Gb161_qt_1 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Ioannis Wiclefi ... Dialogorvm libri qvatvor Wyclif, JohannesandWirth, Ludwig Philipp UNIVERSITXTSBIBDLIOTHEKIUBINCEN. Alls DER BCUCHERSIIEFTUNE DES HERRN FABRIKANTEN. ERNSTAUBERLEN S TUTTGARTI 102 8 I10 ANNIS WICLEFI VIRI VNDIQVACVE PIISSIMI, DIALOGORVM LIBRI QVATVOR, QVORVM PRIMVS DIVINITATEM ET IDEASLS TRACTAT. SECVNDVS VNIVERSARVM RERVM CREATIONEM COMPLECTITVR. T. E RK L I V S — DE VIRTVTIBVS VITIISQVE IPSIS CONTRARIIS COPIOSISSIME LOQVITVk. QVARTVS ROMANAE ECCLESIAE SACRAMENTA, EIVS. PESTIFERAM DOTATIONEM, ANTICHRISTI REGNVM, PRATRVM FPRAVDVLFENTAM ORIGINEM ATQVE EORVM HYPOCGRY- SIM, VARIAQB NOSTRO AEVO sCITV DIGNISSIMA, GRAPHICE PERSTRINGIT. QVAE VT ESSENT INVENTV FACILIA, SINGVLORV M LIBRORVM, TVM CAPVT, TVM CAPITIS SVMM AM IN DICE PRAENOTAVIMVS. AVCTVS EST DENIQOQVE LIBER, CATALOGO PRAECIPVO- RVM DE WICLEFPO NOSTRO SCRIPTORVM, QVEM VITA EXN OP TIMIS FONTIBVS, GERMANICGO IDIOMATE DEPICTA, SEQVITVR. 7 P22 — FRA NCOFVRTIET LIPSIAE, IMPENSIS IO. GOoTTI. VIERLINGII, MDCCLIII. PROLOGVS. CHRISTIANO LECTORI GRATIAM ET PACEM. DEVS Olim non per vnum, ſed per plures prophetas, candidiſ- ſime lector, & quidem multis modis, nunc per viſionem, nunc ds facie ad faciem, nunc archano diuino ſpiritus adflatu ſeſe A nobis inſinuauſt, & vt ſemel dicam, modo aperte, modo ob- ſcure, tandem placuit extremis diebus, non per hominem, neque per angelum, ſed filium, ſuam voluntatem manifeſtare, qui cuiuis ſaeculo ſuos in propriam meſſem operarios deſtinauit, id quod nonnihil veteri inſtrumento, ac ſtatim naſcenti eceleſia in apoſtolis a Chriſto ſele- Ctis adparet, cœleſte myſterion vndique in vniuerſum orbem ſpargentibus, erant enim tum ſpiritu ſancto, tum variis linguarum donis dotati, quo euangelicas opes humanae ſagaecitati plane alienas, ex denſiſſima ignoran- tiae vmbra in lucem clariſſimam proueherent. Adeo Deus humani generis Adae prothoplaſti lapſu deperditi, nullo non aeuo miſertus, non ſolum veritatem cœleſtem, ac ſe ipſum, immo & ſacratiſſimas linguas hanc adiuuantes in hanc noſtram regionis diſſimilitudinem, vbi omnia tu- multuantur deiecit, hinc monomachia, vt qui omnium maxime peſtilen- tiſſima contra Dei ac Chriſti ſpiritum ſuborta eſt, Quidni vero? Non enim non poſſunt, piis in aurem dormientibus, euangelii hoſtes homines philauti ſuas nugas portentuoſaque fabulamenta, ne dicam anilia deliramenta, vi, gladio, aut literarum bonarum neglectu, vtut furor arma miniſtrat, ſumma denique pertinacia tueri, quibus cacaedemonis inſtinctu vteunque & qui- dem impendio ſaeuientibus, ſie ſic conſtat pullulaſcente veritatis flore nun- quam defuiſſe, qui non contra ſtimulum calcitrantes, Chriſton vel eius ver- bum nullo non tempore extirpare adnixi funt, hoc impii huius mundi pro- ceres ac principes, illud ſeholae malorum Lernae ſibi vendicarunt, vt rem quam excellentiſſimam peſſundarent. Demum inualeſcente Antich iſti tyrannide, cœlum terramque miſcuere, ac perturbarunt omnia. Interim tamen quod Dei beneficio factum, diuina clementia nunquam non ſuos vere piiſſimos elegit, qui ſua genua ante Baal non curuauerint, e quorum albo hic noſter Ioannes Wiclefus, verus Chriſti teſtis & pius, haud dubio 2 libro libro vitae ante mundi fundamina inſeriptus, qui atrociſſimas antichriſti mi- nas ſus deque ferens, Cchriſton ac eius verbum, ſuo quo potuit a Deo con- credito ſermone annuntiauit. En, mitiſſime ac chriſtiane lector, is ipſe eſt, qui iam iam ſole relucente, tenebras ac denſiſſimas lucis inimicas nebulas propulſante, ab inferis ſolertiſſimi cuiusdam typographi beneficio & ope- ra non vulgari ex longinquis adicitus, in lucem reuiuiſcens prodit, qui (vt teſtantur monumenta) nouerit quid diſtent aera lupinis, tamen adeo ſte- rile ac infelix erat, quo vixit, ſaeculum vt eo quo decet nitore (licet pie) non potuit, aut fſi potuit, minus ſuae aetati licuit, cœleſtes ſibi datas opes exactius poſteritati demandare. Hic Wiclefus, mitiſſime lector, ftatim operis ingreſſu ob ſaeculi ſui ſterilitatem aſpere perplexeque vide- tur loqui, crudis pro tempore ſuo Dialecticorum vocabulis vti, ne rem ipſam ob ſtili aſperitatem ac lexeos ſalebroſos contextus exhorre- ſcas, ſed potius animo conſtanti progredere, diſpeream, ni ſentias hominem pium ac ſanétum ſecundo tertio ac quarto libris, vti nec in primo ſolidam theologiam neutiquam diſſimulans ac veritatem inter Cymerias (vt aiunt) tenebras ſacrae ſcripturae amuſſi conformem do- cere, non eminenti quidem ſermone. non enim iſto ſed in virtute re- gnum Dei conſiſtit, ſiquidem veritatis ſimplex eſt oratio & vt minime mendax eſt, ſic autoris noſtri Wiclefi candorem & mentis inno- centiam repraeſentans, verborum lenociniis ac fuco non eget, non enim chriſtologias is noſter Wiclefus ſed veritatis chriſtianae ſolidi- tatem ſpargens, qua nihil commodius celebriusque ſimplieiſſimo iuxta apertiſſimo ſermone profert magis rem ipſam quam Atticum ſermonis leporem, eurans ne forte ebur atramento candefacere, aut lumen fſoli addere videretur, id quod veritatis inimici natiua poniria, nunquam non euribatiſantes vitio verterunt, id quod Conſtantienſi concilio ac aliis comitiis cernere eſt. Vbi cœptam Monomachiam vel ipſo mor- tuo abſoluere. Ibidem enim decretum, libri authorem Iohannem Wiclefum qui iam diu vitae ſuae temporariae penſum abſoluiſſet ac ſe- pultum, rurſus effodi, ac eius oſſa cremari ſtatutum eſt. O Cœcita- tem! O vindictam inſignem! qui vt in humanis ita in vmbris placidis- ſimis cum Chriſto quieſcens magiſtri nempe Chriſti domini ſui teſtis euaſit. Hiis paucis Chriſtiane lector, vale, & Typographi L operam boni conſule. INDEX —.5. —— INDEX. LIBRI I. ARGVMENTORVM SINGVLORVM. CAFPITVM IOANNIS WICLEFI. Cap. I. Quod Deus ſit omnium rerum prima cauſſa pag. I 11 . Deus eſt ſupra omne genus - 3 III. De triplici ſuppoſitione - 7 IV. Quomodo Deus eſt quicquid melius eſt efſe quam * non effe - - JI0 -— V. De pallionibus & proprietatibus Dei — 13 VI. Quod Deus ſit trinus — 15 VII. De naturali demonſfratione trinitatis - 18 VIII. De ideis — - 21 IX. De inuentore idearum & quae res habent ideas 24 X. De intelligentia & potentia Dei - 27 XI. De limitibus idearum „ - 30 INDEX LIBRI II. Cap. I. De vniuerfſitate creata - 34 II. De triplici menſura aeternitatis . — 36 III. De compofſitione rerum & ereatione „40 IV. De materiae primae quidditate, & eius pluralitate 43 V. De anima intellectiua & ſuis potentiis 46 VI. De anatomia cerebri & ſuis humoribus 49 VII. De ſenſationibus - - 52 VIII. An immortalitas ſpiritus ex ratione deduci poſſit 55 IX. De potentiis intellectus humani ——59 X. De angelis . - —62 XI. De diuerſorum angelorum diuerſo iudicio 65 XII. De angelorum lapſu & eorum pœna = 68 XIII. De pugna angelorum - - 7r XIV. De praedeſtinatione & praeſcientia Dei & eorum cauſis — — 73 XV. De cœlo & fuis partibus - 75 INDEX LIBRI III. Cap. I. De virtutibus - ⸗ . 79 II. Quot virtutes dunt in intellectu & woluntate 92 3 Cap. III. I N D E X. IV. De peccato ⸗ 9 V. Quomodo peccatum veniale & mortale Ailhmgaum- tur . - - - 93 VlI. Penes quid attendatur Peccafi grauitas 956 VII. De gratia 99 VIII. Omnia eueniunt neceſſitate abſoluta 102 IX. De ſeptem peccatis mortalibus „ 105 X. Le ſuperbia „ 108 XI. De humilitate ⸗2 - III XII. De inuidia — 114 XIII. De charitate — 117 XIV. De ira ODò . - 120 XV. De patientia & mititate = 123 XVI, De accidia, quae medium tenet inter ſeptem pecca- ta mortalia - . 126 XVII. De virtute accidiae oppoſita - 129 XVIII. De auaritia 132 XlIX. De virtute oppoſita quaritige . 135 XXI. De virtute oppoſita gulae = . 141 XXII. De luxuria ⸗ 145 XXIII. De caſtitate 148 XXIV. De pronitate hominum ad peccandum 151 XXV. De incarnatione & morte Chriſti —154 XXVI. De peccato Originali „-- ⸗ 157 XXVII. De incarnatione, & quomodo Deus potuit incar- nari - = 16 1 XXVIII De numero ſaluandorum . 164 XXIX. Quomodo Chriſtus excedit ordines angelorum & haominum 16 XXX. Nullus ſanctorum laudandus, niſi quod Chriſtum imitatus eſt ⸗ 171 R XXXI. Quomodo lex Chriſii in infinitum excedit alias leges - - . 175 V INDEX LIBRI IV. Cap. I. De ſignis . — 190 Cap. II. I1ND E X. Cab. Il De Euchariſtia - —pag. 182 III Quid demonſtretur per 15 hoc = 1986 IV. Panis poſt conſecratonem manet - 189 V. lIam dicta ſuperioribus rationibos Pprobantur 192 VI. Quomodo & qua cauſa, haereſis circa euchariſtiae ſacramentum, inoleuit - 196 VlII. Quomodo panis corpus domini eſt, non exiſtens identice corpus ipſum - 199 VlIII. De identificatione panis cum corpore Chriſti 202 IX. Corpus Chriſti non putrefit 2 205 X. Vtrum duo corpora eodem in loco eſſe poſſint 209 XlI. De baptiſme 8 - 212 AlI. De triplici baptiſmo — 216 Alll.: De peœrnis infantum ſine peccato actuali deceden- Sð tium - . - 219 XIV. De confirmatione . — 222 XV. De ſacramento ordinis 2 224 XVI. Confirmatio huius ſacramenti 8 228 XVII. De auaritia cleri - - 231 XVIII. Saeculares propter Gdotacionem puniendi ſunt 234 XIX. De matrimonio 2 - 238 XX. Matrimonium quid expl. d- 242 XXI. De libelli repudii cauſa - 244 XXII. Quibus cum verbis vel ſi ignis matrimonium cele- Prari debet - 247 XXIII. De pœnitentia — — 250 XXIV. In quo ſigno veram contritionem capere poſſu- mMuSs - ⸗ =— 254 XXV. De vnctione extrema - - 257 XXVI. De miniſtrorum ſpeciebus . 259 XXVII. Haereſin in ecclefiam fratres introducunt 261r XXVIII. De mendicatione fratrum - — 2563 XXIX. Mendicatio fratrum fundamento caret in ſoriptu- ra ſacra - - 267 XXX. De literis fraternitatum 2 270 XXXI. Fratres quomodo merita oratione ſue falſe ven- ditant - - - 274 XXXII. De indulgentiis ⸗ 277 Cap LP N D. E? X. Cap XXXIII. Quomodo fratrum ordines introducti, expl. 280 XXXIV. In quonam fratres leg Chriſti contrar i ſunt — 284 XXXV. De variis Fratrum abufibus è 286 XXXVI. Quomodo fratres regna ſeducunt, quae in- colunt - 290 XXXVII. De fraude atque malicia fratrum 294 XXXVIII. An domini temporales debent & poſſunt popu- M lares iunare & defendere contra fratres 297 . XXXIX. De ſtatu hominis quem polt hanc vitam conle- quitur 301 I. De vltimo judicio quare, bi & quando erit 305 XLI. De dotibus corporum beatorum - 308 XLII. De dotibus anima - Z311 XLIII. De pœnis damnatorum - . 314 XLIV. De ſenſibus bonorum intetioribus & exte- rioribus. - „ VX 316 generalis, & mens multorum, qui afficiuntur ſingularibus, ex tali loquu- tione acuitur, vidimus quod poſſet multis vtilis quidam eſſe Trialogus, vbi primo Alithia, tanquam ſolidus Theologus loqueretur. Secundo infidelis, captioſus, tanquamn Pſeudis obiiceret. Et tertio ſubtilis Theo- logus & maturus, tanquam Phronefis decideret veritatem. CAPVT I. Docens Deum omnium rerum eſſe primam cauſam. Dar a . ZrITHTA Licet dixit inſipiens in corde ſuo, /e non eſt Deus, tamen videtur ſupponen- àG dum, omnium hominum Deum eſſe, quia = & aliter tibi nemo negaret aliquid, vel aliquam B r D - Veritatem efſſe, cum negando illud ſtatim concederet eius oppoſitum., quia ſi aliquid eſt, illud vel eſt finitum vel infinitum, ſiue ſie ſiue ſic, vel illud, vel cauſſa illius, eſt Deus, cum ſupponitur Omne quod eſt prima caulſ- LIBER PRIMVsS C loquutio ad perſonam multis plus complacet, quam loquutio ſa 1 Sappoſetio, Deus. 2 IOA N. WICLEF ſa non cauſſatum ab alio, eſſe Deum. Et extendo hoc nomen aliquid ad omne ens, vel per ſe, vel aggregatum, vel affir- matiuam, aut negatiuam, vel poſſibilem veritatem. PsEV- DIS. Praecipui Logici multipliciter ſic inſtarent, non claudit contradictionem formalem, nullum ens eſſe, cum ex nulla negatiua ſequatur formaliter affirmatiua, non ergo Primo, ſequitur pro primo loco Deum eſſe, quia tune ſequeretur formaliter, ſi nihil eſt aliquid eſt. Item ſtat veritatem eſſe cum hoc, quod non ſit aliquid, cum veritas poteſt eſſe quod nihil ſit, & tunc non eſt aliquid. Et tertio poſſibile eſt eſſe proceſſum in infinitum in cauſſalibus, non ergo ſequitur, li cauſſa eſt, tunc prima cauſſa eſt, cum in ordine cauſa- rum homo poſſet procedere infinite. Sicut enim diuiſo lu- mine in ſuas partes proportionales caufſſatur a ſecunda, & ſic in infinitum. & ſic etiam in infinitis caſibus, quibus Ad primmm. Oportet procedere infinite. PHRONESIS. Soror noſtra mature procedit, concedens quemlibet oportere concedere Deum eſſe, & tuae inſtantiae ſophiſticae non concludunt. & ſic ex qualibet negatiua oportet concedere ſe qui formali- ter affirmatiuam, quia Deum eſſe, quae eſt prius formaliter, quam veritas de poſſibili. Vel alia negatiua cum ſequatur formaliter, Nihil eſt, ergo veritas eſt, quod nihil eſt, cum antecedens nihil ponit, niſi quod in ſuo conſequente forma- Ex negatius liter implicatur, & ſic ex negatiua formaliter ſequitur affir. formaliter matiua, licet inſipiens illud neget. Nec quaelibet affirma- Lezeeer "- tiua indifferenter ſequitur ex qualibet negatiua. Sed affir- attgeg. matiua vehementis exiſtentiae cuiusmodi concedimus eſſe. Ad ſccundum. Et ſic quantum ad ſecundum argumentum patet, quod ſi veritas eſt, tunc ſimplex veritas eſt, & ſic Deus eſt, quia ſi ſit ordo cauſarum, cauſa prima eſt, quam ſupponimus Ad tertium, eſſe Deum. Quantum ad tertiam inſtantiam de proceſſu in infinitum patet, quod omnis talis proceſſus, quem falſe in- finitum dicimus eſſe reſolubilem ad finitum, cum omne in- diuiduum reſolubile ſit ad ſpeciem, & omnis multitudo ſpe- cierum eſt reſolubilis ad genus. & ſic infinitas, quam falſe vocas in partibus luminis, vel ſui ſubiecti reſolubilis eſt ad ſuum integrum, & illud integrum in aliud, & ita quousque deueniatur ad finitum corpus, quod eſt mundus. & ſic de partibus LIB E R PRIMVS. 3 partibis mundi, quae ſunt ſpiritus Et breuiter cum nobis infinitas ſit demonſtrabile, maniſeſte repugnat, quod aliqua ſit veritas, nilſi fit prima veritas infinita, & illa ſupponitur Deus eſe pri. eſſe Deus. Deus autem eſt prima & ſimplex affirmatio ſe- mæ & ſim- quens ad quamlibet veritatem, ſic quod claudit contradictio- Plexæ afßrma- nem formalem aliqualiter eſſe, vel aliqualiter poſſe eſſe, niſi 0 Sdoine Deus ſit. Ideo bene dicunt Methaphyſici, quod veritas vertzatem, prima ſequens ad quamcunque aliam, eit Deum eſſe, quae non differt aut Deum poſſe eſſe, aut Deum non eſſe diabo- lum. & ſic de aliis veritatibus negatiuis. Verum tamen hic Maltiplex di- faciunt Logici diſtinctionem inutilem quod aliqua eſt diſtin- Nindio, aliæ ctio realis, & alia diſtinctio rationis. Quamuis autem inter "ealis, alia dictas veritates non fit realis diſtinctio, eſt tamen inter eas“ ionit. diſtinctio rationis, & ſic licet Deum eſſe ſit prima Veritas, tamen Deum poſſe eſſe eſt prior, veritas rationaliter intelli- gendo. Iſta autem verba ſunt infructuoſa & contentioſa, ideo ſufficit Theologo concedere „ quod prima veritas ſit Deum eſſe, & illa eſt natura diuina, inferens per ſe vel per media quamlibet aliam veritatem. Et inſtantiae Sophiſtarum in illa materia, non ſunt dignae memoria. 1888 DSS133 e1s ee ese ers ees Se, S3 el ees Senz . CAPVT II. Deus eſt ſupra omne genus. Arrrka. Habito quod prima veritas ſit Deum eſſe natu- ram diuinam, vel ipſam deitatem, & ſic omnium no- minabilium primam cauſam, manifeſtum eſt, quod non ſit aliud genus, vel eius indiuiduum, ſed naturaliter ſupra ge- nus, quia fi foret genus, vel eius indiuiduum, reciproce cauſſaretur, cum omne vniuerſale ſuperius cauſſat ſuum in- ferius, & e contra, eum in diuerſis generibus cauſſandi communiter hoc contingit. Eſt ergo Deum eſie ante omne genus, omnem ſpeciem, vel omne indiuiduum, cum ſit cauſſa cuiuslibet illorum, & non reciproce eſt cauſſatum. Et cum totum genus cauſſae materialis per ſe caufſſatur a ge- nere formae, & totum genus fortiſſime per ſe cauſſatur a 2 cauſſa 10O A N. WICLEF cdiens & finalis cuiuslibet quod cauſatur, & per conſequens ipſa eſt indiuiſibilis omnino, ſecundum partes quantitatiuas, qualitatiuas, vel quidditatiunas, cum penitus caret cauſſa, & In libro de ad illam noticiam peruenerunt philoſophi. Ex quo patet cauſßi. Platonis ſententia, quod Deus eſt ſuperior omnium narra- tione, & non deficiunt linguae loquendo de ipſo, niſi pro- pter excellentiam ſui eſſe. Ex quibus patet, quod mundani intelligentes ipſum perfecte, concipiunt cum phantaſmati- bus ipio poſterioribus, quae phantaſmata cum intellectu Dei ſunt commixta. Ideo dicit Kriſtoteles, Quod licet Deus ſit bet, ſicut nycticorax ad ſolis radios intuendum. Et ſice dei- tas non poteſt eſſe materia vel forma, cum cuiuslibet talis Ooportet eſſe cauſſam. Ex iſtis ſequitur, quod deitas fit ae- ternaliter & vbique, quia ſi aliqua ſit menſura prior deitate, FPternitas di- usmodi foret prius, & ideo menſura deitatis vocatur pro- eieur menſir- prie aeternitas, quae eſt omnino indiuifibilis, & cum ſit ipſe "e Deitotis. Deus, non accidentaliter ſibi ineſt, nec habet prius & po- ſterius ſicut tempus. Et neceſſario Deus eſt vbique & im- menſus, quia modus exiſtendi rei ſpiritualis, eſt regere & cauſſare Deus autem vbique regit & cauſſat, ideo modo Deus eſi im- ſuo neceſſario eſt vbique. Eſt autem immenſus, quia ſi in- menſuis. finitum mundum produceret, foret localiter infinite. Ideo Iufinitus. cum menſura loci non menſurat quantitatem Dei: pater Quomodo quod proprie eſt immenſus. Sic etiam eſt infinitus, quia Deas A aßf. Ane fine, & per conſequens ſine cauſa alia menſurante, non S 2. Poten- tamen eſt infinitae potentiae in vigore, ſic quod infinitum Buir his coutus. Mmundum poteſt producere, ſed quia eſt maximae potentiae poſitiuae, per nullam aliam potentiam finitate. Ideo peccat imaginatio illa, quae imaginatur Deum eſſe localiter men- Teatus vbique. ſuratum, vel dimenſionaliter figuratum. Sed eſt totus vbi- 1 infinite Dicunt enim denominationes illae, illud quod conuenit ſimpliciter perfectioni infinitae, & illud quod con- Z uenit perfectioni creatae, quae quodammodo eſt imperfectio . =õ Ppriuati- cauſſa efficiente & finali, manifeſtum eſt quod deitas ſit effi- manifeſtiſſimus in natura, tamen acutiſſimus ingenio ſe ha- ibpſfa non foret prima cauſſa, quia menſuratum menſura hu- Aque ſine dimenſione, qui habet omnes denominationes hu- iusmodi ſatis aequiuoce & poſitiue ac priuatiue quodammodo LIBER PRIMVS. 3 priuatiue. Et ſic tollitur inſtantia Sophiſtarum, qui quae- runt & arguunt, Vtrum Deo conueniat conceptus aliquis proprius poſitiuus? Et certum eſt, quod ſic intelligendo per Deo conuenis conceptum actum animae, & non rem aliquam, quae pote- conceptus rit per ſe eſſe, ſicut haeretici ſomniant de hoſtia conſecrata, ſed eſt accidens reſpectiuum de genere actionis. Diffuſius autem tractatus illius materiae expectat tractatum de anima. PHRONESIS. Licet ſoror noſtra ſit paruula quantitate, ta- men eſt magna ſcientia & virtute, non enim habes quicquam quod poſſis ſibi obiicere in hac parte. PsRVDIS. Balbutit vt amens vel ſomnians materiam quam non fundat, & ita ab- ſtracte loquitur, quod non admittit ſermones logicos, nec principia per ſe nota. Non enim ad nos loquitur, ſed au- deat tractare communem ſententiam illius materiae. Pate- bit quomodo obilciemus ſatis valide contra illam. Sequitur enim ex eius principiis, quod Deus ſit, quod maius cogitari non poteſt, vt loquitur Anshelmus, ſed nec verba, nec ſententiam illam ſcit ipſa defendere. Nam ſi intelligit hanc negatiuam, omne quod poteſt intelligere maius Deo, cum Principium illa ſint contradictoria incomplexa, nihil maius Deo, & ali- quid maius Deo, & primum intelligit ſicut dicit, igitur ſe- cundum intelligit, cum aliter non iudicaret illa eſſe contra- dictoria, cum iudicium non ſuperat intellectum. Similiter omnes logici & rectilogi conueniunt in hoc, quod homo poteſt multa intelligere, & per conſequens terminus multa ſignificare, quae non poſſunt eſſe, quare ergo non poteſt homo intelligere maius Deo? licet nihil poteſt eſſe maius Deo. Similiter imaginatiua inferior intellectu, imaginatur montem aureum, ſicut Philoſophi loquuntur de Traiela- pho & Hircoceruo. Imo ſophiſta obiiceret, quod ſuus ſo- cius ſit Chimera aliqua, ergo ſignificant iſti termini, licet ipſa nullatenus poſſunt eſſe. Sic enim putat aeſtimatiua de vmbra in noctibus, quod ſit homo, ſed quid impoſſibilius quam vmbrarum iudicium, quod viuunt, mouentaur per ſe, & funt qualecunque corpus quod hic ſentitur? & funt ad haec tam experientiae, quam ſcripturae. ALITHIA. Iſta ſophiſtica conceſſio videtur mihi nimis difficilis, ooncedunt enim, nedum quod intelligis aliquid quod non intelligis, A 3 imo cogitari nibil 6 IOAN. WICLEP. imo quod tu intelligis, quod non potes intelligere, ergo iuxta praecedens argumentum intelligis illud, quid iſte ter- minus adaequate ſignificat, ſed iuxta praedicta, ille termi- nus ſolum adaequate ſigniſicat aliquid, quod tu non potes intelligere, ergo tu intelligis aliquid quod tu non potes in- telligere. Similiter videtur ſequi plana contradictio ex hac via, vtputa, qui aliquid quod potes intelligere, intelligis, & nihil quod potes intelligere, intelligis. Nam ſecundum videtur eſſe verum, cum intelligis illum terminum, nihil quod potes intelligere, & ſic intelligis, quid ille terminus adaequate ſignificat, & ſic loquendo ſignificatiue, & non materialiter, mihil quod potes intelligere, intelligis. Sed vbi eſt manifeſtior contradictio? cum ſic proximum princi- pium per ſe notum, quod ſolum quod intelligis, intelligis. & tamen ſophiſta contradicit, qui aliud quam intelligis, in- telligis. Et ſic contradicit expoſitioni oommuni, & obuiat multipliciter ſibiipſi. Nam propoſitio ſibi ſolum, quod in- telligis, intelligis, quod videtur ſicut vniuerſalis ſecum conuertibilis. Omne quod intelligis, intelligis, & tamen uando ſic argumentatur, aliud quam intelligis, intelligis, er- go falſum eſt, qui nihil aliud quam intelligis, intelligis. & per conſequens falſum eſt, qui ſolum quod intelligis, intelli- gis, non habet colorem negandi argumentum, quia reſpon- dendo ad propoſitionem illam, oportet concedere, qui in- telligendo illum terminum aliud quam intelligis, intelligis aliud quam intelligis. Similiter ſequitur, quod potentia tua intellectiua, ſit ſimpliciter infinita, quia Deus non poteſt intelligere plus quam tu potes, & non intelligis plus, quam Deus poteſt intelligere. Quomodo ergo non ſuperat poten- tia tua intellectiua potentiam intellectiuam Dei? Nam tu in- telligis iſtum terminum, plus quam Deus poteſt intelligere, juxta euidentiam priorem, per illum terminum ſic ſignifi- cantem, tu intelligis plus, quam Deus poteſt intelligere, & ſequuntur concluſiones infinitae, quas ethnicus ab- horret. LILBERPRIMVS. 7 RRNdEENXGKαοo6oNα6 ã*οd6 XαHρdHααν **αα CAPVT III. De triplici ſuppoſitione. Panox S1S. Iſte punctus non eſt multum realis, ſed ver- balis, laborans in aequiuocis, & videtur quod ſoror no- ſtra partem habeat ſaniorem. Sed pro intellectu vtriusque partis notandum, quod quaedam eſt ſuppoſitio pure ſignifica- Tripler ſup- tiua, & quaedam pure materialis, quaedam autem mixta. Peſitio: Pa- Pure autem ſignificatiua ſuppoſitio eſt, quando terminus pure ſupponit pro re quam ſignificat extra ſeipſum. Suppo- ſitio autem pure materialis, eſt quando terminus ſupponit pure pro ſeipſo, vel ſecum analogo. Sed ſuppoſitio mixta eſt quando terminus mixtim pro ſuo ſignificato ad extra, & etiam pro ſeipſo. & illa mixtio confundit plures reſponden- tes, vt patet in illa materia, & in materia inſolubilium. Vnde ad exprimendum illam ſuppoſitionem mixtam, vtebar, quando fui iunior, hoc aduerbio, ſic, loco illius coniun- Ctionis, quod vt inſipiens dixit in corde ſuo ſic: non eſt Deus. & non dixit, ſicut non potuit dicere, quod non eſt Deus. Et per haec reſpondi ad omnia argumenta, & ita concedi debet, quod nihil melius, aut maius Deo poteſt co- gitari, quia hoc dato, inferri debet ex talibus, hoc poteſt cogitari, & hoc vel poteſt eſſe maius Deo, quia ſi haec ſin- gularis foret ſufficiens, hoc intelligis eſſe maius Deo, nunc omnis terminus tranſcendens, vel impoſſibilis, ſignificaret infinita, quae Deus non poteſt intelligere, quia ſignificat hoc argumento demonſtrato, & haec poteſt intelligi eſſe aliquid, quod Deus non poteſt intelligere, & ſic quilibet terminus praecipue ſignificat, quod Deus non poteſt intelli- gere vel cauſſare, ſed illa eſt concluſio deteſtanda. Ideo ex- tendendo eſſe ad omne eſſe poſſibile, videtur taliter expoſi- torie eſſe arguendum, hoc ille terminus ſignificat, & hoc eſt melius Deo, ergo melius Deo iſte terminus ſignificat. Sed minor eſt neganda vt impoſſibile, cum nihil poteſt eſſe melius Deo. Et per haec reſpondeo ad triplex argumen- tum Pſeudis, cum fibi ſimilibus. Ad primum conceditur, quod re ſigniſica- tiua, Mate- rialis, Miæta. 8 PLOAN. WICLEF quod termini dati ſunt contradictorii, ſcilicet maius Deo, & nihil maius Deo, cum primus terminus ſignificat ſic, & ſe- cundus ſic, non quia cum primus fignificat hoc, & hoc poteſt eſſe, vel eſt intelligibile eſſe maius Deo. & ſic quae- libet res, cum fſit intelligibilis eſſe maior Deo, foret aeque pertinens tali demonſtrationi, vt aliqua. & ſic nullus termi- nus ſigniſicat, vel ſignificari poteſt maius Deo. Concedi tamen debet, quod tu intelligis, quid ille terminus fignifi- cat, quia ſignificat Deum, & omne ſignificabile ratione ſua- rum partium, ſed non ſignificat maius Deo, licet ſignificat ſic, maius Deo, cum nullus terminus ſignificare poterit, niſi quod eſt, & per conſequens quod poteſt eſſe, quia omne quod habet eſſe intelligibile, eſt in Deo. & ſic iuxta logicam Pſeudis, haberet Deos in ſe infinitos in infinitum, meliores ſe infinita. Sic enim concedit Euangelium lohan- nis primo, quod omnis creatura facta, fuit vita in ipſo, quia omne ſignificabile foret ſecundum eſſe intelligibile ipfe Deus. Et iuxta illam loquutionem deliram, Deus foret res monſtruoſiſſima rerum mundi, imo quidlibet nominandum, ſed procul a fidelibus iſta inſania. Et ita licet iudicium non ſuperat intellectum, & intellectus intelligit eſſe contradicto- ria incomplexa, intellectus intelligit illum terminum maius Deo ſignificare, ſic maius Deo, tamen non ſequitur, ergo intelligit maius Deo. Ad ſecundum dicitur, quod male aſ- ſumitur, ac ſi Pſeudis peteret quod probaret, cum nemo poteſt quicquam intelligere, nec etiam Deus ipſe. niſi quod habet eſſe in Deo, & ſic ſecundum eſſe intelligibile ipſe Deus. Sed nota quod non ſequitur. Iſta res quae habet exiſtentiam, eſt ſecundum eſſe intelligibile ipſe Deus, ergo illa res exiſtit Deus, vel quod quidlibet ſit Deus. Sicut non ſequitur, Petrus ſecundum ſuum eſſe intelligibile eſt Deus, ergo Petrus eſt Deus. vt alias diffuſe dictum eſt in tractatu de Ideis. Et ſicut termini impoſſibiles, hoc eſt contradi- Gtionem includentes, nihil adaequate ſignificant, niſi forte dicatur, quod ſignificant conuertibiliter, cum illo termino ens quodlibet in communi. Sic ergo dico, ille terminus maius Deo ſignificat ſic maius Deo, nec aliquid adaequate ſignificat, niſi forte ſit tranſcendens. Ad tertium dicinm. quo LIBE RPRIMVS. 9 quod falſum aſſumitur ſicut prius, cum dicti termini non ſigni- ficant montem aureum, Traielaphum, Hircoceruum, vel Chi- meram, ſed ſignificant ſieut mons aureus &c. Nec ſophiſta poteſt velle vel intelligere ſocium ſuum eſſe Chimeram, vel aſinum. Sed intelligit ſic, Tu es Chimera vel aſinus, ibi mi- ſcetur ſuppoſitio ſignificatiua cum ſuppoſitione materiali, cum rem quae poteſt eſſe, intelligit ſignificatiue, & illud quod non poteſt eſſe, non intelligit, ſed intelligit modum quo ſignum impoſſibilitatem, cum primo intelligit ipſum ſignum. & ita non ſequitur, quod illi termini non fignificant aliqua quae non poſſunt eſſe. Et vlterius dicitur, quod nec ſenſus, nec intel- lectus, nec Deus ipſe intelligit quod vmbra ſit homo, nec quod hoc demonſtrato, vmbra ſit homo, licet intelligat hoc. & ho- minem, & falſe ac impoſſibiliter ſic componat hoc & homo, & ita nec Deus, nec homo vmbram intelligit eſſe hominem, nec hominem intelligit eſſe vmbram, quia ſolum intelligit eſſe Deum. Vel illud quod habet ſe Ideale in Deo, nec experien- tia, vel ſcriptura conuincit oppoſitum illius ſententiae. Ideo ſignificanter ſoriptura loquitur, quando dicit. Dixit inſipiens in corde ſuo, non eſt Deus. Textus autem ſcripturae non aſſerit ſoripturam dicere, vel poſſe dicere, quod non eſt Deus. Ideo cum nihil in ſeriptura obmittitur, vel additur ſine cauſſa, propter cauſſam notabilem, ſeriptura obmittit illam coniun- ctionem, quod. Alia autem reſponſio, quae obmittit talem ſuppoſitionem mixtam, ſine limitatione huiusmodi incertat ſe ipſam ſuperflue, ideo gaudeat fructu laboris inutilis, dum reſpondet. Nihil enim vtilitatis video in conceſſione primae concluſionis, quam Alithia infert, niſi vanam gloriam & la- borem, quia vt videtur intelligendo ſic mixtim terminos ma- terialiter eſſe ſignificatiuos, ooncedendum foret propter ſignifi- cationem materialem, quod ego poſſum deſtruere Deum vi- uum, & quod omne intelligibile ſit verum, omnem hominem eſſe afinum, vt quidlibet eſſe quidlibet, quo ad exiſtentiam actualem, eo quod tale materiale ſignum habet exiſtentiam actualem. Sed procul a fidelibus iſta reſponfſio, cum excedit praeſumptionem Luciferi, qui voluit eſſe ſimilis altiſſimo. Iſta autem reſponſio concedit, quod multa intelligit, quae Deus non poteſt intelligere, & tamen Deus eſt aeque intellectiuus, B vt 10 IOXAXN. WICLEF vt eſt cauſſatiuus, & vt apparet pluribus, Deus eſt plus intelle- ctiuus cum intelligit ſeiplum, & deductio eſt prompta, quia non ſolum intelligis, quod multa quae Deus non poteſt intelli- gere, intelliguntur a te, verum etiam quia intelligis infinitos hirco ceruos, & infinita talia quae non poſſunt habere idaeam in Deo. Deus autem non poteſt quicquam intelligere, niſi ſit ipſe Deus, vel in Deo aliqualiter idaeatum. Infinita ſunt talia inconuenientia, quae apud ſedulum Philoſophum, ex talibus reſponſionibus friuolis ſequerentur. Scio tamen, quod tam Philoſophi, quam Theologi, ipfis ignorantibus incidunt in hanc viam (vt Philoſophi dicunt) quia imaginatiua excedit ſenſum particularem, quod poteſt in multa, quae nec poteſt ipſe, nec ſunt poſſibilia in natura, vt imaginando montem au- reum. Theologi etiam concedunt quod tu intelligis, quae nec Deus poteſt intelligere, quod ipſe Deus intelligit multa, quae non poſſunt eſſe Deus, nec in ipſo exemplariter idaeata ſunt, ideo &c. 2 R RE R. Re Re . R. H CAPVT IV. Quomodo Deus eſt quicquid melius eſt eſſ quam non eſſe. X TRIA. Cum principium ſit apud Theologos, quod Deus ſit quicquid melius eſt eſſe quam non eſſe, & per hoc pro- bari poteſt omnis proprietas, quae eſſentialiter ineſt Deo; vi- detur priorem materiam eſſe relinquendam Logicis, & tractan- dum qualiter eſt de illo. Probatur autem illa concluſio, cum Deus ſit omne quod eſt Deus, ſed melius eſt eſſe Deum. quam non eſſe Deum. ergo Deus eſt omne, quod melius eſt eſſe, quam non eſſe. Nam melius eſt Deum non eſſe mundum, quam eſſe mundum, cum Deus approbat ſe non eſſe mundum, tanquam eſt conſequens ad Deum eſſe. Iſtud ergo quod eſt conuert bile cum prima eſſentia, erit Deus, ſic elicit eſt longe melius quam eſſe mundum, vel aliam oreaturam. Imo hoc vi- detur ſequi ex illo. Deus eſt optima rerum mundi, quia dato illo. Quaecunque res quae non eſt Deus, melius eſt aliquid non L I.B ER PRIMVS. II non eſſe illam rem, quam eſt aliquid eſſe illam rem, cum aeque bonum ſit illam rem eſſe illam. ſicut eſt aliquid eſſe illam, cum ſolum illa ſit illa. Et ſic quicunque negauerit concluſionem propoſitam, debet negare conſequenter, quod Deus eſt opti- ma rerum mundi. Sed quis infidelis vel ethnicus hoc negabit? Et ita formaliter ſequitur. Iſta eſt res, quae non eſt Deus, ergo melius eſt aliquam rem non eſſe iſtam, quam eſt rem ali- quam eſſe iſtud. Et iterum formaliter ſequitur. Iſta res eſt deitas, ergo melius eſt aliquid eſſe illam rem, quam eſt aliquid non eſſe illam rem. PsEVDIS. Delectaris multum in iſtis verbis globoſis, videtur tamen, quod principium tuum non ſit abſolute neceſſarium, cum poſſibile ſit ſolum Deum eſſe, & ſi ſic, Deus non eſt qui melius eſt eſſe quam non eſſe, quia hoc dato, non eſt bonum aliquid non eſſe Deum, cum ſequitur, bonum eſt aliquid non eſſe Deum, ergo verum eſt aliquid non eſſe Deum, & per conſequens, Deus eſt non omne quod eſt, conſequens contra datum. Non enim eſt melius, aliquid eſſe Deum, quam aliquid eſſe Chimeram, quia non eſt bonum ali- quid eſſe Chimeram, ergo falſum foret tunc, quod Deus eſt ſolum illud quod eſt melius eſſe, quam non eſſe. Similiter, ſi Deus eſt omne illud, & ſolum illud quod melius eſt eſſe, quam non eſſe, tune Deus non eſt homo, conſequens falſum & hae- reticum, ergo antecedens quod adeo eſt commendatum, nam melius eſt deitatem non eſſe hominem, quam ipſum eſſe homi- nem, cum primum ſit abſolute neceſſarium & aeternum, ſed ſecundum ſimpliciter temporale, non melius quam aſſumpta humanitas. Ex quo videtur, quod Deus non ſolum eſt illud quod melius eſt eſſe quam non eſſe, cum melius ſit aliquid non eſſe humanitatem, quam eſt aliquid eſſe humanitatem, cum abſolutum optimum ſit deitatem non eſſe humanitatem, & ſum- me impoſſibile ſit aeque bonum eſſe, quod aliquid ſit humani- tas. PHRONESIS. Tu monſtruoſe addis ſuper verba & ſen- tentiam ſororis, cum ipſa ſolum dicit hic: Quod Deus eſt quicquid melius eſt eſſe quam non eſſe. Et tu ſuperaddis, quod hoc ſit abſolute neceſſarium. Ipſa etiam non dicebat, quod Deus ſolum eſt idem, quod eſt melius eſſe quam non eſſe, ſicut poſtmodum falſe fingis. Sicut ergo Deus eſt optima rerum, quae poteſt eſſe. Sie eſt, quicquid eſt melius eſſe quam non B 2 eſſe, Deus nihil poteſt aunibi- lare. 12 LOA N. WICLEF eſſe, & ita debet dici, quod prius principium ſit abſolute ne- ceſſarium, ſcilicet, quod Deus eſt quo maius cogitari non poteſt. Hoc autem principium fidei eſt neceſſarium, ſicut eſt neceſſarium Deum eſſe optimam rerum mundi. Iſte ergo eſt ſenſus huius principii. Deus eſt quicquid vel cuiusmodi cun- que melius eſt aliquam rem eſſe, quam aliquam rem non eſſe, quod eſt neceſſarium. Scio autem quod neſcis probare caſum, quem ponis, quia cum Deus nihil poteſt annihilare, & ſemper fuit mundus, neceſſe eſt fabricam Dei effſe. Iſta autem pro- poſitio, ante primum inſtans mundi ſolum Deus fuit, eſt diſpu- tabilis apud multos cum certum ſit quod non temporaliter fuit Deus ante mundum, ſed aeternaliter, non vt illa praepoſi- tio ante, dicit ſucceſſionem, fed prioritatem naturae. Secun- doò certum eſt, quod propoſitio, inſtantis mundi, non eſt ita, quod Deus fuit ante mundum, ſicut non fuit tunc, quod Deus fuit, ſed tunc incœpit eſſe, quod Deus fuit ante mundum. Et tertio certum eſt, quod exponendo hanc excluſiuam, tantum Deus eſt per hanc negatiuam: Nullum ens quod eſt, Deus eſt, & extendendo hoc nomen ens, ad omnem veritatem vel rem rationis, ac limitando praedicationem formalem, & non efſ- ſentialem, certum eſt, quod contradictionem claudit ſolum Deum eſſe, quia ſi ſic, alia veritas eſt, quae non eſt formali- ter ipſe Deus, & ſic eſt de infinitis veritatibus & idaeis. Sicut autem abſolute necefſarium eſt, multas veritates eſſe, quarum alia ſit affirmatio, & alia negatio, aut de poſſibili, aut de prae- terito vel futuro, ſic abſolute neceſſarium eſt, eſt eſſe ens, quod non eſt Deum eſſe. Loquendo tamen formaliter, quae- libet huiusmodi veritatum, eſt eſſentialiter ipſe Deus, nec crea- tura aliqua, cum non fit opus Dei, eo quod non poteſt inci- pere. Sed eſt formaliter veritas rationis, modo quo loquitur. Auerrois, IV. Methaphiſicae, III. Imo videtur abſolute ne- ceſſarium, eſſe veritatem contingentem, quam non eſſe ne- ceſſarium ita eſſe, vt poſito quod ſolum Deus ſit (ſicut tu po- nis eſſe) ante mundi creationem. Quaeratur, vtrum eſt alia creatura? Quod ſi ſic, eius inceptio erit quam Deus cognoſcit ante mundum, vel eius inceptionem fore, eſt ſumme contin- gens. Si neges aliquid fore ad hunc, cum abſolute neceſſario aliquid poteſt fore, contingens eſt veritatem non eſſe tempiu; 10 LIB E R PRIMVS. 13 & ſie Deus cognoſcit veritatem quam contingit non eſſe, ta- men ſi Deus eſt, ipſe poteſt multa producere quae non produ- xerit eſſe, nec veritatem nouerit contingentem. Cum ergo ab- ſolute neceſſarium ſit Deum eſſe, & ſi Deus eſt, ipſe noſcit veritatem contingentem, Patet quod abſolute neceſſarium ſit eſſe veritatem contingentem. Quantum ad ſecundam inſtan- tiam tuam. patet ex dictis, quod non obiicit, cum conceditur, quod Deus eſt quicquid melius eſt efſe quam non eſſe, & non conceditur, quam Deus ſolum eſt illud quod melius eſt eſſe, quam non eſſe, cum poſita incarnatione, Deus eſt humanitas, & melius eſt aliquid non eſſe humanitatem, vtputa deitatem, quod eſt aliquid eſſe humanitatem, eo quod non eſt melius ali- quid eſſe humanitatem, quam eſt ipſa humanitas. Sed de illo inferius. * * 2 3e N N N 2e A N 2 2e N N N e N CAPVT. V. De palſonibus et proprietatibus Dei. Paenksre- Ex iſtis duobus principiis tam praeclaris inferri poteſt quaecunque paſſio, vel proprietas quae infuerit dei- tati. Deus enim eſt iuſtus, quia melius eſt aliquid eſſe iuſtum, Deus eſt iu- quam eft aliquid non eſſe iuſtum, eo quod dirigens aliquid vt ſus. eſſe debet, eſt melius, quam directione tali indigens. Primum ergo dirigens oportet eſſe iuſtum, ſe habens vndique ſicut de- bet. Et ex eodem patet quod Deus eſt intelligens, quia melius Deus eſt in- eſt aliquid eſſe intelligens, quam aliquid eſſe non intelligens, 'elligeus. eo quod illa res quae intellectus legit, quicquid iuſte ordinat, eſt melior quam aliquid quod non ſic cauſat. Ex eodem vide- tur, quod Deus eſt omnia, neceflario ſemper noſcens, cum Deus eſ abſolute neceſſario noſcit ſe ipſum, cum de ſe, ſe ipſum noſcat, omnia. & melius eſt quod cauſſa cognoſcat quicquid efficit, quam quod ſit cauſſa non cognoſcens quicquid efficit. Et ex eodem ſequi- tfur, quod ſemper Deus ſciat omnia, cum melius ſit aliquam rem Deus ſcit o- eſſe immobilem ſcientem omnia, quam eſſe aliquam rem non "nie lewper. ſcientem omnia. Et ex iſto plane infertur. Quod omne quod it, eſt. H oſeit Omne quod fuit vel erit, eſt. (Quia ſi gligme fuit vel erit, Deus cognaltit fair rer erh 3 Ulud'/. Deus eſt onmi- porens. Peceare non eſt facere: ſed a factioue bo- ni deſicere. 14 10 A N. WICLE F ilud eſſe, & ſi cognoſcit illud eſſe, tunc cognoſcit illud eſſe, cum poteſt incipere vel deſinere quicquam noſcere, & ſi Deus cognoſcit aliquid eſſe, tunc illud eſt, ergo a primo ad vlti- mum, ſi aliquid fuit vel erit, ipſum eſt. Et ex eodem ſequi- tur, quod Deus ſit omnipotens, quia melius eſt eſſe, aliquid ita potens, quam non efſe aliquid non ita potens. Et ſi dicas, quod in omnihus iſtis primo petitur demonſtrandum, ſtatim adeſt prius principium, quod Deus ita bonum & perfectum ſi- cut poteſt intelligi quicquid eſſe. Nota tamen, quod ex illo non ſequitur, quod Deus poteſt deficere vel corrumpi, quia hoc non eſt poſſe, ſed a poſſe deficere. Nec ſequitur, quod tu potes facere aliquid quod Deus non poteſt facere, eo quod tu potes facere mendacium & defectum, hoc eſt mentiri & de- ficere, ſed non ſic Deus. Nam ſic mentiri vel deficere, non eſt aliquid facere, ſed a factione boni deficere. Deus autem facit omne poſitiuum quod creatura ſua fecerit, & tamen ex hoc non ſequitur, quod comecdat, loquatur, & ambulet. & ſic de aliis peccatis formaliter, de ſuppoſitis imperfectis. Et ſic ad diſtinguendum peccata illa formaliter, oportet notare, quod peccatum ſit melius eſſe formaliter Deo conueniens, quam ſibi non taliter conuenire, ad quod requiritur intelleétus. Deus Inſenſibilis. Indiuiſibilis. enim facit ambulationem, ſed non ambulat, cum melius eſt rem non ambulare, & eſſe omnino immobilem, quam eſt eſſe rem aliquam ambulantem. & ex eodem principio ſequitur, quod eſt omnino inſenſibilis & inextenſus, licet virtualitur ſit im- menſus. Prima pars patet ex hoc, quod melius eſt eſſe rem inſenſibilem, quam eſſe rem ſenſibilem. Sicut enim ſanitas ho- minis & eius vita excedunt ſenſibilia in eodem, ſic harmonia mundi partium & mundi principium, excedit omnia ſenſibilia huius mundi. Deus ergo qui eſt, quicquid melius eſt eſſe quam non eſſe, eſt omnino ſenſibilis, & per idem indiuiſibilis quo. ad mobile, cum melius ſit eſſe virtualiter, quam quid fuerit ad denominationem perfectionis in ſuppoſito requiſitum, quam habere partes diſtantes a ſe inuicem ad ſui magnitudinem re- quiſitas. Ideo non ſolum negatiue, ſed poſitiue conceditur Peum eſſe immenſum & infinitum, cum denominationibus hu- iusmodi, cum Deus habeat poſitiuum perfectionis ſimpliciter in iſtis denominationibus, & non habet finem alium menſuran- tem. tem. Ideo concedunt philoſophi Et ex eodem ſe ſic G A L I B E RPRI Et eodem m M VS. „quod eſt potentiae infinitae. quitur, quod Deus ſit ereatiuus de aliis denominationibus eo quod omnia talia includu lam imperfectionem implica talia inſunt Deo. iusmodi non eſt Deus. tias blaſphemorum. O argumenta, notando fallacia ſimilitudine ſimiali. 15 „ punitiuus, & ,quas fides ſeripturae ſibi attribuit, nt perfectionem ſimpliciter, & nul- nt in ſubiecto, vt iuxta dicta omnia odo deduci poteſt, quicquid cu- Et iſta eſt tiriaca ad tollendum verſu- portet tamen ſane & caute intelligere s, quando occurrunt, & locum a e e ee ee ee ee w. CAPVT VI. Quod Deus ſit trinus. LITHIA. Ex iſtis mihi videtur, Deum dominum omnium eſſe tri tamen videtur multis graue demonſtretur, ratio praebet ex fidei eſſe ad dilucidandum tales ar aſſeritur quod omnes illi demonſtrari quod videtur faſſum, pro eo quod Caeteri philoſophi, tam praeteriti, tales articulos, vt impoſſibiles ret nos hebetiores ingenii aſſerere, poſſunt demonſtrari. iſtis articulis, rum doctrinalium demonſtratis. aequiuocatur in ſignis, & vtraqu uidam nimis craſſe conci quod inferre poterimus num. PsEVDIS. Hoc „ quod praecipuus articulus fidei quod fides non habet meritum, cui humana perimentum. Et ſic vbi olim docebatur lumine ticulos fidei requiſitum. Hic poſſunt in lumine naturali, Ariſtoteles, Auerrois, & quam praeſentes, negant Magna ergo praeſumptio fo- quod omnes illi articuli Quare ergo potius homines diſſentirent quam aliis concluſionibus in quadruuio ſcientia- PHRONERIS. Hic dupliciter e pars dilabitur in errorem, vt Ppiunt deitatem, & caeteros articulos dei propter hoc quod non adhaerent fideliter fidei ſcriptura- rurmn. Alii autem tantum difficultant ſcientiam Theologicam, ſtatuentes ſibi ignotos terminos dilabuntur, ſed medium tenuere beati. ma ſecta, ponentes lumen ſidei requiſit men vnum globum gratiae per ſe poſſibilem „ quod in haereſes multiplices Quidam autem de pri- um, ponunt illud lu- „requiſitum ad hoc quod Nomen fſidei. 16 IOAN. WICLEF quod aliquis ſit fidelis. Et quantumcunque ignarus fuerit, ſi de illo lumine quicquam habuerit, eſt fidelis, & ſic ex terminis bene prius intellectis patet, quis habeat in ſe lumen fidei. Qui- dam autem ab hac fidei catholica dilapſi, ſunt deliri in errores multiplices, certum quidem eſt, quod oportet omnem homi- nem habere lumen noticiae quod quoddam lumen non eſt, nec illuminaria Deo ad veritatem aliam cognoſcendam, vt patet ali- Impoſſibile eſt bi. At hic ſupponitur, impoſſibile eſt fidelem vel haereticum FPdelem ve! quicquam cognoſcere, niſi per fidem fundamentaliter illud baereticunm ognoſcat. Quia ſicut nemo cognoſcit literas, quod eſt vna aagſtene, „ifa, reliqua , & ſic de caeteris niii credat, ſic nemo ſenſu co- per fdem fun gnoſcit quodeunque ſenſibile, niſi prima veritas illud dicat & damentaliter doceat, quod illud ſenſibile ſit, illud vel illius modi. Nam in cognoſcet. ente analogo quod prima impreſſione imprimitur, Deus cogno- Quid ſit lu- ſcitur, ſed confuſe, & ille docet quamcunque veritatem ſe- men ſidei. cundam, vnam tamen per aliam ſecundum legem, quam ſta- tuit in ordine diſcendi procedere, & ſic lumen fidei quo quis denominatur fidelis, non eſt niſi ipſum a Deo ſic reſpici, vt cognoſcat catholice fidem ſuam. & in illo lumine ſunt infiniti gradus. Ad tantum alii infatuantur errantes in iſta materia, quod ponunt lumen fidei contrarium lumini naturali, ſic quod apparens impoſſibile in lumine naturali, ſit neceſſario creden- um in lumine fidei. & e contra. Veritas autem eſt, quod ta- lis cœcitas non eſt lumen naturale, ſed tenebrae, quia non talia duo lumina repugnantia. Sed poſt praeuaricationem lumini debili naturali, ineſt quidam defectus, quem Deus gratioſe ſanat, donans noticiam. Et ſic quod vnus cognoſcit in lumi- ne gratiae, alius cognoſcit in lumine naturali. Ideo diuerſi ſunt gradus in diuerſis hominibus, in quibus diſſimiles fidei ar- Deum eſe ticuli cognoſcuntur. Deum ergo poſuerunt philoſophi eſſe tri- zrinum potue- num, Vt Plato cum caeteris cognouere lumine naturali, ve- runs Pileſo. runtamen ad hoc quod idem meritorie cognoſcant, requiritur r He es lumen fidei formante gratia, quia cum ſit deducibile, quod na⸗ „atu. Deus ſit actus purus, infinitiſſime intellectiuus, certum eſt rali. quod habet potentiam ad ſe, & ad alia cognoſcendum, Et illa Deus. potentia dicitur Deus pater. Et quantum poteſt ſe ipſum cogno- Deus pater. Tcere, tantum ſeipſum neceſſario cognoſcit, & illa noticia dici- Deus fiüus. tur Deus filius. & ſicut non poteſt eſſe, quod ſic poſſet ſe iplim. niii L I B ER PRIMVS. 17 niſi cognoſcat actualiter quantum poteſt, ſic non poteſt eſſe, quod ſie actualiter ſe cognoſcat, niſi in ſeipſo finaliter quiete- tur, & illa quietatio eſt ſpiritus ſanctus. Et illae tres perſonae Spiritus ſas- abſolute neceſſario ſunt coaeternae, coaequales, & ordinatae duas. (vt dicitur) procedentes. Pater enim eſt prior origine, quam filius, & pater, & filius ſunt prius ſpiritu ſancto origine, quia ex hoc quod Deus pater poteſt ſic ſeipſum cognoſcere, ſic cognoſcit, & ex hoc quod poteſt cognoſcere ſeipſum cogno- ſcit & amat ſeipſum. & quaelibet illarum trium rerum eſt eſſen- tialiter idem Deus, cum eſſentia diuina ſit quaelibet harum trium. Rationes etiam & proprietates ſecundum quas diſtin- guuntur ſunt cauſſae, quare nulla illarum trium rerum reci- pit praedicationem propriam alterius earundem. Et nomina ac logicam illius materiae, oportet fidelem diligenter cognoſcere, vt eſſentia, ſubſtantia, vel natura diuina, eſt quaelibet harum trium perſonarum, & per conſequens ipſa trinitas. Sed ſicut nulla illarum trium perſonarum eſt reliqua, ſic ipſa trinitas non eſt aliqua earundem. Et quamuis pater & filius ſunt idem neutraliter intelligendo, non tamen intelligendo pluraliter maſculine, vt pater eſt idem quod filius, quia idem Deus, ea- dem eſſentia, vel natura, & tamen pater non eſt filius, quam- uis idem Deus, qui filius, & ſic Deus a Deo diſtinguitur, ſicut Deus a Deo perſonaliter differt, & tamen negatur quod Deus non eſt Deus. Nec ſequitur, Deus pater, Deus filius non eſt, ergo Deus, Deus non eſt. Et ſic Deus Deum cauſſat ſecun- Deus Deu dum cauſſationem, ſed non ſecundum Deum, & omnes illae sahat. perſonae ſunt vna prima cauſſa, ſicut ſunt vnus Deus, & non tres cauſſae, ſicut non tres dii. Item ſic. Pater & flius ſunt vnum principium ſpiritus ſancti, quia vnite principiant ſpiritum ſanctum, & tota trinitas eſt idem principium cuiuslibet creatu- rae. Et conuerſiones propoſitionum illius materiae excluſiuas, exceptiuas, vniuerſales, conuertibiles, cum caeteris conten- tionibus Logicorum, relinquo iuuenibus pertractandas, vt fal- ſum eſt, quod tantum pater eſt Deus, quia alius quam pater eſt Deus, & aliud ac alia natura & ereatura quam pater eſt Deus, quia humanitas aſſumpta, quae eſt tam aliud, quia natura alia quam alius, quia perſona alia quam eſt pater. Et patet noſcenti diſtinctionem inter praedicationem formalem & eſſentialem, quomo- D. apl. egx de- monſtratio. Deum eſſe tri- nnnt E, ani- miüat trinitate demonſtratur. 18 IOA N. WICLEF quomodo ſylogizandum eſt in quacunque figura cum iſtis ter- minis, vt omnis natura diuina eſt pater in diuinis, omnis filius Dei eſt natura diuina, ergo omnis filius Dei eſt idem quod eſt pater. Et ita non ſequitur expoſitorie, hoc eſt pater, & hoc eſt filius, demonſtrando eandem naturam diuinam, eundem Deum, vel eandem cauſſam cuiuslibet creaturae, ergo pater eſt filius. Sed bene ſequitur, quod pater eſt idem quod eft filius, & exemplum omnium talium patet in materia de vniuerſalibus. vbi natura communis eſt ſuorum ſuppoſitorum quodlibet, quamuis ipſa ſuppoſita ab inuicem diſlinguantur. Lotam autem iſtam materiam & profundationem in illa relinquo Logicis. —09 e ee ee e ee ee e CAPVT VII. De naturali demonſtratione trinitatis. A LTTHIA. Quamuis autem, mi frater, iſta materia ſit tibi faci- lis, & ſenibus taedioſa, eſt tamen nobis neceſſaria, & ſpe⸗ Cialiter ad euacuandum Pſeudinias argutias, per quas infideles onerant nos & illos. Timeo autem, ne tibi gignam vel faſti- dium, vel ſim in quaeſtionibus taedioſa. Vellem tamen cogno- ſcere, vtrum demonſtratione naturali oſtendi poterit Deum eſſe trinum ex animae trinitate, ſicut videtur Auguſtimus pla- ne oſtendere. PHRONESIS. Hic ſuppono tibi diſtinctionem, quam Ariſtoteles dat de demonſtratione. Quod quaedam eſt propter quid, ſiue poſtera, ſiue ſequens, & quaedam eſt de- monſtratio quia. Prior autem demonſtratio eſt, vbi caufſatum oſtenditur ex ſua cauſfſa. Et ſecunda demonſtratio eſt, quando cauſſa oſtenditur ex effectu vt. VIII. Phiſicorum, primus mo- tor oſtenditur ex perpetuitate motus ccœli, & ſic certum eſt, quod Deum eſſe, demonſtrari non poterit. Primo modo, cum non habet cauſſam extrinſecam, & per conſequens necg Deum eſſe trinum, nec alia paſſio quae Deo naturaliter ineſt. Sed ſecundo modo non video, quin Deum eſſe trinum demonſtrari poteſt a ſuo ſigno poſteriori, ſicut infinita demonſtrari poſſunt de Deo deducendo ad impoſſibile, & ita plane ſicut ſequitur, primus motus eſt, ergo primus motor eſt, qui Deus eſt. ſic ſequitur. . LIBERPRIMVS. 19 ſequitur. Anima intellectiua eſt trina, ſcilicet, memoria r⸗ tl0, voluntas. ergo Deus ipſam creans, eſt trinus. Nec in- telligit Auguſtinus per illam triniratem potentiarum animae tres Ppotentias, quae accidentaliter ſibi inſunt, ſed tres res, quarum quaelibet eſſentialiter eſt ipſa anima, vt eſt de perſo- nis in diuinis, non tamen adeſt mihi autoritas, per quam illas tres res ſunt perſonae, ſed tres res in Deo ſunt tres perſonae, Eecleſis er quia nomen perſonae inuentum eſt ex concordi & magna an- magna auga- guſtia, ad ſignificandum illam ineffabilem trinitatem. Quae i e iroe . ſierunt enim haeretici, quae tres res ſunt Deus, quia conce- ev perſona perunt quod ſunt tres ſubſtantiae, vel res ſeparabiles in natura, propter bae- & tunc ex vnicordi conſilio inuenit eccleſia nomen perſonae, 7eticos inue- concedens, quod tres ſunt perſonae, & vna ſubſtantia. Grae- vir, ci autem aequiuocando concedunt, quod ſunt tres hypoſtaſes ſiue ſubſtantiae. Et ſic natura hypoſtaſis eſt aequiuocum apud illos. Sed abſit ex iſtis fidelem credere, quod natura diuina ſit trine dimenſionata riſibilis, vel habens paſſionem, animam imperfectam. Oportet enim capere in minori, quod affectus aliquis non poſſet eſſe huiusmodi, niſi Deus naturaliter foret talis. Sed quod impoſſibilius? cum iuxta dicta tales proprieta- tes propter imperfectionem non poſſunt Deo ineſſe. Ideo fo- ret nimis ſimialis ſimilitudo concludere ſylogiſtice, vbi ſylo- giſmus peccat in materia de minori impoſſibili, concludere per locum a ſimili. & vbi ſylogiſmus non peccat in materia nec in forma. Sed vbi concluſa proprietas naturaliter Deo ineſt, ſei⸗ licet, quod melius eſt aliquid eſſe huiusmodi, quam eſt aliquod non eſſe huiusmodi, vt docetur ſuperius. Vt ſi infidelis Capiat᷑ corpus eſſe trine dimenſionatum, ſcilicet longum, latum, & profundum. Et non poſſet eſſe taliter dimenſionatum ,mniſi deitas fuerit taliter dimenſionata, ergo deitas eſt longa, lata, & profunda. Sed conſtat, quod fidelis ſatis pauſare poterit de Probatione haeretici in minori, quam Apoſtolus dicat de Deo, quod ſibi inſunt latitudo, longitudo, & fublimitas, tamen ſatis Aequiuoce intelligit de iſtis quatuor, vt patet exponentibus Deus eſt per. ſenſum ſuum. Eſt autem nomen perſonae deſcriptum apud ſone cum per. multos, qui concedunt aequiuoce, licet quodammodo analo- Tönie angelo- gice Deus ſit perſona cum perſonis angelorum & hominum. veͤ ’ Vnde dicunt quod perſona eſt rationalis naturae incommunica- Porſona quid C 2 bilis ſir. 20 IOA N. WICLEF bilis exiſtentia, quod non poteſt deitati competere, cum deitas communicatur neceſſario tribus rebus. Competit tamen cuili- bet perſonae quae efſt deitas, ſicut perſona eſt incommunica- bilis ad hunc ſenſum, quod ſit multorum ſingularium, eſt ta- men communicabile, quia natura diuina. Et eodem modo natura eſt incommunicabile, quia perſona, tamen eſt incom- municabilis, quia trium perſonarum eſt quaelibet. Nec eſt fa- cile fingere, quare non quaelibet trium rerum creati ſpiritus ſit perſona, cum ſit rationalis naturae incommunicabilis exiſten- tia, deficit tamen mihi auctoritas ſic loquendi. Boetius autem videtur dicere, quod perſona ſit rationalis naturae indiuidua ſubſtantia, & forte intelligit per ſubſtantiam ſubſiſtentiam, quae eſt inferius quam ſubſtantia, & tunc perſona dicitur etymolo- gice, quaſi per ſe vna. Homo igitur, licet ſit tam Gorpus, quam anima, iſta tamen ſunt diuerſae naturae. Ideo indiui- duum hominis non ſic communicatur eidem naturae, nec ſpe- cifice, neç indiuidue Et ad communia argumenta quibus argumentatur, quod eſſet proceſſus infinitus in trinitatibus, cum prima perſona habeat potentiam, noticiam, & compla- centiam, quae pari euidentia diſtinguuntur, quam tres perſo- nae diuinae, & foret proceſſus in infinitum. Solutio eſt, quia prima perſona diuina ex ſe eſt potentia, eſt autem intellectiua, quia communis natura, cum intellectiua quandoque accipitur perſonaliter, & quandoque naturaliter. Et ſic eſt de duobus aliis nominibus, ſcilicet, potentia, & beneuolentia. Et ita eſt quaedam inſenſualis nugatio, procedere ſuper tria in natura diuina, cum potentia talis potentiae foret illam naturam nul- lum poſſe poſſe, & intelligentia verbi Dei foret, illam naturam intelligere intelligere. & voluntas voluntatis foret, illud velle velle. Et tunc pater intelligit communi intelligentia, ſicut ſilius poteſt communi potentia, poteſt tamen ſicut eſt per po- Verum naætu-tentiam, quae eſt pater, cum ex patre habet eſſe Et confor- ra diuina gi- Miter tollitur difficultas, vtrum natura diuina gignit aut gigni- gnit aut gi- tur. Quamuis autem Petrus Lombardus videatur dicere, quod Znitür. non, ſicut ſpecies humana non generat, nec generatur, cum actio non competat formaliter, niſi perſonae. Poteſt tamen dici probabiliter, quod ſicut ex natura diuina eſt filius, ſic ex illa gignitur filius. & ita in perſona patris gignit filium, & ſpi- ritus LIBER PRIMVS. 21 ritus ſanctus procedit ex illa in patre & filio, non tamen idem gignit ſe, quamuis perſona gignens, & perſona genita ſint eaz dem eſſentia trina. Lales autem ſunt multae difficultates, quae potius ſtant in logica, quam in re ipſa. Ideo circa altercatio- nes huiusmodi non contendo. CAPVT VIII. De Idaecis. Pssrs- Videtur quod in iſtis materiis idiotice loqueris, vocem propriam ignorando, cum non ſubſiſtit ratio, quod ſint ldaeae in Deo diſtinctae, quin per idem forent huiusmodi infinitae & per conſequens foret Deus infinitus ratione multi- tudinis ITdaearum, & quod ſint Idaeae aàa Deo diſtinctae forma- liter, non negabis. PHRONESIS. Fateor, quod propter alti- tudinem materiae ignoro plurimum. Sed credo, quod in pa- tria videbo clare ſententiam, quam modo balbutio. Ideo te- neo me in fide ſcripturae, & limitibus rationis, nego autem quod fint infinitae perſonae in Deo ad intra, nec ratio, nec auctoritas hoc conuincit. Perſonalitas autem eſt diuina eſſen- Quid ſit per- tia, & non veritas aliena in Deo fundata, vt Deum poſſe in- ſonalitas in telligere ſe Deum quietari in ſua intellectione. Iſtae ſunt tres Peo. res, cum in eis ſit prioritas originis, & quaelibet earum eſt diuina efſentia. Et ſi tu imaginaueris quoties tibi libuerit Deum poſſe, poſſe intelligere ſe, illud erit, quod Deum poſſe intelligere ſe. Deum autem poſſe intelligere hominem, vel aliam rem ad extra, non eſt perſona formaliter, ſed paſſio di- uina, & multo magis Idaea, non eſt perſona diuina, ſed veri- tas abſolute neceſſaria, quae eſt intelligibilitas rei ad extra. Quomodo quaeſo intelligeret Deus fignificandum ad extra, mifi ipſum foret intelligibile? ficut ergo primum eſt abſolute neceffarium, ſic & ſecundum. Nec Deus poſſet quicquam producere, niſi ipſum intelligeret, cum nihil poſſet caſualiter producere, vel inſipienter. vt Augu LXNXNXIII q XLVII. ſae- pe arguit, & talis intelligibilitas eit aequalis intellectiuitati, vel intellectioni Dei quod idem eſt Nec poſſet Deus quicquam C 3 ad 22 IO A N. WICLEF ad extra producere, niſi praecederet eius intelligibilitas ad ex- tra, vt exemplare, quia aliter poſſet rem ad extra producere, & non ipſam intelligere, & per conſequens non ſapienter pro- ducere ipſam, quod eſt ſumme impoſſibile. Et haec ratio quare omnes idaeae quae ſunt formae exemplares, ſecundum pro- prietatem aliquam, ſunt in verbo, quod eſt forma ac ſapientia „HDHei patris. Et vt Auguſtinus vere aſſerit. vbi ſupra q. XLVIIr. ons gam ſa ſine idaeis non eſt poſſibile quenquam ſapientem fieri. Quo- Hön de⸗ ſeri modo quaeſo poſſet homo eſſe ſapiens cognoſcendo creaturam poſibile non aliquam, niſi cognouerit eius producibilitatem, hoc eſt ratio- eſt. nem ſecundum quam producibilis eſt a Deo, & per conſe- quens rationem, ſecundum quam intelligibilis eſt a Deo? Hoc autem cognoſeit homo abſcondite, licet verbaliter illud negat, quia ſicut nemo intelligit, niſi ens in communi intelligat, ſic non intelligit aliam creaturam, niſi eius intelligibilitatem, & intellectionem paſſiuam intelligat, & illa eſt in intellectu vel verbo diuino veritas abſolute. Et ideo dicitur, quod beati vi- dent in verbo huiusmodi veritates. Verum tamen in tota tri- nitate beata, ſunt huiusmodi veritates ſecundum quandam ſpe- Cialitatem in verbo. Quamuis autem omnes dictae idaeae di- ſtinguuntur inter ſe formaliter & a Deo, ſunt tamen omnes Omnes Idaeae eſſentialiter ipſe Deus. Vnde Ariſtot. vII. Metha. arguens Sn:. Vntie contra idaeas Platonis aequiuocauit in Logica ſtulte concipiens, Deus. quod idaea ſit eſſentia abſoluta, diſtincta ab eſſentia diuina, ſed quis ſapiens ita intelligit? Sed ſi Ariſto bene concipit, omnis talis idaea foret ſuperflua. Sed intellectualitatem creaturarum oportet omnem fidelem ponere, non formaliter rem abſolu- tam per ſe exiſtentem, quia tunc foret formaliter ipſe Deus, & non foret idaearum diſtinctio, ſed dii infiniti. Illi autem qui loquuntur formaliter ſicut perfecti philoſophi, ſatis concipiunt diſtinctionem formalem huiusmodi idaearum. Alia (inquit Auguſtinus) eſt ratio, ſecundum quam Deus producit atque intelligit ipfum hominem, & alia eſt ratio ſecundum quam in- telligit amſinum, eo quod Deus intelligit talia intelligibilia vt ſe habent, ſed aliter ſe habent illa producta, ergo ſunt aliter in- telligibilia, & per conſequens aliter intellecta. Et ideo dicit ſubtilis Euangeliſta, detegens productionem rerum ad extra, quod factum eſt in ipſo (Iohan. I. inquit) vita. Nam mpenl⸗ ile LIBERPRIMVS. 23 bile eſt Deum quiequam facere, niſi illud intelligat, & ſi illud intelligit, illud habet rationem obiectiuam, ſecundum quam terminat intelligibilitatem diuinam. Sed videamus quid eſſen- tialiter ſit illud ſecundum eſſe primum, quod habet coaeuum cum intellectione diuina, & non inuenietur niſi realiter ver- bum Dei, quod dicit lohan XV. Ego ſum via veritas, & vita. Ideo omne productum ad extra, eſt neceſſario & aeque primo, ſicut verbum ipſum, intelligit ipſa vita. Ignorantia autem il- lius Metaphiſice, & veritatum huiusmodi aeternarum ſtat ra- dicaliter in ignorantia artium ſermocionalium, ſcilicet gram- matiça, & dialectica. Quis enim rectilogus negaret hanc con- ſequentiam, Deus intelligit hoc, ergo hoc eſt intellectum a Deo? ſed de quacunque creatura ſignata, antecedens eſt abſo- lute neceſſarium & aeternum, ergo & conſequens. Sed quis grammaticus hoc negaret? quin ſi hoc ſit intelleétum a Deo, haec eſt res intellecta a Deo, & per conſequens haec eſt res ali- qua, ſicut & antecedentia ſunt abſolute neceſſaria, ſie & con- ſequentia ex illis illata Sed quae res abſolute neceſſaria foret, haec demonſtrata quacunque creatura, niſi fuerit prima vita? Et quantum ad ſylogiſmos expoſitorios, & alias inſtantias pue- riles in illa materia, oportet intromittentes ſe eſſe inſtructos in recta grammatica, & fubtili Logica. Grammatici quidem po- nunt, quod pronomina ſigniſicant ſubſtantiam meram, hoc eſt diuinam eſſentiam, ſecundum rationem qua intelligit ſignifica- tum pronominis, ſiue nominis. Nomina autem ſignificant ſubſtantiam meram cum qualitate. hoc eſt ſupra diuinam eſſen- tiam, vel eſſe intelligibile creaturae addunt qualitatem, in qua res talis producitur in eſſe exiſtere, vt iſti termini homo & animal, cum ſibi conſimilibus connominant actualem exiſten- tiam, quam habent ex creatione Dei ad extra, & ſic non con- notant ipſa pronomina. Et patet quod totus error in ſcriptu- Totus error in rae ſacrae noticia, & quare idiotae ipſam ſic turpificant atque noticia ſeri- falſificant, eſt e grammaticae & logicae ignorantia- Et niſi turae ſacrae eus adiuuerit ad illa rudimenta fidei cognoſcenda, fides ſcri- pturae erit nimium paruipenſa. Patet ſecundo veritas ſenten- rantia gram- tiae, quam Auguſtinus ſaepe inculcat, ſcilicet, quod ſi aliqua que Logicae. eſt veritas, ipſa eſt in ſeriptura. Nulla quidem eſt ſubtilitas in grammatica, vel logica, vel alia ſcientia nominanda, quin ſit excel- 24 IOA N. WICLEF excellentius in ſoriptura. Et licet voces, aut characteres tales deficiunt in ſeriptura, tamen in libro vitae non poteſt deficere. Quia vt teſtatur ſubtilis Euangeliſta Iohan X. non poteſt ſolui ſoriptura quam pater ſanctificauit. Quis ergo poteſt ſoluere connexionem veritatum huiusmodi aeternarum? Et patet ter- tio, quomodo ſunt ſoluendi obiectus puerorum, qui putant ex illa ſcientia, quod omnis homo & quaelibet creatura ſit Deus ipſe, quia vita prima. Nam ſi hoc eſt hoc, eſt vita prima, ipſe Deus, vel diuina ſapientia. & hoc eſt homo, vel alia no- minalis creatura, ergo non poſſunt eſſe homo, vel alia crea- tura, niſi fuerit vita prima Oportet enim ſupponere iuxta praedictam grammaticam, quod nomina modo quo dicitur, connotant qualitatem, pronomina autem ſignificant ſubſtan- tiam meram, & ſic eſt extraneatio ſignificationis & ſuppoſitio- nis in illatione tali vocata expoſitoria. Et patet expoſita ratio- ne, quomodo pueriles turpiſſime paralogiſant, vt ſi hoc ſit aeternum, quia ſecundum eſſe ſuum intelligibile atque primum, & hoc eſt iſte homo, quia in eſſe ſuo exiſtere ſecundum quod creatur a Deo, ergo iſte homo ſecundum illud eſſe exiſtere eſt aeternus. Se3e 62138 2S8 2G86 38 656788 836 563 2073 6338 665 e CAPVT IX. De inuentore Idazarum, & quae habent Idacas. Psrvyr §8. In iſta materia poſſunt credere tibi, qui volunt LLogicam tuam inuſitatam accipere. ſed graue videtur, cum ſingulum incomplexorum, aut ſignificat ſubſtantiam, vel qua- litatem &c. quid ſunt tales Idaeae, quae nec ſunt ſubſtantiae, nec accidentia? Imo ſic intelligendo terminos, poſſes totam philoſophiam ſubuertere. cum Plato primum inuenit nomen ldaeae, & ſententia ſua per Ariſtotelem eſt efficacius deſtructa. Nec ab bhine inuentus fuit Philoſophus, qui hanc ſententiam auſus fuerat ſuſtinere. PHRONESIS. Nemo debet credere (niſi voluntarie) veritati, & quod tantus populus diſcredit ve- ritati infringibili, diſplicet multum bonis, Ideo laborant, vt homines fidem adhibeant veritati. Ponit autem Auguſtinus quo LIBERTRꝑIMV.s. 25 quod Plato primum adinuenit nomen idaeae, ſed res ipſa cum Plato adinse- Platonis ſententia eſt aeterna. Ideo lapſus ac error a via veri- nit nomen tatis eſt adeo antiquatus, quod creditur propter antiquum er- deae. rorem illud quod de facto eſt falſum, vel impoſſibile eſſe vermn. Vnde turpiſſima & fallax argutia, tam in ſpeculatiua, quam in morali materia eſt, qua diabolus ſeducit miſeros, ſi ad tantum tres credita, vel vſitata fuerit illa ſententia, ergo vera. Et ſic Turpiſfima eſt credens fidei ſcripturae cum verbis ſuis, debet dictam Logicam & fallax at- acceptare, quia ſicut ſacrae ſcripturae ſententia, ſic & eius 1ue nimis Logica a fidelibus eſt veneranda Vnde peccant mortaliter, qui eie iab⸗ dimiſſa Logica ſcripturae, innituntur adinuentionibus friuolis hodie vſitatis, cum Deus obligat plus homines ad formam ver- borum fidei ſcripturae, quam creatura aliqua poſſet ad ſuas innentiones vel conſuetudines obligare. Et hinc lapſi ſunt diſcoli ad tantum in deuium, quod reputant legem Dei ſummae impoſſibilem, & propter adulterinas traditiones a cunctis ho- minibus relinquendam. Et ex iſto errore pullulant alii infiniti. Nec mouet tua argutia, ſi ſingulum incomplexorum ſignificat aliquod decem generum, ergo non ſunt idaeae. Nam omne incomplexum tam kathegorema, quam fſinkathegorema Pri- marie, vel ſecundarie ſignificat ſubſtantiam, imo diuinam eſ- ſentiam, & tunc nomina ldaearum ſignificant tam ſubſtantias, quam diuinam eſſentiam. Sed non eſt color ſi nomen Idaeae ſignificat ſubſtantiam, vel aliquid aſſignandum, ergo eſt for- maliter illud ſignatum, quia ſic Deus eſſet quaelibet creatura, & omne nominabile foret Idaea aeterna, ſicut quidam errantes concedunt. Idaea ergo eſt eſſentialiter natura diuina, & for- maliter ratio, ſecundum quam Deus intelligit creaturas. Et ſic intelligendo terminos, quo modo ſcriptura ſacra & philoſo- phi rectiloqui conceperunt, non ſubuertitur Philoſophia, ſed Praeparata eſſet via, ad philoſophiam nobis miſeris cognoſcen- dam. Nec Ariſtoteles ſciuit iſtam ſententiam Platonis deſtrue- Ariſioteles ve, ſed aequiuocando ac ignorando veritatem ſui ſermonis, ultos durit multos homines duxit in deuium. Sed Auguſti. & multi* deuium. alii errorem Ariſtot. detexerunt. Et patet quod aſſumis falſum & infundabile de Ariſtot. ſententia atque verbis. Vnde antiqui deliri noſtri temporis ad tantum lapſi ſunt in illa materia. quod concedunt, quod quamlibet creatura, imo quod- D libet laea guid ſit. 26 I.O A N. WICLEF libet nominabile eſt Idaea, vt homo ſecundum rationem, qua bilis, intelligitur a te, vel alio, eſt Idaea, & ſic aeternus, inenarra- incorruptibilis, nec ſolum hoc, ſed filius tuus, & infi- nita nobis ſimilia, quae vere ponimus nos, non exiſtere abſolute, neceſſario ſunt Idaeae, & tunc tu habes infinitos filios, & ita de aliis friuolis riſu dignis. PsEVDIS. Licet paruipendas illam logicam, tamen multi ſubtiles logici noſtri temporis hanc ad- mittunt, & graue Uidetur, quod Deus intelligat filium tuum, montem aureum intelligibile cum eis ſimilibus, niſi Deus ha- beat Idaeas, per quas iſta intelligit, ſic enim Deus habet idae- am peccati, cum ipſum intelligit, iudicat, & diſcernit. PHRONE. Iſtam logicam propter ex ea ſequentia, debet quili- bet fidelis deſpicere. Scio tamen quod fratres ipſam magnifi- cant, concedentes quod habent infinitos naturales filios, & alia maxima monſtra mundi. Ideo imo infinitum meliorem Deum quam nos habemus, & ſic de ſimilibus blaſphemiis, in quas incidunt propter errorem amplioris intellectus. Et ſic credunt falſe ipſos intelligere infinitum meliorem Deum, quam eſt Deus noſter, licet Deus non poſſet ipſum cognoſcere. Et ſic videtur quod Deus nihil poteſt intelligere, niſi quod de facto intelligit, quia ſi hoc poteſt intelligere, ipſe cognoſcit quod hoc poteſt intelligere, cum illa ſit veritas, & ſiue Deus, ſiue hoc cognoſcat, quod hoc poteſt intelligere, tunc intelli- git hoc. Ideo ſi Deus quicquam vult intelligere, tune illud intelligit, quia dictum eſt, Deus nihil poteſt incipere, vel de- Ginere intelligere., ſiue cognoſcere, & Deus nihil intelligit, niſi quod eſt ſaltem ſecundum eſſe intelligibile. Et probabili- ter poteſt dici, Deus nihil intelligit, niſi quod exiſtit dum poteſt exiſtere, & ſic omne quod exiſtere poteſt, exiſtit. Sic Omne quod enim propoſito, quod filius tuus eſt, reſpondent ſupponendo poteſt eniſtere quod non, quia ſi non erit, non eſt, & e contra & ſic infi- er iſtit. nita ſunt ſigna quae errabundi vane intelligunt, putantes ſe in- telligere ſua ſignificata primaria, dummodo non ſit ita. Sed juxta dicta ſuperius intelligunt ſic commiſcendo ſignatum ter- mini cum modo intelligendi, vt non docetur, ſed ſupponitur eſſe falſum, quod Deus intelligit filium meum. Et hoc vide- tur conſonantius, quam concedere, quod quilibet frater ha- et infinitas vxores, habet & filios, imo, quod omne ſcanda- lum LIBERPRIMVS. lum ſibi impoſſibile ſibi ineſt, & ſic Deus non intelligit filium tuum montem aureum. Et in intelligibile, licet intelligat iſt ſigna, & ſic non ſunt ldaeae talium, cum non exiſtentis, non Deus pecca- ſit ldaea. De peccato conceditur, quod Deus ipſfum intell & cognoſcit, non tamen habet peccatum Idaeam. ſed homo cognoſcendo creaturam peccabilem, & quod peccat ſine Idaea hoc eſt per carentiam vacuitatis Idaeae (vt dicit Linconon) cognoſcit peccatum. & ſic de quocunque malo culpae, abſtra⸗ Omne tale cognoſcitur a Deo per carentiam Idaealem, ſicut homo cognoſcit tenebram pe carentiam ſpeciei luminis. Quia tamen materia iſta eſt diffici- lis & brigoſa, ideo ab illa ſuperſedeo, relinquens pro alio lo- co diffuſum tractatum illius materiae. HE SeNS 6e ed 6d S 6 6NN GAS CALPVTX. De intelligentia & potentia Dei. Ctiue & formaliter intellecto. ſua potentia incluſiue. 27 igi Imo videtur 3 t tum intelligit cognoſeæ. Non exiſtientis à non eſt Idaeæ. sEVDIS. Hic manifeſte laberis in Charibdim concedens, quod Deus ſolum intelligit quod exiſtit, & quod nihil poteſt producere, niſi quod actualiter producat, quod contra- dicit fidei ſeripturae & rationi viuaci. mias in Deum, quod homo intelligit multa falſa, quae Deus non poteſt intelligere, cum Chriſtus praecipiendo Petro mitte- re gladium in vaginam, concedit, quod rogare poteſt patrem, vt ipſe exhibeat ſibi plusquam duodecim legiones angelorum, & ſic de multis ſuffragiis quae Deus non compleuit. Aliter enim non foret omnipotens, cum ad omnia quae poteſt terminatur Et ſic nemo foret culpandus propter aliquod quod faceret, cum abſolute neceſſario illud eueniret, quod impugnat libertatem diuinae potentiae. quod in Idaeis procedendum foret in infinitum, pari aeuiden- tia Gt Idaeae Idaea, qua aeuidentia alicuius ad extra ſignabilis ſit Idaea, & intellectus diuinus foret aequae praeciſe amplus, ſicut ſua potentia cognitiua. Imo videtur quod ſicut produci- bilitas creaturae & eius intelligibilitas diſtinguuntur, ſic forent duae maneries ldaearum, ſecundum quarum primam Deus in- Ideo ad tantum blaſphe- telli- 28 IOAN. WICLEF Res rationis telligit rem ad extra, & iuxta ſecundam efficit rem ad extra. non babent PgRO. Cum multae ſint res, quae non habent exiſten- „ Rreg. tiam, vel eſſe exiſtere formaliter intelligendo, patet quod fal- re formaliter. ſum aſſumis, cum Deus intelligit quod hoc fuit vel erit & in- telligit, quod hoc non erit, cum multis veritatibus rationis ſimilibus, qugee non poſſunt habere exiſtentiam actualem. Omne quod Concœdi tamen poteſt, quod omne quod poteſt exiſtere, tem- poreſt exiſtere pore ſuo exiſtit, & ſic Deus communicat omni homini intel- idu. Iuo lectiuam potentiam ſuper omne quod ipſe Deus intelligit, ta- men neceſſario alio modo intelligit, quam eſt modus quo homo poteſt intelligere, cum diſtinctiffimus. & inerrabiliter Deus ſolum intelligit, homo autem nihil intelligit nifi errabiliter & confuſe. Vellem tamen addiſcere in illa materia, quia nihil de- finio de Dei potentia, nec audeo profundare me in diſtinctio- ne, de abſoluta Dei potentia, & potentia ordinata. Scio ta- men quod faepe lapſus ſum in altitudine maris, multa balbu- tiens, quae non valui clare fundare, & in aliquibus eſt illud facilius, in aliis autem difficilius. Nec video nunc, quare Deus poſſet multa non exiſtentia intelligere, quin per idemein- telligat infinita, quae tu non potes intelligere, vel e contra vtrolibet deficere, ratio haec probandi ſicut ſomniatio, qua dicitur Deum aliqua intelligere, quae non poſſunt eſſe, & iſta ſunt ſpecialiter Deo cognita, ſed non nobis. Talis autem va- gatio captionum ex commixtione ſenſuum materialium & figni- ſicatorum inducit plurimos in Charibdim. ficut religioſi errant moraliter ex commixtione ſuarum traditionum, & legis diui- nae. Et ficut Deus ad intra nihil poteſt producere, niſi abſo- lute neceſſario illud producat, ſic nihil ad extra poteſt produ- cere, niſi pro ſuo tempore illud producat. Et ſic orationes fiunt neceſſario, & aliquae implentur necefſario, & aliae ne- ceſſario ſuperfluae ſunt, & ſic Euangelium vere dicit Matth. XXVI. quod Deus pater poteſt exhibere filio plus quam duode- cim legiones angelorum, & ſic facit. Non tamen dicit Euan- gelium, quod illas legiones poteſt filio ſuo concœdere, vt non taliter patiatur, Poteſt tamen ſi voluerit, & ſic concœduntur concluſiones contingentiae, quas manus (hoc eſt) oppoſita eorum poſſunt contingere ſi Deus voluerit, modo quo Augu- ſtinus concœdit, quod Deus pater poteſt ad intra gignere alum flium, LIBER FPRIMVS. 29 ſilium, & ſic eſt contingentia quoad tempus, & non contin- gentia fimpliciter abſolute. Et tamen oportet conciliari, ne- gociari, dammnari, & quicquid Deus vel creatura fecerit aut omiſerit in hoc mundo. Scio tamen quod illa via eſt valde Proteſtatio difficilis, & multis quae quondam opinatus ſum ſatis contra- Wie! ria, paratus tamen ſemper ſuum reuocare quicquid dixero, doctus quod ſit contrarium veritati. Et patet ſolutio ad obie- ctus concedo quod Deus nihil poteſt producere nihil pro men- ſura aliquid illud producat, quia aliter non clare ſoluitur ratio Aug. de Dei inuidia vel impotentia. Ideo ſignata qua- cunque creatura, docto, quod iſta poteſt eſſe ſiue intelligi, concedo quod Deus poteſt illam producere. Sed nolo vagare circa intelligibilitatem, ſeu potentiam producendi res, quae non ſunt, concedens quod nihil eſt producibile, niſi quod eſt, cum ſi hoc ſit intelligibile, vel producibile, hoc eſt res quae poteſt intelligi, vel produci, & fſic intellectus diuinus, ac eius noti- cia ſunt paris ambitus, ſicut intellectus creatus, & eius noticia, & ſic falſum aſſumis, quod tu multa intelligis, quae Deus non poteſt intelligere. Imo quamuis illud omne intelligis, quod Deus poteſt intelligere, & e contra, tamen infinitum imper- fectiori modo, quam Deus poteſt intelligere. Et ſic omne falſum quod homo intelligit, Deus intelligit, falſe tamen ho- mo intelligit, qualiter non poteſt Deus intelligere. Siue enim falſitas fuerit in homine, fiue in alia ſignabili creatura, Deus intelligendo illam falfitatem. intelligit ſubiectum eius falſum, quod ſimul eſt verum, cum ſua falſitate, eo quod eſt ens, & ſic verum vel intelleétum a Deo. Vnde nec homo, nec Deus lIutelligere intelligit quod homo eſt aſinus, quia cum intelligere ſit intus uid ſit. legere, tunc liber vitae foret falfiſſimus. Deus tamen clare intelligit haec ſigna falſa, ſicut tu intelligis ſic homo eſt aſi- nus, & ſic Deus eſt omnipotens, cum omne poſitiuum produ- cibile producit. Peccatum autem quod eſt defectus hominis, non producit, & ſic omnipotentia Dei, & eius actualis creatio vel cauſſatio coaequantur, Non quod omnipotentia ſua ſe ex- tendit ad aliqua, quae tu non intelligis, aut quod illa non ſunt ſignanda, ſed omnino huiusmodi ſunt defectio. Et fic tollitur vaga imaginatio Sophiſtarum, qui falſe dicunt, quod intelli- gunt multa, quae balbutiendo, nec ipſi, nec Deus intelligit. D 3 Vnde 30 10 A N. W ICLE F Vnde tales negatiue, Deus non intelligit iſta. debent ſic pro- bari. Iſta non ſunt, ergo iſta non intelliguntur, & antece- dens poteſt intelligi ſieut eius ſubiectum, nemo tamen intelli- git quod adaequate ſignificat. Sed quia deficit eius adaequatumn ſignificatum, ideo verum eſt quod illa non ſunt. Et patet plane quod ſequitur neceſſario, quod Deus culpabit iniuſtum, cum aſiter deficere Dei iuſticia. & Deus ordinauit aeternaliter quod culpabit, ſed non ordinauit quod homo peccabit, quia ſuper hoc non cadit ordinatio, ſed deordinatio. Et ſi quaeras Quare Deus quare Deus non prohibuit hominem, ne ſic peccet, eſt mihi non hrobibuit faciliter reſpondere, quod ideo, quia hoc non fuit prohibile —“ fec- oum non fuit, nec potencia Dei ſe extendit ad hoc, cum hoc non eſt, & potentia diuina non ſe extendit ad nihil vel vacuum, Omnes probi- vel non ens, & omnes prohibitiones Dei quae exprimuntur in bitiones Dei ſeriptura, intelliguntur ſub conditione tacita, quod ſi facis ſie, Rriere tunc neceſſario punieris. Ideo propter illud periculum prohi- Fs cotdizoge bet Deus, ne ſic fiat, hoc eſt certificat ſi ſic factum fuerit ſio punietur, Non tamen eſt poſſibile, quod Deus quiequam man- det, niſi aliquis hoc obſeruet, vt patet de Chriſto. Aliis au- tem praeuaricatoribus praeccepit, quod non ſic faciant, vel De ueceſſtete aliter punientur. Abſolute tamen neceſſarium eſt, quod non abſoluta, ſic facerent ſicut Deus & homo neceſſario intelligunt quicquid mandant, homo tamen ſaepe falſe intelligit illud quod mandat. Libertas diui- Quantum ad libertatem diuinae potentiae patet, quod eſt ſum- nae potentiae. me libera, & tamen quicquid facit neceſſario eueniat, ſicut Deus pater ſumme libere producit filium, & tamen neceſſario abſolute. Et quantum ad libertatem Contradictionis patet, quod eſt terminus magiſtralis erronee introduétus, vt idem quod Deus poteſt facere ſi voluerit, & non facere, ſi noluerit, cum hoc quod ſit contingens quo ad tempus dicunt quod libe- re contradictorie eſt produétum. S R C Re e e e CAPVL XI. De limitibus Uaearum. HRONESIS. Quantum ad proceſſum infinitum in idaeis pa- E' tet, quod eſt dare limites idaearum, cum alia ſit idaea vni- uerſa- LIBER PRIMVS. 31 uerſalium, & alia ſingularium, & per conſequens prima Idaea, eſt Idaea ſublſtantiae, vel entis analogi. Et cum non ſit pro- ceſſus in infinitum in Idaeatis illis, quod Deus in infinitum poſſet procedere in Idaeis? imo ipſas Idaeas Deus intelligit per ſeipſas. cum ſit eſſentialiter ipſe Deus. Ideo falſum eſt, quod Idaeae eſt alja Idaea, & ſic in infinitum, cum multiplicando illa verba, homo balbutiendo ignorat ſeipſum. Nec dices di- uerſitatis rationem, qualiter haec ſit incongrua, homo homo currit, quin cum per idem haec erit incongrua ac nugatoria, Idaeae eſt Idaea, & fic in infinitum. Et in multis iſtarum lo- quutionum ſunt multae nugatoriae incongruitates, quas balbu- tiendo obiicimus, & ſicut hie eſt nugatio, Deus intelligit ſe- ipſum intelligere ſe intelligere, ſic eſt hic nugatio, intellectiui- tatis Dei eſt intellectio, & ſic in infinitum. Et ita de Idaeis, quod intelligibilitatis rei eſt alia intelligibilitas, & ſic in infini- tum. Et ita de generatione accidentium, vt quantitatis eſt alia quantitas qualitatis alia qualitas, relationis alia relatio, & ſic in generibus procedendo. Imo docent Philoſophi, quod ſtan- dum eſt in primo. licet videatur Auguſtinus aſſerere, quod in- tellectionis alia eſt intellectio, & quamdiu volueris proceden- do. Tamen graue videtur, quod intellectio quae eſt actus ani- mae, non poſſet diſtincta intellectione concipi, variato tam obiecto, quam tempore, certum eſt tamen, quod ſic gemi- nantes intelligunt ſuperflue atque male, & vt ſubtiliores gram- matici concedunt, loquuntur incongrue. Et in iſto errore la- borant, ponentes vacuum infinitum, & ſic tam grammatica quam methaphiſica deſtruent talem vagationem friuolam, vltra limites rationis. Intelligamus ergo res, quae per ſuas exiſten- tias mouent obiectiue intellectum noſtrum. & de illis habere poſſumus noticiam conſequentis. Sed ſicut in materia calcula- toria, multi labuntur perdendo ſeipſos in pelagus intellectus, ſic in materia de talibus rationibus geminatis, & aliis cogita- tionmibus ſuperflue introductis, vt multae ſophiſtae dubitant, ſi eus intelligit omnes homines quos poteſt producere. Et ſunt reſponſiones variae ſophiſtarum, vt quidam dicunt quod non poſſunt intelligere, quia ſignatis illis, ſunt alia indiuidua hominum quam illa ſignanda. Et pari euidentia qua poteſt Deus aliquem illorum producere, poteſt producere quem- libet 3² IOAN. WICLEF libet aliorum, & ſic in infinitum. Nec eſt ratio quare ali- quid non ens poteſt intelligi, quin per idem alius numerus hominem, quam iſte poteſt intelligi, & ſic in infinitum. Nec eſt ratio fingenda vlterius, quare Deus poteſt de illo numero, quem non producet, ſingularem hominem producere, quin per idem de alio numero extraneo ſignando. Ideo dicunt ſo- phiſtice negatiuam, quod Deus non poteſt intelligere omnes homines quos poteſt producere, quia tunc foret ſua potentia neceſſario limitata, & ſic Deus non intelligit maximum nume- rum hominum, quem Deus poteſt facere ſimul, quia tunc non poſſet creare alium hominem cum iſtis. mundum maiora- re, vel illorum aliquem minorare. Et concedunt, quod plu- ra poteſt producere, quam poteſt intelligere, & e contra. Sed quando arguitur illis, ſi Deus poteſt plura producere quam producit, ergo aliqua & aliquid poteſt producere, quod non poteſt producere. Et ſi praeciſe tot producere poteſt, quae & quot poteſt producere, ſtabat ſohannes, tunc eſt dare maximum numerum quem poteſt producere, & ſi ille numerus Eh dare ma- eſt ſignandus, & ſic potentia Dei terminatur ad finitum & ximum quod. maximum quod poteſt, quam tamen effugiunt vt venenum. in Deas poteſt Ommibus iſtis facilitati ſumus concedere, quod eſt dare maxi- intelligenre d Dei teſt intelli 3 iſtos 1 . mum quod Deus poteſt intelligere, quia iſtos homines quos Deus intelligit & producit, poteſt intelligere, & non VItra, Vnde ſicut idem eſt, Deus intelligit hoc, & Deus poteſt in- telligere hoc. Sic idem eſt, Deus facit hoc, & Deus poteſt facere hoc. Potentia autem ſua eſt vtrolibet infinita, cum fit potentia non habens finem vlteriorem. Potentia autem creata eſt finita. quia habet finem ſupra ſeipſam obiectiue & finaliter producibilitas terminantem. Et ita concedi poteſt, quod idem eſt produci- G intelligibi- bilitas creaturae, & eius intelligibilitas, cum idem ſit dicen- litas ſunt dum, inter legere creaturam quamlibet, & ipſam producere, idem. vel ſeruare. Alia autem videtur inſtantanea produétio. quam ſeruatio vel intellectio, & ſic eadem eſt idaea cauſſandi, & intelligendi quamlibet creaturam. Sed cum peccati non ſit Idaea, nec peccati productiuitas, vel producibilitas, eſt in Deo, ſed oportet concedere peccatum eſſe, & acdeſſe vel abeſſe deficere. & ſic ratione peccati oportet in eſſe aequi- uocare, & ſic quilibet qui malefacit, vel peccat, videtur tante LIB E RPRIMVS. 33 tante malefacere, quante poteſt. Et iſta moderatio homi- nis menſuratur per Deum, ad tantum quantum poteſt. licet ipſe ignoret terminum menſurantem. Sicut infans putat ſe moueri & progredi, vltra hoc quod limitat eum ducens, quia credit erronee, ipſum hoc facere ex ſeipſo. Notanda tamen eſt diſtinctio actionis Dei ad intra, & actionis ſuae ad extra, Diſtindtio a- cum prima non ſit tempore menſurata, ſicut menſuratur ſe- Adionis Dei ad . . intra et aclio- cunda. Quamuis neceſſario Deus facit hoc opus, ficut & gir acf erria. ipfum intelligit, ſed non ſemper neceſſario illud facit. Et ſic actio Dei ad intra, non indiuiduatur a tempore, licet neceſſa- rio ad actionem Dei intrinſecam, tempus conſequitur. Nec deſpicienda eſt illa ſententia, licet Auicenna & plures alii Phi- loſophi priores (quos nominamus haereticos) ipſam tenuerunt, quia ſicut in materia de ſacramento altaris, plures vltra hoc quod cognoſeunt, balbutiunt, ſic in illa materia. Dicunt enim, quod conſecrata hoſtia, eſt accidens ſine ſubiecto, & tamen hoc non poſſunt intelligere, & ſic affirmant quod non poſſunt concipere, nec Deus ipſos docere. Et ſic indubie falſe concipiunt & indocte, cum Deus doceat omnem veritatem „& ſolum illam quam ipſe ſemper intelligit, & poteſt facere ipfos intelligere, vel intus legere in libro . Vitae. Explicit liber primus. Haſtia. Alind eſt rem fomper eſſe, & illam ae- terualiter eſſe. 34 10 A N. WICLEF 365 35 36 ϑ . e 3 LIBER SECVNDVsS. CAPVT I. De vniuerſitate creata. ZLITHIA. Videtur poſt illam generalem ſententiam dictam de Deo, loquendum eſſe de vniuerſitate creata. Supponendo illam vniuerſitatem, loquen- do generaliter eſſe mundum, licet mundus com- muniter accipitur pro vniuerſitate creatae ſuhſtantiae. Et primo videtur, quod quaelibet pars mundi neceſſario eſt crea- tura, quia quaelibet pars mundi eſt, & ſi eſt neceſſario eſt. Et quod neceſſario creatur, ex hoc euidet, quod neceſſario pro- ducitur ab eſſe intelligibili ad exiſtentiam actualem. creatio, vocatur actio Dei ad extra. Ideo eius Nam quacunque parte mundi ſignata, niſi ſuum eſſe intelligibile, & ſuum eſſe exiſlere diſtinguantur, ita abſolute neceſſario eſt aeterna, & ſic Deus. Et patet quod aliud eft rem ſemper eſſe, & illam aeternaliter eſſe, cum mundus ſemper eſt, quia in omni tempore, & ta- men non aeternaliter, vt patet ex eius creatione. inſtans creationis oportet incipere ſicut mundum. Nam quia Vocando autem mundum aggregatum ex vniuerſitate creaturarum, tam ſubſtantialium quam accidentalium, videtur quod conſiſtit in quadam ſucceſſione, & componitur ex non quantis. Sed vo- cando mundum aggregatum eſſe perpetuum, cum materialis eſſentia, quam quidam vocant materiam primam, ſit perpetua quantum libet fit diuiſa, & aliae abſtracte ſubſtantiae, quas vo- camus angelos, humanae animae, & Vniuerſalia, etiam ſunt perpetua, cum necefſſario ſemper erunt. Nec oportet ſolicitari de vnitate huius mundi a qua forma eſt indiuiduus, vel vnus ex tam multis ſubſtantiis aggregatus. PsSEVDIS. Verba viden- tur nimis inſipida, & totam philoſophiam deſtruentia, Quis quaeſo diceret, quod pro quolibet inſtanti eſt nouus mundus, & mundus deſinens eſſe? Item aggregatum ex accidentibus & ſubſtan- LIBERSECVNDVsS. 35 ſubſtantiis, videtur eſſe idem cum ipſis ſubſtantiis, ſicut idem eſt homo albus & homo. Item videtur quod mundus acceptus pro vniuerſitate ſubſtantiarum continue innouatur, cum con- tinue generantur ſubftantiae ſublunares ex elementis, vt patet de mixtis, & ſpecialiter de animabus humanis. PHRO. Con- ſtat quod mundus accipitur ſatis aequiuoce, cum ſecundum Mundaus acci. Philoſophos, homo dicitur minor mundus, corpus etiam ſub- Pitur aegui lunare vocatur minor mundus, ſecundum ſe totum incorru- oce. ptibilis, homines etiam in notabili multitudine cum rebus eis adiacentibus vocantur ſaepius totus mundus. Et ſic ex diuer- ſitate modi loquendi, patet philoſophis quomodo mundus acci- pitur, & ſic vniuerfitas creata poteſt dici mundus, quam opor- teet incipere tam ſecundum partes ſubſtantiales, quam acciden- tales, vt patet de inſtantibus de luminibus & corporibus ſub- lunaribus continue generatis. Et ideo dicunt vulgares, quod variata notabiliter noſtra habitabili terra per reſpectum faciei cœli aduenit nouus mundus. In illo autem mundo oportet eſſe aliqua ſolida promanentia, ſieut in homine funt membra ſpermatica, & illa ſunt de creatione prima ordinata eſſe perpe- tua. & ſic quia aliqui nolunt aeceptare aequiuocationes huius- modi, eſt contentio voluntaria inutilis & inanis. Et patet ſo- lutorum ad tuam primam inſtantiam, & ſic loquentes de mun- do, debent in eius ſenſu ad tollendam aequiuocationem pri- mitus conuenire. Ad ſecundam tuam inſtantiam patet logicis quomodo agrregatumn poteſt dici ſubſtantia & accidens in ſenſu compoſito, ſic quod idem incipiat vel deſinat ad inceptionem vel definitionem partis ſuae ſubſtantialis vel accidentalis. Et terminus accidentalis perſonaliter poteſt denotare talem ſub- ſtantiam, cui ineſt accidentaliter tale accidens aſſignatum, vt homo albus poteſt vocari natura hominis, & non huiusmodi aggregatum. Et primo loquuntur Ariſtoteles, & Auerroĩs commentator ſuus communiter. Et in illa diſſertione verbali at tua replicatio ſine fructu. Ad tertiam tuam inſtantiam pa- tet, quot ſlat contentio in aequiuocatione acceptionis mundi. Communiter tamen dicitur, ſicut eſt continue idem homo Propter vnitatem animae, & vnitatem membrorum ſpermati- corum, ſie eſt continue idem mundus, propter vnitatem ma- terialis eſſentiae, & vnitatem Dei, qui ſecundum quosdam di- E 2 citur cienter con- 36 IOA N. NICLEF citur anima mundi. Et quoad vnitatem formae intrinſece, quae eſt pars mundi, eſt diſſenſio apud multos, vt quidam au- tumant, quod angelus eſt pars cœleſtis corporis atque mundi. Quidam autem, vt Auicenna, & alii peripatetici, putantes quod cœlum mouetur ex ſe, credunt quod coœlum habet ani- mam ſenſitiuam, cui ineſt virtus imaginatiua, & non ſenfſus particulariorum. Nec mireris quomodo mundus dicitur vnum corpus, & continuum ex partibus immediatis, licet ſint cor- pora diſparium ſpecierum, quia ſic eſt in homine, imo duo ho- mines quantumcunque diſtantes, faciunt vnum corpus, & vnum ſpiritum, & vnam animam, cum localis diſtantia, vel contiguatio non impedit, quin talia conſtituant vnum corpus, eo quod iuxta Porphirium participatione ſpeciei, plures homi- nes ſunt vnus homo. Mihi autem videtur, quod angelus non componit cum orbe, & ſi moueat illum orbem, cum non poteſt mitti ad terram iuuando homines & redire. Nec videtur mihi oportere, quod orbis habeat fic animam ſenſitiuam, licet luna & aliae influentiae cœleſtes viuificent maſſam corporis ſubluna- Totus mundus Fris, & ita totus mundus corporeus eſt vna ſubſtantia, & ſuffi- eſt vna ſub- cienter continua, cum fit naturaliter vnum corpus, & ad cor- Rantia Jiſf- ruptionem ſuarum partium ſublunarium, non oportet ipfum corrumpi, vel ſi corrumpitur ſecundum ſuam partem, & ſe- cundum aliam generatur, non tamen incipit vel deſinit pro tunc eſſ. Et ſic communis Logica, & philoſophia excutiunt diffi- cultates ſophiſmaticas, quae in illa materia ventilantur. Et hoc ſatis eſt de vnitate & de incorruptibilitate huius mundi. 2 2 8e 2e Z. 9e 3 N N N 2 2 N. 2. CAPVT II. De triplici menſura aeternitatis. tinna. Triplex men- AXm. Videtur propter dicenda conſequenda eſſe perti- Jſura. aeterni- nens de menſura triplici pertractatio, ſcilicet, de aeterni- tas, ceuum & tate, aeuo, & perpetuo tempore. Aeternitas autem eſt du- PzYe, & ratio Dei ſecundum eſſe immobile. Et vocatur a Boetio, inter- Tuid Eut. minabilis vitae poſſeſſio, tota ſimul cum in aeternitate non lacobi. I. ſuccedunt partes ſine inſtanti, eo quod Deus non habet eſſe IIitransmu- LIBER SECVNDVS. 37 transmutabile, vel obumbrationem viciſſitudinis, ſicut mun- dus. Conceditur tamen, quod Deus fuit, & erit propter adiacentiam temporis, quod contingenter vel accidenmtaliter ſibi ineſt, ſio quod ſi per impoſſibile non eſſet mundus, aut motus ſenſibilis, non ineſſet Deo fuiſſe, vel fore, ſed ſimpli- citur purum eſſe, & ſie non oportet muſſitare de partibus, vel inſtantibus aeternitatis, aut quod alii quam Deo poteſt ipſa for- maliter competere, licet cauſſaliter principiet omnem menſu- ram creatam. Nec refert, ſiue ipſa aeternitas vocetur pars aeternitatis, ſiue pura aeternitas, cum ſit idem. Aeuum au- Aeuuum quid tem vel aeuitas, eſt menſura ſpiritualis, & mole indhiuifibilis r. creatae ſubſtantiae, ſecundum quam dicitur perdurare, & non conſiſtit in ſucceſſione, ſicut nec aeternitas. PS EVDIS. Iſta videtur brigoſa ſententia, primo quia videntur eſſe tot aeuita- tes, quot ſunt tales ſpiritus perdurantes, Verum tamen ſicut eſt vna aeternitas, & vnum tempus, ſic videtur quod fſit vna aeuitas, quae omnibus talibus ſpiritibus eſt communis Secun- do videtur, cum angeli poſſunt moueri tam ſenſibiliter quo ad corpus, quam inſenlſibiliter ſecundum affectiones animi, quod fuiſſe & fore in ſunt ſuis durationibus, ſicut & tempori. Ad quid ergo oportet ponere aeuitatem huiusmodi ante tempus? PHRONE. Quantum ad primam inſtantiam tuam videtur, quod Omnes ſpiri- multitudo illorum ſpirituum, ſieut dicitur, non conſtituere tus conſtitu- vnum ſpiritum, ita ſua prima duratio, non dicitur conſtituere vnum aeumm. Mihi autem videtur probabile, quod illi ſpiri- tus conſtituunt vnum ſpiritum, & quod omnibus illis vna ae- uitas eſt communis. Et quod ex adiacentia temporis, ratione mutabilitatis ſuae, habent propriam qualitatem & fuiſſe ac fore, quod eſt poſterius ipſo aeuo, vt beati intuentes diuinam eſſen- tiam, ac immoti in fuis affectionibus, habent vnam duratio- nem conſtantem, non ſucceſſiuam. Oportet ergo quod illa duratio habeat quoddam nomen, & praeter illam communem aeuitatem, videtur quod fingulus illorum ſpirituum habet pro- pPriam menſuram, quae a quibusdam dicitur aeuitas, & ab aliis quandalitas aeuitatis. Nec eſt difficultas in iſtis variationibus terminorum. Ad ſecundam inſtantiam tuam, patet quod con- cluſio illata debet concedi. Verum tamen aeuitas eſt, ante tale fuiſſe vel fore angeli. Angelus autem poteſt mirabili celeritate E 3 aſflume- unt vnum ſpi- 38 10 A N. WICLEF Angelus aſſu- aſſumere ſibi corpus praeter vnionem hypoſtaticam, & aptare mit Kbi cor- ſibi illud corpus in figura & accidentibus humani corporis. Hus Z Propter quod Grego. & alii ſancti, vocant tale aggregatum ex giogen H9 ſpiritu & tali eorpore, animal rationale, & ſic talis quandalitas creati ſpiritus tempore menſuratur, & non ſolum illa, ſed ſuc- ceſſiua affectio, ac inſenſibilis talis creati ſpiritus, ſiue bona fuerit, ſiue mala, & ita videtur ſubſtantiam materialem, & ſpiritum hominis habere quandam aeuitatem, durationem ſuam ſucceſſiuam naturaliter praecedentem, vt poſito quod ſubducta foret omnis ſucceſſiua mutatio, ſiue tempus, ſtaret cum hoo, quod tales ſubſtantiae habeant durationem ſolidam permanen- Tempus quid tem. De tempore autem videtur, quod ſit duratio mundi in St eſſe transmutabili, ſecundum eſſe prius, & ſecundum poſte- rius ſueceſſiuum, & ſic quaecunque mundi pars ſic mota fuerit, ineſt mundo tempus. Ideo quodammodo vere opinatus fuit Auerrois, quod tempus motum conſequitur in communi. Re- Hctis autem erroribus de quidditate temporis, capiendum eſt, quod ex vnitate mundi, & motus ſui, eſt idem tempus in nu- mero, multiplicatum per totum mundum in cœlo, & in mari, & praeter illud tempus, partes mundi hahet ſuas proprias quan- dalitates, quae ex menſura temporis ſunt cauſſatae. Et ideo eezeh we vere dicit Autor ſex principiorum, quod quando, vel quanda- Has . litas eſt illud, quod derelinquitur ex adiacentia temporis, cum duo genera quantitatis, ſcilicet. tempus & locus principiant duo praedicamenta, ſcilicet, ſeptimum & octauum. Et ſic nullius partis mundi ſucceſſiua duratio eſt tempus, ſed ipſa quandalitas, Et patet quod ſi aliqua pars mundi ſucceſſiue du- rauerit poſt diem iuditii, tunc poſt diem iuditi erit tempus. Verumtamen ad hoc, quod pars mundi tempore menſuretur vi- detur oportere, quod illa pars transmutationem habeat ſuc- ceſſiuam, vt omnino quieto cœlo, & moto angelo, vel cor- poraliter vel ſpiritualiter, tune ipſum ceœlum eſt in tempore ſi- cut Deus, ſed non tempore menſuratur, ſic & modo Deus, & beati exempti ſunt a tempore intelligentiae cum ſunt fuerunt, & erunt. Et tamen non ſequitur quod tempore menſurantur, ideo talis quandalitas eorum, videtur eſſe dicta aequiuoce, quo Inſtaus quid ad quandalitatem corporis, tempore menſurati. Inſtans autem Rie temporis, eſt pars eius indiuiſibilis, tam quo ad molem quam quo LIB ER SECVNDVS. 39 quo ad ſucceſſionem, cum ſit iſtum mundum, quo ad moueri vel mutatum eſſe indiuiſibiliter permanere. Et ita inſtans tem- poris, cum omne tempus ſit quantitas, non dicitur eſſe tempus, ſed temporis infinitum, vel finis Idem tamen eſt, inſtans temporis per totum mundum, & pars mundi, habent ſuas quandalitates indiuiſibiles ſicut mundus, & illae quandalitates non ſunt inſtantia, licut Gilbertus Porreta. loquitur. Et ex iſtis ſedari poteſt diſſenſio, in qua diuerſi homines in materia de inceptione mundi inaniter altercantur ſupponendo primo, quod omne quod fuit vel erit, eſt in aliqua parte magni tempo- ris. Et ſupponendo ſecundo, quod res tunc incepit eſſe, quando pro aliquo inſtanti temporis eſt, & ante illud non fuit, tunc pro primo inſtanti mundus incipit, quia pro illo inſtanti mundus eſt, & ante illud non fuit. Deus autem licet ſit in illo inſtanti, & ante illud inſtans non fuit, ſecundum fuiſſe ſucceſ- ſiuum, non tamen videtur mihi eſſe pro illo inſtanti, cum non poteſt tempore, vel inſtanti temporis menſurari, & ſic aliud eſt eſſe in inſtanti temporis, & eſſe pro inſtanti temporis. Mundus autem & quaelibet eius pars eſt pro illo inſtanti tem- Aliud eſt eſſe poris, ſed non Deus, cum quaelibet pars mundi creatur, & inſtans tem- Deus eſt increabilis cum non poteſt incipere, exiſtere, vel ha- Voris, eſſe bere eſſe ante exiſtentiam actualem, concedi tamen poteſt, 7³α quod continue poſt primum inſtans eſſe mundi eſt verum, quo Deus fuit ante illud inſtans, ſed non temporaliter, vel variabi- liter, imo naturaliter & cauſſaliter prius. Verumtamen ſi eſſe- mus in primo inſtanti mundi, tunc non eſt ita, ſed incipit ita eſſe, quod Deus fuit, aut quod mundus fuit. Et ſic videtur mundum, & partes mundi prius naturaliter fuiſſe ante illud in- ſtans, & ſic melior, breuior, ac communior videtur eſſe illa loquutio, quam pictaciae ſuperadditae expoſitioni inceptionis, 2 temporis. quod illa propoſitio, Deus incipit eſſe, debet ſic exponi, Deus Dens iucipit eſt, & non fuit, ſi aliquid fuit, tum quia inceptionis ſignifi- catio variatur, cum iuxta iſtam ſignificationem quaelibet crea- tura ſemper inciperet, tum etiam, quia generaliter eſt inceptio eſſe quomodo exponitur. Vvniuoce diſtribuenda. Et ita iſta propoſitio ante, dicit aequi- Ante, dicit du- uoce nunc prioritatem ordinis, alias originis naturalis, & blicem prio- nunc prioritatem temporis, vt in expoſitione inceptionis. Si ĩtatem. autem quis contenderit circa repugnantiam iam dictorum, poteſt Continuum componitur 10 AN WICLEF poteſt latius exprimere illam aequiuocationem, vt ſi res incipit eſſe, tunc eſt pro aliquo inſtanti temporis, & non ante illud temporaliter eſt, vel inſtanter, quia mundus eſt ante illud in- ſtans, quod eſt prius naturaliter, non tamen temporaliter ante illud, ſicut nec Deus, Deus tamen non eſt pro illo inſtanti, ſicut eſt mundus cum qualibet eius parte. CAPVT III. De compoſitione rerum & creatione. P evpis. Impoſſibile ſaepe aſſumis, quod continuum com- ponitur ex non quantis, quod Ariſtoteles ſaepe reprobat ex non quan- contra Platonem atque Democritum, imo viuax ratio ac de- 115. monſtratio Metaphiſica illud docet. PHRONESIS. Certum vi- detur ſapientibus, ſicut in Arithmetica, ſic in Geometria, & caeteris ſcientiis, quantum componitur ex non quantis, quae oportet eſſe principia cuiuscunque compoſiti, in tantumque homo non poſſet eſſe niſi cum corpore, componitur ex ſpiri- tu, qui inter caeteras partes hominis maximus eſt virtute, & quaecunque ſubſtantia ſenſibilis componitur ex ſpecie, & eius differentia, quae ſunt indiuiſibiles quo ad molem Feci autem ſaepius hanc euidentiam, capiatur corpus, vel quodcunque continuum, & noto omnes eius partes ex quibus componitur, Et quaero vlterius, vtrum ſunt indiuiſibiles & non quantae, wel diuiſibiles atque magnae, vel partim ſic, & partim ſic. Si primo modo, aut tertio conceditur, habetur propoſitum, ſci- licet, quod continuum componitur ex non quantis. Si ſecun- do modo, tunc illae omnes partes, & quaelibet earum, eſt diuiſibilis in partes vlteriores, ergo numerus illarum aſſignatus in principio, non eſt numerus totalis omnium partium aſſignati. In iſta autem reſponſione, ſuppono cum Auguſtino & fide ſcripturae, quod ſicut Deus vidit cuncta quae fecerat, ſic di- ſtinctiſſime intelligit omnes partes cuiuscunque continui, ſic quod non eſt dare vlteriores, vel alias ipſum continuum com- ponentes, Et ſic videtur ratio plane procedere Quantum ad tentum Ariſtotelis & ſuorum ſequatium patet, quod non fari idem LIBERSECVNDVS. 41 fidem cum ſaepe errauerat Democritus, Plato, Aug. Lin. qui ita ſenſerant, ſunt longe clariores philoſophi, & in multis Me- taphiſicis ſeientiis plus ſplendentes. Ideo quando aſſumis, quod viuax ratio, vel demonſtratio Metaphiſica contradicit, falſe petis, nee aſſoles, quoniam tibi defitiunt argumenta. Sicut E enim ternarius non eſt diuifibilis in duas medietates aequales ſimpliciter, ſic ſenſibile continuum ex partibus indiuiſibilibus inparibus integratum. Et hinc Metaphiſici qui cum hoc ſunt ſenſibiles philofophi, vocant tales partes compoſiti, eius me- flietates oommuniter intellectas, quarum vna inſenitſibiliter vel indiuiſibiliter procedit aliam. Vnde maior pars argumento- rum tuorum, non pls procedit contra compoſitionem conti- mui, ex non quantis, quam contra compoſitionem numeri ex Vnitatibus. Ideo dicunt ſenfibiles philoſophi, quod talium Continuorum aliqua eſt pars aliquota quo ad Deum, quae non eſt nobis aliquota, & alia ſenſibiliter aliquota, & ſic diſtin- guuntur partes commenſurabiles, & partes incommenſurabi- les. Indiuifibilia autem non ſunt partes aliquotae & commen- Ghrabiles, quo ad nos ſenſibilis continui, ſunt autem partes aliquotae, & commenſirabiles, quo ad Deum. Exemplum Patet de angulo contingentiae, qui quotiens voluerit in angulo rectilineo continetur, vt patet in III. Elenchorum ſecuadum Euclidem. Et tamen certum efſt, quomodocumque loquantur de angulo, angulus continentiae continetur in quocunque an- gulo rectilineo ſolum finicies quo ad Deum. Et quo ad com- poſitionem orbis vltimi. ac curuationem in ſua circumferen- tia, certum eſt quod iacet compoſitio, ſecundum quam per na- turam indiuiſibilium menſuratur. Modicum quidem eſt, quod Vnum per menſuram indiuiſibilem excedit reliquum, quo ad magnitudinem obliquantem curuedinem, vel alias huiusmodi pPaſſiones. Nec oportet multum ſolicitari tractando illam ma- teriam quo ad omnem punctum mundi, materia noſtrae igno- vantiae eſt expanſa. PsEVDIS. Video quomodo praecipitanter ad probandum compoſitionem continui ex non quantatis aſſu⸗= mis, quod ſunt vniuerfalia ex parte rei, vt ſpecies & differen- tiae, quas leuiter non poteris ſomniare. PHRONESIS. Cer- tum eſt, quod ſunt vniuerſalia ex parte rei, teſtificata tam ab Ariſtotele, quam Platone. Licet Plato ſubtilius aſcendit in F vni- 42a 10 AN. WICLEF vniuerſalibus Idaearum, & ſpecies in Moſe ſonuerat in princi- pio libri ſui, vocans rerum creatarum principia ſpecies & ge- nera, vt patet in principio Geneſis, quam indubie ſpecies in- tellexit non eſſe terminos, vel conceptus, ſicut ſomniant hae- retici, exponentes fidem ſcripturae ad ſenſum, quem ſpiritus ſanctus non flagitat. Et concordat ratio naturalis, cum Sor- tes & Plato magis conueniunt, quam Sortes & aſinus. IIlud ergo, in quo conneniunt eſt commune, vt primo conueniunt in ſpecie, & ſic gradatim quousque ad genus generaliſſimum ſit deuentum. Sicut enim commune eſt tam Sorti quam Platoni eſſe hominem, ſic omni indiuiduo hominis, & per conſequens eſſe hominem communis eſſentia, vel quidditas hominis eſt communis, & illa vocatur ſpecies ſpecialiſſima, vt ſuppono, & argutias factas in oppoſitum, non eſt dignum ſoluere, vel recitari. Et per haec patet medium, vt docet Auguſti. ad aſcendendum in noticiam trinitatis, & tollendum argutias quae in materia ſunt communiter obiectae. PsEVDIS. Adhuc claudicas in deſcriptione creationis, cum ſecundum ſenſum tuum quodlibet indiuiduum etiam indiuiſibile quo ad molem componitur ex genere & differentia, & per oonſequens non ex nihilo. Quia vt concorditer dicunt Philoſophi, quod ex nihilo nihil fit. PaRoONESIS. Hic aequiuocas ad colorandum tuas argutias, cum communiter aceipitur a Philoſophis, quod omnis res citra Deum ſit a Deo, ſine praeiacente materia, quam Deus necefſario praeſupponit, & hoc ſiue in ſeipſo, ſiue in Eſy analo- ſuo materiali principio. Verum Autor de cauſſis, illam mate- gun ad decem riam profunde conſiderans, notat quod prima omnium rerum genera eſt pri- creatarum eſt eſſe, & ante ipſum non eſt creatim, aliud eſſe iHασ NHνMIα quidem analogum ad decem genera, eſt primum omnium crea- creaturarum., . 7 . . . tarum, & ex illo procedunt ſpecies & genera ordinate. & pri- mo genus ſubſtantiae, ſecundo genus quantitatis, tertio genus qualitatis cum ſuis partibus ſubiectiuis, & ſic in illo eſſe ana- e Ders logo, Deus creauit omnia ſimul, & praeter haec quo ad ſimul- Fmat. tatem primi inſtantis temporis, ac tertio quo ad creationis fſi- Creare quid Militudinem totius materialis eſſentiae. Iſtis quidem tribus Et. modis, qui viuit in aeternum, creauit omnia ſimul, Vnde re eze. quacumque creatura ſignata, illa fit a Deo pro aliqua menſura, vossie & non ex aliquo materiali principio praecedente. Et illud ſup. 4 Ponitur LIB ER SECVNDVS. 43 ponitur eſſe deſcriptiue creari. Verum creaturae habent triplex eſſe notabile Primo eſſe intelligibile, vel Idaeale aeternum in Deo. Secundo eſſe exemplare in ſuis principiis, quomodo creaturae productae poſterius creantur in principio mundi in ſuis principiis. Et tertio eſſe indiuiduum in ſuo complete exi- ſtere, quod fit opere adminiſtrationis, & propter medium eſſe dicuntur omnia facta a Deo creari, licet opere adminiſtrationis ex aliis producantur. CAPVT IV. De materiae primae quidditate &O eius pluralitate. SEVDIS. De materia prima varie loquuntur Philoſophi, ac ſi nec ſeipſos intelligerent, nec materiam de qua balbu- tiunt. Spetialiter cum Ariſtoteles dicat, quod ipſa non eſt cognoſcibilis, niſi per analogiam ad formam, & forma non eſt cognoſcibilis niſi per fubiectum, quod eſt ipſa materia. PnHRO. De materia prima ſatis obſeure loquuntur Philoſophi, cum Plato dicat ipſam eſſe fraudem fictam in craſſis tenebris in- uolutam. Ariſto., tamen dicit ſeptimo Metaphiſicae, quod Materia pri- non eſt quod nec quale, nec aliquid aliorum entium Augu. ma Auid Eit. vero dicit. quod eſt prope nihil. Et Vrſo aſſerit, quod eſt medium inter ens & non ens. Et tales loquutiones philoſo- phorum concipere videtur vires noſtras excedere. Ego tamen concipio quod materia prima eſt materialis eſſentia, quae non eſt in partes qualitatiuas diuerſarum naturarum diuiſibilis, ſed etiam qualiscunque formae ſubſtantialis, ſecundum aliquid eius ſuppoſitum ſuſceptiua. Et fic per transmutationem ſubſtantiae, eſt iſta materia a viatorib. cognoſcenda. Nec formaliter prae- dicationes quales, quae recipiunt corporaliter ex ipſa, & ma- teriali forma compoſita. Non autem intelligo formam ſubſtan- tialem materiae primae eſſe aliquid, quod poteſt per ſe exiſtere, ſed illam materialem eſſentiam formaliter eſſe talem. & ſic tam materia prima quam ſua forma, quam etiam ex illis compoſi- tum, licet realiter diſtinguantur. Sunt tamen eadem materia- T 2 lis 44 IOAN. WICLEF lis eſſentia, & omnia talia indicant trinitatem. Forma autem cum fit diſpoſitio materialis eſſentiae non accidentalis, ſed quidditatiua, correſpondet quodammodo verbo Dei. Eſſen- tialis materla ex quo fit compoſitum, habet correfpondentiam Deo patri, & compoſitio iliorum ad inuicem dicit connexio- nem fpiritus increati. Illa autem materia prima, cum non ſit per ſe formaliter aliquid vel aliqua, vt dicit Ariſto. vocatur a Platone loquente abſcondite, fraus ficta, craſſis tenebris inuo- luta, & ſic eſt prope nihil exiſtens in actu, & nihil exiſtens Materia pri ormaliter, vt loquitur Anguſtinus. Imo eſt medium inter ma eſt medi- aliquid exiſtens in actu, & nihil exiſtens in actu formaliter in- s igten, telligo, vt loquitur ſuperius ſanctus Vrſo, Nec oportet nos Se d iv, ſolicitari, vtrum componitur ex ſuis partibus intellectiuis, exiſtens in Qquocdhalias in noſtra ſtultitia diffuſe tractauimus, ſéd componi- acta. tur ex ſuis partibus quantitatiuis vsque ad ſua indiuiſibilia, ex quibus varie componentibus reſultat formaliter fubſtantialis forma. Sed principaliter & per ſe completa ſubſtantia, vt no- uerunt Philoſophi, in illa materia fubtilibus verbis loquentes, ſic quod non poteſt eſſe plurior aut paucior, vel alia materia Non poteſt prima quam eſt modo Ariſtote. Tamen videtur dicere, quod We Plarior generatur per accidens, quia eſt fubiectum generationis com- neg pautior, 22 . . vef S. Prips poſiti. Ideo denominatur transmutatione fucceſſiua, qua materia compoſitum generatur aliud cum generatur. Sic particulari- guæmzwodo ter quo ad ſubiectum, cum pro tempore ſuae generationis non AI. eſt. Alterstum vero pro tempore ſuae alterationis eſt, & lo- quor de eſſe exiſtere in indiuiduo, ideo vt arguit Ariftoteles, generatio & alteratio diſtinguuntur, & eadem materialis eſſen- tia quae eſt ignis, creata eft in mundi principio, & illa eſſentia vt eſt ſuſceptiua illius formae eſt materia prima. Et vt eſt in actu ignis eſt compoſitum ex materia & forma. Igneitas quae eſt forma ſubſtantialis non eſt, niſi illam eſſentiam eſſe ignem, illa autem igneitas eſt forma fubftantialis, quia eſt prima ſub- Kantia ſuperaddita illi eſſentiae, & praecedit illam caliditatem, quae eſt illam efſentiam eſſe calidam, & fſic de aliis accidenti- bus, quae oportet ineſſe compoſito. Et ita intelligendum eſt de aliis formis elementaribus, ſic quod illa efſentia, vt eſt ſuſcs- ptiua denominationis talis, quae eſt forma fubſtantialis, eft materia prima, & ſic cum fit prius ſuſceptiua talis formae quam LIBERSECVYVNDVS. 45 quam ipfa eſt., vt ſubſtantia, vt puta ignis aut aqua, & ſic de aliis denominationibus ſubſtantialibus. ſignanter dicitur quod praecedit ſubſtantiam. Coneipere autem modos loquendi phi-= lofophorum in illa materia foret Logica hodiernis extranea. Mixrtio Aris Mixta aufem concipio ſic compont, cum ſecundum Ariſt. Et mixtio ſit miſcibilium alteratorum vnio. Elementa enim ſe- cundum partes indiuifibiles, vel ſaltem nobis per ſe inſenſibi- les ad inuicem miſeentur, & formae ſuperadditae refultent, ha- bita proportione mixtionis ſufficienti ad illam formam ſuper- additam principiandum. Et ſic licet in elementis ad omnem punctum ſit formaliter elementaris, & ſic vere extenditur in mixtis, eum ad omnem punctum ſint formae elementares, & forma ſuperaddita. Forma tamen fuperaddita non habet in qualibet parte indiuifibili ſuae materiae appropriatae, partem indiuiſibilem ſuae formae, ſed ſignato minimo naturali in tali mixto formae fuperacdldito, indiuiſibilis quo ad molem multé⸗ plicatur per totum illud minimum naturale, & ſic de alio mi- nimo naturali iuxta poſito, ita quod apparet ſecundum qualita- tes ſecundas, totam formam ſubſtantialem mixt?, & qualitates ſequentes propriiſſime & maxime continue extendi, ficnt ap- paret ſonum chordae trementis eſſe continuum, cum tamen ſit inſenſihilis interciſio ſatis ſpiſtim. Et ſicut formae ſuperadditae Elementa ſunt ſunt eleuatiores a conditione materiae, ſic ſunt rarius ſibi im- ace r merſae, & ſic elementa ſunt realite in mixtis, per ſormam ſub- fraan a. ſtantialem mixti ſuperadditam cathenata, & ſecundum diuerſi- ſuntiales tates generum proportionum, ſunt diuerſitates ſpecierum mix- minti Juper- tarum, vt patet aſcendendo a formis elementaribus, vsque ad vgsodon 26 animam intellectiuam. Per ſe enim ſunt inſimae formae inter Tozs zetal- formas materialium, & anima intelleétiua eſt fuprema inter lectius eſt ſu- formas ſublunares, in confinio inter formas materiales, & in- prema inter telleékiuas abſtractas. Simpliciter autem formae materiales ſor= Föormas Jisb- tiuntur nomina a ſpecie ſubieétarum, vt igneitas eſt forma fub- unares. ſtantialis, qua ignis eſt in tali ſpeeie, & ic igneitas eſt indiui- duum ſpeciei, aſineitas eſt forma ſecundum quam illud mixtum Eorma fub- eſt aſinus, & ita de formis fubſtantialibus artifeio cauſſatorum, Kantialit. Vt panitas & vinitas, ficut formae ſubſtantiales, ſecundum quas ſunt panis & vinum, ſiout ſpecies panis & vini funt panitas & vinitas in communi. F 3 CAPVT 46 1IOAN. W I CLEE CAPVTI V. De anima intellectiua & ſuis potentiis. AnIs. Videtur conſequens ad dicta tractandum eſſe de anima intellectiua, & ſuis potentiis, tam organicis, quam non organicis. Sed videtur mihi frater Phroneſis te manifeſte Anima. innuere, quod anima intellectiua ſit actus corporis phiſici, or- ganici, habentis vitam in potentia, vt Ariſtot. deſcribit ani- mam in communi. PsEVDIS. Hic non poteſt frater tuus con- tradicere, & cum omnis anima vegetatiua vel ſenſitiua ſit edu- cibilis de potentia materiae, & ſic corruptibilis ad corruptio- nem ſui ſubiecti, manifeſte videtur, quod anima intellectiua hominis ſit corruptibilis, ſicut dicit haereſis Auerrois, & alio- rum manifeſte in fide errantium. Vbi igitur eſt haec fides Matth. YX. Euangelii Matth. X. Timete illum, qui poteſt tam corpus, quam animam mittere in gehennam. PHRON. Fateor, vt ſo- ror mea aſſerit communiter ad dicta de anima hominis eſſe lo- quendum, ſed tenebo me in limitibus fidei, ſequendo philoſo- phos de quanto conſentiunt ei. Ariſtoti. autem & alii diffinien- tes animam in communi de ipſa conſyderant, vt eſt actus, vel Corpus pbiſi- actuario corporis naturalis, potentis ſubiectiue exercere opera- eltig⸗ tiones vitales, & hoc eſt corpus phiſicum, habens vitam in Aecidit ſpiri- potentia. Ex quo patet, cum ſpiritus, quo homo viuit, fit tui aduare incorruptibilis atque perpetuus, quod accidit illi ſpiritui ſic actua- corb re corpus corruptibile. Ideo videtur quod dicti philoſophi oσM.e. conſyderant de actu primo naturalis oorporis, ſecundum ra- tionem qua ipſum eſt mixtum corpus ſic viuum, vt videmus de vegetatibus & ſenſfibus corporis hic in terra. Et ſic Ariſtot. anima homi non conſyderauit, ſed tacuit, quod anima hominis ſit baſis, nis eſt bafs. ſuppoſito vel perſonae humanae, ſic quod quantumcunque va- riatur materia, vel animatio eiusdem, manet continue eadem perſona, ratione intellectiuae eſſentiae, quae eſt anima. Poſt- modum autem poſt diem iudicii animabit corpus incorruptibile, ſic quod aſcendendo deuenietur vsque ad indiuiduationem ſup- poſiti ex ſua materia, vt cauſſa eſſentiali priori ad indiuiduatio- nem LIBERSECVNDVsS. 47 nem perſonae, ex ſua forma quae eſt cauſſa eſſentialis prius na- turaliter, vel originaliter, quam eſt talis materia. Et quia actuatio qua ſuppoſitum capit ſuam quidditatem, eſt medium ad haec duo. Ideo Philoſophi cœperant hoc medium, quod eſt commune formis materialibus, & reliquerunt fidelibus conſy- derationem de anima intellectiua, ſecundum quod actuat cor- pus corruptibile hic in via, ſic quod tota perſonalitas hominis Totæ perſona- ſeruatur in ipſo ſpiritu, ſicut tota ſuppoſitatio indiuidui ſubſtan- litas bominis tiae ſeruatur in ipſa materia Et ita poſſet dici, quod anima lruatur in humana etiam ſeparata, eſt actus corporis naturalis inſtrumen- W TPiritu. tati ad operationes vitales, cum naturaliter ſubducto peceato homo viueret, quousque ad beatitudinem plenarie perueniret, Anima buma- ſicut dicitur. quod anima Chriſti ſeparata in limbo, fuit anima naſeparata. pro illo triduo, & tamen non tunc actualiter animauit corpus ſuum, ſed fuit in diſpoſitione propinqua, & habuit habitudi- nem naturalem. Et ita habent omnes animae ſeperatae, quam habitudinem aſſument omnino in finali iudicio, ſed quo modo cunque ſit, adhuc mihi videtur, quod omnis homo habet in Omnis bomo ſe duas maneries animarum, vnam ſpiritum immortalem, quae S er in ſe⸗ eſt eadem fere perſona cum homine. Et aliam corruptibilem animasnm,, ſimilem animae beſtiarum, quae anima non eſt res quae pote per ſe exiſtere. Sed actualis ac ſubſtantialis animatio, ſecun- dum quam corpus eſt animal in ſpecie tali vel tali. Quaerere autem vel ſcire, quot animae ſunt in corpore anuloſo, non Ia corpore cadit ſub noſtra ſcientia vel noticia, ſatis eſt cognoſcere quod zal, 9 Rant ſunt multae. Et ſic videtur eſſe de beſtiis plus perfectis, cum mar, nu,iter. habeant animam aliam in capite, aliam in epate, & aliam in & in beſtüis. corde. Verumtamen animalia anuloſa iuxta experientiam Au- guſtini, cum organiſantur ad modum anuli ſufficiunt in opera- tiones ſuas vitales, licet in fruſtra plura ſint diuiſa, & ſic im- perfectiora viuentia, vt arbores & herbae, vt patet de ſalice habenti virtutem fructiſicandi. & opera vegetabilia exercendi, licet in partes plures ſint diuiſa. Hic tamen fratres clamant, Multae for- quod ilud ſit haereticùm & impoſſibile, quod multae animae mae ſubſtan- ſint in homine, vel multae formae ſubſtanmtiales in quocunque ?ioles ſunt in corpore, quia cum forma ſubſtantialis dat eſſe rei, res ſic for- Sosd. mata eſſet in diſpari ſpecie pro eodem inſtanti, quod eſt impoſ- 1cre. ſibile. Sed pro illa materia idiotae debent cognoſcere, quod con- 48 10AN. WICLEF conſonum eſſe multas formas ſubſtantiales diſpares ſpedie in eo- dem compoſito, dum tamen vna ſit ſubordinata alteri, vt patet de mixtis. Vnde ſCiendum quod vna forma generalior, & alia pecialior, quae ſunt in eodem ſuppoſito, ad inuicem ordinan- fur, ſic formae diſparium ſpecierum, vt manifeſte patet de oſſe, de carne, de neruo, & caeteris partibus ethromogeniis in homine. Non enim imaginandum eſt, quod pro inſtanti mortis ſubito venit forma incinerabilis, & formae aliae cor- rumpuntur, quia nec propter variationem complexionis, nec propter alterationem commixtionis, talis motus ſubitus eſt fngendus. Et cum partes tales ſint diſparium ſpecierum, cer-= tum eſt quod oportet ipſas habere formas ſubſtantiales diſparis rationis, & ſic in lapidibus & metallis. Hoc tamen videtur probabile, quod non per idem ſubiectum adaequate, & ſecun- dum rationem conſimilem extenduntur formae ſubſtantiales diſparium ſpecierum, quia tune Ulud fizppoſitum foret ſimul Format ele- diſparium quidditatum. Vnde ſicut in mixtis imperfectis, vt mentores aon exalationibus & nebulis partes quantitatiuae habent ſitus pro- extenduns as prios, & ſunt corpora implicia, vt aqua, terra, & aer. ſic in R * mixtis perfectis, habent elementa loca magis ſubtilia, & forma ſuperaddita requirit numerum & proportionem elementorum talium, ſecundum quod natura illis corporibus limitauit. Vnde in homine contingit partes ad tantum ſubtrahi vel corrumpi, quod anima complexionalis deficiet, & ſpiritus deſeret illud corpus. Vnde ſicut in mixtis formae elementares non exten- duntur fere per totum, ſed vna pro ſitu ſuo, & alia pro ſitu ſuo, licet nobis inſenſibili, ſic vnum elementum non eſt aliud, ſed habet pro ſitu ſuo diſparem quidditatem. & mixtum ſecun- dum formam ſuperadditam. Alia ratione extenſa differt ſpe- cie, loco extenſiue a ſimplici componente, & hoc apparet fenſibilius de animalibus, vt in homine caro, neruus, & Os cum caeteris partibus ethromogeniis atque humoribus, habent (uam locationem ſenſibiliter diſparem, ſecundum commixtio- nem az complexionem, & proportiones ſatis diſpares. Er omnes tales diſpoſitiones requirit & conſeruat anima ſenſitiua, quae habet virtutem vegetiuam, & virtutes alias, ſecundum quod natura eſt ingeminata formis huiusmodi limitare. Et ta- ſis anima ſenſitiua eſt quidditas corporis, Vel diſpolite eius ubſtan- LIBER SECVNDVS. 49 ſubſtantialis, & non ſpiritus mortalis. IIlle autem ſpiritus eſt homo., vt dicetur poſterius. Nec eſt diſconueniens, ſed con- Anima ſeuf. ſonum quia membra hominis ethromogenia habent formas tisa eſt gquicdk. ſubſtantiales diſparium ſpecierum. ris, ſed ſpiri- SSS SANd EeNd E6X⁵ 6αvEd Gd Eee 6 SEhehe lis eſt bomo. CAPVT VI. De anathomia cerebri, & ſuis humoribus. Arirni Quamuis nimis diffuſum foret, tractare naturas omnium partium humani corporis, & anathomias mem- brorum in ſuis regionibus. Videtur tamen Phroneſis, quod de anathomia cerebri & ſuis humoribus, gratia decem ſenſuum ſit dicendum. Specialiter cum ſenſus illi iuuant intellectum, & praeparant ad ſenſum myſticum ſcripturarum. PHRONESIS. Oportet capere a naturalibus hanc doctrinam ſupponendo ſe- cundum Philoſophiam Ariſtotelis, quod ſolus homo de nume- ro animalium erectum habet caput ad cœlum. Cuius cauſſa eſt ſecundum Theologos. vt homo eleuetur a terreſtribus ad cœ- Quere ſolus leſtia aſpirando. Secundum Ariſtot. autem eſt caput hominis eleuatius propter depurationem ſpirituum, cum quibus illa di- uina ſubſtantia, quae eſt anima hominis in operationibus ſen- ſibilibus clarius operetur. Caput autem ſecundum Ariſtot. ex relatione capitalitatis, & non ex forma ſubſtantiali contrahit formaliter illud nomen. Caput enim ſecundum eum dicitur caput capitati caput, & abſciſum non dicitur caput, niſi forte aequiuoce. Ad eſſe tamen capitis requiruntur multae formae erectum caput ſubſtantiales, oum caput ſit ethromogenium in natura. Sunt Oeinque ſen. autem quinque ſenſus extrinſeci, ſcilicet, Viſus, Auditus, Ius extrinſeci. Odoratus, Guſtus, Tactus. Et omnium illorum ſenſuum or- gana in capite ſituantur. Tactus autem propter neceſſitatem ſuam per magnam partem corporis, in quodam neruo retili ex- panditur. In organo autem viſus reſidet virtus viſiua tanquam ſpeculator totius corporis, tanquam indicans a longinquo, tam conueniens homini, quam nociuum. De anathomia vero oculi, quomodo componitur ex decem partibus, & quomodo ſituatur cum aliis difficultatibus, oportet hic ſupponere ſpecia- G liter 50 10 A N. WICL E F Cerebrum di- liter ex aliis diffinitionibus Auicennae, & de organis aliorum uiditur intres ſenſuum. Cerebrum autem dicitur intra caueum capitis in pia i, ate, matre, quae eſt tela ſubtilis inuoluens cerebrum ſitualiter. guid ſt. Ipfſum autem cerebrum diuiditur in tres partes, ſcilicet in pri- Tres maneries mam, mediam, & extremam. Cum autem ſunt tres maneries pirituum. ſpirituum, ſcilicet ſpiritus animalis in cerebro, & ſpiritus vita- lis in corde, & ſpiritus naturalis in epate. De ſpiritu animali, in quo viget virtus ſenſitiua in cerebro, dicendum eſt. In an- Senſus com- Cipite autem, quae eſt anterior pars cerebri, diuiſa in duas par- muenis vbi ve tes, vigent mineraliter ſenſus communis, & virtus imagina- Tn: dgina. tiua, ſenſus communis reſidet in parte priori, ad quem con- zinae. currunt ſpeties omnium quinque ſenſuum particularium, & ho- mo ſecundum illum ſenſum iudicat de ſingulis eorum, & con- uenientiis & differentiis eorundem, tamen non operatur niſi in praeſentia ſenſuum, ſenſus particulares mouentium. Virtus imaginatiua in abſentia interiorum ſenſuum operatur, Imo ima- ginatur de aliquibus, quae ſub ſenſu particulari non poſſunt cadere. Et haec eſt virtus, quae in ſomniis operatur. In medio autem Virtus aeſti- ventriculi cerebri finguntur in virtute animali duo ſenſus intrin- matiua G ſeci, ſcilicet virtus aeſtimatiua & virtus phantaſtica. Secun- virtus phan- dum autem virtutem aeſtimatiuam iudicat animal ſecundum in- tzaſtica in me- — 3 . i, eapizis re- tentiones, quae ſub ſenſu particulari non poſſunt cadere, vt l dent. de percuſſione & fuga, cum aliis conuenientiis & diſſonantiis, ſecundum illam quaedam auis fugit ad minas hominum iactus, & ouis cognoſcit lupum eſſe inimicum ſuum. Et eſt ſubtilior ſenſus quam imaginatiua, cum ſecundum Phiſicos habens re- ctam imaginatiuam & ſanam, direcéte proiicit vitrum de fene- ſtra, & tamen aeſtimatiua deficit, fragilitatem vitri minus con- ſyderans. Virtus autem Phantaſtica ſituata in parte poſteriori huius ventriculi, quaſi in medio capitis, in loco parum altiori, eſt ſubtiliſſima virtus, quae animam ſenſitiuam conſequitur. Secundum enim illam virtus phantaſtica de particularibus ſilo- giſat, vt ſp etialiter patet de Cane, & de Vulpe, vt narrant ex- Hi,sus memo- Perimentatores, & de prudentia beſtiarim. Quinta autem zatina & vir. Vrtus eſt memoratiua, quae in parte anteriori tertii ventriculi zus ſecundum cerebri ſituatur. In parte vero poſteriori ſituatur virtus ſecun- locam motiua dqum locum motiua, & per neruos & per nucham, per iunctu- æbi in capite . . . . . . S locant EHas ſpinae dorſi ad reliquas partes corporis deriuatur. El au⸗ L IBE R SECVNDVS. Fr tem offitium virtutis memoratiuae tam ſpeties quam intentio- nes ſenſibilium conſeruare. Vnde locus ille occipitis dicitur parum depreſſior, quam locus medius, & inter duo haec loca eſt meatus ſubtilis, & corpus ipſum operiens, vocatur ab au- Ctore de differentia ſpiritus & animae corpus neruile, ſecun- Corpus ger. dum cuius diſpoſitionem homines in memoria & reminiſcentia variantur. Memoria quidem conſiſtit in retentione tanquam virtus paſſiua. Reminiſcentia vero conſiſtit in diſcurſu tan- uile. Memoria & reminiſcentia . g in quo conſi- quam obliti, vel illius quod fugit a memoria, ad actum animae ſtuut. reduétiua. Quantum autem ad omnes illas virtutes & variatio- nes in ſuis nominibus cum fundationibus, differentiis & con- uenientiis earum, debet Theologus relinquere Philoſophis ſpetialem tractatum. Ipſi enim conuincunt ab experientia, quoniam ex defectu organi laeditur talis virtus. Nec ſolicitor Vtrum talis virtus, vel anima, vel verius homo taliter opera- tur, quia certum eſt, quod nulla talis virtus eſt res, quae poteſt per ſe exiſtere, aut rem materialem comprehendere, led eſt diſpoſitio conſiſtens mineraliter in iſtis organis, ſecun- dum quam animal eſt taliter cognitiuum. Ideo errores multos in quibus deficit rationis iuditium, conſequentes imaginatio- nes pueriles debet fidelis excutere, & quantum expedit ad in- tellectum ſcripturae ac ſalutem animae, de iſtis noticiam mo- derate accipere, & de obieétis iſtorum quinque ſenſuum inte- riorum tractatum ſpetialem relinquere perſpectiuis. De obie- ctis autem ſenſuum particularium relinquere tractatum diffu- ſum philoſophiae naturali, vt viſus maxime de longinquo per- cipit ſuum obiectum, vt de luce patet, vel de colore, quos in aſtris ſatis percipit. Poſt viſum autem eſt Auditus parum depreſſior, qui non tam a longinquo percipit ſuum ſenſibile, quod eft ſonus cum a nube ſonus tonitrui ad maximum eſt percœptus. Non. enim facile eſt nobis credere, ſicut dixerunt errores antiquorum Philoſophantlum, quod per virtutem audi- tiuam harmonia confricationis cœleſtium corporum eſt per- Viſus. Auditus. Ccœpta, licet ex conſuetudine inueterata ſit a vulgaribus indi- Olfactus. incta. Tertio poſt virtutem auditiuam virtus olfactiua, Cu- ius organum parum eſt depreſſius, percipit odorem, ſed non tantum diſtantior, licet ſitualis euaporatio quandoque diſtan- tius fit delata, Poſt hanc tertiam virtutum, quarta virtus eſt G 2 guſta- Guſtus. Tactus. 52 IOA N. WICLEF guſtatiua, ſituatur in lingua parum depreſſius. Et eſt ſeeun- dum Ariſtot. quidam tactus. Tactus vero percipiens ſolum ſenſibile im mediatum, habet muitiplex ſenſibile, ſcilicet ob- jecta ſatis multiplicia ſicut guſtus, quorum differentias & quid- ditates cum ſenſibilibus & ſuis organis, relinquo Philoſophis particulariter pertractandum. R Ee RE Re R R Rr CAPVT VII. De Senſationibus. SEVDIS. Iſtam materiam traétas Phiſicae, nec fundas, imo difficultates, vtrum ſenſationes fiunt per extramiſſiones virtutum ab organis, cum aliis difficultatibus praetermittis, ſi- cut prius praetermiſiſti, vtrum illud brutum quod homo gerit, tanquam altera eius pars quidditatiua ſit beatificandum, & cum homine conformiter figuratum. PHRONESIS Fateor quod multas difficultates gratis pertranſii, tum quia locus non exi- git tractatum ita diffuſum, cum tunc quilibet punctus quem tangimus, tractatum noſtrum finaliter terminaret. Tum etiam quia in iſta materia & cunctis alis, ſum ignorans am- plius quam cognoſcens. Quantum ad difficultatem tamen quam tangis, teneo cum Augu. Linconn. & oaeteris, quod fſit ſenſatio mixtim per extramiſſionem viſiuae virtutis interioris ab organo, & per intus reſuſceptionem ſpeciei in organo ſen- tiendi ſenſibilis. Secundum vero iſtorum eſt patulum, tamen ſicut organum virtutis viſiuae recipit lumen, vel ſpeciem colo- ris ab obiecto ſenſibili, ſic organa aliorum ſenſuum ſpecies ab obiectis requirunt. Et in primo eſt error notabilis, cum qui- dam groſſe concipiunt, quod a ſenſu exit virtus cum corpore de organo ſentiendi, vt & ſic infra breue ex lapſu talis corpo- ris conſumeretur organum ſentiendi. Non autem ſic conci- pio, ſed quod aptitudo fiue habilitas ſentiendi in finibus talium ſituum limitatur, & ad tantum ac taliter ſe extendit ac taliter huiusmodi aptitudo, vt perſpectiui vere intelligunt, quod ſit viſionis iuditinum, vbi radius viſualis concurrerit cum catathe- Eß genus li- co, vt videndo aquam ſuppoſitam, vel quodcunque aliud ſpe- nene. culum, LIB E R SECVNDVS. 53 culum, apparet communiter rem viſam in ibi ſituari, vbi linea recta exiens a re viſa per ſpeculum. Et linea perpendicularis in extremo eius concurreret, ſicut inuincibilis experientia ſa- tis docet, non quod corpus exit ab ipſo viſibili, penetrans ipſum ſpeculum etiam ſphaeram terrae lacerans, ſed quod in illis ſitibus ſint habitudines, ſecundum quas fit iuditium de ſi- tuatione viſibilis, vbi lineae imag'nariae ſic concurrunt, ſic & Speties rei ſic in parte ſentiendum eſt, de ſpetie rei viſae, non quod viſae. illa ſpeties ſit aliqua res abſoluta, quae per ſe etiam poterit eſſe, ſed eſt dependens ab obiecto viſibilis, ſicut ſi fuerit lu- imen vel vmbra, quas iudicamus corporaliter nos ſentire, ſed ſunt habitudines quo ad ſitus, in quibus luminoſum vel aliud viſibile adeſt percœptum. Vnde falſiſſimum eſt & a ſeniori- bus erronee introductum, quod globus luminis vel ſpeciei vi- ſibilis, ſit vna res abſoluta, quae poterit per ſe eſſe. Eſt in- quam habitudo vel aptitudo viſibilis ad taliter inibi immutan- dum, & ſunt tam de poſitiua natura luminoſi quam de natu- ra coloris, dum lumine radiantur compoſitiones pulcherrime, ſicut àe natura proiiciendi vmbras, quae docent nos myſtice quoniam debemus ſpiritualiter intelligere, & credere de ſpiritua- libus prioribus in natura. Sed quo ad ſecundam difficultatem, quam tangis de bruto hominis, non debes credere quod pro- xXxima materia hominis, hoc foret brutum, aut quod ex illa parte materiali qualitatiua, & ex ſpiritu creato vel intelligentia, tanquam parte altera formali qualitatiua, tanquam omnino diſtinctis componitur vnus homo. Sed quod vtrumque vel vtraque natura, ſit idem homo in numero, vel perſona ſpi- ritus per ſe, & natura corporea participatione, ſicut conci- pimus quod Chriſtus affumpſit humanam naturam, licet ibi ſit diuerſitas ſatis ampla. Nec video quin Apoſtolus intel- ligit appropriate per naturam illam corpoream animalem hominem, & per illum ſpiritum ſpiritualem hominem vel interiorem, qui poſſunt intelligi vt naturae diſpares, vel vt ea- dem perſonalitas diſparium naturarum Sicut enim in materia de Trinitate, tres res ſunt, vna ſubſtantia, non perſona, ſic in ma- teria de inoarnatione & compoſitione hominis, multae naturae ſa- tis diſpares ſunt eadem perſona, & ſic quicquid intelligit vel cogno- ſcit animal, intelligit homo interior & cognoſeit & e contra. G 3 Secun- Homo eſt ter- minus ſatis aeqaitsocus. 54 10 AN. WICLEF Secundo ſpiritualis homo vel ille creatus ſpiritus, quamuis ſit extenſum mole magnum, & ſic de caeteris praedicationi- bus, quae corpori formaliter inexiſtunt, non tamen extendi- tur, quia eſt mole magnus, vel taliter formaliter informatus. Et iſte videtur eſſe ſenſus ſymboli, quod ſicut anima rationalis & caro vnus eſt homo, ita Deus & homo vnus eſt Chriſtus. Nec video quin vere intelligentes, quod anima intellectiua ſit pars perſona hominis, valde aequiuocant intelligentes per ani- mam intellectiuam, lbſtractiue animationem corporis, quae fit ex participatione creati ſpiritus. Sic autem concaedit Ari- ſtoteles, quod appetitus animalis hominis eſt participatiue ra- tionalis, & per idem illa anima eſt participatiue rationalis, & per conſequens pars qualitatiua hominis non eſt animal irra- tionale, ſed realiter, licet varie idem homo. Non enim con- cipimus quod ſit aliquod vinculum colligans illum immortalem ſpiritum, & illam naturam corpoream, faciens vnum ex illis ambobus, tanquam partibus quarum compoſitum excaedit am- bas imperfectione naturali, ſicut non concipimus quod Deus & homo qualitatiue conſtituunt illum hominem Ohriſtum tan- quam partes, cum tunc deitas foret pars imperfectior, quam ille homo compoſitus. Nec foret ſimilitudo illa in ſymbolo ad propoſitum fidelium, ſed in haereſes plurimas introductiua niſi ille ſpiritus immortalis foret per ſe, & complete idem homo. Et ſi obiicitur, quod per ſe homo eſt animal, & animal per ſe eſt corpus, & ſic homo eſt per ſe corpus, patet ex dictis alibi, ſcilicet priori eapite, de compoſitione hominis, quod homo eſt terminus ſatis aequiuocus. Quandoque enim homo dicit crea- turam rationalem ſimpliciter abſolute, & quandoque dicit crea- turam talem rationalem, quo ad aptitudinem corpoream de poſſibili. Et quandoque quo ad aptitudinem talem corpoream actualiter exiſtentem. & ſic pro modo homo ſecundum Augu. non diffinitur per hoc quod eſt animal rationale & mortale, tunc foret idem, poſito quod fuerit factus immortalis, & eſt idem homo, cum ſpiritus fuerit a corpore ſeparatus. Non enim debemus concedere, quod defluente carne ab homine tempore ſenectutis, deficit vel diminuitur propter hoc perfectio homi- nis, ſed potius attendendo ad naturam ſpiritus magis perficitur. Et quantum ad argumentum ſophiſticum, quod in tali deflunn perdi- LIBERSECVNDVS. 55 perditur ſubſtantia, & non loco illius acquiritur aliud aeque bonum. ergo ille homo ſic diminutus inperficitur per deflu- xum. Non procedit ratio haec ſicut in beſtiis, quae ſunt ra- tione pinguedinis meliores, quia ex parte defluenti, & parte alia quae eſt immortalis, ſpiritus non fit vnum quantitatiue, aut qualitatiue, cum natura illa corporea ſit accidentalis atque extranea illi ſpiritui, & ſic illi tali homini, cum perdita mate- ria illa ad non quantum, & inducta vel accepta particulariter, vel ſubito noua materia, foret continue idem homo. ſicut Apoſtolus translatus ad cœlum, ſiue in corpore, ſiue extra corpus fuit indubie idem homo. Vnde poſito de Dei potentia, quod abhinc usque figantur naturae corporeae, quae ad orga- niſationem intellectus humani ſucceſſiue diſponantur, & quod idem immortalis ſpiritus ſucceſſiue, cum talibus corporibus hypoſtatice copuletur, patet idem homo ſucceſſiue mouebitur ab vno loco ad alium, & non corporaliter, cum omnia corpo- ra illa diſtabunt fixa, ergo ſpiritualiter. Et ſic relinquitur, quod iſte homo ſit ſpiritus, & per idem quilibet alius homo, non ergo propter depoſitionem carnis vel corporis homo im- perficitur, ſed potius alleuiatur & perficitur ille homo, vt lo- quitur fides ſcripturae. 2 3 . R X 3 e N Xe I N 1e 2 e N A 8 CAPVTY VIII. Si immortalitas ſpiritus ratione deduci poſſt. A'nà. Sententia iſta eſt alta nobis & inſolita fidelibus, cum videtur ſapere ſubtilem ſententiam & credendam- Sed rogo te frater, ſi immortalitas ſpiritus, quam ſaepe aſſumis, deduci poterit ratione. PHRON. In iſta materia neuter no- ſtrum ambigit, quin ex fide ſit ſpiritus hominis immortalis, & Rationes qnuod Der conſequens cum ille ſpiritus ſit eadem perſona hominis, ſe- asnima ſit im- quitur quod illa perſona manebit perpetuo immortalis. Et wortaliA. haec ratio quare Apoſtoli ita animoſe & intrepide mortem ſu- ſceperant, imo ſcientes, quod incarceratio ac oneratio carnis fuit illis ad taedium atque onus, gaudent in cauſſa iuſticiae ſuſceperant mortem ſuam. Ponunt autem Philoſophi rationes multi⸗ 56 IO A N. W I CLEF multiplices, per quas probant iſtam ſententiam. Primo ex te- ſtimonio Ariſtot. & communi experientia, aliqua autem opera- tio animae hominis eſt immortalis, ſed nulla operatio, vel actio rei eſt permanentior, quam ſuum ſubiectum, ergo illud ſubiectum, quod eſt anima, vel ſpiritus, oportet ponere im- mortale. aſſumptum ſuadet Ariſt. de intellectione hominis, quae propter debilitationem corporis ſui non deficit, ſed po- tius vigoratur. Intellectiuitas enim ſpeculatiua in ſenioribus eſt clarior, quando quaecunque inſtrumenta corporea deficiunt. Oportet ergo aliquid eſſe fundamentum illi intellectioni, quod taſe organum non requirit, & ita ſupra omnes virtutes beſtia- les ſuperdictas, oportet ponere in homine intellectum. Nam quo ad illas virtutes beſtia excedit hominem, vt dicit Metri- cus ab experto edoctus. Nos aper auditu praecaellit, aranea tactu, Vultur odoratu, linx viſu, ſimea guſtu Et fic eſt in quinque virtutibus interioribus organicis ſupra dictis. Cum enim homo non excedit beſtias in virtute corporali, nec ſenſu aliquo animali, relinquitur quod excedit in operatione intelle- Gus. Sed qualis foret exceſſus, ſi in articulo fœlicitatis ſuae maxime neceſſitaretur per mortem fœlicitatem illam deperde- re. Deus enim tunc magis confunderet ſuos filios chariores. Habet ergo homo intellectum, quem abſtrahit a corpore cum ipſo perpetue permanentem. Item homo ſentit in ſeipſo, quod habet naturale deſyderium ſemper eſſe, & ad hoc ſapientiores magis diſponunt. Cum ergo natura non poteſt fruſtrari in tan- to propoſito, videtur quod aliquis intellectus hominis poteſt naturaliter ſemper eſſe, & ſic eſt immortalis. Et idem eſt iu- dicium de quocunque, cum poſita immortalitate indiuidui Vnius naturae, oportet cuilibet naturae conſimilis proprieta- tem illam ineſſe, quia aliter non ineſſet naturaliter, ſed ca- ſualiter, vel propter caufſam aliam aduenticiam non fingen- dam, quia ſi ſpiritus ille foret corruptibilis a ſuo contrario, vel quacunque alia cauſſa infinito tempore neceſſario ineſſet corruptio cuicunque, qua aliter ineſſet corruptibilitas ſine cauſſa. Res enim quae terminantur periodis, non aeternali- ter perſeuerant, quia ſic haberent infinitam potentiam, vltra hoc quod haberent res ſpeciei conſimilis, quae per tempus modicum poſſunt ſtare. Sicut ergo homo habet appetitum andi LIBERSECVNDVS. 5„ ſtandi eum Deo, vt vltimo fine ſuo naturaliſſimo, ſic non eſt fingenda cauſſa, quae illum poſſet à tali propoſito ſine ſuo de- merito ſeparare, ſpecialiter cum corporis corruptio non tollit illum ſpiritum, ſed magis laetificat. Item vt docent philoſo- phi, & ratio naturalis, praeeligendum eſt in caſu mori pro- pter bonum publicum, & ad turpia vel culpabilia euitandum. Sed hoc non poteſt excuſari ratione, niſi ſio moriens poſſit viuere poſt hanc vitam, ergo concluſio. Aſſumptum patet ex hoc, quod homo de communitate omnino iuſta, poteſt juſte mori pro illa ſaluanda, cum illi communitati, & ho- mini morienti, foret in caſu medium vtilius. Cum ergo omnis homo debet appetere magis bonum, quod communiter eſt bonum publicum. Videtur enim quod homo in caſu, ita debet eligere mori, bonum autem communitati poſſibile, eſt de lege naturae potius eligendum. Nec dubium, quin in mul-⸗ tis caſibus foret communitati vtilius certam perſonam mori, quam ipſam viuere vlterius etiam virtuoſe. Et eadem eſt ra- tio etiam de homine in adoptione poſito, vel peccatum com- mittere, vel ſecundum virtutem temporanee iuſte mori. Sup- poſito ergo, vt fide per ſe nota homini, quod eſſet ſibi vir- tuoſum & vtilius ita mori, quaeratur, quando iſta vtilitas ſibi ex morte illa contingeret, vel ante mortem ſuam, vel poſt? Non ante mortem ſuam, cum mors non antequam fuerit, in- fert bonum. Si poſt mortem ſuam, tunc poſt mortem ſuam ſpiritui ſuo inferret illud bonum, & per idem manebit ille ſpi= ritus, cum a corpore non dependet, & tales ſunt multae ratio- nes demonſtrationi propinquae, vtque ſapientiores & ſcientio- res homines taliter moriuntur. Non ergo illi in cauſſa tam neceſſaria ſuperflue moriuntur, quia tunc eſſent miſerabiliores & ſtultiores cunctis hominibus, ſicut multi homines vtque ad finem vitae ſuae in virtutibus perſeuerant. Alia ergo foret merces illis a Deo magnifico in fine tribuenda, non in vita iſta, cum Deus diſpoſuit, quod in virtutibus moriantur, ergo ſupereſt, quod in vita futura, & per conſequens ſpiritus poſt mortem corporis hominis perdurabit. Similiter enim Deus Äuſte diſtribuit praemia virtuoſis, ſine perſonarum acceptione, notatis duobus, quorum vnus virtuoſe viuat, & alius volu- ptuoſe per totam ſuam periodum, oportet quod pro aliqua H menſu- 58 10OA N. WICLEF menſura temporis ſit iuſte illis de ſuo precio diſpertitum, non in hac vita, vt patet ex caſu, ergo ſupereſt quod poſt mortem. Et quia fides ſcripturae eſt plena teſtimonio huius fidei, ideo illa eſt pernecefſaria homini amplectenda. Sicut enim neceſ- ſarium eſt fideli credere, quod Deus eſt, & quod eſt remune- rator bonorum, ſic neceſſarium eſt illi credere, quod ſpiritus perpetuo manebit poſt hanc vitam. Nec ſunt argutiae haere- ticorum dignae memoria. arguunt enim quod ſi aliqua forma ſit corruptibilis, & educta de potentia materiae, multo magis materia diſpoſitior & dignior, habebit formam de ſua potentia ſic eductam. Materia ergo hominis habebit formam ſubſtan- tialem, & per conſequens corruptibilem ſic eductam, conce- denda eſt concluſio, quia anima quae eſt animatio perpetui ſpiritus, ſic educitur & corrumpitur in potentia materiae eius- dem ſubiectantis. Nec video ſubducta hac fide, ad quam fi- dem quis meritorie laboraret. Sed tanquam inſipiens frueretur bonis ſenſibilibus dum hic viuit. Sicut enim natura ordinate procedit aſcendendo in formis, ſic eſt dare terminum illius aſcenſus, qui terminus eſt anima intellectiua. Ideo dicunt ab- Anima canſſa- ſtracti Philoſophi quod ipſa creatur in confinio orizontis aeter- ezur in conf- nitatis. Creatur enim cum ſit infima intelligentia quam Deus "io oναDNανειproducit, nec video ad quid oportet, quod in mundi principio geternitatis, 2 1.. 1 . in ſuo indiuiduo producatur, ſed ſicut paulatiue producuntur materiae, ſic ratio exigit vt illae intelligentiae tunc temporis ſint creatae, & ita etiam creaturae peccabiles Deum neceſfſitant ad ereandum. Sed iſta tota neceſſitatio originaliter eſt a Deo. Et iſta creatio infima requirit diſpoſitionem materiae, non ob- ſtante, quod ſit libera, nec eſt vis pro quo inſtanti, vel qua aetate pueri ille ſpiritus homini copuletur. Dicitur enim com- nuniter, quod animal primo viuit vt embrio, ſecundum ani- mam vegetatiuam, ſecundo viuit vita fenſibili ſecundum ani- mam ſenſitiuam, & tertio viuit vita rationali, ſecundum quod ſibi coniungitur intellectus. Et quamuis in iſtis proceſſibus di- uerſae ſubſtantiae producuntur, & quibusdam placet quod ſub- ſtantia perfectior corrumpitur in aduentu ſubſtantiae plus per- fectae. Tamen multa dicta in iſta materia ſunt voluntarie ſomniata. CAPVT LIB E R SECVNDVS. 59 CAPVT IX. De potentiis intellectus hominis. PsrevDre- In omnibus iſtis dictis videtur mihi, quod nimis exiliter procedis, ac ſi dormiens vel a peritis abſconditus loqueretur. Cum Sophiſtae tollerent omnes iſtas inſtantias. Sed dic nobis vlterius de potentiis propriis intellectus hominis, quem aſſeris immortalem. Videtur enim & philoſophis, quod quattuor virtutes ſufficiunt, ſcilicet intellectus poſſibilis, in- tellectus agens, potentia concupiſcibilis, & potentia iraſcibilis. PHRONESIS. Scio quod a veritate prima, quae Deus eſt, cum angelis ſuis ſum viſus, & ideo teneo me quantum ſufficio in menſura, numero, & pondere & omnino in limitibus verita- tis. Scio quidem quod in quacunque iſtarum materiarum, vI- tra quam expedit poterimus euagari. Nec ſolicitor modo cir- ca reſponſiones ae contentiones ſophiſticas, cum ſcio quod illae vitioſe procedunt & infructuoſe, oblique, aut a fine vlti- mo. Ideo vt docet Paulus, quod contendendo cum illis, nos talem conſuetudinem non habemus. concedo ergo quod homo noſter interior habet multas potentias, quia omnes per quas poteſt non organice operari. Eſt etiam perſona habens omnes illas potentias corporeas, vel cognitiuas organicas, ſecundum quas homo exterior operatur. De corporali vero potentia eſt nobis impertinens modo loqui, conceditur ergo tales quattuor eſſe potentias, ſicut tu recitas. Sed oportet cauere hanc hae- reſim, quod credatur illas potentias eſſe res abſolutas, quae poſſunt per ſe exiſtere cum non ſint, niſi illum ſpiritum ſic poſſe agere. & ita licet ſint accidentia inſeparabilia verumta- men nec poſſunt eſſe, nec intelligi ſine ſpiritu ſubiecto, qui quidem ſpiritus eſt realiter ipſe homo dicente veritate Luc. IX. ſuis apoſtolis. Neſcitis cuius ſpiritus eſtis. Sunt autem circa quidditatem ac limites intellectus agentis, & intellectus poſſi- bilis quaeſtiones inutiles, vt quod Ariſtot. vel alius Philoſo- phus vocat intellectum poſſibilem veritatem phantaſticam, vel alio nomine, ſicut homines contendendo ſaepe aequnuocant. Sed quid nobis? ſatis quidem eſt nobis, quod ſit vnus talis im- H 2 mortalis Quattuor. ps- tentiae intel- lectus, homi- nis. 2 Tim. II. De potentiis animae. Lac. ILA. Intellectus poſſibilis. Species. Intentie Mutellectus a- gens. 60 IO A N. WICLEF mortalis ſpiritus, habens virtutem ſiue potentiam cuncta intel- ligere, quam potentiam vocat Ariſtot. omnia facere, vel intel- lectum agentem. Habet etiam virtutem fiue potentiam, ſpe- cies, intentiones, vel apprehenſiones cunétorum recipere. tam ab actu proprio, quam a ſuperiori influentia. Et illa vocatur intellectus poſſibilis, vel omnia pati. Et prima dicitur poten- tia actina, ſecunda paſſiua. De numero vero ſpecierum vel intentionum eſt apud quosdam contentio, vt ſpeciem videtur Auicenna formam vocare rei ſenſibilis, in potentia ſenſitiua, intentionem vero formam rei inſenſibilis in eadem potentia, vt formam amicitiae vel inimicitiae, aut talis habitudinis reſpe- tiue. Quandoque autem fpecies vocatur fimilitudo habitudi- nalis, quam intellectus habet, ſiue vniuerſalis, ſiue particula- ris. Et intentio vocatur nunc ſpecies, nunc actus intelligendi fatis aequiuoce, cum omnes actus animae ſunt de genere actio- nis. Et ita res intellectae habere dicuntur eſſe ſpirituale in anima, & ſic intellectus poſfibilis comparatur materiae primae. Intellectus autem agens dicitur prima forma, de qua quidem ad tantum aequiuocant, quod vocant ſolum Deum intellectum agentem, quia certum eſt quod Deus cum ſit intellectus, eſt agens omnia, & mouens ſpiritualiter interiorem hominem, ac ipſum edocens quicquid cognouerit, & ſie fruſtra palliant ver- bum Auerrois, quod eadem eſt anima omnium hominum, quia certum videtur ipſam fuiſſe philoſophice opinatum, quod qui- libet homo habet ſuam animam corruptibilem, vt habent be- ſtiae & fuper haec eſt vna infima intelligentiarum toti ſpherae corruptibilium copulata, & illa coniungitur ſpecialiter homini plus cognitiue quam beſtiae, non tamen copulatur ſibi vt pars, ſed vt intelligentia illuminans ac mouens ſingulariter, quando virtus hominis a ſenſibus abſtracta eſt. A fide autem iſtud de- Diat, cum omnis homo ſit ſecundum intellectum illum agentem perpetuo praemiendus, vel perpetuo puniendus. Et fub iftis duobus nominibus intellectus agens, & intellectus pofſibilis, poteſt virtus tota, ſiue potentia noſtri interioris hominis com- prehendi, & ſic poteſt eiusdem ſpiritus potentia multiplicius nominari. Sunt autem apud illos diffinientes in iſta materia, Vtrum intellectus agens ſit mobilis, aut noſtra potentia voliti- va, & vtrum illa prior ſit intellectu hominis, vel e contra, quia LLBER SECVNDVS. 61 quia certum eſt intellectus agens noſter, imo ſubſtantia illius ſpiritus mobilis, eſt a Deo & a veritate, quam concipit, ac neceſſitabilis ab obiecto, & ſic volitiua potentia, quae dicitur appetitus intellectiuus, pofeſt neceſſitari ab obiecto, quod po- tentia intellectiua conſyderat, & tamen cum hoe libere cogno- ſcit & appetit Deum ſuum, cum liberalitas & neceſſitas non Likeralitac ſunt contraria. eo quod beati liberrime cognoſcunt Deum, & ueceſſitas non volunt ſuam beatitudinem, & tamen neceſſarie, quia propter /iut contra- influentiae vehementiam non poterunt reiilire Quando au- tem appetitus intellectiuus hominis, infigitur ſuper re tempo- rali, vel aliquo non in Deo, tunc illiberrime & innaturaliſſi- me appetit finem huiusmodi, quia contra ordinem primae na- turae appetit in creatura aliqua finaliter quietari, quod quia non eſt poſſibile languet continue tanquam vacuus a ſpiritu qui re- pleret eum. Et haec eſt ratio quare homines auari in appetitu temporalium non quieſcunt. Et iſta potentia iraſcibilis eſt vir- Potentia ira- tus ſibi potenter conueniens proſequendi, & a ſe diſſonum ex- ſcibilis. pellendi. Quando autem homo abutitur iſta potentia innatura- liter ad fines contrarios, tunc peccat grauiter, & ſic virtus concupiſcibilis limitatur ad bonum quod appetit, & homo poteſt Coneapiſci- ea abuti, vt iraſcibili, & illae virtutes ac actus ſui concurrunt *ilis. communiter, Quando vero deordinatur haec virtus concupi- ſcibilis, tunc vel ad concupiſcentiam oculorum, vel ad con- cupiſcentiam Carnis, vel ad vitae ſuperbiam terminatur. Re- r Lobann. II. gula autem noſtrae religionis eſt quod nihil niſi Deum, & me- Regule r dia quae vt diſponunt ad ipſum penitus appetamus. Et ad tan- Wianae zeli- tum poôteſt homo habitudinaliter indiſponi, quod heae duae Potentiae innaturaliter in obiecta miſeria irreuocabiliter perpe- tuo terminentur. Et iſte eſt ſummus gradus miſeriae, qui in- tellectum humanum poteſt attingere. De ordine autem poten- tiarum huius fpiritus, non oportet nos eſſe ſolicitos, quia ni- hil valet aliqua eius potentia. niſi de quanto ordinatur ad Deum. Vnde intellectiua potentia, habet in aliquo rationem excellen- tiae, ſuper potentiam volitiuam, cum ipſam praecedat & mo- ueat tanquam ductrix. Nihil enim volumus, niſi quod intelli- gimus. ſaltem ſecundum apparentiam eſſe bonum, ſecundum aliquam autem rationem dominatur fupra intellectum potentia volitiua, cum ipfa praeexigit volitiuae potentiae miniſterium, H 3 & ſibi gionis. 62 IO AN. WICLEF — & ſibi imperat vt taliter eperetur. Sed omnes illae loquutio- nes figuratiuae ſunt, cum tales proprietates ſolum proprie in- ſint ſubſtantiae. 3 36 385 35 35 365 6 36 060 CArPVT X. De Angelis. LITHITA. Quia ſecundum menſuram debitam procedis, mi frater Phroneſis, de vniuerſitate creata, conueniens foret parum de Angelis pertractare, cum illos adoramus, & credi- mus, quod ſit factura Dei digniſſima inter ſingulas creaturas. PHRONE. De noticia Angelorum parum concipimus, cum tam demonſtratio, quam ſenſus deficit, quo ad eorum noti- ciam. Rationale autem eſt, vt Deus qui in creaturis ſuis or- dinatiſſime procedit, habeat naturam angelicam, a corpore & anima ſeparatam, vt ſicut quaedam eſt forma omnino materiae Iriplex Jor- alligata. Quaedam autem forma licet ſit materiae ad tempus ma. coniuncta, eſt tamen a materia ſeparabilis, vt anima humana. uaedam autem corpori coniuncta, vt inſtrumento ſeparabilis in natura, & alias dum ſibi placuerit a corpore ſeparata, & ta- les ſpiritus dicimus angelos, ſiue bonos ſiue malos. Tres au- Tres Hierar- tem hierarchias ponunt Theologi eſſe in illis ſpiritualibus, ita chiae angelo- quod quaelibet hierarchia contineat tres ordines angelorum, & rum. fuper illis hierarcham ſummum, ſcilicet ipfum Deum. Sunt Nouem ordi- autem nouem ordines angelorum ita nominati. Angeli, Ar- nes angelo- changeli, Throni, Dominationes, Principatus, Poteſtates, rum. Cherubim, & Seraphim, quorum excellentias in virtute, & deſcriptiones nominorum poſuit Grego. in Omilia Acceſſe- runt ad leſum publicani. & alii cum Dioniſio illam materiam pertractantes. Experientia autem videtur conuincere poten- tiam iſtam de illis ſpiritualibus, & teſtimonium Danielis Apo- calypſi apponitur, & alii libri prophetici idem dicunt. Quot autem ſpiritus ſunt in uno ordine, ſi decies millies centena milia plures, aut pauciores, eſt nobis incognitum. ſicçut igno- ramus. vtrum intelligentiae vel ſpiritus mouent cœlum Iſti autem LIBE R SECVNDVS. 63 autem ſpiritus dicuntur communiter habere triplex officium, Triplex an- (cilicet perficere, illuminare inferiores angelos, & purgare. gelorum of- e omnihus autem iſtis ſpiritualibus, tantum tres ſunt nomi- unm. nibus ſpecialiter nominati, ſcilicet, Michaej, Gabriel, & Ra- phael. Michael dicitur ex bpugna contra diabolum, a micha quod eſt pugna, & el Deus, Gabriel dicitur ex fortitudine Ex omnibus Dei contra aereas poteſtates. Raphael ex medicina Dei, vt augelis tres notant hiſtoriae. Pofſunt autem angeli moueri celeriter, tam Tunt womina- cum corpore affumpto quam ſine corpore. Et vt communi- ter dicitur, quilibet viator habet duos ſpiritus, ſoilicet bonum ad iuuandum, & malum ad exercitandum. Corpora autem aſſumpta dicuntur aerea, ſiue cœleſtia ad figuram, ad quanti- tatem, & ad denſitatem, ac raritatem celeriter coaptata. Poſ- Quilibet via- ſunt autem hi ſpiritus mouere ſe etiam ſine corpore localiter, zor habet duos velocius aut tardius, ſecundum quod Deus dat illis potentiam Iiritus. ſio mouendi. Sicut enim globus luminis eſt per totum ſitum corporeum varie quantificatus & figuratus, ſic ſentiendum eſt de iſtis ſpiritualibus, praeter ho- quod ſunt ſpiritualiter poſiti, ac multiplicati per talem ſitum corporeum. Sed difficultatur Quomodo mo- communiter, cum illi ſpiritus poſſunt moueri tam ſubito, quam ?zus Hubitus ſuoceſſiue, quomodo motus ſubitus poteſt illis competere. Si hor Rirtt. enim mouentur ſubito per tantam diſtantiam, tunc eſt dare, Nr hete⸗ quod ſunt ſubito per ſignandam diſtantiam. Quomodo ergo mouentur localiter per illam diſtantiam pro inſtanti quo com- pletae ſunt per illam diſtantiam? Nam mobile pro inſtanti ſui mutati eſſe, eſt in termino ſui motus, & deſinit moueri quo ad illum motum per remotionem de praeſenti. Sed hic reſpon- det theologus, quod alia eſt conſideratio motus ſubiti, & alia ſucceſſiui, cum motu ſubito ſimul inſtanter ſunt mutati & mu- Ana eſt confi- tatum eſſe, cum eadem res ſubito generatur, & eſt generata. deratio motus Rationes autem iſtorum terminorum diſtinguuntur ab inuicem, Mubiti, &' alia cum generari ſit ſubitum inſtantaneum, ſed eſſe generatum ſit Ges iu. continuum & durans per tempus. Alii autem dicunt quod ge- Generatum nerari vel moueri ſubito per vnum inſtans, procedit eſſe gene- We. ratum vel mutatum, ſed in iſto non contendo, cum eadem videatur eſſe ratio de inſtanti procedenti proximo, & inſtanti poſterius aſſignato. Eſt ergo ratio, quare angelus pro dato inſtanti ſubito mutatur localiter, & non vltra, quia cum mo- tus 64 10A N. WICLEF tus componitur ex multis affirmationibus, & negatio- nibus, eſt dare multas affirmationes & negationes pro hoe infſtanti poſitas, & non vltra. Ideo cum motus, non ſolum reſpicit affirmationes pro hoc inſtanti prae- ſenti, ſed cum hoc negationes de praeterito & futu- ro, non eſt color, ſi angelus pro inſtanti poſito moueatur, quod per idem ſemper in poſterum mouebitur, quandocunque poſterius erit motus, ſicut patet de generatione ſubita creatu- rae. Sed ſecundo difficultatur acutius, quomodo angelus poteſt moueri localiter ſucceſſiue, quia dato, quod moueatur ſucceſſiue per A tempus, acquirendo ſpacium anterius, & deperdendo ſpacium poſterius erit motus, cum multiplicetur per ſpacium diuiſibile, eſt dare tempus, per quod ſie mouebi- tur ſpacium, poſterius de perdendo, & ſpacium anterius acqui- rendo. Et cum hoc per idem tempus in ſpacio medio quieſcen- do, ſed illae videntur denominationes contrariae eſſe ſatis. Hic tamen ſupponendum eſt, quod angeli cum mouentur ſe⸗ cundum rationes diſpares, a motu corporeo ſecundum partem anteriorem aſcendant continue, & cum hoc ſecundum partem poſteriorem loci deſcendant continue, & per idem tempus in parte loci media ſint quieti, vt dicitur communiter de anima hominis moti in ſuis extremitatibus, & quieti in loco medio, Vt corde vel caeteris partibus non ſic motis. Ita poteſt intel- ligi de motibus localibus angelorum. Et ita non ſequitur ſi angelus adquiret locum aliquem ſucceſſiue, quod tune deper- det alium, vel e contra, cum poteſt nunc eſſe per loca am- pliora, & nunc curatiora vel ſtrictiora, & ſio ſitum acquirere, & non cum hoc ſitum deperdere vel e contra. Et ita ſi Deo laceret ſpiritus poſſet quantumcunque velociter aut diſtanter locum acquirere, ſiue deperdere, & tamen non per maiorem locum multiplicari, aut minorem quam in principio, vt poſi⸗ to quod Deus limitet a angelo, quod ad maximum per ſpacium pedale cubitum, vel ſibi aequiualens multiplicatur, & captovt per ſe noto geometris, quod quantum cunque longum poſſet eſſe ſpacium aequale pedali cubito. Et tertio ſuppono, quod A. angelus ſit in oriente in ſitu ſuo quadrato, & noto ſitum gracilem ab oriente in occidens ſeruantem aequalitatem ſitui cubito aſſignato. Et patet ex limitatione diuina, quod A. an- gelus ¹ LILBE RSECYNDPDVS., 6 5 gelus poteſt remanere continue in oriente, & immediate poſt hoc eſſe in occidente gracilitate ſitus & aequalitatem ſitui cu- bito continue conſeruante, & ſic diſperfis ſitibus in ſitus linea- res, poſſet idem angelus ſimul eſſe in oriente & occidente, vt Sophiſtae falſe imaginantur. Poſſet tamen iſtis poſitis eſſe ſi- mul ad quemlibet punctum mundi. 0☛ e en e e e CAPVT XI. De diuerſorum angelorum diuerſo oficio. SEVDIS. In iſta materia video te notabiliter deficere & bal- butire, ac ſi ebrius dormiens ſomniaret. Nihil enim quod hic dixiſti probas, ſed grauiter quaſi labi poſſet per idem in con- cluſiones inutiles ſine fine. PhRO. Dixi publice, quod in iſta materia parum noſco, & plurior pars illius materiae, quam hic dico eſt ſanctorum ſententia elicita probabiliter ex ſcriptura. Et quantum ad illam vltimam concluſionem certum eſt, quod nemo poteſt ſuppoſita probabilitate ſuarum ſuppoſitionum ipſam infringere. Et hinc dicitur, quod angeli poſſunt ex ſua celeri- tate nunc eſſe in oriente, & nunc in occidente, ſeruando quantitatem ſui limitati ſitus corporei, figura illius ſitus quan- tum expedit variata. Sed in illa materia oportet cauere de imaginationibus calculatoriis, vt non credatur ſuperficiem vel corpus ad tantum diuidi, quod poſſet occupare ſimul quemli- bet ſitum mundi. Oportet ſecundo cauere ne admittatur, quod ſuperficiale lineare, vel quodcunque corporeum multi- plicetur ſimul per ſitus diſpares, cum multiplicatio talis ſit ſo- Ium ſpiritibus vel rebus ſpiritualibus propriata, & tunc poteſt ſententia illius concluſionis ad multa dicenda proficere vt an- gelus tam bonus quam malus poteſt mira celeritate infra horam pPer poros quantum libet ſitualiter variari Corpus etiam glo- rificatum poteſt per dotes ſubtilitatis & agilitatis intrare ianuis clauſis, ſine hoc, quod laceret vel frangat quamcunque par- tem earum, cum non habeant partes earum, cum non habeant partes ſie propinquas, quin inter multas earum ſit aer noôtabilis intercœptus. ArrrurA. Satis eſt Phronefis de iſtis imagina- I tionibus 66 IOAN. WICLEF tionibus & calculationibus declaratum. Sed rogo te, dic miht theologicas difficultates, quas in illa materia dimiſiſti, graue quidem videtur, cum angelus ſit vbicunque afficitur, ſicut Lincolen. dicit de anima Et angelus afficitur cuicunque parti mundi, quando ergo eſt angelus ad quemlibet punctum mun- di? Et iterum videtur poſſibile, quod angelus ſit ſimul per di- uerſa loca, vt in cœlo & in terra, & non in medio intercœpto. Et iterum videtur ſicut praetermiſiſti tractatum de modo eſſen- di Dei, ſcilicet eſſentialiter, potentialiter & virtualiter vbique, ſic praetermittis modum eſſendi angeli in loco. PHRONESIS. Fateor quod multa puncta ſatis neceſſaria, dimiſi in tractatu de Deo, non ſolum propter ignorantiam, aut obliuionem, ſed quia videtur mihi expediens matri noſtrae, quod ſint multi tractatus de Deo, de ſua fabrica, in breuitate & ordine varia- ti, ita quod in illa materia poſſet multorum ſtudium dilatari. Neceſſario Certum quidem eſt, quod neceſſario Deus conſeruet locum Deus eſt vbi. quemlibet, & quamlibet creaturam, & non conſeruat per po- Br, Tterne⸗ tentiam ab eo diſtinctam. Nec poteſt viciſſim adeſſe, & de- iter, & eſſen- eſſe ſuae fabricae, ideo neceſſario eſt vbique. Quamuis autem tialiter. mundus & tempus, & vniuerſalia etiam ſint vbique ad modum Mundas zem- eſſendi Dei vbique, non poſſunt attingere, cum Deus neceſſa- pus & vniuer- rjo ſecundum totam ſuam eſſentiam perpetuo eſt vbique. Mun- Wi dus autem quamuis ſit ſecundum partes diſpares vbique, non tamen ſecundum ſe totum. Tempus etiam quamuis ſecundum ſe totum ſit vbique, non tamen ſemper eſt vbique, ſecundum quamlibet ſui partem. Vniuerſalia etiam quae habent ſua ſin- gularia vbique quamuis etiam ſunt vbique, non tamen ſemper ſecundum ſuas partes ſingulas ſubiectiuas. Ideo Deus habet vnum modum excellentem & proprium, quo eſſentialiter eſt vbique. Et cum in Deo ſit virtus atque potentia, quae reali- ter eſt diuina eſſentia, patet quod Deus virtualiter & potentia- liter eſt vbique. Intelligendo tamen illos modos analogice, patet quod in Creaturis notabiliter diſtinguuntur, cum virtus vnius creaturae, tam ſpiritualis, quam corporalis, ſe extendit & ad loca & ad corpora, ad quae eius eſſentia non extendit. Vt rex dicitur potentialiter eſſe per totum regnum ſuum, & ſol virtualiter per totam ſphaeram corruptibilium. Et cer- tum eſt, quod non ſitualiter vel eſſentialiter ſunt bidenmn i lie intelligi I. IBERSECVNDVS. 67 intelligi de creatis ſpiritibus. Ad primam inſtantiam quam Deaugeloruss quaeris ſoror, vtrum angeli ſunt vbique, videtur mihi proba-Gtu. bile, quod non ſecundum ſuas eſſentias, ſed ille modus limita- tus ad Deum, fibi eſt proprie reſeruatus. Non tamen video, quin boni angeli potentialiter vel virtualiter ſunt vbique, cum Boni augeli afficiunt cuilibet creaturae, licet ſecundum gradus bonita- loizenese⸗ . tum in creaturis, & affectionum ad illas diſpariter ſint cum ſan vbiger. illis. Hoc tamen eſt ex fide tenendum, quod ſancti angeli quorſumcunque ſe mouerint in mundo, inueniunt Deum vbi- que praeſentem in quo beatifice mouentur ad ſuum miniſte- rium implendum. Vnde autem angelus deſcendit de cœlo, non debet credi quod recedit a Deo, ſed vbique inuenit Deum Angelus de- ſuum beatificantem ipſum obiectiue, & per conſequens non crndenj d⸗ poteſt a Deo eſſentialiter recedere, licet multi peccando a Deo ecit a Deo, recedant moraliter. Et ſic limitato modo eſſendi angeli ſecun- dum hos tres gradus diſpares, concedi poteſt quod angeli mo- uentur ſecundum ſuas eſſentias, ſecundum quod Deus eis limi- tauerit ad impletionem ſui officii, & ſic aequiuocando in modo eſſendi angeli, videtur probabile quod idem angelus ſit perlo- ca diſparia, & non in medio interciſo. Vtrum autem hoc ſit poſſibile ſecundum modum eſſentiendi eſſentialem non hic de- finio, ſed credo quod malus angelus ad puniendum, ad tentan- dum vel nocendum homini ſaepe adeſt etiam eſſentialiter, quando non charitatiue afficitur. Et patet quomodo exiliter eſt dicendum ad ſecundam tuam inſtantiam, & patet de eodem tramite quomodo ad tertiam tuam inſtantiam ſit dicendum. Scio autem quod in omnibus iſtis punctis, neceſſitati ſumus plurimum ignorare. Quis enim nouit ad quid Deus officium angeli regulariter limitauit, vel in quanto ſitu aut vbi vult an- gelum eſſe, vel prodeſſe ſuae fabricae? Credimus enim tamen, quod ſic Deus limitauit angelos bonos perficere partes mundi, ſic continue implendo inpeccabiliter ſuum officium, continue Gine otio perficiunt partes mundi, & ita illuminant & purgant inferiores angelos, licet non a ſuis erroribus vel peccatis, ſed Praeſeruant eos in ſtatibus debitis, quando caeteris paribus di- lapſi forent aliter ab illis ſtatibus quos nunc ſeruant. Et ſic il- Aungelaus conti- luminant inferiores angelos, licet omnes & ſinguli lumen a nue videt quid Deo recipiant. Angelus autem continue videt in verbo, quid ler I 2 & qua- 68 10 A N. WICLEF & qualiter ſit agendqdum, & mouetur a Deo ad perficiendum opus ſuum debitum, & in hoc beatifice delectatur, vnus tamen videt clarius, & alius minus clare. Quomodo autem angeli alterantur in ſuis illuminationibus eſt difficultas, & error mul- tiplex, cum multi imaginantur nimis groſſe, quod lumen quo informatur angelus ſit res quae poterit per ſe eſſe continue de- fluxu a Deo, vel ſuperiori angelo. Sed quid ſtultius? cum affectio angeli poteſt inſenſibiliter variari, & in maiori parte angeli habent affectiones perpetuas, quas ex perpetua ſeruatio- ne pro ſuo tempore proſequuntur. 1684 t Deet eet et et Be Seei Eeet eet een ee CAPVT XII. De angelorum lapſu & eorum pœna. — Audiui quod taliter qualiter eructaſti tuam ſen- tentiam, ſed dubia, in quibus difficultas abſconditur, prae- termittis. Dubium quidem eſt, vtrum ex angelo & corpore aliquid componatur. Et iterum dubium eſt, quomodo aliqui angeli erant facti ſic mali, in ſuis malitiis induxati Ac tertio dubium eſt, quomodo boni angeli pugnant cum malis. Tum hoc videtur beatitudinem bonorum tollere, cum ſecundum Beawus vir qui Auguft. Beatus eſt qui habet quicquid vult, & nihil mali vult. K. Sed quomodo habet angelus ſic pugnans quicquid vult, cum appetit finem victoriae, & pacem ſequentem, quibus caret pro menſura alia, & ſic perficitur ac imperficitur ſucceſſiue? PRRO. Conſydero quod eructatio ſonat excellentius quam poteſt competere creaturae cum ſubſtantia diuina dicat de pa- tre & filio. Eructauit cor meum verbum bonum. Sed ad pri- Nibij proprie mum dubium tuum videtur mihi, quod nihil ex ſpiritu & cor- componitur pore proprie componitur, ſed aggregatum ex illis vocatur , iris & nunc animal, & nunc capit denominationem vnius partis, & P o.. nunc alterius differentiae communiter. Vt angelus nunc dici- tur replere locum, & munc moueri localiter corporee. Proprie autem dicitur intelligibiliter in Deo quieſcere. Quomodo autem mouet corpus, concipit intellectus, ſed actus imma- ginatiue LIBERSECVYNDVS. 69 ginatiue ſuſpenditur, ſicut de creatione mundi, & caeteris pure intellectibus. Sed vocando aggregatum ex angelo, & corpore animal, ſicut vocat Greg. videtur quod illud aggrega- tum ſit angelo pure perfectius, cum corpus aſſumptum non imperficit angelum, ſed ſuperaddit totam perfectionem illius corporis aggregato. Quo ad ſecundam difficultatem oportet inniti fidei. Et cum Auerro's dicat, quod veritas teſtatur ſibi ipſi, omnibus modis concordat experientia, quam habe- mus de malis ſpiritibus. Dicitur enim communiter ex fide Eſa. XIV. quod primus angelus vocatur Lucifer, paulo poſt primum inſtans mundi fuit proſtratus in ſuperbia, & ſtatim poſt iuſto Dei iudicio deiectus fuerat in infernum. Quamuis enim omnis locus videretur eſſe inpertinens ſpiritui, vt dele- Gtatione corporea inibi delectetur, cum Deus aeque delectatur vbique, & pœna corporea non poſſet ineſſe illi ſpiritui, eſt tamen grandis pœna creato ſpiritui, quod inuite deiiciatur, & retineatur in loco humili & indigno, a cœleſti influentia ma- xime elongato, cuiusmodi eſt locus inferni. Sed de ſuperbia iſtorum malorum angelorum eſt dubium apud multos, cum enim fuerunt creati in clara noticia, difficile videtur, quod ſio inciderent in errorem potentiae, cum homo non poteſt ad tan- tum errare, quod credat ſe Deo poſſe in potentia coequari. cum demonſtratio certiſſima docet oppoſitum. quomodo ergo poteſt primus angelus eſſe ſtultior, quam homo inſipiens? Et iterum videtur difficultas, quomodo primus angelus, ſi per tempus in illa clara Dei noticia fuerat delectatus, a noticia illa excidit, cum ex delectatione tanti obiecti fortificaretur noticia. Et nihil appetitur, niſi rationi ipſum appareat bonum, quo- Pœna corpo-⸗ rea non poſſet iueſſe ſpiritui. modo ergo poſſet incipere illa fallax apparentia? Et iterum, multi homines ſunt propter minorem noticiam minoris obiecti quam eſt Deus, in eius complacentia delectabili confirmati. Nec poſſet dici, quod angelus creatus eſt in primo inſtanti mundi, in tali malicia & errore. quia tunc Deus foret autor talis maliciae, & germinaret haereſim Manicheorum, ponen- tium eum malum. Hic poteſt dici, quod omnis malus ange- lus ſtetit in ſtatu innocentiae tempus modicum, licet nobis in- ſenſibile, & poſt modum in ſuperbiam ſunt dilapſi. Quomodo Omunis angelut malus ſtetit in 1§ jce ; ſtatu inuocen- autem caſus iſte contigit, dici poteſt, quod duplex eſt talium ziae per modi- 13 ſpiri- cam tempus. 75 IO A N. WwICLEF ſpirituum noticia Dei, ſcilicet viſio in verbo, & noticia in ge- nere proprio. Viſio in verbo vocatur ab Augu. noticia matu- tina, & in confirmatis angelis noticia meridiana. Alia autem Duplex eſt noticia rerum in genere proprio, quae dicitur noticia abſtra- noticia demo- iua, vocatur etiam noticia veſpertina, & talem itnperfecti- num de Deo. uam & confuſam noticiam de Deo habemus hic in via. Vnde Tes uoticiae in nobis diſtinguuntur notabiliter tres noticiae intellectus, ſicue intelledus. eſt dare triplicem corpoream viſionem. Aliqua enim videmus directo intuitu, ſicut ſpiritus intuetur tam Deum, quam alias creaturas in verbo. Secunda autem viſio corruptibilis eſt per refractionem, quando per media diuerſarum dyaphaneitatum viſibile, vel ratione diuerſitatis dyaphaneitatum parum a recti- tudine declinando, & iſto modo dicitur ſpiritum creatum ſimul cognoſcere creaturam in verbo, & in proprio genere. Tertia autem viſio eſt per reflectionem, quando ſpecies viſibilis a ſpe- cCulo reflectitur ad oculum videntem, ita quod prima viſio fit per lineam rectam, ſecunda per lineam refractam, & tertia per lineam reflexam, Et iſto modo videmus nunc per ſpecu- lum in aenigmate, cum Roma. I. nihil inuiſibilia Dei, per ea quae Omnes angeli ſacta ſunt, intellecta conſpiciuntur. Relinquendo ergo perſpe- derauc, „"* Ctiuis declarationem huius triplicis noticiae, dico tanquam mi- , usd; cla- hi probabile, quod omnes angeli habuerunt in primo inſtanti ram viſionem mundi, & paulo poſt in verbo Dei claram noticiam & eodem in verbo Dei. meditulio temporis declinando ab iſta noticia, nouerunt res in ſuo genere. Noticia minus clara pro tempore illius noti- ciae lapſi ſunt angeli non credentes, quod parificantur Deo, tum hoc quod non poſſet intelligi, ſed credentes affectantes & contentati, quod ſint ſimiles altiſſimo, ſic ſcilicet, quod ſicut altiſſimus non habet ſuperiorem ad quem referat gratias pro donatis. ſic illi angeli mali quieſcant in noticia rerum in pro- prio genere, & non ad laudes Deo debitas reuertantur. Et credi poteſt, quod angeli mali nimis diu in noticia rerum in ſuo genere perſtiterunt, & ſic in illis, ſicut in omni homine peccante primo fuit peccatum omiſſionis, & ex contingente temporis, & miſericordia diuinae punitionis, & ex carentia innouationis pœnae ſenſibilis, ſunt illi mali angeli in ſuis viciis indurati, quietantur enim in ſuo modo viuendi, quem habent a Deo. Ideo non praeſumunt illi apoſtatae pœnitere. vel ple- ne Triplex cor- porea viſio. LIBERSECVNDVS. 71 ne & debite gratias agere Deo ſuo, & ſic contingit hominem paulatiue & ſpecialiter dum ſpiritus fuerit ſeparatus a corpore fRinaliter obſtinari, & eſt peccatum in ſpiritum ſanctum, & dia- bolicum. Ad primum iſtorum argumentorum, patet ex dictis, quod non demones ſic credunt, ſed credunt implicite ſicut omnes ſuperbi credunt. Ex quo ſequitur quod coaequarentur Deo, ſi cum illis paribus non ex Dei iuſticia ſint puniti. Ideo dicitur communiter quod fuperbi volunt implicite aequari Deo. & ſic de multis notabilibus. quae cum conditione huiusmodi ſunt ſupplendae. Ad ſecundum argumentum dicitur, quod talis angelus a delectatione decidit, in Deo paulatiue incipien- do nimis diu immorari in noticia rerum in proprio genere. Vnde talis mora eſt periculoſa in nobis, & non infuit angelis confirmatis, ſed non video, quin illi angeli tam tunc, quam modo, poſſunt cognoſcere res in genere ſuo. Sic tamen, quod noticiam matutinam debitam non omittant. Ideo eſt veriſimi- le, quod illi angeli confirmati res in verbo baſaliter cogno- ſcant, & cum hoc modo viſionis refractae cognoſcunt res in proprio genere. Diaboli tamen confirmati fuiſſent, ſi tempe- tiue & debite ad Dei laudem atque noticiam diuertiſſent. Quantum ad tertium argumentum concedo aſſumptum, vnde confirmatio conſiſtit radicaliter in praedeſtinatione diuina, & eius aſſiſtentia gratioſa. Lapfſis autem confiſtit culpabiliter in Diaboli & ſic omnes ſuperbi volunt impli- cite coaegua- ri Deo. In quo confit⸗ matio & la- us radica- creaturae negligentia, vt primus angelus negligenter moratus Iiter confſat. eſt in noticia creaturae in ſuo genere, & ſic neque volentis angeli, neque currentis hominis eſt per ſe confirmatio, ſed Dei miſerentis. W R RS R R RA Reh ee N CAPVT XIII. De pugna angelorum. AMEIN Licet frater Phroneſis, ſententia iſta videatur probabilis, tamen ſupereſt difſficultas tertia declaranda, 12 . . . . . Ay. ſcilicet quomodo boni angeli pugnant cum malis, & quomo- Qromodo an- do in eperat, & quando terminabitur illa pu 0„ gna. PHRON E. geli boni pu- Fides ſoripturae in Apocalypſi Iohannis, & prophetia Danielis, gnant cum edocent malis. 72 IOA N. WICLEF edocent illam pugnam, non tamen intelligo, quod angeli iſti pugnant laedendo ſe reciproce, vel quod verberando aerem trucidant, aut laedant ſeſe in corpore, cum non taliter poſſunt pati, ſed aſſumptis corporibus docent homines, quomodo ipſi reſiſtunt ſpiritui, etiam violentia corporali. Si enim homines perfidi reſiſtunt etiam ſancto ſpiritui, vt dicit Stepha. Act. VIII. Multo magis creati ſpiritus poſſunt aſſumptis corporibus reſiſtere ſibi iplis⸗ Sed diuerſitas eſt in reſiſtentia bonorum ſpirituum & malorum. Nam mali ſpiritus apponunt viſum & difficultatem potentiae contra Dei potentiam reſiſtendo, & illa vocatur pugna illorum ſpirituum. Spiritus autem boni viden- tes pleni Dei placitum, inſiliunt contra illos malos ſpiritus, & reſiſtunt de quanto viderunt domino complacere. Et talis col- luctatio vocatur pugna in libris propheticis. Taliter enim col- luctamur aduerſus carnem & ſanguinem, & etiam contra ipſos diabolos. Beati autem habent in omni tali pugna quicquid vo- luerint, quia quamuis non habeant modo victoriam talis, cer- tificati tamen ex reuelatione diuina, habent pro futuro tempo- Beati in omni re. Et interim habent quamcunque delectationem voluerunt pugna habent ſine faſtidio reluctante & ſic diſpariter pugnant angeli boni cum ſaurghers o. antiquo ſerpente, & diſpariter Deus ſi pugna vel luctuatio de- bet dici. Et patet ſolutio ad obiectum. Nam angeli boni ha- bent quicquid volunt, quia pro magno tempore, etiam ſunt continue ſecuri de habitione optati ſine faſtidio incidente. Et ſic beati licet careant diſpoſitione accidentali, volunt tamen ipſa carere, & de hoc eſt eis beneplacitum, quantum erit eis beneplacitum cum habebunt, quia certitudo finis & compla- centia voluntati diuinae, in ſuccedentis pulchritudine huius- modi, delectat angelos continue aeque multum. Nec video quomodo logicus ſine extenſione temporis poſſet in iſta mate- ria regulariter loqui uere, & patet quod angelus bonus non ex hoc perficitur, & imperficitur ſucceſſiue, cum delectabilis ex- pectatio tantum perficit, ſicut habi io talis finis, ſed ſecus eſt de homine, qui continue fluctuat in ambiguo quo ad finem. Quando autem illam pugnam incœperat, vtrum ſtatim poſt lapſum mali angeli in ſupremo cœlo, eſt mihi ambiguum, vel ſi cœperat illa pugna in particulari triumpho poſt aſcenfio- nem Chriſti in eccleſia militante. Scimus quidem quod ta- lis L HBEIR S EC VN DVS. lis tota habitabilis noſtra vocatur cœlum, ſicut volucres Tbta babitag. communiter aues cœli. De ceſſatione autem illarum pugna- bilis noſtra rum, certi videmur, quod poſt diem iuditäi, cum non erit H . tunc materia reluctandi. Sed quomodo hic mali ſpiritus““. tentant homines, eſt diſſenſio apud multos, cum non ſubſit ratio, vel modus tentandi. Certum eſt tamen quod poſſunt tentare homines, vniendo ſpiritus corporeos, prout fuerit ope- ri meritorio conſonum vel diſſonum diſpergendo. Sic enim diabolus poteſt tentare homines per ſpecies rerum ſenſibilium, nunc excitantium ad gulam atque luxuriam ſecundum appeti- tum carnis. & nunc per ſpecies rerum ſenlſibilium excitantium ad auaritiam, opponendo ſecundum concupiſcentiam oculo- rum, & nunc ſpecies rerum ſenſibilium excitantium ad ſuper- biam applicando, ſicut diabolus tentauit Chriſtum Matth. IV. Et boni ſpiritus poſſunt ſecundum gradus conſimiles adiuuare. Regulam autem in omnibus iſtis oportet de beneplacito Dei Diaboli nos accipere, cum diaboli ex fide non plus poſſunt tentare homi- pofunt plas nes, quam de Dei beneplacito permittuntur, cum Dei iuſticia Brrs pr, nolIl peTmittit nos tentari ſupra id quod poſſumus, vci tic reſi⸗ tit ſtere non ſufficimus, peccatum noſtrum primum eſt cauſſa. 2 173 NNNoSN EeNA A 6.N SNa eNn Eee CAPVT XIV. De praædeſtinatione & praeſeientia Dei & eorum cauſſis. Psnvor s. In omnibus iſtis videtur, quod innuis Deum crea- turis ſuis in omnibus taliter ioculari, cum creatura non plus poteſt talia facere vel mouere, quam imago artificis io- culantis, Cum Eſa. dicat, quod ſumus ſerra domini diuidentis. Et ſic videtur, quod Deus neceſſitat tam praedeſtinatos homi- nes, quam praeſcitos. PHRONE. Hic oportet intelligere ter- minos, vt ſides ſcripturae hos limitat, & non vltra, ne dent occaſionem concipiendi erronee de eſſentia increata. Et ſic vi- detur mihi probabile vt ſupra, quod Deus neceſſitat creaturas Des⸗ versg. ſingulas actiuas ad quemlibet actum ſuum. Et ſic ſunt aliqui Jaemige K praedeſti- 74 10AN. WICLEF ſuum acum. Praedeſtinati, hoc eſt poſt laborem ordinati ad gloriam. Ali- qui praeſciti, hoc eſt poſt vitam miſeram ad pernnam perpetuam ordinati. Sic enim limitantur hü duo termini, licet apud mul- . tos accipiantur communius, vt termini videntur ſonare, & ita De praedeſti- praedeſtinationis, aut praeſcientiae diuinae eſt cauſſa indubie natione G ipſe Deus, cum nulla creatura cauſſat, formaliter intelligendo Pa & e ſ hos actus, ſiue noticias Deo intrinſecas atque aeternas. Intel- 2* duſa 1. „ . . „. ſirans ligendo autem paſſiue praedeſtinationem, vel praeparationem ad pœnam, videtur quod illae ſunt a Deo abeſſe intelligibili crea- turae, & a futuritione terminis concauſatae. Et ſic veritas prior naturaliter in iſta materia videtur cauſſare veritatem ſe- quentem, ſpecialiter intercidente actu huius veritatis, vt quia Deus ordinat tale praemium ſiue pœnam, & homo fſic merebi- tur vel peccabit. Et quia de facto intercidit tale meritum, ſiue demeritum. ideo de facto ſequitur talis punitio, vel praemia- Temporale eſßt tio, & ita concedendum videtur, quod temporale ſit cauſſa canſſæ aeter- praedeſtinationis aeternae, praecedente tamen cauſſa aeterna, tam ex parte Dei taliter ordinantis, quam ex parte futurititio- nis creaturae taliter ordinatac. Neue dubium qum Deus, quaii- docunque ordinauit punitionem, vel actum huiusmodi inten- dit finem meliorem. gratia cuius, boni, honeſti, & vtilis ec- cleſiae ſic intendit, ſed nec eſt inconueniens, ſed conſonum, quod aeternum huiusmodi reſpectiui, cauſſetur ab aliquo tem- porali, ſuo tempore ſuccedente, vt quia hoc eſt. Et ſie pro- ficit ac perficit mundum, Deus ordinat illud fore, antecedens Ouid cauſat eſt temporale, & conſequens eſt aeternum, Et ſi quaeratur Dei ordina- quid complete cauſſat Dei ordinantiam aeternam, antequam eneg: iſtud fiat, dicitur, quod Dei volitio, vel etiam ipſe Deus, cum neceſſarium eſt ad completionem reſpectus huiusmodi effe- Qum talem ſuccedere abſolutum, & ſic quamuis ſequitur, iſte homo eſt ordinatus a Deo, intellectus a Deo, vel ab ipſo vo- ſitus, ergo ille homo eſt, cum Deus nihil intelligit niſi quod eſt. Tamen non ſequitur, ſi pro illa menſura ille homo intel- ligitur, vel eligitur, ergo pro illa menſura ſicut Deus elegit ipfum ante mundi conſtitutionem, ille homo eſt, cum omnis praedeſtinatus fuit electus ante mundi conſtitutionem. & tamen non fuit homo ante mundi conſtitutionem, quia tunc seterna- liter fuit homo, Et ſic non ſequitur, ſi ille homo fuit ants mundi LIBERSECVNDVsS. mundi conſtitutionem in eſſe intelligibili ordinatus a Deo vel intellectus, tunc fuit ante mundi conſtitutionem. Sed ſatis eſt, quod fuit pro ſuo tempore. Et ita licet hoc fuit aliquid ante mundi conſtitutionem, demonſtrando idaeam hominis, & hoc eſt iſte homo, tamen iſte homo non fuit aliquid ante mundti conſtitutionem. Et licet tunce fuit electus, a Deo volitus &c. & tamen non fuit &c. electum a Deo volitum &c. quamuis fuit electum & a Deo volitum pro ſuo tempore. Iſtud colligi- tur ex ſententia primi libri. * R 2 e CAPVTY XV. & vltimum. De cœlo & ſuis partibus. LITHIA. Dic frater PHRONESIS, conſequenter ad dicta tua, de clo & ſuis partibus, tum quia aſtronomi de eius noticia multum pompant, tum etiam quia ſcriptura de eis facit mentionem. PHRONESIS. De illa materia parum concipio, & Aſtronomi in illa materia loquentes infundabiliter balbutiunt. Dicunt enim a probabili experientia, quad ſeptem ſunt Plane- tae, Circa octauam ſphaeramn hunc ordinem obſeruantes, Sa- turnus, Iupiter, Mars, Sol, Venus, Mercurius, & Luna. Et motus, ac Eclipſis eorum a ſenſibili experientia cognoue- runt. Et ſuper omnes hos ſeptem ponunt cœlum ſtellatum, & figuras aſtrorum, cum ſuis efficaeiis ac coniunctionibus, oppo- ſitionibus & aliis reſpectibus cum Planetis Et ſuper octauam ſphaeram, quae dicitur cœlum ſtellatum, ponunt quidam ſphae- ram nonam, quidam ſphaeram decimam, & quidam ſphaeram vndecimam, & habent ſuas euidentias. Sub Luna autem po- nunt quattuor elementa, ſcilicet, ignem, aerem, terram, & aquam. Et omnia illa ponunt corruptibilia, & in ſuis confi- niis ſpecialiter ad imicem commiſceri. Et compoſitum ex iſtis quattuor, vocant ſphaeram corruptibilium, in qua fuper ter- ram & in aere ſunt homo, & mixta alia, vt ſenſibilia, vegeta- bilia, lapides metallorum mineris Et mixta alia imperfecta, quae vocant exhalationes, vapores, vel alias impreſſiones. Et propter homines ponunt terram quo ad noſtram habitabi- K 2 . lem, Septent ſunt bplanetae Cælum ſtella- tum ſiue olla- ua ſphaera. Quattuor ele- melta. 76 10O A N. WI CLE F lem, parum a centro eleuatiorem. Aquam vero ponunt ſic ſi⸗ tuari, quod ex parte altera fit eleuatior quam eſt terra. Et Aqua terrae omnia haec tria elementa ponunt quodammodo circundare cir- ev parte ele ca terram, ignem velocius, aerem tardius. Velocius tamen seifar W. ſupra circumſerentias altiſſimorum montium. Et illis circum- ferentiis ponunt ſtellam comatam, ab influentia cœleſti gene- rari, & ſub illo ardentem draconem, halonem, & iridem, hiatum, & bochim, pluuiam, & niuem, & grandinem, ven- Stellæ comata tum, & maris ſalſedinem, cum caeteris impreſſionibus ſubter- vekeger in, raneis, quas deſcribunt. Aer autem circa periferias montium, palone Gre. Hicut Mare mouetur irregulariter. Omnia tamen corpora illa ſublunaria, impreſſiones recipiunt ab aſtris cœleſtibus, & in corruptione ac aliis paſſionibus in ſuis periodis, a cœleſtibus corporibus limitantur. Omnes autem orbes cœleſtes, hoc eſt ſupralunares ponunt cum aſtris circulariter eſſe motos. Orbes autem planetarum ponunt diuidi in tres partes & ſecundum il- las planetas eſſe nunc in auge, nunc in oppoſito augis, ſiue rarefactione ſiue condenſatione cœli. Et praeter haec ponunt paruos circulos, & in circumferentia ſphaerae planetae, in quibus defertur aſtrum, quod nune eſt ſtationarium, nunc re- rοgradum, & nund directum, & illos circulos nominant. Epiciclos. Epiciclos, & quemlibet hominem n cna generatione a facie cœli in ſua periodo ac vita, fortuniis cum fortuniis ac infortu- niis limitari. Planetas autem deſcribunt in proprietatibus ſuis & complexionibus ſatis diuerſificari. Omnes tamen a ſole poſſunt lumen recipere, & Lanam quae eft infima planetarum, Euna magi- & magiſter humidorum, ponunt in oppoſitione ſecundum par- ſter bumido- . . . .; . — Tam. tem inferiorem nobis ſenfibilem illuſtrari. In coniunctione vero cum ſole ſecundum partem ſui ſuperiorem parum maio- rem habere a ſolis lumine illuſtratam, & in acceſſu ac receſſu a ſole ſecundum quadras & partes alias in lumine variari. Sed uo ad omnes iſtas ſententias, in quibusdam ſenſibus dicunt probabiliter, vt de aſtris, in aliis autem inſenſibilibus infunda- biliter ſomnmiant, & ideo nimirum, eorum iuditium ſaepius eſt peruerſum. Lantam autem regularitatem ponunt in motu cœli quod ſi cœlo vnum aſtrum de nouo eſſet additum vel ab- latum, totum cœlum non moueretur cum fatigatione & pœna, vt dicit Auerrois. Linn, autem qui multum in illa areria B abora- LIB ER SECVNDVsS. 77 laborauit, ponit in ſuo Exameron deceptiones in illa materia ſatis multiplices. Nam ex fide ſcripturae Sol nunc ſtetit, & nunc retroceſſit, & ignoramus ſi ſaepius ita fecit. Et cum to- tum iuditium Aſtronimi fit de regularitate motus aſtri, quo- modo certitudinaliter iudicabit, ſpetialiter tamen in gemellis, qui a facie cœli ſphaerae paritatem influentia ſunt reſpecti. Vnus habet fatum fortunae laudabile, & alius infortunia ſatis multa. Similiter cum actiones actiuorum, ſunt in paſſis ſecun- dum diſpoſitiones paſſorum, ſed materiae ex quibus ſit embrio, ſunt ſatis diſpares in matrice, nec aliqua ſcientia tradit regulam de iſtis materiis, nec varietatem actionis cœli, ſecundum di- uerſitatem ſitus ſublunaris, quomodo ergo ſtabunt generales regulae aſtrologi quo ad iſta? Similiter certum eſt, quod proles Variatur in ſuis accidentibus, ſecundum variationem nutritio- nis, motionis, & complexionis maternae, cum aliis variabi- libus in aere, ſed quaſi aſtrologus cognoſcet regulariter illas metas? Et patet quod ſicut medici, ſic & aſtrologi fingunt Medici & a- ſaepe ſententias quas ignorant, & talis fallacia eſt in arte alchi- Qrologi En- mitica, & in multis ſimilibus ſophiſmatis fallaciter a trutannis. Sed in venerabili ſcientia Theologica, quae debet eſſe certiſſi- ſententias quas ignoraut ma ac neceſſaria, ſunt ſophiſticationes nimis ſubdole & haere- ſmiliter & tice antechriſfti. Quantum autem ad ſpeculatiuam Aſtrono- alebimiſtae. miae, tam Aſtrologi, quam Philoſophi naturales plurimum ſunt ignari, vt ſuppoſito ſenſus eorum iudicio ſine errore dici- tur, quod difficile eſt fidelem credere adhuc, ſicut ignorant vtrum Angelus copulatur orbi, wt forma, vel vnus illorum orbium mouetur, niſi a Deo ſolummodo, ſic ignorant, vtrum aſtra mouentur propriis motibus, ſiue orbe. Vel vtrum ad motum orbis ſui circulariter deferuntur. Poſſet quidem eſſe, quod orbis per ſe moueretur perpetuo a ſuis partibus, ſuppo- ſito quod a Deo ſit ſemel circulariter circumductus, & ſi non cum tali intelligentia motrice ſit taliter copulatus Videmus enim quod mixtum figurae teretis ſemel per arcem digitorum hominis circumductum, continuat per tempus notabilem mo- tum ſuum, & ſi non eſſet impedimentum ex grauedine corpo- ris, ex colliſione medii continentis, nec ex corruptione cor- poris teretis, iſta moti perpetuo moueretur, ex appetitu na- turali partium, quae naturaliter appetunt continuari ad inuicem, K 3 vt 78 I'O A N. WICLEF vt patet ex motibus proiectorum. Quae ergo neceſſitas po- nendi intelligentias coniunctas orbibus ita motis? Et iterum cum aſtra poſſunt per ſe moueri in ordibus quietis, vt apparet, nec ratio neceſſitat, quod taliter moueantur, quae rogo neceſ- ſitas vt aſtra ad motum circularem ſuorum orbium deterantur? Stat enim ex ſubtilitate orbis & aſtri, quod orbis non per mo- tum huius laederetur, vt patet de corporibus aſcendentibus in cœlum, & ex dote ſubtilitatis corporis glorioſi, aut quale in- conueniens foret, quod medium diuidatur? ſicut aer diuiditur per ſtellam comatam, & diuidebatur per illam ſtellam, quae tres magos duxit ab oriente in Bethleem Chriſto nato. Ex multis talibus videtur mihi, quod periculoſum eſt ni- mis multum in ſomniis illius ſcientiae immorari, ſpecia- liter cum fundatio ſcientiae ſit incerta, & fidelis poſſet longe melius in aliis exercitiis animae occupari. Nec dubium quin debemus Deo computum de omni occupa- tione virium & temporis hic in Via. Finis ſecundi Libri. SEQVITVR TERTIVS LIBER TERTIVS. 79 PoNαα—οορσνοσασαααπσoαοο*ονσο*ασDτ*J?ροοοοο⅝.ασNge.. LIBER TERTIV.S. CAPVFL I. De Virtutibus. AGArITHIA. Placet frater mi Phroneſis. quod poſuiſiè eee finem labori & ſtudio huius artis, cum videtur ex- peditius & vtilius viatori, tractare de virtutibus & NS exercitio in illis. Per hoc enim accumulabitur me- ritum viatori, & proderit quo ad pacem viantium, & toti eccleſiae militanti. PaRO. Placet nobis inniti tam ſpe- culatiue quam practice huius materiae praemittendo diuiſiones multiplices de virtute. Eſt autem quaedam virtus creata, & virtus quaedam increata, cuiusmodi eſt perſonaliter verbum Dauplex diai- Dei, & eſſentialiter ipie Deus. Virtutum autem creatarum vireutum. quaedam eſt naturalis, & quaedam moralis, tum naturalium quaedam ſit diuiſibilis, & quaedam indiuiſibilis. Et virtutum moralium, quae ſolum poſſunt ineſſe homini, quaedam eſt mo- ralis humana, & quaedam eſt theologica, cuiusmodi eſt, Fi- des, Spes, & charitas. Virtus autem moralis phiſica vel hu- Virtus mora- mana ab Ariſtotele ſic deſeribitur, quod eſt habitus electiuus lis ecundunm in medio conſiſtens, quo ad nos determinatus ratione. Et ſunt ?U. aidit. tales habitus ſecundum ſuas materias multipliciter variati. De illis autem habitibus quatuor ſunt virtutes cardinales, ſcilicet, Iuſticia, Fortitudo, Prudentia & Temperantia. Vnde philo- Quatuor vir- ſophi aequiuocando nominant ſub eodem nomine, nunc vir- ttes cardi- tutem moralem, & nunc virtutem intellectualem. Quinque "ales. autem virtutes intellectuales poſſunt ineſſe homini, virtutes Quinque vir- ſuas morales vt ratio exigit regulantes. Et ſunt iſtae quinque, 2uas intellectu- Sapientia, Intellectus, Scientia, Ars, & Prudentia, Sapien- ales. tia eſt de cauſſa altiſſima, & fuis paſſionibus, de quibus primo libro dictum eſt. Intellectus autem eſt noticia veritatum, quae ſunt 80 IO AN. WICLEF ſunt principia ſcientiarum, vt per intellectum cognoſco, quod nihil ſimul eſt & non eſt, & quod omne totum eſt maius ſua parte, & ita de caeteris. Scientia vero eſt tertius habitus in- tellectiuus, de principiis ſuis demonſtratiue demonſtratus, cu- iusmodi ſunt concluſiones in demonſtratiuis ſcientiis, & aliis declaratae. &c. Ars autem eſt habitus factibilium, vel etiam artificialium directiuus, non autem praxis talium factibilium, ſed habitus ſpeculatiuus ordinans quomodo talia factibilia debent ordinari. Prudentia vero eſt habitus agibilium directiuus, & pertinet ſpecialiter ad virtutes morales, cum quaelibet earum Vpi ſunt vir- dicitur habere ſuam prudentiam. Sunt autem iſtae virtutes tutes morales. Mmorales in appetitu ſenſitiuo ſecundum Ariſto. Et quia illae virtutes faciunt hominem eligere finem rationalem, & ad opus illius finis delectabiliter inclinari. Ideo vocantur ab Ariſto ha- bitus electiui. Et inſuper quia omnes tales habitus conſiſtunt in actu medio, inter duo extrema vitioſa, ideo vocat Ariſto. illum habitum electiuum in medio exiſtentem. Virtus enim cum dicitur ad aliquid eſt in actu vt in fructu virtutis. Et actus virtuoſus dicitur ipſe in contrario in virtute, vt in ſuo efficiente, vel ad ipſum moraliter inclinate. Caueamus tamen ſemper, ne credamus virtutem aut vitium, vel actus proce- dentes ab illis eſſe res aliquas, quae poſſunt per ſe eſſe. Sed virtutes & vitia ſunt accidentia de genere qualitatis, & actus ſunt accidentia de genere actionis, vt dicit Ariſt. quod oportet eſſe medium quo ad nos, hoc eſt, quo ad eum qui taliter ha- bituatur, quia diuerſis honſinibus eſt medium diſpariter ad aptandum, vt Ariſto. exemplificat de Milone. Ipſe enim vo- luerit comedere bouem in die. & in multis hominibus excae- deret illud medium virtuoſum. Ideo oportet loqui de medio, quo ad proportiones & habitudines virtuoſi, ſic quod diuerſis Quaelibet vir hominibus ſint diſparia media adaptanda. Sed cum quaelibet zus habet Cu- vVirtus moralis habeat ſuam prudentiam, connectit Ariſio. quod m. Tuden- eſ habitus determinatus ratione. Non enim ſemper eſt agen- dum, nec continuo otiandum, & ſic quo ad velocitatem aut tarditatem actionis, cum modis aliis infinitis, quos oportet ſe- virtus mora- Cundum rationem prudentiae regulari. Ideo addit Ariſto quod lis. virtus moralis ſit habitus ratione determinatus, nec oportet nos ſicut quando fuimus pueri muſſitare, quomodo habitus talis ſemper LIBE R TERTIVS. 8r ſemper inclinat ſecundum vltimum eſſe ſui, & ita ſoret ſaepe Virtus hoteſt nociuus, cum inclinaret ſubiectum ad actus uitioſos. Irem W vitium. ſecundum variationem circumſtantiae videri Poſſet minus in-— telligentibus, quod virtus poteſt eſſe vitium, vt habitus incli- natiuus magnifici, ad dandum indigentibus exceſſiue inclinaret, plus ipſo deiecto ad pauperiem ſcienter, vel ignoranter, quam toret in ſic diſpoſito oportunum, & ſic deueniret ex caſu tali extrinſeco habitus vitioſus. Similiter non oportet diffinitum variari proportionabiliter, vt diffinitio variatur, ſed oportet hominem variari in actibus extrinſecis vitioſis, vt medium extrinſecum variatur. Ergo cum non poteſt eſſe latitudo in virtute & vitio, ſupereſt, quod in habitu animi correſponden- ter ad medium extrinſecum, habitus a virtute in vitium varie- .B tur. In iſta materia tenendum eſt, quod virtus moralis, de Quid ſit vir. qua eſt ſermo ſecundum veritatem, eſt habitus a Deo datus in zar e ten, G. intellectu hominis radicatus, & diſtinguitur a conſuetudine, é vadicetur. quam quidam dicunt Ariſto. vocare virtutem moralem. Et ſid concedo quo ad primum argumentum, quod conſuetudo talis ſaepe nocet in caſu. Sed illa conſuetudo diſtat plurimum a vir- tute nec eſt imaginandum, quod conſuetudo ſit vna res abſolu- Conſuetad- ta quae poſſet per ſe exiſtere, ſicut graue aut leue, & inniti duid ſit. ſecundum vltimum ſuae potentiae. ſed eſt vna de potentiis ac- cidentalibus, quibus aduentice homo diſponitur, vt taliter aut taliter operetur. Ad ſecundam inſtantiam dicitur forma conſi- mili, quod conſuetudo quae non eſt prudentia regulata, nocet hominibus, ſed illa conſuetudo non poteſt eſſe virtus aut vi- tium, verumtamen magnificus debet ſecundum prudentiam pro talibus caſibus ſuam largitionem prouide menſurare, ſpecialiter non dando hiſtrionibus, vel mendicis validis pro vano nomi- ne acquirendo. Quo ad tertiam inſtantiam dicitur, quod in conftantia & flexibilitate, tam virtus, quam vitium variatur. Pares autem intenſiuas, non ſolum horreo in virtutibus, ſed in quibuslibet creaturis. Nec ſolum horreo, ſed quamuis in iuuentute mea circa iſtam materiam ſolicitus fueram, modo tamen non intelligo. Habitus autem non variantur de virtute in vitium, cum ſint ſpecierum diſparium, ſed ſubiectum, ſcili- cet, vt vnus homo qui ſolebat de bonis fortunae largiri, pru- denter egentibus virtuoſe, aſſiſtente pauperie, & ſtante im- 1. proui- Iuſticig. In ſeruitio Dei conſeſtit bprima, O& principalis 82²2 LOAN. WICLEF prouida conſuetudine, largitur prodigaliter de bonis quae ſibi adueniunt, non ſecundum virtutem, ſed ſecundum conſuetu- dinem, quae non prudentia regulatur. Sed procul a virtute iſta largitio. 36 0 6 ee ee ee ee Ke we C A P V T II. Quot virtutes ſünt in intelledtu & voluntate. Ara. Conſydero in parte frater mi Phroneſis, quomo- do iſta ſententia ſit multum probabilis. Sed tamen in hoc quod ponis omnes virtutes morales in intellectu vel voluntate Conſiſtere, miror multum, cum ſecundum Ariſt. II. Ethi. Appetitus hominis ſenſitiuus, qui dicitur rationalis, ſecun- dum participationem videtur ſubiectare omnes has virtutes praeter iuſtitiam, quae dicitur in intellectu hominis ſubie- ctari. PHRO. Oportet nos conſyderare parum altius, tam virtutes, quam vitia, quam philoſophus iſte fecerat. Iuſti- cia quidem non ſolum commutatiua vel diſtributiua, ſed etiam ſeruitiua debet dirigere nos ad Deum. Nam prima & princi- palis pars iuſticiae ſtat in iſto, quod ſeruiamus Deo ex tota no- ſtra potentia & virtute, diligamusque ipſum ex toto corde, & tota anima noſtra ad ſimilitudinem trinitatis, & ſine hac parte pars inſtitige. charitatis & gratiae, nulla virtus moralis ineſt homini & poſt Fortitudo. Prudentia. hanc partem iuſticiae, oportet hominem ſeruare aliam ad quemlibet fratrem noſtrum. Et cum vtraque iſtarum ſeruatur in ſpiritu ſeparato, patet quod ſit virtus altior quam appetitus ſenſitiuus in quo virtus hominis ſit fundata. Et poſt iſlam iu- ſticiam oportet adeſſe fortitudinem, quae moueat hominem ad patiendum vsque ad mortem, & aggrediendum mortis articu- lum, ſicut oportet pro defenſione luſticiae. Et haec virtus eſt in virtute non organica, cum animus in eius completione naturaliter delectatur. Poſt hanc ſecundam virtutem cardina- lem, oportet quod aſſit prudentia, quae cuncta opera viantis regulet, conformiter ad primam iuſticiam impellentem. Et illam vocat Euangelium prudentiam ſerpentinam, quia contra omnes LIBER TERTIVS. 83 omnes tentationes, & ſpecialiter contra tentationem diaboli, obturat vnam partem auris intellectus, cum parte eximia cau- dae ſuae, conſyderans quomodo neceſſitatur mori ab hac parte miſera, & ſecundum quod hic meruit ſiue demeruit, recipere in alio ſeculo praemium ſiue pœnam. Secundam partem auris intellectus applicat ad terram fragilitatis humanae, & ſic totam ſpem adiutorü inclinat ad ſuffragium Dei ſui. Et iſta eſt pru- dentia ſerpentina, quam neceſie eſt confiſtere in potentia in- tellectus. Quarto autem cum non aſſunt iſtae tres Virtutes, niſi inſit temperantia in ſubiecto, ſecundum quam virtutem tem- perantiae vtitur veſcibilibus conformiter rationi, quamuis au- tem pro tempore, quo anima hic copulatur corpori, multa opera iſtarum virtutum, quattuor ſunt organica & delectabilia appetitui ſenſitiuo, oportet tamen quod in appetitu ſuperiori hominis radicentur. Iſtas autem virtutes quattuor, ſicut quamcunque virtutem moralem, eſt impoſſibile ineſſe homini, niſi aſſit gratia Dei ſui. quomodo quaeſo homo poſſet mereri beatitudinem. viuendo & agendo ſecundum beneplacitum Dei niſi Deus ex magna ſua gratia hoc acceptet, ldeo quicquid ho- mo egerit, vel natura creata in ipſo genuerit, non dicitur vir- tus moralis meritoria praemii vel laudis perpetuae, niſi illa vir- tus ab alio venerit, & per conſequens a gratia Dei ſui. Et ex iſto patet, quod nemo cognoſcit ſi ſit moraliter virtuoſus, niſi aà Deo ſibi fuerit ſpecialiter reuelatum. teria de ſpe praemii, de deletione peccati, cum ſibi ſimilibus, vtitur eceleſia reputatiue & ſuppoſitiue, & non demonſtratiue, vel certa ſcientia in ſpe bonorum patriae conuerſando. Quam- uis autem Ariſtoteles dicat, quod ſignum ſit homini, quod ſit habituatus virtute, ſi delectabiliter & conſtanter operatur con- formiter rationi, hoc tamen ſignum non eſt inuincibiliter con- mnictiuum virtutis, cum homo expers gratiae poteſt ad tempus in bonis operibus delectar', etiam malus angelus, & quantum- cunque praeſcitus peccando in ſpiritum ſanctum, etiam vsque ad mortem, Et patet quod hoc peccatum nimis multos cœcauit inſcios, qui diffiniunt quod homo abſoluitur a peccato, pro- ter leuem verborum ſuorum oſtenſionem, vel expreſſionem, & ad ſacramentalem manuum impoſitionem, ſed de iſto infe- rius., Iſtud autem eſt contra Pateriam fidei, licet materiam 2 ſpei Teinßesantia Impoſibile eſt virtutent mo- ralem ineſſe bomini, niſi a it gratia Dei. Et ſic in tota iſta ma- De ſide bic agitur. 84 IOAN. WICLEF In quo diffe- ſpei fidelibus adminiſtret. Differunt autem iſtae tres virtutes runt tres vir- theologicae, fides, ſpes, & charitas in hoc, quod fides dicit rutes ee ſuper naturalem & habitualem noticiam credendorum, inter e, Re reputationem atque ſcientiam, & habet fides proprietates lau- multipliciter dabiles. Sed notandum quod fides quandoque accipitur pro occipitur. actu credendi, quandoque pro habitu, & quandoque pro ve- ritate quae creditur. Ideo dicunt fideles, quod prima eſt fides qua credimus, ſecunda fides per quam credimus, & tertia eſt fides quam credimus. Et fides (vt dicunt ſcholaſtici) aliqua eſt informis, cum credunt daemones & tremiſeunt, & aliqua eſt fides charitate formata. Videtur tamen mihi, quod fidelis ſecundum integritatem fidei, habet neceſſario charitatem, cum daemones & quicunque in charitate deficiunt, ſunt ſecundum Proptietetis aliquid infideles. Prima ergo proprietas quae fidem conſequi- Fadei. tur eſt, quod ſit ſolum de veritate, falſitate excluſa, quam ve- ritatem debet fidelis vsque ad mortem defendere. Vnde ſuper veritatibus contingentibus actus humanos concernentibus, non immediate & directe fides noſtra erigitur, ſed ſuper quamcun- que veritatem affirmatiuam vel negatiuam de praeſenti, prae- Super quibus terito, vel futuro, de poſſibili, & etiam de ineſſe, vt patet erigitur Rdes deiſtis. Deus eſt, Deus non eſt iniuſtus, Deus creauit mun- Zoſiz. dum. Deus veniet ad finale iudicium, Deus non poteſt ſeipſum negare, Deus praemiat beatifice ſuos ſanctos. Secundapro- prietas fidei eſt, quod citra demonſtrationem, & ſenſibilem noticiam fidelibus ſit obſcura, cum illud quod videmus ad ocu- lum, dicimur non credere. Et ſancti qui clare vident articu- los, quos nos obſcure cognoſcimus, non dicuntur ipſos cre- dere, ſed videre. Vnde ſecundum Apoſtolum. 1I Corinth. XIII. Charitas manet tam in via, quam in patria, cum nun- quam excidit, ſed loco fidei habent beati claram viſionem, & in loco ſpei perpetuam fruitionem. Tertia fidei proprietas eſt, quod eſt baſis vel ſubſtantia viatori veniendi ad quietam habi- tionem credendorum. Ideo dicit Apoſtolus Hebr. XI. Quod fides eſt ſubſtantia rerum ſperandarum, argumentum non ap- parentium. Quamuis autem fidelis noſcat confuſe omnes ar- ticulos fidei, & habeat euidentiam, etiam demonſtrationem ad aliquos articulos fidei cognoſcendum, non tamen oportet ipſam ex hinc, a merito ſuo excidere. licet viator don t ſie habeat LIBER TERTIVS. 85 Babeat rationem meriti, & crediderit veritatem ſenſibilem. Et ſic intelligi poteſt Grego. in Omilia de octaua paſchae, quod fides non habet meritum &c. Nec video quomodo viator poſ- ſet in ſtatu iſto peregrinando proficere ad beatitudinem prome- rendam, niſi primo omnium ſit fidelis. Fidelis autem eſt, qui Fidelis quis habet fidem a Deo infuſam ſine aliqua trepidatione fidei con- dicatur. traria, quae ſuae fidei fit commixta. Omnes autem praeſciti & criminoſi, fecundum praeſentem, etiam iniuſtitiam funt in- fdeles, cum impoſſibile ſit quenquam peccare, niſi de tanto in fide deficiat, quia ſi pœnam infligendam fore peccantibus Eupoibile eſt cogitaret, & plene crederet, & haberet fidem diuinae noticiae, 4uennam quomodo clare cognoſcit omnia, cum aliis veritatibus ð dis, non tunc indubie ſic peccaret. Ideo Apoſtolus vocat in- S & Ioe ter ſex ſpirituales armaturas virtutem iſtam ſcutum fidei, quae tribus modis. virtus tribus modis poteſt deficere. Primo modo in infirmita- te, ſecundo modo in poroſitate, tertio modo in peruerſa ap- plicatione. Primo modo in fide deficiunt, qui in credendo titubant, & non vsque ad mortem pro defenfione fidei perſe- uerant. Secundo modo in fide deficiunt, qui multa credenda firmiter credunt, & in multis credendis tanquam in foramini- bus vacuis a fide deficiunt. In tertio ſuppoſito. quod quis ha- beat firmum habitum credendorum, ab actu tamen operis me- ritorä propter vitam inordinatam deficiunt, tunc arma ſuae fidei ſunt peruerſa. Et patet ratio, quare fides ſcripturae in Euangelio Pauli & lacobi taliter laudat fidem. — e e eee ee ee ee ne ee CAPVI III. Ar HIA. Iſta dicta placent mihi frater Phroneſis, cum ſint pulchra & neceſſaria viatori. Sed dic rogo de aliis duabus virtutibus, vt cœpiſti. PHRONE. Spes in multis differt a fide. Primo in hoc, quod ſpes ſolum eſt de futuro praemio obtinen- Sper quomodo do, fides autem eſt de veritate quantumlibet variata. Secundo 2ert a Kide, ſpes non attingit demonſtrationem, vel fidei noticiam de ſpera- Caärgtte. to, ſed quietatur in quodam actu medio inter dubietatem & cre- 3 dulita- 3 Neceſſario 86 10 A N. WICLEF dulitatem. Ideo dicunt Logici de ſperandis, non quod ipfſa ſciunt, negant, aut dubitant, ſed ſupponunt. Et talis ſpes dicit quandam adhaeſionem delectabilem citra fidem. Tertio in hoc, quod ſpes non eſt niſi de bono patriae poſſibili ſic ſpe- ranti, fides autem eſt tam de bono, quam de malo credenti pertinente. & de multis quae impertinentia ſunt credenti. Et patet quod multa ſunt proponenda fidelibus, quae diſtinctione ſemota, nec debent dubitare, concedere, nec negare, vt pro- poſito praelato, vtrum ſit haereticus, debet ſperare ac ſuppo- nere eius oppoſitum. Et ſi dubitat, eſt omnino culpabilis, cum euidentia quae mouet eum ad partem affirmatiuam, debet omnimode ſemoueri. Si concedit ex cauſſa eſt magis culpabi- lis. Et tertio ſi neget cum neceſſario omnis praeſcitus eſt hae- omnis praeſci- reticus, & ille quem alloquor non debet omnino negare, quod tus eſt haere- ſit praeſcitus, ideo non debet negare ſimpliciter quod ſit haere- tieus. ticus. Nemo enim debet ſine obligatione negare verum, quod a iuſto Dei aeternaliter ordinatur, cum beati examinati a Deo concedendo oppoſitum negati, ad magiſtri optimi beneplaci- tum reſponderent, examinati tamen de talibus limitant ad hae- reſim de praeſenti iniuſtitia, qua ſunt ſecundum noticiam ſuae conſcientiae hodie irretiti. Et ſic multi negant ſe eſſe haereti- cos, qui ſecundum veritatem, quam debent cognoſcere, de- bent concedere iſtud Deo, & corrigendo ſeipſos de haereſi Charitas quid vel tacere vel dicere veritatem. Charitas autem eſt virtus ſit: O&; in quo maxime neceſſaria viatori, cum nemo poteſt venire ad patriam con ſiſtat. ſine illa, eo quod eſt veſtis nuptialis, propter cuius carentiam, Euangelium dicit poſitum in militante eccleſia, excludendum in finali iuditio & damnandum. Conſiſtit autem charitas in amore, quo Deus debite diligitur, & tota ſua fabrica, & ſic ſtat in delectabili obſeruantia mandatorum. Primo quod Deus diligatur ex toto corde, ex tota anima. & etiam tota mente. Ex toto corde, vt correſpondenter ad Deum patrem, homo diligat debite quantum ſufficit ſupra omnia Deum ſuum. In tota anima, vt correſpondenter ad Deum filium, quae eſt for- ma vel vita, diligat in omnibus actibus quantum ſufficit Deum ſuum. Et tertio quod diligat in tota imente, correſpondenter ad ſpiritum ſanctum, de Dei ſeruitio debite & continue cogi- tando. Et nos miſeri lapſi ſeruamus ſatis exiliter hoc manda- tum, LIB ER TERTIVS. 87 tum, licet ſit primum & maximum. Secundum autem manda- tum ſimile eſt priori, vt diligamus totam Dei fabricam, & ſpe= claliter proximos vt nos ipſos, hoc eſt volendo illis bonum volitione effectuali, vt ipios debemus in caſu conſimili nobis velle. Et in iſto conſiſtit obſeruatio omnium mandatorum ſe- cundae tabulae. Et in iis duobus mandatis vniuerſa lex pen- det & prophetae. Et licet omnes fingimus quod obſeruamus mutuam charitatem tamen facta & vita contraria, oſtendit op- poſitum. Plus enim factis noſiris quam nudis ſermonibus de- bet credi. Et incipiendo a tribus mandatis primae tabulae ſup- em eſt Deum ponamus quod idein ſit Deum diligere, & diligere legem ſuam. diligere, & Et patet hoc quod idem eſt lex Dei & ipſe Deus. Similiter diligere legem Io. XIV. dicit veritas. Si quis diligit me &c. Et multa alia !. ſunt dicta ſimilia in ſcriptura, ex quibus conuincitur, quod idem eſt Deum diligere & diligere legem ſuam, Iſto autem ſuppoſito videamus, ſi legem Dei infimam magis diligimus quam legem creatam, vel alias creaturas, quod conuinci poteſt ex legis attentatione & eius obſeruatione, & ex legis Dilectio Dei defenſione. Nonne ignorando & contemnendo legem Dei al- er greles co. ficimur legibus hominum & aliis creaturis? Nonne plus dili-c Perch. gimus alia ad quae plus attendimus? Quis quaeſo eſt, quem non magis appraetiatur ſuum commodum in ſcientiis lucratiuis quam attentionem & obſeruationem ſedulam legis Dei, quod repugnat manifeſtiſſime charitati, cum Apoſto. ad hunc ſen- ſum dicat. 1 Cor. XIII. quod charitas non quaerit quae ſua ſunt. Videamus ergo vtrum viator magis ſedule ſolicitatur circa bo- num proprium, quam circa obſeruationem legis Chriſti, & cum conſtet oppoſitum patet, quod maior pars hominum eſt cha- ritatis expers propter defectum obſeruantiae primi mandati & maximi, quod ſi homo ſic radicatus vel habituatus eſt in iſta perverſa conſuetudine, quis dubitat quin ſit haereticus? pro- Pter pertinacem defectum in huius legis attentatione ac obſer- uatione. Et fi defenſionem legis in ſuperioribus perſonis atten- dimus, quis dubitat, quin tam ſeculares homines quam prae- lati, plus attendunt ad defenſionem caufſſae priuatae, quam ad defenfionem publicam legis Chriſti. Aliter enim ex omnibus viribus ſuis deſtruerent cauſſas quae diminuunt vel ſunt con- trariae iſti legi, & tamen videmus tam praelatos quam ciuiles domi- 88 IOAN. WICLEE dominos exaltare atque defendere leges, & cauſſas hominum, legem domini poſtponendo, quia aliter non video quomodo lex ciuilis, vel cauffa hominum tantam executionem & dili- gentiam pateretur, nam ex leuiori euidentia deſtruuntur quae perturbant leges, aut proſperitates hominum. Patet ergo in diligentiori legis humanae executione, quomodo praepondera- tur legi Dei in ſua defenſione, quomodo ergo ſine ficticia di- cit talis, quod diligit dominum Deum ſuum ex toto corde &. Reuera omnes vel plures religioſi priuati, ſunt primi in iſta praeuaricatione in die domini inexcuſabiliter condemnandi, cum omnes quaerunt quae ſua ſunt, & pro cauſſa propria or- dinis laborant, vel pro ſolutione anxie vsque ad mortem, & cauſſam ac defenſionem diuinae legis praetermittunt. Ideo iſtae fectae priuatae priuant ſuos cultores communiter charitate. Chriſtus tamen qui voluit ſuae legis obſeruantiam eſſe liberam, & ſic plus beatitudinis meritoriam, non dedit nobis pro ſiatu legis gratiae poœrnam ſenſibilem, pro praeuaricatione legis pec- catoribus infligendam, ſed ex fide reliquit perſonam negligen- tem, finaliter infimum grauius poſt diem iudicii cruciandam. Quomodo ergo non iſtae tres virtutes, fides, ſpes, & charitas hodie ſunt proſcriptae? Nam pro timore Ppoœnae ſenſibilis ſta- tim praeuaricantibus legis homini infligendae, ſunt ipſae leges diligentius obſeruatae. Ideo fides, ſpes, & charitas in legis domini obſeruantia, ſunt ſopitae, cum nemo poteſt conuincere ratione, quare duobus eligibilibus propoſitis, homo vnum pro- ſequitur, & aliud dimittit, vel non ita ſedule obſeruat, niſi il- lud poſtpoſitum vel non amat penitus, vel minus diligat, & ſic eſt de mundum diligentibus ſiue carnem. quo ad Dei dile- ctionem. Et fic iſtae tres virtutes theologicae refrigeſcunt. Quis quaeſo in Scotia propter legis libertatem, & priuilegia regis Angliae non letanter pateretur, ſi cum hoc foret ſecu- rus, quod integer & viuax rediret in Angliam proportionabi- liter ad punitionem regis Angliae praemiandus? talis inquam gratanter reciperet tribulationes in Scotia, pro ſpe praemii in Anglia conſequendi. Et multo magis tribulatus in valle huius miſeriae, & transferendus ad locum patriae, ſtante fide, ſpe, & charitate certaret viriliter pro praemio beatitudinis conſe- quendo. Cum certi ſumus ex fide, quod oportet nos a Hooti recede- LI BE R TERTIVS. 89 regedere, & correſpondenter ad gratitudinem pro paſſione tri- bulationis cœleſtis Angliae perpetuo praemiari. vel pro ingrati- tudine perpetuo cruciari. Stantibus autem iſtis virtutibus, non ſubeſt aufugium excuſandi, ideo certum eſt, quod ſicut ſecun- dum philoſophos tam virtutes morales, quam vitia eis oppoſi- ta ſunt connexa. Sic eſt de iſtis tribus virtutibus theologicis, & ſuis oppoſitis ſentiendum. et er See eee ee it Serst Eee ei Eret 8, es CAP VT IW. De Peccato. LITHIA. Contentor frater mi Phroneſis de iſta ſententia & conſydero, quod pauci viantes ſunt iſtis virtutibus de- corati, quin potius quamuis verbis ſuperaddant mendatia, ſunt tamen haereſi, apoſtaſia, & blaſphemia deturpati. Et quomo- documque fuerit de excuſatione clamoſa hominum quo ad tempus, oportet quod finaliter ad regulam iudicentur. Sed vnum breue dubium ſuper quo parum muſſito, rogo quod de- tegas mihi clare. Conſtat quidem ſecundum philoſophos, quod virtutes & vitia contrarie opponuntur, Numquid ergo his tri- bus virtutibus theologicis eſt dare peccata contraria? quae vt virtutes ſunt proſequendae, ſint e conuerſo proportionaliter deteſtanda. PHRO. Videtur mihi, quod peccatum dictum for- maliter, non ſit virtuti contrarium, quia tunc foret creatura, res poſitiua, ſicut ſunt omnes habitus, qui ſicut ſunt quali- tates, ſic ſunt neceſſario creaturae, & ita non foret pecoatum, Peccatum for- niſi fuerit a Deo bono creatum & aeternaliter ordinatum, quod maliter di- 4 eſt contra fidem Euangelii Ioan. primo. Sine ipſo factum e nihil. Et videtur mihi vlterius quod peccatum dictum forma liter, non priuatiue virtuti opponitur, quamuis inferat neceſ- Et ratio eſt iſta quia iuſtum eſt & ſario priuationem gratiae decretum a Deo quod homo priuetur Dei gratia pro peccato, ſt dum non eſt virtuti con- ttrarium, ſed opponitur vir- tutt. ſed nullum peccatum dictum formaliter eſt iuſtum aut decre- tum a Deo, ideo nullum peccatum dictum formaliter poteſt itio an- tecedit. dici priuatio, ſed priuationem praecedentem ex Dei iud medunt pec catum populi. 9⁰ 10 A N. WI CLEF tecedit. Vnde ſcrutando Categorias Ariſto. non inuenio quod peccatum de quo ſcriptura loquitur, directe in aliquo decem generum continetur. Vnde ſecundum Auguſti. non habet cauſſam efficientem, ſed deficientem, quia cum fides Euangelii dicit Ioan VIII. uus eſt peccati &c. Quod omnis homo qui facit peccatum, ſer- Et Apoſto. meminit de lege peccati, & ſic de aliis poſitiuis denominationibus, quas oportet conſequi ad peccatum. dere ſecunduin ſenſus aequiuocos. Ideo ſeruata aequiuoçatione, oportet deſcen- Notando primo quod pecca- tum nunc Nckirur formaliter pro defectu, & ille defectus non eſt priuatio, ſe ipſum praecedens, nec eſt ipfum vitium, ſed ipſum originans. Sed praeter peccatum dictum formaliter, quod nec eſt culpa, nec reatus Peccatum aliquando accipitur pro hoſtia pro peccato, & iſto modo Chriſtus dicitur peccatum, vt Sacerdotes co-Patet. 2 Corinth. V. Et in lege veteri ſacerdotes dicuntur comediſſe peccatam populi, & quandoque accipitur peccatum pro ſubiecto peccante. & vltimo accipitur peccatum pro pœna de- bita pro peceato. Et ſic quattuor modis peccatum ſumitur ſa- tis aequiuoce. Deficere autem eſt verbum abſolutum, & ideo competit peccato quod a ſubiecto ſuo exoritur. & in ſubiecto ſuo finaliter term natur. & reatus diſtinguuntur a peccato formaliter intellecto. Vitium ergo, priuatio, pœna, culpa Et ad- huc eſt penuria verborum qua dicimus quod peccatum fſic for- maliter eſt acceptum, quia potius diceretur, quod difformiter, alias deformabiliter, ſi vſus loquendi admitteret. Dicitur au- tem quod multae ſunt ſpecies peccati, accipiendo peccatum pro habitu, vel forma poſitiua Sed accipiendo ipſum pro de- formitate, vel defectu peccantis, ſic non eſt per ſe, vel per accidens in genere, ſed per reductionem. Et vt dicitur com- muniter in genere qualitatis, cum ſit defectus gratiae. quae qua- litas dicitur ſicut virtus. Priuationes autem, vt cœcitas, te- nebra, & ſimilia ſunt in cathalogo creaturae, ideo aliter peo- cata ſunt per reductionem in genere, & aliter priuationes hu- iusmodi. Verumtamen ſicut peccatum dicitur eſſe ens ad ſen- ſum aequiuocum, ita dicitur eſſe bonum, cum Grego. vocat Adae neceſſ neceſſarium. Adae peccatum & culpam ſœlicem, cum occa- rium peccaæ. tuns &' feliæ ſione accepta per Dei gratiam multum prodeſt. Nec Deus poſſet peccatum ſinere eſſe, vel fieri, niſi per accidens mul- tum LIB E RTERTIVSS. 91 tum perficeret, quia ſi peccatum eſt, tunc Deus punit illud, & eulpa quemse- per conſequens eius iuſta punitio multum prodeſt. Et ita dici- do intelligi- tur Deum velle peccatum, quo ad eſſe ſuum ſecundum quod Pras vair her⸗ eſt occaſionaliter perficere. Peccatum tamen dicitur ſatis aequi- ctum quo naä uoce habere eſſe ſecundum quod illud eſt eſſe bonum, quod ſſe ſuum ſe- conſequitur ad deeſſe, & ita quamuis tam Deus quam creatura cundanmt. Velit peccatum ſic eſſe, & ſic prodeſſe, non tamen eſt iuſtum Deum velle hominem peccare, vel in hoc homini complacere, quia tales praedicationes dicunt eſſe primum peccati, vel ſuum deficere. Pœnae autem cum ſint iuſtae & inflictae a Deo, de- Diabolum o- bent eſſe volitae, & etiam ipſum diabolum oportet velle ſuam fote vege damnationem, cum ſit caufſſa iuſta tantum mundum pulchri- sn ſicans, etiam ſemet ipſum. Cum ſecundum Auguſti. ſi rema- neret peccatum aliquod inpunitum, deturparetur vniuerſitas, non aeque primo ſecundum ſe totum, ſed ſecundum partem peccantem. Ideo oportet concedere, quod pœna inflicta, ipſam partem pulchrificat, ſicut eſt iuſte & pulchre punita a Deo, & ordinata iuſtiſſime ita pati. Et ita ſi diabolus per im- poſſibile eſſet poſitus in adeptione, quod peccatum ſuum ma- neat impunitum, vel quod ſic puniatur ad regulam, ipſe debet ſecundum eligere, quod ſi non poteſt, tunc inſolubiliter eſt damnatus. Multipliciter tamen dlicitur pœna peccati, vt ali- qua eſt pœna damni, & aliqua pœna ſenſus. Poœna autem damnmi eſſentialiter conſequitur ad peccatum, vt ſi creatura peccat Deo, de tanto eſt ſibi deacceptata, cum Deus approbare non poterit, quod ſic peccet, niſi Deus poteſt eſſe indifferens cum ſit omnipotens. Et vt dicunt philoſophi cum ſibi ſit cura de omnibus. Ideo relinquitur, quod eo ipſo, quod ereatura Dei peccauerit, de tanto Deus eam deacceptat, vel odit, nec du- bium quin illa deacceptacio vel odium, eſt infinitum grauior pœna, quam aliqua pœna ſenſus, cum Chriſtus paſſus fuit maximam pœnam ſenſus, & propter malitiam pœnae, non poterit pati huiusmodi poenam damni, ideo poſitus in adoptio- ne, potius eligeret quancunque pœnam ſenſus infligendam, quam huiusmodi aliquam pœnam damni, cum illa non poteſt ineſſe, niſi peccatum caufſſaret ipſam. Et peccatum eſt infini- Peccatum eſt tum peius, quam aliqua creatura, cum Deus approbat tam infinitum pe- pœnam ſenſus, quam pœnam damni. Sed Deus approbare "s Huen, ali- M 2 non J a crcatura. 92 IOA N. WICLEF non poterit, quod quis peccet, quia tunc homo deberet pec- care & non peccare. Et ad communem inſtantiam qua ſic ar- guitur. Verum eſt quod Petrus peccat, & omne verum eſt a Deo cognitum atque volitum, ergo eſt a Deo volitum quod ſic Peccet. Dicitur quod conſequentia non valet, ſed bene ſe- quitur, quod illud peccatum eſt a Deo volitum , de quanto eſt a Deo volitum, quod ſit punitum & proſit eccleſiae. Et illud vocatur eſſe ſecundum peccati, quod Deus vertit in bonum. Vnde quamuis Petrum peccare, & peccatum Petri ſit idem, ta- men, propter variationem ſignificationis conceditur, quod peccatum Petri placet Deo, & negatur quod placet Deo, quod Petrus peccet, vel Petrum peccare, & ita conceditur quod ſi- cut peccatum debet puniri, & multis proficere ad eius deteſta- tionem, & conſolari bonos, quod ex gratia Dei a tali miſeria ſunt ſaluati, ita etiam peecatum debet eſſe, quia quo ad iſtud eſſe ſecundum, quod eſt prodeſſe, & tamen ipſum peccatum non debet informare ſuum ſubiectum, quo ad eſſe ſinim Pri- mum, quia tunc creatura deberet peccare Et quo ad obiectio- nem communem, captis omnibus inſtantibus ad primum pec- catum, ſi iſta ſunt, tunce creatura peccat. & iſtam conſequen- tiam Deus vult eſſe bonam, cum aliter non poſſet eſſe ſic ne- ceſſaria, & Deus vult antecedens, cum non ſapit peccatum, ergo vult conſequens, & per conſequens ſic vult, quod peccet creatura. Dicitur vt prius, quod Deus vult conſequens, quod eſt primum peccatum, quia vult ipſfum quo ad eſfſe ſuum ſe- cundum, & tamen non vult quod creatura peccet, quia licet magnis videtur probabile, quod ficut Deus approbat & neceſ- ſitate ad peccatum, ſic neceſſitat cresturam peccabilem ad pec- candum, cum omnis cauſſa neceſſitans ſit a Deo, & Deus fa- cit miſericorditer cum damnatis, & habent bonum eſſe, ſio quod ipſis poſitis in adoptione eſſe ſit bonum, foret eis vtilius & eligibilius quam non eſſe, cum eſſe ſuum naturale ſit bonum, & non eſſe, non poteſt habere rationem eligibilitatis. Ego autem non audeo adhuc ſententiam iſtam aſſerere, vel ad pec- candum hominem incitare praedicando, quod eſt Deo bene- placitum & ordinatum ſibi pro praemio quod ſic peccet. CAPVT LIBERTERTIVS. 93 õ CAPVT V. Quomodo peccatum veniale & mortale diſtinguuntur. AErETA Frater mi Phroneſis, quamuis tractatus illius ma- teriae, poſſet placere ſcholaſticis, qui deſyderant ſophi- ſlicationes euadere, & propter inanem gloriam alios capere in ſermone. Videtur tamen mihi, quod bonum eſt in iſtis ſobrie ſapere in menſura, ideo optarem quod nos ad aliam materiam tran feramus. PHRONE. Delector modicum in iſta matéria, ſed credo quod neceſſe ſit mundo ſeneſcente, & multiplicatis falſis fratribus gloriantibus inaniter de ſua vacua ſophiſtria, quod aliquid dicatur acutius contra illos. Et iterum cum op- poſitorum eadem eſt diſciplina, & quilibet fidelis qui debet de- lectari in ſermone de virtutibus, debet vt ſic delectari in tra- Gatu de viciis vel peccatis. Et iterum, quis fidelis dubitat, quin peccata ſint deteſtanda, & a catholico fugienda? & con- fiat, quod multi putant mala peccata eſſe bona & laudabilia. Nec peccata fugi poterint, niſi praeuiae cognoſcantur, ideo ſermo de peceatis eſt neceſſarius, cum fides ſceripturae ipſum explicat. Si ergo tractatus de infinito & vacuo fuerit neceſſa- rius philoſopho naturali, non propter philoſophiam directe fun- datam in illis, ſed propter errores in illa ſcientia deſtruendos, quanto magis in moribus, expedit tractare de viciis, vel pecca- tis, propter rectitudinem & honeſtatem in virtutibus conſer- uandam. Ideo videtur mihi expediens de peccatis parum am- plius pertractandum, Et primo de diſtinctione inter peccatum mortale, & veniale, quae diſtincétio rotatur communiter in ore vulgarium & praelatorum, qui melius ſciunt pro peccatis pe- cuniam extorquere, quam a culpis mundare, vel inter mortale, & veniale (de quo frequenter balbutiunt) iudicare. Quia au- tem iſte terminus vulgaris non fundatur expreſſe in fide ſcri- pturae quantum conſydero, ideo videtur licitum limitare ſigni- ficationes illius, ſecundum quod magis conuenit in ſcriptura. Poteſt autem peccatum dici mortale, quod dignum eſt morte, ſecundum puniri ex arbitrio Dei noſtri. Et ſic ſolum pecca- tum finalis inpœnitentiae (quod eſt peccatum in ſpiritum ſan- M 3 ctum) Diſtinctio in- ter mortale & veniale pecca- tum. Peccatum mortale. Veniale. 94 10 A N. WICLEF Kum) proprie eſt mortale. Quodcunque autem aliud pecca- tum, cum ſit dignum venia, poteſt dici rationabiliter ve- niale. Sed quia peccata actualia, quae extinguunt gratiam ſe- cundum praeſentem iuſticiam, ſunt nobis in limitibus ſuis in- cognita, ideo videtur quod debemus nos ſeruare in limitibus noſtrae noticiae, & non vltra quam noſcimus ſuperbire. Et patet ex iſto quod ignoramus, quod peccatum ſit veniale in nobis viantibus & quod mortale, ideo debemus quodcunque peccatum fugere, cum generaliter cognoſcimus peccati pericu- ſum, & eius grauedinem ignoramus. Poteſt autem quodcun- Nullus debet comimittere peccatuim pro- pter bonum quodcumque. que peccatum dici, ingratitudo peccantis, quia conſyderando gratitudinem Dei, contra quem ſolum peccatur, hoc eſt, non peccatur contra alium niſi peccetur principaliter contra illum. Poteſt fidelis conſyderare peccati grauedinem, ipſe enim fuit infinitum gratus homini, cum ſua gratitudo, non poteſt limi- tibus finitis menſurari. Et cum in quantum gratitudo eſt ma- ior, ingratitudo peccantis contra illam eſt grauior, videtur quod omne peccatum habet rationem grauedinis infinite. Si- militer, vt loquar ſecundum politicos, inquantum dominus, Contra quem peccatur eſt altior, intantum peccatum commilſ- ſum contra illum eſt grauius, ſed Deus eſt infinitum magnus dominus, ergo peccatum contra illum commiſſum proportio- nabiliter eſt graue. Similiter vt malum eſt plus deteſtabile, eſt proportionabiliter magis malum, ſed omne peccatum videtur eſſe infinitum deteſtabile, & per conſequens ita malum. Nam proportionabiliter vt Deus eſt appetibilis, eſt peccatum fugibile, cum mutuo correſpondent, ſed Deus eſt infinitum appetibilis, ergo peccatum eſt infinitum fugibile, & ſic malum. Non enim propter bonum finitum vel infinitum, deberet quis peccatum committere, vnde vt loquar tanquam logicus hodiernus po- no, quod diabolus promittat homini ſub conditione quod pec- cet, certum bonum, in prima parte proportionabili illius ho- rae, & in ſecunda parte in duplo maius bonum, & ſic infini- tum. Et credat ille homo ſub conditione, quod ſi peccet, ha- bebit certitudinaliter illud bonum, & tunc probatur, quod propter nullum tale bonum promiſſum, quantumcunque leui- ter debet peccare, quia ſi peccare debeat, peccet propter bo- num huiusmodi, Et patet ex caſu, facit vt debet, & nemo peccat LIBER TERTIVsS. 95 peccat in faciendo vt debet, ergo homo datus non vt ſie pec- cat conſequens contra datum. Ideo certum eſt, quod propter nullum bonum, etiam propter Deum, quantumcunque leuiter eſt peccandum. Ideo Deus non poteſt praecipere vt quis pec- cet, imo ſi impoſſibile Deus praeciperet homini ad peccandum, homo non deberet in hoc obedire Deo, cum ageret laudabili- ter a vita culpabili ſe ſeruando. Ex iſtis patet, quod pecca- tum habet rationem infiniti & vacui, & ex iſtis concludunt lo- gici, quod peccatum eſt ita malum, ſicut Deus eſt bonus, quia infinitum malum, & non magis Deus bonus eſt, quam in- ſinitum bonus. Et iterum poſitus in adoptione, etiam vt ſic Deus peccatum non committeret propter illud, ideo quam bo- num eſt eſſe Deum, tam malum eſt hominem peccare, Et ex iſto videtur Ansh. dicere, quod propter infinitos mundos ſal- uandos, non committeret homo vel leue mendatium, quia propter nullum bonum debet homo peecare, omne menda- tium eſt peccatum, ergo &c. non propter infinitos mundos ſaluandos. PsSEVDITS. Quamuis videtur tibi probabilitas in illa logica, tamen non potes euadere contraria argumenta. Si enim omne peccatum ſit infinitum graue, & nullum infinitum eſt maius reliquo, nullum peccatum foret grauius quam quod- cunque. Similiter ſi omne peccatum ſit ita malum, ſicut Deus eſt bonus, omne peccatum eſt irremiſſibile, & per conſequens, cum omnes nos peccamus, nullus noſtrum ſaluabitur. Sed nunquam tua ſtulticia facit eccleſiam deſperare? Similiter pari euidentia, qua peccatum eſt aeque malum, ſicut Deus eſt bo- nus, foret aliud aeque magnum, ſicut aliud eſt paruum, cum maior ſit ſimilitudo inter magnum & paruum, quam inter bo- num & malum. Sed da ſi audes, quod tu ſis ita magnus ſicut paruus, & non fingis quin per idem quaelibet pars quantitatiua tui, ſit aeque magna ſicut parua, & cum infinitum parua ſit aliqua pars quantitatiua tui, ſequitur quod proportionabiliter erit magna, & ſic omne magnum eſt infinitum paruum, & omne paruum eſt infinite magnum, quod certiſſimis demon- ſtratiomibus geometricis & veritatibus per ſe notis vulgaribus contradicit. CAPVT Quomodo pec- Q cucum dicitur malum infini- tum. Ad remiſſio- nem peccatt requiritur po- tentia infi- nita. 9⁵ IOAN. W I[CLEF CAPVT VI. Penes quid attentatur peccati grauitas. Pkaontsis. Video quod in materia Logicali multum captio- ſe es pronus arguere, cum huc vsque in materia ſolida la- tebas vt anguis, ſed Deus reſiſtit tollendo faciliter argutias tuas ſophiſticas. Non enim video quomodo omne peccatum, vel aliquod ſit infinitum graue, quia tunc infinitum graui pœna foret ex Dei iuſticia puniendum, quod eſt impoſſibile, cum nulla creatura poteſt infinitum grauem pœnam ſubire. Vide- tur tamen mihi quod omne peccatum poteſt dici quodammodo infinitum, non quo ad molem, vel virtutem, cum nulla talis quantitas ſibi ineſt, nec quo ad grauedinem, cum nullum pec- catum a Deo ſit puniendum. Sed peccatum dicitur infinitum quodammodo priuatiue, hoc eſt peccatum caret ſine laudabili gratia cuius deberet fieri. Nihil enim in mundo habet finem huiusmodi, niſi deberet gratia Dei finientis quodcunque opus laudabile creaturae. Sed nec homo debet peccare, nec pec- candum eſt finaliter propter Deum. Concedo tamen quod bonum inexiſlens peccato, eſt finaliter propter Deum, Et pa- tet in parte ſolutio ad tuam primam inſtantiam. Ad ſecundam dicitur, quod petendo falſum aſſumis, cum non poteſt eſſe proportio aequalitatis inter bonitatem Dei, & malitiam peccati, cum illa non poſſunt taliter comparari. Hoc tamen bene con- cluditur, & debet concedi, quod ad deletionem vel remiſſio- nem peccati requiritur potentia infinita, quia impoſſibile eſt aliquem peccare, nec peccet principaliter contra Deum, & er conſequens oportet ipſfum magnum Deum primo remittere, ſi rationabiliter debet tolli, & ipſe Deus eſt potentiae infinitae ergo coneluſio. Nam Deo remittente peccatum, quilibet ſer⸗ uus ſuus non poteſt a remiſſione ſimpliciter reſfilire. & ſic non intendo homines mouere ad diabolice deſperandum, ſed potius ex infinitate miſericordiae Dei, ex dolore & ſatisfactione pec- cati in Deo confidere & ſperare. Ad tertiam inſtantiam tolle- bam eam diffuſe, quando fui Logicus, & nunc tollo conce- dens, quod ſicut nullum peccatum eſt ita malum, ſicut Deus eſt LIBER TERTIVS. 97 eſt bonus, ſie nihil eſt ita magnum, ſicut ipſum eſt paruum, & e contra. Et ſic de aliis priuatiue oppoſitis, quia proportio ae- qualitatis requirit conuenientiam generis in rebus comparatis. Sed magnitudo & paruitas non ſic concordant in genere, con- cedo tamen, quod talia poſſunt analogice comparari, vt tam magnitudo, quam paruitas cauſſatur a Deo, & principalius magnitudo quam paruitas, cum Deus non adeo appreciatur, vel diligit paruitatem. In ifſtis tamen comparationmibus non eſt ra- tionabilis proportio expetenda, & tollitur tertia tua inſtantia. Sed adhuc muſſitas, penes quid attendi debeat grauitas peccati, Penes quid at- cum peccatum (vt ante dixi) ſit ratione magnitudinis domini éendatur pec- infinitum. Hic tamen reſpondeo tibi concedendo, quod pec-uti &ααatàaα. catum quodlibet eſt ad ſenſum expoſitum infinitum, etiam ra- tione magnitudinis potentiae domini, ſi deleri debeat, requiri- tur potentia infinita. Peccatum autem eſt eo grauius, quo pcœna pro ipſo debita foret maior, quod eſt ſolius Dei cogno- ſcere. Scimus tamen quod omne peccatum finalis impœniten- tiae, eſt puniendum pœna perpetua, ſed non infinita intenſiue, & ſic peccatum praedeſtinati annuale, & peccatum praeſciti Peccatum horale ſunt infinitum diſpariter punienda, cum primum & ſi Praeſciti & videatur grauius quo ad genus, & ſecundum licet videatur le- ρadalinati. uius quo ad genus, habent concomitantias diſpares a ſuis fini- bus limitatas. Vnde non intelligas ſic erronee, quod vna pars quantitatiua praeſciti, ſit poena perpetua punienda, & alia pona propria, vel intenſiue, vel temporaliter menſurando. Sed omnia peccata praeſciti ſimul ſunt vna pœna perpetua punienda. Et ſic peccatum Saul fuit infinitum grauius, quo ad pœnam, Peccatum quam peccatum Dauid, licet videatur Dauid contra Vriam plus Socual ſuirgra- proditorie & grauius peccauiſſe, cum peccato Dauid adiuncta panis us , fuit pœnitentia, quae defuit in Saule. Et ſice taxantes pecca- onc. torum grauedinem ſecundum quantitatem pœnitentiae ſpolian- dae, ignorant voces proprias, cum nemo niſi forte certifica- tus per reuelationem cognoſcat, ſi peccatum ex Dei gratia, & ſatisfactione debita remittetur. Et ſic de peccatis praeteritis peccatorum ſuperſtitum, ſicut ignoramus fines, ſic eorum gra- uedines & pœnas rationabiliter iniungendas. Poſſumus tamen iniungere pœnitentias occaſioni peccati oppoſitas, & a pec- Catis huiusmodi diſtractiuas. Quanta autem debet eſſe poœna N in Coutra kare- nas & bpartes pœnarunz, Deas nemi- oteſt no- uiter diligere »es odiſſe. 98 10 AN. WICLEF in grauedine, vel temporis quantitate, ignorat etiam Papa. Ideo vt dicam inferius, omnis peccator ſuperſtes, debet de mi- ſericordia Dei confidere, & deletionem ſui criminis ſperare, & ſic quantum ſuſficit a peccato deſiſtere, & bonum facere, iuxta illud pſal. Declina a malo & fac bonum &c. Tunc enim deſyderat in patria videre dies bonos. Et patet quod propor- tiones diuiſionis pœnarum, ſecundum tertiam partem, quar- tam, & ſic de aliis, ſunt fabulae haeretici ideotae. Non tamen videtur mihi, quod aliquod peccatum dictum mortale in homi- ne fructuoſe finaliter pœnitente ſit dignum pœna perpetua, quia quod Deus decreuit remittere, non eſt aliter puniendum. & dignum eſt, quod omni quaque ſtat ſuum iudicium. Nee placet mihi concedere, quod hoc peccatum ſit dignum pœna perpetua, & tamen eſt dignum, quod ſolum temporaliter pu- niatur, ita quod ſit dignitas adi contradictoria, quia ſic tolle- retur diuina iuſtitia. Nec ſequitur, iſtud peccatum eſt dignum puniri perpetuo, imo de facto ſic punietur, niſi aſſit diuina milericordia, ergo eſt dignum vt taliter puniatur, vel ipſum eſt dignum ſic puniri, quia ſic omne peccatum quantumcun- que foret veniale dignum infinitum grauiter puniri. Et quia niſi aſſit Dei miſericordia, taliter punietur, ideo iſta commu- nis diſtinctio, quod aliqua eſt dignitas, vel peccati grauitas, aut meritorum dignitas ſecundum praeſentem iuſtitiam, & ali- quam ſimpliciter capit calumniam, cum ſequitur. Si iſta ſir dignitas ſecundum praeſentem iuſtitiam, ergo modo eſt dignum & iuſtum, vt apud ſummum iudicem ita flat, & per conſequens non eſt dignum aut iuſtum, quod contradictorium ſuum adue- niat, quia tunc contradictio foret vera. Concedi tamen debet, quod multi praeſciti ſunt in gratia, ſecundum praefentem iuſti- tiam, & multi praedeſtinati peccant grauiter ſecundum prae- ſentem iniuſtitiam. Praeſciti tamen nunquam fſunt in gratia finalis perſeuerantiae, ficut nec praedeſtinati ſunt finaliter ob- ſtinati. Et in iſta materia oportet recolere quomodo Deus ad cuius dilectionem, vel odium taxatur, pœna, vel praemium. Neminem poteſt nouiter diligere, vel odiſſe, per hoc enim cognoſcitur, quod praeſcitus infinitum grauius peccat, quam praedeſtinatus, nec ſunt partes in gratia vel peccato. CAPVT LIB E R TERTIVS. 99 . K 4. . R. N. Z. Re. N. A. N. N , N N. Re N N B Ze N 3. .“TH EH C APVTIVII. De Gratia. AritrI Videtur mihi frater Phroneſis, quod iſta ſenten- tia ſit inſolita & profunda. Sed rogo dic parum amplius, R peccata redeunt. vt in iſta materia quidam dicunt, & in quo differunt gratia praedeſtinationis, & gratia ſecundum praeſen- tem iuſtitiam. PhRO. In prima materia dicitur, quod apud notitiam illius dubii requiritur ſcire penes quod capi debeat in- Peccat:i indi- diuiduatio peccatorum. Et videtur quod peccata ſicut for- idaatis. mae poſitiuae, indiuiduari debeant ab efficiente a tempore, & aà ſubiecto. Efficiens eſt diabolus, vel cauſa creata obiectiua, ex qua peccans occaſionem ſiniſtre accipit ad peccandum. Tempus autem eſt menſura temporanea, in qua quis incipit peccare, aut peccatum continuat plus, aut minus, Subiectum autem peccati eſt creatura ſic peccans. Sed alio modo indiui- duatio peccati capitur communius a forma quae efficit & a ſub- lecto licet tempus ſit aliud. Et tunc dicitur, quod in praeſci- Ii praeſecitis tis omnia peccata redeunt quae peccauerunt. Imo quicunque e beces reiterauerit idem peccatum in ſpecie, licet peccatum iterum ſit uae peccaue- deletum contritione, idem peccatum dicitur redire, & homo rant, in ipſum incidere, vel recidiuare, cum peccatum ſit idem for- maliter in ſubiecto, & ſic punietur recidiuans pro peccato praeterito, cum ipſum dat occaſionem, vt in peccatum poſte- rius incidatur. Nota tamen quod habitus vitioſus peccati di- ſtinguitur ab actu, cum remaneat actu temporaliter pereunte, & defectus diſtinguitur ab habitu, cum non aſſiſtente tali habi- tu vitioſo, remaneat defectus iuſtitiae, ideo ſaepe dicitur pec- cata redire, cum nunquam defecerant, ſed continuo aſſiſtebant, vt patet in perſonis non contritis, ſed in voluntate peccandi Halitus vi- permanentibus. Vnde dolor imperfectus hominis de peccato, Toas α a- vocatur attritio, & dolor perfectus dicitur contritio, quae di- cus diferuat. Citur tunc ſolum ineſſe, quando tantum diſponit hominem ad bonum virtutis, quantum peccatum prius indiſpoſuit ad ma- lum vicii. Quod ſicut ſolius Dei eſt concedere, ſic ſolius Dei eſt perfecte cognoſcere. Perrus autem ex negatione Chriſti 2 fuit / 100 IOA N. WICL EF fuit contritione diſpoſitior, humilior, atque ſolidior ad cauen- dum peccatum, quam fuiſſet caeteris paribus, ſi non in illam blaſphemiam incidiſſet. Ideo dicit Augufſtinus, quod multis hominibus prodeſt per accidens, in muſta peccata enormia in- cidiſſe. Et videtur quod praeſcitus, licet videtur contrittuis, deficit tamen communiter a contritione, & per conſequens a peccati commiſſi deletione, licet propoſitum, & actus peccati ſui ad tempus deficiant. Defectus enim quo praeſcitus in com- Paratione ad contritum, in diſpoſitione deficit, eſt peccatum remanens perpetuo in praeſcito. Ideo iuſtum eſt quod illud peccatum perpetuo puniatur, cum aliter remaneret peccatum aliquod impunitum. Ideo blaſphemantes in Deum de nimis leui pronunciant, quod repugnat diuinae miſericordiae atque iuſtitiae, quod quis pro peccato momentaneo perpetuo punia- tur Non enim diſtinguunt inter actum & vitium, & omnino non inter vitium & defectum, non enim confyderant, quod talis perpetuo deficit ab ordine quo ſeruire debet perpetuo Deo ſuo. Sicut enim ab illo deficit, ſic neceſſe eſt, quod pœna eſ- ſentiali perpetuo puniatur. Nec dubium, quin pœna actualis . eenx hoc conſequitur, cum habet dolorem vel diſplicentiam, te zalari on. quod tam negligenter peccauerat. Et patet quod praelati con- Jalgentigs Cedentes indulgentias communiter blaſphemant in Dei fapien- blaſpbemont, tiam, quia ſtulte & cupide praetendunt ſe noſcere materiam, quam ignorant. Quantum ad ſecundum dubium patet, quod nimis multa ſchola Theologorum intelligit de gratia, quod ſit vna ſpiritualis qualitas, quae poterit per ſe eſſe, ſed illis con- Oratiæ quia fidenter denuntio, quod non fundabunt talem gratiam, ſed r. praeter illam ſi ponatur, oportet dare acceptationem diuinam, ſine qua talis ficta gratia non valet. Et cum illa acceptatio di- uina fine tali ficta priori ſufficiat, videtur oneroſfum & blaſphe- mum talem gratiam ſic falſe fingere. Ex parte autem Dei eſt accep antia, quae poteſt dici etiam gratia, & ex parte creatu- rae eſt paſſiua acceptatio, & ſic quidam intelligunt iliud Io- lohannie J. hannis I. De plenitudine eius nos omnes accepimus, gratiam pro gratia. Nam pro acceptantia diuina, & ſpiritualiter in hu- manitate Chriſti, nos omnes praedeſtinati accepimus gratiam, Gratia prae- qua fumus finaliter grati Deo. Et videtur mihi, quod gratia daſtinationis. iſta, quae dicitur praedeſtinationis, vel charitas finalis perſeue- rantiae, LI BERTERTIVS. 101r rantiae, non poteſt a quoquam excidere, quia ſi excidit. non eſt illa. Gratia autem praeſciſe ſecundum praeſentem iuſtitiam, eſt acceptatio, qua Deus acceptat hominem, non ad penam perpetuam, vt praeſciti quandoque viuunt talem vitam, quod Deus illam vitam non imputat ad damnationem perpetuam, & talis gratia manebit in Deo perpetuo, & in homine ſolummodo quo ad tempus, cum ſit illum hominem ſic eſſe in vita diſpoſi- tum, vt Deus eam non imputet ad damnationem, quod ma- net per tempus nimis modicum in praeſcito. Et talem gratiam ſubiectatam in anima, dicitur Deus infundere, & ſic de multis allis loquutionibus, ratione quarum neceſſitati ſunt multi igno- rari, in errores multos incidere. Iſta autem diſpoſitio cum ſit propinqua amicitiae, dicitur ad aliquid, & cum poteſt rationa- biliter dici qualitas, vt virtutes, quamuis ſecundum Ariſtote- lem dicantur in homine relatiue. Diſpoſitio enim talis gratio- ſa, habet rationem aliquam qualitatis. Et patet quod ſicut prae- deſtinatus, non poteſt a charitate tali vel gratia excidere, ſic praeſcitus non poteſt in illa charitate vel gratia perpetuo perdu- rare, quia ſi oppoſitum contigerit, non eſt illa. Et patet quod vanitas noſtrorum loquentium, qui ponunt quod gratia talis datur homini non de neceſſitate abſoluta, ſi pene ſaluabitur, ſed datur de congruo, vt facilitet hominem ad merendum. Totum quidem hoc eſt falſum, & ſtultius quam error Pelagii. Et conformiter deſpiciuntur caſus impoſſibiles, quibus ponitur quod gratia finalis perſeuerantiae, ſeruetur ex Dei omnipoten- tia in praeſcito vel damnato, etiam vsque ad diem iuditii, vel quod maneat in lapide informans ipſum, vel quod eius infor- matio in homine diſpoſito ad gratiam ſuſpendatur. Et ſic de infinitis aliis fictionibus friuolis, quibus error de euchariſtia, profundatus in aliis materiis nocet ſcholae. Nec memini ali- quos de ſanctiſſimis doctoribus ante tempus, quo diabolus eſt ſolutus, ſic loqui de gratia, ſed error euchariſtiac poſt ſolutio- nem Satanae, plures in haereſes alias captiuauit. Ad tantum enim balbutiunt illi groſſi Simoniaci, quod putant emi vel ven- Contra Simo- di gratiam, ſicut bos vel aſinus poſſet emi. Et ſic mercantur niacos. cum emptione veniae & deletione peccati, cum diabolus vti- tur errore ſcholaſtico, ad haereſes in moribus inducendos. Et ſic ſeducitur ſchola hodie circa caſus in quibus ponitur, N 3 quod 102 IOA N. WICLEF quod Deus inducat gratiam ſucceſſiue, & ſucceſſiue educat peccatum, ſic quod gratia & peccatum pro inſtanti aliquo co- aequentur. Gratia enim praedeſtinationis ſicut finalis reproba- tio non poſſunt ineſſe homini, niſi plene infuerint préô inſtanti, cum non poſſunt habere partes huiusmodi, niſi gratia ſecun- dum praeſentem iuſtitiam. Nec peccata ſecundum praeſentem iuſtitiam poſſunt ineſſe homini, niſi plene infuerint & ſubito pro inſtanti. Ideo cum circa poſſibilia debet eſſe doctrina, ad quid facit diabolus ſuos diſcipulos circa impoſſibilia euagari? SNno n.N n ene en enn ene e CAPVT VIII. Omnia eueniunt necelſtate abſoluta. Psrvhrs- In omnibus iſtis conſydero, quod figendo infun- dabiliter concœptum proprium extraneas a modernis, & ad tantum dilaberis, quod ponis, nullum praeſcitum, Deum poſſe ſaluare. Sed quae maior haereſis? PhRO. In iſta materia vtor terminis ſicut vſi ſunt doctores antiqui, moti ex rationi- bus & ſcriptura. Moderni autem qui baptiſant terminos ſecun- dum ſua arbitria, vix fundantur in iſto filogismo topico, qui multos decipit. Curia Romana vel doctores quos approbaue- rat ſic loquuntur, ergo verum, Sed reuera non magis ſequi- tur, quam ſi diaconus eſt comptus, tunc eſt luxurioſus, cum praedicti homines infundabiliter multa fingunt. Ideo oporte- ret attendere ad fundationis radicem, & inuenta illa neceſſario ſtabili fundamento euidentias topicas, quales decipiunt nimis multos relinquere, & in fundamento neceſſario, ac ſequela in- dubitabili expegctare. Sed quo ad lapſum meum de neceſſario, recolo me dixiſſe in libro primo, quod omnia quae euenient, abſolute neceſſario euenient. Et ſic Deus non poteſt quic- quam producere vel intelligere, niſi quod de facto intelligit & producit. Sed quia quondam defendi conſtanter huius oppo- ſitum, nec claret adhuc mihi demonſtratio quae hoc probat. Ideo vtor communiter hac cautela, mihi propoſito tanquam poſſibili vno, quod non eſt de facto. Suppono hoc tanquam poſſibile, LIBER TERTIVS. 103 poſſibile, ſi Deus voluerit. Sed quia non ſcio, quod Deus determinauit oppoſitum, & ſcio quod multa ſunt de facto quo- rum dubia & ſententias ignoramus. Ideo ne euagemur ſuper- flue in incerto, vellem quod tractaremus de veritate poſſibili, quae eſt de facto, cum multas tales culpabiliter ignoramus. Veritas enim magis fructuoſa deberet primo cognoſci, & ſpe- cialiter dubito, vtrum vnum fictum ſit poſſibile, vel Deus de- terminauit oppoſitum, ideo expecto rationem in talibus, qua probaretur hoc eſſe poſſibile, ſiue verum. PsEVDIS. Conſy- dero quod tollendum difficultates communes, multa media ſubdoſa machinaris, ſed tua propria ſententia te damnabit, cum dicis ex habundanti cautela te ſupponere ita eſſe, Nihil autem eſt ſupponendum, niſi poſſibile, & illi poſſibili poſito & ad- miſſo, ſtat difficultas integra ſicut primo. PRONE. Non la- boro circa ablationem communium difficultatum atque vtilium, ſed vellem libenter abbreuiare vagationem infructuoſam, & eligere difficultates plus vtiles ad tractandum. Et hoc debemus facere, vt clare ſequitur ex principiis per ſe notis. Nec dixi quod hoc dixi, quod hoc debet ſupponi tanquam poſſibile, & admitti, ſed dixi quod hoc debet ſupponi eſſe poſſibile, ſi Deo placuerit, cuius probatione habita, volo illud admittere, & poſtmodum procedere in arte obligatoria, in quam gaudes. Sed aeſtimo quod neſcis probare hoc eſſe a Deo volibile, & ſic poſſibile. Et ſi fingis, quod Sophiſta in arte obligatoria, ſcit hoc defendere tanquam poſſibile. Dicitur quod omnes tales argutiae ſunt friuolae, ac ſi Sophiſta de euidentia deſperaret. Sic enim capi poſſet, quod homo eſt aſinus, vel quodcunque per ſe notum impoſſibile, & aſſumi poſterius, quod in arte obligatoria Sophiſta poſſet hoc faciliter defendere, contra ra- tiones cuiuscunque moderni in oppoſitum faciendas, quia ſi non, ſit vnus contentioſus iuuenis theologus ſicut frater, & admittat poſſibilitatem incarnationis aſini de Dei potentia, ſtante incarnatione hominis, & videamus quas euidentias pon- derabit, & ſic eſt de omni nominabili, etiam vsque ad contra- dictionem, quam garrulus dicit ſe ſcire defendere. Et captato tempore ſuperflue ad hoc improbandum, euagabitur ſophiſta in altercatione garrula, & tempus vtrobique inutiliter expen- detur. PSEVD. Probo tibi per deductionem ad inconueniens, quod 104 IO A N. WICLE F quod fundamentum tuum ſit impoſſibile, quia tunc ſequere- tur, quod in quodcunque poteſt Deus, poteſt etiam creatura, cum potentia Dei terminatur finito maximo in quod poteſt, & ne dum nemo poteſt melius facere quam facit de facto. Sed nec Deus voteſt ſaluare hominem nec iuuare, niſi de facto ſic erit. Sed quid ſtultius? Cum iſte Periher Ariſt. dicat eſſe poſſibile, pannum lacerari, vel caput hominis frangi, quam- uis non neceſſario ita erit. Quia aliter poſſet vitioſus prorum- pere, faciendo quicquid voluerit dicendo in fine, vt tu do- gmatiſas, quod non poſſit ſe a tali opere continere. Et ſi tu dicis quod hoc male fiebat, vicioſus ſe excuſat dicendo, quod capit ex tuo reſponſo, quod Deus non poſſet eſſe, niſi hoc malum eueniat, & ceſſat omnis poſitio vel depoſitio in arte obligatoria vſitata. PHRO, Scio quod Sophiſtae Theologi iſti ſententiae contradicent, ſed vellem videre euidentiam, ad iſtud efficaciter improbandum. Nam quando tu primo aſſumis, quod ſequitur ex iſto, Deum & creaturam in potentia coae- quari, patet quod falſum aſſumis, niſi forte ſophiſticando & aequiuocando Chriſtum Deum & hominem, vocaueris creatu- Deus & crea-ram. Nam Deus poteſt verbum & ſpiritum ſanctum ad intra turs non coe- producere. Sed quae pure creatura poteſt in tantum? Deus Tuantur. etiam producit vniuerſitatem creatam, ſed quid poteſt ſeipſum producere? Deus etiam producit animas, gratias, & tempora, ſed quae pure creatura poteſt in iſta? Ideo prima tua inſtantia ſatis faciliter tollitur a ſophiſta, & ſic potentia diuina termina- tur in maximo infinito, in quod poteſt. Potentia autem crea- ta terminatur finito maximo, in quod poteſt. Et quantum ad ſecundam tuam inſtantiam, poteſt dici probabiliter, quod ſicut Deus non poteſt meliorem mundum facere, ſicut tu ſuperflue euagaris. ſic nemo poſſet melius facere quam facit, poſſet ta- men ſi Deus voluerit. Nam ſi melius facit quam facit, tune potentia ſua ſe extendit ad contradictoria, in quae Deus non poteſt. Nec appraetior tuas diſtinctiones fictas, de ſenſu com- poſito & diuiſo, & ſic de ſaluatione hominis per Deum, fcili- cet. quod Deus non poteſt ſaluare hominem, niſi de facto ſal- uabitur. Nec ſequitur ex iſto, quod Deus ſit impotens, potius quam ſequitur ex hoc, quod non poteſt ſeipſum deſtruere. Nec ſequitur quod omnes orationes ſuperfluunt, ſed bene eſt verum, LIBERITTERTIVS.. verum, & ſequens, quod multae orationes prluatae & ſpecia- les ſunt ſuperflue & communiter ſtultae factae, quia tales ora- tiones debent per conditionem exprimi, vel ſaltem ſubintelligi; rogo Deum quod ſic faciat, ſi ſibi placuerit. Vnde in facetia humana fratres quo ad ſuos ſocios miſeros, exprimunt iſta verba. Ad tertiam inſtantiam tuam bene concipio, quod ex iſta ſententia mali poſſent occaſionem accipere, vt exinde per- petrent multa mala, & ſi poſſunt, de facto faciunt, ſed qui ſunt illi, eſt nobis incognitum, ſicut eſt mihi incognitum, Vtrum aliquis franget neceſſario caput meum, & dicet in fine per excuſationem ſuam craſſam, cum neceſſarium fuit ipſum ſic facere, non potuit reſilire. Sed ego dicerem ſibi, quod propter tale factum irrationabile neceſſario eſt culpandus. Et quantum ad ceſſationem poſitionis & depoſitionis in arte obli- gatoria, donate mihi iſtam iniuriam, cum in iſta altercatione tempus communiter expenditur ſuperflue & inaniter, vt opor- tet. Vnde niſi fortiores rationes habueris, ſtabo tacite in mea ſententia confirmatus. CAPVT KX. De ſeptem peccatis mortalibus. AXA.σan Rogo te frater Phroneſis continere te de caete- ro ab iſta materia, & ſi volueris per ordinem ad tractan- dum de ſeptem peccatis capitalibus procedamus, & ex qua ra- dice in tanto numero & ordine ſunt ponenda. PnHRON. Tra- Catus iſtius articuli oconfundebat plurimos ſapientes, & viuaci- tas rationis plus ſciolos conſternebat, vt dominus Armoka- nus dicit ſe pro ſolutione illius euidentiae viginti annis ſtuduiſ- ſe viciſſim, ſi Chriſtus prophetauit vel aſſeruit hoc eſſe ventu- rum, hoc eſt, vel fuit, vel erit. Sed antecedens eſt neceſſa- rium, ergo conſequens. Non enim ſubiacet hominis poteſta- ti, vel poteſtati creaturae, quin Chriſtus talia multa aſſeruit, nec aſſertio, credulitas, vel electio actus arimae Chriſti eſt huiusmodi per accidens. ideo ſicut neceſſario Chriſtus illud aſſeruit, ita necefſario illud eueniet vel euenit. Nec ſcit iſte doctor Argumentam inſolubile de nece Gitate. Omne 106 IOA N. WICLEF doctor iſtam rationem in fine euadere niſi concedendo, quod Chr ſtus erraſſe potuit. & eccleſiam decepiſſe. Sed quis ca- tholicus iſta dicet? Item fi Deus determinauit hoc fore, ita erit, extendamus tempus, & ſic patet conſequentia. Sed quo- cunque futuro ſignato ante mundi conſtitutionem Deus deter- minauit hoc fore, ergo hoc erir, quanta ergo eſt neceſſitas in antecedente, tanta eſt neceſſitas in veritatis conſequente. Quis rogo poterit facere vel impedire, quin Deus determina- vit hoc ante mundi conſtitutionem? Nunquid creatura poteſt impedire Dei determinationem? Et vt Sophiſtae concedunt, ve- ritatem aeternam procedentem ex Dei propoſito facere, quod non erit? ac fi ab illis penderet diuinum propoſitum, & veri- tas aeterna, quam Deus ipſe per ſe ſolum complete cauſſauit. Item miſera creatura habet poteſtatem ſuum opus futurum pro- ponere, & ſubductis impedimentis conſyderatione erroris, & vVariatione voluntatis & temporis, foret determinate verum, quia illud eueniet. Ergo multo magis poteſt Deus ad euentum futuri ſe determinare. Cum ergo in ignorantia Dei in varia- tione fuae volitionis, vel rei impedientis, non poteſt obſtacu- ium euenire, relinquitur quod propoſitum Dei oportet neceſ- ſario adimpleri, & ſic omne futurum neceſſario eueniet. Si mu- ergo propoſitum hominis, vel ſua determinatio facit aliqualem rum de necef- firmitatem in futuritione ſui operis, videtur quod determinatio Sario eueniet. Dei facit ſummam firmitatem in futuritione fui operis. Item repugnat Dei exiſtentiae, quod non intelligat omnes homines intelligibiles, cum homo illos intelligit, & conſtat, quod longe plures res, & plura animalia quam homines Deus intelli- git. Signatis ergo illis hominibus, patet quod nullum homi- em praeter aliquem illorum Deus poteſt producere, cum mul- um hominem niſi quem Deus poteſt intelligere, poteſt ipſe producere, ſed nullum hominem niſi aliquem iſtorum Deus oteſt intelligere, cum Deus intelligit omnia quae poteſt intel- gers, ergo nullum hominem praeter aliquem iſtorum Deus poteſt producere. Euaſiones autem Sophiſticae, quae poſſunt Heri in iſta materia, nec ſunt ſapidae, nec dignae memoria. ideo animaret & quietaret viantem ad ſtandum pro defen- fione iuſticiae, quod oportet mercedem ſuam neceſſario eue- nire, ſicut oportet Deum punire aemulos veritatis. Et ſic non oportet L I B E R TERTIVS. oportet eéuagare in imaginatione rerum, quas ponimus poſſibi- les, dummodo non eſt ita. Et tollere poſſumus quaeſtionem, qua quaeritur, quare Deus non efficit hoc, vel illud? Dicen- do quod ideo, quia hoc non eſt effectibile, & claret ratio Auguſti. & locus a ſimili. Quod ſicut Deus, ſi non produce- ret verbum ad intra, tunc impotens foret vel inuidus. ita ſi non produceret effectum ad extra, ipſe impotens foret & inui- dus. Imaginatio autem noſtra, & error intellectus noſtri cir- 107 Reſponſio ge- neralis guare Deus boc vel boc uot fasit. cuit, credens ſaepe ſe intelligere, quod non intelligit & mul- ta ſe poſſe facere, quae de facto non concipit. Studeamus er- go veritates quae ſunt & falſitates procedentes de imaginatione impoſſibilium obmittamus. Ideo excuſando vanitates creden- tium in iſta materia ſaepe dixi, quod paratus ſum illud quod tu ponis poſſibile admittere, docto quod illud ſit poſſibile Non enim tantum confido de tua ſcientia, quod ſi aſſeris hoc eſſe poſſibile, ergo verum, cum concedis, licet falſe, quod mul- tos homines intelligis, quos Deus non poteſt producere, vt hominem infinitum magnum, hominem infinitum meliorem Chriſto, & hominem ſibi Dei potentiam coequantem. Placet autem mihi, quod ad tractandum de ſeptem peccatis capitali- bus procedamus. Et ſi interim occurrerit argumentum viuax contra iſtam ſententiam, quod non credo, ipſum diligentius repetamus. Videtur mihi, quod numerus ſeptem peccatorum capitalium in fide ſcripturae fundari poterit, & communi ex- perientia quam habemus, conſtat quidem quod Iohannes di- cit, concupiſcentiam oculorum, concupiſcentiam carnis, & ſuperbiam vitae eſſe originem cuiuslibet ſequentis peccati. Et lacob. idem dicit, ponendo quod ſapientia huius mundi eſt terrena, animalis, & diabolica Superbia autem vitae, quae dicitur ſpirituale peccatum, & diabolicum, gignit ex ſe duas filias, ſcilicet, inuidiam, atque iram, cum ſuperbus ratione ſingularitatis quam appetit, inuidet inferiori, ne forte ad ae- qualitatem ſuam attingat. Inuidet aequali, quod Deus ipſum ſibi aequiparat, & inuidet ſuperiori, quod ſie ipſum exuperat, & ſic vtrobique inſtar diaboli inuidet ordinationi, & operi Dei ſui. Habito ergo iſto maledicto ternario, & Luciferina ſuper- bia, reſumendo peccatum irae, ſequitur ex concupiſcentia oculo- rum ſecundus ternarius maledictus, ſcilicet ira diſſoluens homi- 02= nes, Superbia vi- tae gignit ex ſe duus filias, Inuidiam C1. Iram. Concupiſren: Concupiſcen- tia carnis. 108 IOAN. WICLEF nes, Accidia ac Auaritia inde ſequens. Nam iracundus quem oportet fruſtrari a ſuo propoſito, tam mente, quam corpore hebetatur, & ſic oportet ipſum incidere in quartum peccatum Accidiae. Et cum deſyderium mentis neceſſario ſit circa aliquid oceupatiuum, fruſtrante primo ternario diabolico hominem a ſapida conſyderatione, vel concupiſcentia Dei ſui non ſupereſt, niſi vt virtus concupiſcibilis improuide circa temporalia euage- tur. Et ex iſtis & concupiſcentia carnis infertur tertius terna- rius maledictus, qui enim terrena ſic ambit, & deſyderat irra- tionabiliter illis vti, & fic incidit in gulam quo ad guſtabilia. Et cum otiatur a conſyderatione diuina, circa quam foret ho- mo naturaliter occupatus prorumpitur beſtialiter in ſenſibilia ſenſus tactus, & completur tertius ternarius maledictus, ſcili- cet Auaritia, Gula, atque Luxuria. Et ſic peccatum poſte- rius inducit ſororem ſequentem, ſicut crimina ſunt connexa. Et ſic in ſeptenario ſunt tres communicationes ternarii im- plicati. 6 38 3⁶ 26 66 ° 5 e CAPVT X. De Superbia. LITHIA. Conſydero quod ſecundum rationem diſparem, licet hominibus tractare de iſto ſeptuplici ordine peccato- rum. Incipiamus ergo a Superbia Cum ſecundum Ecoleſia- ſticum ipſa ſit initium omnis peccati, & in cœleſtibus ſpiritibus ab alto originem traxit. PHRO. Dicam breuiter in iſta materia & conſequenter de peccatis aliis, cum ſermocinantes ex gratia Dei & vfſu loquendi, poſſunt ſatis iſtam materiam dilatare. Verumtamen cum ſit ordo naturalis quattuor quaeſtionum, & in quaeſtione ſi eſt ſuperbia, non oportet hominem immo- rari. Videtur mihi expediens primo dicere, quid deſcriptiue ſit ſuperbia. Hoc enim facilitat ad cognoſcendum proprieta- tes ſuperbiae. & propter quod tales proprietates ſibi aceidunt, & loquor de fuperbia & peccatis caeteris, non vt dicunt de- fectus, vel peccata intellecta formaliter, ſed vt dicunt habitus vitioſos. Ab illis enim habitibus procedunt actus hominem contur- LIBER TERTIVS. 109 conturbantes. Dicitur autem ſuperbia inordinatus amor ex- Luid Ft ſu- cellentiae propriae. Deus enim amat propriam excellentiam, Perbia. ſicut & angeli ſuam. Homines etiam cum quibus eſt gratia amant virtutis excellentiam, vt poſtmodum ſunt beati, ideo ſubdolus & Pſeudis ſtatim obiiceret contra hominem, ſuper- biam taliter deſcribentem, quod eſt amor propriae excellentiae. eum Deus foret ſic ſumme ſuperbus. Intelligo autem per amo- rem non ſolum actum amandi, ſed habitum, quo ſuperbus in- clinatur ad zelandum pro ſuo ſtatu indebito. Et ſic oportet ſupponere, quod Deus ordinet omnia creata in ordine pulchro conſiſtere. Creatura autem rationalis, vt homo & angelus, infringit hunc ordinem in ſeipſa & aliis, cum ratione ſuae ex- cellentiae appetit inordinate, tam ſecundum intellectiuam po- tentiam quam volitiuam, in gradu incompetenti conſiſtere. Et diſtinguuntur ſpecies ſuperbiae, ſecundum quod inordina- tae potentiae appetunt malos fines, vt intellectiua potentia, quando appetit ſcientiam, vel finem alium inordinate, tunc dicitur ſuperbia interior. Vnde diabolus primo mentiendo ſuggeſſit fœminae. Nequaquam (inquit) moriemini, ſcit enim Deus, quod quocunque die comederitis ex eo, aperientur oculi veſtri, & eritis ſicut di, ſcientes bonum & malum. Ecce quod Deus dicit, morte moriemini, mulier dubitat ne forte moriamur, & diabolus mendaciter contradicit. Nequa- quam (inquit) moriemini, & ſuper hoc fundat originem fui mendacii a Deo procedere. Et in ſuperbia iſta ſcholaſtica, ſunt multi clerici occupati, cum facit multos languere, circa in- vtiles quaeſtiones, & in errores intellectus incidere, ex qui- bus cauſſatur error affectus & éxtrinſecorum operum ſatis late. Et vt dicit Metricus. Superbia intellectus in quattuor errori- bus eſt fundata Verſus. Ex ſe pro meritis falſe plus omnibus inflat. Quidam enim putant ſe habere excellentiam ex ſeipfis, Quidam ſecundo putant ſe habere bona naturalia de condigno. Quidam putant ſe habere bona aliqua, quae non habent. Et quidam quarto comparantes ſe aliis, falſe putant ſe alios ex- cellere. Et tota radix cuiuslibet ſpeciei ſuperbiae, ſtat in iſto, quod homo errat non credendo humiliter, quod quicquid ha-„ zis pe, buerit eſt a Deo. ktt ideo dicit Apoſt. 1 Cor. IV. Quid habes Rahir Kter- quod non ac cepiſti? Si autem ac cepiſti, quid gloriaris, quaſi bet in quo 3 non ſlat. 110 I1OAN. WICLEF non ac ceperis? Et ita defectus fidei ſoripturae, eſt cauſſa ſuperbiae, ſuperbia autem affectus conſiſtit primo in hypocri- Hipoeryfis e ſi, quae eſt peſſima ſpecies ſuperbiae, & religioſos noſtros 6165 biae, Heg, Ite- ſaepe conſequitur, cum non praeſumerent ſuperaddere tradi- Pei tiones ſupra Euangelium, quae communiter ſunt contrariae ra- tioni, niſi hypocriſi laborarent. Ideo falſe fingunt fratres & alii, quod habent regulam priuatam, quae in bonitate excedit regulam lIeſu Chriſti. Omne enim peccatum ſapit errorem, qui inpugnat primariam veritatem. Superbia autem conſiſtens in concupiſcentia oculorum inordinationem temporalium ſae- pe reſpicit, vt multi ſuperbi de affluentia temporalium inaniter gloriantur. Et ſuperbia circa bona carnis, reſpicit ſaepe inor- dinationem volitiuae potentiae, circa bona corporis naturalia, vt circa naturalem fortitudinem, circa corporis elegantiam, & circa ſimilia bona naturae corporeae. Originatur autem iſte error ſuperbiae, ſicut & caeteri, ex errore intellectus & fidei, quo credi debet, quod onmnia iſta bona ſunt a Deo, vt de datis iſtis ordinate proſit eceleſiae. Ideo dicit Apoſtolus, quod fi- cut membra humana corporis proſunt toti corpori ad implen- dum eius operationes vtiles, quantum ſufficiunt, ſic quaelibet perſona militantis eccleſiae, debet ſine praeſumptione, vel ni- mia replicatione actus reflexi ſupra ſeipſum quantum ſufficit, vel habet ex donis Dei prodeſſe eccleſiae, tunc enim debite ſeruit Deo, & ex omnibus viribus amat ipſum, cui repugnat, quod amat propriam excellentiam, niſi de quanto ſonuerint in ho- norem Dei, & vtilitatem eceleſiae. Et patet quomodo ſuper- bia extinguit bona gratiae, inficit bona naturae in anima, & omnino impedit profectum ſpiritualem, in quo viator creſce- ret, nam tam bona ſpiritualia, quam bona corporalia, ordi- nantur proficere viatori, quando ſeruando regulam naturae, ponit illa bona modeſte in opere. quia rebellando obſtinate in- Hexibilis eſt ad bonum. Et patet ex fide ſcripturae, exemplis naturalibus, & rationibus viuacibus, quomodo eſt ſuperbia reprobanda. & videtur quod ſuperbia, & omnia alia vitia ſunt connexa Nam quicunque inordinate amat bonum proprium, inuidet aliis, & iraſcitur in effectu. Et per idem eſt Accidio- ſus, Auarus, Guloſus, & Luxurioſus. Torpet enim in ſer- uitio Deo debito, & nimis inordinate appetit bonum proprium. Et LIBER TERTIVS. ITI Et ſie homo interior guloſe & falſe guſtat honorem indebitum. Et de ſpirituali luxuria patet, quod fornicatur a Deo turpiter cum ſe ipſo. 38688 36883 68385 S85 DBese ee See Eee eeee eee eee ees CAPVT KXKl. De Humilitate. ANAKEN. placet quod ſic leuiter & breuiter de Superbia te expediuiſti. Sed cum illi contrariatur Humilitas, rogo ve parum dicas de ipſa virtute, cum ſit contra Superbiam medici- na. Antidotum enim qua vitium eſt virtus contraria. PHRO. placet de virtutibus conformi via tranſcurrere. Sicut enim ſuperbia eſt initium peccatis aliis. Sic humilitas eſt aliis virtu- tibus fundamentum. Et hinc fuit Chriſtus (quia ſapientia Dei patris) in humilitate beatae Mariae virginis incarnatus. Vr patet Luc. I. Sicut enim Chriſtus non potuit ſuperbire, ſic non potuit ipſo eſſe humilior, cum ſit centrum toti humano generi, quo centro non poteſt eſſe inferius. Nam cum res al- ta, ſit eo inferior, quo centro propinquior, patet quod nemo poteſt eſſe Chriſto humilior. Ideo errant qui ponunt quod Deus poteſt ponere centrum mundi inferius quam eſt modo, cum ſic mundus rarefieret in infinitum, cum inferioritas non attenditur a mundi circumferentia, centrum mundi non foret inferius quam eſt modo, Et per idem ſi totus mundus conden- ſetur ad non quantum, per impoſſibile verſus centrum. Et eadem eſt ratio, poſito quod mundus fluctuaret, vel infini- tum quorſumcunque moueretur in vacuo infinito. Sicut ergo nemo poteſt intelligere quicquam baſſius quam eſt centrum, ſic nemo poteſt intelligere quicquam humilius quam eſt verbum. Ideo oportet quemſibet ſaluandum ſptrituale aedificium conſti- tuere in hoc centro, quia aliter non poſſet eius altitudinem eri- gere vsque ad coelum. Turrim, enim tam altam, oporter habere immobile fundamentum Sed ſecundum Apoſto. 1 Co- rinth HI. Fundamentum & Deſcribendo autem virtutem humilitatis conformiter ad praedicta poteſt dici, quod humilitas eſt 112 IOA N. WICLEF Quid eſt hbu- eſt amor ordinatus, in gradu debito ſibi perſiſtendi, qui amor militas. in Chriſto ſecundum eius humanitatem immobiliter perſeuerat. Alii autem vt ſibi in hoc conformiores ſunt, ſic ſunt & humi- liores, & ad apicem virtutum facilius attingendum promptiores. Et patet primo quomodo Chriſtus directe contrariatur diabolo, cum ipſe ſit ſumme ſuperbus, ſed Chriſtus ſumme humilis. Ideo ſi vis placere Deo, deſpicias ſuperbos, cogitatu animae atque vita. Talis enim domus non patitur ruinam a contrariis impellentibus vel procellis. Sicut enim oportet eſſe vnam ra- dicem vitiatam, a qua cuncta poſteriora crimina ſunt contra- cta, ſic oportet eſſe vnam radicem ſaluantem caetera, quae ſit Octo proprie- tates vere bu- milem conſe- quentes. plena virtute & gratia. Cum enim Chriſtus ſit Deus & homo, poſito quod aliquis ſit humilior ipſo, tunce foret in humilitate ſtandi in gratia fibi debita Chriſto conſtantior, ſed quid impoſ- ſibilius? Et patet ſecundo, quod humilitas non coniiſtit in vo- luntate inferius perſiſtendi, cum Chriſtus ſumme humilis vult eſſe altiſſimus in bonitate humani generis, cum homo vt hu- milior eſt ad ſeruiendum Deo promptior, & vt ſic ſe clarius conſyderat eſſe miniſtrum Dei. Sed & ſie eſt Chriſtus humi- lior, quia ad ſeruiendum Deo & eccleſiae promptiſſimus. Et poſſunt probari octo proprietates, quas Lincolenn. declarat eſſe, vere humilem conſequentes. Humilis enim ſecundum fidem Euangelii Lucae XIII. recumbere debet in nouiſſimo lo- co, hoc eſt in loco humillimo, atque ad ſeruiendum Deo promptiſſimo. Non enim intelligit Chriſtus de loco corporeo, quia ſic foret praeceptum ſuum ſuperfluum ſolum vni conue- niens. Ideo certum eſt, quod Chriſtus non loquitur de nuptiis, vel prandio corporali, ſed de ſpiritualibus nuptiis, quibus in- uitamur ad conam nouiſſimam, in quibus homo, cui non ſit reuelatio, debet ſe reputare abiectiſſimum eſſe ſaluandorum. Non tamen debet hoc credere, cum ſaepe ſit falſum, ſed de- bet ſperare ſe eſſe ſaluandum, & de nullo ſaluando putare, quod ſit Deo abiectior, quam ſit ille. Aliter enim ſine eui- dentia recumberet in loco nimis alto. Et ex iſto patet tertio quod Deus neminem eligit in praelatum, niſi ſit ſubiectis ſuis humilior, quia Deus neminem eligit in talem, niſi ſit virtute habilior, & per conſequens humilior. Quicunque enim eſt humilior, eſt Chriſto propinquior. ideo humilitas, & caeterae virtu- virtutes non ſolum quo ad ſpecies, ſed quo ad gradus laudabi- les ſe ſequuntur. Et haec ratio, quare ante dotationem Caeſa- Aute dotatio. ream ſeruabatur regula Apoſtoli. Quod nemo ſumat ſibi ho- norem niſi &c. Non enim video quin aſpirantes in eco Primatum, vel quicunque de priuatis ordi 33 πιεμ 1 . „dm r6/ 6 Inibus ab humilitate vitae apo/ deficiunt, & per conſequens a virtute, quia vel ſunt ſtulti, vel loram. K 11t0 reputant ſe ſubditis digniores. Si enim propter excellentiam bonoris ab homine, vel propter lucrum temporale hoc appe- tunt, tunc indubie ſunt culpandi, cum amor Dei & humilitas & per conſequens virtus poſtponitur, & bonum temporale ni- mium ponderant. Sed quae maior ſiulticia in amore? Et ex iſtis patet, quod electiones hominum vt plurimum ſunt iniu- ſtae, quia ſi electus non ſit humilior, iniuſte eligitur, & hoc in maiori parte euenit, cum humilior hodie reputatur indignior. Et patet, quod in electionibus humanis & priuatis religion bus communiter contenditur contra Deum, quia quod diſcernit eſſe faciendum, tanquam indignum poſtponitur, & ſecundum iudicium hominum quod Deus deſpicit, ponderatur. Et haec eſt vna ratio quare religiones priuatae communiter ſunt per- plexae Et ſi obiicis, quod humilior eſt communiter ignoran- tior, & ad regendum ineptior, ſed cum auſterus & prudens debet eligi, vt praeſit humilibus, videtur quod regula non eſt generaliter obſeruanda, ſcilicet, quod humilior ad praeeſſen- dum eſt aptior. Iſte autem obiectus eſt diabolicus, vel mun- danus, cum ſupponit illum eſſe praeeligendum, quem mundus vel lucrum temporalium praeacceptat. Ex quo indubitanter conuincitur, quod communitas haec ſentiens, plus appraetiat vitam humanam, vel laute viuere, quam viuere virtuoſe. Et haec eſt maledicta religio, cum bene eſſet illi, cum quo foret a tali ordine diſpenſatum. Et illud quod obiicis, quod calli- dior, qui vocatur ſcientior, foret ad regendum diſp ſitior, & bene perſonatus virilior, foret pro acquirendis poſſefſionibus mundo coaptatior, reuera accuſas talem priuatum ordinem, & doces acceptandum Chriſti ordinem praecellentem. Si autem ſeientia inflat, etiam in natura ſua laudabilis, & quanto magis Vulpina calliditas? Et ſi ſecundum reputationem humanam, grauidior atque auſterior plus laudetur, ideo debet eligi in prae- latum, vbi eſt fides ſeripturae, & virtutis praeeminentia ſuper iſta? 114 IOA N. WICLEF iſta? ideo indubie tales incidunt in illud vae propheticum Eſaiae X. Vae qui dicunt malum bonum &c Et patet cum ra- tio & inclinatio mundi deſtruunt hos ordines, quod bonum eſ- ſet ipſos ceſſare, & ſecundum purum ordinem Chriſti regulari. Vnde pro ſententia iſtius religionis, in humilitate fundatae, no- tandum eſt verbum Chriſti Matthaei XVIII. diffinientis & ſe- dantis diſſenſionem inter diſcipulos, quis eorum videretur eſſe maior. De qu contentione Lucae XXII. Et reſpondentis ad quaeſtionem, quam diſcipuli quaeſierunt. Quis putas eſt ma- ior in regno cœlorum, aduocans (inquit) Ieſus paruulum &c. vbi patet luce clarius, quod Chriſtus loquitur de paruulo vere — ſermone. Ouis vere di- humili in ſua reputatione. Et iterum, quod talis humilior eſt itur paruus, in regno cœlorum maior, vt Chriſtus dicit tam opere, quam Ex quibus videtur, cum maior in regno cœlorum debet ideo praeeſſe, ſecundum Dei arbitrium, quod praelatus & praepoſitus qui communiter ſecundum homines praeferun- tur, non fſunt de regno cœlorum, ſed de regno regis ſuperbiae. CAPVTL XII. De Inuidia. Arrryra Videtur mihi, quod iſta ſententia ſpecialiter (quia alludit fidei ſcripturae) debet eſſe fideli ſapida. Sed rogo proſequere cœptum ordinem conſeruando. Ex quibus videtur, quod debes tractare de vitio inuidiae, & de ſibi oppoſita chari- Quid ſit In. tate. PRRON. Placet de iſto ordine, & primo videtur, quod mucia. Inuidia ſit inordinatus appetitus volendi malum alteri. Et in- telligo de malo damni, non de malo pœnae, cum Deus ordi- natiſſime appetit hoc malum eſſe damnatis. Nee videtur iſta deſcriptio Inuidiae eſſe laudabilis, quae imponit Augu. ſcili- cet quod inuidia ſit dolor de alieno bono. Non autem opor- tet, quod ſit dolor de fœlicitate alterius, quia tam praeſcitus, quam diabolus inuidet ſibi conſimili, cui non ineſt fœlicitas, ſed inuidet, quod tam miſericorditer eſt cum illo. Similiter non eſt ratio quare inuidia foret deſcriptiue dolor de fœlicitate aliena, quin 2LIB E R TKERTIVS. n5 quin per idem & euidentius foret gaudium de damno alterius, & ſic Inuidia foret tam dolor, quam gaudium. Et cum illa ſint contraria, & non relatiue oppoſita, contraria forent de ſe re- ciproce praedicata, & ſic idem homo poſſet eſſe ſimul beatus plene, & damnatus miſerrime. Quamuis enim Chriſtus ha- buit ſimul dolorem & gaudium, hoc tamen fuit de diſparibus obiectis, & vt placet multis, ſecundum diuerſas potentias in- tellectus. Similiter quam extenſa eſt charitas, tam extenſa eſt Inuidia ſibi contraria. Sed charitas ſe extendit ad diligendum Deum & proximum, ergo inuidia ſe extendit ad appetendum malum Dei & proximi. Et ſic poteſt dici, quod ex inordinato amore propriae excellentiae, pullulat inordinatus amor, vel appetitus mali alterius. Quamuis autem Deo non poteſt in- eſſe malitia, tamen inuidus appetit implicite, quod Deo inſit malum, cum appetit virtutem communicationis diuinae defi- cere Ideo inuidia dicitur ſecundum quandam proprietatem, peccatum eſſe in ſpiritum ſanéctum. Sed arguitur communiter contra genus Inuidiae. Nam ſupponitur, vt per ſe notum Phi- loſophis, quod nemo quicquam appetit, niſi ſub ratione boni, vel apparentiae quod ſit bonum, ſed non poteſt apparere ho- mini vel demoni, quod ſit ſibi bonum malum alterius, ergo nemo poteſt ſecundum iſtam rationem appetere malum alteri, & per conſequens non poteſt alreri inuidere. Sed hic commu- niter dicitur, quod minor eſt falſa, cum tam diabolus quam inuidus ex innata malitia delectatur de malo alterius, & per conſequens apparet ſibi eſſe bonum delectabile, & ſic bonum. Eſt autem error in quocunque inuido ſecundum intellectiuam potentiam. Et ſic omnis talis malus eſt ignorans, cum tam bonum vtile, quam bonum delectabile deberet eſſe, quod alter careat tali damno, vt communicatio boni proſit diſpoſitis. Vnde hoc gaudium inuidi, eſt paſſio ſpiritualiter phrenetici at- que diaboli, cum gaudet de hoc, vnde rationabiliter eſt dolen- dum. Cum Apoſt. dicat Corinth. XII. gaudere cum gaudenti- bus &c. Diabolus autem deſperans bonum alterius ſibi profi- cere, ſuperaddit inuidiam, volens inordinate tale bonum non eſſe, & ſuperaddit malitiam appetens illud bonum deſtruere. Et ſic videtur mihi, quod ſpecies inuidiae, capi poſſunt penes diſtinctionem obiectorum, ad quae inuidia terminatur. Et hoc P 2 vide- I16 1IO AN. WI CLE F videtur conſonantius dictis ſuperius, quam diſtinguere inuidiam in haec duo genera, in gaudium inordinatum de alieno malo, & dolorem inordinatum de alieno bono. Poteſt autem dici, quod ſpecies peſſima inuidiae, eſt inuidia, qua creatura inui- det Deo ſuo. Ula enim ſpecies habet modum peſſimum, ma- Peſſma ſpe- Xime ingratum & minime fundatum in apparentia rationis. cies inuidige Et ideo vocatur ſpecialiter peccatum diabolicum. Sicut enim Tkta“ t. inuidia diaboli, mors intrauit in orbem terrarum, ſic impoſſi- bile eſt quenquam inuidere alteri, niſi primo omnium inuideat Deo ſuo, ſed in iſto grauatur difficultas praedicta. Nam nee homini nec angelo poteſt apparere, quod Deo inſit malum, vel quod a bono priuetur, quomodo ergo poteſt in cogitatione huiusmodi delectari, cum nemo poteſt delectari, niii in illo quod poteſt intelligere. Sed iuxta dicta, nec Deus nec crea- tura poteſt intelligere hoc, quomodo ergo poteſt in hoc irra- tionabiliter delectari, vel hoc apparere fibi bonum delectabile. Hic ſupponendo praedicta de intellectione vt firma, videtur mihi quod tam apparentia quam inuidia, poteſt terminari ad aliquid indirecte, vt nemo vult nec poteſt velle, aut intellige- re directe, quod Deo inſit malum culpae, vel pœenae, vel damni, vel quodcunque fingibile, ſaltem ſecundum deitatem, quia nec creatura, nec Deus poteſt hoc intelligere. Creatura tamen poteſt ad tantum cœcari, quod intelligat, ſic ego volo quod Deus non taliter honoretur, vel quod fibi non inſit iu- ſticia, vel noticia malefacti, quia ſi ſic, non foret pro quo- cunque delectabili cruciandus. Sed quamuis homo, vel dia- bolus poſſunt intelligere ſic erronee, cum nec ſua intellectio, nec apparentia terminatur ad rem apparentem, vel intellectam extra ſignum. Ideo ſicut falſum eſt, quod intelligo meliorem Deum, quam eſt Deus noſter, quamuis intelligam iſta ſigna, ſic falſum eſt quod intelligo, volo vel appeto quod Deus igno- rxet peccata mea, quod non ſit iuſtus, vel criminis punitiuus, quamuis velim vel appetam ſic fub iſtis ſignis, & ſic quilibet inuidus vult implicite vel indirecte, & non poteft ſic extra figna intelligere, vt quaecunque vult quodcunque peceçatum culpabile, & ſecundum ordinem culpa dignum, ipfe inuidet implicite Deo fuo, quia appetit peruerſe finem aliquem, quo fine ſine culpa completo ineſſet modus peſſimus Deo ſuo, imo Deus LIBER TERTIVS. ny, Deus de facto non foret iuſtus vel Deus, & cum talis volitio ſit iniuſtiſſima, patet quod radix peccati inuidiae multipliciter eſt peruerſa. Non enim video quomodo poteſt quis peccare actualiter, niſi implicite peccet inuidia. Et patet quod vaga cogitatio & impoſſibilis eſt periculoſa viantibus cum ſuper tali cogitatione falſa, poſſet homo faciliter figere appetitum, & ſic ſeipſum indiſponere ad dieendum illam partem orationis domi- nicae. Fiat voluntas &c. Et de talibus vanis interpraetationi- bus ex imaginatione indebita procedentibus quamuis finis pro- pter quem talia appeto, ſit laudabilis, timeo mihi in tantum. Scio enim quod debeo intellectum & cogitationem meam ad Deum, & ſuam veram fabricam terminare, & non in talibus imaginationibus impoſſibilibus euagari. Et quo ad omnia fu- tura quae deſydero ad volitionem & ordinationem diuinam ipſa humiliter terminare. Et ſic per errorem in cognitiua poten- tia, ſeductor diabolus errores peccati in potentia volitiua calli- diſſime introducit. èsä CAPVT XlII. De Charitate. AriruIa. Quamuis iſta ſint breuiter dicta, & quo ad ſer- mocionantes nimis ſubtiliter. Verum tamen placent mihi, cum faciliter poſſum applicare exempla naturalia & ſcripturas, ad deteſtandum hoc vitium. Sed rogo dicas parum de Chari- tate, quam dicis huic peccato opponi contrarie. Videtur ta- men mihi mirabile, cum charitas & gratia conuertuntur. Quodcunque autem peccatum directe contrariatur gratiae, & per conſequens charitati, quomodo ergo inuidia haberet ſpe- cialiter Ccharitatem fibi contrariam? PHRONE. Dictum eſt tibi ñi recolis, quomodo volumus tractare de virtutibus & vitiis, & non formaliter de peccatis. Dictum eft tibi etiam, quod pec- catum non contrariatur alicui virtuti, cum ſit defectus, & non aliqua creatura, ſed modo ſuo opponitür cuicunque vir- tuti, cum extinguit charitatem, Virtutem, & gratiam in com- P 3 muni. 1II8 IO AN. WI CLEF Duplex Cha- Mmuni. Et dictum eſt tibi tertio, quod duplex eſt Charitas, ſi- ritas. ue gratia, ſcilicet in creatore qua denominatur gratificare. vel diligere creaturam, & illa charitas in deitate eſt aeterna, & in Chriſto perpetua. Iuxta illud Hierem. XXXI. In charitate perpetua dilexi te & attraxi te miſerans. Si gratia vel charitas in creatura intellectiua vocatur denominatio, qua ipſa dicitur gratà vel chara. Et eſt duplex, ſcilicet praedeſtinationis, vel finalis conſumationis, qualiter ſolum praedeſtinati ſunt Deo grati vel charl. Et alia eſt gratia vel charitas ſecundum prae- ſentem iuſticiam, qua rationalis creatura diſponitur, & eſt ad modicum tempus chara Deo, & illa eſt ſatis fluxibilis in vian- te Et nota quod propter aſſiſtentiam vel deficientiam talis gratiae, Deus non magis vel minus afficitur creaturae, cum ſemper vult praedeſtinatos ſuos habere gloriam ſempiternam, vt tantum dilexit Petrum, Dauid, & caeteros quando grauiter peccauerunt, ſicut quando modo in patria ſunt beati, quia tam firmiter voluit ipſis tantum bonum. Verumtamen ſicut non voluit ipſos tunc habere tantum bonum, ſic poſtmodum ita In Deo tam Odit illam in diſpoſitionem, quia taliter peccauerunt. Et ſic rz⸗ Mun in Deo tam amor, quam odium ſunt aeterna, & ſic Deus in aetenng infinitum odit plus praeſcitos, etiam exiſtentes in gratia ſecun- dum praeſentem iuſticiam, quam praedeſtinatos & criminoſos, quos diſpoſuit ad patriam. Et ſic quamuis Logicus dicat, quod Deus odit bonos in patria, quia propter indiſpoſitionem prae- teritam quam habuerant cum peccauerunt, non tamen odit eos ſecundum diſpoſitionem, quam nunc habent in patria. Et ſic communiter intelligitur, quod Deus odit beatos, hoc eſt pro- pter diſpoſitionem qua beatificantur, quod eſt impoſſibile. Videtur tamen mihi, quod charitas poteſt intelligi communi- ter, quia intellectualis creatura dicitur chara Dei, & ſic non video quod talis charitas contrariatur inuidiae, ſpecialiter & directe, ſed potius vitio in communi, Secundo modo intelligi poteſt charitas appropriate & ſpecialiter, ſecundum quod de- nominat creaturam rationabilem charum habere quicquid Deus ordinat n aliqua creatura, & ſic poteſt dici, quod charitas & inuidia ſunt directe oppoſita contraria. De charitate autem dictum eſt tibi ſuperius, vbi tres virtutes theologicae ſunt de- ſcriptae. Apoſtolus etiam 1 Corinth. XIII. ponit breuiter nul. chre LIBE R TERTIVS. 119 chre conditiones ſedecim Charitatis, ſed vt habeam verba bre- uia & hoctatoria, ſtudeamus, quod totam vitam noſtram du- camus, & omnia opera noſtra ad honorem De faciamus, & tunc indubie in charitate facimus omnia facta noſtra, & pleni- tudo legis eſt talis dilectio. Et vt dicam particularius, quo- modo debemus facere ad honorem Dei quicquid fecerimus, vi- deamus legem Dei, & ſpecialiter decalogum ac Euangelium, & obſeruemus illam in vita tam opere, quam ſermone. De- Quomodo lex fendamus illam contra Antechriſti diſcipulos, hortatione ſuaui, de de⸗ . .1 . 12 7 7. oratione humili. & operatione laudabili vsque ad mortem.ndende Jec video, quomodo maiorem charitatem poterit quis habere. Nec video, quin quilibet Chrifſtianus tenetur ad iſtum gradum charitatis, ſaltem implicite ad ſenſum aliquem ſeparare. Sed vt dicit Euangelium, refrigeſcet charitas multorum, quod in diebus nouiſſimis ſatis claret, cum multi ſunt leges domini im- pugnantes, & pauci eam debite defendentes, ſed ſcripta Papa- lia, ac religiones priuatas longe amplius ponderantes, Et cum in eadem damnatione ſint omnes, qui illis aliquo ſex modorum conſenſus conſentiunt, patet quod pauci ſunt in ſtatu aliquo viatorum, quin proprer carentiam iſtius charitatis, niſi reſipi- ſcant, finaliter ſunt damnandi. Cum autem charitas ſit pa- tiens & benigna, ſecundum Apoſtolum 1 Corinth. XIII. diſpo- namus nos ad patientiam vsque ad mortem, & ſeruemus con- tinue benignitatem charitatis, ſi forte Deus vult peccatori mi- ſereri, & conuertere eos ab inſania, qua nunc turgent, & ſemper recolamus, quomodo Prophetae in lege veteri, & quo- modo Chriſtus in lege gratiae. & chariores eius diſcipuli in cauſſa iſta ſpecialiter ſunt occiſi, & nunquid nos meliores ſu- mus illis praedictis patribus? Aut nunquid totum Dei prae- mium exhauſtum? Fides autem noſtra docet oppoſitum. Et breuiter non conſydero, quomodo quis delectabilius, aut iu- cundius poſſet mori. Cum ergo ſumus certi de morte, & de Pœna vaecordiae, obſeruemus fidem ſpem, & charitatemn „ & operemur bonum dum tempus habemus. Cum fides ſcriptu- rae docet Ezech. XXXIII. c. quod ſpeculator eſt quicunque, cui Deus dat noticiam legis ſuae, & a quocunque tali vult acu- te acquirere rationem & computum, quomodo vſum talenti talis, ad vtilitatem eccleſiae expendebat, & deſidia ac negli- gentia 120 IO A N. WICLEF gentia in iſto articulo facit multos praelatos eccleſiae & ſcho- TLaſticos condemnari. Ideo rogemus Deum obnizxius, quod iſta ſententia ſtabiliter obſeruetur. Scimus quidem, quod nimis aulti praelati caeſarii peccant in ignorantia legis Dei, nimis multi ſcholaſtici peccant in vaecordia, non ex Charitate debita perſeueranter iſti maliciae reſiſtendo. Et nimis multi peccant in Inuidia ob defectum benigni & ſuauis modi, & ordinis Charitatis. 9 9 9 e e A A CAPVTL XIV. De Ira. A LITHIA. Video & conſydero, quod iſta ſententia ſit deuo- tius & humilius proſequuta, ſed obſerua ordinem conſi- milem de Ira, & eius oppoſito, quem in viciis & virtutibus ſuperioribus obſeruaſti. Sed miror in primis, quomodo ira quaedam dicitur eſſe licita, vt ibi. Neque in ira tua corri- pPias me. Et ita videtur quandoque capi in bonum, ſed de In- uidia hoc non lego. PHRONE. Obſeruabo libenter ſententiam quam iniungis, ſed quo ad obiectum tuum literalem, conſy- dero ſecundum Logicos, cum nomen ſit vox ſignificatiua ad placitum, quod non oportet multum ſolicitari, quare nomina Superbiae, Inuidiae, & Irae, ſignificant tam diſpariter ſenſus ſuos. Licet enim imponenti terminos vti ipſos ad actus lici- tos atque illicitos deſignandum. Caue tantum de Grammati- corum figura, quam ipſi vocant Antropoſtpatos, quando hu- mana paſlio, vel proprietas Deo tribuitur, quod in omnibus illis vtamur regula Auguſt. tollendo illud quod ſimpliciter per- fedtionem ſignat, & Deo noſtro perfectionem huiusmodi re- ſeruemus. Illud autem quod notat imperfectionem appropria- tam creatura. loquendo de Deo penitus ſubducamus Ideo tum in furore tum in Ira ſunt aliquae motiones iratorum impe- tum deſignantes. Et quaedam proprietates analogicae, quae Deo poſſunt competere, ſubducamus primas, & alias ſeruemus ad hunc ſenſum, quod Propheta rogat Deum ſuum, ne in fu- xore ſuo in die nouiſſimo, quando arguet acute ad regulam auſtere, I. IB ERTERTIVS. 121 auſtere, damnet, vel puniat ſuam miſeram creaturam, neque in via antecedenter ad furorem illum corripiat fratrem ſuum, & illum finem cum ſuis mediis, debet viator quilibet impreca- ri. Poteſt autem dici, quod deſcriptiue vitium Irae, eſt inor- Ira quid ſit. dinatus appetitus animi ad vindictam de creatura Deum exe- quendum, per hoc autem quod eſt inordinatus appetitus patet, quod Deo non poteſt competere, ideo furor quo in die iudicii magis ſaeuiet. nec ira Dei, qua gratioſe & modeſte capit vin- dictam de hoſtibus, non poſſunt deſcriptioni huius vicii ſubia- cere, ſicut nec ira Moſi pro idolatria populi, aut alterius ſan- Cti Dei dum ſeruat ſe iraſcendo in limitibus rationis, ad quod multum valent cauſſa vindicandi Dei iniuriam, & modeſtia proſequendi vindictam ad regulam, ſecundum quod expedit eccleſiae illam capi, ad quod requiritur ſpeciale conſilium Dei noſtri. Vnde ira ſic ebullit de peccatis prioribus, cum pecca- tor ſuperbierit modo dicto, non ſolum dedignatur de proximo, ſed inuidet, quod approximat bono ſuo, & vltra machinatur, quomodo de bonitate proximi poterit vindicari, & in illa ebullitione virtutis iraſcibilis, cor & membra corporis com- muniter agitantur. Et illius Irae nominat Chriſtus tres ſpecies Matthaei V. Omnis (inquit) qui iraſcitur fratri ſuo. &c. Ille Tres ſpecies autem ad ſenſum Euangelii iraſcitur fratri ſuo, qui contra illum 'rae. irrationabiliter in animo eſt commotus, & ſiue fuerit haec bre- uis commotio, ſiue diuturna, ſiue cum ſignis extrinſecis, ſiue fuerit irrationabilis commotio animi, ſiue illis dicitur ira ſub- iecta Dei iudicio ad vindictam. Vnde legitur Matth XII. de Chriſto, qui non potuit ita iraſci, arundinem quaſſatam non Iraſci fratri confringet, & linum fumigans non extinguet, donec eiiciat 7“i St. ad victoriam iudicium. Per arundinem intelligunt quidam ro- buſtos de ſeipſis inaniter gloriantes, tales enim ſunt vacui a Arundo gquaſ gratia, vt baculus arundineus plenus poris, ille autem confrin- Iata. git iſtam arundinem, quae dat ſibi occaſionem ad irrationabili- ter iraſcendum. Per linum fumigans intelligunt quidam debi- Linum fumi- les virtute, qui ſecundum aliquem gradum charitatis ſapiunt & gans. diligunt legem Dei. TLalem autem harundinem ſiue linum non confregit Chriſtus, nec extinguit, ſed potius in virturibuis vi- gorauit. Et propter iſtas rationes conuincit Chriſtus, & ſpe- cialiter in die iudicii per ſingulos inimicos. IIlle autem in ſe- cundo Raeba. 122 IOA N. WICLEF cundo gradu dicit fratri ſuo Racha, qui eum ira prorumpit in verba deriforia. Racha enim interiectio eſt deridentis, & de tali confulunt boni angeli, ſi erit propter vehementiam ira- cundiae condemnatus. Sed in tertio gradu ille dicit fratri fatue, qui cum ira animae prorumpit in verba contumelioſa, fcanda- loſa proximi vel blaſphema, & talis eſt reus gehennae ignis, ex Belluvs, Odi- um Momäüci diunm, Rapina, ex ira pullu- ant, follis verborum cum actu animae. Et ſi in verba non prorum- Pit, multo magis qui ex ira gignit odium perſeuerans, & iacet Vt lupus rabidus, quomodo inopinate nocebit proximo, tan- quam antiquus diabolus iratus inſidiis de irata malitia ſe occul- tans. Et patet vitium Irae poteſt diuidi in ſuas Ipecies, ſecun- dum eauſſas, quibus quis irrationabiliter iraſcitur fratri fuo, vt Vnus iraſcitur propter detentionem rationalem terrenorum, quod eſt irrationabile, eum medium aliud fubfit, per quod temporalia ſunt debite acquirenda. IIle etiam qui propter ra- Pinam, vel detentionem indebitam temporalium iraſcitur fra- tri ſuo, eſt rationabiliter culpandus, cum alia rationalis via fubſit. Et multo magis eſt ille iracundus culpandus, qui pro- pter bonum gratiae vel naturae iraſcitur, quia talis iraſcitur & inuidet Deo ſuo. Et ex vitio irae fructificant bellum, odium, homicidium, rapinam, & caeterae iniuriae infinitae, quia tunc fortificata fuit mater. Superbia, & accenſa inuidia atque ira, abutitur viribus naturalibus hominis, quousque fiat natu- ra debilis, & in ratione animae excœcatus. Poſſunt autem ra- tiones multiplices hoc vitium deſuadere, ſpecialiter cum omnes debemus eſſe fratres in domino, & in via ad patriam profice- ge nobis ipfis. Sed Iracundia nobis, quo ad communicatio- nem iſtam fraternam, magis obeſt, cum ira extinguit charita- tem, diſſuadet rationem, & omnino impedit itinerationem ad patriam. Et hinc Gen. XII. dixit Ioſeph fratribus fuis, Ne ira- leimini in via. Et ſic loſeph noſter qui eſt Chriſtus in Euange- lio prohibet iram iſtam. Cum ergo talis ira indiſponit animum, impedit opus proficuum & omnino habilitat ad diuinum iudi- tium ad damnandum, & per confequens ſpohat diuinum ha- bitaculum, & praeparat ad hoſpitandum maximum inimicum. patet quod ratio conuinceret, quod a tali iracundia ſit ceſſan- dum. Sunt autem rationes aliae, & exempla tam naturalia, quam etiam ex ſcriptura, ex quibus fortificari poteſt in ſen⸗ entia. LIBERTERTIVS. 125 tentia. Quid enim plus conturbat iuuamen naturae & gratiae, quam quod viator qui debet pro opere & mercede magis ne- ceſſariis laborare, ſit a fratre ſuo qui ipſum debet in eodem iu- go iuuare diabolice impeditus? N Ne ee eeee enn e een CAPVT XV. De Patientia & Mititate. AX”* TTHIA. Cum virtus ſit vitio ſibi oppoſito antidotum ſpe- ciale. Rogo quod dicas de patientia, vel etiam mititate. Multi quidem videntur contendere, quae virtus ſit Irae con- traria. Et videtur quod mititas, quia irati eſt paſſionibus ani- mi perturbari, & in verba inordinata prorumpere. Sed miti- tas ſedat vtrunque, ideo videtur eſſe vitio irae directe contra- ria. Vnde Matth. V. Vbi veritas dederat legem ſuam dicitur. Beati mites, quoniam ipſi poſſidebunt terram. Nam circa temporalia, vel bona fortunae iraſcuntur mundani communius, cum tanquam pueri vel ſtulti appretientur plus bona minima, quam bona maxima, vt gratiam & virtutes. Ideo pro illis pugnant communiter & contendunt. Ad denotandum autem quin mititas & non Ira diſponit ad illa. Dicit Euangelium non quod iracundi ſed mites poſſidebunt terram. Licet autem fe- roces bellantes videantur quandoque habere ſeculare dom nium, cum videntur habere ſecundum ſtultorum iuditium & non habent. Vnde Matth. XII. de Chriſto legitur, quod non con- tendet, nec clamabit, neque aliquis audiet in plateis vocem eius, hoc eſt vocem iracundiae, cum legem domini ſaepius praedicabat. Nec didici vbi in Euangelio fuit contentio, vt lis legis humanae audtoriſata, niſi vt loquar Ironice, quod Chriſius, qui dedit exemplar omnium faétibilium non conten- dit. Docuit enim tam conſtantem mititatem, quod conſulit Matth. V. Vt qui vult tecum iuditio contendere, & tunicam tuam tollere, praebe ei & pallium. PRRoO. In proſequendo ordinem quem incoœpi, non videtur mihi vtile tractare ſolicite, quae virtus cui iſtorum vitiorum directe & plene opponitur, Q2 cum 124 1OAN WICLEF Patientia & cum tam virtutes quam vitia ſint connexa. Et vnum vitium mititas oppo- ſecundum vnam rationem virtuti opponitur, & aliud ſecun- vr „* dum aliam, ideo poteſt dici, quod vtraque iſtarum virtutum Marier. opponitur vitio Irae, ſecundum diſparem rationem. Hoc ta- men tenendum eſt, vt fides quod Chriſtus ſecundum omne genus virtutum, fuit ſumme vt fons plenitudinis virtuoſus, & per conſequens non fuit ſecundum aliquem gradum peccatoò iracundiae irretitus. Vnde de illo teſtatur Petrus. 1 Petr. II. Chriſtus paſſus eſt pro vobis &c. Et maiorem mititatem ne- mo poſſet oſtendere, quam quod perſona omnipotens, quae leui cogitatione poſſet omnes hoſtes ſuos ſi vellet proſternere, eorum iniurias tam verbo quam opere, ita humiliter ſufferebat. Nec dubium quin cauſſa, quare ſic fecit fuit, vt daret exem- plum poſterioribus membris ſuis, vt taliter patiantur. uae patientia, plus floruit in ſuis Apoſtolis & charioribus diſcipu- lis, nunc autem quaſi omnino alienata eſt haec Chriſti imita- tio, quia lex eius & ſuum conſilium quaſi totaliter exulauit. Vnde ipſe prophetans illud exilium narrat ſuis filiis, quomodo praelia & opiniones praeliorum ſunt multipliciter audituri. Et tamen iſtis non obſtantibus religioſi priuati, qui videntur eſſe aliquid, dicunt tacite quod obſeruant legem Euangelii, & do- cent illam efficaciter, etiam diligentius & ſubtilius quam fece- runt apoſtoli. Sed factum iſtorum hypocritarum, docet mani- feſte ſuum mendacium. Quaecunque ergo virtus, quae tem- perat hominem ad mitigandum paſſliones iracundiae, poteſt di- ci ſibi oppoſita, ſiue fuerit patientia ſiue mititas, vel alia virtus nominanda. Vnde patientia vocatur virtus cum tranquillitate Patientiæ & animae iniurias tolerandi. Et mititas vocatur virtus, a vindi- mititas quid Catione illicita proprie iniuriae abſlinenidi. Et vtraque oppo- ſane. nitur iraecundiae. Et poteſt diuiſio harum virtutum capi penes cauſſam & pœnam iniuriae patiendi, vt aliter paſſus eſt martir immediate pro Chriſto, & aliter iniuriatus a proximo. Omnes tamen qui patiuntur virtuoſe ab aliquo, patiuntur pro amore Chriſti, & defenſione paſſiua ſuae iuſticiae. Latrones autem Paſſo latro- ſecundum Auguſti. & alii malefici durius patiuntur, quibus num quando cum cauſſa non valuit, ideo non ex hoc ſolummodo ſunt lau- "ſt luudabilis., dandi, ſed aſſiſtente contritione operis perpetrati, & durante vsque ad finem vitae, videtur mihi quod laudabiliter finiunt vitam LIBER TERTIVS. 125 Vitam ſuam. Sed raro hominibus in ſcelere induratis, hic finis euenit & moueret multum ad deteſtationem peccati iracun- diae, & conſeruationem patientiae, quod videtur iratum in Dei dominium blaſphemare. Deo quidem eſt proprium de in- Iratus in Dei iuriis commiſſis in eum taliter vindicare, ideo quicunque vi- dominium tioſe prorumpit in iram, praeſumit vindictam quae Deo eſt laſphbemat. propria, & per conſequens ſic blaſphemat. Ideo ait fides ſeri- pturae. Mihi vindicta Fides etiam de Dei omnipotentia mone- ret ſuos filios ad hoc idem, cum ex fide credimus, quod ex Dei omnipotentia ſubterfugi non poteſt quaecunque iniuria, quin a Deo ad regulam vindicetur. Fides etiam docet Dei filios, quod humiliter reſeruando Deo vindictam, poteſt ini- mici crudelitas mitigari. Et quomodocumque ſit de hoc, certi ſumus ex fide, quod patiens non poteſt a praemio largo defi- cere, ideo tam ratio quam fides Kuangelii, condamnant tali- ter iracundos. Et hinc Chriſtus docet ſuos apoſtolos. Luc. XXI. In patientia (inquit) veſtra. Nemo enim ſedet ſecu- rus in vita beata, quod ſonat verbum poſſidendi, quam illi qui pro Chriſto mortem humiliter patiuntur. Hli autem qui con- cedunt, qui pugnant, vel ſubterfugiunt hanc patientiam, vae- corditer fini ambiguoſe exponunt. Et ſie exemplum, ratio, & autoritas, animarent fidelem ad ſe exponendum martirio, ſed diabolus tantum excœcat homines amore carnis & ſeculi, quod vix vnum inuenies, quin praeuaricetur in primum man- datum decalogi, Sciunt enim pro leui bono fortunae, vel ſe- culari dominio, ſuam iniuriam vindicare, ſed pro vindicanda Dei iniuria ſunt vaeoordes, cum minus pauci audent Dei in- iuriam ſecundum fidem, alias legem ſcripturae, Antichriſti diſcipulis reſerare. Quomodo ergo tales vindictam caperent pro Dei iniuria, vel pro defenſione iuſticiae paterentur? Ideo cum omnes viantes debent eſſe Chriſti milites, Patet quam multos eorum vaecordia condemnauit, cum timor amiſſionis temporalium, amicitiae mundanae, & timor fragilis boni, cor- poris, nimis multos faciunt infideles, vel detegendo cauſſam Dei, vel ſtando pro iſta viriliter, vel mortem ſi oporteat pa- tiendo. Vnde Luciferina eſt excuſatio, qua hypocritae mo- derni dicunt, quod non oportet hodie, ſicut in primitiua ec- cleſia pati martirium, quia nunc omnes, vel maior pars conuiuen- QQ3 tium Omnes vian- tes debent eſ- 12 lohann. ult. IOAN. WICLEF tium ſunt fideles. Ideo non ſupereſt tyrannus, qui proſequa- tur contra Chriſtum, vsque ad mortem membra eius. Et haec ratio quare hodie non ſunt martires ſicut olim. Sed certum eſt, quod a diabolo adinuenitur haec excuſatio in peccato, cum fideles ſtando pro lege Chriſti, ſicut & eius miles omnia a ſa- trapis pateretur, vt dicat homo Papae & Cardinalibus, Epiſco- pis & praelatis aliis conſtanter, quomodo ex fide Euangelii in- iuſte miniſtrant Deo in ſuis officiis, & faciunt periculoſam in- iuriam ſuis ſubiectis, & ſtatim de internicione ſua, vel vno modo vel alio prouidebunt. Et conformis eſt ratio de dominis temporalibus & aliis, ſed non tanta, quia abhominatio deſola- tionis incipit a clero peruerſo, ſicut a clero conuerſo conſola- tio fuit orta. Et ſic non oportet nos Chriſtianos viſitare pa- ganos pro iſtis conuertendis cum martirio ſubeundo, ſed prae- dicemus conſtanter legem Chriſti, etiam praelatis caeſarüs, & ſtatim aderit florens martirium, ſi in fide & patientia 126 perduremus, C APV TL XVI. De Accidia quae medium tenet inter Jeptem peccata mortalia. Arirura: Video quod totus mundus eſt in maligno poſitus per peccatum. Sed ſuper vnum muſſito, cum tractares iam proximo de Accidia, vel torpore. Videtur mihi mirabile, quomodo hoc peccatum tenet medium inter haec ſeptem mor- talia ſpecialiter cum peccatum omiſſionis ſit primum omnium, tam quo ad conſequentiam, quam quo ad tempus. Cum ſe- quitur, ſi quis peccat, omiſſione peccat, cum non poteſt eſſe quod creatura peccet niſi omittat potiſſimum ſeruitium debi- tum Deo ſuo in gratia quam extinguit. PaRO. Conſydero paruum fructum iacere in iſtis. Sed quia aduerſarius noſter Pſeudis de mutitate noſtra gauderet, aliquid eſt dicendum. Conſydero in primis, quod erras in iſto, reputans Accidiam peccatum omiſſionis, cum ſit peccatum commiſſionis, lee d illu LIBER TERTIVS. illud ſicut ad quodceunque factum culpabile omiſſio, conſequi- tur, cum Accidia ſiue pigricia ſit quieſcentia culpabilis in aliquo citra Deum. Tenet autem vitium iſtud ſic medium. cum fu- perbia vt dictum eſt, ſit praeſumptuoſa exaltatio creaturae peccabilis de ſeipſa. Ad ipſam conlequenter ſequitur Inuidia atque ira. Et neceſſe eſt quod ad haec tria torpor in Dei ſer- uitio conſequatur, cum nihil eneruat magis ſpiritualem poten- tiam quam peccatum, nec ad ſapiendum cœleſtia magis appeti- tum hebetat. Ideo neceſſe eſt, quod haec tria peccata ſequa- tur Accidia. Et cum ſequitur ad tria peccata ſequentia certum eſt, quod iſtud peccatum eſt medium inter duos ternarios ma- ledictos, ficut olfactus eſt medium inter duos binarios ſenſus extrinſeci, quodammodo conueniens cum vtroque. Et per haec patet reſponſio ad tuam argutiam, concedo quod pecca- tum omiſſionis eſt primum omnium peccatorum, tam tempo- re, quam natura. Verumtamen ad iſtud peccatum conuertibi- liter ſequitur Accidia, & multa peccata alia. Sed decet quod ſpecies peccatorum. peccatum omiſſionis habeant tanquam cauſſam. Nec ſolicitor, ſi peccatum Accidiae ſit cauſſa ſuper- biae, & cuiuscunque pPeccati alterius, cum dicitur communi- ter, quod haec ſeptem crimina ſeſe cauſſant. Enumerantur communiter ſedecim quae Accidiam tanquam ſpecies vel con- uertibilia conſequuntur, quae ſunt tepiditas, mollicies, ſomno- lentia, ocioſitas, dilatio, tarditas, negligentia, imperfectio, vel imperſeuerantia, remiſſio difſſolutio, incuria. ignauia, indeuotio, triſtitia, tedium vitae, deſperatio. Eſt autem te- Piditas paruus amor boni, amore Dei poſtpoſito. Et eſt pri- ma radix Accidiae, vel conuertibilis cum eadem. Ex iſta au- tem naſcuntur ſpecies aliae conſequentes, ſic quod correſpon- denter, vt creatura peccabilis inordinate afficitur creaturae. Sic ſunt ſpecies Accidiae capiendae, cum accidus quieſcat in amore indebito creaturae, Vnde talis tepiditas cum ſit propin- qua hypocriſi, vomitum prouocat ſpiritualem. Sicut enim ſunt e halationes calidae, commixtae cum frigido aqueo in aqua tepida, quse prouocant ad vomitum, ſic ſunt in hypo- criſi quaedam operationes . peceato hypoerifis. Et ideo Apocal. II. dicitur, Calidus es neque &c. 127 Veritas) Peccatum o mi Rio nis eſt brimum oinni- um peccaso- rum. Sedecim quaæ Accidiam tanquam ſpe- cies couſe- guuntur. Tepiditas Zuid ſit. bonae de genere, commixtae cum Nibij zam quod neque prouocat Nihil enim tam prouocat Deum (qui eſt Denm, Rieut ypocriſis. Medium dia- boli in ho- mine magis aptum. 128 IOA N. WICLEF veritas) ad abhominationem peccantis, ſicut hypocriſis, quae eſt ſimulatio ſanctitatis. Omnis ergo accidus, ſicut omnis peccator peccat in hypocriſi, cum falſe ſimulat ſanétitatem. Et iſta tepiditate inficitur totus mundus. Ex hoc enim cauſſa- tur quaecunque pigritia, vel delectatio creaturae rationalis in- debita, quia ſi haberet amorem in Deo ſatis intenſum, torpo- rem illum excuteret, & perfecte amando Deum ſibi debite de- ſeruiret. Et cum peccatum quodcunque cauſſatur in tepidita- te dilectionis, patet quod incuria, hoc eſt parui penſio, vel non curatio legis Dei, & peccatum quodcunque actuale ad il- lam conſequitur. Vbi quaeſo eſt maior ingratitudo, quam amorem terminare finaliter in creatura abiecta, & Deum quem debemus maxime omnes diligere, non ſolum non diligere, ſed odiſſe? Qui enim ſio blaſphemat in Deum, tradendo dilectio- nem creaturae, quae Deo eſt propria, nimis ingratus eſt, & blaſphemus idolatra. Et ſic facit qui ſubtrahit fibi Dei ſerui- tium, ſeruiendo indebite creaturae. Nam fides ſcripturae & viuax ratio dictant nobis, quod ſubducto ocio debemus conti- nue ſeruire Deo, nam ſicut auis naſcitur ad volatum, ſic homo ad laborem, & hinc poſitus eſt in paradiſo, vt operaretur illud, ſicut dicitur Geneſis II. Si ergo beati angeli damnarentur, niſi ſeruirent continue & debite Deo ſuo, quod priuilegium excu- ſaret nos miſeros, ſi ſubtrahamus ſeruitium Dei noſtri? cum terrenus dominus inſtar Dei punit acute pro ſubtractione ſui ſeruitii, ideo ocioſitas in Dei ſeruitio eſt vorago, ſubtilius de- uorans ociantem. Nam ſicut continue plus incurrit magis de- bitum, ſie continue eſt profundatus in crimine, & impotentior ad ſatisfaciendum. Vnde diabolus non habet medium in homi- ne magis aptum, quam quod viderat ipſum in Dei ſeruitio ocioſum. Et hinc diabolus Euam ſolam & quodammodo ociantem aggreditur ad tentandum. Et ſunt quo ad iſtam ſen- tentiam multae concordantiae in ſeriptura, & multa conſimi- lia. Vt quodcunque poteſt manus tua inſtantius opereris. Vnde etiam dicitur Ezech. XVI. quod haec fuit iniquitas Sodo- mae &c. & hinc Chriſtus tam crebro monet ſuos diſcipulos vi- gilare. Cum enim natura naturaliter operatiua, naturaliter appetit operari, dum deeſt operatio debita, poteſt defacili ad operationem indebitam inclinari, & ſi ſapiat quicquam n de- itum, L I BER T†ERTIVS. 129 bitum, tranſit ezx vſu conſuetudinis in deleftabile. Ideo di- cunt Philoſophi, quod vſus eſt altera natura, vnde de pruden- tia applicationis ad opus debitum, eſt maxime attendenda, & ſpecialiter vt dictum eſt, vt in oinnibus operationibus noſtris honorificetur Deus, & ſic vt intentio, vt oculus animae ma- neat ſemper ſimplex. Neceſſarium quidem eſt nobis, vt ha- beamus ſpiritum conſilii atque ſcientiae, quid & qualiter eſt agendum, cum multi turbantur in animo propter defectum or- dinis operandi, non ſolum opus corporis, ſed praecipue opus mentis. Et hinc eſt quod in religionibus priuatis, praelati qui ſaepe ſpiritui ſancto reſiſtunt, ex ſua dominatiua prudentia ſub- Damaipri: tae op'dinunms ditos faepe confundunt, & hinc tales domus priuatae, ſunt mundus ſpiritus cum exierit ab homine ſic religioſo, acute in Dei ſeruitio vigilanti, ambulat per loca arida ſecularium, & non occurrente tentatione ad votum, dicit ad ſeipſum reuertar ad domum meam vnde exiui, & inueniens eam vacantem, & ſcopis mundatam, facit eam generationem peſſimam, & hoc propter ocium ſiue Accidiam cultus Dei ſapientia limitati, quae rogo eſt prudentia hominis, vt praeſumat regulariter ſubuertere iſtum cultum? . Ec n e e CAPVT XvVII. De virtute Accidiae oppoſita. LITHIA. Dic quaeſo de virtute iſti peccato contraria. Vi- detur enim, quod propter amplitudinem peccati, non eſt aliqua ſpecialis virtus ſibi oppoſita, cum contingit hominem eſſe accidum in quocunque genere operanti, & a modeſtia de- bita demiare, vt oratio non poteſt iſti peccato in toto ſuo am- bitu eſſe contraria, cum multi torpent in opere, & quolibet gsnere quo ſeruirent. PRRO. Non expedit tractare de virtute ryeeſetia op- adaequati ambitus cum hoc peccati, ſed ſatis eſt, quod aliqua ponitar acci- Virtus, imo omnis virtus eſt ſibi contraria, audiui tamen vir- diee quae & tutem quandam Theoſebiam nominatam, quam quidam di- pietes dicieur. cunt eſſe directe & adaequate peccato iſti contrariam, cum ſit R virtus communiter nidus diaboli, quia vt dicitur Matth. XII. Im- S oli 130 1OA N. W ICLEEF ₰ virtus Deo debite ſeruiendi. Et hoc vitium eſt peccatum, quò aà ſeruitio Dei inordinate ſubtrahitur, & ſicut hoc vitium, ſic haec virtus eſt in eccleſia ſatis ampla, tum a ſacerdote ſummo vsque ad laicum infimum omnes ſubtrahunt a ſeruitio debito Deo ſuo, vt omnis ſiniſtra peruerſio ordinis ſeruiendi domino, cadere poteſt in hoc vitium, & vt incipiam a minera probabi- liter ponitur, quod Romanus pontifex ſit praecipuus Antichri- Romanus pon- ſtus. Ipſe enim falſe fingit, quod ſit immediatiſſimus & ſimillimus r ſex ltiae. in vita Chriſti viearius, & per conſequens, ſic viator humilli- AWriſtas. i mus, homo pauperrimus, & a mundo, ac a negotüis ſeculari- bus maxime diſtractus. Sed quod falſus blaſphemat in primam veritatem, cum ſit communiter in ſummo gradu peccatt oppo- ſiti? Et fic intelligunt quidam dictum Chriſti Matth. XXIV. Et cum videritis abhominationem &c. Cum autem mos ſit ſoeripturae ſaepe abſtractum pro concreto intelligere, & veritas magis abhominatur huiusmodi antichriſtum, confonum vide- tur, quod ipſe vocetur abhominatio in abſtracto, cum ipſe per- tinaciter ſibi vendicat quod in quantum ſtatum illum occupaue- rit, taliter conuerſetur. Vendicat enim ex dotatione caeſarea maxime dominatiuus, & ditiſſimus homo mundi Sed quid Chriſto magis contrarium pauperrimo? cum ipſe teſtatur Matth. VIII quod non habet humanitus in proprio ſeculariter tantum de poſſeſſione ciuili, vbi caput proprium reclinaret. Ideo apoſtolus docet 2 Corrinth. VIII. quod Chriſtus fuit pro nobis egenus & inops, & cum Chriſti egentia perfectionem ſonuerat, manifeſtum eſt, quod nemo taliter poterat efſe plus egenus Quomodo ergo talis Antichriſtus dicitur ſimillimus vicarius noſtri leſu? Et ex hoc patet quod non fſit humillimus, ſed vicarius regis Superbiae ſumme elatus. Et quo ad negotia ſecularia magis patet, quod in mamn ſua eſt fons pleniſſimus huius fori. Chriſtus tamen negat Lueae duodecimo ſe eſſe hrs Aenita. iudicem aut diuiſorem ſuper duoôs fratres, vbi negotium fuit ses, zaefs,eas Minus ac ſatis modicum mundiale, quia diuidere in clero no- N offeium ſtro ſecundum legem iam currentem dignitates caeſareas, & plene diabo- Officium plene diabolicum Et ex iſtis nimirum infertur, quod licum. eccleſia militans ſit per iſtum hypocritam nimium deſolata. Nam conſolatio quae debet eſſe ad viuendum modo Chriſti, & ſecundum vitam contemplatiuam appetere bona cœleſtia n extincta. Dinidere in LIBERTERTIVS. 131 extinfédta. Et cum iftud periculum ſit tam nociuum eccleſiae. Chriſtus nimirum praecipit, vt qui legit intelligat, & indubie poſtquam intellexerit, charitatiue vsque ad mortem detegat, quia aliter Deus daret ſibi de hoc ſuperflue intellectum, & ipſe damnabiliter abſconderet talentum dominicum, & poſt iſtum magnum Antichriſtum, ſuccedunt Antichriſti minores, vt praelati caeſarei, qui ſatis deſerunt officium, quod Chriſtus eis Reveis Prac- at05ρ. inſtituit, & in alio officio ſecéndum legem aliam exundant, quia ſecundum Auguſti. illud Pſalmi IX. Conſtitue domine legislatorem &c. de Antichriſto intelligitur. Et ſic vbi Chri- ſtus ter ſub obtentu ſuae dilectionis. Petro & ſuis ſucceſſoribus inſtituit, vt paſcerent oues ſuas, talis Antichriſtus in lege ſua limitat, vt depaſcant contrarie oues Chriſti. Quod ſi volueris experiri, nota vitam Chriſti, & Apoſtolorum officium, & vi- de quam contrarie noſtri praepoſiti hos ſequuntur. Nam prae- dicationis officium eſt proſcriptum, & officium ſpoliandi fub- ditos eſt inductum. Sed pſeudo fratres non minus falſe atque ſophiſtice, dicuntur pro epiſcopis ſupplere iſtud officium, & ſic eccleſia vndique eſt decœpta. Et breuiter attendat homo ad praxim modernam, & leges Antichriſti, & videbit quod vndique ſint contrarie officio & legibus leſu Chriſti. Nec du- bium quin in allis duabus partibus eccleſiae, ſcilicet militari brachio atque popularibus rectum Chrifli officium eſt peruer- lfſum, cum pene omnes damnabiliter conſentiunt Antichriſto. Haec ergo haereſis inficit matrem noſtram Virtus tamen peccato iſti contraria ſeruatur ad regulam in triumphante ec- cleſia, cum omnes diligunt ibi ſe charitatiue reciproce, & ſpe- cCialiter proſunt in ſpiritualibus eccleſiae militanti. Et cum Moiſes debet facere omnia, ſecundum quod in monte ſihi hoc monſtratum eſt, vt dicitur Exod. XXV. patet quod praelati no- ſtri in ſpiritualibus prodeſſent praecipue ſubditis ſuis, ſicut an- geli eccleſiae triumphantis, ſed Iordanis conuerſus eſt retror- ſum, cum labor & ſolicitudo circa grauia & baſſa, alias vana temporalia ſunt deiecti, & per conſequens plena & periculoſa haereſis pullulat in eccleſia militante, cum vbi debemus ex fide omnem ſolicitudinem in Chriſtum proiicere, retrorſum proiici- mus e contra totam ſolicitudinem noſtram in terrena factum noſtrum imponit realius Et cum ſenſum ſcripturae, quam vox R 2 noſtra . 132 IOA N. WICLEF noſtra tranſitoria, patet quam plures praelati ſunt maniſeſti haeretici ex defenſione reali pertinaci, qua contrariantur rectae ſcripturae fidei ſancti Petri, omnem ſolicitudinem in eum pro- iicientes. Et patet quod plures ſunt haeretici reales, quam verbales, & patet in parte, quomodo infideliter a ſeruitio Dei diſtrahitur per verſutias Antichriſti, cum totus mundus & cle- rici ſpecialiter laborant per energuminos energia carnis & ſe- culi laborare circa cœleſtia praetermiſſo. Sed hic obiicit ad- uerſarius noſter Pſeudis. Videtur (inquit) quod omnes crea- turae ſeruiant debite Deo ſuo, & fupponit ſecundum Auguſti. quod oportet omnem hominem ſeruire Deo, vel faciendo Deo quod debet, vel patiendo quod debet. Si (inquit) ali- qua creatura ſeruit Deo indebite, hoc foret potiſſime in damnatis, ſed illi ſine accidia feruiunt potiſſime Deo ſuo, ergo omnis creatura alia, quante enim patiuntur tante ſeruiunt, ſed iuſtiſſime, acutiſſime, & inſtitutiſſime patiuntur, ergo ſerui- unt ſic. Et eum impoſſibile ſit viantem peccare, niſi ex pœna inflicta a Deo ſtatiſſime puniatur. Videtur quod idem fit iu- dicium de quolibet peccatorum Sed tolerare poſſumus, quod hic Pſeudis ſic ſeruiat Deo ſuo. Sed ad elidendum ſuam ſuper- biam ſciat, quod tam criminofi in via quam damnati pœna per- petua nimis iniuſte atque indebite ſeruiunt Deo ſuo. Nam pu- nitio ſiue damnatio eſt ex parte ſua iniuſta, & quantum ad in- ſtitutionem generalem humani generis ſatis indebita, ſed quan- tum ad Dei iuſticiam & reatum in naturalem peccantis dicitur eſſe iuſta, & ſatis debita, & nec eſt inconueniens, ſed verum, quod idem eſt iuſtum & iniuſtum, ſecundum diſparem rationem. e e ee Kee ee ee ee en en CAPV T XVIII. De Auaritia. . A'DHIA. Proſequere de Peccato Auaritiae, & dormiat Pſeudis noſter, quia certa ſum ex fide, quod potentes & ſpecialiter praelati Caeſarii Vicarii Amtichriſti potenter tor- menta patientur, & ſic ſeruitus ſua erit potens, parata & iuſta modo LIBER TERTIVS. 143 modo quo ſuperius declaraſti. Sed muſſito quomodo Apoſto- lus dicat. I Timoth. VI. Quod radix omnium malorum eſt cupiditas, cum initium omnis peccati ſit ſuperbia. Et iuxta tua dicta ſuperius, peccatum omiſſionis eſt primum omnium. PHRONE. Quantum ad dictum Apoſtoli, videtur mihi, quod intelligat mala militantis eccleſiae, cuiusmodi malum fuit in Pſeudapoſtolis pro ſuo tempore, & futurum in malis praelatis, & falſis fratribus quos etiam prophetauit, & poſſet dici, quod extendit cupiditatem, ad cupiditatem illicitam, tam tempora- lium, quam honoris, quaſi diceret radix omnium malorum, in iſta praeſenti & futura eccleſia eſt dicta infamis cupiditas, in ipſa enim conuertitur cum ſua ſuperbia, cum nemo ſuperbit, niſi qui cupit inaniter nomen ſuum. Et omnino antequam ſubrepſit haec radix mala intra eccleſiam fuit talis cupiditas in diabolo, & primo homine, & ſic inpugnabiliter etiam a Pſeude dicit Apoſtolus. Quod radix omnium malorum in iſta eccleſia eſt infamis cupiditas. Nec mouet duplex obiectus, quando obiicis, cum talis cupiditas vel conuertitur cum Superbia, vel ipſam includit vt genus, nec obeſt peccatum ſignatum in no- ſtra eceleſia habere radicem duplicem propinquiorem ſicut ſu- perbiam, & diſtantiorem ſicut omiſſionem in genere. Sed quantum ad Auaritiam poteſt dici, quod ipſa deſeriptiue ad no- Auaritia quid ſiram intentionem, eſt inordinatus amor temporalium. Et ſit. intelligo temporalia, vt ſunt vulgariter intellecta, ſcilicet pro omni terrena ſubſtantia, quae poteſt eſſe de poſſeſſione homi- nis Intelligo etiam per temporalia habitudines reſpectiuas in rebus terrenis fundatas, quas homo irrationahiliter appetit, ſicut dominia & honores mundanos, quae ex poſſeſſione ta- lium oriuntur. Et tunc patet ratio deſeriptionis, & deteſtatio huius criminis cum declaratione in fuis partibus ſubiectiuis. Inter omnia namque peccata Auaritia habet plus irrationabili- ter relongationis a Deo, & hinc cum ſuccenſa fuerit, ardet diutius ex proprio fomento. Terra quidem & terrena ſunt corpora maxime opaca. & cœlo ſitualiter magis diſtantia, & magis extranea, vt facient hominis appetitum, & ſic diſcipuli Chriſti vendentes ſua temporalia, poſuerunt eorum praecia ante pedes Apoſtolorum, vt legitur Act. IV ac ſi in facto dicerent, affectio temporalium debet pedibus animi, hoc eſt appetitibus KR 3 con- 134 IOA N. WICLEF conculcari. Et hinc legitur Apoſtolos ſparſiſſe puluerem Iuo- rum pedum, quando percœperunt cauſaliter obſtinatos Multi quidem reliquerunt legem domini propter affectionem indebi- tam, quam habent in temporalibus proſperari. Ideo ad deno- tatdum quod Apoſtoli non cupierunt temporalia fui auditione habet ſeipſos in ſua ſeparatione ab eis pedum puluerem reſper- ſerunt. Et vtinam pſeudo fratres ſic facerent hodie in effectu, cum ergo temporalia a Deo maxime elongantur, & in eo ſo- lum eſt naturaliſſinum mentem finaliter quietari, patet quod innaturale eſt, quod mens hominis temporalia ſic indebite con- cupiſeat. Et haec ratio ponitur communiter, quare appetitus auari eſt inſatiabilis tanquam hydropici, cum non poteſt in poſfleſſione vanorum temporalium ſatiari, ſed quantumcunque de illis habuerit, appetit bonum infinitum fupernis Deum ſuum Ideo dicit Auguſtinus. Creaſti me domine ad te, & inquietum eft cor meum donec requjeſcat in terris. Nec eſt poſſibile ante hoc animam ſatiari, Ideo in Pſalmo dicitur. Sa- tiabor cum apparuerit gloria &c. Cum inquiunt doctores, ani- ma humana ſit ſublimior, & purior cœlo Empirreo, exaltari debet magis a terreſtribus in affectione, quam exaltentur cœli a terra in locatione. Non ergo faciat Auarus per ſuam cupidi- nem iſtud monſtrum, vt faciat hoc cœlum ad Himilitudinem Dei factum, tam innaturaliter terreſtribus adhaerere. Nam quantum in ipſo eſt, cum Deus inhabitare debeat in munda anima, vt ſpeciali habitaculo, culpabiliter diſſociat Deum ſuum, & naturae regulas conatur ſubuertere. Vnde vt dicit Bern. cum an'ma ſit ſpirituale cœlum, reſpectu cuius coœlum materiale dicitur deſertum. Lucae XV. pro quo ccœlo ſpirituali redimendo, dominus dignatus eſt mori, quanta ergo naturae peruerſitas foret implere hoc cœlum terrae phantaſmate, & fupercumulare terrena phantaſmata ſuperflue ſuper ipſum? Ad id valent multa vae, quae ſcriptura imprecatur Auaris, & multa mala quae ex peccato iſto proueniunt. Certum quidem eſt, quod Iichariotes propter auaritiam vendidit ſaluatorem, ſicut mercantes ſimoniaci, raptores, periuri, homicidae, vſurarii, & omni genere vitii irretiti. Omnes enim tales pro affectione indebita temporalium ſunt ſeducti, & maior pars falſorum Viantium ex affectione indebita trahit originem plus vel minus, I. I B E R T. ER TIVS. 135 vt patet de falſe mercantibus in foro communi. De falſis ſimo- niacis & multis aliis generibus peccatorum. Vnde ſicut Simon magus, ſic Iſcharioth ſunt duces notabiles, ducentes ſecum magnum exercitum hominum auaritia ſeductorum, ſicut patet malicias hominum particulariter deducenti. ideo non oportet pro deteſtatione huius criminis vlterius laborare. C APV T XIX. De virtute oppoſita Auaritiae. A'r HTA. Dic nobis de virtute huic vitio oppoſita, & quia videtur aliquibus, quod illa virtus fit liberalitas, aliis au- tem ſit corporalis miſericordia, & aliis quod ſit congruus amor Dei, ideo dic nobis rogo, quae iſtarum ſententiarum tibi vi- detur probabilior in hac parte. PHRO. Dixi tibi ſaepius, quod volo tractatum iſtorum tam inutilem vobis relinquere. Scio quidem quod quaelibet harum virtutum, imo quachbet virtus habet aliquam rationem Auaritiae, homini & vitio cuilibet re- ſiſtendi. Vnde pro contrarietate hic ſignanda, & in ſuis ſimi- libus poteſt dici, quod ſicut auaritia eſt inordinatus amor tem- poralia poſſedendi, ſic virtus ſibi oppoſita, eſt ordinatus amor temporalibus vſitandi, quod confiſtit in hac regula, quod qui- cunque ſecundum illam menſuram optet temporalia, ſecundum uam menſuram ſibi proficiunt ad aeterna. Et caueat ne ſua affectio ſit nimis in temporalibus profundata, ſed conetur ac- quirere beatitudinem, cum parco vſu temporalium, cum tali- ter fecit Chriſtus cum ſuis Apoſtolis, indubie virtuoſe. Quia licet temporalium affluentia laudabiliter poſſet haberi. Vt patet de patribus legis veteris, & multis in lege gratiae. Laudabi- lius tamen & ſecurius eſt ſeruare regulam Chriſti, cum magi- ſter optimus illam dedit. Ideo ſignanter dicit Apoſto. I Tim. VI. Nihil intulimus &c. Nec video quin omnes cleri- Ci ſint ad iſtam religioſam & benedictam regulam ſtrictius obli- gati, quia quod amplius eſt, nedum a malo eſt, ſed ſapit aua- ritiam & exponit cupidum periculo ſpirituali. Nam quid valet illud quod ſupereſt cum non prodeſt corpori mortuo in ſepul- chro? 136 10OAN. WICLEF chro? nec animae, niſi de quanto ſibi proderit ad meritum, ſiue virtutem. PsEVD. Video quod allegas ſeripturam anti- quam, ſcripturam corruptam atque falſiſſimam, & dotationi approbatae contrariam. Quis enim dubitat, quin falſum fit, quod nihil intulimus in hunc mundum, cum certum ſit, quod omnes potentias animae noſtrae non organicas, & per conſe- quens virtutes naturales intulimus in hunc mundum? Quod faiſum ergo eſt quod nihil intulimus &c. Et euidentius falſa eſt ſecunda particula textus Apoſto. quam allegas, ſcilicet, quod non dubium nihil inde auferre poſſumus, tum quia poten- tias naturales animae auferre poſſumus de hoc mundo, in qui- bus ſecundum tuum arbitrium praemiabuntur, vel ſi noſtrum demeritum exiget, punientur, tum etiam, quia ſecundum fi- dem noſtram, opera illorum ſequuntur illos, & ſic merita ſiue demerita aufferre poſſumus de hoc mundo. Et quo ad tertiam particulam textus Apoſtoli, quod habentes alimenta, de illis debemus ad maximum contentari. Quis dubitat quin verbum illud fit inſipidum & incultum? Primo, quia de naturalibus potentiis animae & de habitibus eis inſitis debemus amplius Contentari. Secundo. quia de meritis noſtris, quae non funt alimenta vel tegumenta debemus plurius contentari Tertio, quia cum alimenta iſta & tegumenta non ſint nobis finale prae- mium, non debemus ante executionem illius praemii finaliter contentari. Et vitimo, cum nemo ſit prudens, qui nihil habet prae manibus, quod ipſum non tegat vel nutriat, non debe- mus adaequate de illis alimentis & tegumentis in hoc ſeculo contentari. Quid rogo valet illa corrupta ſententia textus Apoſtoli quam allegas? PHRONESIS. Video quod captioſe la- titas ad impugnandum textum fidei ſcripturae quem non intel- ligis, ideo primum diſcas ſenſum textus Apoſtoli, & poſtmo- dum obiicias quantum velis. Loquitur enim Apoſtolus, illud pertinet ſuo propoſito de temporalibus adiacentibus homini in ſuo interitu, vel exitu de hoc mundo. Sed dic ſi noſti, quid de talibus temporalibus intuleris in hunc mundum? Nunquid funſti diues haereticus antequam fuiſti natus de matris vtero? Aut nunquid congregabis tecum diuitias in ſepulchro? Intel- ligas igitur idiota de adiacentia temporalium, de quibus nihil intulimus in hunc mundum, ſicut nec cum ſpiritu noſtro quic- quam LIB E R TERTIVS. 137 quam eorum auferre poſſumus de hoc mundo. Et pro tempo- re medio debemus pro alimentis & tegumentis adiacentibus contentari. Et quantum ad tuam triplicem argutiam debes ve- recundari quod non ſit digna memoria. Sed in tertia replica- tione quadruplidi, eſt tibi color maximus, ideo ad illam per ordinationem reſpondebo Sed ad ruborem tuum dicam in principio, quod vteris incultis picatiis in textu Apoſtoli, quan- do tibi deficiunt argumenta. Non enim dicit Apoſtolus, quod debemus praeſciſe finaliter, vel ad maximum de iſtis bonis cor- poris contentari, ſed ſpeciuocat per alimenta & tegumenta, quod de bonis fortunae nobis adiacentibus, quae ſunt bona mi- nima debemus cum moderamine contentari, non negans quin debemus contentari de bonis mediis, quae ſunt bona naturalia, nec negans ſed implicans, quod debemus etiam contentari & gaudere de bonis maximis, quae ſunt bona gratiae & virtutis, & finaliter de Deo debemus maxime gratulari, ſed quid hoc ad propoſitum ſententiae aſſignatae? Et quantum ad ſecundam tuam argutiam patet, quod currit ſub eadem inſtantia friuola, ſed non nocet. Et conformiter dicitur ad tertiam tuam picta- tiam. Sed quo ad vltimam quae habet colorem maximum, in- telligo, quod prudens Apoſtolus intelligit per alimenta cibum & potum quae ad perficiendum opus meritorium ſufficiunt via- tori, ideo non dicit, quod debemus lauticias habere, vinum & edulium ſumptuoſum, ſed alimentum quod nobis ſufficiat ad merendum, non negans quin in caſu quo ſit lautius & ad me- rendum expeditius, cum gratiarum actione debita debet ſumi. Et fieut videtur mihi intelligit ſubtilis Apoſtolus, per tegu- menta neceſſaria pannorum genera &c. domorum, de quo bi- nario debent omnes viantes in ſuis gradibus contentari, vt vi- ri perfecti Apoſtolici, non habentes ſuperfluitatem in cibariis ſumptuoſis, vel etiam nimis multis. Et quo ad tegumenta in pannis, quod omnino non vtantur ſuperfluis, vel nimis ſum- ptuoſis, ſicut Apoſtoli qui fuerunt pro fimul Chriſti de vna tunica contentati, vocando tunicam pannum illum qui emi- nentius tegit corpus, nec habebant in domiciliis proprietatem domorum, & omnino carebant altis domibus, & ad onus pro- ximi ſumptuoſis. In omnibus autem iſtis exceſſibus laborant tratres, & ſpecialiter quo ad exceſſiuum numerum, quo ad 8 ſumptuo- 138 1IO A N. W ICL E F ſumptuoſitatem iſtorum, etiam omnino quia fratres nec de la- WB bore corporis, nec de aedificatione ſpirituali faciunt debitam recompenſam, Et conformiter dico tibi, quo ad dotationem Dozatio Ee- eccleſiae, non enim video quin peccatum ſapiat cum eius hae- Sere. ,uazere Teditatione propter multa mala, quae exinde proueniunt, non pronifonem tamen video, quin licet habere prouiſionem moderatam vltra vlira neceſt- media licita ſunt quaeſita, hoc tamen raro, vel nunquam eue- tatem alimen- nit. Ideo Chriſtus & eius Apoſtoli ſeruauerunt gradum ſum- vei Sα mum perfectionis. ideo nota quod Apoſtolus non dicit quod praeſciſe de alimentis & tegumentis ſint ſinguli contentati. Sed dicit quod de alimentis & tegumentis ſimus contenti, in- telligens non ſolum illa quae de facto alunt vel tegunt, ſed illa quae debent in modico tempore de congruo ſic tegere vel nutrire, fic omnino quod caueatur acquiſitio vel ſeruatio cul- pabilis de eisdem. CAPVT Xx. De Gula. A LITHIA. Rogo nunc frater Phroneſis, vt de Gula & eius . contrario procedas, ſeruando eundum ordinem quem feruaſti. Miror tamen ex dictis tuis cum coloras implicite, quod eceleſia ex hoc peccauit, quia dotationem accœpit, & regulam Chriſti deſeruit, cum habendo quodeunque dominium, poteſt homo ſatis deuote viuere, & vti temporalibus ſatis parce- PnRRO. Placet ſeruare hunc ordinem quem ſignaſti. Sed in primis videtur mihi, quod nimis laxe & leuiter capis ſenten- tiam quam praedixi. Non enim video vel ſuppono, quod Sil- ueſter vel quicunque alius accœpit dotationem Caeſaris perpe- tuam non peccando, quia licet illa perſona peccauit leuiter, dedit tamen ſtulte occaſionem infirmis poſterioribus plus pec- Candi, cum ante dotationem quando viri apoſtolici fuerunt plus eccleſiae promereri. Et modo ratione dotationis, ſunt plus obligati, moderotam necçeſſitatem alimenti & tegumenti, dum tamen praeſciſe per humiles, ad merendum tenebantur, quantum tunce ſuffecerunt obligati, & minus humiles, ſequitur quod ſtulte ſupra vires ſe ad proficiendum eccleſiae obligarunt, ſed ſtultitia inſolubiliter ſtat in iſto, quod ex hoc ad promerendum vel prodeffendum ecclefiae ſe inhabil tant, & mandatum ſiue Chriſti confilium, propter amorem tem p ralium, vel eorum dominium relique- runt. Sed quae exvculatio eſt in iſto? Supponi autem poteſt, quod Silueſter & ſancti caeteri ante mortem de tali ſtultitia ſunt contriti. Sed abſit hoe credere, quod in conuerſando, Chri- ſto, vel fuis Apoſtolis erant pares, cum nemo debet ſequelam eorum accipere, niſi de quanio choraulam impeccabilem Chri- ſtum ducem exercitus ſequebatur. Et quantum ad iniunctum Gale guid ſi. tuum de Gula. Videtur mihi in primis, quaod taliter deſcribi poterit. Quod Gula eſt inordinatus appetitus ſumendi cibaria. Et patet, quod homo poteſt eſſe quantumcunque famelicus, vel nunquam veſci datis cibariis, cum hoc quod ad illa cibaria ſit guloſus. Gula enim per ſe conſiſtit in appetitu, vel volun- tate indebita, non in facto. Ad deteſtandum autem Gulam, militant rationes multiplices. Primo naturale exemplum, quod homo exuperat beſtias in irrationali appetitu, & ſic videtur eſſe magis irrationalis beſtiis appetitu. Nam beſſiae de naſcentibus terrae, quantumcunque affuerit, moderate comedunt, & tune ceſſant. De aqua etiam bibunt temperate, quantum eis pro- fuerit. Homo autem plus beſtialiter in gaſtrimargia eſt di- Gaſrimargis. lapſus, hoc eſt mergens in ventre putrido tanquam caſtro veſci- bile datum a Deo, non ad profectum eccleſiae. Et ſic homo euertit ſigna naturae, quia homo in comparatione ad alia arſi- Homo in com- malia ſuae magnitudinis, habet os minus ſecundum philoſo- barorione ad phos, ad docendum hominem, quod vtatur veſcibilibus am- onimalia plius beſtiis moderate, modo autem facit e contra Secunda ?'bet. o7 Mi⸗ euidentia eſt, quod Guloſus vt ſic multipliciter committit in. iurias, Contrariatur in primis corpori proprio in difponens ad naturalem fortitudinem, qua ſeruiret Deo & ſuae eccleſiae, in- tantum, quod vt homicida ingratiſſimus pluries occidit ſemet- ipfum. Iuxta illud Conſtantini commune prouerbium. Plu- res occidit gula quam gladius. Iniuriatur etiam multipliciter p,ouerbium roximo. Primo faciendo ventrem & os cloacam, inficit ae- rem, & ſic in parte generat peſtilentias. Secundo in hoc, quod vires tam corporis quam animae quibus prodeſſet proximo, S 2 hebetat 40 10OAN. WICLEF hebetat vel confundit. Et tertio in hoc, quod veſcibilia, quae de lege naturae debent eſſe communia, iniuſte deſtruit, non ſolum iniuriando pauperibus, ſed etiam toti eccleſiae, & toto ſponſo. Finis autem profectus ex tali gula conſequens, ſtat in iſto, quod praeparat eſcam vermibus, & iniuriatur tam Deo, quam proximo, Ideo philoſophi conſyderantes ordines cauſſa- rum finalium, ſic concludunt, Multi manducant vt viuant, & multi vimunt vt manducent. li autem qui ſtatuunt pro cauſſa finali, vt tempore aptato veſcantur cibariis, ad vitae ſuae con- ſeruationem, & officium promerendi, illi manducant vt viuant, cum de tanto ſunt cibaria aſſumenda. Sed illi qui aptant ſuam vitam finaliter, vt voluptuoſe veſcantur cibariis inordinate, viuunt vt comedant. Et patet in quo moderamine. & gratia cuius finis cibaria debent ſumi. Sed tertium ſumens ad dereſta- tionem Gulae, eſt teſtimonium ſcripturarum. Chriſtus enim qui menſuram in veſcibilibus non poſſet excedere, quadra- ginta dies ieiunauit, non manducans, nec bibens, vt dicitur . Matth. IV. & Marci I ad exemplificandum indubie ſuis fratri- Men riwus hus, quod debent cum prudentia ieiunare, Cum Adam primus &‿α homo peccauit in Gula, neceſſe eſt vt ſua poſteritas ipſam me- . minens ieiunet, ad ſtatum naturalem beatitudinis reducendum, cum non ſit peccatum modicum, tam ſalubre Chriſti exemplum Moderate ie ſpernere, & ſeipſum tot inconuenientiis volutare. Vnde exem- Pi “ plum ſcripturae docet quod moderate ieiunans eſt diſpoſitus Ma⸗ ons. tarm ad prophetiam, quam ſcientiam, ad cœleſtem influentiam capiendam. Vt patet de Moyſe, Helia, & Daniele, & caete- ris qui per ieiunium ſeipſos tam mente, quam corpore exalta- runt. Non tamen video quin contingit hominem, licet raro per ieiunium ſtulte ſeipſum conſumere, ideo neceſſe eſt vian- tes ſeipſos eum prudentia regulare, non ſolum quo ad quanti- tatem cibarä, ſed etiam qualitatem. Vnde metricus conſyde- rans Gulae ſpecies, ponit quod quinque modis ontingit gulo- ſum abuti cibariis. Primo praeuiendo tempus debitum, vt ii qui nimis ſero, & nimis mane aſſumunt cibaria. Secundo in aſfumptione cibarii, etiam hora indebita, indebite properando. Tertio nimis lauta & ſumptuoſa cibaria praeparando. Quarto nimis exceſſiue quantitatem cibarii afſumendo. Vnde videtur mihi, quod melius & Deo acceptius eſt pro ſeruando keinni multi- LIBERTERTIVsS. 14 multiplicare vices. quam quantitatem. Quinto ille qui ſtudet indebite ſe circa ordinem cibarii, incidit in ſpeciem Gulae damnabilis. Vnde verſus. Praepropere laute nimis ardenter ſtudioſe. Et inter omnia peccata huius peccati ſenſibilitas, amor boni proprii, & exemplatio mandati dominici facerent ad hoc vitium deteſtandum. * * * à à ¾ * * *½ . . e e e 14 CAPVT XXI. De Virtute oppeſita Gulae. LITHIA. Dic de virtute contraria huic gulae, quam qui- dam dicunt abſtinentiam, & quidam moderantiam. & quidam ordinatam voluntatem veſcendi cibariis. Non enim videtur, quod abſtinentia contrarietur huic vitio propter multa. Primo, quia abſtinentia dicit priuatiue & analogice rei caren- tiam in facultatem hominis aſſumendam. Non ergo eſt ſpe- ciale contrarium huic gulae. Similiter quicunque qui ab- ſtinet, vtitur abſtinentia, ſed hoc poteſt tam bene, quam male fieri priuatiue, cum ergo contraria ſunt circa idem, videtur quod ſic abſtinendo, non vtitur virtute contraria huic gulae. Similiter ſecundum veritatem philoſophorum & theologorum. Cmnis virtus hominis ſubiectatur in intellectu, vel ad mini- mum in potentia ſenſitiua, ſed abſtinentia non. Nam in illa parte hominis quam abſtinet a veſcendo, eſt abſtinentia ſubie- Gtata, & ſic abſtinentia eſt in manu vel ore, quod eſt nimis extraneum a virtute. Dimitto obiectus Pfeudis quibus arguit, quod abſtinentia veſcibilium non eſt, niſi dum illa fuerint, & per conſequens oportet ad abſtinentiam hominem veſci illis. Sed iſte obiectus eſt Guloſi & ſtulti, ac ſi intenderet, quod ne- mo abſtineret a veſcibilibus, niſi ipſa veſcibilia indebite deuo- raret. Conſtat quidem philoſophis, quod cœeitas eſt viſus carentia, dum ille viſus defuerit, quare ergo non eft cibarii abſtinentia, dum illud defuerit? quamquam tamen habet ratio- nem maioris pœnalitatis, quod homo a cibario delectabili ab- ſtinet, dum eſt praeſens, quia libera praeſentia talium fortius mouet appetitum. Quantumcunque ergo guloſus quis fuerit, S quando- 142 10O A N. WICLEF quandoque ſe abſtinet, cum non poterit perpetuo manducare. Etiam contingit, quod poſt eſum improuidum ſtatim ſe ab- ſtineat virtuoſe, non ergo talis abſtinentia, quae ſubito poteſt aduenire atque recedere, erit virtus. Et ex iſto patet, cum homo poteſt inopinate vti cibariis, quod abuſus eorum non eſt vitium Gulae, ſed indebitus appetitus. Eſau en m commiſit gulam, decoctionem offae lacob fratris ſui indebite appetendo. De quo Gen. XXV. Ideo vt dictum eſt, gula non per ſe ſtat in veſcenti a culpabili, licet actus talis veſcentiae quandoque au- get, quandoque diminuet ipſam gulam. Quo ad ſecundam ſpeciem, quae dicitur moderantia, videtur quod ſolum con- ſiſtit in actu, cum tamen virtuti ſit proprium conſiſtere quan- doque in habitu. Sed de obiecto conſydero, quod ſolummo- do eſt verbalis, cum contingit hominem eſſe moderatum, pro tempore, quo non eſt in veſcendo cibariis, ſed de tertia nomi- natione virtutis gulae oppoſitae mihi maxime placet. PnHRoO. Satis acute arguiſti contra primam ſpeciem, ac ſi Pſeudis habi- tum induiſſes. Sed conſydero quod in ſecunda ſpecie virtutis Partialiter contentaris, Et in tertia ſatis plene, & ſatis eſt mihi, quia vt dixi ſaepius, nolo in iſſa contentione indebita immo- Obiectes con- rari. PsEVDIS. Video quod excuſas te friuole, quando times a eiαα aLeutiem argumenti. Quis enim dubitat, quin gula conſiſtit in actuali abuſu veſcihilium? Et per conſequens virtus ſibi oppo- ſita conſiſtit in vſu veſcibilium moderate? Et cum continue ſit Vſus alius, videtur quod virtus gulae contraria in ſucceſſione conſiſtat, & homo abſtinens vel dormiens non foret taliter vir- tuoſus, cum nunc non habet vſum cibarii aſſumendi, quia non adtantum infatuas, vt dicas hominem vti cibo & vino, quae in cellariis tibi abſconditis atque ſeratis contra tuum placitum includuntur. Sicut ergo Gula conſiſtit in actu ſucceſſiuo, ſic & virtus ſibi oppoſita. Similiter videtur, quod blaſphemas in Deum tuum iuſtum & bonum, quia dicis ex virtute moderan- tiae, quandoque debere hominem ad magnam pœnam corpo- ris per tempus notabile abſtinere. ſicut patet de Moyſe, Helia, & Chriſto, qui quadraginta dies & noctes ijeiunauerunt. Quis enim dubitat, quin tale ieiunium poſſet facere hominem ethi- cum vel ptiſicum? Et ſic cum virtus reguletur prudentia, & Deo mouente finaliter. videtur quod Deus mandaret indebite homi- L IBER TERTIVS. 143 hominem ad mortem propriam ieiunare. Nam ſicut in exceſ- ſu cibarii, ſic in eius abſtinentia mors communiter praepara- tur. Deus ergo bonus non ſic praecipit ieiunare, ſed ſatis eſt pro ieiunio hominem vti regulis medicinae, ſcilicet quod pa- ſcatur tante & taliter, qualiter ſibi proderit ad ſalutem. Quis ergo ſtultus diceret, quod homo ſeipſum occideret virtuoſe? cum decalogus praecipit, Non occides. Et certum eſt, quod homo poteſt valde diſtanter in tempore ſeipſum oecidere, quia accelerare ſtulte mortem propriam, quod eſt culpabile. Sed quis ſcit, ſi ex tali abſtinentia iſtud eueniat? Vtamur ergo prudenter veſcibilibus, & ſatis eſt. Similiter regula ſeruandi ieiunium eſt communiter generalis, & per conſequens debet a fi- delibus generaliter fieri, ſed cum homines ſint diuerſimode com- plexionati, patet quod illud ieiunium quod foret vni homini ad ſalutem, alteri foret ad mortem. Sed quis ſapiens talem regu- lam ordinaret? PHRONESIS. Delector in tuis obiectibus, quia per obiectus tuos friuolos, ſeduci poſſunt incauti. Et ideo re- ipondendum eſt illis, vt cautius caueantur, & quo ad obiectus tuos alios plus viuaces, ſaltem mouent dubia diffuſius decla- randa, & ſic vtrobique ſicut & peccata proficiunt. Quantum ad primum patet, quod virtutes quo ad ſuas eſſentias conſiſtunt in habitu, & quo ad fructus ſuos, & profectum hominis conſi- ſtunt in actu, vt beatus lacobus declarat de fide. Vnde in praedicatione ſecundum habitudinem actus tales & habitus de le reciproce praedicandum, & vulgariter virtus Gulae oppoſi- ta. ſicut & Gulae vitium, accipiuntur in praedicatione ſecun- dum habitudinem pro actu, vel opere fructu eorum. Nullus tamen philoſophus adtantum infatuatur, quin ſatis noſcit, quod opus, vel actus talis non ſit eſſentialiter virtus aut vitium, ſed potius habitualiter fructus eius. Ideo oportet fideles pro intel- lectu ſcripturae aequiuocationes iſtas cognoſcere. Et ſic vere concludis, quod actus Gulae & virtutis ſibi oppoſitae conſiſtit in ſucceſſione, ſed eſt dare longe alterius naturae habitum dor- mientem, & ſic nimis aequiuocas. Ad ſecundam tuam inſtan- tiam, quae eſt ſubtilior primo intellige, quod nunquam actus jeiunii praecipitur a prudente, niſi propter habitum & fructum alium magis bonum, vt quandoque pro crimine praecauendo, & quandoque pro commiſſo erimine abſtergendo, vt multi ſpu- marent Verum feiu- nium quod eſt. 144 IOAN. WICLEF marent in libidinem atque luxuriam, niſi caeteris paribus ieiu- narent, ad abſtergendum multa ſcelera perpetrata, expedit multis vt doleant ieiunando. Et ſic ieiunium quod eſt abſti- nentia a peccato, eſt commendabile tanquam finis. Vnde Eſalae LVIII. ſcribitur. Nunquid hoc eſt ieiunium quod eligi, dicit dominus? per diem hominem affligere animam ſuam, ſed Fratrum & potius in abſtinentia a peccato, & completione operis virtuo- pbariſeorum ſi, & narrat multa opera, quae in ſuo populo defecerunt. Et vebrore vt phariſaeos noſtros alloquar, oculi noſtrae religionis priuatae taehaſe za- ſupercilio iſto phariſaico nimium ſunt cœcati. Plus enim ap- atar. pretiantur corporale ieiunium, vel eius ruptionem, quae pa- tent ad oculum, quam ieiunium ſpirituale, ideo libera nos do- mine a ſtulticiis iſtorum ordinum. Et ſic concedi debet, quod homo in multis caſibus debet eſſe cauſſa per accidens, quare corporaliter occidatur, vt patet de ieiunantibus atque martiri- bus. Nec exinde incurrit homo praeuaricationem ſecundi mandati ſecundae tabulae. Non occides, cum debet intelligi quod nemo debet iniuſte occidere. Aliter enim Deus qui di- cit Deuterono. XXII. Ego occidam, & ego viuere ſaciam, per- cutiam & ego ſanabo &c. foret communiſſimus homicida, ideo videamus quod non iniuſte vel imprudenter abbreuiemus in hoc ſaeculo tempus noſtrum, ſed debemus audacter hoc face- re, cum ſcimus quod in alio ſaeculo beatis prodeſt ad praemium. Et ſic Deus praecipit debite hominem multa facere, quae indu- cunt mortem propriam corporalem, cum bonum virtutis ex hinc acquiribile ſit longe melius, quam vita hominis tempora- lis, & ſic ſupra medicorum artem, oportet nos in ſtatu beati- tudinis figere fidem noſtram, & vltra quam medicina praeci- pit, praecauendo mortis ſecundae periculo prudenter in multis caſibus ieiunare. Ad tertiam tuam inſtantiam dico, quod ve- Ieiunium bho- rum in maiori parte concludis, ſcilicet, quod ieiunium homi- minum eſt num communiter eſt imprudens, & ſic generatio adultera, communiter ſenſibilia ſigna quaerens, & fructum eorum obmittens decipit imprudens. plurimos cum ſeipſa. Vnde multi quibus non conuenit iſtud leiunium, ſunt ab illo per regulas hominum excuſati, vt iu- uenes & pregnantes, ſenes, infirmi, & corporaliter laboran- tes In iſtis tamen poteſt eſſe ſophiſticatio ex hoc, quod ho- mines non debite abſtinent a peccato. Ad tantum enim & non amplius ₰ LFBIE R TERTIVS. 145 amplius lego de Chriſto, quod tale ieiunium corporale ponde- rauit. Vnde eius diſcipuli ſine ſuo inproperio ſpicas fructuum manibus confricarunt, & edebant, quos non vituperat, ſed contra Phariſaeos excuſat, vt patet Matth. XII. E ſic ratio tua ac difficultas quam moues ſunt ſuperficialiter ſolutae. CAP V TL XXII. De Luxurid. Arrrkr Supereſt tibi de Luxuria, & eius contrario per- tractare. Cum ſicut dixiſti, corpus quod nimis paſcitur, communiter ſpumat in libidinem. Ideo corporalis abſtinentia ſaltem a prouocantibus ad luxuriam, deuota mechtatio quam vilis erit caro mortua, & conſyderatio de praemio obtinendo, & de ſupplicio praecauendo moueret viantes ad hoc peccatum Luxuriae deteſtandum. PaRo. Placet de ſententia quam in- iungis. Et primo videtur mihi'expediens, quod Luxuria de- ſeribatur. Poteſt autem ſic deſcribi, quod eſt illicita voluntas ſt. membris genitalibus abutendi. Et conſiſtit communiter circa ſenſibilia ſenſus tactus, iſtorum membrorum Sicut Gula conſiſtit communiter circa inordinationem ſenſibilium obiecto- rum ſenſuum guſtus. Et ſic quamuis actus inordinatus iſtius peccati, confſiſtit communiter circa abuſum membrorum gene- randi & ſeminis eſfluxi, tamen peccatum eſt radicaliter in ani- ma. Cum Chriſtus dicit Matth. V. Omnis qui viderit &c. Opera tamen iſtius voluntatis indebite conſiſtunt communiter Circa virtutem generatiuam & eius ſubiectum, & per conſe- quens cirça tactum membrorum generatiuorum taliter neruo- ſorum. ArIT. Pſeudis hic obücit, & circa iſtud in parte muſ- ſito, oum per ſe finis huius actus naturaliter intenditur a natu- ra, Videtur quod natura, & ſic Deus ordinauit media, & ſic Operationes naturaliter adeundem. Sicut ergo Deus ordinauit, quod homo generaret hominem ſecundum ſexus diſcretionem, & ordinauit virtutes ad taliter procreandum ſic videtur eſſe licitum & Deo placitum, quod homo ſic procreet, quia ab eo †T . qui Luxuria quid 146 10 AN. WICLEF qui non poteſt in ordinatione deficere ſic eſt aeternaliter ordi- natum, quomodo ergo non mereretur homo in completione ordinationis diuinae? cum membra, materia, & virtutes ac vehemens appetitus taliter procreandi, naturaliter ſunt homi- ni inſita, ſicut omnia ad completionem illius operis requiſita. Et tota iſla materia tractatur diffuſe per anathomicos naturales. PHRONE. Hic dico tibi & cuilibet ſtolido aduerſanti, quod pro- creatio & prolis generatio, ſicut & ſua media eſt homini natu- ralis, ſicut actus ſuperbiae, actus irae, & actus gulae. Imo vt Omnis actus placet ſapientibus, actus quilibet poſitiuus, cum ſit creatura plaeet Deo. placerent producta a domino, ideo non dubium quin tales actus poſſunt eſſe meritorii & virtuoſe laudabiles, cum occurrerint circumſtantiae ad denominationem virtutis debite requifitae, vt procreans ſecundum fornicationem ſimplicem natum ex foemi- na, patet in eodem tempore, ſecundum ligamenta matrimonii ex eodem éundem puerum procreare, & tunc foret actus ex matrimonio ſatis licitus, & in caſu meritorius, vbi iam eſt vi- tium reprobandum. Ideo dicunt Metaphi. quod vitium dicit cum habitu vel actu huiusmodi circumſtantiae bonae carentiam vel defectum, & per hoc dicunt, quod virtus non poteſt efſſe vitium, nec e contra, nec vitium eſt ſolum actus vel habitus, ſed aggregatum ex illis, & circumſtantia vitioſla. Licet virtus & vitium dicant communiter talem habitum tanquam partem eius principaliorem. Et in iſta aequiuocatione contendunt multi inaniter, & ſic poſitiuum in talibus a Deo intenditur. & creatur. Et non intenditur nec fit a Deo quod ſit habitus vi- tioſus. Et ſic notanda eſt tibi diſtinctio pro diſſenſione ſedan- da. quomodo nomina talium vitiorum quandoque ſignificant concretiue, reſpectu talis peccati ſimpliciter pro toto aggrega- to, & quamque perſonaliter pro huiusmodi creatura, vt actu vel habitu in quo defectus huiusmodi eſt fundatus. Sicut enim diabolus non poteſt eſſe ſine Deo, ſic peccatum non poteſt eſſe ſine fundamento in creatura bona. Videtur tamen mihi, quod multi habitus vitioſi, ſunt inſeparabiliter mali, licet inſeparabi- litas peccati non per ſe inſit oreaturae Dei. Deus ergo facit ſundamentum peccati, & creatura mala facit defectum, de quo Deus gratioſe facit bonum. Et ſic eſt nimis turpis deceptio ſi luxurioſus vt inſtrumentum Dei facit bonum poſitiuum, tunc non LI B E RTE RTIVS. 147 non in hoc eſt culpabilis, cum faciat bonum male, nec attin- git ad cauſſationem ſpiritus humani ideo non potius facit ho- minem, quam diabolus facit beatitudinem. Ponuntur autem QOuingque ſpe- communiter quinque ſpecies luxuriae corporalis. Prima eſt cies luxuriae. ſimplex fornicatio, quae eſt inter ſolutum & ſolutam. Secun- da eſt ſtuprum, quae eſt illicita defloratio virginum. Tertia eſt adulterium, quod eſt alterius thori violatio, quod potefſt fieri tribus modis Quarta eſt incœſtus, qui eſt conſanguinea- rum vel affinium abuſus, ſub qua ſpecie, religioſorum & ſan- timonialium luxuriae ſunt contentae. Quinta eſt peccatum Contra naturam, quod habet multas ſpecies maledictas. Com- muniter autem fit, quando ſemen effunditur indebite, & ex- tra locum naturalem, quod poteſt fieri multis modis, ſicut multis modis poteſt homo abuti vaſe debito ex natura. Et vi- tium iſtud Sodomiticum more Apoſtoli generaliter eſt tangen- dum, ne ex verbis inprouidis detur occaſio ad illud turpiter committendum. Vnde videtur mihi, quod pro loco & tem- pore, non omnino debet ſub ſilentio praeteriri, cum diabolus ſcit docere iuuenes extra mulierum conſortium hoc peccatum turpiſſimum. Et ſpecialiter aſſiſtente copia iuuenum maſculo- rum ſeparatorum a fœminis, voluptuoſe viuentium, & a labo- ribus ociantium, vnde Ezech. XVI. Haec ſuit iniquitas Sodo- mae &c. Ideo cauendum eſt priuatis ordinibus, ne incidant Peccatum mo- in hanc culpam, cum multi ſunt ſuperbi homines, ibi laute & nachis voluptuoſe conuiuentes a laboribus hominum ociantes. communiter ex ſua hypocriſi a fœminis ſeparati. Iſtud autem peccatum habet inter luxurias corporales excuſationem mini- mam, tunc ex parte fœminae ſit minor excitatio ad peccandum, plus peccatur contra naturam. Et communiter libido eſt ha- bundantius accenſa. Vnde iſtud peccatum inter quattuor dici- tur clamare ad Deum, ac ſi materia ſeminea cum virtute infor- matiua, quae foret cauſſa producendi hominem in diſpoſitione propinqua, vt ſic homo clamaret ad Deum pro vindicta, ex quo ſic innaturaliter extinguſtur. Et hinc tam a Deo, quam homine pro iſto peccato vindicta acute accipitur. Ex hinc enim Sodoma & Gomorra, cum ſuo populo ſubmerſa ſunt, vt patet Geneſis XIX. Ex hinc enim patet, quod Deus ſubito percutit homines vsque ad mortem vt patet Geneſis XXXVIII. T 2 Et Et muni ſimum. 149 10 AN. WICLEF Et ex hinc ſecundum leges hominum tales Sodomitici ſingula- riter ſunt occiſi. CAPV T XXIII. De Caſtitate. ArrA Rogo dicas de Caſtitate, generaliter vitio iſti oppoſita, quia de peccato iſto ſpecialiter eſt abhominabile mihi loqui. Sed de neceſſitate iſtud videtur pecoatum proce- dere vt ſuperius aſſerebas. Nam quodcunque opus naturae ha- bet antecedens ad ipſum neceſſitas, ſed hoc eſt opus naturae, ergo &c. Et iſta communiter eſt ratio ad neceſſitatem in pro- ductis ſingulis inducendum. Sicut enim in productione ſecun- dae perſonae diuinae eſt cauſſa neceſſitans, ita videtur quod in Productione ad extra cniuslibet creaturae, nam capta volitione diuina cum diſpoſitione, & cauſſa quacunque creata ſuſſicienti ad producendum effectum, quaero ſi ſequitur iſta cauſſantia ponuntur, ergo hoc cauſſabile conſequitur, ſi ſic completae caufſſae iſtorum ad iſta neceſſitant. Et ſic aſcendendo quous- que ad cauſſam primam & vltimam ſit deuentum. Si autem Cauſſae aſſignatae non neceſſitant ad producendum A effectum, tunc cum requiruntur aliae, non omnes cauſſae fuerunt plenius aſſignatae. Et vt ſuppono Deus diſtinctiſſime intelligit omnes cauſſas cuiuscunque cauſſabilis, licet nobis fuerint infinitae. Et iſta ratio mouet me cum aliis factis ſuperius cap. IX. ad credendum, quod omnia futura de neceſſitate eueniant. PRRO. Moneris probabiliter, licet ego cum meis ſimilibus re- Calcitraui ſaepius contra iftam ſententiam tanquam ſumme hae- reticam, & libertatem Dei penitus extinguentem, ideo bonum eſt ad tempus concluſionem iſtam cum moderamine ſubticere. Verumtamen illa conceſſa ſequens eſt, quod omnia peccata mundi de neceſſitate euenient, & per conſequens quod omnes peceatores ſecundum formam, qua Deus decreuerat, punien- tur, & totum hoc facit ad pulchritudinem vniuerſi. Sed dimit- Diuiſio caſti- tendo iſtam materiam, notanda eſt diſtinctio charitatis & caſti- tatis., tatis. L IBE R T- E RTIVS. 149 tatis. Aliqua eſt enim caſtitas virginalis, quae vocatur virgi⸗ nitas. Alia eſt caſtitas coniugalis, & alia vidualis, & alia ge- neraliter eſt. caſtitas, qua quis virtuoſe ſe continet a peccato luxuriae, quomodocunque in circumſtantiis fuerit variatus. FHaec autem virtus caſtitatis dicitur cœlibatus, quia beati in cœ- lo non tentantur peccato ſibi oppoſito, ſed dicunfur virgines quomodocunque hac luxuria fuerint maculati. Omnes enim iſti (vt dicitur Apocal. XIV.) ſequentes agnum, ſunt virgines, dum cum mulieribus non fuerunt vsque ad mortem coinquina- ti, ſed a damnatione perpetua per Chriſtum & matrem ſuam virgines praeſeruati. Sicut enim mater Chriſti eſt virgo ſ- cunda, ſic triumphans eccleſia ſponſa ſua Nec dubium quin- vir quicunque cui placuerit Deo, a Deo ſuffragari, habet ſuf- ficientem potentiam, & media ſatis diſponentia ad luxuriam Praecauendum, Fuglat autem omnino conſortium perſonae vel ſuppoſiti, quo poſſet in iſto abuti, & omnino abſtineat a cibario, ne corpus ſuum ad commiſſionem huſus oriminis ſpu- met. Ideo caueat damnandus, pro hoc crimine de mediis ad ipſum neceſſitantibus. Quod ſi dicit quod neceſſe eſt media illa poni, Deus ipfum puniens non facit ſibi iniuriam, ſed dat ſibi eſſe naturalium & damnationem tam corporis, quod ani- mae gratioſam, cum Deus non poteſt punire creaturam ſuam, niſi ipſam punierit gratioſe. Ideo inexpugnabiliter omnis homo debet intendere caſtitati, quod ſi non facit culpa- biliter pro pœna & Dei iuſticia ex integro erit ſalua. Et correſpondenter ſicut eſt ſpiritualis virginitas & corporalis, ſic eſt ſpiritualis luxuria, ſpiritalis caſtitas, & Duplex virgi- ſpirita is procreatio, quae eſt principalius attendenda. vrers Neruzt Chriſtus enim ſpiritalis ſponſus eccleſiae eſt, & ſicut omnis itas daples. alius homo debet eſſe membrum ecoleſiae, ſic debet eſſe ſpiri- tualiter ſponſa Chriſti, quod ſi adulteratur cum diabolo, car- ne, vel mundo, viuendo in hoc ſeculo criminoſe, tunc diſ- ſoluit ſpirituale matrimonium, & ſpiritualiter fornicatur. Ned ponderatur corporalis luxuria, niſi propter luxuriam ſpiritua- lem. Et ſic loquitur Hieremias & ſancti caeteri de luxi ria ſpirituali. Et ſic ſpiritualis caſtitas, quo ad ſponſum eccleſiae, cum in patria debet eſſe virginitas, eſt praeponderantius obſer- uanda. Et ita ad ſpiritualem procreationem debent fideles, & T 3 ſpecia- 150 1IOA N. WICLE F ſpecialiter praelati magis attendere, modo quo loquitur Apo- ſtolus 1 Corinth. IV. In Chriſto leſu ego vos genui. Et mo- do quo debet frater iunior fratris prioris mortui ſuſcitare ſemen ſecundum legem veterem, vt patet Geneſis XXXVIII. Chri- ſtus autem frater noſter ſenior, vt dicitur ad Hebr. II. cum ſit primogenitus mortuorum, qui mortuus eſt in cauſſa eccleſiae, & poſt reſurrectionem aſcendit in cœlum. Ideo cum Papa, Epiſcopi, & praelati alii debent eſſe fratres Chriſti primogeniti iuniores, debent ſemen fratris ſui Chriſti de militante eccleſia Monita de ſe- ſuſcitare. Sed heu nulli in iſto peccato grauiſſimo plus delin- mine verbi quunt, cum ſemen quod debet eſſe verbum Dei deſerunt, & Pe. ſcoriam metallicam, frigidam, & generationi ineptam in ſe ſeruant, & auare iniiciunt in animos ſubditorum. Alii autem vt fratres & reliqui lucrum temporalium ſapientes, contemnunt hoc ſemen viuum, verbum Dei, & ſemen vulpinum mon- ſtrum procreans, iniiciunt in animos ſubditorum. De talibus conqueritur Apoſtolus 2 Corinth. II. quod ſunt adulterantes verbum Dei, cum iocoſa mendacia atque ludicra in plebe ſe- minant, cum quibus lucrum temporalium ſubdole procreatur. Alii autem praelati caeſarii ſunt nimis ſteriles, & non ſpiritua- liter prolifici, niſi forte procreando membra diaboli. Et pro- pter iſtos defectus eſt eccleſia nimium perturbata. Tales enim ſunt perpetuo virgines antichriſti, & filii diaboli, prolem ſibi expeditius procreantes. Ideo niſi dominus reliquiſſet nobis ſe- men Euangelii ſui, quaſi Sodoma fuiſſemus. Vitium autem corporale Sodomiticum eſt paruum in comparatione ad hoc peccatum, ideo ſignificanter Chriſtus dicit Matth. X. quod to- lerabilius erit in die iuditii Sodomae & Gomorrae, quam illi populo vel perſonae, quae fruſtrat hoc ſemen ſpirituale, ne fructificet in mentibus ſubditorum, Cuiusmodi erant Phariſaei & Sacerdotes veteris legis. Quod ſi noſtri praelati & phariſaei ſint in caſu conſimili, non dubium quin luent in die iuditii ſi- cut & illi. Et tanta hic ſint dicta de ſeptem peccatis mortali- bus, & virtutibus eis oppoſitis, quibus adiunctis decem ſermo- nibus decalogi, quos diffuſe alias explanaui, poteſt populo praedicari ſenten viuificum verbi Dei. CAPVT I. I BE R TERTIVS. 151 CAPVT XXIV. De Pronitate bominum ad peccandum. Arrrita: Rogo dic frater Phroneſis, quomodo tanta pec- candi pronitas inoleuit, cum homines debent naturaliter inclinari ad bonum virtutis, & naturaliter a malo vitii declinare. Certum debet eſſe fidelibus quam iſta peccandi pronitas in fuit homini ex culpa propria, cum Deus creauit hominem mun- dum, & dedit ſibi ſufficienter potentias naturales, & quodam- modo originalem iuſticiam, & completam complexionem, lo- cum & diſpofſitiones alias, cum quibus poſſet cum paribus a vitiis declinare. Sed inuidia diaboli, vt dictum eſt de primo peccato, infuit homini tentatio, & ſuccubuit ex ſua ſtultitia, modo quo dicit fides ſoripturae Geneſ. XXX. Ex hoc enim eccato homo indiſponitur ad tentationibus reſiſtendum, & fit pronior ad peccatis ſuggeſtis vel propoſitis annuendum. Fuit enim homo in paradiſo poſitus, habent diſpoſitionem corporis naturalem, ſecundum quam poſſet perpetuo ſine intercidente morte durare, & viando in paradiſo per tempus notabile, fo- ret ſine morte vel pœna ad écleſtia quodammodo exaltatus, perpetuo & plene beatific andus in patria. Et cum ſtatus homi- nis in paradiſo pofiti, ſit quo ad ſubſtantiam ſuam, ſtatus in quo homo mori poterit. Et habito bono regimine corporis ex influentia animae, ſemper poſſet non mori, neceſſe fuit, quod anima ſua recedens a Deo per peccatum, & per conſequens de- ficiente Dei plena influentia quo ad animam, deficiat eius in- Huentia quo ad corpus. Et cum homo poſitus fuit in paradiſo, in minimo gradu proportionis, in qua vitae perpetuitas poſſet ſtare, neceſſe fuit ſtatim proportionem illam deficere, & ho- minem neceſſitari ad mortem, & pœnas corporis ſubeundum. Et homo vt fuit propinquior ſuae perfectioni primaeuae, fuit longaeuior in corpore, fortior, pulchrior, & decentior, & in proceſſu temporis multiplicantur erumnae, Auas neceſſitatus eſt homo modo ſubire, vt conteſtatur fides ſcripturae. Pulchrum quidem eſt, vt fides conueniat hiſtoriae ſcripturae vndique rationi, & homine luente culpam propriam, ordinatio Dei re- maneant Vnde tantu peccandi pro- nitas inoleuit. De ſtatu bo- minis in pa- radiſo. 152 IOAN. WICLEF maneat omnimode inculpata. Et patet cauſſa neceſſitationis hominis ad mortem, & quomodo cauſſa illius mortis, & defe- ctus corporis humani ex peccato exoritur, non ex Deo. Et ſic fides ſeripturae quadrupliciter manet plene inculpabilis, & omnis pœna exoritur ex peccato primario, & ex aliis peccatis poſterioribus pœnae aliae conſequentes. Deus autem nunquam infligit pœnam, vel poſſet infligere, niſi peccata antecedentia ſint in cauſſa. PsEV. Miror quomodo non erubeſcis tantam ſcripturae ſacrae euidentiam colorare. Non enim eſt cauſſa prior ſignabilis de veritate hyſtorica quae euenit, vt quos Poteſt de bello Troiano cauſſam antecedentem probabilem aſ- lignare. Item cum Deus ſit omnipotens, & volitione ſumme liber vt aſſeris, quare non poſſet ex infinitate libertatis ſuae at- que potentiae hominem ſferuare incolumem, & poſtmodum peccatum remittendo, ad ſtatum primaeuum reducere? hoc enim foret vndique honorificum, & plus congruentius Deo magniſico. Similiter ſicut omnes T heologi profitentur. Deus ex omnipotentia ſua poſſet gratanter & libere homini culpam totalem dimittere, & plene in ſtatu innocentiae ponere, ſi ut primo. Quare ergo ab illo grauamine deficit, & a ſtatu ma- gnifieentiae, quae competeret de tanto? PHRONESIS. Video ex ſubtilitate rationum tuarum, quod ex commendat'one ve- ridica confortaris, & hinc in rationes viuaciores & efficaciores prorumpis, ideo ea intentione volo libenter amplius laudabi- les veritates detegere, ſub iſta tamen conditione, quod inpro- babilitate rationum, & ſubductione ſermonum tuorum extra ordinariam de caetero taceas, & loquaris efficaciter verba quae condecent talem virum. Et ſic ſubea conditione reſpondeo ad tuum triplex factum ſuperius argumentum. Ad primum patet, quod deſipis in aſſumpto, quia vt patet ex ratione prio- ri, ſi quis elare cognoſceret cauſſas quorumcunque euentuum, Pofſet clare illos euentus ex cauſſis prioribus demonſtrare, vt bellum Troianum indubie habuit cauſſas completas priores, ex quibus certiſſime ſequebatur, demonſtrationes tamen Veritatis hiſtoriacae propter certitudinem nobis incognitam ſubticemus. Sed nunquid propter noſtram ignorantiam ſimpliciter ſint igno- tae? Cum Ariſtoteles veſter vere dicat, quamuis quadratura circuli ſit cognoſcibilis. Verumtamen nondum ſoitur, quin poſſet L IBER TERTIVS. 183 poſſet corrigi, quod non ab illo, & nobis obſcure viantibus, licet a primo numero elare noſcatur nihil penitus ignorare. Ad ſecundum argumentum tuum reſpondeo concedendo, quod Deus poſſet hoc facere ſi vellet & longe plura. Sed non expe- cto rationem tuam, qua inferas, quod Deus ſic poteſt velle, quia certus ſum, quod nec hoc ſcis nec potes. Non enim Deus eſt mobilis, vt homines in agendo, ſed ſi quicquam fe- cerit, rationes priores aeterne neceſſitant vt ſic fiat. In ratio- nibus autem aeternis videtur mihi eſſe rationabile, quod pec- cato primi angeli, & primi hominis praeſuppoſito, creaturae aliae habent inclinationem naturalem in ſuo opere ſicut primo. Et ſic deficiente proportione, ac virtute regitiua hominis quo ad corpus, deficiat actio & conſeruatio hominis prius facta, & ſic agentia corporea ad corrumpendum hominem, ex defectu reſiſtentiae ſatis agant. Et ſic dico tibi, quod Deus poſſet ſer- uare hominem in ſtatu prioris innocentiae, ſi hoc vellet, ſed debes oſtendere ſi potes, quod ſic rationale quidem eſt, vt non obſtante peccato hominis, ſiue diaboli, irrationabilia agentia habent curſus ſuos. Quod enim demeruit rationalis potentia, quod ſine ſuo demerito propter peccatum hominis, ſuae actio- nis naturalitas ſit ſuſpenſa? Ideo ſicut nihil poteſt ad infinita- tem diuinae potentiae, quod ſic poſſet facere, vel peccatum ſine cauſſa dimittere, ſic nihil pertinet ad finitatem ſuae magni- ficentiae in iniuriam ſuae legis ſic facere. Ideo improbabiliter petis, quod hoc fiat ad Dei magnificentiam, & ſic plus ſibi ho- norificum. Non enim decet Deum, qui perſonas non accipit, legem agentis naturalis, propter peccatum hominis ſuſpendere vel mutare. Ad tertium argumentum tuum, patet ex dictis ſolutio. Non enim dicunt aliqui ſani theologi, quod Deus poſſet ſine ſatisfactione culpam dimittere, quia hoc repugnaret regulis aeternis diuinae iuſticiae. Sed quid demeruerunt illae regulae, vt propter culpam hominis ſunt deſtructae? Deus ta- men poſſet ſi vellet hoc facere, & mirabilius ampliora, Sed non expecto rationem qua probares omnipotentem Deum iſta velle. ArITHIA. Placet mihi frater Phroneſis, de tua ſatis ſubtili ſententia. Sed ſuper vno muſſito, Videtur mihi, uo4 nimis melius fuiſſet homini & toti mundo, quod ipſe De ſtatn ho- ic peccaſſet, quam quod omnino perpetuo in ſtatu inno winis in inno- V centiae Neceſſe . 134 IOAN. WICLEF centiae permanſiſſet. PHRONESTS. Concedo tibi ſoror, quod ex infinitate diuinae miſericordiae peccatum hoc pro- fuit, & ſic ex ordinatione diuina melius fuit, quod homo fuiſſet ſic lapſus a ſtatu innocentiae, quam quod in ſtatu in- nocentiae perpetuo & generaliter permanſiſſet. Nam plures homines occaſione peccati primi hominis fuerunt perduéti plus virtuoſi, & in patria plus beati. Ideo benedictus ſit Deus, qui peccatum tam graue, ſcit tam gratioſe, ad profectum generis humani conuertere. Nam de genere humano tot erunt homi- nes ſaluati, quot fuiſſent ſtante plene ſtatu innocentiae. Et etiam plus beati, & praeter haec totus numerus damnatorum cedet mundo ad profectum & gloriam beatorum. . „α ο e e CAPVT XXV. De Incarnatione & morte Chriſti. AXAkr Video frater Phroneſis, quod ſuper haec multa dubia alia ſunt connexa, vtputa, ſi necefſſe fiit Chriſtum incarnari propter ſatisfactionem peccati humani generis, & poſtmodum ipſum mori. Secundo, quare peccatum diaboli, ſicut peccatum hominis non deletur. Et tertio Pſeudis ohiicit, quod illis homin bus qui damnabuntur foret melius, quod prothoplaſtum hominis non peccaſſet, & quid prodeſt beatis in patria, quod damnati ſui generis taliter ſunt puniti. PHRO- NFSIS. Placet ſoror, quod haec tria dubia tam efficaciter ſunt induéta. Pro primo notanda funt multa, & primo omnium notata hiſtoria peccati hominis ſupponitur, quod ipſe peccat ex ignorantia, cum mulier ſit ſeducta, & vir ex peccati grauedine eſt deceptus. Secundo ſupponitur, quod vir iſte & fœmina ſentientes tantam pœnae grauedinem, innouatam ante mortem poœnituerunt fructuoſe. Et tertio ſupponitur vt ſaepe prius, quod non obſtante peccato primi hominis ſeruanda fuit ex in- fuit tegro iuſticia inconcuſſa. Iſtis fuppoſitis dicitur, quod ne- verbum Bei Ceſſe fiit verbum domini incarnari, quia neceſſe fuit genus incurnari. humanum ſaluari in ſuo principio, iuxta ſuppoſitionem ſecun- dam. Et ſaluari non poterat, niſi Chrifſtus fuiſſet incarnatus, ideo 2 —.,— —,— LIBERTERTIVS. 155 ideo ſequitur intentum. Saluari quidem opportuit illum ho- minem, cum tam fructuoſe pœnituit, & Deus non poteſt ne- gare ſuam miſericordiam taliter pœnitenti. Et cum iuxta ſup- poſitionem tertiam, oportet quod ſatisfactio pro peccato fiat, ideo oportet, quod idem illud genus hominis tantum ſatisfa- Ciat, quantum in prothoplaſto deliquerat, quod nullus homo facere poterat, niſi ſimul fuerat Deus & homo. Omnis enim alius homo non ſuffecit ex ſe ad ſatisfactionem pro peccato proprio attingere, quomodo ergo ſatisfaceret pro toto ſuo ge- nere? quis rogo potuit adtantum humiliari, ſicut Adam ſuper- biuit. Cum enim ille ſuperbit implicite, implieans ſe ad ae- qualitatem Dei attingere, quia innuebat ſe non debere manda- to domini obedire, patet quod oportuit perſonam ſatisfacien- tem, a tanto gradu exaltationis humilitate deſcendere, ſed vbi foret illa paritas? niſi ſicut homo, non Deus, aequalitatem do- mini praeſumebat, ſic homo Deus ab aequalitate Dei, ad hu- militatem hominis deſcendiſſet. Ideo dicit Apoſto. ad Philip II. Quod Chriſtus ſemetipſum exinaniuit. Notandum tamen tibi eſs, quod praeſumptio primi hominis more criminis fuit falſa, ſed'aſlumptio & minoratio ſecundi hominis fuit realis & vera. Notandum eſt tibi ſecundo, quod iſte ſecundus homo non ca- debat, ſicut non potuit a forma deitatis, cum non poteſt eſſe accidens alicii, ied illa ſeruata humanitatem aſfumpſit, quae licet fuit in ſe ſubſtantia, tamen fuit a deitate extranea. Et ſi muſſitas, qualiter potius ſecunda vel media perſona, plusquam Ouere fiüius prima vel tertia debuit incarnari, dictum eſt tibi, quod hoc eſ incarnatus peccatum ex ignorantia eſt commiſſum, ideo oportet, quod & zon alia ex perſonali ſapientia fit deletum, quae ſolummodo eſt Dei ver- terſona. bum. Cum ergo oportet quod alia perſona Dei, mittat perſo- nam aliam quae ſatisfaciat pro peccato, & pater non poteſt mitti, cum ſit perſona prima originaliter trinitatis. Patet quod neceſſe eſt, vt mittat perſonam aliam pro peccato incarnan- dam, quae propter rationem multiplicem ſit conuenientiſſime verbum Dei. Ideo cum minimum conueniens foret, in Deo per impoſſibile patet, quod oportet ſaluatorem hominis taliter Ouare Ciri. le habere. Et patet cum oportuit peccatum primi hominis de- ſius eſt mor. leri, ſatisfactione debita mediante, quod oportuit Chriſtum ?uus. . taliter incarnari, & neceſſe fuit mortem poſtea ſequi, cum V 2 opor- 156 IOAN. WICLEF oportuit Chriſtum proportionaliter pati, ſicut Adam inpropor- tionabiliter praeſumebat, aliter enim non foret ſatisfactio pro commiſſo. Ideo ſicut Adam ſuperbiit vsque ad mortem gra- tioſe inflictam, ſic oportet quod ſecundus Adam humilietur vsque ad mortem corporis gratioſe acceptam & paſſam. Et ideo dicit Apoſto. quod Chriſtus factus eſt pro nobis obediens vsque &c. Et fuit neceſſarium ipſam acceptam fuiſſe in ligno, vt ſicut ex fructu ligni vetito periit homo, ſic ex fructu ligni paſſo ſaluetur homo. Et ſunt aliae multae congruentiae vtro- Qkare peeca- bique. Et ex iſtis patet reſponſio ad diſſicultatemm tuam ſeeun- zum diuboſi dam, ſcilicet quare peccatum diaboli non deletur. Sicut enim won deletur. Oportet ad actiones Miturales eſſe agentia, & diſpoſitiones in paſſis, ſio oportet ad deletionem pPeccati eſſe virtutem actiuam agentis, & diſpoſitionem contritionis aliquam in peccante, ſed hoc deeſt diabolis, & ſic peccati eorum deletio. Nec dubium, quin illis fructuoſe contritis, Deus non poſſet deletionem peo- cati ſui non concedere, ſic quod de exiſlenti inculpabili omni- Peecatum dia- no tota culpa iaciat in ipſo diabolo. Peccatum autem diaboli, soli, eſt heccu- eſt peccatum contra ſpiritum ſanctum, quod vocatur peccatum lams Pan. finalis impeœnitentiae. Ideo ſicut Adam peccauit contra ſapien- tiam Dei patris, quam oportuit Ppropterea incarnari, ſic propter ſaluationem diaboli, oportuiſſet tertiam perſonam incarnari, quod cum eſſe non potuit, patet quod nec deletio peccati ipſius diaboli. Verumtamen tam gratioſe punitur, quod ſtante ſua praeſumptione ſuperba, minus mouet pœna vt conteratur, quam dolor ſenſus ſui, ſicut non fuit in natura hominis corpo- rali. Ideo cum nec ex Proportione aequalitatis, nec ex pro- Portione minoris inaequalitatis fit actio, patet quod pœna dia- boli non poteſt ſuam obſtinatam ſuperbiam exptrgare. Opor- tet ergo quod maneat perpetuo induratus, & cum nihil eſt ad ſaluationem ſuam, quod lIeſus Chriſtus taliter ſatisfecit, eo quod eſt alieni generis, patet quod non antequam ſpiritus ſan- ctus incarnatus fuerit (quod eſſe non poteſt) demon ſaluabitur. Nota dictum Ideo dicunt quidam ſubtiliter, quod ſicut diabolus peccauit in ſubtile & mi. clara ſcientia & ex pura malitia, ſic nemo damnabitur, vel abile, d. peccabit proprie in ſpiritum ſanctum, niſi habuerit claram g unlanaß ſcientiam paululum ante mortem, & deſperet in illa ſcientia, ex ſua pura malitia, & ſic quodammodo fiat diabolus. (uan- tum LILBERTERTIVS. 157 tum ad tertiam difficultatem tuam, quam imponis Pſeudi, pa- tet quod quicunque ſie aſſerit, ſomniat ſicut ſtuſtus, ideo poſt ſomnum, quem tibi impoſueras innuis, quod ſomnium ſit fe- cutum, conſtat quidem, quod occaſione primi hominis longe plures homines creabuntur, quam ſtante ex integro ſtatu inno- centiae fuiſſent ereati, per tot homines, quot ex peccato fina- lis impœnitentige damnabuntur. Non enim decet, quod po- ſita tanta ſatisfactione pro peccato hominis diminuantur de ſal- uandorum numero, qui ſeruato ſtatu innocentiae ex integro ſaluarentur. Et ſic Pſeudis non huc vsque oſtendit quin illi homines qui tune fuiſſent creati, ſolummodo ſaluabuntur, && alii homines qui ex gratia Dei ſuperabundanti, occaſione illius peccati ereati ſunt, miſericorditer damnabuntur. Et ſic vide- tur ſicut bonum eſſe habent lapides, & naturaliter appetunt eſſe ſuum, ſic melius eſſe habent damnati, & appetunt natura- liter eſſe ſuum. Specialiter tamen Anguſti. docet, quod nulla Nalla ereatu- creatura poteſt appetere ſe non eſſe. Et patet quam leuiter & 7a poteſ ab- petere ſe non frontoſe aſſumitur, quod damnatis hominibus melius fuiſſet, quod principium humani generis non peccaſſet. Nam ſi ſic, non fuiſſet eis, tunc neque melius, neque peius, ſed ratione ſui eſſe boni, quod habent de hoc rationabiliter congauderent. Et quantum ad beatos in patria, clarum eſt, quod charitas vr- geret eos de damnatione talium congaudere, tum quia vident rationabilitatem & ſententiam ſummi iudicis in hoc fieri. Qus ergo non gauderet rationabiliter de judicio ita pulchro? tum etiam, quia vident quod Deus ex ſua gratia ſeruauit eos a damnatione huiusmodi, & aliter potuifſſent faciliter con- demnari. V 3 ° 36 e e ee de Ke e CAPVT XXVI. De Originali peccato. S X AHETA Video mi frater PaRONESIS, quod probabiliter reſpondiſti obiectis, ſed vnum didici, quod in monendo te, de caetero habitum Pſeudis non aſſumam. Sed adhuc mi- hi ſuperſunt multa dubia, quae vellem habere humiliter ple- V 3 nius 158 IOA N. WICLEF nius declarata. Et primum eſt de peccato originali, quomodo anima a Deo creata tam munda, peccat pro inſtanti primo ſui eſſe, eum Deus non ſit auctor peccati. Et Deus per prophe- tam dicit, quod filius non portabit iniquita &c. ſed vnusquis- que onus ſuum, ſicut dicit Apoſtolus. PHRONESIS. IIla quae dixi, quae in Pſeudis perſona leuiter obieciſti, dixi tanquam probabilia diffuſius pertractanda. Sed placet quod materiam de originali peccato, cum ſcripturae teſtimonio introducis, quia in iſta materia Pelagius, & multi alii haeretici deuiarunt. Et videtur primo, quod diffinitio originalis peccati, in principio debet dici. Et videtur Anshelmum ſententiare, quod deſeri- Peccatum ofi- ptiue peccatum originale, ſic carentia originalis iuſticiae debi- ginate quid te ineſſe, quod videtur difficile propter multa. Primo, quia ecszeen iuſtum eſt, & de ordinatione diuina, quia infans deſcendens de parente praeuaricante, careat originali iuſticia, quousque fuerit baptiſatus. Quomodo ergo eſt tam iuſta ſententia pec- catum originale? Similiter homo rite baptiſatus, & reincidens in mortale, habet carentiam originalis iuſticiae. Et ſic pecca- tum originale rediens, & per conſequens oporteret quemcun- que peccantem mortaliter iterum baptiſari, cum baptiſmus va- let praecipue ad peccatum originale delendum, ſed quid magis haereticum? Et confirmatur ex hoc, quod quicunque natus eſt habere originalem iuſticiam, & ſimpliciter eſt iniuſtus, caret originali iuſticia. Similiter omnis damnatus caret originali iu- ſticia, ſicut primi parentes quando peccauerunt. Et cum non habent omnes originale peccatum perpetuo, ergo deſeriptio minus bona. Ideo recolo me alias dixiſſe. Quod peccatum Peccatum ovi- originale, eſt originalis defectus hominis, a primo parente de- Sinale ſeeng- ſcendentis, quo ad iuſticiam, quam ex lege Dei debet habere, Bia gaick he. in principio ſui eſſe, & ſie non eſt peccatum originale, niſi in See⸗ ſua origine ſit contractum. Et per hoc tolluntur obiectus, Nam lex Dei neceſſitat, quod ſicut homo debet gaudere eſſe naturali, & iuſticia originali occaſionata a ſuis parentibus, ſic debet ipſis peccantibus participare de fructu, cum radix viciata neceſſario inficit reſiduum ſtipitis, cum non diuinat quod non habet. Et ſic peccatum originale, licet iuſte infligitur, ipſum tamen ſimpliciter eſt iniuſtum. Pœna enim eſt iuſta, vbi pec- catum ipſum cauſſans, non poteſt taliter eſſe iuſtum. et ad ictum LIBER TE R TLVS. 159 dictum illud propheticum dicitur, quoc iuſticia Dei exigit, quod filius non punietur pro patre ad ſui damnum ex traduce deſcen- dens, niſi culpa ſua propria maculetur. Vnde quilibet deſcen- dens a primo homine, in principio ſui originis, habet propriu peccatum originale, & ſaepe ex infectione ſeminis, & deme- Ouilibet bomo — . hbabet propri- um peccatum rito ſui parentis peccatum proprium actuale, quare ergo non s„νginale. pro peceato proprio punietur? Et a quantumcunque infecto parente deſcenderit homo, niſi proprium peccatum habuerit, peccatum alterius non portabit. Et ita ſi per verum aut falſum Chriſtus deſcenderet a valde infectis parentibus, quia tamen non potuit deficere ab originali iuſticia, quam neceffario ex ſe habuit ſupra primum hominem, peccato originali non potuit maculari. Fuit tamen baptiſatus a lohanne, ſicut fuit circum- ciſus die octauo, ad implendum vtramque legem, & dandum exemplum ſuis fratribus taliter faciendum. Angeli autem mali cum non a ſuis parentibus linealiter procreantur, non poſſunt ſic originaliter peccare. Et ſupponi debet de Chriſto, quan- tum ad ſui materiam, cum miraculoſe fint capta de virgine, & non immediate deſcendit a viro in fœminam ipfis peceantibus procreando, quod caruit omnino in diſpoſitione ad ſubiectan- dam animam, ſicut in ſtatu innocentiae caruiſſet. Vnde ſicut procreati immediate ex parentibus ſecundum talem diſpoſitio- nem dicuntur fingulariter ex traduce procreari, qualiter Chri- ſius procreari non potuit. Sed dubium eſt Petri Lombardi in III. diſtin. 3. Quomodo Deus creauit animain mundam in principio ſii eſſe, & tamen pro eodem inſtanti, eadem anima ſfit immunda. Deus enim non creat aliqualem ſubſtantiam, niſi ipſa pro aliquo tempore fuexrit talis, ſed anima infantis, mortui antequam baptiſetur nunquam eſt munda, ergo Deus nunquam creat eam mundam. Si enim pro inſtanti quo Deus copulat᷑ ipſam corpori, Deus creat ipſfam mundam, tunc pro illo in- ſtanti ipſa eſt munda, & pro eodem inſtanti ipſa immunda, cum talis peccat originaliter, ergo ſimul eſt munda & immunda. Et hice communiter dubitatur, in quo peccatum hominis originale ſubiectatur, & propter iſtam rationem à multis ſtultis dicitur, quod ſubiectatur in ſemine, ſed quid ſtultius? Cum oportet ommne ſubiectum peccati proportionaliter peccare ad peccatum, ſed cum ſemen non ſit homo nec creatura peccabilis, vel meri- bilis, Quare Chri- Nlus fuit ba- ptiſatus &α circumciſus. Omne creare eſt facere. 160 IO A N. WICLEF bilis, quid ipſum demeruit apud Deum? Et patet error ponen- tium, quod a primo parente in omnibus patribus per quos Chriſtus deſcenderat, fuit quaedam maſſa ſeminis ſeruata mun- da a crimine, vt ex illa Chriſtus humanitus procreetur, Nam ſemen pro tempore intermedio, antequam anima coniungatur eidem, mereri non potuit aut peccare, Ideo ſicut bene probat Pelagius peccatum originale, non in illo ſemine ſubiectatur, quamuis illud ſemen ſit ſignum vel oecaſio ſic peccandi, & cum tota perſonalitas hominis ſeruatur in illo primo creato ſpiritu, patet quod pro primo inſtanti, eſſe hominis originaliter peccan- tis, peccatum illud in ſpiritu ſubiectatur. Et ſic limitando munditiam ad iuſtitiam hominis, quam habere debeat, quo ad Deum, & immunditiam quo ad ſenſum oppoſitum, & ſuppo- nendo quod anima non habet exiſtentiam, antequam corpori copuletur, videtur mihi probabile, quod Deus nec creat eam mundam nec immundam. Non enim creat eam mundam, quia tunc foret talis pro inſtanti creationis, nec creat eam immun- dam, cum non facit eam deficere ab originali iuſtitia, & omne creare eſt facere. Sicut ergo Deus non ordinat quod ſpiritus ille ſic deficiat, ſic nec creat, ſed bene creat ipſam animam, quae pro inſtanti ſuae creationis eſt immunda. Et ſi quaeras vnde contrahitur illa immunditia, dicitur quod a linea peccati, aàa primo homine vsque ad illum hominem deſcendente. Verum- tamen ſi ſpiritus ille remaneret incopulatus corpori, remaneret mundus, & occaſione iſtius trahitur ſermo, quod anima con- trahit ſuam immundiciam a ſemine ſic infecto. Verumtamen placentius eſt mihi, quod hoc peccatum originale contrahitur a primo homine, & a linea omnium hominum, ſecundum quam poſtgenitus deſcendebat. Sed ſcio quod multi in mate- ria iſta muſſitant, & ſpecialiter cum animae multorum ſancto- rum ſunt omnino mundae a crimine pro tempore, quo procre- ant prolem ſuam, a quo ergo contraheretur peccatum origi- nale in prole? Numquid ab illo homine qui actualiter non exi- ſtit, aut ab illo ſpiritu ſeparato, quem ſupponitur eſſe beatum, & ſio omnino mundum? Imo videtur ſicut Deus perfecte ſanat hominem a peccato, ita faciat ipſum, neque contaminet pro- lem ſuam. Hic tamen conſydero, quod loquentem oportet in iſta materia eſſe bene fundatum, in materia de quidditate Origi- LIB E R TERTIVS. 16 originalis peccati, noſcendo quomodo eſt originalis defectus iuſtitiage, & non quod eſt creatura aliqua, quae transfundi poſ- ſet per ſemen, vel aliter per ſe eſſe Sed eſt quidam prima- rius defectus in producto homine, quem habet ex defectu ſuo- rum parentum, ex quo defectu impeditur ne obſeruet, quod aliunde ſibi ſtante ſtatu ſuae innocentiae foret iuſtum. Sciat ergo fidelis loquutiones breues, in ſenſus tales reſoluere, & cauebit erroris periculum. Quamuis autem Deus peccata ho- minis deleat quo ad perſonam propriam, non tamen delet ho- mini ſimpliciter omnem pœnam, cum aſtrictus ſit mori, & Pati anguſtias, & ſic redundat quodammodo in pœnam ſuam, quod prolem procreet ſic peccantem. Oportet ergo, quod pro defectu tali, qui caeteris paribus non debet parentibus im- putari, fiat ſatisfactio, vt baptiſatio in virtute mortis Chriſti, vel medicina alia in baptiſatione ſequente duplici, quam medi- cinam Deus ex ſua gratia acceptat, pro defectu prolis taliter deficientis, ſic quod non aſſiſtente huiusmodi medicina, neceſſe eſt prolem a beatificatione deficere. Et quantum ad obiectus experimento didici, quod nemo ſoluit clare & inpugnabiliter obiectus iſtius materiae, niſi tempus extenderit, & noſcat re- gulas diuinae iuſtitie, & omnino quod peccatum originale non lit in ſemine macula poſitiua, quia anima pro inſtanti ſuae coniunctione polluitur. * 2 2* .* à * . . A A N N 22 CAPVjI XXVII. De incarnatione quomodo Deus potuit incarnari. LITHIA. Verba tua in parte intelligo, & licet circumſtent dubia infinita. Videtur tamen mihi difficile, quomodo Deus poterit incarnari, & quomodo ad obiectus incarnatione ſuppoſita eſt dicendum. Videtur quod ſicut identificatio eſt impoſſibilis, vt ſuppono ex alibi declaratis, ſic & incarnatio, cum ſit quaedam identificatio naturarum magis diſtantium, quam earum quarum identificatio eſt neganda. Si enim Deus partes quantitatiuas continui identificare non poterit, quomodo identificare poteſt Derlonalitatem. verbi cum natura humana? ſio Incarnatis. 162 10O A N. WICLEF ſic quod vtrumque eorum ſit eadem perſona, Similiter incar- natione fuppoſita, non videtur ratio, quin verbum multas naturas humanas ſimul poſſet aſſumere, & multae perſonae di- uinae eandem ſimul. Et idem eſt iuditium de qualibet natura crea- ta, vt videntur quidam doctores aſſerere & periret omnino ratio arguendi, cum ſicut nemo ſcit, vtrum ipſe ſit dignus per affumptio- ne abſeonditam, ſid neſcit de qualibet creatura, vtrum ſcilicet Deus ſuus ſit quodcunque animal irrationale vel accidens per aſffumptionem hypoſtaticam ſe latentem. PHRO. Oportet fi- dem vt fundamentum iuuare in iſta materia, & certum eſt quod illa ſuppoſita, facile eſt per rationem tollere, omnes ar- gutias in oppofitum faciendas. Sicut enim ex trinitate animae a poſteriori cognoſcitur trinitas increata, ſic ex vnione animae cum corpore, incarnatio domini poteſt noſci, Spiritus enim PBerſonalitas Creatus vnitur corpori animato, & fit vna perſona hominis, ſeruatur in quae ſeruatur in illo ſpiritu, quomodocunque natura corporea pirim bu- fuerit variata, & ſic credendum eft in parte de perſona verbi, dosnn u Go quod affumpfit in vnitatem perlonae humanitatem integram, iera rgere⸗ faciendo ſe eſſe illam perſonam hominis, quae aeternaliter prius fuerit varia- fuit, quia ſecundum naturam verbi aeternaliter prius fuit. Et ta. non eſt intelligendum, quod ſpiritus ille ereatus, habet vllam intellectionem, quam non communicat perſonae compoſitae. Sed quicquid ſpiritus hominis intelligit, intelligit illa perſona compoſita, & e contra. Sic intelligendum eſt de perſona ver- bi, & homine illo aſſumpto, & quicquid perſona verbi intel- ligit, intelligit perſona diuina compoſita. Et quicquid patitur humanitas aſſumpta, patitur illa perſona compoſita. Nec eſt intelligendum, quod perſona verbi, vel deitas ſit pars illius hominis, ſicut nec pars integralis hominis eſt ille ſpiritus, ſed realiter totus homo Vnde fſicut in materia trinitatis, tres per- ſonae ſunt eadem natura diuina, ſic in materia de incarnatio- ne tres naturae, ſcilicet corpus, & anima, & natura diuina ſunt fingulae eadem perſona verbi. Et ficut non ſequitur, Pater eſt natura diuina, & verbum eſt natura diuina eadem, ergo pater eſt filius, ita non ſequitur ſingula harum trium na- turarum eſt eadem perſona verbi, ergo aliqua earum eſt reli- qua earundem, vt docet Anshel. de incarnatione cap VII. Et per hoc tolluntur argutiae, quae volutant in iſla materia zic. R uerſitas LIBERTERTIVS. 163 uerſitas tamen eſt in incarnatione & vnione animae, quia baſis incarnationis, quae eſt natura verbi, eſt aeterna a parte ante, quia realiter Deus ipſe. Sed baſis vnionis alterius ſpiritus crea- ti cum corpore, eſt perpetua a parte poſt, licet inc œpit eſſe, & ſic eſt in incarnatione quodammodo duplex vnio, ſcilicet vnio verbi cum creato ſpiritu, & conſequenter cum corpore ac na- tura compoſita, & vnio illius ſpiritus creati cum corpore, quae in ſancto triduo eſt ſoluta. Et ſic tam ille ſpiritus quam cor- pus eſt in triduo pro tempore ſeparationis, realiter verbum Dei, ſie quod verum ſit & inexpugnabile a ſophiſtis, quod Deus pro illo triduo iacet mortuus in ſepulchro. Et idem ille Deus pro eodem triduo, ſecundum eundem creatum ſpiritum deſcendit ad inferos. Mors tamen vera intercidit, per ſepara- tionem animae a corpore, vt diffuſe dictum eſt in materia de incarnatione ex teſtimonio Auguſti. Nec ſequitur, ſi verbum aſſumpfſit iſtam naturam, & iſta natura eſt perſona verbi, quod verbum aſſumpſit perſonam verbi, vt non ſequitur. Si verbum aſſumpſit humanitatem, quae eſt natura humana, verbum eſſe hominem, quod verbum propterea aſſumpſit perſonam aliquam, ſed cœpit eſſe perſona hominis, & non cœpit eſſe perſona. Sicut Deus incipit eſſe Deus meus, & non incipit eſſe Deus. Et diſcordat iſta ſententia ab errore Pelagii, Arrii, & aliorum haereticorum, qui in iſta materia errauerunt, vt ſuppono ex deolaratis in tractatu de incarnatione. Nec video quomodo caſus communes poſiti de aſſumptione multarum naturarum hominum poſſunt probari vel credi. Vnde non oportet negare huiusmodi ſylogiſmos. Omnis perſona verbi eſt Petrus, omnis Paulus eſt perſona verbi, ergo omnis Paulus eſt Petrus. Nec video quin foret ſuperfluum, quod perſona verbi multas huma- nitates afſumeret, vel quod multae perſonae eandem humani- tatem aſſumerent. & per conſequens cum omne ſuperfluum foret in Deo ſimpliciter impoſſibile. Omnes tales caſus inani- ter poſiti ſunt ſimpliciter impoſſibiles. Et iſta ſententia habet colorem ex dictis, quod omne poſſibile eſt verum, & quod non oportet in Deo ſeruare potentias infinitas, formaliter lo- quendo, quarum nulla procedit ad actum, vt quod Deus poteſt afſumere naturam tuam, & alias infinitas. Et cum ſu- perfluit vel potius non proficit, quod poteſt affumere naturam X 2 tuam, 36 4 10 AN WICLEF tuam, & ſic de caeteris, quod poteſt negare ſeipſum. Et cer- tum eſt, quod omnes aduerſarii neſciunt probare poſſibilitatem Deus poteſt talium caſuum, vt quod Deus poteſt eſſe aſinus &c Bene ta- eſſe aſinus & men eſt verum, quod poteſt ſi uelit. Et iſta gloſſa ſatisfacit velit. cuicumque dicto vel rationi, cum in oppoſitum allegando, & per hoc exonerati ſumus a ſtudiis & occupationibus multis ſu- erfluis, quibus circa caſus & reſponſiones haeretici occupan- tur. Salubrius quidem efſt ſtudere veritates ſolidas, quam ina- niter euagari circa fictitias, quas neſcimus probare eſſe pofſi- biles, vel eas aut earum noticias poſſe homini prodeſſe, cum multae veritates ſolidae & vtiles iacent hominibus occultatae. Ideo quando ponitur, quod Deus dimittat naturain aſfumptam, & ſic de aliis caſibus fundatis inaniter ex hae radice impoffibili excut antur & contemnantur, niſi eorum poſſibilitas ſit proba- ta. Deus enim non poteſt tantam ingratitudinem committere ſine cauſſa peccati, illum ſpiritum creatum dimittendo, cum ſtante afflumptione non eſt compoſſibile, quod ſic peccet, & deſinente aflumptione illa praecederet naturaliter, antequam fit poſſibilitas ad peccandum. Et ſic in triduo fuit Chriſtus ho- mo viuns, & homo mortuus, & ſecundum diuerſas naturas deſtitit a ſeipſo. Sed deitas neceſſario infuit vtrique naturae. a 'R E. R⸗ Ne Re s Re⸗S Ne Rr Ne CAPVT XXVIII. De numero ſaluandorum. 7 A LITHIA. Bona infers auribus meis, & multis incredibilia. * Quis enim crederer, quod anima humana non ſit pars ho- minis? Aut quod Deus adtantum illibertatur ad afſumendum illam animam, quin per idem poflfet aſſimere quamcumque aliam, cum libere contradictorie illam aſſumpfit, Videtur er- go multis, quod blaſpheme extinguis ſubtilitatem ſcholae, & dimittis ſubtilitates ſolidas omnino intactas. Et fſi praeſciſe ſal- uabuntur tot homines, quot ex peccato in ſpiritum ſanctum finaliter damnabuntur. PHRONE. Conſydero, quod in multis extraneo a modernis, ſed cum multis ſanctis antiquis, & be⸗ Cialiter LIBER TERTIVS. 163 cialiter Auguſti. conuenio. Et quantum ad primum de vnio- ne animae cum corpore, certum eſt quod Ariſto, ante incar- nationem, & alii philoſophi multum circa iſtam materiam du- bitarunt. Quomodo videlicet ex anima, vel ſpiritu tali per ſe poſſibili, & corpore organico, poteſt fieri vnum compoſi- tum, & adtantum deuenit Ariſto. quod ſufficit forma in mate- ria, ſic quod ad informationem non requiritur aliud ligamen- tum quia vt vere apparet, illius ligamenti foret aliud ligamen- tum, & ſic in infinitum. Ideo delirant qui ponunt, quod actuatio huiusmodi formae ſuſpendatur. Anima ergo humana dupliciter poteſt intelligi, vel perſonaliter pro illo ſpiritu ſepa- rabili a corpore, ſecundum rationem qua amant. Vel fimpli- citer pro illa animatione, quae eſt actus primus corporalis illius ſpiritus. Et illa animatio eſt eiusdem rationis cum formis aliis materialibus, ita quod ſicut ſufficit pro cauſſa, quare corpus beſtiae viuit, quod hoc ideo, quia complexio illius corporis ſuſfi it, vt ſic viuat, ſicut eſt dicendum de homine. Spiritus tamen hominis habet legem per ſe ſupra animas beſtiarum. Et quamuis tales actuationes ſunt accidentales materiali efſentiae, ſicut ſunt igneitas & caeterae formae. Tamen ſunt eſſentialis quidditas totius compoſiti differenter a formis accidentalibus. Et ſicut ſpiritus hominis eſt in confinio, inter angelos & for- mas materiales. Et hinc dixit Plato, quod creatus eſt in ori- Zonte aeternitatis, ſicut enim orizon eſt circulus diuidens mun- dum in duas medietates, quarum vna ſatis videtur oculis, & alia a ſenſu noſtro abſconditur, quae ſunt duo hemiſphaeria in- tegrando totum mundum, ſic vniuerſitas creata ſecundum aliam rationem, diuiditur in ſpiritus inſenſibiles, quos philoſo- phi vocant intelligentias', & nos angelos, & in res nobis ſen- ſibiles, ſaltem ſecundum ſenſum intrinſecum, cuiusmodi ſunt omnia corpora & formae materiales. Spiritus autem qui ſunt prima pars mundi, ſunt aperte poſt aeterni, & res aliae tem- porales. Et diſtinétionem inter res iſtas, quarum prima occul- tatur ſenſui, vt hemiſphaerium ſub orizonte, & ſecunda mani- nifeſtatur ſenſui, vt hemiſphaerium ſupra orizontem, diſtin- ctionem (inquam) iſtam, vocat Plato orizontemn aeternitatis. Et qu'a ſpiritus hominis in parte conuenit cum formis materia- libus, & in parte cum angelis. Ideo dicit Plato, quod poni- X 3 tur Anima hbuma- na poteſt du- plieiter intel- ligi. 166 IOAN. WICLEF tur in orizonte in confinio aeternitatis. Et patet ad primum obiectum tuum, quod anima humana poteft intelligi ſimplici- ter, vt pars qualitatiua, vel quidditas hominis, vt eſt de aliis formis materialibus. Et poteſt intelligi perſonaliter pro illo ſpiritu, cui accidit taliter actuare Et ſecundum iſtam ae- quiuocationem, procedunt dicta philoſophorum, quorum qui- Anima eſt ho- dam ſententiant, quod anima eſt pars hominis, & alii ſicut mo intetior. ſeriptura, quod anima eſt perſonaliter ipſe homo. Apoſtolus tamen ſpeciuocat, quod eſt homo interior. Quantum ad ſe- cundam inſtantiam, patet ſolutio, quod omnia quae euenient, de neceſſitate euenient. Nam ex determinatione & ordina- tione Dei aeterna, oportuit Chriſtum illum ſpiritum aſſumpfſiſ- ſe. Nec credo quod alium potuit ſibi hypoſtatice vniuiſſe. Po- tuit tamen ſi voluit, quod eſt ſatis, ſed cum illa affumptio ſit prius quam meritum illius ſpiritus, apparet mihi, quod ille non meruit vt ſic aſſumeretur, vel taliter crearetur, cum ſecundum noſtros loquentes nemo meretur ſibi primam gratiam. Et quantum ad libertatem contradiétionis, vellem vt ſuſpendere- tur illa loquutio cum non fſit autentica, nec fundabilis ratione. Quidam tamen vocant libertatem contradictionis libertatem il- lam, quae eſt ad vnam partem poſitiuam, & poſſet in ſuum contradictorium. Si potentia illa libera illud velit, & illa ſum- ma libertas contradictionis in Deo. Quaedam tamen perceptio libertatis huiusmodi eſt nobis ſenſibilis, & quaedam a nobis abſcondita, vt neceſſitates futurorum euentuum a nobis com- muniter abſconduntur. Et vt quidam aeſtimant illa ſunt archa- na verba, quae audiuit Paulus, nec licet homini, niſi genera- liter, ipſa loqui. Et patet quod Deus non illibertatur quod- cunquam facere, licet abſolute neceſſario illud agat, ſicut non illibertatur producere verbum vel ſpiritum ſanétum, licet ab- ſolute neceſſario illud agat. Actio tamen iſta ad intra neceſſa- rio eſt aeterna, & factio eſt temporalis. Ideo dicitur quod factio eſt contingens. Quantum ad tertiam tuam inſtantiam, ſcio quod multas ſuhtilitates ſcholae praetermitto, & alias va- nitates, quae vocantur ſubtilitates ſubticeo, de quo gaudeo. Scio tamen quod archana difficultas, eſt de quantitate numeri ſaluandorum, & Deus vult ipſam nobis eſſe abſconditam, ſicut aduentum diei iuditii, & quantitatem temporis praecedentis. Vnum LI B ER TERTIͤVS. Vnum tamen videtur mihi probabile, quod tot homines ſalua- 167 Tot bomines buntur, quot angeli ceciderunt, & quot homines ſtante ex ſaluabuntar. integro ſtatu innocentiae crearentur, Et ſic occaſione accepta ex Dei gratia, tam peccatum primi angeli, quam peccatum primi ho ninis fecit boruum. Videtur enim decere magnifi- eum, quod illa cœleſtis ciuitas, vltra ruinam tantam ex pec- cato, ad melius reformetur. Et ſic quot fuerunt ſpiritus creati in mundi principio, & quot homines in ſtatu innocentiae pro- ducendi, tot erunt ſpiritus ex creatione hominum cœleſtem curiam integrantes. Et ſic generi humano, multipliciter eue- nit bonum occalione peccati, per gratiam ſaluatoris. Et patet in parte ſolutio ad tuam tertiam inſtantiam, ſemper ſeruando Deo archana ſuae notitiae, vt qui & quot homines ſaluabun- tur, qui & quot homines damnabuntur. Et quantum erit gaudium beatorum, aut qui homines ad aequalitatem angelo- rum vel ſupereminentiam affumentur. õ CAPVI XXIX. Quomodo Cbriſtus excedit ordines angelorwn & bominum. AXrure Placet de iſta ſententia, & ſpecialiter quia ſeruas te in limitibus ignorantiae, fatendo humiliter quod igno- ras. Sed vnum videtur mihi, te manifeſte innuere, quod le- ſus Chriflus Deus & homo excedit infinitum, non ſolum omnes homines, ſed & omnes ordines angelorum. Et in hoc debemus omnes fratres ſui gaudere & exultare quodammodo infinite, Ex hoc enim habemus bonos angelos adiutores, & malos angelos velint nolint vtiliter ſeruientes, & infinitum plusquam enarrare ſuſficimus gaudium libertatis. PHRO. Bene concipis quod oportet cauere de Pſeude, propter ebulliciones ſophiſticas, quomodo Chriſtus eſt duarum naturarum comple- tarum vtraque, ſcilicet tam deitas, quam vera humanitas. Et guot angeli exciderunt. Chriſtus eſt duarunm natu⸗ arum com- ſecundum illas concedi debent de eo ſimpliciter valde diſparia plete. praedicata, vt quod ſit aequalis patri ſecundum deitatem, & minor ſecundum humanitatem, hoc eſt dicere. Ipſe humani- tus 168 IOA N. WICLEF tus virtute eſt paruus & pater taliter non poteſt eſſe paruus, & ſic ambulauit, eſuriit. Et tales praedicationes humanas ſuſce- pit, quales Euangelium de ipſo ſimpliciter concedit. Ps EV- DIS. Videtur mihi, quod praecipitanter te in contradictoria inuoluis. Quae (rogo) planior contradictio, quam quod Chriſtus fuit minoratus paulo minus ab angelis. Et tamen tam ſecundum diuinitatem, quam ſecundum humanitatem quibus- cunque angelis maior factus? Similiter ſi Chriſtus infinitum excedit alios homines in perfectione eſſentiali, tunc neceſſe eſt, quod ſit ab illis diſparis ſpeciei. Sed quid tunc ad genus huma- num, quod ipſe ſic meruit? Tam extraneum quidem videtur fuum meritum ad ſaluandum homines, quam extraneum eſt ad diabolos liberandum. Similiter ex vnione hypoſtatica, Chriſtus aliquante perficitur, & non poteſt eſſe homo alius, ſibi par in perfectione humana, ergo Chriſtus eſt homo infi- nitum perfectus. Et ſic eſt primus homo ſimpliciter, cum praeceſſit Adam in tempore, & procedit ſimpliciter dignitate. Sicut ergo non ſequitur, Aethiops eſt albus ſecundum dentes, ergo ipfe eſt albus, Sic non ſequitur, Chriſtus ſuſcipit talia praedicata humanitus, ergo ipſe ſimpliciter ſuſcipit talia prae- dicata. PHRONE. Video quod gaudes in contentioſis pugnia verborum, ſed nos talem conſuetudinem non habemus, quis ſecundum Ariſto. decet philoſophum ſcire ſoluere tales argu- tias, ne capiatur in verbis. Ideo expedit, vt induam habi- tum philoſophorum, & tollam tuas inſtantias. In primis ergo dico tibi, quod Chriſtus fuit vniuoce homo, cum quolibet alio fratre ſuo, & per conſequens infinitum melior Deus quam homo, & itaà cum ille homo contingenter ſit homo, licet hu- manitas ſua non ſit accidens alicui, & ratione talis contingen- tiae ſunt ſophiſmata tua de Chriſti humanitate. Non tamen videtur mihi, quod in melioritate humana creuerit ſucceſſiue, ſed pro primo inſtanti fſuae incarnationis fuit aeque bonus ho- mo, ſicut aliquis homo poſſet eſſe. Et ſic ratione vnionis hy- poſtaticae, & ratione plenitudinis virtutum & gratiae, videtur mihi, quod tunc fuit aeque bonus homo, ficut vnquam poſt- modum, quantumcunque profecerit vel creuerit in virtute. Videtur tamen mihi, quod a primo inſtanti ſuae incarnationis incluſiue, vsque ad inſtans mortis ſuae, meruit ſibi & generi ſuo. LI. BE R TERTIVS. ſuo. Et ſic proficiebat aetate & ſapientia coram Deo & homi⸗- nibus, non ſolum fſuis fratribus, ſed etiam ſibiipfi. Cum Apoſt. dicit ad Philip. II. Quod Chriſtus factus eſt obedi. &. non tamen intelligo, quot partes quantitatiuae vel intenſiuae meriti Chriſti quaeſierunt fibi humanitus partes praemii vel gaudii, ſed continue totum gaudium meruerunt. Nec eſt co- lor, quod tunc meritum Chriſti ſuperfluit, cum neceſſe ſit Chriſtum totum meritum ſuum compleuiſſe. Concedo ergo tibi, quod Chriſtus eſt tantum finite bonus homo, imo quod totum genus ſuum eſt ipſo melius. Verumtamen quocunque homine ſignato, qui non eſt multi homines. Et ſic de Ange- lis, Chriſtus eſt humanitus melior quam aliquis eorundem. Et bene nouiſti, quod duplex eſt bonitas hominis, ſcilicet boni- tas gratiae, vel naturae. Quantum ad bonitatem gratiae, Chriſtus Deus excedit quamlibet aliam creaturam. Vnde ſe- cundum modos loquendi ſanctorum, quodlibet membrum Chriſti, accipit modo ſubtili atque mirabili nomen ſuum, vi Uilibet talis vere dicatur Chriſtus. Sed ad tollendum tuas in- antias, intellige, quod Chriſtus eſt nomen appellatiuum, ac ſi intenderetur, quod omnia membra Chriſti vngantur gratia ex plenitudine fontis huius. Ideo dicit Iohan. in principio ſui Euangelii. Quod de eius plenitudine nos omnes accepimus. Vnde licet ſancéti dicant quod omnia membra eccleſiae ſunt Chriſtus, vel tunc intelligunt appellatiue, quod vngantur gra- tia leſu Chriſli, vel more ſeripturae intelligunt per membra eccleſiae ipſam eccleſiam. Et ſic Chriſtum qui eſt vna perſona, cum eccleſia ſua ſponſa. Saepe enim pars principalis refundit nomen in partes alias conſequentes. Ad primam inſtantium tuam, oportet te intelligere ex praedictis, quod Chriſtus ra- tione incarnationis ſuse, eſt multorum ſingulum, & nunce do- minatur ſecundum vnum eorum, & nunc ſecundum aliud, ſe- cundum quod pertinet hiſtoriae, quae de eo debeat enarrari. Et ſic videtur pſal. dicere. Quod Chriſtus minutus eſt paulo minus ab angelis, ſecundum naturam corpoream, quae eſt in- ferior natura angelica. Et ſecundum illum creatum ſpiritum, ſicut ſecundum deitatem excedit angelos quoscumque, & quamlibet aliam creaturam, ſecundam verba Apoſt. ad Hebr. I. tanto melior angelis effectus &c. Per humanitatem quidem 169 170 IOA N. WICLEF quidem ſuam omnes angeli, complete & finaliter ſunt beati. De eius quidem plenitudine, nos omnes accepimus. Et patet ſi noſti naturam contradictionis quod non ſolum contradictio- nem tuam euadam, ſed & cuncta inconuenientia, quae ſic pompas Ad ſecundam tuam euidentiam patet, quod Chriſtus non humanitus excedit in infinitum in perfectione efſentiali alium hominem, cum totum genus humanum, cuius quodli- bet indiuiduum ſibi parificatur in perfectione ſpeciuoca, non infinitum excedit aliquod eius ſuppoſitum. Sed ſecundum dei- tatem infinitum excedit hominem, hoc eſt naturam hominis, vt ſuppono. Et patet defectus primae conſequentiae „ quam fe- ciſti, quia ſecundum deitatem non includitur in aliqua ſpecie, & ſecundum humanitatem eſt eiusdem ſpeciei, cum quolibet alio fratre ſuo. Et patet, cum Chriſtus ſit idem totum ſpeci- uocum, quod eſt quilibet alius frater ſuus, quod eius incarna- tio & exaltatio meruit ſuo toti, cum tam ſecundum naturam corpoream, quam ſecundum creatum ſpiritum, fit Chriſtus idem cum quolibet hominum ſaluandorum. Et patet, quod fal- ſum in fine annecétitur, cum maior ſit conuenientia indiuiduo- rum in ſpecie, quam ſuppoſitorum, quae ſolum ooncordant in genere, quia longe alia eſt conuenientia, quam in termino vel in ſigno. Ad tertiam tuam inſtantiam dico, quod conſe- quentia non procçedit, quia inxta tua principia, per hoc argu- mentum probaretur, quod quaelibet fuperficies ſit infinitum malor quam linea, & corpus infinitum maius ſuperficie, & per conſequens vtrumque eorum infinitum magnum. Sed vt ac- cedam propius falſitatem tuae ſententiae non mendicans, cer- Omnie bomo tum mihi eſt, quod omnis homo eſt infinitum perfectior quam N inßnitum beſtia, & tamen non exinde eſt infinitum perfectus, concedo Pes er „ tamen, quod infiniti homines alii, per impoſſibile poſiti, non Auam beßie. poſſent Chriſto humanitus coaequari, propter vnionem illam beatam, quam nullus alius poſſet aſſumere Et ſic Chriſtus excellit humanitus, tam in natura affumpta, quam in gratia vnionis. Nullus enim alius homo poſſet in anima vel corpore Chriſtum praecellere, & per conſequens in corpore fuit tanta aequalitas complexionis harmonicae, quod non potuit effe re- bellio corporis ſui ad animam, ſicut eſt in quolibet alio fratre ſuo. Sed non ex hinc ſequitur, quod Chriſtus infinitum cedit LIBER TERTIVS. 1771 cedit humanitus aliquem fratrem ſuum. Et quantum ad repli- cationem tuam, de primitate humanitatis, concedo tibi, quod Chriſtus eſt primus homo ſimpliciter dignitate, & fic eſt pri- mus Adam. Sed communiter intelligitur de temporis primi- tate, nec eſt contradictio in iſta aequiuocatione licet Sophiſtae laborant multum in talibus imprudenter. Et quo ad vlitimam replicationem tuam de loco aſſimili, patet quod multi ex iſta ſimiali ſimilitudine ſunt lapſi, negando fidem ſcripturae, ima- ginantes, quod humanitas Chriſti, aut eius diuinitas, ſunt par- tes eius quantitatiuae aut qualitatiuae, quia aliter ratio tua non procederet ab exemplo. Audacter ergo concedam ſimpliciter omnes praedicationes, quas fides ſcripturae concedit de Chri- ſto ſimpliciter & ſcio quod omnes ſagittae tuae quae inclu- duntur in tua pharetra, neſciunt haec verba domini impugna- re. Vtrum autem ſequitur ſimpliciter, Aethiops eſt albus ſe- cundum dentes, ergo eſt albus, relinquo tibi & ſophiſtis, tuis ſodalibus ad materiam magis fructiferam accedendo. 6885 6095 66 9 6.n n e ene eee ee C AP V IL XXX. Quod nullus ſanctorum eſt laudandus, niſi quia Cbriſtum eſt imitatus. LITRHIA. Delector frater Phroneſis, quod tantum magni- ficas ſaluatorem. Et videtur mihi ſequi ex iſta ſententia, quod nullus ſanctorum ſit laudandus, vt pars eccleſiae, niſi de quanto ipſe ſequutus fuerit in moribus Chriſtum noſtrum. Vi- detur mihi ſecundo, quod nullus ſanéctorum in verbis vel fa- Gtis, ſit laude dignus, niſi de quanto a Chriſto exhauſerit ma- teriam laudis ſuae. Et videtur mihi tertio, quod auctoritas ſeripturae ſacrae, quae eſt lex Chriſti, infinitum excedit quam- libet ſeripturam aliam, quamcunque autenticam alſignandam. PHRO. Subtiliter & acute infers multiplicia quae ſequuntur. Cum enim ex fide capimus, quod Deus erat verbum, quod quidem verbum caro factum eſt. vt dicitur lohan I. Et idem verbum quod eſt Chriſtus leſus, nedum infinite excedit quem- 2 cunque S ₰W . 7 N. 172 IOA N. WICLEF cunque alium hominem ſecundum diuinitatem, ſed nullus alius homo poteſt ſibi in virtute vel gratia coaequari, nec fine illo vt fonte ſaluari. Quam verum primo concludis, quod fiue pro- piores legis veteris, ſiue legis gratiae, quantumcunque ma- gnificentur, non ſunt laudandi in fide, niſi de quanto fequuti ze&& ⸗ . . . . . . „ r ,, fuerint domimmm leſum Chriſtum. Et hinc ecclefia noſtra ra- 5 e H„„ tionabiliter hubet hanc conſuetudinem, quod quencunque ſan- te, int ſe. Ctum orauerit, ſermonem ad Chriſtum Deum dirigit, non ad i Chri illum ſanctum principaliter, ſed ad Chriftum. Nec valet ſo- um⸗ lenniſatio vel feſtiuitas talis ſancti, niſi de quanto ad magnifi- candum Chriſtum praeparat, & ad honorem ſunm incitat, & ad amorem ſuum prouocat & accendit. Vnde ſi aliquae ſunt ſolenniſationes ſanctorum, quae exorbitant ab hoc fine, non dubium quin cupiditas, vel peccatum aliud fit in cauſſa. Ideo multi putant prodeſſe eccleſiae, quod ceſſantibus iſtis omnibus feſtiuitatibus ſanctorum, ſolum Chriſti feſtiuitas obſeruetur. quia vt inquiunt, tunc Chriſti memoria recentius haberetur, & plebis deuotio non ſic in membra Chriſti indebite ſpargeretur, ſed quomodocunque ſit de hoc, certum eſt quod non prodeſt alicuius talis ſancti ſolennitas vel deuotio, nifi de quanto accen- dit ad Chriſtum amandum, & praeparat vt ipſe magis oret pa- trem ad fiuffragium impetrandum. Quia certum eſt ex fide, quod oportet mediatorem Dei & hominum Chriſtum leſum (ſi aliquid a trinitate concedi debeat, propter orationem cuius- cunque ſancti alterius) mediare. Vnde multis videtur, quod quando ſingulariter oratio directa fuerit ad illam perſonam me- diam, pro adiutorio ſpirituali, tunc plus profuit & creuit ec- cleſia, quam facit modo, mult's interceſſionibus adinuentis. Et ſic Pſeudis inſtat quod ſancti leg's veteris non ſequuntur Chri- ſlum, quia nondum eſt pro lege veteri Cum Chriſtus dicat vnionem hypoſtaticam naturarum, dicitur ſibi, quod nos audi- uimus ex lege, quod Chriſtus manet in aeternum. Sic quod de Chriſto ſingulariter verificantur ſophiſmata, quae de aliis hominibus verificari non poterunt, vt quia perſonalitas Chriſti eſt aeterna, & ſuae humanitatis aſſumptio aeternaliter praepa- rata, Poteſt dici, quod pro tempore legis veteris manet iſta perſona, & iſta perſona pro tempore ſuo eſt Chriſtus. Et hine Apoſto. I Corinth. X. confidenter loquitur. Petra autem in- quit) LIB E R TERTIVS. 13 quit) erat Chriſtus. Ad quaeſtionem ſecundam patet ex fide, quomodo a quocunque Catholico debet concedi, cum huma- num genus perpetuo damnaretur, ſi non Samaritanus iſte cu- ram eius egiſſet, vt notat Euangelium Luc. X. vt patet ex di- ctis. Et ex hinc multi probabiliter aeſtimant, vt dictum eſt ſuperius, quod foret expediens Chriſtum ſingulariter inter ho= mines adorare, quia ipie eſt mediator, interceffor optimus, paratiſſimus, quo ad vtrumque extremum, & benigniſſimus ratione charitatis & miſericordiae infinitae. Stultus ergo foret, qui alium interceſſorem inquireret, quia propofitis duobus eli- gibilibus, qui minus eligibile ſine cauſſa praeponeret, foret ſRultus. Chriſtus enim eſt ſemper vivens apud patrem, ad in- terpellandum pro nobis eſt paratiſſimus illapſus in mente cu- juslibet viatoris, qui ipſum dilexerit. Vnde non oportet ad captandum eius colloquium ſanctos alios mediare, cum ſit be- Cbriſtus ef nignior & pronior ad iuuandum, quam aliquis eorum. Et mo- benignios .¼ ueret quod mens viatoris ex multitudine beatorum, quos orat, diſpergitur, cum affectio a Chriſto laxatur, eo quod tantum bpronior ad iu- uandutn quans aliquis ſan- eſt finita, & per conſequens remittitur, cum ſit in plurimos Adorum. ſic diſperſa. Et ſuper haec poſtquam creuit cupiditas, & affe- ctio perſona is ecclefiae, ſaepe euenire poterit, quod cupiditas vel perſonalis affectio deuotionem inficeret, imo quod diabo- lum canohiſatum ſtultificatus adoraret & coleret vt beatum. Adorato ergo Chriſto & placato, ad eius imperium beati cae- teri iuuant de ſuffragio ſpiritali, & quomodocumque ipſi co- lantur fingulariter non iuuant aliquem, niſi de quanto ab iſto domino imperantur Stultitia quidem videtur fontem omnino paratiorem relinquere, & ad riuum turbidum & remotum ac- cedere, & ſpecialiter vbi fides non doceret, quod riuus talis a fonte viuo huiusmodi emanauit. Si ergo ad acuendum deuo- tionem noſtram beatos aliquos adoramus. videtur quod relin- quendo ambiguum illos adorare debemus quos fides ſripturae & ſic dominus canoniſat. Penſet ergo fidelis in domino cauſ- ſam, quare priuatae eccleſiae tam laborioſe, & tam ſumptuoſe etunt Romanam curiam pro canoniſandis ſuis fratribus, & vi- debit quod inordinata cupiditas, & defectus fidei ſint in cauſſa. Quis rogo faceret ſcurram mediatorem ſuum. vt regis paratio- xis & clementioris colloquio potiretur? Sancti licet in cœlo X 3 non Cupiditas. Adoratio. 1 174 IOA N. WICLEF non ſunt ſcurrae, ſed incorporati in Chriſto per gratiam ſalua- toris, tamen minus ſe habent in comparatione ad illum, quam ſcurra ad regem terrenum. Expedit tamen ad vitam ſancto- rum attendere & illos ſequi in moribus tanquam duces, de quanto ipfi Chriſtum choraulam totius eccleſiae ſunt ſequuti. Et quia ſtultum eſt in periculoſo itinere viam regiam & ſecu- ram dimittere, & ſemitam incertam ſiue incognitam arripere, videtur quod patente vita Chriſti & ſuis regulis, alias vitas de- bemus poſtponere. Vnde beatus Ciprianus diſtinctione octa- ua profunde & ſubtiliter inculcat iſtam ſententiam Si (inquit) Chriſtus ſolus audiendus eſt, quid nobis quod ſancti caeteri praeceperunt? Et hinc Apoſtolus Paulus praecipit, quod de quanto ſui conuerſi ſint imitatiores ſui, de quanto apoſtolus ipſe eſt imitator Chriſti, & de tanto ipſum audiant, de quan- to in ipſo loquitur Chriſtus. Inſuper videtur multis, quod curia iſta ſic canoniſans ſanctos, blaſpheme praeſumit, cum ſeducta reuelatione, tam plene ignoret ſanctitatem defuncti, quam plane ignorat Ilohannes presbiter vel Soldanus. Et cer- tum eſt, quod teſtium depolitio nihil probat, cum ſuppoſita veritatis notitia canoniſandi, ac detecta Papae fideliter ſine mendacio, quod raro vel nunquam euenit. Adhuc depoſitio quantum ad propoſitum nihil probat. Tum quia ſententia alte- rius iudicis ſententiantis ſecundum allegata & probata, qui iu- dex foret mundo magis autenticus, tantum probaret, ſicut Papae ſententia in hac parte, Tum etiam quia horum teſtimo- nium deponentium probat ad maximum, quod dati ſancti con- uerſatio fuit talis, & cum hoc ſtat, quod vsque ad mortem fuit hypocrita & praeſcitus. Quae ergo praeſumptio ſupra al- legata & probata affirmare & canoniſare, quod talis in patria ſit beatus? Nec dubium quin miracula magis poſſunt illudere, cum diabolus transfigurans ſe in angelum lucis maiora miracula in perſona defuncti damnati poteſt oſtendere. Et ſic videtur, quod per teſtes & iudices & primas procurantes, particularis eccleſia ſaepius ſit ſeducta Hoc autem foret facile, & diabolus non dormit, decipiendo popuium quantum poteſt, Vnde multae primae ex tali ſeductione diaboli, plus colunt vocatum ſanctum nouum huius- LIB E RTERTIVS. 175 huiusmodi, & ſpecialiter aſſiſtente ſigno ſumptuoſo ſenſi- bili, quam colunt dominum leſum Chriſtum. DSes; 3e8 DS8 e3e 36858 C:38 eet Eee et eee es iet CAPVT XXXI. Quomodo lex Chriſti infmitum excedit alias leges. AXrT/ Conſydero mi frater, quod pro iſta ſententia (licet vera fuerit) nec laudes a ſatrapis reportabis, nec ab incolis in contractis in quibus fundantur huiusmodi nouitates. Sed dic rogo de conoluſione tertia Videtur enim, quod fides ſcripturae habet hodie plurimos impugnantes, & ex cauſſa muſtiplici paucos eius ſententiam ponderantes PRHRO. Expe- rimento' didici quod verum ſentias. Nec dubito, quin infide- litas ſit in cauſſa. Non enim ſyncere credimus in dominum Ieſum Chriſtum, cum hoc dato, ex fide fructuoſa teneremus, quod ſeripturae ſacrae, & ſpecialiter Euangelui noſtri auctori- tas, ſit infinitum maior, quam auctoritas ſcripturae alterius ſignandae. Sed vt loquor certius, notanda eſt tibi aequiuoca Quot modis tio de ſcriptura. Primo enim ſcriptura ſignat leſum Chriſtum accipitur ſa- librum vitae, in quo omnis veritas eſt infcripta. Iohan. NX. non poteſt ſolui ſcriptura. Secundo modo ſignat veritates in ipſo libro vitae inſcriptas, fiue ſint rationes exem- plares aeternae, fiue veritates aliae temporales. Et tertio mo- do famoſius quo ad vulgus, fignat aggregatum ex codicibus legis Dei, & ex veritate quam Deus ipſis imponit, ſed, hoc nudum ſcriptum materiale non dici vocare ſcripturam ſacram, quia illi codices non ſunt ſacri, niſi illis ſententia aſſit ſacra. Et tunc intelligo ſimpliciter aggregatum ex illis codicibus, & ſacra ſententia eſſe ſeripturam lacram. Et quia iſia tertia figni- ficatio eſt famoſior, ideo loqnamur ſdecialiter de illa, quanta Git eius auctoritas & firmitas Veritatis. Nec eſt ad propoſitum loqui de excellentia codicum, cum illi in natura ſua hbris men- dacibus communiter ſunt peiores. Nec ſunt potius ſcriptura ſacra, quam quilibet alia, cum beata trinitas ſcripturae cuilibet ſit illapſa, & tunc videtur mihi, quod ſicut concluſio tua tertia ſenten- Iuxta illud "ra ρα⅝1/ſiere. 176 10 A N. WICL EF ſententiat. Quod ſeriptura ſacra ſit infinitum magis autentica & credenda, quam quaecunque alia aſſignanda, quia vt auctor proximus ad auctorem, ſic liber ad librum. Sed ex fide Chri- ſtus auétor proximus ſcripturae ſacrae eſt infin tum praeſtan- tior, quam homo alius, ergo liber ſuus, vel ſcriptura, quae eſt lex ſua, proportionabiliter ſe habet ad quamcunque aliam aſſignandam. Vnde ſcriptura aliorum doctorum magnorum quantumcunque vera, dicuntur apocripha, nec ſunt credenda, niſi de quanto in ſcriptura domini ſunt fundata. Fundamen- tum autem iſtius materiae, eſt fides eceleſiae qua credimus, quod Chriſtus Deus & homo fuit incarnatus. Et modo quo narrat Euangelium cum hominibus conuerſatus, & quod (Cri- bas ſuos Euangeliſtas ad exarandum legem Chriſti, & fidem catholicam ordinauit. Vnde iſte particulares codices, cum ſua ſacra ſententia, ſunt implicite fides ſeripturae, ſicut eſt impli- cite fides eccleſiae, quod iſta ſacrata hoſtia ſit realiter corpus Chriſti, quia ſuppoſita veritate ſuppoſiti, quod ſaepe euenit, tunce eſt ita. Et ſuppoſita falſitate narrati, tunc poteſt eſſe il- ſuſio. & in aliis ſignis ſenſibilibus ſaepius poteſt eſſe. Et ex iſtis patet, quod ſeriptura ſacra ſit veriſſima, ſecundum quam- libet eius partem, quia ſi ſit ſcriptura ſacra, tunc habet ſen- tentiam pro ſenſu Ieſu Chriſti. Et ille non poteſt eſſe falſus, nec aliquid in ſenſu decipere., ergo coneluſio vera. Vnde ex iſto fonte, tota ſeriptura legis veteris, capit auctoritatem & reue- rentiam, cum Chriftus in communi vel particulari, allegat omnes libros legis veteris, quos habet catholicos acceptare. Et ita paris auctoritatis ſunt omnes codices nouae legis & vete- ris, de quanto credimus, quod ſuae ſententiae a ſpiritu ſancto emanarunt. Et ſecundum Auguſtinum ſecundo de doctrina Chriſtiana in fine. Omnis veritas ſit in ſoriptura ſacra, vel explicite, vel implicite, patet quod nulla alia ſcriptura capĩt auctoritatem vel valorem, niſi de quanto ſua ſententia a ſcri- ptura ſaera ſit deriuata. Sed quia ſpiritus ſanctus vult intentum noſtrum non diſpargi in multa, ſed circa vnum neceſſarium occupari, vult vulgares codices de lege noua & veteri ſtuderi & legi, & hominem non cirea alios occupari, qui licet quan- doque ſint veri, & fides ſcripturae ſacrae implicite, Deus ta- men non vwult eos explicite credi. Et hinc Augu. Lib. II. de ordine LIBER TERTIVS. 177 ordine rerum ſaepe praecipit, quod nemo credat fſcriptis ſuis, vel verbis, niſ de quanto ſe fundauerint in ſcriptura, & in ipſa vt ſaepe dicit, omnis veritas implicite vel explicite conti- netur. Et indubie idem eſt iuditium, de ſcriptis aliorum ſan- ctorum doctorum. Et multo magis de ſcriptis Romanae eccle- ſiae, & doctorum nouorum. Ideo vt ſcriptura ſacra ſit magis appretiata & laudata, quaecunque veritas quam viator ſenſu non percipit, debet ex hac fide ſcripturae eſſe deducta, ſaltem ſi requiritur a fidelibus eſſe credenda. Et tunc ſcriptura ſacra foret in reuerentia, & bullae papales (ſicut debent) forent poſt- poſitae, & tam leges papales, quam doctorum nouorum ſen- tentiae quae ſunt poſt ſolutionem Sathanae promulgatae, forent in ſuis limitibus veneratae. Quid rogo fideli & ſcriptis huius- modi quibuscumque, niſi de quanto ex fonte ſcripturae fideli- ter ſunt exhauſtae? E iſta ſententia rectificaret nedum mandata papalia & aliorum praelatorum ſed & corrigeret errôres nouo- rum ordinum. Et ſic ſerenaret atque accenderet cultum Chri- ſti. Vnde deteſtandi ſunt doctores nouelli qui nituntur aſſere- re, quod ſcriptura ſacra ſit inter omnia dicta vel ſcripta falſiſ- ſima, & ſpecialiter verbum Chriſti in Euangelio Iohannis, ſicut ex logica ſua ſe putant clare deducere. Et inter omnes haere- ticorum ſententias non recolo, quod ſit damnabilior, Anti- Chriſto praeparitior, vel fidei Chriſti nociuior. Quis enim cre- deret aliquam partem legis Chriſti, ſi tanta pars eius debeat vt impoſſibilis refutari? Et cuilibet ſoripturae expoſitio, & ſenſus Antichriſto placitus debuit adaptari, & toto facto. In hoc te- tro inuolucro colliguntur in hac parte omnes argutiae Anti- chriſti. Ego ſic intelligo hanc ſcripturam ſacram, & ſecun- dum logicam meam debet ſic intelligi. Sed ſenſus iſte eſt im- poſſibilis, ergo ſcriptura ſacra, & per conſequens eius auctor foret falſiſſimus, & maxime diſcredendus, Nam ſol (vt inqui- unt) & caetera ſenſibilia in quantitate, & caeteris avcidentibus, iudicium humanum decipientia ſunt falſa, pari euidentia, vel maiori, qua hoc fignum, homo eſt aſinus, foret falſum, quare ergo non ſcriptura ſacra, immo etiam ipſe Deus, cum mouet in Ro nam peccati prioris, & per conſequens ſignat etiam falſiſſime ſenſus falſos. Liber ergo iſte foret falſiſſi- mus, & Chriſtus ſumme haereticus. Sed diſcant hii diſco- Z lores in quo potiſſi- me ſtat error baeretizoramm. 778 10 A N. WICLEF lores haeretici & diſcipuli antichriſti, quod nihil ad errores eo- rum, & ſcripturam facram, quod iplain male intelligant, ſicut eſt de Deo & cacteris aſtris cœli. Ideo ſecundum regulam Au- guſtini quandocunque de ſcriptura ſacra exoritur talis falſa opinio, fideles debent cognoſcere, quod vel ſunt codices in- correcti, vel errans ſoripturam facram male intelligit, & omni- no ex ſenſu ſuo falſo & ſignis in codice, non refultat fcriptura ſacra, ſed potius fcriptura diaboli & codices antichriſti. Nihil ergo ad ſeripturam ſacram, quod haereticus eam ſiniſtre intel- ligit, non enim ſubiacet ſuo iudicio, ſed potius ipſum damnat, error autem de intellecin i llius ſtat potiſſime in ſuperbia, & ſtulta praeſumptione de propria logica, cum logica ſcripturae ſit rectiſffima, fubtiliſſima, & maxime vfitanda. Hla enim trahit ſibi regulas cuiuscunque artis liberalis, vt domina, & non debet ab inuentis regulis humanitus fubiacere, ſed ſuponi in veritate ſententiae, in forma verborum, & logica Praecelle- re ſcripturas alias qualescunque, & veritates neceſſariores mia- gis exprimere. Hlas autem veritates, quae non funt ita vtiles ad be atitudinem, magis abſcondere, & quascunque difficulta- tes quas implicat, vt Augu. docet ad exercitium meritorium ipſum ſtudentis humiliter ex ordinatione ſancti ſpiritus dicitur continere, quia illa eſt regina quae loquitur Eccleſia. XXIV. Qui elucidant me vitam aeternam habe dunt. Expedit autem pro habenda huiusmodi ſe ripturae noticia, quod fidelis in recta Logica, & etiam in Ph liloſophia depurata a domino ſit inſtru- &us, vt dictum eſt alias de armatura multi iplici, qua armaren- tur ſui cultores, contra diſcolos antichriſti. Primo, quod in- ſtruantur in recta ſententia de vniuerſalibus. Tales enim col- ligentes ſenſus ſuos, ad vniuerfalia pauca reſpiciunt, & verba ſua impughantur & de leui pronunciant. Secundo, quod co- gnoſcant ſecundum rectam Methaphiſicam ſcholae, Chriſti ve- ritatem de quidditate temporn, & aliorum aceid jentiut n, quo- modo non ſunt niſi diſpoſitiones ſubiecto ſuo formaliter inhae- rentes. Tertio quod cognoſcant, quod apud Deum & homi- nes, omnia quae fuerunt vel erunt, fſunt in magno tempore ſibi praeſentia. Quarto, quod cognoſcant, quod creaturae habent in Deo eſſe idaeale aeternum, exiſtentiam in ſuo gene- re aeternaliter antecedens. Et quinto, quod cognoſcant ma- teria- LIBER TERTIVS.B wy terlalem eſſentiam eſſe perpetuam, & formas materiales eſſe eius diſpoſitiones, licet ſiat ſpecierum & generum quidditates. Et iſtud patet cum diſtinctionibus aliis ſenſum ſcripturae multi- licem aperire. Sed quia de omnibus dictum eſt particulariter; S& diffuſe alibi, tollendo particulares obiectus factos ab inſciis contra ſcripturam ſacram. Ideo illis ſuppoſitis, oportet ad alia pertranſire Certus ſum quidem ex fide, quod Antichri- ſtus & omnes eius diſcipuli, imo omnes diaboli non poſſunt aliquam partem ſcripturae ſacrae, etiam de virtute ſermonis eſficaciter impugnare Sed in omnibus iſtis videtur mihi, quod fidelis debet vti hac regula, ſi ſcripturam ſacram ſane in- Note vegulam telligit, laudet Deum, ſi ab intellectu tali deficit, pro intel- Jus elis de- ea ſano laboret. Et iterum in litera tanquam grammaticus de⸗ ei e e- . . . . Ieriptur. conquieſcat, & omnino caueat de ſenſu imponendo ſcriptu- rae, quem ex ſibi dubio ſpiritus ſanctus non flagitat. Talis enim fecundum Hieronymum eſt haereticus, & multo magis qui blaſphemat temere, imponendo ſcripturae ſacrae . ſententiam, quam ipſemet dicit im- Poſſibilem. Finis Tertii Libri. 890 I0 A N. WICLEF e e e e e e LIBER QVARTVS. CATPTVT I. De Sgnis. ͤ, quod leuiter tranſcurriſti. Sed vellem libenter, ZIALMEZ quod tractatum Quartum de ſignis conformiter in- QOuamd'n bie Us , E= Choares. Quamdiu hic viuimus, oportet ad ſigna viaimusopof- attendere, cum Samaritanus noſter vſus fuit ſignis cum fſuis e⸗ l Apoſtolis. Et ſacramenta quaecunque & diſtinctiones ordi- mnum, vel ſectarum, potiſſime ſtant inſignis. Et videtur in primis, quod fignum & ſignatum conuertibilia ſunt cum ente. Nam omnis creatura eſt ſignum creationis, ſicut fumus natu- raliter ignem ſignificat. Deus etiam eſt ſignum cuiuslibet rei ſignabilis, cum ſit liber vitae, in quo quodcunque ſignabile eſt inſcriptum. Et per idem ſequitur, quod quodlibet ſit figna- tum. Et ſi diffinitio ſacramenti, ſit ſacrae rei ſignum, videtur quod omne ſignabile ſit etiam ſacramentum. Quia omnis creatura ſignat fuam creationein, & etiam creatorem, & ſic rem ſacram ſignat, & Deus multas ſacras creaturas ſignat, & ſeipſum. Quod ſi ſacramentum ſit inuiſibilis gratiae viſibilis forma, vt ſimilitudinem gerat, & cauſſa ex ſtat. Cum viſibi- lis forma in propoſito ſignat quamcunque formam , vel quiddi- tatem ſenſibilem Videtur quod quaelibet ſenſibrlis creatura, ſit etiam ſacramentum, quia eſt vilibilis forma inuiſibilis gra- tiae creatoris, & gerit ſimilitudinem Idaearum, & cauſſa exi- ſtit ſimilitudinis ſuae, & intelligentiae creaturis. Quomodo ſunt ergo ſolum ſeptem ſacramenta diſtincta ſpeciuoce? cum Penes diſtinctiones rerum ſacramentalium, diſtinctio poteſt capi, imo eiusdem ſacramenti in ſpecie eſt diſtinctio ſpeciuoca, propter conuenientiam ſignati, & diſconuenientiam ſigni Si- . militer E LITHIA. Video quo ad iſtum tractatum tertium, Diſſinitio ſa- cramenti. LIB E R QVARTVS. 18 militer praedicatio verbi Apoſtolici ſacramentum videtur eſſe ſecundum praedictam deſeriptionem, eo quod eſt ſignum ſan- tatis auditorii. Et ita ſignificanter in fide ſer pturae iniungi- tur ſicut exercicium alterius ſacramenti. Cum lohannis vltimo ſub obrentu triplicis amoris Chriſti, paſtus ouium ſuarum te- nerrime eſt iniunctus. Quare ergo non eſt 'ſta verbalis paſtio ſacramentum, nunquid fit cauſſa ſufficiens, quod infert ſollici- tudinem praepoſiti & non lucrum. Mille autem ſunt talia ſen- ſibilia ſigna in ſcriptura, quae habent tantam rationem ſacra- menti, ſicut communiter iſta habent ſeptem. Similiter ſacra- mentum euchariſtiae, quod eſt maioris honoris inter caetera ſacramenta, videtur diuidi in duas ſpecies, ſeilicet in ſacramen- tum panis & in ſacramentum vini Certum quidem eſt, quod ipfa in naturis ſuis ſpeciuoce ſunt diſtincta. Et quantum ad rationem ſacramenti vel ſigni, cum primum directe, ſignificat corpus Chriſti, & ſecundum eius ſanguinem. Videtur tamen diſtinctio ſpeciuoca ſignorum, inquantum huiusmodi capitur a diſtinctione ſpeciuoca ſignatorum, quod haec duo ſunt diſtin- cta ſpeciuoce ſacramenta, non enim ſubterfugi poteſt quin vtrunque iſtorum ſeorſum poſitum ſit realiter ſacramentum. PHRONESIS. Quantum ad iſtam materiam de fignis ſum pauper animo, cum cognoſco, quod multa dicta in iſta materia habent nimis debile fundamentum & propter aggregationem ac inſtitu- tionem in terminis, difficile eſt loquenfibus habere viam in- pugnabilem veritatis. Ideo dicam tibi in primis quid ſentio de Quaelibet cre- quidditate & conuenientia lacramenti. Non enim video quin atura Tönßibi- quaelibet creatura lenſibilis ſit realiter facramentum, quia is eſ, Jaczg. ſignum a Deo inſtitutum vt rem ſacram inſenſibilem ſignificet, Kereg. cuiusmodi ſunt creator, & creatio, & gratia ereatoris. Nec didici picacias ex quibus picaciis adiectis hoc nomen ſacramen- tum, limitari debet vniuoce ad haec ſeptem. Ideo deſperans de vniuocatione, detego narratiue ordinem iſtorum ſeptem ſa- cramentorum vulgarium, & poſt procedam particulariter ſe- cundum ordinem, qui mihi conuenit de eorum quolibet per- tractando. Cum enim ſacramentum ſit ſignum humano gene- ri ad patriam procedendi. Haec ſeptem ſacramenta, ſcilicet Baptilimnus, Confirmatio, Ordo, Matrimonium, Euchariſtia, & Extrema vnctio, ſic ſe habent: Baptilmus autem eſt ſignum Baptiſmus 3 gene- 182 IOA N. WICLEF generationis ſpiritualis hominis in Deo, & ſic eſt primum ſa- cramentum conferens gratiam primam ſpiritualiter generantem, C:d quia paruulus in Chriſto ſic genitus, eſt nimis debilis in vir- Confimatio. tute, ideo ſecundo Confirmatio eſt adiecta, vt ſit ſignum ſpi- ritualis roboris, quod ex confirmationis gratia fit a Deo. Sed quia eccleſiam oportet habere duas maneries hominum gene- rantium, ſcilicet ſpiritualiter & corporaliter. Ideo ſunt duo ſacramenta ad patres huiusmodi progreandum. Primum eſt ordo, qui eſt ſacramentum ad clericos, & ſpecialiter ad presbiteros procreandum. Secundum vero eſt matrimonium, quod licet non ſit ſignum immediatum, ad procreationem hominis natu- ralem, Eſt tamen ſignum efficax per quod notatur ſine peccato luxuriae, licere in eſſe naturali hominem procreare. Sed quia viatores ſaepe decidunt ſpiritualiter infirmati, Ideo duo alia „„„ fſacramenta ad reſuſcitationem hominis ordinantur, ſcilicet pœ- Panivenee. nitentia pro peccato delendo, & euchariſtia pro confirmatione & & roboratione itineris pœnitentis, vnde communiter vocantur viaticum, & poſtremo pro confirmatione completionis totius Eætrema vn- jtineris viatoris. Extrema vndtio ſacramentum vlt mum ordi- Ctio. natur. Fundationem autem iſtorum ſpecialem in fide ſoriptu- rae, poteſt ſtudens elicere ex tractatu ſpeciali horum ſeptem ſignorum. Vnde Metricus haec ſeptem ſigna, & eorum ordi- nem implicans ita dicit. Bap. confir. ordo, ſponſa. poen, euchariſt. vnctus. e wee ie Re ee ie ee Ke C AP. VT II. De Euchariſtia. LITHIA. Dic frater Phroneſis de Euchariſtia, quae eſt A penultimum ſacramentum. Tum quia eſt magis venera- bile inter caetera, tum ſecundo quia videtur habere fundatio- nem maximam in ſcriptura, & tum tertio, quia hodie circa euchariſliam eſt diſſenſio plus brigoſa. Et primo ne labore- mus in aequiuocis, ſpeciuocare debemus quidditatem huius ſa- cramenti venerabilis. PHRO. Capere debemus a communi experientia ſenſus noſtri, quod ſacerdos ad altare accedens, ex pane Ordo. Matrimoni- int. I. IBER QVARTVS. 182 pane & vino conficit vel conſecrat vnum ſenſibile remanens, quod vulgus intelligit corpus & ſanguinem Ieſu Chriſti Ideo de illo albo & rotundo, conſecrato a presbitero ſimilis hoſtiae non ſacratae, quod ſacerdos poſt frangit & comedit, ac recipit transmutationes ſimillimas hoſtiae non ſacratae, vt puta com- meſtionem a mure, putrefactionem ex tempore cum transmu- tationibus ſimilibus. De illo inquam albo primitus fiat ſermo, & ſunt recentes haeretici, qui negant illud eſſe ſacramentum, vt ſubterfugiant in errore ſuo inconuenientia quae ſequuntur, ſed illos tam antiquis quam modernis tantum contrarios, opor- tet caute corripere, quaerendo primum quid deſcriptiue ſit ſa- cramentum Euchariſtiae in communi, & vel aequiuocabunt, vel non euadent, quando iſta ſacrata hoſtia ſit aliquod ſacra- mentum. Similiter per alia ſex ſacramenta Patet quod illa ſunt ita modicae entitatis ac permanentiae ſicut iſtud. Nec fingi poteſt ratio, quin per idem quo illa ſunt ſacramenta eccleſiae, eſt & iſtud, vt patet diſcurrendo per quidditatem baptiſmi, con- firmationis, & caeterorum quattuor narratorum. Similiter in iſta materia oportet loquutionem communem accipere, ſed ec- cleſia in ſuis orationibus, vocat iſtam rem communiter ſacra- mentum, leges papales vocant illam ſacramentum, & non rem. Et doctores dicunt communiter, quod ſit ſacramentali- ter corpus Chriſti. Cum ergo aliquid fit ſacramentum Eucha- riſtiae, & corpus Chriſti in natura ſua non fit ibi viſibile, re- linquitur, quod non ibi remaneat ſignum ſenſibile ſacramen- tum, niſi illud quod differentia accidentis eſt ſignatum. Quam- uis autem in hoc ſacramento & caeteris ſit trimembris diſ ctio, ſcilicet ſacramentum & res, res & non ſacramentum, ac tertio ſacramentum & non res. Oportet tamen quod iſta ver- ba ſint ſane & cogrue intellecta. Sacramentum autem & res dicitur corpus domini quod eſt ſurſum. Dicitur autem ſacra- mentum, quia eſt ſignum ſenſibile animae Chriſti, deitatis & gratiae, & cum ipſum ſignatur per hanc hoſtiam quam ſacra- mus, dicitur reſpectu illius res eiusdem ſacramenti, & iſta res quae eſt naturaliter corpus Chriſti vocatur Euchariſtia, hoſtia ante mortem domini conſecrata, & aliis multis nominibus, in quibus multi loquentes taedioſe conuincant. Iſta autem res ſenſibilis deſcripta, quae dicitur communiter panis ſanctus vo- caturx I- 1984 IOAN. WICLEF catur ſacramentum, & non res, non ad iſtum ſenſum, quod non ſit res aliqua, cum ſit res ſatis ſenſibilis vt videmus. Sed ad iſtum ſenſum quod non ſit res illa ſacra primo ſignata per ſignum ſenſibile, quod videmus, quia non eſt naturaliter cor- pus Chriſti. Sed tertium membrum quod eſt res, & non ſa- Cramentum, vocatur gratia vnionis Chriſti cum ſua eccleſia, quae per hoc ſenſibile ſacramentum acceſſorie efficaciter deſignatur. Sunt autem in materia de quidditate huius ſenſibilis ſacramenti errores multiplices, vt quidam dicunt, quod ſit accidens ſine ſubiecto, & alii quod eſt nihil, cum ex multis accidentibus quae non ſunt vnius generis aggregatur, contra quos multipli- Citer inuexi tam ſcholaſtice quam etiam in vulgari, quod inter Gmnes haereſes quae vnquam in eccleſia pullularunt, nunquam conſydero aliquam plus/callide per hypocritas introductam, & multiplicius populum defraudantem. Nam ſpoliat populum, facit ipſum committere idolatriam, negat fidem ſcripturae, & per conſequens ex infidelitate multipliciter ad iracundiam pro- uocat veritatem. Hic autem breuiter inculco ſententiam ex Sacramentum teſtimonio fidei ſcripturae. Et primo quod hoc ſacramentum euchariſtiue ſit corpus Chriſti in forma panis. Et cum haeretici aduerſantes Zuid Mit. dicant ſinguli, quod hoc ſacramentum eſt accidens ſiue nihil, & non poteſt eſſe corpus Chriſti, licet corpus Chriſti ſit ad omnem punétum in ipſo abſconditum. Manifeſtum eſt, quod ini omnes doloſi haeretici ſunt. Doloſi dico, quia noſcunt communitates hominum in maiori parte ſic credere, & no- lunt, neſciunt, aut non audent illis fidem ſuam detegere. Cum ergo haec fides catholica ſit in fidé ſcripturae tam patule expreſſata, patet quod ſententia ſibi contraria, eſt manifeſte haeretica. Quid quaeſo eſt magis alicui contrarium, quam ſententia quae dicit, quod hoc ſacramentum eſt ſacramentaliter corpus Chriſti? Et ſententia ſibi contrariahs quae dicit, quod hoc ſacramentum non poteſt eſſe aliqualiter corpus Chriſti? Et quo ad ſecundam partem, ſiue quae dicit, quod hoc ſacramen- tum eſt naturaliter verus panis, & ſententia ſibi pertinaciter contrarians quae dicit. Quod hoc ſacramentum, non poteſt eſſe panis cum ſit accidens ſiue nihil. Expedit ergo vniuerſa- lem eccleſiam ad puncétum iſtum attendere, & videre ſolicite ex fide ſcripturae qualiter eſt credendum, quia certum eſt quod in euan- L. I BER QCVARTVS.R,. z euangelio Chriſti plenius, auctoritatiuius & moderatius quam in Romana Curia iſta materia eſt deciſa. Ipſa tamen curia ante ſolutionem diaboli, cum antiqua ſententia praedicta planius concordauit, vt patet de con. diſ. II. c. Ego Berngarius. =ð Et ſic de omnibus ſanctis doctoribus, qui vsque ad ſolutionem Sathanae iſtam materiam pertractarunt. A tempore autem ſo- lutionis Sathanae, dimiſſa fide ſcripturae, multae haereſes in iſta materia, & ſpecialiter inter fratres & diſcolos eis ſimiles, voli- tarunt. Vt patet de duobus erroribus ſupradictis. Fratres enim ſpecialiter iſtas haereſes ſuſtinent pertinaciter & defendunt, non ſolum blaſphemando in Chriſtum, & in legem ſcripturae dAuae, ſed diffamando Papam & Curiam Romanam, defenden- do nidum ſuum, ſed & Praelatos eceleſiae, temporales domi- nos, ſacerdotes ſimplices, ac etiam totum vulgus. Nam Matth. XXVI. fides ſcripturae ſic loquitur. Cœnantibus illis, accepit leſus panem &c. Et eadem ſententia patet plane Marc. XIV. & Lucae XXII. & 1 Corinth. XI. Ex quibus fides eccleſiae obſeruat in conſecratione huius hoſtiae hunc ordinem. Qui pridie quam pateretur &c. corpus meum &c. In omni- bus autem iſtis quinque locis ſuppono concordare ſententias, quamuis ſermones paululum ſunt diſcordes. Et ex iſta fide tam authentice promulgata, arguo ſic haereticis. Chriſtus qui Argumentuis mentiri non potuit, dixit, Panem quem accepit in manibus bro remanen- eſſe realiter corpus ſuum, & non errauit in iſto, nec aſſeruit?* Panis. falſum, ergo veraciter fuit ita. Et haec ratio dat plenam fidem fidelibus ad dictas haereſes ad deteſtandum, & fratres ac ſuos complices de haereſi conuincendum. Vnde Hierony. ante ſo- lutionem Sathanae, ſcripturae ſacrae indagator praecipuus in Epiſtola ad Heluidiam, pertractans illam materiam ſic conclu- dit. Nos (inquit) audiamus, panem quem fregit, deditque diſcipulis manducandum, corpus eſſe domini ſaluatoris ipſo dicente. Hoc eſt corpus meum. . x X kK CAPVT 186 10 AN. WICLEF ð CAPVTL III. Quid demonſtretur per Ly. boc A Frater mi gaudeo, quod tam lucide procedis, ad declarandum fidem eccleſiae nimis diu abſconditam. Nec video quomodo fratres vel alii, poſſunt ſubterfugere rationem iſtam, niſi forte fingant ſenſum fidei huius ſcripturae, vel ali- ter ipſam negent. PHRONE. Nec nos, nec alii poſſumus ra- tionem iſtam negare. Ideo catholicus debet ipſam ſeruare ſe- dule tanquam charam. Verumtamen pro ſenſu huius ſcriptu- rae, haeretici multum variant. Dicunt enim primo, quod iſtud pronomen hoc, in propoſitione ſacramentali, hoc eſt corpus meum, demonſtrat ſimpliciter corpus domini, & non panem, quia aliter (vt inquiunt) foret propoſitio Chrifti falſa. Quod autem Iohannes de Deo & caeteri rudes haeretici dicunt, quod nihil demonſtratur illo pronomine hoc, eoque materia- liter & recitatiue tenetur, ſubticeo tanquam haereſim recita- tione indignam. Et arguo multipliciter contra primam. Nam priori pronomine demonſtratur panis, quem Chriſtus ſumpfit in manibus, ſed ſequenti pronomine demonſtratur idem quod fuit antea demonſtratum. Ergo per ſubiectum propoſitionis ſacramentalis demonſtratur etiam idem panis. Quomodo ergo rogo eaperet fidele ingenium, quod Chriſtus accepit panem in manibus, benedixit, & fregit, & mandauit ex illo Apoſtolus manducare, niſi intellexerit priore pronomine illum panem? Nondum enim transfuſa funt verba ſacramentalia, vt definat eſſe panis. Et confirmatur ex hoc, quod ſecundum Matth. XXVI. Chriſtus praecepit omnes Apoſtolos de calice illo bi- bere, quod fecerunt. Vt patet Marc. XIV. accepto ealice gra- tias agens, dedit eis, & biberunt ex illo omnes. Et idem eſt iudicium de pane. vnde textus Apoſtoli I Corinth. XI. ſic aſſe- rit, Quoties enim cunque manducabitis ex hoc pane &c. Ex quo videtur, quod vel aucétor feripturaè falſe indicat, vel quod de pane a Chriſto exhibito Apoſtoli manducarunt. Et ex ea- dem radice patet, quod idem panis demonſtratur ſecundo pro- nomine, quod ſubicitur in iſta propoſitione ſacramentali. Iioe e I. I B E R CQLVA-RTVS. 187 eſt corpus meum, tum quia aliter cauſſalis foret omnimode ni- mis ſiulta, tum etiam, quia Chriſtus aliter nimis illuderet ſuae eccleſiae. Et iſta ratio de demonſtratione pronominis daret fidelibus plenam fidem. Item demonſtratione verborum Chri- ſli oſtenditur illud per quod Apoſtolis pertinens noticia gigne- retur, ſed hoc non ſtat cum hoc, quod nude corpus Chriſti in natura propria demonſtretur, ergo pertinens eſt ſenſui verbo- rum domini aliud demonſtrari, ſed nihil pertinentius quamn panis quem eis Chriſtus porrexerat. Si enim nude demonſtra- tur corpus domini in natura, tunc iſta foret horum verborum Chriſti ſententia. Hoc corpus meum, eſt corpus meum. Sed iſiud Apoſtoli ſatis ſuperius cognouerunt, & foret inpertinen- ter connexum iſti, quod manducarent ſinguli ex hoc pane. Item ſi demonſtratio pronominis ſacramentalis foret inpertinens ili pani, quomodo doceri poterit pertinenter, quod virtute illorum verborum ſacramentalium eſt illius panis transſubſtan- tiatio accidens ſine ſubiecto, & corporis Chriſti in loco panis ſacramentalis innouatio? Iſta autem fictitia demonſtrationis pronominum omnino interimit ſententiam ſacramenti. Item ſecundis verbis ſacramentalibus, quibus vinum conficitur, illud vinum in calice demonſtratur, Ergo per locum a ſufficienti ſimilitudine ſubiecto propoſitionis prioris qua panis ſacratur ſa- cramentaliter, demonſtrari debet etiam idem panis, aſſumptum patet ex hoc, quod nullus catholicus finget, quin methano- mice demonſtratur contentum in calice, quando ſic dicitur Marci XIV. Hic eſt ſanguis meus noui teſtamenti. Non enim intelligit quiuis catholicus, quod illud corpus metallicum ſit ſacramentaliter ſanguis Chriſti, ſed de vino contento in illo calice. Sed ad detegendum omnem tergiuerſationem ſophiſti- cam ordinauit ſpiritus ſanctus, vt dicatur in maſcul no genere. Hic eſt ſanguis meus, Vnde inter caeteras certitudines de ſigni- Gcatione ſeripturae eſt haec vna de maximis, quod in propoſi- tione illa ſacramentali demonſtratur panis aut vinum. Quo habito tranſeundum eſt catholico ad ſignificationem complexam illius propoſizionis ſacramentalis. Hoc eſt corpus meum, re- linquendo opinionem illam vt ſumme haereticam, quod euan- gelium & ſpecialiter verbum Chriſti ſit dictum impoſſibile & incultum. Cum autem omne dictum Chriſti ſit verum & ſum- Aa 2 me 183 1IOAN WICLEF me catholicum. Chriſlus autem dixit, quod iſte panis ſit cor- pus ſuum, ſequitur manifeſte quod hoc ſit verum. Sed hic circumpalpitant haeretici, & cum non poſſunt negare, quin panis demonftratur pronomine, fingunt ſenſum complexum triplicem nimis haereticum. Dicunt enim primo, quod non hoc ſeilicet ille panis eſt corpus Chriſti, ſed quod ille panis vir- tute verborum illorum ſacramentalium erit quodammodo cor- pus Chriſti ecunda autem via magis haeretica videtur, quod iuxta errorem ſuum aeque neganda elt iſta ſententia, iſte panis erit poſterius corpus Chriſti, quia vt arguit ille panis foret tunc conuerſus vel idemtificatus corpori Chriſti, & per conſequens in tranſubſtantiatione deſineret, & ſic nunquam veracſter erit corpus Chriſti. Ideo ſecundo corrigit, quod de iſto pane fiet quodammodo corpus Chriſti. Tertia autem via videns, quod nihil illius panis in Chriſti corpore remanebit, negat quemlibet ſenſum priorem. Sed dicit quod auctor ſoripturae intelligit. quod hoc accidens per ſe ſine ſubiecto ſignat ſacramentaliter corpus Chriſti. Et iſte ſenfus eſt huius propoſitionis ſacra- mentalis & euangeliſtae hoc eſt corpus meum. Videt enim quod nec materia panis, nec forma tranſit in corpus Chriſti, nec ipſa conueniunt in ſubiecto, ideo apparet ſibi, quod non debet concedi catholice, quod ex hoc pane fiet corpus Chri- ſti, ſicut ex aere fit ſtatua, nec ſicut ex nocte fit dies. Non enim conueniunt in fubiecto. Sed quia illa accidentia per ſe ſine ſubiecto figurant ſacramentaliter corpus Chriſti. O quam deteſtanda eſt iſta fictio qua fingitur, quod non iſto pronomi- ne demonſtratur panis vt oſtenſum eſt fuperius. Sed vnum inpoſſibile, ſecundum doctores modernos non poteſt intelligi. Et ſecundum Auguſtinum & ſanctos caeteros non de Dei ommi- potentia poteſt eſſe, & de toto facto neſeiunt exprimere, quod genus accidentis fit hoc venerabile ſacramentum, ſed conſe- quenter, licet falſe aſſerunt, quod ipſum ſit peius quam panis equinus, vel aliquid aſſignandum. Et ſic, ſicut iſti haeretici a tempore ſolutionis Sathane, non plus quam picae intellexe- rant iſtud verbum ſicut falſe affirmant, quod nec Chriſtus, nec eius apoſtoli ipfum intellexerant, ſic nec Patres alii poſtſequen- tes, Ccontra errorem iſtum non oportet nos inſtanter arguere, cum notum fſit fidelibus, quam non quotidie a ſacerdote idio- . tico 1 LIB E R QVARTVS. 189 tico & indigno fit nouiter corpus Chriſti. Nec ante plenam prolationem iſtorum verborum ſacramentalium fit accidens ſine ſubiecto. Et ſic quam diu durauerit pronomen demonſtra- tiuum propofitionis ſacramentalis, non demonſtratur accidens line ſub'ecto cum tam diu continue manet panis. Similiter cum iuxta ſanctos, quicunque impoſuerit fidei ſeripturae ali- quem ſenſum extraneum, quem ſpiritus ſanctus non flagitat ſic, Vt ſit haereticus. Et iſte ſenſus, nec ex fide ſeripturae, nec ex reuelatione vel ratione oſtendi poterit Sed quoscunque ſanctos vsque ad ſolutionem Sathanae omnino latuit. Et plu- res ſancti Hiero. Auguſt. & viuax ratio omnimde contradi- cunt, Patet quod iſta ſententia ſit ſimpliiter dimittenda, ſpe- cialiter cum ſit falſa. Oportet enim iſtos ſcripturam ſacram corrigere, non quod hoc accidens ſine ſubiecto eis incogni- tum, eſt corpus Chriſti, ſed quod ipſum ſignat corpus Chriſti. Sed quomodo virtute ſententiae iſtius fit transſubſtantiatio, vel accidens ſine ſubiecto? Cum illud accidens ſine ſubiecto aeque ſignificare poterit corpus Chriſti. Tales autem haeretici non poſſunt fingere pro quo inſtanti eſt transſubſtantiatio, vel acci- dens ſine ſubiecto. Et ſic tollitur iſta triplex ſentent'a deriſo- ria, atque erronea, ſicut quaecunque alia haereticag, ad verba domini ſimulanda. Standum eſt ergo ſententiae Hieronymi ſolidi & ſubtilis qui dicit, quod panis ſacramentaliter eſt vir- Secundum tute verborum Chriſti corpus domini ſaluatoris. Qualis autem ſit iſte panis, vel quid in natura ſua videat fidelis theologus alias hoſtias non ſacratas. *à R ℛα 3 . ¾ 2 CAPVI IV. Quod poſt conſecrationem manet panis. ALTTTA. Placet mihi quod tam ſtricte & plane replicas contra haereticos in iſta materia, ſpecialiter cum tanta multitudo fratrum & aliorum vocatorum Chriſtianorum, cla- mant contra tuam ſententiam, & mortem tuam multipliciter mach'nantur, cum praecedente tua ſententia illi forent manife- ſti haeretici, & per conſequens ab eccleſia extirpandi, vel ſal- Aa 3 tem ſit ſacramen- 190 10OAN. WICLEF tem a quocunque gradu dignitatis eceleſiaſticae, & per conſe- quens a poſſeſſione temporalium & percipiendis eleemoſynis excludendi. Sed dic quaeſo quomodo poſt conſecrationem hu- ius hoſtiae manet panis. Multi autem dicunt, quod ſi hoe crederent nunquam in perpetuum celebrarent. PHRONE. Oportet cum iſia materia ſit poſitiua, ad fidem ſeripturae at- tendere, & ipfi plane credere, & ſicut virtute verborum fidei ſcripturae conceditur, Quod hoc ſacramentum eſt corpus Chriſti, & non ſolum quod erit, vel figurat ſacramentaliter corpus Chriſti, ſic concedatur eadem auctoritate ſimpliciter, quod iſte panis, qui eſt hoc ſacramentum eſt veraciter corpus Chriſti. Et non dubium etiam laico idiotae, quin ſequitur. Iſte panis eſt corpus Chriſti, ergo iſte panis eſt, & per conſe- quens manet panis, & ſic ſimul eſt panis & corpus Chriſti. Exempla autem poſſunt groſſa poni pro iſta materia atteſtanda. Non enim oportet, ſed veritati repugnat, quod homo dum fit dominus vel praelatus eccleſiae, deſinat eſſe eadem perſona, ſed maneat omnino eadem ſubſtantia quodammodo exaltata. Sic oportet credere, quod iſte panis virtute verborum ſacra- mentalium, fit conſecratione ſacerdotis primi veraciter corpus Chriſti, & non potius deſinit eſſe panis quam humanitas. Ex hoc quod fit Deus, deſinit eſſe homo. cum natura panis non ex hinc deſtruitur, ſed in digniorem ſubſtantiam exaltatur. Nunquid credimus quod baptiſta ex hoc quod fuit factus Helias virtute verborum Chriſti Matth. XI. deſüt eſſe Iohannes, vel aliquid quod ſubſtantialiter ante fuerit? conformiter non opor- tet, quod licet panis incipiat eſſe corpus Chriſti virtute verbo- rum ſuorum, quod deſinat eſſe panis, cum panis fuit ſubſtan- tialiter ex hoc, quod incipit eſſe ſacramentaſiter corpus Chri- ſti, ſic enim Chriſtus dicit. Hoe eſt corpus meum, virtute quorum verborum oportet illud concedere ſicut in Euangelio Matth. XI. de baptiſta aſſeritur. Si vultis ſcire, ipſe eſt Helias, & propter laborem in aequiuocis, Chriſtus non contradicit Baptiſtae Iohan. I. Cum ipfſe aſſerit. Non ſum Helias. Vnus enim intelligit quod eſt Helias figuraliter, & alius quod non eſt Helias perſonaliter. Et conformiter non contradicunt, ſed aequiuocant qui concedunt, quod hoc ſacramentum non eſi, ſuple, naturaliter corpus Chriſti, & idem ſacramentum eſt figura- LIBER QVARTVS. 191 ſiguraliter corpus Chrifti. Et quantum ad illud affertum ab haereticis induratis, quod nunquam celebrarent ſi hoc crede- rent eſſe verum. Reuera prodeſſet eceleſiae, & cederet ad ho- norem Dei, quod tales apoſtatae nunquam ſuum accidens con- ſecrarent, quia per hoc multipliciter blaſphemant in Deum, & implicant Deum eſſe auctorem mendacii. Ponunt enim quod- mundum quem Deus crearat ſtatim deſtruunt, quia materiam primam quam Deus ordinauit eſſe perpetuam deſtruunt, & ni- hil innouant huic mundo, praeter hoc quod mentiuntur ſe fa- cere inaudita mirabilia, in quae indubie Deus non poteſt. Et ſic vt fingunt faciunt nouum mundum. Quid ergo abeſſet, quod tales haeretici idiotae nunquam celebrarent, cum ſicut ignorant vocem propriam, ſic ignorant quidditatem ſacramen- ti quid faciunt & adorant? Sed quantum ad veritatem fidei, quod hoc ſacramentum eſt panis vigilent haeretici, & oculis conniuentibus ſuſcitent intellectum. Nam Matth. VI. docet nos orare Veritas;, vt panem noſtrum quotidianum, vel ſuper- Panem quort- ſubſtantialem nobis det hodie. Et ſecundum Augu ſuper eo- zidianum ſe- dem textu in ſermone domini de monte, per panem quotidia- num inter alios ſenſus laudabiles intelligit Chriſtus hoc vene- rabile ſacramentum. Sed nunquid non credimus quod ſequa- dqum. tur, quod ſi hoc ſacramentum ſit panis quottidianus, pro quo oramus, panem noſtrum quottidie, tunc eſt panis? Similiter apoſtoli cognouerunt Chriſtum in fractione panis, Vt dicitur Luc. XXIV. c. Et illum panem docet Augu. cum lege Papali de Con. diſt. III. Non omnes, eſſe hoc venerabile ſacramen- tum. Sed nunquid credmus quod non ſequitur, Apoſtoli cognouerunt Chriſtum in fractione panis huius, ergo tunc eſt panis? Similiter Apoſtolus qui in hac parte accepit ſenſum ſuum a domino, vocat hoc ſacramentum panem quem frangi- mus, vt patet I Corinth X. & ſaepe cap. ſequente Al. Quis ergo blaſphemaret in Deum, quod tantum vas electionis ſacra- mentum praecipuum vocet falſe, & ſpecialiter cum futuras no- uerit eſſe haereſes de hoc pane? Nimis ergo negligens foret Paulus eccleſiae ſponſae Chriſti, ſi noſceret quod hoc ſacra- mentum non fit panis, ſed accidens ſine ſubiecto, ſi tam cre- bro vocaret ipſum panem, & nunquam vero nomine, cum noſceret prophetice tot futuras haereſes eſſe in hac parte. Di- cant 192 IOAN. WICLEF cant ergo iſti haeretici idiotae, cum ſuſficienti fundatione, quid eſt hoc ſacramentum quod execrant cum ſuis mendaciis, ſi non fuerit ille ſacer panis. Similiter vt tactum eſt ſuperius. Chri- ſtus qui eſt veritas prima, dicit ſecundum quattuor Euangeli- ſtarum teſtimonia, quod ille panis eſt corpus ſuum. Sed quis haereticus non erubeſceret tunc negare quod eſt panis? Ideo vel oportet veritatem ſcripturae ſuſpendere, vel cum ſenſu ac iuditio humano concedere quod eſt panis. Maures enim ac aliae Beſtiae iſtud noſcunt. Cum ſecundum Philoſophos de ſuo eſi- bili habent noticiam. O ſi fideles in domino videbunt Anti- cChriſtum cum ſuis complicibus tantum poſſe, quod condemnet & perſequatur vsque ad mortem eccleſiae filios, qui in hoc fi- dem euangelii ſic concedunt. Certus quidem ſum quod veri- tas Euangelii poteſt ad tempus in plateis corruere, & per mi- nas Antichriſti modicum reticeri, ſed extingui non poteſt, cum veritas dicat, quod verba ſua non tranſient, licet cœlum & terra quo ad innouationem aliquam ſic tranſibunt. Expergiſcat ergo fidelis in anima, & diligenter inquirat a noſtris haereticis, quid ſit in natura ſua hoc ſacramentum venerabile ſi non panis, cum fides euangelii & ſenſualis noticia, cum ratione probabili iſtud dicit, quia certus ſum, quod idolatrae qui fabricant ſibi Deos, ſatis noſcunt quid ſint in ſuis naturis, licet fingant, quod habeant aliquid numinis a Deo deorum ſupernaturaliter eis datum. Ideo dicit fidelis, quod iſti haeretici in ignorantia, nedum excedunt mures & tales beſtias ſed Paganos. Et patet ſidelitas concluſionis praedictae, quod hoc ſacramentum vene- rabile eſt in natura ſua verus panis, & ſacramentaliter corpus Chriſti. Ro R S Eee3 Ne⸗ R Re, rRv Re CAPVT vV. Probot didta ſuperius rationibus. LTITHTA. Placet mihi, cum video quod vel oportet negare FEuangelium tanquam ſumme haereticum, vel de hoc ſa- cramento concedere, ſicut dicis. Sed rogo te commiſceas cum aucto- . LIB E R QVARTVS. 193 auctoritatibus tuis paululum rationis, quia omnes admittimus, quod Deus nihil poteſt facere, niſi probabili ratione, nec de- ſiruit naturam inpeccabilem, nec confundit noticiam naturali- Deu ter nobis datam, niſi ſubſit maior vtilitas & maior probabilitas poreſt niſ rationis. PHRO. Placet quod fidem de Deo tam acute & re- probabili ra- center reſpicis, ideo expedit parum procedere ſecundum quo rationes iſtius materiae exigunt, vt veritas fidei plus clareſcat. Supponamus ergo, quod inter omnes ſenſus extrinſecos, quos Deus dat homim, tactus & guſtus ſunt in ſuis iuditiis magis Certi, ſed illos ſenſus haereſis iſta confunderet ſine cauſſa, fo- ret ergo Antichriſtianum ſacramentum quod iſtud faceret. Nam quo ad tactum de ſacramento, patet experimento certo, quod haereticus non negabit, quod iſte panis ſacratus dum fue- rit piſtus nouiter, diſpariter frangitur, vt patet de frangibilita- te & ſono in comparatione ad panem antiquum, & ſpecialiter in aura humida tenaciter adherentem. Sed talia accidentia du- rities, mollities, frangibilitas, & tenacitas, nec poſſunt per ſe eſſe, nec in alüs accidentibus ſubiectari, ergo relinquitur quod ſit ſubiectum aliquod, vt panis, vel aliquid haec ſubie- Gans. Cum enim hoc ſacramentum manens idem continue nunc eſt durum, nunc molle, nunc frangibile, nunc tenax. Patet philoſophis, quod praeter qualitates quattuor, oportet dare ſubiectum aliquod quod in illis taliter transmutatur, quia aliter oporteret negare diſtinctionem talium accidentium. Vel quod in tali transmutatione ſacramentum nouum continue eſt creatum, quod ſi primum detur, tunc nullum accidens diſtin- guitur a materiali ſubſtantia, & cum manent accidentia illa fo- rent materialis ſubſtantia ſicut primo. Similiter in ſacramento calicis, quo ad ſenſum guſtus, eſt eadem conſyderatio, cum poteſt contingere, quod vinum exiſtens in principio dulce & ſapidum, per conſeruationem in vaſe diuturnam, foret acrum & omnino inſipidum Et quantum nos guſtu vel ratione poſ- ſumus iudicare, oportet dare aliquod ſubiectum quod in illis qualitatibus transmutatur. Quantitas enim vt profunditas, vel ſuperficies, non recipit denominationes huiusmodi qualitatum, cum tunc in omni corpore habente longitudinem, latitudinem, d tione. & profunditatem foret quantitas taliter informata. Oportet er- Argumentum go praeter quantitatem dare ſubiectum, quod per qualitates hu- B b iusmo- pro rémanen- 194 10O A N. WICLEF iusmodi alteretur, cum continue ſit noua quantitas rarefacta ſubſtant'a vel denſata. Sed quia in iſta materia multiplicaui alias argumenta, & allegaui contra iſtum errorem multiplex teſtimonium Auguſtini. Ideo illis ſuppoſitis noto tertio, quo- modo intrinſecorum iſta dementia eſt perplexa. Nam defi- ciente noticia ſenſus extrinſeci, oportet quod ſenſus intrinſecus illudatur, & nullus talis haereticus dicet ſcholaſtice, quod no- ſcit qui ſditatem, vel differentiam ſubſtantiarum ſenſibilium. Sed con edet cum ſtultis philoſophis, quod de talibus ſenſibili- bus nihil noſcit. ſicut poſto, quod multae hoſtiae ſacratae & non ſacratae, hominibus ignorantibus ſint commixtae, tunc haereticus neſcit accidens ſuum a pane diſtinguere, ſicut nos neſcimus diſtinguere inter ſacratas hoſtias & non ſacratas, eo quod ſacratio non eſt ſenſibilis, ſed inſenſibilis. Mures autem habent ſibi innatam noticiam de panis ſubſtantia ſeruata ſicut Primo, ſed iſtis infidelibus iſtud deeſt, & cum ignorant quis Panis aut quod vinum ipſfis latentibus conſecratur. Nec conſe- cratum iterum recipit conſecrationem, quia ſic accidens per ſe ſine pane vel vino poterit conſecrari. Patet quod eſt illis ambiguum, ſi vnquam rite conſecrant, vt ſi multitudo hoſtia- rum ſtatim poſt piſtionem a presb tero ſit ſacrata, & vinum in transmarinis partibus ignorante Anglico ſit ſacratum, tund frater Anglicus non de illis conſecrauit ſicut dicit, ſed quis ſcit ſi ipſae res ita ſe habent, cum quotquot hoſtiae poſſunt ſimul eodem verbo domini conſecrari, & vinum poteſt in quocum- que vaſe & quantacumque quantitate ſacrari, etiam ſi poterit per ſe eſſe guſtum itaque cauponum, licet iſti ſtolidi haeretici neçeſſitantur tollere, non tamen eis credunt, cum mures non obſtante ſua ſtultitia ſeruant ex integro ſenſum ſuum. Quid ergo moueret dominum leſum Chriſtum tollere ſic iudicium ſuorum cultorum, cum in nullo redundat eis bonum nec enim ratione vel fide ſcripturae poteſt fundari, quod eſt neceſſarium homines ſic decipi? cum panis & vinum remanentia figurarent aptius corpus Chriſti & ſanguinem, quam accidens ſine ſubie- cto. Et aeque poteſt corpus Chriſti & ſanguis eſſe ad quemli- bet punctum talis corporis, ſicut ad aliquem punctum talis monſtruoſiſſimi accidentis. Et tunc ſaluari poſſent fidei ſeri- pturae, & ſic vndique maior vtilitas, & Dei maior reucrenti reſul- L. I B E R QVARTVS. 195 reſfultaret. Similiter tales blaſphemi inuoluunt praelatos inſo- lub liter in negligentia quo ad grammaticos, cum grammatici doceant verba ſupradicta latina conſtruere, ſecundum quod ſunt vulgariter intellecta, ſed propter periculum haereſis debe- ret eis iniungi ſecundum iſtam blaſphemam ſtultitiam quod ſio doceant pueros ſuos conſtruere. Apoſtoli cognouerunt domi- num in fractione panis, hoc eſt in fractione accidentis ſine ſub- jecto, quia aliter pueri capaces poſſent concipere quod panis ſubſtantia foret fracta per Deum, quem vt haeretici iſti inqui- unt foret grande periculum. Nam grammaticus foret culpan- dus, qui non iſtam aequiuocationem detegeret, canis in cclo lucet. Sed ſi doceret in vulgari loquutione, quod animal la- trabile ibi lucet, multo magis ergo foret culpandus grammati-⸗ cus, qui in puncto laeſionis fidei huiusmodi aequiuocationem reticeret. Sed benedictus ſit dominus virtutis, qui iſtorum haereticorum noticiam ſic confundit, quod vsque hodie neſci- unt ad ſenſum ſuum conſtruere verba euangelica ſupra dicta. Nam ipfſi nec conſtruendo, nec praedicando intelligunt voces ſuas, quando dicunt, quod apoſtoli nouerunt Chriſtum in fra- ctione panis, hoc eſt in fractione accidentis ſine ſubiecto. Et ſic antichriſtus in iſta haereſi deſtruit grammaticam, logicam & ſcientiam naturalem. Sed quod magis dolendum eſt tollit ſenſum Euangelüi. Sed Deus ſicut ſemper ſeruat noticiam na- turalem in laicis, ſic ſemper ſeruat ſenſum catholicum in qui- busdam clericis, vt in Graecia aut alibi vbi placet. O quis poſ⸗ ſet fratres & alios apoſtatas excuſare, quod vel ignorant, vel non audent, vel propter inuidiam nolunt fidem ſuam in iſtis detegere & populum docere, de quo praeier obligationem ſe- cundum amorem fraternitatis accipiunt tantum lucrum. Reuera naturale ingenium hominis pſeudo fratres huiusmodi condemna- ret, cum tanquam inimici domeſtici plus quam idololatrae re= moti ſimplicem populum perturbarent. Quae ergo maior blaſphemia quam dicere, quod Chriſtus qui eſt Deus & do- minus veritatis, tales errores ſpecialiter in populo ſuo auctori- ſat? indubie declinatio a lege euangelica eſt in cauſſa. Quare iſti pſeudo diſcipuli Antichriſti reddunt ſe plus ignaros qualin ſunt beſtiae vel pagani, Bb 2 CAPVT 196 10OAN. WICLEF NaS E N NNnN., NAn NAGn Ee en C AEPVT VI. Quomodo & qua cauſſa inoleuit haereſis circa Euchariſtiae ſacramentum. A’ ITHIA. Placet mihi quod tam audacter prorumpis in ve- ritates euangelicas, & illas in parte detegis ratione. Sed vellem libenter addiſcere quomodo & qua de cauſſa iſta haere- ſis inoleuit, imo ſuppoſito quod diabolus cum ſuis diſcipulis hanc inuenit quod ſignat in Chriſti eccleſia, quam Chriſtus ſuper omnis diabolos damnate. Pk. Forem infideli deterior niſi vsque ad mortem defenderem legem Chriſti, & certus ſum. quod omnes haeretici vel diſcipuli Antichriſti, non poſſunt illam ſententiam euangelicam inpugnare. Et ex alio latere confido de miſericordia domini, quod poſt hanc vitam breuem & miſeram, ero luper habundanter propter certationem iſtam legittimam a domino praemiandus. Scio quidem ex fide euan- gelii, quod Antichriſius cum ſuo conſilio, non poteſt niſi cor- pus occidere, ſed Chriſtus cuius partem ſuſtineo, poteſt tam corpus quam animam mittere in gehennam ignis. Et certus ſum quod in illo quod eſt ſeruis ſuis vtilius non poteſt deficere, cum ipſe ſe gratis oppoſuit dirae morti, & omnes chariores diſcipulos ordinauit ad profectum eorum indubie acutius crit- ciari. Iſtam ergo reputo cauſſam lapſus hominum in iſtam hae- reſim, quod diſeredunt Euangelio, & leges papales, ac dicta apocripha plus acceptant. Et inter omnes infidelitates quae vnquam Creuerunt in ecclefia Dei ſancta, iſta ſubtilius & pro- fundius demergit homines in voragines errorum de fide, & plus facit apoſtatare, ab abbate domino noſtro Ieſu, Et eſto quod Innocentius tertius deuiauit in iſta den entia, vt fratres ſibi imponunt, quod non pertinet mihi diſcutere. Scio tamen ex fide Chriſti, quod quicquid in materia iſta definie it, non debet acceptari a fidelibus, niſi de quanto in lege Euangelica eſt fundatum, cum certus ſum ex eadem fide, quod in iſta le- ge omnis veritas & ſpecialiter veritas fidei, ſecundum menſu- ram quae magis congruit continetur. Et cum in Chriſto & lege LIBERNR QVARTVsS. 197 lege ſua non ſunt, eſt, & non, ſed in lege ſua, vt patet ex praedictis continetur, quod ſacranentum iſtud eſt corpus Chriſti & panis, ideo hoc debet quilivet fidelis in domino ob- ſeruare. Sed ex iſto manifeſte infertur, quod hoc ſacramen- tum non ſit accidens ſine ſubiecto, cum fundari non poterit, quod Deus fecit accidens corpus ſuum. Ideo adhaerens fidei vt haereſim maximam hoc negabo, Ideo miſi alias ſatrapis in iſta materia, iſtas tres concluſiones, cum proteſtatione debita. Trer conclu- Prima haec eſt. Si virtute iſtorum verborum ſacramentalium Kones, ſit accidens ſine ſubiecto, in ſacramento altaris, illud accidens eſt ipſummet ſacramentum. Patet ex hoc, quod ſacramentum illud ſecundum confeſſionem concordem iſtorum haereticorum non eſt ſubſtantia, ideo non ſupereſt quid verba iſta deſtrue- rent & in ſacramento relinquerent, niſi tale accidens. Secun- da concluſio fuit iſta. Inter omnes haereſes, quae vnquam pullularunt in eccleſia ſancta Dei non fuit nephandior, quam haereſis ponens accidens ſine ſubiecto eſſe hoc venerabile ſa- cramentum. Patet ex hoc, quod iſta via quantum in ſe eſt haereticat praecipua verba Chriſti, & haereſim ſuper maiorem partem eccleſiae introducit. Tertia concluſio eſt iſta. Hoc ſacramentum ex fide Euangelii eſt naturaliter verus panis, & ſacramentaliter ac veraciter corpus Chriſti. Patet ex Euange- lio fupra dicto. Quantum ad ſecundam quaeſtionem tuam vi- detur mihi probabile, quod Chriſtus qui dominatur ſuper omnes diabolos, per hoc docet nos figuratiue, quomodo re- gnum in ſe diuiditur, & finaliter deſolatur, & quomodo eius praepoſiti benedicunt, ad tantum quidem in ſe diuiduntur, quo ad iſtam materiam ſectae fratrum, quod quaelibet contra- riatur reliquae, & nulla fundat efficaciter diétum ſuum. Et quia fui praelati praeſumunt propter pecuniam benedicere, a domino maledictis, ſicut maledicunt crebrius a domino bene- dictis, ideo innuebat nobis dominus, quomodo eorum bene- dictio ſecundum proprium eorum arbitrium ſaepe maledictio domini eſt dicenda, luxta illud Malach. I. Maledicam bene- dictionibus veſtris. Dicunt enim quod in conſecratione ſuae hoftiae benedicunt panem & vinum in nihilum, cum nulla pars eius remanet in Chriſti corpore, nec in ſuo ſacramento, vt inquiunt, ſed loquendo proprie de annihilatione, annihila- Bb 3 tur 198 10OA N. W IOLE F tur & in nihil conuertitur. Cheiſtus autem licet vocatus fuerit homo auſterus a ſeruo pigro, nunquam tamen tam ſeuere ali- cui rei ſignabili maled«it, quando enim maledixit ficui Marc. XI remanſit fions ſubſtantia, cum Chriſtus neſciat pro- pter peccatum vel äguram peccati, ſuam omnimode deſtruere creaturam, & cum nulla creatura poteſt quicquam facere niſi praeueniat factio creatoris. Patet vt conſonat, quod licet ipſi benedicant panem (vt falſe dicunt) in nihilum. tamen Chriſtus cum ſit ſua fabrica ipſum ſeruat. Nec oportet muſſitare ſuper dictum lohannis de Deo, quod panis remanens eſt, ſed neſci- tur vbi eſt, quia fideles ſatis ſciunt, quod panis virtote bene- dictionis Chriſti, in melius, quia in corpus domini eſt conuer- ſus, & remanet panis, quia manet ſacramentaliter ipſum cor- pus Et ſi dicunt quod tranſubſtantiatur virtute verborum ſa- cramentalium, placet mihi, cum ſubſtantia illa non tranſit, ſi non in luo tranſitu habet eſſe. Laudemus ergo lIeſum Chri- ſtum, quod auctor huius mendacii non eſt ille qui dixit, & facta ſunt. Sed potius ille mendax qui dixit, & non facta ſunt, mandauit & diſperſa ſunt. Quod ſi replicas ex hoc ſequi, quod Papa & cardinales ſui frequenter in fide deficiunt, ac ſe & ec- Tarliſo do- oleſias ſuas ſaepe decipiunt, vera eſt concluſio, ſed dolenda. Verumtamen vtrum deceſſerunt contriti de tali haereſi, vel re- manſerunt poſt mortem haeretici, non eſt noſtrum temere dif- finire. Deus tamen qui nouit archana, noſcit veritatem in iſta materia, ſic & aliae perſonae, quibus voluerit ipſe reuelare. Non enim tenemur credere, vel verbis oſtendere, quod ipſe poſt mortem ſit pater beatiſſimus, ſicut in vita adulatores cu- Pidi ipſam clamant, ſed ſi in vita vsque ad mortem a Chriſti ſequela plus fuerit deformatus, tunc in inferno profundius eſt damnatus. Multos autem ſuppono ſeductos fuiſſe hac haereſi, qui finaliter pœnitebant, vt ſuppono de domino Lincolen. & cCaeteris qui in ſcriptis ſuis reliquerant, quod accidens non poteſt eſſe ſine ſubiecto ſuo, & tamen dictus dominus Linco- len. in gloſſa ſua de diuinis nominibus ita ſcribit. Accidens (dicit) forte eſt ſine ſubiecto. Et aduerbium iſtius ſubtilis do- Q(Goris ſic intelligo. accidens tale in ſacramento oportet in actu cConſyderationis noſtrae exiſtere, cum monet actualiter ſenſum noſtrum. Sed conſyderationem de quidditate Iubiecti ſui, de- cet 1 . LIBER QVARTVS.„ 199 cet ſuſpendere, & totam conſyderati nem ſubſtantiae creatae, oportet in ſignato ſuo colligere, vt intrans baſilicam, non in- figit ſenſum ſuum in conſyderatione de quidditate ligni imagi- nis, fiue crucis, ſed ipſum colit quantum ſufficit in ſignato. Sic eſt in materia de hoſtia conſecrata, & quia hoc fit quando- que, & quandoque oppofitum ideo repeto, quod Lincolen. dicit, Accidens forte eſſe ſine ſubiecto. Et illo modo loquun- tur Philoſophi ponentes, quod tempus habet eſſe per animam, & quod ſenſibile per conſyderationem animae eſt in actu. Tempus enim habet a nobis eſſe cognitum, quod ſit menſura motus ſenſibilis per conſyderationem actualem animae, ſicut ſenſibile habet illam potentiam paſſiuam reductam ad actum, dum actualiter eſt ſentitum. Et eſt mihi probabile, quod ma- gni philoſophi in iſta materia ſic tacite ſenſerunt. Sed quia fruſtra enim rimari intentionem auctoris huius erroris, ideo diſcuſſionem atque contentionem circa hanc gloſſam relinquo Theologis diſputandam, certus ſemper de fide Euangelii, in qua intrepide conquieſco. 3683 ree eiet es ense en et eet Eelet ee ee ee CAPVT VII. Quomodo panis eſt corpus domini, non exiſtens identice corpus ipſum. . Placet iterum, quod tam euidenter & acute ex- ponis teipſum & conſydero, quod infinitum magis auten- tica eſt veritas ſcripturae, quam perſona aliqua iam ſuperſtes vel communitas alleganda. Ideo ſi eſſent centum papae, & omnes fratres eſſent verſi in cardinales, non deberet concedi ſententiae ſuae in materia fidei, niſi de quanto ſe fundauerint in ſcriptura. Video iterum, quod non damnas Papam, vel perlonam aliquam ſub iſto errore, quia neſeis qualiter deceffe- runt, ſed quod eſt infinitum tibi plus credibile, quod doctores ſub iſto cathacliſmo, vel errarunt in fide, vel vecorditer ta- cuerunt. quam quod aliquod verbum Euangelii poterit eſſe fal- ſumn. Et ſic eſt tibi nimis leuis euidentia. Si aliquis citra au- Ctorem 200 IOAN. WICLEF Ctorem ſcripturae ſic dixerit, ergo verum. Ideo vana eſt ſol- licitudo hominum in iſta materia credere, credulitate fide digna, in his quae exceſſerint ſenſus ſuos, cum vix contingat ad ar- gumentum topicum. Sed ſi talis quantumcunque ſanctus & prudens ſic afſerit praeter euidentiam ſenſuum, ergo verum. Qomo pa- Sed vnum vellem libenter cognoſcere, quomodo panis ille eſt , . 5 corpus domini, cum non ſit identice ipſum corpus. PnRo. Video quod in multis verum concipis, & quantum ad modum quo panis ille, eſt corpus domini. Firmiter crede hoc, cum Chriſtus qui mentiri non poterit ita dicit. Et nouiſti quod tri- plex eſt praedicatio, ſcilicet formalis, eſſentialis, & habitudi- nalis. Relictis in iſta materia duabus prioribus ad tertiam oportet attendere. Nam ſecundum tertiam dixi tibi, quomo- do Chriſtus dixit de Baptiſta quod ſit Helias. Matth. XI. Apo- ſtolus dicit de Chriſto 2 Corinth. X. moraliſando geſta legis veteris. Petra inquit erat Chriſtus. Et Geneſ. XII. Fides ſcripturae aſſerit quod ſeptem ſpicae, & ſeptem boues craſſi, ſunt ſeptem anni fertilitatis. Et vt Auguſtinus notat ſcriptura non dicit, quod ſignant illos annos, ſed quod ſunt ipſi anni. Et talem loquutionem ſpiſſim in ſcriptura poteris reperire. Nec dubium in iſtis loquutionibus eſt praedicatio ſecundum ha- bitudinem & non pradicatio ſecundum eſſentiam, vel forma- lis. Et omnes loquutiones tales notant, quod res ſubiecti or- dinatur a Deo, rem praedicati ſecundum habitudinem figurare. Sic autem dici poteſt quod panis ille ſacramentalis, eſt ad illum modum ſpecialiter corpus domini, cum Chriſtus tam autenti- Proteſtatio- Cus illud dixit. Paratus ſum tamen ſi ex fide, vel ex ratione nes Wiclefii, qoctus fuero ſenſum ſubtiliorem credere, ſed de hoe ſenſu ſum certus, nec haeretici contrarii habent hic materiam reſiſtendi, cum ſecundum videre illorum hoc accidens ſine ſubiecto, quod eſt ſacramentum, eſt corpus Chriſti, hoc eſt ipſum cor- pus ſacramentaliter ſignat vel figurat. Cum ergo maior ſit ha- bitudo panis ad corpus Chriſti, vt docet Augu. quam huius- modi accidentis, quare non poteſt coloratus dici, quod ille panis eſt ſecundum habitudinem corpus Chriſti. Nam vt do- cet Auguſti. ſuper Iohannem. Prumentum ex multis granis collectuùm molitur, ſecundo irroratum aqua in puluere pinſa- tur, & tertio ad corporis eſum pro fundamento capitur, — pon- LIBER CVXAARTLTLVS. 20 ſpondenter panis ſacramentalis a fidelibus ſparſim recipitur, conſequenter irroratus fide euangelica in corde pinſatur, & igne charitatis induratus, ſpiritualiter manduçatur. Ideo dicit Auguſti, fuper Iohann. Crede, fide, charitate formata & manducaſti, quod de eſu ſpirituali oportet intelligere. Nec audendi ſunt haeretici, qui ſenſum iſtum nituntur extinguere per hoc falſum, quod Euangelium ne ante, nec poſt habet talem modum loquendi figuratum. Nam Luc. XXII. ſtatim ſubiungitur, Hoc facite in meam commemorationem, Ac ſi diceretur. Hic panis ſacramentalis in eficacem mei memo- riam debet capi. Similiter 1 Corinth. XI dicit Paulus. Hic calix &c. Vbi non dubium, quin iſta ſit figurata loquutio. Cum Marci XIV. dicat Chriſtus. Hic eſt ſanguis meus &c. Et idem patet ex dictis, cum mens catholici non capit, quod panis ſit corpus Chrifti, niſi intelligendo figuratiue, cum idemtificatio non ſit poſſibilis. Ideo abſque omni ambiguitate haec eſt figuratiua. Hoc eſt corpus meum, vt ſunt loquutio- nes de Euangelio lohannis. Niſi manducaueritis carnem filii hominis, cum multis eis ſimilibus, quae ad ſenſum alium di- xit Chriſtus. Verumtamen aliquae ſunt loquutiones fidei ſcri- pturae, quas oportet plane ſine figura accipere, vt in materia de incarnatione concedi debet, quod leſus noſter ſit Deus & homo vt patet ex ſcripturis collatis ad inuicem, vt Iohann I. & Epheſ. I. & Hebr. I. Vnde reputatur, quod calliditas diaboli diu ſtuduit circa iſtam fallaciam, vt eccleſiam in hance haereſim introducat. Cuius cauſſa eſt, quod praelati eccleſiae non ſe- cundum ordinationem Chriſti praeferuntur, nec ſint propter legem Antichriſti in lege domini ſtudioſi, ac ſi diabolus machi- naretur iſtam ſententiam, ſi poſſum per meum Vicarium anti- chriſtum, adtantum ſeducere fideles eccleſiae, vt negent hoe ſacramentum eſſe panem. ſed credant ipſum eſſe accidens ma- xime abhominabile. Per idem inducam, quod credant poſte- rius quicquid voluero, cum fides ſcripturae & ſenſus manife- ſtus hominis illud docent. Nec verum, quin per locum à fi- mili ſimplicibus fidelibus poſſet dici quod quomodocumque vi- uit praelatus, luxurioſus, homicida, ſymoniacus, vel aliter vitioſus nunquam illud a ſubiecto populo debet credi. Verum- tamen illud a ſubiectis clericis oportet propter lucrum iuditii Cce amoueri. Memtificotio guid ſit. 202 IO A N. WICL EF amoueri. Sed de papa oportet iſtud ſupponere tanquam fidem, ſed quod non errat, & ſpecialiter in fide eccleſiae, ſed cum fſit Pater beatiſſimus, quia non peccat. Et ſic videtur illud ex- planatum ſuperius Matth. XXIV. Cum videritis abhomina- tiohem deſolationis &c. in haereſim de iſta hoſtia redundare. Quid quaeſo maior deſolationis abhominatio, quam quod ex inſtitutione Antichriſti pendeant venerabiliter ſupra altare mul- tae hoſtiae conſecraâtae? Et tamen fideles cogantur concedere, quod quaelibet talis hoſtia, quam nos credimus eſſe panem & corpus Chriſti, fit prius ſimpliciter quam panis equinus, vel corpus aliquod quantumlibet venenofum, cum certum fit, quod omne accidens tale corporeum, ſiue fſit quantitas, ſiue qualitas, ſiue aggregatum multis accidentibus, ſit infinitum imperfectius, quam corpus aliquod aſſignandum. Nec prodeſt fratribus neg ntibus iſtam hoſtiam adorari, ſed propter aſſiſten- tiam corporis domini venerari, quia certum eſt, quod in qua- libet creatura eſt trinitas increata, & illa eft longe perfectior, quam eſt corpus Chriſti. Ideo oportet hos fratres dicere, quod populus adorans hanc hoſtiam, vt corpus domini ,ſit idolatra de lumine fidei deſolatus tamen nos ex fide ſoripturae euiden- tius & deuotius adoramus hanc hoſtiam, vel crucem domini, Vel allas imagines humanitus fabricatas. CAPVT VIII. De identificatione panis cum corpore Cbriſti. A'rrurè: Rogo frater, probes vlterius per rationem viua- cem vel ſcripturam autenticam, quod non ſit idemtiſica- tio panis cum corpore Chriſti nec inpanatio. Non enim de- lector inſcripturis apocriphis, qualibet vtuntur moderni ad pro- bandum accidens eſſe ſine ſubiecto, quia eceleſia ita dicit. Ta- les enim euidentiae neminem quietzrent. Pnk. Quantum ad idemtificationem oportet primo in ſignificatione termini con- uenire, quod ad iſtum ſenſum ipfum intelligas. Quod naturas diſtinctas in ſpecie vel numero Deus faciat eſſe vnum idem in numero, ac li perſonain Petri faceret eſſe Paulum. Et ne recolo LIBER CQVARTVS. 203 recolo me fſeciſſe rationes multiplices ad improbandum impoſſi- bilitatem identitatis huiusmodi. Nam iuxta iſtam phantaſiam, quaelibet pars quantitatiua quantitatis permanentis, vel tempo- ris poſſet idemtificari cuilibet, quod ſtatim probatur eſſe impoſ- ſbile. Nam ſi hoc verificatum ſit de A pedali linea, tuno quaelibet eius quantitatiua, eſt pedalis, & iterum quaelibet ſumme parua quod ſibi ipſi maniteſte contradicit. Ideo iſta opinio idemtificatur opinioni impoſſibili atque haereticae, & conformis eſt ratio de tempore, & quolibet aſſignando. Nam ſi A idemtificatur B, tunc vtrumque illorum remanet, cum deſtructum non idemtificatur, ſed corrumpitur vel deſinit efſe. Et ſi vtrumque illorum remanet, tunc tantum differunt ſicut primo, & per conſequens differunt in numero, & ſic ad ſen- ſum expoſitum non ſunt idem. Nam patet de virtute ſermonis. Si vtrumque illorum remanet. tunc illa ponunt in numerum, & per conſequens numeraliter diſtinguuntur. Similiter ſi ali- qua idemtificantur ad ſenſum expoſitum tunc oportet, quod omnes differentiae eorum ſunt etiam identificae, quia quaeli- bet differentia repugnat tali idemtificationi, & per idem conſe- quentiae forent idemtifice differentiis, & res vnius ſpeciei rei alterius ſpeciei, quod notum eſt claudere contradictionem in terminis. ALITHIA. Quietor in iſta ratione triplici quod non poteſt eſſe idemtificatio quam ſignaſti. Sed rogo tolle inpana- tionem, quae eſt a quibusdam pſeudofratribus tenta. Sicut videlicet quod humanitas & diuinitas in Chriſto, ſunt vtrum- que eadem perſona verbi, ſic panis & corpus Chriſti, ſunt vir- tute verborum ſacramentalium idem ſuppoſitum. Videtur enim ex verbis tuis, quod innuis iſtam viam. PHR. Sum certus quod ſententia iſta inpanationis, eſt impoſſibilis atque haereti- ca, & propter hoc tenebatur a ſtultis pſeudofratribus plus fu- ſpecta. Sicut enim argumentum topicum quod homo comptus eſt ex hinc luxurioſus, ſic eſt argumentum topicum, iſta opi- nio originatur a fratre, ergo eſt falſa, nam eorum mendacia fa- ciunt euidentiam, ad hoc topicum argumentum. Primo enim contra iſtud arguo, quod iuxta viam iſtam corpus Chriſti, & ſic Chriſtus glorificatus in corpore, reciperet omnes transmu- tationes, vel denominationes quas panis reciperet, & ſio cor- pus Chriſti ne dum foret factum a presbitero celebrante, ſed a Cc 2 piſtore, Inpanatis. 204 IOAN. WICLEF piſtore, & nunc multiplicatum ſic, quod Chriſtus haberet mul- ta corpora ſimul, & omnes praedicationes, quas panis iſte re- cipit, & corpus Ohriſti reciperet, & ſic mus corpus Chriſti comederet, ipſum corpus Chriſti putrefieret conuerlum in ver- mes, & generaliter ſacerdos celebrans collum & omnia mem- bra Chrifti frangeret. Sed quid infidelius vel abhominabilius deſolans catholicum viatorem? & conſequentia patet, quia quando duae naturae idemtificantur in eadem perſona, vt patet in materia de incarnatione, omnis praedicatio alterius naturae eidem perſonae conuenit. Sic enim vere concedimus, nedum quod Chriſtus ſed quod Deus fuit crucifixus, mortuus & ſe- pultus, ſicut per ante fuit temporaliter genitus, & ex muliere factus. Simijliter ſi iſte panis fic factus idemtifice corpus Chri- ſti, & illud corpus eſt realiter ipſe Chriſtus, ergo ille panis eſt factus realiter Chriſtus Deus Sed quae idololatria foret amplius deceſtanda? Sic enim quaelibet ece-leſia haberet Deum ſuum, qui reciperet praedicationes abhominabiles ſupradictas, & ſie deitas foret turpiſſima res in mundo. Simi iter ſi ad ſen- ſum expoſitum foret inpanatio, ſicut eſt incarnatio, inpanatio- nis foret feſtiuitas ſolemniter celebranda. Et Chriſtus foret ad ſenſum conſimilem factus Petra, agnus, ouis, vitulus, aries, ſerpens, &c. ſed quid ſtultius? Ideo certum eſt ex fide, quod iſtam ſententiam. Hoc eſt corpus meum, ſicut alias ei ſimiles, oportet in praedicatione ſecundum habitudinem acceptare. Ideo notanda eſt nobis vna differentia inter praedicationem idemtificam, & praedicationem ſecundum habitudinem. Nam quando duae naturae idemtificantur eidem perſonae, vt con- tingit de incarnatione, tunc vtraque earum eſt numeraliter idem ſuppoſitum. Sed ſecus eſt in materia de ſacramento al- taris, quia licet panis fuerit fractus in tres, vel in quotlibet partes, quaelibet earum non eſt realiter, ſed habitudinaliter corpus domini, vt intuendo diuerſa ſpecula, eadem facies eſt intentionaliter, id eſt ſecundum ſimilitudinem in quolibet eo- rundem. Vnde non oportet rem factam a Deo ſecundum ta- lem habituationem, ſuum figuratum requirere. ipſum figura- tum moueri ad ipſam localiter, vel ex hinc realiter alterari, vt non eſt intelligendum corpus Chriſti deſcendere ad hoſtiam, in quacumque eccleſia conſecratam, ſed manet ſurſum in⸗ toli abile LIBER QVYARTVS. 205 ſtabile & immotum, ideo habet eſſe ſpirituale in hoſtia, & non effe dimenſionatum & caetera accidentia quae in cœlo. Vnde videtur mihi, quod corpus Chriſti, & ſic Chriſtus humanitus, ſit ſpiritualiter ad quemlibet punctum mundi. Sed ſecundum Auguſti. & doctores caeteros rex eſt ſpiritualiter, potentiali- ter & virtualiter, ad punctum quemlibet regni ſui. Corpus ergo Chriſti eſt ad punctum quemlibet huius mundi, cum vir- tute illius corporis, quaelibet pars mundi perficitur vltra quam rex terrenus partes regni ſui poteſt perficere, Verumtamen credendum eſt quod longe aliter eſt corpus Chriſti in hoſtia conſecrata, cum fſit habitudinaliter ipſa hoſtia. Et ſecundum rationem ſpiritualis & virtualis exiſtentiae, eſt aliter ad quem- libet punctum eius. Et patet quod ſecundum rationem dupli- cem, eſt corpus Chriſti in loco hoſtiae conſecratae. ie i e e ie ee e e CAPVT KHX. Quod corpus Chriſti non putreffit. sEVDIS. Propter ſtultitias quas ebullis per tempus non mo- dicum dormitaui. Sed modo oportet me vigilare paulu- lum, ad illas ſtultitias reprobandum. Primo enim non potes ſubterfugere ſylogiſmum talem expoſitorium Iſte putrefit, vel a mure comeditur, ille idem panis eſt corpus Chriſti, ergo cor- pus Chriſti ſic putrefit atque comeditur, & ſequuntur inconue- nientia tibi impertibilia. PHRO. Conſydero quod nimis So- phiſtice vt vulpes infideliter dormitafti. Sed conſydera prae- dicta de trinitate, de incarnatione, & de vniuerſalibus, & tunc in multis tuis argutüs erubeſces. Nego ergo tuum argu- mentum, quod vocas ſylogiſmum expoſitorium, cum ſit de- ceptorius paralogiimus. Si enim in materia de trinitate non ſequitur iſia eſſentia eſt pater, & iſta eadem eſſentia eſt filius, multo euidentius non ſequitur in ſylogiſatione tuae cειae argu- tiae. Et eodem modo non fequitur in materia de incarnatione, iſta perſona eſt iſta humanitas, & iſta eadem perſona eſt iſta di- uinitas, ergo iſta humanitas eſt iſta diuinitas. Et in materia de vniuerſalibus, non oportet ambigere exemplis, vt licet Cc 3 ſpecies Obiectus con- tra remanen- 206 IOAN. WICL EF ſpecies humana ſit Petrus, & eadem ſpecies ſit Paulus, non ex hinc ſequitur, quod Petrus ſit Paulus ſed ſatis eſt, quod ſint idem in ſpecie. Et ſic ſatis eſt tibi in propoſito, quod ſi iſte panis a mure comeditur, & iſte panis eſt corpus Chriſti, tuno illud quod eſt corpus Chriſti a mure comeditur &c. Et talis aptanda eſt concluſio in omnibus aliis paralogiſmis. Exem- plum autem iſtius, patet in fide ſcripturae. Vt non ſequitur, iſte Baptiſta eſt Helias, & iſte Baptiſta tunc procreabatur de Zacharia atque Eliſabeth, ergo ille Helias tunc fuit taliter pro- creatus. Ideo non oportet propter hoc verbum verum Chriſti, concedere omnes praedicationes formales de Baptiſta, quae conceduntur de Helia, vel e contra. Et hoc patet reſoluendo proproſitiones in ſua ſignificata catholica. Quis rogo color, ſi iſte panis figurat ſacramentaliter corpus Chriſti, & iſte panis tunc fuit piſtus, quod corpus Chriſti tunc temporis pinſaba- tuxr? Ps EVDIS. Adhuc tuae euaſiones haereticae cognoſcentur. Nam iuxta ſenſum tuum concedendum foret, quod ſcriptum, vox, & quidlibet imponendum ad ſignandum corpus Chriſti, foret habitudinaliter, & ſic realiter ipſum corpus Chriſti. Sed quis ſufficeret enumerare inconuenientia ex hoc ſequentia? Nam in praeditatione ſecundum habitudinem eſt conformis ra- tio vtrobique. PHRONESIS. Adhuc euadet fidelis multas ta- les argutias ſimiales, quia niſi poſſis probare, quod quilibet imponens ſignum vel terminum ad ſignandum corpus Chriſti. vel aliud aſſignandum ſit ille, qui dixit & facta ſunt, nec men- tiri poterit, aliter non procederet tua argutia ſimialis. Ideo nihil potes idemtificare cuilibet vel alicui alteri, antequam iſta auctoritatiua excellentia ſit communicata, cuilibet tuo compli- ci imponenti, quod cum non potes, erubeſcas de turpitudine tuae argutiae. Vnde non concedo iſta verba ſoripturae, pro- pter impoſitionem humanam, ſed quia prima ita dicit, ideo hanc reuerentiam ſcripturae ſingulariter reſeruo, quod humi- liter illi obediens integraliter hanc concedo, tanquam cer- tus ex fide quod nulla pars ſoripturae ſacrae, poterit eſſe falſa. Ideo quid mihi quod impoſitor tuus impoſuerit ſigna vel terminos ad taliter deſignandum? Non enim propter hoc variabo reſponſionem ad ſenſum, quem didici ex icri- ptura, vt ſi impoſueris quod iſta propoſitio, homo eſt = ignifi- LIB ER QVARTVS. 209 ſignificet praecipue primarie Deum eſſe. Propterea non con- cedam, quod homo eſt aſinus, nec propoſitionem illam quam proponis. Non tantum obediam impoſitioni tuae, vel regulis de obligatione, vel impoſitioni termini quam tu fingis. Scio tamen quod laborem, omnes tales loquutiones figuratiuas ſori- pturae, recenter memoriae commendare. Sed ſcio quod ae- quiuocans in praedicatione identifica, vel ſcripturam non con- ſyderans, ſicut non contradicit ſententiae ſcripturae, ſic non cCapitur in tua redargutione, vt Chriſtus & Baptiſla non contra- dixerunt ſibiipſis, licet Chriſtus conceſſit, quod Baptiſta eſt Helias, & Baptiſta ad ſenſum aequiuocum aſſeruit ſe non eſſe Heliam. Vnde in iſto puncto ego aliquando infatuaui, igno- rans praedicationem habitudinalem. Credidi enim, quod in tali loquutione. Baptiſta eſt, eſt Helias, hoc nomen Helias transfertur a ſignificatione illius magni prophetae in lege vete- ri, de quo. 3 Regum XVIU. Et ſignificat omnino aequiuoce & fingulariter lohannem Baptiſtam. Sed poſtmodum reperi ex ſanctorum teſtimonio & ratione valida, quod Helias ſignifi- cat in loquutione Chriſti, illum prophetam de lege veteri, & per conſequens habitudinalis praedicatio eſt dicenda, non au- tem identifica, cum Chriſtus intellexit, quod Baptiſia eſt He- lias figuraliter, & Baptiſta intellexit, quod non eſt Helias per- ſonaliter, cum aliter foret dictum Chriſti ad iſtum ſenſum de- riſorum exponendum. Si vultis ſcire, ipſe Baptiſta eſt illa perſona. Et ſic intelligo alias perſonas habitudinales ſcripturae ſacrae. Et ſi quaeras, quando Baptiſta incœpit eſſe Helias, vi- detur quod tunc, quando habuit ex ordinatione Dei illam ha- Qeando Ba- ptiſta incœbpit eſſe Helias. bitudinem ad Heliam. Et prius ſaltem naturaliter fuit Baptiſta Helias, antequam Chriſtus protulit illa verba. De ſacramen- to tamen altaris videtur probabile, quod prolatis his verbis ſa- cramentalibus, ille panis eſt corpus domini, & non ante, ita quod de virtute verborum Chriſti, ille panis habeat ſimul no- Quando panis men ſacramenti, & nomen corporis domini leſu Chriſti. .ι corpus PsSEVDIS. Adhuc videtur mihi, quod claudicas, cum iuxta dicta tua quaelibet pars quantitatiua panis nobis ſenſibilis, fo- ret idem corpus Chriſti in numero, & ſic corpus Chriſti foret infinitum paruum, pars ſuiipſius, & quantumlibet a ſe diſtans. Nam quaellbet pars quantitatiua iſtius hoſtiae eſt corpus, ſed infini- briſti. 208 IO A N. WICLEF infinitum perſona eſt aliqua pars quantitatiua, iſtius hoſtiae, & cum iſta tota hoſtia ſit idem corpus in numero. Sequitur ſe- cunda concluſio. Et cum tales hoſtiae, quae ſunt corpus Chriſti in prouinciis multum diſtant. Sequitur tertia conclu- ſio. Primo cum infinitae ſunt variationes in huiusmodi hoſtiis conſecratis. Sequitur, quod omnes illas variationes recipit corpus Chriſti. PHRO. Sicut dixi tibi ſuperius, oportet te cognoſcere ſententiam de vniuerſalibus & ſic intelliges, quod ſicut ſpecies humana, eſt quodlibet eius indiuiduum, ſic idem corpus Chriſti in numero, eſt quaelibet pars ſenſibilis hoſtiae conſecratae. Concluſiones enim Logicae iuuant ad veritates catholicas cognoſcendas. In multis tamen eſt diuerſitas, in exemplo ſpeciei & corporis Chriſti, cum quodlibet ſuppoſitum hominis ſit idemtifice ſpecies lumana. Non ſic autem eſt de partibus quantitatiuis panis ſacrati. Et ſic totum vniuerfſale eſt idemtifice quodlibet eius ſuppoſitum. Sed corpus Chriſti non eſt idemtifice quaelibet pars quantitatiua panis, ſed habitudina- liter. Vtrum autem ſit reſolutio ad partem indiuiſibilem in- cluſiue, non hic diffinio. Sed certus ſum, quod quaelibet pars naturalis, atque ſenſibilis panis ſacramenti, eſt habitudinaliter corpus Chriſti. Cum non ſit ratio quare panes diſpares in qualitate & quantitate, dum conſecrantur quantumcunque de- ſtiterint, ſunt ſacramentaliter corpus Chriſti, quin per idem & multae partes quantitatiuae eiusdem panis. Sed praedicatio- num diſtinctio eſt omnimode notanda. Et patet, quod prima conceluſio eſt concedenda. Et quantum ad primam trium re- plicationum patet, quod nihil eſt infinitum paruum, ſicut ni- hil eſt infinitum magnum praeter naturam diuinam, & illa non eſt parua. Compoſitum enim ex duobus punctalibus, eſt ſumme paruum, ſicut numerus binarius in quantitate diſcreta. Concedo tamen, quod corpus Chriſti eſt ſatis paruum, & quantumlibet varie figuratum. Nota tamen, vt dixi ſuperius, quod omnia iſta intelligas in praedicatione habitudinali & eſſen- tiali. Non autem vt praedicatum tale formaliter praedicatur, vt corpus Chriſti eſt quantum & figuratum aequaliter grano frumenti, quia eſt illud quod taliter figuratur & quantificatur. Et tamen corpus Chriſti non taliter quantificatur, aut figura- tur, cum corpus Chriſti non figuratur, niſi vt eſt in cœlo, lice 1t LIBER QCVARTVS. 209 ſit figuratum, quod hic ſubſtantialiter ſit nobiſcum, quia eſt panis, qui ſecundum denominationes huiusmodi eſt nobiscum & ſic in replicatione prima, falſum aſſumitur, & non ſequens. Quo ad ſecundam patet vt ſupra, quod falſum aſſumitur & non ſequens, Nam corpus Chriſti non eſt pars ſuiipſius, licet ſit pars iſtius panis, qui eſt ipſummet corpus Chriſti, ſicut Deus non differt a ſe, licet ſit perſona, quae a perſona alia differt. Et omnes ipſae perſonae, ſunt illemet idem Deus. Oportet enim ſi corpus Chriſti ſit pars ſuiipſius, quod ſecundum idem componat ſeipſum, quod eſt impoſſibile. Et ex eodem patet, quod probatio conoluſionis tertiae non aufertur, ſcilicet quod Corpus Chriſti diſtat a ſe. Conceditur tamen quod corpus Chriſti eſt multi panes a ſe diſtantes, vt patet de multis pani- bus conſecratis in Anglia. Sed non ſequitur propterea, quod corpus Chriſti ſit multipliciter, licet ſint multi panes tam varie ſituati. Sed ſi cum iſtis panibus corpus Chriſti foret identifice, illa multa ratio ſatis procederet. Et patet iſta reſponſio termi- nis in ſua exponentia reſolutis. CAPVIX. Si duo corpora poſſunt eſe in eodem loco. Pearor. Adhuc video, quod non erubeſcis contra dicere tam Philoſophis, quam Theologis, propoſitionibus per ſe notis. Supponunt enim omnes ſani capitis Quod impofſſibile enim duo corpora eſſe in eodem loco quod tamen manifeſte in- nuis de corpore panis, & corpore Chriſti. PHRO. Leuiter mones & verecunde tibiipſi, ſi bene ſaperes. Nam vt dicunt logici, omnia corpora mundi ſunt in eodem loco magno, & in particularibus locis ſunt quotlibet corpora quantumcunque diſtlincta. Sed tangam propius, ſecundum communiter lo- quentes theologos. Corpus glorificatum eſt per eundem ſitum cœli adaequatum. Et vt credunt Philoſophi per eundem ſitum Corpus glori- mixti ſunt eadem corpora elementaria coextenſa. Sed adhuc fieatum eſt tertio accedam propius. Nonne ſecundum tuam phantaſiam per eunden: impôſſibilem, per eundem ſitum hoſtiae eſt corpus de genere Rtum cæœli Dd quan- adaeguatum. 2¹⁰⁶ IOA N. WICLEF quantitatis & corporis Chriſti, quamuis diſpariter, imo cum corpus de genere quantitatis ſit per ſe quantum, & corpus de genere ſubſlantiae non ſit quantum, niſi per accidens, tanta toret repugnantia, vel maior ponendi quantitates & qualitates corporeas coextenſas. Ipſe enim per ſe habent dimenſiones, vel potius ſunt illae dimenſiones ſeſe de poſſibili penetrantes. Sed vt accedam finaliter ad diſficultatem tui propoſiti, dico quod philoſophi habuerunt pro inconuenienti, quod per eun- dem locum fint duo corpora non contaminantia coextenſa. Sed Corone Chri quomodo pertinet nobis ſic dicere, cum corpus panis ibidem E, in huſtie e tenditur, & corpus Chriſti ibidem exiſtens ſpiritualiter mul- iitnestter tiplicatur? Et quamui Chriſti ſit ibi ſ Aknitipli«- til huamuis corpus Chriſti ſit ibi extenſum, quia res tur. extenſal, vtputa ille panis, non tamen ibidem extenditur, nec ponit vt ſic in numerum cum pane, cum ſit realiter ipſe panis. Et patet, ſi concipis quomodo tua argutia eſt ſoluta, nec ex- pedit plus pro replicatione, in iſta materia immorari. PsEV- DIS. Adhuc apparet mihi, quod non potes clare aufugere, non ſolum quia corpus Chrifti eſt ibi extenſum, cum corpore panis. Sed quia neſeis dicere, quid ſit ibi eſſentialiter corpus Chriſti. Non enim corpus eſt alicubi nifi vbi eſt corpus, quia alias ſe- queretur, quod corpus foret alicubi non corpus, & ſic corpus Chriſti & corpus panis, forent per eundem ſitum coextenfa, licet ſint corpora non communicantia. PHRO. Video, quod ad ſupradicta nimis ſuperficjaliter attendis. Nam vt patet ex dictis, corpus Chrifti eſt in loco hofliae extenfum cum corpo- re panis quia eſt panis extenfus cum corpore panis, cum ſit quarta pars panis, & ſic de multis eius partibus. Verumtamen- corpus Chriſti non coextenditur cum corpore panis, vt dictum eſt tibi ſuperius de diſtinctione praedicationis formalis, & prae- CorpniChriſti dicationis eſſentialis, & habitudinalis. Quantum ad fecundam AW: in buſtia tuam inſtantiam, diétum eſt tibi fuperius, quod corpus Chriſti Puitualiter. eſt ibi ſpiritualiter, etiam modo quo diſtingu tur eſſentialiter a corpore panis. Ideo quando dicis, quod neſeimus dicere, vtrum corpus Chrifti ſit ibi eſſentialiter, corporaliter, vel di- menſionaliter, Videtur mihi, quod probabihter dicere poſſu- mus, quod corpus Chriſti eſt ibi corpus, quia illud idem cor- pus quod in cœlo extenditur. Sed vtrum fit ibi corporaliter, vel dimenſionaliter. videtur mihi quod multi in aequiuoeatione L laborant LIL BE RQVARTV'S. 21r1 jaborant inaniter. Nam intelligendo hoc aduerbium redupli- catiue, videtur mihi, quod corpus Chriſti ſit ibidem corpus, & non ſit corporaliter, ſed cum aduerbiis analogis, concedi debet. quod corpus Chriſti eſt ibi bene, pulchre, & realiter. Non tamen audeo dicere, quod eſt ibi dimenfionaliter, vel extenſe, licet ſit panis qui eſt ibi dimenſionaliter, & extenſe. Sed ſecunda aequiuocatio aduerbiorum huiusmodi eſt, quod accipuntur quandoque ſimpliciter, vt res dicitur eſſe corpora- liter alicubi, dum eſt ibi modo corporis. Et ſic intelligunt quidam, quod corpus Chriſti eſt in hoſtia corporaliter, ſub- ſtantialiter, & eſſentialiter. Et poteſt confirmari iſta loquutio, ex textu Apoſtoli ad Colloſſ. II. dicentis. quod in Chriſto omnis plenitudo diuinitatis habitat corporaliter, non quod di- uinitas poſſet eſſe corporaliter. Sed quia multi haeretici ab- horrebant, quod Chriſtus ſit ipſa diuinitas. cum ſit corpus. Apoſtolus dicit nobis, quod in Chriſto exiſiente corporaliter, hoc eſt modo corporis habitat idemtifice ipſa diuinitas, & ſic diuinitas licet non ſit corporaliter, eſt tamen corpus exiſtens corporaliter. Sed abſit quenquam credere, quod reduplicatiue intelligendo, Chriſtus ſit corporaliter ipſa diuinitas, cum fſit corpus, quia tunc in quantum corpus, & per conſequens ne- ceſſario omne corpus foret ipſa diuinitas. Quando autem talia aduerbia intelliguntur reduplicatiue, oportet negare per ſe praedicationem, & ad modos vniuerſales actualiter, vt homo, in quantum viuit iuſte, viuit virtuoſe, quia per ſe iuſtitia eſt virtus, nec poſſet homo iuſte viuere, niſi haberet modum vi- uendi virtuoſum. Corpus tamen poſſet eſſe alieubi, licet non ſit ibi dimenſionaliter, vt patet de eſſe corporis ſpirituali quo ad locum. Et patet ſolutio huius obiectus, ſi bene attendis. PSEVDIS. Videtur mihi, quod deliras ab opinione eccleſiae, & fide ſcripturae, cum iuxta tuum dicere, aeque poſſet laicus conficere vt ſacerdos. Et ſie eccleſia foret vtrobique ambigua, quam hoſtiam adoraret. PHRONE. Video, quod argumenta Vlteriora illius materiae tibi deficiunt. Sed ideo quomodo dif- ficultates extraneas introducas. Eccleſia enim propter ſubtili- tatem materiae, & excitationem in ſtudio temporalium, nimis modicum attendit ad iſtam materiam, cum Papa & omnes eius cardinales de ipſa parum concipiunt. Sed per Chriſti gratiam Dd 2 tene- Conſeerare omnium pro- borum ſſe- eium eſt. De aderatio- ne boſtiae gonditionali. 2¹² IOA N. WICLEFP tenebo ſenſum & fidem ſeripturae & cauebo ab hac haerefi. Sj Papa & cardinales aſſerunt hunc eſſe ſenſum ſcripturae, ergo ſic eſt, quia tunc forent ſfupra apoſtolos confirmati. Sed vlte- rius quantum ad tuam logicam, multis videtur Pprobabile, quod idem eſt, laicus poteſt conficere, & latis rite poteſt laicus con- ficere. Sed primum ex logica tua debes concedere. Et iterung multi ſancti presbyteri ſunt idiotae, & ſicut placet quibusdam, laici & ipſi faepe conficiunt. Et iterum laborando in aequiuo- catione conſecrationis, concedendum videtur, quod laici con- ſiciunt, imo quod conſe- rant, ficut Beata Cecilia domum ſuam eceleſiam conſecrauit. Imo credo quod nefcis oſtendere, quod quando Chriſtiani fregerunt panes circa domos, vt legi- tur Act. II. Quod illi panes non erant corpus Chrifti, aus quod ſoli Apoſſoli, vel presbyteri ſic fecerunt. Sed' dimit- tendo iſtud in certum apparet mnihi. Quod ſacerdotes ſanctos decet iſtud officium, cum Chriſtus ſpecjialiter iniungit eis ſie facere, dum adiungit hoc. Quotiescunque fece. &c. Sic er- go quandocumque Chriſtus operatur cum homine, & ſolum tune conficit ſacramentum, quod reputari debet de noſtris ſa- cerdotibus, & fupponi. Verumtamen quia iſtud non eſt fides, non oportet quod credatur ab ecoleſia, ſed quod probabiliter ſupponatur, nee oportet quod ambigatur, cum multa funt proponenda vianti, quae nec debet concedere, nec negare, nec dubitare, vt propoſito mihi quod ſum praedeſtinatus, aut de peccante grauiter, quod erit damnatus, per hoc quod erit finaliter obſtinatus, nec talia concedo, nec nego, nec dubito, ſed repeto vnam partem. Et ſic viſa hoſtia adoro eam condi- tionaliter, & omnino deadoro corpus domini, quod eſt fur- ſum. Et ſic reſponſio ad iſtas ſex argutias, poteſt eſſe medium ad tollendum conſimilia argumenta. * à X e N Ve Be ge N A N. N. 9 N I. 2 N A 2. 8 C AP V T XI. De Baptiſino. LITHIA- Rogo te frater Phroneſis ceſſet litigioſa contentio Pſeudis noſtri & procedamus per ordinem ad ſex alia ſacra- menta. LIBER QVARTVS. 213 menta. Et quia non procedis ſecundum ordinem, quo ſaera- menta ſuperius inſcripta recitaſti, ſed potius ſecundum ordi- nem, quo ſacramenta in ſcriptura ſacra expreſſfius ſunt fundata. Ideo poſt ſacramentum Euchariſtiae, videtur efſe euidentius tractandum de Baptiſmo. Ideo vellem quod de ipſo. aliquid lo- quereris. PRRoO. Placet de iſto ordine. Et primo videamus vbi Baptiſmus in euangelio ſtabilitur. Nam lege Matth. vltimo Baptiſmus in euangelio ba- betur. quomodo Chriſtus mandauit ſuis apoſtolis. Ite docete &c. Et hinc Philippus baptiſans Eunuchum Act. VIII. prius inſtru- xit eum in fide, ſicut fecerunt apoſtoli Act. II. quando popu- lum baptiſarunt, Chriſtum tamen non oportuit Baptiſtam in- ſtruere, de quo Luc. III Sed e contra in humilitate, & aliis virtutibus a domino eſt inſtructus. Et propter hanc formam verborum Chriſti Matth. vltimo eccleſia noſlra adducit fideles pro infante, qui diſcretionem non attigerat, reſpondentes. Et tales compatres communiter faciunt, quod filii ſui quos de ba- ptiſmo eleuant ſint in oratione dominica & ſimbolo inſtructi. Et alii qui diſcretionem attigerant dum inſtruuntur in fide Chriſti, ante ſuum baptiſmum vocantur Cathecumeni. Hoc autem ſacramentum eſt tam necefſſarium viatori, quod Chriſtus dicit Nicodemo, lohann III. Niſi quis renatus fue- rit ex aqua &c. Et tanta itaque auctoritate fidei ſcripturae ſunt fideles generaliter baptiſati. Et ordinauit eccleſia, quod quae- libet perſona fidelius in neceſſitatis articulo poterit baptiſari. Ad baptiſationem autem dicunt requiri aquam ſimplicem, non vrinam, vel liquorem alium. cum hoc non ſit a domino exem- platum. Nec refert ſiue immergantur ſemel vel ter. Siue aqua ſuper capita ſua effundantur. Sed faciendum eſt ſecun- dum conſuetudinem loci quem quis incolit, tam in vno ritu legittimo quam in alio. Quia certum eſt, quod corporalis ba- ptiſatio ſiue lotio modicum valet, niſi adſit lotio mentis per Ipiritum ſanctum, a peccato originali vel actuali. Hoc eſt enim principium in hac fide, quod quicunque rite baptiſatus fuerit, baptiſmus delet quod cumque peccatum inuenerit in homine baptiſando. Et quia ad deletionem peccati, requiritur ſatisfa- io, & non poteſt fieri ſatisfactio pro peceato, niſi per mor- tem Chriſti, ideo dicit Apoſtolus Rom. VI. Quicumque ba- ptiſati ſumus in Chriſto leſu in morte eius baptiſati ſumus. Dd 3 Ar.I. Conſuetudo oci eſt ptiſmo ſer⸗ uanda. Non eſt alia ſatis factio quam Cbriſti. 214 IOAN. WICLEEF ArI. Placet de iſta materia groſſa, ſicut ſunt alia fidei rudi- menta. Sed dic rogo clarius, quomodo Chriſtus qui tantum odiuit ſigna ſenſibilia, tantam neceſſitatem ſaluationis poſuit in huiusmodi lotione. Videtur enim derogare diuinae libera- litati atque potentiae, quod Deus non poſſet intercedere to- to merito ſuo atque paſſione ſaluare infantem vel adultum fi- delem niſi a vetula vel alio viante baptiſetur communiter infi- deli. Similiter delato infante fidelium ad eccleſiam, vtſecun- An infantes dum Chriſti regulam baptiſetur, & deficiente aqua, vel requi- rl abtiſati fitis aliis ſtante pia intentione totius populi, interim mortuo utuentur. naturaſiter nutu Dei. Videtur graue damnationem infantis hu- iusmodi diffinire, ſpecialiter cum nec infans iſte nec populus peccauit vt taliter damnaretur. Vbi eſt ergo miſericors libera- Hitas Chriſti Dei, ſi talis proles fidelium propter illud quod non eſt in baptiſante eorum damnabitur, cum Deus ſecundum prin- cipia theologiae communia, ſit pronior ad praemiandum homi- nes quam ad damnandum? Et ſpecialiter merito & paſſione Chriſti, tamen ſua tentoria dilatante. PaRONE. Videtur mi- hi ſoror, quod mones ſubtiliter & acute. Ideo oportet te mi- hi compati, diſtinctionem verborum in iſta materia attenden- do. Quod quaedam loquor ſimpliciter aſſertiue, & alia ſolum reputatiue. Sicut credo doctores ſanctos eccleſiae, quantum- cunque magnos poſt auctores ſcripturae ſacrae loquutos fuiſſe. Loquor autem illa ſimpliciter aſſertiue, quae vel ſunt nota meo ſenſui, vel patent mihi ex fide ſoripturae, ſed alia quibus ar- gumenta ita deficiunt, cum habeo ad ipſam ſuaſionem proba- bilem, reputo ipſa eſſe vera. Et ſic loquor tibi in iſta materia quam nouiſti. Ad primam inſtantiam tuam de ſignis, videtur Cbriſtus ſgna mihi, quod Chriſtus ſigna approbat, licet eorum abuſum con- approbot, ſed demnet. Et ſic intelligo illud Matth. XII. Generatio adulte- abaſum da- r ſigna quaerit, & fignum &c. Chriſtus enim in propria per- ao uain ve⸗ ſona, eſt ſignum ſenſibile. Et vt videtur mihi ſacramentum teri Mormen ſacramentorum, cum ſibi fſumme conueniat deſeriptio ſacra- to. menti. Sicut enim Moſes exaltauit ſerpentem aeneum in de- ſerto, & omnes percuſſi a ſerpentibus, intuentes illum ſerpen- tem aeneum ſanarentur, vt dicitur Num. XXI. Sic lIeſus no- ſter ſerpens viuus, habens ſimilitudinem peccati. Licet non poſſet etiam de poſſibili peccare ſuſpenſus eſt in ligno. vt per. cuſſi LIBER QCVARTVS. 215 cuſſi veneno ſerpentis antiqui peccato, ſpiritualiter fiant ſani. Ideo dicit iſte ſerpens Iohan. III. Sicut Moſes exaltauit &c. Et ſicut Ionas fuit in ventre &c. hoc eſt in loco ſubterraneo ab- ſconditus & ſepultus, Fuit enim ſex horis pro die paraſceues ſic ſepultus, & per integrum diem ſabbati, conſequenter & ſex horis in prima ſabbati. Et ſic tribus diebus licet non per illos tres dies fuit dominus ſic ſepultus. Approbat ergo Chri- ſtus ſigna tam nouae legis quam veteris, ſed abuſum eorum odit ſemper. Opoirtet ergo te notare, quod corpus Chrifti myſti⸗ cum, pro tempore legis veteris tanquam puella iuuenis fuit ſignis talibus ſenfibilibus multipliciter inſtruendum. Sed cre- ſcente eccleſiae aetate pro tempore legis gratiae, non eſt ad ſigna huiusmodi adeo attendendum. Ideo conſydero hodie abuſum triplicem in his ſignis. Primo quod ſeruantur legis veteris ſigna quae ex diffinitione Apoſtolorum ceſſare nunc debeant, vt patet Act. XV. & in Epiſto. ad Galat. Et ſpeciali- ter illa ſigna, quorum ſignatum anterius eſt elapſum. Idem enim foret ſigna ipſa ſeruare, & futuritionem ſuorum ſignato- rum infideliter expectare. Secundus abuſus in ſignis pro tem- pore legis gratiae, eſt cum illis deſponſatio impudica. Multi quidem ad tantum vel plus attendunt ad obſeruationem ſigno- rum talium, quae non ex lege Dei, ſed phantaſia humana in- prouide ordinantur, quod mallent praeuaricari in decalogo, quam in illis. Tertius abuſus eſt, oneratio eccleſiae, quam Chriſtus ordinauit a ſignis iſtis eſſe liberam. Etiam vltra generationem ſignorum, qua onuſtata fuit eccleſia veteris teſtamenti Et in iſtis duobus abuſibus religioſi noſtri laborant communiter. Et patet quod hcet vti ſignis, & ſpecialiter inſtitutis a Chriſto cum moderamine, tamen ab iſtis tribus abuſibus praecauendo. Cum ergo Chriſtus ipſemet inſtituit ſignum Baptiſmi, quare non debemus ipfum ſignum prudenter obſeruare, ſpecialiter ocum adhuc ſumus in via citra claram ſcientiam, in qua via per ſigna huiusmodi neceſſarium eſt nos duci? S ⸗ S Triplex ba- ptiſmus. Fluminis Sanguinis. Flaminis. 216 10OA N. WI CLEF &† Res Ree e Re Re e Re e CAPVYT XII. De triplici Baptiſmo. ATTA Placet mihi frater, quod tetigiſti materiam iſtam de ſignis, quia videtur mihi, quod in parte ſubtiliter de- claras materiam, licet contra religioſos noſtros dicas tacite, quod foret expeditius illis ſigna ſua adinuenta dimittere. Sed dic rogo ad alios duos obiectus quos detegi. PRHRON. Placet mihi de onere quod iniungis. Oportet tamen te notare recen- ter de diſtinctione loquutionis duplicis quam praemiſi. Et tunc dico ad primum iſtorum obiectuum, quod videtur mihi probabile, quod Chriſtus ſatis poſſet ſine lotione huius, infan- tes ſpiritualiter baptiſare, & per conſequens ſaluare. Vnde dicitur communiter quod triplex eſt baptiſlmus eccleſiae ſed ba- ptiſmus fluminis baptiſmus ſanguinis, & baptiſinus flaminis. Et quilibet eorum cum paribus ſufficit ad ſalutem. Baptiſmus ergo fluminis, eſt baptiſmus cum aqua materiali, de quo ba- ptiſmo crebrius eſt loquutum. Baptiſmus autem ſanguinis, eſt lotio qua animae martirum ſunt purgatae. Vnde & licitum vi- detur mihi effundere ſanguinem hominis non martiriſati pro Chriſto, loco laticis baptismalis. Nec audeo aſſerere, quod infantes occiſi pro Chriſto, de quo Matth. II. qui infra octa- uum diem circumciſi non fuerant, ſint damnati. Et credo quod dominus Armacanus reputatiue loquutus eſt, & non dif- ſinitiue taliter aſſerendo. Baptiſmus autem flaminis, eſt bapti- ſmus ſpiritus ſancti, qui eſt ſimpliciter neceſſarius cuilibet ho- mini ſi ſaluetur. Ideo duo baptifmi priores ſunt ſigna antece- dentia, & ex ſuppoſitione neceſſaria ad iſtum tertium bapti- ſinum flaminis, ideo absque dubietate, ſi iſte inſenfibilis ba- ptiſmus affuerit, baptiſatus a crimine eſt mundatus, Et ſi ille defuerit, quantumcunque adſint priores, baptiſmus non prodeſt animae ad ſalutem. Ideo cum recte ſit inſenſibilis, & tantum nobis ignotus, videtur mihi inprudens praeſumptio, taliter ſal- uationem hominis, vel damnationem ex baptiſmate diffinire. Reputamus tamen absque dubietate, quod inſantes recte bapti⸗ ati LIB E R QVARTVS. er⸗ ſati flumine, ſint baptiſati tertio baptiſmate, cum habent gra- tiam baptiſmalem. Et ſic reputo ego de martiribus occiſis pro Chriſto. Et vt patet de legione Lhebaica; licet multi eorum non fuerunt flumine baptiſati. Et ſic vlterius quantum ad fidem ſcripturae. Iohanais III. Nilſi quis renatus fuerit &c. probabi- liter dici poteſlt, quod Chriſtus loquitur de aqua, quae fluxit de ſuo latere, & de baptiſmo tertio, quia certum videtur, quod homo martiriſatus pro Chriſto, licet non irroretur aqua bapti- Cmatis nouiter, eſt ſaluandus. Ideo videtur probabile ad illum ſenſum negatiuum Chriſti intelligere, ſcilicet quod nemo poteſt introire in regnum cœlorum, niſi baptiſmate aquae effluxae de latere Chriſti, & baptiſmate flaminis baptiſetur, cum trinitas non poſſet ſaluare lapſos ad beatitudinem acceptando, niſi per- ſona ſecunda & tertia purgent. Et ita Chriſtus ſubtilitate & breuitate miraculi, docuit primum baptiſmum in iſtis verbis Fuangelicis obſeruari. Non enim licet fidelibus ſupponendo baptiſmum flaminis, baptiſmum fluminis omnino relinquere, ſed neceſſe eſt data oportunitate circumſtantiae ipſum accipere. Et cum omnia quae eueniunt de neceſſitate eueniunt, dici poteſt, quod talis homo non poteſt ſaluari ſine illo baptiſmate Hoc Homo zon tamen cognoſcimus reputatiue, poſtquam baptiſatio eſt com- poteſt ſaluari pleta. Et ita debet intelligi, dum infidelis baptiſat puerum, & ine bapti- non reputat quod illa baptiſatio proficiat ad ſalutem, baptiſmus /nate Numi- talis non proderit baptiſato. Verum quidem eſt, quod quili- bet criminoſus eſt nimium infidelis, & multis paganis infide- lior. De quibuslibet ſupponimus, quod baptiſatio eorum ſul- ficiat baptiſato. Nec reputamus, quod deſcendente de cœlo pluuia, vel homine deriſorie, vel caſu aliquo relinquente ba- ptiſmate, ſit propterea in anima baptiſatus. Credimus tamen, quod quaecunque vetula, vel abiecta perſona rite lauante ho- minem, cum verbis ſacramentalibus baptiſmum flaminis Deus complet. Modicum enim valent ſigna noſira, niſi de quanto illa Deus acceptauerit gratioſe. Et per haec reſpondeo ad ob- iectum tuum tertio concedendo, quod Deus ſi uoluerit, poteſt damnare infantem talem ſine iniuria ſibi facta, & ſi voluerit De ſalute & poteſt ĩpſum ſaluare. Nec audeo partem alteram diffinire, nec damnatione laboro circa reputationem, vel euidentiam in iſta materia ac- quirendam, ſed vt mutus ſubticeo, confitens humiliter meam Ee igno- 218 10 A N. WICLE F ignorantiam verbis conditionalibus vſitando, quod non claret mihi adhuc, ſi talis infans a Deo ſaluabitur ſiue damnabitur. Sed ſcio quod quicquid in iſlo Deus fecerit, erit iuſtum, & opus miſericordiae a cunctis fidelibus collaudandum Illi autem qui ex auctoritate ſua, ſiue ſcientia in iſta materia, quicquam diffiniunt, tanquam praeſumptuoſi & ſtolidi non ſe fundant. Et quantum ad multa dicta magni Anshelmi & ſpecialiter in de baptiſino paruulorum, & in de fide ad Petrum poteſt dici, quod reputatiue loquitur vel conditionaliter, ſi taliter Deo placet. Credo tamen quod multa dicta a ſanctis probabiliter reputata, imo quod diffinita ex fide ſcripturae, Per ignaros ſfatrapas fue- rum & forent poſterius condemnata. Sed non habeo reputa- tionem vel opinionem, quod proprerea foret ita. Et quantum ad illucl, giuoel Deus eſt pronior ad praemiandum quam punien- dum. Et quantum ad aliud, quod paſſio Chrifti ad quantum- cumque poſterius tempore ſe extenderit, eſt vtrumque iſtorum ſatis imbrigabile apud ſcholaſticos. Specialiter de primo, cum Deus fit infinitum pronus ad puniendum, ideo cum in punitio- ne ſua ſit ſumma iuſticia, videtur quod non fit pronior ad ali- quid praemiandum. Ideo vel hoc dictum magiſtrale taceo, vel gloſſo illud ſecundum magis certos, & minus inpugnabiles, quia non video magnam prudentiam, verba huiusmodli defen- dendo. Sed quantum ad ſecundum „non dubito quin paſſio Chriſti, tam ad poſterius tempore quam anterius in fructus ef- ſicacia ſe extendit, Et ita concecdh poteſt, quod paſſio Chrifii eſt modo non in propria exiſtentia, ſed in fructu. Et ſic intel- ligo illud Apocal. XIII. Opera enim illorum &c. Et illud quod leſus occiſus eſt a principio mundi. Nec ſequitur incon- ueniens ex dictis iſtis, ſed libertas ſequentis conformiter ad ſcripturam. Quod autem dicit, quod infans in caſu poſito ſal- uabitur, ſicut pium eſt credere, plus quam ſibi proderit ſuper- flue ſe incertat. Sunt autem aliqua in poteſtate Parentum, licet ſint lapſa in praeteritum, propter quae iuſto Dei iudicio necef- ſarium eſt ſic venire. Ideo qui diffinit quod nec parentes, neo populus ſic Peccauerunt, vt ita euen at, ſupra caput ſuae no- titiae loquitur ſicut pica. Credimus tamen ex fide quod mihil contingit homini poſt graciam primam niiſi aliquam pars huma- ni generis hoo meruerit vel demeruerit ſic venire. CAPVT LIB E R QVARTVS. 219 65ae 6. eNAYe NAN N. 6No n C APVT AXlII. De pœnis infantum ſine peccato actuali ge- cedentium. LTITHIA. Placet mihi, quod a te excutis talia praeſumptuo- ſa dubia & reſponſa hominum non fundata. Sed adhuc Gunt aliqua dubia, quomodo animae talium infantium, ſine peccato actuali decedentium, punientur. Et vtrum pœnae omnes talium ſunt aequales, cum punientur, vt videtur Io⸗ lummodo pœna damni. PHRONE. Placet quod ſic inculcas dubia ſatis pulchra. Sed videtur mihi, quod modus ſingularis puniendi damnatos in inferno, viatoribùs vt communiter eſt ignotus. Generalem modum tamen puniendi damnatos, ex principiis fidei ſatis cognoſcimus. Pœnam autem damni, vo- camus damnum, quod iuſto Dei iudicio eſt inflictum damnatis, quod nec eſt actus, nec qualitas, ſed priuatio boni & carentia, quod eſt ex Dei gratia in beatis. Et ſic diſtinguitur pœna damni, & pœna ſenſus, tanquam priuatio & actus immanens, vel'qualitas poſitius. Et ex iſtis quandoque intuli coneluſio- nes dignas memoria. Prima, quod in damnatis pœna damni, eſt infinitum grauior pœna ſenſus, quia cum quantacumque graui pœna ſenſus ſtat beatitudo, vt patet de Chriſto. Sed? pœnae damni repugnat beatitudo formaliter. Ideo cum infini- tum magnam pœnam ſenſus, poteſt homo iuſte ſufferre, ad euacuandum ſibi perpetuam pœnam damni, videtur manifeſtum, quod poena damni ſit infinitum grauior pœna ſenſus. Cum enim nullae pœnae ſint rationis tam diſparis, quod non pote- runt coaequari ad inuicem, non ſequitur. Si vna ſit infinitum grauior quam reliqua, quod poœna grauior fit infinitum gra- uis. Nec eſt putandum quod quantitas grauitatis pœnaé damni, attendi debet ſimpliciter penes quantitatem commodi, quod non habet ſic punitus, quia ſic infinitum grauis foret quaeli- bet pœna damni. Nemo enim habet pœnam damni niſi ille qui non habet, imo qui caret commodo infinito. Ideo ſi penes quantitatem talis non habitionis ſiue carentiae, attenditur gra- Ee 2 uitas In damnatis pœna daumni eſt inſinitum grauior bœna Jenſus. 220 ILOAN. WICLEF uitas pœnae damni, nulla talis pœna foret maior quam reliqua, ſed foret quaelibet infinita, ideo dixi quando fui iunior, quod Penes quidat- quantitas pœnae damni, attenditur Penes quantitatem commo- zenditur pæ- di, quod damnatus haberet, ſi ipſemet non poneret obicem in nae damni quantitas. peccando. Sed modo apparet mihi iſtud inbrigabile propter multa. Primo quia poſitiuum & priuatiuum, non ſic poterunt Coaequari. Secundo, quia omnia quae euenient de neceſſitate euenient, abſolute necefſarium, quod eſt damnatus ponat obi- cem in peccando. Et per conſequens damnatus infinitum ma- gnum boni commodum haberet, ſi non poneret obicem in peccando. Ex impoſſibili enim ſequitur quidlibet vt ſuppono. Ideo dicunt alii, quod quantitas pœnae damni attenditur penes quantitatem boni commodi, quod habet plene ſaluatus, qui eſt cum damnificato conſimilis fpeciei. Sed relinquo materiam iſtam iuuenibus, & forte pro loco tractus beatitudinis retra- ctanda. Pono concluſionem ſecundam in propoſita materia, vbi dixi. Quod impoſſibile eſt aliquem damnatum puniri poœ- na damni, niſi etiam punitus fuerit pœna ſenſus. Ideòô tales in- Infantes da- fantes damnati etiam damnati in vteris maternis, videntur "nati babent mihi habere aliquam pœnam ſenſus. Cum enim ſenſus illorum pœnam ſen- ſus. . ſpirituum ſunt viuatiores quam ſenſus noſtri. Et cum hoc im- perfecte cognoſcunt beatitudinem ſaluatoris, videtur quod ha- bent dolorem aliquem quod ſunt ab illa beatitudine deſtituti, & dolor talis foret neceſſario bœna ſenſus. Non enim videtur, quod Deus ad mitigandum pœnam talium, ſuſpendit in illis omnem noticiam beatitudinis beatorum, quia ſic videndo con- fratres ſuos damnatos, & Pœna ſenſus punitos forent beati, quia haberent quicquid vellent, & nihil mali vellent. Quamuis enim damnati velint ex inuidia, quod damnati alii ſint puniti, quod eſt magnum malum pœnae, & per conſequens cum ſit iuſtum. Deus & omnes beati volunt etiam illud malum. ve- rumtamen qui non vult ſibi implicite, nec explicite malum culpae, neceſſario eſt bestus. cum Chriſtus fuit heatus in via, & omnes nos dum peccamus, volumus nobis implicite malum culpae. Ideo licet tam damnati, quam beati velint malum Pœnae, & malum culpae, pro ſuo tempore ineſie ſibi, vel aliis. Beatus tamen cum neceſſario Pro tempore pro quo eſt beatus, non vult ſibi ineſſe aliqualiter malum culpae. Et ſice intelli- LIBE R QVARTVS. 21 intelligit Auguſti. Nec oportet morari circa gloſſas doctorum, qui videntur afferere in materia iſta oppoſitum, quia vel lo- quuntur reputatiue aut opinatiue, vel ſunt illi quibus non opor- tet credere, niſi de quanto ſe fundauerint in ſcriptura, quiĩia certum videtur, quod ratione fundari non poterunt, quod ômnes tales damnati omnimode careant pœna ſenſus Et ex iſtis inferri videtur concluſio tertia, ſeilicet quod neceſſe eſt Neceſſe eſt peccata originalia hominum eſſe inaequalia, ſicut decedentes peccat in originalibus ſunt propter illa inaequaliter condemnandi. Nam iuxta dicta omnes condemnati pro originalibus ſunt con- demnandi, tam pœna damni, quam etiam pœna ſenſus. Sed impoſſibile eſt, quod damnentur aequaliter omnino illis pœnis, ergo relinquitur. quod peccata quibus illas pœnas demeruerunt, inaequalia ſunt dicenda. Nam ficut vnus damnatus pro origi- nali habet ingenium viuatius, & foret beatificandus perfectius, ſic habet ex Dei ijuſticia maius damnum. Sed in damo Dei oportet eſſe homines in gradu diſpares quo ad iſtud cum ſicut oportet homines in figura faciei, aut aliis eſſe in parte diſſimiles. Sic oportet eſſe in potentiis animae, quam oportet habere apti- tudinem in parte diſparem, ad ſuum fubiectum diſpariter infor- mandum. Et haec eſt ratio, quare Auguſti. in ſoo Encheri- dione ſaepe inculcat iſtlam ſententiam, & quare damnati pro peccatis originalibus debent tam diſpariter pro peccatis. Vnus enim habet diſcretionem animae plus viuacem, & foret in bea- titudine tam corporis quam animae plus beatus. Quare ergo non foret propter pœnam plus grauem tam in corpore, quam in anima grauius condemnatus? Nec oportet immorari circa opinionem Anshelmi, in iſta materia, quod in non habere, vel carere Originali iuſticia, non eſt exprimendum, quomodo quis magis aut minus fuſcipiat, cum plus habituatus in natura- libus habet carentiam ampliorem. Sed ſicut primus angelus Lucifer, ex naturali potentia quam Deus illi dederat, pius pu- nitur, ideo videtur ſecurius penes naturalem potentiam talis damnati, menſurare grauedinem pœnae ſuae, quam penes bea- titudinem vel commodum, quod haberet, ſi ad beatitodinem fuerit ordinatus, quia illud quod nec eſt, nec poteſt eſſe, non poteſt aliud menſurare. Imo vt dixi ſuperus, quilibet damna- tus foret tunc baptiſatus ſupra Chriſtum, & minus quam beatus Ee 3 aliquis, nalia bomi- num eſſe inae- qualid. 2²² IOA N. WICLEF aliquis, cum eſſe non poterit ſic beatus. Difficultates autem alias de pœna ſenſus taliter damnatorum, & quomodo melius eſt ipſos eſſe ſic damnatos, quam omnino non eſſe, cum dit- ficultatibus aliis relinquo poſteris pertractandas. 28736 635 888 ½ 865 26886 362735 30636 2689 6238 52.e3 3628 e C A PV TIT XIV. De Confirmatione. LITHIA. Sed dic rogo de ſacramento tertio, quod Con- firmatio communiter nominatur. Et primo de eius fun- datione ex fide ſcripturae. Non enim videtur mihi fundatio ſufficiens, ex illo Act. VIII. Cum audiſſent Apoſtoli, qui erant Hieroſolymis &c. ſpiritum ſanctum &c. Ex iſto textu communiter concluditur, quod ſupra baptiſmum quo baptiſan- tur homines, oportet confirmationem Apoſtolicam ſuperaddi, cum ſic fecerunt Apoſtoli. Sed nimis leuis videtur eſſe haec confirmatio, quia dici poſſet probabiliter, quod licet baptiſatio in nomine leſu Chriſti, fuit ad tempus valida, quousque non fuerit iſtud ſufficienter publicatum, tamen publicatione hac facta, fuit ad formam verborum Euangelii redeundum. Et ſic nomine fenus baptiſati in Samaria fuerunt legitime baptiſandi, ſicut haptiſati baptiſmo Iohannis, vel alio baptiſmo illegitimo, ſunt ſine periculo iterum baptiſandi. Et confirmatur ex hoc, quod baptiſatos noſtros dicimus regulariter ſpiritum ſanétum accipere, eo ipſo quo legitime baptiſantur. Multo magis hoc ergo fuit verum in primitiua eccleſia. Sed in textu dicitur, quod Petrus & Iohannes, imponebant manus ſuper illos &c. Ac ſi non ante illum ſpiritum accepiſſent, quomodo ergo per ante fuerant legitime baptiſati? Nec obeſt, ſed conuenit bapti- ſantem ſuper baptiſatum manus imponere. Similiter vt patet in textu Act. VIII. Petrus & lohannes imponebant manus ſuper illos &c. Si ergo praeciſe ex textu iſto conuincitur, con- firmatione eſſe appropriandam Epiſcopis, oportet vt ipſi im- ponant ſuper confirmatos ſuas manus, vt ſpiritum ſanctum ac- cipiant. Sed iſta ſpiritus ſancti acceptio, nec docetur in ſigno enfibi- LIBER QVARTVS. 224 ſenſibili, nec etiam ratione Quomodo ergo ex iſto textu concluditur, quod Epiſeopi dant hoe ſacramentum pueris quos confirmant? Et quantum ad oleum quo vngunt pueros, & pe- plum lineum quod complexum eſt capiti, videtur quod ſit ritus leuis infundabilis in ſcriptura. Similer videtur quod iſta con- firmatio introducta ſupra Apoſtolos, blaſphemat in Deum, quia conſtanter aſſerit, quod Epiſcopi dant nouiter ſpiritum ſan- Gtum, vel eius dationem roborant & confirmant. Hoc autem eſt plus quam dare ſpiritum ſanctum. Apoſtoli autem non ſic audent dicere, ſed quod orauerunt pro ipſis, vt a Deo recipe- rent ſpiritum ſanctum. Nunquid ergo caeſarea dotatio facit noſtros Epiſcopos eſſe dignos, vt ipfi ſic donent ſingulariter ſpiritum lanctum? Et hoc quod ipſi ſic Chriſti mandatis & con- ſiliis aduerſentur? Videtur enim quod ſic textus iſte aà Deo pon- deratur, quod oportet ad confirmationem Papam loco Petri accedere, & plus ſpeculatiuum praelatum loco Iohannis. Nec debent dedignari de iſto officio plus quam Petrus dedignabatur, quod a caeteris Apoſtolis fuerat miſſus Communitas enim bona & ſancta eſt vna ſimplici eius parte Deo acceptior. PHRONE. Viderur mini ſoror, quod ſatis acute replicas, nec adhuc video contradictionem claram ex ratione viuaci, vel ſcriptura, quo- modo contradicerem verbis tuis. Sed ſuppoſito, quod Epiſco- Pi orant pro baptiſatis, vt in acceptione ſpiritus ſancti confir- mentur, & apponant ſigna ſenſibilia modo quo faciunt. Non video, quin conficiunt hoc tertium ſacramentum, ſuppoſito quod ille finis eueniat, ſicut in factis Apoſtolicis ſequebatur, quod ſi a fine Apoſtolorum deficiant, non video ex hoc textu quomodo confirmant. Quando autem ab iſto deſiciunt, & quando finem iſtum non attingunt, videtur vanum nobis diſ- cutere. Oportet tamen nos ſic laxe loqui de ſacramento, cum Petrus & lohannes aſcendentes in templum vt orarent, fecerunt ſacramentum laudabile Quia certum eſt, quod eo- rum ambulatio, & Petri loquutio fuit ſacrae rei ſignum, quia ſignum ſacri miraculi in ſanatione claudi, a ſpiritu ſancto inſti- tutum, vt patet Act III. Et ſice ſancti Epiſcopi faciunt vulgo incognita plurima ſacramenta. Non tamen video, quod gene- raliter ſit hoc ſacramentum de neceſſitate ſalutis fidelium, nec quod praetendentes ie confirmare pueros regulariter hos con- firmant, 224 10O A N. WICLE FP firmant, nec quod hoc ſacramentum ſit ſpecialiter Epiſcopis caeſariis reſeruatum. Et vlterius videtur mihi, quod foret plus religioſum & conformius modo loquendi Icripturae negare, quod noſtri Epiſcopi dant ſpiritum fanctum, vel confirmant Vlterius ſancti ſpiritus dationem, quia gloſſata quantumcunque loquutione tali a doctoribus noſtris conceſſa, adhuc ſtat mali intellectus periculum, & modi loquendi deficit fundamentum. Vnde quibusdam videtur, quod iſta leuis & breuis Epiſcopo- rum confirmatio, cum adiectis ritibus tantum ſolenniſatis eſt. Ideo motione diaboli introducta, vt populus in fide eccleſiae illudatur, & Epiſcoporum ſolennitas aut neceſſitas plus creda- tur. Dicitur enim communiter, cum Epiſcopi noſtri dant hoc hacramentum confirmationis, ſicut & alia ipſis ſpecialiter re- ſeruata, nec ſine acceptione iſtorum ſacramentorum tam ſo- lennium ſtat ſalus fidelium, quomodo poſſet eccleſia ſine tali- bus epiſcopis ſeruare ex integro ſtatum ſuum? Sed vnum vi- detur in maiori parte contingere, quod implicatur blaſphemia quoscunque epiſcopos taliter confirmantes ex pactione Dei ſpiritum ſanctum dare, Relinquo autem aliis diſcuſſionem ſubtiliorem iſtius materiae. e e e e CAPVT XxvV. De fſacramento Ordinis. Arrruatt. Non video efficaciam in tractatu vlteriori iſtius materiae, nec magnum fructum, Licet conſuetudo Ro- manae curiae, vel antiqua confuetudo eccleſiae ſic ſe habet, quia hoc non eſt potius euidentia, ad rectificandum hoc ſacra- mentum, quam ſi abuſus antiquitus praelatorum huiusmodi ad rectificandum ſuum peccatum ex antiqua conſuetudine alle- getur. Sed rogo dio pure de ſacramento Ordinis, & quomo- do deſcribi debeat. Et primo quid ſit ordo. PaRRO. Conſy- dero quod hoc ſacramentum ordinis ſit ſatis analogum. Et ſic eius ſignum eſt valde aequiuocum. Cum enim ordo ſit crea- turae ex ordinatione diuina ſtatus ſiue poſitio, patet quod ſicut in angelis ſunt multi ordines ſic in qualibet creata multitudine 4 ſublunari. LIBE R QVARTVS. 225 fublunari. Illi autem qui dirumpunt Chriſti ordinem, dicuntur efſe ſine ordine puniendi. Sed in ſecundo gradu dicitur ordo quaſi antonomatice de ſtatu fiue poſſeſſione religionis nouellae, ac ſi antichriſtus antecederet ordinationem & regulam leſu Chriſti. Sed tertio ſtrictius & magis ad propoſitum. Ordo vocatur poteſtas data clerico a Deo miniſterio epiſcopi, ad de- bite eccleſiae miniſtrandum. Et ille ordo datur communiter in ſancto tempore cum ſolenni ieiunio, cum miſſis & aliis rit bus, qui iſtud epiſcopale miniſterium eccleſiae ſolenniſet. Vnde di- citur 6ommuniter, quod non datur ordo clerico. niſi quin epi- ſcopus det ſibi ſpiritum ſanctum, & imprimit in mentem ſuam cCharacterem. Et ille eſt tantum indelebilis, quod licet cleri- cus degradaretur, vel quodcumque ſibi eueniat, character inſeparabiliter manet. Et idem eſt iuditium de characétere impreſſo in baptiſmate. Sed de quidditate Characteres illius eſt diſtenſio apud multos, Cum quidam dicunt quod eſt qualitas & de facto gratia licet ſteterit cum motali, ſed concedat nobis Deus aliam gratiam, cum iſta in multis hominibus damnandis & ſaluandis viantibus nihil valet. Alis autem videtur, quod character ſit ſignum inſenſibile, quo fidelis ab alio conuiuente diſcernitur, & ad ſpeciale officium in eccleſia limitatur, & ſa- tis eſt ad eſſe talis characteris, conſtantia ſubiecti & praeteri- tio officii praeaccepti, quae cum ſint perpetua & indelebilia, character manet indelebiliter impreſſus in anima. Baptiſmi enim charactere fidelis ab infideli diſtinguitur, ac ſi ad Chriſti mili- tiam ſit ſignatus, & charactere ordinis clericus ſeparatur a laico, ac ſi ex ordinatione Chriſti ad officium ſingulare ſupra laicum in eceleſia ſit ſignatus. Et ſic multiplicant quidam in ordinibus & ſacramentis multis Characteres. Sed iſtorum fundationem vel fructum nec in ſcriptura conſydero. Sed vnum audacter aſſero, quod in primitiua eccleſia, vel tempore Pauli ſuffece- runt duo ordines clericorum ſcilicet ſacerdos atque dyaconus. In primirius Similiter dico, quod tempore Pauli fuit idem Presbiter atque eccleſia & Spiſcopus patet I Timoth. III & ad Titum I. Et idem teſtatur oſͤre Pau- ille profundus theologus Hiero. vt patet LXXXVII. dis Ca Olim. Tunc enim adinuenta non fuit diſtinctio Papae & Car- dinalium, Patriarcharum & archiepiſcoporum, Epiſcoporum & archidyaconorum, Officialium & decanorum cum caesteris f officia- i duo ordines De gquae- ſtionibus vete. & nouae le- 85. 10 AN. WICLEP officiariis, & priuatis religionibus, quorum non eſt numerus neque ordo. De contentionibus autem circa iſta, quod vnum- quodque iſtorum eſt ordo, & in eius acceptione gratia Dei ac character inprimitur, cum aliis difficultatibus quas noſtri balbu- tiunt, videtur mihi eſſe tacendum, cum ſic loquentes nec fun- dant quod aſfſerunt nec probant. Sed ex fide ſcripturae videtur mihi ſufficere, eſſe Presbiteros atque dyaconos ſeruantes ſta- tum atque officium, quod eis Chriſtus inpoſuit, quia certum videtur, quod ſuperbia caeſarea hos gradus & ordines adinue- nit. Si enim fuiſſent neceſſarii eccleſiae, Chriſtus & fui apo- ſtoli non in expreſſione eorum ac detentione ſui officii retice- rent Sicut blaſphemant illi, qui Papalia iura magnificant ſu- pra Chriſtuin. Officium autem iſtorum clericorum debet ca- pere catholicus ex fide ſcripturae in Epiſtolis ad Timoth. & Titum. Nec ad inuentiones nouas caeſareas ſub pœna peccati grauis debet admittere. Vnde non dubito, quin in conſenſu huiusmodi admiſſionis ſunt plurimi maculati. Nam ſecundo modo loquendo de ordine, certum eſt quod eſt dare ordinem militarem, regalem, & imperialem, qui ſunt magis fundabiles, quam praedicti ordines nunc adiecti. Radiz autem blaſphe- miae perturbationis eccleſiae, in hac parte ex iſto ſuboritur, quod olerici abhorrentes Chriſti pauperiem, ſic implicant ſe cum mundo. Ex hoc enim patet eorum ordo, cum vbi gene- rarent filios imitationis Chriſti & Apoſtolorum, adulterine ge⸗ nerant filios Antichriſti. Et per hoc fortificatur regnum ſuum, & regnum magiſtri fui diaboli ſupra Chriſtum. Peci autem alias euidentias ad declarandum regis & ordinis milita- ris officiumn. Nam ſicut dicit Augu. Sicut Papa eſt Vicarius Chriſti, ſic rex eſt Vicarius Dei. Quod ſic intelligo. Sicut papa debet fſequi humanitatem Chriſti in moribhus vitam pauperem, more Chriſti & Apoſtolorum viuendo opprobria, contemptus ſupra caeteros patiendo. Sic rex debet eſie Vica- rius deitatis, rebelles & dirumpentes Dei ordinem, ſeuere cum coactiua potentia cohercendo. Cum ſecundum Apoſto- lum Rom. XIII. Non ſine cauſſa &e. Hoc eſt habent poten- tiam coactiuam. Feci autem alias rationes multiplices, quod clerici debent viuere vitam pauperem more Chrifti. Primo ex lege veteri, Nam Num XVIII. ſic habetur. Dixit ominus a 226 LIBER QVARTVS. 227 ad Aaron. in terra eorum nihil poſſidebitis, nec habebitis par- tem inter eos, ego pars & haereditas tua in medio filiorum Ifrael. Filiis autem Leui dedi omnes decimas Iſrael, in poſſeſ- ſionem pro miniſterio, quo ſeruiunt mihi in tabernaculo fœde- ris. Si ergo praelati noſtri, & viuentes de decimis fundant ſe in ſecunda parte huius dicti dominici ad auide capiendum deci- mas quae lucrum ſapiunt, cur non primam partem auctoritatis domini, pro amore Chriſli pauperis, adeo amplectuntur? Si- militer Deuter. XVIII. ſic habetur. Non habebunt ſacerdotes & leuitae, & omnes qui de eadem tribu ſunt partem & haere- ditatem cum reliquo populo Iſrael, quia ſacrificia domini & oblationes eius comedent, nihil aliud accipient de poſſeſſione fratrum ſuorum, dominus ipſe enim eſt haereditas eorum, ſi- cut loquutus eſt illis. Si ergo tam acute negatiue legis veteris, de poſſeſſione olericorum ex verbis domini ſunt mandatae, & cum hoc Chriſtus & ſui Apoſtoli tempore legis gratiae, hoc idem mandatum ſtrictius obſeruarunt quis maior foret haereti- cus, aut Antichriſtus quam ille clericus, qui ſupra priores le- gis veteris contradiceret iſtis verbis. Similiter Ezech. XLIV. ſic habetur. Non erit ſacerdotibus haereditas, quia ego haere- ditas eorum, & poſſeſſionem non dabitis eis in Ifrael, ego enim poſſeſſio eorum, victimam pro peccato & pro delicto commedent, & omne votum Irael ipſorum erit, primitiua omnium primogenitorum, & omnia libamenta ex omnibus quae offeruntur, ſacerdotum erunt, & primitiua ciborum ve- ſtrorum dabitis ſacerdoti, vt reponat benedictionem domui fuae. Si ergo pro tempore legis veteris, quin populus magis fuit affectus temporalibus, quam iuuenis & non ſapiens cœle- ſtia, Clerici ſic fuerant in temporalibus ex praecepto domini coartati, quanto magis ſuccedente Deo Chriſto & homine in vita pauperrimo, & mandante tam verbo quam opere vita Apoſtolica haec ſeruari? Patet ergo, quod ſi aliqui ex praeua- ricatione in legem domini ſunt haeretici apoſtatae vel blaſphe- mi, ſunt illi clerici, etiam Epiſcopi qui tam notabiliter offen- dunt in praeuaricantiam harum legum Duae aliae leges decla- ratae ſunt ex Gen. II. & Ezech. XVI. Si ergo Epiſcopus in mitra ſit cornutus, ad denotandum, quod noſcit & obſeruat vtrumque teſtamentum, quis magis blaſphemando mentitur in Pf 2 Chri- 228 1O AN. WICLEF Chriſtum, quam ille qui dotatur, & ditatur in poſſeſſione temporalium, etiam ſupra reges. — 00 e ee ee ee e e en C AP V T XVI. M confirmatio ſenſus praecedentis. A'rrra- Frater, acute cibaſti noſtros Epiſcopos cum quin- que panibus hordeaceis, Penthateuco Moſaico, vt dici- tur figuraliter Iohan. VI. Sed quia noftri Praelati falſe fingunt, quod haec dicta de lege veteri fuerunt cœremonialia, & ceſſare pro lege gratiae debuerunt. Ideo rogo te ſi quicquam habes de lege gratiae, confirma hanc ſententiam quam dixiſti. PuRo. Videtur mihi quod non oportet confirmare Epiſcopos in fide inſtructos vlterius pro iſta ſententia, cum per locum a maiori ſequitur. Si Epiſcopi in lege veteri ſic fecerunt, quod Epiſco- Pi pro lege gratiae hoc feruabunt. Specialiter cum Chriſtus & eius Apoſtoli tam facto (quod plus docet) quam verbo (quod ſatis obligat) hoc ſeruarunt. Sed quia Chriſtus in fecundo ſuo conuiuio, pauit quattuor milia hominum cum ſeptem pa- nibus & paucis piſciculis, vt patet Matth XV. Marc. VIII ideo ex habundanti adducam tibi ſeptuplex teſtimonium de lege gra- tiae ad hoc idem. Nam Luc. XIV. poſt parabolam domini ſic adiungit, ſic omnis ex vobis qui &. Quomodo autem Chri- ſtus intelligit renunciationem in hoc verbo euangelico, ipſe & eius Apoſtoli per conuerſationem pauperem ſatis docent. Nam opera Chriſti & ſuorum diſcipulorum, ſunt interpres optimus legis ſuae. S militer non eſt ſeruus maior domino ſuo &c. ſed ſufficit diſcipulo vt fit &c. vt dicit Chriſlus Matth. X. Cum Chriſtus ſit magiſter optimus, & dominus dominorum, & omnes praelati debent eſſe ſerui huius domini atque diſcipuli, patet quod non debent ſupra Chriſtum extolli in dominio ſecu- lari. Sed Chriſtus dicit Matth. VIII. Quod filius hominis non habet &c. hoc eit, non habet humanitus ſeculariter 8 proprierarie dominando. Qua ergo fronte Epiſcopi noſtri cae- ſarii audent in dominio ciuili ſe ſic extollere ſupra Chriftum? ſicut Luc. XXII. Chriſtus magiſter optimus iſlam Katenthrn 10 LIBER QVARTIVS. 22⁹ ſic decidit, quando facta eſt diſſenſio inter diſcipulos Ieſu, quis eorum videretur eſſe maior, & vt apparet (dicit fides euange- li) videretur ad denotandum quod loquitur de ma oritate ſen- ſibili quo ad mundum. Reges gentium dominantur éorun &c. miniſtrator. Ex quibus verbis euangelicis pater juce larius quod Chriſtus diſtinguit de maioritate mundana, & maioritate ſimpliciter quo ad Deum. Cum primam maioritatem notat per denominationem regum gentilium. Et cum propter antiquam conſuetudinem & bona de genere vel moralia quae mmiſcent vocantur beneficiati, & ſpecialiter ex hoc, quod bona tempo- ralia dant ſubiectis, & ſubtrahunt de maleficiis quae exercere Oterint licet ſaepius ſint tiranni. Sed ſecundam maioritatem apoſtolicam exprimit, cum ſimpliciter negat illam viris Euan- gelicis debere competere, cum fubiungit. Vos autem non ſic. Vnde illam negatiuam notat Bern. multum ad papam Euge- nium. Sed conſequenter Chriſtus declarat, penes quid attendi debet virorum apoſtolicorum maioritas, quae eſt ſimpliciter maioritas quo ad Deum. Et docet quod quicumque eorum in mente eſt humilior, & ex maiori charitate miniſtrator diligen- tior, eſt maior, vt patet de humilitate ex dictis ſuperius. Et ſecunda pars patet notando ſpiritualia opera miſericordiae, & qua ratione Petrus fuit praefectus caeteris. Ideo cuicumque ſideli cuius ſenſus non replent ſenſibilia, hinc patet iſta ſenten- tia. Sed poſtquam clerus fuit mundo deditus, & contempfſit legem domini, ac viluit Chriſti diffinitio in hac parte, dixe- runt diſcipuli antichriſti tacite, quod Chriſtus eſt contrarius noſtris operibus. Humanitatem quam mundus requirit non docuit, ſed miſerabiliter vixit & inhonorabiliter vt mendicus, Quis ergo ſequereretur eius veſtigia niſi ſtultus? Et ex iſto te- ſümonio triplici Euangelico atet ſententia praedicta, confir- mata de veteri teſtamento. Sunt autem alia teſtimonia ex ſcri- pturis apoſtolorum, quae teſtificantur eandem ſententiam. Nam Apoſtolus qui raptus fuit vsque ad tertium cœlum, dinit prae- latis pro regula Habentes (inquit alimenta &c. I ad Tim. VI. & notant fideles quomodo Apoſtolus dicit al me ta fimpliciter, non lautitias plus corpus hominis nutrientes. Et dicit quibus tegamur, non pannos de ſcarleto meminens, nec Cameras ſumptuoſas. Per hoc quod docet nos de talibus contentari, Pf 3 prohi- Maioritas da-⸗ plex. 230⁰ IOAN. W I CLEr prohibet ſuperfluitates talium ad onus eccleſiae & dimiſſionem noſtri officii Similiter Petrus princeps apoſtolorum praecipit 1¹ Petr. V quod non ſimus dominantes in clero, ſed forma fa- cti gregis ex animo id eſt voluntarie facti humiles ad gregis mi- niſterium & non diſcentes quomodo poterimus ſubditis domi- nari. Numquid rogo praelati quaerendo ſibi caſtella & praedia dominantur in clero, & machinantes quomodo veſtiri potue- rint ſolennius, & dimiſſa conſyderatione onuſtationis eccleſiae ſplendidius praeornari? Vita autem Chriſti & apoſtolorum do- cet quomodo intellexerant iſta verba. Similiter Apoſto. 2 Cor. VIII. ſupponens vt fidem quomodo omnes debemus ſequi Chriſtum in moribus ſic ſubiungit. Scitis (inquit) gra- tiam domini noſtri leſu Chriſti, quoniam propter vos egenus factus eſt cum eſſet diues, vt illius inopia diuites vos eſſetis. Cum ergo non volet negare, quin oportes omnes fideles ſequi Chriſtum in moribus. Patet quod in gradu ſuo oportet cleri- cos, ſpecialiter in paupertate humili ſequi ipſum. Vnde reli- gioſi noſtri (vtinam non falſe) confitentur concorditer, tan- quam ſubſtantiam religionis ſuae obedientiam ſeruandam Chri- ſto, paupertatem & caſtitatem quam ſeruabant virgines huic ſponſo. Similiter Act. VI. ex decreto Apoſtolorum poſt miſ- lionem ſpiritus ſancti dictum eſt publice, Non eſt aequum &c. Et hinc ordinauerunt ſeptem diaconos ad hoc opus. Sed quis dubitat quin ille praelatus magis ſecularibus negotiis ſe impli- cat qui relicto Chriſti officio in vita, quam mundus exigit ſe intricat? Apoſtolus tamen dicit 2 Timoth. II. Quod nemo militans &c. Ideo cum nemo ſumit ſibi honorem ſed qui vo- catur a Deo, patet quod praelatus habet illum honorem a dia- bolo cui ſe probauit. E ſic juxta primum verbum Lucae XIV. talis non poteſt eſſe Chriſti diſcipulus, ſed diſcipulus antichri- ſti. Et ſic cum praeſumit eſſe maior domino leſu Chriſto patet, quod non eſt eius diſcipulus ſiue ſeruus ſed potius diſcipulus antichriſti. Et ex iſtis ſeptem panibus, licet non hordeaceis, ſed ſatis aſperis, poteſt ſatis ſatiari populus praelatorum, & ſu- pradicta ſententia confirmari. Alia autem fragmenta doctorum & rationes quas in iſta materia quidam multiplicant, non opor- tet nos ad hoc colligere, cum haec integra de lege noua & ve- teri ſufficiunt fidelibus, ad iſtam ſententiam confirmandam. CAPVT LIBER QVARTVS. 231 CAPVT XVII. De Auaritia CUeri, SEVDIS. Licet verba haec ſaepe contra caput tuum protu- leris, videtur tamen quod tam ratio quam ſanctorum cano- niſatio, tuae ſententiae contradicunt. Quis enim dubitat quin lex Chriſti nedum tollerat, ſed exigit vt eius ſeruo praecipuo debite in temporalibus miniſtretur? Deus enim qui non deficit in maioribus (vt bonis gratiae & naturae) non deficit ſeruis ſuis in nummis, cuiusmodi ſunt bona fortunae. Similiter li- cet euidentiae tuae tollant, quòd praelatus in clericis non de- bet iſta requirere, ſed de paucis temporalibus contentari. tamen non praefumes aſſerere, quin licet dominis temporalibus cleri- cis ſuis, titulo eleemoſynae iſta dare, quia ſic extingueres quam- libet eleemoſynam corporalem. Similiter clerici poſſunt ali- quantulum habere haec temporalia & ſatis parce viuere, nec citra omnia erit ſtatus, ergo poſſunt habere haec temporalia ſeruando parſimoniam, ficut fecerunt Apoſtoli. Et ſic credi- tur Silueſtrum feciſſe, & multos alios quos canoſauit eceleſia- Cum enim haec temporalia ſint creatura Dei & per conſequens valde bona, quid nocet habere ipſa cum bonis maximis? cum multum per accidens proſunt illis. Pä RONESIS. Claret mihi ex decupla fide ſeripturae allegata ſuperius, quam credimus os domini loquutum fuiſſe, clericos noſtros, & fpecialiter, tem- pore legis gratiae debere ſic viuere. Et cum Chriſtus Deus & homo iſtud praecipiat, patet quod non diligit dominum Ieſum Chriſtum, qui notabiliter haec contemnit, & per conſequens excommunicationem horribiliſſimam incurrit. Cum Apoſto- lus dicat 1 Corinth vlti. Si quis non amat dominum leſum Chriſtum, ſit anathema. Et cum idem ſit amare Chriftum, & legem ſuam implere patet, quod iſti praelati ſpecialiter ſic in- obedientes legi domini incurrunt grauius anathema Iſta au- tem excommunicatio aà ſpiritu ſancéto infficta, non capit aufu- gium per cautelas hominum, ſed eo ipſo infligitur quo reatus incurritur. Et iſtud eſt grauius quam damnatio vel haeretica- tio, quam praelati caelarii ſciunt infligere. Et ad primam in- ſtantiam I1OA N. WICLEF ſtantiam reſpondeo concedendo, quod ſaepe contra caput meum & proſperitatem meam mundanam protuli iſtam ſenten- tiam. Sed cum Chriſtus & eius Apoſtoli ſic fecerunt. Et ex hinc credimus quod iam ſunt in patria glorioſi. Quis fidelis dubitare debeat, promulgare & defendere verba Chriſti? ſpe- cialiter cum dicat iple. uii me erubuerit coram hominibus & ſermones meos, hunc & filius hominis erubeſcet coram an- gelis Dei. Nec dubito quin ratio, vel vna canoniſatio contra- Contra dota- dicent praedictis verbis domini & doctrinae, cum veritas non to en. poteſt contradicere veritâti. Et quantum ad canoniſationem Silueſtri, Gregorii, & aliorum, qui dotationem eccleſiae ac- ceptarunt. Dicitur non ſcandaliſando, vel deprauando hos ſanctos, quod reputamus, ſed non ex fide credimus illos fuiſſe in via ex Dei gratia a macula temporalium depuratos. Sed quis ſtultus dimitteret Chriſti monita atque conſilia propter hoc, quod vnus praeuaricans ex Dei gratia ſit ſaluatus? Si enim vnus ex praecipitio vel ſupinio periculo, ex cauſſa nobis incognita Hiberatur, quis exponeret ſe frontoſe maiori periculo? quia numerati praelati longe magis illicite & nephande haec tempora- lia amplectuntur. Et fic concedo tibi, quod tam ratio quam lex Dei exigit, quod praecipuo Dei ſeruo debite de te mporali- bus miniſtretur „ cum Deus non potefſt in iſto deficere, ſed tam ratio, quam vtilitas Dei ſerui requirit, quod non ni mium iſtis temporalibus oneretur, ſed cum haec temporalia non pro- ſint ! habentibus, niſi de quanto habilitant eorum officium quo ad Deum. Patet, quod vir Euangelicus de quanto pauperius ſupplet ſuum officium, de tanto plus caeteris paribus placet Clniſo Ideo ſicut non proficit, quod nauis portetur ab itine- rantibus poſtquam aquam fluidam nauigarunt. Sic etiam non prodeſt nobis quod in animo portemus temporalia plus quam ad nauigationem talem ſunt necefſario requiſita. Obartet nos enim in itinerando in aetate noſtra imtantali atque decrepita na- uigare. Sed in aetate media in ſignum, quod debemus aſpirare ad cœleſtia, debemus viare in ficco itinere. In prima nauiga- tione ſuſtentamur a noſtris parentibus, & in VRimma de bonis quae colligimus temporate, vel de eleemoſynis corporalibus fratrum noſtrorum. In media autem aetate de noſtro labore debemus viuere, vel de temporalibus quae nobis acquirimus virtuoſe. LIBER QVARTVS. 233 virtuoſe, & iſte ſtatus eſt propinquus ſtatui innocentiae quem 13 1 Apoſtoli obſeruarunt. Et ſic intelligunt aliqui dictum Chriſti Quomodo in- Matth. X. Nihil tuleritis in via ne peram &c. Non enim de- zelligituz ni⸗ 1 bent viri Apoſtolici tardari cum aliquo temporali, quod ve eorum affectionem, vel occupationem, quo ad ſuum officium impediret. Nuda autem & moderata habitio per virgam ge- ſtam in manibus poteſt intelligi. Vnde ſicut oneratus multi- plici veſtimento, eſt ſaepe per hoc indiſpoſitus ad iter. Sic oneratus temporalibus eſt ſaepe indiſpoſitior ad prodeſſendum eccleſiae. Et ad iſtum ſenſum dixit Chriſtus vbi ſupra. Ne- que duas tunicas habeatis, & iſta lex Chriſti eſt fundata in le- ge naturae, cum qua nemo poterit diſpenſare. Ad ſecundum obiectum tuum patet, quod nimis falſe aſſumis. Cum domini temporales debent ſic moderare ſuas eleemoſynas, quod nullo modo Chriſti ordinatio extinguitur, quia aliter non forent eleemoſynae, ſed praeſumptiones proditorie maledictae. Chri- Kus enim docet in euangelio Luc. XIV. quomodo debemus corporaliter eleemoſynare pauperes caecos, pauperes claudos, & pauperes debiles, & per conſequens alios mendicantes validos aſtringere ad laborem. Oportet enim, quod in Chriſti regula ſit paupertas in triplici ſequenti particula, tripliciter intellecta, quia Chriſtus non docet eleemoſynare diuites mundo, licet ſint Caeci, claudi, debiles. Docet enim eleemoſynare tres tales pauperes moderate. Sed quomodo vniuerſalis & perpetua do- bil tuleritis. tatio eccleſiae conſonat cum hac regula Chriſti? Ideo ſenten Quomodo de- tia iſta implicat & docet, quomodo fructuoſe & prouide cor- ber Prouide- poralis eleemoſy na debet dari, & quomodo iniuriatio facta his tribus egentibus, rectificari debet & corrigi, ſed dona mihi iſtam iniuriam. Ad tertium obiectum tuum dictum eſt ſaepius, quomodo duplici titulo ſtat hominem habere temporalia, ſcili- Cet titulo originalis iuſticiae, & titulo mundanae iuſticiae. Ti- tulo autem originalis iuſticiae habuit Chriſtus omnia bona mundi, vt ſaepe declarat Auguſti illo titulo, vel titulo gratiae luſtorum ſunt omnia, ſed longe ab illo titulo ciuilis poſſeſſio. Vnde Chriſtus & ſui Apoſtoli ſpreta dominatione ciuili, fue- runt de habitione pure. ſecundum illum titulum contentati. Ideo regula Chriſti-eſt, quod nullus ſuorum diſcipulorum praeſumat pro temporalibus ſuis contendere. vt patet Matth. VI. Gg qui dari eleemoſy- na corporalis. Domini do- iſto quam habeo, & ſi Deus volue tantes eccl'ſi- ralium dominorum. Tene firmiter & nullatenus d 234 IOA N. WICLEF qui aufert quae tua ſunt ne repetas. Sed longe ſunt leges ciui- les & conſuetudo dominantium ſeculariter ab iſta ſententia. Et haec ratio quare leges iſtae mundanae & executio furioſa illa- rum. ſunt tam culpabiliter etiam inter clericos introductae. Et patet quod concluſio quam infers eſt concedenda, ſed habitio diſtinguenda. Nam habere ciuiliter, cum neceſſitat ad follici- tudinem circa temporalia & leges hominum obſeruandas, debet omnino clericis interdici. Et quantum ad Silueſtrum & alios eſt mihi probabile, quod in recipiendo taliter dotationem gra- uiter pec auerunt. Sed poſſumus ſupponere, quod de hoc fructuoſe poſterius pœnitebant. Et ſic concedo tibi, quod li- cet clericis habere temporalia, ſed titulo & modo habendi quem Deus inſtituit, & non illo modo cupido, quem Caymitica in- ſtitutio adinuenit. Nam chorda eſt creatura bona Dei, ſicut & collum hominis, & tamen modus habendi illam circa col- lum hominis ſtrangulati eſt ſatis odibilis. Ideo nuda eſt tua ar- gutia peccans in fallacia conſequentis. Si licet clericis habere haec temporalia, ergo illo modo. èðès dραρνορNρ⅜NùbNH αHHνH.H ̈dουd να⁰ α C APVTI XVIII. Seculares propter dotationem ſunt puniendi. A'rrhrk. Placet frater de iſta ſententia, quia apparet mihi, quod ſatis acute & quodammodo clare inuehis contra aua- ritiam ſacerdotum. Et cum ſecundum Apoſtolum 1 Timoth. VI. Radix omnium malorum eſt cupiditas. Et ſacerdotes debent eſſe radix iuſticiae, vehens ſeculares ad cœlum. Videtur quod inuehis contra radicem totius peccati eccleliae. Sed dic rogo, vtrum ſeculares ſunt propter dotationem huiusmodi inerepandi. PHRONE. Placet quod iſtam materiam Pro vlteriori declaratio- ne ſecundi obiectus tui taliter introducis. Et quia ſaepe impe- ditus ſum, quia non reprobaui peccata temporalium domino- rum. Ideo in excuſatione omiſſionis illius dicam tibi fidem in rit, veniet ad aures tempo- ubites, quin temporales domini in iſto grauiter peccauerunt. Et hinc credo quod LIBER QVARTLVS. quod iuſto Dei iudicio taliter in ſuis mundanis diuitiis ſunt pu- Biti. Ex hoc enim orta ſunt bella, contentio. & paupertas multorum ſecularium dominorum. In hoc enim in quo pec- cauerunt, iuſtum eſt quod peœenaliter patiantur. Ratio autem mouens ad fidem concluſionis praedictae eſt iſta. non ſolum operantes nequitiae, ſed conſentientes ſuae nequitiae ſunt cul- pandi, vt patet Ichann. 1 Sed domini temporales non ſolum cooperati ſunt ad iſtam dotationem, ſed multipliciter conſen- ſerunt, Ergo cum iſta dotatio ordinationi Chriſti ſit contraria, quoniam omnia potens eſt, quod domini temporales ex dotatio- ne huiusmodi ſunt culpandi. Si enim ſunt ſex modi conſen- ſuum, vt includit Metricus in his verſibus. Conſentit coope- rans, defendens, conſilium dans. Ac auétoriſans, non iuuans, nec repraehendens, Patet luce clarius, Quod domin tempo- rales in omnibus iſtis ſex ſe indicant irretitos, & ſpecialiter in duobus vltimis, eo quod vaecorditer ſubtrahunt adiutorium & repraehenſionem, quibus rectificata foret iſta Chriſti & ecole- ſiae ſuae iniuria. Cum tamen illorum ſit ex Caufſſa multiplici hanc Chriſti iniuriam emendare. Primo, quia illi ſunt qui in commiſſione illius iniuriae peccauerant, ideo illorum eſt ſatis- facere pro peccato. Secundo, quia Deus ad regendum ſuam eocleſiam eis talem conceſſit poteſtatem, vt patet Rom. XIII. Ideo ne ocientur in poteſtate iſta, vel ea culpabiliter abutantur, exercenda eſt in tanta Chriſti iniuria more ſuo. Chriſtus enim in reprobando ſacerdotes templi, Vvſus fuit ſaepe iſta regia pote- ſtate, cum in perſona ſua eiecit ementes & vendentes de tem- lo. Vt patet lohann. II. Et ſaepe patiendo ac reprobando Chrillus verbaliter corripuit ſacerdotes, vt patet in ſua captio- ne & paſſione, ac poſt aſcenſionem anno XLII. in ſeruis ſuis, Tito & Veſpaſiano ſacerdotes ſuos dire corripuit, ſicut Lue XIX. prophetauit, quia ſi cognouiſſes &c. Et iſtam ſenten- tiam pulchre declarat Iſido. vt notat decretum XXIII. q. v c. Principes ſeculi. Si enim temporalia ſua tenent a Chriſto rege regum, propter ſeruitia inde debita, quod rogo ſeruitium fo- ret eis pertinentius, quam vindicando Chriſti iniuriam & or- dinationem fuam tam rationabilem defendendo? Cum enim idem ſit Chriſtum diligere, & legem vel ſermones ſuos ſerua- re, vt patet Ioh. XIV. Patet, quod ſi domini temporales dili- Sg 2 gunt dines quas α pPoralibus. faſam eſß. S⸗ Ba kere dominus temporis, & dui potuiſſet naſci quandocunque volue- dominis tem. Fit, elegit nalci 236 IOAN. WICLEF gunt Chriſtum ſuper omnia, ordinationem ſuam praecipuam ordinando debent poteſtatiue defendere, quis rogo temporalis dominus in reuerſatione ordinationis ſuae Praecipue non offen- deretur? Et ſpecialiter ſi iſta reuerſatio ſponſam ſuam violet, & diſſipat regnum ſuum, multo magis eſt hoc verum, de prima juſticia lelu Chriſti, Recolerent ergo domini temporales, quo- modo Chriſtus in conuerſatione fuit eis gratiſſimtis, indubie Propfer ſeruitium rependendum. Sex autem gratitudines ali- Sevx gryatiza quando collegi ex fide Euangelii quas Chriſtus fecit, ac domi- nis temporalibus oſtendeat. Primo, quod Chriſtus qui eſt quando magis floruit dominium ſeculare. Nam Patet Luc. II. Exiit edictum &c. Secundo, quia Chriſtus potuiſſet dom nari ſi voluiſſet, ſupra omnia regna mundi, no- luit in minimo diminuere dominium ſeculare, cum Matth VIII. ſcribitur. Filius hominis vbi &&c. Tertio, quia Chriſtus Vt . . 4 zi „ ſeculare dominium redderet integrum ad dominos ſeculares, fecit ſacerdotes templi ſui de ſuis dominiis ſpoliari. Vt patet Luc. XIX. Quarto, quia Chriſtus pro ſe & ſuo puſillo grege ſoluit tributum Caeſari, vt patet Matth. XVIII. Quinto, quia Chriſtus dedit iudicium ſumme autenticum, quod bona caeſa- „ 21. 2 ris forent ex ſumma eleemoſyna ſibi danda, vt patet Matth. XXIIL. Reddite quae ſunt caeiaris caeſari & c. Et Sexto, quia Chriſtus tenentes Pauperes dominorum ſecularium Pauit, ſana- uit, & in obedientia facienda illis multipliciter inſtruxit, vt patet in decurſu Euangelii & ſcriptis Apoſtoli, quomodo ſerui debent ſuis dominis obedire, & quod eſt infinitum plus quam aliquod iſtorum, quae tamen mundani praeponderant Chriſtus dominos temporales fecit, redemit, & finaliter praemiauit. Quid ergo vltra debuit facere, & non fecit? Recolerent ergo Pro omnibus iſtis illius verbi Apoſtoli Colloff. III. Grati eſto- te. Sed notet (rogo) fidelis quantam ingratitudinem ſenſibi- lem domino rependerunt. Nam ciro polt aſcenſionem eius - 1 . 2 . . S N qui infra annum quadringenteſimum eius ordinationem praeci- Tempore d,- Puam in dotando eccleſiam reuerſarunt, & per conſequens mpore do- . . . „*; a 6 ſtiplicitet pro. tationis vene. Antichriſtum in deturpationem ſponſae ſuae multipliciter pre num peſtilens Crearunt. Kanone . 2 eeeleßam ſiae, vOx audita eſt in aere angelica ,tunc temporis ſic dicentis. Vnde narrant Chronicae, quod in dotatione eeccle- Hodie LIB-E R QVARTVS. 237 Hodie effuſum eſt venenum in eccleſia ſancta Dei. Vnde a tempore Conſtantini qui ſic dotauit eccleſiam, decreuit impe- rium Romanum, & in ipſo dominium ſeculare. Nec valet ex- euſatio in peccato, quod Imperator & alii eccleſiam dotantes putauerunt ex deuotione huiusmodi multipliciter promereri, quia ex minori caecitate ſic credidit Apoſtolus membra Chriſti proſequendo. Vt patet 1 Timoth. I. Et cum non obſtante hac ignorantia & euidentia capta ex veteri teſtamento. Apoſtolus vero confitetur quod fuit blaſphemus in hoc, & peccauit gra- uiter contra Chriſtum, quare ergo non Imperator & all do- mini ex magis craſſa ignorantia, poſt tantam gratitudinem de- linquerent contra Chriſtum? Vnde eis denunctio, quod nimis durum eſt eis contra ſtimulum calcitrare. Ideo ſi volunt ha- bere dominia ſua integra, non diabolice lacerata, pacem ec- cleſiae reformatam, & tenentes ſuos ſecundum legem domini Validos non rebelles, ſtudeant proprie & attente ad ordinatio- nem Chriſti, quo ad ſuam eccleſiam quantum ſufficiunt refor- mare, quia ex fide ſupponere habemus, quod ſub illa ordina- tione foret proſperrime regulata. Tunc enim extingueretur ſymonia in clero circa temporalia implicatio & nephandiſſima ignorantia, deſidia & haerefis cleri Chriſti. Et per conſequens ſecundo ceſſarent bella, & regnorum translatio per conque- ſtus, & ſic longe iniqua tenentium pauperum ſpoliatio, exi- ſtente integro mundano dominio in manu brachii ſecularis. Et quod maximum eſt currente libere & ſpiſſim ſermone Chriſti, plures ad patriam volitarent. Tunc enim ceſſarent blaſphe- miae de pirituali poteſtate Paparum, quantum ad abſolutionem a poœna & a culpa, & infundabilem conceſſionem indulgentia- rum. Etiam ſupra hoc, quod Chriſtus vel eius Apoſtoli nun- quam conceſſerant cum caeteris blaſphemiis infinitis. Nec poteſt fieri a Pſeude vel aliis Antichriſti diſcipulis euidentia perfunctoria, quod dominis temporalibus non licet iſta cor- rigere, quia idem eſſet hoc afferere & dicere illis, quod non ſunt potentes pro peccato ſuo commiſſo ſatisfacere ne- ceſſario ſunt danmandi. Nos autem dicimus illis, quod ne- dum poſtſunt aufferre temporalia ab eccleſia habitudinaliter delinquente, nec ſolum quod illis licet hoc facere ſed quod debent ſub pœëna damnationis gehennae, cum debent de ſua Gg 3 ſtulti- 238 10AN. WICLEF ſtultitia pœnitere & ſatisfacere pro peccato, quo Chriſti ecele- ſiam macularunt. Et ſi obiicis quod dare tales eleemoſynas literatorie & ſolenniter promiſerunt, quomodo ergo licet illis frangere votum ſuum? Quaero a Pſeude, ſi vouerit non ſub- ſtracta cauſſa fratrem ſuum occidere, nunquid debet illam in- iuſtitiam adimplere? quin poôtius de voto improuido poœnitere?2 Sic in propoſito querat diſeretus ſaecularis dominus, ſi tot Ora- tores habeat, quod ſufficerent ex data eleemoſyna ſuſtentari & indubie, vel oportet ipſos concedere quod ex implicatione cum mundo ſunt ad orandum inutiles vel omnino quod deſi- ciunt de illo numero nimis multi. Cum ergo rex mittens ex- ercitum ad bellandum in Frantia, prudenter & ſedule facit bel- lantes oſtendi, prouidens quot ſunt completi in numero in va- litudine corporis & armis, quanto magis circumſpiceret magis ſollicite de oratore, qui bellaret contra diabolum & ſibi adqui- reret regnum Dei. * X * A à e e N N N e C AP V I XIX. De Matrimonio. Mare Frater mi ſatis dixiſti de ſententia iſta de clericis, & ſpecialiter ſuperioribus odioſa. & eo magis quo non do- ces quomodo tua ſententia foret, ſine nimis magna perturba- tione eceleſiae practiſata, Imo deſcendas ad materiam de ſacra- mento Matrimonii conſimilem ordinem obſeruando. PHho. Nunquam ſoror habui materiam aliquam ſcholaſticam magis Cordi quia videtur mihi, quod praecipue cedet ad honorem Dei, & vtilitatem vniuerſalis eccleſie. Vnde videtur mihi, quod notabiliter deficit a charitate perfecta & amore regis ſin & regni, quia pro timore ammiſſionis temporalium & amici- tiae ſatraparum, imo qui propter amiſſionem vitae corporis haec obmittit. Nec dubium quin Apoſtoli & alii cordati Chri- ſti diſcipuli vsque ad mortem iſtam ſententiam promulgarent. Rex autem & regnum in iſto peccato ſunt damnabiles ex con- ſenſu. Quis ergo fidelis eius legius in hoc peccato maximo re- ticeret? Auctoriſat enim rex peccatum maximum cleri ſui „ & ſico LIBER QVARTVS. 239 ſic radicem peccati per quod regnum quod regerat, eſt infe- tum. Et cum ad verum ſeculare dommium requiritur iuſticia dominantis, quae repugnat huic crimini, videtur quod rex & regni ſui proceres nimis perfunctorie dominantur. Si enim ſe- cundum legem Angliae tenente, fruſtrante ſeruitium ſui Capi- talis domini per biennium, licet capitali domino de iure regis Angliae capere illud dominium ad vſus ſuos proprios, ſibi in- digne per ſunm fubditum occupatum, quanto magis licet regi regum confiſcare dominia regnorum, ſi debitum ſuum ſerui- tium, per multiplex biennium ſit dimiſſum, cum debent ſer- uire Chriſto in non conſentiendo proditorie Antichriſto, ſed operibus ſuis Chriſto contrariis quantum ſufficiunt aduerſando. Patet per quantum tempus tante debitum Dei ſeruitium eſt ob- miſſum, Et vt videtur mihi. quod ille legius regis qui dete- Ctionem talem dimitteret, foret vaecors proditor regis, regni, & Dei. Et quantum ad iſtud quod inuehis, quod timor per- turbationis regnorum retrahit ab executione iſtius ſententiae, conſydera quomodo Antichriſtus per ſuos principes caecauit vaecorditer noſtros milites in hac parte. Nam ad inuadendum regna alia in cauſſa propria & ſatis ambigua ſunt audaces. ſed ad complendum onus leue, & iuuandum charitatiue incolas regni ſui quos magis debent diligere in cauſſa domini ſunt vae- cordes. Nec dubium’, quin Antichriſtus cum ſuis principibus iſtam vaedcordiam introduxit. Facilitatem autem faciendi hano eleemoſynam & debitum ſic potes cognoſcere, conſtat ex rega- libus regis Angliae, quod decedente Epiſcopo, vel abbate, aut quocunque notabiliter dotato de Anglia, temporalia ſua ad de- notandum regalia regis, cadere debent in manu ſua. & non procedetur ad electionem, niſi obtenta regis licentia, nec ha- bebuntur ab electo mortiſicata regni dominia, niſi rege nouiter approbante. Contineat ergo ſe rex ab innouatione derelicti maximi progenitorum ſuorum, & in breuitate erit totum re- gnum purgatum a mortificatione ſtolida bonorum tempora- lium, quae iam ſunt in manu mortua. Quis rogo praeſumeret Vel auderet occupare talia dominia, non obtenta regis Hicen- tia? Nec oporteret regem aut regnum ſuum, pro ſe danda iſta materia in iuſticia ferro percuttere, quenquam oceidere, vel praeſumptuoſe exercitio laborare. Sed ſicut natura odiens mu tatio Contra Sara- boitas ferro pereutientes E& comburen- tes monaſte- riæ. 24⁰ 1OA N. WICLE F tationes ſubitas ordinate continue procedit, ſic ſicut iſtud deli- ctum maximum paulatiue & inordinate proceſſit. Sic ſi ſuc- ceſſiue & paulatiue ſecundum mortes occupantium decreſcat debite, quantum ad non & regulante parua prudentia, non contingeret regi vel incolis nocumentum. Qui autem de cle- ricis vel aliis contrariantur iſti ſententiae, ſunt falſarü legis ſeripturae, ſic Dei & regis maximi proditores, nam Pfal. XVIII. per regem Dauid dicitur. Si mei non fuerint domina- ti &c. quod ex ſenſu ſpiritus ſancti pertinenter poteſt intelligi, ac ſi rex quicunque hoc diceret, qui multos clericos in regno ſuo haberet, & clericos illos ſuos vocaret. Si mei, hoc eſt ſacerdotes & clerici, ſecundum quod Deus inſtituit, non fue- rint dominati, tunc immaculatus ero a conſenſu peccati ex- trinſeci, & emundabor a delicto maximo, quo contrariando Contra ordinationem Chriſti clerus ex protectione ſecularium inſurgit communiter contra Chriſtum. Nec audiendi ſunt clerici vel laici regi & ſuo confilio inimici, qui detegunt & promulgant ſibi, vel ſuis proceribus contrarium huius ſenten- tiae, quibus applicari poteſt illud Pſal. Filii alieni mentiti ſunt mihi &e. Et ex iſtis colligitur, quod rex & regnum ſuum de- bent pauperes presbyteros promulgantes iſtam ſententiam de- fendere, & contra quoscunque & contra fratres ſuos protege- re, quia aliter ex ſanguinibus, vel ex voluntate carnis, vel ex voluntate viri nati ſunt, & non ex Deo, & per conſequens non nati ſunt filii Dei, vel regni cœlorum, ſed regis tartari, cum plus amant filios patris mendacii, qui machinantur ſui diſpendium, quam filios veritatis. Poteſt enim eſſe, quod pſeudo fratres & alii potentes clerici regnorum, contra pro- mulgantes ſententiam iſtam conſpicerent, & quomodo mor- tem eorum per commenta falſiſſima machinentur. Sed quis fidelis horreret corruptionem ſententiae huius veridicae? Vnde ſi non ſperarent in defenſione Chriſti & protectione Dei pro- mulgare iſtam ſententiam Euangelicam non auderent. Qui- cunque enim contrariatur huic ſententiae, acceptandus eſt in- dubie tanquam Antichriſtus Chriſti verbis contrarius. Vnde vae illis, qui impugnant iſtam ſententiam catholicam, & tam cunctis fidelibus ſalutarem. Non enim eſt fidelis aliquis prae- ſcitus, ſiue diabolus, quin ſententia iſta ſibi proficeret, quia cuilibet LIBER QYARTVS. 241 cuilibet praedeſtinatio proficeret, non ſolum ad bonum viae, ſed ad bonum patriae impetrandum, Quia timentibus Deum, omnia cooperantur in bonum, & cuilibet praeſcito etiam dia- bolo prodeſſet in illo, quod demeritum eorum abbreuiaret, & pœnam inferni quodammodo mitigaret. Ro R. R. R α. . R NNRN CAPVT XX. Quid ſit Matrimonium. Panokrrs. Sed redeundo ad materiam de ſacramento Ma- trimonii, vt ſuperius tetigiſti, videtur mihi eſſe dicendum, quid ſit Matrimonium, vt habita eius quidditate, de eius pal- ſtonibus ſecurius procedamus, Poteſt autem dici, quod Matri- monium eſt coniugum legitima copulatio, quia ſecundum Dei legem licet eis ſine crimine filios procreare. Ordinauit Deus, quod Adam & Heua, & per conſequens, quod cuncti duo con- iuges in procreatione carnali taliter copulentur. Vnde Matth. XIX. Chriſtus ſic determinat iſtam ſententiam contra ſcribas & phariſaeos ab ipſo quaerentes, ſi licet dimittere homini &c. homo non ſeparet. Ex quibus verbis Euangelicis patet auten- ticatio huius venerabilis ſacramenti. Ideo dicitur communiter, cum a Deo ordinatum fuit in mundi principio & in paradiſo, quod ratione priuilegii multiplicis matrimonu, excedit alia ſa- cramenta. Cum enim ordinauit natura in coniugibus media Matrimoni- procreandi, Certum eſt, quod poſt contractum legitimum poſ- am excedit funt licite procreare. Et iterum certum eſt, quod Chriſtus in- alia Jacra- tendit, quod iugati debent eſſe caro vna, tam corpore chari- Rents. tate coniuncto, quam etiam conſenſu prolem legitime pro- creandi, quia certum eſt, quod contra P eudem, quod omnes duo homines ſunt impugnabiliter vna caro. Ideo Chriſtus alſ- ſerendo hanc negatiuam, excludit vitam extraneam a ſic ma- trimonialiter copulatis, ideo dicitur communiter ex teſtimonio Auguſti. Quod tria ſunt bona coniugii in communi, ſcilicet ſides, proles, & ſacramentum. Rationabilitas aut huius ſa- cramenti ex hoc euidet, quod cum naturale & ex ordinatione Hh diuina 242 10O A N. WICL E F diuina ſit homines procreare, ac multi ex pronitate peccati nolunt ſeruare fidelitatem coniugii. Rationabile eſt „ quod ex lege matrimonii ad hanc fidem coniugü ſunt artati. Si enim quilibet prol'ficus ex qualibet quae ſibi placeret, procrearet, foret conſanguinitatis confuſio, haereditatis paternae deſtructio parentum inhonoratio, hominum contentio atque occiſio cum multis aliis inconuenientiis quas vident philoſophi naturales. Ideo lex naturae cum facto Dei docet eccleſiam, quod coniu- ges copulati legitime pro ſuo perpetuo coniungantur. Et ſatis modicum eſt & neceſſarium, quod vterque coniugum pro ſuo perpetuo alteri ſeruet fidem, quia cum tantum vniuntur virtu- te matrimonii in principio, quod ſunt taliter vna caro, & ſi alter eorum dimitti deberet propter infortunium, vtroque ſu- perſtite ſequeretur matrimonii infidelitas & inconuenientia ſuperius recitata Ps EVDIS. Videtur mihi, quod falſe & im- brigaliter loqueris in hac parte. Videtur enim primo, cum tam mulier, quam vir ſit coniunx, quod quorumcumque ta- lium copulatio ſit matrimonium. Et ſic duo viri uxorati, & charitatiue ſociati ex hoc contraherent coniugium, & ſic de vxoribus. Similiter nihil eſt licitum niſi poſſibile, ſed multi copulantur ſatis licite matrimonialiter, qui non poſſunt filios procreare, ergo deſcriptio eſt minus valida. Similiter procrea- tio eſt non ſolum appropriate in maſculo, ſed ſaepe ſtat matri- monium, quando procreatio talis deeſt. Videtur ergo non ſolum quod eo ipſo quo eſt vnum matrimonium ſunt & duo, ſecundum quod bona matrimonii valde accidentaliter ſibi in- ſunt. PnRONESIS. Valde captioſe inuehis, ſed ſcias certitu- dinaliter, quod ſucoumbes. Ad primum argumentum tuum reſpondeo concedendo, quod quorumcunque duorum coniu- gum copulatio ſit matrimonium. Sed nota quod non ſequitur, A eſt coniunx C, & B eſt coniunx D, ergo A & B ſunt con- iuges. Quia ad hoc quod illi ſint coniuges, oportet quod ſint diſtincti in ſexibus, & quod alter reliquo ad finem matrimo- nii copuletur, vt non ſequitur in ſimili. Si iſte canis qui eſt pater illius catuli. ſit tuus, quod ſit propterea pater tuus. Con- iuges ergo cum dicunt relationem ad inuicem fundatam in fide taliter relatorum, ſecundum logicam relatiuorum non dicuntur coniuges, niſi vnus ſit coniunx alterius, & e contra. Con cedo LIBER QCVARTVS. 243 cedo tamen tibi, quod coniunx dicit generalibus copulationem talium, quam ſocietatem ſodalium, vel copulationem carna- lerm aut matrimonialem, cum ſtat tales duas perſonas ex con- ſenſu abſcondito copulari. Ad ſecundam tuam inſtantiam vide- tur mihi probalile, quod tales qui non poſſunt procreare Car- naliter quodammodo illicite copulantur. Vnde antiqui qui ex/ cupiditate temporalium ex ſpe mutuorum iuuaminum, aut ex Lui non poſ- unt procrea- e car naliter uodammodo cauſſa excuſandae libidinis, licet deſperent de prole copulen- Micite copa- tur adinuicem, non vere matrimonialiter copulantur, & ſic lantar. iuuenes aetate. Sed improportionabiliter coniugati, ex pPecca- to priori deficiunt a ratione pœna huius venerabilis Sacramenti. Multi enim in proportione ſunt inepti ad gignendum, qui cum aliis ſatis gignerent, ideo non deficeret ſuùae copulationi Dei regimen, niſi peccatum anterius ſit in cauſſa. Vtrum autem tales permanent graues adulteri, ex falſa palliatione Matrimo- nii, relinquo aliis perſcrutandum, Certe aſſerens, quod non eſt legitimum matrimonium, niſi Deus approbando coniungat taliter coniugatos, Cum Chriſtus pertinenter praecipiat, quod Deus coniunxit homo non ſeparet. Et quia fuimus incerti de coniunctione approbata per Deum, ideo multi homines in tali- bus coniugiis de vita ſua meritoria ſunt incerti. Ideo benedi- a ſit conuerſatio virginum ſine tali copula. Et cum frequen- ter tales apud Deum indiſpoſiti, ſaepe in facie eccleſiae matri- monialiter copulantur. Patet quam ſpiſſim peccatum commit- titur in tali copula, & ſpecialiter in ficto diuortio celebrato. Contra diaor- Nam pſeudo fratres capitulares clerici, & alii cupidi faciunt tium. ſaepe diuortium de perſonis, quas Deus approbatiue coniunxit, Sed vae illis. Nec delector in multitudine cauſſarum diuortii, cum multae ſunt infundabiliter humanitus ordinatae, vt patet ſpecialiter de cognatione. Nam tempore primi hominis fratres & ſorores fuerunt ex ordinatione diuina taliter coniugati, & tempore patriarcharum, vt Abraham, Iſaac, & talium ſatis propinque cognati. Nec ſupereſt ratio, quare non ſic liceret hodie, niſi humana ordinatio, quae dicit non ſolum ex cogna- tione, ſed ex affinitate amorem inter homines dilatari, & cauſ- ſa haec hominum eſt nimis debilis. Ad tertiam tuam inſtan- tiam dico, quod procreatio vel actiue, vel paſſiue eit & in fœ- mina. Nec video quare gignere ſit commune ad marem & Hh 2 fœmi- 244 IOA N. WICLEFP fœminam, quin ratione conſimili procreare, cum vtrique conueniat prolem producere Nec eſt conueniens, quod ſint duo matrimonia ſe ad inuicem conſequentia, ſicut ſunt duae ſimilitudines ſi eſt vna. Verumtamen matrimonium eſt prin- Marrimoni. Cipaliter in viro, ideo vxor debet honorare virum diligentius um eſt in viro quam e contra. In cuius ſignum mulier facta eſt ex viro, non priueipaliter. vir ex fœ nina, vt patet Gen. III Debet tamen inter ipſos eſſe mutua dilectio ſocialis, in cuius ſignum non ex capite vel pede viri facta eſt mulier, ſed ex coſta, ad denotandum quod non dehet eſſe viro ancilla nece domina, ſed ſocia lateralis. Et ſic concedo tibi, quod bona coniugii ſunt fibi accidentalia, ſed noſcas quod ſatis eſt eſſe prolem in aliquo tempore, & ſi non continue ſtante coniugio. Sicut non oportet quod vir ſemper ſoluat debitum, ſed ſatis eſt quod ſoluat in tempore oportuno. Alias autem difficultates de legibus humanis per- tranſeo, credens quod multi ex affectione indebita coniungun- tur, ſicut multi indebite ſeparantur. Primum patet Tobiae VI. Nam ſeptem viri per Aſmodeum diabolum, cum copu- ſarentur filiae Raguel Sarae iugulati perierunt. Vnde VI. cap. ſic habetur. Dixit angelus Raphael Tobiae, oſtendam tibi qui ſunt. . AE& SNN NNN EN SNn , eNne e CAPVTY XXI. De Cauſſa libelli repudii. NEITTHIA. Cum cauſſa ſeparationis coniugum exprimitur in ſcriptura, decens eſt frater Phroneſis, quod de illa & de difficultatibus aliis hic loquaris, cum ſpecialiter in illa materia fit diſſenſio generalis. PHRONES. Parum noſco in ita mate- ria, & ideo propono me tenere in limitibus fidei ſeripturae, ſciens quod dicta in illa ſufſiciunt, & alia inuenta humanitus communiter non fundantur. Dixit autem Chriſtus, vt reci- tatur Matth. V. Dictum eſt antiquis. Quicunque dimiſerit VxOrem &c adulteratur &c Iſtum autem textum ſic intelligo, non quod libellus ex lege domini eſt excerptus, ſed quia tem- pore LIB E R QVARTVS. 245 pore Moſi homines fuerunt proni ad occidendum fœminas quas odierunt, & aliunde mala plurima ex malorum copula conti- gerent. Ideo Moſes ad tollendum cul am iſtam toliditus tole- rauit libelhun repudi, & a mihi Probabili ad excludendum Vtrimque iniurias libellum repudii ordinauit. Multi quidem verecundarentur cauſſam exprimere, quae non valet qui ſubti- cendo cauſſam ad ſeparationem nephandam procederent, & ſuper haec poteſt eſſe ortatio judicum monens ad fa inus di- mittendum. Dicitur autein communiter, quod libellus repu-e dii fuit charta, in qua Cauſſa ſeparationis coniugum fuit inſeri bellus repudii. pta, & data fuit communiter a maritis. Chriſtus autem exci- pit fornicationem dictam communiter quae includit adulterium. Quando enim alter coniugum committit infidel'tatem in iſto, & reliquus coniugum manet fidelis, cum fides iſta ſit pracipua in matrimonio, licet coniugium diſſoluere, ſaltem quo ad tho- rum, vtraque perſona inconiugatà pro ſuo perpetuo remanen- te. Ideo dixit Chriftus, qui dimiſſam duxerit, adulteratur, cum de lege domini mulier ſic ſeparata, debet aß actu carnali coniugii abſtinere, nec dicat quod ſibi ſine cauſſa ſit iniuria, quia priuatio a bono coniugii, & quod illi exiſtentibus vna Perſona aliter inficit perſonam compoſitam. Et ſic ex infideli- tate maculauit coniugium quo ad thorum, quod ſi mulier de- lectatur in prolis procreatione, non video quin ſi voluerit, li- Cet ſibi ſtare cum coniuge taliter delinquente. Et licet ſibi ſi continere voluerit a coniuge ſeparari. Sed difficultatur vlte- rius, vtrum propter cauſſam aliam quam infidelitatem adulterii licet diuortium celebrare. Et videtur quod ſic, quia non ſo- lum ſeruanda eſt fides coniugum, in procreando prole, ſed in ſeruando ex integro legem Dei, quia aliter liceret alteri coniu- gum eſſe ad reliquum omnium hominum infidelem Hic vide- tur mihi, quod licet coniugi in eaſu alio a reliquo coniuge ſe- Parari, vt poſito quo alter coniugum praecipiat reliquum eile in crimine aliquo induratum, ſic quod deſperet de ſua conuer- ſione, & timeat de ſua contagione exX cohabitatione. Tunc vVidetur mihi, quod licet ab inuicem ſeparari. Sed fi alter con- jugum ſperet conuerſionem ſui coniugis, per fſuam exhorta- tionem, tune debet cohabitare cum illo coniuge ad hune finem. Et iſte videtur mihi eſie ſenſus ² poſtoli 1 Corinth. VII. quando Ih 3 - dicit. QOuid fuit li- Ouomodo in- — . . telligitur di u Ambro- hli poſt couſe- crattionem non panis ſeæd cor- pus domini eſt dicendum. 246 IOA N. W ICL E. F dicit. His autem qui in matrimonio coniuncti ſunt praecipio, non ego, ſed dominus, vxorem a viro non diſcedere, quod ſi diſceſſerit manere innuptam, aut viro ſuo reconciliari. & vir non dimittat vxorem. Et ſequitur, Nam caeteris ego dico, non dominus, ſi quis frater vxorem habet infidelem & haec Conſentit habitare cum illo non dimittat illam. Et ſi quae mu- lier habet virum infidelem, & hic conſentit cum illa habitare non dimittaàt virum, ſanctificatus eſt enim vir infidelis per mu- lierem fidelem & e contra. Ex iſto textu Apoſtoli videretur mihi, quod primo alludit verbis domini praedictis in Euange- lio Matth. V. ſupra expoſui. Nec oportet timere Pſeudis inſtan- tias, quod textus Apoſtoli contradicit explicite ſibi ipſi, quan- do dicit, praecipio non ego &c. Vbi videtur exprimere quod ipfe praecipit, & non ipſe praecipit, Sed ſciat talis ſophiſticans ſenſum cathelicum & pertinentem ſcripturae inponere, & ceſ- ſet a ſua ſtulta blaſphemia. Videtur enim Apoſtolum ſic ſenti- re in iſta ſcriptura Corinth. non praecipio ego principaliter, ſed dominus in Euangelio Matth. expreſſe ſententiam ſupradictam declarat, quam recitatiue vobis commemoro. Et ſic tollenda eſt ſecunda apparentia repugnantiae, quando dicit. Praecipio ego non dominus. Videtur enim Pſeudi cum Deus neceſſario agit in qualibet actione quod ſi apoſtolus quicquam praecipit, & tune & dominus ſpecialiter cum ſine principali auctoritate domini non valet praeceptio. Patet quod ex ſerie verborum Apoſtoli, quia intendit ſe in Euangelio ſuo ſuper addere ex- preſſe ſententiam, quam dominus in praedicto Euangelio non expreſſit. Sed abſit eredere quin Apoſtoſus intendat, quod dominus principaliter praecepit ſententiam, quam Apoſtolus hic inculcat. Patet quidem ex ſerie verborum apoſtoli cum bene ſciuit, quod ſententia ſua non valeret aliter. Et quod ſi quis loquitur quaſi ſermones Dei debet loqui. Et iſtum mo- dum loquendi vellem phariſaeos noſtros attendere, qui negant infideliter, quod hoſtia conſecrata ſit panis „ quia Ambroſius & alii doctores videntur dicere, quod poſt conſecrationem non panis, ſed corpus domini eſt dicendum. Nunquid tales blaſphemi volunt negare fidem ſcripturae Apoſtoli & verbis a 1188 A△ℳ Chrifti, propter ſiniſtrum intellectum verbi doctoris apocrv- Pphi? Intelligit enim more Apoſtoli quod poſt conſecrationem non LIBER QVARTVS. 247 non principaliter erit panis, & tales ſunt multae negatiue, quas in ſcriptura poteris reperire Sed dimittendo iſtud videtur mihi, quod Apoſtolus in ſecunda propoſitione ſua includit ſententiam quam dixi ſuperius, quod li infidelis diſcedit diſcedat, Non eſt enim ſeruituti ſubiectus frater aut ſoror in huiusmodi. In pace autem vocauit nos Deus. Vnde ſcis mulier ſi virum ſal- uum facies vel e contra, quaſi diceret. Cum Deus ordin uit matrimonium ad ſidem leruorum ſuorum fſibi fideliter reſer- uandam, Non vult quod matrimonium taliter ſit ſeruatum, quod faciat in aliqua perſona oppoſitum. Sed oportet in tali- bus cum prouidentia prouidere, ne carnalis affectio, vel pec- catum praecedens indiſponat taliter coniugatum, quod non fa- ciat quod magis beneplacitum foret Deo. Nam ordinatio Dei eſt, nobis abicondita, ideo oportet quod ſimus filii Dei, & eius ſpiritu ſimus ducti. Et iſla credo ex euangelio ſufficere fidelibus quo ad legem matrimonii regulandum. C APVT KXXII. Cum quibus verbis vel Rgnis matrimonium celebrari debet. AXr A. Placet frater de iſta ſententia ex ſeriptura tantum autentica reſerata Sed dic quaeſo, cum quibus verbis vel ſignis debet matrimonium celebrari, Dicitur enim commu- niter, quod cum verbis de praelenti, ego te capio in vxorem verbum iſtud de praeſenti, & non cum verbis de praeterito, vel futuro, imo expreſſa affirmatione de futuro, vt quod te ca- piam in vxorem, & alia perſona poſtmodum verba exprimit de praeſenti, eo quod notet expreſſiorem & efficatiorem affectum diminuit verbum prius dictum. Verumtamen dicitur a leg ſtis, quod expreſſio contractu per verbum de futuro, & ſequenti Copula carnali, vt aeque valet, ac ſi contrahentes verba ex- primerent de praeſenti. Sed vltra cum ſurdi & muti poſſunt contrahere, videtur quod alia ſigna ſufficiant praeter verba. PnRO. Non delector multum labi in iſta materia, ſpecialiter cum 248 10O A N. WICL E F cum ſit humanitus, & ſaepe infundabiliter inſtituta. Veritas quidem mihi videtur, quod aſſiſtente conſenſu coniugii, & domino approbante, ſubducto quocunque ſigno ſenſibili foret ſatis, ideo lex conſcientiae & conſenſus domini in bene viuen- tibus in contractu huiusmodi rectiſſime regularent. In verbis enim qualitercumque aptatis extrinſecus, poteſt eſſe deceptio, vt dicendo. Capio te in vxorem, poteſt eſſe quod mens dicat oppoſitum propter complendam voluptatem carnalem. Cum ergo verbum mentis ſit praeponderantius verbo oris, & ad verum matrimonium requiritur conſenſus, videtur quod non Adverumma ſit matrimonium per verba huiusmodi de praeſenti. Iudices trimonium re ergo qui ex nudis verbis iudicant pro matrimonio, iudicant un * on contra iuditium legis Dei, ſed maledicta fit lex huiusmodi, Tſus. quia iudex coartabit per cenſuras ſuas fictas iugum perſonarum, Vt faciant contrarie legi Dei. Similiter videtur, quod omnia talia verba de praeſenti ſint falſa, & ſic contractus falſus quem Deus non approbat, ſicut nec verba. Falſum quidem eſt, quod nunc capio te in vxorem. quia ſic ſubito matrimonium foret completum, & non vlterius adimplendum, quod contradicit legiſtis iſtius ſententiae & vſui communi eccleſiae. Si enim per verba illa de praeſenti fit matrimonium, ita quod illis rite pro- nunciatis, fit primo matrimonium, tunc ſequitur oppoſitum in adiecto, quia cum quando vox deſinit eſſe non eſt, verba iſta de praeſenti non faciunt matrimonium, nec ſunt ſibi com- poſſibilia, quomodo ergo matrimonium fit per illa? Nec du- bium, quin illa verba conſenſum non faciunt, ſcd illud quod mouet animum ad conſenſum, nec ſufficienter teſtantur, vr ex illis ſolummodo iudicetur, niſi forte illi iudici Antichriſto, qui non timet falſe contra Deum iudicare, quomodo ergo ſer- uat talis iudex regulam iſtam catholicam. Nemo debet contra voluntatem domini repugnare? ſicut fit communiter in hoc caeco iuditio. Similiter haec conuertuntur, vt hic ſupponi- mus. Te accipio in vxorem, & te accipiam in vxorem, cum ergo ſecundum ſit certius, & minus imbrigabile videtur, quod ipſum ſit eligibilius ad homines matrimonialiter copulandum. Si enim accipio te in vxorem, tunc per ante eſt verum, quod te accipiam in vxorem. Et ſi ſit verum, quod te accipiam pro vxore, tunc pro tempore ſuo eſt verum quod te accipio in vzorem. LIBER CQLVARTVS. 249 vxorem. Cum ergo cum verbis de futuro ſit conſenſus com- poſſibilis, & verba illa ſunt vera, atque in domino ordinata, quomodo licet verba illa fruſtrare per verba ſequentia de prae- ſenti, quae non ſunt tantae efficatiage, Iudex ergo capitularis ſic iudicans, diuino iudicio contradicit, & eodem modo vide- tur mihi mirabile, quod carnalis copula, quae communiter eſt peccatum, confirmet, vel faciat matrimonium, cum Deus non dignatur ad complendum ſuum opus habere tale adiuto- rium Et ſpecialiter cum conſenſus ſit in anima, & ſecundum philoſophorum principia, materiale non agit in immateriale, qua ergo regula foret idem matrimonium bis completum. Pri- mo in contractu coniugum per le facto. Et ſecundo in ſolenni ritu ad oſtium eccleſiae a ſacerdote per verba nugatoria & falſa communiter celebrato. ArIThIA. Videtur mihi quod induis Pſeudis habitum, & capitulares leges eccleſiae non admittis, quod non eſt viri prudentis facere. PRONE. Dixi tibi in prin- cipio, quod a me non expectes fundationem harum legum, vel rationabilitatem earum. Sed placet mihi, quod ex facto & de- ductionibus ſatis certis cognoſcam verſutias & infidelitates in illis, vt ſic eas cautius caueam & doceam, quod a fidelibus ca- ueantur. Nec video, quomodo diabolus iſtas verſutias intro- duxit, niſi vt ſuſpendat hortationem ſanctam, & praedicatio- nem praelati, quae legem conſcientiae adiuuarent. Ideo ſu- ſpenſa hac tota lege Capitulari. Notandum tibi eſt, quomodo eſt Chriſtus cum ſua eccleſia deſponſatus. Eccleſia enim quandoque capitur reputatiue, modo quo ſolenniſantur multi- praelati eccleſiage. Et iſtum ſenſum vel modum loquendi non approbo. Sed vere dicitur eccleſia corpus Chriſti mixtum, quod verbis praedeſtinationis aeternis, eſt cum Chriſto ſponſo eocleſiae copulatum, Et talis eſt triplex eccleſia, ſcilicet Mili- tans, Dormiens, & Triumphans. Militans eſt corpus prae- deſtinatorum, dum hic viat ad patriam. Eccleſia dormiens, eſt praedeſtinati in purgatorio patientes. Et eccleſia triumphans, eſt beati in patria quieſcentes. Vna autem magna eccleſia fiet de omnibus illis in die iuditii. Nec eſt inconueniens, ſed con- ſonum, quod beati angeli ſint pars eccleſiae. Ex iſtis videtur, quod non ſolum quantitatem eccleſiae, ſed eius quidditatem oommuniter ignoramus, & hoc prodeſt nobis, ne hic ſtulte Ii de Quomodo Chriſtus caum ſua eccleſia eſt deſbonſatus. Purgatorium. 250 1OAN. WICLEF de qualitate perſonarum nobiſeum militantium temere iudice- mus. Sicut ergo nemo noſtrum ſcit modo, vtrum alius ſit praedeſtinatus filius eceleſiae, vel praeſcitus, ſic non debet iudicare aliquod eſſe membrum eccleſiae, vel ipſum damnare, excommunicare, canoniſare, vel aliter declarare, niſi forte hoc fuerit ſibi reuelatum. Reputare tamen debemus recte no- biſcum viuentes, eſſe filios ſanctae matris eccleſiae, & con- trarie viuentes efſe filios ſynagogae Satanae. Et cum nemo faceret contra conſcientiam ſdam plus diaboli nutriendo Vi- detur quod nemo tribueret temporalia praelatis, vel aliis con- uerſantibus malicis criminalibus vel pPeccatis ſpiritualibus no- torie irretitis. Et haec regula extingueret praelatias, ſic quod ſacerdotes ſimpliciter ſtudeant quomodo prodeſſent ſanctae ma- tri eccleſiae, ſicut fecerunt Apoſtoli tempore eceleſiae primi- tiuae. Secundo excuteret leges hominum, & ſpecialiter cen- ſuras eccleſiaſticas iam regnantes. Nam vt patet ex dictis de quidditate eccleſiae iudices errant communiter in factis iſtis, ac ſi de praedeſtinatis ac diabolis iudicarent. Et ſic tertio ſtare lex ſeripturae per ſe ſufficiens, & foret debite adornata, & le- ges prophanae extraneae, quae ſunt ad omis eceleſiae & eius perturbationem forent penitus extirpatae. O ſi in via videbi- mus illum finem, quia certus ſum, quod in alio ſeculo illum exitum cognoſcemus. Matrimonium autem hominum ſcimus a matrimonio Chriſti, & ecoleſiae exemplandum. . ☚ ee ee ee e, S65 CAPVT XXIII. De Pnitentia. M'rrA. Video quod inſtitutiones humanae, quae vocan- tur leges matrimonii modicum placent tibi. Ideo modi- cum dic (rogo) ſententiam tuam de Sacramento pœnitentiae. Et primo videtur mihi difficile ipfum deſeribere propter aemu- los captioſos. Cum enim dicitur communiter, quod pœniten- tia habet tres partes vt cithara, ſcilicet cordis contritionem, oris confeſſionem, & operis ſatisfactionem. Videtur diflleile ſignare genus Pœnitentiae, cum iſta tria ſint diuerſa in genere. PHRONE: IL. IBER QVARTLVS. 25v PgRONE. Non imagineris, quod iſtae ſint partes quantitatiuae, qualitatiuae, vel quidditatiuae pœnitentiaeé, vt ratio tua innuit. Sed pœnitentiam intelligo formam qua comtritus dicitur forma- liter pœnitere, & fic apparet mihi pœnitentiam in mente con- ſiſtere. Mia autem (quae vocantur partes pœnitentiae) ſunt ſibi accidentia, ipſam vt communiter complentia. Et iuxta il- lud pſal. Confitebor tibi in cichara Deus meus, ſignantur peænitentia communiter per partes citharae corporalis, iſta ſuprema pars principaliter citharae in qua infiguntur claui notet contritionem cordis, & conſſtit in groſſa ac concaua pars citharae, quae ſonum cauſſat, ſignet oris confeſſionem tertia autem pars citharae, quae connectit has duas ad inuicem, ſignet operis ſatisfactionem. Et ſic lirae ſunt quaſi particulares expreſſiones peccati hominis quod com- miſit, ad quod proſunt digiti praelatorum, & ſic eſt multiplex nente. pœnitentia aggregata. Prima eit ſolum in animo & inſenſibilis, Maltiplex quia contritus domino confitetur. Illa autem licet ſit parui- penſa, eſt tamen virtute maxima, ſine qua aliae nihil valent. Secunda vero eſt pœnitentia aggregata ex illa, & expreſſione vocali ſingulariter facta Deo, & ſic tam patres legis veteris, quam patres noui teſtamenti, communiter ſunt confeſſi Sed tertia eſt pœnitentia aggregata ex duabus prioribus, & promul- gatione ſecreta priuate facta presbytero. Et ad iſtam pœniten- tiam magis attendimus propter lucrum. Vtrum autem iſta poœnitentia tertia ſit de neceſſitate ſalutis, vel qua auctoritate pœnitentia. introducta fuerat, eſt diſſenſio apud multos. Sed oportet cre- Confeſio aun- dere lohanni de Deo in hac parte, qui in gloſſa ordinaria de- cretorum dicit poſt multas opiniones quas reprobat, quod In- nocentus tertius hanc inuenit, & pro eius confirmatione hanc legem ſtatuit. Omnis vtriusque ſexus, quae in V. Decreta- lium expreſfſatur. Mihi autem videtur vt explanaui diffuſius, quod foret eccleſiae vtilius, vt de prima pœnitentia & ſecunda eccleſia contentetur. Sed licet tertia multis noceat, & multa mala vtrique parti ingerit, Verumtamen facit eccleſiae multa bona. Ideo cum poſſet bene fieri, videtur mihi, quod ſit ex ſuppoſitione necefſaria, & ſic eſt neceſſarium ſimpliciter, quia aliquibus quos Deus ad hoc praeordinat taliter confiteri, cum multi ex erubeſcentia de confitendo peccatum commiſſum, & expletione pœnitentiae iniunctae cum timore, alias taliter con- Ii 2 fitendi ricularis reii- citur. Alquo inuentæ auricularis 252 10 A N. WICLE F ſitendi a peccato iterum committendo communiter ſe praeſer- uant. Sed non cCredat aliquis, quin ſine tali confeſſione auri- culari, ſtat hominem vere conteri & ſaluari, cum Petrus in- iunxit generalem pœnitentiam vt patet Act. II. &c. & ſuſſecit, imo aliter omnes mortui a tempore aſcenſionis Chriſti vsque ad innocentium tertium forent damnati quod nephas eſt crede- re, cum ſupponimus, quod fub iſta lege Papali & eius ſeruan- tia, plures damnantur, quam damnati fuerant ſine illa. Similiter nemo abſoluens communiter, ſcit grauedinem peccati confeffi, ſicut neſcit ſi confitens ſit contritus, & bene ſcit quod aliter non deletur peecatum, quomodo ergo mentiendo ſuper Chri. ſtum, tam frontoſe abſolueret, & pœnitentiam cuius propor- tionem ad peccatum ignorat, iniungeret? Similiter non licet eccleſiam onerare cum nouis traditionibus & ſpecialiter ſuſpe- ctis. cum priores ſufſiciunt, ſed leges de confeſſionibus in ſeriptura expreſſae, per mille annos & amplius ſuffecerunt, quomodo ergo eſt lex de pœnitentia tertia tam improhabilis introduceta? Videtur ergo mihi, quod iſta obſeruantia huius legis Papalis debet admitti praeciſe de quanto diſcretio confiten- tis indicat ipſa ſibi proficere. ALITHIA Video frater, quod iſtam legem Papalem parum ponderas, & videtur mihi, quod Per idem confeſſiones factas, limitatis confeſſoribus modicum ponderares, & ſie abſolutionem a pœna & a culpa, & plenam remiſſionem conceſſam a Papa, & per idem peccati grauedi- nhem, quam praelatus fulminando excommunicationem horri- bilem ſaepe grauat, Et ſic diffinitio Romanae curjiae in tali bus deperiret. PHRONES. Non video quin multa vera minus in- nuis, cum in fide ſcripturae ſine nouis additionibus de Romana Curia ſatis exprimitur, quomodo quis debet vinere, quo ſer- uato ſequitur ex ſide, quod vitam illam perficiens ſit ſaluan- dus. Vnde omnes illae dictae ficticiae, ſunt vt communiter promulgatae ad ſubiectionem, & fallacem obedientiam popu- li reſeruandam. Et ſic blaſphema cupiditas eſt damnabil's ra- dix huius. Proſpiciamus ergo in lege perfectae libertatis quid praecipitur & mandatur a domino, & illud perficiamus, & a vetito abſtineamus, absque attendentia ad leges ordinatas no- uiter, & eſt ſaris. Vnde quod ſupereſt nondum a malo eſt ſed eſt malum communiter Câecans multos. Et ſic de ommibus votis; LIEBER QVARTVS. 253 votis, promiſſionibus, & aliis priuatis obſeruantiis conſyderet fidelis omnipotentiam leſu Chriſti, & traiiciat totam intentio- nem anim' ad futurum viuendo perfectius, vt prodeſt eccleſiae, & de vita mala praeterita pœn teat, confirmans in ipfomet pro- poſitum, men vlterius ſic peccandi. Et vt videtur mihi, ſuf- Hicit ad culpam delendam, & ad ſaluationem quomodocunque ſuperiores contrariantur iſti ſententiae. Sed in omnibus iſtis debet fidelis cauere ne cum Deo ſophiſticet. Et quantum ad illud diétum Matthaei N VIL. Quodcunque ligaueris &c. Quae- rat fidelis a pſeudo epiſcopo dictum hoc domini allegante, ſi ex ſanctitate vitae ſuae, quae ſit vitae Petri fimilis, iit verus Quomodo in- Petri vicarius, quod ſi praeſumptuoſus hypocrta frontoſe ſie e 2 . —— 1: . 11: runAue aſſerit. quaeratur prudenter fimilitudo vitae illius ad Petrum, & 1odeus liganerise. ſpecialiter in gratia faciendi miracula & humili paupertate. Pe trus enim non praeſumpſit ſe habere huiusmodi poteſtatem, a quo ſigno ergo Hypocrita talis ſic aſſert? cum contentioſa & defenſataà affertio contradicit Et cum non probat nec ſufficit probare, quod ſit verus Chriſti vicarius, aut membrum eccle- ſiae quid ad illum, quod Deus beato Petro poteſſatem huius- modi repromiſit, cum ille nec eſt Petrus, nec ex humilitate & Vita ſancta eius vicarius? Si autem vicariam Petri non ſic ſtulte in ſe afſerit vel praeſumit, quid hoc allegatum ad ipſum? vt praeſumat taliter ſupra Petrum. Non enim videtur hoc di- tum in Petro vlteriorem ſapere poteſtatem, niſi quod omne quod ligauerit vel ſoluerit ſuper terram, conformiter ad Chri- ſti iuditium & eccleſiae triumphantis, erit ſolutum & in cclis, quod ſi errauerit in ſoluendo ſubditos vel ligando, quid ſibi & Ruiusmodi dicto Petro? quod ſi propter talem repugnantiam excommunicat, comburit vel damnat, ſic loquentem tan- quam haereticum infidelem, quis dubitat quin iſta foret caeca praeſumptio antichriſt? Non enim eft fides eceleſiae, quod ipſe Petri verus vicarius vel ſaluandus. Nec ſequitur ſi talis Antichriſti praeſumptio omnino ceſſauerit, quod pereunt cla- ues vel ſalus eccleſiae, quin potus omni tali pompa ceſſante, & omni tali abſolutione, & excommunieatione caeſaria, in perſonis nobis ineognitis Chriſtum humiliter Confitentibus ſta- ret eccleſia. Quid rogo magis haereticum, quam quod tales perſonae ſic viuendo forent ex pacto, propter conſenſum fy- li 3 monia- 254 IOAN. WICLEF moniacum vicarii ſancti Petri? Talem ergo pompam haereti- cam per antiphraſim allegatam, poteſt Deus fidelibus ſiuis oſtendere & extinguere quando volet. Viuamus ergo in fide filii Dei, hoc eſt, in lege ſeripturae domini noſtri leſu Chriſti, & conformemus nos illi quantum ſufficimus & contemnamus praeſumptiuas pompas huiusmodi Antichriſti. Et Deus pro- uidebit fidelibus ſuis ex perfidia iſta paſſis. Nam paſſos ex ti- more nocturno a ſagitta volante & negotio per ambulante in tenebris, credimus eſſe martires glorioſos, quare ergo non paſ- ſos ab incurſu & daemonio meridiano, quod eſt maximum ma- tris noſtrae periculum permiſſum a Deo in manifeſtiſſimo An- tichriſto. Tales inquam Antichriſti in diſcipuli habent claues inferni & non cœli. Cum claues regni cœlorum ſunt poteſta- tes ligandi & ſoluendi in humilitate, & caeteris virtutibus fun- datae, & limatae per fidem ſoripturae a rubigine Antichriſti. CAPVT XXIV. In quo ſigno poſſumus capere veram contritionem. AM'rr HIA. Dic rogo frater mi Phroneſis ex quo ſigno poſſu- mus capere veram contritionem, vel peccati deletionem, quia acute (licet obſcure) Antichriſti verſutiam detexiſti. Et nunquid illae ſectae caeſariae & nouellae quae dimittunt regulas Chriſti, & attendunt appretiantes nouas regulas ad inuentas in hoc peccant, aut vere poœnitent dum acutiſſime & fortiſſime iſta ſeruant? PgRO. Tam fideles noſtri quam aduerſarii diſci- puli Antichriſti conformiter confitentur, quod ad peccati dele- tionem requiritur habere veram cordis contritionem. Vnde diſpoſitionem primam doloris (quae non ſufſicit ad peccati de- letionem) vocant attritionem & ſequentem dolorem ſofficien- tem vocant contritionem. Sed nec inter iſta ſeiunt diſtingue- re, vel cognoſcere contritionem. De contritione autem dixi in tertia parte ſermonum LXIV. Quod eſt dolor ſuſſiciens ad deletionem peccati, quem oportet eſſe maiorem de amiſſione gratiae, quam de amiſſione dolor cuiuscumque commodi tempo- ralis. Et quam diu talis gradus de dolore peccati eccant de uerit, LIBER QVARTVS. 255 fuerit, non contritione, de amiſſione ſponſi eccleſiae plene dolet. Nec eſt doloris quantitas attendenda penes intenſionem ſolummodo, vel ſolum penes extenſionem temporis, Sed oportet ad iſta duo in modo dolendi ſimul attendere, ex qui- bus videtur quam diu ſumus in via oportet habere dolorem peccati in actu, vel habitu, cum dolorem pro temporalibus continuamus per tempus notabile. Ex iſtis etiam videtur vl- terius, quod vere contritus peccatum praeteritum iterum non committit, quia ſi committeret quantitatem doloris debiti vel extenſiue vel intenſiue amitteret. Et ſic vere dicunt doctores, quod pœnitere eſt peccata praeterita plangere, & plangenda iterum non committere. Et ex iſtis videtur vlterius, quod ſo- lum praedeſtinatus de peccatis praeteritis eſt contritus. Prae- ſcitus enim interrumpendo dolorem, docet non adeſſe contri- tionem. Et ex iſtis videtur vlterius. Quod ſicut Papa & con- fitentes caeteri ignorant qualitatem praeſciti vel praedeſtinati, ſic ignorant qui homines ſunt contriti. Et ex iſtis patet vlte- rius, quod Luciferina foret praeſumptio, homines ad inuenire nouiter ſine fundatione, quod hunc Vel illum per impoſitionem manuum capiti abſoluerent ſimpliciter a peccato. Quid rogo facit hoc ſignum ſenſibile bulla cum plumbo, vel datio pecu- niae ad contritionem animi peccatoris? reuera non plus facit ad deletionem peccati, ideo tales confeſſores communiter ſe- ipſos mendaciter decipiunt & confefſos. Et patet quod in ſpem miſericordiae Ieſu Chriſti & doloris firmi ac ſancti propofiti, poteſt viator topice capere in ſeipſo, quod peccatum ſuum de- letur, vel quod in animo ſit contritus. VIterius quantum ad concluſiones vlteriores firmiter tene, & nullatenus dubites, quin iſtae ſectae nouellae peccant grauiter contra Chriſtum, in hoc quod ordinationem eius contemnunt, & in ordinatione ſua friuola plus delectant. Vnde prouide videtur, ac ſi prae- uaricarentur in aliquo mandato decalogi, & praeuaricationem illam pertinaciter contra Deum defenderent. Sed vbi foret maior haereſis, aut plus damnabilis? Debent enim poſſeſſio- Chriſti & Apoſtolorum nati noſtri cognoſcere, tam ex vita quam ex lege ſcripturae, quod dotatio talis repugnat ſtatui, quem nominetenus (licet faſſe) & intentione ſubdola profiten- tur. Et tamen cum iſto fraudulento nomine machinantur ſo- licite, Pœnitere quid. IOA N. WICLEF licite, quomodo poſſeſſiones illas augere poſſunt, defendere in mundo & inpugnantes extinguere. Repugnat autem diuinae iuſtitiae mentes huiusmodi non punire, & eadem eſt conſyde: ratio de fratribus, qui blaſphemant in Deum & partem ſuam defendunt magis ſolicite, ac in nomine domini detegentes ea- rum fraudes aſperius perſequuntur. Et idem eſt iuditium de amore ſtatus, aut legis caeſariae vel Papalis, ſtatu vel lege do- mini praetermiſſo. Iſtud (inquam) peccatum grauiſſimum non poteſt deleri verbis floridis vel pompoſis, aut ſignis ſenſi- bilibus, abſolutionibus vel indulgentiis adinuentis, ſpecialiter dum adfuerit ſatisfatiendi oportunitas & poſſibilitas & durandi in peccato pertinacitas. Quis ergo prudens & videns animum mentientis, quod non vult vltra delinquere, & cum manum ſuam extentam vt parate male faciat peccatum dimittet com- miſſum? Et ſic parantem ſe ad peccandum vlterius in corde di- ligeret. Deus autem intuetur corda & intentiones hominum, ac quantitates & circumſtantias paſſionum, ideo non expedit blaſphemare in eum, quod ipſe propter ſignum ſenſibile adin- uentum ſimpliciter deleat maculas praeſcitorum, Quae ergo foret magis blaſphema praeſumptio? quam hoſti Dei falſe pro- mittere quod faciat dominum ſibi placitum licet dominus ſecun- dum legem aeternam & planam iuſtitiam contradicat, Per hoc enim dant falſi confeſſores & praelati, membris Antichriſti au- daciam ad ſua crimina defendendum, & partem ſuam contra Chriſtum nimis pertinaciter vſurpandum, ac ſi magis praeſu- meret dominari in Chriſtum. quoniam Lucifer vel eius diſcipu- lus Antichriſtus. Conſyderent ergo ſaeculares domini, quo- modo Epiſcopi habentes a rege terrena dominia, & cum hoc cuſtodiam latronum in carcere, ne aufugiant, & regnum fur- tiue maculant, dum haec fecerint epiſcopi, debent pro illis fu- ribus reſpondere, quanto magis ſi Papa, Epiſcopi, & friuoli confeſſores habent a Deo limitatum carcerem cum caeteris do- nis Dei ad maleficos caſtigandum, & cum hoc proditorie Deo & regnis animant verbis ſuis haereticis contra Dei iuſtitiam regnum eius & populum maculandum. Nonne credimus quod tales praelati reſpondebunt Deo pro iſtis furibus, quos tam falſe & proditorie Deo & regnis animant contra legem Chri- ſti, & ad eius populum maculandum, & eius regnum quo ad fructus 256 LIBE R QVARTVS. 257 fructus virtutum diabolice deſtruendum. Radix autem huius malitiae eſt ſuperbia Antichriſti, & praeſumptio contra paupe- riem Chrifli & diſcipulorum ſuorum contra ordinationem Chriſti occaſione caecae ordinationis caeſariae diruperunt. Sugeſſit enim illis diabolus, quod cum ſic mundane dominan- tur in clero, oportet ad fundendum ſuum fallum dominium, quod blaſphemiae fingant eis potentiam ſpiritualem, nec eſt qui impugnet illam potentiam, cum non ſenſibilis, & habent poteſtatem de regibus ad omnes ſuos aduerſarios tanquam haere- ticos comburendum. Sic inquam fuit praetenſa potentia Anti- chriſti ſubdole introducta. 0☛ ☚ ee e ee ee e e CAPVTY XXV. De Extrema undlione. ArasHI A. Sufficiunt frater Phroneſis dicta de iſta materia- Sed die rogo parum de vltimo ſacramento, quod vocatur extrema vnctio. Fundatur enim in illo dicto lac. V. Infirma- tos, quos in vo. &c. PHRoO. Iſta videtur nimis leuis fundatio ſacramenti, cum fidelis poſſet dicere ſatis probabiliter, quod iſte ſanctus apoſtolus non ſpeciuocat infirmitatem finalem, ſed conſolationem faciendam a presbytero, dum aliquis infirmatur, & quia per viam naturae oleum habundans in illis partibus va- let ad corporis ſanitatem. Ideo talem meminit vnctionem, non quod illud oleum agat in animam, ſed quod oratio effuſa a ſacerdote deuoto medicat quenquam vt Deus infirmitati ani- mae ſuffragetur. Si enim iſta corporalis vnctio foret ſacra- mentum, vt modo fingitur, Chriſtus & caeteri Apoſtoli eius promulgationem & executionem debitam non tacerent. Con- cedo tamen tibi, quod iſta corporalis vnctio eſt aliquibus cae- teris paribus ſacramentum. Sed oportet tunc, quod presbyteri me- derentur ſuis deuotis orationibus infirmatis. Caue tamen ne nimis leuis leuiter verba apoſtoli ſic intelligas. Potes tamen ad tantum errare vt credas, quod eo ipſo quo ſacerdos orauerit pro infirmo, ſi aliquod peocatum habuerit, remittetur. Cum tamen multi infirmantur ſaepius, & ſaepe vnguntur qui ad Kk damna- 258 IOAN. WICLEF damnationem perpetuam ſunt praeſciti. Nec eſt credendum, quod inquantum presbyter ſic facit, oratio ſuae fidei ſaluabit infirmum, cum tunc foret fides ecoleſiae, quod quicunque in extremis iſtud reciperet ſacramentum, ex fide Chrifli ſaluabi- tur, & tune foret neceſſitatiſſimum inter omnia ſacramenta, cum recipiens alia, poteſt decidere finaliter impcnitens & damnandus, & ſic poteſt iſtud indubie recipiens ſacramentum. Ideo debet fſubintelligi, quod ſi ſacerdos quem Deus ad ſalua- tionem infirm ſie ordinauit conformiter ad iſtam ordinationem Dei orauerit, tunc ſaluabitur taliter infirmatus. Non emim eſt ſides, ſed in caſu ſpes, quod iſte ſacerdos ſaluabitur, quomo- do ergo foret fides presbytero, quod iſte infirmus ſaluabitur? & ſpecialiter cum facerdotes regulariter carent reuelatione de ſaluatione infirmi. Et ſic in ſacramento baptiſmatis, in ſacra- mento confirmationis, & cunctis aliis Antichriſtus ritus infun- dabiles adinuenit, & ad onus eccleſiae extra fidem ſcripturae, ſupra fideles ſubditos cumulauit. Sacramenta autem alia nedef- ſaria praetermiſit, vt patet de ſeptem operibus ſpiritualis miſe- ricordiae, quae debent apud fideles, & ſpecialiter presbyteros eſſe acramentum. Sed hoc ſacramentum, licet ſit valde ne- ceſſarium, quia cum caret lucero temporalium, & eſt praepoſi- tis taedioſim, ideo eſt infideliter praetermiſſum. Vnde vide- tur mihi ſingulos, qui inſtituunt tales priuatos ordines, & dant generaliter regulas, vt talia ſacramenta vniuerſaliter à ſub- ditis ſint accepta in Deum blaſphemare, ſpecçialiter cqum Deus vult ſaluare multos ſine acceptione huiusmodi ſacramenti. Quae ergo Antichriftiana praeſumptio? praelatum aſſerere & infundabiliter confirmare quod nemo ſaluabitur ſine acception huiusmodi ſacramenti. Vtrum autem licet ſic vnceto infirmato poſtmodum incedere ſuper terram, & vtrum oportet presby- terum habere euidentem noticiam, quod ſie vnctus terram am- plius non calcabit, & vtrum reiterar- poterit hoc ſacramentum vnct onis extremae, eſt dubitabile apud multos. Sed relinquo ſtolidis huiusmodi difficultates inutiliter pertractandas, vnunmm aſſerens probabile, quod ſic infirmatu ac vnctus, ac poſtmo- dum in corpore conualeſcens, cum viuit tempus poſterius, non tunc recipit ſucramentum vltimae vnctionis CAPVTY L IBE R QVARTVS. 259 ð oHHovsD αυαYααρ Fezoo Se CAPVT XXVI. De ſpeciebus miniſtrorum. A'"¹ THIA. Dic rogo frater de ſpeciebus miniſtrorum ec- cleſiae, quia videtur mihi quod in iſta materia ſuperflue tempus occupas & derides. PHRONESIS. Conſtat mihi, quod Irriſßo in ca. irriſio in caſu ſit licita & meritoria irridenti, cum Chriſtus, ſuieſt licita Helias & Apoſtolus irrilerunt. Quare ergo non licet nobis in vanti. 57. declaratione fidei haereticos irridere? quia tamen virtus iſtius“:ut: irriſionis conſiſtens in medio, eſt rarenter inuenibilis atque difficilis, ideo volo ab his irrifionibus me ſeruare, & loqui tibi de ſpeciebus miniſtrorum eccleſiae. Chriſtus autem fuit ſum- mus miniſter eccleſiae, cum Chriſtus ſecundum Apoſtolum fuit miniſter circumciſionis. Nec credo, quod aliquis ſit mi- niſter matris noſtrae laudabilis, niſi in conuerſatione Chriſti fuerit exemplatus. Ideo videtur mihi nimis difficile, iſtos no- uellos ordines ſtabilire. Tria autem ponuntur genera mini- ſtrorum eccleſiae, ſub ſe multas ſpecies continentia, quorum primi & infimi ſunt ſimplices laborantes. Secundi & medii ſunt potentatus ordinationum Chriſti in eccleſia defendentes. Sed ſupremi & vltimi ſunt ſacerdotes Chriſti, reéte eius Euan- gelium praedicantes. Et iſta pars debet eſſe quaſi anima cor- pori matris noſtrae. In iſtis autem eſt maior deceptio, cum Antichriſtus habet ſub ſpecie cleri procuratores duodecim con- tra eccleſiam Chriſti machinantes, cuiusmodi communiter po- nuntur Papae & Cardinales, Patriarchae, Archipraeſules, Epiſcopi, Archidiaconi, Officiales, Decani, Monachi, & ca- nonici bifurcati, Pſeudo fratres introducti iam vltimo, & quae- ſtores. Omnes autem iſti duodecim, & ſpecialiter praelati Caeſarii & fratres infundabiliter introducti, funt maniteſti di- ſcipuli Antichriſti, quia libertatem Chriſti tollunt, ac onerant ſanctam ecclefiam & impediunt, ne currat lex euangelii libere ſicut olim. Sed quia inter octo pericula quae Paulus meminit, periculum maximum & vltimum eſt in fallis fratribus, ideo eſt periculam de ipfſis aliquid dicendum. Vnde cum ipſi fingunt mendaciter, maximum & quod ante incarnationem domini fuerant introducti. Viden- vltimum. Kk 2 dum 260 IOA N. WICLEF dum eſt quomodo ſunt catholice deſeribendi. Ponit autem Lincolenn. in quodam ſermone, quod generaliter clauſtrales, D'ffuitiofra- priuati ordinis, ſed ſpecialiter frater, Eit cadauer mortuum de trum. ſepulchro egreſſum, pannis funebribus inuolutum, a diabolo inter homines agitatum. Eſt (inquit) cadauer mortuum, quia licet vita valida corporali, tamen eſt mortuus anima, quod eſt plus & verius mors, quam mors hominis corporalis, iuxta illud 1 Timoth. V. Vidua quae in deliciis verſatur, ea viuens eſt mortua. Eſt autem cadauer putridum atque fœtens. quia vita corporis naturalis de lege Dei deberet eſſe a vita ſpirituali animae deriuata. Sed ſecundo egreditur de ſepulchro, quia vt aſſerit, quatuor clauſtri ſui parietes ipſum includunt, tan- quam mundo mortuum, & clauſum inibi ac ſepultum. Sed quia clauſtrum animae eſt infinitum praeſtantius, quam clau- ſtrum hominis corporale, ideo notandae ſunt quattuor virtutes cardinales, ſerlicet Iuſtic'a, Fortitudo, Prudentia, & Tempe- rantia. Et notandum eſt eceleſige, quomodo fratres illas quattuor parietes lacerant & dirumpunt, & per conſequens egr diuntur de clauſtro animae, fideles eccleſiae perfide macu- lantes. Et quia irreligioſe attendunt ad ſigna ſenſibilia, fructus eorum nimium dimittentes. Ideo Chriſtus & ſuus Apoſtolus vocauerunt eos hypocritas, & hinc ad decipiendum eceleſiam vtuntur vltra religionem Chriſti pannis funebribus. Et cum ſecundum Iacobum ſapientia mundi ſit terrena „animalis, dia- bolica, duplicant iſti hypocritae in triplici veſtimento. Qui- Varivs Pa- dam enim ruſſeto ſignante laborem eorum deſuper ſunt veſtiti, »rum vaſtitns. & vVeſtimento albo ſignante mentis mundiciam intrinſecus ve- ſtiuntur. Alii autem Pannis funebribus nigris deſuper ſunt ve- ſtiti, quos dicunt ſignare ſuum mœrorem ac dolorem conti- nmuum pro peccato. Veſtimentis autem albis induuntur internis vt priores. Tertii vero induuntur veſtibus albis, quo ad ap- pParentiam mundi, extrinſecus & intrinſecus, ad denotandum laborem ſuum in eccleſia ruſfetis veſtimentis veſtiuntur. Sed quarti veſtiuntur vt ſecundi nigris veſtibus atque albis, ſed in figura habitus, & ſepulturae forma, variantur a duobus ſequen- tibus ſicut primi. Dicunt enim, quod figurae difformitas atte- ſtatur ſui corporis vilitatemn „ & zona qua cinguntur nodaliter, ſignat in eis vt referunt Pœnam anxiam & continuam corpora- lem. LIBER QVARTVS. 26ͦGr em. Sed re vera ſignata iſta non vidimus, cum iam non ſunt prophetae, ſed hypo ritae falſae, populum ſeducentes. Et ſie clauſtrum corporis ſupra clauſtrum animae plus attendunt. Fingunt enim quod in clauſtro corporis tantum cœlum & cce- leſtia ſuo conſpectui praeſentantur. Herbae creſcentes in clauſtro, ſignant in eis virorem virtutum fupra alios mundiales, & arbor in clauſtro medio ſignat ſcalam, ſecundum quam in radibus virtutum aſpirant ad cœleſtia acquirenda. Sed vbi⸗ eſt maior falſitas hypocritica adinuenta? cum comedunt de illo ligno vetito in medio paradiſi, & intoxicant radicaliter totum enus hominum ipſos ſequens. Et quantum ad quartam Lin- Golenn. particulam, quod tale cadauer ſit inter homines a dia- bolo agitatum, non dubium fideli, quin tales dirumpentes clau- ſtrum animae, a diabolis agitantur, cum ipſi diaboli plus aman- tes hypocriſim, & talem deceptionem humani generis, neceſ- ſario currunt ad iſtam fallaciamn haereſis vigorandam. Pecca- tum enim hypocriſis, cum ſit praecipuum veritati primae con- trarium, & plus populi ſeductiuum, eſt attente per diabolum confirmatum, Et patet iſta quadruplicis membri deſcriptio quam ponit iſte ſanctus Epiſcopus & declarat. Et idem dec larat bea- ta Hildegardis in prophetia ſua expreſſius, antequam iſti fratres fuerant introducti. „ 2 2 3. 2 2 e 2 . 2 2 2 N R 2e A 3 K C APVT XXVII. Quod fratres comminiſcent haereſim in eccleſia. LITHTA. Rogo te frater, dicas diffuſius, quomodo iſtae ſectae comminiſcent haereſes blaſphemas in Chriſtum ad eius eccleſiam ſeducendum PnRoO. Tres blaſphemias de mul- tis, oſtendi populo de iſtis fratribus in vulgari. Prima eſt de quidditate ſacramenti altaris. Secunda de mendicatione Chri- ſti, & Tertia de literis fraternitatum falfiſſimis, per quas ac- quirunt quaſi redditus a plebe paupere, & cum hoc confœde- rationem a potente populo, per quam ſub dolo in eccleſia Chriſti defendantur. Dixi autem ſuperius in principio huius quarti, per nouem capitula, quanta blaſphemia vtuntur fratres Kk 3 L in De boſtia, 262 IOA N. WICLEF in hoc venerabili ſacramento. Ponunt epim, vt ad partem ſatis didici, quod ipſa conſecrata hoſtia ſit accidens ſine ſub- ſtantia ſubiecta, ſine nihil, & hoc publicarunt ſed tacite Lon- doniis, in generali eorum concilio terraemotus. Poſuerunt enim ibidem publice, quod in ſacramento altaris ſit accidens ſine ſubiecto, quod accidens non poſſunt fingere, niſi ipſam hoſtiam conſecratam, aliter enim neſcirent dicere huius ho- ſtiae quidditatem, nec fingere quomodo virtute benedictionis ſuae, ſic accidens, ſic miraculoſe ſine ſubiecto, niſi ipſum ac- cidens foret ipſum ſenſibile ſacramentum, cum fingunt vt fi- dem, quod ipſum non poteſt eſſe Panis, vel corpus Chriſti, nec habere aliquam ſubſtantiam, quae ipfi naturaliter ſit ſub- ſtrata. Sed iſtud ſummum miraculum faciunt quotidie ex pacto cum domino, contra formam verbi Chrifti Euangelici, qua Chriſtus afſſerit, Hoc eſt corpus meum. Et ſic oportet ipſos dicere, quod Chriſtus in verbo ſacramentali praecipuo impoſ- ſibiliter eſt mentitus. Quod autem alii fratres vt praedicatores dicunt, quod hoc ſacramentum, vel iſta hoſtia ſit aggregatio talium accidentium ſine nihil, tendit haeretice in eandem ſen- tentiam, & ſic nedum Chriſtum haereticauerunt in ſuo conci- lio, ſed praecipuos ſanctos Dei ac totam militantem eccleſiam, quae a tempore promulgationis Euangelii recte credidit, quod hoc ſacramentum, vel iſta ſacrata hoſtia ſit naturaliter verus panis, & ſacramentaliter corpus Chriſti. Fratres autem qui ſubuertunt fidem hanc, neſciunt docere fidem aliam de quiddi- tate hoſtiae, cum vel dicunt, quod non adorant, ſed vene- rantur hoc ſacramentum, vel quod adorant illud quod neſciunt. Videtur autem mihi, quod haeretici iſti habent dicere conſe- quenter, quod quemcunque nodulum ſtraminis, vel quodcun- que corpus ſignabile, eſt maior ratio adorandi, eo quod haec hoſtia non eſt in natura ſua, vel propter bonitatem naturalem, quam in ſe continet, taliter adoranda. Adorarl enim debet ex hoc praecipue, non quod ipſa eſt Corpus Chriſti aliqualiter, ſed quia ipſe continet abſeondite in ſe corpus Chriſti. Cum ergo in qualibet creatura realius ſit trinitas increata, quae eſt longe perfectior, quam hoc corpus, videtur quod propter con- tentum abſconditum quaelibet creatura ſit amplius adoranda. Dicunt enim, quod hoc ſacramentum ſit in natura ſua peius quam LIBER QVARTVS. 263 quam panis furfureus, vel corpus aliquod venenoſum. Nec dubito quin debent conſequenter dicere, quod corpus Chriſti ſit in quolibet tali corpore, cum ſit vtique ſpiritualiter quoli- bet corpore regni Chriſti. Non ergo fingenda ett illis ratio, quin per locum a ſufſicienti ſimilitudine, quodlibet corpus ſignabile ſit tantum, vel amplius, vt haec hoſtia adorandum, cum in natura ſit melius, & aeque realiter vel realius continet in ſe corpus dominicum, & etiam trinitatem. Vnde videtur multis fidelibus quod fratres iſti in hoc blaſphemantes in Chri- ſtum filium, plus quam in eis eſt, inficiunt hoc venerabile ſa- cramentum, quam fſi linirent ipſum cum corporali veneno & intoxicarent perſonam praecipuam eccleſiae militantis, quia blaſpheme mentiri in Chriſtum, eſt maius peccatum, quam foret talis intoxicatio Caeſaris ſiue Papae. Quomodo ergo ti- merent tales ſectae mentiri ſuper alios ſimplices Chriſtianos, quando non timent mentiri tam publice iuper Chriſtum, & Deum veritatis? Si ergo fidelis tenens temporalis domini of- fenditur, offert ſe ad pugnam, propter hoc quod aliquis men- titur in diffamationem, ſuper ſuum dominum temporalem, quanto magis fidelis quilibet, qui debet Chriſtum ſumme dili- gere offenderetur, & pugnaret ſpecialiter contra talem quemli- bet pſeudo fratrem. Si autem experiri voluerit fidelis popu- jus, vtrum tales ſectae ſic credunt & defendunt, vt ipfis im- onitur, videat diligenter & prudenter, quid ipſi ponunt hoc venerabile ſacramentum, quod fi nolunt, néſciunt, vel non audent dicere, quis non habebit ipſos ſuſpectos? cum pars illis contraria ſciat, velit, & audeat, ex fundatione Euangelii di- cere fidem ſuam. IIſta ergo eſt haereſis fratrum, quam blaſphe- mando in Papam & caeteras partes eccleſiae, nimis diu fideli- bus occultarunt. CAPVT XXVIII. L De Moendicatione fratrum. Arr THIA. Frater Phroneſis de iſta materia ſatis dixiſti ſupe- rius. Sed vellem quod de mendicatione fratvxum aliqeid ecele- IOA N. WICLEF eccleſiae Chriſti oſtenderes. Videtur enim multis, quod Chri- ſtus taliter mendicauit, & certum eſt, quod ſuper mendica- tione huiusmodi, fratrum religio eſt fundata. Et ita opinio de mendicatione Chriſti videtur eo coloratior, quo in pfſal. di- tur, quod Iſcharioth perſequutus hominem inopem & mendi- cum. Et vt beatus Petrus aſſerit. Act. I. Iſta prophetia Da- uid de Chriſto & Iſcharioth fuit dicta, nec videtur ſufficere, quod Chriſtus mendicauit ſolum in membris ſuis, quia certum eſt quod pſal. loquitur de perſona Chriſti, quam Iſcharioth ta- liter fuerat perſequutus. PHRON. Dixi alias in lingua multi- plici, quomodo mendicatio ſit ſatis aequiuoca, ſicut oratio. Aliqua enim eſt innuitiua, aliqua enim eſt inſinuitiua, & ali- qua declamatoria. Aliqua eſt etiain mendicatio a ſolo Deo, & alia eit mendicatio ab homine. Vnde alias deſcripſi mendi- Mendicgtio Cationem, quod eſt pecitio egeni pro eleemoſyna corporali, quid ſit. pure titulo miſericordiae ad ſuam egentiam releuandam. Et ſic Chriſtus mendicauit humanitus a trinitate, & per conſequens a ſe ipſo. Cum dixit patri orationem dominicam, quam fun- dauit. Et vt ſaepe aſſerit Aug. in de verbis domini, quilibet dum orat orationem illam, neceſſitatur a domino mendicare. Poteſt autem dici, quod Chriſtus mendicauit humanitus, ſed ſolum innuitiue a ſuis fratribus, cum dixit illis in facto, quo- modo pro amore illorum factus eſt tam pauper & egenus, vt dicit apoſtolus in Epiſt. 2 Cho. VIII. Et talis realis mendicatio ſine petitione infinuatiua vocali, eſt ſumme perfecta mendica- OQuae ſit men- tjio & faceta. Talem enim mendicationem decebat Chriſtum Ts:i erfe habere, ad vtilitatem ſuae ecoleſiae. Quod ſi fratres ex tali . mendicatione ſophiſticant & mendicant valide a populo cla- moroſe & oneroſe, quis dubitat quin iſta mendicatio ſit diabo- lica nimis ſophiſtica, ex facto Chriſti tam virtuoſo & eccleſiae ita grato? Super iſto autem addunt fratres defenſionem ſui mendacii, quod nedum oportet, ſed eſt ſimpliciter meritorium ſic voluntarie mendicare. Feci autem contra hoc in vulgari multiplices rationes. Primo ex hoc Matth. V. quod Chriſtus qui non venit legem ſoluere, ſed &c. Dicit Deutero. XV. Omnino indigens & mendicus non erit inter vos. Ad quid ergo oportuit Chriſtum praeuaricando, in hanc legem a ſuo populo taliter mendicare? Similiter Prouerb. XXX. Salomon Ita 264 LIBE R QCVARTVS. 265 ita rogat diuitias & mendicationem ne &c. Chriſtus ergo non fuit neceſſitatus diſrumpere hanc virtutem conſiſtentem in me- dio, cum fideles eccleſiae, omnia talia Chriſto neceſſfaria pa- ratillime ſibi dabant, Similiter Iob XXIX. cap. imprecatiue orat ſanctus. Quis det mihi, vt ſim iuxta menſes priſtinos, ſecun- dum dies quibus Deus cuſtodiebat me, quando ſplendebat lu- cerna eius ſuper caput meum, & ad lumen eius ambulaui in te- nebris, ſicut fuit in diebus adoleſcent ae meae. Vbi patet luce clarius, quod iſte ſanctus ſancte imprecatus eſt adeſſe ſibi pro- ſperitatem ſeculi ſicut olim, quando foret iſtud culpabiliter vi- tioſum. Similiter Act. XX. Paulus Argentum & aurum & veſtem nullius concupiui, ipfſi vos ſcitis, quoniam ad ea quae mihi opus erant &c. Ex quibus videtur quod labor etiam cor- poralis innuitiue praecipitur, & mendicatio corporalis interdi- citur. Similiter 2 Lheſſalon. Vlt. ſic ſcribit Apoſtolus. Si quis non vult operari, non manducet. Audiuimus enim inter vos quosdam ambulare &c. Ex quibus verbis patet luce cla- rius, quod Apoſtolus prohibet mendicationem huiusmodi. Si- muliter Theſſal. IV. mandat Apoſtolus ſub his verbis. Roga- mus autem vos fratres &c. deſyderetis. Ex quo textu patet, quod fratres in mendicando apoſtolico mandato, & ſic man- dato domini contradicunt. Similiter Epheſ. IV. mandando docet Apoſtolus, qui furabatur iam non furetur. Sed videa- mus quomodo fratres plene mandato apoſtolico contradicunt. Saepe enim contra voluntatem domini fraude fratrum ſedu- Gtam, peſſime rapiunt aliena, & laborem ſuis manibus prae- termüttunt. Cum tamen Apoſtolus, vt patet Act. XVIII. ad exonerationem eccleſiae arte ſchaenofactoria fuit vſus. Simi- liter Deus iniunxit primo homini peccanti corporalem laborem. vt patet Gen. III. In ſudore (inquit) vultus tui &c. Nunquid intelligimus, quod ſecta fratrum ſit praeſtantior prothoplaſto, aut praedicatiuior ſancto Paulo? Similiter 2 Corinth. VI. man- dat Apoſtolus, Hortamur vos ne in vacuum &c. Quomodo fratres non inuacuum gratiam Dei recipiunt, qui a Deo habent corporalem fortitudinem & oportunitatem, & ad onerationem eccleſiae negligunt laborare. Similiter cum Chriſtus prohibet mendicationem talem publicam, cum eo ipſo quo ſic mendi- cans ſit populo oneroſus, quod Chriſtus in Paulo ſaepe prohi- L buit, 266 1OAN. WICLEF buit, qua fronte audent nouelli ordines, mendicationem publi⸗ cam in perſonis validis proclamare, & deuotionem nouellam in ordine tali ſtatuere? Nunquid Franciſcus & alii mercatores idiotae excedunt fidem eccleſiae, & dominum leſum COhriſtum? Similiter cum Pauperes, caeci, aegri, debiles, de lege Dei debent habere tales eleemoſynas, vt patet Luc. XXIV. Patet quod valide mendicans, ab illis haec ſubtrahens, iniuriatur illis Mendicatio tribus Pauperibus, ſed quae rapina nephandior? Similiter talis — ac mendieatio eſt legi naturae contraria, quae ergo blaſphema ne- contraria legi ceſſitas imponeret illam domino leſu Chriſto? ſpecialiter naturas. nec ipſum ſic mendicare oportuit, nec lex Euangelica in qua eſt omnis veritas, hoc exprimit. Qua ergo fronte fratres in hoc blaſphemant in dominum leſum Chriſtum? Chritlus enim & eius diſcipuli abſtinendo a mendicatione tali, ſeruarunt de- cimum mandatum decalogi, legem naàturae, & mandatum ve- teris teſtamenti. Cum ergo facillime potuit a praeuaricatione huiusmodi abſtinere, & cum hoc meljius inſtrueret ſuos con- uiuentes mereri, in dando eleemoſynas, & ſeruando merito- xius dati nem eleemoſynae, quid moueret eum ad taliter ex- pectandum? Et haec ratio mouebat beatum Clementem, non ſinere pauperes baptiſatos publicae mendicationi ſubiacere, vt Patet in vita ſua. Quae ergo ſequela deuota in papa, vt ne dum ſinat, ſed inſtituat mendicos validos tanquam implerent mandatunm Chriſtianae regulae, indifferenter de magis paupe- ribus mendicare? Iſta ergo non eſt Chrifti religio, ſed (vt cre- ditur) religio Antichriſti. Quid rogo moueret Chriſtum, ſtatum innocentiae ſine cauſſa infringere, & deuotionem po- puli ſic diminuere? cum per ſe notum ſit, quod praeferens re- leuationem antequam miſer neceſſitatur ad dum, ex pronitate parat petendo extinguitur. cum vocaliter mendican- à meretur, & mendici occupationem B LIB E R QVARTVS. 2e RESS R e Re 1 R RA REE R N CAPVT XXIX. 267 Quod mendicatio fratrum eſt inf undabilis in ſiériptura. Ai THTA. Pratres in iſto mendaciter circumpalpitant, quaerentes quomodo mendicatio vocalis Chriſti ab homi- ne, ex Euangelio eſt fundanda, cum ſciunt quod Chriſtus non praetermitteret punctum tam neceſſarium ad ſtabiliendum ordi- nes iſtos nouos. PHRO. Video quod ex rationibus adductis, & aliis pluribus fi oporteat adducendis, quod mendicatio iſta fra- trum eſt ne dum infundabilis in ſoriptura, in qua non funt, eſt & non, ſed plane ex illa improbabilis & blaſphema. Expedit tamen tranſcurrere per caecas euidentias fratrum, ad fundan- dum mendicationem huiusmodi, & eius oppoſitum improban- dum. Nam lohann IV. ſcribitur, quomodo Chriſtus dixit mulieri Samaritanae, vt daret ſibi bibere. Quis ergo negaret mendicationem talem in Chriſto, cum fuerat tam egenus? Sed ponderantes iſtam argutiam, in primis cognoſcerent, quid de- ſeriptiue eſt hominem ab homine mendicare. Quando enim creditor vel eius procurator petit debitum propter alienationem tituli, non ſequitur quod mendicat, & multo magis, ſi domi- nus petit de fuis, quod ſibi ſeruiens haec miniſtret. Ideo ge- neraliter licet Chriſtus dominanter de ſuis bona ſua acceperat, non ex hoc ſequitur, quod in hoc mendicanit ab illis, ſed po- tius miniſterium boni proprii ab ipfis requiſiuit ad bonum com- modi miniſtrantium. Et ſic videtur quibusdam, qui Euange- lium Chriſti ſtuduerant, quod Chriſtus petit potum fidei & de- Cpriſus a Sa- uotionis a ſœmina ad potandum, non enim videtur, quod maritana pe- Chriſtus aquam materialem popoſcit ad potandum ieiunus,“ ſpecialiter cum fuerit hora ſexta, & diſcipuli abierunt in villam ad emendum illis cibaria. Similiter ſi Chriſtus aquam materia- lem popoſcit a ſœmina ad bibendum, tunc probabile eſt, quod pro illo potu inſtanter & non inaniter inſtitiſſet. Nunc autem exiſtente fœmina paratiſſima ad dandum Chriſto de aqua ſua, Chriſtus bibitionem aquae huiusmodi praetermiſit, dicens diu ficlei & de- aotionis. 268 10 A N. WICLEF poſt diſcipulis ipſum manducare hortantibus. Ego cibum ha- beo, quem vos neſcitis &c. Ideo vt patet ex Euangelio, Chri- ſtus fuit delectatus ex fide & verbis fœminae, & ſic ex merito omnes & diſpoſitione, ad aedificandum eccleſiam ſpiritualiter, humanitus eſt potatus. dancti enim ſpiritualiter Chriftum re- ficiunt humanitus obiectiue, & talem cibum, ac eius eſum Chriſtus ommemorat. Pate ergo, quod fratres in iſto ſunt ſtultiores ha fœm ua „ qu'a ſicut iſta aequiuocaàt cum Chriſto propter ignorantiam excuſabilem, ſic iſti dyſcoli damnabiliter aequiuocant, de ſpiritu ſancto nepharie mentiendo. ideo vel- lem quod non mendicarent de ſuis niii aquam, antequam pro iſto errore ſatisfacerent, quae de Deo tam haeretice mentiun- tur. Secundo niruntur fratres ſuum mendacium ſtabilire per illud Luc. XIX. Quando Chriſtus dixit. Zachaee feſti. deſe. &c. Ex qutbus verbis concludunt hii inſeii, quod Chriſtus a Za- chaeo tam hoſpitium, quam cibarium mendicauit Sed ſciant iſti rudes grammatici, antequam ſic blaſphement, noticiam terminorum, & non mentiantur vel vtantur in mendicatione ſua mendaiis, quia certum eſt, ad verba iſta damnatiua, nec intentionem Chriſti charitatiuam poſſunt attingere Chriſtus enim videns deuotionem Zachaei, propter charitatem quam ad ipſum habuit, & non propter mi eriam ſui ſiue egentiam ita dixit, ideo notarent fratres haec tria verba, Feſtinans deſcen- de quia &c. & erubeſcerent, in Hoc fingendo de Chriſto men- dicationem mendaciter, quin potius Chriſto aſcriberent vt ſummo medico ac liberaliſſimo, quod ex ſumma charitate ma- nere cum hominibus delectatur. Vnde multi occupati in viſu rei delectabilis, dum fratres verba illis haec dixerunt, Feſtinans deſcende &c reſponderent fratribus mendic ‚ adhuc poreſtis humiliter petere ſi ſic velim. Tertio arguunt hii blaſphemi ex textu Matth. XXI. Vbi Chriſtus miſit duos diſcipulos Hieru- ſalem pro aſina & pullo eius, ſub quibus illuc aſcenderet, Quomodo ergo non a ciuitate Hieruſalem mendicauit? Sed erubeſcant iſti haeretici, quod inſtar huius domini mendice it de hominibus, nec petita licentia nec obtenta. Chriſtus enm ſummus dominus non indiguit ſuper pullum & afinum lic aſcendere, niſi ad verificandum fidem ſcripturae Zachar. IX. ad figurandum quomodo inceſſurus foret ſuper gentes vt hullos in LIBER QVARTVS. 269 & in fine mundi fuper Iudaeos vt aſinos, ſtulte legis onera Paulli gentes. obſeruantes, ſpecialiter dum Chriſti diſcipuli veſtmenta ſua Iudaei aſini ſternerent, ſuper iſtas beſtias hoc eſt dum virtutes, & ſpeciali- ter humilitatem efficaci exemplo hos apoſtolos edocerent. Imo repeto quod Chriſtus ſic aſcendit has beſtias, ad damnandum equitationem Papae & Cardinalium, imo inferiorum epiſcopo- rum, qui ſuper equos bellicos, ornatos auro & ſerico equitant, communiter ſuperflue & pompoſe. Quarto arguunt hii haere- tici caeci. Quod Chriſtus pro cœna ſua mendicauit in Hieruſa- lem hoſpitium atque panem, vt eliciunt ex euangelio Matth. XXVI. Sed fſciant iſti inuerecundi haueretici, quod verba euangelii damnant ſuam haereſim manifeſte. Nam verba Chri- ſti ita ſe habent, ite in Ciuitatem ad quendam &c. vbi pafet luce clarius, quod Chriſtus ibi dominatiue, & non mendiciter eſt loquutus. Sicut enim prius Matth. XXI. iſte dominus do- cet diſcipulos ſuos. Si quis vobis aliquid &c. fic dominatiue & magiſtraliter loquitur in praeſenti Solebat enim efſe regula poſtillantium, ante quam ſpeudofratres fuerant introducti, quod dominus ſimpliciter per ſe poſitus, ſpeciuocatur ad domi- num dominorum. Videat ergo haereticus hanc conſequen- tiam, dominus hüis opus habet, & confeſtim dimittent vos, ergo veritas ſic loquens, has beſtias mendicauit Imponunt enim Chriſto in vtroque iſtorum locorum, rapinam pauperum ſiue furtum. Chriſtus ergo innuens ſuos apoſtolos hiis verbis generalihus „ite in ciuitatem &c. & ſpecialiter dum ipſa verba perfecerat virtuoſe, indicat generalitatem ſui dominii & magi- ſterii. uia lohann. XII. dicit idem. Vos vocatis me &c. Et hinc ex doctrina euangelica, Chriſti diſeipuli non audebant ſe vocare magiſtros & dominos, ſed ſeruos domini noſtri leſu Chriſti. Connectant ergo haeretici, haec tria verba Chriſti ad inuicem. Primo quomodo praecipit ſuis diſcipulis, in verbis generalibus & fructuoſis, quod irent in ciuitatem ad quendam, ac ſi innueret, ex generalitate mei domini, cuicunque dixe- ritis de illo quod poſtulauero eſt prouiſum. Secundo notarent ſecundum verbum quomodo dicitur. Magiſter dicit. Chri- ſtus enim dicens eſt maior in ſtatione, quam aliquis homo alius aſſignandus. Vnde ad denotandum conſtantiam dicti ſui, & ad figurandum quod doctores ſunt digni cibario, ſubiungit LI 3 notan- ſunt. Idiotae ſunt qui neſeiunt diſtinguere 27 270 10O A N. WICTL EF notanter iſta verba. Magiſter dicit. Sed notet haereticus tertium verbum Chriſti. Tempus meum prope eſt &c. Alii enim homines quos Chriſtus non tantum illuminat, ſubtrahunt ſuffragium, etiam cum ſupponunt amicos ſuos chariſſimos Prope mortem, Ideo cum Chriftus tam certe & magiſtraliter ſic loquitur, oſtendit quod neceſſitat ciuem illum ad taliter fa- ciendum. Vt ergo breuiter concludam, patet fidelibus, quod veritäs Euangelii talem mendicationem Chriſii non innuit, ſed manifeſtiſſime tanquam ſumme haereſim contradicit. Iſta qui- dem haereſis praeſumit a Chriſto tollere originalem iuſtitiam & ſtatum innocentiae, & aué oriſationem mendicationis vali- dae dyſcolorum blaſpheme ſibi imponere, dum dicunt ſibi im- plicite, quod hic falſus propheta & dyſcolus, fuit hypocrite contrarius legi ſuae. Sed vbi magis horrenda blaſphemia? Quamuis autem in Euangelio legitur de quibusdam, quod in pœnam peccati populi ſatis licite mendicarunt, vt pPatet Luc XVI. Tam manifeſte patet, quod iſte modus mendi- candi, Originali iuſtitiae & ſtatui innocentiae contradicit. Iſti autem ſunt ſtultificati idiotae, qui neſcientes inter paupertatem & mendicationem diſtinguere, Primam quae perfeétionem inter pauper- ſonaret, dimittunt, & ſecundam cupide, vt Iſcharioth am- tatem & men- plectuntur. dicitætem. NNN No Eee en ,Ne NN S Se CAPVT XXX, De literis fraternitatum. Airru A. Satis acute loquutus es, de iſta ſecunda fratrum blaſphemia. Sed rogo vt de tertia parum dicas. Nam per literas fraternitatum, nimis magna pars eccleſiae eſt decepta. PHRONE. Placet de illis dicere in latino, quod quondam ex- preſſi in Anglico. Sed timeo de Pſeude qui mihi imponet, uod ſuperflue lauem laterem. Tum quia ſaepe gemino ean- Sea ſententiam, tum etiam quia creſcente fratrum inuidia, fa- cio imprudenter nouiſſima eorum peiora prioribus. Verumta- men iſtum finem regulante Dei gratia non intendo. Suppono autem, LIBER QLVARTVS. 271 autem, quod aliqui fratres quos Deus docere dignatur, ad re- ligionem primaeuam Chriſti devotius conuertentur, & relicta ſua perfidia, ſiue obtenta, ſiue petita Antichriſti licentia redi- bunt libere ad religionem Chriſti primaeuam, & tunc aedifica- bunt eccleſiam ſicut Paulus. Procedendo autem ad tractatum de iſtis falſis literis fraternitatum, oportet te earum ſeriem au- diuiſſe, quo ſuppoſito, patet prima earum haereſis ſymoniaca, cum non dant tales regulas, niſi ſub ſpe & intentione proba- bili, quod ex eis lucrum temporalium, & confœderationem illicitam reportabunt, quomodo ergo non ſunt haeretici ſymo- niaci in affectu? Vnde in confirmationem iſtius, negato illis adiutorio quo ad temporalia atque defenſionem ſtatim remur- murant, nec ingeminant tales literas talibus offerendas, & ſi ipſas perdiderant. Nec dubium quin implicite ſit in iſto frau- dulenta emptio atque venditio. Nec dubium quin tale hypo- critarum Commercium Deus odit. Item ex quo fratres ſuppo- Uiteraefrater- nitatutm. * . nunt, & debent cognoſcere, quod fratrum affectuoſa concel- ſio tantum valet, vel amplius fratri ſancto, ſicut valet eorom litera, quantumcunque fubtiliter exarata literis aureis, & filis ſericis per ornata, non ſupereſt iſtius cauſſa, niſi vt populus illuſus per fraudes ſubdolas, ad dandum fratribus de ſuis bonis temporalibus excitetur. Sed quis dubitat quin iſta ſit damnan- da & nociua hypocriſis? Item cauendum eſt fratribus, ne dent occaſionem fidelibus ad percipiendum ſuas fallacias, vel intro- ducendum aliquas infundabiles nouitates, cum debent ſcire, quod Chriſtus voluit eccleſiam ſuam eſſe liberam ab iſtis. Et cum fratres faciunt in iſto oppoſitum, manifeſtum eſt, quod in illo eceleſiam Chriſti ſubdole illibertant. Item videtur multi- pliciter, quod fratres cadunt in haereſim ex radice. Simulant enim expreſſe in iſtis literis, quod perſonae, quibus iſtas con- cedunt, participabunt poſt mortem fſuis meritis. Sed vbi eſt maior praeſumptiua blaſphemia? cum nec ipſi ſciunt, nec ho- mines cum quibus mercantur, ſi illi vt praeſciti in tartaris damnabuntur, quae igitur caeca ſtulticia confeffionem eis tam ignotam aſſerere? Videtur autem quod innata conſuetudine mentiendi, non curant contra aeternum ijuditium aſfſerere ſe facere quod non poſſunt. Idem nemo debet eſſe medium per ſubtractionem ſui adiutoriü, vt alius ſit damnatus, ſed vt fratres impli- Ouare dantur — implicant in illa materia, eſt in poteſtate eorum perſeruare I1OA N. WICLEFP tam ſe quam alios ne damnentur. Ergo ſuppoſita damnatione alterius, ex ſubtractione Iui adiutorii iunt culpandi. Si enim concedunt alteri, quod poſt mortem participabit ſuis meritis, tunc manifeſte poſt implicant, vt ipſum poſt mortem fore dignum talis participii, & ipſos in via beatitudinem promereri, quia ſi vtraque pars ſit praeſcita membrum diaboli, tunc talis conceſſio excedit potentiam horum fratrum. Item fratres ſer- uando modum hypocritarum, ſeipſos damnant patule in hoc Nam ſecundum doctrinam Euangelicam Matth. VI. ta- les eleemoſynae debent ſecrete flieri, ne pars ſiniſtra hominis ſciat quid faciat dextra. Fratres autem ex illa ſcriptura ſeòula, & oſtenſione eius ad populum manifeſte indicant, quod dicunt populo meo, ſeipſos eſſe ſanctos in eccleſia & ſolennes, & plus quam ſi ante ſe tuba canerent, dant literas confirmantes ſuam ſanctitatem, quae literae forent in ciſtis hominum perpetue conſeruatae. vocatus ſit ad cœnam nouiſſimam, in nouiſſimo loco recum- Fratres autem cum vocantur (vt inquiunt) ad hanc cœ- nam, dum nec habent confirmationem vel reuelationem, vt ſupra omnes alios ſunt locati, videtur quod alios recte viuentes Item cum ex fide Euangelii, homo debet, cum extra hos ordines, debent reputare eſſe ipſis meliores, & non ſic fruſtra concedere literas excellentius ſupra illos, imo cum lex Euangelica Matth. V. doceat, quod quaecunque vultis vt faciant vobis homines, facere debetis illis. Videtur quod ſup- poſita iuſtitia acquiſitionis iſtarum literarum de fratribus, fra- tres debent etiam acquirere literas de ſimplicibus extra hos or- dines, cum probabiliter ex ſuppoſitione debent ſupponere, quod tales literae plus eis valerent, quam literae laicorum de atribus impetratae. Item ex parte fratrum videtur eſſe Luci- ſumptio, cum nemo noſtrum ſcit, vtrum ſit dignus amore, vel odio, & ſic vtrum ſit modo laruatus diabolus, vt fuit Iſcharioth, vel ex Dei gratia praedeſtinatus ad patriam. Qua ergo fronte praeſumeret ſuperbus Lucifer ſic piſcare ante rethe, & conuenire alteri, quod habebit partem meriti ſui in patria cum neſciat? & nunc noceat, & amplius tunc nocebit. Item iuxta leges conceſſas & cognitas a toto populo, nemo debet in corporali commercio decipere fratrem ſuum, igitur multo LIBE R QLVARTVS. 273 multo magis non in commertio ſpirituali, de haereditate per- petua Cum igitur commercantes vt bono temporali, requi- runt certitudiaem de mercando, multo magis in tam praecioſo commertio ſpirituali. Igitur cum nec fratres ex parte ſui habent certitudinem de bono ſperato, videtur vtique quod fratres ſe- minant deceptionem friuolam vtrobique, & faciunt in facto magis fraudulentam commutationem, quam ſi venderent catum in ſacco, ementes quidem beneficia eccleſiaſtica facta, ſymo- niaci ſunt poſiti in ſpe propinqua, euidente ex contingentia rei geſtae, ſed fratribus omnino deficit euidentia in ſuo commer- tiO. Quis igitur ſic mercaretur cum fratribus, cui ſeintilla ſidei coruſcaret? Item nemo poteſt praeſumere ſibi, quod Deo eſt proprium, quia hoc foret manifefia blaſphemia, ſed com- municare indifferenter cuicunque volenti emere participatio- nem meriti fratrum, videtur Deo eſſe proprium, ergo fratres non debent in Deum taliter blaſphemare. Non enim boni an- geli, vel apoſtatae talem vnquam blaſphemiam praeſumpferunt. Nunquid credimus, quod propter talem conceſſionem fratrum maniacam Deus a rectitudine regulae iuſtitiae declinabit? Au- diui quidem quosdam maniacos ſuper bono temporali & ſecula- ri dominio delirare, ſed non audiui alios ſic praeſumendo ſe eſſe Deum, & tam horride blaſphemare. Item ex fide demon- ſtrata a doctoribus, nemo poteſt quicquam alicui rite conce- dere, niſi Deus prius illud conceſſerit. Quicquid ergo fratres concedunt homini, Deus illud prius concedit. Cum igitur conceſſio diuina non dependet a fratribus, nec ab eorum char- tulis vel ſigillis, videtur eſſe vltra praeſumptionem diaboli, concedere participium meriti hypocritae viantis. Si enim rex terrenus concederet quicquam ſuo ſubdito, & confirmando per chartam poſtmodum ſigillaret, quomodo non foret ſcurra de ſua coquina ſtulto ſtultior? qui ſupra illud quod poteiſt con- cedere ſigillum ſuum ſigillo regis apponere, & multo magis in literis fratrum illa ſtulticia habet locum. Item nemo debet ſt ta⸗- bilitatem fidei in ſuos proximos infucare. Sed hoc fit per tales literas fratrum. Multi enim credunt ſimplices talibus literis friuolis, quam credunt iſtum articulum fidei de communione ſanctorum, & ſalute populi per dominum leſum Chriſtum. Quomodo igitur haec haereſis non praeberet viantibus occa- Mm ſionem 274 10OAN. WICLEF ſionem publicam delinquendi? Quis enim timet opera volu- ptuoſa, vel lucratiua fratre, ſi poſtmodum crederet propter modicam pecuniam dictam fratribus abſolui ſimpliciter, de toto crimine quod commiſit? Haec igitur haereſis fratrum ſupponi- tur eſſe cauſſa, quare fides inter laicos ſic vacillat. ϑ ° £ 66 e e e e w CAPVT XXXI. Quomodo fratres falſe vendunt ſuas orationes & merita, AXrTnI. Cum ſint multi Meandri fratrum in illa materia, rogo vt radicem eorum deſtruas, vt hoc crimen penitus ab eccleſia ſit euulſum, quia ſatis video, quod fratres permit- tunt ſuperflue ex illa communjione ſui meriti „Vltra quam poſ- ſunt concedere, vel etiam ſibipſis accipere, & ſpiritualiter de fucata conceſſione a ſignis fratrum vel literis, & diſtincta ve- ritate aut immunitate infinitum plus valida quam hae literae, vel aliquid tale ſignum. Nullus ehim frater prae verecundia mentietur, quod concedit homini talem literam non ſignatam, & illo ſignato ſignantur notato manifeſte patet, quod fratres innuunt ſe concedere quod non poſſunt. PnRo. Placet mihi, quod tantum concipis de erroribus pſeudo fratrum, & adhuc videbis amplius in ſuis excuſationibus ſubdolis & reſponſioni- bus frauduloſis. Dicunt enim primo verum, ſed falſe, quod non poſſunt quicquam talium alicui concedere, niſi ſuppoſito, uod ille ſeipfum dignificet apud Deum „& ſic concedunt talia, 4 Deo placuerit. Sed erubeſcant iſti haeretici, & ſciant quod poſſunt cuicunque concedere quod ſit Deus, & quod Deus de- ſtruatur ipſo poſito in loco Dei, cum ſio Deo placuerit. Quid ergo ſtultius a conceſſione conditionali? tum a probabili retra- hit ſtultificatos, & fratres in hoc notabiliter demerentes, ne fiant digni vt & gratioſi apud Deum nunquam talia mereantur. Chriſtus enim & ſui Apoſtoli nunquam talia concedere prae- ſumpferunt, tum inuitis fratribus oportet eos concedere, quod conceſſio talis ſit friuola aliis nihil valens. Ideo ſecundo di- cunt, quod homines quibus concedunt talia multipie iter in ratrum LIBER QVARTIVS. 75 fratrum ſubſidio promerentur, ideo debet ſupponi pars melior, quod quicunque tribuerunt illa fratribus, erunt participes ſui Meritum dan. meriti & beati, quia verum inquirunt, pars melior debet ſup- tium fratri- poni. Sed in iſtis verbis latet Meander diaboli, ideo quantum bus Jua hona. ad primum dico tanquam mihi probabile, quod homines quibus fratres concedunt talia, multipliciter demerentur. Primo quia fiunt in fide inſtabiles, dimittentes fidem catholi- cam, propter mendatia friuola horum fratrum. Secundo quia tales caecati nutriunt fratres, antichriſti diſcipulos, & dimit- tunt pauperes, caecos, claudos, atque debiles, quibus de iure euangelii debent dare. Et tertio quis fraus fratrum hypocriti- ca, interimit communiter hos & illos, & ideo cum pars ſecu- rior atque melior ſupponi debet, ſupponi debet capi vt fides, religio, conſuetudo antiqua per Chriſtum edocta, ſit longe melior, quam conſuetudo vel religio fratrum nouiter introdu- cta. Et ita ſupponi debet, quod ſi omnes fratres eſſent extincti vel damnati in tartaris, melius foret eccleſiae, quam eſt modo. Et ita ſuppon' debet, quod licet fratres nullas literas tales con- ceſſerint, foret ex conceſſione Chriſti ſimplici melius quam eſt modo, ideo tales ſtultitiae, in quibus fratres balbutiunt, re- dundant directius contra illos. Tertio fratres arguunt falſe, quod ſicut dominis temporalibus licet bona, quae habuerint gratis concedere, ſic licet ipſis habentibus ſuper meritis ſuis aeque verum dominium, gratis concedere cuicumque volue- rint, ſic & ipfis participationem ſui meriti. Sed iſta ſimialis ſtultitia patet induxiſſe ſymoniacos in commertationem bono- rum eccleſiae, quae vocantur beneficia eccleſiaſtica, licet ſint de facto maleficia. Sed adhuc longe ab iſta ſimilitudine, quam fratres a ſuo ſimili introducunt, cum humanae ordinationi ſubiacet taliter de officiis eccleſiae prouidere, ſed omnino caret ratione ſimilitudinis, quod fratres ſic ſua merita partiantur, cum nihil poteſt habere rationem meriti, niſi ex Dei gratia ſpeciali. Ideo quod fratres communicent naturas ſuorum ope- rum, quas vocant merita, eſt deriſibile auditui viri iuſti, & quod participent rationem ſecundum quam gratioſe ſunt meri- ta, excedit omnimode potentiam creaturae, cum ſecundum veritatem oOrationes, ieiunia, praedicationes, & ſex opera, quae communiter fratres exprimunt in ſus literis, pen tranſeunt Mm 2 poteſta- 276 10 AN. WICLEF poteſtatem eorum, vt ſeruent ea & communicent quibus vo- lunt, & meritum ex operibus iſtis remanens formaliter intelle- ctum, non eſt niſi hominem ſic mereri. Et ſic vnusquisque habet proprium meritum ſiue demeritum. Merita niſi quan- doque redundant in vtilitatem alterius commerentis, ſed tunc faciunt nouum meritum, ſecundum gratiam acceptionis diui- nae. Si ergo non licet homini commutare aliquod temporale, niſi habita licentia capitalis domini, multo magis non licet fra- tribus communicare ſua merita, nili habita ſpeciali licentia do- mini dominorum. Sed certum eſt quod Deus nunquam licen- tiat niſi habita dignitate merentis, ad quod cumulantes tempo- ralia fratribus, faciunt communiter ſe indignos, cum inimicos Chriſti ſaepe nutriunt & defendunt. Si igitur nihil praeter Deum poteſt dare virtutes, nec abuti illis communicando ali- ter, quam requirit ratio a pari vel maiori, ſolum Deus poteſt Partiri rationem meriti, ſecundum quod promerens facit ſe di- gnum in vita propria. Eſt ergo manifeſta blaſphemia, praeſu- mere quod aliquid non Deus, diſtribuat merita quibus volet. Sed quarto arguunt fratres per locum a ſimili ſicut prius, quod ſancti in cœlo dant prius ipſis, qui benefecerant hic in via men- ſuram bonam, confertam, coagitatam, & ſupereffluentem, vt dicitur Luc. VI. Ego per idem licet duobus fratribus, dare ſuis benefactoribus minus bonum. Sed hic debet concedi con- 7 cluſio, cum fratres dant communiter fraudulenta reſponſa, & naturas alias vitiatas, Quis ergo color, ſi ſancti dant acciden- talem beatitudinem benefactoribus ſuis in patria, ergo per idem licet paria fratribus dare merita hic in via? Beati enim dant ob- iectiue beatitudinem talem, & non ſubiectiue vel effinienter ſi- ut Deus, qui illabitur & beatis, & illa eſt menſura bona, quia bonum ſupernaturale, conferta, quia replet capacitatem ani- mae bonorum, coagitata, quia ſine vacuitate plene firmata, & ſupra effluens, quia ſupra beatitudinem eſſentialem plenius cumulata. Sed ſic dare eſt infinitum inferivs, quam meritum impartiri. Et ſic vbi Lucifer voluit eſſe fimilis altiſſimo, iſti tratres praeſumunt implicite Deum a ſtatu ſuo excludere, & in ſe ipſis affumere ſtatum Dei. Quinto arguunt fratres per locum a ſimili, ſicut ſupra, (inquiunt) Papae diſtribuunt merita ſan- ctorum in cœlis, vt patet de indulgentiis. Cum igitur fratres ſint LIBER QLVARTVS.,. 277 ſint aequales Papis, quo ad naturam ſacerdotii, videtur per lo- cum a maiori, quod licet eis diſtribuere merita propria quibus volent. Sed hic attende, quomodo fratres primo accuſant Papas. Secundo quomodo vſurpant eis eſſe aequales. Et ter- tio quomodo contendunt eis ſuperiores Non enim Papae concedunt tales indulgentias, niſi expreſſa conditione, quod homines quibus concedunt, ſint vere confeſſi & contriti. Pra- tres autem illam conditionem contritionis non memorant. Scimus tamen quod Deus non poteſt culpam peccatoris dimit- tere, niſi veraciter ſit contritus. Quae ergo eſt illa ſecta, quae tantum extollitur ſuper Deum, & quemlibet eius Vicarium? CAPVT XXXII. De indulgentiis. XrEe Quia frater mi, hic tangitur de indulgentiis, vi- detur quod earum conceſſio conſona ſit huic praeſumptio- ni fratrum blaſphemae. Vellem libenter, quod aliquid diceres de illa materia. PHRO. Quia ſüperbia eorum qui Deum ode- runt, aſcendit ſemper. Ideo licet fons haereſis & peccati, ſit in ipſo tenebrarum principio, tamen riuulus fratrum ab eo de- ſcendens, nititur (vt dictum eſt) in naturaliter ſe extollere ſupra fontem. Fateor, quod indulgentiae Papales, ſi ita ſe habeant vt dicuntur, tunc ſapiant manifeſtam blaſphemiam. Dicitur enim quod Papa praetendit ſe habere potentiam ad ſal- uandum ſingulos viatores, & quantumcunque viantes. Et ne- dum ad mitigandum pœnas eorum qui deliquerunt ad fuſſragan- dum eis cum abſolutionibus & indulgentiis, ne vnquam ve- niant ad purgatorium, ſed ad praecipiendum ſanctis angelis, vt anima ſeparata a corpore, indilate ipſam deſerant in requiem ſempiternam. Et per fratres coloratur iſta blaſphemia per hoc, quod Chriſtus eſt omnipotens, excellens cunctos bonos ange- 1os eius. Sed Papa eſt plenus vicarius eius in terris, & ideo poteſt idem, quicquid poteſt Chriſtus humanitus. Vnde rudes legiſtae cum fratribus vt lupi vlulant, & contradicentes ſibi Mm 3 ipſis 278 1IOAN WICLE F ipſis dicunt, quod conſyderantes infundabilitatem potentiae huius Dei in terris, non audent ponere os in cœlum. Vnde ad declarandum Papalem potentiam, pſeudofratres in ſecretis fiden ſic procedunt. Suppommt enim primo, quod in ccælis ſint infinita ſanctorum ſuper erogata merita, & ſpecialiter me- ritum domini noſtri leſu Chriſti, quod ſuſficeret ſaluare mun- dos alios infinitos, & ſuper illum totum theſaurum, Chriſlus Papam conſtituit. Ad ſecundum quod fibi libuerit diſpenſan- dum, ideo infinitum poteſt de illo diſtribuere, cum hoc rema- neat infinitum. Contra iſlam rudem blaſphemiam inuexi alias Contre indul-primo ſie Nec Papa nec dominus leſus Chriſtus poteſt diſpen- Cgentias. ſare cum aliquo, nec dare indulgentias, niſi vt aeternaliter deitas iulto conſilio diffiniuit. Sed non docetur, quod Papa vel homo aliquis poteſt habere colorem iuſtitiae taliter faciendi, igitur non docetur quod Papa talem habeat poteſtatem. Item quaero de illis ſuper erogatis meritis ſempiternis, ln quo mem- bro eccleſiae ſubiectantur, ſi in Chriſto & membris ſuis mirabi- le videtur, quod Papa poteſt a ſubiectis propriis illa ſubtrahere propter multa. Primo, quia accidens non poteſt eſſe ſine ſub- iecto. Secundo quia nullus eorum illam deſyderat praeteriit illis hora merendi. Et tertio quia plene iuxta ſuum meritum praemiatur. Quomodo ergo Papa poteſt per rapinam talem imaginatiuam facere Deo & illis iniuriam? Iitem per deducens ad impoſſibile declaratur, quod ſi viator in tempore alicuius Papae damnabitur, ipfe Papa erit reus damnationis, propter hoc quod obmittit ipſum ſaluare. Habet enim ſufficientem po- tentiam ad perficiendum ſaluationem huiusmodi, nec aliquid obeſt quod non faciat, niſi forte ſua deſidia, ergo propter talem defidiam eſt culpandus Quis igitur diſpenſaret cum illo? niſi cum fuerit ſolus Deus? Sed cum Deus non poteſt reuocare Pa- pale officium, propter pactum abſolutum, quod cum eo pepi- git, videtur infidelibus, cum ſtante illo officio, Papa errare non poterit vel damnari, quod ſit animo inpeccabilis ſicut Chriſtus. Sed vbi maior blaſphemia? quod ex nuda poteſtate caeſarea palliata, quae eſt legi Chriſti contraria, Ant chriſtus talem habeat poteſtatem, vnde videtur multis, quod inter omnes patientias, quas Chriſtus habet de iniuräs viatorum, haec eſt vna de maximis, quod permittit Antichriſtum tam diu . reguare, . LIB ER QVARTVS. 279 regnare, & populum tantum ſeducere. Idem videtur quod illa MaximaChri. opinio multipliciter blaſphemat in Chriſtum, cum extollitur Ei parieneia. ſuper eius humanitatem atque deitatem, & ſic ſuper omne quod gund eousgue tollerat Anti- dicitur Deus, quod declarat Apoſtolus competere Antichriſto. epriſti tyran- Habet enim poteſtatem caeſaream ſupra Chriſtum, qui non nidem, & ſub- habuit domicilium vbi caput proprium reclinaret. Et quantum ditorum in- ad ſpiritualem poteſtatem, quae humanitati Chriſti attinet, vi- detur quod Papa ſuperat leſum Chriſtum noſtrum. Oportuit enim Chriſtum pati duriſſimam paſſionem pro ſaluandis homi- nibus, & ſuper haec oportet credere de Dei iuſtitia, quod vir- tute paſſionis Chriſti homines quicquid beatitudinis habuerint mereantur. Sed iſte refuga dicit, quod licet ſibi quantum- cunque voluerit voluptuoſe conuerſari, & ex nuda ſcriptura vnius de ſcribis ſuis, poſſunt in militante eccleſia infinita mira- bilia innouari. Quomodo ergo non extollitur ſupra dominum Ieſum Chriſtum? In cuius vita non legitur, quod Chriſtus ta- les abſolutiones, vel indulgentas tales conceſſerat nec aliquis de ſuis apoſtolis, ſi tamen talem poteſtatem haberent, eſt mul- tis probabile, quod non forent in illa ſimpliciter otioſi, ſpecia- liter cum Chriſtus damnat ſeruum pigrum, non negotiantem cum talento ſibi credito, & requirit de manu praelati animam ſubiecti, in deſidia ſua damnati. Vt patet Ezech. III. Vel igitur oportet negare, quod Chriſtus & fui Apoſtoli talem po- tentiam habuerunt, vel quod incarcerando ipſam potentiam, & non operando, cum illa ad vtilitatem eccleſiag peccauerunt. Sed quae maior inſania? Eadem eſt conſyderatio, quod Papa eadem merita ſanctorum applicat vel aſſignat, ad prodeſſendum homini quantumcunque voluerit. Oportet enim Chriſtum plus facere, tam ex parte ſui pro complemento iuſtitiae, quam ex parte peccantis, quem oportet Chriſtum mouere, & dare ſibi gratiam ad merendum digne, vt taliter ſit adiutus. Et ea- dem eſt conſyderatio de ficticia clauium Antichriſti. Nam fun- dationi eorum non oportet fidelem inſiſtere, cum patenter non ſequitur. Chriſtus conceſſit Petro imitatori eius praecipuo, ta- lem clauium poteſtatem, ergo per idem debet concedere An- tichriſto, in vita & verbis ſibi magis contrario, tantam vel maiorem eccleſiae poteſtatem. Chriſtus enim decdit Petro, & alüs habentibus legis Dei ſcientiam, poteſtatem ſecundum le- gem iuriam. 280⁰ IOA N. WICLEF gem illius ſcientiae iudicandi, tam ligandi, quam ſoluendi con- formiter eccleſiae triumphanti. Sed modo hic refuga non vult per ſuperiorem eccleſiam, vel perſonam aliam regulari, ſed tanquam Antichriſtus, ſtatuit nouas leges, & vult ſibi pœna grauiſſimae cenlurae, quod tota militans eccleſia credat illis, ſico quod ſi quid ſecundum illas diffinierit, ſtabit vt Euangelium Ieſu Chriſti. In tales infinitas blaſphemias inuoluitur infatuata ecta F'a- Eccleſia, & ſpecialiter per caudam illius draconis, hoc eſt ſe- rum eſt cau- Cas fratrum, quae ad illuſionem iſtam, & alias ſeductiones ec- va draconum. cleſiae Luciferinae deſeruiunt. Sed eia milites Chriſti, abüici- te prudenter haec, atque ficticias principis tenebrarum, & in- duimini dominum leium Chriſtum, in armis fideliter confiden- tes, & excutite ab eccleſia tales verſutias Antichriſti, docen- tes populum, quod in ipſo ſolo cum lege ſua & membris debet confidere, & operando illis conformiter ex ſuo bono opere ſaluari, ſpecialiter Antichriſti verſutias fideliter deteſtetur. 0 e e eee e ee e e CAPVT XXXIII. Quomodo ordines fratrum ſunt introducki. AruIa Dic frater quomodo iſti ordines quos innuis tan- tum perturbare eccleſiam fuerunt introducti. Videtur enim multis de populo, quod ſaluant ecceleſiam, cum iſti ſpe- cialiter tenent Chriſti pauperiem atque vitam. Papa, Epiſco- pis, & praelatis caeteris notabiliter declinantibus ab hac vita. Oportet ergo quod quattuor tanti & tales ordines habeant ſta- bile fundamentum. PHRON. Punctus quem tangis, eſt in par- te hiſtoriacus, & cum ſit extra legem Chriſti, a multis hiſto- riographis, a quibusdam indubie mendaciter eſt nazratus. Mi- hi autem probabile videtur, quod poſt ſolutionem Satanae, quae facta fuit in ſecundo millenario poſt Chriſti aſcenſionem, eccle- ſia a ſequela Chriſti notabiliter deuiauit. Et hinc ſancti vel de- uoti, quibus non defecit prudentia, nitebantur reſuſcitare in ſe & ipſos ſequentibus hanc ſequelam, & ſic Dominicus, Franciſcus & caeteri fratres, incœperunt facere aliqua bona de genere, qui per artem diaboli in multis mendaciis hypocrite unt L IBER QVARTVS. 281 ſunt fundati, vt dicitur communiter, quod Dominicus videns Domiuicus. deuium canonicorum regularium, qui nimis intenti ſunt ſae- culo, fundando praedicatorum ordinem, a canonicis ſtolide l. 4 31 rareiſe Hnas r de 3 „. declinat. Et poſt illum Franciſcus, qui licet prius fuit gnarus g,anciſcus. mercator & cupidus, incœpit ſuum ordinem, ex deuotione caeca, deficiente prudentia ſempiterna. Aliae autem ſectae fratrum videntes, quod in iſtis ſectis multum ponderatur anti- quitas, antiquitatem ſupra illos mendicaliter ſimularunt, vt tratres Auguſtinenſes, cum a magno Auguſtino ſe aſſerunt eſ- Auguſtinenſes ſe fundatos. Pingunt quod quadringentis annis & amplius wixerunt in vno eremo mundi incogniti, antequam fratres aedicat 4 2 It i G 8 5 1 r ſoé ar Imes . praedicatores fuerant introducti. Sed quarta ſecta Carmelita- Carmelitae rum, intuens illam fictionem, ſuperaddit mendaciter, quod ante incarnationem domini ſub Helia, in monte QCarmeli, in honore beatae Mariae virginis ſint fundati. Sed cum iſta ſunt ſicta mendacia, ſicut forma & color ſui habitus, patet quam ſpiſſim & oneroſe ſequuntur patrem mendacii, & ſic quodlibet Hlum, ſui habitus portat mendacium. Et hinc praeter menda- cia vitae & operis in ſuis ſignificantüis, quae ſibi inſtituunt mi- ſcunt tanquam hypocritae mendacia ſui oris. Et iſtos apoſta- tas videtur Salomon deſcribere Proverb. VI. dum ſic dicit. Ho- mo apoſtata vir inutilis graditur ore peruerſo, annuit oculis, terit pede, digito loquitur, prauoô corde machinatur malum, & omni tempore iurgia ſeminat, vt alias particulatim expoſui. Alii autem videntes habenas mendacii ſic laxatas, fingunt quod in Caym fuerunt iſtae ſectae quattuor inchoatae, & ſic vox In Caym quat- fratris ſui Abel. ad figurandum horum fratrum malitiam, de uor ſecae terra clamauit ad dominum. Et in teſtimonium iſtorum, qua- tuor literae huius nominis Caym, inchoant hos quattuor ordi- nes, ſecundum ordinem quo finguntur a fratribus inccœpiſſe, ita quod C. Carmelitas figuret. A. Auguſtinenſes, I. Iacobi- tas, & M. Minores ſigniſicat, ſecundum ordinem temporis, quem mendaciter fibi fingunt. Sed aggregando ſuas nequitias videtur mihi, quod licet originaliter in Caym incœperant, cum poſt ſolutionem Sathanae, & per eius cautelam ſub figura ſan- Qitatis, iſti hypocritae ſunt excuſſi, ſed quia homo poſſet in infinitum labi, in iſtis mendaciis fabulofis, ideo ſuppoſita ha- rum ſectarum exiſtentia, multa concernentia ſtatum militantis Nn eccleſiae unt inchoa- tae. 282 IOA N. WICLEEF eccleſiae ſunt notanda. Primo, quod ordo, vel religio catho- lica, quam Chriſtus inſtituit, excellit omnes iſtos priuatos or- dines, quodammodo infinite. Sicut enim patronus ad patro- num, ſic ordo ad ordinem, Sed Chriſtus patronus noſter in infinitum excedit patronos horum ordinum „ ergo &c. Etr haeo ratio, quare ſanctus Apoſtolus, vt patet I Corinth. I. & III. non audebar introducere tales ſectas. Vnde licet fratres ferant grauiter, quod noſtra religio ſic excedit ſuam, quia tunc foret rationabiliter deſtruenda, circumpalpitant circa confirma- tionem ſui ordinis a Romana curia, & picacias ſuae religionis de papa ſimulant multiformes-, probantes ex hoc quod licet a religione ſaeculari, tranfire ad religioſos poſſeſſionatos, ſe- cundum gradus eorum multiplices, & ab hiis ad fratrum ordi- nes. Ex quo ſequitur, quod ordines iſtarum ſectarum, ſunt infinitae auctoritatis Chriſtianae, & ſic quibuscumque caeteris ordinibus ſpiritualiter altiores. Et ſi quis auderet & poſſet di- cere concedendo, quod iſtae ſectae ſunt infinitae auctoritatis, quia non ſub gradu auctoritatis in termino incluſiue, & hinc ſic expetunt a Papa confirmationem ſui ordinis, & multotiens innouationem ſuarum partium, ſic, quod ſi imitans hos ordi- nes, vel dans eis maiorem partem ſuae vitae, debet dici eorum Patronus proprius vel fundator, & tunc iſtae ſectae quattuor mendicantes, debent dici fratres Papales, plusquam fratres Dominici vel Franeiſci. Cum vt dicitur Dominicus apoſtota- uit a ſuo ordine, vel tenet pure ex integro regulam Auguſtini. Franciſcus autem dicitur compilafſe ſermones tante incongruos, quod fratres ſui erubeſcunt, regulam ſuam oſtendere. Sed par- ticulatim colligendo de Papis regulas ſui ordinis, tanquam ſcurrae mantellum ſuum, ex picatiis vicariis mendicantes, col- legerunt ſuum ordinem multotiens innouatum. De duabus autem ſectis aliis, videtur euidentius, quod ſaepe mutando fuos habitus, proceſſerunt inſtabiliter, tanquam nauiculae flu- ctuantes in mari vacui infiniti. Iſta ergo fundatio illorum or- dinum, & debilis fundatio fallit opus, non mirum ſi iſti ordi- nes defraudant eccleſiam. Vnde fratres iſti videntes defectum ſuae fundationis, dicunt quod non habent niſi religionem vel ordinem Chriflianum, fed longe perfectius nobis ſaecularibus, ſicut perfectius obſeruant in vita & opere legem Chriſli. Sed Com- LIBER QtVARTVS. 293 communiter eſt quaeſitum ab eis, quomodo ſunt quattuor or- dines vel religiones mendicantium diſtinctae in ſpecie, aut quomodo petunt Papam, ſuos ordines & correctiones eorum taliter confirmare. Et cum nouitas ritus, quem tam ſingula- riter obſeruant, non ſit ſpecialis ordo vel religio. Quaeritur communiter ab eis, quare ipfum retinent tam conſtanter, & in quo proficit fructus eius, Vel ſtabilitur fundatio ſpecialiter. Cum ſecundum fidem ſcripturae, non licet ſupra ipſam & reli- gionem, quam Chriſtus inſtituit, grauitates tales nouas ſic in- fundabiles innouare, & neceſſitati ſunt ordines ſuos manifeſte exprimere, & longe ſub ordine Chriſti poſtponere. Cum abbas noſter Chriſtus, ſit patrono eorum dignior, regula noſtra euangelica, ſit regula ſua imperfecta, longe perfectior, & co- mitiua ſanctorum ſub ipſa militans, longe nobilior. Imo ſi ordinis excellentia ab iſtis ſignis capitur, Ppatet quod ordo mili- taris, ſit hoc ordine fratrum longe perfectior atque prior. uis rogo inueniet in hoc ordine mendicantium tale collegium, quale fuit in Graecia de ſancta legione Lhebaica? ſcilicet de Mauritio & ſuis ſociis, & ſic de ducentis militibus, qui merito tempore ſanctae Catharinae, ſequebantur Porphirium, & ſic de multis collegiis militum mundanorum, qui antiquitate, au- QRoritate & ſanétitate excedunt hos ordines mendicantium. Et patet reſponſio ad argumentum ſororis noſtrae in principio hu- ius capituli fabricata. Falſum enim aſſumit, licet hypocritae per ſuam ſimulationem, caecent & decipiant multos homines, ad ſuperficiem vitae & non fundationem ordinis attendentes. Nec ſequuntur Chriſti pauperiem ad modum viuendi, cum ille magiſter optimus, noluit ſic habere domicilia ſumptuoſa, eis propria, nec annonam ſic de pauperibus colligere, nec ta- les fures, nec predones tanquam antichriſti complices congre- gare, ſed patronus eorum videtur ipſos inficere, & econtra. Nec eſt argumentum, ſi ipſe ſtatuit eis legem, dans ipfſis priui- legium, quod ſit verum, cum Beatus Clemens prohibuit po- pulum ſuum taliter mendicare. Nn 2 284 IO.A N. WICLE F A A N A A N N N . 9 9 3. 3. e . I e ge e Ge ⸗ C APVT XXXIV. In quo fratres ſunt legi Chriſti contrarii. A'rrara. Maior pars vulgi credit, cum fratres ſic cele- brant, praedicant atque orant quod ſunt neceſſarii ſanctae matri eccleſiae. Ideo dic rogo, in quo ſunt contrarii legi Chriſti, quia tunc indubie ſuut haeretici, & a clericis ſpeciaſi- ter lapidandi. PHRONERSIS. Conſtat quod ſuperficietenus faciunt haec opera, & propter occultatam in corde malitiam, tam ſibi quam aliis multum nocent. Non tamen nego, ſed ſuppono, quod boni aliqui funt in eis. Quantum ad celebra- tionem certum eſt, quod ſi in radice ſunt haeretici, negantes panem eſſe corpus Chriſti, ſed quod accidens eis incognitum, ab ipſis idolatriae conſecratur, tunc manifeſtum eſt quod fit eorum celebratio in peccatum, longe euidentius quam ſacerdo- tium Baal, ac idololatrarum gentium peſſimorum. Et quan- tum ad praedicationem corum, rei euentus ofſtendit. quomo- do reſultat in deteriorationem eccleſiae, vt ſi curantes fidem ſoripturae, intendunt ritmiſationibus, adulationibus, detra- ctionibus atque mendaciis, fide ſeripturae dimiſſa, & peccato dure reprobando dimiſſo. Qis dubitat, quin eorum friuola ſermocinatio nocet eceleſiae? Et quantum ad orationes eorum hypocriticas, eſt eadem conſyderatio. Cum ſecundum Grego. cum is qui ad intercedendum mittitur, difplicet, pro- cul dubio irati animus ad deterius prouocatur. De deodecim De duodecim autem abuſionibus fratrum Pauca recitabo in iſto capitulo. Pri- nu*Uι¹s ma eſt fratrum blaſphema haereſis, qua in ſacramento altaris hltilicant eccleſiam, ſic quod relicta fide ſoripturae, iſti quat tuor orcines laborant in pluribus quam quattuor rimis haereti- Templario- Ccis. Et ſignum euidens eſt. quod a fide deuiant ex hoc, quod * daſßrur ſunt tantum contrarii ſi biipſis Et ſi templarii deſtructi fuerant, chio. propter defectum fidei nobis incognitum, quanto magis iſti ordines propter haereſim tante notam. Mittunt enim ad tar- tarum magiſtro ſuo & patrono diabolo, multas viuas animas annuatim. Taceo vero quod occidunt corporaliter plurimos fratres ſuos. Et ſic penſata tota occupatione eorum eſ eui- dens, LIBER QLVARTVS. 285 dens, quod in eccleſia ſunt viri inutiles Non enim valet in- troductio ſuae haerelis, vltra quod ex fide ſcripturae antiqui- tus fuit doctum, niſi vt loquar iromice in hoc, quod capiunt occaſionem in concluſionibus ſuis haereticis, quas ſubtilitates nominant, eccleſiam perturbandi. Fingunt enim, quod quoti- die corpus Chriſti integrum in natura ſua deuorant, & ſub tan- ta quantitate, quanta eſt in CClo inglutiunt ore ſuo, quia (vr inquiunt) corpus Chriſti eſt in natura ſua integrum, ad quam- libet accidentis particulam, quam ſic ſacrant. Nec cefſant in iſto, ſed praedicant, quod poſſunt ſtare extra mundum maxi- mum, & ipſum manentern ſub tanta quantitate, vt eſt modo ponere in os ſuum. Et Certus ſum, quod infernus licet tan- tum dilatauerit os ſuum, quantum ſufficit, non ſic poteſt. Et probatio huius concluſionis eſt eis facilis, poſito quod Deus debet eis poteſtatem ad transſubſtantiandum panem ſacramen- talem in totum mundum, ſicut in corpus Chriſti non ſacrauit. Et ſic fratres ſeminantes ſua mendacia per patrias, per quas vallunt, ore peruerſo gradiuntur, mentiuntur enim non ſolum de illis quos odiunt, vel qui eis benefaciunt, ſed de ipſis & do- mino leſu Chriſto. Et eiusdem euidentia eſt multis fidelibus, ſua mendacia pati humiliter, cum ſic blaſphemant in dominum dominorum. Si igitur retinens ſecularis domini, grauiter fer- ret mendacium, de illo domino publicatum, quanto magis quilibet ſidelis ferret grauiter, publicatam blaſphemiam de do- mino leſu Chriſto. Nec dubium quin talis frater, annuat ocu- lis cupidis, & multipliciter vitioſis, multiplicatae nequitiae fuae mentis, & pede affectionis, imo animno terit multa virtu- tum ſemina, quae creſcerent in eccleſia militante. Et ſolenni- ſando argutias de digito loquitur, pompan- ſe habere poteſta- tem ſubtiliter operandi, ſuper hoc quod Deus vnquam habuit, vt patet de ſuis miraculis accidentis. Nec dubium, quin talis apoſtata ſit repletus in mente mendaciis, prauo corde machi- netur malum ad damnum eccleſise. Et cum nihil poteſt eſſe magis occaſio iurgiorum, quam ſeminatio talis mendacii, ma- nifeſtum eſt, quod continue ſeminant iurgia in ecclefia, cum fint ſic mendacüs tam corpore, quam anima inuoluti. Secundus abuſus fratrum, eſt crimen blaſphemiae, quo im- ponunt in Chriſtum quod mendicant notabiliter ab homine, 286 IOAN. WICLEEF ſicut fratres mendicant a pauperibus, ipſos mendaciter ſpollan- do. Sed de iſto patet ſuperius, conſyderando, quod ſi ſuper hoc fundamento fratrum, ordines ſunt fundati, tunc manifeſte innuunt velle ſe eſſe ex parte diaboli. Tertius abuſus eſt in blaſphemia literarum fraternitatis, in quibus innuunt ſe proxi- mos implicare velle confœderari tanquam fratres ſuos, & filias diaboli cum patrono ſui ordinis, qui videtur eſſe princeps ſe- culi, & ſeductor peſſimus Antichriſtus. Quartus abuſus fra- trum eſt eorum damnanda excellentia ſupra Chriſtum, tum vbi Chriſtus, qui eſt magiſter optimus atque potiſſimus, ſolum duodecim habebat Apoſtolos, ac illos poſtquam in fide perfe- cte inſtruxerat, miſit in mundum, Euangelium praedicandum. Iſti congregant ſibiipſis, furando pueros, milia multa ad con- uentum, & praedicando verbum patris ſignum, quo prius di- eitur clauſtro ſuo perpetuo ſunt affidati. Quintus abuſus eſt, quod fratres mentiuntur ſe eſſe Chriſto ſimillimos in pauperie, & quorumcunque temporalium poſſeſſione, & ſic in domibus, redditibus, & quibuscunque temp ralibus, quae ipſis attinent. Sed certum eſt, quod in hoc committunt in Chriſlum blaſphe- mum mendacium. Chriſtus enim nunquam aedificauit hune- nitus tale manſum, imo repugnauit ſtatui fuae innocentiae, quod libros, pecuniam & taſia vſibilia ſibi taliter cumularet- Sextus abuſus fratrum eſt, Sy: noniaca collectio temporalium per officium, ſic ſimulatorie praedicandi. Chriſtus enim do- cuit ſic ſuos diſcipulos Matth. X. Cum gratis acceperant a Deo ſcientiam euangeliſandi, atque potentiam miracula facien- di, quod gratis darent ipſa egentibus, ſicut Deus & boni ange- li dant gratiſſime ſua dona. Et ſic iſtae ſectae fratrum ſunt multipliciter in haereſi ſymoniaca inuolutae. s CAPVT XXXV. De reliquis ſex fratrum abuſibus. A'rgura Rogo frater Phroneſis, dicas de aliis ſex fratrum abuſibus, ſicut ſuperius promiſiſti, quia non claret mi- hi, quomodo reatum iſtorum abuſuum poſſunt euadere, niſi forte LIBER QVARTVS. 287 forte redeant ad legem liberam leſu Chriſti, quia regula eorum, atque religio, vt mihi videtur neceſſitat ad haec mala. PnRO. Placet mihi, quod tam fubtiliter concipis radicem maliciae ho- rum fratrum, ſed procede ſtudendo vlterius, & videbis cathe- nationem diaboli, quomodo ſibi ſunt multiplicius ligati. Pri- mus autem ſex illorum abuſuum poteſt dici oneratio, qua con- tra Chriftum & ſuum Apoſtolum, ſunt fidelibus oneroſi, Cer-⸗ tum eſt, quod multa milia fratrum diſperſa in vna parua pro- uincia, ſunt illi prouinciae magis ſubdole oneroſa, quam fo⸗ rent in caſu mille raptores, qui illam prouinciam publice prae- darent. Vt eſto quod fint in Anglia quattuor milia fratrum talium, quod quilibet conſumat annuatim in perſona ſua de bonis regni centum ſolidos, totidem in aedificationibus & in reparationibus & adornationibus domorum clauſtrorum. Et tunc patet, quod illa ſecta expendit de bonis regni, ſexaginta milia marcarum annuatim non dubium quin nedum ſolicite, ſed cum multis mendaciis propterca perpetratis. Sed quis do- minus in Anglia ſufficeret tantum expendere, vt fratres reptan- tes in domos vel cameras diuitum, & lautiora cibaria conſu- mentes? Nimis conſumunt de bonis regni, qui ſua veſcibilia ſic furantur. Cum enim expenſae ſuae non deſcendunt eis deſuper, nec experti ſunt in arte alchimitica, quia ſic forent damnabiles, tante populum pauperem oneran do. Manifeſtum eſt, quod quicquid temporalium bonorum in regno noſtro conſumpſerunt, eſt de regno. Quomodo ergo non forent tam pauperes, tenentes dominorum ſecularium, inſufficientes ad parate dandum eis redditum ſicut prius? cum circiter tan- tum fratres de illis accipiunt annuatim. Et reuera totus popu- lus remurmuraret, etiam ſi ad magnam releuationem vel de- fenſionem regni, etiam ex potentia regia ad tantam pecçuniam ſit taxatus. Et mirabile videntur multis, quod tot Antichriſti diſcipuli, tam ſubdole in regno Angliae ſubtrahunt tam ſubti- liter de bonis regni, & cum placentia populi tantum lucrum, & cum rex pro defenſione regni, vix tantam pecuniam fin tanto tempore obtineret. Conſyderet ergo prius populi reue- lator, quomodo vulgus quod daret ſe laboricio eſt complex'o- ne debilior, ſanitate infirmior, & vita breuior quam ſolebat, cœlum triſtius reſpicit haec terrena in perturbando temporalia, in 288 IOAN. WICLEF in fruſtrando terrae naſcentia, & omniquaque in tardando haee vegetabilia. Et ſupra haec omnia populus ſeruientium eſt ca- rior, ſumptuoſior, & falſior quam ſolebat. Quomodo ergo non ad ſatis magnam pœnam regnorum foret hoc flagellum in- Hictum a Deo? licet non ſuper iſtud ſuperadditur noua afflictio, per fraudes inſenfibiles Antichriſti. Quomodo ergo ſequuntur Chriſtum, & ſuos Apoſtolos in vita & doctrina, parcendo ec- eleſiae? cum Chriſtus legitur feciſſe miraculoſe duo conuiuia, quae a probabili exceſſerunt totum prandium, quod ipſe cum fuis diſcipulis aſſumpſit de toto populo, praeter haec fragmenta quae ſumpſerant poſt plenam eius cibationem, vt Marcus & Iohannes in ſuis Euangeliis conteſtantur. Secundus abuſus fratrum eſt, quod in contractis quas habitant, comtemnentes Pauli laboricium, de quo dictum eſt ſuperius, ociaäntur. Et haec videtur ratio, quare in Anglia ſunt tantae terrae plus ſteri- les quam ſolebant, imo conſyderando vlterius, cum corpora ſupercœleſtia agant in terram, ſecundum diſpoſitionem paſſo- rum, ſic quod tota intemperies ex indebita poſitione terre- ſtrium eſt cauſſata, videtur quod fratres ociantes inordinate, globate, & aggregantes terreſtria, cauſſant totam intemperiem ſfublunarem. Et hinc aſſignant Philoſophi rationem, quare in ciuitatibus & locis paludalibus, aer communiter eſt corruptus. Si enim fœtiditas incluſa intus foret, vt olim foret per labori- cium expirata, non plus modo quam prius forent peſtilentiae, vel intemperies quae contingunt in aere, vt tangitur in parte, ſermone ſecundo primae partis, ſuper primo Luc. XXII. Erunt ſigna in ſole & luna, & ſtellis &c. PFratres ergo ocian- tes in terrae laboricio, & multiplicantes in globo ſuperfluo in- ordinate terreſtria, ſunt multae cauſſae aerie diſtrafiae. Et ſi dicatur quod communitas hominum, etiam rurales cauſſant il- lam intemperiem ſicut fratres, conceditur quod nedum ſit, ſed inficientes aerem cum ingurgitato ſtomacho, & ſudoribus eua- poratis indebite inficiunt aerem communiter „& inferunt ſuis confratribus nocumenta. Sectae tamen fratrum communiter praecipue, cum debent manere in eremis, vt baptiſta, & nullo modo conglobari in conuentu indebito, ſed plus attente dare ſe laboricio ad oprofectum eccleſiae, ſicus Paulus. Tertius ab- uſus fratrum eſt, quod poſtponentes legem & ordinationem Chriſti, LIB E R QVARTVS. 289 Chriſti, cum ſua ſententia adinuentiones fratrum friuolas an- teponunt. Et iſtud eſt magnum facinus ad damnum ecclefiae, cum blaſphemant innuitiue, praeponderantes ſenſui Chriſti ſuas dementias, quas diabolus adinuenit. Cum enim fratres ſint finitae actiuitatis & obſeruantiae, ſicut & erant Apoſtoli, patet quod in complendo pure legem & ordinationem Chriſti, forent longe melius occupati. Iſta ergo eſt inexcuſabilis fra- trum culpa, quod dimittendo ordinationem Euangelicam tam blaſpheme praeponderant ſuam ſtulticiam adinuentam. Ac ſi dedignarentur, vel erubeſcerent ſequi Chriſtum patronum, ſed vnum alium mendacem & grandem peccatorem ſibi ſtatu- unt, regulas Chriſti ordinis deſerendo. Sed Chriſtus dicit, qui erubuerit me & ſermones meos, hunc filius hominis eru- beſcet coram angelis Dei. Quartus abuſus fratrum eſt iſte, quod deſerentes executionem legis Euangelicae de correptione fraterna, infideliter fauent diabolo atque mundo, vbi enim Chriſtus dicit. Qui diligit patrem, aut matrem, fratrem aut ſororem, etiam animam ſuam plus quam me, non eſt me dignus. Fratres autem propter amorem ſui, corrupti ordinis vel perſo- nae, non audent fratres ſuos quantum cunque manifeſte de- liquerint euangelice corripere, vel percepta obſtinantia (vt dicit Chriſtus Matth. XVIII.) tanquam publicanum deſerere. Sed ſtatuunt ſibi pro regula expreſſe, quod eſt contra euange- lium, pro comitiua ſua diabolica conſeruanda, quod obmit- tant ſic fratres ſuos corripere, vel dicendo eccleſiae caſtigare, ſed ſaepe in tetro carcere, contra legem Chriſti, includere & ad onus eccleſiae irae malicia, vel defamatio ſua aperiat, ab- ſcondite contra charitatem occidere. Et cum idem ſit diligere perſonam vel conſuetudinem, vel legem, quam ipſe approbat, manifeſte patet, quod fratres legem & conſuetudinem domini poſtponentes & praeponderantes ſuam mendicam conſuetudi- nem & leproſam, & Chriſtum poſtponunt iſtis miſeris perſonis in amore, Sed vbi rogo tunc eſt in fratribus regula charitatis? Quintus abuſus fratrum eſt, quod omnino ſubuertentes ordi- nem charitatis, plus amant honores & lucra mundana, quam ipſos homines, Zelantes per haec media ad honores mundanos, & implicantes ſe cum hoc ſaeculo, contra legem Chriſti 2 Tim. II. Nemo militans Deo, implicat ſe negotiis ſaecula- Oo ribus. 290 IOA N. WICLEF ribus. Quod ſi fratres haec faciunt iudicent cum mundo de ſuis operibus vero iuditio. Si enim propter honores vel lucra mundana adulantur hominibus, parcentes veritati catholicae, non dicendo illis ſine ſimulatione veritatem euangelicam, tam in proſperis quam in aduerſis, quis dubitat quin latenter & ab- ſcondite deſcendant in lacum inferni, propter exaltationem in ſaeculo? Euangelium enim docet tales magiſtratus vel praepo- ſituras non appetere, vel hominem ſe negociis ſaecularibus im- plicare, quod ſi fratres faciunt omnino oppoſitum, non per- cipientes aliquem tractatum ſaecularis negocii, cum quo cum aliquem velatione ſuae apoſtaſiae, non poſſunt colorate intro- mittere quin fubdole ſe ingerant magis legiſtis, quis dubitat quin diabolus laboret in illis, mundum in fuis verſutiis diabo- licis inuoluendo. Sextus abuſus fratrum peſſimus flat in fimu- latione confeſſionum, quibus per infinitos meandros blaſphe- miae ſimulant, quod confeſſos ſuos purgent, & omnino fa- ciant mundos a macula, quo ad Deum, ex praeſumpta anti- chriſti potentia, lege & ſatisfactione domini praetermiſſis. Et cum illa cautela zelantes pro lucro magiſtri ſui diaboli, trahunt nimis multas ad infernum. Si enim conuerſatio iuſtorum pro- pter legis & vitae rectitudinem fit in cœlis, per locum a fuffi- cienti contrario, eſt horum fratrum conuerſatio in inferno. Ideo conſtantius dicitur quod trahunt ad tartara, quam quod mittunt. Et quod peſſimum eſt ſuper omnia iſta duodecim, ſeducunt capitaliter populum in bonis ſpiritualibus, qui teme- re eis credunt. CAPVYTY XXXVI. Quomodo fratres ſoducunt regna quaé? incolunt. A LITHTA. Conſydero quod non aſpere, ſed ſatis detexiſti verſutias pſeudofratrum. Sed dic quaefſo particularius, quomodo ſeducunt regna quae incolunt. Videtur enim mihi, quod cum non habent a rege ſuo licentiam ad mortificandum Ioca quae habitant, nec recognoſcunt regem fuper fuis tempo- rallbus eſſe dominum Capitalem, quod alium dominum habeant anti- LIBER QHVARTVS. 291 antichriſtum. PRRO. Videtur mihi quod obmittendo medul- lam rei & bonum animae, infideliter moueris circa periplema temporale. Certum tamnen eſt mihi, quod heae ſectae fratrum, in fraudem & praeiuditium regnorum, ac ſi omnia illa vellent deſtruere, machinantur. Idem enim foret fratres non petita vel obtenta regum licentia, antichriſtum ſtatuere dominum omnium bonorum quae poſſident, tam quorumcunque mobilium quam domorum, & inducere vt ſit rex regnorum quae incolunt. Quia ſi antichriſtus nequior (Vt Robertus Gibonenſis) habeat plures fratres ſub ſuo ducatu, quam alius Papa bonus. Quid impedit, niſi gratia Dei tum regni potentia, quin inuadat regnum Angliae tanquam ſuum? Dicitur enim, quod habet in Anglia ſatis ampla habitacula & theſaurum, & vt fratres de ſua ſecta fingunt, foret omnino contrarium rationi, impedire do- minium, ne rapiat vſum ſui dominii ſuper bonis, quae habet a fratribus occupatis. Et ille meatus callide introductus praepa- ret ad totum regni reſiduum perquirendum. Debet ergo fide- lis conſulere regi noſtro, vt prudenter obſtaret his falſis princi- piis, & ars diaboli eſt eo patentior, quo fratres noſcunturx contra ſcripturae logicam ſic mentiri. Fabulantur enim ad ſi- mulandum ſuam ſanctimoniam, quod nihil poſſunt in proprio vel communi, quod non poſſet efficaciter excuſari, niſi dixe- rint ſe eſſe haereticos & membra diaboli, quia certum eſt, quod ſicut habent eſſe naturale & bona naturae, ſic habent multa bona fortunae, ſuppoſito quod eis inſiſlat gratia hoc permittens. Ideo ſi vere nihil habuerint, ſed tam copioſe bo- nis alienis abuſi fuerint, tunc certum eſt quod membra ſunt diaboli, ex titulo habendi aliquid ex Chriſti gratia alieni. Quod ſi fingunt, quod nihil habent ciuiliter, ſed ſolum euan- gelice in proprio vel communi, tunc certum eſt caeteris cum paribus, quod implicant Papam Petri Vicarium dominari ciuili- ter, & ſic Chriſtum Et cum eis licet (vt inquiunt) domina- ri, quomodocunque Chriſtus fuerat humanitus damnatus, li- Cet eis ciuiliter dominari. At quod ergo imponunt Petri Vi- cario, & ſic Petro tale dominium, cum nec Petrus, nec Chriſtus potuit in ſtatu tali taliter dominari? Nunquid credi- mus, quod hii fratres excellunt Chriſtum, vt antichriſtum praeliciant ſuper regnis, & eum conſtituant dominum domino- OO2 rum? De Coucil'o Mill sver ve. ſuo concilio terraemotus Londoniis, intoxicauerant re mis, cum ter- oſtrum. Dicitur enim ex geſtis credibilibus, rabtmottt. Prophetia wicleſi. 292 IOAN. WICLEF rum? Si igitur hii fratres verbotenus excludant a ſe iſtud domi- nium, & imponant ipſum patri ſuo „ quem dicunt eſſe Chriſto proximum, vel oportet eos blaſphemare in Chriſtum, vel af- lerere, quod patri iuo imp onunt ſpiritualem maculam & vene- num. Sed praeter iſtam antiquam toxicam & ex ſtulticia prae- termiſſam, videtur quad fratres generaliter pro anno domini eſimo ſeptuageſimo ſecundo recenter & particulariter in gnum & fratres ſu- res ſubtiliores, & maiores ho- 0O concilio, ſic traxerunt mul- tos Epiſcopos ad tractatum, quod implicarunt dominum leſiun Chriſtum, & multos ſanctos eius, praecipue jam beatos obiiſſe haereticos. Et in maiorem blaſphemiam non potuerunt iſti haeretici corruiſſe Olim enim Epiſcopi noſtri dicuntur pſeu- dofratres, tanquam diabolos odiuiſſe, cum in tempore domini Armacani, dicuntur ipſum in ſumptibus, contra hos pſeudo ordines defendifſe. Sed modo facti ſunt amici H lerodes & Pi- latus, qui prius intra ſe fuerant inimici. Duo tamen progno- ſtico in hac parte. Primum, cum ifta confœderatio non ſit fundata in lege domini noſtri leſi Chriſti, quod non ſtabit, ſed ceſſabit ad damnum vtriusque partis, ſiue alterius, cum non ſit bona ſocietas Chriſtiani ad Belial. Secundum quod ego Prognoſtico eſt iſtud, vel quod oportet noſtros Epiſcopos & Freghi proceres, opiniones iſtorum pſeudofratrum deſerere in hac parte, vel quod cum illis ſint in haereſi inuoluti. Nam in primo articulo diffinierunt hii fratres, vt repugnans haereſi, quod nulla ſubitantia panis materialis vel vini, manet poſt eonſecrationem in ſacramento altaris. Oppoſitum (inquiunt) huius eſt haereſis manifeſta, ſiout eſt haereſis, quod acciden- tia non manent ſine ſubiecto poſt cConſecrationem in eodem ſa- cramento. Quamuis autem Pepigi extra ſcholam non vſurum iſtis terminis, ſubſtantia Panis materialis aut vini, tamen fides neceſſitat concedere conuertibile propoſit'oni terminorum iſto- rum. Nam vt dicit beatus Hieronymus Panem quem cœpit Chriſtus in manibus atque fregit, eſt corpus domini ſaluatoris. Sed rogo quis panis füiit ille? Nunquid ſubſtantia panis mate- rialis, vel alia res ignota? Cum ergo Chriſtus dixit hunc pa- nem ſtinent ac defendunt, quod frat rum ordinum, ex communi ſun LIBER QVARTVS. 293 nem eſſe corpus ſuum, & fratres iſti negant idem tanquam ſumme haereticum, patet quod quantum in illis eſt, damnant Chriſtum tanquam ſumme haereticum. Et cum oportet de le- ge dammationis talis, alteram partem eſſe haereticam, patet cum Chriſtus non poſſet eſſe haereticus, ſed ſecta iſta fratrum ſit omnino haeretica, expreſſis ſermonibus, vel conſenſu. Item ſubſtantia corporis Chriſti manet poſt conſecrationem in ſacra- mento altaris, vt oportet fratres credere, & vbicumque eſt fubſtantia corporis Chriſti, eſt generaliſſimum genus ſubſlan- tiae, ergo ipſum manet poſt conſecrationem in ſacramento al- taris. Et cum ipſum ſit ſubſtantia ac quidditas cuiuslibet ſpe- cialis ſubſtantiae, ſequitur quod ipſum ſit ſubſtantia cuiuscun- que panis aut vini materialis, & patet ſtulticia huius damna- tionis. Non enim repugnat huic ſacramento, quod miça ma- terialis panis vel guttula vini imbibatur in poris hulius venerabi- lis ſacramenti. Item vt ſaepe tactum eſt, ſi ex diffinitione iſto- rum blaſphemarum, in hoc ſacramento ſit accidens ſine ſub- iecto, oportet concedere illos, quod illud accidens ſit ipſum- met ſacramentum, & cum nullum aceidens poteſt eſſe corpus domini, relinquitur ipfis concedendum, quod ipſum facramen- tum non poteſt eſſe corpus dominicum. Et cum Chriſtus di- cit, Hoc eſt corpus meum, & demonſtrat panem, vt ſupra oſtenditur, relinquitur, quod iſti haeretici tam expreſſe Chri- ſto contrarii ſunt blaſphemi. Et hino multi fideles pie repu- tant, quod ſicut in alia damnatione Chriſti, per ſacerdotes le- gis veteris, quae fuit minus reproha, ſic in iſta damnatione ad ôſtendendum defectum atteſtationis humanae fuit inſolite ter- raemotus. Quando enim membra Chriſti deficiunt ad recla- mandum contra tales haereticos idiotas terra clamat. Ideo conſulerem noſtris Epiſcopis & omnino- ſecularibus, expellere tales haereticos idiotas, cum diaboli iſti vellent ſeducere per ſuam haereſim alios fide ſtantes. OoO3 294 10O A N. WICLEF CAPVTY XXXVII. De fratrum fraude atque malicia. A'rkIA- Satis enim dixiſti de illa materia, ideo vellem, quod procederes vlterius, materiam aliam tractaturus. PRRO. Cuncti fideles debent inſtare, tam verbo quam opere, Ppro declaratione iſtius materiae, & conſtantes catholici viri vsque ad mortem ipſam deſtruere, conſyderando iuxta anti- quam ſententiam, quod ſunt tres leges in ila materia attenden- dae, ſcilicet lex Chriſti & ſuorum membrorum, lex mundi & hominum mundanorum, lex diaboli & ſuorum filioruum, Lex & conſuetudo primi principi, eſt bonum pro malo reddere- Lex & Conſuetudo ſecundi principii, eſt reddere bonum pro bono, & malum pro malo. Sed lex tertii principii, lege Dei contraria, eſt reddere regulariter malum pro bono. Vnde illi filii Belial, ſic inſtruendo Epiſcopos ac fideles alios, pro be- neficio eis dato, oſtendunt patenter ſe efſe diabolos. Vnde melius fuiſſet illis, antequam in tales haereſes idiotice decidiſ- ſent, ſtuduiſſe, quid ſit illud ſacramentum, & quid ſit propo- ſitionis ſacramentalis pronomine demonſtratum. Sed pater eorum in hoc ligauit ſuas noticias. Cum ergo in hoc conci- lio terrae motus damnarunt Chriſtum tanquam haereticum, & doctores eccleſiae praecipuos, & per mille annos ao amplius ab eccleſia approbatos, manifeſtum videtur quod innuunt ſe hae- reticare ſingulos Chriſtianos. Sed ſecundo ſpecialiter laborant in eodem concilio, ad damnandum regem Angliae proceres eius ac regnum tanquam haereticos, & per conſequens ad ex- haeredandum omnes hos dominos. Ac Robertum Gilbonen- ſem cum globo haereticorum fratrum, de ſuo concilio in An- gliam inducendum. Aſſumunt autem iſtud ſubdole pro medio ad hunc finem, quod error nimis periculoſus eſt dicere, quod domini temporales poſſunt ad arbitrium eorum auferre bona temporalia ab eccleſia delinquente, & quod populares poſſunt ad eorum arbitrium dominos delinquentes corrigere. Quam- uis autem iſta ſecunda particula ſit iners picacia a fratribus ad- inuen- LIBER QVARTVS. 295 inuenta, tamen fratres laborant aſſidue ad fundandum illam ſo- phiftice. Deus inquam, poteſt praecipere populo ſic facere, nec eſt Dei potentia ſic exhauſta, quin poſſet mouere populum ad taliter faciendum, ergo populares poſſunt ſic facere. Simi- liter perſonae illae, quae iam ſunt populares, poſſunt ex euen- tibus bellicis & infinitis aliis caſibus eſſe fortiſſimi conqueſto- res. Sicut econtra domini temporales poſſunt eſſe miſerrimi mendicantes, quomodo ergo negandum eſt, quod populares poſſunt corrigere dominos delinquentes? Similiter cum popu- lares ſint creaturae Dei ficut & fratres, & habent communiter verba exhortationis plus efficacia, quare non poſſunt, ipſi, cooperante Dei gratia, corripere & corrigere dominos tempo- rales? Nunquid fratres velint tantam indurationem in dominis ipſis ponere? quod ſicut ipſi impediuntur a patre ſuo dominos illos corrigere, quin potius ad deterius agitare, ſic neceſſiten- tur cuncti populares, communicare venenum diaboli ipſis do- minis ſicut fratres. Vnde alias dixi, quo ad primam partem ſententiae, quod domini temporales habent poteſtatem a Deo Domini tzem- conceſſam, vt patet ad Rom XIII. ad viros eceleſiaſticos caſti- porales ba- gandum. Mirabile quidem foret, quod domini temporales bent hoeee⸗ habeant poteſtatem ad eccleſiaſticorum vitam in Chriſti paupe- * Fn re rie ſubuertendum, & non habent poteſtatem ad ſtulticiam, in iros veclefia- qua contra Deum delinquerant corrigendum. Fratres enim in ſlicos caſti- noc videntur ſimulare ſibi illos ſaeculares dominos, quod ſicut gandum. illi diaboli indurati, licet autem ſaeculares domini ad tempus ab iſtis pſeudofratribus fint ſeducti ſic quod quilibet illorum, Vel multi cum ſuis vxoribus, habeat vnum lſcharioth pſeu- dofratrem, cum ex Dei gratia poteſt eſſe, quod cognoſcant diabolorum illorum verſutias, eorum fraudes ſubdolas deſe- rentes. Suppoſita autem veritate primde partis concluſionis damnatae per fratres, & reli a illis ſolutione rationis triplicis, quam veritati priori fatue cumularunt. Videamus vlterlus, quomodo diffiniunt, quod iſte error eſt nimis periculoſus. In- Pertinenter autem videntur ſuper tota copulatiua taliter diffini- ri, niſi ſuper vtraque parte ſenſerint eſſe errorem atque peri- culum, & per conſequens niſi vtramque partem ſenſerint eſſe falſum. Et cum domini temporales ſe exercitant communiter in prima parte, ad ſalutem ſuae animae, Vt ſupponunt fratres Impo- 296 ILO AN. WICLEF imponentes errorem in iſto labore, implicant dominos in hoc communiter malefacere, quia in periculum ſuae animae, & damnum reipub. ob errorem, & cum ad regulam regis hoc attinet. Patet quod fratres imponunt regi & omnibus ſuis conſentaneis hunc errorem, & cum omnis veritas ſit in ſcri- ptura ſacra, patet quod error iſte, quem falſitatem aſſerunt, ſit Contrarius ſaltem implicite alicui parti ſcripturae ſacrae, & cum ſit tam pertinaciter defenſatus, patet quod fratres debent aſſerere errorem iſtum eſſe haereticum, & ſic regem & ſuos proceres ipſum taliter defendentes. Et ita ebullit fratrum ſtul- ticia, quam aſcribunt ſibi pro magna prudentia, quod in ma- teria fidei aliquam falſitatem vocant errorem & aliquam haere- ſim, cum tamen vtrobique pertinax defenſio ſit aequalis. Sciant (inquam) iſti ſtulti Antichriſti diſcipuli, quod omnis error periculoſus in materia fidei, eſt haereſis manifeſta. Sciant ſecundo, quod non poſſunt primam partem, quae ad regaliam regis pertinet diſſoluere, & per conſequens nec damnare, imo ſi principia ſua bene ſtuduerunt non negarent, quin ſinere poſ- ſunt corrigere dominos temporales. Sed ſupponitur fratres in correctione dominorum putantes iacere periculum, quia illa ſuppoſita forent libertati de fonte diaboli, & a fraternitate qua fratres confœderantur cum filiis Belial ſeparati. De hoc autem tanquam periculo timent fratres. Et patet quomodo regaliam regis & totum regnum, ſaeculare dominium fratres ſubdole nituntur deſtruere, & cum illo percepto a regis clericis ema- naret rex, & eius proceres forent ad ablationem temporalium, quae occupantur per clericos amplius animati, patet, quod ſubdole procurant pro vtroque brachio eccleſiae Anglicanae. Vnde in illis quae ſapiunt eis ad lucrum, licet in haereſim mani- feſilam ſonuerint laborant aſſidue. Sed ex Dei gratia conſilium Achitofel diſſipatur, nam tanquam membra diaboli illud quod ſibi reputarunt proficere ad ſui damnum tam in corpore quam in anima conuerterunt, cum vndique ex ſui malitia fraus eo- rum diabolica amplius eſt percepta. Et ſpecialiter in hoc, quod tam Londiniae quam Lincoliae laborarunt aſſidue, ad ſa- cerdotes fideles & pauperes extinguendum, & propter hoc ſpecialiter, quod eorum verſutias charitatiue in populo dete- xunt. Et vt credo ante plenam peccati huius vindictam, Deus ſuper L. IB ER QVARTVS. 297 ſuper iſto ſcelere non quieſcet. Dicunt enim quod Chriſtum ſequuntur, in vita praecipue. Sed quomodo poteſt Chriſtus, qui dilexit & orauit pro ſuis inimicis, fideles illos niti extin- guere, propter hoc quod laborant charitatiue proficere mem- bris ſuis? In hoc ergo fratres manifeſte oſfendunt, cuius ſunt ſfili, & quomodo in reddendo malum pro bono, nituntur complere monita patris ſui. Reuera inter omnia peccata, quae vnquam conſyderaui de fratribus, hoc mihi videtur eſſe ſcele- ratiſſimum, propter multa. Emanauit enim integre ex vni- cordi conſenſu, & conſilio fratrum. Hoc enim ideo quilibet ſeorſum rapiat vxorem alterius, & ſic de aliis peccatis, quae committunt publice vel priuate, videtur eſſe peccatum modi- cum quoad illud. 6 e e ee ee eee eee en CAPVT XXXVIII. S domini temporales poſſunt & debent populares iuuare & dehendere contra fratres. LITHIA. Videtur mihi quod ſatis plane detexiſti fratrum A malitias. Sed dic rogo, ſi domini temporales poſſunt aut debent infimam partem eccleſiae cuius (ſunt tenentes ſui & alii populares) iuuare ac defendere contra fratres, quia certum mihi videtur, quod fratres ſunt haeretici, & deſerunt ſaltem ex conſuetudine ſuorum ordinum contradictionem, qua mili- tant contra Chriſtum, Nec videtur mihi, quomodo patentius poſſent haereticare Chriſtum, & ſingulos Chriſtianos, quam damnando iſtum articulum tanquam haereſim, in ſuo conſilio. Scilicet quod ſpeciales orationes applicatae vni perſonae per praelatos vel religoſos, non plus proſunt eidem per onae, quam generales orationes eidem perſonae caeteris paribus. Nam ex fide & auctoritate Chriſti credimus. quod oratio do- minica, de qua Matth. VI. eſt longe melior, quam aliqua ora- tio ſpecialis. Et ſic credimus conſequenter, quod oratio illa deuote effuſa pro populo, plus prodeſt eidem, quam aliqua oratio quam fratres vel praelati ſciunt dicere aut vnquam poſt- Pp modum 298 IOA N. WICLEF modum inuenerunt. Et numquid applicatio facta per Chri- ſtum eſt melior quam blaſphema applicatio, quam fratres fin- gunt ſe illis perſonis (quae volunt ſibi dare pecuniam) appli- care? Et cum beati, ſicut ex letania ſupponimus, orant pro eccleſia militante, videtur quod iſtorum beatorum oratio, ſit longe melior nobis quam oratio iſtorum fratrum, vel oratio Praelatorum. Et cum iſti beati inſtar Chriſti plus amant po- Pulum quam perſonam priuatam, nec propter talia ſtercora poſſunt flecti, ſatis apparet mihi, quod generalis eorum oratio, plus proſit eccleſiae militanti, quam fratrum oratio ſpecialis. Non enim praeſument fratres ſe extollere ſupra ſanctos. In iſta ergo infidelitate videtur mihi, quod fratres damnauerunt quantum in eis eſt Chriſtum, & omnes ciues cœleſtes, & per conſequens totam militantem eccleſiam, quae plus appretiatur Orationem dominicam, quam illas ſpeciales orationes & friuo- las a fratribus adinuentas. PHRO. Placet mihi ſoror, quod de- texiſti iſtam haereſim manifeſtam, fratrum commiſſa conſyde- rans tam acute. Nec dubito quin iſta determinatio ſapiat hae- reſim maniſeſtam, & claret ratio quare haec haerelis taliter pullulauit. Fratres enim per orationes huiusmodi illudunt po- pulo quo ad Deum, & falſe ſpoliant populum quo ad mundum. Et hinc orationes illas tante magnificant, vt ſententia ſua ha- beat maius robur, & minus ex affectione proprietaria ſic ſuſpe- cta, copularunt fratres ſibi communiter religioſos, & Epiſco- Pos coniunxerunt, Sed Chriſti & ſanctorum in patria, iſti fra- tres ſubdole ſunt obliti. Sed vlterius attendendo ad quaeſtio- mem quam quaeris, non dubito quin domini temporales tenen- tur iuuare infimam partem eccleſiae, contra hos pſeudofratres, ſicut tenentur feipſos iuuare contra poſſeſſionatos clericos vt Praedixit. Deus enim non potuit accipere a ſuo ſubdito, vel conferre niſi gratioſe ſibi retribuat maius bonum. Quomodo ergo licet praelatis vel dominis accipere quicquam de luis ſub- iectis, niſi aequiualente adiutorio recompenſent? Debent emm quantum fufficiunt ſequi Chriſtum. Vnde praelati falſi & omnes vicarii Antichrifli vendicant diabolice ſe eſſe liberiores quo ad fubditos, quam eſt Chriſtus. Nec video quomodo ali- quis poſſet eſſe tyrannus ſeculi, niſi in fubtractione vel obmiſ- ſione huius adiutorii tyranniſet. Chriſtus enim non poteſt ad- luto⸗ LIBER QVARTVS. Quomodo ergo jutorium & defenſionem a ſuis ſubtrahere. ſequuntur hunc Deum, qui rium ſuum tenentium, con Nec dubito, quin iuſta de oſperitatem mundanam, Poralibus ad pr ad gloriam ſempiternam. tur ſuos tenentes defend imo contra hoſtes publicos, regnum quod incolunt eudofratres, cum fint in omnibus iftis Et eo ſpecialiter quo fratres directius um. Et quo facilius poſſet per tempo- Nam non oportet, ſicut non conſulo, Sed ad hoc ſane con- non foueant eos in ſuis temporalibus, ſub Chr ſtiananz moſynae, quia ſic damnificarent indubie cf. v recolerent domini quomodo peccatum eorum multo magis contra p-- iniuriis praecellentes. impetunt contra Chriſt rales dominos mitigari. pugnent cum fra ſulo, quod homines mendaci colore el ſe & illos. Vnde tribus eos occidendo. ſubtrahunt defe 299 nſionem & adiuto- tra praecipuum eorum inimicum? fenſio eorum cederet dominis tem- ac ſuum meritum, & Si autem domini temporales tenen- ere contra fures, latrones & raptores, inuadentes, proprium, eſt ipſis dominis nimis graue, licet non faciant ſe Participes cum gelii ſit nimis peri hypocritis iſtis in crimine, cum ex fide Euan- culoſum, ſic ponere portionem cum iſtis hypocritis. Et ſi dicatur, quod temporales domini debent illis credere tanquam ſanctioribus militantis eccleſiae, dico cum Apoſtolo, quod non credant nimis facil debent examinare eos facile, cum faciliter poſſit a fratre quaerere ex iter omni ſpiritui. Sed ſi ex Deo ſunt, quod eſt ſaeculari ſatis teſtimonio to- tius ſectae ſuae, cum ſigillo ſuo, communi, quod ſit hoſtia conſecrata, in quo cum frater neceſſitatur mentiri, Patet quod ſaecularis dominus conuincens fratris mendacium in materia fidei, debet omnino ipſum repellere vt ſuſpectum. Nam in ſuo generali concilio decreuerunt, ſicut & doctores ſui, a tem- pore quo Chriſtianiſmum ſubintroierunt, quod iſta hoſtia conſecrata ſit accidens ſine ſubſtrata fibi ſubſtantia ſine nihil, quod ſi iſtud conſecrant, dicunt domino ſuam haereſim mani- feſte, cum non ſo hoſtia non poſſit eſſe pa ſeipſos, quid fit illud ac crant & adorant. Conſyderent ergo hii domini illud pſal. vbi quid Et acci- Ipiritus ſanctus diffinit per ſanctum Dauid, quod hii h . Pp 2 lum debent dicere conſequenter, quod iſta nis, vel corpus Chriſti. Sed vt certe ſcio omnes fratres mundi, non poſſunt docere aliquem, nec cidens ſine ſubiecto, quod ſic conſe- / ſi docere abitabunt dens ſine ſub- tanquam 'ecco. Sanum . Impo ibile 2Pe 30⁰⁰ IOA N. WICLEF tanquam membra in tabernaculo eceleſiae militantis, & re ſcent poſtmodum in eccleſia triumphantis, in monte eceleſiae triumphantis. In quibus conditiones iſtae per ordinem ſunt completae. Primo quod ingrediantur ſine macula in ſtatu de- bite militandi, a quo puncto fratres, & cuncti ſymoniaci pa- tenter deficiunt. Secundo, quod viator poſtquam ſtatum illum intrauerit aſſidue operetur iuſticiam, & inter alias iuſticias ho- minem iuuare proximum ſuum ſpirituali iuuamine, eſt vna praecipua, cum ſit ſingulare opus miſericordiae, ad quod omnes homines obligantur. Tertio quod ſit in ſe verax non nude in verbis, ſed animo cuius eſt viator, qui loquitur veri- tatem in corde ſuo. Et quarto, quod non lingua ſub ſenſibili colloquio ſit doloſus. Quinto, quod non iniurietur proximo vel corporale ſubſidium vel ſpirituale (quod magis eſt debitum) ſubtrahendo. Sexto, quod non acceptet, & non credat ob- probrioſa verba dicta de aliis, cuiusmodi potiſſime ſunt crimi- na, ibi illi non accipiunt obprobrium aduerſus proximos ſuos, quales ſunt qui non fouent communiter detrahente fratres mendaces ſunt communiter iſto crimine irretiti, omnes fideles debent cauere, ne in crimine iſto ſunt illis Participes. Sed ſeptimo ſcit ſaecula is dominus & quilibet fidelis, quantum ſufficit quod malignum ꝗquemcunque in conuentu ſuo deducat ad nihilum, cum faciendo talibus facit proditorie contra Deum. Sed octauo extollat & glorifcet quantum fufficit fratrem ſuum, qui operatur iuſte inſtantius, & perſeueranter, ac filialiter ti- met Deum. Nec dicant alii fratres, quod nos in ſic loquendo contra has ſectas a charitate excidimus, quia certus quod Chri- ſtus dominus non potuit in charitate deficere Et cum ipſe Chriſtus, vt patet Matth XXIII. ſectam phariſalcam acutiſſime reprobauit, cum vae octoplex non ſolum imprecatus eſt illis vel prophetauit, ſed in illis effectualiter adimpleuit. Chriſtus enim ad magnificandum ſectam ſuam quam ordinauit per ſe ſufficere, omnes tales ſectas religionis priuatae, vt phariſaeos, Saducaeos, & Eſſaeos, omnes ordinauit deſtruere Vnde Chriſtus in ſuo Apoſtolo ad Titum primo docet ſie nos ipſos diligere, Sunt (inquit) multi nobedientes, vaniloqui, & ſedu- ctores, maxime qui ex circumciſione ſunt, quos oportet re- dargui, qui vniuerſos domos ſubuertunt, docentes quae non oportet, quie- §s, & cum LIBER QVARTVsS. 301 oportet, turpis lucri gratia. Et ſequitur, quam ob cauſſam increpa illos dure, vt ſani ſunt fide. Nec dubium, quin reli- gioſi noſtri priuati tam infideliter appretiantes ſigna ſua adulte- ra, quam fructum fidei, qui in lege Euangelica edocetur. Nec dubium, quin illi regulariter ſint vaniloqui ſimplicem populum ſeducendo. Tales autem deſponſantur cum ſignis ſuis tanquam infideles tempore legis gratiae, qui deſponſati fuerunt cum cir- cumciſione. Nec dubium quin hii fratres nimis comiter, tam domos corporales temporalium dominorum, quam domos ſpi- rituales ſubuertunt docentes agocrypha atque ludicra propter quaeſtum. Ideo cum oportet ipſos redargui, debet ſecundum formam Apoſtolicam ipfſos arguere dure. Et cum tantum in fide fluctuant debemus intendere, quod ex noſtra reprobatione ſtabiles ſint in fide. A quibus enim ſi ignaue deſiſtimus cha- ritatem Chriſti eccleſiae ſuae, imo ſectarum iſtarum dimitti- mus. Et ſicut videtur mihi damnabile & quo ad regulam Chri- ſti proditio manifeſta. 6 & e ie e e e e de CAPVT XXXIX. De ſtatu bominis quem conſequitur poſt hanc vitam. AXNL, Bone frater, poſſes in iſta materia contendere nimis diu, idcirco rogo vt aliquid dicas de ſtatu hominis, quem accipiet poſt hanc vitam, & ſic de ſtatu beatitudinis, & ſiatu perpetuae damnationis, vellem quod aliquid declarares. Quamuis enim ille finis ſit vltimus in executione, debet tamen eſſe praecipuus, & primus in intentione, cum ad finem illum debemus totam vitam & laborem prudentius applicare. PnRo. Conſydero quod cunctae creaturae Dei proſunt, acceptae in ſuis ordipibus. Et ſic quilibet tractatus noſter videtur mihi de- bere nobis proficere ad commodum & conſolationem. Sed tractatus ſpecialiter de hiis ſectis, cum certi ſumus, quod plus inſſant pro defenſione illorum ordinum priuatorum, quam in- ſtant pro obſeruantia legis Dei, ſed quae maior inſania, quam ad traditiones friuolas tantum attendere, & legem Dei tam praecioſam dimittere? Et quid ſcimus nos, ſi perſonae illarum Pp 3 ſecta- De reſurre- Kione. 302 1OA N. WICI EF ſectarum, quas placet Deo ex ſua gratia illuſtrare, dimittant has ſectas friuolas & traditiones hominum? ſicut Paulus ex Chriſti gratia dimiſit ceremonias veteris legis, & traditiones legales, intentus pure, & ſpecialiter legi Chriſti, Multo magis fratres poſſunt per Dei gratiam illuſtrari. Vnde quidam mo- raliſantes hoc verbum Chriſli Luc. XXI. Erunt ſigna in ſole & luna, & ſtellis, intelligunt per illa ſigna perturbationes, quae fiunt in populo laicali, de Papa principaliter perturbante eccleſiam, licet debet eſſe ſol mouens & illuminans atque viui- ſicans totam eccleſiam militantem. Per lunam autem capien- tem virtutem ſuam a ſole, intelligunt tres ordines poſieſſiona- tos, vt Canonicos & Monachos hoſpitalarios, qui viant & illu- minantur inſtabiliter tanquam luna. Per ſtellas vero intelli- gunt ſectas & perſonas de ordinibus mendicantium, IIli enim tanquam ſtella comata, fixa in aere caliginoio, ſigniſicant certius mortes ſpirituales eocleſiae militantis. Sed experimen- to didici, quod tractatus de iſtis ordinibus dolorem ingerit, tam ſubiectiuum, quam etiam obiectiuum. Et ideo placet vt monebas tractatui iſti vale facere, & de ſtatu beatitudinis per- tractare. Sed primo omnium videtur mihi ſupponendum ca- tholicis, quod omnis homo reſurget in corpore anima reunita cum ipſo perpetuo permanſura. Hoc autem docet fides Apo- ftoli 1 Corinth. XV. declarans pulchre ex reſurrectione Chriſti, qui eſt frater noſter, homo nobiſcum vniuoce, quod omnes & ſinguli reſurgemus. Tradidi (inquit) vobis quod accepi, quo- niam lIeſus mortuus eſt pro peccatis noſtris ſecundum ſoriptu- ras, & quia ſepultus eſt, & quia reſurrexit tertia die ſecundum ſeripturas, & quia viſus Cephe, & poſt hoc vndecim, deinde viſus eſt plus quam quingentis fratribus, ex quibus multi ma- nent vsque adhuc, quidam autem dormierunt. Deinde viſus eſt lacobo, deinde Apoſtolis omnibus, nouiſſlime autem omnium tanquam abortiuo viſus eſt mihi. Si autem ſecundum iura legis Dei, & legis hominum, in ore duorum vel trium te- ſtium ſtat omne verbum, quomodo teſtimonio eſt probandum, quanto magis verbum de reſurrectione Chriſti, quod ex ſua notoria debet latere ſenſus hominem ex tam eſficaci teſtimonio eſt probatum. Sex enim praedicta teſtimonia ſanctorum tam recte viuentium ſufficiunt ad dictum fidei articulum atteſtan- dum. 4. LIBER QVARTVS. 303 dum. Et hic Apoſtolus commemorat illos articulos, qui ex fide ſcripturae & non experimentali ſenſatione probari debent, quod ſic contingit ſecundum ſcripturas, vt vel ſic diſcamus expertam per lucem ſenſibilem veritate ſerpente ſequenti cre- damus per fidem ſcripturae, quod veritas ſenſibus noſtris ab- ſcondita eſt & certa Cum enim non debemus experiri reſur- rectionem Chriſti, nec mortem eius pro peccatis noſtris, ſignanter annectit Apoſtolus ad haec duo. quod ſi euenit ſe- cundum teſtimonium ſcripturarum. Vnde ſecundo Apoſtolus per multiplex deducens ad impoſſibile, probat hanc Chriſti re- lurrectionem. Si (inquit) Chriſtus predicatur quia reſurrexit a mortuis. Quomodo quidam in vobis dicunt, quod reſurre- Ctio mortuorum non eſt? Si autem reſurrectio mortuorum non eſt, neque Chriſtus reſurrexit. Si autem Chriſtus non reſur- rexit, inanis eſt praedicatio noſtra, inanis eſt fides noſtra, in- ueniemur falſi teſtes Dei, qui teſtificationem diximus aduerſus Deum quod excitauerit Chriſtum, quem non excitauit ſi mor- tui non reſurgunt. Nam ſi mortui non reſurgunt, neque Chriſtus reſurrexit, quod ſi Chriſtus non reſurrexit, vana eſt ſides noſtra, ergo & qui dormierunt in Chriſto perierunt. Si (inquit) in hac vita tantum in Chriſto ſperantes ſumus, miſe- tabiliores ſumus omnibus hominibus. Nunc autem Chriſius, reſurrexit a mortuis primitiae dormientium, quohiam quide er hominem mors, & per hominem reſurrectio mortuorum. Et ſicut etiam in Adam omnes morjiuntur, ita & in Chriſto omnes viuificabuntur. Et ex iſto textu Apoſtoli, patet omni- bus fidelibus philoſophis nutritis in rudimento fidei, & rectifi- catis in logica quomodo plane reſurrectio hominem per Apo- ſtolum eſt deduéta. Tertio autem Apoſtolus 1 Theſſal. IV. te- ſtatur eandem fidem catholicam ſub hiis verbis. Nolumus vos fratres ignorare de dormientibus, vt non contriſtemini ſicut caeteri, qui ſpem non habent, ſi enim credimus quod leſus mortuus eſt & reſurrexit, ita & Deus eos qui dormierunt per lIeſum adducet cum eo. Hoc enim vobis dicimus in verbo domini, quia nos qui viuimus reſidui ſumus, in aduentu do- mini non praeueniemus eos qui dormierunt, quoniam ipſe do- minus in iuſſu & voce archangeli, & in tuba Dei, deſcendet de cœlo, & mortui qui in Chriſto funt, reſurgent Frimn deinde 304 10A N. WICL E F deinde nos qui viuimus, qui relinquimur ſimul rapiemur cum illis in nubibus obuiam Chriſto in aera, & ſic ſemper cum do- mino erimus. Et talia ſunt multa teſtimonia euangelica ex le- ge tam noua quam veteri, quae eandem fidem catholicam con- teſtantur. Concordat autem ratio iſtis dictis tam ex parte praemiandorum, quam ex parte domini praemiantis. Nam ſicut aſſumit Ariſto. & veritas conteſtatur multi virtuoſi & ſan- cti occiduntur pro veritate catholica, ergo aliquam mercedem Deus iuſtus eis retribuet, ſed non in hac vita, cum continue viuunt in pœnalitate, & etiam vsque ad mortem pœnaliter pa- tiuntur, ergo relinquitur eis remuneratio poſt hanc vitam. Et iſtam rationem fecerunt Ariſto. & ſanctus Apoſtolus, ex quo deducunt ſpecialiter, quod mali reſurgent pro ſuis demeritis puniendi, cum ab experientia communi comincitur, quod multi per totam hanc vitam viuunt in voluptatibus vitioſis. Sed Deus eſt neceſſario & vniuerſaliter aequus iudex, ergo re- linquitur quod Deus puniet peccata taliter mortuorum, ſed non in hac vita. Quia vel viuunt vitioſe continue vel in fine inuoluntarie puniuntur, Non ergo propter hoc quod peccant in hac vita, ſed propter hoc, quod in fine apponunt nodum blaſphemiae ſuper peccata ſua praeterita tantum vt iuſtitia exi- git puniuntur. Oportet ergo quod poſt reſurrectionem in vita alia ſint puniendi. Ex parte autem Dei idem deducitur. Cum Deus ſit infinitum liberalior & munificentior quam aliquis do- minus temporalis. Sed domini temporales ex ratione ſui do- minii in finem praemiant ſeruos ſuos, ergo ſtante maiori ratio- ne, cum infinitae virtutis ex parte Dei ſequitur quod ipſe ſer- uos ſuos finaliter praemiabit. Sed non in hac vita vt patet, re- linquitur talis praemiatio pro futuro, Nec ſufficit praemiatio ſola in ſpiritu, quia natura corporis ſicut eſt participatiue rationalis, ſic meretur pœnam vel gaudium, vt tactum eſt de homine. Sicut ergo repugnat diuinae liberalitati atque iuſti- tiae, quod non erunt perfonae hominum finaliter praemiatae, ſic & repugnat quoad remunerationem naturae corporeae. Vnde Iob XIX. ille magnus philoſophus audenter aſſerit. Scio quod redemptor meus viuit, & in nouiſſimo die de terra reſur- recturus ſum, & in carne mea videbo Deum ſaluatorem meum, Ex talibus multis teſtimoniis cum euidentia naturali uietanun fideles LI. BE R QVAKTIVS. 305 fideles in iſto articulo fide, quod cuncti homines ſunt, tam corpore quam anima ſurrecturi. CAPVYT XIL. De vltimo iuditio quare & vbi & quando erit. AXiirur A. Satis quietor in iſto articulo. Sed dic rogo cla- rius, quare oportet eſſe vnum vniuerſale iuditium vltima- tum & vbi erit & quando. PnHRO. Non dubium quin erit vnum Vltimatum iuditium, cuius tempus vocatur dies domini in ſcri- ptura. Quia ſicut aduerſarii tractantes de pace eorum aſori- bunt habenti pro die illo victoriam diem illum patet rationabi- liter, cum dominus tunc finaliter praeualebit contra diabolum ac omnia membra ſua, quod illa vocetur dies domini, & ſub iſta ſpe fideles humiliter tolerant iniurias ſibi factas, credentes quod tunc erunt rectificatae ad plenum & gratioſiſſime iudica- tae. Et quantum ad primam quaeitionem quaeſitam, non du- bium, quin quilibet homo habet ſpiritum proprium ſempiter- num. Oportet ergo eſſe finem conuerſationis hominum, quia aliter eſſet procefſus in infinitum in per ſe ſubſtantiis ſempiter- nis. Sed talem numerum Deus non poteſt cauſſare, qui poſuit omnia in menſura, numero & pondere, ideo necefſſe eſt vt expectetur vnum finale iuditium. Et cum multae animae ſi nt interim in purgatorio expurgandae, nec decet vniuerſalem do- minum multiplicare ſic ſuum iuditium, patet quod oportet eſſe juditium vltimatum. In illo ergo oportet eſſe reſurrectionem vniuerſalem hominum, ad recipiendum mercedem quam hio meruerant. Et quantum ad duas alias concluſiones non mire- ris ſoror, ſi per ignorantiam me excuſo. Vtrum autem locus finalis iuditii erit in valle loſaphat, vel alibi non contendo, ſed ſcio quod erit vbicunque in regno Chriſti, vbi ipſe decreuerit, quod eſt ſatis credibile. Certum tamen mihi eſt, quod prae- deſtinati ſaluandi obuiabunt Chriſto in aera, vt dicit Apoſtolus 1 Thefſal. IV. De damnandis autem reprobis hoc non credo. Sed quantum praedeſtinati diſtabunt ab aliis, videtur mihi quod ſit puerilis & ſtulta contentio. Et quantum ad tertiam quae- Q ſtionem 306 IOA N. W I CLEF ſtionem reſpondet Euangelium, quod de die illa nemo fcit, neque filius quantum ad humanitatem, quantum ad ſe attiner, ſed ſolus Deus. Parcatur ergo iſtis aſtronomis, & calculatori- bus aliis, ſi neſciunt quantitatem temporis ante diem iuditif. Decens quidem eſt, quod illud tempus ſit nobis abſconditum, ſicut decens eſt, quod hora mortis noſtrae, & multa ſimilia ſunt nobis incognita. Certum eſt quo ad tempus illius iuditii, quod eſt prope, vt patet ex multis ſignis & rationibus, quae ex fide ſoripturae colligimus, ſed quamn prope & quo tempore raeciſe eueniet, nemo ſe ſollicitet niſi ſtultus. Dicit enimt Peatus Euangeliſta, quod nouiſſima hora eſt, ſed quantitatem ällius horae, ſicut diei cuius eſt hora, penitus ignoramus. Ad quid ergo occuparet ſe curioſitas intellectus circa ea quae Deus nos taliter vult ignorare? Satis quidem eſt, vt ex fide creda- mus illum diem eſſe venturum, & ſperemus ex vita noſtra me- ritoria, quod ſaluabimur illo die. PskVDIS. Videtur mihi, quod non ſolum ignorantia occuparis, ſed maniſeſla repugnan- tia tibiipſi. Innuis enim, quod ſecundum idem corpus in mi- mero, quod hic geſſimus, reſurgemus. Sed vbi eſt manitfe- ſtior contradictio? Cum ad identitatem numeralem cor DOris, requiritur identitas numeralis temporis ſuae generationis. Cum ergo idem tempus in numero non redibit, ſicut nec poteſt, vi- detur quod nec redibit eadem forma materj'alis in numero. Similiter ad identitatem materialem corporis, requiritur nume- ralis identitas ſuae materiae. Sed quis poſſet tantum diſcrete colligere atomos combuſtos, aut varie diſperſos in aere? Si. militer contingit quosdam homines depaſei corpora ſociorum & filiorum ſuorum, tales ergo ex cibo tali ſuperflue filios poſ- ſunt procreare, eum quo ergo reſurget materia tam varie di- ſtributa? PaRONE. Video quod propter defectum materiae contentioſae, per tempus non modicum latuiſti, ſed animo ex cauſſa multiplici, oportet nos ſoliditati intendere. Vnum au- tem ſuppono te cognoſcere, quod ad identitatem numeralem animae remanet eadem perſona hominis, & ſi materia varietur. Aliter enim nemo poſſet creſcere vel minui, manere per ſuam periodum, mutilari, vel vt ſentimus in corpore variari, quod deſtrueret totam philoſophiam de homine, ſic enim nemo fo- ret animal perfeéctum, cum non poſſet ſuum ſimile generare. Et L IBER QVARTVS. 307 Et 'cum omnis talis generatio ex deciſione ſeminis eſt cauſſata, imo ſic nemo poteſt abradere fibi partes ſuperfluas, ſed quid ſiultius? Cum experientia certiſſima docet hominem in huius- modi adtibus naturaliter delectari, & multorum actuum talium memorari. Satis eſt ergo ad identitatem numeralem hominis perſona animae cuicunque materiae fuerit copulata. Iſto ſup- poſito oportet ſecundo oognoſcere. quod ad identitatem for- mae, cum numeralis identitas conſiſtit in gradu multiplici, ſuf- ſicit quod identitas facientis, & identitas ſui ſubiecti, licet tempus loquendo formaliter varietur. Cum ergo manebit idem ſpiritus, cauſſans formam materialem in eadem materia reſur- gente, quare non remanebit eadem forma? licet tempus ſuae Pproductionis formaliter varietur. Tertio ſuppono tibi ex fide, quod facile eſt Dei omnipotentiae atomos quantumcunque di- ſperſi fuerint nobis incognito, Deum vel immediate per ſe, vel miniſterio angelorum ſecundum quod ſibi placuerit ſubito, vel ſucceſſiue colligere. Et tunc patet fidei noſtrae poſſibilitas, atque Deo facilitas ſuppoſita, ſeruatione hominis in ſpiritu tanquam baſe, & ſuppoſita eadem collectione multitudinis per- petuae materisalium atomorum. Ad primum argumentum tuum reſpondeo concedendo, quod imponis me innumere, ſcilicet, quod ſecundum idem corpus in numero, quod hic geſſimus, reſurgemus. Si enim portamus idem corpus in nu- mero per totam noſtram perihodum, propter identitatem ſpi- ritus actuantis quantumlibet materia varietur, quanto magis redeunte eadem materia in numero cum eodem ſpiritu copu- lata. Nec obelt identitati numerali formae materialis, vel ac- cidentalis, quod tempus integrum formaliter varietur, cum ſaruatur eadem abſoluta eſſentia per ſe poſſibilis, & toto facto argumentum tuum non plus implicat, niſi quod forma mate- rialis & accidentalis, ſecundum abſtracdlionem vltimam intelle- ta, propter variationem temporis variantur. Sed quid obeſt hoc reſurrectioni verae ſecundum identitatem numeralem tam formae, quam materiae? Eadem enim fundamentalis eſſentia materiae, eſt ſubſtantia omnium formarum talium ſubſtantia- lium, vel accidentalium, cum ſecundum philoſophos tuos ma- net idem inſtans continue quo ad ſecundum. Si ergo homo poteſt ſaepe eundem acdtum repetere, vt oportet ex fide ſeri- Qa 2 pturae 308 1O A N. WICI. ErF pturae concedere, quid obeſt quod redeat eadem forma? licet reſpectiua accidentalia varientur. Ad ſecundum argumentum tuum reſpondeo per ſuppoſitionem tertiam. Quod ſicut Deus ſecundum diſtinctiſſimam noticiam omnia corpora ex atomis ſuis oompoſuit, ſic cum non eſt a noticia rerum excidere, ſcit perfectiſſime atomos illos recolligere. Ideo ſtulte miraris ex tua ignorantia immenſa, noticiam Dei tui. Ad tertium argu- mentum tuum reſpondeo, quod ſicut tu aſſumis tibi incogni- tum Deum eſſe, imo neſcis ſi hoc ſit poſſibile, ſic reſponderi poteſt per tibi ambiguum, quod Deus ordinabit in talibus quod ſibi placuerit, ſicut ordinauit materiam ad panes & piſces, quos ſic multiplieauit, vt in Euangelio recitatur. Nec erube- ſeo, quod oportet tam me, quam te, Dei ordinationem in talibus ignorare, vtputa, quam rarum erit corpus beati, vel quid aut quantum de materia reſurgent, quam portauerat hic in via De vno tamen non dubito, quod multi corpulenti & groſſi portant hic plurem materiam, quam habebunt poſt re- ſurrectionem in patria. Sed ſcio, quod in omnihus iſtis Deus ad regulam ordinabit. Sed quid vis amplius, cum argutiae non militant aduerſus poſſibilitatem, vel rationabilitatem huius ſententiae? 0 e e e e 02 ◻ CAPVT XLI. De dotibus corporum beatorum. ArTETA. Dic rogo frater de dotibus corporum beatorum, quod videtur multis mirabile, quod corpora tante con- traria, non agent ad inuicem, & ſeſe conſumentur in tempore infinito. Et iterum videtur mirabile, quod corpora tam gra- uia, tam multum de terra habentia, non illos creatos ſpiritus fatigabunt in ſuis motibus & tardabunt. Similiter videtur mul- tis mirabile, quomodo dimenſiones corporum beatorum ſeſe taliter penetrabunt, cum philoſophi improbantes vacuum, ac dimenſionem propriam loci ſumpſerunt vt per ſe notum princi- pium, quod dimenſiones non poſſunt ſe reciproce penetrare. PRHRONE. Ponuntur communiter quattuor dotes corporis in beatis, LIBER QVARTVS. 309 beatis, ſcilicet dos claritatis, dos incorruptibilitatis, dos ſubti- litatis, & dos agilitatis. Nec muſſites quomodo ſummus arti- fex poteſt de pauca materia quattuor elementorum quae fuit in homine, illas dotes quattuor ordinare. Cum fſubtilitas in igne & aere poteſt, vt Deo placuerit adaptari, & per idem Claritas connaturalis luminis, poteſt eſſe in illis corporibus, icut videmus in vitro & chriſtallo cum corporibus ſplendenti- bus eis ſimilibus Et cum ſecundum philoſophos ex propor- tione aequalitatis non fit actio, facile eſt Deo proportionare ſic elementa ad inuicem, ſuſpenſfis ſuis qualitatibus actiuis, quod nunquam ſit in patria actio inter illa. Non enim concipio, quod forma fubſtantialis agat in reliquam ſine qualitatibus re- quiſitis inſtrumentaliter ad agendium. Et cum facile fit Deum talem creatum ſpiritum non cum corporibus nimis grauibus onerare, poteſt faciliter cum proportionali potentia, agilita- tem corporis eis dare. Ad primum argumentum tuum patet ex iſto reſponſio. Si enim virtus Adamantini lapidis poteſt vilum & adtionem corporum grauium ſuſpendere, quare non poteſt illa cœleſtis complexionalis qualitas pro perpetuo actio- nes elementorum ſuſpendere in beatis corporibus, ſpecialiter cum qualitates actiuae non ſint in patria requiſitae. Ad ſecun- dum argumentum tuum reſpondeo & dico, quod tua miratio procedit ex defectu veri principii. Nam corpora beata in pa- tria, parum habent de aqua vel terra, & magis de aere vel igne. Ideo cum ſunt corpora leuia, in natura potentia moti- ua ſpiritus, poteſt ipſa ſecundum quod voluerit agitare. Non enim debes imaginare quod corpus beati ſit graue & depreſſi- uum fruſtum hominis, vt ferrum, plumbum, ſed vento longe agilius, & delectationem inferens, & in nullo fatigationem. Ad tertium argumentum tuum reſpondeo concedendo, quod Corpora ſic ſubtiliata poſſunt ſe ex ordinatione domini penetra- re, & cum penetratio & laceratio, vt ſuppono ex declaratis alibi, ſint diſtincta, patet ex hinc, non ſequi, quod corpora peata ſe lacerabunt ad inuicem, vel corrumpunt, & cum non ſint dimenſiones immobiles, ſed proprietates innatae illis cor- poribus naturalibus, patet ex hinc non ſequi, quod dimenſio- nes penetrabunt ſe, vel quod erunt corpora coextenſa. Cor- pora enim glorioſa indiuiſibilia ſeſe penetrantia, habent ſuas . Q 3 dimen- 30 IO A N. WICLEF dimenſiones & loca propria, ſed commixta. Sed diffuſum tra- ctatum iſtius relinquo philoſophis. ideo non imagineris, quod Deus impedit in corporibus beatis viſum vel actionem aliquam perpetuam naturalem, ſed aptat in eis perpetuam & conſenta- neam harmoniam. Nec ſententia Anshelmi ponentis ſeptem dotes corporis in beatis repugnat huic ſententiae, ſed concor- dat. Septem autem dotes corporis quas Anshel. ponens tali- ter nominauit, ſunt Pulchritudo, Velocitas, Fortitudo, Li- bertas, Sanitas, Voluptas, & diuturnitas. Et omnia iſta ſeptem declarat doctor iſte topice ex fide ſcripturae. PsEV- PDIS. Miror quod in tanta materia fidei doctores ſunt ſibüpſis contrarii, vel aliter diminuti. Miror etiam quomodo beati erunt tam agiles ad mouendum, cum non erit tempus amplius, vt dicitur Apocal. X. Et miror tertio, quomodo corpora beata poſſint moueri ſubito, cum hoc implicat idem corpus pro eodem inſtanti eſſe per diuerſa loca. Imo non eſt fingen- dum vbi duo corpora, quae inciperent moueri ſubito per ean- dem literam a cœlo ad terram, & a terra ad cœlum, ſibi mu- tuo obuiabunt. Inſtans enim obiectiue, non erit immediate poſt inceptionem motus, quia tunc non prius foret corpus in loco propinquiori quam in alio plus diſtanti. PaR O. Video quod tibi deficiunt euidentiae contra praedicta, ſed moues no- ua dubia, quae ex quibusdam verbis Anshel. poteris elicere. Sed vnum ſcias, quod nec dictum Anshelmi, nec alicuius al- terius doctoris citra auctores ſcripturae defendimus, vel tene- mus in fide, niſi de quanto conſonant rationi. Et haec eſt via patula tuas argutias euitandi. Ad primam tuam argutiam pa- tet, quod non eſt mirabile, ſi iſti doctores ſint in multis ſibi- ipſis contrarii, velin ſuis ſermonibus diminuti, cum ſaepe magis quam ſic peccauerunt. Verumtamen homo per aequiuocatio- nem poteſt tollere multas contrarietates, ab emulis eis impo- ſitas. Et quantum ad diminutionem certum eſt, quod mult obmittunt licite multas materias, cum non omnia omnibus & vbilibet ſunt dicenda. Ad ſecundam tuam argutiam dicitur, quod ſeriptura debet intelligi ad ſenſum quem expetit, & ſic poteſt intelligi ſicut Apocal. quod non erit tempus amplius ta- liter operandi, vt poſt diem iuditii non erit tempus amplius promerendi, ſed cum omnia tempus habent, erit kenpus de caetero L. IB ER CVARTVS. zu caetero congaudendi Verumtamen non tunc erit tempus an- nuale, diurnum, vel ex curfu ſolis vt modeo cernimus acce- ptatum, & hoc ſatis eſt & ſubiectum illius temporis poteſt ra- tionabiliter dici mundus, ſecundum quamcunque partem, quam Deus ad hoc aptauerit. Ad tertiam argutiam tuam re- Ipondeo, cum quomodocunque Anshelmus vel alii doctores dixerint, quod poſt diem iuditii nullum corpus mouebitur, nec poteſt localiter moueri ſubito, ſed ſucceſſiue mouebitur celeritate nobis inperceptibili quod ſatis eſt. Ideo non ſolici- tor vbi corpora ſic ſubito mouentia, ſibi mutuo obuiabunt, ſed ſatis eſt cum continuum componitur ex non quantis, quod pro vno inſtanti ſitus indiuiſibilis a fituato indiuiſibili ſit quaeſi- tus, ita quod motus cœli ſecundum punctum in aequinoctiali ſit velociſſimus, & motus ſubitus in generatione vel alteratio- ne ſit, nec velox, nec tardus, ſicut immenſum non dicitur eſſe paruum, nec mole indiuiſibile dicitur eſſe magnum. Et vt pacet logicis, cum magnum & paruum ſunt conuertibilia relatiua millum immenſum dicitur mole magnum nec aliquod indiuiſibile mole paruum, nec aliquid eſt ita magnum vt par- uum, ſicut logici altercantur. Et quantum ad dictum fuperius, eirca quod potes contendere, ſcilicet quod dimenſiones pene- trant ſe, ſicut & corpora. Dici poteſt quod hoc non ſequitur, cum dimenſiones ſicut & caeterae quantitates non ſunt de ge- nere actiuorum. 2 2 * * e 2: e e 32 CAPVT XLII. De dotibus Animae. 7 APrTRIA Dic rogo de dotibus animae beatorum, quia mihi videtur difficile, quod aliquae naturales potentiae & ſpecia- liter organicae, quae fuerant in viante, redeunt poſt refurre- tionem finalem, cum illae ſint eductae de potentia materiae.- Et iterum non video, quare dotes illae forent ſeptem vel ꝗq dattuor plus quam mille. Et tertio non video, quom odo i lae Reptem dotes animae, quas Anshel. recitat forent proprie do- tes animae cum non ſunt ſibi naturales, ſed accidentales, qua- les 3¹² IO A N. WICLEF les multas oportet ponere. PHRO. Multi contendunt inani- ter circa quidditatem dotium, vt hii quod ſunt ſolum natira- lia, data homini intrinſecus informantia, Alii quod ſunt bona quaecunque accidentaliter inhaerentia. Et alii dicunt commu- niter quod vtrumque, & ſic de numero iſtorum eſt apud mul- tos contentio, vt quidam dicunt quod dotes ſunt quattuor pro- portionales, ad dotes corporis vt ingenii ſubtilitas, inueniendi ſolertas, memoriter retinendi ſuffitientia, &ſperpetuo ad agen- dum indefitientia Anshelmus autem videtur ponere iſtas ſeptem, Sapientia, amicicia, concordia, honor, poteſtas, ſecuritas & gaudium. Et ſuadet qualitates membrorum. PsSEV. Vide- tur mihi de iſtis ſeptem valde mirabile. Primo quia non ſubeſt tibi ratio, quod lapientia ſit dos animae in beatis, quin per idem quaecumque virtus intellectualis, vel donum ſpiritus, Similiter cum amicicia ſit bonum totius compoſiti, non vide- tur ratio, quare illa ſit dos animae potius quam dos corporis, ſed e contra, & ſic de aliis dotibus recitatis. Similiter tam de gaudio, quam de eius ſecuritate eſt difficultas non modica, cum videtur quemlibet beatum tantum gaudere de bono alte- rius, quantum gauderet de illo, ſi ipſum haberet intrinſecus. Ex quo patet, quod quilibet exiſtens in cœlo, ſit aeque bea- tus. Similiter videtur mirabile, quod beatus aliquis de beati- tudine ſit ſecurus, cum neceſſe ſit quod Deus contingentiſſime poteſt ipſlum damnare, cum ſumme libere contradictorie ipſum (aluat, quomodo ergo eſt in beatitudine talis ſecuritas. PHRO. Sic videtur mihi quod duae perſonae contra me inordinate in- geminant. Sed primo videtur, quod ſororis meae obiectus triplices ſunt ſoluendi, & poſtmodum ad quattuor Pſeudinas argutias per ordinem eſt dicendum. Primo ergo quia non cir- ca quidditatem dotium eſt Philoſopho difficultas, ideo ſuppo- nendo, quod quicquid Deus ſponſus eceleſiae gratis dederit ſponſae ſuae, congrue poſſit dici dos. Ad primum argumen- tum ſororis reſpondeo concedendo, quod eaedem potentiae vel virtutes animae, redeunt in homine refſurgente. Sed oportet conſyderare quod non eaedem virtutes in numero vlti- mate abſtracte, Et ſecundum triplex principium indiuiduans, ſcilicet agens, ſubiectum & tempus forent materialiter diſtin- cCtae. Sed quo ad ſubiectum & agens, potentiae ſunt Sedem 0 LIBZER QVARTVS. 313 Ad ſecundum argumentum ſororis reſpondeo, concedendo ſibi, quod non claret mihi adhuc ratio, quare forent ſeptem vel quattuor dotes, quin per idem forent ſub quo- libet numero aſſignando. Sed ſeptenarius eſt numerus vni- uerſitatis, & quaternarius eſt primus numerus cubicus. Ideo numerus dotium pertinenter iſtis numeris eſt ſigna- tus. nec eſt dos aliqua, quin ſit ad aliquam iſtarum do- tium reducenda. Ad tertium argumentum ſororis reſpon- deo concedendo, quod iſtae ſeptem dotes ſunt animae ac- cidentales, vel verius contingentes ſecundum quid hoc contra rationem dotium, cum dos corporaliter data vxori, ſit communiter plus contingens, & plus accidentalis eidem. Vnde ad primam rationem Pſeudis reſpondeo concedendo, quod quaecunque virtus intellectualis beati ſpiritus, eſt dos eiusdem, ſicut omne donum Dei, quod gratioſe ſibi de- dederit vt inhaerens. Ad ſecundam rationem Pſeudis re- ſpondeo concedendo, quod amicitia eſt tam dos animae, quam dos corporis, cum amicitia principaliter debet tribui toti compoſito, ſed principaliter ratione ſpiritus, cum crea- ti ſpiritus ſint amici, nec corpora niſi ratione ſpirituum ſunt amica. Vtrum autem illae amicitiae dicantur aequi- uoce, eſt apud logicos verbalis diſſentio, ſed tranſeo illam tanquam inutilem. Quantum ad tertiam difficultatem Pſeu- dis, quae eſt maior inter caeteras, reſpondeo concedendo, Quod gaudium dicit multa bona animae, & non eſt for- maliter, niſi ipſum ſpiritum gaudere beatifice, quod multa bona alia praeſupponit. Et ſic aliquod eſt gaudium ſubie- ctiuum, & aliud gaudium obiectiuum. Omnes autem beati habent eandem beatitudinem & gaudium obiectiuum, quia naturam diuinam. Et ſic orat eccleſia ad ſapientiam Dei patris, Iu eſto noſtrum gaudium, quies futurum praemi- um &c. Sed gaudium ſubiefétiuum, eſt forma inhaerens animae, ſecundum quam dicitur formaliter congaudere, & illa non eſt aliquid, quod poteſt per ſe exiſtere, ſed ipſum- met gaudere beati, Et ſic gaudia beatorum diſtinguuntur, ſecundum quod ſubieéta illa funt eſſentialiter diſtinéta. Et per hoc reſpondeo ad primam confirmationem Pſeudis, Concedendo ſuum aſſumptum. Sed iuxta dicta, homo diei- Rr tur 314 IOAN. WICLEF tur⸗ aliquante g audere dupliciter, ſeilicet ſubiectine & obiectius de gaudio alterius, quantum gauderet ſubiectiue, ſi ipſum gau- dium in ſe haberet formaliter & intrin ecus, ſec 4 non tantum habe et gaudium ſüubieckiue de ipſo gaudio, quia tune indubie qui- libet beatus foret aeque beatus vt alius, nec in domo patris Chriſti ſorent multa e manſiones, hoc eſt gradus beatitudinis, vel gaudii ſubiectiui. Et per hoc reſpondeo ad quartam ratio- nem & vltimam. Pſeudis, concedendo fibi, quod quilibet bea- tus, eſt aeque beatus vel bonus, gaudens de bono alterius, ſicut ſi illam beatitudinem in ſe obiectiue habuerit, non tamen eſt aeque beatus formaliter, ſed obiefctiue. Et quantum ad ſe- curitatem, quae eſt maior r pars beatitudinis, non dubium quin ſancti in nullo trepidant, quin in perpetuum habebunt beatitt dinem, quam nunc habent. Sed derident verboſos Sophiſlas, qui ponunt contingentia Jonttadictionis in illa beat tudine quo ad Deum. lpli enim vident clare quomodo ex terminatione Dei aeterna, quicquid ipſe voluerit, ſit neceſſarium euenire, Ideo procul iſta libertas contradictionis a Deo, vel ſuis beatis, cum ſufficit libertas alterius partis, ad denominandum ipſam ſumme liberam, licet libertas illa non ſit impoſſibiliter in con- tradictorium ſic diffuſa- Relinquo autem in materia illa erran- tibus viam cauillandi vt eis placuerit verba ſua. õ Rρα⁰° ° °00°0° ll ℳ ðõ * .NνσαοNHα+ CAPVYT XLIII. De pænis damnatorum. LITHIA. Dic rogo frater breuiter de pœnis proportionali- bus, & non de dotibus damnatorum. Videtur enim mi- hi, uod ſi unt ſecuri de ſuis damnationibus, ſicut beati ſunt ſe- curi e ſuis ſaluationibus. Videtur enim etiam, quod ſicut beati habent dotes tam corporis quam animae, ſic damnati habent pœnalitates perpetuas confirmatas tam in corpore quam in anima. PHRoO. Sentio ſoror, quod in hoc ſentis ſtolide at- que catholice, & ſic potes concipere quod damnati habent octo vel nouem nodos ſuae damnationis, ſicut beati habent totidem confirmationis ſuae ſaluationis. Et tamen non oblian- tibus LI BER CQVARTVS. 3r5 Gbus omnibus iſtis pœnalitatibus, melius & eligibilius eſt eis ſic viuere quam non eſſe, quia vt declaret Auguſti non eſſe non poteſt habere rationem boni, aut eligibilis, cum tamen damnati habent gratioſe a domino multa bona. Ideo intelli- gendo modum loquendi comparatiuum, non impliçatiue ſed negatiue, concedendum mihi videtur, quod eligibilius eſt damnatos ſic eſſe, quam foret eis non eſſe ſimpliciter. Ve- runtamen ſicut concipis, quod quicquid boni foret melius in- eſſe beatis, quam ipfis deeſſe ineſt illis, ſic debes concipere, quod quicquid mali poœnae foret pœnalius ineſſe damnatis, quam eis deeſſe, illud perpetuo ineſt illis. Et ſic dicuntur ha- bere perpetuo permanentiam pœ litatis, ſicut habent pœnam damni, cum pœna ſenſus ſatis acuta in eis perpetuo ſtabilita, nec habent conſolationem ex ſua mutua charitate, ſed deſola- tionem ex illa maledicta ſocietate. Horrorem autem magna- tum de pœna ſenſus exiſtentium in inferno hic dimitto, quia deficit mihi efficax illius pornae probatio, cum videtur mihi ſufficere impoſitio & probatio pœnae dictae. Nec dubito quin corpora damnatorum, non erunt ex igne tam calido diſſoluta, ſed multa verba fidei ſoripturae oportet ſane intelligere Vt quod Chriſtus dicit Matth. XIII. ibi erit fletus & ſiridor den- tium, quod damnati tranfibunt ab aquis nimium ad calorem nimium. Et quod damnati habent corpora continue lacerata, & continue reunita pœnaliter, cum multis dictis ſimilibus ad terrendum viantes, incedere per viam ducentem ad tartara. Mihi autem videtur, cum ſufficiat veritas verborum exhorta- tionis hinusmodi, & ſic acutius quam verbum verum falſum taliter fictum, quod verbum verum fictum & ſic acutum, fit exhortatione dicendum, & verbum falſum phantiſticum reti- cendum. Quomodo autem damnati tam ſenſibus quam corpo- — re puniuntur, videtur mihi probabile, quod radix pœnae eo- rum conſiſtit in ſua pœna damni, & habent dolorem effuſum ab anima ad fingulos ſenſus ſuos, & ita licet non ſentiant cor- ruptionem aut diſſolutionem fui corporis, ſentiunt non diſpli- centiam in ſuis ſenſibus, plusquam poſſibile eſt hic al'quem ſentire. Et illum effluxum doloris ab anima credunt quidam Chriſtum vocçare fletum, & dolorem de perpetuitate pœnae, vocare ſtridorem dentium, quod eſt pœna non modica. Nam S=Z Kr 2 ſicut 316 IOAN. WICLEF ſicut gaudia bonorum maior pars eſt perpetuitatis ſecuritas, ſic Pœnae damn torum maior pars eſt damnationis perpetuae ine- uitab litas. Vtrum autem Corpora damnatorum erunt ex con- denſatione oppreſſa & ſibi nocentia, & ſic multa in eodem loco paruo indebite cumulata & in qua proportione habebunt plus de terra & aqua, quam de aliis elementis, relinquo theologi- ſantibus deolarandumn, ſicut quod auarus damnatus erit eadem ſcoria metalli quo abuſus fuerat cruciatus. Sed mihi videtur probabile, quo ad locum inferni, quod ſit in medio mundi, diſtantiſſimus a cœlo, & carens lumine & aſſiſlente corpore conſolatorio, Et ita videtur mihi quod damnati, poſt diem iu- ditii habent maiorem deſolatignis rationem, quam habent dia- boli, homines hic tentantes. Non tamen audeo dicere, quod habent ex tali tentatione conſolationem, ſed damnum pro tem- Pore viae ſibi inferunt vndiquaque „& fic ſenſuum tenebratio ſecundum rationem qua Pœnalitatem eis intulerit ipfis ineſt. 8834 Eege 51e 30ee Bee eees Seeee 66res Sees 3884 360734 666 CAPVT XLIV. De ſenſibus bonorum interioribus & exterioribuc. AM'rHI2. Video frater quod non delectaris in verbis iſtis terribilibus fulminatis Sed rogo cum materia iſta tam mihi quam tibi tantum diſplicet, fſac finem in materia alia laude digna. PH R. Placet de ſententia quam hic dicis. Et videtur mihi dubitabile quomodo ſenſus bonorum tam intrinſeci quam extrinſeci in patria erunt paſti. De ſenſibus autem extrinecis videtur, quod ibi excitabitur ſolus viſus aut tactus. Non enim erit ibi necefſe ſentire guſlabile, cum nemo ibi paſcetur ciba- rio corporali, & cum fumalis euaporatio ibidem omnino dee- rit, ſicut refractio medii ad Ccorpus ſolidum quod eſt ſonus, videtur quod tres ſenſus medi, non ſecundum actus ſuos pro- prios ibi erunt. De viſu autem quo ad faciem corporis domini, eſt dubium apud multos, cum non proprie ſine errore percipi- tur, niſi in medio & diſiantia Proportionabili, quod non aeque aptabitur beatis ſingulis, & conformis eſt difficultas de ſenſibus quinque intrinſecis. De virtute autem generatiua videtur quod 1 omni- LIB ER QV!VARTVS. 317 omnino ſuperfluat ponere ibi illam, cum illa ponitur ad ſalua- tionem ſpeciei, quae in indiuiduo corruptibili non ſaluatur. Et de virtute nutritiua videtur omnino, quod ſuperflueret ponere ibi illam, cum nemo ibi augmentabitur vel nutrietur. quid ergo oportet ibi ponere virtutem attractiuam, retenti- uam, digeſtiuam, ant expulſiuam, cum aliis Virtutibus vege- tabilibus & lenſitiuis, quas hic ponimus in quolibet animali. Ideo videtur mihi, quod ſicut anima humana, non ex hoc per- dit aliquam potentiam abſolutam, quod deſinit informare, au- gmentare, attrahere, fiue digerere. Sic in anima beata, quod non perdit aliquam abſolutam potentiam, licet ſecundum vir- tutem regitiuam non habet operationem aliquam talem, cum foret ſuperfluum, ſed eadem potentia animae abſoluta, median- te virtute regitiua patet nunc, quando oportet in operationem talem procedere, & nunc ceſſare. Si autem dicatur, quod oportet ponere tales potentias reſpectiuas, quas oportet omni- no eſſe ſopitas in beatitudine, non contendo. Sed conſtat mihi, quod nihil eſt ibi ſuperflue, ſed omnes ſenſus animae atque potentiae, ſunt in aliquo actu ſuo magis laudabili, in ſine ſui operis conſumati. Et ſic viſus beatificati vident faciem Chriſti, ſicut intellectus in eius diuinitate finaliter quietatur. Et vt credo omnes ſenſus beati ſecundum puritatem ſui vltimi operis, ſunt in illa perſona media quietati, vnus ſic, & alter ſic, ſecundum quod magis meruit. Nec eſt ex ſuppreſſione, vel propinquitate ad Chriſtum contentio in beatis. Sed vno vidente Chriſtum in ſpeculo, alio directo intuitu faciali, & ipſis viciſſitudinantibus eſt plena quietatio, cum Chriſtus ſit humanitus ad quamlibet portiunculam regni ſui. Omnes ergo potentiae animae erunt perpetuae, & in ſuo perfectiſſimo ope- Cbriſtus eſt humanitus ad An 11 . . quamlibet mam, & quomodo plene erit cum beatis in patria Hic abu partiunculam re ſine dormitione, ſed colere operationem talem perfectiſſi- tendo quaſi lethifere dormitamus, ibidem autem ſine dubita- tione, vel cum ſtudio, toto errore expulſo, ſecundum natu- ralem ordinem cognoſcemus. Hic enim procedimus ab imper- fecta noticia ad perfectam, modica vel nulla delectatione in arima conſequente. lbidem e contra affluit noſtra noticia a ſatietate perfectioris potentiae ad quamlibet potentiam imper- fectam. Et vbi actus imperfectae potentiae beatitudinis imper- AIr 3 fectio- 38 IOAN. WICLEF LIBER QvVARTVsS. fectionem ſaperet, in actu ſuperiori, ceſſabit, & vtrobique erit delectatio conſumata. Chriſtus enim eſt panis vitae, de quo Euangelium ſatians ſenſum quemlibet beatorum. Amen. ;ðèð, õä IOANNES WICLEFVS LCLANDIDO ILECTORI. Dam capitale fuit palſim, fas iusque tueri. Et tutum nulii pro pietate loqui. Delituere boni pabſim, fas iusqueé relictum, Et vis in cundtis, extulit arma, locis. Heu quae tempeſtas, quis turbo, quaeue procella Incubuit, quae nox cordibus illa piis9 At nune poſt hyemem tam diram, vbi rurſus olympo Sol redit, & pulſa candida nube dies. Vis quoque paulatim languet, ſentitque ſenectam Et recalent aninis, ius, pietasqué, ſüis. E latebris redeunt etiam, Kduntque ſereno Hactenus in denſo qui gemueré ſitu. . Inter quos & ego Wicleſus iure reuerſo, Prodeo, iuſticiae nunc quoque fiſus ope, Cui ſi non omnis plaudendus forte videbor, Non etiam totus forte premendus ero. C35 61 n 6Nne EeA EeN 6e NNe EN Ebn LIPSIA E, LITTEBIS IACOBAEERI. 10ANNIS WICLEI = vIRI VNDICQVACVE PIISSIMI, DIALOGOLY LIBRI avATVCM. QQVORVM PRIMVS DIVINITATEM ET IDEAS TRI SECVNDVS — VNIVERSARVM RERVM CREA COMPLECTITVR. TNTTVS⸗ DE VIRTVTIBVS VITIISQVE IPSIS C COPIOSISSIME LOQGVTTVN Balance Q Focus N — QXKu; TVS ROMANAE ECCLESIAE SACRAMED PESTIFERAM DOTATIONEM, ANTICHRIS FRATRVM FRAVDVLENTAM ORůIGINEM ATQVFE E SIM, VARIAQVEB NOSTRO AEVO sCITV e - PERSTRINGIT. QVAE VT ESSENT INVENTV FACIL LIBRORVM, TVM CAPVT„ TVM CAFPITIS SVM — HZ ☛ — PRAENOTAVIMVS. AVCTVS EST DENIQVE LIBER, CATALOGO-— RVMDE WICLEFO NOSTRO SCRIPTORVM, QVE M V FONTIBVS, GERMANICO 1DIOMATE bPE „ SsE QCVITVR. — — FRANCOFVRTI ET LIPSI AE = Q O I MP ENSIS IO. GOTT L. VIERL MDCCLIII. D VierfarbSelector Standard*-Euroskala Offset NN Copyright 4/1999 VXyMaster Gmb wWνυ.νυονοnaster. com