Gb161_qt_1
author: Wyclif, JohannesandWirth, Ludwig Philipp

UNIVERSITXTSBIBDLIOTHEKIUBINCEN.

Alls DER BCUCHERSIIEFTUNE

DES HERRN
FABRIKANTEN.
ERNSTAUBERLEN
S TUTTGARTI

102 8

I10 ANNIS WICLEFI

VIRI VNDIQVACVE PIISSIMI,

DIALOGORVM

LIBRI QVATVOR,

QVORVM

PRIMVS
DIVINITATEM ET IDEASLS TRACTAT.

SECVNDVS

VNIVERSARVM RERVM CREATIONEM
COMPLECTITVR.

T. E RK L I V S

— DE VIRTVTIBVS VITIISQVE IPSIS CONTRARIIS
COPIOSISSIME LOQVITVk.

QVARTVS

ROMANAE ECCLESIAE SACRAMENTA, EIVS.
PESTIFERAM DOTATIONEM, ANTICHRISTI REGNVM,
PRATRVM FPRAVDVLFENTAM ORIGINEM ATQVE EORVM HYPOCGRY-
SIM, VARIAQB NOSTRO AEVO sCITV DIGNISSIMA, GRAPHICE
PERSTRINGIT. QVAE VT ESSENT INVENTV FACILIA, SINGVLORV M
LIBRORVM, TVM CAPVT, TVM CAPITIS SVMM AM IN DICE
PRAENOTAVIMVS.

AVCTVS EST DENIQOQVE LIBER, CATALOGO PRAECIPVO-
RVM DE WICLEFPO NOSTRO SCRIPTORVM, QVEM VITA EXN OP TIMIS
FONTIBVS, GERMANICGO IDIOMATE DEPICTA,
SEQVITVR.

7

P22
—

FRA NCOFVRTIET LIPSIAE,

IMPENSIS IO. GOoTTI. VIERLINGII,
MDCCLIII.

PROLOGVS.

CHRISTIANO LECTORI GRATIAM
ET PACEM.

DEVS Olim non per vnum, ſed per plures prophetas, candidiſ-
ſime lector, & quidem multis modis, nunc per viſionem, nunc
ds facie ad faciem, nunc archano diuino ſpiritus adflatu ſeſe
A nobis inſinuauſt, & vt ſemel dicam, modo aperte, modo ob-
ſcure, tandem placuit extremis diebus, non per hominem,
neque per angelum, ſed filium, ſuam voluntatem manifeſtare, qui cuiuis
ſaeculo ſuos in propriam meſſem operarios deſtinauit, id quod nonnihil
veteri inſtrumento, ac ſtatim naſcenti eceleſia in apoſtolis a Chriſto ſele-
Ctis adparet, cœleſte myſterion vndique in vniuerſum orbem ſpargentibus,
erant enim tum ſpiritu ſancto, tum variis linguarum donis dotati, quo
euangelicas opes humanae ſagaecitati plane alienas, ex denſiſſima ignoran-
tiae vmbra in lucem clariſſimam proueherent. Adeo Deus humani
generis Adae prothoplaſti lapſu deperditi, nullo non aeuo miſertus, non
ſolum veritatem cœleſtem, ac ſe ipſum, immo & ſacratiſſimas linguas
hanc adiuuantes in hanc noſtram regionis diſſimilitudinem, vbi omnia tu-
multuantur deiecit, hinc monomachia, vt qui omnium maxime peſtilen-
tiſſima contra Dei ac Chriſti ſpiritum ſuborta eſt, Quidni vero? Non enim
non poſſunt, piis in aurem dormientibus, euangelii hoſtes homines philauti
ſuas nugas portentuoſaque fabulamenta, ne dicam anilia deliramenta, vi,
gladio, aut literarum bonarum neglectu, vtut furor arma miniſtrat, ſumma
denique pertinacia tueri, quibus cacaedemonis inſtinctu vteunque & qui-
dem impendio ſaeuientibus, ſie ſic conſtat pullulaſcente veritatis flore nun-
quam defuiſſe, qui non contra ſtimulum calcitrantes, Chriſton vel eius ver-
bum nullo non tempore extirpare adnixi funt, hoc impii huius mundi pro-
ceres ac principes, illud ſeholae malorum Lernae ſibi vendicarunt, vt rem
quam excellentiſſimam peſſundarent. Demum inualeſcente Antich iſti
tyrannide, cœlum terramque miſcuere, ac perturbarunt omnia. Interim
tamen quod Dei beneficio factum, diuina clementia nunquam non ſuos
vere piiſſimos elegit, qui ſua genua ante Baal non curuauerint, e quorum
albo hic noſter Ioannes Wiclefus, verus Chriſti teſtis & pius, haud dubio
2 libro

libro vitae ante mundi fundamina inſeriptus, qui atrociſſimas antichriſti mi-
nas ſus deque ferens, Cchriſton ac eius verbum, ſuo quo potuit a Deo con-
credito ſermone annuntiauit. En, mitiſſime ac chriſtiane lector, is ipſe eſt,
qui iam iam ſole relucente, tenebras ac denſiſſimas lucis inimicas nebulas
propulſante, ab inferis ſolertiſſimi cuiusdam typographi beneficio & ope-
ra non vulgari ex longinquis adicitus, in lucem reuiuiſcens prodit, qui (vt
teſtantur monumenta) nouerit quid diſtent aera lupinis, tamen adeo ſte-
rile ac infelix erat, quo vixit, ſaeculum vt eo quo decet nitore (licet pie)
non potuit, aut fſi potuit, minus ſuae aetati licuit, cœleſtes ſibi datas
opes exactius poſteritati demandare. Hic Wiclefus, mitiſſime lector,
ftatim operis ingreſſu ob ſaeculi ſui ſterilitatem aſpere perplexeque vide-
tur loqui, crudis pro tempore ſuo Dialecticorum vocabulis vti, ne
rem ipſam ob ſtili aſperitatem ac lexeos ſalebroſos contextus exhorre-
ſcas, ſed potius animo conſtanti progredere, diſpeream, ni ſentias
hominem pium ac ſanétum ſecundo tertio ac quarto libris, vti nec in
primo ſolidam theologiam neutiquam diſſimulans ac veritatem inter
Cymerias (vt aiunt) tenebras ſacrae ſcripturae amuſſi conformem do-
cere, non eminenti quidem ſermone. non enim iſto ſed in virtute re-
gnum Dei conſiſtit, ſiquidem veritatis ſimplex eſt oratio & vt minime
mendax eſt, ſic autoris noſtri Wiclefi candorem & mentis inno-
centiam repraeſentans, verborum lenociniis ac fuco non eget, non
enim chriſtologias is noſter Wiclefus ſed veritatis chriſtianae ſolidi-
tatem ſpargens, qua nihil commodius celebriusque ſimplieiſſimo iuxta
apertiſſimo ſermone profert magis rem ipſam quam Atticum ſermonis
leporem, eurans ne forte ebur atramento candefacere, aut lumen fſoli
addere videretur, id quod veritatis inimici natiua poniria, nunquam
non euribatiſantes vitio verterunt, id quod Conſtantienſi concilio ac
aliis comitiis cernere eſt. Vbi cœptam Monomachiam vel ipſo mor-
tuo abſoluere. Ibidem enim decretum, libri authorem Iohannem
Wiclefum qui iam diu vitae ſuae temporariae penſum abſoluiſſet ac ſe-
pultum, rurſus effodi, ac eius oſſa cremari ſtatutum eſt. O Cœcita-
tem! O vindictam inſignem! qui vt in humanis ita in vmbris placidis-
ſimis cum Chriſto quieſcens magiſtri nempe Chriſti domini ſui teſtis
euaſit. Hiis paucis Chriſtiane lector, vale, & Typographi
L operam boni conſule.

INDEX

—.5.

——

INDEX.

LIBRI I. ARGVMENTORVM SINGVLORVM.

CAFPITVM IOANNIS WICLEFI.

Cap. I. Quod Deus ſit omnium rerum prima cauſſa pag. I
11

. Deus eſt ſupra omne genus - 3
III. De triplici ſuppoſitione - 7
IV. Quomodo Deus eſt quicquid melius eſt efſe quam
* non effe - - JI0 -—
V. De pallionibus & proprietatibus Dei — 13

VI. Quod Deus ſit trinus — 15

VII. De naturali demonſfratione trinitatis - 18
VIII. De ideis —

- 21
IX. De inuentore idearum & quae res habent ideas 24

X. De intelligentia & potentia Dei - 27
XI. De limitibus idearum „ - 30
INDEX LIBRI II.
Cap. I. De vniuerfſitate creata - 34
II. De triplici menſura aeternitatis . — 36
III. De compofſitione rerum & ereatione „40
IV. De materiae primae quidditate, & eius pluralitate 43
V. De anima intellectiua & ſuis potentiis 46
VI. De anatomia cerebri & ſuis humoribus 49
VII. De ſenſationibus - - 52
VIII. An immortalitas ſpiritus ex ratione deduci poſſit 55
IX. De potentiis intellectus humani ——59
X. De angelis . - —62
XI. De diuerſorum angelorum diuerſo iudicio 65
XII. De angelorum lapſu & eorum pœna = 68
XIII. De pugna angelorum - - 7r
XIV. De praedeſtinatione & praeſcientia Dei & eorum
cauſis — — 73
XV. De cœlo & fuis partibus - 75

INDEX LIBRI III.

Cap. I. De virtutibus - ⸗ . 79

II. Quot virtutes dunt in intellectu & woluntate 92
3 Cap. III.

I N D E X.

IV. De peccato ⸗ 9
V. Quomodo peccatum veniale & mortale Ailhmgaum-
tur . - - - 93
VlI. Penes quid attendatur Peccafi grauitas 956
VII. De gratia 99
VIII. Omnia eueniunt neceſſitate abſoluta 102
IX. De ſeptem peccatis mortalibus „ 105
X. Le ſuperbia „ 108
XI. De humilitate ⸗2 - III
XII. De inuidia — 114
XIII. De charitate — 117
XIV. De ira ODò . - 120
XV. De patientia & mititate = 123
XVI, De accidia, quae medium tenet inter ſeptem pecca-
ta mortalia - . 126
XVII. De virtute accidiae oppoſita - 129
XVIII. De auaritia 132
XlIX. De virtute oppoſita quaritige . 135
XXI. De virtute oppoſita gulae = . 141
XXII. De luxuria ⸗ 145
XXIII. De caſtitate 148
XXIV. De pronitate hominum ad peccandum 151
XXV. De incarnatione & morte Chriſti —154
XXVI. De peccato Originali „-- ⸗ 157
XXVII. De incarnatione, & quomodo Deus potuit incar-
nari - = 16 1
XXVIII De numero ſaluandorum . 164
XXIX. Quomodo Chriſtus excedit ordines angelorum &
haominum 16
XXX. Nullus ſanctorum laudandus, niſi quod Chriſtum
imitatus eſt ⸗ 171
R XXXI. Quomodo lex Chriſii in infinitum excedit alias
leges - - . 175
V INDEX LIBRI IV.
Cap. I. De ſignis . — 190

Cap. II.

I1ND E X.
Cab. Il De Euchariſtia - —pag. 182

III Quid demonſtretur per 15 hoc = 1986
IV. Panis poſt conſecratonem manet - 189
V. lIam dicta ſuperioribus rationibos Pprobantur 192
VI. Quomodo & qua cauſa, haereſis circa euchariſtiae
ſacramentum, inoleuit - 196
VlII. Quomodo panis corpus domini eſt, non exiſtens
identice corpus ipſum - 199
VlIII. De identificatione panis cum corpore Chriſti 202
IX. Corpus Chriſti non putrefit 2 205
X. Vtrum duo corpora eodem in loco eſſe poſſint 209
XlI. De baptiſme 8 - 212
AlI. De triplici baptiſmo — 216
Alll.: De peœrnis infantum ſine peccato actuali deceden-
Sð tium - . - 219
XIV. De confirmatione . — 222
XV. De ſacramento ordinis 2 224
XVI. Confirmatio huius ſacramenti 8 228
XVII. De auaritia cleri - - 231
XVIII. Saeculares propter Gdotacionem puniendi ſunt 234
XIX. De matrimonio 2 - 238
XX. Matrimonium quid expl. d- 242
XXI. De libelli repudii cauſa - 244
XXII. Quibus cum verbis vel ſi ignis matrimonium cele-
Prari debet - 247
XXIII. De pœnitentia — — 250
XXIV. In quo ſigno veram contritionem capere poſſu-
mMuSs - ⸗ =— 254
XXV. De vnctione extrema - - 257
XXVI. De miniſtrorum ſpeciebus . 259
XXVII. Haereſin in ecclefiam fratres introducunt 261r
XXVIII. De mendicatione fratrum - — 2563
XXIX. Mendicatio fratrum fundamento caret in ſoriptu-
ra ſacra - - 267
XXX. De literis fraternitatum 2 270
XXXI. Fratres quomodo merita oratione ſue falſe ven-
ditant - - - 274
XXXII. De indulgentiis ⸗ 277

Cap

LP N D. E? X.

Cap XXXIII. Quomodo fratrum ordines introducti, expl. 280

XXXIV. In quonam fratres leg Chriſti contrar i

ſunt — 284
XXXV. De variis Fratrum abufibus è 286
XXXVI. Quomodo fratres regna ſeducunt, quae in-
colunt - 290
XXXVII. De fraude atque malicia fratrum 294
XXXVIII. An domini temporales debent & poſſunt popu-
M lares iunare & defendere contra fratres 297
. XXXIX. De ſtatu hominis quem polt hanc vitam conle-
quitur 301
I. De vltimo judicio quare, bi & quando erit 305
XLI. De dotibus corporum beatorum - 308
XLII. De dotibus anima - Z311
XLIII. De pœnis damnatorum - . 314

XLIV. De ſenſibus bonorum intetioribus & exte-
rioribus. - „ VX 316

generalis, & mens multorum, qui afficiuntur ſingularibus, ex tali loquu-
tione acuitur, vidimus quod poſſet multis vtilis quidam eſſe Trialogus,
vbi primo Alithia, tanquam ſolidus Theologus loqueretur. Secundo
infidelis, captioſus, tanquamn Pſeudis obiiceret. Et tertio ſubtilis Theo-

logus & maturus, tanquam Phronefis decideret veritatem.

CAPVT I.
Docens Deum omnium rerum eſſe primam cauſam.

Dar a

. ZrITHTA Licet dixit inſipiens in corde ſuo,
/e non eſt Deus, tamen videtur ſupponen-
àG dum, omnium hominum Deum eſſe, quia
= & aliter tibi nemo negaret aliquid, vel aliquam
B r D - Veritatem efſſe, cum negando illud ſtatim

concederet eius oppoſitum., quia ſi aliquid eſt, illud vel eſt

finitum vel infinitum, ſiue ſie ſiue ſic, vel illud, vel cauſſa
illius, eſt Deus, cum ſupponitur Omne quod eſt prima caulſ-

LIBER PRIMVsS

C loquutio ad perſonam multis plus complacet, quam loquutio

ſa

1

Sappoſetio,

Deus.

2 IOA N. WICLEF

ſa non cauſſatum ab alio, eſſe Deum. Et extendo hoc nomen
aliquid ad omne ens, vel per ſe, vel aggregatum, vel affir-
matiuam, aut negatiuam, vel poſſibilem veritatem. PsEV-
DIS. Praecipui Logici multipliciter ſic inſtarent, non
claudit contradictionem formalem, nullum ens eſſe, cum ex
nulla negatiua ſequatur formaliter affirmatiua, non ergo
Primo, ſequitur pro primo loco Deum eſſe, quia tune ſequeretur
formaliter, ſi nihil eſt aliquid eſt. Item ſtat veritatem eſſe
cum hoc, quod non ſit aliquid, cum veritas poteſt eſſe quod
nihil ſit, & tunc non eſt aliquid. Et tertio poſſibile eſt eſſe
proceſſum in infinitum in cauſſalibus, non ergo ſequitur,
li cauſſa eſt, tunc prima cauſſa eſt, cum in ordine cauſa-
rum homo poſſet procedere infinite. Sicut enim diuiſo lu-
mine in ſuas partes proportionales caufſſatur a ſecunda, &
ſic in infinitum. & ſic etiam in infinitis caſibus, quibus
Ad primmm. Oportet procedere infinite. PHRONESIS. Soror noſtra
mature procedit, concedens quemlibet oportere concedere
Deum eſſe, & tuae inſtantiae ſophiſticae non concludunt.
& ſic ex qualibet negatiua oportet concedere ſe qui formali-
ter affirmatiuam, quia Deum eſſe, quae eſt prius formaliter,
quam veritas de poſſibili. Vel alia negatiua cum ſequatur
formaliter, Nihil eſt, ergo veritas eſt, quod nihil eſt, cum
antecedens nihil ponit, niſi quod in ſuo conſequente forma-
Ex negatius liter implicatur, & ſic ex negatiua formaliter ſequitur affir.
formaliter matiua, licet inſipiens illud neget. Nec quaelibet affirma-
Lezeeer "- tiua indifferenter ſequitur ex qualibet negatiua. Sed affir-
attgeg. matiua vehementis exiſtentiae cuiusmodi concedimus eſſe.
Ad ſccundum. Et ſic quantum ad ſecundum argumentum patet, quod ſi
veritas eſt, tunc ſimplex veritas eſt, & ſic Deus eſt, quia
ſi ſit ordo cauſarum, cauſa prima eſt, quam ſupponimus
Ad tertium, eſſe Deum. Quantum ad tertiam inſtantiam de proceſſu in
infinitum patet, quod omnis talis proceſſus, quem falſe in-
finitum dicimus eſſe reſolubilem ad finitum, cum omne in-
diuiduum reſolubile ſit ad ſpeciem, & omnis multitudo ſpe-
cierum eſt reſolubilis ad genus. & ſic infinitas, quam falſe
vocas in partibus luminis, vel ſui ſubiecti reſolubilis eſt ad
ſuum integrum, & illud integrum in aliud, & ita quousque
deueniatur ad finitum corpus, quod eſt mundus. & ſic de
partibus

LIB E R PRIMVS. 3

partibis mundi, quae ſunt ſpiritus Et breuiter cum nobis
infinitas ſit demonſtrabile, maniſeſte repugnat, quod aliqua
ſit veritas, nilſi fit prima veritas infinita, & illa ſupponitur Deus eſe pri.
eſſe Deus. Deus autem eſt prima & ſimplex affirmatio ſe- mæ & ſim-
quens ad quamlibet veritatem, ſic quod claudit contradictio- Plexæ afßrma-
nem formalem aliqualiter eſſe, vel aliqualiter poſſe eſſe, niſi 0 Sdoine
Deus ſit. Ideo bene dicunt Methaphyſici, quod veritas vertzatem,
prima ſequens ad quamcunque aliam, eit Deum eſſe, quae
non differt aut Deum poſſe eſſe, aut Deum non eſſe diabo-
lum. & ſic de aliis veritatibus negatiuis. Verum tamen hic Maltiplex di-
faciunt Logici diſtinctionem inutilem quod aliqua eſt diſtin- Nindio, aliæ
ctio realis, & alia diſtinctio rationis. Quamuis autem inter "ealis, alia
dictas veritates non fit realis diſtinctio, eſt tamen inter eas“ ionit.
diſtinctio rationis, & ſic licet Deum eſſe ſit prima Veritas,
tamen Deum poſſe eſſe eſt prior, veritas rationaliter intelli-
gendo. Iſta autem verba ſunt infructuoſa & contentioſa,
ideo ſufficit Theologo concedere „ quod prima veritas ſit
Deum eſſe, & illa eſt natura diuina, inferens per ſe vel per
media quamlibet aliam veritatem. Et inſtantiae Sophiſtarum
in illa materia, non ſunt dignae memoria.

1888 DSS133 e1s ee ese ers ees Se, S3 el ees Senz
. CAPVT II.
Deus eſt ſupra omne genus.

Arrrka. Habito quod prima veritas ſit Deum eſſe natu-
ram diuinam, vel ipſam deitatem, & ſic omnium no-
minabilium primam cauſam, manifeſtum eſt, quod non ſit
aliud genus, vel eius indiuiduum, ſed naturaliter ſupra ge-
nus, quia fi foret genus, vel eius indiuiduum, reciproce
cauſſaretur, cum omne vniuerſale ſuperius cauſſat ſuum in-
ferius, & e contra, eum in diuerſis generibus cauſſandi
communiter hoc contingit. Eſt ergo Deum eſie ante omne
genus, omnem ſpeciem, vel omne indiuiduum, cum ſit
cauſſa cuiuslibet illorum, & non reciproce eſt cauſſatum.
Et cum totum genus cauſſae materialis per ſe caufſſatur a ge-
nere formae, & totum genus fortiſſime per ſe cauſſatur a

2 cauſſa

10O A N. WICLEF

cdiens & finalis cuiuslibet quod cauſatur, & per conſequens
ipſa eſt indiuiſibilis omnino, ſecundum partes quantitatiuas,
qualitatiuas, vel quidditatiunas, cum penitus caret cauſſa, &
In libro de ad illam noticiam peruenerunt philoſophi. Ex quo patet
cauſßi. Platonis ſententia, quod Deus eſt ſuperior omnium narra-
tione, & non deficiunt linguae loquendo de ipſo, niſi pro-
pter excellentiam ſui eſſe. Ex quibus patet, quod mundani
intelligentes ipſum perfecte, concipiunt cum phantaſmati-
bus ipio poſterioribus, quae phantaſmata cum intellectu Dei
ſunt commixta. Ideo dicit Kriſtoteles, Quod licet Deus ſit

bet, ſicut nycticorax ad ſolis radios intuendum. Et ſice dei-
tas non poteſt eſſe materia vel forma, cum cuiuslibet talis
Ooportet eſſe cauſſam. Ex iſtis ſequitur, quod deitas fit ae-
ternaliter & vbique, quia ſi aliqua ſit menſura prior deitate,

FPternitas di- usmodi foret prius, & ideo menſura deitatis vocatur pro-
eieur menſir- prie aeternitas, quae eſt omnino indiuifibilis, & cum ſit ipſe
"e Deitotis. Deus, non accidentaliter ſibi ineſt, nec habet prius & po-
ſterius ſicut tempus. Et neceſſario Deus eſt vbique & im-
menſus, quia modus exiſtendi rei ſpiritualis, eſt regere &
cauſſare Deus autem vbique regit & cauſſat, ideo modo
Deus eſi im- ſuo neceſſario eſt vbique. Eſt autem immenſus, quia ſi in-
menſuis. finitum mundum produceret, foret localiter infinite. Ideo
Iufinitus. cum menſura loci non menſurat quantitatem Dei: pater
Quomodo quod proprie eſt immenſus. Sic etiam eſt infinitus, quia
Deas A aßf. Ane fine, & per conſequens ſine cauſa alia menſurante, non
S 2. Poten- tamen eſt infinitae potentiae in vigore, ſic quod infinitum
Buir his coutus. Mmundum poteſt producere, ſed quia eſt maximae potentiae
poſitiuae, per nullam aliam potentiam finitate. Ideo peccat
imaginatio illa, quae imaginatur Deum eſſe localiter men-
Teatus vbique. ſuratum, vel dimenſionaliter figuratum. Sed eſt totus vbi-

1

infinite Dicunt enim denominationes illae, illud quod
conuenit ſimpliciter perfectioni infinitae, & illud quod con-
Z uenit perfectioni creatae, quae quodammodo eſt imperfectio
. =õ Ppriuati-

cauſſa efficiente & finali, manifeſtum eſt quod deitas ſit effi-

manifeſtiſſimus in natura, tamen acutiſſimus ingenio ſe ha-

ibpſfa non foret prima cauſſa, quia menſuratum menſura hu-

Aque ſine dimenſione, qui habet omnes denominationes hu-
iusmodi ſatis aequiuoce & poſitiue ac priuatiue quodammodo

LIBER PRIMVS. 3

priuatiue. Et ſic tollitur inſtantia Sophiſtarum, qui quae-
runt & arguunt, Vtrum Deo conueniat conceptus aliquis

proprius poſitiuus? Et certum eſt, quod ſic intelligendo per Deo conuenis
conceptum actum animae, & non rem aliquam, quae pote- conceptus

rit per ſe eſſe, ſicut haeretici ſomniant de hoſtia conſecrata,
ſed eſt accidens reſpectiuum de genere actionis. Diffuſius
autem tractatus illius materiae expectat tractatum de anima.
PHRONESIS. Licet ſoror noſtra ſit paruula quantitate, ta-
men eſt magna ſcientia & virtute, non enim habes quicquam
quod poſſis ſibi obiicere in hac parte. PsRVDIS. Balbutit
vt amens vel ſomnians materiam quam non fundat, & ita ab-
ſtracte loquitur, quod non admittit ſermones logicos, nec
principia per ſe nota. Non enim ad nos loquitur, ſed au-
deat tractare communem ſententiam illius materiae. Pate-
bit quomodo obilciemus ſatis valide contra illam. Sequitur
enim ex eius principiis, quod Deus ſit, quod maius cogitari
non poteſt, vt loquitur Anshelmus, ſed nec verba, nec
ſententiam illam ſcit ipſa defendere. Nam ſi intelligit hanc

negatiuam, omne quod poteſt intelligere maius Deo, cum Principium

illa ſint contradictoria incomplexa, nihil maius Deo, & ali-
quid maius Deo, & primum intelligit ſicut dicit, igitur ſe-
cundum intelligit, cum aliter non iudicaret illa eſſe contra-
dictoria, cum iudicium non ſuperat intellectum. Similiter
omnes logici & rectilogi conueniunt in hoc, quod homo
poteſt multa intelligere, & per conſequens terminus multa
ſignificare, quae non poſſunt eſſe, quare ergo non poteſt
homo intelligere maius Deo? licet nihil poteſt eſſe maius
Deo. Similiter imaginatiua inferior intellectu, imaginatur
montem aureum, ſicut Philoſophi loquuntur de Traiela-
pho & Hircoceruo. Imo ſophiſta obiiceret, quod ſuus ſo-
cius ſit Chimera aliqua, ergo ſignificant iſti termini, licet
ipſa nullatenus poſſunt eſſe. Sic enim putat aeſtimatiua de
vmbra in noctibus, quod ſit homo, ſed quid impoſſibilius
quam vmbrarum iudicium, quod viuunt, mouentaur per ſe,
& funt qualecunque corpus quod hic ſentitur? & funt ad
haec tam experientiae, quam ſcripturae. ALITHIA. Iſta
ſophiſtica conceſſio videtur mihi nimis difficilis, ooncedunt
enim, nedum quod intelligis aliquid quod non intelligis,
A 3 imo

cogitari nibil

6 IOAN. WICLEP.

imo quod tu intelligis, quod non potes intelligere, ergo
iuxta praecedens argumentum intelligis illud, quid iſte ter-
minus adaequate ſignificat, ſed iuxta praedicta, ille termi-
nus ſolum adaequate ſigniſicat aliquid, quod tu non potes
intelligere, ergo tu intelligis aliquid quod tu non potes in-
telligere. Similiter videtur ſequi plana contradictio ex hac
via, vtputa, qui aliquid quod potes intelligere, intelligis,
& nihil quod potes intelligere, intelligis. Nam ſecundum
videtur eſſe verum, cum intelligis illum terminum, nihil
quod potes intelligere, & ſic intelligis, quid ille terminus
adaequate ſignificat, & ſic loquendo ſignificatiue, & non
materialiter, mihil quod potes intelligere, intelligis. Sed
vbi eſt manifeſtior contradictio? cum ſic proximum princi-
pium per ſe notum, quod ſolum quod intelligis, intelligis.
& tamen ſophiſta contradicit, qui aliud quam intelligis, in-
telligis. Et ſic contradicit expoſitioni oommuni, & obuiat
multipliciter ſibiipſi. Nam propoſitio ſibi ſolum, quod in-
telligis, intelligis, quod videtur ſicut vniuerſalis ſecum
conuertibilis. Omne quod intelligis, intelligis, & tamen
uando ſic argumentatur, aliud quam intelligis, intelligis, er-
go falſum eſt, qui nihil aliud quam intelligis, intelligis. &
per conſequens falſum eſt, qui ſolum quod intelligis, intelli-
gis, non habet colorem negandi argumentum, quia reſpon-
dendo ad propoſitionem illam, oportet concedere, qui in-
telligendo illum terminum aliud quam intelligis, intelligis
aliud quam intelligis. Similiter ſequitur, quod potentia tua
intellectiua, ſit ſimpliciter infinita, quia Deus non poteſt
intelligere plus quam tu potes, & non intelligis plus, quam
Deus poteſt intelligere. Quomodo ergo non ſuperat poten-
tia tua intellectiua potentiam intellectiuam Dei? Nam tu in-
telligis iſtum terminum, plus quam Deus poteſt intelligere,
juxta euidentiam priorem, per illum terminum ſic ſignifi-
cantem, tu intelligis plus, quam Deus poteſt intelligere,
& ſequuntur concluſiones infinitae, quas ethnicus ab-

horret.

LILBERPRIMVS. 7
RRNdEENXGKαοo6oNα6 ã*οd6 XαHρdHααν **αα
CAPVT III.
De triplici ſuppoſitione.

Panox S1S. Iſte punctus non eſt multum realis, ſed ver-
balis, laborans in aequiuocis, & videtur quod ſoror no-
ſtra partem habeat ſaniorem. Sed pro intellectu vtriusque
partis notandum, quod quaedam eſt ſuppoſitio pure ſignifica-

Tripler ſup-

tiua, & quaedam pure materialis, quaedam autem mixta. Peſitio: Pa-

Pure autem ſignificatiua ſuppoſitio eſt, quando terminus
pure ſupponit pro re quam ſignificat extra ſeipſum. Suppo-
ſitio autem pure materialis, eſt quando terminus ſupponit
pure pro ſeipſo, vel ſecum analogo. Sed ſuppoſitio mixta
eſt quando terminus mixtim pro ſuo ſignificato ad extra, &
etiam pro ſeipſo. & illa mixtio confundit plures reſponden-
tes, vt patet in illa materia, & in materia inſolubilium.
Vnde ad exprimendum illam ſuppoſitionem mixtam, vtebar,
quando fui iunior, hoc aduerbio, ſic, loco illius coniun-
Ctionis, quod vt inſipiens dixit in corde ſuo ſic: non eſt
Deus. & non dixit, ſicut non potuit dicere, quod non eſt
Deus. Et per haec reſpondi ad omnia argumenta, & ita
concedi debet, quod nihil melius, aut maius Deo poteſt co-
gitari, quia hoc dato, inferri debet ex talibus, hoc poteſt
cogitari, & hoc vel poteſt eſſe maius Deo, quia ſi haec ſin-
gularis foret ſufficiens, hoc intelligis eſſe maius Deo, nunc
omnis terminus tranſcendens, vel impoſſibilis, ſignificaret
infinita, quae Deus non poteſt intelligere, quia ſignificat
hoc argumento demonſtrato, & haec poteſt intelligi eſſe
aliquid, quod Deus non poteſt intelligere, & ſic quilibet
terminus praecipue ſignificat, quod Deus non poteſt intelli-
gere vel cauſſare, ſed illa eſt concluſio deteſtanda. Ideo ex-
tendendo eſſe ad omne eſſe poſſibile, videtur taliter expoſi-
torie eſſe arguendum, hoc ille terminus ſignificat, & hoc
eſt melius Deo, ergo melius Deo iſte terminus ſignificat.
Sed minor eſt neganda vt impoſſibile, cum nihil poteſt eſſe
melius Deo. Et per haec reſpondeo ad triplex argumen-
tum Pſeudis, cum fibi ſimilibus. Ad primum conceditur,
quod

re ſigniſica-
tiua, Mate-
rialis, Miæta.

8 PLOAN. WICLEF

quod termini dati ſunt contradictorii, ſcilicet maius Deo, &
nihil maius Deo, cum primus terminus ſignificat ſic, & ſe-
cundus ſic, non quia cum primus fignificat hoc, & hoc
poteſt eſſe, vel eſt intelligibile eſſe maius Deo. & ſic quae-
libet res, cum fſit intelligibilis eſſe maior Deo, foret aeque
pertinens tali demonſtrationi, vt aliqua. & ſic nullus termi-
nus ſigniſicat, vel ſignificari poteſt maius Deo. Concedi
tamen debet, quod tu intelligis, quid ille terminus fignifi-
cat, quia ſignificat Deum, & omne ſignificabile ratione ſua-
rum partium, ſed non ſignificat maius Deo, licet ſignificat
ſic, maius Deo, cum nullus terminus ſignificare poterit,
niſi quod eſt, & per conſequens quod poteſt eſſe, quia
omne quod habet eſſe intelligibile, eſt in Deo. & ſic iuxta
logicam Pſeudis, haberet Deos in ſe infinitos in infinitum,
meliores ſe infinita. Sic enim concedit Euangelium lohan-
nis primo, quod omnis creatura facta, fuit vita in ipſo, quia
omne ſignificabile foret ſecundum eſſe intelligibile ipfe
Deus. Et iuxta illam loquutionem deliram, Deus foret res
monſtruoſiſſima rerum mundi, imo quidlibet nominandum,
ſed procul a fidelibus iſta inſania. Et ita licet iudicium non
ſuperat intellectum, & intellectus intelligit eſſe contradicto-
ria incomplexa, intellectus intelligit illum terminum maius
Deo ſignificare, ſic maius Deo, tamen non ſequitur, ergo
intelligit maius Deo. Ad ſecundum dicitur, quod male aſ-
ſumitur, ac ſi Pſeudis peteret quod probaret, cum nemo
poteſt quicquam intelligere, nec etiam Deus ipſe. niſi quod
habet eſſe in Deo, & ſic ſecundum eſſe intelligibile ipſe
Deus. Sed nota quod non ſequitur. Iſta res quae habet
exiſtentiam, eſt ſecundum eſſe intelligibile ipſe Deus, ergo
illa res exiſtit Deus, vel quod quidlibet ſit Deus. Sicut non
ſequitur, Petrus ſecundum ſuum eſſe intelligibile eſt Deus,
ergo Petrus eſt Deus. vt alias diffuſe dictum eſt in tractatu
de Ideis. Et ſicut termini impoſſibiles, hoc eſt contradi-
Gtionem includentes, nihil adaequate ſignificant, niſi forte
dicatur, quod ſignificant conuertibiliter, cum illo termino
ens quodlibet in communi. Sic ergo dico, ille terminus
maius Deo ſignificat ſic maius Deo, nec aliquid adaequate

ſignificat, niſi forte ſit tranſcendens. Ad tertium dicinm.
quo

LIBE RPRIMVS. 9

quod falſum aſſumitur ſicut prius, cum dicti termini non ſigni-
ficant montem aureum, Traielaphum, Hircoceruum, vel Chi-
meram, ſed ſignificant ſieut mons aureus &c. Nec ſophiſta
poteſt velle vel intelligere ſocium ſuum eſſe Chimeram, vel
aſinum. Sed intelligit ſic, Tu es Chimera vel aſinus, ibi mi-
ſcetur ſuppoſitio ſignificatiua cum ſuppoſitione materiali, cum
rem quae poteſt eſſe, intelligit ſignificatiue, & illud quod non
poteſt eſſe, non intelligit, ſed intelligit modum quo ſignum
impoſſibilitatem, cum primo intelligit ipſum ſignum. & ita
non ſequitur, quod illi termini non fignificant aliqua quae non
poſſunt eſſe. Et vlterius dicitur, quod nec ſenſus, nec intel-
lectus, nec Deus ipſe intelligit quod vmbra ſit homo, nec quod
hoc demonſtrato, vmbra ſit homo, licet intelligat hoc. & ho-
minem, & falſe ac impoſſibiliter ſic componat hoc & homo,
& ita nec Deus, nec homo vmbram intelligit eſſe hominem,
nec hominem intelligit eſſe vmbram, quia ſolum intelligit eſſe
Deum. Vel illud quod habet ſe Ideale in Deo, nec experien-
tia, vel ſcriptura conuincit oppoſitum illius ſententiae. Ideo
ſignificanter ſoriptura loquitur, quando dicit. Dixit inſipiens
in corde ſuo, non eſt Deus. Textus autem ſcripturae non
aſſerit ſoripturam dicere, vel poſſe dicere, quod non eſt Deus.
Ideo cum nihil in ſeriptura obmittitur, vel additur ſine cauſſa,
propter cauſſam notabilem, ſeriptura obmittit illam coniun-
ctionem, quod. Alia autem reſponſio, quae obmittit talem
ſuppoſitionem mixtam, ſine limitatione huiusmodi incertat
ſe ipſam ſuperflue, ideo gaudeat fructu laboris inutilis, dum
reſpondet. Nihil enim vtilitatis video in conceſſione primae
concluſionis, quam Alithia infert, niſi vanam gloriam & la-
borem, quia vt videtur intelligendo ſic mixtim terminos ma-
terialiter eſſe ſignificatiuos, ooncedendum foret propter ſignifi-
cationem materialem, quod ego poſſum deſtruere Deum vi-
uum, & quod omne intelligibile ſit verum, omnem hominem
eſſe afinum, vt quidlibet eſſe quidlibet, quo ad exiſtentiam
actualem, eo quod tale materiale ſignum habet exiſtentiam
actualem. Sed procul a fidelibus iſta reſponfſio, cum excedit
praeſumptionem Luciferi, qui voluit eſſe ſimilis altiſſimo. Iſta
autem reſponſio concedit, quod multa intelligit, quae Deus
non poteſt intelligere, & tamen Deus eſt aeque intellectiuus,
B vt

10 IOXAXN. WICLEF

vt eſt cauſſatiuus, & vt apparet pluribus, Deus eſt plus intelle-
ctiuus cum intelligit ſeiplum, & deductio eſt prompta, quia
non ſolum intelligis, quod multa quae Deus non poteſt intelli-
gere, intelliguntur a te, verum etiam quia intelligis infinitos
hirco ceruos, & infinita talia quae non poſſunt habere idaeam
in Deo. Deus autem non poteſt quicquam intelligere, niſi ſit
ipſe Deus, vel in Deo aliqualiter idaeatum. Infinita ſunt talia
inconuenientia, quae apud ſedulum Philoſophum, ex talibus
reſponſionibus friuolis ſequerentur. Scio tamen, quod tam
Philoſophi, quam Theologi, ipfis ignorantibus incidunt in
hanc viam (vt Philoſophi dicunt) quia imaginatiua excedit
ſenſum particularem, quod poteſt in multa, quae nec poteſt
ipſe, nec ſunt poſſibilia in natura, vt imaginando montem au-
reum. Theologi etiam concedunt quod tu intelligis, quae
nec Deus poteſt intelligere, quod ipſe Deus intelligit multa,
quae non poſſunt eſſe Deus, nec in ipſo exemplariter idaeata
ſunt, ideo &c.

2 R RE R. Re Re . R. H
CAPVT IV.
Quomodo Deus eſt quicquid melius eſt eſſ quam non eſſe.

X TRIA. Cum principium ſit apud Theologos, quod Deus
ſit quicquid melius eſt eſſe quam non eſſe, & per hoc pro-
bari poteſt omnis proprietas, quae eſſentialiter ineſt Deo; vi-
detur priorem materiam eſſe relinquendam Logicis, & tractan-
dum qualiter eſt de illo. Probatur autem illa concluſio, cum
Deus ſit omne quod eſt Deus, ſed melius eſt eſſe Deum. quam
non eſſe Deum. ergo Deus eſt omne, quod melius eſt eſſe,
quam non eſſe. Nam melius eſt Deum non eſſe mundum,
quam eſſe mundum, cum Deus approbat ſe non eſſe mundum,
tanquam eſt conſequens ad Deum eſſe. Iſtud ergo quod eſt
conuert bile cum prima eſſentia, erit Deus, ſic elicit eſt longe
melius quam eſſe mundum, vel aliam oreaturam. Imo hoc vi-
detur ſequi ex illo. Deus eſt optima rerum mundi, quia dato

illo. Quaecunque res quae non eſt Deus, melius eſt aliquid
non

L I.B ER PRIMVS. II

non eſſe illam rem, quam eſt aliquid eſſe illam rem, cum aeque
bonum ſit illam rem eſſe illam. ſicut eſt aliquid eſſe illam, cum
ſolum illa ſit illa. Et ſic quicunque negauerit concluſionem
propoſitam, debet negare conſequenter, quod Deus eſt opti-
ma rerum mundi. Sed quis infidelis vel ethnicus hoc negabit?
Et ita formaliter ſequitur. Iſta eſt res, quae non eſt Deus,
ergo melius eſt aliquam rem non eſſe iſtam, quam eſt rem ali-
quam eſſe iſtud. Et iterum formaliter ſequitur. Iſta res eſt
deitas, ergo melius eſt aliquid eſſe illam rem, quam eſt aliquid
non eſſe illam rem. PsEVDIS. Delectaris multum in iſtis
verbis globoſis, videtur tamen, quod principium tuum non ſit
abſolute neceſſarium, cum poſſibile ſit ſolum Deum eſſe, & ſi
ſic, Deus non eſt qui melius eſt eſſe quam non eſſe, quia hoc
dato, non eſt bonum aliquid non eſſe Deum, cum ſequitur,
bonum eſt aliquid non eſſe Deum, ergo verum eſt aliquid non
eſſe Deum, & per conſequens, Deus eſt non omne quod eſt,
conſequens contra datum. Non enim eſt melius, aliquid eſſe
Deum, quam aliquid eſſe Chimeram, quia non eſt bonum ali-
quid eſſe Chimeram, ergo falſum foret tunc, quod Deus eſt
ſolum illud quod eſt melius eſſe, quam non eſſe. Similiter, ſi
Deus eſt omne illud, & ſolum illud quod melius eſt eſſe, quam
non eſſe, tune Deus non eſt homo, conſequens falſum & hae-
reticum, ergo antecedens quod adeo eſt commendatum, nam
melius eſt deitatem non eſſe hominem, quam ipſum eſſe homi-
nem, cum primum ſit abſolute neceſſarium & aeternum, ſed
ſecundum ſimpliciter temporale, non melius quam aſſumpta
humanitas. Ex quo videtur, quod Deus non ſolum eſt illud
quod melius eſt eſſe quam non eſſe, cum melius ſit aliquid
non eſſe humanitatem, quam eſt aliquid eſſe humanitatem, cum
abſolutum optimum ſit deitatem non eſſe humanitatem, & ſum-
me impoſſibile ſit aeque bonum eſſe, quod aliquid ſit humani-
tas. PHRONESIS. Tu monſtruoſe addis ſuper verba & ſen-
tentiam ſororis, cum ipſa ſolum dicit hic: Quod Deus eſt
quicquid melius eſt eſſe quam non eſſe. Et tu ſuperaddis, quod
hoc ſit abſolute neceſſarium. Ipſa etiam non dicebat, quod
Deus ſolum eſt idem, quod eſt melius eſſe quam non eſſe, ſicut
poſtmodum falſe fingis. Sicut ergo Deus eſt optima rerum,
quae poteſt eſſe. Sie eſt, quicquid eſt melius eſſe quam non
B 2 eſſe,

Deus nihil
poteſt aunibi-
lare.

12 LOA N. WICLEF

eſſe, & ita debet dici, quod prius principium ſit abſolute ne-
ceſſarium, ſcilicet, quod Deus eſt quo maius cogitari non
poteſt. Hoc autem principium fidei eſt neceſſarium, ſicut eſt
neceſſarium Deum eſſe optimam rerum mundi. Iſte ergo eſt
ſenſus huius principii. Deus eſt quicquid vel cuiusmodi cun-
que melius eſt aliquam rem eſſe, quam aliquam rem non eſſe,
quod eſt neceſſarium. Scio autem quod neſcis probare caſum,
quem ponis, quia cum Deus nihil poteſt annihilare, & ſemper
fuit mundus, neceſſe eſt fabricam Dei effſe. Iſta autem pro-
poſitio, ante primum inſtans mundi ſolum Deus fuit, eſt diſpu-
tabilis apud multos cum certum ſit quod non temporaliter
fuit Deus ante mundum, ſed aeternaliter, non vt illa praepoſi-

tio ante, dicit ſucceſſionem, fed prioritatem naturae. Secun-

doò certum eſt, quod propoſitio, inſtantis mundi, non eſt ita,
quod Deus fuit ante mundum, ſicut non fuit tunc, quod Deus
fuit, ſed tunc incœpit eſſe, quod Deus fuit ante mundum. Et
tertio certum eſt, quod exponendo hanc excluſiuam, tantum
Deus eſt per hanc negatiuam: Nullum ens quod eſt, Deus eſt,
& extendendo hoc nomen ens, ad omnem veritatem vel rem
rationis, ac limitando praedicationem formalem, & non efſ-
ſentialem, certum eſt, quod contradictionem claudit ſolum
Deum eſſe, quia ſi ſic, alia veritas eſt, quae non eſt formali-
ter ipſe Deus, & ſic eſt de infinitis veritatibus & idaeis. Sicut
autem abſolute necefſarium eſt, multas veritates eſſe, quarum
alia ſit affirmatio, & alia negatio, aut de poſſibili, aut de prae-
terito vel futuro, ſic abſolute neceſſarium eſt, eſt eſſe ens,
quod non eſt Deum eſſe. Loquendo tamen formaliter, quae-
libet huiusmodi veritatum, eſt eſſentialiter ipſe Deus, nec crea-
tura aliqua, cum non fit opus Dei, eo quod non poteſt inci-
pere. Sed eſt formaliter veritas rationis, modo quo loquitur.
Auerrois, IV. Methaphiſicae, III. Imo videtur abſolute ne-
ceſſarium, eſſe veritatem contingentem, quam non eſſe ne-
ceſſarium ita eſſe, vt poſito quod ſolum Deus ſit (ſicut tu po-
nis eſſe) ante mundi creationem. Quaeratur, vtrum eſt alia
creatura? Quod ſi ſic, eius inceptio erit quam Deus cognoſcit
ante mundum, vel eius inceptionem fore, eſt ſumme contin-
gens. Si neges aliquid fore ad hunc, cum abſolute neceſſario
aliquid poteſt fore, contingens eſt veritatem non eſſe tempiu;
10

LIB E R PRIMVS. 13

& ſie Deus cognoſcit veritatem quam contingit non eſſe, ta-
men ſi Deus eſt, ipſe poteſt multa producere quae non produ-
xerit eſſe, nec veritatem nouerit contingentem. Cum ergo ab-
ſolute neceſſarium ſit Deum eſſe, & ſi Deus eſt, ipſe noſcit
veritatem contingentem, Patet quod abſolute neceſſarium ſit
eſſe veritatem contingentem. Quantum ad ſecundam inſtan-
tiam tuam. patet ex dictis, quod non obiicit, cum conceditur,
quod Deus eſt quicquid melius eſt efſe quam non eſſe, & non
conceditur, quam Deus ſolum eſt illud quod melius eſt eſſe,
quam non eſſe, cum poſita incarnatione, Deus eſt humanitas,
& melius eſt aliquid non eſſe humanitatem, vtputa deitatem,
quod eſt aliquid eſſe humanitatem, eo quod non eſt melius ali-
quid eſſe humanitatem, quam eſt ipſa humanitas. Sed de illo
inferius.

* * 2 3e N N N 2e A N 2 2e N N N e N
CAPVT. V.
De palſonibus et proprietatibus Dei.

Paenksre- Ex iſtis duobus principiis tam praeclaris inferri
poteſt quaecunque paſſio, vel proprietas quae infuerit dei-
tati. Deus enim eſt iuſtus, quia melius eſt aliquid eſſe iuſtum, Deus eſt iu-
quam eft aliquid non eſſe iuſtum, eo quod dirigens aliquid vt ſus.
eſſe debet, eſt melius, quam directione tali indigens. Primum
ergo dirigens oportet eſſe iuſtum, ſe habens vndique ſicut de-
bet. Et ex eodem patet quod Deus eſt intelligens, quia melius Deus eſt in-
eſt aliquid eſſe intelligens, quam aliquid eſſe non intelligens, 'elligeus.
eo quod illa res quae intellectus legit, quicquid iuſte ordinat,
eſt melior quam aliquid quod non ſic cauſat. Ex eodem vide-
tur, quod Deus eſt omnia, neceflario ſemper noſcens, cum Deus eſ
abſolute neceſſario noſcit ſe ipſum, cum de ſe, ſe ipſum noſcat, omnia.
& melius eſt quod cauſſa cognoſcat quicquid efficit, quam quod
ſit cauſſa non cognoſcens quicquid efficit. Et ex eodem ſequi-
tfur, quod ſemper Deus ſciat omnia, cum melius ſit aliquam rem Deus ſcit o-
eſſe immobilem ſcientem omnia, quam eſſe aliquam rem non "nie lewper.
ſcientem omnia. Et ex iſto plane infertur. Quod omne quod

it, eſt. H oſeit Omne quod
fuit vel erit, eſt. (Quia ſi gligme fuit vel erit, Deus cognaltit fair rer erh
3 Ulud'/.

Deus eſt onmi-
porens.

Peceare non
eſt facere: ſed
a factioue bo-

ni deſicere.

14 10 A N. WICLE F

ilud eſſe, & ſi cognoſcit illud eſſe, tunc cognoſcit illud eſſe,
cum poteſt incipere vel deſinere quicquam noſcere, & ſi Deus
cognoſcit aliquid eſſe, tunc illud eſt, ergo a primo ad vlti-
mum, ſi aliquid fuit vel erit, ipſum eſt. Et ex eodem ſequi-
tur, quod Deus ſit omnipotens, quia melius eſt eſſe, aliquid
ita potens, quam non efſe aliquid non ita potens. Et ſi dicas,
quod in omnihus iſtis primo petitur demonſtrandum, ſtatim
adeſt prius principium, quod Deus ita bonum & perfectum ſi-
cut poteſt intelligi quicquid eſſe. Nota tamen, quod ex illo
non ſequitur, quod Deus poteſt deficere vel corrumpi, quia
hoc non eſt poſſe, ſed a poſſe deficere. Nec ſequitur, quod
tu potes facere aliquid quod Deus non poteſt facere, eo quod
tu potes facere mendacium & defectum, hoc eſt mentiri & de-
ficere, ſed non ſic Deus. Nam ſic mentiri vel deficere, non
eſt aliquid facere, ſed a factione boni deficere. Deus autem
facit omne poſitiuum quod creatura ſua fecerit, & tamen ex
hoc non ſequitur, quod comecdat, loquatur, & ambulet. & ſic
de aliis peccatis formaliter, de ſuppoſitis imperfectis. Et ſic
ad diſtinguendum peccata illa formaliter, oportet notare, quod
peccatum ſit melius eſſe formaliter Deo conueniens, quam ſibi

non taliter conuenire, ad quod requiritur intelleétus. Deus

Inſenſibilis.

Indiuiſibilis.

enim facit ambulationem, ſed non ambulat, cum melius eſt
rem non ambulare, & eſſe omnino immobilem, quam eſt eſſe
rem aliquam ambulantem. & ex eodem principio ſequitur, quod
eſt omnino inſenſibilis & inextenſus, licet virtualitur ſit im-
menſus. Prima pars patet ex hoc, quod melius eſt eſſe rem
inſenſibilem, quam eſſe rem ſenſibilem. Sicut enim ſanitas ho-
minis & eius vita excedunt ſenſibilia in eodem, ſic harmonia
mundi partium & mundi principium, excedit omnia ſenſibilia
huius mundi. Deus ergo qui eſt, quicquid melius eſt eſſe quam
non eſſe, eſt omnino ſenſibilis, & per idem indiuiſibilis quo.
ad mobile, cum melius ſit eſſe virtualiter, quam quid fuerit ad
denominationem perfectionis in ſuppoſito requiſitum, quam
habere partes diſtantes a ſe inuicem ad ſui magnitudinem re-
quiſitas. Ideo non ſolum negatiue, ſed poſitiue conceditur
Peum eſſe immenſum & infinitum, cum denominationibus hu-
iusmodi, cum Deus habeat poſitiuum perfectionis ſimpliciter
in iſtis denominationibus, & non habet finem alium menſuran-
tem.

tem. Ideo concedunt philoſophi
Et ex eodem ſe

ſic

G

A

L I B E RPRI

Et eodem m

M VS.

„quod eſt potentiae infinitae.
quitur, quod Deus ſit ereatiuus
de aliis denominationibus
eo quod omnia talia includu
lam imperfectionem implica
talia inſunt Deo.
iusmodi non eſt Deus.
tias blaſphemorum. O
argumenta, notando fallacia
ſimilitudine ſimiali.

15

„ punitiuus, &

,quas fides ſeripturae ſibi attribuit,
nt perfectionem ſimpliciter, & nul-
nt in ſubiecto, vt iuxta dicta omnia
odo deduci poteſt, quicquid cu-
Et iſta eſt tiriaca ad tollendum verſu-
portet tamen ſane & caute intelligere
s, quando occurrunt, & locum a

e e ee ee ee ee w.

CAPVT VI.
Quod Deus ſit trinus.

LITHIA. Ex iſtis mihi videtur,
Deum dominum omnium eſſe tri
tamen videtur multis graue
demonſtretur,
ratio praebet ex
fidei eſſe ad dilucidandum tales ar
aſſeritur quod omnes illi demonſtrari
quod videtur faſſum, pro eo quod
Caeteri philoſophi, tam praeteriti,
tales articulos, vt impoſſibiles

ret nos hebetiores ingenii aſſerere,

poſſunt demonſtrari.
iſtis articulis,
rum doctrinalium demonſtratis.
aequiuocatur in ſignis, & vtraqu
uidam nimis craſſe conci

quod inferre poterimus
num. PsEVDIS. Hoc

„ quod praecipuus articulus fidei
quod fides non habet meritum, cui humana
perimentum. Et ſic vbi olim docebatur lumine
ticulos fidei requiſitum. Hic
poſſunt in lumine naturali,
Ariſtoteles, Auerrois, &
quam praeſentes, negant
Magna ergo praeſumptio fo-

quod omnes illi articuli

Quare ergo potius homines diſſentirent
quam aliis concluſionibus in quadruuio ſcientia-
PHRONERIS. Hic dupliciter
e pars dilabitur in errorem, vt
Ppiunt deitatem, & caeteros articulos

dei propter hoc quod non adhaerent fideliter fidei ſcriptura-
rurmn. Alii autem tantum difficultant ſcientiam Theologicam,

ſtatuentes

ſibi ignotos terminos

dilabuntur, ſed medium tenuere beati.

ma ſecta, ponentes lumen ſidei requiſit
men vnum globum gratiae per ſe poſſibilem

„ quod in haereſes multiplices

Quidam autem de pri-
um, ponunt illud lu-
„requiſitum ad hoc
quod

Nomen fſidei.

16 IOAN. WICLEF

quod aliquis ſit fidelis. Et quantumcunque ignarus fuerit, ſi de
illo lumine quicquam habuerit, eſt fidelis, & ſic ex terminis
bene prius intellectis patet, quis habeat in ſe lumen fidei. Qui-
dam autem ab hac fidei catholica dilapſi, ſunt deliri in errores
multiplices, certum quidem eſt, quod oportet omnem homi-
nem habere lumen noticiae quod quoddam lumen non eſt, nec
illuminaria Deo ad veritatem aliam cognoſcendam, vt patet ali-
Impoſſibile eſt bi. At hic ſupponitur, impoſſibile eſt fidelem vel haereticum
FPdelem ve! quicquam cognoſcere, niſi per fidem fundamentaliter illud
baereticunm ognoſcat. Quia ſicut nemo cognoſcit literas, quod eſt vna
aagſtene, „ifa, reliqua , & ſic de caeteris niii credat, ſic nemo ſenſu co-
per fdem fun gnoſcit quodeunque ſenſibile, niſi prima veritas illud dicat &
damentaliter doceat, quod illud ſenſibile ſit, illud vel illius modi. Nam in
cognoſcet. ente analogo quod prima impreſſione imprimitur, Deus cogno-
Quid ſit lu- ſcitur, ſed confuſe, & ille docet quamcunque veritatem ſe-
men ſidei. cundam, vnam tamen per aliam ſecundum legem, quam ſta-
tuit in ordine diſcendi procedere, & ſic lumen fidei quo quis
denominatur fidelis, non eſt niſi ipſum a Deo ſic reſpici, vt
cognoſcat catholice fidem ſuam. & in illo lumine ſunt infiniti
gradus. Ad tantum alii infatuantur errantes in iſta materia,
quod ponunt lumen fidei contrarium lumini naturali, ſic quod
apparens impoſſibile in lumine naturali, ſit neceſſario creden-
um in lumine fidei. & e contra. Veritas autem eſt, quod ta-
lis cœcitas non eſt lumen naturale, ſed tenebrae, quia non talia
duo lumina repugnantia. Sed poſt praeuaricationem lumini
debili naturali, ineſt quidam defectus, quem Deus gratioſe
ſanat, donans noticiam. Et ſic quod vnus cognoſcit in lumi-
ne gratiae, alius cognoſcit in lumine naturali. Ideo diuerſi
ſunt gradus in diuerſis hominibus, in quibus diſſimiles fidei ar-
Deum eſe ticuli cognoſcuntur. Deum ergo poſuerunt philoſophi eſſe tri-
zrinum potue- num, Vt Plato cum caeteris cognouere lumine naturali, ve-
runs Pileſo. runtamen ad hoc quod idem meritorie cognoſcant, requiritur
r He es lumen fidei formante gratia, quia cum ſit deducibile, quod
na⸗ „atu. Deus ſit actus purus, infinitiſſime intellectiuus, certum eſt
rali. quod habet potentiam ad ſe, & ad alia cognoſcendum, Et illa
Deus. potentia dicitur Deus pater. Et quantum poteſt ſe ipſum cogno-
Deus pater. Tcere, tantum ſeipſum neceſſario cognoſcit, & illa noticia dici-
Deus fiüus. tur Deus filius. & ſicut non poteſt eſſe, quod ſic poſſet ſe iplim.
niii

L I B ER PRIMVS. 17

niſi cognoſcat actualiter quantum poteſt, ſic non poteſt eſſe,
quod ſie actualiter ſe cognoſcat, niſi in ſeipſo finaliter quiete-

tur, & illa quietatio eſt ſpiritus ſanctus. Et illae tres perſonae Spiritus ſas-

abſolute neceſſario ſunt coaeternae, coaequales, & ordinatae duas.

(vt dicitur) procedentes. Pater enim eſt prior origine, quam
filius, & pater, & filius ſunt prius ſpiritu ſancto origine, quia
ex hoc quod Deus pater poteſt ſic ſeipſum cognoſcere, ſic
cognoſcit, & ex hoc quod poteſt cognoſcere ſeipſum cogno-
ſcit & amat ſeipſum. & quaelibet illarum trium rerum eſt eſſen-
tialiter idem Deus, cum eſſentia diuina ſit quaelibet harum
trium. Rationes etiam & proprietates ſecundum quas diſtin-
guuntur ſunt cauſſae, quare nulla illarum trium rerum reci-
pit praedicationem propriam alterius earundem. Et nomina ac
logicam illius materiae, oportet fidelem diligenter cognoſcere,
vt eſſentia, ſubſtantia, vel natura diuina, eſt quaelibet harum
trium perſonarum, & per conſequens ipſa trinitas. Sed ſicut
nulla illarum trium perſonarum eſt reliqua, ſic ipſa trinitas
non eſt aliqua earundem. Et quamuis pater & filius ſunt idem
neutraliter intelligendo, non tamen intelligendo pluraliter
maſculine, vt pater eſt idem quod filius, quia idem Deus, ea-
dem eſſentia, vel natura, & tamen pater non eſt filius, quam-
uis idem Deus, qui filius, & ſic Deus a Deo diſtinguitur, ſicut
Deus a Deo perſonaliter differt, & tamen negatur quod Deus
non eſt Deus. Nec ſequitur, Deus pater, Deus filius non eſt,

ergo Deus, Deus non eſt. Et ſic Deus Deum cauſſat ſecun- Deus Deu
dum cauſſationem, ſed non ſecundum Deum, & omnes illae sahat.

perſonae ſunt vna prima cauſſa, ſicut ſunt vnus Deus, & non
tres cauſſae, ſicut non tres dii. Item ſic. Pater & flius ſunt
vnum principium ſpiritus ſancti, quia vnite principiant ſpiritum
ſanctum, & tota trinitas eſt idem principium cuiuslibet creatu-
rae. Et conuerſiones propoſitionum illius materiae excluſiuas,
exceptiuas, vniuerſales, conuertibiles, cum caeteris conten-
tionibus Logicorum, relinquo iuuenibus pertractandas, vt fal-
ſum eſt, quod tantum pater eſt Deus, quia alius quam pater
eſt Deus, & aliud ac alia natura & ereatura quam pater eſt Deus,
quia humanitas aſſumpta, quae eſt tam aliud, quia natura alia
quam alius, quia perſona alia quam eſt pater. Et patet noſcenti
diſtinctionem inter praedicationem formalem & eſſentialem,
quomo-

D. apl. egx de-

monſtratio.

Deum eſſe tri-
nnnt E, ani-
miüat trinitate
demonſtratur.

18 IOA N. WICLEF

quomodo ſylogizandum eſt in quacunque figura cum iſtis ter-
minis, vt omnis natura diuina eſt pater in diuinis, omnis filius
Dei eſt natura diuina, ergo omnis filius Dei eſt idem quod eſt
pater. Et ita non ſequitur expoſitorie, hoc eſt pater, & hoc
eſt filius, demonſtrando eandem naturam diuinam, eundem
Deum, vel eandem cauſſam cuiuslibet creaturae, ergo pater eſt
filius. Sed bene ſequitur, quod pater eſt idem quod eft filius,
& exemplum omnium talium patet in materia de vniuerſalibus.
vbi natura communis eſt ſuorum ſuppoſitorum quodlibet,
quamuis ipſa ſuppoſita ab inuicem diſlinguantur. Lotam autem
iſtam materiam & profundationem in illa relinquo Logicis.

—09 e ee ee e ee ee e
CAPVT VII.
De naturali demonſtratione trinitatis.

A LTTHIA. Quamuis autem, mi frater, iſta materia ſit tibi faci-
lis, & ſenibus taedioſa, eſt tamen nobis neceſſaria, & ſpe⸗
Cialiter ad euacuandum Pſeudinias argutias, per quas infideles
onerant nos & illos. Timeo autem, ne tibi gignam vel faſti-
dium, vel ſim in quaeſtionibus taedioſa. Vellem tamen cogno-
ſcere, vtrum demonſtratione naturali oſtendi poterit Deum
eſſe trinum ex animae trinitate, ſicut videtur Auguſtimus pla-
ne oſtendere. PHRONESIS. Hic ſuppono tibi diſtinctionem,
quam Ariſtoteles dat de demonſtratione. Quod quaedam eſt
propter quid, ſiue poſtera, ſiue ſequens, & quaedam eſt de-
monſtratio quia. Prior autem demonſtratio eſt, vbi caufſatum
oſtenditur ex ſua cauſfſa. Et ſecunda demonſtratio eſt, quando
cauſſa oſtenditur ex effectu vt. VIII. Phiſicorum, primus mo-
tor oſtenditur ex perpetuitate motus ccœli, & ſic certum eſt,
quod Deum eſſe, demonſtrari non poterit. Primo modo, cum
non habet cauſſam extrinſecam, & per conſequens necg Deum
eſſe trinum, nec alia paſſio quae Deo naturaliter ineſt. Sed
ſecundo modo non video, quin Deum eſſe trinum demonſtrari
poteſt a ſuo ſigno poſteriori, ſicut infinita demonſtrari poſſunt
de Deo deducendo ad impoſſibile, & ita plane ſicut ſequitur,
primus motus eſt, ergo primus motor eſt, qui Deus eſt. ſic
ſequitur.

.

LIBERPRIMVS. 19

ſequitur. Anima intellectiua eſt trina, ſcilicet, memoria r⸗
tl0, voluntas. ergo Deus ipſam creans, eſt trinus. Nec in-
telligit Auguſtinus per illam triniratem potentiarum animae
tres Ppotentias, quae accidentaliter ſibi inſunt, ſed tres res,
quarum quaelibet eſſentialiter eſt ipſa anima, vt eſt de perſo-
nis in diuinis, non tamen adeſt mihi autoritas, per quam illas
tres res ſunt perſonae, ſed tres res in Deo ſunt tres perſonae, Eecleſis er
quia nomen perſonae inuentum eſt ex concordi & magna an- magna auga-
guſtia, ad ſignificandum illam ineffabilem trinitatem. Quae i e iroe .
ſierunt enim haeretici, quae tres res ſunt Deus, quia conce- ev perſona
perunt quod ſunt tres ſubſtantiae, vel res ſeparabiles in natura, propter bae-
& tunc ex vnicordi conſilio inuenit eccleſia nomen perſonae, 7eticos inue-
concedens, quod tres ſunt perſonae, & vna ſubſtantia. Grae- vir,
ci autem aequiuocando concedunt, quod ſunt tres hypoſtaſes
ſiue ſubſtantiae. Et ſic natura hypoſtaſis eſt aequiuocum apud
illos. Sed abſit ex iſtis fidelem credere, quod natura diuina ſit
trine dimenſionata riſibilis, vel habens paſſionem, animam
imperfectam. Oportet enim capere in minori, quod affectus
aliquis non poſſet eſſe huiusmodi, niſi Deus naturaliter foret
talis. Sed quod impoſſibilius? cum iuxta dicta tales proprieta-
tes propter imperfectionem non poſſunt Deo ineſſe. Ideo fo-
ret nimis ſimialis ſimilitudo concludere ſylogiſtice, vbi ſylo-
giſmus peccat in materia de minori impoſſibili, concludere per
locum a ſimili. & vbi ſylogiſmus non peccat in materia nec in
forma. Sed vbi concluſa proprietas naturaliter Deo ineſt, ſei⸗
licet, quod melius eſt aliquid eſſe huiusmodi, quam eſt aliquod
non eſſe huiusmodi, vt docetur ſuperius. Vt ſi infidelis Capiat᷑
corpus eſſe trine dimenſionatum, ſcilicet longum, latum, &
profundum. Et non poſſet eſſe taliter dimenſionatum ,mniſi
deitas fuerit taliter dimenſionata, ergo deitas eſt longa, lata,
& profunda. Sed conſtat, quod fidelis ſatis pauſare poterit de
Probatione haeretici in minori, quam Apoſtolus dicat de Deo,
quod ſibi inſunt latitudo, longitudo, & fublimitas, tamen ſatis

Aequiuoce intelligit de iſtis quatuor, vt patet exponentibus Deus eſt per.

ſenſum ſuum. Eſt autem nomen perſonae deſcriptum apud ſone cum per.
multos, qui concedunt aequiuoce, licet quodammodo analo- Tönie angelo-

gice Deus ſit perſona cum perſonis angelorum & hominum. veͤ ’

Vnde dicunt quod perſona eſt rationalis naturae incommunica- Porſona quid
C 2 bilis ſir.

20 IOA N. WICLEF

bilis exiſtentia, quod non poteſt deitati competere, cum deitas
communicatur neceſſario tribus rebus. Competit tamen cuili-
bet perſonae quae efſt deitas, ſicut perſona eſt incommunica-
bilis ad hunc ſenſum, quod ſit multorum ſingularium, eſt ta-
men communicabile, quia natura diuina. Et eodem modo
natura eſt incommunicabile, quia perſona, tamen eſt incom-
municabilis, quia trium perſonarum eſt quaelibet. Nec eſt fa-
cile fingere, quare non quaelibet trium rerum creati ſpiritus ſit
perſona, cum ſit rationalis naturae incommunicabilis exiſten-
tia, deficit tamen mihi auctoritas ſic loquendi. Boetius autem
videtur dicere, quod perſona ſit rationalis naturae indiuidua
ſubſtantia, & forte intelligit per ſubſtantiam ſubſiſtentiam, quae
eſt inferius quam ſubſtantia, & tunc perſona dicitur etymolo-
gice, quaſi per ſe vna. Homo igitur, licet ſit tam Gorpus,
quam anima, iſta tamen ſunt diuerſae naturae. Ideo indiui-
duum hominis non ſic communicatur eidem naturae, nec ſpe-
cifice, neç indiuidue Et ad communia argumenta quibus
argumentatur, quod eſſet proceſſus infinitus in trinitatibus,
cum prima perſona habeat potentiam, noticiam, & compla-
centiam, quae pari euidentia diſtinguuntur, quam tres perſo-
nae diuinae, & foret proceſſus in infinitum. Solutio eſt, quia
prima perſona diuina ex ſe eſt potentia, eſt autem intellectiua,
quia communis natura, cum intellectiua quandoque accipitur
perſonaliter, & quandoque naturaliter. Et ſic eſt de duobus
aliis nominibus, ſcilicet, potentia, & beneuolentia. Et ita
eſt quaedam inſenſualis nugatio, procedere ſuper tria in natura
diuina, cum potentia talis potentiae foret illam naturam nul-
lum poſſe poſſe, & intelligentia verbi Dei foret, illam naturam
intelligere intelligere. & voluntas voluntatis foret, illud velle
velle. Et tunc pater intelligit communi intelligentia, ſicut
ſilius poteſt communi potentia, poteſt tamen ſicut eſt per po-
Verum naætu-tentiam, quae eſt pater, cum ex patre habet eſſe Et confor-
ra diuina gi- Miter tollitur difficultas, vtrum natura diuina gignit aut gigni-
gnit aut gi- tur. Quamuis autem Petrus Lombardus videatur dicere, quod
Znitür. non, ſicut ſpecies humana non generat, nec generatur, cum
actio non competat formaliter, niſi perſonae. Poteſt tamen
dici probabiliter, quod ſicut ex natura diuina eſt filius, ſic ex
illa gignitur filius. & ita in perſona patris gignit filium, & ſpi-
ritus

LIBER PRIMVS. 21

ritus ſanctus procedit ex illa in patre & filio, non tamen idem
gignit ſe, quamuis perſona gignens, & perſona genita ſint eaz
dem eſſentia trina. Lales autem ſunt multae difficultates, quae
potius ſtant in logica, quam in re ipſa. Ideo circa altercatio-
nes huiusmodi non contendo.

CAPVT VIII.
De Idaecis.

Pssrs- Videtur quod in iſtis materiis idiotice loqueris,
vocem propriam ignorando, cum non ſubſiſtit ratio, quod
ſint ldaeae in Deo diſtinctae, quin per idem forent huiusmodi
infinitae & per conſequens foret Deus infinitus ratione multi-
tudinis ITdaearum, & quod ſint Idaeae aàa Deo diſtinctae forma-
liter, non negabis. PHRONESIS. Fateor, quod propter alti-
tudinem materiae ignoro plurimum. Sed credo, quod in pa-
tria videbo clare ſententiam, quam modo balbutio. Ideo te-
neo me in fide ſcripturae, & limitibus rationis, nego autem
quod fint infinitae perſonae in Deo ad intra, nec ratio, nec

auctoritas hoc conuincit. Perſonalitas autem eſt diuina eſſen- Quid ſit per-
tia, & non veritas aliena in Deo fundata, vt Deum poſſe in- ſonalitas in
telligere ſe Deum quietari in ſua intellectione. Iſtae ſunt tres Peo.

res, cum in eis ſit prioritas originis, & quaelibet earum eſt
diuina efſentia. Et ſi tu imaginaueris quoties tibi libuerit
Deum poſſe, poſſe intelligere ſe, illud erit, quod Deum poſſe
intelligere ſe. Deum autem poſſe intelligere hominem, vel
aliam rem ad extra, non eſt perſona formaliter, ſed paſſio di-
uina, & multo magis Idaea, non eſt perſona diuina, ſed veri-
tas abſolute neceſſaria, quae eſt intelligibilitas rei ad extra.
Quomodo quaeſo intelligeret Deus fignificandum ad extra,
mifi ipſum foret intelligibile? ficut ergo primum eſt abſolute
neceffarium, ſic & ſecundum. Nec Deus poſſet quicquam
producere, niſi ipſum intelligeret, cum nihil poſſet caſualiter
producere, vel inſipienter. vt Augu LXNXNXIII q XLVII. ſae-
pe arguit, & talis intelligibilitas eit aequalis intellectiuitati, vel
intellectioni Dei quod idem eſt Nec poſſet Deus quicquam
C 3 ad

22 IO A N. WICLEF

ad extra producere, niſi praecederet eius intelligibilitas ad ex-
tra, vt exemplare, quia aliter poſſet rem ad extra producere,
& non ipſam intelligere, & per conſequens non ſapienter pro-
ducere ipſam, quod eſt ſumme impoſſibile. Et haec ratio quare
omnes idaeae quae ſunt formae exemplares, ſecundum pro-
prietatem aliquam, ſunt in verbo, quod eſt forma ac ſapientia
„HDHei patris. Et vt Auguſtinus vere aſſerit. vbi ſupra q. XLVIIr.
ons gam ſa ſine idaeis non eſt poſſibile quenquam ſapientem fieri. Quo-
Hön de⸗ ſeri modo quaeſo poſſet homo eſſe ſapiens cognoſcendo creaturam
poſibile non aliquam, niſi cognouerit eius producibilitatem, hoc eſt ratio-
eſt. nem ſecundum quam producibilis eſt a Deo, & per conſe-
quens rationem, ſecundum quam intelligibilis eſt a Deo? Hoc
autem cognoſeit homo abſcondite, licet verbaliter illud negat,
quia ſicut nemo intelligit, niſi ens in communi intelligat, ſic
non intelligit aliam creaturam, niſi eius intelligibilitatem, &
intellectionem paſſiuam intelligat, & illa eſt in intellectu vel
verbo diuino veritas abſolute. Et ideo dicitur, quod beati vi-
dent in verbo huiusmodi veritates. Verum tamen in tota tri-
nitate beata, ſunt huiusmodi veritates ſecundum quandam ſpe-
Cialitatem in verbo. Quamuis autem omnes dictae idaeae di-
ſtinguuntur inter ſe formaliter & a Deo, ſunt tamen omnes
Omnes Idaeae eſſentialiter ipſe Deus. Vnde Ariſtot. vII. Metha. arguens
Sn:. Vntie contra idaeas Platonis aequiuocauit in Logica ſtulte concipiens,
Deus. quod idaea ſit eſſentia abſoluta, diſtincta ab eſſentia diuina, ſed
quis ſapiens ita intelligit? Sed ſi Ariſto bene concipit, omnis
talis idaea foret ſuperflua. Sed intellectualitatem creaturarum
oportet omnem fidelem ponere, non formaliter rem abſolu-
tam per ſe exiſtentem, quia tunc foret formaliter ipſe Deus, &
non foret idaearum diſtinctio, ſed dii infiniti. Illi autem qui
loquuntur formaliter ſicut perfecti philoſophi, ſatis concipiunt
diſtinctionem formalem huiusmodi idaearum. Alia (inquit
Auguſtinus) eſt ratio, ſecundum quam Deus producit atque
intelligit ipfum hominem, & alia eſt ratio ſecundum quam in-
telligit amſinum, eo quod Deus intelligit talia intelligibilia vt ſe
habent, ſed aliter ſe habent illa producta, ergo ſunt aliter in-
telligibilia, & per conſequens aliter intellecta. Et ideo dicit
ſubtilis Euangeliſta, detegens productionem rerum ad extra,

quod factum eſt in ipſo (Iohan. I. inquit) vita. Nam mpenl⸗
ile

LIBERPRIMVS. 23

bile eſt Deum quiequam facere, niſi illud intelligat, & ſi illud
intelligit, illud habet rationem obiectiuam, ſecundum quam
terminat intelligibilitatem diuinam. Sed videamus quid eſſen-
tialiter ſit illud ſecundum eſſe primum, quod habet coaeuum
cum intellectione diuina, & non inuenietur niſi realiter ver-
bum Dei, quod dicit lohan XV. Ego ſum via veritas, & vita.
Ideo omne productum ad extra, eſt neceſſario & aeque primo,
ſicut verbum ipſum, intelligit ipſa vita. Ignorantia autem il-
lius Metaphiſice, & veritatum huiusmodi aeternarum ſtat ra-
dicaliter in ignorantia artium ſermocionalium, ſcilicet gram-
matiça, & dialectica. Quis enim rectilogus negaret hanc con-
ſequentiam, Deus intelligit hoc, ergo hoc eſt intellectum a
Deo? ſed de quacunque creatura ſignata, antecedens eſt abſo-
lute neceſſarium & aeternum, ergo & conſequens. Sed quis
grammaticus hoc negaret? quin ſi hoc ſit intelleétum a Deo,
haec eſt res intellecta a Deo, & per conſequens haec eſt res ali-
qua, ſicut & antecedentia ſunt abſolute neceſſaria, ſie & con-
ſequentia ex illis illata Sed quae res abſolute neceſſaria foret,
haec demonſtrata quacunque creatura, niſi fuerit prima vita?
Et quantum ad ſylogiſmos expoſitorios, & alias inſtantias pue-
riles in illa materia, oportet intromittentes ſe eſſe inſtructos in
recta grammatica, & fubtili Logica. Grammatici quidem po-
nunt, quod pronomina ſigniſicant ſubſtantiam meram, hoc eſt
diuinam eſſentiam, ſecundum rationem qua intelligit ſignifica-
tum pronominis, ſiue nominis. Nomina autem ſignificant
ſubſtantiam meram cum qualitate. hoc eſt ſupra diuinam eſſen-
tiam, vel eſſe intelligibile creaturae addunt qualitatem, in qua
res talis producitur in eſſe exiſtere, vt iſti termini homo &
animal, cum ſibi conſimilibus connominant actualem exiſten-
tiam, quam habent ex creatione Dei ad extra, & ſic non con-

notant ipſa pronomina. Et patet quod totus error in ſcriptu- Totus error in
rae ſacrae noticia, & quare idiotae ipſam ſic turpificant atque noticia ſeri-
falſificant, eſt e grammaticae & logicae ignorantia- Et niſi turae ſacrae

eus adiuuerit ad illa rudimenta fidei cognoſcenda, fides ſcri-
pturae erit nimium paruipenſa. Patet ſecundo veritas ſenten-

rantia gram-

tiae, quam Auguſtinus ſaepe inculcat, ſcilicet, quod ſi aliqua que Logicae.

eſt veritas, ipſa eſt in ſeriptura. Nulla quidem eſt ſubtilitas in
grammatica, vel logica, vel alia ſcientia nominanda, quin ſit
excel-

24 IOA N. WICLEF

excellentius in ſoriptura. Et licet voces, aut characteres tales
deficiunt in ſeriptura, tamen in libro vitae non poteſt deficere.
Quia vt teſtatur ſubtilis Euangeliſta Iohan X. non poteſt ſolui
ſoriptura quam pater ſanctificauit. Quis ergo poteſt ſoluere
connexionem veritatum huiusmodi aeternarum? Et patet ter-
tio, quomodo ſunt ſoluendi obiectus puerorum, qui putant ex
illa ſcientia, quod omnis homo & quaelibet creatura ſit Deus
ipſe, quia vita prima. Nam ſi hoc eſt hoc, eſt vita prima,
ipſe Deus, vel diuina ſapientia. & hoc eſt homo, vel alia no-
minalis creatura, ergo non poſſunt eſſe homo, vel alia crea-
tura, niſi fuerit vita prima Oportet enim ſupponere iuxta
praedictam grammaticam, quod nomina modo quo dicitur,
connotant qualitatem, pronomina autem ſignificant ſubſtan-
tiam meram, & ſic eſt extraneatio ſignificationis & ſuppoſitio-
nis in illatione tali vocata expoſitoria. Et patet expoſita ratio-
ne, quomodo pueriles turpiſſime paralogiſant, vt ſi hoc ſit
aeternum, quia ſecundum eſſe ſuum intelligibile atque primum,
& hoc eſt iſte homo, quia in eſſe ſuo exiſtere ſecundum quod
creatur a Deo, ergo iſte homo ſecundum illud eſſe exiſtere eſt
aeternus.

Se3e 62138 2S8 2G86 38 656788 836 563 2073 6338 665 e
CAPVT IX.
De inuentore Idazarum, & quae habent Idacas.

Psrvyr §8. In iſta materia poſſunt credere tibi, qui volunt
LLogicam tuam inuſitatam accipere. ſed graue videtur, cum
ſingulum incomplexorum, aut ſignificat ſubſtantiam, vel qua-
litatem &c. quid ſunt tales Idaeae, quae nec ſunt ſubſtantiae,
nec accidentia? Imo ſic intelligendo terminos, poſſes totam
philoſophiam ſubuertere. cum Plato primum inuenit nomen
ldaeae, & ſententia ſua per Ariſtotelem eſt efficacius deſtructa.
Nec ab bhine inuentus fuit Philoſophus, qui hanc ſententiam
auſus fuerat ſuſtinere. PHRONESIS. Nemo debet credere
(niſi voluntarie) veritati, & quod tantus populus diſcredit ve-
ritati infringibili, diſplicet multum bonis, Ideo laborant, vt

homines fidem adhibeant veritati. Ponit autem Auguſtinus
quo

LIBERTRꝑIMV.s. 25

quod Plato primum adinuenit nomen idaeae, ſed res ipſa cum Plato adinse-
Platonis ſententia eſt aeterna. Ideo lapſus ac error a via veri- nit nomen
tatis eſt adeo antiquatus, quod creditur propter antiquum er- deae.
rorem illud quod de facto eſt falſum, vel impoſſibile eſſe vermn.
Vnde turpiſſima & fallax argutia, tam in ſpeculatiua, quam in
morali materia eſt, qua diabolus ſeducit miſeros, ſi ad tantum
tres credita, vel vſitata fuerit illa ſententia, ergo vera. Et ſic Turpiſfima eſt
credens fidei ſcripturae cum verbis ſuis, debet dictam Logicam & fallax at-
acceptare, quia ſicut ſacrae ſcripturae ſententia, ſic & eius 1ue nimis
Logica a fidelibus eſt veneranda Vnde peccant mortaliter, qui eie iab⸗
dimiſſa Logica ſcripturae, innituntur adinuentionibus friuolis
hodie vſitatis, cum Deus obligat plus homines ad formam ver-
borum fidei ſcripturae, quam creatura aliqua poſſet ad ſuas
innentiones vel conſuetudines obligare. Et hinc lapſi ſunt
diſcoli ad tantum in deuium, quod reputant legem Dei ſummae
impoſſibilem, & propter adulterinas traditiones a cunctis ho-
minibus relinquendam. Et ex iſto errore pullulant alii infiniti.
Nec mouet tua argutia, ſi ſingulum incomplexorum ſignificat
aliquod decem generum, ergo non ſunt idaeae. Nam omne
incomplexum tam kathegorema, quam fſinkathegorema Pri-
marie, vel ſecundarie ſignificat ſubſtantiam, imo diuinam eſ-
ſentiam, & tunc nomina ldaearum ſignificant tam ſubſtantias,
quam diuinam eſſentiam. Sed non eſt color ſi nomen Idaeae
ſignificat ſubſtantiam, vel aliquid aſſignandum, ergo eſt for-
maliter illud ſignatum, quia ſic Deus eſſet quaelibet creatura,
& omne nominabile foret Idaea aeterna, ſicut quidam errantes
concedunt. Idaea ergo eſt eſſentialiter natura diuina, & for-
maliter ratio, ſecundum quam Deus intelligit creaturas. Et
ſic intelligendo terminos, quo modo ſcriptura ſacra & philoſo-
phi rectiloqui conceperunt, non ſubuertitur Philoſophia, ſed
Praeparata eſſet via, ad philoſophiam nobis miſeris cognoſcen-
dam. Nec Ariſtoteles ſciuit iſtam ſententiam Platonis deſtrue- Ariſioteles
ve, ſed aequiuocando ac ignorando veritatem ſui ſermonis, ultos durit
multos homines duxit in deuium. Sed Auguſti. & multi* deuium.
alii errorem Ariſtot. detexerunt. Et patet quod aſſumis
falſum & infundabile de Ariſtot. ſententia atque verbis.
Vnde antiqui deliri noſtri temporis ad tantum lapſi ſunt in illa
materia. quod concedunt, quod quamlibet creatura, imo quod-
D

libet

laea guid ſit.

26

I.O A N. WICLEF

libet nominabile eſt Idaea, vt homo ſecundum rationem, qua

bilis,

intelligitur a te, vel alio, eſt Idaea, & ſic aeternus, inenarra-

incorruptibilis, nec ſolum hoc, ſed filius tuus, & infi-

nita nobis ſimilia, quae vere ponimus nos, non exiſtere abſolute,
neceſſario ſunt Idaeae, & tunc tu habes infinitos filios, & ita
de aliis friuolis riſu dignis. PsEVDIS. Licet paruipendas illam
logicam, tamen multi ſubtiles logici noſtri temporis hanc ad-
mittunt, & graue Uidetur, quod Deus intelligat filium tuum,
montem aureum intelligibile cum eis ſimilibus, niſi Deus ha-
beat Idaeas, per quas iſta intelligit, ſic enim Deus habet idae-
am peccati, cum ipſum intelligit, iudicat, & diſcernit.
PHRONE. Iſtam logicam propter ex ea ſequentia, debet quili-
bet fidelis deſpicere. Scio tamen quod fratres ipſam magnifi-

cant,

concedentes quod habent infinitos naturales filios, &

alia maxima monſtra mundi. Ideo imo infinitum meliorem
Deum quam nos habemus, & ſic de ſimilibus blaſphemiis, in

quas

incidunt propter errorem amplioris intellectus. Et ſic

credunt falſe ipſos intelligere infinitum meliorem Deum, quam
eſt Deus noſter, licet Deus non poſſet ipſum cognoſcere.
Et ſic videtur quod Deus nihil poteſt intelligere, niſi quod de
facto intelligit, quia ſi hoc poteſt intelligere, ipſe cognoſcit

quod

hoc poteſt intelligere, cum illa ſit veritas, & ſiue Deus,

ſiue hoc cognoſcat, quod hoc poteſt intelligere, tunc intelli-
git hoc. Ideo ſi Deus quicquam vult intelligere, tune illud
intelligit, quia dictum eſt, Deus nihil poteſt incipere, vel de-
Ginere intelligere., ſiue cognoſcere, & Deus nihil intelligit,
niſi quod eſt ſaltem ſecundum eſſe intelligibile. Et probabili-
ter poteſt dici, Deus nihil intelligit, niſi quod exiſtit dum
poteſt exiſtere, & ſic omne quod exiſtere poteſt, exiſtit. Sic

Omne quod enim

propoſito, quod filius tuus eſt, reſpondent ſupponendo

poteſt eniſtere quod non, quia ſi non erit, non eſt, & e contra & ſic infi-
er iſtit. nita ſunt ſigna quae errabundi vane intelligunt, putantes ſe in-

telligere ſua ſignificata primaria, dummodo non ſit ita. Sed
juxta dicta ſuperius intelligunt ſic commiſcendo ſignatum ter-
mini cum modo intelligendi, vt non docetur, ſed ſupponitur
eſſe falſum, quod Deus intelligit filium meum. Et hoc vide-
tur conſonantius, quam concedere, quod quilibet frater ha-
et infinitas vxores, habet & filios, imo, quod omne ſcanda-

lum

LIBERPRIMVS.

lum ſibi impoſſibile ſibi ineſt, & ſic Deus non intelligit filium
tuum montem aureum. Et in intelligibile, licet intelligat iſt
ſigna, & ſic non ſunt ldaeae talium, cum non exiſtentis, non Deus pecca-
ſit ldaea. De peccato conceditur, quod Deus ipſfum intell
& cognoſcit, non tamen habet peccatum Idaeam. ſed homo
cognoſcendo creaturam peccabilem, & quod peccat ſine Idaea
hoc eſt per carentiam vacuitatis Idaeae (vt dicit Linconon)
cognoſcit peccatum. & ſic de quocunque malo culpae, abſtra⸗
Omne tale cognoſcitur a Deo
per carentiam Idaealem, ſicut homo cognoſcit tenebram pe
carentiam ſpeciei luminis. Quia tamen materia iſta eſt diffici-
lis & brigoſa, ideo ab illa ſuperſedeo, relinquens pro alio lo-
co diffuſum tractatum illius materiae.

HE SeNS 6e ed 6d S 6 6NN GAS
CALPVTX.
De intelligentia & potentia Dei.

Ctiue & formaliter intellecto.

ſua potentia incluſiue.

27

igi

Imo videtur

3

t tum intelligit
cognoſeæ.
Non exiſtientis
à non eſt Idaeæ.

sEVDIS. Hic manifeſte laberis in Charibdim concedens,
quod Deus ſolum intelligit quod exiſtit, & quod nihil
poteſt producere, niſi quod actualiter producat, quod contra-
dicit fidei ſeripturae & rationi viuaci.
mias in Deum, quod homo intelligit multa falſa, quae Deus
non poteſt intelligere, cum Chriſtus praecipiendo Petro mitte-
re gladium in vaginam, concedit, quod rogare poteſt patrem,
vt ipſe exhibeat ſibi plusquam duodecim legiones angelorum, &
ſic de multis ſuffragiis quae Deus non compleuit. Aliter enim
non foret omnipotens, cum ad omnia quae poteſt terminatur
Et ſic nemo foret culpandus propter
aliquod quod faceret, cum abſolute neceſſario illud eueniret,
quod impugnat libertatem diuinae potentiae.
quod in Idaeis procedendum foret in infinitum, pari aeuiden-
tia Gt Idaeae Idaea, qua aeuidentia alicuius ad extra ſignabilis
ſit Idaea, & intellectus diuinus foret aequae praeciſe amplus,
ſicut ſua potentia cognitiua. Imo videtur quod ſicut produci-
bilitas creaturae & eius intelligibilitas diſtinguuntur, ſic forent
duae maneries ldaearum, ſecundum quarum primam Deus in-

Ideo ad tantum blaſphe-

telli-

28 IOAN. WICLEF

Res rationis telligit rem ad extra, & iuxta ſecundam efficit rem ad extra.
non babent PgRO. Cum multae ſint res, quae non habent exiſten-
„ Rreg. tiam, vel eſſe exiſtere formaliter intelligendo, patet quod fal-
re formaliter. ſum aſſumis, cum Deus intelligit quod hoc fuit vel erit & in-
telligit, quod hoc non erit, cum multis veritatibus rationis
ſimilibus, qugee non poſſunt habere exiſtentiam actualem.
Omne quod Concœdi tamen poteſt, quod omne quod poteſt exiſtere, tem-
poreſt exiſtere pore ſuo exiſtit, & ſic Deus communicat omni homini intel-
idu. Iuo lectiuam potentiam ſuper omne quod ipſe Deus intelligit, ta-
men neceſſario alio modo intelligit, quam eſt modus quo homo
poteſt intelligere, cum diſtinctiffimus. & inerrabiliter Deus
ſolum intelligit, homo autem nihil intelligit nifi errabiliter &
confuſe. Vellem tamen addiſcere in illa materia, quia nihil de-
finio de Dei potentia, nec audeo profundare me in diſtinctio-
ne, de abſoluta Dei potentia, & potentia ordinata. Scio ta-
men quod faepe lapſus ſum in altitudine maris, multa balbu-
tiens, quae non valui clare fundare, & in aliquibus eſt illud
facilius, in aliis autem difficilius. Nec video nunc, quare
Deus poſſet multa non exiſtentia intelligere, quin per idemein-
telligat infinita, quae tu non potes intelligere, vel e contra
vtrolibet deficere, ratio haec probandi ſicut ſomniatio, qua
dicitur Deum aliqua intelligere, quae non poſſunt eſſe, & iſta
ſunt ſpecialiter Deo cognita, ſed non nobis. Talis autem va-
gatio captionum ex commixtione ſenſuum materialium & figni-
ſicatorum inducit plurimos in Charibdim. ficut religioſi errant
moraliter ex commixtione ſuarum traditionum, & legis diui-
nae. Et ficut Deus ad intra nihil poteſt producere, niſi abſo-
lute neceſſario illud producat, ſic nihil ad extra poteſt produ-
cere, niſi pro ſuo tempore illud producat. Et ſic orationes
fiunt neceſſario, & aliquae implentur necefſario, & aliae ne-
ceſſario ſuperfluae ſunt, & ſic Euangelium vere dicit Matth.
XXVI. quod Deus pater poteſt exhibere filio plus quam duode-
cim legiones angelorum, & ſic facit. Non tamen dicit Euan-
gelium, quod illas legiones poteſt filio ſuo concœdere, vt non
taliter patiatur, Poteſt tamen ſi voluerit, & ſic concœduntur
concluſiones contingentiae, quas manus (hoc eſt) oppoſita
eorum poſſunt contingere ſi Deus voluerit, modo quo Augu-
ſtinus concœdit, quod Deus pater poteſt ad intra gignere alum
flium,

LIBER FPRIMVS. 29

ſilium, & ſic eſt contingentia quoad tempus, & non contin-
gentia fimpliciter abſolute. Et tamen oportet conciliari, ne-
gociari, dammnari, & quicquid Deus vel creatura fecerit aut

omiſerit in hoc mundo. Scio tamen quod illa via eſt valde Proteſtatio
difficilis, & multis quae quondam opinatus ſum ſatis contra- Wie!

ria, paratus tamen ſemper ſuum reuocare quicquid dixero,
doctus quod ſit contrarium veritati. Et patet ſolutio ad obie-
ctus concedo quod Deus nihil poteſt producere nihil pro men-
ſura aliquid illud producat, quia aliter non clare ſoluitur ratio
Aug. de Dei inuidia vel impotentia. Ideo ſignata qua-
cunque creatura, docto, quod iſta poteſt eſſe ſiue intelligi,
concedo quod Deus poteſt illam producere. Sed nolo vagare
circa intelligibilitatem, ſeu potentiam producendi res, quae non
ſunt, concedens quod nihil eſt producibile, niſi quod eſt, cum
ſi hoc ſit intelligibile, vel producibile, hoc eſt res quae poteſt
intelligi, vel produci, & fſic intellectus diuinus, ac eius noti-
cia ſunt paris ambitus, ſicut intellectus creatus, & eius noticia,
& ſic falſum aſſumis, quod tu multa intelligis, quae Deus non
poteſt intelligere. Imo quamuis illud omne intelligis, quod
Deus poteſt intelligere, & e contra, tamen infinitum imper-
fectiori modo, quam Deus poteſt intelligere. Et ſic omne
falſum quod homo intelligit, Deus intelligit, falſe tamen ho-
mo intelligit, qualiter non poteſt Deus intelligere. Siue enim
falſitas fuerit in homine, fiue in alia ſignabili creatura, Deus
intelligendo illam falfitatem. intelligit ſubiectum eius falſum,
quod ſimul eſt verum, cum ſua falſitate, eo quod eſt ens, &

ſic verum vel intelleétum a Deo. Vnde nec homo, nec Deus lIutelligere
intelligit quod homo eſt aſinus, quia cum intelligere ſit intus uid ſit.

legere, tunc liber vitae foret falfiſſimus. Deus tamen clare
intelligit haec ſigna falſa, ſicut tu intelligis ſic homo eſt aſi-
nus, & ſic Deus eſt omnipotens, cum omne poſitiuum produ-
cibile producit. Peccatum autem quod eſt defectus hominis,
non producit, & ſic omnipotentia Dei, & eius actualis creatio
vel cauſſatio coaequantur, Non quod omnipotentia ſua ſe ex-
tendit ad aliqua, quae tu non intelligis, aut quod illa non ſunt
ſignanda, ſed omnino huiusmodi ſunt defectio. Et fic tollitur
vaga imaginatio Sophiſtarum, qui falſe dicunt, quod intelli-
gunt multa, quae balbutiendo, nec ipſi, nec Deus intelligit.
D 3 Vnde

30 10 A N. W ICLE F

Vnde tales negatiue, Deus non intelligit iſta. debent ſic pro-
bari. Iſta non ſunt, ergo iſta non intelliguntur, & antece-
dens poteſt intelligi ſieut eius ſubiectum, nemo tamen intelli-
git quod adaequate ſignificat. Sed quia deficit eius adaequatumn
ſignificatum, ideo verum eſt quod illa non ſunt. Et patet
plane quod ſequitur neceſſario, quod Deus culpabit iniuſtum,
cum aſiter deficere Dei iuſticia. & Deus ordinauit aeternaliter
quod culpabit, ſed non ordinauit quod homo peccabit, quia
ſuper hoc non cadit ordinatio, ſed deordinatio. Et ſi quaeras
Quare Deus quare Deus non prohibuit hominem, ne ſic peccet, eſt mihi
non hrobibuit faciliter reſpondere, quod ideo, quia hoc non fuit prohibile
—“ fec- oum non fuit, nec potencia Dei ſe extendit ad hoc, cum hoc
non eſt, & potentia diuina non ſe extendit ad nihil vel vacuum,
Omnes probi- vel non ens, & omnes prohibitiones Dei quae exprimuntur in
bitiones Dei ſeriptura, intelliguntur ſub conditione tacita, quod ſi facis ſie,
Rriere tunc neceſſario punieris. Ideo propter illud periculum prohi-
Fs cotdizoge bet Deus, ne ſic fiat, hoc eſt certificat ſi ſic factum fuerit ſio
punietur, Non tamen eſt poſſibile, quod Deus quiequam man-
det, niſi aliquis hoc obſeruet, vt patet de Chriſto. Aliis au-
tem praeuaricatoribus praeccepit, quod non ſic faciant, vel
De ueceſſtete aliter punientur. Abſolute tamen neceſſarium eſt, quod non
abſoluta, ſic facerent ſicut Deus & homo neceſſario intelligunt quicquid
mandant, homo tamen ſaepe falſe intelligit illud quod mandat.
Libertas diui- Quantum ad libertatem diuinae potentiae patet, quod eſt ſum-
nae potentiae. me libera, & tamen quicquid facit neceſſario eueniat, ſicut
Deus pater ſumme libere producit filium, & tamen neceſſario
abſolute. Et quantum ad libertatem Contradictionis patet,
quod eſt terminus magiſtralis erronee introduétus, vt idem
quod Deus poteſt facere ſi voluerit, & non facere, ſi noluerit,
cum hoc quod ſit contingens quo ad tempus dicunt quod libe-
re contradictorie eſt produétum.

S R C Re e e e
CAPVL XI.
De limitibus Uaearum.

HRONESIS. Quantum ad proceſſum infinitum in idaeis pa-

E' tet, quod eſt dare limites idaearum, cum alia ſit idaea vni-
uerſa-

LIBER PRIMVS. 31

uerſalium, & alia ſingularium, & per conſequens prima Idaea,
eſt Idaea ſublſtantiae, vel entis analogi. Et cum non ſit pro-
ceſſus in infinitum in Idaeatis illis, quod Deus in infinitum
poſſet procedere in Idaeis? imo ipſas Idaeas Deus intelligit per
ſeipſas. cum ſit eſſentialiter ipſe Deus. Ideo falſum eſt, quod
Idaeae eſt alja Idaea, & ſic in infinitum, cum multiplicando
illa verba, homo balbutiendo ignorat ſeipſum. Nec dices di-
uerſitatis rationem, qualiter haec ſit incongrua, homo homo
currit, quin cum per idem haec erit incongrua ac nugatoria,
Idaeae eſt Idaea, & fic in infinitum. Et in multis iſtarum lo-
quutionum ſunt multae nugatoriae incongruitates, quas balbu-
tiendo obiicimus, & ſicut hie eſt nugatio, Deus intelligit ſe-
ipſum intelligere ſe intelligere, ſic eſt hic nugatio, intellectiui-
tatis Dei eſt intellectio, & ſic in infinitum. Et ita de Idaeis,
quod intelligibilitatis rei eſt alia intelligibilitas, & ſic in infini-
tum. Et ita de generatione accidentium, vt quantitatis eſt alia
quantitas qualitatis alia qualitas, relationis alia relatio, & ſic
in generibus procedendo. Imo docent Philoſophi, quod ſtan-
dum eſt in primo. licet videatur Auguſtinus aſſerere, quod in-
tellectionis alia eſt intellectio, & quamdiu volueris proceden-
do. Tamen graue videtur, quod intellectio quae eſt actus ani-
mae, non poſſet diſtincta intellectione concipi, variato tam
obiecto, quam tempore, certum eſt tamen, quod ſic gemi-
nantes intelligunt ſuperflue atque male, & vt ſubtiliores gram-
matici concedunt, loquuntur incongrue. Et in iſto errore la-
borant, ponentes vacuum infinitum, & ſic tam grammatica
quam methaphiſica deſtruent talem vagationem friuolam, vltra
limites rationis. Intelligamus ergo res, quae per ſuas exiſten-
tias mouent obiectiue intellectum noſtrum. & de illis habere
poſſumus noticiam conſequentis. Sed ſicut in materia calcula-
toria, multi labuntur perdendo ſeipſos in pelagus intellectus,
ſic in materia de talibus rationibus geminatis, & aliis cogita-
tionmibus ſuperflue introductis, vt multae ſophiſtae dubitant, ſi
eus intelligit omnes homines quos poteſt producere. Et ſunt
reſponſiones variae ſophiſtarum, vt quidam dicunt quod non
poſſunt intelligere, quia ſignatis illis, ſunt alia indiuidua
hominum quam illa ſignanda. Et pari euidentia qua poteſt
Deus aliquem illorum producere, poteſt producere quem-
libet

3² IOAN. WICLEF

libet aliorum, & ſic in infinitum. Nec eſt ratio quare ali-
quid non ens poteſt intelligi, quin per idem alius numerus
hominem, quam iſte poteſt intelligi, & ſic in infinitum. Nec
eſt ratio fingenda vlterius, quare Deus poteſt de illo numero,
quem non producet, ſingularem hominem producere, quin
per idem de alio numero extraneo ſignando. Ideo dicunt ſo-
phiſtice negatiuam, quod Deus non poteſt intelligere omnes
homines quos poteſt producere, quia tunc foret ſua potentia
neceſſario limitata, & ſic Deus non intelligit maximum nume-
rum hominum, quem Deus poteſt facere ſimul, quia tunc
non poſſet creare alium hominem cum iſtis. mundum maiora-
re, vel illorum aliquem minorare. Et concedunt, quod plu-
ra poteſt producere, quam poteſt intelligere, & e contra.
Sed quando arguitur illis, ſi Deus poteſt plura producere
quam producit, ergo aliqua & aliquid poteſt producere, quod
non poteſt producere. Et ſi praeciſe tot producere poteſt,
quae & quot poteſt producere, ſtabat ſohannes, tunc eſt dare
maximum numerum quem poteſt producere, & ſi ille numerus
Eh dare ma- eſt ſignandus, & ſic potentia Dei terminatur ad finitum &
ximum quod. maximum quod poteſt, quam tamen effugiunt vt venenum. in
Deas poteſt Ommibus iſtis facilitati ſumus concedere, quod eſt dare maxi-
intelligenre d Dei teſt intelli 3 iſtos 1 .
mum quod Deus poteſt intelligere, quia iſtos homines quos
Deus intelligit & producit, poteſt intelligere, & non VItra,
Vnde ſicut idem eſt, Deus intelligit hoc, & Deus poteſt in-
telligere hoc. Sic idem eſt, Deus facit hoc, & Deus poteſt
facere hoc. Potentia autem ſua eſt vtrolibet infinita, cum fit
potentia non habens finem vlteriorem. Potentia autem creata
eſt finita. quia habet finem ſupra ſeipſam obiectiue & finaliter
producibilitas terminantem. Et ita concedi poteſt, quod idem eſt produci-
G intelligibi- bilitas creaturae, & eius intelligibilitas, cum idem ſit dicen-
litas ſunt dum, inter legere creaturam quamlibet, & ipſam producere,
idem. vel ſeruare. Alia autem videtur inſtantanea produétio. quam
ſeruatio vel intellectio, & ſic eadem eſt idaea cauſſandi, &
intelligendi quamlibet creaturam. Sed cum peccati non ſit
Idaea, nec peccati productiuitas, vel producibilitas, eſt in
Deo, ſed oportet concedere peccatum eſſe, & acdeſſe vel
abeſſe deficere. & ſic ratione peccati oportet in eſſe aequi-
uocare, & ſic quilibet qui malefacit, vel peccat, videtur
tante

LIB E RPRIMVS. 33

tante malefacere, quante poteſt. Et iſta moderatio homi-

nis menſuratur per Deum, ad tantum quantum poteſt. licet
ipſe ignoret terminum menſurantem. Sicut infans putat ſe
moueri & progredi, vltra hoc quod limitat eum ducens, quia
credit erronee, ipſum hoc facere ex ſeipſo. Notanda tamen

eſt diſtinctio actionis Dei ad intra, & actionis ſuae ad extra, Diſtindtio a-
cum prima non ſit tempore menſurata, ſicut menſuratur ſe- Adionis Dei ad

. . intra et aclio-
cunda. Quamuis neceſſario Deus facit hoc opus, ficut & gir acf erria.

ipfum intelligit, ſed non ſemper neceſſario illud facit. Et ſic
actio Dei ad intra, non indiuiduatur a tempore, licet neceſſa-

rio ad actionem Dei intrinſecam, tempus conſequitur. Nec

deſpicienda eſt illa ſententia, licet Auicenna & plures alii Phi-

loſophi priores (quos nominamus haereticos) ipſam tenuerunt,

quia ſicut in materia de ſacramento altaris, plures vltra hoc
quod cognoſeunt, balbutiunt, ſic in illa materia. Dicunt

enim, quod conſecrata hoſtia, eſt accidens ſine ſubiecto, &

tamen hoc non poſſunt intelligere, & ſic affirmant quod non
poſſunt concipere, nec Deus ipſos docere. Et ſic indubie falſe
concipiunt & indocte, cum Deus doceat omnem veritatem „&

ſolum illam quam ipſe ſemper intelligit, & poteſt facere

ipfos intelligere, vel intus legere in libro
. Vitae.

Explicit liber primus.

Haſtia.

Alind eſt rem
fomper eſſe,
& illam ae-
terualiter eſſe.

34 10 A N. WICLEF

365 35 36 ϑ . e

3

LIBER SECVNDVsS.

CAPVT I.
De vniuerſitate creata.

ZLITHIA. Videtur poſt illam generalem ſententiam

dictam de Deo, loquendum eſſe de vniuerſitate

creata.

Supponendo illam vniuerſitatem, loquen-
do generaliter eſſe mundum, licet mundus com-
muniter accipitur pro vniuerſitate creatae ſuhſtantiae.

Et

primo videtur, quod quaelibet pars mundi neceſſario eſt crea-
tura, quia quaelibet pars mundi eſt, & ſi eſt neceſſario eſt. Et
quod neceſſario creatur, ex hoc euidet, quod neceſſario pro-

ducitur ab eſſe intelligibili ad exiſtentiam actualem.
creatio, vocatur actio Dei ad extra.

Ideo eius

Nam quacunque parte

mundi ſignata, niſi ſuum eſſe intelligibile, & ſuum eſſe exiſlere
diſtinguantur, ita abſolute neceſſario eſt aeterna, & ſic Deus.
Et patet quod aliud eft rem ſemper eſſe, & illam aeternaliter
eſſe, cum mundus ſemper eſt, quia in omni tempore, & ta-

men non aeternaliter, vt patet ex eius creatione.
inſtans creationis oportet incipere ſicut mundum.

Nam quia
Vocando

autem mundum aggregatum ex vniuerſitate creaturarum, tam
ſubſtantialium quam accidentalium, videtur quod conſiſtit in
quadam ſucceſſione, & componitur ex non quantis. Sed vo-
cando mundum aggregatum eſſe perpetuum, cum materialis
eſſentia, quam quidam vocant materiam primam, ſit perpetua
quantum libet fit diuiſa, & aliae abſtracte ſubſtantiae, quas vo-
camus angelos, humanae animae, & Vniuerſalia, etiam ſunt
perpetua, cum necefſſario ſemper erunt. Nec oportet ſolicitari
de vnitate huius mundi a qua forma eſt indiuiduus, vel vnus

ex tam multis ſubſtantiis aggregatus.

PsSEVDIS. Verba viden-

tur nimis inſipida, & totam philoſophiam deſtruentia, Quis
quaeſo diceret, quod pro quolibet inſtanti eſt nouus mundus,
& mundus deſinens eſſe? Item aggregatum ex accidentibus &

ſubſtan-

LIBERSECVNDVsS. 35

ſubſtantiis, videtur eſſe idem cum ipſis ſubſtantiis, ſicut idem
eſt homo albus & homo. Item videtur quod mundus acceptus
pro vniuerſitate ſubſtantiarum continue innouatur, cum con-
tinue generantur ſubftantiae ſublunares ex elementis, vt patet
de mixtis, & ſpecialiter de animabus humanis. PHRO. Con-

ſtat quod mundus accipitur ſatis aequiuoce, cum ſecundum Mundaus acci.
Philoſophos, homo dicitur minor mundus, corpus etiam ſub- Pitur aegui
lunare vocatur minor mundus, ſecundum ſe totum incorru- oce.

ptibilis, homines etiam in notabili multitudine cum rebus eis
adiacentibus vocantur ſaepius totus mundus. Et ſic ex diuer-
ſitate modi loquendi, patet philoſophis quomodo mundus acci-
pitur, & ſic vniuerfitas creata poteſt dici mundus, quam opor-
teet incipere tam ſecundum partes ſubſtantiales, quam acciden-
tales, vt patet de inſtantibus de luminibus & corporibus ſub-
lunaribus continue generatis. Et ideo dicunt vulgares, quod
variata notabiliter noſtra habitabili terra per reſpectum faciei
cœli aduenit nouus mundus. In illo autem mundo oportet
eſſe aliqua ſolida promanentia, ſieut in homine funt membra
ſpermatica, & illa ſunt de creatione prima ordinata eſſe perpe-
tua. & ſic quia aliqui nolunt aeceptare aequiuocationes huius-
modi, eſt contentio voluntaria inutilis & inanis. Et patet ſo-
lutorum ad tuam primam inſtantiam, & ſic loquentes de mun-
do, debent in eius ſenſu ad tollendam aequiuocationem pri-
mitus conuenire. Ad ſecundam tuam inſtantiam patet logicis
quomodo agrregatumn poteſt dici ſubſtantia & accidens in ſenſu
compoſito, ſic quod idem incipiat vel deſinat ad inceptionem
vel definitionem partis ſuae ſubſtantialis vel accidentalis. Et
terminus accidentalis perſonaliter poteſt denotare talem ſub-
ſtantiam, cui ineſt accidentaliter tale accidens aſſignatum, vt
homo albus poteſt vocari natura hominis, & non huiusmodi
aggregatum. Et primo loquuntur Ariſtoteles, & Auerroĩs
commentator ſuus communiter. Et in illa diſſertione verbali
at tua replicatio ſine fructu. Ad tertiam tuam inſtantiam pa-
tet, quot ſlat contentio in aequiuocatione acceptionis mundi.
Communiter tamen dicitur, ſicut eſt continue idem homo
Propter vnitatem animae, & vnitatem membrorum ſpermati-
corum, ſie eſt continue idem mundus, propter vnitatem ma-
terialis eſſentiae, & vnitatem Dei, qui ſecundum quosdam di-
E 2 citur

cienter con-

36 IOA N. NICLEF
citur anima mundi. Et quoad vnitatem formae intrinſece,
quae eſt pars mundi, eſt diſſenſio apud multos, vt quidam au-
tumant, quod angelus eſt pars cœleſtis corporis atque mundi.
Quidam autem, vt Auicenna, & alii peripatetici, putantes
quod cœlum mouetur ex ſe, credunt quod coœlum habet ani-
mam ſenſitiuam, cui ineſt virtus imaginatiua, & non ſenfſus
particulariorum. Nec mireris quomodo mundus dicitur vnum
corpus, & continuum ex partibus immediatis, licet ſint cor-
pora diſparium ſpecierum, quia ſic eſt in homine, imo duo ho-
mines quantumcunque diſtantes, faciunt vnum corpus, &
vnum ſpiritum, & vnam animam, cum localis diſtantia, vel
contiguatio non impedit, quin talia conſtituant vnum corpus,
eo quod iuxta Porphirium participatione ſpeciei, plures homi-
nes ſunt vnus homo. Mihi autem videtur, quod angelus non
componit cum orbe, & ſi moueat illum orbem, cum non poteſt
mitti ad terram iuuando homines & redire. Nec videtur mihi
oportere, quod orbis habeat fic animam ſenſitiuam, licet luna
& aliae influentiae cœleſtes viuificent maſſam corporis ſubluna-
Totus mundus Fris, & ita totus mundus corporeus eſt vna ſubſtantia, & ſuffi-
eſt vna ſub- cienter continua, cum fit naturaliter vnum corpus, & ad cor-
Rantia Jiſf- ruptionem ſuarum partium ſublunarium, non oportet ipfum
corrumpi, vel ſi corrumpitur ſecundum ſuam partem, & ſe-
cundum aliam generatur, non tamen incipit vel deſinit pro
tunc eſſ. Et ſic communis Logica, & philoſophia excutiunt diffi-
cultates ſophiſmaticas, quae in illa materia ventilantur. Et
hoc ſatis eſt de vnitate & de incorruptibilitate huius mundi.

2 2 8e 2e Z. 9e 3 N N N 2 2 N. 2.

CAPVT II.
De triplici menſura aeternitatis.

tinna.

Triplex men- AXm. Videtur propter dicenda conſequenda eſſe perti-
Jſura. aeterni- nens de menſura triplici pertractatio, ſcilicet, de aeterni-

tas, ceuum & tate, aeuo, & perpetuo tempore. Aeternitas autem eſt du-

PzYe, & ratio Dei ſecundum eſſe immobile. Et vocatur a Boetio, inter-
Tuid Eut. minabilis vitae poſſeſſio, tota ſimul cum in aeternitate non

lacobi. I. ſuccedunt partes ſine inſtanti, eo quod Deus non habet eſſe
IIitransmu-

LIBER SECVNDVS. 37

transmutabile, vel obumbrationem viciſſitudinis, ſicut mun-
dus. Conceditur tamen, quod Deus fuit, & erit propter
adiacentiam temporis, quod contingenter vel accidenmtaliter
ſibi ineſt, ſio quod ſi per impoſſibile non eſſet mundus, aut
motus ſenſibilis, non ineſſet Deo fuiſſe, vel fore, ſed ſimpli-
citur purum eſſe, & ſie non oportet muſſitare de partibus, vel
inſtantibus aeternitatis, aut quod alii quam Deo poteſt ipſa for-
maliter competere, licet cauſſaliter principiet omnem menſu-
ram creatam. Nec refert, ſiue ipſa aeternitas vocetur pars

aeternitatis, ſiue pura aeternitas, cum ſit idem. Aeuum au- Aeuuum quid

tem vel aeuitas, eſt menſura ſpiritualis, & mole indhiuifibilis r.
creatae ſubſtantiae, ſecundum quam dicitur perdurare, & non
conſiſtit in ſucceſſione, ſicut nec aeternitas. PS EVDIS. Iſta
videtur brigoſa ſententia, primo quia videntur eſſe tot aeuita-
tes, quot ſunt tales ſpiritus perdurantes, Verum tamen ſicut
eſt vna aeternitas, & vnum tempus, ſic videtur quod fſit vna
aeuitas, quae omnibus talibus ſpiritibus eſt communis Secun-
do videtur, cum angeli poſſunt moueri tam ſenſibiliter quo ad
corpus, quam inſenlſibiliter ſecundum affectiones animi, quod
fuiſſe & fore in ſunt ſuis durationibus, ſicut & tempori. Ad
quid ergo oportet ponere aeuitatem huiusmodi ante tempus?
PHRONE. Quantum ad primam inſtantiam tuam videtur, quod

Omnes ſpiri-

multitudo illorum ſpirituum, ſieut dicitur, non conſtituere tus conſtitu-

vnum ſpiritum, ita ſua prima duratio, non dicitur conſtituere
vnum aeumm. Mihi autem videtur probabile, quod illi ſpiri-
tus conſtituunt vnum ſpiritum, & quod omnibus illis vna ae-
uitas eſt communis. Et quod ex adiacentia temporis, ratione
mutabilitatis ſuae, habent propriam qualitatem & fuiſſe ac fore,
quod eſt poſterius ipſo aeuo, vt beati intuentes diuinam eſſen-
tiam, ac immoti in fuis affectionibus, habent vnam duratio-
nem conſtantem, non ſucceſſiuam. Oportet ergo quod illa
duratio habeat quoddam nomen, & praeter illam communem
aeuitatem, videtur quod fingulus illorum ſpirituum habet pro-
pPriam menſuram, quae a quibusdam dicitur aeuitas, & ab aliis
quandalitas aeuitatis. Nec eſt difficultas in iſtis variationibus
terminorum. Ad ſecundam inſtantiam tuam, patet quod con-
cluſio illata debet concedi. Verum tamen aeuitas eſt, ante tale
fuiſſe vel fore angeli. Angelus autem poteſt mirabili celeritate
E 3 aſflume-

unt vnum ſpi-

38 10 A N. WICLEF

Angelus aſſu- aſſumere ſibi corpus praeter vnionem hypoſtaticam, & aptare
mit Kbi cor- ſibi illud corpus in figura & accidentibus humani corporis.
Hus Z Propter quod Grego. & alii ſancti, vocant tale aggregatum ex
giogen H9 ſpiritu & tali eorpore, animal rationale, & ſic talis quandalitas
creati ſpiritus tempore menſuratur, & non ſolum illa, ſed ſuc-
ceſſiua affectio, ac inſenſibilis talis creati ſpiritus, ſiue bona
fuerit, ſiue mala, & ita videtur ſubſtantiam materialem, &
ſpiritum hominis habere quandam aeuitatem, durationem ſuam
ſucceſſiuam naturaliter praecedentem, vt poſito quod ſubducta
foret omnis ſucceſſiua mutatio, ſiue tempus, ſtaret cum hoo,
quod tales ſubſtantiae habeant durationem ſolidam permanen-
Tempus quid tem. De tempore autem videtur, quod ſit duratio mundi in
St eſſe transmutabili, ſecundum eſſe prius, & ſecundum poſte-
rius ſueceſſiuum, & ſic quaecunque mundi pars ſic mota fuerit,
ineſt mundo tempus. Ideo quodammodo vere opinatus fuit
Auerrois, quod tempus motum conſequitur in communi. Re-
Hctis autem erroribus de quidditate temporis, capiendum eſt,
quod ex vnitate mundi, & motus ſui, eſt idem tempus in nu-
mero, multiplicatum per totum mundum in cœlo, & in mari,
& praeter illud tempus, partes mundi hahet ſuas proprias quan-
dalitates, quae ex menſura temporis ſunt cauſſatae. Et ideo
eezeh we vere dicit Autor ſex principiorum, quod quando, vel quanda-
Has . litas eſt illud, quod derelinquitur ex adiacentia temporis, cum
duo genera quantitatis, ſcilicet. tempus & locus principiant
duo praedicamenta, ſcilicet, ſeptimum & octauum. Et ſic
nullius partis mundi ſucceſſiua duratio eſt tempus, ſed ipſa
quandalitas, Et patet quod ſi aliqua pars mundi ſucceſſiue du-
rauerit poſt diem iuditii, tunc poſt diem iuditi erit tempus.
Verumtamen ad hoc, quod pars mundi tempore menſuretur vi-
detur oportere, quod illa pars transmutationem habeat ſuc-
ceſſiuam, vt omnino quieto cœlo, & moto angelo, vel cor-
poraliter vel ſpiritualiter, tune ipſum ceœlum eſt in tempore ſi-
cut Deus, ſed non tempore menſuratur, ſic & modo Deus,
& beati exempti ſunt a tempore intelligentiae cum ſunt fuerunt,
& erunt. Et tamen non ſequitur quod tempore menſurantur,
ideo talis quandalitas eorum, videtur eſſe dicta aequiuoce, quo
Inſtaus quid ad quandalitatem corporis, tempore menſurati. Inſtans autem
Rie temporis, eſt pars eius indiuiſibilis, tam quo ad molem quam

quo

LIB ER SECVNDVS. 39

quo ad ſucceſſionem, cum ſit iſtum mundum, quo ad moueri
vel mutatum eſſe indiuiſibiliter permanere. Et ita inſtans tem-
poris, cum omne tempus ſit quantitas, non dicitur eſſe tempus,
ſed temporis infinitum, vel finis Idem tamen eſt, inſtans
temporis per totum mundum, & pars mundi, habent ſuas
quandalitates indiuiſibiles ſicut mundus, & illae quandalitates
non ſunt inſtantia, licut Gilbertus Porreta. loquitur. Et ex
iſtis ſedari poteſt diſſenſio, in qua diuerſi homines in materia
de inceptione mundi inaniter altercantur ſupponendo primo,
quod omne quod fuit vel erit, eſt in aliqua parte magni tempo-
ris. Et ſupponendo ſecundo, quod res tunc incepit eſſe,
quando pro aliquo inſtanti temporis eſt, & ante illud non fuit,
tunc pro primo inſtanti mundus incipit, quia pro illo inſtanti
mundus eſt, & ante illud non fuit. Deus autem licet ſit in illo
inſtanti, & ante illud inſtans non fuit, ſecundum fuiſſe ſucceſ-
ſiuum, non tamen videtur mihi eſſe pro illo inſtanti, cum
non poteſt tempore, vel inſtanti temporis menſurari, & ſic
aliud eſt eſſe in inſtanti temporis, & eſſe pro inſtanti temporis.

Mundus autem & quaelibet eius pars eſt pro illo inſtanti tem- Aliud eſt eſſe
poris, ſed non Deus, cum quaelibet pars mundi creatur, & inſtans tem-
Deus eſt increabilis cum non poteſt incipere, exiſtere, vel ha- Voris, eſſe

bere eſſe ante exiſtentiam actualem, concedi tamen poteſt, 7³α
quod continue poſt primum inſtans eſſe mundi eſt verum, quo
Deus fuit ante illud inſtans, ſed non temporaliter, vel variabi-
liter, imo naturaliter & cauſſaliter prius. Verumtamen ſi eſſe-
mus in primo inſtanti mundi, tunc non eſt ita, ſed incipit ita
eſſe, quod Deus fuit, aut quod mundus fuit. Et ſic videtur
mundum, & partes mundi prius naturaliter fuiſſe ante illud in-
ſtans, & ſic melior, breuior, ac communior videtur eſſe illa
loquutio, quam pictaciae ſuperadditae expoſitioni inceptionis,

2 temporis.

quod illa propoſitio, Deus incipit eſſe, debet ſic exponi, Deus Dens iucipit

eſt, & non fuit, ſi aliquid fuit, tum quia inceptionis ſignifi-
catio variatur, cum iuxta iſtam ſignificationem quaelibet crea-
tura ſemper inciperet, tum etiam, quia generaliter eſt inceptio

eſſe quomodo
exponitur.

Vvniuoce diſtribuenda. Et ita iſta propoſitio ante, dicit aequi- Ante, dicit du-
uoce nunc prioritatem ordinis, alias originis naturalis, & blicem prio-
nunc prioritatem temporis, vt in expoſitione inceptionis. Si ĩtatem.

autem quis contenderit circa repugnantiam iam dictorum,
poteſt

Continuum
componitur

10 AN WICLEF

poteſt latius exprimere illam aequiuocationem, vt ſi res incipit
eſſe, tunc eſt pro aliquo inſtanti temporis, & non ante illud
temporaliter eſt, vel inſtanter, quia mundus eſt ante illud in-
ſtans, quod eſt prius naturaliter, non tamen temporaliter ante
illud, ſicut nec Deus, Deus tamen non eſt pro illo inſtanti,
ſicut eſt mundus cum qualibet eius parte.

CAPVT III.
De compoſitione rerum & creatione.

P evpis. Impoſſibile ſaepe aſſumis, quod continuum com-
ponitur ex non quantis, quod Ariſtoteles ſaepe reprobat

ex non quan- contra Platonem atque Democritum, imo viuax ratio ac de-

115.

monſtratio Metaphiſica illud docet. PHRONESIS. Certum vi-
detur ſapientibus, ſicut in Arithmetica, ſic in Geometria, &
caeteris ſcientiis, quantum componitur ex non quantis, quae
oportet eſſe principia cuiuscunque compoſiti, in tantumque
homo non poſſet eſſe niſi cum corpore, componitur ex ſpiri-
tu, qui inter caeteras partes hominis maximus eſt virtute, &
quaecunque ſubſtantia ſenſibilis componitur ex ſpecie, & eius
differentia, quae ſunt indiuiſibiles quo ad molem Feci autem
ſaepius hanc euidentiam, capiatur corpus, vel quodcunque
continuum, & noto omnes eius partes ex quibus componitur,
Et quaero vlterius, vtrum ſunt indiuiſibiles & non quantae,
wel diuiſibiles atque magnae, vel partim ſic, & partim ſic. Si
primo modo, aut tertio conceditur, habetur propoſitum, ſci-
licet, quod continuum componitur ex non quantis. Si ſecun-
do modo, tunc illae omnes partes, & quaelibet earum, eſt
diuiſibilis in partes vlteriores, ergo numerus illarum aſſignatus
in principio, non eſt numerus totalis omnium partium aſſignati.
In iſta autem reſponſione, ſuppono cum Auguſtino & fide
ſcripturae, quod ſicut Deus vidit cuncta quae fecerat, ſic di-
ſtinctiſſime intelligit omnes partes cuiuscunque continui, ſic
quod non eſt dare vlteriores, vel alias ipſum continuum com-
ponentes, Et ſic videtur ratio plane procedere Quantum ad
tentum Ariſtotelis & ſuorum ſequatium patet, quod non fari
idem

LIBERSECVNDVS. 41

fidem cum ſaepe errauerat Democritus, Plato, Aug. Lin. qui
ita ſenſerant, ſunt longe clariores philoſophi, & in multis Me-
taphiſicis ſeientiis plus ſplendentes. Ideo quando aſſumis, quod
viuax ratio, vel demonſtratio Metaphiſica contradicit, falſe
petis, nee aſſoles, quoniam tibi defitiunt argumenta. Sicut

E
enim ternarius non eſt diuifibilis in duas medietates aequales
ſimpliciter, ſic ſenſibile continuum ex partibus indiuiſibilibus
inparibus integratum. Et hinc Metaphiſici qui cum hoc ſunt
ſenſibiles philofophi, vocant tales partes compoſiti, eius me-
flietates oommuniter intellectas, quarum vna inſenitſibiliter vel
indiuiſibiliter procedit aliam. Vnde maior pars argumento-
rum tuorum, non pls procedit contra compoſitionem conti-
mui, ex non quantis, quam contra compoſitionem numeri ex
Vnitatibus. Ideo dicunt ſenfibiles philoſophi, quod talium
Continuorum aliqua eſt pars aliquota quo ad Deum, quae non
eſt nobis aliquota, & alia ſenſibiliter aliquota, & ſic diſtin-
guuntur partes commenſurabiles, & partes incommenſurabi-
les. Indiuifibilia autem non ſunt partes aliquotae & commen-
Ghrabiles, quo ad nos ſenſibilis continui, ſunt autem partes
aliquotae, & commenſirabiles, quo ad Deum. Exemplum
Patet de angulo contingentiae, qui quotiens voluerit in angulo
rectilineo continetur, vt patet in III. Elenchorum ſecuadum
Euclidem. Et tamen certum efſt, quomodocumque loquantur
de angulo, angulus continentiae continetur in quocunque an-
gulo rectilineo ſolum finicies quo ad Deum. Et quo ad com-
poſitionem orbis vltimi. ac curuationem in ſua circumferen-
tia, certum eſt quod iacet compoſitio, ſecundum quam per na-
turam indiuiſibilium menſuratur. Modicum quidem eſt, quod
Vnum per menſuram indiuiſibilem excedit reliquum, quo ad
magnitudinem obliquantem curuedinem, vel alias huiusmodi
pPaſſiones. Nec oportet multum ſolicitari tractando illam ma-
teriam quo ad omnem punctum mundi, materia noſtrae igno-
vantiae eſt expanſa. PsEVDIS. Video quomodo praecipitanter
ad probandum compoſitionem continui ex non quantatis aſſu⸗=
mis, quod ſunt vniuerfalia ex parte rei, vt ſpecies & differen-
tiae, quas leuiter non poteris ſomniare. PHRONESIS. Cer-
tum eſt, quod ſunt vniuerſalia ex parte rei, teſtificata tam ab
Ariſtotele, quam Platone. Licet Plato ſubtilius aſcendit in

F vni-

42a 10 AN. WICLEF

vniuerſalibus Idaearum, & ſpecies in Moſe ſonuerat in princi-
pio libri ſui, vocans rerum creatarum principia ſpecies & ge-
nera, vt patet in principio Geneſis, quam indubie ſpecies in-
tellexit non eſſe terminos, vel conceptus, ſicut ſomniant hae-
retici, exponentes fidem ſcripturae ad ſenſum, quem ſpiritus
ſanctus non flagitat. Et concordat ratio naturalis, cum Sor-
tes & Plato magis conueniunt, quam Sortes & aſinus. IIlud
ergo, in quo conneniunt eſt commune, vt primo conueniunt
in ſpecie, & ſic gradatim quousque ad genus generaliſſimum ſit
deuentum. Sicut enim commune eſt tam Sorti quam Platoni
eſſe hominem, ſic omni indiuiduo hominis, & per conſequens
eſſe hominem communis eſſentia, vel quidditas hominis eſt
communis, & illa vocatur ſpecies ſpecialiſſima, vt ſuppono,
& argutias factas in oppoſitum, non eſt dignum ſoluere, vel
recitari. Et per haec patet medium, vt docet Auguſti. ad
aſcendendum in noticiam trinitatis, & tollendum argutias quae
in materia ſunt communiter obiectae. PsEVDIS. Adhuc
claudicas in deſcriptione creationis, cum ſecundum ſenſum
tuum quodlibet indiuiduum etiam indiuiſibile quo ad molem
componitur ex genere & differentia, & per oonſequens non
ex nihilo. Quia vt concorditer dicunt Philoſophi, quod ex
nihilo nihil fit. PaRoONESIS. Hic aequiuocas ad colorandum
tuas argutias, cum communiter aceipitur a Philoſophis, quod
omnis res citra Deum ſit a Deo, ſine praeiacente materia, quam
Deus necefſario praeſupponit, & hoc ſiue in ſeipſo, ſiue in
Eſy analo- ſuo materiali principio. Verum Autor de cauſſis, illam mate-
gun ad decem riam profunde conſiderans, notat quod prima omnium rerum
genera eſt pri- creatarum eſt eſſe, & ante ipſum non eſt creatim, aliud eſſe
iHασ NHνMIα quidem analogum ad decem genera, eſt primum omnium crea-
creaturarum., . 7 . . .
tarum, & ex illo procedunt ſpecies & genera ordinate. & pri-
mo genus ſubſtantiae, ſecundo genus quantitatis, tertio genus
qualitatis cum ſuis partibus ſubiectiuis, & ſic in illo eſſe ana-
e Ders logo, Deus creauit omnia ſimul, & praeter haec quo ad ſimul-
Fmat. tatem primi inſtantis temporis, ac tertio quo ad creationis fſi-
Creare quid Militudinem totius materialis eſſentiae. Iſtis quidem tribus
Et. modis, qui viuit in aeternum, creauit omnia ſimul, Vnde
re eze. quacumque creatura ſignata, illa fit a Deo pro aliqua menſura,
vossie & non ex aliquo materiali principio praecedente. Et illud ſup.
4 Ponitur

LIB ER SECVNDVS. 43

ponitur eſſe deſcriptiue creari. Verum creaturae habent triplex
eſſe notabile Primo eſſe intelligibile, vel Idaeale aeternum
in Deo. Secundo eſſe exemplare in ſuis principiis, quomodo
creaturae productae poſterius creantur in principio mundi in
ſuis principiis. Et tertio eſſe indiuiduum in ſuo complete exi-
ſtere, quod fit opere adminiſtrationis, & propter medium eſſe
dicuntur omnia facta a Deo creari, licet opere adminiſtrationis
ex aliis producantur.

CAPVT IV.

De materiae primae quidditate &O eius pluralitate.

SEVDIS. De materia prima varie loquuntur Philoſophi, ac
ſi nec ſeipſos intelligerent, nec materiam de qua balbu-
tiunt. Spetialiter cum Ariſtoteles dicat, quod ipſa non eſt
cognoſcibilis, niſi per analogiam ad formam, & forma non
eſt cognoſcibilis niſi per fubiectum, quod eſt ipſa materia.
PnHRO. De materia prima ſatis obſeure loquuntur Philoſophi,
cum Plato dicat ipſam eſſe fraudem fictam in craſſis tenebris in-

uolutam. Ariſto., tamen dicit ſeptimo Metaphiſicae, quod Materia pri-
non eſt quod nec quale, nec aliquid aliorum entium Augu. ma Auid Eit.

vero dicit. quod eſt prope nihil. Et Vrſo aſſerit, quod eſt
medium inter ens & non ens. Et tales loquutiones philoſo-
phorum concipere videtur vires noſtras excedere. Ego tamen
concipio quod materia prima eſt materialis eſſentia, quae non
eſt in partes qualitatiuas diuerſarum naturarum diuiſibilis, ſed
etiam qualiscunque formae ſubſtantialis, ſecundum aliquid eius
ſuppoſitum ſuſceptiua. Et fic per transmutationem ſubſtantiae,
eſt iſta materia a viatorib. cognoſcenda. Nec formaliter prae-
dicationes quales, quae recipiunt corporaliter ex ipſa, & ma-
teriali forma compoſita. Non autem intelligo formam ſubſtan-
tialem materiae primae eſſe aliquid, quod poteſt per ſe exiſtere,
ſed illam materialem eſſentiam formaliter eſſe talem. & ſic tam
materia prima quam ſua forma, quam etiam ex illis compoſi-
tum, licet realiter diſtinguantur. Sunt tamen eadem materia-
T 2 lis

44 IOAN. WICLEF

lis eſſentia, & omnia talia indicant trinitatem. Forma autem
cum fit diſpoſitio materialis eſſentiae non accidentalis, ſed
quidditatiua, correſpondet quodammodo verbo Dei. Eſſen-
tialis materla ex quo fit compoſitum, habet correfpondentiam
Deo patri, & compoſitio iliorum ad inuicem dicit connexio-
nem fpiritus increati. Illa autem materia prima, cum non ſit
per ſe formaliter aliquid vel aliqua, vt dicit Ariſto. vocatur a
Platone loquente abſcondite, fraus ficta, craſſis tenebris inuo-
luta, & ſic eſt prope nihil exiſtens in actu, & nihil exiſtens
Materia pri ormaliter, vt loquitur Anguſtinus. Imo eſt medium inter
ma eſt medi- aliquid exiſtens in actu, & nihil exiſtens in actu formaliter in-
s igten, telligo, vt loquitur ſuperius ſanctus Vrſo, Nec oportet nos
Se d iv, ſolicitari, vtrum componitur ex ſuis partibus intellectiuis,
exiſtens in Qquocdhalias in noſtra ſtultitia diffuſe tractauimus, ſéd componi-
acta. tur ex ſuis partibus quantitatiuis vsque ad ſua indiuiſibilia, ex
quibus varie componentibus reſultat formaliter fubſtantialis
forma. Sed principaliter & per ſe completa ſubſtantia, vt no-
uerunt Philoſophi, in illa materia fubtilibus verbis loquentes,
ſic quod non poteſt eſſe plurior aut paucior, vel alia materia
Non poteſt prima quam eſt modo Ariſtote. Tamen videtur dicere, quod
We Plarior generatur per accidens, quia eſt fubiectum generationis com-

neg pautior, 22 . .
vef S. Prips poſiti. Ideo denominatur transmutatione fucceſſiua, qua

materia compoſitum generatur aliud cum generatur. Sic particulari-
guæmzwodo ter quo ad ſubiectum, cum pro tempore ſuae generationis non
AI. eſt. Alterstum vero pro tempore ſuae alterationis eſt, & lo-

quor de eſſe exiſtere in indiuiduo, ideo vt arguit Ariftoteles,
generatio & alteratio diſtinguuntur, & eadem materialis eſſen-
tia quae eſt ignis, creata eft in mundi principio, & illa eſſentia
vt eſt ſuſceptiua illius formae eſt materia prima. Et vt eſt in
actu ignis eſt compoſitum ex materia & forma. Igneitas quae
eſt forma ſubſtantialis non eſt, niſi illam eſſentiam eſſe ignem,
illa autem igneitas eſt forma fubftantialis, quia eſt prima ſub-
Kantia ſuperaddita illi eſſentiae, & praecedit illam caliditatem,
quae eſt illam efſentiam eſſe calidam, & fſic de aliis accidenti-
bus, quae oportet ineſſe compoſito. Et ita intelligendum eſt
de aliis formis elementaribus, ſic quod illa efſentia, vt eſt ſuſcs-
ptiua denominationis talis, quae eſt forma fubſtantialis, eft
materia prima, & ſic cum fit prius ſuſceptiua talis formae
quam

LIBERSECVYVNDVS. 45

quam ipfa eſt., vt ſubſtantia, vt puta ignis aut aqua, & ſic de
aliis denominationibus ſubſtantialibus. ſignanter dicitur quod
praecedit ſubſtantiam. Coneipere autem modos loquendi phi-=
lofophorum in illa materia foret Logica hodiernis extranea. Mixrtio Aris
Mixta aufem concipio ſic compont, cum ſecundum Ariſt. Et
mixtio ſit miſcibilium alteratorum vnio. Elementa enim ſe-
cundum partes indiuifibiles, vel ſaltem nobis per ſe inſenſibi-
les ad inuicem miſeentur, & formae ſuperadditae refultent, ha-
bita proportione mixtionis ſufficienti ad illam formam ſuper-
additam principiandum. Et ſic licet in elementis ad omnem
punctum ſit formaliter elementaris, & ſic vere extenditur in
mixtis, eum ad omnem punctum ſint formae elementares, &
forma ſuperaddita. Forma tamen fuperaddita non habet in
qualibet parte indiuifibili ſuae materiae appropriatae, partem
indiuiſibilem ſuae formae, ſed ſignato minimo naturali in tali
mixto formae fuperacdldito, indiuiſibilis quo ad molem multé⸗
plicatur per totum illud minimum naturale, & ſic de alio mi-
nimo naturali iuxta poſito, ita quod apparet ſecundum qualita-
tes ſecundas, totam formam ſubſtantialem mixt?, & qualitates
ſequentes propriiſſime & maxime continue extendi, ficnt ap-
paret ſonum chordae trementis eſſe continuum, cum tamen ſit
inſenſihilis interciſio ſatis ſpiſtim. Et ſicut formae ſuperadditae Elementa ſunt
ſunt eleuatiores a conditione materiae, ſic ſunt rarius ſibi im- ace r
merſae, & ſic elementa ſunt realite in mixtis, per ſormam ſub- fraan a.
ſtantialem mixti ſuperadditam cathenata, & ſecundum diuerſi- ſuntiales
tates generum proportionum, ſunt diuerſitates ſpecierum mix- minti Juper-
tarum, vt patet aſcendendo a formis elementaribus, vsque ad vgsodon 26
animam intellectiuam. Per ſe enim ſunt inſimae formae inter Tozs zetal-
formas materialium, & anima intelleétiua eſt fuprema inter lectius eſt ſu-
formas ſublunares, in confinio inter formas materiales, & in- prema inter
telleékiuas abſtractas. Simpliciter autem formae materiales ſor= Föormas Jisb-
tiuntur nomina a ſpecie ſubieétarum, vt igneitas eſt forma fub- unares.
ſtantialis, qua ignis eſt in tali ſpeeie, & ic igneitas eſt indiui-
duum ſpeciei, aſineitas eſt forma ſecundum quam illud mixtum Eorma fub-
eſt aſinus, & ita de formis fubſtantialibus artifeio cauſſatorum, Kantialit.
Vt panitas & vinitas, ficut formae ſubſtantiales, ſecundum quas
ſunt panis & vinum, ſiout ſpecies panis & vini funt panitas &
vinitas in communi.
F 3 CAPVT

46 1IOAN. W I CLEE
CAPVTI V.
De anima intellectiua & ſuis potentiis.

AnIs. Videtur conſequens ad dicta tractandum eſſe de
anima intellectiua, & ſuis potentiis, tam organicis, quam
non organicis. Sed videtur mihi frater Phroneſis te manifeſte
Anima. innuere, quod anima intellectiua ſit actus corporis phiſici, or-
ganici, habentis vitam in potentia, vt Ariſtot. deſcribit ani-
mam in communi. PsEVDIS. Hic non poteſt frater tuus con-
tradicere, & cum omnis anima vegetatiua vel ſenſitiua ſit edu-
cibilis de potentia materiae, & ſic corruptibilis ad corruptio-
nem ſui ſubiecti, manifeſte videtur, quod anima intellectiua
hominis ſit corruptibilis, ſicut dicit haereſis Auerrois, & alio-
rum manifeſte in fide errantium. Vbi igitur eſt haec fides
Matth. YX. Euangelii Matth. X. Timete illum, qui poteſt tam corpus,
quam animam mittere in gehennam. PHRON. Fateor, vt ſo-
ror mea aſſerit communiter ad dicta de anima hominis eſſe lo-
quendum, ſed tenebo me in limitibus fidei, ſequendo philoſo-
phos de quanto conſentiunt ei. Ariſtoti. autem & alii diffinien-
tes animam in communi de ipſa conſyderant, vt eſt actus, vel
Corpus pbiſi- actuario corporis naturalis, potentis ſubiectiue exercere opera-
eltig⸗ tiones vitales, & hoc eſt corpus phiſicum, habens vitam in
Aecidit ſpiri- potentia. Ex quo patet, cum ſpiritus, quo homo viuit, fit
tui aduare incorruptibilis atque perpetuus, quod accidit illi ſpiritui ſic actua-
corb re corpus corruptibile. Ideo videtur quod dicti philoſophi
oσM.e. conſyderant de actu primo naturalis oorporis, ſecundum ra-
tionem qua ipſum eſt mixtum corpus ſic viuum, vt videmus de
vegetatibus & ſenſfibus corporis hic in terra. Et ſic Ariſtot.
anima homi non conſyderauit, ſed tacuit, quod anima hominis ſit baſis,
nis eſt bafs. ſuppoſito vel perſonae humanae, ſic quod quantumcunque va-
riatur materia, vel animatio eiusdem, manet continue eadem
perſona, ratione intellectiuae eſſentiae, quae eſt anima. Poſt-
modum autem poſt diem iudicii animabit corpus incorruptibile,
ſic quod aſcendendo deuenietur vsque ad indiuiduationem ſup-
poſiti ex ſua materia, vt cauſſa eſſentiali priori ad indiuiduatio-
nem

LIBERSECVNDVsS. 47

nem perſonae, ex ſua forma quae eſt cauſſa eſſentialis prius na-
turaliter, vel originaliter, quam eſt talis materia. Et quia
actuatio qua ſuppoſitum capit ſuam quidditatem, eſt medium
ad haec duo. Ideo Philoſophi cœperant hoc medium, quod eſt
commune formis materialibus, & reliquerunt fidelibus conſy-
derationem de anima intellectiua, ſecundum quod actuat cor-
pus corruptibile hic in via, ſic quod tota perſonalitas hominis Totæ perſona-
ſeruatur in ipſo ſpiritu, ſicut tota ſuppoſitatio indiuidui ſubſtan- litas bominis
tiae ſeruatur in ipſa materia Et ita poſſet dici, quod anima lruatur in
humana etiam ſeparata, eſt actus corporis naturalis inſtrumen- W TPiritu.
tati ad operationes vitales, cum naturaliter ſubducto peceato
homo viueret, quousque ad beatitudinem plenarie perueniret, Anima buma-
ſicut dicitur. quod anima Chriſti ſeparata in limbo, fuit anima naſeparata.
pro illo triduo, & tamen non tunc actualiter animauit corpus
ſuum, ſed fuit in diſpoſitione propinqua, & habuit habitudi-
nem naturalem. Et ita habent omnes animae ſeperatae, quam
habitudinem aſſument omnino in finali iudicio, ſed quo modo
cunque ſit, adhuc mihi videtur, quod omnis homo habet in Omnis bomo
ſe duas maneries animarum, vnam ſpiritum immortalem, quae S er in ſe⸗
eſt eadem fere perſona cum homine. Et aliam corruptibilem animasnm,,
ſimilem animae beſtiarum, quae anima non eſt res quae pote
per ſe exiſtere. Sed actualis ac ſubſtantialis animatio, ſecun-
dum quam corpus eſt animal in ſpecie tali vel tali. Quaerere
autem vel ſcire, quot animae ſunt in corpore anuloſo, non Ia corpore
cadit ſub noſtra ſcientia vel noticia, ſatis eſt cognoſcere quod zal, 9 Rant
ſunt multae. Et ſic videtur eſſe de beſtiis plus perfectis, cum mar, nu,iter.
habeant animam aliam in capite, aliam in epate, & aliam in & in beſtüis.
corde. Verumtamen animalia anuloſa iuxta experientiam Au-
guſtini, cum organiſantur ad modum anuli ſufficiunt in opera-
tiones ſuas vitales, licet in fruſtra plura ſint diuiſa, & ſic im-
perfectiora viuentia, vt arbores & herbae, vt patet de ſalice
habenti virtutem fructiſicandi. & opera vegetabilia exercendi,
licet in partes plures ſint diuiſa. Hic tamen fratres clamant, Multae for-
quod ilud ſit haereticùm & impoſſibile, quod multae animae mae ſubſtan-
ſint in homine, vel multae formae ſubſtanmtiales in quocunque ?ioles ſunt in
corpore, quia cum forma ſubſtantialis dat eſſe rei, res ſic for- Sosd.
mata eſſet in diſpari ſpecie pro eodem inſtanti, quod eſt impoſ- 1cre.
ſibile. Sed pro illa materia idiotae debent cognoſcere, quod
con-

48 10AN. WICLEF

conſonum eſſe multas formas ſubſtantiales diſpares ſpedie in eo-
dem compoſito, dum tamen vna ſit ſubordinata alteri, vt patet
de mixtis. Vnde ſCiendum quod vna forma generalior, & alia
pecialior, quae ſunt in eodem ſuppoſito, ad inuicem ordinan-
fur, ſic formae diſparium ſpecierum, vt manifeſte patet de
oſſe, de carne, de neruo, & caeteris partibus ethromogeniis
in homine. Non enim imaginandum eſt, quod pro inſtanti
mortis ſubito venit forma incinerabilis, & formae aliae cor-
rumpuntur, quia nec propter variationem complexionis, nec
propter alterationem commixtionis, talis motus ſubitus eſt
fngendus. Et cum partes tales ſint diſparium ſpecierum, cer-=
tum eſt quod oportet ipſas habere formas ſubſtantiales diſparis
rationis, & ſic in lapidibus & metallis. Hoc tamen videtur
probabile, quod non per idem ſubiectum adaequate, & ſecun-
dum rationem conſimilem extenduntur formae ſubſtantiales
diſparium ſpecierum, quia tune Ulud fizppoſitum foret ſimul
Format ele- diſparium quidditatum. Vnde ſicut in mixtis imperfectis, vt
mentores aon exalationibus & nebulis partes quantitatiuae habent ſitus pro-
extenduns as prios, & ſunt corpora implicia, vt aqua, terra, & aer. ſic in
R * mixtis perfectis, habent elementa loca magis ſubtilia, & forma
ſuperaddita requirit numerum & proportionem elementorum
talium, ſecundum quod natura illis corporibus limitauit. Vnde
in homine contingit partes ad tantum ſubtrahi vel corrumpi,
quod anima complexionalis deficiet, & ſpiritus deſeret illud
corpus. Vnde ſicut in mixtis formae elementares non exten-
duntur fere per totum, ſed vna pro ſitu ſuo, & alia pro ſitu
ſuo, licet nobis inſenſibili, ſic vnum elementum non eſt aliud,
ſed habet pro ſitu ſuo diſparem quidditatem. & mixtum ſecun-
dum formam ſuperadditam. Alia ratione extenſa differt ſpe-
cie, loco extenſiue a ſimplici componente, & hoc apparet
fenſibilius de animalibus, vt in homine caro, neruus, & Os
cum caeteris partibus ethromogeniis atque humoribus, habent
(uam locationem ſenſibiliter diſparem, ſecundum commixtio-
nem az complexionem, & proportiones ſatis diſpares. Er
omnes tales diſpoſitiones requirit & conſeruat anima ſenſitiua,
quae habet virtutem vegetiuam, & virtutes alias, ſecundum
quod natura eſt ingeminata formis huiusmodi limitare. Et ta-
ſis anima ſenſitiua eſt quidditas corporis, Vel diſpolite eius
ubſtan-

LIBER SECVNDVS. 49

ſubſtantialis, & non ſpiritus mortalis. IIlle autem ſpiritus eſt

homo., vt dicetur poſterius. Nec eſt diſconueniens, ſed con- Anima ſeuf.
ſonum quia membra hominis ethromogenia habent formas tisa eſt gquicdk.

ſubſtantiales diſparium ſpecierum.

ris, ſed ſpiri-

SSS SANd EeNd E6X⁵ 6αvEd Gd Eee 6 SEhehe lis eſt bomo.

CAPVT VI.
De anathomia cerebri, & ſuis humoribus.

Arirni Quamuis nimis diffuſum foret, tractare naturas
omnium partium humani corporis, & anathomias mem-
brorum in ſuis regionibus. Videtur tamen Phroneſis, quod de
anathomia cerebri & ſuis humoribus, gratia decem ſenſuum ſit
dicendum. Specialiter cum ſenſus illi iuuant intellectum, &
praeparant ad ſenſum myſticum ſcripturarum. PHRONESIS.
Oportet capere a naturalibus hanc doctrinam ſupponendo ſe-
cundum Philoſophiam Ariſtotelis, quod ſolus homo de nume-
ro animalium erectum habet caput ad cœlum. Cuius cauſſa eſt

ſecundum Theologos. vt homo eleuetur a terreſtribus ad cœ- Quere ſolus

leſtia aſpirando. Secundum Ariſtot. autem eſt caput hominis
eleuatius propter depurationem ſpirituum, cum quibus illa di-
uina ſubſtantia, quae eſt anima hominis in operationibus ſen-
ſibilibus clarius operetur. Caput autem ſecundum Ariſtot. ex
relatione capitalitatis, & non ex forma ſubſtantiali contrahit
formaliter illud nomen. Caput enim ſecundum eum dicitur
caput capitati caput, & abſciſum non dicitur caput, niſi forte
aequiuoce. Ad eſſe tamen capitis requiruntur multae formae

erectum caput

ſubſtantiales, oum caput ſit ethromogenium in natura. Sunt Oeinque ſen.
autem quinque ſenſus extrinſeci, ſcilicet, Viſus, Auditus, Ius extrinſeci.

Odoratus, Guſtus, Tactus. Et omnium illorum ſenſuum or-
gana in capite ſituantur. Tactus autem propter neceſſitatem
ſuam per magnam partem corporis, in quodam neruo retili ex-
panditur. In organo autem viſus reſidet virtus viſiua tanquam
ſpeculator totius corporis, tanquam indicans a longinquo, tam
conueniens homini, quam nociuum. De anathomia vero
oculi, quomodo componitur ex decem partibus, & quomodo
ſituatur cum aliis difficultatibus, oportet hic ſupponere ſpecia-
G liter

50 10 A N. WICL E F

Cerebrum di- liter ex aliis diffinitionibus Auicennae, & de organis aliorum
uiditur intres ſenſuum. Cerebrum autem dicitur intra caueum capitis in pia
i, ate, matre, quae eſt tela ſubtilis inuoluens cerebrum ſitualiter.
guid ſt. Ipfſum autem cerebrum diuiditur in tres partes, ſcilicet in pri-
Tres maneries mam, mediam, & extremam. Cum autem ſunt tres maneries
pirituum. ſpirituum, ſcilicet ſpiritus animalis in cerebro, & ſpiritus vita-
lis in corde, & ſpiritus naturalis in epate. De ſpiritu animali,
in quo viget virtus ſenſitiua in cerebro, dicendum eſt. In an-
Senſus com- Cipite autem, quae eſt anterior pars cerebri, diuiſa in duas par-
muenis vbi ve tes, vigent mineraliter ſenſus communis, & virtus imagina-
Tn: dgina. tiua, ſenſus communis reſidet in parte priori, ad quem con-
zinae. currunt ſpeties omnium quinque ſenſuum particularium, & ho-
mo ſecundum illum ſenſum iudicat de ſingulis eorum, & con-
uenientiis & differentiis eorundem, tamen non operatur niſi in
praeſentia ſenſuum, ſenſus particulares mouentium. Virtus
imaginatiua in abſentia interiorum ſenſuum operatur, Imo ima-
ginatur de aliquibus, quae ſub ſenſu particulari non poſſunt cadere.
Et haec eſt virtus, quae in ſomniis operatur. In medio autem
Virtus aeſti- ventriculi cerebri finguntur in virtute animali duo ſenſus intrin-
matiua G ſeci, ſcilicet virtus aeſtimatiua & virtus phantaſtica. Secun-
virtus phan- dum autem virtutem aeſtimatiuam iudicat animal ſecundum in-
tzaſtica in me- — 3 .
i, eapizis re- tentiones, quae ſub ſenſu particulari non poſſunt cadere, vt
l dent. de percuſſione & fuga, cum aliis conuenientiis & diſſonantiis,
ſecundum illam quaedam auis fugit ad minas hominum iactus,
& ouis cognoſcit lupum eſſe inimicum ſuum. Et eſt ſubtilior
ſenſus quam imaginatiua, cum ſecundum Phiſicos habens re-
ctam imaginatiuam & ſanam, direcéte proiicit vitrum de fene-
ſtra, & tamen aeſtimatiua deficit, fragilitatem vitri minus con-
ſyderans. Virtus autem Phantaſtica ſituata in parte poſteriori
huius ventriculi, quaſi in medio capitis, in loco parum altiori,
eſt ſubtiliſſima virtus, quae animam ſenſitiuam conſequitur.
Secundum enim illam virtus phantaſtica de particularibus ſilo-
giſat, vt ſp etialiter patet de Cane, & de Vulpe, vt narrant ex-
Hi,sus memo- Perimentatores, & de prudentia beſtiarim. Quinta autem
zatina & vir. Vrtus eſt memoratiua, quae in parte anteriori tertii ventriculi
zus ſecundum cerebri ſituatur. In parte vero poſteriori ſituatur virtus ſecun-
locam motiua dqum locum motiua, & per neruos & per nucham, per iunctu-

æbi in capite . . . . . . S
locant EHas ſpinae dorſi ad reliquas partes corporis deriuatur. El au⸗

L IBE R SECVNDVS. Fr

tem offitium virtutis memoratiuae tam ſpeties quam intentio-
nes ſenſibilium conſeruare. Vnde locus ille occipitis dicitur
parum depreſſior, quam locus medius, & inter duo haec loca
eſt meatus ſubtilis, & corpus ipſum operiens, vocatur ab au-

Ctore de differentia ſpiritus & animae corpus neruile, ſecun- Corpus ger.

dum cuius diſpoſitionem homines in memoria & reminiſcentia
variantur. Memoria quidem conſiſtit in retentione tanquam
virtus paſſiua. Reminiſcentia vero conſiſtit in diſcurſu tan-

uile.
Memoria &
reminiſcentia
. g
in quo conſi-

quam obliti, vel illius quod fugit a memoria, ad actum animae ſtuut.

reduétiua. Quantum autem ad omnes illas virtutes & variatio-
nes in ſuis nominibus cum fundationibus, differentiis & con-
uenientiis earum, debet Theologus relinquere Philoſophis
ſpetialem tractatum. Ipſi enim conuincunt ab experientia,
quoniam ex defectu organi laeditur talis virtus. Nec ſolicitor
Vtrum talis virtus, vel anima, vel verius homo taliter opera-
tur, quia certum eſt, quod nulla talis virtus eſt res, quae
poteſt per ſe exiſtere, aut rem materialem comprehendere,
led eſt diſpoſitio conſiſtens mineraliter in iſtis organis, ſecun-
dum quam animal eſt taliter cognitiuum. Ideo errores multos
in quibus deficit rationis iuditium, conſequentes imaginatio-
nes pueriles debet fidelis excutere, & quantum expedit ad in-
tellectum ſcripturae ac ſalutem animae, de iſtis noticiam mo-
derate accipere, & de obieétis iſtorum quinque ſenſuum inte-
riorum tractatum ſpetialem relinquere perſpectiuis. De obie-
ctis autem ſenſuum particularium relinquere tractatum diffu-
ſum philoſophiae naturali, vt viſus maxime de longinquo per-
cipit ſuum obiectum, vt de luce patet, vel de colore, quos
in aſtris ſatis percipit. Poſt viſum autem eſt Auditus parum
depreſſior, qui non tam a longinquo percipit ſuum ſenſibile,
quod eft ſonus cum a nube ſonus tonitrui ad maximum eſt
percœptus. Non. enim facile eſt nobis credere, ſicut dixerunt
errores antiquorum Philoſophantlum, quod per virtutem audi-
tiuam harmonia confricationis cœleſtium corporum eſt per-

Viſus.

Auditus.

Ccœpta, licet ex conſuetudine inueterata ſit a vulgaribus indi- Olfactus.

incta. Tertio poſt virtutem auditiuam virtus olfactiua, Cu-
ius organum parum eſt depreſſius, percipit odorem, ſed non
tantum diſtantior, licet ſitualis euaporatio quandoque diſtan-
tius fit delata, Poſt hanc tertiam virtutum, quarta virtus eſt
G 2 guſta-

Guſtus.
Tactus.

52 IOA N. WICLEF

guſtatiua, ſituatur in lingua parum depreſſius. Et eſt ſeeun-
dum Ariſtot. quidam tactus. Tactus vero percipiens ſolum
ſenſibile im mediatum, habet muitiplex ſenſibile, ſcilicet ob-
jecta ſatis multiplicia ſicut guſtus, quorum differentias & quid-
ditates cum ſenſibilibus & ſuis organis, relinquo Philoſophis
particulariter pertractandum.

R Ee RE Re R R Rr

CAPVT VII.
De Senſationibus.

SEVDIS. Iſtam materiam traétas Phiſicae, nec fundas, imo
difficultates, vtrum ſenſationes fiunt per extramiſſiones
virtutum ab organis, cum aliis difficultatibus praetermittis, ſi-
cut prius praetermiſiſti, vtrum illud brutum quod homo gerit,
tanquam altera eius pars quidditatiua ſit beatificandum, & cum
homine conformiter figuratum. PHRONESIS Fateor quod
multas difficultates gratis pertranſii, tum quia locus non exi-
git tractatum ita diffuſum, cum tunc quilibet punctus quem
tangimus, tractatum noſtrum finaliter terminaret. Tum
etiam quia in iſta materia & cunctis alis, ſum ignorans am-
plius quam cognoſcens. Quantum ad difficultatem tamen
quam tangis, teneo cum Augu. Linconn. & oaeteris, quod fſit
ſenſatio mixtim per extramiſſionem viſiuae virtutis interioris
ab organo, & per intus reſuſceptionem ſpeciei in organo ſen-
tiendi ſenſibilis. Secundum vero iſtorum eſt patulum, tamen
ſicut organum virtutis viſiuae recipit lumen, vel ſpeciem colo-
ris ab obiecto ſenſibili, ſic organa aliorum ſenſuum ſpecies ab
obiectis requirunt. Et in primo eſt error notabilis, cum qui-
dam groſſe concipiunt, quod a ſenſu exit virtus cum corpore
de organo ſentiendi, vt & ſic infra breue ex lapſu talis corpo-
ris conſumeretur organum ſentiendi. Non autem ſic conci-
pio, ſed quod aptitudo fiue habilitas ſentiendi in finibus talium
ſituum limitatur, & ad tantum ac taliter ſe extendit ac taliter
huiusmodi aptitudo, vt perſpectiui vere intelligunt, quod ſit
viſionis iuditinum, vbi radius viſualis concurrerit cum catathe-

Eß genus li- co, vt videndo aquam ſuppoſitam, vel quodcunque aliud ſpe-

nene.

culum,

LIB E R SECVNDVS. 53

culum, apparet communiter rem viſam in ibi ſituari, vbi linea
recta exiens a re viſa per ſpeculum. Et linea perpendicularis
in extremo eius concurreret, ſicut inuincibilis experientia ſa-
tis docet, non quod corpus exit ab ipſo viſibili, penetrans
ipſum ſpeculum etiam ſphaeram terrae lacerans, ſed quod in
illis ſitibus ſint habitudines, ſecundum quas fit iuditium de ſi-

tuatione viſibilis, vbi lineae imag'nariae ſic concurrunt, ſic & Speties rei
ſic in parte ſentiendum eſt, de ſpetie rei viſae, non quod viſae.

illa ſpeties ſit aliqua res abſoluta, quae per ſe etiam poterit
eſſe, ſed eſt dependens ab obiecto viſibilis, ſicut ſi fuerit lu-
imen vel vmbra, quas iudicamus corporaliter nos ſentire, ſed
ſunt habitudines quo ad ſitus, in quibus luminoſum vel aliud
viſibile adeſt percœptum. Vnde falſiſſimum eſt & a ſeniori-
bus erronee introductum, quod globus luminis vel ſpeciei vi-
ſibilis, ſit vna res abſoluta, quae poterit per ſe eſſe. Eſt in-
quam habitudo vel aptitudo viſibilis ad taliter inibi immutan-
dum, & ſunt tam de poſitiua natura luminoſi quam de natu-
ra coloris, dum lumine radiantur compoſitiones pulcherrime,
ſicut àe natura proiiciendi vmbras, quae docent nos myſtice
quoniam debemus ſpiritualiter intelligere, & credere de ſpiritua-
libus prioribus in natura. Sed quo ad ſecundam difficultatem,
quam tangis de bruto hominis, non debes credere quod pro-
xXxima materia hominis, hoc foret brutum, aut quod ex illa
parte materiali qualitatiua, & ex ſpiritu creato vel intelligentia,
tanquam parte altera formali qualitatiua, tanquam omnino
diſtinctis componitur vnus homo. Sed quod vtrumque vel
vtraque natura, ſit idem homo in numero, vel perſona ſpi-
ritus per ſe, & natura corporea participatione, ſicut conci-
pimus quod Chriſtus affumpſit humanam naturam, licet ibi
ſit diuerſitas ſatis ampla. Nec video quin Apoſtolus intel-
ligit appropriate per naturam illam corpoream animalem
hominem, & per illum ſpiritum ſpiritualem hominem vel
interiorem, qui poſſunt intelligi vt naturae diſpares, vel vt ea-
dem perſonalitas diſparium naturarum Sicut enim in materia
de Trinitate, tres res ſunt, vna ſubſtantia, non perſona, ſic in ma-
teria de inoarnatione & compoſitione hominis, multae naturae ſa-
tis diſpares ſunt eadem perſona, & ſic quicquid intelligit vel cogno-
ſcit animal, intelligit homo interior & cognoſeit & e contra.
G 3 Secun-

Homo eſt ter-
minus ſatis
aeqaitsocus.

54 10 AN. WICLEF

Secundo ſpiritualis homo vel ille creatus ſpiritus, quamuis
ſit extenſum mole magnum, & ſic de caeteris praedicationi-
bus, quae corpori formaliter inexiſtunt, non tamen extendi-
tur, quia eſt mole magnus, vel taliter formaliter informatus.
Et iſte videtur eſſe ſenſus ſymboli, quod ſicut anima rationalis
& caro vnus eſt homo, ita Deus & homo vnus eſt Chriſtus.
Nec video quin vere intelligentes, quod anima intellectiua ſit
pars perſona hominis, valde aequiuocant intelligentes per ani-
mam intellectiuam, lbſtractiue animationem corporis, quae
fit ex participatione creati ſpiritus. Sic autem concaedit Ari-
ſtoteles, quod appetitus animalis hominis eſt participatiue ra-
tionalis, & per idem illa anima eſt participatiue rationalis, &
per conſequens pars qualitatiua hominis non eſt animal irra-
tionale, ſed realiter, licet varie idem homo. Non enim con-
cipimus quod ſit aliquod vinculum colligans illum immortalem
ſpiritum, & illam naturam corpoream, faciens vnum ex illis
ambobus, tanquam partibus quarum compoſitum excaedit am-
bas imperfectione naturali, ſicut non concipimus quod Deus
& homo qualitatiue conſtituunt illum hominem Ohriſtum tan-
quam partes, cum tunc deitas foret pars imperfectior, quam
ille homo compoſitus. Nec foret ſimilitudo illa in ſymbolo ad
propoſitum fidelium, ſed in haereſes plurimas introductiua niſi
ille ſpiritus immortalis foret per ſe, & complete idem homo.
Et ſi obiicitur, quod per ſe homo eſt animal, & animal per ſe
eſt corpus, & ſic homo eſt per ſe corpus, patet ex dictis alibi,
ſcilicet priori eapite, de compoſitione hominis, quod homo eſt
terminus ſatis aequiuocus. Quandoque enim homo dicit crea-
turam rationalem ſimpliciter abſolute, & quandoque dicit crea-
turam talem rationalem, quo ad aptitudinem corpoream de
poſſibili. Et quandoque quo ad aptitudinem talem corpoream
actualiter exiſtentem. & ſic pro modo homo ſecundum Augu.
non diffinitur per hoc quod eſt animal rationale & mortale,
tunc foret idem, poſito quod fuerit factus immortalis, & eſt
idem homo, cum ſpiritus fuerit a corpore ſeparatus. Non enim
debemus concedere, quod defluente carne ab homine tempore
ſenectutis, deficit vel diminuitur propter hoc perfectio homi-
nis, ſed potius attendendo ad naturam ſpiritus magis perficitur.
Et quantum ad argumentum ſophiſticum, quod in tali deflunn
perdi-

LIBERSECVNDVS. 55

perditur ſubſtantia, & non loco illius acquiritur aliud aeque
bonum. ergo ille homo ſic diminutus inperficitur per deflu-
xum. Non procedit ratio haec ſicut in beſtiis, quae ſunt ra-
tione pinguedinis meliores, quia ex parte defluenti, & parte
alia quae eſt immortalis, ſpiritus non fit vnum quantitatiue,
aut qualitatiue, cum natura illa corporea ſit accidentalis atque
extranea illi ſpiritui, & ſic illi tali homini, cum perdita mate-
ria illa ad non quantum, & inducta vel accepta particulariter,
vel ſubito noua materia, foret continue idem homo. ſicut
Apoſtolus translatus ad cœlum, ſiue in corpore, ſiue extra
corpus fuit indubie idem homo. Vnde poſito de Dei potentia,
quod abhinc usque figantur naturae corporeae, quae ad orga-
niſationem intellectus humani ſucceſſiue diſponantur, & quod
idem immortalis ſpiritus ſucceſſiue, cum talibus corporibus
hypoſtatice copuletur, patet idem homo ſucceſſiue mouebitur
ab vno loco ad alium, & non corporaliter, cum omnia corpo-
ra illa diſtabunt fixa, ergo ſpiritualiter. Et ſic relinquitur,
quod iſte homo ſit ſpiritus, & per idem quilibet alius homo,
non ergo propter depoſitionem carnis vel corporis homo im-
perficitur, ſed potius alleuiatur & perficitur ille homo, vt lo-
quitur fides ſcripturae.

2 3 . R X 3 e N Xe I N 1e 2 e N A 8

CAPVTY VIII.
Si immortalitas ſpiritus ratione deduci poſſt.

A'nà. Sententia iſta eſt alta nobis & inſolita fidelibus,
cum videtur ſapere ſubtilem ſententiam & credendam-
Sed rogo te frater, ſi immortalitas ſpiritus, quam ſaepe aſſumis,
deduci poterit ratione. PHRON. In iſta materia neuter no-

ſtrum ambigit, quin ex fide ſit ſpiritus hominis immortalis, & Rationes qnuod
Der conſequens cum ille ſpiritus ſit eadem perſona hominis, ſe- asnima ſit im-
quitur quod illa perſona manebit perpetuo immortalis. Et wortaliA.

haec ratio quare Apoſtoli ita animoſe & intrepide mortem ſu-
ſceperant, imo ſcientes, quod incarceratio ac oneratio carnis
fuit illis ad taedium atque onus, gaudent in cauſſa iuſticiae
ſuſceperant mortem ſuam. Ponunt autem Philoſophi rationes
multi⸗

56 IO A N. W I CLEF

multiplices, per quas probant iſtam ſententiam. Primo ex te-
ſtimonio Ariſtot. & communi experientia, aliqua autem opera-
tio animae hominis eſt immortalis, ſed nulla operatio, vel
actio rei eſt permanentior, quam ſuum ſubiectum, ergo illud
ſubiectum, quod eſt anima, vel ſpiritus, oportet ponere im-
mortale. aſſumptum ſuadet Ariſt. de intellectione hominis,
quae propter debilitationem corporis ſui non deficit, ſed po-
tius vigoratur. Intellectiuitas enim ſpeculatiua in ſenioribus
eſt clarior, quando quaecunque inſtrumenta corporea deficiunt.
Oportet ergo aliquid eſſe fundamentum illi intellectioni, quod
taſe organum non requirit, & ita ſupra omnes virtutes beſtia-
les ſuperdictas, oportet ponere in homine intellectum. Nam
quo ad illas virtutes beſtia excedit hominem, vt dicit Metri-
cus ab experto edoctus. Nos aper auditu praecaellit, aranea
tactu, Vultur odoratu, linx viſu, ſimea guſtu Et fic eſt in
quinque virtutibus interioribus organicis ſupra dictis. Cum
enim homo non excedit beſtias in virtute corporali, nec ſenſu
aliquo animali, relinquitur quod excedit in operatione intelle-
Gus. Sed qualis foret exceſſus, ſi in articulo fœlicitatis ſuae
maxime neceſſitaretur per mortem fœlicitatem illam deperde-
re. Deus enim tunc magis confunderet ſuos filios chariores.
Habet ergo homo intellectum, quem abſtrahit a corpore cum
ipſo perpetue permanentem. Item homo ſentit in ſeipſo, quod
habet naturale deſyderium ſemper eſſe, & ad hoc ſapientiores
magis diſponunt. Cum ergo natura non poteſt fruſtrari in tan-
to propoſito, videtur quod aliquis intellectus hominis poteſt
naturaliter ſemper eſſe, & ſic eſt immortalis. Et idem eſt iu-
dicium de quocunque, cum poſita immortalitate indiuidui
Vnius naturae, oportet cuilibet naturae conſimilis proprieta-
tem illam ineſſe, quia aliter non ineſſet naturaliter, ſed ca-
ſualiter, vel propter caufſam aliam aduenticiam non fingen-
dam, quia ſi ſpiritus ille foret corruptibilis a ſuo contrario,
vel quacunque alia cauſſa infinito tempore neceſſario ineſſet
corruptio cuicunque, qua aliter ineſſet corruptibilitas ſine
cauſſa. Res enim quae terminantur periodis, non aeternali-
ter perſeuerant, quia ſic haberent infinitam potentiam, vltra
hoc quod haberent res ſpeciei conſimilis, quae per tempus

modicum poſſunt ſtare. Sicut ergo homo habet appetitum
andi

LIBERSECVNDVS. 5„

ſtandi eum Deo, vt vltimo fine ſuo naturaliſſimo, ſic non eſt
fingenda cauſſa, quae illum poſſet à tali propoſito ſine ſuo de-
merito ſeparare, ſpecialiter cum corporis corruptio non tollit
illum ſpiritum, ſed magis laetificat. Item vt docent philoſo-
phi, & ratio naturalis, praeeligendum eſt in caſu mori pro-
pter bonum publicum, & ad turpia vel culpabilia euitandum.
Sed hoc non poteſt excuſari ratione, niſi ſio moriens poſſit
viuere poſt hanc vitam, ergo concluſio. Aſſumptum patet
ex hoc, quod homo de communitate omnino iuſta, poteſt
juſte mori pro illa ſaluanda, cum illi communitati, & ho-
mini morienti, foret in caſu medium vtilius. Cum ergo
omnis homo debet appetere magis bonum, quod communiter
eſt bonum publicum. Videtur enim quod homo in caſu, ita
debet eligere mori, bonum autem communitati poſſibile, eſt
de lege naturae potius eligendum. Nec dubium, quin in mul-⸗
tis caſibus foret communitati vtilius certam perſonam mori,
quam ipſam viuere vlterius etiam virtuoſe. Et eadem eſt ra-
tio etiam de homine in adoptione poſito, vel peccatum com-
mittere, vel ſecundum virtutem temporanee iuſte mori. Sup-
poſito ergo, vt fide per ſe nota homini, quod eſſet ſibi vir-
tuoſum & vtilius ita mori, quaeratur, quando iſta vtilitas ſibi
ex morte illa contingeret, vel ante mortem ſuam, vel poſt?
Non ante mortem ſuam, cum mors non antequam fuerit, in-
fert bonum. Si poſt mortem ſuam, tunc poſt mortem ſuam
ſpiritui ſuo inferret illud bonum, & per idem manebit ille ſpi=
ritus, cum a corpore non dependet, & tales ſunt multae ratio-
nes demonſtrationi propinquae, vtque ſapientiores & ſcientio-
res homines taliter moriuntur. Non ergo illi in cauſſa tam
neceſſaria ſuperflue moriuntur, quia tunc eſſent miſerabiliores
& ſtultiores cunctis hominibus, ſicut multi homines vtque ad
finem vitae ſuae in virtutibus perſeuerant. Alia ergo foret
merces illis a Deo magnifico in fine tribuenda, non in vita
iſta, cum Deus diſpoſuit, quod in virtutibus moriantur, ergo
ſupereſt, quod in vita futura, & per conſequens ſpiritus poſt
mortem corporis hominis perdurabit. Similiter enim Deus
Äuſte diſtribuit praemia virtuoſis, ſine perſonarum acceptione,
notatis duobus, quorum vnus virtuoſe viuat, & alius volu-
ptuoſe per totam ſuam periodum, oportet quod pro aliqua
H menſu-

58 10OA N. WICLEF

menſura temporis ſit iuſte illis de ſuo precio diſpertitum, non
in hac vita, vt patet ex caſu, ergo ſupereſt quod poſt mortem.
Et quia fides ſcripturae eſt plena teſtimonio huius fidei, ideo
illa eſt pernecefſaria homini amplectenda. Sicut enim neceſ-
ſarium eſt fideli credere, quod Deus eſt, & quod eſt remune-
rator bonorum, ſic neceſſarium eſt illi credere, quod ſpiritus
perpetuo manebit poſt hanc vitam. Nec ſunt argutiae haere-
ticorum dignae memoria. arguunt enim quod ſi aliqua forma ſit
corruptibilis, & educta de potentia materiae, multo magis
materia diſpoſitior & dignior, habebit formam de ſua potentia
ſic eductam. Materia ergo hominis habebit formam ſubſtan-
tialem, & per conſequens corruptibilem ſic eductam, conce-
denda eſt concluſio, quia anima quae eſt animatio perpetui
ſpiritus, ſic educitur & corrumpitur in potentia materiae eius-
dem ſubiectantis. Nec video ſubducta hac fide, ad quam fi-
dem quis meritorie laboraret. Sed tanquam inſipiens frueretur
bonis ſenſibilibus dum hic viuit. Sicut enim natura ordinate
procedit aſcendendo in formis, ſic eſt dare terminum illius
aſcenſus, qui terminus eſt anima intellectiua. Ideo dicunt ab-
Anima canſſa- ſtracti Philoſophi quod ipſa creatur in confinio orizontis aeter-
ezur in conf- nitatis. Creatur enim cum ſit infima intelligentia quam Deus
"io oναDNανειproducit, nec video ad quid oportet, quod in mundi principio
geternitatis, 2 1.. 1 .
in ſuo indiuiduo producatur, ſed ſicut paulatiue producuntur
materiae, ſic ratio exigit vt illae intelligentiae tunc temporis ſint
creatae, & ita etiam creaturae peccabiles Deum neceſfſitant ad
ereandum. Sed iſta tota neceſſitatio originaliter eſt a Deo.
Et iſta creatio infima requirit diſpoſitionem materiae, non ob-
ſtante, quod ſit libera, nec eſt vis pro quo inſtanti, vel qua
aetate pueri ille ſpiritus homini copuletur. Dicitur enim com-
nuniter, quod animal primo viuit vt embrio, ſecundum ani-
mam vegetatiuam, ſecundo viuit vita fenſibili ſecundum ani-
mam ſenſitiuam, & tertio viuit vita rationali, ſecundum quod
ſibi coniungitur intellectus. Et quamuis in iſtis proceſſibus di-
uerſae ſubſtantiae producuntur, & quibusdam placet quod ſub-
ſtantia perfectior corrumpitur in aduentu ſubſtantiae plus per-
fectae. Tamen multa dicta in iſta materia ſunt voluntarie
ſomniata.

CAPVT

LIB E R SECVNDVS. 59
CAPVT IX.

De potentiis intellectus hominis.

PsrevDre- In omnibus iſtis dictis videtur mihi, quod nimis
exiliter procedis, ac ſi dormiens vel a peritis abſconditus
loqueretur. Cum Sophiſtae tollerent omnes iſtas inſtantias.
Sed dic nobis vlterius de potentiis propriis intellectus hominis,
quem aſſeris immortalem. Videtur enim & philoſophis, quod
quattuor virtutes ſufficiunt, ſcilicet intellectus poſſibilis, in-
tellectus agens, potentia concupiſcibilis, & potentia iraſcibilis.
PHRONESIS. Scio quod a veritate prima, quae Deus eſt, cum
angelis ſuis ſum viſus, & ideo teneo me quantum ſufficio in
menſura, numero, & pondere & omnino in limitibus verita-
tis. Scio quidem quod in quacunque iſtarum materiarum, vI-
tra quam expedit poterimus euagari. Nec ſolicitor modo cir-
ca reſponſiones ae contentiones ſophiſticas, cum ſcio quod
illae vitioſe procedunt & infructuoſe, oblique, aut a fine vlti-
mo. Ideo vt docet Paulus, quod contendendo cum illis, nos
talem conſuetudinem non habemus. concedo ergo quod homo
noſter interior habet multas potentias, quia omnes per quas
poteſt non organice operari. Eſt etiam perſona habens omnes
illas potentias corporeas, vel cognitiuas organicas, ſecundum
quas homo exterior operatur. De corporali vero potentia eſt
nobis impertinens modo loqui, conceditur ergo tales quattuor
eſſe potentias, ſicut tu recitas. Sed oportet cauere hanc hae-
reſim, quod credatur illas potentias eſſe res abſolutas, quae
poſſunt per ſe exiſtere cum non ſint, niſi illum ſpiritum ſic
poſſe agere. & ita licet ſint accidentia inſeparabilia verumta-
men nec poſſunt eſſe, nec intelligi ſine ſpiritu ſubiecto, qui
quidem ſpiritus eſt realiter ipſe homo dicente veritate Luc. IX.
ſuis apoſtolis. Neſcitis cuius ſpiritus eſtis. Sunt autem circa
quidditatem ac limites intellectus agentis, & intellectus poſſi-
bilis quaeſtiones inutiles, vt quod Ariſtot. vel alius Philoſo-
phus vocat intellectum poſſibilem veritatem phantaſticam, vel
alio nomine, ſicut homines contendendo ſaepe aequnuocant.
Sed quid nobis? ſatis quidem eſt nobis, quod ſit vnus talis im-
H 2 mortalis

Quattuor. ps-
tentiae intel-
lectus, homi-

nis.

2 Tim. II.

De potentiis
animae.

Lac. ILA.

Intellectus

poſſibilis.

Species.

Intentie

Mutellectus a-
gens.

60 IO A N. WICLEF

mortalis ſpiritus, habens virtutem ſiue potentiam cuncta intel-
ligere, quam potentiam vocat Ariſtot. omnia facere, vel intel-
lectum agentem. Habet etiam virtutem fiue potentiam, ſpe-
cies, intentiones, vel apprehenſiones cunétorum recipere. tam
ab actu proprio, quam a ſuperiori influentia. Et illa vocatur
intellectus poſſibilis, vel omnia pati. Et prima dicitur poten-
tia actina, ſecunda paſſiua. De numero vero ſpecierum vel
intentionum eſt apud quosdam contentio, vt ſpeciem videtur
Auicenna formam vocare rei ſenſibilis, in potentia ſenſitiua,
intentionem vero formam rei inſenſibilis in eadem potentia,
vt formam amicitiae vel inimicitiae, aut talis habitudinis reſpe-
tiue. Quandoque autem fpecies vocatur fimilitudo habitudi-
nalis, quam intellectus habet, ſiue vniuerſalis, ſiue particula-
ris. Et intentio vocatur nunc ſpecies, nunc actus intelligendi
fatis aequiuoce, cum omnes actus animae ſunt de genere actio-
nis. Et ita res intellectae habere dicuntur eſſe ſpirituale in
anima, & ſic intellectus poſfibilis comparatur materiae primae.
Intellectus autem agens dicitur prima forma, de qua quidem
ad tantum aequiuocant, quod vocant ſolum Deum intellectum
agentem, quia certum eſt quod Deus cum ſit intellectus, eſt
agens omnia, & mouens ſpiritualiter interiorem hominem, ac
ipſum edocens quicquid cognouerit, & ſie fruſtra palliant ver-
bum Auerrois, quod eadem eſt anima omnium hominum, quia
certum videtur ipſam fuiſſe philoſophice opinatum, quod qui-
libet homo habet ſuam animam corruptibilem, vt habent be-
ſtiae & fuper haec eſt vna infima intelligentiarum toti ſpherae
corruptibilium copulata, & illa coniungitur ſpecialiter homini
plus cognitiue quam beſtiae, non tamen copulatur ſibi vt pars,
ſed vt intelligentia illuminans ac mouens ſingulariter, quando
virtus hominis a ſenſibus abſtracta eſt. A fide autem iſtud de-
Diat, cum omnis homo ſit ſecundum intellectum illum agentem
perpetuo praemiendus, vel perpetuo puniendus. Et fub iftis
duobus nominibus intellectus agens, & intellectus pofſibilis,
poteſt virtus tota, ſiue potentia noſtri interioris hominis com-
prehendi, & ſic poteſt eiusdem ſpiritus potentia multiplicius
nominari. Sunt autem apud illos diffinientes in iſta materia,
Vtrum intellectus agens ſit mobilis, aut noſtra potentia voliti-
va, & vtrum illa prior ſit intellectu hominis, vel e contra,
quia

LLBER SECVNDVS. 61

quia certum eſt intellectus agens noſter, imo ſubſtantia illius
ſpiritus mobilis, eſt a Deo & a veritate, quam concipit, ac
neceſſitabilis ab obiecto, & ſic volitiua potentia, quae dicitur
appetitus intellectiuus, pofeſt neceſſitari ab obiecto, quod po-
tentia intellectiua conſyderat, & tamen cum hoe libere cogno-

ſcit & appetit Deum ſuum, cum liberalitas & neceſſitas non Likeralitac
ſunt contraria. eo quod beati liberrime cognoſcunt Deum, & ueceſſitas non
volunt ſuam beatitudinem, & tamen neceſſarie, quia propter /iut contra-

influentiae vehementiam non poterunt reiilire Quando au-
tem appetitus intellectiuus hominis, infigitur ſuper re tempo-
rali, vel aliquo non in Deo, tunc illiberrime & innaturaliſſi-
me appetit finem huiusmodi, quia contra ordinem primae na-
turae appetit in creatura aliqua finaliter quietari, quod quia non
eſt poſſibile languet continue tanquam vacuus a ſpiritu qui re-
pleret eum. Et haec eſt ratio quare homines auari in appetitu

temporalium non quieſcunt. Et iſta potentia iraſcibilis eſt vir- Potentia ira-
tus ſibi potenter conueniens proſequendi, & a ſe diſſonum ex- ſcibilis.

pellendi. Quando autem homo abutitur iſta potentia innatura-
liter ad fines contrarios, tunc peccat grauiter, & ſic virtus

concupiſcibilis limitatur ad bonum quod appetit, & homo poteſt Coneapiſci-
ea abuti, vt iraſcibili, & illae virtutes ac actus ſui concurrunt *ilis.

communiter, Quando vero deordinatur haec virtus concupi-
ſcibilis, tunc vel ad concupiſcentiam oculorum, vel ad con-

cupiſcentiam Carnis, vel ad vitae ſuperbiam terminatur. Re- r Lobann. II.
gula autem noſtrae religionis eſt quod nihil niſi Deum, & me- Regule r
dia quae vt diſponunt ad ipſum penitus appetamus. Et ad tan- Wianae zeli-

tum poôteſt homo habitudinaliter indiſponi, quod heae duae
Potentiae innaturaliter in obiecta miſeria irreuocabiliter perpe-
tuo terminentur. Et iſte eſt ſummus gradus miſeriae, qui in-
tellectum humanum poteſt attingere. De ordine autem poten-
tiarum huius fpiritus, non oportet nos eſſe ſolicitos, quia ni-
hil valet aliqua eius potentia. niſi de quanto ordinatur ad Deum.
Vnde intellectiua potentia, habet in aliquo rationem excellen-
tiae, ſuper potentiam volitiuam, cum ipſam praecedat & mo-
ueat tanquam ductrix. Nihil enim volumus, niſi quod intelli-
gimus. ſaltem ſecundum apparentiam eſſe bonum, ſecundum
aliquam autem rationem dominatur fupra intellectum potentia
volitiua, cum ipfa praeexigit volitiuae potentiae miniſterium,
H 3 & ſibi

gionis.

62 IO AN. WICLEF

—

& ſibi imperat vt taliter eperetur. Sed omnes illae loquutio-
nes figuratiuae ſunt, cum tales proprietates ſolum proprie in-

ſint ſubſtantiae.
3 36 385 35 35 365 6 36 060

CArPVT X.
De Angelis.

LITHITA. Quia ſecundum menſuram debitam procedis, mi
frater Phroneſis, de vniuerſitate creata, conueniens foret
parum de Angelis pertractare, cum illos adoramus, & credi-
mus, quod ſit factura Dei digniſſima inter ſingulas creaturas.
PHRONE. De noticia Angelorum parum concipimus, cum
tam demonſtratio, quam ſenſus deficit, quo ad eorum noti-
ciam. Rationale autem eſt, vt Deus qui in creaturis ſuis or-
dinatiſſime procedit, habeat naturam angelicam, a corpore &
anima ſeparatam, vt ſicut quaedam eſt forma omnino materiae
Iriplex Jor- alligata. Quaedam autem forma licet ſit materiae ad tempus
ma. coniuncta, eſt tamen a materia ſeparabilis, vt anima humana.
uaedam autem corpori coniuncta, vt inſtrumento ſeparabilis
in natura, & alias dum ſibi placuerit a corpore ſeparata, & ta-
les ſpiritus dicimus angelos, ſiue bonos ſiue malos. Tres au-
Tres Hierar- tem hierarchias ponunt Theologi eſſe in illis ſpiritualibus, ita
chiae angelo- quod quaelibet hierarchia contineat tres ordines angelorum, &
rum. fuper illis hierarcham ſummum, ſcilicet ipfum Deum. Sunt
Nouem ordi- autem nouem ordines angelorum ita nominati. Angeli, Ar-
nes angelo- changeli, Throni, Dominationes, Principatus, Poteſtates,
rum. Cherubim, & Seraphim, quorum excellentias in virtute, &
deſcriptiones nominorum poſuit Grego. in Omilia Acceſſe-
runt ad leſum publicani. & alii cum Dioniſio illam materiam
pertractantes. Experientia autem videtur conuincere poten-
tiam iſtam de illis ſpiritualibus, & teſtimonium Danielis Apo-
calypſi apponitur, & alii libri prophetici idem dicunt. Quot
autem ſpiritus ſunt in uno ordine, ſi decies millies centena
milia plures, aut pauciores, eſt nobis incognitum. ſicçut igno-

ramus. vtrum intelligentiae vel ſpiritus mouent cœlum Iſti
autem

LIBE R SECVNDVS. 63

autem ſpiritus dicuntur communiter habere triplex officium, Triplex an-
(cilicet perficere, illuminare inferiores angelos, & purgare. gelorum of-
e omnihus autem iſtis ſpiritualibus, tantum tres ſunt nomi- unm.
nibus ſpecialiter nominati, ſcilicet, Michaej, Gabriel, & Ra-
phael. Michael dicitur ex bpugna contra diabolum, a micha
quod eſt pugna, & el Deus, Gabriel dicitur ex fortitudine Ex omnibus
Dei contra aereas poteſtates. Raphael ex medicina Dei, vt augelis tres
notant hiſtoriae. Pofſunt autem angeli moueri celeriter, tam Tunt womina-
cum corpore affumpto quam ſine corpore. Et vt communi-
ter dicitur, quilibet viator habet duos ſpiritus, ſoilicet bonum
ad iuuandum, & malum ad exercitandum. Corpora autem
aſſumpta dicuntur aerea, ſiue cœleſtia ad figuram, ad quanti-
tatem, & ad denſitatem, ac raritatem celeriter coaptata. Poſ- Quilibet via-
ſunt autem hi ſpiritus mouere ſe etiam ſine corpore localiter, zor habet duos
velocius aut tardius, ſecundum quod Deus dat illis potentiam Iiritus.
ſio mouendi. Sicut enim globus luminis eſt per totum ſitum
corporeum varie quantificatus & figuratus, ſic ſentiendum eſt
de iſtis ſpiritualibus, praeter ho- quod ſunt ſpiritualiter poſiti,
ac multiplicati per talem ſitum corporeum. Sed difficultatur Quomodo mo-
communiter, cum illi ſpiritus poſſunt moueri tam ſubito, quam ?zus Hubitus
ſuoceſſiue, quomodo motus ſubitus poteſt illis competere. Si hor Rirtt.
enim mouentur ſubito per tantam diſtantiam, tunc eſt dare, Nr hete⸗
quod ſunt ſubito per ſignandam diſtantiam. Quomodo ergo
mouentur localiter per illam diſtantiam pro inſtanti quo com-
pletae ſunt per illam diſtantiam? Nam mobile pro inſtanti ſui
mutati eſſe, eſt in termino ſui motus, & deſinit moueri quo
ad illum motum per remotionem de praeſenti. Sed hic reſpon-
det theologus, quod alia eſt conſideratio motus ſubiti, & alia
ſucceſſiui, cum motu ſubito ſimul inſtanter ſunt mutati & mu- Ana eſt confi-
tatum eſſe, cum eadem res ſubito generatur, & eſt generata. deratio motus
Rationes autem iſtorum terminorum diſtinguuntur ab inuicem, Mubiti, &' alia
cum generari ſit ſubitum inſtantaneum, ſed eſſe generatum ſit Ges iu.
continuum & durans per tempus. Alii autem dicunt quod ge- Generatum
nerari vel moueri ſubito per vnum inſtans, procedit eſſe gene- We.
ratum vel mutatum, ſed in iſto non contendo, cum eadem
videatur eſſe ratio de inſtanti procedenti proximo, & inſtanti
poſterius aſſignato. Eſt ergo ratio, quare angelus pro dato
inſtanti ſubito mutatur localiter, & non vltra, quia cum mo-
tus

64 10A N. WICLEF

tus componitur ex multis affirmationibus, & negatio-
nibus, eſt dare multas affirmationes & negationes pro
hoe infſtanti poſitas, & non vltra. Ideo cum motus,
non ſolum reſpicit affirmationes pro hoc inſtanti prae-
ſenti, ſed cum hoc negationes de praeterito & futu-
ro, non eſt color, ſi angelus pro inſtanti poſito moueatur,
quod per idem ſemper in poſterum mouebitur, quandocunque
poſterius erit motus, ſicut patet de generatione ſubita creatu-
rae. Sed ſecundo difficultatur acutius, quomodo angelus
poteſt moueri localiter ſucceſſiue, quia dato, quod moueatur
ſucceſſiue per A tempus, acquirendo ſpacium anterius, &
deperdendo ſpacium poſterius erit motus, cum multiplicetur
per ſpacium diuiſibile, eſt dare tempus, per quod ſie mouebi-
tur ſpacium, poſterius de perdendo, & ſpacium anterius acqui-
rendo. Et cum hoc per idem tempus in ſpacio medio quieſcen-
do, ſed illae videntur denominationes contrariae eſſe ſatis.
Hic tamen ſupponendum eſt, quod angeli cum mouentur ſe⸗
cundum rationes diſpares, a motu corporeo ſecundum partem
anteriorem aſcendant continue, & cum hoc ſecundum partem
poſteriorem loci deſcendant continue, & per idem tempus in
parte loci media ſint quieti, vt dicitur communiter de anima
hominis moti in ſuis extremitatibus, & quieti in loco medio,
Vt corde vel caeteris partibus non ſic motis. Ita poteſt intel-
ligi de motibus localibus angelorum. Et ita non ſequitur ſi
angelus adquiret locum aliquem ſucceſſiue, quod tune deper-
det alium, vel e contra, cum poteſt nunc eſſe per loca am-
pliora, & nunc curatiora vel ſtrictiora, & ſio ſitum acquirere,
& non cum hoc ſitum deperdere vel e contra. Et ita ſi Deo
laceret ſpiritus poſſet quantumcunque velociter aut diſtanter
locum acquirere, ſiue deperdere, & tamen non per maiorem
locum multiplicari, aut minorem quam in principio, vt poſi⸗
to quod Deus limitet a angelo, quod ad maximum per ſpacium
pedale cubitum, vel ſibi aequiualens multiplicatur, & captovt
per ſe noto geometris, quod quantum cunque longum poſſet
eſſe ſpacium aequale pedali cubito. Et tertio ſuppono, quod
A. angelus ſit in oriente in ſitu ſuo quadrato, & noto ſitum
gracilem ab oriente in occidens ſeruantem aequalitatem ſitui

cubito aſſignato. Et patet ex limitatione diuina, quod A. an-
gelus

¹

LILBE RSECYNDPDVS., 6 5

gelus poteſt remanere continue in oriente, & immediate poſt
hoc eſſe in occidente gracilitate ſitus & aequalitatem ſitui cu-
bito continue conſeruante, & ſic diſperfis ſitibus in ſitus linea-
res, poſſet idem angelus ſimul eſſe in oriente & occidente, vt
Sophiſtae falſe imaginantur. Poſſet tamen iſtis poſitis eſſe ſi-
mul ad quemlibet punctum mundi.

0☛ e en e e e

CAPVT XI.
De diuerſorum angelorum diuerſo oficio.

SEVDIS. In iſta materia video te notabiliter deficere & bal-
butire, ac ſi ebrius dormiens ſomniaret. Nihil enim quod
hic dixiſti probas, ſed grauiter quaſi labi poſſet per idem in con-
cluſiones inutiles ſine fine. PhRO. Dixi publice, quod in iſta
materia parum noſco, & plurior pars illius materiae, quam hic
dico eſt ſanctorum ſententia elicita probabiliter ex ſcriptura.
Et quantum ad illam vltimam concluſionem certum eſt, quod
nemo poteſt ſuppoſita probabilitate ſuarum ſuppoſitionum ipſam
infringere. Et hinc dicitur, quod angeli poſſunt ex ſua celeri-
tate nunc eſſe in oriente, & nunc in occidente, ſeruando
quantitatem ſui limitati ſitus corporei, figura illius ſitus quan-
tum expedit variata. Sed in illa materia oportet cauere de
imaginationibus calculatoriis, vt non credatur ſuperficiem vel
corpus ad tantum diuidi, quod poſſet occupare ſimul quemli-
bet ſitum mundi. Oportet ſecundo cauere ne admittatur,
quod ſuperficiale lineare, vel quodcunque corporeum multi-
plicetur ſimul per ſitus diſpares, cum multiplicatio talis ſit ſo-
Ium ſpiritibus vel rebus ſpiritualibus propriata, & tunc poteſt
ſententia illius concluſionis ad multa dicenda proficere vt an-
gelus tam bonus quam malus poteſt mira celeritate infra horam
pPer poros quantum libet ſitualiter variari Corpus etiam glo-
rificatum poteſt per dotes ſubtilitatis & agilitatis intrare ianuis
clauſis, ſine hoc, quod laceret vel frangat quamcunque par-
tem earum, cum non habeant partes earum, cum non habeant
partes ſie propinquas, quin inter multas earum ſit aer noôtabilis
intercœptus. ArrrurA. Satis eſt Phronefis de iſtis imagina-
I tionibus

66 IOAN. WICLEF

tionibus & calculationibus declaratum. Sed rogo te, dic miht
theologicas difficultates, quas in illa materia dimiſiſti, graue
quidem videtur, cum angelus ſit vbicunque afficitur, ſicut
Lincolen. dicit de anima Et angelus afficitur cuicunque parti
mundi, quando ergo eſt angelus ad quemlibet punctum mun-
di? Et iterum videtur poſſibile, quod angelus ſit ſimul per di-
uerſa loca, vt in cœlo & in terra, & non in medio intercœpto.
Et iterum videtur ſicut praetermiſiſti tractatum de modo eſſen-
di Dei, ſcilicet eſſentialiter, potentialiter & virtualiter vbique,
ſic praetermittis modum eſſendi angeli in loco. PHRONESIS.
Fateor quod multa puncta ſatis neceſſaria, dimiſi in tractatu de
Deo, non ſolum propter ignorantiam, aut obliuionem, ſed
quia videtur mihi expediens matri noſtrae, quod ſint multi
tractatus de Deo, de ſua fabrica, in breuitate & ordine varia-
ti, ita quod in illa materia poſſet multorum ſtudium dilatari.
Neceſſario Certum quidem eſt, quod neceſſario Deus conſeruet locum
Deus eſt vbi. quemlibet, & quamlibet creaturam, & non conſeruat per po-
Br, Tterne⸗ tentiam ab eo diſtinctam. Nec poteſt viciſſim adeſſe, & de-
iter, & eſſen- eſſe ſuae fabricae, ideo neceſſario eſt vbique. Quamuis autem
tialiter. mundus & tempus, & vniuerſalia etiam ſint vbique ad modum
Mundas zem- eſſendi Dei vbique, non poſſunt attingere, cum Deus neceſſa-
pus & vniuer- rjo ſecundum totam ſuam eſſentiam perpetuo eſt vbique. Mun-
Wi dus autem quamuis ſit ſecundum partes diſpares vbique, non
tamen ſecundum ſe totum. Tempus etiam quamuis ſecundum
ſe totum ſit vbique, non tamen ſemper eſt vbique, ſecundum
quamlibet ſui partem. Vniuerſalia etiam quae habent ſua ſin-
gularia vbique quamuis etiam ſunt vbique, non tamen ſemper
ſecundum ſuas partes ſingulas ſubiectiuas. Ideo Deus habet
vnum modum excellentem & proprium, quo eſſentialiter eſt
vbique. Et cum in Deo ſit virtus atque potentia, quae reali-
ter eſt diuina eſſentia, patet quod Deus virtualiter & potentia-
liter eſt vbique. Intelligendo tamen illos modos analogice,
patet quod in Creaturis notabiliter diſtinguuntur, cum virtus
vnius creaturae, tam ſpiritualis, quam corporalis, ſe extendit
& ad loca & ad corpora, ad quae eius eſſentia non extendit.
Vt rex dicitur potentialiter eſſe per totum regnum ſuum, &
ſol virtualiter per totam ſphaeram corruptibilium. Et cer-
tum eſt, quod non ſitualiter vel eſſentialiter ſunt bidenmn i lie
intelligi

I. IBERSECVNDVS. 67

intelligi de creatis ſpiritibus. Ad primam inſtantiam quam Deaugeloruss
quaeris ſoror, vtrum angeli ſunt vbique, videtur mihi proba-Gtu.
bile, quod non ſecundum ſuas eſſentias, ſed ille modus limita-
tus ad Deum, fibi eſt proprie reſeruatus. Non tamen video,
quin boni angeli potentialiter vel virtualiter ſunt vbique, cum Boni augeli
afficiunt cuilibet creaturae, licet ſecundum gradus bonita- loizenese⸗ .
tum in creaturis, & affectionum ad illas diſpariter ſint cum ſan vbiger.
illis. Hoc tamen eſt ex fide tenendum, quod ſancti angeli
quorſumcunque ſe mouerint in mundo, inueniunt Deum vbi-
que praeſentem in quo beatifice mouentur ad ſuum miniſte-
rium implendum. Vnde autem angelus deſcendit de cœlo, non
debet credi quod recedit a Deo, ſed vbique inuenit Deum Angelus de-
ſuum beatificantem ipſum obiectiue, & per conſequens non crndenj d⸗
poteſt a Deo eſſentialiter recedere, licet multi peccando a Deo ecit a Deo,
recedant moraliter. Et ſic limitato modo eſſendi angeli ſecun-
dum hos tres gradus diſpares, concedi poteſt quod angeli mo-
uentur ſecundum ſuas eſſentias, ſecundum quod Deus eis limi-
tauerit ad impletionem ſui officii, & ſic aequiuocando in modo
eſſendi angeli, videtur probabile quod idem angelus ſit perlo-
ca diſparia, & non in medio interciſo. Vtrum autem hoc ſit
poſſibile ſecundum modum eſſentiendi eſſentialem non hic de-
finio, ſed credo quod malus angelus ad puniendum, ad tentan-
dum vel nocendum homini ſaepe adeſt etiam eſſentialiter,
quando non charitatiue afficitur. Et patet quomodo exiliter
eſt dicendum ad ſecundam tuam inſtantiam, & patet de eodem
tramite quomodo ad tertiam tuam inſtantiam ſit dicendum.
Scio autem quod in omnibus iſtis punctis, neceſſitati ſumus
plurimum ignorare. Quis enim nouit ad quid Deus officium
angeli regulariter limitauit, vel in quanto ſitu aut vbi vult an-
gelum eſſe, vel prodeſſe ſuae fabricae? Credimus enim tamen,
quod ſic Deus limitauit angelos bonos perficere partes mundi,
ſic continue implendo inpeccabiliter ſuum officium, continue
Gine otio perficiunt partes mundi, & ita illuminant & purgant
inferiores angelos, licet non a ſuis erroribus vel peccatis, ſed
Praeſeruant eos in ſtatibus debitis, quando caeteris paribus di-
lapſi forent aliter ab illis ſtatibus quos nunc ſeruant. Et ſic il- Aungelaus conti-
luminant inferiores angelos, licet omnes & ſinguli lumen a nue videt quid
Deo recipiant. Angelus autem continue videt in verbo, quid ler
I 2 & qua-

68 10 A N. WICLEF

& qualiter ſit agendqdum, & mouetur a Deo ad perficiendum
opus ſuum debitum, & in hoc beatifice delectatur, vnus tamen
videt clarius, & alius minus clare. Quomodo autem angeli
alterantur in ſuis illuminationibus eſt difficultas, & error mul-
tiplex, cum multi imaginantur nimis groſſe, quod lumen quo
informatur angelus ſit res quae poterit per ſe eſſe continue de-
fluxu a Deo, vel ſuperiori angelo. Sed quid ſtultius? cum
affectio angeli poteſt inſenſibiliter variari, & in maiori parte
angeli habent affectiones perpetuas, quas ex perpetua ſeruatio-
ne pro ſuo tempore proſequuntur.

1684 t Deet eet et et Be Seei Eeet eet een ee
CAPVT XII.

De angelorum lapſu & eorum pœna.

— Audiui quod taliter qualiter eructaſti tuam ſen-
tentiam, ſed dubia, in quibus difficultas abſconditur, prae-
termittis. Dubium quidem eſt, vtrum ex angelo & corpore
aliquid componatur. Et iterum dubium eſt, quomodo aliqui
angeli erant facti ſic mali, in ſuis malitiis induxati Ac tertio
dubium eſt, quomodo boni angeli pugnant cum malis. Tum
hoc videtur beatitudinem bonorum tollere, cum ſecundum
Beawus vir qui Auguft. Beatus eſt qui habet quicquid vult, & nihil mali vult.
K. Sed quomodo habet angelus ſic pugnans quicquid vult, cum
appetit finem victoriae, & pacem ſequentem, quibus caret
pro menſura alia, & ſic perficitur ac imperficitur ſucceſſiue?
PRRO. Conſydero quod eructatio ſonat excellentius quam
poteſt competere creaturae cum ſubſtantia diuina dicat de pa-
tre & filio. Eructauit cor meum verbum bonum. Sed ad pri-
Nibij proprie mum dubium tuum videtur mihi, quod nihil ex ſpiritu & cor-
componitur pore proprie componitur, ſed aggregatum ex illis vocatur
, iris & nunc animal, & nunc capit denominationem vnius partis, &
P o.. nunc alterius differentiae communiter. Vt angelus nunc dici-
tur replere locum, & munc moueri localiter corporee. Proprie
autem dicitur intelligibiliter in Deo quieſcere. Quomodo
autem mouet corpus, concipit intellectus, ſed actus imma-
ginatiue

LIBERSECVYNDVS. 69

ginatiue ſuſpenditur, ſicut de creatione mundi, & caeteris
pure intellectibus. Sed vocando aggregatum ex angelo, &
corpore animal, ſicut vocat Greg. videtur quod illud aggrega-
tum ſit angelo pure perfectius, cum corpus aſſumptum non
imperficit angelum, ſed ſuperaddit totam perfectionem illius
corporis aggregato. Quo ad ſecundam difficultatem oportet
inniti fidei. Et cum Auerro's dicat, quod veritas teſtatur
ſibi ipſi, omnibus modis concordat experientia, quam habe-
mus de malis ſpiritibus. Dicitur enim communiter ex fide
Eſa. XIV. quod primus angelus vocatur Lucifer, paulo poſt
primum inſtans mundi fuit proſtratus in ſuperbia, & ſtatim
poſt iuſto Dei iudicio deiectus fuerat in infernum. Quamuis
enim omnis locus videretur eſſe inpertinens ſpiritui, vt dele-
Gtatione corporea inibi delectetur, cum Deus aeque delectatur
vbique, & pœna corporea non poſſet ineſſe illi ſpiritui, eſt
tamen grandis pœna creato ſpiritui, quod inuite deiiciatur, &
retineatur in loco humili & indigno, a cœleſti influentia ma-
xime elongato, cuiusmodi eſt locus inferni. Sed de ſuperbia
iſtorum malorum angelorum eſt dubium apud multos, cum
enim fuerunt creati in clara noticia, difficile videtur, quod ſio
inciderent in errorem potentiae, cum homo non poteſt ad tan-
tum errare, quod credat ſe Deo poſſe in potentia coequari.
cum demonſtratio certiſſima docet oppoſitum. quomodo ergo
poteſt primus angelus eſſe ſtultior, quam homo inſipiens? Et
iterum videtur difficultas, quomodo primus angelus, ſi per
tempus in illa clara Dei noticia fuerat delectatus, a noticia illa
excidit, cum ex delectatione tanti obiecti fortificaretur noticia.
Et nihil appetitur, niſi rationi ipſum appareat bonum, quo-

Pœna corpo-⸗
rea non poſſet

iueſſe ſpiritui.

modo ergo poſſet incipere illa fallax apparentia? Et iterum,

multi homines ſunt propter minorem noticiam minoris obiecti
quam eſt Deus, in eius complacentia delectabili confirmati.
Nec poſſet dici, quod angelus creatus eſt in primo inſtanti
mundi, in tali malicia & errore. quia tunc Deus foret autor
talis maliciae, & germinaret haereſim Manicheorum, ponen-
tium eum malum. Hic poteſt dici, quod omnis malus ange-
lus ſtetit in ſtatu innocentiae tempus modicum, licet nobis in-
ſenſibile, & poſt modum in ſuperbiam ſunt dilapſi. Quomodo

Omunis angelut
malus ſtetit in
1§ jce ; ſtatu inuocen-
autem caſus iſte contigit, dici poteſt, quod duplex eſt talium ziae per modi-
13 ſpiri- cam tempus.

75 IO A N. WwICLEF

ſpirituum noticia Dei, ſcilicet viſio in verbo, & noticia in ge-
nere proprio. Viſio in verbo vocatur ab Augu. noticia matu-
tina, & in confirmatis angelis noticia meridiana. Alia autem
Duplex eſt noticia rerum in genere proprio, quae dicitur noticia abſtra-
noticia demo- iua, vocatur etiam noticia veſpertina, & talem itnperfecti-
num de Deo. uam & confuſam noticiam de Deo habemus hic in via. Vnde
Tes uoticiae in nobis diſtinguuntur notabiliter tres noticiae intellectus, ſicue
intelledus. eſt dare triplicem corpoream viſionem. Aliqua enim videmus
directo intuitu, ſicut ſpiritus intuetur tam Deum, quam alias
creaturas in verbo. Secunda autem viſio corruptibilis eſt per
refractionem, quando per media diuerſarum dyaphaneitatum
viſibile, vel ratione diuerſitatis dyaphaneitatum parum a recti-
tudine declinando, & iſto modo dicitur ſpiritum creatum ſimul
cognoſcere creaturam in verbo, & in proprio genere. Tertia
autem viſio eſt per reflectionem, quando ſpecies viſibilis a ſpe-
cCulo reflectitur ad oculum videntem, ita quod prima viſio fit
per lineam rectam, ſecunda per lineam refractam, & tertia
per lineam reflexam, Et iſto modo videmus nunc per ſpecu-
lum in aenigmate, cum Roma. I. nihil inuiſibilia Dei, per ea quae
Omnes angeli ſacta ſunt, intellecta conſpiciuntur. Relinquendo ergo perſpe-
derauc, „"* Ctiuis declarationem huius triplicis noticiae, dico tanquam mi-
, usd; cla- hi probabile, quod omnes angeli habuerunt in primo inſtanti
ram viſionem mundi, & paulo poſt in verbo Dei claram noticiam & eodem
in verbo Dei. meditulio temporis declinando ab iſta noticia, nouerunt res
in ſuo genere. Noticia minus clara pro tempore illius noti-
ciae lapſi ſunt angeli non credentes, quod parificantur Deo,
tum hoc quod non poſſet intelligi, ſed credentes affectantes &
contentati, quod ſint ſimiles altiſſimo, ſic ſcilicet, quod ſicut
altiſſimus non habet ſuperiorem ad quem referat gratias pro
donatis. ſic illi angeli mali quieſcant in noticia rerum in pro-
prio genere, & non ad laudes Deo debitas reuertantur. Et
credi poteſt, quod angeli mali nimis diu in noticia rerum in
ſuo genere perſtiterunt, & ſic in illis, ſicut in omni homine
peccante primo fuit peccatum omiſſionis, & ex contingente
temporis, & miſericordia diuinae punitionis, & ex carentia
innouationis pœnae ſenſibilis, ſunt illi mali angeli in ſuis viciis
indurati, quietantur enim in ſuo modo viuendi, quem habent
a Deo. Ideo non praeſumunt illi apoſtatae pœnitere. vel ple-
ne

Triplex cor-
porea viſio.

LIBERSECVNDVS. 71

ne & debite gratias agere Deo ſuo, & ſic contingit hominem
paulatiue & ſpecialiter dum ſpiritus fuerit ſeparatus a corpore
fRinaliter obſtinari, & eſt peccatum in ſpiritum ſanctum, & dia-
bolicum. Ad primum iſtorum argumentorum, patet ex dictis,
quod non demones ſic credunt, ſed credunt implicite ſicut
omnes ſuperbi credunt. Ex quo ſequitur quod coaequarentur
Deo, ſi cum illis paribus non ex Dei iuſticia ſint puniti. Ideo
dicitur communiter quod fuperbi volunt implicite aequari Deo.
& ſic de multis notabilibus. quae cum conditione huiusmodi
ſunt ſupplendae. Ad ſecundum argumentum dicitur, quod
talis angelus a delectatione decidit, in Deo paulatiue incipien-
do nimis diu immorari in noticia rerum in proprio genere.
Vnde talis mora eſt periculoſa in nobis, & non infuit angelis
confirmatis, ſed non video, quin illi angeli tam tunc, quam
modo, poſſunt cognoſcere res in genere ſuo. Sic tamen, quod
noticiam matutinam debitam non omittant. Ideo eſt veriſimi-
le, quod illi angeli confirmati res in verbo baſaliter cogno-
ſcant, & cum hoc modo viſionis refractae cognoſcunt res in
proprio genere. Diaboli tamen confirmati fuiſſent, ſi tempe-
tiue & debite ad Dei laudem atque noticiam diuertiſſent.
Quantum ad tertium argumentum concedo aſſumptum, vnde
confirmatio conſiſtit radicaliter in praedeſtinatione diuina, &
eius aſſiſtentia gratioſa. Lapfſis autem confiſtit culpabiliter in

Diaboli & ſic
omnes ſuperbi
volunt impli-
cite coaegua-
ri Deo.

In quo confit⸗
matio & la-

us radica-

creaturae negligentia, vt primus angelus negligenter moratus Iiter confſat.

eſt in noticia creaturae in ſuo genere, & ſic neque volentis
angeli, neque currentis hominis eſt per ſe confirmatio, ſed
Dei miſerentis.

W R RS R R RA Reh ee N
CAPVT XIII.

De pugna angelorum.

AMEIN Licet frater Phroneſis, ſententia iſta videatur
probabilis, tamen ſupereſt difſficultas tertia declaranda,

12 . . . . . Ay.
ſcilicet quomodo boni angeli pugnant cum malis, & quomo- Qromodo an-

do in eperat, & quando terminabitur illa pu

0„
gna. PHRON E. geli boni pu-

Fides ſoripturae in Apocalypſi Iohannis, & prophetia Danielis, gnant cum
edocent malis.

72 IOA N. WICLEF

edocent illam pugnam, non tamen intelligo, quod angeli iſti
pugnant laedendo ſe reciproce, vel quod verberando aerem
trucidant, aut laedant ſeſe in corpore, cum non taliter poſſunt
pati, ſed aſſumptis corporibus docent homines, quomodo ipſi
reſiſtunt ſpiritui, etiam violentia corporali. Si enim homines
perfidi reſiſtunt etiam ſancto ſpiritui, vt dicit Stepha. Act.
VIII. Multo magis creati ſpiritus poſſunt aſſumptis corporibus
reſiſtere ſibi iplis⸗ Sed diuerſitas eſt in reſiſtentia bonorum
ſpirituum & malorum. Nam mali ſpiritus apponunt viſum &
difficultatem potentiae contra Dei potentiam reſiſtendo, & illa
vocatur pugna illorum ſpirituum. Spiritus autem boni viden-
tes pleni Dei placitum, inſiliunt contra illos malos ſpiritus, &
reſiſtunt de quanto viderunt domino complacere. Et talis col-
luctatio vocatur pugna in libris propheticis. Taliter enim col-
luctamur aduerſus carnem & ſanguinem, & etiam contra ipſos
diabolos. Beati autem habent in omni tali pugna quicquid vo-
luerint, quia quamuis non habeant modo victoriam talis, cer-
tificati tamen ex reuelatione diuina, habent pro futuro tempo-
Beati in omni re. Et interim habent quamcunque delectationem voluerunt
pugna habent ſine faſtidio reluctante & ſic diſpariter pugnant angeli boni cum
ſaurghers o. antiquo ſerpente, & diſpariter Deus ſi pugna vel luctuatio de-
bet dici. Et patet ſolutio ad obiectum. Nam angeli boni ha-
bent quicquid volunt, quia pro magno tempore, etiam ſunt
continue ſecuri de habitione optati ſine faſtidio incidente. Et
ſic beati licet careant diſpoſitione accidentali, volunt tamen
ipſa carere, & de hoc eſt eis beneplacitum, quantum erit eis
beneplacitum cum habebunt, quia certitudo finis & compla-
centia voluntati diuinae, in ſuccedentis pulchritudine huius-
modi, delectat angelos continue aeque multum. Nec video
quomodo logicus ſine extenſione temporis poſſet in iſta mate-
ria regulariter loqui uere, & patet quod angelus bonus non ex
hoc perficitur, & imperficitur ſucceſſiue, cum delectabilis ex-
pectatio tantum perficit, ſicut habi io talis finis, ſed ſecus eſt
de homine, qui continue fluctuat in ambiguo quo ad finem.
Quando autem illam pugnam incœperat, vtrum ſtatim poſt
lapſum mali angeli in ſupremo cœlo, eſt mihi ambiguum, vel
ſi cœperat illa pugna in particulari triumpho poſt aſcenfio-
nem Chriſti in eccleſia militante. Scimus quidem quod ta-
lis

L HBEIR S EC VN DVS.

lis tota habitabilis noſtra vocatur cœlum, ſicut volucres Tbta babitag.
communiter aues cœli. De ceſſatione autem illarum pugna- bilis noſtra
rum, certi videmur, quod poſt diem iuditäi, cum non erit H .
tunc materia reluctandi. Sed quomodo hic mali ſpiritus““.
tentant homines, eſt diſſenſio apud multos, cum non ſubſit
ratio, vel modus tentandi. Certum eſt tamen quod poſſunt
tentare homines, vniendo ſpiritus corporeos, prout fuerit ope-
ri meritorio conſonum vel diſſonum diſpergendo. Sic enim
diabolus poteſt tentare homines per ſpecies rerum ſenſibilium,
nunc excitantium ad gulam atque luxuriam ſecundum appeti-
tum carnis. & nunc per ſpecies rerum ſenlſibilium excitantium
ad auaritiam, opponendo ſecundum concupiſcentiam oculo-
rum, & nunc ſpecies rerum ſenſibilium excitantium ad ſuper-
biam applicando, ſicut diabolus tentauit Chriſtum Matth. IV.
Et boni ſpiritus poſſunt ſecundum gradus conſimiles adiuuare.
Regulam autem in omnibus iſtis oportet de beneplacito Dei Diaboli nos
accipere, cum diaboli ex fide non plus poſſunt tentare homi- pofunt plas
nes, quam de Dei beneplacito permittuntur, cum Dei iuſticia Brrs pr,
nolIl peTmittit nos tentari ſupra id quod poſſumus, vci tic reſi⸗ tit
ſtere non ſufficimus, peccatum noſtrum primum eſt cauſſa.

2
173

NNNoSN EeNA A 6.N SNa eNn Eee
CAPVT XIV.

De praædeſtinatione & praeſeientia Dei & eorum
cauſſis.

Psnvor s. In omnibus iſtis videtur, quod innuis Deum crea-
turis ſuis in omnibus taliter ioculari, cum creatura non
plus poteſt talia facere vel mouere, quam imago artificis io-
culantis, Cum Eſa. dicat, quod ſumus ſerra domini diuidentis.
Et ſic videtur, quod Deus neceſſitat tam praedeſtinatos homi-
nes, quam praeſcitos. PHRONE. Hic oportet intelligere ter-
minos, vt ſides ſcripturae hos limitat, & non vltra, ne dent
occaſionem concipiendi erronee de eſſentia increata. Et ſic vi-
detur mihi probabile vt ſupra, quod Deus neceſſitat creaturas Des⸗ versg.
ſingulas actiuas ad quemlibet actum ſuum. Et ſic ſunt aliqui Jaemige
K praedeſti-

74 10AN. WICLEF

ſuum acum. Praedeſtinati, hoc eſt poſt laborem ordinati ad gloriam. Ali-
qui praeſciti, hoc eſt poſt vitam miſeram ad pernnam perpetuam
ordinati. Sic enim limitantur hü duo termini, licet apud mul-
. tos accipiantur communius, vt termini videntur ſonare, & ita
De praedeſti- praedeſtinationis, aut praeſcientiae diuinae eſt cauſſa indubie
natione G ipſe Deus, cum nulla creatura cauſſat, formaliter intelligendo

Pa & e ſ hos actus, ſiue noticias Deo intrinſecas atque aeternas. Intel-
2* duſa 1. „ . . „.
ſirans ligendo autem paſſiue praedeſtinationem, vel praeparationem

ad pœnam, videtur quod illae ſunt a Deo abeſſe intelligibili crea-
turae, & a futuritione terminis concauſatae. Et ſic veritas
prior naturaliter in iſta materia videtur cauſſare veritatem ſe-
quentem, ſpecialiter intercidente actu huius veritatis, vt quia
Deus ordinat tale praemium ſiue pœnam, & homo fſic merebi-
tur vel peccabit. Et quia de facto intercidit tale meritum, ſiue
demeritum. ideo de facto ſequitur talis punitio, vel praemia-
Temporale eſßt tio, & ita concedendum videtur, quod temporale ſit cauſſa
canſſæ aeter- praedeſtinationis aeternae, praecedente tamen cauſſa aeterna,
tam ex parte Dei taliter ordinantis, quam ex parte futurititio-
nis creaturae taliter ordinatac. Neue dubium qum Deus, quaii-
docunque ordinauit punitionem, vel actum huiusmodi inten-
dit finem meliorem. gratia cuius, boni, honeſti, & vtilis ec-
cleſiae ſic intendit, ſed nec eſt inconueniens, ſed conſonum,
quod aeternum huiusmodi reſpectiui, cauſſetur ab aliquo tem-
porali, ſuo tempore ſuccedente, vt quia hoc eſt. Et ſie pro-
ficit ac perficit mundum, Deus ordinat illud fore, antecedens
Ouid cauſat eſt temporale, & conſequens eſt aeternum, Et ſi quaeratur
Dei ordina- quid complete cauſſat Dei ordinantiam aeternam, antequam
eneg: iſtud fiat, dicitur, quod Dei volitio, vel etiam ipſe Deus, cum
neceſſarium eſt ad completionem reſpectus huiusmodi effe-
Qum talem ſuccedere abſolutum, & ſic quamuis ſequitur, iſte
homo eſt ordinatus a Deo, intellectus a Deo, vel ab ipſo vo-
ſitus, ergo ille homo eſt, cum Deus nihil intelligit niſi quod
eſt. Tamen non ſequitur, ſi pro illa menſura ille homo intel-
ligitur, vel eligitur, ergo pro illa menſura ſicut Deus elegit
ipfum ante mundi conſtitutionem, ille homo eſt, cum omnis
praedeſtinatus fuit electus ante mundi conſtitutionem. & tamen
non fuit homo ante mundi conſtitutionem, quia tunc seterna-
liter fuit homo, Et ſic non ſequitur, ſi ille homo fuit ants
mundi

LIBERSECVNDVsS.

mundi conſtitutionem in eſſe intelligibili ordinatus a Deo vel
intellectus, tunc fuit ante mundi conſtitutionem. Sed ſatis eſt,
quod fuit pro ſuo tempore. Et ita licet hoc fuit aliquid ante
mundi conſtitutionem, demonſtrando idaeam hominis, & hoc
eſt iſte homo, tamen iſte homo non fuit aliquid ante mundti
conſtitutionem. Et licet tunce fuit electus, a Deo volitus &c.
& tamen non fuit &c. electum a Deo volitum &c. quamuis
fuit electum & a Deo volitum pro ſuo tempore. Iſtud colligi-
tur ex ſententia primi libri.

* R 2 e
CAPVTY XV. & vltimum.

De cœlo & ſuis partibus.

LITHIA. Dic frater PHRONESIS, conſequenter ad dicta
tua, de clo & ſuis partibus, tum quia aſtronomi de eius
noticia multum pompant, tum etiam quia ſcriptura de eis facit
mentionem. PHRONESIS. De illa materia parum concipio, &
Aſtronomi in illa materia loquentes infundabiliter balbutiunt.
Dicunt enim a probabili experientia, quad ſeptem ſunt Plane-
tae, Circa octauam ſphaeramn hunc ordinem obſeruantes, Sa-
turnus, Iupiter, Mars, Sol, Venus, Mercurius, & Luna.
Et motus, ac Eclipſis eorum a ſenſibili experientia cognoue-
runt. Et ſuper omnes hos ſeptem ponunt cœlum ſtellatum, &
figuras aſtrorum, cum ſuis efficaeiis ac coniunctionibus, oppo-
ſitionibus & aliis reſpectibus cum Planetis Et ſuper octauam
ſphaeram, quae dicitur cœlum ſtellatum, ponunt quidam ſphae-
ram nonam, quidam ſphaeram decimam, & quidam ſphaeram
vndecimam, & habent ſuas euidentias. Sub Luna autem po-
nunt quattuor elementa, ſcilicet, ignem, aerem, terram, &
aquam. Et omnia illa ponunt corruptibilia, & in ſuis confi-
niis ſpecialiter ad imicem commiſceri. Et compoſitum ex iſtis
quattuor, vocant ſphaeram corruptibilium, in qua fuper ter-
ram & in aere ſunt homo, & mixta alia, vt ſenſibilia, vegeta-
bilia, lapides metallorum mineris Et mixta alia imperfecta,
quae vocant exhalationes, vapores, vel alias impreſſiones.
Et propter homines ponunt terram quo ad noſtram habitabi-
K 2 . lem,

Septent ſunt
bplanetae

Cælum ſtella-
tum ſiue olla-
ua ſphaera.

Quattuor ele-
melta.

76 10O A N. WI CLE F

lem, parum a centro eleuatiorem. Aquam vero ponunt ſic ſi⸗
tuari, quod ex parte altera fit eleuatior quam eſt terra. Et
Aqua terrae omnia haec tria elementa ponunt quodammodo circundare cir-
ev parte ele ca terram, ignem velocius, aerem tardius. Velocius tamen
seifar W. ſupra circumſerentias altiſſimorum montium. Et illis circum-
ferentiis ponunt ſtellam comatam, ab influentia cœleſti gene-
rari, & ſub illo ardentem draconem, halonem, & iridem,
hiatum, & bochim, pluuiam, & niuem, & grandinem, ven-
Stellæ comata tum, & maris ſalſedinem, cum caeteris impreſſionibus ſubter-
vekeger in, raneis, quas deſcribunt. Aer autem circa periferias montium,
palone Gre. Hicut Mare mouetur irregulariter. Omnia tamen corpora illa
ſublunaria, impreſſiones recipiunt ab aſtris cœleſtibus, & in
corruptione ac aliis paſſionibus in ſuis periodis, a cœleſtibus
corporibus limitantur. Omnes autem orbes cœleſtes, hoc eſt
ſupralunares ponunt cum aſtris circulariter eſſe motos. Orbes
autem planetarum ponunt diuidi in tres partes & ſecundum il-
las planetas eſſe nunc in auge, nunc in oppoſito augis, ſiue
rarefactione ſiue condenſatione cœli. Et praeter haec ponunt
paruos circulos, & in circumferentia ſphaerae planetae, in
quibus defertur aſtrum, quod nune eſt ſtationarium, nunc re-
rοgradum, & nund directum, & illos circulos nominant.
Epiciclos. Epiciclos, & quemlibet hominem n cna generatione a facie
cœli in ſua periodo ac vita, fortuniis cum fortuniis ac infortu-
niis limitari. Planetas autem deſcribunt in proprietatibus ſuis
& complexionibus ſatis diuerſificari. Omnes tamen a ſole
poſſunt lumen recipere, & Lanam quae eft infima planetarum,
Euna magi- & magiſter humidorum, ponunt in oppoſitione ſecundum par-
ſter bumido- . . . .; . —
Tam. tem inferiorem nobis ſenfibilem illuſtrari. In coniunctione
vero cum ſole ſecundum partem ſui ſuperiorem parum maio-
rem habere a ſolis lumine illuſtratam, & in acceſſu ac receſſu a
ſole ſecundum quadras & partes alias in lumine variari. Sed
uo ad omnes iſtas ſententias, in quibusdam ſenſibus dicunt
probabiliter, vt de aſtris, in aliis autem inſenſibilibus infunda-
biliter ſomnmiant, & ideo nimirum, eorum iuditium ſaepius eſt
peruerſum. Lantam autem regularitatem ponunt in motu
cœli quod ſi cœlo vnum aſtrum de nouo eſſet additum vel ab-
latum, totum cœlum non moueretur cum fatigatione & pœna,
vt dicit Auerrois. Linn, autem qui multum in illa areria
B abora-

LIB ER SECVNDVsS. 77

laborauit, ponit in ſuo Exameron deceptiones in illa materia
ſatis multiplices. Nam ex fide ſcripturae Sol nunc ſtetit, &
nunc retroceſſit, & ignoramus ſi ſaepius ita fecit. Et cum to-
tum iuditium Aſtronimi fit de regularitate motus aſtri, quo-
modo certitudinaliter iudicabit, ſpetialiter tamen in gemellis,
qui a facie cœli ſphaerae paritatem influentia ſunt reſpecti.
Vnus habet fatum fortunae laudabile, & alius infortunia ſatis
multa. Similiter cum actiones actiuorum, ſunt in paſſis ſecun-
dum diſpoſitiones paſſorum, ſed materiae ex quibus ſit embrio,
ſunt ſatis diſpares in matrice, nec aliqua ſcientia tradit regulam
de iſtis materiis, nec varietatem actionis cœli, ſecundum di-
uerſitatem ſitus ſublunaris, quomodo ergo ſtabunt generales
regulae aſtrologi quo ad iſta? Similiter certum eſt, quod proles
Variatur in ſuis accidentibus, ſecundum variationem nutritio-
nis, motionis, & complexionis maternae, cum aliis variabi-
libus in aere, ſed quaſi aſtrologus cognoſcet regulariter illas

metas? Et patet quod ſicut medici, ſic & aſtrologi fingunt Medici & a-
ſaepe ſententias quas ignorant, & talis fallacia eſt in arte alchi- Qrologi En-

mitica, & in multis ſimilibus ſophiſmatis fallaciter a trutannis.
Sed in venerabili ſcientia Theologica, quae debet eſſe certiſſi-

ſententias
quas ignoraut

ma ac neceſſaria, ſunt ſophiſticationes nimis ſubdole & haere- ſmiliter &
tice antechriſfti. Quantum autem ad ſpeculatiuam Aſtrono- alebimiſtae.

miae, tam Aſtrologi, quam Philoſophi naturales plurimum
ſunt ignari, vt ſuppoſito ſenſus eorum iudicio ſine errore dici-
tur, quod difficile eſt fidelem credere adhuc, ſicut ignorant
vtrum Angelus copulatur orbi, wt forma, vel vnus illorum
orbium mouetur, niſi a Deo ſolummodo, ſic ignorant, vtrum
aſtra mouentur propriis motibus, ſiue orbe. Vel vtrum ad
motum orbis ſui circulariter deferuntur. Poſſet quidem eſſe,
quod orbis per ſe moueretur perpetuo a ſuis partibus, ſuppo-
ſito quod a Deo ſit ſemel circulariter circumductus, & ſi non
cum tali intelligentia motrice ſit taliter copulatus Videmus
enim quod mixtum figurae teretis ſemel per arcem digitorum
hominis circumductum, continuat per tempus notabilem mo-
tum ſuum, & ſi non eſſet impedimentum ex grauedine corpo-
ris, ex colliſione medii continentis, nec ex corruptione cor-
poris teretis, iſta moti perpetuo moueretur, ex appetitu na-
turali partium, quae naturaliter appetunt continuari ad inuicem,
K 3 vt

78 I'O A N. WICLEF
vt patet ex motibus proiectorum. Quae ergo neceſſitas po-
nendi intelligentias coniunctas orbibus ita motis? Et iterum
cum aſtra poſſunt per ſe moueri in ordibus quietis, vt apparet,
nec ratio neceſſitat, quod taliter moueantur, quae rogo neceſ-
ſitas vt aſtra ad motum circularem ſuorum orbium deterantur?
Stat enim ex ſubtilitate orbis & aſtri, quod orbis non per mo-
tum huius laederetur, vt patet de corporibus aſcendentibus in
cœlum, & ex dote ſubtilitatis corporis glorioſi, aut quale in-
conueniens foret, quod medium diuidatur? ſicut aer diuiditur
per ſtellam comatam, & diuidebatur per illam ſtellam, quae
tres magos duxit ab oriente in Bethleem Chriſto nato.
Ex multis talibus videtur mihi, quod periculoſum eſt ni-
mis multum in ſomniis illius ſcientiae immorari, ſpecia-
liter cum fundatio ſcientiae ſit incerta, & fidelis poſſet
longe melius in aliis exercitiis animae occupari. Nec
dubium quin debemus Deo computum de omni occupa-
tione virium & temporis hic in
Via.

Finis ſecundi Libri.
SEQVITVR TERTIVS

LIBER TERTIVS. 79
PoNαα—οορσνοσασαααπσoαοο*ονσο*ασDτ*J?ροοοοο⅝.ασNge..

LIBER TERTIV.S.

CAPVFL I.

De Virtutibus.

AGArITHIA. Placet frater mi Phroneſis. quod poſuiſiè
eee finem labori & ſtudio huius artis, cum videtur ex-
peditius & vtilius viatori, tractare de virtutibus &
NS

exercitio in illis. Per hoc enim accumulabitur me-
ritum viatori, & proderit quo ad pacem viantium,
& toti eccleſiae militanti. PaRO. Placet nobis inniti tam ſpe-
culatiue quam practice huius materiae praemittendo diuiſiones
multiplices de virtute. Eſt autem quaedam virtus creata, &
virtus quaedam increata, cuiusmodi eſt perſonaliter verbum Dauplex diai-
Dei, & eſſentialiter ipie Deus. Virtutum autem creatarum vireutum.
quaedam eſt naturalis, & quaedam moralis, tum naturalium
quaedam ſit diuiſibilis, & quaedam indiuiſibilis. Et virtutum
moralium, quae ſolum poſſunt ineſſe homini, quaedam eſt mo-
ralis humana, & quaedam eſt theologica, cuiusmodi eſt, Fi-
des, Spes, & charitas. Virtus autem moralis phiſica vel hu- Virtus mora-
mana ab Ariſtotele ſic deſeribitur, quod eſt habitus electiuus lis ecundunm
in medio conſiſtens, quo ad nos determinatus ratione. Et ſunt ?U. aidit.
tales habitus ſecundum ſuas materias multipliciter variati. De
illis autem habitibus quatuor ſunt virtutes cardinales, ſcilicet,
Iuſticia, Fortitudo, Prudentia & Temperantia. Vnde philo- Quatuor vir-
ſophi aequiuocando nominant ſub eodem nomine, nunc vir- ttes cardi-
tutem moralem, & nunc virtutem intellectualem. Quinque "ales.
autem virtutes intellectuales poſſunt ineſſe homini, virtutes Quinque vir-
ſuas morales vt ratio exigit regulantes. Et ſunt iſtae quinque, 2uas intellectu-
Sapientia, Intellectus, Scientia, Ars, & Prudentia, Sapien- ales.
tia eſt de cauſſa altiſſima, & fuis paſſionibus, de quibus primo
libro dictum eſt. Intellectus autem eſt noticia veritatum, quae
ſunt

80 IO AN. WICLEF

ſunt principia ſcientiarum, vt per intellectum cognoſco, quod
nihil ſimul eſt & non eſt, & quod omne totum eſt maius ſua
parte, & ita de caeteris. Scientia vero eſt tertius habitus in-
tellectiuus, de principiis ſuis demonſtratiue demonſtratus, cu-
iusmodi ſunt concluſiones in demonſtratiuis ſcientiis, & aliis
declaratae. &c. Ars autem eſt habitus factibilium, vel etiam
artificialium directiuus, non autem praxis talium factibilium,
ſed habitus ſpeculatiuus ordinans quomodo talia factibilia debent
ordinari. Prudentia vero eſt habitus agibilium directiuus, &
pertinet ſpecialiter ad virtutes morales, cum quaelibet earum
Vpi ſunt vir- dicitur habere ſuam prudentiam. Sunt autem iſtae virtutes
tutes morales. Mmorales in appetitu ſenſitiuo ſecundum Ariſto. Et quia illae
virtutes faciunt hominem eligere finem rationalem, & ad opus
illius finis delectabiliter inclinari. Ideo vocantur ab Ariſto ha-
bitus electiui. Et inſuper quia omnes tales habitus conſiſtunt
in actu medio, inter duo extrema vitioſa, ideo vocat Ariſto.
illum habitum electiuum in medio exiſtentem. Virtus enim
cum dicitur ad aliquid eſt in actu vt in fructu virtutis. Et
actus virtuoſus dicitur ipſe in contrario in virtute, vt in ſuo
efficiente, vel ad ipſum moraliter inclinate. Caueamus tamen
ſemper, ne credamus virtutem aut vitium, vel actus proce-
dentes ab illis eſſe res aliquas, quae poſſunt per ſe eſſe. Sed
virtutes & vitia ſunt accidentia de genere qualitatis, & actus
ſunt accidentia de genere actionis, vt dicit Ariſt. quod oportet
eſſe medium quo ad nos, hoc eſt, quo ad eum qui taliter ha-
bituatur, quia diuerſis honſinibus eſt medium diſpariter ad
aptandum, vt Ariſto. exemplificat de Milone. Ipſe enim vo-
luerit comedere bouem in die. & in multis hominibus excae-
deret illud medium virtuoſum. Ideo oportet loqui de medio,
quo ad proportiones & habitudines virtuoſi, ſic quod diuerſis
Quaelibet vir hominibus ſint diſparia media adaptanda. Sed cum quaelibet
zus habet Cu- vVirtus moralis habeat ſuam prudentiam, connectit Ariſio. quod
m. Tuden- eſ habitus determinatus ratione. Non enim ſemper eſt agen-
dum, nec continuo otiandum, & ſic quo ad velocitatem aut
tarditatem actionis, cum modis aliis infinitis, quos oportet ſe-
virtus mora- Cundum rationem prudentiae regulari. Ideo addit Ariſto quod
lis. virtus moralis ſit habitus ratione determinatus, nec oportet
nos ſicut quando fuimus pueri muſſitare, quomodo habitus talis
ſemper

LIBE R TERTIVS. 8r

ſemper inclinat ſecundum vltimum eſſe ſui, & ita ſoret ſaepe Virtus hoteſt
nociuus, cum inclinaret ſubiectum ad actus uitioſos. Irem W vitium.
ſecundum variationem circumſtantiae videri Poſſet minus in-—
telligentibus, quod virtus poteſt eſſe vitium, vt habitus incli-
natiuus magnifici, ad dandum indigentibus exceſſiue inclinaret,
plus ipſo deiecto ad pauperiem ſcienter, vel ignoranter, quam
toret in ſic diſpoſito oportunum, & ſic deueniret ex caſu tali
extrinſeco habitus vitioſus. Similiter non oportet diffinitum
variari proportionabiliter, vt diffinitio variatur, ſed oportet
hominem variari in actibus extrinſecis vitioſis, vt medium
extrinſecum variatur. Ergo cum non poteſt eſſe latitudo in
virtute & vitio, ſupereſt, quod in habitu animi correſponden-
ter ad medium extrinſecum, habitus a virtute in vitium varie- .B
tur. In iſta materia tenendum eſt, quod virtus moralis, de Quid ſit vir.
qua eſt ſermo ſecundum veritatem, eſt habitus a Deo datus in zar e ten, G.
intellectu hominis radicatus, & diſtinguitur a conſuetudine, é vadicetur.
quam quidam dicunt Ariſto. vocare virtutem moralem. Et ſid
concedo quo ad primum argumentum, quod conſuetudo talis
ſaepe nocet in caſu. Sed illa conſuetudo diſtat plurimum a vir-
tute nec eſt imaginandum, quod conſuetudo ſit vna res abſolu- Conſuetad-
ta quae poſſet per ſe exiſtere, ſicut graue aut leue, & inniti duid ſit.
ſecundum vltimum ſuae potentiae. ſed eſt vna de potentiis ac-
cidentalibus, quibus aduentice homo diſponitur, vt taliter aut
taliter operetur. Ad ſecundam inſtantiam dicitur forma conſi-
mili, quod conſuetudo quae non eſt prudentia regulata, nocet
hominibus, ſed illa conſuetudo non poteſt eſſe virtus aut vi-
tium, verumtamen magnificus debet ſecundum prudentiam pro
talibus caſibus ſuam largitionem prouide menſurare, ſpecialiter
non dando hiſtrionibus, vel mendicis validis pro vano nomi-
ne acquirendo. Quo ad tertiam inſtantiam dicitur, quod in
conftantia & flexibilitate, tam virtus, quam vitium variatur.
Pares autem intenſiuas, non ſolum horreo in virtutibus, ſed
in quibuslibet creaturis. Nec ſolum horreo, ſed quamuis in
iuuentute mea circa iſtam materiam ſolicitus fueram, modo
tamen non intelligo. Habitus autem non variantur de virtute
in vitium, cum ſint ſpecierum diſparium, ſed ſubiectum, ſcili-
cet, vt vnus homo qui ſolebat de bonis fortunae largiri, pru-
denter egentibus virtuoſe, aſſiſtente pauperie, & ſtante im-
1.

proui-

Iuſticig.

In ſeruitio

Dei conſeſtit

bprima, O&
principalis

82²2 LOAN. WICLEF

prouida conſuetudine, largitur prodigaliter de bonis quae ſibi
adueniunt, non ſecundum virtutem, ſed ſecundum conſuetu-
dinem, quae non prudentia regulatur. Sed procul a virtute
iſta largitio.

36 0 6 ee ee ee ee Ke we
C A P V T II.
Quot virtutes ſünt in intelledtu & voluntate.

Ara. Conſydero in parte frater mi Phroneſis, quomo-
do iſta ſententia ſit multum probabilis. Sed tamen in hoc
quod ponis omnes virtutes morales in intellectu vel voluntate
Conſiſtere, miror multum, cum ſecundum Ariſt. II. Ethi.
Appetitus hominis ſenſitiuus, qui dicitur rationalis, ſecun-
dum participationem videtur ſubiectare omnes has virtutes
praeter iuſtitiam, quae dicitur in intellectu hominis ſubie-
ctari. PHRO. Oportet nos conſyderare parum altius, tam
virtutes, quam vitia, quam philoſophus iſte fecerat. Iuſti-
cia quidem non ſolum commutatiua vel diſtributiua, ſed etiam
ſeruitiua debet dirigere nos ad Deum. Nam prima & princi-
palis pars iuſticiae ſtat in iſto, quod ſeruiamus Deo ex tota no-
ſtra potentia & virtute, diligamusque ipſum ex toto corde, &
tota anima noſtra ad ſimilitudinem trinitatis, & ſine hac parte

pars inſtitige. charitatis & gratiae, nulla virtus moralis ineſt homini & poſt

Fortitudo.

Prudentia.

hanc partem iuſticiae, oportet hominem ſeruare aliam ad
quemlibet fratrem noſtrum. Et cum vtraque iſtarum ſeruatur
in ſpiritu ſeparato, patet quod ſit virtus altior quam appetitus
ſenſitiuus in quo virtus hominis ſit fundata. Et poſt iſlam iu-
ſticiam oportet adeſſe fortitudinem, quae moueat hominem ad
patiendum vsque ad mortem, & aggrediendum mortis articu-
lum, ſicut oportet pro defenſione luſticiae. Et haec virtus
eſt in virtute non organica, cum animus in eius completione
naturaliter delectatur. Poſt hanc ſecundam virtutem cardina-
lem, oportet quod aſſit prudentia, quae cuncta opera viantis
regulet, conformiter ad primam iuſticiam impellentem. Et
illam vocat Euangelium prudentiam ſerpentinam, quia contra
omnes

LIBER TERTIVS. 83

omnes tentationes, & ſpecialiter contra tentationem diaboli,
obturat vnam partem auris intellectus, cum parte eximia cau-

dae ſuae, conſyderans quomodo neceſſitatur mori ab hac parte

miſera, & ſecundum quod hic meruit ſiue demeruit, recipere
in alio ſeculo praemium ſiue pœnam. Secundam partem auris
intellectus applicat ad terram fragilitatis humanae, & ſic totam
ſpem adiutorü inclinat ad ſuffragium Dei ſui. Et iſta eſt pru-
dentia ſerpentina, quam neceſie eſt confiſtere in potentia in-
tellectus. Quarto autem cum non aſſunt iſtae tres Virtutes, niſi
inſit temperantia in ſubiecto, ſecundum quam virtutem tem-
perantiae vtitur veſcibilibus conformiter rationi, quamuis au-
tem pro tempore, quo anima hic copulatur corpori, multa
opera iſtarum virtutum, quattuor ſunt organica & delectabilia
appetitui ſenſitiuo, oportet tamen quod in appetitu ſuperiori
hominis radicentur. Iſtas autem virtutes quattuor, ſicut
quamcunque virtutem moralem, eſt impoſſibile ineſſe homini,
niſi aſſit gratia Dei ſui. quomodo quaeſo homo poſſet mereri
beatitudinem. viuendo & agendo ſecundum beneplacitum Dei
niſi Deus ex magna ſua gratia hoc acceptet, ldeo quicquid ho-
mo egerit, vel natura creata in ipſo genuerit, non dicitur vir-
tus moralis meritoria praemii vel laudis perpetuae, niſi illa vir-
tus ab alio venerit, & per conſequens a gratia Dei ſui. Et ex
iſto patet, quod nemo cognoſcit ſi ſit moraliter virtuoſus, niſi
aà Deo ſibi fuerit ſpecialiter reuelatum.
teria de ſpe praemii, de deletione peccati, cum ſibi ſimilibus,
vtitur eceleſia reputatiue & ſuppoſitiue, & non demonſtratiue,
vel certa ſcientia in ſpe bonorum patriae conuerſando. Quam-
uis autem Ariſtoteles dicat, quod ſignum ſit homini, quod ſit
habituatus virtute, ſi delectabiliter & conſtanter operatur con-
formiter rationi, hoc tamen ſignum non eſt inuincibiliter con-
mnictiuum virtutis, cum homo expers gratiae poteſt ad tempus
in bonis operibus delectar', etiam malus angelus, & quantum-
cunque praeſcitus peccando in ſpiritum ſanctum, etiam vsque
ad mortem, Et patet quod hoc peccatum nimis multos cœcauit

inſcios, qui diffiniunt quod homo abſoluitur a peccato, pro-
ter leuem verborum ſuorum oſtenſionem, vel expreſſionem,
& ad ſacramentalem manuum impoſitionem, ſed de iſto infe-
rius., Iſtud autem eſt contra Pateriam fidei, licet materiam
2

ſpei

Teinßesantia

Impoſibile eſt
virtutent mo-
ralem ineſſe
bomini, niſi
a it gratia
Dei.

Et ſic in tota iſta ma-

De ſide bic

agitur.

84 IOAN. WICLEF

In quo diffe- ſpei fidelibus adminiſtret. Differunt autem iſtae tres virtutes
runt tres vir- theologicae, fides, ſpes, & charitas in hoc, quod fides dicit
rutes ee ſuper naturalem & habitualem noticiam credendorum, inter
e, Re reputationem atque ſcientiam, & habet fides proprietates lau-
multipliciter dabiles. Sed notandum quod fides quandoque accipitur pro
occipitur. actu credendi, quandoque pro habitu, & quandoque pro ve-
ritate quae creditur. Ideo dicunt fideles, quod prima eſt fides
qua credimus, ſecunda fides per quam credimus, & tertia eſt
fides quam credimus. Et fides (vt dicunt ſcholaſtici) aliqua
eſt informis, cum credunt daemones & tremiſeunt, & aliqua
eſt fides charitate formata. Videtur tamen mihi, quod fidelis
ſecundum integritatem fidei, habet neceſſario charitatem, cum
daemones & quicunque in charitate deficiunt, ſunt ſecundum
Proptietetis aliquid infideles. Prima ergo proprietas quae fidem conſequi-
Fadei. tur eſt, quod ſit ſolum de veritate, falſitate excluſa, quam ve-
ritatem debet fidelis vsque ad mortem defendere. Vnde ſuper
veritatibus contingentibus actus humanos concernentibus, non
immediate & directe fides noſtra erigitur, ſed ſuper quamcun-
que veritatem affirmatiuam vel negatiuam de praeſenti, prae-
Super quibus terito, vel futuro, de poſſibili, & etiam de ineſſe, vt patet
erigitur Rdes deiſtis. Deus eſt, Deus non eſt iniuſtus, Deus creauit mun-
Zoſiz. dum. Deus veniet ad finale iudicium, Deus non poteſt ſeipſum
negare, Deus praemiat beatifice ſuos ſanctos. Secundapro-
prietas fidei eſt, quod citra demonſtrationem, & ſenſibilem
noticiam fidelibus ſit obſcura, cum illud quod videmus ad ocu-
lum, dicimur non credere. Et ſancti qui clare vident articu-
los, quos nos obſcure cognoſcimus, non dicuntur ipſos cre-
dere, ſed videre. Vnde ſecundum Apoſtolum. 1I Corinth.
XIII. Charitas manet tam in via, quam in patria, cum nun-
quam excidit, ſed loco fidei habent beati claram viſionem, &
in loco ſpei perpetuam fruitionem. Tertia fidei proprietas eſt,
quod eſt baſis vel ſubſtantia viatori veniendi ad quietam habi-
tionem credendorum. Ideo dicit Apoſtolus Hebr. XI. Quod
fides eſt ſubſtantia rerum ſperandarum, argumentum non ap-
parentium. Quamuis autem fidelis noſcat confuſe omnes ar-
ticulos fidei, & habeat euidentiam, etiam demonſtrationem
ad aliquos articulos fidei cognoſcendum, non tamen oportet
ipſam ex hinc, a merito ſuo excidere. licet viator don t ſie
habeat

LIBER TERTIVS. 85

Babeat rationem meriti, & crediderit veritatem ſenſibilem. Et
ſic intelligi poteſt Grego. in Omilia de octaua paſchae, quod
fides non habet meritum &c. Nec video quomodo viator poſ-
ſet in ſtatu iſto peregrinando proficere ad beatitudinem prome-
rendam, niſi primo omnium ſit fidelis. Fidelis autem eſt, qui Fidelis quis
habet fidem a Deo infuſam ſine aliqua trepidatione fidei con- dicatur.
traria, quae ſuae fidei fit commixta. Omnes autem praeſciti
& criminoſi, fecundum praeſentem, etiam iniuſtitiam funt in-
fdeles, cum impoſſibile ſit quenquam peccare, niſi de tanto
in fide deficiat, quia ſi pœnam infligendam fore peccantibus Eupoibile eſt
cogitaret, & plene crederet, & haberet fidem diuinae noticiae, 4uennam
quomodo clare cognoſcit omnia, cum aliis veritatibus ð
dis, non tunc indubie ſic peccaret. Ideo Apoſtolus vocat in- S & Ioe
ter ſex ſpirituales armaturas virtutem iſtam ſcutum fidei, quae tribus modis.
virtus tribus modis poteſt deficere. Primo modo in infirmita-
te, ſecundo modo in poroſitate, tertio modo in peruerſa ap-
plicatione. Primo modo in fide deficiunt, qui in credendo
titubant, & non vsque ad mortem pro defenfione fidei perſe-
uerant. Secundo modo in fide deficiunt, qui multa credenda
firmiter credunt, & in multis credendis tanquam in foramini-
bus vacuis a fide deficiunt. In tertio ſuppoſito. quod quis ha-
beat firmum habitum credendorum, ab actu tamen operis me-
ritorä propter vitam inordinatam deficiunt, tunc arma ſuae
fidei ſunt peruerſa. Et patet ratio, quare fides ſcripturae in
Euangelio Pauli & lacobi taliter laudat fidem.

— e e eee ee ee ee ne ee
CAPVI III.

Ar HIA. Iſta dicta placent mihi frater Phroneſis, cum ſint
pulchra & neceſſaria viatori. Sed dic rogo de aliis duabus
virtutibus, vt cœpiſti. PHRONE. Spes in multis differt a fide.
Primo in hoc, quod ſpes ſolum eſt de futuro praemio obtinen- Sper quomodo
do, fides autem eſt de veritate quantumlibet variata. Secundo 2ert a Kide,
ſpes non attingit demonſtrationem, vel fidei noticiam de ſpera- Caärgtte.
to, ſed quietatur in quodam actu medio inter dubietatem & cre-
3 dulita-

3

Neceſſario

86 10 A N. WICLEF

dulitatem. Ideo dicunt Logici de ſperandis, non quod ipfſa
ſciunt, negant, aut dubitant, ſed ſupponunt. Et talis ſpes
dicit quandam adhaeſionem delectabilem citra fidem. Tertio
in hoc, quod ſpes non eſt niſi de bono patriae poſſibili ſic ſpe-
ranti, fides autem eſt tam de bono, quam de malo credenti
pertinente. & de multis quae impertinentia ſunt credenti. Et
patet quod multa ſunt proponenda fidelibus, quae diſtinctione
ſemota, nec debent dubitare, concedere, nec negare, vt pro-
poſito praelato, vtrum ſit haereticus, debet ſperare ac ſuppo-
nere eius oppoſitum. Et ſi dubitat, eſt omnino culpabilis,
cum euidentia quae mouet eum ad partem affirmatiuam, debet
omnimode ſemoueri. Si concedit ex cauſſa eſt magis culpabi-
lis. Et tertio ſi neget cum neceſſario omnis praeſcitus eſt hae-

omnis praeſci- reticus, & ille quem alloquor non debet omnino negare, quod
tus eſt haere- ſit praeſcitus, ideo non debet negare ſimpliciter quod ſit haere-

tieus.

ticus. Nemo enim debet ſine obligatione negare verum, quod
a iuſto Dei aeternaliter ordinatur, cum beati examinati a Deo
concedendo oppoſitum negati, ad magiſtri optimi beneplaci-
tum reſponderent, examinati tamen de talibus limitant ad hae-
reſim de praeſenti iniuſtitia, qua ſunt ſecundum noticiam ſuae
conſcientiae hodie irretiti. Et ſic multi negant ſe eſſe haereti-
cos, qui ſecundum veritatem, quam debent cognoſcere, de-
bent concedere iſtud Deo, & corrigendo ſeipſos de haereſi

Charitas quid vel tacere vel dicere veritatem. Charitas autem eſt virtus
ſit: O&; in quo maxime neceſſaria viatori, cum nemo poteſt venire ad patriam

con ſiſtat.

ſine illa, eo quod eſt veſtis nuptialis, propter cuius carentiam,
Euangelium dicit poſitum in militante eccleſia, excludendum
in finali iuditio & damnandum. Conſiſtit autem charitas in
amore, quo Deus debite diligitur, & tota ſua fabrica, & ſic
ſtat in delectabili obſeruantia mandatorum. Primo quod Deus
diligatur ex toto corde, ex tota anima. & etiam tota mente.
Ex toto corde, vt correſpondenter ad Deum patrem, homo
diligat debite quantum ſufficit ſupra omnia Deum ſuum. In
tota anima, vt correſpondenter ad Deum filium, quae eſt for-
ma vel vita, diligat in omnibus actibus quantum ſufficit Deum
ſuum. Et tertio quod diligat in tota imente, correſpondenter
ad ſpiritum ſanctum, de Dei ſeruitio debite & continue cogi-
tando. Et nos miſeri lapſi ſeruamus ſatis exiliter hoc manda-
tum,

LIB ER TERTIVS. 87

tum, licet ſit primum & maximum. Secundum autem manda-
tum ſimile eſt priori, vt diligamus totam Dei fabricam, & ſpe=
claliter proximos vt nos ipſos, hoc eſt volendo illis bonum
volitione effectuali, vt ipios debemus in caſu conſimili nobis
velle. Et in iſto conſiſtit obſeruatio omnium mandatorum ſe-
cundae tabulae. Et in iis duobus mandatis vniuerſa lex pen-
det & prophetae. Et licet omnes fingimus quod obſeruamus
mutuam charitatem tamen facta & vita contraria, oſtendit op-
poſitum. Plus enim factis noſiris quam nudis ſermonibus de-
bet credi. Et incipiendo a tribus mandatis primae tabulae ſup- em eſt Deum
ponamus quod idein ſit Deum diligere, & diligere legem ſuam. diligere, &
Et patet hoc quod idem eſt lex Dei & ipſe Deus. Similiter diligere legem
Io. XIV. dicit veritas. Si quis diligit me &c. Et multa alia !.
ſunt dicta ſimilia in ſcriptura, ex quibus conuincitur, quod
idem eſt Deum diligere & diligere legem ſuam, Iſto autem
ſuppoſito videamus, ſi legem Dei infimam magis diligimus
quam legem creatam, vel alias creaturas, quod conuinci
poteſt ex legis attentatione & eius obſeruatione, & ex legis Dilectio Dei
defenſione. Nonne ignorando & contemnendo legem Dei al- er greles co.
ficimur legibus hominum & aliis creaturis? Nonne plus dili-c Perch.
gimus alia ad quae plus attendimus? Quis quaeſo eſt, quem
non magis appraetiatur ſuum commodum in ſcientiis lucratiuis
quam attentionem & obſeruationem ſedulam legis Dei, quod
repugnat manifeſtiſſime charitati, cum Apoſto. ad hunc ſen-
ſum dicat. 1 Cor. XIII. quod charitas non quaerit quae ſua ſunt.
Videamus ergo vtrum viator magis ſedule ſolicitatur circa bo-
num proprium, quam circa obſeruationem legis Chriſti, & cum
conſtet oppoſitum patet, quod maior pars hominum eſt cha-
ritatis expers propter defectum obſeruantiae primi mandati &
maximi, quod ſi homo ſic radicatus vel habituatus eſt in iſta
perverſa conſuetudine, quis dubitat quin ſit haereticus? pro-
Pter pertinacem defectum in huius legis attentatione ac obſer-
uatione. Et fi defenſionem legis in ſuperioribus perſonis atten-
dimus, quis dubitat, quin tam ſeculares homines quam prae-
lati, plus attendunt ad defenſionem caufſſae priuatae, quam ad
defenfionem publicam legis Chriſti. Aliter enim ex omnibus
viribus ſuis deſtruerent cauſſas quae diminuunt vel ſunt con-
trariae iſti legi, & tamen videmus tam praelatos quam ciuiles
domi-

88 IOAN. WICLEE

dominos exaltare atque defendere leges, & cauſſas hominum,
legem domini poſtponendo, quia aliter non video quomodo
lex ciuilis, vel cauffa hominum tantam executionem & dili-
gentiam pateretur, nam ex leuiori euidentia deſtruuntur quae
perturbant leges, aut proſperitates hominum. Patet ergo in
diligentiori legis humanae executione, quomodo praepondera-
tur legi Dei in ſua defenſione, quomodo ergo ſine ficticia di-
cit talis, quod diligit dominum Deum ſuum ex toto corde &.
Reuera omnes vel plures religioſi priuati, ſunt primi in iſta
praeuaricatione in die domini inexcuſabiliter condemnandi,
cum omnes quaerunt quae ſua ſunt, & pro cauſſa propria or-
dinis laborant, vel pro ſolutione anxie vsque ad mortem, &
cauſſam ac defenſionem diuinae legis praetermittunt. Ideo iſtae
fectae priuatae priuant ſuos cultores communiter charitate.
Chriſtus tamen qui voluit ſuae legis obſeruantiam eſſe liberam,
& ſic plus beatitudinis meritoriam, non dedit nobis pro ſiatu
legis gratiae poœrnam ſenſibilem, pro praeuaricatione legis pec-
catoribus infligendam, ſed ex fide reliquit perſonam negligen-
tem, finaliter infimum grauius poſt diem iudicii cruciandam.
Quomodo ergo non iſtae tres virtutes, fides, ſpes, & charitas
hodie ſunt proſcriptae? Nam pro timore Ppoœnae ſenſibilis ſta-
tim praeuaricantibus legis homini infligendae, ſunt ipſae leges
diligentius obſeruatae. Ideo fides, ſpes, & charitas in legis
domini obſeruantia, ſunt ſopitae, cum nemo poteſt conuincere
ratione, quare duobus eligibilibus propoſitis, homo vnum pro-
ſequitur, & aliud dimittit, vel non ita ſedule obſeruat, niſi il-
lud poſtpoſitum vel non amat penitus, vel minus diligat, &
ſic eſt de mundum diligentibus ſiue carnem. quo ad Dei dile-
ctionem. Et fic iſtae tres virtutes theologicae refrigeſcunt.
Quis quaeſo in Scotia propter legis libertatem, & priuilegia
regis Angliae non letanter pateretur, ſi cum hoc foret ſecu-
rus, quod integer & viuax rediret in Angliam proportionabi-
liter ad punitionem regis Angliae praemiandus? talis inquam
gratanter reciperet tribulationes in Scotia, pro ſpe praemii in
Anglia conſequendi. Et multo magis tribulatus in valle huius
miſeriae, & transferendus ad locum patriae, ſtante fide, ſpe,
& charitate certaret viriliter pro praemio beatitudinis conſe-
quendo. Cum certi ſumus ex fide, quod oportet nos a Hooti
recede-

LI BE R TERTIVS.

89

regedere, & correſpondenter ad gratitudinem pro paſſione tri-
bulationis cœleſtis Angliae perpetuo praemiari. vel pro ingrati-
tudine perpetuo cruciari. Stantibus autem iſtis virtutibus, non
ſubeſt aufugium excuſandi, ideo certum eſt, quod ſicut ſecun-
dum philoſophos tam virtutes morales, quam vitia eis oppoſi-
ta ſunt connexa. Sic eſt de iſtis tribus virtutibus theologicis,

& ſuis oppoſitis ſentiendum.

et er See eee ee it Serst Eee ei Eret 8, es

CAP VT IW.

De Peccato.

LITHIA. Contentor frater mi Phroneſis de iſta ſententia
& conſydero, quod pauci viantes ſunt iſtis virtutibus de-
corati, quin potius quamuis verbis ſuperaddant mendatia, ſunt
tamen haereſi, apoſtaſia, & blaſphemia deturpati. Et quomo-
documque fuerit de excuſatione clamoſa hominum quo ad
tempus, oportet quod finaliter ad regulam iudicentur. Sed
vnum breue dubium ſuper quo parum muſſito, rogo quod de-
tegas mihi clare. Conſtat quidem ſecundum philoſophos, quod
virtutes & vitia contrarie opponuntur, Numquid ergo his tri-
bus virtutibus theologicis eſt dare peccata contraria? quae vt
virtutes ſunt proſequendae, ſint e conuerſo proportionaliter
deteſtanda. PHRO. Videtur mihi, quod peccatum dictum for-
maliter, non ſit virtuti contrarium, quia tunc foret creatura,
res poſitiua, ſicut ſunt omnes habitus, qui ſicut ſunt quali-
tates, ſic ſunt neceſſario creaturae, & ita non foret pecoatum, Peccatum for-
niſi fuerit a Deo bono creatum & aeternaliter ordinatum, quod maliter di-

4

eſt contra fidem Euangelii Ioan. primo. Sine ipſo factum e
nihil. Et videtur mihi vlterius quod peccatum dictum forma
liter, non priuatiue virtuti opponitur, quamuis inferat neceſ-
Et ratio eſt iſta quia iuſtum eſt &

ſario priuationem gratiae
decretum a Deo quod homo priuetur Dei gratia pro peccato,

ſt dum non eſt
virtuti con-
ttrarium, ſed
opponitur vir-
tutt.

ſed nullum peccatum dictum formaliter eſt iuſtum aut decre-
tum a Deo, ideo nullum peccatum dictum formaliter poteſt
itio an-
tecedit.

dici priuatio, ſed priuationem praecedentem ex Dei iud

medunt pec

catum populi.

9⁰ 10 A N. WI CLEF

tecedit. Vnde ſcrutando Categorias Ariſto. non inuenio quod
peccatum de quo ſcriptura loquitur, directe in aliquo decem

generum continetur.

Vnde ſecundum Auguſti. non habet

cauſſam efficientem, ſed deficientem, quia cum fides Euangelii

dicit Ioan VIII.
uus eſt peccati &c.

Quod omnis homo qui facit peccatum, ſer-
Et Apoſto. meminit de lege peccati, &

ſic de aliis poſitiuis denominationibus, quas oportet conſequi

ad peccatum.
dere ſecunduin ſenſus aequiuocos.

Ideo ſeruata aequiuoçatione, oportet deſcen-
Notando primo quod pecca-

tum nunc Nckirur formaliter pro defectu, & ille defectus non

eſt priuatio, ſe

ipſum praecedens, nec eſt ipfum vitium, ſed

ipſum originans. Sed praeter peccatum dictum formaliter, quod

nec eſt culpa, nec reatus

Peccatum aliquando accipitur pro

hoſtia pro peccato, & iſto modo Chriſtus dicitur peccatum, vt
Sacerdotes co-Patet. 2 Corinth. V. Et in lege veteri ſacerdotes dicuntur

comediſſe peccatam populi, & quandoque accipitur peccatum pro
ſubiecto peccante. & vltimo accipitur peccatum pro pœna de-

bita pro peceato. Et ſic quattuor modis peccatum ſumitur ſa-

tis aequiuoce.

Deficere autem eſt verbum abſolutum, & ideo

competit peccato quod a ſubiecto ſuo exoritur. & in ſubiecto

ſuo finaliter term natur.

& reatus diſtinguuntur a peccato formaliter intellecto.

Vitium ergo, priuatio, pœna, culpa

Et ad-

huc eſt penuria verborum qua dicimus quod peccatum fſic for-
maliter eſt acceptum, quia potius diceretur, quod difformiter,

alias deformabiliter, ſi vſus loquendi admitteret.

Dicitur au-

tem quod multae ſunt ſpecies peccati, accipiendo peccatum

pro habitu, vel forma poſitiua

Sed accipiendo ipſum pro de-

formitate, vel defectu peccantis, ſic non eſt per ſe, vel per
accidens in genere, ſed per reductionem. Et vt dicitur com-
muniter in genere qualitatis, cum ſit defectus gratiae. quae qua-

litas dicitur ſicut virtus.

Priuationes autem, vt cœcitas, te-

nebra, & ſimilia ſunt in cathalogo creaturae, ideo aliter peo-
cata ſunt per reductionem in genere, & aliter priuationes hu-

iusmodi.

Verumtamen ſicut peccatum dicitur eſſe ens ad ſen-

ſum aequiuocum, ita dicitur eſſe bonum, cum Grego. vocat

Adae neceſſ neceſſarium. Adae peccatum & culpam ſœlicem, cum occa-
rium peccaæ.

tuns &' feliæ

ſione accepta per Dei gratiam multum prodeſt.

Nec Deus

poſſet peccatum ſinere eſſe, vel fieri, niſi per accidens mul-

tum

LIB E RTERTIVSS. 91

tum perficeret, quia ſi peccatum eſt, tunc Deus punit illud, & eulpa quemse-
per conſequens eius iuſta punitio multum prodeſt. Et ita dici- do intelligi-
tur Deum velle peccatum, quo ad eſſe ſuum ſecundum quod Pras vair her⸗
eſt occaſionaliter perficere. Peccatum tamen dicitur ſatis aequi- ctum quo naä
uoce habere eſſe ſecundum quod illud eſt eſſe bonum, quod ſſe ſuum ſe-
conſequitur ad deeſſe, & ita quamuis tam Deus quam creatura cundanmt.
Velit peccatum ſic eſſe, & ſic prodeſſe, non tamen eſt iuſtum
Deum velle hominem peccare, vel in hoc homini complacere,
quia tales praedicationes dicunt eſſe primum peccati, vel ſuum
deficere. Pœnae autem cum ſint iuſtae & inflictae a Deo, de- Diabolum o-
bent eſſe volitae, & etiam ipſum diabolum oportet velle ſuam fote vege
damnationem, cum ſit caufſſa iuſta tantum mundum pulchri- sn
ſicans, etiam ſemet ipſum. Cum ſecundum Auguſti. ſi rema-
neret peccatum aliquod inpunitum, deturparetur vniuerſitas,
non aeque primo ſecundum ſe totum, ſed ſecundum partem
peccantem. Ideo oportet concedere, quod pœna inflicta,
ipſam partem pulchrificat, ſicut eſt iuſte & pulchre punita a
Deo, & ordinata iuſtiſſime ita pati. Et ita ſi diabolus per im-
poſſibile eſſet poſitus in adeptione, quod peccatum ſuum ma-
neat impunitum, vel quod ſic puniatur ad regulam, ipſe debet
ſecundum eligere, quod ſi non poteſt, tunc inſolubiliter eſt
damnatus. Multipliciter tamen dlicitur pœna peccati, vt ali-
qua eſt pœna damni, & aliqua pœna ſenſus. Poœna autem damnmi
eſſentialiter conſequitur ad peccatum, vt ſi creatura peccat
Deo, de tanto eſt ſibi deacceptata, cum Deus approbare non
poterit, quod ſic peccet, niſi Deus poteſt eſſe indifferens cum
ſit omnipotens. Et vt dicunt philoſophi cum ſibi ſit cura de
omnibus. Ideo relinquitur, quod eo ipſo, quod ereatura Dei
peccauerit, de tanto Deus eam deacceptat, vel odit, nec du-
bium quin illa deacceptacio vel odium, eſt infinitum grauior
pœna, quam aliqua pœna ſenſus, cum Chriſtus paſſus fuit
maximam pœnam ſenſus, & propter malitiam pœnae, non
poterit pati huiusmodi poenam damni, ideo poſitus in adoptio-
ne, potius eligeret quancunque pœnam ſenſus infligendam,
quam huiusmodi aliquam pœnam damni, cum illa non poteſt
ineſſe, niſi peccatum caufſſaret ipſam. Et peccatum eſt infini- Peccatum eſt
tum peius, quam aliqua creatura, cum Deus approbat tam infinitum pe-
pœnam ſenſus, quam pœnam damni. Sed Deus approbare "s Huen, ali-
M 2 non J a crcatura.

92 IOA N. WICLEF

non poterit, quod quis peccet, quia tunc homo deberet pec-
care & non peccare. Et ad communem inſtantiam qua ſic ar-
guitur. Verum eſt quod Petrus peccat, & omne verum eſt a
Deo cognitum atque volitum, ergo eſt a Deo volitum quod ſic
Peccet. Dicitur quod conſequentia non valet, ſed bene ſe-
quitur, quod illud peccatum eſt a Deo volitum , de quanto eſt
a Deo volitum, quod ſit punitum & proſit eccleſiae. Et illud
vocatur eſſe ſecundum peccati, quod Deus vertit in bonum.
Vnde quamuis Petrum peccare, & peccatum Petri ſit idem, ta-
men, propter variationem ſignificationis conceditur, quod
peccatum Petri placet Deo, & negatur quod placet Deo, quod
Petrus peccet, vel Petrum peccare, & ita conceditur quod ſi-
cut peccatum debet puniri, & multis proficere ad eius deteſta-
tionem, & conſolari bonos, quod ex gratia Dei a tali miſeria
ſunt ſaluati, ita etiam peecatum debet eſſe, quia quo ad iſtud
eſſe ſecundum, quod eſt prodeſſe, & tamen ipſum peccatum
non debet informare ſuum ſubiectum, quo ad eſſe ſinim Pri-
mum, quia tunc creatura deberet peccare Et quo ad obiectio-
nem communem, captis omnibus inſtantibus ad primum pec-
catum, ſi iſta ſunt, tunce creatura peccat. & iſtam conſequen-
tiam Deus vult eſſe bonam, cum aliter non poſſet eſſe ſic ne-
ceſſaria, & Deus vult antecedens, cum non ſapit peccatum,
ergo vult conſequens, & per conſequens ſic vult, quod peccet
creatura. Dicitur vt prius, quod Deus vult conſequens, quod
eſt primum peccatum, quia vult ipſfum quo ad eſfſe ſuum ſe-
cundum, & tamen non vult quod creatura peccet, quia licet
magnis videtur probabile, quod ficut Deus approbat & neceſ-
ſitate ad peccatum, ſic neceſſitat cresturam peccabilem ad pec-
candum, cum omnis cauſſa neceſſitans ſit a Deo, & Deus fa-
cit miſericorditer cum damnatis, & habent bonum eſſe, ſio
quod ipſis poſitis in adoptione eſſe ſit bonum, foret eis vtilius
& eligibilius quam non eſſe, cum eſſe ſuum naturale ſit bonum,
& non eſſe, non poteſt habere rationem eligibilitatis. Ego
autem non audeo adhuc ſententiam iſtam aſſerere, vel ad pec-
candum hominem incitare praedicando, quod eſt Deo bene-
placitum & ordinatum ſibi pro praemio quod ſic peccet.

CAPVT

LIBERTERTIVS. 93
õ
CAPVT V.

Quomodo peccatum veniale & mortale diſtinguuntur.

AErETA Frater mi Phroneſis, quamuis tractatus illius ma-
teriae, poſſet placere ſcholaſticis, qui deſyderant ſophi-
ſlicationes euadere, & propter inanem gloriam alios capere in
ſermone. Videtur tamen mihi, quod bonum eſt in iſtis ſobrie
ſapere in menſura, ideo optarem quod nos ad aliam materiam
tran feramus. PHRONE. Delector modicum in iſta matéria,
ſed credo quod neceſſe ſit mundo ſeneſcente, & multiplicatis
falſis fratribus gloriantibus inaniter de ſua vacua ſophiſtria,
quod aliquid dicatur acutius contra illos. Et iterum cum op-
poſitorum eadem eſt diſciplina, & quilibet fidelis qui debet de-
lectari in ſermone de virtutibus, debet vt ſic delectari in tra-
Gatu de viciis vel peccatis. Et iterum, quis fidelis dubitat,
quin peccata ſint deteſtanda, & a catholico fugienda? & con-
fiat, quod multi putant mala peccata eſſe bona & laudabilia.
Nec peccata fugi poterint, niſi praeuiae cognoſcantur, ideo
ſermo de peceatis eſt neceſſarius, cum fides ſceripturae ipſum
explicat. Si ergo tractatus de infinito & vacuo fuerit neceſſa-
rius philoſopho naturali, non propter philoſophiam directe fun-
datam in illis, ſed propter errores in illa ſcientia deſtruendos,
quanto magis in moribus, expedit tractare de viciis, vel pecca-
tis, propter rectitudinem & honeſtatem in virtutibus conſer-
uandam. Ideo videtur mihi expediens de peccatis parum am-
plius pertractandum, Et primo de diſtinctione inter peccatum
mortale, & veniale, quae diſtincétio rotatur communiter in ore
vulgarium & praelatorum, qui melius ſciunt pro peccatis pe-
cuniam extorquere, quam a culpis mundare, vel inter mortale,
& veniale (de quo frequenter balbutiunt) iudicare. Quia au-
tem iſte terminus vulgaris non fundatur expreſſe in fide ſcri-
pturae quantum conſydero, ideo videtur licitum limitare ſigni-
ficationes illius, ſecundum quod magis conuenit in ſcriptura.
Poteſt autem peccatum dici mortale, quod dignum eſt morte,
ſecundum puniri ex arbitrio Dei noſtri. Et ſic ſolum pecca-
tum finalis inpœnitentiae (quod eſt peccatum in ſpiritum ſan-
M 3 ctum)

Diſtinctio in-
ter mortale &
veniale pecca-
tum.

Peccatum
mortale.

Veniale.

94 10 A N. WICLEF

Kum) proprie eſt mortale. Quodcunque autem aliud pecca-
tum, cum ſit dignum venia, poteſt dici rationabiliter ve-
niale. Sed quia peccata actualia, quae extinguunt gratiam ſe-
cundum praeſentem iuſticiam, ſunt nobis in limitibus ſuis in-

cognita, ideo videtur quod debemus nos ſeruare in limitibus

noſtrae noticiae, & non vltra quam noſcimus ſuperbire. Et
patet ex iſto quod ignoramus, quod peccatum ſit veniale in
nobis viantibus & quod mortale, ideo debemus quodcunque
peccatum fugere, cum generaliter cognoſcimus peccati pericu-

ſum, & eius grauedinem ignoramus. Poteſt autem quodcun-

Nullus debet
comimittere
peccatuim pro-
pter bonum
quodcumque.

que peccatum dici, ingratitudo peccantis, quia conſyderando
gratitudinem Dei, contra quem ſolum peccatur, hoc eſt, non
peccatur contra alium niſi peccetur principaliter contra illum.
Poteſt fidelis conſyderare peccati grauedinem, ipſe enim fuit
infinitum gratus homini, cum ſua gratitudo, non poteſt limi-
tibus finitis menſurari. Et cum in quantum gratitudo eſt ma-
ior, ingratitudo peccantis contra illam eſt grauior, videtur
quod omne peccatum habet rationem grauedinis infinite. Si-
militer, vt loquar ſecundum politicos, inquantum dominus,
Contra quem peccatur eſt altior, intantum peccatum commilſ-
ſum contra illum eſt grauius, ſed Deus eſt infinitum magnus
dominus, ergo peccatum contra illum commiſſum proportio-
nabiliter eſt graue. Similiter vt malum eſt plus deteſtabile, eſt
proportionabiliter magis malum, ſed omne peccatum videtur
eſſe infinitum deteſtabile, & per conſequens ita malum. Nam
proportionabiliter vt Deus eſt appetibilis, eſt peccatum fugibile,
cum mutuo correſpondent, ſed Deus eſt infinitum appetibilis,
ergo peccatum eſt infinitum fugibile, & ſic malum. Non enim
propter bonum finitum vel infinitum, deberet quis peccatum
committere, vnde vt loquar tanquam logicus hodiernus po-
no, quod diabolus promittat homini ſub conditione quod pec-
cet, certum bonum, in prima parte proportionabili illius ho-
rae, & in ſecunda parte in duplo maius bonum, & ſic infini-
tum. Et credat ille homo ſub conditione, quod ſi peccet, ha-
bebit certitudinaliter illud bonum, & tunc probatur, quod
propter nullum tale bonum promiſſum, quantumcunque leui-
ter debet peccare, quia ſi peccare debeat, peccet propter bo-
num huiusmodi, Et patet ex caſu, facit vt debet, & nemo
peccat

LIBER TERTIVsS. 95

peccat in faciendo vt debet, ergo homo datus non vt ſie pec-
cat conſequens contra datum. Ideo certum eſt, quod propter
nullum bonum, etiam propter Deum, quantumcunque leuiter
eſt peccandum. Ideo Deus non poteſt praecipere vt quis pec-
cet, imo ſi impoſſibile Deus praeciperet homini ad peccandum,
homo non deberet in hoc obedire Deo, cum ageret laudabili-
ter a vita culpabili ſe ſeruando. Ex iſtis patet, quod pecca-
tum habet rationem infiniti & vacui, & ex iſtis concludunt lo-
gici, quod peccatum eſt ita malum, ſicut Deus eſt bonus,
quia infinitum malum, & non magis Deus bonus eſt, quam in-
ſinitum bonus. Et iterum poſitus in adoptione, etiam vt ſic
Deus peccatum non committeret propter illud, ideo quam bo-
num eſt eſſe Deum, tam malum eſt hominem peccare, Et ex
iſto videtur Ansh. dicere, quod propter infinitos mundos ſal-
uandos, non committeret homo vel leue mendatium, quia
propter nullum bonum debet homo peecare, omne menda-
tium eſt peccatum, ergo &c. non propter infinitos mundos
ſaluandos. PsSEVDITS. Quamuis videtur tibi probabilitas in illa
logica, tamen non potes euadere contraria argumenta. Si
enim omne peccatum ſit infinitum graue, & nullum infinitum
eſt maius reliquo, nullum peccatum foret grauius quam quod-
cunque. Similiter ſi omne peccatum ſit ita malum, ſicut Deus
eſt bonus, omne peccatum eſt irremiſſibile, & per conſequens,
cum omnes nos peccamus, nullus noſtrum ſaluabitur. Sed
nunquam tua ſtulticia facit eccleſiam deſperare? Similiter pari
euidentia, qua peccatum eſt aeque malum, ſicut Deus eſt bo-
nus, foret aliud aeque magnum, ſicut aliud eſt paruum, cum
maior ſit ſimilitudo inter magnum & paruum, quam inter bo-
num & malum. Sed da ſi audes, quod tu ſis ita magnus ſicut
paruus, & non fingis quin per idem quaelibet pars quantitatiua
tui, ſit aeque magna ſicut parua, & cum infinitum parua ſit
aliqua pars quantitatiua tui, ſequitur quod proportionabiliter
erit magna, & ſic omne magnum eſt infinitum paruum, &
omne paruum eſt infinite magnum, quod certiſſimis demon-
ſtratiomibus geometricis & veritatibus per ſe notis vulgaribus
contradicit.

CAPVT

Quomodo pec-
Q
cucum dicitur
malum infini-

tum.

Ad remiſſio-
nem peccatt
requiritur po-
tentia infi-
nita.

9⁵ IOAN. W I[CLEF
CAPVT VI.

Penes quid attentatur peccati grauitas.

Pkaontsis. Video quod in materia Logicali multum captio-
ſe es pronus arguere, cum huc vsque in materia ſolida la-
tebas vt anguis, ſed Deus reſiſtit tollendo faciliter argutias tuas
ſophiſticas. Non enim video quomodo omne peccatum, vel
aliquod ſit infinitum graue, quia tunc infinitum graui pœna
foret ex Dei iuſticia puniendum, quod eſt impoſſibile, cum
nulla creatura poteſt infinitum grauem pœnam ſubire. Vide-
tur tamen mihi quod omne peccatum poteſt dici quodammodo
infinitum, non quo ad molem, vel virtutem, cum nulla talis
quantitas ſibi ineſt, nec quo ad grauedinem, cum nullum pec-
catum a Deo ſit puniendum. Sed peccatum dicitur infinitum
quodammodo priuatiue, hoc eſt peccatum caret ſine laudabili
gratia cuius deberet fieri. Nihil enim in mundo habet finem
huiusmodi, niſi deberet gratia Dei finientis quodcunque opus
laudabile creaturae. Sed nec homo debet peccare, nec pec-
candum eſt finaliter propter Deum. Concedo tamen quod
bonum inexiſlens peccato, eſt finaliter propter Deum, Et pa-
tet in parte ſolutio ad tuam primam inſtantiam. Ad ſecundam
dicitur, quod petendo falſum aſſumis, cum non poteſt eſſe
proportio aequalitatis inter bonitatem Dei, & malitiam peccati,
cum illa non poſſunt taliter comparari. Hoc tamen bene con-
cluditur, & debet concedi, quod ad deletionem vel remiſſio-
nem peccati requiritur potentia infinita, quia impoſſibile eſt
aliquem peccare, nec peccet principaliter contra Deum, &
er conſequens oportet ipſfum magnum Deum primo remittere,
ſi rationabiliter debet tolli, & ipſe Deus eſt potentiae infinitae
ergo coneluſio. Nam Deo remittente peccatum, quilibet ſer⸗
uus ſuus non poteſt a remiſſione ſimpliciter reſfilire. & ſic non
intendo homines mouere ad diabolice deſperandum, ſed potius
ex infinitate miſericordiae Dei, ex dolore & ſatisfactione pec-
cati in Deo confidere & ſperare. Ad tertiam inſtantiam tolle-
bam eam diffuſe, quando fui Logicus, & nunc tollo conce-

dens, quod ſicut nullum peccatum eſt ita malum, ſicut Deus
eſt

LIBER TERTIVS. 97

eſt bonus, ſie nihil eſt ita magnum, ſicut ipſum eſt paruum, & e
contra. Et ſic de aliis priuatiue oppoſitis, quia proportio ae-
qualitatis requirit conuenientiam generis in rebus comparatis.
Sed magnitudo & paruitas non ſic concordant in genere, con-
cedo tamen, quod talia poſſunt analogice comparari, vt tam
magnitudo, quam paruitas cauſſatur a Deo, & principalius
magnitudo quam paruitas, cum Deus non adeo appreciatur, vel
diligit paruitatem. In ifſtis tamen comparationmibus non eſt ra-
tionabilis proportio expetenda, & tollitur tertia tua inſtantia.
Sed adhuc muſſitas, penes quid attendi debeat grauitas peccati, Penes quid at-
cum peccatum (vt ante dixi) ſit ratione magnitudinis domini éendatur pec-
infinitum. Hic tamen reſpondeo tibi concedendo, quod pec-uti &ααatàaα.
catum quodlibet eſt ad ſenſum expoſitum infinitum, etiam ra-
tione magnitudinis potentiae domini, ſi deleri debeat, requiri-
tur potentia infinita. Peccatum autem eſt eo grauius, quo
pcœna pro ipſo debita foret maior, quod eſt ſolius Dei cogno-
ſcere. Scimus tamen quod omne peccatum finalis impœniten-
tiae, eſt puniendum pœna perpetua, ſed non infinita intenſiue,
& ſic peccatum praedeſtinati annuale, & peccatum praeſciti Peccatum
horale ſunt infinitum diſpariter punienda, cum primum & ſi Praeſciti &
videatur grauius quo ad genus, & ſecundum licet videatur le- ρadalinati.
uius quo ad genus, habent concomitantias diſpares a ſuis fini-
bus limitatas. Vnde non intelligas ſic erronee, quod vna pars
quantitatiua praeſciti, ſit poena perpetua punienda, & alia pona
propria, vel intenſiue, vel temporaliter menſurando. Sed
omnia peccata praeſciti ſimul ſunt vna pœna perpetua punienda.
Et ſic peccatum Saul fuit infinitum grauius, quo ad pœnam, Peccatum
quam peccatum Dauid, licet videatur Dauid contra Vriam plus Socual ſuirgra-
proditorie & grauius peccauiſſe, cum peccato Dauid adiuncta panis us ,
fuit pœnitentia, quae defuit in Saule. Et ſice taxantes pecca- onc.
torum grauedinem ſecundum quantitatem pœnitentiae ſpolian-
dae, ignorant voces proprias, cum nemo niſi forte certifica-
tus per reuelationem cognoſcat, ſi peccatum ex Dei gratia, &
ſatisfactione debita remittetur. Et ſic de peccatis praeteritis
peccatorum ſuperſtitum, ſicut ignoramus fines, ſic eorum gra-
uedines & pœnas rationabiliter iniungendas. Poſſumus tamen
iniungere pœnitentias occaſioni peccati oppoſitas, & a pec-
Catis huiusmodi diſtractiuas. Quanta autem debet eſſe poœna
N in

Coutra kare-
nas & bpartes
pœnarunz,

Deas nemi-
oteſt no-
uiter diligere

»es odiſſe.

98 10 AN. WICLEF

in grauedine, vel temporis quantitate, ignorat etiam Papa.
Ideo vt dicam inferius, omnis peccator ſuperſtes, debet de mi-
ſericordia Dei confidere, & deletionem ſui criminis ſperare, &
ſic quantum ſuſficit a peccato deſiſtere, & bonum facere, iuxta
illud pſal. Declina a malo & fac bonum &c. Tunc enim
deſyderat in patria videre dies bonos. Et patet quod propor-
tiones diuiſionis pœnarum, ſecundum tertiam partem, quar-
tam, & ſic de aliis, ſunt fabulae haeretici ideotae. Non tamen
videtur mihi, quod aliquod peccatum dictum mortale in homi-
ne fructuoſe finaliter pœnitente ſit dignum pœna perpetua,
quia quod Deus decreuit remittere, non eſt aliter puniendum.
& dignum eſt, quod omni quaque ſtat ſuum iudicium. Nee
placet mihi concedere, quod hoc peccatum ſit dignum pœna
perpetua, & tamen eſt dignum, quod ſolum temporaliter pu-
niatur, ita quod ſit dignitas adi contradictoria, quia ſic tolle-
retur diuina iuſtitia. Nec ſequitur, iſtud peccatum eſt dignum
puniri perpetuo, imo de facto ſic punietur, niſi aſſit diuina
milericordia, ergo eſt dignum vt taliter puniatur, vel ipſum
eſt dignum ſic puniri, quia ſic omne peccatum quantumcun-
que foret veniale dignum infinitum grauiter puniri. Et quia
niſi aſſit Dei miſericordia, taliter punietur, ideo iſta commu-
nis diſtinctio, quod aliqua eſt dignitas, vel peccati grauitas,
aut meritorum dignitas ſecundum praeſentem iuſtitiam, & ali-
quam ſimpliciter capit calumniam, cum ſequitur. Si iſta ſir
dignitas ſecundum praeſentem iuſtitiam, ergo modo eſt dignum
& iuſtum, vt apud ſummum iudicem ita flat, & per conſequens
non eſt dignum aut iuſtum, quod contradictorium ſuum adue-
niat, quia tunc contradictio foret vera. Concedi tamen debet,
quod multi praeſciti ſunt in gratia, ſecundum praefentem iuſti-
tiam, & multi praedeſtinati peccant grauiter ſecundum prae-
ſentem iniuſtitiam. Praeſciti tamen nunquam fſunt in gratia
finalis perſeuerantiae, ficut nec praedeſtinati ſunt finaliter ob-
ſtinati. Et in iſta materia oportet recolere quomodo Deus ad
cuius dilectionem, vel odium taxatur, pœna, vel praemium.
Neminem poteſt nouiter diligere, vel odiſſe, per hoc enim
cognoſcitur, quod praeſcitus infinitum grauius peccat, quam
praedeſtinatus, nec ſunt partes in gratia vel peccato.

CAPVT

LIB E R TERTIVS. 99
. K 4. . R. N. Z. Re. N. A. N. N , N N. Re N N B Ze N 3.
.“TH EH C APVTIVII.
De Gratia.

AritrI Videtur mihi frater Phroneſis, quod iſta ſenten-
tia ſit inſolita & profunda. Sed rogo dic parum amplius,
R peccata redeunt. vt in iſta materia quidam dicunt, & in quo
differunt gratia praedeſtinationis, & gratia ſecundum praeſen-
tem iuſtitiam. PhRO. In prima materia dicitur, quod apud
notitiam illius dubii requiritur ſcire penes quod capi debeat in- Peccat:i indi-
diuiduatio peccatorum. Et videtur quod peccata ſicut for- idaatis.
mae poſitiuae, indiuiduari debeant ab efficiente a tempore, &
aà ſubiecto. Efficiens eſt diabolus, vel cauſa creata obiectiua,
ex qua peccans occaſionem ſiniſtre accipit ad peccandum.
Tempus autem eſt menſura temporanea, in qua quis incipit
peccare, aut peccatum continuat plus, aut minus, Subiectum
autem peccati eſt creatura ſic peccans. Sed alio modo indiui-
duatio peccati capitur communius a forma quae efficit & a ſub-
lecto licet tempus ſit aliud. Et tunc dicitur, quod in praeſci- Ii praeſecitis
tis omnia peccata redeunt quae peccauerunt. Imo quicunque e beces
reiterauerit idem peccatum in ſpecie, licet peccatum iterum ſit uae peccaue-
deletum contritione, idem peccatum dicitur redire, & homo rant,
in ipſum incidere, vel recidiuare, cum peccatum ſit idem for-
maliter in ſubiecto, & ſic punietur recidiuans pro peccato
praeterito, cum ipſum dat occaſionem, vt in peccatum poſte-
rius incidatur. Nota tamen quod habitus vitioſus peccati di-
ſtinguitur ab actu, cum remaneat actu temporaliter pereunte,
& defectus diſtinguitur ab habitu, cum non aſſiſtente tali habi-
tu vitioſo, remaneat defectus iuſtitiae, ideo ſaepe dicitur pec-
cata redire, cum nunquam defecerant, ſed continuo aſſiſtebant,
vt patet in perſonis non contritis, ſed in voluntate peccandi Halitus vi-
permanentibus. Vnde dolor imperfectus hominis de peccato, Toas α a-
vocatur attritio, & dolor perfectus dicitur contritio, quae di- cus diferuat.
Citur tunc ſolum ineſſe, quando tantum diſponit hominem ad
bonum virtutis, quantum peccatum prius indiſpoſuit ad ma-
lum vicii. Quod ſicut ſolius Dei eſt concedere, ſic ſolius Dei
eſt perfecte cognoſcere. Perrus autem ex negatione Chriſti
2 fuit

/

100 IOA N. WICL EF

fuit contritione diſpoſitior, humilior, atque ſolidior ad cauen-
dum peccatum, quam fuiſſet caeteris paribus, ſi non in illam
blaſphemiam incidiſſet. Ideo dicit Augufſtinus, quod multis
hominibus prodeſt per accidens, in muſta peccata enormia in-
cidiſſe. Et videtur quod praeſcitus, licet videtur contrittuis,
deficit tamen communiter a contritione, & per conſequens a
peccati commiſſi deletione, licet propoſitum, & actus peccati
ſui ad tempus deficiant. Defectus enim quo praeſcitus in com-
Paratione ad contritum, in diſpoſitione deficit, eſt peccatum
remanens perpetuo in praeſcito. Ideo iuſtum eſt quod illud
peccatum perpetuo puniatur, cum aliter remaneret peccatum
aliquod impunitum. Ideo blaſphemantes in Deum de nimis
leui pronunciant, quod repugnat diuinae miſericordiae atque
iuſtitiae, quod quis pro peccato momentaneo perpetuo punia-
tur Non enim diſtinguunt inter actum & vitium, & omnino
non inter vitium & defectum, non enim confyderant, quod
talis perpetuo deficit ab ordine quo ſeruire debet perpetuo Deo
ſuo. Sicut enim ab illo deficit, ſic neceſſe eſt, quod pœna eſ-
ſentiali perpetuo puniatur. Nec dubium, quin pœna actualis
. eenx hoc conſequitur, cum habet dolorem vel diſplicentiam,
te zalari on. quod tam negligenter peccauerat. Et patet quod praelati con-
Jalgentigs Cedentes indulgentias communiter blaſphemant in Dei fapien-
blaſpbemont, tiam, quia ſtulte & cupide praetendunt ſe noſcere materiam,
quam ignorant. Quantum ad ſecundum dubium patet, quod
nimis multa ſchola Theologorum intelligit de gratia, quod ſit
vna ſpiritualis qualitas, quae poterit per ſe eſſe, ſed illis con-
Oratiæ quia fidenter denuntio, quod non fundabunt talem gratiam, ſed
r. praeter illam ſi ponatur, oportet dare acceptationem diuinam,
ſine qua talis ficta gratia non valet. Et cum illa acceptatio di-
uina fine tali ficta priori ſufficiat, videtur oneroſfum & blaſphe-
mum talem gratiam ſic falſe fingere. Ex parte autem Dei eſt
accep antia, quae poteſt dici etiam gratia, & ex parte creatu-
rae eſt paſſiua acceptatio, & ſic quidam intelligunt iliud Io-
lohannie J. hannis I. De plenitudine eius nos omnes accepimus, gratiam
pro gratia. Nam pro acceptantia diuina, & ſpiritualiter in hu-
manitate Chriſti, nos omnes praedeſtinati accepimus gratiam,
Gratia prae- qua fumus finaliter grati Deo. Et videtur mihi, quod gratia
daſtinationis. iſta, quae dicitur praedeſtinationis, vel charitas finalis perſeue-
rantiae,

LI BERTERTIVS. 101r

rantiae, non poteſt a quoquam excidere, quia ſi excidit. non
eſt illa. Gratia autem praeſciſe ſecundum praeſentem iuſtitiam,
eſt acceptatio, qua Deus acceptat hominem, non ad penam
perpetuam, vt praeſciti quandoque viuunt talem vitam, quod
Deus illam vitam non imputat ad damnationem perpetuam, &
talis gratia manebit in Deo perpetuo, & in homine ſolummodo
quo ad tempus, cum ſit illum hominem ſic eſſe in vita diſpoſi-
tum, vt Deus eam non imputet ad damnationem, quod ma-
net per tempus nimis modicum in praeſcito. Et talem gratiam
ſubiectatam in anima, dicitur Deus infundere, & ſic de multis
allis loquutionibus, ratione quarum neceſſitati ſunt multi igno-
rari, in errores multos incidere. Iſta autem diſpoſitio cum ſit
propinqua amicitiae, dicitur ad aliquid, & cum poteſt rationa-
biliter dici qualitas, vt virtutes, quamuis ſecundum Ariſtote-
lem dicantur in homine relatiue. Diſpoſitio enim talis gratio-
ſa, habet rationem aliquam qualitatis. Et patet quod ſicut prae-
deſtinatus, non poteſt a charitate tali vel gratia excidere, ſic
praeſcitus non poteſt in illa charitate vel gratia perpetuo perdu-
rare, quia ſi oppoſitum contigerit, non eſt illa. Et patet quod
vanitas noſtrorum loquentium, qui ponunt quod gratia talis
datur homini non de neceſſitate abſoluta, ſi pene ſaluabitur,
ſed datur de congruo, vt facilitet hominem ad merendum.
Totum quidem hoc eſt falſum, & ſtultius quam error Pelagii.
Et conformiter deſpiciuntur caſus impoſſibiles, quibus ponitur
quod gratia finalis perſeuerantiae, ſeruetur ex Dei omnipoten-
tia in praeſcito vel damnato, etiam vsque ad diem iuditii, vel
quod maneat in lapide informans ipſum, vel quod eius infor-
matio in homine diſpoſito ad gratiam ſuſpendatur. Et ſic de
infinitis aliis fictionibus friuolis, quibus error de euchariſtia,
profundatus in aliis materiis nocet ſcholae. Nec memini ali-
quos de ſanctiſſimis doctoribus ante tempus, quo diabolus eſt
ſolutus, ſic loqui de gratia, ſed error euchariſtiac poſt ſolutio-
nem Satanae, plures in haereſes alias captiuauit. Ad tantum
enim balbutiunt illi groſſi Simoniaci, quod putant emi vel ven- Contra Simo-
di gratiam, ſicut bos vel aſinus poſſet emi. Et ſic mercantur niacos.
cum emptione veniae & deletione peccati, cum diabolus vti-
tur errore ſcholaſtico, ad haereſes in moribus inducendos.
Et ſic ſeducitur ſchola hodie circa caſus in quibus ponitur,
N 3 quod

102 IOA N. WICLEF

quod Deus inducat gratiam ſucceſſiue, & ſucceſſiue educat
peccatum, ſic quod gratia & peccatum pro inſtanti aliquo co-
aequentur. Gratia enim praedeſtinationis ſicut finalis reproba-
tio non poſſunt ineſſe homini, niſi plene infuerint préô inſtanti,
cum non poſſunt habere partes huiusmodi, niſi gratia ſecun-
dum praeſentem iuſtitiam. Nec peccata ſecundum praeſentem
iuſtitiam poſſunt ineſſe homini, niſi plene infuerint & ſubito
pro inſtanti. Ideo cum circa poſſibilia debet eſſe doctrina, ad
quid facit diabolus ſuos diſcipulos circa impoſſibilia euagari?

SNno n.N n ene en enn ene e
CAPVT VIII.
Omnia eueniunt necelſtate abſoluta.

Psrvhrs- In omnibus iſtis conſydero, quod figendo infun-
dabiliter concœptum proprium extraneas a modernis, &
ad tantum dilaberis, quod ponis, nullum praeſcitum, Deum
poſſe ſaluare. Sed quae maior haereſis? PhRO. In iſta materia
vtor terminis ſicut vſi ſunt doctores antiqui, moti ex rationi-
bus & ſcriptura. Moderni autem qui baptiſant terminos ſecun-
dum ſua arbitria, vix fundantur in iſto filogismo topico, qui
multos decipit. Curia Romana vel doctores quos approbaue-
rat ſic loquuntur, ergo verum, Sed reuera non magis ſequi-
tur, quam ſi diaconus eſt comptus, tunc eſt luxurioſus, cum
praedicti homines infundabiliter multa fingunt. Ideo oporte-
ret attendere ad fundationis radicem, & inuenta illa neceſſario
ſtabili fundamento euidentias topicas, quales decipiunt nimis
multos relinquere, & in fundamento neceſſario, ac ſequela in-
dubitabili expegctare. Sed quo ad lapſum meum de neceſſario,
recolo me dixiſſe in libro primo, quod omnia quae euenient,
abſolute neceſſario euenient. Et ſic Deus non poteſt quic-
quam producere vel intelligere, niſi quod de facto intelligit &
producit. Sed quia quondam defendi conſtanter huius oppo-
ſitum, nec claret adhuc mihi demonſtratio quae hoc probat.
Ideo vtor communiter hac cautela, mihi propoſito tanquam
poſſibili vno, quod non eſt de facto. Suppono hoc tanquam
poſſibile,

LIBER TERTIVS. 103

poſſibile, ſi Deus voluerit. Sed quia non ſcio, quod Deus
determinauit oppoſitum, & ſcio quod multa ſunt de facto quo-
rum dubia & ſententias ignoramus. Ideo ne euagemur ſuper-
flue in incerto, vellem quod tractaremus de veritate poſſibili,
quae eſt de facto, cum multas tales culpabiliter ignoramus.
Veritas enim magis fructuoſa deberet primo cognoſci, & ſpe-
cialiter dubito, vtrum vnum fictum ſit poſſibile, vel Deus de-
terminauit oppoſitum, ideo expecto rationem in talibus, qua
probaretur hoc eſſe poſſibile, ſiue verum. PsEVDIS. Conſy-
dero quod tollendum difficultates communes, multa media
ſubdoſa machinaris, ſed tua propria ſententia te damnabit, cum
dicis ex habundanti cautela te ſupponere ita eſſe, Nihil autem
eſt ſupponendum, niſi poſſibile, & illi poſſibili poſito & ad-
miſſo, ſtat difficultas integra ſicut primo. PRONE. Non la-
boro circa ablationem communium difficultatum atque vtilium,
ſed vellem libenter abbreuiare vagationem infructuoſam, &
eligere difficultates plus vtiles ad tractandum. Et hoc debemus
facere, vt clare ſequitur ex principiis per ſe notis. Nec dixi
quod hoc dixi, quod hoc debet ſupponi tanquam poſſibile, &
admitti, ſed dixi quod hoc debet ſupponi eſſe poſſibile, ſi
Deo placuerit, cuius probatione habita, volo illud admittere,
& poſtmodum procedere in arte obligatoria, in quam gaudes.
Sed aeſtimo quod neſcis probare hoc eſſe a Deo volibile, & ſic
poſſibile. Et ſi fingis, quod Sophiſta in arte obligatoria, ſcit
hoc defendere tanquam poſſibile. Dicitur quod omnes tales
argutiae ſunt friuolae, ac ſi Sophiſta de euidentia deſperaret.
Sic enim capi poſſet, quod homo eſt aſinus, vel quodcunque
per ſe notum impoſſibile, & aſſumi poſterius, quod in arte
obligatoria Sophiſta poſſet hoc faciliter defendere, contra ra-
tiones cuiuscunque moderni in oppoſitum faciendas, quia ſi
non, ſit vnus contentioſus iuuenis theologus ſicut frater, &
admittat poſſibilitatem incarnationis aſini de Dei potentia,
ſtante incarnatione hominis, & videamus quas euidentias pon-
derabit, & ſic eſt de omni nominabili, etiam vsque ad contra-
dictionem, quam garrulus dicit ſe ſcire defendere. Et captato
tempore ſuperflue ad hoc improbandum, euagabitur ſophiſta
in altercatione garrula, & tempus vtrobique inutiliter expen-
detur. PSEVD. Probo tibi per deductionem ad inconueniens,
quod

104 IO A N. WICLE F

quod fundamentum tuum ſit impoſſibile, quia tunc ſequere-
tur, quod in quodcunque poteſt Deus, poteſt etiam creatura,
cum potentia Dei terminatur finito maximo in quod poteſt, &
ne dum nemo poteſt melius facere quam facit de facto. Sed
nec Deus voteſt ſaluare hominem nec iuuare, niſi de facto ſic
erit. Sed quid ſtultius? Cum iſte Periher Ariſt. dicat eſſe
poſſibile, pannum lacerari, vel caput hominis frangi, quam-
uis non neceſſario ita erit. Quia aliter poſſet vitioſus prorum-
pere, faciendo quicquid voluerit dicendo in fine, vt tu do-
gmatiſas, quod non poſſit ſe a tali opere continere. Et ſi tu
dicis quod hoc male fiebat, vicioſus ſe excuſat dicendo, quod
capit ex tuo reſponſo, quod Deus non poſſet eſſe, niſi hoc
malum eueniat, & ceſſat omnis poſitio vel depoſitio in arte
obligatoria vſitata. PHRO, Scio quod Sophiſtae Theologi iſti
ſententiae contradicent, ſed vellem videre euidentiam, ad iſtud
efficaciter improbandum. Nam quando tu primo aſſumis,
quod ſequitur ex iſto, Deum & creaturam in potentia coae-
quari, patet quod falſum aſſumis, niſi forte ſophiſticando &
aequiuocando Chriſtum Deum & hominem, vocaueris creatu-
Deus & crea-ram. Nam Deus poteſt verbum & ſpiritum ſanctum ad intra
turs non coe- producere. Sed quae pure creatura poteſt in tantum? Deus
Tuantur. etiam producit vniuerſitatem creatam, ſed quid poteſt ſeipſum
producere? Deus etiam producit animas, gratias, & tempora,
ſed quae pure creatura poteſt in iſta? Ideo prima tua inſtantia
ſatis faciliter tollitur a ſophiſta, & ſic potentia diuina termina-
tur in maximo infinito, in quod poteſt. Potentia autem crea-
ta terminatur finito maximo, in quod poteſt. Et quantum ad
ſecundam tuam inſtantiam, poteſt dici probabiliter, quod ſicut
Deus non poteſt meliorem mundum facere, ſicut tu ſuperflue
euagaris. ſic nemo poſſet melius facere quam facit, poſſet ta-
men ſi Deus voluerit. Nam ſi melius facit quam facit, tune
potentia ſua ſe extendit ad contradictoria, in quae Deus non
poteſt. Nec appraetior tuas diſtinctiones fictas, de ſenſu com-
poſito & diuiſo, & ſic de ſaluatione hominis per Deum, fcili-
cet. quod Deus non poteſt ſaluare hominem, niſi de facto ſal-
uabitur. Nec ſequitur ex iſto, quod Deus ſit impotens, potius
quam ſequitur ex hoc, quod non poteſt ſeipſum deſtruere.

Nec ſequitur quod omnes orationes ſuperfluunt, ſed bene eſt
verum,

LIBERITTERTIVS..

verum, & ſequens, quod multae orationes prluatae & ſpecia-
les ſunt ſuperflue & communiter ſtultae factae, quia tales ora-
tiones debent per conditionem exprimi, vel ſaltem ſubintelligi;
rogo Deum quod ſic faciat, ſi ſibi placuerit. Vnde in facetia
humana fratres quo ad ſuos ſocios miſeros, exprimunt iſta
verba. Ad tertiam inſtantiam tuam bene concipio, quod ex
iſta ſententia mali poſſent occaſionem accipere, vt exinde per-
petrent multa mala, & ſi poſſunt, de facto faciunt, ſed qui
ſunt illi, eſt nobis incognitum, ſicut eſt mihi incognitum,
Vtrum aliquis franget neceſſario caput meum, & dicet in fine
per excuſationem ſuam craſſam, cum neceſſarium fuit ipſum
ſic facere, non potuit reſilire. Sed ego dicerem ſibi, quod
propter tale factum irrationabile neceſſario eſt culpandus. Et
quantum ad ceſſationem poſitionis & depoſitionis in arte obli-
gatoria, donate mihi iſtam iniuriam, cum in iſta altercatione
tempus communiter expenditur ſuperflue & inaniter, vt opor-
tet. Vnde niſi fortiores rationes habueris, ſtabo tacite in mea
ſententia confirmatus.

CAPVT KX.
De ſeptem peccatis mortalibus.

AXA.σan Rogo te frater Phroneſis continere te de caete-
ro ab iſta materia, & ſi volueris per ordinem ad tractan-
dum de ſeptem peccatis capitalibus procedamus, & ex qua ra-
dice in tanto numero & ordine ſunt ponenda. PnHRON. Tra-
Catus iſtius articuli oconfundebat plurimos ſapientes, & viuaci-
tas rationis plus ſciolos conſternebat, vt dominus Armoka-
nus dicit ſe pro ſolutione illius euidentiae viginti annis ſtuduiſ-
ſe viciſſim, ſi Chriſtus prophetauit vel aſſeruit hoc eſſe ventu-
rum, hoc eſt, vel fuit, vel erit. Sed antecedens eſt neceſſa-
rium, ergo conſequens. Non enim ſubiacet hominis poteſta-
ti, vel poteſtati creaturae, quin Chriſtus talia multa aſſeruit,
nec aſſertio, credulitas, vel electio actus arimae Chriſti eſt
huiusmodi per accidens. ideo ſicut neceſſario Chriſtus illud
aſſeruit, ita necefſario illud eueniet vel euenit. Nec ſcit iſte
doctor

Argumentam
inſolubile de
nece Gitate.

Omne

106 IOA N. WICLEF

doctor iſtam rationem in fine euadere niſi concedendo, quod
Chr ſtus erraſſe potuit. & eccleſiam decepiſſe. Sed quis ca-
tholicus iſta dicet? Item fi Deus determinauit hoc fore, ita
erit, extendamus tempus, & ſic patet conſequentia. Sed quo-
cunque futuro ſignato ante mundi conſtitutionem Deus deter-
minauit hoc fore, ergo hoc erir, quanta ergo eſt neceſſitas in
antecedente, tanta eſt neceſſitas in veritatis conſequente.
Quis rogo poterit facere vel impedire, quin Deus determina-
vit hoc ante mundi conſtitutionem? Nunquid creatura poteſt
impedire Dei determinationem? Et vt Sophiſtae concedunt, ve-
ritatem aeternam procedentem ex Dei propoſito facere, quod
non erit? ac fi ab illis penderet diuinum propoſitum, & veri-
tas aeterna, quam Deus ipſe per ſe ſolum complete cauſſauit.
Item miſera creatura habet poteſtatem ſuum opus futurum pro-
ponere, & ſubductis impedimentis conſyderatione erroris, &
vVariatione voluntatis & temporis, foret determinate verum,
quia illud eueniet. Ergo multo magis poteſt Deus ad euentum
futuri ſe determinare. Cum ergo in ignorantia Dei in varia-
tione fuae volitionis, vel rei impedientis, non poteſt obſtacu-
ium euenire, relinquitur quod propoſitum Dei oportet neceſ-
ſario adimpleri, & ſic omne futurum neceſſario eueniet. Si

mu- ergo propoſitum hominis, vel ſua determinatio facit aliqualem

rum de necef- firmitatem in futuritione ſui operis, videtur quod determinatio
Sario eueniet. Dei facit ſummam firmitatem in futuritione fui operis. Item

repugnat Dei exiſtentiae, quod non intelligat omnes homines
intelligibiles, cum homo illos intelligit, & conſtat, quod
longe plures res, & plura animalia quam homines Deus intelli-
git. Signatis ergo illis hominibus, patet quod nullum homi-
em praeter aliquem illorum Deus poteſt producere, cum mul-
um hominem niſi quem Deus poteſt intelligere, poteſt ipſe
producere, ſed nullum hominem niſi aliquem iſtorum Deus
oteſt intelligere, cum Deus intelligit omnia quae poteſt intel-
gers, ergo nullum hominem praeter aliquem iſtorum Deus
poteſt producere. Euaſiones autem Sophiſticae, quae poſſunt
Heri in iſta materia, nec ſunt ſapidae, nec dignae memoria.
ideo animaret & quietaret viantem ad ſtandum pro defen-
fione iuſticiae, quod oportet mercedem ſuam neceſſario eue-
nire, ſicut oportet Deum punire aemulos veritatis. Et ſic non
oportet

L I B E R TERTIVS.

oportet eéuagare in imaginatione rerum, quas ponimus poſſibi-
les, dummodo non eſt ita. Et tollere poſſumus quaeſtionem,
qua quaeritur, quare Deus non efficit hoc, vel illud? Dicen-
do quod ideo, quia hoc non eſt effectibile, & claret ratio
Auguſti. & locus a ſimili. Quod ſicut Deus, ſi non produce-
ret verbum ad intra, tunc impotens foret vel inuidus. ita ſi
non produceret effectum ad extra, ipſe impotens foret & inui-
dus. Imaginatio autem noſtra, & error intellectus noſtri cir-

107

Reſponſio ge-
neralis guare
Deus boc vel
boc uot fasit.

cuit, credens ſaepe ſe intelligere, quod non intelligit & mul-

ta ſe poſſe facere, quae de facto non concipit. Studeamus er-

go veritates quae ſunt & falſitates procedentes de imaginatione
impoſſibilium obmittamus. Ideo excuſando vanitates creden-
tium in iſta materia ſaepe dixi, quod paratus ſum illud quod tu
ponis poſſibile admittere, docto quod illud ſit poſſibile Non

enim tantum confido de tua ſcientia, quod ſi aſſeris hoc eſſe

poſſibile, ergo verum, cum concedis, licet falſe, quod mul-
tos homines intelligis, quos Deus non poteſt producere, vt
hominem infinitum magnum, hominem infinitum meliorem
Chriſto, & hominem ſibi Dei potentiam coequantem. Placet
autem mihi, quod ad tractandum de ſeptem peccatis capitali-
bus procedamus. Et ſi interim occurrerit argumentum viuax
contra iſtam ſententiam, quod non credo, ipſum diligentius
repetamus. Videtur mihi, quod numerus ſeptem peccatorum
capitalium in fide ſcripturae fundari poterit, & communi ex-

perientia quam habemus, conſtat quidem quod Iohannes di-

cit, concupiſcentiam oculorum, concupiſcentiam carnis, &
ſuperbiam vitae eſſe originem cuiuslibet ſequentis peccati.
Et lacob. idem dicit, ponendo quod ſapientia huius mundi eſt
terrena, animalis, & diabolica Superbia autem vitae, quae
dicitur ſpirituale peccatum, & diabolicum, gignit ex ſe duas
filias, ſcilicet, inuidiam, atque iram, cum ſuperbus ratione
ſingularitatis quam appetit, inuidet inferiori, ne forte ad ae-
qualitatem ſuam attingat. Inuidet aequali, quod Deus ipſum
ſibi aequiparat, & inuidet ſuperiori, quod ſie ipſum exuperat,
& ſic vtrobique inſtar diaboli inuidet ordinationi, & operi Dei
ſui. Habito ergo iſto maledicto ternario, & Luciferina ſuper-
bia, reſumendo peccatum irae, ſequitur ex concupiſcentia oculo-
rum ſecundus ternarius maledictus, ſcilicet ira diſſoluens homi-
02= nes,

Superbia vi-
tae gignit ex

ſe duus filias,

Inuidiam C1.
Iram.

Concupiſren:

Concupiſcen-
tia carnis.

108 IOAN. WICLEF

nes, Accidia ac Auaritia inde ſequens. Nam iracundus quem
oportet fruſtrari a ſuo propoſito, tam mente, quam corpore
hebetatur, & ſic oportet ipſum incidere in quartum peccatum
Accidiae. Et cum deſyderium mentis neceſſario ſit circa aliquid
oceupatiuum, fruſtrante primo ternario diabolico hominem a
ſapida conſyderatione, vel concupiſcentia Dei ſui non ſupereſt,
niſi vt virtus concupiſcibilis improuide circa temporalia euage-
tur. Et ex iſtis & concupiſcentia carnis infertur tertius terna-
rius maledictus, qui enim terrena ſic ambit, & deſyderat irra-
tionabiliter illis vti, & fic incidit in gulam quo ad guſtabilia.

Et cum otiatur a conſyderatione diuina, circa quam foret ho-

mo naturaliter occupatus prorumpitur beſtialiter in ſenſibilia
ſenſus tactus, & completur tertius ternarius maledictus, ſcili-
cet Auaritia, Gula, atque Luxuria. Et ſic peccatum poſte-
rius inducit ſororem ſequentem, ſicut crimina ſunt connexa.
Et ſic in ſeptenario ſunt tres communicationes ternarii im-
plicati.

6 38 3⁶ 26 66 ° 5 e
CAPVT X.
De Superbia.

LITHIA. Conſydero quod ſecundum rationem diſparem,
licet hominibus tractare de iſto ſeptuplici ordine peccato-
rum. Incipiamus ergo a Superbia Cum ſecundum Ecoleſia-
ſticum ipſa ſit initium omnis peccati, & in cœleſtibus ſpiritibus
ab alto originem traxit. PHRO. Dicam breuiter in iſta materia
& conſequenter de peccatis aliis, cum ſermocinantes ex gratia

Dei & vfſu loquendi, poſſunt ſatis iſtam materiam dilatare.

Verumtamen cum ſit ordo naturalis quattuor quaeſtionum, &
in quaeſtione ſi eſt ſuperbia, non oportet hominem immo-
rari. Videtur mihi expediens primo dicere, quid deſcriptiue
ſit ſuperbia. Hoc enim facilitat ad cognoſcendum proprieta-
tes ſuperbiae. & propter quod tales proprietates ſibi aceidunt,
& loquor de fuperbia & peccatis caeteris, non vt dicunt de-

fectus, vel peccata intellecta formaliter, ſed vt dicunt habitus

vitioſos. Ab illis enim habitibus procedunt actus hominem
contur-

LIBER TERTIVS. 109

conturbantes. Dicitur autem ſuperbia inordinatus amor ex- Luid Ft ſu-
cellentiae propriae. Deus enim amat propriam excellentiam, Perbia.
ſicut & angeli ſuam. Homines etiam cum quibus eſt gratia
amant virtutis excellentiam, vt poſtmodum ſunt beati, ideo
ſubdolus & Pſeudis ſtatim obiiceret contra hominem, ſuper-
biam taliter deſcribentem, quod eſt amor propriae excellentiae.
eum Deus foret ſic ſumme ſuperbus. Intelligo autem per amo-
rem non ſolum actum amandi, ſed habitum, quo ſuperbus in-
clinatur ad zelandum pro ſuo ſtatu indebito. Et ſic oportet
ſupponere, quod Deus ordinet omnia creata in ordine pulchro
conſiſtere. Creatura autem rationalis, vt homo & angelus,
infringit hunc ordinem in ſeipſa & aliis, cum ratione ſuae ex-
cellentiae appetit inordinate, tam ſecundum intellectiuam po-
tentiam quam volitiuam, in gradu incompetenti conſiſtere.
Et diſtinguuntur ſpecies ſuperbiae, ſecundum quod inordina-
tae potentiae appetunt malos fines, vt intellectiua potentia,
quando appetit ſcientiam, vel finem alium inordinate, tunc
dicitur ſuperbia interior. Vnde diabolus primo mentiendo
ſuggeſſit fœminae. Nequaquam (inquit) moriemini, ſcit enim
Deus, quod quocunque die comederitis ex eo, aperientur
oculi veſtri, & eritis ſicut di, ſcientes bonum & malum.
Ecce quod Deus dicit, morte moriemini, mulier dubitat ne
forte moriamur, & diabolus mendaciter contradicit. Nequa-
quam (inquit) moriemini, & ſuper hoc fundat originem fui
mendacii a Deo procedere. Et in ſuperbia iſta ſcholaſtica, ſunt
multi clerici occupati, cum facit multos languere, circa in-
vtiles quaeſtiones, & in errores intellectus incidere, ex qui-
bus cauſſatur error affectus & éxtrinſecorum operum ſatis late.
Et vt dicit Metricus. Superbia intellectus in quattuor errori-
bus eſt fundata Verſus. Ex ſe pro meritis falſe plus omnibus
inflat. Quidam enim putant ſe habere excellentiam ex ſeipfis,
Quidam ſecundo putant ſe habere bona naturalia de condigno.
Quidam putant ſe habere bona aliqua, quae non habent. Et
quidam quarto comparantes ſe aliis, falſe putant ſe alios ex-
cellere. Et tota radix cuiuslibet ſpeciei ſuperbiae, ſtat in iſto,
quod homo errat non credendo humiliter, quod quicquid ha-„ zis pe,
buerit eſt a Deo. ktt ideo dicit Apoſt. 1 Cor. IV. Quid habes Rahir Kter-
quod non ac cepiſti? Si autem ac cepiſti, quid gloriaris, quaſi bet in quo
3 non ſlat.

110 I1OAN. WICLEF

non ac ceperis? Et ita defectus fidei ſoripturae, eſt cauſſa
ſuperbiae, ſuperbia autem affectus conſiſtit primo in hypocri-

Hipoeryfis e ſi, quae eſt peſſima ſpecies ſuperbiae, & religioſos noſtros

6165
biae,

Heg, Ite- ſaepe conſequitur, cum non praeſumerent ſuperaddere tradi-
Pei tiones ſupra Euangelium, quae communiter ſunt contrariae ra-

tioni, niſi hypocriſi laborarent. Ideo falſe fingunt fratres &
alii, quod habent regulam priuatam, quae in bonitate excedit
regulam lIeſu Chriſti. Omne enim peccatum ſapit errorem,
qui inpugnat primariam veritatem. Superbia autem conſiſtens
in concupiſcentia oculorum inordinationem temporalium ſae-
pe reſpicit, vt multi ſuperbi de affluentia temporalium inaniter
gloriantur. Et ſuperbia circa bona carnis, reſpicit ſaepe inor-
dinationem volitiuae potentiae, circa bona corporis naturalia,
vt circa naturalem fortitudinem, circa corporis elegantiam, &
circa ſimilia bona naturae corporeae. Originatur autem iſte
error ſuperbiae, ſicut & caeteri, ex errore intellectus & fidei,
quo credi debet, quod onmnia iſta bona ſunt a Deo, vt de datis
iſtis ordinate proſit eceleſiae. Ideo dicit Apoſtolus, quod fi-
cut membra humana corporis proſunt toti corpori ad implen-
dum eius operationes vtiles, quantum ſufficiunt, ſic quaelibet
perſona militantis eccleſiae, debet ſine praeſumptione, vel ni-
mia replicatione actus reflexi ſupra ſeipſum quantum ſufficit, vel
habet ex donis Dei prodeſſe eccleſiae, tunc enim debite ſeruit
Deo, & ex omnibus viribus amat ipſum, cui repugnat, quod
amat propriam excellentiam, niſi de quanto ſonuerint in ho-
norem Dei, & vtilitatem eceleſiae. Et patet quomodo ſuper-
bia extinguit bona gratiae, inficit bona naturae in anima, &
omnino impedit profectum ſpiritualem, in quo viator creſce-
ret, nam tam bona ſpiritualia, quam bona corporalia, ordi-
nantur proficere viatori, quando ſeruando regulam naturae,
ponit illa bona modeſte in opere. quia rebellando obſtinate in-
Hexibilis eſt ad bonum. Et patet ex fide ſcripturae, exemplis
naturalibus, & rationibus viuacibus, quomodo eſt ſuperbia
reprobanda. & videtur quod ſuperbia, & omnia alia vitia ſunt
connexa Nam quicunque inordinate amat bonum proprium,
inuidet aliis, & iraſcitur in effectu. Et per idem eſt Accidio-
ſus, Auarus, Guloſus, & Luxurioſus. Torpet enim in ſer-
uitio Deo debito, & nimis inordinate appetit bonum proprium.
Et

LIBER TERTIVS. ITI

Et ſie homo interior guloſe & falſe guſtat honorem indebitum.
Et de ſpirituali luxuria patet, quod fornicatur a Deo turpiter
cum ſe ipſo.

38688 36883 68385 S85 DBese ee See Eee eeee eee eee ees
CAPVT KXKl.
De Humilitate.

ANAKEN. placet quod ſic leuiter & breuiter de Superbia te
expediuiſti. Sed cum illi contrariatur Humilitas, rogo ve
parum dicas de ipſa virtute, cum ſit contra Superbiam medici-
na. Antidotum enim qua vitium eſt virtus contraria. PHRO.
placet de virtutibus conformi via tranſcurrere. Sicut enim
ſuperbia eſt initium peccatis aliis. Sic humilitas eſt aliis virtu-
tibus fundamentum. Et hinc fuit Chriſtus (quia ſapientia Dei
patris) in humilitate beatae Mariae virginis incarnatus. Vr
patet Luc. I. Sicut enim Chriſtus non potuit ſuperbire, ſic
non potuit ipſo eſſe humilior, cum ſit centrum toti humano
generi, quo centro non poteſt eſſe inferius. Nam cum res al-
ta, ſit eo inferior, quo centro propinquior, patet quod nemo
poteſt eſſe Chriſto humilior. Ideo errant qui ponunt quod
Deus poteſt ponere centrum mundi inferius quam eſt modo,
cum ſic mundus rarefieret in infinitum, cum inferioritas non
attenditur a mundi circumferentia, centrum mundi non foret
inferius quam eſt modo, Et per idem ſi totus mundus conden-
ſetur ad non quantum, per impoſſibile verſus centrum. Et
eadem eſt ratio, poſito quod mundus fluctuaret, vel infini-
tum quorſumcunque moueretur in vacuo infinito. Sicut ergo
nemo poteſt intelligere quicquam baſſius quam eſt centrum, ſic
nemo poteſt intelligere quicquam humilius quam eſt verbum.
Ideo oportet quemſibet ſaluandum ſptrituale aedificium conſti-
tuere in hoc centro, quia aliter non poſſet eius altitudinem eri-
gere vsque ad coelum. Turrim, enim tam altam, oporter
habere immobile fundamentum Sed ſecundum Apoſto. 1 Co-
rinth HI. Fundamentum & Deſcribendo autem virtutem

humilitatis conformiter ad praedicta poteſt dici, quod humilitas
eſt

112 IOA N. WICLEF

Quid eſt hbu-

eſt amor ordinatus, in gradu debito ſibi perſiſtendi, qui amor

militas. in Chriſto ſecundum eius humanitatem immobiliter perſeuerat.

Alii autem vt ſibi in hoc conformiores ſunt, ſic ſunt & humi-
liores, & ad apicem virtutum facilius attingendum promptiores.
Et patet primo quomodo Chriſtus directe contrariatur diabolo,
cum ipſe ſit ſumme ſuperbus, ſed Chriſtus ſumme humilis.
Ideo ſi vis placere Deo, deſpicias ſuperbos, cogitatu animae

atque vita. Talis enim domus non patitur ruinam a contrariis
impellentibus vel procellis. Sicut enim oportet eſſe vnam ra-
dicem vitiatam, a qua cuncta poſteriora crimina ſunt contra-
cta, ſic oportet eſſe vnam radicem ſaluantem caetera, quae ſit

Octo proprie-
tates vere bu-
milem conſe-
quentes.

plena virtute & gratia. Cum enim Chriſtus ſit Deus & homo,
poſito quod aliquis ſit humilior ipſo, tunce foret in humilitate
ſtandi in gratia fibi debita Chriſto conſtantior, ſed quid impoſ-
ſibilius? Et patet ſecundo, quod humilitas non coniiſtit in vo-
luntate inferius perſiſtendi, cum Chriſtus ſumme humilis vult
eſſe altiſſimus in bonitate humani generis, cum homo vt hu-
milior eſt ad ſeruiendum Deo promptior, & vt ſic ſe clarius
conſyderat eſſe miniſtrum Dei. Sed & ſie eſt Chriſtus humi-
lior, quia ad ſeruiendum Deo & eccleſiae promptiſſimus. Et
poſſunt probari octo proprietates, quas Lincolenn. declarat
eſſe, vere humilem conſequentes. Humilis enim ſecundum
fidem Euangelii Lucae XIII. recumbere debet in nouiſſimo lo-
co, hoc eſt in loco humillimo, atque ad ſeruiendum Deo
promptiſſimo. Non enim intelligit Chriſtus de loco corporeo,
quia ſic foret praeceptum ſuum ſuperfluum ſolum vni conue-
niens. Ideo certum eſt, quod Chriſtus non loquitur de nuptiis,
vel prandio corporali, ſed de ſpiritualibus nuptiis, quibus in-
uitamur ad conam nouiſſimam, in quibus homo, cui non ſit
reuelatio, debet ſe reputare abiectiſſimum eſſe ſaluandorum.
Non tamen debet hoc credere, cum ſaepe ſit falſum, ſed de-
bet ſperare ſe eſſe ſaluandum, & de nullo ſaluando putare,
quod ſit Deo abiectior, quam ſit ille. Aliter enim ſine eui-
dentia recumberet in loco nimis alto. Et ex iſto patet tertio
quod Deus neminem eligit in praelatum, niſi ſit ſubiectis ſuis
humilior, quia Deus neminem eligit in talem, niſi ſit virtute
habilior, & per conſequens humilior. Quicunque enim eſt
humilior, eſt Chriſto propinquior. ideo humilitas, & caeterae
virtu-

virtutes non ſolum quo ad ſpecies, ſed quo ad gradus laudabi-

les ſe ſequuntur. Et haec ratio, quare ante dotationem Caeſa- Aute dotatio.

ream ſeruabatur regula Apoſtoli. Quod nemo ſumat ſibi ho-
norem niſi &c. Non enim video quin aſpirantes in eco
Primatum, vel quicunque de priuatis ordi

33
πιεμ

1 .
„dm r6/
6

Inibus ab humilitate vitae apo/

deficiunt, & per conſequens a virtute, quia vel ſunt ſtulti, vel loram.

K 11t0
reputant ſe ſubditis digniores. Si enim propter excellentiam
bonoris ab homine, vel propter lucrum temporale hoc appe-
tunt, tunc indubie ſunt culpandi, cum amor Dei & humilitas
& per conſequens virtus poſtponitur, & bonum temporale ni-
mium ponderant. Sed quae maior ſiulticia in amore? Et ex
iſtis patet, quod electiones hominum vt plurimum ſunt iniu-
ſtae, quia ſi electus non ſit humilior, iniuſte eligitur, & hoc
in maiori parte euenit, cum humilior hodie reputatur indignior.
Et patet, quod in electionibus humanis & priuatis religion bus
communiter contenditur contra Deum, quia quod diſcernit
eſſe faciendum, tanquam indignum poſtponitur, & ſecundum
iudicium hominum quod Deus deſpicit, ponderatur. Et haec
eſt vna ratio quare religiones priuatae communiter ſunt per-
plexae Et ſi obiicis, quod humilior eſt communiter ignoran-
tior, & ad regendum ineptior, ſed cum auſterus & prudens
debet eligi, vt praeſit humilibus, videtur quod regula non eſt
generaliter obſeruanda, ſcilicet, quod humilior ad praeeſſen-
dum eſt aptior. Iſte autem obiectus eſt diabolicus, vel mun-
danus, cum ſupponit illum eſſe praeeligendum, quem mundus
vel lucrum temporalium praeacceptat. Ex quo indubitanter
conuincitur, quod communitas haec ſentiens, plus appraetiat
vitam humanam, vel laute viuere, quam viuere virtuoſe. Et
haec eſt maledicta religio, cum bene eſſet illi, cum quo foret
a tali ordine diſpenſatum. Et illud quod obiicis, quod calli-
dior, qui vocatur ſcientior, foret ad regendum diſp ſitior, &
bene perſonatus virilior, foret pro acquirendis poſſefſionibus
mundo coaptatior, reuera accuſas talem priuatum ordinem, &
doces acceptandum Chriſti ordinem praecellentem. Si autem
ſeientia inflat, etiam in natura ſua laudabilis, & quanto magis
Vulpina calliditas? Et ſi ſecundum reputationem humanam,
grauidior atque auſterior plus laudetur, ideo debet eligi in prae-
latum, vbi eſt fides ſeripturae, & virtutis praeeminentia ſuper

iſta?

114

IOA N. WICLEF

iſta? ideo indubie tales incidunt in illud vae propheticum

Eſaiae X. Vae qui dicunt malum bonum &c

Et patet cum ra-

tio & inclinatio mundi deſtruunt hos ordines, quod bonum eſ-
ſet ipſos ceſſare, & ſecundum purum ordinem Chriſti regulari.
Vnde pro ſententia iſtius religionis, in humilitate fundatae, no-
tandum eſt verbum Chriſti Matthaei XVIII. diffinientis & ſe-
dantis diſſenſionem inter diſcipulos, quis eorum videretur eſſe
maior. De qu contentione Lucae XXII. Et reſpondentis ad
quaeſtionem, quam diſcipuli quaeſierunt. Quis putas eſt ma-
ior in regno cœlorum, aduocans (inquit) Ieſus paruulum &c.
vbi patet luce clarius, quod Chriſtus loquitur de paruulo vere

—

ſermone.

Ouis vere di- humili in ſua reputatione. Et iterum, quod talis humilior eſt
itur paruus, in regno cœlorum maior, vt Chriſtus dicit tam opere, quam
Ex quibus videtur, cum maior in regno cœlorum

debet ideo praeeſſe, ſecundum Dei arbitrium, quod praelatus
& praepoſitus qui communiter ſecundum homines praeferun-
tur, non fſunt de regno cœlorum, ſed de regno regis

ſuperbiae.

CAPVTL XII.

De Inuidia.

Arrryra Videtur mihi, quod iſta ſententia ſpecialiter (quia
alludit fidei ſcripturae) debet eſſe fideli ſapida. Sed rogo

proſequere cœptum ordinem conſeruando.

Ex quibus videtur,

quod debes tractare de vitio inuidiae, & de ſibi oppoſita chari-
Quid ſit In. tate. PRRON. Placet de iſto ordine, & primo videtur, quod
mucia. Inuidia ſit inordinatus appetitus volendi malum alteri. Et in-
telligo de malo damni, non de malo pœnae, cum Deus ordi-
natiſſime appetit hoc malum eſſe damnatis. Nee videtur iſta
deſcriptio Inuidiae eſſe laudabilis, quae imponit Augu. ſcili-
cet quod inuidia ſit dolor de alieno bono. Non autem opor-
tet, quod ſit dolor de fœlicitate alterius, quia tam praeſcitus,
quam diabolus inuidet ſibi conſimili, cui non ineſt fœlicitas, ſed

inuidet, quod tam miſericorditer eſt cum illo.

Similiter non eſt

ratio quare inuidia foret deſcriptiue dolor de fœlicitate aliena,

quin

2LIB E R TKERTIVS. n5

quin per idem & euidentius foret gaudium de damno alterius,
& ſic Inuidia foret tam dolor, quam gaudium. Et cum illa ſint
contraria, & non relatiue oppoſita, contraria forent de ſe re-
ciproce praedicata, & ſic idem homo poſſet eſſe ſimul beatus
plene, & damnatus miſerrime. Quamuis enim Chriſtus ha-
buit ſimul dolorem & gaudium, hoc tamen fuit de diſparibus
obiectis, & vt placet multis, ſecundum diuerſas potentias in-
tellectus. Similiter quam extenſa eſt charitas, tam extenſa eſt
Inuidia ſibi contraria. Sed charitas ſe extendit ad diligendum
Deum & proximum, ergo inuidia ſe extendit ad appetendum
malum Dei & proximi. Et ſic poteſt dici, quod ex inordinato
amore propriae excellentiae, pullulat inordinatus amor, vel
appetitus mali alterius. Quamuis autem Deo non poteſt in-
eſſe malitia, tamen inuidus appetit implicite, quod Deo inſit
malum, cum appetit virtutem communicationis diuinae defi-
cere Ideo inuidia dicitur ſecundum quandam proprietatem,
peccatum eſſe in ſpiritum ſanéctum. Sed arguitur communiter
contra genus Inuidiae. Nam ſupponitur, vt per ſe notum Phi-
loſophis, quod nemo quicquam appetit, niſi ſub ratione boni,
vel apparentiae quod ſit bonum, ſed non poteſt apparere ho-
mini vel demoni, quod ſit ſibi bonum malum alterius, ergo
nemo poteſt ſecundum iſtam rationem appetere malum alteri,
& per conſequens non poteſt alreri inuidere. Sed hic commu-
niter dicitur, quod minor eſt falſa, cum tam diabolus quam
inuidus ex innata malitia delectatur de malo alterius, & per
conſequens apparet ſibi eſſe bonum delectabile, & ſic bonum.
Eſt autem error in quocunque inuido ſecundum intellectiuam
potentiam. Et ſic omnis talis malus eſt ignorans, cum tam
bonum vtile, quam bonum delectabile deberet eſſe, quod alter
careat tali damno, vt communicatio boni proſit diſpoſitis.
Vnde hoc gaudium inuidi, eſt paſſio ſpiritualiter phrenetici at-
que diaboli, cum gaudet de hoc, vnde rationabiliter eſt dolen-
dum. Cum Apoſt. dicat Corinth. XII. gaudere cum gaudenti-
bus &c. Diabolus autem deſperans bonum alterius ſibi profi-
cere, ſuperaddit inuidiam, volens inordinate tale bonum non
eſſe, & ſuperaddit malitiam appetens illud bonum deſtruere.
Et ſic videtur mihi, quod ſpecies inuidiae, capi poſſunt penes
diſtinctionem obiectorum, ad quae inuidia terminatur. Et hoc
P 2 vide-

I16 1IO AN. WI CLE F

videtur conſonantius dictis ſuperius, quam diſtinguere inuidiam
in haec duo genera, in gaudium inordinatum de alieno malo,
& dolorem inordinatum de alieno bono. Poteſt autem dici,
quod ſpecies peſſima inuidiae, eſt inuidia, qua creatura inui-
det Deo ſuo. Ula enim ſpecies habet modum peſſimum, ma-
Peſſma ſpe- Xime ingratum & minime fundatum in apparentia rationis.
cies inuidige Et ideo vocatur ſpecialiter peccatum diabolicum. Sicut enim
Tkta“ t. inuidia diaboli, mors intrauit in orbem terrarum, ſic impoſſi-
bile eſt quenquam inuidere alteri, niſi primo omnium inuideat
Deo ſuo, ſed in iſto grauatur difficultas praedicta. Nam nee
homini nec angelo poteſt apparere, quod Deo inſit malum,
vel quod a bono priuetur, quomodo ergo poteſt in cogitatione
huiusmodi delectari, cum nemo poteſt delectari, niii in illo
quod poteſt intelligere. Sed iuxta dicta, nec Deus nec crea-
tura poteſt intelligere hoc, quomodo ergo poteſt in hoc irra-
tionabiliter delectari, vel hoc apparere fibi bonum delectabile.
Hic ſupponendo praedicta de intellectione vt firma, videtur
mihi quod tam apparentia quam inuidia, poteſt terminari ad
aliquid indirecte, vt nemo vult nec poteſt velle, aut intellige-
re directe, quod Deo inſit malum culpae, vel pœenae, vel
damni, vel quodcunque fingibile, ſaltem ſecundum deitatem,
quia nec creatura, nec Deus poteſt hoc intelligere. Creatura
tamen poteſt ad tantum cœcari, quod intelligat, ſic ego volo
quod Deus non taliter honoretur, vel quod fibi non inſit iu-
ſticia, vel noticia malefacti, quia ſi ſic, non foret pro quo-
cunque delectabili cruciandus. Sed quamuis homo, vel dia-
bolus poſſunt intelligere ſic erronee, cum nec ſua intellectio,
nec apparentia terminatur ad rem apparentem, vel intellectam
extra ſignum. Ideo ſicut falſum eſt, quod intelligo meliorem
Deum, quam eſt Deus noſter, quamuis intelligam iſta ſigna,
ſic falſum eſt quod intelligo, volo vel appeto quod Deus igno-
rxet peccata mea, quod non ſit iuſtus, vel criminis punitiuus,
quamuis velim vel appetam ſic fub iſtis ſignis, & ſic quilibet
inuidus vult implicite vel indirecte, & non poteft ſic extra
figna intelligere, vt quaecunque vult quodcunque peceçatum
culpabile, & ſecundum ordinem culpa dignum, ipfe inuidet
implicite Deo fuo, quia appetit peruerſe finem aliquem, quo
fine ſine culpa completo ineſſet modus peſſimus Deo ſuo, imo
Deus

LIBER TERTIVS. ny,

Deus de facto non foret iuſtus vel Deus, & cum talis volitio
ſit iniuſtiſſima, patet quod radix peccati inuidiae multipliciter
eſt peruerſa. Non enim video quomodo poteſt quis peccare
actualiter, niſi implicite peccet inuidia. Et patet quod vaga
cogitatio & impoſſibilis eſt periculoſa viantibus cum ſuper tali
cogitatione falſa, poſſet homo faciliter figere appetitum, & ſic
ſeipſum indiſponere ad dieendum illam partem orationis domi-
nicae. Fiat voluntas &c. Et de talibus vanis interpraetationi-
bus ex imaginatione indebita procedentibus quamuis finis pro-
pter quem talia appeto, ſit laudabilis, timeo mihi in tantum.
Scio enim quod debeo intellectum & cogitationem meam ad
Deum, & ſuam veram fabricam terminare, & non in talibus
imaginationibus impoſſibilibus euagari. Et quo ad omnia fu-
tura quae deſydero ad volitionem & ordinationem diuinam ipſa
humiliter terminare. Et ſic per errorem in cognitiua poten-
tia, ſeductor diabolus errores peccati in potentia volitiua calli-
diſſime introducit.

èsä
CAPVT XlII.
De Charitate.

AriruIa. Quamuis iſta ſint breuiter dicta, & quo ad ſer-
mocionantes nimis ſubtiliter. Verum tamen placent mihi,
cum faciliter poſſum applicare exempla naturalia & ſcripturas,
ad deteſtandum hoc vitium. Sed rogo dicas parum de Chari-
tate, quam dicis huic peccato opponi contrarie. Videtur ta-
men mihi mirabile, cum charitas & gratia conuertuntur.
Quodcunque autem peccatum directe contrariatur gratiae, &
per conſequens charitati, quomodo ergo inuidia haberet ſpe-
cialiter Ccharitatem fibi contrariam? PHRONE. Dictum eſt tibi
ñi recolis, quomodo volumus tractare de virtutibus & vitiis, &
non formaliter de peccatis. Dictum eft tibi etiam, quod pec-
catum non contrariatur alicui virtuti, cum ſit defectus, &
non aliqua creatura, ſed modo ſuo opponitür cuicunque vir-
tuti, cum extinguit charitatem, Virtutem, & gratiam in com-
P 3 muni.

1II8 IO AN. WI CLEF

Duplex Cha- Mmuni. Et dictum eſt tibi tertio, quod duplex eſt Charitas, ſi-
ritas. ue gratia, ſcilicet in creatore qua denominatur gratificare. vel
diligere creaturam, & illa charitas in deitate eſt aeterna, & in
Chriſto perpetua. Iuxta illud Hierem. XXXI. In charitate
perpetua dilexi te & attraxi te miſerans. Si gratia vel charitas
in creatura intellectiua vocatur denominatio, qua ipſa dicitur
gratà vel chara. Et eſt duplex, ſcilicet praedeſtinationis, vel
finalis conſumationis, qualiter ſolum praedeſtinati ſunt Deo
grati vel charl. Et alia eſt gratia vel charitas ſecundum prae-
ſentem iuſticiam, qua rationalis creatura diſponitur, & eſt ad
modicum tempus chara Deo, & illa eſt ſatis fluxibilis in vian-
te Et nota quod propter aſſiſtentiam vel deficientiam talis
gratiae, Deus non magis vel minus afficitur creaturae, cum
ſemper vult praedeſtinatos ſuos habere gloriam ſempiternam,
vt tantum dilexit Petrum, Dauid, & caeteros quando grauiter
peccauerunt, ſicut quando modo in patria ſunt beati, quia tam
firmiter voluit ipſis tantum bonum. Verumtamen ſicut non
voluit ipſos tunc habere tantum bonum, ſic poſtmodum ita
In Deo tam Odit illam in diſpoſitionem, quia taliter peccauerunt. Et ſic
rz⸗ Mun in Deo tam amor, quam odium ſunt aeterna, & ſic Deus in
aetenng infinitum odit plus praeſcitos, etiam exiſtentes in gratia ſecun-
dum praeſentem iuſticiam, quam praedeſtinatos & criminoſos,
quos diſpoſuit ad patriam. Et ſic quamuis Logicus dicat, quod
Deus odit bonos in patria, quia propter indiſpoſitionem prae-
teritam quam habuerant cum peccauerunt, non tamen odit eos
ſecundum diſpoſitionem, quam nunc habent in patria. Et ſic
communiter intelligitur, quod Deus odit beatos, hoc eſt pro-
pter diſpoſitionem qua beatificantur, quod eſt impoſſibile.
Videtur tamen mihi, quod charitas poteſt intelligi communi-
ter, quia intellectualis creatura dicitur chara Dei, & ſic non
video quod talis charitas contrariatur inuidiae, ſpecialiter &
directe, ſed potius vitio in communi, Secundo modo intelligi
poteſt charitas appropriate & ſpecialiter, ſecundum quod de-
nominat creaturam rationabilem charum habere quicquid Deus
ordinat n aliqua creatura, & ſic poteſt dici, quod charitas &
inuidia ſunt directe oppoſita contraria. De charitate autem
dictum eſt tibi ſuperius, vbi tres virtutes theologicae ſunt de-
ſcriptae. Apoſtolus etiam 1 Corinth. XIII. ponit breuiter nul.
chre

LIBE R TERTIVS. 119

chre conditiones ſedecim Charitatis, ſed vt habeam verba bre-
uia & hoctatoria, ſtudeamus, quod totam vitam noſtram du-
camus, & omnia opera noſtra ad honorem De faciamus, &
tunc indubie in charitate facimus omnia facta noſtra, & pleni-
tudo legis eſt talis dilectio. Et vt dicam particularius, quo-
modo debemus facere ad honorem Dei quicquid fecerimus, vi-
deamus legem Dei, & ſpecialiter decalogum ac Euangelium,

& obſeruemus illam in vita tam opere, quam ſermone. De- Quomodo lex
fendamus illam contra Antechriſti diſcipulos, hortatione ſuaui, de de⸗
. .1 . 12 7 7.
oratione humili. & operatione laudabili vsque ad mortem.ndende

Jec video, quomodo maiorem charitatem poterit quis habere.
Nec video, quin quilibet Chrifſtianus tenetur ad iſtum gradum
charitatis, ſaltem implicite ad ſenſum aliquem ſeparare. Sed
vt dicit Euangelium, refrigeſcet charitas multorum, quod in
diebus nouiſſimis ſatis claret, cum multi ſunt leges domini im-
pugnantes, & pauci eam debite defendentes, ſed ſcripta Papa-
lia, ac religiones priuatas longe amplius ponderantes, Et cum
in eadem damnatione ſint omnes, qui illis aliquo ſex modorum
conſenſus conſentiunt, patet quod pauci ſunt in ſtatu aliquo
viatorum, quin proprer carentiam iſtius charitatis, niſi reſipi-
ſcant, finaliter ſunt damnandi. Cum autem charitas ſit pa-
tiens & benigna, ſecundum Apoſtolum 1 Corinth. XIII. diſpo-
namus nos ad patientiam vsque ad mortem, & ſeruemus con-
tinue benignitatem charitatis, ſi forte Deus vult peccatori mi-
ſereri, & conuertere eos ab inſania, qua nunc turgent, &
ſemper recolamus, quomodo Prophetae in lege veteri, & quo-
modo Chriſtus in lege gratiae. & chariores eius diſcipuli in
cauſſa iſta ſpecialiter ſunt occiſi, & nunquid nos meliores ſu-
mus illis praedictis patribus? Aut nunquid totum Dei prae-
mium exhauſtum? Fides autem noſtra docet oppoſitum. Et
breuiter non conſydero, quomodo quis delectabilius, aut iu-
cundius poſſet mori. Cum ergo ſumus certi de morte, & de
Pœna vaecordiae, obſeruemus fidem ſpem, & charitatemn „ &
operemur bonum dum tempus habemus. Cum fides ſcriptu-
rae docet Ezech. XXXIII. c. quod ſpeculator eſt quicunque,
cui Deus dat noticiam legis ſuae, & a quocunque tali vult acu-
te acquirere rationem & computum, quomodo vſum talenti
talis, ad vtilitatem eccleſiae expendebat, & deſidia ac negli-

gentia

120 IO A N. WICLEF

gentia in iſto articulo facit multos praelatos eccleſiae & ſcho-
TLaſticos condemnari. Ideo rogemus Deum obnizxius, quod iſta
ſententia ſtabiliter obſeruetur. Scimus quidem, quod nimis
aulti praelati caeſarii peccant in ignorantia legis Dei, nimis
multi ſcholaſtici peccant in vaecordia, non ex Charitate debita
perſeueranter iſti maliciae reſiſtendo. Et nimis multi peccant
in Inuidia ob defectum benigni & ſuauis modi, & ordinis
Charitatis.

9 9 9 e e A A
CAPVTL XIV.
De Ira.

A LITHIA. Video & conſydero, quod iſta ſententia ſit deuo-
tius & humilius proſequuta, ſed obſerua ordinem conſi-
milem de Ira, & eius oppoſito, quem in viciis & virtutibus
ſuperioribus obſeruaſti. Sed miror in primis, quomodo ira
quaedam dicitur eſſe licita, vt ibi. Neque in ira tua corri-
pPias me. Et ita videtur quandoque capi in bonum, ſed de In-
uidia hoc non lego. PHRONE. Obſeruabo libenter ſententiam
quam iniungis, ſed quo ad obiectum tuum literalem, conſy-
dero ſecundum Logicos, cum nomen ſit vox ſignificatiua ad
placitum, quod non oportet multum ſolicitari, quare nomina
Superbiae, Inuidiae, & Irae, ſignificant tam diſpariter ſenſus
ſuos. Licet enim imponenti terminos vti ipſos ad actus lici-
tos atque illicitos deſignandum. Caue tantum de Grammati-
corum figura, quam ipſi vocant Antropoſtpatos, quando hu-
mana paſlio, vel proprietas Deo tribuitur, quod in omnibus
illis vtamur regula Auguſt. tollendo illud quod ſimpliciter per-
fedtionem ſignat, & Deo noſtro perfectionem huiusmodi re-
ſeruemus. Illud autem quod notat imperfectionem appropria-
tam creatura. loquendo de Deo penitus ſubducamus Ideo
tum in furore tum in Ira ſunt aliquae motiones iratorum impe-
tum deſignantes. Et quaedam proprietates analogicae, quae
Deo poſſunt competere, ſubducamus primas, & alias ſeruemus
ad hunc ſenſum, quod Propheta rogat Deum ſuum, ne in fu-
xore ſuo in die nouiſſimo, quando arguet acute ad regulam
auſtere,

I. IB ERTERTIVS. 121

auſtere, damnet, vel puniat ſuam miſeram creaturam, neque
in via antecedenter ad furorem illum corripiat fratrem ſuum,
& illum finem cum ſuis mediis, debet viator quilibet impreca-
ri. Poteſt autem dici, quod deſcriptiue vitium Irae, eſt inor- Ira quid ſit.
dinatus appetitus animi ad vindictam de creatura Deum exe-
quendum, per hoc autem quod eſt inordinatus appetitus patet,
quod Deo non poteſt competere, ideo furor quo in die iudicii
magis ſaeuiet. nec ira Dei, qua gratioſe & modeſte capit vin-
dictam de hoſtibus, non poſſunt deſcriptioni huius vicii ſubia-
cere, ſicut nec ira Moſi pro idolatria populi, aut alterius ſan-
Cti Dei dum ſeruat ſe iraſcendo in limitibus rationis, ad quod
multum valent cauſſa vindicandi Dei iniuriam, & modeſtia
proſequendi vindictam ad regulam, ſecundum quod expedit
eccleſiae illam capi, ad quod requiritur ſpeciale conſilium Dei
noſtri. Vnde ira ſic ebullit de peccatis prioribus, cum pecca-
tor ſuperbierit modo dicto, non ſolum dedignatur de proximo,
ſed inuidet, quod approximat bono ſuo, & vltra machinatur,
quomodo de bonitate proximi poterit vindicari, & in illa
ebullitione virtutis iraſcibilis, cor & membra corporis com-
muniter agitantur. Et illius Irae nominat Chriſtus tres ſpecies
Matthaei V. Omnis (inquit) qui iraſcitur fratri ſuo. &c. Ille Tres ſpecies
autem ad ſenſum Euangelii iraſcitur fratri ſuo, qui contra illum 'rae.
irrationabiliter in animo eſt commotus, & ſiue fuerit haec bre-
uis commotio, ſiue diuturna, ſiue cum ſignis extrinſecis, ſiue
fuerit irrationabilis commotio animi, ſiue illis dicitur ira ſub-
iecta Dei iudicio ad vindictam. Vnde legitur Matth XII. de
Chriſto, qui non potuit ita iraſci, arundinem quaſſatam non Iraſci fratri
confringet, & linum fumigans non extinguet, donec eiiciat 7“i St.
ad victoriam iudicium. Per arundinem intelligunt quidam ro-
buſtos de ſeipſis inaniter gloriantes, tales enim ſunt vacui a Arundo gquaſ
gratia, vt baculus arundineus plenus poris, ille autem confrin- Iata.
git iſtam arundinem, quae dat ſibi occaſionem ad irrationabili-
ter iraſcendum. Per linum fumigans intelligunt quidam debi- Linum fumi-
les virtute, qui ſecundum aliquem gradum charitatis ſapiunt & gans.
diligunt legem Dei. TLalem autem harundinem ſiue linum non
confregit Chriſtus, nec extinguit, ſed potius in virturibuis vi-
gorauit. Et propter iſtas rationes conuincit Chriſtus, & ſpe-
cialiter in die iudicii per ſingulos inimicos. IIlle autem in ſe-

cundo

Raeba.

122 IOA N. WICLEF

cundo gradu dicit fratri ſuo Racha, qui eum ira prorumpit in
verba deriforia. Racha enim interiectio eſt deridentis, & de
tali confulunt boni angeli, ſi erit propter vehementiam ira-
cundiae condemnatus. Sed in tertio gradu ille dicit fratri fatue,
qui cum ira animae prorumpit in verba contumelioſa, fcanda-

loſa proximi vel blaſphema, & talis eſt reus gehennae ignis, ex

Belluvs, Odi-
um Momäüci
diunm, Rapina,
ex ira pullu-

ant,

follis verborum cum actu animae. Et ſi in verba non prorum-
Pit, multo magis qui ex ira gignit odium perſeuerans, & iacet
Vt lupus rabidus, quomodo inopinate nocebit proximo, tan-
quam antiquus diabolus iratus inſidiis de irata malitia ſe occul-
tans. Et patet vitium Irae poteſt diuidi in ſuas Ipecies, ſecun-
dum eauſſas, quibus quis irrationabiliter iraſcitur fratri fuo, vt
Vnus iraſcitur propter detentionem rationalem terrenorum,
quod eſt irrationabile, eum medium aliud fubfit, per quod
temporalia ſunt debite acquirenda. IIle etiam qui propter ra-
Pinam, vel detentionem indebitam temporalium iraſcitur fra-
tri ſuo, eſt rationabiliter culpandus, cum alia rationalis via
fubſit. Et multo magis eſt ille iracundus culpandus, qui pro-
pter bonum gratiae vel naturae iraſcitur, quia talis iraſcitur &
inuidet Deo ſuo. Et ex vitio irae fructificant bellum, odium,
homicidium, rapinam, & caeterae iniuriae infinitae, quia
tunc fortificata fuit mater. Superbia, & accenſa inuidia atque
ira, abutitur viribus naturalibus hominis, quousque fiat natu-
ra debilis, & in ratione animae excœcatus. Poſſunt autem ra-
tiones multiplices hoc vitium deſuadere, ſpecialiter cum omnes
debemus eſſe fratres in domino, & in via ad patriam profice-
ge nobis ipfis. Sed Iracundia nobis, quo ad communicatio-
nem iſtam fraternam, magis obeſt, cum ira extinguit charita-
tem, diſſuadet rationem, & omnino impedit itinerationem ad
patriam. Et hinc Gen. XII. dixit Ioſeph fratribus fuis, Ne ira-
leimini in via. Et ſic loſeph noſter qui eſt Chriſtus in Euange-
lio prohibet iram iſtam. Cum ergo talis ira indiſponit animum,
impedit opus proficuum & omnino habilitat ad diuinum iudi-
tium ad damnandum, & per confequens ſpohat diuinum ha-
bitaculum, & praeparat ad hoſpitandum maximum inimicum.
patet quod ratio conuinceret, quod a tali iracundia ſit ceſſan-
dum. Sunt autem rationes aliae, & exempla tam naturalia,
quam etiam ex ſcriptura, ex quibus fortificari poteſt in ſen⸗
entia.

LIBERTERTIVS. 125

tentia. Quid enim plus conturbat iuuamen naturae & gratiae,
quam quod viator qui debet pro opere & mercede magis ne-
ceſſariis laborare, ſit a fratre ſuo qui ipſum debet in eodem iu-
go iuuare diabolice impeditus?

N Ne ee eeee enn e een
CAPVT XV.

De Patientia & Mititate.

AX”* TTHIA. Cum virtus ſit vitio ſibi oppoſito antidotum ſpe-
ciale. Rogo quod dicas de patientia, vel etiam mititate.
Multi quidem videntur contendere, quae virtus ſit Irae con-
traria. Et videtur quod mititas, quia irati eſt paſſionibus ani-
mi perturbari, & in verba inordinata prorumpere. Sed miti-
tas ſedat vtrunque, ideo videtur eſſe vitio irae directe contra-
ria. Vnde Matth. V. Vbi veritas dederat legem ſuam dicitur.
Beati mites, quoniam ipſi poſſidebunt terram. Nam circa
temporalia, vel bona fortunae iraſcuntur mundani communius,
cum tanquam pueri vel ſtulti appretientur plus bona minima,
quam bona maxima, vt gratiam & virtutes. Ideo pro illis
pugnant communiter & contendunt. Ad denotandum autem
quin mititas & non Ira diſponit ad illa. Dicit Euangelium non
quod iracundi ſed mites poſſidebunt terram. Licet autem fe-
roces bellantes videantur quandoque habere ſeculare dom nium,
cum videntur habere ſecundum ſtultorum iuditium & non
habent. Vnde Matth. XII. de Chriſto legitur, quod non con-
tendet, nec clamabit, neque aliquis audiet in plateis vocem
eius, hoc eſt vocem iracundiae, cum legem domini ſaepius
praedicabat. Nec didici vbi in Euangelio fuit contentio, vt
lis legis humanae audtoriſata, niſi vt loquar Ironice, quod
Chriſius, qui dedit exemplar omnium faétibilium non conten-
dit. Docuit enim tam conſtantem mititatem, quod conſulit
Matth. V. Vt qui vult tecum iuditio contendere, & tunicam
tuam tollere, praebe ei & pallium. PRRoO. In proſequendo
ordinem quem incoœpi, non videtur mihi vtile tractare ſolicite,
quae virtus cui iſtorum vitiorum directe & plene opponitur,
Q2 cum

124 1OAN WICLEF

Patientia & cum tam virtutes quam vitia ſint connexa. Et vnum vitium
mititas oppo- ſecundum vnam rationem virtuti opponitur, & aliud ſecun-
vr „* dum aliam, ideo poteſt dici, quod vtraque iſtarum virtutum
Marier. opponitur vitio Irae, ſecundum diſparem rationem. Hoc ta-
men tenendum eſt, vt fides quod Chriſtus ſecundum omne
genus virtutum, fuit ſumme vt fons plenitudinis virtuoſus, &
per conſequens non fuit ſecundum aliquem gradum peccatoò
iracundiae irretitus. Vnde de illo teſtatur Petrus. 1 Petr. II.
Chriſtus paſſus eſt pro vobis &c. Et maiorem mititatem ne-
mo poſſet oſtendere, quam quod perſona omnipotens, quae
leui cogitatione poſſet omnes hoſtes ſuos ſi vellet proſternere,
eorum iniurias tam verbo quam opere, ita humiliter ſufferebat.
Nec dubium quin cauſſa, quare ſic fecit fuit, vt daret exem-
plum poſterioribus membris ſuis, vt taliter patiantur. uae
patientia, plus floruit in ſuis Apoſtolis & charioribus diſcipu-
lis, nunc autem quaſi omnino alienata eſt haec Chriſti imita-
tio, quia lex eius & ſuum conſilium quaſi totaliter exulauit.
Vnde ipſe prophetans illud exilium narrat ſuis filiis, quomodo
praelia & opiniones praeliorum ſunt multipliciter audituri. Et
tamen iſtis non obſtantibus religioſi priuati, qui videntur eſſe
aliquid, dicunt tacite quod obſeruant legem Euangelii, & do-
cent illam efficaciter, etiam diligentius & ſubtilius quam fece-
runt apoſtoli. Sed factum iſtorum hypocritarum, docet mani-
feſte ſuum mendacium. Quaecunque ergo virtus, quae tem-
perat hominem ad mitigandum paſſliones iracundiae, poteſt di-
ci ſibi oppoſita, ſiue fuerit patientia ſiue mititas, vel alia virtus
nominanda. Vnde patientia vocatur virtus cum tranquillitate
Patientiæ & animae iniurias tolerandi. Et mititas vocatur virtus, a vindi-
mititas quid Catione illicita proprie iniuriae abſlinenidi. Et vtraque oppo-
ſane. nitur iraecundiae. Et poteſt diuiſio harum virtutum capi penes
cauſſam & pœnam iniuriae patiendi, vt aliter paſſus eſt martir
immediate pro Chriſto, & aliter iniuriatus a proximo. Omnes
tamen qui patiuntur virtuoſe ab aliquo, patiuntur pro amore
Chriſti, & defenſione paſſiua ſuae iuſticiae. Latrones autem
Paſſo latro- ſecundum Auguſti. & alii malefici durius patiuntur, quibus
num quando cum cauſſa non valuit, ideo non ex hoc ſolummodo ſunt lau-
"ſt luudabilis., dandi, ſed aſſiſtente contritione operis perpetrati, & durante
vsque ad finem vitae, videtur mihi quod laudabiliter finiunt
vitam

LIBER TERTIVS. 125

Vitam ſuam. Sed raro hominibus in ſcelere induratis, hic finis
euenit & moueret multum ad deteſtationem peccati iracun-
diae, & conſeruationem patientiae, quod videtur iratum in

Dei dominium blaſphemare. Deo quidem eſt proprium de in- Iratus in Dei
iuriis commiſſis in eum taliter vindicare, ideo quicunque vi- dominium
tioſe prorumpit in iram, praeſumit vindictam quae Deo eſt laſphbemat.

propria, & per conſequens ſic blaſphemat. Ideo ait fides ſeri-
pturae. Mihi vindicta Fides etiam de Dei omnipotentia mone-
ret ſuos filios ad hoc idem, cum ex fide credimus, quod ex
Dei omnipotentia ſubterfugi non poteſt quaecunque iniuria,
quin a Deo ad regulam vindicetur. Fides etiam docet Dei
filios, quod humiliter reſeruando Deo vindictam, poteſt ini-
mici crudelitas mitigari. Et quomodocumque ſit de hoc, certi
ſumus ex fide, quod patiens non poteſt a praemio largo defi-
cere, ideo tam ratio quam fides Kuangelii, condamnant tali-
ter iracundos. Et hinc Chriſtus docet ſuos apoſtolos. Luc.
XXI. In patientia (inquit) veſtra. Nemo enim ſedet ſecu-
rus in vita beata, quod ſonat verbum poſſidendi, quam illi qui
pro Chriſto mortem humiliter patiuntur. Hli autem qui con-
cedunt, qui pugnant, vel ſubterfugiunt hanc patientiam, vae-
corditer fini ambiguoſe exponunt. Et ſie exemplum, ratio,
& autoritas, animarent fidelem ad ſe exponendum martirio,
ſed diabolus tantum excœcat homines amore carnis & ſeculi,
quod vix vnum inuenies, quin praeuaricetur in primum man-
datum decalogi, Sciunt enim pro leui bono fortunae, vel ſe-
culari dominio, ſuam iniuriam vindicare, ſed pro vindicanda
Dei iniuria ſunt vaeoordes, cum minus pauci audent Dei in-
iuriam ſecundum fidem, alias legem ſcripturae, Antichriſti
diſcipulis reſerare. Quomodo ergo tales vindictam caperent
pro Dei iniuria, vel pro defenſione iuſticiae paterentur? Ideo
cum omnes viantes debent eſſe Chriſti milites, Patet quam
multos eorum vaecordia condemnauit, cum timor amiſſionis
temporalium, amicitiae mundanae, & timor fragilis boni, cor-
poris, nimis multos faciunt infideles, vel detegendo cauſſam
Dei, vel ſtando pro iſta viriliter, vel mortem ſi oporteat pa-
tiendo. Vnde Luciferina eſt excuſatio, qua hypocritae mo-
derni dicunt, quod non oportet hodie, ſicut in primitiua ec-
cleſia pati martirium, quia nunc omnes, vel maior pars conuiuen-
QQ3 tium

Omnes vian-
tes debent eſ-

12 lohann. ult.

IOAN. WICLEF

tium ſunt fideles. Ideo non ſupereſt tyrannus, qui proſequa-
tur contra Chriſtum, vsque ad mortem membra eius. Et haec
ratio quare hodie non ſunt martires ſicut olim. Sed certum
eſt, quod a diabolo adinuenitur haec excuſatio in peccato, cum
fideles ſtando pro lege Chriſti, ſicut & eius miles omnia a ſa-
trapis pateretur, vt dicat homo Papae & Cardinalibus, Epiſco-
pis & praelatis aliis conſtanter, quomodo ex fide Euangelii in-
iuſte miniſtrant Deo in ſuis officiis, & faciunt periculoſam in-
iuriam ſuis ſubiectis, & ſtatim de internicione ſua, vel vno
modo vel alio prouidebunt. Et conformis eſt ratio de dominis
temporalibus & aliis, ſed non tanta, quia abhominatio deſola-
tionis incipit a clero peruerſo, ſicut a clero conuerſo conſola-
tio fuit orta. Et ſic non oportet nos Chriſtianos viſitare pa-
ganos pro iſtis conuertendis cum martirio ſubeundo, ſed prae-
dicemus conſtanter legem Chriſti, etiam praelatis caeſarüs, &
ſtatim aderit florens martirium, ſi in fide & patientia

126

perduremus,

C APV TL XVI.

De Accidia quae medium tenet inter Jeptem
peccata mortalia.

Arirura: Video quod totus mundus eſt in maligno poſitus
per peccatum. Sed ſuper vnum muſſito, cum tractares
iam proximo de Accidia, vel torpore. Videtur mihi mirabile,
quomodo hoc peccatum tenet medium inter haec ſeptem mor-
talia ſpecialiter cum peccatum omiſſionis ſit primum omnium,
tam quo ad conſequentiam, quam quo ad tempus. Cum ſe-
quitur, ſi quis peccat, omiſſione peccat, cum non poteſt eſſe
quod creatura peccet niſi omittat potiſſimum ſeruitium debi-
tum Deo ſuo in gratia quam extinguit. PaRO. Conſydero
paruum fructum iacere in iſtis. Sed quia aduerſarius noſter
Pſeudis de mutitate noſtra gauderet, aliquid eſt dicendum.
Conſydero in primis, quod erras in iſto, reputans Accidiam
peccatum omiſſionis, cum ſit peccatum commiſſionis, lee d
illu

LIBER TERTIVS.

illud ſicut ad quodceunque factum culpabile omiſſio, conſequi-
tur, cum Accidia ſiue pigricia ſit quieſcentia culpabilis in aliquo
citra Deum. Tenet autem vitium iſtud ſic medium. cum fu-
perbia vt dictum eſt, ſit praeſumptuoſa exaltatio creaturae
peccabilis de ſeipſa. Ad ipſam conlequenter ſequitur Inuidia
atque ira. Et neceſſe eſt quod ad haec tria torpor in Dei ſer-
uitio conſequatur, cum nihil eneruat magis ſpiritualem poten-
tiam quam peccatum, nec ad ſapiendum cœleſtia magis appeti-
tum hebetat. Ideo neceſſe eſt, quod haec tria peccata ſequa-
tur Accidia. Et cum ſequitur ad tria peccata ſequentia certum
eſt, quod iſtud peccatum eſt medium inter duos ternarios ma-
ledictos, ficut olfactus eſt medium inter duos binarios ſenſus
extrinſeci, quodammodo conueniens cum vtroque. Et per
haec patet reſponſio ad tuam argutiam, concedo quod pecca-
tum omiſſionis eſt primum omnium peccatorum, tam tempo-
re, quam natura. Verumtamen ad iſtud peccatum conuertibi-
liter ſequitur Accidia, & multa peccata alia. Sed decet quod
ſpecies peccatorum. peccatum omiſſionis habeant tanquam
cauſſam. Nec ſolicitor, ſi peccatum Accidiae ſit cauſſa ſuper-
biae, & cuiuscunque pPeccati alterius, cum dicitur communi-
ter, quod haec ſeptem crimina ſeſe cauſſant. Enumerantur
communiter ſedecim quae Accidiam tanquam ſpecies vel con-
uertibilia conſequuntur, quae ſunt tepiditas, mollicies, ſomno-
lentia, ocioſitas, dilatio, tarditas, negligentia, imperfectio,
vel imperſeuerantia, remiſſio difſſolutio, incuria. ignauia,
indeuotio, triſtitia, tedium vitae, deſperatio. Eſt autem te-
Piditas paruus amor boni, amore Dei poſtpoſito. Et eſt pri-
ma radix Accidiae, vel conuertibilis cum eadem. Ex iſta au-
tem naſcuntur ſpecies aliae conſequentes, ſic quod correſpon-
denter, vt creatura peccabilis inordinate afficitur creaturae.
Sic ſunt ſpecies Accidiae capiendae, cum accidus quieſcat in
amore indebito creaturae, Vnde talis tepiditas cum ſit propin-
qua hypocriſi, vomitum prouocat ſpiritualem. Sicut enim
ſunt e halationes calidae, commixtae cum frigido aqueo in
aqua tepida, quse prouocant ad vomitum, ſic ſunt in hypo-
criſi quaedam operationes .
peceato hypoerifis. Et ideo Apocal. II. dicitur,
Calidus es neque &c.

127

Veritas)

Peccatum o
mi Rio nis eſt
brimum oinni-
um peccaso-
rum.

Sedecim quaæ
Accidiam
tanquam ſpe-
cies couſe-
guuntur.

Tepiditas

Zuid ſit.

bonae de genere, commixtae cum Nibij zam
quod neque prouocat

Nihil enim tam prouocat Deum (qui eſt Denm, Rieut
ypocriſis.

Medium dia-
boli in ho-
mine magis
aptum.

128 IOA N. WICLEF

veritas) ad abhominationem peccantis, ſicut hypocriſis, quae
eſt ſimulatio ſanctitatis. Omnis ergo accidus, ſicut omnis
peccator peccat in hypocriſi, cum falſe ſimulat ſanétitatem.
Et iſta tepiditate inficitur totus mundus. Ex hoc enim cauſſa-
tur quaecunque pigritia, vel delectatio creaturae rationalis in-
debita, quia ſi haberet amorem in Deo ſatis intenſum, torpo-
rem illum excuteret, & perfecte amando Deum ſibi debite de-
ſeruiret. Et cum peccatum quodcunque cauſſatur in tepidita-
te dilectionis, patet quod incuria, hoc eſt parui penſio, vel
non curatio legis Dei, & peccatum quodcunque actuale ad il-
lam conſequitur. Vbi quaeſo eſt maior ingratitudo, quam
amorem terminare finaliter in creatura abiecta, & Deum quem
debemus maxime omnes diligere, non ſolum non diligere, ſed
odiſſe? Qui enim ſio blaſphemat in Deum, tradendo dilectio-
nem creaturae, quae Deo eſt propria, nimis ingratus eſt, &
blaſphemus idolatra. Et ſic facit qui ſubtrahit fibi Dei ſerui-
tium, ſeruiendo indebite creaturae. Nam fides ſcripturae &
viuax ratio dictant nobis, quod ſubducto ocio debemus conti-
nue ſeruire Deo, nam ſicut auis naſcitur ad volatum, ſic homo
ad laborem, & hinc poſitus eſt in paradiſo, vt operaretur illud,
ſicut dicitur Geneſis II. Si ergo beati angeli damnarentur, niſi
ſeruirent continue & debite Deo ſuo, quod priuilegium excu-
ſaret nos miſeros, ſi ſubtrahamus ſeruitium Dei noſtri? cum
terrenus dominus inſtar Dei punit acute pro ſubtractione ſui
ſeruitii, ideo ocioſitas in Dei ſeruitio eſt vorago, ſubtilius de-
uorans ociantem. Nam ſicut continue plus incurrit magis de-
bitum, ſie continue eſt profundatus in crimine, & impotentior
ad ſatisfaciendum. Vnde diabolus non habet medium in homi-
ne magis aptum, quam quod viderat ipſum in Dei ſeruitio
ocioſum. Et hinc diabolus Euam ſolam & quodammodo
ociantem aggreditur ad tentandum. Et ſunt quo ad iſtam ſen-
tentiam multae concordantiae in ſeriptura, & multa conſimi-
lia. Vt quodcunque poteſt manus tua inſtantius opereris.
Vnde etiam dicitur Ezech. XVI. quod haec fuit iniquitas Sodo-
mae &c. & hinc Chriſtus tam crebro monet ſuos diſcipulos vi-
gilare. Cum enim natura naturaliter operatiua, naturaliter
appetit operari, dum deeſt operatio debita, poteſt defacili ad
operationem indebitam inclinari, & ſi ſapiat quicquam n de-
itum,

L I BER T†ERTIVS. 129
bitum, tranſit ezx vſu conſuetudinis in deleftabile. Ideo di-
cunt Philoſophi, quod vſus eſt altera natura, vnde de pruden-
tia applicationis ad opus debitum, eſt maxime attendenda, &
ſpecialiter vt dictum eſt, vt in oinnibus operationibus noſtris
honorificetur Deus, & ſic vt intentio, vt oculus animae ma-
neat ſemper ſimplex. Neceſſarium quidem eſt nobis, vt ha-
beamus ſpiritum conſilii atque ſcientiae, quid & qualiter eſt
agendum, cum multi turbantur in animo propter defectum or-
dinis operandi, non ſolum opus corporis, ſed praecipue opus
mentis. Et hinc eſt quod in religionibus priuatis, praelati qui

ſaepe ſpiritui ſancto reſiſtunt, ex ſua dominatiua prudentia ſub- Damaipri:
tae op'dinunms

ditos faepe confundunt, & hinc tales domus priuatae, ſunt

mundus ſpiritus cum exierit ab homine ſic religioſo, acute in
Dei ſeruitio vigilanti, ambulat per loca arida ſecularium, &
non occurrente tentatione ad votum, dicit ad ſeipſum reuertar
ad domum meam vnde exiui, & inueniens eam vacantem, &
ſcopis mundatam, facit eam generationem peſſimam, & hoc
propter ocium ſiue Accidiam cultus Dei ſapientia limitati,
quae rogo eſt prudentia hominis, vt praeſumat regulariter
ſubuertere iſtum cultum? .

Ec n e e
CAPVT XvVII.
De virtute Accidiae oppoſita.

LITHIA. Dic quaeſo de virtute iſti peccato contraria. Vi-
detur enim, quod propter amplitudinem peccati, non eſt
aliqua ſpecialis virtus ſibi oppoſita, cum contingit hominem
eſſe accidum in quocunque genere operanti, & a modeſtia de-
bita demiare, vt oratio non poteſt iſti peccato in toto ſuo am-
bitu eſſe contraria, cum multi torpent in opere, & quolibet

gsnere quo ſeruirent. PRRO. Non expedit tractare de virtute ryeeſetia op-
adaequati ambitus cum hoc peccati, ſed ſatis eſt, quod aliqua ponitar acci-
Virtus, imo omnis virtus eſt ſibi contraria, audiui tamen vir- diee quae &
tutem quandam Theoſebiam nominatam, quam quidam di- pietes dicieur.

cunt eſſe directe & adaequate peccato iſti contrariam, cum ſit
R virtus

communiter nidus diaboli, quia vt dicitur Matth. XII. Im- S oli

130 1OA N. W ICLEEF

₰

virtus Deo debite ſeruiendi. Et hoc vitium eſt peccatum, quò
aà ſeruitio Dei inordinate ſubtrahitur, & ſicut hoc vitium, ſic
haec virtus eſt in eccleſia ſatis ampla, tum a ſacerdote ſummo
vsque ad laicum infimum omnes ſubtrahunt a ſeruitio debito
Deo ſuo, vt omnis ſiniſtra peruerſio ordinis ſeruiendi domino,
cadere poteſt in hoc vitium, & vt incipiam a minera probabi-
liter ponitur, quod Romanus pontifex ſit praecipuus Antichri-
Romanus pon- ſtus. Ipſe enim falſe fingit, quod ſit immediatiſſimus & ſimillimus
r ſex ltiae. in vita Chriſti viearius, & per conſequens, ſic viator humilli-
AWriſtas. i mus, homo pauperrimus, & a mundo, ac a negotüis ſeculari-
bus maxime diſtractus. Sed quod falſus blaſphemat in primam
veritatem, cum ſit communiter in ſummo gradu peccatt oppo-
ſiti? Et fic intelligunt quidam dictum Chriſti Matth. XXIV.
Et cum videritis abhominationem &c. Cum autem mos ſit
ſoeripturae ſaepe abſtractum pro concreto intelligere, & veritas
magis abhominatur huiusmodi antichriſtum, confonum vide-
tur, quod ipſe vocetur abhominatio in abſtracto, cum ipſe per-
tinaciter ſibi vendicat quod in quantum ſtatum illum occupaue-
rit, taliter conuerſetur. Vendicat enim ex dotatione caeſarea
maxime dominatiuus, & ditiſſimus homo mundi Sed quid
Chriſto magis contrarium pauperrimo? cum ipſe teſtatur
Matth. VIII quod non habet humanitus in proprio ſeculariter
tantum de poſſeſſione ciuili, vbi caput proprium reclinaret.
Ideo apoſtolus docet 2 Corrinth. VIII. quod Chriſtus fuit pro
nobis egenus & inops, & cum Chriſti egentia perfectionem
ſonuerat, manifeſtum eſt, quod nemo taliter poterat efſe plus
egenus Quomodo ergo talis Antichriſtus dicitur ſimillimus
vicarius noſtri leſu? Et ex hoc patet quod non fſit humillimus,
ſed vicarius regis Superbiae ſumme elatus. Et quo ad negotia
ſecularia magis patet, quod in mamn ſua eſt fons pleniſſimus
huius fori. Chriſtus tamen negat Lueae duodecimo ſe eſſe
hrs Aenita. iudicem aut diuiſorem ſuper duoôs fratres, vbi negotium fuit
ses, zaefs,eas Minus ac ſatis modicum mundiale, quia diuidere in clero no-
N offeium ſtro ſecundum legem iam currentem dignitates caeſareas, &
plene diabo- Officium plene diabolicum Et ex iſtis nimirum infertur, quod
licum. eccleſia militans ſit per iſtum hypocritam nimium deſolata.
Nam conſolatio quae debet eſſe ad viuendum modo Chriſti, &
ſecundum vitam contemplatiuam appetere bona cœleſtia n
extincta.

Dinidere in

LIBERTERTIVS.

131

extinfédta. Et cum iftud periculum ſit tam nociuum eccleſiae.
Chriſtus nimirum praecipit, vt qui legit intelligat, & indubie
poſtquam intellexerit, charitatiue vsque ad mortem detegat,
quia aliter Deus daret ſibi de hoc ſuperflue intellectum, & ipſe
damnabiliter abſconderet talentum dominicum, & poſt iſtum
magnum Antichriſtum, ſuccedunt Antichriſti minores, vt

praelati caeſarei, qui ſatis deſerunt officium, quod Chriſtus eis Reveis Prac-
at05ρ.

inſtituit, & in alio officio ſecéndum legem aliam exundant,
quia ſecundum Auguſti. illud Pſalmi IX. Conſtitue domine
legislatorem &c. de Antichriſto intelligitur. Et ſic vbi Chri-
ſtus ter ſub obtentu ſuae dilectionis. Petro & ſuis ſucceſſoribus
inſtituit, vt paſcerent oues ſuas, talis Antichriſtus in lege ſua
limitat, vt depaſcant contrarie oues Chriſti. Quod ſi volueris
experiri, nota vitam Chriſti, & Apoſtolorum officium, & vi-
de quam contrarie noſtri praepoſiti hos ſequuntur. Nam prae-
dicationis officium eſt proſcriptum, & officium ſpoliandi fub-
ditos eſt inductum. Sed pſeudo fratres non minus falſe atque
ſophiſtice, dicuntur pro epiſcopis ſupplere iſtud officium, &

ſic eccleſia vndique eſt decœpta.

Et breuiter attendat homo

ad praxim modernam, & leges Antichriſti, & videbit quod

vndique ſint contrarie officio & legibus leſu Chriſti.

Nec du-

bium quin in allis duabus partibus eccleſiae, ſcilicet militari
brachio atque popularibus rectum Chrifli officium eſt peruer-
lfſum, cum pene omnes damnabiliter conſentiunt Antichriſto.

Haec ergo haereſis inficit matrem noſtram

Virtus tamen

peccato iſti contraria ſeruatur ad regulam in triumphante ec-
cleſia, cum omnes diligunt ibi ſe charitatiue reciproce, & ſpe-

cCialiter proſunt in ſpiritualibus eccleſiae militanti.

Et cum

Moiſes debet facere omnia, ſecundum quod in monte ſihi hoc
monſtratum eſt, vt dicitur Exod. XXV. patet quod praelati no-
ſtri in ſpiritualibus prodeſſent praecipue ſubditis ſuis, ſicut an-
geli eccleſiae triumphantis, ſed Iordanis conuerſus eſt retror-
ſum, cum labor & ſolicitudo circa grauia & baſſa, alias vana
temporalia ſunt deiecti, & per conſequens plena & periculoſa
haereſis pullulat in eccleſia militante, cum vbi debemus ex fide
omnem ſolicitudinem in Chriſtum proiicere, retrorſum proiici-

mus e contra totam ſolicitudinem noſtram in terrena

factum noſtrum imponit realius

Et cum

ſenſum ſcripturae, quam vox

R 2

noſtra

.

132 IOA N. WICLEF

noſtra tranſitoria, patet quam plures praelati ſunt maniſeſti
haeretici ex defenſione reali pertinaci, qua contrariantur rectae
ſcripturae fidei ſancti Petri, omnem ſolicitudinem in eum pro-
iicientes. Et patet quod plures ſunt haeretici reales, quam
verbales, & patet in parte, quomodo infideliter a ſeruitio Dei
diſtrahitur per verſutias Antichriſti, cum totus mundus & cle-
rici ſpecialiter laborant per energuminos energia carnis & ſe-
culi laborare circa cœleſtia praetermiſſo. Sed hic obiicit ad-
uerſarius noſter Pſeudis. Videtur (inquit) quod omnes crea-
turae ſeruiant debite Deo ſuo, & fupponit ſecundum Auguſti.
quod oportet omnem hominem ſeruire Deo, vel faciendo
Deo quod debet, vel patiendo quod debet. Si (inquit) ali-
qua creatura ſeruit Deo indebite, hoc foret potiſſime in
damnatis, ſed illi ſine accidia feruiunt potiſſime Deo ſuo, ergo
omnis creatura alia, quante enim patiuntur tante ſeruiunt, ſed
iuſtiſſime, acutiſſime, & inſtitutiſſime patiuntur, ergo ſerui-
unt ſic. Et eum impoſſibile ſit viantem peccare, niſi ex pœna
inflicta a Deo ſtatiſſime puniatur. Videtur quod idem fit iu-
dicium de quolibet peccatorum Sed tolerare poſſumus, quod
hic Pſeudis ſic ſeruiat Deo ſuo. Sed ad elidendum ſuam ſuper-
biam ſciat, quod tam criminofi in via quam damnati pœna per-
petua nimis iniuſte atque indebite ſeruiunt Deo ſuo. Nam pu-
nitio ſiue damnatio eſt ex parte ſua iniuſta, & quantum ad in-
ſtitutionem generalem humani generis ſatis indebita, ſed quan-
tum ad Dei iuſticiam & reatum in naturalem peccantis dicitur
eſſe iuſta, & ſatis debita, & nec eſt inconueniens, ſed verum,
quod idem eſt iuſtum & iniuſtum, ſecundum diſparem
rationem.

e e ee Kee ee ee ee en en
CAPV T XVIII.
De Auaritia. .

A'DHIA. Proſequere de Peccato Auaritiae, & dormiat
Pſeudis noſter, quia certa ſum ex fide, quod potentes &
ſpecialiter praelati Caeſarii Vicarii Amtichriſti potenter tor-
menta patientur, & ſic ſeruitus ſua erit potens, parata & iuſta
modo

LIBER TERTIVS. 143

modo quo ſuperius declaraſti. Sed muſſito quomodo Apoſto-
lus dicat. I Timoth. VI. Quod radix omnium malorum eſt
cupiditas, cum initium omnis peccati ſit ſuperbia. Et iuxta
tua dicta ſuperius, peccatum omiſſionis eſt primum omnium.
PHRONE. Quantum ad dictum Apoſtoli, videtur mihi, quod
intelligat mala militantis eccleſiae, cuiusmodi malum fuit in
Pſeudapoſtolis pro ſuo tempore, & futurum in malis praelatis,
& falſis fratribus quos etiam prophetauit, & poſſet dici, quod
extendit cupiditatem, ad cupiditatem illicitam, tam tempora-

lium, quam honoris, quaſi diceret radix omnium malorum,

in iſta praeſenti & futura eccleſia eſt dicta infamis cupiditas, in
ipſa enim conuertitur cum ſua ſuperbia, cum nemo ſuperbit,
niſi qui cupit inaniter nomen ſuum. Et omnino antequam
ſubrepſit haec radix mala intra eccleſiam fuit talis cupiditas in
diabolo, & primo homine, & ſic inpugnabiliter etiam a Pſeude
dicit Apoſtolus. Quod radix omnium malorum in iſta eccleſia
eſt infamis cupiditas. Nec mouet duplex obiectus, quando
obiicis, cum talis cupiditas vel conuertitur cum Superbia, vel
ipſam includit vt genus, nec obeſt peccatum ſignatum in no-
ſtra eceleſia habere radicem duplicem propinquiorem ſicut ſu-
perbiam, & diſtantiorem ſicut omiſſionem in genere. Sed

quantum ad Auaritiam poteſt dici, quod ipſa deſeriptiue ad no- Auaritia quid

ſiram intentionem, eſt inordinatus amor temporalium. Et ſit.
intelligo temporalia, vt ſunt vulgariter intellecta, ſcilicet pro
omni terrena ſubſtantia, quae poteſt eſſe de poſſeſſione homi-
nis Intelligo etiam per temporalia habitudines reſpectiuas in
rebus terrenis fundatas, quas homo irrationahiliter appetit,
ſicut dominia & honores mundanos, quae ex poſſeſſione ta-
lium oriuntur. Et tunc patet ratio deſeriptionis, & deteſtatio
huius criminis cum declaratione in fuis partibus ſubiectiuis.
Inter omnia namque peccata Auaritia habet plus irrationabili-
ter relongationis a Deo, & hinc cum ſuccenſa fuerit, ardet
diutius ex proprio fomento. Terra quidem & terrena ſunt
corpora maxime opaca. & cœlo ſitualiter magis diſtantia, &
magis extranea, vt facient hominis appetitum, & ſic diſcipuli
Chriſti vendentes ſua temporalia, poſuerunt eorum praecia ante
pedes Apoſtolorum, vt legitur Act. IV ac ſi in facto dicerent,
affectio temporalium debet pedibus animi, hoc eſt appetitibus
KR 3 con-

134 IOA N. WICLEF
conculcari. Et hinc legitur Apoſtolos ſparſiſſe puluerem Iuo-
rum pedum, quando percœperunt cauſaliter obſtinatos Multi
quidem reliquerunt legem domini propter affectionem indebi-
tam, quam habent in temporalibus proſperari. Ideo ad deno-
tatdum quod Apoſtoli non cupierunt temporalia fui auditione
habet ſeipſos in ſua ſeparatione ab eis pedum puluerem reſper-
ſerunt. Et vtinam pſeudo fratres ſic facerent hodie in effectu,
cum ergo temporalia a Deo maxime elongantur, & in eo ſo-
lum eſt naturaliſſinum mentem finaliter quietari, patet quod
innaturale eſt, quod mens hominis temporalia ſic indebite con-
cupiſeat. Et haec ratio ponitur communiter, quare appetitus
auari eſt inſatiabilis tanquam hydropici, cum non poteſt in
poſfleſſione vanorum temporalium ſatiari, ſed quantumcunque
de illis habuerit, appetit bonum infinitum fupernis Deum
ſuum Ideo dicit Auguſtinus. Creaſti me domine ad te, &
inquietum eft cor meum donec requjeſcat in terris. Nec eſt
poſſibile ante hoc animam ſatiari, Ideo in Pſalmo dicitur. Sa-
tiabor cum apparuerit gloria &c. Cum inquiunt doctores, ani-
ma humana ſit ſublimior, & purior cœlo Empirreo, exaltari
debet magis a terreſtribus in affectione, quam exaltentur cœli a
terra in locatione. Non ergo faciat Auarus per ſuam cupidi-
nem iſtud monſtrum, vt faciat hoc cœlum ad Himilitudinem
Dei factum, tam innaturaliter terreſtribus adhaerere. Nam
quantum in ipſo eſt, cum Deus inhabitare debeat in munda
anima, vt ſpeciali habitaculo, culpabiliter diſſociat Deum
ſuum, & naturae regulas conatur ſubuertere. Vnde vt dicit
Bern. cum an'ma ſit ſpirituale cœlum, reſpectu cuius coœlum
materiale dicitur deſertum. Lucae XV. pro quo ccœlo ſpirituali
redimendo, dominus dignatus eſt mori, quanta ergo naturae
peruerſitas foret implere hoc cœlum terrae phantaſmate, &
fupercumulare terrena phantaſmata ſuperflue ſuper ipſum? Ad
id valent multa vae, quae ſcriptura imprecatur Auaris, & multa
mala quae ex peccato iſto proueniunt. Certum quidem eſt,
quod Iichariotes propter auaritiam vendidit ſaluatorem, ſicut
mercantes ſimoniaci, raptores, periuri, homicidae, vſurarii,
& omni genere vitii irretiti. Omnes enim tales pro affectione
indebita temporalium ſunt ſeducti, & maior pars falſorum
Viantium ex affectione indebita trahit originem plus vel minus,

I. I B E R T. ER TIVS. 135

vt patet de falſe mercantibus in foro communi. De falſis ſimo-
niacis & multis aliis generibus peccatorum. Vnde ſicut Simon
magus, ſic Iſcharioth ſunt duces notabiles, ducentes ſecum
magnum exercitum hominum auaritia ſeductorum, ſicut patet
malicias hominum particulariter deducenti. ideo non oportet
pro deteſtatione huius criminis vlterius laborare.

C APV T XIX.
De virtute oppoſita Auaritiae.

A'r HTA. Dic nobis de virtute huic vitio oppoſita, & quia
videtur aliquibus, quod illa virtus fit liberalitas, aliis au-
tem ſit corporalis miſericordia, & aliis quod ſit congruus amor
Dei, ideo dic nobis rogo, quae iſtarum ſententiarum tibi vi-
detur probabilior in hac parte. PHRO. Dixi tibi ſaepius, quod
volo tractatum iſtorum tam inutilem vobis relinquere. Scio
quidem quod quaelibet harum virtutum, imo quachbet virtus
habet aliquam rationem Auaritiae, homini & vitio cuilibet re-
ſiſtendi. Vnde pro contrarietate hic ſignanda, & in ſuis ſimi-
libus poteſt dici, quod ſicut auaritia eſt inordinatus amor tem-
poralia poſſedendi, ſic virtus ſibi oppoſita, eſt ordinatus amor
temporalibus vſitandi, quod confiſtit in hac regula, quod qui-
cunque ſecundum illam menſuram optet temporalia, ſecundum
uam menſuram ſibi proficiunt ad aeterna. Et caueat ne ſua
affectio ſit nimis in temporalibus profundata, ſed conetur ac-
quirere beatitudinem, cum parco vſu temporalium, cum tali-
ter fecit Chriſtus cum ſuis Apoſtolis, indubie virtuoſe. Quia
licet temporalium affluentia laudabiliter poſſet haberi. Vt patet
de patribus legis veteris, & multis in lege gratiae. Laudabi-
lius tamen & ſecurius eſt ſeruare regulam Chriſti, cum magi-
ſter optimus illam dedit. Ideo ſignanter dicit Apoſto.
I Tim. VI. Nihil intulimus &c. Nec video quin omnes cleri-
Ci ſint ad iſtam religioſam & benedictam regulam ſtrictius obli-
gati, quia quod amplius eſt, nedum a malo eſt, ſed ſapit aua-
ritiam & exponit cupidum periculo ſpirituali. Nam quid valet
illud quod ſupereſt cum non prodeſt corpori mortuo in ſepul-
chro?

136 10OAN. WICLEF

chro? nec animae, niſi de quanto ſibi proderit ad meritum,
ſiue virtutem. PsEVD. Video quod allegas ſeripturam anti-
quam, ſcripturam corruptam atque falſiſſimam, & dotationi
approbatae contrariam. Quis enim dubitat, quin falſum fit,
quod nihil intulimus in hunc mundum, cum certum ſit, quod
omnes potentias animae noſtrae non organicas, & per conſe-
quens virtutes naturales intulimus in hunc mundum? Quod
faiſum ergo eſt quod nihil intulimus &c. Et euidentius falſa
eſt ſecunda particula textus Apoſto. quam allegas, ſcilicet,
quod non dubium nihil inde auferre poſſumus, tum quia poten-
tias naturales animae auferre poſſumus de hoc mundo, in qui-
bus ſecundum tuum arbitrium praemiabuntur, vel ſi noſtrum
demeritum exiget, punientur, tum etiam, quia ſecundum fi-
dem noſtram, opera illorum ſequuntur illos, & ſic merita ſiue
demerita aufferre poſſumus de hoc mundo. Et quo ad tertiam
particulam textus Apoſtoli, quod habentes alimenta, de illis
debemus ad maximum contentari. Quis dubitat quin verbum
illud fit inſipidum & incultum? Primo, quia de naturalibus
potentiis animae & de habitibus eis inſitis debemus amplius
Contentari. Secundo. quia de meritis noſtris, quae non funt
alimenta vel tegumenta debemus plurius contentari Tertio,
quia cum alimenta iſta & tegumenta non ſint nobis finale prae-
mium, non debemus ante executionem illius praemii finaliter
contentari. Et vitimo, cum nemo ſit prudens, qui nihil habet
prae manibus, quod ipſum non tegat vel nutriat, non debe-
mus adaequate de illis alimentis & tegumentis in hoc ſeculo
contentari. Quid rogo valet illa corrupta ſententia textus
Apoſtoli quam allegas? PHRONESIS. Video quod captioſe la-
titas ad impugnandum textum fidei ſcripturae quem non intel-
ligis, ideo primum diſcas ſenſum textus Apoſtoli, & poſtmo-
dum obiicias quantum velis. Loquitur enim Apoſtolus, illud
pertinet ſuo propoſito de temporalibus adiacentibus homini in
ſuo interitu, vel exitu de hoc mundo. Sed dic ſi noſti, quid
de talibus temporalibus intuleris in hunc mundum? Nunquid
funſti diues haereticus antequam fuiſti natus de matris vtero?
Aut nunquid congregabis tecum diuitias in ſepulchro? Intel-
ligas igitur idiota de adiacentia temporalium, de quibus nihil
intulimus in hunc mundum, ſicut nec cum ſpiritu noſtro quic-
quam

LIB E R TERTIVS. 137

quam eorum auferre poſſumus de hoc mundo. Et pro tempo-
re medio debemus pro alimentis & tegumentis adiacentibus
contentari. Et quantum ad tuam triplicem argutiam debes ve-
recundari quod non ſit digna memoria. Sed in tertia replica-
tione quadruplidi, eſt tibi color maximus, ideo ad illam per
ordinationem reſpondebo Sed ad ruborem tuum dicam in
principio, quod vteris incultis picatiis in textu Apoſtoli, quan-
do tibi deficiunt argumenta. Non enim dicit Apoſtolus, quod
debemus praeſciſe finaliter, vel ad maximum de iſtis bonis cor-
poris contentari, ſed ſpeciuocat per alimenta & tegumenta,
quod de bonis fortunae nobis adiacentibus, quae ſunt bona mi-
nima debemus cum moderamine contentari, non negans quin
debemus contentari de bonis mediis, quae ſunt bona naturalia,
nec negans ſed implicans, quod debemus etiam contentari &
gaudere de bonis maximis, quae ſunt bona gratiae & virtutis,
& finaliter de Deo debemus maxime gratulari, ſed quid hoc ad
propoſitum ſententiae aſſignatae? Et quantum ad ſecundam
tuam argutiam patet, quod currit ſub eadem inſtantia friuola,
ſed non nocet. Et conformiter dicitur ad tertiam tuam picta-
tiam. Sed quo ad vltimam quae habet colorem maximum, in-
telligo, quod prudens Apoſtolus intelligit per alimenta cibum
& potum quae ad perficiendum opus meritorium ſufficiunt via-
tori, ideo non dicit, quod debemus lauticias habere, vinum
& edulium ſumptuoſum, ſed alimentum quod nobis ſufficiat ad
merendum, non negans quin in caſu quo ſit lautius & ad me-
rendum expeditius, cum gratiarum actione debita debet ſumi.
Et fieut videtur mihi intelligit ſubtilis Apoſtolus, per tegu-
menta neceſſaria pannorum genera &c. domorum, de quo bi-
nario debent omnes viantes in ſuis gradibus contentari, vt vi-
ri perfecti Apoſtolici, non habentes ſuperfluitatem in cibariis
ſumptuoſis, vel etiam nimis multis. Et quo ad tegumenta in
pannis, quod omnino non vtantur ſuperfluis, vel nimis ſum-
ptuoſis, ſicut Apoſtoli qui fuerunt pro fimul Chriſti de vna
tunica contentati, vocando tunicam pannum illum qui emi-
nentius tegit corpus, nec habebant in domiciliis proprietatem
domorum, & omnino carebant altis domibus, & ad onus pro-
ximi ſumptuoſis. In omnibus autem iſtis exceſſibus laborant
tratres, & ſpecialiter quo ad exceſſiuum numerum, quo ad
8 ſumptuo-

138 1IO A N. W ICL E F

ſumptuoſitatem iſtorum, etiam omnino quia fratres nec de la-
WB bore corporis, nec de aedificatione ſpirituali faciunt debitam
recompenſam, Et conformiter dico tibi, quo ad dotationem
Dozatio Ee- eccleſiae, non enim video quin peccatum ſapiat cum eius hae-
Sere. ,uazere Teditatione propter multa mala, quae exinde proueniunt, non
pronifonem tamen video, quin licet habere prouiſionem moderatam vltra
vlira neceſt- media licita ſunt quaeſita, hoc tamen raro, vel nunquam eue-
tatem alimen- nit. Ideo Chriſtus & eius Apoſtoli ſeruauerunt gradum ſum-
vei Sα mum perfectionis. ideo nota quod Apoſtolus non dicit quod
praeſciſe de alimentis & tegumentis ſint ſinguli contentati.
Sed dicit quod de alimentis & tegumentis ſimus contenti, in-
telligens non ſolum illa quae de facto alunt vel tegunt, ſed illa
quae debent in modico tempore de congruo ſic tegere vel
nutrire, fic omnino quod caueatur acquiſitio vel ſeruatio cul-
pabilis de eisdem.

CAPVT Xx.
De Gula.

A LITHIA. Rogo nunc frater Phroneſis, vt de Gula & eius
. contrario procedas, ſeruando eundum ordinem quem
feruaſti. Miror tamen ex dictis tuis cum coloras implicite,
quod eceleſia ex hoc peccauit, quia dotationem accœpit, &
regulam Chriſti deſeruit, cum habendo quodeunque dominium,
poteſt homo ſatis deuote viuere, & vti temporalibus ſatis parce-
PnRRO. Placet ſeruare hunc ordinem quem ſignaſti. Sed in
primis videtur mihi, quod nimis laxe & leuiter capis ſenten-
tiam quam praedixi. Non enim video vel ſuppono, quod Sil-
ueſter vel quicunque alius accœpit dotationem Caeſaris perpe-
tuam non peccando, quia licet illa perſona peccauit leuiter,
dedit tamen ſtulte occaſionem infirmis poſterioribus plus pec-
Candi, cum ante dotationem quando viri apoſtolici fuerunt plus

eccleſiae promereri. Et modo ratione dotationis, ſunt plus
obligati,

moderotam necçeſſitatem alimenti & tegumenti, dum tamen praeſciſe per

humiles, ad merendum tenebantur, quantum tunce ſuffecerunt

obligati, & minus humiles, ſequitur quod ſtulte ſupra vires ſe
ad proficiendum eccleſiae obligarunt, ſed ſtultitia inſolubiliter
ſtat in iſto, quod ex hoc ad promerendum vel prodeffendum
ecclefiae ſe inhabil tant, & mandatum ſiue Chriſti confilium,
propter amorem tem p ralium, vel eorum dominium relique-
runt. Sed quae exvculatio eſt in iſto? Supponi autem poteſt,
quod Silueſter & ſancti caeteri ante mortem de tali ſtultitia ſunt
contriti. Sed abſit hoe credere, quod in conuerſando, Chri-
ſto, vel fuis Apoſtolis erant pares, cum nemo debet ſequelam
eorum accipere, niſi de quanio choraulam impeccabilem Chri-
ſtum ducem exercitus ſequebatur. Et quantum ad iniunctum Gale guid ſi.
tuum de Gula. Videtur mihi in primis, quaod taliter deſcribi
poterit. Quod Gula eſt inordinatus appetitus ſumendi cibaria.
Et patet, quod homo poteſt eſſe quantumcunque famelicus,
vel nunquam veſci datis cibariis, cum hoc quod ad illa cibaria
ſit guloſus. Gula enim per ſe conſiſtit in appetitu, vel volun-
tate indebita, non in facto. Ad deteſtandum autem Gulam,
militant rationes multiplices. Primo naturale exemplum, quod
homo exuperat beſtias in irrationali appetitu, & ſic videtur eſſe
magis irrationalis beſtiis appetitu. Nam beſſiae de naſcentibus
terrae, quantumcunque affuerit, moderate comedunt, & tune
ceſſant. De aqua etiam bibunt temperate, quantum eis pro-
fuerit. Homo autem plus beſtialiter in gaſtrimargia eſt di- Gaſrimargis.
lapſus, hoc eſt mergens in ventre putrido tanquam caſtro veſci-
bile datum a Deo, non ad profectum eccleſiae. Et ſic homo
euertit ſigna naturae, quia homo in comparatione ad alia arſi- Homo in com-
malia ſuae magnitudinis, habet os minus ſecundum philoſo- barorione ad
phos, ad docendum hominem, quod vtatur veſcibilibus am- onimalia
plius beſtiis moderate, modo autem facit e contra Secunda ?'bet. o7 Mi⸗
euidentia eſt, quod Guloſus vt ſic multipliciter committit in.
iurias, Contrariatur in primis corpori proprio in difponens ad
naturalem fortitudinem, qua ſeruiret Deo & ſuae eccleſiae, in-
tantum, quod vt homicida ingratiſſimus pluries occidit ſemet-
ipfum. Iuxta illud Conſtantini commune prouerbium. Plu-
res occidit gula quam gladius. Iniuriatur etiam multipliciter p,ouerbium
roximo. Primo faciendo ventrem & os cloacam, inficit ae-
rem, & ſic in parte generat peſtilentias. Secundo in hoc, quod
vires tam corporis quam animae quibus prodeſſet proximo,
S 2 hebetat

40 10OAN. WICLEF

hebetat vel confundit. Et tertio in hoc, quod veſcibilia, quae
de lege naturae debent eſſe communia, iniuſte deſtruit, non
ſolum iniuriando pauperibus, ſed etiam toti eccleſiae, & toto
ſponſo. Finis autem profectus ex tali gula conſequens, ſtat in
iſto, quod praeparat eſcam vermibus, & iniuriatur tam Deo,
quam proximo, Ideo philoſophi conſyderantes ordines cauſſa-
rum finalium, ſic concludunt, Multi manducant vt viuant, &
multi vimunt vt manducent. li autem qui ſtatuunt pro cauſſa
finali, vt tempore aptato veſcantur cibariis, ad vitae ſuae con-
ſeruationem, & officium promerendi, illi manducant vt viuant,
cum de tanto ſunt cibaria aſſumenda. Sed illi qui aptant ſuam
vitam finaliter, vt voluptuoſe veſcantur cibariis inordinate,
viuunt vt comedant. Et patet in quo moderamine. & gratia
cuius finis cibaria debent ſumi. Sed tertium ſumens ad dereſta-
tionem Gulae, eſt teſtimonium ſcripturarum. Chriſtus enim
qui menſuram in veſcibilibus non poſſet excedere, quadra-
ginta dies ieiunauit, non manducans, nec bibens, vt dicitur
. Matth. IV. & Marci I ad exemplificandum indubie ſuis fratri-
Men riwus hus, quod debent cum prudentia ieiunare, Cum Adam primus
&‿α homo peccauit in Gula, neceſſe eſt vt ſua poſteritas ipſam me-
. minens ieiunet, ad ſtatum naturalem beatitudinis reducendum,
cum non ſit peccatum modicum, tam ſalubre Chriſti exemplum
Moderate ie ſpernere, & ſeipſum tot inconuenientiis volutare. Vnde exem-
Pi “ plum ſcripturae docet quod moderate ieiunans eſt diſpoſitus
Ma⸗ ons. tarm ad prophetiam, quam ſcientiam, ad cœleſtem influentiam
capiendam. Vt patet de Moyſe, Helia, & Daniele, & caete-
ris qui per ieiunium ſeipſos tam mente, quam corpore exalta-
runt. Non tamen video quin contingit hominem, licet raro
per ieiunium ſtulte ſeipſum conſumere, ideo neceſſe eſt vian-
tes ſeipſos eum prudentia regulare, non ſolum quo ad quanti-
tatem cibarä, ſed etiam qualitatem. Vnde metricus conſyde-
rans Gulae ſpecies, ponit quod quinque modis ontingit gulo-
ſum abuti cibariis. Primo praeuiendo tempus debitum, vt ii
qui nimis ſero, & nimis mane aſſumunt cibaria. Secundo in
aſfumptione cibarii, etiam hora indebita, indebite properando.
Tertio nimis lauta & ſumptuoſa cibaria praeparando. Quarto
nimis exceſſiue quantitatem cibarii afſumendo. Vnde videtur
mihi, quod melius & Deo acceptius eſt pro ſeruando keinni
multi-

LIBERTERTIVsS. 14

multiplicare vices. quam quantitatem. Quinto ille qui ſtudet
indebite ſe circa ordinem cibarii, incidit in ſpeciem Gulae
damnabilis. Vnde verſus. Praepropere laute nimis ardenter
ſtudioſe. Et inter omnia peccata huius peccati ſenſibilitas,
amor boni proprii, & exemplatio mandati dominici facerent ad
hoc vitium deteſtandum.

* * * à à ¾ * * *½ . . e e e 14

CAPVT XXI.
De Virtute oppeſita Gulae.

LITHIA. Dic de virtute contraria huic gulae, quam qui-
dam dicunt abſtinentiam, & quidam moderantiam. &
quidam ordinatam voluntatem veſcendi cibariis. Non enim
videtur, quod abſtinentia contrarietur huic vitio propter multa.
Primo, quia abſtinentia dicit priuatiue & analogice rei caren-
tiam in facultatem hominis aſſumendam. Non ergo eſt ſpe-
ciale contrarium huic gulae. Similiter quicunque qui ab-
ſtinet, vtitur abſtinentia, ſed hoc poteſt tam bene, quam male
fieri priuatiue, cum ergo contraria ſunt circa idem, videtur
quod ſic abſtinendo, non vtitur virtute contraria huic gulae.
Similiter ſecundum veritatem philoſophorum & theologorum.
Cmnis virtus hominis ſubiectatur in intellectu, vel ad mini-
mum in potentia ſenſitiua, ſed abſtinentia non. Nam in illa
parte hominis quam abſtinet a veſcendo, eſt abſtinentia ſubie-
Gtata, & ſic abſtinentia eſt in manu vel ore, quod eſt nimis
extraneum a virtute. Dimitto obiectus Pfeudis quibus arguit,
quod abſtinentia veſcibilium non eſt, niſi dum illa fuerint, &
per conſequens oportet ad abſtinentiam hominem veſci illis.
Sed iſte obiectus eſt Guloſi & ſtulti, ac ſi intenderet, quod ne-
mo abſtineret a veſcibilibus, niſi ipſa veſcibilia indebite deuo-
raret. Conſtat quidem philoſophis, quod cœeitas eſt viſus
carentia, dum ille viſus defuerit, quare ergo non eft cibarii
abſtinentia, dum illud defuerit? quamquam tamen habet ratio-
nem maioris pœnalitatis, quod homo a cibario delectabili ab-
ſtinet, dum eſt praeſens, quia libera praeſentia talium fortius

mouet appetitum. Quantumcunque ergo guloſus quis fuerit,
S quando-

142 10O A N. WICLEF

quandoque ſe abſtinet, cum non poterit perpetuo manducare.
Etiam contingit, quod poſt eſum improuidum ſtatim ſe ab-
ſtineat virtuoſe, non ergo talis abſtinentia, quae ſubito poteſt
aduenire atque recedere, erit virtus. Et ex iſto patet, cum
homo poteſt inopinate vti cibariis, quod abuſus eorum non eſt
vitium Gulae, ſed indebitus appetitus. Eſau en m commiſit
gulam, decoctionem offae lacob fratris ſui indebite appetendo.
De quo Gen. XXV. Ideo vt dictum eſt, gula non per ſe ſtat in
veſcenti a culpabili, licet actus talis veſcentiae quandoque au-
get, quandoque diminuet ipſam gulam. Quo ad ſecundam
ſpeciem, quae dicitur moderantia, videtur quod ſolum con-
ſiſtit in actu, cum tamen virtuti ſit proprium conſiſtere quan-
doque in habitu. Sed de obiecto conſydero, quod ſolummo-
do eſt verbalis, cum contingit hominem eſſe moderatum, pro
tempore, quo non eſt in veſcendo cibariis, ſed de tertia nomi-
natione virtutis gulae oppoſitae mihi maxime placet. PnHRoO.
Satis acute arguiſti contra primam ſpeciem, ac ſi Pſeudis habi-
tum induiſſes. Sed conſydero quod in ſecunda ſpecie virtutis
Partialiter contentaris, Et in tertia ſatis plene, & ſatis eſt mihi,
quia vt dixi ſaepius, nolo in iſſa contentione indebita immo-
Obiectes con- rari. PsEVDIS. Video quod excuſas te friuole, quando times
a eiαα aLeutiem argumenti. Quis enim dubitat, quin gula conſiſtit in
actuali abuſu veſcihilium? Et per conſequens virtus ſibi oppo-
ſita conſiſtit in vſu veſcibilium moderate? Et cum continue ſit
Vſus alius, videtur quod virtus gulae contraria in ſucceſſione
conſiſtat, & homo abſtinens vel dormiens non foret taliter vir-
tuoſus, cum nunc non habet vſum cibarii aſſumendi, quia
non adtantum infatuas, vt dicas hominem vti cibo & vino, quae
in cellariis tibi abſconditis atque ſeratis contra tuum placitum
includuntur. Sicut ergo Gula conſiſtit in actu ſucceſſiuo, ſic
& virtus ſibi oppoſita. Similiter videtur, quod blaſphemas in
Deum tuum iuſtum & bonum, quia dicis ex virtute moderan-
tiae, quandoque debere hominem ad magnam pœnam corpo-
ris per tempus notabile abſtinere. ſicut patet de Moyſe, Helia,
& Chriſto, qui quadraginta dies & noctes ijeiunauerunt. Quis
enim dubitat, quin tale ieiunium poſſet facere hominem ethi-
cum vel ptiſicum? Et ſic cum virtus reguletur prudentia, &
Deo mouente finaliter. videtur quod Deus mandaret indebite
homi-

L IBER TERTIVS. 143

hominem ad mortem propriam ieiunare. Nam ſicut in exceſ-
ſu cibarii, ſic in eius abſtinentia mors communiter praepara-
tur. Deus ergo bonus non ſic praecipit ieiunare, ſed ſatis eſt
pro ieiunio hominem vti regulis medicinae, ſcilicet quod pa-
ſcatur tante & taliter, qualiter ſibi proderit ad ſalutem. Quis
ergo ſtultus diceret, quod homo ſeipſum occideret virtuoſe?
cum decalogus praecipit, Non occides. Et certum eſt, quod
homo poteſt valde diſtanter in tempore ſeipſum oecidere, quia
accelerare ſtulte mortem propriam, quod eſt culpabile. Sed
quis ſcit, ſi ex tali abſtinentia iſtud eueniat? Vtamur ergo
prudenter veſcibilibus, & ſatis eſt. Similiter regula ſeruandi
ieiunium eſt communiter generalis, & per conſequens debet a fi-
delibus generaliter fieri, ſed cum homines ſint diuerſimode com-
plexionati, patet quod illud ieiunium quod foret vni homini ad
ſalutem, alteri foret ad mortem. Sed quis ſapiens talem regu-
lam ordinaret? PHRONESIS. Delector in tuis obiectibus, quia
per obiectus tuos friuolos, ſeduci poſſunt incauti. Et ideo re-
ipondendum eſt illis, vt cautius caueantur, & quo ad obiectus

tuos alios plus viuaces, ſaltem mouent dubia diffuſius decla-

randa, & ſic vtrobique ſicut & peccata proficiunt. Quantum
ad primum patet, quod virtutes quo ad ſuas eſſentias conſiſtunt
in habitu, & quo ad fructus ſuos, & profectum hominis conſi-
ſtunt in actu, vt beatus lacobus declarat de fide. Vnde in
praedicatione ſecundum habitudinem actus tales & habitus de
le reciproce praedicandum, & vulgariter virtus Gulae oppoſi-
ta. ſicut & Gulae vitium, accipiuntur in praedicatione ſecun-
dum habitudinem pro actu, vel opere fructu eorum. Nullus
tamen philoſophus adtantum infatuatur, quin ſatis noſcit, quod
opus, vel actus talis non ſit eſſentialiter virtus aut vitium, ſed
potius habitualiter fructus eius. Ideo oportet fideles pro intel-
lectu ſcripturae aequiuocationes iſtas cognoſcere. Et ſic vere

concludis, quod actus Gulae & virtutis ſibi oppoſitae conſiſtit

in ſucceſſione, ſed eſt dare longe alterius naturae habitum dor-
mientem, & ſic nimis aequiuocas. Ad ſecundam tuam inſtan-
tiam, quae eſt ſubtilior primo intellige, quod nunquam actus
jeiunii praecipitur a prudente, niſi propter habitum & fructum
alium magis bonum, vt quandoque pro crimine praecauendo,
& quandoque pro commiſſo erimine abſtergendo, vt multi ſpu-
marent

Verum feiu-
nium quod eſt.

144 IOAN. WICLEF

marent in libidinem atque luxuriam, niſi caeteris paribus ieiu-
narent, ad abſtergendum multa ſcelera perpetrata, expedit
multis vt doleant ieiunando. Et ſic ieiunium quod eſt abſti-
nentia a peccato, eſt commendabile tanquam finis. Vnde
Eſalae LVIII. ſcribitur. Nunquid hoc eſt ieiunium quod eligi,
dicit dominus? per diem hominem affligere animam ſuam, ſed
Fratrum & potius in abſtinentia a peccato, & completione operis virtuo-
pbariſeorum ſi, & narrat multa opera, quae in ſuo populo defecerunt. Et
vebrore vt phariſaeos noſtros alloquar, oculi noſtrae religionis priuatae
taehaſe za- ſupercilio iſto phariſaico nimium ſunt cœcati. Plus enim ap-
atar. pretiantur corporale ieiunium, vel eius ruptionem, quae pa-
tent ad oculum, quam ieiunium ſpirituale, ideo libera nos do-
mine a ſtulticiis iſtorum ordinum. Et ſic concedi debet, quod
homo in multis caſibus debet eſſe cauſſa per accidens, quare
corporaliter occidatur, vt patet de ieiunantibus atque martiri-
bus. Nec exinde incurrit homo praeuaricationem ſecundi
mandati ſecundae tabulae. Non occides, cum debet intelligi
quod nemo debet iniuſte occidere. Aliter enim Deus qui di-
cit Deuterono. XXII. Ego occidam, & ego viuere ſaciam, per-
cutiam & ego ſanabo &c. foret communiſſimus homicida, ideo
videamus quod non iniuſte vel imprudenter abbreuiemus in
hoc ſaeculo tempus noſtrum, ſed debemus audacter hoc face-
re, cum ſcimus quod in alio ſaeculo beatis prodeſt ad praemium.
Et ſic Deus praecipit debite hominem multa facere, quae indu-
cunt mortem propriam corporalem, cum bonum virtutis ex
hinc acquiribile ſit longe melius, quam vita hominis tempora-
lis, & ſic ſupra medicorum artem, oportet nos in ſtatu beati-
tudinis figere fidem noſtram, & vltra quam medicina praeci-
pit, praecauendo mortis ſecundae periculo prudenter in multis
caſibus ieiunare. Ad tertiam tuam inſtantiam dico, quod ve-
Ieiunium bho- rum in maiori parte concludis, ſcilicet, quod ieiunium homi-
minum eſt num communiter eſt imprudens, & ſic generatio adultera,
communiter ſenſibilia ſigna quaerens, & fructum eorum obmittens decipit
imprudens. plurimos cum ſeipſa. Vnde multi quibus non conuenit iſtud
leiunium, ſunt ab illo per regulas hominum excuſati, vt iu-
uenes & pregnantes, ſenes, infirmi, & corporaliter laboran-
tes In iſtis tamen poteſt eſſe ſophiſticatio ex hoc, quod ho-
mines non debite abſtinent a peccato. Ad tantum enim & non
amplius

₰

LFBIE R TERTIVS. 145

amplius lego de Chriſto, quod tale ieiunium corporale ponde-
rauit. Vnde eius diſcipuli ſine ſuo inproperio ſpicas fructuum
manibus confricarunt, & edebant, quos non vituperat, ſed
contra Phariſaeos excuſat, vt patet Matth. XII. E ſic ratio tua
ac difficultas quam moues ſunt ſuperficialiter ſolutae.

CAP V TL XXII.

De Luxurid.

Arrrkr Supereſt tibi de Luxuria, & eius contrario per-
tractare. Cum ſicut dixiſti, corpus quod nimis paſcitur,
communiter ſpumat in libidinem. Ideo corporalis abſtinentia
ſaltem a prouocantibus ad luxuriam, deuota mechtatio quam
vilis erit caro mortua, & conſyderatio de praemio obtinendo,
& de ſupplicio praecauendo moueret viantes ad hoc peccatum
Luxuriae deteſtandum. PaRo. Placet de ſententia quam in-
iungis. Et primo videtur mihi'expediens, quod Luxuria de-
ſeribatur. Poteſt autem ſic deſcribi, quod eſt illicita voluntas ſt.
membris genitalibus abutendi. Et conſiſtit communiter circa
ſenſibilia ſenſus tactus, iſtorum membrorum Sicut Gula
conſiſtit communiter circa inordinationem ſenſibilium obiecto-
rum ſenſuum guſtus. Et ſic quamuis actus inordinatus iſtius
peccati, confſiſtit communiter circa abuſum membrorum gene-
randi & ſeminis eſfluxi, tamen peccatum eſt radicaliter in ani-
ma. Cum Chriſtus dicit Matth. V. Omnis qui viderit &c.
Opera tamen iſtius voluntatis indebite conſiſtunt communiter
Circa virtutem generatiuam & eius ſubiectum, & per conſe-
quens cirça tactum membrorum generatiuorum taliter neruo-
ſorum. ArIT. Pſeudis hic obücit, & circa iſtud in parte muſ-
ſito, oum per ſe finis huius actus naturaliter intenditur a natu-
ra, Videtur quod natura, & ſic Deus ordinauit media, & ſic
Operationes naturaliter adeundem. Sicut ergo Deus ordinauit,
quod homo generaret hominem ſecundum ſexus diſcretionem,
& ordinauit virtutes ad taliter procreandum ſic videtur eſſe
licitum & Deo placitum, quod homo ſic procreet, quia ab eo
†T .

qui

Luxuria quid

146 10 AN. WICLEF

qui non poteſt in ordinatione deficere ſic eſt aeternaliter ordi-
natum, quomodo ergo non mereretur homo in completione
ordinationis diuinae? cum membra, materia, & virtutes ac
vehemens appetitus taliter procreandi, naturaliter ſunt homi-
ni inſita, ſicut omnia ad completionem illius operis requiſita.
Et tota iſla materia tractatur diffuſe per anathomicos naturales.
PHRONE. Hic dico tibi & cuilibet ſtolido aduerſanti, quod pro-
creatio & prolis generatio, ſicut & ſua media eſt homini natu-
ralis, ſicut actus ſuperbiae, actus irae, & actus gulae. Imo vt

Omnis actus placet ſapientibus, actus quilibet poſitiuus, cum ſit creatura
plaeet Deo. placerent producta a domino, ideo non dubium quin tales actus

poſſunt eſſe meritorii & virtuoſe laudabiles, cum occurrerint
circumſtantiae ad denominationem virtutis debite requifitae, vt
procreans ſecundum fornicationem ſimplicem natum ex foemi-
na, patet in eodem tempore, ſecundum ligamenta matrimonii
ex eodem éundem puerum procreare, & tunc foret actus ex
matrimonio ſatis licitus, & in caſu meritorius, vbi iam eſt vi-
tium reprobandum. Ideo dicunt Metaphi. quod vitium dicit
cum habitu vel actu huiusmodi circumſtantiae bonae carentiam
vel defectum, & per hoc dicunt, quod virtus non poteſt efſſe
vitium, nec e contra, nec vitium eſt ſolum actus vel habitus,
ſed aggregatum ex illis, & circumſtantia vitioſla. Licet virtus
& vitium dicant communiter talem habitum tanquam partem
eius principaliorem. Et in iſta aequiuocatione contendunt
multi inaniter, & ſic poſitiuum in talibus a Deo intenditur. &
creatur. Et non intenditur nec fit a Deo quod ſit habitus vi-
tioſus. Et ſic notanda eſt tibi diſtinctio pro diſſenſione ſedan-
da. quomodo nomina talium vitiorum quandoque ſignificant
concretiue, reſpectu talis peccati ſimpliciter pro toto aggrega-
to, & quamque perſonaliter pro huiusmodi creatura, vt actu
vel habitu in quo defectus huiusmodi eſt fundatus. Sicut enim
diabolus non poteſt eſſe ſine Deo, ſic peccatum non poteſt eſſe
ſine fundamento in creatura bona. Videtur tamen mihi, quod
multi habitus vitioſi, ſunt inſeparabiliter mali, licet inſeparabi-
litas peccati non per ſe inſit oreaturae Dei. Deus ergo facit
ſundamentum peccati, & creatura mala facit defectum, de quo
Deus gratioſe facit bonum. Et ſic eſt nimis turpis deceptio ſi

luxurioſus vt inſtrumentum Dei facit bonum poſitiuum, tunc
non

LI B E RTE RTIVS. 147

non in hoc eſt culpabilis, cum faciat bonum male, nec attin-
git ad cauſſationem ſpiritus humani ideo non potius facit ho-

minem, quam diabolus facit beatitudinem. Ponuntur autem QOuingque ſpe-
communiter quinque ſpecies luxuriae corporalis. Prima eſt cies luxuriae.

ſimplex fornicatio, quae eſt inter ſolutum & ſolutam. Secun-
da eſt ſtuprum, quae eſt illicita defloratio virginum. Tertia
eſt adulterium, quod eſt alterius thori violatio, quod potefſt
fieri tribus modis Quarta eſt incœſtus, qui eſt conſanguinea-
rum vel affinium abuſus, ſub qua ſpecie, religioſorum & ſan-
timonialium luxuriae ſunt contentae. Quinta eſt peccatum
Contra naturam, quod habet multas ſpecies maledictas. Com-
muniter autem fit, quando ſemen effunditur indebite, & ex-
tra locum naturalem, quod poteſt fieri multis modis, ſicut
multis modis poteſt homo abuti vaſe debito ex natura. Et vi-
tium iſtud Sodomiticum more Apoſtoli generaliter eſt tangen-
dum, ne ex verbis inprouidis detur occaſio ad illud turpiter
committendum. Vnde videtur mihi, quod pro loco & tem-
pore, non omnino debet ſub ſilentio praeteriri, cum diabolus
ſcit docere iuuenes extra mulierum conſortium hoc peccatum
turpiſſimum. Et ſpecialiter aſſiſtente copia iuuenum maſculo-
rum ſeparatorum a fœminis, voluptuoſe viuentium, & a labo-
ribus ociantium, vnde Ezech. XVI. Haec ſuit iniquitas Sodo-

mae &c. Ideo cauendum eſt priuatis ordinibus, ne incidant Peccatum mo-
in hanc culpam, cum multi ſunt ſuperbi homines, ibi laute & nachis

voluptuoſe conuiuentes a laboribus hominum ociantes.
communiter ex ſua hypocriſi a fœminis ſeparati. Iſtud autem
peccatum habet inter luxurias corporales excuſationem mini-
mam, tunc ex parte fœminae ſit minor excitatio ad peccandum,
plus peccatur contra naturam. Et communiter libido eſt ha-
bundantius accenſa. Vnde iſtud peccatum inter quattuor dici-
tur clamare ad Deum, ac ſi materia ſeminea cum virtute infor-
matiua, quae foret cauſſa producendi hominem in diſpoſitione
propinqua, vt ſic homo clamaret ad Deum pro vindicta, ex
quo ſic innaturaliter extinguſtur. Et hinc tam a Deo, quam
homine pro iſto peccato vindicta acute accipitur. Ex hinc
enim Sodoma & Gomorra, cum ſuo populo ſubmerſa ſunt, vt
patet Geneſis XIX. Ex hinc enim patet, quod Deus ſubito
percutit homines vsque ad mortem vt patet Geneſis XXXVIII.
T 2 Et

Et muni ſimum.

149 10 AN. WICLEF

Et ex hinc ſecundum leges hominum tales Sodomitici ſingula-
riter ſunt occiſi.

CAPV T XXIII.

De Caſtitate.

ArrA Rogo dicas de Caſtitate, generaliter vitio iſti
oppoſita, quia de peccato iſto ſpecialiter eſt abhominabile
mihi loqui. Sed de neceſſitate iſtud videtur pecoatum proce-
dere vt ſuperius aſſerebas. Nam quodcunque opus naturae ha-
bet antecedens ad ipſum neceſſitas, ſed hoc eſt opus naturae,
ergo &c. Et iſta communiter eſt ratio ad neceſſitatem in pro-
ductis ſingulis inducendum. Sicut enim in productione ſecun-
dae perſonae diuinae eſt cauſſa neceſſitans, ita videtur quod in
Productione ad extra cniuslibet creaturae, nam capta volitione
diuina cum diſpoſitione, & cauſſa quacunque creata ſuſſicienti
ad producendum effectum, quaero ſi ſequitur iſta cauſſantia
ponuntur, ergo hoc cauſſabile conſequitur, ſi ſic completae
caufſſae iſtorum ad iſta neceſſitant. Et ſic aſcendendo quous-
que ad cauſſam primam & vltimam ſit deuentum. Si autem
Cauſſae aſſignatae non neceſſitant ad producendum A effectum,
tunc cum requiruntur aliae, non omnes cauſſae fuerunt plenius
aſſignatae. Et vt ſuppono Deus diſtinctiſſime intelligit omnes
cauſſas cuiuscunque cauſſabilis, licet nobis fuerint infinitae.
Et iſta ratio mouet me cum aliis factis ſuperius cap. IX. ad
credendum, quod omnia futura de neceſſitate eueniant.
PRRO. Moneris probabiliter, licet ego cum meis ſimilibus re-
Calcitraui ſaepius contra iftam ſententiam tanquam ſumme hae-
reticam, & libertatem Dei penitus extinguentem, ideo bonum
eſt ad tempus concluſionem iſtam cum moderamine ſubticere.
Verumtamen illa conceſſa ſequens eſt, quod omnia peccata
mundi de neceſſitate euenient, & per conſequens quod omnes
peceatores ſecundum formam, qua Deus decreuerat, punien-
tur, & totum hoc facit ad pulchritudinem vniuerſi. Sed dimit-

Diuiſio caſti- tendo iſtam materiam, notanda eſt diſtinctio charitatis & caſti-

tatis.,

tatis.

L IBE R T- E RTIVS. 149

tatis. Aliqua eſt enim caſtitas virginalis, quae vocatur virgi⸗
nitas. Alia eſt caſtitas coniugalis, & alia vidualis, & alia ge-
neraliter eſt. caſtitas, qua quis virtuoſe ſe continet a peccato
luxuriae, quomodocunque in circumſtantiis fuerit variatus.
FHaec autem virtus caſtitatis dicitur cœlibatus, quia beati in cœ-
lo non tentantur peccato ſibi oppoſito, ſed dicunfur virgines
quomodocunque hac luxuria fuerint maculati. Omnes enim
iſti (vt dicitur Apocal. XIV.) ſequentes agnum, ſunt virgines,
dum cum mulieribus non fuerunt vsque ad mortem coinquina-
ti, ſed a damnatione perpetua per Chriſtum & matrem ſuam
virgines praeſeruati. Sicut enim mater Chriſti eſt virgo ſ-
cunda, ſic triumphans eccleſia ſponſa ſua Nec dubium quin-
vir quicunque cui placuerit Deo, a Deo ſuffragari, habet ſuf-
ficientem potentiam, & media ſatis diſponentia ad luxuriam
Praecauendum, Fuglat autem omnino conſortium perſonae
vel ſuppoſiti, quo poſſet in iſto abuti, & omnino abſtineat a
cibario, ne corpus ſuum ad commiſſionem huſus oriminis ſpu-
met. Ideo caueat damnandus, pro hoc crimine de mediis ad
ipſum neceſſitantibus. Quod ſi dicit quod neceſſe eſt media
illa poni, Deus ipfum puniens non facit ſibi iniuriam, ſed dat
ſibi eſſe naturalium & damnationem tam corporis, quod ani-
mae gratioſam, cum Deus non poteſt punire creaturam ſuam,
niſi ipſam punierit gratioſe. Ideo inexpugnabiliter omnis
homo debet intendere caſtitati, quod ſi non facit culpa-
biliter pro pœna & Dei iuſticia ex integro erit ſalua.
Et correſpondenter ſicut eſt ſpiritualis virginitas &
corporalis, ſic eſt ſpiritualis luxuria, ſpiritalis caſtitas, & Duplex virgi-
ſpirita is procreatio, quae eſt principalius attendenda. vrers Neruzt
Chriſtus enim ſpiritalis ſponſus eccleſiae eſt, & ſicut omnis itas daples.
alius homo debet eſſe membrum ecoleſiae, ſic debet eſſe ſpiri-
tualiter ſponſa Chriſti, quod ſi adulteratur cum diabolo, car-
ne, vel mundo, viuendo in hoc ſeculo criminoſe, tunc diſ-
ſoluit ſpirituale matrimonium, & ſpiritualiter fornicatur. Ned
ponderatur corporalis luxuria, niſi propter luxuriam ſpiritua-
lem. Et ſic loquitur Hieremias & ſancti caeteri de luxi ria
ſpirituali. Et ſic ſpiritualis caſtitas, quo ad ſponſum eccleſiae,
cum in patria debet eſſe virginitas, eſt praeponderantius obſer-
uanda. Et ita ad ſpiritualem procreationem debent fideles, &
T 3 ſpecia-

150 1IOA N. WICLE F

ſpecialiter praelati magis attendere, modo quo loquitur Apo-
ſtolus 1 Corinth. IV. In Chriſto leſu ego vos genui. Et mo-
do quo debet frater iunior fratris prioris mortui ſuſcitare ſemen
ſecundum legem veterem, vt patet Geneſis XXXVIII. Chri-
ſtus autem frater noſter ſenior, vt dicitur ad Hebr. II. cum ſit
primogenitus mortuorum, qui mortuus eſt in cauſſa eccleſiae,
& poſt reſurrectionem aſcendit in cœlum. Ideo cum Papa,
Epiſcopi, & praelati alii debent eſſe fratres Chriſti primogeniti
iuniores, debent ſemen fratris ſui Chriſti de militante eccleſia
Monita de ſe- ſuſcitare. Sed heu nulli in iſto peccato grauiſſimo plus delin-
mine verbi quunt, cum ſemen quod debet eſſe verbum Dei deſerunt, &
Pe. ſcoriam metallicam, frigidam, & generationi ineptam in ſe
ſeruant, & auare iniiciunt in animos ſubditorum. Alii autem
vt fratres & reliqui lucrum temporalium ſapientes, contemnunt
hoc ſemen viuum, verbum Dei, & ſemen vulpinum mon-
ſtrum procreans, iniiciunt in animos ſubditorum. De talibus
conqueritur Apoſtolus 2 Corinth. II. quod ſunt adulterantes
verbum Dei, cum iocoſa mendacia atque ludicra in plebe ſe-
minant, cum quibus lucrum temporalium ſubdole procreatur.
Alii autem praelati caeſarii ſunt nimis ſteriles, & non ſpiritua-
liter prolifici, niſi forte procreando membra diaboli. Et pro-
pter iſtos defectus eſt eccleſia nimium perturbata. Tales enim
ſunt perpetuo virgines antichriſti, & filii diaboli, prolem ſibi
expeditius procreantes. Ideo niſi dominus reliquiſſet nobis ſe-
men Euangelii ſui, quaſi Sodoma fuiſſemus. Vitium autem
corporale Sodomiticum eſt paruum in comparatione ad hoc
peccatum, ideo ſignificanter Chriſtus dicit Matth. X. quod to-
lerabilius erit in die iuditii Sodomae & Gomorrae, quam illi
populo vel perſonae, quae fruſtrat hoc ſemen ſpirituale, ne
fructificet in mentibus ſubditorum, Cuiusmodi erant Phariſaei
& Sacerdotes veteris legis. Quod ſi noſtri praelati & phariſaei
ſint in caſu conſimili, non dubium quin luent in die iuditii ſi-
cut & illi. Et tanta hic ſint dicta de ſeptem peccatis mortali-
bus, & virtutibus eis oppoſitis, quibus adiunctis decem ſermo-
nibus decalogi, quos diffuſe alias explanaui, poteſt populo
praedicari ſenten viuificum verbi Dei.

CAPVT

I. I BE R TERTIVS. 151
CAPVT XXIV.
De Pronitate bominum ad peccandum.

Arrrita: Rogo dic frater Phroneſis, quomodo tanta pec-
candi pronitas inoleuit, cum homines debent naturaliter
inclinari ad bonum virtutis, & naturaliter a malo vitii declinare.
Certum debet eſſe fidelibus quam iſta peccandi pronitas in fuit
homini ex culpa propria, cum Deus creauit hominem mun-
dum, & dedit ſibi ſufficienter potentias naturales, & quodam-
modo originalem iuſticiam, & completam complexionem, lo-
cum & diſpofſitiones alias, cum quibus poſſet cum paribus a
vitiis declinare. Sed inuidia diaboli, vt dictum eſt de primo
peccato, infuit homini tentatio, & ſuccubuit ex ſua ſtultitia,
modo quo dicit fides ſoripturae Geneſ. XXX. Ex hoc enim
eccato homo indiſponitur ad tentationibus reſiſtendum, & fit
pronior ad peccatis ſuggeſtis vel propoſitis annuendum. Fuit
enim homo in paradiſo poſitus, habent diſpoſitionem corporis
naturalem, ſecundum quam poſſet perpetuo ſine intercidente
morte durare, & viando in paradiſo per tempus notabile, fo-
ret ſine morte vel pœna ad écleſtia quodammodo exaltatus,
perpetuo & plene beatific andus in patria. Et cum ſtatus homi-
nis in paradiſo pofiti, ſit quo ad ſubſtantiam ſuam, ſtatus in
quo homo mori poterit. Et habito bono regimine corporis ex
influentia animae, ſemper poſſet non mori, neceſſe fuit, quod
anima ſua recedens a Deo per peccatum, & per conſequens de-
ficiente Dei plena influentia quo ad animam, deficiat eius in-
Huentia quo ad corpus. Et cum homo poſitus fuit in paradiſo,
in minimo gradu proportionis, in qua vitae perpetuitas poſſet
ſtare, neceſſe fuit ſtatim proportionem illam deficere, & ho-
minem neceſſitari ad mortem, & pœnas corporis ſubeundum.
Et homo vt fuit propinquior ſuae perfectioni primaeuae, fuit
longaeuior in corpore, fortior, pulchrior, & decentior, & in
proceſſu temporis multiplicantur erumnae, Auas neceſſitatus eſt
homo modo ſubire, vt conteſtatur fides ſcripturae. Pulchrum
quidem eſt, vt fides conueniat hiſtoriae ſcripturae vndique

rationi, & homine luente culpam propriam, ordinatio Dei re-
maneant

Vnde tantu

peccandi pro-

nitas inoleuit.

De ſtatu bo-
minis in pa-
radiſo.

152 IOAN. WICLEF

maneat omnimode inculpata. Et patet cauſſa neceſſitationis
hominis ad mortem, & quomodo cauſſa illius mortis, & defe-
ctus corporis humani ex peccato exoritur, non ex Deo. Et
ſic fides ſeripturae quadrupliciter manet plene inculpabilis, &
omnis pœna exoritur ex peccato primario, & ex aliis peccatis
poſterioribus pœnae aliae conſequentes. Deus autem nunquam
infligit pœnam, vel poſſet infligere, niſi peccata antecedentia
ſint in cauſſa. PsEV. Miror quomodo non erubeſcis tantam
ſcripturae ſacrae euidentiam colorare. Non enim eſt cauſſa
prior ſignabilis de veritate hyſtorica quae euenit, vt quos
Poteſt de bello Troiano cauſſam antecedentem probabilem aſ-
lignare. Item cum Deus ſit omnipotens, & volitione ſumme
liber vt aſſeris, quare non poſſet ex infinitate libertatis ſuae at-
que potentiae hominem ſferuare incolumem, & poſtmodum
peccatum remittendo, ad ſtatum primaeuum reducere? hoc
enim foret vndique honorificum, & plus congruentius Deo
magniſico. Similiter ſicut omnes T heologi profitentur. Deus
ex omnipotentia ſua poſſet gratanter & libere homini culpam
totalem dimittere, & plene in ſtatu innocentiae ponere, ſi ut
primo. Quare ergo ab illo grauamine deficit, & a ſtatu ma-
gnifieentiae, quae competeret de tanto? PHRONESIS. Video
ex ſubtilitate rationum tuarum, quod ex commendat'one ve-
ridica confortaris, & hinc in rationes viuaciores & efficaciores
prorumpis, ideo ea intentione volo libenter amplius laudabi-
les veritates detegere, ſub iſta tamen conditione, quod inpro-
babilitate rationum, & ſubductione ſermonum tuorum extra
ordinariam de caetero taceas, & loquaris efficaciter verba quae
condecent talem virum. Et ſic ſubea conditione reſpondeo
ad tuum triplex factum ſuperius argumentum. Ad primum
patet, quod deſipis in aſſumpto, quia vt patet ex ratione prio-
ri, ſi quis elare cognoſceret cauſſas quorumcunque euentuum,
Pofſet clare illos euentus ex cauſſis prioribus demonſtrare, vt
bellum Troianum indubie habuit cauſſas completas priores, ex
quibus certiſſime ſequebatur, demonſtrationes tamen Veritatis
hiſtoriacae propter certitudinem nobis incognitam ſubticemus.
Sed nunquid propter noſtram ignorantiam ſimpliciter ſint igno-
tae? Cum Ariſtoteles veſter vere dicat, quamuis quadratura
circuli ſit cognoſcibilis. Verumtamen nondum ſoitur, quin

poſſet

L IBER TERTIVS. 183

poſſet corrigi, quod non ab illo, & nobis obſcure viantibus,
licet a primo numero elare noſcatur nihil penitus ignorare.
Ad ſecundum argumentum tuum reſpondeo concedendo, quod
Deus poſſet hoc facere ſi vellet & longe plura. Sed non expe-
cto rationem tuam, qua inferas, quod Deus ſic poteſt velle,
quia certus ſum, quod nec hoc ſcis nec potes. Non enim
Deus eſt mobilis, vt homines in agendo, ſed ſi quicquam fe-
cerit, rationes priores aeterne neceſſitant vt ſic fiat. In ratio-
nibus autem aeternis videtur mihi eſſe rationabile, quod pec-
cato primi angeli, & primi hominis praeſuppoſito, creaturae
aliae habent inclinationem naturalem in ſuo opere ſicut primo.
Et ſic deficiente proportione, ac virtute regitiua hominis quo
ad corpus, deficiat actio & conſeruatio hominis prius facta, &
ſic agentia corporea ad corrumpendum hominem, ex defectu
reſiſtentiae ſatis agant. Et ſic dico tibi, quod Deus poſſet ſer-
uare hominem in ſtatu prioris innocentiae, ſi hoc vellet, ſed
debes oſtendere ſi potes, quod ſic rationale quidem eſt, vt non
obſtante peccato hominis, ſiue diaboli, irrationabilia agentia
habent curſus ſuos. Quod enim demeruit rationalis potentia,
quod ſine ſuo demerito propter peccatum hominis, ſuae actio-
nis naturalitas ſit ſuſpenſa? Ideo ſicut nihil poteſt ad infinita-
tem diuinae potentiae, quod ſic poſſet facere, vel peccatum
ſine cauſſa dimittere, ſic nihil pertinet ad finitatem ſuae magni-
ficentiae in iniuriam ſuae legis ſic facere. Ideo improbabiliter
petis, quod hoc fiat ad Dei magnificentiam, & ſic plus ſibi ho-
norificum. Non enim decet Deum, qui perſonas non accipit,
legem agentis naturalis, propter peccatum hominis ſuſpendere
vel mutare. Ad tertium argumentum tuum, patet ex dictis
ſolutio. Non enim dicunt aliqui ſani theologi, quod Deus
poſſet ſine ſatisfactione culpam dimittere, quia hoc repugnaret
regulis aeternis diuinae iuſticiae. Sed quid demeruerunt illae
regulae, vt propter culpam hominis ſunt deſtructae? Deus ta-
men poſſet ſi vellet hoc facere, & mirabilius ampliora, Sed
non expecto rationem qua probares omnipotentem Deum
iſta velle. ArITHIA. Placet mihi frater Phroneſis, de tua
ſatis ſubtili ſententia. Sed ſuper vno muſſito, Videtur mihi,

uo4 nimis melius fuiſſet homini & toti mundo, quod ipſe De ſtatn ho-
ic peccaſſet, quam quod omnino perpetuo in ſtatu inno winis in inno-
V

centiae

Neceſſe

.

134 IOAN. WICLEF

centiae permanſiſſet. PHRONESTS. Concedo tibi ſoror,
quod ex infinitate diuinae miſericordiae peccatum hoc pro-
fuit, & ſic ex ordinatione diuina melius fuit, quod homo
fuiſſet ſic lapſus a ſtatu innocentiae, quam quod in ſtatu in-
nocentiae perpetuo & generaliter permanſiſſet. Nam plures
homines occaſione peccati primi hominis fuerunt perduéti plus
virtuoſi, & in patria plus beati. Ideo benedictus ſit Deus, qui
peccatum tam graue, ſcit tam gratioſe, ad profectum generis
humani conuertere. Nam de genere humano tot erunt homi-
nes ſaluati, quot fuiſſent ſtante plene ſtatu innocentiae. Et
etiam plus beati, & praeter haec totus numerus damnatorum
cedet mundo ad profectum & gloriam beatorum. .

„α ο e e
CAPVT XXV.
De Incarnatione & morte Chriſti.

AXAkr Video frater Phroneſis, quod ſuper haec multa
dubia alia ſunt connexa, vtputa, ſi necefſſe fiit Chriſtum
incarnari propter ſatisfactionem peccati humani generis, &
poſtmodum ipſum mori. Secundo, quare peccatum diaboli,
ſicut peccatum hominis non deletur. Et tertio Pſeudis ohiicit,
quod illis homin bus qui damnabuntur foret melius, quod
prothoplaſtum hominis non peccaſſet, & quid prodeſt beatis
in patria, quod damnati ſui generis taliter ſunt puniti. PHRO-
NFSIS. Placet ſoror, quod haec tria dubia tam efficaciter ſunt
induéta. Pro primo notanda funt multa, & primo omnium
notata hiſtoria peccati hominis ſupponitur, quod ipſe peccat ex
ignorantia, cum mulier ſit ſeducta, & vir ex peccati grauedine

eſt deceptus. Secundo ſupponitur, quod vir iſte & fœmina

ſentientes tantam pœnae grauedinem, innouatam ante mortem
poœnituerunt fructuoſe. Et tertio ſupponitur vt ſaepe prius,
quod non obſtante peccato primi hominis ſeruanda fuit ex in-

fuit tegro iuſticia inconcuſſa. Iſtis fuppoſitis dicitur, quod ne-
verbum Bei Ceſſe fiit verbum domini incarnari, quia neceſſe fuit genus
incurnari. humanum ſaluari in ſuo principio, iuxta ſuppoſitionem ſecun-
dam. Et ſaluari non poterat, niſi Chrifſtus fuiſſet incarnatus,

ideo

2

—.,—

—,—

LIBERTERTIVS. 155

ideo ſequitur intentum. Saluari quidem opportuit illum ho-
minem, cum tam fructuoſe pœnituit, & Deus non poteſt ne-
gare ſuam miſericordiam taliter pœnitenti. Et cum iuxta ſup-
poſitionem tertiam, oportet quod ſatisfactio pro peccato fiat,
ideo oportet, quod idem illud genus hominis tantum ſatisfa-

Ciat, quantum in prothoplaſto deliquerat, quod nullus homo

facere poterat, niſi ſimul fuerat Deus & homo. Omnis enim
alius homo non ſuffecit ex ſe ad ſatisfactionem pro peccato
proprio attingere, quomodo ergo ſatisfaceret pro toto ſuo ge-
nere? quis rogo potuit adtantum humiliari, ſicut Adam ſuper-
biuit. Cum enim ille ſuperbit implicite, implieans ſe ad ae-
qualitatem Dei attingere, quia innuebat ſe non debere manda-
to domini obedire, patet quod oportuit perſonam ſatisfacien-
tem, a tanto gradu exaltationis humilitate deſcendere, ſed vbi
foret illa paritas? niſi ſicut homo, non Deus, aequalitatem do-

mini praeſumebat, ſic homo Deus ab aequalitate Dei, ad hu-

militatem hominis deſcendiſſet. Ideo dicit Apoſto. ad Philip II.
Quod Chriſtus ſemetipſum exinaniuit. Notandum tamen tibi
eſs, quod praeſumptio primi hominis more criminis fuit falſa,
ſed'aſlumptio & minoratio ſecundi hominis fuit realis & vera.
Notandum eſt tibi ſecundo, quod iſte ſecundus homo non ca-
debat, ſicut non potuit a forma deitatis, cum non poteſt eſſe
accidens alicii, ied illa ſeruata humanitatem aſfumpſit, quae
licet fuit in ſe ſubſtantia, tamen fuit a deitate extranea. Et ſi

muſſitas, qualiter potius ſecunda vel media perſona, plusquam Ouere fiüius
prima vel tertia debuit incarnari, dictum eſt tibi, quod hoc eſ incarnatus
peccatum ex ignorantia eſt commiſſum, ideo oportet, quod & zon alia
ex perſonali ſapientia fit deletum, quae ſolummodo eſt Dei ver- terſona.

bum. Cum ergo oportet quod alia perſona Dei, mittat perſo-
nam aliam quae ſatisfaciat pro peccato, & pater non poteſt

mitti, cum ſit perſona prima originaliter trinitatis. Patet quod

neceſſe eſt, vt mittat perſonam aliam pro peccato incarnan-

dam, quae propter rationem multiplicem ſit conuenientiſſime

verbum Dei. Ideo cum minimum conueniens foret, in Deo

per impoſſibile patet, quod oportet ſaluatorem hominis taliter Ouare Ciri.
le habere. Et patet cum oportuit peccatum primi hominis de- ſius eſt mor.
leri, ſatisfactione debita mediante, quod oportuit Chriſtum ?uus. .

taliter incarnari, & neceſſe fuit mortem poſtea ſequi, cum
V 2 opor-

156 IOAN. WICLEF

oportuit Chriſtum proportionaliter pati, ſicut Adam inpropor-
tionabiliter praeſumebat, aliter enim non foret ſatisfactio pro
commiſſo. Ideo ſicut Adam ſuperbiit vsque ad mortem gra-
tioſe inflictam, ſic oportet quod ſecundus Adam humilietur
vsque ad mortem corporis gratioſe acceptam & paſſam. Et
ideo dicit Apoſto. quod Chriſtus factus eſt pro nobis obediens
vsque &c. Et fuit neceſſarium ipſam acceptam fuiſſe in ligno,
vt ſicut ex fructu ligni vetito periit homo, ſic ex fructu ligni
paſſo ſaluetur homo. Et ſunt aliae multae congruentiae vtro-
Qkare peeca- bique. Et ex iſtis patet reſponſio ad diſſicultatemm tuam ſeeun-
zum diuboſi dam, ſcilicet quare peccatum diaboli non deletur. Sicut enim
won deletur. Oportet ad actiones Miturales eſſe agentia, & diſpoſitiones in
paſſis, ſio oportet ad deletionem pPeccati eſſe virtutem actiuam
agentis, & diſpoſitionem contritionis aliquam in peccante, ſed
hoc deeſt diabolis, & ſic peccati eorum deletio. Nec dubium,
quin illis fructuoſe contritis, Deus non poſſet deletionem peo-
cati ſui non concedere, ſic quod de exiſlenti inculpabili omni-
Peecatum dia- no tota culpa iaciat in ipſo diabolo. Peccatum autem diaboli,
soli, eſt heccu- eſt peccatum contra ſpiritum ſanctum, quod vocatur peccatum
lams Pan. finalis impeœnitentiae. Ideo ſicut Adam peccauit contra ſapien-
tiam Dei patris, quam oportuit Ppropterea incarnari, ſic propter
ſaluationem diaboli, oportuiſſet tertiam perſonam incarnari,
quod cum eſſe non potuit, patet quod nec deletio peccati ipſius
diaboli. Verumtamen tam gratioſe punitur, quod ſtante ſua
praeſumptione ſuperba, minus mouet pœna vt conteratur,
quam dolor ſenſus ſui, ſicut non fuit in natura hominis corpo-
rali. Ideo cum nec ex Proportione aequalitatis, nec ex pro-
Portione minoris inaequalitatis fit actio, patet quod pœna dia-
boli non poteſt ſuam obſtinatam ſuperbiam exptrgare. Opor-
tet ergo quod maneat perpetuo induratus, & cum nihil eſt ad
ſaluationem ſuam, quod lIeſus Chriſtus taliter ſatisfecit, eo
quod eſt alieni generis, patet quod non antequam ſpiritus ſan-
ctus incarnatus fuerit (quod eſſe non poteſt) demon ſaluabitur.
Nota dictum Ideo dicunt quidam ſubtiliter, quod ſicut diabolus peccauit in
ſubtile & mi. clara ſcientia & ex pura malitia, ſic nemo damnabitur, vel
abile, d. peccabit proprie in ſpiritum ſanctum, niſi habuerit claram
g unlanaß ſcientiam paululum ante mortem, & deſperet in illa ſcientia,
ex ſua pura malitia, & ſic quodammodo fiat diabolus. (uan-
tum

LILBERTERTIVS. 157

tum ad tertiam difficultatem tuam, quam imponis Pſeudi, pa-
tet quod quicunque ſie aſſerit, ſomniat ſicut ſtuſtus, ideo poſt
ſomnum, quem tibi impoſueras innuis, quod ſomnium ſit fe-
cutum, conſtat quidem, quod occaſione primi hominis longe
plures homines creabuntur, quam ſtante ex integro ſtatu inno-
centiae fuiſſent ereati, per tot homines, quot ex peccato fina-
lis impœnitentige damnabuntur. Non enim decet, quod po-
ſita tanta ſatisfactione pro peccato hominis diminuantur de ſal-
uandorum numero, qui ſeruato ſtatu innocentiae ex integro
ſaluarentur. Et ſic Pſeudis non huc vsque oſtendit quin illi
homines qui tune fuiſſent creati, ſolummodo ſaluabuntur, &&
alii homines qui ex gratia Dei ſuperabundanti, occaſione illius
peccati ereati ſunt, miſericorditer damnabuntur. Et ſic vide-
tur ſicut bonum eſſe habent lapides, & naturaliter appetunt
eſſe ſuum, ſic melius eſſe habent damnati, & appetunt natura-

liter eſſe ſuum. Specialiter tamen Anguſti. docet, quod nulla Nalla ereatu-

creatura poteſt appetere ſe non eſſe. Et patet quam leuiter & 7a poteſ ab-
petere ſe non

frontoſe aſſumitur, quod damnatis hominibus melius fuiſſet,
quod principium humani generis non peccaſſet. Nam ſi ſic,
non fuiſſet eis, tunc neque melius, neque peius, ſed ratione
ſui eſſe boni, quod habent de hoc rationabiliter congauderent.
Et quantum ad beatos in patria, clarum eſt, quod charitas vr-
geret eos de damnatione talium congaudere, tum quia vident
rationabilitatem & ſententiam ſummi iudicis in hoc fieri. Qus
ergo non gauderet rationabiliter de judicio ita pulchro? tum
etiam, quia vident quod Deus ex ſua gratia ſeruauit eos a
damnatione huiusmodi, & aliter potuifſſent faciliter con-
demnari. V

3 ° 36 e e ee de Ke e
CAPVT XXVI.

De Originali peccato.
S X

AHETA Video mi frater PaRONESIS, quod probabiliter
reſpondiſti obiectis, ſed vnum didici, quod in monendo
te, de caetero habitum Pſeudis non aſſumam. Sed adhuc mi-
hi ſuperſunt multa dubia, quae vellem habere humiliter ple-
V 3 nius

158 IOA N. WICLEF

nius declarata. Et primum eſt de peccato originali, quomodo
anima a Deo creata tam munda, peccat pro inſtanti primo ſui
eſſe, eum Deus non ſit auctor peccati. Et Deus per prophe-
tam dicit, quod filius non portabit iniquita &c. ſed vnusquis-
que onus ſuum, ſicut dicit Apoſtolus. PHRONESIS. IIla quae
dixi, quae in Pſeudis perſona leuiter obieciſti, dixi tanquam
probabilia diffuſius pertractanda. Sed placet quod materiam de
originali peccato, cum ſcripturae teſtimonio introducis, quia
in iſta materia Pelagius, & multi alii haeretici deuiarunt. Et
videtur primo, quod diffinitio originalis peccati, in principio
debet dici. Et videtur Anshelmum ſententiare, quod deſeri-
Peccatum ofi- ptiue peccatum originale, ſic carentia originalis iuſticiae debi-
ginate quid te ineſſe, quod videtur difficile propter multa. Primo, quia
ecszeen iuſtum eſt, & de ordinatione diuina, quia infans deſcendens
de parente praeuaricante, careat originali iuſticia, quousque
fuerit baptiſatus. Quomodo ergo eſt tam iuſta ſententia pec-
catum originale? Similiter homo rite baptiſatus, & reincidens
in mortale, habet carentiam originalis iuſticiae. Et ſic pecca-
tum originale rediens, & per conſequens oporteret quemcun-
que peccantem mortaliter iterum baptiſari, cum baptiſmus va-
let praecipue ad peccatum originale delendum, ſed quid magis
haereticum? Et confirmatur ex hoc, quod quicunque natus eſt
habere originalem iuſticiam, & ſimpliciter eſt iniuſtus, caret
originali iuſticia. Similiter omnis damnatus caret originali iu-
ſticia, ſicut primi parentes quando peccauerunt. Et cum non
habent omnes originale peccatum perpetuo, ergo deſeriptio
minus bona. Ideo recolo me alias dixiſſe. Quod peccatum
Peccatum ovi- originale, eſt originalis defectus hominis, a primo parente de-
Sinale ſeeng- ſcendentis, quo ad iuſticiam, quam ex lege Dei debet habere,
Bia gaick he. in principio ſui eſſe, & ſie non eſt peccatum originale, niſi in
See⸗ ſua origine ſit contractum. Et per hoc tolluntur obiectus,
Nam lex Dei neceſſitat, quod ſicut homo debet gaudere eſſe
naturali, & iuſticia originali occaſionata a ſuis parentibus, ſic
debet ipſis peccantibus participare de fructu, cum radix viciata
neceſſario inficit reſiduum ſtipitis, cum non diuinat quod non
habet. Et ſic peccatum originale, licet iuſte infligitur, ipſum
tamen ſimpliciter eſt iniuſtum. Pœna enim eſt iuſta, vbi pec-
catum ipſum cauſſans, non poteſt taliter eſſe iuſtum. et ad
ictum

LIBER TE R TLVS. 159

dictum illud propheticum dicitur, quoc iuſticia Dei exigit, quod
filius non punietur pro patre ad ſui damnum ex traduce deſcen-
dens, niſi culpa ſua propria maculetur. Vnde quilibet deſcen-
dens a primo homine, in principio ſui originis, habet propriu
peccatum originale, & ſaepe ex infectione ſeminis, & deme-

Ouilibet bomo

— .
hbabet propri-
um peccatum

rito ſui parentis peccatum proprium actuale, quare ergo non s„νginale.

pro peceato proprio punietur? Et a quantumcunque infecto
parente deſcenderit homo, niſi proprium peccatum habuerit,
peccatum alterius non portabit. Et ita ſi per verum aut falſum
Chriſtus deſcenderet a valde infectis parentibus, quia tamen
non potuit deficere ab originali iuſticia, quam neceffario ex ſe
habuit ſupra primum hominem, peccato originali non potuit
maculari. Fuit tamen baptiſatus a lohanne, ſicut fuit circum-
ciſus die octauo, ad implendum vtramque legem, & dandum
exemplum ſuis fratribus taliter faciendum. Angeli autem mali
cum non a ſuis parentibus linealiter procreantur, non poſſunt
ſic originaliter peccare. Et ſupponi debet de Chriſto, quan-
tum ad ſui materiam, cum miraculoſe fint capta de virgine, &
non immediate deſcendit a viro in fœminam ipfis peceantibus
procreando, quod caruit omnino in diſpoſitione ad ſubiectan-
dam animam, ſicut in ſtatu innocentiae caruiſſet. Vnde ſicut
procreati immediate ex parentibus ſecundum talem diſpoſitio-
nem dicuntur fingulariter ex traduce procreari, qualiter Chri-
ſius procreari non potuit. Sed dubium eſt Petri Lombardi in
III. diſtin. 3. Quomodo Deus creauit animain mundam in
principio ſii eſſe, & tamen pro eodem inſtanti, eadem anima
ſfit immunda. Deus enim non creat aliqualem ſubſtantiam, niſi
ipſa pro aliquo tempore fuexrit talis, ſed anima infantis, mortui
antequam baptiſetur nunquam eſt munda, ergo Deus nunquam
creat eam mundam. Si enim pro inſtanti quo Deus copulat᷑
ipſam corpori, Deus creat ipſfam mundam, tunc pro illo in-
ſtanti ipſa eſt munda, & pro eodem inſtanti ipſa immunda, cum
talis peccat originaliter, ergo ſimul eſt munda & immunda. Et
hice communiter dubitatur, in quo peccatum hominis originale
ſubiectatur, & propter iſtam rationem à multis ſtultis dicitur,
quod ſubiectatur in ſemine, ſed quid ſtultius? Cum oportet
ommne ſubiectum peccati proportionaliter peccare ad peccatum,

ſed cum ſemen non ſit homo nec creatura peccabilis, vel meri-
bilis,

Quare Chri-

Nlus fuit ba-

ptiſatus &α
circumciſus.

Omne creare
eſt facere.

160 IO A N. WICLEF

bilis, quid ipſum demeruit apud Deum? Et patet error ponen-
tium, quod a primo parente in omnibus patribus per quos
Chriſtus deſcenderat, fuit quaedam maſſa ſeminis ſeruata mun-
da a crimine, vt ex illa Chriſtus humanitus procreetur, Nam
ſemen pro tempore intermedio, antequam anima coniungatur
eidem, mereri non potuit aut peccare, Ideo ſicut bene probat
Pelagius peccatum originale, non in illo ſemine ſubiectatur,
quamuis illud ſemen ſit ſignum vel oecaſio ſic peccandi, & cum
tota perſonalitas hominis ſeruatur in illo primo creato ſpiritu,
patet quod pro primo inſtanti, eſſe hominis originaliter peccan-
tis, peccatum illud in ſpiritu ſubiectatur. Et ſic limitando
munditiam ad iuſtitiam hominis, quam habere debeat, quo ad
Deum, & immunditiam quo ad ſenſum oppoſitum, & ſuppo-
nendo quod anima non habet exiſtentiam, antequam corpori
copuletur, videtur mihi probabile, quod Deus nec creat eam
mundam nec immundam. Non enim creat eam mundam, quia
tunc foret talis pro inſtanti creationis, nec creat eam immun-
dam, cum non facit eam deficere ab originali iuſtitia, & omne
creare eſt facere. Sicut ergo Deus non ordinat quod ſpiritus
ille ſic deficiat, ſic nec creat, ſed bene creat ipſam animam,

quae pro inſtanti ſuae creationis eſt immunda.

Et ſi quaeras

vnde contrahitur illa immunditia, dicitur quod a linea peccati,
aàa primo homine vsque ad illum hominem deſcendente. Verum-
tamen ſi ſpiritus ille remaneret incopulatus corpori, remaneret
mundus, & occaſione iſtius trahitur ſermo, quod anima con-

trahit ſuam immundiciam a ſemine ſic infecto.

Verumtamen

placentius eſt mihi, quod hoc peccatum originale contrahitur
a primo homine, & a linea omnium hominum, ſecundum
quam poſtgenitus deſcendebat. Sed ſcio quod multi in mate-
ria iſta muſſitant, & ſpecialiter cum animae multorum ſancto-
rum ſunt omnino mundae a crimine pro tempore, quo procre-
ant prolem ſuam, a quo ergo contraheretur peccatum origi-
nale in prole? Numquid ab illo homine qui actualiter non exi-
ſtit, aut ab illo ſpiritu ſeparato, quem ſupponitur eſſe beatum,
& ſio omnino mundum? Imo videtur ſicut Deus perfecte ſanat
hominem a peccato, ita faciat ipſum, neque contaminet pro-
lem ſuam. Hic tamen conſydero, quod loquentem oportet
in iſta materia eſſe bene fundatum, in materia de quidditate

Origi-

LIB E R TERTIVS. 16

originalis peccati, noſcendo quomodo eſt originalis defectus
iuſtitiage, & non quod eſt creatura aliqua, quae transfundi poſ-
ſet per ſemen, vel aliter per ſe eſſe Sed eſt quidam prima-
rius defectus in producto homine, quem habet ex defectu ſuo-
rum parentum, ex quo defectu impeditur ne obſeruet, quod
aliunde ſibi ſtante ſtatu ſuae innocentiae foret iuſtum. Sciat
ergo fidelis loquutiones breues, in ſenſus tales reſoluere, &
cauebit erroris periculum. Quamuis autem Deus peccata ho-
minis deleat quo ad perſonam propriam, non tamen delet ho-
mini ſimpliciter omnem pœnam, cum aſtrictus ſit mori, &
Pati anguſtias, & ſic redundat quodammodo in pœnam ſuam,
quod prolem procreet ſic peccantem. Oportet ergo, quod
pro defectu tali, qui caeteris paribus non debet parentibus im-
putari, fiat ſatisfactio, vt baptiſatio in virtute mortis Chriſti,
vel medicina alia in baptiſatione ſequente duplici, quam medi-
cinam Deus ex ſua gratia acceptat, pro defectu prolis taliter
deficientis, ſic quod non aſſiſtente huiusmodi medicina, neceſſe
eſt prolem a beatificatione deficere. Et quantum ad obiectus
experimento didici, quod nemo ſoluit clare & inpugnabiliter
obiectus iſtius materiae, niſi tempus extenderit, & noſcat re-
gulas diuinae iuſtitie, & omnino quod peccatum originale
non lit in ſemine macula poſitiua, quia anima pro inſtanti ſuae
coniunctione polluitur.

* 2 2* .* à * . . A A N N 22

CAPVjI XXVII.
De incarnatione quomodo Deus potuit incarnari.

LITHIA. Verba tua in parte intelligo, & licet circumſtent
dubia infinita. Videtur tamen mihi difficile, quomodo
Deus poterit incarnari, & quomodo ad obiectus incarnatione
ſuppoſita eſt dicendum. Videtur quod ſicut identificatio eſt
impoſſibilis, vt ſuppono ex alibi declaratis, ſic & incarnatio,
cum ſit quaedam identificatio naturarum magis diſtantium,
quam earum quarum identificatio eſt neganda. Si enim Deus
partes quantitatiuas continui identificare non poterit, quomodo
identificare poteſt Derlonalitatem. verbi cum natura humana?
ſio

Incarnatis.

162 10O A N. WICLEF

ſic quod vtrumque eorum ſit eadem perſona, Similiter incar-
natione fuppoſita, non videtur ratio, quin verbum multas
naturas humanas ſimul poſſet aſſumere, & multae perſonae di-
uinae eandem ſimul. Et idem eſt iuditium de qualibet natura crea-
ta, vt videntur quidam doctores aſſerere & periret omnino ratio
arguendi, cum ſicut nemo ſcit, vtrum ipſe ſit dignus per affumptio-
ne abſeonditam, ſid neſcit de qualibet creatura, vtrum ſcilicet
Deus ſuus ſit quodcunque animal irrationale vel accidens per
aſffumptionem hypoſtaticam ſe latentem. PHRO. Oportet fi-
dem vt fundamentum iuuare in iſta materia, & certum eſt
quod illa ſuppoſita, facile eſt per rationem tollere, omnes ar-
gutias in oppofitum faciendas. Sicut enim ex trinitate animae

a poſteriori cognoſcitur trinitas increata, ſic ex vnione animae

cum corpore, incarnatio domini poteſt noſci, Spiritus enim
PBerſonalitas Creatus vnitur corpori animato, & fit vna perſona hominis,
ſeruatur in quae ſeruatur in illo ſpiritu, quomodocunque natura corporea
pirim bu- fuerit variata, & ſic credendum eft in parte de perſona verbi,
dosnn u Go quod affumpfit in vnitatem perlonae humanitatem integram,
iera rgere⸗ faciendo ſe eſſe illam perſonam hominis, quae aeternaliter prius
fuerit varia- fuit, quia ſecundum naturam verbi aeternaliter prius fuit. Et
ta. non eſt intelligendum, quod ſpiritus ille ereatus, habet vllam
intellectionem, quam non communicat perſonae compoſitae.
Sed quicquid ſpiritus hominis intelligit, intelligit illa perſona
compoſita, & e contra. Sic intelligendum eſt de perſona ver-
bi, & homine illo aſſumpto, & quicquid perſona verbi intel-
ligit, intelligit perſona diuina compoſita. Et quicquid patitur
humanitas aſſumpta, patitur illa perſona compoſita. Nec eſt
intelligendum, quod perſona verbi, vel deitas ſit pars illius
hominis, ſicut nec pars integralis hominis eſt ille ſpiritus, ſed
realiter totus homo Vnde fſicut in materia trinitatis, tres per-
ſonae ſunt eadem natura diuina, ſic in materia de incarnatio-
ne tres naturae, ſcilicet corpus, & anima, & natura diuina
ſunt fingulae eadem perſona verbi. Et ficut non ſequitur,
Pater eſt natura diuina, & verbum eſt natura diuina eadem,
ergo pater eſt filius, ita non ſequitur ſingula harum trium na-
turarum eſt eadem perſona verbi, ergo aliqua earum eſt reli-
qua earundem, vt docet Anshel. de incarnatione cap VII. Et
per hoc tolluntur argutiae, quae volutant in iſla materia zic.
R uerſitas

LIBERTERTIVS. 163

uerſitas tamen eſt in incarnatione & vnione animae, quia baſis
incarnationis, quae eſt natura verbi, eſt aeterna a parte ante,
quia realiter Deus ipſe. Sed baſis vnionis alterius ſpiritus crea-
ti cum corpore, eſt perpetua a parte poſt, licet inc œpit eſſe, &
ſic eſt in incarnatione quodammodo duplex vnio, ſcilicet vnio
verbi cum creato ſpiritu, & conſequenter cum corpore ac na-
tura compoſita, & vnio illius ſpiritus creati cum corpore, quae
in ſancto triduo eſt ſoluta. Et ſic tam ille ſpiritus quam cor-
pus eſt in triduo pro tempore ſeparationis, realiter verbum
Dei, ſie quod verum ſit & inexpugnabile a ſophiſtis, quod
Deus pro illo triduo iacet mortuus in ſepulchro. Et idem ille
Deus pro eodem triduo, ſecundum eundem creatum ſpiritum
deſcendit ad inferos. Mors tamen vera intercidit, per ſepara-
tionem animae a corpore, vt diffuſe dictum eſt in materia de
incarnatione ex teſtimonio Auguſti. Nec ſequitur, ſi verbum
aſſumpfſit iſtam naturam, & iſta natura eſt perſona verbi, quod
verbum aſſumpſit perſonam verbi, vt non ſequitur. Si verbum
aſſumpſit humanitatem, quae eſt natura humana, verbum eſſe
hominem, quod verbum propterea aſſumpſit perſonam aliquam,
ſed cœpit eſſe perſona hominis, & non cœpit eſſe perſona.
Sicut Deus incipit eſſe Deus meus, & non incipit eſſe Deus.
Et diſcordat iſta ſententia ab errore Pelagii, Arrii, & aliorum
haereticorum, qui in iſta materia errauerunt, vt ſuppono ex
deolaratis in tractatu de incarnatione. Nec video quomodo
caſus communes poſiti de aſſumptione multarum naturarum
hominum poſſunt probari vel credi. Vnde non oportet negare
huiusmodi ſylogiſmos. Omnis perſona verbi eſt Petrus, omnis
Paulus eſt perſona verbi, ergo omnis Paulus eſt Petrus. Nec
video quin foret ſuperfluum, quod perſona verbi multas huma-
nitates afſumeret, vel quod multae perſonae eandem humani-
tatem aſſumerent. & per conſequens cum omne ſuperfluum
foret in Deo ſimpliciter impoſſibile. Omnes tales caſus inani-
ter poſiti ſunt ſimpliciter impoſſibiles. Et iſta ſententia habet
colorem ex dictis, quod omne poſſibile eſt verum, & quod
non oportet in Deo ſeruare potentias infinitas, formaliter lo-
quendo, quarum nulla procedit ad actum, vt quod Deus
poteſt afſumere naturam tuam, & alias infinitas. Et cum ſu-
perfluit vel potius non proficit, quod poteſt affumere naturam
X 2 tuam,

36 4 10 AN WICLEF

tuam, & ſic de caeteris, quod poteſt negare ſeipſum. Et cer-
tum eſt, quod omnes aduerſarii neſciunt probare poſſibilitatem

Deus poteſt talium caſuum, vt quod Deus poteſt eſſe aſinus &c Bene ta-
eſſe aſinus & men eſt verum, quod poteſt ſi uelit. Et iſta gloſſa ſatisfacit

velit.

cuicumque dicto vel rationi, cum in oppoſitum allegando, &

per hoc exonerati ſumus a ſtudiis & occupationibus multis ſu-
erfluis, quibus circa caſus & reſponſiones haeretici occupan-
tur. Salubrius quidem efſt ſtudere veritates ſolidas, quam ina-
niter euagari circa fictitias, quas neſcimus probare eſſe pofſi-
biles, vel eas aut earum noticias poſſe homini prodeſſe, cum
multae veritates ſolidae & vtiles iacent hominibus occultatae.
Ideo quando ponitur, quod Deus dimittat naturain aſfumptam,
& ſic de aliis caſibus fundatis inaniter ex hae radice impoffibili
excut antur & contemnantur, niſi eorum poſſibilitas ſit proba-
ta. Deus enim non poteſt tantam ingratitudinem committere
ſine cauſſa peccati, illum ſpiritum creatum dimittendo, cum
ſtante afflumptione non eſt compoſſibile, quod ſic peccet, &
deſinente aflumptione illa praecederet naturaliter, antequam fit
poſſibilitas ad peccandum. Et ſic in triduo fuit Chriſtus ho-
mo viuns, & homo mortuus, & ſecundum diuerſas naturas
deſtitit a ſeipſo. Sed deitas neceſſario infuit vtrique naturae.

a 'R E. R⸗ Ne Re s Re⸗S Ne Rr Ne
CAPVT XXVIII.

De numero ſaluandorum.

7

A LITHIA. Bona infers auribus meis, & multis incredibilia.
* Quis enim crederer, quod anima humana non ſit pars ho-

minis? Aut quod Deus adtantum illibertatur ad afſumendum

illam animam, quin per idem poflfet aſſimere quamcumque

aliam, cum libere contradictorie illam aſſumpfit, Videtur er-

go multis, quod blaſpheme extinguis ſubtilitatem ſcholae, &
dimittis ſubtilitates ſolidas omnino intactas. Et fſi praeſciſe ſal-
uabuntur tot homines, quot ex peccato in ſpiritum ſanctum
finaliter damnabuntur. PHRONE. Conſydero, quod in multis
extraneo a modernis, ſed cum multis ſanctis antiquis, & be⸗
Cialiter

LIBER TERTIVS. 163

cialiter Auguſti. conuenio. Et quantum ad primum de vnio-
ne animae cum corpore, certum eſt quod Ariſto, ante incar-
nationem, & alii philoſophi multum circa iſtam materiam du-
bitarunt. Quomodo videlicet ex anima, vel ſpiritu tali per
ſe poſſibili, & corpore organico, poteſt fieri vnum compoſi-
tum, & adtantum deuenit Ariſto. quod ſufficit forma in mate-
ria, ſic quod ad informationem non requiritur aliud ligamen-
tum quia vt vere apparet, illius ligamenti foret aliud ligamen-
tum, & ſic in infinitum. Ideo delirant qui ponunt, quod
actuatio huiusmodi formae ſuſpendatur. Anima ergo humana
dupliciter poteſt intelligi, vel perſonaliter pro illo ſpiritu ſepa-
rabili a corpore, ſecundum rationem qua amant. Vel fimpli-
citer pro illa animatione, quae eſt actus primus corporalis illius
ſpiritus. Et illa animatio eſt eiusdem rationis cum formis aliis
materialibus, ita quod ſicut ſufficit pro cauſſa, quare corpus
beſtiae viuit, quod hoc ideo, quia complexio illius corporis
ſuſfi it, vt ſic viuat, ſicut eſt dicendum de homine. Spiritus
tamen hominis habet legem per ſe ſupra animas beſtiarum. Et
quamuis tales actuationes ſunt accidentales materiali efſentiae,
ſicut ſunt igneitas & caeterae formae. Tamen ſunt eſſentialis
quidditas totius compoſiti differenter a formis accidentalibus.
Et ſicut ſpiritus hominis eſt in confinio, inter angelos & for-
mas materiales. Et hinc dixit Plato, quod creatus eſt in ori-
Zonte aeternitatis, ſicut enim orizon eſt circulus diuidens mun-
dum in duas medietates, quarum vna ſatis videtur oculis, &
alia a ſenſu noſtro abſconditur, quae ſunt duo hemiſphaeria in-
tegrando totum mundum, ſic vniuerſitas creata ſecundum
aliam rationem, diuiditur in ſpiritus inſenſibiles, quos philoſo-
phi vocant intelligentias', & nos angelos, & in res nobis ſen-
ſibiles, ſaltem ſecundum ſenſum intrinſecum, cuiusmodi ſunt
omnia corpora & formae materiales. Spiritus autem qui ſunt
prima pars mundi, ſunt aperte poſt aeterni, & res aliae tem-
porales. Et diſtinétionem inter res iſtas, quarum prima occul-
tatur ſenſui, vt hemiſphaerium ſub orizonte, & ſecunda mani-
nifeſtatur ſenſui, vt hemiſphaerium ſupra orizontem, diſtin-
ctionem (inquam) iſtam, vocat Plato orizontemn aeternitatis.
Et qu'a ſpiritus hominis in parte conuenit cum formis materia-
libus, & in parte cum angelis. Ideo dicit Plato, quod poni-
X 3 tur

Anima hbuma-
na poteſt du-

plieiter intel-
ligi.

166 IOAN. WICLEF

tur in orizonte in confinio aeternitatis. Et patet ad primum
obiectum tuum, quod anima humana poteft intelligi ſimplici-
ter, vt pars qualitatiua, vel quidditas hominis, vt eſt de
aliis formis materialibus. Et poteſt intelligi perſonaliter pro
illo ſpiritu, cui accidit taliter actuare Et ſecundum iſtam ae-
quiuocationem, procedunt dicta philoſophorum, quorum qui-
Anima eſt ho- dam ſententiant, quod anima eſt pars hominis, & alii ſicut
mo intetior. ſeriptura, quod anima eſt perſonaliter ipſe homo. Apoſtolus
tamen ſpeciuocat, quod eſt homo interior. Quantum ad ſe-
cundam inſtantiam, patet ſolutio, quod omnia quae euenient,
de neceſſitate euenient. Nam ex determinatione & ordina-
tione Dei aeterna, oportuit Chriſtum illum ſpiritum aſſumpfſiſ-
ſe. Nec credo quod alium potuit ſibi hypoſtatice vniuiſſe. Po-
tuit tamen ſi voluit, quod eſt ſatis, ſed cum illa affumptio ſit
prius quam meritum illius ſpiritus, apparet mihi, quod ille non
meruit vt ſic aſſumeretur, vel taliter crearetur, cum ſecundum
noſtros loquentes nemo meretur ſibi primam gratiam. Et
quantum ad libertatem contradiétionis, vellem vt ſuſpendere-
tur illa loquutio cum non fſit autentica, nec fundabilis ratione.
Quidam tamen vocant libertatem contradictionis libertatem il-
lam, quae eſt ad vnam partem poſitiuam, & poſſet in ſuum
contradictorium. Si potentia illa libera illud velit, & illa ſum-
ma libertas contradictionis in Deo. Quaedam tamen perceptio
libertatis huiusmodi eſt nobis ſenſibilis, & quaedam a nobis
abſcondita, vt neceſſitates futurorum euentuum a nobis com-
muniter abſconduntur. Et vt quidam aeſtimant illa ſunt archa-
na verba, quae audiuit Paulus, nec licet homini, niſi genera-
liter, ipſa loqui. Et patet quod Deus non illibertatur quod-
cunquam facere, licet abſolute neceſſario illud agat, ſicut non
illibertatur producere verbum vel ſpiritum ſanétum, licet ab-
ſolute neceſſario illud agat. Actio tamen iſta ad intra neceſſa-
rio eſt aeterna, & factio eſt temporalis. Ideo dicitur quod
factio eſt contingens. Quantum ad tertiam tuam inſtantiam,
ſcio quod multas ſuhtilitates ſcholae praetermitto, & alias va-
nitates, quae vocantur ſubtilitates ſubticeo, de quo gaudeo.
Scio tamen quod archana difficultas, eſt de quantitate numeri
ſaluandorum, & Deus vult ipſam nobis eſſe abſconditam, ſicut
aduentum diei iuditii, & quantitatem temporis praecedentis.
Vnum

LI B ER TERTIͤVS.

Vnum tamen videtur mihi probabile, quod tot homines ſalua-

167

Tot bomines

buntur, quot angeli ceciderunt, & quot homines ſtante ex ſaluabuntar.

integro ſtatu innocentiae crearentur, Et ſic occaſione accepta
ex Dei gratia, tam peccatum primi angeli, quam peccatum
primi ho ninis fecit boruum. Videtur enim decere magnifi-
eum, quod illa cœleſtis ciuitas, vltra ruinam tantam ex pec-
cato, ad melius reformetur. Et ſic quot fuerunt ſpiritus creati
in mundi principio, & quot homines in ſtatu innocentiae pro-
ducendi, tot erunt ſpiritus ex creatione hominum cœleſtem
curiam integrantes. Et ſic generi humano, multipliciter eue-
nit bonum occalione peccati, per gratiam ſaluatoris. Et patet
in parte ſolutio ad tuam tertiam inſtantiam, ſemper ſeruando
Deo archana ſuae notitiae, vt qui & quot homines ſaluabun-
tur, qui & quot homines damnabuntur. Et quantum erit
gaudium beatorum, aut qui homines ad aequalitatem angelo-
rum vel ſupereminentiam affumentur.

õ
CAPVI XXIX.

Quomodo Cbriſtus excedit ordines angelorwn
& bominum.

AXrure Placet de iſta ſententia, & ſpecialiter quia ſeruas
te in limitibus ignorantiae, fatendo humiliter quod igno-
ras. Sed vnum videtur mihi, te manifeſte innuere, quod le-
ſus Chriflus Deus & homo excedit infinitum, non ſolum
omnes homines, ſed & omnes ordines angelorum. Et in hoc
debemus omnes fratres ſui gaudere & exultare quodammodo
infinite, Ex hoc enim habemus bonos angelos adiutores, &
malos angelos velint nolint vtiliter ſeruientes, & infinitum
plusquam enarrare ſuſficimus gaudium libertatis. PHRO. Bene
concipis quod oportet cauere de Pſeude, propter ebulliciones
ſophiſticas, quomodo Chriſtus eſt duarum naturarum comple-
tarum vtraque, ſcilicet tam deitas, quam vera humanitas. Et

guot angeli
exciderunt.

Chriſtus eſt

duarunm natu⸗

arum com-

ſecundum illas concedi debent de eo ſimpliciter valde diſparia plete.

praedicata, vt quod ſit aequalis patri ſecundum deitatem, &
minor ſecundum humanitatem, hoc eſt dicere. Ipſe humani-
tus

168 IOA N. WICLEF

tus virtute eſt paruus & pater taliter non poteſt eſſe paruus, &
ſic ambulauit, eſuriit. Et tales praedicationes humanas ſuſce-
pit, quales Euangelium de ipſo ſimpliciter concedit. Ps EV-
DIS. Videtur mihi, quod praecipitanter te in contradictoria
inuoluis. Quae (rogo) planior contradictio, quam quod
Chriſtus fuit minoratus paulo minus ab angelis. Et tamen tam
ſecundum diuinitatem, quam ſecundum humanitatem quibus-
cunque angelis maior factus? Similiter ſi Chriſtus infinitum
excedit alios homines in perfectione eſſentiali, tunc neceſſe eſt,
quod ſit ab illis diſparis ſpeciei. Sed quid tunc ad genus huma-
num, quod ipſe ſic meruit? Tam extraneum quidem videtur
fuum meritum ad ſaluandum homines, quam extraneum eſt
ad diabolos liberandum. Similiter ex vnione hypoſtatica,
Chriſtus aliquante perficitur, & non poteſt eſſe homo alius,
ſibi par in perfectione humana, ergo Chriſtus eſt homo infi-
nitum perfectus. Et ſic eſt primus homo ſimpliciter, cum
praeceſſit Adam in tempore, & procedit ſimpliciter dignitate.
Sicut ergo non ſequitur, Aethiops eſt albus ſecundum dentes,
ergo ipfe eſt albus, Sic non ſequitur, Chriſtus ſuſcipit talia
praedicata humanitus, ergo ipſe ſimpliciter ſuſcipit talia prae-
dicata. PHRONE. Video quod gaudes in contentioſis pugnia
verborum, ſed nos talem conſuetudinem non habemus, quis
ſecundum Ariſto. decet philoſophum ſcire ſoluere tales argu-
tias, ne capiatur in verbis. Ideo expedit, vt induam habi-
tum philoſophorum, & tollam tuas inſtantias. In primis ergo
dico tibi, quod Chriſtus fuit vniuoce homo, cum quolibet
alio fratre ſuo, & per conſequens infinitum melior Deus quam
homo, & itaà cum ille homo contingenter ſit homo, licet hu-
manitas ſua non ſit accidens alicui, & ratione talis contingen-
tiae ſunt ſophiſmata tua de Chriſti humanitate. Non tamen
videtur mihi, quod in melioritate humana creuerit ſucceſſiue,
ſed pro primo inſtanti fſuae incarnationis fuit aeque bonus ho-
mo, ſicut aliquis homo poſſet eſſe. Et ſic ratione vnionis hy-
poſtaticae, & ratione plenitudinis virtutum & gratiae, videtur
mihi, quod tunc fuit aeque bonus homo, ficut vnquam poſt-
modum, quantumcunque profecerit vel creuerit in virtute.
Videtur tamen mihi, quod a primo inſtanti ſuae incarnationis
incluſiue, vsque ad inſtans mortis ſuae, meruit ſibi & generi
ſuo.

LI. BE R TERTIVS.

ſuo. Et ſic proficiebat aetate & ſapientia coram Deo & homi⸗-
nibus, non ſolum fſuis fratribus, ſed etiam ſibiipfi. Cum
Apoſt. dicit ad Philip. II. Quod Chriſtus factus eſt obedi. &.
non tamen intelligo, quot partes quantitatiuae vel intenſiuae
meriti Chriſti quaeſierunt fibi humanitus partes praemii vel
gaudii, ſed continue totum gaudium meruerunt. Nec eſt co-
lor, quod tunc meritum Chriſti ſuperfluit, cum neceſſe ſit
Chriſtum totum meritum ſuum compleuiſſe. Concedo ergo
tibi, quod Chriſtus eſt tantum finite bonus homo, imo quod
totum genus ſuum eſt ipſo melius. Verumtamen quocunque
homine ſignato, qui non eſt multi homines. Et ſic de Ange-
lis, Chriſtus eſt humanitus melior quam aliquis eorundem. Et
bene nouiſti, quod duplex eſt bonitas hominis, ſcilicet boni-
tas gratiae, vel naturae. Quantum ad bonitatem gratiae,
Chriſtus Deus excedit quamlibet aliam creaturam. Vnde ſe-
cundum modos loquendi ſanctorum, quodlibet membrum
Chriſti, accipit modo ſubtili atque mirabili nomen ſuum, vi
Uilibet talis vere dicatur Chriſtus. Sed ad tollendum tuas in-
antias, intellige, quod Chriſtus eſt nomen appellatiuum, ac
ſi intenderetur, quod omnia membra Chriſti vngantur gratia
ex plenitudine fontis huius. Ideo dicit Iohan. in principio ſui
Euangelii. Quod de eius plenitudine nos omnes accepimus.
Vnde licet ſancéti dicant quod omnia membra eccleſiae ſunt
Chriſtus, vel tunc intelligunt appellatiue, quod vngantur gra-
tia leſu Chriſli, vel more ſeripturae intelligunt per membra
eccleſiae ipſam eccleſiam. Et ſic Chriſtum qui eſt vna perſona,
cum eccleſia ſua ſponſa. Saepe enim pars principalis refundit
nomen in partes alias conſequentes. Ad primam inſtantium
tuam, oportet te intelligere ex praedictis, quod Chriſtus ra-
tione incarnationis ſuse, eſt multorum ſingulum, & nunce do-
minatur ſecundum vnum eorum, & nunc ſecundum aliud, ſe-
cundum quod pertinet hiſtoriae, quae de eo debeat enarrari.
Et ſic videtur pſal. dicere. Quod Chriſtus minutus eſt paulo
minus ab angelis, ſecundum naturam corpoream, quae eſt in-
ferior natura angelica. Et ſecundum illum creatum ſpiritum,
ſicut ſecundum deitatem excedit angelos quoscumque, &
quamlibet aliam creaturam, ſecundam verba Apoſt. ad
Hebr. I. tanto melior angelis effectus &c. Per humanitatem
quidem

169

170 IOA N. WICLEF

quidem ſuam omnes angeli, complete & finaliter ſunt beati.
De eius quidem plenitudine, nos omnes accepimus. Et patet
ſi noſti naturam contradictionis quod non ſolum contradictio-
nem tuam euadam, ſed & cuncta inconuenientia, quae ſic
pompas Ad ſecundam tuam euidentiam patet, quod Chriſtus
non humanitus excedit in infinitum in perfectione efſentiali
alium hominem, cum totum genus humanum, cuius quodli-
bet indiuiduum ſibi parificatur in perfectione ſpeciuoca, non
infinitum excedit aliquod eius ſuppoſitum. Sed ſecundum dei-
tatem infinitum excedit hominem, hoc eſt naturam hominis, vt
ſuppono. Et patet defectus primae conſequentiae „ quam fe-
ciſti, quia ſecundum deitatem non includitur in aliqua ſpecie,
& ſecundum humanitatem eſt eiusdem ſpeciei, cum quolibet
alio fratre ſuo. Et patet, cum Chriſtus ſit idem totum ſpeci-
uocum, quod eſt quilibet alius frater ſuus, quod eius incarna-
tio & exaltatio meruit ſuo toti, cum tam ſecundum naturam
corpoream, quam ſecundum creatum ſpiritum, fit Chriſtus
idem cum quolibet hominum ſaluandorum. Et patet, quod fal-
ſum in fine annecétitur, cum maior ſit conuenientia indiuiduo-
rum in ſpecie, quam ſuppoſitorum, quae ſolum ooncordant
in genere, quia longe alia eſt conuenientia, quam in termino
vel in ſigno. Ad tertiam tuam inſtantiam dico, quod conſe-
quentia non procçedit, quia inxta tua principia, per hoc argu-
mentum probaretur, quod quaelibet fuperficies ſit infinitum
malor quam linea, & corpus infinitum maius ſuperficie, & per
conſequens vtrumque eorum infinitum magnum. Sed vt ac-
cedam propius falſitatem tuae ſententiae non mendicans, cer-
Omnie bomo tum mihi eſt, quod omnis homo eſt infinitum perfectior quam
N inßnitum beſtia, & tamen non exinde eſt infinitum perfectus, concedo
Pes er „ tamen, quod infiniti homines alii, per impoſſibile poſiti, non
Auam beßie. poſſent Chriſto humanitus coaequari, propter vnionem illam
beatam, quam nullus alius poſſet aſſumere Et ſic Chriſtus
excellit humanitus, tam in natura affumpta, quam in gratia
vnionis. Nullus enim alius homo poſſet in anima vel corpore
Chriſtum praecellere, & per conſequens in corpore fuit tanta
aequalitas complexionis harmonicae, quod non potuit effe re-
bellio corporis ſui ad animam, ſicut eſt in quolibet alio fratre
ſuo. Sed non ex hinc ſequitur, quod Chriſtus infinitum
cedit

LIBER TERTIVS. 1771

cedit humanitus aliquem fratrem ſuum. Et quantum ad repli-
cationem tuam, de primitate humanitatis, concedo tibi, quod
Chriſtus eſt primus homo ſimpliciter dignitate, & fic eſt pri-
mus Adam. Sed communiter intelligitur de temporis primi-
tate, nec eſt contradictio in iſta aequiuocatione licet Sophiſtae
laborant multum in talibus imprudenter. Et quo ad vlitimam
replicationem tuam de loco aſſimili, patet quod multi ex iſta
ſimiali ſimilitudine ſunt lapſi, negando fidem ſcripturae, ima-
ginantes, quod humanitas Chriſti, aut eius diuinitas, ſunt par-
tes eius quantitatiuae aut qualitatiuae, quia aliter ratio tua non
procederet ab exemplo. Audacter ergo concedam ſimpliciter
omnes praedicationes, quas fides ſcripturae concedit de Chri-
ſto ſimpliciter & ſcio quod omnes ſagittae tuae quae inclu-
duntur in tua pharetra, neſciunt haec verba domini impugna-
re. Vtrum autem ſequitur ſimpliciter, Aethiops eſt albus ſe-
cundum dentes, ergo eſt albus, relinquo tibi & ſophiſtis, tuis
ſodalibus ad materiam magis fructiferam accedendo.

6885 6095 66 9 6.n n e ene eee ee
C AP V IL XXX.
Quod nullus ſanctorum eſt laudandus, niſi quia

Cbriſtum eſt imitatus.

LITRHIA. Delector frater Phroneſis, quod tantum magni-
ficas ſaluatorem. Et videtur mihi ſequi ex iſta ſententia,
quod nullus ſanctorum ſit laudandus, vt pars eccleſiae, niſi de
quanto ipſe ſequutus fuerit in moribus Chriſtum noſtrum. Vi-
detur mihi ſecundo, quod nullus ſanéctorum in verbis vel fa-
Gtis, ſit laude dignus, niſi de quanto a Chriſto exhauſerit ma-
teriam laudis ſuae. Et videtur mihi tertio, quod auctoritas
ſeripturae ſacrae, quae eſt lex Chriſti, infinitum excedit quam-
libet ſeripturam aliam, quamcunque autenticam alſignandam.
PHRO. Subtiliter & acute infers multiplicia quae ſequuntur.
Cum enim ex fide capimus, quod Deus erat verbum, quod
quidem verbum caro factum eſt. vt dicitur lohan I. Et idem
verbum quod eſt Chriſtus leſus, nedum infinite excedit quem-
2 cunque

S

₰W
.

7
N.

172 IOA N. WICLEF

cunque alium hominem ſecundum diuinitatem, ſed nullus alius
homo poteſt ſibi in virtute vel gratia coaequari, nec fine illo
vt fonte ſaluari. Quam verum primo concludis, quod fiue pro-
piores legis veteris, ſiue legis gratiae, quantumcunque ma-
gnificentur, non ſunt laudandi in fide, niſi de quanto fequuti

ze&& ⸗ . . . . . . „
r ,, fuerint domimmm leſum Chriſtum. Et hinc ecclefia noſtra ra-
5 e H„„ tionabiliter hubet hanc conſuetudinem, quod quencunque ſan-

te, int ſe. Ctum orauerit, ſermonem ad Chriſtum Deum dirigit, non ad

i Chri illum ſanctum principaliter, ſed ad Chriftum. Nec valet ſo-

um⸗ lenniſatio vel feſtiuitas talis ſancti, niſi de quanto ad magnifi-
candum Chriſtum praeparat, & ad honorem ſunm incitat, &
ad amorem ſuum prouocat & accendit. Vnde ſi aliquae ſunt
ſolenniſationes ſanctorum, quae exorbitant ab hoc fine, non
dubium quin cupiditas, vel peccatum aliud fit in cauſſa. Ideo
multi putant prodeſſe eccleſiae, quod ceſſantibus iſtis omnibus
feſtiuitatibus ſanctorum, ſolum Chriſti feſtiuitas obſeruetur.
quia vt inquiunt, tunc Chriſti memoria recentius haberetur, &
plebis deuotio non ſic in membra Chriſti indebite ſpargeretur,
ſed quomodocunque ſit de hoc, certum eſt quod non prodeſt
alicuius talis ſancti ſolennitas vel deuotio, nifi de quanto accen-
dit ad Chriſtum amandum, & praeparat vt ipſe magis oret pa-
trem ad fiuffragium impetrandum. Quia certum eſt ex fide,
quod oportet mediatorem Dei & hominum Chriſtum leſum (ſi
aliquid a trinitate concedi debeat, propter orationem cuius-
cunque ſancti alterius) mediare. Vnde multis videtur, quod
quando ſingulariter oratio directa fuerit ad illam perſonam me-
diam, pro adiutorio ſpirituali, tunc plus profuit & creuit ec-
cleſia, quam facit modo, mult's interceſſionibus adinuentis.
Et ſic Pſeudis inſtat quod ſancti leg's veteris non ſequuntur Chri-
ſlum, quia nondum eſt pro lege veteri Cum Chriſtus dicat
vnionem hypoſtaticam naturarum, dicitur ſibi, quod nos audi-
uimus ex lege, quod Chriſtus manet in aeternum. Sic quod
de Chriſto ſingulariter verificantur ſophiſmata, quae de aliis
hominibus verificari non poterunt, vt quia perſonalitas Chriſti
eſt aeterna, & ſuae humanitatis aſſumptio aeternaliter praepa-
rata, Poteſt dici, quod pro tempore legis veteris manet iſta
perſona, & iſta perſona pro tempore ſuo eſt Chriſtus. Et hine
Apoſto. I Corinth. X. confidenter loquitur. Petra autem in-
quit)

LIB E R TERTIVS. 13

quit) erat Chriſtus. Ad quaeſtionem ſecundam patet ex fide,

quomodo a quocunque Catholico debet concedi, cum huma-
num genus perpetuo damnaretur, ſi non Samaritanus iſte cu-
ram eius egiſſet, vt notat Euangelium Luc. X. vt patet ex di-
ctis. Et ex hinc multi probabiliter aeſtimant, vt dictum eſt
ſuperius, quod foret expediens Chriſtum ſingulariter inter ho=
mines adorare, quia ipie eſt mediator, interceffor optimus,
paratiſſimus, quo ad vtrumque extremum, & benigniſſimus
ratione charitatis & miſericordiae infinitae. Stultus ergo foret,

qui alium interceſſorem inquireret, quia propofitis duobus eli-

gibilibus, qui minus eligibile ſine cauſſa praeponeret, foret
ſRultus. Chriſtus enim eſt ſemper vivens apud patrem, ad in-
terpellandum pro nobis eſt paratiſſimus illapſus in mente cu-
juslibet viatoris, qui ipſum dilexerit. Vnde non oportet ad

captandum eius colloquium ſanctos alios mediare, cum ſit be- Cbriſtus ef
nignior & pronior ad iuuandum, quam aliquis eorum. Et mo- benignios .¼

ueret quod mens viatoris ex multitudine beatorum, quos orat,
diſpergitur, cum affectio a Chriſto laxatur, eo quod tantum

bpronior ad iu-
uandutn quans
aliquis ſan-

eſt finita, & per conſequens remittitur, cum ſit in plurimos Adorum.

ſic diſperſa. Et ſuper haec poſtquam creuit cupiditas, & affe-

ctio perſona is ecclefiae, ſaepe euenire poterit, quod cupiditas
vel perſonalis affectio deuotionem inficeret, imo quod diabo-
lum canohiſatum ſtultificatus adoraret & coleret vt beatum.
Adorato ergo Chriſto & placato, ad eius imperium beati cae-
teri iuuant de ſuffragio ſpiritali, & quomodocumque ipſi co-
lantur fingulariter non iuuant aliquem, niſi de quanto ab iſto

domino imperantur Stultitia quidem videtur fontem omnino

paratiorem relinquere, & ad riuum turbidum & remotum ac-
cedere, & ſpecialiter vbi fides non doceret, quod riuus talis a
fonte viuo huiusmodi emanauit. Si ergo ad acuendum deuo-
tionem noſtram beatos aliquos adoramus. videtur quod relin-
quendo ambiguum illos adorare debemus quos fides ſripturae
& ſic dominus canoniſat. Penſet ergo fidelis in domino cauſ-
ſam, quare priuatae eccleſiae tam laborioſe, & tam ſumptuoſe
etunt Romanam curiam pro canoniſandis ſuis fratribus, & vi-
debit quod inordinata cupiditas, & defectus fidei ſint in cauſſa.
Quis rogo faceret ſcurram mediatorem ſuum. vt regis paratio-
xis & clementioris colloquio potiretur? Sancti licet in cœlo
X 3 non

Cupiditas.

Adoratio.

1

174 IOA N. WICLEF

non ſunt ſcurrae, ſed incorporati in Chriſto per gratiam ſalua-
toris, tamen minus ſe habent in comparatione ad illum, quam
ſcurra ad regem terrenum. Expedit tamen ad vitam ſancto-
rum attendere & illos ſequi in moribus tanquam duces, de
quanto ipfi Chriſtum choraulam totius eccleſiae ſunt ſequuti.
Et quia ſtultum eſt in periculoſo itinere viam regiam & ſecu-
ram dimittere, & ſemitam incertam ſiue incognitam arripere,
videtur quod patente vita Chriſti & ſuis regulis, alias vitas de-
bemus poſtponere. Vnde beatus Ciprianus diſtinctione octa-
ua profunde & ſubtiliter inculcat iſtam ſententiam Si (inquit)
Chriſtus ſolus audiendus eſt, quid nobis quod ſancti caeteri
praeceperunt? Et hinc Apoſtolus Paulus praecipit, quod de
quanto ſui conuerſi ſint imitatiores ſui, de quanto apoſtolus
ipſe eſt imitator Chriſti, & de tanto ipſum audiant, de quan-
to in ipſo loquitur Chriſtus. Inſuper videtur multis, quod
curia iſta ſic canoniſans ſanctos, blaſpheme praeſumit, cum
ſeducta reuelatione, tam plene ignoret ſanctitatem defuncti,
quam plane ignorat Ilohannes presbiter vel Soldanus. Et cer-
tum eſt, quod teſtium depolitio nihil probat, cum ſuppoſita
veritatis notitia canoniſandi, ac detecta Papae fideliter ſine
mendacio, quod raro vel nunquam euenit. Adhuc depoſitio
quantum ad propoſitum nihil probat. Tum quia ſententia alte-
rius iudicis ſententiantis ſecundum allegata & probata, qui iu-
dex foret mundo magis autenticus, tantum probaret, ſicut
Papae ſententia in hac parte, Tum etiam quia horum teſtimo-
nium deponentium probat ad maximum, quod dati ſancti con-
uerſatio fuit talis, & cum hoc ſtat, quod vsque ad mortem
fuit hypocrita & praeſcitus. Quae ergo praeſumptio ſupra al-
legata & probata affirmare & canoniſare, quod talis in patria
ſit beatus? Nec dubium quin miracula magis poſſunt illudere,
cum diabolus transfigurans ſe in angelum lucis maiora
miracula in perſona defuncti damnati poteſt oſtendere.
Et ſic videtur, quod per teſtes & iudices & primas
procurantes, particularis eccleſia ſaepius ſit ſeducta Hoc
autem foret facile, & diabolus non dormit, decipiendo
popuium quantum poteſt, Vnde multae primae ex tali
ſeductione diaboli, plus colunt vocatum ſanctum nouum

huius-

LIB E RTERTIVS. 175

huiusmodi, & ſpecialiter aſſiſtente ſigno ſumptuoſo ſenſi-
bili, quam colunt dominum leſum Chriſtum.

DSes; 3e8 DS8 e3e 36858 C:38 eet Eee et eee es iet
CAPVT XXXI.

Quomodo lex Chriſti infmitum excedit alias leges.

AXrT/ Conſydero mi frater, quod pro iſta ſententia
(licet vera fuerit) nec laudes a ſatrapis reportabis, nec ab
incolis in contractis in quibus fundantur huiusmodi nouitates.
Sed dic rogo de conoluſione tertia Videtur enim, quod fides
ſcripturae habet hodie plurimos impugnantes, & ex cauſſa
muſtiplici paucos eius ſententiam ponderantes PRHRO. Expe-
rimento' didici quod verum ſentias. Nec dubito, quin infide-
litas ſit in cauſſa. Non enim ſyncere credimus in dominum
Ieſum Chriſtum, cum hoc dato, ex fide fructuoſa teneremus,
quod ſeripturae ſacrae, & ſpecialiter Euangelui noſtri auctori-
tas, ſit infinitum maior, quam auctoritas ſcripturae alterius

ſignandae. Sed vt loquor certius, notanda eſt tibi aequiuoca Quot modis
tio de ſcriptura. Primo enim ſcriptura ſignat leſum Chriſtum accipitur ſa-

librum vitae, in quo omnis veritas eſt infcripta.
Iohan. NX. non poteſt ſolui ſcriptura. Secundo modo ſignat
veritates in ipſo libro vitae inſcriptas, fiue ſint rationes exem-
plares aeternae, fiue veritates aliae temporales. Et tertio mo-
do famoſius quo ad vulgus, fignat aggregatum ex codicibus
legis Dei, & ex veritate quam Deus ipſis imponit, ſed, hoc
nudum ſcriptum materiale non dici vocare ſcripturam ſacram,
quia illi codices non ſunt ſacri, niſi illis ſententia aſſit ſacra.
Et tunc intelligo ſimpliciter aggregatum ex illis codicibus, &
ſacra ſententia eſſe ſeripturam lacram. Et quia iſia tertia figni-
ficatio eſt famoſior, ideo loqnamur ſdecialiter de illa, quanta
Git eius auctoritas & firmitas Veritatis. Nec eſt ad propoſitum
loqui de excellentia codicum, cum illi in natura ſua hbris men-
dacibus communiter ſunt peiores. Nec ſunt potius ſcriptura
ſacra, quam quilibet alia, cum beata trinitas ſcripturae cuilibet

ſit illapſa, & tunc videtur mihi, quod ſicut concluſio tua tertia
ſenten-

Iuxta illud "ra ρα⅝1/ſiere.

176 10 A N. WICL EF

ſententiat. Quod ſeriptura ſacra ſit infinitum magis autentica
& credenda, quam quaecunque alia aſſignanda, quia vt auctor
proximus ad auctorem, ſic liber ad librum. Sed ex fide Chri-
ſtus auétor proximus ſcripturae ſacrae eſt infin tum praeſtan-
tior, quam homo alius, ergo liber ſuus, vel ſcriptura, quae
eſt lex ſua, proportionabiliter ſe habet ad quamcunque aliam
aſſignandam. Vnde ſcriptura aliorum doctorum magnorum
quantumcunque vera, dicuntur apocripha, nec ſunt credenda,
niſi de quanto in ſcriptura domini ſunt fundata. Fundamen-
tum autem iſtius materiae, eſt fides eceleſiae qua credimus,
quod Chriſtus Deus & homo fuit incarnatus. Et modo quo
narrat Euangelium cum hominibus conuerſatus, & quod (Cri-
bas ſuos Euangeliſtas ad exarandum legem Chriſti, & fidem
catholicam ordinauit. Vnde iſte particulares codices, cum ſua
ſacra ſententia, ſunt implicite fides ſeripturae, ſicut eſt impli-
cite fides eccleſiae, quod iſta ſacrata hoſtia ſit realiter corpus
Chriſti, quia ſuppoſita veritate ſuppoſiti, quod ſaepe euenit,
tunce eſt ita. Et ſuppoſita falſitate narrati, tunc poteſt eſſe il-
ſuſio. & in aliis ſignis ſenſibilibus ſaepius poteſt eſſe. Et ex
iſtis patet, quod ſeriptura ſacra ſit veriſſima, ſecundum quam-
libet eius partem, quia ſi ſit ſcriptura ſacra, tunc habet ſen-
tentiam pro ſenſu Ieſu Chriſti. Et ille non poteſt eſſe falſus, nec
aliquid in ſenſu decipere., ergo coneluſio vera. Vnde ex iſto
fonte, tota ſeriptura legis veteris, capit auctoritatem & reue-
rentiam, cum Chriftus in communi vel particulari, allegat
omnes libros legis veteris, quos habet catholicos acceptare.
Et ita paris auctoritatis ſunt omnes codices nouae legis & vete-
ris, de quanto credimus, quod ſuae ſententiae a ſpiritu ſancto
emanarunt. Et ſecundum Auguſtinum ſecundo de doctrina
Chriſtiana in fine. Omnis veritas ſit in ſoriptura ſacra, vel
explicite, vel implicite, patet quod nulla alia ſcriptura capĩt
auctoritatem vel valorem, niſi de quanto ſua ſententia a ſcri-
ptura ſaera ſit deriuata. Sed quia ſpiritus ſanctus vult intentum
noſtrum non diſpargi in multa, ſed circa vnum neceſſarium
occupari, vult vulgares codices de lege noua & veteri ſtuderi
& legi, & hominem non cirea alios occupari, qui licet quan-
doque ſint veri, & fides ſcripturae ſacrae implicite, Deus ta-
men non vwult eos explicite credi. Et hinc Augu. Lib. II. de
ordine

LIBER TERTIVS. 177

ordine rerum ſaepe praecipit, quod nemo credat fſcriptis ſuis,
vel verbis, niſ de quanto ſe fundauerint in ſcriptura, & in
ipſa vt ſaepe dicit, omnis veritas implicite vel explicite conti-
netur. Et indubie idem eſt iuditium, de ſcriptis aliorum ſan-
ctorum doctorum. Et multo magis de ſcriptis Romanae eccle-
ſiae, & doctorum nouorum. Ideo vt ſcriptura ſacra ſit magis
appretiata & laudata, quaecunque veritas quam viator ſenſu
non percipit, debet ex hac fide ſcripturae eſſe deducta, ſaltem
ſi requiritur a fidelibus eſſe credenda. Et tunc ſcriptura ſacra
foret in reuerentia, & bullae papales (ſicut debent) forent poſt-
poſitae, & tam leges papales, quam doctorum nouorum ſen-
tentiae quae ſunt poſt ſolutionem Sathanae promulgatae, forent
in ſuis limitibus veneratae. Quid rogo fideli & ſcriptis huius-
modi quibuscumque, niſi de quanto ex fonte ſcripturae fideli-
ter ſunt exhauſtae? E iſta ſententia rectificaret nedum mandata
papalia & aliorum praelatorum ſed & corrigeret errôres nouo-
rum ordinum. Et ſic ſerenaret atque accenderet cultum Chri-
ſti. Vnde deteſtandi ſunt doctores nouelli qui nituntur aſſere-
re, quod ſcriptura ſacra ſit inter omnia dicta vel ſcripta falſiſ-
ſima, & ſpecialiter verbum Chriſti in Euangelio Iohannis, ſicut
ex logica ſua ſe putant clare deducere. Et inter omnes haere-
ticorum ſententias non recolo, quod ſit damnabilior, Anti-
Chriſto praeparitior, vel fidei Chriſti nociuior. Quis enim cre-
deret aliquam partem legis Chriſti, ſi tanta pars eius debeat vt
impoſſibilis refutari? Et cuilibet ſoripturae expoſitio, & ſenſus
Antichriſto placitus debuit adaptari, & toto facto. In hoc te-
tro inuolucro colliguntur in hac parte omnes argutiae Anti-
chriſti. Ego ſic intelligo hanc ſcripturam ſacram, & ſecun-
dum logicam meam debet ſic intelligi. Sed ſenſus iſte eſt im-
poſſibilis, ergo ſcriptura ſacra, & per conſequens eius auctor
foret falſiſſimus, & maxime diſcredendus, Nam ſol (vt inqui-
unt) & caetera ſenſibilia in quantitate, & caeteris avcidentibus,
iudicium humanum decipientia ſunt falſa, pari euidentia, vel
maiori, qua hoc fignum, homo eſt aſinus, foret falſum,
quare ergo non ſcriptura ſacra, immo etiam ipſe Deus, cum
mouet in Ro nam peccati prioris, & per conſequens ſignat
etiam falſiſſime ſenſus falſos. Liber ergo iſte foret falſiſſi-
mus, & Chriſtus ſumme haereticus. Sed diſcant hii diſco-

Z lores

in quo potiſſi-
me ſtat error
baeretizoramm.

778 10 A N. WICLEF

lores haeretici & diſcipuli antichriſti, quod nihil ad errores eo-
rum, & ſcripturam facram, quod iplain male intelligant, ſicut
eſt de Deo & cacteris aſtris cœli. Ideo ſecundum regulam Au-
guſtini quandocunque de ſcriptura ſacra exoritur talis falſa
opinio, fideles debent cognoſcere, quod vel ſunt codices in-
correcti, vel errans ſoripturam facram male intelligit, & omni-
no ex ſenſu ſuo falſo & ſignis in codice, non refultat fcriptura
ſacra, ſed potius fcriptura diaboli & codices antichriſti. Nihil
ergo ad ſeripturam ſacram, quod haereticus eam ſiniſtre intel-
ligit, non enim ſubiacet ſuo iudicio, ſed potius ipſum damnat,
error autem de intellecin i llius ſtat potiſſime in ſuperbia, &
ſtulta praeſumptione de propria logica, cum logica ſcripturae
ſit rectiſffima, fubtiliſſima, & maxime vfitanda. Hla enim
trahit ſibi regulas cuiuscunque artis liberalis, vt domina, &
non debet ab inuentis regulis humanitus fubiacere, ſed ſuponi
in veritate ſententiae, in forma verborum, & logica Praecelle-
re ſcripturas alias qualescunque, & veritates neceſſariores mia-
gis exprimere. Hlas autem veritates, quae non funt ita vtiles
ad be atitudinem, magis abſcondere, & quascunque difficulta-
tes quas implicat, vt Augu. docet ad exercitium meritorium
ipſum ſtudentis humiliter ex ordinatione ſancti ſpiritus dicitur
continere, quia illa eſt regina quae loquitur Eccleſia. XXIV.
Qui elucidant me vitam aeternam habe dunt. Expedit autem
pro habenda huiusmodi ſe ripturae noticia, quod fidelis in recta
Logica, & etiam in Ph liloſophia depurata a domino ſit inſtru-
&us, vt dictum eſt alias de armatura multi iplici, qua armaren-
tur ſui cultores, contra diſcolos antichriſti. Primo, quod in-
ſtruantur in recta ſententia de vniuerſalibus. Tales enim col-
ligentes ſenſus ſuos, ad vniuerfalia pauca reſpiciunt, & verba
ſua impughantur & de leui pronunciant. Secundo, quod co-
gnoſcant ſecundum rectam Methaphiſicam ſcholae, Chriſti ve-
ritatem de quidditate temporn, & aliorum aceid jentiut n, quo-
modo non ſunt niſi diſpoſitiones ſubiecto ſuo formaliter inhae-
rentes. Tertio quod cognoſcant, quod apud Deum & homi-
nes, omnia quae fuerunt vel erunt, fſunt in magno tempore
ſibi praeſentia. Quarto, quod cognoſcant, quod creaturae
habent in Deo eſſe idaeale aeternum, exiſtentiam in ſuo gene-
re aeternaliter antecedens. Et quinto, quod cognoſcant ma-
teria-

LIBER TERTIVS.B wy

terlalem eſſentiam eſſe perpetuam, & formas materiales eſſe
eius diſpoſitiones, licet ſiat ſpecierum & generum quidditates.
Et iſtud patet cum diſtinctionibus aliis ſenſum ſcripturae multi-
licem aperire. Sed quia de omnibus dictum eſt particulariter;
S& diffuſe alibi, tollendo particulares obiectus factos ab inſciis
contra ſcripturam ſacram. Ideo illis ſuppoſitis, oportet ad
alia pertranſire Certus ſum quidem ex fide, quod Antichri-
ſtus & omnes eius diſcipuli, imo omnes diaboli non poſſunt
aliquam partem ſcripturae ſacrae, etiam de virtute ſermonis
eſficaciter impugnare Sed in omnibus iſtis videtur mihi,
quod fidelis debet vti hac regula, ſi ſcripturam ſacram ſane in- Note vegulam
telligit, laudet Deum, ſi ab intellectu tali deficit, pro intel- Jus elis de-
ea ſano laboret. Et iterum in litera tanquam grammaticus de⸗ ei e e-
. . . . Ieriptur.
conquieſcat, & omnino caueat de ſenſu imponendo ſcriptu-
rae, quem ex ſibi dubio ſpiritus ſanctus non flagitat. Talis
enim fecundum Hieronymum eſt haereticus, & multo magis
qui blaſphemat temere, imponendo ſcripturae ſacrae
. ſententiam, quam ipſemet dicit im-
Poſſibilem.

Finis Tertii Libri.

890 I0 A N. WICLEF
e e e e e e

LIBER QVARTVS.

CATPTVT I.

De Sgnis.

ͤ, quod leuiter tranſcurriſti. Sed vellem libenter,
ZIALMEZ quod tractatum Quartum de ſignis conformiter in-
QOuamd'n bie Us , E= Choares. Quamdiu hic viuimus, oportet ad ſigna
viaimusopof- attendere, cum Samaritanus noſter vſus fuit ſignis cum fſuis
e⸗ l Apoſtolis. Et ſacramenta quaecunque & diſtinctiones ordi-
mnum, vel ſectarum, potiſſime ſtant inſignis. Et videtur in
primis, quod fignum & ſignatum conuertibilia ſunt cum ente.
Nam omnis creatura eſt ſignum creationis, ſicut fumus natu-
raliter ignem ſignificat. Deus etiam eſt ſignum cuiuslibet rei
ſignabilis, cum ſit liber vitae, in quo quodcunque ſignabile eſt
inſcriptum. Et per idem ſequitur, quod quodlibet ſit figna-
tum. Et ſi diffinitio ſacramenti, ſit ſacrae rei ſignum, videtur
quod omne ſignabile ſit etiam ſacramentum. Quia omnis
creatura ſignat fuam creationein, & etiam creatorem, & ſic
rem ſacram ſignat, & Deus multas ſacras creaturas ſignat, &
ſeipſum. Quod ſi ſacramentum ſit inuiſibilis gratiae viſibilis
forma, vt ſimilitudinem gerat, & cauſſa ex ſtat. Cum viſibi-
lis forma in propoſito ſignat quamcunque formam , vel quiddi-
tatem ſenſibilem Videtur quod quaelibet ſenſibrlis creatura,
ſit etiam ſacramentum, quia eſt vilibilis forma inuiſibilis gra-
tiae creatoris, & gerit ſimilitudinem Idaearum, & cauſſa exi-
ſtit ſimilitudinis ſuae, & intelligentiae creaturis. Quomodo
ſunt ergo ſolum ſeptem ſacramenta diſtincta ſpeciuoce? cum
Penes diſtinctiones rerum ſacramentalium, diſtinctio poteſt
capi, imo eiusdem ſacramenti in ſpecie eſt diſtinctio ſpeciuoca,
propter conuenientiam ſignati, & diſconuenientiam ſigni Si-
. militer

E LITHIA. Video quo ad iſtum tractatum tertium,

Diſſinitio ſa-

cramenti.

LIB E R QVARTVS. 18

militer praedicatio verbi Apoſtolici ſacramentum videtur eſſe
ſecundum praedictam deſeriptionem, eo quod eſt ſignum ſan-
tatis auditorii. Et ita ſignificanter in fide ſer pturae iniungi-
tur ſicut exercicium alterius ſacramenti. Cum lohannis vltimo
ſub obrentu triplicis amoris Chriſti, paſtus ouium ſuarum te-
nerrime eſt iniunctus. Quare ergo non eſt 'ſta verbalis paſtio
ſacramentum, nunquid fit cauſſa ſufficiens, quod infert ſollici-
tudinem praepoſiti & non lucrum. Mille autem ſunt talia ſen-
ſibilia ſigna in ſcriptura, quae habent tantam rationem ſacra-
menti, ſicut communiter iſta habent ſeptem. Similiter ſacra-
mentum euchariſtiae, quod eſt maioris honoris inter caetera
ſacramenta, videtur diuidi in duas ſpecies, ſeilicet in ſacramen-
tum panis & in ſacramentum vini Certum quidem eſt, quod
ipfa in naturis ſuis ſpeciuoce ſunt diſtincta. Et quantum ad
rationem ſacramenti vel ſigni, cum primum directe, ſignificat
corpus Chriſti, & ſecundum eius ſanguinem. Videtur tamen
diſtinctio ſpeciuoca ſignorum, inquantum huiusmodi capitur a
diſtinctione ſpeciuoca ſignatorum, quod haec duo ſunt diſtin-
cta ſpeciuoce ſacramenta, non enim ſubterfugi poteſt quin
vtrunque iſtorum ſeorſum poſitum ſit realiter ſacramentum.
PHRONESIS. Quantum ad iſtam materiam de fignis ſum pauper
animo, cum cognoſco, quod multa dicta in iſta materia habent
nimis debile fundamentum & propter aggregationem ac inſtitu-
tionem in terminis, difficile eſt loquenfibus habere viam in-
pugnabilem veritatis. Ideo dicam tibi in primis quid ſentio de Quaelibet cre-
quidditate & conuenientia lacramenti. Non enim video quin atura Tönßibi-
quaelibet creatura lenſibilis ſit realiter facramentum, quia is eſ, Jaczg.
ſignum a Deo inſtitutum vt rem ſacram inſenſibilem ſignificet, Kereg.
cuiusmodi ſunt creator, & creatio, & gratia ereatoris. Nec
didici picacias ex quibus picaciis adiectis hoc nomen ſacramen-
tum, limitari debet vniuoce ad haec ſeptem. Ideo deſperans
de vniuocatione, detego narratiue ordinem iſtorum ſeptem ſa-
cramentorum vulgarium, & poſt procedam particulariter ſe-
cundum ordinem, qui mihi conuenit de eorum quolibet per-
tractando. Cum enim ſacramentum ſit ſignum humano gene-
ri ad patriam procedendi. Haec ſeptem ſacramenta, ſcilicet
Baptilimnus, Confirmatio, Ordo, Matrimonium, Euchariſtia,
& Extrema vnctio, ſic ſe habent: Baptilmus autem eſt ſignum Baptiſmus
3 gene-

182 IOA N. WICLEF

generationis ſpiritualis hominis in Deo, & ſic eſt primum ſa-
cramentum conferens gratiam primam ſpiritualiter generantem,
C:d quia paruulus in Chriſto ſic genitus, eſt nimis debilis in vir-
Confimatio. tute, ideo ſecundo Confirmatio eſt adiecta, vt ſit ſignum ſpi-
ritualis roboris, quod ex confirmationis gratia fit a Deo. Sed
quia eccleſiam oportet habere duas maneries hominum gene-
rantium, ſcilicet ſpiritualiter & corporaliter. Ideo ſunt duo
ſacramenta ad patres huiusmodi progreandum. Primum eſt ordo,
qui eſt ſacramentum ad clericos, & ſpecialiter ad presbiteros
procreandum. Secundum vero eſt matrimonium, quod licet
non ſit ſignum immediatum, ad procreationem hominis natu-
ralem, Eſt tamen ſignum efficax per quod notatur ſine peccato
luxuriae, licere in eſſe naturali hominem procreare. Sed quia
viatores ſaepe decidunt ſpiritualiter infirmati, Ideo duo alia
„„„ fſacramenta ad reſuſcitationem hominis ordinantur, ſcilicet pœ-
Panivenee. nitentia pro peccato delendo, & euchariſtia pro confirmatione
& & roboratione itineris pœnitentis, vnde communiter vocantur
viaticum, & poſtremo pro confirmatione completionis totius
Eætrema vn- jtineris viatoris. Extrema vndtio ſacramentum vlt mum ordi-
Ctio. natur. Fundationem autem iſtorum ſpecialem in fide ſoriptu-
rae, poteſt ſtudens elicere ex tractatu ſpeciali horum ſeptem
ſignorum. Vnde Metricus haec ſeptem ſigna, & eorum ordi-
nem implicans ita dicit. Bap. confir. ordo, ſponſa. poen,
euchariſt. vnctus.

e wee ie Re ee ie ee Ke
C AP. VT II.
De Euchariſtia.

LITHIA. Dic frater Phroneſis de Euchariſtia, quae eſt
A penultimum ſacramentum. Tum quia eſt magis venera-
bile inter caetera, tum ſecundo quia videtur habere fundatio-
nem maximam in ſcriptura, & tum tertio, quia hodie circa
euchariſliam eſt diſſenſio plus brigoſa. Et primo ne labore-
mus in aequiuocis, ſpeciuocare debemus quidditatem huius ſa-
cramenti venerabilis. PHRO. Capere debemus a communi
experientia ſenſus noſtri, quod ſacerdos ad altare accedens, ex

pane

Ordo.

Matrimoni-
int.

I. IBER QVARTVS. 182

pane & vino conficit vel conſecrat vnum ſenſibile remanens,
quod vulgus intelligit corpus & ſanguinem Ieſu Chriſti Ideo de
illo albo & rotundo, conſecrato a presbitero ſimilis hoſtiae non
ſacratae, quod ſacerdos poſt frangit & comedit, ac recipit
transmutationes ſimillimas hoſtiae non ſacratae, vt puta com-
meſtionem a mure, putrefactionem ex tempore cum transmu-
tationibus ſimilibus. De illo inquam albo primitus fiat ſermo,
& ſunt recentes haeretici, qui negant illud eſſe ſacramentum,
vt ſubterfugiant in errore ſuo inconuenientia quae ſequuntur,
ſed illos tam antiquis quam modernis tantum contrarios, opor-
tet caute corripere, quaerendo primum quid deſcriptiue ſit ſa-
cramentum Euchariſtiae in communi, & vel aequiuocabunt,
vel non euadent, quando iſta ſacrata hoſtia ſit aliquod ſacra-
mentum. Similiter per alia ſex ſacramenta Patet quod illa
ſunt ita modicae entitatis ac permanentiae ſicut iſtud. Nec fingi
poteſt ratio, quin per idem quo illa ſunt ſacramenta eccleſiae,
eſt & iſtud, vt patet diſcurrendo per quidditatem baptiſmi, con-
firmationis, & caeterorum quattuor narratorum. Similiter in
iſta materia oportet loquutionem communem accipere, ſed ec-
cleſia in ſuis orationibus, vocat iſtam rem communiter ſacra-
mentum, leges papales vocant illam ſacramentum, & non
rem. Et doctores dicunt communiter, quod ſit ſacramentali-
ter corpus Chriſti. Cum ergo aliquid fit ſacramentum Eucha-
riſtiae, & corpus Chriſti in natura ſua non fit ibi viſibile, re-
linquitur, quod non ibi remaneat ſignum ſenſibile ſacramen-
tum, niſi illud quod differentia accidentis eſt ſignatum. Quam-
uis autem in hoc ſacramento & caeteris ſit trimembris diſ
ctio, ſcilicet ſacramentum & res, res & non ſacramentum, ac
tertio ſacramentum & non res. Oportet tamen quod iſta ver-
ba ſint ſane & cogrue intellecta. Sacramentum autem & res
dicitur corpus domini quod eſt ſurſum. Dicitur autem ſacra-
mentum, quia eſt ſignum ſenſibile animae Chriſti, deitatis &
gratiae, & cum ipſum ſignatur per hanc hoſtiam quam ſacra-
mus, dicitur reſpectu illius res eiusdem ſacramenti, & iſta res
quae eſt naturaliter corpus Chriſti vocatur Euchariſtia, hoſtia
ante mortem domini conſecrata, & aliis multis nominibus, in
quibus multi loquentes taedioſe conuincant. Iſta autem res
ſenſibilis deſcripta, quae dicitur communiter panis ſanctus vo-
caturx

I-

1984 IOAN. WICLEF

catur ſacramentum, & non res, non ad iſtum ſenſum, quod
non ſit res aliqua, cum ſit res ſatis ſenſibilis vt videmus. Sed
ad iſtum ſenſum quod non ſit res illa ſacra primo ſignata per
ſignum ſenſibile, quod videmus, quia non eſt naturaliter cor-
pus Chriſti. Sed tertium membrum quod eſt res, & non ſa-
Cramentum, vocatur gratia vnionis Chriſti cum ſua eccleſia, quae
per hoc ſenſibile ſacramentum acceſſorie efficaciter deſignatur.
Sunt autem in materia de quidditate huius ſenſibilis ſacramenti
errores multiplices, vt quidam dicunt, quod ſit accidens ſine
ſubiecto, & alii quod eſt nihil, cum ex multis accidentibus
quae non ſunt vnius generis aggregatur, contra quos multipli-
Citer inuexi tam ſcholaſtice quam etiam in vulgari, quod inter
Gmnes haereſes quae vnquam in eccleſia pullularunt, nunquam
conſydero aliquam plus/callide per hypocritas introductam, &
multiplicius populum defraudantem. Nam ſpoliat populum,
facit ipſum committere idolatriam, negat fidem ſcripturae, &
per conſequens ex infidelitate multipliciter ad iracundiam pro-
uocat veritatem. Hic autem breuiter inculco ſententiam ex
Sacramentum teſtimonio fidei ſcripturae. Et primo quod hoc ſacramentum
euchariſtiue ſit corpus Chriſti in forma panis. Et cum haeretici aduerſantes
Zuid Mit. dicant ſinguli, quod hoc ſacramentum eſt accidens ſiue nihil,
& non poteſt eſſe corpus Chriſti, licet corpus Chriſti ſit ad
omnem punétum in ipſo abſconditum. Manifeſtum eſt, quod
ini omnes doloſi haeretici ſunt. Doloſi dico, quia noſcunt
communitates hominum in maiori parte ſic credere, & no-
lunt, neſciunt, aut non audent illis fidem ſuam detegere.
Cum ergo haec fides catholica ſit in fidé ſcripturae tam patule
expreſſata, patet quod ſententia ſibi contraria, eſt manifeſte
haeretica. Quid quaeſo eſt magis alicui contrarium, quam
ſententia quae dicit, quod hoc ſacramentum eſt ſacramentaliter
corpus Chriſti? Et ſententia ſibi contrariahs quae dicit, quod
hoc ſacramentum non poteſt eſſe aliqualiter corpus Chriſti? Et
quo ad ſecundam partem, ſiue quae dicit, quod hoc ſacramen-
tum eſt naturaliter verus panis, & ſententia ſibi pertinaciter
contrarians quae dicit. Quod hoc ſacramentum, non poteſt
eſſe panis cum ſit accidens ſiue nihil. Expedit ergo vniuerſa-
lem eccleſiam ad puncétum iſtum attendere, & videre ſolicite ex
fide ſcripturae qualiter eſt credendum, quia certum eſt quod in
euan-

L. I BER QCVARTVS.R,. z

euangelio Chriſti plenius, auctoritatiuius & moderatius quam
in Romana Curia iſta materia eſt deciſa. Ipſa tamen curia ante
ſolutionem diaboli, cum antiqua ſententia praedicta planius
concordauit, vt patet de con. diſ. II. c. Ego Berngarius.
=ð Et ſic de omnibus ſanctis doctoribus, qui vsque ad ſolutionem
Sathanae iſtam materiam pertractarunt. A tempore autem ſo-
lutionis Sathanae, dimiſſa fide ſcripturae, multae haereſes in iſta
materia, & ſpecialiter inter fratres & diſcolos eis ſimiles, voli-
tarunt. Vt patet de duobus erroribus ſupradictis. Fratres
enim ſpecialiter iſtas haereſes ſuſtinent pertinaciter & defendunt,
non ſolum blaſphemando in Chriſtum, & in legem ſcripturae
dAuae, ſed diffamando Papam & Curiam Romanam, defenden-
do nidum ſuum, ſed & Praelatos eceleſiae, temporales domi-
nos, ſacerdotes ſimplices, ac etiam totum vulgus. Nam
Matth. XXVI. fides ſcripturae ſic loquitur. Cœnantibus illis,
accepit leſus panem &c. Et eadem ſententia patet plane
Marc. XIV. & Lucae XXII. & 1 Corinth. XI. Ex quibus fides
eccleſiae obſeruat in conſecratione huius hoſtiae hunc ordinem.
Qui pridie quam pateretur &c. corpus meum &c. In omni-
bus autem iſtis quinque locis ſuppono concordare ſententias,
quamuis ſermones paululum ſunt diſcordes. Et ex iſta fide
tam authentice promulgata, arguo ſic haereticis. Chriſtus qui Argumentuis
mentiri non potuit, dixit, Panem quem accepit in manibus bro remanen-
eſſe realiter corpus ſuum, & non errauit in iſto, nec aſſeruit?* Panis.
falſum, ergo veraciter fuit ita. Et haec ratio dat plenam fidem
fidelibus ad dictas haereſes ad deteſtandum, & fratres ac ſuos
complices de haereſi conuincendum. Vnde Hierony. ante ſo-
lutionem Sathanae, ſcripturae ſacrae indagator praecipuus in
Epiſtola ad Heluidiam, pertractans illam materiam ſic conclu-
dit. Nos (inquit) audiamus, panem quem fregit, deditque
diſcipulis manducandum, corpus eſſe domini ſaluatoris ipſo
dicente. Hoc eſt corpus meum. .

x X kK

CAPVT

186 10 AN. WICLEF
ð

CAPVTL III.
Quid demonſtretur per Ly. boc

A Frater mi gaudeo, quod tam lucide procedis, ad
declarandum fidem eccleſiae nimis diu abſconditam. Nec
video quomodo fratres vel alii, poſſunt ſubterfugere rationem
iſtam, niſi forte fingant ſenſum fidei huius ſcripturae, vel ali-
ter ipſam negent. PHRONE. Nec nos, nec alii poſſumus ra-
tionem iſtam negare. Ideo catholicus debet ipſam ſeruare ſe-
dule tanquam charam. Verumtamen pro ſenſu huius ſcriptu-
rae, haeretici multum variant. Dicunt enim primo, quod
iſtud pronomen hoc, in propoſitione ſacramentali, hoc eſt
corpus meum, demonſtrat ſimpliciter corpus domini, & non
panem, quia aliter (vt inquiunt) foret propoſitio Chrifti falſa.
Quod autem Iohannes de Deo & caeteri rudes haeretici dicunt,
quod nihil demonſtratur illo pronomine hoc, eoque materia-
liter & recitatiue tenetur, ſubticeo tanquam haereſim recita-
tione indignam. Et arguo multipliciter contra primam. Nam
priori pronomine demonſtratur panis, quem Chriſtus ſumpfit
in manibus, ſed ſequenti pronomine demonſtratur idem quod
fuit antea demonſtratum. Ergo per ſubiectum propoſitionis
ſacramentalis demonſtratur etiam idem panis. Quomodo ergo
rogo eaperet fidele ingenium, quod Chriſtus accepit panem in
manibus, benedixit, & fregit, & mandauit ex illo Apoſtolus
manducare, niſi intellexerit priore pronomine illum panem?
Nondum enim transfuſa funt verba ſacramentalia, vt definat
eſſe panis. Et confirmatur ex hoc, quod ſecundum Matth.
XXVI. Chriſtus praecepit omnes Apoſtolos de calice illo bi-
bere, quod fecerunt. Vt patet Marc. XIV. accepto ealice gra-
tias agens, dedit eis, & biberunt ex illo omnes. Et idem eſt
iudicium de pane. vnde textus Apoſtoli I Corinth. XI. ſic aſſe-
rit, Quoties enim cunque manducabitis ex hoc pane &c. Ex
quo videtur, quod vel aucétor feripturaè falſe indicat, vel quod
de pane a Chriſto exhibito Apoſtoli manducarunt. Et ex ea-
dem radice patet, quod idem panis demonſtratur ſecundo pro-
nomine, quod ſubicitur in iſta propoſitione ſacramentali. Iioe
e

I. I B E R CQLVA-RTVS. 187

eſt corpus meum, tum quia aliter cauſſalis foret omnimode ni-
mis ſiulta, tum etiam, quia Chriſtus aliter nimis illuderet ſuae
eccleſiae. Et iſta ratio de demonſtratione pronominis daret
fidelibus plenam fidem. Item demonſtratione verborum Chri-
ſli oſtenditur illud per quod Apoſtolis pertinens noticia gigne-
retur, ſed hoc non ſtat cum hoc, quod nude corpus Chriſti in
natura propria demonſtretur, ergo pertinens eſt ſenſui verbo-
rum domini aliud demonſtrari, ſed nihil pertinentius quamn
panis quem eis Chriſtus porrexerat. Si enim nude demonſtra-
tur corpus domini in natura, tunc iſta foret horum verborum
Chriſti ſententia. Hoc corpus meum, eſt corpus meum. Sed
iſiud Apoſtoli ſatis ſuperius cognouerunt, & foret inpertinen-
ter connexum iſti, quod manducarent ſinguli ex hoc pane.
Item ſi demonſtratio pronominis ſacramentalis foret inpertinens
ili pani, quomodo doceri poterit pertinenter, quod virtute
illorum verborum ſacramentalium eſt illius panis transſubſtan-
tiatio accidens ſine ſubiecto, & corporis Chriſti in loco panis
ſacramentalis innouatio? Iſta autem fictitia demonſtrationis
pronominum omnino interimit ſententiam ſacramenti. Item
ſecundis verbis ſacramentalibus, quibus vinum conficitur, illud
vinum in calice demonſtratur, Ergo per locum a ſufficienti
ſimilitudine ſubiecto propoſitionis prioris qua panis ſacratur ſa-
cramentaliter, demonſtrari debet etiam idem panis, aſſumptum
patet ex hoc, quod nullus catholicus finget, quin methano-
mice demonſtratur contentum in calice, quando ſic dicitur
Marci XIV. Hic eſt ſanguis meus noui teſtamenti. Non enim
intelligit quiuis catholicus, quod illud corpus metallicum ſit
ſacramentaliter ſanguis Chriſti, ſed de vino contento in illo
calice. Sed ad detegendum omnem tergiuerſationem ſophiſti-
cam ordinauit ſpiritus ſanctus, vt dicatur in maſcul no genere.
Hic eſt ſanguis meus, Vnde inter caeteras certitudines de ſigni-
Gcatione ſeripturae eſt haec vna de maximis, quod in propoſi-
tione illa ſacramentali demonſtratur panis aut vinum. Quo
habito tranſeundum eſt catholico ad ſignificationem complexam
illius propoſizionis ſacramentalis. Hoc eſt corpus meum, re-
linquendo opinionem illam vt ſumme haereticam, quod euan-
gelium & ſpecialiter verbum Chriſti ſit dictum impoſſibile &
incultum. Cum autem omne dictum Chriſti ſit verum & ſum-
Aa 2 me

183 1IOAN WICLEF

me catholicum. Chriſlus autem dixit, quod iſte panis ſit cor-
pus ſuum, ſequitur manifeſte quod hoc ſit verum. Sed hic
circumpalpitant haeretici, & cum non poſſunt negare, quin
panis demonftratur pronomine, fingunt ſenſum complexum
triplicem nimis haereticum. Dicunt enim primo, quod non
hoc ſeilicet ille panis eſt corpus Chriſti, ſed quod ille panis vir-
tute verborum illorum ſacramentalium erit quodammodo cor-
pus Chriſti ecunda autem via magis haeretica videtur, quod
iuxta errorem ſuum aeque neganda elt iſta ſententia, iſte panis
erit poſterius corpus Chriſti, quia vt arguit ille panis foret tunc

conuerſus vel idemtificatus corpori Chriſti, & per conſequens

in tranſubſtantiatione deſineret, & ſic nunquam veracſter erit
corpus Chriſti. Ideo ſecundo corrigit, quod de iſto pane fiet
quodammodo corpus Chriſti. Tertia autem via videns, quod
nihil illius panis in Chriſti corpore remanebit, negat quemlibet
ſenſum priorem. Sed dicit quod auctor ſoripturae intelligit.

quod hoc accidens per ſe ſine ſubiecto ſignat ſacramentaliter

corpus Chriſti. Et iſte ſenfus eſt huius propoſitionis ſacra-

mentalis & euangeliſtae hoc eſt corpus meum. Videt enim

quod nec materia panis, nec forma tranſit in corpus Chriſti,

nec ipſa conueniunt in ſubiecto, ideo apparet ſibi, quod non

debet concedi catholice, quod ex hoc pane fiet corpus Chri-

ſti, ſicut ex aere fit ſtatua, nec ſicut ex nocte fit dies. Non
enim conueniunt in fubiecto. Sed quia illa accidentia per ſe

ſine ſubiecto figurant ſacramentaliter corpus Chriſti. O quam

deteſtanda eſt iſta fictio qua fingitur, quod non iſto pronomi-
ne demonſtratur panis vt oſtenſum eſt fuperius. Sed vnum
inpoſſibile, ſecundum doctores modernos non poteſt intelligi.
Et ſecundum Auguſtinum & ſanctos caeteros non de Dei ommi-
potentia poteſt eſſe, & de toto facto neſeiunt exprimere, quod
genus accidentis fit hoc venerabile ſacramentum, ſed conſe-
quenter, licet falſe aſſerunt, quod ipſum ſit peius quam panis
equinus, vel aliquid aſſignandum. Et ſic, ſicut iſti haeretici
a tempore ſolutionis Sathane, non plus quam picae intellexe-
rant iſtud verbum ſicut falſe affirmant, quod nec Chriſtus, nec
eius apoſtoli ipfum intellexerant, ſic nec Patres alii poſtſequen-
tes, Ccontra errorem iſtum non oportet nos inſtanter arguere,
cum notum fſit fidelibus, quam non quotidie a ſacerdote idio-
. tico

1

LIB E R QVARTVS. 189

tico & indigno fit nouiter corpus Chriſti. Nec ante plenam
prolationem iſtorum verborum ſacramentalium fit accidens
ſine ſubiecto. Et ſic quam diu durauerit pronomen demonſtra-
tiuum propofitionis ſacramentalis, non demonſtratur accidens
line ſub'ecto cum tam diu continue manet panis. Similiter
cum iuxta ſanctos, quicunque impoſuerit fidei ſeripturae ali-
quem ſenſum extraneum, quem ſpiritus ſanctus non flagitat ſic,
Vt ſit haereticus. Et iſte ſenſus, nec ex fide ſeripturae, nec
ex reuelatione vel ratione oſtendi poterit Sed quoscunque
ſanctos vsque ad ſolutionem Sathanae omnino latuit. Et plu-
res ſancti Hiero. Auguſt. & viuax ratio omnimde contradi-
cunt, Patet quod iſta ſententia ſit ſimpliiter dimittenda, ſpe-
cialiter cum ſit falſa. Oportet enim iſtos ſcripturam ſacram
corrigere, non quod hoc accidens ſine ſubiecto eis incogni-
tum, eſt corpus Chriſti, ſed quod ipſum ſignat corpus Chriſti.
Sed quomodo virtute ſententiae iſtius fit transſubſtantiatio, vel
accidens ſine ſubiecto? Cum illud accidens ſine ſubiecto aeque
ſignificare poterit corpus Chriſti. Tales autem haeretici non
poſſunt fingere pro quo inſtanti eſt transſubſtantiatio, vel acci-
dens ſine ſubiecto. Et ſic tollitur iſta triplex ſentent'a deriſo-
ria, atque erronea, ſicut quaecunque alia haereticag, ad verba
domini ſimulanda. Standum eſt ergo ſententiae Hieronymi

ſolidi & ſubtilis qui dicit, quod panis ſacramentaliter eſt vir- Secundum

tute verborum Chriſti corpus domini ſaluatoris. Qualis autem
ſit iſte panis, vel quid in natura ſua videat fidelis theologus
alias hoſtias non ſacratas.

*à R ℛα 3 . ¾ 2
CAPVI IV.

Quod poſt conſecrationem manet panis.

ALTTTA. Placet mihi quod tam ſtricte & plane replicas
contra haereticos in iſta materia, ſpecialiter cum tanta
multitudo fratrum & aliorum vocatorum Chriſtianorum, cla-
mant contra tuam ſententiam, & mortem tuam multipliciter
mach'nantur, cum praecedente tua ſententia illi forent manife-
ſti haeretici, & per conſequens ab eccleſia extirpandi, vel ſal-
Aa 3 tem

ſit ſacramen-

190 10OAN. WICLEF

tem a quocunque gradu dignitatis eceleſiaſticae, & per conſe-
quens a poſſeſſione temporalium & percipiendis eleemoſynis
excludendi. Sed dic quaeſo quomodo poſt conſecrationem hu-
ius hoſtiae manet panis. Multi autem dicunt, quod ſi hoe
crederent nunquam in perpetuum celebrarent. PHRONE.
Oportet cum iſia materia ſit poſitiua, ad fidem ſeripturae at-
tendere, & ipfi plane credere, & ſicut virtute verborum fidei
ſcripturae conceditur, Quod hoc ſacramentum eſt corpus
Chriſti, & non ſolum quod erit, vel figurat ſacramentaliter
corpus Chriſti, ſic concedatur eadem auctoritate ſimpliciter,
quod iſte panis, qui eſt hoc ſacramentum eſt veraciter corpus
Chriſti. Et non dubium etiam laico idiotae, quin ſequitur.
Iſte panis eſt corpus Chriſti, ergo iſte panis eſt, & per conſe-
quens manet panis, & ſic ſimul eſt panis & corpus Chriſti.
Exempla autem poſſunt groſſa poni pro iſta materia atteſtanda.
Non enim oportet, ſed veritati repugnat, quod homo dum
fit dominus vel praelatus eccleſiae, deſinat eſſe eadem perſona,
ſed maneat omnino eadem ſubſtantia quodammodo exaltata.
Sic oportet credere, quod iſte panis virtute verborum ſacra-
mentalium, fit conſecratione ſacerdotis primi veraciter corpus
Chriſti, & non potius deſinit eſſe panis quam humanitas. Ex
hoc quod fit Deus, deſinit eſſe homo. cum natura panis non
ex hinc deſtruitur, ſed in digniorem ſubſtantiam exaltatur.
Nunquid credimus quod baptiſta ex hoc quod fuit factus Helias
virtute verborum Chriſti Matth. XI. deſüt eſſe Iohannes, vel
aliquid quod ſubſtantialiter ante fuerit? conformiter non opor-
tet, quod licet panis incipiat eſſe corpus Chriſti virtute verbo-
rum ſuorum, quod deſinat eſſe panis, cum panis fuit ſubſtan-
tialiter ex hoc, quod incipit eſſe ſacramentaſiter corpus Chri-
ſti, ſic enim Chriſtus dicit. Hoe eſt corpus meum, virtute
quorum verborum oportet illud concedere ſicut in Euangelio
Matth. XI. de baptiſta aſſeritur. Si vultis ſcire, ipſe eſt Helias,
& propter laborem in aequiuocis, Chriſtus non contradicit
Baptiſtae Iohan. I. Cum ipfſe aſſerit. Non ſum Helias. Vnus
enim intelligit quod eſt Helias figuraliter, & alius quod non eſt
Helias perſonaliter. Et conformiter non contradicunt, ſed
aequiuocant qui concedunt, quod hoc ſacramentum non eſi,
ſuple, naturaliter corpus Chriſti, & idem ſacramentum eſt
figura-

LIBER QVARTVS. 191

ſiguraliter corpus Chrifti. Et quantum ad illud affertum ab
haereticis induratis, quod nunquam celebrarent ſi hoc crede-
rent eſſe verum. Reuera prodeſſet eceleſiae, & cederet ad ho-
norem Dei, quod tales apoſtatae nunquam ſuum accidens con-
ſecrarent, quia per hoc multipliciter blaſphemant in Deum, &
implicant Deum eſſe auctorem mendacii. Ponunt enim quod-
mundum quem Deus crearat ſtatim deſtruunt, quia materiam
primam quam Deus ordinauit eſſe perpetuam deſtruunt, & ni-
hil innouant huic mundo, praeter hoc quod mentiuntur ſe fa-
cere inaudita mirabilia, in quae indubie Deus non poteſt. Et
ſic vt fingunt faciunt nouum mundum. Quid ergo abeſſet,
quod tales haeretici idiotae nunquam celebrarent, cum ſicut
ignorant vocem propriam, ſic ignorant quidditatem ſacramen-
ti quid faciunt & adorant? Sed quantum ad veritatem fidei,
quod hoc ſacramentum eſt panis vigilent haeretici, & oculis
conniuentibus ſuſcitent intellectum. Nam Matth. VI. docet

nos orare Veritas;, vt panem noſtrum quotidianum, vel ſuper- Panem quort-
ſubſtantialem nobis det hodie. Et ſecundum Augu ſuper eo- zidianum ſe-

dem textu in ſermone domini de monte, per panem quotidia-
num inter alios ſenſus laudabiles intelligit Chriſtus hoc vene-

rabile ſacramentum. Sed nunquid non credimus quod ſequa- dqum.

tur, quod ſi hoc ſacramentum ſit panis quottidianus, pro quo
oramus, panem noſtrum quottidie, tunc eſt panis? Similiter
apoſtoli cognouerunt Chriſtum in fractione panis, Vt dicitur
Luc. XXIV. c. Et illum panem docet Augu. cum lege Papali
de Con. diſt. III. Non omnes, eſſe hoc venerabile ſacramen-
tum. Sed nunquid credmus quod non ſequitur, Apoſtoli
cognouerunt Chriſtum in fractione panis huius, ergo tunc eſt
panis? Similiter Apoſtolus qui in hac parte accepit ſenſum
ſuum a domino, vocat hoc ſacramentum panem quem frangi-
mus, vt patet I Corinth X. & ſaepe cap. ſequente Al. Quis
ergo blaſphemaret in Deum, quod tantum vas electionis ſacra-
mentum praecipuum vocet falſe, & ſpecialiter cum futuras no-
uerit eſſe haereſes de hoc pane? Nimis ergo negligens foret
Paulus eccleſiae ſponſae Chriſti, ſi noſceret quod hoc ſacra-
mentum non fit panis, ſed accidens ſine ſubiecto, ſi tam cre-
bro vocaret ipſum panem, & nunquam vero nomine, cum
noſceret prophetice tot futuras haereſes eſſe in hac parte. Di-
cant

192 IOAN. WICLEF

cant ergo iſti haeretici idiotae, cum ſuſficienti fundatione, quid
eſt hoc ſacramentum quod execrant cum ſuis mendaciis, ſi non
fuerit ille ſacer panis. Similiter vt tactum eſt ſuperius. Chri-
ſtus qui eſt veritas prima, dicit ſecundum quattuor Euangeli-
ſtarum teſtimonia, quod ille panis eſt corpus ſuum. Sed quis
haereticus non erubeſceret tunc negare quod eſt panis? Ideo
vel oportet veritatem ſcripturae ſuſpendere, vel cum ſenſu ac
iuditio humano concedere quod eſt panis. Maures enim ac aliae
Beſtiae iſtud noſcunt. Cum ſecundum Philoſophos de ſuo eſi-
bili habent noticiam. O ſi fideles in domino videbunt Anti-
cChriſtum cum ſuis complicibus tantum poſſe, quod condemnet
& perſequatur vsque ad mortem eccleſiae filios, qui in hoc fi-
dem euangelii ſic concedunt. Certus quidem ſum quod veri-
tas Euangelii poteſt ad tempus in plateis corruere, & per mi-
nas Antichriſti modicum reticeri, ſed extingui non poteſt, cum
veritas dicat, quod verba ſua non tranſient, licet cœlum &
terra quo ad innouationem aliquam ſic tranſibunt. Expergiſcat
ergo fidelis in anima, & diligenter inquirat a noſtris haereticis,
quid ſit in natura ſua hoc ſacramentum venerabile ſi non panis,
cum fides euangelii & ſenſualis noticia, cum ratione probabili
iſtud dicit, quia certus ſum, quod idolatrae qui fabricant ſibi
Deos, ſatis noſcunt quid ſint in ſuis naturis, licet fingant,
quod habeant aliquid numinis a Deo deorum ſupernaturaliter
eis datum. Ideo dicit fidelis, quod iſti haeretici in ignorantia,
nedum excedunt mures & tales beſtias ſed Paganos. Et patet
ſidelitas concluſionis praedictae, quod hoc ſacramentum vene-
rabile eſt in natura ſua verus panis, & ſacramentaliter corpus
Chriſti.

Ro R S Eee3 Ne⸗ R Re, rRv Re
CAPVT vV.

Probot didta ſuperius rationibus.
LTITHTA. Placet mihi, cum video quod vel oportet negare
FEuangelium tanquam ſumme haereticum, vel de hoc ſa-
cramento concedere, ſicut dicis. Sed rogo te commiſceas cum
aucto-

.

LIB E R QVARTVS. 193

auctoritatibus tuis paululum rationis, quia omnes admittimus,
quod Deus nihil poteſt facere, niſi probabili ratione, nec de-

ſiruit naturam inpeccabilem, nec confundit noticiam naturali- Deu
ter nobis datam, niſi ſubſit maior vtilitas & maior probabilitas poreſt niſ
rationis. PHRO. Placet quod fidem de Deo tam acute & re- probabili ra-

center reſpicis, ideo expedit parum procedere ſecundum quo
rationes iſtius materiae exigunt, vt veritas fidei plus clareſcat.
Supponamus ergo, quod inter omnes ſenſus extrinſecos, quos
Deus dat homim, tactus & guſtus ſunt in ſuis iuditiis magis
Certi, ſed illos ſenſus haereſis iſta confunderet ſine cauſſa, fo-
ret ergo Antichriſtianum ſacramentum quod iſtud faceret.
Nam quo ad tactum de ſacramento, patet experimento certo,
quod haereticus non negabit, quod iſte panis ſacratus dum fue-
rit piſtus nouiter, diſpariter frangitur, vt patet de frangibilita-
te & ſono in comparatione ad panem antiquum, & ſpecialiter
in aura humida tenaciter adherentem. Sed talia accidentia du-
rities, mollities, frangibilitas, & tenacitas, nec poſſunt per
ſe eſſe, nec in alüs accidentibus ſubiectari, ergo relinquitur
quod ſit ſubiectum aliquod, vt panis, vel aliquid haec ſubie-
Gans. Cum enim hoc ſacramentum manens idem continue
nunc eſt durum, nunc molle, nunc frangibile, nunc tenax.
Patet philoſophis, quod praeter qualitates quattuor, oportet
dare ſubiectum aliquod quod in illis taliter transmutatur, quia
aliter oporteret negare diſtinctionem talium accidentium. Vel
quod in tali transmutatione ſacramentum nouum continue eſt
creatum, quod ſi primum detur, tunc nullum accidens diſtin-
guitur a materiali ſubſtantia, & cum manent accidentia illa fo-
rent materialis ſubſtantia ſicut primo. Similiter in ſacramento
calicis, quo ad ſenſum guſtus, eſt eadem conſyderatio, cum
poteſt contingere, quod vinum exiſtens in principio dulce &
ſapidum, per conſeruationem in vaſe diuturnam, foret acrum
& omnino inſipidum Et quantum nos guſtu vel ratione poſ-
ſumus iudicare, oportet dare aliquod ſubiectum quod in illis
qualitatibus transmutatur. Quantitas enim vt profunditas, vel
ſuperficies, non recipit denominationes huiusmodi qualitatum,
cum tunc in omni corpore habente longitudinem, latitudinem,

d tione.

& profunditatem foret quantitas taliter informata. Oportet er- Argumentum

go praeter quantitatem dare ſubiectum, quod per qualitates hu-
B b iusmo-

pro rémanen-

194 10O A N. WICLEF

iusmodi alteretur, cum continue ſit noua quantitas rarefacta
ſubſtant'a vel denſata. Sed quia in iſta materia multiplicaui
alias argumenta, & allegaui contra iſtum errorem multiplex
teſtimonium Auguſtini. Ideo illis ſuppoſitis noto tertio, quo-
modo intrinſecorum iſta dementia eſt perplexa. Nam defi-
ciente noticia ſenſus extrinſeci, oportet quod ſenſus intrinſecus
illudatur, & nullus talis haereticus dicet ſcholaſtice, quod no-
ſcit qui ſditatem, vel differentiam ſubſtantiarum ſenſibilium.
Sed con edet cum ſtultis philoſophis, quod de talibus ſenſibili-
bus nihil noſcit. ſicut poſto, quod multae hoſtiae ſacratae &
non ſacratae, hominibus ignorantibus ſint commixtae, tunc
haereticus neſcit accidens ſuum a pane diſtinguere, ſicut nos
neſcimus diſtinguere inter ſacratas hoſtias & non ſacratas, eo
quod ſacratio non eſt ſenſibilis, ſed inſenſibilis. Mures autem
habent ſibi innatam noticiam de panis ſubſtantia ſeruata ſicut
Primo, ſed iſtis infidelibus iſtud deeſt, & cum ignorant quis
Panis aut quod vinum ipſfis latentibus conſecratur. Nec conſe-
cratum iterum recipit conſecrationem, quia ſic accidens per
ſe ſine pane vel vino poterit conſecrari. Patet quod eſt illis
ambiguum, ſi vnquam rite conſecrant, vt ſi multitudo hoſtia-
rum ſtatim poſt piſtionem a presb tero ſit ſacrata, & vinum in
transmarinis partibus ignorante Anglico ſit ſacratum, tund
frater Anglicus non de illis conſecrauit ſicut dicit, ſed quis ſcit
ſi ipſae res ita ſe habent, cum quotquot hoſtiae poſſunt ſimul
eodem verbo domini conſecrari, & vinum poteſt in quocum-
que vaſe & quantacumque quantitate ſacrari, etiam ſi poterit
per ſe eſſe guſtum itaque cauponum, licet iſti ſtolidi haeretici
neçeſſitantur tollere, non tamen eis credunt, cum mures non
obſtante ſua ſtultitia ſeruant ex integro ſenſum ſuum. Quid
ergo moueret dominum leſum Chriſtum tollere ſic iudicium
ſuorum cultorum, cum in nullo redundat eis bonum nec enim
ratione vel fide ſcripturae poteſt fundari, quod eſt neceſſarium
homines ſic decipi? cum panis & vinum remanentia figurarent
aptius corpus Chriſti & ſanguinem, quam accidens ſine ſubie-
cto. Et aeque poteſt corpus Chriſti & ſanguis eſſe ad quemli-
bet punctum talis corporis, ſicut ad aliquem punctum talis
monſtruoſiſſimi accidentis. Et tunc ſaluari poſſent fidei ſeri-
pturae, & ſic vndique maior vtilitas, & Dei maior reucrenti
reſul-

L. I B E R QVARTVS. 195

reſfultaret. Similiter tales blaſphemi inuoluunt praelatos inſo-
lub liter in negligentia quo ad grammaticos, cum grammatici
doceant verba ſupradicta latina conſtruere, ſecundum quod
ſunt vulgariter intellecta, ſed propter periculum haereſis debe-
ret eis iniungi ſecundum iſtam blaſphemam ſtultitiam quod ſio
doceant pueros ſuos conſtruere. Apoſtoli cognouerunt domi-
num in fractione panis, hoc eſt in fractione accidentis ſine ſub-
jecto, quia aliter pueri capaces poſſent concipere quod panis
ſubſtantia foret fracta per Deum, quem vt haeretici iſti inqui-
unt foret grande periculum. Nam grammaticus foret culpan-
dus, qui non iſtam aequiuocationem detegeret, canis in cclo
lucet. Sed ſi doceret in vulgari loquutione, quod animal la-
trabile ibi lucet, multo magis ergo foret culpandus grammati-⸗
cus, qui in puncto laeſionis fidei huiusmodi aequiuocationem
reticeret. Sed benedictus ſit dominus virtutis, qui iſtorum
haereticorum noticiam ſic confundit, quod vsque hodie neſci-
unt ad ſenſum ſuum conſtruere verba euangelica ſupra dicta.
Nam ipfſi nec conſtruendo, nec praedicando intelligunt voces
ſuas, quando dicunt, quod apoſtoli nouerunt Chriſtum in fra-
ctione panis, hoc eſt in fractione accidentis ſine ſubiecto. Et
ſic antichriſtus in iſta haereſi deſtruit grammaticam, logicam
& ſcientiam naturalem. Sed quod magis dolendum eſt tollit
ſenſum Euangelüi. Sed Deus ſicut ſemper ſeruat noticiam na-
turalem in laicis, ſic ſemper ſeruat ſenſum catholicum in qui-
busdam clericis, vt in Graecia aut alibi vbi placet. O quis poſ⸗
ſet fratres & alios apoſtatas excuſare, quod vel ignorant, vel
non audent, vel propter inuidiam nolunt fidem ſuam in iſtis
detegere & populum docere, de quo praeier obligationem ſe-
cundum amorem fraternitatis accipiunt tantum lucrum. Reuera
naturale ingenium hominis pſeudo fratres huiusmodi condemna-
ret, cum tanquam inimici domeſtici plus quam idololatrae re=
moti ſimplicem populum perturbarent. Quae ergo maior
blaſphemia quam dicere, quod Chriſtus qui eſt Deus & do-
minus veritatis, tales errores ſpecialiter in populo ſuo auctori-
ſat? indubie declinatio a lege euangelica eſt in cauſſa. Quare
iſti pſeudo diſcipuli Antichriſti reddunt ſe plus ignaros qualin
ſunt beſtiae vel pagani,

Bb 2 CAPVT

196 10OAN. WICLEF
NaS E N NNnN., NAn NAGn Ee en
C AEPVT VI.

Quomodo & qua cauſſa inoleuit haereſis circa Euchariſtiae
ſacramentum.

A’ ITHIA. Placet mihi quod tam audacter prorumpis in ve-
ritates euangelicas, & illas in parte detegis ratione. Sed
vellem libenter addiſcere quomodo & qua de cauſſa iſta haere-
ſis inoleuit, imo ſuppoſito quod diabolus cum ſuis diſcipulis
hanc inuenit quod ſignat in Chriſti eccleſia, quam Chriſtus
ſuper omnis diabolos damnate. Pk. Forem infideli deterior
niſi vsque ad mortem defenderem legem Chriſti, & certus ſum.
quod omnes haeretici vel diſcipuli Antichriſti, non poſſunt
illam ſententiam euangelicam inpugnare. Et ex alio latere
confido de miſericordia domini, quod poſt hanc vitam breuem
& miſeram, ero luper habundanter propter certationem iſtam
legittimam a domino praemiandus. Scio quidem ex fide euan-
gelii, quod Antichriſius cum ſuo conſilio, non poteſt niſi cor-
pus occidere, ſed Chriſtus cuius partem ſuſtineo, poteſt tam
corpus quam animam mittere in gehennam ignis. Et certus
ſum quod in illo quod eſt ſeruis ſuis vtilius non poteſt deficere,
cum ipſe ſe gratis oppoſuit dirae morti, & omnes chariores
diſcipulos ordinauit ad profectum eorum indubie acutius crit-
ciari. Iſtam ergo reputo cauſſam lapſus hominum in iſtam hae-
reſim, quod diſeredunt Euangelio, & leges papales, ac dicta
apocripha plus acceptant. Et inter omnes infidelitates quae
vnquam Creuerunt in ecclefia Dei ſancta, iſta ſubtilius & pro-
fundius demergit homines in voragines errorum de fide, &
plus facit apoſtatare, ab abbate domino noſtro Ieſu, Et eſto
quod Innocentius tertius deuiauit in iſta den entia, vt fratres
ſibi imponunt, quod non pertinet mihi diſcutere. Scio tamen
ex fide Chriſti, quod quicquid in materia iſta definie it, non
debet acceptari a fidelibus, niſi de quanto in lege Euangelica
eſt fundatum, cum certus ſum ex eadem fide, quod in iſta le-
ge omnis veritas & ſpecialiter veritas fidei, ſecundum menſu-
ram quae magis congruit continetur. Et cum in Chriſto &

lege

LIBERNR QVARTVsS. 197

lege ſua non ſunt, eſt, & non, ſed in lege ſua, vt patet ex
praedictis continetur, quod ſacranentum iſtud eſt corpus
Chriſti & panis, ideo hoc debet quilivet fidelis in domino ob-
ſeruare. Sed ex iſto manifeſte infertur, quod hoc ſacramen-
tum non ſit accidens ſine ſubiecto, cum fundari non poterit,
quod Deus fecit accidens corpus ſuum. Ideo adhaerens fidei
vt haereſim maximam hoc negabo, Ideo miſi alias ſatrapis in

iſta materia, iſtas tres concluſiones, cum proteſtatione debita. Trer conclu-
Prima haec eſt. Si virtute iſtorum verborum ſacramentalium Kones,

ſit accidens ſine ſubiecto, in ſacramento altaris, illud accidens
eſt ipſummet ſacramentum. Patet ex hoc, quod ſacramentum
illud ſecundum confeſſionem concordem iſtorum haereticorum
non eſt ſubſtantia, ideo non ſupereſt quid verba iſta deſtrue-
rent & in ſacramento relinquerent, niſi tale accidens. Secun-
da concluſio fuit iſta. Inter omnes haereſes, quae vnquam
pullularunt in eccleſia ſancta Dei non fuit nephandior, quam
haereſis ponens accidens ſine ſubiecto eſſe hoc venerabile ſa-
cramentum. Patet ex hoc, quod iſta via quantum in ſe eſt
haereticat praecipua verba Chriſti, & haereſim ſuper maiorem
partem eccleſiae introducit. Tertia concluſio eſt iſta. Hoc
ſacramentum ex fide Euangelii eſt naturaliter verus panis, &
ſacramentaliter ac veraciter corpus Chriſti. Patet ex Euange-
lio fupra dicto. Quantum ad ſecundam quaeſtionem tuam vi-
detur mihi probabile, quod Chriſtus qui dominatur ſuper
omnes diabolos, per hoc docet nos figuratiue, quomodo re-
gnum in ſe diuiditur, & finaliter deſolatur, & quomodo eius
praepoſiti benedicunt, ad tantum quidem in ſe diuiduntur,
quo ad iſtam materiam ſectae fratrum, quod quaelibet contra-
riatur reliquae, & nulla fundat efficaciter diétum ſuum. Et
quia fui praelati praeſumunt propter pecuniam benedicere, a
domino maledictis, ſicut maledicunt crebrius a domino bene-
dictis, ideo innuebat nobis dominus, quomodo eorum bene-
dictio ſecundum proprium eorum arbitrium ſaepe maledictio
domini eſt dicenda, luxta illud Malach. I. Maledicam bene-
dictionibus veſtris. Dicunt enim quod in conſecratione ſuae
hoftiae benedicunt panem & vinum in nihilum, cum nulla
pars eius remanet in Chriſti corpore, nec in ſuo ſacramento,
vt inquiunt, ſed loquendo proprie de annihilatione, annihila-
Bb 3 tur

198 10OA N. W IOLE F

tur & in nihil conuertitur. Cheiſtus autem licet vocatus fuerit
homo auſterus a ſeruo pigro, nunquam tamen tam ſeuere ali-
cui rei ſignabili maled«it, quando enim maledixit ficui
Marc. XI remanſit fions ſubſtantia, cum Chriſtus neſciat pro-
pter peccatum vel äguram peccati, ſuam omnimode deſtruere
creaturam, & cum nulla creatura poteſt quicquam facere niſi
praeueniat factio creatoris. Patet vt conſonat, quod licet ipſi
benedicant panem (vt falſe dicunt) in nihilum. tamen Chriſtus
cum ſit ſua fabrica ipſum ſeruat. Nec oportet muſſitare ſuper
dictum lohannis de Deo, quod panis remanens eſt, ſed neſci-
tur vbi eſt, quia fideles ſatis ſciunt, quod panis virtote bene-
dictionis Chriſti, in melius, quia in corpus domini eſt conuer-
ſus, & remanet panis, quia manet ſacramentaliter ipſum cor-
pus Et ſi dicunt quod tranſubſtantiatur virtute verborum ſa-
cramentalium, placet mihi, cum ſubſtantia illa non tranſit, ſi
non in luo tranſitu habet eſſe. Laudemus ergo lIeſum Chri-
ſtum, quod auctor huius mendacii non eſt ille qui dixit, &
facta ſunt. Sed potius ille mendax qui dixit, & non facta ſunt,
mandauit & diſperſa ſunt. Quod ſi replicas ex hoc ſequi, quod
Papa & cardinales ſui frequenter in fide deficiunt, ac ſe & ec-
Tarliſo do- oleſias ſuas ſaepe decipiunt, vera eſt concluſio, ſed dolenda.
Verumtamen vtrum deceſſerunt contriti de tali haereſi, vel re-
manſerunt poſt mortem haeretici, non eſt noſtrum temere dif-
finire. Deus tamen qui nouit archana, noſcit veritatem in iſta
materia, ſic & aliae perſonae, quibus voluerit ipſe reuelare.
Non enim tenemur credere, vel verbis oſtendere, quod ipſe
poſt mortem ſit pater beatiſſimus, ſicut in vita adulatores cu-
Pidi ipſam clamant, ſed ſi in vita vsque ad mortem a Chriſti
ſequela plus fuerit deformatus, tunc in inferno profundius eſt
damnatus. Multos autem ſuppono ſeductos fuiſſe hac haereſi,
qui finaliter pœnitebant, vt ſuppono de domino Lincolen. &
cCaeteris qui in ſcriptis ſuis reliquerant, quod accidens non
poteſt eſſe ſine ſubiecto ſuo, & tamen dictus dominus Linco-
len. in gloſſa ſua de diuinis nominibus ita ſcribit. Accidens
(dicit) forte eſt ſine ſubiecto. Et aduerbium iſtius ſubtilis do-
Q(Goris ſic intelligo. accidens tale in ſacramento oportet in actu
cConſyderationis noſtrae exiſtere, cum monet actualiter ſenſum
noſtrum. Sed conſyderationem de quidditate Iubiecti ſui, de-
cet

1

. LIBER QVARTVS.„ 199

cet ſuſpendere, & totam conſyderati nem ſubſtantiae creatae,
oportet in ſignato ſuo colligere, vt intrans baſilicam, non in-
figit ſenſum ſuum in conſyderatione de quidditate ligni imagi-
nis, fiue crucis, ſed ipſum colit quantum ſufficit in ſignato.
Sic eſt in materia de hoſtia conſecrata, & quia hoc fit quando-
que, & quandoque oppofitum ideo repeto, quod Lincolen.
dicit, Accidens forte eſſe ſine ſubiecto. Et illo modo loquun-
tur Philoſophi ponentes, quod tempus habet eſſe per animam,
& quod ſenſibile per conſyderationem animae eſt in actu.
Tempus enim habet a nobis eſſe cognitum, quod ſit menſura
motus ſenſibilis per conſyderationem actualem animae, ſicut
ſenſibile habet illam potentiam paſſiuam reductam ad actum,
dum actualiter eſt ſentitum. Et eſt mihi probabile, quod ma-
gni philoſophi in iſta materia ſic tacite ſenſerunt. Sed quia
fruſtra enim rimari intentionem auctoris huius erroris, ideo
diſcuſſionem atque contentionem circa hanc gloſſam relinquo
Theologis diſputandam, certus ſemper de fide Euangelii, in
qua intrepide conquieſco.

3683 ree eiet es ense en et eet Eelet ee ee ee
CAPVT VII.

Quomodo panis eſt corpus domini, non exiſtens identice
corpus ipſum.

. Placet iterum, quod tam euidenter & acute ex-
ponis teipſum & conſydero, quod infinitum magis auten-
tica eſt veritas ſcripturae, quam perſona aliqua iam ſuperſtes
vel communitas alleganda. Ideo ſi eſſent centum papae, &
omnes fratres eſſent verſi in cardinales, non deberet concedi
ſententiae ſuae in materia fidei, niſi de quanto ſe fundauerint
in ſcriptura. Video iterum, quod non damnas Papam, vel
perlonam aliquam ſub iſto errore, quia neſeis qualiter deceffe-
runt, ſed quod eſt infinitum tibi plus credibile, quod doctores
ſub iſto cathacliſmo, vel errarunt in fide, vel vecorditer ta-
cuerunt. quam quod aliquod verbum Euangelii poterit eſſe fal-
ſumn. Et ſic eſt tibi nimis leuis euidentia. Si aliquis citra au-
Ctorem

200 IOAN. WICLEF

Ctorem ſcripturae ſic dixerit, ergo verum. Ideo vana eſt ſol-
licitudo hominum in iſta materia credere, credulitate fide digna,
in his quae exceſſerint ſenſus ſuos, cum vix contingat ad ar-
gumentum topicum. Sed ſi talis quantumcunque ſanctus &
prudens ſic afſerit praeter euidentiam ſenſuum, ergo verum.
Qomo pa- Sed vnum vellem libenter cognoſcere, quomodo panis ille eſt
, . 5 corpus domini, cum non ſit identice ipſum corpus. PnRo.
Video quod in multis verum concipis, & quantum ad modum
quo panis ille, eſt corpus domini. Firmiter crede hoc, cum
Chriſtus qui mentiri non poterit ita dicit. Et nouiſti quod tri-
plex eſt praedicatio, ſcilicet formalis, eſſentialis, & habitudi-
nalis. Relictis in iſta materia duabus prioribus ad tertiam
oportet attendere. Nam ſecundum tertiam dixi tibi, quomo-
do Chriſtus dixit de Baptiſta quod ſit Helias. Matth. XI. Apo-
ſtolus dicit de Chriſto 2 Corinth. X. moraliſando geſta legis
veteris. Petra inquit erat Chriſtus. Et Geneſ. XII. Fides
ſcripturae aſſerit quod ſeptem ſpicae, & ſeptem boues craſſi,
ſunt ſeptem anni fertilitatis. Et vt Auguſtinus notat ſcriptura
non dicit, quod ſignant illos annos, ſed quod ſunt ipſi anni.
Et talem loquutionem ſpiſſim in ſcriptura poteris reperire.
Nec dubium in iſtis loquutionibus eſt praedicatio ſecundum ha-
bitudinem & non pradicatio ſecundum eſſentiam, vel forma-
lis. Et omnes loquutiones tales notant, quod res ſubiecti or-
dinatur a Deo, rem praedicati ſecundum habitudinem figurare.
Sic autem dici poteſt quod panis ille ſacramentalis, eſt ad illum
modum ſpecialiter corpus domini, cum Chriſtus tam autenti-
Proteſtatio- Cus illud dixit. Paratus ſum tamen ſi ex fide, vel ex ratione
nes Wiclefii, qoctus fuero ſenſum ſubtiliorem credere, ſed de hoe ſenſu ſum
certus, nec haeretici contrarii habent hic materiam reſiſtendi,
cum ſecundum videre illorum hoc accidens ſine ſubiecto,
quod eſt ſacramentum, eſt corpus Chriſti, hoc eſt ipſum cor-
pus ſacramentaliter ſignat vel figurat. Cum ergo maior ſit ha-
bitudo panis ad corpus Chriſti, vt docet Augu. quam huius-
modi accidentis, quare non poteſt coloratus dici, quod ille
panis eſt ſecundum habitudinem corpus Chriſti. Nam vt do-
cet Auguſti. ſuper Iohannem. Prumentum ex multis granis
collectuùm molitur, ſecundo irroratum aqua in puluere pinſa-

tur, & tertio ad corporis eſum pro fundamento capitur, —
pon-

LIBER CVXAARTLTLVS. 20

ſpondenter panis ſacramentalis a fidelibus ſparſim recipitur,
conſequenter irroratus fide euangelica in corde pinſatur, &
igne charitatis induratus, ſpiritualiter manduçatur. Ideo dicit
Auguſti, fuper Iohann. Crede, fide, charitate formata &
manducaſti, quod de eſu ſpirituali oportet intelligere. Nec
audendi ſunt haeretici, qui ſenſum iſtum nituntur extinguere
per hoc falſum, quod Euangelium ne ante, nec poſt habet
talem modum loquendi figuratum. Nam Luc. XXII. ſtatim
ſubiungitur, Hoc facite in meam commemorationem, Ac ſi
diceretur. Hic panis ſacramentalis in eficacem mei memo-
riam debet capi. Similiter 1 Corinth. XI dicit Paulus. Hic
calix &c. Vbi non dubium, quin iſta ſit figurata loquutio.
Cum Marci XIV. dicat Chriſtus. Hic eſt ſanguis meus &c.
Et idem patet ex dictis, cum mens catholici non capit, quod
panis ſit corpus Chrifti, niſi intelligendo figuratiue, cum
idemtificatio non ſit poſſibilis. Ideo abſque omni ambiguitate
haec eſt figuratiua. Hoc eſt corpus meum, vt ſunt loquutio-
nes de Euangelio lohannis. Niſi manducaueritis carnem filii
hominis, cum multis eis ſimilibus, quae ad ſenſum alium di-
xit Chriſtus. Verumtamen aliquae ſunt loquutiones fidei ſcri-
pturae, quas oportet plane ſine figura accipere, vt in materia
de incarnatione concedi debet, quod leſus noſter ſit Deus &
homo vt patet ex ſcripturis collatis ad inuicem, vt Iohann I.
& Epheſ. I. & Hebr. I. Vnde reputatur, quod calliditas diaboli
diu ſtuduit circa iſtam fallaciam, vt eccleſiam in hance haereſim
introducat. Cuius cauſſa eſt, quod praelati eccleſiae non ſe-
cundum ordinationem Chriſti praeferuntur, nec ſint propter
legem Antichriſti in lege domini ſtudioſi, ac ſi diabolus machi-
naretur iſtam ſententiam, ſi poſſum per meum Vicarium anti-
chriſtum, adtantum ſeducere fideles eccleſiae, vt negent hoe
ſacramentum eſſe panem. ſed credant ipſum eſſe accidens ma-
xime abhominabile. Per idem inducam, quod credant poſte-
rius quicquid voluero, cum fides ſcripturae & ſenſus manife-
ſtus hominis illud docent. Nec verum, quin per locum à fi-
mili ſimplicibus fidelibus poſſet dici quod quomodocumque vi-
uit praelatus, luxurioſus, homicida, ſymoniacus, vel aliter
vitioſus nunquam illud a ſubiecto populo debet credi. Verum-
tamen illud a ſubiectis clericis oportet propter lucrum iuditii
Cce amoueri.

Memtificotio
guid ſit.

202 IO A N. WICL EF

amoueri. Sed de papa oportet iſtud ſupponere tanquam fidem,
ſed quod non errat, & ſpecialiter in fide eccleſiae, ſed cum fſit
Pater beatiſſimus, quia non peccat. Et ſic videtur illud ex-
planatum ſuperius Matth. XXIV. Cum videritis abhomina-
tiohem deſolationis &c. in haereſim de iſta hoſtia redundare.
Quid quaeſo maior deſolationis abhominatio, quam quod ex
inſtitutione Antichriſti pendeant venerabiliter ſupra altare mul-
tae hoſtiae conſecraâtae? Et tamen fideles cogantur concedere,
quod quaelibet talis hoſtia, quam nos credimus eſſe panem &
corpus Chriſti, fit prius ſimpliciter quam panis equinus, vel
corpus aliquod quantumlibet venenofum, cum certum fit,
quod omne accidens tale corporeum, ſiue fſit quantitas, ſiue
qualitas, ſiue aggregatum multis accidentibus, ſit infinitum
imperfectius, quam corpus aliquod aſſignandum. Nec prodeſt
fratribus neg ntibus iſtam hoſtiam adorari, ſed propter aſſiſten-
tiam corporis domini venerari, quia certum eſt, quod in qua-
libet creatura eſt trinitas increata, & illa eft longe perfectior,
quam eſt corpus Chriſti. Ideo oportet hos fratres dicere, quod
populus adorans hanc hoſtiam, vt corpus domini ,ſit idolatra
de lumine fidei deſolatus tamen nos ex fide ſoripturae euiden-
tius & deuotius adoramus hanc hoſtiam, vel crucem domini,
Vel allas imagines humanitus fabricatas.

CAPVT VIII.
De identificatione panis cum corpore Cbriſti.

A'rrurè: Rogo frater, probes vlterius per rationem viua-
cem vel ſcripturam autenticam, quod non ſit idemtiſica-
tio panis cum corpore Chriſti nec inpanatio. Non enim de-
lector inſcripturis apocriphis, qualibet vtuntur moderni ad pro-
bandum accidens eſſe ſine ſubiecto, quia eceleſia ita dicit. Ta-
les enim euidentiae neminem quietzrent. Pnk. Quantum ad
idemtificationem oportet primo in ſignificatione termini con-
uenire, quod ad iſtum ſenſum ipfum intelligas. Quod naturas
diſtinctas in ſpecie vel numero Deus faciat eſſe vnum idem in
numero, ac li perſonain Petri faceret eſſe Paulum. Et ne
recolo

LIBER CQVARTVS. 203

recolo me fſeciſſe rationes multiplices ad improbandum impoſſi-
bilitatem identitatis huiusmodi. Nam iuxta iſtam phantaſiam,
quaelibet pars quantitatiua quantitatis permanentis, vel tempo-
ris poſſet idemtificari cuilibet, quod ſtatim probatur eſſe impoſ-
ſbile. Nam ſi hoc verificatum ſit de A pedali linea, tuno
quaelibet eius quantitatiua, eſt pedalis, & iterum quaelibet
ſumme parua quod ſibi ipſi maniteſte contradicit. Ideo iſta
opinio idemtificatur opinioni impoſſibili atque haereticae, &
conformis eſt ratio de tempore, & quolibet aſſignando. Nam
ſi A idemtificatur B, tunc vtrumque illorum remanet, cum
deſtructum non idemtificatur, ſed corrumpitur vel deſinit efſe.
Et ſi vtrumque illorum remanet, tunc tantum differunt ſicut
primo, & per conſequens differunt in numero, & ſic ad ſen-
ſum expoſitum non ſunt idem. Nam patet de virtute ſermonis.
Si vtrumque illorum remanet. tunc illa ponunt in numerum,
& per conſequens numeraliter diſtinguuntur. Similiter ſi ali-
qua idemtificantur ad ſenſum expoſitum tunc oportet, quod
omnes differentiae eorum ſunt etiam identificae, quia quaeli-
bet differentia repugnat tali idemtificationi, & per idem conſe-
quentiae forent idemtifice differentiis, & res vnius ſpeciei rei
alterius ſpeciei, quod notum eſt claudere contradictionem in
terminis. ALITHIA. Quietor in iſta ratione triplici quod non
poteſt eſſe idemtificatio quam ſignaſti. Sed rogo tolle inpana-
tionem, quae eſt a quibusdam pſeudofratribus tenta. Sicut
videlicet quod humanitas & diuinitas in Chriſto, ſunt vtrum-
que eadem perſona verbi, ſic panis & corpus Chriſti, ſunt vir-
tute verborum ſacramentalium idem ſuppoſitum. Videtur enim
ex verbis tuis, quod innuis iſtam viam. PHR. Sum certus
quod ſententia iſta inpanationis, eſt impoſſibilis atque haereti-
ca, & propter hoc tenebatur a ſtultis pſeudofratribus plus fu-
ſpecta. Sicut enim argumentum topicum quod homo comptus
eſt ex hinc luxurioſus, ſic eſt argumentum topicum, iſta opi-
nio originatur a fratre, ergo eſt falſa, nam eorum mendacia fa-
ciunt euidentiam, ad hoc topicum argumentum. Primo enim
contra iſtud arguo, quod iuxta viam iſtam corpus Chriſti, &
ſic Chriſtus glorificatus in corpore, reciperet omnes transmu-
tationes, vel denominationes quas panis reciperet, & ſio cor-
pus Chriſti ne dum foret factum a presbitero celebrante, ſed a
Cc 2 piſtore,

Inpanatis.

204 IOAN. WICLEF

piſtore, & nunc multiplicatum ſic, quod Chriſtus haberet mul-
ta corpora ſimul, & omnes praedicationes, quas panis iſte re-
cipit, & corpus Ohriſti reciperet, & ſic mus corpus Chriſti
comederet, ipſum corpus Chriſti putrefieret conuerlum in ver-
mes, & generaliter ſacerdos celebrans collum & omnia mem-
bra Chrifti frangeret. Sed quid infidelius vel abhominabilius
deſolans catholicum viatorem? & conſequentia patet, quia
quando duae naturae idemtificantur in eadem perſona, vt patet
in materia de incarnatione, omnis praedicatio alterius naturae
eidem perſonae conuenit. Sic enim vere concedimus, nedum
quod Chriſtus ſed quod Deus fuit crucifixus, mortuus & ſe-
pultus, ſicut per ante fuit temporaliter genitus, & ex muliere
factus. Simijliter ſi iſte panis fic factus idemtifice corpus Chri-
ſti, & illud corpus eſt realiter ipſe Chriſtus, ergo ille panis
eſt factus realiter Chriſtus Deus Sed quae idololatria foret
amplius deceſtanda? Sic enim quaelibet ece-leſia haberet Deum
ſuum, qui reciperet praedicationes abhominabiles ſupradictas,
& ſie deitas foret turpiſſima res in mundo. Simi iter ſi ad ſen-
ſum expoſitum foret inpanatio, ſicut eſt incarnatio, inpanatio-
nis foret feſtiuitas ſolemniter celebranda. Et Chriſtus foret ad
ſenſum conſimilem factus Petra, agnus, ouis, vitulus, aries,
ſerpens, &c. ſed quid ſtultius? Ideo certum eſt ex fide, quod
iſtam ſententiam. Hoc eſt corpus meum, ſicut alias ei ſimiles,
oportet in praedicatione ſecundum habitudinem acceptare.
Ideo notanda eſt nobis vna differentia inter praedicationem
idemtificam, & praedicationem ſecundum habitudinem. Nam
quando duae naturae idemtificantur eidem perſonae, vt con-
tingit de incarnatione, tunc vtraque earum eſt numeraliter
idem ſuppoſitum. Sed ſecus eſt in materia de ſacramento al-
taris, quia licet panis fuerit fractus in tres, vel in quotlibet
partes, quaelibet earum non eſt realiter, ſed habitudinaliter
corpus domini, vt intuendo diuerſa ſpecula, eadem facies eſt
intentionaliter, id eſt ſecundum ſimilitudinem in quolibet eo-
rundem. Vnde non oportet rem factam a Deo ſecundum ta-
lem habituationem, ſuum figuratum requirere. ipſum figura-
tum moueri ad ipſam localiter, vel ex hinc realiter alterari, vt
non eſt intelligendum corpus Chriſti deſcendere ad hoſtiam, in
quacumque eccleſia conſecratam, ſed manet ſurſum in⸗ toli
abile

LIBER QVYARTVS. 205

ſtabile & immotum, ideo habet eſſe ſpirituale in hoſtia, & non
effe dimenſionatum & caetera accidentia quae in cœlo. Vnde
videtur mihi, quod corpus Chriſti, & ſic Chriſtus humanitus,
ſit ſpiritualiter ad quemlibet punctum mundi. Sed ſecundum
Auguſti. & doctores caeteros rex eſt ſpiritualiter, potentiali-
ter & virtualiter, ad punctum quemlibet regni ſui. Corpus
ergo Chriſti eſt ad punctum quemlibet huius mundi, cum vir-
tute illius corporis, quaelibet pars mundi perficitur vltra quam
rex terrenus partes regni ſui poteſt perficere, Verumtamen
credendum eſt quod longe aliter eſt corpus Chriſti in hoſtia
conſecrata, cum fſit habitudinaliter ipſa hoſtia. Et ſecundum
rationem ſpiritualis & virtualis exiſtentiae, eſt aliter ad quem-
libet punctum eius. Et patet quod ſecundum rationem dupli-
cem, eſt corpus Chriſti in loco hoſtiae conſecratae.

ie i e e ie ee e e
CAPVT KHX.
Quod corpus Chriſti non putreffit.

sEVDIS. Propter ſtultitias quas ebullis per tempus non mo-
dicum dormitaui. Sed modo oportet me vigilare paulu-
lum, ad illas ſtultitias reprobandum. Primo enim non potes
ſubterfugere ſylogiſmum talem expoſitorium Iſte putrefit, vel
a mure comeditur, ille idem panis eſt corpus Chriſti, ergo cor-
pus Chriſti ſic putrefit atque comeditur, & ſequuntur inconue-
nientia tibi impertibilia. PHRO. Conſydero quod nimis So-
phiſtice vt vulpes infideliter dormitafti. Sed conſydera prae-
dicta de trinitate, de incarnatione, & de vniuerſalibus, &
tunc in multis tuis argutüs erubeſces. Nego ergo tuum argu-
mentum, quod vocas ſylogiſmum expoſitorium, cum ſit de-
ceptorius paralogiimus. Si enim in materia de trinitate non
ſequitur iſia eſſentia eſt pater, & iſta eadem eſſentia eſt filius,
multo euidentius non ſequitur in ſylogiſatione tuae cειae argu-
tiae. Et eodem modo non fequitur in materia de incarnatione,
iſta perſona eſt iſta humanitas, & iſta eadem perſona eſt iſta di-
uinitas, ergo iſta humanitas eſt iſta diuinitas. Et in materia
de vniuerſalibus, non oportet ambigere exemplis, vt licet
Cc 3 ſpecies

Obiectus con-
tra remanen-

206 IOAN. WICL EF

ſpecies humana ſit Petrus, & eadem ſpecies ſit Paulus, non ex
hinc ſequitur, quod Petrus ſit Paulus ſed ſatis eſt, quod ſint
idem in ſpecie. Et ſic ſatis eſt tibi in propoſito, quod ſi iſte
panis a mure comeditur, & iſte panis eſt corpus Chriſti, tuno
illud quod eſt corpus Chriſti a mure comeditur &c. Et talis
aptanda eſt concluſio in omnibus aliis paralogiſmis. Exem-
plum autem iſtius, patet in fide ſcripturae. Vt non ſequitur,
iſte Baptiſta eſt Helias, & iſte Baptiſta tunc procreabatur de
Zacharia atque Eliſabeth, ergo ille Helias tunc fuit taliter pro-
creatus. Ideo non oportet propter hoc verbum verum Chriſti,
concedere omnes praedicationes formales de Baptiſta, quae
conceduntur de Helia, vel e contra. Et hoc patet reſoluendo
proproſitiones in ſua ſignificata catholica. Quis rogo color, ſi
iſte panis figurat ſacramentaliter corpus Chriſti, & iſte panis
tunc fuit piſtus, quod corpus Chriſti tunc temporis pinſaba-
tuxr? Ps EVDIS. Adhuc tuae euaſiones haereticae cognoſcentur.
Nam iuxta ſenſum tuum concedendum foret, quod ſcriptum,
vox, & quidlibet imponendum ad ſignandum corpus Chriſti,
foret habitudinaliter, & ſic realiter ipſum corpus Chriſti.
Sed quis ſufficeret enumerare inconuenientia ex hoc ſequentia?
Nam in praeditatione ſecundum habitudinem eſt conformis ra-
tio vtrobique. PHRONESIS. Adhuc euadet fidelis multas ta-
les argutias ſimiales, quia niſi poſſis probare, quod quilibet
imponens ſignum vel terminum ad ſignandum corpus Chriſti.
vel aliud aſſignandum ſit ille, qui dixit & facta ſunt, nec men-
tiri poterit, aliter non procederet tua argutia ſimialis. Ideo
nihil potes idemtificare cuilibet vel alicui alteri, antequam iſta
auctoritatiua excellentia ſit communicata, cuilibet tuo compli-
ci imponenti, quod cum non potes, erubeſcas de turpitudine
tuae argutiae. Vnde non concedo iſta verba ſoripturae, pro-
pter impoſitionem humanam, ſed quia prima ita dicit, ideo
hanc reuerentiam ſcripturae ſingulariter reſeruo, quod humi-
liter illi obediens integraliter hanc concedo, tanquam cer-
tus ex fide quod nulla pars ſoripturae ſacrae, poterit eſſe
falſa. Ideo quid mihi quod impoſitor tuus impoſuerit ſigna
vel terminos ad taliter deſignandum? Non enim propter
hoc variabo reſponſionem ad ſenſum, quem didici ex icri-
ptura, vt ſi impoſueris quod iſta propoſitio, homo eſt =
ignifi-

LIB ER QVARTVS. 209

ſignificet praecipue primarie Deum eſſe. Propterea non con-
cedam, quod homo eſt aſinus, nec propoſitionem illam quam
proponis. Non tantum obediam impoſitioni tuae, vel regulis
de obligatione, vel impoſitioni termini quam tu fingis. Scio
tamen quod laborem, omnes tales loquutiones figuratiuas ſori-
pturae, recenter memoriae commendare. Sed ſcio quod ae-
quiuocans in praedicatione identifica, vel ſcripturam non con-
ſyderans, ſicut non contradicit ſententiae ſcripturae, ſic non
cCapitur in tua redargutione, vt Chriſtus & Baptiſla non contra-
dixerunt ſibiipſis, licet Chriſtus conceſſit, quod Baptiſta eſt
Helias, & Baptiſta ad ſenſum aequiuocum aſſeruit ſe non eſſe
Heliam. Vnde in iſto puncto ego aliquando infatuaui, igno-
rans praedicationem habitudinalem. Credidi enim, quod in
tali loquutione. Baptiſta eſt, eſt Helias, hoc nomen Helias
transfertur a ſignificatione illius magni prophetae in lege vete-
ri, de quo. 3 Regum XVIU. Et ſignificat omnino aequiuoce
& fingulariter lohannem Baptiſtam. Sed poſtmodum reperi
ex ſanctorum teſtimonio & ratione valida, quod Helias ſignifi-
cat in loquutione Chriſti, illum prophetam de lege veteri, &
per conſequens habitudinalis praedicatio eſt dicenda, non au-
tem identifica, cum Chriſtus intellexit, quod Baptiſia eſt He-
lias figuraliter, & Baptiſta intellexit, quod non eſt Helias per-
ſonaliter, cum aliter foret dictum Chriſti ad iſtum ſenſum de-
riſorum exponendum. Si vultis ſcire, ipſe Baptiſta eſt illa
perſona. Et ſic intelligo alias perſonas habitudinales ſcripturae
ſacrae. Et ſi quaeras, quando Baptiſta incœpit eſſe Helias, vi-

detur quod tunc, quando habuit ex ordinatione Dei illam ha- Qeando Ba-
ptiſta incœbpit

eſſe Helias.

bitudinem ad Heliam. Et prius ſaltem naturaliter fuit Baptiſta
Helias, antequam Chriſtus protulit illa verba. De ſacramen-
to tamen altaris videtur probabile, quod prolatis his verbis ſa-
cramentalibus, ille panis eſt corpus domini, & non ante, ita

quod de virtute verborum Chriſti, ille panis habeat ſimul no- Quando panis

men ſacramenti, & nomen corporis domini leſu Chriſti. .ι corpus

PsSEVDIS. Adhuc videtur mihi, quod claudicas, cum iuxta
dicta tua quaelibet pars quantitatiua panis nobis ſenſibilis, fo-
ret idem corpus Chriſti in numero, & ſic corpus Chriſti foret
infinitum paruum, pars ſuiipſius, & quantumlibet a ſe diſtans.

Nam quaellbet pars quantitatiua iſtius hoſtiae eſt corpus, ſed
infini-

briſti.

208 IO A N. WICLEF

infinitum perſona eſt aliqua pars quantitatiua, iſtius hoſtiae, &
cum iſta tota hoſtia ſit idem corpus in numero. Sequitur ſe-
cunda concluſio. Et cum tales hoſtiae, quae ſunt corpus
Chriſti in prouinciis multum diſtant. Sequitur tertia conclu-
ſio. Primo cum infinitae ſunt variationes in huiusmodi hoſtiis
conſecratis. Sequitur, quod omnes illas variationes recipit
corpus Chriſti. PHRO. Sicut dixi tibi ſuperius, oportet te
cognoſcere ſententiam de vniuerſalibus & ſic intelliges, quod
ſicut ſpecies humana, eſt quodlibet eius indiuiduum, ſic idem
corpus Chriſti in numero, eſt quaelibet pars ſenſibilis hoſtiae
conſecratae. Concluſiones enim Logicae iuuant ad veritates
catholicas cognoſcendas. In multis tamen eſt diuerſitas, in
exemplo ſpeciei & corporis Chriſti, cum quodlibet ſuppoſitum
hominis ſit idemtifice ſpecies lumana. Non ſic autem eſt de
partibus quantitatiuis panis ſacrati. Et ſic totum vniuerfſale eſt
idemtifice quodlibet eius ſuppoſitum. Sed corpus Chriſti non
eſt idemtifice quaelibet pars quantitatiua panis, ſed habitudina-
liter. Vtrum autem ſit reſolutio ad partem indiuiſibilem in-
cluſiue, non hic diffinio. Sed certus ſum, quod quaelibet pars
naturalis, atque ſenſibilis panis ſacramenti, eſt habitudinaliter
corpus Chriſti. Cum non ſit ratio quare panes diſpares in
qualitate & quantitate, dum conſecrantur quantumcunque de-
ſtiterint, ſunt ſacramentaliter corpus Chriſti, quin per idem
& multae partes quantitatiuae eiusdem panis. Sed praedicatio-
num diſtinctio eſt omnimode notanda. Et patet, quod prima
conceluſio eſt concedenda. Et quantum ad primam trium re-
plicationum patet, quod nihil eſt infinitum paruum, ſicut ni-
hil eſt infinitum magnum praeter naturam diuinam, & illa non
eſt parua. Compoſitum enim ex duobus punctalibus, eſt
ſumme paruum, ſicut numerus binarius in quantitate diſcreta.
Concedo tamen, quod corpus Chriſti eſt ſatis paruum, &
quantumlibet varie figuratum. Nota tamen, vt dixi ſuperius,
quod omnia iſta intelligas in praedicatione habitudinali & eſſen-
tiali. Non autem vt praedicatum tale formaliter praedicatur,
vt corpus Chriſti eſt quantum & figuratum aequaliter grano
frumenti, quia eſt illud quod taliter figuratur & quantificatur.
Et tamen corpus Chriſti non taliter quantificatur, aut figura-
tur, cum corpus Chriſti non figuratur, niſi vt eſt in cœlo, lice
1t

LIBER QCVARTVS. 209

ſit figuratum, quod hic ſubſtantialiter ſit nobiſcum, quia eſt
panis, qui ſecundum denominationes huiusmodi eſt nobiscum
& ſic in replicatione prima, falſum aſſumitur, & non ſequens.
Quo ad ſecundam patet vt ſupra, quod falſum aſſumitur & non
ſequens, Nam corpus Chriſti non eſt pars ſuiipſius, licet ſit
pars iſtius panis, qui eſt ipſummet corpus Chriſti, ſicut Deus
non differt a ſe, licet ſit perſona, quae a perſona alia differt.
Et omnes ipſae perſonae, ſunt illemet idem Deus. Oportet
enim ſi corpus Chriſti ſit pars ſuiipſius, quod ſecundum idem
componat ſeipſum, quod eſt impoſſibile. Et ex eodem patet,
quod probatio conoluſionis tertiae non aufertur, ſcilicet quod
Corpus Chriſti diſtat a ſe. Conceditur tamen quod corpus
Chriſti eſt multi panes a ſe diſtantes, vt patet de multis pani-
bus conſecratis in Anglia. Sed non ſequitur propterea, quod
corpus Chriſti ſit multipliciter, licet ſint multi panes tam varie
ſituati. Sed ſi cum iſtis panibus corpus Chriſti foret identifice,
illa multa ratio ſatis procederet. Et patet iſta reſponſio termi-
nis in ſua exponentia reſolutis.

CAPVIX.
Si duo corpora poſſunt eſe in eodem loco.

Pearor. Adhuc video, quod non erubeſcis contra dicere
tam Philoſophis, quam Theologis, propoſitionibus per ſe
notis. Supponunt enim omnes ſani capitis Quod impofſſibile
enim duo corpora eſſe in eodem loco quod tamen manifeſte in-
nuis de corpore panis, & corpore Chriſti. PHRO. Leuiter
mones & verecunde tibiipſi, ſi bene ſaperes. Nam vt dicunt
logici, omnia corpora mundi ſunt in eodem loco magno, &
in particularibus locis ſunt quotlibet corpora quantumcunque
diſtlincta. Sed tangam propius, ſecundum communiter lo-
quentes theologos. Corpus glorificatum eſt per eundem ſitum
cœli adaequatum. Et vt credunt Philoſophi per eundem ſitum

Corpus glori-

mixti ſunt eadem corpora elementaria coextenſa. Sed adhuc fieatum eſt
tertio accedam propius. Nonne ſecundum tuam phantaſiam per eunden:
impôſſibilem, per eundem ſitum hoſtiae eſt corpus de genere Rtum cæœli

Dd quan-

adaeguatum.

2¹⁰⁶ IOA N. WICLEF

quantitatis & corporis Chriſti, quamuis diſpariter, imo cum
corpus de genere quantitatis ſit per ſe quantum, & corpus de
genere ſubſlantiae non ſit quantum, niſi per accidens, tanta
toret repugnantia, vel maior ponendi quantitates & qualitates
corporeas coextenſas. Ipſe enim per ſe habent dimenſiones,
vel potius ſunt illae dimenſiones ſeſe de poſſibili penetrantes.
Sed vt accedam finaliter ad diſficultatem tui propoſiti, dico
quod philoſophi habuerunt pro inconuenienti, quod per eun-
dem locum fint duo corpora non contaminantia coextenſa. Sed
Corone Chri quomodo pertinet nobis ſic dicere, cum corpus panis ibidem
E, in huſtie e tenditur, & corpus Chriſti ibidem exiſtens ſpiritualiter mul-
iitnestter tiplicatur? Et quamui Chriſti ſit ibi ſ
Aknitipli«- til huamuis corpus Chriſti ſit ibi extenſum, quia res
tur. extenſal, vtputa ille panis, non tamen ibidem extenditur, nec
ponit vt ſic in numerum cum pane, cum ſit realiter ipſe panis.
Et patet, ſi concipis quomodo tua argutia eſt ſoluta, nec ex-
pedit plus pro replicatione, in iſta materia immorari. PsEV-
DIS. Adhuc apparet mihi, quod non potes clare aufugere, non
ſolum quia corpus Chrifti eſt ibi extenſum, cum corpore panis.
Sed quia neſeis dicere, quid ſit ibi eſſentialiter corpus Chriſti.
Non enim corpus eſt alicubi nifi vbi eſt corpus, quia alias ſe-
queretur, quod corpus foret alicubi non corpus, & ſic corpus
Chriſti & corpus panis, forent per eundem ſitum coextenfa,
licet ſint corpora non communicantia. PHRO. Video, quod
ad ſupradicta nimis ſuperficjaliter attendis. Nam vt patet ex
dictis, corpus Chrifti eſt in loco hofliae extenfum cum corpo-
re panis quia eſt panis extenfus cum corpore panis, cum ſit
quarta pars panis, & ſic de multis eius partibus. Verumtamen-
corpus Chriſti non coextenditur cum corpore panis, vt dictum
eſt tibi ſuperius de diſtinctione praedicationis formalis, & prae-
CorpniChriſti dicationis eſſentialis, & habitudinalis. Quantum ad fecundam
AW: in buſtia tuam inſtantiam, diétum eſt tibi fuperius, quod corpus Chriſti
Puitualiter. eſt ibi ſpiritualiter, etiam modo quo diſtingu tur eſſentialiter a
corpore panis. Ideo quando dicis, quod neſeimus dicere,
vtrum corpus Chrifti ſit ibi eſſentialiter, corporaliter, vel di-
menſionaliter, Videtur mihi, quod probabihter dicere poſſu-
mus, quod corpus Chriſti eſt ibi corpus, quia illud idem cor-
pus quod in cœlo extenditur. Sed vtrum fit ibi corporaliter,
vel dimenſionaliter. videtur mihi quod multi in aequiuoeatione
L laborant

LIL BE RQVARTV'S. 21r1

jaborant inaniter. Nam intelligendo hoc aduerbium redupli-
catiue, videtur mihi, quod corpus Chriſti ſit ibidem corpus,
& non ſit corporaliter, ſed cum aduerbiis analogis, concedi
debet. quod corpus Chriſti eſt ibi bene, pulchre, & realiter.
Non tamen audeo dicere, quod eſt ibi dimenfionaliter, vel
extenſe, licet ſit panis qui eſt ibi dimenſionaliter, & extenſe.
Sed ſecunda aequiuocatio aduerbiorum huiusmodi eſt, quod
accipuntur quandoque ſimpliciter, vt res dicitur eſſe corpora-
liter alicubi, dum eſt ibi modo corporis. Et ſic intelligunt
quidam, quod corpus Chriſti eſt in hoſtia corporaliter, ſub-
ſtantialiter, & eſſentialiter. Et poteſt confirmari iſta loquutio,
ex textu Apoſtoli ad Colloſſ. II. dicentis. quod in Chriſto
omnis plenitudo diuinitatis habitat corporaliter, non quod di-
uinitas poſſet eſſe corporaliter. Sed quia multi haeretici ab-
horrebant, quod Chriſtus ſit ipſa diuinitas. cum ſit corpus.
Apoſtolus dicit nobis, quod in Chriſto exiſiente corporaliter,
hoc eſt modo corporis habitat idemtifice ipſa diuinitas, & ſic
diuinitas licet non ſit corporaliter, eſt tamen corpus exiſtens
corporaliter. Sed abſit quenquam credere, quod reduplicatiue
intelligendo, Chriſtus ſit corporaliter ipſa diuinitas, cum fſit
corpus, quia tunc in quantum corpus, & per conſequens ne-
ceſſario omne corpus foret ipſa diuinitas. Quando autem talia
aduerbia intelliguntur reduplicatiue, oportet negare per ſe
praedicationem, & ad modos vniuerſales actualiter, vt homo,
in quantum viuit iuſte, viuit virtuoſe, quia per ſe iuſtitia eſt
virtus, nec poſſet homo iuſte viuere, niſi haberet modum vi-
uendi virtuoſum. Corpus tamen poſſet eſſe alieubi, licet non
ſit ibi dimenſionaliter, vt patet de eſſe corporis ſpirituali quo ad
locum. Et patet ſolutio huius obiectus, ſi bene attendis.
PSEVDIS. Videtur mihi, quod deliras ab opinione eccleſiae, &
fide ſcripturae, cum iuxta tuum dicere, aeque poſſet laicus
conficere vt ſacerdos. Et ſie eccleſia foret vtrobique ambigua,
quam hoſtiam adoraret. PHRONE. Video, quod argumenta
Vlteriora illius materiae tibi deficiunt. Sed ideo quomodo dif-
ficultates extraneas introducas. Eccleſia enim propter ſubtili-
tatem materiae, & excitationem in ſtudio temporalium, nimis
modicum attendit ad iſtam materiam, cum Papa & omnes eius

cardinales de ipſa parum concipiunt. Sed per Chriſti gratiam
Dd 2 tene-

Conſeerare
omnium pro-

borum ſſe-

eium eſt.

De aderatio-
ne boſtiae
gonditionali.

2¹² IOA N. WICLEFP

tenebo ſenſum & fidem ſeripturae & cauebo ab hac haerefi. Sj
Papa & cardinales aſſerunt hunc eſſe ſenſum ſcripturae, ergo
ſic eſt, quia tunc forent ſfupra apoſtolos confirmati. Sed vlte-
rius quantum ad tuam logicam, multis videtur Pprobabile, quod
idem eſt, laicus poteſt conficere, & latis rite poteſt laicus con-
ficere. Sed primum ex logica tua debes concedere. Et iterung
multi ſancti presbyteri ſunt idiotae, & ſicut placet quibusdam,
laici & ipſi faepe conficiunt. Et iterum laborando in aequiuo-
catione conſecrationis, concedendum videtur, quod laici con-
ſiciunt, imo quod conſe- rant, ficut Beata Cecilia domum
ſuam eceleſiam conſecrauit. Imo credo quod nefcis oſtendere,
quod quando Chriſtiani fregerunt panes circa domos, vt legi-
tur Act. II. Quod illi panes non erant corpus Chrifti, aus
quod ſoli Apoſſoli, vel presbyteri ſic fecerunt. Sed' dimit-
tendo iſtud in certum apparet mnihi. Quod ſacerdotes ſanctos
decet iſtud officium, cum Chriſtus ſpecjialiter iniungit eis ſie
facere, dum adiungit hoc. Quotiescunque fece. &c. Sic er-
go quandocumque Chriſtus operatur cum homine, & ſolum
tune conficit ſacramentum, quod reputari debet de noſtris ſa-
cerdotibus, & fupponi. Verumtamen quia iſtud non eſt fides,
non oportet quod credatur ab ecoleſia, ſed quod probabiliter
ſupponatur, nee oportet quod ambigatur, cum multa funt
proponenda vianti, quae nec debet concedere, nec negare,
nec dubitare, vt propoſito mihi quod ſum praedeſtinatus, aut
de peccante grauiter, quod erit damnatus, per hoc quod erit
finaliter obſtinatus, nec talia concedo, nec nego, nec dubito,
ſed repeto vnam partem. Et ſic viſa hoſtia adoro eam condi-
tionaliter, & omnino deadoro corpus domini, quod eſt fur-
ſum. Et ſic reſponſio ad iſtas ſex argutias, poteſt eſſe medium
ad tollendum conſimilia argumenta.

* à X e N Ve Be ge N A N. N. 9 N I. 2 N A 2. 8
C AP V T XI.
De Baptiſino.

LITHIA- Rogo te frater Phroneſis ceſſet litigioſa contentio
Pſeudis noſtri & procedamus per ordinem ad ſex alia ſacra-
menta.

LIBER QVARTVS. 213

menta. Et quia non procedis ſecundum ordinem, quo ſaera-
menta ſuperius inſcripta recitaſti, ſed potius ſecundum ordi-
nem, quo ſacramenta in ſcriptura ſacra expreſſfius ſunt fundata.
Ideo poſt ſacramentum Euchariſtiae, videtur efſe euidentius
tractandum de Baptiſmo. Ideo vellem quod de ipſo. aliquid lo-
quereris. PRRoO. Placet de iſto ordine. Et primo videamus
vbi Baptiſmus in euangelio ſtabilitur. Nam lege Matth. vltimo

Baptiſmus in
euangelio ba-

betur.

quomodo Chriſtus mandauit ſuis apoſtolis. Ite docete &c.

Et hinc Philippus baptiſans Eunuchum Act. VIII. prius inſtru-
xit eum in fide, ſicut fecerunt apoſtoli Act. II. quando popu-
lum baptiſarunt, Chriſtum tamen non oportuit Baptiſtam in-
ſtruere, de quo Luc. III Sed e contra in humilitate, & aliis
virtutibus a domino eſt inſtructus. Et propter hanc formam
verborum Chriſti Matth. vltimo eccleſia noſlra adducit fideles
pro infante, qui diſcretionem non attigerat, reſpondentes. Et
tales compatres communiter faciunt, quod filii ſui quos de ba-
ptiſmo eleuant ſint in oratione dominica & ſimbolo inſtructi.
Et alii qui diſcretionem attigerant dum inſtruuntur in fide
Chriſti, ante ſuum baptiſmum vocantur Cathecumeni. Hoc
autem ſacramentum eſt tam necefſſarium viatori, quod
Chriſtus dicit Nicodemo, lohann III. Niſi quis renatus fue-
rit ex aqua &c. Et tanta itaque auctoritate fidei ſcripturae ſunt
fideles generaliter baptiſati. Et ordinauit eccleſia, quod quae-
libet perſona fidelius in neceſſitatis articulo poterit baptiſari.
Ad baptiſationem autem dicunt requiri aquam ſimplicem, non
vrinam, vel liquorem alium. cum hoc non ſit a domino exem-
platum. Nec refert ſiue immergantur ſemel vel ter. Siue
aqua ſuper capita ſua effundantur. Sed faciendum eſt ſecun-
dum conſuetudinem loci quem quis incolit, tam in vno ritu
legittimo quam in alio. Quia certum eſt, quod corporalis ba-
ptiſatio ſiue lotio modicum valet, niſi adſit lotio mentis per
Ipiritum ſanctum, a peccato originali vel actuali. Hoc eſt enim
principium in hac fide, quod quicunque rite baptiſatus fuerit,
baptiſmus delet quod cumque peccatum inuenerit in homine
baptiſando. Et quia ad deletionem peccati, requiritur ſatisfa-
io, & non poteſt fieri ſatisfactio pro peceato, niſi per mor-
tem Chriſti, ideo dicit Apoſtolus Rom. VI. Quicumque ba-
ptiſati ſumus in Chriſto leſu in morte eius baptiſati ſumus.
Dd 3 Ar.I.

Conſuetudo

oci eſt

ptiſmo ſer⸗

uanda.

Non eſt alia
ſatis factio
quam Cbriſti.

214 IOAN. WICLEEF

ArI. Placet de iſta materia groſſa, ſicut ſunt alia fidei rudi-
menta. Sed dic rogo clarius, quomodo Chriſtus qui tantum
odiuit ſigna ſenſibilia, tantam neceſſitatem ſaluationis poſuit
in huiusmodi lotione. Videtur enim derogare diuinae libera-
litati atque potentiae, quod Deus non poſſet intercedere to-
to merito ſuo atque paſſione ſaluare infantem vel adultum fi-
delem niſi a vetula vel alio viante baptiſetur communiter infi-
deli. Similiter delato infante fidelium ad eccleſiam, vtſecun-
An infantes dum Chriſti regulam baptiſetur, & deficiente aqua, vel requi-
rl abtiſati fitis aliis ſtante pia intentione totius populi, interim mortuo
utuentur. naturaſiter nutu Dei. Videtur graue damnationem infantis hu-
iusmodi diffinire, ſpecialiter cum nec infans iſte nec populus
peccauit vt taliter damnaretur. Vbi eſt ergo miſericors libera-
Hitas Chriſti Dei, ſi talis proles fidelium propter illud quod non
eſt in baptiſante eorum damnabitur, cum Deus ſecundum prin-
cipia theologiae communia, ſit pronior ad praemiandum homi-
nes quam ad damnandum? Et ſpecialiter merito & paſſione
Chriſti, tamen ſua tentoria dilatante. PaRONE. Videtur mi-
hi ſoror, quod mones ſubtiliter & acute. Ideo oportet te mi-
hi compati, diſtinctionem verborum in iſta materia attenden-
do. Quod quaedam loquor ſimpliciter aſſertiue, & alia ſolum
reputatiue. Sicut credo doctores ſanctos eccleſiae, quantum-
cunque magnos poſt auctores ſcripturae ſacrae loquutos fuiſſe.
Loquor autem illa ſimpliciter aſſertiue, quae vel ſunt nota meo
ſenſui, vel patent mihi ex fide ſoripturae, ſed alia quibus ar-
gumenta ita deficiunt, cum habeo ad ipſam ſuaſionem proba-
bilem, reputo ipſa eſſe vera. Et ſic loquor tibi in iſta materia
quam nouiſti. Ad primam inſtantiam tuam de ſignis, videtur
Cbriſtus ſgna mihi, quod Chriſtus ſigna approbat, licet eorum abuſum con-
approbot, ſed demnet. Et ſic intelligo illud Matth. XII. Generatio adulte-
abaſum da- r ſigna quaerit, & fignum &c. Chriſtus enim in propria per-
ao uain ve⸗ ſona, eſt ſignum ſenſibile. Et vt videtur mihi ſacramentum
teri Mormen ſacramentorum, cum ſibi fſumme conueniat deſeriptio ſacra-
to. menti. Sicut enim Moſes exaltauit ſerpentem aeneum in de-
ſerto, & omnes percuſſi a ſerpentibus, intuentes illum ſerpen-
tem aeneum ſanarentur, vt dicitur Num. XXI. Sic lIeſus no-
ſter ſerpens viuus, habens ſimilitudinem peccati. Licet non
poſſet etiam de poſſibili peccare ſuſpenſus eſt in ligno. vt per.
cuſſi

LIBER QCVARTVS. 215

cuſſi veneno ſerpentis antiqui peccato, ſpiritualiter fiant ſani.
Ideo dicit iſte ſerpens Iohan. III. Sicut Moſes exaltauit &c.
Et ſicut Ionas fuit in ventre &c. hoc eſt in loco ſubterraneo ab-
ſconditus & ſepultus, Fuit enim ſex horis pro die paraſceues
ſic ſepultus, & per integrum diem ſabbati, conſequenter &
ſex horis in prima ſabbati. Et ſic tribus diebus licet non per
illos tres dies fuit dominus ſic ſepultus. Approbat ergo Chri-
ſtus ſigna tam nouae legis quam veteris, ſed abuſum eorum odit
ſemper. Opoirtet ergo te notare, quod corpus Chrifti myſti⸗
cum, pro tempore legis veteris tanquam puella iuuenis fuit
ſignis talibus ſenfibilibus multipliciter inſtruendum. Sed cre-
ſcente eccleſiae aetate pro tempore legis gratiae, non eſt ad
ſigna huiusmodi adeo attendendum. Ideo conſydero hodie
abuſum triplicem in his ſignis. Primo quod ſeruantur legis
veteris ſigna quae ex diffinitione Apoſtolorum ceſſare nunc
debeant, vt patet Act. XV. & in Epiſto. ad Galat. Et ſpeciali-
ter illa ſigna, quorum ſignatum anterius eſt elapſum. Idem
enim foret ſigna ipſa ſeruare, & futuritionem ſuorum ſignato-
rum infideliter expectare. Secundus abuſus in ſignis pro tem-
pore legis gratiae, eſt cum illis deſponſatio impudica. Multi
quidem ad tantum vel plus attendunt ad obſeruationem ſigno-
rum talium, quae non ex lege Dei, ſed phantaſia humana in-
prouide ordinantur, quod mallent praeuaricari in decalogo, quam
in illis. Tertius abuſus eſt, oneratio eccleſiae, quam Chriſtus
ordinauit a ſignis iſtis eſſe liberam. Etiam vltra generationem
ſignorum, qua onuſtata fuit eccleſia veteris teſtamenti Et in
iſtis duobus abuſibus religioſi noſtri laborant communiter. Et
patet quod hcet vti ſignis, & ſpecialiter inſtitutis a Chriſto
cum moderamine, tamen ab iſtis tribus abuſibus praecauendo.
Cum ergo Chriſtus ipſemet inſtituit ſignum Baptiſmi, quare non
debemus ipfum ſignum prudenter obſeruare, ſpecialiter ocum
adhuc ſumus in via citra claram ſcientiam, in qua via per ſigna
huiusmodi neceſſarium eſt nos duci?

S ⸗ S

Triplex ba-
ptiſmus.

Fluminis
Sanguinis.

Flaminis.

216 10OA N. WI CLEF
&† Res Ree e Re Re e Re e
CAPVYT XII.
De triplici Baptiſmo.

ATTA Placet mihi frater, quod tetigiſti materiam iſtam
de ſignis, quia videtur mihi, quod in parte ſubtiliter de-
claras materiam, licet contra religioſos noſtros dicas tacite,
quod foret expeditius illis ſigna ſua adinuenta dimittere. Sed
dic rogo ad alios duos obiectus quos detegi. PRHRON. Placet
mihi de onere quod iniungis. Oportet tamen te notare recen-
ter de diſtinctione loquutionis duplicis quam praemiſi. Et
tunc dico ad primum iſtorum obiectuum, quod videtur mihi
probabile, quod Chriſtus ſatis poſſet ſine lotione huius, infan-
tes ſpiritualiter baptiſare, & per conſequens ſaluare. Vnde
dicitur communiter quod triplex eſt baptiſlmus eccleſiae ſed ba-
ptiſmus fluminis baptiſmus ſanguinis, & baptiſinus flaminis. Et
quilibet eorum cum paribus ſufficit ad ſalutem. Baptiſmus
ergo fluminis, eſt baptiſmus cum aqua materiali, de quo ba-
ptiſmo crebrius eſt loquutum. Baptiſmus autem ſanguinis, eſt
lotio qua animae martirum ſunt purgatae. Vnde & licitum vi-
detur mihi effundere ſanguinem hominis non martiriſati pro
Chriſto, loco laticis baptismalis. Nec audeo aſſerere, quod
infantes occiſi pro Chriſto, de quo Matth. II. qui infra octa-
uum diem circumciſi non fuerant, ſint damnati. Et credo
quod dominus Armacanus reputatiue loquutus eſt, & non dif-
ſinitiue taliter aſſerendo. Baptiſmus autem flaminis, eſt bapti-
ſmus ſpiritus ſancti, qui eſt ſimpliciter neceſſarius cuilibet ho-
mini ſi ſaluetur. Ideo duo baptifmi priores ſunt ſigna antece-
dentia, & ex ſuppoſitione neceſſaria ad iſtum tertium bapti-
ſinum flaminis, ideo absque dubietate, ſi iſte inſenfibilis ba-
ptiſmus affuerit, baptiſatus a crimine eſt mundatus, Et ſi ille
defuerit, quantumcunque adſint priores, baptiſmus non prodeſt
animae ad ſalutem. Ideo cum recte ſit inſenſibilis, & tantum
nobis ignotus, videtur mihi inprudens praeſumptio, taliter ſal-
uationem hominis, vel damnationem ex baptiſmate diffinire.
Reputamus tamen absque dubietate, quod inſantes recte bapti⸗
ati

LIB E R QVARTVS. er⸗

ſati flumine, ſint baptiſati tertio baptiſmate, cum habent gra-
tiam baptiſmalem. Et ſic reputo ego de martiribus occiſis pro
Chriſto. Et vt patet de legione Lhebaica; licet multi eorum
non fuerunt flumine baptiſati. Et ſic vlterius quantum ad fidem
ſcripturae. Iohanais III. Nilſi quis renatus fuerit &c. probabi-
liter dici poteſlt, quod Chriſtus loquitur de aqua, quae fluxit
de ſuo latere, & de baptiſmo tertio, quia certum videtur, quod
homo martiriſatus pro Chriſto, licet non irroretur aqua bapti-
Cmatis nouiter, eſt ſaluandus. Ideo videtur probabile ad illum
ſenſum negatiuum Chriſti intelligere, ſcilicet quod nemo poteſt
introire in regnum cœlorum, niſi baptiſmate aquae effluxae de
latere Chriſti, & baptiſmate flaminis baptiſetur, cum trinitas
non poſſet ſaluare lapſos ad beatitudinem acceptando, niſi per-
ſona ſecunda & tertia purgent. Et ita Chriſtus ſubtilitate &
breuitate miraculi, docuit primum baptiſmum in iſtis verbis
Fuangelicis obſeruari. Non enim licet fidelibus ſupponendo
baptiſmum flaminis, baptiſmum fluminis omnino relinquere,
ſed neceſſe eſt data oportunitate circumſtantiae ipſum accipere.
Et cum omnia quae eueniunt de neceſſitate eueniunt, dici poteſt,

quod talis homo non poteſt ſaluari ſine illo baptiſmate Hoc Homo zon
tamen cognoſcimus reputatiue, poſtquam baptiſatio eſt com- poteſt ſaluari
pleta. Et ita debet intelligi, dum infidelis baptiſat puerum, & ine bapti-
non reputat quod illa baptiſatio proficiat ad ſalutem, baptiſmus /nate Numi-

talis non proderit baptiſato. Verum quidem eſt, quod quili-
bet criminoſus eſt nimium infidelis, & multis paganis infide-
lior. De quibuslibet ſupponimus, quod baptiſatio eorum ſul-
ficiat baptiſato. Nec reputamus, quod deſcendente de cœlo
pluuia, vel homine deriſorie, vel caſu aliquo relinquente ba-
ptiſmate, ſit propterea in anima baptiſatus. Credimus tamen,
quod quaecunque vetula, vel abiecta perſona rite lauante ho-
minem, cum verbis ſacramentalibus baptiſmum flaminis Deus
complet. Modicum enim valent ſigna noſira, niſi de quanto
illa Deus acceptauerit gratioſe. Et per haec reſpondeo ad ob-
iectum tuum tertio concedendo, quod Deus ſi uoluerit, poteſt

damnare infantem talem ſine iniuria ſibi facta, & ſi voluerit De ſalute &
poteſt ĩpſum ſaluare. Nec audeo partem alteram diffinire, nec damnatione

laboro circa reputationem, vel euidentiam in iſta materia ac-
quirendam, ſed vt mutus ſubticeo, confitens humiliter meam
Ee igno-

218 10 A N. WICLE F

ignorantiam verbis conditionalibus vſitando, quod non claret
mihi adhuc, ſi talis infans a Deo ſaluabitur ſiue damnabitur.
Sed ſcio quod quicquid in iſlo Deus fecerit, erit iuſtum, &
opus miſericordiae a cunctis fidelibus collaudandum Illi autem
qui ex auctoritate ſua, ſiue ſcientia in iſta materia, quicquam
diffiniunt, tanquam praeſumptuoſi & ſtolidi non ſe fundant.
Et quantum ad multa dicta magni Anshelmi & ſpecialiter in de
baptiſino paruulorum, & in de fide ad Petrum poteſt dici, quod
reputatiue loquitur vel conditionaliter, ſi taliter Deo placet.
Credo tamen quod multa dicta a ſanctis probabiliter reputata,
imo quod diffinita ex fide ſcripturae, Per ignaros ſfatrapas fue-
rum & forent poſterius condemnata. Sed non habeo reputa-
tionem vel opinionem, quod proprerea foret ita. Et quantum
ad illucl, giuoel Deus eſt pronior ad praemiandum quam punien-
dum. Et quantum ad aliud, quod paſſio Chrifti ad quantum-
cumque poſterius tempore ſe extenderit, eſt vtrumque iſtorum
ſatis imbrigabile apud ſcholaſticos. Specialiter de primo, cum
Deus fit infinitum pronus ad puniendum, ideo cum in punitio-
ne ſua ſit ſumma iuſticia, videtur quod non fit pronior ad ali-
quid praemiandum. Ideo vel hoc dictum magiſtrale taceo, vel
gloſſo illud ſecundum magis certos, & minus inpugnabiles,
quia non video magnam prudentiam, verba huiusmodli defen-
dendo. Sed quantum ad ſecundum „non dubito quin paſſio
Chriſti, tam ad poſterius tempore quam anterius in fructus ef-
ſicacia ſe extendit, Et ita concecdh poteſt, quod paſſio Chrifii
eſt modo non in propria exiſtentia, ſed in fructu. Et ſic intel-
ligo illud Apocal. XIII. Opera enim illorum &c. Et illud
quod leſus occiſus eſt a principio mundi. Nec ſequitur incon-
ueniens ex dictis iſtis, ſed libertas ſequentis conformiter ad
ſcripturam. Quod autem dicit, quod infans in caſu poſito ſal-
uabitur, ſicut pium eſt credere, plus quam ſibi proderit ſuper-
flue ſe incertat. Sunt autem aliqua in poteſtate Parentum, licet
ſint lapſa in praeteritum, propter quae iuſto Dei iudicio necef-
ſarium eſt ſic venire. Ideo qui diffinit quod nec parentes, neo
populus ſic Peccauerunt, vt ita euen at, ſupra caput ſuae no-
titiae loquitur ſicut pica. Credimus tamen ex fide quod mihil
contingit homini poſt graciam primam niiſi aliquam pars huma-
ni generis hoo meruerit vel demeruerit ſic venire.
CAPVT

LIB E R QVARTVS. 219
65ae 6. eNAYe NAN N. 6No n
C APVT AXlII.

De pœnis infantum ſine peccato actuali ge-
cedentium.

LTITHIA. Placet mihi, quod a te excutis talia praeſumptuo-
ſa dubia & reſponſa hominum non fundata. Sed adhuc
Gunt aliqua dubia, quomodo animae talium infantium, ſine
peccato actuali decedentium, punientur. Et vtrum pœnae
omnes talium ſunt aequales, cum punientur, vt videtur Io⸗
lummodo pœna damni. PHRONE. Placet quod ſic inculcas
dubia ſatis pulchra. Sed videtur mihi, quod modus ſingularis
puniendi damnatos in inferno, viatoribùs vt communiter eſt
ignotus. Generalem modum tamen puniendi damnatos, ex
principiis fidei ſatis cognoſcimus. Pœnam autem damni, vo-
camus damnum, quod iuſto Dei iudicio eſt inflictum damnatis,
quod nec eſt actus, nec qualitas, ſed priuatio boni & carentia,
quod eſt ex Dei gratia in beatis. Et ſic diſtinguitur pœna
damni, & pœna ſenſus, tanquam priuatio & actus immanens,
vel'qualitas poſitius. Et ex iſtis quandoque intuli coneluſio-
nes dignas memoria. Prima, quod in damnatis pœna damni,
eſt infinitum grauior pœna ſenſus, quia cum quantacumque

graui pœna ſenſus ſtat beatitudo, vt patet de Chriſto. Sed?

pœnae damni repugnat beatitudo formaliter. Ideo cum infini-
tum magnam pœnam ſenſus, poteſt homo iuſte ſufferre, ad
euacuandum ſibi perpetuam pœnam damni, videtur manifeſtum,
quod poena damni ſit infinitum grauior pœna ſenſus. Cum
enim nullae pœnae ſint rationis tam diſparis, quod non pote-
runt coaequari ad inuicem, non ſequitur. Si vna ſit infinitum
grauior quam reliqua, quod poœna grauior fit infinitum gra-
uis. Nec eſt putandum quod quantitas grauitatis pœnaé damni,
attendi debet ſimpliciter penes quantitatem commodi, quod
non habet ſic punitus, quia ſic infinitum grauis foret quaeli-
bet pœna damni. Nemo enim habet pœnam damni niſi ille qui
non habet, imo qui caret commodo infinito. Ideo ſi penes
quantitatem talis non habitionis ſiue carentiae, attenditur gra-
Ee 2 uitas

In damnatis
pœna daumni
eſt inſinitum
grauior bœna
Jenſus.

220 ILOAN. WICLEF

uitas pœnae damni, nulla talis pœna foret maior quam reliqua,
ſed foret quaelibet infinita, ideo dixi quando fui iunior, quod

Penes quidat- quantitas pœnae damni, attenditur Penes quantitatem commo-
zenditur pæ- di, quod damnatus haberet, ſi ipſemet non poneret obicem in

nae damni
quantitas.

peccando. Sed modo apparet mihi iſtud inbrigabile propter
multa. Primo quia poſitiuum & priuatiuum, non ſic poterunt
Coaequari. Secundo, quia omnia quae euenient de neceſſitate
euenient, abſolute necefſarium, quod eſt damnatus ponat obi-
cem in peccando. Et per conſequens damnatus infinitum ma-
gnum boni commodum haberet, ſi non poneret obicem in
peccando. Ex impoſſibili enim ſequitur quidlibet vt ſuppono.
Ideo dicunt alii, quod quantitas pœnae damni attenditur penes
quantitatem boni commodi, quod habet plene ſaluatus, qui eſt
cum damnificato conſimilis fpeciei. Sed relinquo materiam
iſtam iuuenibus, & forte pro loco tractus beatitudinis retra-
ctanda. Pono concluſionem ſecundam in propoſita materia,
vbi dixi. Quod impoſſibile eſt aliquem damnatum puniri poœ-
na damni, niſi etiam punitus fuerit pœna ſenſus. Ideòô tales in-

Infantes da- fantes damnati etiam damnati in vteris maternis, videntur
"nati babent mihi habere aliquam pœnam ſenſus. Cum enim ſenſus illorum

pœnam ſen-
ſus. .

ſpirituum ſunt viuatiores quam ſenſus noſtri. Et cum hoc im-
perfecte cognoſcunt beatitudinem ſaluatoris, videtur quod ha-
bent dolorem aliquem quod ſunt ab illa beatitudine deſtituti, &
dolor talis foret neceſſario bœna ſenſus. Non enim videtur,
quod Deus ad mitigandum pœnam talium, ſuſpendit in illis
omnem noticiam beatitudinis beatorum, quia ſic videndo con-
fratres ſuos damnatos, & Pœna ſenſus punitos forent beati, quia
haberent quicquid vellent, & nihil mali vellent. Quamuis
enim damnati velint ex inuidia, quod damnati alii ſint puniti,
quod eſt magnum malum pœnae, & per conſequens cum ſit
iuſtum. Deus & omnes beati volunt etiam illud malum. ve-
rumtamen qui non vult ſibi implicite, nec explicite malum
culpae, neceſſario eſt bestus. cum Chriſtus fuit heatus in via,
& omnes nos dum peccamus, volumus nobis implicite malum
culpae. Ideo licet tam damnati, quam beati velint malum
Pœnae, & malum culpae, pro ſuo tempore ineſie ſibi, vel
aliis. Beatus tamen cum neceſſario Pro tempore pro quo eſt
beatus, non vult ſibi ineſſe aliqualiter malum culpae. Et ſice
intelli-

LIBE R QVARTVS. 21

intelligit Auguſti. Nec oportet morari circa gloſſas doctorum,
qui videntur afferere in materia iſta oppoſitum, quia vel lo-
quuntur reputatiue aut opinatiue, vel ſunt illi quibus non opor-
tet credere, niſi de quanto ſe fundauerint in ſcriptura, quiĩia
certum videtur, quod ratione fundari non poterunt, quod
ômnes tales damnati omnimode careant pœna ſenſus Et ex

iſtis inferri videtur concluſio tertia, ſeilicet quod neceſſe eſt Neceſſe eſt
peccata originalia hominum eſſe inaequalia, ſicut decedentes peccat

in originalibus ſunt propter illa inaequaliter condemnandi.
Nam iuxta dicta omnes condemnati pro originalibus ſunt con-
demnandi, tam pœna damni, quam etiam pœna ſenſus. Sed
impoſſibile eſt, quod damnentur aequaliter omnino illis pœnis,
ergo relinquitur. quod peccata quibus illas pœnas demeruerunt,
inaequalia ſunt dicenda. Nam ficut vnus damnatus pro origi-
nali habet ingenium viuatius, & foret beatificandus perfectius,
ſic habet ex Dei ijuſticia maius damnum. Sed in damo Dei
oportet eſſe homines in gradu diſpares quo ad iſtud cum ſicut
oportet homines in figura faciei, aut aliis eſſe in parte diſſimiles.
Sic oportet eſſe in potentiis animae, quam oportet habere apti-
tudinem in parte diſparem, ad ſuum fubiectum diſpariter infor-
mandum. Et haec eſt ratio, quare Auguſti. in ſoo Encheri-
dione ſaepe inculcat iſtlam ſententiam, & quare damnati pro
peccatis originalibus debent tam diſpariter pro peccatis. Vnus
enim habet diſcretionem animae plus viuacem, & foret in bea-
titudine tam corporis quam animae plus beatus. Quare ergo
non foret propter pœnam plus grauem tam in corpore, quam
in anima grauius condemnatus? Nec oportet immorari circa
opinionem Anshelmi, in iſta materia, quod in non habere,
vel carere Originali iuſticia, non eſt exprimendum, quomodo
quis magis aut minus fuſcipiat, cum plus habituatus in natura-
libus habet carentiam ampliorem. Sed ſicut primus angelus
Lucifer, ex naturali potentia quam Deus illi dederat, pius pu-
nitur, ideo videtur ſecurius penes naturalem potentiam talis
damnati, menſurare grauedinem pœnae ſuae, quam penes bea-
titudinem vel commodum, quod haberet, ſi ad beatitodinem
fuerit ordinatus, quia illud quod nec eſt, nec poteſt eſſe, non
poteſt aliud menſurare. Imo vt dixi ſuperus, quilibet damna-
tus foret tunc baptiſatus ſupra Chriſtum, & minus quam beatus
Ee 3 aliquis,

nalia bomi-
num eſſe inae-
qualid.

2²² IOA N. WICLEF

aliquis, cum eſſe non poterit ſic beatus. Difficultates autem
alias de pœna ſenſus taliter damnatorum, & quomodo melius
eſt ipſos eſſe ſic damnatos, quam omnino non eſſe, cum dit-
ficultatibus aliis relinquo poſteris pertractandas.

28736 635 888 ½ 865 26886 362735 30636 2689 6238 52.e3 3628 e
C A PV TIT XIV.
De Confirmatione.

LITHIA. Sed dic rogo de ſacramento tertio, quod Con-
firmatio communiter nominatur. Et primo de eius fun-
datione ex fide ſcripturae. Non enim videtur mihi fundatio
ſufficiens, ex illo Act. VIII. Cum audiſſent Apoſtoli, qui
erant Hieroſolymis &c. ſpiritum ſanctum &c. Ex iſto textu
communiter concluditur, quod ſupra baptiſmum quo baptiſan-
tur homines, oportet confirmationem Apoſtolicam ſuperaddi,
cum ſic fecerunt Apoſtoli. Sed nimis leuis videtur eſſe haec
confirmatio, quia dici poſſet probabiliter, quod licet baptiſatio
in nomine leſu Chriſti, fuit ad tempus valida, quousque non
fuerit iſtud ſufficienter publicatum, tamen publicatione hac
facta, fuit ad formam verborum Euangelii redeundum. Et ſic
nomine fenus baptiſati in Samaria fuerunt legitime baptiſandi,
ſicut haptiſati baptiſmo Iohannis, vel alio baptiſmo illegitimo,
ſunt ſine periculo iterum baptiſandi. Et confirmatur ex hoc,
quod baptiſatos noſtros dicimus regulariter ſpiritum ſanétum
accipere, eo ipſo quo legitime baptiſantur. Multo magis hoc
ergo fuit verum in primitiua eccleſia. Sed in textu dicitur,
quod Petrus & Iohannes, imponebant manus ſuper illos &c.
Ac ſi non ante illum ſpiritum accepiſſent, quomodo ergo per
ante fuerant legitime baptiſati? Nec obeſt, ſed conuenit bapti-
ſantem ſuper baptiſatum manus imponere. Similiter vt patet
in textu Act. VIII. Petrus & lohannes imponebant manus
ſuper illos &c. Si ergo praeciſe ex textu iſto conuincitur, con-
firmatione eſſe appropriandam Epiſcopis, oportet vt ipſi im-
ponant ſuper confirmatos ſuas manus, vt ſpiritum ſanctum ac-
cipiant. Sed iſta ſpiritus ſancti acceptio, nec docetur in ſigno
enfibi-

LIBER QVARTVS. 224

ſenſibili, nec etiam ratione Quomodo ergo ex iſto textu
concluditur, quod Epiſeopi dant hoe ſacramentum pueris quos
confirmant? Et quantum ad oleum quo vngunt pueros, & pe-
plum lineum quod complexum eſt capiti, videtur quod ſit ritus
leuis infundabilis in ſcriptura. Similer videtur quod iſta con-
firmatio introducta ſupra Apoſtolos, blaſphemat in Deum, quia
conſtanter aſſerit, quod Epiſcopi dant nouiter ſpiritum ſan-
Gtum, vel eius dationem roborant & confirmant. Hoc autem
eſt plus quam dare ſpiritum ſanctum. Apoſtoli autem non ſic
audent dicere, ſed quod orauerunt pro ipſis, vt a Deo recipe-
rent ſpiritum ſanctum. Nunquid ergo caeſarea dotatio facit
noſtros Epiſcopos eſſe dignos, vt ipfi ſic donent ſingulariter
ſpiritum lanctum? Et hoc quod ipſi ſic Chriſti mandatis & con-
ſiliis aduerſentur? Videtur enim quod ſic textus iſte aà Deo pon-
deratur, quod oportet ad confirmationem Papam loco Petri
accedere, & plus ſpeculatiuum praelatum loco Iohannis. Nec
debent dedignari de iſto officio plus quam Petrus dedignabatur,
quod a caeteris Apoſtolis fuerat miſſus Communitas enim bona
& ſancta eſt vna ſimplici eius parte Deo acceptior. PHRONE.
Viderur mini ſoror, quod ſatis acute replicas, nec adhuc video
contradictionem claram ex ratione viuaci, vel ſcriptura, quo-
modo contradicerem verbis tuis. Sed ſuppoſito, quod Epiſco-
Pi orant pro baptiſatis, vt in acceptione ſpiritus ſancti confir-
mentur, & apponant ſigna ſenſibilia modo quo faciunt. Non
video, quin conficiunt hoc tertium ſacramentum, ſuppoſito
quod ille finis eueniat, ſicut in factis Apoſtolicis ſequebatur,
quod ſi a fine Apoſtolorum deficiant, non video ex hoc textu
quomodo confirmant. Quando autem ab iſto deſiciunt, &
quando finem iſtum non attingunt, videtur vanum nobis diſ-
cutere. Oportet tamen nos ſic laxe loqui de ſacramento,
cum Petrus & lohannes aſcendentes in templum vt orarent,
fecerunt ſacramentum laudabile Quia certum eſt, quod eo-
rum ambulatio, & Petri loquutio fuit ſacrae rei ſignum, quia
ſignum ſacri miraculi in ſanatione claudi, a ſpiritu ſancto inſti-
tutum, vt patet Act III. Et ſice ſancti Epiſcopi faciunt vulgo
incognita plurima ſacramenta. Non tamen video, quod gene-
raliter ſit hoc ſacramentum de neceſſitate ſalutis fidelium, nec
quod praetendentes ie confirmare pueros regulariter hos con-
firmant,

224 10O A N. WICLE FP

firmant, nec quod hoc ſacramentum ſit ſpecialiter Epiſcopis
caeſariis reſeruatum. Et vlterius videtur mihi, quod foret plus
religioſum & conformius modo loquendi Icripturae negare,
quod noſtri Epiſcopi dant ſpiritum fanctum, vel confirmant
Vlterius ſancti ſpiritus dationem, quia gloſſata quantumcunque
loquutione tali a doctoribus noſtris conceſſa, adhuc ſtat mali
intellectus periculum, & modi loquendi deficit fundamentum.
Vnde quibusdam videtur, quod iſta leuis & breuis Epiſcopo-
rum confirmatio, cum adiectis ritibus tantum ſolenniſatis eſt.
Ideo motione diaboli introducta, vt populus in fide eccleſiae
illudatur, & Epiſcoporum ſolennitas aut neceſſitas plus creda-

tur. Dicitur enim communiter, cum Epiſcopi noſtri dant hoc

hacramentum confirmationis, ſicut & alia ipſis ſpecialiter re-
ſeruata, nec ſine acceptione iſtorum ſacramentorum tam ſo-
lennium ſtat ſalus fidelium, quomodo poſſet eccleſia ſine tali-
bus epiſcopis ſeruare ex integro ſtatum ſuum? Sed vnum vi-
detur in maiori parte contingere, quod implicatur blaſphemia
quoscunque epiſcopos taliter confirmantes ex pactione Dei
ſpiritum ſanctum dare, Relinquo autem aliis diſcuſſionem
ſubtiliorem iſtius materiae.

e e e e
CAPVT XxvV.
De fſacramento Ordinis.

Arrruatt. Non video efficaciam in tractatu vlteriori iſtius
materiae, nec magnum fructum, Licet conſuetudo Ro-
manae curiae, vel antiqua confuetudo eccleſiae ſic ſe habet,
quia hoc non eſt potius euidentia, ad rectificandum hoc ſacra-
mentum, quam ſi abuſus antiquitus praelatorum huiusmodi ad
rectificandum ſuum peccatum ex antiqua conſuetudine alle-
getur. Sed rogo dio pure de ſacramento Ordinis, & quomo-
do deſcribi debeat. Et primo quid ſit ordo. PaRRO. Conſy-
dero quod hoc ſacramentum ordinis ſit ſatis analogum. Et ſic
eius ſignum eſt valde aequiuocum. Cum enim ordo ſit crea-
turae ex ordinatione diuina ſtatus ſiue poſitio, patet quod ſicut
in angelis ſunt multi ordines ſic in qualibet creata multitudine
4 ſublunari.

LIBE R QVARTVS. 225

fublunari. Illi autem qui dirumpunt Chriſti ordinem, dicuntur
efſe ſine ordine puniendi. Sed in ſecundo gradu dicitur ordo
quaſi antonomatice de ſtatu fiue poſſeſſione religionis nouellae,
ac ſi antichriſtus antecederet ordinationem & regulam leſu
Chriſti. Sed tertio ſtrictius & magis ad propoſitum. Ordo
vocatur poteſtas data clerico a Deo miniſterio epiſcopi, ad de-
bite eccleſiae miniſtrandum. Et ille ordo datur communiter in
ſancto tempore cum ſolenni ieiunio, cum miſſis & aliis rit bus,
qui iſtud epiſcopale miniſterium eccleſiae ſolenniſet. Vnde di-
citur 6ommuniter, quod non datur ordo clerico. niſi quin epi-
ſcopus det ſibi ſpiritum ſanctum, & imprimit in mentem ſuam
cCharacterem. Et ille eſt tantum indelebilis, quod licet cleri-
cus degradaretur, vel quodcumque ſibi eueniat, character
inſeparabiliter manet. Et idem eſt iuditium de characétere
impreſſo in baptiſmate. Sed de quidditate Characteres illius eſt
diſtenſio apud multos, Cum quidam dicunt quod eſt qualitas
& de facto gratia licet ſteterit cum motali, ſed concedat nobis
Deus aliam gratiam, cum iſta in multis hominibus damnandis
& ſaluandis viantibus nihil valet. Alis autem videtur, quod
character ſit ſignum inſenſibile, quo fidelis ab alio conuiuente
diſcernitur, & ad ſpeciale officium in eccleſia limitatur, & ſa-
tis eſt ad eſſe talis characteris, conſtantia ſubiecti & praeteri-
tio officii praeaccepti, quae cum ſint perpetua & indelebilia,
character manet indelebiliter impreſſus in anima. Baptiſmi enim
charactere fidelis ab infideli diſtinguitur, ac ſi ad Chriſti mili-
tiam ſit ſignatus, & charactere ordinis clericus ſeparatur a laico,
ac ſi ex ordinatione Chriſti ad officium ſingulare ſupra laicum
in eceleſia ſit ſignatus. Et ſic multiplicant quidam in ordinibus
& ſacramentis multis Characteres. Sed iſtorum fundationem
vel fructum nec in ſcriptura conſydero. Sed vnum audacter
aſſero, quod in primitiua eccleſia, vel tempore Pauli ſuffece-

runt duo ordines clericorum ſcilicet ſacerdos atque dyaconus. In primirius
Similiter dico, quod tempore Pauli fuit idem Presbiter atque eccleſia &
Spiſcopus patet I Timoth. III & ad Titum I. Et idem teſtatur oſͤre Pau-

ille profundus theologus Hiero. vt patet LXXXVII. dis Ca
Olim. Tunc enim adinuenta non fuit diſtinctio Papae & Car-
dinalium, Patriarcharum & archiepiſcoporum, Epiſcoporum
& archidyaconorum, Officialium & decanorum cum caesteris
f officia-

i duo ordines

De gquae-
ſtionibus vete.
& nouae le-

85.

10 AN. WICLEP

officiariis, & priuatis religionibus, quorum non eſt numerus
neque ordo. De contentionibus autem circa iſta, quod vnum-
quodque iſtorum eſt ordo, & in eius acceptione gratia Dei ac
character inprimitur, cum aliis difficultatibus quas noſtri balbu-
tiunt, videtur mihi eſſe tacendum, cum ſic loquentes nec fun-
dant quod aſfſerunt nec probant. Sed ex fide ſcripturae videtur
mihi ſufficere, eſſe Presbiteros atque dyaconos ſeruantes ſta-
tum atque officium, quod eis Chriſtus inpoſuit, quia certum
videtur, quod ſuperbia caeſarea hos gradus & ordines adinue-
nit. Si enim fuiſſent neceſſarii eccleſiae, Chriſtus & fui apo-
ſtoli non in expreſſione eorum ac detentione ſui officii retice-
rent Sicut blaſphemant illi, qui Papalia iura magnificant ſu-
pra Chriſtuin. Officium autem iſtorum clericorum debet ca-
pere catholicus ex fide ſcripturae in Epiſtolis ad Timoth. &
Titum. Nec ad inuentiones nouas caeſareas ſub pœna peccati
grauis debet admittere. Vnde non dubito, quin in conſenſu
huiusmodi admiſſionis ſunt plurimi maculati. Nam ſecundo
modo loquendo de ordine, certum eſt quod eſt dare ordinem
militarem, regalem, & imperialem, qui ſunt magis fundabiles,
quam praedicti ordines nunc adiecti. Radiz autem blaſphe-
miae perturbationis eccleſiae, in hac parte ex iſto ſuboritur,
quod olerici abhorrentes Chriſti pauperiem, ſic implicant ſe
cum mundo. Ex hoc enim patet eorum ordo, cum vbi gene-
rarent filios imitationis Chriſti & Apoſtolorum, adulterine ge⸗
nerant filios Antichriſti. Et per hoc fortificatur regnum
ſuum, & regnum magiſtri fui diaboli ſupra Chriſtum. Peci
autem alias euidentias ad declarandum regis & ordinis milita-
ris officiumn. Nam ſicut dicit Augu. Sicut Papa eſt Vicarius
Chriſti, ſic rex eſt Vicarius Dei. Quod ſic intelligo. Sicut
papa debet fſequi humanitatem Chriſti in moribhus vitam
pauperem, more Chriſti & Apoſtolorum viuendo opprobria,
contemptus ſupra caeteros patiendo. Sic rex debet eſie Vica-
rius deitatis, rebelles & dirumpentes Dei ordinem, ſeuere
cum coactiua potentia cohercendo. Cum ſecundum Apoſto-
lum Rom. XIII. Non ſine cauſſa &e. Hoc eſt habent poten-
tiam coactiuam. Feci autem alias rationes multiplices, quod
clerici debent viuere vitam pauperem more Chrifti. Primo
ex lege veteri, Nam Num XVIII. ſic habetur. Dixit ominus
a

226

LIBER QVARTVS. 227

ad Aaron. in terra eorum nihil poſſidebitis, nec habebitis par-
tem inter eos, ego pars & haereditas tua in medio filiorum
Ifrael. Filiis autem Leui dedi omnes decimas Iſrael, in poſſeſ-
ſionem pro miniſterio, quo ſeruiunt mihi in tabernaculo fœde-
ris. Si ergo praelati noſtri, & viuentes de decimis fundant ſe
in ſecunda parte huius dicti dominici ad auide capiendum deci-
mas quae lucrum ſapiunt, cur non primam partem auctoritatis
domini, pro amore Chriſli pauperis, adeo amplectuntur? Si-
militer Deuter. XVIII. ſic habetur. Non habebunt ſacerdotes
& leuitae, & omnes qui de eadem tribu ſunt partem & haere-
ditatem cum reliquo populo Iſrael, quia ſacrificia domini &
oblationes eius comedent, nihil aliud accipient de poſſeſſione
fratrum ſuorum, dominus ipſe enim eſt haereditas eorum, ſi-
cut loquutus eſt illis. Si ergo tam acute negatiue legis veteris,
de poſſeſſione olericorum ex verbis domini ſunt mandatae, &
cum hoc Chriſtus & ſui Apoſtoli tempore legis gratiae, hoc
idem mandatum ſtrictius obſeruarunt quis maior foret haereti-
cus, aut Antichriſtus quam ille clericus, qui ſupra priores le-
gis veteris contradiceret iſtis verbis. Similiter Ezech. XLIV.
ſic habetur. Non erit ſacerdotibus haereditas, quia ego haere-
ditas eorum, & poſſeſſionem non dabitis eis in Ifrael, ego
enim poſſeſſio eorum, victimam pro peccato & pro delicto
commedent, & omne votum Irael ipſorum erit, primitiua
omnium primogenitorum, & omnia libamenta ex omnibus
quae offeruntur, ſacerdotum erunt, & primitiua ciborum ve-
ſtrorum dabitis ſacerdoti, vt reponat benedictionem domui
fuae. Si ergo pro tempore legis veteris, quin populus magis
fuit affectus temporalibus, quam iuuenis & non ſapiens cœle-
ſtia, Clerici ſic fuerant in temporalibus ex praecepto domini
coartati, quanto magis ſuccedente Deo Chriſto & homine in
vita pauperrimo, & mandante tam verbo quam opere vita
Apoſtolica haec ſeruari? Patet ergo, quod ſi aliqui ex praeua-
ricatione in legem domini ſunt haeretici apoſtatae vel blaſphe-
mi, ſunt illi clerici, etiam Epiſcopi qui tam notabiliter offen-
dunt in praeuaricantiam harum legum Duae aliae leges decla-
ratae ſunt ex Gen. II. & Ezech. XVI. Si ergo Epiſcopus in
mitra ſit cornutus, ad denotandum, quod noſcit & obſeruat
vtrumque teſtamentum, quis magis blaſphemando mentitur in
Pf 2 Chri-

228 1O AN. WICLEF

Chriſtum, quam ille qui dotatur, & ditatur in poſſeſſione
temporalium, etiam ſupra reges.

— 00 e ee ee ee e e en
C AP V T XVI.
M confirmatio ſenſus praecedentis.

A'rrra- Frater, acute cibaſti noſtros Epiſcopos cum quin-
que panibus hordeaceis, Penthateuco Moſaico, vt dici-
tur figuraliter Iohan. VI. Sed quia noftri Praelati falſe fingunt,
quod haec dicta de lege veteri fuerunt cœremonialia, & ceſſare
pro lege gratiae debuerunt. Ideo rogo te ſi quicquam habes
de lege gratiae, confirma hanc ſententiam quam dixiſti. PuRo.
Videtur mihi quod non oportet confirmare Epiſcopos in fide
inſtructos vlterius pro iſta ſententia, cum per locum a maiori
ſequitur. Si Epiſcopi in lege veteri ſic fecerunt, quod Epiſco-
Pi pro lege gratiae hoc feruabunt. Specialiter cum Chriſtus
& eius Apoſtoli tam facto (quod plus docet) quam verbo (quod
ſatis obligat) hoc ſeruarunt. Sed quia Chriſtus in fecundo
ſuo conuiuio, pauit quattuor milia hominum cum ſeptem pa-
nibus & paucis piſciculis, vt patet Matth XV. Marc. VIII ideo
ex habundanti adducam tibi ſeptuplex teſtimonium de lege gra-
tiae ad hoc idem. Nam Luc. XIV. poſt parabolam domini ſic
adiungit, ſic omnis ex vobis qui &. Quomodo autem Chri-
ſtus intelligit renunciationem in hoc verbo euangelico, ipſe &
eius Apoſtoli per conuerſationem pauperem ſatis docent. Nam
opera Chriſti & ſuorum diſcipulorum, ſunt interpres optimus
legis ſuae. S militer non eſt ſeruus maior domino ſuo &c. ſed
ſufficit diſcipulo vt fit &c. vt dicit Chriſlus Matth. X. Cum
Chriſtus ſit magiſter optimus, & dominus dominorum, &
omnes praelati debent eſſe ſerui huius domini atque diſcipuli,
patet quod non debent ſupra Chriſtum extolli in dominio ſecu-
lari. Sed Chriſtus dicit Matth. VIII. Quod filius hominis
non habet &c. hoc eit, non habet humanitus ſeculariter 8
proprierarie dominando. Qua ergo fronte Epiſcopi noſtri cae-
ſarii audent in dominio ciuili ſe ſic extollere ſupra Chriftum?
ſicut Luc. XXII. Chriſtus magiſter optimus iſlam Katenthrn
10

LIBER QVARTIVS. 22⁹

ſic decidit, quando facta eſt diſſenſio inter diſcipulos Ieſu, quis
eorum videretur eſſe maior, & vt apparet (dicit fides euange-
li) videretur ad denotandum quod loquitur de ma oritate ſen-
ſibili quo ad mundum. Reges gentium dominantur éorun &c.
miniſtrator. Ex quibus verbis euangelicis pater juce larius
quod Chriſtus diſtinguit de maioritate mundana, & maioritate
ſimpliciter quo ad Deum. Cum primam maioritatem notat per
denominationem regum gentilium. Et cum propter antiquam
conſuetudinem & bona de genere vel moralia quae mmiſcent
vocantur beneficiati, & ſpecialiter ex hoc, quod bona tempo-
ralia dant ſubiectis, & ſubtrahunt de maleficiis quae exercere
Oterint licet ſaepius ſint tiranni. Sed ſecundam maioritatem
apoſtolicam exprimit, cum ſimpliciter negat illam viris Euan-
gelicis debere competere, cum fubiungit. Vos autem non ſic.
Vnde illam negatiuam notat Bern. multum ad papam Euge-
nium. Sed conſequenter Chriſtus declarat, penes quid attendi
debet virorum apoſtolicorum maioritas, quae eſt ſimpliciter
maioritas quo ad Deum. Et docet quod quicumque eorum in
mente eſt humilior, & ex maiori charitate miniſtrator diligen-
tior, eſt maior, vt patet de humilitate ex dictis ſuperius. Et
ſecunda pars patet notando ſpiritualia opera miſericordiae, &
qua ratione Petrus fuit praefectus caeteris. Ideo cuicumque
ſideli cuius ſenſus non replent ſenſibilia, hinc patet iſta ſenten-
tia. Sed poſtquam clerus fuit mundo deditus, & contempfſit
legem domini, ac viluit Chriſti diffinitio in hac parte, dixe-
runt diſcipuli antichriſti tacite, quod Chriſtus eſt contrarius
noſtris operibus. Humanitatem quam mundus requirit non
docuit, ſed miſerabiliter vixit & inhonorabiliter vt mendicus,
Quis ergo ſequereretur eius veſtigia niſi ſtultus? Et ex iſto te-
ſümonio triplici Euangelico atet ſententia praedicta, confir-
mata de veteri teſtamento. Sunt autem alia teſtimonia ex ſcri-
pturis apoſtolorum, quae teſtificantur eandem ſententiam. Nam
Apoſtolus qui raptus fuit vsque ad tertium cœlum, dinit prae-
latis pro regula Habentes (inquit alimenta &c. I ad Tim. VI.
& notant fideles quomodo Apoſtolus dicit al me ta fimpliciter,
non lautitias plus corpus hominis nutrientes. Et dicit quibus
tegamur, non pannos de ſcarleto meminens, nec Cameras
ſumptuoſas. Per hoc quod docet nos de talibus contentari,
Pf 3 prohi-

Maioritas da-⸗
plex.

230⁰ IOAN. W I CLEr

prohibet ſuperfluitates talium ad onus eccleſiae & dimiſſionem
noſtri officii Similiter Petrus princeps apoſtolorum praecipit
1¹ Petr. V quod non ſimus dominantes in clero, ſed forma fa-
cti gregis ex animo id eſt voluntarie facti humiles ad gregis mi-
niſterium & non diſcentes quomodo poterimus ſubditis domi-
nari. Numquid rogo praelati quaerendo ſibi caſtella & praedia
dominantur in clero, & machinantes quomodo veſtiri potue-
rint ſolennius, & dimiſſa conſyderatione onuſtationis eccleſiae
ſplendidius praeornari? Vita autem Chriſti & apoſtolorum do-
cet quomodo intellexerant iſta verba. Similiter Apoſto.
2 Cor. VIII. ſupponens vt fidem quomodo omnes debemus
ſequi Chriſtum in moribus ſic ſubiungit. Scitis (inquit) gra-
tiam domini noſtri leſu Chriſti, quoniam propter vos egenus
factus eſt cum eſſet diues, vt illius inopia diuites vos eſſetis.
Cum ergo non volet negare, quin oportes omnes fideles ſequi
Chriſtum in moribus. Patet quod in gradu ſuo oportet cleri-
cos, ſpecialiter in paupertate humili ſequi ipſum. Vnde reli-
gioſi noſtri (vtinam non falſe) confitentur concorditer, tan-
quam ſubſtantiam religionis ſuae obedientiam ſeruandam Chri-
ſto, paupertatem & caſtitatem quam ſeruabant virgines huic
ſponſo. Similiter Act. VI. ex decreto Apoſtolorum poſt miſ-
lionem ſpiritus ſancti dictum eſt publice, Non eſt aequum &c.
Et hinc ordinauerunt ſeptem diaconos ad hoc opus. Sed quis
dubitat quin ille praelatus magis ſecularibus negotiis ſe impli-
cat qui relicto Chriſti officio in vita, quam mundus exigit ſe
intricat? Apoſtolus tamen dicit 2 Timoth. II. Quod nemo
militans &c. Ideo cum nemo ſumit ſibi honorem ſed qui vo-
catur a Deo, patet quod praelatus habet illum honorem a dia-
bolo cui ſe probauit. E ſic juxta primum verbum Lucae XIV.
talis non poteſt eſſe Chriſti diſcipulus, ſed diſcipulus antichri-
ſti. Et ſic cum praeſumit eſſe maior domino leſu Chriſto patet,
quod non eſt eius diſcipulus ſiue ſeruus ſed potius diſcipulus
antichriſti. Et ex iſtis ſeptem panibus, licet non hordeaceis,
ſed ſatis aſperis, poteſt ſatis ſatiari populus praelatorum, & ſu-
pradicta ſententia confirmari. Alia autem fragmenta doctorum
& rationes quas in iſta materia quidam multiplicant, non opor-
tet nos ad hoc colligere, cum haec integra de lege noua & ve-
teri ſufficiunt fidelibus, ad iſtam ſententiam confirmandam.
CAPVT

LIBER QVARTVS. 231

CAPVT XVII.
De Auaritia CUeri,

SEVDIS. Licet verba haec ſaepe contra caput tuum protu-
leris, videtur tamen quod tam ratio quam ſanctorum cano-
niſatio, tuae ſententiae contradicunt. Quis enim dubitat quin
lex Chriſti nedum tollerat, ſed exigit vt eius ſeruo praecipuo
debite in temporalibus miniſtretur? Deus enim qui non deficit
in maioribus (vt bonis gratiae & naturae) non deficit ſeruis
ſuis in nummis, cuiusmodi ſunt bona fortunae. Similiter li-
cet euidentiae tuae tollant, quòd praelatus in clericis non de-
bet iſta requirere, ſed de paucis temporalibus contentari. tamen
non praefumes aſſerere, quin licet dominis temporalibus cleri-
cis ſuis, titulo eleemoſynae iſta dare, quia ſic extingueres quam-
libet eleemoſynam corporalem. Similiter clerici poſſunt ali-
quantulum habere haec temporalia & ſatis parce viuere, nec
citra omnia erit ſtatus, ergo poſſunt habere haec temporalia
ſeruando parſimoniam, ficut fecerunt Apoſtoli. Et ſic credi-
tur Silueſtrum feciſſe, & multos alios quos canoſauit eceleſia-
Cum enim haec temporalia ſint creatura Dei & per conſequens
valde bona, quid nocet habere ipſa cum bonis maximis? cum
multum per accidens proſunt illis. Pä RONESIS. Claret mihi
ex decupla fide ſeripturae allegata ſuperius, quam credimus os
domini loquutum fuiſſe, clericos noſtros, & fpecialiter, tem-
pore legis gratiae debere ſic viuere. Et cum Chriſtus Deus &
homo iſtud praecipiat, patet quod non diligit dominum Ieſum
Chriſtum, qui notabiliter haec contemnit, & per conſequens
excommunicationem horribiliſſimam incurrit. Cum Apoſto-
lus dicat 1 Corinth vlti. Si quis non amat dominum leſum
Chriſtum, ſit anathema. Et cum idem ſit amare Chriftum, &
legem ſuam implere patet, quod iſti praelati ſpecialiter ſic in-
obedientes legi domini incurrunt grauius anathema Iſta au-
tem excommunicatio aà ſpiritu ſancéto infficta, non capit aufu-
gium per cautelas hominum, ſed eo ipſo infligitur quo reatus
incurritur. Et iſtud eſt grauius quam damnatio vel haeretica-
tio, quam praelati caelarii ſciunt infligere. Et ad primam in-
ſtantiam

I1OA N. WICLEF

ſtantiam reſpondeo concedendo, quod ſaepe contra caput
meum & proſperitatem meam mundanam protuli iſtam ſenten-
tiam. Sed cum Chriſtus & eius Apoſtoli ſic fecerunt. Et ex
hinc credimus quod iam ſunt in patria glorioſi. Quis fidelis
dubitare debeat, promulgare & defendere verba Chriſti? ſpe-
cialiter cum dicat iple. uii me erubuerit coram hominibus
& ſermones meos, hunc & filius hominis erubeſcet coram an-
gelis Dei. Nec dubito quin ratio, vel vna canoniſatio contra-
Contra dota- dicent praedictis verbis domini & doctrinae, cum veritas non
to en. poteſt contradicere veritâti. Et quantum ad canoniſationem
Silueſtri, Gregorii, & aliorum, qui dotationem eccleſiae ac-
ceptarunt. Dicitur non ſcandaliſando, vel deprauando hos
ſanctos, quod reputamus, ſed non ex fide credimus illos fuiſſe
in via ex Dei gratia a macula temporalium depuratos. Sed quis
ſtultus dimitteret Chriſti monita atque conſilia propter hoc,
quod vnus praeuaricans ex Dei gratia ſit ſaluatus? Si enim vnus
ex praecipitio vel ſupinio periculo, ex cauſſa nobis incognita
Hiberatur, quis exponeret ſe frontoſe maiori periculo? quia
numerati praelati longe magis illicite & nephande haec tempora-
lia amplectuntur. Et fic concedo tibi, quod tam ratio quam
lex Dei exigit, quod praecipuo Dei ſeruo debite de te mporali-
bus miniſtretur „ cum Deus non potefſt in iſto deficere, ſed
tam ratio, quam vtilitas Dei ſerui requirit, quod non ni mium
iſtis temporalibus oneretur, ſed cum haec temporalia non pro-
ſint ! habentibus, niſi de quanto habilitant eorum officium quo
ad Deum. Patet, quod vir Euangelicus de quanto pauperius
ſupplet ſuum officium, de tanto plus caeteris paribus placet
Clniſo Ideo ſicut non proficit, quod nauis portetur ab itine-
rantibus poſtquam aquam fluidam nauigarunt. Sic etiam non
prodeſt nobis quod in animo portemus temporalia plus quam ad
nauigationem talem ſunt necefſario requiſita. Obartet nos
enim in itinerando in aetate noſtra imtantali atque decrepita na-
uigare. Sed in aetate media in ſignum, quod debemus aſpirare
ad cœleſtia, debemus viare in ficco itinere. In prima nauiga-
tione ſuſtentamur a noſtris parentibus, & in VRimma de bonis
quae colligimus temporate, vel de eleemoſynis corporalibus
fratrum noſtrorum. In media autem aetate de noſtro labore
debemus viuere, vel de temporalibus quae nobis acquirimus
virtuoſe.

LIBER QVARTVS. 233
virtuoſe, & iſte ſtatus eſt propinquus ſtatui innocentiae quem

13

1
Apoſtoli obſeruarunt. Et ſic intelligunt aliqui dictum Chriſti Quomodo in-

Matth. X. Nihil tuleritis in via ne peram &c. Non enim de- zelligituz ni⸗

1
bent viri Apoſtolici tardari cum aliquo temporali, quod ve
eorum affectionem, vel occupationem, quo ad ſuum officium
impediret. Nuda autem & moderata habitio per virgam ge-
ſtam in manibus poteſt intelligi. Vnde ſicut oneratus multi-
plici veſtimento, eſt ſaepe per hoc indiſpoſitus ad iter. Sic
oneratus temporalibus eſt ſaepe indiſpoſitior ad prodeſſendum
eccleſiae. Et ad iſtum ſenſum dixit Chriſtus vbi ſupra. Ne-
que duas tunicas habeatis, & iſta lex Chriſti eſt fundata in le-
ge naturae, cum qua nemo poterit diſpenſare. Ad ſecundum
obiectum tuum patet, quod nimis falſe aſſumis. Cum domini
temporales debent ſic moderare ſuas eleemoſynas, quod nullo
modo Chriſti ordinatio extinguitur, quia aliter non forent
eleemoſynae, ſed praeſumptiones proditorie maledictae. Chri-
Kus enim docet in euangelio Luc. XIV. quomodo debemus
corporaliter eleemoſynare pauperes caecos, pauperes claudos,
& pauperes debiles, & per conſequens alios mendicantes validos
aſtringere ad laborem. Oportet enim, quod in Chriſti regula
ſit paupertas in triplici ſequenti particula, tripliciter intellecta,
quia Chriſtus non docet eleemoſynare diuites mundo, licet ſint
Caeci, claudi, debiles. Docet enim eleemoſynare tres tales
pauperes moderate. Sed quomodo vniuerſalis & perpetua do-

bil tuleritis.

tatio eccleſiae conſonat cum hac regula Chriſti? Ideo ſenten Quomodo de-
tia iſta implicat & docet, quomodo fructuoſe & prouide cor- ber Prouide-

poralis eleemoſy na debet dari, & quomodo iniuriatio facta his
tribus egentibus, rectificari debet & corrigi, ſed dona mihi
iſtam iniuriam. Ad tertium obiectum tuum dictum eſt ſaepius,
quomodo duplici titulo ſtat hominem habere temporalia, ſcili-
Cet titulo originalis iuſticiae, & titulo mundanae iuſticiae. Ti-
tulo autem originalis iuſticiae habuit Chriſtus omnia bona
mundi, vt ſaepe declarat Auguſti illo titulo, vel titulo gratiae
luſtorum ſunt omnia, ſed longe ab illo titulo ciuilis poſſeſſio.
Vnde Chriſtus & ſui Apoſtoli ſpreta dominatione ciuili, fue-
runt de habitione pure. ſecundum illum titulum contentati.
Ideo regula Chriſti-eſt, quod nullus ſuorum diſcipulorum
praeſumat pro temporalibus ſuis contendere. vt patet Matth. VI.
Gg qui

dari eleemoſy-
na corporalis.

Domini do- iſto quam habeo, & ſi Deus volue
tantes eccl'ſi- ralium dominorum. Tene firmiter & nullatenus d

234 IOA N. WICLEF

qui aufert quae tua ſunt ne repetas. Sed longe ſunt leges ciui-
les & conſuetudo dominantium ſeculariter ab iſta ſententia. Et
haec ratio quare leges iſtae mundanae & executio furioſa illa-
rum. ſunt tam culpabiliter etiam inter clericos introductae. Et
patet quod concluſio quam infers eſt concedenda, ſed habitio
diſtinguenda. Nam habere ciuiliter, cum neceſſitat ad follici-
tudinem circa temporalia & leges hominum obſeruandas, debet
omnino clericis interdici. Et quantum ad Silueſtrum & alios
eſt mihi probabile, quod in recipiendo taliter dotationem gra-
uiter pec auerunt. Sed poſſumus ſupponere, quod de hoc
fructuoſe poſterius pœnitebant. Et ſic concedo tibi, quod li-
cet clericis habere temporalia, ſed titulo & modo habendi quem
Deus inſtituit, & non illo modo cupido, quem Caymitica in-
ſtitutio adinuenit. Nam chorda eſt creatura bona Dei, ſicut
& collum hominis, & tamen modus habendi illam circa col-
lum hominis ſtrangulati eſt ſatis odibilis. Ideo nuda eſt tua ar-
gutia peccans in fallacia conſequentis. Si licet clericis habere
haec temporalia, ergo illo modo.

èðès dραρνορNρ⅜NùbNH αHHνH.H ̈dουd να⁰ α
C APVTI XVIII.
Seculares propter dotationem ſunt puniendi.

A'rrhrk. Placet frater de iſta ſententia, quia apparet mihi,
quod ſatis acute & quodammodo clare inuehis contra aua-
ritiam ſacerdotum. Et cum ſecundum Apoſtolum 1 Timoth. VI.
Radix omnium malorum eſt cupiditas. Et ſacerdotes debent
eſſe radix iuſticiae, vehens ſeculares ad cœlum. Videtur quod
inuehis contra radicem totius peccati eccleliae. Sed dic rogo,
vtrum ſeculares ſunt propter dotationem huiusmodi inerepandi.
PHRONE. Placet quod iſtam materiam Pro vlteriori declaratio-
ne ſecundi obiectus tui taliter introducis. Et quia ſaepe impe-
ditus ſum, quia non reprobaui peccata temporalium domino-
rum. Ideo in excuſatione omiſſionis illius dicam tibi fidem in
rit, veniet ad aures tempo-
ubites, quin
temporales domini in iſto grauiter peccauerunt. Et hinc credo
quod

LIBER QVARTLVS.

quod iuſto Dei iudicio taliter in ſuis mundanis diuitiis ſunt pu-
Biti. Ex hoc enim orta ſunt bella, contentio. & paupertas
multorum ſecularium dominorum. In hoc enim in quo pec-
cauerunt, iuſtum eſt quod peœenaliter patiantur. Ratio autem
mouens ad fidem concluſionis praedictae eſt iſta. non ſolum
operantes nequitiae, ſed conſentientes ſuae nequitiae ſunt cul-
pandi, vt patet Ichann. 1 Sed domini temporales non ſolum
cooperati ſunt ad iſtam dotationem, ſed multipliciter conſen-
ſerunt, Ergo cum iſta dotatio ordinationi Chriſti ſit contraria,
quoniam omnia potens eſt, quod domini temporales ex dotatio-
ne huiusmodi ſunt culpandi. Si enim ſunt ſex modi conſen-
ſuum, vt includit Metricus in his verſibus. Conſentit coope-
rans, defendens, conſilium dans. Ac auétoriſans, non iuuans,
nec repraehendens, Patet luce clarius, Quod domin tempo-
rales in omnibus iſtis ſex ſe indicant irretitos, & ſpecialiter in
duobus vltimis, eo quod vaecorditer ſubtrahunt adiutorium &
repraehenſionem, quibus rectificata foret iſta Chriſti & ecole-
ſiae ſuae iniuria. Cum tamen illorum ſit ex Caufſſa multiplici
hanc Chriſti iniuriam emendare. Primo, quia illi ſunt qui in
commiſſione illius iniuriae peccauerant, ideo illorum eſt ſatis-
facere pro peccato. Secundo, quia Deus ad regendum ſuam
eocleſiam eis talem conceſſit poteſtatem, vt patet Rom. XIII.
Ideo ne ocientur in poteſtate iſta, vel ea culpabiliter abutantur,
exercenda eſt in tanta Chriſti iniuria more ſuo. Chriſtus enim
in reprobando ſacerdotes templi, Vvſus fuit ſaepe iſta regia pote-
ſtate, cum in perſona ſua eiecit ementes & vendentes de tem-
lo. Vt patet lohann. II. Et ſaepe patiendo ac reprobando
Chrillus verbaliter corripuit ſacerdotes, vt patet in ſua captio-
ne & paſſione, ac poſt aſcenſionem anno XLII. in ſeruis ſuis,
Tito & Veſpaſiano ſacerdotes ſuos dire corripuit, ſicut Lue
XIX. prophetauit, quia ſi cognouiſſes &c. Et iſtam ſenten-
tiam pulchre declarat Iſido. vt notat decretum XXIII. q. v c.
Principes ſeculi. Si enim temporalia ſua tenent a Chriſto rege
regum, propter ſeruitia inde debita, quod rogo ſeruitium fo-
ret eis pertinentius, quam vindicando Chriſti iniuriam & or-
dinationem fuam tam rationabilem defendendo? Cum enim
idem ſit Chriſtum diligere, & legem vel ſermones ſuos ſerua-
re, vt patet Ioh. XIV. Patet, quod ſi domini temporales dili-
Sg 2 gunt

dines quas
α

pPoralibus.

faſam eſß.

S⸗ Ba kere dominus temporis, & dui potuiſſet naſci quandocunque volue-
dominis tem. Fit, elegit nalci

236 IOAN. WICLEF
gunt Chriſtum ſuper omnia, ordinationem ſuam praecipuam
ordinando debent poteſtatiue defendere, quis rogo temporalis
dominus in reuerſatione ordinationis ſuae Praecipue non offen-
deretur? Et ſpecialiter ſi iſta reuerſatio ſponſam ſuam violet, &
diſſipat regnum ſuum, multo magis eſt hoc verum, de prima
juſticia lelu Chriſti, Recolerent ergo domini temporales, quo-
modo Chriſtus in conuerſatione fuit eis gratiſſimtis, indubie
Propfer ſeruitium rependendum. Sex autem gratitudines ali-

Sevx gryatiza quando collegi ex fide Euangelii quas Chriſtus fecit, ac domi-

nis temporalibus oſtendeat. Primo, quod Chriſtus qui eſt

quando magis floruit dominium ſeculare. Nam
Patet Luc. II. Exiit edictum &c. Secundo, quia Chriſtus
potuiſſet dom nari ſi voluiſſet, ſupra omnia regna mundi, no-
luit in minimo diminuere dominium ſeculare, cum Matth VIII.
ſcribitur. Filius hominis vbi &&c. Tertio, quia Chriſtus Vt
. . 4 zi „
ſeculare dominium redderet integrum ad dominos ſeculares,
fecit ſacerdotes templi ſui de ſuis dominiis ſpoliari. Vt patet
Luc. XIX. Quarto, quia Chriſtus pro ſe & ſuo puſillo grege
ſoluit tributum Caeſari, vt patet Matth. XVIII. Quinto, quia
Chriſtus dedit iudicium ſumme autenticum, quod bona caeſa-
„ 21. 2
ris forent ex ſumma eleemoſyna ſibi danda, vt patet Matth.
XXIIL. Reddite quae ſunt caeiaris caeſari & c. Et Sexto, quia
Chriſtus tenentes Pauperes dominorum ſecularium Pauit, ſana-
uit, & in obedientia facienda illis multipliciter inſtruxit, vt
patet in decurſu Euangelii & ſcriptis Apoſtoli, quomodo ſerui
debent ſuis dominis obedire, & quod eſt infinitum plus quam
aliquod iſtorum, quae tamen mundani praeponderant Chriſtus
dominos temporales fecit, redemit, & finaliter praemiauit.
Quid ergo vltra debuit facere, & non fecit? Recolerent ergo
Pro omnibus iſtis illius verbi Apoſtoli Colloff. III. Grati eſto-
te. Sed notet (rogo) fidelis quantam ingratitudinem ſenſibi-
lem domino rependerunt. Nam ciro polt aſcenſionem eius
- 1 . 2 . . S N
qui infra annum quadringenteſimum eius ordinationem praeci-

Tempore d,- Puam in dotando eccleſiam reuerſarunt, & per conſequens
mpore do- . . . „*; a 6 ſtiplicitet pro.
tationis vene. Antichriſtum in deturpationem ſponſae ſuae multipliciter pre
num peſtilens Crearunt. Kanone .
2 eeeleßam ſiae, vOx audita eſt in aere angelica ,tunc temporis ſic dicentis.

Vnde narrant Chronicae, quod in dotatione eeccle-

Hodie

LIB-E R QVARTVS. 237

Hodie effuſum eſt venenum in eccleſia ſancta Dei. Vnde a
tempore Conſtantini qui ſic dotauit eccleſiam, decreuit impe-
rium Romanum, & in ipſo dominium ſeculare. Nec valet ex-
euſatio in peccato, quod Imperator & alii eccleſiam dotantes
putauerunt ex deuotione huiusmodi multipliciter promereri,
quia ex minori caecitate ſic credidit Apoſtolus membra Chriſti
proſequendo. Vt patet 1 Timoth. I. Et cum non obſtante hac
ignorantia & euidentia capta ex veteri teſtamento. Apoſtolus
vero confitetur quod fuit blaſphemus in hoc, & peccauit gra-
uiter contra Chriſtum, quare ergo non Imperator & all do-
mini ex magis craſſa ignorantia, poſt tantam gratitudinem de-
linquerent contra Chriſtum? Vnde eis denunctio, quod nimis
durum eſt eis contra ſtimulum calcitrare. Ideo ſi volunt ha-
bere dominia ſua integra, non diabolice lacerata, pacem ec-
cleſiae reformatam, & tenentes ſuos ſecundum legem domini
Validos non rebelles, ſtudeant proprie & attente ad ordinatio-
nem Chriſti, quo ad ſuam eccleſiam quantum ſufficiunt refor-
mare, quia ex fide ſupponere habemus, quod ſub illa ordina-
tione foret proſperrime regulata. Tunc enim extingueretur
ſymonia in clero circa temporalia implicatio & nephandiſſima
ignorantia, deſidia & haerefis cleri Chriſti. Et per conſequens
ſecundo ceſſarent bella, & regnorum translatio per conque-
ſtus, & ſic longe iniqua tenentium pauperum ſpoliatio, exi-
ſtente integro mundano dominio in manu brachii ſecularis. Et
quod maximum eſt currente libere & ſpiſſim ſermone Chriſti,
plures ad patriam volitarent. Tunc enim ceſſarent blaſphe-
miae de pirituali poteſtate Paparum, quantum ad abſolutionem
a poœna & a culpa, & infundabilem conceſſionem indulgentia-
rum. Etiam ſupra hoc, quod Chriſtus vel eius Apoſtoli nun-
quam conceſſerant cum caeteris blaſphemiis infinitis. Nec
poteſt fieri a Pſeude vel aliis Antichriſti diſcipulis euidentia
perfunctoria, quod dominis temporalibus non licet iſta cor-
rigere, quia idem eſſet hoc afferere & dicere illis, quod
non ſunt potentes pro peccato ſuo commiſſo ſatisfacere ne-
ceſſario ſunt danmandi. Nos autem dicimus illis, quod ne-
dum poſtſunt aufferre temporalia ab eccleſia habitudinaliter
delinquente, nec ſolum quod illis licet hoc facere ſed quod
debent ſub pœëna damnationis gehennae, cum debent de ſua
Gg 3 ſtulti-

238 10AN. WICLEF

ſtultitia pœnitere & ſatisfacere pro peccato, quo Chriſti ecele-
ſiam macularunt. Et ſi obiicis quod dare tales eleemoſynas
literatorie & ſolenniter promiſerunt, quomodo ergo licet illis
frangere votum ſuum? Quaero a Pſeude, ſi vouerit non ſub-
ſtracta cauſſa fratrem ſuum occidere, nunquid debet illam in-
iuſtitiam adimplere? quin poôtius de voto improuido poœnitere?2
Sic in propoſito querat diſeretus ſaecularis dominus, ſi tot Ora-
tores habeat, quod ſufficerent ex data eleemoſyna ſuſtentari &
indubie, vel oportet ipſos concedere quod ex implicatione
cum mundo ſunt ad orandum inutiles vel omnino quod deſi-
ciunt de illo numero nimis multi. Cum ergo rex mittens ex-
ercitum ad bellandum in Frantia, prudenter & ſedule facit bel-
lantes oſtendi, prouidens quot ſunt completi in numero in va-
litudine corporis & armis, quanto magis circumſpiceret magis
ſollicite de oratore, qui bellaret contra diabolum & ſibi adqui-
reret regnum Dei.

* X * A à e e N N N e
C AP V I XIX.

De Matrimonio.

Mare Frater mi ſatis dixiſti de ſententia iſta de clericis,
& ſpecialiter ſuperioribus odioſa. & eo magis quo non do-
ces quomodo tua ſententia foret, ſine nimis magna perturba-
tione eceleſiae practiſata, Imo deſcendas ad materiam de ſacra-
mento Matrimonii conſimilem ordinem obſeruando. PHho.
Nunquam ſoror habui materiam aliquam ſcholaſticam magis
Cordi quia videtur mihi, quod praecipue cedet ad honorem
Dei, & vtilitatem vniuerſalis eccleſie. Vnde videtur mihi,
quod notabiliter deficit a charitate perfecta & amore regis ſin
& regni, quia pro timore ammiſſionis temporalium & amici-
tiae ſatraparum, imo qui propter amiſſionem vitae corporis
haec obmittit. Nec dubium quin Apoſtoli & alii cordati Chri-
ſti diſcipuli vsque ad mortem iſtam ſententiam promulgarent.
Rex autem & regnum in iſto peccato ſunt damnabiles ex con-
ſenſu. Quis ergo fidelis eius legius in hoc peccato maximo re-
ticeret? Auctoriſat enim rex peccatum maximum cleri ſui „ &

ſico

LIBER QVARTVS. 239

ſic radicem peccati per quod regnum quod regerat, eſt infe-
tum. Et cum ad verum ſeculare dommium requiritur iuſticia
dominantis, quae repugnat huic crimini, videtur quod rex &
regni ſui proceres nimis perfunctorie dominantur. Si enim ſe-
cundum legem Angliae tenente, fruſtrante ſeruitium ſui Capi-
talis domini per biennium, licet capitali domino de iure regis
Angliae capere illud dominium ad vſus ſuos proprios, ſibi in-
digne per ſunm fubditum occupatum, quanto magis licet regi
regum confiſcare dominia regnorum, ſi debitum ſuum ſerui-
tium, per multiplex biennium ſit dimiſſum, cum debent ſer-
uire Chriſto in non conſentiendo proditorie Antichriſto, ſed
operibus ſuis Chriſto contrariis quantum ſufficiunt aduerſando.
Patet per quantum tempus tante debitum Dei ſeruitium eſt ob-
miſſum, Et vt videtur mihi. quod ille legius regis qui dete-
Ctionem talem dimitteret, foret vaecors proditor regis, regni,
& Dei. Et quantum ad iſtud quod inuehis, quod timor per-
turbationis regnorum retrahit ab executione iſtius ſententiae,
conſydera quomodo Antichriſtus per ſuos principes caecauit
vaecorditer noſtros milites in hac parte. Nam ad inuadendum
regna alia in cauſſa propria & ſatis ambigua ſunt audaces. ſed
ad complendum onus leue, & iuuandum charitatiue incolas
regni ſui quos magis debent diligere in cauſſa domini ſunt vae-
cordes. Nec dubium’, quin Antichriſtus cum ſuis principibus
iſtam vaedcordiam introduxit. Facilitatem autem faciendi hano
eleemoſynam & debitum ſic potes cognoſcere, conſtat ex rega-
libus regis Angliae, quod decedente Epiſcopo, vel abbate, aut
quocunque notabiliter dotato de Anglia, temporalia ſua ad de-
notandum regalia regis, cadere debent in manu ſua. & non
procedetur ad electionem, niſi obtenta regis licentia, nec ha-
bebuntur ab electo mortiſicata regni dominia, niſi rege nouiter
approbante. Contineat ergo ſe rex ab innouatione derelicti
maximi progenitorum ſuorum, & in breuitate erit totum re-
gnum purgatum a mortificatione ſtolida bonorum tempora-
lium, quae iam ſunt in manu mortua. Quis rogo praeſumeret
Vel auderet occupare talia dominia, non obtenta regis Hicen-
tia? Nec oporteret regem aut regnum ſuum, pro ſe danda iſta
materia in iuſticia ferro percuttere, quenquam oceidere, vel

praeſumptuoſe exercitio laborare. Sed ſicut natura odiens mu
tatio

Contra Sara-
boitas ferro
pereutientes
E& comburen-
tes monaſte-
riæ.

24⁰ 1OA N. WICLE F

tationes ſubitas ordinate continue procedit, ſic ſicut iſtud deli-
ctum maximum paulatiue & inordinate proceſſit. Sic ſi ſuc-
ceſſiue & paulatiue ſecundum mortes occupantium decreſcat
debite, quantum ad non & regulante parua prudentia, non
contingeret regi vel incolis nocumentum. Qui autem de cle-
ricis vel aliis contrariantur iſti ſententiae, ſunt falſarü legis
ſeripturae, ſic Dei & regis maximi proditores, nam Pfal.
XVIII. per regem Dauid dicitur. Si mei non fuerint domina-
ti &c. quod ex ſenſu ſpiritus ſancti pertinenter poteſt intelligi,
ac ſi rex quicunque hoc diceret, qui multos clericos in regno
ſuo haberet, & clericos illos ſuos vocaret. Si mei, hoc eſt
ſacerdotes & clerici, ſecundum quod Deus inſtituit, non fue-
rint dominati, tunc immaculatus ero a conſenſu peccati ex-
trinſeci, & emundabor a delicto maximo, quo contrariando
Contra ordinationem Chriſti clerus ex protectione ſecularium
inſurgit communiter contra Chriſtum. Nec audiendi ſunt
clerici vel laici regi & ſuo confilio inimici, qui detegunt &
promulgant ſibi, vel ſuis proceribus contrarium huius ſenten-
tiae, quibus applicari poteſt illud Pſal. Filii alieni mentiti ſunt
mihi &e. Et ex iſtis colligitur, quod rex & regnum ſuum de-
bent pauperes presbyteros promulgantes iſtam ſententiam de-
fendere, & contra quoscunque & contra fratres ſuos protege-
re, quia aliter ex ſanguinibus, vel ex voluntate carnis, vel ex
voluntate viri nati ſunt, & non ex Deo, & per conſequens
non nati ſunt filii Dei, vel regni cœlorum, ſed regis tartari,
cum plus amant filios patris mendacii, qui machinantur ſui
diſpendium, quam filios veritatis. Poteſt enim eſſe, quod
pſeudo fratres & alii potentes clerici regnorum, contra pro-
mulgantes ſententiam iſtam conſpicerent, & quomodo mor-
tem eorum per commenta falſiſſima machinentur. Sed quis
fidelis horreret corruptionem ſententiae huius veridicae? Vnde
ſi non ſperarent in defenſione Chriſti & protectione Dei pro-
mulgare iſtam ſententiam Euangelicam non auderent. Qui-
cunque enim contrariatur huic ſententiae, acceptandus eſt in-
dubie tanquam Antichriſtus Chriſti verbis contrarius. Vnde
vae illis, qui impugnant iſtam ſententiam catholicam, & tam
cunctis fidelibus ſalutarem. Non enim eſt fidelis aliquis prae-
ſcitus, ſiue diabolus, quin ſententia iſta ſibi proficeret, quia
cuilibet

LIBER QYARTVS. 241

cuilibet praedeſtinatio proficeret, non ſolum ad bonum viae,
ſed ad bonum patriae impetrandum, Quia timentibus Deum,
omnia cooperantur in bonum, & cuilibet praeſcito etiam dia-
bolo prodeſſet in illo, quod demeritum eorum abbreuiaret, &
pœnam inferni quodammodo mitigaret.

Ro R. R. R α. . R NNRN
CAPVT XX.
Quid ſit Matrimonium.

Panokrrs. Sed redeundo ad materiam de ſacramento Ma-
trimonii, vt ſuperius tetigiſti, videtur mihi eſſe dicendum,
quid ſit Matrimonium, vt habita eius quidditate, de eius pal-
ſtonibus ſecurius procedamus, Poteſt autem dici, quod Matri-
monium eſt coniugum legitima copulatio, quia ſecundum Dei
legem licet eis ſine crimine filios procreare. Ordinauit Deus,
quod Adam & Heua, & per conſequens, quod cuncti duo con-
iuges in procreatione carnali taliter copulentur. Vnde Matth.
XIX. Chriſtus ſic determinat iſtam ſententiam contra ſcribas
& phariſaeos ab ipſo quaerentes, ſi licet dimittere homini &c.
homo non ſeparet. Ex quibus verbis Euangelicis patet auten-
ticatio huius venerabilis ſacramenti. Ideo dicitur communiter,

cum a Deo ordinatum fuit in mundi principio & in paradiſo,
quod ratione priuilegii multiplicis matrimonu, excedit alia ſa-
cramenta. Cum enim ordinauit natura in coniugibus media Matrimoni-
procreandi, Certum eſt, quod poſt contractum legitimum poſ- am excedit
funt licite procreare. Et iterum certum eſt, quod Chriſtus in- alia Jacra-
tendit, quod iugati debent eſſe caro vna, tam corpore chari- Rents.
tate coniuncto, quam etiam conſenſu prolem legitime pro-
creandi, quia certum eſt, quod contra P eudem, quod omnes
duo homines ſunt impugnabiliter vna caro. Ideo Chriſtus alſ-
ſerendo hanc negatiuam, excludit vitam extraneam a ſic ma-
trimonialiter copulatis, ideo dicitur communiter ex teſtimonio
Auguſti. Quod tria ſunt bona coniugii in communi, ſcilicet
ſides, proles, & ſacramentum. Rationabilitas aut huius ſa-
cramenti ex hoc euidet, quod cum naturale & ex ordinatione
Hh diuina

242 10O A N. WICL E F

diuina ſit homines procreare, ac multi ex pronitate peccati
nolunt ſeruare fidelitatem coniugii. Rationabile eſt „ quod ex
lege matrimonii ad hanc fidem coniugü ſunt artati. Si enim
quilibet prol'ficus ex qualibet quae ſibi placeret, procrearet,
foret conſanguinitatis confuſio, haereditatis paternae deſtructio
parentum inhonoratio, hominum contentio atque occiſio cum
multis aliis inconuenientiis quas vident philoſophi naturales.
Ideo lex naturae cum facto Dei docet eccleſiam, quod coniu-
ges copulati legitime pro ſuo perpetuo coniungantur. Et ſatis
modicum eſt & neceſſarium, quod vterque coniugum pro ſuo
perpetuo alteri ſeruet fidem, quia cum tantum vniuntur virtu-
te matrimonii in principio, quod ſunt taliter vna caro, & ſi
alter eorum dimitti deberet propter infortunium, vtroque ſu-
perſtite ſequeretur matrimonii infidelitas & inconuenientia
ſuperius recitata Ps EVDIS. Videtur mihi, quod falſe & im-
brigaliter loqueris in hac parte. Videtur enim primo, cum
tam mulier, quam vir ſit coniunx, quod quorumcumque ta-
lium copulatio ſit matrimonium. Et ſic duo viri uxorati, &
charitatiue ſociati ex hoc contraherent coniugium, & ſic de
vxoribus. Similiter nihil eſt licitum niſi poſſibile, ſed multi
copulantur ſatis licite matrimonialiter, qui non poſſunt filios
procreare, ergo deſcriptio eſt minus valida. Similiter procrea-
tio eſt non ſolum appropriate in maſculo, ſed ſaepe ſtat matri-
monium, quando procreatio talis deeſt. Videtur ergo non
ſolum quod eo ipſo quo eſt vnum matrimonium ſunt & duo,
ſecundum quod bona matrimonii valde accidentaliter ſibi in-
ſunt. PnRONESIS. Valde captioſe inuehis, ſed ſcias certitu-
dinaliter, quod ſucoumbes. Ad primum argumentum tuum
reſpondeo concedendo, quod quorumcunque duorum coniu-
gum copulatio ſit matrimonium. Sed nota quod non ſequitur,
A eſt coniunx C, & B eſt coniunx D, ergo A & B ſunt con-
iuges. Quia ad hoc quod illi ſint coniuges, oportet quod ſint
diſtincti in ſexibus, & quod alter reliquo ad finem matrimo-
nii copuletur, vt non ſequitur in ſimili. Si iſte canis qui eſt
pater illius catuli. ſit tuus, quod ſit propterea pater tuus. Con-
iuges ergo cum dicunt relationem ad inuicem fundatam in fide
taliter relatorum, ſecundum logicam relatiuorum non dicuntur
coniuges, niſi vnus ſit coniunx alterius, & e contra. Con
cedo

LIBER QCVARTVS. 243

cedo tamen tibi, quod coniunx dicit generalibus copulationem
talium, quam ſocietatem ſodalium, vel copulationem carna-
lerm aut matrimonialem, cum ſtat tales duas perſonas ex con-

ſenſu abſcondito copulari. Ad ſecundam tuam inſtantiam vide-

tur mihi probalile, quod tales qui non poſſunt procreare Car-

naliter quodammodo illicite copulantur. Vnde antiqui qui ex/
cupiditate temporalium ex ſpe mutuorum iuuaminum, aut ex

Lui non poſ-

unt procrea-
e car naliter
uodammodo

cauſſa excuſandae libidinis, licet deſperent de prole copulen- Micite copa-
tur adinuicem, non vere matrimonialiter copulantur, & ſic lantar.

iuuenes aetate. Sed improportionabiliter coniugati, ex pPecca-
to priori deficiunt a ratione pœna huius venerabilis Sacramenti.
Multi enim in proportione ſunt inepti ad gignendum, qui cum
aliis ſatis gignerent, ideo non deficeret ſuùae copulationi Dei
regimen, niſi peccatum anterius ſit in cauſſa. Vtrum autem
tales permanent graues adulteri, ex falſa palliatione Matrimo-
nii, relinquo aliis perſcrutandum, Certe aſſerens, quod non
eſt legitimum matrimonium, niſi Deus approbando coniungat
taliter coniugatos, Cum Chriſtus pertinenter praecipiat, quod
Deus coniunxit homo non ſeparet. Et quia fuimus incerti de
coniunctione approbata per Deum, ideo multi homines in tali-
bus coniugiis de vita ſua meritoria ſunt incerti. Ideo benedi-
a ſit conuerſatio virginum ſine tali copula. Et cum frequen-
ter tales apud Deum indiſpoſiti, ſaepe in facie eccleſiae matri-
monialiter copulantur. Patet quam ſpiſſim peccatum commit-

titur in tali copula, & ſpecialiter in ficto diuortio celebrato. Contra diaor-
Nam pſeudo fratres capitulares clerici, & alii cupidi faciunt tium.

ſaepe diuortium de perſonis, quas Deus approbatiue coniunxit,
Sed vae illis. Nec delector in multitudine cauſſarum diuortii,
cum multae ſunt infundabiliter humanitus ordinatae, vt patet
ſpecialiter de cognatione. Nam tempore primi hominis fratres
& ſorores fuerunt ex ordinatione diuina taliter coniugati, &
tempore patriarcharum, vt Abraham, Iſaac, & talium ſatis
propinque cognati. Nec ſupereſt ratio, quare non ſic liceret
hodie, niſi humana ordinatio, quae dicit non ſolum ex cogna-
tione, ſed ex affinitate amorem inter homines dilatari, & cauſ-
ſa haec hominum eſt nimis debilis. Ad tertiam tuam inſtan-
tiam dico, quod procreatio vel actiue, vel paſſiue eit & in fœ-
mina. Nec video quare gignere ſit commune ad marem &
Hh 2 fœmi-

244 IOA N. WICLEFP

fœminam, quin ratione conſimili procreare, cum vtrique
conueniat prolem producere Nec eſt conueniens, quod ſint
duo matrimonia ſe ad inuicem conſequentia, ſicut ſunt duae
ſimilitudines ſi eſt vna. Verumtamen matrimonium eſt prin-
Marrimoni. Cipaliter in viro, ideo vxor debet honorare virum diligentius
um eſt in viro quam e contra. In cuius ſignum mulier facta eſt ex viro, non
priueipaliter. vir ex fœ nina, vt patet Gen. III Debet tamen inter ipſos
eſſe mutua dilectio ſocialis, in cuius ſignum non ex capite vel
pede viri facta eſt mulier, ſed ex coſta, ad denotandum quod
non dehet eſſe viro ancilla nece domina, ſed ſocia lateralis.
Et ſic concedo tibi, quod bona coniugii ſunt fibi accidentalia,
ſed noſcas quod ſatis eſt eſſe prolem in aliquo tempore, & ſi
non continue ſtante coniugio. Sicut non oportet quod vir
ſemper ſoluat debitum, ſed ſatis eſt quod ſoluat in tempore
oportuno. Alias autem difficultates de legibus humanis per-
tranſeo, credens quod multi ex affectione indebita coniungun-
tur, ſicut multi indebite ſeparantur. Primum patet Tobiae
VI. Nam ſeptem viri per Aſmodeum diabolum, cum copu-
ſarentur filiae Raguel Sarae iugulati perierunt. Vnde VI. cap.

ſic habetur. Dixit angelus Raphael Tobiae, oſtendam tibi
qui ſunt. .

AE& SNN NNN EN SNn , eNne e

CAPVTY XXI.
De Cauſſa libelli repudii.

NEITTHIA. Cum cauſſa ſeparationis coniugum exprimitur in
ſcriptura, decens eſt frater Phroneſis, quod de illa & de
difficultatibus aliis hic loquaris, cum ſpecialiter in illa materia
fit diſſenſio generalis. PHRONES. Parum noſco in ita mate-
ria, & ideo propono me tenere in limitibus fidei ſeripturae,
ſciens quod dicta in illa ſufſiciunt, & alia inuenta humanitus
communiter non fundantur. Dixit autem Chriſtus, vt reci-
tatur Matth. V. Dictum eſt antiquis. Quicunque dimiſerit
VxOrem &c adulteratur &c Iſtum autem textum ſic intelligo,
non quod libellus ex lege domini eſt excerptus, ſed quia tem-
pore

LIB E R QVARTVS. 245

pore Moſi homines fuerunt proni ad occidendum fœminas quas
odierunt, & aliunde mala plurima ex malorum copula conti-
gerent. Ideo Moſes ad tollendum cul am iſtam toliditus tole-
rauit libelhun repudi, & a mihi Probabili ad excludendum
Vtrimque iniurias libellum repudii ordinauit. Multi quidem
verecundarentur cauſſam exprimere, quae non valet qui ſubti-
cendo cauſſam ad ſeparationem nephandam procederent, &
ſuper haec poteſt eſſe ortatio judicum monens ad fa inus di-
mittendum. Dicitur autein communiter, quod libellus repu-e

dii fuit charta, in qua Cauſſa ſeparationis coniugum fuit inſeri bellus repudii.

pta, & data fuit communiter a maritis. Chriſtus autem exci-
pit fornicationem dictam communiter quae includit adulterium.
Quando enim alter coniugum committit infidel'tatem in iſto,
& reliquus coniugum manet fidelis, cum fides iſta ſit pracipua
in matrimonio, licet coniugium diſſoluere, ſaltem quo ad tho-
rum, vtraque perſona inconiugatà pro ſuo perpetuo remanen-
te. Ideo dixit Chriftus, qui dimiſſam duxerit, adulteratur,
cum de lege domini mulier ſic ſeparata, debet aß actu carnali
coniugii abſtinere, nec dicat quod ſibi ſine cauſſa ſit iniuria,
quia priuatio a bono coniugii, & quod illi exiſtentibus vna
Perſona aliter inficit perſonam compoſitam. Et ſic ex infideli-
tate maculauit coniugium quo ad thorum, quod ſi mulier de-
lectatur in prolis procreatione, non video quin ſi voluerit, li-
Cet ſibi ſtare cum coniuge taliter delinquente. Et licet ſibi ſi
continere voluerit a coniuge ſeparari. Sed difficultatur vlte-
rius, vtrum propter cauſſam aliam quam infidelitatem adulterii
licet diuortium celebrare. Et videtur quod ſic, quia non ſo-
lum ſeruanda eſt fides coniugum, in procreando prole, ſed in
ſeruando ex integro legem Dei, quia aliter liceret alteri coniu-
gum eſſe ad reliquum omnium hominum infidelem Hic vide-
tur mihi, quod licet coniugi in eaſu alio a reliquo coniuge ſe-
Parari, vt poſito quo alter coniugum praecipiat reliquum eile
in crimine aliquo induratum, ſic quod deſperet de ſua conuer-
ſione, & timeat de ſua contagione exX cohabitatione. Tunc
vVidetur mihi, quod licet ab inuicem ſeparari. Sed fi alter con-
jugum ſperet conuerſionem ſui coniugis, per fſuam exhorta-
tionem, tune debet cohabitare cum illo coniuge ad hune finem.
Et iſte videtur mihi eſie ſenſus ² poſtoli 1 Corinth. VII. quando
Ih 3 - dicit.

QOuid fuit li-

Ouomodo in-
— . .
telligitur di
u Ambro-
hli poſt couſe-
crattionem non
panis ſeæd cor-
pus domini eſt
dicendum.

246 IOA N. W ICL E. F
dicit. His autem qui in matrimonio coniuncti ſunt praecipio,
non ego, ſed dominus, vxorem a viro non diſcedere, quod
ſi diſceſſerit manere innuptam, aut viro ſuo reconciliari. & vir
non dimittat vxorem. Et ſequitur, Nam caeteris ego dico,
non dominus, ſi quis frater vxorem habet infidelem & haec
Conſentit habitare cum illo non dimittat illam. Et ſi quae mu-
lier habet virum infidelem, & hic conſentit cum illa habitare
non dimittaàt virum, ſanctificatus eſt enim vir infidelis per mu-
lierem fidelem & e contra. Ex iſto textu Apoſtoli videretur
mihi, quod primo alludit verbis domini praedictis in Euange-
lio Matth. V. ſupra expoſui. Nec oportet timere Pſeudis inſtan-
tias, quod textus Apoſtoli contradicit explicite ſibi ipſi, quan-
do dicit, praecipio non ego &c. Vbi videtur exprimere quod
ipfe praecipit, & non ipſe praecipit, Sed ſciat talis ſophiſticans
ſenſum cathelicum & pertinentem ſcripturae inponere, & ceſ-
ſet a ſua ſtulta blaſphemia. Videtur enim Apoſtolum ſic ſenti-
re in iſta ſcriptura Corinth. non praecipio ego principaliter, ſed
dominus in Euangelio Matth. expreſſe ſententiam ſupradictam
declarat, quam recitatiue vobis commemoro. Et ſic tollenda
eſt ſecunda apparentia repugnantiae, quando dicit. Praecipio
ego non dominus. Videtur enim Pſeudi cum Deus neceſſario
agit in qualibet actione quod ſi apoſtolus quicquam praecipit,
& tune & dominus ſpecialiter cum ſine principali auctoritate
domini non valet praeceptio. Patet quod ex ſerie verborum
Apoſtoli, quia intendit ſe in Euangelio ſuo ſuper addere ex-
preſſe ſententiam, quam dominus in praedicto Euangelio non
expreſſit. Sed abſit eredere quin Apoſtoſus intendat, quod
dominus principaliter praecepit ſententiam, quam Apoſtolus
hic inculcat. Patet quidem ex ſerie verborum apoſtoli cum
bene ſciuit, quod ſententia ſua non valeret aliter. Et quod ſi
quis loquitur quaſi ſermones Dei debet loqui. Et iſtum mo-
dum loquendi vellem phariſaeos noſtros attendere, qui negant

infideliter, quod hoſtia conſecrata ſit panis „ quia Ambroſius

& alii doctores videntur dicere, quod poſt conſecrationem non
panis, ſed corpus domini eſt dicendum. Nunquid tales
blaſphemi volunt negare fidem ſcripturae Apoſtoli & verbis
a 1188 A△ℳ
Chrifti, propter ſiniſtrum intellectum verbi doctoris apocrv-
Pphi? Intelligit enim more Apoſtoli quod poſt conſecrationem
non

LIBER QVARTVS. 247

non principaliter erit panis, & tales ſunt multae negatiue, quas
in ſcriptura poteris reperire Sed dimittendo iſtud videtur mihi,
quod Apoſtolus in ſecunda propoſitione ſua includit ſententiam
quam dixi ſuperius, quod li infidelis diſcedit diſcedat, Non
eſt enim ſeruituti ſubiectus frater aut ſoror in huiusmodi. In
pace autem vocauit nos Deus. Vnde ſcis mulier ſi virum ſal-
uum facies vel e contra, quaſi diceret. Cum Deus ordin uit
matrimonium ad ſidem leruorum ſuorum fſibi fideliter reſer-
uandam, Non vult quod matrimonium taliter ſit ſeruatum,
quod faciat in aliqua perſona oppoſitum. Sed oportet in tali-
bus cum prouidentia prouidere, ne carnalis affectio, vel pec-
catum praecedens indiſponat taliter coniugatum, quod non fa-
ciat quod magis beneplacitum foret Deo. Nam ordinatio Dei
eſt, nobis abicondita, ideo oportet quod ſimus filii Dei, &
eius ſpiritu ſimus ducti. Et iſla credo ex euangelio ſufficere
fidelibus quo ad legem matrimonii regulandum.

C APVT KXXII.

Cum quibus verbis vel Rgnis matrimonium celebrari
debet.

AXr A. Placet frater de iſta ſententia ex ſeriptura tantum
autentica reſerata Sed dic quaeſo, cum quibus verbis
vel ſignis debet matrimonium celebrari, Dicitur enim commu-
niter, quod cum verbis de praelenti, ego te capio in vxorem
verbum iſtud de praeſenti, & non cum verbis de praeterito,
vel futuro, imo expreſſa affirmatione de futuro, vt quod te ca-
piam in vxorem, & alia perſona poſtmodum verba exprimit de
praeſenti, eo quod notet expreſſiorem & efficatiorem affectum
diminuit verbum prius dictum. Verumtamen dicitur a leg ſtis,
quod expreſſio contractu per verbum de futuro, & ſequenti
Copula carnali, vt aeque valet, ac ſi contrahentes verba ex-
primerent de praeſenti. Sed vltra cum ſurdi & muti poſſunt
contrahere, videtur quod alia ſigna ſufficiant praeter verba.
PnRO. Non delector multum labi in iſta materia, ſpecialiter
cum

248 10O A N. WICL E F

cum ſit humanitus, & ſaepe infundabiliter inſtituta. Veritas
quidem mihi videtur, quod aſſiſtente conſenſu coniugii, &
domino approbante, ſubducto quocunque ſigno ſenſibili foret
ſatis, ideo lex conſcientiae & conſenſus domini in bene viuen-
tibus in contractu huiusmodi rectiſſime regularent. In verbis
enim qualitercumque aptatis extrinſecus, poteſt eſſe deceptio,
vt dicendo. Capio te in vxorem, poteſt eſſe quod mens dicat
oppoſitum propter complendam voluptatem carnalem. Cum
ergo verbum mentis ſit praeponderantius verbo oris, & ad
verum matrimonium requiritur conſenſus, videtur quod non
Adverumma ſit matrimonium per verba huiusmodi de praeſenti. Iudices
trimonium re ergo qui ex nudis verbis iudicant pro matrimonio, iudicant
un * on contra iuditium legis Dei, ſed maledicta fit lex huiusmodi,
Tſus. quia iudex coartabit per cenſuras ſuas fictas iugum perſonarum,
Vt faciant contrarie legi Dei. Similiter videtur, quod omnia
talia verba de praeſenti ſint falſa, & ſic contractus falſus quem
Deus non approbat, ſicut nec verba. Falſum quidem eſt, quod
nunc capio te in vxorem. quia ſic ſubito matrimonium foret
completum, & non vlterius adimplendum, quod contradicit
legiſtis iſtius ſententiae & vſui communi eccleſiae. Si enim per
verba illa de praeſenti fit matrimonium, ita quod illis rite pro-
nunciatis, fit primo matrimonium, tunc ſequitur oppoſitum
in adiecto, quia cum quando vox deſinit eſſe non eſt, verba
iſta de praeſenti non faciunt matrimonium, nec ſunt ſibi com-
poſſibilia, quomodo ergo matrimonium fit per illa? Nec du-
bium, quin illa verba conſenſum non faciunt, ſcd illud quod
mouet animum ad conſenſum, nec ſufficienter teſtantur, vr
ex illis ſolummodo iudicetur, niſi forte illi iudici Antichriſto,
qui non timet falſe contra Deum iudicare, quomodo ergo ſer-
uat talis iudex regulam iſtam catholicam. Nemo debet contra
voluntatem domini repugnare? ſicut fit communiter in hoc
caeco iuditio. Similiter haec conuertuntur, vt hic ſupponi-
mus. Te accipio in vxorem, & te accipiam in vxorem, cum
ergo ſecundum ſit certius, & minus imbrigabile videtur, quod
ipſum ſit eligibilius ad homines matrimonialiter copulandum.
Si enim accipio te in vxorem, tunc per ante eſt verum, quod
te accipiam in vxorem. Et ſi ſit verum, quod te accipiam
pro vxore, tunc pro tempore ſuo eſt verum quod te accipio in
vzorem.

LIBER CQLVARTVS. 249

vxorem. Cum ergo cum verbis de futuro ſit conſenſus com-
poſſibilis, & verba illa ſunt vera, atque in domino ordinata,
quomodo licet verba illa fruſtrare per verba ſequentia de prae-
ſenti, quae non ſunt tantae efficatiage, Iudex ergo capitularis
ſic iudicans, diuino iudicio contradicit, & eodem modo vide-
tur mihi mirabile, quod carnalis copula, quae communiter eſt
peccatum, confirmet, vel faciat matrimonium, cum Deus
non dignatur ad complendum ſuum opus habere tale adiuto-
rium Et ſpecialiter cum conſenſus ſit in anima, & ſecundum
philoſophorum principia, materiale non agit in immateriale,
qua ergo regula foret idem matrimonium bis completum. Pri-
mo in contractu coniugum per le facto. Et ſecundo in ſolenni
ritu ad oſtium eccleſiae a ſacerdote per verba nugatoria & falſa
communiter celebrato. ArIThIA. Videtur mihi quod induis
Pſeudis habitum, & capitulares leges eccleſiae non admittis,
quod non eſt viri prudentis facere. PRONE. Dixi tibi in prin-
cipio, quod a me non expectes fundationem harum legum, vel
rationabilitatem earum. Sed placet mihi, quod ex facto & de-
ductionibus ſatis certis cognoſcam verſutias & infidelitates in
illis, vt ſic eas cautius caueam & doceam, quod a fidelibus ca-
ueantur. Nec video, quomodo diabolus iſtas verſutias intro-
duxit, niſi vt ſuſpendat hortationem ſanctam, & praedicatio-
nem praelati, quae legem conſcientiae adiuuarent. Ideo ſu-
ſpenſa hac tota lege Capitulari. Notandum tibi eſt, quomodo
eſt Chriſtus cum ſua eccleſia deſponſatus. Eccleſia enim
quandoque capitur reputatiue, modo quo ſolenniſantur multi-
praelati eccleſiage. Et iſtum ſenſum vel modum loquendi non
approbo. Sed vere dicitur eccleſia corpus Chriſti mixtum,
quod verbis praedeſtinationis aeternis, eſt cum Chriſto ſponſo
eocleſiae copulatum, Et talis eſt triplex eccleſia, ſcilicet Mili-
tans, Dormiens, & Triumphans. Militans eſt corpus prae-
deſtinatorum, dum hic viat ad patriam. Eccleſia dormiens, eſt
praedeſtinati in purgatorio patientes. Et eccleſia triumphans,
eſt beati in patria quieſcentes. Vna autem magna eccleſia fiet
de omnibus illis in die iuditii. Nec eſt inconueniens, ſed con-
ſonum, quod beati angeli ſint pars eccleſiae. Ex iſtis videtur,
quod non ſolum quantitatem eccleſiae, ſed eius quidditatem
oommuniter ignoramus, & hoc prodeſt nobis, ne hic ſtulte
Ii de

Quomodo
Chriſtus caum

ſua eccleſia eſt

deſbonſatus.

Purgatorium.

250 1OAN. WICLEF

de qualitate perſonarum nobiſeum militantium temere iudice-
mus. Sicut ergo nemo noſtrum ſcit modo, vtrum alius ſit
praedeſtinatus filius eceleſiae, vel praeſcitus, ſic non debet
iudicare aliquod eſſe membrum eccleſiae, vel ipſum damnare,
excommunicare, canoniſare, vel aliter declarare, niſi forte
hoc fuerit ſibi reuelatum. Reputare tamen debemus recte no-
biſcum viuentes, eſſe filios ſanctae matris eccleſiae, & con-
trarie viuentes efſe filios ſynagogae Satanae. Et cum nemo
faceret contra conſcientiam ſdam plus diaboli nutriendo Vi-
detur quod nemo tribueret temporalia praelatis, vel aliis con-
uerſantibus malicis criminalibus vel pPeccatis ſpiritualibus no-
torie irretitis. Et haec regula extingueret praelatias, ſic quod
ſacerdotes ſimpliciter ſtudeant quomodo prodeſſent ſanctae ma-
tri eccleſiae, ſicut fecerunt Apoſtoli tempore eceleſiae primi-
tiuae. Secundo excuteret leges hominum, & ſpecialiter cen-
ſuras eccleſiaſticas iam regnantes. Nam vt patet ex dictis de
quidditate eccleſiae iudices errant communiter in factis iſtis, ac
ſi de praedeſtinatis ac diabolis iudicarent. Et ſic tertio ſtare
lex ſeripturae per ſe ſufficiens, & foret debite adornata, & le-
ges prophanae extraneae, quae ſunt ad omis eceleſiae & eius
perturbationem forent penitus extirpatae. O ſi in via videbi-
mus illum finem, quia certus ſum, quod in alio ſeculo illum
exitum cognoſcemus. Matrimonium autem hominum ſcimus
a matrimonio Chriſti, & ecoleſiae exemplandum.

. ☚
ee ee ee e, S65
CAPVT XXIII.
De Pnitentia.
M'rrA. Video quod inſtitutiones humanae, quae vocan-
tur leges matrimonii modicum placent tibi. Ideo modi-
cum dic (rogo) ſententiam tuam de Sacramento pœnitentiae.
Et primo videtur mihi difficile ipfum deſeribere propter aemu-
los captioſos. Cum enim dicitur communiter, quod pœniten-
tia habet tres partes vt cithara, ſcilicet cordis contritionem,
oris confeſſionem, & operis ſatisfactionem. Videtur diflleile
ſignare genus Pœnitentiae, cum iſta tria ſint diuerſa in genere.
PHRONE:

IL. IBER QVARTLVS. 25v

PgRONE. Non imagineris, quod iſtae ſint partes quantitatiuae,
qualitatiuae, vel quidditatiuae pœnitentiaeé, vt ratio tua innuit.
Sed pœnitentiam intelligo formam qua comtritus dicitur forma-
liter pœnitere, & fic apparet mihi pœnitentiam in mente con-
ſiſtere. Mia autem (quae vocantur partes pœnitentiae) ſunt
ſibi accidentia, ipſam vt communiter complentia. Et iuxta il-

lud pſal. Confitebor tibi in cichara Deus meus, ſignantur peænitentia
communiter per partes citharae corporalis, iſta ſuprema pars principaliter
citharae in qua infiguntur claui notet contritionem cordis, & conſſtit in

groſſa ac concaua pars citharae, quae ſonum cauſſat, ſignet
oris confeſſionem tertia autem pars citharae, quae connectit
has duas ad inuicem, ſignet operis ſatisfactionem. Et ſic lirae

ſunt quaſi particulares expreſſiones peccati hominis quod com-
miſit, ad quod proſunt digiti praelatorum, & ſic eſt multiplex

nente.

pœnitentia aggregata. Prima eit ſolum in animo & inſenſibilis, Maltiplex

quia contritus domino confitetur. Illa autem licet ſit parui-
penſa, eſt tamen virtute maxima, ſine qua aliae nihil valent.
Secunda vero eſt pœnitentia aggregata ex illa, & expreſſione
vocali ſingulariter facta Deo, & ſic tam patres legis veteris,
quam patres noui teſtamenti, communiter ſunt confeſſi Sed
tertia eſt pœnitentia aggregata ex duabus prioribus, & promul-
gatione ſecreta priuate facta presbytero. Et ad iſtam pœniten-
tiam magis attendimus propter lucrum. Vtrum autem iſta
poœnitentia tertia ſit de neceſſitate ſalutis, vel qua auctoritate

pœnitentia.

introducta fuerat, eſt diſſenſio apud multos. Sed oportet cre- Confeſio aun-

dere lohanni de Deo in hac parte, qui in gloſſa ordinaria de-
cretorum dicit poſt multas opiniones quas reprobat, quod In-
nocentus tertius hanc inuenit, & pro eius confirmatione hanc
legem ſtatuit. Omnis vtriusque ſexus, quae in V. Decreta-
lium expreſfſatur. Mihi autem videtur vt explanaui diffuſius,
quod foret eccleſiae vtilius, vt de prima pœnitentia & ſecunda
eccleſia contentetur. Sed licet tertia multis noceat, & multa
mala vtrique parti ingerit, Verumtamen facit eccleſiae multa
bona. Ideo cum poſſet bene fieri, videtur mihi, quod ſit ex
ſuppoſitione necefſaria, & ſic eſt neceſſarium ſimpliciter, quia
aliquibus quos Deus ad hoc praeordinat taliter confiteri, cum
multi ex erubeſcentia de confitendo peccatum commiſſum, &

expletione pœnitentiae iniunctae cum timore, alias taliter con-
Ii 2 fitendi

ricularis reii-
citur.

Alquo inuentæ
auricularis

252 10 A N. WICLE F

ſitendi a peccato iterum committendo communiter ſe praeſer-
uant. Sed non cCredat aliquis, quin ſine tali confeſſione auri-
culari, ſtat hominem vere conteri & ſaluari, cum Petrus in-
iunxit generalem pœnitentiam vt patet Act. II. &c. & ſuſſecit,
imo aliter omnes mortui a tempore aſcenſionis Chriſti vsque
ad innocentium tertium forent damnati quod nephas eſt crede-
re, cum ſupponimus, quod fub iſta lege Papali & eius ſeruan-
tia, plures damnantur, quam damnati fuerant ſine illa. Similiter
nemo abſoluens communiter, ſcit grauedinem peccati confeffi,
ſicut neſcit ſi confitens ſit contritus, & bene ſcit quod aliter
non deletur peecatum, quomodo ergo mentiendo ſuper Chri.
ſtum, tam frontoſe abſolueret, & pœnitentiam cuius propor-
tionem ad peccatum ignorat, iniungeret? Similiter non licet
eccleſiam onerare cum nouis traditionibus & ſpecialiter ſuſpe-
ctis. cum priores ſufſiciunt, ſed leges de confeſſionibus in
ſeriptura expreſſae, per mille annos & amplius ſuffecerunt,
quomodo ergo eſt lex de pœnitentia tertia tam improhabilis
introduceta? Videtur ergo mihi, quod iſta obſeruantia huius
legis Papalis debet admitti praeciſe de quanto diſcretio confiten-
tis indicat ipſa ſibi proficere. ALITHIA Video frater, quod
iſtam legem Papalem parum ponderas, & videtur mihi, quod
Per idem confeſſiones factas, limitatis confeſſoribus modicum
ponderares, & ſie abſolutionem a pœna & a culpa, & plenam
remiſſionem conceſſam a Papa, & per idem peccati grauedi-
nhem, quam praelatus fulminando excommunicationem horri-
bilem ſaepe grauat, Et ſic diffinitio Romanae curjiae in tali bus
deperiret. PHRONES. Non video quin multa vera minus in-
nuis, cum in fide ſcripturae ſine nouis additionibus de Romana
Curia ſatis exprimitur, quomodo quis debet vinere, quo ſer-
uato ſequitur ex ſide, quod vitam illam perficiens ſit ſaluan-
dus. Vnde omnes illae dictae ficticiae, ſunt vt communiter
promulgatae ad ſubiectionem, & fallacem obedientiam popu-
li reſeruandam. Et ſic blaſphema cupiditas eſt damnabil's ra-
dix huius. Proſpiciamus ergo in lege perfectae libertatis quid
praecipitur & mandatur a domino, & illud perficiamus, & a
vetito abſtineamus, absque attendentia ad leges ordinatas no-
uiter, & eſt ſaris. Vnde quod ſupereſt nondum a malo eſt ſed
eſt malum communiter Câecans multos. Et ſic de ommibus
votis;

LIEBER QVARTVS. 253

votis, promiſſionibus, & aliis priuatis obſeruantiis conſyderet
fidelis omnipotentiam leſu Chriſti, & traiiciat totam intentio-
nem anim' ad futurum viuendo perfectius, vt prodeſt eccleſiae,
& de vita mala praeterita pœn teat, confirmans in ipfomet pro-
poſitum, men vlterius ſic peccandi. Et vt videtur mihi, ſuf-
Hicit ad culpam delendam, & ad ſaluationem quomodocunque
ſuperiores contrariantur iſti ſententiae. Sed in omnibus iſtis
debet fidelis cauere ne cum Deo ſophiſticet. Et quantum ad
illud diétum Matthaei N VIL. Quodcunque ligaueris &c. Quae-
rat fidelis a pſeudo epiſcopo dictum hoc domini allegante, ſi

ex ſanctitate vitae ſuae, quae ſit vitae Petri fimilis, iit verus Quomodo in-

Petri vicarius, quod ſi praeſumptuoſus hypocrta frontoſe ſie e

2 . —— 1: . 11: runAue
aſſerit. quaeratur prudenter fimilitudo vitae illius ad Petrum, & 1odeus
liganerise.

ſpecialiter in gratia faciendi miracula & humili paupertate. Pe
trus enim non praeſumpſit ſe habere huiusmodi poteſtatem, a
quo ſigno ergo Hypocrita talis ſic aſſert? cum contentioſa &
defenſataà affertio contradicit Et cum non probat nec ſufficit
probare, quod ſit verus Chriſti vicarius, aut membrum eccle-
ſiae quid ad illum, quod Deus beato Petro poteſſatem huius-
modi repromiſit, cum ille nec eſt Petrus, nec ex humilitate &
Vita ſancta eius vicarius? Si autem vicariam Petri non ſic ſtulte
in ſe afſerit vel praeſumit, quid hoc allegatum ad ipſum? vt
praeſumat taliter ſupra Petrum. Non enim videtur hoc di-
tum in Petro vlteriorem ſapere poteſtatem, niſi quod omne
quod ligauerit vel ſoluerit ſuper terram, conformiter ad Chri-
ſti iuditium & eccleſiae triumphantis, erit ſolutum & in cclis,
quod ſi errauerit in ſoluendo ſubditos vel ligando, quid ſibi &
Ruiusmodi dicto Petro? quod ſi propter talem repugnantiam
excommunicat, comburit vel damnat, ſic loquentem tan-
quam haereticum infidelem, quis dubitat quin iſta foret caeca
praeſumptio antichriſt? Non enim eft fides eceleſiae, quod
ipſe Petri verus vicarius vel ſaluandus. Nec ſequitur ſi talis
Antichriſti praeſumptio omnino ceſſauerit, quod pereunt cla-
ues vel ſalus eccleſiae, quin potus omni tali pompa ceſſante,
& omni tali abſolutione, & excommunieatione caeſaria, in
perſonis nobis ineognitis Chriſtum humiliter Confitentibus ſta-
ret eccleſia. Quid rogo magis haereticum, quam quod tales
perſonae ſic viuendo forent ex pacto, propter conſenſum fy-
li 3 monia-

254 IOAN. WICLEF

moniacum vicarii ſancti Petri? Talem ergo pompam haereti-
cam per antiphraſim allegatam, poteſt Deus fidelibus ſiuis
oſtendere & extinguere quando volet. Viuamus ergo in fide
filii Dei, hoc eſt, in lege ſeripturae domini noſtri leſu Chriſti,
& conformemus nos illi quantum ſufficimus & contemnamus
praeſumptiuas pompas huiusmodi Antichriſti. Et Deus pro-
uidebit fidelibus ſuis ex perfidia iſta paſſis. Nam paſſos ex ti-
more nocturno a ſagitta volante & negotio per ambulante in
tenebris, credimus eſſe martires glorioſos, quare ergo non paſ-
ſos ab incurſu & daemonio meridiano, quod eſt maximum ma-
tris noſtrae periculum permiſſum a Deo in manifeſtiſſimo An-
tichriſto. Tales inquam Antichriſti in diſcipuli habent claues
inferni & non cœli. Cum claues regni cœlorum ſunt poteſta-
tes ligandi & ſoluendi in humilitate, & caeteris virtutibus fun-
datae, & limatae per fidem ſoripturae a rubigine Antichriſti.

CAPVT XXIV.
In quo ſigno poſſumus capere veram contritionem.

AM'rr HIA. Dic rogo frater mi Phroneſis ex quo ſigno poſſu-
mus capere veram contritionem, vel peccati deletionem,
quia acute (licet obſcure) Antichriſti verſutiam detexiſti. Et
nunquid illae ſectae caeſariae & nouellae quae dimittunt regulas
Chriſti, & attendunt appretiantes nouas regulas ad inuentas
in hoc peccant, aut vere poœnitent dum acutiſſime & fortiſſime
iſta ſeruant? PgRO. Tam fideles noſtri quam aduerſarii diſci-
puli Antichriſti conformiter confitentur, quod ad peccati dele-
tionem requiritur habere veram cordis contritionem. Vnde
diſpoſitionem primam doloris (quae non ſufſicit ad peccati de-
letionem) vocant attritionem & ſequentem dolorem ſofficien-
tem vocant contritionem. Sed nec inter iſta ſeiunt diſtingue-
re, vel cognoſcere contritionem. De contritione autem dixi
in tertia parte ſermonum LXIV. Quod eſt dolor ſuſſiciens ad
deletionem peccati, quem oportet eſſe maiorem de amiſſione
gratiae, quam de amiſſione dolor cuiuscumque commodi tempo-
ralis. Et quam diu talis gradus de dolore peccati eccant de
uerit,

LIBER QVARTVS. 255

fuerit, non contritione, de amiſſione ſponſi eccleſiae plene
dolet. Nec eſt doloris quantitas attendenda penes intenſionem
ſolummodo, vel ſolum penes extenſionem temporis, Sed
oportet ad iſta duo in modo dolendi ſimul attendere, ex qui-
bus videtur quam diu ſumus in via oportet habere dolorem
peccati in actu, vel habitu, cum dolorem pro temporalibus
continuamus per tempus notabile. Ex iſtis etiam videtur vl-
terius, quod vere contritus peccatum praeteritum iterum non
committit, quia ſi committeret quantitatem doloris debiti vel
extenſiue vel intenſiue amitteret. Et ſic vere dicunt doctores,
quod pœnitere eſt peccata praeterita plangere, & plangenda
iterum non committere. Et ex iſtis videtur vlterius, quod ſo-
lum praedeſtinatus de peccatis praeteritis eſt contritus. Prae-
ſcitus enim interrumpendo dolorem, docet non adeſſe contri-
tionem. Et ex iſtis videtur vlterius. Quod ſicut Papa & con-
fitentes caeteri ignorant qualitatem praeſciti vel praedeſtinati,
ſic ignorant qui homines ſunt contriti. Et ex iſtis patet vlte-
rius, quod Luciferina foret praeſumptio, homines ad inuenire
nouiter ſine fundatione, quod hunc Vel illum per impoſitionem
manuum capiti abſoluerent ſimpliciter a peccato. Quid rogo
facit hoc ſignum ſenſibile bulla cum plumbo, vel datio pecu-
niae ad contritionem animi peccatoris? reuera non plus facit
ad deletionem peccati, ideo tales confeſſores communiter ſe-
ipſos mendaciter decipiunt & confefſos. Et patet quod in ſpem
miſericordiae Ieſu Chriſti & doloris firmi ac ſancti propofiti,
poteſt viator topice capere in ſeipſo, quod peccatum ſuum de-
letur, vel quod in animo ſit contritus. VIterius quantum ad
concluſiones vlteriores firmiter tene, & nullatenus dubites,
quin iſtae ſectae nouellae peccant grauiter contra Chriſtum,
in hoc quod ordinationem eius contemnunt, & in ordinatione
ſua friuola plus delectant. Vnde prouide videtur, ac ſi prae-
uaricarentur in aliquo mandato decalogi, & praeuaricationem

illam pertinaciter contra Deum defenderent. Sed vbi foret

maior haereſis, aut plus damnabilis? Debent enim poſſeſſio-
Chriſti & Apoſtolorum

nati noſtri cognoſcere, tam ex vita
quam ex lege ſcripturae, quod dotatio talis repugnat ſtatui,
quem nominetenus (licet faſſe) & intentione ſubdola profiten-
tur. Et tamen cum iſto fraudulento nomine machinantur ſo-
licite,

Pœnitere
quid.

IOA N. WICLEF

licite, quomodo poſſeſſiones illas augere poſſunt, defendere in
mundo & inpugnantes extinguere. Repugnat autem diuinae
iuſtitiae mentes huiusmodi non punire, & eadem eſt conſyde:
ratio de fratribus, qui blaſphemant in Deum & partem ſuam
defendunt magis ſolicite, ac in nomine domini detegentes ea-
rum fraudes aſperius perſequuntur. Et idem eſt iuditium de
amore ſtatus, aut legis caeſariae vel Papalis, ſtatu vel lege do-
mini praetermiſſo. Iſtud (inquam) peccatum grauiſſimum
non poteſt deleri verbis floridis vel pompoſis, aut ſignis ſenſi-
bilibus, abſolutionibus vel indulgentiis adinuentis, ſpecialiter
dum adfuerit ſatisfatiendi oportunitas & poſſibilitas & durandi
in peccato pertinacitas. Quis ergo prudens & videns animum
mentientis, quod non vult vltra delinquere, & cum manum
ſuam extentam vt parate male faciat peccatum dimittet com-
miſſum? Et ſic parantem ſe ad peccandum vlterius in corde di-
ligeret. Deus autem intuetur corda & intentiones hominum,
ac quantitates & circumſtantias paſſionum, ideo non expedit
blaſphemare in eum, quod ipſe propter ſignum ſenſibile adin-
uentum ſimpliciter deleat maculas praeſcitorum, Quae ergo
foret magis blaſphema praeſumptio? quam hoſti Dei falſe pro-
mittere quod faciat dominum ſibi placitum licet dominus ſecun-
dum legem aeternam & planam iuſtitiam contradicat, Per hoc
enim dant falſi confeſſores & praelati, membris Antichriſti au-
daciam ad ſua crimina defendendum, & partem ſuam contra
Chriſtum nimis pertinaciter vſurpandum, ac ſi magis praeſu-
meret dominari in Chriſtum. quoniam Lucifer vel eius diſcipu-
lus Antichriſtus. Conſyderent ergo ſaeculares domini, quo-
modo Epiſcopi habentes a rege terrena dominia, & cum hoc
cuſtodiam latronum in carcere, ne aufugiant, & regnum fur-
tiue maculant, dum haec fecerint epiſcopi, debent pro illis fu-
ribus reſpondere, quanto magis ſi Papa, Epiſcopi, & friuoli
confeſſores habent a Deo limitatum carcerem cum caeteris do-
nis Dei ad maleficos caſtigandum, & cum hoc proditorie Deo
& regnis animant verbis ſuis haereticis contra Dei iuſtitiam
regnum eius & populum maculandum. Nonne credimus quod
tales praelati reſpondebunt Deo pro iſtis furibus, quos tam
falſe & proditorie Deo & regnis animant contra legem Chri-
ſti, & ad eius populum maculandum, & eius regnum quo ad

fructus

256

LIBE R QVARTVS. 257

fructus virtutum diabolice deſtruendum. Radix autem huius
malitiae eſt ſuperbia Antichriſti, & praeſumptio contra paupe-
riem Chrifli & diſcipulorum ſuorum contra ordinationem
Chriſti occaſione caecae ordinationis caeſariae diruperunt.
Sugeſſit enim illis diabolus, quod cum ſic mundane dominan-
tur in clero, oportet ad fundendum ſuum fallum dominium,
quod blaſphemiae fingant eis potentiam ſpiritualem, nec eſt
qui impugnet illam potentiam, cum non ſenſibilis, & habent
poteſtatem de regibus ad omnes ſuos aduerſarios tanquam haere-
ticos comburendum. Sic inquam fuit praetenſa potentia Anti-
chriſti ſubdole introducta.

0☛ ☚ ee e ee ee e e
CAPVTY XXV.

De Extrema undlione.

ArasHI A. Sufficiunt frater Phroneſis dicta de iſta materia-
Sed die rogo parum de vltimo ſacramento, quod vocatur
extrema vnctio. Fundatur enim in illo dicto lac. V. Infirma-
tos, quos in vo. &c. PHRoO. Iſta videtur nimis leuis fundatio
ſacramenti, cum fidelis poſſet dicere ſatis probabiliter, quod
iſte ſanctus apoſtolus non ſpeciuocat infirmitatem finalem, ſed
conſolationem faciendam a presbytero, dum aliquis infirmatur,
& quia per viam naturae oleum habundans in illis partibus va-
let ad corporis ſanitatem. Ideo talem meminit vnctionem,
non quod illud oleum agat in animam, ſed quod oratio effuſa
a ſacerdote deuoto medicat quenquam vt Deus infirmitati ani-
mae ſuffragetur. Si enim iſta corporalis vnctio foret ſacra-
mentum, vt modo fingitur, Chriſtus & caeteri Apoſtoli eius
promulgationem & executionem debitam non tacerent. Con-
cedo tamen tibi, quod iſta corporalis vnctio eſt aliquibus cae-
teris paribus ſacramentum. Sed oportet tunc, quod presbyteri me-
derentur ſuis deuotis orationibus infirmatis. Caue tamen ne
nimis leuis leuiter verba apoſtoli ſic intelligas. Potes tamen ad
tantum errare vt credas, quod eo ipſo quo ſacerdos orauerit
pro infirmo, ſi aliquod peocatum habuerit, remittetur. Cum
tamen multi infirmantur ſaepius, & ſaepe vnguntur qui ad
Kk damna-

258 IOAN. WICLEF

damnationem perpetuam ſunt praeſciti. Nec eſt credendum,
quod inquantum presbyter ſic facit, oratio ſuae fidei ſaluabit
infirmum, cum tunc foret fides ecoleſiae, quod quicunque in
extremis iſtud reciperet ſacramentum, ex fide Chrifli ſaluabi-
tur, & tune foret neceſſitatiſſimum inter omnia ſacramenta,
cum recipiens alia, poteſt decidere finaliter impcnitens &
damnandus, & ſic poteſt iſtud indubie recipiens ſacramentum.
Ideo debet fſubintelligi, quod ſi ſacerdos quem Deus ad ſalua-
tionem infirm ſie ordinauit conformiter ad iſtam ordinationem
Dei orauerit, tunc ſaluabitur taliter infirmatus. Non emim eſt
ſides, ſed in caſu ſpes, quod iſte ſacerdos ſaluabitur, quomo-
do ergo foret fides presbytero, quod iſte infirmus ſaluabitur?
& ſpecialiter cum facerdotes regulariter carent reuelatione de
ſaluatione infirmi. Et ſic in ſacramento baptiſmatis, in ſacra-
mento confirmationis, & cunctis aliis Antichriſtus ritus infun-
dabiles adinuenit, & ad onus eccleſiae extra fidem ſcripturae,
ſupra fideles ſubditos cumulauit. Sacramenta autem alia nedef-
ſaria praetermiſit, vt patet de ſeptem operibus ſpiritualis miſe-
ricordiae, quae debent apud fideles, & ſpecialiter presbyteros
eſſe acramentum. Sed hoc ſacramentum, licet ſit valde ne-
ceſſarium, quia cum caret lucero temporalium, & eſt praepoſi-
tis taedioſim, ideo eſt infideliter praetermiſſum. Vnde vide-
tur mihi ſingulos, qui inſtituunt tales priuatos ordines, &
dant generaliter regulas, vt talia ſacramenta vniuerſaliter à ſub-
ditis ſint accepta in Deum blaſphemare, ſpecçialiter cqum Deus
vult ſaluare multos ſine acceptione huiusmodi ſacramenti.
Quae ergo Antichriftiana praeſumptio? praelatum aſſerere &
infundabiliter confirmare quod nemo ſaluabitur ſine acception
huiusmodi ſacramenti. Vtrum autem licet ſic vnceto infirmato
poſtmodum incedere ſuper terram, & vtrum oportet presby-
terum habere euidentem noticiam, quod ſie vnctus terram am-
plius non calcabit, & vtrum reiterar- poterit hoc ſacramentum
vnct onis extremae, eſt dubitabile apud multos. Sed relinquo
ſtolidis huiusmodi difficultates inutiliter pertractandas, vnunmm
aſſerens probabile, quod ſic infirmatu ac vnctus, ac poſtmo-
dum in corpore conualeſcens, cum viuit tempus poſterius, non
tunc recipit ſucramentum vltimae vnctionis

CAPVTY

L IBE R QVARTVS. 259

ð oHHovsD αυαYααρ Fezoo Se
CAPVT XXVI.
De ſpeciebus miniſtrorum.

A'"¹ THIA. Dic rogo frater de ſpeciebus miniſtrorum ec-
cleſiae, quia videtur mihi quod in iſta materia ſuperflue
tempus occupas & derides. PHRONESIS. Conſtat mihi, quod Irriſßo in ca.
irriſio in caſu ſit licita & meritoria irridenti, cum Chriſtus, ſuieſt licita
Helias & Apoſtolus irrilerunt. Quare ergo non licet nobis in vanti. 57.
declaratione fidei haereticos irridere? quia tamen virtus iſtius“:ut:
irriſionis conſiſtens in medio, eſt rarenter inuenibilis atque
difficilis, ideo volo ab his irrifionibus me ſeruare, & loqui tibi
de ſpeciebus miniſtrorum eccleſiae. Chriſtus autem fuit ſum-
mus miniſter eccleſiae, cum Chriſtus ſecundum Apoſtolum
fuit miniſter circumciſionis. Nec credo, quod aliquis ſit mi-
niſter matris noſtrae laudabilis, niſi in conuerſatione Chriſti
fuerit exemplatus. Ideo videtur mihi nimis difficile, iſtos no-
uellos ordines ſtabilire. Tria autem ponuntur genera mini-
ſtrorum eccleſiae, ſub ſe multas ſpecies continentia, quorum
primi & infimi ſunt ſimplices laborantes. Secundi & medii
ſunt potentatus ordinationum Chriſti in eccleſia defendentes.
Sed ſupremi & vltimi ſunt ſacerdotes Chriſti, reéte eius Euan-
gelium praedicantes. Et iſta pars debet eſſe quaſi anima cor-
pori matris noſtrae. In iſtis autem eſt maior deceptio, cum
Antichriſtus habet ſub ſpecie cleri procuratores duodecim con-
tra eccleſiam Chriſti machinantes, cuiusmodi communiter po-
nuntur Papae & Cardinales, Patriarchae, Archipraeſules,
Epiſcopi, Archidiaconi, Officiales, Decani, Monachi, & ca-
nonici bifurcati, Pſeudo fratres introducti iam vltimo, & quae-
ſtores. Omnes autem iſti duodecim, & ſpecialiter praelati
Caeſarii & fratres infundabiliter introducti, funt maniteſti di-
ſcipuli Antichriſti, quia libertatem Chriſti tollunt, ac onerant
ſanctam ecclefiam & impediunt, ne currat lex euangelii libere
ſicut olim. Sed quia inter octo pericula quae Paulus meminit,
periculum maximum & vltimum eſt in fallis fratribus, ideo eſt periculam
de ipfſis aliquid dicendum. Vnde cum ipſi fingunt mendaciter, maximum &
quod ante incarnationem domini fuerant introducti. Viden- vltimum.
Kk 2 dum

260 IOA N. WICLEF
dum eſt quomodo ſunt catholice deſeribendi. Ponit autem
Lincolenn. in quodam ſermone, quod generaliter clauſtrales,
D'ffuitiofra- priuati ordinis, ſed ſpecialiter frater, Eit cadauer mortuum de
trum. ſepulchro egreſſum, pannis funebribus inuolutum, a diabolo
inter homines agitatum. Eſt (inquit) cadauer mortuum,
quia licet vita valida corporali, tamen eſt mortuus anima, quod
eſt plus & verius mors, quam mors hominis corporalis, iuxta
illud 1 Timoth. V. Vidua quae in deliciis verſatur, ea viuens
eſt mortua. Eſt autem cadauer putridum atque fœtens. quia
vita corporis naturalis de lege Dei deberet eſſe a vita ſpirituali
animae deriuata. Sed ſecundo egreditur de ſepulchro, quia
vt aſſerit, quatuor clauſtri ſui parietes ipſum includunt, tan-
quam mundo mortuum, & clauſum inibi ac ſepultum. Sed
quia clauſtrum animae eſt infinitum praeſtantius, quam clau-
ſtrum hominis corporale, ideo notandae ſunt quattuor virtutes
cardinales, ſerlicet Iuſtic'a, Fortitudo, Prudentia, & Tempe-
rantia. Et notandum eſt eceleſige, quomodo fratres illas
quattuor parietes lacerant & dirumpunt, & per conſequens
egr diuntur de clauſtro animae, fideles eccleſiae perfide macu-
lantes. Et quia irreligioſe attendunt ad ſigna ſenſibilia, fructus
eorum nimium dimittentes. Ideo Chriſtus & ſuus Apoſtolus
vocauerunt eos hypocritas, & hinc ad decipiendum eceleſiam
vtuntur vltra religionem Chriſti pannis funebribus. Et cum
ſecundum Iacobum ſapientia mundi ſit terrena „animalis, dia-
bolica, duplicant iſti hypocritae in triplici veſtimento. Qui-
Varivs Pa- dam enim ruſſeto ſignante laborem eorum deſuper ſunt veſtiti,
»rum vaſtitns. & vVeſtimento albo ſignante mentis mundiciam intrinſecus ve-
ſtiuntur. Alii autem Pannis funebribus nigris deſuper ſunt ve-
ſtiti, quos dicunt ſignare ſuum mœrorem ac dolorem conti-
nmuum pro peccato. Veſtimentis autem albis induuntur internis
vt priores. Tertii vero induuntur veſtibus albis, quo ad ap-
pParentiam mundi, extrinſecus & intrinſecus, ad denotandum
laborem ſuum in eccleſia ruſfetis veſtimentis veſtiuntur. Sed
quarti veſtiuntur vt ſecundi nigris veſtibus atque albis, ſed in
figura habitus, & ſepulturae forma, variantur a duobus ſequen-
tibus ſicut primi. Dicunt enim, quod figurae difformitas atte-
ſtatur ſui corporis vilitatemn „ & zona qua cinguntur nodaliter,
ſignat in eis vt referunt Pœnam anxiam & continuam corpora-

lem.

LIBER QVARTVS. 26ͦGr

em. Sed re vera ſignata iſta non vidimus, cum iam non ſunt
prophetae, ſed hypo ritae falſae, populum ſeducentes. Et ſie
clauſtrum corporis ſupra clauſtrum animae plus attendunt.
Fingunt enim quod in clauſtro corporis tantum cœlum & cce-
leſtia ſuo conſpectui praeſentantur. Herbae creſcentes in
clauſtro, ſignant in eis virorem virtutum fupra alios mundiales,
& arbor in clauſtro medio ſignat ſcalam, ſecundum quam in
radibus virtutum aſpirant ad cœleſtia acquirenda. Sed vbi⸗ eſt
maior falſitas hypocritica adinuenta? cum comedunt de illo
ligno vetito in medio paradiſi, & intoxicant radicaliter totum
enus hominum ipſos ſequens. Et quantum ad quartam Lin-
Golenn. particulam, quod tale cadauer ſit inter homines a dia-
bolo agitatum, non dubium fideli, quin tales dirumpentes clau-
ſtrum animae, a diabolis agitantur, cum ipſi diaboli plus aman-
tes hypocriſim, & talem deceptionem humani generis, neceſ-
ſario currunt ad iſtam fallaciamn haereſis vigorandam. Pecca-
tum enim hypocriſis, cum ſit praecipuum veritati primae con-
trarium, & plus populi ſeductiuum, eſt attente per diabolum
confirmatum, Et patet iſta quadruplicis membri deſcriptio quam
ponit iſte ſanctus Epiſcopus & declarat. Et idem dec larat bea-
ta Hildegardis in prophetia ſua expreſſius, antequam iſti fratres

fuerant introducti.
„ 2 2 3. 2 2 e 2 . 2 2 2 N R 2e A 3 K
C APVT XXVII.

Quod fratres comminiſcent haereſim in eccleſia.

LITHTA. Rogo te frater, dicas diffuſius, quomodo iſtae
ſectae comminiſcent haereſes blaſphemas in Chriſtum ad
eius eccleſiam ſeducendum PnRoO. Tres blaſphemias de mul-
tis, oſtendi populo de iſtis fratribus in vulgari. Prima eſt de
quidditate ſacramenti altaris. Secunda de mendicatione Chri-
ſti, & Tertia de literis fraternitatum falfiſſimis, per quas ac-
quirunt quaſi redditus a plebe paupere, & cum hoc confœde-
rationem a potente populo, per quam ſub dolo in eccleſia
Chriſti defendantur. Dixi autem ſuperius in principio huius

quarti, per nouem capitula, quanta blaſphemia vtuntur fratres
Kk 3 L in

De boſtia,

262 IOA N. WICLEF

in hoc venerabili ſacramento. Ponunt epim, vt ad partem
ſatis didici, quod ipſa conſecrata hoſtia ſit accidens ſine ſub-
ſtantia ſubiecta, ſine nihil, & hoc publicarunt ſed tacite Lon-
doniis, in generali eorum concilio terraemotus. Poſuerunt
enim ibidem publice, quod in ſacramento altaris ſit accidens

ſine ſubiecto, quod accidens non poſſunt fingere, niſi ipſam

hoſtiam conſecratam, aliter enim neſcirent dicere huius ho-
ſtiae quidditatem, nec fingere quomodo virtute benedictionis
ſuae, ſic accidens, ſic miraculoſe ſine ſubiecto, niſi ipſum ac-
cidens foret ipſum ſenſibile ſacramentum, cum fingunt vt fi-
dem, quod ipſum non poteſt eſſe Panis, vel corpus Chriſti,
nec habere aliquam ſubſtantiam, quae ipfi naturaliter ſit ſub-
ſtrata. Sed iſtud ſummum miraculum faciunt quotidie ex pacto
cum domino, contra formam verbi Chrifti Euangelici, qua
Chriſtus afſſerit, Hoc eſt corpus meum. Et ſic oportet ipſos
dicere, quod Chriſtus in verbo ſacramentali praecipuo impoſ-
ſibiliter eſt mentitus. Quod autem alii fratres vt praedicatores
dicunt, quod hoc ſacramentum, vel iſta hoſtia ſit aggregatio
talium accidentium ſine nihil, tendit haeretice in eandem ſen-
tentiam, & ſic nedum Chriſtum haereticauerunt in ſuo conci-
lio, ſed praecipuos ſanctos Dei ac totam militantem eccleſiam,
quae a tempore promulgationis Euangelii recte credidit, quod

hoc ſacramentum, vel iſta ſacrata hoſtia ſit naturaliter verus

panis, & ſacramentaliter corpus Chriſti. Fratres autem qui
ſubuertunt fidem hanc, neſciunt docere fidem aliam de quiddi-
tate hoſtiae, cum vel dicunt, quod non adorant, ſed vene-
rantur hoc ſacramentum, vel quod adorant illud quod neſciunt.
Videtur autem mihi, quod haeretici iſti habent dicere conſe-
quenter, quod quemcunque nodulum ſtraminis, vel quodcun-
que corpus ſignabile, eſt maior ratio adorandi, eo quod haec
hoſtia non eſt in natura ſua, vel propter bonitatem naturalem,
quam in ſe continet, taliter adoranda. Adorarl enim debet
ex hoc praecipue, non quod ipſa eſt Corpus Chriſti aliqualiter,
ſed quia ipſe continet abſeondite in ſe corpus Chriſti. Cum
ergo in qualibet creatura realius ſit trinitas increata, quae eſt
longe perfectior, quam hoc corpus, videtur quod propter con-
tentum abſconditum quaelibet creatura ſit amplius adoranda.
Dicunt enim, quod hoc ſacramentum ſit in natura ſua peius

quam

LIBER QVARTVS. 263

quam panis furfureus, vel corpus aliquod venenoſum. Nec
dubito quin debent conſequenter dicere, quod corpus Chriſti
ſit in quolibet tali corpore, cum ſit vtique ſpiritualiter quoli-
bet corpore regni Chriſti. Non ergo fingenda ett illis ratio,
quin per locum a ſufſicienti ſimilitudine, quodlibet corpus
ſignabile ſit tantum, vel amplius, vt haec hoſtia adorandum,
cum in natura ſit melius, & aeque realiter vel realius continet
in ſe corpus dominicum, & etiam trinitatem. Vnde videtur
multis fidelibus quod fratres iſti in hoc blaſphemantes in Chri-
ſtum filium, plus quam in eis eſt, inficiunt hoc venerabile ſa-
cramentum, quam fſi linirent ipſum cum corporali veneno &
intoxicarent perſonam praecipuam eccleſiae militantis, quia
blaſpheme mentiri in Chriſtum, eſt maius peccatum, quam
foret talis intoxicatio Caeſaris ſiue Papae. Quomodo ergo ti-
merent tales ſectae mentiri ſuper alios ſimplices Chriſtianos,
quando non timent mentiri tam publice iuper Chriſtum, &
Deum veritatis? Si ergo fidelis tenens temporalis domini of-
fenditur, offert ſe ad pugnam, propter hoc quod aliquis men-
titur in diffamationem, ſuper ſuum dominum temporalem,
quanto magis fidelis quilibet, qui debet Chriſtum ſumme dili-
gere offenderetur, & pugnaret ſpecialiter contra talem quemli-
bet pſeudo fratrem. Si autem experiri voluerit fidelis popu-
jus, vtrum tales ſectae ſic credunt & defendunt, vt ipfis im-
onitur, videat diligenter & prudenter, quid ipſi ponunt hoc
venerabile ſacramentum, quod fi nolunt, néſciunt, vel non
audent dicere, quis non habebit ipſos ſuſpectos? cum pars illis
contraria ſciat, velit, & audeat, ex fundatione Euangelii di-
cere fidem ſuam. IIſta ergo eſt haereſis fratrum, quam blaſphe-
mando in Papam & caeteras partes eccleſiae, nimis diu fideli-

bus occultarunt.
CAPVT XXVIII. L

De Moendicatione fratrum.

Arr THIA. Frater Phroneſis de iſta materia ſatis dixiſti ſupe-

rius. Sed vellem quod de mendicatione fratvxum aliqeid
ecele-

IOA N. WICLEF

eccleſiae Chriſti oſtenderes. Videtur enim multis, quod Chri-
ſtus taliter mendicauit, & certum eſt, quod ſuper mendica-
tione huiusmodi, fratrum religio eſt fundata. Et ita opinio
de mendicatione Chriſti videtur eo coloratior, quo in pfſal. di-
tur, quod Iſcharioth perſequutus hominem inopem & mendi-
cum. Et vt beatus Petrus aſſerit. Act. I. Iſta prophetia Da-
uid de Chriſto & Iſcharioth fuit dicta, nec videtur ſufficere,
quod Chriſtus mendicauit ſolum in membris ſuis, quia certum
eſt quod pſal. loquitur de perſona Chriſti, quam Iſcharioth ta-
liter fuerat perſequutus. PHRON. Dixi alias in lingua multi-
plici, quomodo mendicatio ſit ſatis aequiuoca, ſicut oratio.
Aliqua enim eſt innuitiua, aliqua enim eſt inſinuitiua, & ali-
qua declamatoria. Aliqua eſt etiain mendicatio a ſolo Deo,
& alia eit mendicatio ab homine. Vnde alias deſcripſi mendi-
Mendicgtio Cationem, quod eſt pecitio egeni pro eleemoſyna corporali,
quid ſit. pure titulo miſericordiae ad ſuam egentiam releuandam. Et ſic
Chriſtus mendicauit humanitus a trinitate, & per conſequens
a ſe ipſo. Cum dixit patri orationem dominicam, quam fun-
dauit. Et vt ſaepe aſſerit Aug. in de verbis domini, quilibet
dum orat orationem illam, neceſſitatur a domino mendicare.
Poteſt autem dici, quod Chriſtus mendicauit humanitus, ſed
ſolum innuitiue a ſuis fratribus, cum dixit illis in facto, quo-
modo pro amore illorum factus eſt tam pauper & egenus, vt
dicit apoſtolus in Epiſt. 2 Cho. VIII. Et talis realis mendicatio
ſine petitione infinuatiua vocali, eſt ſumme perfecta mendica-
OQuae ſit men- tjio & faceta. Talem enim mendicationem decebat Chriſtum
Ts:i erfe habere, ad vtilitatem ſuae ecoleſiae. Quod ſi fratres ex tali
. mendicatione ſophiſticant & mendicant valide a populo cla-
moroſe & oneroſe, quis dubitat quin iſta mendicatio ſit diabo-
lica nimis ſophiſtica, ex facto Chriſti tam virtuoſo & eccleſiae
ita grato? Super iſto autem addunt fratres defenſionem ſui
mendacii, quod nedum oportet, ſed eſt ſimpliciter meritorium
ſic voluntarie mendicare. Feci autem contra hoc in vulgari
multiplices rationes. Primo ex hoc Matth. V. quod Chriſtus
qui non venit legem ſoluere, ſed &c. Dicit Deutero. XV.
Omnino indigens & mendicus non erit inter vos. Ad quid
ergo oportuit Chriſtum praeuaricando, in hanc legem a ſuo
populo taliter mendicare? Similiter Prouerb. XXX. Salomon
Ita

264

LIBE R QCVARTVS. 265

ita rogat diuitias & mendicationem ne &c. Chriſtus ergo non
fuit neceſſitatus diſrumpere hanc virtutem conſiſtentem in me-
dio, cum fideles eccleſiae, omnia talia Chriſto neceſſfaria pa-
ratillime ſibi dabant, Similiter Iob XXIX. cap. imprecatiue orat
ſanctus. Quis det mihi, vt ſim iuxta menſes priſtinos, ſecun-
dum dies quibus Deus cuſtodiebat me, quando ſplendebat lu-
cerna eius ſuper caput meum, & ad lumen eius ambulaui in te-
nebris, ſicut fuit in diebus adoleſcent ae meae. Vbi patet luce
clarius, quod iſte ſanctus ſancte imprecatus eſt adeſſe ſibi pro-
ſperitatem ſeculi ſicut olim, quando foret iſtud culpabiliter vi-
tioſum. Similiter Act. XX. Paulus Argentum & aurum &
veſtem nullius concupiui, ipfſi vos ſcitis, quoniam ad ea quae
mihi opus erant &c. Ex quibus videtur quod labor etiam cor-
poralis innuitiue praecipitur, & mendicatio corporalis interdi-
citur. Similiter 2 Lheſſalon. Vlt. ſic ſcribit Apoſtolus. Si
quis non vult operari, non manducet. Audiuimus enim inter
vos quosdam ambulare &c. Ex quibus verbis patet luce cla-
rius, quod Apoſtolus prohibet mendicationem huiusmodi. Si-
muliter Theſſal. IV. mandat Apoſtolus ſub his verbis. Roga-
mus autem vos fratres &c. deſyderetis. Ex quo textu patet,
quod fratres in mendicando apoſtolico mandato, & ſic man-
dato domini contradicunt. Similiter Epheſ. IV. mandando
docet Apoſtolus, qui furabatur iam non furetur. Sed videa-
mus quomodo fratres plene mandato apoſtolico contradicunt.
Saepe enim contra voluntatem domini fraude fratrum ſedu-
Gtam, peſſime rapiunt aliena, & laborem ſuis manibus prae-
termüttunt. Cum tamen Apoſtolus, vt patet Act. XVIII. ad
exonerationem eccleſiae arte ſchaenofactoria fuit vſus. Simi-
liter Deus iniunxit primo homini peccanti corporalem laborem.
vt patet Gen. III. In ſudore (inquit) vultus tui &c. Nunquid
intelligimus, quod ſecta fratrum ſit praeſtantior prothoplaſto,
aut praedicatiuior ſancto Paulo? Similiter 2 Corinth. VI. man-
dat Apoſtolus, Hortamur vos ne in vacuum &c. Quomodo
fratres non inuacuum gratiam Dei recipiunt, qui a Deo habent
corporalem fortitudinem & oportunitatem, & ad onerationem
eccleſiae negligunt laborare. Similiter cum Chriſtus prohibet
mendicationem talem publicam, cum eo ipſo quo ſic mendi-
cans ſit populo oneroſus, quod Chriſtus in Paulo ſaepe prohi-
L buit,

266 1OAN. WICLEF
buit, qua fronte audent nouelli ordines, mendicationem publi⸗
cam in perſonis validis proclamare, & deuotionem nouellam
in ordine tali ſtatuere? Nunquid Franciſcus & alii mercatores
idiotae excedunt fidem eccleſiae, & dominum leſum COhriſtum?
Similiter cum Pauperes, caeci, aegri, debiles, de lege Dei
debent habere tales eleemoſynas, vt patet Luc. XXIV. Patet
quod valide mendicans, ab illis haec ſubtrahens, iniuriatur illis
Mendicatio tribus Pauperibus, ſed quae rapina nephandior? Similiter talis
— ac mendieatio eſt legi naturae contraria, quae ergo blaſphema ne-
contraria legi ceſſitas imponeret illam domino leſu Chriſto? ſpecialiter
naturas. nec ipſum ſic mendicare oportuit, nec lex Euangelica in qua
eſt omnis veritas, hoc exprimit. Qua ergo fronte fratres in
hoc blaſphemant in dominum leſum Chriſtum? Chritlus enim
& eius diſcipuli abſtinendo a mendicatione tali, ſeruarunt de-
cimum mandatum decalogi, legem naàturae, & mandatum ve-
teris teſtamenti. Cum ergo facillime potuit a praeuaricatione
huiusmodi abſtinere, & cum hoc meljius inſtrueret ſuos con-
uiuentes mereri, in dando eleemoſynas, & ſeruando merito-
xius dati nem eleemoſynae, quid moueret eum ad taliter ex-
pectandum? Et haec ratio mouebat beatum Clementem, non
ſinere pauperes baptiſatos publicae mendicationi ſubiacere, vt
Patet in vita ſua. Quae ergo ſequela deuota in papa, vt ne
dum ſinat, ſed inſtituat mendicos validos tanquam implerent
mandatunm Chriſtianae regulae, indifferenter de magis paupe-
ribus mendicare? Iſta ergo non eſt Chrifti religio, ſed (vt cre-
ditur) religio Antichriſti. Quid rogo moueret Chriſtum,
ſtatum innocentiae ſine cauſſa infringere, & deuotionem po-
puli ſic diminuere? cum per ſe notum ſit, quod praeferens re-
leuationem antequam miſer neceſſitatur ad
dum, ex pronitate parat
petendo extinguitur.

cum

vocaliter mendican-
à meretur, & mendici occupationem

B

LIB E R QVARTVS.
2e RESS R e Re 1 R RA REE R N
CAPVT XXIX.

267

Quod mendicatio fratrum eſt inf undabilis
in ſiériptura.

Ai THTA. Pratres in iſto mendaciter circumpalpitant,
quaerentes quomodo mendicatio vocalis Chriſti ab homi-
ne, ex Euangelio eſt fundanda, cum ſciunt quod Chriſtus non
praetermitteret punctum tam neceſſarium ad ſtabiliendum ordi-
nes iſtos nouos. PHRO. Video quod ex rationibus adductis, &
aliis pluribus fi oporteat adducendis, quod mendicatio iſta fra-
trum eſt ne dum infundabilis in ſoriptura, in qua non funt, eſt
& non, ſed plane ex illa improbabilis & blaſphema. Expedit
tamen tranſcurrere per caecas euidentias fratrum, ad fundan-
dum mendicationem huiusmodi, & eius oppoſitum improban-
dum. Nam lohann IV. ſcribitur, quomodo Chriſtus dixit
mulieri Samaritanae, vt daret ſibi bibere. Quis ergo negaret
mendicationem talem in Chriſto, cum fuerat tam egenus? Sed
ponderantes iſtam argutiam, in primis cognoſcerent, quid de-
ſeriptiue eſt hominem ab homine mendicare. Quando enim
creditor vel eius procurator petit debitum propter alienationem
tituli, non ſequitur quod mendicat, & multo magis, ſi domi-
nus petit de fuis, quod ſibi ſeruiens haec miniſtret. Ideo ge-
neraliter licet Chriſtus dominanter de ſuis bona ſua acceperat,
non ex hoc ſequitur, quod in hoc mendicanit ab illis, ſed po-
tius miniſterium boni proprii ab ipfis requiſiuit ad bonum com-
modi miniſtrantium. Et ſic videtur quibusdam, qui Euange-

lium Chriſti ſtuduerant, quod Chriſtus petit potum fidei & de- Cpriſus a Sa-
uotionis a ſœmina ad potandum, non enim videtur, quod maritana pe-

Chriſtus aquam materialem popoſcit ad potandum ieiunus,“
ſpecialiter cum fuerit hora ſexta, & diſcipuli abierunt in villam
ad emendum illis cibaria. Similiter ſi Chriſtus aquam materia-
lem popoſcit a ſœmina ad bibendum, tunc probabile eſt, quod
pro illo potu inſtanter & non inaniter inſtitiſſet. Nunc autem
exiſtente fœmina paratiſſima ad dandum Chriſto de aqua ſua,
Chriſtus bibitionem aquae huiusmodi praetermiſit, dicens diu

ficlei & de-

aotionis.

268 10 A N. WICLEF

poſt diſcipulis ipſum manducare hortantibus. Ego cibum ha-
beo, quem vos neſcitis &c. Ideo vt patet ex Euangelio, Chri-
ſtus fuit delectatus ex fide & verbis fœminae, & ſic ex merito
omnes & diſpoſitione, ad aedificandum eccleſiam ſpiritualiter,
humanitus eſt potatus. dancti enim ſpiritualiter Chriftum re-
ficiunt humanitus obiectiue, & talem cibum, ac eius eſum
Chriſtus ommemorat. Pate ergo, quod fratres in iſto ſunt
ſtultiores ha fœm ua „ qu'a ſicut iſta aequiuocaàt cum Chriſto
propter ignorantiam excuſabilem, ſic iſti dyſcoli damnabiliter
aequiuocant, de ſpiritu ſancto nepharie mentiendo. ideo vel-
lem quod non mendicarent de ſuis niii aquam, antequam pro
iſto errore ſatisfacerent, quae de Deo tam haeretice mentiun-
tur. Secundo niruntur fratres ſuum mendacium ſtabilire per
illud Luc. XIX. Quando Chriſtus dixit. Zachaee feſti. deſe. &c.
Ex qutbus verbis concludunt hii inſeii, quod Chriſtus a Za-
chaeo tam hoſpitium, quam cibarium mendicauit Sed ſciant
iſti rudes grammatici, antequam ſic blaſphement, noticiam
terminorum, & non mentiantur vel vtantur in mendicatione
ſua mendaiis, quia certum eſt, ad verba iſta damnatiua, nec
intentionem Chriſti charitatiuam poſſunt attingere Chriſtus
enim videns deuotionem Zachaei, propter charitatem quam ad
ipſum habuit, & non propter mi eriam ſui ſiue egentiam ita
dixit, ideo notarent fratres haec tria verba, Feſtinans deſcen-
de quia &c. & erubeſcerent, in Hoc fingendo de Chriſto men-
dicationem mendaciter, quin potius Chriſto aſcriberent vt
ſummo medico ac liberaliſſimo, quod ex ſumma charitate ma-
nere cum hominibus delectatur. Vnde multi occupati in viſu
rei delectabilis, dum fratres verba illis haec dixerunt, Feſtinans
deſcende &c reſponderent fratribus mendic ‚ adhuc poreſtis
humiliter petere ſi ſic velim. Tertio arguunt hii blaſphemi ex
textu Matth. XXI. Vbi Chriſtus miſit duos diſcipulos Hieru-
ſalem pro aſina & pullo eius, ſub quibus illuc aſcenderet,
Quomodo ergo non a ciuitate Hieruſalem mendicauit? Sed
erubeſcant iſti haeretici, quod inſtar huius domini mendice it
de hominibus, nec petita licentia nec obtenta. Chriſtus enm
ſummus dominus non indiguit ſuper pullum & afinum lic
aſcendere, niſi ad verificandum fidem ſcripturae Zachar. IX. ad
figurandum quomodo inceſſurus foret ſuper gentes vt hullos
in

LIBER QVARTVS. 269

& in fine mundi fuper Iudaeos vt aſinos, ſtulte legis onera Paulli gentes.
obſeruantes, ſpecialiter dum Chriſti diſcipuli veſtmenta ſua Iudaei aſini

ſternerent, ſuper iſtas beſtias hoc eſt dum virtutes, & ſpeciali-
ter humilitatem efficaci exemplo hos apoſtolos edocerent. Imo
repeto quod Chriſtus ſic aſcendit has beſtias, ad damnandum
equitationem Papae & Cardinalium, imo inferiorum epiſcopo-
rum, qui ſuper equos bellicos, ornatos auro & ſerico equitant,
communiter ſuperflue & pompoſe. Quarto arguunt hii haere-
tici caeci. Quod Chriſtus pro cœna ſua mendicauit in Hieruſa-
lem hoſpitium atque panem, vt eliciunt ex euangelio Matth.
XXVI. Sed fſciant iſti inuerecundi haueretici, quod verba
euangelii damnant ſuam haereſim manifeſte. Nam verba Chri-
ſti ita ſe habent, ite in Ciuitatem ad quendam &c. vbi pafet
luce clarius, quod Chriſtus ibi dominatiue, & non mendiciter
eſt loquutus. Sicut enim prius Matth. XXI. iſte dominus do-
cet diſcipulos ſuos. Si quis vobis aliquid &c. fic dominatiue
& magiſtraliter loquitur in praeſenti Solebat enim efſe regula
poſtillantium, ante quam ſpeudofratres fuerant introducti,
quod dominus ſimpliciter per ſe poſitus, ſpeciuocatur ad domi-
num dominorum. Videat ergo haereticus hanc conſequen-
tiam, dominus hüis opus habet, & confeſtim dimittent vos,
ergo veritas ſic loquens, has beſtias mendicauit Imponunt
enim Chriſto in vtroque iſtorum locorum, rapinam pauperum
ſiue furtum. Chriſtus ergo innuens ſuos apoſtolos hiis verbis
generalihus „ite in ciuitatem &c. & ſpecialiter dum ipſa verba
perfecerat virtuoſe, indicat generalitatem ſui dominii & magi-
ſterii. uia lohann. XII. dicit idem. Vos vocatis me &c. Et
hinc ex doctrina euangelica, Chriſti diſeipuli non audebant ſe
vocare magiſtros & dominos, ſed ſeruos domini noſtri leſu
Chriſti. Connectant ergo haeretici, haec tria verba Chriſti ad
inuicem. Primo quomodo praecipit ſuis diſcipulis, in verbis
generalibus & fructuoſis, quod irent in ciuitatem ad quendam,
ac ſi innueret, ex generalitate mei domini, cuicunque dixe-
ritis de illo quod poſtulauero eſt prouiſum. Secundo notarent
ſecundum verbum quomodo dicitur. Magiſter dicit. Chri-
ſtus enim dicens eſt maior in ſtatione, quam aliquis homo alius
aſſignandus. Vnde ad denotandum conſtantiam dicti ſui, &

ad figurandum quod doctores ſunt digni cibario, ſubiungit
LI 3 notan-

ſunt.

Idiotae ſunt

qui neſeiunt

diſtinguere

27
270

10O A N. WICTL EF

notanter iſta verba. Magiſter dicit. Sed notet haereticus
tertium verbum Chriſti. Tempus meum prope eſt &c. Alii
enim homines quos Chriſtus non tantum illuminat, ſubtrahunt
ſuffragium, etiam cum ſupponunt amicos ſuos chariſſimos
Prope mortem, Ideo cum Chriftus tam certe & magiſtraliter
ſic loquitur, oſtendit quod neceſſitat ciuem illum ad taliter fa-
ciendum. Vt ergo breuiter concludam, patet fidelibus, quod
veritäs Euangelii talem mendicationem Chriſii non innuit, ſed
manifeſtiſſime tanquam ſumme haereſim contradicit. Iſta qui-
dem haereſis praeſumit a Chriſto tollere originalem iuſtitiam
& ſtatum innocentiae, & aué oriſationem mendicationis vali-
dae dyſcolorum blaſpheme ſibi imponere, dum dicunt ſibi im-
plicite, quod hic falſus propheta & dyſcolus, fuit hypocrite
contrarius legi ſuae. Sed vbi magis horrenda blaſphemia?
Quamuis autem in Euangelio legitur de quibusdam, quod in
pœnam peccati populi ſatis licite mendicarunt, vt pPatet
Luc XVI. Tam manifeſte patet, quod iſte modus mendi-
candi, Originali iuſtitiae & ſtatui innocentiae contradicit. Iſti
autem ſunt ſtultificati idiotae, qui neſcientes inter paupertatem
& mendicationem diſtinguere, Primam quae perfeétionem

inter pauper- ſonaret, dimittunt, & ſecundam cupide, vt Iſcharioth am-
tatem & men- plectuntur.
dicitætem.

NNN No Eee en ,Ne NN S Se
CAPVT XXX,
De literis fraternitatum.

Airru A. Satis acute loquutus es, de iſta ſecunda fratrum
blaſphemia. Sed rogo vt de tertia parum dicas. Nam per
literas fraternitatum, nimis magna pars eccleſiae eſt decepta.
PHRONE. Placet de illis dicere in latino, quod quondam ex-
preſſi in Anglico. Sed timeo de Pſeude qui mihi imponet,
uod ſuperflue lauem laterem. Tum quia ſaepe gemino ean-
Sea ſententiam, tum etiam quia creſcente fratrum inuidia, fa-
cio imprudenter nouiſſima eorum peiora prioribus. Verumta-
men iſtum finem regulante Dei gratia non intendo. Suppono

autem,

LIBER QLVARTVS. 271

autem, quod aliqui fratres quos Deus docere dignatur, ad re-
ligionem primaeuam Chriſti devotius conuertentur, & relicta
ſua perfidia, ſiue obtenta, ſiue petita Antichriſti licentia redi-
bunt libere ad religionem Chriſti primaeuam, & tunc aedifica-
bunt eccleſiam ſicut Paulus. Procedendo autem ad tractatum
de iſtis falſis literis fraternitatum, oportet te earum ſeriem au-
diuiſſe, quo ſuppoſito, patet prima earum haereſis ſymoniaca,
cum non dant tales regulas, niſi ſub ſpe & intentione proba-
bili, quod ex eis lucrum temporalium, & confœderationem
illicitam reportabunt, quomodo ergo non ſunt haeretici ſymo-
niaci in affectu? Vnde in confirmationem iſtius, negato illis
adiutorio quo ad temporalia atque defenſionem ſtatim remur-
murant, nec ingeminant tales literas talibus offerendas, & ſi
ipſas perdiderant. Nec dubium quin implicite ſit in iſto frau-
dulenta emptio atque venditio. Nec dubium quin tale hypo-

critarum Commercium Deus odit. Item ex quo fratres ſuppo- Uiteraefrater-
nitatutm.

*

.

nunt, & debent cognoſcere, quod fratrum affectuoſa concel-
ſio tantum valet, vel amplius fratri ſancto, ſicut valet eorom
litera, quantumcunque fubtiliter exarata literis aureis, & filis
ſericis per ornata, non ſupereſt iſtius cauſſa, niſi vt populus
illuſus per fraudes ſubdolas, ad dandum fratribus de ſuis bonis
temporalibus excitetur. Sed quis dubitat quin iſta ſit damnan-

da & nociua hypocriſis? Item cauendum eſt fratribus, ne dent
occaſionem fidelibus ad percipiendum ſuas fallacias, vel intro-
ducendum aliquas infundabiles nouitates, cum debent ſcire,
quod Chriſtus voluit eccleſiam ſuam eſſe liberam ab iſtis. Et
cum fratres faciunt in iſto oppoſitum, manifeſtum eſt, quod in
illo eceleſiam Chriſti ſubdole illibertant. Item videtur multi-
pliciter, quod fratres cadunt in haereſim ex radice. Simulant
enim expreſſe in iſtis literis, quod perſonae, quibus iſtas con-
cedunt, participabunt poſt mortem fſuis meritis. Sed vbi eſt
maior praeſumptiua blaſphemia? cum nec ipſi ſciunt, nec ho-
mines cum quibus mercantur, ſi illi vt praeſciti in tartaris
damnabuntur, quae igitur caeca ſtulticia confeffionem eis tam
ignotam aſſerere? Videtur autem quod innata conſuetudine
mentiendi, non curant contra aeternum ijuditium aſfſerere ſe
facere quod non poſſunt. Idem nemo debet eſſe medium per
ſubtractionem ſui adiutoriü, vt alius ſit damnatus, ſed vt fratres
impli-

Ouare dantur
—

implicant in illa materia, eſt in poteſtate eorum perſeruare

I1OA N. WICLEFP

tam ſe quam alios ne damnentur. Ergo ſuppoſita damnatione
alterius, ex ſubtractione Iui adiutorii iunt culpandi. Si enim
concedunt alteri, quod poſt mortem participabit ſuis meritis,
tunc manifeſte poſt implicant, vt ipſum poſt mortem fore
dignum talis participii, & ipſos in via beatitudinem promereri,
quia ſi vtraque pars ſit praeſcita membrum diaboli, tunc talis
conceſſio excedit potentiam horum fratrum. Item fratres ſer-
uando modum hypocritarum, ſeipſos damnant patule in hoc
Nam ſecundum doctrinam Euangelicam Matth. VI. ta-

les eleemoſynae debent ſecrete flieri, ne pars ſiniſtra hominis
ſciat quid faciat dextra. Fratres autem ex illa ſcriptura ſeòula,

& oſtenſione eius ad populum manifeſte indicant, quod dicunt
populo meo, ſeipſos eſſe ſanctos in eccleſia & ſolennes, & plus
quam ſi ante ſe tuba canerent, dant literas confirmantes ſuam
ſanctitatem, quae literae forent in ciſtis hominum perpetue

conſeruatae.

vocatus ſit ad cœnam nouiſſimam, in nouiſſimo loco recum-
Fratres autem cum vocantur (vt inquiunt) ad hanc cœ-

nam, dum nec habent confirmationem vel reuelationem, vt
ſupra omnes alios ſunt locati, videtur quod alios recte viuentes

Item cum ex fide Euangelii, homo debet, cum

extra hos ordines, debent reputare eſſe ipſis meliores, & non
ſic fruſtra concedere literas excellentius ſupra illos, imo cum
lex Euangelica Matth. V. doceat, quod quaecunque vultis vt
faciant vobis homines, facere debetis illis. Videtur quod ſup-
poſita iuſtitia acquiſitionis iſtarum literarum de fratribus, fra-
tres debent etiam acquirere literas de ſimplicibus extra hos or-
dines, cum probabiliter ex ſuppoſitione debent ſupponere,
quod tales literae plus eis valerent, quam literae laicorum de
atribus impetratae. Item ex parte fratrum videtur eſſe Luci-
ſumptio, cum nemo noſtrum ſcit, vtrum ſit dignus
amore, vel odio, & ſic vtrum ſit modo laruatus diabolus, vt
fuit Iſcharioth, vel ex Dei gratia praedeſtinatus ad patriam.
Qua ergo fronte praeſumeret ſuperbus Lucifer ſic piſcare ante
rethe, & conuenire alteri, quod habebit partem meriti ſui in
patria cum neſciat? & nunc noceat, & amplius tunc nocebit.
Item iuxta leges conceſſas & cognitas a toto populo, nemo
debet in corporali commercio decipere fratrem ſuum, igitur

multo

LIBE R QLVARTVS. 273

multo magis non in commertio ſpirituali, de haereditate per-
petua Cum igitur commercantes vt bono temporali, requi-
runt certitudiaem de mercando, multo magis in tam praecioſo
commertio ſpirituali. Igitur cum nec fratres ex parte ſui habent
certitudinem de bono ſperato, videtur vtique quod fratres ſe-
minant deceptionem friuolam vtrobique, & faciunt in facto
magis fraudulentam commutationem, quam ſi venderent catum
in ſacco, ementes quidem beneficia eccleſiaſtica facta, ſymo-
niaci ſunt poſiti in ſpe propinqua, euidente ex contingentia rei
geſtae, ſed fratribus omnino deficit euidentia in ſuo commer-
tiO. Quis igitur ſic mercaretur cum fratribus, cui ſeintilla
ſidei coruſcaret? Item nemo poteſt praeſumere ſibi, quod Deo
eſt proprium, quia hoc foret manifefia blaſphemia, ſed com-
municare indifferenter cuicunque volenti emere participatio-
nem meriti fratrum, videtur Deo eſſe proprium, ergo fratres
non debent in Deum taliter blaſphemare. Non enim boni an-
geli, vel apoſtatae talem vnquam blaſphemiam praeſumpferunt.
Nunquid credimus, quod propter talem conceſſionem fratrum
maniacam Deus a rectitudine regulae iuſtitiae declinabit? Au-
diui quidem quosdam maniacos ſuper bono temporali & ſecula-
ri dominio delirare, ſed non audiui alios ſic praeſumendo ſe
eſſe Deum, & tam horride blaſphemare. Item ex fide demon-
ſtrata a doctoribus, nemo poteſt quicquam alicui rite conce-
dere, niſi Deus prius illud conceſſerit. Quicquid ergo fratres
concedunt homini, Deus illud prius concedit. Cum igitur
conceſſio diuina non dependet a fratribus, nec ab eorum char-
tulis vel ſigillis, videtur eſſe vltra praeſumptionem diaboli,
concedere participium meriti hypocritae viantis. Si enim rex
terrenus concederet quicquam ſuo ſubdito, & confirmando
per chartam poſtmodum ſigillaret, quomodo non foret ſcurra
de ſua coquina ſtulto ſtultior? qui ſupra illud quod poteiſt con-
cedere ſigillum ſuum ſigillo regis apponere, & multo magis in
literis fratrum illa ſtulticia habet locum. Item nemo debet ſt

ta⸗-
bilitatem fidei in ſuos proximos infucare. Sed hoc fit per tales
literas fratrum. Multi enim credunt ſimplices talibus literis
friuolis, quam credunt iſtum articulum fidei de communione
ſanctorum, & ſalute populi per dominum leſum Chriſtum.
Quomodo igitur haec haereſis non praeberet viantibus occa-
Mm ſionem

274 10OAN. WICLEF

ſionem publicam delinquendi? Quis enim timet opera volu-
ptuoſa, vel lucratiua fratre, ſi poſtmodum crederet propter
modicam pecuniam dictam fratribus abſolui ſimpliciter, de toto
crimine quod commiſit? Haec igitur haereſis fratrum ſupponi-
tur eſſe cauſſa, quare fides inter laicos ſic vacillat.

ϑ ° £ 66 e e e e w
CAPVT XXXI.

Quomodo fratres falſe vendunt ſuas orationes
& merita,

AXrTnI. Cum ſint multi Meandri fratrum in illa materia,
rogo vt radicem eorum deſtruas, vt hoc crimen penitus
ab eccleſia ſit euulſum, quia ſatis video, quod fratres permit-
tunt ſuperflue ex illa communjione ſui meriti „Vltra quam poſ-
ſunt concedere, vel etiam ſibipſis accipere, & ſpiritualiter de
fucata conceſſione a ſignis fratrum vel literis, & diſtincta ve-
ritate aut immunitate infinitum plus valida quam hae literae,
vel aliquid tale ſignum. Nullus ehim frater prae verecundia
mentietur, quod concedit homini talem literam non ſignatam,
& illo ſignato ſignantur notato manifeſte patet, quod fratres
innuunt ſe concedere quod non poſſunt. PnRo. Placet mihi,
quod tantum concipis de erroribus pſeudo fratrum, & adhuc
videbis amplius in ſuis excuſationibus ſubdolis & reſponſioni-
bus frauduloſis. Dicunt enim primo verum, ſed falſe, quod
non poſſunt quicquam talium alicui concedere, niſi ſuppoſito,
uod ille ſeipfum dignificet apud Deum „& ſic concedunt talia,
4 Deo placuerit. Sed erubeſcant iſti haeretici, & ſciant quod
poſſunt cuicunque concedere quod ſit Deus, & quod Deus de-
ſtruatur ipſo poſito in loco Dei, cum ſio Deo placuerit. Quid
ergo ſtultius a conceſſione conditionali? tum a probabili retra-
hit ſtultificatos, & fratres in hoc notabiliter demerentes, ne
fiant digni vt & gratioſi apud Deum nunquam talia mereantur.
Chriſtus enim & ſui Apoſtoli nunquam talia concedere prae-
ſumpferunt, tum inuitis fratribus oportet eos concedere, quod
conceſſio talis ſit friuola aliis nihil valens. Ideo ſecundo di-
cunt, quod homines quibus concedunt talia multipie iter in
ratrum

LIBER QVARTIVS. 75

fratrum ſubſidio promerentur, ideo debet ſupponi pars melior,

quod quicunque tribuerunt illa fratribus, erunt participes ſui Meritum dan.
meriti & beati, quia verum inquirunt, pars melior debet ſup- tium fratri-
poni. Sed in iſtis verbis latet Meander diaboli, ideo quantum bus Jua hona.

ad primum dico tanquam mihi probabile, quod homines
quibus fratres concedunt talia, multipliciter demerentur.
Primo quia fiunt in fide inſtabiles, dimittentes fidem catholi-
cam, propter mendatia friuola horum fratrum. Secundo quia
tales caecati nutriunt fratres, antichriſti diſcipulos, & dimit-
tunt pauperes, caecos, claudos, atque debiles, quibus de iure
euangelii debent dare. Et tertio quis fraus fratrum hypocriti-
ca, interimit communiter hos & illos, & ideo cum pars ſecu-
rior atque melior ſupponi debet, ſupponi debet capi vt fides,
religio, conſuetudo antiqua per Chriſtum edocta, ſit longe
melior, quam conſuetudo vel religio fratrum nouiter introdu-
cta. Et ita ſupponi debet, quod ſi omnes fratres eſſent extincti
vel damnati in tartaris, melius foret eccleſiae, quam eſt modo.
Et ita ſuppon' debet, quod licet fratres nullas literas tales con-
ceſſerint, foret ex conceſſione Chriſti ſimplici melius quam eſt
modo, ideo tales ſtultitiae, in quibus fratres balbutiunt, re-
dundant directius contra illos. Tertio fratres arguunt falſe,
quod ſicut dominis temporalibus licet bona, quae habuerint
gratis concedere, ſic licet ipſis habentibus ſuper meritis ſuis
aeque verum dominium, gratis concedere cuicumque volue-
rint, ſic & ipfis participationem ſui meriti. Sed iſta ſimialis
ſtultitia patet induxiſſe ſymoniacos in commertationem bono-
rum eccleſiae, quae vocantur beneficia eccleſiaſtica, licet ſint
de facto maleficia. Sed adhuc longe ab iſta ſimilitudine, quam
fratres a ſuo ſimili introducunt, cum humanae ordinationi
ſubiacet taliter de officiis eccleſiae prouidere, ſed omnino caret
ratione ſimilitudinis, quod fratres ſic ſua merita partiantur,
cum nihil poteſt habere rationem meriti, niſi ex Dei gratia
ſpeciali. Ideo quod fratres communicent naturas ſuorum ope-
rum, quas vocant merita, eſt deriſibile auditui viri iuſti, &
quod participent rationem ſecundum quam gratioſe ſunt meri-
ta, excedit omnimode potentiam creaturae, cum ſecundum
veritatem oOrationes, ieiunia, praedicationes, & ſex opera,
quae communiter fratres exprimunt in ſus literis, pen tranſeunt
Mm 2 poteſta-

276 10 AN. WICLEF

poteſtatem eorum, vt ſeruent ea & communicent quibus vo-
lunt, & meritum ex operibus iſtis remanens formaliter intelle-
ctum, non eſt niſi hominem ſic mereri. Et ſic vnusquisque
habet proprium meritum ſiue demeritum. Merita niſi quan-
doque redundant in vtilitatem alterius commerentis, ſed tunc
faciunt nouum meritum, ſecundum gratiam acceptionis diui-
nae. Si ergo non licet homini commutare aliquod temporale,
niſi habita licentia capitalis domini, multo magis non licet fra-
tribus communicare ſua merita, nili habita ſpeciali licentia do-
mini dominorum. Sed certum eſt quod Deus nunquam licen-
tiat niſi habita dignitate merentis, ad quod cumulantes tempo-
ralia fratribus, faciunt communiter ſe indignos, cum inimicos
Chriſti ſaepe nutriunt & defendunt. Si igitur nihil praeter
Deum poteſt dare virtutes, nec abuti illis communicando ali-
ter, quam requirit ratio a pari vel maiori, ſolum Deus poteſt
Partiri rationem meriti, ſecundum quod promerens facit ſe di-
gnum in vita propria. Eſt ergo manifeſta blaſphemia, praeſu-
mere quod aliquid non Deus, diſtribuat merita quibus volet.
Sed quarto arguunt fratres per locum a ſimili ſicut prius, quod
ſancti in cœlo dant prius ipſis, qui benefecerant hic in via men-
ſuram bonam, confertam, coagitatam, & ſupereffluentem,
vt dicitur Luc. VI. Ego per idem licet duobus fratribus, dare
ſuis benefactoribus minus bonum. Sed hic debet concedi con-

7

cluſio, cum fratres dant communiter fraudulenta reſponſa, &
naturas alias vitiatas, Quis ergo color, ſi ſancti dant acciden-
talem beatitudinem benefactoribus ſuis in patria, ergo per idem
licet paria fratribus dare merita hic in via? Beati enim dant ob-
iectiue beatitudinem talem, & non ſubiectiue vel effinienter ſi-
ut Deus, qui illabitur & beatis, & illa eſt menſura bona, quia
bonum ſupernaturale, conferta, quia replet capacitatem ani-
mae bonorum, coagitata, quia ſine vacuitate plene firmata,
& ſupra effluens, quia ſupra beatitudinem eſſentialem plenius
cumulata. Sed ſic dare eſt infinitum inferivs, quam meritum
impartiri. Et ſic vbi Lucifer voluit eſſe fimilis altiſſimo, iſti
tratres praeſumunt implicite Deum a ſtatu ſuo excludere, & in
ſe ipſis affumere ſtatum Dei. Quinto arguunt fratres per locum
a ſimili, ſicut ſupra, (inquiunt) Papae diſtribuunt merita ſan-
ctorum in cœlis, vt patet de indulgentiis. Cum igitur fratres
ſint

LIBER QLVARTVS.,. 277

ſint aequales Papis, quo ad naturam ſacerdotii, videtur per lo-
cum a maiori, quod licet eis diſtribuere merita propria quibus
volent. Sed hic attende, quomodo fratres primo accuſant
Papas. Secundo quomodo vſurpant eis eſſe aequales. Et ter-
tio quomodo contendunt eis ſuperiores Non enim Papae
concedunt tales indulgentias, niſi expreſſa conditione, quod
homines quibus concedunt, ſint vere confeſſi & contriti. Pra-
tres autem illam conditionem contritionis non memorant.
Scimus tamen quod Deus non poteſt culpam peccatoris dimit-
tere, niſi veraciter ſit contritus. Quae ergo eſt illa ſecta,
quae tantum extollitur ſuper Deum, & quemlibet eius

Vicarium?

CAPVT XXXII.
De indulgentiis.

XrEe Quia frater mi, hic tangitur de indulgentiis, vi-
detur quod earum conceſſio conſona ſit huic praeſumptio-
ni fratrum blaſphemae. Vellem libenter, quod aliquid diceres
de illa materia. PHRO. Quia ſüperbia eorum qui Deum ode-
runt, aſcendit ſemper. Ideo licet fons haereſis & peccati, ſit
in ipſo tenebrarum principio, tamen riuulus fratrum ab eo de-
ſcendens, nititur (vt dictum eſt) in naturaliter ſe extollere
ſupra fontem. Fateor, quod indulgentiae Papales, ſi ita ſe
habeant vt dicuntur, tunc ſapiant manifeſtam blaſphemiam.
Dicitur enim quod Papa praetendit ſe habere potentiam ad ſal-
uandum ſingulos viatores, & quantumcunque viantes. Et ne-
dum ad mitigandum pœnas eorum qui deliquerunt ad fuſſragan-
dum eis cum abſolutionibus & indulgentiis, ne vnquam ve-
niant ad purgatorium, ſed ad praecipiendum ſanctis angelis, vt
anima ſeparata a corpore, indilate ipſam deſerant in requiem
ſempiternam. Et per fratres coloratur iſta blaſphemia per hoc,
quod Chriſtus eſt omnipotens, excellens cunctos bonos ange-
1os eius. Sed Papa eſt plenus vicarius eius in terris, & ideo
poteſt idem, quicquid poteſt Chriſtus humanitus. Vnde rudes
legiſtae cum fratribus vt lupi vlulant, & contradicentes ſibi
Mm 3 ipſis

278 1IOAN WICLE F

ipſis dicunt, quod conſyderantes infundabilitatem potentiae
huius Dei in terris, non audent ponere os in cœlum. Vnde
ad declarandum Papalem potentiam, pſeudofratres in ſecretis
fiden ſic procedunt. Suppommt enim primo, quod in ccælis
ſint infinita ſanctorum ſuper erogata merita, & ſpecialiter me-
ritum domini noſtri leſu Chriſti, quod ſuſficeret ſaluare mun-
dos alios infinitos, & ſuper illum totum theſaurum, Chriſlus
Papam conſtituit. Ad ſecundum quod fibi libuerit diſpenſan-
dum, ideo infinitum poteſt de illo diſtribuere, cum hoc rema-
neat infinitum. Contra iſlam rudem blaſphemiam inuexi alias

Contre indul-primo ſie Nec Papa nec dominus leſus Chriſtus poteſt diſpen-

Cgentias.

ſare cum aliquo, nec dare indulgentias, niſi vt aeternaliter
deitas iulto conſilio diffiniuit. Sed non docetur, quod Papa
vel homo aliquis poteſt habere colorem iuſtitiae taliter faciendi,
igitur non docetur quod Papa talem habeat poteſtatem. Item
quaero de illis ſuper erogatis meritis ſempiternis, ln quo mem-
bro eccleſiae ſubiectantur, ſi in Chriſto & membris ſuis mirabi-
le videtur, quod Papa poteſt a ſubiectis propriis illa ſubtrahere
propter multa. Primo, quia accidens non poteſt eſſe ſine ſub-
iecto. Secundo quia nullus eorum illam deſyderat praeteriit
illis hora merendi. Et tertio quia plene iuxta ſuum meritum
praemiatur. Quomodo ergo Papa poteſt per rapinam talem
imaginatiuam facere Deo & illis iniuriam? Iitem per deducens
ad impoſſibile declaratur, quod ſi viator in tempore alicuius
Papae damnabitur, ipfe Papa erit reus damnationis, propter
hoc quod obmittit ipſum ſaluare. Habet enim ſufficientem po-
tentiam ad perficiendum ſaluationem huiusmodi, nec aliquid
obeſt quod non faciat, niſi forte ſua deſidia, ergo propter talem
defidiam eſt culpandus Quis igitur diſpenſaret cum illo? niſi
cum fuerit ſolus Deus? Sed cum Deus non poteſt reuocare Pa-
pale officium, propter pactum abſolutum, quod cum eo pepi-

git, videtur infidelibus, cum ſtante illo officio, Papa errare

non poterit vel damnari, quod ſit animo inpeccabilis ſicut
Chriſtus. Sed vbi maior blaſphemia? quod ex nuda poteſtate
caeſarea palliata, quae eſt legi Chriſti contraria, Ant chriſtus
talem habeat poteſtatem, vnde videtur multis, quod inter
omnes patientias, quas Chriſtus habet de iniuräs viatorum,
haec eſt vna de maximis, quod permittit Antichriſtum tam diu
. reguare,

.

LIB ER QVARTVS. 279

regnare, & populum tantum ſeducere. Idem videtur quod illa MaximaChri.
opinio multipliciter blaſphemat in Chriſtum, cum extollitur Ei parieneia.

ſuper eius humanitatem atque deitatem, & ſic ſuper omne quod

gund eousgue
tollerat Anti-

dicitur Deus, quod declarat Apoſtolus competere Antichriſto. epriſti tyran-
Habet enim poteſtatem caeſaream ſupra Chriſtum, qui non nidem, & ſub-
habuit domicilium vbi caput proprium reclinaret. Et quantum ditorum in-

ad ſpiritualem poteſtatem, quae humanitati Chriſti attinet, vi-
detur quod Papa ſuperat leſum Chriſtum noſtrum. Oportuit
enim Chriſtum pati duriſſimam paſſionem pro ſaluandis homi-
nibus, & ſuper haec oportet credere de Dei iuſtitia, quod vir-
tute paſſionis Chriſti homines quicquid beatitudinis habuerint
mereantur. Sed iſte refuga dicit, quod licet ſibi quantum-
cunque voluerit voluptuoſe conuerſari, & ex nuda ſcriptura
vnius de ſcribis ſuis, poſſunt in militante eccleſia infinita mira-
bilia innouari. Quomodo ergo non extollitur ſupra dominum
Ieſum Chriſtum? In cuius vita non legitur, quod Chriſtus ta-
les abſolutiones, vel indulgentas tales conceſſerat nec aliquis
de ſuis apoſtolis, ſi tamen talem poteſtatem haberent, eſt mul-
tis probabile, quod non forent in illa ſimpliciter otioſi, ſpecia-
liter cum Chriſtus damnat ſeruum pigrum, non negotiantem
cum talento ſibi credito, & requirit de manu praelati animam
ſubiecti, in deſidia ſua damnati. Vt patet Ezech. III. Vel
igitur oportet negare, quod Chriſtus & fui Apoſtoli talem po-
tentiam habuerunt, vel quod incarcerando ipſam potentiam,
& non operando, cum illa ad vtilitatem eccleſiag peccauerunt.
Sed quae maior inſania? Eadem eſt conſyderatio, quod Papa
eadem merita ſanctorum applicat vel aſſignat, ad prodeſſendum
homini quantumcunque voluerit. Oportet enim Chriſtum
plus facere, tam ex parte ſui pro complemento iuſtitiae, quam
ex parte peccantis, quem oportet Chriſtum mouere, & dare
ſibi gratiam ad merendum digne, vt taliter ſit adiutus. Et ea-
dem eſt conſyderatio de ficticia clauium Antichriſti. Nam fun-
dationi eorum non oportet fidelem inſiſtere, cum patenter non
ſequitur. Chriſtus conceſſit Petro imitatori eius praecipuo, ta-
lem clauium poteſtatem, ergo per idem debet concedere An-
tichriſto, in vita & verbis ſibi magis contrario, tantam vel
maiorem eccleſiae poteſtatem. Chriſtus enim decdit Petro, &

alüs habentibus legis Dei ſcientiam, poteſtatem ſecundum le-
gem

iuriam.

280⁰ IOA N. WICLEF

gem illius ſcientiae iudicandi, tam ligandi, quam ſoluendi con-
formiter eccleſiae triumphanti. Sed modo hic refuga non vult
per ſuperiorem eccleſiam, vel perſonam aliam regulari, ſed
tanquam Antichriſtus, ſtatuit nouas leges, & vult ſibi pœna
grauiſſimae cenlurae, quod tota militans eccleſia credat illis, ſico
quod ſi quid ſecundum illas diffinierit, ſtabit vt Euangelium
Ieſu Chriſti. In tales infinitas blaſphemias inuoluitur infatuata
ecta F'a- Eccleſia, & ſpecialiter per caudam illius draconis, hoc eſt ſe-
rum eſt cau- Cas fratrum, quae ad illuſionem iſtam, & alias ſeductiones ec-
va draconum. cleſiae Luciferinae deſeruiunt. Sed eia milites Chriſti, abüici-
te prudenter haec, atque ficticias principis tenebrarum, & in-
duimini dominum leium Chriſtum, in armis fideliter confiden-
tes, & excutite ab eccleſia tales verſutias Antichriſti, docen-
tes populum, quod in ipſo ſolo cum lege ſua & membris debet
confidere, & operando illis conformiter ex ſuo bono opere
ſaluari, ſpecialiter Antichriſti verſutias fideliter deteſtetur.

0 e e eee e ee e e
CAPVT XXXIII.

Quomodo ordines fratrum ſunt introducki.

AruIa Dic frater quomodo iſti ordines quos innuis tan-
tum perturbare eccleſiam fuerunt introducti. Videtur
enim multis de populo, quod ſaluant ecceleſiam, cum iſti ſpe-
cialiter tenent Chriſti pauperiem atque vitam. Papa, Epiſco-
pis, & praelatis caeteris notabiliter declinantibus ab hac vita.
Oportet ergo quod quattuor tanti & tales ordines habeant ſta-
bile fundamentum. PHRON. Punctus quem tangis, eſt in par-
te hiſtoriacus, & cum ſit extra legem Chriſti, a multis hiſto-
riographis, a quibusdam indubie mendaciter eſt nazratus. Mi-
hi autem probabile videtur, quod poſt ſolutionem Satanae, quae
facta fuit in ſecundo millenario poſt Chriſti aſcenſionem, eccle-
ſia a ſequela Chriſti notabiliter deuiauit. Et hinc ſancti vel de-
uoti, quibus non defecit prudentia, nitebantur reſuſcitare in
ſe & ipſos ſequentibus hanc ſequelam, & ſic Dominicus,
Franciſcus & caeteri fratres, incœperunt facere aliqua bona de
genere, qui per artem diaboli in multis mendaciis hypocrite
unt

L IBER QVARTVS. 281

ſunt fundati, vt dicitur communiter, quod Dominicus videns Domiuicus.

deuium canonicorum regularium, qui nimis intenti ſunt ſae-
culo, fundando praedicatorum ordinem, a canonicis ſtolide

l. 4 31 rareiſe Hnas r de 3 „.
declinat. Et poſt illum Franciſcus, qui licet prius fuit gnarus g,anciſcus.

mercator & cupidus, incœpit ſuum ordinem, ex deuotione
caeca, deficiente prudentia ſempiterna. Aliae autem ſectae
fratrum videntes, quod in iſtis ſectis multum ponderatur anti-
quitas, antiquitatem ſupra illos mendicaliter ſimularunt, vt

tratres Auguſtinenſes, cum a magno Auguſtino ſe aſſerunt eſ- Auguſtinenſes

ſe fundatos. Pingunt quod quadringentis annis & amplius
wixerunt in vno eremo mundi incogniti, antequam fratres

aedicat 4 2 It i G 8 5 1 r ſoé ar Imes .
praedicatores fuerant introducti. Sed quarta ſecta Carmelita- Carmelitae

rum, intuens illam fictionem, ſuperaddit mendaciter, quod
ante incarnationem domini ſub Helia, in monte QCarmeli, in
honore beatae Mariae virginis ſint fundati. Sed cum iſta ſunt
ſicta mendacia, ſicut forma & color ſui habitus, patet quam
ſpiſſim & oneroſe ſequuntur patrem mendacii, & ſic quodlibet
Hlum, ſui habitus portat mendacium. Et hinc praeter menda-
cia vitae & operis in ſuis ſignificantüis, quae ſibi inſtituunt mi-
ſcunt tanquam hypocritae mendacia ſui oris. Et iſtos apoſta-
tas videtur Salomon deſcribere Proverb. VI. dum ſic dicit. Ho-
mo apoſtata vir inutilis graditur ore peruerſo, annuit oculis,
terit pede, digito loquitur, prauoô corde machinatur malum,
& omni tempore iurgia ſeminat, vt alias particulatim expoſui.
Alii autem videntes habenas mendacii ſic laxatas, fingunt quod

in Caym fuerunt iſtae ſectae quattuor inchoatae, & ſic vox In Caym quat-
fratris ſui Abel. ad figurandum horum fratrum malitiam, de uor ſecae
terra clamauit ad dominum. Et in teſtimonium iſtorum, qua-

tuor literae huius nominis Caym, inchoant hos quattuor ordi-
nes, ſecundum ordinem quo finguntur a fratribus inccœpiſſe,
ita quod C. Carmelitas figuret. A. Auguſtinenſes, I. Iacobi-
tas, & M. Minores ſigniſicat, ſecundum ordinem temporis,
quem mendaciter fibi fingunt. Sed aggregando ſuas nequitias
videtur mihi, quod licet originaliter in Caym incœperant, cum
poſt ſolutionem Sathanae, & per eius cautelam ſub figura ſan-
Qitatis, iſti hypocritae ſunt excuſſi, ſed quia homo poſſet in
infinitum labi, in iſtis mendaciis fabulofis, ideo ſuppoſita ha-
rum ſectarum exiſtentia, multa concernentia ſtatum militantis
Nn eccleſiae

unt inchoa-
tae.

282 IOA N. WICLEEF

eccleſiae ſunt notanda. Primo, quod ordo, vel religio catho-
lica, quam Chriſtus inſtituit, excellit omnes iſtos priuatos or-
dines, quodammodo infinite. Sicut enim patronus ad patro-
num, ſic ordo ad ordinem, Sed Chriſtus patronus noſter in
infinitum excedit patronos horum ordinum „ ergo &c. Etr
haeo ratio, quare ſanctus Apoſtolus, vt patet I Corinth. I. &
III. non audebar introducere tales ſectas. Vnde licet fratres
ferant grauiter, quod noſtra religio ſic excedit ſuam, quia tunc
foret rationabiliter deſtruenda, circumpalpitant circa confirma-
tionem ſui ordinis a Romana curia, & picacias ſuae religionis
de papa ſimulant multiformes-, probantes ex hoc quod licet a
religione ſaeculari, tranfire ad religioſos poſſeſſionatos, ſe-
cundum gradus eorum multiplices, & ab hiis ad fratrum ordi-
nes. Ex quo ſequitur, quod ordines iſtarum ſectarum, ſunt
infinitae auctoritatis Chriſtianae, & ſic quibuscumque caeteris
ordinibus ſpiritualiter altiores. Et ſi quis auderet & poſſet di-
cere concedendo, quod iſtae ſectae ſunt infinitae auctoritatis,
quia non ſub gradu auctoritatis in termino incluſiue, & hinc
ſic expetunt a Papa confirmationem ſui ordinis, & multotiens
innouationem ſuarum partium, ſic, quod ſi imitans hos ordi-
nes, vel dans eis maiorem partem ſuae vitae, debet dici eorum
Patronus proprius vel fundator, & tunc iſtae ſectae quattuor
mendicantes, debent dici fratres Papales, plusquam fratres
Dominici vel Franeiſci. Cum vt dicitur Dominicus apoſtota-
uit a ſuo ordine, vel tenet pure ex integro regulam Auguſtini.
Franciſcus autem dicitur compilafſe ſermones tante incongruos,
quod fratres ſui erubeſcunt, regulam ſuam oſtendere. Sed par-
ticulatim colligendo de Papis regulas ſui ordinis, tanquam
ſcurrae mantellum ſuum, ex picatiis vicariis mendicantes, col-
legerunt ſuum ordinem multotiens innouatum. De duabus
autem ſectis aliis, videtur euidentius, quod ſaepe mutando
fuos habitus, proceſſerunt inſtabiliter, tanquam nauiculae flu-
ctuantes in mari vacui infiniti. Iſta ergo fundatio illorum or-
dinum, & debilis fundatio fallit opus, non mirum ſi iſti ordi-
nes defraudant eccleſiam. Vnde fratres iſti videntes defectum
ſuae fundationis, dicunt quod non habent niſi religionem vel
ordinem Chriflianum, fed longe perfectius nobis ſaecularibus,
ſicut perfectius obſeruant in vita & opere legem Chriſli. Sed
Com-

LIBER QtVARTVS. 293

communiter eſt quaeſitum ab eis, quomodo ſunt quattuor or-
dines vel religiones mendicantium diſtinctae in ſpecie, aut
quomodo petunt Papam, ſuos ordines & correctiones eorum
taliter confirmare. Et cum nouitas ritus, quem tam ſingula-
riter obſeruant, non ſit ſpecialis ordo vel religio. Quaeritur
communiter ab eis, quare ipfum retinent tam conſtanter, &
in quo proficit fructus eius, Vel ſtabilitur fundatio ſpecialiter.
Cum ſecundum fidem ſcripturae, non licet ſupra ipſam & reli-
gionem, quam Chriſtus inſtituit, grauitates tales nouas ſic in-
fundabiles innouare, & neceſſitati ſunt ordines ſuos manifeſte
exprimere, & longe ſub ordine Chriſti poſtponere. Cum abbas
noſter Chriſtus, ſit patrono eorum dignior, regula noſtra
euangelica, ſit regula ſua imperfecta, longe perfectior, & co-
mitiua ſanctorum ſub ipſa militans, longe nobilior. Imo ſi
ordinis excellentia ab iſtis ſignis capitur, Ppatet quod ordo mili-
taris, ſit hoc ordine fratrum longe perfectior atque prior.
uis rogo inueniet in hoc ordine mendicantium tale collegium,
quale fuit in Graecia de ſancta legione Lhebaica? ſcilicet de
Mauritio & ſuis ſociis, & ſic de ducentis militibus, qui merito
tempore ſanctae Catharinae, ſequebantur Porphirium, & ſic
de multis collegiis militum mundanorum, qui antiquitate, au-
QRoritate & ſanétitate excedunt hos ordines mendicantium. Et
patet reſponſio ad argumentum ſororis noſtrae in principio hu-
ius capituli fabricata. Falſum enim aſſumit, licet hypocritae
per ſuam ſimulationem, caecent & decipiant multos homines,
ad ſuperficiem vitae & non fundationem ordinis attendentes.
Nec ſequuntur Chriſti pauperiem ad modum viuendi, cum
ille magiſter optimus, noluit ſic habere domicilia ſumptuoſa,
eis propria, nec annonam ſic de pauperibus colligere, nec ta-
les fures, nec predones tanquam antichriſti complices congre-
gare, ſed patronus eorum videtur ipſos inficere, & econtra.
Nec eſt argumentum, ſi ipſe ſtatuit eis legem, dans ipfſis priui-
legium, quod ſit verum, cum Beatus Clemens prohibuit po-
pulum ſuum taliter mendicare.

Nn 2

284 IO.A N. WICLE F
A A N A A N N N . 9 9 3. 3. e . I e ge e Ge ⸗
C APVT XXXIV.
In quo fratres ſunt legi Chriſti contrarii.

A'rrara. Maior pars vulgi credit, cum fratres ſic cele-
brant, praedicant atque orant quod ſunt neceſſarii ſanctae
matri eccleſiae. Ideo dic rogo, in quo ſunt contrarii legi
Chriſti, quia tunc indubie ſuut haeretici, & a clericis ſpeciaſi-
ter lapidandi. PHRONERSIS. Conſtat quod ſuperficietenus
faciunt haec opera, & propter occultatam in corde malitiam,
tam ſibi quam aliis multum nocent. Non tamen nego, ſed
ſuppono, quod boni aliqui funt in eis. Quantum ad celebra-
tionem certum eſt, quod ſi in radice ſunt haeretici, negantes
panem eſſe corpus Chriſti, ſed quod accidens eis incognitum,
ab ipſis idolatriae conſecratur, tunc manifeſtum eſt quod fit
eorum celebratio in peccatum, longe euidentius quam ſacerdo-
tium Baal, ac idololatrarum gentium peſſimorum. Et quan-
tum ad praedicationem corum, rei euentus ofſtendit. quomo-
do reſultat in deteriorationem eccleſiae, vt ſi curantes fidem
ſoripturae, intendunt ritmiſationibus, adulationibus, detra-
ctionibus atque mendaciis, fide ſeripturae dimiſſa, & peccato
dure reprobando dimiſſo. Qis dubitat, quin eorum friuola
ſermocinatio nocet eceleſiae? Et quantum ad orationes eorum
hypocriticas, eſt eadem conſyderatio. Cum ſecundum
Grego. cum is qui ad intercedendum mittitur, difplicet, pro-
cul dubio irati animus ad deterius prouocatur. De deodecim
De duodecim autem abuſionibus fratrum Pauca recitabo in iſto capitulo. Pri-
nu*Uι¹s ma eſt fratrum blaſphema haereſis, qua in ſacramento altaris
hltilicant eccleſiam, ſic quod relicta fide ſoripturae, iſti quat
tuor orcines laborant in pluribus quam quattuor rimis haereti-
Templario- Ccis. Et ſignum euidens eſt. quod a fide deuiant ex hoc, quod
* daſßrur ſunt tantum contrarii ſi biipſis Et ſi templarii deſtructi fuerant,
chio. propter defectum fidei nobis incognitum, quanto magis iſti
ordines propter haereſim tante notam. Mittunt enim ad tar-
tarum magiſtro ſuo & patrono diabolo, multas viuas animas
annuatim. Taceo vero quod occidunt corporaliter plurimos
fratres ſuos. Et ſic penſata tota occupatione eorum eſ eui-
dens,

LIBER QLVARTVS. 285

dens, quod in eccleſia ſunt viri inutiles Non enim valet in-
troductio ſuae haerelis, vltra quod ex fide ſcripturae antiqui-
tus fuit doctum, niſi vt loquar iromice in hoc, quod capiunt
occaſionem in concluſionibus ſuis haereticis, quas ſubtilitates
nominant, eccleſiam perturbandi. Fingunt enim, quod quoti-
die corpus Chriſti integrum in natura ſua deuorant, & ſub tan-

ta quantitate, quanta eſt in CClo inglutiunt ore ſuo, quia (vr

inquiunt) corpus Chriſti eſt in natura ſua integrum, ad quam-
libet accidentis particulam, quam ſic ſacrant. Nec cefſant in
iſto, ſed praedicant, quod poſſunt ſtare extra mundum maxi-
mum, & ipſum manentern ſub tanta quantitate, vt eſt modo
ponere in os ſuum. Et Certus ſum, quod infernus licet tan-
tum dilatauerit os ſuum, quantum ſufficit, non ſic poteſt. Et
probatio huius concluſionis eſt eis facilis, poſito quod Deus
debet eis poteſtatem ad transſubſtantiandum panem ſacramen-
talem in totum mundum, ſicut in corpus Chriſti non ſacrauit.
Et ſic fratres ſeminantes ſua mendacia per patrias, per quas
vallunt, ore peruerſo gradiuntur, mentiuntur enim non ſolum
de illis quos odiunt, vel qui eis benefaciunt, ſed de ipſis & do-
mino leſu Chriſto. Et eiusdem euidentia eſt multis fidelibus,
ſua mendacia pati humiliter, cum ſic blaſphemant in dominum

dominorum. Si igitur retinens ſecularis domini, grauiter fer-
ret mendacium, de illo domino publicatum, quanto magis
quilibet ſidelis ferret grauiter, publicatam blaſphemiam de do-
mino leſu Chriſto. Nec dubium quin talis frater, annuat ocu-
lis cupidis, & multipliciter vitioſis, multiplicatae nequitiae
fuae mentis, & pede affectionis, imo animno terit multa virtu-
tum ſemina, quae creſcerent in eccleſia militante. Et ſolenni-
ſando argutias de digito loquitur, pompan- ſe habere poteſta-
tem ſubtiliter operandi, ſuper hoc quod Deus vnquam habuit,
vt patet de ſuis miraculis accidentis. Nec dubium, quin talis
apoſtata ſit repletus in mente mendaciis, prauo corde machi-
netur malum ad damnum eccleſise. Et cum nihil poteſt eſſe
magis occaſio iurgiorum, quam ſeminatio talis mendacii, ma-
nifeſtum eſt, quod continue ſeminant iurgia in ecclefia, cum
fint ſic mendacüs tam corpore, quam anima inuoluti.
Secundus abuſus fratrum, eſt crimen blaſphemiae, quo im-
ponunt in Chriſtum quod mendicant notabiliter ab homine,

286 IOAN. WICLEEF

ſicut fratres mendicant a pauperibus, ipſos mendaciter ſpollan-
do. Sed de iſto patet ſuperius, conſyderando, quod ſi ſuper
hoc fundamento fratrum, ordines ſunt fundati, tunc manifeſte
innuunt velle ſe eſſe ex parte diaboli. Tertius abuſus eſt in
blaſphemia literarum fraternitatis, in quibus innuunt ſe proxi-
mos implicare velle confœderari tanquam fratres ſuos, & filias
diaboli cum patrono ſui ordinis, qui videtur eſſe princeps ſe-
culi, & ſeductor peſſimus Antichriſtus. Quartus abuſus fra-
trum eſt eorum damnanda excellentia ſupra Chriſtum, tum vbi
Chriſtus, qui eſt magiſter optimus atque potiſſimus, ſolum
duodecim habebat Apoſtolos, ac illos poſtquam in fide perfe-
cte inſtruxerat, miſit in mundum, Euangelium praedicandum.
Iſti congregant ſibiipſis, furando pueros, milia multa ad con-
uentum, & praedicando verbum patris ſignum, quo prius di-
eitur clauſtro ſuo perpetuo ſunt affidati. Quintus abuſus eſt,
quod fratres mentiuntur ſe eſſe Chriſto ſimillimos in pauperie,
& quorumcunque temporalium poſſeſſione, & ſic in domibus,
redditibus, & quibuscunque temp ralibus, quae ipſis attinent.
Sed certum eſt, quod in hoc committunt in Chriſlum blaſphe-
mum mendacium. Chriſtus enim nunquam aedificauit hune-
nitus tale manſum, imo repugnauit ſtatui fuae innocentiae,
quod libros, pecuniam & taſia vſibilia ſibi taliter cumularet-
Sextus abuſus fratrum eſt, Sy: noniaca collectio temporalium
per officium, ſic ſimulatorie praedicandi. Chriſtus enim do-
cuit ſic ſuos diſcipulos Matth. X. Cum gratis acceperant a
Deo ſcientiam euangeliſandi, atque potentiam miracula facien-
di, quod gratis darent ipſa egentibus, ſicut Deus & boni ange-
li dant gratiſſime ſua dona. Et ſic iſtae ſectae fratrum ſunt
multipliciter in haereſi ſymoniaca inuolutae.

s
CAPVT XXXV.
De reliquis ſex fratrum abuſibus.

A'rgura Rogo frater Phroneſis, dicas de aliis ſex fratrum
abuſibus, ſicut ſuperius promiſiſti, quia non claret mi-
hi, quomodo reatum iſtorum abuſuum poſſunt euadere, niſi

forte

LIBER QVARTVS. 287

forte redeant ad legem liberam leſu Chriſti, quia regula eorum,
atque religio, vt mihi videtur neceſſitat ad haec mala. PnRO.
Placet mihi, quod tam fubtiliter concipis radicem maliciae ho-
rum fratrum, ſed procede ſtudendo vlterius, & videbis cathe-
nationem diaboli, quomodo ſibi ſunt multiplicius ligati. Pri-
mus autem ſex illorum abuſuum poteſt dici oneratio, qua con-
tra Chriftum & ſuum Apoſtolum, ſunt fidelibus oneroſi, Cer-⸗
tum eſt, quod multa milia fratrum diſperſa in vna parua pro-
uincia, ſunt illi prouinciae magis ſubdole oneroſa, quam fo⸗

rent in caſu mille raptores, qui illam prouinciam publice prae-

darent. Vt eſto quod fint in Anglia quattuor milia fratrum
talium, quod quilibet conſumat annuatim in perſona ſua de
bonis regni centum ſolidos, totidem in aedificationibus & in
reparationibus & adornationibus domorum clauſtrorum. Et
tunc patet, quod illa ſecta expendit de bonis regni, ſexaginta
milia marcarum annuatim non dubium quin nedum ſolicite,
ſed cum multis mendaciis propterca perpetratis. Sed quis do-
minus in Anglia ſufficeret tantum expendere, vt fratres reptan-
tes in domos vel cameras diuitum, & lautiora cibaria conſu-
mentes? Nimis conſumunt de bonis regni, qui ſua veſcibilia
ſic furantur. Cum enim expenſae ſuae non deſcendunt eis
deſuper, nec experti ſunt in arte alchimitica, quia ſic forent
damnabiles, tante populum pauperem oneran do. Manifeſtum
eſt, quod quicquid temporalium bonorum in regno noſtro
conſumpſerunt, eſt de regno. Quomodo ergo non forent
tam pauperes, tenentes dominorum ſecularium, inſufficientes
ad parate dandum eis redditum ſicut prius? cum circiter tan-
tum fratres de illis accipiunt annuatim. Et reuera totus popu-
lus remurmuraret, etiam ſi ad magnam releuationem vel de-
fenſionem regni, etiam ex potentia regia ad tantam pecçuniam
ſit taxatus. Et mirabile videntur multis, quod tot Antichriſti
diſcipuli, tam ſubdole in regno Angliae ſubtrahunt tam ſubti-
liter de bonis regni, & cum placentia populi tantum lucrum,
& cum rex pro defenſione regni, vix tantam pecuniam fin
tanto tempore obtineret. Conſyderet ergo prius populi reue-
lator, quomodo vulgus quod daret ſe laboricio eſt complex'o-
ne debilior, ſanitate infirmior, & vita breuior quam ſolebat,

cœlum triſtius reſpicit haec terrena in perturbando temporalia,
in

288 IOAN. WICLEF

in fruſtrando terrae naſcentia, & omniquaque in tardando haee
vegetabilia. Et ſupra haec omnia populus ſeruientium eſt ca-
rior, ſumptuoſior, & falſior quam ſolebat. Quomodo ergo
non ad ſatis magnam pœnam regnorum foret hoc flagellum in-
Hictum a Deo? licet non ſuper iſtud ſuperadditur noua afflictio,
per fraudes inſenfibiles Antichriſti. Quomodo ergo ſequuntur
Chriſtum, & ſuos Apoſtolos in vita & doctrina, parcendo ec-
eleſiae? cum Chriſtus legitur feciſſe miraculoſe duo conuiuia,
quae a probabili exceſſerunt totum prandium, quod ipſe cum
fuis diſcipulis aſſumpſit de toto populo, praeter haec fragmenta
quae ſumpſerant poſt plenam eius cibationem, vt Marcus &
Iohannes in ſuis Euangeliis conteſtantur. Secundus abuſus
fratrum eſt, quod in contractis quas habitant, comtemnentes
Pauli laboricium, de quo dictum eſt ſuperius, ociaäntur. Et
haec videtur ratio, quare in Anglia ſunt tantae terrae plus ſteri-
les quam ſolebant, imo conſyderando vlterius, cum corpora
ſupercœleſtia agant in terram, ſecundum diſpoſitionem paſſo-
rum, ſic quod tota intemperies ex indebita poſitione terre-
ſtrium eſt cauſſata, videtur quod fratres ociantes inordinate,
globate, & aggregantes terreſtria, cauſſant totam intemperiem
ſfublunarem. Et hinc aſſignant Philoſophi rationem, quare in
ciuitatibus & locis paludalibus, aer communiter eſt corruptus.
Si enim fœtiditas incluſa intus foret, vt olim foret per labori-
cium expirata, non plus modo quam prius forent peſtilentiae,
vel intemperies quae contingunt in aere, vt tangitur in parte,
ſermone ſecundo primae partis, ſuper primo Luc. XXII.
Erunt ſigna in ſole & luna, & ſtellis &c. PFratres ergo ocian-
tes in terrae laboricio, & multiplicantes in globo ſuperfluo in-
ordinate terreſtria, ſunt multae cauſſae aerie diſtrafiae. Et ſi
dicatur quod communitas hominum, etiam rurales cauſſant il-
lam intemperiem ſicut fratres, conceditur quod nedum ſit, ſed
inficientes aerem cum ingurgitato ſtomacho, & ſudoribus eua-
poratis indebite inficiunt aerem communiter „& inferunt ſuis
confratribus nocumenta. Sectae tamen fratrum communiter
praecipue, cum debent manere in eremis, vt baptiſta, & nullo
modo conglobari in conuentu indebito, ſed plus attente dare
ſe laboricio ad oprofectum eccleſiae, ſicus Paulus. Tertius ab-
uſus fratrum eſt, quod poſtponentes legem & ordinationem
Chriſti,

LIB E R QVARTVS. 289

Chriſti, cum ſua ſententia adinuentiones fratrum friuolas an-
teponunt. Et iſtud eſt magnum facinus ad damnum ecclefiae,
cum blaſphemant innuitiue, praeponderantes ſenſui Chriſti
ſuas dementias, quas diabolus adinuenit. Cum enim fratres
ſint finitae actiuitatis & obſeruantiae, ſicut & erant Apoſtoli,
patet quod in complendo pure legem & ordinationem Chriſti,
forent longe melius occupati. Iſta ergo eſt inexcuſabilis fra-
trum culpa, quod dimittendo ordinationem Euangelicam tam
blaſpheme praeponderant ſuam ſtulticiam adinuentam. Ac ſi
dedignarentur, vel erubeſcerent ſequi Chriſtum patronum,
ſed vnum alium mendacem & grandem peccatorem ſibi ſtatu-
unt, regulas Chriſti ordinis deſerendo. Sed Chriſtus dicit,
qui erubuerit me & ſermones meos, hunc filius hominis eru-
beſcet coram angelis Dei. Quartus abuſus fratrum eſt iſte,
quod deſerentes executionem legis Euangelicae de correptione
fraterna, infideliter fauent diabolo atque mundo, vbi enim
Chriſtus dicit. Qui diligit patrem, aut matrem, fratrem aut
ſororem, etiam animam ſuam plus quam me, non eſt me dignus.
Fratres autem propter amorem ſui, corrupti ordinis vel perſo-
nae, non audent fratres ſuos quantum cunque manifeſte de-
liquerint euangelice corripere, vel percepta obſtinantia (vt
dicit Chriſtus Matth. XVIII.) tanquam publicanum deſerere.
Sed ſtatuunt ſibi pro regula expreſſe, quod eſt contra euange-
lium, pro comitiua ſua diabolica conſeruanda, quod obmit-
tant ſic fratres ſuos corripere, vel dicendo eccleſiae caſtigare,
ſed ſaepe in tetro carcere, contra legem Chriſti, includere &
ad onus eccleſiae irae malicia, vel defamatio ſua aperiat, ab-
ſcondite contra charitatem occidere. Et cum idem ſit diligere
perſonam vel conſuetudinem, vel legem, quam ipſe approbat,
manifeſte patet, quod fratres legem & conſuetudinem domini
poſtponentes & praeponderantes ſuam mendicam conſuetudi-
nem & leproſam, & Chriſtum poſtponunt iſtis miſeris perſonis
in amore, Sed vbi rogo tunc eſt in fratribus regula charitatis?
Quintus abuſus fratrum eſt, quod omnino ſubuertentes ordi-
nem charitatis, plus amant honores & lucra mundana, quam
ipſos homines, Zelantes per haec media ad honores mundanos,
& implicantes ſe cum hoc ſaeculo, contra legem Chriſti
2 Tim. II. Nemo militans Deo, implicat ſe negotiis ſaecula-
Oo ribus.

290 IOA N. WICLEF

ribus. Quod ſi fratres haec faciunt iudicent cum mundo de
ſuis operibus vero iuditio. Si enim propter honores vel lucra
mundana adulantur hominibus, parcentes veritati catholicae,
non dicendo illis ſine ſimulatione veritatem euangelicam, tam
in proſperis quam in aduerſis, quis dubitat quin latenter & ab-
ſcondite deſcendant in lacum inferni, propter exaltationem in
ſaeculo? Euangelium enim docet tales magiſtratus vel praepo-
ſituras non appetere, vel hominem ſe negociis ſaecularibus im-
plicare, quod ſi fratres faciunt omnino oppoſitum, non per-
cipientes aliquem tractatum ſaecularis negocii, cum quo cum
aliquem velatione ſuae apoſtaſiae, non poſſunt colorate intro-
mittere quin fubdole ſe ingerant magis legiſtis, quis dubitat
quin diabolus laboret in illis, mundum in fuis verſutiis diabo-
licis inuoluendo. Sextus abuſus fratrum peſſimus flat in fimu-
latione confeſſionum, quibus per infinitos meandros blaſphe-
miae ſimulant, quod confeſſos ſuos purgent, & omnino fa-
ciant mundos a macula, quo ad Deum, ex praeſumpta anti-
chriſti potentia, lege & ſatisfactione domini praetermiſſis. Et
cum illa cautela zelantes pro lucro magiſtri ſui diaboli, trahunt
nimis multas ad infernum. Si enim conuerſatio iuſtorum pro-
pter legis & vitae rectitudinem fit in cœlis, per locum a fuffi-
cienti contrario, eſt horum fratrum conuerſatio in inferno.
Ideo conſtantius dicitur quod trahunt ad tartara, quam quod
mittunt. Et quod peſſimum eſt ſuper omnia iſta duodecim,
ſeducunt capitaliter populum in bonis ſpiritualibus, qui teme-
re eis credunt.

CAPVYTY XXXVI.
Quomodo fratres ſoducunt regna quaé? incolunt.

A LITHTA. Conſydero quod non aſpere, ſed ſatis detexiſti
verſutias pſeudofratrum. Sed dic quaefſo particularius,
quomodo ſeducunt regna quae incolunt. Videtur enim mihi,
quod cum non habent a rege ſuo licentiam ad mortificandum
Ioca quae habitant, nec recognoſcunt regem fuper fuis tempo-
rallbus eſſe dominum Capitalem, quod alium dominum habeant
anti-

LIBER QHVARTVS. 291

antichriſtum. PRRO. Videtur mihi quod obmittendo medul-
lam rei & bonum animae, infideliter moueris circa periplema
temporale. Certum tamnen eſt mihi, quod heae ſectae fratrum,
in fraudem & praeiuditium regnorum, ac ſi omnia illa vellent
deſtruere, machinantur. Idem enim foret fratres non petita
vel obtenta regum licentia, antichriſtum ſtatuere dominum
omnium bonorum quae poſſident, tam quorumcunque mobilium
quam domorum, & inducere vt ſit rex regnorum quae incolunt.
Quia ſi antichriſtus nequior (Vt Robertus Gibonenſis) habeat
plures fratres ſub ſuo ducatu, quam alius Papa bonus. Quid
impedit, niſi gratia Dei tum regni potentia, quin inuadat
regnum Angliae tanquam ſuum? Dicitur enim, quod habet in
Anglia ſatis ampla habitacula & theſaurum, & vt fratres de ſua
ſecta fingunt, foret omnino contrarium rationi, impedire do-
minium, ne rapiat vſum ſui dominii ſuper bonis, quae habet a
fratribus occupatis. Et ille meatus callide introductus praepa-
ret ad totum regni reſiduum perquirendum. Debet ergo fide-
lis conſulere regi noſtro, vt prudenter obſtaret his falſis princi-
piis, & ars diaboli eſt eo patentior, quo fratres noſcunturx
contra ſcripturae logicam ſic mentiri. Fabulantur enim ad ſi-
mulandum ſuam ſanctimoniam, quod nihil poſſunt in proprio
vel communi, quod non poſſet efficaciter excuſari, niſi dixe-
rint ſe eſſe haereticos & membra diaboli, quia certum eſt,
quod ſicut habent eſſe naturale & bona naturae, ſic habent
multa bona fortunae, ſuppoſito quod eis inſiſlat gratia hoc
permittens. Ideo ſi vere nihil habuerint, ſed tam copioſe bo-
nis alienis abuſi fuerint, tunc certum eſt quod membra ſunt
diaboli, ex titulo habendi aliquid ex Chriſti gratia alieni.
Quod ſi fingunt, quod nihil habent ciuiliter, ſed ſolum euan-
gelice in proprio vel communi, tunc certum eſt caeteris cum
paribus, quod implicant Papam Petri Vicarium dominari ciuili-
ter, & ſic Chriſtum Et cum eis licet (vt inquiunt) domina-
ri, quomodocunque Chriſtus fuerat humanitus damnatus, li-
Cet eis ciuiliter dominari. At quod ergo imponunt Petri Vi-
cario, & ſic Petro tale dominium, cum nec Petrus, nec
Chriſtus potuit in ſtatu tali taliter dominari? Nunquid credi-
mus, quod hii fratres excellunt Chriſtum, vt antichriſtum
praeliciant ſuper regnis, & eum conſtituant dominum domino-
OO2 rum?

De Coucil'o Mill
sver ve. ſuo concilio terraemotus Londoniis, intoxicauerant re
mis, cum ter- oſtrum. Dicitur enim ex geſtis credibilibus,

rabtmottt.

Prophetia
wicleſi.

292 IOAN. WICLEF

rum? Si igitur hii fratres verbotenus excludant a ſe iſtud domi-

nium, & imponant ipſum patri ſuo „ quem dicunt eſſe Chriſto

proximum, vel oportet eos blaſphemare in Chriſtum, vel af-
lerere, quod patri iuo imp

onunt ſpiritualem maculam & vene-
num. Sed praeter iſtam antiquam toxicam & ex ſtulticia prae-

termiſſam, videtur quad fratres generaliter pro anno domini
eſimo ſeptuageſimo ſecundo recenter & particulariter in

gnum
& fratres ſu-
res ſubtiliores, & maiores ho-
0O concilio, ſic traxerunt mul-
tos Epiſcopos ad tractatum, quod implicarunt dominum leſiun
Chriſtum, & multos ſanctos eius, praecipue jam beatos obiiſſe
haereticos. Et in maiorem blaſphemiam non potuerunt iſti
haeretici corruiſſe Olim enim Epiſcopi noſtri dicuntur pſeu-
dofratres, tanquam diabolos odiuiſſe, cum in tempore domini
Armacani, dicuntur ipſum in ſumptibus, contra hos pſeudo
ordines defendifſe. Sed modo facti ſunt amici H

lerodes & Pi-
latus, qui prius intra ſe fuerant inimici. Duo tamen progno-

ſtico in hac parte. Primum, cum ifta confœderatio non ſit
fundata in lege domini noſtri leſi Chriſti, quod non ſtabit, ſed
ceſſabit ad damnum vtriusque partis, ſiue alterius, cum non
ſit bona ſocietas Chriſtiani ad Belial. Secundum quod ego
Prognoſtico eſt iſtud, vel quod oportet noſtros Epiſcopos &
Freghi proceres, opiniones iſtorum pſeudofratrum deſerere in
hac parte, vel quod cum illis ſint in haereſi inuoluti. Nam in
primo articulo diffinierunt hii fratres, vt repugnans haereſi,
quod nulla ſubitantia panis materialis vel vini, manet poſt
eonſecrationem in ſacramento altaris. Oppoſitum (inquiunt)
huius eſt haereſis manifeſta, ſiout eſt haereſis, quod acciden-
tia non manent ſine ſubiecto poſt cConſecrationem in eodem ſa-
cramento. Quamuis autem Pepigi extra ſcholam non vſurum
iſtis terminis, ſubſtantia Panis materialis aut vini, tamen fides
neceſſitat concedere conuertibile propoſit'oni terminorum iſto-
rum. Nam vt dicit beatus Hieronymus Panem quem cœpit
Chriſtus in manibus atque fregit, eſt corpus domini ſaluatoris.
Sed rogo quis panis füiit ille? Nunquid ſubſtantia panis mate-
rialis, vel alia res ignota? Cum ergo Chriſtus dixit hunc pa-

nem

ſtinent ac defendunt, quod frat
rum ordinum, ex communi ſun

LIBER QVARTVS. 293

nem eſſe corpus ſuum, & fratres iſti negant idem tanquam
ſumme haereticum, patet quod quantum in illis eſt, damnant
Chriſtum tanquam ſumme haereticum. Et cum oportet de le-
ge dammationis talis, alteram partem eſſe haereticam, patet
cum Chriſtus non poſſet eſſe haereticus, ſed ſecta iſta fratrum
ſit omnino haeretica, expreſſis ſermonibus, vel conſenſu. Item
ſubſtantia corporis Chriſti manet poſt conſecrationem in ſacra-
mento altaris, vt oportet fratres credere, & vbicumque eſt
fubſtantia corporis Chriſti, eſt generaliſſimum genus ſubſlan-
tiae, ergo ipſum manet poſt conſecrationem in ſacramento al-
taris. Et cum ipſum ſit ſubſtantia ac quidditas cuiuslibet ſpe-
cialis ſubſtantiae, ſequitur quod ipſum ſit ſubſtantia cuiuscun-
que panis aut vini materialis, & patet ſtulticia huius damna-
tionis. Non enim repugnat huic ſacramento, quod miça ma-
terialis panis vel guttula vini imbibatur in poris hulius venerabi-
lis ſacramenti. Item vt ſaepe tactum eſt, ſi ex diffinitione iſto-
rum blaſphemarum, in hoc ſacramento ſit accidens ſine ſub-
iecto, oportet concedere illos, quod illud accidens ſit ipſum-
met ſacramentum, & cum nullum aceidens poteſt eſſe corpus
domini, relinquitur ipfis concedendum, quod ipſum facramen-
tum non poteſt eſſe corpus dominicum. Et cum Chriſtus di-
cit, Hoc eſt corpus meum, & demonſtrat panem, vt ſupra
oſtenditur, relinquitur, quod iſti haeretici tam expreſſe Chri-
ſto contrarii ſunt blaſphemi. Et hino multi fideles pie repu-
tant, quod ſicut in alia damnatione Chriſti, per ſacerdotes le-
gis veteris, quae fuit minus reproha, ſic in iſta damnatione ad
ôſtendendum defectum atteſtationis humanae fuit inſolite ter-
raemotus. Quando enim membra Chriſti deficiunt ad recla-
mandum contra tales haereticos idiotas terra clamat. Ideo
conſulerem noſtris Epiſcopis & omnino- ſecularibus, expellere
tales haereticos idiotas, cum diaboli iſti vellent ſeducere per

ſuam haereſim alios fide ſtantes.

OoO3

294 10O A N. WICLEF

CAPVTY XXXVII.
De fratrum fraude atque malicia.

A'rkIA- Satis enim dixiſti de illa materia, ideo vellem,
quod procederes vlterius, materiam aliam tractaturus.
PRRO. Cuncti fideles debent inſtare, tam verbo quam opere,
Ppro declaratione iſtius materiae, & conſtantes catholici viri
vsque ad mortem ipſam deſtruere, conſyderando iuxta anti-
quam ſententiam, quod ſunt tres leges in ila materia attenden-
dae, ſcilicet lex Chriſti & ſuorum membrorum, lex mundi &
hominum mundanorum, lex diaboli & ſuorum filioruum, Lex
& conſuetudo primi principi, eſt bonum pro malo reddere-
Lex & Conſuetudo ſecundi principii, eſt reddere bonum pro
bono, & malum pro malo. Sed lex tertii principii, lege Dei
contraria, eſt reddere regulariter malum pro bono. Vnde illi
filii Belial, ſic inſtruendo Epiſcopos ac fideles alios, pro be-
neficio eis dato, oſtendunt patenter ſe efſe diabolos. Vnde
melius fuiſſet illis, antequam in tales haereſes idiotice decidiſ-
ſent, ſtuduiſſe, quid ſit illud ſacramentum, & quid ſit propo-
ſitionis ſacramentalis pronomine demonſtratum. Sed pater
eorum in hoc ligauit ſuas noticias. Cum ergo in hoc conci-
lio terrae motus damnarunt Chriſtum tanquam haereticum, &
doctores eccleſiae praecipuos, & per mille annos ao amplius ab
eccleſia approbatos, manifeſtum videtur quod innuunt ſe hae-
reticare ſingulos Chriſtianos. Sed ſecundo ſpecialiter laborant
in eodem concilio, ad damnandum regem Angliae proceres
eius ac regnum tanquam haereticos, & per conſequens ad ex-
haeredandum omnes hos dominos. Ac Robertum Gilbonen-
ſem cum globo haereticorum fratrum, de ſuo concilio in An-
gliam inducendum. Aſſumunt autem iſtud ſubdole pro medio
ad hunc finem, quod error nimis periculoſus eſt dicere, quod
domini temporales poſſunt ad arbitrium eorum auferre bona
temporalia ab eccleſia delinquente, & quod populares poſſunt
ad eorum arbitrium dominos delinquentes corrigere. Quam-
uis autem iſta ſecunda particula ſit iners picacia a fratribus ad-
inuen-

LIBER QVARTVS. 295

inuenta, tamen fratres laborant aſſidue ad fundandum illam ſo-
phiftice. Deus inquam, poteſt praecipere populo ſic facere,
nec eſt Dei potentia ſic exhauſta, quin poſſet mouere populum
ad taliter faciendum, ergo populares poſſunt ſic facere. Simi-
liter perſonae illae, quae iam ſunt populares, poſſunt ex euen-
tibus bellicis & infinitis aliis caſibus eſſe fortiſſimi conqueſto-
res. Sicut econtra domini temporales poſſunt eſſe miſerrimi
mendicantes, quomodo ergo negandum eſt, quod populares
poſſunt corrigere dominos delinquentes? Similiter cum popu-
lares ſint creaturae Dei ficut & fratres, & habent communiter
verba exhortationis plus efficacia, quare non poſſunt, ipſi,
cooperante Dei gratia, corripere & corrigere dominos tempo-
rales? Nunquid fratres velint tantam indurationem in dominis
ipſis ponere? quod ſicut ipſi impediuntur a patre ſuo dominos
illos corrigere, quin potius ad deterius agitare, ſic neceſſiten-
tur cuncti populares, communicare venenum diaboli ipſis do-
minis ſicut fratres. Vnde alias dixi, quo ad primam partem
ſententiae, quod domini temporales habent poteſtatem a Deo Domini tzem-
conceſſam, vt patet ad Rom XIII. ad viros eceleſiaſticos caſti- porales ba-
gandum. Mirabile quidem foret, quod domini temporales bent hoeee⸗
habeant poteſtatem ad eccleſiaſticorum vitam in Chriſti paupe- * Fn re
rie ſubuertendum, & non habent poteſtatem ad ſtulticiam, in iros veclefia-
qua contra Deum delinquerant corrigendum. Fratres enim in ſlicos caſti-
noc videntur ſimulare ſibi illos ſaeculares dominos, quod ſicut gandum.
illi diaboli indurati, licet autem ſaeculares domini ad tempus
ab iſtis pſeudofratribus fint ſeducti ſic quod quilibet illorum,
Vel multi cum ſuis vxoribus, habeat vnum lſcharioth pſeu-
dofratrem, cum ex Dei gratia poteſt eſſe, quod cognoſcant
diabolorum illorum verſutias, eorum fraudes ſubdolas deſe-
rentes. Suppoſita autem veritate primde partis concluſionis
damnatae per fratres, & reli a illis ſolutione rationis triplicis,
quam veritati priori fatue cumularunt. Videamus vlterlus,
quomodo diffiniunt, quod iſte error eſt nimis periculoſus. In-
Pertinenter autem videntur ſuper tota copulatiua taliter diffini-
ri, niſi ſuper vtraque parte ſenſerint eſſe errorem atque peri-
culum, & per conſequens niſi vtramque partem ſenſerint eſſe
falſum. Et cum domini temporales ſe exercitant communiter

in prima parte, ad ſalutem ſuae animae, Vt ſupponunt fratres
Impo-

296 ILO AN. WICLEF

imponentes errorem in iſto labore, implicant dominos in hoc
communiter malefacere, quia in periculum ſuae animae, &
damnum reipub. ob errorem, & cum ad regulam regis
hoc attinet. Patet quod fratres imponunt regi & omnibus ſuis
conſentaneis hunc errorem, & cum omnis veritas ſit in ſcri-
ptura ſacra, patet quod error iſte, quem falſitatem aſſerunt,
ſit Contrarius ſaltem implicite alicui parti ſcripturae ſacrae, &
cum ſit tam pertinaciter defenſatus, patet quod fratres debent
aſſerere errorem iſtum eſſe haereticum, & ſic regem & ſuos
proceres ipſum taliter defendentes. Et ita ebullit fratrum ſtul-
ticia, quam aſcribunt ſibi pro magna prudentia, quod in ma-
teria fidei aliquam falſitatem vocant errorem & aliquam haere-
ſim, cum tamen vtrobique pertinax defenſio ſit aequalis.
Sciant (inquam) iſti ſtulti Antichriſti diſcipuli, quod omnis
error periculoſus in materia fidei, eſt haereſis manifeſta. Sciant
ſecundo, quod non poſſunt primam partem, quae ad regaliam
regis pertinet diſſoluere, & per conſequens nec damnare, imo
ſi principia ſua bene ſtuduerunt non negarent, quin ſinere poſ-
ſunt corrigere dominos temporales. Sed ſupponitur fratres in
correctione dominorum putantes iacere periculum, quia illa
ſuppoſita forent libertati de fonte diaboli, & a fraternitate qua
fratres confœderantur cum filiis Belial ſeparati. De hoc autem
tanquam periculo timent fratres. Et patet quomodo regaliam
regis & totum regnum, ſaeculare dominium fratres ſubdole
nituntur deſtruere, & cum illo percepto a regis clericis ema-
naret rex, & eius proceres forent ad ablationem temporalium,
quae occupantur per clericos amplius animati, patet, quod
ſubdole procurant pro vtroque brachio eccleſiae Anglicanae.
Vnde in illis quae ſapiunt eis ad lucrum, licet in haereſim mani-
feſilam ſonuerint laborant aſſidue. Sed ex Dei gratia conſilium
Achitofel diſſipatur, nam tanquam membra diaboli illud quod
ſibi reputarunt proficere ad ſui damnum tam in corpore quam
in anima conuerterunt, cum vndique ex ſui malitia fraus eo-
rum diabolica amplius eſt percepta. Et ſpecialiter in hoc,
quod tam Londiniae quam Lincoliae laborarunt aſſidue, ad ſa-
cerdotes fideles & pauperes extinguendum, & propter hoc
ſpecialiter, quod eorum verſutias charitatiue in populo dete-
xunt. Et vt credo ante plenam peccati huius vindictam, Deus
ſuper

L. IB ER QVARTVS. 297

ſuper iſto ſcelere non quieſcet. Dicunt enim quod Chriſtum
ſequuntur, in vita praecipue. Sed quomodo poteſt Chriſtus,
qui dilexit & orauit pro ſuis inimicis, fideles illos niti extin-
guere, propter hoc quod laborant charitatiue proficere mem-
bris ſuis? In hoc ergo fratres manifeſte oſfendunt, cuius ſunt
ſfili, & quomodo in reddendo malum pro bono, nituntur
complere monita patris ſui. Reuera inter omnia peccata, quae
vnquam conſyderaui de fratribus, hoc mihi videtur eſſe ſcele-
ratiſſimum, propter multa. Emanauit enim integre ex vni-
cordi conſenſu, & conſilio fratrum. Hoc enim ideo quilibet
ſeorſum rapiat vxorem alterius, & ſic de aliis peccatis, quae
committunt publice vel priuate, videtur eſſe peccatum modi-
cum quoad illud.

6 e e ee ee eee eee en
CAPVT XXXVIII.

S domini temporales poſſunt & debent populares iuuare
& dehendere contra fratres.

LITHIA. Videtur mihi quod ſatis plane detexiſti fratrum
A malitias. Sed dic rogo, ſi domini temporales poſſunt aut
debent infimam partem eccleſiae cuius (ſunt tenentes ſui & alii
populares) iuuare ac defendere contra fratres, quia certum
mihi videtur, quod fratres ſunt haeretici, & deſerunt ſaltem
ex conſuetudine ſuorum ordinum contradictionem, qua mili-
tant contra Chriſtum, Nec videtur mihi, quomodo patentius
poſſent haereticare Chriſtum, & ſingulos Chriſtianos, quam
damnando iſtum articulum tanquam haereſim, in ſuo conſilio.
Scilicet quod ſpeciales orationes applicatae vni perſonae per
praelatos vel religoſos, non plus proſunt eidem per onae,
quam generales orationes eidem perſonae caeteris paribus.
Nam ex fide & auctoritate Chriſti credimus. quod oratio do-
minica, de qua Matth. VI. eſt longe melior, quam aliqua ora-
tio ſpecialis. Et ſic credimus conſequenter, quod oratio illa
deuote effuſa pro populo, plus prodeſt eidem, quam aliqua
oratio quam fratres vel praelati ſciunt dicere aut vnquam poſt-
Pp modum

298 IOA N. WICLEF

modum inuenerunt. Et numquid applicatio facta per Chri-
ſtum eſt melior quam blaſphema applicatio, quam fratres fin-
gunt ſe illis perſonis (quae volunt ſibi dare pecuniam) appli-
care? Et cum beati, ſicut ex letania ſupponimus, orant pro
eccleſia militante, videtur quod iſtorum beatorum oratio, ſit
longe melior nobis quam oratio iſtorum fratrum, vel oratio
Praelatorum. Et cum iſti beati inſtar Chriſti plus amant po-
Pulum quam perſonam priuatam, nec propter talia ſtercora
poſſunt flecti, ſatis apparet mihi, quod generalis eorum oratio,
plus proſit eccleſiae militanti, quam fratrum oratio ſpecialis.
Non enim praeſument fratres ſe extollere ſupra ſanctos. In
iſta ergo infidelitate videtur mihi, quod fratres damnauerunt
quantum in eis eſt Chriſtum, & omnes ciues cœleſtes, & per
conſequens totam militantem eccleſiam, quae plus appretiatur
Orationem dominicam, quam illas ſpeciales orationes & friuo-
las a fratribus adinuentas. PHRO. Placet mihi ſoror, quod de-
texiſti iſtam haereſim manifeſtam, fratrum commiſſa conſyde-
rans tam acute. Nec dubito quin iſta determinatio ſapiat hae-
reſim maniſeſtam, & claret ratio quare haec haerelis taliter
pullulauit. Fratres enim per orationes huiusmodi illudunt po-
pulo quo ad Deum, & falſe ſpoliant populum quo ad mundum.
Et hinc orationes illas tante magnificant, vt ſententia ſua ha-
beat maius robur, & minus ex affectione proprietaria ſic ſuſpe-
cta, copularunt fratres ſibi communiter religioſos, & Epiſco-
Pos coniunxerunt, Sed Chriſti & ſanctorum in patria, iſti fra-
tres ſubdole ſunt obliti. Sed vlterius attendendo ad quaeſtio-
mem quam quaeris, non dubito quin domini temporales tenen-
tur iuuare infimam partem eccleſiae, contra hos pſeudofratres,
ſicut tenentur feipſos iuuare contra poſſeſſionatos clericos vt
Praedixit. Deus enim non potuit accipere a ſuo ſubdito, vel
conferre niſi gratioſe ſibi retribuat maius bonum. Quomodo
ergo licet praelatis vel dominis accipere quicquam de luis ſub-
iectis, niſi aequiualente adiutorio recompenſent? Debent emm
quantum fufficiunt ſequi Chriſtum. Vnde praelati falſi &
omnes vicarii Antichrifli vendicant diabolice ſe eſſe liberiores
quo ad fubditos, quam eſt Chriſtus. Nec video quomodo ali-
quis poſſet eſſe tyrannus ſeculi, niſi in fubtractione vel obmiſ-
ſione huius adiutorii tyranniſet. Chriſtus enim non poteſt ad-
luto⸗

LIBER QVARTVS.
Quomodo ergo

jutorium & defenſionem a ſuis ſubtrahere.

ſequuntur hunc Deum, qui
rium ſuum tenentium, con
Nec dubito, quin iuſta de
oſperitatem mundanam,

Poralibus ad pr

ad gloriam ſempiternam.
tur ſuos tenentes defend
imo contra hoſtes publicos, regnum quod incolunt
eudofratres, cum fint in omnibus iftis
Et eo ſpecialiter quo fratres directius
um. Et quo facilius poſſet per tempo-
Nam non oportet, ſicut non conſulo,
Sed ad hoc ſane con-
non foueant eos in ſuis temporalibus, ſub Chr ſtiananz
moſynae, quia ſic damnificarent indubie cf. v
recolerent domini quomodo peccatum eorum

multo magis contra p--
iniuriis praecellentes.
impetunt contra Chriſt
rales dominos mitigari.
pugnent cum fra
ſulo, quod homines
mendaci colore el
ſe & illos. Vnde

tribus eos occidendo.

ſubtrahunt defe

299

nſionem & adiuto-
tra praecipuum eorum inimicum?
fenſio eorum cederet dominis tem-
ac ſuum meritum, &
Si autem domini temporales tenen-
ere contra fures, latrones & raptores,
inuadentes,

proprium, eſt ipſis dominis nimis graue, licet non faciant ſe

Participes cum

gelii ſit nimis peri

hypocritis iſtis in crimine, cum ex fide Euan-
culoſum, ſic ponere portionem cum iſtis

hypocritis. Et ſi dicatur, quod temporales domini debent illis
credere tanquam ſanctioribus militantis eccleſiae, dico cum

Apoſtolo, quod non credant nimis facil
debent examinare eos
facile, cum faciliter poſſit a fratre quaerere ex

iter omni ſpiritui. Sed
ſi ex Deo ſunt, quod eſt ſaeculari ſatis
teſtimonio to-

tius ſectae ſuae, cum ſigillo ſuo, communi, quod ſit hoſtia
conſecrata, in quo cum frater neceſſitatur mentiri, Patet quod
ſaecularis dominus conuincens fratris mendacium in materia

fidei, debet omnino ipſum repellere vt ſuſpectum.

Nam in

ſuo generali concilio decreuerunt, ſicut & doctores ſui, a tem-

pore quo Chriſtianiſmum ſubintroierunt,

quod iſta hoſtia

conſecrata ſit accidens ſine ſubſtrata fibi ſubſtantia ſine nihil,
quod ſi iſtud conſecrant, dicunt domino ſuam haereſim mani-

feſte, cum non ſo
hoſtia non poſſit eſſe pa

ſeipſos, quid fit illud ac
crant & adorant. Conſyderent ergo hii domini illud pſal. vbi quid Et acci-
Ipiritus ſanctus diffinit per ſanctum Dauid, quod hii h .

Pp 2

lum debent dicere conſequenter, quod iſta
nis, vel corpus Chriſti. Sed vt certe
ſcio omnes fratres mundi, non poſſunt docere aliquem, nec
cidens ſine ſubiecto, quod ſic conſe- /

ſi docere

abitabunt dens ſine ſub-

tanquam 'ecco.

Sanum .

Impo ibile
2Pe

30⁰⁰ IOA N. WICLEF

tanquam membra in tabernaculo eceleſiae militantis, & re
ſcent poſtmodum in eccleſia triumphantis, in monte eceleſiae
triumphantis. In quibus conditiones iſtae per ordinem ſunt
completae. Primo quod ingrediantur ſine macula in ſtatu de-
bite militandi, a quo puncto fratres, & cuncti ſymoniaci pa-
tenter deficiunt. Secundo, quod viator poſtquam ſtatum illum
intrauerit aſſidue operetur iuſticiam, & inter alias iuſticias ho-
minem iuuare proximum ſuum ſpirituali iuuamine, eſt vna
praecipua, cum ſit ſingulare opus miſericordiae, ad quod
omnes homines obligantur. Tertio quod ſit in ſe verax non
nude in verbis, ſed animo cuius eſt viator, qui loquitur veri-
tatem in corde ſuo. Et quarto, quod non lingua ſub ſenſibili
colloquio ſit doloſus. Quinto, quod non iniurietur proximo
vel corporale ſubſidium vel ſpirituale (quod magis eſt debitum)
ſubtrahendo. Sexto, quod non acceptet, & non credat ob-
probrioſa verba dicta de aliis, cuiusmodi potiſſime ſunt crimi-
na, ibi illi non accipiunt obprobrium aduerſus proximos ſuos,
quales ſunt qui non fouent communiter detrahente
fratres mendaces ſunt communiter iſto crimine irretiti, omnes
fideles debent cauere, ne in crimine iſto ſunt illis Participes.
Sed ſeptimo ſcit ſaecula is dominus & quilibet fidelis, quantum
ſufficit quod malignum ꝗquemcunque in conuentu ſuo deducat
ad nihilum, cum faciendo talibus facit proditorie contra Deum.
Sed octauo extollat & glorifcet quantum fufficit fratrem ſuum,
qui operatur iuſte inſtantius, & perſeueranter, ac filialiter ti-
met Deum. Nec dicant alii fratres, quod nos in ſic loquendo
contra has ſectas a charitate excidimus, quia certus quod Chri-
ſtus dominus non potuit in charitate deficere Et cum ipſe
Chriſtus, vt patet Matth XXIII. ſectam phariſalcam acutiſſime
reprobauit, cum vae octoplex non ſolum imprecatus eſt illis
vel prophetauit, ſed in illis effectualiter adimpleuit. Chriſtus
enim ad magnificandum ſectam ſuam quam ordinauit per ſe
ſufficere, omnes tales ſectas religionis priuatae, vt phariſaeos,
Saducaeos, & Eſſaeos, omnes ordinauit deſtruere Vnde
Chriſtus in ſuo Apoſtolo ad Titum primo docet ſie nos ipſos
diligere, Sunt (inquit) multi nobedientes, vaniloqui, & ſedu-
ctores, maxime qui ex circumciſione ſunt, quos oportet re-
dargui, qui vniuerſos domos ſubuertunt, docentes quae non
oportet,

quie-

§s, & cum

LIBER QVARTVsS. 301

oportet, turpis lucri gratia. Et ſequitur, quam ob cauſſam
increpa illos dure, vt ſani ſunt fide. Nec dubium, quin reli-
gioſi noſtri priuati tam infideliter appretiantes ſigna ſua adulte-
ra, quam fructum fidei, qui in lege Euangelica edocetur. Nec
dubium, quin illi regulariter ſint vaniloqui ſimplicem populum
ſeducendo. Tales autem deſponſantur cum ſignis ſuis tanquam
infideles tempore legis gratiae, qui deſponſati fuerunt cum cir-
cumciſione. Nec dubium quin hii fratres nimis comiter, tam
domos corporales temporalium dominorum, quam domos ſpi-
rituales ſubuertunt docentes agocrypha atque ludicra propter
quaeſtum. Ideo cum oportet ipſos redargui, debet ſecundum
formam Apoſtolicam ipfſos arguere dure. Et cum tantum in
fide fluctuant debemus intendere, quod ex noſtra reprobatione
ſtabiles ſint in fide. A quibus enim ſi ignaue deſiſtimus cha-
ritatem Chriſti eccleſiae ſuae, imo ſectarum iſtarum dimitti-
mus. Et ſicut videtur mihi damnabile & quo ad regulam Chri-
ſti proditio manifeſta.

6 & e ie e e e e de
CAPVT XXXIX.

De ſtatu bominis quem conſequitur poſt hanc vitam.

AXNL, Bone frater, poſſes in iſta materia contendere
nimis diu, idcirco rogo vt aliquid dicas de ſtatu hominis,
quem accipiet poſt hanc vitam, & ſic de ſtatu beatitudinis, &
ſiatu perpetuae damnationis, vellem quod aliquid declarares.
Quamuis enim ille finis ſit vltimus in executione, debet tamen
eſſe praecipuus, & primus in intentione, cum ad finem illum
debemus totam vitam & laborem prudentius applicare. PnRo.
Conſydero quod cunctae creaturae Dei proſunt, acceptae in
ſuis ordipibus. Et ſic quilibet tractatus noſter videtur mihi de-
bere nobis proficere ad commodum & conſolationem. Sed
tractatus ſpecialiter de hiis ſectis, cum certi ſumus, quod plus
inſſant pro defenſione illorum ordinum priuatorum, quam in-
ſtant pro obſeruantia legis Dei, ſed quae maior inſania, quam
ad traditiones friuolas tantum attendere, & legem Dei tam
praecioſam dimittere? Et quid ſcimus nos, ſi perſonae illarum
Pp 3 ſecta-

De reſurre-
Kione.

302 1OA N. WICI EF

ſectarum, quas placet Deo ex ſua gratia illuſtrare, dimittant
has ſectas friuolas & traditiones hominum? ſicut Paulus ex
Chriſti gratia dimiſit ceremonias veteris legis, & traditiones
legales, intentus pure, & ſpecialiter legi Chriſti, Multo magis
fratres poſſunt per Dei gratiam illuſtrari. Vnde quidam mo-
raliſantes hoc verbum Chriſli Luc. XXI. Erunt ſigna in ſole
& luna, & ſtellis, intelligunt per illa ſigna perturbationes,
quae fiunt in populo laicali, de Papa principaliter perturbante
eccleſiam, licet debet eſſe ſol mouens & illuminans atque viui-
ſicans totam eccleſiam militantem. Per lunam autem capien-
tem virtutem ſuam a ſole, intelligunt tres ordines poſieſſiona-
tos, vt Canonicos & Monachos hoſpitalarios, qui viant & illu-
minantur inſtabiliter tanquam luna. Per ſtellas vero intelli-
gunt ſectas & perſonas de ordinibus mendicantium, IIli enim
tanquam ſtella comata, fixa in aere caliginoio, ſigniſicant
certius mortes ſpirituales eocleſiae militantis. Sed experimen-
to didici, quod tractatus de iſtis ordinibus dolorem ingerit,
tam ſubiectiuum, quam etiam obiectiuum. Et ideo placet vt
monebas tractatui iſti vale facere, & de ſtatu beatitudinis per-
tractare. Sed primo omnium videtur mihi ſupponendum ca-
tholicis, quod omnis homo reſurget in corpore anima reunita
cum ipſo perpetuo permanſura. Hoc autem docet fides Apo-
ftoli 1 Corinth. XV. declarans pulchre ex reſurrectione Chriſti,
qui eſt frater noſter, homo nobiſcum vniuoce, quod omnes &
ſinguli reſurgemus. Tradidi (inquit) vobis quod accepi, quo-
niam lIeſus mortuus eſt pro peccatis noſtris ſecundum ſoriptu-
ras, & quia ſepultus eſt, & quia reſurrexit tertia die ſecundum
ſeripturas, & quia viſus Cephe, & poſt hoc vndecim, deinde
viſus eſt plus quam quingentis fratribus, ex quibus multi ma-
nent vsque adhuc, quidam autem dormierunt. Deinde viſus
eſt lacobo, deinde Apoſtolis omnibus, nouiſſlime autem
omnium tanquam abortiuo viſus eſt mihi. Si autem ſecundum
iura legis Dei, & legis hominum, in ore duorum vel trium te-
ſtium ſtat omne verbum, quomodo teſtimonio eſt probandum,
quanto magis verbum de reſurrectione Chriſti, quod ex ſua
notoria debet latere ſenſus hominem ex tam eſficaci teſtimonio
eſt probatum. Sex enim praedicta teſtimonia ſanctorum tam
recte viuentium ſufficiunt ad dictum fidei articulum atteſtan-
dum.

4.

LIBER QVARTVS. 303

dum. Et hic Apoſtolus commemorat illos articulos, qui ex
fide ſcripturae & non experimentali ſenſatione probari debent,
quod ſic contingit ſecundum ſcripturas, vt vel ſic diſcamus
expertam per lucem ſenſibilem veritate ſerpente ſequenti cre-
damus per fidem ſcripturae, quod veritas ſenſibus noſtris ab-
ſcondita eſt & certa Cum enim non debemus experiri reſur-
rectionem Chriſti, nec mortem eius pro peccatis noſtris,
ſignanter annectit Apoſtolus ad haec duo. quod ſi euenit ſe-
cundum teſtimonium ſcripturarum. Vnde ſecundo Apoſtolus
per multiplex deducens ad impoſſibile, probat hanc Chriſti re-
lurrectionem. Si (inquit) Chriſtus predicatur quia reſurrexit
a mortuis. Quomodo quidam in vobis dicunt, quod reſurre-
Ctio mortuorum non eſt? Si autem reſurrectio mortuorum non
eſt, neque Chriſtus reſurrexit. Si autem Chriſtus non reſur-
rexit, inanis eſt praedicatio noſtra, inanis eſt fides noſtra, in-
ueniemur falſi teſtes Dei, qui teſtificationem diximus aduerſus
Deum quod excitauerit Chriſtum, quem non excitauit ſi mor-
tui non reſurgunt. Nam ſi mortui non reſurgunt, neque
Chriſtus reſurrexit, quod ſi Chriſtus non reſurrexit, vana eſt
ſides noſtra, ergo & qui dormierunt in Chriſto perierunt. Si
(inquit) in hac vita tantum in Chriſto ſperantes ſumus, miſe-
tabiliores ſumus omnibus hominibus. Nunc autem Chriſius,
reſurrexit a mortuis primitiae dormientium, quohiam quide
er hominem mors, & per hominem reſurrectio mortuorum.
Et ſicut etiam in Adam omnes morjiuntur, ita & in Chriſto
omnes viuificabuntur. Et ex iſto textu Apoſtoli, patet omni-
bus fidelibus philoſophis nutritis in rudimento fidei, & rectifi-
catis in logica quomodo plane reſurrectio hominem per Apo-
ſtolum eſt deduéta. Tertio autem Apoſtolus 1 Theſſal. IV. te-
ſtatur eandem fidem catholicam ſub hiis verbis. Nolumus vos
fratres ignorare de dormientibus, vt non contriſtemini ſicut
caeteri, qui ſpem non habent, ſi enim credimus quod leſus
mortuus eſt & reſurrexit, ita & Deus eos qui dormierunt per
lIeſum adducet cum eo. Hoc enim vobis dicimus in verbo
domini, quia nos qui viuimus reſidui ſumus, in aduentu do-
mini non praeueniemus eos qui dormierunt, quoniam ipſe do-
minus in iuſſu & voce archangeli, & in tuba Dei, deſcendet
de cœlo, & mortui qui in Chriſto funt, reſurgent Frimn
deinde

304 10A N. WICL E F

deinde nos qui viuimus, qui relinquimur ſimul rapiemur cum
illis in nubibus obuiam Chriſto in aera, & ſic ſemper cum do-
mino erimus. Et talia ſunt multa teſtimonia euangelica ex le-
ge tam noua quam veteri, quae eandem fidem catholicam con-
teſtantur. Concordat autem ratio iſtis dictis tam ex parte
praemiandorum, quam ex parte domini praemiantis. Nam
ſicut aſſumit Ariſto. & veritas conteſtatur multi virtuoſi & ſan-
cti occiduntur pro veritate catholica, ergo aliquam mercedem
Deus iuſtus eis retribuet, ſed non in hac vita, cum continue
viuunt in pœnalitate, & etiam vsque ad mortem pœnaliter pa-
tiuntur, ergo relinquitur eis remuneratio poſt hanc vitam. Et
iſtam rationem fecerunt Ariſto. & ſanctus Apoſtolus, ex quo
deducunt ſpecialiter, quod mali reſurgent pro ſuis demeritis
puniendi, cum ab experientia communi comincitur, quod
multi per totam hanc vitam viuunt in voluptatibus vitioſis.

Sed Deus eſt neceſſario & vniuerſaliter aequus iudex, ergo re-

linquitur quod Deus puniet peccata taliter mortuorum, ſed
non in hac vita. Quia vel viuunt vitioſe continue vel in fine
inuoluntarie puniuntur, Non ergo propter hoc quod peccant
in hac vita, ſed propter hoc, quod in fine apponunt nodum
blaſphemiae ſuper peccata ſua praeterita tantum vt iuſtitia exi-
git puniuntur. Oportet ergo quod poſt reſurrectionem in vita
alia ſint puniendi. Ex parte autem Dei idem deducitur. Cum
Deus ſit infinitum liberalior & munificentior quam aliquis do-
minus temporalis. Sed domini temporales ex ratione ſui do-
minii in finem praemiant ſeruos ſuos, ergo ſtante maiori ratio-
ne, cum infinitae virtutis ex parte Dei ſequitur quod ipſe ſer-
uos ſuos finaliter praemiabit. Sed non in hac vita vt patet, re-
linquitur talis praemiatio pro futuro, Nec ſufficit praemiatio
ſola in ſpiritu, quia natura corporis ſicut eſt participatiue
rationalis, ſic meretur pœnam vel gaudium, vt tactum eſt de
homine. Sicut ergo repugnat diuinae liberalitati atque iuſti-
tiae, quod non erunt perfonae hominum finaliter praemiatae,
ſic & repugnat quoad remunerationem naturae corporeae.
Vnde Iob XIX. ille magnus philoſophus audenter aſſerit. Scio
quod redemptor meus viuit, & in nouiſſimo die de terra reſur-
recturus ſum, & in carne mea videbo Deum ſaluatorem meum,
Ex talibus multis teſtimoniis cum euidentia naturali uietanun
fideles

LI. BE R QVAKTIVS. 305

fideles in iſto articulo fide, quod cuncti homines ſunt, tam
corpore quam anima ſurrecturi.

CAPVYT XIL.
De vltimo iuditio quare & vbi & quando erit.

AXiirur A. Satis quietor in iſto articulo. Sed dic rogo cla-
rius, quare oportet eſſe vnum vniuerſale iuditium vltima-
tum & vbi erit & quando. PnHRO. Non dubium quin erit vnum
Vltimatum iuditium, cuius tempus vocatur dies domini in ſcri-
ptura. Quia ſicut aduerſarii tractantes de pace eorum aſori-
bunt habenti pro die illo victoriam diem illum patet rationabi-
liter, cum dominus tunc finaliter praeualebit contra diabolum
ac omnia membra ſua, quod illa vocetur dies domini, & ſub
iſta ſpe fideles humiliter tolerant iniurias ſibi factas, credentes
quod tunc erunt rectificatae ad plenum & gratioſiſſime iudica-
tae. Et quantum ad primam quaeitionem quaeſitam, non du-
bium, quin quilibet homo habet ſpiritum proprium ſempiter-
num. Oportet ergo eſſe finem conuerſationis hominum, quia
aliter eſſet procefſus in infinitum in per ſe ſubſtantiis ſempiter-
nis. Sed talem numerum Deus non poteſt cauſſare, qui poſuit
omnia in menſura, numero & pondere, ideo necefſſe eſt vt
expectetur vnum finale iuditium. Et cum multae animae ſi nt
interim in purgatorio expurgandae, nec decet vniuerſalem do-
minum multiplicare ſic ſuum iuditium, patet quod oportet eſſe
juditium vltimatum. In illo ergo oportet eſſe reſurrectionem
vniuerſalem hominum, ad recipiendum mercedem quam hio
meruerant. Et quantum ad duas alias concluſiones non mire-
ris ſoror, ſi per ignorantiam me excuſo. Vtrum autem locus
finalis iuditii erit in valle loſaphat, vel alibi non contendo, ſed
ſcio quod erit vbicunque in regno Chriſti, vbi ipſe decreuerit,
quod eſt ſatis credibile. Certum tamen mihi eſt, quod prae-
deſtinati ſaluandi obuiabunt Chriſto in aera, vt dicit Apoſtolus
1 Thefſal. IV. De damnandis autem reprobis hoc non credo.
Sed quantum praedeſtinati diſtabunt ab aliis, videtur mihi quod
ſit puerilis & ſtulta contentio. Et quantum ad tertiam quae-
Q ſtionem

306 IOA N. W I CLEF

ſtionem reſpondet Euangelium, quod de die illa nemo fcit,
neque filius quantum ad humanitatem, quantum ad ſe attiner,
ſed ſolus Deus. Parcatur ergo iſtis aſtronomis, & calculatori-

bus aliis, ſi neſciunt quantitatem temporis ante diem iuditif.

Decens quidem eſt, quod illud tempus ſit nobis abſconditum,
ſicut decens eſt, quod hora mortis noſtrae, & multa ſimilia
ſunt nobis incognita. Certum eſt quo ad tempus illius iuditii,
quod eſt prope, vt patet ex multis ſignis & rationibus, quae
ex fide ſoripturae colligimus, ſed quamn prope & quo tempore
raeciſe eueniet, nemo ſe ſollicitet niſi ſtultus. Dicit enimt
Peatus Euangeliſta, quod nouiſſima hora eſt, ſed quantitatem
ällius horae, ſicut diei cuius eſt hora, penitus ignoramus. Ad
quid ergo occuparet ſe curioſitas intellectus circa ea quae Deus
nos taliter vult ignorare? Satis quidem eſt, vt ex fide creda-
mus illum diem eſſe venturum, & ſperemus ex vita noſtra me-
ritoria, quod ſaluabimur illo die. PskVDIS. Videtur mihi,
quod non ſolum ignorantia occuparis, ſed maniſeſla repugnan-
tia tibiipſi. Innuis enim, quod ſecundum idem corpus in mi-
mero, quod hic geſſimus, reſurgemus. Sed vbi eſt manitfe-
ſtior contradictio? Cum ad identitatem numeralem cor DOris,
requiritur identitas numeralis temporis ſuae generationis. Cum
ergo idem tempus in numero non redibit, ſicut nec poteſt, vi-
detur quod nec redibit eadem forma materj'alis in numero.
Similiter ad identitatem materialem corporis, requiritur nume-
ralis identitas ſuae materiae. Sed quis poſſet tantum diſcrete
colligere atomos combuſtos, aut varie diſperſos in aere? Si.
militer contingit quosdam homines depaſei corpora ſociorum
& filiorum ſuorum, tales ergo ex cibo tali ſuperflue filios poſ-
ſunt procreare, eum quo ergo reſurget materia tam varie di-
ſtributa? PaRONE. Video quod propter defectum materiae
contentioſae, per tempus non modicum latuiſti, ſed animo ex
cauſſa multiplici, oportet nos ſoliditati intendere. Vnum au-
tem ſuppono te cognoſcere, quod ad identitatem numeralem
animae remanet eadem perſona hominis, & ſi materia varietur.
Aliter enim nemo poſſet creſcere vel minui, manere per ſuam
periodum, mutilari, vel vt ſentimus in corpore variari, quod
deſtrueret totam philoſophiam de homine, ſic enim nemo fo-
ret animal perfeéctum, cum non poſſet ſuum ſimile generare.
Et

L IBER QVARTVS. 307

Et 'cum omnis talis generatio ex deciſione ſeminis eſt cauſſata,
imo ſic nemo poteſt abradere fibi partes ſuperfluas, ſed quid
ſiultius? Cum experientia certiſſima docet hominem in huius-
modi adtibus naturaliter delectari, & multorum actuum talium
memorari. Satis eſt ergo ad identitatem numeralem hominis
perſona animae cuicunque materiae fuerit copulata. Iſto ſup-
poſito oportet ſecundo oognoſcere. quod ad identitatem for-
mae, cum numeralis identitas conſiſtit in gradu multiplici, ſuf-
ſicit quod identitas facientis, & identitas ſui ſubiecti, licet
tempus loquendo formaliter varietur. Cum ergo manebit idem
ſpiritus, cauſſans formam materialem in eadem materia reſur-
gente, quare non remanebit eadem forma? licet tempus ſuae
Pproductionis formaliter varietur. Tertio ſuppono tibi ex fide,
quod facile eſt Dei omnipotentiae atomos quantumcunque di-
ſperſi fuerint nobis incognito, Deum vel immediate per ſe, vel
miniſterio angelorum ſecundum quod ſibi placuerit ſubito, vel
ſucceſſiue colligere. Et tunc patet fidei noſtrae poſſibilitas,
atque Deo facilitas ſuppoſita, ſeruatione hominis in ſpiritu
tanquam baſe, & ſuppoſita eadem collectione multitudinis per-
petuae materisalium atomorum. Ad primum argumentum
tuum reſpondeo concedendo, quod imponis me innumere,
ſcilicet, quod ſecundum idem corpus in numero, quod hic
geſſimus, reſurgemus. Si enim portamus idem corpus in nu-
mero per totam noſtram perihodum, propter identitatem ſpi-
ritus actuantis quantumlibet materia varietur, quanto magis
redeunte eadem materia in numero cum eodem ſpiritu copu-
lata. Nec obelt identitati numerali formae materialis, vel ac-
cidentalis, quod tempus integrum formaliter varietur, cum
ſaruatur eadem abſoluta eſſentia per ſe poſſibilis, & toto facto
argumentum tuum non plus implicat, niſi quod forma mate-
rialis & accidentalis, ſecundum abſtracdlionem vltimam intelle-
ta, propter variationem temporis variantur. Sed quid obeſt
hoc reſurrectioni verae ſecundum identitatem numeralem tam
formae, quam materiae? Eadem enim fundamentalis eſſentia
materiae, eſt ſubſtantia omnium formarum talium ſubſtantia-
lium, vel accidentalium, cum ſecundum philoſophos tuos ma-
net idem inſtans continue quo ad ſecundum. Si ergo homo

poteſt ſaepe eundem acdtum repetere, vt oportet ex fide ſeri-
Qa 2 pturae

308 1O A N. WICI. ErF

pturae concedere, quid obeſt quod redeat eadem forma? licet
reſpectiua accidentalia varientur. Ad ſecundum argumentum
tuum reſpondeo per ſuppoſitionem tertiam. Quod ſicut Deus
ſecundum diſtinctiſſimam noticiam omnia corpora ex atomis
ſuis oompoſuit, ſic cum non eſt a noticia rerum excidere, ſcit
perfectiſſime atomos illos recolligere. Ideo ſtulte miraris ex
tua ignorantia immenſa, noticiam Dei tui. Ad tertium argu-
mentum tuum reſpondeo, quod ſicut tu aſſumis tibi incogni-
tum Deum eſſe, imo neſcis ſi hoc ſit poſſibile, ſic reſponderi
poteſt per tibi ambiguum, quod Deus ordinabit in talibus
quod ſibi placuerit, ſicut ordinauit materiam ad panes & piſces,
quos ſic multiplieauit, vt in Euangelio recitatur. Nec erube-
ſeo, quod oportet tam me, quam te, Dei ordinationem in
talibus ignorare, vtputa, quam rarum erit corpus beati, vel
quid aut quantum de materia reſurgent, quam portauerat hic
in via De vno tamen non dubito, quod multi corpulenti &
groſſi portant hic plurem materiam, quam habebunt poſt re-
ſurrectionem in patria. Sed ſcio, quod in omnihus iſtis Deus
ad regulam ordinabit. Sed quid vis amplius, cum argutiae
non militant aduerſus poſſibilitatem, vel rationabilitatem huius
ſententiae?

0 e e e e 02 ◻
CAPVT XLI.
De dotibus corporum beatorum.

ArTETA. Dic rogo frater de dotibus corporum beatorum,
quod videtur multis mirabile, quod corpora tante con-
traria, non agent ad inuicem, & ſeſe conſumentur in tempore
infinito. Et iterum videtur mirabile, quod corpora tam gra-
uia, tam multum de terra habentia, non illos creatos ſpiritus
fatigabunt in ſuis motibus & tardabunt. Similiter videtur mul-
tis mirabile, quomodo dimenſiones corporum beatorum ſeſe
taliter penetrabunt, cum philoſophi improbantes vacuum, ac
dimenſionem propriam loci ſumpſerunt vt per ſe notum princi-
pium, quod dimenſiones non poſſunt ſe reciproce penetrare.
PRHRONE. Ponuntur communiter quattuor dotes corporis in
beatis,

LIBER QVARTVS. 309

beatis, ſcilicet dos claritatis, dos incorruptibilitatis, dos ſubti-
litatis, & dos agilitatis. Nec muſſites quomodo ſummus arti-
fex poteſt de pauca materia quattuor elementorum quae fuit
in homine, illas dotes quattuor ordinare. Cum fſubtilitas in
igne & aere poteſt, vt Deo placuerit adaptari, & per idem
Claritas connaturalis luminis, poteſt eſſe in illis corporibus,
icut videmus in vitro & chriſtallo cum corporibus ſplendenti-
bus eis ſimilibus Et cum ſecundum philoſophos ex propor-
tione aequalitatis non fit actio, facile eſt Deo proportionare ſic
elementa ad inuicem, ſuſpenſfis ſuis qualitatibus actiuis, quod
nunquam ſit in patria actio inter illa. Non enim concipio,
quod forma fubſtantialis agat in reliquam ſine qualitatibus re-
quiſitis inſtrumentaliter ad agendium. Et cum facile fit Deum
talem creatum ſpiritum non cum corporibus nimis grauibus
onerare, poteſt faciliter cum proportionali potentia, agilita-
tem corporis eis dare. Ad primum argumentum tuum patet
ex iſto reſponſio. Si enim virtus Adamantini lapidis poteſt
vilum & adtionem corporum grauium ſuſpendere, quare non
poteſt illa cœleſtis complexionalis qualitas pro perpetuo actio-
nes elementorum ſuſpendere in beatis corporibus, ſpecialiter
cum qualitates actiuae non ſint in patria requiſitae. Ad ſecun-
dum argumentum tuum reſpondeo & dico, quod tua miratio
procedit ex defectu veri principii. Nam corpora beata in pa-
tria, parum habent de aqua vel terra, & magis de aere vel
igne. Ideo cum ſunt corpora leuia, in natura potentia moti-
ua ſpiritus, poteſt ipſa ſecundum quod voluerit agitare. Non
enim debes imaginare quod corpus beati ſit graue & depreſſi-
uum fruſtum hominis, vt ferrum, plumbum, ſed vento longe
agilius, & delectationem inferens, & in nullo fatigationem.
Ad tertium argumentum tuum reſpondeo concedendo, quod
Corpora ſic ſubtiliata poſſunt ſe ex ordinatione domini penetra-
re, & cum penetratio & laceratio, vt ſuppono ex declaratis
alibi, ſint diſtincta, patet ex hinc, non ſequi, quod corpora
peata ſe lacerabunt ad inuicem, vel corrumpunt, & cum non
ſint dimenſiones immobiles, ſed proprietates innatae illis cor-
poribus naturalibus, patet ex hinc non ſequi, quod dimenſio-
nes penetrabunt ſe, vel quod erunt corpora coextenſa. Cor-
pora enim glorioſa indiuiſibilia ſeſe penetrantia, habent ſuas
. Q 3 dimen-

30 IO A N. WICLEF

dimenſiones & loca propria, ſed commixta. Sed diffuſum tra-
ctatum iſtius relinquo philoſophis. ideo non imagineris, quod
Deus impedit in corporibus beatis viſum vel actionem aliquam
perpetuam naturalem, ſed aptat in eis perpetuam & conſenta-
neam harmoniam. Nec ſententia Anshelmi ponentis ſeptem
dotes corporis in beatis repugnat huic ſententiae, ſed concor-
dat. Septem autem dotes corporis quas Anshel. ponens tali-
ter nominauit, ſunt Pulchritudo, Velocitas, Fortitudo, Li-
bertas, Sanitas, Voluptas, & diuturnitas. Et omnia iſta
ſeptem declarat doctor iſte topice ex fide ſcripturae. PsEV-
PDIS. Miror quod in tanta materia fidei doctores ſunt ſibüpſis
contrarii, vel aliter diminuti. Miror etiam quomodo beati
erunt tam agiles ad mouendum, cum non erit tempus amplius,
vt dicitur Apocal. X. Et miror tertio, quomodo corpora
beata poſſint moueri ſubito, cum hoc implicat idem corpus
pro eodem inſtanti eſſe per diuerſa loca. Imo non eſt fingen-
dum vbi duo corpora, quae inciperent moueri ſubito per ean-
dem literam a cœlo ad terram, & a terra ad cœlum, ſibi mu-
tuo obuiabunt. Inſtans enim obiectiue, non erit immediate
poſt inceptionem motus, quia tunc non prius foret corpus in
loco propinquiori quam in alio plus diſtanti. PaR O. Video
quod tibi deficiunt euidentiae contra praedicta, ſed moues no-
ua dubia, quae ex quibusdam verbis Anshel. poteris elicere.
Sed vnum ſcias, quod nec dictum Anshelmi, nec alicuius al-
terius doctoris citra auctores ſcripturae defendimus, vel tene-
mus in fide, niſi de quanto conſonant rationi. Et haec eſt via
patula tuas argutias euitandi. Ad primam tuam argutiam pa-
tet, quod non eſt mirabile, ſi iſti doctores ſint in multis ſibi-
ipſis contrarii, velin ſuis ſermonibus diminuti, cum ſaepe magis
quam ſic peccauerunt. Verumtamen homo per aequiuocatio-
nem poteſt tollere multas contrarietates, ab emulis eis impo-
ſitas. Et quantum ad diminutionem certum eſt, quod mult
obmittunt licite multas materias, cum non omnia omnibus &
vbilibet ſunt dicenda. Ad ſecundam tuam argutiam dicitur,
quod ſeriptura debet intelligi ad ſenſum quem expetit, & ſic
poteſt intelligi ſicut Apocal. quod non erit tempus amplius ta-
liter operandi, vt poſt diem iuditii non erit tempus amplius
promerendi, ſed cum omnia tempus habent, erit kenpus de
caetero

L. IB ER CVARTVS. zu

caetero congaudendi Verumtamen non tunc erit tempus an-
nuale, diurnum, vel ex curfu ſolis vt modeo cernimus acce-
ptatum, & hoc ſatis eſt & ſubiectum illius temporis poteſt ra-
tionabiliter dici mundus, ſecundum quamcunque partem,
quam Deus ad hoc aptauerit. Ad tertiam argutiam tuam re-
Ipondeo, cum quomodocunque Anshelmus vel alii doctores
dixerint, quod poſt diem iuditii nullum corpus mouebitur,
nec poteſt localiter moueri ſubito, ſed ſucceſſiue mouebitur
celeritate nobis inperceptibili quod ſatis eſt. Ideo non ſolici-
tor vbi corpora ſic ſubito mouentia, ſibi mutuo obuiabunt,
ſed ſatis eſt cum continuum componitur ex non quantis, quod
pro vno inſtanti ſitus indiuiſibilis a fituato indiuiſibili ſit quaeſi-
tus, ita quod motus cœli ſecundum punctum in aequinoctiali
ſit velociſſimus, & motus ſubitus in generatione vel alteratio-
ne ſit, nec velox, nec tardus, ſicut immenſum non dicitur
eſſe paruum, nec mole indiuiſibile dicitur eſſe magnum. Et
vt pacet logicis, cum magnum & paruum ſunt conuertibilia
relatiua millum immenſum dicitur mole magnum nec aliquod
indiuiſibile mole paruum, nec aliquid eſt ita magnum vt par-
uum, ſicut logici altercantur. Et quantum ad dictum fuperius,
eirca quod potes contendere, ſcilicet quod dimenſiones pene-
trant ſe, ſicut & corpora. Dici poteſt quod hoc non ſequitur,
cum dimenſiones ſicut & caeterae quantitates non ſunt de ge-
nere actiuorum.

2 2 * * e 2: e e 32
CAPVT XLII.
De dotibus Animae.

7

APrTRIA Dic rogo de dotibus animae beatorum, quia mihi
videtur difficile, quod aliquae naturales potentiae & ſpecia-
liter organicae, quae fuerant in viante, redeunt poſt refurre-
tionem finalem, cum illae ſint eductae de potentia materiae.-
Et iterum non video, quare dotes illae forent ſeptem vel
ꝗq dattuor plus quam mille. Et tertio non video, quom odo i lae
Reptem dotes animae, quas Anshel. recitat forent proprie do-
tes animae cum non ſunt ſibi naturales, ſed accidentales, qua-
les

3¹² IO A N. WICLEF

les multas oportet ponere. PHRO. Multi contendunt inani-
ter circa quidditatem dotium, vt hii quod ſunt ſolum natira-
lia, data homini intrinſecus informantia, Alii quod ſunt bona
quaecunque accidentaliter inhaerentia. Et alii dicunt commu-
niter quod vtrumque, & ſic de numero iſtorum eſt apud mul-
tos contentio, vt quidam dicunt quod dotes ſunt quattuor pro-
portionales, ad dotes corporis vt ingenii ſubtilitas, inueniendi
ſolertas, memoriter retinendi ſuffitientia, &ſperpetuo ad agen-
dum indefitientia Anshelmus autem videtur ponere iſtas ſeptem,
Sapientia, amicicia, concordia, honor, poteſtas, ſecuritas
& gaudium. Et ſuadet qualitates membrorum. PsSEV. Vide-
tur mihi de iſtis ſeptem valde mirabile. Primo quia non ſubeſt
tibi ratio, quod lapientia ſit dos animae in beatis, quin per
idem quaecumque virtus intellectualis, vel donum ſpiritus,
Similiter cum amicicia ſit bonum totius compoſiti, non vide-
tur ratio, quare illa ſit dos animae potius quam dos corporis,
ſed e contra, & ſic de aliis dotibus recitatis. Similiter tam de
gaudio, quam de eius ſecuritate eſt difficultas non modica,
cum videtur quemlibet beatum tantum gaudere de bono alte-
rius, quantum gauderet de illo, ſi ipſum haberet intrinſecus.
Ex quo patet, quod quilibet exiſtens in cœlo, ſit aeque bea-
tus. Similiter videtur mirabile, quod beatus aliquis de beati-
tudine ſit ſecurus, cum neceſſe ſit quod Deus contingentiſſime
poteſt ipſlum damnare, cum ſumme libere contradictorie ipſum
(aluat, quomodo ergo eſt in beatitudine talis ſecuritas. PHRO.
Sic videtur mihi quod duae perſonae contra me inordinate in-
geminant. Sed primo videtur, quod ſororis meae obiectus
triplices ſunt ſoluendi, & poſtmodum ad quattuor Pſeudinas
argutias per ordinem eſt dicendum. Primo ergo quia non cir-
ca quidditatem dotium eſt Philoſopho difficultas, ideo ſuppo-
nendo, quod quicquid Deus ſponſus eceleſiae gratis dederit
ſponſae ſuae, congrue poſſit dici dos. Ad primum argumen-
tum ſororis reſpondeo concedendo, quod eaedem potentiae
vel virtutes animae, redeunt in homine refſurgente. Sed
oportet conſyderare quod non eaedem virtutes in numero vlti-
mate abſtracte, Et ſecundum triplex principium indiuiduans,
ſcilicet agens, ſubiectum & tempus forent materialiter diſtin-

cCtae. Sed quo ad ſubiectum & agens, potentiae ſunt Sedem
0

LIBZER QVARTVS. 313

Ad ſecundum argumentum ſororis reſpondeo, concedendo
ſibi, quod non claret mihi adhuc ratio, quare forent
ſeptem vel quattuor dotes, quin per idem forent ſub quo-
libet numero aſſignando. Sed ſeptenarius eſt numerus vni-
uerſitatis, & quaternarius eſt primus numerus cubicus.
Ideo numerus dotium pertinenter iſtis numeris eſt ſigna-
tus. nec eſt dos aliqua, quin ſit ad aliquam iſtarum do-
tium reducenda. Ad tertium argumentum ſororis reſpon-
deo concedendo, quod iſtae ſeptem dotes ſunt animae ac-
cidentales, vel verius contingentes ſecundum quid hoc
contra rationem dotium, cum dos corporaliter data vxori,
ſit communiter plus contingens, & plus accidentalis eidem.
Vnde ad primam rationem Pſeudis reſpondeo concedendo,
quod quaecunque virtus intellectualis beati ſpiritus, eſt dos
eiusdem, ſicut omne donum Dei, quod gratioſe ſibi de-
dederit vt inhaerens. Ad ſecundam rationem Pſeudis re-
ſpondeo concedendo, quod amicitia eſt tam dos animae,
quam dos corporis, cum amicitia principaliter debet tribui
toti compoſito, ſed principaliter ratione ſpiritus, cum crea-
ti ſpiritus ſint amici, nec corpora niſi ratione ſpirituum
ſunt amica. Vtrum autem illae amicitiae dicantur aequi-
uoce, eſt apud logicos verbalis diſſentio, ſed tranſeo illam
tanquam inutilem. Quantum ad tertiam difficultatem Pſeu-
dis, quae eſt maior inter caeteras, reſpondeo concedendo,
Quod gaudium dicit multa bona animae, & non eſt for-
maliter, niſi ipſum ſpiritum gaudere beatifice, quod multa
bona alia praeſupponit. Et ſic aliquod eſt gaudium ſubie-
ctiuum, & aliud gaudium obiectiuum. Omnes autem beati
habent eandem beatitudinem & gaudium obiectiuum, quia
naturam diuinam. Et ſic orat eccleſia ad ſapientiam Dei
patris, Iu eſto noſtrum gaudium, quies futurum praemi-
um &c. Sed gaudium ſubiefétiuum, eſt forma inhaerens
animae, ſecundum quam dicitur formaliter congaudere, &
illa non eſt aliquid, quod poteſt per ſe exiſtere, ſed ipſum-
met gaudere beati, Et ſic gaudia beatorum diſtinguuntur,
ſecundum quod ſubieéta illa funt eſſentialiter diſtinéta. Et
per hoc reſpondeo ad primam confirmationem Pſeudis,
Concedendo ſuum aſſumptum. Sed iuxta dicta, homo diei-
Rr tur

314 IOAN. WICLEF

tur⸗ aliquante g audere dupliciter, ſeilicet ſubiectine & obiectius
de gaudio alterius, quantum gauderet ſubiectiue, ſi ipſum gau-
dium in ſe haberet formaliter & intrin ecus, ſec 4 non tantum
habe et gaudium ſüubieckiue de ipſo gaudio, quia tune indubie qui-
libet beatus foret aeque beatus vt alius, nec in domo patris
Chriſti ſorent multa e manſiones, hoc eſt gradus beatitudinis,
vel gaudii ſubiectiui. Et per hoc reſpondeo ad quartam ratio-
nem & vltimam. Pſeudis, concedendo fibi, quod quilibet bea-
tus, eſt aeque beatus vel bonus, gaudens de bono alterius,
ſicut ſi illam beatitudinem in ſe obiectiue habuerit, non tamen
eſt aeque beatus formaliter, ſed obiefctiue. Et quantum ad ſe-
curitatem, quae eſt maior r pars beatitudinis, non dubium quin
ſancti in nullo trepidant, quin in perpetuum habebunt beatitt
dinem, quam nunc habent. Sed derident verboſos Sophiſlas,
qui ponunt contingentia Jonttadictionis in illa beat tudine quo

ad Deum. lpli enim vident clare quomodo ex terminatione

Dei aeterna, quicquid ipſe voluerit, ſit neceſſarium euenire,
Ideo procul iſta libertas contradictionis a Deo, vel ſuis beatis,
cum ſufficit libertas alterius partis, ad denominandum ipſam
ſumme liberam, licet libertas illa non ſit impoſſibiliter in con-
tradictorium ſic diffuſa- Relinquo autem in materia illa erran-
tibus viam cauillandi vt eis placuerit verba ſua.

õ Rρα⁰° ° °00°0° ll ℳ ðõ * .NνσαοNHα+

CAPVYT XLIII.
De pænis damnatorum.

LITHIA. Dic rogo frater breuiter de pœnis proportionali-
bus, & non de dotibus damnatorum. Videtur enim mi-
hi, uod ſi unt ſecuri de ſuis damnationibus, ſicut beati ſunt ſe-
curi e ſuis ſaluationibus. Videtur enim etiam, quod ſicut
beati habent dotes tam corporis quam animae, ſic damnati
habent pœnalitates perpetuas confirmatas tam in corpore quam
in anima. PHRoO. Sentio ſoror, quod in hoc ſentis ſtolide at-
que catholice, & ſic potes concipere quod damnati habent
octo vel nouem nodos ſuae damnationis, ſicut beati habent

totidem confirmationis ſuae ſaluationis. Et tamen non oblian-
tibus

LI BER CQVARTVS. 3r5

Gbus omnibus iſtis pœnalitatibus, melius & eligibilius eſt eis
ſic viuere quam non eſſe, quia vt declaret Auguſti non eſſe
non poteſt habere rationem boni, aut eligibilis, cum tamen
damnati habent gratioſe a domino multa bona. Ideo intelli-
gendo modum loquendi comparatiuum, non impliçatiue ſed
negatiue, concedendum mihi videtur, quod eligibilius eſt
damnatos ſic eſſe, quam foret eis non eſſe ſimpliciter. Ve-
runtamen ſicut concipis, quod quicquid boni foret melius in-
eſſe beatis, quam ipfis deeſſe ineſt illis, ſic debes concipere,
quod quicquid mali poœnae foret pœnalius ineſſe damnatis,

quam eis deeſſe, illud perpetuo ineſt illis. Et ſic dicuntur ha-

bere perpetuo permanentiam pœ litatis, ſicut habent pœnam
damni, cum pœna ſenſus ſatis acuta in eis perpetuo ſtabilita,
nec habent conſolationem ex ſua mutua charitate, ſed deſola-
tionem ex illa maledicta ſocietate. Horrorem autem magna-
tum de pœna ſenſus exiſtentium in inferno hic dimitto, quia
deficit mihi efficax illius pornae probatio, cum videtur mihi
ſufficere impoſitio & probatio pœnae dictae. Nec dubito quin
corpora damnatorum, non erunt ex igne tam calido diſſoluta,
ſed multa verba fidei ſoripturae oportet ſane intelligere Vt
quod Chriſtus dicit Matth. XIII. ibi erit fletus & ſiridor den-
tium, quod damnati tranfibunt ab aquis nimium ad calorem
nimium. Et quod damnati habent corpora continue lacerata,
& continue reunita pœnaliter, cum multis dictis ſimilibus ad
terrendum viantes, incedere per viam ducentem ad tartara.
Mihi autem videtur, cum ſufficiat veritas verborum exhorta-
tionis hinusmodi, & ſic acutius quam verbum verum falſum

taliter fictum, quod verbum verum fictum & ſic acutum, fit
exhortatione dicendum, & verbum falſum phantiſticum reti-
cendum. Quomodo autem damnati tam ſenſibus quam corpo-

—
re puniuntur, videtur mihi probabile, quod radix pœnae eo-
rum conſiſtit in ſua pœna damni, & habent dolorem effuſum
ab anima ad fingulos ſenſus ſuos, & ita licet non ſentiant cor-
ruptionem aut diſſolutionem fui corporis, ſentiunt non diſpli-
centiam in ſuis ſenſibus, plusquam poſſibile eſt hic al'quem
ſentire. Et illum effluxum doloris ab anima credunt quidam
Chriſtum vocçare fletum, & dolorem de perpetuitate pœnae,
vocare ſtridorem dentium, quod eſt pœna non modica. Nam
S=Z Kr 2 ſicut

316 IOAN. WICLEF

ſicut gaudia bonorum maior pars eſt perpetuitatis ſecuritas, ſic
Pœnae damn torum maior pars eſt damnationis perpetuae ine-
uitab litas. Vtrum autem Corpora damnatorum erunt ex con-
denſatione oppreſſa & ſibi nocentia, & ſic multa in eodem loco
paruo indebite cumulata & in qua proportione habebunt plus
de terra & aqua, quam de aliis elementis, relinquo theologi-
ſantibus deolarandumn, ſicut quod auarus damnatus erit eadem
ſcoria metalli quo abuſus fuerat cruciatus. Sed mihi videtur
probabile, quo ad locum inferni, quod ſit in medio mundi,
diſtantiſſimus a cœlo, & carens lumine & aſſiſlente corpore
conſolatorio, Et ita videtur mihi quod damnati, poſt diem iu-
ditii habent maiorem deſolatignis rationem, quam habent dia-
boli, homines hic tentantes. Non tamen audeo dicere, quod
habent ex tali tentatione conſolationem, ſed damnum pro tem-
Pore viae ſibi inferunt vndiquaque „& fic ſenſuum tenebratio
ſecundum rationem qua Pœnalitatem eis intulerit ipfis ineſt.

8834 Eege 51e 30ee Bee eees Seeee 66res Sees 3884 360734 666
CAPVT XLIV.
De ſenſibus bonorum interioribus & exterioribuc.

AM'rHI2. Video frater quod non delectaris in verbis iſtis
terribilibus fulminatis Sed rogo cum materia iſta tam
mihi quam tibi tantum diſplicet, fſac finem in materia alia laude
digna. PH R. Placet de ſententia quam hic dicis. Et videtur
mihi dubitabile quomodo ſenſus bonorum tam intrinſeci quam
extrinſeci in patria erunt paſti. De ſenſibus autem extrinecis
videtur, quod ibi excitabitur ſolus viſus aut tactus. Non enim
erit ibi necefſe ſentire guſlabile, cum nemo ibi paſcetur ciba-
rio corporali, & cum fumalis euaporatio ibidem omnino dee-
rit, ſicut refractio medii ad Ccorpus ſolidum quod eſt ſonus,
videtur quod tres ſenſus medi, non ſecundum actus ſuos pro-
prios ibi erunt. De viſu autem quo ad faciem corporis domini,
eſt dubium apud multos, cum non proprie ſine errore percipi-

tur, niſi in medio & diſiantia Proportionabili, quod non aeque

aptabitur beatis ſingulis, & conformis eſt difficultas de ſenſibus
quinque intrinſecis. De virtute autem generatiua videtur quod
1
omni-

LIB ER QV!VARTVS. 317

omnino ſuperfluat ponere ibi illam, cum illa ponitur ad ſalua-
tionem ſpeciei, quae in indiuiduo corruptibili non ſaluatur. Et
de virtute nutritiua videtur omnino, quod ſuperflueret ponere
ibi illam, cum nemo ibi augmentabitur vel nutrietur.
quid ergo oportet ibi ponere virtutem attractiuam, retenti-
uam, digeſtiuam, ant expulſiuam, cum aliis Virtutibus vege-
tabilibus & lenſitiuis, quas hic ponimus in quolibet animali.
Ideo videtur mihi, quod ſicut anima humana, non ex hoc per-
dit aliquam potentiam abſolutam, quod deſinit informare, au-
gmentare, attrahere, fiue digerere. Sic in anima beata, quod
non perdit aliquam abſolutam potentiam, licet ſecundum vir-
tutem regitiuam non habet operationem aliquam talem, cum
foret ſuperfluum, ſed eadem potentia animae abſoluta, median-
te virtute regitiua patet nunc, quando oportet in operationem
talem procedere, & nunc ceſſare. Si autem dicatur, quod
oportet ponere tales potentias reſpectiuas, quas oportet omni-
no eſſe ſopitas in beatitudine, non contendo. Sed conſtat
mihi, quod nihil eſt ibi ſuperflue, ſed omnes ſenſus animae
atque potentiae, ſunt in aliquo actu ſuo magis laudabili, in
ſine ſui operis conſumati. Et ſic viſus beatificati vident faciem
Chriſti, ſicut intellectus in eius diuinitate finaliter quietatur.
Et vt credo omnes ſenſus beati ſecundum puritatem ſui vltimi
operis, ſunt in illa perſona media quietati, vnus ſic, & alter
ſic, ſecundum quod magis meruit. Nec eſt ex ſuppreſſione,
vel propinquitate ad Chriſtum contentio in beatis. Sed vno
vidente Chriſtum in ſpeculo, alio directo intuitu faciali, &
ipſis viciſſitudinantibus eſt plena quietatio, cum Chriſtus ſit
humanitus ad quamlibet portiunculam regni ſui. Omnes ergo

potentiae animae erunt perpetuae, & in ſuo perfectiſſimo ope- Cbriſtus eſt
humanitus ad
An 11 . . quamlibet
mam, & quomodo plene erit cum beatis in patria Hic abu partiunculam

re ſine dormitione, ſed colere operationem talem perfectiſſi-

tendo quaſi lethifere dormitamus, ibidem autem ſine dubita-

tione, vel cum ſtudio, toto errore expulſo, ſecundum natu-

ralem ordinem cognoſcemus. Hic enim procedimus ab imper-
fecta noticia ad perfectam, modica vel nulla delectatione in
arima conſequente. lbidem e contra affluit noſtra noticia a
ſatietate perfectioris potentiae ad quamlibet potentiam imper-
fectam. Et vbi actus imperfectae potentiae beatitudinis imper-
AIr 3 fectio-

38 IOAN. WICLEF LIBER QvVARTVsS.

fectionem ſaperet, in actu ſuperiori, ceſſabit, & vtrobique
erit delectatio conſumata. Chriſtus enim eſt panis vitae, de

quo Euangelium ſatians ſenſum quemlibet beatorum.
Amen. ;ðèð,

õä

IOANNES WICLEFVS
LCLANDIDO ILECTORI.

Dam capitale fuit palſim, fas iusque tueri.
Et tutum nulii pro pietate loqui.
Delituere boni pabſim, fas iusqueé relictum,
Et vis in cundtis, extulit arma, locis.
Heu quae tempeſtas, quis turbo, quaeue procella
Incubuit, quae nox cordibus illa piis9
At nune poſt hyemem tam diram, vbi rurſus olympo
Sol redit, & pulſa candida nube dies.
Vis quoque paulatim languet, ſentitque ſenectam
Et recalent aninis, ius, pietasqué, ſüis.
E latebris redeunt etiam, Kduntque ſereno
Hactenus in denſo qui gemueré ſitu. .
Inter quos & ego Wicleſus iure reuerſo,
Prodeo, iuſticiae nunc quoque fiſus ope,
Cui ſi non omnis plaudendus forte videbor,
Non etiam totus forte premendus ero.

C35 61 n 6Nne EeA EeN 6e NNe EN Ebn

LIPSIA E,
LITTEBIS IACOBAEERI.

10ANNIS WICLEI =

vIRI VNDICQVACVE PIISSIMI,

DIALOGOLY

LIBRI avATVCM.
QQVORVM
PRIMVS
DIVINITATEM ET IDEAS TRI

SECVNDVS —
VNIVERSARVM RERVM CREA
COMPLECTITVR.

TNTTVS⸗

DE VIRTVTIBVS VITIISQVE IPSIS C
COPIOSISSIME LOQGVTTVN

Balance Q

Focus

N

—
QXKu; TVS
ROMANAE ECCLESIAE SACRAMED
PESTIFERAM DOTATIONEM, ANTICHRIS
FRATRVM FRAVDVLENTAM ORůIGINEM ATQVFE E
SIM, VARIAQVEB NOSTRO AEVO sCITV e -
PERSTRINGIT. QVAE VT ESSENT INVENTV FACIL
LIBRORVM, TVM CAPVT„ TVM CAFPITIS SVM — HZ
☛
—

PRAENOTAVIMVS.

AVCTVS EST DENIQVE LIBER, CATALOGO-—
RVMDE WICLEFO NOSTRO SCRIPTORVM, QVE M V
FONTIBVS, GERMANICO 1DIOMATE bPE „
SsE QCVITVR.

— —

FRANCOFVRTI ET LIPSI AE

=

Q O
I MP ENSIS IO. GOTT L. VIERL
MDCCLIII.
D

VierfarbSelector Standard*-Euroskala Offset

NN Copyright 4/1999 VXyMaster Gmb wWνυ.νυονοnaster. com