GaLIII66c-1_2
author: Benner, Johann Hermann

UENNNNNNININW ... de

NNZSS523237273 023

W. Ste!?
Seche u. Pap ges

Mssiagen

D. IO. HERMANNI BENNER

PROF. THEOL. PRIM. SER. PRINCG. HASS.
A CONSILIIS ECCLES. SVPERINT. PRIM.

SVFFRAGIVM
PRO
CGLORIA CHRISTI
Rom. IX. 5.

615§5 § . k,
P
ArvVD IO. PHILIPPD. KRIEOER.
MDCCLXXI,

Ulkbe
ln
i cn

PRAEFATIO.

E

NS atis bene merebatur
6RNNRE ERASMVS Roterodamen-
ſis, de PAVLLI epiſto-
lis, quas docta para-
phraſi feliciter, plu-
rimis ſaltim in locis,
illuſtrabat. Abſoluit curas fuas in epi-
ſtolam ad Romanos, idibus Nouembris,
anni CloloxvII, vt epiſtola praemiſſa ad
C 2 Pa-

Praefatig.

Patrem purpuratum GRYMANVM, Ve-
netum, oſtendit: laurea tunc dignus,

alboque ſacronum criticorum lapillo.

Ibi enim luculentum illud PAVLLI
oraculum cap. IX, y. haud illotis certe
manibus tractauit. Nam Apoſtolum
ita loquentem exhibet: „e Patribus
„Chriſtus ipſe naſci dignatus eſt ſe-
„cundum carnem = : illi, quantum-
„uUis pii fuerint, nihil aliud tamen
„quam homines fuerunt. At Chri⸗-
„»ſtus ſic eſt homo, vt idem & Deus
„»ſit; non huius aut illius gentis pecu-
„liaris, ſed vniuerſorum Deus, praelſi-
„dens omnibus, cui ſoli debetur laus in
„omne acuum, Amen., Digna homi-=
ne docto & cultore Chriſti interpreta-
tio! immo digna ſcriptore Paullo ſen-
tentia! Hic enim vtramque Chriſti na-
turam celebrat, nec ſermone ſuo diſo-
ciat, quae ipſo in Chriſto tam arcta
inter ſe ſocietate, & tam ſacro irrupto-
que

le Vie
Orwnulmn

SMS .
1ean kel
Unnum 0
14 ded,
ſcro ir
niauit,
1 min
in Gber
De Di
omncteti
IIA Eeme
muninnn
c
emle
lris 9
Aite in
s n
Nenig,
n ut
n

14 NV N 1
e Con
um hpnh

Nis dee.
I Wnlddhen
de Dartg
latos et e,
1 gumn.
Alog amen
N Cr.
en Den
genni geen⸗
e, ef.
etur iubin
Unn fun
teſnete⸗
Ulo e.
hricti dr.

n Nd
O irtone.

e

o diſo.

Praefatio.

que vinculo iunguntur. Et quamuis
formulam & zarra ita expreſſerit ERA-
SMVS, Vt legiſſe malit iæ! zarrae, tamen
ita eam reddidit, vt Chriſti maieſtatem
ſummam deterere, religioni ſibi duxe-
rit. Sed, quod fatale illud colon ſermo-
ni ſacro interiiciendum, alibi vir idem
ſomniauit, id in fraudem gloriae Chri-
ſti, ſi minus ipſo deſtinante, aliis cer-
te in diuerſum nitentibus, inique, pra-
uaque blandiente licentia, factum eſt.
In amotationibus ad hanc epiſtolam PAVI-
LI a ſemetipſo deſciſcit, negans hoc te-

himonium Paulli, poſſe Arianis opponi

cet. Vnde ſuorum iam tum cenſuras,
easdemque non temerarias, incurrebat.
E noſtris autem fore quenquam illius
licentiae patronum, quis ſperare poterat?
niſi dies inuidioſa, & verſatilis morta-
lium genius, pleraque ſatis tuta ſollici-
taret. Fuit igitur, & fuit e noſtris,

gui ſuam ad rem pertinere putaret,

R 3 non

Praefatio.

non modo magiſtrum habere ERASMVM
poſteriorem; verum etiam, (reclamatu-
ro ſi viueret ERASMO) manus adeo
violentas iniicere PAVLLO, vt nihil
proprium & ſincerum in illius ſermo-
ne relinqueretur. Ita turbata videmus
omnia, ita figmentis inaniſſimis diſtor-
ta, vt expuncta vtraque Chrifſti natura,
nihil in toto hoc diuiniſſimo oraculo ſu-
perſit, niſi hoc vnicum, quod cum per-
ditiſſimo ludaeo loqui poſſet, qui & ipſe
Iudaei perſonam induiſſet: hoc eſt, qui
caueret ſtudioſiſſime, ne quidquam de
Chriſto diceret, eorum, quibus auris
Apellae, tam infeſta Seruatori, offende-
retur. Et quid mirum? quo pacto enim
facilius exturbari poterat ex hoc loco
Chriſtus, quam ſi perfidus aliquis Iu-
daeus in eundem reciperetur? Talia ſi
fas eſſet in academiis audere, atque ſi

pede tacito haec praeterirent noſtri,
quid

Ciid ninm
ache
Clſer une
yelere a)
s. Quo⸗
N Arianis
commuirt,

erunenieij
anu. .
enti utio
Pe cdlalum
Welken in
Uins Iü rele
ke epo dene
Etktiſnt
n elepete,
II, gvamus
ti cuin n
n ſtcheli

Uet, Gun

lenſnmn

ERASN
Leclame.

Anns len

V nihi
Erno.
An Ndenes

Hnis tor.

hiſinan,
Urllo ſ.
donm ber
hocelt, i
icgonnce
Ibbos us
i, ofence.
chenin
poe loco
igos Ir
1 TNnſl
, Ndlel
On,
W

Praefatio.

quid mirum foret, ſi in partem eius au-
daciae & nos venire videremur, & ec-

cleſiae Romanae, quae multo caſtior in
hoc genere apparet, opprobrium debe-
remus. Quodlſi res eo ſpectat, vt pol-
licem Arianis premere lubeat, nunquam
ſane committemus, vt perfidum ſymnbo-
lis oecumenicis ſacramentum dixiſſe com-
periamur. Habes, beneuole lector,
quae mihi ratio fuerit, hunc qualemcun-
que calculum adiiciendi cordatis viris,
qui eadem in cauſſa; aliquam etiam no-
minis ſili vellicationem experti, ( quam
nec ego detrectabo) pie feliciterque
verſati ſunt. Minus dolerem, ſi res tan-
tum exegetica, & biſtoria phroſeos, age-
retur; quamuis ibi quoque, veneratio
verbi diuini admonere debeat interpre-
tem, vt ab ea licentia, quantum poſſit,
abſtineat, quam ne Pindarus quidem,
aut Lycophron aliquis, aut Flaccus, exer-
citam

Praefatio.

citam in ſuos libros, impune ferrent.

Apologiam Cyrilli praemiſſam vides: quam

ante hos quadraginta annos in promtu
habebam, cum Iuliani ſcripta, obſerua-
tionibus criticis & philologicis intentus,
ſeueriori cura perluſtrarem. Haeſit ani-
mo, notabilis illa Patris Alexandrini de-
fenſio, quam praeterea ipſas per remi-
niſcendi leges, caſus recentior reſuſcita-
bat; vt ne noua quidem meditatione
opus eſſet. Adſit rebus ſuis Seruator
optimus maximus, & ciuitati ſuae peren-
nem veri cuſtodiam, concordes animos,
vberrimamque pietatis meſſem pro ſua
clementia praeſtet. Dab. Giſſae, cal.
Febr. CioloccCLXXI.

UMLII AL.
(N

Nen

ſen
Oben
Momne
lertr.
Umnans,
e.
mni e.

Er te.

tilete.
tone
etano
eelen⸗
nimoe,
, ,

asdpellaret. Teſtem habemus CYRILLVM

,

P

4 a N
6 A

. == 4
RN
e⸗ 5 „

CAP. I1.
DE

CYRILLI ALEXANDRINI APOLOGIA
CONTRA IVLIANVM.

Negat alicubi IVLIANVS im-
Perator, idemque inſecta-
tor Chriſti virulentiſſimus,
( in mentem Paullo veniſſe,
vt Chriſtum qalicubi Deum

Alexandrini populi, CHRISTO deuoti,
praeſulem ordinis primi, celeberrimum, qui
ſeripta IVLIANI recenſuit, eiusque ca- 2
lumnias confutauit.
A * Ver⸗

Cap. l. De Oyxrill. Alexandrini Apologia

* Verba IVLIANI legimus lib. X. operum CcY-=

RILLI p. 227. ex recenſ. viri illuſtr. EZ ECH.
SPANHEMII. Eadem in operibus CYRILLI
habes Tom. VI. ex edit. graeco -latina NICO-
LAI BORBONII de anno 1620. vbi tamen ſo-
lum librum I. transtulit BORBONIVS: re-
liqui nouem, teſte 10. AVBERTO, no-
uum metaphraſten agnoſcunt. Oôr ε
dosνααα, „‿e e Tri .. Ar.σα%006 UNν
2 æροαd7αdade=bοα inuεααιατιαιτι οα THν†1n⁹αρ de en?
7 X⁵ov Xαα οσνσ°εοοοο,, να T0α õ
ερραοαι r y I&*⅜ õ
zirε Se'r, rS MærJ,ατιο Teς Asα,, Sre
Mzcαο,, a 5 Xα*ov IaoAàν ν, αι „dn
7o„ dd R οϑς εααοονο‿α ? οαπXαος rοαν ENXXWο
a IræX²Üi—Rdα αοπεν, virà Trντα vυ⅜ nοαυ
e α,. Tr AAa„ααντοα. TIéres .α TIevαα
Aα , ααο ν Sa oο dννια eραϑaεναοινα,
6οτο ꝶeôXαι eirer. „Tam infortunati ve-
„ro eſtis, (vos chriſtiani) vt ne manſeritis qui-
„dem in iis, quae vobis ab Apoſtolis ſunt tra-
„dita: eaque fuerint ab illorum poſteris maio-
„ri nequitia & impietate tractata. leſum quip-
„pe illum neque Paullus Deum dicere auſus eſt,
„neque Matthaeus, neque Lucas, neque Mar-
„cus: ſed bonus ille Ioannes, cum ſenſiſſet ma-
„gnam multitudinem, in plerisque vrbibus
„Graecis & Italicis, iam tum eo morbo cor-
„reptam eſſe: audiretque, opinor, monumen-
„ta quoque Petri & Paulli, clam quidem, (ſed
„tamen

„Umel
„A el

, 17
aietey
,Oonund Vn
inpoſtore
cus ,, Lo

tur. ve

Y
rireas

Woönnocer
Uonl dcc.

he

6 contra Iulianum. 3

en . »tamen audiret) ea coli, primus id prodere
DH. „auſus eſt.

CTPER I . . 1 .* . .
.n ** Quo loco PAVLLVM habuerit maledicus iſte
m ſcriptor, alibi p. 700. prodit: ror r&αντασ rαν.
Men ſ..

7.2 78 5 Trrοτ⅞αι Ponræs α ο τ—τινααασ e
æNα Flævο*ν „ P AVLLVM qui omnes
„Oomnino vnquam qui fuerunt, praeſtigiatores,
„ impoſtoresque, ſupergreſſus eſt,„ Alius eſt
locus p. Iob. lit. B. Vbi PAVLLVM ita crimi-
natur: 7τα r νιαπαας er e 91 roXανπο§d ρο⁷
1 r6roers, a „οατ n1 Tοσ ρ Ses 8α,
ror α* Isdi* sve rS Oes AXoοoοναπιωͤο vlgzr
diæ r=t*αονρεâ, ror e r, ENMαα Nαντιποι
τ T οσαοο,, Aραι ISd οαhh r.ο
Ses . r. X. „Ad omnem occaſionem, vt
„Polypi ad rupes, dogmata de Deo mutat,
„modo ludaeos tantum, Dei haereditatem eſſe
„contendens, môdo Graecis rurſum ſuadens
„ipſi ſe vt adiungant; dicens: an Iudaeorum
„tantum Deus eſt:; cet.

irhufrir

ig, N

4
HMG*α
r8 annr

Ilaie,

*** Aut negligentius legit PAVLLVM ille cen-
ſor, aut faſcinatos habuit oculos ab illo, quem
PAVLLVS hoc nomine accuſat 2. Cor. IV, a.
Suſpicor tamen, Arianorum lue correptum, haec
tam audacter criminari. His enim pollicem
premere ſolebat, quoties per id aegre facere
poterat orthodoxis. In PAVLLVM vero graſ-

vocnnen. 1 ſatur, ſimul accenſus a Iudaeis, quos eiusdem
en (d erga Chriſtum furoris habebat ſocios; quo-⸗
,uwen A 2 vum⸗

4 . Cap. I. De Orrilli Alexandrini Apologia

rumque res inſtaurare, fedo conatu eodemque
irrito, moliebatur. Neque PAVLLVS ipſc
vlIlos habebat tam malignos & peſtilentes ad-
uerſarios, quam iſta de gente nebulones, qui
praeoptabant anathema eſſe a Meſſia, quam
huius beneficio ſalutem conſequi. Vide con-
querentem J. Zheſſ. 2, Ia. . Eadem perpeſſi l, ein
eſtis & vos, a contribulibus veſtris, ſicut & ipſi Ahanli
a Iudaeis, qui & Dominum occiderunt leſum, &
prophetas & nos perſecuti ſunt: & Deo non bla-
cent, & omnibus hominibus aduerſantur: prohiben-
tes nos gentibus loqui; vt ſaluae fant, vt imple-
ant peccata ſua ſemper; peruenit enim ira Dei
ſaper illos, vsque in ſinem.

CTAIILVYNI

ni, be
r, int.

Et PAVLLI quidem mira ſunt fata, quem
aliquando ſolum ex Apoſtolis, cognouiſſe veritatem
dictitant: alii contra fruſtrabantur Paullum Apo-
ſtolum. De vtroque conquerentem audimus
IRENAHEVM adv. haereſes, lib. II. Poſterius
Ebionaei audebant, qui Paullum legis apoſtatam Kalter
criminabantur, imitantes malitiam ludacorum. Pebjmet
Conf. IRENAEI lib. I, c. 26. IVLIANO au- llelHN ſ
tem (vt id repetam) in manus incidit exemplum

ni
epiſtolge ad Romanos, Arianorum, vt puto, i⸗ nee
. fraude corruptum; quod ideo ſuſpicor, quia eu Cn
exagitat PAVLLVM loco ſupra indicato, qui nem

ludacorum Deum modo extollat, modo cum Writ
graecis eundum faciat communem. Quocd h
indicio eſt, locum de quo agimus, Rom, 9, J.

n ein
C u . ſe

1 i ei

u, (emn

10 au.
hlum
un,
1, Gun
,
o aun
C
.
ci

contra Iulianum. 5

eui proxime adhaeret illa de Iudaeorum praero-
gatiua diſputatio PAVLLI, non effugiſſe oculos
obtrectatoris, ſed poſteriori parte truncatum.
Si enim integrum reperiſſet, imbutus tantum-
modo ſiniſtra eius interpretatione; credibile eſt,
CYRILLVM remouiſſe potius in retundendo Iu-
liano, eam interpretandi calumniam, quam ſo-
la Paulli verba recitaſſle. .

II.

Atqui, bene eſt, quod mendaciſſimus
auctor, inficiari tamen non auſus eſt,
Chriſtum ab 10 ANNE voCNRDri DEVM.
Quippe, quem -5 Mνρα adpellet 10AN-
NES, eundem ab ipſo vocari Filium patris
vnigenitun, Deum, pbuta, duem nemo

myortalium viderit vnquam, Deum Filium

a patre Deo diſtinctun, plane fatetur.
Vnde colligere audet, nefarius inter-
pres, „ſibimetipſi repugnare Ioannem, vt
„qui Deum ſiſtat inuiſibilem, & Deum
„Jilium, vnigenitum patris, qui idem
„ſit leſus Chriſtus, nihilominus inducat
„apparentem hominibus, inter quos ita
„habitauerit, vt eius gloriam conſpexe-
„LINt.,,

* Verba cius ſic habent p. 3227. AAA' àι J Aer
A 3 78 T5

*
6 Cap. I. De Cyrilli Alexandrini Apologia

Uerbun
T Sr0 „Fre es Xgis* α Iaind ne, 9* duràò Aet
vriXàâενα 1lrot done? rio ra*“ duασ°⅞α XX.⅝r e
er I&αν ztvαα X à, X 8, T6v W laar-
v8 cnevrrtsror A Yoν⅜ 8 ni 2rGa* Xer 3, a
Nντ st,tα Onæv Oeèr 6vν, Trov τ Iαvα
Onæ:v αραραοι+ναν 7 8 BenTiSS& Xciα Inæ&* dvrαο.
„Sed hoc quidem de Ieſu Chriſto Ioannem di- 1
„cere, ne ipſe quidem inficior. Quanquam vdn d
„placet nonnullis impiorum de grege, alium eld l
„quidem eſſe Ileſum Chriſtum, aliud au-
„tem quod a Ioanne praedicatur, Verbum. „emn an
„Verum aliter ſe res habet. Nam, quem ipſe
„ait eſſe Deum Verbum, hunc eſſe dicit illum
„Chriſtum Ieſum, a Ioanne Baptiſta cognitum,,
— — 7 ee, Gedr S Kagere ranors; à½ o-
voene Lid, ð Ilæ 8 „
inetog ‿ανρρναιιρ h, „addens, Deum nemo vi-
„dit vnquam. Filius vnigenitus, qui eſt in ſi-
55 lI patris ipſe enarrauit,, paullo- poſt: Hère-
eoy Sy Sres e,r à ess Nos, agâ Terααιοας
õä

1 V

yyAe

n, un n

TS IIrcς; e er dee, 3rρ αα
eαανα° Ser ρ αα Mι Seiv Ee&*ναονhονα .α
ey vud, gal à εααρναοπσι Tν Seésα rS. T S
*απ r: Oeir Sdele Sρaαι ττοτι, àSe-
aa α 1 Mε ei α 1 r IIaærtge Seby,
R T r Oer M4or. 5½ o slr 5 oroe-
- ⸗ vje Oes . regoe 5½ 5 92 AN 37α rmre
air*νvoz 17 iuergas g igto*ρον⅝ õ
ντιd.᷑ rXααν *ε . Vtrum igitur hic eſt Deus
„Ver-

li

““
6 inte

z. 3
1, 6N,H

8 n
7 ,
1
i ina.
en di.
gan
Ac 41.
Vertbun,
nen le
it Aun
nium,

1 K.

contra Iulianum. 7

„Verbum, caro' factum, vnigenitus ille filius,
„ille, qui eſt in ſinu patris: Et, ſi quidem ip-
„ſe eſt quem puto; vidiſtis nempe & vos, Deum.
„Habitauit enim in vobis, & vidiſtis gloriam
„eius. Cur addis igitur, quod Deum nemo
„viderit vnquam? vidiſtis enim vos, ſi minus
„patrem Deum, at certe Deum Verbum.
„Sin autem alius eſt ille vnigenitus Deus, alius
„vero Deus verbum, ſicut ego non nullos e
„ſecta veſtra dicentes audii; videtur ne id qui-
„dem audere Ioannes.

§. III.

Fatetur, vt videmus, ille Seruatoris
importunus hoſtis, prino, IOANNEM
noſtrum loqui de Deo: ita, vt leſim Chri-
ſtum, hunc ipſum eſſe doceat, quem
Deum verbum, quemque vnligenitum dixe-
at. Deinde, in eos etiam & recte qui-
dem, inuehitur, qui contra ſenſum, qui
ſit m verbis, abſurde ſomnient, alium *
eſſe, qui Deus verbum, & aliunmi, qui le-
Jus Ckriſtus ab eodem 10 ANN E falutetur.
Quantocunque igitur impetu IVLIANVS
in hoc myſterium de Chriſti diuinitate,
debacchatur; in eo tamen teſtis eſt ſat
idoneus, quod, impugnans licet rem ipſam,

A 4 ſer-

58 Cap. I. De Cyrili Alexendrini Apolagia

ſermonis graeci genium legesque herme-
neuticas, adeoque ſtilum & mentem Io-
ANNIS agnoſcit, neque in alteram Par-
tem detorqueri patitur: in hoc vno
magis ingenuus, quam illi, qui, tamet-
ſi loannemz diuinitus afflarumn id ſcripſiſſe,
haud diffitentur, tamen Filio Dei hono-
rem illum inuident, ac vel ipfa ſacri co-
dicis oracula, & aperta Dei teſtimonia,
interpretando vexare, quam natiuo ſen-
ſui relinquere malunt.

* Quosdam doræ Gov impiorum, carpit Iulianus, (not.
all §. 2.) qui male verba loannis interpretentur,
fingentes, alium eſſe, qui a loanne Deus vni-
enitus, alium qui Deus verbum, vocetur. Zn-
Pios adpellat hos interpretes, non propter hanc
interpretandi fraudem, quam recte quidem re-
Prchendit: (nam & antiquiſſimi Patres cos oα
Beie & BSAααhaναι appellant, qui maieſtatem
Filii Dei arroderent) ſed quod eſſent homines
de grege Chriſti, qui per calumniam huic ſcri-
Ptori familiarem, impii dicuntur. Indicit hoc
alter locus quem ad §. 2. adicripſimus; vbi ait:
Kicut quosdam e ſecta veſtra dicentes audiui, vbi re-
cte addit: ne Ioannem quidem id aſirmare auſum.
guod alius ſit vnigenitus Deus, alius Deius verbum.
At illi homines, nequaquam ſunt noſtri. Exie-
Tunt e nobis vt idem Ioannes notac, 1. epiſt. 2,
19.

lrert
Ueumn d
E

contra Iulianum. 9

79. ſed non erant noſtri. Haud dibie de Gnofti-
cis id affirmat IVLIANVS, qui Pythagoreorum
& Platonicorum deliriis, & cabbaae deinde Iudai-
cae innutriti, de emanationous diuinis varia
ſomniabant, quae doctrinae Chriſti immiſce-
bantur. Hi alium eſſe rà&r Xερρ%o᷑ mundi archi-
tectum, alium Ieſum, alium Chriſtum, eſſe di-
titabant. .

. §. IV.
Praeteréa & illud probe obſeruat IV-

LIANVS, ex ſtilo & mente Ioannis, haec

eſſe ſnonyma, verbum, plius vnigena, Deus
inadſpectubilis, ica vt pari valore, vnum-
quodque illorum, deſignet Deum Filium,
qui ſit veras Deus cum Patre (H. 2*).
Quanquam in eo ſatis infortunatns ſit, (vt
ſtilo eius vtar) quod IOANNEM ſibi
ipſi repugnare contendit, dum Filium vt
Deum deſcribens, & paullo poſt recte
affirmans, Deum ſua natura eſſe inadſpe-

ctabilem; tamen, ſui velut immemor, ad-

dat: Filiun Deum bhabitaſſe inter nos, ita
conſpicuum, vt gloriam eius ſpectauerimus.
Quod fophisma ipſo a 10 A NN E praeui-
ſum atque confutatum eiſt To. L, 14.

* (uod Jo. l, Iö. adfirmatun, Deum « uemine vi
A 5§ ſum

10 Cap. IJ. De Cxrilli Alexandrini Apologia

ſum eſſe vnquam; id, de oculis tum corporis, tum
mentis, inteligendum eſt. Corporis, quia Deus
mens eſt, expers figurae, ideoque non cadens
ſub oculos, ieque tales, quos nunc habe-
mus, neque gorificatos in altera vita; te-
ſte 10 AN N E Cap. IV, 2a4. & PAVLLO, Rom. I.
20. Mentis, ſi mens ſibi relicta ſpectetur, non
illo patefactionis lunine colluſtrata, quod Fi-
lius nobis accendit. Quis enim id ſibi arroget,
vt decreta diuina, inde ab aeterno in Deo recon-
dita, quale eſt illud, œ reſtituendis in primae-
uam beatitatem hominibus, ſola vi mentis ſuae
perſpiciat: Id nempe ſolus filius nobis zνανον.
7o docendo reuela-uit. Atqui animus eſt ſolus,
capax illius énνερ,ο,, & ſic quoque Deus non
corporis oculo ſed mentis, cenſpicitur. An
ignorabat IVLIANVS, quod de ſuo PYTHA-
GORA canit OVIDIVS, metam. XV, v. 26.

— — isque, licet caeli regione remotos
Mente Deos adiitt, &, quae natura negabat
V'iſibus humanis, oculis ea pectoris bauſit.

Porro, quod Deus verbum, Oee Xo„ρoo, in
aſſumta carne, gloriam ſuam nobis videndam prae-
buit; id quale fuerit, ex ipſa re apparet. Nam
illa Lloria r5 Xρα, eſt ca ipſa excellentia, per
quam Xν. Deus eſt, PFilius ( Puta) vnigena
Dei Patcis: nimirum omnipotentia, vis illa
ereatrix mundi, Jo. L, I. immenſa ſcientia, bo-

nitas,

gilas,
Dan,
Urg

e. 1
ummes,
un eceid
eolum,
eorumn,
CYRIII
inm re
6. (e
Clle IV
marumun
e mob
Mun ſo-
Gneren
Pret;
Aath.
TEO

Der en
Cnro
nner
fugde
Ili
lonp
Uleini

i.

contra Iulianum. 11
nien nitas, & maxime, inenarrabilis illa proceſſio a
6 gee Patre, cum caeteris virtutibus, quas Deus ſibi
on agen Proprias, infinitas, acternas, & immutabiles, poſ-
unc hae. ſidet. Haec nimirum intelligendo cernebant
te. homines, quando & verba Chriſti ad aures eo-
N, rum accidebant, & facta eius admiranda ſigna
VünI, hon eorum, quae inerant eaνρνοον, ſigna inquam
, NE. eorum, viſibus corporeis obſeruabant. Reliqua
CYRILLVS ALEXNXANDRINVS IVLIANO
zon iam reſpondit, loco quem ſupra dedimus p. 232.
Büine. ſ. Ceterum, hinc intelligimus, idem acci-
Inenune diſſe IVLIANO, quod nunc quoque omnibus,
re. maximum illud myſterium, quod Deum in car-
Zel ſu;, ne nobis exhibet, inſanienti ſapientiae obno-
Den rn xium facere, quam credere malunt, ſuffugia
. quaerentes, in quibus delirans acumen ſatis ap-
IN IIHE. paret; quod praedixit ille, cuius res agitur
e. MWatth. XI, 6. & quibus vſuri ſint artibus, Pk-

TRO interprete docuit, 2. Pet. IIIl, I6.

ot

/eRE .
N1M §. V.

uſe. .
Per ea proinde, quae 1I0ANNES de
oD mWIDU Chriſto profitetur, vel ipſo teſte atque
n A interprete IVLIANO, eius hoſte, Chri-
t. ſus eſt Deus, aeque ac Pater eius. Quis-
Nkel quis igitur eſt de Chriſti familia, quee
“ IOANNIS ſcripta vt diuina amplectitur,

ſceilr inficiari non audebit, quod ne paganus

12 Cap. I. De Cyrilli Alexandrini Apologia

quidem, idemque obtrectator Seruatoris,
tam aperte ſcripſit, eoque nomine I0 AN-
NEM tam illuſtrem gloriae Chriſti vindi-
cem, mendacii arguere, non erubuit.

* LIBANIVS ſophiſta, IVLIANO in paucis di-
lectus, idem plane confirmat, oratione funebri
in Iulianum; cuius verba recenſuimus, notit. ſa-
lutis part. I. cap. I. p. 366. ſchol. ad S. 96. Iu-
lianus per noctes hiemales aggreſſus eſt libros qui ho-
minem illum e palaeſtina Chriſtum puta) Deum,
Deique filium faciunt. Haec LIBANIVS. Con-
fer, ſi placet, quae in eandem rem de phariſacis,
Chriſtum de diuinitate ſua teſtantem audientibus
adieci, loco iam notato §. 190.

§. VI.

Iam, quibus argumentis id conuellere
nitatur IVLIANVS, quod ſanctum Io-
ANNEM de Filio Dei dixiſſe, tanta cum
offenſione videbat & fatebatur; age, at-
tentius audiamus. Primum quod cauſta-
tur, huc tendit, 10 ANNEM ſine aucto-
ritate & conſenſu reliquorum id ſcribere,

quo Chriſtus tanquam Deus commende-

tur, cum illi reliqui, P?AVLLVS, MAT-
THAEVS, EVCAS, MARCVS, nuERUʒEI

altſi

nuſi h
Qordn
fer oel
tt Wen
(huieoyid
1ontes
leren
1 ad in
ſene luen
rphioor
etees del
io De ,
Uln erit,
Oolenld d
Athatos el
Tacicerun
uus eore
Dugnetur!

4
De pA
De Tmim
nny,

n,k.

Doln) Mn,
VIVS Cor-
e uſi,
Acledwddos

cohbelee
Cun ,
rcum
le, 4l.
cauſie⸗
ad⸗
Cere,
nchende⸗
§ MA
Clnpone
N

contra Iulianum. 13

auſi ſint Chriſtum vocare Deum. (§H. JI.)
Qua diſputandi ratione nequior eſſe nulla
fere poteſt. Quid enim? ſi largiri lice-
ret, vocem ee non adhibitam eſſe de
Chriſto, ab aliis ſcriptoribus diuinis, quos
in partes vocat IVLIANVS: an hi ipſi
propterea infirmabunt id, quod I0AN-
NES ad inuidiam vsque IVLIANI, tam
aperte luculenterque fatetur? an ignora-
bat Philoſophus imperator, ab eo ſcripto-
re toties deſignari Deum, quoties ea, quae
Jolius Dei ſunt, eidem attribuat? an obſcu-
rum erat, quod Chriſti cultores vnanimi
conſenſu docent, eodem diuino ſpiritu
afflatos eſſe, qui ſancta volumina nobis
tradiderunt, ideoque fieri non poſſe, vt
vnus eorum doceat, quod a reliquis im-
pugnetur?

* De PAVLLO dicendum erit poſtremo loco.
De Triumviris vitae Chriſti ſcriptoribus, ipſe
CYRILLVS, quae videbantur, attulit, p. 279. ſ.
Et e MATTHAEO quidem haec depromit:
Teſus ſaluum fatiet populum ſuum, a peccatis eo-
rum. Quod opus non niſi vero Deo conue-
nire, inde cogit, quoniam liberare a peccatis,
ſit ſolius legislatoris ſupremi, cum non alii, ſed
illi ſoli, ſint legum domini, qui leges ipfi ferant,
a6

14 Cap. I. De Cyrilli Alexandrini Apologig.

ac Deus ſolus populis dominetur. Porro, Chri- Cnnten
ſtus, teſte IOANNE baptiſta, baptismo Wiri- An.
tus ſancti ſuos imbuit. Spiritum ſanctum quis
impertiri poteſt, niſi Deus? Atqui, hoc ſcribit Ment!
MATTHAEVS; qui praeterea ſermonem Chri- m Kh
ſti repetit, de angelis a Chriſto mittendis ad Cel) G
colligenda zizania. Sed angelos ſuos dicere, Iuur, gu
eosque mittere, die iudicii ſollemnis, a Chriſto e INLI.
exercendi, non eſt hominis opus, ſed Dei. His lübuid
adiungit CYRILLVS eE MARCO, qui refert lerlig lel
Chriſtum, PETRO, diſſuadenti perpeſſiones, Mellie n
reſpondiſſe? non ſapis ea quae Dei ſunt, ſed ea nenhune
quae hominum: ſed Chriſtus eſt qui ſapiebat quae onun E
Dei ſunt. Rurſum, filius hominis, inquit MAR- 1, ünin
CVS, veniet in gloria patris ſui, cum ſanctis an- n Da
gelis: quo modo in maieſtate Dei, filius homi- Mnlues

nis? quomodo in ſummis honoribus, & ſupra
omnem creaturam poſitis, lIeſus Chriſtus? Haec iracllern
denuo Ss. CYRILLVS: qui denique e LVGA, en gi⸗
id eligit, quod ille in hymno Zachariae, inter ,
alia commemorat, fore, vt baptiſta multos filio- ,
rum Iſrael conuertat ad Dominum Deum ſuum.

Cmmiunt

ene voca

. Mn ſncl
Quem ergo annunciabat per vniuerſam ludaeam le dir
Baptiſta ille diuinus; an non leſum, quem de- E dAll
1 . „. . . alri
ſignabat dicens: Ecce agnus Dei, qui tollit pec-

cata mundi, de quo ait: ego vidi, & teſtatus
ſum, quod hic eſt Filius Dei? Idem Lucas verba
Zachariae refert, quod flius ei promiſſus pro-
pheta Altiſſimi nominandus ſit, praeceſſurus an-
te faciem DOMINI; quin etiam angelus apud
eundem

4 .
tug mi

ulze

Dorrd l.
Primmn E.
nchumn
oe lnibi
Unem Chr.
Itenats ad
deere,

ledbe. AS
, gll een

Peppellunes,
ä6
ur, ſ e
Cpeberlae
inguit AN.
n ſnndit e.
Mnnhonr.
, U
Hrilus Her
e e il4,
rhe, mer.

glen de⸗
lir ſer⸗
teſen

Lucn Nerdt

110

lnillius zr⸗
celate n.
Vgonenl
Men

,

ctontra Iulianumm. 15

eundem Lucam, Filium Mariae, vocat Filium
Altiſſimi. Hactenus CYRILLVS.

Poterat his addere, quod iidem illi euangelio-
rum ſcriptores commemorant de voce Patris de
caelo delata, qua Chriſtus Filius Patris decla-
ratur, quod idem nomen, I0ANNES, faten-
te IVLIANO, tanquam ſynonymum vocis Dei,
adhibuit, (§K. IV.) Ab iisdem tribus, contro-
uerſia Ieſu cum phariſaeis narratur, de vtraque
Meſſiae natura, diuina & humana, vbi argu-
mentum Chriſti ex ore Dauidis ſumtum, ex-
ponunt & adprobant, quo ille Dominus Daui-
dis, ſiſtitur. Formulam baptismi in nomine
tam Dei Filii quam Dei Patris peragendi,
Matthaeus ſuppeditat, qua vſi ſunt omnes
omnium temporum miniſtri Seruatoris. Dominum
miraculorum auctorem, Marcus celebrat, eun-
dem qui aſcenderat in caelum, Marc. XVVI, 19.
20. Chriſtus, referente Luca 22, 19. ſe filium
patris vocat, & promittit ſe miſſurum eſſe Spiri-
tum ſanctum. Idem Lucas, Act. XX, 25. ex
ore PAVLLI Chriſtum appellat Deum, qui
ſanguine ſuo ſibi comparauerit eccleſiam. Mat-
thaeus miſſionem legatorum diuinorum Chri-
ſto tribuit illud fatenti c. 22, 337. Lucas eandem
Chriſti confeſſionem exponens, hanc miſſionem
a ſapientia diuina fieri, c. II, zag. Chriſto teſtan-
te, refert. Cer.

16 Cap. I. De Cyrili Alexandrini Apologia

§. VII.

Altera IVLIANI ratio: Loannes primus
eſt, qui publico ſeripto docuit, Chriſtum eſſe
Deum, quia ſenſit, ingentem vim cultorum
briſti, per Graecas vrbes & Ealas, eo con-
tagio, (conuictione de Filio Dei, qui
Deus ſit) infectam fuiſſer & quoniam au-
diuit, monimenta Petri &j Paulli, clam qui-

dem (ſed audierat tamen) pro dignitate co-

li. Quod quidem inaniſſimum eſt com-
mentum, & ſuo ipſius auctori maxime re-
pugnat. Promiſerat enim Seruator opti-
mus, fore, vt Spiritus ſan tus ab ipſo
mittendus, glorificaret ipfſum, Io. XVLlI.
Quid autem magis ipſum glorificat, quam
profeſſio quod ſit Deus? Atqui, IVLIA-
No teſte, ea profeffio iam tum, ante,
quam 10ANNES euangelium ſuum ede-
ret, illuſtris & peruagata erat per Graccas
Italus vrbes: ita vt ſcripta PETRI at-
que PAVLLI a Chriſti caetibus coleren-
tur. Et, quam vanum & futile eſt, quod
addidit, clam illud eſſe factum, vel clam,
ſi mauis auditum, quod ipſo fatente, tam
publicum & peruulgatum fuit, vt totas
gentes & vrbes occupaſſet? An vlIiius
eum

uaum nen

arn (Non⸗
Roltr ete
le elt
bs teln⸗
*½ Q
us, 0e
Chriſtume
ys, EI.
Vuli teſtam
le calamo
Etam ute
ne, doni
0, Gn
en lemelte
Cmmmo ur

unngelun
Pudenter
ii ele pel
Gloleunt,

Ageli I,

nin ae,
k,au
M Pon

ſ
Ulle,

Alii

r nn

Clk
,Mcn..
; i
Cotam.

dn lii

Gontree
In am.
ImuUek.

eruut⸗

tib
NIH.H
Gur, om

i, INlr

tmn, Me

onn et:

IEI

Aeren.

, Gc

el nn

ente, tin

N MM
An

O

nmm

contra Iulianum. 17

eum mendacii pudor ſubire poteſt, qui
tam diſſona ſecumque pugnantia eodem
halitu effutire conetur. Sed, vel inui-
tus hoc teſtimonium pro gloria Chriſti,
nobis relinquere debuit imprudens ho-
ſtis. Quale ſit illud? ne diu disquira-
mus, ipſe IVLIANVS fatetur. Nempe,
Chriſtum eſſe Deum, PETRVS, & PA VL-
LVS, & 10ANNES, inde ab incunabulis
noui teſtamenti, ſummo conſenſu, ore at-
que calamo, docuerunt, eo cum fructu,
& tam late diffuſo, vt ab ingenti multitu-
dine, non in aliquo terrarum orbis angu-
lo, ſed in Graecia &j lalia, celeberrimis
ea tempeſtate regionibus, hoc myſterium
ſummo pariter conſenſu coleretur.

* Euangelium loannis, quod nempe tam im-
pudenter ſugillat IVLIANVS, ordine tempo-
ris eſſe poſtremum, praeſtantiores chronologi
agnoſcunt: cum PAVLLI epiſtolae, & P FETRI=
euangelia MATTHAEI, MARCI, & LVCAE,
multo ante, 10 A NNIS autem epiſtolae paullo
ante, exaratae eſſent. Et credibile eſt, eam
ad EBRAEOS, quae pro Chriſti diuinitate ex
inſtituto propugnat; obtrectatori minus notam

fuiſſe.
8 §. vVuII.

18 Cap. I. De Cyrilli Alexandrini Apologia

F. VIII.

Sed reuertamur ad IVLIANI calu-
mniam, qua negat Chriſtum adpellari
Deum a PAVLLO, (H. J.) Quod tum illis
repugnat, quae, vt modo docuimus, ip-
ſe profitetur (H. 7.) tum maxime a ſan-
Go CYRILLO, confutatur, qui, prin-
ceps illud oraculum Rom. IX, F5. cauil-
ſatori opponit.

CYRILLVS lib. X. contra Iulianum p. zab. ad

IVLIANI calumniam cum ααανιπ½α ααMr ſa-
pientiſſimum Paullum, in Partes vocaſſet, hoc
modo reſpondet: Hoxα Ja õ Aα—
Denæ e αα⁵ XoisS,, uk Trα⁵* azeàο S,
T ν* Wα αιτια ragra, dirues bi* legan-
T&,; νοεαοσ, α „ õ o
diadien, ? õ 7r iee, 2o g
* 1 xατα aigxæ õ 5 ; er! Tavrαασ
Sde Xν zis &ααααα auir. Eiroœ roiæ 2n,
rauvrm arir rirn&*α rkon; 8 7a 158 rr
xara caie ee Igdeœi, T8Tr, Xerser, vo Seor
3r ravræs Kaz:4 ir αa *π;αναπ eig 1r8⁰ ala-
aααι, eire Gnolr. „Optabam enim ego
„ipſe, inquit, anathema eſſe a Chriſto, pro
„fratribus meis, qui ſunt cognati mei ſecun-
„dum carnem, qui ſunt Iſraelitae, quorum ad-
„optio eſt filiorum, & legislatio, & teſtamen-
„tum, & promiſla: quorum patres, & ex
„ qui-

„ Jubu
„el y
„Men
„Een din

annlun

„Kun, 8
,necicun

Non!
Nam om
Puuli, &
ruun el
a. Dee
und rige⸗
3) Clnld
Kren o
Que ve
Tecordenm
ſere In 1

iil, ho

munt, lor
umn iner
rr Worun

Ahli

R

IVI c.

leei
tunm ilts!

im, .

d 1ſa.

l drn.
ln fn

55. .

Nh. d
ra ſr.

Ulet, hoe

. 2
eN da.

6,0 4,
1) laud.
, 14
a, u /
. G*
,u6
muI
niar k,
1,1.
W
1 ie/
4lu⸗
im e
lo, No
4 leonn.
Drun
eler
, Ae
l.

contra Iulianum. „139

„quibus eſt Chriſtus, ſecundum carnem, qui
„eſt ſuper omnes Deus benedictus in ſecula,
„amen. Ecquam vero tu, praeter hanc, vo-
„cem aliam requires? ecce enim, ecce, illum
„ſecundum carnem ex Iudaeis, hoc eſt Chri-
„ſtum, & Deum ſupra omnes: adeoque be-
„nedictum quoque eſſe ait in ſecula, amen.

Non nihil differt hic a noſtris codicibus.

Nam omiſſum eſt pronomen s, in voto;

Paulli, & poſt viodtola, deeſt S*za, loco Sia-
9rαα, eſt Sα αα, cui praemittitur, „ voMαι ¾
gς. Deeſt porro „ Xατααι, & à Xg:sd 13
ord azsαν, ſic effertur: 15 2ατα ααιον Xo-
5ß, Omiſſo articulo à ante nomen Xαι. Prae-
terea loco én! zavrray, legitur éin! Tavræ.
Quae varietas offendere nos non debet, ſi
recordemur, patres quos vocant, eccleſiae, id
fere in more poſitum habere, vt in excitan-
dis ſacri codicis ſententiis, ſua memoria vtan-⸗
tur, non inſpectis denuo, vnde illas depro-
munt, locis. Quo modo & ſcriptorum claſſico-
rum interpretes tales adferre ſolent locos;
quod norunt abunde, qui ſcriptores illos cum
ſcholiis antiquioribus comparant. Nobis ſuf-⸗
ficere poteſt, quod CYRILLVS hoc oraculo
ad probandam Chriſti maieſtatem dininam, tan-
quam claſſico, & é ceteris PAVLLI teſtimo-
niis ſelecto, vtatur. Et quam grauiter poten-⸗
terque vrget vir ſanctus aduerſarium, premen-
B 2 40

20 Cap. I. De Cyrilli Alexandrini Apologia

do emphaſin argumenti Paullini & obſtruendo
cunctas elabendi rimas, ne forte Deum ficti-
tium aut ſupremae maieſtati ſubieéctum, id
eſt Arianum, iudicari quisquam cauſſetur; ec-
ce, inquit, ecce! Deum ſupra omnes (ante
zονντν Poſuit α, non in textu, ſed in
hac apoſtropha ad IVLIANVM) & benedi-
dtum in ſaeculas Amen, cui praeconio aſſurgit
& aſſonat omnis caeleſtium, omnis in hac ter-
ra ſanctorum ciuitas, I. Cor. XMIV., 16. Pfal.
OVI, ab. .

§. IX.

Retento vocabulo dz,, hoc effatum
Paullinnm recitat CYPRIANVS, teſtim.
lib. II. aduerſus Iudaeos, p. 354. e recenſ.
Pamelii: qui tamen & ipſe, ſingulari nu-
mero, teſtamentum, pro numero plurium,
exhibet, alterum vero en! arrar, Neu-
tro genere reddit: ſuper omnia? bene!
Accipe verba eius: Optabum ego ipſe ana-
thema eſſe a Chriſto, pro fratribus cognatis-
que meis ſecundum carnem, qui ſunt Braé-
hitae, quorum adoptio, & claritas, & te-
ſtamentum, legis conſtitutio, & famu-
latus, & promiſſiones, quorum patres, (hic
voculam et omittit) e quibus Reden
ecun-

runiin
Henenh
in ſelul
Ir
1lxS.
IIVS P.:
N mann
us u
TENTVI
nne, gie
1NASMo
non
Petena

tlunn boe

Meclar
limtame
letlk ſo
loe pro
MA e,
enn &,
Unine t
Weret
chiſe
let

lo

unfn

*

ulet contra Ialianum. 21
obltke Jecundum caurnem, qui ot Deus ſuper omnia
un ſi benedictus in ſeculi. Sic haud dubie
HM in vetuſtiore metaphraſi tala legebat
ſe CLVYPRIANVS, & ante illum ERTVL-
Han LIANVS. Notat ad hunc locum PAME-
. LIVS p. 364. num. 37. Deus benedictus.
ic manet ſeriptus vterque noſter, & qui-
InN. bus vſi ſunt MANVTIVS, G MORELLVS,
A TERTVLLIANVS etiam, libro de Trini-
tate, quare deſinat mirari lector,; cum
EIRASMO, quod in vetuſtiſſimis exemplari-
dus non addatur: DEVS, praeſertim cum
Gmm Pe textus conuincat, legendum; alioqui enim
tn. totumn boc teſtimonium nihil ad rem faceret.
S Praeclare haec notat vir doctiſſimus. No-
ini. lim tamen epicriſi eius aſſurgere, qua ve-
An retur fore, vt omiſſa voce DEVS, totum
N boc pro maieſtate Chriſti teſtinonium ni⸗-
ne⸗ hil ad rem faciat. Fac enim, non legi vO-
un. cem e, vel in probatioribus codicibus;
ncie minime tamen, illum ob defectum, lan-
. Auefceret neruus totius argumenti. Nam
y· Quis eſt ille ſuper omnia euectus? cui nihil
n ſimile eſt, nihil ſecundum? rex ſupremus
a quo ſunt omnia, & cui ubeſt totum hoc
Gen viniuerſum * quis eſt ille; qui adorabilis
1 ſolus
ur 2

22 Cap, I. De Crrili Alexandrini Apologia

Jolus et in aeternum? niſi Deus ille ſu- Umßphri
premus? Qui comma ponere geſtit poſt ℳℳα1
verba irl warre, & cum voce es incoa- (dti.
re comma ſequens, hoc ſenſu: Deus be. mum4
nedictus ſit (vt non Filius, ſed Pater in. fümum
telligatur) huic obſtat, ſtilus, in doxolo-
gia, tum veteris tum noui federis, vt in ſe-

quentibus monebitur. Quae STEPHA (IVIIA)
NVS BALVZIVS, ad illum CYPRIANI PA
locum, notauit, praeterea comparari mo mil
poſſunt. Confer b. BAVMGARTEN, pro- W ehcen
gram. ad Rom. IX, 5. p. 31. vbi & ehente
HILARIVM atque CHRYSOSTOMVM (Eek Il
contra ſuſpicionem omiſſae vocis —α Mo
defendit & qui ante illum pleraque col. . Da
legit, h., WOLFIVM, Curis ad h. l. p. 176. 145, Eerm
Jeq. Addi poteſt CLERICVS artis criti mn (iül
cue volum. 2. p. 234. Not. vbi haec legun- line ie
tur. Video tamen, in accuratioribus editio-
nihbus Hilari, legi DEVS, vt in Pariſina, bm/
16 93. io quoque legitur in Cypriani editione luuns.
Oxonienſi. Deſtitutum tamen Codicibus Eras- eis

. ly.
mum non fuiſſe, oſtendit Io. Fellus. Sed n

W, 1l
CLARCKII cCoöMmentum ad Jo. XVII, 3z. Niri
non moramur: qui e conſuetudine ſtili iie
vincere ſtudet, multum intereſſe ad ſen. 1 ,

1
ll

1g ilet

3te leOe

MN.

Duer in.
1Crolo.

Ninſe.

STN

contra Iulianum. 23

ſum phraſeos, ſi ſcriptum ſit &! rarre
, &, fi addito articulo à n) rarrαν Sede;
uod ſane diſcrimen ſacer codex ignorat;
A Cram ad hanc formulam quod attinet,
vix Patrum ſuppetit auctoritas.

§. X.

IvLIANVS itaque, cum negat, Chri-

HAI ſtum a PAVLLO vocari Deum; mentem

oNpieri

i KE

OMSM

gle .

on.
ſti mn.
lnn
AM.
Nin,
rone
Lyn.
del
VII,9
ne N
Ar
n

tanto maligniorem prodit, quanto faci-
lius eidem erat, id in ſcriptis PAVLLI
deprehendere, quod eſt in quaeſtione.
Praeter illum, quem modo conſideraui-
mus locum, ſuppetebat alter z. Iim. III.
16. Deus in carne manifeſtatus eſt, & LV-

CdAS, ſermonem PAVLLI commemorans,

eum dixiſſe refert: Deus Kugos ſuto ſan-
guine ſibi eccleſiam quaeſiuit Act. XX, 25.

*† Locum I. Tim. III, I6. vindicauit ſingulari diſp-
b. BAVMGARTEN, lectionem genuinam eſſe
docens, quae vocem zsε ibi exhibet, de fide
WETSTENII non adeo tuta, pluribus actu-
rus, ſi fata voluiſſent; eſt tamen, vbi culpam
WETSTENII deprehendit, diſp. de authentia
doxologiaæz Matth. 6, 13. vbi p. 16. haec no-
tat: maior tamen culpa eſt cel. Wetſtenü,
qui Arabicam verſionem, inter teſter vnius dum-
B 4 taxat

24 Cap. I. De Cyrilli Alexandrini Apologia

taxat partis ad impugnandam clauſulae authen-
tiam produxit, poſthabita penitus commemoratio-
ne verſionis antiquioris. Senſum vero illuſtrat,
vel potius eundem, qui eſt in PAVLLI ver-
bis, ſuggerit Ioannes I, 12. .

H. XI.
IvVLIANI tamen impudentiam ſupe-
Trat CRELLII temeritas, qui cum negare
nequeat, Dei vocabulo Supremum Nu-
men indicari, atque hinc Chriſtum o-
mnino eſſe Deum, ſi Deus ſuper ommia in
ſacris litteris dicatur: tamen vllum eſſe
locum in toto ſacro codice, qui hunc ti-
tulum Chriſto tribuat, improbiſſime ne-

gat. Quibus artibus vtantur huius ſe-

ctae homines, non ignotum eſt. Vbi
Deus vocatur Seruator noſter, non ip-
ſum, ſed patrem agnoſcunt. Vbi hoc
non poſſunt, lectionem ſollicitant. Vbi
is quoque conatus non ſuccedit, patres
eccleſiage inuocant. Vbi non reſpondent
illi, nimirum bardi ſunt, variabiles, &
vix aliquo in numero habendi. 10 N AE
SCHLICHTINGIO id iam exprohrauit
5. cALOVIVS operum Anti: Socin.
Part. II. p. 5or.

Shn
M
yni gen
Mert) 1
Eer el,
obit

o, gn⸗

Ghuc vd.
Ut. Led,

imm;

inumn lue
Een ommnn
umn Den
pellt, it
ler Deun
enmn qhid
Dil 2,
ſetl el

lnr n

hle g

nnen.

Vero ulre;
4PII Ver.

nim ie.

ONn Nege
enum N.
Hrrm .
nir in

llun eſſe
U hungti.
bicinege.

ins ſ.

el. ſi
.
Pbi pe⸗
n i
Imtes
onlent
es, N
10 NI
robrent

1

————

contra lIulianum. 25

§. XII.

Si largiri poſſimus, nusquam in ſeri-
ptis S. Paulli, leſum vocari Deum; (quod
largiri genuina Chriſti familia nunquam
poterit) tamen ſalua foret eius maieſtas,
per ea, quae idem eius legatus abunde
docuit, in illa praecipue ad Ebraeos epi-
Rola, quam ſcriptori PAVLLO nullum
adhuc idoneum argumentum abiudica-
uit. Sed, ab illa quoque ſi tantisper rece-
damus; quoties ille miniſter Chriſti, do-
minim ſuum, Dei filium, a quo ſalu-

„

tem omnem exſpectet Gal. 2, 20. & Ni-

lium Dei proprium Rom. VIII, 32. com-

Pellat, itemque, adorabilem, qualis prae-
ter Deum eſſe nemo poteſt, & adorabi-
lem quidem, atota ſpirituum vniuerſitate
Phil. 2, 9. ſeq. toties ſane eundem pro-
fitetur eſſe Deum.

H. XIII.
Forte reſponderi tamen Iuliano poſſit,
nunquam datum Paullo fuiſſe locum, docendi
quod Cbriſtus ſit Deus. Toties de mini-
Nerio Chbriſti loquendum ei fuiſſe, quoties
mentionem Chriſti fecerit. Nemini autem

26 Cap. I. De Cyrilli Alexandrini Apologie

eſſe ignotum, ſi ad miniſterium illud in
negotio ſalutis reſpiciatur, ibi Seruatorem
noſtrum conſiderari vt talem, qui ſuhſit
Patri. Quare fieri non potuerit, vt in vl-
la PAVLLI eépiſtola, ſuprema Chriſti ma-
ieſtas inculcaretur, & tali quidem no-
mine, quod eum a patre non diſtinguat?
tale autem eſſe, quo Deus adpelletur. Ve-
rum enim vero, haec reſponſio cuius-
modi futura ſit, videat, quicunque Chri-

ſtum veneratur; & qua fide vas illud

electum, P?PAVLLVS noſter, munus ſi-
bi tam ſancte creditum, obiturus fuiſ-
ſet, ſi nusquam Domini ſui maieſtatem
docuiſſet: candidus quisque rerum aeſti-
mator pronunciet. Quoties Paullus cae-
leſtia bona ſuis precatur, qua precatione
ſuas epiſtolas ſemper orditur, an minus
illa a Domino leſu Chriſto, quam a Deo
Patre deriuat? Cum idem de fictis pa-
ganorum numinibus, vel ſaltim de his,
qui hominibus antecellunt vel imperant,

occaſionem loquendi nactus eſt; an mi-

nus Chriſtum his, quam Patrem Chriſti
praefert, infinitisque modis hunc Domi-
num noſtrum ab illis diſtare, fatetur?
1. Cor.

,((. VI

nler uun
Paly Muit
ichnemn kect
inte oden
6ir, nonn d
zmn, hode
1 Grimn
it, Chi-
Ulm iudn
1lr Dmi
in Crſto
8. Donumn
Ona) eund
nifun il
Ite, ptrun
nir n
Im. Ate
Ue vinc
ri
e li ue⸗
Nonk di
Men tu
1,
„.

A

M1 ui ,
Grunnmn

Di te
Vt iN D.
Orfim.

1

Wen no.
hſfnurre

elenr. N.
nlo Ne.

ngle r.
e es od
MMunl ſi⸗
Wlg flſ⸗
aekaen
etumn aeſti
ulius e.
Plkenrone
N
,ko
Ise.
Ge his
Mherent
n .
Chri
ne Don-
hum
.

contra Iulianum.

27

1. Cor. VIII, 6. a quo pariter vt a Patre,
pendeat quicquid exſiſtat. Numquid, vbi
Paullo incidit ſermo, de eo, qui ipſum
idoneum fecerit ad munus tam arduum,
cui rite obeundo, nulla vis humana ſuſ-
ficiat, non aeque Deum filium quam Pa-
trem, laudat auctorem? 1. Tim. I, 12. 14.
Et gratiam habeo ei, dlti me robuſtum ef-
fecit, Chriſto leſu Domino noſtro quod me
Videlem iudicarit, vt qui conſtituerit me in
miniſterio - - ſuperabundauit autem gra-
tia illa Domini noſtri, cum fide & dilectio-
ne in Chriſto leſu. Quem Paullus com.
14. Dominum noſtrum, vocat (Patrem
puta) eundem com. 12. Dominum leſum
Chriſtum ſalutat; vtrumque eadem vir-
tute, vtrumque pariter auctorem voca-
tionis & aptitudinis ad munus apoſtoli-
cum. Atqui aptitudinem illam foli Deo
vbique vindicat idem Paullus 2. Cor. III,
5. quod apti ſumus, ſt a Deo. Et quis eſt
ille, qui lucem e tenebris emicare inſſit
nonne filius Dei, à Xsν*ι. ,. Deus qui ab ini-
tio erat apud Deum? lo. I, I. Atqui idem
eſt, qui ſplenduit in corde Paulli, vt mune-
ri ſuo par eſet 2. Cor. IV, 6. coll. Geneſ.
1, 2. §F. XIV.

28 Cap. I. De Orrilli Alexandrini Apologiaæ

S. XIV.

Neque obſtat, quod Deus luminis au-
Kor (Iac. I, 17.) in eodem orationis
tractu diſtinguitur a eſi Chriſto, qui cum
Moſe comparatur; hic enim reuerſus de
monte, faciem lucidiſſimam attulit, con-
ſpectu Dei in luce adparentis, antea,
quod nulli mortalium contigerat, quodam-
modo potitus. Illa enim comparatio
neqnaquam tollit infinitum illud diſcri-
men, quod inter Moſen & Filium Dei in-
tercedit. Quod, ne quis obſtrepens for-
taſſe gloriae Chriſti, praeſumat, idem Pau-
Ius (hoc fit ſimiliter in epiſtola ad ebraeos
III, 5.) ſollicite cauit. Nam com. 4. te-
ſtatur P?AVLLVS, ſplendorem euangelii
eſſe a Chriſto, qui eſt imago Dei, atque
hinc pariter cauſſa procreans ſplendoris
euangeli, atque auctor ſupremus mini-
ſterii eius, quod euangelium praedicat,
ſicut idem eſt auctor luminis in opere
creandi hunc mundum; 1. Cor. VIII 6.

Scilicet Filius Dei eſt ſplendor gloriae Patris

quatenus a Patre ab aeterno genitus;, eſt

character perſonae Patris, qui vt Pater co-

gnoſcitur ex eo, quod Filium habet, qui
Pro-

Nocellt 1 be
ann ebet ei

.L.V N

i & bl
1r Cito. d
ſekadet:
Ultor nottin
in fre
foria? es ne
Iipui Fire
blat in hu
in tegno
ne, oolld
n fin

Ea ſeer

Mriſtus giei

I, ſel e
Mt Min
aebrte⸗
Ir V,
UKan
Mhmmm 4
Iys,
ilin: 6

ini lti

6Momins .
ein ororione
Guicum
teriis de
lmdlt, con.
telns, Men,
CetähAnn.
n ompperato
n ud dſen.
Gonbeiin.
Crepens for.
NiCenbPa.
Ad rens
4 eE
ſen eunei
Mi, Eüe
Heis
ennis Mli-
heekent,
in Oere
f. Vll. .
Nrdne Pitti
enid
Nt Darer.
nhubencel

contra Iulianum.

procedit a generante, Ebr. I, 3. & glo-
riam habet eandem, quae eft in Patre

lLo. I, iq. non ex eo, quod ſit miniſter

patris, & ſubſit patri, ſicut MOSEsS ſub-
erat Chriſto. Praeterea ſermo Paulli com.
4. ſic habet: Deus auctor luminis idem eſt
auctor notitiae gloriae Dei, quae gloria Dei
eſt in facie Ieſu Cbriſti. Quaenam eſt illa
gloria? ea nempe, quam habuit ab aeter-
no apud Patrem lIo. XVII, 5. & quae ita
habitat in humana eius natura, vt e fa-
Gis in regno naturae, & potiſſimum
gratiae, conſpicuis, agnoſcatur tanquam
gloria fili a patre geniti, Lo. I. 14.

F. Xv.

Ea ſacri codicis oracula, in quibus
Chriſtus dicitur non noſter tantum Domi-
nus, ſed kKkeeo dbſolute, non eum deſcri-
bunt e miniſterio; cum vox uoo Teſpon-
deat ebraeo , Rom. I, 7. Io. IX, 713.
14. 1. Cor. V, S5. vnicus dominus 1. Cor.
VIII, 6. dominus gloriae 1. Cor. II, S§. domi-
nus ommium, Act. X, 36. Porro ſi PAVL-
LVS Gal. II, 20. de filio Dei praedicat,
qui dilexerit ipſum, eum certe amorem
prae-

30 Cap. I. De Cyrilli Alexandr. Apol. contra Iul.

praedicat, qui ab aeterno inerat Chriſto
tanquam Eilio Dei aeterno, & qui pari
modo inerat Patri. Cuncti rationem red-
dent Deo, in die decretorio, Rom. XIV,
712. cunctis fiectenda erunt gennta, Deo,
cunctorum linguae profitebuntur Deum com.
, 77. Sed paullo ante id de Chriſto affir-
matur, tanquam Domino viuentium &
mortuorum com. F. 9. 10. conf. Phil. II,
70. cet. Iud. 4.

4

SS
SSye

NN

Clos

40010

ih
IVLIAN

Mrunmi e

n uſg.

Eere, camd

riti toiſe
las CONdui

VS 9b illn

lione abſtn
Heram cabit
uſ, goa
nitenter

Wiwen rotio

rſt nliar⸗
, Mülnann

Enke

tl mel

inentt CNNO
E
Mtinem I
Im Ny

Enn, Dy,

S=

tudaunen,

1 Orkt Er.
Vbentum E

Conk. M

CAbP. II.
QyVIBVS CONATIBVS CYRILLI
APOLOGIA IMPETATVR.
§. XVI. S
Hctenus igitur falſus deprehenditur

IVLIANVS, vbi negat PAVLLVM
Seruatori noſtro Dei nomen vindicare au-

ſfſum fuiſſee. Qui tamen contenderit, id

vere, quamuis maligna mente, ab hoſte
Chriſti fuiſſe dictum: rationes quoque
alias conquirere iubebit, quare PAVL-
LVS ab illa tam glorioſa Chriſti adpel-
latione abſtinere debuerit, & in primis
operam dabit, vt interpretationem huius
oraculi, quod CYRILLVS iſti mendaci
tam fidenter oppoſuit, plane conuellat.
Eas autem rationes a ſtilo, qui huic legato
Chriſti familiaris ſit, & ab eius deſtinatio-
ne, potiſſimum arceſſet.

* Quanquam ille conatus eſt eiusmodi, vr ex il-
lo,

32 Cap. I. Quibus conatibus COyrilli

lo, quatenus in ſe ſpectatur, ſatis tuto colligi non
poſſit iniquus in Chriſti diuinitatem animus, id
eſt, IVLIANO conformis: ſi tamen rationes,
a ſtilo & ſcopo ſcriptoris ſacri ductae, ſunt
tam inanes, futiles, & regulis ſanae interpreta-
tionis tam aduerſae, vt non tam veri ſtudium,
quampr- aeſumtam interpretis opinionem prodant,
quis vel aequiſſimo rerum iudici ſuccenſere iu-
re poterit, ſi coniecturam inde capiat, non o-
ptimi conſilii; idque tanto facilius, quanto notior
eſt interpreti eorum impetus, qui calumniam hu-
ius oraculi, iam pridem malae cauſſae patrocinio
impenderunt. Certe b. BAVMGARTEN qui
ſingulare programma huic oraculo Paulli conſe-
crauit, corruptores eius, non interpretes adpel-
lat, qui Chriſto id elogium abiudicent, quo
Deus ſuper omnia, benedictus in aeternum,
vocatur, (vid. p. 22. not. c.) & p. 41. vbi cum
doloris & indignationis ſignificatione conqueritur
quantum ſibi ſumat audax hominum petulantia,
& effrenis procacitas, nouandi pruritu inflammata.

F. XVII

lIam, ad ſtilum PAVLLI quod attinet,
id quidem haud diſceptatur, Dei nomen,
atque periphraſin illam: ſuper omnia,
adorandus in aeternum Amen, tum ebraeis,
tum PAVLLO, ebraeam licet ſynagogam
egreſſo, frequentari: ſed ad Chriſtum Dei
Filium

Filum o-

10 5 Mre
ſe, anemt
Cuun keüul
e CiWrnd
IVLLVS,
Dtneoruin
MMeſine muie
lem huie n
cem pree
ppolares ii,
mIndi,arh
ſen ſtetoten
Moid totn
mn erenn
Mle loqi
ſeio cogit⸗

Keniia, I

tllll, no
Inllx, Deo
Uli onnleer
Uheis er
INciuin
ſtin gne e m
hin det

Oril

nd le n
tem ün

nen INte

rcke, lan

de Mmerpreta.

ikräun,
henhtoda ,

ünualarin.

N,N.
GCuumo nonr

cdumnann.

e tdn

6AArEN qu

Dulli conle.
ers lne.
Gdien,

1 wternun,
,,41. WMian
e atnimn
n mlmnu,

riſfinu.

attinet,
nolnen,
ONmid,
ebrieg
nagom
Nm

—

apologia impetatu. 33

Filium hoc elogium transferri, id ve-
ro a more fſcriptoris fancti alienum ef-
ſe, contenditur. Quod commentum,
quam ieiunum ſit, ex iis, quae paullo
ante diximus (H. X.) adparet. Cum
PAVLLVS, huic formulae iam inde ex
ebraeorum diſciplina adſuetus, poſtea de
Meſſiue maieſtate fuiſſet edoctus; ad fi-
dem huic Domino deuotam pertinebat;
eodem praeconio eum celebrare, quo
populares ſui, auctorem & rectorem hu-
ius mundi, atque felicitatis aeternae prin-
cipem ſtatoremque inſignire ſolebant;
quando id totum ipfſi, patris aeterni Filio;
tam proprium videbat, quam eſt Patri.
Aque ſic loqui neceſſe fuit. Nam illo de
myſterio cogitationes, eorum, quibus id
per 9eoπνςäa Tellelatum erat, vt discre-
pare nullo modo poterant: ita ſtilus, &
formulae, Deo vero vnico ſemel a pietate
populi conſecratae, & vel maxime ve-
tuſtioribus ex oraculis repetitae, vſur-
Pari nutu diuino debebant ab eo, qui
iſtis diuinae maieſtatis characteribus, in-
de a puero erat innutritus. Immo pru⸗
dentiae id erat, a Spiritu ſancto ſugge⸗
6 ſtae;

34 Cap. II. Quibus conatibus Cyrilli

ſtae, vt PAVLLVS ita de Chriſto loque-
retur, ſicut ipfi IVDAEI de Deo, quo-
usque ſibi cognitum habebant, ne calum-
niari pergerent, hunc ?PAVLLVM, quon-
dam Dei Iraelis cultorem, poſtea cum
ad caſtra Chriſti tranfiiſſet, eum cultum
(Phil. II, 9. ſeq.) praeſtare huic leſu Na-
zareno, quem ne ipſe quidem audeat

appellare Deum: quod facere nemo poſ-

ſit, niſi eo facto fateri vellet, ſe per-
fidum Deo Abrahami dixiſſe ſacramen:
tum.

§. XVIII.

Qui ſtilum Paulli eo vsque, vrgent,
vt opinentur, nomen Dei nusquam ab
eo poni, nilſi vt diſerimen indicet Patris a
Filio, ne PAVLLVS diuinitatis Chriſti te-
ſtis eſſe credatur, his, ſi rem ipſam, di-
uinitatem puta Chriſti, oppugnant, vela-
men neſcio quod, liberiorem Chriſti adſpe-
tum intercepit. Hi, vbicunque in ſeri-
Ptis PAVLLI, vomen Dei ſummi vide-
runt, ibi Filium Dei tam excludi ab hoc

viro ſanctiſſimo, decernunt, quam ipſi

eum excludunt. An mirum eſt, hanc re-
gu⸗

golum
gre e
eis eyn
glele il
I. Nm'
, lits
Deus voe⸗
ulnſit e⸗
lumi in
ii pirt
Int, itat
fua,1
eoimiis
e PAIL
teß, Cror
dem dero
Spl.IVn
Uprema
Kici⸗
UVLLYVS

In ſltt,

Imentn
Kemnſ
AlKlen
kr a
rL

Oiil

o, N

Ne CAun.
, Ilon.

Nen cun
n Num
CeN .
en Net
Nenodo,.
, E her.
Crnmnen.

e, Ient

Cgen

ti2
e.

Nin, A.

/ Vela
face.
in ſe⸗
a We
ho

„

cum I.
Dveln

wm

apologia impetatur. ) 35

gulam, erroris opinione praeceptam at-
que praeformatam, ingredi deinde, in
eas interpretationes, quibus clariſſima
quaeque ſanécti codicis oracula deprauan-
tur. Nam in eo, quem hice tractamus, lo-
co, ſatis luculenta adeſt nota, eius, qui
Deus vocatur, eius puta, qui carnem alſ-
ſumſit ex Iſraelitis. Sed, quibus id euan-
geliuim ſtultitia videtur 1. Cor. I, 20. 21. hi
niſi Spiritum ſanctum conticescere ma-
lunt, ita tamen eum loqui cogunt; vt
non ſua, ſed aliena quaeque, loquatur.
Speciminis cauſſa, ſunt haec: Deus, te-
ſte PAVLLO, eſt, qui dedit Apoſtolos, va-
tés, doctores, cet. 1. Cor. XII, 25, Sed eos-
dem datos eſſe a Chriſto idem affirmat
Eph. IV, 11. Sic iuſtum iudiciumm, Suaiensigla;
ſuprema die exercendum, ſtilo PAVLLI
eſt iudicium Dei Rom. II. y. Sed idem
PAVLLVS ipſum Chriſtum nobis iudicem
illum ſiſtit, cuius ante tribunal ommibus
comparendum ſit, vt vnusquisque teportet
debitam factis ſuis mercedem, 2. Cor. V, 10.
qui & idem in ſacris V. LZ oraculis Deus
iuder celebratur Kobel. XlII,; 13. ſ. vVnde
PAVEEVS, admonitu diuino, illa repetit.
0 2 Quis

36 Cap. II. Quibus conatibus Cyrilli

Quis fingat igitur, nomen Dei a PAVLLO
exhibitum, eo conſilio adhiberi, vt ſit
idem nota quaedam, qua vbique Deus
Pater a Elio diſtinguatur? Quid multa?
ſtilus virorum ſanctorum, eodem in argu-
mento occupatus, ſibi conſtare debet.
Nam in Deo quid ſit, & quantum ſit, prae-

ter Spiritum ſanctum nemo nouit nobis-
que reuelat 1. Cor. II, 10. 12. Qui Spiri-

tus ita docuit viros diuinos, vt quod vnus
Deo tribuat, alter ei detrahere neque
velit, neque poſſit. Is ſane, quem lo-
annes l 1. Deum apud Deum, X⁵uo ge-
ternum, adpellat, cur a PAVLLO nus-
quam voce prorſus aequipollente, à& εα,
& Deus ſupra omnia, vocari debuerit, per-
tendere nemo poteſt, niſi qui neſciſſe
PAVLLVM arbitretur, quod I0ANNHESD
docet, vel non auſum eſſe profiteri, (quae
IVLIANI vVOX eſt) cum ſciret atque Pro-
baret. Vterque, cum eundem haberet
cognoſcendi atque dicendi magiſtrum,
Patrem puta, Matth. XVI, 17. Filium, Jo.
15. & Spiritum ſanctum, Lo. XV, 26.
XVIL, 13. 14. 15. ſuſpicionem adeo vanam
& indignam haud admittet,
S§. XIX.

elte,
An,
rem

CNun

69, 2.0

ter n

Ce ludeen

Atquir il.

MWit bar
Crikenn
ſtulls gi,
berni.
lo eln Iu
Prueropat
bus ude
lem, ge
E ille tan
lumn a
nit onua
Rebat /,
bon ele
Mnero
Kennne
N

PA
ell, Vt NE
Ge Mu
Gmule?

Nin Apn.

1 edet.
nitre.
itnob
i.
OoNs
le Neöe

.

Pbem lo.
e ll·
LLN MW.
te,! ee

erit A .

le
ANNS
CAe
eto⸗
Aberet
trum,
Cmn, .
A

VdNn

.

apologia impetatur. 37

§. XIX.
Sed de ſtilo id etiam obiici videas: lLe-
daei, ob iſtas (a Paullo laudatas) praerogati-
uas, Patzem I. C., Deum celebrant, non ve-
ro Chriſtum ipſum nominant, ri zr! rTarrar
9d, 2. Cor. Xh 31. Marc. XIV, 61. Quare
paten ss1os dicitur Deus. Bene eſt, quod
de Iudaeis Chriſto fidelibus, hic ſermo eſt.
Atqui, illorum ſtilo ſuum conformare de-
buit PAVLLVS, atque ita cauere, ne
Chriſtum vocet Deum ſuper ommia cet. qui
titulus ieεοο, cum praerogatiua prae Filio,
ſit Patris. Sed lIoannes, vt opinor, ex
illo eſt Iudaeorum numero. Is etiam de
praerogatiuis loquitur ebraeorum, qui-
bus mwuodestsr Per Moſen vindicat, eam-
dem, de qua PAVLEVS hic agit, Jo. I; 17.
& ille tamen loannes, eodem loco, Cbri-
Rum, appellat ouo com. I. Deum, qui
fuerit apud Deum ab aeterno. An fortaſſe
neſciebat loannes, legis a Moſe latae, au-
Gtorem eſſe Chriſtum? qui hanc ſuo po-
pulo praerogatiuam indulſerat, qua prae-
ſtantiorem ciuibus noui teſtamenti ſit largi-
turus? PAVLLVM audiamus interpretem
Gal. III, 19. 20. 25. 26. An vero & 1ERE-
C 3 MIAS

38 Cap. II. Quibus conatibus Cyrilli

MIAS, promittens Meſſiam, vt talem, qui
excitandus ſit Dauuidi, vt germen iuſtum,
ideo abſtinuit, a nomine leboua, cap.
XXIIh S. 6. ne ſtilo popularium ſuorum
minus vti videretur? Immo vates ille
ſtilo Spiritus ſancti vtitur, eodem nem-
pe, quo Paullus: gerimen Dauidi fuſeitan-
dum, eſt lehoua iuſtitia noſtra. Quid autem?
ſi ſtilo infidelium Iudaeorum Paullus noſter
ſuum conformare voluit aut debuit? Id
infra diluemus.

Hactenus a PAVLELO non discrepat
ECYRILLVS pater. Sed aliis forte argu-
mentis a deſtinatione PAVLLI quaeſitis,
vincetur? caue credas. Deſtinationem
loquentis, ſeries & nexus ſermonis ape-
rit. Qui nexus aut propior eſt illi, quae
examinatur, ſermonis particulae; aut ab
ea vemotior. Vterque, ſano in ſermone,
ita conſpirare debet, vt in mentem &
Nopiimm loquentis, immittat legentem.
Hinc & verborum vis, & compoſitionis
conformatio, iudicari debet. Nempe
illa pericopa Rom. IX. 1. 6. eNordio ſeu
prae-

is,

Irneſtin⸗
nn,
Gut Un
l ont
ueerenta
vod
eRorern.

Hlie in
Ctedann
rarords
Gare ic
Nimimp
nexpkebt
Iln inke
riis eori,
tei ſumm

injer

Aunco 0
Uſennn
s
PALLVN
Milnlr

ri

en ii

c

U Tonn

d Ws e

den en.
iciltn.

anen

U lr

eblite I

ske

lte aronl

neſi ,
Uten

ns Pe⸗
n⸗
ab
none,
en 8

enteln.

itone

Nenm
rtd

Apologia impetatur. 39

praefatione conſtat, ad illa, quae deinde, a
com. 6. & vlterius, proponit, oſtenſurus,
uid Deum mouerit, vt repudiato po-

pulo Mraelitico, tantis antea gaudente prae-

rogatiuis, beneficia vlterius promiſſa
transferenda duxerit in gentes externas.
Quod vel oculus docere poteſt ingenuum
lectorem.

F. XXI.

Huie inſtituto neceſſe erat viro diuino,
quaedam praefari; ne id quod demon-
ſtraturus erat, odio erga gentem ſuam
dare videretur, non amori veritatis.
Nam implacabile erat odium ac vindictae
inexplebilis quaedam cupido Iudaeorum,
qua inflammabantur in illum, quem pa-
triis eorum religionibus eiuratis, quas an-
tea ſumma contentione propugnauerat,
ad inſtituta Chriſti tranfifſſe, videbant;
quando Chriſtum ipſum, vt hominem
blasphemum, & Deo Iſraelis infeſtum, ideo-
que crucis ſupplicio merito iure exci-
ſum, ac diris deuotum, criminabantur.,
PAVLLVM igitur, eo ipſo, quod Chriſti
miniſter factus eſſet, miniſterium nefan-

C4 dae

40 Cap. II. Ouibus conatibus Cyrilli

dae impietatis ſuſcepiſſe, iudicabant, cui
odium in Deum IIfraélis, atque hinc in
eius populum, ita ſit a Chriſto ſuo inſpi-
ratum, vt omnibus tum ſcriptis ſuis, tum
factis, Deum Abrahami peſſumdare, &
gentem eius penitus conuellere conare-
tur, dum ſanctiſſima eius inſtituta euer-
ſum iret, ſurrogatis in eorum locum, Ie-
ſu Nazareni, qui ipſis caaaεαα erat, lan.
Stionibus. Tali a viro, nihil proficiſci
poſſe in Iudaeos, niſi quod mens exulce-
rata, qualis deſertori cuique ſoleat ineſſe,
ſuaſura ſit. Quo plures tum e paganis,
tum lIudaeis, iam abſtraxerit a cultu pa-
trio, ad ſcholam Chriſti promiſcuo iure
traductos, per tot regiones inualeſcente
horum numero: eo manifeſtiorem eſſe
Paulli maleuolentiam, totumque illud
maligniſſimum ſtudium huc vnice ſpecta⸗
re, Vt dignitas ebraeae gentis, & gloria
religionum illi propria, plane vileſat, &
ſordeat per totum terrarum orbem.

§. XXII.
Hlaec non fumi ab interprete, ſed re-

rum teſtimoniis comprobari, ſic manits.
ſtum

urm eſte

Ni nu

1 hn
Eegenpr⸗
e Plen
e Eti⸗
6 di
K odiumn
ſtoſt,
r egit
lerttitoone
tots Iun

U, A i
laCrſtu

Alhundichen
Cebaturat
glinge, l

lucd e

lebat gi
ocſo t
Perogati
Useret

3 U
lelne e
e
Eert

Gunn Uin

Ori

fihint
Ole hine
blo/ ſ.
ſiis tum
hhere,
1e CCNare.
kunn arr.
hon e.
den S.
rofeici
Netlce.
t ieſe,
DAoanis;
Ghn
ſenn lure
blleen.
Nen ſe
Gle Nd
t ſelk⸗
Eolna

ſede .

apologia impetarur. 41

ſtum eſt, vt infirmari nullo modo queat.
Nam maxima pars perpeſſionum PAVL.-
LI, ab inſectationibus ludaeorum erat;
vt quem poſt leſum Nazarenum, praeci
puum putabant hoſtem, & gentis & rei
ſacrae Iſraëlitarum. Hoſtium vero cona-
tus ab odio naſci, quis ignorat. Merum
id odium interpretantur homines ſuper-

ſtitioſi, quod quis meliora docens, ſuſci-

pit & agit ad ſanandos animos ferali ſu-⸗
perſtitione correptos. Hoc nempe mor-
bo tota ludaeorum Synagoga decumbe-
bat, ad interitum vsque immedicabilis.
Ita Chriſtus, medicus caeleſtis, miſerorum
amantiſſimus, in ſuſpicionem odii addu-
cebatur ab inſanis, & impatientibus diſci-
plinae. Ita P.AVLLVS; eodem animo er-
ga ſuos ſecundum carnem, affectus. Sen-
tiebat igitur, ante, quam diceret, fore,
vt odio tribuatur, quod populo, inani
praerogatiuarum arrôgantia turgido⸗, di⸗
Rturus erat.

* Furor Iudaeorum, tempore PAVLLI, adeo
ſaeuire pergehbat in Chriſtum, vt eum aαροαα
dicerent, I. Cor. XII, 3. quem ſciebant, ſe fi-
lium Dei profeſlum eſſe, Deo Mrarlis aequalem
.5 lo. V

4² Cap. II. Quibus conatibus Cyrilli

Jo. V, S. Sicut igitur hanc formulam in ore
ſemper habebant, cum Deum Abrahami, Iſaaci
& Iacobi nominarent: Deus ſantctus & in ſaecula
benedictus: ita quoties feſum Nazarenum, appel-
larent, cuius nomen & memoriam deleri, nefan-
do dicterio, cupiebant & imprecabantur, ad-
dere haud dubie ſolebant ſcelerata verba: cherem
bu N R ile, qui eſt anathema, quod ſume-
Pant fortaſſis ab ore ſuorum, qui inſano cla-
more ad iudicem delato, leſum abominabantur:
is 71 Srov tolle illum. Luc. XXII., IS. Quod
etiam Probabilius apparet ex effato PAVLLI,
quo retorquet in hoſtes illos Ileſu noſtri, 7. Cr.
XVI, 22. quod illi in leſum & cultores eius
jactare ſolebant, his, vt puto, verbis: qui TIe-
fſum Nazarenum colit, anathema, ſit, &, qui le-
gem Moſis retinet atque obſeruat, ſuper eum pax
ſit & miſericordia, ſicut ſuper totum Iſraklis po=
pulum, Gal. VI., II. I6. Quod pariter PAVIL-
LVS retorquet, ac de Chriſti diſcipulis veris,
(non de adulterinis Moſis diſcipulis Io. IX
25.) qui ſint verus Mael, non &α at,
ſed a Deo adoptatis, & inſiſtunt huic canoni:
In Chriſto neque circumtiſi „valer, neque praepu-
tium, ſed noua oeconomia, hoc valere iubet: ſu⸗
per eos ſit pax & miſericordia.

Cum Seruator noſter pronunciaret, Iudaeos,
niſi amplecterentur ipſum, perituros eſſe ſuis in
gelictis Io. VUL, 2s. atque hi, iam moriturum
Ex-

ecterenn
mmmi hi/
IIE 1 741.
n, eulle
n aun il
IVILO N
ſ mnndenn
de Irrtäls
Oriſtum.
auuthemnt e
glathennt 4
men, dichu
00 ir ſn
E eploratu
Ncris De

M gila

EHane m

unctus lod
le es Chr

bekackere

Rediturus

nn ice

Ullen edr,

RD Kul

i

Oil

Emnlan “D
num, Dpel

,: 4
ller, netgn.

n Inlnd dr.

onünbrr,

N AIII,

i /,,.
lores eine
ür i N.
gul.
ir un

, h

4 uſta 3

nent:
let ſe

,ludnt
ſi

⸗ apologia impetatur. 43

exſecrarentur, & ſanguinem eius in ſua poſtero-
rumque capita redundare poſcerent; tanto fiden-
tius a PAVLLO illud Aνα αενα Vt modo dixi-
mus, retorquere poterat. Quin & ipfi Iudaei,
qua erant inſania; tam flocci faciebant illud a
PAVLLO vibratum anathema, vt praeoptarent
eſſe anathema a Cbriſto, quam eſfe anathema a
Deo Ifraeëlis, quod fore putabant, ſi reciperent
Chriſtum. Hinc PAVLLVS: QOptarim ego ipſe
anathema eſſe a Chriſto, ſi verum eſſet, eum eſſe
anathema a Deo; qui Cbriſti ſit. Quod ta-
men, dictu & cogitatu quam ſit impium, illi-
co vir ſanctus addit, dum exaduerſo verum
& exploratum habet, quod ipſe Chriſtus ſit
verus ille Iraclis Deus, ſuper omnia, in aeter-
num adorandus. .
F. XXIII.
Hanc malignam de ſe opinionem, vir
ſantus, ludaeorum animis euellere debuit;
ne res Chrifti per illam, aliqua ſui parte
labefacteretur. Quis enim ſalutem ſuam
crediturus erat doctori,; quem ira &
odium adeo incendiſſet, vt de pernicie
gaudeat eorum, quos ſaluos facçere ſimu-
let, & quibus, neſcio quae ſacra perſua-
dere conetur, dummodo fſatisfaciat ſuo
dolori. Certe, quamdiu mentibus hae-
ſiſſet illa tot obtrectationibus fecunda ſu-

ſpicio,

44 Cap. II. Quibus conatibus Orrilli

ſpicio; futurum erat, vt tum pii quidam
offenderentur, tum hoſtes Chriſti habe-
rent, quo vnumquemque, a caetibus
Chriſto collectis & porro colligendis, abs-

terrere poſſent. Quam grauem cauſ-

ſam PAVLLVS habuerit, ab illo ſe cri-
mine purgandi, facile hinc patet. Sed,
quando in animis hominum tantae ſunt
latebrae, tantique receffus; ſi vel e fa-
kis, & verbis, integerrima mens appa-
rere debeat ac poſſit; certior tamen fides
accedit ad profeſſionem innocentiae, fi
teſtis inuocetur ille, qui, neque fallere
poteſt, neque falli: hinc neceſſitatem ſi-
bi videbat imponi ſeruus Chriſti, vt te-
ſtem adpellet Chriſtum ipſum, & Spiritum
eius, cui fidem haud violabilem habe-
bant, quicunque Chriſtum venerabantur.

* Non apparet e ſtilo & inſtituto PAVLLI, Iu-
daeos indeles ab ipſo tanquam praeſentes compel-
lari, quorum fatale exilium e ciuitate Chriſti,
expoſiturus erat. Nam illa per Cbriſtum & Spi-
rieum eius facta aſſeueratio, parum valere pote-
rat apud Iudaeos, adhuc alienos a Chriſto,
quem illi anathema tung temporis dicebant,
(§. XXII.) Sed grex Seruatoris, Romae collectus,
ma-

MAS li

münts oumn
IA, mnu,
Pluun 8 Der
Comraque,

(ANcnNdn

mmngnoper
honorifce
tins frum
Cre ſaiipt⸗

men con

1e lo mo
frmare m
COlegers,
Aadls c
l1, Annn
Cyifn eg
pracſenrir
talket,
l. Ked,
Criſkun
orem lui
dun in

Mümnes ſub

mael
ImIn
Min, An
Donlen.
ln 6 6

Dyl

it a

(zetibu
enc, l
Gemn canl.
lule crni.

El, .
nm im

GMlek.

IUens r

tamen taS

centite,
ebe fie
Lelltnent.
i, Nrt
lenn Mde.
Elabonn.

AVII) H.
conpel.
te Crft.
& N.
Aere oe.
4 Cui,
Gite,

es
ge cNn

upologia impetatur. 45

magna ſui Parte de populo Iſraelis erat,; ad-
mixtis omnino aliengenis. Vtrorumque inter-
rat, conuinci, de mente doctoris ſui, quae
multum abhorrebat ab odio & inuidia erga po-
pulum, Deo quondam prae ceteris dilectum.
Contraque, ad fiduciam in Paulli miniſterio
collocandam, ipſos etiam apud hoſtes, Iudaeos,
magnopere pertinebat, ſi intelligerent, quam
honorifice ſentiret Chriſti legatus de praeroga-
tiuis fratrum ſuorum, & quam magnifice illas
ore ſcriptisque publicis, commendaret: non eo
tamen conſilio, vt talia cauſſam Chriſti infirma-
re vllo modo, ac non potius adiuuare atque
firmare maxime poſſint. Hinc autem fruſtra
collegeris, formulam quae periphraſin Dei
Iſraelis continet, (qui eſt adorandus in ſaecu-
la, Amen) non poſſe ex mente PAVLLI, de
Chriſto agere, quia Paullus cum Iudaeis tanquam
praeſentibus, agat,; & eorum in gratiam, baec
tractet, quibus adeo notiſſima fuerit illa formu-
la. Sed, negabant tamen contumaces Iudaei,
Chriſtum eſſe Deum, & illa formula, condi-
torem huius vniuerſi, non filium aut Spiritum
ſanctum inſigniebant. Mirum hinc, ſi quis ita
rationes ſubducat. Sane, Iudaei, qui ad Chri-
ſtum acceſſerant, adeo non detrectabant glo-
riam illam Chriſti, quam vt Dei Filius habet, vr
potius, ea non agnita, ſe Chriſto deuouere non
potuiſſent. Ad hos autem ſcribit PAVLLVS
hanc, de qua agimus, epiſtolam. Quando igi⸗

tctiriif

46 Cap. II. Quibus conatibus Cyrilli

tur id ſumeretur, ſolis cum Iudaeis infidelibus,
hic agere PAVLLVM, ad eorumque ſenſum ac-
commodare phraſin ſuum, qua Deum vnicum
excluſo Filio & Spiritu ſancto, profitebantur;
illico in ventos abiret illud inuentum. Iudicet
aequus lector, quae vis inſit huic argumento:
Paullus hic agit cum Iudaecis reiectis: (quod falſum
eſt) Paullus igitur tales apud lectores, cam for-
mulam de Filio Dei adhibere non potuit, quam lli
tali de Deo Yurpabant, qui PFilium ex ipſorum
opinione, non habeat. Atqui, ſi ea methodus
forte a prudentia PAVLLI deriuetur, (qua ni-
hil in Chriſti gloriam contumelioſius eſſet) ipſam
illam contra prudentiam peccaſſet, vbi hac in
epiſtola, Filium Dei adpellat magiſtrum ſuum.
Immo nec eundem rev ααε, Meſſiam, vocare
debuiſſet, quod hoc ipſo tamen loco, de quo
diſputatur, manifeſto fecit, nihil moratus per-
fidiam Iudaeorum, qui Iaſum dicebant anathe-
ma,

§. XXIV.
Verum, age, propius exordium
PAVLLI patheticum intueamur. Rei gra-
uitas, paullo ante indicata (F. 23.) non
leuem poſcebat aſſeuerationem. Quae
duplici afferto conſtat. Primum eſt;
quo Chriſtum teſtem innocat ſermonis ſui,
a ſenſibus, qui erant in animo, quam mini=
é

i Eſcnin

mumn /
Cwikuudn
Coſle ni
ge thetin
Uelts Ae
leoge
lum, tum
un, Ae

Doo ſont

Ededn o

taden Per
cntentti
ſtbomn, in
At ills om

Cuicolere

itite,

NMr ot

ehheret
En ej
Wenmſtat
Cbe ipe
nmnin
Uum, lte

1 Oyi

es ie
nle ſalin
Danm Mnien
Profeebenmg
m Iuſcer

m ugumento:

Ionad Cie
Wukllim
Ain, lan ſ.

Imlt, ain i
lun er ghimn

es melpc

ennr, gun.
uelet)iln
en Ni tue in

llbeo, Ce

lontu .
cban e

TDO
Bei grr⸗
3) m
1 e
Uunn eh
oni
nunm.
N

Cmmn hum.

—

apoölogia impetatur. . 47

me diſerepantis. Alterum, quo affirmat,
animi ſenſa errorem omnino excludere,
cui haud raro ſint obnoxii, qui errantem
quoque animum ſincere tamen & inte-
gre aperiant. Hic vero tum illa ſanctae
mentis affectio ſaluti fratrum intenta,
ideoque ab odio & contemtione alieniſ-
ſima; tum iuſta aeſtimatio praerogatiua-
rum, aſſertionis religioſae materia ſunt.

H. XXV.
Duo ſunt, quae PAVLLVS amoliri
debebat; odium erga Iudaeos quod iria
etrazla Parit, voluptatem e malis aliorum,
& contemtionem illorum iniuſtam, qua fit,
vt bona, iure illis debita, flocci faciamus,
aut illis omnino tribuenda eſſe, negemus.
Qui dolore ſummo afficitur, ex aliorum ca-
lamitate; ab illo odium abeſt, tam longe,
vt amor potius miſerorum, (miſericordia)
exſuperet. Salus infidelium Idaeorum,
adeo cordi erat huic doctori, vt omni-
bus eam ſtudiis atque fuſis ad Deum pre-
cibus impetrare niteretur. Rom, X, 1.
Et contemtionis adeo nullum erat veſti⸗
gium, vt ea potius, quibus hi, ceteris
Pras⸗

48 Cap. II. Quibus conatibus Cyrilli

prae nationibus ſeſe efferrent, ſuo quoque
judicio & conſenſu illuſtria eſſe & ma-
gnifica, candide ingenueque profiteatur.
Quorſum pertinent ea, quae ipſe recen-
ſet Rom. IX, 4. 5.
§. XXVI.
Deinde, quoniam is quoque candidus,
& a dolo alienus eſt, qui mentis ſuae
conformationem, verbis ei reſpondenti-
bus aperit; quamuis fieri poſſit, vt erro-
rem quoque, mente conceptum bona fi-
de profiteatur: PAVLLVS id etiam ad-
dit, ſe in eo quod effert, adeo ab om-
ni errore remotum eſſe, vt Spiritum ſan-
Gum effati ſui doctorem arque teſtem
habeat. Quod mibi conſeius ſim, éſſe vero;
quae verbis affirmo, eius iudicu teſtem
atque doctorem babeo Spiritum ſanctum;
eundem nempe, qui per viros diuinos
veteris teſtamenti, (qui Spiritu Chriſti
agebantur Act. XXVIII, 25.) talia te-
ſtatus, me plane conuicit. Quare do-
lorem ſuum non errori, ſed iuſtiſſimis
cauſſis ac Deo ipſi probatiſſimis, tribuen-
dum, & amorem erga fratres eſſe, qui
hos miſericordiae motus tam inſolitos con-
Eitet;

Tet, gin
utem ehh⸗
1 Lescne
i heepe

(Con/ d
eligille pe
mis in reot
Ebat; an
ſtllo & inl
Cod eum
onmnin,
Crrocn elle
eſletalen
mer amne
utur, Ci
Critto gie⸗
Sofender
1in eocen
Critum,
Kin upe

orle tn
ehmt,

Oyil

Moftere
Ple ecen.

taiir
nens id

honkem
terro.
nbonn f.
etinn ad
Don.

fftun an.

be teten
en
ini kſen
Ointm
FOnin

1 Cnd

lalihte⸗
lure Co⸗

Clſins

tlibuen
elle,

ee
NRN

—

=

apologia impetatur. 49

citet, grauiter declarat. Praerogatiuas
autem nequaquam a lſe fingi, vel fictas
a Iudaeis cantari, ſed ipſo e teſtimonio di-
uino hic repeti, ſimul oſtendit.

FH. XXVII.
Cum PAVLLVS Chriſtum inuocet,
religioſe per illum aſſeuerans id, quod
imis in receſſibus animi reconditum ha-
bebat; an quaeſo, alienum eſſe poterat
a ſtilo & inſtituto eius, aperte profiteri,
quod eum veneretur tanquam Deum, ſu-
per ommia, ageterna adoratione dignum? Si
certum eſſet, hunc PAVLLI ſermonem
eſſe talem, vt Iudaeos infideles tanquam prae-
Jentes compellet, eorumque quaſßi nomine lo-
quatur, cauens, ne magnificentius de
Chriſto dicens, exulceratas eorum men-
tes offenderet: an, quaeſo, fieri poterat,
vt in eodem ſermonis tractu, eundem
Chriſtum, animi ſui inſpectorem atque
teſtem, appellaret?

Fortaſſe tamen in ipſa deuotionis Paul-

linae formula, eſt aliquid, CYRILLO no-
ſtro

59 Cap. II. Quibus conatibus Cyrilli

ſtro quod obuerti, & 1VLIANI Parti-

bus fauere poſſit. Quid enim? ſi PAVL-

LVS; Vbi affirmat, ſe optare anathema eſ-
ſe a Chriſto, nihil aliud ſe velle teſtatur,
niſi vt deſinat eſſe legatus Chriſti, vtque ca-
reat ea dignitate, quam erat adeptus? IIIud
ſumere, tanquam regulam interpretandi
ea, quae ſequuntur in ſermone PAVLLI;
non eſt interpretem agere, ſed arbitrio
ſuo dare, quod ſermonis auctor magno⸗
pere deprecetur.

Noſtri non eſt inſtituti, amplam huius
oraculi Paullini exegeſin dare: quam an-
te nos tot illuſtres viri dederunt quo-
rum indicem hoc loco texere, nihil atti-
net. Satis habemus, CYRILLI noſtri
fidem, vt poſſumus, tueri, ne illa IV-
LIANI mendacio ſuccumbat. Phraſis
PAVLLI, qua vtitur in formula ſe deuo-
uendi, minime talis eſt, qualis eſſe pu-
tatur. Nam 1) ſumitur, non probatur,
PAVLLVM, ſi noſtra valeat interpreta-
tio, vt talem exhiberi, qui optet aliquid,
quod ſalua pietate optare non potuerit.

Dein-⸗

Deinde?)
ert, Menn
,Cf, 4

an ſhn
cer, uhhn

Reuc eo

0 Herare
le non

ro Ettel
um fui

n, A p
. Ilu
er e⸗
Kemeko
etue tlug
ert:.
i, G
n Eigiſe
t eſt ol
IVLLV

Untonen

Ge Cri
eemil

⸗ Angeh
(en hlmn
EpoCie
1

Ni

1 AVI.
Uteng A.

teſtatur,.

Itle.

u Nld

erapun

d Abin
r nugn.

lenn huins

OCun ir.
luct . .

Olil eri
1) holti
e Mr.
Ojaſis

Get.
le r.

robarat,
eten
Ae
Pori

4

.
.

=

apologia impetatur. 51

Deinde 2) emphaſis formulae plus in-
fert, quam ſumitur. Velle æαaρ. eſſ’e
a Chriſto, ex ipſo more loquendi, talem
ab eo ſeparationem infert, qua quis
indicat, nihil ſe iuris ab eo exſpectare, ni-
hil cum eo commune habere, nihil ab
eo ſperare, nihil metuere, contra-
que non recuſare, quo minus ille nos
pro deteſtandis & exſecrandis habeat.

Quam fuiſſe Iudaeorum infidelium men-

tem, ac profeſſionem, ſupra indicaui-
mus. Illud aτι rs Xess a Chriſto anatbhe-
ma eſſe, ex ehraeorum loquendi more,
idem eſt quod Paullus de hominibus deſpe-
ratae frugis agens, 2. Theſj. I, 9. ſic
effert: --=⸗ interitus aeternus a facie Chri-
ſti, & a gloria roboris eius. Ebraice for-
ſan dixiſſet e'upa an den en Id mihi
ſatis eſt obſeruare, ſiue reſpicere putes
PAVLLVM, ad priorem animi ſui con-
formationem, cum adhuc inſectator
eſſet Chriſti, ſiue ad eam, quae tunc
erat, cum illa ſcriberet Romanis. Si prius
aſfſumas; haec foret mens verborum eius:
adeo abſum ab odio eorum, quos a Deo
repudiatos ſiſtere inſtitui, vt mens ae-
DW D 2 ſtuer

52 Cap. II. Quilus conatibus Cyrilli

ſtuet potius miſericordia, bene me-
mor, quam ſtulte ac pernicioſe, quon-
dam ego ipſe optarem, quando ad pieta-
tem Deo Iſraélis deuotam, id pertinere
credidi, vt vellem anathema eſſe a Chri-
ſto ne eſſem anathema a Deo IIraelis.
Nam, qui fratres videt in eadem charybdi
haerentes, in qua ipſe periturus fuerat,
niſi diuina miſericordia ſubueniſſet 7.
Tim. I, 16. eius animus ad adſpectum
talis periculi ſi non cohorreſcat, & prae
dolore vix ſuus ſit, ad iuuandum para-
tiſſimus; non hominis eſſet animus, ne-
dum doctoris in ſchola Chriſti. Sin po-
ſterius placeat, quod a plurimis eligitur;
PAVLLVS vehementiam miſericordiae
ſuae erga gentem ſuam, tantam eſſe do-
cebit, vt miſerorum ſalutem vel ſuo
ipſius interitu ſi id optare licen, redimere
Paratus eſſet. Sic vocula ν vicem no-
tabit, quae alibi commodum indicat Marc.
IX, 40.

S. XxxXK.
Quocirca ex hac phraſi decernere non

licet detrimenti leuiorem gradum a Panl-

lo

„ Oprun⸗
Gar. I,

etenlere

Mrel et

ongis1
bentar.
Umorn
Uonn i a

ttor: /1

rluli,
Fimohen
Eeoveltu

o mor
(li felen

Poret, ſi

ſe. Co

Nemini v⸗
1un
ſer hie

ktege
Mundet
Ell
Pogtn n
lin N

ite on⸗ 4

Perpnere
Gahri

ltelS.
enahnbdi

lls tenn,
venſ
1,Chne
Cunn ert.

lmns, ne.

. In.
elgor
ſerieortte

n eled⸗
Nn el
lelinere

t Mre.

neem

“

apologia impetatur. 5§3

lo optari, qui gradus vlteriores exclu-
dat. Id, multo etiam minus eo vsque
extendere licet, vt haec deinde opinio

inſluat ad ea reſtringenda, quae ſub phra-

ſi longius remota à ia! arr« 9ee EX-

hibentur. Haec interpretandi fiducia

nimium ſibi indulget. Quamobrem, pa-
rum id ad rem pertinet, quando obuer-
titur: ſi Paullus optaſſet a Chriſto prorſus
exeludi, falſus & impius foret bic ſenſus,

& inuolueret eam malignitätem,; vt Deus

ipſe credatur, facilius Iudaeos promouere in
bono morali, ſi Paullus carere velit ſua
Juaſi felicitatis parte. Nempe id verum
foret, ſi Paullus hoc ſine conditione optaſ-

ſet. Quo ſenſu verba PAVLLI accipere,

nemini venit in mentem. Et graecum
αα Optatiue ſumunt optauerim, ſi fas

eſet, quicunque illum ſenſum tuentur.

.„

H. XXXI.
Perſequamur id, quod coepimus.
Succumbet nempe CYRILLVS, & vin-
cet IVLIANVS, ſi valet id, quod a qui-
busdam, ad declarandum PAvVLLI Ora-

culum, vt paullo ante diximus, allatum
D 3 eſt,

54 Cap. II. Quibus conatibus Cxrilli

eſt, atque ſi hoc ſincere magis & bona
fide, ſicut exiſtimo, quam callide inani-
terque, obuertitur. Diſputandi neruus,
huc redit: Sic loquitur Paullus de Chriſto,
vt eum bie, (in hoc ſermonis tractu) di-
cere, & lectoribus deſeribere non poſſit tan-
quam Gesr sn! zarrav, Jed tanquam Domi-
num miniſtrorumm Apoſtolorum, Chriſtiano-
rum, in ſocietate peculiari. Illud criticum
vel cenſorium acumen, quibus viribus
inſiſtat, audiamus. Nempe, formula de-
uotionis Paullinae, qua optat aαααan. αια
drd r Xes PAVLLVM ita conſtrinxit,
vt vel hoc dicere non debuiſſet, ſi Chri-
ſtum vt Deum ſuper omnia, celebrare con-

ſtituerat; vel, ſi dixit, (quod negari ne-

queat, quandoquidem id ipfa verba lo-

quantur) in mentem ei venire non potuit,
vt Chriſtum adpellaret Deum ſuper omnia

cet. Quare falluntur, totaque via aber-
rant, qui ?PAVLLO, talem in dicendo la-

pſum affingunt, vt hoc oraculo, teſtimo-

nium pro maieſtate Chriſti diuina perhi-
bere potuerit, Ariſtarchi nempe, lucer-
na carentes? Bona verba. Vbi quaeſo ſic
loquitur Paullus, vt loqui perhibetur?
n

7

enmie

uri i19

Ir iMrtn
hir,
Drnou
ſerbis, G
Ybokrur,
Per Olni

Deinde,
(edicit,

eire el
junciam e
Pethus an

MY.
lrſtoe⸗
uod d/
teſle hud
ttionemn,
liſui ſn
ltie c,
n weh
heſ ae
E ſehumn
Crmm

le, un

dnl apologia impetatur. 5§5
Ciu Anrn ea valet ratio: dum dicit ſe velle deuoé-
Alce n vejri, id eſt, ſolius Chriſti heneficio ecceleſiae-
Nerorg que iure carere, e ſocietate eorum qui Deo
CriH, Jubſunt, exire noluit. Ergo, neque in
ude)d. hac formula deuotionis, neque in illis
ſem. verbis, quae paullo poſt, alio in nexu ſe-
nun i. quuntur, Chriſtum ſiſtere potuit, vt ſu-⸗
Cfmn. per omnia Deum? Quae conſecutio?
dmiun Deinde, PAVLLVS haud dubie ſciuit &
s credidit, e ſocietate Chriſti exeuntem,
mé. exire eo ipſo e ſocietate Dei; quatenus
dus nuncium ei mittat qui ſalutis aeternae ſu-
Cllrint, premus auctor eſt, ſtilo PAVLLI; Act.

, Ihr. XX, 25. Sed; qui ante conſtituit, non
read. Chriſto, ſed Patri proprium id eſſe elogium;
Geie quod PAVLLI Verbis continetur; is ne-
eee Cceſſe habet; tribuere Paullo eam cogi-
tationem, qua opinari potuiſſet, non re-
eru linqui ſocietatein cum Deo, cum deſeratert
Iuel ſoctetas cum Chriſto. Si quid aliud lateat
.. ſub vocabulo ſocietatis, ne id quidem'
fetog. prodeſt auctori ſulo. Nam ipfum quo-
aenii. que regnum naturae; (quod omnino effu-

e, tt gere non poteſt deſertor Chriſti) tam eſt
ned Lilii quam Patris, & tam debetur vVtri⸗
nb que, quam ipſum gratiae glorigeque ré-
4 D 4 gnum;

56 Cap II. Quibus conatibus Cyrilli

gnum; quo carere vult, qui anathema
Nieri vult a Chriſto. E conceſſis argumen-
tor: impius foret Paullus ſi optaret, vt
Chriſtus ipſi adimeret Apoſtoli munus,
tam ſancte creditum 1. Cor. IX, 16.

* Stilum verti videas, quoties fauor cauſſae litu-
ram ſuadet. In hanc enim anathematis Paulli-
nae notionem, caſus ille, non Paulli mens
& ſtilus, inducebat. Nam anathema eſe a Chri
Rto, per curas poſteriores, idem eſle debet,
quod carere munere ac dignitate Apoſtoli. Quod
vnde perſuaderi cuiquam, vel probabili qua-
dam ratione queat?: id profunde adeo neſcire
iubemur, vt credendi gloria toties nobis relicta
ſit, quoties fides noſtra minus ab ore Paulli,
quam ab ingenio refingente Paullum, pendere
debet.

§H. XXXII. —
Vt paullo clarior res fiat, enunciabi-
mus ſingula, quibus illa interpretatio
conſtat. Sunt autem iſta: Si Paullus in
Jormula deuotionis indicat, ſe voluiſſo carere
Jalute aeterna, quam praegtat Chriſtus: eo
ipfo ſionificat, ſe dum daidene a Chriſto vo-
uerit eſſe, non voluifſe, imperio Dei, cui
Jubſunt omnes, ſiue ciues ſint Chriſti, Wi
hoſtes,

Dicst de⸗
ſtum btn

inpenum

MN 1) 0
u Vult ell

nm A,

en eninn
lelpres no
eriglace

rii co

ns non I.

Eem nibilen

Domino, 1
Ie, Cevorl
ſinat ele h
Ppremi i
von recnl
m Cellenmn

U olrien

I korm
N, Gum
Cunnebe

Elntt

Ulenitn

40il

Ci Anntn

omne
Pen ety ſt

d Mnunos,
I 1.

W cles r

Curhentg Doli

n ul, en

imn. Se.
len ee e
ZV

od

Drobebil la.
dlen lcre
8Ndi ich

D ore Dul
Ann Nenee

ennebo.

ntetio
Yalluzm

Senen
ur:

apologia impetatur. 57

boſtes, carere. Mirum acumen! Qui ſe
abdicat aeterno fructu ſalutis per Chri-
ſtum; is tamen non tollit ea abdicatione,
imperium Dei, qui eſt omnium dominus.
Nam 1) quid ſibi reſeruat, qui anathe-

ma vult eſſe a Chriſto? Paullus, qui tan-

quam Apoſtolus Chriſti, hoc optaſe dicitur,
(ea enim eſt hypotheſis, quam nouus in-
terpres non ſeiunctam habet a ceteris ali-
ter ipſa de re ſentientibus) ſciebat tamen,
a Chriſti communione ſi quis ſciens & vo-
lens non reuocabili decreto exeat, eun-
dem nihil exſpectare poſſe a Deo, omnium
Domino, niſi perniciem aeternam. Qua-
re, deuouens, ſibi reſeruabit, vt non de-
ſinat eſſe homo; vindictae tamen aternae
ſupremi iudicis quin maneat obnoxius,
non recuſat, quippe aut pereundum e
non credentibus in Chriſtum, aut credenti-
bus obtinenda ſalus, Io. III, 16. quod PAVIL-
LVS, formula deuotionis vtens, tam cer-
te, quam quisquam noſtrum, perlſpe-
Rtum habebat.
XXXIII.
Quid reſtabit autem? Nimirum Paullus
noſter, iacturam omnem ſui ipſius, id eſt
D S eam

58 Cap. II. Quib. conatibus Cyrilli

eam, qua quis prorſus non exſiſtere in hoc
mundo, aut ſaltim non exſiſtere vt homo,
& vt homo beatus, deſiderabit? Nam
perdita ſalute aeterna, pereunt omnia,
Propter quae ſumus, & ſumus homines
potius, quam cetera quae Deo ſubſunt. Et
ſatius eſt nunquam eſſe natim, quam peri-
re in aeternum, id eſt æααραo eſe a Chriſto.
Addamus alterum, 2) Qualis ſaltus eſt,
a formula deuouendi, qua Paullus vtitur, ad
formulam profitendi maieſtatem diuinam?
inter hanc & illam, interiectae ſunt res
ab illa deuotione diuerſiſſimae a Paullo
recenſitae, praerogatiuae videlicet gentis
ebraeae; inter quas haec erat eminentiſſi-
ma, quod Meſſias ortum inde repetebat
naturae ſuae, eius puta, quae oriri ex
homine poterat. Huic aſſerto, adhaeret
alterum, eodem halitu, & ne vocula qui-
dem vlla intercedente, hoc videlicet elo-
gium: qui eſt ſuper omnia Dens cet. Si fas
ducebat interpres, ex antecedente quauis
decerpta ſermonis particula, declarare
pro arbitratu ſubſequentem: quam mul-
to rectius id hoc loco faceret, hoc modo:
Si de Cbriſto loquitur Paulius, in Ormula
6

e Cenoueni

Ueturce e

Mneekateme

et NAuorie
ſe Se
Uibaneli
ngi Nr

(iedtone

ulgi,l

Enribus ine

Is pane,

Deumn, cbie

el, be
eundemn ſe

( illa, de

Qbamobre
mquit) /
Cnſco er

i iſe ſ

itcuntn
. ..
runti)
osinbe
Atfore
r e ſc
1eſrin

tul

lerilter in
lleret Pon

. 4
hube⸗ N

nng homnines

De lſin. U
n, un i.
ls lin
lurſrilteag

ey Auinnn?
Cte int te

nie 1 Pilllo
elce etS
emnineneſt.

Ue tehert
Gone onni e

lto, AMuetek

t ſullli
elier eh..
Cet, NfS
Ite uus
Gecarate
luum
noe no
in fonn

.

apologia impetatur. 59

ſe deuouendi, longius remota; certe lo-
quetur de eodem in formula deſcribendi
maieſtatem eius, quae proxime coniuncta
eſt. Fallitur itaque magnopere, qui ita col-
ligit: Is, quem Paullus in aliqua ſermonis
ſui parte ſiſtit, vt talem, a quo voluerit dis-
iungi, vt ſocius qualiscunque, ſalua tamen
ſubiectione quae fundatur in dominio com-
muni, cui ſubſunt omnia; & quae vel no-
lentibus incumbit; eum in altera ſermo-
nis parte, non poteſt ſiſtere tanquam
Deum, cui omnes ſunt ſubiecti.

S. XXXIV.

Sed, boni forte ominis cauſſa, ſuus
eundem ſenſus admonuit, quam lubri⸗-
ca illa, de qua diximus, ſit hypotheſis.
Quamobrem, ita ſe corrigit: Paullus
(inquit) non carere voliit aeterna felicitate
a Cbriſto exſpectanda, dum optauit anathe-
ma eſſe a ſalutis auctore Chriſto; ſed mu-
neris ditmtaxat (inter paganos praeſertim
obeundi) dignitate excidere optauit, & re-
liquis iuribus huic muneri deſtinatis, ſi
Petro fortaſſe quam ſibi ſubeſſe malint de qui-
bus hoc ſeribit. Verum, is huius formu-
lae

60 Cap. II. QOuibus conatibus Cyrilli

lae ſenſus, an in mentem venerit PAVTL-
LO, cum ita loqueretur, id, idonea qua-
dam ratione perſuaderi poſſe ingenuo le-

Kori, vel vnico, tam diu dubitabitur,

quam diu vacillans opinio, a ſolida inter-
Ppretatione diſtabit. A Chriſto anathema
eſſe, & priuari munere docendi paganos, vel
dignitate muneris apoſtolicis haec, qui
vnum idemque efſſe iudicat, idem ſibi li-
cere in vſum loquendi putsbit, quod in
Paulli deſtinationem. Fac autem, haec
optaſſe ?AVLLVM; vel haec optata eſſe
talia, quae ſpectare vllo modo, pure, an
ſub conditione, potuerit: an propterea
quod hoc loco ſignificat ſe illud optaſſe,
non potuit in ſequente ſermonis tractu,
ad quem non amplius illa optandi notio
pertinebat, affirmare, Chriſtum eſſe Deum
ſuper omnia? (nam illud ſuper omnes pa-
ganos aeque ac ebraeos, ne formula qui-
dem lIudaeis frequentata, neque adeo ſti-
lus Paulli exhibet) Ne dicam, quod in-
telligunt omnes, tam non licuiſſe PAVL-
LoO optare, vt careat munere apoſtolico,
(ſi ſimpliciter optaſſe creditur) quam non
licebat, voto quodam ſe abdicare aterna
com-

4

omminonine
kuelumn,
Eoertis uin

Vt opüimun
letinn in 0

Porernt,

Urere vigebe

Nuelnh

e. Chrn
Iipretemu:
ſonom onon
les Ettinet,
o inre ert
CONAtES. b
Tlitar citu
1o, Yori,
oruni ut
U, ſertin
mela uel
liaßum ,
bwomen
Et dnct.
o alelg
tent lon

.

1Oen

elerit eg
, donen Nr.
e MMoen 1 4
Abeen,
licniner.
ifn Gllttem
ibhemg, fd

7

1 er, l

iEen ihiI
Dit on
Alen, Mec

Cptanelſ⸗
n, Dre, an
n Mohene

Indoprſe,
ns l,
Munti Ni
AeDun

er RNNοα* N.
mmului.
le eb ſli⸗

gbodi.
ſſe ArI.

oltolen

GNann

Care am
r

apologia impetatur. 61

communione cum Chriſto. Sciebat enim,

& fatebatur, quam ſancta foret & irre-

Uocabilis diuina ad hoc munus vocatio.

§. XXXV.

Vt optimus CXRLLVS cauſſa cadat;
id etiam in oraculo PAVLLI, oppugna-
ri poterat, quod in phraſi 1 zara oaοαα

latere videbatur. Quid enim? Chriſtus e

e Traelitis, quod attinet ad originem carnis

Juae. Cur non haec verba ſic potius in-

terpretemur: Cbriſtus, quod ad externam
hiſtoriam originis, & acta vitae inter homi-
nes attinet, omnino ad Iudaeos quaſi praeci-
puo iure pertinet? Sed irritus foret iſte
conatus. PAVLLVS in antecedentibus
vtitur caſu ſecundo, &ν, quorum eſt, filia-
tio, gloria, inſtituta, legislatio, cultus:
quorum ſunt patres, indicans qutid ad Iu-
daeos pertineÄgt, quocunque modo ipſis
prae alia qualibet natione conceſſum. Sed
illico ſtilum mutat, quando ab illis prio-
ribus ornamentis, ad id quod fons eorum
eſt, adſcendit. Nam Filius Dei ab aeter-
no decretus redemtor, qualis eſſe non

poterat, non aſſumta hominis natura,

Rom.

62 Cap. II. Quibus conatibus Cyrilli

Rom. I, 3. eo honore dignatus eſt Iſraeli-
tas, Abrahami poſteros, vt ex hac potius,
quam alia ſtirpe, illam naturam adſciſce-
ret. Quae ratio eſt, vt reliqua decora,
de quibus ante dixerat, his Abrabamitis
obtingerent. Ibi non &ν7 vt ante; ſed
* S,, dicit, indicans aliquid magis deter-
minatum, ortum puta Chriſti, ex Hraelitis,
ita vt matre natus Iraelitica, ipſe adeo, ge-
nuina proles eſſet eorum, qui tali nomi-

ne atque ſorte gaudebant. Sic PAVL-

LVS profitetur de ſe ipſo, Phil. IUh, 5.
quod ſit Seæo e“ ”Sel e ers Io-ghX,
ebraeus ex ebraeis, e Iſra'litica gente. Igi-
tur, ſi de Chriſto affirmatur, quod ſit eα
Tſraelitis, id eo pertinet, vt eum non tan-
tum agnoſcamus filium bominis, quod
frequentiſſimum eius nomen erat, ſed
ſimul etiam filium Dauidis, Act. Il, 30.
Matth. XXII, 42. adeoque & Abrahbami,
Gal. II 16. Rom. I, 32. 4. radicem Iſai, Rom.
XV, 12. ſicut ipſi vates eodem ſtilo vte-
bantur leſa. XI, 1. lerem. XXIIL, 5. 6. &
primus illorum, Moſes, Deut. XVIII, 15.
eo fratribus tuis; quin & angelus Gabriel
Luc. I, 35. e te, (O Maria) genitunm., Haec
igitur

Eitur el en
ſul Ml r
n, Mel
16 Cin
Eſn gun
ennd, N i
1i pronil
Go religu
Inaionis ſpe
eltes glorin

(Adid, w

lem ele Danl
Utir; hoe ſoti⸗
Felt. I
, cuiler
Uerant, K
ophetarum
Umtone
Dent tamen B
en ngbine
n beſecehe
ini nu ll
n e .
N

tbi il

nati eſt

kerhaeonn
Crom Tleiee
tis gloria, quod conſanguineus ei eſt

, N W ſed
ünes dern.
ſt, erie
n igſeie e
1, i tm.
t. Fie un.
b, Hil,

. .
e e

Uilti gen

Utur, gottt,
2 Nr eunn n
n Ewnnt E
Monhen en 1
lit, 41
cbe Nn,
ucten pln.
eocen h-
1. MNz
Dur MI
Mpeſs 6
Dnrm

r
A

apologia impetatur. 63

igitur eſt enunciatio PAVLLINA Chri-
ſtus, homo factus & natus eſt ex ebraea
gente. Atque haec maxima eft illius gen-

Meſſias; quae conſanguinitas, decreta ab
aeterno, & in veteri teſtamento declara-
ta ac promiſſa, pro fonte haberi debet,
e quo reliqua exundabant, praecipuae di-
gnationis ſpecimina, de quibus externae

gentes gloriari non poterant.

S§. KXXVI.

Ad id, vt dubitari non poſſet, ſermo-
nem eſſe Paullo, de ortu Meſſiae e Iſras.
litis; hoc ſatis erat, dixiſſe, Chriſtus et ex
Hiaelitis., Id intelligebat tota eceleſia Ro-
mana, cui ſcribit PAVLLVS. Qui Iudaei
fuerant, & nunc Chriſti ciues, ſtilum
prophetarum & PAVLLI agnoſcebant.
Qui natione pagani fuerant, non igno-
rabant tamen, Ileſum Nazarenum ex Iu-
daeo ſanguine ductum eſſe. Ratio au-
tem adeſſie debet, cur PAVLLVS addat:
xæra aoο, ſecundim carnem. Loquitur
enim de Meſſia: qui natus eſt ex Vraelitis,
ℳ à Xaiss, Filius ſimul Dei. Rom. h 2.
Nem-

64 Cap. II. Quibus conatibus Cyrilli

Nempe, 5 Xersèe, ille Meſſias, verus & vni-
cus, Act. IV, i2. quem PAVLLVS ex Ora-
culis vatum, quos ccleſia Iudaica, tan-
quam diuinitus inſpiratos, venerabatur,
Romanis commendauerat, aliisque Chriſti
cuetihus, 7. Cor. XV, 1. 5. Act. XXVL,22.
JV. IIle inquam Chriſtus, talis ac tantus eſ-
ſe non poterat, ſi merus homo eſſet, ac
nepos dumtaxat Abrabami vel Dauidis.
Et talem tamen ſomniabant infelices Iu-
daei, & ſomniauerant ipſi, qui Romae de-
gentes, Redemtorem antea faſtiditum,
tunc erant amplexi, ad quos PAVLLVS
ſemetipſum referre poterat. Quamob.
rem neceſſe erat, vt adderet: 1à zr αε⁰.
xa, uod attinet ad id, quod naſci potuit;
per id enim Meſſias ot homo, quales poſt
Adawmum ſunt omnes, a matre concepti
& in lucem editi. Haec reſtrictio plane
aliena & ſuperuacua foret, niſi P?AVLLI
mens fuiſſet, indicare, quod praeter hanc
naturam, quam a matre virgine accepe-
rat Cbriſtus, aliam, infinitisque modis no-
biliorem, ſimul haberet, quae tam ad con-

ſtituendum Chriſtum necefſſaria erat,

quam illa, qua nobis conſors natus eſt.

Annis, N,

§. XXXVII.

y ioiur

Pere e Melel
rcE voluit

e DroNtNR
I, ad i

Dllios ,
gune Abrahe

e ſtirs

lt ium po
Ftecohii, h

Udlerat.

heegeſn luin

Imus; culnn adt
(bernimn,
unilin ein

7An Alulones,
Pencdio coml
IMVNGANTI
Dyiti
en, In

0n

Ls e

leicei,
eneraborur,

e (rſti

l
NNngel.
hond le
n We Dui
illis
b Iinetde
Mer üthun
Glstunlus
ent. End

elet: un n

töercnen
netnin
eceltit 4
ors
M

apologia impetatur. 65

H. XXXVII.
Hac igitur formula, 15 zrα ca ραα, C⸗
uere ac praetlertere ſimul PAVLLVS de-
buit & voluit finiſtram Iudaeorum, de iis
quae proxime praecedunt verbis, opinio-
nem; quaſi in Meſſia nihil maius & vene-
rabilius ſit, quam natales e gente Iudaica
quae Abrahami proles ſit, lo. VIII, 33.
vnde ſtirps regia Dauidis ducebatur; &

quaſi iam poeniteret apoſtolum, eius

praeconii, quo inde a primis miniſterii
ſui annis, Meſſiam noſtrum ſuper omnia
extulerat.

* Exegeſin huius oraculi ſcribere, non eſt ani⸗
mus; cuin abunde ſuppetant, quae a viris ce-
leberrimis, tum ad exponendum, tum vindi-
tandum eius ſenſiun, contra nefarias Sociniano-
rum illuſiones, praeſtita ſunt. Quae velut in com-
pendio complexus eſt b. SI GISMVND. IACOEB
BAVMGARTEN, program. latino, natalibus TIe-
In Chriſti Tzaé. deſtinato; & poſtea exegeſi
germanica, epiſtolas ad Romanos, quae exiit in
lucem, anno 1749. vbi ſingula ſic declara-
uit, vt ad euertenda quae vir immortalis me-
moriae, duce PAVLLO, adſtruxit, hihil ſoli-
dum vel attentione dignum, proferri poſſit;
quiéquid in gratiam hoſtium Chriſti, molian-
E tur;

866 Cap. II. Quibus conatibus Cyrilli

tur, tum prioris ſaeculi, tum praeſentis, con-
iurati fratres. De Arianis & Scinianis id in-

telligi volo. Id tantum, poſt eos teſtium Chri-
Ni labores, nobis relinquitur, vt huius oracu-

li Paullini corruptores Arianos admoneamus,
ne repetant poenitendas eorum hominum ſtro-
phas, quibus inuidioſa in Redemtorem noſtrum
ſtultitia, giganteos impetus inſpirauit, caelum
vt ipſum petere, adgrediantur. Quam inane
ſit illorum atque imbelle telum, quod vibra-
tur in illuſtre hoc PAVLLI teſtimonium, ex
liis, quae recenſuimus, ex parte intelligi poteſt.

F. XXXVIII.

Numquid enim operoſa disquiſitione
opus eſt, ad intelligenda quae PAVLLVS
hoc loco docet? an doctor ille 96εαν
cum affirmat, Cbriſtum e ſemine Iſraelitice
natum eſſe, quoad carnem, nihil aliud pro-
dere voluit, niſi hoc, quod ille ad Wra-
litas pertineat, quoniam viwerit inter Illes,
quorum etiam moribus & religionibus
ſe accommodauerit? Et quamuis Soc-
niani hac verborum Paulli calumnia,
fubinde non impugnent id, quod ita ma-
nifeſtum & in luce poſitum fuit, vt ne
Perditifſimus quidem Iudaeus negare po-
ſi:

ſt:r id pot

Pituseke
Oune etm
7ICecriptn
ei, d
Ntord, n.

ire crede

1o, elt i
Uoblis ettr
lint.
idas atcn
Cunto en
me Pocuti
NMol tine

, & cre

fobis

tef onn,

Ut einsmne
libnmn,
ſench lorte
nitalrtan
m ler
Akene, e
Mnunn

Ol

Drelent

, d .
teſiun (

ins rac.
Anan Artäh s,
nor

CCniten
e piyIIS
ie ermi
e Fera
. di
i ,
Doonibos
nis e
cdlommnu
od itnI
it, O
egant

apologia impetatur. 67
ſit: id puta: Chriſtus ex Iſraslitis proge-
nitus eſt: tamen maligno conſilio id ſpe-
ctant, ne bumana eius natura, verbis PAVIL-⸗
LI deſcripta, ſie intelligi a lectore debeat;
vt ea, quae ſequuntur, de diuina eius
natura, in ipſum (ſicut oportet) conue-
nire ceredantur. Qualis autem, quae-
ſo, eſt illa intemperies, abiicere mani-
feſta, & quaerere, quae non niſi fi-
diculis attracta & contorta, rem attingere
poſſint. Neque tamen, alii quicunque,
ſolidas attulere noui tentaminis rationes.
Quanto enim inter ſe diſtant interuallo
hae locutiones: Chriſtus Ot ex Iſraeclitis,
quod attinet ad id, per quod vt homo natus
bſt, & altera: Cbriſftus dl Ifraelitas pertinet,

Ji reſpicias ad bhiſtoriam originis, acta vitae

inter homines, cet. Quamuis enim haec
ſint eiusmodi, vt Chriſto ex Iſraelitis orto
qeciderint; & ad id cuius cauſſa hanc na-
ſcendi ſortem eligebat, neceſſaria fuerint:
inuidioſa tamen eſt, & illiberalis licentia,
haec poſteriora, contra mentem Paull;
adferre, ne phraſis eius, 124 zara αοα
humanam eius naturam deſignet, quae
ras Caro,; non inficianda notione, in ſa⸗
E 2 eris

68 Cap. II. Quibus conatibus Cyrilli

cris litteris toties adpellatur lo. I, 14.
, Ilim. III, 16. Cet.

§F. XXXIX.
Quare, ſi phraſin ?PAVLLI totam con-
ſideremus, fieri non poterit, vt aber-
remus. Tota autem haec eſt: Chriſtus
eſt C Iraeclitis l quod iam
dixerat Rom. I, 3. Chriſtus eſt factus e ſe-
mine Dauidis ſecundam carnem. Ibi 1) de
ortu cuiuslibet hominis (poſt Adamum)
valet pronomen i, & indicat exiſtendi
modum per generationem ab aliis; 2) qui-
nam ſint, alii iſti progenitores, docet
pronomen relatiunm d, quod refertur
ad Iſraelitas, com. 4. ex his enim, na-
ſcendi lege, exſiſtendi principium na-
SRus erat 5½ Xαα , Meſſias ille noſter.
c. 3, 15. Qui hoc modo eſſe coeperat;,
non eſt quilibet Iſraelita, ſed Meſſias no-
ſter, z Xers, qui alium quoque exiſten-
di modum agnoſcit, per quem eſt Fi-
lius Dei Rom. I, 3. Eſt autem filis
Dei per generationem, infinitis modis ſub-

limiorem, quam, quae eſt illa ex JS

raelitis, origo. Per hanc, non minus eſt
fra-

fetet oll
e ulu
ſetcte 4
Ztenls det
tvbills in
eNIIS I
Kiarcha,
hoc adit:
bem loen
0b. IIl in
ODlernendo
4, lae
NVLLI (
eOdenn Wn
PAVLLI I
qnelt
d ulet
n er i
le Mme,
n l,
U I I

Gi apologia impetatur. 69
rhh, frroater poſterorum Abrabami, quam erat
ipſe Paullas- & quilibet alius iſta de po-
ſteritate Abrahami: per illam eſt ovoναρα
aeternus aeterni Patris filius. Maxime
Ittmen. notabilis in hanc rem eſt locus CLE-
t,N ber. ME N TIS Ronmiqani, vbi de IAGCOBO pa-
tr On triarcha, qui IS8RAEL dictus eſt, agens,
4, CCol in hoc addit: iâ aτα Kucios Ine* 1à cαετιοα σαoν
6i quem locum BVLLVS, defenſ. ſid. Nic.
DiE cap. III. iam notauit. Vbi praecipue id
Amm obſeruandum, quod formula 1 eræ oe-
ang , Quae ſingularis eſt in in oraculo
. PAVLLI, (nam alihi vocula " omittitur,
,s eodem manente ſenſu) ipſo ex ore

Nem PAVLLI Frepetitur ab antiquiſſimo Patre.
elim, . Ad quaeſtionem igitur, vnde Chriſtus il-
Npen lud habeat per quod eſt bomo? reſponde-
Re le e. tur, cN raelitis, ex ſemine, e lumbis Daui-

ger, dis, Ack. Il, 30. Id vero, per quod Meſ-
ſirer ſias eſt homo, eſt bumana eius natura, te-
eeſer ſte, Ioanne, c. l. 14. Ita PAVLLVS in
neh hoc ipfo, de quo agimus, orationis tra-
QRu Rom. IX., 2. Iudaeos appellat fratres

el e
mod uos, Propterea quod e communi progeni-
Iln a! tore orti ſint, & proinde, naturam per
giee quam ſumus honunes, ab eodem, per lon-

E 3 gam

70 Cap. II. Quibus conatibus Cyrilli

gam licet maiorum ſeriem, acceperint.
Pratres igitur ſecundum carnem vocat Iu-
dueos, quoniam ortus ille communis vl-
terius extendi non poterat, quam ad
eam naturam, per quam & illi, & ipſe,
ſorte naſcendi, Abrabamum & Iſraelem
habebant patrem, a quo Iſraelitarnm quo-
que nomen acceperant. Sed quando
PAVLEVS ſe CHRISTO deuouerat, in
eius familiam per fidem adoptatus, aliam
nempe natiram moralein, noua genera-
tione adeptus erat, filius Dei nunc factus,
eidemque tanquam fratri primogenito con-
iunctiſſimus, ant erir, Gal. VI, 15.
Hic ſtilus PAVLLI eſt, quem hac ipla
in epiſtola tenet Rom. VIII, 29. vbi
etiam filios Dei,; & coheredes Chriſti,
commemorat, com. 16. 17. inter quos
ſemetipſum, iure ſuo, minquam ceſſatu-
ro, Rom. VIII, 35. numerabat.

§. XL.
Porro, ſi fermo eſt de quouis homine,
cui ortus ſecundum carnem e parentibus, tri-⸗
buitur, omnino fieri non poteſt, vt re-
ſtringatur illud appoſitum, ſecundum car-
nemnt,

en Ann
Nt dlenncl
Otr ſt ei
s uers
Gjom!
Ntararh, g
Neiam
Rigerh 71
lubeen
7t HMlum
1, Olen
epittot
e vo ef
hiine Di
itenn ſern
ilus Dei,
I0s, loh
NIAS Cie
Eiuun.
mie,
n Dyi,
n letarn

Wgn
ero ern

l .
apologia impetatur. 71
Aceen nezz, ad vnam eius naturam; ea mente,
e ve altera etiam ei inſit natura, quae non
mINi orra ſit ex maioribus. Fruſtra talem in
Quum d ſacris litteris lectionem quaeſierit home
n Eigl, ſanus; cum nullus mortalium praeter eam
Een naturam, quae corpore acmente contine-
Nmn. tur, etiam habeat aliam, quae eundem ho-
Nl u minem, vt ſit homo, conſtituat. Sed Paul-
ent, lus de eo loquitur, qui eſt 5 zραα, Quenm
nn, dim vit Filium Dei ſuis vbique commendaue-
u so, rat, quem PFiliun Dei proprium in hac
uri ipla epiſtola celebrat Rom. VIIh 32. &
Gnmen. de quo affirmat, c. I, 3. quod tametſi e
I6, ſemine Dauidis ſit ſecundum carnem; tamen
nkin idem ſecundum alteram ſui naturam ſit

„ Filius Dei, genitus a Patre, à XMνα, aeter-
(, nus, lo. h 1. Quo iure itaque IERE-
ner A MIAS dicebat c. 23, F. 6. Pilius Dauidis

Aec eſt lehoud: eodem PAVLLVS, interpres
beremiae, teſtatur, ſemen Dauidis eſſe Fi-
lium Dei, ſeu Deum ſuper omnia, adora-
tione aeterna proſequendum.

hopnine
tihngtg §. XLI.
NH Suffugium Socinianorum, quod in atl-
Nclunt tero PAVLLI effato, 2. Cor. V, 16. ſibi

E 4 con-

Eap. II. Quibus conatibus Cyrilli

conſtituunt, iam pridem a) discuſſit b.
CaALOVIVS. Ex illo effato interpretari
ſententiam PAVLLI; GCbriſtus eſt ex Irae-⸗
litis ſecundum carnem, nihil eſt, nili vtrius-
que loci ſenſum peruertere. Sophisma
eſt huiusmodi: & Paullus diceret, ſe non
amplius noßſe Cbriſzum ſecundim humanam
naturam, & noſſe eunden, dumtaxat ſecun-
dum diuinanz: abſurda dicevet. Quare
175 rer oααννα, 101 Poteſt ſignificare naturam
Cbriſti humanam. Primum huius colle-
ctionis peccatum eſt, quod a particulari
concluditur ad vniuerſale, hoc modo, ſi

PAVLLVS in loco 2. Cor. V, 16. per for-

mulam zara edινι non intelligit huma-
nam CHRISTI naturam, ergo nusquam?
ergo nec in altero loco Rom. IX, 5y. Alte-
rum; ſi PAVLLVS in e ſermonis nexu;
in quo Chriſtum non ſiſtit ex Iſraeclitis geni-
tum, humanam eius naturam non determi-
nat, adiecta förmula zura æagræ, 204 poteſt
eandem, determinare in illo ſermonis nexu,
vbi haec formula irrupta copulatione cohaeret
cum, autecedente: Chriſtus natus eſt ex Iſrae-

litis? Nam qui phralin ex phraſi explica-

re vult, is non partem Phraſeos adhibere
debet

lebet aden
ckitieſs &el

ererels
1 isaffng
Cumplechar
Ci form
utana .
11 effitum
ſſu
Aablurdun
n iol, ſe
ingt.
4) VA.b. A
n vnumn en
examite li

ut, (ie

Cbuertit
1. Ingens
nen Appant
per i.
ba. 16

Mund
IEn

apologia impetatur. 73

debet ad explicandam totam, niſi regulis
criticis & exegeticis vim adferre inſtitue-
rit. Tertium peccat in eo, quod aſſum-
ta exegeſis verhorum PAVLLEI z. Cor. V,
70. iis affingitur, qui eam non afſumunt.
Complectar id forma ſcholaſtica: Si illi,
gqui formulam zard zaexe EXxponunt de
en humana Chriſti natura, alterum PAVL.-
LI effatum, 2. Cor. V, 1o. non accipiunt
umg eo ſenſit, qui abſurdus foret: non poſſunt
nin al ad abſurdum deduci, ex eo ſenſu, quem
Mil non ipſi, ſed aduerſarius, verbis PAVLLI
ENN H affingit.

. lac. 2) Vid. b. ABR. CALOVII ſeripta Anti= Sociniana,
elen him. in vnum corpus collelta, Tom. I. p. z2. vbi in
0 nlben, examine librorum CRELLII, proponit & refu-
I5 . tat, quae ille diuinitatis Chriſti obtrectator

obuertit ſenſui verborum PAVLLI, Rom. IX.
j. fingens: nuspiam illa verbas ſecundum car-
nem opponi illis: ſecundum diuinam naturam,
ſemper illis: ſecundum Spiritum, Rom. IV, I.
TLX, g. I. Cor. X, Ig. 2. Cor. V, 16. Gal. IV;

Moni

is Nexn, 22. 29. 20. Col. MWl, 35. Rom. L, 3.
e cohaere
iean

Nh Notandum eſt, quod de ſtilo PAVI.-⸗
i EI iam fupra tetigimus, & quod non le-

74 Cap. II. Quibus conatibus Cyrili

uis eſt momenti ad recte interpretandum.
De quibusdam praerogatiuis, quae ſunt:
dignitas auita raelitica, filiatio, gloria,
teſtamenta, legislatio, cultus, promiſſiones,
patriarchue, ita loquitur PAVLLVS, Vt
affirmet haec decora eſſe illorum, ad illos
pertinere, illis eſ’e propria d zie, Auorumm
ſunt. Sed quando ad Meſſiam pergit, in
eodem ſermonis tractu, non amplius di-
cit: quorum eſt Meſſias, ſed ex quibus eſt
Meſſias, 5 Xeisée, Meſſias verus, leſus Na-
zZarenus, quem illi degeneres Iraelitaue, de
quibus hic agit Apoſtolus, tam alto ſuper-
cilio deſpiciebant, vt dolorem proinde
acerbiſſimum & continuum PAVLLO
mouerent. Eorum igitur non erat Meſ-
ſias noſter, eo modo, quo illa ante com-
memorata decora, tamen ad illos pertine-
bant. Haec enim beneficia, ſic a Deo
praeſtita fuerant, vt gens tota de illis glo-
riari, in hunc quoque diem non deſiſtat.
Sed 5 Xesde, verus Meſſias adeo non erat il-
lorum, tempore PAVLLI, vt potius eum
recuſarent, & anathema ab illo eſſe mallent,
quam eum amplecti: quod tantopere dolet
PAVLLVS. Nihil igitur pracrogatia-
relin-

Aioguinnan
Nid nn,
Dimin rio
Pun kie
ernt elle n
Au Cacnaan
Ad er ilis en
potelt, git
Orrcumncilos,

Cbendo i
Mulenter
Nen Wrihbl
Lum Cieſur
nins) E t
) eerah
Drmmitante
Iutum & a
Uunſliams
ynon inffe
lil id in
Cendun offe
4) len

em

u⸗ Gilt

fteprerntn

, Clte in
Min,
trniſimg,
WLIVS, t
Gnn d S
in, nmn
Vim endn
n AMpls
ler lle4
, hir N.
ioler, e
n MoGer.
enn Nonde
m VIIO
n ern
mecn.
ilospene.

1, e 1DN

Nleisl.
V Ceſltt,
neret i.
oöeun
dhen
Ohere tl

geroee

apologia impetatur. 75

relinquitur adulterinis Abrahae nepotibus,
niſi illud, quod e ſemine Abrabhami &
Dauidis ſit Pprogenitus Meſſius noſter. Ta-
li rerum facie, Meſſias non amplius dici
poterat eſſe auτα, (quem ipfi hoſtili im-
petu damnant & ad nomen eius exſpuunt)
ſed e illis eundem eſſe, tam negari non
poteſt, quam ipſi non diffitentur ſe eſſe
circumciſos.

§. XL.lll.
Quando igitur ſcriptor diuinus tam
prudenter & circumſpecte obſeruat diſcri-
men vtriusque locutionis, qua res quae-
dam dicitur pertinere ad aliquem, (eſſe ali-
cuius) & qua vir quidam illuſtris (5 Xer-
5 ) éſje ex aliis declaratur: quid eſt, quod
dormitante oculo critico, id tanquam mi-
nutum & a Spiritu ſancto non dictum,
tranſiliamus? cum praecipue ſtilus ePAVL-
LI, non inficiando locorum ſimilium con-
ſenſu, id in apertiſſimo lumine conſpi-
ciendum offerat, ſicut hucusque, inde
a g. 35. oſtenſum eſt.

§. XLIV.
Qualis proinde putari debebit illa pa-
raphra-

76 Cap. II. Quibus conatibus Cyrill
raphraſis: Chriſtus, Abrahami ſanguis

eſt, (ſtilo Paulli, vt oſtendimus) quod ad

externam minorem, biſtoriam originis, &
actae vitae inter bomines attinet, ad ludaeos
ommino, quaſfi praecipuo ire pertinet. Cer-
te quod vocabulum zae, caro, bumanam
Chriſti naturam denotet, negare nequit,
qui IOANNEM audit lLo. I, 14. Quod
abtem eidem carnis vocabulo, inſit ea
vis, vt hiſtoriann de origine Cbriſti exter-
nam, minorem (quid externa illa & mi-
nor ſit, non ſatis capio) indicet, id pla-
ne ſumtum eſt, non euictum. Quin

etiam, ſi hiſtoria de origine Chriſti, quam
vates & euangeliſtae tradunt, pro carne

reputari debeat, quo talo deinde ſtet eius
auctoritas, videndum foret. Hiſtoria de
ortu humanae Chriſti naturae, inſignem fi⸗
dei noſtrae partem ſibi vindicat, quate-
nus ea hiſtoria eum pro Filio Dauidis de-
clarat, non habendum pro vero Meſſia,
niſi foret ſurculus e ſtirpe Iſai, eſa. Xl, I.
lerem. XKXIII, 5§. 6. Si minor ſortaſe hi-
ſoria de origine Chriſti, ſit, qualiscun-
que de illa narratio; vel fides habita tali
narrationi: non apparet, cur PAVFFYS
tale

leqoid e
Oaetiuum con

felio pAll

ſe Cthet 1d

n. N, 5.

Upecitarit
ſim Ponllun

520
Chiſtum no⸗

ot, Mininmn
j ſuln fi⸗
Mrimn. Hos
1IS Aicunne
MtoCincnnn,

je? Nn (.
o Ceit
ots Chi

1OCats, t
0, Olia ve
lete relgeh⸗

inenn ifßn

Hunn Chri

Eohun ſecti
Uufrme h

Gapriglion
ni (henns

n l .
apologia impetatur. 77

ldhani nn
“ tale quid, vt eximiam Iudaeorum praero-
dl

“ gatiuam commendauerit. Denique, con-
,HGfeſſio PAVLLI, 2. Cor. V, 16. quae clauis
r lim . 346. d
pin elſſe debet ad' ſenſum alterius oraculi,
Gnen Rom. IX, 5. paraphraſin modo dictam
NNNe ſuppeditauit auctori ſuo: dabo, inquit,
ͦ ipfum Paullum auöctorem explicationis meae,
h 4 .. 15, 2. Cor. V, 16. (dum ait ſe deſiiſſe
y i Chriſtum noſſe ſecundum carnem) ſigni-
. Cnit . ſicat, abiicimus omnia conſilia bumana, qui-
uild us ſolent falſo Iudaei informare Chriſti pro-
lie, I vinciam. Hoc ſi credimus, etiam PAVIL-=
n. LvVsS aliquando, ſic informauit Chriſti
Crſ,un prouinciam, quam tunc deſiit ſic informa-
n ne re? Nam Chriſti certe prouinciam ante
Eiketgis non coepit informare, quam deſüt eſſe
HM hoſtis Chriſti & lupus in eius gregem;
e,inlorent. vocatus, vt Paſtor eſſet. Hoc ideo mo-
Nler, neo, quia verbum tuanνα.αα à olO inter-
MuitrA prete reddebatur cognoueramus, vt abſur-
e Me, ditatem affingeret eis, qui zara o‿ρςαα Ge
M. MI. humana Chriſti natura explicant: cum id
r te verbum rectius reddatur cognouiſſemus,
qunsem ſuffragante GROTIO. Porro, in capien-
Shbnd da propoſitione Paulli duplici modo ver-
rPATE ſari debemus. Aut enim ſubiectum eius
erit

78 Cap. II. Quibus conatibus Cyrilli

erit Chriſtus ſecundum carnem; & praedica-
tum, dqgnitio eius quondam concepta, &
poſtea neglecta & abolita: aut ſubiectum
erit Chriſtus; & praedicatum, notitia, &
qualitas notitiae, talis, puta, quae ſit car-
nalis, vel quoquo modo ſecundum carnem:
Priori modo ſi propoſitionem PAVLLIin-
ſtruas, credendum fuerit interpreti no-
ſtro, Chriſtum ſecundum carnem, idem eſ-
ſe, quod eſt prouincia Chriſti a falſo lIudaeis
informata bumanis conſiliis; & aonoſcere
Chriſtum, erit idem, quod ita iudicare
de Chriſto; ſicut non agnoſcere idem vale-
bit, quod, non amplius ita iudicare. An
vero Paullus paſſurus ſit, vt talis Chriſtus
metonymicis, hoc eſt non - Chriſtus, in
oraculum illud ſuum Rom. IX, 5. ingre-
diatur, & originem ſui repetat e Dauide
ac Maria? id iure maximo dubitatur. Et,
quid inde praerogatiuae fratribus Paulli ſe-
cundum carnem? De illis tamen praero-
gatiuis vnice ad Romanos ſcribit, eo loco
quem tractamus. Sed poſterior, propo-
ſitionis eiusdem, conformatio, plus va-
lere nequit quam prior. Numquid enim
id ad ludaeorum prae gentibus alienige-
nis

.
4

s umen
Uoc doiten
Uter lent,
enn als idicl
Parmg igtn
irexplontin
1verde
it. n
Uin imterpret
ſe, Per Dhr
Rid4 paA.
l genrir ſt,
e ſent: 1,
Cternum, &
oriam tam P
UIn 20 veramn
Ulle ſt,
Miner cite:
1, Ceßfeſet
mile pohl
e & ſ
un ,ce,
Un eſeb N.
Imine
ſet Ul, men:

e
nre ta N

r ſli
n, notite, A

doſtan.
bunhuntnnen
en bafttIn.
merpret n
fnenn, emn e.

e hini

l in ene
ſe enn lle.
indiene. NM
ſttlls Crfn
.Criſtu, in
. 6. nee.
Pettte D
Cobinrun Le,
bis Ninl, l
Mmen riero⸗

Pt, eo ed

for, poye
o, Plis E
Cinccidet
Pns Ane

apologia impetatur.

nis praerogatiuas, magnopere pertinet,
quod quidam eorum de Meſſia tam ina-
niter iudicent, vt verum Meſſiae culto-
rem talis iudicii carnalis poenitere debeat?
Hactenus igitur, ?AVLLVS auctor eſe
Uius explicationis nunquam voluerit, quae

in verba ipſius Rom. V, 9. ſe inſinuare

cupit. Si inſtas: ne id quidem velle no-
uum interpretem: ſed mentem eius hanc
eſſe, per phraſin zard caoονν, Rom. V, 9.
aliquid a PAVLLO deſignari, quod eius-
dem generis ſit, cuius eſt id, quod agno-
ſcere deſierit“ 2. Cor. V, 16. aliquid, puta,
eocternint, & ad veram gentis ebraeae
gloriam tam parum pertinens, quam pa-
rum ad veram Meſſiae gloriam pertineat;
quale ſit, hiſtoria originis, & actae inter
homines vitae: ſi, inquam, id vrgere pla-
cet, deficiet tamen probatio, id carnis
nomine vsquam deſignari, & admodum
praeceps & ſalebroſus erit a dato ſenſu
verborum 1. Cor. V, 16. ad alterum daæ-
tum de verbis Rom. IX, 5. deſcenſus; at-
que, ſi maxime hic deſcenſus nihil habe-
ret vitii, tamen ad praerogatiuas Iudæeo-
rum extollendas (in eo autem totus eſ
Paul-

380 Cap. II. Quibus conatibus Cyrilii

Paullus) nihil haberet momenti, ad de.
primendas contra, & eludendas, pluri-
mum. Quae Paullus auöätor illius expli-
cationis eſſe non cupiet.

F. XLV.
Perſequamur hanc rem vlterius. Quod
attinet ad locum 2. Cor. V, 16. quia ſcri-

ptorem tunc demum recte intelligimus,

cum verba, quibus vtitur, nos in mentem
eius deducunt; vt ex eius deſtinatione
quam integra ſeries ſermonis indicat, de
ſingulis partibus iudicemus: hic quoque

notandum erit, quam ſit diuerſa PAVL⸗

LI deſtinatio, cum loquitur ad Corin-
thios, &ñ cum in altero loco; agit cum
Romanis c. 9, F. Hie, in eo eſt, vt te-
ſtetur, ludaeorum praerogatiuas adeo ſe
non contemnere, ac pretio ſuo priuare,
vt potius eorum vicem doleat; qui ne-
gligant eas, dum eo fructu ſua culpa ca-
leant, ad quem Deus illas impertitus
erat. Nihil enim triſtius eſt eorum ſor-
te, qui beneficia minora; (tametſi non
contemnenda) conuertunt in impedi-
menta maioris boni, cui impetrando il-
la deſtinabantur.
H. XLVI.

Ged in he
er e Ai⸗
Ueydi mmunnn
6ne goungen
Vpergerat
Inc etent!
batiter gho
uin externe
(UIN Chriſto
Uebant; imn
Ne igckitaban
nta, :
1d eernen
Chrittum in
en, Aieent
umiſuritte,
lub ſenlu
Nuue Olange
iglent, (n
ert E a
(lld nic e
le) D
iun iun d
i nii
Chperunnnn

N

monen, A1
Elkeneg

.

V.
Ce in

6ls lit

Dn incicte

6t hie gn
inerla it
tur ad
N, t

eo eſl, N

Atiucs Anſe
ler, i Ni
Unpertius,
eokurn Dr.
Ammetit no.
,n inpes

penean

flein

apologia impetatur. 81

§. XIVI.

Sed in loco ad Corinthios, contraria
erat rei facies. lbi quidam ex Iudaeis,
docendi munus occupantes, (e numero
forte quingentorum fratrum, quibus
apparuerat Chriſtus, & quorum multi
tunc erant ſuperſtites, 1. Cor. XV, 6.)
inaniter gloriabantur de iis, quae tan-
tum externa erant, ad ipſam vero animi
cum Chriſto coniunctionem haud perti-
nebant; immo in fraudem rei chriſtia-
nae iactitabantur. Haec nimirum erat
iaétantig, i recoαται HOh des, Com. 12.
Ad externa illa pertinebat, quod,
Chriſtum in bumana natura ſibi conſangui-
nea, prueſentem vidiſſent, eius colloquio,
familiaritate, ac ceteris cum ea connexis,
& ſub ſenſum cadentibus, potiti eſſent:
quae quanquam ipſi PAVLLO non ob-
tigiſſent, (niſi quod loquentem de caelo
viderat & audiuerat, 2. Cor. IX, 1.
(quod, niſi ex animo obedienti, nihil pro-
fuiſſet) tamen minuta ſane erant, &
tanto hiatu parum digna, ſi cum vera
Chriſti amicitia, qualis erat ?4vVLLI,
compararentur, aut ei praeferrentur.
F Haec

Cap. II. Quibus conatibus Cyrilli

Haec vetera & antiquata cenſeri debebant,
poſtquam Chriſtus triumphator, non am-
pPlius xara cagxa Conſpicuus, ſed ſuis tamen
praeſentiſſimus, Rex & dominus, omnia

noua fecerat com. 17. poſtquam amore

communi ductus, quo vinculo copulaſſet
ommes, pro cunctis aequa lege, nullo alie-
nigenarum & conſanguineorum diſcri-
mine, mortem expiatoriam occubuiſſet
com. 14.

§. XLVII.

Hinc apparet I) PAVLLVM hoc loco

parii ducere illas praerogatiuas, quas Kom.

IX, F5. aliud quiddam ſpectans, extolle-
re debebat: parui, inquam, ducere, qua-
tenus in abuſum trahebantur a falſis apo-
ſtolis, qui de illis immodice, arroganter-
que ſentiebat, extollere autem, cum in eo
eſſet, vt beneficia ludacis praeſtita enume-
raret: 2) agnoſcere Chriſtum ſecundum car-
nem, nequaquam id valere, quod ideam eius
mente concipere; ſed, per ineptam glo-
riationem, pretium illi cognitioni exter-
nae immodicum ſtatuere, in fraudem rei
melioris, quod HVGO GROTIVS ad h. I.
iam

arn annote
guoll
Pr, lpo
r Chri.
irce loe
t, de non
umn kunnn
onn nature
unmuna
ina netl
letenus ,
0i cum i-
tbillt,
lencae, 4
oetninnort
d infing

1ige JuaB

notat, 5)
limni, u
Un. ,
Crmo
nclrſci⸗
tumn ſen
Cfln ictn
Fehinten
u 4 1
t

l

l Gebet .

tOe, NNN

Möstane
ls, Omnnin
Juun mnore
ll nller
N, Mo ſe.
nun dſe.
n Cenbuice

We bey
dINn.
1s, exoe⸗
Glene, M.
lkllsip⸗
IItogine .
CWNiee
uenume.
GlMunn .
lenneis
tnin
lonn ee⸗
Aueſn a.

apologia impetatun. 83

iam annotauit. Perperam igitur aſſumitur,
quod illi, qui formulam zara vagzæ, Vel
hic, vel potiſſimum Rom. IX, F. de hu-
mana Chriſti natura explicant, Paullum
abſurde loquentem fingant, dum dixe-
rit, ſe non noſe Cbriltum amplins ſecun-
dum bumanam & tantum ſecundum diui-
nam naturam. 3) in loco ad Cor. Chriſtum

fſlecundum carnem, notare Chriſtum in hu-

mana natura praeſentem & conſpicuum,
quatenus viſus atque auditus ſit, ab his,
qui cum ipſo verſabantur: alias fieri non
potuiſſet, vt quidam hac de re gloria-
rentur, 4) fallam proinde gloſſam eſſe
Socinianorum, qui hoc dicto abutuntur
ad infringendum ſenſum formulae zard
rasoαε, quae humanam Chriſti naturam de-
notat, 5) hactenus poſſe concedi Soci⸗
nianis, hunc locum eſſe parallelum alteri

Rom. V. ſi verus eius ſenſus teneatur,

vt formula zara eaena, Vtrobique buma-
nam Chriſti naturam ſignificet. Ad quae-
ſtionem vero, quid ſit in Cbriſto, quod
ortum dici queat ex Iraelitis ?é plane non
reſpondet PAVLLVS; ſcribens ad Corin-
thios; ſed agit de illo dilertis verbis, ac
F 2 no-

84 Cap. II. Quibus conatihus Cyrilli

nominatim, ſcribens ad Romanos. Hic
neceſie erat, nominare eam naturam,
quae eſſe poterat ex hominibus, & dice-
re oportebat r& zard ocaeας, Treſeruatis al-

teri naturae, quae diuina eſt, praerogati-

uis. 6) Repugnare tamen legibus inter-
pretandi, ſi e loco dificiliori, cuiusmodi eſt
2. Cor. V, 16. clariorem exponere inſti-
tuamus; qualis eſt Rom. IX, 4. 7) hanc
ipſam phraſin, ante Arianorum & Soci-
nianorüm impietatem, non ita detortam
fuiſſe, vt ad bumanam Chriſti naturam
deſignandam, non adhibita diceretur a
AVLLO. In conſtitut. Apoſtolicis, (vi-
deo enim his inſiſtere in hoc argumen-
to, qui canitiem earum tantopere ve-
nerantur) reprehenduntur illi, qui ne-
gent generationem Chriſti ſecundum carnem,
õ Locum vide
p. 354. edit. Io. Clerici: cui adiungitur
„ 7 6 õ generatio ab aeter-
no. In ſermone PAVLLI, ille qui eſt
e Iſraelitis, certe vt genitus ex illis, de-
ſcribitur, & ra oaοροο genitus, ſecun-
dum humanam naturam genitus eſt.

§. XI VIII.

Ppenn
telcnuns n

l dteter

in ihd vn
unt man
Aua tes e
t Chriſu
Tls elle
et, e⸗
N teſte l
unn, o.
1Mundi con
Cſti men
lium Crit
UIt verum
focari omne
Khhn
eſici hac
m Naturan
mmnem,

in
Nlnen
in

Gyl apologia impetatur. 85

§. XI VIII.

d n Ptremo, quod formula zarad eage, de-
,&e terminans humanam Chriſti naturam, id
ennsd. ſimul inferat, vt praeter eam, altera di-
Nnni. uina, ipſi vindicetur, id eſt, quod impu-
Atinr. gnant maximo impetu Sociniani. Sed
umidk fſalua res eſt. Subiectum propoſitionis
Dneri eſt Chriſus, redemtor humani generis.
4m Talis eſſe non poſſet, niſi 9tarcaορ fo-
n hn ret; 3 Mα,, Deus apud Deum ab geter-
nn no; teſte loanmne J, 1. verbum caro fa-
mmn Ctum, com. 14. agnus Dei, portans pecca-
ed a ta mundi com. 29. Quoties PAVLLVS
tlit, dr Chriſti mentionem facit, an quaeſo,
eunmn alium Chriſtum inducit ſecundum carnem?
nopeee aut verum non erit, humanam naturam
EE vocari carnem, aut, ſi negari hoc non pot-
unem eſt L. I, 14. negari quoque non debet,
Genn düe reſpici hac formula ad alteram ſublimio-
Anturr rem naturam, per quam, praeter illam
Sde. humanam, Redemtor ille eſt Cbriſtus.

ui
§. XLKX.
Non igitur neceſſe eſt, vt illa diuinae
t. naturae mentio, diſertis verbis iſti formu-
lae ſemper adiiciatur, quod fit tamen
F 3 Ront.

Mnm J.
14 Mn.

86 Cap. II. Quibus conatibus Cyrilli

Rom. IX, F. In altero effato 2. Cor.
V, 16. id pariter fit, ſi non formulis
expreſſis, commemoratione tamen eo-
rum;, quae diuinam naturam requirunt.
Poſtquam dixerat PAVLLVS, ſe non noſ-
Je ſecundum carnem, rationem illico ſub-
iicit; nam per Chriſtum noua eriris nolta
oeconomia conſtituta eſt, quem eſſe horum
verborum ſenſum, alibi oſtendimus.
Atque, in noua illa oeconomia Chriſti iam
triumphantis, ipſe ſpiritum ſanctum mit-
tit, omnipraeſentiam exercet, eccleſiam
regit, cet. quod idem PAVLLVS inñ
omnibus ſuis epiſtolis abunde docet. Cu-
ius quaeſo naturae id eſt proprium? (de

communicatione quae facta eſt huma-

nae, hic non loquor) an ab eo ta-
lia praeſtari poſſent, qui non niſi huma-
nam haberet? Pudeat autem Socinianos,
huc adferre, Rom. IV, z. Abrahamus
dicitur aliquid inueniſſe ſecunduin carnem:
vnde conficere volunt: ſi zara gaäera, Mlo-
manam Chriſti naturam denotare debeat,
id abſurdum hinc prouenturum eſſe,
quod Abrahamus praeter naturam hu-
manam, habuerit quoque diuinam? Id
tam

m (rel
umpumd
gliAnlm
Negodmd
Iun inprod
nlnt ſopr
erhreram
Dhralin ,2n
Per runi
lto Nes
uiglur, 0
l pper
d norls
1unne i

*
E

Oyli

f 2 0.
0n Cornne
nen en
vegninnmt.
ei n.
nieolub.
e a
Peſ honm
Oſencinm
. Cnſctin
ehim nr.
eelſeſum
WLVS i
ret .
Miun?
elt hupr
d a
1Ninme
Anma
CAnMe.
e deben
en ⸗
Crum
inunn

Epologia impetatur. 97

tam abſurdum eſſet dicere de Abrabamo,
quam pium & condignum eſt dicere de eo,
qui Abrahami creator eſt, 5 Mνα, Jo. l, 1.
Ne quid addam de ſenſu loci Rom. IV, 1.
Tam improbe petulanterque hoc dicitur,
vt nihil ſupra. Quis enim noſtrorum
interpretum ſic delirauit aliquando, vt
hraſin zara agne, confuderit cnm illa
eſſe ex Iſraelitis ſecundum carnem? cum ad-
dito à Xeς Aliquid ſane gloriolae,
(wabvnpg, Com. 2.) inuenerat Abrabamus,
quod pater phyſicus erat ludaeorum, &
quod moralis idem, per circumciſionem
in carne factam.

6

n OAder e E,

iu⸗
1

6 E ge
g WirnEMD

. OEM 2

(EPgch
S.
e

„*

5

CAP. III.

88 Cap. III. Kectio I. Defenſio per rationes
E r Er , Par netogniß

Rant deruen
E Eci , e Er e duant
PFPe Ster1 Pa, 1 7C.g i.ͤä uili
ſolkſ eten
et! Nusn.
CAb. III. Tentari ſoce

GLORIA CHRISTI CONTRA III N.

ISTOS CONATVS DEFENSA. Allonn,
Denumn ſen

⁸ ECIIO I. 1t nio,
PER RATIONES EXEGETICAS. AUihet, if
um homuine
J. L.. v hubere

ranſamus nunc ad inſigne praeco-
= nium, quo PAVLLVS poſt verba Nn d a
hactenus vindicata, glorioſiſſimum ReÄedem and, k
torem noſtrum celebrat: qui eſt ſupra Quun e

. . h. de din
ommnia Deus, benedictus in geternum, Amen. ien
Hiaec verba ſunt eiusmodi, vt I) ha- od ane

beant nexum grammaticum cum antece- amnci
dentibus, eundemque facilem ac mani: midr i
feſtum; 2) habeant nexum logicum, aln
eundemque neceſſarium, qui per naturam de al
propoſitionis, in qua praedicatun ſub- eci
lecto ſuo cohaeret, & ſcopum loquentis,
qui pertinet ad praedicandas Iudaeorum

Mn
tt,
prae- S

7

S

1 CDN
DPFEN
N

Uige Nen.
V l en
mumdete
1li e, Nn
Etennmn, Anen
r Y
7 Con Arece.
Hem o man
Unn Mitn,
Der hatutn
ratumn b
n loqde
5 ludaeon

3
„

—

exegeticas. 89

praerogatiuas, determinatur. 3) tri⸗
buant Seruatori optimo maximo, quod
a vatibus, & legatis CHRISTI in nouo
foedere eidem tribuitur, & ſine quo non
foret Xesoe.ÿ Haec verba quaſi com-
mentarii loco, eſſe poſſunt, in oraculum
lIeremiae XXIII, 5. 6. germen Dauidis
eſt lehoua, iuſtitia noſtrn. Quare, vt in
alienum ſenſum rapiantur, nulla ſuppe-
tit ratio, niſi, quod ad Socini ſcholam
attinet, illa futilis, quod repugnet, Chri-
ſtum hominem fimul eſſe Deum: atque
duas habere naturas.

* Non eſt quod tres illas rationes fuſius didu-
camus. Factum id a pluribus, vbi inſtar
omnium eſſe poteſt b. BENED. CARPZOVII
diſp. de diuinitate Chriſti ex Rom. IX, J, &
b. BAVMGARTENII illuſtre programma ad h. l.
quod annexum eſt germanico b. Viri com-
mentario in epiſtolam ad Romanos. Ad gram-
maticas rationes pertinet, quod à⅛ ar id eſt
*s, cum proxime praecedente Xα + conne-
ctitur; ad logicas, quod Paullus in eo eſt, vt
praerogatiuas ebraei populi commendat, & ex-
tollit, quae tam auguſtae non forent, ſi
merus homo, quantuscunque vates idem fo-
ret, & non ſimul Deus, ex Maria; Dauidis
E 5 Klia:

90 Cap. III. Jeltio I. Defenſio per rationes

filia, natus eſſet, ſanctum illud, angelo teſte,
Luc. I, 3r. ſeu ſanctus in Iael, verus Deus.
SIMEON, in VInis tenens infantem Chriſtum,
in eo maximam collocat gentis ebraeae gloriam,
quod infans ille, Mariae filius, ſit lumen il-
lud gentium, de quo loannes c. l. 9. Erat
(ille, quem rèy Xνν, Deum apud Deum ab
aeterno com. I. dixerat) lux vera, illuminans
quemlibet hominem. Nempe sIMEON, 10-
quens Spiritu ſanécto plenus, ſic ait: Gu eie
& αοαHOWeundhe r d . nα e gs Iecανα⅓..
Luc. I., 2. 31. lumen reuelandum gentibus, &
gloriam populi tui Nrael.

F. L.1.

Si quis, abhorrens ceteroquin ab im-
pietate Sociniang, tamen hoc elogium
Patri quam Filio vindicare malit, eum
multa nequicquam conquirere oporte-
bit, vt rationes modo dictas eludat. Pri-
mo, quoniam videt, illud s &ι, nullo in-
termedio, connecti cum fermula prae-
cedente à Xs rà asrα. αανα, & agnoſcit
pronomen relatiuuin & is, (id enim eſt
z d Cap. I, 25. Io. I, 15§. III, 13. XIl, 17.)
requirere praecedens aliquid, cui re-

ſpondeat; idem tamen abrumpere geſtit
a ſuo

(0 nonie,

Ciline h
us nce, M
n ſet ſe u

IVt, N

n ermnons.

0 Mad

It 2. UI. I
liuntem, inora
go? Loſt
Oero Paulios

I, lor /he i—
Uls fopaltlern
Letnum vn

e Eefinie ur⸗
y ſeelli ur
har o nuki⸗
ns, eebhrn
klil itn: t
Uls) De
IrGnIVII
uuinmone
unram,
Aeimner
Elenid tor
Muginis n

Ny, inn

exegeticas. 91

ilut gele e. . .. .
Ge, à ſuo nomine, cui in contextu ſermonis

iunen ,i arctiſſime adhaeret: quoniam, inquam,
rtehnee lnin ſtud videt, ilud agnoſcit, & hoc moli-
e, Nto tur; in eas ſe anguſtias redactum eſſe in-
Vvtelligit, vt ſibi quaerat aliquid extra ſe-
hren 45 riem ſermonis „ quod inſtar fulcri ſit,
N du/ illud à& is,s, ſeu à & ſuſtineatur, ſi-
Na „„ (ut 2. Cor. II, 31. ne lacunam turpiter
,„„G„ hiantem, in oratione ſacra relinquat. Quid
Alauten lmlu ergo? Poſt verba r; crα 7iα . (ſic
porro baullus loquens inducitur) tanta
Junt, boc ipſe futeor, & ſcio tam praecipua
buius populi decora, vt iure & merito Deus,
AJui gentium variam conditionem ſolus libe-
ngeindn. ve definire poteſt, (qui eſt ſuper omnes)
n boe d in per ſecula quae ſequuntur ommia, ſemper &*
le elt, an

poſthac a nobis (ludaeis) vt iam facere ſo-
Uutere oom. lesmas, celebrandus ſit, Amen. Vel po-
eldt h ſterius ita: atque ideo ipſe ego, Ludaeus,
14 tul (Paullus) Deo laudes & gratias tribuo.
umde ree. Hoc ſi PAVLLVS dixit, per priorem pa-
e raphraſin monere voluit Iudaeos, vt Deum
d enmn 4 laudare pergant, ſicut hucusque eum lau-
„. MI Qdauerint, propter enumerata beneficia: vel-
d, n ſi hic ſenſus forte non placet, poſterior
Unpeee Paraphraſis, quae valeat, adeſt, qua
nempe

92 Cap. II. Jectio I. Defenſio per rationes

nempe ipſe Paullus, Iudaeus nimirum,
indicet, ſe Deo laudes hoc nomine cane-
re, & agere gratias; hac lege tamen, vt
ad Chriſtum neque haec laudatio neque
gratiarnm actio, (ſaltim cεo & prima-
rio) pertineat, a quocunque Ludaeo pro-
ficiſcatur, dummodo loquatur vt Iudaeus.

S. Lll.

Pauca ad haec monebo. Si PAVLLVS
tanto ardore gratias agit Deo ob praero-
gatiuas Iudaeorum, (illo tempore, quo haec
ſcribit, fere inanes) id nusquam niſi vni-
co hoc loco fecerit. Si in eius epiſtolis

doxologias & gratiarum actiones legimus;

vbique noui teſtamenti beneficia, ea-
demque per ſe & cunctis gentibus ſalu-
tifera, praedicantur, cum praerogatiuae
Iudaeorum nusquam eius animum ita
accenderint, vt hoc loco factum putatur.
Foret igitur vnicum exemplum & ſingulare,
in ſcriptis Paullinis, atque inſolitum. Sed
ex inſolito argumentum petit auctor para-
phraſeos, fama & meritis illuſtris, mihi-
que venerandus, contra eos, qui formu-

lam: Deus ſuper omnia benedictus in ſae-

cula

Pmiuet gtorh
nn aili, i
Alr clehraſe f⸗
Nini ben, üf,
no Hudmmni
mlr, in i
mnlee ſun
n ſi ems,
bis loceriC

M lauder tamn

Andi, ſngdia
udationenn do

mucnig iann ſ.

1n conſtidat
uCs, caend
Nent, 4 elio
eroogtiuge
l tuunſiiſe⸗
hn hoo un
e gvo
Denmainteti
lt d etol
t VX ine

ozn ttiner

lulno ege

d Drim.
Muehllen 10.
Wubng.

I

o. rufin

Gi Deo dbn.

ſtempore, ik
Uoscvamn
Nin eg e

n Aine
ent berefen

Ancts genitui
Cun Arktgn
n ens dinmt
loco hünr
eunpl

ra es, A
i, Nened

exegeticas. 93

cula, ad Chriſtum referunt. An non, quod

ſibi indulget in hoc argumentandi gene-
re, idem largietur aliis ex aduerſa parte?
Permittet igitur hoc decernere: Qui nun-
quam alibi, aliquenz laude dignum hac for-
mula celebraſſe perhibetur, is dato tamen ſin-
gulari loco, id facere potuit ac debuit; quip-
pe non laudandi formula, ſed dignitas lau-
danda, in cenſunz venit, quae vſum eius

formulge ſua ſponte ſuggerit. Quam ob

rem, ſi demus, a PAVLLO nusquam iis
verbis laudari Chriſtum, quibus hoc loco
eum laudet: tamen occaſio ſingularis lau-
dandi, ſingularem quoque & inſolitam
laudationem popoſcerit. Quando enim
Romanis ijam ſcribit, quorum pars ma-
gna conſtabat Iudaeis, ad Cbriſti caſtra ad-
ductis, cauendum ei fuit, ne forte pu-
tarent, a meliori ſorte, quorſum eorum
praerogatiuae pertinebant, ad deterio-
rem ſe tranſiiſſe, amplexi Chriſtum, qui
eodem loco ludaeos & gentes externas
habeat, id quod ſaepe obiectabat iis,
pPertinax infidelium Iudaeorum arrogantia,
ſicut ex epiſtola ad Ebraeos perſpici pot-
eſt. Ne itaque putarent, ſe a Deo Iſrae-
lis,

94 Cap. III. JRectio I. Defenſio per rationes

lis, auctore praerogatiuarum, tranſüſſe
ad Ieſum, cruci ſuffixum; neceſſe erat
oſtendere, quod idem ſit ille, & aequa-
li cultu dignus, quem iſta formula com-
plectebatur, tametſi hoc a Patre caeleſti
diuerſum & ſeiunctum habeat, quod p-
paruerit in carne e Hfraelitis r xard caαα.
Hoc addito, an non ſatis diſtinguebatur

a Patre? Quoties autem inſolitum illud,

ita comparatum eſt, vt tale non ſit;, cu-
iusmodi eſt gratiarum actionis formula,
nusquam in nouo teſtamento obuia, ideo-
que ſtilo ſcribentis repugnans: toties fin-
gitur ab interprete, quod nusquam eſt
in ſcriptore. Ibi non quaeritur de formu-
lae alicubi obuiae applicatione inſolita ad
nouum obiectum: ſed ipſa formula reiici-
tur, cuius nempe compoſitio non infe-
rat eum ſenſum, qui ei falſo tribuitur.
Quod paullo poſt de formula, quae fin-
gitur, euchariſtica, docebimus.

§. LlII.

Quo praeſtructo, vel neutrarum par-
tium grammaticus & criticus, pro cauſ-
ſa reſpondebit. Ellipſin arceſiere, vbi
ſen.

ealis ſne Al,

( iten, l
Deblenn Mose

rſremtd te
Vuur, Ne ei
lei cohneten
VHISTONVM
conlrimnit,
Ouippe panpr
Cutu ſumndun
(entl, vocemn /
Cceſpe Alian t.
inn ſeommnonit e
teſtrenti.
uini gyttin
nb uo trait
ahot, Eet,
Nkahetth ſ
nm Alnen
uitny
innellnmicgi

Alhunehtheto

. 1l.
Unentum Nnod /⸗

llor G 6

.
,.
enſ jer tin

n, Trteſe

tile, & ee.
tfornule ſin

DN Cdeleſt

Ncen, roc
lelri

8
an 1 44

lrs fnnm
enn Mltnn a

ttle ton ſt,
tmmj ſ

eltooblig, le

nng es fin
od uehom e

Neritue ce torne

erine mſinn,

Na fmull ti
ppokto norite
e ſlo nitin
nll, gue
linns

Neutrtromn Ee
tels, Pro
arcellee

rr

exegeticas. 95

ſenſus ſine illa, ſibi manifeſto conſtat,
eſt idem, quod viam planam & conti-
nentem, prius interiecta foſſa, disrumpere,
vt peregrino deinde ſabulo hiatus im-
pleatur, ne eadem ex natiuis partibus
poſtea cohaereat.

„ WHISTONVM haec verbornm euidentia, ita

conſtrinxit, vt cauſſam ſuam deſperans, nulla
quippe paraphraſi medicabilem, improbiſſimo
conatu ſanandam duxerit, obtrudens Paullo lo-
quenti, vocem patris.

§. LIV.
Accipe aliam rationem e perpetua ſtru-
éctura ſermonis petitam, & e ſtilo totius no-
ui teſtamenti. Hinc euincamus, quod
laudatio & gratiarum actio pro beneſiciis di-
uinis, quo trahitur encomium, 5 de ir! zdrre*
9ed eοντρ⅞, Cet., locum habere nequeat.
Vox τιORHnα⁵½, ſi laudem Dei pro beneficiis, &
gratiarum actionem indicare debet; ſemper
praeæcedit nomen Dei, qui laudari & gratiarum
actione celebrari debet. Sed in oraculo PAVL.-
LI, illud νKνατιπ Praenidam Dei mentionem,
tanquam epitheton Dei, ſequitur. Quare ar-
gumentum quod ſ. ven. interpres, ab inſoli-
to aduocat (J. LII.) vt probet, non ad Geud
um

96 Cap. III. Jectio l. Defenſio per rationes

ſtum pertinere, praeconium illuſtre, ſed ad Pa-
trem Chriſti, hic duplici telo contra ipſum
militat, & totam eius hypotheſin conuellit,
hoc modo: ſi 1) grammatica verborum
compoſitio non admittit doxologiam euchari-
ſticam, & 2) ſi PAVLLVS alibi gratiarum
actionem ſollemnem, & patheticam illam,
non impendit praerogatiuis externis iam
obſoletis: non poteſt eſſe vera explicatio
verborum eius, quae doxologiam eucha-
riſticam ex illis effingit. Prius ipſe so-
CINVS, contra fratres ſuos vrget. Tan-
to ſecurius vti poſſumus verbis noſtri
interpretis: rogo vt demonſtrent, ſi qui poſ-
Junt, 5 ebονα Paullo, & vnquam in
nouo teſtamento, in Cbriſtum re vera trans-
ferri. Lex & vſus ſermonis in collocan-
da voce Xα½νοι, Manifeſto ſtat pro nobis,
neque ſinit eam formulam aliter accipi,
quam vt ſit elogium eius, qui proxime
nominatus eſt, Chriſti puta, i ise in! war-
ve, & reliqua.

F* FAVSTI SOCINI locum notauit b. BAVM-

GARTEN, programmate laudato p. 37. Won

eſt vla cauſa, inquit SOCINVS, cur baec in-
terpretatio, vel potius lectio, & interpunctiy;

Eraſmi

Erunb fii
ſi n
ian Alſinl /
cinullnnin.

gu, Mulicl, 11

, Nhen iat ſi

ſenr, hefrand alt
1on ſenper iü.
Hic ahhrmarur;
c etian legiuur
ſui ansterunt
in toto quoqe
Cuulla, el grati⸗
ünentis, Or 2

Eem ett erborum
(a, & ſegvamur n
2. NNIV, 27.

14, 1. MMn. X.
1. Ml. Nl, 4ℳ0
Qod unnet ad

loco noninb

Wlytn Hiiu ,
o Vi,. (o

mnlznrmnt, n
l en e i
0Nl onnin c

i, agi ge Deo

unngnan ſ
2 Mieſtis eing
AA merdun co⸗

N, . 1. Cr

Ttr lige

Ahr, lan
CoNtriln
elnconvele
erborun
ſkaneukmni

.
Unarniran

um n
6 elteng in

ſelnenplen

1

lopinmenck,
Murie 8

Uer Tan
etbs Nol

en S i

6 Ilunn 1

ſe en tin

.
8 in coloan
.

ſr rontg
Aeraußi

OUNE
r irl

ezxegetilas. 97

Erasmi, reiici poſſe videatur, niſi vna tantum,
quam aduerſarii non afferunn, neque enim illam
animaduerterunt. Ea eſt, quod, cum ſimplex no-
men, benedictus, idem ſigniſicat, quo benedictus
ſir, ſemper fere ſolet anteponi ei, ad quem re-
fertur, perraro autem poſtvoni. Perraro quod fit,
non ſemper fit. Sed ſemper fit omnino, quod
hic affirmatur, & nunquam, quod negatur.
Sic etiam legitur, Geneſ. XIV, z20. vbi Alexan-
drini transferunt zν½ονοτ Jes, à is“, Et
in toto quoque veteri teſtamento, vbi laudis
cauſſa, vel gratiarum actionis, ad Deum per-
tinentis, vox zσιαM οπτ ε, n, vfurpatur, ea-
dem eſt verborum compoſitio, vt illa vox antece-
dat, & ſequatur nomen Dei: Gen. IX, 26. XIV,
20. XXIl, 2g. Exod. XVIII, Jo. Ruth. IV.
I4. I. Wim. XXV., 3. 29. I. Reg. I, gb. VIII,
I. Pſal. Xe 40. LXVII, 2I. CXI.V, I. cet.
Quod attinet ad ebraeorum vocem, n illa,
loco nominis diuini, ſola, ponitur, vt Marc;
XIV, 6I. FEilius benedicti illius, idem eſt quod Fi-
lius Dei. Quo ſenſu valent etiam attributa Dei,
vt omnipotens, ſanctiſſimus, altiſſimus: alibi for-
mula & a ita adhibetur, vt adhaereat prae-
greſſo nomini cuidam diuino, vt intelligat le-
ctor, agi de Deo vero, qui ſit ſolus adorabi-
lis, & nunquam ſine cogitatione ac veneratio-=
ne maieſtatis eius nominandus: vbi etiam ac⸗
cedit interdum commemoratio aeternitatis,; vt
Rom. I, 2 7. 2. Cor. Xl, 31. is res Giαασ, quo⸗
niain

98 Cap. III. Nectio I. Defenſio per rationes

niam viuit Deus in aeternum, & adoratur in
aeternum. Hic illius formulae perpetuus eſt
vſus in nouo teſtamento, quae adeo vt no-
men, aut epitheton Dei veri, vel periphraſis
Gynonymica eſt, eius notionis, quae in praece-
dente Dei nomine, continetur. At, multum
eſt diuerſa ratio ſi illud νσ οννντ +,à lIaudationi,
& gratiarum actioni, pro beneficiis diuinis, in-
ſeruire debet. lbi I) ſemper incoat perio-
dum, 2) ſemper poſt =νRονατ , ſequitur no-
men Dei, ad quem gratiarum actio refertur,
3) ſemper ſequitur commemoratio beneficio-
rum, quae gratiarum actioni materiam fſuffe-
cerunt. Luc. I, 6. 2. Cor. L, 3. Eph. I, 3. I. Pet.
1, 3.

In loco PAVLLI, de quo diſputamus , com-
ma ponetur, vel poſt verba ⁹ α nτ a νατα,
qui eſt ſupra omnia, vel poſt nomen 92«, cui
deinde ſubiunguntur reliqua: benedictus in ae-
ternum, Amen. Vtrobique ſenſus manebit
idem. Poſterius b. LVTHERO placuit, &
noſtro etiam interpreti, qui videbat, illud
apud Patres quosdam obuium & vulgatum,
Tν &„α ede, tanto facilius adferri poſſe, ad
indicandum Patrem; cum ſint e numero Pa-
trum illorum, qui per calumniam ſenſus Paul-
lini, ſuh voce zavray, ipſum etiam Filium
comprehendunt.

§. LV.

geitur DHinern

Przetet e
en Edcn
m AMiqe
t, led er
ofre⸗,
Qem
ſer leeute
e; ſi mMagi
lloe praeee
s N,
eocn Puul
rum apte
moreger
mij, Nenedne
tt Oratio,
s adverta
m l
ie gunj el
Uiſe gn
habetur.
its eins t
e eſt
ckir en

P

er ftinte
.

& der.
e perhen
Ee aled N
ſel ei
Gnne in re
. M,
ne ule
Hhin uin,
er inne .

4

„

, Md .
Plgrum,
pole, 4
umetd Nr.
ſenlas Dal
tan Nis

exegeticas. 99
F. LV.
Praeter haec, id quoque moneo: vr-⸗
getur ab interprete nouo, articulus, vo-
ci ÿaααι adden dus, vt non ſimpliciter ſit
zÜXονανπι , ſed cum articulo: & επRnατε . Non
tantum aliquoties hunc ipſe articulum
ponit, ſed etiam propugnat his verbis:
3 eÜKοHαο, Manm res etian ad articulttm red-
it. Quem fſcilicet articulum PAVYLLVS
noſter ſecure tamen neglexit, poſiturus
certe; ſi magis ab articulo; quam ab eo;
cui hoc praeconii tribuitur; fignificatio
Vocis Rvαιι, ſuſpenderetur. Si poluiſ-
ſet eum Paullus, videat qui volet; quam
parum apte is articulus gratiarim actio-
nem ingrederetur, i5, qui eſt Deus ſuper
bmnia, benedictas ille, in ſaecitla. Vbi hae-

reret oratio; carens praedicato. Quid
magis aduerlſaretur ſtilo gratiarum actio-

nis? immo quid magis faueret alteri ſen-

tentiae: qui eſt Deus henedictus ille; nem-

pe Chriſtus qui in ſubiecto orationis ante
nominabatur. Adde; quod tota phraſis,
non pars eius reſpicienda eſt; à eÜaρα—
1 ; quae eſt vlterior deſcriptio ſubiecti
antéea dicti: ſicut 2. Cor. XI, 31. Pater do-
G 2 miini

100 Cap. III. Jectio I. Defenſio per rationes

mini noſtri leſu Chriſti, qui ot (à à) bene-
dictus in ſaecula: ſcit, quod non mentiar.

§. LVI.
Nec illud omittam, quod praeter id
Vupplementum ellipticun, quod tetigimus
(H. LI.) aliud quoque excogitauit in-
terpretis ſollertia. Id eſt huiusmodi:
Chriſtus eſt ex Iſraelitis ſecundum car-
nem: ſupplendum bhic eſt ex mente Paulli
(2. Cor. V.) ſed idem Chriſtus, praecipue
etiam gentes ad Dei fumiliam adſeiſcit. Lo-
cus ad Corinthios nihil declarat, de men-
te Paulli vt oſtenſum eſt (§. 45.)

§. LVII.

Et, quid fiet tandem, ſi de mente
Paulli aliter conſtare non debet, niſi
quando ſupplementa ſuppleamus ſupple-

mentis? Tam abrupte ac Laconice

non diſputare poterat vir ſanctus, vt
ad mentem eius opus ſit, vel Oedipo
coniectore, cum plana in mentem eius
via pateat, ſi verbis eius, quam noſtris
praeſenſionibus, inſiſtere malimus. Para-
Phraſis vna, ſic habebat, vt Paullus dice-
Tet:

g. lorirlf

3 ſio⸗ /

It iue Mni
,nanitinen
ſaln, due
ae N
Muk, celenn
1 Cnitus
rim oni
100 daeos
uu. Exhs
Ulgtionen eue
I, Rlenti,
Bebrandas,
aloqnliube

ndi & ,

umn trantlu
Mue Cri
Itellioſs,
ebinccar
dos ſbi

Ails enn

t mglu

n huee
ul frrre

,

ri

MW Nentin

ert
Edivinn
Glt 1
Huunet
FEounndim er
V Ment Dn
o
D

)

.

1 Eehet 1
eumng

1. L

0a.

ſanetos,
vel 8
nenten
gnam 1
limes. 5
Ppdwce’

exegeticas. 101

ret: haec profecto tanta ſünt, hoc ipſe fateor
& ſcio, tam pruecipua huius populi decora,
vt iure merito Deus, qui gentiuum varia-
rum conditionem ſolus libere definire poteſt,
per ſecula, quae ſequuntur, ommia, ſemper
& poſtbac a nobis (Iudaeis) vt iam facere
ſolemus, celebrandus ſit. — Et alibi: quo-
niam Chriſtus propter externam minorem
hiſtoriamz originis & actae inter homines vi-
tae, ad Iudaeos quaſi praecipuo iure pertinet.
ideo ego ipſe Iudaeus, Deo landes & gratias
triblo. Ex his patet, Paulli verba, quae
laudationem euchariſticanz continere iuben-
tur, referri, ad praerogatiuas Iudaeorunt
celebrandas. Sed ſupplementum prius,
ita loqui iubet Paulluin, vt ante formulam
laudandi & gratias agendi, interiiciat paga-
norum translationem in fämiliam LDei, ean-
demque Chriſto tribuendam. Quae ſi ve-
ra eſt ellipſis, non apparer, quo iure de-
inde abiudicari Chriſto queat illa propter
paganos ſibi adſcitos, gratiarum actio; ſi
modo ſtilus eam ferret, quod nemo pro-
bauerit vnquam. Adde, ſi verum eilet,
Paullum haec dicere, vt Iudaueum, & ver-
bis quaſi fratrum ſuorum ſecundum car-
G 3 nem,

102 Cap. III. Kectio I. Defenſio per rationes

nem, vt alliceret eos ad Chriſtum; (id pa-
riter eſt ex ore interpretis) certe non
potuiſſet eius translationis cauſſa, formil-
lam adhibere euchariſticzm, qua tales Iu-
daei, alieni a Chriſto, & fortaſſe alliciendi,
propter ſuas pruerooatiuas, non propter aſ-
fumtionem gentium, in ipſorum locum,
Vtebantur.
§. LVIII.
Denique, ſi ?AVLLVS nomine infide-
lium Iudaeoriin Deo gratias agit, propter
enumeratas ab ipſo praerogatiuas eorum;
ſane praecipua ex his erat illa, quod ex
illis ortus eſſet à Xes , non qualiscun-
que, quem ludaei ſomniabant, ſed noſter
ille, quem paullo ante teſtem huius ſer-
monis inuocauerat. An quaeſo, hoſtes
eius Iudaei, propter hunc Chriſtum, Deo
gratias agere poterant? Idque vna cum

PAVLLO?
§. LIX.
Quod igitur PAVLLVS hic loqui de-
beat & loquatur ore Iudaeorum, qui non
Cbriſtum, ſed Patrem hoc encomio, quod
ſit Deus ſaupra omnia, cet. ſalutabant, id
patrocinio cauſſae ſemel ſuſceptae indul-

geri

Eri, gos
Nres le
timn v i

Gnle Pullu
eonm .
lonne
giceret
i nt
n 1Ci
lmt muiu
ornnru fe
mdi gerons
IS W
eltes, hie v
GiDeum, e
nines, Chn
Ukienter)
1 Parcere
Mum, u
noſtro ,6
, Ni!
ngelis e
1e Al Se
e l.
(Rr.

) Cene
Uſi, —
Un ſales ,e.

*

e

cenci

Nonipeft
0, Mn
sOorum
8 gnol er
1 Gnäſscn.
1, el note
huin er
Nun,
e ſNe c

locui de

l

exegeticas. 103

geri, quis non videt? atqui idem inter-
Pres mox eandem caufſſam tractans, gen-
tium, ait, lingua Paullus quaſi bic vtitur,
vt Iudaei eo facilius conſentiant. At, captat
fortaſſe Paullus Iudaeorum beneuolentiam,
dum eorum cauſſa, Deum Patrem laudat,
nihil cauſſae ſuae inſeruiturus, ſi hic in Chri-
ſtum diceret tantum carmen, quo omnes Iu-
daei multo vehementius condemnarentur,
qudm a Chriſto ipſo, & a Petro, qui, vt

fJopiant animorum motum & metum, eX

ignorantia feciſtis, Iudaeis ipſi dicunt. Pro-
bandi neruus, iſte foret: Primo PAVL-
LVS ad infideles ludaeos tanquam prae-
ſentes, hic verba facit, & formula laudan-
di Deum, eo ſenſu vtitur, quo hi homi-
mines, Chriſti adhuc hoſtes (nondum con-
Jentientes) illa vtebantur: Secundo PAVL.-
LVS Parcere debuit auribus horum ho-
minum, qui adhuc offendebantur Meſ-
ſia noſtro 1. Cor. I, 23. cruci haud pridem
affixo, & nihilominus Dei Filo, omni-
bus angelis adorando, & tunc pari ma-
ieſtate ad dextram Patris cuncta guber-
nante, 1. Cor. XV, 25. Matth. XXIl 44.
Pſ. CX, I. Tantae autem gloriae com-⸗
QG 4 memdo-

104 Cap. III. Nectio I. Defenſio per rationes

memoratio, in furias actura fuiſſer id
genus hominum, qui latrones Filii Dei
non obſcure dicerentur, quando ſcirent,
ſe approbare ſupplicium Chriſti, quam-
diu eum pro falſo Meſſia haberent, qui
ſuo ſcelere ſupplicium illud ſibi contraxe-
rit. Peccaſſet igitur Paullus contra pru-
dentiam, qua in conuertendis infidelibus
Iudaeis, tum Petrus, tum ipſe Chriſtus
vtendum cenſuifſent. Vterque, ſi ad mul-
cendos eorum animos potius, quam con-
demnatione terrendos, mera ex ignoratione
flagitium illud ludaeorum deriuat; Paullo
vel in mentem venire non potuiſe, vt
tam illuſtre carmen in Chriſtum diceret
praeſentibus quaſi ludaeis, vel aſfumen-

dum fore, quod hic Apoſtolus contra me-

thodum & leges excitandi in Iudaeis olſe-
gtium ſidei, Chriſto deuouendae, non
leuiter peccaſſet.

§. LX.
De primo ſufficere poſſunt, quae fupra
diximus. Iudaei degeneres, quando Deum
vocant Patrem, adeo de Patre Chriſti non
cogitant, vt hunc potius exſecrentur;
L neque

lie Pfen
munt, V
e gelent
e,tmenere
Cideinn
DMr tamnen:
ero celte.
1, cllil
uri, ſe latr
e A. V
akoret in
V ngtn

ehis Ciſtt

Uum reahi
Dbhrudenten
At II
m gorenx
lem Der lls
& Domin
einmn,
AMeſtaueri
lrer, 4
nne Pg
Dun e
honloir
e, ir

“
4 er 1tite

un ſilkf
ſones Fiii
it, OMem
lemn Gdi⸗
CNIiNe
Wur
N itleltr
iNe Ni
We, Eitnl
,ON C.
A mnin
linat, Zuio
Poriſe, N
Pun Gcere
el alumer
rcoNne
loteese⸗
ende, Il

AndoDun
Nlecren

gone S

nch i

exegeticas. 105

neque Patrem, inquit Chriſtus, neque me
norunt, Io. VIIh, 15. 19. Alterum, eſt ex
eo genere, quod valde lubricum apparet.
Id, ſi metuere debuit ?AVLLVS, ne Chri-

ſtum quidem nominare debuit, quem no-

minat tamen: e quibus etiam s Xeisés. Nam
de vero certe, id eſt noſtro Meſſia, id affir-
mat, cuius ad nomen exſpuunt iſti; non
ignari, ſe latrones eius eſſe, STEPHANO
teſte Act. VIl, 5y2. & Paullo, 1. Theſſ. II, 15.
Si ea foret in conuertendis Iudaeis pruden-
tia, vt maieſtas Chriſti, latronibus & blas-
phemis diſſimuletur, ne furere potius
quam reſipiſcere incipiant: nempe Petrus
imprudenter egiſſet, qui ſermone ad Iu-
daeos, Act. Il 23. X, 39. his exprobrat, quod
eum occiderint, tanquam blasphemum;
quem Deus Iſraelis, tanquam ſanéctum II,
27. & Dominumz Dauidis com. 34. Dominum
& Meſſiam, com. 36. Principem vitae cap. III,
15. excitauerit. Comparans ſermonem Petri
ad Iudaeos, Act. III, Ia, ſs. 3, 12. 65. cum
oratione Paulli, ad eosdem, Act. XIIh. 16. 5.
methodum conuertendi Iudaeos, vtrin-
que conſpirantem, admirabitur. Nam
& Paullus, latrones Chriſti appellat Iudaeos,
S cont.

106 Cap. III. Sectio I. Defenſio per rationes

om. 25. quorum ſcelus adprobabant hi,
de quibus ad Romanos loquitur, & latro-
nibus opponit reſuſcitationem, quae Chri-
ſto tanquam Eilio Dei obtigerit com. 33. a
quo venia peccatorum vnice ſit exſpectanda
per ſidem, com. 35. ita vt contemtores eius
ondemmationem ſibi contrahant com. 41.
coll. Io. IIh 16. ſ. Aliter, & Chriſtus, cum
Iudaeis diſputans, omittere debuiſſet
eam condemnationem, lo. VII, 24. niſi
credideritis me eſſje eum, quem profeſſus
ſum (aequalem Patri, & verum Meſſiam)
moriemini veſtris in peccatis.

§. LXI.

Verum, inde a tempore Chriſti, ſanio-
res forte ſe praebuerunt Iudaei, vt adeo
PAVLLVS eorum gratiam cuptare debue-
rit, ac reticere titulum diuinitatis Chriſti,
ne, hoc audito, intelligerent Iudauei, ſe
tanquam latrones Eili Dei, non obſcure
damnari? Caue credas. Multo atrocior
erat eorum culpa, qui teſtes adeo mul-
tos & locupletes reſuſeitationis Chriſti- ha-
bebant, qui miracula triumphantis, per
legatos ſuos edita, qui tam multos e fra-
trI-

jlne hin ſen
Tibem din
dne & i
Ggenin Me mn
nntwrunt!
Aitum appe
ldaei eratn
Ir la Ceui/
lut, 2, C.
n Peltlenti
m temppore
1d Rommn
10 Chriſtue,
um, Gd
Orradebant
UI ludibrio
ebatur. A
inet, il
Un djebos
Pbi nonc
Limplenen
e tempo⸗
uhm, (un
elte heſtil
IMcentemn
Krballes

ir inn
Cnobeben,
Cter,

Ole

t M„,
ſt erſhoc
1 ſeltnnee

oſtennmnes eg

elurt n,

7 F
Cſi ar

tere gehniie

Uen Nrofellt
unn Mi

Cſiine
llei, N Ne
lprne cene
ininsC
NM Obleore
lto arocio
aded nn
Crfi
Duntd,A

multose

ſ.

exegeticas. 1

tribus ſuis ſecunduim carnem, ad Chriſti fa-
miliam adductos, videbant., Ignorantiae
ſupinae & affectatue quam nulla ſuccurrat
defenſio, me monitore nihil opus eſt. Iis
qui non orunt Deum, in flamma ignis dabit
vindictam apparens Chriſtus. 2. Theſſ. I,. §.
Et Iudaei erant, quibus velamen Moſis in-
umbrabat oculos, vt gloriam Chriſti non vi-
derent, 2. Cor. III, 14. IV, 4. Multo au-
tem peſtilentior erat ignorantia ludaeo-
rum tempore PAVLLI, quo ſcribebat il-
lam ad Romanos epiſtolam, quam illo,
quo Chriſtus, poſt humilem in hac terra
vitam, qua offenſi proceres, eum ſuppli⸗
ciostradebant, de cruce pendens, cuncto-⸗
rum ludibrio tanquam maleficus, expo-
nebatur. Ad orationem PETRI quoOd
attinet, illa paucis poſt Chriſti trium-
phum diebus habita fuit, Ack. Ih 14. IIl.
712. vbi nondum hanc menſuram praui-
tatis impleuerat Iudaeorum malitia, cui
deinde, tempore PAVLLEI, hanc ſcribentis
epiſtolam, cumulus acceſſerat, ab inua-
leſcente pertinacia, quae gratiam toties
conuincentem & inuitantem, eludebat.
Quare Paullas in ipſa ad Romanos epiſto-
la

108 Cap. III. Nectio I. Defenſio per rationes

la, Iudaeos pro boſtibus declarat & pro

obduratis, Cup. Xl, 7. 25. qui petrae offenſio-
nis incurſauerint cap. IX, 32. Et PAVLLVS

iam multo ante, quam ad Romdnos ſcri-
beret, apud Amtiochenſes Iladaeos Act. XIII,
14. . de Chriſto verba faciens, ignoran-
tiam malignam latronum eius, incuſat,
qui ſupina caecitate neglectis vatum ſancéto-
rum oractlis, leſum quen ſeirent vacare
culpa, occiderint. com. 27. 25.

LXII.

Haec hactenus. Vnde ad duas quaeſtio-
nes tota diſceptatio redit: Prima eſt, an
PAVLLVS idem de Cbriſti diuinitate ſen-
ſerit, quod 10 ANNES, ac reliqui Apoſto-
li? an praeterea in ſeriptis ſuis eum ad-
Pellauerit Deum?e quorum prius, nemo
negauerit, qui ſciat, eodem doctore ſpi⸗-
ritu ſancto, locutos eſſe pariter omnes.
Atque ipſe adeo hoſtis diuinitatis Chriſti
impudentiſſimus, IVLIANVS, id pro-
fefſfus eſt de 10 AN NE, vt ſupra proba-
uimus. Quin etiam, ab ipfis Iudaeis,
crimen ſupplicio dignum, intentatum
eſt

Orf,tn
leil lun
tn enn ert
, Eni, i
9 Gem PAN
n in ent
n, I. Tn
1 Periudh

Di ciuitnte

Ultigitar
Tuln fuiſſe,
le celebraret
o, Owitter

Irn, Iun

is Prommiſto
rus ernt.
ln, Ona vte
benecicrii
nn Deum,
Thente PA
lne Jliden
, Vt Yni
nore habe
ſhon fuor De
Nigitur
n Deum

i r tine

Fr

lnge ne

IN

run .l
Kkns, norane

nön

dus vrlin.
Dyinn dte
dtigtare et
eiqni e
Is eun
1rig, Nenn
CNor
Mier omnes
iuts Crſti
78, W Pro
lupra goeh
Dis Vute,
ien

Ne r

exegeticas. 109

eſt Cbriſto, tanquam blaſphemo, quod ge-

gauialem ſe dixerit Patri, Deo Iſrauelis. Pe-

trus eum vocat dominum ommium Act. X,
36. Poſterius, in luce poſitum eſt, quan-
do idem P?AVLLVS Redemtorem no-
ſtrum in carne manifeſtatum adpellat
Deum, 1. Tim. III, 16. in quo babitet
tota plenitudo deitatis Col. II, 9. qui a to-
ta Dei ciuitate adorandus ſit, Phil. II, cet.
Senſit igitur ?uVLLVS, ſe diuinitus obli-
gatum kaiſſe, Vt Chriſt maieſtatem vbi-
que celebraret, quod ſaluo munere apo-

Rolico, omittere non poterat, actus eo

ſpiritu, qui ad glorificandum Chriſtum, ex
eius promiſſo, Jo. AV, 27. XXI, 14. ei
datus erat. Altera quaeſtio: an ea for-
mula, qua vtebantur Iudaei: ſuper ommia
Deus benedictus in ſaecula, Amen, aliquem
verum Deum, qui ſit ſupra verum Leum,
ex mente PAVLLI notare queat? Id ne
Iudaeus quidem indicare vel voluit vel
potuit, vt qui haec epitheta, non niſi ad
id; in ore habet, vt verum Deum ab iis
qui non ſunt Peus ſuper ommia, diſtinguat.
Cum igitur PAVLLVS Chriſtum ſiſtat
vt verum Deum, vt ad quaeſtionem pri-
Mmam;

110 Cap. III. Sectio I. Eefenſio per rationes

mam, probatum eſt: fieri non potuit,
quin eum exhibeat vt Deum ſuper omnia
benedictum in ſaecula; is enim eſt verus
ille Deus, qualis minime foret, ſi non
eſſet ſuper omnia laude & adoratione ae-
terna proſequendus, vt 10 ANNES, pla-⸗
ne conſpirans cum PAVLLO, eundem
Seruatorem Deum verum, & vitue aeter-
nae auéctoreim atque datoremn, celebrat.
1. Jo. V, 20. confer. Io. A, 25. 29. 30.
Ego ouibus meis praeſto vitamn aeternam,
non vt miniſter qui ſubſit patri, ſed ego &
pater vnum ſumus com. 30. vnicus ille pa-

ſton, quem Dauid cecinit Pſal. 23. tot.

Tertia quaeſtio: an VIla ſit idonea ratio,
quae PAVLEO ſuaſerit, vt non filium;

ſed patrem, iſto praeconio inſigniret;

uod ad deſignandum Deum ſupremum
ipſis a ludaeis frequentabatur? Cum ne
genius quidem linguae & nexus ſermonis
id patiatur, (H. LI. J.) fruſtra conquiri

omnia, quae efficere debent, vt inuito

ſtilo, tale quid tentemus, apertum eſt.
Neque rationes contrariae hucusque alla-
tae, id momenti habent, quod habere pu-
tantur: vt ex antecedentibus conſtat.
* Ad

44 oom 1. 7
Perllcnu)
at: d
5G* M ran
Ginen Wriusque
1) Uic kegamu
cumm artitn
pieckum, ab
llans in hanc
is ekfans. Q.
in loco, de
IVILO addit
Uuenur. 2)

nnur, (haracke

1, (io ſerſonu
leiltr altingua
Kam, pbi Den
li zer eſenrin
Cogllclenmn ad .
Nr ſt ſinn,
Gen ij / ,
l. Vids, gli
Sitany,) Nnn
h lie ation
lin ili, uthe

a

rll en ſu⸗
l, Tn

exegeticas. 111 1
ll hon Den, * Ad locum 1. Tim. WI., 16. (lectione paulis-
nſter MNI per ſollicitata) Interpres noſter: Deus, apparuit

In clt venn in carne: ergo Chriſtns non ſolum Deus ſed etiam
oret Snon 926 er! ravrer dictus eſt Rom. IX, J. Diſ-

Aertiche crimen vtriusque loci in e0 ponitur . quod
drs 1 ) illic legamus See apparuit; non vero
RWK 9 N Seèe cum articulo. Quod a Geinianis ſaepe
nden obiectum, ab orthodoxis toties diſcuſſum eſt,
1 Giitne allatis in hanc rem luculentiſſimam ſacri codi-
Ue,, ceehr cis effatis. Quid: quod ne quidem articulus
P 13½ ² in loco, de quo ſermo eſt Rom. IX, J. a
nin, inmn PAVLLO additur, quo Pater indicari tamen

putatur. 2) Si ſumeretur, adiecta verba in!

,, , 7 . .
17 9ℳο ανον,₰ä characterem perſonalem internum indica⸗

nicls le in e, quo perſona patris a perſona ſilii, neceſſario,
. 1 tt. realiter diſtinguatur; concedendum foret, Chri⸗
iconer tino ſtum, vbi Deus vocatur, vt talem deſcribi,
t won „ qui ber eſſentiam non ſit Deus uper omnia: quan-
0 mitlie, doquidem ad eſſentiain veri Dei id requiritur,
en vt ſit ſummus, ſeu vitamn per quam Deus eſt,
mgenm habeat in ſe ipſo, vt Chriſtus de ſe Profitetur;,
lvr? Cunn Io. V» 26. quamuis modus habendi hanc vitam
Ferislermone (aſeitatem) generatione aeterna a Patre, abſolua-
ln vOei tur, quae rationem quoque continet, eundem
t, N inund ultum Eilio Praeftandi; qui Patri debetur ILo. V, 23
Genun qui cultus agnitione & confeſſione eius qui eſt
l Deus èn! ravraory, continetun. ARIVS cam
ecsclell gloriam filio Dei inuidebat. Sin ea mens eſt;
hebere? Per conſuetudinem ſtili Paullini, fieri non poſſe;
8 Chaltn vt idem qui 1. Zim. III : 16. ſolo Dei nomine in-=
ſigni=

112 Cap. III. Jectio I. Defenſio per rationes

ſignitur, ab eodem Panullo Rom. IX, J. vo-

cetur Deus èn! zravrev: valde dubito, an ae-

quis lectoribus hoc ſatisfacere poſſit. Nam no-
mini Oε duplex forert ſignificatio per ſtilum
PAVLLI tribuenda: vea, quae Deum indica-
ret, ꝗui ſit pars rav a**D—zv, quae ſubiecta
ſint Oss in! zarr„οαν, ei videlicet qui Rom. IX,
J. nominetur: altera ſigniſicatio, quae Deum
patrem exhibeat, cui ſoli, ινοαν. Cohueniat
praedicatum, quod ſit èen! õ quippe cui
filius, tanquam pars voα αντα ſubiectus ſit.
Inculcat nempe ſ. ven. interpres,: Paullum ſem-
per loqui de Chriſto, tanquam inferiore, ſeu eo
qui ſit minor patre, eildemque ſubiectus quoad mi-
niſterium. Quod vbique repetit; eamque cauſ-
ſam ait eſſe PAVLLO; quare elogium illud,
Oess èên! Tarrav Chriſto tribuere non potuerit
ac voluerit, relinquens tamen Chriſto Dei ti-

tulum I. Zim. II, I6. ſed titulum Dei ſuper

omnia, eidem abiudicans. Stilus igitur Paulli
I. Tim. II, Iö, hic erit: Deus, patri ſübie-
ctus, manifeſtatus eſt in carne. Argumento rem
compleckamur, (quamuis videam hanc diſpu-
tandi methodum contemtionis cauſſa ſcholaſti-
cam vocari; vtar tamen ea) vbicunque Paullus
de COhriſto loquitur, ibi eum repraeſentat inferiorem
patre, eidemque ſubditum, ſicut reliqua omnia ei
ubiecta ſunt. Atqui in loco . Zeim. MI, 16.
Paullus de Chriſto loquitur, quem votat Deum:
ergo in eo loco, Chritum, quem Deum votat,
reprae-

ertlſend 41
litun; ſa n

a

ſars A in
Dens fer 0
1, 5 4M
4, M,
celebratur /.
te Laulius tale,
wn potuit, gt
Ueubi Den /
b Ulo more,
ſetdis guldos
COnent, quod-

c gnoe

guocd eſt huin⸗
Ié. iten pin ,,
loniamn hie, 1
i alijitn n r
ſuule iſerinen
ſ gi e ſen
le con, hann
un ile, qn
b Nc inclin
in ufe, Qn
iant, ich iil
Men loeb, ſan

1her iiee exegeticas. 113
repraeſentat vt inferiorem patre, eidemque ſub-
ditum; ſicut râ ν*†*νσ ei ſubietta ſunr. Perſona
autem Chriſti diuina, (non miniſtra Patris, ſed
infinita, immutabilis, eiusdem cum Patre eſſen-
tiae,) eſt ea, quae aſſumſit carnem, ſeu ma-
nifeſtata eſt in carne, quae, ſtilo Paulli Ebr. I,
S. Deus rex & creator omnium; & ſtilo Ioan-
nis, 5 αι2α ¹νι e, Deus verus & vita aeter- “
na, Xν0ο, Deus apud Denm, opifex mundi, .
celebratur 7. Jo. V, 20. & Jo. I» I. IA. Cer-
te Paullus talem ſtili idiotiſinum ſibi ſumere
non potuit, qui non pateretur, vt Chriſtum
alicubi Deum ſuper omnia, vocaret. Ego, qui

Muii ab illo more, ſi quis alius, abhorreo, qui e
Elnate il. verbis quibusdam, alteri diſputanti obtrudere
Qogtm Ul, conetur, quod ille neque ſentit neque probat,

hic quoque aliquid excuſationis admitterem:
quod eſt huiusmodi, locum Paulli I. Tim. III-
16. ideo non eſſe parallelum alteri Rom. IX, y.
quoniam hic, notam diſcriminis expreſſam habeat;,
in addito ! rarray; lle non item: vt adeo per-
Jonale diſerimen filit a patre, hinc ſatis appareat
ei, qui e differentia ſtili, diſferentiam rei vtro-
bique ſignificatae, ſuo iure deſiniat. Sed fatalis
nte 2 al ille canon, hanc excuſationem eludit. Canon
tt iſferimn inquam ille, quo ſtilus Paulli totus & perpe-
in asuriſe tuus huc inclinatur, vt Chriſtum ſiſtat inferio-
Pin. MNY rem patre. Quamuis, ſemoto etiam hoc ferali
Teer Dr canone, res ſibi parum conſtet. Nam Vtro-
,Deen, que in loco, ſatis luculenta adeſt nota,; quae Fi-
H lium

e n Ponei
Crihe

Wonn

114 Cap. III. Jectio I. Defenſio per rationes

lium a Patre diſtinguat. Is, qui in carne mani- e, Am,
Ffeſtatus eſt, I. Tim. III, Iöô. non eſt Pater,

, . „ euns
ſed Filius. Is, qui ex Nraelitis eſt ſecnndum la,
carnem, Rom. IX. IJ. non pater eſſe poteſt,
Snndm ſn hi

ſed Filius. Vtrobique Deus ille vocatur, non in-
ferior, (hanc notionem, ipſum nomen Dei non 5 ppell
Datitur in ſacris litteris) ſed verus & ſummus nhen &
Deus, in rarrar. Quod fſupra inuictis argu- per ommen
mentis vindicauimus. Quare vterque locus in 10 tempor
omnibus ſibi reſpondet. = Hüeroc
Drumquen
Neque illud omittendum eſſe arbitror, VLLI. C
quod ad ſenſiun formulae determinandum Y llss d
adfertur, vbi verba: qui eſt ſuper omnia, Il. MI
id exprimere dicuntur: qui gentium condi- , lun ſen
tionem ſolus libere definire poteſt- & porro, lhni E
benedictus in ſaecula ita reſtringitur: pro. hine ſ.
Pter praerogatiuas Iudaeorum, cpi , O ego Gicli

ipſe Paullus qui pariter ſum Iudaeus, gratiaz Iit menti
agimus Deo optimo maximo. Si ſenſus for- Uet Patro
mulae in has redigitur anguſtias, non am- na⸗
plius eam vim habebit, quam ſtilus & Ainil
mos ebraeorum, ei aſerebat. Totam *
enim Renc an re nſhar nominis, quod “
Deo proprium eſſet, habebant; quaſi Kn

non contenti ſola nominis diuini mentio.
ne Aer lurn
2

in
ln
Mon el u
A ſnts
le orel

4

W

Olumm

Nerque Han

ſeerhiron
efnunmmnn
hr onni,
Atiun nt.
E
Ngir e
nus Nn
Esr.
Nonan.

Kles N

Tonn
inis,nn
t
ni Ien

9 NIN i.

exegeticas. 115

ne, Adonai, El ſebaddai, Eljon; ſed quan-
dam pietatis cauſſa, adhibitam periphraſin
addentes, adorationem ei debitam, & prae-
ſtandam ſignificabant, quoties nomen
eius appelletur, immo quamdiu ſint,
qui numen eius agnoſcant & adorent, id
eſt per oimnem aeternitatem. Ab antiquiſ-
ſimo tempore mos ille repetendus eſt, ex
ipſo ſacro codice ſumtus: 92, 5 sορ ſti-
lo Moſis, Gen. XIV, 15. 19. 20. 22. fvby, bie
aliorumque vatum, eſt Deus in! zavre" ſtilo
PAVLLI. Confer loca, vbi articulus ,

ante Sνε0ο abeſt, Mich. VI, 6. Sr. L, 21.

Pſal. Xl. VIh 3. Hoc in negotio id quaeri-
tur, quo ſenſu a Iudaeis vſurpata ſit ea for-
mula? & quam vim ipfi ſubiecerint ver-
bis, hanc formulam ingredientibus? Eam
vim qui diluit ac temperat, is tantum de-
trahit menti totius formulae, quantum in-
dulget patrocinio ſuae cauſſe. Quare,

non poteſt argumentum ducere, ex for-

mula in alium anguſtiorem ſenſum tracta,
quam is eſt, qui valuit apud Iudacos &,
qui viget etiam nunc, in libris noui foe-
deris. Nam formula ex ſenſu, non e ver-
bis aliter ſumtis, aeſtimanda eſt: id niſi
HZ fit

116 Cap. III. Jeckio I. Defenſio per rationes

fit, erit interpretis, non Iudaeorum, for-
mula; quandoquidem PAVLLVS eam
e ore Iudaeorum repetere, dicitur, ita vt
exinde colligi debeat, eam ad Filium Dei
non poſſe referri, ſed per ipſius phraſeos hi-
ſtoriam, referri oportere ad Patrem. Pro-
bandum igitur erit huic interpreti, ali-
quo loco illam phraſin Deus ſuper onmia,
adhibitam a Iudaeis fuiſſe in illam ſenten-
tiam: Deus futa gentiuumm moderatur, pro
Juo arbitratu: itemque illam, benediétus
in ſaecula, id valuiſſe Iudaeis, ego, Iudaeus
qui ſim, cum ceteris, Deo laudes & gratia-
ruüͤm actionem tribuo,‚, nunc & deinceps.

Fruſtra huic obſeruationi quis obiecerit:

verum tamen eſſe, quod ex ea quoque

cauſſa, Deus vocari poſſit Deus ſuper

omnia, (vel omnes) quia hominum res
imperio ſuo temperet, &, quod gratia-
rum actio, qua proſequantur eum ſinguli,
vel homines, vel populi, eadem vniuer-
ſis incumbat. Fruſtra, inquam id ali-
quis cauſſabitur. Formulae alicuius po-
pPuli ſollemnes, quae enunciant, quis &
quantus ſit Deus, & quo cultu dignus ha-
beatur, deſinunt eſſe ſollemnes, vbi quis
in

nclenemn
Herti, tn
& motn
urtlemdes
Iuprr No
ogecerpat
ain, Aut
10 00
nt proprin
emmnes fun
em cellen,
Miln baAV
remn,reiie
CoRedre,
NrO neutro g
Nr euinen,

laj eun, hin

r ſt tm
i ſint.
Morn haben
ltßnit, e⸗

Eiſur irni

4

icunt
Mmonot i

Aiam exe

er mtine

llen enn
klrs 4
feiun, I
him,
Pnlen i
Nunem, brn
terhkei d

4 ler e, onn.

Nennr

lnnir
y Mnchn
, lui iui
n irir

5 Füngg

Us Cbiecent
Ter goe
Dels I
omninum
NMot gent⸗
Cnn Mle
En iver.
amn id 1
lcuios
1, Us,
1dgn
3, Nis

1

exegeticas. 117

in qualemcunque gratiarum actionem eas con-
uertit, tunc, vbi ex earum vſu ſollemni
& integritate contentorum (per id enim
ſunt ſollemnes) probationem 9esrmos ſam-
mae parat. Non patiuntur tales formulae, vt
quis decerpat partem aliquam in illis con-
tentam, aut ex aliqua earum parte, quo-
quo modo deriuandam; qua mutatione
fiunt propriae, & naturam eius, per quod
ſollemnes ſunt atque communes, exuunt.
Idem cæeleberrimus imerhres vt probet,
Phraſin PAVLLI i! zarræ““, Pertinere ad
Patrem, reiicit metaphraſin maſculino gene-
re conceptam: ſuper omnes, & propugnat
Pro neutro genere, ſuper ommnia: eo conſilio,
vt euincat, Chriſtum a Paullo non potuiſſe
dici eum, qui ſit ſuper omnia, cum ipſe Chri-
ſtus ſit pars eorum ommium, quae patri ſub-
iecta ſint. Si igitur illa formula hunc
ſenſum habet: qlli conditionem gentium ſo-
lus definit, exinde non intelligetur, quod
Chriſtus Patri ſubiectus ſit. Qui Eilium Pa-
tri JubiGciunt ſubtiliores Ariani, tamen id
relinquunt Filio, quod iure creationis pro-
uidentiam exerceat, vtique in eccleſiam,
eandemque ex vtraque gente, externa, &
F 3 ludai-

118 Cap. III. Jectio I. Defenſio per rationes

Iudaica, colligendam atque gubernandam;
& quod ſolus eam exerceat, mullo in hanc

regendi ſocietatem aſlumto. Neque illo

exercitio fungi poſſet, niſi & ipſum natu-
rae regnum, pari poteſtate moderare-
tur.

F. LXIV.

Quamuis igitur ea coniectura, de
PAVLLO ad ludaeos degeneres phraſin
ſuam accommodante, & veluti praeſen-
tes eos alloquente, haudquaquam in
mente vel ſermone illius nata, vel indica-
ta ſit: tamen ex eo ſenſu, in quem for-
mula ſaepe laudata flectitur, ſi modo ce-
tera ſacri codicis oracula conferantur, non
nihil ad noſtram ſententiam praeſidii ac-
cedit. Nam qui gentium conditionem ſolus
libere definire poteſt, ös inl rarrar, is eit ké-
vogs deezér“, Quod encomion eſt Chriſti,

Iud. 4. abnegant udsor deorira ſolustn mo-

narcham, Deinmnm & Dominum noſtrum Ie-
ſum Chriſtum; coll. 2. Pet. Il, 1. quo-⸗
cum ſtilus PAVLLI Cconcordat. Phil. II.=.
9. ſS. Ebr. l, y. Et Meſſias rex Iudaeorum
idemque pater aeternitatis, leſa. IX, 5. ho⸗
puli

N ⸗

li d amt
Pit ,

olere, gel

hn ſent.

elin faex e

EEENSIO

DNAENMONNX

Gamus,
1e Comtrone
io inter
i veram
Menſu ne
Chricti
eeli, pen
Uones 'nim

; Ere

Poſttine

egoi
1lrhi

Mlerae.

niechun, e

eres phrnſe
i onren
UAam in
hveliocer
en .
nodo .
elintn m
Mneſcie
v Gl .

iun .
Nrum k

I. (o

t. TYE.

dteonee
N5e

I

exegeticas. 119

puli ſui conditionem definire potuit ac de-
buit, ita, vt proſelytos ad eundem ad-

ſiſcere; gentes nimirum alias, penes

ipſum fuerit. Id quod nunc etiam a ficto
Meſſia, faex eius populi, fruſtra exſpectat.

BESAͤ: ☛: ͤ: e

SECTIO II.
DEFENSIO PER TESTIMONIA PATRVM.

ARTICVLVS I.
PRAEMONENDA DE CONSENSV PATRVM.
§. LXV. .
rius, quam ad hoc momentum acce-
Ldamus, quaedam praemonenda ſunt,
ne controuerſia noſtra inanis videatur.
Primo, inter nos in eo conueuit, ſermonis
ſacri veram interpretationem, neque a
conſenſu neque a diſſenſu doctorum po-
puli Chriſti, ſiue veteris ſiue recentio-
ris aeui, pendere, vt ſupra monuimus.
Rationes nimirum exegeticae hic vnice
valent; & res, quae verbis eorumque
compoſitione ſignatur, in hoc interpre-
tandi negotio, ita ſpectanda eſt, ſicut
eius deſcriptiones, in aliis verbi diuini
1 4 ekfa-

120 Cap. III. JRelt. W. Art. I. Praemonenda

effatis, eam definiunt. Quae effata ſimul
ſumta, & inter ſe comparata, rei ſigna-
tae indolem ſic exhibent ; vt totum
quiddam, & ex omni parte definitum &
circumſcriptum, appareat. Haec regula
in omni doctrinarum genere, quae ſeri-
ptis continentur, publieo communique
conſenſu valet.

* Quam plana eſt, & omnium conſenſu firmata
haec regula; tam procaciter a multis in eam
peccatur. WHISTONVS, CLARCKIVS (& ad
extremum fere BVLILVS) CVRCELLAEVS;
quodque mireris, WHITBYVS, vt e ſcripto
poſtumo cognitum eſt, (niſi fidem cditoris
deſideres) EMLYNVS, CHVBBIVS, Meo-

Ariani, e patribus Ante - Nicaenis, quos in

ſua placita torquent, hauſtum errorem ſacris
litteris inferre conati ſunt. Hidemque, Nicae-
norum procerum deciſione preſſi, horum quo-
B. que ſententiam ſatis apertam arrodunt, vel vna-

nimem eorum conſenſum vellicant, nihil mora-
ti oraculorum ſacri codicis auctoritatem. Sed

WHISTONI praecipue ſcena, ſpectaculum
pracbuit auctore ſuo dignum. Nam epiſtolas
1. 16N ATII lLongiores, omni critico guſtu pro-
ſcripto, pro genuinis venditat, e bibliotheca
BODLEII codicem Arabicum forte repertum,
erubeſcendo conatu, canonicum Ahoftlokunt
cri⸗

ſcrpun e
caa Fete

Ann du

Deinde,
ſacri ſen
conueni⸗
(imerpr.
nlem
Illom conn

II tune de

1, Gntent
Eernih Go
lis ie e
In, Cinerl
1s Cogitar,
etur dis 6
iure,
In non c.
Ins auckor
nn Crik
n l Y 3

Maunt,

lſt, g

Deinei

eefir ſin
1l, rej ſon Cne
. n umn
Lu
N ann
d be ſeri⸗
Gumnnng

NeEIV‚

.
RCELIAE
te larto

Hecdhohum
Nun epſelu
galn re
e Diblota
te kegernn
Alun

D

de conſenſu patrum. 121

ſeriptum eſſe clamat, contra de auctoritate
codicis veteris teſtamenti, vt corrupti per Iu-
daeos, etiamque de noui integritate detrahit;
denique deluſus ſuis ipſe artibus, totam bilem
in Athanaſium effundit, limam morſurus.

. LXVI.
Deinde, ſi in explicanda quadam ſermo-
nis ſacri ſententia, quaeritur, quis ille ſit,
cui conueniat id quod de illo affirmetur?
&, ſi interpres aliquis agnoſcit, nominari
eundem, quem nos nominari credimus, vt
in illum conueniant, quae de ipſo dicun-
tur: tunc ille hactenus nobiscum conſpi-
rat, quatenus idem ſermonis ſubiectum de-
cernit, quod nos intelligimus: tametſi de
illis, quae eidem in iſto ſermone tribuun-
tur, diuerſa poſſit eſſe noſtra atque il-
lius cogitatio. Nam de his alia deinde
naſcitur disputatio, vbi probandum eſt,
quo iure, & quo ſenſu, conueniant potius
quam non conueniant in illum, Auas ſer⸗
monis auctor illi tribuit.

* Quando Chriſtus affirmat, Eilius & Pater ſunt
vnum lo. X, 20. omnes, & Ariani, & Sciniani,
agnoſcunt, ſermonem efle de Chriſto ſed r3
7num eſſe, quod ei tribuitur, multo aliter at-
5 aue

122 Cap. III. NRebt. W. Art. I. Praemonenda

aduerſus NOETVM, locum Paulli Rom. IX,
f. Chriſto vindicat, quod nobis ſufhicit. Vi-
ctus enim euidentia ſtili, hoc fecit, non factu-
rus, ſi interpunctionem talem ſomniaſſet, qua-
lem ERASMVS. Ratio, quam addit HIPPO-
LYTVS, cur filius Dei ex Iraelitis progenitus,
ſit Deus ſuper omnia benedictus, cet. illa inquam
ratio, haec eſt, quod data ei ſit omnis poteſtas,
ideoque ſit Deus (ita vocatur enim in iſto ora-
culo) & Deus ſuper omnia, roy Rοαο e)
Rem itaque agnoſcit HI PPOLYTVS, ideoque
noſter eſt. Rationem non exhaurit illa reſpon-
ſio; at plenior & locupletior in verbis PAVL-
LI latet. Neque deſunt, quae HIPPOLYTI
monimentis obiici poſſunt. Ita WHISTONVS
plurima congeſſit IRENAEI loca in ſuam ſen-

dum in eo verſamur, vt oſtendamus locum
PAVLLI Chriſto vindicari ab illo teſte.

§. LXVII.
Illi patres ecclefie, qui oraculum
PAVLLI Rom. IX, 5. exhibent & reci-
tant, in diſputatione contra quoscunque,
ita, vt illuad de Filio Dei dictum eſſe
agnoſcant, manifeſto hac parte noſtri
ſunt, & hactenus cum PAVLLO Con-

ſentiunt. (H. LXVI.) Hi, quamdiu non
agunt

que nos, interpretantur. Ita HIPPOLYTVS

tentiam. Quae fruſtra nobis obuertuntur,

vnt nn
Araſn oppoo
leſte A 11
Ieſus Il.
in Deus ce
Dlere lne

Alimnne wus

Rcundun

iar eſt, y

ſulatum ho

me pegaet

lrne ſimilem,
boli dune are
eOrutn Alh
remittens ne
Oraclli prion
Siuelrite: ſnr
Losr in
Chriſto gun
Dutur, fupr
unblam pollta
1r il Oracult
Inkrentem 4

u

e Deus

Crite, i,
iunnram er

Amleere al

Menmmt,

. de conſenſu patrum. 123
4 HIDPNTY,, 11. . „₰
l gun agunt cum illis, qui bumanam Chriſti na-
t turam oppugnant, quage eſt e Iſraelitis,

dal 1 Non ech

ee.
1 Nueulum
ir & leci
Geunde
Qnm ele
rte poln.
LLO
mmdin

7

ſd.

*
.

teſte ?P.AVLLO; tam diu fatendum; eos
reliqua PAVLLI verba: qui eſt ſuper
omnia Deus cet. ſpectare; ideoque non
agnoſcere finem qualemcunque periodi
Pautllinae his verbis terminandae, e Hrae-
litis ſeciindum caurnem, ſed ſine αα εεπi,
vti par eſt, verba PAVLLI legiſſe.

* Poſtulatum hoc, recuſari nequit. Nam, ſi quis

forte negaret humanam Chriſti naturam, no-
ſtrae ſimilem, quod fecerunt quidam haeretici:
&, ſi tunc pater aliquis eccleſiae contra quendam
eorum diſputaret, ad hoc PAVLLI oraculum
remittens negantem, tunc fuficerent verba
oraculi priora: et e matre conceptus & natus
Hraelitide: ſin de perſona Chriſti ſit diſceptatio;
(⁶ Xcis indicat perſonam) & nominatim de
Chriſto quatenus eſt ι Xρ, cui maieſtas tri-
buitur, ſupra creatam quamcunque magnifi-
centiam poſita; atque, ſi hanc in rem profer-
tur id oraculum PAVLLI, tunc neceſſe eſt,
proferentem ſpectare vtramque oraculi partem,
(Jubieltum & praedicatum) Praedicatum igitur;,
qui eſt Deus ſuper omnia, agit de eo qui dici-
tur Chriſtus, 1. e. õ quatenus prae⸗
ter naturam excelſiſſimam, habet ſimiil aliam
ex muliere aſlumtam. Inter ſubiectum itaque
&

—

124 Cap. III. JNeck. I. Art. I. Praemonenda

& praedicatum, non habet locum qualiscunque
interpunctio, quae ſubiectum a praedicato tam
violenter abrumpat. Vnguibus non rationibus
vteretur, qui ſic inſtitueret, de Chriſto id ora-
culum excitans. Neque vllus e patribus eſt,
qui illam formulam Chriſtus eſt ex Mraelitis ſe-
cundum carnem, aliter, quam de humana eius
natura, intelligat.

§. LXVIII.

Patres illi, qui ex inſtituto com-
mentantur in epiſtolam PAVLLI ad Ko-
manos, vel nominatim excitant illud
oraculum cap. LX, §. praeferendi ſunt
illis, qui alicubi phraſin incommodam

de Chriſti maieſtate, vel ambiguam &

incertam adhibent; incertam dico, qua
definiri nequit, vtrum de humana Chri-

ſti natura, vel miniſterio Chriſti oeco-

nomico, an de diuina eius natura lo-
quantur. Nam priores illi, exhibent te-
ſtimonium diuinum verbis ?AVLLI ex-
Ppreſſum, idque' illibatum repraeſentant,
Poſteriores non item.

§. LXIX.

Ad antiquitatem Patrum quod attinet,
illa

a guncvum
goleiſten⸗
lo temi,
Guet, iis
Cltos, Gl
rebus ud
Kperiſe.
N aant dn

e etenille p
10 anteriorum
ſocabula Mur
6e, Guam wari
Oducn Nicaene
tum edrum
wanodt loqu
ie ſunt, gn
cum ſacr!
Gere velimas.
tio diuuno r⸗
uIn mumero
lmine, 4
Uludinemn
e, Cuin Atin
n eſentm
unmncge ſg
Lidem cont
d t Otun
Effinunram

Menu
de conſenſu patrum. 125

Ncu zeen 6
tain illa nunquam ſola valet, ad probandum,

mi quale ſyſtema dogmaticum alteri, paul-
eCnd 10 recentiori, ſit praeferendum, ſi oſten-
eie, di poteſt, illos antiquiores eo ſtilo eſſe
an locutos, qui parum ſibi conſtet, ac ver-
EA ba rebus ſublimioribus aptanda, adeo
non reperiſſe, vt lector prope neſcint,
. quid aiant quidam, aut quid negent.

intio an. * Hoc eueniſſe plerisque patrum, concilio Nicae-
IVIII N nò anteriorum, nemo eſt qui neſciat. Nam
vocabula idtsα, oiννe Ben, Soi, ràρνα.

gtmt il gi, quam vario ſignificatu ſint a plurimis, Syn-

kenti En odum Nicaenam antegreſſis, vſurpata, cau-
INomhcdam tum eorum lectorem fugere non poteſt. Cu-
Anbiorem iusmodi loquendi formulae, per ea temperan-
mn, En, dae ſunt, quae iidem aliis in locis, ſanioribus,
Uunenn r. cum ſacris litteris congrua tradiderunt, . niſi
(riti er , dare velimus, eosdem & ſibi & ſimul teſtimo-
. 4 nio diuino repugnaſſe; quo dato, orthodoxo-
ls Ni l rum numero exciderent. Sic imagines eorum
eihibent ee a lumine, a ſonte, a radice, ductae, & ad ſi-
prILI eX militudinem Eilii cum Patre indicandam adhibi-
ehneſenuun tae, cum altius ſubtiliusque cogitare non poſ-
. ſent, eſſentiam vtriusque eandem αonαονια, haud
incommode figurabant. Quibus autem in lo-
. cis iidem contraria illis phraſibus dicere viden-
tur, aut omnino dicunt: in illis humanam
gvod 1 Chriſti nuturam, aut oeconomicam eius ad Naren
D abi⸗

i

1
126 Cap. III. SRect. II. Art. I. Praemonenda

. . . . S un. Wi/
habitudinem; indicaſſe, cenſeri poſſunt. Sic vo- in ſain
cabulum creationis rudem craſſamque Miner- 4 ir l
. . /7,; n CCgan
uam ſonat, ſicubi creatus aà Patre PFilius exhi- i
. . r M. I
betur, vel ſi roinc PATRIS dicitur; vel fa mmml
êtus; (niſi Yervmrè paſſim in gernreg verti cre- ike
Ublltat.

datur, vt HVETIO viſum eſt) quippe genera-
tio aeterna non illico impugnari per illas vo-
culas, duriores ſane, ſed aeui genio minus
caſtigato condonandas, exiſtimanda fuerit,
niſi tunc, cum ſyſtema dogmaticum eorundem
ſcriptorum, ex eorum doctrinis conformari
queat; quod errorem in illis phraſibus laten-
tem, manifeſto prodat. Qua in re, quanto
ſtudio in vtramque partem elaboratum ſit a
viris tum critica tum theologica ſollertia emi-
nentibus, abunde cçonſtat. Neque noſtro dum-
taxat aeuo PETRVM DANIELEM HVETIVM,. HLfifOTun
PETAVIVM;, BARONIVM,» GEORGIVM tem inkra
BVLLVM epiſcopum, ERNESTVM GRA-
BIVM cet. magnos certe viros, ſed iam tum
prioribus ſaeculis Proceres populi Chriſti, la- ni(e coo

crs tteris enr
(i hiat mentic
eri non poſlit
Ucipiatur 4
Nocedens ab⸗
elt. Ue pi
o vocabul.⸗
untur, ſignin

ſalunss rer

bor ille ſatis exercuit, EVSEBIVM, ATHA lIINIIS, I.
NASIVM, HIERONYMVM, cet. Wonnt;
rſrum en

— E* Ita ſentiendum erit de loco, qui e DIONYSIO 0 luini
Romano alicubi excerptus legitur ad proban- urent
daim antiquiorem diſciplinam (quae diſciplina Ked. dei
fuiſſe Ariana fertur) Ibi diuina Trinitas recolli- eNegetie
gi & comprehendi dicitur, ac referri velut in W s d0
ſummam (gO id eſt in vnum Deum Num- I ipl ren
mum.

ihollne 1 .
. Andre
,,
e H e⸗
cr, e ſa

ſotne er WMZ

EM HVYLTTIVN

) 10 RCIHE
NLer ll .

Gul 0
lel

eD10 NISI0
I. d Ini
dae Aci
Tiu m
es Deus

unnu

. 2
necra i
sdue holr Gun.

BIVYL, 4M

de conſenſu patrum. 127

1
mum. Vbi ſanita Trias Patrem, Filium &
Spiritum ſanctum notat. Qus enim Trinita-
tem cogitare potuit excluſo aliquo ex his, qui
tres ſunt. Hi tres ita ad ſe mutuo referuntur,
vt vnus tamen Deus omnipotens in his tribus
ſubſiſtat. Quando autem trinum illud ſic in
ſacris litteris exponatur, vt Filii & Spiritus ſan-
cti fiat mentio & proceſſionis eorum e patre:
fieri non poſſit, quin in tribus his enumerandis,
incipiatur a arre⸗ ſine quo neque filius neque
procedens ab ipſo Spiritus ſanctus, cogitari
queat. Ille pater vnus eſt quaſi ſons deitatis,
quo vocabulo nunc quoque ſyſtemata noſtra
vtuntur, ſignificatu tamen caſtigatiſſimo.

§. LXX.

Latinorim praeterea Patrum auctori-
tatem infra Graecos deprimere, non Pu-
to ſaluis rerum monumentis licere, vti-
que, ſi de dogmate ſanctiſſimae Trinita-

tis agimus. Largimur id Graecis, quod

noui teſtamenti lectionem ea lingua, qua
pPerſcriptum eſt, vſurparunt, cum ex
aduerſo Latini, metaphrain latinam fre-
quentarent. Sed vtra pars alteram ideo
vicerit exegetica facultate, eorum loco-
rum quibus dogmata religionis conti-
nentur: ipſa rerum teſtimonia decidant.
Fon-

128 Cap, III. Sect. II. Art. I. Praemonenda

Fontem veteris teſtamenti ebraeum, patres
graeculi vix deguſtabant, Alexandrinis

freti interpretibus. Ipſe adeo Adaman-

tius, ebraeae vel Samaritange linguae pe-
ritiam ſatis mediocrem hauſerat, vt HIE-
RONYMVS aliquis facile cum eo poſſet
comparari. Hactenus igitur nihil aude-
mus contra Latinos. Quod praeter alios,
b. BALTHASAR BEBELIVS dutiq. eccleſ.
tom. I. p. 4719. ORIGENEM vocat philo-
logum egregium, qui linguum ebraeam ex-
acte ſeiuerit, id temperatius dicere pote-
rat vir in colligendis patrum efrfatis dili-
gentifſimus. Ipſe ſibi ADAMANTIVS
id non arrogauit, notante HVETIO, &
CLERICGO teſte. Quanto hiatu ſpernant
latinos Neo-Ariani, interque eos EM-
LYNVS, haud obſcurum eſt. Prae ce-
teris latinae eccleſiae patribus, eminere
mihi videtur TE-RRTVLLIANVS, quem
de Trinitate magis ſoſtematice, quam
ceteros, pronunciare, a viris ſummis,
nulloque partium ſtudio abreptis, cogni-
tum eſt, quamuis alibi ſuos ille patiatur

manes. IS, vt infra monebimus, quod

ad oraculum PAVLELI Ron. IX, F. atti⸗

net;

et, im
glnecetunn
Nure i,e.
ſur onffte
6 nune gu
nſs il Ge
let, gois
ttria graech
tinet. Nam
oypris, A
hoeizus, (
liodicari Gel
Unlbet mmtig
Tlokoppine,
Imbutne, pran
Glid aurte he
les, Chriſti
Videtur,

ipolorum

Aum Yyn
Wuptum le⸗

Mklinns 14
Nlmn luur
1) eilt
, Inod, wile
ine I egrer

unmnei

lenz Pen

4 nie
led Ann
ltgre e
GN Kl.
n enſele
tur ahtl me

Arnrräi

s Arin en
A wor N
, Ar
Ctere oN
n eknrs

DANNNTINS

HVETIO,
kiruſpenn
dne en h
lt. Pre
us, eninet
rg glenn
e, Iam
6ſumms,
dis
le parun
mnnd, I

“

ll r

de conſenſu patrum. 129

net, Italam translationem ſecutus eſt,
graece tam doëtus, quam latine. Atqui,
haec itala metaphraſis eſt antiquiſſima,
ſicut non diffitentur ipſi, qui Ariimas par-
tes nunc quoque tuentur. Sed meta-
phraſis illa de graeco exemplari deforma-
ta eſt, quisquis eius auctor ſit, gente &
patria graecus fuerit, an ſecus? nihil
attinet. Nam Italis non magis, quam
Aegyptiis, Alexandrinis, Antiochenis, Cap-
padocibus, cet. graecae linguae peritia
abiudicari debet. Et Graecos, quan-
tumlibet antiquos, meracum Platonicae
philoſophiae, iudaico inſuper fermento
imbutae, prae ceteris fatuabat; vt neſcio
quid aurae nocentis, exhalaſſe in regio-
nes, Chriſti obſeruantiores, haud abs

re videatur. Vnde tot ORIGENIS ac

diſcipulorum eius deliria, quibus ſacro-
ſanctum Trinitatis myſterium paſſim
corruptum neglectumque conſpicitur.

* Doctiſſimus MASSVETVS IRENAEI editor
Cubbalam Iudaeorum, multo recentiorem eſſe
putat; aetate patrum illorum; quos appella-
mis, quod, viderit ille, quibus rationibus ful-
ciatur. Id carere dubio manifeſtum eſt; ORI⸗
1 GENE M

130 Cap. III. Rect. . Art. I. Praemonenda

to feliciorem, ſi limpidos potius fontes, quam
Philonis turbidos, adiſſet. Quibus tamen
praeconiis extollat IRENAEVS iam tum eccle-
ſiam Romanam, haud obſcurum efſe poteſt le-
Ccctori non impedito, qui neque criticam falcem
in illam optimi patris confeſſionem immittere,
neque MASSVETO, id quod nimium eſt
comminiſcenti, calculum adücere cupiat.

§. LXXlI.

De patribus Nicaenis, tanta frequentia
(tametſi definitus eorum numerus fixo
calculo deſtituatur) congregatis, credi-
bile non eſt, ſine auctoritate vetuſtio-
rum eos aliquid de maieſtate Eilii decre-
uiſte. Ex his multi certe, ſubſcripturi
non erant, ſed potius repugnaturi, ſi

quid antiquae fidei contrarium tentaretur.

Praeter alios id teſtatur oRIGENES, Vt

paullo poſt videbimus, de multis, quo-

rum ſcripta aetatem non tulerunt. Sed
ipſi Nicaeni, haudquaquam poſthabendi
ſunt prioribus. Nam in tanta loquendi
de Eilio varietate, ſummae neceſſitatis erat,
conſtringere iſtam licentiam, quae ſic in-
ualuerat, vt tunc turbae darentur in e.
cle-

GENEM eorum e lacunis multa hauſiſſe, mul-

Eelua; min
ern conlerun
ſen ones e
ieN&
conuenis
Cblaior in
6, Quanto
6 Prae dli
1, l guide
nalci, n
Ians illa
Nauckoritat
1 une, in
Ue Cuie2
Nrepregbel
1, ybipitt
Umonium y
bonae in
alis, l

Likra Cir

etent onn
n Aanddun
Nentum
bg heid
Eerndumn e

n

nnen

4 kall, II
l le,
Cbr ane
lum mun erdl
1 Ge Dorel le.
iltten ilcen
Gnen immme
d inunn
Ce ai.

1 fegtent
Umenns
Nuid crelt.
1e vennſto
e Miceee
öblerhemi
gnernn, I.
tenturn

de confenſu patrum. 131

cleſia; cuius tum ad doctrinae integrita-
tem conſeruandam, tum ad cuitandas diſ-
ſenſiones inteſtinas, magnopere pertine-
bat, idem & ſentire, & eloqui, ſacris lit-
teris conuenienter. Quam ad rem, tan-
to diuinior incumbebat obligatio doctori-
bus, quanto ſanctior eſt eccleſiae ſocie-
tas, Prae aliis, quae ſimili regula tenen-
tur, ſi quidem turbas erumpere, ac diſ-
ſidia naſci, non velint. Quando igitur
conſtans illa & ſatis caſtigata loquendi ra-
tio, auctoritate verbi diuini rata & ſancita
eſt; ſane, in Chriſti ciuitate vnusquis-
que ciuium aequali vinculo ad illam caſte
integreque ſeruandam, obſtringitur. Qua-
re, vbi patres Nicaenae confeéſſionis, in te-
ſtimonium vocantur oraculorum, quae
per bonae interpretationis leges de maie-

ens, Nate Chriſti agunt: illi teſtes ſunt locuple-

nls, l⸗
t. Ved
Ckkrbene
locden
eſne
lturer
1.

G

tiores aliis, quorum fſcita, vel verba certe,
ſunt infra Chriſti maieſtatem.

* Experientia omnium temporum id Gonfirmat,
non admodum premi modos loquendi,; dum
de loquentium ſano ſenſu cônſtat. Sed erum-
pentibus deinde controuerſus, quibus genuina
dogmatim veritas in diſerimen adducéitur;
I 2 prae-⸗

132 Cap III. KRct. II. Art. I. Praemonenda

praetexta eorum auctoritate, qni melius de do-
ctrina ſenſiſſe, quam dixiſſe deprehenduntur;
ipſa res neceſſitatem imperat, figendi verbo-
rum ſiguificationes, ne ſecurus, idemque va-
gus, & in vtramque partem flexilis verborum
ſonus, in fraudem veri, & calumniam rectae
interpretationis, per imprudentiam declinetur.
Quae a viris celeberrimis, Anglis & Germanis
expoſita ſunt ad locum PAVLLI T. Cor. L. 10.
pleraque indicauit ö. 10 CHRISTOPHORVS
WOLFIVS curis phil. & crit. Sed defenſionem
Fidei Nicaenae, quam occuparunt alii, hic repe-
tere, ab inſtituto noſtro erat alienum.

F. LXXII.

Qui contendit, ?AVLLVM, Rom. IX,
5. per prudentiam non loqui potuiſſe vel
debuiſſe de Filio, eique tribuere, quod
Iudaei infideles, ſoli tribuerent patri,
qualis ſit ea doxologia: qui eſt Deus ſuper
ommnia cet. ne videlicet rudis illa ludaeo-
rum infidelium impietas durius reprehen-
ſa, impediret eorum conuerſionem: qui,
inquam, id contendit (§. LIX.) is recuſare
non poteſt, quo minus eandem interpre-
tandi regulam aliquis tueatur, ad verba
Chriſti: pater me maior eſt. Lo. XILV, P.

locnigre
Hi hernn
nn Atmmn
ſyij ilttit
irigtar
,r pruden
ua dun
l, Cn⸗
ler ex O
Eh argum

illorum

Ulfnis eſ
n, ſere
en, Non!
chi, ſei
heut.

Hacile peri
Elim. E.
glum eſt,

endo veri

Ulgendom
1 g nol
nn hyppoth
1 ohendere
CUede

deleos d
Ihlgnetu,

,
ennneta de conſenſu patrum. 133

Niluge Loquitur enim Chriſtus ibi cum diſcipulis.
Arkim Hi per infirmitatem notitiae, capere non-
Be en dusn poteran, plenam de quibusdam my-

nr Rſteriis inſtitutionem. Io. XVI, 12. Parce-
And bat igitur magiſter optimus maximus,
enudhe Per prudentiam, diſcipulorum infirmita-

AEGm ti, qua tunc laborabant, nondum per-
ILHν ſuaſi, Chriſtum aequalem eſſe Patri. Quo-
rHG. circa ex opinione illorum, licet falſa, ta⸗
s men argumentum petit, quo intempeſti:
rdi,ien ua illorum de abitu Chriſti triſtitia, ſtultitiae

Re
Aenun, confinis eſſe, dicçeretur: quandoqui-
dem, ſi crederent maiorem Chriſto eſſe pa-
trem, non modo nihil eorum fiduciae de-
lg Nn trahi, ſed plus etiam eidem accedere de-
iotuſee beat.
fhuer, * Facile perſpicier ingenuus quisque lector, quid
ekent hn velim. E conceſſis argumentor: quando ae-
Oln ſin quum eſt, vt quod alter ſibi indulſerit in de-
uce. finiendo verbi diuini ſenſu; idem & nobis in-
Eryrehen dulgendum ſit, niſi quid grauius obſtet. Ni-
en 1 hil opus nobis eſt, hanc forte aſſumtam ab
aliquo hypotheſin, vſus in noſtros conuertere.
slenl Sed oſtendere tamen neceſſe eſt, quid ſit, 8
intete quod concedere debeat, ſimilis cuiusdam hy-
dN potheſeos auctor, in eam partem, quae ab ipſo

. NINS impugnetur. Chriſtus, hoſtibus ſuis (non di-
le 13 ſcipu-

134 Cap. III. Rect. I. Art. I. Praemonenda

ſcipulis) reſpondens, Io. X. 26. 29. haud ea
vtitur demiſſione ad errorem eorum, ſed
aperte profitetur: patrem eſſe maiorem omni-
bus, ſic tamen, vt non ſit ſupra ipfum, quoniam
ipſe & pater vnum ſint, ita vt omnipotentia vtri-
que ſit communis, quae id praeſtet ouibus
Chriſti, vt nulla ſit creata poteſtas, quae e ma-
nibus Filii Dei com. 26. eripere valeat eius gre-
gem. Vbi manibus ſilii com. 25. & manibus pa-
rris com. 29. eadem omnipotentia, idem ius dan-
di vitam aeternam, eademque iuris illius efhcien-
tia, vindicatur. Quae ſine efſlentiae eiusdem
& indiuiſae communione, cogitari non poſſunt.

Quod THOMAS CHVBBIVS, e locis
Marci XII. ze. Ioan. X, 2o-=30. XW, 26. li-
bro, 1715. edito, quem inſcripfit the ſupre-
macy of god the fater aſſertel, probare ſatagit,
aliis argumentis confutatur. Et placide monen-
di mihi videntur recentiores quidam theologi,
(quorum abſit a me vt orthodoxiam deliderare
audeam) ne qualemcunque Filii Dei ſubordina-
rionem infra patrem, largiantur, propter gene-
rationem a Patre. Hacc enim mutuo ſibi repu-
gnant, eandem eſſenriam eſſe talem, vt eadem
qualicunque ratione, ſibimet ipſa ſubordinari
queat. Modus enim habendi hanc eſſentiam, ne-
ceſſitatem exiſtendi, & aeternitatem abſolutam,
infirmare nequaquam debet. Io V, 26. 23. Multo
minus prioritas, quam vocant, Patri proinde vin-
dicari poterit, cuius aeterna generatio, prius ni-

hil

AAcktoritas In
Jiuma certe
glam alen
lolis, dumn ch
Allkanas i
exta hac ra
Ccribendum
co cocici: c
run, Uubie
ſerd Cocere
ilos Juden
Fruum con
luguere ſn
ſenli abund
naterianmn i

Mirum e
uſ lulcen
Mde acr
lkungue
ellr. (
inn, qun

nnbe, ſ m
N, non n

de

Munat

n enrn
„ erum, 4

ſe “
Mnrer, ℳ

Mni

ſontimm. v.
Aſentien, 1
abloluen
136.27. M

de conſenſu patrum. 135

hil admittit. Recte BASILIVS quibusdam
locis, a notione Patris argumentum ducit, qui
aeternus eſſe nequeat, niſi Filium habeat cu-
aldiov, coaeternum: & ſimul oſtendit per illud
5&ν nihil derogari de maieſtate Filii. Neque
auctoritas quaedam humana, quantacunque ſit,
priuata certe, id officii imponere poteſt cui-
quam academiae proteſtantis doctori, vt a ſym-
bolis, tum communibus eccleſiae chriſtianae, tum
Auguſtanae confeſſionis nominatim, recedat, prae-
texta hac ratione, quod iis ſubſcripſerit, aut
ſcribendum eſſe putet, quatenus concordent, ſa-
cro codici: qua ratione, ipſi adeo corano Tur-
corum, ſubſcribere quis poſſet. Vtrumque
vero docere alios atque alios auditores, &
ilos quidem docere quidquam, haud con-
gruum confeſſioni eccleſiae; hos vtcunque re-
linquere ſuis placitis, & pati, vt ſuo quisque
ſenſu abundet: id eſt eiusmodi, quod ſchiſmati
materiam illaetabilem ſufficiat.

Mirum eſt conſilium, & alite nequaquam
fauſta ſuſceptum, ſi modum dare conemur
notitiae ſacris e litteris hauriendae, aſſumta
qualiscunque virtutis ex illa notitia deriuandae
menſura. Quanta ſit & qualis vnaquaeque
virtus, & quam late regnet, definiri nequit,
niſi adhibita notitia procreatrice cuiuscunque
virtutis, ſi modo virtus vera & integra eſſe de-
beat, non fucus & vmbra. Vnam eandemque
I 4 virtu-

136 Cap. III. Sect. II. Art. I. Praemonenda

virtutem truncam eſſe & carentem ſuis nume-
ris, quae tot notitiae partibus & gradibus non
animatur, quot in illam influere debebant; vel
ipſi philoſophi nos docent, adprobante Chri-
ſto Marth. XXII, 37. Notitia vero ſacris e lit-
teris acquirenda, tam debet eſſe clara & dif-
fuſa, quam, adhibitis quibusque praeſidiis, eſſe
poteſt, niſi auctorem earum id non voluiſſe,
contendere conemur, in ſapientiam eius iniu-
rioſi. Huiusmodi notitiam ex illo fonte colle-
ctam, aliqua ſui parte negligere, aut virtute
caſlam accuſare, arbitrioque hominum lubrico
ſubiicere, id vero Chriſtus nusquam nos docuit.

Quid eſt, quod formulas credendi arceſſi-
mus, ex illa ciuitatis Chriſti aetate, quae mi-
nus lucis habebat, certe non ſanctioris doctri-
nae culpa, quae nunc quoque intemerata ful-
get, ſed ingeniorum & profectuum tarditate ad
interiora myſteriorum nondum ſe ſatis accom-
modante.

In ſyſtema vero dogmatum ſacrorum, qua-
lis & quanta ſit libertas vnius alteriusue, do-
ctoris academici, ad docendum illud conſtituti,
& quantum in hoc genere valeat erectioris inge-
uii Profeſſio; facile patet. Ipſe, qui ſelecta capita
hiſtoriae ecclef. anno huius ſaecull LXEII. edi-
dit, multis nominibus commendabile ſpecimen,
Praefat. p. 32. ſJ. haud obſcure, quid ſentiat, ex-

vonit.
§. LXXIII.

ugſe.
ſomuln it
Iermnmule

1leo ſerip

(lo iatel

untend
Untinet, 4
riptis patr
Udorum,
il ſtaruir,
1 Uepogne
m Kdei
Cnldirant,

Verum,
Pern abſtinn
ſtudi
1 Dei man
Nilaform
Inn anrte
nnin, Wiue
ie 1)S
non itn

le Ebeten .
hntan Cn.
ed harite it.

n Maſäis, h
nd m wlll⸗
hknim dut,
o hn et,
gere, nt iine
loninun Kh

Lun nos heui,

nekenli eell.

ſckornn, ⸗
Aerinne, ℳ.
scoltnni,

ſligris inot.
Nelinbs iigr

llſelckette
LXVII. 4.
ble hecins
id nn,

1N

8

de conſenſu patrum. 137

§. LXXIII.

Quaeſtio: vtrum Patres Ante- Nieaeni
formulam iſtam: Chriſtus (5 Xens*) ét Deus

l fluper ommia benedictus in ſaecula, Amen, vllo
A n N

in loco ſcriptorum ſuorum, an nullo, de
Chriſto intellexerint, hactenus eſt hiſtori-
ca, quatenus aliquis intra limites facti ſe
continet, atque inductione locorum e
ſcriptis patrum, recte vel ſecus expli-
candorum, in hanc vel alteram partem,
nihil ſtatuit, nec deciſionem addit, vter
ex repugnantibus loquendi modis,
dogma fidei, ſacris litteris definitum,

conſtituat.

1

S§. LXXIV.

Verum, multo haec res diuerſam fa-
ciem induit, ſi contendamus I) data
opera abſtinuiffe illos Patres, a phraſi il-
la, & ſtudioſiſſime cauiſſe, ne tantam
Filio Dei maieſtatem vindicarent, quan-
tam illa formula, ſpiret, vt quae Filium
ex ommni parte Patri, qui ſolus ſit dicendus
αν ο. vnilerſornim Deus, dequalem ex-
hibeat. 2) Si addamus: patres illos re-
liquis non ita pronunciantibus, multo do-
I § ctio-

138 Cab. III. ct. II. Art. I. Praemonenda

ctiores; & veteris diſciplinae retinentiores
fuiſſe, 3) ſi illos, qui poſtea, in Synodo
Nicaena, aequalem Filio Dei atque Patri
maieſtatem aſſeruerunt, adiecto ſymbolo,
nunc etiam a Chriſtianis adprobato, &
in libros eorum ſymbolicos inſerto, ſi il-
los inquam adoriamur, atque inprimis *
Athancſium. Id enim ſi fiat, non ſola de
bhiſtoria phraſeos & formulae, ſed ipſo de
dogmate diſceptatur. Accedit & hoc, ſi 4)
pugnemus, PAVLLVM quoque abstinuiſ-
ſe ab illo tam ſplendido in Cbriſtum titulo,
& ſemper Chriſtum ſpectaſſe, vt inferio-
rem patre, in miniſterior quod eo vsque
etiam valere debet, vt ii loci in epiſtolis
Paullinis, vbi Chriſtus vocatur Deus in
carne manifeſtatus, & Deus magnus, vel
in mendo cubare, vel ſi genuini ſint, at-
que ſinceri, minus quiddam quam ſum-
mam deitautem indicare, dicantur. Si de-
nique 5) id ad perſonalem Patris characte-
rem referamus, quod Pater ſit Deus ſu-
pra ommia, beneditclus cet. ad characte-
rem puta, quo differat Pater a Filio, tan-
quam a ſummo inferior; 6) nec illud
omittendum eſt, ſi ſumma contentione
pugna-

Ngnate,
Hrulmi ,un
Aenm els
ekelere ſie
oloiſe in
ſenc ſotte
nS laxun

Qaedamalie,

jtus, jdy eta
Thto, locun
nu Eii Dei⸗

nta, (non1

oumnendi do
dis N wel
Drs, metunm
UN, (quan
Uetrina obte
IIkca de
nti fübrep
In coeperit,

IIIANA610.
Urile, hunc
geni E erne

Wnr, gol 1

H Hennn
iunn
1 Snod
ae bin

nlentoh

nlen
et
r, Non
t Aloeſ
ne Aenir
Cfneilt
ſer ineni.
ndd ed vgr

loiineplek

ul ba⸗
n Mupnn r
enuin ſih4
n Ouun /n
umm. Se⸗

t duß 3 .
mit

4 HMor l

de conſenſu fatrum. 139

pugnatur, verba Paulli: Chriſtus eſt ex
Tſraelitis ſecundum carnem, non deſignare
alteram eius zaturam (humanam Puta)
vt credere nemo debeat, PAVLLVM lo-
qui voluiſſe in proximis verbis de diuina.
Naſoendi ſortemn (quod ambiguum eſt &
nimis laxum vocabulum) dicere, &
quaedam alia, quae accidere poſſunthuma-
nitus, id, tam ſaepe confutatum in hoc
effato, locum aperit cauillantibus dupli-
cem Filii Dei naturam. Quae coniunctim
ſumta, (non ſingula ſeorlum) & in vnam
argumenti compagem collecta, viris can-
didis & meliora quantumlibet ſperanti-
bus, metum iniiciunt nequaquam va-
num, (quantacunque ſit pro ſinceriore
doctrina obteſtatio,) ne qua minus ma-
gnifica de maieſtate Chriſti ſententia,
menti ſubrepere conetur, aut gliſcere

iam coeperit.

* ATIIANASIO doctiores quosdam circa id aetatis
floruiſſe, haud abnuerim. Dabo illis laudem
ingenii & eruditionis. Quantum vero ex hoc
apparatu ſuo attulerint ad fincerum teſtimonii
diuini ſenſum, alia eſt quaeſtio. Id, quod ca-
put erat cauſlae, ab hoc viro maſcule defen-
debatur, qui illud impugnabat Arianae turbae
dicte⸗

1

140 Cap. III. NRect. II. Art. I. Praemonenlda

dicterium: erat vbi non erat Filius Dei. Quem e idar
veri caeleſtis amorem ornabat mira conſtantia, ullin.
patientiſſima calamitatum, nec ita principibus elpruonmciu

obnoxia, vt er at Arianorum verſuta calliditas. n Melaid
Fac, eum & in his moribus humani quiddam mdun erl
eſſe paſſum. Vix in alium Chriſti clientem k, NW Nhnl

crudelior erat IVLIANVS, quod ex eius cepi- (erit Kams
ſtolis apparet, nec ſatis mitis ipſe CONSTAN- 68 & eorum
TINVS. que ingenin
Nec me fugit, diſputationem de conſenſu pa- um uſ
trum, eo perductam eſſe, vt vtraque diſſiden- (e lectal
tium pars, illis ad ſuam cauſſam vtatur. Ne- e jelut A

que vllus prope locus illorum eſt, qui non eidkii n
perreptatus ſit ab vtriusque cauſſae patronis; I Ofceten
vt ſuperuacuum paene videri queat, illa repe- lalchharn
tere, quae BVLLVS, GRABIVS. WATER QüONen 6
LANDVS, CALOVIVS, ITTIGIVS, B EBE- WIN Meb
LivVS, cet pro ſyſtemate Nicaeno, & contra eungeli, 0
WHISTONVS, cum ſuis, pro Ariana ſenten- peregrino n
tia, ex illa meſſe tam copioſa, tamque mul- in fuerit
tiplice, collegerunt. Inter vtrosque tamen id (Mencigue n
intereſt, quod illi, primi ordinis, non c patri- (blliencl,
bus ſacrum codicem iudicant, in exponendo
eius ſenfu, per regulas hermeneuticas deter-
minando; ſed patrum dicta, quae ad illam in-
terpretationem alicubi quadrant, pro teſtimo- mnonis
niis vtuntur, minimeque pro regulis interpre- renn iGeN
tandi. Contrarium eſt huic methodo, qucd ", (Geconnnt
alter ordo molitur. Si quid ſacris voluminibus Mjid feri
congruum diverc patres, de Filii Dei maieſta- Eenntumn
. te⸗

,

2
Nenng

de tonſenſu patrum. 141
Hlin e
t miic, .* te; illud cur non amplectamur, cauſſam video
cin nullam. Si quid his contrarium pronunciant,
elet lan⸗ vel pronunciare yidentur, id, niſi illos ad ſe-
Wmai gilin ctam neſcio quam, relegare lubeat, vel tem-
lddamn

perandum erit per ea, quae rectius propoſue-
re, vel ſimul cogitandum, qualis eorum aetate
fuerit ſtatus conditioque ciuitatis Chriſti; qua-

en
Oift demen
d e N

e 0Nle lis & eorum indoles, quos erudire, quorum-
que ingeniis & profectibus ſeruire magis,
den ol . quam zαραρς+ι in explicandis myſteriis vbi-
Tite . que ſectari voluerint, vel debuerint, neceſſi-
lan tm tate velut aliqua coacti. Fieri etiam poterat,
vt exactiori rerum diuinarum notitiae non ni-
allie eni hil officerent ea, quae plerique ex ſcholis
gen,ung. philoſophorum paganorum adferebant, ad tra-
DIVS, in ctationem dogmatum ſacrorum. Quibus er-
TrICIVS, N rorum nebulis intermicuit purior alicubi lux
Miuen A an, euangelü, obrepentibus identidem vmbris e
Nro Aian r. peregrino tractu. Quis non videt, quanta
a, ungten hinc fuerit neceſſitas, conſtantiorem ſentiendi
rugle ann docendique rationem, per communia ſuffragia
in tmne ſtabiliendi.
„ 1 eprend.
nennss Eerr §. LXXV.
diln b Qui magnificam PAVLLI formulam

d e ad Patrem ideo refert, quia per zuνarα
n en Saev, (dccooonoaddationem ad ſtatum lecto-
i uon um) id fieri debuerit, vt paullo ante
Iii Obleruatum eft, (§. LIX.) is, dum eam
1 inter-

142 Cap. III. Nect. II. Art. ſ. Praemonenda

interpretandi hypotheſin, tanquam e men-
te PAVLLI ſumendam, ſibi praeſtruit,
de conſenſu vel diſſenſu Patrum ſecurus eſſe
poterat. Quippe nec meditando, nec
ſomniando quidem, vllus patrum, (do-
Stior an indoctior perhibeatur) id cogita-
re potuit. IHla sνιννιειον ſi niti ſecure
potuiſſet interpres, poſcere ſuo iure pot-
erat ab his, qui contra nitebantur, pa-
trum auctoritatem cauſſantes, vt oſten-
derent, rem illis Patribus alicubi fuiſſe,
cum talibus, quales eſſent illi, ad quos
PAVLLVS tanquam ad praeſentes, lo-
qui praeſumitur. Satis enim habere
poterat, oſtendere, in alieno campo
verſari patres illos, qui pro Chriſto pro-
pugnarent, non in illo, in quo fuiſſet
PAVLLVS, diſſimulans nempe propter
lectores Chriſto infeſtos, quod aperte
profeſſurus fuiſſet, ſi lectores Chriſto
deuotos habuiſſet. Sed, qui patres ideo
patribus opponit, vt euincat, a ſaniori-
bus & doctioribus patrum, id praeconii

Chriſto fuiſſe abiudicatum, is magis

dogmaticam veritatem, quam exegeticam
verborum PavVILI, impugnat, & Patrum

5orunkmm
Mmienon wite
CdðN 7471

I1SA0 Ne
Abitau. l.
rrum iInmut
Ierio pree
adterens anun
Uuuterar, opit
s grammatic
uum peſſumdk
Gualn Feri vin

Q Ms
Pres, hic ob
Ahum ab ill
cdulſam bi
nulto elt ho
artis inerpre
ermönis rilcer
1 oberratione
ſendunt. .
Aelamt N
1 Arzäionem p,
NDAVII,
d Dattes,
iehine nece
epotiuns, u

umm . de tonſenſu patrum. 143
t̃ . . .
nemem quorundam ſeitis occupatum habuiſſe
fneimm animum videtur, ante, quam ad expli-
linuck candum PAVLLVM, accederet.
1 Ne

MüIIN,(l. * ERASMO Roterodamenſi hoc eueniſſe, nunquam

r)ſconi dubitaui. Is, vt tunc erant tempora, lectioni
I MU patrum innutritus, & quorundam lubrico ma-
elnitke gliſterio Pracuentus, ad PAVLLVM. tranſiit,
irbnnn d. adferens animo praeſumtas illas, quas ante
hauſerat, opiniones. Eo factum eſt, vt regu-
hte, 1 Cle lis grammaticis & exegeticis in eorum gra-
Aenbi an tiam peſſumdatis, in illam charybdin incidere,
A a0 quam veri viam tenere maluerit.
denes, b
edin obere Qui ERASMO iubenti obtemperare velit inter-
Aeno cin pres, hic obuertere quaedam poteſt, ſe 6o-
oCeie. actum ab illis aduocaſſe patres, qui cos in
H cauſlam ſibi contrariam excitaſſent? Verum,
1n Co i multo eſt horum diuerſa ratio. Hi nempe
Velnpe Proet certis interpretandi regulis freti, prius ex ipfis
lol Pene ſermonis viſceribus, id quod verum eſt, eruunt,
Nore Cn e aberrationem ab his, aduerſanti cuilibet
iunes ceo oſtendunt. Patres eiusdem ſententiae teſtes .
171 latiot⸗ adſciſcunt. Nihil e Patris cuiusquam ſcitis,
1 in orationem PAVLLI, intrudunt. Solo freti
6 Dtecdau effato PAVLLI, eodem fretos eſſe quos adpel-
18 lgl lant, Patres, oſtendunt; quos, tametſi cun-
nexeget ctos hinc recedere vidiſſent, eos deſerturi cun-

1n Abin tos potius, quam a Paullo vel latum vnguem
rece-

144 Cap. III. Sit. II. Art. I. Praemonengas “

recedere parati. Sed Eraſmiano interpreti ea ojteſkhni
mens ac deſtinatio fuit, vt dogma de ſumma e es Moguis
Chriſti maieſtate, arceret a verbis PAVLLI, 1rll
adeo patribus quibusdam obnoxius, vt, quo faci- cte 3 zlurer
lius iis conciliaret PAVLLVM, ellipſes ellipfi- uni iline,
bus ſuperinduceret, & his hypotheſes ſubſter- 1Iltde Nel
neret alieniſſimas. n.

S§. LXXVI.
Praeterea, nouae interpretationis ea Hicem fi
eſt indoles, vt ne vllum quidem indi- elie, gua
cium contineat, vnde apparere poſſit, s, 0 uuan
aliquem e Patribus, ad ſuffragandum ad- ilebent,
duétis, (ſi vel maxime, vt tales poſtulen- cymnprehen
tur, qui ore ſint Ariano locuti) quid- e bite Nor⸗
quam ad illam ſententiam tuendam attu- &Igremur,
liſſe. Fruſtra igitur inuocati ſunt. Sin- fiphmnum a
gula interpretationis membra conſidere- deigule,n
mus: 1) ³ ir! rdrra, eds, Aui et ſuper v genen ſere
omnia Deus. Hic ita deſcribitur in para- l amen
phraſi: ille, qui eſt ſuper omnes (udaeos & n ipltel
paganos) qui Iudaeorum & gentium ſortenn mmetto
aequa lege temperat, (pari logo habet Ponmdenfre.
vtrosque; tempore noui federis.) 2) 1 n
EFvNoyurde tie re oiu*α. αdnds in aeternum. Nis vn
Hic ita ſiſtitur: quem Paudlus, ipſe cum ſit Eerr,
VVs,

Iudaeus, vna cum ceteris Iudaeis in Cbritum g
qus⸗ . Wprobel

Dung, „5
Aee tonſenſu patrum. 145
ni n 0 ,
en EeE Aüoque zebellibus, Chos enim tanquam prae-
be A Tentes alloqui & in eorum gratiam haec di-
eo Cere PAVLLVS Putatur) & tung, & ſe⸗
t uenti tempore, laudare Joleat, & laudet pro-
is ik pter tantas praerogatiuas, qJaibus ornauerit m ð
daqeos.
1 §. LXXVII.
tnhtenn PFigdem faciam illis quae dixi. Patres
n idn eccleſiae, quos ſ. ven. interpres recentiſ-
Meree ſimus, ad ſuam cauſſlam euocauit, id te-
Hmemm ſtari debent, quod epitheta verbis PAVI-
tnese LI comprehenlſa, ab iis non de Filio, ſed
en) E de Patre vſurpate ſint. Si vero id ita eſ-
ntelnt ſe largiremur, & antiquiorem banc filiſſe
Gin 4 diſeiplinam ab ORIGENE propaqpatam
nbet n ad diſcipulos, reliquis orthodoxis Patribus in
6 uG / poc genere perſpicaciores, concedere liceat:
Ubiri nihil tamen horum teſtimonio efficietur.
M Nam hi ipfſi teſtes, ea omnia, quae noua
mnh interpretatio ſolum ad Patrem refert; ipſi
lod h Filio conuenire largientur, immo pugna-
ers) bunt. Quod noui quoque Ariani, EM⸗=
in etemn LYNVS, WHISTONVS, CLARGKIVS,;
N & wWHITBVYVS, Prioris ſententiae deſer-
SaC tor, comprobabun: Ex eorum sirn
. K ſen⸗

146 Cap. III. Ject. I. Art. I. Praemonenda

ſententia, Filius, rex & moderator regni „olniſen

gratiage, in veteri & nouo teſtamento
hactenus eſſe permittitur, quatenus id
poteſtatis a Patre tanquam ſuperiori, accepe-
rit. Quo pertinet gubernatio illa, quae ad
Iſraelitas, & deinde ad paganos extendi⸗-
tur. Saltim ex illorum patrum effatis id lu-
culentiſſime doceri poſſet, niſi ſatis cogni-
tum * eſſet viro grauiſſimo, quocum haec
disputamus. Quamobrem, ſi PAVLLVS

nihil aliud dicere iubetur, niſi hoc, quod

gratias agat ei qui Deus (ſine articulo praefixo,
quem tantopere poſt veteres quosdam, vr-
get interpres, ſi Deus Pater indicari de-

beat) regnum gratiag, ac nominatim Iu-

daeorum & Iraelitarum in eo regno ſorten;
gubernet: id tam ad Filium quam Patrem
pertinere, indicabit; cum nullum in
eius ſermone, hunc in modum interpre-
tando, ſignum ſuperſit, e quo intelliga-
mus, hoc epitheton neceſſario eſſe Patri,
ac non Filio, ab eo tributum.

W PAMPFHILVS in apologia, haec refert ORIGE-
NIS verba (apud HVETIVM Origenian. p. J0.
§& IV) „Data eſt autem lex Moſis per angelos,

„in manu mediatoris Chriſti, & virtute, qui
ð) „cum

„eſet, &

i mntt

„

„ lnn 4

,NrNror⸗
„X homninun
„ine ſechlor
„ltus, ſeh
„aduentum,
„led nondun
„tunc Mecdi
„ data ler
woris manubi
,lan, G
„doriuch, S
„Chriho.,
ONIGENIS
, Lltan: z
„Filius, in c
„IIWs, Culls
vero, Iiter
10 enumerat
io Dei amne
lrMyte
ciſiur, (Mn/
e6 propria,
Uer ila hude
IGENEM,
eln uls en
in Runc

.
Haurn

de conſenſu patrum. 147

noerkortt „, cuin eſſet in principio verbum, & apud Deum

l0 keltanen
lrenl
pnini epe
o U e 4
gencdeder
Urumefksſd
tnil ltser⸗

o,Coenn

n N bA
nii hoot
emiubht
tes voddn
Duer indon
Ne Mminmn
na eyn
Un gvunket
CUon hun
mnocomn inenn
e , ile i⸗
And elein
un

ec rekertOn

1 Orilenic
Mols der n

ſ, Kym

„eſſet, & Deus eſſet verbum, Patri in omni-
„bus miniſtrauit. Omnia enim per ipſum fa-
„cta ſunt, id eſt, non ſolum creaturae, ſed &
„lex & prophetae, & ipſemet eſt Mediator Dei
„& hominum. Quod verbum quidem in
„fine ſeculorum homo factus eſt leius Chri-
„ſtus, ſed ante hunc manifeſtum in carnem
„aduentum, mediator quidem erat hominum,
„ſed nondum erat homo. Frat tamen &
„tunc Mediator Dei & hominüm: vnde
„& data lex per angelos in ipſius Media-
„toris manibus data eſſe dicitur, vt eſſet lex
„ſancta, & mandatum ſanctum „ & iuſtürmm &
„bonum, & omnia haec ſanctificarentur à
„Chriſto.„ Idem vir celeberrimus p. zb. haec
ORIGENIS verba profert, ex homilia XVIII.
in Lucam: „quia igitur Saluator, Creatoris eſt
„Filius, in commune Patrem Filiumque laude-
„mus, cuius lex, cuius & templum eſt.,„ Iam
vero, inter praerogatiuas Iudaeorum aPAVT-
LO enumeratas haec praecipua eſt; quod Fi-
lius Dei carnem aſlumſerit ex Iſraelitis, & quod
Lex & Prophetae, ſint inter ea; quaeë per ipſum
Jacta ſint. (Io. L. I.) Reliqua enim decora, lIu-
daeis nrabt his ommino continentur: pro-⸗
pter illa laudandus eſt Filius Dei ſecundum
ORIGENEM, non tantum;, vt miniſter Patris;
ſed vt talis etiam, cuius virtute lex data ſit.
Plura in hanc rem dat HVETIVS p. a6. vbi
K 2 non

148 Cap. III. Ject. I. Art. I. Praemonenda

non omittit, quae durius in hanc rem dixerit
Adamantius, ſed ex his mitiganda. Si quid
RVFINVS, qui metaphraſtes PAMPHILI cre-
ditur, in illa eius apologia aſſuiſſe de ſuo, pu-
tabitur; nondum tamen talia eius rei vidimus
argumenta, quae tam certo id perſuadeant, vt
metaphraſtae, quicunque ſit, fides euaneſcat.
IRENAEVS, multa huc pertinentia ſuggerit.
Neque, vt apparet, in eo iam ſumus, vt αα
úa Filii e Patribus eruamus, & quae WHI-
STONIANA COhors BVLLO & HVETIO li-
centius in ea quaeſtione obiecit, attinga-
mus. Tota iam res huc redit: an noua oracu-
li Paullini paraphraſis eiusmodi ſit, vt a patribus
ad eam cauſſam adſcitis, ſuffragio haud infi-
ciando, ſuſtineatur.

§. LXXVIII.

Porro, quod alteram ad formulam at-
tinet, benedictus in aeternum, ea non am-
plius ex noua interpretatione, erit illa,
quae (vt fertur) veteri more Deum ſum-
mum, Filio ſuperiorem, deſignarit apud
Patres. Nam hi quoque, Ariano licet ore
loqui ſubinde putentur, id Filio non ab-
iudicauerint, quod aliquo tempore prae-

dam

ſente, & aliquo ſubſequente, propter quae-

ln lohfiin
eſtuncorn 10

runt, d

uces, Vm
& ore kun
ji Qicerent
Dauidit Cice
I, 27. N.
gelio Mumi

Hili Dei.

cerm, Nt crim

Mem, ke

Meth. TMV.

Notare an
4 in anon
terpretano
um infellin
lci. Druele
, affrmar,
lej n gt⸗
Iiceo in

Her forta

I. Menmn

D Hüw en
14 MPHIII
il e i, D
n ilinn

kn,

IN uIIg, en
1, &
10 & Arrno
CMiegt, inin
It, Nt 1 ihe
tngo kul if

Crmuln:
N, e N
e, enk
e Mn ſn
Snarit an.
eno lcet

teynpore

NA CNanelce

hetüeni gn

de conſenſu patrum. 149

dam beneſicia celebretir. Quare fruſtra ad
teſtandum id, & quod nunquam ſenſe-
runt, approbandum, euocantur.

* Iudaeis, tempore Paulli, hanc formulam in
vſu & ore fuiſſe, vt Meſſiam ſuum, Eilium Pa-
tris dicerent; gratis vt puto, ſumitur. Filiuim
Dauidis dicebant. Matth. XXV,; 9. XXII, 12.
IX, 27. XXXL, 32. Quibus Chriſtus in euan-
gelio Joannis ſemper opponit verum nomen,
Eilis Dei. Quod tam male habebat Pontifi-
cem, vt crimini daret Chriſto, qui non tantum
Meſſiam, ſed Eilium quoque Dei mentiretur.
Matth. AXVhE. 6ůâ.

§. LXXIX.

Notare autem id quoque licet, quan-
tas in anguſtias redigatur inſolens illa
interpretatio, quae praeſtruxit, ad pala-
tum inſidelium Iudaeorum haec a PAVLLO
dici. Praeſentit enim interpres, a PAVL-
LO affirmari non potuiſſe, fore, vt tales
Iudaei in aeternum laudent Deum patrem,
quippe qui Filiun non agnouerint, mori-
turi ideo in peccatis ſuis teſte Chriſto, Ie.
VIII, 24.

F. LXXX.
Haec fortaſſe mentem interpretis ſubi-
K 3 erant,

150 Cap. III. Ject. II. Art. I. Praemonenda

erant, cum dilueret Pphraſin illam res
alνοαο, e ſignificet aeternitatem, ſed con-

gruat qualicunque modo ad hypotheſin.

Aama enim vtatur his verbis: per ſe-
cula quae ſequuntur omnia, ſemper & poſt-
hac a nobis (ludaeis) vt iam facere ſolemus,
Deus pater ob has praerogatiuas celebrandus
erit: tamen cur aeternitatis notionem ſup-
preſſerit, quae ex more ſacri codicis illis
Verbis :le re aoνα adhaeret, vbicunque
de adoratione ſummi Numinis agitur,
Cauſſam vix aliam reperias. Non vrgebo,
ſi periphraſis aeternitatis, verbis ſember G
Pothac, ineſſe debuit; quorum auctor,
optimus eſt ſui interpres; & cui praeter
ipſius mentem aliquid improperare, ini-
quum foret. Sed non intelligo tamen,
qua ratione poſſit aeterna dici gratiarum
actio ea, qua Jliti ſi lint Iudaei infideles
Propter ſuae gentis praerogatiuas, Deum
Patrem exclulo Filio celebrare. Nam
PAVLLVS, loquens inducitur de illa ad-
oratione, qua ſoleant vti, Fratres Iudaei,
hoſtes Chriſti: qui nequaquam Filium ho-
norabant eodem cultu, qJui Patri debetur,
ita, vt Patrem non bhonoret, qui non bono-
Tet

6t H

7, 22,. 4) 17.

Pehen 4 1
Onmnunn ben
N id geag
Ofdem in
men Wun
ſeuientesi
Ueree eſt
od foriae
Piles Deo
, Armg
liente in Fi
Unninepende

4t gaee m
ur etun in
Cum non lun
Gehbat error
Ktenor deſin
inm alkio
teduemtata Iue
Aebet cont
nen Vt Der
Ue Donebrn
Penim ide
leban, N
ril, ſin

,,
. ennn

. lun ,,
nh, ſl
A Fypoe
ert r⸗
der F
nreeſienn
Ntnnn letrnne
n Nötonent
Ceni cocieri⸗
eret, pbion
MWnins pin
Mr nrt
etbienker
orom mdon
Calier
Mopetane,/
telioo un
Ciei guunmn
Mri fise
olliu, un
N
rteili
Gtres Iuln
n Flunmk
pommi ilt

Ii
4

de conſenſu patrum. 151

ret Eilium, ſicut Chriſtus eos docebat. Io.
V, 22. 23. Scilicet, qui ſatis luminis ha-
bebant ad videndum Filium, auctorem
omnium beneficiorum, ſatis exemplo-
rum in gente ſua, quibus vti poterant,
ad fidem illi Meſftiae dandam, & inſana
tamen malitia, diris eum deuouebant,
ſaeuientes in Chriſti familiam, de quibus
querela eſt Paulli, 1. Theſj. II, 14. 15. 16.
quod furiae ſint humani generis, dete-
ſtabiles Deo, victimae caeleſtis irae, ta-
les, ſolitam gratiarum actionem ex illo in-
ſaniente in Filium animo profectam, LDeo
Patri rependere, doceret Paullus?

* At, gratae mentis & vocis officium, laudabi-
tur etiam in errante?: Dices: neque pugno;
dum non laudatur id ab eo, qui corrigere
debebat errorem, & non efficere laudando,
vt error deſinat in contumeliam Dei, cui gra-
tiarum actio debebatur. Sed ſolita & tunc
frequentata Iudaeis gratiarum actio, immixtam
habebat contumeliam Filii Dei, cui gratiam
referre vt Deo, Patris Filié, in loco blaſphe-
miae ponebatur a perditis lacobi nepotibus.
Hi enim ideo praerogatiuas ſuas tantopere ex-
tollebant, vt indicarent, ſe ſatis beatos eſſe
per illas, ſine Filio Dei redemtore: immo fa-
K 4 cinus

152 Cap. III. Rect. II. Art. I. Praemonenda

cinus eſſe, Deum credere & appellare Patrem,
propterea quod Filium diuinitatis conſortem
habcat. Id Chriſtus, ſapientiſſimus magiſter,
in iis qui meliora docebantur, huc interpre-
tatus eſt, vt cacodaemonem haberent patrem,
qui Filium Patris non modo detrectarent, ve-

rum odiis etiam furialibus inſectarentur. JLo.

VIII, Iz. 71. 44.

Fac tanen, denuo poſſe obuenti, Paullum
omnino de aeternitate laudationis agere; & no-
ſtri interpretis eundem efle ſenſum in verbis

nunc & ſemper: dicere vero id de Iudaeis infi-

delibus, ſub conditione ac ſpe conuerſionis co-
rum ad Chriſtum: Quid hoc proficiet? Sumi-
tur enim, non de conuertendis, vt talibus, lo-
qui Paullum. Neque magis quidquam eorum
conuerſioni obſtitiſſet, quam illa perſuaſio, fo-
re, vt in aeternum laudarent Deum, ſecut huc-
usque fecerint, pro praerogatiuis, quarum
non fructu tantum vero, ſua culpa carebant,

ſed vana quôque earum fiducia inſoleſcentes-

Chriſtum auerſabantur.

.LXXXI.
Id quoque in aprico eſt, debuiſſe lo-

cos e Patribus notari, e quibus conſtet,

eos, hanc formulam, quae epitheta Dei
continet, in ſermone ?AVLLI, habuiſſe

PrO

o grinmn
mrmen
gono iis

olenined

hin, Pattes
ucn i

7ſetnim un

Non inhcian
natim 4 N0
Vindicatumm

. Kec t

ſſi, ul

le Un celelt.
Gna Imerpun
Pro erdiwat
nonen pult
Uluemnin (1
Parum id v
Kuüm Hir ag
a quidemn V.
IOgatinas en
Cellario Adn
lleer pro
Mert, Illat
m e Ver 11
Whebrum hor
millie,

lie les n
nlen longe en

Laln Cntt

ca UI obcen cens

6

gebeice h⸗

es Cnfe.

epither e r
II, ME

0

de conſenſu patrum. 153

pro gratiarum actione doxologica iudaica, ad
B eorundem praerogatiuas pertinente, ſi
quando eius fecerint mentionem. Quod,
ſi oſtendi nequit, cadit etiam inanis illa ſu-
ſpicio, Patres agnouifle interpunctionem
plenam poſt verba: Chriſtus eſt eX Macl-

tis ſecundum carnem.

* Non inficiatur Vir. ſ. ven. a Patribus, nomi-
natim a NOVATIANO, & TERTVLLIANO,
vindicatum efle PAVLLI oraculum, ipfi Chri-

Ro. Sed obuertit idem, contra Patres eius

claſſis, Paullum nomine quaſi Iudaeorum perage-
re illam celebrationem, ideoque minus conſtare,
qua interpunctione fuerint vſi. Vtrumque,
pro arbitratu ſumi, quis non videt? celebra-
tionem puta euchariſticam, & ceandem nomine
Iudaeorum (infidelium) peractam. Et quam
parum id valeat ad effata Patrum, (de his
enim hic agimus) ſatis apparet. Nam, ne il-
la quidem valet collectio: qui Iudaeorum prae-
rogatiuas enumerauit, is eorum nomine, ne-
ceſſario adiungit gratiarum actionem: quam
ſcilicet, pro ratione inſtituti ſui, tam omittere
poterat, quam addere; &, quam ſi adderet,
tam ipſe, veriore ſenſu praeſtare, quam falſo
iudaeorum poterat, immo, tanquam 9eεπινοσ
non iudaico, ſed vero ſenſu, debebat. Argu-
menta exegetica, non praeſumta coniectura,
rem eam decidunt. Iudaei, quorum ore ac
K 5 mente

154 Cap. III. Ject. II. Art. I. Praemonenda

mente Paullus haec dicere creditur, celebratio-
nem illam, ſi qua foret, ad Chriſtum referre
non poterant, quem exſecrabantur; tantum
abeſt, vt cum agnoſcerent, & grata mente
proſequerentur, tanquam carum quas PAVIL-
LVS enumerat, auctorem praerogatiuarum.
Teſtimonia PAVLLI, praeter rem huc adfe-
runtur. Nam illud Rom. Z, 2. nihil aliud
probat; per verba & deſtinationem loquentis,
niſi hoc, quod pagani res a ſummo conditore,
procreatas, loco ipſius conditoris, adoraue-
rint. Ille ſupremus auctor, omnino celebratur,

vt benedictus in aeternum, ſolus adorabilis. An

vero Paullus, Chriſti cultoribus illa ſcribens,
nomine Iudaeorum, Chriſto infidelium, loqui,
recte cenſebitur, quem hi chriſtiani auctorem
omnium Io. I. I. venerabantur: Immo, formu-
lam Iudacorum chriſtiano ſenſu non Iudaico, ad-
hibet. Quin, ipſi pagani, idolorum cultores, non
ſatisfaciebant officio ſuo, ſi creatorem a re-
bus creatis vtcunque diſtinguerent, colendo
numen aliquod ſupremum. Ad id etiam obli-
gabantur, vt redemtorem humani generis,
eundemque creatorem ipſorum, tunc maxime,
cum Paullus iſta ſcriberet, in euangelio, reue-
latum, noſcerent ad communem ſalutem. Act.
W., 1r. XVII, 30. 3I. Alterum, 2. Cor. Xl,
31. tale eſt, vt PAVLLVS celebret patrem,
tanquam Patrem Domini noſtri Ieſu Chriſti, qui

eſt henedictus in aeternum. An talem celebrant
Iudaei

Juduel degenn
Dumtſer Inn
Alis ent.
Ces cömmmun
ſint; eß
Cliarn a ſcie
mo. 2) F

cellario ind

tan; culn h

ONjnon polin
ſcut ? sre
codicis, guoa
Ilurat in lo
Nt gyctiarun
1edtarg ⸗
Ponn er Iran

Vr breuite
Dutrun ddi;
fum verbort
rum recenti
Dauli non
Motuerit. (
s inuocat,
elts, ilen
Plo Dei Uud
Ge eandke

pret. (

1n chnlie

ne

Crelin, Clinen
Clrim D
aihmmn; n
gren Menn
Wun s biyl
Weetdgtiderun
EN Nn M d,
1. il. il
kumnen len
elunmo eond
nltorg, are
Onnind lirn
Nn ebite
ibug n lben
hidum, ani
Crihan madrer
ur! Immo, wnm
Mu on Iudncer
rmmollren
1 aratren t1.
wreren, D
AA id eund
Mummi genen
, . Imunne
Aldltin, el
n Amem. 4
un, 20
Alebret pune
l C
tllen

—

de conſenſu patrum. 15 5

Iudaei degeneres: De tertio, ſupra dictum eſt.
Pontifex ſupremus, blaſphemiae Chriſtum accu-
ſat, qui ſe filium rS sνRMνατσν benedicti, pro-
feſſus erat. Hinc conſtat: I) ſi Meſſias a Iu-
daeis communi formula vocatus fuiſſet, filiut
altiſſimi; ea formula non fuiſſet blaſphemiae ac-
cuſata a ſcientiſſimo eius rei, pontifice maxi-
mo. 2) Fallo colligi, eandem formulam ne-
ceſſario indicare gratiarum actionem doxologi-
tam; cum hoc loco ſit epitheton Dei, vel yn-
onymon potius, poſitum loco nominis Adonai,
ſicut αo, Altiſſimus, idem valet, vſu ſacri
codicis, quod Deus ſuper omnia. Quae notio
quadrat in locum PAVLLI, Rom. IX, Y. non
vt gratiarum altio, ſed vt antônomaſia, ſeu
rs ρα ονοοι praedicati; ad ſubieltum, (hominem
puta ex Iſraelitis ortum) reſpicientis.

Vt breuiter colligam ea, quae de conſenſu
Patrum dixi; notabile diſcrimen eſt, inter ſen-
ſum verborum PAVLLI, & paraphraſin eo-
rum recentiorem, quae rationes continet, cur
Paullus non de Chriſto, ſed de Patre, loqui
potuerit. Quare, qui Patres eccleſiae teſtes
ſuos inuocat, is probandum ſibi ſumſit, hos
teſtes, iisdem rationibus fuiſſe conuictos, vt
Filio Dei illud elogium PAVLLI abiudicarent:
adeoque eandem paraphraſin ſuggeſſiſſe nouo
interpreti. Cum oſtenſum ſit, rationes qui-
bus conſtat illa paraphraſis, omnes, ab ipſis
P. atri⸗

156 Cap. III. Neck. II. Art. I. Praemonenda

Patribus adinitti pro Filio: nihil proficit ad il-
lam cauſſlam, Patrum illorum appellatio.
§. LXXXII.
Haec ideo praemonenda duximus, ne
praeter rem, id quod hermeneuticae re-
gulae definiunt in oraculo Paulli, iis amba-
gibus inuoluamus, quas euitare, non modo
commodum eſt ſincero interpreti, verum
etiam prudenti neceſſarium. Nihil enim
ad veri patrocinium intereſt, Ariani, an
orthodoxi, illos eccleſiae doctores anti-
quos, qui ante ſaeculum quartum ſcri-
pſerunt, vel ſcripſiſſe putantur, ſuae
quisque cauſſae vindicent; dummodo
PAVLLVM de Chriſto loqui, vtraque
pars alicubi admittere cogatur, immo
admittat. Quod fieri tunc, vt ſupra di-
Ximus, manifeſtum eſt, ſi ?AVLLI Ver-

ba, eo nexu recitant, quo exhibentur

ab ipſo; & ſi recitant eo inſtituto, quo
non pugnant contra negantes humanam

naturam Filii Dei, a diuina, (vel ab ea
quam habere fingitur inde a creatio-

ne) diuerſam, quorſum fatis habere
poterant proferre priorem oraculi Paul-

lini partem, his declaratam verbis, duod

4

ſten Fielti

felt elll 1

e, Ommm
ctgeult.

Lic ewitamm

168, bibs

Uerunt 650.
Vemum ip
NNESTVS 6
i, ITTIOI
INS, Agae

ridcns N in
DIONYSIVS
genus phTH

Uirtann candie
Cifens, (
UAlet, VbI 4
1letionbbos,
Alrne getati
IIs, Alihi

Uhis & ma

Perunt,

(undo 4

. Denenn.
Ehlten

nillnct,
n lin

Ctintk, N

menentene re.

l anr

Unarenonman
Merreti enn
. Mllen

let, “ .

“ I
Clun HE D

uotnr, (det
I; Cummode

ocl, Ehenn
Wolrtur, nd
, N k,
prIEINE
vo erhbenn
illtimoe, g
es umnanan
,el che
ſe 4 Ckelt

ſics Nae
Oracolt H.

gethic,

de conſenſu patrum. 157

ſit ex Iſraelitis ſecundum carnem. ita pro-
fert eam CLEMENS Romanus contra
eos, quorum ferale dogma PHOTINVS
Propagauit.

H. L⸗XXXIII.
Sic euitamus eas diſſenſionum procel-
las, quibus ab vtraque parte ſe expo.
ſuerunt GEORGIVS BVLLVS, (ad ex-
tremum & ipſe fluctuans) & eius comes
ERNESTVS GRABIVS, iisdemque con-
ſoni, ITTIGIVS, BEBELIVS, CALO-
vVIVS, atque ex Romanis, vir maxime
criticus & in hac cauſſa orthodoxus,
DIONXYSIVS PETAVIVS, eidemque iun-
gendus PETRVS DANIEL HVETIVS,
vir tam candidus, quam naris emunctae
criticus, (quod ex eius Origenianis ap-
Paret, vbi a PETAVIO interdum, ſed
in leuioribus, recedit.) Quibus Ariani
noſtrae aetatis, WHISTONVS, CLAR-
CKIVS, aliique, his potiſſimum vſi ante-
ſignanis & magiſtris, tanto conatu ob-
ſtrepuerunt.
§. LXXXIV.
Quando enim PAVLLVS, iis Praece-
Pptori-

158 Cap. III. Ject. II. Art. I. Praemonenda

ptoribus non indiget, qui diu poſt
ipſum, ad tertium vsque ſaeculum vixe-
runt; quid eſt, quod eorum auctoritate
tantopere nitamur. Qui prope cuncti,
tum ea dixere, quae detrahere de maie-
ſtate Chriſti videri queant, tum ea quae
pro gloria eius haud obſcure pronun-
ciant. Vbi quisque ſcripſerit, quibus
philoſophiae praeceptis imbutus, qui-
buscum aduerſariis conflictatus, quam
dextra facultate mentem ſuam, idoneis ad
myſteria exprimenda verbis, inſtruxe-
rit, quales, & quam conſtantes, ſuis ver-
bis notiones, & ſententias vbique ſubie-
cerit, quid alicubi ſerius irrepſerit, quid
auctore ſuo dignum, quid truncum,
quid correctum aliena manu, & reliqua,
aeternis credo litibus ſegetem offerre

poſſunt ingeniis, quae ſollertiae ad ſuſpi-

candum praecipiti, ſimplicem myſterio-
rum veritatem impendunt. Hinc HIE-

RONXYMI ſcilicet, THEOPHILI Alexan-

drini, DEMETRII, MEHODII, PETRI
Alexandrini, EVSTATHII, PACHOMII,;
MARCELLI Ancyraui, & recentio-

rum, LVTHERI, BARONII, BEZAE;
illine

4

tenvpINI
DlDENI, 6
NAeNl, E
ArtolxlII,
Niori vel in
llertia, O
e Wderi don

De ohlt

Lerenurin,
Mten prochu
Eerim. WV
ens & Küie
Cubi gielis p
junt, cna
Uunem error
Puli doctrin
t, ſulhici
naln, de
Utenl Eerye
UGkts, guan
ins ſto Pr
, Kl⸗
Ao e

Pleiorum

. Mene R

e ſieenlan
un Wetnier
he unk,
ANhete Enie
N dner N
Oblenre Nope
lrhet
inbann,
Ulickins, C
Cunn, es
eibs, inlne
kuntes, Usret⸗
s digreſide
irtegert,
Guid mnnan
eni & et
Egeren Chn
leriae n
leen mlero.
4 M uI.
IIII Arxn
DDlI, PETEH
1 ACö
X ſecen

NII, DeH

de conſenſu patrum. 159

illinc RVFINI, ATHANASII, EVSEBII,
DIDYMI, & longo interuallo, poſt illos,
ERASMI, ESPENSAEBI, FERRARII,
HALLOIXII, renouamus exemplum;
maiori vel in accuſando vel in excuſando
ſollertia, quae & nimia vtrinque ſubin-
de videri queat.

§. LXXXV.

De ORIGENE, & CLEMENTE
Alexandrino, teſtibus in hanc alteramue
partem produétis, haud multum labora-
uerim. Id vnum deprecor, ne PAVLLI

mens & ſtilus, vllius eorum ſiniſtris ali-

cubi dictis parere iubeatur. Id qui fa-
ciunt, dogmatice magis quam biſtorice in
partem erroris venire, quam ſinceram
Paulli doctrinam admittere ac tueri ma-
lIunt, ſuſpicionem haud vanam, ſed in-
genuam, de ſe concitaturi. Habeat eam
laudem ſeruetque ſepulcro, bonus ORI-
GENES, quam, vis rarior ingenii & eru-
ditionis iſto pro tempore varietas, & am-
plitudo, & labor ferreus, & non formi-
data pro re Chriſti periculorum atque
ſuppliciorum atrocitas, ei ſingularem &
Pae-

.

160 Cap. III. Nck. II. Ayt. I. Praemonenda

paene propriam;, addixerunt. Quae
ornamenta, longe ſupra profundiſſimam,
ſed virtutis inanem ſcientiam, eminent.

§. LXXXVI.

Sed maieſtatis Chriſti propiorem illam
notitiam, adorationis debitae magiſtram,
futilis illa &q ſemiiudaica Platonis ſchola
interdum ei ſubduxit. Durior eius alioqui
cenſor, HIERONNXMVS, ita tamen de
eo iudicat: - .. aliquando honus dormitut
Homerus, non imitemuar eins vitia, cuius
virtutes non poſſumus ſequi. Errant in i-
de alii, tam graeci, quam latini, —= -— tol-
le amoris reeoxnv, S& nos tollemus odii ma-
gnitudinem. Tres modos eum excuſandi,
dat P. DAN. HVETPIVS, Origen. p. 25. in
mitiorem partem interpretari, quae incom-
mode dixit; proferre e ſeriptis eins, loca.⸗
Janiora;, &. conferre aliorum Patrum
eenpla. Cum ſcripta huius viri tot
manus alienas, vel inuidioſas, vel medi-.
cas, (qualis erat RVFINI) paſſa ſint;
vix vbique lancem criticam, ſecure ſatis,
adhibebimus.

§. LXXXVII.

oopeto⸗
ONIOEMN
in i5) Gal

Pbss acbaelet

6bos, kacbn
Ptionern Mie
M. P. 10). ⸗
om elle 9l

nen, ſeſtimne

on Oefuiſſe
Un Ge recti,
WO, Hlthox
numm, teltare

Hiec velun
ORIOGENE,

jihus dlri⸗

iut, eos t
ns Oui ſin
Uenint: non
Ntum egcelte
Eptouene 4
uns t
1Doibcem

. Henme

elt.
Totinkläner
n ennnen

Ntöhannſſ
Uue moir
Dnn let
ürein on
In Eumen
Mnnr rnt.
l Etit, außn
Drm N
tm,..
Olennrvci
ebin erci
liien fn
i De /n
un EYimn
Clg Pitl 10.
, vel ut
rn fn
ſeeble 14

1
15

Adeiconſenſu patrum. 161

8§S. LXXXVII.
Quo pacto conciliari poſſint patres, qin
ORIGENE M Pro haeretico declarant,

cum iis, qui contra ſenſerunt; &, quid

labis adhaeſerit aliis etiam orthodoxis pa-
tribus, facunde diſſerit idem HVETIVS,
notionem baeretici temperans, lib. 2. COri-
gen. p. 195. Auötorem haereſeos recte di-
Gtum efle a Patribus ORIGENEM; aer-
torem pertinacem non debuiſſe dici. Sed
non defuiſſe tamen, qui admonuerint
eum de rectius interpretando codice ſa-
cCro, HIERONYMVS apologia contra Ru-
Ninum, teſtatur. B

Haec velut in transcurſu monui de
ORIGENE. Qui;, ſi putatur ideo ceteris
patribus doctior, quia Filium infra patreni
poſuit, eos vt WHISTONVS ait, impro-
bans;, qui ſuo tempore contrarium do-
cuerint: non video ſane, qualis ea pute-
tur tam excellens eruditio, quae merum
eſt Platonicae ſectae delirium, quo, Vt ait;
HVETIVS, orthodoxawm doctrinamz oblima-
uit. Opificem eſſe huius vniuerſi, &, vel
mini⸗

162 Cap. III. Nect. II. Art. J. Praemonenda

minima adeo pars eius e nibilo vt ex-
iſtat, efficere, infinitae potentiae ſpe-
cimen eſt: quod ſana ratio docet, ſi vel
tacerent magiſtri diuinitus edocti. Id
Filio tribuere, & fimul ei diuinitatem

ſummam eripere, non niſi eorum eſt,
ui attributa diuina, vnius eiusdemque eſ-

ſentiae infinitae ornamenta eſſe, turpiter
ignorant. Miniſtrum vero fingere illius
operis, quod ſolo vſu potentiae, ſcien-
tiae & ſapientiae infinitae abſolui poteſt,
quid erit aliud, niſi erubeſcendae inſci-
tiae pars & argumentum., IOANNES
effectorem huius vniuerſi, vocat verbum
13 XρW, addens: & Deus erat verbum il-
lud. Quatenus & legebat illud, ac fate-

batur ORIGENES, doctior erat philoſo-

phus & theologus; quatenus idem obli-
mahat, eatenus ſemetipſo indoctior erat,
Nemiiudaeo ſpiritu & platonicis deliriis in
transuerſum actus; qua peſte mulkos
alios afflauit. L

§. LXXXIX. .
CLEMENS autem Alexandrinus e pa-
gano Chriſtianus (nam & hunc inuoca-
ri

1 vide)

Jumpns, i
Nls il
Nali roci
Un multe!
icii tamer
Platonem
tos conlull
1, guoc do
6 Cockusgl
Uue PHO
Ulicat, his
e parum
11, peron

lunt CLE)

icnicgien
Ur RVFIN
Mrobancs)
dulen,
Verba
g ir: 7,6 5
he (Ce

mnn eiuc /

Uer G

eL
In biden

5 eſnen

e nlih
Dokentige
Carer i
elc.
Auiniue
üdenn
ur ellkmnſr,
n al
oingeri
Centige, ae
Goli oe
Cſenlte ili
ANN

Vdent dertui
ertt unnun

t ilad, erte
r ern alt⸗
enns igen
jnCockoren

los A,is

l Nnulaa

drzns et
Hune iwe

de conſenſu patrum. 163

ri video) eiusdem ſcholae doctor &
alumnus, idemque praeceptor ORIGE-
NIS, ſi quid eius febriculae traxit, &
alicubi prodidit; meminiſſe oportet, vi-
rum multae lectionis, & mente bonum,
iudicii tamen fuiſſe debilioris, qui prae-
ter Platonem, Stoicos etiam, & Peripate-
ticos conſuluit, eorumque de lacunis hau-
ſit, quod doctrinae ſanctiori, parum cau-
tus doctusque commentator, immiſcuit.
Quae PHOTIVS, de libro ypotypoſean
iudicat, his non admodum moueor: vt
quae parum honorifica ſunt CLEMEN-
TI, & parum pia in Chriſti maieſtatem,
ſi ſunt CLEMENTIS potius, quam Ari-
ani cuiuspiam doloſe inſerta; cum teſte-
tur RVFINVS, (non prorſus certe re-
probandus) Clementis libros ab Arianis
fuiſſe adulteratos, & cum PHOTIVS ipſeé
poſt verba cenſoria, haec adiiciat, ar
aιτι ire rl« erec“ r aU†τ εααoâαπον τâααορυs;
ſiue ipſe (Clemens) ſiue quis alius, qui
perſonam eius induit. Et IO. CLERICVS,
hac ſuper quaeſtione tam vehementer
cum GvVIL. CAVEO colliſus, proban-
dum quidem ſuſcepit, in aliis quoque
L 2 CL E-

164 Cap. III. Ject. I. Art. I. Praemonenda

CLEMENTIS libris eadem legi deliria,
quae ?PHOTIVS impia & blaſpphema vo-
cat; illud tamen vnum, atque pelſſi-
mum de Chriſto dictum, haud euidenter
docere potuit, niſi quod e tromatibus
Clementinis duos excerpit locos, quorum
vno, ſapientia omnia permeans, dicitur ca.-

1riôεο α Ses primum a Deo creata al-

tero autem, natura Filii, quae ſit ſoli omni-
potenti proxima (ergo non eadem nume-
rO) deſcribitur. Vnde DIONXYSTVS PE-
TAVIVS, Arianum quiddam collegit.

Ipſe tamen non diſſimulat cLERICVS,

poſſe ac ſolere commodiorem ſenſum ſuſpe-

Stis illis effatis tribui, epiſt. criticis p. 13. 14.

vbi conferri poſſunt, quae GVIL. CA-
VEVS, epiſt. apologet. hiſtoriae litt. ſubiecta,
p. 73. reſpondet.

§. LXXXX.
Quidquid ſit, notabilis tamen eſt lo-
Cüs CLEMENTIS noſtri, a multis iam
notatus ex eius paedagogo: el Atr 0*⁹ Rορ
Tlære, eis à& s.α à reοαν Xαον AXos, cui addit
continuo Spiritum ſanctum. Nam ³ vαα,

cum articulo (ſi id quoque ſpectandum

eſſe

ſle, peet
or her (UN
De EVSED
em ſiltit
Inke ta res
0O. CLERI

egagrur T
eentem (II

Ia, S. ./

De ſncho
nihi elle ilo
Tionis idenm
OPtabilius,
dobia, in he

Ur. (uun

egtiffima c
n Strinor,
Ilezuit, Vt

„ .
Ule⸗
6 ineoni

um hade
une Chrit
Unnbus u

.1. Menmmg,

Gem kei len⸗
Ahfenn
h, Ne e
hullenitene
N 3 Ironnte
Arhen, Con
fhemn dour,
1Do hem.
ue ſt n
Uon egen nun
DIoxrel

Hilem lr

0

Un Ctrner
nn zhmn i⸗
Peormuaht
Glue Erlu tt

Samen el
molts in
: d Eue
s, i
1. Nmn
e S

de conſenſu patrum. 165

eſſe, vrgeatur) eodem iure, quo Pater
ror SXaν Cunctis Praeeſſe dicitur.

F. LXXXXI.

De EVSEBIO quoque, quem pro ſe
teſtem ſiſtit celeberr. interpres, nondum
confecta res eſt. Arianis eum vindicat
IO. CLERICVS. Sed digna ſunt, quae
legantur apud GövIL. CAVEVM reſpon-
dentem CIL.ERICO, epiſt. apolog. iam lau-
data, p. 76. .

F. LXXXXII.

De ſtudio eritico, generatim hoc addo,
nihil eſfe illo nobilias, & ad certam le-
Ktionis fidem inſignius, ac nihil proinde
optabilius, quam vt certa & minime
dubia, in hoc genere tandem exploren-
tur. Quanquam Chriſti regis proui-
dentiſſima cura, quod ſacrum ad codi-
cem attinet, ſic pro illius integritate in-
uiligauit, vt nulla hominum ſcripta,
tali de integritate gloriari poſſint. Quod
certum habent & exploratum, qui-
cunque Chriſti nomen venerantur. In
minoribus quae forte differunt, ſi caute
ac

166 Cap. III. Nect. I. Art. I. Praemonenda

ac modeſte exquiruntur, tanto plus lau-
dis habet ea ſollertia, quanto maioris
pretii nobis eſſe debent, quae Deus no-
ſter, quam quae humana ingeniorum
monimenta nobis tradiderunt. Quam
ad rem, tot ab ingeniis generoſioribus,
hac aetate noſtra, regali etiam ſum-
tu inflammatis atque nutritis, glorio-
ſius elaboratur. Verum, antiquiſſimo iam

ab aeuo, duplex eorum claſſis erat; vna,

pro ſaniori doctrina, a legatis Chriſti tra-
dita, in illam curam incumbebat: altera,
velut pertaeſa ſalutarium dogmatum, id
vnice venabatur, vt reperiret aliquid,
vel audacius etiam fingeret in codicibus,
quod in erroris ſui patrocinium torque-
re poſſet: laeta his ſucceſſibus & exſul-
tans in contumeliam veri, vt ille apud
HORAT. Serm. lib. 2. eclog. VI, v. 13.

Theſauro inuento, qui mercenarius
agrum,
Ulum ipſum mercatus, arauit, di-
nes amico
HERCVLE.

* Ille

le hninl

CA10 Mna
gneits e,
iumn ain
iun, & AN
elVS Ue r
uinaduertr
num Phdol
coöntra Chu
conſlio un
contentione
quemque d-
ſuiinuocaban
IVSEPIVS,
les à derl ei
DDul ard .
1n ſacris tun
NICHARDVU
net b. DAN
indicans:,
„Plugne per
„Ca als intl
„Veterum
„dum, guui
1id ad arbin
lbi kecerunt
Terunt e
iltt,

Munme de conſenſu patrum. 167

tento on * Ille labyrinthus minor, Nα4*νο Eic , qui
CAIO Romano tribuitur, ea de re iam con-

ineh n
rdin queſtus eſt, in ilos, qui Chriſtum nudum ho-
e Velgͤ n. minem facere audebant, ITHEODOTVM Byzan-
neniormm tinum, & ARTEMONIVM cum aſſeclis, quos
. Qum cAIVS ille repreſſit, & in quos tam grauiter
Knenclanbag, — animaduertit EVSEBIVS. Hi ſtudiis potiſſi-
tien n. mum philoſophicis, ductu paganorum intenti,
nit, Ur. contra Chriſti maieſtatem Ppugnabant, eoque
illiwin conſilio variantes codicis ſacri lectiones ſumma
W contentione aucupabantur, & antiquiſſimum
elitg in, quemque doctorem eccleſiae, teſtem erroris
1oCiäire. ſui inuocaban, cum ex aduerſo, teſtetur etiam
Pebet⸗ Nert, EVSEBIVS, hos maieſtatis Chriſti contemto-
Ummm d res a vetuſtioribus turpiter degeneraſſe. De
net dil, abuſu artis criticae, (cuius reum ſe fecit tum

in ſacris tum externis ſcriptoribus, inter alios

incdcb
lete RICHARDVS BENTLEINS) prudenter mo-

lumn tne. net P. DA N. HVETIVS, Origen. p. 22. ita
es Al. mudicans: „ Quaeſiui ſane multum ac diu,
N Re Pol prlusne perniciei in litteras, an vtilitatis, criti-
NH „ca ars intulerir. Quot enim ſacra & integra
SEterum ſcripta peruertit criticorum temeritas,
upeuril „dum, quicquid minus mente perciperent,
j ad arbitrium fuum refingendi, licentiam
„ »„ ſibi fecerunt. Quot volumina ſuis tota de-
nt, A— traxerunt ſcriptoribus, alienis attribuerunt:

„ Lel. ,»

*

ART. II.

168 Cap. III. Ject. M. Art. II. Disquifitio

dukadcdes ,e,n, e,e,de, , tv,e,NTe,E, n,

ARTICVLVS II
DISQVISITIO DE IPSO CONSENSV PATRVM.

§. LXXXXIII. “
Jußerelt, vt de conſeniu patrum eccle-
ſine non nihil addamus, qui quidem
in vtramque Partem inuocatur, non de
eo, quid zZara edex ſighificet, quod a
Socinianis excogitatum efſe, fi aliter quam
de bumang Chriſti natura accipiatur, ſa-
tis conſtat: ſed de eo, quid ſeitngen-⸗
dum vel connectendum ſit in illa formu-
la 5 4“ er! ravr—e* AKNY, & de nexu to-
tlus formulae cum iis, quae eam antece-
dunt. Atque, tota haec disceptatio,
cum ſit excuſſa iam a viris buius hiſto-
riae ſeientiſſimis, quorum in hoc genere,
impenſos labores, & merita, praccipue
veneramur; monitis dumtaxat quibus-
dam vtar, quibus obſeruatis, non mul-
tum Obſeuritatis in fundo reſi debir. ſ⸗

g. LXXXXIV.
Primo, ſenſus, qui eſt in verbis PAVLLI,

ber

de

r cunthitin
ee, emmert
un, mmn
Rru
abotatonn
zrbere vel
iuino ded

t Plgit

Go. Pt,
Urura ſit,
(Pbeant In
ionibus fun
Peeſnonwim

.

Deinde,
ſtig antigtl
Criſtun re
uly ui
W.
Oinelto ei
ſunne de⸗,
Ner Lutrlin
al jerbor
Er in baty
Write

1 ine deipſo onſenſu patrum. 169

per compoſitionem illorum, ad vegulas criti-
cas, hermeneuticas, & vſum lingnae perpe-
1. tuum, minime pendet a conſenſu vel diſ-
, Llenſu patrum eccleſiage. Id tam verum &
I. exploratum eſt, vt eius contrarium qui
1 ſtatuere vellet, is omnem fidem verbo
mm ch. diuino debitam, euerſum iret, homi-
H„ num placita diuinis oraculis anteponen-

6 DIn aing
anme do. Et, quo loco res eccleſiae noſtrae
e N futura ſit, ſi patres dictaturam exercere
fign (ebeant in ſenſum verbi diuini juſtis ra-
tjonibus ſuffultum? Verum haec iam
praemonuimus. (§H. L⸗XV.)
e6llc Deinde, ſi non deſunt patres, idemque
Jatis antiqui, oraculum de quo aginus, ad
Cbriſtum referentes; per ios, ſenſus ille ve-
rus, qui eſt in verbis Paulli, ſatis comproba-

Uir.
egrlefe,

1 Mele ur.
Et golh. * Praeſto eſt vtrumque programma lenenſe, vbi
oh Nl unnme ven. Auctor KOECHERVS, eos e nu-
. mero Patrum huc aduocauit, qui pro genuino
tenn ſenſu verborum PAVLLI, teſtimonium perhi-
buere. Quorum in recenſu non nihil deſi-
derat in Patrum lectione verſatiſſimus, & on-
hrPanh A*&ι Tαιοο ιhυ , Halenſium doctor; illuſtris
N L 5 famae

170 Cap. III. Jeck. II. Art. II. Disquiſitio

famae, eminentisque eruditionis. Hic IRE-
NAEVM in ſuas partes vocat, candide tamen
pr ofeſſus, locum Paulli ab Irenaeo de Chriſto, &
in Chriſtum, recitari. Quod, vt opinor, ſufficere
poteſt, ad id de quo diſputatur. (S. LXVI.)
Aut enim illa verba: qui eſt ſuper omnia Deus
cet. diuinam naturam ſignificant, aut non diui-
nam. Prius ipſe contendit, verba illa de Deo
Patre explicans, cuius profecto natura eſt di-
uina. Cum igitur IRENAEVS eadem verba
de Chriſto & in Chriſtum recitet, Chriſtum ſa-
ne Deum celebrat ex illo PAVLLI effato,
eundemque ſuper omnia, benedictum in ſaecula
Amen. Locus IRENAEI eſt lib. III. aduerſus
haereſes, pag. 176. edit. DESID. ERASMI
Roterodami, Baſil. CloloxxVI. & ſic habet:
PAVLLVS iterum, ſcribens ad Romanos, de
Wriael, dicit: Quorum Patres; & ex quibus (ec-
ce discrimen inter quorum & ex quibus) Chri-
ſtus ſecundum carnem, qui eſt Deus ſuper omnes,
benedictus in ſecula. Quae ipſa verba exhibet
idem codex, editus a Domno RENATO MAS-
SVETO, Prechytero & Monacho Benedictino e
congregatione &. Mauri, Pariſ. IzIo. cap. XVI.
pag. 20 7. niſi quod ille ſubiecta nota ) obſea er-
uat: vulgata, ſuper omnia; graece zal arταν
quod vtramque lectionem admittit. Genuinam
itaque eſſe lectionem verborum PAVLLI, quam
noſtri codices exhibent, vix opus eſt vt mo-
neam. Qui conſtitutionibus apoſtolicis auctorita-
tem

tein & antn
Mund obnven

betur emn

Gj Lulii,
MMent, il
Eerda reerll
IIENALVS.
TENLTVLII
ul Huine
multa puta
polter ſit,
liti
Ohriſs ſtin
NALVM, N

Qun; mtinune

ntlyt, alt
t ila zit

t Duu p

Quin eor
ſocat lanct
e collgen
inccvent D
emum leven
en Cich
ſicf
iprarn)

, Dinie V
de ipſo conſenſu patrum. 171
, cnlit tem & antiquitatem non vulgarem aſſerunt,

m Cit, haud abnuere poſſunt hanc lectionem, pro-
Cinn, ſſte⸗ hirbetur nempe in illis conſtitutionibus abuſus di-
e , Paullini, lib. VIII. 13. Quod fieri non

tr. (( T
nrg, poterat, niſi in contextu ſermonis apoſtolici illa
n, N e i⸗ verba reperiſſent. Cum graece illa ſcripſerit
Neh leh, IRENAEVS, vulgatus interpres, ille, quem
tcn mn dt. TERIVLLIANVS recitat, antiquior eſt eo,
Is alen qui latine reddidit IRENAEVM. Obſtare
e, Chiin . multa putantur, quo minus IRENAEVS
Airun ein noſter ſit, vbi oraculum Paullinnum opponit
“ EGnoſticis & Valentinianis: hos enim Ieſum a
Al Aſ Chriſto diſtinxiſſe, quare id tantum agere IRE- B
4 NAEVM, t oſtendat, vnum eundemque eſſe Chri-
En Aiuut ſtum; minime igitur illum agere de diuina eius
l natura, aut demonſtrare velle, Chriſtum eſſe Deum,
4 Anan, 4 vt illa pars oraculi Paullini, huc pertineat: qui
ae eſt Deus ſuper omnia, cet.
E in glg) (h.
Dau onme,
n ch §H. LXXXXVI.

m NNio Quin eorum hominum inſaniam ex-
uH plodat ſanctus pater, nemo dubitat. Sed
SNinde colligere, quod non eodem libro
vindicauerit diuinam Chriſti naturam, tunc
demum licuerit, ſi gens gnoſtica, maie-
ſtatem Chriſti diuinam vel coluit ipfa,
(quo facto fruſtra foret ab IRENAEO
vituperata) vel non obſcurauit illam, ſa-
cri⸗

172 Cap. III. Nct. II. Art. U. Disquiſitio

crilegis auctore cacodaemone, commen-
tis. Quod eos tenebriones feciſſe, ne-
mo clarius quam ipſe docuit IRENAEVS.
Hoc ipſo capite, in quo recitat oraculum
PAVLLI, Rom. IX, F5. vir ſanctus his
verbis (num. 2.) vtitur: & quonianz lo-
annes vnunmt & eundem (leſum) nouit,
verbum Dei, & bunc eſſe vnigenitum, &
hunc incarnatum eſſe pro ſalute noſtra leſam
Cbriſtun Dominum noſtrum, ſuſſicienter
ex ipſius Toannis ſermone demonſtrauimus,
cet. Inde confeſtim pergit, idem demon-
ſtraturus e Matthaueo & e Paullo, Rom. I,
1. & cap. IX, y. Vnde hoc ipſum caput,
ex apparati ad bibliothecam maximam vete-
rum patriim inſcribitur (auctore quicun-
que ſit, haud certe vano) eX Apoſto-
lorum ſeriptis demonſtrat, vnum & eundem
eſſe Ieſum Chriſtum vnigenitum Dei Filiunk
veruin Deum ac verum bhominem. Edit.
MASSVETI, p. 204. Quae cauſſa igitur

nos conuincet, allatum ab Irenaeo ſancti

Paulli teſtimonium, non valere, quod
ad alteram eius partem attinet, qui ſt
Deus cet. ſed valere dumtaxat partem
eius primam: ex quibus Chriſtus, ſecun-
dutn

d

umn omnen⸗
COleeiarerpre
leire
(MC.)
AENAEVS
Ne iec huh
lid a ldi,
nec Giuinan
noriomibus.

ded Ine)
il tuna
möltumn pug
id hic adh
Jvod eodemn

(de batre. S

tl ex hyemne
Nepebt. Anti
bl inter cet
le: &en
tſenl ip f⸗
ri flu,
lys aute
Ni Aianiin
dhm) it

1. Dintie;
1

vone, comn.
Nes keſt,
D Pyg

D Otximn

elnins hs
ininn h
(en) Ult,
INpentn,D
r iſen “M

In, ſſften

imn ſſrn Pumne,

1 ſencknon.

Enla Nnn ,
N i t

trjmmn ter.
nce grenn.

) a e

7

unante
tun ‚iimng
minn Alt.
alli igter⸗
aen inbi
llere, d
inet, n
unt lrrn
Orftm

de ipſo conſenſu patrum. 173

dum carnem? Quid fiet igitur? Negauit
celeb. interpres, verba PAVLLINET να,
indicare bumanaum Chriſti naturam.
(§. XLIV.) Quo conſilio igitur attulit
IRENAEVS haec verba PAVLLI? Nem-
pe nec humanam Chriſti naturam vindi-
cauit a ludibriis Gnoſticis & Valentinianis,
nec diuinam; ipſe ludibrio futurus iſtis
morionibus.

§. LXXXXVII.
Sed IRENAEVS ſemper id elogium,
à el rarræ Oesès, patri tribuit? De eo, non
multum pugnamus, ſatis habentes, quod
id hic adhibeat de Eilio, (H. LXVI.)

quod eodem iure adhibere potuit alibi
de Patre. Sed praeter alios excerpſit mul-

ta ex Irenae b. CALOVIVS, Operum

elencht. Anti- Socin. tom. I. parte II. p. 495.
vbi inter cetera locum e lib. IV. cap. S. lau-
dat: S. bene quii dixit, ipſum immenſum
batrem in filio menſuratum: menſura enim
patris Pilius, quoniam & capit eum. DIo-
NYSIVS autem PETAVIVS, (quanquam
ipſe Arianiſmi ſuſpicione non carens apud
quosdam) ita his de verbis pronunciat,
dogm.

174 Cap. III. Rct. II. Art. I. Disquiſitio

dogm. theol. tomi 2. praefat. tanta eſt borum
verborum maieſtas, & dignitas, vt ad com-
mendandam patris & fili, ommi ex parte ab-
Jolutam aequalitatem, inſtar ſint ampliſſimi
voluminis. Nam, ſi ünmenſus et pater, &
infinitus, & hunc tamen capit ac metitur
filius, adaequari hunc cum illo neceſſe eſt, ac
perinde infinitum & immenſum eſſe, vt,
cum extra infinitinmm nibil ſit, nibil prorſus
deſit ei, qui menſura eſt inſiniti. Quocum
conferri meretur MASSVETVS diſert.
III. ad Irenaeum, artic. V. J. 56. p. 131.

§. LXXXXVIII.

Alius praeterea locus eſt IREN AEI lih.
IV. cap. XI. vbi in verba Dei Exod. III.

Ego ſum Deus Abrabami Iſaaci & Iacobi &ρ*

(Luc. XX, 22.) non et Deus mortuorum,
Jed viuentium, ita ſeribit: per haec vtique
manifeſtum fecit, quoniam is, qui de rubo
locutus eſt Moſi, & manifeſtauit ſe eſſe Deum
Patrem, hic et viuentium Deus. QLuis
enim eſt viuorum Deus, niſi qui eſt Deus,
ſuper quem alius non eſt Deus. Ecce quo

ſenſu noſter Deum dicat ſuper onmia? hoc

nimirum, quod ſuper eum non ſit Deus
alitis.

le

iug otin
Deo mmo,
jc icunx, tol
lo nuenit
ergit: vllien
t ai Oris

oras Del?

Dnian non
viuum Deit
Nterram, &
tonem. Ie
meum ador
1Vilas. Q
„tur Dens V
„& verum
,qui & dadh
„lurredtione
„Checutjunt,
cionem .
1tuorum n
Uem Cormi⸗
et, indubi⸗
ſeront, c

rrecli

7 Guemas
nemrekio

1. D

1it g hern
n, UrAN n

Merirpg.
F GleRn

igkie,
Nlt utir
uinſe e

Nr , ,
ſ, u mnin

It. (eun
trys ir.
Nt.

.
InrNArI N

Dei Lrad .

i Meci
us norunnn
r uraine
n⸗
,cn
. C
1i an,
Lae d
onnnirt M
non ſt N
.

.

de ipſo confenſu patrum. 175
alius. Protinus autem declarat Filiun pro

Deo ſummo, ſuper quem non ſit alius,
indicans, eodem iure id Filio conuenire,

quo conuenit patri. Nam ita continuo
pergit: , quem & Daniel propheta, cum dixiſů-

nſet ei Crus vex Perſarum, quare non ad-
„oras Bel? annunciauit, dicens: quo-

„niam non colo idola manu facta, ſed
„viuum Deum, qui conſtituit caelum &
„terram, & habet omnis carnis domina-
„tionem. Iterum dixit, Dominum Deum

„meum adorabo, quoniam hic eſt Deus

„viuus. Qui igitur a prophetis adoraba-
„tur Deus viuus, hic eſt viuorum Deus
„& verbum eius, qui & locutus eſt Moſi,
„qui & Sadducaeos redarguit, qui & re-
„ſurrectionem donauit; vtraque his qui
„cCaecutiunt, oſtendens, id eſt, reſurre-
„Gtionem & Deum. Si enim Deus mor-
„tuorum non eſt, ſed viuorum, hic au-

„tem dormientium Patrum Deus dictus

„eſt, indubitate viuunt Deo, & non pe-
„rierunt, cum ſint filii reſurrectionis.

„»„Reſurrectio autem ipſe Dominus noſter
„eſt, quemadmodum ipſe ait: ego ſum

„reſurrectio & vita, Patris autem eius filii
„ſunt.

176 Cp. III. Jeck. II. Art. II. Dirquißtio

„ſunt. Dictum eſt enim a propheta pro
„Parribus tuis facti ſunt tibi filii tui. Ipſe
„Igitur Chriſtus cum Patre, viuorum eſt
„Deus, qui locutus eſt Moſi, qui & patri-

„ bus manifeſtatus eſt.;,
* Ad hacc verba: ipſe igitur Chriſtus cet. haec ob-
ſeruat FRANCISCVS FEVARDENTIVS:
»aperte conſtanterque Chriſtum proftetur vnum eſſe
»cum LBatre Deum, viuorum; qui cum Latrilus &
»Moſe locutus ſit; quod tam veterum, quam no-
y»uorum Ebionitarum, Cerinthianorum, Jumoſate-
»nianorum & Arianorum bhaereſes plane refellir.
„Is enim, qui locutus eſt Moſt, Je ipfum appellat
»Iehoua, quo nomine Iudaei ſimul & bhaeretiti
conftentur aeternam Dei eſſentiam & maieſtatem
,„Ngniſicati. Chriſtus autem cum Patre, ille Deus
»éſt. Ioitur natura & gloria cum eo vnus Deus
»eſt, licet perſonali proprietate diſtintctus.
F. LXXXXIX.
Hinc apparet, quo ſenfu noſter IRE-
NAEVS illuſtrem locum Rom. IX, 5. at⸗
tulerit, & quam parum valeant, quae in
contrariam ſententiam conquiruntur. At,
ilud non refutat, quod & bi Gnoſtici Deum,
15, 9 46 Patrem, ſemper ſolum dixerunt rir
? aαναννν Sedy, potilis Irenaeus 1pſe, Jomper
Patrem ſolum dicit riv inl rärray 9eir. It
por⸗

„

hotro dpn
ſtllo, ex i
Lorelt iuh
golere bil
Nocd delar
Urogare,
cte Velle
tremn, per
I. Tals
Nonis, nn
Er quge nin
tr elt, non
ſvcs, ce
i Cecinere
Gndieiilud
lens, Patren
hin Ge, v
run, ſbi fi
RPNAEVS
oribus ie⸗
tr) phi 4
nnlhn
Prar
EENABI Ci
Lcim li.
Wlenen

1 Dinis,

RProphere
hfſinii
Morun et
Itiepar.

IVADrN.
mnſtem nini⸗

N AnHani, H

ummm, un.
mmn, Niſtr.

“ A,
, r gyelar
enil hunnti
tim 0 ilkanm
n un, il Der
n 1 i

Noler Ar.

YYE/.
n Geeit
vcrur, AN,
tad eon
Cikerunt 7
rn en

Gelkr.

dem in ſententiam pronunciata. Nemo
N

de ipfo conſenſu patrum. 177
porro disputatur. Poſterius de IRENAEI
ſtilo, ex iis quae modo diximus, iudicari
poteſt: prius, ita accipe. Cnoſticos non
agnoſcere Filium Dei, ſed monſtrum ali-
uod delirantis cerebri, in locum eius
ſurrogare, hic non repeto, ne videar do-
cere velle Virum antiquitatis notitia illu-
ſtrem, per quem proficere, mihi munus

erit. Talia tribuit haec ſchola cacodae-

monis, Patri domini noſtri leſu Chriſti,
per quae nihil minus quam Deus & Pa-
ter eſt; non profecto ſaniora iis, quae
Heſiodus, ceteri que ſacrilegiorum magi-
ſtri cecinere. Quid mirum igitur, ſi
Gnoſtici illud idolum, tot portenta partu-
riens, Patrem eorum omnium, Bythum

cum Sige, vel Propatorem & Deum iri

ravrray ſibi finxerunt. Quam inſaniam
IRENAEVS ex inſtituto profligat vbique,
prioribus uduerſus haereſes libris, & ibi pa-
riter; vbi allato ?AVLLI teſtimonio,
Rom. IX, 5. ſuam Filio Dei gloriam aſſe-
rit. Qui praeter ea, quae notauimus,
IRENAEI dicta, cumulare plura volet,
is etiam lib. III. cap. VI. reperiet, ean-⸗

igi⸗

178 Cap. III. Seck. II. Art. I. Disquiſitio 4

igitur alius, quemadmodum praedixi, Deus umn eeln
nominatur, aut Dominus appellatur, niſi Ten. Non
qui eſt ommiuin Deus & Dominus, qui & mn, e!
Moyſi dixit: Ego ſum, qui ſum. Et ſic di. Flehls, he
ces filis Iſrael- Jui eſt miſit me ad vos, “ (ol
buius Eilius leſus Chriſtus, Dominus noſter gn: „H
— -= Et iterum loquente Hilio ad Moyſen- ommimniſ
Deſcendi, inquit, eripere populum hunc. anen,
Vpſe eſt enim qui deſcendit & aſcendit pro- ommum
pter ſalutem honminum. Initio autem eius- (onatoret
dem capitis, p. 150. dominutore ommium, de- en ſuſſe,
Finitiue & abſolute Deus, Deus Pater & Fi- lumn al0
lius eius appellatur e Pſal. CX, 1. -- -. & (lamketo
deinde: Deus Deorunz Dominus locutus done 84

eſt, & vocauit terramn. Luis Deus? de iſme,
Juo dixit: Deus manifeſto ventet, Deus no- 6o) teue
ſter, & non ſilebit: boc eſt Filius cet. egen con
GC.* vitiolillmmen
kturigine

Eyzx his omnibus colligitur, 1) formu- bro I
lam Deus ſuper ommia, alicubi quoad ſen- (dorem
ſum, vſurpari ab IRENAEO, vt deno- els aucto
tet eum, Jupra quem non ſit alius Deus, (mmun
2) eandem vfurpari de Eilio Dei, 3) ſic Pitun i
vſurpari, vt non ſit character perſonalis ie
primae perſonae . &. Triados, qui Filii per- auphj
ſonam

1 hußß

rudir, N
Melmn, 1
M, u
1 iſeg.
li in
Dninn ieter
luid Mer.
mtun hn
Nultn.
1oenten a.
ninn, .
IPyrH.
r. .
kunns lntne
Cn Duud
et, D, n
ur.

Dünmn⸗
ltetr
( Seno.
Aiis Dau,

e rni
Guilir.

Jonam excludat, tanquam Patre inferio-
rem. Non poſſum tamen, quin adſcri-
bam, hoc loco in gratiam eorum, qui
his rebus, per alia negotia non immoran-
tur, doctiſſimi MASSVETI obſeruatio-
nem: „Haeretici (quos refutat Irenaeus)
„comminiſcebantur, alium eſſe ſupremum
„Patrem, alium Demiurgum, ſeu rgrum
„omnium inferiorum & aſpectabilium
„conditorem: hunc veteris legis aucto-
„rem fuiſſe, ſolum in ea celebratum, &
„ſolum a Iudaeis agnitum & adoratum;
„illum vero incognitum manſiſſe ſemper,
„donec euangelio luceſcente, leſuque
„(afflante, qui in eum deſcenderit Chri-
„ſto) reuelante, notus fieret, nouemn
„legem conderet, & promulgaret.
„itioſiſſimum dogma malorum omniu
„ſcaturiginem, euerſurus lrenasus⸗ toto
„libro III. probat, vnum efſſe Deum,
„factorem caeli & terrae, vricssclut
„legis auctorem, huncque eſſe ipſum
„ſummum Patrem, & werbum eius, dc
„Spiritum ſanctum nec alium vmd an
„à lege & prophetis annunciatum nil ⸗
„aut ab ipſo ChiGO, eiusque Apo 9
2 53

de ipſo conſenſu patrum. 179

180 Cab. III. Nct. II. Art. I. Disquiſitio

„& discipulis, agnitum & celebratum.
„Quia vero reſpondebant Gnoſtici, eum,
„quem mundi conditorem identidem
„Confitetur leſus, quemque;, tum ipfi,
„tum Apoſtoli & diſcipuli eius Deum Pa-
„trem ac Dominum, rerum omnium fa-
„bricatorem paſſim appellant, ipſum De-
„miurgum eſſe, qui quidem, licet Deus
„natura non ſit; quod tamen rerum

„omnium inferiorum Rex, dominus, &t

„Conditor conſtitutus ſit, Dei appellatio-
„hem ſortitur, & eam ob rem, tum ab
„iis, tum a prophetis & veteri lege Deus
„vocatur; id confutaturus Irenaeus pro-
„bat cap. VI. n. I. quod, neque Domi-
„Nus (veritas cum ſit) mentiatur, ne-
„que Spiritus ſanctus, neque Apoſtoli
„eum qui non eſſet Deus, definitiue &
„abſolute Deum nominaſſent aliquando,
„niſi eſſet vere Deus, neque Dominum
„appellaſſent aliquem ex ſua perſona, ni-
„ſi qui dominator omnium; ſi quando ve-

„rO ſeriptura eos, qui non ſunt Dei, no-

„minat, non in totum oſtendere illos
„Deos, ſed cum aliquo additamento, &
„ſignificatione, per quam oſtenduntur

4

non ele
„Cipionn ve
Pen n
te Deumm
(lemn Dor
ſona, el
ingoit ige
tuss lanctus
ſolute Der
,ppellenteY
X Klium ei
Uarre ſao o⸗

Knemnd 4

„Datur aut

MASSVETVY

Ante, g
Ureciama
celelern,
t. Titn
Mtrur a ir.
liſurkione

c ihe;

Kghnn
ltc ebn
TGenefen
e tn ,
dbDanbe.
Um omnun fr.
lnr, innde.
ten Kabes
anen unn
, Conincs &
Deianvelto⸗
lenn, tun eb

ikaeens
SNrennen.

egbe Don,
entatur, Ee.
lege gtoi
5 Cefnteh⸗
r Nunt,
ve Mmium
ſeninnii
endoe⸗
Untei, .
endere

Gtawerto,4

Okendun

m

de ipſo conſenſu patrum. 18 5,

„non eſſe Dii. Hoc igitur Irenaei prin-
„cipium veriſſimum atque certiſſimum:
„quem Dominus, Spiritus ſanctus, aut
„Apoſtoli, in (cripturis definitiue & abſo-

y„lute Deum nominant, is eſt vere Deus,

„quem Dominum appellant, ex ſua per-
„ſona, is eſt, qui dominatur ommium. At,
„inquit idem Irenaeus, Dominus, Spiri-
„tus ſanctus, & Apoſtoli, definitiue & ab-
„ſolute DBeum nominant Dominumque
„appellant ex ſua perfona Deum Patrem,
„& filium eius, qui dominium accepit a
„Patre ſuo omnis conditionis (creaturae)
„& nemo alius in ſcripturis Deus nomi-
„hnatur aut Dominus Iſrael cet.

* MASSVETVS, diſp. in Irenaeum pag. 129.

§. Cl.

Ante, quam ad TERTVLLIANVM
progrediamur, notanda quaedam funt,
quae cæleberrimus interpres interſerenda
dixit. Totus quidem bhic verſus (inquit)
recitatur ab Irenaeo, ſed falſum eſt; eum ſi-
ne diſtinctione poſtremae partis ab Henaeo ci-
tatum fuiſſe; fuit toie diſtinctio poſt ver-
3

ba⸗

„

182 Cap. III. JSect. M. Art. II. Disquißtio

ba- ſecundum carnem. Hic poſt ſignum di- AMe ſem
Fkinétionis, quod inm, ſiue in manu ſoriptis, Ii egue⸗
ſiue in excuſis non adeſt: ſequebatur ea pars: Is ſgliſt
qui eſt Deus ſuper ommnes benedictus, cet. llen i
(Deus alio loco, ſuper omnes, non ommia, (Gm, Jo
differt enim apud ſeriptores.) Sic haec res ha- li e ſee
bet: ſi quis wieliora poſſit docere, condixi NAEVSi
iam, me errorem meum publice eſſe correctu- Arceſſi que
„ rüum. Haec autem ingenua confeſſio, omitti po
eademque veriſſima, eſt inſtar omnium mun fecit
argumentorum, & meliora docentis ope- Ateclſs
ram prorſus excludit. Quid enim eſt MINAys
ſfingere ſignum diſtincétionis, quod in nullo Kor an rece
vinquam codice vel mann ſeripto vel typis heec vVerdo
excuſo, apparet? Tale ſignum contra promtu el
omnium codicum auctoritatem obtrude- Aunds, (
re; quid eſt aliud, quam fingere, immo ignortt,
praecipere, vt fictum apponatur. Et ſupra piß noni
oſtenſum eſt, fictum eiusmodi ſignum te- ſram æ
mere inferri nexui ſermonis grammatico, IMASNVs
non erui vel naſci e viſceribus orationis: erxcarus

Non tali auxilio nec defenſoribus iſtis emn, ſigui
Paullus eget! n CoN
65. ClI. luclnque

Quam multo tutior eſt noſtra cauſſa, nutene
quae neceſſitate ſenſus, e legibus lin. Mitor
guae

1. Dinez

nf ſenn
1 unn erſt
Anura, m
ulſi ,
n in min
Rberne .
inn, lixi
Me Ponnik.
n ollif,
lhr onninm
dum Ge.
Nil enmn elt
O innl⸗

ſGn
fonum corn

Nen obree
ngere inne
uun ehn
l ſunt.
gnomto⸗
Plntoni:

lue itn

otrn eut
ſegibos ⸗

de ipſo conſenfu patrum. 183

guae demonſtrata, ſe tuetur, cum alte-
ra, neque aeternis his legibus, neque il-
lius ſigni praeſentia, ſe fuſtineat, ſed ad
fictionem ſigni confugere cogitur. Non
dicam, quo Patrocinio haec diſtinctionum
ſigna e ſaeculo ſecundo, quo, vixit IRE-
NAEVS, (& graece quidem haec ſcripfit)
arceſſi queant, & qua negligentia deinde
omitti potuerint ab eo, qui latinos pri-
mum fecit hos IRENAEI libros; cum
graecus noui teſtamenti codex, e quo &
IRENAEVS & metophroſtes eius (vetu-
ſtior an recentior, de quo certant critici)
haec verba PAVLLI defcripſerunt, in

promtu eſſet, ea ſcriptionis forma ex-

aratus, quae talia diſtinctionum ſigna
ignorat, quae ne quidem in manu fſeri-

Ptis noui teſtamenti codicihus, qui no-

ſtram aeſtatem tulere, cernuntur.
ERASMVS certe Roterodamus, magni

mercatus fuiſſet talem IRENAEI codi-

cem, ſi quis tunc fuiſſet, quo illiberalem
iſtum conatum, ne quid durius dicam;,
quocunque modo tueri poſſet. Is enim
huius figmenti ab iſto ſuo tempore infau-
ſtus auctor exiſtit.
M 4 *Ni.

*

184 GSap. III. Sect. II. Art. Il. Disquiſitis

* Nimis ſane ingenioſum videtur, affirmare 3
vetuſtiſſimum fuiſſe diſtinctionis ſignum, vel,
vt mitius dicam, vetuſtiſſimam diſtinguendi
neceſſitatem, inter duplex aliquod effatum ſa-
cri codicis; quae diuiſio tam multa poſt ſae-
cula perierit, ita vr in veterrimis quibusque
codicibus, ne vmbra quidem eius fuperſit: &
oſcere tamen ab illis, qui codicum ſide fre-

ti, id negant, vt ipfi probent;, illud quod

adfuiſſe, ſine teſte & ſcriptura, affirmatur.
Quis iudex hoc onus probandi deuoluet in
negantem: (Et, quo iure impugnabitur, quod
legimus 1. Jo. L, Z.) Vir aeuo apoſtolico pro-
pior, adfuiſſe negat: nos, eius damnata fide,
flagitamus, vt contrarium credat eius lector?

H. ClII.
Hine ad auctorem conſtitutionum apoſto-
licarum ſermo intenditur, qui illos haere-
ticos eſe decernit, qui fuſpicentur, Iefum
ipſum eſſe rw en! xarra 9eir, Ailin hdc ratio-

ne ſui ipius Pater fiat. Mem auöétor ex epi-

ſtola ad Romanos aliquoties eweitat Jententias,
atqtie hiine locum Rom. IX, 5F. non potuit
ignorare. PFuit igitur ſtabilis adhuc illa in-

terpretatio & perpetua, hanc dorologiam di-

eci in Deun Patrenn. Scilicet ab IRE-
NAEO ad impoſtorem quendam Ariamum,

le

is enin el
Preiot eſt
enn ketmnin
n mleri

innum, ep

Unumn,
ocimio e
Wn. IN5.
li? Deniqo

billo gecel

ta fuit,
m interpr
gue in men
ſemn gr de
Qod ſnpra

kdum eh

ſten ad
onn conhe
et.

n hi plena

6, 1) un

ulin guntn

b in hoe g⸗

uuntore dih

e enim

IVINNII

pkoubin gl
Polſtlio.
Cunm ſe
Mün ken

4

Finunrocf
G iſosker⸗
lamm in
ſilrmi.
lrenzt
rnttin
n ptti
Eue inir
Molgtnd
t N

r Aimun
6

de ipſo conſenſu batrum. 185

(is enim eſt auctor huius centonis) ſi
preuior eſt via, vlItra certe Irenaei aeta-
tem retrorſum ducet. Deinde, an mi-

rum videri cuiquam poteſt, hominem

Arianum, epiſtolae ad Romanos vel ſcien-

tiſſimum, adferre voluiſje, aut ſaluo pa-
trocinio malae cauſſae potuiſſe, locum
Rom. IX, 5. pro aſſerenda maieſtate Chri-
ſti? Denique, ſi formula za ræ'r Jeèe,
ab illo deceptore, ad Patrem, exchuſo Filio

relata fuit, an recte colligitur ex eo facto,

illam interpretationem hominis Priuati,

atque in mendacio deprehenſi, fuiſſe ſta-
bilem ac perpetuam eccleſiae purioris?

Quod fupra auctoritate eius vſi ſumus,
id factum eſt e conceſſis. Quem enim
teſtem ad ſuam cauſſam quis adſciſcit;

eum contra ſe teſtantem admittere de-

bet.
*In his pfſeudepigraphis conſtitutionibus Apoſtoli-
cis, 1) ſpuriu diſcernere a ſinceris, multi iudicii
labor eſt 2) auctor eius centonis vsque ad
ſaeculum quintum immo fere ſextum reiicitur, a
viris in hoc genere ſagaciſſimis; qua in re me
monitore nihil opus eſt viro oculatiſſimo.
Neque enim FRANCISCGI TVRRIANI, vel
ANTONII de CASTROVILLARE alctorita-
M. 5 E⸗

186 Cap. III. Jeck. II. Art. Il. Dicquißitio 14

te, quisquam mouetur, qui b. ITTIGIVM (RNECONINS
legit. & 1O. DALLAEVM, MATTHAEVM v, 0i
LARROQVANVM cet. Tertium ſaeculum Pebros el
alii eidem ſcriptori indulgent. Et 10. CLE- „ L
P 3 . rüsgann 4

kICVS, quid de eo ſentiat, ex eius verbis Rowia;-
(vt alia praeteream) ſatis conſtat: praeterea;, Gue an
WM inquit, homo, (i. e. aucter huius ſcripti) qui lnbent bus.

idem ſenſit quod poſtea Arius, vt multis ex locis ſecdlo W.
liquet, nunquam Chriſtum vocaſſet ασραατ AAduocetur,
9edn, incomparabilem Deum. Art. crit. p. III. J. I. teſtes
cap. Io. p. 135. vbi & COTELERIVM, minus cjiereI
recte interpungentem, notat. Et wHISTO- . 4
NVM, Arianam haereſin ex 1GNATII epiſto- 6ENIS Cee
lis ſpurüs, & conſtitutionibus apoſtolicis, in opere Recanmte
primitive Chriſtianity, tueri conantem, PETRVS. Aöcu

———

BXMVMGMNT
ALLIXILVS, IO. ERNESTVS GRA BIVS, Aatam C
ROBERTVS TVRNERVSS iam pridem con- “
temlam l⸗
utarunt.
fi „Pun in ſac
CIV „nls Alten
. . vlitterafun

Quod e GREGORIO NYSSENO, re YMullah
fertur, qui formulam én] ra*†τ eo, cha- ie ariti

racterem eſſe patris perſonalem, affirmat, n,
id explicationem orthodoxam protinus a
I autici

adiectam habet: patrem eſſe, ex alia nulla „„
eſſentia eſſe, quod idem eſt atque &unre lae
eſſe, non generatum ab alia ſacrae Tria. Gi zſe,
dos perſona. Minus caute huc inflexit mianmte

GRE- actit ii

nlfi

. 6,,1
1. I. in

id ITTIeN
1, I

1 IITRNNN
Terim ſeul

un

1. r 0 (IE.
, & el erh

er⸗
: fuetner,

ii Pfi) ge
, N uli a ei
n Male innn
ANroi, M

TELEEIYM, Nue

. E alsro.
1 VATI ife.

SINs Cnuns,
3 imn rcen r

un Nrohnnd
er llt
Ne iunn
1n Kree 1n
e h- imen

in, n e

de ipſo conſenfu patrum. 187

GREGORIVS illam formulam 5½ 92 en!
rarrar, quippe cogitandum eſt, ſecurius

locutos eſſe Patres quosdam Antenicaenos,

priusquam Ariana impietas erumperet.
Quale quid accidere potuit etiam ſerius
ſcribentibus. Cum ille GREGORIVS
ſaeculo IV. ſcripſerit, non eſt quod huc
aduocetur, cum nouus interpres hos
ipſe teſtes deprecetur, propterea quod

veterem, quam vocat, diſciplinam ORI-

GENIS deſferuiſſent.

* Percommode iam occupauit hoc dubium b.
BAVMGARTEMNIVS laudato programmate p. 34.
poſtquam CRELLII & ſociorum eius impu-
dentiam tetigiſſet; qui »nusquam, aiebat, Chri-
»ſtum in ſacris litteris vocari Deum multo mi-
„nus autem Deum ſupremum; doxologias ſacrarum
„litterarum ſemper ad Deum Patrem pertinere,
»nunquam ad Chriſtuim, Patres vetuſtiores omnem-
„que. antiquitatem chriſtianam, abhorruiſſe a Chri-
„ſto ſupremo Deo vocando, eosque condemnaſſe,
„»qui illum dv er! Tasre eov dixerint p. 33. —
„— In antiquitatis autem chriſtianae iactatione
„(p. 34.) ſatis veteratoria, indubium eſt, pluri-
»husque, ſi temporis & ſpatii ratio id pateretur,
„efſci poſſet, purioris coetus doctores antiquos
„quotiescunque Ieſum Tov ér] avr«αν Jedy eſſe
„»negarunt, ihis contradizxiſſe, qui vel omne diſcri-
2 Met

188 Cap. III. Nét. II. Art. II. Diruiſitis 14

„men Patris iliique, praeter nominum varieta (leglt,
»tem, ſublatum iuerunt, vel Chriſtum ſupra du- 11110, lue
5, *o euehendum eſſe, dixerunt: verum etiam inatin eluun
, innumeris locis librorum, qui aetatem tule,. mulin Alh

2runt, & boc oraculum (Rom. IX, 5.) de Chri- lud, §3 3. 1
„% intellexiſſee & ipſius auctoritatem ſecutos, hr nang,
» elndem Deum ſuper omnia ſupremum Deum, eiſid 13 4
»,» ſummumque rerum omnium arbitrum & domi- unn eſ ttie
„ num vocaſſe: quod nemo inſiciabitur, niſi vel Hiriu ſanne
antiquitatis chriſtianage inexcuſabilem ignoran-
»tiam prodere, vel eo vsque audaciae progredi
»„ voluerit, vt refingendum delendumque exiſtimet,
2, quicquid in vetuſtis monumentis ſibi diſplicuerit: NIOEXbs
»cuius incredibilis audaciae, illuſtre exemplum de- lertis verbis
„dit SA MVEL CLARK in the ſeripture doctri-. (o flerigt,
„ne 4† the traite — — vb’; conſtant iſſime Pro- ny dig in dlen
»„ nunciat, in verba EVSEBII hiſt. eccleſ. lib: S. Criun reter
„»C. II. p. 350. edit. Cantabr ràâ en! zaντταο. 9e
, K&tsa, er.„οονοααινν neceſſario irrepſiſſe vocem Un tenenlo,
„ Xts”v, etiamſi res ipſa narratorumque ordo, eam tlonem Pr⸗
2„ vequirere videatur, nullusque codicum diſſenſus, . Patremn. I
orruptionis ſuſpicionem faciat. Licet igitur gra (oſtis Chrig
8⸗ aiſſime erraxet, qui ſacrarum litterarum aucto- OENES,
,, ritati, patrum ſententias aut locutiones & for- Inios .
„ mulas praeferre vellet, inter quos non ſemper 4 6
„conuenit, vel negatum irer, vetuſtiſſimos ſcriptores hni Einmn,
» ante motas & curatius agitatas diſc uſſasque con- Ienit Chlsy
„»trouetſias, ſecurius ſubinde incautiusque locutos lini laudan
v»fuiſſe: nihil ſane eſt, quod cauſſae noſtrae aæ llrin ipfam
„Patribus vereamur, quibus arhitris & v tecupera-
toribus certo non dici poſſe, cet. Col-

Dine,

7, Mnin D
Ci ſ
ur: min i
M mmmn Mlk.
)Cr.
in ſate,
anen Dun,
Abnn i.
ahilin,
hgiin 7 ne

Gren te jlin d
ſe bifn r.
1 anſfnſm .
Il M. delhk,.
N d
Gt mnnſſe mwen
nide n i
alinn ⸗
.. Uit rgt
! Alr.

“
inn ſaitne
enliehe ar.
Cutunte Iuni
uſae nſn
lint Uer
et.

de ipſo conſenſu patrum. 189

Collegit, (vt a BVLLO, GRABIO, CEL-
LIERO, huc regrediar) b. CALOVIVS, no-
minatim etiam CLEMENTIS Alexandriui teſti-
monia, d. I. p. 4056. ſ. inter quae notabile eſt
illud, §. 36 . iam ſupra laudatum: el ν à vαR
Xan rarig, 12 32 α T—ααν εον Xανο σ αοα
rebα r 4αο ey, vnus eſt vniuerſorum Pater,
vnum eſt etiam vniuerſorum verbum (à Aéo“ .
Hiritus ſanctus vnus.

§. Cv.

ORIGENES huc poſcitur, qui tamen
diſertis verbis refert, quod inter chriſtia-
nos fuerint, qui illam formulam in! rar-

r, 9eè in alienum ſenſum traxerint, ſi ad

Chriſtum referretur; vel ſenſum genui-
num tenendo, aliis praeter culpam ſuam
occaſionem praebuerint extollendi Filium

Juper Patrem. Ita CELSVS, virulentus il-

le hoſtis Chriſti, contra quem diſputat

ORIGENES, hoc ſophiſmate vtebatur:
ſi Chriſtus eſt ½ 9 en! rarrze«r, e0 ip10

eſt ſupra Patrem. Hac fraude an vti

poterat CELSVS, niſi tunc temporis
chriſtiani laudatam formulam Deus ſuper

omnia in ipſum Chriſtum dixiſſent?

§. CVI.

j/ʒ1ʒ1

190 Cap. III. Nect. I. Art. II. Dirquiſitio

§. CVI.

Pro BASILIO, & reliquis iam re-
ſpondit b. BAVMGARTEN, Vt ad J. g.
notauimus, & ipſe CoTELERIVS, Cui
fruſtra praecipitur, quid addere debuerit.

Addidiſſet enim quod veritati repugna-

ret. Neque omiſſio articuli 5, ante no-
men 92, cenſuram hactenus merebatur,

quatenus vir ille perſpectum habebat,

patribus quidem non nullis in mentem
veniſſe, vt canonem illum a Socinianis
deinde adoptatum tenerent, qui inuita
tamen ſcriptura ſacra, omiſſionem eius
articuli pro nota Dei non ſupremi, im-
probe venditant. Nam & PAVLLVS
eum omiſit, Rom. IX, 5. vt alia loca ta-
ceam.

§. CVII.

TERTVLLIANVS, teſtis parum ido-
neus putatur, quem deprecari liceat, ſeri-
ptorem hoc in loco tam lubricum, vt ſuepiſ-
ſime ſit Arianorum quaſi patriancha. - -
Sed cur latino ſeriptori, ingenii vagi immo-
rer, quem latina translatio ſaepe ſatis aperte
Jefellit. Sed additur tamen: non grch d
L 7

le

guis kunk 07
tonig o g
unmen,

ELTVLLIA

1 Ee Goidak
1 Cabte d
S 4ei, &
Oluet? S t
un gruecort
ENES id n
IVLLI ha
egrum
Urrurcha ecke
Uctabimur,
tum Pyrrimel
n ſler on
10 Aanoe
Plum, Patre
VSEhIVS
Uptor, oraee
ntemngue 4
15 Verbis i
Dt, id in P⸗
II elt. 4
Node & liin
un doctor,

lhis i 1
Nr rſ
IENIs, .

r Ehrert.

ſetiud nn.

oli, mn.
nls nerhun,
Aun hichr,
lis in neren
Un , Colini

N, Ii iNla
ſctaren ns
n penn

I G LAVLIVS
t An locn

Is nn i⸗
MAur, .
i tt ſnf.
frincht.
i vtg imn⸗
ſueſttihn
1 Norinken

ſi quis hanc allegationem ſibi putet bonae ra-

tionis loco eſſe, contra autiquiorum graecco-

rum conſtantem doctrinam. Sed ſaluus eſt
TERTVLLIANVS. Quaeſtio nobis non

eſt, de quibusdam minus recte vel mi-

nus caute dictis. Quis enim reliquos
eius aeui, & antiquioris, hoc nomine ab-

ſoluet? Si tam conſtans fuiſſet antiquio-

rum graecorum doctrina, quo iure oRI-
GENES id negare poterat? Oraculum
PAVLLI, nam vnice de illo diſputamus,
integrum & ſincerum conſeruauit. Si
Patriarcha eſſet Arianorum, id quoque
lucrabimur, contra Arianos, quod eo-
rum Patriarcha vi veritatis victus, Cbri-
ſtum ſuper omnia Deum, aucétore PAVL-
Lo, agnouerit. ORIGENEM autem
ipſum, Patrem Arianorum eſſe vocatum,
EVSEBIVS auctor eſt. Quod latinus
ſcriptor, graecum ſcriptorem PAVLLVM,
eundemque afflatu diuino loquentem, la-
tinis verbis ſincere & incorrupte loqui
fecit, id in parte laudum eius ponen-
dum eſt. Antiquiſſimus igitur inter
graecos & latinos patres, immo patrum
eorum doctor, eſt ?AVLLVS, ſiue grae-
c0

de ipſo conſenſu patrum. 191

H

192 Cap. III. JRect. II. Art. II. Disquiſitio

co loquatur ore, ſiue per illos patres,
ſuos diſcipulos, latino: dummodo hi

diſcipuli neque graece delirent, neque

latine.

§. CVIII.

Ego autem id etiam affirmo, TER-
TVLLIANVM mihi potiorem eſſe mul-
tis aliis. Rationem exponam. IIle in
excitandis ſacri codicis effatis, antiquam
metaphraſin Italam recitate vbi ſtilus ſe
diſtinguit purior & caſtigatior, id eſt, ma-
gis larinus, quam eſt ipſius TERTVI-
LIANI, Appuleianusm quiddam redolens
& Africanum. Vetuſtior plerisque pa-
tribus graecis; eſt Itala metaphraſis,
quam certe graecus aliquis, idemque lati-
ni ſermonis callentiſſimus, adornauit:
graecus inquam, ideo, quod graecum
noui teſtamenti ſermonem, habuit pro
exemplari: latinus idem, quoniam is niſi
fuiſſet, tam non poterat metaphraſin da-
re latinam, quam non poſſet Syrus aut
Arabs, dare teutonicam. Ipſe adeo
GVIL. WHISTOꝰGwDDA8s, petulantiffimus ille
verborum P?AVLEI corruptor, antiqui-
tatemn

1e.

atenn oe ̃n
e u kuhert

Qute, N
Cdicis verdi
vetaphraln;
nus, alnbo!
NAEVS,I.
Utat Ciſent,

ino oguitn

Noam t,
Nle talben int
Gurn dedit.
TI IRENAEY
expecita eſt
Nilids ſt, ex
Cocices, 4

(Iam 4 orae

behtes, Clh
Uis Eifris

o ſeecnlo
Un IILNT
unbn⸗ n d
n Inneſttunn
eonnenit

1. i

N

er ilo⸗
Ghmnoc “r

i⸗ ll, Negoe

m, .
Cen ele nl
Olam. Nein
is itan

A EH
H
TINTVL.

umn rides
Dkrege r
nenhhnnis
ſengek.
6, Wornut
od mraum
M tN
nin önſi

ntnſnr.

Hru u
N e
Etünmk

or ir⸗
n

—

de ipſo conſenſu patrum. 193

tatem verſionis Italue negare non audet,
e qua hatiſerit Tertullianus.

§. CIX.

Quare, vbi TERTVLLIANVS ſacri
codicis verbis loquitur, Italum exhibens
metaphraſin; ibi & graecus pater & lati-
nus, ambo loquuntur. Nempe & IRE-
NAEVS, (G. 95.) quem totum ſuum eſſe
putat diſſentiens a nobis interpres, ore
latino loquitur, cum graecum exemplar
nusquam ſit, ſed ſatis cito euanuerit;
ipſe tamen inter patres graecos eſſe nec-
dum deſiit. Vtrum a graecis ſua accepe-
rit IRENAEVS, an a Latinis? adeo non
expedita eſt quaeſtio, vr vero longe ſi-
milius ſit, ex Italia in Galliam delatos eſſe
codices, a Patre latino graece ſcriptos,
„ quam a graecis ad eosdem in Gallia do-
centes. CLEMENS certe Romanus, la-

tinis Patribus pro doctore fuit.

* Quo ſaeculo vel anno, nata ſit interpretatio
latina IRENAEI, (exemplar enim graccum
omnibus in bibliothecis fruſtra in hunc vsque
diem quaeſitum eſſe DODWELLVS teſtatur)
non conuenit inter HENRICVM 50DWEL-
N L VMZ;=

194 Cap. III. Juck. II. Art. II. Disquiſitio *

LVM, & qui parem diligentiam huic ſcri- TINTIIII
ptori impendit, 1O. ERNESTVM GRABIVM.ð IEMIIII
Hic, exeunte ſaeculo ſecundo, ſuperſtite adhus nerl en
vel paullo ante defuncto Irenaeo; Ille ſaeculo de- a (ce
mum quarto adornatam fuiſſe, contendit. GRA- pv, Wenur
310 accedit MASSVETVS diſſertat. in Ire- (etemplat
nueum ſecunda, artic. 2. §. 3. p. Ioo, ſ. Sunt (Kin ed lun
etiam, qui ſaeculo quarto recentiorem illam fa- um à III1
ciunt, quod nolim tamen exinde colligere, conhrment,
quod GREGORIVS magnus, ETHERIO, Iun iluI
Lugdunenſi⸗ um praeſuli, eam roganti, dare non Mlile e IE
pPotuerit. Rariorem tunc fuiſſe, largior: non- (i lic gree⸗
dum exſtitiſſe dubito. Aliquam ſaec. IV. G=. (et lunnas:
ziacam e graeca Irenaei confectam eſſe ab cnte Hiine
EPHRAEMO, Edeſſenorum Diacono celeberri- engten, ſins
mo, non nulli opinantur, Inſpicere mihi non um beml
licet Archiepiſcopi sTEPH. EVODII ASSE- uii qog
MANNI, editionem Operum EPHRAEMI, quae ero i
Romae prodiit anno huius ſaeculi XXAXII. & TILMIVIII
ſequentibus: quibus illa, ſi qua ſuppetit meta- egt gerc
Phraſis, forte continetun. Aduocauit non ni- (cs ſeleen
hil ex IRENAEO, vnde conſtare vix tamen
poteſt, graecum exemplar an fragmentum
quoddam illius, inſpexerit. Tantum abeſt, vt
inde poſſit inferri, metaphraſin ab illo datam

. Gam pu
Ccerin iginn
nece gecerp

E reert
fuiſſe e gracco. Haec alieno loco notare 1
lent, 1n rel
videbor. Sed hactenus huc pertinent, yt de Ureſeri
antiquitate verſionis latinae Icalae, quae xomd A e
tunc erat, & qua vſus eſt TERTVTLIANVS⸗ (MNI R
Verr

indicare poſſimus, itemque de quaeſtione, an

TER Neibe

lr digß

rant
ntam huic .

NxA
/ Ae

lnt. h he.
1In An
Kenieninr
aine glgn,
, UrNo,
ni Ce n
l, lur r.

unn caltben.
Goen W
EVoolI sr.
EHNEM,
Cli MNI &
u Mpeit mer.
Ctocunt nn .

Ntre An

4 Hgmmmun
mdel, t
ocd Moe
ruwent, NE
4,) e „
TVLLINN
S
UIl⸗

de ipſo conſenſu patrum. 195

TERTVLLIANVS iam in manibus habuerit
1IRENAEI metaphraſin latinam, & ex illa ex-
cerpſerit ea, quae ex IRENAEO paſſim af-
fert. Graece doctum fuiſſe TERTVLLIA-

NVM, fatentur hi ipſi, qui lectum ab eo fuiſ-

ſe exemplar IRENAEI graecum, obſeruant,
vbi in eo ſunt, vt verſionem eius latinam iam
tum a TERTVLLIANO vlſurpatam fuiſſe,
confirment. An non aeque credibile ſit, la-
tinum illum metaphraſten IRENAEI; excer-
pſiſſe e TERTVLLIANO quae ibi reperiret,
vbi hic graecas IRENAEI ſententias, reddi-
diſſet latinas? iudicent me doctiores. Stilus
certe latinae verſionis IRENAEI, quae tulit
aetatem, ſatis barbarus eſt, & paſſim ad grae-
cum exemplar inuito latini ſermonis genio;
inuita quoque grammatica, adſtrictus. An
vero id vsque adeo alienum fuit a dictione
TERTVLLIANI, praecipue cum interpretem
egit graeci ſermonis, eundemque alicubi non
ſatis felicem, vt qui illius linguae non multo
plus quam purioris latinae, peritus eſſet: Cre-
diderim igitur, in illis locis quae IRENAEVS
graece decerpſerat e ſacro codice, conſultam
& retentam ab eo fuiſſe verſionem antiquam
Italam, in reliquis dediſſe ſuam, vt potuit.
Quare fieri poterat, vt recentior ille, quem nunc
abemus, interpres IRENAEI latinus, in
ſuam rem verteret, quae in TERTVLLIA-
NO reperiebat; quae non reperiret, ca ſuo
N 2 Mar-=

196 Cap. III. Rect. I. Art. I. Disquiſitio

Marte quantum poſſet, interpretaretur. Nam
Irala verſio auctorem habuit tam graece do-
ctum, quam fuit latine, quod ſtilus oſtendit.
Hunc in pretio habuit, ac memoria tenuit
Africanus Presbyter, hunc & IRENAEVS,
quamuis natu graecus; dignitate tamen Lag-
dunenſis, & cognitam habuit, & lectione
crebra frequentauit; pro ea in primis pieta-
te, qua Romanam eccleſiam venerabatur,
quam in his ipfis libris ſupra omnes prope-
modum eccleſias extollit, eique potiorem princi-
palitatem lib. 3. cap. 3. decernit.

Sed clarior nimirum erat TERTVI-
LIANI loCus, quam vt quidquam in eo
deſiderari quacunque ſpecie poſſet. Non
lectionis integritas, non recitantis anti-
quitas, non interpunctionis coniectura.
Nihil igitur niſi contemtio viri ſuppete-

bat. Hunc, inquit, Cbriſtum & Paullus

conſpexit, nec tamen Patrem vidit, Chri-
ſtum autem & ipſe Deum cognominnuit.
Rom. IX. lib. aduerſus Praxeam cap. 13.

§. CXI.
De CYPRIANO ſic habet: is mullta ha-

bere dicitur e Tertulliano. Atqui oRI-
GENIS

6ENV
Perreeſlole
ſes ltuori,
enie, 451
YLPRIAN
landeum,
odo Non
Uit in eade
IS, gui .
Igiſtro, e
Nimonmumn
It ERASM
in exenpln
Irim) non-
0, PAVLI.
nore Krio
ErS.
UDres mi
nin rimu
l llultre
letere aul
lmelhitini

Inmilimos

UTNANI

elemen,, 4

1 uun gree
N Hln ANen

n Nnd er

uun ſetrher
Dn ohns e
e im ing.
i

KrInI.
Uumn

e dolet No
lecſtumßs ni
1s coniecor,

Ti CNee.

nPEulu
tmmaut.

6 re⸗

Mnar
D

de ipſo conſenſu patrum. 197

GENIS diſcipuli, multa habebant a ſuo
praeceptore. Et hi tamen diſcipuli, te-
ſtes ſiſtuntur locupletes contrariae ſen-
tentiae, his verbis: nempe non miramur,
Origenis diſcipulos ab illa antiqua diſciplina
non receſſil?. Quid cauſſae eſt, quare
CYPRIANVM id inhabilem faciat ad te-
ſtandum, quod, eodem iudice, non
modo non obſtitit, verum etiam pro-
fuit in eadem cauſſa, diſcipulis O RIGE-
NIS, qui ſane, quo plus bhabebant e ſuo
magiſtro, eo habiliores putabantur ad
teſtimonium perhibendum. At interce-

dit ERASMVS? mirum eſt, inquit ille,

in exemplaribus etiam antiquiſtimis (Cy-
priani) non additur Deus, cum ſit in grue-
CO; PAVLLI Puta, qui non inficiando te-
nore ſcripfit ! rarrar erozx, ſüper oumia
DEVS. Quid? ſi obuerterem: nouus in-
terpres mMulta habet ex Eraſino? hic vir
enim primus fuit, inde a renatis litteris,
qui illuſtre illud teſtimonium PAVLLI
ſollicitare auſus eſt. Deinde, cur mona-
cbi Benediétini, qui ſummo ſtudio codices
antiquiſſimos inſpexere, cum ederent
CYPRIANI Opera, nomen Dei non ex-

N 3 pun-

198 Cap. III. Seck. I. Art. M. Disquiſitio

punxerunt, obſecuti Eraſmo? id certe factu-
ri, niſi in mendacio deprehendiſſent hunc
malae fidei teſtem. Qua de re ſupra iam di-
ximus. (ad G. IX.) Porro, recte hac ratione
de Chriſto dixit, qui qt ſuper omnia; ſed in-
certum eſt, eum aliter intellexiſſe. Reſpon-
deo. Non tantum de Chriſto dixit, qur
eſt ſuper omnia, ſed ꝰPAVLLVM dixiſſe te-
ſtatur, DEVS ſuper ommia, idque dixiſſe
de Chriſto. Saluum eſt igitur CYPRIA-
NI teſtimonium, his verbis conceptum,
Cbriſtus eſt ex Iraelitis ſecundum carnem,
qui eſt Deus ſuper omnia.
§. CXII.
lam, quomodo haec verba intellexerit?
vana eſt quaeſtio; quae ſi valere debeat,

omnia teſtimonia ad vtramque cauſſam

allata, pro nihilo ſunt. Adferat ex ORI-
GENE, BASILIO, & reliquis, quicquid
poteſt aliquis: reſponſio in promtu erit:
verba video, ſed incertum et, an aliter

intellexerint, Juod dicunt. An forte Aria-

num facere iuuat noſtrum CYPRIANVMZ
Quaſi non legerimus, quae in nexu huius
teſtimonii cum antecedentibus, conti-
nentur. Ibi ſummam Chriſti diuinitatem
con⸗

conbrmat e
eltti. 4
mwur Dun!,
eis, exllt
) terra: P
eo⸗ Dei
ſobiicit alia
nio erut in
ree) G
Deus eut.
er ullul
Nus adhuc,

ed ecce
Iunugue iu
fionig muoni
ſ 3y. nunn
renrigg
ln. M,.
Nler iciti,
n& Dous
mu
rur ,.
lun fnnnl

1 Nunt

milenteie
Penciſen Dn

1elipning.

ſche ir in⸗
nni ſe n.
laſe don.
DNrfio d li
LNlet.
1, egine
gimn onmtr.
Dscnen,
lmn nenn,

, ünleurt
Uylere ceher,
hmate anln
ert er or,
ni, Cigid

6Pnnarent: S. Ve
Roꝛin. IX, 5.) multa loca imndicarunt, ſed

16 A Ai
torke Ar.
nnANN
Aneuutuis

bis e
üCita

de ipſo conſenſu patrum. 199

confirmat e dictis veteris & noui teſta-

menti. Aduocat e Pſalmo 44. thronus

tuus Deus! in ſaecula ſueculorum - addit
ex Pſalm. XLLV. cognoſcito quoniam ſum
Deus, exaltabor in gentibus, & exaltabor
in terra: porro e Pſfal. LXVII. Cuntate
Deo ⸗ Deus nomen illi. His teſtimoniis
ſubiicit alia e nouo teſtamento: Io. I. Ser-
mo erat apud Deum, &ũ Deus erat ſermo
(à Mvνα. S lIo. XX. Dominus meus, &
Deus meus. lam ſequitur illud Rom. IX.
F. ex quibus Chriſtus, cet. An quaere-
mus adhuc, num aliter forte intellexerit?

§. CXIII.
Sed ecce! nouum dubitandi nodum:
namque illud in pruefatione recentioris edi-
tionis monachi Benedictini ne monmuerunt
fol. 35. num. 16. cum de diuinmtate Chriſti
Jententias colligerent, (non vero addunt

ſemper dicitur Deus noſter, Cbriſtus domi-
nus & Deus noſter, ſicut Caius ille Roma-
nus, & multi ali, graeci & latini. - --
Eſt igitur minus certum, a CYPRIANO
banc formulanz ſic de Chriſto explicatam
N

4 Fuiſſe

200 Cap. III. Kect. II. Art. II. Disquiſitio

fuiſſe, vt natura Deus ſuper ommia dictus
fuerit; aduerſus ſenſus varietatem non licet
pronuntiare. Si vero valere debet, habet,
vt multa, a Tertulliano. Ilud igitur mi-
nus certum, huc ſpectat, an Chriſtus per
bane formulam et Deus ſupra omnia, pro
eo ſit declaratus a CY PRIANO, qui ſit
NATVRA DEVS? Haec viri ſ. ven. ex-
plicatio, (fatebor enim) haud leuiter
me percutit. Recordabar enim, aliquo-
ties in hac diſputatione formulas eidem
excidiſſe, quas abeſſe malim ab hoc, tam
arduo, quod ad fidem chriſtianam perti-
net, argumento. Quales ſunt: sνον Pa-
tri conuenire, quod ſit 5 en rarres 9ese,
& id, per quod Chriſtus eſt iudex omnium,
ita eſſe Deo patri eusdes, vt Deus Chri-
ſtus id habeat a Patre; atque in illo Paulli
effato, Rom. XIV, 9. ſ. nibil inueniri de pro-
poſitione: Chriſtus eſt Deus en! zarrar,
ſic vt Patri non ſubſit vel iudex hominuut.

§. CXIV.
Cogitaui enim, homo ſſtematicus,
(qua parte me parum commendauero
Exegetae tam critico) in notione Cbriſti
Con⸗

le

ondneri c
elt, rii
v aut /Mern⸗
mnin ele,
Selle, Jude
ercitiucn
1o. ecundlt
lomne Per
elt ilius
Uaturam dt
lemn carnis
fonem, m⸗
tonetn (
ncidftrni in
iber mmin,
eo gboc i

Locution
lec impogn
NoG Vt 0.
Ekuit &
Uu Lic
Cenattur.
Iin rei,

1,)

, 1.
hſen

ſin nin hin

Gntnen n le

e llin it

I gilr . .

nnf Oer
Mhyamnn: Nro
dt. Ma
ulnn Gſt
i n r
) hand knier
Enin, Aano.

Hünllxeten
nchk,un

iſfimmten⸗

n Ge.

i mrn de

iuer ountn

t Du .

nein H

imnncknr.
Dl umn,
,nnun

0 ennan
commelhl
ior
N

de ipſo conſenſu patruuam. 201

contineri diuinam naturam, quae vnica
eſt, Patris ac Fili, neque vllum ſuperio-
ris aut inferioris diſcrimen admittit. Duas
enim eſſe, quarum vna alteri ſubiiciatur,
res eſſe, quae inter ſe pugnent, exiſtimaui.
Exercitium ſupremi iudicii conuenit Chri-

ſto ſecundum diuinam naturam, & bu-

manae per vnionem perſonalem, atque pars
eſt illius gloriae, qua ; Mα ſuam hominis
naturam ditauit. Neque per aſſumtio-
nem carnis, neque per carnis exinani-
tionem, multoque minus per eius exal-
tationem (quorſum pertinet exercitium
nouiſſimi iudicii) 5 α defüt eſſe Deus

Juper oimia, aut quidquam deminuit de

eo quod ipſi tam eſt τππις, quam Patri.

§. CXxV.

Locutiones oeconomicas non ignoro,
nec impugno. Sed illae non ſunt eius-

modi, vt Chriſtus dici non poſſit is, qui

eſt & fuit & erit ab aeterno & in aeter-
num Hic non de pbraſi, ſed de re ſimul
pugnatur. Vſus phraſeos ſequitur natu-
ram rei, quae per phraſin indicatur.
Aliud eſt, hiſtoriam phraſeos e ſtilo, ſeri-
N S ptori

202 Cap. III. Rct. II. Art. II. Disquiſitis

ptori cuidam frequentato, velle proba-
re; (in quo tamen defecit probatio)
aliud dogmaticam eius phraſeos neceſſita-
tem aſſerere conari; ita, vt ſaluo dogma-
te de Chriſto, is ne quidem dici poſſit
Deus ſuper omnia. Nam ſi verum eſſet,
Chriſtum, quoties nominetur, neque
vsquam in ſacris litteris, neque vsquam
a patribus genuinis, vocari Deum ſuper
ommnia: id vtrinque ſilentium vel potius
abſtinentiam ab eo titulo, tam rigide
perpetuoque obſeruatam, e notione
Chriſti deſumtam eſſe oporteret, quia
huic notioni repugnaret, eſſe Deum ſu-
per omnia. Ad locum Act. XX, 25. ita
reſpondet loannes, epiſt. I, 7. vt neque
Socinianorum neque Apollinariſtarum frau-
dibus moueamur. Locum ex Actis in
mendo cubare, (eius lectionem Jalſam
eſſe) id teſtes requirit multo locupletio-
res quam ſunt Sociniani, & wETSTE-
NIVS aliquis, decoctae iam pridem fi-
dei, in iis, quae ad puritatem doctrinae

pertinent. Ad IRENAEI locum lib. III.

cap. 14. notat & editio Benedictorum p.

201. noſtra noui teſtamenti exemplaria ba-
bent

ie

ent ulſim
re N

Gueh

Cunn totk
IVS, Cler’s

Qore eln
noua verbon
terpretatio,
1 huiusoe
gvod hoſtibo
Deditemus,
ſtudio acuan
Caretur, etia
Cogitandi, 1

cio, quo⸗
Monentibus
Cices non ind
re gecebat.
in erponendo
0bſcurun en.
lerda Clceinil
Duis polleri
) Deus; (na
ſennne en

11I Dig

e

o, jee Dr

ekeer Pohen,
Mnllcg etelſ.

tlllo Cgem.
üiten i olt
nyenn ſet,
onpenn re
6 Nele gun
beni Mun ir

enimn iellte

, tan lrice
I, e Mtone
Mretet, Ilin
n &E Dun r
. NM . i
Eln N ee
Humſnun bu.
uan ei ℳ)

eckopen /

Nuro eneto⸗
AwLSTb-
in gien ⸗
Lenn CoOne⸗
Dconakhl
pi
erennporm
i eren 4

de ipſo conſenſa patrum. 203

bent Eccleſiam Dei. Attamen codex Canta-
brig. & alii quidam cum lenaeo habent
75 Kugis, alii vero Vtrumque, rs& Kueiz re
9 % Quaedam prudenter ad hunc lo-
cum monuit b. 10. CHRISTOPH. WOL.-
vIVS, curis phil. & criticis.

SH. CXVI.
Quare cum talo tam infirmo ſtet haec
noua verborum PAVLLI Rom. IX, 5. in-
terpretatio, & in eccleſia Proteſtantium
ad huiusque diem inaudita: quid eſt,
quod hoſtibus maieſtatis Chriſti tela ſup-
peditemus, vel obtuſa iam pridem tanto
ſtudio acuamus? &, ſi nihil aliud pec-
caretur, etiam noſtris, ſiniſtre de Cbriſto
cogitandi, lato demus ore feneſtram?

* Scio, quo ſtomaché ERASMVS meliora tunc
monentibus obſtrepat. At aequos rerum iu-
dices non indignatione, ſed veritate, oppugna-
re decebat. Quibus modis ludat ERASMVS,
in exponendo ſenſu verborum PAVLLI, non
obſcurum eſt. Omni conatu id agit, vt illa
verba diſcindat in duas partes, vt ſenſus ſit
partis poſterioris: ille qui eſt ſuper omnia, nem-
pe Deus; (nam nomen Dei exulare mauult e

ſermone Panlli) ſit benedictus in ſerule. De illa
inter⸗

204 Cap. III. NRlt. II. Att. II. Disquißitio de

interpunctione ſic iudicat: qui deſcripſerint ver- men ic, 6
ba Paulli, eorum fidem ſaepe deſiderari. Ex ian thph
eorum itaque ſceriptura, qui ſaepe vitiare ſo- i iu Kclel
leant quae in exemplari legantur, non poſſe du- ingee. Qn
ci certum iudiciumn. In codice CRYSOSTOMI te, Wlld
colon ſe vidiſſe cauſſatur, poſt verba: Chri- liſonunie

ſtus ex Iſiaelitis eſt ſecundum carnem. Hinc
poſt verba: qui eſt ſuper omnia Deus, additam
ait hypoſtigmen (minorem interpunctionem)
qua praemiſſa, id quod reliquum eſt, benedi-
lctus cet. ſequatur. Eadem (diuiſio) inquit, .
crat apud THBOPHYLACTVM, niſi qued 4 fratre
Poſt Oeè, non addebatur bypoſtigme & cY- rvotirinne.
PRIANVS omitit vocem DEI; itemque CHRY- ig coleerun
SOSTOMVS, nullam dat ſignificationem, ſe er rn
hoc loco legiſſe vocem Oι, quae adiecta vi- (ddrünt
deri potuerit, a ſtudioſo quopiam, velut expo- NDhon,
nente, quis eſſet ille ſuper omnia, nimirum expreſſerunt
Deus. Magis candide tum ad famam ſuam, lyec de Chr
tum ad noſtram fidem, egiſſet, vir cetera eeri! Inlhici⸗
laudatiſſimus, ſi ſtigmen illam & pypoſtignen ſtutoyy ft

in partlraſt
ſeqol, Auam

. a ſe obſeruatam; certioribus indiciis adpro- mihf ſog 3,
baſſet; ne ſtudio potius contrariae partis, ilen, Nr d
quam ſenſui., genuino verborum Paulli; dediſtle her gii

videatur, quod ſentit & ſcribit. Poſt ea in- nku⸗ On
uchitur ERASMVS in illos, quos, ait, ina. I G Deus
nis gloriae ſtudio, improbare quae dixverit, ninilakai ſim
nominatim quac de omiſſione nominis Seb ietl r.
attulerit. Hos quieſcere tandem iubet, tumul- ngbit Wri
cuantes, quaſi ruitura ſit eccleſia. Sed pergit rſe
tamen II a

UI. Mon,
Viſicſen
de ipſo conſenſu patrum. 205
deltier
ee lllar 1 tamen illico, & obteſtatur, ſe Filium Dei quem
a . . Iudaica bhſphemia excludat ab illo dominio

ice ſ. . . 7
e N in fata cleſiae exercendo, nequaquam ſe-

n, , ſ

ider iungere. Qua quidem in re, ſi non delibe-
e. e⸗ rate, mnus caute tamen, verſatus eſt, &
in mn. r MWhiſtonanis pabulum praebuit. Bene, quod
d D. d in parabhraſi epiſtolae ad Romanos PAVLLVM
O, W 1 6
n män ſequi, quam nugas iſtas, praeoptat.
dhnun t, yll.
a ß , V §. CXyVII.
eTE, M Ad fratres Benedictinos reuertor. Hi
plhn c. in raefutione ad opera CYPRIANI, ſenten-

eee. tas ollegerunt de diuinitate Cbriſti: non
HWH vero addunt Rom. IX, y. Ergo negant,
ſi ti n Oyprianum, cuius verba tamen candide
mi, mmm EeXpreſſerunt: qui et ſuper ommia Deus,
haec de Chriſto Deo, duce Paullo, confi-
teri? Inſpiciat eos, ſi quis velit, ac de in-
Ntituto prauefationis iudicet. Porro: Benedictini
in n multa loca indicarunt, (an vero omnia?)
orwe te⸗ ſed ſemper dicitur Deus noſter (on ſemper in
“ * ommnibus Cypriani locis?) Chriſtus Domi-
nunuls . Deus noſter, ſicut Caius cet. Id
u D. mihi luſui ſimilius, quam ſincero iudicio,
e wn videtur. An minus magnifice de Chri-
len ue, ſto loquitur ille Carthaginenſium praeſul, ſi
Uſ. Ne Chriſtum appellat Dominum & Deum
N NO-

206 Cap. III. Jed. II. Art. II. Disquiſitis

NOSTRVM, quam ſi illud notrum, non
adieciſſet? Quin eadem cenſira notabi-
tur DAVID, & reliqui vates veteris te-
ſtamenti, qui toties Deum ſuler omnia
inuocant Deum noſtrum? vt in illis tam
exſtantibus locis, Deus quidamſignifice-
tur, qui non ſit ſuper omnia, ſed buic
ſubiectus, quia ſit noſter. An (Cuius ille
Romanus, ideo parum eſt Caius, quoniam
eſt ille Romanus?

§. CXVIII.

Contra teſtem NOVATIANVM id mi
litare dicitur, quod vix a T†TEHETLIA-
No differat. Quaſi fidem eius id labefa-
Rtet. Et TERTVLLIANVS non vi
tantum, ſed plane non, ne apicem qui-
dem, differt a PAVLLO? ORIGENIS
vero diſcipuli, probi teſtes ſiſtebantur in
alteram partem, quoniam viæ differebant
a magiſtro. (H. CV.) Sed, dicit tamen
Deum NOSTRVM Chriſtum? Paganos,
ſcio, Deos, habuiſſe maiorum & minorum
gentium: erant etiam tempore prophe-
tarum Dii, Syrorum Philiſtaeorum, Ammo-
nitarum; & in naui, quae vehebat lo-

nam

nin, mn
5. 10 N45
N Mn,, hle⸗
i Cr.
, Aucecunu
lsquoqde
necellario
mihteatu, yt
, quod
liecto Domi
Otibus demo
NOVATIA
Morelt libei
Inte, Krpto⸗
e cedens TE.
Norabilis eſt l.
ermp qoia no⸗
epetam: onm
Mihle rel
(ait) l..
. & Apll
in uc, 9

. en Thomas

Uieum hun
l aucdiens,
Miteumn.

11. ien

nßnn, I

Cenin woub.

ates fereis e.

n ier omni
NKilstan
ömmigie⸗
Ohn, e e
ACn
llin, Goninn

.

NNN
1 TLNTNIUIX.
n eis d bobetr.

1NIS non ir
de MMen ⸗
107 OhlEN
les ſlehenurn
n tir unm
El, A, amel

? Pgunds,

& mumnrumn

npore Nonte.

ecrunn, Anm
Cae Neebet .

de ipſo conſenſu patrum. 207

nam, ſuum quilibet inuocabat Deum, Ioæ.
S. 10 NAS contra ſuum id eſt Deum ſu-
er omnia, quem & nos vocamus noſtrum
Pſal. CXV, 3. NOSTER Deus eſt in cae-

lis, quaecunque vult, facit. Saepe hoc in

alis quoque Patribus obſeruare licet; an
& neceſſario ſemperque ponatur eo ſi-
gnificatu, vt deminuat de maieſtate Chri-

ſti, quod noſter potius, quam ſine hoc

adiecto Dominus vocatur, id nemo va-
lentibus demonſtrauerit argumentis. Cer-

te NOVATIANVS ille, vel quicunque
auctor eſt libri, qui ei inſcribitur, de Tri-
nitate, ſcriptor eſt, non multum vetuſta-
te cedens TERTVLLIANO. Eius valde
notabilis eſt locus, a lenenſibus indicatus,

quem, quia non exſcriptus eſt ex illo libro,

repetam: ommnibus dininitatis Chriſti proba-
tionibus & rebus inſtructus Apoſtolus Tho-

mas (ait) Jo. XX. Dominus menus &f Deus
meus? & Apoſtolus, Rom. IX. qui eſt ſuper
omnia LDeus, benediétus in ſecula. Ecce!
quem Thomas ſuum (adeoque noſtrum)
dixit Deum, hunc NOVATIANVS, PA VL-
LVM audiens, dicit ſummum, ſuper
omnia Deum. Inſtat autem: Chriſtus, id,
quod

208 Cap III. Nd. II. Ar. II. Dirquißtio

quod noſter eſt, a Patre habet? Concedo:
habet enim eſſentiam a Patre per genera-
tionem aeternam; per eſſentiam autem
non ſuliectus eſt Patri, de quo quaereba-
tur. Eo modo noſter erat etiam tunc,
cum nondum genus humanum indigeret
redemtore; in ſtatu integritatis. Si no-
ſtrum illud, adeo premitur, ne Pater
quidem caeleſtis erit l arrτο Sese, Qui
tam crebro noſter adpellatur, non tan-
tum propter creationem & prouidentiam,
ſed nominatim etiam propter opus redem-
tionis, teſte Chriſto, Io. XX, 17. Denuo
hic aliquid excmdit haec affirmanti, quod
ſuſpicione vix caret. Si Chriſtus id habet
a Patre, Per quod Deus eſt, & Deus, noſter,
ita, vt propterea ſit Patre inferior, & pro-
inde nusquam dicatur ſuper ommia Deus:
nihil ſuppetit nobis quod opponatur Arii
ſcholis.

§. CXIX.

HILARIO teſti id obſtat, quod aliquo-
ties quidem PAVLLI oraculum excitet, Ved
non addat benedictus in ſaecula: videtur diui-
ſus eſſe ſenſus, vt Deus noſter. An rero
atis

1

ts el, A
emn (iuinam,
ſhnr mmi?
i tan fientt
Is ChRtum)

umn fuper on

n polle i⸗
urlum eluden
r Nenenicus
htineatur il
mnit; aUt 6
Ge Ouisqam
tione delertun
1 hude dign
Dels: at
ferba PäyVII
ln ideo non
ens Alqguid
elario nexl,
ii limg, ſi
lilun alni
lU, uod

Uumn eypliczt

Nueſs atiqbio
nd exegetie
hlnm er

1 Digi;

luie, Cont
urſnen
fenim nen
o Meerehe.
eim tn,
num nie
egiune ien
Niür, de ler
lumr mn tn.
Cwvunterin,
Nerenn nin.
ln Drono
Ermeni, Nol
Crſftu dhhe
KDens n,
Lifnion,En.
lhr omi Dun

cpponur

de ipſo conſenſu patrum. 209

ſatis eſt, ad probandam Chriſti maieſta-
tem diuinam, ſi Deus vocatur, &☛ Deus
ſuper dmmia? Quid ſatis eſſe poteſt ei,
qui tam fidenter popoſcit, vt oſtenda-
mus Chriſtum vocari in nouo teſtamento,
Deum ſuper omnia: & ſi quando id negari
non poſſe videt, nouo tamen conatu id
rurſum eludere ſtudet, poſcens, vt adda-
tur benediätus in ſecula? quaſi hoc non
contineatur illo praeconio: Deus ſuper
omnia; aut quaſi tam inſenſatus queat
eſſe quisquam, & tam ab omni humana
ratione deſertus, qui non intelligat, aeter-
na laude dignum eſſe, qui ſummus ſit
Deus: aut quaſi ſcriptor chriſtianus,
verba PAVLLI Rom. IX, F. recitans,
illa ideo non recitauerit, quia ſubſe-
quens aliquid omittat, e prioribus ne-
ceſſario nexu deriuatum. Cur autem la-
tini Patres, fucilius eam explicationem in
Chriſtum admittere potuerint? cauſſa erit
vel illa, quod deſciuerint ab antiqua grae-

5 ð corum explicatione, caeciores nempe

unt etteh /

e vilturd

r. M

graecis antiquioribus; vel quod plus lu-
minis exegetici & dogmatici attulerint
ad ſenſum verbi diuini; ac plus æαραπαι
0 pro⸗

210 Cp. III. Sect. II. Art. II. Disquiſitio

proinde obſeruauerint in loquendo. Prius
ne obiici quidem poteſt latinis, quod ſu-
pra vicimus, ex antiqua verſione latina:
quam, vbi ſecuti ſunt latini, & priores
tempore fuerunt teſtes, quam graeci, &
oculatiores etiam graecis, ſi quidam ex
his minus accommodate locuti ſunt. Si
qui, graeci, IRENAEVM ſatis antiquum,
graeci graecum, (lingua graecum, eccle-
ſia latinum) in hoc negotio deſeruerint,
quid commiſerunt graeci non multo re-
centiores; ſi Patrum vetuſtiorum placita
iidem renouant, & cum latinis conſpi-
rant? an ideo dicundo teſtimonio erunt
ineptiores? Si ſatis eſt contemnere hos,
quia latini & mediocres ſunt, & graecos
contra, quia grueci & eruditiſſimi ſalutan-
tur, admittere ſolos: ea ratio non vale-
bit ante, quam illa comparatio idoneis ra-
tionibus fulciatur. Nam ſi quis ORIGE-
NI talia obiiciat: in facultate hermeneuti-
ca & exegetica, exiguus fuit ORIGENES,
quod mira eius deliria loquuntur. In
colligendis lectionibus variantibus laudan-
da eſt eius induſtria, & plurimum po-

ſteris fructuoſa; ſed hoc improbi laborß

X oculorum
Juaſn Cliticte

0 orm

E ellotes l

Us, ne In

MMor, d⸗ 1
leO ATHA
LEXANDH
TINVM, e
bicciat hae⸗
Leorum nu
10 lupercili
eM Guod
olt monebi,

Pene elt,
Umonium a
mim de Chr
uru Nik, i
quem nun
mno conahi
le Aej
elatis n
In) Mrinenn
Utllit. Cinf
Urt Iuod

7 N
. Ngiſtn

enln N
i, glol

tlſone lnide

I Eprores
Ineei, &
NCem ex
lont inn Si
römigum,
Mhechmn ene.
ocekenennt,
Von nre.
umn pheta
luns onl⸗
humoni un.

tennere o

t, greeos

Itſpnfllen.

Uto non vde⸗
to itonere:
sono.
eehemeneti.
ONIGENLES,

Abvatut.

tbus kudn
Ourmum,
prcti hin
Neice

de ipſo conſenſu patrum. 211

& oculorum opus ac meritum eſt potius,
quam criticae ſagacitatis. Et, quis eſt e
toto Patrum choro, cui tot tamque gra-
ues errores obiecti ſunt, quos diluere cun-
Gos, ne moderatiſſimus quidem eius de-
fenſor, P. D. HVETIVS audet. Quis

ideo ATHANASIVM, aut DIONVYSIVM

ALENANDRINVM, aut e latinis AVGV-
STINVM, ei poſtponet? Si quis, inquam,
obiiciat haec & ſimilia; quis ea diluet
ex eorum numero, qui Patres alios, tam
alto ſupercilio deſpiciunt? Sed oRIGE-
NEM quoque pro nohis ſtare, paullo
poſt monebimus.

F. CXX.
Bene eſt, quod ipſe BASILIVS ad te-
ſtimonium admittitur, vel ab inuito. Is
enim de Chriſto loquens, addit, à à ir
raärrar 9ebe, iPſO PAVLLI ſtilo, Rom. IX,
J. quem numero doctiſſimorum eximere,
nemo conabitur, & ad quem MARCEL-
LVS ille Ancyranus, (& ipſe de myſterio
maieſtatis Chriſti non magnopere prome-
ritus) latinam interpretationen certe non
transtulit. Cuius tamen fidei detrahere pu-
tatur id, quod alibi adſolum Patrem id prue-
02 coni-

212 Cap. III. Ject. II. Art. II. Disquiſitis

comium retulerit. Quid hoc rei eſt? numquid
Vllus eſt Chriſti ciuis, (talis tamen erat BA-
SsILIVS) qui Patrem ab ea maieſtate ex-
cludat, quando Filium laudat ſuper ommia
Deum? Quam parum valeret hoc argu-
mentum: BASILIVS Chriſtum praedicat
Deum ſuper omnia; ergo ad SoLVM Chri-
ſtum hoc refert: tam parum eſt roboris
in illo: ad Patrem SoLVM pertinere il-
lam formulam, excluſo Chriſto. Res non-
dum confecta eſt. Nam ſteſtis ille ver-
bum non addit, ad hanc interpretationem
confirmandam? Cur enim adderet? ſciens,
ſe ex ore Paulli iſta loqui, quod inſtar
omnium verborum & argumentorum eſt.
Qui doctrinam de Deo ex inſtituto tractat,
is explicat & probat, quae proponit. Qui
Dei mentionem facit in quocunque ſer-
monis traétu, is ſatis habet, eo nomine
Deum appellare, quod eius maieſtati
congruit. Sic PAVLLVS agit, in exor-
dio ſermonis ſui Rom. IX, 1-F. quo ſuſpi-
cionem amolitur odii & contemtionis er-
ga ludaeos, quorum de fato triſtiore di-
Rurus erat, contraque animum miſeri-
cordia plenum declarat, & praerogati-
Uas

i.

s eorum,
biebe be
re nideretl
am, cxoll
gebat, il
Chuoc rete
s Dauidis
Urarn attine
et. Hoc

Vis aligu

wentiae,

ohbErimation

uod t-
5o Chricti,
um Iudeige
M. 6
Uid Patrum
Un Gemum
int mrionen
lim hi,
Galluocan
Un guis
Umennis con

Cud per

I. Digiß

tiefinnmei
Stamenentth.
4 Mieſtie er.

n ſipr nie
ii . .
ferebat, vt inter dignationes Iudaeorum,

Ren W Non
Eſhmn pedcat
Asorrucr.
brun el wbors
ENl Pentere i
C Nror.
Iels le er.
Mnyfnemimen

ANerendiec

in gvod inn
Culinentotunet

jolttonotenckn,

Bepropoot C
Coonnge kt⸗
bet en nonine

ebs Mueſtat

⸗ ia exot.

miinun min
X Prrener
MK I

, Co ll.
Dotennton
orftoe?

/

de ipſo conſenſu patrum. 213

uas eorum, eo conſilio praedicat, ne

abiecte de fratribus ſecundum carnem, ſen-
tire videretur. (§. XXI. ſs.) In illo, in-

quam, exordio, nexus cogitationum ita

& hanc referret, quod ipſe Meſſias ſit Fi-
lius Dauidis, quod ad humanam eius na-
turam attinet: idemque Deus ſiper ommia
cet. Hoc teſtimonio finitur exordium.
Quis aliqua ſpecie neceſſitatis vel con-
gruentiae, poſcere queat, vt PAVLEVS

confirmationem illius effati ſui, ſubiice-

ret? quod tunc ſane facturus erat, exem-

plo Chriſti, cum poſceret id diſputatio

cum Iudaeis errorem ſuum profeſſis, Matth.
XXII, 42. . Si poſcimus, vt teſtimo-

nia Patrum de Chriſto ſuper ommia Deo,

tum demum valeant, cum additae ab ipfis
ſint rationes, ita ſentiendi & ſcribendi;

etiam hi, qui in oppoſitam cauſſam te-

ſtes aduocantur, nullius erunt fidei, niſi
ſuum quisque placitum idoneis illico ar-
gumentis confirmatum, exhibeat.

§. CXXI.
Quod vero ſequitur, cuius momenti
03 ſit,

214 Cap. III. Keck. I. Art. II. Disquiſitio

ſit, videamus. Si ſemel aut bis, ille locus
(Rom. IX, 5.) quem volunt eſſe luculentum
& clariſſimum, principemque in cauſſa Chri-
ſti, excitatur (a graecis Patribus Baſilio &
Athanqſio) & quidem tam negligenter, vt
nihil quicquam eius virtutem quqſi amiplifi-
cent atque exornent: id aequo cuilibet lecto-

ri maxime mirum O& peregrinum debet vi-

deri. Atqui, eadem negligentiae culpa,
ipſi ?AVLLO tribuenda fuerit, qui ſe-
mel tantum Patrem Chriſti appellat en:
ravræ 9e“ Eph. IV, 6. nihil quidquam vim
* virtutem eius effati amplificans atque eo-
ornans, eo loco. Ipſam antiquitatent te-
ſtium, cauſſa contraria ſibi nequicquam
vindicat; quod ſupra oſtendimus. Quid
reliqua ſibi velint: nonne & graeis ſuper-
erat diſerinen, à e ravrαν oe, & ⁸ à
à in] rarrα e, Mon ſatis intelligo. Re-
petendum forſan articulum 5, ante en!
zarrαν id ſane minutum eſt, & fruſtra
iam pridem quaeſitum, vtrum, articulus
ille appoſitus, Deum ſummum, & abſen-

tia articuli, non ſummum, indicaret. Hoc

loco, ſi poſterius adſciſcitur, & non ſicut
Caius ille Romanus, ita Chriſtus denotatur
pro⸗

1.

foptet l
err elt int
eh, MM
lrnil,
te is ae
(lunt, no
Indwrn et
uorum re
ninm iptun
particuli
No ſuleſpi
o Pitro ta
& Clrie
DMullas, on
Oetg, (ne
teſtimonium
1 ge n
d emninenti
lio: tune
Eementer
lus dt,
nitote,
m Chares
UUubet in
i inter

n /,1, ieh

1 ehenlin

miC.

nur Nr
enpnn
n uſnpß.
gln niſteſec.
yinun tt e.
Mnir ain,
uent i/.
elr e
ilſln vin
fumg ngeer⸗
rigtrment.
i negnogun
Ndinmg C
gon ſir.

nmn D, N 1

inelga Ne

me⸗ 4
I , M in

ee, & ultr
Unn attnl
n. & Aen
glicaret

H

Genon

de ipſo conſenſu patrum. 215

propter articulum omiſſum etiam pa-
ter erit inferior Patre. Quod diſcri-
men, poſiti vel non poſiti articuli, grae-
cis ſupererat, id mihil ad rem facit; vbi
de iis quae dicuntur, & in ſermone
adſunt, non de iis quae ſuperſunt, iudi-
candum eſt. Teſtes enim requirimus,
quorum reſeruata, ſi qua ſunt, teſtimo-

nium ipſum haud ingreédiuntur. Haec er-

go articuli defenſio nulla ſpecie veri, hoc
loco ſuſcipi poteſt ab iis, qui Paullum de
Deo Patre tanquam ſunnmo Deo, non ve-
ro de Chriſto loqui contendunt: cum &
Paullus, omiſſo articulo dicat &ι &α tn ar-
ro Sesÿ, (non ³ 92 6.) Si vero BASILII
teſtimonium huc valere debet, vt formu-
la 5s 9eσ in! asE †τοα ſit character perſonalis,
ab eminentia ſumtus, qua Pater ſit maior

Filio: tunc PAVLLVS Id teſtimonium ve-

hementer recuſabit. Velim, vt ea verba:
Baſilius de tota perſona Chriſti, non de hut-
manitate, id loquitur; ab eo diſtinguens rir

ir! rarzav Se, Minus aequiuoca forent.
Nam character perſonalis, qui rationem

ſui habet in ipſa perſona diuina; talis eſt,
qui ad internos, neceſſarios, immutabiles,

0 4 per-

216 Cap. III. Kct. II. Art. I. Disquiſitio

pertinet, neque vllam ſubieéctionis, vel di-
gnitatis inferioris notionem admittit. Quan-
do igitur ſententia, quae ex oraculo Paul-
lino Rom. IX, 5. Chriſtum non ſinit vocari
Deum ſuper omnia, hanc interpretationis
illius rationem adfert, quod Paullus Chri-
ſtum ſemper ſiſtat, vt inferiorem Patre, ra-
tione miniſterii: eo ipſo BASILIVM te-
ſtem inuocare nequit, ſi verum eſt, quod

ille diſcrimen inter Chriſtun & Patrem,

non ex miniſterio, ſed ex ipſa Chriſti per-
ſona, arceſſit: quippe Chriſtus eſt perſona
per id, quod diuinam habet naturam, ſed
baec natura eſt perſona, quae eſſentiam ean-

dem illam vnicam & indiuilam, habet,

quae eſt Patris. Quid illud ſibi velit: Ba-
ſilius de tota perſona Chriſti loquitur, non de
bumanitate, id mihi ſubobſcurum eſt.
Quis enim non videt, ipſum etiam Paul-
lum, loqui de Cbriſti perſona, dum ait
3 xers, Ccui naturam humanam, quae eſt
ex Iſraelitis, & diuinam, quae eſt aequa-
lis Patri, tribuit.

§. CXXII.

De Atbanaſi fide nunc agitur, qnen
on-

ſonge forii
tra Arimn
yincjcem,
lie fmet.
leins god
Obnoxia et
Romang,
nommine in
ſtruxit.
ue teſtem
kutor. h.
Hinnux /n,
o; Crepor
Immdus.
dice, pr

Ferba: 1

GCNN)—
Ambobus,
mte prodt
loſter eſt⸗
irearur: /
rer,
Gnfninen
inne e ſeni

ſen. Kej
E

1 igie

Huhini, .
ſalnint (u
1Mzello Ne

on ſuit wezn

Merprentionis
Nileri
unen bmn, fe.
DANLIVNE.

enume, N.
mn A e,

llsekaͤſin
iurunrmn led
eirimnen⸗
lulam, hoben

ſbivelt:. N.

nutn mck

obſeurun el.

Un etum Nut

ſinz An dt

n, Oe ek
e el Eellie⸗

itok,

de ipſo conſenſu patrian. 217

longe fortiſſimum maieſtatis Chriſti, con-
tra Arianas iniurias propugnatorem, &

vindicem, veneratur eccleſia notra, quam
late patet. Id iam ab antiquo male habet
altius quiddam ſapientes viros, quod tam
obnoxia credulitate (ſcilicet) eccleſia tam
Romana, quam Lutherana, ſymbolum, eius
nomine inſignitum, libris ſymbolicis, prae-
ſtruxit. Hunc igitur, ſententiae Paulli-
nae teſtem, vix admittit contrariae partis
fautor. Hoc enim iudice, is rem contra
Arianos ſemper infeliciter gerit, minime Ba-

ſilio, Gregorio Nyſeno, dqut ſimilibus, com-
parandus. Et BASILIVS tamen eodem

judice, pro Chriſto dixit iſta PAVLLI
verba: * α% &r! ravre« es, ſicut ſupra

(G. CXX.) notauimus, multoque vetuſtior

ambobus, IRENAEVS, & reliqui, quos
dnte produximus. ATHANASIVsS igitur
noſter eſt; cum ipſe eius vituperator ſic
fateatur: fateor, inquit, atque ne bic im-
morer, dabo: Athanaſium locum illum de
Chriſto interpretari. Sed primus e graeis,
atque e ſeculo quarto, e graecis fere ſolus id
Jecit. Fecit tamen, teſkatus eſt candide,

& fecit, quod ante illum graeci & latini

0§ *Pprio⸗

218 Cabp. III. Sct. II. Art. II. Disquiſitio

prioribus ſaeculis. Ipſum vero ORIGE-
NEM, idem feciſie, ne inficiari quidem
audet, qui hic tam fidenter de primo &
ſolo e graecis patribus, loquitur, cum de
ATHANASIO iudicat. De ORIGENE
(§. LIX.) dictum eſt. Quid deſideretur
in illo, ſtatim addemus. Quid refert,
fere ſolus an plane ſolus id fecerit? poſte-
rius ne quidem apparet. Et, quam gra-
uem hoc nomine cenſuram meruit! Iam
vidgerint alii, quaenam ſit eius ſeriptoris ad
interpretutionem ſoripturae ſacrae aucéctoritas!
meptiſſime & imperitiſſine interpretatur,
aduerſus Arianos vero mfeliciter rem ſemper
gerit. Semper itaque ſuccubuit Arianis
in iſto pro gloria Chriſti certamine; vir
longe conſtantiſſimus, ac tot martyria
perpeſſus ab hoſtibus maieſtatis Chriſti,
& poſtremo a furiis IVLIANI caGeſaris,
ſicut eius epiſtolae docent; orbis terrarum
exſul futurus, per eum ſi res ſtetiſſet.
GVILIELMVS autem WHISTONVS
multo etiam liberalior tanti viri inſecta-
tor, quem peſſime fraudis architectum ſa-
lutat, ſi eius loco fuiſſet, totidem ſe cala-
mitatum fluctibus, forſitan & grauiori-
bus,

, P0 c
obieeiſſe

(HRXSN
Xolnln
ue, i ckedh
Hlicat, d
tuni cnte
foret? &
letudo?
ultorum,
Uerborum
nn ſuper
Utemn cont
e ton rece
frmata telt
ue ſaecul
Hoc cHN
ulums
Niuriomir?
Norum pve,
kemteris
Et, led had
Pol dirit,
Gnt, mali

1 ſph

en ite

riA
ur HRNRE

ROlorN
d Kitrer
Em
Kert e
l, Uunen
eruit l
6 yjumra
e chytis
tethtenrun,
ubott Ann
Eentamine: vi

1E let let.
ISTONNS
iin ec
bite Gun
edenn l
v)

de ipſo conſenſu patrum. 219

bus, pro cauſſa Ariana, niſi fallunt omina,
ſe obieciſſet.

§. CXXIII.

CHRXYSOSTOUwlC vM premit aliquid, ne
ex omni parte proprie, ingenueque teſte-
tur, ſi credimus ita iudicanti: ita nempe, ex-
plicat, vt apparent, ipſum concedere recen-
tiori conſuetudini. Primo, vnde hoc ap-
paret? & quaenam eſt recentior illa con-
Juetudo?“ Si conſuetudo fuit, conſenſus
multorum, & repetitus, pro genuino
verborum PAVLLI ſenſu ſtetit, & Chri-
ſtum ſuper omnia Deun celebrauit. Vnde
autem conſtat, eam conſuetudinem fuiſ-
ſe tunc recentioremn? quae tam multis iam
firmata teſtibus antiquis, ad quintum vs-
que ſaeculum ſe tuebatur. Sed dixit,
hoc CHRYSOSTO/VS in homilia ad po-
pulum? non reiectis rationibus accuratae e=
plicautionis? Haec regula explicandi ſcri-
ptorum verba, maxime ſacrorum, qui
de myſteriis loquuntur, multum ſane va-
let, ſed hactenus, vt credamus, aliquem
quod dixit, ideo non dixiſſe quia quod
dixit, malit non dictum eſſe, ingenioſus
in

220 Cap. III. Kect. II. Art. II. Disquiſitio

in rem ſuam lector. Verum, ea tamen
regula, huc quoque valet, vt vertamus
eam in ipſum auctorem, quoties ille ſuos
teſtes producit: tunc fiet, vt quando nu-
bem teſtium attulerat, ad extremum ab
omnibus deſeratur. Nam & nobis non
minus facile erit, id obiicere: dixit teſtis
veſter, ſed ad populum, & ſenſit contra-
rium eius, quod verba ſignant, nec reie-
cit ideo rationes, per quas contrarium
eius quod ab ipſo dictum eſt, pro vero
habendum erit. Si ita bilingues ſunt ec-
cleſiage Patres, quis deinde ipſorum de
ſententia, quid aiant aut quid negent,
certus eſſe poterit? Quod illi de Patre di-
cant, eum eſſe Deum ſieper omnia, an
quaeſo, cum idem de Filio dicunt, ſibimet-
ipſis parum conſtare cenſentur? aut in
gratiam rudis popelli, aliquid proiicere,
quod fucum faciat, aut ſiniſtram nutriat
opinionem indocilis turbae? an tales fuere
omnes, ad quos verba fecit, quae dein-
de litteris conſignauit, vt populo Chriſti
ad inyſteria diſcenda & conſeruanda prod-
eſſent?

§. CXxxXIV.

Dum Le

4 M. Arc

ORIGENDES

s adlcrip
guens d

lam d N
Ulod, gue
uogue no
keiſle, en
ell Qlia
1is (in gra⸗
Tülgatae)
in Erasmn/
Nt veritati

lucatur; 1

PAMVLLVS
logni cenle
formulam
Iigue Ruidn
Ghrittianam

ſe ten

enthilium)
Ue ratione
E hypotl

utolis in

1. Digiſer

glun etn
Ir enumns
res ile i
t venchon.
Wemumn a
n Knciknon
re: Irc
Rlelt onn.
Mut, her e.
Oontnnum
el, oo ſen
Nlez in ee⸗
e iran Ce
Id nen

il behimti⸗

ie , Glnio, an

6 cund ibinet

lemur? aur in

il oiene,
ifin unut
eans ete
, W Gei⸗
hol Orlei

Drmundrpto

de ipſo conſenſu patruin. 221

§. CXXIV.
Dum de CHRYSOSTOMO loquitur

J. ven. AVcCTOR, mentem eius ſubit

ORIGENES, quem ipſe ſuis antea teſti-
bus adſcripſerat. Is, non temere, non
loquens ad populum, ſed explicans epiſto-
lam ad Romanos, Chriſto tribuit elogium

illud, quo PAVLLVS vtitur. Sed hic

quoque nodus quaeritur, id ORIGENEM
feciſſe, eu quia ad populum locutus ſit,
ſeu quia RVFINVS ſuum tempus reueri-
tus (in gratiam, opinionis ſuo tempore
vulgatae) inſeruerit (hunc locum) quod
iam Erasmus monuit. Qua opus ſit arte,
vt veritati pellucidae aliquid fuliginis ob-
ducatur; hinc quoque patet. Forte
PAVLLVS etiam ad populum Romanum
loqui cenſebitur, & ideo de Patre illam
formulam in: zawor, adhibere, quia ple-
rique huius populi, erant natione Iudauei,
chriſtianam fidem amplexi, & illi formu-
lae ſic a teneris adſueti, vt (cum neſci-
rent Filium) Deo, quem Patrem qualicun-
que ratione vocabant, illam tribuerent.
Hac hypotheſi aſſumta, nihil inerit pro-
bationis in oraculo PAVLLI, pro vtraque
ſen-

222 Cap. III. NRct. II. Art. II. Disquiſitio

ſententia, quae vel Patri, vel Chriſto illam
formulum (popularem tantum & saar -
9 ao adhibitam, adiudicat. Sed locus
ORIGENIS forte ne ſincerus quidem eſt,
a RVFINO inſertus, vt Erasmus ſuſpica-
tur? Id denuo valebit apud illos, qui ius
illud deſperatum ſibi arrogant, caſtrandi
ſcriptores pro arbitratu ſuo, quoties
cauſſae ſuge metuunt. Quae temeritas
Erasmo propria, in hoc praeſertim ar-
gumento, fuit. Quod itaque ORIGE-
NES illud encomion Chbriſto vindicauit, id
non facit, vt ex ſententia id ſun explicet?
Hac regula ſcilicet hermeneutica, ad hoc
vsque tempus indigebamus, vt nihil cer-
tum amplius in omni ſcriptorum genere
relinquatur.

§. CXXV.

Cum igitur in aprico poſitum ſit
CHRYSOSTOMI Pro noſtra cauſſa teſti-
monium, nihilominus ille verioris inter-
pretationis indicia non reliquiſſe dicitur.
Diſcrimen inter verioren & minus
veram de verbis PAVLLI ſentenriame
iudi-

ull

le

iudice ac te

nobs, II

s erore ſ

otat veriore
Gium tnOd
4 Poſtolat,
Ninil differt

characeren

e lo becl
Finantur.
deſt re,
it one⸗
Met, Nili
luckig. Il
elis doctort
Erpretes, al
Aio Patremn 6

Praecomio ce

1, ſi upliee

e Altera
n,

Cum de

L , jam
nnmnis, t

I. Mue

,Crſ, i
n Kur ,,
E)) hoos
blcene
Ninmnn lier.
Ul Nics
vunr, alrndi
ſio, his
Cbe enenis
Drtekenin a
bne orlor.
Cinlenut, il
In aind
Nelicn An

e, Knbi ce

Goum eer terpretes, alio ſubinde loco Chriſtum,
H””

, um ſt
1 callln e

enonis inn.
giſe tam
n. K mum

41 Eenni,
M⸗

de ipſo conſenſu patrum. 22

judice ac teſte CHRYSOSTOMO, fauet
nobis. IIIa verior dicta, non niſi opinio-
nis errore praeſumitur. Id autem nihil
mutat veriorem ſententiam, ſi idem elo-
gium modo Patri, cum verborum ſenſus
id poſtulat, modo Filio, tribuitur, qui
nihil differt a Patre, niſi per ea, quae ad
characterem perſonalem internum, pertinent,
e quo oeconomica quaedam recte de-
riuantur. Sed Deum efſſe, verum puta,
id eſt zr) zavrror, id eum adeo non diſtin-
guit a Patre, vt Filius ne Deus quidem
foret, niſi eſſet verus, ſummus, Patri
aequalis. Id probe ſcientes eccleſiae ve-
teris doctores, bonique ſacri codicis in-

alio Patrem Chriſti, aequali iure, eodem
praeconio celebrauerunt: perperam actu-
ri, ſi duplicem inde ſententiam, alteram-

que altera veriorem, comminiſci voluiſ-

ſent.

§. CXxXVI.

Cum de veriore interpretatione loci
Paullini, iam vnice diſputetur; e regulis
ſermonis, vtra verior ſit e duabus, de-
cer-

224 Cap. III. Jeck. I. Art. II. Disquiſitio

cernendum eſt. Quousque illae ſtant
pro altera ex his duabus, eo vsque Patres
hunc locum ita excitantes, vt manifeſto
eum referant ad Chriſtum, veriorem ex-
promunt ſententiam, quam illa foret,
quae id nusquam Chriſto, ſomper Patri
conuenire, quod ſit ſuper omnia Deus,
contendit. Is praeterea CHRYSOSTO-
MIlocus, qui ad comprobandum affertur,
quod ille verioris interpretationis indicia
non reliquerit, ne inuocanti quidem re-
ſpondet: cum ille Amtiochenus doctor,
formulam PAVLLI pro gratiarum actione
habeat quidem; (quod regulae tamen
hermeneuticae non patiuntur, niſi quod
per bonam conſecutionem, is qui Deus
ſuper omnia dicitur, etiam gratiarum
actione dignus eſt) ſed eandem gratia-
rum actionem diſertis verbis etiam ad
Chriſtum pari iure transferat, ris ε a-
Toν &εWπαοaν aud ασα+0ν 740 oνοονρρXv:7S 9es,
qui vnigenitus ergo, tanquam pariter cum
Batre, Deus ſuper omnia celebratur. Plu-

rimum ab ea interpretatione recedit, qui

ſic explicat: Paullum bEoO agere gratias,
qui per Chriſtum, (cui & ipſi αοιοα de-
betur)

bettur) tot
on tero
jolitonen, 4
Om. lllit
Cui nulla ve
let. Nam
4) Dus a0
tiarumn atti
tineat, qus
ſeus eroa.
umanitate
Orueulo uui
6o tribuicur
Nen proban
qoo relat

INOd0 ſit

on genotet

() MJX.

Denuo te
Uret inditat
C. VIII.
Chriſn rer

eſbi conſt

beh notari

. igtien

e iee inr
0gne bare
It Munlelo
Leninen er.
n ihe,
tr bmri
tommn den,
CHNESOST.
um rennn,
out itiin
Olten r
Coctor,
tinnnn one
dne umen

r, Kii rad

böiDens
n gnuummn
een gri⸗
bs einn

, „7 6 nu
znt 7 des,
Larter Cu

Prarur, D.

ecelih

Cere inn

—, 4
256
7 13 .

N

de ipſo conſenſu patrum. 225

beatur) tot beneficia in Iudaeos contulerit:
non vero Chryſoſtomus hic vidit neceſjariazn
relationem ab hbumanitate ad diuinitatem
Chriſti. IIliberalis eſt haec interpretatio,
cui nulla vox formulae Paullinae reſpon-
det. Nam 1I) gratiarum actio fingitur,
2) Deus a Chriſto ita diſtinguitur, vt gra-
tiarum actio tantum ad Deum Patrem per-
tineat, quatenus per Chriſtun tam bene-
ficus erga lIudaeos fuerit: 3) relatio ab

humanitate Chriſti ad eius diuinitatem in

oraculo Paulli negatur, eademque nega-
tio tribuitur CHRYSOSTOMoO, de quo ta-
men probandum erat, quod 13 2αιιντια,
(a quo relatio fit ad Deum ſuper omnia)
eco modo ſit ab illo Patre expoſitum, vt
non denotet bpimanam Chriſti naturam.
(H. XXX. 18.)

§. CXXVII.
Denuo teſtis CHRYSOSTOMVS cofm-
paret inuitatus. Nam bomilia XX. in
1. Cor. VIII. bune locum (Paulli) iterum
de Chriſto recitat. Bene, quod hic quo-
que ſibi conſtat, ne forte locus eius alter,

obelo notari mereatur; ſicut ille ORIGE-

P NIS

226 Cap. III. Ject. II. Art. II. Disquiſitio

NIS (F. CXXIV.) minus boneſte natus exi-
ſtimari coepit, accuſante ſcilicet ERASMoO.
Sed teſtatur tamen in homilia? (ideo ſcili-
cet inhabilis ad teſtandum) & ſeriptor tot

&Oι+ tam multorum voluminum?; (melior

fortaſſe, ſi minus multa vel vnum dum-
taxat ſcripſiſſet, quod forſan & MoSI &
PAVLLO Obſtare credas, non item Iu-
dae vel Jacobo) bis omnino vtitur & ob-
ſcure, teſtimonio, Juod recentiores dixerunt
fuiſſe longe clariſſimum? Non ergo fuit vſita-
tius? Nempe ſi bis dixit, cogitate dixit, ſi
diuerſis locis, conſtanter & meditate; ſi fa-
temur, id quod dixit, eſſe explicationem ver-
borum Panlli de Chriſto; non obſeure dixit. Eo
cordatiores & magis ingenui ſunt illi (qui
vocantur) recentiores, qui tale teſtimonium
longe clariſſimum exiſtimant. Sed his immo-
rari, fere piget. Cetera de genere hoc, ad-
huc ſunt multa. Prope miror tamen, non
recordari, qui hoc obiicit CH RYSOSTO-
MO, quam multa ſcripſerit OoRIGENES,
(vltra ter mille & quingentos libros) cui
praeterea nimia ſcribendi feſtinatio ex-
probratur ab iis etiam, qui famam illius
quacunque poſſunt ope, defendunt.

§. CXxXVIII.

2

De Epl
ſtare Mratl
ſne ind
rlſinſtiea
bom viri
Fationes.
Mens rotu
on fein

legario /

u ſuru c
rinue n
ne tantten
e vtttur
ro dd i
ſtur explie
Ninittunt?
PHANIO,
Uiſtoricam
leubi pan
tiam eils
svel bi
u ſbi e⸗
er pugna
In flad 9
ltli re⸗

Dagt; i

einnnt,
CetENiSN

Ctvli

ſmrm
i (nelor
lnmtm.
nKe
Non ten Ne
ine henmr
, utaſt.

Htne ci

ltate,ükt⸗
Prtinenter⸗
wectikt o
llom ili oni
etelimoniun
Ndhsimmno⸗
eherehoe,a

rtuwen,/n.

NV60510.

OEIOENES,

lbros)ci
Otinano e
ſmum Ilu
endvot.
.

de ipſo conſenſu patrum. 227

§. CXXVIII.

De EPIPHANIO teſte. IIIi hoc ob-
ſtare notatur: eſt miſerrimus ſeriptor, ho-
mo ſine ingenio, atque ab ommi eruditione
eccleſiaſtica alienus: cuius nos pudet pigetque,
Nt boni viri ſumus; non addit interpretandi
rationes. Litur quid tandem efficit contra
meas rationes, quas propono? Iis ſi eruditi
non poſſunt fortiora reſpondere; num illa
allegatio ſufſncit mibi? Seriptoris quidem,
qui ſacra carmina turpiter traéctat, & do-
Ectrinae auctoritatem futiliſſima conſeribilla-
tione tantum non in contemtum adduxit!
pſe vtitur hoc loco contra Anomoeos! an
vero ad illos confutandos ſufficit, vt nar-
retur eplicutio alia, quam Ariani nunquam
admittunt? Eſſe, quae deſideres in EPI-
PHANIO, non abnuimus. Fidem eius
hiſtoricam nimia credulitas labefactat. Sit
alicubi parum felix polemicus. Habeat
etiam eius dictio, quae minus placeant.
Quis vel Patrum doctiſſimorum ab omni
lapſu ſibi cauit? An minus proinde feli-
citer pugnauit contra Arianos, ſi oracu-

lum illud PAVLLI, de quo diſputamus,

eo ſenſu recitauit, quo ?AVLLVS? quod
P 2 face-

22 8 Cap. III. Keck. II. Art. II. Disquiſitio

facere certe non poterat, niſi in phraſi
15 zard dene, agnouiſſet diſcriminis no-
tam inter Patrem & Filium. Quae nota
ſufficere poterat ingenuo lectori, vt Deum
Juper omnia, qui caro factus ſit, oculo non
impedito videret. De rationibus non ad-
ditis, ſupra reſpondimus. Nullam ido-
neam habet contraria ſententia, quae le-
ges interpretandi violat, e quibus tamen
tota cauſſa decidenda eſt. Adeo fortes
illae ſunt! Si teſtes aduocamus, de ſen-
ſu, qui inſit ſermoni alterius, non id
agimus, vt mens loquentis ab illorum
auctoritate ſuſpendatur, ſed vt mentem
loquentis hermeneuticis ante ſubſidiis
firmatam, illorum conſenſu firmemus.
Quod ab IOANNE CHRXYSOSTOMOI
tam contemtim habitus eſt EPIPHA-
NIVS, id reliquis eius meritis tam non
derogat, quam non auſus eſt HIERONX-

MVS, & alii, tam abiecte de illo ſentire,

qui Syriacae, atque graecae linguae ſatis
gnarus, idoneus verborum PAVLLI in-

terpres eſſe poterat. Quod idem, exci-
tans hunc PAVLLI locum, ne verbum

vel vnum dicat, quo efficiat, duus naturas
eius-

uecen l
caulſie pel

Ud, M

Alcet . i
emn expi⸗
Cins auten
d, quod
dentibus
gijel,
Hoc iudici
Ariumum⸗
mn deliria
ino, prolte

nne pr.

dum nelb-
ea reticendt
ſe, ficile
IyM ſbi,
ſe malit.
Uecietur,
IVTI t
r er hro⸗ .
lbateer. M

ſſnne den

. „.
Dle

Niin Phr
Gninns

Que Dd

Ni t Mn
nl non

Iuti nn c.

Nlmid.
Ntn orl.
liblstunen
ler ſner
g, le en.
1, Non id
Aorumn
UN wenen
te Ibntis

d frmemes.

rS05TON
N Eplh.
ritis tan me

EHIEY.

eiolenire,
Gune ſs
1ANLII
iten en
ſe len
imn
⸗

de ſ conſenſu patrum. 229

eiusdem ſubiecti bic deſeribi; id ad caput

cauſſae parum pertinet. Qui elogium
illud, Deus ſuper omnia, cet. de Chriſto
explicat, iudicio quodam manifeſto ad
eam explicationem vſus eſt. Manife-
ſtius autem nullum eſſe poterat, quam
id, quod PAVLLVS proxime praece-
dentibus verbis ſuggerebat, de eo lo-
quens, qui eſt e Iſraelitis ſecundum carnem.
Hoc iudicium a Spiritu ſancto ſuggeſtum,
& Arianam impietatem, & Patripuſſiano-
rum deliria, vno ictu, eodemque validiſ-
ſimo, proſternebat.

F. CXXIX.

Quae praeterea adferuntur ad eluden-
dum EPIPHANII noſtri teſtimonium,
ea reticenda potius, quam vrgenda fuilſ-
ſe, facile videbit, quicunque PAVL.-
LVM ſibi, quam ſe PAVLLO magiſtrum
eſſe malit. Nunquam is eo licentiae pro-
gredietur, vt affirmet, vecte Arianos hoc
PAVLLI teſtimonio vſos fuiſſe: vefelli certe
hoc ex loco non potniſſe, qui, ſi ad Cbriſtum
trahatur, mullum habeat ſignum diſeriminis
perſonue idurnros à Patre: Patrzes ad ſenten-
P 3 tiam

230 Cap. III. JNect. I. Art. . Disquiſitio

tiam nobis contrariam arceſſitos, rationi-
bus & cauſſis vti, vt ſcilicet dirnræ ſer-

uent, vt poſſit error illorum vitari, qui ex

hoc loco fuerunt Patripaſſiani. IHeo vero
Uurnræs ſeruandas eſſe, Ns Lerciere ipſa,
ſemper hoc ad Patrem transferat in aliis lo-
cis: e iſtis aliis ergo illum vnicum circum-
oribendum fuiſſe, ſi de prima interpunctio-
ne, qua Paullus ipſe vſus fuerit, non con-
ſtet. lam in ſuperioribus obſeruatum eſt,
fingi notam diſcriminis inter Patrem &
Filium, ſi ſumatur, praeter ſacri codicis
doctrinam, Patri id proprium eſſe, vt
Deus ſuper ommia, benedictus in ſaecula ſit
& credatur. Quod plane Arianum, & ſcri-
ptoribus diuinis prorſus ignotum eſt. In
illo vnico (vt fertur) loco Paulli, Chriſti
maieſtas ex deſtinatione PAVLLI cele-
branda erat, quam alibi, niſi eadem for-
mula, iisdem tamen argumentis, &

Phraſibus, omnes Prophetae & Apoſtoli &

Chriſtus ipſe, pari modo celebrant. An
ideo locus ?AVLLEI tam illuſtris, adeo
lacerandus foret, ſi vel maxime foret
vnicus, quia formulam quandam ſingula-
rem contineat, alibi ad Patrem rclatam

1 coneri
conuehire
Irteconi.
nnr, Clrit
tein. Dri
Güsit Patre
erroremne
ſtate. Pat
la, &mit

atrem ret.

umat de e
rnern, de

nrpunetin

Allum ad
nibet, gu.
Kons ign
onis teyxtl

tei e

punctionibe
her eſt inten
el malione

Quicomn
1 reigoit,
um, viig

Nn
. Diguße

ſins ſtoi

imn, Mer

n
Irfrur icle,

It i .
Mieun gren.

ntnfungr

Mnt, N.
Penunnet,
er Luren &
ſen cejes
n ele, N
i eele ſt
unmn Aler.

potumn el N

Puu,, Cre
PAVLI e

ſendenn.

ennd

gebrtot. Da

lrs Nen
dcne trn
odemße

men n

de ipſo conſenſu patrum. 23 1

Id conari nemo poteſt, niſi qui minus

conuenire Chriſto putet, id tam illuſtre
praeconium, aut qui per errorem me-
tuat, Chriſtum euehi per illud, ſupra Pa-
trem. Prius Arianum eſt: poſterius in-

duxit Patres quosdam, ad committendum

errorem exegeticum, ſalua Chriſti maie-
ſtate. Patripaſſianis autem fauebit ſiniſtra
illa, & minus apoſtolica ſententia, quae ad
Patrem refert illud, quod PAVLLVS af-
firmat de eo, qui ex Iſraelitis eſt ſecundum
carnemn, de quo loquitur Apoſtolus. Ad
interpunctionem vero quod attinet, in
caſſum ad illam confugit, qui nihil aliud
habet, quo ſe tueatur. Signa interpun-
Gtionis ignorat omnis antiquitas. Ser-
monis textura, & ſcribentis deſtinatio,
& rei de qua ſermo eſt, indoles, inter-
punctionibus modum ponit. Falſa ſem-
per eſt interpunctio, & vel imperite facta,
vel maligne, quae leges illas violat.

F. CXxXX.

Qui commentarium in epiſtolas ? AVIL-
LI reliquit, A M BROSII nomine inſeri-
ptum, vtique verum auctorem diſſimu-
G P 4 lauit,

232 Cap. III. Sect. II. Arr. IlI. Disquiſitio

lauit, neque hoc minus tamen de gente
Chriſti doctor fuit, idemque non indo-
Stior AMBROSIO, aliisque, vel illa aeta-
te, vel paullo recentiore, magiſtris. Te-
ſtis igitur erit ſatis idoneus, eoque in-

clementius reiicietur ab iis, qui nomn mo-

do explicationem oraculi Paullini poſceunt,
ſed additas etiam explicationi rationes.
Hic addit rationes, easdemque vnice in
hoc genere firmas, id eſt eegeticas, hoc
modo: ſi quis non putat de Clriſto dictum,
qui eſt Deus fuper ommia cet. det perfonam,
de qua dictum eſt, de Patre enun mentio
Jucta non eſt. Nulla quippe in ſerie ſer-
monis nominatur, niſi ſecunda, quae ſe-
cundum carnem eſt ex Iraelitis. An ſatis
eſt, eam rationem dicere falſam? an ideo
falſam, quia beneficia à PAVLLO coᷣimme-
iorata, Fuerint Patris, gimmo ipſe Chriſtus,
tanquamm beneficiuun? At vero, ſumitur
hic ſine omni ratione, formulam, de
qua dicimus, eſſe gratiarum actionem:
quod ſupra (§. LXIII.) euertimus. Dein-

de, praerogatiude ludaeis indultae, de qui-

bus egerat PavLLVS, cur minus Filio
Dei, quam Patri, tribuamus, nihil eſt
quod

Gvod ſlad
ſcholre lo⸗
eloctze.
ir cenit in
Dbi iple in
Dopolormm
gauumn con
ſtus vt bi
tum ſpect⸗
Nefeeii ud

Cur Aye
ELAGII
commuent,
Al ton. V
üdeianda,
nulluporek
Hrimi ſint,
lones hor,
Wrum PA
ninfo ,
lug haod
IIS, ttar,
rjones
EKiuum, non

4 Dinßn

tmen Gen
le non ind
el aer,
gllns T.
V engls in.
G nonno.
kr Mnn
toni nien
Oe le
in koo

r enmn,
nn nierio
R aſene er.

6*

nli gr i.

f. Aa les

Ponmt itn
IIo anne⸗
iſelin
eto, Cr
Hrnnn, Ce
, Aionettn
nus. Deir
ne, de
inn N

de ipſo conſenſu patrum. 233

quod ſuadeat. Sunt opus ad extra, vt
ſcholae loquuntur, a doctoribus diuinis
edoctae. Pater dedit Chriſtum: & Chri⸗

ſtus venit in mundum, illuminaturus omnes.

Sibi ipſe induit humanam naturam, ſibi

populum elegit in peculium, ſibi re-
gnum conſtituit, cet. Quid multa? Chri-
ſtus vt beneficium humano generi da-
tum ſpectatur, an ideo non eſt idem be-
neficii auctor?

§. CXXXI.

Cur AVGVSTINI, HIERONYMI vel
PELAGII potius, (cuius in epiſtolas Paul-
li commentdrius, inter opera HIEONVY-
MI tom. VIII. refertur) teſtimonia, haud
inficianda, repudientur, ratio adferri
nulla poteſt, praeter inanem illam, quod
latini ſint, quod translationis ſeriæzn, (ra-
tiones hermeneuticas,) in metaphraſi ver-
borum PAVLLI, ſequantur, cum Am-
broſiaſtro conſentiunt (LXXXI.) & ratio-
nibus haud idoneis vtantur. Si memini-
mus, totam hanc diſceptationem redire

ad rationes bermeneuticas, & conſenfüm

teſtium, non minuere, ſed augere teſtimo-
P F nii

234 Cap. III. Sect. I. Art. II. Disquiſitio

nii fidem, niſi & contrarios reiicere ve-
limus, propterea quod conſentiant; res
oppido confecta erit.

§. CXxXXII.

THEODORETO Cyri epiſcopo, ſerior
aetus obiicitur; quaſi nefas ſit poſteriori-
bus, emendare, ſi quid a prioribus pec-
catum fuerit, quod ne in hoc quidem
argumento probari poteſt. Neque ta-
men poenitere debet THEODORETVM
quod eſt ſaeculi quinti, idemque graecus
Pater, qui libros veteris & noui teſta-
menti diligenti, ſi quisquam, lectione
perluſtrauit, & quantum potuit, inter-
pretatus eſt, poſtquam dialogis ſuis Aria-
nos & Macedonianos, grauiter redargue-
rat. Exſtat inſigne teſtimonium GEN-
TIANI HERVETI, Remenſis ecclcſiae
camonici, qui commmentaria THEODORE-
TI in linguam latinam transtulit: fruere,
inquit, lector, Theodoreto noſtro, ſuccin-
éte quidem, ſed non minus eleganter quam
pie, Paulli ſenſum explicante, & ſententias
ſententiis, quod in Paullo videtur difſicilli-
mum, miro artificio connetctente. Quod
idem

4

dem TH
unny ſel in
ihil offot
eodem ure
1, & Fün
Dater Cicito
Wludirur

Omiſſis
lim in,
NILLVYM N
Ultrem loc
Coritaten

Uhen Iu

Nerot a) 4
leo ahſtt mn
Uulkis ſenftͤ
Pitren a F
i orticul
lere: a) e⸗
nin cYRI.
igbiorss den
remem,
Dorum varie
Oneſnina

11 Dinif de ipſo conſenſu patrum. 235
OS i, idem T† HEODORETVS alibi non in Chri-
leninn ſtum, ſed in Patrem, dicat hanc phrqſm, id
nihil officit eius ſinceritati, vt qui noſſet,
eodem iure eam Chriſto & Patri conueni-
l re, & Filium tam non excludi, quando
ee, Pater dicitur uper omnia Deus, quam non

SG excluditur Pater, quando Filius.
inie „
e ien §. CXXXIII.
een. Omiſſis quibusdam aliis, qui tamen ad

EIn canſam inepti, fruſtra dicuntur, ad CY-
Megtn RILLVM noſtrum reuertimur, cuius il-
ett. luſtrem locum cap. IJ. dedimus. Huius
n, Kne auctoritatem id minuere creditur, quod
Mut ne. ſit ſaeculi quinti, quod legat in ravrrae, 41100
gr isA in erat zal ante sRναταε, Juod in alio eius
ier eine oco alſit articulus, quod denique in aliis
nunun ct multis ſeriptis, per hanc phraſin diſtinguat
nirne PFatrem a Eilio. De ſaeculi nouitate, &
IMkopek. vſu articuli, non opus eſt quidquam ad-
Glee, dere: ad ea quae ſupra diximus. Habet
n n enim CXxRILLVS veneranda nomina an-
nteum ticquioris aeui; habet PAVLLVM pro ſe
Pimnn, loquentem, habet argumenta, quae tem-
Genrf“ Porum varietatem, & ingeniorum alterna
e. GC Conamina ſupergrediuntur. Articulum
NA gun

236 Cp. II. Sck. II. Art. Il. Disquißttis

qui deſiderant, agant cum ?AVLLoO,
cur non ita ſcripſerit: qui eſt à 93 &
3 τRνατd, Vt Filium excluderet, & Pa-
trem per articulos ſaluaret, quem negle-
Sto bis articulo, in diſcrimen maieſtatis
propriae adduxerit, apud lectores, omiſ-
ſum articulum accuſaturos. Si verum eſft,
virum ſanctum haec inſpirante Deo lo-
qui, cuius maieſtatem omiſſo articulo
praedicat; cur obtrudet ei doctor aliquis
quantacunque canitie fretus, articulum,
quem Spiritus ſanétus abeſſe potius quam
adeſſe, iuſſerit?

F. CXxXXIV.

Alterum non eſt maioris momenti.
Scripſit CYRILLVS i1 zarræ, Ccum ſcri-
bendum eſſet ia! zavrrav, forte memoriae
lapſu, qualem non ſemper humana cauit
induſtria, vt cap. I. notauimus. Neque

tamen voluit, vt exinde quidquam dero-

getur gloriae Chriſti. Quin ipfa celeberri-
mi interpretis paraphrqſis, hanc ſcriptio-
nem expreſſit; cui tal zarrar idem eſt,
quod ſuper Iudaeos & paganos. (H. LXXVI.)

Hoc loco tamen, vbi de CXRILLO ïͦ-
dica-

ge

Gicambs, e⸗
ler, i du
einx En
, ſler on
nt Chriſtun
inl roituj
r ila ommi
CYRILLVS
harur, cum
Veperamn

Eeret P4VI

ere, non
boit, quoe
tam, &er
lull appel!
Alen. Ita
Ultavamn ve
umn tey tti
lmires? eree
WMem ex l.
Numn ſiſer
ue eſe i
elogom,
umerat inte
ehlo Deo,
l Piri, c0r

ll Uguſe⸗

m erin
l et di &

lkre, & .
en tegke.

en Wieſaris
Gorez ent.
„Irennch,
Dlenee Deo h-
mno mirh
CCrräns
Minin,
rivcemn

s monent.
ne, U I

One henorie

Thummcn
img Memne
itumcen.
polten⸗.
ane Kße⸗
Wenn el

CLNNS

ChIo

de ipſo conſenſu patrum. 237

dicamus, carpitur ille Pater, his verbis:
haec, ſi qui putant eſſe exigua, (xæl ante
evXοπτ⁵ & ravræs 10C0 ravvταον) ego non pu-
to; ſuper omnes in maſeulino, multi dixe-
runt Chbriſtum Deum: ſed hoc non eſt phra-
ſis irl rarræv. Hic enim & Chriſtus eſt in-
ter illa onnia, vt dixerunt vetuſtiores. At
CYRILLVS his vettiſtioribus nihil moue-
batur, cum haberet ipſe vetuſtjiores illis,
perperam de Chriſto ſentientibus, & ha-
beret PAVLLVM, cunctis vetuſtiorem.
Quare, non tantum hoc elogium Chriſto
tribuit, quod ſit ſuper ommes, ſed pergit
etiam, & eundem Dei Filium, verbis
Paulli appellat benedictum in aeternum,

Amen. Ita enim vrget IVLIANVM,

poſtquam verba Paulli recitauerat: ec-
quum vero tu, praeter hanc, vocem aliam
requires? ecce enim, ecce, illum ſecundum
carnem ex Iudaeis, hoc et Chriſtum, &
Deum ſuper omnes, adeoque benedictum
quoque eſſe ait in ſecula, amen; * Sed il-
lud elogium, benedictus in ſecula, inter ea
enumerat interpres noſter, quae non niſi
Jupremo Deo, hoc eſt, (ex eius ſententia)
ſoli Patri, conueniant, & nusquam Filio
tribu⸗

238 Cap III. Sa. II. Art. II. Disquiſitio

tribuantur. Nec diffitetur idem, alibi
CYRILLVM exhibere verba Paulli, eo-
dem modo, quo noſtri codices; ſed cum
ter legat, (ita addit) in: rarras, incertum
eſt, vtrum u⸗len d quue omnino no-

ſrae phraſi conſentit, ſit etiam a Cyrillo.

Quae cenſura, qualis ſit, & quam tuta,
ad retinendam veterum monimentorum
fidem & auctoritatem, nemo non intelli-
git. Quam multo planius eſt, ſenſum
formulae inl rarras, Juper omnes, eundem
eſſe viſum cCyRILLO, qui inſit alteri
ir! ravrav; J. Cor. VIII, 5. 6.

* Excerpſimus hunc locum ſupra, S. VIII. p. Iö. ſ.

F§. CxXXV.

Quod idem CYRILLVS multis in aliis
ſeriptis diſtinguit Patrem per illam phraſin,
id mirum videri non poteſt, cum id fece-
rit auctoritate eorum, qui diuinitus in-
ſpirati, fecerunt idem, probe gnari,
quam ſit nullum inter hunc & illum dis-
crimen, quo maieſtas ſubiiciatur maie-
ſtati. Ideo Filium nobis ſiſtunt opiſicem

bhuius vniuerſi, Io. h 1. 1. Cor. VIII, 5. 6.
non

A

co ekeluſin

V n. Noue
uinita, ſelen
entie, proct
Lod ſana
lom. 19.2

Poſtremo
CYERILLI 1
poſuerit
let, quid,
Mtentiae vin
ktille: auie
lctus in ſur
Ibuitar Chr

IUnds in ge

Flromcqoe ele
Geuncdem re
e etiam cn
ne caret,
l , ne
Uli, ſed le
Ars coici
A. Veris
bendi, e⸗

. niſen

riten, Aü

les, n
u, tfeſtcn,

Enmni.
m 90n.
Kummn,
Onimennn
noon nel.
Bel, n

Nun, euncen
t deri

8 ltki ncin
plinn Mnſt,
,cun fe
GGinis ir
be n
KMoe i⸗
onor oni⸗
ton enfe
Cr. UIGNR

de ipſo conſenſu patrum. 239

non excluſuri ex hoc opere Patrem, Ebr.
Ih, 10. Nouerant enim, non alia, quam
infinita, ſcientia, ſapientia, bonitate, po-
tentia, produci potuiſſe hunc mundum;
quod ſana quoque ratio docebat paganos.
Rom. I,; 19. 20. 21.

§. CXXXVI.

Poſtremo, id quoque ad infirmandum
CYRILLI teſtimonium affertur, quod
7. Poſuerit ante .νντ .. Id, ſi factum
eſſet, quid, quaeſo, hinc detrimenti in
ſententiae vim & veritatem? Senſus fo-
ret ille: i eſt ſuper omnes, idemque bene-
dictus in ſaecula. An propterea minus
tribuitur Chriſto, ſi & Jummus, & ado-
randus in geternun dicitur, quam ſi
vtrumque elogium, omiſſa coniunctione,
ad eundem refertur? Sed bene eſt, quod
hac etiam culpa, quamuis ſatis minuta,
plane caret, optimus CYRILLVS. Nam
illud -„a, nequaquam interſerit verbis
Paulli, ſed lectionem quae nunc eſt in
noſtris codicibus, absque illa vocula, re-
citat. Veris recitatis, addit neruum
probandi, contra IVLIANVM, & du-
pleN

240 Cap. III. Sck. II. Art. II. Disquiſitio

plex vrget argumentum pro ſumma Chri-
ſti maieſtate, a Paullo ſuppeditatum. Pri-
mum eſt, quo Deus ſuper omnes appella-
tur, & alterum, quo idem quoque bene-
diéctus in ſaecula, amen, ſiſtitur. Non al-
terat verba ſcriptoris, qui illa minime
mutata praemittit, & praemiſſis adiicit
juſtam epicriſin, inculcans vim probandi,
duplicato ecce, ad prouocandam attentio-
nem, teſtimonio diuino debitam. Inſpi-
ciat qui volet, Cy RILLI locum, ocu-
lus ſit inſtar iudicis. (F. VIII.) Didice-
rat hunc modum diſputandi a viris diui-
nis. Paullus quoque, repetens promiſ-
ſionem de ſemine benedicto, ſubiicit mon-
ſtratam promiſſionis emphaſin, & argu-
menti inuictam poteſtatem, Gal. IIh, 16.

§. CXXXVII.

Quot igitur ſunt e Patribus, qui locum
Paulli de Chriſto agere profitentur, toti⸗
dem habemus teſtimonia, & conſtantes ea
de re ductoritatese quo ſenſu aliquis eo-
rum verba Paulli accipiat, penes ipſum
eſto; de veriore ſenſu Paullus ipſe deci-
dat. (H. LXVI.) Spernit autem hos te⸗
68

4

ſes, Qui
Nlni dec
od ii /,
orum Paul
Crmmat, ner
Guam Patri
deſtituit in⸗
(tis appare

Adiungim

IIILVS legi

um exollit

Nuitur benen

huius ſeri⸗

In phrain,

Neti lententi
Ui ſt Dei Nun
Chrlto umen
e liglet, e
Hraln, ſ

ul in ſrun

Iiſeumn liri

men, ſi nor

Intribuerun
Uinn ler

1 Digtſn

n ſnme

Ueliinmn N
Mtr AHpele

clocle Alt.

Fun Nnd.
U mme
llenids Nict
Swin pobent
MMamnateni.
ebiam .
Luum, Nl.
1) Mie.
larits E.
etens roni
(bijet mon
do, ann

C1,M .
.

—

n Cilrum
Oftenon, tot⸗

Ciusknteserſ

ees igin

Cls iſe H
en hei⸗

de ipſo conſenſu patrum. 241

ſtes, qui eos inſuper habet, ineptos ad
cauiſſan: declarat, vel ſatis habet, dicere,
quod illis ipſe non aſfurgat. Sed, ſenſus ver-
borum Paulli, quem noua parapbraſis ef-
format, neque Paulli eſt, neque cuius-
quam Patris; quocirca horum auctoritas

deſtituit inuocantem, quod ex antea di-

tis apparet. (§. LXXVI. ſs.)

§. CXXXVIII.
Adiungimus etiam illud: quando or-
RILLVS legit ſuper omnes, eo ipſo Chri-
ſtum extollit aper omnia, quippe quod

ſequitur benedictus in ſaecula, id ex men-

te huius ſcriptoris, declarat anteceden-
tem phraſin, cum ex ipfſa celeberr. inter-
pretis ſententia, benedictionis elogium ſum-

mi ſit Dei diry, nunquam Chriſti: quam

Chriſto tamen vindicat hic doctor. Vn-
de liquet, aequipollere C)yrillo vtramque
phraſin, eſſe ſuper omnes, & eſſe benedi-

dtum in ſaecula. IIIi igitur multi, qut

igns 8 Chriſtum dixiſſe perhibentur Deum ſuper

ommes, ſi non eundem huic phraſi ſen-
ſum tribuerunt, qui inſit alteri: Deus ſu⸗

per ommnia, ſcriptores diuinos nequaquam

S

magi⸗

242 Cap. III. Jekt. II. Art. II. Disquißti⸗

magiſtros habuerunt, quando hi ne uo-
men Dei quidem, ſine addito poſitum,
alii, praeter ſummum Deum, attribuunt
vIli. Hi proinde multi, ſi Chriſto illud
nomen tribuunt, atque, ſi addunt etiam
er ravras, hactenus noſtri ſunt, quatenus
cum ſacro codice, adeoque cum Paullo,
ita loquuntur, fatentes, illud illuſtre no-
men Chriſto deberi: ſed Arii de grege
ſunt, quatenus diuini ſcriptoris ſenſum
peruertunt. Qui ex eorum mente bPaul-
lum interpretandum eſſe contenderit;
& in eo gloriam accuratioris interpretis ſi-
tam eſſe crediderit, ei hanc lauream, vt-
cunque partam, nemo noſtri caetus ger-
manus ciuis, ereptum ibit, dummodo
id, quod iure optimo maximo, noſtrum
eſt, immo Chriſti, ſeruare atque tueri,
viciſſim permittamur,

S. CxXXIN.

Quo propius omnia conſidero, quae
nouam interpretationem oraculi Paullini
conſtituunt & comitantur, & quo im-
penſius opto, virum aliis meritis & orna-
mentis illuſtrem, ab omni obſeuricnte
alie-

4

eenique
mmunem,1
Inciare; 6
NMum a.
cenlui, eo
im praet
VI. F.)
lerior Pati
ii intell
1 caueri,
Uti, rati
Cubitatione
un Seruat
1 quod Deug
enim Irg

teris, Npo

1 ſit ſummnn
eogium
lcſfernt,
Eani ad
bren, Iuo
.
ziple di

—

—

leg⸗

unchfirr 1.

in m

, dunbvont
Crih iln
hudn Wetiacnr
t u Wuenos
unktl
Todinken.
1 le N
iors kgſun
n eneal.
nene ,
n e ſi.
lur eim, N.
oti uendge⸗
Pit, dumnven
üno, netmn
n ugle ueß

7

8
ceto,
gi Dullin
neii Kon⸗

al emne

de ipſo conſenſu patrum. 243

alienique dogmatis coniectura prorſus
immunem, meo qualicunque calculo pro-

nunciare; eo minus me ipfſum liberare

poſſum ab ea cogitatione, cuius indicia
recenſui, eo loco, quo praemonenda quae-
dam praeguſtanda propoſueram. (§.
LVI. ſs.) Video ſane, dum ERilius Dei
inferior Patre declaratur, id ratione mi-
niſterii intelligendum eſſe, praecipi, at-
que caueri. Sed paullo curatius id pen-
ſitanti, ratio nulla ſuccurrit, quae iuſta
me dubitatione ſubleuet, non tam mini-
kerium Seruatoris, quam illud ipſum,
per quod Deus eſt, in cenſum vocari.
Qui enim largitur, Deum dici in ſacris

litteris, & apud Patres, qui tamen ideo

non ſir ſummus Deus izl ravrre; & qui
hoc elogium tale putat, per quod Pater
Eilio differat, ſi vterque vt Deus ſpecte-
tur: & qui addit, nullum ſupereſſe cha-
racterem, quo Pater a Filio diſtinguatur,
G Filius ipſe dicatur Deus ſuper ommia; is
5 Q2 Fr

———

—

244 Cap. III. Jeck. II. Art. I. Disquiſitio

Filium Patri ſubiicit ob id, quod eſt Fi-
lius, & non Pater; non ob id, quod per
liberam oeconomiam Filius ſe Patri ſubie-
cit ad opus redemtionis praeſtandum, id
eſt, ob miniſteriun. Accedit, quod ce-
leberr. interpres, eo loco, quo ſuam in
hac doctrina orthodoxiam ſancte profite-
tur, vnice ad loannem recurrit, qui Fi-
lium Dei =e Mν,u appellet, eoque nomi-
ne illum ſatis a Patre diſtinguat. Aut
vero , eſt Deus ſuper omnia, ex mente
loannis, aut non eſt. Si prius, nulla eſt
ratio, cur eundem titulum Paullus, &
vVates veteris teſtamenti, & fratres Paul-
li, legati Seruatoris ſub nouo federe,
diſertis verbis non tribuant Chriſto. Sin
poſterius, Chriſtum habebimus, qui non
ſit aequalis Patri, id eſt, qui non ſit Deus,
& quem loannes conditorem huius vni-
uerſi, fruſtra dixerit. Opifex enim hu-
ius mundi, non eſt, niſi his quae duinita-
tem conſtituunt, ſupra omnem menſu- I
ram,

/

un pned
Utenn haet
yin, 4
n haber!
6 infinit,
mmutabili
edtionie
lxerunt,
Unt, Qlan
s, Ouib
P infinitu
t, quae
Vum vn
Inito) &
Mtie ejos
m haec

le praeco

leiſt ol
Dei l

r ille
i, D

l, Nins

H D

alt G le.
No, Gni
n Cde wi.
onit, u
6, eolle Uori.
liind. At
CnnineX ente
Ms, Mlet
Uon Ponlis 1
, Ctrunss ,u
ſ0 nonn klen
uneCnihn
einng non
ontens
n höns i
erenn e D
* i

de ipſo conſenſu patrum. 245

ram praeditus & ornatus. Qui habet

autem haec omnia quae infinita ſunt, &
*veceſzaria, & nulli obnoxia mutationi; is
non-habet ſupra ſe quendam, qui ſit ma-
gis infinitus, magis neceſſarius, magis
immutabilis, quam eſt ipſe. Profecto
creationis miniſtrum eſſe Filium, ſi qui
dixerunt, quid creatio ſit, ignorare ma-
lunt, quam diſcere aut profiteri. Tres
ilos, quibus ſua natura ineſt adparatus
ille infinitus, e quo ducta & procreata
ſunt, quae mundi nomine cenſentur, vt
Deum vnum ex quo (e cuius intellectu
infinito) & per quem (per vſum omnipo-
tentiae eius) & ad quem (cuius ad glo-
riam haec omnia tendunt) vno eodem-
que praeconio celebrat Paullus Rom. XI,
36. ei ſit gloria in ſecula, Amen. Quis Fi-
lium Dei horum numero eximet? Eſt
igitur ille ſupra ommia, benedictus in ſae-
cula, Amen. Non obſtat ſummae huic

maieſtati myſterium generationis, quae eſt

P 3 aeter-

246 Cap. III. Ject. II. Art. II. Disquiſitio

geterna, neceſſaria, immutabilis, per quam
Deus Filius tanquam imago bypoſtaſeos pa-
ternae, & gaν οανuι gloriae eius, Ebr.
l, 3. ſatis a Patre diſtinguitur. Quod ſa-
ne ad miniſterium pertinere, nemo dixe-
rit.

§. CXI.

ud denique iudicium: nemo bodie vti
poteſt hoc loco (Rom. IX, 5.) ad confirman-
dam Chriſti diuinitatem, niſi antea Oende-
rit, Paullum voluiſſe, & ſignum feciſſe
aliquod, vt lectores ſic intelligant, non vero
ad Deum Patrem referant, qui ſemper ſolet
ob beneſicia ommnia, tali formula Iudaeis lau-
dari *; illud, inquam, iudicium haud
moror, quando omnia quibus id inſiſtit,
tam exigui momenti reperiantur, vt ad
ſubruendum veriorem ſenſum, nihil ef-
ficere poſſint. Ego, quae hanc in rem
ſcripſi, quod ſemel iterumque teſtor,

nec temere, nec arroganter, nec ad dete-
ren⸗-

l⸗

ndas elil
inparen
lblicvm
n à meis
ete eortv
ne iaterp-
Minus ille
Ungere, n
Ui nos no
Ils, Vt hi
riae non

Mlolto wiſti
iudicium, g
is enim, a
c. NI.
tate pronun
r. e:
e elt, guo⸗
nor, poll
uum giganter
inbelem ſe

enhlum

11. Mn

le

Uerden
nie eiſs, N.
I. (odle
Ee Vnnde.

91

n wnetect
)anfenen
lioner Mlene⸗
wnn rh⸗
nle Dnr, Mmon
t, i nt e
imnlrhenthe
idtinn A

ibi itie,

rinmn ſKil
Hun Wn6.
n .

uunſe E
er, , N—

N

de ipſo conſenſu patrum. 247

rendas cuiusquam laudes, quibus me lon-
ge imparem agnoſco & profiteor, ſed ad
publicum fructum attuli, & ad amolien-
dam a meis eam cogitationem, quae of-
ficere eorum pietati queat. Doctiores
me interprete non indigent, multoque
minus ille, cuius a rationibus meas dis-
iungere, neceſſitatis eſſe duxi. Faxit ille,
cui nos noſtramque ſalutem vnice debe-
mus, vt haec opella amplificandae illius
gloriae non nihil inſeruiat.

*Multo triſtius eſt illud SAMVELIS CLARKII
iudicium, quem nolim ego habere magiſtrum;
is enim, ad EVSEBII biſt. ecceſ lib. VIII.
cap. XI. futili atque importuna temeri-
tate pronunciat, verba illa PAVLLI Rom.
IX, F. per vitium de Chriſto vſurpari. At be-
ne eſt, quod ferox ille maieſtatis Chriſti inſe-
ctator, poſtquam vires omnes in eum impe-
tum giganteum exhauſerat, ad extremum hanc
imbellem ferocitatem recantauit. Quod ex-
emplum opponere poſlum illi, quod de

Q 4 DA-

248 Cap. III. Nelct. II. Art. II. Disquiſitio &.

DANIELE WHITBIO nobis a viro ſ. ven.
obiicitur, qui curis poſterioribus contrarium fa-
tere non erubuit.

o Gefenddi
cemicorrt
Wlex. h
Ulhene,

1 eßi⸗ 6

1 n

Cnrin⸗

N.

MANTISSA
CVA
SVFFRAGIVM VINDICATVR
A RECENTIORE CONATV.

relo fere exierat libellus
noſter, cum exhibetur
ſcriptum aliquod cele-
berrimi & ſ. vener. D.
I0O. SALOMONIS SEM-
£△ LERI, germanicum,
quo defenditur libertas methodi doctorum
academicorum. Subiecta eſt appendix
duplex. Vna, quae vtrumque program-
mia lenenſe, altera, quae diſputationem Tu-
. bili-

250 Mantiſa, qua ſuffragium vindicatur

bingenſem, ſub examen vocat. Ego, cum
aeſtate fuperioris anni libellum meum
abſoluiſſem, ſerius autem typographus,
aliis laboribus impeditus; fruſtra tum
Reuſiana tum Clemmiana meletemata in
oraculum PAVLLI Rom. IX, 5. quaeſi-
ueram. Vtriusque excerpta dedit appen-
dix iam laudata. Vbi quaedam ad com-
mentationem meam pertinentia occur-
runt, quae ad infirmandas rationes exe-
geticas, quibus inſiſtebam, paſſim inſer-
ta, obſeruaui.

§. II.
Argumentum libri primarium expen-
dere, iam non vacat. Quaedam oculo
fugiente notaui; quae ad meam cauſſam
proprie non pertinent. Quid e. c. liber-
tas methodi diſtet ab ipſis fidei capitibus,
liberius docendis & ſeligendis, quid Lu-
theranus homo ſtrenuus, a libero & nobili,
quid eccleſia prouincialis a Lutherana com-
muni; qua mente nomen orthodoxiae Lu-
theranae ſymbolicae, & inolitarum opinio-
num, (certe non laudis cauſſa) vbique

frequentetur, adiecto diſcrimine inter
. doctos

cos tbeo
Alerius
heologiat

mmne con

Tamends
deſia Pre
Qwarm il
ſoa pla
lamn, 6
nominati
E lelige⸗
Praxin; it
nispropri

quae ligoi

guae voc⸗

Kuann p

dies Cabit

ded no
Prino, gu
Colorandan
tOtu
10 probat
6e lilcore

Uilienr

Delunm men

0Coeohls,

ll, an
NKe a
1 Ned.
netrr
Belin don.
TTbenrid oorn.
6 Mtongee.
V Anner

Curonn eyyen
Qekkm oend
kimncnlim

Wlec
iepnn

1

nmnonr.
idorirlr
tmnuen odn⸗
Nde) ſic
cinnie In

1.

a recentiore, conatu. 25v1

doctos theologos, & ſtematicos, qua, vel
alterius auctoritate, vel ſua, doctor
theologiae publicus, a ſymbolis (Augu-

ſtanae confeſſionis pacisque publicae fir-

mamentis,) receſſurus, retenta cum ec-
cleſia proteſtantium communione, ali-
quam imperii Romani prouinciam ad
ſua placita refingere queat: haec, in-
quam, & alia his ſimilia, de myſteriis ac
nominatim ſacroſanctae Triados, de cqanone,
& ſeligendis ex eo, quae vfſui ſint ad
praxin; ita, vt reliqua charactere illo diuino
his proprio, deſtituantur; ſunt eiusmodi,
quae liquido ſatis aperiunt, quid ex ea,
quae vocatur, methodo, ſperare liceat,
& quam parum ea ſollicitudo minuatur,
quam (S. CXXXIX.) indicauimus. Plura
dies dabit.

H. II.
Sed noſtra iam tueri, fert animus.

Primo, quicquid hucusque allatum eſt, ad

colorandam ERASMI interpretationem,
id totum eſt eiusmodi, quod vel omni-
no probatione careat, vel fictis, & inter
ſe diſcordibus argumentis fuctinentr:
Peil-

252 Mantiſa, qua ußragium vindlcaturz

Deinde, tota haec dicti Paullini depraua-
tio (verbis vtor b. BAVMGARTENII).
nata primum, & hinc illata eſt in ſermo-
nem viri ſancti, ex illa opinione quod
Filius Dei, à Xers, Deus ſüuper omnia di-
ci non poſſit; propterea quod Pater ma-
ior ſit Filio, cuius aτοι O' auctor ſit Pater
(append. p. 259.) Vtrumque vocabulum
placet interpreti, quamuis ſacro codici
ignotum, atque hinc indici ſcholaſtico
inſerendum, ſi ſtamus eorum auctorita-
te, qui talia cinéctutos ad Cethegos relega-
tum eunt, propter aeui noſtri lucidiſfſi-

mam ſerenitatem, & caſtiora virorum la-

bella. Sed fato tamen, neſcio quo, ac-
cidit, vt nos ſcholaſtici, vtrumque id voca-
bulum dedignemur, quoniam caſtigatior
vſus aliquid in his obſeruat, indignum
myſterio ſanctae Triados: quippe cauſſam,
aiunt, exiſtere etiam ante id, quod per
illam efficitur, quod ipſum diuerſae quo-
que poſſit eſſe naturae ab ea, quae ineſt
cauſſae. Sic etiam de auctoris vocabulo.

F. W.

Id quidem e pandectis ſacris abunde
con-

Copſtat, nn
Auctorem,
Omunig;
deo ſänae
bere talerm
Non unmn
ſed praet
PrO Deo,
qod mij
Gdemque
dem velay,
Hi a Patre,
Re Giuinitat
Wice diſtin
crun, (l
Uinitatenn 6
P agnolcen
Cheiſtum e
Di ſlber
enm pering
Rrolumin
Oirtus ſan
is mſſteri

ens homh

ies lapl
Welk, g

nile,

ulr Ehnn
edlyn
el ijlnn.
ne e
r onn d.
Doln tegr.
Illnnſrlue
Cr worbln
s lero d
Chrtlie
Nun uchane⸗
Aen rle
Ule bvecdſ
NrvWrunk.
etogoe⸗
undheidroer
Himmcictonir
t, Udenon
igeenſn
I, CoN
Neſ ⸗
e At
ſoddeh.

Ggts And
(

aà vecentiore conatu. 253

conſtat, non eſſe Deum, huius vniuerſi
auctorem, qui non idem ſit Deus ſuper
omnia; & negantem hoc dogma, rationi
adeo ſanae perſpectum, fingere ſibi de-
bere talem Deum, quem ſacer codex, vt
non ſunnmnum, hominibus commendet,
ſed praeter quem, declaret etiam alium

pro Deo, qui per id a ſummo differat,

quod minor ſit eodem, ſua natura, ei-
demque ſubiectus. Modus habendi ean-
dem selar, fundat vnice differentiam Fi-
lii a Patre; nequaquam vero character il-
le diuinitatis, per quem Deus a non Deo,
vnice diſtinguitur. Ea nimirum eſt mens
eorum, qui affirmant, ab eo negari di-
uinitatem Chriſti, qui contendat quidem,
ſe agnoſcere ac probare ſacris e litteris,
Chriſtum eſſe Deum, ſed titulum tamen
Dei ſuper omnia, eidem abiudicet. Id
enim perinde eſſe, ac ſi neget, Chriſtum
in voluminibus ſacris laudari, vt Deum.
Spiritus ſanctus, optimus & vnicus hu-
ius myſterii interpres, idemque praeno-
ſcens hominum de eo cogitantium pro-
cliues lapſus, digniſſimo Patris nomine
vſus eſt, quo diſcerneret eum a Filio: mi-
nime

154 Mantiſa, qua ſußragium vindicatur

nime autem ſummi Dei nomen idem eſſe
nos docuit, quod nomen Patris.

F. V.

Omnem a ſe ſuſpicionem amolitur no-
uus interpres, non eo argumento, quod
Chriſtus nomine Dei adpelletur; (id ſal-
tim omittit) neque eo, quod e creatio-
nis opere ducitur lo. I, 1. ſed aliis diuina-
rum tabularum locis: ac nominatim illo
Col. II, 9. (app. p. 26 1,) in Chriſto tota ple-
na deitas habitat. Quod oraculum proxi-
me de vnione perſonali diuinae atque hu-
manae naturae, agit. Subiectum ſermo-
nis, eſt humana natura, quam Filius Dei
ex Iſraelitis aſſumſſit, ſeu, is, qui eſt ex
Fraelitis, quod attinet ad eam naturam,
quae naſcitur e matre Rom. IX, §5. Praedi-
catum, duas notiones continet; vnam,
uae eſt tota maieſtas Filii Dei, ſeu (vt
cum ſcholis loqui liceat) ſummitas &
ommnitudo eorum, quae deitatem PFilii ab-
Joluunt, i. e. omnium attributorum qui-
bus sels ſummi Dei, conſtat, quatenus
ea Filio conueniunt, tanquam ſummo per
illam maieſtatem, Deo. His attributis
con-

ooltat elle
clodit ⸗
mm nelehmn
tio, elt
Mlaria adhu
ſit, explio
traditur,
Filium eſt.
ummn, qu.
umn atue
am.
Mieſtate P
Uuni minus
it. Nergu

Mene,

(are he
Wnino loen
yiſum ſi
lee ſllenrihn,
eracerem
re Pilium.
intum e
od Fterque

iliene

Men ſen
imi,

Nmmn.
Anendeul
Aeun (T
CCol e cettc.
EClisune
Moninmin io
Cnn nte
lllun orr
nd unne nl⸗
lkedtmn Keno.
Guumblusei
i e,r
1mn Mnmnmn,
h, ucde
Ntitet,

MMotoin gu
, Iunen
m unnßt.
E onit

a recentiore conatu. 255

conſtat eſſentia veia diuina, quae proinde

includit abſolutam aeternitatem, exiſten-
tiam neceſſariam, cet. Altera praedicati
notio, eſt inhabitatio ſummae maieſtatis
r6 Mν«, in humana ſua natura, quam e
Maria aſſumſit. Haec inbabitatio, qualis
ſit, explicatius in theologia dogmatica
traditur. Paullus igitur hoc loco docet,
Filium eſſe eam ſacroſantae Triados per-
ſonam, quae habeat totam, adeoque ſum-

muam atque pleniſſimam maieſtatem diui-

nam. Idem quin docere potuerit ſalua
maieſtate Patris, nemo ambiget, niſi qui
Patri minus ineſſe quam Filio, ſomniaue-
rit. Vterque igitur, Pater & Filius, eſt
90S0⁄6

§. VI.

Quare hoc teſtimonium, illuſtrem
omnino locum occupat, inter ea, quae
Chriſtum ſuper omnia Deum celebrant, &
quae ſilentium imperant illis, qui ex eo
characterem petunt, diſtinguentem a
Patre Filium, ex eo inquam, quod idem
& vnicum eſt in vtroque, hoc eſt, per
quod vterque eſt Deus ſuper omnia. Quam
vera

256 Mantiſa, qua ſuſfragium vindicatur

vera haec & ſolida ſunt, tam cauendum

eſt, ne rimam elabendi quaerat obtre-

Gator aliquis Arianus. Hic enim obuer-
tet, ſubiectum ſermonis non eſſe huma-
nam, ſed diuinam Filii naturam, cui ple-
na maieſtas inſit per beneplacitim Patris,
non per exiſtendi neceſſitatem. Largietur
itaque, Chriſtum hic deſcribi vt Deum,
ſed non item vt ſummum, suosero Patri:
propterea quod ex libero Patris decreto
habeat illam maieſtatem. Et ne fuco ca-
reat hic dolus, confugient ad alterum
eiusdem Paulli in hac epiſtola teſtimo-
nium, Col. h 9. vbi haec leguntur: 5r i
ντα sνα⁴d r&ν r Xαοα ατ⁰αιοιι,. d110-
niaum beneplacuit (Patri) in eo (Filio) to-
tam inhabitare plenitudinem, ſeu plenam
& omnibus numeris abſolutam maieſta-
tem. Sicut Patres quidam a voluntate Pa-
tris repetunt, vel repetere videntur gene-
rationem Patris. Quod ſi efſſet, abſoluta
exiſtendi neceſſitas excideret eorum nume-
ro, quae notione perfectiſſimae diuinita-
tis continentur. Quocirca illud benepla-
citum Patris, ad zubabitationem Filii Dei
in carne Io. I, 14. I. Timn. III, 16, referri
debet.

gebet. Ac
wmonia, 1.
ONia, Vt
ſiumir Colo
fouendo pr
deo noſtrt.
Venerari te
ſtum nobis
in eternunn
Jue Iucemn
Clariorem

lam guiſ

Dellationem

Patris, itd
Non poſlit,
Omniaclipic⸗
tur, & lecto
Auae muanie
Autur.
eds infihea

In Felat or

, Per .
Ctorum pl
eiſka, er

ntlian a recentiore conati. 257
maen debet. Addit vir cel. illa huic parallela te-
uen in ſtimonia, Jo. I, 14. Col. h 15. Ebr. 1, 3. Quae
dnnde, omnia, vt ſunt praeclara; ſic ipſis ab
1eu. Arianis doloſius tractari, & errori tacite
nde. fouendo praetexi poſſunt ac ſolent. Vt
um, agdeo noſtrum ſit, tanto impenſius illud
Le venerari teſtimonium baulli, quod Chri-
binn, ſtum nobis Deum ſuper ommia, adorabilem
uen Mn, im, deternum, tam dilucide proponit, eo-
IIminn que lucem illis, quae modo allata ſunt,
Eefme. clariorem accendit.

r deumn F
oln ettimo. F. VII.
enonmm. ne Iam, qui ſemel id animo praecepit, ap-

umzu,H Pellationem Dei ſuper omnia, eſe thirare
UANr Patris, ita priuam ei, vt Filio tribui
E Dnmn non poſſit, (H. III.) is neceſſe habet
Uum mer omnia dispicere, quibus & ſibi perſuadea-
Niutrnee tur, & lectori, Paullum ea non dicere,
eWtenm. gquae manifeſto dixit. Primo itaque gra-
d Aͤn tis aſumitur, Paullum hic loqui ad Iu-
AnNN e. daeos infideles, tanquam praeſentes, eo-
ne dunm rum velut ore, ad captandam eorum gra-
ud k tiam, per accommodationem ſermonis
en HN ad eorum placita, ne veritas intempeſti-
IA en ue dicta, exulceret animos potius, quam
e R ſanet.

258 Maäantiſa, qua ſußragium vindicatur

ſanet. Quae coôgitatio, alibi bona,
huc ne vllo quidem veri veſtigio in-
greditur. Scribit vir ſanctus de Iudaeis
in mentem peruerſam traditis, & hoc
ſcribit ad Romanos, Chriſti iam clientes.
Hoc adeo manifeſtum, vlterius velle
comprobare, nil fere eſſet aliud, quam
dubitare de oculis hominum. Hos Ro-
manos alloquitur, his ſignificat triſtem
miſericordiae ſenſum, e perdita ludaeo-
rum infidelium ſorte conceptum, Rom.
IX, 1. . horum praerogatiuas enume-
rat Romanis, quod ipſo e ſermone, tum
antecedente, tum ſubſequente, eſt pla-
niſſimum. Quis igitur id obſeruans le-
Ctor, ſibi perſuaderi ſinet, vt ſuis oculis
ipſe diffidat, ſuoque ſenſu careat potius
quam vtatur?

* lam inde a cap. VII. alloquitur Fratres chri-
ſtianos, com. I. 4. & cap. VIII, 9. 12. Deinde,
ſe ipſum illis aſſociat com. 321 — 39. Hlinc de

perditis Iudaeis dicere incipit. c. X, I. Sed

illos tanquam praeſentes ab eo compellari, ita
vt gratiam eorum captet, quo facilius eos ad
cauſßum Chriſti alliciat; id omnia, quae prae-
cedunt & quae ſequuntur plane refellunt. In
ipio limine offenſurus erat Iudaeos, rli te⸗
. em

ſem aduos
echo eſt
leis)
corcho,
conclliando⸗
crat,
io, quod
ſdio agat
nendo ab
Titare, n
ſtum impe
Irci huic
goo, quanm
poſt recen
in hanc forr
nihil ſunt
Ccliramenta
ſlutts velkn
unelo grat
Snuſſinns,
oc nimirum
pandus erat
ſate Chriſh
1t Daullus
1e demuittat

„ Mones, & c
(A luc ſede

Rel lud

titlien,

A bn
eſoio n .
wa
tc i
lente .
n we
b
n. Uole
Unfen miten
rtn ro⸗
Vegrum, M.
Elis enune.
ernone, tun
Uend, Apr.
cherunh.
Nlus ens
curt i

n r ian .

141 M,
M E
,A.I. l
umdli,
fuliu en 4
mnn G Nr.
e l Am. 1
I heoi, .
Sn

a retentiore conatu. 259

ſtem aduocat lIeſum Nazarenum (is enim pro-
fecto eſt Meſſias noſter tam inuiſus illis Iu-
daeis) & Spiritum eius. Hoc autem vtitur
exordio, ad ſequentia. Hoc exordium ad
conciliandos certe animos accommodandum
crat, ſi vllam veri ſpeciem haberet ea opi-
nio, quod agat cum his Iudaeis, coque con-
ſilio agat, vt deliniret eorum animos, abſti-
nendo ab eorum commemoratione, quae ir-
ritare, non ſedare poſſent furentes in Chri-
ſtum impetus. Nihil magis quam initium ex-
ordii huic interpretationi derogat: nihil ma-
gis, quam pars eius altera, quae nimirum
poſt recenſita Iudacorum ornamenta deſineret
in hanc formulam: ea omnia, vt ſeinel dicam,
nihil ſunt aliud quam mera opinionis veſtrae
deliramenta (zarz oaα) mera inſomnia, &
ſalutis veſtrae certiſſimae peſtes. Qualem
quaeſo gratiam initurus erat a Iudaeis mali-
gniſſimis, haec quaſi coram audituris; Sed
hoc nimirum procaciſſimo inuento, lector occu-
pandus erat, ne crederet, quidquam de maie-
ſtate Chriſti a Paullo poſſe dici, qui iam non
vt Paullus loquatur, qui iam non doceat, ſed
ſe demittat ad hoſtium Chriſti praeſumtas opi-
niones, & conuocatis quaſi ad ſe, talibus ſociis,
ex hac ſede Chriſtum expellat.

§. VIII.

Sed illud praelibatum eo valebat, ve
RZz elo-

260 Mantiſſa, qua ſuffragium vindicatur

elogium Chriſti in gratiarum actionem
ludaicam conuerteretur, cuius in fſocie-
tatem ipſe Paullus, cum perditis hiſce Iu-
daeis venire ſi mauult, quam glorificare
Chriſtum;
Hei mibi, qualis erit, quantum mutatus
ab illo,
Qui fuerat,

tunc, cum praefractis praerogatiuarum
contemtoribus, ijisdemque praeſentibus,
vultu ſatis graui ſententiam diceret, eo
crimine dignam, Act. XIII, 46. quam
hac ipfa in epiſtola repetit etiam ſeuerius,

vt in ſuffragio notatum eſt. (H. LX.)

§. lKK.
Hanc igitur viam primum ingreſſo,
nihil magis obſtabat, quam nexus ille,
quo Paullus id praeconium Dei ſuper

ommia cet. colligauerat cum eo, quem,

irrupta ſerie ſermonis, dixerat natum eſ-
ſe ex Iſraelitis ſecundum carnem. Huic nexui
rumpendo, vis triplex admouenda vide-

batur. Prima, quae totam & cohaeren-

tem ſententiam falce critica, nimis certe
auda-

Udacula,
npolito
Ventum ab
io, Velot
hus parie
Ged nond
lebat enit

locendun

jam non
hunc enim
Muſli Oui⸗
Ntri ſoli n
icta ſem
Unre vis n
r in lubt
urs ergo
UMofum vicd
Elaln ab al
oola Parapl
Dmembris
cui jrme
bere Poſt.

lrr Iruelii

mlgenteg ge
nempe
uin Pauli,

ronn ine

lllsn cr
Mis hle

nbeike

umnnenuge

Ntognummn
e kenbes
n Mtre, e
K qun
Cimſanitd

(D)

nun Ueſn
Uemn Nenls e,
n (en,
muunm e.
6. Doienen
oenea ite
Kolnee
l, Und RM

a recentiore conatu. 261

audacula, diſcinderet in duas partes, in-
terpoſito ſigno diſtinctionis, quod, in-

uentum ab ERASMO, diſterminando con-

finio, velut lapis terminalis, aut interge-
rinus paries, percommode inſeruiebat.
Sed nondum ſic peracta res erat. Appa-
rebat enim vel nolenti, quam abrupte
loquendum eſſet Paullo, gratias acturo,
jlam non illi, de quo Proxime dixerat,
hunc enim ſecluſerat illud ſignum, non
Paulli quidem, ſed EKASMI tamen. Et
Patri ſoli nihilominus, excluſo Chriſto,

addicta ſemel erat illa gratiarum actio.

Quare vis noua, eademque altera auxilia-
trix, in ſubſidium erat vocanda. Vocem

Patris ergo in ſermonem ingerere, peri-
culoſum videbatur, indigniſſime iam in-

geſtam ab aliis. Succurrebat igitur arti-
ficioſa paraphraſis, altera, quae disruptis
ita membris, aliud Jubiectii interſere-

ret, cui prauedicatum illud tam illuſtre ad-

haerere poſſet. Eam ſic accipe: Chriſtus

A ex Iſraelitis. Sed idem Chriſtus praecipue

etiam gentes ad Dei (Patris) familiam adſeiſcit.
Sic nempe ſupplere iubemur, idque e
mente Paulli, 2. Cor. V. (H. LV.)

R 3 §. X.

262 Mantiſa, qua ſuffragium vindicatur
§. X.

Reſtabat vis tertia, ſubiecto ſermonis
Paulini admouenda, quae tota incumbit
in haec verba: Chriſtus eſt ex Hraelitis
ſecundum carnem, qua credere prohibe-
mur, naturam Cbriſti humanam deſignari.
Quod eo ſpectat, vt plane deliret eorum
acumen, qui in ſequentibus diuinam in-
dicari, hucusque putauerint. Quid
enim? illud ſecundum carnem (ex Iſraeli-
tis) ſic voluit intelligi Paullus: Cbriſtus

ad Iudaeos pertinet, quod ad biſtoriam mi-

norem originis & actae inter bomines vitae
attinet (vid. ſuffragium J. LXXVI.) quo-
niam alibi dicit idem Paullus, e non nof
ſe amplius Chriſtum ſecundum carnem. lam-
que confecta res eſt, & omnis eorum ex-
tinctus error, qui ad hunc vsque diem
Chriſti ſummam diuinitatem a Paullo hic
doceri, obfuſcato prorſus oculo vide-
runt. 4

§: XI.

Haec omnia, quam fint fortuita, &

quam deſtituantur omni non modo ſoli-
da,

i, ſed Pre
en Oſtendd
nanikeſtius
Plum cel.
Geſtrunice
Eerat.
lacunam
Dere geb
ſubhſtituit
Draerogatti
1) rofech
ſo mm jn.
je Veus .
eus,

Mg. b.

lim ſegt
Araſis ag
u, hacte
lotet uo
pro geni⸗
1Paullun
Mrum,i⸗
n G tan
I5eus eor

D

ich nns
A icnnh
ahene
Renmie.
unen fen
eCclter ennn,

ls unnrir.

Uetiſt. Cc
n, ler nel

lg, Ce

lfrim m

Er bynnes ete

LMIMYe.
lb
Nemmmn lr.
Mnoseokoner⸗
e le han
ena Mohie
6 Cun i⸗

H

nn eo

649

uau vecentiore conatu. 263

da, ſed probabili dumtaxat ratione, ſu-
pra oſtendimus. (Nuffrag. cap. 2.) Sed
manifeſtius idem patebit, ſi addemus,
ipſum cel. interpretem haec pleraque
deſtruxiſſe, quae opinioni ſuae ſubſtru-
xerat. Primo, huic paraphraſi, quae
lacunam verbis Paulli illatam, ſup-
plere debebat, (H. IX.) mox alteram
ſubſtituit his verbis: haec (beneficia &
praerogatiuarum decora, a Paullo recenſi-
ta) profecto tanta ſunt, hoc ipſe fateor, &
Nio tam praecipua buius populi decora, vt
iure Deus a Iudaeis a me ipſo qui ſum
Iudaeus, grattarum actione celebretur.

iffrag. p. 107.)

§. XII.

lIam ſequentia notamus: haec pa-
raphraſis agnoſcit I) formulam 13 sr
racxe, hactenus dici de Chriſto, vt rà za-
7a notet quod attinet ad carnem: recte hoc
& pro genio linguae graecae: 2) agno-
ſcit, Paullum loqui de praerogatiuis Iu-
daeorum, ita, vt extollat illas, vtpote quae
tanta & tam praecipua bona eſſe fatetur,
vt Deus eorum auctor, gratias in omne
R 4 aeuum

264 Maäantiſſa, qua ſuffragium vindicatur

aeuum agendas, inde repoſcat, & a lu-
daeis obtineat: 3) agnoſcit, eandem for-
mulam 1 zars zaena, à Paullo referri ſo-
lum ad Chriſtum, hoc modo: Chriſtus

quod attinet ad carnem, i. e. vt ipſe vult,

ad hiſtorianz eius, cett. Recte denuo, &
ex mente Paulli, quod a formulam at-
tinet (de ſenſu eius alia erit quaeſtio)
Sed conferat quaeſo, ingenuus quisque
lector, quae idem cel, auctor, recentiſ-
ſima apphendice, nos docet: 1) illud 1, an-
te zard, ſignificat rero, tale, (append. p.
202.) 2) Paullus non praedicat praeroga-
tiuas ludaeorum, ſed ſpernit & pro nihi-
lo ducit (app. p. 2075R, & alibi paſſin) 3)
formula zarz zaee non ad ſolum Chri⸗
ſtum, ſed ad omnes illas praerogatiuas
referenda eſt, quas recenſuerat Apoſtolus,

(append. p. 235. & 240.)

§. XIII.

Addamus alia: 4) ex interpretatione
noua, Paullus cum Iudaeis tanquam prae-

Jentibus loquitur, non excitaturus eorum

indignationem. (append. p. 245.) lam
vero contra ludaeos loqui dicitur, incre-

Pitans

iuns feral

Oantiam
Gitialem,
u, ille
ſet, ni
lemnpe l
lemn. (appe
lus, vbi di
exaltatlis)
ludacorum
onolcic
Dhraſt, ql.
Pnt iuter
1 Ulos vit.
e repetit
l Criſe
n poi
tunluan
rum, cl
uni: & p⸗
nuheo iliu,
t eumn Nudj
b, god
PNlli

l, (uppen

deine n

n unlie,

ee 1l

1, enlen ſn.

lo eten
Nl Cier
N ,
Gnn
4 InIn 1.
1ent uetih
Cenli gline⸗
or woen.
NDildn.
Cerſnener.
NK on
lichnn
DnC

Sehtentone
cnnfumn Ein.
tatoros ebtun
,)
Gitur ian
Nin

9

a vecentiore conatu. 265

pitans feralem opinionem eorum, quod

iactantiam alant tam ſtultam, ipſisque
exitialem, cognitionem puta Chriſti zara
zaera, Clusn haec formula, nihil aliud ſigni-
Jicet, niſi quod ſignificet 2. Cor. V, 16.
nempe cognitionenm Chriſti ſecundum car-
nem. (apphend. p. 206. 207.) 5) Porro, Paul-
lus, vbi dicit: 5 Xeε, Chriſtus, (iam tum
exaltatus) eſt e Hraelitis, ſane de falſo
ludaeorum Meſſia loqui non poteſt.

Agnoſcit hoc interpres noſter, in para-
phraſi, qua illum deſignat, qui vitam

egerit inter homines & ouius hiſtoria actae in-
ter illos vitae ſuppetat (§. X.) & paſſim
hoc repetit in appendice e. c. p. 197. Paullum
hic de Chriſto ſic loqui, vt etun hic deſeribe-
re non poſſit, tanquaum ſuummumm Deum,

led, tanquam dominum miniſtrorum apo-

NRolorum, chriſtianorum, in ſocietate parti-
culari; & paullo poſt: ego (Paullus) iam
praedico illum Chriſtun, -e Paullus age-
bat cum Iudaeis. Verum alibi, oblitus
eius, quod dixerat, Paullum ait loqui de

falſo Meſſia Iudaeorum. Verba eius ſunt

iſta, (aphend. p. 235. ſ.) „Es bleibet alle-
„mal eine unerweisliche Vorausſetzung,
RS§ „daſs

266 Manriſa, qua ſußragium vindicatur

„daſs (Paullus) auf einmal von ibrem
„Meſſias ſo reden koennen, als Chriſtus
„unter den Chriſten characteriſiret wur-
„de - da er gleichſam mit den Iuden
„ſelbſt jetzt redet, und ſie durch Nach-
„geben gegen ihre Vorurtheile, zu ge-
„Wwinnen ſuchet. p. 235.

§. XIV.

Progrediamur vlterius. 6) Optat Paul-
Ius anathema eſſe a Chriſto. Vna paraphra-
ſis haec eſt, velim exire a communione cum
Chriſto, non tamen a communione cum Deo
(uffrag. p. 56.) Hanc altera excipit: ve-
lim abdicare me a munere. Apoſtoli (ibid.
p. 59.) Sequitur tertia, velim excludi ex
eccleſia; nam vox Xes” alibi eccleſiam de-
ſignat. (append. p. 97.) Succedit quarta:
velim commodis buius vitae curere, qitae
exſpectant Iudaei a Meſſia, quem ſommiant,
Meſſiam ſibi fingentes eorum auctorem.
(app. p. 199.) Paullus igitur, cum affir-
mat ſe veritatem dicere in Chriſto, cum eo-
dem in ſermonis tractu docet Chriſtum
eſſe ex Iſraelitis, eodem halitu non Chri⸗-

itum, fed eccleſiam, voce: xes, indicauit?
F. XV.

PDenige
ludaeos
XI.)
Nterna grat
celebranda
Pawam
ludacorun
Cregere iu

Ex his -
Nvibus rati
eatur. (
Urmari vel
Umnia, tam
gnantia,

tomnes fo

fille creden
Chriſtum &
eeritatem
in ſ nn
ſei tom
n hoc ſcer
küllimae t
dent, hom

Imel n ln
n Ab Chtien
Aeriirer mn.
i l Aen
trhN.
hnele⸗ .

860rhr.
uonptre
mnmimennn
unene un⸗
len ent
1 An (u.
ihnenehcier
lbierhin.
Nebt n
i amm te⸗
ſenſenmn
run afmn.
in anift.
ho, oone

on Dfn

lin m U⸗

& recentiore conatu. 267

§. XV.

7) Denique, tametſi Paullus beneficia Dei
in ludaeos collata, per vnam paraphraſin
(§. XII.) inſigniter extollat, vt quae ſen-
piterna gratiarum actione a ſe, & a Iudaeis
celebranda ſint; tamen hic non docere
Paullum, ſed accommodare ſe ad inanem
Iudaeorum iactationem, (append. p. 205.)
credere iubemur.

§. XVI.

Ex his perſpiciet, qui Paullum legit,
quibus rationibus noua interpretatio ſe
tueatur. Quid enim a Paullo tandem af-
firmari vel negari intelligemus, ſi haec
omnia, tam aduerſis inter ſe frontibus
pugnantia, dixit? aut a quo ſpiritu haec

in omnes formas variabilia, illi ſuggeſta

fuiſſe credemus? Vir ille ſanctus, per
Chriſtum & Spiritum ſanctum aſſeuerat,
ſe veritatem dicere com. 1. Veritatem hanc

addit, ſe profundiſſinno miſericordiae ſenſis

afici, tum ante iugiter, tum maxime,
dum hoc ſcribat. Addit rationem huius
veriſſimae triſtitiae. Ratio eſt illa, quia
videat, homines, tantis a Deo beneficiis,
inſigni⸗

268 Mantiſa, qua ſuffragium vindicatur

inſigniter, & cunctis prae gentibus orna-
tos, maxima ſua culpa eorum fructu ca-
rere. Et vide quaeſo, his verbis non do-
cet Paullus. (append. p. 205.) „Originem
„C. ex Iudaeis, als eines Sohns David,
„Wuſten die Juden ſo gut, daſs ſie ſogar
„darauf ſtoltz waren, am wenigſten war
„es noethig, daſs P. (der jetzt nicht
„lehret, docet, ſondern zaτ A,ραο et-
„Was einraeumet, und es als unmoraliſch
„ſelbſt beurtheilet) gleichſam die Un-
„Wiſtende erſt lehren ſolte, originem
„Chriſti ex Iudaeis, pertinere ad ſolam
„eius humanam naturam., At vero,
dum ſcribit haec Paullus ad Romanos,
Chriſto deuotos, & ex parte e paganis
collectos, docere omnino debuit, & in-
culeare id ante omnia, quis & qualis ſit
5 Xersé«. Sciebant nempe ludaei ſua bona,
ſciebant etiam indicia chriſtianorum, de
bonis illis, quam parum ad ſummam ſa-
lutis conferrent. Ergone hoc loco tace-
re debuit de ortu Chriſti, quo adeptus eſt
id, vt humana gauderet natura?
XVII.
Sed Perſonam Iudaeorum, hoſtium
Chri-

Chriſti, hae

e gratias 9

dn agit!

em, i. e. Pe
„Ger Medͦt
„Qpp. P.20:
carnem;
culltus, O
ommin en
elt Chriſu
ſecundum
Com vanan

Fll. h. 206.

Cor ita co⸗
Unta illa dee
romn prge
eram cau
ernas .ar
anert,
e nihil
ine Iudaee⸗
puunckunn a
6 Prullas
ſn mchnet,
p. 2⁰

Inlnt g

in lilſet,

ebentwen.
CN uer

eths .
Ogien

Wn,
1, Askeln
nigenst
(der en ic
Hur iGeng 6,
80vonornet
Echim geln.
Ule, Ctoen
nete n Nhen

ANN.

IS 11 Momm

Po Cebeit ⸗

s et

e ctei ubon,

chnſtanorum, te
Ad GnmA.
Ne e Ltce.
o We d

Uetur

A1

Crun, NN

a recentiore conatu. 269

Chriſti, haec dicens, induit? & hac men-
te gratias Deo aeternas vna cum his fra-

tribus agit? Sunt Iſraelitae ſecundum car-

nem, i. e. per vanam iactantiam; („nach
„der niedrigen Denkungsart der luden
„app. p. 203.) „ eorum, eſt filiatio, ſecundum
carnem; ſunt teſtamenta, & legislatio &
cultus, & promiſſiones, & Patres: haec
ommia ſecundum carnem: ex quibus denique
eſt Chriſtus, ſecundum carnem, i. e. non
ſecundum naturam humanam, ſed ſecun-
dum vanam opinionem huius pobuli. (ap-
pend. p. 206.) Ibi cordatus quisque le-
Gtor ita cogitabit: aut apoſtolus memo-
rata illa decora deſcribit, vt talia, quae
veram pruerogatilam praeſtent Iudaeis, &
veram cauſſlam praebeant gratias agendi
aeternas largitori Deo: aut vt talia, quae
ſpectauerit, vt vana & plane inutilia,
quae nihil aliud ſint, viſi praeiudicium
inane Iudaeorum, (eine cognitio Cbriſti“

Jecundim carnem - - ein praeiudicium,“

das Paullus mit dem termino (rara æa)
ezeichnet, und als ganz unnüz beſebreibet.“
(app. p. 205.) Atqui, poſterius, an ad-
mittat gratiarum actionem ſociata pietate
Paul-

270 Mantiſa, qua ſußfragium vindicatur
Paulli, cum verporum pari feruore; iu-. ps Lcriter
dicet, qui ratione magiſtra vtitur. Pſtes, tang
* Propter rem nihili, immo propter vitium 1 eprdun
(quale eſt abuſus impius praerogatiua- (ann Parcen
rum) vna cum vitioſis Deo gratias agere ae- icio ſignib
ternas, qualis iſta pietas erit? & quam digna quando tal

Paullo: B 10us inter
„H. XVIII. ſermone de
Mirum eſt, quantopere tamen inſiſtat MMlipercitor
autor celelerr. hoc ſuo imuento, tam lu- l in illape
brico, tamque ab omni ſpecie veri, de- I debemt
ſerto, vt lectoris cum iniuria coniunctum lil ſbi inpe
ſit, tale quid ei venditare. Sed totam AUl quoque

nihilominus ſuam hypotheſin fundamen- W eſſe ti
to tam ſtramineo, tamque nullo, ſuper- lulluus tu,
ſtruxit. Ex ipſo ſermone Paulli id clariſ- eniis & oi
ſimum eſt, eum ead chriſtianos Romae eterrent ee
degentes, ſcribere hanc epiſtolam. Pars mpellirent,,
eius epiſtolae, cap. IX. agit de ludaeis. phrobrio,
Qui ſermo continuatur capite ſequenti, & inti dicunt
Vlterius, quod oculus docet. Quae, We non pot
quaeſo, ratio eſt, quare Paullus hanc vni- flimn eorun
cam pericopam capitis noni, a commate Laungelija
primo vsque ad quintum, dirigat ad ludaeos lrina, tamn
tanquam praeſentes, ſi reliquas, iisdem de cliocris
ludaeis agentes, non item? atqui in reli- Wn baulli ab
quis

n nitlien,

ite,
ine

1 Mer Minn

Menganiu.
Tuiu ene .

Rtmenilit
meno, nl.
heeſei,
riconincktomn
R. N mam
eſn odnner
Te nlo, yr
ebeoliiddri.
Meihimos None
relolm in
U leß
aie en
e Ce,
uluene W
Cni,1 tnni
igridhien

a vecentiore conatu. 271

quis acriter obiurgat hos Chriſti iuratos
hoſtes, tanquam ſua culpa obduratos, &
in reprobum ſenſum truditos, haudqua-
quam parcens eorundem errori. Quo
indicio ſignificauit doctor ille diuinus,
(quando talia indicia tam feruide vrget
nouus interpres) ſe minus in ſequenti
ſermone de Iudaeis, tam ad palatum lo-
qui perditorum, quam id facere fingitur
ſola in illa pericopa? An ita bardum pu-
tare debemus vllum lectorem, qui tale
quid ſibi imponi patiatur? Si admittatur,
caput quoque nonum, decinum, & vnde-
cimum eſſe tale, vt contineat ſermonem

ad lIudaeos tanquam praeſentes, quorum

ingeniis & opinionibus ſeruiat Apoſtolus,
ne deterreat eos a fruge ſperata, ſi acrius
compellarentur: quid acrius eſſe poterat
eo opprobrio, quo, ſua quidem culpa
obdurati dicuntur, Rom. XI, 7. ſ. quibus
parcere non potuerit iuſtitia diuina, propter
perfidian eorum com. 19. 20. 21. qui hoſtes

ſint euangelii com. 25. cet. Alterum,

xærad aere, tam varias in partes traxit, vt
vel mediocris lector manifeſtam hanc a
mente Paulli aberrationem, intelligat.

272 Mantiſa, qua ſußragium vindicatur

§. XIX.

Contraxit ſeriem cogitationum bPaulli
(immo ſuarum) append. p. 197. Vielleicht
Jage ich nun die Reibe der Gedanken, die
den Schluß ansmachen, aufs deutlichſte.
Paullus hut jetzt mit den Juden zu thun,
die nicht Paulli Lehre von Ciriſto annabmen;
er erzdehblt unter den Vorzigen (die aber
nur aeuſſerliche unmoraliſohe ſind, und nur
ſo beiſſen, zard oaαα duch dieſe jüdiſobe
Praerogativen, aus den Juden ſolte der
Cbriſius kommen: auch dieſes (ſugt er)
geſtebe ich, it wahr wie alle vorige Vorzii-
ge, doch nur swara esere, vor Cott, nach
moraliſehenn Werbt, werden ſie nichts beſf-
Jer dadurch, daß Meſſias aus ibnen kom-
men muſßs, alle dieſe Vorzige giengen mich
als Juden, auch an; gleichwol habe ich das
Judenthum verlaſſen, und predige nun
Jellſt dieſen Chriſtus, gegen alle Juden, aber
bin ich ſo voll Liebe und Empfindung, daß
ich ſogar, wenn dies allen Anſtos bheben
koente, gern mein Apoſtelamt aufgeben; und
aus dieſem Verhueltnis, das ich in der chriſt-
lichen neuen Geſellſchaft habe, mich ausſof-
Jen laſſen wolte, (dafss Cbriſtus oft und
vie

e 7 l⸗
vobl behant
s Tulen 2
E vor Cen an,

n mit Recl

miſte aus le
als den Hei
lobet in En
un, docet?

Ita Pauliun
Nes, ſedl non
un, Oa
Uttemm a0ue

unen Ilam

eltur, tam

uur enim 1
gt Deus iu
is, quae
It. Sed nil
npugnet, P.
Utum. P
lyſi dockyina

lo ſubiicit:

lnxu 1hun

Uuliet⸗

Eünun Pnn
. Mik
Vllliin, c⸗

lin uin,
Mheminer

ftigen (dece

4
t, tntr

iniie ler
e
Vui.

Sf (netz. nn
t, ch

ut Aner koni

mig e
22

Aft binn
Nfrten;n
Uinirenſ.

.

n e nihe

iegenr d

4

a recentiore conatu. 273

viel it, als Lebre und Kirche Cbriſti, iſt
wohl bekant gnug.) Dann ich weiß es wohlh,
wvas Juden zeither, für aeuſerliche Vorzii-
ge vor den andern Voelkern ſich gewiſſer ma-
ſen mit Recht beilegen, auch der Chriſtus
mitſte aus den Juden abſtammen, und nicht
aus den Heiden, er iſt der Gott über alles ge-
lobet in Ewigkeit. An haec dicens Paullus,
non docet? (§. X.)

§F. XX.
Ita Paullum loqui fingit quidem inter-
pres, ſed non probat. Petit igitur princi-
pium, qua phraſi vtitur idem, contra
pPartem aduerſam in hac appendice. Et
tamen quam feſtiue haec narratio con-
texitur, tam repugnat ſuo auctori. Fa-
tetur enim ſententiam vltimam, Chri-
ſtus eſt Deus ſuper omnia, connecti poſſe prio-
ribus, quae mentem Paulli exhibere de-
bent. Sed nihil habet, quo hunc nexum
impugnet, praeter id, fruſtra toties ia-
titatum. Paullus hic agit cim Iudaeis
Chriſti doctrinam haud probantibus. Hoc
illico ſubiicit: „da Paullus es eben mit Ju-
» den zu thun hatte (p. 195.) welche aieſen
S

9) Cbriſt

—

274 Mantiſa, qua ſußfragium vindicatur

„Chriſt nicht für den wahren Chriſt anneh-
„men wolten - -= und weil nur die Chri-
„ſten, nicht aber die Juden, ſolche Prae-
„dicata, (der da iſt Gott &c.) Zzu dem
„Namen Chriſtus ſetzen.„ In hac para-
phraſi Paullus dicit ſe praedicare Chriſtum
noſtrum; idque dicit Iudaeis quaſi audi-
entibus (ex hypotheſi). Nouerant au-
tem illi auditores tanquam Pa ekte ſei⸗
licet, quid Paullus hucusque de Chriſto
praedicauerit; eum nempe eſſe vnicum

verum Meſſiam, de quo vates cuncti te-

ſtentur, Act. NXVH, 22. qui ex ſemine qui-
dem Dauidis ſit ſecundum carnem, ſed idem
Filius Dei, Rom. I, 3. 4. & dominus gloride
1. Cor. Il, y. Id vero blasphemum erat
in auribus Iudaeorum; qui approbant
facta parentum; hi enim eam ob cauſſam
Chriſtum interfecerant, quia Filium Dei
ſe profeſſus erat. Si itaque ſalua accom-
modatione ad auditorum placita, profite-
ri potuit Paullus, ſe ita probare ac venera-
ri doctrinam de Chriſto, vt praeco publi-
cus ſit illius, ab illo Chriſto miſſus, Rom.
, 5y. quae praedicatio ſic exacerbauerat

animos illorum hominum, vt Exlpuͦcrent
3

Anomen?
gid prohi,
entibus Gi.
3 mid

Nccede
dae ſenten
iple nimm/
peruertene
enim, hoe
7.) er
nx ndere⸗
Mp. At x
heius aud
am illam
lem, quan
Pencdere,
emum, ip
Undamentu
s gramme
Eluce imp

M Phrateo

habet: C
en. Ldie
Mllus Ron,/

Mil ,

1Cf ne
rde Cn.

llene

uc
N Mr.
in Uken
i
Mennr
1 nen 6
le deto
r eſe miom
ez cnel e
iunſnnegt⸗
men Aten
Llnmm gni⸗
Gtenun at
Gn pobn
enm tbeulen
ullimli
lellluaum.
Neii
ek Kndr
ffu⸗ l.

Uloe Nin.

elgetbeent
t e
.

a recentiore conatu. 275

ad nomen & mentionem eius, 1. Cor. h 23.

quid prohibebat, quo minus iisdem prae-

ſentibus diceret, Chriſtum eſſe Deum ſu-

per ommia!?

§. XXI.

Accedamus propius ad alterum tuen-
dae ſententiae ſuae firmamentum, quod
ipſe primarium vocat. Hoc ſitum eſt in
peruertenda phraſi zara oοαοα., Fatetur
enim, hoc eſſe praecipuum, (append. p.
207.) dies iſt der vornehmſte Grund meiner
ganz anderen (als der gemeinen) Erhlae-
rung. At vero, fundamentum illud ipſo
ab eius auéctore iam euerſum eſt, per fi-
Gtam illam gratiarum actionem, eamque
talem, quam ſoleant infideles Iudaei Deo

rependere, quam praeſtituri ſint in ae-

ternum, ipſo cum Panllo. (H. II.) Idem
fundamentum ſubruitur etiam per ratio-
nes grammaticas. Contra eas maniteſta
in luce impingitur, vbi diſſecatur parti-

cula phraſeos, a toto ſuo corpore. Tota

ſic habet: Chriſtus eſt ex Iraelitis ſecundum

carnem. Sic in hac ipſa epiſtola loquitur

Paullus Rom. I, 3. Filius Dei fäéctus eſt ex
2 ſemi-

276 Mantiſa, qua ſußfragium vindicatur.

emine Dauidis ſecundum carnem & Gal. IV.

4. Eilius Dei ortus eſt ex muliere. Non
obſtat, quod loco priori ſequitur: de-
monſtratus Filius Dei in virtute, ſecundum
Spiritum ſanctificationis, cet. nam additum
hec eſt per exegeſin, & declarat antece-
dentem Eilii Dei notionem, ne quis pu-
taret, ipſam eam naturam, per quam Re-
demtor eſt Filius Dei, ortum habere ex
ſemine Dauidis. Eadem declaratio eſt
in noſtro quoque loco. Rom. IX, 5. J.
Nam in notione 5 Xosꝶ Yiam latebat na-
tura diuina, quam illico declarat Paullus,
addens: Ati eſt Deus cet. Igitur haec ſibi
manifeſto reſpondent: 5 Xoε‧ee ι α Iſrae-
litis Ocundunmt carnem, & alterum: Rom.
I, 5. Filius Dei ortus eſt ex ſemine Dauidis
JVecundum carnem, quod ex mente Spiri-
tus ſancti, ſic quoque proferri poteſt &
debet: is qui ortus eſt e ſemine Dauidis

ſecundum carnem, non eſt proinde nu-

dus homo, ſed Filius Dei. Mera igitur
eſt fallacia, phraſin zerad zae hinc re-
ſcindere, & alio quouis nexu poſitam,

trahere, fidiculis admotis, in eum nexum,

qui eſt Rom. IX. 5. quod in libello no-
ſtro

ro notatll
ornulis qus
ubet comn
inis e ma
t0 hoc -
t a vero
Chriſti e
Prvencatu,
Gum elt
Glamm noti
le illa en
igo Clriſ.
ermminatio⸗
jerba gard
lem ſubie
Utionem,
Il, eodem
o atue
lin ſtilo ſe
felemum,
en benſum.
a, & l
Ualcant.
pro fabi
n ipfum 0
ntitige,

uitligg,

C
len,
r, ⸗
2 ſonntien
nedhen
Arn aen.
1 Gle
Perqumde
Wn heberet
Ceelnuet
n Lr)
Meber e
Ornbechos
Ginerſhi
PKerlir.
Aemn M.

ſpir ha
nente Na

lenipekl
eieoiß
4 itk
jenigwn
au Nine ke
A ien
Neuondex
Ibdor.

17

a recentiore conatu 277

ſtro notatum eſt. Nam Chriſti notitia
carnalis quae exhibetur 2. Cor. V, 16. quid
habet commune cum origine Chriſti ho-
minis e matre ſua Iſraelitide? illa cogni-
tio hoc praedicatuum habet: abiicienda
gt a vero Chriſti cliente ſed ille ortus
Chriſti e matre ſua; an idem admittit
praedicatum? In phraſi Paullina, ſubie-
Gtum eſt 5½ zens,, perſona Chriſti, nequa-
quam notitia carnalis & falſa, quam quis
de illa perſona fouet: in praedicato eſt
origo Chriſti e matre, Dauidis Filia: de-
terminatio huius originis additur per
verba zard äaνα. Quae phrafes, habent
idem ſubiectum & eandem eius determi-
nationem, iisdem verbis, eodem in ne-
xu, eodemque verborum fignificatu pro-
prio atque conſueto, expreſſam, & eo-
dem ſtilo fcribentis, in eadem epiſtola;
eae demum, & non aliae, habent eun-
dem ſenſum. Hunc canonem & gram-
matica,; & logica, ſimul vnaque voce
inculcant. Sed phrafis Paulli 2. Cor. V,
716. pro fubiecto habet Chriſti notitiam,
non ipfum Chriſtun, & determinatio hu-
ius notitiae, eſt haec, quod ſit carnalis,
3 vana

278 Mantiſa, qua ſuffragium vindicatur

vana, noxia, vbi formula zara gaeue in
aduerbium abit, noſſe zaenνα, vVel in ad-
iectiuumnm notitia caeαα, 2. Cor. , 12.

§. XXII.

Sentiens celeb. auctor, quam multis ac
variis ſe difficultatibus implicuerit, hinc
ſe extricaturus, phraſin 18 zerτα aραια,
denuo refingendam ſibi ſumſit. Ilud
igitur per zoο reddi, praecipit. append.
p. 303. Von allen dieſen Stüchen eines Vor-
Zugs, wird nun von Paullo ſo geurtheilet.
ldieſes alles 1 ⁵, T8To, iſt ilt r& αnα und
da iſt gar nicht moeglich, fernerbhin die
menſchliche Natur Chriſti, hier zu beſebrei-
ben cet. Quaerere primo lubet, quo ex-
emplo graece linguae probare poſſit, ar-
ticulum reſtringentem zâ, abire in prono-
men relatiuum, ad multa, remotius ante-
cedentia, reſpiciens? Deinde, ſi verum
eſſet, illud rsο Pro rs poni; quid ſigni,
dedit Paullus, (quando ſemper id tanto-
pere vrgetur a nouo interprete) quo
euidenter agnoſcatur, ipſum velle, vt
referamus ors ad omnia, quae antece-

dunt? Debuerat dicere: &n rere«, Vel
7

Rrayra 1)
uitenus
ente, t
Core Mule
ente van
) ldald,
ung cieſe
Pe hoc n
interpres
jpſius aut
lus tale v
It, imme
um ſaee
No argun
10Ss vbi B
TENIVYM,
leo indign
erba erin
liht was ie
Mfen, 4
mmutrnegt
n zu ein,
mn alles an
bengel un
. Et (
HISTON

1 nnlien,

4 1
r nu †

131

fummlize⸗
lere
3 mi u
Unſt. Che
ebt en
ne.
ontotr.
igr ll
nln i
ken ir.
e goer⸗
due oltn
le ifmmr
Eenuiuine
ce,Cenm
tſen

Grn

Ne) N
In Ner N
,ur ner
n 3
14

a recentiore conatu. 279

rà n arr& 2Xeo* ααττα gegn, ſed haec omnia
(hactenus commemorata) dicebam bhac
mente, vt ea quae dixi, pro carnalibus a
lectore habeantur, quia locutus ſum ex
mente vana ludaeorum, (ara cαοανπαι ν—
voiar Isd.ααον, (Nach mangelbarer Gemiltsfaſ-
Jung dieſer Iuden, append. p. 206.) Nem-
pe hoc nouum ſupplementum addit cel.
interpres, ita vt probationis loco ſit
ipſius auctoritas. Neque mortalium vl-
lus tale vnquam interpretamentum fin-
xit, immo ne ſomniauit quidem. Ipſe
tam ſaepe auctoritatem gruecae eccleſiae
pro argumento idque fruſtra aduocat:
nos vbi BENGELIVM & BAVMGAR-
TENIVM, nobis conſentientes ſiſtimus,
adeo indigne fert hunc morem, vt in haec
verba erumpat (app. p. 239.) Ich weis
nicht was ich ſagen ſoll zu ſolchen geringen
Bebelfen, die man recht vorſezlich noch
heruitraegt, als waere es etwas ſehr brauch-
bares zu einer ſolchen Entſcheidung. Wird
dann alles auf einmal unumſtoeslich, wenn

ein Bengel und Baumgarten es einmal ſehrei-

ben. Et quam crebro ipſe ERASMO,
WHISTONO, CLARGCKIO, WHITEIO,

8 4 &

280 Mantiſa, qua ſuffragium vindicatur

& wETSTENIO, atque adeo ſemetipſo,
ſecure fruitur!

F. XXIII.
Inuito igitur & linguae genio, & idea-
rum nezxu, v illud in r2ο mutatur: cum
25, indicet, veſtringendi formulam, quae
continuo additur, garα οαοναα, & determi-

net tantum ipſam formulam, fortius,

quam ſi ſola illa, ſine 1s, poneretur, mi-
nime autem referat eandem & extendat,
ad ea quae remotius praecedunt. Fallit
itaque haec obſeruatio, dann das 2, das
voranſtehet, it ein neues Zeichen, daß er
dieſe gemeldete Sachen nur in dieſer jetzt
eben beigefigten Beſtinnmnung und Ein-
Nchraenkung für wahr halte. app. p. 246. No-
tetux vſus huius formulae. Act. Il, 30.

§. XXIV.
Quod porro pugnatur de dictione
3 & qui eſt, non ſatis eſt noſtro interpre-
ti adferri a nobis exempla, in quibus
haec ſignificatio obtineat, fed leges ibi
grammaticas & hermeneuticas nobis ob-
icit, quaſi & ipſe rigidiſftimum earum

cuſtodem in interpretando Paulli oracu-

lo,

le praeb
Un id qun
j hoc lo
uifle Paull
ſellet hoc
lus eſt er
uo, Gefl
ſola dicen
oſtendunt
tum. V
ntecedens
M vel or
gentem i
Nludit ven
Iuntur ſer⸗
ibigeme
immumn.
n, ſi qu

ui, n

Necedit ni⸗

4 .
miumn, ;

irſha, 74
bllieceto
Ul, E incic

n iſan

1 lnet

.

ni Cike.
rmln
ngu Eem.
Umehn, nin
Pongennn.
Uſer Kenttn,

Vereton Niſe

n,re, r
AILidn, Ger
N ir
Ummun ts i⸗

.
Nur e Cline
Koolouene

e.
en tllde

el knei
tekidder
chmun tarn
io hu in

a vecentiore conatu. 281

lo, ſe praebuerit. Iſta enim exempla tan-

tum id quid poſſit ee, non ſimul quid de-
beat hoc loco, indicare contendit. De-
buiſſe Paullum dicere à a αταε *56t7, ſi
vellet hoc intelligi de praecedente: Chri-
Rus eſt ex Iſraelitis ſecundum carnem. De-

nuo, deficit hic probatio & ſurrogatur
ſola dicentis auctoritas. Exempla allata

oſtendunt, quam inane ſit hoc poſtula-
tum. Vbicunque enim 5 ſequitur
antecedens aliquod ſubſtantiuum in ſub-
iecto vel praedicato, quod naturam intel-
ligentem indicat, ibi dictio 5 à&, iam
ineludit verbum :sl, ac proinde ibi non
vtuntur ſcriptores illa formula: 2a aτια

ss, ibidemque non ponunt colon Eras-

mianum. Proferat exempla in contra-
rium, ſi quis poteſt.

§. XxvV.

Atqui, noſtro in loco Rom. IX, 5y.
praecedit nullo interiecto alio, tale ſub-
ſtantiuum, à Xeis à , ſicut Act. Xh, 1.

Arνο ιος τ αε zXο, o —νες: Vbi articu⸗

Ius ſubiecto praepoſitus, t idem repeti-
tur, & indicio eſt, loqui ſcribentem non
„ 5 de

282 Mantiſa, qua ſuſßfragium vindicatur

de alio, ſed de eodem praecedente. Nec
offendere quenquam poteſt, ſubiecto an-
tecedenti addita quaedam qualitas aut re-
ſtrictio, qualis eſt in noſtro loco 13 zarα
gaea; ea enim non efficit, vt antecedens
deſinat eſſe antecedens, vel vt propter-
ea careat relatione ad id quod ſequitur.
Exemplo eſt Rom. VI, 23. rüa vue r
aνααορναις, 1 Ser er r0"ς eXhsαοα s. Et Col. IV,
77. Vbi o rε, ſe refert ad plures fratres,
antea nominatos, cum determinationi-
bus quibusdam adiectis. Ipſa nempe
logices praecepta hoc decidunt. Paulli
propoſitio eſt eiusmodi, vt duplex praedi-
catum vni Chriſto, tribuatur propterea
quod Chriſtum cogitare non poſſis, ſine
cogitata eius duplici natura; ſic ita in-
ſtrues propoſitionem: Chriſtus, I) ℳ ex
Iſraelitis ſecundum carnem: 2) qui (Chri-
Ntus) non obſtaute ortu exr Traelitis, eſt
Deus, cet.

H. XXV.
Vbi vero idem ½ ε periodum incoat,

vel nouam periodi partem; ibi ſubiectum

deſignat, cui reſpondet deinde verbum,

quod

4

praed

unciat: ſie
r eus ui .
. ap. VII
1ternd,
r1 dis, glit
la Dei. Act.
2. CMr. V,4.
Mtiuum, yt
ſequens d
nouam prop
iun eius,
Eeguiritur at
glod ſubiebte
lebet. Vt:
non habet
milia.

Poyxrte appe

IIS, u jun
minum reter

bori vel prol

Enon debeat
Aun. Malin

tin Niline

Megktelt N.
e, ſlic
n Ceſtsa e.

a,
wNttes
NANr.
em.
1 ſn du
Ne a l 1
1NMnn
n Cknninnon⸗
Mi xne
Ct. bunli
Ndhered⸗

ſbuumr gopete
.

Eennn old, n
nun ſe iui
Chrto ete
N. 2,gni

er Nalii

14
.

roton iren,
1, d Mihn
Geote M

a recentiore conatu. 283

quod praedicatum ſubiecto debitum,

enunciat: ſicut Matth. XIl, 30. à5 us ,
uer ius qui non eſt mecum - is eſt contra
me. cap. VIIlh 47. 5 à in rns vne, Alli eſt
e terra, - = is &ſt talis. cap. VIII, 47. 5 α
eu r; 9es, Alli eſt ex Deo, - -- is audit ver-
ba Dei. Act. XXII, 9. Rom. VIhl, 5. XIIh, 1.
2. Cor. V, 4. lbi nempe?; & non eſt re-
latiuluim, vt in priori caſu referebat ſub-
ſequens ad ſuum antecedens; ſed incoat
nouam propoſitionem, ac determinat ſub-
iectum eius; hinc eſt, quod in praedicato

requiritur affirmatio vel negatio eius,

quod ſubiecto per 5 α expreſſo, tribui
debet. Vt s &α -- dgit aliquid vel non
agit, ℳ, talis vel non-talis: habet hoc

vel non habet, obligatus eſt vel non eſt,

& ſimilia.

F. XXVI.
Forte apparebit ex his, quae attuli-

mus, quo iure 5 4 ad praecedens ſub-

ſtantiuum referatur. Nec vlla poteſt in-
dicari vel probabilis ratio, quare id fie-
ri non debeat, nullum praeterea exem-
plum. Malim itaque non dictum tute
;

Mantiſſa, qua ſuſfragium vindicatur 4
ſe, quod legimus (app. p. 236.) Ich wu- emum abitun
ſte es freilich, daß Baumgarten, und ande- wo nihilo Gn
re zeither ſo urtheilen; aber, ich habe bis- , eadenng
ber nicht ſehen koennen, warum dies gefagt Mue iſta omn
wird, und wie es, ohne Beweiß ein eigner Puit interpr
Grund ſeie? à à iſt ſo viel als & èsw. Gut. le, inbeder
Aher wie han dies nun zeigen, demonſtrant, Quare? nen
daß dieſer ganze Saz ein praedicatum ſeie, terpreti, qll
Jo zut einem vorhergehenden ſubjecto gehoe- ter altes il
re? iſt es nicht petitio principi? ſores repute
hodoxis pur
§K. XXVII. pientibos,:
Quam facile fiat, vt eo nomine repre- bns, turpior
hendamus alios, quo nobis idem ignoſci-
mus, hinc quoque patet. Sumſit celeb.
auctor omnia, quibus in alium ſenſum (r autem
trahere conatus eſt Paullum. Eum lo- er, vt relti
qui coegit cum perditis Iudaeis. Qua- ge ſihlmtin
re? quia ſic placuit. Idem Paullus & eredlens,
mulcere hos ſcabioſos, & eadem hac eclarins elt
opera lancinare, parcere iis, ne ſaeuiant, ndo nouan
& eodem facto, irritare iubetur, expro- Menimirum.
brando iisdem audientibus, peſtilentiſſt- mn Praeceſſit
mam de praerogatiuis opinionem; quas Uun hujus 1
iisdem verbis & extollere vt maxima in mio nex
Dei beneficia in gratiarum actionem ae- mimm,
ter-

1

en nlten,
Ne) An.
Mn, l .
n ig Al i.
nin ien
el
tenigin aer
e
gn inmhn
n drienmn ,e
in ſich e.
inni⸗

1
tanice dre

Möſten gnde.
et. Wnſct ad.
n dun kenom
.
Clun. Pon⸗
1s es E
ten Nuls.
, C alen M

e i, elin

Ekm e

0o, Nekſenmkr

Ptünkn s
ete Nt Mö
un Eüeht

a recentiore conatu. 285

ternam abitura, & fimul deprimere ac
pro nihilo ducere, iisdem inquam ver-
bis, eademque orationis ſerie, cogitur.
Atque iſta omnia, toties deinde, quoties
libuit interpreti, rurſus euertere, varia-
re, inflectere, vir diuinus cenſetur.
Quare? nempe quoniam ſic placuit in-
terpreti, qui ſolus, petere princibium, in-
ter artes ſibi datas atque tanto glorio-
ſiores reputauit, quanto ſint aliis, or-
thodoxis puta, & nihil praeter humum
ſapientibus, ac nil magnae laudis egen-
tibus, turpiora.

§. XXVIII.

Cur autem fieri non poſſit, neque de-
beat, vt relatiua iſta dictio non ſit talis,
quae ſubſtantiuum ſuum tam manifeſto
antecedens, habeat; id ex eo fſcilicet,
ſole clarius eluceſcit, quod eadem, ali-
quando nouam periodi partem orditur,
tunc nimirum, vbi nullum tale ſubſtanti-
uum praeceſſit? Nempe vis & imperium
totum huius rationis huc recumbit: quod
fit in alio nexu, vbi nullum praecedit
lJubſtantiuum, id fieri & poteſt, & debet,
in

286 Mäantißa, qua ſuffragium vindicatur

in nexu diuerſo? Tunc, inquit, haec di-
tio ? à&, ad pruecedens aliquod ſubſtanti-
uum refertur, vbi propoſitio ipfa, quae an-
tecedit, non eſt eiusmodi, quae ſubiecto ſuo &
praedicato ſuo iam inſtructa ot. (app. p.
236. 237.) Vnde autem probauit, vel
de probando ſaltim cogitauit, perire
vim & praeſentiam ſubſtantiui, quando
& alterum ei praedicatum adiungitur?
nempe hinc, quia ſic voluit & iuſſit.
Pergit: „»Nun erwarte ich den Beweis hier-
„von; wann es aber weiter heinen gibt, wie
„es aus ſo ſehlechten Beweiſen mancher Got-
„tesgelebrten, freilich zu erſehen iſt, ſo
„Muſs es allen Auslegern frei ſtehen, cet. „
Et nobis, inquam, ſolis, expectare non
licebit argumenta, quibus probetur, ab-
rumpi debere nouum aliquod praedica-
tum a ſubiecto, quod aliquo tali, iam
inſtructum ſit? Aut igitur ſermonis lex
id prohibet: cur non probat hanc le-
gem qui eam dicit? aut logica praecepta
vetant, eidem ſubiecto, quod notionem
duarum naturarum (³ Xsαε) exhibet, tri-
bui duplex praedicatum, quod vtrum-
que, rationem habeat in illo ſubiecto?

cur

r hoc fieri
on probet!?
onem. Nos
(XVI. W
lebet. di r
Jumn Mud pr.
Ii, ſont Fan
vel Naoelitae
praedicata tn
liaelitae, u⸗/
um haec elt
ecundum can⸗
Mia cet. Aut
noleimus, 9
MMplerum, eun
la propoſiti
Kum primun
i eeundum
Nod Chriſtus
Immnz, iclemgi

ic wtem,

Im; ch, elt it

Ihrectere vol

Tin ; desl,

ſuln,;
Sihiin Unllie

N, inclit be,
l
uge, Mrj.
bu flic i,
ncg,. .
urn ihel
h Cartuit, in
ſmmi, gini
un Ninpin,
ſe ſolit Ei,
vining,ler.
rinylit, ni
Geſatnucg,6.
n eidten ſ,
enkettlenet,
ls, ahecine un
Cbosgohenb
nAinot rter
It Aann in
iniur emns
n gurin
1 lNasgeeed
6, Ad tnihhen
676) Cinut
, Gl un
inio n

287 Manriſa, qua ſußfragium vindicatur

7

cur hoc fieri non poſſe dicit, idemque
non probat? exſpectamus itaque proba-
tionem. Nos probatione functi ſumus.
(F. XVII. XVIII.) Contra ſentiens, ſuam
debet. Si rem altius repetimus, ſubie-
ctum illud primum in hoc ſermone Paul-
li, ſunt Fratres Paulli ſecundum caurnem,
vel Iſraelitae com. 3. his reliqua omnia
praedicata tribuuntur: hi Fratres- ſunt
Iſraelitae, quorum eſt filiatio, cet. quo-
rum haec eſt gloria, vt Chriſtus ex iis ſit
ſecundum carnem, idemque Deus ſuper
omnia cet. Aut logicam dedignamur, aut
agnoſcimus, efſe quoddam praedicatum
complexinm, eui non repugnat, conſtare
noua propoſitione, relata tamen ad ſub-

iectum primum, hoc modo: fratribus

meis ſecundum carnem . id conuenit,

quod Chriſtus -. Aℳ ex illis ſecundum
carnem, idemque Deus, cet.

§. XXIX.
Quid autem, ſi ratio auellendi dictio-

nem?; , eſt illa, quod Paullus, ſi eam

donnectere voluerit cum praegreſſo ſub-
ſtantiuo à Xas5«, non debuerit dicere 5 *
ſed

288 Mantiſa, qua ſuſfragium vindicatur

ſed à 2a: &α, 5e za! aUα sν, Vt lector aper-
tiſſime intelligeret, quid vellet vir diui-
nus? (app. 235.) Cur autem non doce-
mus, Paullum ſimili modo dicere, quando
ille poſt enumeratas tot praerogatiuas,
nihil aliud pronuntiat niſi 2ε zar αοααα
ita vt hanc formulam (e praecepto in-
terpretis) nulla copulandi adiecta vocula,
Ponat, nullo addito poſt eam verbo, quod
illum ſenſum compleat? Cur ibi tam ab-

rupte, & tam nullo antea facto indicio,

id tantum addet: ſecundum carnem? quis
inde intelliget, velle Paullum, vt ita co-
gitemus: atque haec ommia, qude ante di-
xi, tantum intelleécta volo de pernicioſa Iu-
daeoriin opinione? quis Oedipus coniecta-
bit, haec ita eſſe capienda, ſi Paullus
nihil aliud exhibet, niſi nudum illud &

ab omni priore nexu auulſum rà zara cadρααοαt

Sibi nempe denuo condonat cel. interpres,
quod aliis in eadem cauſſa non permit-
tit. Verum haec zar' arcnov. De illa in
locum zara aαα,, alterius formulae ſub-
ſtitutione, qua debeat ſic efferri, à sα⁵
aur, iam dictum eſt. (FH. XXIV.) Notio
dui eſt, ingenuo cuique lectori ſufficit,
In

dictione:
p, ſi period
knus igitur.
P,pote;, ſe
Il emim aht
ſtrum ſit ke
Partemm? Q
nOu dicend

Cliihus ortu

em, gui 0
ie relitini v.
Hco praecede
iſtus, eſ .
Rante Xsde,
Ur tertin e
lun paullo

hereſt, »

Upoſterioren

Gtn. Haec
er verbis /ͤp
enim. Ner
ternmm exhib
Ils, talem
Pbique inc

ilin

re.
Aer fr .

MCe.
N
ehing,
Mranr
Crchkfnnl.
Nlato vol

Artient.
lintic,
N' rGH

n Ninco.
gue meſ
enniit h.
nng conetkr
Nl
MMun d
Ida u
talinnge.
nu.
„Dellain
nlee d⸗
etti,lud
WW)N/
Cpn iunet
1

a recentiore couatu. 289

in dictione? &,, immo tunc etiam illa va-

let, ſi periodus incoatur per;: . Ha-
ctenus igitur in vtroque loco, non mo-
do poteſt, ſed debet etiam, ita reddi. Ni-
hil enim aliud iam quaeritur, niſi id,
vtrum ſit relatiuum, an incoet nouam
partem? Quocirca non indiget Paullus
nouo dicendi magiſtro. Dixit clariſſime:
Chriſtus ortus et ex Iſraelitis ſecundum car-
nem, qui Chriſtus, (ea enim pronomi-
nis relatiui vis eſt perpetua, vt ponatur
loco praecedentis ſubſtantiui) qui inquam,
Chriſtus, et Deus, cet. Cum illud s iam
ſit ante Xα , & ideam repetatur in à α°
cur tertia eius repetitio requiratur?
Plura paullo poſt.

§. XXX.

Supereſt, vt noſtra defendamus, con-
tra poſteriorem oraculi partem nobis op-
poſita. Haec praeconium Chriſti conti-
net, verbis ſuper omnia Deus cet. compre-
henſum. Nempe id gratiarum actionem
deternam exhibere dicitur. Nos effeci-

mus, talem gratiarum actionem ſemper

& vbique incoari a voce ννααι, quae
in

290 Mantiſa, qua ſüußfragium vindicatur

in alio ſermonis ordine poſita, nunquam
indicet gratiarum actionem (Juſffrag. H.
LEIY.) 1id adeo leue putat cel. interpres,
vt minutum Pitgiutn (einen geringen Be-
belf app. p. 239.) illud appellare non du-
bitet, propterea quod hoc obſeruauerit
BENGELIVS & BAVMGARTENIVS,

(quin & ipſe SoCINVS addi debebat)

E quod alterius quoque ſententiae pa-
troni, ſemiſſent idem. An vero id facit,
vt nullius momenti ſit, quod in ſtilo ſa-
cri codicis perpetuum eſt, ideoque ab in-
terpretibus non temerariis notatum?
Quam inſolens, & quam interprete ſa-
cri codicis indignum hoc faſtidium!

H. XXXI.
Sed videamus quid praeter illam de-
ciſionem adferatur. Nempe :2 77.
alicubi ponitur, praecedente ſubſtantiuo
Se&. Quaſi quaeſtio de illo ordine cuius-

cunque loci, fuiſſet. Si euertere cupiat

cel. auctor illam obſeruationem: Vemper
incoari gratiarum actionenzn a vocabulo
ονατι , ita, Vt non *a ſed az, indice-
tur: recurrere debet ad locos illos;,

qui

graria.
terit in
1t miſrum
Pſe videat
(ppend. 9
lbi Girio
er 6; igt,
4 . lbi
ſtram ſent
enim hey,
more u
Cernitur:
Ueneficiis.

let, Pro
Mur Pr⸗
lſitur;
am
Gregulae
Uod eſt 0f
Rim
K nom
Rentione

Umli,

6, Ncben

inen
Wd.
Cerart
Kriyn
t Chehe)
entie
koſd e,
n oh.
hhe chin.
edum
Neſgtet l
cont

er Nlm
n n
e blnuuu
Ilrcuir⸗
C
n! Plen
Vordbl⸗
e
eds

a recentiore conatu. 291

qui ſunt, vbi poſtponatur in referen-
da gratia. Sed hoc non potuit, nec
poterit in omne aecuum. Cuius igitur
ſit miſerum illud, quod vocat refugium,
ipſe videat. Quod affert ex Rom. I, 25.
(append. p. 239.) plane huc non quadrat.
Ibi dictio 5 &W, exponitur ab ipfo Paullo
Per é iss, non per em, per ℳ, non per
Jit. Ibi à 92 eα ssνποονdς, explicat no-
ſtram ſententiam, eamque firmat. Eſt
enim z2ονανε illud epicheton Dei, quo,
ex more ludaeorum, Deus verus a falſis
diſcernitur: non eſt gratiarum actio pro
beneficiis.

§F. XXXII.
Quod praedicutum :goynr e, Vbi locum
mutet, proinde non mutet atque exuat
naturam praedicati, hoc porro interpres
cauſſatur; ſed fruſtra. Neque enim
quisquam id contendit aut dicit. Logi-
ces regulae ſunt aeternge. Sed critici
aliud eſt officium. Vt in logicam ille
nunquam peccare debet; ita vſum loquen-
di, & nominatim formulas ſollenmes pari
attentione dignatur. Quoties ſitus prae-
8 2 dicati

292 Mantiſa, qua ſuffragium vindlcatur

dicati mutat aliquid in ſenſu propoſitio-
nis, per morem & genium linguae;
toties interpres criticus, id negligere
non poteſt. Inter eſt & ſit, is! & aig,
notabile quiddam intercedit, quod vſu
linguae, non logices imperio decernitur:
cum ſermonis arbitrium regnet pari mo-
do, ſed liberalius, & ingenioſius in ſuos
ciues.
S. XXXIII.

Id vnicum addere placet, de voto Paul-
li. Sicut inteſtinis diſſidiis vbique labo-
rat noua paraphraſis, quae ſcilicet

— animum celerem nunc buc, nunc diui-
dit iluc,
In partesque rapit varias, perque omnia
verſat;
ita hoc quoque loco rem ſuam agit. Pri-
mo, (illam ſi audimus) Paullus optat
egredi (anatheina eſſe&) e regno Chriſti,
ſed non Dei. (ſuffrag. J. XXXI.) Dein-
de miniſterio ſe abdicat, quia Chriſtus ali-
bi eccleſiam ſeu doctrinam Chriſti, non
ipſum Chriſtum, notet; cum grande
ſcelus fuiſſet Paulli, optare, vt plane
rece-

ecedat a

un eſſet
o id opte⸗
iis cornali
ſoraniabe
Quaerere
tucm ſita
cum eſſe
tamen bo
Optat, ſi
elle poſſte⸗
äumn ,
imn pridem
lera, &
Nentis eſſe
ummodis
pacto
Windem
N alind
Unlam pt
Muam, .
Nubitab⸗
ſe Paulli
AIn venale

Gyar⸗

N Nilicn

ümmnin
n Inr,
4 Nthſoere
E,
DWN
ckanir:

e.

enelcgintue

Ceclte
bore dbo⸗
ſ

ue, murtni⸗
Eernuenn

Cumagt 11

Pole inr

1) Wer
Ctidd

n geint

e N 5

Vt

a recentiore conatu. 293

recedat a Chriſto (quaſi minus ſcelera-
tum eſſet, exire ex eius eccleſia.) Por-
ro id optat vir diuinus, vt careat commo-
dis carnalibus & terrenis Meſſiae, qualia
ſomniabat obcaecata gens ludaeorum.
Quaerere fortaſſe licebit, quando id opta-
tum ſit a Paullo? Optat, ex hypotheſi, tunc,
cum eſſet apoſtolus. Atqui, non leue
tamen bonum erat, quo carere ſe velle

optat, ſi modo, facta eius iactura, prod-

eſſe poſſet ſaluti fratrum, quos vocat, ſe-
cundum carnem. At vero, hic Apoſtolus
iam pridem didicerat, quam ſtulta & Iu-
dicra, & quam indigna homine ſanae
Inentis eſſet illa ſpes ludaeorum, quae
commodis Meſſiae terrenis inhiabat.
Quo paëto igitur poterat Paullus tam
vegrandem ſibi iacturam imprecari, ſi
nihil aliud perdere voluiſſet, niſi ſpem
quandam puerilem & riſu dignam, quae
nusquam, niſi in deliro verporum cere-
bro habitabat, iam pridem ſano e ſyn-
cipite Paulli profligata, & ad nugas re-
legata venales? tribus Anticyris, & bre-
uibus Gyaris dignas, nihil habentes ſui,

T 3 „ .. imad-

Mantiſſa, qua ſuffragium vindicatur

r . inzago
Vana, quae porta fugiens eburna
Somnium ducit?

* Verba illa leguntur append. 19S. „NWeil Iuden,
3 als Iuden, von dem Meſſia allerley leibliche
„ſichtbare Wolthaten erwarteten, an wel-
„chen Paullus gleichſam ſeinen Theil einbiüiſ-
ſen wolte, wann er nur die Juden dadurch
„leichter zur Annchmung des Chriſtus brin-
„gen koente„ &c. Er vlterius p. 199. „Es
„„folget gar nicht, dals die Juden, mit de-
„nen Paullus hier zu thun hat, und ſie gleich-
2, ſam zu Zuhoerern hat, an geiſtliche Woltha-
„ten, die Chriſtus mittheile, würklich ſelbſt
„denken. Wann aber P. hier Chriſtum als
„den Gott über alles, in chriſtlicher, und
„ihm ſelbſt nun gewoehnlicher idee anfü-
„ret, ſo mulſs er ſich von allen geiſtlichen
„und goettlichen Wolthaten ſelbſt losſagen,
„Ohne daſs die Juden daran denken; allſo iſt
„ſeine ernſtliche Anzeige bei den Juden oh-
»„ne allen Eindruck? Wann hingegen er ſagt,
„ich meines theils wolte gern der Wolcha-
„ ten und der Ehre entbehren, die ich,
»nach den Ideen der Juden, in dem Reich
„des Meſſias auf Erden zu genieſen hatte, ſo
„iſt das für Juden eine ſtarke Auffoderung,
„die Vorurtheile wider Paullum fahren zu
laf-

„Haſſen,
„Daullus
„ihnen rie
„fiellwags
„chen.
„Chrikue
vfun it
„letz 4l
„ ſeelglei⸗
„teten
„lle ganz
„er Anthel
vder enige
dulos ſbi l
Perluadere
rilerit ipſo
cunctam be
Antium, er
Grrd. K
Chitum pr.
ludaeis,
lo ante:
„l thun he
r gen We
l kein Ur
clles Chri
n und He
Ar ich, k.
en Satr

unlling,

Mnr

Un, d Il,

n. n Na 1

a recentiore conatu. 295

„laſſen, und ſeine Lehre mit mehr Aufmerk-
„ſainkeit kennen zu lernen.,„ Porro, p. 241.
»Paullus redet mit Juden, und muſs ſich nach
»ihnen richten in der Verbindung ſeiner Vor-
„ſtellungen, um bei ihnen Eindruck zu ma-
„chen. Die Juden erwarteten von ihrem
„Chriſtus (an vero Paullus de Chriſto Iudaeo-

»rum agit?) aeuſerliche leibliche Glückſeelig-

„keit; allein dieſen Antheil an ſolcher Glück-
„ſeeligkeit, will Paullus ihnen gleichſam ab-
„treten (anathema eſſe a Chriſto Iudaeorum) und
„ſie ganz entbehren, deswegen aber behaelt
„er Antheil an der andern Auferſtehung, und
„der ewigen Seeligkeit.,, Valde tamen cre-
dulos ſibi Iudaeos promittit, qui putat, ſe his
perſuadere poſſle, fore,; vt is qui nuncium
miſerit ipſorum Meſſiae, ac damnauerit ſpem
cunctam beneficiorum huius vitac ab illo pen-
dentium, eius tamen benelſicio conſequatur
cetera. Si cetera illa exſpectet a vero Meſſia,
Chriſtum profeſſus eſt noſtrum coram infideli-
bus Iudaeis, quod hypotheſin euertit. Et
paullo ante: „Da P. es mit den Iuden eben
„Zu thun harte „ Welche dieſen Chriſt nicht

„für den wahren Chriſtus annemen wolten,

„Weil kein Unterſchied und Vorzug nun, nach

„»„dieſes Chriſti Lehre ſtatt fand zwiſchen Ju-

„den und Heiden, unter ſolchen Uinſtaenden,
„ſage ich, konte P. von dem Chriftus nicht
„dieſen Satz (er iſt Gott hochgelobet &c.) oh-

296 Mantiſa, qua ſußragium vindicatur

„ne alle Anzeige eines Grundes, Warum er
„auf dieſe Art den Chriſtus beſchreibe, ſo hin-
„ſchreiben, daſs es auf eben dieſen Chriſtus
„gienge, von welchem er gleichwol ſogar
„ſelbſt getrennet ſeyn, und an ihm kein
„Theil haben wolte. Sie konten aber in ein
„ernſtlich Nachdenken gerathen, über eine
„ſolche Anzeige: weil Juden als Juden cet.,,

vt ſupra.

Cauſſa, quae fuerit Iudaeis, non ample-
ctendi Ieſum Nazarenum, hic in eo ponitur,
quod ille ſuſtulerit omne diſerimen inter Iudacos
& externos. Sed aliam addebant multo peſti-
lentiorem, quod Chriſtus noſter, ſe Filium
Dei, acqualem Deo Ifraelis, profeſſus eſſet.
Haec erat petra illa offenſionis, cui incurſabant
ritu caecorum, ſicut hoc ipſo cap. IX, 32. ſ.
conqueritur Paullus: poſtquam cap. I. 2. teſta-

ce repetenda ſit!

§. XXXIV.
Ex his tantopere inter ſe discrepanti-
bus interpretandi modis, non nihil ta-
men res Chriſti lucratur. Apparet enim,

num Chriſto detrahere, niſi ad vaga
quaelibet atque incongrua confugerit,
quo-

tus eſſet, hunc eſſe Dei Filium, a quo ſalus vni-

non poſſe quenquam id elogium Paulli-

Oorum
tenet, ſa

s arce.

ependimne
Gio,
Catui veln
lom ſui en
It torees &
lus aucto
ſenlo, Muie
Diolli, Muutl
i tullei,

, terrel

lewgſin C

braerog

Unt
Ciſti, vane
nn umem,
7—

it Iudaeo

Mrogatiuea
od eſt 2.

Tun 4
Chr.
Chin
Lr
lenn
Win
N ne
n.,

ane.
Munmn,
Mus
N peſk.
un
ndu
Ih,
1
R

Epitie
c u.
et eNin,
nbul:
1

. recentioae conateuau. 297

quorum vnum alteri violentas manus in-
tentet, ſalua inter eos ſtrepitus, verita-
tis arce. Certe in hac, quam hactenus
expendimus paraphrqſi, aulla prope Paul-
li dictio, proprio, fixo, & natiuo ſignifi⸗
catui vel nexui relinquitur, ideoque nul-
lum ſui exemplum habet: tantum abeſt,
vt toties & tam fidenter inuocata Patris
Vllius auctoritas, vel ccleſiae graecae con-
ſenſio, huic figmento ſuccurrat. In voto
Paulli, anathema, eſt abdicatio modo mu-

veris publici, modo commodorum e Meſſia

ficto, terreno. Chriſtus ibi eſt doctrina
vel eccleſia Chriſti. In progreſſu ſermo-
nis, praerogatiuae, ſunt inanis opinio de
illis: Cbriſtus ex Iraelitis, eſt cognitio
Cbriſti, vana illa, & noxia ſaluti; ſecun-
dum carnem, eſt hiſtoria de vita Chriſti
inter Iudaeos, vel pertinet ad omnes
praerogatiuas Iudaeorum, & indicat idem
quod eſt 2. Cor. V, 16. i. e., cognitionem
pro nihilo habendam & ex animo delendam.
Qui eſt ſuper omnia, eſt is, qui Iudaeos &
paganos nullo diſcrimine regit. Benedictus
in ſaecula, eſt, quem non chriſtiani, ſed ſo-
li Iudaei infideles, & Paullus cum illis,

298 Mantiſa, qua ſußfragium vindicatur

gratiarum actione aeterna proſequuntur,
ob praerogatiuas ludaicas, immo non
praerogatiuas, ſed cogitationum ludibria,
in iis, qui fruſtra iactitant has praero-
gatiuas.

F. XXXV.

Modus autem, has tam difformes laci-
nias inter ſe comectendi, vt vnum aliquid
coëat, quantae molis eſt! Hic modus

duplici artificio conſtat. Primo, reſcin-

dendum erat aliquid. Altero, vbique
aſſuenda ſupplementa, quibus tamen tam
ſaepe, nec ſatis caute variatis, nihil effe-
Rum eſt, niſi vt multo peior fieret ru-

ptura. Nempe reſecandus ante omnia

erat valor ſermonis Paullini dogmaticus; vt
nemo deinceps mortalium crederet, con-
ſtitutum fuiſſe Paullo, vt 1) chriſtianis,
de natura Chriſti, vel diuina, vel humana,
hic teſtimonia doctrinam illam compro-
bantia, traderet. Agit enim Paullus

cum perfidis ludaeis. Quos offendiſſet,

talia docens loco prorſus alieno, & ne-
glecta prudentia apud eos, qui lefum
noſtrum neque habebant pro Meſſia e
ludae-

ludaeis
exhorer
iences,
ent. I
e Paul
Duntor
n Iud
Unerpret
Mione,

fuctum
tbantur

Gue teme
ſer, Per
luiidlibe
ſtatuene
mel fum
& Deo
habenda
vel, aut
Proximin

eſatisD

. lam ſal

llis,

bunen,
No
Ur,
leh.

wehs
n Ucnd
le mI

o, Kor. .
0, Ve

tmenin
Nllek.

Or felettr .
ANte Onm
Muricne; 1

eberet,

) rſſinne ,
Gel unmn
n AoNo⸗
in Poollw

Olenciſe
1o, En
gui leinn
, Meſu

lode

—

a recentiore conatu. 299

Iudaeis progenito, & qui ad nomen eius
exhorruiſſent; de diuina vero natura au-
dientes, conſuetum furorem renoua-
rent. Ita interpres. Deinde, 2) nec
ipſe Paullus hoc loco Paulus eſt, ſed di-
ſputator ad hypotheſes guſtumque ta-
lium Iudaeorum. Hoc modo, ſolo de
interpretis ingenio, nulla eius facti obuia
ratione, ſecure ſunt reſecta, quae ad
fructum oraculi Paullini, pertinere pu-
tabantur. Quae quidem inaudita hucus-
que temeritas, ſi quenquam mouere poſ-
ſet; parta iam erat interpreti licentia,
quidlibet in verba Paulli vel clariſſima
ſtatuendi. Hac interpretandi fiducia ſe-
mel ſumta, quid in ſacris litteris certum
& Deo dignum relinquetur? Pari loco
habenda ſunt ſupplementa, quorum nul-
Ium eſt, quod vel Paullus agnoſcat ſuum,
vel, aut vbique ſibi conſtet, aut, ſiue
proximum quoduis, ſiue remotius, ar-
te ſatis & amice amplectatur.

FK. XXXVI.
Iam ſatis dictum eſt, & plus fortaſſe
pro illis, qui ſuis oculis quam alienis vi-
dere

300 Mantiſſa, qua ſuſfragium vindicatur

dere malunt. Id autem haud abs re ſu- den ern
ſpenſum me tenet, quod cel. auctor has ten
de oraculo tam illuſtri disquiſitiones pro e So
. re nullius momenti declarat. Quod eum g ad
fortaſſe mouit:, vt lingua patria haec euul- Lmetan
garet. elt, nec
nagis,
* Eo libro, cui appendicem ſubnectere placuit, nentum
qui inſcribitur, de iuſta libertate methodi theo- fian &
logiam in academiis docendi, haec legimus p. 190. multum
H ſeq. „Alle edle Liebhaber des wahren, auch Inam cr
„in ſolchen hermenevtiſchen Kleinigkeiten luculenten
„(dann für etwas wichtiges halte ich es ſelbſt me ablaa
„nicht, nur ſoll mann Schriftſtellern meines Yrürtrem
„Standes, die Freiheit der eignen Unterſu- fiteor te
»„chung, nicht unter dem Schilde der Or- one p
„thodoxie nehmen wollen) werden freilich, tractalle
„(wWie Sie ſich (amicus aliquis) ausdrukken) ins lier
„ohne Erſchütterung ſolche ernſtliche Unter- noui foe
„ſuchung mit ihr em Beifall beehren, es mag Adeat,
„hun die lateiniſche Erklaerung oder die grie- Ayianon
„chiſche, von nun an vorgezogen werden. „ ia; hen
Sermo erat de loco noſtro, Rom. IX,. J. Pau- ius tanta
ca ad haec reponere mihi liceat. 1) Dili- leſtimonii
gentiam exegeticam, ſacris litteris dedicatam, ſt. Puu
ſi quis laude debita fruſtretur, aut ſic pror- Tihz Gon
ſus exhauſta putet omnia, nihil vt vlterius ri- Aann
manti ſuperſit; hunc ego tum oppreſſorem Decibun
ingeniorum, tum facri codicis iniquum iudi, HW 1

cemm

4

.

enten,

à recentiore conatu. 301

cem exiſtimauerim. Profundior eſt ille the-

ſaurus, ac multo latius porrigitur, quam
vna vel altera hominum aetas proſpectat.
Sed quantacunque tamen eſt haec ſollertia,
certe ad vnum illud, tanquam ad centrum
& metam tendere debet, quod clariſſimum
eſt, nec inficiandum lectori, qui credere Deo
magis, quam ſibi, conſtituit. Ad id ſacra-
mentum adacti ſumus omnes. Sed inter ſe-
riam & deſultoriam eiusmodi operam, ſane
multum intereſt. Cuiusmodi ſit ea, ratio,
quam cel. auétor iniit, hucusque, vt ſpero,
luculenter oſtendi. Ego quidem, vt longiſſi-
me abſum ab eo pruritu, qui cuiusquam di-
gnitatem & merita vellicare audeat: ita pro-
fiteor tamen, idque candide & procul ambi-
tione profiteor, celeberrimum Auctorem ita
tractaſſe ſanctiſſimum Paulli oraculum, vt hu-=
ius licentiae nullum habeat inde ab exordio
noui foederis, in hunc vsque diem exemplum.
Adeat, ſi quis volet, omnia Socinianorum &
Arianorum congeſta in hunc locum commen-
ta; mentiar, ſi vllus inter eos occurret; cu⸗
jus tanta fuerit libido, vt in omnia huius
teſtimonii contenta, tam imperioſe graſſatus
ſit. Fuit aliqua tamen verbi diuini reueren-
tiax quae intactam relinqueret ſaltim partem
quandam, ſi deprauare cetera, religio non
prohibuit. Sed omnia & ſingula ſic peruer-
tere; vt ſanum nihil ſupereſle debeat, &
Paul=

302 Mantiſa, qua ſußfragium vindicatur

ſpectat,

formetur; id ſine grauiſſima Numinis of- recto & i
fenſione facere non potuit, cui neque facul- neatur.
tas neque fubſidia recte cogitandi, defuerunt. nehcci
Si veriora docentibus haec ſola merces eſt, 1o vacat,
vt negligentiae, ignorantiaæ, & ignauae cuius. . guli te
dam orthodoxiae, inſimulentur; ſufficere pot. :

Paullus denique in perſonatum Iudaeum trans:

eſt eorum nomini & famae, ſi videant, a 15 doctor
quo ſpiritu haec iniuria proficiſcatur, certe t, Vt (
non ab illo, qui, ſicut inconſultos in ora- II I hun
cula ſua conatus; ita & inſolentiam, a ſui ein ex
cultoribus longiſſime defendit. mnti ſint.
FK. XXXVII. itatio,
Accedit 2) haec vana, nulloque, vt. ue e
uec ommn

oſtendimus, teſtimonio ſubnixa gloria-
tio, de conſenſu eccleſiae graecue vetuſtioris, Goſtore,

cui aduerſum tenuerit latina, nobiscuam kcer
ſentiens. Producatur, quaeſo, vel vni-
cus vtriusque eccleſiae Scriptor, cui pa- .

raphraſis noua, noua inquam, & ex omni
parte Semleriana, in mentem venerit, vv
hac de re conſtare poſſit. Contrarium
eius perſpiciet, cui lubet, ex iis, quae
hanc in rem diximus ſuffrag. p. 145-155.
Sed 3) in popularem quoque linguuam
haec inter theologos academicos hucus-
que diſputata, transferre, id vnice l
Pe-

,N
gi

NA⸗
1, i
O

ereri, N.

nraiumn
is, I
1.1
Inovn.
huun
ice

„.
.

.

a recentiore conatu. 303

ſpectat, vt per anfractus callidos, quod
recto & iuſto tramite non licebat, obti-
neatur. Non omnibus, cetera licet
perſpicaciſſimis, datum eſt, aut omni-
no vacat, expendere momenta exegeti-

ca: qui tamen auctoritate incluti alicu-

jus doctoris academici, facile flecti poſ-
ſunt, vt dubitent, an vera docuerint,
qui in hunc vsque diem, Chriſti maie-
ſtatem ex oraculo Paullino comprobare
conati ſint. Haec iniecta piis mentibus
dubitatio, vel accedens etiam perſuaſio,
& quae exinde peiora deriuari poſſunt,
haec omnia, in lucro ponuntur ab eo
doctore, qui, quod apud theologos ef-
ficere non poterat, apud hos
tamen obtineret.

LITTERIS BRAVNIANIS.

19 20 21

18

nnmmn I
17

E
72
8
8
—
7
.
E
E
8
5
=
5
2
E
E

D. IO. HERMANNI BENNER . 2
ET PAEDAGOGIARCHAE E S
SVFFRAGIVM =
PRO 8
GLDORA CHRISTI –- ☛
Rom. IX. 5. E
4 S
S
61§5 § , S
ArvD IO. PHILIPPDP. KRIEGER. S
MDCCLXXI, E
HNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNN .
440

—