GaLIII66c-1_2 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 D. Io. Hermanni Benner Prof. Theol. Prim. Ser. Princ. Hass. A Consiliis Eccles. Superint. Prim. Et Paedagogiarchae Suffragium Pro Gloria Christi Rom. IX, 5. Benner, Johann Hermann UENNNNNNININW ... de NNZSS523237273 023 W. Ste!? Seche u. Pap ges Mssiagen D. IO. HERMANNI BENNER PROF. THEOL. PRIM. SER. PRINCG. HASS. A CONSILIIS ECCLES. SVPERINT. PRIM. SVFFRAGIVM PRO CGLORIA CHRISTI Rom. IX. 5. 615§5 § . k, P ArvVD IO. PHILIPPD. KRIEOER. MDCCLXXI, Ulkbe ln i cn PRAEFATIO. E NS atis bene merebatur 6RNNRE ERASMVS Roterodamen- ſis, de PAVLLI epiſto- lis, quas docta para- phraſi feliciter, plu- rimis ſaltim in locis, illuſtrabat. Abſoluit curas fuas in epi- ſtolam ad Romanos, idibus Nouembris, anni CloloxvII, vt epiſtola praemiſſa ad C 2 Pa- Praefatig. Patrem purpuratum GRYMANVM, Ve- netum, oſtendit: laurea tunc dignus, alboque ſacronum criticorum lapillo. Ibi enim luculentum illud PAVLLI oraculum cap. IX, y. haud illotis certe manibus tractauit. Nam Apoſtolum ita loquentem exhibet: „e Patribus „Chriſtus ipſe naſci dignatus eſt ſe- „cundum carnem = : illi, quantum- „uUis pii fuerint, nihil aliud tamen „quam homines fuerunt. At Chri⸗- „»ſtus ſic eſt homo, vt idem & Deus „»ſit; non huius aut illius gentis pecu- „liaris, ſed vniuerſorum Deus, praelſi- „dens omnibus, cui ſoli debetur laus in „omne acuum, Amen., Digna homi-= ne docto & cultore Chriſti interpreta- tio! immo digna ſcriptore Paullo ſen- tentia! Hic enim vtramque Chriſti na- turam celebrat, nec ſermone ſuo diſo- ciat, quae ipſo in Chriſto tam arcta inter ſe ſocietate, & tam ſacro irrupto- que le Vie Orwnulmn SMS . 1ean kel Unnum 0 14 ded, ſcro ir niauit, 1 min in Gber De Di omncteti IIA Eeme muninnn c emle lris 9 Aite in s n Nenig, n ut n 14 NV N 1 e Con um hpnh Nis dee. I Wnlddhen de Dartg latos et e, 1 gumn. Alog amen N Cr. en Den genni geen⸗ e, ef. etur iubin Unn fun teſnete⸗ Ulo e. hricti dr. n Nd O irtone. e o diſo. Praefatio. que vinculo iunguntur. Et quamuis formulam & zarra ita expreſſerit ERA- SMVS, Vt legiſſe malit iæ! zarrae, tamen ita eam reddidit, vt Chriſti maieſtatem ſummam deterere, religioni ſibi duxe- rit. Sed, quod fatale illud colon ſermo- ni ſacro interiiciendum, alibi vir idem ſomniauit, id in fraudem gloriae Chri- ſti, ſi minus ipſo deſtinante, aliis cer- te in diuerſum nitentibus, inique, pra- uaque blandiente licentia, factum eſt. In amotationibus ad hanc epiſtolam PAVI- LI a ſemetipſo deſciſcit, negans hoc te- himonium Paulli, poſſe Arianis opponi cet. Vnde ſuorum iam tum cenſuras, easdemque non temerarias, incurrebat. E noſtris autem fore quenquam illius licentiae patronum, quis ſperare poterat? niſi dies inuidioſa, & verſatilis morta- lium genius, pleraque ſatis tuta ſollici- taret. Fuit igitur, & fuit e noſtris, gui ſuam ad rem pertinere putaret, R 3 non Praefatio. non modo magiſtrum habere ERASMVM poſteriorem; verum etiam, (reclamatu- ro ſi viueret ERASMO) manus adeo violentas iniicere PAVLLO, vt nihil proprium & ſincerum in illius ſermo- ne relinqueretur. Ita turbata videmus omnia, ita figmentis inaniſſimis diſtor- ta, vt expuncta vtraque Chrifſti natura, nihil in toto hoc diuiniſſimo oraculo ſu- perſit, niſi hoc vnicum, quod cum per- ditiſſimo ludaeo loqui poſſet, qui & ipſe Iudaei perſonam induiſſet: hoc eſt, qui caueret ſtudioſiſſime, ne quidquam de Chriſto diceret, eorum, quibus auris Apellae, tam infeſta Seruatori, offende- retur. Et quid mirum? quo pacto enim facilius exturbari poterat ex hoc loco Chriſtus, quam ſi perfidus aliquis Iu- daeus in eundem reciperetur? Talia ſi fas eſſet in academiis audere, atque ſi pede tacito haec praeterirent noſtri, quid Ciid ninm ache Clſer une yelere a) s. Quo⸗ N Arianis commuirt, erunenieij anu. . enti utio Pe cdlalum Welken in Uins Iü rele ke epo dene Etktiſnt n elepete, II, gvamus ti cuin n n ſtcheli Uet, Gun lenſnmn ERASN Leclame. Anns len V nihi Erno. An Ndenes Hnis tor. hiſinan, Urllo ſ. donm ber hocelt, i icgonnce Ibbos us i, ofence. chenin poe loco igos Ir 1 TNnſl , Ndlel On, W Praefatio. quid mirum foret, ſi in partem eius au- daciae & nos venire videremur, & ec- cleſiae Romanae, quae multo caſtior in hoc genere apparet, opprobrium debe- remus. Quodlſi res eo ſpectat, vt pol- licem Arianis premere lubeat, nunquam ſane committemus, vt perfidum ſymnbo- lis oecumenicis ſacramentum dixiſſe com- periamur. Habes, beneuole lector, quae mihi ratio fuerit, hunc qualemcun- que calculum adiiciendi cordatis viris, qui eadem in cauſſa; aliquam etiam no- minis ſili vellicationem experti, ( quam nec ego detrectabo) pie feliciterque verſati ſunt. Minus dolerem, ſi res tan- tum exegetica, & biſtoria phroſeos, age- retur; quamuis ibi quoque, veneratio verbi diuini admonere debeat interpre- tem, vt ab ea licentia, quantum poſſit, abſtineat, quam ne Pindarus quidem, aut Lycophron aliquis, aut Flaccus, exer- citam Praefatio. citam in ſuos libros, impune ferrent. Apologiam Cyrilli praemiſſam vides: quam ante hos quadraginta annos in promtu habebam, cum Iuliani ſcripta, obſerua- tionibus criticis & philologicis intentus, ſeueriori cura perluſtrarem. Haeſit ani- mo, notabilis illa Patris Alexandrini de- fenſio, quam praeterea ipſas per remi- niſcendi leges, caſus recentior reſuſcita- bat; vt ne noua quidem meditatione opus eſſet. Adſit rebus ſuis Seruator optimus maximus, & ciuitati ſuae peren- nem veri cuſtodiam, concordes animos, vberrimamque pietatis meſſem pro ſua clementia praeſtet. Dab. Giſſae, cal. Febr. CioloccCLXXI. UMLII AL. (N Nen ſen Oben Momne lertr. Umnans, e. mni e. Er te. tilete. tone etano eelen⸗ nimoe, , , asdpellaret. Teſtem habemus CYRILLVM , P 4 a N 6 A . == 4 RN e⸗ 5 „ CAP. I1. DE CYRILLI ALEXANDRINI APOLOGIA CONTRA IVLIANVM. Negat alicubi IVLIANVS im- Perator, idemque inſecta- tor Chriſti virulentiſſimus, ( in mentem Paullo veniſſe, vt Chriſtum qalicubi Deum Alexandrini populi, CHRISTO deuoti, praeſulem ordinis primi, celeberrimum, qui ſeripta IVLIANI recenſuit, eiusque ca- 2 lumnias confutauit. A * Ver⸗ Cap. l. De Oyxrill. Alexandrini Apologia * Verba IVLIANI legimus lib. X. operum CcY-= RILLI p. 227. ex recenſ. viri illuſtr. EZ ECH. SPANHEMII. Eadem in operibus CYRILLI habes Tom. VI. ex edit. graeco -latina NICO- LAI BORBONII de anno 1620. vbi tamen ſo- lum librum I. transtulit BORBONIVS: re- liqui nouem, teſte 10. AVBERTO, no- uum metaphraſten agnoſcunt. Oôr ε dosνααα, „‿e e Tri .. Ar.σα%006 UNν 2 æροαd7αdade=bοα inuεααιατιαιτι οα THν†1n⁹αρ de en? 7 X⁵ov Xαα οσνσ°εοοοο,, να T0α õ ερραοαι r y I&*⅜ õ zirε Se'r, rS MærJ,ατιο Teς Asα,, Sre Mzcαο,, a 5 Xα*ov IaoAàν ν, αι „dn 7o„ dd R οϑς εααοονο‿α ? οαπXαος rοαν ENXXWο a IræX²Üi—Rdα αοπεν, virà Trντα vυ⅜ nοαυ e α,. Tr AAa„ααντοα. TIéres .α TIevαα Aα , ααο ν Sa oο dννια eραϑaεναοινα, 6οτο ꝶeôXαι eirer. „Tam infortunati ve- „ro eſtis, (vos chriſtiani) vt ne manſeritis qui- „dem in iis, quae vobis ab Apoſtolis ſunt tra- „dita: eaque fuerint ab illorum poſteris maio- „ri nequitia & impietate tractata. leſum quip- „pe illum neque Paullus Deum dicere auſus eſt, „neque Matthaeus, neque Lucas, neque Mar- „cus: ſed bonus ille Ioannes, cum ſenſiſſet ma- „gnam multitudinem, in plerisque vrbibus „Graecis & Italicis, iam tum eo morbo cor- „reptam eſſe: audiretque, opinor, monumen- „ta quoque Petri & Paulli, clam quidem, (ſed „tamen „Umel „A el , 17 aietey ,Oonund Vn inpoſtore cus ,, Lo tur. ve Y rireas Woönnocer Uonl dcc. he 6 contra Iulianum. 3 en . »tamen audiret) ea coli, primus id prodere DH. „auſus eſt. CTPER I . . 1 .* . . .n ** Quo loco PAVLLVM habuerit maledicus iſte m ſcriptor, alibi p. 700. prodit: ror r&αντασ rαν. Men ſ.. 7.2 78 5 Trrοτ⅞αι Ponræs α ο τ—τινααασ e æNα Flævο*ν „ P AVLLVM qui omnes „Oomnino vnquam qui fuerunt, praeſtigiatores, „ impoſtoresque, ſupergreſſus eſt,„ Alius eſt locus p. Iob. lit. B. Vbi PAVLLVM ita crimi- natur: 7τα r νιαπαας er e 91 roXανπο§d ρο⁷ 1 r6roers, a „οατ n1 Tοσ ρ Ses 8α, ror α* Isdi* sve rS Oes AXoοoοναπιωͤο vlgzr diæ r=t*αονρεâ, ror e r, ENMαα Nαντιποι τ T οσαοο,, Aραι ISd οαhh r.ο Ses . r. X. „Ad omnem occaſionem, vt „Polypi ad rupes, dogmata de Deo mutat, „modo ludaeos tantum, Dei haereditatem eſſe „contendens, môdo Graecis rurſum ſuadens „ipſi ſe vt adiungant; dicens: an Iudaeorum „tantum Deus eſt:; cet. irhufrir ig, N 4 HMG*α r8 annr Ilaie, *** Aut negligentius legit PAVLLVM ille cen- ſor, aut faſcinatos habuit oculos ab illo, quem PAVLLVS hoc nomine accuſat 2. Cor. IV, a. Suſpicor tamen, Arianorum lue correptum, haec tam audacter criminari. His enim pollicem premere ſolebat, quoties per id aegre facere poterat orthodoxis. In PAVLLVM vero graſ- vocnnen. 1 ſatur, ſimul accenſus a Iudaeis, quos eiusdem en (d erga Chriſtum furoris habebat ſocios; quo-⸗ ,uwen A 2 vum⸗ 4 . Cap. I. De Orrilli Alexandrini Apologia rumque res inſtaurare, fedo conatu eodemque irrito, moliebatur. Neque PAVLLVS ipſc vlIlos habebat tam malignos & peſtilentes ad- uerſarios, quam iſta de gente nebulones, qui praeoptabant anathema eſſe a Meſſia, quam huius beneficio ſalutem conſequi. Vide con- querentem J. Zheſſ. 2, Ia. . Eadem perpeſſi l, ein eſtis & vos, a contribulibus veſtris, ſicut & ipſi Ahanli a Iudaeis, qui & Dominum occiderunt leſum, & prophetas & nos perſecuti ſunt: & Deo non bla- cent, & omnibus hominibus aduerſantur: prohiben- tes nos gentibus loqui; vt ſaluae fant, vt imple- ant peccata ſua ſemper; peruenit enim ira Dei ſaper illos, vsque in ſinem. CTAIILVYNI ni, be r, int. Et PAVLLI quidem mira ſunt fata, quem aliquando ſolum ex Apoſtolis, cognouiſſe veritatem dictitant: alii contra fruſtrabantur Paullum Apo- ſtolum. De vtroque conquerentem audimus IRENAHEVM adv. haereſes, lib. II. Poſterius Ebionaei audebant, qui Paullum legis apoſtatam Kalter criminabantur, imitantes malitiam ludacorum. Pebjmet Conf. IRENAEI lib. I, c. 26. IVLIANO au- llelHN ſ tem (vt id repetam) in manus incidit exemplum ni epiſtolge ad Romanos, Arianorum, vt puto, i⸗ nee . fraude corruptum; quod ideo ſuſpicor, quia eu Cn exagitat PAVLLVM loco ſupra indicato, qui nem ludacorum Deum modo extollat, modo cum Writ graecis eundum faciat communem. Quocd h indicio eſt, locum de quo agimus, Rom, 9, J. n ein C u . ſe 1 i ei u, (emn 10 au. hlum un, 1, Gun , o aun C . ci contra Iulianum. 5 eui proxime adhaeret illa de Iudaeorum praero- gatiua diſputatio PAVLLI, non effugiſſe oculos obtrectatoris, ſed poſteriori parte truncatum. Si enim integrum reperiſſet, imbutus tantum- modo ſiniſtra eius interpretatione; credibile eſt, CYRILLVM remouiſſe potius in retundendo Iu- liano, eam interpretandi calumniam, quam ſo- la Paulli verba recitaſſle. . II. Atqui, bene eſt, quod mendaciſſimus auctor, inficiari tamen non auſus eſt, Chriſtum ab 10 ANNE voCNRDri DEVM. Quippe, quem -5 Mνρα adpellet 10AN- NES, eundem ab ipſo vocari Filium patris vnigenitun, Deum, pbuta, duem nemo myortalium viderit vnquam, Deum Filium a patre Deo diſtinctun, plane fatetur. Vnde colligere audet, nefarius inter- pres, „ſibimetipſi repugnare Ioannem, vt „qui Deum ſiſtat inuiſibilem, & Deum „Jilium, vnigenitum patris, qui idem „ſit leſus Chriſtus, nihilominus inducat „apparentem hominibus, inter quos ita „habitauerit, vt eius gloriam conſpexe- „LINt.,, * Verba cius ſic habent p. 3227. AAA' àι J Aer A 3 78 T5 * 6 Cap. I. De Cyrilli Alexandrini Apologia Uerbun T Sr0 „Fre es Xgis* α Iaind ne, 9* duràò Aet vriXàâενα 1lrot done? rio ra*“ duασ°⅞α XX.⅝r e er I&αν ztvαα X à, X 8, T6v W laar- v8 cnevrrtsror A Yoν⅜ 8 ni 2rGa* Xer 3, a Nντ st,tα Onæv Oeèr 6vν, Trov τ Iαvα Onæ:v αραραοι+ναν 7 8 BenTiSS& Xciα Inæ&* dvrαο. „Sed hoc quidem de Ieſu Chriſto Ioannem di- 1 „cere, ne ipſe quidem inficior. Quanquam vdn d „placet nonnullis impiorum de grege, alium eld l „quidem eſſe Ileſum Chriſtum, aliud au- „tem quod a Ioanne praedicatur, Verbum. „emn an „Verum aliter ſe res habet. Nam, quem ipſe „ait eſſe Deum Verbum, hunc eſſe dicit illum „Chriſtum Ieſum, a Ioanne Baptiſta cognitum,, — — 7 ee, Gedr S Kagere ranors; འo- voene Lid, ð Ilæ 8 „ inetog ‿ανρρναιιρ h, „addens, Deum nemo vi- „dit vnquam. Filius vnigenitus, qui eſt in ſi- 55 lI patris ipſe enarrauit,, paullo- poſt: Hère- eoy Sy Sres e,r à ess Nos, agâ Terααιοας õä 1 V yyAe n, un n TS IIrcς; e er dee, 3rρ αα eαανα° Ser ρ αα Mι Seiv Ee&*ναονhονα .α ey vud, gal à εααρναοπσι Tν Seésα rS. T S *απ r: Oeir Sdele Sρaαι ττοτι, àSe- aa α 1 Mε ei α 1 r IIaærtge Seby, R T r Oer M4or. 5½ o slr 5 oroe- - ⸗ vje Oes . regoe 5½ 5 92 AN 37α rmre air*νvoz 17 iuergas g igto*ρον⅝ õ ντιd.᷑ rXααν *ε . Vtrum igitur hic eſt Deus „Ver- li ““ 6 inte z. 3 1, 6N,H 8 n 7 , 1 i ina. en di. gan Ac 41. Vertbun, nen le it Aun nium, 1 K. contra Iulianum. 7 „Verbum, caro' factum, vnigenitus ille filius, „ille, qui eſt in ſinu patris: Et, ſi quidem ip- „ſe eſt quem puto; vidiſtis nempe & vos, Deum. „Habitauit enim in vobis, & vidiſtis gloriam „eius. Cur addis igitur, quod Deum nemo „viderit vnquam? vidiſtis enim vos, ſi minus „patrem Deum, at certe Deum Verbum. „Sin autem alius eſt ille vnigenitus Deus, alius „vero Deus verbum, ſicut ego non nullos e „ſecta veſtra dicentes audii; videtur ne id qui- „dem audere Ioannes. §. III. Fatetur, vt videmus, ille Seruatoris importunus hoſtis, prino, IOANNEM noſtrum loqui de Deo: ita, vt leſim Chri- ſtum, hunc ipſum eſſe doceat, quem Deum verbum, quemque vnligenitum dixe- at. Deinde, in eos etiam & recte qui- dem, inuehitur, qui contra ſenſum, qui ſit m verbis, abſurde ſomnient, alium * eſſe, qui Deus verbum, & aliunmi, qui le- Jus Ckriſtus ab eodem 10 ANN E falutetur. Quantocunque igitur impetu IVLIANVS in hoc myſterium de Chriſti diuinitate, debacchatur; in eo tamen teſtis eſt ſat idoneus, quod, impugnans licet rem ipſam, A 4 ſer- 58 Cap. I. De Cyrili Alexendrini Apolagia ſermonis graeci genium legesque herme- neuticas, adeoque ſtilum & mentem Io- ANNIS agnoſcit, neque in alteram Par- tem detorqueri patitur: in hoc vno magis ingenuus, quam illi, qui, tamet- ſi loannemz diuinitus afflarumn id ſcripſiſſe, haud diffitentur, tamen Filio Dei hono- rem illum inuident, ac vel ipfa ſacri co- dicis oracula, & aperta Dei teſtimonia, interpretando vexare, quam natiuo ſen- ſui relinquere malunt. * Quosdam doræ Gov impiorum, carpit Iulianus, (not. all §. 2.) qui male verba loannis interpretentur, fingentes, alium eſſe, qui a loanne Deus vni- enitus, alium qui Deus verbum, vocetur. Zn- Pios adpellat hos interpretes, non propter hanc interpretandi fraudem, quam recte quidem re- Prchendit: (nam & antiquiſſimi Patres cos oα Beie & BSAααhaναι appellant, qui maieſtatem Filii Dei arroderent) ſed quod eſſent homines de grege Chriſti, qui per calumniam huic ſcri- Ptori familiarem, impii dicuntur. Indicit hoc alter locus quem ad §. 2. adicripſimus; vbi ait: Kicut quosdam e ſecta veſtra dicentes audiui, vbi re- cte addit: ne Ioannem quidem id aſirmare auſum. guod alius ſit vnigenitus Deus, alius Deius verbum. At illi homines, nequaquam ſunt noſtri. Exie- Tunt e nobis vt idem Ioannes notac, 1. epiſt. 2, 19. lrert Ueumn d E contra Iulianum. 9 79. ſed non erant noſtri. Haud dibie de Gnofti- cis id affirmat IVLIANVS, qui Pythagoreorum & Platonicorum deliriis, & cabbaae deinde Iudai- cae innutriti, de emanationous diuinis varia ſomniabant, quae doctrinae Chriſti immiſce- bantur. Hi alium eſſe rà&r Xερρ%o᷑ mundi archi- tectum, alium Ieſum, alium Chriſtum, eſſe di- titabant. . . §. IV. Praeteréa & illud probe obſeruat IV- LIANVS, ex ſtilo & mente Ioannis, haec eſſe ſnonyma, verbum, plius vnigena, Deus inadſpectubilis, ica vt pari valore, vnum- quodque illorum, deſignet Deum Filium, qui ſit veras Deus cum Patre (H. 2*). Quanquam in eo ſatis infortunatns ſit, (vt ſtilo eius vtar) quod IOANNEM ſibi ipſi repugnare contendit, dum Filium vt Deum deſcribens, & paullo poſt recte affirmans, Deum ſua natura eſſe inadſpe- ctabilem; tamen, ſui velut immemor, ad- dat: Filiun Deum bhabitaſſe inter nos, ita conſpicuum, vt gloriam eius ſpectauerimus. Quod fophisma ipſo a 10 A NN E praeui- ſum atque confutatum eiſt To. L, 14. * (uod Jo. l, Iö. adfirmatun, Deum « uemine vi A 5§ ſum 10 Cap. IJ. De Cxrilli Alexandrini Apologia ſum eſſe vnquam; id, de oculis tum corporis, tum mentis, inteligendum eſt. Corporis, quia Deus mens eſt, expers figurae, ideoque non cadens ſub oculos, ieque tales, quos nunc habe- mus, neque gorificatos in altera vita; te- ſte 10 AN N E Cap. IV, 2a4. & PAVLLO, Rom. I. 20. Mentis, ſi mens ſibi relicta ſpectetur, non illo patefactionis lunine colluſtrata, quod Fi- lius nobis accendit. Quis enim id ſibi arroget, vt decreta diuina, inde ab aeterno in Deo recon- dita, quale eſt illud, œ reſtituendis in primae- uam beatitatem hominibus, ſola vi mentis ſuae perſpiciat: Id nempe ſolus filius nobis zνανον. 7o docendo reuela-uit. Atqui animus eſt ſolus, capax illius énνερ,ο,, & ſic quoque Deus non corporis oculo ſed mentis, cenſpicitur. An ignorabat IVLIANVS, quod de ſuo PYTHA- GORA canit OVIDIVS, metam. XV, v. 26. — — isque, licet caeli regione remotos Mente Deos adiitt, &, quae natura negabat V'iſibus humanis, oculis ea pectoris bauſit. Porro, quod Deus verbum, Oee Xo„ρoo, in aſſumta carne, gloriam ſuam nobis videndam prae- buit; id quale fuerit, ex ipſa re apparet. Nam illa Lloria r5 Xρα, eſt ca ipſa excellentia, per quam Xν. Deus eſt, PFilius ( Puta) vnigena Dei Patcis: nimirum omnipotentia, vis illa ereatrix mundi, Jo. L, I. immenſa ſcientia, bo- nitas, gilas, Dan, Urg e. 1 ummes, un eceid eolum, eorumn, CYRIII inm re 6. (e Clle IV marumun e mob Mun ſo- Gneren Pret; Aath. TEO Der en Cnro nner fugde Ili lonp Uleini i. contra Iulianum. 11 nien nitas, & maxime, inenarrabilis illa proceſſio a 6 gee Patre, cum caeteris virtutibus, quas Deus ſibi on agen Proprias, infinitas, acternas, & immutabiles, poſ- unc hae. ſidet. Haec nimirum intelligendo cernebant te. homines, quando & verba Chriſti ad aures eo- N, rum accidebant, & facta eius admiranda ſigna VünI, hon eorum, quae inerant eaνρνοον, ſigna inquam , NE. eorum, viſibus corporeis obſeruabant. Reliqua CYRILLVS ALEXNXANDRINVS IVLIANO zon iam reſpondit, loco quem ſupra dedimus p. 232. Büine. ſ. Ceterum, hinc intelligimus, idem acci- Inenune diſſe IVLIANO, quod nunc quoque omnibus, re. maximum illud myſterium, quod Deum in car- Zel ſu;, ne nobis exhibet, inſanienti ſapientiae obno- Den rn xium facere, quam credere malunt, ſuffugia . quaerentes, in quibus delirans acumen ſatis ap- IN IIHE. paret; quod praedixit ille, cuius res agitur e. MWatth. XI, 6. & quibus vſuri ſint artibus, Pk- TRO interprete docuit, 2. Pet. IIIl, I6. ot /eRE . N1M §. V. uſe. . Per ea proinde, quae 1I0ANNES de oD mWIDU Chriſto profitetur, vel ipſo teſte atque n A interprete IVLIANO, eius hoſte, Chri- t. ſus eſt Deus, aeque ac Pater eius. Quis- Nkel quis igitur eſt de Chriſti familia, quee “ IOANNIS ſcripta vt diuina amplectitur, ſceilr inficiari non audebit, quod ne paganus 12 Cap. I. De Cyrilli Alexandrini Apologia quidem, idemque obtrectator Seruatoris, tam aperte ſcripſit, eoque nomine I0 AN- NEM tam illuſtrem gloriae Chriſti vindi- cem, mendacii arguere, non erubuit. * LIBANIVS ſophiſta, IVLIANO in paucis di- lectus, idem plane confirmat, oratione funebri in Iulianum; cuius verba recenſuimus, notit. ſa- lutis part. I. cap. I. p. 366. ſchol. ad S. 96. Iu- lianus per noctes hiemales aggreſſus eſt libros qui ho- minem illum e palaeſtina Chriſtum puta) Deum, Deique filium faciunt. Haec LIBANIVS. Con- fer, ſi placet, quae in eandem rem de phariſacis, Chriſtum de diuinitate ſua teſtantem audientibus adieci, loco iam notato §. 190. §. VI. Iam, quibus argumentis id conuellere nitatur IVLIANVS, quod ſanctum Io- ANNEM de Filio Dei dixiſſe, tanta cum offenſione videbat & fatebatur; age, at- tentius audiamus. Primum quod cauſta- tur, huc tendit, 10 ANNEM ſine aucto- ritate & conſenſu reliquorum id ſcribere, quo Chriſtus tanquam Deus commende- tur, cum illi reliqui, P?AVLLVS, MAT- THAEVS, EVCAS, MARCVS, nuERUʒEI altſi nuſi h Qordn fer oel tt Wen (huieoyid 1ontes leren 1 ad in ſene luen rphioor etees del io De , Uln erit, Oolenld d Athatos el Tacicerun uus eore Dugnetur! 4 De pA De Tmim nny, n,k. Doln) Mn, VIVS Cor- e uſi, Acledwddos cohbelee Cun , rcum le, 4l. cauſie⸗ ad⸗ Cere, nchende⸗ § MA Clnpone N contra Iulianum. 13 auſi ſint Chriſtum vocare Deum. (§H. JI.) Qua diſputandi ratione nequior eſſe nulla fere poteſt. Quid enim? ſi largiri lice- ret, vocem ee non adhibitam eſſe de Chriſto, ab aliis ſcriptoribus diuinis, quos in partes vocat IVLIANVS: an hi ipſi propterea infirmabunt id, quod I0AN- NES ad inuidiam vsque IVLIANI, tam aperte luculenterque fatetur? an ignora- bat Philoſophus imperator, ab eo ſcripto- re toties deſignari Deum, quoties ea, quae Jolius Dei ſunt, eidem attribuat? an obſcu- rum erat, quod Chriſti cultores vnanimi conſenſu docent, eodem diuino ſpiritu afflatos eſſe, qui ſancta volumina nobis tradiderunt, ideoque fieri non poſſe, vt vnus eorum doceat, quod a reliquis im- pugnetur? * De PAVLLO dicendum erit poſtremo loco. De Triumviris vitae Chriſti ſcriptoribus, ipſe CYRILLVS, quae videbantur, attulit, p. 279. ſ. Et e MATTHAEO quidem haec depromit: Teſus ſaluum fatiet populum ſuum, a peccatis eo- rum. Quod opus non niſi vero Deo conue- nire, inde cogit, quoniam liberare a peccatis, ſit ſolius legislatoris ſupremi, cum non alii, ſed illi ſoli, ſint legum domini, qui leges ipfi ferant, a6 14 Cap. I. De Cyrilli Alexandrini Apologig. ac Deus ſolus populis dominetur. Porro, Chri- Cnnten ſtus, teſte IOANNE baptiſta, baptismo Wiri- An. tus ſancti ſuos imbuit. Spiritum ſanctum quis impertiri poteſt, niſi Deus? Atqui, hoc ſcribit Ment! MATTHAEVS; qui praeterea ſermonem Chri- m Kh ſti repetit, de angelis a Chriſto mittendis ad Cel) G colligenda zizania. Sed angelos ſuos dicere, Iuur, gu eosque mittere, die iudicii ſollemnis, a Chriſto e INLI. exercendi, non eſt hominis opus, ſed Dei. His lübuid adiungit CYRILLVS eE MARCO, qui refert lerlig lel Chriſtum, PETRO, diſſuadenti perpeſſiones, Mellie n reſpondiſſe? non ſapis ea quae Dei ſunt, ſed ea nenhune quae hominum: ſed Chriſtus eſt qui ſapiebat quae onun E Dei ſunt. Rurſum, filius hominis, inquit MAR- 1, ünin CVS, veniet in gloria patris ſui, cum ſanctis an- n Da gelis: quo modo in maieſtate Dei, filius homi- Mnlues nis? quomodo in ſummis honoribus, & ſupra omnem creaturam poſitis, lIeſus Chriſtus? Haec iracllern denuo Ss. CYRILLVS: qui denique e LVGA, en gi⸗ id eligit, quod ille in hymno Zachariae, inter , alia commemorat, fore, vt baptiſta multos filio- , rum Iſrael conuertat ad Dominum Deum ſuum. Cmmiunt ene voca . Mn ſncl Quem ergo annunciabat per vniuerſam ludaeam le dir Baptiſta ille diuinus; an non leſum, quem de- E dAll 1 . „. . . alri ſignabat dicens: Ecce agnus Dei, qui tollit pec- cata mundi, de quo ait: ego vidi, & teſtatus ſum, quod hic eſt Filius Dei? Idem Lucas verba Zachariae refert, quod flius ei promiſſus pro- pheta Altiſſimi nominandus ſit, praeceſſurus an- te faciem DOMINI; quin etiam angelus apud eundem 4 . tug mi ulze Dorrd l. Primmn E. nchumn oe lnibi Unem Chr. Itenats ad deere, ledbe. AS , gll een Peppellunes, ä6 ur, ſ e Cpeberlae inguit AN. n ſnndit e. Mnnhonr. , U Hrilus Her e e il4, rhe, mer. glen de⸗ lir ſer⸗ teſen Lucn Nerdt 110 lnillius zr⸗ celate n. Vgonenl Men , ctontra Iulianumm. 15 eundem Lucam, Filium Mariae, vocat Filium Altiſſimi. Hactenus CYRILLVS. Poterat his addere, quod iidem illi euangelio- rum ſcriptores commemorant de voce Patris de caelo delata, qua Chriſtus Filius Patris decla- ratur, quod idem nomen, I0ANNES, faten- te IVLIANO, tanquam ſynonymum vocis Dei, adhibuit, (§K. IV.) Ab iisdem tribus, contro- uerſia Ieſu cum phariſaeis narratur, de vtraque Meſſiae natura, diuina & humana, vbi argu- mentum Chriſti ex ore Dauidis ſumtum, ex- ponunt & adprobant, quo ille Dominus Daui- dis, ſiſtitur. Formulam baptismi in nomine tam Dei Filii quam Dei Patris peragendi, Matthaeus ſuppeditat, qua vſi ſunt omnes omnium temporum miniſtri Seruatoris. Dominum miraculorum auctorem, Marcus celebrat, eun- dem qui aſcenderat in caelum, Marc. XVVI, 19. 20. Chriſtus, referente Luca 22, 19. ſe filium patris vocat, & promittit ſe miſſurum eſſe Spiri- tum ſanctum. Idem Lucas, Act. XX, 25. ex ore PAVLLI Chriſtum appellat Deum, qui ſanguine ſuo ſibi comparauerit eccleſiam. Mat- thaeus miſſionem legatorum diuinorum Chri- ſto tribuit illud fatenti c. 22, 337. Lucas eandem Chriſti confeſſionem exponens, hanc miſſionem a ſapientia diuina fieri, c. II, zag. Chriſto teſtan- te, refert. Cer. 16 Cap. I. De Cyrili Alexandrini Apologia §. VII. Altera IVLIANI ratio: Loannes primus eſt, qui publico ſeripto docuit, Chriſtum eſſe Deum, quia ſenſit, ingentem vim cultorum briſti, per Graecas vrbes & Ealas, eo con- tagio, (conuictione de Filio Dei, qui Deus ſit) infectam fuiſſer & quoniam au- diuit, monimenta Petri &j Paulli, clam qui- dem (ſed audierat tamen) pro dignitate co- li. Quod quidem inaniſſimum eſt com- mentum, & ſuo ipſius auctori maxime re- pugnat. Promiſerat enim Seruator opti- mus, fore, vt Spiritus ſan tus ab ipſo mittendus, glorificaret ipfſum, Io. XVLlI. Quid autem magis ipſum glorificat, quam profeſſio quod ſit Deus? Atqui, IVLIA- No teſte, ea profeffio iam tum, ante, quam 10ANNES euangelium ſuum ede- ret, illuſtris & peruagata erat per Graccas Italus vrbes: ita vt ſcripta PETRI at- que PAVLLI a Chriſti caetibus coleren- tur. Et, quam vanum & futile eſt, quod addidit, clam illud eſſe factum, vel clam, ſi mauis auditum, quod ipſo fatente, tam publicum & peruulgatum fuit, vt totas gentes & vrbes occupaſſet? An vlIiius eum uaum nen arn (Non⸗ Roltr ete le elt bs teln⸗ *½ Q us, 0e Chriſtume ys, EI. Vuli teſtam le calamo Etam ute ne, doni 0, Gn en lemelte Cmmmo ur unngelun Pudenter ii ele pel Gloleunt, Ageli I, nin ae, k,au M Pon ſ Ulle, Alii r nn Clk ,Mcn.. ; i Cotam. dn lii Gontree In am. ImuUek. eruut⸗ tib NIH.H Gur, om i, INlr tmn, Me onn et: IEI Aeren. , Gc el nn ente, tin N MM An O nmm contra Iulianum. 17 eum mendacii pudor ſubire poteſt, qui tam diſſona ſecumque pugnantia eodem halitu effutire conetur. Sed, vel inui- tus hoc teſtimonium pro gloria Chriſti, nobis relinquere debuit imprudens ho- ſtis. Quale ſit illud? ne diu disquira- mus, ipſe IVLIANVS fatetur. Nempe, Chriſtum eſſe Deum, PETRVS, & PA VL- LVS, & 10ANNES, inde ab incunabulis noui teſtamenti, ſummo conſenſu, ore at- que calamo, docuerunt, eo cum fructu, & tam late diffuſo, vt ab ingenti multitu- dine, non in aliquo terrarum orbis angu- lo, ſed in Graecia &j lalia, celeberrimis ea tempeſtate regionibus, hoc myſterium ſummo pariter conſenſu coleretur. * Euangelium loannis, quod nempe tam im- pudenter ſugillat IVLIANVS, ordine tempo- ris eſſe poſtremum, praeſtantiores chronologi agnoſcunt: cum PAVLLI epiſtolae, & P FETRI= euangelia MATTHAEI, MARCI, & LVCAE, multo ante, 10 A NNIS autem epiſtolae paullo ante, exaratae eſſent. Et credibile eſt, eam ad EBRAEOS, quae pro Chriſti diuinitate ex inſtituto propugnat; obtrectatori minus notam fuiſſe. 8 §. vVuII. 18 Cap. I. De Cyrilli Alexandrini Apologia F. VIII. Sed reuertamur ad IVLIANI calu- mniam, qua negat Chriſtum adpellari Deum a PAVLLO, (H. J.) Quod tum illis repugnat, quae, vt modo docuimus, ip- ſe profitetur (H. 7.) tum maxime a ſan- Go CYRILLO, confutatur, qui, prin- ceps illud oraculum Rom. IX, F5. cauil- ſatori opponit. CYRILLVS lib. X. contra Iulianum p. zab. ad IVLIANI calumniam cum ααανιπ½α ααMr ſa- pientiſſimum Paullum, in Partes vocaſſet, hoc modo reſpondet: Hoxα Ja õ Aα— Denæ e αα⁵ XoisS,, uk Trα⁵* azeàο S, T ν* Wα αιτια ragra, dirues bi* legan- T&,; νοεαοσ, α „ õ o diadien, ? õ 7r iee, 2o g * 1 xατα aigxæ õ 5 ; er! Tavrαασ Sde Xν zis &ααααα auir. Eiroœ roiæ 2n, rauvrm arir rirn&*α rkon; 8 7a 158 rr xara caie ee Igdeœi, T8Tr, Xerser, vo Seor 3r ravræs Kaz:4 ir αa *π;αναπ eig 1r8⁰ ala- aααι, eire Gnolr. „Optabam enim ego „ipſe, inquit, anathema eſſe a Chriſto, pro „fratribus meis, qui ſunt cognati mei ſecun- „dum carnem, qui ſunt Iſraelitae, quorum ad- „optio eſt filiorum, & legislatio, & teſtamen- „tum, & promiſla: quorum patres, & ex „ qui- „ Jubu „el y „Men „Een din annlun „Kun, 8 ,necicun Non! Nam om Puuli, & ruun el a. Dee und rige⸗ 3) Clnld Kren o Que ve Tecordenm ſere In 1 iil, ho munt, lor umn iner rr Worun Ahli R IVI c. leei tunm ilts! im, . d 1ſa. l drn. ln fn 55. . Nh. d ra ſr. Ulet, hoe . 2 eN da. 6,0 4, 1) laud. , 14 a, u / . G* ,u6 muI niar k, 1,1. W 1 ie/ 4lu⸗ im e lo, No 4 leonn. Drun eler , Ae l. contra Iulianum. „139 „quibus eſt Chriſtus, ſecundum carnem, qui „eſt ſuper omnes Deus benedictus in ſecula, „amen. Ecquam vero tu, praeter hanc, vo- „cem aliam requires? ecce enim, ecce, illum „ſecundum carnem ex Iudaeis, hoc eſt Chri- „ſtum, & Deum ſupra omnes: adeoque be- „nedictum quoque eſſe ait in ſecula, amen. Non nihil differt hic a noſtris codicibus. Nam omiſſum eſt pronomen s, in voto; Paulli, & poſt viodtola, deeſt S*za, loco Sia- 9rαα, eſt Sα αα, cui praemittitur, „ voMαι ¾ gς. Deeſt porro „ Xατααι, & à Xg:sd 13 ord azsαν, ſic effertur: 15 2ατα ααιον Xo- 5ß, Omiſſo articulo à ante nomen Xαι. Prae- terea loco én! zavrray, legitur éin! Tavræ. Quae varietas offendere nos non debet, ſi recordemur, patres quos vocant, eccleſiae, id fere in more poſitum habere, vt in excitan- dis ſacri codicis ſententiis, ſua memoria vtan-⸗ tur, non inſpectis denuo, vnde illas depro- munt, locis. Quo modo & ſcriptorum claſſico- rum interpretes tales adferre ſolent locos; quod norunt abunde, qui ſcriptores illos cum ſcholiis antiquioribus comparant. Nobis ſuf-⸗ ficere poteſt, quod CYRILLVS hoc oraculo ad probandam Chriſti maieſtatem dininam, tan- quam claſſico, & é ceteris PAVLLI teſtimo- niis ſelecto, vtatur. Et quam grauiter poten-⸗ terque vrget vir ſanctus aduerſarium, premen- B 2 40 20 Cap. I. De Cyrilli Alexandrini Apologia do emphaſin argumenti Paullini & obſtruendo cunctas elabendi rimas, ne forte Deum ficti- tium aut ſupremae maieſtati ſubieéctum, id eſt Arianum, iudicari quisquam cauſſetur; ec- ce, inquit, ecce! Deum ſupra omnes (ante zονντν Poſuit α, non in textu, ſed in hac apoſtropha ad IVLIANVM) & benedi- dtum in ſaeculas Amen, cui praeconio aſſurgit & aſſonat omnis caeleſtium, omnis in hac ter- ra ſanctorum ciuitas, I. Cor. XMIV., 16. Pfal. OVI, ab. . §. IX. Retento vocabulo dz,, hoc effatum Paullinnm recitat CYPRIANVS, teſtim. lib. II. aduerſus Iudaeos, p. 354. e recenſ. Pamelii: qui tamen & ipſe, ſingulari nu- mero, teſtamentum, pro numero plurium, exhibet, alterum vero en! arrar, Neu- tro genere reddit: ſuper omnia? bene! Accipe verba eius: Optabum ego ipſe ana- thema eſſe a Chriſto, pro fratribus cognatis- que meis ſecundum carnem, qui ſunt Braé- hitae, quorum adoptio, & claritas, & te- ſtamentum, legis conſtitutio, & famu- latus, & promiſſiones, quorum patres, (hic voculam et omittit) e quibus Reden ecun- runiin Henenh in ſelul Ir 1lxS. IIVS P.: N mann us u TENTVI nne, gie 1NASMo non Petena tlunn boe Meclar limtame letlk ſo loe pro MA e, enn &, Unine t Weret chiſe let lo unfn * ulet contra Ialianum. 21 obltke Jecundum caurnem, qui ot Deus ſuper omnia un ſi benedictus in ſeculi. Sic haud dubie HM in vetuſtiore metaphraſi tala legebat ſe CLVYPRIANVS, & ante illum ERTVL- Han LIANVS. Notat ad hunc locum PAME- . LIVS p. 364. num. 37. Deus benedictus. ic manet ſeriptus vterque noſter, & qui- InN. bus vſi ſunt MANVTIVS, G MORELLVS, A TERTVLLIANVS etiam, libro de Trini- tate, quare deſinat mirari lector,; cum EIRASMO, quod in vetuſtiſſimis exemplari- dus non addatur: DEVS, praeſertim cum Gmm Pe textus conuincat, legendum; alioqui enim tn. totumn boc teſtimonium nihil ad rem faceret. S Praeclare haec notat vir doctiſſimus. No- ini. lim tamen epicriſi eius aſſurgere, qua ve- An retur fore, vt omiſſa voce DEVS, totum N boc pro maieſtate Chriſti teſtinonium ni⸗- ne⸗ hil ad rem faciat. Fac enim, non legi vO- un. cem e, vel in probatioribus codicibus; ncie minime tamen, illum ob defectum, lan- . Auefceret neruus totius argumenti. Nam y· Quis eſt ille ſuper omnia euectus? cui nihil n ſimile eſt, nihil ſecundum? rex ſupremus a quo ſunt omnia, & cui ubeſt totum hoc Gen viniuerſum * quis eſt ille; qui adorabilis 1 ſolus ur 2 22 Cap, I. De Crrili Alexandrini Apologia Jolus et in aeternum? niſi Deus ille ſu- Umßphri premus? Qui comma ponere geſtit poſt ℳℳα1 verba irl warre, & cum voce es incoa- (dti. re comma ſequens, hoc ſenſu: Deus be. mum4 nedictus ſit (vt non Filius, ſed Pater in. fümum telligatur) huic obſtat, ſtilus, in doxolo- gia, tum veteris tum noui federis, vt in ſe- quentibus monebitur. Quae STEPHA (IVIIA) NVS BALVZIVS, ad illum CYPRIANI PA locum, notauit, praeterea comparari mo mil poſſunt. Confer b. BAVMGARTEN, pro- W ehcen gram. ad Rom. IX, 5. p. 31. vbi & ehente HILARIVM atque CHRYSOSTOMVM (Eek Il contra ſuſpicionem omiſſae vocis —α Mo defendit & qui ante illum pleraque col. . Da legit, h., WOLFIVM, Curis ad h. l. p. 176. 145, Eerm Jeq. Addi poteſt CLERICVS artis criti mn (iül cue volum. 2. p. 234. Not. vbi haec legun- line ie tur. Video tamen, in accuratioribus editio- nihbus Hilari, legi DEVS, vt in Pariſina, bm/ 16 93. io quoque legitur in Cypriani editione luuns. Oxonienſi. Deſtitutum tamen Codicibus Eras- eis . ly. mum non fuiſſe, oſtendit Io. Fellus. Sed n W, 1l CLARCKII cCoöMmentum ad Jo. XVII, 3z. Niri non moramur: qui e conſuetudine ſtili iie vincere ſtudet, multum intereſſe ad ſen. 1 , 1 ll 1g ilet 3te leOe MN. Duer in. 1Crolo. Ninſe. STN contra Iulianum. 23 ſum phraſeos, ſi ſcriptum ſit &! rarre , &, fi addito articulo à n) rarrαν Sede; uod ſane diſcrimen ſacer codex ignorat; A Cram ad hanc formulam quod attinet, vix Patrum ſuppetit auctoritas. §. X. IvLIANVS itaque, cum negat, Chri- HAI ſtum a PAVLLO vocari Deum; mentem oNpieri i KE OMSM gle . on. ſti mn. lnn AM. Nin, rone Lyn. del VII,9 ne N Ar n tanto maligniorem prodit, quanto faci- lius eidem erat, id in ſcriptis PAVLLI deprehendere, quod eſt in quaeſtione. Praeter illum, quem modo conſideraui- mus locum, ſuppetebat alter z. Iim. III. 16. Deus in carne manifeſtatus eſt, & LV- CdAS, ſermonem PAVLLI commemorans, eum dixiſſe refert: Deus Kugos ſuto ſan- guine ſibi eccleſiam quaeſiuit Act. XX, 25. *† Locum I. Tim. III, I6. vindicauit ſingulari diſp- b. BAVMGARTEN, lectionem genuinam eſſe docens, quae vocem zsε ibi exhibet, de fide WETSTENII non adeo tuta, pluribus actu- rus, ſi fata voluiſſent; eſt tamen, vbi culpam WETSTENII deprehendit, diſp. de authentia doxologiaæz Matth. 6, 13. vbi p. 16. haec no- tat: maior tamen culpa eſt cel. Wetſtenü, qui Arabicam verſionem, inter teſter vnius dum- B 4 taxat 24 Cap. I. De Cyrilli Alexandrini Apologia taxat partis ad impugnandam clauſulae authen- tiam produxit, poſthabita penitus commemoratio- ne verſionis antiquioris. Senſum vero illuſtrat, vel potius eundem, qui eſt in PAVLLI ver- bis, ſuggerit Ioannes I, 12. . H. XI. IvVLIANI tamen impudentiam ſupe- Trat CRELLII temeritas, qui cum negare nequeat, Dei vocabulo Supremum Nu- men indicari, atque hinc Chriſtum o- mnino eſſe Deum, ſi Deus ſuper ommia in ſacris litteris dicatur: tamen vllum eſſe locum in toto ſacro codice, qui hunc ti- tulum Chriſto tribuat, improbiſſime ne- gat. Quibus artibus vtantur huius ſe- ctae homines, non ignotum eſt. Vbi Deus vocatur Seruator noſter, non ip- ſum, ſed patrem agnoſcunt. Vbi hoc non poſſunt, lectionem ſollicitant. Vbi is quoque conatus non ſuccedit, patres eccleſiage inuocant. Vbi non reſpondent illi, nimirum bardi ſunt, variabiles, & vix aliquo in numero habendi. 10 N AE SCHLICHTINGIO id iam exprohrauit 5. cALOVIVS operum Anti: Socin. Part. II. p. 5or. Shn M yni gen Mert) 1 Eer el, obit o, gn⸗ Ghuc vd. Ut. Led, imm; inumn lue Een ommnn umn Den pellt, it ler Deun enmn qhid Dil 2, ſetl el lnr n hle g nnen. Vero ulre; 4PII Ver. nim ie. ONn Nege enum N. Hrrm . nir in llun eſſe U hungti. bicinege. ins ſ. el. ſi . Pbi pe⸗ n i Imtes onlent es, N 10 NI robrent 1 ———— contra lIulianum. 25 §. XII. Si largiri poſſimus, nusquam in ſeri- ptis S. Paulli, leſum vocari Deum; (quod largiri genuina Chriſti familia nunquam poterit) tamen ſalua foret eius maieſtas, per ea, quae idem eius legatus abunde docuit, in illa praecipue ad Ebraeos epi- Rola, quam ſcriptori PAVLLO nullum adhuc idoneum argumentum abiudica- uit. Sed, ab illa quoque ſi tantisper rece- damus; quoties ille miniſter Chriſti, do- minim ſuum, Dei filium, a quo ſalu- „ tem omnem exſpectet Gal. 2, 20. & Ni- lium Dei proprium Rom. VIII, 32. com- Pellat, itemque, adorabilem, qualis prae- ter Deum eſſe nemo poteſt, & adorabi- lem quidem, atota ſpirituum vniuerſitate Phil. 2, 9. ſeq. toties ſane eundem pro- fitetur eſſe Deum. H. XIII. Forte reſponderi tamen Iuliano poſſit, nunquam datum Paullo fuiſſe locum, docendi quod Cbriſtus ſit Deus. Toties de mini- Nerio Chbriſti loquendum ei fuiſſe, quoties mentionem Chriſti fecerit. Nemini autem 26 Cap. I. De Cyrilli Alexandrini Apologie eſſe ignotum, ſi ad miniſterium illud in negotio ſalutis reſpiciatur, ibi Seruatorem noſtrum conſiderari vt talem, qui ſuhſit Patri. Quare fieri non potuerit, vt in vl- la PAVLLI eépiſtola, ſuprema Chriſti ma- ieſtas inculcaretur, & tali quidem no- mine, quod eum a patre non diſtinguat? tale autem eſſe, quo Deus adpelletur. Ve- rum enim vero, haec reſponſio cuius- modi futura ſit, videat, quicunque Chri- ſtum veneratur; & qua fide vas illud electum, P?PAVLLVS noſter, munus ſi- bi tam ſancte creditum, obiturus fuiſ- ſet, ſi nusquam Domini ſui maieſtatem docuiſſet: candidus quisque rerum aeſti- mator pronunciet. Quoties Paullus cae- leſtia bona ſuis precatur, qua precatione ſuas epiſtolas ſemper orditur, an minus illa a Domino leſu Chriſto, quam a Deo Patre deriuat? Cum idem de fictis pa- ganorum numinibus, vel ſaltim de his, qui hominibus antecellunt vel imperant, occaſionem loquendi nactus eſt; an mi- nus Chriſtum his, quam Patrem Chriſti praefert, infinitisque modis hunc Domi- num noſtrum ab illis diſtare, fatetur? 1. Cor. ,((. VI nler uun Paly Muit ichnemn kect inte oden 6ir, nonn d zmn, hode 1 Grimn it, Chi- Ulm iudn 1lr Dmi in Crſto 8. Donumn Ona) eund nifun il Ite, ptrun nir n Im. Ate Ue vinc ri e li ue⸗ Nonk di Men tu 1, „. A M1 ui , Grunnmn Di te Vt iN D. Orfim. 1 Wen no. hſfnurre elenr. N. nlo Ne. ngle r. e es od MMunl ſi⸗ Wlg flſ⸗ aekaen etumn aeſti ulius e. Plkenrone N ,ko Ise. Ge his Mherent n . Chri ne Don- hum . contra Iulianum. 27 1. Cor. VIII, 6. a quo pariter vt a Patre, pendeat quicquid exſiſtat. Numquid, vbi Paullo incidit ſermo, de eo, qui ipſum idoneum fecerit ad munus tam arduum, cui rite obeundo, nulla vis humana ſuſ- ficiat, non aeque Deum filium quam Pa- trem, laudat auctorem? 1. Tim. I, 12. 14. Et gratiam habeo ei, dlti me robuſtum ef- fecit, Chriſto leſu Domino noſtro quod me Videlem iudicarit, vt qui conſtituerit me in miniſterio - - ſuperabundauit autem gra- tia illa Domini noſtri, cum fide & dilectio- ne in Chriſto leſu. Quem Paullus com. 14. Dominum noſtrum, vocat (Patrem puta) eundem com. 12. Dominum leſum Chriſtum ſalutat; vtrumque eadem vir- tute, vtrumque pariter auctorem voca- tionis & aptitudinis ad munus apoſtoli- cum. Atqui aptitudinem illam foli Deo vbique vindicat idem Paullus 2. Cor. III, 5. quod apti ſumus, ſt a Deo. Et quis eſt ille, qui lucem e tenebris emicare inſſit nonne filius Dei, à Xsν*ι. ,. Deus qui ab ini- tio erat apud Deum? lo. I, I. Atqui idem eſt, qui ſplenduit in corde Paulli, vt mune- ri ſuo par eſet 2. Cor. IV, 6. coll. Geneſ. 1, 2. §F. XIV. 28 Cap. I. De Orrilli Alexandrini Apologiaæ S. XIV. Neque obſtat, quod Deus luminis au- Kor (Iac. I, 17.) in eodem orationis tractu diſtinguitur a eſi Chriſto, qui cum Moſe comparatur; hic enim reuerſus de monte, faciem lucidiſſimam attulit, con- ſpectu Dei in luce adparentis, antea, quod nulli mortalium contigerat, quodam- modo potitus. Illa enim comparatio neqnaquam tollit infinitum illud diſcri- men, quod inter Moſen & Filium Dei in- tercedit. Quod, ne quis obſtrepens for- taſſe gloriae Chriſti, praeſumat, idem Pau- Ius (hoc fit ſimiliter in epiſtola ad ebraeos III, 5.) ſollicite cauit. Nam com. 4. te- ſtatur P?AVLLVS, ſplendorem euangelii eſſe a Chriſto, qui eſt imago Dei, atque hinc pariter cauſſa procreans ſplendoris euangeli, atque auctor ſupremus mini- ſterii eius, quod euangelium praedicat, ſicut idem eſt auctor luminis in opere creandi hunc mundum; 1. Cor. VIII 6. Scilicet Filius Dei eſt ſplendor gloriae Patris quatenus a Patre ab aeterno genitus;, eſt character perſonae Patris, qui vt Pater co- gnoſcitur ex eo, quod Filium habet, qui Pro- Nocellt 1 be ann ebet ei .L.V N i & bl 1r Cito. d ſekadet: Ultor nottin in fre foria? es ne Iipui Fire blat in hu in tegno ne, oolld n fin Ea ſeer Mriſtus giei I, ſel e Mt Min aebrte⸗ Ir V, UKan Mhmmm 4 Iys, ilin: 6 ini lti 6Momins . ein ororione Guicum teriis de lmdlt, con. telns, Men, CetähAnn. n ompperato n ud dſen. Gonbeiin. Crepens for. NiCenbPa. Ad rens 4 eE ſen eunei Mi, Eüe Heis ennis Mli- heekent, in Oere f. Vll. . Nrdne Pitti enid Nt Darer. nhubencel contra Iulianum. procedit a generante, Ebr. I, 3. & glo- riam habet eandem, quae eft in Patre lLo. I, iq. non ex eo, quod ſit miniſter patris, & ſubſit patri, ſicut MOSEsS ſub- erat Chriſto. Praeterea ſermo Paulli com. 4. ſic habet: Deus auctor luminis idem eſt auctor notitiae gloriae Dei, quae gloria Dei eſt in facie Ieſu Cbriſti. Quaenam eſt illa gloria? ea nempe, quam habuit ab aeter- no apud Patrem lIo. XVII, 5. & quae ita habitat in humana eius natura, vt e fa- Gis in regno naturae, & potiſſimum gratiae, conſpicuis, agnoſcatur tanquam gloria fili a patre geniti, Lo. I. 14. F. Xv. Ea ſacri codicis oracula, in quibus Chriſtus dicitur non noſter tantum Domi- nus, ſed kKkeeo dbſolute, non eum deſcri- bunt e miniſterio; cum vox uoo Teſpon- deat ebraeo , Rom. I, 7. Io. IX, 713. 14. 1. Cor. V, S5. vnicus dominus 1. Cor. VIII, 6. dominus gloriae 1. Cor. II, S§. domi- nus ommium, Act. X, 36. Porro ſi PAVL- LVS Gal. II, 20. de filio Dei praedicat, qui dilexerit ipſum, eum certe amorem prae- 30 Cap. I. De Cyrilli Alexandr. Apol. contra Iul. praedicat, qui ab aeterno inerat Chriſto tanquam Eilio Dei aeterno, & qui pari modo inerat Patri. Cuncti rationem red- dent Deo, in die decretorio, Rom. XIV, 712. cunctis fiectenda erunt gennta, Deo, cunctorum linguae profitebuntur Deum com. , 77. Sed paullo ante id de Chriſto affir- matur, tanquam Domino viuentium & mortuorum com. F. 9. 10. conf. Phil. II, 70. cet. Iud. 4. 4 SS SSye NN Clos 40010 ih IVLIAN Mrunmi e n uſg. Eere, camd riti toiſe las CONdui VS 9b illn lione abſtn Heram cabit uſ, goa nitenter Wiwen rotio rſt nliar⸗ , Mülnann Enke tl mel inentt CNNO E Mtinem I Im Ny Enn, Dy, S= tudaunen, 1 Orkt Er. Vbentum E Conk. M CAbP. II. QyVIBVS CONATIBVS CYRILLI APOLOGIA IMPETATVR. §. XVI. S Hctenus igitur falſus deprehenditur IVLIANVS, vbi negat PAVLLVM Seruatori noſtro Dei nomen vindicare au- ſfſum fuiſſee. Qui tamen contenderit, id vere, quamuis maligna mente, ab hoſte Chriſti fuiſſe dictum: rationes quoque alias conquirere iubebit, quare PAVL- LVS ab illa tam glorioſa Chriſti adpel- latione abſtinere debuerit, & in primis operam dabit, vt interpretationem huius oraculi, quod CYRILLVS iſti mendaci tam fidenter oppoſuit, plane conuellat. Eas autem rationes a ſtilo, qui huic legato Chriſti familiaris ſit, & ab eius deſtinatio- ne, potiſſimum arceſſet. * Quanquam ille conatus eſt eiusmodi, vr ex il- lo, 32 Cap. I. Quibus conatibus COyrilli lo, quatenus in ſe ſpectatur, ſatis tuto colligi non poſſit iniquus in Chriſti diuinitatem animus, id eſt, IVLIANO conformis: ſi tamen rationes, a ſtilo & ſcopo ſcriptoris ſacri ductae, ſunt tam inanes, futiles, & regulis ſanae interpreta- tionis tam aduerſae, vt non tam veri ſtudium, quampr- aeſumtam interpretis opinionem prodant, quis vel aequiſſimo rerum iudici ſuccenſere iu- re poterit, ſi coniecturam inde capiat, non o- ptimi conſilii; idque tanto facilius, quanto notior eſt interpreti eorum impetus, qui calumniam hu- ius oraculi, iam pridem malae cauſſae patrocinio impenderunt. Certe b. BAVMGARTEN qui ſingulare programma huic oraculo Paulli conſe- crauit, corruptores eius, non interpretes adpel- lat, qui Chriſto id elogium abiudicent, quo Deus ſuper omnia, benedictus in aeternum, vocatur, (vid. p. 22. not. c.) & p. 41. vbi cum doloris & indignationis ſignificatione conqueritur quantum ſibi ſumat audax hominum petulantia, & effrenis procacitas, nouandi pruritu inflammata. F. XVII lIam, ad ſtilum PAVLLI quod attinet, id quidem haud diſceptatur, Dei nomen, atque periphraſin illam: ſuper omnia, adorandus in aeternum Amen, tum ebraeis, tum PAVLLO, ebraeam licet ſynagogam egreſſo, frequentari: ſed ad Chriſtum Dei Filium Filum o- 10 5 Mre ſe, anemt Cuun keüul e CiWrnd IVLLVS, Dtneoruin MMeſine muie lem huie n cem pree ppolares ii, mIndi,arh ſen ſtetoten Moid totn mn erenn Mle loqi ſeio cogit⸗ Keniia, I tllll, no Inllx, Deo Uli onnleer Uheis er INciuin ſtin gne e m hin det Oril nd le n tem ün nen INte rcke, lan de Mmerpreta. ikräun, henhtoda , ünualarin. N,N. GCuumo nonr cdumnann. e tdn 6AArEN qu Dulli conle. ers lne. Gdien, 1 wternun, ,,41. WMian e atnimn n mlmnu, riſfinu. attinet, nolnen, ONmid, ebrieg nagom Nm — apologia impetatu. 33 Filium hoc elogium transferri, id ve- ro a more fſcriptoris fancti alienum ef- ſe, contenditur. Quod commentum, quam ieiunum ſit, ex iis, quae paullo ante diximus (H. X.) adparet. Cum PAVLLVS, huic formulae iam inde ex ebraeorum diſciplina adſuetus, poſtea de Meſſiue maieſtate fuiſſet edoctus; ad fi- dem huic Domino deuotam pertinebat; eodem praeconio eum celebrare, quo populares ſui, auctorem & rectorem hu- ius mundi, atque felicitatis aeternae prin- cipem ſtatoremque inſignire ſolebant; quando id totum ipfſi, patris aeterni Filio; tam proprium videbat, quam eſt Patri. Aque ſic loqui neceſſe fuit. Nam illo de myſterio cogitationes, eorum, quibus id per 9eoπνςäa Tellelatum erat, vt discre- pare nullo modo poterant: ita ſtilus, & formulae, Deo vero vnico ſemel a pietate populi conſecratae, & vel maxime ve- tuſtioribus ex oraculis repetitae, vſur- Pari nutu diuino debebant ab eo, qui iſtis diuinae maieſtatis characteribus, in- de a puero erat innutritus. Immo pru⸗ dentiae id erat, a Spiritu ſancto ſugge⸗ 6 ſtae; 34 Cap. II. Quibus conatibus Cyrilli ſtae, vt PAVLLVS ita de Chriſto loque- retur, ſicut ipfi IVDAEI de Deo, quo- usque ſibi cognitum habebant, ne calum- niari pergerent, hunc ?PAVLLVM, quon- dam Dei Iraelis cultorem, poſtea cum ad caſtra Chriſti tranfiiſſet, eum cultum (Phil. II, 9. ſeq.) praeſtare huic leſu Na- zareno, quem ne ipſe quidem audeat appellare Deum: quod facere nemo poſ- ſit, niſi eo facto fateri vellet, ſe per- fidum Deo Abrahami dixiſſe ſacramen: tum. §. XVIII. Qui ſtilum Paulli eo vsque, vrgent, vt opinentur, nomen Dei nusquam ab eo poni, nilſi vt diſerimen indicet Patris a Filio, ne PAVLLVS diuinitatis Chriſti te- ſtis eſſe credatur, his, ſi rem ipſam, di- uinitatem puta Chriſti, oppugnant, vela- men neſcio quod, liberiorem Chriſti adſpe- tum intercepit. Hi, vbicunque in ſeri- Ptis PAVLLI, vomen Dei ſummi vide- runt, ibi Filium Dei tam excludi ab hoc viro ſanctiſſimo, decernunt, quam ipſi eum excludunt. An mirum eſt, hanc re- gu⸗ golum gre e eis eyn glele il I. Nm' , lits Deus voe⸗ ulnſit e⸗ lumi in ii pirt Int, itat fua,1 eoimiis e PAIL teß, Cror dem dero Spl.IVn Uprema Kici⸗ UVLLYVS In ſltt, Imentn Kemnſ AlKlen kr a rL Oiil o, N Ne CAun. , Ilon. Nen cun n Num CeN . en Net Nenodo,. , E her. Crnmnen. e, Ient Cgen ti2 e. Nin, A. / Vela face. in ſe⸗ a We ho „ cum I. Dveln wm apologia impetatur. ) 35 gulam, erroris opinione praeceptam at- que praeformatam, ingredi deinde, in eas interpretationes, quibus clariſſima quaeque ſanécti codicis oracula deprauan- tur. Nam in eo, quem hice tractamus, lo- co, ſatis luculenta adeſt nota, eius, qui Deus vocatur, eius puta, qui carnem alſ- ſumſit ex Iſraelitis. Sed, quibus id euan- geliuim ſtultitia videtur 1. Cor. I, 20. 21. hi niſi Spiritum ſanctum conticescere ma- lunt, ita tamen eum loqui cogunt; vt non ſua, ſed aliena quaeque, loquatur. Speciminis cauſſa, ſunt haec: Deus, te- ſte PAVLLO, eſt, qui dedit Apoſtolos, va- tés, doctores, cet. 1. Cor. XII, 25, Sed eos- dem datos eſſe a Chriſto idem affirmat Eph. IV, 11. Sic iuſtum iudiciumm, Suaiensigla; ſuprema die exercendum, ſtilo PAVLLI eſt iudicium Dei Rom. II. y. Sed idem PAVLLVS ipſum Chriſtum nobis iudicem illum ſiſtit, cuius ante tribunal ommibus comparendum ſit, vt vnusquisque teportet debitam factis ſuis mercedem, 2. Cor. V, 10. qui & idem in ſacris V. LZ oraculis Deus iuder celebratur Kobel. XlII,; 13. ſ. vVnde PAVEEVS, admonitu diuino, illa repetit. 0 2 Quis 36 Cap. II. Quibus conatibus Cyrilli Quis fingat igitur, nomen Dei a PAVLLO exhibitum, eo conſilio adhiberi, vt ſit idem nota quaedam, qua vbique Deus Pater a Elio diſtinguatur? Quid multa? ſtilus virorum ſanctorum, eodem in argu- mento occupatus, ſibi conſtare debet. Nam in Deo quid ſit, & quantum ſit, prae- ter Spiritum ſanctum nemo nouit nobis- que reuelat 1. Cor. II, 10. 12. Qui Spiri- tus ita docuit viros diuinos, vt quod vnus Deo tribuat, alter ei detrahere neque velit, neque poſſit. Is ſane, quem lo- annes l 1. Deum apud Deum, X⁵uo ge- ternum, adpellat, cur a PAVLLO nus- quam voce prorſus aequipollente, à& εα, & Deus ſupra omnia, vocari debuerit, per- tendere nemo poteſt, niſi qui neſciſſe PAVLLVM arbitretur, quod I0ANNHESD docet, vel non auſum eſſe profiteri, (quae IVLIANI vVOX eſt) cum ſciret atque Pro- baret. Vterque, cum eundem haberet cognoſcendi atque dicendi magiſtrum, Patrem puta, Matth. XVI, 17. Filium, Jo. 15. & Spiritum ſanctum, Lo. XV, 26. XVIL, 13. 14. 15. ſuſpicionem adeo vanam & indignam haud admittet, S§. XIX. elte, An, rem CNun 69, 2.0 ter n Ce ludeen Atquir il. MWit bar Crikenn ſtulls gi, berni. lo eln Iu Prueropat bus ude lem, ge E ille tan lumn a nit onua Rebat /, bon ele Mnero Kennne N PA ell, Vt NE Ge Mu Gmule? Nin Apn. 1 edet. nitre. itnob i. OoNs le Neöe . Pbem lo. e ll· LLN MW. te,! ee erit A . le ANNS CAe eto⸗ Aberet trum, Cmn, . A VdNn . apologia impetatur. 37 §. XIX. Sed de ſtilo id etiam obiici videas: lLe- daei, ob iſtas (a Paullo laudatas) praerogati- uas, Patzem I. C., Deum celebrant, non ve- ro Chriſtum ipſum nominant, ri zr! rTarrar 9d, 2. Cor. Xh 31. Marc. XIV, 61. Quare paten ss1os dicitur Deus. Bene eſt, quod de Iudaeis Chriſto fidelibus, hic ſermo eſt. Atqui, illorum ſtilo ſuum conformare de- buit PAVLLVS, atque ita cauere, ne Chriſtum vocet Deum ſuper ommia cet. qui titulus ieεοο, cum praerogatiua prae Filio, ſit Patris. Sed lIoannes, vt opinor, ex illo eſt Iudaeorum numero. Is etiam de praerogatiuis loquitur ebraeorum, qui- bus mwuodestsr Per Moſen vindicat, eam- dem, de qua PAVLEVS hic agit, Jo. I; 17. & ille tamen loannes, eodem loco, Cbri- Rum, appellat ouo com. I. Deum, qui fuerit apud Deum ab aeterno. An fortaſſe neſciebat loannes, legis a Moſe latae, au- Gtorem eſſe Chriſtum? qui hanc ſuo po- pulo praerogatiuam indulſerat, qua prae- ſtantiorem ciuibus noui teſtamenti ſit largi- turus? PAVLLVM audiamus interpretem Gal. III, 19. 20. 25. 26. An vero & 1ERE- C 3 MIAS 38 Cap. II. Quibus conatibus Cyrilli MIAS, promittens Meſſiam, vt talem, qui excitandus ſit Dauuidi, vt germen iuſtum, ideo abſtinuit, a nomine leboua, cap. XXIIh S. 6. ne ſtilo popularium ſuorum minus vti videretur? Immo vates ille ſtilo Spiritus ſancti vtitur, eodem nem- pe, quo Paullus: gerimen Dauidi fuſeitan- dum, eſt lehoua iuſtitia noſtra. Quid autem? ſi ſtilo infidelium Iudaeorum Paullus noſter ſuum conformare voluit aut debuit? Id infra diluemus. Hactenus a PAVLELO non discrepat ECYRILLVS pater. Sed aliis forte argu- mentis a deſtinatione PAVLLI quaeſitis, vincetur? caue credas. Deſtinationem loquentis, ſeries & nexus ſermonis ape- rit. Qui nexus aut propior eſt illi, quae examinatur, ſermonis particulae; aut ab ea vemotior. Vterque, ſano in ſermone, ita conſpirare debet, vt in mentem & Nopiimm loquentis, immittat legentem. Hinc & verborum vis, & compoſitionis conformatio, iudicari debet. Nempe illa pericopa Rom. IX. 1. 6. eNordio ſeu prae- is, Irneſtin⸗ nn, Gut Un l ont ueerenta vod eRorern. Hlie in Ctedann rarords Gare ic Nimimp nexpkebt Iln inke riis eori, tei ſumm injer Aunco 0 Uſennn s PALLVN Milnlr ri en ii c U Tonn d Ws e den en. iciltn. anen U lr eblite I ske lte aronl neſi , Uten ns Pe⸗ n⸗ ab none, en 8 enteln. itone Nenm rtd Apologia impetatur. 39 praefatione conſtat, ad illa, quae deinde, a com. 6. & vlterius, proponit, oſtenſurus, uid Deum mouerit, vt repudiato po- pulo Mraelitico, tantis antea gaudente prae- rogatiuis, beneficia vlterius promiſſa transferenda duxerit in gentes externas. Quod vel oculus docere poteſt ingenuum lectorem. F. XXI. Huie inſtituto neceſſe erat viro diuino, quaedam praefari; ne id quod demon- ſtraturus erat, odio erga gentem ſuam dare videretur, non amori veritatis. Nam implacabile erat odium ac vindictae inexplebilis quaedam cupido Iudaeorum, qua inflammabantur in illum, quem pa- triis eorum religionibus eiuratis, quas an- tea ſumma contentione propugnauerat, ad inſtituta Chriſti tranfifſſe, videbant; quando Chriſtum ipſum, vt hominem blasphemum, & Deo Iſraelis infeſtum, ideo- que crucis ſupplicio merito iure exci- ſum, ac diris deuotum, criminabantur., PAVLLVM igitur, eo ipſo, quod Chriſti miniſter factus eſſet, miniſterium nefan- C4 dae 40 Cap. II. Ouibus conatibus Cyrilli dae impietatis ſuſcepiſſe, iudicabant, cui odium in Deum IIfraélis, atque hinc in eius populum, ita ſit a Chriſto ſuo inſpi- ratum, vt omnibus tum ſcriptis ſuis, tum factis, Deum Abrahami peſſumdare, & gentem eius penitus conuellere conare- tur, dum ſanctiſſima eius inſtituta euer- ſum iret, ſurrogatis in eorum locum, Ie- ſu Nazareni, qui ipſis caaaεαα erat, lan. Stionibus. Tali a viro, nihil proficiſci poſſe in Iudaeos, niſi quod mens exulce- rata, qualis deſertori cuique ſoleat ineſſe, ſuaſura ſit. Quo plures tum e paganis, tum lIudaeis, iam abſtraxerit a cultu pa- trio, ad ſcholam Chriſti promiſcuo iure traductos, per tot regiones inualeſcente horum numero: eo manifeſtiorem eſſe Paulli maleuolentiam, totumque illud maligniſſimum ſtudium huc vnice ſpecta⸗ re, Vt dignitas ebraeae gentis, & gloria religionum illi propria, plane vileſat, & ſordeat per totum terrarum orbem. §. XXII. Hlaec non fumi ab interprete, ſed re- rum teſtimoniis comprobari, ſic manits. ſtum urm eſte Ni nu 1 hn Eegenpr⸗ e Plen e Eti⸗ 6 di K odiumn ſtoſt, r egit lerttitoone tots Iun U, A i laCrſtu Alhundichen Cebaturat glinge, l lucd e lebat gi ocſo t Perogati Useret 3 U lelne e e Eert Gunn Uin Ori fihint Ole hine blo/ ſ. ſiis tum hhere, 1e CCNare. kunn arr. hon e. den S. rofeici Netlce. t ieſe, DAoanis; Ghn ſenn lure blleen. Nen ſe Gle Nd t ſelk⸗ Eolna ſede . apologia impetarur. 41 ſtum eſt, vt infirmari nullo modo queat. Nam maxima pars perpeſſionum PAVL.- LI, ab inſectationibus ludaeorum erat; vt quem poſt leſum Nazarenum, praeci puum putabant hoſtem, & gentis & rei ſacrae Iſraëlitarum. Hoſtium vero cona- tus ab odio naſci, quis ignorat. Merum id odium interpretantur homines ſuper- ſtitioſi, quod quis meliora docens, ſuſci- pit & agit ad ſanandos animos ferali ſu-⸗ perſtitione correptos. Hoc nempe mor- bo tota ludaeorum Synagoga decumbe- bat, ad interitum vsque immedicabilis. Ita Chriſtus, medicus caeleſtis, miſerorum amantiſſimus, in ſuſpicionem odii addu- cebatur ab inſanis, & impatientibus diſci- plinae. Ita P.AVLLVS; eodem animo er- ga ſuos ſecundum carnem, affectus. Sen- tiebat igitur, ante, quam diceret, fore, vt odio tribuatur, quod populo, inani praerogatiuarum arrôgantia turgido⸗, di⸗ Rturus erat. * Furor Iudaeorum, tempore PAVLLI, adeo ſaeuire pergehbat in Chriſtum, vt eum aαροαα dicerent, I. Cor. XII, 3. quem ſciebant, ſe fi- lium Dei profeſlum eſſe, Deo Mrarlis aequalem .5 lo. V 4² Cap. II. Quibus conatibus Cyrilli Jo. V, S. Sicut igitur hanc formulam in ore ſemper habebant, cum Deum Abrahami, Iſaaci & Iacobi nominarent: Deus ſantctus & in ſaecula benedictus: ita quoties feſum Nazarenum, appel- larent, cuius nomen & memoriam deleri, nefan- do dicterio, cupiebant & imprecabantur, ad- dere haud dubie ſolebant ſcelerata verba: cherem bu N R ile, qui eſt anathema, quod ſume- Pant fortaſſis ab ore ſuorum, qui inſano cla- more ad iudicem delato, leſum abominabantur: is 71 Srov tolle illum. Luc. XXII., IS. Quod etiam Probabilius apparet ex effato PAVLLI, quo retorquet in hoſtes illos Ileſu noſtri, 7. Cr. XVI, 22. quod illi in leſum & cultores eius jactare ſolebant, his, vt puto, verbis: qui TIe- fſum Nazarenum colit, anathema, ſit, &, qui le- gem Moſis retinet atque obſeruat, ſuper eum pax ſit & miſericordia, ſicut ſuper totum Iſraklis po= pulum, Gal. VI., II. I6. Quod pariter PAVIL- LVS retorquet, ac de Chriſti diſcipulis veris, (non de adulterinis Moſis diſcipulis Io. IX 25.) qui ſint verus Mael, non &α at, ſed a Deo adoptatis, & inſiſtunt huic canoni: In Chriſto neque circumtiſi „valer, neque praepu- tium, ſed noua oeconomia, hoc valere iubet: ſu⸗ per eos ſit pax & miſericordia. Cum Seruator noſter pronunciaret, Iudaeos, niſi amplecterentur ipſum, perituros eſſe ſuis in gelictis Io. VUL, 2s. atque hi, iam moriturum Ex- ecterenn mmmi hi/ IIE 1 741. n, eulle n aun il IVILO N ſ mnndenn de Irrtäls Oriſtum. auuthemnt e glathennt 4 men, dichu 00 ir ſn E eploratu Ncris De M gila EHane m unctus lod le es Chr bekackere Rediturus nn ice Ullen edr, RD Kul i Oil Emnlan “D num, Dpel ,: 4 ller, netgn. n Inlnd dr. onünbrr, N AIII, i /,,. lores eine ür i N. gul. ir un , h 4 uſta 3 nent: let ſe ,ludnt ſi ⸗ apologia impetatur. 43 exſecrarentur, & ſanguinem eius in ſua poſtero- rumque capita redundare poſcerent; tanto fiden- tius a PAVLLO illud Aνα αενα Vt modo dixi- mus, retorquere poterat. Quin & ipfi Iudaei, qua erant inſania; tam flocci faciebant illud a PAVLLO vibratum anathema, vt praeoptarent eſſe anathema a Cbriſto, quam eſfe anathema a Deo Ifraeëlis, quod fore putabant, ſi reciperent Chriſtum. Hinc PAVLLVS: QOptarim ego ipſe anathema eſſe a Chriſto, ſi verum eſſet, eum eſſe anathema a Deo; qui Cbriſti ſit. Quod ta- men, dictu & cogitatu quam ſit impium, illi- co vir ſanctus addit, dum exaduerſo verum & exploratum habet, quod ipſe Chriſtus ſit verus ille Iraclis Deus, ſuper omnia, in aeter- num adorandus. . F. XXIII. Hanc malignam de ſe opinionem, vir ſantus, ludaeorum animis euellere debuit; ne res Chrifti per illam, aliqua ſui parte labefacteretur. Quis enim ſalutem ſuam crediturus erat doctori,; quem ira & odium adeo incendiſſet, vt de pernicie gaudeat eorum, quos ſaluos facçere ſimu- let, & quibus, neſcio quae ſacra perſua- dere conetur, dummodo fſatisfaciat ſuo dolori. Certe, quamdiu mentibus hae- ſiſſet illa tot obtrectationibus fecunda ſu- ſpicio, 44 Cap. II. Quibus conatibus Orrilli ſpicio; futurum erat, vt tum pii quidam offenderentur, tum hoſtes Chriſti habe- rent, quo vnumquemque, a caetibus Chriſto collectis & porro colligendis, abs- terrere poſſent. Quam grauem cauſ- ſam PAVLLVS habuerit, ab illo ſe cri- mine purgandi, facile hinc patet. Sed, quando in animis hominum tantae ſunt latebrae, tantique receffus; ſi vel e fa- kis, & verbis, integerrima mens appa- rere debeat ac poſſit; certior tamen fides accedit ad profeſſionem innocentiae, fi teſtis inuocetur ille, qui, neque fallere poteſt, neque falli: hinc neceſſitatem ſi- bi videbat imponi ſeruus Chriſti, vt te- ſtem adpellet Chriſtum ipſum, & Spiritum eius, cui fidem haud violabilem habe- bant, quicunque Chriſtum venerabantur. * Non apparet e ſtilo & inſtituto PAVLLI, Iu- daeos indeles ab ipſo tanquam praeſentes compel- lari, quorum fatale exilium e ciuitate Chriſti, expoſiturus erat. Nam illa per Cbriſtum & Spi- rieum eius facta aſſeueratio, parum valere pote- rat apud Iudaeos, adhuc alienos a Chriſto, quem illi anathema tung temporis dicebant, (§. XXII.) Sed grex Seruatoris, Romae collectus, ma- MAS li münts oumn IA, mnu, Pluun 8 Der Comraque, (ANcnNdn mmngnoper honorifce tins frum Cre ſaiipt⸗ men con 1e lo mo frmare m COlegers, Aadls c l1, Annn Cyifn eg pracſenrir talket, l. Ked, Criſkun orem lui dun in Mümnes ſub mael ImIn Min, An Donlen. ln 6 6 Dyl it a (zetibu enc, l Gemn canl. lule crni. El, . nm im GMlek. IUens r tamen taS centite, ebe fie Lelltnent. i, Nrt lenn Mde. Elabonn. AVII) H. conpel. te Crft. & N. Aere oe. 4 Cui, Gite, es ge cNn upologia impetatur. 45 magna ſui Parte de populo Iſraelis erat,; ad- mixtis omnino aliengenis. Vtrorumque inter- rat, conuinci, de mente doctoris ſui, quae multum abhorrebat ab odio & inuidia erga po- pulum, Deo quondam prae ceteris dilectum. Contraque, ad fiduciam in Paulli miniſterio collocandam, ipſos etiam apud hoſtes, Iudaeos, magnopere pertinebat, ſi intelligerent, quam honorifice ſentiret Chriſti legatus de praeroga- tiuis fratrum ſuorum, & quam magnifice illas ore ſcriptisque publicis, commendaret: non eo tamen conſilio, vt talia cauſſam Chriſti infirma- re vllo modo, ac non potius adiuuare atque firmare maxime poſſint. Hinc autem fruſtra collegeris, formulam quae periphraſin Dei Iſraelis continet, (qui eſt adorandus in ſaecu- la, Amen) non poſſe ex mente PAVLLI, de Chriſto agere, quia Paullus cum Iudaeis tanquam praeſentibus, agat,; & eorum in gratiam, baec tractet, quibus adeo notiſſima fuerit illa formu- la. Sed, negabant tamen contumaces Iudaei, Chriſtum eſſe Deum, & illa formula, condi- torem huius vniuerſi, non filium aut Spiritum ſanctum inſigniebant. Mirum hinc, ſi quis ita rationes ſubducat. Sane, Iudaei, qui ad Chri- ſtum acceſſerant, adeo non detrectabant glo- riam illam Chriſti, quam vt Dei Filius habet, vr potius, ea non agnita, ſe Chriſto deuouere non potuiſſent. Ad hos autem ſcribit PAVLLVS hanc, de qua agimus, epiſtolam. Quando igi⸗ tctiriif 46 Cap. II. Quibus conatibus Cyrilli tur id ſumeretur, ſolis cum Iudaeis infidelibus, hic agere PAVLLVM, ad eorumque ſenſum ac- commodare phraſin ſuum, qua Deum vnicum excluſo Filio & Spiritu ſancto, profitebantur; illico in ventos abiret illud inuentum. Iudicet aequus lector, quae vis inſit huic argumento: Paullus hic agit cum Iudaecis reiectis: (quod falſum eſt) Paullus igitur tales apud lectores, cam for- mulam de Filio Dei adhibere non potuit, quam lli tali de Deo Yurpabant, qui PFilium ex ipſorum opinione, non habeat. Atqui, ſi ea methodus forte a prudentia PAVLLI deriuetur, (qua ni- hil in Chriſti gloriam contumelioſius eſſet) ipſam illam contra prudentiam peccaſſet, vbi hac in epiſtola, Filium Dei adpellat magiſtrum ſuum. Immo nec eundem rev ααε, Meſſiam, vocare debuiſſet, quod hoc ipſo tamen loco, de quo diſputatur, manifeſto fecit, nihil moratus per- fidiam Iudaeorum, qui Iaſum dicebant anathe- ma, §. XXIV. Verum, age, propius exordium PAVLLI patheticum intueamur. Rei gra- uitas, paullo ante indicata (F. 23.) non leuem poſcebat aſſeuerationem. Quae duplici afferto conſtat. Primum eſt; quo Chriſtum teſtem innocat ſermonis ſui, a ſenſibus, qui erant in animo, quam mini= é i Eſcnin mumn / Cwikuudn Coſle ni ge thetin Uelts Ae leoge lum, tum un, Ae Doo ſont Ededn o taden Per cntentti ſtbomn, in At ills om Cuicolere itite, NMr ot ehheret En ej Wenmſtat Cbe ipe nmnin Uum, lte 1 Oyi es ie nle ſalin Danm Mnien Profeebenmg m Iuſcer m ugumento: Ionad Cie Wukllim Ain, lan ſ. Imlt, ain i lun er ghimn es melpc ennr, gun. uelet)iln en Ni tue in llbeo, Ce lontu . cban e TDO Bei grr⸗ 3) m 1 e Uunn eh oni nunm. N Cmmn hum. — apoölogia impetatur. . 47 me diſerepantis. Alterum, quo affirmat, animi ſenſa errorem omnino excludere, cui haud raro ſint obnoxii, qui errantem quoque animum ſincere tamen & inte- gre aperiant. Hic vero tum illa ſanctae mentis affectio ſaluti fratrum intenta, ideoque ab odio & contemtione alieniſ- ſima; tum iuſta aeſtimatio praerogatiua- rum, aſſertionis religioſae materia ſunt. H. XXV. Duo ſunt, quae PAVLLVS amoliri debebat; odium erga Iudaeos quod iria etrazla Parit, voluptatem e malis aliorum, & contemtionem illorum iniuſtam, qua fit, vt bona, iure illis debita, flocci faciamus, aut illis omnino tribuenda eſſe, negemus. Qui dolore ſummo afficitur, ex aliorum ca- lamitate; ab illo odium abeſt, tam longe, vt amor potius miſerorum, (miſericordia) exſuperet. Salus infidelium Idaeorum, adeo cordi erat huic doctori, vt omni- bus eam ſtudiis atque fuſis ad Deum pre- cibus impetrare niteretur. Rom, X, 1. Et contemtionis adeo nullum erat veſti⸗ gium, vt ea potius, quibus hi, ceteris Pras⸗ 48 Cap. II. Quibus conatibus Cyrilli prae nationibus ſeſe efferrent, ſuo quoque judicio & conſenſu illuſtria eſſe & ma- gnifica, candide ingenueque profiteatur. Quorſum pertinent ea, quae ipſe recen- ſet Rom. IX, 4. 5. §. XXVI. Deinde, quoniam is quoque candidus, & a dolo alienus eſt, qui mentis ſuae conformationem, verbis ei reſpondenti- bus aperit; quamuis fieri poſſit, vt erro- rem quoque, mente conceptum bona fi- de profiteatur: PAVLLVS id etiam ad- dit, ſe in eo quod effert, adeo ab om- ni errore remotum eſſe, vt Spiritum ſan- Gum effati ſui doctorem arque teſtem habeat. Quod mibi conſeius ſim, éſſe vero; quae verbis affirmo, eius iudicu teſtem atque doctorem babeo Spiritum ſanctum; eundem nempe, qui per viros diuinos veteris teſtamenti, (qui Spiritu Chriſti agebantur Act. XXVIII, 25.) talia te- ſtatus, me plane conuicit. Quare do- lorem ſuum non errori, ſed iuſtiſſimis cauſſis ac Deo ipſi probatiſſimis, tribuen- dum, & amorem erga fratres eſſe, qui hos miſericordiae motus tam inſolitos con- Eitet; Tet, gin utem ehh⸗ 1 Lescne i heepe (Con/ d eligille pe mis in reot Ebat; an ſtllo & inl Cod eum onmnin, Crrocn elle eſletalen mer amne utur, Ci Critto gie⸗ Sofender 1in eocen Critum, Kin upe orle tn ehmt, Oyil Moftere Ple ecen. taiir nens id honkem terro. nbonn f. etinn ad Don. fftun an. be teten en ini kſen Ointm FOnin 1 Cnd lalihte⸗ lure Co⸗ Clſins tlibuen elle, ee NRN — = apologia impetatur. 49 citet, grauiter declarat. Praerogatiuas autem nequaquam a lſe fingi, vel fictas a Iudaeis cantari, ſed ipſo e teſtimonio di- uino hic repeti, ſimul oſtendit. FH. XXVII. Cum PAVLLVS Chriſtum inuocet, religioſe per illum aſſeuerans id, quod imis in receſſibus animi reconditum ha- bebat; an quaeſo, alienum eſſe poterat a ſtilo & inſtituto eius, aperte profiteri, quod eum veneretur tanquam Deum, ſu- per ommia, ageterna adoratione dignum? Si certum eſſet, hunc PAVLLI ſermonem eſſe talem, vt Iudaeos infideles tanquam prae- Jentes compellet, eorumque quaſßi nomine lo- quatur, cauens, ne magnificentius de Chriſto dicens, exulceratas eorum men- tes offenderet: an, quaeſo, fieri poterat, vt in eodem ſermonis tractu, eundem Chriſtum, animi ſui inſpectorem atque teſtem, appellaret? Fortaſſe tamen in ipſa deuotionis Paul- linae formula, eſt aliquid, CYRILLO no- ſtro 59 Cap. II. Quibus conatibus Cyrilli ſtro quod obuerti, & 1VLIANI Parti- bus fauere poſſit. Quid enim? ſi PAVL- LVS; Vbi affirmat, ſe optare anathema eſ- ſe a Chriſto, nihil aliud ſe velle teſtatur, niſi vt deſinat eſſe legatus Chriſti, vtque ca- reat ea dignitate, quam erat adeptus? IIIud ſumere, tanquam regulam interpretandi ea, quae ſequuntur in ſermone PAVLLI; non eſt interpretem agere, ſed arbitrio ſuo dare, quod ſermonis auctor magno⸗ pere deprecetur. Noſtri non eſt inſtituti, amplam huius oraculi Paullini exegeſin dare: quam an- te nos tot illuſtres viri dederunt quo- rum indicem hoc loco texere, nihil atti- net. Satis habemus, CYRILLI noſtri fidem, vt poſſumus, tueri, ne illa IV- LIANI mendacio ſuccumbat. Phraſis PAVLLI, qua vtitur in formula ſe deuo- uendi, minime talis eſt, qualis eſſe pu- tatur. Nam 1) ſumitur, non probatur, PAVLLVM, ſi noſtra valeat interpreta- tio, vt talem exhiberi, qui optet aliquid, quod ſalua pietate optare non potuerit. Dein-⸗ Deinde?) ert, Menn ,Cf, 4 an ſhn cer, uhhn Reuc eo 0 Herare le non ro Ettel um fui n, A p . Ilu er e⸗ Kemeko etue tlug ert:. i, G n Eigiſe t eſt ol IVLLV Untonen Ge Cri eemil ⸗ Angeh (en hlmn EpoCie 1 Ni 1 AVI. Uteng A. teſtatur,. Itle. u Nld erapun d Abin r nugn. lenn huins OCun ir. luct . . Olil eri 1) holti e Mr. Ojaſis Get. le r. robarat, eten Ae Pori 4 . . = apologia impetatur. 51 Deinde 2) emphaſis formulae plus in- fert, quam ſumitur. Velle æαaρ. eſſ’e a Chriſto, ex ipſo more loquendi, talem ab eo ſeparationem infert, qua quis indicat, nihil ſe iuris ab eo exſpectare, ni- hil cum eo commune habere, nihil ab eo ſperare, nihil metuere, contra- que non recuſare, quo minus ille nos pro deteſtandis & exſecrandis habeat. Quam fuiſſe Iudaeorum infidelium men- tem, ac profeſſionem, ſupra indicaui- mus. Illud aτι rs Xess a Chriſto anatbhe- ma eſſe, ex ehraeorum loquendi more, idem eſt quod Paullus de hominibus deſpe- ratae frugis agens, 2. Theſj. I, 9. ſic effert: --=⸗ interitus aeternus a facie Chri- ſti, & a gloria roboris eius. Ebraice for- ſan dixiſſet e'upa an den en Id mihi ſatis eſt obſeruare, ſiue reſpicere putes PAVLLVM, ad priorem animi ſui con- formationem, cum adhuc inſectator eſſet Chriſti, ſiue ad eam, quae tunc erat, cum illa ſcriberet Romanis. Si prius aſfſumas; haec foret mens verborum eius: adeo abſum ab odio eorum, quos a Deo repudiatos ſiſtere inſtitui, vt mens ae- DW D 2 ſtuer 52 Cap. II. Quilus conatibus Cyrilli ſtuet potius miſericordia, bene me- mor, quam ſtulte ac pernicioſe, quon- dam ego ipſe optarem, quando ad pieta- tem Deo Iſraélis deuotam, id pertinere credidi, vt vellem anathema eſſe a Chri- ſto ne eſſem anathema a Deo IIraelis. Nam, qui fratres videt in eadem charybdi haerentes, in qua ipſe periturus fuerat, niſi diuina miſericordia ſubueniſſet 7. Tim. I, 16. eius animus ad adſpectum talis periculi ſi non cohorreſcat, & prae dolore vix ſuus ſit, ad iuuandum para- tiſſimus; non hominis eſſet animus, ne- dum doctoris in ſchola Chriſti. Sin po- ſterius placeat, quod a plurimis eligitur; PAVLLVS vehementiam miſericordiae ſuae erga gentem ſuam, tantam eſſe do- cebit, vt miſerorum ſalutem vel ſuo ipſius interitu ſi id optare licen, redimere Paratus eſſet. Sic vocula ν vicem no- tabit, quae alibi commodum indicat Marc. IX, 40. S. XxxXK. Quocirca ex hac phraſi decernere non licet detrimenti leuiorem gradum a Panl- lo „ Oprun⸗ Gar. I, etenlere Mrel et ongis1 bentar. Umorn Uonn i a ttor: /1 rluli, Fimohen Eeoveltu o mor (li felen Poret, ſi ſe. Co Nemini v⸗ 1un ſer hie ktege Mundet Ell Pogtn n lin N ite on⸗ 4 Perpnere Gahri ltelS. enahnbdi lls tenn, venſ 1,Chne Cunn ert. lmns, ne. . In. elgor ſerieortte n eled⸗ Nn el lelinere t Mre. neem “ apologia impetatur. 5§3 lo optari, qui gradus vlteriores exclu- dat. Id, multo etiam minus eo vsque extendere licet, vt haec deinde opinio inſluat ad ea reſtringenda, quae ſub phra- ſi longius remota à ia! arr« 9ee EX- hibentur. Haec interpretandi fiducia nimium ſibi indulget. Quamobrem, pa- rum id ad rem pertinet, quando obuer- titur: ſi Paullus optaſſet a Chriſto prorſus exeludi, falſus & impius foret bic ſenſus, & inuolueret eam malignitätem,; vt Deus ipſe credatur, facilius Iudaeos promouere in bono morali, ſi Paullus carere velit ſua Juaſi felicitatis parte. Nempe id verum foret, ſi Paullus hoc ſine conditione optaſ- ſet. Quo ſenſu verba PAVLLI accipere, nemini venit in mentem. Et graecum αα Optatiue ſumunt optauerim, ſi fas eſet, quicunque illum ſenſum tuentur. .„ H. XXXI. Perſequamur id, quod coepimus. Succumbet nempe CYRILLVS, & vin- cet IVLIANVS, ſi valet id, quod a qui- busdam, ad declarandum PAvVLLI Ora- culum, vt paullo ante diximus, allatum D 3 eſt, 54 Cap. II. Quibus conatibus Cxrilli eſt, atque ſi hoc ſincere magis & bona fide, ſicut exiſtimo, quam callide inani- terque, obuertitur. Diſputandi neruus, huc redit: Sic loquitur Paullus de Chriſto, vt eum bie, (in hoc ſermonis tractu) di- cere, & lectoribus deſeribere non poſſit tan- quam Gesr sn! zarrav, Jed tanquam Domi- num miniſtrorumm Apoſtolorum, Chriſtiano- rum, in ſocietate peculiari. Illud criticum vel cenſorium acumen, quibus viribus inſiſtat, audiamus. Nempe, formula de- uotionis Paullinae, qua optat aαααan. αια drd r Xes PAVLLVM ita conſtrinxit, vt vel hoc dicere non debuiſſet, ſi Chri- ſtum vt Deum ſuper omnia, celebrare con- ſtituerat; vel, ſi dixit, (quod negari ne- queat, quandoquidem id ipfa verba lo- quantur) in mentem ei venire non potuit, vt Chriſtum adpellaret Deum ſuper omnia cet. Quare falluntur, totaque via aber- rant, qui ?PAVLLO, talem in dicendo la- pſum affingunt, vt hoc oraculo, teſtimo- nium pro maieſtate Chriſti diuina perhi- bere potuerit, Ariſtarchi nempe, lucer- na carentes? Bona verba. Vbi quaeſo ſic loquitur Paullus, vt loqui perhibetur? n 7 enmie uri i19 Ir iMrtn hir, Drnou ſerbis, G Ybokrur, Per Olni Deinde, (edicit, eire el junciam e Pethus an MY. lrſtoe⸗ uod d/ teſle hud ttionemn, liſui ſn ltie c, n weh heſ ae E ſehumn Crmm le, un dnl apologia impetatur. 5§5 Ciu Anrn ea valet ratio: dum dicit ſe velle deuoé- Alce n vejri, id eſt, ſolius Chriſti heneficio ecceleſiae- Nerorg que iure carere, e ſocietate eorum qui Deo CriH, Jubſunt, exire noluit. Ergo, neque in ude)d. hac formula deuotionis, neque in illis ſem. verbis, quae paullo poſt, alio in nexu ſe- nun i. quuntur, Chriſtum ſiſtere potuit, vt ſu-⸗ Cfmn. per omnia Deum? Quae conſecutio? dmiun Deinde, PAVLLVS haud dubie ſciuit & s credidit, e ſocietate Chriſti exeuntem, mé. exire eo ipſo e ſocietate Dei; quatenus dus nuncium ei mittat qui ſalutis aeternae ſu- Cllrint, premus auctor eſt, ſtilo PAVLLI; Act. , Ihr. XX, 25. Sed; qui ante conſtituit, non read. Chriſto, ſed Patri proprium id eſſe elogium; Geie quod PAVLLI Verbis continetur; is ne- eee Cceſſe habet; tribuere Paullo eam cogi- tationem, qua opinari potuiſſet, non re- eru linqui ſocietatein cum Deo, cum deſeratert Iuel ſoctetas cum Chriſto. Si quid aliud lateat .. ſub vocabulo ſocietatis, ne id quidem' fetog. prodeſt auctori ſulo. Nam ipfum quo- aenii. que regnum naturae; (quod omnino effu- e, tt gere non poteſt deſertor Chriſti) tam eſt ned Lilii quam Patris, & tam debetur vVtri⸗ nb que, quam ipſum gratiae glorigeque ré- 4 D 4 gnum; 56 Cap II. Quibus conatibus Cyrilli gnum; quo carere vult, qui anathema Nieri vult a Chriſto. E conceſſis argumen- tor: impius foret Paullus ſi optaret, vt Chriſtus ipſi adimeret Apoſtoli munus, tam ſancte creditum 1. Cor. IX, 16. * Stilum verti videas, quoties fauor cauſſae litu- ram ſuadet. In hanc enim anathematis Paulli- nae notionem, caſus ille, non Paulli mens & ſtilus, inducebat. Nam anathema eſe a Chri Rto, per curas poſteriores, idem eſle debet, quod carere munere ac dignitate Apoſtoli. Quod vnde perſuaderi cuiquam, vel probabili qua- dam ratione queat?: id profunde adeo neſcire iubemur, vt credendi gloria toties nobis relicta ſit, quoties fides noſtra minus ab ore Paulli, quam ab ingenio refingente Paullum, pendere debet. §H. XXXII. — Vt paullo clarior res fiat, enunciabi- mus ſingula, quibus illa interpretatio conſtat. Sunt autem iſta: Si Paullus in Jormula deuotionis indicat, ſe voluiſſo carere Jalute aeterna, quam praegtat Chriſtus: eo ipfo ſionificat, ſe dum daidene a Chriſto vo- uerit eſſe, non voluifſe, imperio Dei, cui Jubſunt omnes, ſiue ciues ſint Chriſti, Wi hoſtes, Dicst de⸗ ſtum btn inpenum MN 1) 0 u Vult ell nm A, en eninn lelpres no eriglace rii co ns non I. Eem nibilen Domino, 1 Ie, Cevorl ſinat ele h Ppremi i von recnl m Cellenmn U olrien I korm N, Gum Cunnebe Elntt Ulenitn 40il Ci Anntn omne Pen ety ſt d Mnunos, I 1. W cles r Curhentg Doli n ul, en imn. Se. len ee e ZV od Drobebil la. dlen lcre 8Ndi ich D ore Dul Ann Nenee ennebo. ntetio Yalluzm Senen ur: apologia impetatur. 57 boſtes, carere. Mirum acumen! Qui ſe abdicat aeterno fructu ſalutis per Chri- ſtum; is tamen non tollit ea abdicatione, imperium Dei, qui eſt omnium dominus. Nam 1) quid ſibi reſeruat, qui anathe- ma vult eſſe a Chriſto? Paullus, qui tan- quam Apoſtolus Chriſti, hoc optaſe dicitur, (ea enim eſt hypotheſis, quam nouus in- terpres non ſeiunctam habet a ceteris ali- ter ipſa de re ſentientibus) ſciebat tamen, a Chriſti communione ſi quis ſciens & vo- lens non reuocabili decreto exeat, eun- dem nihil exſpectare poſſe a Deo, omnium Domino, niſi perniciem aeternam. Qua- re, deuouens, ſibi reſeruabit, vt non de- ſinat eſſe homo; vindictae tamen aternae ſupremi iudicis quin maneat obnoxius, non recuſat, quippe aut pereundum e non credentibus in Chriſtum, aut credenti- bus obtinenda ſalus, Io. III, 16. quod PAVIL- LVS, formula deuotionis vtens, tam cer- te, quam quisquam noſtrum, perlſpe- Rtum habebat. XXXIII. Quid reſtabit autem? Nimirum Paullus noſter, iacturam omnem ſui ipſius, id eſt D S eam 58 Cap. II. Quib. conatibus Cyrilli eam, qua quis prorſus non exſiſtere in hoc mundo, aut ſaltim non exſiſtere vt homo, & vt homo beatus, deſiderabit? Nam perdita ſalute aeterna, pereunt omnia, Propter quae ſumus, & ſumus homines potius, quam cetera quae Deo ſubſunt. Et ſatius eſt nunquam eſſe natim, quam peri- re in aeternum, id eſt æααραo eſe a Chriſto. Addamus alterum, 2) Qualis ſaltus eſt, a formula deuouendi, qua Paullus vtitur, ad formulam profitendi maieſtatem diuinam? inter hanc & illam, interiectae ſunt res ab illa deuotione diuerſiſſimae a Paullo recenſitae, praerogatiuae videlicet gentis ebraeae; inter quas haec erat eminentiſſi- ma, quod Meſſias ortum inde repetebat naturae ſuae, eius puta, quae oriri ex homine poterat. Huic aſſerto, adhaeret alterum, eodem halitu, & ne vocula qui- dem vlla intercedente, hoc videlicet elo- gium: qui eſt ſuper omnia Dens cet. Si fas ducebat interpres, ex antecedente quauis decerpta ſermonis particula, declarare pro arbitratu ſubſequentem: quam mul- to rectius id hoc loco faceret, hoc modo: Si de Cbriſto loquitur Paulius, in Ormula 6 e Cenoueni Ueturce e Mneekateme et NAuorie ſe Se Uibaneli ngi Nr (iedtone ulgi,l Enribus ine Is pane, Deumn, cbie el, be eundemn ſe ( illa, de Qbamobre mquit) / Cnſco er i iſe ſ itcuntn . .. runti) osinbe Atfore r e ſc 1eſrin tul lerilter in lleret Pon . 4 hube⸗ N nng homnines De lſin. U n, un i. ls lin lurſrilteag ey Auinnn? Cte int te nie 1 Pilllo elce etS emnineneſt. Ue tehert Gone onni e lto, AMuetek t ſullli elier eh.. Cet, NfS Ite uus Gecarate luum noe no in fonn . apologia impetatur. 59 ſe deuouendi, longius remota; certe lo- quetur de eodem in formula deſcribendi maieſtatem eius, quae proxime coniuncta eſt. Fallitur itaque magnopere, qui ita col- ligit: Is, quem Paullus in aliqua ſermonis ſui parte ſiſtit, vt talem, a quo voluerit dis- iungi, vt ſocius qualiscunque, ſalua tamen ſubiectione quae fundatur in dominio com- muni, cui ſubſunt omnia; & quae vel no- lentibus incumbit; eum in altera ſermo- nis parte, non poteſt ſiſtere tanquam Deum, cui omnes ſunt ſubiecti. S. XXXIV. Sed, boni forte ominis cauſſa, ſuus eundem ſenſus admonuit, quam lubri⸗- ca illa, de qua diximus, ſit hypotheſis. Quamobrem, ita ſe corrigit: Paullus (inquit) non carere voliit aeterna felicitate a Cbriſto exſpectanda, dum optauit anathe- ma eſſe a ſalutis auctore Chriſto; ſed mu- neris ditmtaxat (inter paganos praeſertim obeundi) dignitate excidere optauit, & re- liquis iuribus huic muneri deſtinatis, ſi Petro fortaſſe quam ſibi ſubeſſe malint de qui- bus hoc ſeribit. Verum, is huius formu- lae 60 Cap. II. QOuibus conatibus Cyrilli lae ſenſus, an in mentem venerit PAVTL- LO, cum ita loqueretur, id, idonea qua- dam ratione perſuaderi poſſe ingenuo le- Kori, vel vnico, tam diu dubitabitur, quam diu vacillans opinio, a ſolida inter- Ppretatione diſtabit. A Chriſto anathema eſſe, & priuari munere docendi paganos, vel dignitate muneris apoſtolicis haec, qui vnum idemque efſſe iudicat, idem ſibi li- cere in vſum loquendi putsbit, quod in Paulli deſtinationem. Fac autem, haec optaſſe ?AVLLVM; vel haec optata eſſe talia, quae ſpectare vllo modo, pure, an ſub conditione, potuerit: an propterea quod hoc loco ſignificat ſe illud optaſſe, non potuit in ſequente ſermonis tractu, ad quem non amplius illa optandi notio pertinebat, affirmare, Chriſtum eſſe Deum ſuper omnia? (nam illud ſuper omnes pa- ganos aeque ac ebraeos, ne formula qui- dem lIudaeis frequentata, neque adeo ſti- lus Paulli exhibet) Ne dicam, quod in- telligunt omnes, tam non licuiſſe PAVL- LoO optare, vt careat munere apoſtolico, (ſi ſimpliciter optaſſe creditur) quam non licebat, voto quodam ſe abdicare aterna com- 4 omminonine kuelumn, Eoertis uin Vt opüimun letinn in 0 Porernt, Urere vigebe Nuelnh e. Chrn Iipretemu: ſonom onon les Ettinet, o inre ert CONAtES. b Tlitar citu 1o, Yori, oruni ut U, ſertin mela uel liaßum , bwomen Et dnct. o alelg tent lon . 1Oen elerit eg , donen Nr. e MMoen 1 4 Abeen, licniner. ifn Gllttem ibhemg, fd 7 1 er, l iEen ihiI Dit on Alen, Mec Cptanelſ⸗ n, Dre, an n Mohene Indoprſe, ns l, Munti Ni AeDun er RNNοα* N. mmului. le eb ſli⸗ gbodi. ſſe ArI. oltolen GNann Care am r apologia impetatur. 61 communione cum Chriſto. Sciebat enim, & fatebatur, quam ſancta foret & irre- Uocabilis diuina ad hoc munus vocatio. §. XXXV. Vt optimus CXRLLVS cauſſa cadat; id etiam in oraculo PAVLLI, oppugna- ri poterat, quod in phraſi 1 zara oaοαα latere videbatur. Quid enim? Chriſtus e e Traelitis, quod attinet ad originem carnis Juae. Cur non haec verba ſic potius in- terpretemur: Cbriſtus, quod ad externam hiſtoriam originis, & acta vitae inter homi- nes attinet, omnino ad Iudaeos quaſi praeci- puo iure pertinet? Sed irritus foret iſte conatus. PAVLLVS in antecedentibus vtitur caſu ſecundo, &ν, quorum eſt, filia- tio, gloria, inſtituta, legislatio, cultus: quorum ſunt patres, indicans qutid ad Iu- daeos pertineÄgt, quocunque modo ipſis prae alia qualibet natione conceſſum. Sed illico ſtilum mutat, quando ab illis prio- ribus ornamentis, ad id quod fons eorum eſt, adſcendit. Nam Filius Dei ab aeter- no decretus redemtor, qualis eſſe non poterat, non aſſumta hominis natura, Rom. 62 Cap. II. Quibus conatibus Cyrilli Rom. I, 3. eo honore dignatus eſt Iſraeli- tas, Abrahami poſteros, vt ex hac potius, quam alia ſtirpe, illam naturam adſciſce- ret. Quae ratio eſt, vt reliqua decora, de quibus ante dixerat, his Abrabamitis obtingerent. Ibi non &ν7 vt ante; ſed * S,, dicit, indicans aliquid magis deter- minatum, ortum puta Chriſti, ex Hraelitis, ita vt matre natus Iraelitica, ipſe adeo, ge- nuina proles eſſet eorum, qui tali nomi- ne atque ſorte gaudebant. Sic PAVL- LVS profitetur de ſe ipſo, Phil. IUh, 5. quod ſit Seæo e“ ”Sel e ers Io-ghX, ebraeus ex ebraeis, e Iſra'litica gente. Igi- tur, ſi de Chriſto affirmatur, quod ſit eα Tſraelitis, id eo pertinet, vt eum non tan- tum agnoſcamus filium bominis, quod frequentiſſimum eius nomen erat, ſed ſimul etiam filium Dauidis, Act. Il, 30. Matth. XXII, 42. adeoque & Abrahbami, Gal. II 16. Rom. I, 32. 4. radicem Iſai, Rom. XV, 12. ſicut ipſi vates eodem ſtilo vte- bantur leſa. XI, 1. lerem. XXIIL, 5. 6. & primus illorum, Moſes, Deut. XVIII, 15. eo fratribus tuis; quin & angelus Gabriel Luc. I, 35. e te, (O Maria) genitunm., Haec igitur Eitur el en ſul Ml r n, Mel 16 Cin Eſn gun ennd, N i 1i pronil Go religu Inaionis ſpe eltes glorin (Adid, w lem ele Danl Utir; hoe ſoti⸗ Felt. I , cuiler Uerant, K ophetarum Umtone Dent tamen B en ngbine n beſecehe ini nu ll n e . N tbi il nati eſt kerhaeonn Crom Tleiee tis gloria, quod conſanguineus ei eſt , N W ſed ünes dern. ſt, erie n igſeie e 1, i tm. t. Fie un. b, Hil, . . e e Uilti gen Utur, gottt, 2 Nr eunn n n Ewnnt E Monhen en 1 lit, 41 cbe Nn, ucten pln. eocen h- 1. MNz Dur MI Mpeſs 6 Dnrm r A apologia impetatur. 63 igitur eſt enunciatio PAVLLINA Chri- ſtus, homo factus & natus eſt ex ebraea gente. Atque haec maxima eft illius gen- Meſſias; quae conſanguinitas, decreta ab aeterno, & in veteri teſtamento declara- ta ac promiſſa, pro fonte haberi debet, e quo reliqua exundabant, praecipuae di- gnationis ſpecimina, de quibus externae gentes gloriari non poterant. S§. KXXVI. Ad id, vt dubitari non poſſet, ſermo- nem eſſe Paullo, de ortu Meſſiae e Iſras. litis; hoc ſatis erat, dixiſſe, Chriſtus et ex Hiaelitis., Id intelligebat tota eceleſia Ro- mana, cui ſcribit PAVLLVS. Qui Iudaei fuerant, & nunc Chriſti ciues, ſtilum prophetarum & PAVLLI agnoſcebant. Qui natione pagani fuerant, non igno- rabant tamen, Ileſum Nazarenum ex Iu- daeo ſanguine ductum eſſe. Ratio au- tem adeſſie debet, cur PAVLLVS addat: xæra aoο, ſecundim carnem. Loquitur enim de Meſſia: qui natus eſt ex Vraelitis, ℳ à Xaiss, Filius ſimul Dei. Rom. h 2. Nem- 64 Cap. II. Quibus conatibus Cyrilli Nempe, 5 Xersèe, ille Meſſias, verus & vni- cus, Act. IV, i2. quem PAVLLVS ex Ora- culis vatum, quos ccleſia Iudaica, tan- quam diuinitus inſpiratos, venerabatur, Romanis commendauerat, aliisque Chriſti cuetihus, 7. Cor. XV, 1. 5. Act. XXVL,22. JV. IIle inquam Chriſtus, talis ac tantus eſ- ſe non poterat, ſi merus homo eſſet, ac nepos dumtaxat Abrabami vel Dauidis. Et talem tamen ſomniabant infelices Iu- daei, & ſomniauerant ipſi, qui Romae de- gentes, Redemtorem antea faſtiditum, tunc erant amplexi, ad quos PAVLLVS ſemetipſum referre poterat. Quamob. rem neceſſe erat, vt adderet: 1à zr αε⁰. xa, uod attinet ad id, quod naſci potuit; per id enim Meſſias ot homo, quales poſt Adawmum ſunt omnes, a matre concepti & in lucem editi. Haec reſtrictio plane aliena & ſuperuacua foret, niſi P?AVLLI mens fuiſſet, indicare, quod praeter hanc naturam, quam a matre virgine accepe- rat Cbriſtus, aliam, infinitisque modis no- biliorem, ſimul haberet, quae tam ad con- ſtituendum Chriſtum necefſſaria erat, quam illa, qua nobis conſors natus eſt. Annis, N, §. XXXVII. y ioiur Pere e Melel rcE voluit e DroNtNR I, ad i Dllios , gune Abrahe e ſtirs lt ium po Ftecohii, h Udlerat. heegeſn luin Imus; culnn adt (bernimn, unilin ein 7An Alulones, Pencdio coml IMVNGANTI Dyiti en, In 0n Ls e leicei, eneraborur, e (rſti l NNngel. hond le n We Dui illis b Iinetde Mer üthun Glstunlus ent. End elet: un n töercnen netnin eceltit 4 ors M apologia impetatur. 65 H. XXXVII. Hac igitur formula, 15 zrα ca ραα, C⸗ uere ac praetlertere ſimul PAVLLVS de- buit & voluit finiſtram Iudaeorum, de iis quae proxime praecedunt verbis, opinio- nem; quaſi in Meſſia nihil maius & vene- rabilius ſit, quam natales e gente Iudaica quae Abrahami proles ſit, lo. VIII, 33. vnde ſtirps regia Dauidis ducebatur; & quaſi iam poeniteret apoſtolum, eius praeconii, quo inde a primis miniſterii ſui annis, Meſſiam noſtrum ſuper omnia extulerat. * Exegeſin huius oraculi ſcribere, non eſt ani⸗ mus; cuin abunde ſuppetant, quae a viris ce- leberrimis, tum ad exponendum, tum vindi- tandum eius ſenſiun, contra nefarias Sociniano- rum illuſiones, praeſtita ſunt. Quae velut in com- pendio complexus eſt b. SI GISMVND. IACOEB BAVMGARTEN, program. latino, natalibus TIe- In Chriſti Tzaé. deſtinato; & poſtea exegeſi germanica, epiſtolas ad Romanos, quae exiit in lucem, anno 1749. vbi ſingula ſic declara- uit, vt ad euertenda quae vir immortalis me- moriae, duce PAVLLO, adſtruxit, hihil ſoli- dum vel attentione dignum, proferri poſſit; quiéquid in gratiam hoſtium Chriſti, molian- E tur; 866 Cap. II. Quibus conatibus Cyrilli tur, tum prioris ſaeculi, tum praeſentis, con- iurati fratres. De Arianis & Scinianis id in- telligi volo. Id tantum, poſt eos teſtium Chri- Ni labores, nobis relinquitur, vt huius oracu- li Paullini corruptores Arianos admoneamus, ne repetant poenitendas eorum hominum ſtro- phas, quibus inuidioſa in Redemtorem noſtrum ſtultitia, giganteos impetus inſpirauit, caelum vt ipſum petere, adgrediantur. Quam inane ſit illorum atque imbelle telum, quod vibra- tur in illuſtre hoc PAVLLI teſtimonium, ex liis, quae recenſuimus, ex parte intelligi poteſt. F. XXXVIII. Numquid enim operoſa disquiſitione opus eſt, ad intelligenda quae PAVLLVS hoc loco docet? an doctor ille 96εαν cum affirmat, Cbriſtum e ſemine Iſraelitice natum eſſe, quoad carnem, nihil aliud pro- dere voluit, niſi hoc, quod ille ad Wra- litas pertineat, quoniam viwerit inter Illes, quorum etiam moribus & religionibus ſe accommodauerit? Et quamuis Soc- niani hac verborum Paulli calumnia, fubinde non impugnent id, quod ita ma- nifeſtum & in luce poſitum fuit, vt ne Perditifſimus quidem Iudaeus negare po- ſi: ſt:r id pot Pituseke Oune etm 7ICecriptn ei, d Ntord, n. ire crede 1o, elt i Uoblis ettr lint. idas atcn Cunto en me Pocuti NMol tine , & cre fobis tef onn, Ut einsmne libnmn, ſench lorte nitalrtan m ler Akene, e Mnunn Ol Drelent , d . teſiun ( ins rac. Anan Artäh s, nor CCniten e piyIIS ie ermi e Fera . di i , Doonibos nis e cdlommnu od itnI it, O egant apologia impetatur. 67 ſit: id puta: Chriſtus ex Iſraslitis proge- nitus eſt: tamen maligno conſilio id ſpe- ctant, ne bumana eius natura, verbis PAVIL-⸗ LI deſcripta, ſie intelligi a lectore debeat; vt ea, quae ſequuntur, de diuina eius natura, in ipſum (ſicut oportet) conue- nire ceredantur. Qualis autem, quae- ſo, eſt illa intemperies, abiicere mani- feſta, & quaerere, quae non niſi fi- diculis attracta & contorta, rem attingere poſſint. Neque tamen, alii quicunque, ſolidas attulere noui tentaminis rationes. Quanto enim inter ſe diſtant interuallo hae locutiones: Chriſtus Ot ex Iſraeclitis, quod attinet ad id, per quod vt homo natus bſt, & altera: Cbriſftus dl Ifraelitas pertinet, Ji reſpicias ad bhiſtoriam originis, acta vitae inter homines, cet. Quamuis enim haec ſint eiusmodi, vt Chriſto ex Iſraelitis orto qeciderint; & ad id cuius cauſſa hanc na- ſcendi ſortem eligebat, neceſſaria fuerint: inuidioſa tamen eſt, & illiberalis licentia, haec poſteriora, contra mentem Paull; adferre, ne phraſis eius, 124 zara αοα humanam eius naturam deſignet, quae ras Caro,; non inficianda notione, in ſa⸗ E 2 eris 68 Cap. II. Quibus conatibus Cyrilli cris litteris toties adpellatur lo. I, 14. , Ilim. III, 16. Cet. §F. XXXIX. Quare, ſi phraſin ?PAVLLI totam con- ſideremus, fieri non poterit, vt aber- remus. Tota autem haec eſt: Chriſtus eſt C Iraeclitis l quod iam dixerat Rom. I, 3. Chriſtus eſt factus e ſe- mine Dauidis ſecundam carnem. Ibi 1) de ortu cuiuslibet hominis (poſt Adamum) valet pronomen i, & indicat exiſtendi modum per generationem ab aliis; 2) qui- nam ſint, alii iſti progenitores, docet pronomen relatiunm d, quod refertur ad Iſraelitas, com. 4. ex his enim, na- ſcendi lege, exſiſtendi principium na- SRus erat 5½ Xαα , Meſſias ille noſter. c. 3, 15. Qui hoc modo eſſe coeperat;, non eſt quilibet Iſraelita, ſed Meſſias no- ſter, z Xers, qui alium quoque exiſten- di modum agnoſcit, per quem eſt Fi- lius Dei Rom. I, 3. Eſt autem filis Dei per generationem, infinitis modis ſub- limiorem, quam, quae eſt illa ex JS raelitis, origo. Per hanc, non minus eſt fra- fetet oll e ulu ſetcte 4 Ztenls det tvbills in eNIIS I Kiarcha, hoc adit: bem loen 0b. IIl in ODlernendo 4, lae NVLLI ( eOdenn Wn PAVLLI I qnelt d ulet n er i le Mme, n l, U I I Gi apologia impetatur. 69 rhh, frroater poſterorum Abrabami, quam erat ipſe Paullas- & quilibet alius iſta de po- ſteritate Abrahami: per illam eſt ovoναρα aeternus aeterni Patris filius. Maxime Ittmen. notabilis in hanc rem eſt locus CLE- t,N ber. ME N TIS Ronmiqani, vbi de IAGCOBO pa- tr On triarcha, qui IS8RAEL dictus eſt, agens, 4, CCol in hoc addit: iâ aτα Kucios Ine* 1à cαετιοα σαoν 6i quem locum BVLLVS, defenſ. ſid. Nic. DiE cap. III. iam notauit. Vbi praecipue id Amm obſeruandum, quod formula 1 eræ oe- ang , Quae ſingularis eſt in in oraculo . PAVLLI, (nam alihi vocula " omittitur, ,s eodem manente ſenſu) ipſo ex ore Nem PAVLLI Frepetitur ab antiquiſſimo Patre. elim, . Ad quaeſtionem igitur, vnde Chriſtus il- Npen lud habeat per quod eſt bomo? reſponde- Re le e. tur, cN raelitis, ex ſemine, e lumbis Daui- ger, dis, Ack. Il, 30. Id vero, per quod Meſ- ſirer ſias eſt homo, eſt bumana eius natura, te- eeſer ſte, Ioanne, c. l. 14. Ita PAVLLVS in neh hoc ipfo, de quo agimus, orationis tra- QRu Rom. IX., 2. Iudaeos appellat fratres el e mod uos, Propterea quod e communi progeni- Iln a! tore orti ſint, & proinde, naturam per giee quam ſumus honunes, ab eodem, per lon- E 3 gam 70 Cap. II. Quibus conatibus Cyrilli gam licet maiorum ſeriem, acceperint. Pratres igitur ſecundum carnem vocat Iu- dueos, quoniam ortus ille communis vl- terius extendi non poterat, quam ad eam naturam, per quam & illi, & ipſe, ſorte naſcendi, Abrabamum & Iſraelem habebant patrem, a quo Iſraelitarnm quo- que nomen acceperant. Sed quando PAVLEVS ſe CHRISTO deuouerat, in eius familiam per fidem adoptatus, aliam nempe natiram moralein, noua genera- tione adeptus erat, filius Dei nunc factus, eidemque tanquam fratri primogenito con- iunctiſſimus, ant erir, Gal. VI, 15. Hic ſtilus PAVLLI eſt, quem hac ipla in epiſtola tenet Rom. VIII, 29. vbi etiam filios Dei,; & coheredes Chriſti, commemorat, com. 16. 17. inter quos ſemetipſum, iure ſuo, minquam ceſſatu- ro, Rom. VIII, 35. numerabat. §. XL. Porro, ſi fermo eſt de quouis homine, cui ortus ſecundum carnem e parentibus, tri-⸗ buitur, omnino fieri non poteſt, vt re- ſtringatur illud appoſitum, ſecundum car- nemnt, en Ann Nt dlenncl Otr ſt ei s uers Gjom! Ntararh, g Neiam Rigerh 71 lubeen 7t HMlum 1, Olen epittot e vo ef hiine Di itenn ſern ilus Dei, I0s, loh NIAS Cie Eiuun. mie, n Dyi, n letarn Wgn ero ern l . apologia impetatur. 71 Aceen nezz, ad vnam eius naturam; ea mente, e ve altera etiam ei inſit natura, quae non mINi orra ſit ex maioribus. Fruſtra talem in Quum d ſacris litteris lectionem quaeſierit home n Eigl, ſanus; cum nullus mortalium praeter eam Een naturam, quae corpore acmente contine- Nmn. tur, etiam habeat aliam, quae eundem ho- Nl u minem, vt ſit homo, conſtituat. Sed Paul- ent, lus de eo loquitur, qui eſt 5 zραα, Quenm nn, dim vit Filium Dei ſuis vbique commendaue- u so, rat, quem PFiliun Dei proprium in hac uri ipla epiſtola celebrat Rom. VIIh 32. & Gnmen. de quo affirmat, c. I, 3. quod tametſi e I6, ſemine Dauidis ſit ſecundum carnem; tamen nkin idem ſecundum alteram ſui naturam ſit „ Filius Dei, genitus a Patre, à XMνα, aeter- (, nus, lo. h 1. Quo iure itaque IERE- ner A MIAS dicebat c. 23, F. 6. Pilius Dauidis Aec eſt lehoud: eodem PAVLLVS, interpres beremiae, teſtatur, ſemen Dauidis eſſe Fi- lium Dei, ſeu Deum ſuper omnia, adora- tione aeterna proſequendum. hopnine tihngtg §. XLI. NH Suffugium Socinianorum, quod in atl- Nclunt tero PAVLLI effato, 2. Cor. V, 16. ſibi E 4 con- Eap. II. Quibus conatibus Cyrilli conſtituunt, iam pridem a) discuſſit b. CaALOVIVS. Ex illo effato interpretari ſententiam PAVLLI; GCbriſtus eſt ex Irae-⸗ litis ſecundum carnem, nihil eſt, nili vtrius- que loci ſenſum peruertere. Sophisma eſt huiusmodi: & Paullus diceret, ſe non amplius noßſe Cbriſzum ſecundim humanam naturam, & noſſe eunden, dumtaxat ſecun- dum diuinanz: abſurda dicevet. Quare 175 rer oααννα, 101 Poteſt ſignificare naturam Cbriſti humanam. Primum huius colle- ctionis peccatum eſt, quod a particulari concluditur ad vniuerſale, hoc modo, ſi PAVLLVS in loco 2. Cor. V, 16. per for- mulam zara edινι non intelligit huma- nam CHRISTI naturam, ergo nusquam? ergo nec in altero loco Rom. IX, 5y. Alte- rum; ſi PAVLLVS in e ſermonis nexu; in quo Chriſtum non ſiſtit ex Iſraeclitis geni- tum, humanam eius naturam non determi- nat, adiecta förmula zura æagræ, 204 poteſt eandem, determinare in illo ſermonis nexu, vbi haec formula irrupta copulatione cohaeret cum, autecedente: Chriſtus natus eſt ex Iſrae- litis? Nam qui phralin ex phraſi explica- re vult, is non partem Phraſeos adhibere debet lebet aden ckitieſs &el ererels 1 isaffng Cumplechar Ci form utana . 11 effitum ſſu Aablurdun n iol, ſe ingt. 4) VA.b. A n vnumn en examite li ut, (ie Cbuertit 1. Ingens nen Appant per i. ba. 16 Mund IEn apologia impetatur. 73 debet ad explicandam totam, niſi regulis criticis & exegeticis vim adferre inſtitue- rit. Tertium peccat in eo, quod aſſum- ta exegeſis verhorum PAVLLEI z. Cor. V, 70. iis affingitur, qui eam non afſumunt. Complectar id forma ſcholaſtica: Si illi, gqui formulam zard zaexe EXxponunt de en humana Chriſti natura, alterum PAVL.- LI effatum, 2. Cor. V, 1o. non accipiunt umg eo ſenſit, qui abſurdus foret: non poſſunt nin al ad abſurdum deduci, ex eo ſenſu, quem Mil non ipſi, ſed aduerſarius, verbis PAVLLI ENN H affingit. . lac. 2) Vid. b. ABR. CALOVII ſeripta Anti= Sociniana, elen him. in vnum corpus collelta, Tom. I. p. z2. vbi in 0 nlben, examine librorum CRELLII, proponit & refu- I5 . tat, quae ille diuinitatis Chriſti obtrectator obuertit ſenſui verborum PAVLLI, Rom. IX. j. fingens: nuspiam illa verbas ſecundum car- nem opponi illis: ſecundum diuinam naturam, ſemper illis: ſecundum Spiritum, Rom. IV, I. TLX, g. I. Cor. X, Ig. 2. Cor. V, 16. Gal. IV; Moni is Nexn, 22. 29. 20. Col. MWl, 35. Rom. L, 3. e cohaere iean Nh Notandum eſt, quod de ſtilo PAVI.-⸗ i EI iam fupra tetigimus, & quod non le- 74 Cap. II. Quibus conatibus Cyrili uis eſt momenti ad recte interpretandum. De quibusdam praerogatiuis, quae ſunt: dignitas auita raelitica, filiatio, gloria, teſtamenta, legislatio, cultus, promiſſiones, patriarchue, ita loquitur PAVLLVS, Vt affirmet haec decora eſſe illorum, ad illos pertinere, illis eſ’e propria d zie, Auorumm ſunt. Sed quando ad Meſſiam pergit, in eodem ſermonis tractu, non amplius di- cit: quorum eſt Meſſias, ſed ex quibus eſt Meſſias, 5 Xeisée, Meſſias verus, leſus Na- zZarenus, quem illi degeneres Iraelitaue, de quibus hic agit Apoſtolus, tam alto ſuper- cilio deſpiciebant, vt dolorem proinde acerbiſſimum & continuum PAVLLO mouerent. Eorum igitur non erat Meſ- ſias noſter, eo modo, quo illa ante com- memorata decora, tamen ad illos pertine- bant. Haec enim beneficia, ſic a Deo praeſtita fuerant, vt gens tota de illis glo- riari, in hunc quoque diem non deſiſtat. Sed 5 Xesde, verus Meſſias adeo non erat il- lorum, tempore PAVLLI, vt potius eum recuſarent, & anathema ab illo eſſe mallent, quam eum amplecti: quod tantopere dolet PAVLLVS. Nihil igitur pracrogatia- relin- Aioguinnan Nid nn, Dimin rio Pun kie ernt elle n Au Cacnaan Ad er ilis en potelt, git Orrcumncilos, Cbendo i Mulenter Nen Wrihbl Lum Cieſur nins) E t ) eerah Drmmitante Iutum & a Uunſliams ynon inffe lil id in Cendun offe 4) len em u⸗ Gilt fteprerntn , Clte in Min, trniſimg, WLIVS, t Gnn d S in, nmn Vim endn n AMpls ler lle4 , hir N. ioler, e n MoGer. enn Nonde m VIIO n ern mecn. ilospene. 1, e 1DN Nleisl. V Ceſltt, neret i. oöeun dhen Ohere tl geroee apologia impetatur. 75 relinquitur adulterinis Abrahae nepotibus, niſi illud, quod e ſemine Abrabhami & Dauidis ſit Pprogenitus Meſſius noſter. Ta- li rerum facie, Meſſias non amplius dici poterat eſſe auτα, (quem ipfi hoſtili im- petu damnant & ad nomen eius exſpuunt) ſed e illis eundem eſſe, tam negari non poteſt, quam ipſi non diffitentur ſe eſſe circumciſos. §. XL.lll. Quando igitur ſcriptor diuinus tam prudenter & circumſpecte obſeruat diſcri- men vtriusque locutionis, qua res quae- dam dicitur pertinere ad aliquem, (eſſe ali- cuius) & qua vir quidam illuſtris (5 Xer- 5 ) éſje ex aliis declaratur: quid eſt, quod dormitante oculo critico, id tanquam mi- nutum & a Spiritu ſancto non dictum, tranſiliamus? cum praecipue ſtilus ePAVL- LI, non inficiando locorum ſimilium con- ſenſu, id in apertiſſimo lumine conſpi- ciendum offerat, ſicut hucusque, inde a g. 35. oſtenſum eſt. §. XLIV. Qualis proinde putari debebit illa pa- raphra- 76 Cap. II. Quibus conatibus Cyrill raphraſis: Chriſtus, Abrahami ſanguis eſt, (ſtilo Paulli, vt oſtendimus) quod ad externam minorem, biſtoriam originis, & actae vitae inter bomines attinet, ad ludaeos ommino, quaſfi praecipuo ire pertinet. Cer- te quod vocabulum zae, caro, bumanam Chriſti naturam denotet, negare nequit, qui IOANNEM audit lLo. I, 14. Quod abtem eidem carnis vocabulo, inſit ea vis, vt hiſtoriann de origine Cbriſti exter- nam, minorem (quid externa illa & mi- nor ſit, non ſatis capio) indicet, id pla- ne ſumtum eſt, non euictum. Quin etiam, ſi hiſtoria de origine Chriſti, quam vates & euangeliſtae tradunt, pro carne reputari debeat, quo talo deinde ſtet eius auctoritas, videndum foret. Hiſtoria de ortu humanae Chriſti naturae, inſignem fi⸗ dei noſtrae partem ſibi vindicat, quate- nus ea hiſtoria eum pro Filio Dauidis de- clarat, non habendum pro vero Meſſia, niſi foret ſurculus e ſtirpe Iſai, eſa. Xl, I. lerem. XKXIII, 5§. 6. Si minor ſortaſe hi- ſoria de origine Chriſti, ſit, qualiscun- que de illa narratio; vel fides habita tali narrationi: non apparet, cur PAVFFYS tale leqoid e Oaetiuum con felio pAll ſe Cthet 1d n. N, 5. Upecitarit ſim Ponllun 520 Chiſtum no⸗ ot, Mininmn j ſuln fi⸗ Mrimn. Hos 1IS Aicunne MtoCincnnn, je? Nn (. o Ceit ots Chi 1OCats, t 0, Olia ve lete relgeh⸗ inenn ifßn Hunn Chri Eohun ſecti Uufrme h Gapriglion ni (henns n l . apologia impetatur. 77 ldhani nn “ tale quid, vt eximiam Iudaeorum praero- dl “ gatiuam commendauerit. Denique, con- ,HGfeſſio PAVLLI, 2. Cor. V, 16. quae clauis r lim . 346. d pin elſſe debet ad' ſenſum alterius oraculi, Gnen Rom. IX, 5. paraphraſin modo dictam NNNe ſuppeditauit auctori ſuo: dabo, inquit, ͦ ipfum Paullum auöctorem explicationis meae, h 4 .. 15, 2. Cor. V, 16. (dum ait ſe deſiiſſe y i Chriſtum noſſe ſecundum carnem) ſigni- . Cnit . ſicat, abiicimus omnia conſilia bumana, qui- uild us ſolent falſo Iudaei informare Chriſti pro- lie, I vinciam. Hoc ſi credimus, etiam PAVIL-= n. LvVsS aliquando, ſic informauit Chriſti Crſ,un prouinciam, quam tunc deſiit ſic informa- n ne re? Nam Chriſti certe prouinciam ante Eiketgis non coepit informare, quam deſüt eſſe HM hoſtis Chriſti & lupus in eius gregem; e,inlorent. vocatus, vt Paſtor eſſet. Hoc ideo mo- Nler, neo, quia verbum tuanνα.αα à olO inter- MuitrA prete reddebatur cognoueramus, vt abſur- e Me, ditatem affingeret eis, qui zara o‿ρςαα Ge M. MI. humana Chriſti natura explicant: cum id r te verbum rectius reddatur cognouiſſemus, qunsem ſuffragante GROTIO. Porro, in capien- Shbnd da propoſitione Paulli duplici modo ver- rPATE ſari debemus. Aut enim ſubiectum eius erit 78 Cap. II. Quibus conatibus Cyrilli erit Chriſtus ſecundum carnem; & praedica- tum, dqgnitio eius quondam concepta, & poſtea neglecta & abolita: aut ſubiectum erit Chriſtus; & praedicatum, notitia, & qualitas notitiae, talis, puta, quae ſit car- nalis, vel quoquo modo ſecundum carnem: Priori modo ſi propoſitionem PAVLLIin- ſtruas, credendum fuerit interpreti no- ſtro, Chriſtum ſecundum carnem, idem eſ- ſe, quod eſt prouincia Chriſti a falſo lIudaeis informata bumanis conſiliis; & aonoſcere Chriſtum, erit idem, quod ita iudicare de Chriſto; ſicut non agnoſcere idem vale- bit, quod, non amplius ita iudicare. An vero Paullus paſſurus ſit, vt talis Chriſtus metonymicis, hoc eſt non - Chriſtus, in oraculum illud ſuum Rom. IX, 5. ingre- diatur, & originem ſui repetat e Dauide ac Maria? id iure maximo dubitatur. Et, quid inde praerogatiuae fratribus Paulli ſe- cundum carnem? De illis tamen praero- gatiuis vnice ad Romanos ſcribit, eo loco quem tractamus. Sed poſterior, propo- ſitionis eiusdem, conformatio, plus va- lere nequit quam prior. Numquid enim id ad ludaeorum prae gentibus alienige- nis . 4 s umen Uoc doiten Uter lent, enn als idicl Parmg igtn irexplontin 1verde it. n Uin imterpret ſe, Per Dhr Rid4 paA. l genrir ſt, e ſent: 1, Cternum, & oriam tam P UIn 20 veramn Ulle ſt, Miner cite: 1, Ceßfeſet mile pohl e & ſ un ,ce, Un eſeb N. Imine ſet Ul, men: e nre ta N r ſli n, notite, A doſtan. bunhuntnnen en bafttIn. merpret n fnenn, emn e. e hini l in ene ſe enn lle. indiene. NM ſttlls Crfn .Criſtu, in . 6. nee. Pettte D Cobinrun Le, bis Ninl, l Mmen riero⸗ Pt, eo ed for, poye o, Plis E Cinccidet Pns Ane apologia impetatur. nis praerogatiuas, magnopere pertinet, quod quidam eorum de Meſſia tam ina- niter iudicent, vt verum Meſſiae culto- rem talis iudicii carnalis poenitere debeat? Hactenus igitur, ?AVLLVS auctor eſe Uius explicationis nunquam voluerit, quae in verba ipſius Rom. V, 9. ſe inſinuare cupit. Si inſtas: ne id quidem velle no- uum interpretem: ſed mentem eius hanc eſſe, per phraſin zard caoονν, Rom. V, 9. aliquid a PAVLLO deſignari, quod eius- dem generis ſit, cuius eſt id, quod agno- ſcere deſierit“ 2. Cor. V, 16. aliquid, puta, eocternint, & ad veram gentis ebraeae gloriam tam parum pertinens, quam pa- rum ad veram Meſſiae gloriam pertineat; quale ſit, hiſtoria originis, & actae inter homines vitae: ſi, inquam, id vrgere pla- cet, deficiet tamen probatio, id carnis nomine vsquam deſignari, & admodum praeceps & ſalebroſus erit a dato ſenſu verborum 1. Cor. V, 16. ad alterum daæ- tum de verbis Rom. IX, 5. deſcenſus; at- que, ſi maxime hic deſcenſus nihil habe- ret vitii, tamen ad praerogatiuas Iudæeo- rum extollendas (in eo autem totus eſ Paul- 380 Cap. II. Quibus conatibus Cyrilii Paullus) nihil haberet momenti, ad de. primendas contra, & eludendas, pluri- mum. Quae Paullus auöätor illius expli- cationis eſſe non cupiet. F. XLV. Perſequamur hanc rem vlterius. Quod attinet ad locum 2. Cor. V, 16. quia ſcri- ptorem tunc demum recte intelligimus, cum verba, quibus vtitur, nos in mentem eius deducunt; vt ex eius deſtinatione quam integra ſeries ſermonis indicat, de ſingulis partibus iudicemus: hic quoque notandum erit, quam ſit diuerſa PAVL⸗ LI deſtinatio, cum loquitur ad Corin- thios, &ñ cum in altero loco; agit cum Romanis c. 9, F. Hie, in eo eſt, vt te- ſtetur, ludaeorum praerogatiuas adeo ſe non contemnere, ac pretio ſuo priuare, vt potius eorum vicem doleat; qui ne- gligant eas, dum eo fructu ſua culpa ca- leant, ad quem Deus illas impertitus erat. Nihil enim triſtius eſt eorum ſor- te, qui beneficia minora; (tametſi non contemnenda) conuertunt in impedi- menta maioris boni, cui impetrando il- la deſtinabantur. H. XLVI. Ged in he er e Ai⸗ Ueydi mmunnn 6ne goungen Vpergerat Inc etent! batiter gho uin externe (UIN Chriſto Uebant; imn Ne igckitaban nta, : 1d eernen Chrittum in en, Aieent umiſuritte, lub ſenlu Nuue Olange iglent, (n ert E a (lld nic e le) D iun iun d i nii Chperunnnn N monen, A1 Elkeneg . V. Ce in 6ls lit Dn incicte 6t hie gn inerla it tur ad N, t eo eſl, N Atiucs Anſe ler, i Ni Unpertius, eokurn Dr. Ammetit no. ,n inpes penean flein apologia impetatur. 81 §. XIVI. Sed in loco ad Corinthios, contraria erat rei facies. lbi quidam ex Iudaeis, docendi munus occupantes, (e numero forte quingentorum fratrum, quibus apparuerat Chriſtus, & quorum multi tunc erant ſuperſtites, 1. Cor. XV, 6.) inaniter gloriabantur de iis, quae tan- tum externa erant, ad ipſam vero animi cum Chriſto coniunctionem haud perti- nebant; immo in fraudem rei chriſtia- nae iactitabantur. Haec nimirum erat iaétantig, i recoαται HOh des, Com. 12. Ad externa illa pertinebat, quod, Chriſtum in bumana natura ſibi conſangui- nea, prueſentem vidiſſent, eius colloquio, familiaritate, ac ceteris cum ea connexis, & ſub ſenſum cadentibus, potiti eſſent: quae quanquam ipſi PAVLLO non ob- tigiſſent, (niſi quod loquentem de caelo viderat & audiuerat, 2. Cor. IX, 1. (quod, niſi ex animo obedienti, nihil pro- fuiſſet) tamen minuta ſane erant, & tanto hiatu parum digna, ſi cum vera Chriſti amicitia, qualis erat ?4vVLLI, compararentur, aut ei praeferrentur. F Haec Cap. II. Quibus conatibus Cyrilli Haec vetera & antiquata cenſeri debebant, poſtquam Chriſtus triumphator, non am- pPlius xara cagxa Conſpicuus, ſed ſuis tamen praeſentiſſimus, Rex & dominus, omnia noua fecerat com. 17. poſtquam amore communi ductus, quo vinculo copulaſſet ommes, pro cunctis aequa lege, nullo alie- nigenarum & conſanguineorum diſcri- mine, mortem expiatoriam occubuiſſet com. 14. §. XLVII. Hinc apparet I) PAVLLVM hoc loco parii ducere illas praerogatiuas, quas Kom. IX, F5. aliud quiddam ſpectans, extolle- re debebat: parui, inquam, ducere, qua- tenus in abuſum trahebantur a falſis apo- ſtolis, qui de illis immodice, arroganter- que ſentiebat, extollere autem, cum in eo eſſet, vt beneficia ludacis praeſtita enume- raret: 2) agnoſcere Chriſtum ſecundum car- nem, nequaquam id valere, quod ideam eius mente concipere; ſed, per ineptam glo- riationem, pretium illi cognitioni exter- nae immodicum ſtatuere, in fraudem rei melioris, quod HVGO GROTIVS ad h. I. iam arn annote guoll Pr, lpo r Chri. irce loe t, de non umn kunnn onn nature unmuna ina netl letenus , 0i cum i- tbillt, lencae, 4 oetninnort d infing 1ige JuaB notat, 5) limni, u Un. , Crmo nclrſci⸗ tumn ſen Cfln ictn Fehinten u 4 1 t l l Gebet . tOe, NNN Möstane ls, Omnnin Juun mnore ll nller N, Mo ſe. nun dſe. n Cenbuice We bey dINn. 1s, exoe⸗ Glene, M. lkllsip⸗ IItogine . CWNiee uenume. GlMunn . lenneis tnin lonn ee⸗ Aueſn a. apologia impetatun. 83 iam annotauit. Perperam igitur aſſumitur, quod illi, qui formulam zara vagzæ, Vel hic, vel potiſſimum Rom. IX, F. de hu- mana Chriſti natura explicant, Paullum abſurde loquentem fingant, dum dixe- rit, ſe non noſe Cbriltum amplins ſecun- dum bumanam & tantum ſecundum diui- nam naturam. 3) in loco ad Cor. Chriſtum fſlecundum carnem, notare Chriſtum in hu- mana natura praeſentem & conſpicuum, quatenus viſus atque auditus ſit, ab his, qui cum ipſo verſabantur: alias fieri non potuiſſet, vt quidam hac de re gloria- rentur, 4) fallam proinde gloſſam eſſe Socinianorum, qui hoc dicto abutuntur ad infringendum ſenſum formulae zard rasoαε, quae humanam Chriſti naturam de- notat, 5) hactenus poſſe concedi Soci⸗ nianis, hunc locum eſſe parallelum alteri Rom. V. ſi verus eius ſenſus teneatur, vt formula zara eaena, Vtrobique buma- nam Chriſti naturam ſignificet. Ad quae- ſtionem vero, quid ſit in Cbriſto, quod ortum dici queat ex Iraelitis ?é plane non reſpondet PAVLLVS; ſcribens ad Corin- thios; ſed agit de illo dilertis verbis, ac F 2 no- 84 Cap. II. Quibus conatihus Cyrilli nominatim, ſcribens ad Romanos. Hic neceſie erat, nominare eam naturam, quae eſſe poterat ex hominibus, & dice- re oportebat r& zard ocaeας, Treſeruatis al- teri naturae, quae diuina eſt, praerogati- uis. 6) Repugnare tamen legibus inter- pretandi, ſi e loco dificiliori, cuiusmodi eſt 2. Cor. V, 16. clariorem exponere inſti- tuamus; qualis eſt Rom. IX, 4. 7) hanc ipſam phraſin, ante Arianorum & Soci- nianorüm impietatem, non ita detortam fuiſſe, vt ad bumanam Chriſti naturam deſignandam, non adhibita diceretur a AVLLO. In conſtitut. Apoſtolicis, (vi- deo enim his inſiſtere in hoc argumen- to, qui canitiem earum tantopere ve- nerantur) reprehenduntur illi, qui ne- gent generationem Chriſti ſecundum carnem, õ Locum vide p. 354. edit. Io. Clerici: cui adiungitur „ 7 6 õ generatio ab aeter- no. In ſermone PAVLLI, ille qui eſt e Iſraelitis, certe vt genitus ex illis, de- ſcribitur, & ra oaοροο genitus, ſecun- dum humanam naturam genitus eſt. §. XI VIII. Ppenn telcnuns n l dteter in ihd vn unt man Aua tes e t Chriſu Tls elle et, e⸗ N teſte l unn, o. 1Mundi con Cſti men lium Crit UIt verum focari omne Khhn eſici hac m Naturan mmnem, in Nlnen in Gyl apologia impetatur. 85 §. XI VIII. d n Ptremo, quod formula zarad eage, de- ,&e terminans humanam Chriſti naturam, id ennsd. ſimul inferat, vt praeter eam, altera di- Nnni. uina, ipſi vindicetur, id eſt, quod impu- Atinr. gnant maximo impetu Sociniani. Sed umidk fſalua res eſt. Subiectum propoſitionis Dneri eſt Chriſus, redemtor humani generis. 4m Talis eſſe non poſſet, niſi 9tarcaορ fo- n hn ret; 3 Mα,, Deus apud Deum ab geter- nn no; teſte loanmne J, 1. verbum caro fa- mmn Ctum, com. 14. agnus Dei, portans pecca- ed a ta mundi com. 29. Quoties PAVLLVS tlit, dr Chriſti mentionem facit, an quaeſo, eunmn alium Chriſtum inducit ſecundum carnem? nopeee aut verum non erit, humanam naturam EE vocari carnem, aut, ſi negari hoc non pot- unem eſt L. I, 14. negari quoque non debet, Genn düe reſpici hac formula ad alteram ſublimio- Anturr rem naturam, per quam, praeter illam Sde. humanam, Redemtor ille eſt Cbriſtus. ui §. XLKX. Non igitur neceſſe eſt, vt illa diuinae t. naturae mentio, diſertis verbis iſti formu- lae ſemper adiiciatur, quod fit tamen F 3 Ront. Mnm J. 14 Mn. 86 Cap. II. Quibus conatibus Cyrilli Rom. IX, F. In altero effato 2. Cor. V, 16. id pariter fit, ſi non formulis expreſſis, commemoratione tamen eo- rum;, quae diuinam naturam requirunt. Poſtquam dixerat PAVLLVS, ſe non noſ- Je ſecundum carnem, rationem illico ſub- iicit; nam per Chriſtum noua eriris nolta oeconomia conſtituta eſt, quem eſſe horum verborum ſenſum, alibi oſtendimus. Atque, in noua illa oeconomia Chriſti iam triumphantis, ipſe ſpiritum ſanctum mit- tit, omnipraeſentiam exercet, eccleſiam regit, cet. quod idem PAVLLVS inñ omnibus ſuis epiſtolis abunde docet. Cu- ius quaeſo naturae id eſt proprium? (de communicatione quae facta eſt huma- nae, hic non loquor) an ab eo ta- lia praeſtari poſſent, qui non niſi huma- nam haberet? Pudeat autem Socinianos, huc adferre, Rom. IV, z. Abrahamus dicitur aliquid inueniſſe ſecunduin carnem: vnde conficere volunt: ſi zara gaäera, Mlo- manam Chriſti naturam denotare debeat, id abſurdum hinc prouenturum eſſe, quod Abrahamus praeter naturam hu- manam, habuerit quoque diuinam? Id tam m (rel umpumd gliAnlm Negodmd Iun inprod nlnt ſopr erhreram Dhralin ,2n Per runi lto Nes uiglur, 0 l pper d norls 1unne i * E Oyli f 2 0. 0n Cornne nen en vegninnmt. ei n. nieolub. e a Peſ honm Oſencinm . Cnſctin ehim nr. eelſeſum WLVS i ret . Miun? elt hupr d a 1Ninme Anma CAnMe. e deben en ⸗ Crum inunn Epologia impetatur. 97 tam abſurdum eſſet dicere de Abrabamo, quam pium & condignum eſt dicere de eo, qui Abrahami creator eſt, 5 Mνα, Jo. l, 1. Ne quid addam de ſenſu loci Rom. IV, 1. Tam improbe petulanterque hoc dicitur, vt nihil ſupra. Quis enim noſtrorum interpretum ſic delirauit aliquando, vt hraſin zara agne, confuderit cnm illa eſſe ex Iſraelitis ſecundum carnem? cum ad- dito à Xeς Aliquid ſane gloriolae, (wabvnpg, Com. 2.) inuenerat Abrabamus, quod pater phyſicus erat ludaeorum, & quod moralis idem, per circumciſionem in carne factam. 6 n OAder e E, iu⸗ 1 6 E ge g WirnEMD . OEM 2 (EPgch S. e „* 5 CAP. III. 88 Cap. III. Kectio I. Defenſio per rationes E r Er , Par netogniß Rant deruen E Eci , e Er e duant PFPe Ster1 Pa, 1 7C.g i.ͤä uili ſolkſ eten et! Nusn. CAb. III. Tentari ſoce GLORIA CHRISTI CONTRA III N. ISTOS CONATVS DEFENSA. Allonn, Denumn ſen ⁸ ECIIO I. 1t nio, PER RATIONES EXEGETICAS. AUihet, if um homuine J. L.. v hubere ranſamus nunc ad inſigne praeco- = nium, quo PAVLLVS poſt verba Nn d a hactenus vindicata, glorioſiſſimum ReÄedem and, k torem noſtrum celebrat: qui eſt ſupra Quun e . . h. de din ommnia Deus, benedictus in geternum, Amen. ien Hiaec verba ſunt eiusmodi, vt I) ha- od ane beant nexum grammaticum cum antece- amnci dentibus, eundemque facilem ac mani: midr i feſtum; 2) habeant nexum logicum, aln eundemque neceſſarium, qui per naturam de al propoſitionis, in qua praedicatun ſub- eci lecto ſuo cohaeret, & ſcopum loquentis, qui pertinet ad praedicandas Iudaeorum Mn tt, prae- S 7 S 1 CDN DPFEN N Uige Nen. V l en mumdete 1li e, Nn Etennmn, Anen r Y 7 Con Arece. Hem o man Unn Mitn, Der hatutn ratumn b n loqde 5 ludaeon 3 „ — exegeticas. 89 praerogatiuas, determinatur. 3) tri⸗ buant Seruatori optimo maximo, quod a vatibus, & legatis CHRISTI in nouo foedere eidem tribuitur, & ſine quo non foret Xesoe.ÿ Haec verba quaſi com- mentarii loco, eſſe poſſunt, in oraculum lIeremiae XXIII, 5. 6. germen Dauidis eſt lehoua, iuſtitia noſtrn. Quare, vt in alienum ſenſum rapiantur, nulla ſuppe- tit ratio, niſi, quod ad Socini ſcholam attinet, illa futilis, quod repugnet, Chri- ſtum hominem fimul eſſe Deum: atque duas habere naturas. * Non eſt quod tres illas rationes fuſius didu- camus. Factum id a pluribus, vbi inſtar omnium eſſe poteſt b. BENED. CARPZOVII diſp. de diuinitate Chriſti ex Rom. IX, J, & b. BAVMGARTENII illuſtre programma ad h. l. quod annexum eſt germanico b. Viri com- mentario in epiſtolam ad Romanos. Ad gram- maticas rationes pertinet, quod à⅛ ar id eſt *s, cum proxime praecedente Xα + conne- ctitur; ad logicas, quod Paullus in eo eſt, vt praerogatiuas ebraei populi commendat, & ex- tollit, quae tam auguſtae non forent, ſi merus homo, quantuscunque vates idem fo- ret, & non ſimul Deus, ex Maria; Dauidis E 5 Klia: 90 Cap. III. Jeltio I. Defenſio per rationes filia, natus eſſet, ſanctum illud, angelo teſte, Luc. I, 3r. ſeu ſanctus in Iael, verus Deus. SIMEON, in VInis tenens infantem Chriſtum, in eo maximam collocat gentis ebraeae gloriam, quod infans ille, Mariae filius, ſit lumen il- lud gentium, de quo loannes c. l. 9. Erat (ille, quem rèy Xνν, Deum apud Deum ab aeterno com. I. dixerat) lux vera, illuminans quemlibet hominem. Nempe sIMEON, 10- quens Spiritu ſanécto plenus, ſic ait: Gu eie & αοαHOWeundhe r d . nα e gs Iecανα⅓.. Luc. I., 2. 31. lumen reuelandum gentibus, & gloriam populi tui Nrael. F. L.1. Si quis, abhorrens ceteroquin ab im- pietate Sociniang, tamen hoc elogium Patri quam Filio vindicare malit, eum multa nequicquam conquirere oporte- bit, vt rationes modo dictas eludat. Pri- mo, quoniam videt, illud s &ι, nullo in- termedio, connecti cum fermula prae- cedente à Xs rà asrα. αανα, & agnoſcit pronomen relatiuuin & is, (id enim eſt z d Cap. I, 25. Io. I, 15§. III, 13. XIl, 17.) requirere praecedens aliquid, cui re- ſpondeat; idem tamen abrumpere geſtit a ſuo (0 nonie, Ciline h us nce, M n ſet ſe u IVt, N n ermnons. 0 Mad It 2. UI. I liuntem, inora go? Loſt Oero Paulios I, lor /he i— Uls fopaltlern Letnum vn e Eefinie ur⸗ y ſeelli ur har o nuki⸗ ns, eebhrn klil itn: t Uls) De IrGnIVII uuinmone unram, Aeimner Elenid tor Muginis n Ny, inn exegeticas. 91 ilut gele e. . .. . Ge, à ſuo nomine, cui in contextu ſermonis iunen ,i arctiſſime adhaeret: quoniam, inquam, rtehnee lnin ſtud videt, ilud agnoſcit, & hoc moli- e, Nto tur; in eas ſe anguſtias redactum eſſe in- Vvtelligit, vt ſibi quaerat aliquid extra ſe- hren 45 riem ſermonis „ quod inſtar fulcri ſit, N du/ illud à& is,s, ſeu à & ſuſtineatur, ſi- Na „„ (ut 2. Cor. II, 31. ne lacunam turpiter ,„„G„ hiantem, in oratione ſacra relinquat. Quid Alauten lmlu ergo? Poſt verba r; crα 7iα . (ſic porro baullus loquens inducitur) tanta Junt, boc ipſe futeor, & ſcio tam praecipua buius populi decora, vt iure & merito Deus, AJui gentium variam conditionem ſolus libe- ngeindn. ve definire poteſt, (qui eſt ſuper omnes) n boe d in per ſecula quae ſequuntur ommia, ſemper &* le elt, an poſthac a nobis (ludaeis) vt iam facere ſo- Uutere oom. lesmas, celebrandus ſit, Amen. Vel po- eldt h ſterius ita: atque ideo ipſe ego, Ludaeus, 14 tul (Paullus) Deo laudes & gratias tribuo. umde ree. Hoc ſi PAVLLVS dixit, per priorem pa- e raphraſin monere voluit Iudaeos, vt Deum d enmn 4 laudare pergant, ſicut hucusque eum lau- „. MI Qdauerint, propter enumerata beneficia: vel- d, n ſi hic ſenſus forte non placet, poſterior Unpeee Paraphraſis, quae valeat, adeſt, qua nempe 92 Cap. II. Jectio I. Defenſio per rationes nempe ipſe Paullus, Iudaeus nimirum, indicet, ſe Deo laudes hoc nomine cane- re, & agere gratias; hac lege tamen, vt ad Chriſtum neque haec laudatio neque gratiarnm actio, (ſaltim cεo & prima- rio) pertineat, a quocunque Ludaeo pro- ficiſcatur, dummodo loquatur vt Iudaeus. S. Lll. Pauca ad haec monebo. Si PAVLLVS tanto ardore gratias agit Deo ob praero- gatiuas Iudaeorum, (illo tempore, quo haec ſcribit, fere inanes) id nusquam niſi vni- co hoc loco fecerit. Si in eius epiſtolis doxologias & gratiarum actiones legimus; vbique noui teſtamenti beneficia, ea- demque per ſe & cunctis gentibus ſalu- tifera, praedicantur, cum praerogatiuae Iudaeorum nusquam eius animum ita accenderint, vt hoc loco factum putatur. Foret igitur vnicum exemplum & ſingulare, in ſcriptis Paullinis, atque inſolitum. Sed ex inſolito argumentum petit auctor para- phraſeos, fama & meritis illuſtris, mihi- que venerandus, contra eos, qui formu- lam: Deus ſuper omnia benedictus in ſae- cula Pmiuet gtorh nn aili, i Alr clehraſe f⸗ Nini ben, üf, no Hudmmni mlr, in i mnlee ſun n ſi ems, bis loceriC M lauder tamn Andi, ſngdia udationenn do mucnig iann ſ. 1n conſtidat uCs, caend Nent, 4 elio eroogtiuge l tuunſiiſe⸗ hn hoo un e gvo Denmainteti lt d etol t VX ine ozn ttiner lulno ege d Drim. Muehllen 10. Wubng. I o. rufin Gi Deo dbn. ſtempore, ik Uoscvamn Nin eg e n Aine ent berefen Ancts genitui Cun Arktgn n ens dinmt loco hünr eunpl ra es, A i, Nened exegeticas. 93 cula, ad Chriſtum referunt. An non, quod ſibi indulget in hoc argumentandi gene- re, idem largietur aliis ex aduerſa parte? Permittet igitur hoc decernere: Qui nun- quam alibi, aliquenz laude dignum hac for- mula celebraſſe perhibetur, is dato tamen ſin- gulari loco, id facere potuit ac debuit; quip- pe non laudandi formula, ſed dignitas lau- danda, in cenſunz venit, quae vſum eius formulge ſua ſponte ſuggerit. Quam ob rem, ſi demus, a PAVLLO nusquam iis verbis laudari Chriſtum, quibus hoc loco eum laudet: tamen occaſio ſingularis lau- dandi, ſingularem quoque & inſolitam laudationem popoſcerit. Quando enim Romanis ijam ſcribit, quorum pars ma- gna conſtabat Iudaeis, ad Cbriſti caſtra ad- ductis, cauendum ei fuit, ne forte pu- tarent, a meliori ſorte, quorſum eorum praerogatiuae pertinebant, ad deterio- rem ſe tranſiiſſe, amplexi Chriſtum, qui eodem loco ludaeos & gentes externas habeat, id quod ſaepe obiectabat iis, pPertinax infidelium Iudaeorum arrogantia, ſicut ex epiſtola ad Ebraeos perſpici pot- eſt. Ne itaque putarent, ſe a Deo Iſrae- lis, 94 Cap. III. JRectio I. Defenſio per rationes lis, auctore praerogatiuarum, tranſüſſe ad Ieſum, cruci ſuffixum; neceſſe erat oſtendere, quod idem ſit ille, & aequa- li cultu dignus, quem iſta formula com- plectebatur, tametſi hoc a Patre caeleſti diuerſum & ſeiunctum habeat, quod p- paruerit in carne e Hfraelitis r xard caαα. Hoc addito, an non ſatis diſtinguebatur a Patre? Quoties autem inſolitum illud, ita comparatum eſt, vt tale non ſit;, cu- iusmodi eſt gratiarum actionis formula, nusquam in nouo teſtamento obuia, ideo- que ſtilo ſcribentis repugnans: toties fin- gitur ab interprete, quod nusquam eſt in ſcriptore. Ibi non quaeritur de formu- lae alicubi obuiae applicatione inſolita ad nouum obiectum: ſed ipſa formula reiici- tur, cuius nempe compoſitio non infe- rat eum ſenſum, qui ei falſo tribuitur. Quod paullo poſt de formula, quae fin- gitur, euchariſtica, docebimus. §. LlII. Quo praeſtructo, vel neutrarum par- tium grammaticus & criticus, pro cauſ- ſa reſpondebit. Ellipſin arceſiere, vbi ſen. ealis ſne Al, ( iten, l Deblenn Mose rſremtd te Vuur, Ne ei lei cohneten VHISTONVM conlrimnit, Ouippe panpr Cutu ſumndun (entl, vocemn / Cceſpe Alian t. inn ſeommnonit e teſtrenti. uini gyttin nb uo trait ahot, Eet, Nkahetth ſ nm Alnen uitny innellnmicgi Alhunehtheto . 1l. Unentum Nnod /⸗ llor G 6 . ,. enſ jer tin n, Trteſe tile, & ee. tfornule ſin DN Cdeleſt Ncen, roc lelri 8 an 1 44 lrs fnnm enn Mltnn a ttle ton ſt, tmmj ſ eltooblig, le nng es fin od uehom e Neritue ce torne erine mſinn, Na fmull ti ppokto norite e ſlo nitin nll, gue linns Neutrtromn Ee tels, Pro arcellee rr exegeticas. 95 ſenſus ſine illa, ſibi manifeſto conſtat, eſt idem, quod viam planam & conti- nentem, prius interiecta foſſa, disrumpere, vt peregrino deinde ſabulo hiatus im- pleatur, ne eadem ex natiuis partibus poſtea cohaereat. „ WHISTONVM haec verbornm euidentia, ita conſtrinxit, vt cauſſam ſuam deſperans, nulla quippe paraphraſi medicabilem, improbiſſimo conatu ſanandam duxerit, obtrudens Paullo lo- quenti, vocem patris. §. LIV. Accipe aliam rationem e perpetua ſtru- éctura ſermonis petitam, & e ſtilo totius no- ui teſtamenti. Hinc euincamus, quod laudatio & gratiarum actio pro beneſiciis di- uinis, quo trahitur encomium, 5 de ir! zdrre* 9ed eοντρ⅞, Cet., locum habere nequeat. Vox τιORHnα⁵½, ſi laudem Dei pro beneficiis, & gratiarum actionem indicare debet; ſemper praeæcedit nomen Dei, qui laudari & gratiarum actione celebrari debet. Sed in oraculo PAVL.- LI, illud νKνατιπ Praenidam Dei mentionem, tanquam epitheton Dei, ſequitur. Quare ar- gumentum quod ſ. ven. interpres, ab inſoli- to aduocat (J. LII.) vt probet, non ad Geud um 96 Cap. III. Jectio l. Defenſio per rationes ſtum pertinere, praeconium illuſtre, ſed ad Pa- trem Chriſti, hic duplici telo contra ipſum militat, & totam eius hypotheſin conuellit, hoc modo: ſi 1) grammatica verborum compoſitio non admittit doxologiam euchari- ſticam, & 2) ſi PAVLLVS alibi gratiarum actionem ſollemnem, & patheticam illam, non impendit praerogatiuis externis iam obſoletis: non poteſt eſſe vera explicatio verborum eius, quae doxologiam eucha- riſticam ex illis effingit. Prius ipſe so- CINVS, contra fratres ſuos vrget. Tan- to ſecurius vti poſſumus verbis noſtri interpretis: rogo vt demonſtrent, ſi qui poſ- Junt, 5 ebονα Paullo, & vnquam in nouo teſtamento, in Cbriſtum re vera trans- ferri. Lex & vſus ſermonis in collocan- da voce Xα½νοι, Manifeſto ſtat pro nobis, neque ſinit eam formulam aliter accipi, quam vt ſit elogium eius, qui proxime nominatus eſt, Chriſti puta, i ise in! war- ve, & reliqua. F* FAVSTI SOCINI locum notauit b. BAVM- GARTEN, programmate laudato p. 37. Won eſt vla cauſa, inquit SOCINVS, cur baec in- terpretatio, vel potius lectio, & interpunctiy; Eraſmi Erunb fii ſi n ian Alſinl / cinullnnin. gu, Mulicl, 11 , Nhen iat ſi ſenr, hefrand alt 1on ſenper iü. Hic ahhrmarur; c etian legiuur ſui ansterunt in toto quoqe Cuulla, el grati⸗ ünentis, Or 2 Eem ett erborum (a, & ſegvamur n 2. NNIV, 27. 14, 1. MMn. X. 1. Ml. Nl, 4ℳ0 Qod unnet ad loco noninb Wlytn Hiiu , o Vi,. (o mnlznrmnt, n l en e i 0Nl onnin c i, agi ge Deo unngnan ſ 2 Mieſtis eing AA merdun co⸗ N, . 1. Cr Ttr lige Ahr, lan CoNtriln elnconvele erborun ſkaneukmni . Unarniran um n 6 elteng in ſelnenplen 1 lopinmenck, Murie 8 Uer Tan etbs Nol en S i 6 Ilunn 1 ſe en tin . 8 in coloan . ſr rontg Aeraußi OUNE r irl ezxegetilas. 97 Erasmi, reiici poſſe videatur, niſi vna tantum, quam aduerſarii non afferunn, neque enim illam animaduerterunt. Ea eſt, quod, cum ſimplex no- men, benedictus, idem ſigniſicat, quo benedictus ſir, ſemper fere ſolet anteponi ei, ad quem re- fertur, perraro autem poſtvoni. Perraro quod fit, non ſemper fit. Sed ſemper fit omnino, quod hic affirmatur, & nunquam, quod negatur. Sic etiam legitur, Geneſ. XIV, z20. vbi Alexan- drini transferunt zν½ονοτ Jes, à is“, Et in toto quoque veteri teſtamento, vbi laudis cauſſa, vel gratiarum actionis, ad Deum per- tinentis, vox zσιαM οπτ ε, n, vfurpatur, ea- dem eſt verborum compoſitio, vt illa vox antece- dat, & ſequatur nomen Dei: Gen. IX, 26. XIV, 20. XXIl, 2g. Exod. XVIII, Jo. Ruth. IV. I4. I. Wim. XXV., 3. 29. I. Reg. I, gb. VIII, I. Pſal. Xe 40. LXVII, 2I. CXI.V, I. cet. Quod attinet ad ebraeorum vocem, n illa, loco nominis diuini, ſola, ponitur, vt Marc; XIV, 6I. FEilius benedicti illius, idem eſt quod Fi- lius Dei. Quo ſenſu valent etiam attributa Dei, vt omnipotens, ſanctiſſimus, altiſſimus: alibi for- mula & a ita adhibetur, vt adhaereat prae- greſſo nomini cuidam diuino, vt intelligat le- ctor, agi de Deo vero, qui ſit ſolus adorabi- lis, & nunquam ſine cogitatione ac veneratio-= ne maieſtatis eius nominandus: vbi etiam ac⸗ cedit interdum commemoratio aeternitatis,; vt Rom. I, 2 7. 2. Cor. Xl, 31. is res Giαασ, quo⸗ niain 98 Cap. III. Nectio I. Defenſio per rationes niam viuit Deus in aeternum, & adoratur in aeternum. Hic illius formulae perpetuus eſt vſus in nouo teſtamento, quae adeo vt no- men, aut epitheton Dei veri, vel periphraſis Gynonymica eſt, eius notionis, quae in praece- dente Dei nomine, continetur. At, multum eſt diuerſa ratio ſi illud νσ οννντ +,à lIaudationi, & gratiarum actioni, pro beneficiis diuinis, in- ſeruire debet. lbi I) ſemper incoat perio- dum, 2) ſemper poſt =νRονατ , ſequitur no- men Dei, ad quem gratiarum actio refertur, 3) ſemper ſequitur commemoratio beneficio- rum, quae gratiarum actioni materiam fſuffe- cerunt. Luc. I, 6. 2. Cor. L, 3. Eph. I, 3. I. Pet. 1, 3. In loco PAVLLI, de quo diſputamus , com- ma ponetur, vel poſt verba ⁹ α nτ a νατα, qui eſt ſupra omnia, vel poſt nomen 92«, cui deinde ſubiunguntur reliqua: benedictus in ae- ternum, Amen. Vtrobique ſenſus manebit idem. Poſterius b. LVTHERO placuit, & noſtro etiam interpreti, qui videbat, illud apud Patres quosdam obuium & vulgatum, Tν &„α ede, tanto facilius adferri poſſe, ad indicandum Patrem; cum ſint e numero Pa- trum illorum, qui per calumniam ſenſus Paul- lini, ſuh voce zavray, ipſum etiam Filium comprehendunt. §. LV. geitur DHinern Przetet e en Edcn m AMiqe t, led er ofre⸗, Qem ſer leeute e; ſi mMagi lloe praeee s N, eocn Puul rum apte moreger mij, Nenedne tt Oratio, s adverta m l ie gunj el Uiſe gn habetur. its eins t e eſt ckir en P er ftinte . & der. e perhen Ee aled N ſel ei Gnne in re . M, ne ule Hhin uin, er inne . 4 „ , Md . Plgrum, pole, 4 umetd Nr. ſenlas Dal tan Nis exegeticas. 99 F. LV. Praeter haec, id quoque moneo: vr-⸗ getur ab interprete nouo, articulus, vo- ci ÿaααι adden dus, vt non ſimpliciter ſit zÜXονανπι , ſed cum articulo: & επRnατε . Non tantum aliquoties hunc ipſe articulum ponit, ſed etiam propugnat his verbis: 3 eÜKοHαο, Manm res etian ad articulttm red- it. Quem fſcilicet articulum PAVYLLVS noſter ſecure tamen neglexit, poſiturus certe; ſi magis ab articulo; quam ab eo; cui hoc praeconii tribuitur; fignificatio Vocis Rvαιι, ſuſpenderetur. Si poluiſ- ſet eum Paullus, videat qui volet; quam parum apte is articulus gratiarim actio- nem ingrederetur, i5, qui eſt Deus ſuper bmnia, benedictas ille, in ſaecitla. Vbi hae- reret oratio; carens praedicato. Quid magis aduerlſaretur ſtilo gratiarum actio- nis? immo quid magis faueret alteri ſen- tentiae: qui eſt Deus henedictus ille; nem- pe Chriſtus qui in ſubiecto orationis ante nominabatur. Adde; quod tota phraſis, non pars eius reſpicienda eſt; à eÜaρα— 1 ; quae eſt vlterior deſcriptio ſubiecti antéea dicti: ſicut 2. Cor. XI, 31. Pater do- G 2 miini 100 Cap. III. Jectio I. Defenſio per rationes mini noſtri leſu Chriſti, qui ot (à à) bene- dictus in ſaecula: ſcit, quod non mentiar. §. LVI. Nec illud omittam, quod praeter id Vupplementum ellipticun, quod tetigimus (H. LI.) aliud quoque excogitauit in- terpretis ſollertia. Id eſt huiusmodi: Chriſtus eſt ex Iſraelitis ſecundum car- nem: ſupplendum bhic eſt ex mente Paulli (2. Cor. V.) ſed idem Chriſtus, praecipue etiam gentes ad Dei fumiliam adſeiſcit. Lo- cus ad Corinthios nihil declarat, de men- te Paulli vt oſtenſum eſt (§. 45.) §. LVII. Et, quid fiet tandem, ſi de mente Paulli aliter conſtare non debet, niſi quando ſupplementa ſuppleamus ſupple- mentis? Tam abrupte ac Laconice non diſputare poterat vir ſanctus, vt ad mentem eius opus ſit, vel Oedipo coniectore, cum plana in mentem eius via pateat, ſi verbis eius, quam noſtris praeſenſionibus, inſiſtere malimus. Para- Phraſis vna, ſic habebat, vt Paullus dice- Tet: g. lorirlf 3 ſio⸗ / It iue Mni ,nanitinen ſaln, due ae N Muk, celenn 1 Cnitus rim oni 100 daeos uu. Exhs Ulgtionen eue I, Rlenti, Bebrandas, aloqnliube ndi & , umn trantlu Mue Cri Itellioſs, ebinccar dos ſbi Ails enn t mglu n huee ul frrre , ri MW Nentin ert Edivinn Glt 1 Huunet FEounndim er V Ment Dn o D ) . 1 Eehet 1 eumng 1. L 0a. ſanetos, vel 8 nenten gnam 1 limes. 5 Ppdwce’ exegeticas. 101 ret: haec profecto tanta ſünt, hoc ipſe fateor & ſcio, tam pruecipua huius populi decora, vt iure merito Deus, qui gentiuum varia- rum conditionem ſolus libere definire poteſt, per ſecula, quae ſequuntur, ommia, ſemper & poſtbac a nobis (Iudaeis) vt iam facere ſolemus, celebrandus ſit. — Et alibi: quo- niam Chriſtus propter externam minorem hiſtoriamz originis & actae inter homines vi- tae, ad Iudaeos quaſi praecipuo iure pertinet. ideo ego ipſe Iudaeus, Deo landes & gratias triblo. Ex his patet, Paulli verba, quae laudationem euchariſticanz continere iuben- tur, referri, ad praerogatiuas Iudaeorunt celebrandas. Sed ſupplementum prius, ita loqui iubet Paulluin, vt ante formulam laudandi & gratias agendi, interiiciat paga- norum translationem in fämiliam LDei, ean- demque Chriſto tribuendam. Quae ſi ve- ra eſt ellipſis, non apparer, quo iure de- inde abiudicari Chriſto queat illa propter paganos ſibi adſcitos, gratiarum actio; ſi modo ſtilus eam ferret, quod nemo pro- bauerit vnquam. Adde, ſi verum eilet, Paullum haec dicere, vt Iudaueum, & ver- bis quaſi fratrum ſuorum ſecundum car- G 3 nem, 102 Cap. III. Kectio I. Defenſio per rationes nem, vt alliceret eos ad Chriſtum; (id pa- riter eſt ex ore interpretis) certe non potuiſſet eius translationis cauſſa, formil- lam adhibere euchariſticzm, qua tales Iu- daei, alieni a Chriſto, & fortaſſe alliciendi, propter ſuas pruerooatiuas, non propter aſ- fumtionem gentium, in ipſorum locum, Vtebantur. §. LVIII. Denique, ſi ?AVLLVS nomine infide- lium Iudaeoriin Deo gratias agit, propter enumeratas ab ipſo praerogatiuas eorum; ſane praecipua ex his erat illa, quod ex illis ortus eſſet à Xes , non qualiscun- que, quem ludaei ſomniabant, ſed noſter ille, quem paullo ante teſtem huius ſer- monis inuocauerat. An quaeſo, hoſtes eius Iudaei, propter hunc Chriſtum, Deo gratias agere poterant? Idque vna cum PAVLLO? §. LIX. Quod igitur PAVLLVS hic loqui de- beat & loquatur ore Iudaeorum, qui non Cbriſtum, ſed Patrem hoc encomio, quod ſit Deus ſaupra omnia, cet. ſalutabant, id patrocinio cauſſae ſemel ſuſceptae indul- geri Eri, gos Nres le timn v i Gnle Pullu eonm . lonne giceret i nt n 1Ci lmt muiu ornnru fe mdi gerons IS W eltes, hie v GiDeum, e nines, Chn Ukienter) 1 Parcere Mum, u noſtro ,6 , Ni! ngelis e 1e Al Se e l. (Rr. ) Cene Uſi, — Un ſales ,e. * e cenci Nonipeft 0, Mn sOorum 8 gnol er 1 Gnäſscn. 1, el note huin er Nun, e ſNe c locui de l exegeticas. 103 geri, quis non videt? atqui idem inter- Pres mox eandem caufſſam tractans, gen- tium, ait, lingua Paullus quaſi bic vtitur, vt Iudaei eo facilius conſentiant. At, captat fortaſſe Paullus Iudaeorum beneuolentiam, dum eorum cauſſa, Deum Patrem laudat, nihil cauſſae ſuae inſeruiturus, ſi hic in Chri- ſtum diceret tantum carmen, quo omnes Iu- daei multo vehementius condemnarentur, qudm a Chriſto ipſo, & a Petro, qui, vt fJopiant animorum motum & metum, eX ignorantia feciſtis, Iudaeis ipſi dicunt. Pro- bandi neruus, iſte foret: Primo PAVL- LVS ad infideles ludaeos tanquam prae- ſentes, hic verba facit, & formula laudan- di Deum, eo ſenſu vtitur, quo hi homi- mines, Chriſti adhuc hoſtes (nondum con- Jentientes) illa vtebantur: Secundo PAVL.- LVS Parcere debuit auribus horum ho- minum, qui adhuc offendebantur Meſ- ſia noſtro 1. Cor. I, 23. cruci haud pridem affixo, & nihilominus Dei Filo, omni- bus angelis adorando, & tunc pari ma- ieſtate ad dextram Patris cuncta guber- nante, 1. Cor. XV, 25. Matth. XXIl 44. Pſ. CX, I. Tantae autem gloriae com-⸗ QG 4 memdo- 104 Cap. III. Nectio I. Defenſio per rationes memoratio, in furias actura fuiſſer id genus hominum, qui latrones Filii Dei non obſcure dicerentur, quando ſcirent, ſe approbare ſupplicium Chriſti, quam- diu eum pro falſo Meſſia haberent, qui ſuo ſcelere ſupplicium illud ſibi contraxe- rit. Peccaſſet igitur Paullus contra pru- dentiam, qua in conuertendis infidelibus Iudaeis, tum Petrus, tum ipſe Chriſtus vtendum cenſuifſent. Vterque, ſi ad mul- cendos eorum animos potius, quam con- demnatione terrendos, mera ex ignoratione flagitium illud ludaeorum deriuat; Paullo vel in mentem venire non potuiſe, vt tam illuſtre carmen in Chriſtum diceret praeſentibus quaſi ludaeis, vel aſfumen- dum fore, quod hic Apoſtolus contra me- thodum & leges excitandi in Iudaeis olſe- gtium ſidei, Chriſto deuouendae, non leuiter peccaſſet. §. LX. De primo ſufficere poſſunt, quae fupra diximus. Iudaei degeneres, quando Deum vocant Patrem, adeo de Patre Chriſti non cogitant, vt hunc potius exſecrentur; L neque lie Pfen munt, V e gelent e,tmenere Cideinn DMr tamnen: ero celte. 1, cllil uri, ſe latr e A. V akoret in V ngtn ehis Ciſtt Uum reahi Dbhrudenten At II m gorenx lem Der lls & Domin einmn, AMeſtaueri lrer, 4 nne Pg Dun e honloir e, ir “ 4 er 1tite un ſilkf ſones Fiii it, OMem lemn Gdi⸗ CNIiNe Wur N itleltr iNe Ni We, Eitnl ,ON C. A mnin linat, Zuio Poriſe, N Pun Gcere el alumer rcoNne loteese⸗ ende, Il AndoDun Nlecren gone S nch i exegeticas. 105 neque Patrem, inquit Chriſtus, neque me norunt, Io. VIIh, 15. 19. Alterum, eſt ex eo genere, quod valde lubricum apparet. Id, ſi metuere debuit ?AVLLVS, ne Chri- ſtum quidem nominare debuit, quem no- minat tamen: e quibus etiam s Xeisés. Nam de vero certe, id eſt noſtro Meſſia, id affir- mat, cuius ad nomen exſpuunt iſti; non ignari, ſe latrones eius eſſe, STEPHANO teſte Act. VIl, 5y2. & Paullo, 1. Theſſ. II, 15. Si ea foret in conuertendis Iudaeis pruden- tia, vt maieſtas Chriſti, latronibus & blas- phemis diſſimuletur, ne furere potius quam reſipiſcere incipiant: nempe Petrus imprudenter egiſſet, qui ſermone ad Iu- daeos, Act. Il 23. X, 39. his exprobrat, quod eum occiderint, tanquam blasphemum; quem Deus Iſraelis, tanquam ſanéctum II, 27. & Dominumz Dauidis com. 34. Dominum & Meſſiam, com. 36. Principem vitae cap. III, 15. excitauerit. Comparans ſermonem Petri ad Iudaeos, Act. III, Ia, ſs. 3, 12. 65. cum oratione Paulli, ad eosdem, Act. XIIh. 16. 5. methodum conuertendi Iudaeos, vtrin- que conſpirantem, admirabitur. Nam & Paullus, latrones Chriſti appellat Iudaeos, S cont. 106 Cap. III. Sectio I. Defenſio per rationes om. 25. quorum ſcelus adprobabant hi, de quibus ad Romanos loquitur, & latro- nibus opponit reſuſcitationem, quae Chri- ſto tanquam Eilio Dei obtigerit com. 33. a quo venia peccatorum vnice ſit exſpectanda per ſidem, com. 35. ita vt contemtores eius ondemmationem ſibi contrahant com. 41. coll. Io. IIh 16. ſ. Aliter, & Chriſtus, cum Iudaeis diſputans, omittere debuiſſet eam condemnationem, lo. VII, 24. niſi credideritis me eſſje eum, quem profeſſus ſum (aequalem Patri, & verum Meſſiam) moriemini veſtris in peccatis. §. LXI. Verum, inde a tempore Chriſti, ſanio- res forte ſe praebuerunt Iudaei, vt adeo PAVLLVS eorum gratiam cuptare debue- rit, ac reticere titulum diuinitatis Chriſti, ne, hoc audito, intelligerent Iudauei, ſe tanquam latrones Eili Dei, non obſcure damnari? Caue credas. Multo atrocior erat eorum culpa, qui teſtes adeo mul- tos & locupletes reſuſeitationis Chriſti- ha- bebant, qui miracula triumphantis, per legatos ſuos edita, qui tam multos e fra- trI- jlne hin ſen Tibem din dne & i Ggenin Me mn nntwrunt! Aitum appe ldaei eratn Ir la Ceui/ lut, 2, C. n Peltlenti m temppore 1d Rommn 10 Chriſtue, um, Gd Orradebant UI ludibrio ebatur. A inet, il Un djebos Pbi nonc Limplenen e tempo⸗ uhm, (un elte heſtil IMcentemn Krballes ir inn Cnobeben, Cter, Ole t M„, ſt erſhoc 1 ſeltnnee oſtennmnes eg elurt n, 7 F Cſi ar tere gehniie Uen Nrofellt unn Mi Cſiine llei, N Ne lprne cene ininsC NM Obleore lto arocio aded nn Crfi Duntd,A multose ſ. exegeticas. 1 tribus ſuis ſecunduim carnem, ad Chriſti fa- miliam adductos, videbant., Ignorantiae ſupinae & affectatue quam nulla ſuccurrat defenſio, me monitore nihil opus eſt. Iis qui non orunt Deum, in flamma ignis dabit vindictam apparens Chriſtus. 2. Theſſ. I,. §. Et Iudaei erant, quibus velamen Moſis in- umbrabat oculos, vt gloriam Chriſti non vi- derent, 2. Cor. III, 14. IV, 4. Multo au- tem peſtilentior erat ignorantia ludaeo- rum tempore PAVLLI, quo ſcribebat il- lam ad Romanos epiſtolam, quam illo, quo Chriſtus, poſt humilem in hac terra vitam, qua offenſi proceres, eum ſuppli⸗ ciostradebant, de cruce pendens, cuncto-⸗ rum ludibrio tanquam maleficus, expo- nebatur. Ad orationem PETRI quoOd attinet, illa paucis poſt Chriſti trium- phum diebus habita fuit, Ack. Ih 14. IIl. 712. vbi nondum hanc menſuram praui- tatis impleuerat Iudaeorum malitia, cui deinde, tempore PAVLLEI, hanc ſcribentis epiſtolam, cumulus acceſſerat, ab inua- leſcente pertinacia, quae gratiam toties conuincentem & inuitantem, eludebat. Quare Paullas in ipſa ad Romanos epiſto- la 108 Cap. III. Nectio I. Defenſio per rationes la, Iudaeos pro boſtibus declarat & pro obduratis, Cup. Xl, 7. 25. qui petrae offenſio- nis incurſauerint cap. IX, 32. Et PAVLLVS iam multo ante, quam ad Romdnos ſcri- beret, apud Amtiochenſes Iladaeos Act. XIII, 14. . de Chriſto verba faciens, ignoran- tiam malignam latronum eius, incuſat, qui ſupina caecitate neglectis vatum ſancéto- rum oractlis, leſum quen ſeirent vacare culpa, occiderint. com. 27. 25. LXII. Haec hactenus. Vnde ad duas quaeſtio- nes tota diſceptatio redit: Prima eſt, an PAVLLVS idem de Cbriſti diuinitate ſen- ſerit, quod 10 ANNES, ac reliqui Apoſto- li? an praeterea in ſeriptis ſuis eum ad- Pellauerit Deum?e quorum prius, nemo negauerit, qui ſciat, eodem doctore ſpi⸗- ritu ſancto, locutos eſſe pariter omnes. Atque ipſe adeo hoſtis diuinitatis Chriſti impudentiſſimus, IVLIANVS, id pro- fefſfus eſt de 10 AN NE, vt ſupra proba- uimus. Quin etiam, ab ipfis Iudaeis, crimen ſupplicio dignum, intentatum eſt Orf,tn leil lun tn enn ert , Eni, i 9 Gem PAN n in ent n, I. Tn 1 Periudh Di ciuitnte Ultigitar Tuln fuiſſe, le celebraret o, Owitter Irn, Iun is Prommiſto rus ernt. ln, Ona vte benecicrii nn Deum, Thente PA lne Jliden , Vt Yni nore habe ſhon fuor De Nigitur n Deum i r tine Fr lnge ne IN run .l Kkns, norane nön dus vrlin. Dyinn dte dtigtare et eiqni e Is eun 1rig, Nenn CNor Mier omnes iuts Crſti 78, W Pro lupra goeh Dis Vute, ien Ne r exegeticas. 109 eſt Cbriſto, tanquam blaſphemo, quod ge- gauialem ſe dixerit Patri, Deo Iſrauelis. Pe- trus eum vocat dominum ommium Act. X, 36. Poſterius, in luce poſitum eſt, quan- do idem P?AVLLVS Redemtorem no- ſtrum in carne manifeſtatum adpellat Deum, 1. Tim. III, 16. in quo babitet tota plenitudo deitatis Col. II, 9. qui a to- ta Dei ciuitate adorandus ſit, Phil. II, cet. Senſit igitur ?uVLLVS, ſe diuinitus obli- gatum kaiſſe, Vt Chriſt maieſtatem vbi- que celebraret, quod ſaluo munere apo- Rolico, omittere non poterat, actus eo ſpiritu, qui ad glorificandum Chriſtum, ex eius promiſſo, Jo. AV, 27. XXI, 14. ei datus erat. Altera quaeſtio: an ea for- mula, qua vtebantur Iudaei: ſuper ommia Deus benedictus in ſaecula, Amen, aliquem verum Deum, qui ſit ſupra verum Leum, ex mente PAVLLI notare queat? Id ne Iudaeus quidem indicare vel voluit vel potuit, vt qui haec epitheta, non niſi ad id; in ore habet, vt verum Deum ab iis qui non ſunt Peus ſuper ommia, diſtinguat. Cum igitur PAVLLVS Chriſtum ſiſtat vt verum Deum, vt ad quaeſtionem pri- Mmam; 110 Cap. III. Sectio I. Eefenſio per rationes mam, probatum eſt: fieri non potuit, quin eum exhibeat vt Deum ſuper omnia benedictum in ſaecula; is enim eſt verus ille Deus, qualis minime foret, ſi non eſſet ſuper omnia laude & adoratione ae- terna proſequendus, vt 10 ANNES, pla-⸗ ne conſpirans cum PAVLLO, eundem Seruatorem Deum verum, & vitue aeter- nae auéctoreim atque datoremn, celebrat. 1. Jo. V, 20. confer. Io. A, 25. 29. 30. Ego ouibus meis praeſto vitamn aeternam, non vt miniſter qui ſubſit patri, ſed ego & pater vnum ſumus com. 30. vnicus ille pa- ſton, quem Dauid cecinit Pſal. 23. tot. Tertia quaeſtio: an VIla ſit idonea ratio, quae PAVLEO ſuaſerit, vt non filium; ſed patrem, iſto praeconio inſigniret; uod ad deſignandum Deum ſupremum ipſis a ludaeis frequentabatur? Cum ne genius quidem linguae & nexus ſermonis id patiatur, (H. LI. J.) fruſtra conquiri omnia, quae efficere debent, vt inuito ſtilo, tale quid tentemus, apertum eſt. Neque rationes contrariae hucusque alla- tae, id momenti habent, quod habere pu- tantur: vt ex antecedentibus conſtat. * Ad 44 oom 1. 7 Perllcnu) at: d 5G* M ran Ginen Wriusque 1) Uic kegamu cumm artitn pieckum, ab llans in hanc is ekfans. Q. in loco, de IVILO addit Uuenur. 2) nnur, (haracke 1, (io ſerſonu leiltr altingua Kam, pbi Den li zer eſenrin Cogllclenmn ad . Nr ſt ſinn, Gen ij / , l. Vids, gli Sitany,) Nnn h lie ation lin ili, uthe a rll en ſu⸗ l, Tn exegeticas. 111 1 ll hon Den, * Ad locum 1. Tim. WI., 16. (lectione paulis- nſter MNI per ſollicitata) Interpres noſter: Deus, apparuit In clt venn in carne: ergo Chriſtns non ſolum Deus ſed etiam oret Snon 926 er! ravrer dictus eſt Rom. IX, J. Diſ- Aertiche crimen vtriusque loci in e0 ponitur . quod drs 1 ) illic legamus See apparuit; non vero RWK 9 N Seèe cum articulo. Quod a Geinianis ſaepe nden obiectum, ab orthodoxis toties diſcuſſum eſt, 1 Giitne allatis in hanc rem luculentiſſimam ſacri codi- Ue,, ceehr cis effatis. Quid: quod ne quidem articulus P 13½ ² in loco, de quo ſermo eſt Rom. IX, J. a nin, inmn PAVLLO additur, quo Pater indicari tamen putatur. 2) Si ſumeretur, adiecta verba in! ,, , 7 . . 17 9ℳο ανον,₰ä characterem perſonalem internum indica⸗ nicls le in e, quo perſona patris a perſona ſilii, neceſſario, . 1 tt. realiter diſtinguatur; concedendum foret, Chri⸗ iconer tino ſtum, vbi Deus vocatur, vt talem deſcribi, t won „ qui ber eſſentiam non ſit Deus uper omnia: quan- 0 mitlie, doquidem ad eſſentiain veri Dei id requiritur, en vt ſit ſummus, ſeu vitamn per quam Deus eſt, mgenm habeat in ſe ipſo, vt Chriſtus de ſe Profitetur;, lvr? Cunn Io. V» 26. quamuis modus habendi hanc vitam Ferislermone (aſeitatem) generatione aeterna a Patre, abſolua- ln vOei tur, quae rationem quoque continet, eundem t, N inund ultum Eilio Praeftandi; qui Patri debetur ILo. V, 23 Genun qui cultus agnitione & confeſſione eius qui eſt l Deus èn! ravraory, continetun. ARIVS cam ecsclell gloriam filio Dei inuidebat. Sin ea mens eſt; hebere? Per conſuetudinem ſtili Paullini, fieri non poſſe; 8 Chaltn vt idem qui 1. Zim. III : 16. ſolo Dei nomine in-= ſigni= 112 Cap. III. Jectio I. Defenſio per rationes ſignitur, ab eodem Panullo Rom. IX, J. vo- cetur Deus èn! zravrev: valde dubito, an ae- quis lectoribus hoc ſatisfacere poſſit. Nam no- mini Oε duplex forert ſignificatio per ſtilum PAVLLI tribuenda: vea, quae Deum indica- ret, ꝗui ſit pars rav a**D—zv, quae ſubiecta ſint Oss in! zarr„οαν, ei videlicet qui Rom. IX, J. nominetur: altera ſigniſicatio, quae Deum patrem exhibeat, cui ſoli, ινοαν. Cohueniat praedicatum, quod ſit èen! õ quippe cui filius, tanquam pars voα αντα ſubiectus ſit. Inculcat nempe ſ. ven. interpres,: Paullum ſem- per loqui de Chriſto, tanquam inferiore, ſeu eo qui ſit minor patre, eildemque ſubiectus quoad mi- niſterium. Quod vbique repetit; eamque cauſ- ſam ait eſſe PAVLLO; quare elogium illud, Oess èên! Tarrav Chriſto tribuere non potuerit ac voluerit, relinquens tamen Chriſto Dei ti- tulum I. Zim. II, I6. ſed titulum Dei ſuper omnia, eidem abiudicans. Stilus igitur Paulli I. Tim. II, Iö, hic erit: Deus, patri ſübie- ctus, manifeſtatus eſt in carne. Argumento rem compleckamur, (quamuis videam hanc diſpu- tandi methodum contemtionis cauſſa ſcholaſti- cam vocari; vtar tamen ea) vbicunque Paullus de COhriſto loquitur, ibi eum repraeſentat inferiorem patre, eidemque ſubditum, ſicut reliqua omnia ei ubiecta ſunt. Atqui in loco . Zeim. MI, 16. Paullus de Chriſto loquitur, quem votat Deum: ergo in eo loco, Chritum, quem Deum votat, reprae- ertlſend 41 litun; ſa n a ſars A in Dens fer 0 1, 5 4M 4, M, celebratur /. te Laulius tale, wn potuit, gt Ueubi Den / b Ulo more, ſetdis guldos COnent, quod- c gnoe guocd eſt huin⸗ Ié. iten pin ,, loniamn hie, 1 i alijitn n r ſuule iſerinen ſ gi e ſen le con, hann un ile, qn b Nc inclin in ufe, Qn iant, ich iil Men loeb, ſan 1her iiee exegeticas. 113 repraeſentat vt inferiorem patre, eidemque ſub- ditum; ſicut râ ν*†*νσ ei ſubietta ſunr. Perſona autem Chriſti diuina, (non miniſtra Patris, ſed infinita, immutabilis, eiusdem cum Patre eſſen- tiae,) eſt ea, quae aſſumſit carnem, ſeu ma- nifeſtata eſt in carne, quae, ſtilo Paulli Ebr. I, S. Deus rex & creator omnium; & ſtilo Ioan- nis, 5 αι2α ¹νι e, Deus verus & vita aeter- “ na, Xν0ο, Deus apud Denm, opifex mundi, . celebratur 7. Jo. V, 20. & Jo. I» I. IA. Cer- te Paullus talem ſtili idiotiſinum ſibi ſumere non potuit, qui non pateretur, vt Chriſtum alicubi Deum ſuper omnia, vocaret. Ego, qui Muii ab illo more, ſi quis alius, abhorreo, qui e Elnate il. verbis quibusdam, alteri diſputanti obtrudere Qogtm Ul, conetur, quod ille neque ſentit neque probat, hic quoque aliquid excuſationis admitterem: quod eſt huiusmodi, locum Paulli I. Tim. III- 16. ideo non eſſe parallelum alteri Rom. IX, y. quoniam hic, notam diſcriminis expreſſam habeat;, in addito ! rarray; lle non item: vt adeo per- Jonale diſerimen filit a patre, hinc ſatis appareat ei, qui e differentia ſtili, diſferentiam rei vtro- bique ſignificatae, ſuo iure deſiniat. Sed fatalis nte 2 al ille canon, hanc excuſationem eludit. Canon tt iſferimn inquam ille, quo ſtilus Paulli totus & perpe- in asuriſe tuus huc inclinatur, vt Chriſtum ſiſtat inferio- Pin. MNY rem patre. Quamuis, ſemoto etiam hoc ferali Teer Dr canone, res ſibi parum conſtet. Nam Vtro- ,Deen, que in loco, ſatis luculenta adeſt nota,; quae Fi- H lium e n Ponei Crihe Wonn 114 Cap. III. Jectio I. Defenſio per rationes lium a Patre diſtinguat. Is, qui in carne mani- e, Am, Ffeſtatus eſt, I. Tim. III, Iöô. non eſt Pater, , . „ euns ſed Filius. Is, qui ex Nraelitis eſt ſecnndum la, carnem, Rom. IX. IJ. non pater eſſe poteſt, Snndm ſn hi ſed Filius. Vtrobique Deus ille vocatur, non in- ferior, (hanc notionem, ipſum nomen Dei non 5 ppell Datitur in ſacris litteris) ſed verus & ſummus nhen & Deus, in rarrar. Quod fſupra inuictis argu- per ommen mentis vindicauimus. Quare vterque locus in 10 tempor omnibus ſibi reſpondet. = Hüeroc Drumquen Neque illud omittendum eſſe arbitror, VLLI. C quod ad ſenſiun formulae determinandum Y llss d adfertur, vbi verba: qui eſt ſuper omnia, Il. MI id exprimere dicuntur: qui gentium condi- , lun ſen tionem ſolus libere definire poteſt- & porro, lhni E benedictus in ſaecula ita reſtringitur: pro. hine ſ. Pter praerogatiuas Iudaeorum, cpi , O ego Gicli ipſe Paullus qui pariter ſum Iudaeus, gratiaz Iit menti agimus Deo optimo maximo. Si ſenſus for- Uet Patro mulae in has redigitur anguſtias, non am- na⸗ plius eam vim habebit, quam ſtilus & Ainil mos ebraeorum, ei aſerebat. Totam * enim Renc an re nſhar nominis, quod “ Deo proprium eſſet, habebant; quaſi Kn non contenti ſola nominis diuini mentio. ne Aer lurn 2 in ln Mon el u A ſnts le orel 4 W Olumm Nerque Han ſeerhiron efnunmmnn hr onni, Atiun nt. E Ngir e nus Nn Esr. Nonan. Kles N Tonn inis,nn t ni Ien 9 NIN i. exegeticas. 115 ne, Adonai, El ſebaddai, Eljon; ſed quan- dam pietatis cauſſa, adhibitam periphraſin addentes, adorationem ei debitam, & prae- ſtandam ſignificabant, quoties nomen eius appelletur, immo quamdiu ſint, qui numen eius agnoſcant & adorent, id eſt per oimnem aeternitatem. Ab antiquiſ- ſimo tempore mos ille repetendus eſt, ex ipſo ſacro codice ſumtus: 92, 5 sορ ſti- lo Moſis, Gen. XIV, 15. 19. 20. 22. fvby, bie aliorumque vatum, eſt Deus in! zavre" ſtilo PAVLLI. Confer loca, vbi articulus , ante Sνε0ο abeſt, Mich. VI, 6. Sr. L, 21. Pſal. Xl. VIh 3. Hoc in negotio id quaeri- tur, quo ſenſu a Iudaeis vſurpata ſit ea for- mula? & quam vim ipfi ſubiecerint ver- bis, hanc formulam ingredientibus? Eam vim qui diluit ac temperat, is tantum de- trahit menti totius formulae, quantum in- dulget patrocinio ſuae cauſſe. Quare, non poteſt argumentum ducere, ex for- mula in alium anguſtiorem ſenſum tracta, quam is eſt, qui valuit apud Iudacos &, qui viget etiam nunc, in libris noui foe- deris. Nam formula ex ſenſu, non e ver- bis aliter ſumtis, aeſtimanda eſt: id niſi HZ fit 116 Cap. III. Jeckio I. Defenſio per rationes fit, erit interpretis, non Iudaeorum, for- mula; quandoquidem PAVLLVS eam e ore Iudaeorum repetere, dicitur, ita vt exinde colligi debeat, eam ad Filium Dei non poſſe referri, ſed per ipſius phraſeos hi- ſtoriam, referri oportere ad Patrem. Pro- bandum igitur erit huic interpreti, ali- quo loco illam phraſin Deus ſuper onmia, adhibitam a Iudaeis fuiſſe in illam ſenten- tiam: Deus futa gentiuumm moderatur, pro Juo arbitratu: itemque illam, benediétus in ſaecula, id valuiſſe Iudaeis, ego, Iudaeus qui ſim, cum ceteris, Deo laudes & gratia- ruüͤm actionem tribuo,‚, nunc & deinceps. Fruſtra huic obſeruationi quis obiecerit: verum tamen eſſe, quod ex ea quoque cauſſa, Deus vocari poſſit Deus ſuper omnia, (vel omnes) quia hominum res imperio ſuo temperet, &, quod gratia- rum actio, qua proſequantur eum ſinguli, vel homines, vel populi, eadem vniuer- ſis incumbat. Fruſtra, inquam id ali- quis cauſſabitur. Formulae alicuius po- pPuli ſollemnes, quae enunciant, quis & quantus ſit Deus, & quo cultu dignus ha- beatur, deſinunt eſſe ſollemnes, vbi quis in nclenemn Herti, tn & motn urtlemdes Iuprr No ogecerpat ain, Aut 10 00 nt proprin emmnes fun em cellen, Miln baAV remn,reiie CoRedre, NrO neutro g Nr euinen, laj eun, hin r ſt tm i ſint. Morn haben ltßnit, e⸗ Eiſur irni 4 icunt Mmonot i Aiam exe er mtine llen enn klrs 4 feiun, I him, Pnlen i Nunem, brn terhkei d 4 ler e, onn. Nennr lnnir y Mnchn , lui iui n irir 5 Füngg Us Cbiecent Ter goe Dels I omninum NMot gent⸗ Cnn Mle En iver. amn id 1 lcuios 1, Us, 1dgn 3, Nis 1 exegeticas. 117 in qualemcunque gratiarum actionem eas con- uertit, tunc, vbi ex earum vſu ſollemni & integritate contentorum (per id enim ſunt ſollemnes) probationem 9esrmos ſam- mae parat. Non patiuntur tales formulae, vt quis decerpat partem aliquam in illis con- tentam, aut ex aliqua earum parte, quo- quo modo deriuandam; qua mutatione fiunt propriae, & naturam eius, per quod ſollemnes ſunt atque communes, exuunt. Idem cæeleberrimus imerhres vt probet, Phraſin PAVLLI i! zarræ““, Pertinere ad Patrem, reiicit metaphraſin maſculino gene- re conceptam: ſuper omnes, & propugnat Pro neutro genere, ſuper ommnia: eo conſilio, vt euincat, Chriſtum a Paullo non potuiſſe dici eum, qui ſit ſuper omnia, cum ipſe Chri- ſtus ſit pars eorum ommium, quae patri ſub- iecta ſint. Si igitur illa formula hunc ſenſum habet: qlli conditionem gentium ſo- lus definit, exinde non intelligetur, quod Chriſtus Patri ſubiectus ſit. Qui Eilium Pa- tri JubiGciunt ſubtiliores Ariani, tamen id relinquunt Filio, quod iure creationis pro- uidentiam exerceat, vtique in eccleſiam, eandemque ex vtraque gente, externa, & F 3 ludai- 118 Cap. III. Jectio I. Defenſio per rationes Iudaica, colligendam atque gubernandam; & quod ſolus eam exerceat, mullo in hanc regendi ſocietatem aſlumto. Neque illo exercitio fungi poſſet, niſi & ipſum natu- rae regnum, pari poteſtate moderare- tur. F. LXIV. Quamuis igitur ea coniectura, de PAVLLO ad ludaeos degeneres phraſin ſuam accommodante, & veluti praeſen- tes eos alloquente, haudquaquam in mente vel ſermone illius nata, vel indica- ta ſit: tamen ex eo ſenſu, in quem for- mula ſaepe laudata flectitur, ſi modo ce- tera ſacri codicis oracula conferantur, non nihil ad noſtram ſententiam praeſidii ac- cedit. Nam qui gentium conditionem ſolus libere definire poteſt, ös inl rarrar, is eit ké- vogs deezér“, Quod encomion eſt Chriſti, Iud. 4. abnegant udsor deorira ſolustn mo- narcham, Deinmnm & Dominum noſtrum Ie- ſum Chriſtum; coll. 2. Pet. Il, 1. quo-⸗ cum ſtilus PAVLLI Cconcordat. Phil. II.=. 9. ſS. Ebr. l, y. Et Meſſias rex Iudaeorum idemque pater aeternitatis, leſa. IX, 5. ho⸗ puli N ⸗ li d amt Pit , olere, gel hn ſent. elin faex e EEENSIO DNAENMONNX Gamus, 1e Comtrone io inter i veram Menſu ne Chricti eeli, pen Uones 'nim ; Ere Poſttine egoi 1lrhi Mlerae. niechun, e eres phrnſe i onren UAam in hveliocer en . nodo . elintn m Mneſcie v Gl . iun . Nrum k I. (o t. TYE. dteonee N5e I exegeticas. 119 puli ſui conditionem definire potuit ac de- buit, ita, vt proſelytos ad eundem ad- ſiſcere; gentes nimirum alias, penes ipſum fuerit. Id quod nunc etiam a ficto Meſſia, faex eius populi, fruſtra exſpectat. BESAͤ: ☛: ͤ: e SECTIO II. DEFENSIO PER TESTIMONIA PATRVM. ARTICVLVS I. PRAEMONENDA DE CONSENSV PATRVM. §. LXV. . rius, quam ad hoc momentum acce- Ldamus, quaedam praemonenda ſunt, ne controuerſia noſtra inanis videatur. Primo, inter nos in eo conueuit, ſermonis ſacri veram interpretationem, neque a conſenſu neque a diſſenſu doctorum po- puli Chriſti, ſiue veteris ſiue recentio- ris aeui, pendere, vt ſupra monuimus. Rationes nimirum exegeticae hic vnice valent; & res, quae verbis eorumque compoſitione ſignatur, in hoc interpre- tandi negotio, ita ſpectanda eſt, ſicut eius deſcriptiones, in aliis verbi diuini 1 4 ekfa- 120 Cap. III. JRelt. W. Art. I. Praemonenda effatis, eam definiunt. Quae effata ſimul ſumta, & inter ſe comparata, rei ſigna- tae indolem ſic exhibent ; vt totum quiddam, & ex omni parte definitum & circumſcriptum, appareat. Haec regula in omni doctrinarum genere, quae ſeri- ptis continentur, publieo communique conſenſu valet. * Quam plana eſt, & omnium conſenſu firmata haec regula; tam procaciter a multis in eam peccatur. WHISTONVS, CLARCKIVS (& ad extremum fere BVLILVS) CVRCELLAEVS; quodque mireris, WHITBYVS, vt e ſcripto poſtumo cognitum eſt, (niſi fidem cditoris deſideres) EMLYNVS, CHVBBIVS, Meo- Ariani, e patribus Ante - Nicaenis, quos in ſua placita torquent, hauſtum errorem ſacris litteris inferre conati ſunt. Hidemque, Nicae- norum procerum deciſione preſſi, horum quo- B. que ſententiam ſatis apertam arrodunt, vel vna- nimem eorum conſenſum vellicant, nihil mora- ti oraculorum ſacri codicis auctoritatem. Sed WHISTONI praecipue ſcena, ſpectaculum pracbuit auctore ſuo dignum. Nam epiſtolas 1. 16N ATII lLongiores, omni critico guſtu pro- ſcripto, pro genuinis venditat, e bibliotheca BODLEII codicem Arabicum forte repertum, erubeſcendo conatu, canonicum Ahoftlokunt cri⸗ ſcrpun e caa Fete Ann du Deinde, ſacri ſen conueni⸗ (imerpr. nlem Illom conn II tune de 1, Gntent Eernih Go lis ie e In, Cinerl 1s Cogitar, etur dis 6 iure, In non c. Ins auckor nn Crik n l Y 3 Maunt, lſt, g Deinei eefir ſin 1l, rej ſon Cne . n umn Lu N ann d be ſeri⸗ Gumnnng NeEIV‚ . RCELIAE te larto Hecdhohum Nun epſelu galn re e Diblota te kegernn Alun D de conſenſu patrum. 121 ſeriptum eſſe clamat, contra de auctoritate codicis veteris teſtamenti, vt corrupti per Iu- daeos, etiamque de noui integritate detrahit; denique deluſus ſuis ipſe artibus, totam bilem in Athanaſium effundit, limam morſurus. . LXVI. Deinde, ſi in explicanda quadam ſermo- nis ſacri ſententia, quaeritur, quis ille ſit, cui conueniat id quod de illo affirmetur? &, ſi interpres aliquis agnoſcit, nominari eundem, quem nos nominari credimus, vt in illum conueniant, quae de ipſo dicun- tur: tunc ille hactenus nobiscum conſpi- rat, quatenus idem ſermonis ſubiectum de- cernit, quod nos intelligimus: tametſi de illis, quae eidem in iſto ſermone tribuun- tur, diuerſa poſſit eſſe noſtra atque il- lius cogitatio. Nam de his alia deinde naſcitur disputatio, vbi probandum eſt, quo iure, & quo ſenſu, conueniant potius quam non conueniant in illum, Auas ſer⸗ monis auctor illi tribuit. * Quando Chriſtus affirmat, Eilius & Pater ſunt vnum lo. X, 20. omnes, & Ariani, & Sciniani, agnoſcunt, ſermonem efle de Chriſto ſed r3 7num eſſe, quod ei tribuitur, multo aliter at- 5 aue 122 Cap. III. NRebt. W. Art. I. Praemonenda aduerſus NOETVM, locum Paulli Rom. IX, f. Chriſto vindicat, quod nobis ſufhicit. Vi- ctus enim euidentia ſtili, hoc fecit, non factu- rus, ſi interpunctionem talem ſomniaſſet, qua- lem ERASMVS. Ratio, quam addit HIPPO- LYTVS, cur filius Dei ex Iraelitis progenitus, ſit Deus ſuper omnia benedictus, cet. illa inquam ratio, haec eſt, quod data ei ſit omnis poteſtas, ideoque ſit Deus (ita vocatur enim in iſto ora- culo) & Deus ſuper omnia, roy Rοαο e) Rem itaque agnoſcit HI PPOLYTVS, ideoque noſter eſt. Rationem non exhaurit illa reſpon- ſio; at plenior & locupletior in verbis PAVL- LI latet. Neque deſunt, quae HIPPOLYTI monimentis obiici poſſunt. Ita WHISTONVS plurima congeſſit IRENAEI loca in ſuam ſen- dum in eo verſamur, vt oſtendamus locum PAVLLI Chriſto vindicari ab illo teſte. §. LXVII. Illi patres ecclefie, qui oraculum PAVLLI Rom. IX, 5. exhibent & reci- tant, in diſputatione contra quoscunque, ita, vt illuad de Filio Dei dictum eſſe agnoſcant, manifeſto hac parte noſtri ſunt, & hactenus cum PAVLLO Con- ſentiunt. (H. LXVI.) Hi, quamdiu non agunt que nos, interpretantur. Ita HIPPOLYTVS tentiam. Quae fruſtra nobis obuertuntur, vnt nn Araſn oppoo leſte A 11 Ieſus Il. in Deus ce Dlere lne Alimnne wus Rcundun iar eſt, y ſulatum ho me pegaet lrne ſimilem, boli dune are eOrutn Alh remittens ne Oraclli prion Siuelrite: ſnr Losr in Chriſto gun Dutur, fupr unblam pollta 1r il Oracult Inkrentem 4 u e Deus Crite, i, iunnram er Amleere al Menmmt, . de conſenſu patrum. 123 4 HIDPNTY,, 11. . „₰ l gun agunt cum illis, qui bumanam Chriſti na- t turam oppugnant, quage eſt e Iſraelitis, dal 1 Non ech ee. 1 Nueulum ir & leci Geunde Qnm ele rte poln. LLO mmdin 7 ſd. * . teſte ?P.AVLLO; tam diu fatendum; eos reliqua PAVLLI verba: qui eſt ſuper omnia Deus cet. ſpectare; ideoque non agnoſcere finem qualemcunque periodi Pautllinae his verbis terminandae, e Hrae- litis ſeciindum caurnem, ſed ſine αα εεπi, vti par eſt, verba PAVLLI legiſſe. * Poſtulatum hoc, recuſari nequit. Nam, ſi quis forte negaret humanam Chriſti naturam, no- ſtrae ſimilem, quod fecerunt quidam haeretici: &, ſi tunc pater aliquis eccleſiae contra quendam eorum diſputaret, ad hoc PAVLLI oraculum remittens negantem, tunc fuficerent verba oraculi priora: et e matre conceptus & natus Hraelitide: ſin de perſona Chriſti ſit diſceptatio; (⁶ Xcis indicat perſonam) & nominatim de Chriſto quatenus eſt ι Xρ, cui maieſtas tri- buitur, ſupra creatam quamcunque magnifi- centiam poſita; atque, ſi hanc in rem profer- tur id oraculum PAVLLI, tunc neceſſe eſt, proferentem ſpectare vtramque oraculi partem, (Jubieltum & praedicatum) Praedicatum igitur;, qui eſt Deus ſuper omnia, agit de eo qui dici- tur Chriſtus, 1. e. õ quatenus prae⸗ ter naturam excelſiſſimam, habet ſimiil aliam ex muliere aſlumtam. Inter ſubiectum itaque & — 124 Cap. III. JNeck. I. Art. I. Praemonenda & praedicatum, non habet locum qualiscunque interpunctio, quae ſubiectum a praedicato tam violenter abrumpat. Vnguibus non rationibus vteretur, qui ſic inſtitueret, de Chriſto id ora- culum excitans. Neque vllus e patribus eſt, qui illam formulam Chriſtus eſt ex Mraelitis ſe- cundum carnem, aliter, quam de humana eius natura, intelligat. §. LXVIII. Patres illi, qui ex inſtituto com- mentantur in epiſtolam PAVLLI ad Ko- manos, vel nominatim excitant illud oraculum cap. LX, §. praeferendi ſunt illis, qui alicubi phraſin incommodam de Chriſti maieſtate, vel ambiguam & incertam adhibent; incertam dico, qua definiri nequit, vtrum de humana Chri- ſti natura, vel miniſterio Chriſti oeco- nomico, an de diuina eius natura lo- quantur. Nam priores illi, exhibent te- ſtimonium diuinum verbis ?AVLLI ex- Ppreſſum, idque' illibatum repraeſentant, Poſteriores non item. §. LXIX. Ad antiquitatem Patrum quod attinet, illa a guncvum goleiſten⸗ lo temi, Guet, iis Cltos, Gl rebus ud Kperiſe. N aant dn e etenille p 10 anteriorum ſocabula Mur 6e, Guam wari Oducn Nicaene tum edrum wanodt loqu ie ſunt, gn cum ſacr! Gere velimas. tio diuuno r⸗ uIn mumero lmine, 4 Uludinemn e, Cuin Atin n eſentm unmncge ſg Lidem cont d t Otun Effinunram Menu de conſenſu patrum. 125 Ncu zeen 6 tain illa nunquam ſola valet, ad probandum, mi quale ſyſtema dogmaticum alteri, paul- eCnd 10 recentiori, ſit praeferendum, ſi oſten- eie, di poteſt, illos antiquiores eo ſtilo eſſe an locutos, qui parum ſibi conſtet, ac ver- EA ba rebus ſublimioribus aptanda, adeo non reperiſſe, vt lector prope neſcint, . quid aiant quidam, aut quid negent. intio an. * Hoc eueniſſe plerisque patrum, concilio Nicae- IVIII N nò anteriorum, nemo eſt qui neſciat. Nam vocabula idtsα, oiννe Ben, Soi, ràρνα. gtmt il gi, quam vario ſignificatu ſint a plurimis, Syn- kenti En odum Nicaenam antegreſſis, vſurpata, cau- INomhcdam tum eorum lectorem fugere non poteſt. Cu- Anbiorem iusmodi loquendi formulae, per ea temperan- mn, En, dae ſunt, quae iidem aliis in locis, ſanioribus, Uunenn r. cum ſacris litteris congrua tradiderunt, . niſi (riti er , dare velimus, eosdem & ſibi & ſimul teſtimo- . 4 nio diuino repugnaſſe; quo dato, orthodoxo- ls Ni l rum numero exciderent. Sic imagines eorum eihibent ee a lumine, a ſonte, a radice, ductae, & ad ſi- prILI eX militudinem Eilii cum Patre indicandam adhibi- ehneſenuun tae, cum altius ſubtiliusque cogitare non poſ- . ſent, eſſentiam vtriusque eandem αonαονια, haud incommode figurabant. Quibus autem in lo- . cis iidem contraria illis phraſibus dicere viden- tur, aut omnino dicunt: in illis humanam gvod 1 Chriſti nuturam, aut oeconomicam eius ad Naren D abi⸗ i 1 126 Cap. III. SRect. II. Art. I. Praemonenda . . . . S un. Wi/ habitudinem; indicaſſe, cenſeri poſſunt. Sic vo- in ſain cabulum creationis rudem craſſamque Miner- 4 ir l . . /7,; n CCgan uam ſonat, ſicubi creatus aà Patre PFilius exhi- i . . r M. I betur, vel ſi roinc PATRIS dicitur; vel fa mmml êtus; (niſi Yervmrè paſſim in gernreg verti cre- ike Ublltat. datur, vt HVETIO viſum eſt) quippe genera- tio aeterna non illico impugnari per illas vo- culas, duriores ſane, ſed aeui genio minus caſtigato condonandas, exiſtimanda fuerit, niſi tunc, cum ſyſtema dogmaticum eorundem ſcriptorum, ex eorum doctrinis conformari queat; quod errorem in illis phraſibus laten- tem, manifeſto prodat. Qua in re, quanto ſtudio in vtramque partem elaboratum ſit a viris tum critica tum theologica ſollertia emi- nentibus, abunde cçonſtat. Neque noſtro dum- taxat aeuo PETRVM DANIELEM HVETIVM,. HLfifOTun PETAVIVM;, BARONIVM,» GEORGIVM tem inkra BVLLVM epiſcopum, ERNESTVM GRA- BIVM cet. magnos certe viros, ſed iam tum prioribus ſaeculis Proceres populi Chriſti, la- ni(e coo crs tteris enr (i hiat mentic eri non poſlit Ucipiatur 4 Nocedens ab⸗ elt. Ue pi o vocabul.⸗ untur, ſignin ſalunss rer bor ille ſatis exercuit, EVSEBIVM, ATHA lIINIIS, I. NASIVM, HIERONYMVM, cet. Wonnt; rſrum en — E* Ita ſentiendum erit de loco, qui e DIONYSIO 0 luini Romano alicubi excerptus legitur ad proban- urent daim antiquiorem diſciplinam (quae diſciplina Ked. dei fuiſſe Ariana fertur) Ibi diuina Trinitas recolli- eNegetie gi & comprehendi dicitur, ac referri velut in W s d0 ſummam (gO id eſt in vnum Deum Num- I ipl ren mum. ihollne 1 . . Andre ,, e H e⸗ cr, e ſa ſotne er WMZ EM HVYLTTIVN ) 10 RCIHE NLer ll . Gul 0 lel eD10 NISI0 I. d Ini dae Aci Tiu m es Deus unnu . 2 necra i sdue holr Gun. BIVYL, 4M de conſenſu patrum. 127 1 mum. Vbi ſanita Trias Patrem, Filium & Spiritum ſanctum notat. Qus enim Trinita- tem cogitare potuit excluſo aliquo ex his, qui tres ſunt. Hi tres ita ad ſe mutuo referuntur, vt vnus tamen Deus omnipotens in his tribus ſubſiſtat. Quando autem trinum illud ſic in ſacris litteris exponatur, vt Filii & Spiritus ſan- cti fiat mentio & proceſſionis eorum e patre: fieri non poſſit, quin in tribus his enumerandis, incipiatur a arre⸗ ſine quo neque filius neque procedens ab ipſo Spiritus ſanctus, cogitari queat. Ille pater vnus eſt quaſi ſons deitatis, quo vocabulo nunc quoque ſyſtemata noſtra vtuntur, ſignificatu tamen caſtigatiſſimo. §. LXX. Latinorim praeterea Patrum auctori- tatem infra Graecos deprimere, non Pu- to ſaluis rerum monumentis licere, vti- que, ſi de dogmate ſanctiſſimae Trinita- tis agimus. Largimur id Graecis, quod noui teſtamenti lectionem ea lingua, qua pPerſcriptum eſt, vſurparunt, cum ex aduerſo Latini, metaphrain latinam fre- quentarent. Sed vtra pars alteram ideo vicerit exegetica facultate, eorum loco- rum quibus dogmata religionis conti- nentur: ipſa rerum teſtimonia decidant. Fon- 128 Cap, III. Sect. II. Art. I. Praemonenda Fontem veteris teſtamenti ebraeum, patres graeculi vix deguſtabant, Alexandrinis freti interpretibus. Ipſe adeo Adaman- tius, ebraeae vel Samaritange linguae pe- ritiam ſatis mediocrem hauſerat, vt HIE- RONYMVS aliquis facile cum eo poſſet comparari. Hactenus igitur nihil aude- mus contra Latinos. Quod praeter alios, b. BALTHASAR BEBELIVS dutiq. eccleſ. tom. I. p. 4719. ORIGENEM vocat philo- logum egregium, qui linguum ebraeam ex- acte ſeiuerit, id temperatius dicere pote- rat vir in colligendis patrum efrfatis dili- gentifſimus. Ipſe ſibi ADAMANTIVS id non arrogauit, notante HVETIO, & CLERICGO teſte. Quanto hiatu ſpernant latinos Neo-Ariani, interque eos EM- LYNVS, haud obſcurum eſt. Prae ce- teris latinae eccleſiae patribus, eminere mihi videtur TE-RRTVLLIANVS, quem de Trinitate magis ſoſtematice, quam ceteros, pronunciare, a viris ſummis, nulloque partium ſtudio abreptis, cogni- tum eſt, quamuis alibi ſuos ille patiatur manes. IS, vt infra monebimus, quod ad oraculum PAVLELI Ron. IX, F. atti⸗ net; et, im glnecetunn Nure i,e. ſur onffte 6 nune gu nſs il Ge let, gois ttria graech tinet. Nam oypris, A hoeizus, ( liodicari Gel Unlbet mmtig Tlokoppine, Imbutne, pran Glid aurte he les, Chriſti Videtur, ipolorum Aum Yyn Wuptum le⸗ Mklinns 14 Nlmn luur 1) eilt , Inod, wile ine I egrer unmnei lenz Pen 4 nie led Ann ltgre e GN Kl. n enſele tur ahtl me Arnrräi s Arin en A wor N , Ar Ctere oN n eknrs DANNNTINS HVETIO, kiruſpenn dne en h lt. Pre us, eninet rg glenn e, Iam 6ſumms, dis le parun mnnd, I “ ll r de conſenſu patrum. 129 net, Italam translationem ſecutus eſt, graece tam doëtus, quam latine. Atqui, haec itala metaphraſis eſt antiquiſſima, ſicut non diffitentur ipſi, qui Ariimas par- tes nunc quoque tuentur. Sed meta- phraſis illa de graeco exemplari deforma- ta eſt, quisquis eius auctor ſit, gente & patria graecus fuerit, an ſecus? nihil attinet. Nam Italis non magis, quam Aegyptiis, Alexandrinis, Antiochenis, Cap- padocibus, cet. graecae linguae peritia abiudicari debet. Et Graecos, quan- tumlibet antiquos, meracum Platonicae philoſophiae, iudaico inſuper fermento imbutae, prae ceteris fatuabat; vt neſcio quid aurae nocentis, exhalaſſe in regio- nes, Chriſti obſeruantiores, haud abs re videatur. Vnde tot ORIGENIS ac diſcipulorum eius deliria, quibus ſacro- ſanctum Trinitatis myſterium paſſim corruptum neglectumque conſpicitur. * Doctiſſimus MASSVETVS IRENAEI editor Cubbalam Iudaeorum, multo recentiorem eſſe putat; aetate patrum illorum; quos appella- mis, quod, viderit ille, quibus rationibus ful- ciatur. Id carere dubio manifeſtum eſt; ORI⸗ 1 GENE M 130 Cap. III. Rect. . Art. I. Praemonenda to feliciorem, ſi limpidos potius fontes, quam Philonis turbidos, adiſſet. Quibus tamen praeconiis extollat IRENAEVS iam tum eccle- ſiam Romanam, haud obſcurum efſe poteſt le- Ccctori non impedito, qui neque criticam falcem in illam optimi patris confeſſionem immittere, neque MASSVETO, id quod nimium eſt comminiſcenti, calculum adücere cupiat. §. LXXlI. De patribus Nicaenis, tanta frequentia (tametſi definitus eorum numerus fixo calculo deſtituatur) congregatis, credi- bile non eſt, ſine auctoritate vetuſtio- rum eos aliquid de maieſtate Eilii decre- uiſte. Ex his multi certe, ſubſcripturi non erant, ſed potius repugnaturi, ſi quid antiquae fidei contrarium tentaretur. Praeter alios id teſtatur oRIGENES, Vt paullo poſt videbimus, de multis, quo- rum ſcripta aetatem non tulerunt. Sed ipſi Nicaeni, haudquaquam poſthabendi ſunt prioribus. Nam in tanta loquendi de Eilio varietate, ſummae neceſſitatis erat, conſtringere iſtam licentiam, quae ſic in- ualuerat, vt tunc turbae darentur in e. cle- GENEM eorum e lacunis multa hauſiſſe, mul- Eelua; min ern conlerun ſen ones e ieN& conuenis Cblaior in 6, Quanto 6 Prae dli 1, l guide nalci, n Ians illa Nauckoritat 1 une, in Ue Cuie2 Nrepregbel 1, ybipitt Umonium y bonae in alis, l Likra Cir etent onn n Aanddun Nentum bg heid Eerndumn e n nnen 4 kall, II l le, Cbr ane lum mun erdl 1 Ge Dorel le. iltten ilcen Gnen immme d inunn Ce ai. 1 fegtent Umenns Nuid crelt. 1e vennſto e Miceee öblerhemi gnernn, I. tenturn de confenſu patrum. 131 cleſia; cuius tum ad doctrinae integrita- tem conſeruandam, tum ad cuitandas diſ- ſenſiones inteſtinas, magnopere pertine- bat, idem & ſentire, & eloqui, ſacris lit- teris conuenienter. Quam ad rem, tan- to diuinior incumbebat obligatio doctori- bus, quanto ſanctior eſt eccleſiae ſocie- tas, Prae aliis, quae ſimili regula tenen- tur, ſi quidem turbas erumpere, ac diſ- ſidia naſci, non velint. Quando igitur conſtans illa & ſatis caſtigata loquendi ra- tio, auctoritate verbi diuini rata & ſancita eſt; ſane, in Chriſti ciuitate vnusquis- que ciuium aequali vinculo ad illam caſte integreque ſeruandam, obſtringitur. Qua- re, vbi patres Nicaenae confeéſſionis, in te- ſtimonium vocantur oraculorum, quae per bonae interpretationis leges de maie- ens, Nate Chriſti agunt: illi teſtes ſunt locuple- nls, l⸗ t. Ved Ckkrbene locden eſne lturer 1. G tiores aliis, quorum fſcita, vel verba certe, ſunt infra Chriſti maieſtatem. * Experientia omnium temporum id Gonfirmat, non admodum premi modos loquendi,; dum de loquentium ſano ſenſu cônſtat. Sed erum- pentibus deinde controuerſus, quibus genuina dogmatim veritas in diſerimen adducéitur; I 2 prae-⸗ 132 Cap III. KRct. II. Art. I. Praemonenda praetexta eorum auctoritate, qni melius de do- ctrina ſenſiſſe, quam dixiſſe deprehenduntur; ipſa res neceſſitatem imperat, figendi verbo- rum ſiguificationes, ne ſecurus, idemque va- gus, & in vtramque partem flexilis verborum ſonus, in fraudem veri, & calumniam rectae interpretationis, per imprudentiam declinetur. Quae a viris celeberrimis, Anglis & Germanis expoſita ſunt ad locum PAVLLI T. Cor. L. 10. pleraque indicauit ö. 10 CHRISTOPHORVS WOLFIVS curis phil. & crit. Sed defenſionem Fidei Nicaenae, quam occuparunt alii, hic repe- tere, ab inſtituto noſtro erat alienum. F. LXXII. Qui contendit, ?AVLLVM, Rom. IX, 5. per prudentiam non loqui potuiſſe vel debuiſſe de Filio, eique tribuere, quod Iudaei infideles, ſoli tribuerent patri, qualis ſit ea doxologia: qui eſt Deus ſuper ommnia cet. ne videlicet rudis illa ludaeo- rum infidelium impietas durius reprehen- ſa, impediret eorum conuerſionem: qui, inquam, id contendit (§. LIX.) is recuſare non poteſt, quo minus eandem interpre- tandi regulam aliquis tueatur, ad verba Chriſti: pater me maior eſt. Lo. XILV, P. locnigre Hi hernn nn Atmmn ſyij ilttit irigtar ,r pruden ua dun l, Cn⸗ ler ex O Eh argum illorum Ulfnis eſ n, ſere en, Non! chi, ſei heut. Hacile peri Elim. E. glum eſt, endo veri Ulgendom 1 g nol nn hyppoth 1 ohendere CUede deleos d Ihlgnetu, , ennneta de conſenſu patrum. 133 Niluge Loquitur enim Chriſtus ibi cum diſcipulis. Arkim Hi per infirmitatem notitiae, capere non- Be en dusn poteran, plenam de quibusdam my- nr Rſteriis inſtitutionem. Io. XVI, 12. Parce- And bat igitur magiſter optimus maximus, enudhe Per prudentiam, diſcipulorum infirmita- AEGm ti, qua tunc laborabant, nondum per- ILHν ſuaſi, Chriſtum aequalem eſſe Patri. Quo- rHG. circa ex opinione illorum, licet falſa, ta⸗ s men argumentum petit, quo intempeſti: rdi,ien ua illorum de abitu Chriſti triſtitia, ſtultitiae Re Aenun, confinis eſſe, dicçeretur: quandoqui- dem, ſi crederent maiorem Chriſto eſſe pa- trem, non modo nihil eorum fiduciae de- lg Nn trahi, ſed plus etiam eidem accedere de- iotuſee beat. fhuer, * Facile perſpicier ingenuus quisque lector, quid ekent hn velim. E conceſſis argumentor: quando ae- Oln ſin quum eſt, vt quod alter ſibi indulſerit in de- uce. finiendo verbi diuini ſenſu; idem & nobis in- Eryrehen dulgendum ſit, niſi quid grauius obſtet. Ni- en 1 hil opus nobis eſt, hanc forte aſſumtam ab aliquo hypotheſin, vſus in noſtros conuertere. slenl Sed oſtendere tamen neceſſe eſt, quid ſit, 8 intete quod concedere debeat, ſimilis cuiusdam hy- dN potheſeos auctor, in eam partem, quae ab ipſo . NINS impugnetur. Chriſtus, hoſtibus ſuis (non di- le 13 ſcipu- 134 Cap. III. Rect. I. Art. I. Praemonenda ſcipulis) reſpondens, Io. X. 26. 29. haud ea vtitur demiſſione ad errorem eorum, ſed aperte profitetur: patrem eſſe maiorem omni- bus, ſic tamen, vt non ſit ſupra ipfum, quoniam ipſe & pater vnum ſint, ita vt omnipotentia vtri- que ſit communis, quae id praeſtet ouibus Chriſti, vt nulla ſit creata poteſtas, quae e ma- nibus Filii Dei com. 26. eripere valeat eius gre- gem. Vbi manibus ſilii com. 25. & manibus pa- rris com. 29. eadem omnipotentia, idem ius dan- di vitam aeternam, eademque iuris illius efhcien- tia, vindicatur. Quae ſine efſlentiae eiusdem & indiuiſae communione, cogitari non poſſunt. Quod THOMAS CHVBBIVS, e locis Marci XII. ze. Ioan. X, 2o-=30. XW, 26. li- bro, 1715. edito, quem inſcripfit the ſupre- macy of god the fater aſſertel, probare ſatagit, aliis argumentis confutatur. Et placide monen- di mihi videntur recentiores quidam theologi, (quorum abſit a me vt orthodoxiam deliderare audeam) ne qualemcunque Filii Dei ſubordina- rionem infra patrem, largiantur, propter gene- rationem a Patre. Hacc enim mutuo ſibi repu- gnant, eandem eſſenriam eſſe talem, vt eadem qualicunque ratione, ſibimet ipſa ſubordinari queat. Modus enim habendi hanc eſſentiam, ne- ceſſitatem exiſtendi, & aeternitatem abſolutam, infirmare nequaquam debet. Io V, 26. 23. Multo minus prioritas, quam vocant, Patri proinde vin- dicari poterit, cuius aeterna generatio, prius ni- hil AAcktoritas In Jiuma certe glam alen lolis, dumn ch Allkanas i exta hac ra Ccribendum co cocici: c run, Uubie ſerd Cocere ilos Juden Fruum con luguere ſn ſenli abund naterianmn i Mirum e uſ lulcen Mde acr lkungue ellr. ( inn, qun nnbe, ſ m N, non n de Munat n enrn „ erum, 4 ſe “ Mnrer, ℳ Mni ſontimm. v. Aſentien, 1 abloluen 136.27. M de conſenſu patrum. 135 hil admittit. Recte BASILIVS quibusdam locis, a notione Patris argumentum ducit, qui aeternus eſſe nequeat, niſi Filium habeat cu- aldiov, coaeternum: & ſimul oſtendit per illud 5&ν nihil derogari de maieſtate Filii. Neque auctoritas quaedam humana, quantacunque ſit, priuata certe, id officii imponere poteſt cui- quam academiae proteſtantis doctori, vt a ſym- bolis, tum communibus eccleſiae chriſtianae, tum Auguſtanae confeſſionis nominatim, recedat, prae- texta hac ratione, quod iis ſubſcripſerit, aut ſcribendum eſſe putet, quatenus concordent, ſa- cro codici: qua ratione, ipſi adeo corano Tur- corum, ſubſcribere quis poſſet. Vtrumque vero docere alios atque alios auditores, & ilos quidem docere quidquam, haud con- gruum confeſſioni eccleſiae; hos vtcunque re- linquere ſuis placitis, & pati, vt ſuo quisque ſenſu abundet: id eſt eiusmodi, quod ſchiſmati materiam illaetabilem ſufficiat. Mirum eſt conſilium, & alite nequaquam fauſta ſuſceptum, ſi modum dare conemur notitiae ſacris e litteris hauriendae, aſſumta qualiscunque virtutis ex illa notitia deriuandae menſura. Quanta ſit & qualis vnaquaeque virtus, & quam late regnet, definiri nequit, niſi adhibita notitia procreatrice cuiuscunque virtutis, ſi modo virtus vera & integra eſſe de- beat, non fucus & vmbra. Vnam eandemque I 4 virtu- 136 Cap. III. Sect. II. Art. I. Praemonenda virtutem truncam eſſe & carentem ſuis nume- ris, quae tot notitiae partibus & gradibus non animatur, quot in illam influere debebant; vel ipſi philoſophi nos docent, adprobante Chri- ſto Marth. XXII, 37. Notitia vero ſacris e lit- teris acquirenda, tam debet eſſe clara & dif- fuſa, quam, adhibitis quibusque praeſidiis, eſſe poteſt, niſi auctorem earum id non voluiſſe, contendere conemur, in ſapientiam eius iniu- rioſi. Huiusmodi notitiam ex illo fonte colle- ctam, aliqua ſui parte negligere, aut virtute caſlam accuſare, arbitrioque hominum lubrico ſubiicere, id vero Chriſtus nusquam nos docuit. Quid eſt, quod formulas credendi arceſſi- mus, ex illa ciuitatis Chriſti aetate, quae mi- nus lucis habebat, certe non ſanctioris doctri- nae culpa, quae nunc quoque intemerata ful- get, ſed ingeniorum & profectuum tarditate ad interiora myſteriorum nondum ſe ſatis accom- modante. In ſyſtema vero dogmatum ſacrorum, qua- lis & quanta ſit libertas vnius alteriusue, do- ctoris academici, ad docendum illud conſtituti, & quantum in hoc genere valeat erectioris inge- uii Profeſſio; facile patet. Ipſe, qui ſelecta capita hiſtoriae ecclef. anno huius ſaecull LXEII. edi- dit, multis nominibus commendabile ſpecimen, Praefat. p. 32. ſJ. haud obſcure, quid ſentiat, ex- vonit. §. LXXIII. ugſe. ſomuln it Iermnmule 1leo ſerip (lo iatel untend Untinet, 4 riptis patr Udorum, il ſtaruir, 1 Uepogne m Kdei Cnldirant, Verum, Pern abſtinn ſtudi 1 Dei man Nilaform Inn anrte nnin, Wiue ie 1)S non itn le Ebeten . hntan Cn. ed harite it. n Maſäis, h nd m wlll⸗ hknim dut, o hn et, gere, nt iine loninun Kh Lun nos heui, nekenli eell. ſckornn, ⸗ Aerinne, ℳ. scoltnni, ſligris inot. Nelinbs iigr llſelckette LXVII. 4. ble hecins id nn, 1N 8 de conſenſu patrum. 137 §. LXXIII. Quaeſtio: vtrum Patres Ante- Nieaeni formulam iſtam: Chriſtus (5 Xens*) ét Deus l fluper ommia benedictus in ſaecula, Amen, vllo A n N in loco ſcriptorum ſuorum, an nullo, de Chriſto intellexerint, hactenus eſt hiſtori- ca, quatenus aliquis intra limites facti ſe continet, atque inductione locorum e ſcriptis patrum, recte vel ſecus expli- candorum, in hanc vel alteram partem, nihil ſtatuit, nec deciſionem addit, vter ex repugnantibus loquendi modis, dogma fidei, ſacris litteris definitum, conſtituat. 1 S§. LXXIV. Verum, multo haec res diuerſam fa- ciem induit, ſi contendamus I) data opera abſtinuiffe illos Patres, a phraſi il- la, & ſtudioſiſſime cauiſſe, ne tantam Filio Dei maieſtatem vindicarent, quan- tam illa formula, ſpiret, vt quae Filium ex ommni parte Patri, qui ſolus ſit dicendus αν ο. vnilerſornim Deus, dequalem ex- hibeat. 2) Si addamus: patres illos re- liquis non ita pronunciantibus, multo do- I § ctio- 138 Cab. III. ct. II. Art. I. Praemonenda ctiores; & veteris diſciplinae retinentiores fuiſſe, 3) ſi illos, qui poſtea, in Synodo Nicaena, aequalem Filio Dei atque Patri maieſtatem aſſeruerunt, adiecto ſymbolo, nunc etiam a Chriſtianis adprobato, & in libros eorum ſymbolicos inſerto, ſi il- los inquam adoriamur, atque inprimis * Athancſium. Id enim ſi fiat, non ſola de bhiſtoria phraſeos & formulae, ſed ipſo de dogmate diſceptatur. Accedit & hoc, ſi 4) pugnemus, PAVLLVM quoque abstinuiſ- ſe ab illo tam ſplendido in Cbriſtum titulo, & ſemper Chriſtum ſpectaſſe, vt inferio- rem patre, in miniſterior quod eo vsque etiam valere debet, vt ii loci in epiſtolis Paullinis, vbi Chriſtus vocatur Deus in carne manifeſtatus, & Deus magnus, vel in mendo cubare, vel ſi genuini ſint, at- que ſinceri, minus quiddam quam ſum- mam deitautem indicare, dicantur. Si de- nique 5) id ad perſonalem Patris characte- rem referamus, quod Pater ſit Deus ſu- pra ommia, beneditclus cet. ad characte- rem puta, quo differat Pater a Filio, tan- quam a ſummo inferior; 6) nec illud omittendum eſt, ſi ſumma contentione pugna- Ngnate, Hrulmi ,un Aenm els ekelere ſie oloiſe in ſenc ſotte nS laxun Qaedamalie, jtus, jdy eta Thto, locun nu Eii Dei⸗ nta, (non1 oumnendi do dis N wel Drs, metunm UN, (quan Uetrina obte IIkca de nti fübrep In coeperit, IIIANA610. Urile, hunc geni E erne Wnr, gol 1 H Hennn iunn 1 Snod ae bin nlentoh nlen et r, Non t Aloeſ ne Aenir Cfneilt ſer ineni. ndd ed vgr loiineplek ul ba⸗ n Mupnn r enuin ſih4 n Ouun /n umm. Se⸗ t duß 3 . mit 4 HMor l de conſenſu fatrum. 139 pugnatur, verba Paulli: Chriſtus eſt ex Tſraelitis ſecundum carnem, non deſignare alteram eius zaturam (humanam Puta) vt credere nemo debeat, PAVLLVM lo- qui voluiſſe in proximis verbis de diuina. Naſoendi ſortemn (quod ambiguum eſt & nimis laxum vocabulum) dicere, & quaedam alia, quae accidere poſſunthuma- nitus, id, tam ſaepe confutatum in hoc effato, locum aperit cauillantibus dupli- cem Filii Dei naturam. Quae coniunctim ſumta, (non ſingula ſeorlum) & in vnam argumenti compagem collecta, viris can- didis & meliora quantumlibet ſperanti- bus, metum iniiciunt nequaquam va- num, (quantacunque ſit pro ſinceriore doctrina obteſtatio,) ne qua minus ma- gnifica de maieſtate Chriſti ſententia, menti ſubrepere conetur, aut gliſcere iam coeperit. * ATIIANASIO doctiores quosdam circa id aetatis floruiſſe, haud abnuerim. Dabo illis laudem ingenii & eruditionis. Quantum vero ex hoc apparatu ſuo attulerint ad fincerum teſtimonii diuini ſenſum, alia eſt quaeſtio. Id, quod ca- put erat cauſlae, ab hoc viro maſcule defen- debatur, qui illud impugnabat Arianae turbae dicte⸗ 1 140 Cap. III. NRect. II. Art. I. Praemonenlda dicterium: erat vbi non erat Filius Dei. Quem e idar veri caeleſtis amorem ornabat mira conſtantia, ullin. patientiſſima calamitatum, nec ita principibus elpruonmciu obnoxia, vt er at Arianorum verſuta calliditas. n Melaid Fac, eum & in his moribus humani quiddam mdun erl eſſe paſſum. Vix in alium Chriſti clientem k, NW Nhnl crudelior erat IVLIANVS, quod ex eius cepi- (erit Kams ſtolis apparet, nec ſatis mitis ipſe CONSTAN- 68 & eorum TINVS. que ingenin Nec me fugit, diſputationem de conſenſu pa- um uſ trum, eo perductam eſſe, vt vtraque diſſiden- (e lectal tium pars, illis ad ſuam cauſſam vtatur. Ne- e jelut A que vllus prope locus illorum eſt, qui non eidkii n perreptatus ſit ab vtriusque cauſſae patronis; I Ofceten vt ſuperuacuum paene videri queat, illa repe- lalchharn tere, quae BVLLVS, GRABIVS. WATER QüONen 6 LANDVS, CALOVIVS, ITTIGIVS, B EBE- WIN Meb LivVS, cet pro ſyſtemate Nicaeno, & contra eungeli, 0 WHISTONVS, cum ſuis, pro Ariana ſenten- peregrino n tia, ex illa meſſe tam copioſa, tamque mul- in fuerit tiplice, collegerunt. Inter vtrosque tamen id (Mencigue n intereſt, quod illi, primi ordinis, non c patri- (blliencl, bus ſacrum codicem iudicant, in exponendo eius ſenfu, per regulas hermeneuticas deter- minando; ſed patrum dicta, quae ad illam in- terpretationem alicubi quadrant, pro teſtimo- mnonis niis vtuntur, minimeque pro regulis interpre- renn iGeN tandi. Contrarium eſt huic methodo, qucd ", (Geconnnt alter ordo molitur. Si quid ſacris voluminibus Mjid feri congruum diverc patres, de Filii Dei maieſta- Eenntumn . te⸗ , 2 Nenng de tonſenſu patrum. 141 Hlin e t miic, .* te; illud cur non amplectamur, cauſſam video cin nullam. Si quid his contrarium pronunciant, elet lan⸗ vel pronunciare yidentur, id, niſi illos ad ſe- Wmai gilin ctam neſcio quam, relegare lubeat, vel tem- lddamn perandum erit per ea, quae rectius propoſue- re, vel ſimul cogitandum, qualis eorum aetate fuerit ſtatus conditioque ciuitatis Chriſti; qua- en Oift demen d e N e 0Nle lis & eorum indoles, quos erudire, quorum- que ingeniis & profectibus ſeruire magis, den ol . quam zαραρς+ι in explicandis myſteriis vbi- Tite . que ſectari voluerint, vel debuerint, neceſſi- lan tm tate velut aliqua coacti. Fieri etiam poterat, vt exactiori rerum diuinarum notitiae non ni- allie eni hil officerent ea, quae plerique ex ſcholis gen,ung. philoſophorum paganorum adferebant, ad tra- DIVS, in ctationem dogmatum ſacrorum. Quibus er- TrICIVS, N rorum nebulis intermicuit purior alicubi lux Miuen A an, euangelü, obrepentibus identidem vmbris e Nro Aian r. peregrino tractu. Quis non videt, quanta a, ungten hinc fuerit neceſſitas, conſtantiorem ſentiendi rugle ann docendique rationem, per communia ſuffragia in tmne ſtabiliendi. „ 1 eprend. nennss Eerr §. LXXV. diln b Qui magnificam PAVLLI formulam d e ad Patrem ideo refert, quia per zuνarα n en Saev, (dccooonoaddationem ad ſtatum lecto- i uon um) id fieri debuerit, vt paullo ante Iii Obleruatum eft, (§. LIX.) is, dum eam 1 inter- 142 Cap. III. Nect. II. Art. ſ. Praemonenda interpretandi hypotheſin, tanquam e men- te PAVLLI ſumendam, ſibi praeſtruit, de conſenſu vel diſſenſu Patrum ſecurus eſſe poterat. Quippe nec meditando, nec ſomniando quidem, vllus patrum, (do- Stior an indoctior perhibeatur) id cogita- re potuit. IHla sνιννιειον ſi niti ſecure potuiſſet interpres, poſcere ſuo iure pot- erat ab his, qui contra nitebantur, pa- trum auctoritatem cauſſantes, vt oſten- derent, rem illis Patribus alicubi fuiſſe, cum talibus, quales eſſent illi, ad quos PAVLLVS tanquam ad praeſentes, lo- qui praeſumitur. Satis enim habere poterat, oſtendere, in alieno campo verſari patres illos, qui pro Chriſto pro- pugnarent, non in illo, in quo fuiſſet PAVLLVS, diſſimulans nempe propter lectores Chriſto infeſtos, quod aperte profeſſurus fuiſſet, ſi lectores Chriſto deuotos habuiſſet. Sed, qui patres ideo patribus opponit, vt euincat, a ſaniori- bus & doctioribus patrum, id praeconii Chriſto fuiſſe abiudicatum, is magis dogmaticam veritatem, quam exegeticam verborum PavVILI, impugnat, & Patrum 5orunkmm Mmienon wite CdðN 7471 I1SA0 Ne Abitau. l. rrum iInmut Ierio pree adterens anun Uuuterar, opit s grammatic uum peſſumdk Gualn Feri vin Q Ms Pres, hic ob Ahum ab ill cdulſam bi nulto elt ho artis inerpre ermönis rilcer 1 oberratione ſendunt. . Aelamt N 1 Arzäionem p, NDAVII, d Dattes, iehine nece epotiuns, u umm . de tonſenſu patrum. 143 t̃ . . . nemem quorundam ſeitis occupatum habuiſſe fneimm animum videtur, ante, quam ad expli- linuck candum PAVLLVM, accederet. 1 Ne MüIIN,(l. * ERASMO Roterodamenſi hoc eueniſſe, nunquam r)ſconi dubitaui. Is, vt tunc erant tempora, lectioni I MU patrum innutritus, & quorundam lubrico ma- elnitke gliſterio Pracuentus, ad PAVLLVM. tranſiit, irbnnn d. adferens animo praeſumtas illas, quas ante hauſerat, opiniones. Eo factum eſt, vt regu- hte, 1 Cle lis grammaticis & exegeticis in eorum gra- Aenbi an tiam peſſumdatis, in illam charybdin incidere, A a0 quam veri viam tenere maluerit. denes, b edin obere Qui ERASMO iubenti obtemperare velit inter- Aeno cin pres, hic obuertere quaedam poteſt, ſe 6o- oCeie. actum ab illis aduocaſſe patres, qui cos in H cauſlam ſibi contrariam excitaſſent? Verum, 1n Co i multo eſt horum diuerſa ratio. Hi nempe Velnpe Proet certis interpretandi regulis freti, prius ex ipfis lol Pene ſermonis viſceribus, id quod verum eſt, eruunt, Nore Cn e aberrationem ab his, aduerſanti cuilibet iunes ceo oſtendunt. Patres eiusdem ſententiae teſtes . 171 latiot⸗ adſciſcunt. Nihil e Patris cuiusquam ſcitis, 1 in orationem PAVLLI, intrudunt. Solo freti 6 Dtecdau effato PAVLLI, eodem fretos eſſe quos adpel- 18 lgl lant, Patres, oſtendunt; quos, tametſi cun- nexeget ctos hinc recedere vidiſſent, eos deſerturi cun- 1n Abin tos potius, quam a Paullo vel latum vnguem rece- 144 Cap. III. Sit. II. Art. I. Praemonengas “ recedere parati. Sed Eraſmiano interpreti ea ojteſkhni mens ac deſtinatio fuit, vt dogma de ſumma e es Moguis Chriſti maieſtate, arceret a verbis PAVLLI, 1rll adeo patribus quibusdam obnoxius, vt, quo faci- cte 3 zlurer lius iis conciliaret PAVLLVM, ellipſes ellipfi- uni iline, bus ſuperinduceret, & his hypotheſes ſubſter- 1Iltde Nel neret alieniſſimas. n. S§. LXXVI. Praeterea, nouae interpretationis ea Hicem fi eſt indoles, vt ne vllum quidem indi- elie, gua cium contineat, vnde apparere poſſit, s, 0 uuan aliquem e Patribus, ad ſuffragandum ad- ilebent, duétis, (ſi vel maxime, vt tales poſtulen- cymnprehen tur, qui ore ſint Ariano locuti) quid- e bite Nor⸗ quam ad illam ſententiam tuendam attu- &Igremur, liſſe. Fruſtra igitur inuocati ſunt. Sin- fiphmnum a gula interpretationis membra conſidere- deigule,n mus: 1) ³ ir! rdrra, eds, Aui et ſuper v genen ſere omnia Deus. Hic ita deſcribitur in para- l amen phraſi: ille, qui eſt ſuper omnes (udaeos & n ipltel paganos) qui Iudaeorum & gentium ſortenn mmetto aequa lege temperat, (pari logo habet Ponmdenfre. vtrosque; tempore noui federis.) 2) 1 n EFvNoyurde tie re oiu*α. αdnds in aeternum. Nis vn Hic ita ſiſtitur: quem Paudlus, ipſe cum ſit Eerr, VVs, Iudaeus, vna cum ceteris Iudaeis in Cbritum g qus⸗ . Wprobel Dung, „5 Aee tonſenſu patrum. 145 ni n 0 , en EeE Aüoque zebellibus, Chos enim tanquam prae- be A Tentes alloqui & in eorum gratiam haec di- eo Cere PAVLLVS Putatur) & tung, & ſe⸗ t uenti tempore, laudare Joleat, & laudet pro- is ik pter tantas praerogatiuas, qJaibus ornauerit m ð daqeos. 1 §. LXXVII. tnhtenn PFigdem faciam illis quae dixi. Patres n idn eccleſiae, quos ſ. ven. interpres recentiſ- Meree ſimus, ad ſuam cauſſlam euocauit, id te- Hmemm ſtari debent, quod epitheta verbis PAVI- tnese LI comprehenlſa, ab iis non de Filio, ſed en) E de Patre vſurpate ſint. Si vero id ita eſ- ntelnt ſe largiremur, & antiquiorem banc filiſſe Gin 4 diſeiplinam ab ORIGENE propaqpatam nbet n ad diſcipulos, reliquis orthodoxis Patribus in 6 uG / poc genere perſpicaciores, concedere liceat: Ubiri nihil tamen horum teſtimonio efficietur. M Nam hi ipfſi teſtes, ea omnia, quae noua mnh interpretatio ſolum ad Patrem refert; ipſi lod h Filio conuenire largientur, immo pugna- ers) bunt. Quod noui quoque Ariani, EM⸗= in etemn LYNVS, WHISTONVS, CLARGKIVS,; N & wWHITBVYVS, Prioris ſententiae deſer- SaC tor, comprobabun: Ex eorum sirn . K ſen⸗ 146 Cap. III. Ject. I. Art. I. Praemonenda ſententia, Filius, rex & moderator regni „olniſen gratiage, in veteri & nouo teſtamento hactenus eſſe permittitur, quatenus id poteſtatis a Patre tanquam ſuperiori, accepe- rit. Quo pertinet gubernatio illa, quae ad Iſraelitas, & deinde ad paganos extendi⸗- tur. Saltim ex illorum patrum effatis id lu- culentiſſime doceri poſſet, niſi ſatis cogni- tum * eſſet viro grauiſſimo, quocum haec disputamus. Quamobrem, ſi PAVLLVS nihil aliud dicere iubetur, niſi hoc, quod gratias agat ei qui Deus (ſine articulo praefixo, quem tantopere poſt veteres quosdam, vr- get interpres, ſi Deus Pater indicari de- beat) regnum gratiag, ac nominatim Iu- daeorum & Iraelitarum in eo regno ſorten; gubernet: id tam ad Filium quam Patrem pertinere, indicabit; cum nullum in eius ſermone, hunc in modum interpre- tando, ſignum ſuperſit, e quo intelliga- mus, hoc epitheton neceſſario eſſe Patri, ac non Filio, ab eo tributum. W PAMPFHILVS in apologia, haec refert ORIGE- NIS verba (apud HVETIVM Origenian. p. J0. §& IV) „Data eſt autem lex Moſis per angelos, „in manu mediatoris Chriſti, & virtute, qui ð) „cum „eſet, & i mntt „ „ lnn 4 ,NrNror⸗ „X homninun „ine ſechlor „ltus, ſeh „aduentum, „led nondun „tunc Mecdi „ data ler woris manubi ,lan, G „doriuch, S „Chriho., ONIGENIS , Lltan: z „Filius, in c „IIWs, Culls vero, Iiter 10 enumerat io Dei amne lrMyte ciſiur, (Mn/ e6 propria, Uer ila hude IGENEM, eln uls en in Runc . Haurn de conſenſu patrum. 147 noerkortt „, cuin eſſet in principio verbum, & apud Deum l0 keltanen lrenl pnini epe o U e 4 gencdeder Urumefksſd tnil ltser⸗ o,Coenn n N bA nii hoot emiubht tes voddn Duer indon Ne Mminmn na eyn Un gvunket CUon hun mnocomn inenn e , ile i⸗ And elein un ec rekertOn 1 Orilenic Mols der n ſ, Kym „eſſet, & Deus eſſet verbum, Patri in omni- „bus miniſtrauit. Omnia enim per ipſum fa- „cta ſunt, id eſt, non ſolum creaturae, ſed & „lex & prophetae, & ipſemet eſt Mediator Dei „& hominum. Quod verbum quidem in „fine ſeculorum homo factus eſt leius Chri- „ſtus, ſed ante hunc manifeſtum in carnem „aduentum, mediator quidem erat hominum, „ſed nondum erat homo. Frat tamen & „tunc Mediator Dei & hominüm: vnde „& data lex per angelos in ipſius Media- „toris manibus data eſſe dicitur, vt eſſet lex „ſancta, & mandatum ſanctum „ & iuſtürmm & „bonum, & omnia haec ſanctificarentur à „Chriſto.„ Idem vir celeberrimus p. zb. haec ORIGENIS verba profert, ex homilia XVIII. in Lucam: „quia igitur Saluator, Creatoris eſt „Filius, in commune Patrem Filiumque laude- „mus, cuius lex, cuius & templum eſt.,„ Iam vero, inter praerogatiuas Iudaeorum aPAVT- LO enumeratas haec praecipua eſt; quod Fi- lius Dei carnem aſlumſerit ex Iſraelitis, & quod Lex & Prophetae, ſint inter ea; quaeë per ipſum Jacta ſint. (Io. L. I.) Reliqua enim decora, lIu- daeis nrabt his ommino continentur: pro-⸗ pter illa laudandus eſt Filius Dei ſecundum ORIGENEM, non tantum;, vt miniſter Patris; ſed vt talis etiam, cuius virtute lex data ſit. Plura in hanc rem dat HVETIVS p. a6. vbi K 2 non 148 Cap. III. Ject. I. Art. I. Praemonenda non omittit, quae durius in hanc rem dixerit Adamantius, ſed ex his mitiganda. Si quid RVFINVS, qui metaphraſtes PAMPHILI cre- ditur, in illa eius apologia aſſuiſſe de ſuo, pu- tabitur; nondum tamen talia eius rei vidimus argumenta, quae tam certo id perſuadeant, vt metaphraſtae, quicunque ſit, fides euaneſcat. IRENAEVS, multa huc pertinentia ſuggerit. Neque, vt apparet, in eo iam ſumus, vt αα úa Filii e Patribus eruamus, & quae WHI- STONIANA COhors BVLLO & HVETIO li- centius in ea quaeſtione obiecit, attinga- mus. Tota iam res huc redit: an noua oracu- li Paullini paraphraſis eiusmodi ſit, vt a patribus ad eam cauſſam adſcitis, ſuffragio haud infi- ciando, ſuſtineatur. §. LXXVIII. Porro, quod alteram ad formulam at- tinet, benedictus in aeternum, ea non am- plius ex noua interpretatione, erit illa, quae (vt fertur) veteri more Deum ſum- mum, Filio ſuperiorem, deſignarit apud Patres. Nam hi quoque, Ariano licet ore loqui ſubinde putentur, id Filio non ab- iudicauerint, quod aliquo tempore prae- dam ſente, & aliquo ſubſequente, propter quae- ln lohfiin eſtuncorn 10 runt, d uces, Vm & ore kun ji Qicerent Dauidit Cice I, 27. N. gelio Mumi Hili Dei. cerm, Nt crim Mem, ke Meth. TMV. Notare an 4 in anon terpretano um infellin lci. Druele , affrmar, lej n gt⸗ Iiceo in Her forta I. Menmn D Hüw en 14 MPHIII il e i, D n ilinn kn, IN uIIg, en 1, & 10 & Arrno CMiegt, inin It, Nt 1 ihe tngo kul if Crmuln: N, e N e, enk e Mn ſn Snarit an. eno lcet teynpore NA CNanelce hetüeni gn de conſenſu patrum. 149 dam beneſicia celebretir. Quare fruſtra ad teſtandum id, & quod nunquam ſenſe- runt, approbandum, euocantur. * Iudaeis, tempore Paulli, hanc formulam in vſu & ore fuiſſe, vt Meſſiam ſuum, Eilium Pa- tris dicerent; gratis vt puto, ſumitur. Filiuim Dauidis dicebant. Matth. XXV,; 9. XXII, 12. IX, 27. XXXL, 32. Quibus Chriſtus in euan- gelio Joannis ſemper opponit verum nomen, Eilis Dei. Quod tam male habebat Pontifi- cem, vt crimini daret Chriſto, qui non tantum Meſſiam, ſed Eilium quoque Dei mentiretur. Matth. AXVhE. 6ůâ. §. LXXIX. Notare autem id quoque licet, quan- tas in anguſtias redigatur inſolens illa interpretatio, quae praeſtruxit, ad pala- tum inſidelium Iudaeorum haec a PAVLLO dici. Praeſentit enim interpres, a PAVL- LO affirmari non potuiſſe, fore, vt tales Iudaei in aeternum laudent Deum patrem, quippe qui Filiun non agnouerint, mori- turi ideo in peccatis ſuis teſte Chriſto, Ie. VIII, 24. F. LXXX. Haec fortaſſe mentem interpretis ſubi- K 3 erant, 150 Cap. III. Ject. II. Art. I. Praemonenda erant, cum dilueret Pphraſin illam res alνοαο, e ſignificet aeternitatem, ſed con- gruat qualicunque modo ad hypotheſin. Aama enim vtatur his verbis: per ſe- cula quae ſequuntur omnia, ſemper & poſt- hac a nobis (ludaeis) vt iam facere ſolemus, Deus pater ob has praerogatiuas celebrandus erit: tamen cur aeternitatis notionem ſup- preſſerit, quae ex more ſacri codicis illis Verbis :le re aoνα adhaeret, vbicunque de adoratione ſummi Numinis agitur, Cauſſam vix aliam reperias. Non vrgebo, ſi periphraſis aeternitatis, verbis ſember G Pothac, ineſſe debuit; quorum auctor, optimus eſt ſui interpres; & cui praeter ipſius mentem aliquid improperare, ini- quum foret. Sed non intelligo tamen, qua ratione poſſit aeterna dici gratiarum actio ea, qua Jliti ſi lint Iudaei infideles Propter ſuae gentis praerogatiuas, Deum Patrem exclulo Filio celebrare. Nam PAVLLVS, loquens inducitur de illa ad- oratione, qua ſoleant vti, Fratres Iudaei, hoſtes Chriſti: qui nequaquam Filium ho- norabant eodem cultu, qJui Patri debetur, ita, vt Patrem non bhonoret, qui non bono- Tet 6t H 7, 22,. 4) 17. Pehen 4 1 Onmnunn ben N id geag Ofdem in men Wun ſeuientesi Ueree eſt od foriae Piles Deo , Armg liente in Fi Unninepende 4t gaee m ur etun in Cum non lun Gehbat error Ktenor deſin inm alkio teduemtata Iue Aebet cont nen Vt Der Ue Donebrn Penim ide leban, N ril, ſin ,, . ennn . lun ,, nh, ſl A Fypoe ert r⸗ der F nreeſienn Ntnnn letrnne n Nötonent Ceni cocieri⸗ eret, pbion MWnins pin Mr nrt etbienker orom mdon Calier Mopetane,/ telioo un Ciei guunmn Mri fise olliu, un N rteili Gtres Iuln n Flunmk pommi ilt Ii 4 de conſenſu patrum. 151 ret Eilium, ſicut Chriſtus eos docebat. Io. V, 22. 23. Scilicet, qui ſatis luminis ha- bebant ad videndum Filium, auctorem omnium beneficiorum, ſatis exemplo- rum in gente ſua, quibus vti poterant, ad fidem illi Meſftiae dandam, & inſana tamen malitia, diris eum deuouebant, ſaeuientes in Chriſti familiam, de quibus querela eſt Paulli, 1. Theſj. II, 14. 15. 16. quod furiae ſint humani generis, dete- ſtabiles Deo, victimae caeleſtis irae, ta- les, ſolitam gratiarum actionem ex illo in- ſaniente in Filium animo profectam, LDeo Patri rependere, doceret Paullus? * At, gratae mentis & vocis officium, laudabi- tur etiam in errante?: Dices: neque pugno; dum non laudatur id ab eo, qui corrigere debebat errorem, & non efficere laudando, vt error deſinat in contumeliam Dei, cui gra- tiarum actio debebatur. Sed ſolita & tunc frequentata Iudaeis gratiarum actio, immixtam habebat contumeliam Filii Dei, cui gratiam referre vt Deo, Patris Filié, in loco blaſphe- miae ponebatur a perditis lacobi nepotibus. Hi enim ideo praerogatiuas ſuas tantopere ex- tollebant, vt indicarent, ſe ſatis beatos eſſe per illas, ſine Filio Dei redemtore: immo fa- K 4 cinus 152 Cap. III. Rect. II. Art. I. Praemonenda cinus eſſe, Deum credere & appellare Patrem, propterea quod Filium diuinitatis conſortem habcat. Id Chriſtus, ſapientiſſimus magiſter, in iis qui meliora docebantur, huc interpre- tatus eſt, vt cacodaemonem haberent patrem, qui Filium Patris non modo detrectarent, ve- rum odiis etiam furialibus inſectarentur. JLo. VIII, Iz. 71. 44. Fac tanen, denuo poſſe obuenti, Paullum omnino de aeternitate laudationis agere; & no- ſtri interpretis eundem efle ſenſum in verbis nunc & ſemper: dicere vero id de Iudaeis infi- delibus, ſub conditione ac ſpe conuerſionis co- rum ad Chriſtum: Quid hoc proficiet? Sumi- tur enim, non de conuertendis, vt talibus, lo- qui Paullum. Neque magis quidquam eorum conuerſioni obſtitiſſet, quam illa perſuaſio, fo- re, vt in aeternum laudarent Deum, ſecut huc- usque fecerint, pro praerogatiuis, quarum non fructu tantum vero, ſua culpa carebant, ſed vana quôque earum fiducia inſoleſcentes- Chriſtum auerſabantur. .LXXXI. Id quoque in aprico eſt, debuiſſe lo- cos e Patribus notari, e quibus conſtet, eos, hanc formulam, quae epitheta Dei continet, in ſermone ?AVLLI, habuiſſe PrO o grinmn mrmen gono iis olenined hin, Pattes ucn i 7ſetnim un Non inhcian natim 4 N0 Vindicatumm . Kec t ſſi, ul le Un celelt. Gna Imerpun Pro erdiwat nonen pult Uluemnin (1 Parum id v Kuüm Hir ag a quidemn V. IOgatinas en Cellario Adn lleer pro Mert, Illat m e Ver 11 Whebrum hor millie, lie les n nlen longe en Laln Cntt ca UI obcen cens 6 gebeice h⸗ es Cnfe. epither e r II, ME 0 de conſenſu patrum. 153 pro gratiarum actione doxologica iudaica, ad B eorundem praerogatiuas pertinente, ſi quando eius fecerint mentionem. Quod, ſi oſtendi nequit, cadit etiam inanis illa ſu- ſpicio, Patres agnouifle interpunctionem plenam poſt verba: Chriſtus eſt eX Macl- tis ſecundum carnem. * Non inficiatur Vir. ſ. ven. a Patribus, nomi- natim a NOVATIANO, & TERTVLLIANO, vindicatum efle PAVLLI oraculum, ipfi Chri- Ro. Sed obuertit idem, contra Patres eius claſſis, Paullum nomine quaſi Iudaeorum perage- re illam celebrationem, ideoque minus conſtare, qua interpunctione fuerint vſi. Vtrumque, pro arbitratu ſumi, quis non videt? celebra- tionem puta euchariſticam, & ceandem nomine Iudaeorum (infidelium) peractam. Et quam parum id valeat ad effata Patrum, (de his enim hic agimus) ſatis apparet. Nam, ne il- la quidem valet collectio: qui Iudaeorum prae- rogatiuas enumerauit, is eorum nomine, ne- ceſſario adiungit gratiarum actionem: quam ſcilicet, pro ratione inſtituti ſui, tam omittere poterat, quam addere; &, quam ſi adderet, tam ipſe, veriore ſenſu praeſtare, quam falſo iudaeorum poterat, immo, tanquam 9eεπινοσ non iudaico, ſed vero ſenſu, debebat. Argu- menta exegetica, non praeſumta coniectura, rem eam decidunt. Iudaei, quorum ore ac K 5 mente 154 Cap. III. Ject. II. Art. I. Praemonenda mente Paullus haec dicere creditur, celebratio- nem illam, ſi qua foret, ad Chriſtum referre non poterant, quem exſecrabantur; tantum abeſt, vt cum agnoſcerent, & grata mente proſequerentur, tanquam carum quas PAVIL- LVS enumerat, auctorem praerogatiuarum. Teſtimonia PAVLLI, praeter rem huc adfe- runtur. Nam illud Rom. Z, 2. nihil aliud probat; per verba & deſtinationem loquentis, niſi hoc, quod pagani res a ſummo conditore, procreatas, loco ipſius conditoris, adoraue- rint. Ille ſupremus auctor, omnino celebratur, vt benedictus in aeternum, ſolus adorabilis. An vero Paullus, Chriſti cultoribus illa ſcribens, nomine Iudaeorum, Chriſto infidelium, loqui, recte cenſebitur, quem hi chriſtiani auctorem omnium Io. I. I. venerabantur: Immo, formu- lam Iudacorum chriſtiano ſenſu non Iudaico, ad- hibet. Quin, ipſi pagani, idolorum cultores, non ſatisfaciebant officio ſuo, ſi creatorem a re- bus creatis vtcunque diſtinguerent, colendo numen aliquod ſupremum. Ad id etiam obli- gabantur, vt redemtorem humani generis, eundemque creatorem ipſorum, tunc maxime, cum Paullus iſta ſcriberet, in euangelio, reue- latum, noſcerent ad communem ſalutem. Act. W., 1r. XVII, 30. 3I. Alterum, 2. Cor. Xl, 31. tale eſt, vt PAVLLVS celebret patrem, tanquam Patrem Domini noſtri Ieſu Chriſti, qui eſt henedictus in aeternum. An talem celebrant Iudaei Juduel degenn Dumtſer Inn Alis ent. Ces cömmmun ſint; eß Cliarn a ſcie mo. 2) F cellario ind tan; culn h ONjnon polin ſcut ? sre codicis, guoa Ilurat in lo Nt gyctiarun 1edtarg ⸗ Ponn er Iran Vr breuite Dutrun ddi; fum verbort rum recenti Dauli non Motuerit. ( s inuocat, elts, ilen Plo Dei Uud Ge eandke pret. ( 1n chnlie ne Crelin, Clinen Clrim D aihmmn; n gren Menn Wun s biyl Weetdgtiderun EN Nn M d, 1. il. il kumnen len elunmo eond nltorg, are Onnind lirn Nn ebite ibug n lben hidum, ani Crihan madrer ur! Immo, wnm Mu on Iudncer rmmollren 1 aratren t1. wreren, D AA id eund Mummi genen , . Imunne Aldltin, el n Amem. 4 un, 20 Alebret pune l C tllen — de conſenſu patrum. 15 5 Iudaei degeneres: De tertio, ſupra dictum eſt. Pontifex ſupremus, blaſphemiae Chriſtum accu- ſat, qui ſe filium rS sνRMνατσν benedicti, pro- feſſus erat. Hinc conſtat: I) ſi Meſſias a Iu- daeis communi formula vocatus fuiſſet, filiut altiſſimi; ea formula non fuiſſet blaſphemiae ac- cuſata a ſcientiſſimo eius rei, pontifice maxi- mo. 2) Fallo colligi, eandem formulam ne- ceſſario indicare gratiarum actionem doxologi- tam; cum hoc loco ſit epitheton Dei, vel yn- onymon potius, poſitum loco nominis Adonai, ſicut αo, Altiſſimus, idem valet, vſu ſacri codicis, quod Deus ſuper omnia. Quae notio quadrat in locum PAVLLI, Rom. IX, Y. non vt gratiarum altio, ſed vt antônomaſia, ſeu rs ρα ονοοι praedicati; ad ſubieltum, (hominem puta ex Iſraelitis ortum) reſpicientis. Vt breuiter colligam ea, quae de conſenſu Patrum dixi; notabile diſcrimen eſt, inter ſen- ſum verborum PAVLLI, & paraphraſin eo- rum recentiorem, quae rationes continet, cur Paullus non de Chriſto, ſed de Patre, loqui potuerit. Quare, qui Patres eccleſiae teſtes ſuos inuocat, is probandum ſibi ſumſit, hos teſtes, iisdem rationibus fuiſſe conuictos, vt Filio Dei illud elogium PAVLLI abiudicarent: adeoque eandem paraphraſin ſuggeſſiſſe nouo interpreti. Cum oſtenſum ſit, rationes qui- bus conſtat illa paraphraſis, omnes, ab ipſis P. atri⸗ 156 Cap. III. Neck. II. Art. I. Praemonenda Patribus adinitti pro Filio: nihil proficit ad il- lam cauſſlam, Patrum illorum appellatio. §. LXXXII. Haec ideo praemonenda duximus, ne praeter rem, id quod hermeneuticae re- gulae definiunt in oraculo Paulli, iis amba- gibus inuoluamus, quas euitare, non modo commodum eſt ſincero interpreti, verum etiam prudenti neceſſarium. Nihil enim ad veri patrocinium intereſt, Ariani, an orthodoxi, illos eccleſiae doctores anti- quos, qui ante ſaeculum quartum ſcri- pſerunt, vel ſcripſiſſe putantur, ſuae quisque cauſſae vindicent; dummodo PAVLLVM de Chriſto loqui, vtraque pars alicubi admittere cogatur, immo admittat. Quod fieri tunc, vt ſupra di- Ximus, manifeſtum eſt, ſi ?AVLLI Ver- ba, eo nexu recitant, quo exhibentur ab ipſo; & ſi recitant eo inſtituto, quo non pugnant contra negantes humanam naturam Filii Dei, a diuina, (vel ab ea quam habere fingitur inde a creatio- ne) diuerſam, quorſum fatis habere poterant proferre priorem oraculi Paul- lini partem, his declaratam verbis, duod 4 ſten Fielti felt elll 1 e, Ommm ctgeult. Lic ewitamm 168, bibs Uerunt 650. Vemum ip NNESTVS 6 i, ITTIOI INS, Agae ridcns N in DIONYSIVS genus phTH Uirtann candie Cifens, ( UAlet, VbI 4 1letionbbos, Alrne getati IIs, Alihi Uhis & ma Perunt, (undo 4 . Denenn. Ehlten nillnct, n lin Ctintk, N menentene re. l anr Unarenonman Merreti enn . Mllen let, “ . “ I Clun HE D uotnr, (det I; Cummode ocl, Ehenn Wolrtur, nd , N k, prIEINE vo erhbenn illtimoe, g es umnanan ,el che ſe 4 Ckelt ſics Nae Oracolt H. gethic, de conſenſu patrum. 157 ſit ex Iſraelitis ſecundum carnem. ita pro- fert eam CLEMENS Romanus contra eos, quorum ferale dogma PHOTINVS Propagauit. H. L⸗XXXIII. Sic euitamus eas diſſenſionum procel- las, quibus ab vtraque parte ſe expo. ſuerunt GEORGIVS BVLLVS, (ad ex- tremum & ipſe fluctuans) & eius comes ERNESTVS GRABIVS, iisdemque con- ſoni, ITTIGIVS, BEBELIVS, CALO- vVIVS, atque ex Romanis, vir maxime criticus & in hac cauſſa orthodoxus, DIONXYSIVS PETAVIVS, eidemque iun- gendus PETRVS DANIEL HVETIVS, vir tam candidus, quam naris emunctae criticus, (quod ex eius Origenianis ap- Paret, vbi a PETAVIO interdum, ſed in leuioribus, recedit.) Quibus Ariani noſtrae aetatis, WHISTONVS, CLAR- CKIVS, aliique, his potiſſimum vſi ante- ſignanis & magiſtris, tanto conatu ob- ſtrepuerunt. §. LXXXIV. Quando enim PAVLLVS, iis Praece- Pptori- 158 Cap. III. Ject. II. Art. I. Praemonenda ptoribus non indiget, qui diu poſt ipſum, ad tertium vsque ſaeculum vixe- runt; quid eſt, quod eorum auctoritate tantopere nitamur. Qui prope cuncti, tum ea dixere, quae detrahere de maie- ſtate Chriſti videri queant, tum ea quae pro gloria eius haud obſcure pronun- ciant. Vbi quisque ſcripſerit, quibus philoſophiae praeceptis imbutus, qui- buscum aduerſariis conflictatus, quam dextra facultate mentem ſuam, idoneis ad myſteria exprimenda verbis, inſtruxe- rit, quales, & quam conſtantes, ſuis ver- bis notiones, & ſententias vbique ſubie- cerit, quid alicubi ſerius irrepſerit, quid auctore ſuo dignum, quid truncum, quid correctum aliena manu, & reliqua, aeternis credo litibus ſegetem offerre poſſunt ingeniis, quae ſollertiae ad ſuſpi- candum praecipiti, ſimplicem myſterio- rum veritatem impendunt. Hinc HIE- RONXYMI ſcilicet, THEOPHILI Alexan- drini, DEMETRII, MEHODII, PETRI Alexandrini, EVSTATHII, PACHOMII,; MARCELLI Ancyraui, & recentio- rum, LVTHERI, BARONII, BEZAE; illine 4 tenvpINI DlDENI, 6 NAeNl, E ArtolxlII, Niori vel in llertia, O e Wderi don De ohlt Lerenurin, Mten prochu Eerim. WV ens & Küie Cubi gielis p junt, cna Uunem error Puli doctrin t, ſulhici naln, de Utenl Eerye UGkts, guan ins ſto Pr , Kl⸗ Ao e Pleiorum . Mene R e ſieenlan un Wetnier he unk, ANhete Enie N dner N Oblenre Nope lrhet inbann, Ulickins, C Cunn, es eibs, inlne kuntes, Usret⸗ s digreſide irtegert, Guid mnnan eni & et Egeren Chn leriae n leen mlero. 4 M uI. IIII Arxn DDlI, PETEH 1 ACö X ſecen NII, DeH de conſenſu patrum. 159 illinc RVFINI, ATHANASII, EVSEBII, DIDYMI, & longo interuallo, poſt illos, ERASMI, ESPENSAEBI, FERRARII, HALLOIXII, renouamus exemplum; maiori vel in accuſando vel in excuſando ſollertia, quae & nimia vtrinque ſubin- de videri queat. §. LXXXV. De ORIGENE, & CLEMENTE Alexandrino, teſtibus in hanc alteramue partem produétis, haud multum labora- uerim. Id vnum deprecor, ne PAVLLI mens & ſtilus, vllius eorum ſiniſtris ali- cubi dictis parere iubeatur. Id qui fa- ciunt, dogmatice magis quam biſtorice in partem erroris venire, quam ſinceram Paulli doctrinam admittere ac tueri ma- lIunt, ſuſpicionem haud vanam, ſed in- genuam, de ſe concitaturi. Habeat eam laudem ſeruetque ſepulcro, bonus ORI- GENES, quam, vis rarior ingenii & eru- ditionis iſto pro tempore varietas, & am- plitudo, & labor ferreus, & non formi- data pro re Chriſti periculorum atque ſuppliciorum atrocitas, ei ſingularem & Pae- . 160 Cap. III. Nck. II. Ayt. I. Praemonenda paene propriam;, addixerunt. Quae ornamenta, longe ſupra profundiſſimam, ſed virtutis inanem ſcientiam, eminent. §. LXXXVI. Sed maieſtatis Chriſti propiorem illam notitiam, adorationis debitae magiſtram, futilis illa &q ſemiiudaica Platonis ſchola interdum ei ſubduxit. Durior eius alioqui cenſor, HIERONNXMVS, ita tamen de eo iudicat: - .. aliquando honus dormitut Homerus, non imitemuar eins vitia, cuius virtutes non poſſumus ſequi. Errant in i- de alii, tam graeci, quam latini, —= -— tol- le amoris reeoxnv, S& nos tollemus odii ma- gnitudinem. Tres modos eum excuſandi, dat P. DAN. HVETPIVS, Origen. p. 25. in mitiorem partem interpretari, quae incom- mode dixit; proferre e ſeriptis eins, loca.⸗ Janiora;, &. conferre aliorum Patrum eenpla. Cum ſcripta huius viri tot manus alienas, vel inuidioſas, vel medi-. cas, (qualis erat RVFINI) paſſa ſint; vix vbique lancem criticam, ſecure ſatis, adhibebimus. §. LXXXVII. oopeto⸗ ONIOEMN in i5) Gal Pbss acbaelet 6bos, kacbn Ptionern Mie M. P. 10). ⸗ om elle 9l nen, ſeſtimne on Oefuiſſe Un Ge recti, WO, Hlthox numm, teltare Hiec velun ORIOGENE, jihus dlri⸗ iut, eos t ns Oui ſin Uenint: non Ntum egcelte Eptouene 4 uns t 1Doibcem . Henme elt. Totinkläner n ennnen Ntöhannſſ Uue moir Dnn let ürein on In Eumen Mnnr rnt. l Etit, außn Drm N tm,.. Olennrvci ebin erci liien fn i De /n un EYimn Clg Pitl 10. , vel ut rn fn ſeeble 14 1 15 Adeiconſenſu patrum. 161 8§S. LXXXVII. Quo pacto conciliari poſſint patres, qin ORIGENE M Pro haeretico declarant, cum iis, qui contra ſenſerunt; &, quid labis adhaeſerit aliis etiam orthodoxis pa- tribus, facunde diſſerit idem HVETIVS, notionem baeretici temperans, lib. 2. COri- gen. p. 195. Auötorem haereſeos recte di- Gtum efle a Patribus ORIGENEM; aer- torem pertinacem non debuiſſe dici. Sed non defuiſſe tamen, qui admonuerint eum de rectius interpretando codice ſa- cCro, HIERONYMVS apologia contra Ru- Ninum, teſtatur. B Haec velut in transcurſu monui de ORIGENE. Qui;, ſi putatur ideo ceteris patribus doctior, quia Filium infra patreni poſuit, eos vt WHISTONVS ait, impro- bans;, qui ſuo tempore contrarium do- cuerint: non video ſane, qualis ea pute- tur tam excellens eruditio, quae merum eſt Platonicae ſectae delirium, quo, Vt ait; HVETIVS, orthodoxawm doctrinamz oblima- uit. Opificem eſſe huius vniuerſi, &, vel mini⸗ 162 Cap. III. Nect. II. Art. J. Praemonenda minima adeo pars eius e nibilo vt ex- iſtat, efficere, infinitae potentiae ſpe- cimen eſt: quod ſana ratio docet, ſi vel tacerent magiſtri diuinitus edocti. Id Filio tribuere, & fimul ei diuinitatem ſummam eripere, non niſi eorum eſt, ui attributa diuina, vnius eiusdemque eſ- ſentiae infinitae ornamenta eſſe, turpiter ignorant. Miniſtrum vero fingere illius operis, quod ſolo vſu potentiae, ſcien- tiae & ſapientiae infinitae abſolui poteſt, quid erit aliud, niſi erubeſcendae inſci- tiae pars & argumentum., IOANNES effectorem huius vniuerſi, vocat verbum 13 XρW, addens: & Deus erat verbum il- lud. Quatenus & legebat illud, ac fate- batur ORIGENES, doctior erat philoſo- phus & theologus; quatenus idem obli- mahat, eatenus ſemetipſo indoctior erat, Nemiiudaeo ſpiritu & platonicis deliriis in transuerſum actus; qua peſte mulkos alios afflauit. L §. LXXXIX. . CLEMENS autem Alexandrinus e pa- gano Chriſtianus (nam & hunc inuoca- ri 1 vide) Jumpns, i Nls il Nali roci Un multe! icii tamer Platonem tos conlull 1, guoc do 6 Cockusgl Uue PHO Ulicat, his e parum 11, peron lunt CLE) icnicgien Ur RVFIN Mrobancs) dulen, Verba g ir: 7,6 5 he (Ce mnn eiuc / Uer G eL In biden 5 eſnen e nlih Dokentige Carer i elc. Auiniue üdenn ur ellkmnſr, n al oingeri Centige, ae Goli oe Cſenlte ili ANN Vdent dertui ertt unnun t ilad, erte r ern alt⸗ enns igen jnCockoren los A,is l Nnulaa drzns et Hune iwe de conſenſu patrum. 163 ri video) eiusdem ſcholae doctor & alumnus, idemque praeceptor ORIGE- NIS, ſi quid eius febriculae traxit, & alicubi prodidit; meminiſſe oportet, vi- rum multae lectionis, & mente bonum, iudicii tamen fuiſſe debilioris, qui prae- ter Platonem, Stoicos etiam, & Peripate- ticos conſuluit, eorumque de lacunis hau- ſit, quod doctrinae ſanctiori, parum cau- tus doctusque commentator, immiſcuit. Quae PHOTIVS, de libro ypotypoſean iudicat, his non admodum moueor: vt quae parum honorifica ſunt CLEMEN- TI, & parum pia in Chriſti maieſtatem, ſi ſunt CLEMENTIS potius, quam Ari- ani cuiuspiam doloſe inſerta; cum teſte- tur RVFINVS, (non prorſus certe re- probandus) Clementis libros ab Arianis fuiſſe adulteratos, & cum PHOTIVS ipſeé poſt verba cenſoria, haec adiiciat, ar aιτι ire rl« erec“ r aU†τ εααoâαπον τâααορυs; ſiue ipſe (Clemens) ſiue quis alius, qui perſonam eius induit. Et IO. CLERICVS, hac ſuper quaeſtione tam vehementer cum GvVIL. CAVEO colliſus, proban- dum quidem ſuſcepit, in aliis quoque L 2 CL E- 164 Cap. III. Ject. I. Art. I. Praemonenda CLEMENTIS libris eadem legi deliria, quae ?PHOTIVS impia & blaſpphema vo- cat; illud tamen vnum, atque pelſſi- mum de Chriſto dictum, haud euidenter docere potuit, niſi quod e tromatibus Clementinis duos excerpit locos, quorum vno, ſapientia omnia permeans, dicitur ca.- 1riôεο α Ses primum a Deo creata al- tero autem, natura Filii, quae ſit ſoli omni- potenti proxima (ergo non eadem nume- rO) deſcribitur. Vnde DIONXYSTVS PE- TAVIVS, Arianum quiddam collegit. Ipſe tamen non diſſimulat cLERICVS, poſſe ac ſolere commodiorem ſenſum ſuſpe- Stis illis effatis tribui, epiſt. criticis p. 13. 14. vbi conferri poſſunt, quae GVIL. CA- VEVS, epiſt. apologet. hiſtoriae litt. ſubiecta, p. 73. reſpondet. §. LXXXX. Quidquid ſit, notabilis tamen eſt lo- Cüs CLEMENTIS noſtri, a multis iam notatus ex eius paedagogo: el Atr 0*⁹ Rορ Tlære, eis à& s.α à reοαν Xαον AXos, cui addit continuo Spiritum ſanctum. Nam ³ vαα, cum articulo (ſi id quoque ſpectandum eſſe ſle, peet or her (UN De EVSED em ſiltit Inke ta res 0O. CLERI egagrur T eentem (II Ia, S. ./ De ſncho nihi elle ilo Tionis idenm OPtabilius, dobia, in he Ur. (uun egtiffima c n Strinor, Ilezuit, Vt „ . Ule⸗ 6 ineoni um hade une Chrit Unnbus u .1. Menmmg, Gem kei len⸗ Ahfenn h, Ne e hullenitene N 3 Ironnte Arhen, Con fhemn dour, 1Do hem. ue ſt n Uon egen nun DIoxrel Hilem lr 0 Un Ctrner nn zhmn i⸗ Peormuaht Glue Erlu tt Samen el molts in : d Eue s, i 1. Nmn e S de conſenſu patrum. 165 eſſe, vrgeatur) eodem iure, quo Pater ror SXaν Cunctis Praeeſſe dicitur. F. LXXXXI. De EVSEBIO quoque, quem pro ſe teſtem ſiſtit celeberr. interpres, nondum confecta res eſt. Arianis eum vindicat IO. CLERICVS. Sed digna ſunt, quae legantur apud GövIL. CAVEVM reſpon- dentem CIL.ERICO, epiſt. apolog. iam lau- data, p. 76. . F. LXXXXII. De ſtudio eritico, generatim hoc addo, nihil eſfe illo nobilias, & ad certam le- Ktionis fidem inſignius, ac nihil proinde optabilius, quam vt certa & minime dubia, in hoc genere tandem exploren- tur. Quanquam Chriſti regis proui- dentiſſima cura, quod ſacrum ad codi- cem attinet, ſic pro illius integritate in- uiligauit, vt nulla hominum ſcripta, tali de integritate gloriari poſſint. Quod certum habent & exploratum, qui- cunque Chriſti nomen venerantur. In minoribus quae forte differunt, ſi caute ac 166 Cap. III. Nect. I. Art. I. Praemonenda ac modeſte exquiruntur, tanto plus lau- dis habet ea ſollertia, quanto maioris pretii nobis eſſe debent, quae Deus no- ſter, quam quae humana ingeniorum monimenta nobis tradiderunt. Quam ad rem, tot ab ingeniis generoſioribus, hac aetate noſtra, regali etiam ſum- tu inflammatis atque nutritis, glorio- ſius elaboratur. Verum, antiquiſſimo iam ab aeuo, duplex eorum claſſis erat; vna, pro ſaniori doctrina, a legatis Chriſti tra- dita, in illam curam incumbebat: altera, velut pertaeſa ſalutarium dogmatum, id vnice venabatur, vt reperiret aliquid, vel audacius etiam fingeret in codicibus, quod in erroris ſui patrocinium torque- re poſſet: laeta his ſucceſſibus & exſul- tans in contumeliam veri, vt ille apud HORAT. Serm. lib. 2. eclog. VI, v. 13. Theſauro inuento, qui mercenarius agrum, Ulum ipſum mercatus, arauit, di- nes amico HERCVLE. * Ille le hninl CA10 Mna gneits e, iumn ain iun, & AN elVS Ue r uinaduertr num Phdol coöntra Chu conſlio un contentione quemque d- ſuiinuocaban IVSEPIVS, les à derl ei DDul ard . 1n ſacris tun NICHARDVU net b. DAN indicans:, „Plugne per „Ca als intl „Veterum „dum, guui 1id ad arbin lbi kecerunt Terunt e iltt, Munme de conſenſu patrum. 167 tento on * Ille labyrinthus minor, Nα4*νο Eic , qui CAIO Romano tribuitur, ea de re iam con- ineh n rdin queſtus eſt, in ilos, qui Chriſtum nudum ho- e Velgͤ n. minem facere audebant, ITHEODOTVM Byzan- neniormm tinum, & ARTEMONIVM cum aſſeclis, quos . Qum cAIVS ille repreſſit, & in quos tam grauiter Knenclanbag, — animaduertit EVSEBIVS. Hi ſtudiis potiſſi- tien n. mum philoſophicis, ductu paganorum intenti, nit, Ur. contra Chriſti maieſtatem Ppugnabant, eoque illiwin conſilio variantes codicis ſacri lectiones ſumma W contentione aucupabantur, & antiquiſſimum elitg in, quemque doctorem eccleſiae, teſtem erroris 1oCiäire. ſui inuocaban, cum ex aduerſo, teſtetur etiam Pebet⸗ Nert, EVSEBIVS, hos maieſtatis Chriſti contemto- Ummm d res a vetuſtioribus turpiter degeneraſſe. De net dil, abuſu artis criticae, (cuius reum ſe fecit tum in ſacris tum externis ſcriptoribus, inter alios incdcb lete RICHARDVS BENTLEINS) prudenter mo- lumn tne. net P. DA N. HVETIVS, Origen. p. 22. ita es Al. mudicans: „ Quaeſiui ſane multum ac diu, N Re Pol prlusne perniciei in litteras, an vtilitatis, criti- NH „ca ars intulerir. Quot enim ſacra & integra SEterum ſcripta peruertit criticorum temeritas, upeuril „dum, quicquid minus mente perciperent, j ad arbitrium fuum refingendi, licentiam „ »„ ſibi fecerunt. Quot volumina ſuis tota de- nt, A— traxerunt ſcriptoribus, alienis attribuerunt: „ Lel. ,» * ART. II. 168 Cap. III. Ject. M. Art. II. Disquifitio dukadcdes ,e,n, e,e,de, , tv,e,NTe,E, n, ARTICVLVS II DISQVISITIO DE IPSO CONSENSV PATRVM. §. LXXXXIII. “ Jußerelt, vt de conſeniu patrum eccle- ſine non nihil addamus, qui quidem in vtramque Partem inuocatur, non de eo, quid zZara edex ſighificet, quod a Socinianis excogitatum efſe, fi aliter quam de bumang Chriſti natura accipiatur, ſa- tis conſtat: ſed de eo, quid ſeitngen-⸗ dum vel connectendum ſit in illa formu- la 5 4“ er! ravr—e* AKNY, & de nexu to- tlus formulae cum iis, quae eam antece- dunt. Atque, tota haec disceptatio, cum ſit excuſſa iam a viris buius hiſto- riae ſeientiſſimis, quorum in hoc genere, impenſos labores, & merita, praccipue veneramur; monitis dumtaxat quibus- dam vtar, quibus obſeruatis, non mul- tum Obſeuritatis in fundo reſi debir. ſ⸗ g. LXXXXIV. Primo, ſenſus, qui eſt in verbis PAVLLI, ber de r cunthitin ee, emmert un, mmn Rru abotatonn zrbere vel iuino ded t Plgit Go. Pt, Urura ſit, (Pbeant In ionibus fun Peeſnonwim . Deinde, ſtig antigtl Criſtun re uly ui W. Oinelto ei ſunne de⸗, Ner Lutrlin al jerbor Er in baty Write 1 ine deipſo onſenſu patrum. 169 per compoſitionem illorum, ad vegulas criti- cas, hermeneuticas, & vſum lingnae perpe- 1. tuum, minime pendet a conſenſu vel diſ- , Llenſu patrum eccleſiage. Id tam verum & I. exploratum eſt, vt eius contrarium qui 1 ſtatuere vellet, is omnem fidem verbo mm ch. diuino debitam, euerſum iret, homi- H„ num placita diuinis oraculis anteponen- 6 DIn aing anme do. Et, quo loco res eccleſiae noſtrae e N futura ſit, ſi patres dictaturam exercere fign (ebeant in ſenſum verbi diuini juſtis ra- tjonibus ſuffultum? Verum haec iam praemonuimus. (§H. L⸗XV.) e6llc Deinde, ſi non deſunt patres, idemque Jatis antiqui, oraculum de quo aginus, ad Cbriſtum referentes; per ios, ſenſus ille ve- rus, qui eſt in verbis Paulli, ſatis comproba- Uir. egrlefe, 1 Mele ur. Et golh. * Praeſto eſt vtrumque programma lenenſe, vbi oh Nl unnme ven. Auctor KOECHERVS, eos e nu- . mero Patrum huc aduocauit, qui pro genuino tenn ſenſu verborum PAVLLI, teſtimonium perhi- buere. Quorum in recenſu non nihil deſi- derat in Patrum lectione verſatiſſimus, & on- hrPanh A*&ι Tαιοο ιhυ , Halenſium doctor; illuſtris N L 5 famae 170 Cap. III. Jeck. II. Art. II. Disquiſitio famae, eminentisque eruditionis. Hic IRE- NAEVM in ſuas partes vocat, candide tamen pr ofeſſus, locum Paulli ab Irenaeo de Chriſto, & in Chriſtum, recitari. Quod, vt opinor, ſufficere poteſt, ad id de quo diſputatur. (S. LXVI.) Aut enim illa verba: qui eſt ſuper omnia Deus cet. diuinam naturam ſignificant, aut non diui- nam. Prius ipſe contendit, verba illa de Deo Patre explicans, cuius profecto natura eſt di- uina. Cum igitur IRENAEVS eadem verba de Chriſto & in Chriſtum recitet, Chriſtum ſa- ne Deum celebrat ex illo PAVLLI effato, eundemque ſuper omnia, benedictum in ſaecula Amen. Locus IRENAEI eſt lib. III. aduerſus haereſes, pag. 176. edit. DESID. ERASMI Roterodami, Baſil. CloloxxVI. & ſic habet: PAVLLVS iterum, ſcribens ad Romanos, de Wriael, dicit: Quorum Patres; & ex quibus (ec- ce discrimen inter quorum & ex quibus) Chri- ſtus ſecundum carnem, qui eſt Deus ſuper omnes, benedictus in ſecula. Quae ipſa verba exhibet idem codex, editus a Domno RENATO MAS- SVETO, Prechytero & Monacho Benedictino e congregatione &. Mauri, Pariſ. IzIo. cap. XVI. pag. 20 7. niſi quod ille ſubiecta nota ) obſea er- uat: vulgata, ſuper omnia; graece zal arταν quod vtramque lectionem admittit. Genuinam itaque eſſe lectionem verborum PAVLLI, quam noſtri codices exhibent, vix opus eſt vt mo- neam. Qui conſtitutionibus apoſtolicis auctorita- tem tein & antn Mund obnven betur emn Gj Lulii, MMent, il Eerda reerll IIENALVS. TENLTVLII ul Huine multa puta polter ſit, liti Ohriſs ſtin NALVM, N Qun; mtinune ntlyt, alt t ila zit t Duu p Quin eor ſocat lanct e collgen inccvent D emum leven en Cich ſicf iprarn) , Dinie V de ipſo conſenſu patrum. 171 , cnlit tem & antiquitatem non vulgarem aſſerunt, m Cit, haud abnuere poſſunt hanc lectionem, pro- Cinn, ſſte⸗ hirbetur nempe in illis conſtitutionibus abuſus di- e , Paullini, lib. VIII. 13. Quod fieri non tr. (( T nrg, poterat, niſi in contextu ſermonis apoſtolici illa n, N e i⸗ verba reperiſſent. Cum graece illa ſcripſerit Neh leh, IRENAEVS, vulgatus interpres, ille, quem tcn mn dt. TERIVLLIANVS recitat, antiquior eſt eo, Is alen qui latine reddidit IRENAEVM. Obſtare e, Chiin . multa putantur, quo minus IRENAEVS Airun ein noſter ſit, vbi oraculum Paullinnum opponit “ EGnoſticis & Valentinianis: hos enim Ieſum a Al Aſ Chriſto diſtinxiſſe, quare id tantum agere IRE- B 4 NAEVM, t oſtendat, vnum eundemque eſſe Chri- En Aiuut ſtum; minime igitur illum agere de diuina eius l natura, aut demonſtrare velle, Chriſtum eſſe Deum, 4 Anan, 4 vt illa pars oraculi Paullini, huc pertineat: qui ae eſt Deus ſuper omnia, cet. E in glg) (h. Dau onme, n ch §H. LXXXXVI. m NNio Quin eorum hominum inſaniam ex- uH plodat ſanctus pater, nemo dubitat. Sed SNinde colligere, quod non eodem libro vindicauerit diuinam Chriſti naturam, tunc demum licuerit, ſi gens gnoſtica, maie- ſtatem Chriſti diuinam vel coluit ipfa, (quo facto fruſtra foret ab IRENAEO vituperata) vel non obſcurauit illam, ſa- cri⸗ 172 Cap. III. Nct. II. Art. U. Disquiſitio crilegis auctore cacodaemone, commen- tis. Quod eos tenebriones feciſſe, ne- mo clarius quam ipſe docuit IRENAEVS. Hoc ipſo capite, in quo recitat oraculum PAVLLI, Rom. IX, F5. vir ſanctus his verbis (num. 2.) vtitur: & quonianz lo- annes vnunmt & eundem (leſum) nouit, verbum Dei, & bunc eſſe vnigenitum, & hunc incarnatum eſſe pro ſalute noſtra leſam Cbriſtun Dominum noſtrum, ſuſſicienter ex ipſius Toannis ſermone demonſtrauimus, cet. Inde confeſtim pergit, idem demon- ſtraturus e Matthaueo & e Paullo, Rom. I, 1. & cap. IX, y. Vnde hoc ipſum caput, ex apparati ad bibliothecam maximam vete- rum patriim inſcribitur (auctore quicun- que ſit, haud certe vano) eX Apoſto- lorum ſeriptis demonſtrat, vnum & eundem eſſe Ieſum Chriſtum vnigenitum Dei Filiunk veruin Deum ac verum bhominem. Edit. MASSVETI, p. 204. Quae cauſſa igitur nos conuincet, allatum ab Irenaeo ſancti Paulli teſtimonium, non valere, quod ad alteram eius partem attinet, qui ſt Deus cet. ſed valere dumtaxat partem eius primam: ex quibus Chriſtus, ſecun- dutn d umn omnen⸗ COleeiarerpre leire (MC.) AENAEVS Ne iec huh lid a ldi, nec Giuinan noriomibus. ded Ine) il tuna möltumn pug id hic adh Jvod eodemn (de batre. S tl ex hyemne Nepebt. Anti bl inter cet le: &en tſenl ip f⸗ ri flu, lys aute Ni Aianiin dhm) it 1. Dintie; 1 vone, comn. Nes keſt, D Pyg D Otximn elnins hs ininn h (en) Ult, INpentn,D r iſen “M In, ſſften imn ſſrn Pumne, 1 ſencknon. Enla Nnn , N i t trjmmn ter. nce grenn. ) a e 7 unante tun ‚iimng minn Alt. alli igter⸗ aen inbi llere, d inet, n unt lrrn Orftm de ipſo conſenſu patrum. 173 dum carnem? Quid fiet igitur? Negauit celeb. interpres, verba PAVLLINET να, indicare bumanaum Chriſti naturam. (§. XLIV.) Quo conſilio igitur attulit IRENAEVS haec verba PAVLLI? Nem- pe nec humanam Chriſti naturam vindi- cauit a ludibriis Gnoſticis & Valentinianis, nec diuinam; ipſe ludibrio futurus iſtis morionibus. §. LXXXXVII. Sed IRENAEVS ſemper id elogium, à el rarræ Oesès, patri tribuit? De eo, non multum pugnamus, ſatis habentes, quod id hic adhibeat de Eilio, (H. LXVI.) quod eodem iure adhibere potuit alibi de Patre. Sed praeter alios excerpſit mul- ta ex Irenae b. CALOVIVS, Operum elencht. Anti- Socin. tom. I. parte II. p. 495. vbi inter cetera locum e lib. IV. cap. S. lau- dat: S. bene quii dixit, ipſum immenſum batrem in filio menſuratum: menſura enim patris Pilius, quoniam & capit eum. DIo- NYSIVS autem PETAVIVS, (quanquam ipſe Arianiſmi ſuſpicione non carens apud quosdam) ita his de verbis pronunciat, dogm. 174 Cap. III. Rct. II. Art. I. Disquiſitio dogm. theol. tomi 2. praefat. tanta eſt borum verborum maieſtas, & dignitas, vt ad com- mendandam patris & fili, ommi ex parte ab- Jolutam aequalitatem, inſtar ſint ampliſſimi voluminis. Nam, ſi ünmenſus et pater, & infinitus, & hunc tamen capit ac metitur filius, adaequari hunc cum illo neceſſe eſt, ac perinde infinitum & immenſum eſſe, vt, cum extra infinitinmm nibil ſit, nibil prorſus deſit ei, qui menſura eſt inſiniti. Quocum conferri meretur MASSVETVS diſert. III. ad Irenaeum, artic. V. J. 56. p. 131. §. LXXXXVIII. Alius praeterea locus eſt IREN AEI lih. IV. cap. XI. vbi in verba Dei Exod. III. Ego ſum Deus Abrabami Iſaaci & Iacobi &ρ* (Luc. XX, 22.) non et Deus mortuorum, Jed viuentium, ita ſeribit: per haec vtique manifeſtum fecit, quoniam is, qui de rubo locutus eſt Moſi, & manifeſtauit ſe eſſe Deum Patrem, hic et viuentium Deus. QLuis enim eſt viuorum Deus, niſi qui eſt Deus, ſuper quem alius non eſt Deus. Ecce quo ſenſu noſter Deum dicat ſuper onmia? hoc nimirum, quod ſuper eum non ſit Deus alitis. le iug otin Deo mmo, jc icunx, tol lo nuenit ergit: vllien t ai Oris oras Del? Dnian non viuum Deit Nterram, & tonem. Ie meum ador 1Vilas. Q „tur Dens V „& verum ,qui & dadh „lurredtione „Checutjunt, cionem . 1tuorum n Uem Cormi⸗ et, indubi⸗ ſeront, c rrecli 7 Guemas nemrekio 1. D 1it g hern n, UrAN n Merirpg. F GleRn igkie, Nlt utir uinſe e Nr , , ſ, u mnin It. (eun trys ir. Nt. . InrNArI N Dei Lrad . i Meci us norunnn r uraine n⸗ ,cn . C 1i an, Lae d onnnirt M non ſt N . . de ipſo confenſu patrum. 175 alius. Protinus autem declarat Filiun pro Deo ſummo, ſuper quem non ſit alius, indicans, eodem iure id Filio conuenire, quo conuenit patri. Nam ita continuo pergit: , quem & Daniel propheta, cum dixiſů- nſet ei Crus vex Perſarum, quare non ad- „oras Bel? annunciauit, dicens: quo- „niam non colo idola manu facta, ſed „viuum Deum, qui conſtituit caelum & „terram, & habet omnis carnis domina- „tionem. Iterum dixit, Dominum Deum „meum adorabo, quoniam hic eſt Deus „viuus. Qui igitur a prophetis adoraba- „tur Deus viuus, hic eſt viuorum Deus „& verbum eius, qui & locutus eſt Moſi, „qui & Sadducaeos redarguit, qui & re- „ſurrectionem donauit; vtraque his qui „cCaecutiunt, oſtendens, id eſt, reſurre- „Gtionem & Deum. Si enim Deus mor- „tuorum non eſt, ſed viuorum, hic au- „tem dormientium Patrum Deus dictus „eſt, indubitate viuunt Deo, & non pe- „rierunt, cum ſint filii reſurrectionis. „»„Reſurrectio autem ipſe Dominus noſter „eſt, quemadmodum ipſe ait: ego ſum „reſurrectio & vita, Patris autem eius filii „ſunt. 176 Cp. III. Jeck. II. Art. II. Dirquißtio „ſunt. Dictum eſt enim a propheta pro „Parribus tuis facti ſunt tibi filii tui. Ipſe „Igitur Chriſtus cum Patre, viuorum eſt „Deus, qui locutus eſt Moſi, qui & patri- „ bus manifeſtatus eſt.;, * Ad hacc verba: ipſe igitur Chriſtus cet. haec ob- ſeruat FRANCISCVS FEVARDENTIVS: »aperte conſtanterque Chriſtum proftetur vnum eſſe »cum LBatre Deum, viuorum; qui cum Latrilus & »Moſe locutus ſit; quod tam veterum, quam no- y»uorum Ebionitarum, Cerinthianorum, Jumoſate- »nianorum & Arianorum bhaereſes plane refellir. „Is enim, qui locutus eſt Moſt, Je ipfum appellat »Iehoua, quo nomine Iudaei ſimul & bhaeretiti conftentur aeternam Dei eſſentiam & maieſtatem ,„Ngniſicati. Chriſtus autem cum Patre, ille Deus »éſt. Ioitur natura & gloria cum eo vnus Deus »eſt, licet perſonali proprietate diſtintctus. F. LXXXXIX. Hinc apparet, quo ſenfu noſter IRE- NAEVS illuſtrem locum Rom. IX, 5. at⸗ tulerit, & quam parum valeant, quae in contrariam ſententiam conquiruntur. At, ilud non refutat, quod & bi Gnoſtici Deum, 15, 9 46 Patrem, ſemper ſolum dixerunt rir ? aαναννν Sedy, potilis Irenaeus 1pſe, Jomper Patrem ſolum dicit riv inl rärray 9eir. It por⸗ „ hotro dpn ſtllo, ex i Lorelt iuh golere bil Nocd delar Urogare, cte Velle tremn, per I. Tals Nonis, nn Er quge nin tr elt, non ſvcs, ce i Cecinere Gndieiilud lens, Patren hin Ge, v run, ſbi fi RPNAEVS oribus ie⸗ tr) phi 4 nnlhn Prar EENABI Ci Lcim li. Wlenen 1 Dinis, RProphere hfſinii Morun et Itiepar. IVADrN. mnſtem nini⸗ N AnHani, H ummm, un. mmn, Niſtr. “ A, , r gyelar enil hunnti tim 0 ilkanm n un, il Der n 1 i Noler Ar. YYE/. n Geeit vcrur, AN, tad eon Cikerunt 7 rn en Gelkr. dem in ſententiam pronunciata. Nemo N de ipfo conſenſu patrum. 177 porro disputatur. Poſterius de IRENAEI ſtilo, ex iis quae modo diximus, iudicari poteſt: prius, ita accipe. Cnoſticos non agnoſcere Filium Dei, ſed monſtrum ali- uod delirantis cerebri, in locum eius ſurrogare, hic non repeto, ne videar do- cere velle Virum antiquitatis notitia illu- ſtrem, per quem proficere, mihi munus erit. Talia tribuit haec ſchola cacodae- monis, Patri domini noſtri leſu Chriſti, per quae nihil minus quam Deus & Pa- ter eſt; non profecto ſaniora iis, quae Heſiodus, ceteri que ſacrilegiorum magi- ſtri cecinere. Quid mirum igitur, ſi Gnoſtici illud idolum, tot portenta partu- riens, Patrem eorum omnium, Bythum cum Sige, vel Propatorem & Deum iri ravrray ſibi finxerunt. Quam inſaniam IRENAEVS ex inſtituto profligat vbique, prioribus uduerſus haereſes libris, & ibi pa- riter; vbi allato ?AVLLI teſtimonio, Rom. IX, 5. ſuam Filio Dei gloriam aſſe- rit. Qui praeter ea, quae notauimus, IRENAEI dicta, cumulare plura volet, is etiam lib. III. cap. VI. reperiet, ean-⸗ igi⸗ 178 Cap. III. Seck. II. Art. I. Disquiſitio 4 igitur alius, quemadmodum praedixi, Deus umn eeln nominatur, aut Dominus appellatur, niſi Ten. Non qui eſt ommiuin Deus & Dominus, qui & mn, e! Moyſi dixit: Ego ſum, qui ſum. Et ſic di. Flehls, he ces filis Iſrael- Jui eſt miſit me ad vos, “ (ol buius Eilius leſus Chriſtus, Dominus noſter gn: „H — -= Et iterum loquente Hilio ad Moyſen- ommimniſ Deſcendi, inquit, eripere populum hunc. anen, Vpſe eſt enim qui deſcendit & aſcendit pro- ommum pter ſalutem honminum. Initio autem eius- (onatoret dem capitis, p. 150. dominutore ommium, de- en ſuſſe, Finitiue & abſolute Deus, Deus Pater & Fi- lumn al0 lius eius appellatur e Pſal. CX, 1. -- -. & (lamketo deinde: Deus Deorunz Dominus locutus done 84 eſt, & vocauit terramn. Luis Deus? de iſme, Juo dixit: Deus manifeſto ventet, Deus no- 6o) teue ſter, & non ſilebit: boc eſt Filius cet. egen con GC.* vitiolillmmen kturigine Eyzx his omnibus colligitur, 1) formu- bro I lam Deus ſuper ommia, alicubi quoad ſen- (dorem ſum, vſurpari ab IRENAEO, vt deno- els aucto tet eum, Jupra quem non ſit alius Deus, (mmun 2) eandem vfurpari de Eilio Dei, 3) ſic Pitun i vſurpari, vt non ſit character perſonalis ie primae perſonae . &. Triados, qui Filii per- auphj ſonam 1 hußß rudir, N Melmn, 1 M, u 1 iſeg. li in Dninn ieter luid Mer. mtun hn Nultn. 1oenten a. ninn, . IPyrH. r. . kunns lntne Cn Duud et, D, n ur. Dünmn⸗ ltetr ( Seno. Aiis Dau, e rni Guilir. Jonam excludat, tanquam Patre inferio- rem. Non poſſum tamen, quin adſcri- bam, hoc loco in gratiam eorum, qui his rebus, per alia negotia non immoran- tur, doctiſſimi MASSVETI obſeruatio- nem: „Haeretici (quos refutat Irenaeus) „comminiſcebantur, alium eſſe ſupremum „Patrem, alium Demiurgum, ſeu rgrum „omnium inferiorum & aſpectabilium „conditorem: hunc veteris legis aucto- „rem fuiſſe, ſolum in ea celebratum, & „ſolum a Iudaeis agnitum & adoratum; „illum vero incognitum manſiſſe ſemper, „donec euangelio luceſcente, leſuque „(afflante, qui in eum deſcenderit Chri- „ſto) reuelante, notus fieret, nouemn „legem conderet, & promulgaret. „itioſiſſimum dogma malorum omniu „ſcaturiginem, euerſurus lrenasus⸗ toto „libro III. probat, vnum efſſe Deum, „factorem caeli & terrae, vricssclut „legis auctorem, huncque eſſe ipſum „ſummum Patrem, & werbum eius, dc „Spiritum ſanctum nec alium vmd an „à lege & prophetis annunciatum nil ⸗ „aut ab ipſo ChiGO, eiusque Apo 9 2 53 de ipſo conſenſu patrum. 179 180 Cab. III. Nct. II. Art. I. Disquiſitio „& discipulis, agnitum & celebratum. „Quia vero reſpondebant Gnoſtici, eum, „quem mundi conditorem identidem „Confitetur leſus, quemque;, tum ipfi, „tum Apoſtoli & diſcipuli eius Deum Pa- „trem ac Dominum, rerum omnium fa- „bricatorem paſſim appellant, ipſum De- „miurgum eſſe, qui quidem, licet Deus „natura non ſit; quod tamen rerum „omnium inferiorum Rex, dominus, &t „Conditor conſtitutus ſit, Dei appellatio- „hem ſortitur, & eam ob rem, tum ab „iis, tum a prophetis & veteri lege Deus „vocatur; id confutaturus Irenaeus pro- „bat cap. VI. n. I. quod, neque Domi- „Nus (veritas cum ſit) mentiatur, ne- „que Spiritus ſanctus, neque Apoſtoli „eum qui non eſſet Deus, definitiue & „abſolute Deum nominaſſent aliquando, „niſi eſſet vere Deus, neque Dominum „appellaſſent aliquem ex ſua perſona, ni- „ſi qui dominator omnium; ſi quando ve- „rO ſeriptura eos, qui non ſunt Dei, no- „minat, non in totum oſtendere illos „Deos, ſed cum aliquo additamento, & „ſignificatione, per quam oſtenduntur 4 non ele „Cipionn ve Pen n te Deumm (lemn Dor ſona, el ingoit ige tuss lanctus ſolute Der ,ppellenteY X Klium ei Uarre ſao o⸗ Knemnd 4 „Datur aut MASSVETVY Ante, g Ureciama celelern, t. Titn Mtrur a ir. liſurkione c ihe; Kghnn ltc ebn TGenefen e tn , dbDanbe. Um omnun fr. lnr, innde. ten Kabes anen unn , Conincs & Deianvelto⸗ lenn, tun eb ikaeens SNrennen. egbe Don, entatur, Ee. lege gtoi 5 Cefnteh⸗ r Nunt, ve Mmium ſeninnii endoe⸗ Untei, . endere Gtawerto,4 Okendun m de ipſo conſenſu patrum. 18 5, „non eſſe Dii. Hoc igitur Irenaei prin- „cipium veriſſimum atque certiſſimum: „quem Dominus, Spiritus ſanctus, aut „Apoſtoli, in (cripturis definitiue & abſo- y„lute Deum nominant, is eſt vere Deus, „quem Dominum appellant, ex ſua per- „ſona, is eſt, qui dominatur ommium. At, „inquit idem Irenaeus, Dominus, Spiri- „tus ſanctus, & Apoſtoli, definitiue & ab- „ſolute DBeum nominant Dominumque „appellant ex ſua perfona Deum Patrem, „& filium eius, qui dominium accepit a „Patre ſuo omnis conditionis (creaturae) „& nemo alius in ſcripturis Deus nomi- „hnatur aut Dominus Iſrael cet. * MASSVETVS, diſp. in Irenaeum pag. 129. §. Cl. Ante, quam ad TERTVLLIANVM progrediamur, notanda quaedam funt, quae cæleberrimus interpres interſerenda dixit. Totus quidem bhic verſus (inquit) recitatur ab Irenaeo, ſed falſum eſt; eum ſi- ne diſtinctione poſtremae partis ab Henaeo ci- tatum fuiſſe; fuit toie diſtinctio poſt ver- 3 ba⸗ „ 182 Cap. III. JSect. M. Art. II. Disquißtio ba- ſecundum carnem. Hic poſt ſignum di- AMe ſem Fkinétionis, quod inm, ſiue in manu ſoriptis, Ii egue⸗ ſiue in excuſis non adeſt: ſequebatur ea pars: Is ſgliſt qui eſt Deus ſuper ommnes benedictus, cet. llen i (Deus alio loco, ſuper omnes, non ommia, (Gm, Jo differt enim apud ſeriptores.) Sic haec res ha- li e ſee bet: ſi quis wieliora poſſit docere, condixi NAEVSi iam, me errorem meum publice eſſe correctu- Arceſſi que „ rüum. Haec autem ingenua confeſſio, omitti po eademque veriſſima, eſt inſtar omnium mun fecit argumentorum, & meliora docentis ope- Ateclſs ram prorſus excludit. Quid enim eſt MINAys ſfingere ſignum diſtincétionis, quod in nullo Kor an rece vinquam codice vel mann ſeripto vel typis heec vVerdo excuſo, apparet? Tale ſignum contra promtu el omnium codicum auctoritatem obtrude- Aunds, ( re; quid eſt aliud, quam fingere, immo ignortt, praecipere, vt fictum apponatur. Et ſupra piß noni oſtenſum eſt, fictum eiusmodi ſignum te- ſram æ mere inferri nexui ſermonis grammatico, IMASNVs non erui vel naſci e viſceribus orationis: erxcarus Non tali auxilio nec defenſoribus iſtis emn, ſigui Paullus eget! n CoN 65. ClI. luclnque Quam multo tutior eſt noſtra cauſſa, nutene quae neceſſitate ſenſus, e legibus lin. Mitor guae 1. Dinez nf ſenn 1 unn erſt Anura, m ulſi , n in min Rberne . inn, lixi Me Ponnik. n ollif, lhr onninm dum Ge. Nil enmn elt O innl⸗ ſGn fonum corn Nen obree ngere inne uun ehn l ſunt. gnomto⸗ Plntoni: lue itn otrn eut ſegibos ⸗ de ipſo conſenfu patrum. 183 guae demonſtrata, ſe tuetur, cum alte- ra, neque aeternis his legibus, neque il- lius ſigni praeſentia, ſe fuſtineat, ſed ad fictionem ſigni confugere cogitur. Non dicam, quo Patrocinio haec diſtinctionum ſigna e ſaeculo ſecundo, quo, vixit IRE- NAEVS, (& graece quidem haec ſcripfit) arceſſi queant, & qua negligentia deinde omitti potuerint ab eo, qui latinos pri- mum fecit hos IRENAEI libros; cum graecus noui teſtamenti codex, e quo & IRENAEVS & metophroſtes eius (vetu- ſtior an recentior, de quo certant critici) haec verba PAVLLI defcripſerunt, in promtu eſſet, ea ſcriptionis forma ex- aratus, quae talia diſtinctionum ſigna ignorat, quae ne quidem in manu fſeri- Ptis noui teſtamenti codicihus, qui no- ſtram aeſtatem tulere, cernuntur. ERASMVS certe Roterodamus, magni mercatus fuiſſet talem IRENAEI codi- cem, ſi quis tunc fuiſſet, quo illiberalem iſtum conatum, ne quid durius dicam;, quocunque modo tueri poſſet. Is enim huius figmenti ab iſto ſuo tempore infau- ſtus auctor exiſtit. M 4 *Ni. * 184 GSap. III. Sect. II. Art. Il. Disquiſitis * Nimis ſane ingenioſum videtur, affirmare 3 vetuſtiſſimum fuiſſe diſtinctionis ſignum, vel, vt mitius dicam, vetuſtiſſimam diſtinguendi neceſſitatem, inter duplex aliquod effatum ſa- cri codicis; quae diuiſio tam multa poſt ſae- cula perierit, ita vr in veterrimis quibusque codicibus, ne vmbra quidem eius fuperſit: & oſcere tamen ab illis, qui codicum ſide fre- ti, id negant, vt ipfi probent;, illud quod adfuiſſe, ſine teſte & ſcriptura, affirmatur. Quis iudex hoc onus probandi deuoluet in negantem: (Et, quo iure impugnabitur, quod legimus 1. Jo. L, Z.) Vir aeuo apoſtolico pro- pior, adfuiſſe negat: nos, eius damnata fide, flagitamus, vt contrarium credat eius lector? H. ClII. Hine ad auctorem conſtitutionum apoſto- licarum ſermo intenditur, qui illos haere- ticos eſe decernit, qui fuſpicentur, Iefum ipſum eſſe rw en! xarra 9eir, Ailin hdc ratio- ne ſui ipius Pater fiat. Mem auöétor ex epi- ſtola ad Romanos aliquoties eweitat Jententias, atqtie hiine locum Rom. IX, 5F. non potuit ignorare. PFuit igitur ſtabilis adhuc illa in- terpretatio & perpetua, hanc dorologiam di- eci in Deun Patrenn. Scilicet ab IRE- NAEO ad impoſtorem quendam Ariamum, le is enin el Preiot eſt enn ketmnin n mleri innum, ep Unumn, ocimio e Wn. IN5. li? Deniqo billo gecel ta fuit, m interpr gue in men ſemn gr de Qod ſnpra kdum eh ſten ad onn conhe et. n hi plena 6, 1) un ulin guntn b in hoe g⸗ uuntore dih e enim IVINNII pkoubin gl Polſtlio. Cunm ſe Mün ken 4 Finunrocf G iſosker⸗ lamm in ſilrmi. lrenzt rnttin n ptti Eue inir Molgtnd t N r Aimun 6 de ipſo conſenſu batrum. 185 (is enim eſt auctor huius centonis) ſi preuior eſt via, vlItra certe Irenaei aeta- tem retrorſum ducet. Deinde, an mi- rum videri cuiquam poteſt, hominem Arianum, epiſtolae ad Romanos vel ſcien- tiſſimum, adferre voluiſje, aut ſaluo pa- trocinio malae cauſſae potuiſſe, locum Rom. IX, 5. pro aſſerenda maieſtate Chri- ſti? Denique, ſi formula za ræ'r Jeèe, ab illo deceptore, ad Patrem, exchuſo Filio relata fuit, an recte colligitur ex eo facto, illam interpretationem hominis Priuati, atque in mendacio deprehenſi, fuiſſe ſta- bilem ac perpetuam eccleſiae purioris? Quod fupra auctoritate eius vſi ſumus, id factum eſt e conceſſis. Quem enim teſtem ad ſuam cauſſam quis adſciſcit; eum contra ſe teſtantem admittere de- bet. *In his pfſeudepigraphis conſtitutionibus Apoſtoli- cis, 1) ſpuriu diſcernere a ſinceris, multi iudicii labor eſt 2) auctor eius centonis vsque ad ſaeculum quintum immo fere ſextum reiicitur, a viris in hoc genere ſagaciſſimis; qua in re me monitore nihil opus eſt viro oculatiſſimo. Neque enim FRANCISCGI TVRRIANI, vel ANTONII de CASTROVILLARE alctorita- M. 5 E⸗ 186 Cap. III. Jeck. II. Art. Il. Dicquißitio 14 te, quisquam mouetur, qui b. ITTIGIVM (RNECONINS legit. & 1O. DALLAEVM, MATTHAEVM v, 0i LARROQVANVM cet. Tertium ſaeculum Pebros el alii eidem ſcriptori indulgent. Et 10. CLE- „ L P 3 . rüsgann 4 kICVS, quid de eo ſentiat, ex eius verbis Rowia;- (vt alia praeteream) ſatis conſtat: praeterea;, Gue an WM inquit, homo, (i. e. aucter huius ſcripti) qui lnbent bus. idem ſenſit quod poſtea Arius, vt multis ex locis ſecdlo W. liquet, nunquam Chriſtum vocaſſet ασραατ AAduocetur, 9edn, incomparabilem Deum. Art. crit. p. III. J. I. teſtes cap. Io. p. 135. vbi & COTELERIVM, minus cjiereI recte interpungentem, notat. Et wHISTO- . 4 NVM, Arianam haereſin ex 1GNATII epiſto- 6ENIS Cee lis ſpurüs, & conſtitutionibus apoſtolicis, in opere Recanmte primitive Chriſtianity, tueri conantem, PETRVS. Aöcu ——— BXMVMGMNT ALLIXILVS, IO. ERNESTVS GRA BIVS, Aatam C ROBERTVS TVRNERVSS iam pridem con- “ temlam l⸗ utarunt. fi „Pun in ſac CIV „nls Alten . . vlitterafun Quod e GREGORIO NYSSENO, re YMullah fertur, qui formulam én] ra*†τ eo, cha- ie ariti racterem eſſe patris perſonalem, affirmat, n, id explicationem orthodoxam protinus a I autici adiectam habet: patrem eſſe, ex alia nulla „„ eſſentia eſſe, quod idem eſt atque &unre lae eſſe, non generatum ab alia ſacrae Tria. Gi zſe, dos perſona. Minus caute huc inflexit mianmte GRE- actit ii nlfi . 6,,1 1. I. in id ITTIeN 1, I 1 IITRNNN Terim ſeul un 1. r 0 (IE. , & el erh er⸗ : fuetner, ii Pfi) ge , N uli a ei n Male innn ANroi, M TELEEIYM, Nue . E alsro. 1 VATI ife. SINs Cnuns, 3 imn rcen r un Nrohnnd er llt Ne iunn 1n Kree 1n e h- imen in, n e de ipſo conſenfu patrum. 187 GREGORIVS illam formulam 5½ 92 en! rarrar, quippe cogitandum eſt, ſecurius locutos eſſe Patres quosdam Antenicaenos, priusquam Ariana impietas erumperet. Quale quid accidere potuit etiam ſerius ſcribentibus. Cum ille GREGORIVS ſaeculo IV. ſcripſerit, non eſt quod huc aduocetur, cum nouus interpres hos ipſe teſtes deprecetur, propterea quod veterem, quam vocat, diſciplinam ORI- GENIS deſferuiſſent. * Percommode iam occupauit hoc dubium b. BAVMGARTEMNIVS laudato programmate p. 34. poſtquam CRELLII & ſociorum eius impu- dentiam tetigiſſet; qui »nusquam, aiebat, Chri- »ſtum in ſacris litteris vocari Deum multo mi- „nus autem Deum ſupremum; doxologias ſacrarum „litterarum ſemper ad Deum Patrem pertinere, »nunquam ad Chriſtuim, Patres vetuſtiores omnem- „que. antiquitatem chriſtianam, abhorruiſſe a Chri- „ſto ſupremo Deo vocando, eosque condemnaſſe, „»qui illum dv er! Tasre eov dixerint p. 33. — „— In antiquitatis autem chriſtianae iactatione „(p. 34.) ſatis veteratoria, indubium eſt, pluri- »husque, ſi temporis & ſpatii ratio id pateretur, „efſci poſſet, purioris coetus doctores antiquos „quotiescunque Ieſum Tov ér] avr«αν Jedy eſſe „»negarunt, ihis contradizxiſſe, qui vel omne diſcri- 2 Met 188 Cap. III. Nét. II. Art. II. Diruiſitis 14 „men Patris iliique, praeter nominum varieta (leglt, »tem, ſublatum iuerunt, vel Chriſtum ſupra du- 11110, lue 5, *o euehendum eſſe, dixerunt: verum etiam inatin eluun , innumeris locis librorum, qui aetatem tule,. mulin Alh 2runt, & boc oraculum (Rom. IX, 5.) de Chri- lud, §3 3. 1 „% intellexiſſee & ipſius auctoritatem ſecutos, hr nang, » elndem Deum ſuper omnia ſupremum Deum, eiſid 13 4 »,» ſummumque rerum omnium arbitrum & domi- unn eſ ttie „ num vocaſſe: quod nemo inſiciabitur, niſi vel Hiriu ſanne antiquitatis chriſtianage inexcuſabilem ignoran- »tiam prodere, vel eo vsque audaciae progredi »„ voluerit, vt refingendum delendumque exiſtimet, 2, quicquid in vetuſtis monumentis ſibi diſplicuerit: NIOEXbs »cuius incredibilis audaciae, illuſtre exemplum de- lertis verbis „dit SA MVEL CLARK in the ſeripture doctri-. (o flerigt, „ne 4† the traite — — vb’; conſtant iſſime Pro- ny dig in dlen »„ nunciat, in verba EVSEBII hiſt. eccleſ. lib: S. Criun reter „»C. II. p. 350. edit. Cantabr ràâ en! zaντταο. 9e , K&tsa, er.„οονοααινν neceſſario irrepſiſſe vocem Un tenenlo, „ Xts”v, etiamſi res ipſa narratorumque ordo, eam tlonem Pr⸗ 2„ vequirere videatur, nullusque codicum diſſenſus, . Patremn. I orruptionis ſuſpicionem faciat. Licet igitur gra (oſtis Chrig 8⸗ aiſſime erraxet, qui ſacrarum litterarum aucto- OENES, ,, ritati, patrum ſententias aut locutiones & for- Inios . „ mulas praeferre vellet, inter quos non ſemper 4 6 „conuenit, vel negatum irer, vetuſtiſſimos ſcriptores hni Einmn, » ante motas & curatius agitatas diſc uſſasque con- Ienit Chlsy „»trouetſias, ſecurius ſubinde incautiusque locutos lini laudan v»fuiſſe: nihil ſane eſt, quod cauſſae noſtrae aæ llrin ipfam „Patribus vereamur, quibus arhitris & v tecupera- toribus certo non dici poſſe, cet. Col- Dine, 7, Mnin D Ci ſ ur: min i M mmmn Mlk. )Cr. in ſate, anen Dun, Abnn i. ahilin, hgiin 7 ne Gren te jlin d ſe bifn r. 1 anſfnſm . Il M. delhk,. N d Gt mnnſſe mwen nide n i alinn ⸗ .. Uit rgt ! Alr. “ inn ſaitne enliehe ar. Cutunte Iuni uſae nſn lint Uer et. de ipſo conſenſu patrum. 189 Collegit, (vt a BVLLO, GRABIO, CEL- LIERO, huc regrediar) b. CALOVIVS, no- minatim etiam CLEMENTIS Alexandriui teſti- monia, d. I. p. 4056. ſ. inter quae notabile eſt illud, §. 36 . iam ſupra laudatum: el ν à vαR Xan rarig, 12 32 α T—ααν εον Xανο σ αοα rebα r 4αο ey, vnus eſt vniuerſorum Pater, vnum eſt etiam vniuerſorum verbum (à Aéo“ . Hiritus ſanctus vnus. §. Cv. ORIGENES huc poſcitur, qui tamen diſertis verbis refert, quod inter chriſtia- nos fuerint, qui illam formulam in! rar- r, 9eè in alienum ſenſum traxerint, ſi ad Chriſtum referretur; vel ſenſum genui- num tenendo, aliis praeter culpam ſuam occaſionem praebuerint extollendi Filium Juper Patrem. Ita CELSVS, virulentus il- le hoſtis Chriſti, contra quem diſputat ORIGENES, hoc ſophiſmate vtebatur: ſi Chriſtus eſt ½ 9 en! rarrze«r, e0 ip10 eſt ſupra Patrem. Hac fraude an vti poterat CELSVS, niſi tunc temporis chriſtiani laudatam formulam Deus ſuper omnia in ipſum Chriſtum dixiſſent? §. CVI. j/ʒ1ʒ1 190 Cap. III. Nect. I. Art. II. Dirquiſitio §. CVI. Pro BASILIO, & reliquis iam re- ſpondit b. BAVMGARTEN, Vt ad J. g. notauimus, & ipſe CoTELERIVS, Cui fruſtra praecipitur, quid addere debuerit. Addidiſſet enim quod veritati repugna- ret. Neque omiſſio articuli 5, ante no- men 92, cenſuram hactenus merebatur, quatenus vir ille perſpectum habebat, patribus quidem non nullis in mentem veniſſe, vt canonem illum a Socinianis deinde adoptatum tenerent, qui inuita tamen ſcriptura ſacra, omiſſionem eius articuli pro nota Dei non ſupremi, im- probe venditant. Nam & PAVLLVS eum omiſit, Rom. IX, 5. vt alia loca ta- ceam. §. CVII. TERTVLLIANVS, teſtis parum ido- neus putatur, quem deprecari liceat, ſeri- ptorem hoc in loco tam lubricum, vt ſuepiſ- ſime ſit Arianorum quaſi patriancha. - - Sed cur latino ſeriptori, ingenii vagi immo- rer, quem latina translatio ſaepe ſatis aperte Jefellit. Sed additur tamen: non grch d L 7 le guis kunk 07 tonig o g unmen, ELTVLLIA 1 Ee Goidak 1 Cabte d S 4ei, & Oluet? S t un gruecort ENES id n IVLLI ha egrum Urrurcha ecke Uctabimur, tum Pyrrimel n ſler on 10 Aanoe Plum, Patre VSEhIVS Uptor, oraee ntemngue 4 15 Verbis i Dt, id in P⸗ II elt. 4 Node & liin un doctor, lhis i 1 Nr rſ IENIs, . r Ehrert. ſetiud nn. oli, mn. nls nerhun, Aun hichr, lis in neren Un , Colini N, Ii iNla ſctaren ns n penn I G LAVLIVS t An locn Is nn i⸗ MAur, . i tt ſnf. frincht. i vtg imn⸗ ſueſttihn 1 Norinken ſi quis hanc allegationem ſibi putet bonae ra- tionis loco eſſe, contra autiquiorum graecco- rum conſtantem doctrinam. Sed ſaluus eſt TERTVLLIANVS. Quaeſtio nobis non eſt, de quibusdam minus recte vel mi- nus caute dictis. Quis enim reliquos eius aeui, & antiquioris, hoc nomine ab- ſoluet? Si tam conſtans fuiſſet antiquio- rum graecorum doctrina, quo iure oRI- GENES id negare poterat? Oraculum PAVLLI, nam vnice de illo diſputamus, integrum & ſincerum conſeruauit. Si Patriarcha eſſet Arianorum, id quoque lucrabimur, contra Arianos, quod eo- rum Patriarcha vi veritatis victus, Cbri- ſtum ſuper omnia Deum, aucétore PAVL- Lo, agnouerit. ORIGENEM autem ipſum, Patrem Arianorum eſſe vocatum, EVSEBIVS auctor eſt. Quod latinus ſcriptor, graecum ſcriptorem PAVLLVM, eundemque afflatu diuino loquentem, la- tinis verbis ſincere & incorrupte loqui fecit, id in parte laudum eius ponen- dum eſt. Antiquiſſimus igitur inter graecos & latinos patres, immo patrum eorum doctor, eſt ?AVLLVS, ſiue grae- c0 de ipſo conſenſu patrum. 191 H 192 Cap. III. JRect. II. Art. II. Disquiſitio co loquatur ore, ſiue per illos patres, ſuos diſcipulos, latino: dummodo hi diſcipuli neque graece delirent, neque latine. §. CVIII. Ego autem id etiam affirmo, TER- TVLLIANVM mihi potiorem eſſe mul- tis aliis. Rationem exponam. IIle in excitandis ſacri codicis effatis, antiquam metaphraſin Italam recitate vbi ſtilus ſe diſtinguit purior & caſtigatior, id eſt, ma- gis larinus, quam eſt ipſius TERTVI- LIANI, Appuleianusm quiddam redolens & Africanum. Vetuſtior plerisque pa- tribus graecis; eſt Itala metaphraſis, quam certe graecus aliquis, idemque lati- ni ſermonis callentiſſimus, adornauit: graecus inquam, ideo, quod graecum noui teſtamenti ſermonem, habuit pro exemplari: latinus idem, quoniam is niſi fuiſſet, tam non poterat metaphraſin da- re latinam, quam non poſſet Syrus aut Arabs, dare teutonicam. Ipſe adeo GVIL. WHISTOꝰGwDDA8s, petulantiffimus ille verborum P?AVLEI corruptor, antiqui- tatemn 1e. atenn oe ̃n e u kuhert Qute, N Cdicis verdi vetaphraln; nus, alnbo! NAEVS,I. Utat Ciſent, ino oguitn Noam t, Nle talben int Gurn dedit. TI IRENAEY expecita eſt Nilids ſt, ex Cocices, 4 (Iam 4 orae behtes, Clh Uis Eifris o ſeecnlo Un IILNT unbn⸗ n d n Inneſttunn eonnenit 1. i N er ilo⸗ Ghmnoc “r i⸗ ll, Negoe m, . Cen ele nl Olam. Nein is itan A EH H TINTVL. umn rides Dkrege r nenhhnnis ſengek. 6, Wornut od mraum M tN nin önſi ntnſnr. Hru u N e Etünmk or ir⸗ n — de ipſo conſenſu patrum. 193 tatem verſionis Italue negare non audet, e qua hatiſerit Tertullianus. §. CIX. Quare, vbi TERTVLLIANVS ſacri codicis verbis loquitur, Italum exhibens metaphraſin; ibi & graecus pater & lati- nus, ambo loquuntur. Nempe & IRE- NAEVS, (G. 95.) quem totum ſuum eſſe putat diſſentiens a nobis interpres, ore latino loquitur, cum graecum exemplar nusquam ſit, ſed ſatis cito euanuerit; ipſe tamen inter patres graecos eſſe nec- dum deſiit. Vtrum a graecis ſua accepe- rit IRENAEVS, an a Latinis? adeo non expedita eſt quaeſtio, vr vero longe ſi- milius ſit, ex Italia in Galliam delatos eſſe codices, a Patre latino graece ſcriptos, „ quam a graecis ad eosdem in Gallia do- centes. CLEMENS certe Romanus, la- tinis Patribus pro doctore fuit. * Quo ſaeculo vel anno, nata ſit interpretatio latina IRENAEI, (exemplar enim graccum omnibus in bibliothecis fruſtra in hunc vsque diem quaeſitum eſſe DODWELLVS teſtatur) non conuenit inter HENRICVM 50DWEL- N L VMZ;= 194 Cap. III. Juck. II. Art. II. Disquiſitio * LVM, & qui parem diligentiam huic ſcri- TINTIIII ptori impendit, 1O. ERNESTVM GRABIVM.ð IEMIIII Hic, exeunte ſaeculo ſecundo, ſuperſtite adhus nerl en vel paullo ante defuncto Irenaeo; Ille ſaeculo de- a (ce mum quarto adornatam fuiſſe, contendit. GRA- pv, Wenur 310 accedit MASSVETVS diſſertat. in Ire- (etemplat nueum ſecunda, artic. 2. §. 3. p. Ioo, ſ. Sunt (Kin ed lun etiam, qui ſaeculo quarto recentiorem illam fa- um à III1 ciunt, quod nolim tamen exinde colligere, conhrment, quod GREGORIVS magnus, ETHERIO, Iun iluI Lugdunenſi⸗ um praeſuli, eam roganti, dare non Mlile e IE pPotuerit. Rariorem tunc fuiſſe, largior: non- (i lic gree⸗ dum exſtitiſſe dubito. Aliquam ſaec. IV. G=. (et lunnas: ziacam e graeca Irenaei confectam eſſe ab cnte Hiine EPHRAEMO, Edeſſenorum Diacono celeberri- engten, ſins mo, non nulli opinantur, Inſpicere mihi non um beml licet Archiepiſcopi sTEPH. EVODII ASSE- uii qog MANNI, editionem Operum EPHRAEMI, quae ero i Romae prodiit anno huius ſaeculi XXAXII. & TILMIVIII ſequentibus: quibus illa, ſi qua ſuppetit meta- egt gerc Phraſis, forte continetun. Aduocauit non ni- (cs ſeleen hil ex IRENAEO, vnde conſtare vix tamen poteſt, graecum exemplar an fragmentum quoddam illius, inſpexerit. Tantum abeſt, vt inde poſſit inferri, metaphraſin ab illo datam . Gam pu Ccerin iginn nece gecerp E reert fuiſſe e gracco. Haec alieno loco notare 1 lent, 1n rel videbor. Sed hactenus huc pertinent, yt de Ureſeri antiquitate verſionis latinae Icalae, quae xomd A e tunc erat, & qua vſus eſt TERTVTLIANVS⸗ (MNI R Verr indicare poſſimus, itemque de quaeſtione, an TER Neibe lr digß rant ntam huic . NxA / Ae lnt. h he. 1In An Kenieninr aine glgn, , UrNo, ni Ce n l, lur r. unn caltben. Goen W EVoolI sr. EHNEM, Cli MNI & u Mpeit mer. Ctocunt nn . Ntre An 4 Hgmmmun mdel, t ocd Moe ruwent, NE 4,) e „ TVLLINN S UIl⸗ de ipſo conſenſu patrum. 195 TERTVLLIANVS iam in manibus habuerit 1IRENAEI metaphraſin latinam, & ex illa ex- cerpſerit ea, quae ex IRENAEO paſſim af- fert. Graece doctum fuiſſe TERTVLLIA- NVM, fatentur hi ipſi, qui lectum ab eo fuiſ- ſe exemplar IRENAEI graecum, obſeruant, vbi in eo ſunt, vt verſionem eius latinam iam tum a TERTVLLIANO vlſurpatam fuiſſe, confirment. An non aeque credibile ſit, la- tinum illum metaphraſten IRENAEI; excer- pſiſſe e TERTVLLIANO quae ibi reperiret, vbi hic graecas IRENAEI ſententias, reddi- diſſet latinas? iudicent me doctiores. Stilus certe latinae verſionis IRENAEI, quae tulit aetatem, ſatis barbarus eſt, & paſſim ad grae- cum exemplar inuito latini ſermonis genio; inuita quoque grammatica, adſtrictus. An vero id vsque adeo alienum fuit a dictione TERTVLLIANI, praecipue cum interpretem egit graeci ſermonis, eundemque alicubi non ſatis felicem, vt qui illius linguae non multo plus quam purioris latinae, peritus eſſet: Cre- diderim igitur, in illis locis quae IRENAEVS graece decerpſerat e ſacro codice, conſultam & retentam ab eo fuiſſe verſionem antiquam Italam, in reliquis dediſſe ſuam, vt potuit. Quare fieri poterat, vt recentior ille, quem nunc abemus, interpres IRENAEI latinus, in ſuam rem verteret, quae in TERTVLLIA- NO reperiebat; quae non reperiret, ca ſuo N 2 Mar-= 196 Cap. III. Rect. I. Art. I. Disquiſitio Marte quantum poſſet, interpretaretur. Nam Irala verſio auctorem habuit tam graece do- ctum, quam fuit latine, quod ſtilus oſtendit. Hunc in pretio habuit, ac memoria tenuit Africanus Presbyter, hunc & IRENAEVS, quamuis natu graecus; dignitate tamen Lag- dunenſis, & cognitam habuit, & lectione crebra frequentauit; pro ea in primis pieta- te, qua Romanam eccleſiam venerabatur, quam in his ipfis libris ſupra omnes prope- modum eccleſias extollit, eique potiorem princi- palitatem lib. 3. cap. 3. decernit. Sed clarior nimirum erat TERTVI- LIANI loCus, quam vt quidquam in eo deſiderari quacunque ſpecie poſſet. Non lectionis integritas, non recitantis anti- quitas, non interpunctionis coniectura. Nihil igitur niſi contemtio viri ſuppete- bat. Hunc, inquit, Cbriſtum & Paullus conſpexit, nec tamen Patrem vidit, Chri- ſtum autem & ipſe Deum cognominnuit. Rom. IX. lib. aduerſus Praxeam cap. 13. §. CXI. De CYPRIANO ſic habet: is mullta ha- bere dicitur e Tertulliano. Atqui oRI- GENIS 6ENV Perreeſlole ſes ltuori, enie, 451 YLPRIAN landeum, odo Non Uit in eade IS, gui . Igiſtro, e Nimonmumn It ERASM in exenpln Irim) non- 0, PAVLI. nore Krio ErS. UDres mi nin rimu l llultre letere aul lmelhitini Inmilimos UTNANI elemen,, 4 1 uun gree N Hln ANen n Nnd er uun ſetrher Dn ohns e e im ing. i KrInI. Uumn e dolet No lecſtumßs ni 1s coniecor, Ti CNee. nPEulu tmmaut. 6 re⸗ Mnar D de ipſo conſenſu patrum. 197 GENIS diſcipuli, multa habebant a ſuo praeceptore. Et hi tamen diſcipuli, te- ſtes ſiſtuntur locupletes contrariae ſen- tentiae, his verbis: nempe non miramur, Origenis diſcipulos ab illa antiqua diſciplina non receſſil?. Quid cauſſae eſt, quare CYPRIANVM id inhabilem faciat ad te- ſtandum, quod, eodem iudice, non modo non obſtitit, verum etiam pro- fuit in eadem cauſſa, diſcipulis O RIGE- NIS, qui ſane, quo plus bhabebant e ſuo magiſtro, eo habiliores putabantur ad teſtimonium perhibendum. At interce- dit ERASMVS? mirum eſt, inquit ille, in exemplaribus etiam antiquiſtimis (Cy- priani) non additur Deus, cum ſit in grue- CO; PAVLLI Puta, qui non inficiando te- nore ſcripfit ! rarrar erozx, ſüper oumia DEVS. Quid? ſi obuerterem: nouus in- terpres mMulta habet ex Eraſino? hic vir enim primus fuit, inde a renatis litteris, qui illuſtre illud teſtimonium PAVLLI ſollicitare auſus eſt. Deinde, cur mona- cbi Benediétini, qui ſummo ſtudio codices antiquiſſimos inſpexere, cum ederent CYPRIANI Opera, nomen Dei non ex- N 3 pun- 198 Cap. III. Seck. I. Art. M. Disquiſitio punxerunt, obſecuti Eraſmo? id certe factu- ri, niſi in mendacio deprehendiſſent hunc malae fidei teſtem. Qua de re ſupra iam di- ximus. (ad G. IX.) Porro, recte hac ratione de Chriſto dixit, qui qt ſuper omnia; ſed in- certum eſt, eum aliter intellexiſſe. Reſpon- deo. Non tantum de Chriſto dixit, qur eſt ſuper omnia, ſed ꝰPAVLLVM dixiſſe te- ſtatur, DEVS ſuper ommia, idque dixiſſe de Chriſto. Saluum eſt igitur CYPRIA- NI teſtimonium, his verbis conceptum, Cbriſtus eſt ex Iraelitis ſecundum carnem, qui eſt Deus ſuper omnia. §. CXII. lam, quomodo haec verba intellexerit? vana eſt quaeſtio; quae ſi valere debeat, omnia teſtimonia ad vtramque cauſſam allata, pro nihilo ſunt. Adferat ex ORI- GENE, BASILIO, & reliquis, quicquid poteſt aliquis: reſponſio in promtu erit: verba video, ſed incertum et, an aliter intellexerint, Juod dicunt. An forte Aria- num facere iuuat noſtrum CYPRIANVMZ Quaſi non legerimus, quae in nexu huius teſtimonii cum antecedentibus, conti- nentur. Ibi ſummam Chriſti diuinitatem con⸗ conbrmat e eltti. 4 mwur Dun!, eis, exllt ) terra: P eo⸗ Dei ſobiicit alia nio erut in ree) G Deus eut. er ullul Nus adhuc, ed ecce Iunugue iu fionig muoni ſ 3y. nunn renrigg ln. M,. Nler iciti, n& Dous mu rur ,. lun fnnnl 1 Nunt milenteie Penciſen Dn 1elipning. ſche ir in⸗ nni ſe n. laſe don. DNrfio d li LNlet. 1, egine gimn onmtr. Dscnen, lmn nenn, , ünleurt Uylere ceher, hmate anln ert er or, ni, Cigid 6Pnnarent: S. Ve Roꝛin. IX, 5.) multa loca imndicarunt, ſed 16 A Ai torke Ar. nnANN Aneuutuis bis e üCita de ipſo conſenſu patrum. 199 confirmat e dictis veteris & noui teſta- menti. Aduocat e Pſalmo 44. thronus tuus Deus! in ſaecula ſueculorum - addit ex Pſalm. XLLV. cognoſcito quoniam ſum Deus, exaltabor in gentibus, & exaltabor in terra: porro e Pſfal. LXVII. Cuntate Deo ⸗ Deus nomen illi. His teſtimoniis ſubiicit alia e nouo teſtamento: Io. I. Ser- mo erat apud Deum, &ũ Deus erat ſermo (à Mvνα. S lIo. XX. Dominus meus, & Deus meus. lam ſequitur illud Rom. IX. F. ex quibus Chriſtus, cet. An quaere- mus adhuc, num aliter forte intellexerit? §. CXIII. Sed ecce! nouum dubitandi nodum: namque illud in pruefatione recentioris edi- tionis monachi Benedictini ne monmuerunt fol. 35. num. 16. cum de diuinmtate Chriſti Jententias colligerent, (non vero addunt ſemper dicitur Deus noſter, Cbriſtus domi- nus & Deus noſter, ſicut Caius ille Roma- nus, & multi ali, graeci & latini. - -- Eſt igitur minus certum, a CYPRIANO banc formulanz ſic de Chriſto explicatam N 4 Fuiſſe 200 Cap. III. Kect. II. Art. II. Disquiſitio fuiſſe, vt natura Deus ſuper ommia dictus fuerit; aduerſus ſenſus varietatem non licet pronuntiare. Si vero valere debet, habet, vt multa, a Tertulliano. Ilud igitur mi- nus certum, huc ſpectat, an Chriſtus per bane formulam et Deus ſupra omnia, pro eo ſit declaratus a CY PRIANO, qui ſit NATVRA DEVS? Haec viri ſ. ven. ex- plicatio, (fatebor enim) haud leuiter me percutit. Recordabar enim, aliquo- ties in hac diſputatione formulas eidem excidiſſe, quas abeſſe malim ab hoc, tam arduo, quod ad fidem chriſtianam perti- net, argumento. Quales ſunt: sνον Pa- tri conuenire, quod ſit 5 en rarres 9ese, & id, per quod Chriſtus eſt iudex omnium, ita eſſe Deo patri eusdes, vt Deus Chri- ſtus id habeat a Patre; atque in illo Paulli effato, Rom. XIV, 9. ſ. nibil inueniri de pro- poſitione: Chriſtus eſt Deus en! zarrar, ſic vt Patri non ſubſit vel iudex hominuut. §. CXIV. Cogitaui enim, homo ſſtematicus, (qua parte me parum commendauero Exegetae tam critico) in notione Cbriſti Con⸗ le ondneri c elt, rii v aut /Mern⸗ mnin ele, Selle, Jude ercitiucn 1o. ecundlt lomne Per elt ilius Uaturam dt lemn carnis fonem, m⸗ tonetn ( ncidftrni in iber mmin, eo gboc i Locution lec impogn NoG Vt 0. Ekuit & Uu Lic Cenattur. Iin rei, 1,) , 1. hſen ſin nin hin Gntnen n le e llin it I gilr . . nnf Oer Mhyamnn: Nro dt. Ma ulnn Gſt i n r ) hand knier Enin, Aano. Hünllxeten nchk,un iſfimmten⸗ n Ge. i mrn de iuer ountn t Du . nein H imnncknr. Dl umn, ,nnun 0 ennan commelhl ior N de ipſo conſenſu patruuam. 201 contineri diuinam naturam, quae vnica eſt, Patris ac Fili, neque vllum ſuperio- ris aut inferioris diſcrimen admittit. Duas enim eſſe, quarum vna alteri ſubiiciatur, res eſſe, quae inter ſe pugnent, exiſtimaui. Exercitium ſupremi iudicii conuenit Chri- ſto ſecundum diuinam naturam, & bu- manae per vnionem perſonalem, atque pars eſt illius gloriae, qua ; Mα ſuam hominis naturam ditauit. Neque per aſſumtio- nem carnis, neque per carnis exinani- tionem, multoque minus per eius exal- tationem (quorſum pertinet exercitium nouiſſimi iudicii) 5 α defüt eſſe Deus Juper oimia, aut quidquam deminuit de eo quod ipſi tam eſt τππις, quam Patri. §. CXxV. Locutiones oeconomicas non ignoro, nec impugno. Sed illae non ſunt eius- modi, vt Chriſtus dici non poſſit is, qui eſt & fuit & erit ab aeterno & in aeter- num Hic non de pbraſi, ſed de re ſimul pugnatur. Vſus phraſeos ſequitur natu- ram rei, quae per phraſin indicatur. Aliud eſt, hiſtoriam phraſeos e ſtilo, ſeri- N S ptori 202 Cap. III. Rct. II. Art. II. Disquiſitis ptori cuidam frequentato, velle proba- re; (in quo tamen defecit probatio) aliud dogmaticam eius phraſeos neceſſita- tem aſſerere conari; ita, vt ſaluo dogma- te de Chriſto, is ne quidem dici poſſit Deus ſuper omnia. Nam ſi verum eſſet, Chriſtum, quoties nominetur, neque vsquam in ſacris litteris, neque vsquam a patribus genuinis, vocari Deum ſuper ommnia: id vtrinque ſilentium vel potius abſtinentiam ab eo titulo, tam rigide perpetuoque obſeruatam, e notione Chriſti deſumtam eſſe oporteret, quia huic notioni repugnaret, eſſe Deum ſu- per omnia. Ad locum Act. XX, 25. ita reſpondet loannes, epiſt. I, 7. vt neque Socinianorum neque Apollinariſtarum frau- dibus moueamur. Locum ex Actis in mendo cubare, (eius lectionem Jalſam eſſe) id teſtes requirit multo locupletio- res quam ſunt Sociniani, & wETSTE- NIVS aliquis, decoctae iam pridem fi- dei, in iis, quae ad puritatem doctrinae pertinent. Ad IRENAEI locum lib. III. cap. 14. notat & editio Benedictorum p. 201. noſtra noui teſtamenti exemplaria ba- bent ie ent ulſim re N Gueh Cunn totk IVS, Cler’s Qore eln noua verbon terpretatio, 1 huiusoe gvod hoſtibo Deditemus, ſtudio acuan Caretur, etia Cogitandi, 1 cio, quo⸗ Monentibus Cices non ind re gecebat. in erponendo 0bſcurun en. lerda Clceinil Duis polleri ) Deus; (na ſennne en 11I Dig e o, jee Dr ekeer Pohen, Mnllcg etelſ. tlllo Cgem. üiten i olt nyenn ſet, onpenn re 6 Nele gun beni Mun ir enimn iellte , tan lrice I, e Mtone Mretet, Ilin n &E Dun r . NM . i Eln N ee Humſnun bu. uan ei ℳ) eckopen / Nuro eneto⸗ AwLSTb- in gien ⸗ Lenn CoOne⸗ Dconakhl pi erennporm i eren 4 de ipſo conſenſa patrum. 203 bent Eccleſiam Dei. Attamen codex Canta- brig. & alii quidam cum lenaeo habent 75 Kugis, alii vero Vtrumque, rs& Kueiz re 9 % Quaedam prudenter ad hunc lo- cum monuit b. 10. CHRISTOPH. WOL.- vIVS, curis phil. & criticis. SH. CXVI. Quare cum talo tam infirmo ſtet haec noua verborum PAVLLI Rom. IX, 5. in- terpretatio, & in eccleſia Proteſtantium ad huiusque diem inaudita: quid eſt, quod hoſtibus maieſtatis Chriſti tela ſup- peditemus, vel obtuſa iam pridem tanto ſtudio acuamus? &, ſi nihil aliud pec- caretur, etiam noſtris, ſiniſtre de Cbriſto cogitandi, lato demus ore feneſtram? * Scio, quo ſtomaché ERASMVS meliora tunc monentibus obſtrepat. At aequos rerum iu- dices non indignatione, ſed veritate, oppugna- re decebat. Quibus modis ludat ERASMVS, in exponendo ſenſu verborum PAVLLI, non obſcurum eſt. Omni conatu id agit, vt illa verba diſcindat in duas partes, vt ſenſus ſit partis poſterioris: ille qui eſt ſuper omnia, nem- pe Deus; (nam nomen Dei exulare mauult e ſermone Panlli) ſit benedictus in ſerule. De illa inter⸗ 204 Cap. III. NRlt. II. Att. II. Disquißitio de interpunctione ſic iudicat: qui deſcripſerint ver- men ic, 6 ba Paulli, eorum fidem ſaepe deſiderari. Ex ian thph eorum itaque ſceriptura, qui ſaepe vitiare ſo- i iu Kclel leant quae in exemplari legantur, non poſſe du- ingee. Qn ci certum iudiciumn. In codice CRYSOSTOMI te, Wlld colon ſe vidiſſe cauſſatur, poſt verba: Chri- liſonunie ſtus ex Iſiaelitis eſt ſecundum carnem. Hinc poſt verba: qui eſt ſuper omnia Deus, additam ait hypoſtigmen (minorem interpunctionem) qua praemiſſa, id quod reliquum eſt, benedi- lctus cet. ſequatur. Eadem (diuiſio) inquit, . crat apud THBOPHYLACTVM, niſi qued 4 fratre Poſt Oeè, non addebatur bypoſtigme & cY- rvotirinne. PRIANVS omitit vocem DEI; itemque CHRY- ig coleerun SOSTOMVS, nullam dat ſignificationem, ſe er rn hoc loco legiſſe vocem Oι, quae adiecta vi- (ddrünt deri potuerit, a ſtudioſo quopiam, velut expo- NDhon, nente, quis eſſet ille ſuper omnia, nimirum expreſſerunt Deus. Magis candide tum ad famam ſuam, lyec de Chr tum ad noſtram fidem, egiſſet, vir cetera eeri! Inlhici⸗ laudatiſſimus, ſi ſtigmen illam & pypoſtignen ſtutoyy ft in partlraſt ſeqol, Auam . a ſe obſeruatam; certioribus indiciis adpro- mihf ſog 3, baſſet; ne ſtudio potius contrariae partis, ilen, Nr d quam ſenſui., genuino verborum Paulli; dediſtle her gii videatur, quod ſentit & ſcribit. Poſt ea in- nku⸗ On uchitur ERASMVS in illos, quos, ait, ina. I G Deus nis gloriae ſtudio, improbare quae dixverit, ninilakai ſim nominatim quac de omiſſione nominis Seb ietl r. attulerit. Hos quieſcere tandem iubet, tumul- ngbit Wri cuantes, quaſi ruitura ſit eccleſia. Sed pergit rſe tamen II a UI. Mon, Viſicſen de ipſo conſenſu patrum. 205 deltier ee lllar 1 tamen illico, & obteſtatur, ſe Filium Dei quem a . . Iudaica bhſphemia excludat ab illo dominio ice ſ. . . 7 e N in fata cleſiae exercendo, nequaquam ſe- n, , ſ ider iungere. Qua quidem in re, ſi non delibe- e. e⸗ rate, mnus caute tamen, verſatus eſt, & in mn. r MWhiſtonanis pabulum praebuit. Bene, quod d D. d in parabhraſi epiſtolae ad Romanos PAVLLVM O, W 1 6 n män ſequi, quam nugas iſtas, praeoptat. dhnun t, yll. a ß , V §. CXyVII. eTE, M Ad fratres Benedictinos reuertor. Hi plhn c. in raefutione ad opera CYPRIANI, ſenten- eee. tas ollegerunt de diuinitate Cbriſti: non HWH vero addunt Rom. IX, y. Ergo negant, ſi ti n Oyprianum, cuius verba tamen candide mi, mmm EeXpreſſerunt: qui et ſuper ommia Deus, haec de Chriſto Deo, duce Paullo, confi- teri? Inſpiciat eos, ſi quis velit, ac de in- Ntituto prauefationis iudicet. Porro: Benedictini in n multa loca indicarunt, (an vero omnia?) orwe te⸗ ſed ſemper dicitur Deus noſter (on ſemper in “ * ommnibus Cypriani locis?) Chriſtus Domi- nunuls . Deus noſter, ſicut Caius cet. Id u D. mihi luſui ſimilius, quam ſincero iudicio, e wn videtur. An minus magnifice de Chri- len ue, ſto loquitur ille Carthaginenſium praeſul, ſi Uſ. Ne Chriſtum appellat Dominum & Deum N NO- 206 Cap. III. Jed. II. Art. II. Disquiſitis NOSTRVM, quam ſi illud notrum, non adieciſſet? Quin eadem cenſira notabi- tur DAVID, & reliqui vates veteris te- ſtamenti, qui toties Deum ſuler omnia inuocant Deum noſtrum? vt in illis tam exſtantibus locis, Deus quidamſignifice- tur, qui non ſit ſuper omnia, ſed buic ſubiectus, quia ſit noſter. An (Cuius ille Romanus, ideo parum eſt Caius, quoniam eſt ille Romanus? §. CXVIII. Contra teſtem NOVATIANVM id mi litare dicitur, quod vix a T†TEHETLIA- No differat. Quaſi fidem eius id labefa- Rtet. Et TERTVLLIANVS non vi tantum, ſed plane non, ne apicem qui- dem, differt a PAVLLO? ORIGENIS vero diſcipuli, probi teſtes ſiſtebantur in alteram partem, quoniam viæ differebant a magiſtro. (H. CV.) Sed, dicit tamen Deum NOSTRVM Chriſtum? Paganos, ſcio, Deos, habuiſſe maiorum & minorum gentium: erant etiam tempore prophe- tarum Dii, Syrorum Philiſtaeorum, Ammo- nitarum; & in naui, quae vehebat lo- nam nin, mn 5. 10 N45 N Mn,, hle⸗ i Cr. , Aucecunu lsquoqde necellario mihteatu, yt , quod liecto Domi Otibus demo NOVATIA Morelt libei Inte, Krpto⸗ e cedens TE. Norabilis eſt l. ermp qoia no⸗ epetam: onm Mihle rel (ait) l.. . & Apll in uc, 9 . en Thomas Uieum hun l aucdiens, Miteumn. 11. ien nßnn, I Cenin woub. ates fereis e. n ier omni NKilstan ömmigie⸗ Ohn, e e ACn llin, Goninn . NNN 1 TLNTNIUIX. n eis d bobetr. 1NIS non ir de MMen ⸗ 107 OhlEN les ſlehenurn n tir unm El, A, amel ? Pgunds, & mumnrumn npore Nonte. ecrunn, Anm Cae Neebet . de ipſo conſenſu patrum. 207 nam, ſuum quilibet inuocabat Deum, Ioæ. S. 10 NAS contra ſuum id eſt Deum ſu- er omnia, quem & nos vocamus noſtrum Pſal. CXV, 3. NOSTER Deus eſt in cae- lis, quaecunque vult, facit. Saepe hoc in alis quoque Patribus obſeruare licet; an & neceſſario ſemperque ponatur eo ſi- gnificatu, vt deminuat de maieſtate Chri- ſti, quod noſter potius, quam ſine hoc adiecto Dominus vocatur, id nemo va- lentibus demonſtrauerit argumentis. Cer- te NOVATIANVS ille, vel quicunque auctor eſt libri, qui ei inſcribitur, de Tri- nitate, ſcriptor eſt, non multum vetuſta- te cedens TERTVLLIANO. Eius valde notabilis eſt locus, a lenenſibus indicatus, quem, quia non exſcriptus eſt ex illo libro, repetam: ommnibus dininitatis Chriſti proba- tionibus & rebus inſtructus Apoſtolus Tho- mas (ait) Jo. XX. Dominus menus &f Deus meus? & Apoſtolus, Rom. IX. qui eſt ſuper omnia LDeus, benediétus in ſecula. Ecce! quem Thomas ſuum (adeoque noſtrum) dixit Deum, hunc NOVATIANVS, PA VL- LVM audiens, dicit ſummum, ſuper omnia Deum. Inſtat autem: Chriſtus, id, quod 208 Cap III. Nd. II. Ar. II. Dirquißtio quod noſter eſt, a Patre habet? Concedo: habet enim eſſentiam a Patre per genera- tionem aeternam; per eſſentiam autem non ſuliectus eſt Patri, de quo quaereba- tur. Eo modo noſter erat etiam tunc, cum nondum genus humanum indigeret redemtore; in ſtatu integritatis. Si no- ſtrum illud, adeo premitur, ne Pater quidem caeleſtis erit l arrτο Sese, Qui tam crebro noſter adpellatur, non tan- tum propter creationem & prouidentiam, ſed nominatim etiam propter opus redem- tionis, teſte Chriſto, Io. XX, 17. Denuo hic aliquid excmdit haec affirmanti, quod ſuſpicione vix caret. Si Chriſtus id habet a Patre, Per quod Deus eſt, & Deus, noſter, ita, vt propterea ſit Patre inferior, & pro- inde nusquam dicatur ſuper ommia Deus: nihil ſuppetit nobis quod opponatur Arii ſcholis. §. CXIX. HILARIO teſti id obſtat, quod aliquo- ties quidem PAVLLI oraculum excitet, Ved non addat benedictus in ſaecula: videtur diui- ſus eſſe ſenſus, vt Deus noſter. An rero atis 1 ts el, A emn (iuinam, ſhnr mmi? i tan fientt Is ChRtum) umn fuper on n polle i⸗ urlum eluden r Nenenicus htineatur il mnit; aUt 6 Ge Ouisqam tione delertun 1 hude dign Dels: at ferba PäyVII ln ideo non ens Alqguid elario nexl, ii limg, ſi lilun alni lU, uod Uumn eypliczt Nueſs atiqbio nd exegetie hlnm er 1 Digi; luie, Cont urſnen fenim nen o Meerehe. eim tn, num nie egiune ien Niür, de ler lumr mn tn. Cwvunterin, Nerenn nin. ln Drono Ermeni, Nol Crſftu dhhe KDens n, Lifnion,En. lhr omi Dun cpponur de ipſo conſenſu patrum. 209 ſatis eſt, ad probandam Chriſti maieſta- tem diuinam, ſi Deus vocatur, &☛ Deus ſuper dmmia? Quid ſatis eſſe poteſt ei, qui tam fidenter popoſcit, vt oſtenda- mus Chriſtum vocari in nouo teſtamento, Deum ſuper omnia: & ſi quando id negari non poſſe videt, nouo tamen conatu id rurſum eludere ſtudet, poſcens, vt adda- tur benediätus in ſecula? quaſi hoc non contineatur illo praeconio: Deus ſuper omnia; aut quaſi tam inſenſatus queat eſſe quisquam, & tam ab omni humana ratione deſertus, qui non intelligat, aeter- na laude dignum eſſe, qui ſummus ſit Deus: aut quaſi ſcriptor chriſtianus, verba PAVLLI Rom. IX, F. recitans, illa ideo non recitauerit, quia ſubſe- quens aliquid omittat, e prioribus ne- ceſſario nexu deriuatum. Cur autem la- tini Patres, fucilius eam explicationem in Chriſtum admittere potuerint? cauſſa erit vel illa, quod deſciuerint ab antiqua grae- 5 ð corum explicatione, caeciores nempe unt etteh / e vilturd r. M graecis antiquioribus; vel quod plus lu- minis exegetici & dogmatici attulerint ad ſenſum verbi diuini; ac plus æαραπαι 0 pro⸗ 210 Cp. III. Sect. II. Art. II. Disquiſitio proinde obſeruauerint in loquendo. Prius ne obiici quidem poteſt latinis, quod ſu- pra vicimus, ex antiqua verſione latina: quam, vbi ſecuti ſunt latini, & priores tempore fuerunt teſtes, quam graeci, & oculatiores etiam graecis, ſi quidam ex his minus accommodate locuti ſunt. Si qui, graeci, IRENAEVM ſatis antiquum, graeci graecum, (lingua graecum, eccle- ſia latinum) in hoc negotio deſeruerint, quid commiſerunt graeci non multo re- centiores; ſi Patrum vetuſtiorum placita iidem renouant, & cum latinis conſpi- rant? an ideo dicundo teſtimonio erunt ineptiores? Si ſatis eſt contemnere hos, quia latini & mediocres ſunt, & graecos contra, quia grueci & eruditiſſimi ſalutan- tur, admittere ſolos: ea ratio non vale- bit ante, quam illa comparatio idoneis ra- tionibus fulciatur. Nam ſi quis ORIGE- NI talia obiiciat: in facultate hermeneuti- ca & exegetica, exiguus fuit ORIGENES, quod mira eius deliria loquuntur. In colligendis lectionibus variantibus laudan- da eſt eius induſtria, & plurimum po- ſteris fructuoſa; ſed hoc improbi laborß X oculorum Juaſn Cliticte 0 orm E ellotes l Us, ne In MMor, d⸗ 1 leO ATHA LEXANDH TINVM, e bicciat hae⸗ Leorum nu 10 lupercili eM Guod olt monebi, Pene elt, Umonium a mim de Chr uru Nik, i quem nun mno conahi le Aej elatis n In) Mrinenn Utllit. Cinf Urt Iuod 7 N . Ngiſtn enln N i, glol tlſone lnide I Eprores Ineei, & NCem ex lont inn Si römigum, Mhechmn ene. ocekenennt, Von nre. umn pheta luns onl⸗ humoni un. tennere o t, greeos Itſpnfllen. Uto non vde⸗ to itonere: sono. eehemeneti. ONIGENLES, Abvatut. tbus kudn Ourmum, prcti hin Neice de ipſo conſenſu patrum. 211 & oculorum opus ac meritum eſt potius, quam criticae ſagacitatis. Et, quis eſt e toto Patrum choro, cui tot tamque gra- ues errores obiecti ſunt, quos diluere cun- Gos, ne moderatiſſimus quidem eius de- fenſor, P. D. HVETIVS audet. Quis ideo ATHANASIVM, aut DIONVYSIVM ALENANDRINVM, aut e latinis AVGV- STINVM, ei poſtponet? Si quis, inquam, obiiciat haec & ſimilia; quis ea diluet ex eorum numero, qui Patres alios, tam alto ſupercilio deſpiciunt? Sed oRIGE- NEM quoque pro nohis ſtare, paullo poſt monebimus. F. CXX. Bene eſt, quod ipſe BASILIVS ad te- ſtimonium admittitur, vel ab inuito. Is enim de Chriſto loquens, addit, à à ir raärrar 9ebe, iPſO PAVLLI ſtilo, Rom. IX, J. quem numero doctiſſimorum eximere, nemo conabitur, & ad quem MARCEL- LVS ille Ancyranus, (& ipſe de myſterio maieſtatis Chriſti non magnopere prome- ritus) latinam interpretationen certe non transtulit. Cuius tamen fidei detrahere pu- tatur id, quod alibi adſolum Patrem id prue- 02 coni- 212 Cap. III. Ject. II. Art. II. Disquiſitis comium retulerit. Quid hoc rei eſt? numquid Vllus eſt Chriſti ciuis, (talis tamen erat BA- SsILIVS) qui Patrem ab ea maieſtate ex- cludat, quando Filium laudat ſuper ommia Deum? Quam parum valeret hoc argu- mentum: BASILIVS Chriſtum praedicat Deum ſuper omnia; ergo ad SoLVM Chri- ſtum hoc refert: tam parum eſt roboris in illo: ad Patrem SoLVM pertinere il- lam formulam, excluſo Chriſto. Res non- dum confecta eſt. Nam ſteſtis ille ver- bum non addit, ad hanc interpretationem confirmandam? Cur enim adderet? ſciens, ſe ex ore Paulli iſta loqui, quod inſtar omnium verborum & argumentorum eſt. Qui doctrinam de Deo ex inſtituto tractat, is explicat & probat, quae proponit. Qui Dei mentionem facit in quocunque ſer- monis traétu, is ſatis habet, eo nomine Deum appellare, quod eius maieſtati congruit. Sic PAVLLVS agit, in exor- dio ſermonis ſui Rom. IX, 1-F. quo ſuſpi- cionem amolitur odii & contemtionis er- ga ludaeos, quorum de fato triſtiore di- Rurus erat, contraque animum miſeri- cordia plenum declarat, & praerogati- Uas i. s eorum, biebe be re nideretl am, cxoll gebat, il Chuoc rete s Dauidis Urarn attine et. Hoc Vis aligu wentiae, ohbErimation uod t- 5o Chricti, um Iudeige M. 6 Uid Patrum Un Gemum int mrionen lim hi, Galluocan Un guis Umennis con Cud per I. Digiß tiefinnmei Stamenentth. 4 Mieſtie er. n ſipr nie ii . . ferebat, vt inter dignationes Iudaeorum, Ren W Non Eſhmn pedcat Asorrucr. brun el wbors ENl Pentere i C Nror. Iels le er. Mnyfnemimen ANerendiec in gvod inn Culinentotunet jolttonotenckn, Bepropoot C Coonnge kt⸗ bet en nonine ebs Mueſtat ⸗ ia exot. miinun min X Prrener MK I , Co ll. Dotennton orftoe? / de ipſo conſenſu patrum. 213 uas eorum, eo conſilio praedicat, ne abiecte de fratribus ſecundum carnem, ſen- tire videretur. (§. XXI. ſs.) In illo, in- quam, exordio, nexus cogitationum ita & hanc referret, quod ipſe Meſſias ſit Fi- lius Dauidis, quod ad humanam eius na- turam attinet: idemque Deus ſiper ommia cet. Hoc teſtimonio finitur exordium. Quis aliqua ſpecie neceſſitatis vel con- gruentiae, poſcere queat, vt PAVLEVS confirmationem illius effati ſui, ſubiice- ret? quod tunc ſane facturus erat, exem- plo Chriſti, cum poſceret id diſputatio cum Iudaeis errorem ſuum profeſſis, Matth. XXII, 42. . Si poſcimus, vt teſtimo- nia Patrum de Chriſto ſuper ommia Deo, tum demum valeant, cum additae ab ipfis ſint rationes, ita ſentiendi & ſcribendi; etiam hi, qui in oppoſitam cauſſam te- ſtes aduocantur, nullius erunt fidei, niſi ſuum quisque placitum idoneis illico ar- gumentis confirmatum, exhibeat. §. CXXI. Quod vero ſequitur, cuius momenti 03 ſit, 214 Cap. III. Keck. I. Art. II. Disquiſitio ſit, videamus. Si ſemel aut bis, ille locus (Rom. IX, 5.) quem volunt eſſe luculentum & clariſſimum, principemque in cauſſa Chri- ſti, excitatur (a graecis Patribus Baſilio & Athanqſio) & quidem tam negligenter, vt nihil quicquam eius virtutem quqſi amiplifi- cent atque exornent: id aequo cuilibet lecto- ri maxime mirum O& peregrinum debet vi- deri. Atqui, eadem negligentiae culpa, ipſi ?AVLLO tribuenda fuerit, qui ſe- mel tantum Patrem Chriſti appellat en: ravræ 9e“ Eph. IV, 6. nihil quidquam vim * virtutem eius effati amplificans atque eo- ornans, eo loco. Ipſam antiquitatent te- ſtium, cauſſa contraria ſibi nequicquam vindicat; quod ſupra oſtendimus. Quid reliqua ſibi velint: nonne & graeis ſuper- erat diſerinen, à e ravrαν oe, & ⁸ à à in] rarrα e, Mon ſatis intelligo. Re- petendum forſan articulum 5, ante en! zarrαν id ſane minutum eſt, & fruſtra iam pridem quaeſitum, vtrum, articulus ille appoſitus, Deum ſummum, & abſen- tia articuli, non ſummum, indicaret. Hoc loco, ſi poſterius adſciſcitur, & non ſicut Caius ille Romanus, ita Chriſtus denotatur pro⸗ 1. foptet l err elt int eh, MM lrnil, te is ae (lunt, no Indwrn et uorum re ninm iptun particuli No ſuleſpi o Pitro ta & Clrie DMullas, on Oetg, (ne teſtimonium 1 ge n d emninenti lio: tune Eementer lus dt, nitote, m Chares UUubet in i inter n /,1, ieh 1 ehenlin miC. nur Nr enpnn n uſnpß. gln niſteſec. yinun tt e. Mnir ain, uent i/. elr e ilſln vin fumg ngeer⸗ rigtrment. i negnogun Ndinmg C gon ſir. nmn D, N 1 inelga Ne me⸗ 4 I , M in ee, & ultr Unn attnl n. & Aen glicaret H Genon de ipſo conſenſu patrum. 215 propter articulum omiſſum etiam pa- ter erit inferior Patre. Quod diſcri- men, poſiti vel non poſiti articuli, grae- cis ſupererat, id mihil ad rem facit; vbi de iis quae dicuntur, & in ſermone adſunt, non de iis quae ſuperſunt, iudi- candum eſt. Teſtes enim requirimus, quorum reſeruata, ſi qua ſunt, teſtimo- nium ipſum haud ingreédiuntur. Haec er- go articuli defenſio nulla ſpecie veri, hoc loco ſuſcipi poteſt ab iis, qui Paullum de Deo Patre tanquam ſunnmo Deo, non ve- ro de Chriſto loqui contendunt: cum & Paullus, omiſſo articulo dicat &ι &α tn ar- ro Sesÿ, (non ³ 92 6.) Si vero BASILII teſtimonium huc valere debet, vt formu- la 5s 9eσ in! asE †τοα ſit character perſonalis, ab eminentia ſumtus, qua Pater ſit maior Filio: tunc PAVLLVS Id teſtimonium ve- hementer recuſabit. Velim, vt ea verba: Baſilius de tota perſona Chriſti, non de hut- manitate, id loquitur; ab eo diſtinguens rir ir! rarzav Se, Minus aequiuoca forent. Nam character perſonalis, qui rationem ſui habet in ipſa perſona diuina; talis eſt, qui ad internos, neceſſarios, immutabiles, 0 4 per- 216 Cap. III. Kct. II. Art. I. Disquiſitio pertinet, neque vllam ſubieéctionis, vel di- gnitatis inferioris notionem admittit. Quan- do igitur ſententia, quae ex oraculo Paul- lino Rom. IX, 5. Chriſtum non ſinit vocari Deum ſuper omnia, hanc interpretationis illius rationem adfert, quod Paullus Chri- ſtum ſemper ſiſtat, vt inferiorem Patre, ra- tione miniſterii: eo ipſo BASILIVM te- ſtem inuocare nequit, ſi verum eſt, quod ille diſcrimen inter Chriſtun & Patrem, non ex miniſterio, ſed ex ipſa Chriſti per- ſona, arceſſit: quippe Chriſtus eſt perſona per id, quod diuinam habet naturam, ſed baec natura eſt perſona, quae eſſentiam ean- dem illam vnicam & indiuilam, habet, quae eſt Patris. Quid illud ſibi velit: Ba- ſilius de tota perſona Chriſti loquitur, non de bumanitate, id mihi ſubobſcurum eſt. Quis enim non videt, ipſum etiam Paul- lum, loqui de Cbriſti perſona, dum ait 3 xers, Ccui naturam humanam, quae eſt ex Iſraelitis, & diuinam, quae eſt aequa- lis Patri, tribuit. §. CXXII. De Atbanaſi fide nunc agitur, qnen on- ſonge forii tra Arimn yincjcem, lie fmet. leins god Obnoxia et Romang, nommine in ſtruxit. ue teſtem kutor. h. Hinnux /n, o; Crepor Immdus. dice, pr Ferba: 1 GCNN)— Ambobus, mte prodt loſter eſt⸗ irearur: / rer, Gnfninen inne e ſeni ſen. Kej E 1 igie Huhini, . ſalnint (u 1Mzello Ne on ſuit wezn Merprentionis Nileri unen bmn, fe. DANLIVNE. enume, N. mn A e, llsekaͤſin iurunrmn led eirimnen⸗ lulam, hoben ſbivelt:. N. nutn mck obſeurun el. Un etum Nut ſinz An dt n, Oe ek e el Eellie⸗ itok, de ipſo conſenſu patrian. 217 longe fortiſſimum maieſtatis Chriſti, con- tra Arianas iniurias propugnatorem, & vindicem, veneratur eccleſia notra, quam late patet. Id iam ab antiquo male habet altius quiddam ſapientes viros, quod tam obnoxia credulitate (ſcilicet) eccleſia tam Romana, quam Lutherana, ſymbolum, eius nomine inſignitum, libris ſymbolicis, prae- ſtruxit. Hunc igitur, ſententiae Paulli- nae teſtem, vix admittit contrariae partis fautor. Hoc enim iudice, is rem contra Arianos ſemper infeliciter gerit, minime Ba- ſilio, Gregorio Nyſeno, dqut ſimilibus, com- parandus. Et BASILIVS tamen eodem judice, pro Chriſto dixit iſta PAVLLI verba: * α% &r! ravre« es, ſicut ſupra (G. CXX.) notauimus, multoque vetuſtior ambobus, IRENAEVS, & reliqui, quos dnte produximus. ATHANASIVsS igitur noſter eſt; cum ipſe eius vituperator ſic fateatur: fateor, inquit, atque ne bic im- morer, dabo: Athanaſium locum illum de Chriſto interpretari. Sed primus e graeis, atque e ſeculo quarto, e graecis fere ſolus id Jecit. Fecit tamen, teſkatus eſt candide, & fecit, quod ante illum graeci & latini 0§ *Pprio⸗ 218 Cabp. III. Sct. II. Art. II. Disquiſitio prioribus ſaeculis. Ipſum vero ORIGE- NEM, idem feciſie, ne inficiari quidem audet, qui hic tam fidenter de primo & ſolo e graecis patribus, loquitur, cum de ATHANASIO iudicat. De ORIGENE (§. LIX.) dictum eſt. Quid deſideretur in illo, ſtatim addemus. Quid refert, fere ſolus an plane ſolus id fecerit? poſte- rius ne quidem apparet. Et, quam gra- uem hoc nomine cenſuram meruit! Iam vidgerint alii, quaenam ſit eius ſeriptoris ad interpretutionem ſoripturae ſacrae aucéctoritas! meptiſſime & imperitiſſine interpretatur, aduerſus Arianos vero mfeliciter rem ſemper gerit. Semper itaque ſuccubuit Arianis in iſto pro gloria Chriſti certamine; vir longe conſtantiſſimus, ac tot martyria perpeſſus ab hoſtibus maieſtatis Chriſti, & poſtremo a furiis IVLIANI caGeſaris, ſicut eius epiſtolae docent; orbis terrarum exſul futurus, per eum ſi res ſtetiſſet. GVILIELMVS autem WHISTONVS multo etiam liberalior tanti viri inſecta- tor, quem peſſime fraudis architectum ſa- lutat, ſi eius loco fuiſſet, totidem ſe cala- mitatum fluctibus, forſitan & grauiori- bus, , P0 c obieeiſſe (HRXSN Xolnln ue, i ckedh Hlicat, d tuni cnte foret? & letudo? ultorum, Uerborum nn ſuper Utemn cont e ton rece frmata telt ue ſaecul Hoc cHN ulums Niuriomir? Norum pve, kemteris Et, led had Pol dirit, Gnt, mali 1 ſph en ite riA ur HRNRE ROlorN d Kitrer Em Kert e l, Uunen eruit l 6 yjumra e chytis tethtenrun, ubott Ann Eentamine: vi 1E let let. ISTONNS iin ec bite Gun edenn l v) de ipſo conſenſu patrum. 219 bus, pro cauſſa Ariana, niſi fallunt omina, ſe obieciſſet. §. CXXIII. CHRXYSOSTOUwlC vM premit aliquid, ne ex omni parte proprie, ingenueque teſte- tur, ſi credimus ita iudicanti: ita nempe, ex- plicat, vt apparent, ipſum concedere recen- tiori conſuetudini. Primo, vnde hoc ap- paret? & quaenam eſt recentior illa con- Juetudo?“ Si conſuetudo fuit, conſenſus multorum, & repetitus, pro genuino verborum PAVLLI ſenſu ſtetit, & Chri- ſtum ſuper omnia Deun celebrauit. Vnde autem conſtat, eam conſuetudinem fuiſ- ſe tunc recentioremn? quae tam multis iam firmata teſtibus antiquis, ad quintum vs- que ſaeculum ſe tuebatur. Sed dixit, hoc CHRYSOSTO/VS in homilia ad po- pulum? non reiectis rationibus accuratae e= plicautionis? Haec regula explicandi ſcri- ptorum verba, maxime ſacrorum, qui de myſteriis loquuntur, multum ſane va- let, ſed hactenus, vt credamus, aliquem quod dixit, ideo non dixiſſe quia quod dixit, malit non dictum eſſe, ingenioſus in 220 Cap. III. Kect. II. Art. II. Disquiſitio in rem ſuam lector. Verum, ea tamen regula, huc quoque valet, vt vertamus eam in ipſum auctorem, quoties ille ſuos teſtes producit: tunc fiet, vt quando nu- bem teſtium attulerat, ad extremum ab omnibus deſeratur. Nam & nobis non minus facile erit, id obiicere: dixit teſtis veſter, ſed ad populum, & ſenſit contra- rium eius, quod verba ſignant, nec reie- cit ideo rationes, per quas contrarium eius quod ab ipſo dictum eſt, pro vero habendum erit. Si ita bilingues ſunt ec- cleſiage Patres, quis deinde ipſorum de ſententia, quid aiant aut quid negent, certus eſſe poterit? Quod illi de Patre di- cant, eum eſſe Deum ſieper omnia, an quaeſo, cum idem de Filio dicunt, ſibimet- ipſis parum conſtare cenſentur? aut in gratiam rudis popelli, aliquid proiicere, quod fucum faciat, aut ſiniſtram nutriat opinionem indocilis turbae? an tales fuere omnes, ad quos verba fecit, quae dein- de litteris conſignauit, vt populo Chriſti ad inyſteria diſcenda & conſeruanda prod- eſſent? §. CXxxXIV. Dum Le 4 M. Arc ORIGENDES s adlcrip guens d lam d N Ulod, gue uogue no keiſle, en ell Qlia 1is (in gra⸗ Tülgatae) in Erasmn/ Nt veritati lucatur; 1 PAMVLLVS logni cenle formulam Iigue Ruidn Ghrittianam ſe ten enthilium) Ue ratione E hypotl utolis in 1. Digiſer glun etn Ir enumns res ile i t venchon. Wemumn a n Knciknon re: Irc Rlelt onn. Mut, her e. Oontnnum el, oo ſen Nlez in ee⸗ e iran Ce Id nen il behimti⸗ ie , Glnio, an 6 cund ibinet lemur? aur in il oiene, ifin unut eans ete , W Gei⸗ hol Orlei Drmundrpto de ipſo conſenſu patruin. 221 §. CXXIV. Dum de CHRYSOSTOMO loquitur J. ven. AVcCTOR, mentem eius ſubit ORIGENES, quem ipſe ſuis antea teſti- bus adſcripſerat. Is, non temere, non loquens ad populum, ſed explicans epiſto- lam ad Romanos, Chriſto tribuit elogium illud, quo PAVLLVS vtitur. Sed hic quoque nodus quaeritur, id ORIGENEM feciſſe, eu quia ad populum locutus ſit, ſeu quia RVFINVS ſuum tempus reueri- tus (in gratiam, opinionis ſuo tempore vulgatae) inſeruerit (hunc locum) quod iam Erasmus monuit. Qua opus ſit arte, vt veritati pellucidae aliquid fuliginis ob- ducatur; hinc quoque patet. Forte PAVLLVS etiam ad populum Romanum loqui cenſebitur, & ideo de Patre illam formulam in: zawor, adhibere, quia ple- rique huius populi, erant natione Iudauei, chriſtianam fidem amplexi, & illi formu- lae ſic a teneris adſueti, vt (cum neſci- rent Filium) Deo, quem Patrem qualicun- que ratione vocabant, illam tribuerent. Hac hypotheſi aſſumta, nihil inerit pro- bationis in oraculo PAVLLI, pro vtraque ſen- 222 Cap. III. NRct. II. Art. II. Disquiſitio ſententia, quae vel Patri, vel Chriſto illam formulum (popularem tantum & saar - 9 ao adhibitam, adiudicat. Sed locus ORIGENIS forte ne ſincerus quidem eſt, a RVFINO inſertus, vt Erasmus ſuſpica- tur? Id denuo valebit apud illos, qui ius illud deſperatum ſibi arrogant, caſtrandi ſcriptores pro arbitratu ſuo, quoties cauſſae ſuge metuunt. Quae temeritas Erasmo propria, in hoc praeſertim ar- gumento, fuit. Quod itaque ORIGE- NES illud encomion Chbriſto vindicauit, id non facit, vt ex ſententia id ſun explicet? Hac regula ſcilicet hermeneutica, ad hoc vsque tempus indigebamus, vt nihil cer- tum amplius in omni ſcriptorum genere relinquatur. §. CXXV. Cum igitur in aprico poſitum ſit CHRYSOSTOMI Pro noſtra cauſſa teſti- monium, nihilominus ille verioris inter- pretationis indicia non reliquiſſe dicitur. Diſcrimen inter verioren & minus veram de verbis PAVLLI ſentenriame iudi- ull le iudice ac te nobs, II s erore ſ otat veriore Gium tnOd 4 Poſtolat, Ninil differt characeren e lo becl Finantur. deſt re, it one⸗ Met, Nili luckig. Il elis doctort Erpretes, al Aio Patremn 6 Praecomio ce 1, ſi upliee e Altera n, Cum de L , jam nnmnis, t I. Mue ,Crſ, i n Kur ,, E)) hoos blcene Ninmnn lier. Ul Nics vunr, alrndi ſio, his Cbe enenis Drtekenin a bne orlor. Cinlenut, il In aind Nelicn An e, Knbi ce Goum eer terpretes, alio ſubinde loco Chriſtum, H”” , um ſt 1 callln e enonis inn. giſe tam n. K mum 41 Eenni, M⸗ de ipſo conſenſu patrum. 22 judice ac teſte CHRYSOSTOMO, fauet nobis. IIIa verior dicta, non niſi opinio- nis errore praeſumitur. Id autem nihil mutat veriorem ſententiam, ſi idem elo- gium modo Patri, cum verborum ſenſus id poſtulat, modo Filio, tribuitur, qui nihil differt a Patre, niſi per ea, quae ad characterem perſonalem internum, pertinent, e quo oeconomica quaedam recte de- riuantur. Sed Deum efſſe, verum puta, id eſt zr) zavrror, id eum adeo non diſtin- guit a Patre, vt Filius ne Deus quidem foret, niſi eſſet verus, ſummus, Patri aequalis. Id probe ſcientes eccleſiae ve- teris doctores, bonique ſacri codicis in- alio Patrem Chriſti, aequali iure, eodem praeconio celebrauerunt: perperam actu- ri, ſi duplicem inde ſententiam, alteram- que altera veriorem, comminiſci voluiſ- ſent. §. CXxXVI. Cum de veriore interpretatione loci Paullini, iam vnice diſputetur; e regulis ſermonis, vtra verior ſit e duabus, de- cer- 224 Cap. III. Jeck. I. Art. II. Disquiſitio cernendum eſt. Quousque illae ſtant pro altera ex his duabus, eo vsque Patres hunc locum ita excitantes, vt manifeſto eum referant ad Chriſtum, veriorem ex- promunt ſententiam, quam illa foret, quae id nusquam Chriſto, ſomper Patri conuenire, quod ſit ſuper omnia Deus, contendit. Is praeterea CHRYSOSTO- MIlocus, qui ad comprobandum affertur, quod ille verioris interpretationis indicia non reliquerit, ne inuocanti quidem re- ſpondet: cum ille Amtiochenus doctor, formulam PAVLLI pro gratiarum actione habeat quidem; (quod regulae tamen hermeneuticae non patiuntur, niſi quod per bonam conſecutionem, is qui Deus ſuper omnia dicitur, etiam gratiarum actione dignus eſt) ſed eandem gratia- rum actionem diſertis verbis etiam ad Chriſtum pari iure transferat, ris ε a- Toν &εWπαοaν aud ασα+0ν 740 oνοονρρXv:7S 9es, qui vnigenitus ergo, tanquam pariter cum Batre, Deus ſuper omnia celebratur. Plu- rimum ab ea interpretatione recedit, qui ſic explicat: Paullum bEoO agere gratias, qui per Chriſtum, (cui & ipſi αοιοα de- betur) bettur) tot on tero jolitonen, 4 Om. lllit Cui nulla ve let. Nam 4) Dus a0 tiarumn atti tineat, qus ſeus eroa. umanitate Orueulo uui 6o tribuicur Nen proban qoo relat INOd0 ſit on genotet () MJX. Denuo te Uret inditat C. VIII. Chriſn rer eſbi conſt beh notari . igtien e iee inr 0gne bare It Munlelo Leninen er. n ihe, tr bmri tommn den, CHNESOST. um rennn, out itiin Olten r Coctor, tinnnn one dne umen r, Kii rad böiDens n gnuummn een gri⸗ bs einn , „7 6 nu znt 7 des, Larter Cu Prarur, D. ecelih Cere inn —, 4 256 7 13 . N de ipſo conſenſu patrum. 225 beatur) tot beneficia in Iudaeos contulerit: non vero Chryſoſtomus hic vidit neceſjariazn relationem ab hbumanitate ad diuinitatem Chriſti. IIliberalis eſt haec interpretatio, cui nulla vox formulae Paullinae reſpon- det. Nam 1I) gratiarum actio fingitur, 2) Deus a Chriſto ita diſtinguitur, vt gra- tiarum actio tantum ad Deum Patrem per- tineat, quatenus per Chriſtun tam bene- ficus erga lIudaeos fuerit: 3) relatio ab humanitate Chriſti ad eius diuinitatem in oraculo Paulli negatur, eademque nega- tio tribuitur CHRYSOSTOMoO, de quo ta- men probandum erat, quod 13 2αιιντια, (a quo relatio fit ad Deum ſuper omnia) eco modo ſit ab illo Patre expoſitum, vt non denotet bpimanam Chriſti naturam. (H. XXX. 18.) §. CXXVII. Denuo teſtis CHRYSOSTOMVS cofm- paret inuitatus. Nam bomilia XX. in 1. Cor. VIII. bune locum (Paulli) iterum de Chriſto recitat. Bene, quod hic quo- que ſibi conſtat, ne forte locus eius alter, obelo notari mereatur; ſicut ille ORIGE- P NIS 226 Cap. III. Ject. II. Art. II. Disquiſitio NIS (F. CXXIV.) minus boneſte natus exi- ſtimari coepit, accuſante ſcilicet ERASMoO. Sed teſtatur tamen in homilia? (ideo ſcili- cet inhabilis ad teſtandum) & ſeriptor tot &Oι+ tam multorum voluminum?; (melior fortaſſe, ſi minus multa vel vnum dum- taxat ſcripſiſſet, quod forſan & MoSI & PAVLLO Obſtare credas, non item Iu- dae vel Jacobo) bis omnino vtitur & ob- ſcure, teſtimonio, Juod recentiores dixerunt fuiſſe longe clariſſimum? Non ergo fuit vſita- tius? Nempe ſi bis dixit, cogitate dixit, ſi diuerſis locis, conſtanter & meditate; ſi fa- temur, id quod dixit, eſſe explicationem ver- borum Panlli de Chriſto; non obſeure dixit. Eo cordatiores & magis ingenui ſunt illi (qui vocantur) recentiores, qui tale teſtimonium longe clariſſimum exiſtimant. Sed his immo- rari, fere piget. Cetera de genere hoc, ad- huc ſunt multa. Prope miror tamen, non recordari, qui hoc obiicit CH RYSOSTO- MO, quam multa ſcripſerit OoRIGENES, (vltra ter mille & quingentos libros) cui praeterea nimia ſcribendi feſtinatio ex- probratur ab iis etiam, qui famam illius quacunque poſſunt ope, defendunt. §. CXxXVIII. 2 De Epl ſtare Mratl ſne ind rlſinſtiea bom viri Fationes. Mens rotu on fein legario / u ſuru c rinue n ne tantten e vtttur ro dd i ſtur explie Ninittunt? PHANIO, Uiſtoricam leubi pan tiam eils svel bi u ſbi e⸗ er pugna In flad 9 ltli re⸗ Dagt; i einnnt, CetENiSN Ctvli ſmrm i (nelor lnmtm. nKe Non ten Ne ine henmr , utaſt. Htne ci ltate,ükt⸗ Prtinenter⸗ wectikt o llom ili oni etelimoniun Ndhsimmno⸗ eherehoe,a rtuwen,/n. NV60510. OEIOENES, lbros)ci Otinano e ſmum Ilu endvot. . de ipſo conſenſu patrum. 227 §. CXXVIII. De EPIPHANIO teſte. IIIi hoc ob- ſtare notatur: eſt miſerrimus ſeriptor, ho- mo ſine ingenio, atque ab ommi eruditione eccleſiaſtica alienus: cuius nos pudet pigetque, Nt boni viri ſumus; non addit interpretandi rationes. Litur quid tandem efficit contra meas rationes, quas propono? Iis ſi eruditi non poſſunt fortiora reſpondere; num illa allegatio ſufſncit mibi? Seriptoris quidem, qui ſacra carmina turpiter traéctat, & do- Ectrinae auctoritatem futiliſſima conſeribilla- tione tantum non in contemtum adduxit! pſe vtitur hoc loco contra Anomoeos! an vero ad illos confutandos ſufficit, vt nar- retur eplicutio alia, quam Ariani nunquam admittunt? Eſſe, quae deſideres in EPI- PHANIO, non abnuimus. Fidem eius hiſtoricam nimia credulitas labefactat. Sit alicubi parum felix polemicus. Habeat etiam eius dictio, quae minus placeant. Quis vel Patrum doctiſſimorum ab omni lapſu ſibi cauit? An minus proinde feli- citer pugnauit contra Arianos, ſi oracu- lum illud PAVLLI, de quo diſputamus, eo ſenſu recitauit, quo ?AVLLVS? quod P 2 face- 22 8 Cap. III. Keck. II. Art. II. Disquiſitio facere certe non poterat, niſi in phraſi 15 zard dene, agnouiſſet diſcriminis no- tam inter Patrem & Filium. Quae nota ſufficere poterat ingenuo lectori, vt Deum Juper omnia, qui caro factus ſit, oculo non impedito videret. De rationibus non ad- ditis, ſupra reſpondimus. Nullam ido- neam habet contraria ſententia, quae le- ges interpretandi violat, e quibus tamen tota cauſſa decidenda eſt. Adeo fortes illae ſunt! Si teſtes aduocamus, de ſen- ſu, qui inſit ſermoni alterius, non id agimus, vt mens loquentis ab illorum auctoritate ſuſpendatur, ſed vt mentem loquentis hermeneuticis ante ſubſidiis firmatam, illorum conſenſu firmemus. Quod ab IOANNE CHRXYSOSTOMOI tam contemtim habitus eſt EPIPHA- NIVS, id reliquis eius meritis tam non derogat, quam non auſus eſt HIERONX- MVS, & alii, tam abiecte de illo ſentire, qui Syriacae, atque graecae linguae ſatis gnarus, idoneus verborum PAVLLI in- terpres eſſe poterat. Quod idem, exci- tans hunc PAVLLI locum, ne verbum vel vnum dicat, quo efficiat, duus naturas eius- uecen l caulſie pel Ud, M Alcet . i emn expi⸗ Cins auten d, quod dentibus gijel, Hoc iudici Ariumum⸗ mn deliria ino, prolte nne pr. dum nelb- ea reticendt ſe, ficile IyM ſbi, ſe malit. Uecietur, IVTI t r er hro⸗ . lbateer. M ſſnne den . „. Dle Niin Phr Gninns Que Dd Ni t Mn nl non Iuti nn c. Nlmid. Ntn orl. liblstunen ler ſner g, le en. 1, Non id Aorumn UN wenen te Ibntis d frmemes. rS05TON N Eplh. ritis tan me EHIEY. eiolenire, Gune ſs 1ANLII iten en ſe len imn ⸗ de ſ conſenſu patrum. 229 eiusdem ſubiecti bic deſeribi; id ad caput cauſſae parum pertinet. Qui elogium illud, Deus ſuper omnia, cet. de Chriſto explicat, iudicio quodam manifeſto ad eam explicationem vſus eſt. Manife- ſtius autem nullum eſſe poterat, quam id, quod PAVLLVS proxime praece- dentibus verbis ſuggerebat, de eo lo- quens, qui eſt e Iſraelitis ſecundum carnem. Hoc iudicium a Spiritu ſancto ſuggeſtum, & Arianam impietatem, & Patripuſſiano- rum deliria, vno ictu, eodemque validiſ- ſimo, proſternebat. F. CXXIX. Quae praeterea adferuntur ad eluden- dum EPIPHANII noſtri teſtimonium, ea reticenda potius, quam vrgenda fuilſ- ſe, facile videbit, quicunque PAVL.- LVM ſibi, quam ſe PAVLLO magiſtrum eſſe malit. Nunquam is eo licentiae pro- gredietur, vt affirmet, vecte Arianos hoc PAVLLI teſtimonio vſos fuiſſe: vefelli certe hoc ex loco non potniſſe, qui, ſi ad Cbriſtum trahatur, mullum habeat ſignum diſeriminis perſonue idurnros à Patre: Patrzes ad ſenten- P 3 tiam 230 Cap. III. JNect. I. Art. . Disquiſitio tiam nobis contrariam arceſſitos, rationi- bus & cauſſis vti, vt ſcilicet dirnræ ſer- uent, vt poſſit error illorum vitari, qui ex hoc loco fuerunt Patripaſſiani. IHeo vero Uurnræs ſeruandas eſſe, Ns Lerciere ipſa, ſemper hoc ad Patrem transferat in aliis lo- cis: e iſtis aliis ergo illum vnicum circum- oribendum fuiſſe, ſi de prima interpunctio- ne, qua Paullus ipſe vſus fuerit, non con- ſtet. lam in ſuperioribus obſeruatum eſt, fingi notam diſcriminis inter Patrem & Filium, ſi ſumatur, praeter ſacri codicis doctrinam, Patri id proprium eſſe, vt Deus ſuper ommia, benedictus in ſaecula ſit & credatur. Quod plane Arianum, & ſcri- ptoribus diuinis prorſus ignotum eſt. In illo vnico (vt fertur) loco Paulli, Chriſti maieſtas ex deſtinatione PAVLLI cele- branda erat, quam alibi, niſi eadem for- mula, iisdem tamen argumentis, & Phraſibus, omnes Prophetae & Apoſtoli & Chriſtus ipſe, pari modo celebrant. An ideo locus ?AVLLEI tam illuſtris, adeo lacerandus foret, ſi vel maxime foret vnicus, quia formulam quandam ſingula- rem contineat, alibi ad Patrem rclatam 1 coneri conuehire Irteconi. nnr, Clrit tein. Dri Güsit Patre erroremne ſtate. Pat la, &mit atrem ret. umat de e rnern, de nrpunetin Allum ad nibet, gu. Kons ign onis teyxtl tei e punctionibe her eſt inten el malione Quicomn 1 reigoit, um, viig Nn . Diguße ſins ſtoi imn, Mer n Irfrur icle, It i . Mieun gren. ntnfungr Mnt, N. Penunnet, er Luren & ſen cejes n ele, N i eele ſt unmn Aler. potumn el N Puu,, Cre PAVLI e ſendenn. ennd gebrtot. Da lrs Nen dcne trn odemße men n de ipſo conſenſu patrum. 23 1 Id conari nemo poteſt, niſi qui minus conuenire Chriſto putet, id tam illuſtre praeconium, aut qui per errorem me- tuat, Chriſtum euehi per illud, ſupra Pa- trem. Prius Arianum eſt: poſterius in- duxit Patres quosdam, ad committendum errorem exegeticum, ſalua Chriſti maie- ſtate. Patripaſſianis autem fauebit ſiniſtra illa, & minus apoſtolica ſententia, quae ad Patrem refert illud, quod PAVLLVS af- firmat de eo, qui ex Iſraelitis eſt ſecundum carnemn, de quo loquitur Apoſtolus. Ad interpunctionem vero quod attinet, in caſſum ad illam confugit, qui nihil aliud habet, quo ſe tueatur. Signa interpun- Gtionis ignorat omnis antiquitas. Ser- monis textura, & ſcribentis deſtinatio, & rei de qua ſermo eſt, indoles, inter- punctionibus modum ponit. Falſa ſem- per eſt interpunctio, & vel imperite facta, vel maligne, quae leges illas violat. F. CXxXX. Qui commentarium in epiſtolas ? AVIL- LI reliquit, A M BROSII nomine inſeri- ptum, vtique verum auctorem diſſimu- G P 4 lauit, 232 Cap. III. Sect. II. Arr. IlI. Disquiſitio lauit, neque hoc minus tamen de gente Chriſti doctor fuit, idemque non indo- Stior AMBROSIO, aliisque, vel illa aeta- te, vel paullo recentiore, magiſtris. Te- ſtis igitur erit ſatis idoneus, eoque in- clementius reiicietur ab iis, qui nomn mo- do explicationem oraculi Paullini poſceunt, ſed additas etiam explicationi rationes. Hic addit rationes, easdemque vnice in hoc genere firmas, id eſt eegeticas, hoc modo: ſi quis non putat de Clriſto dictum, qui eſt Deus fuper ommia cet. det perfonam, de qua dictum eſt, de Patre enun mentio Jucta non eſt. Nulla quippe in ſerie ſer- monis nominatur, niſi ſecunda, quae ſe- cundum carnem eſt ex Iraelitis. An ſatis eſt, eam rationem dicere falſam? an ideo falſam, quia beneficia à PAVLLO coᷣimme- iorata, Fuerint Patris, gimmo ipſe Chriſtus, tanquamm beneficiuun? At vero, ſumitur hic ſine omni ratione, formulam, de qua dicimus, eſſe gratiarum actionem: quod ſupra (§. LXIII.) euertimus. Dein- de, praerogatiude ludaeis indultae, de qui- bus egerat PavLLVS, cur minus Filio Dei, quam Patri, tribuamus, nihil eſt quod Gvod ſlad ſcholre lo⸗ eloctze. ir cenit in Dbi iple in Dopolormm gauumn con ſtus vt bi tum ſpect⸗ Nefeeii ud Cur Aye ELAGII commuent, Al ton. V üdeianda, nulluporek Hrimi ſint, lones hor, Wrum PA ninfo , lug haod IIS, ttar, rjones EKiuum, non 4 Dinßn tmen Gen le non ind el aer, gllns T. V engls in. G nonno. kr Mnn toni nien Oe le in koo r enmn, nn nierio R aſene er. 6* nli gr i. f. Aa les Ponmt itn IIo anne⸗ iſelin eto, Cr Hrnnn, Ce , Aionettn nus. Deir ne, de inn N de ipſo conſenſu patrum. 233 quod ſuadeat. Sunt opus ad extra, vt ſcholae loquuntur, a doctoribus diuinis edoctae. Pater dedit Chriſtum: & Chri⸗ ſtus venit in mundum, illuminaturus omnes. Sibi ipſe induit humanam naturam, ſibi populum elegit in peculium, ſibi re- gnum conſtituit, cet. Quid multa? Chri- ſtus vt beneficium humano generi da- tum ſpectatur, an ideo non eſt idem be- neficii auctor? §. CXXXI. Cur AVGVSTINI, HIERONYMI vel PELAGII potius, (cuius in epiſtolas Paul- li commentdrius, inter opera HIEONVY- MI tom. VIII. refertur) teſtimonia, haud inficianda, repudientur, ratio adferri nulla poteſt, praeter inanem illam, quod latini ſint, quod translationis ſeriæzn, (ra- tiones hermeneuticas,) in metaphraſi ver- borum PAVLLI, ſequantur, cum Am- broſiaſtro conſentiunt (LXXXI.) & ratio- nibus haud idoneis vtantur. Si memini- mus, totam hanc diſceptationem redire ad rationes bermeneuticas, & conſenfüm teſtium, non minuere, ſed augere teſtimo- P F nii 234 Cap. III. Sect. I. Art. II. Disquiſitio nii fidem, niſi & contrarios reiicere ve- limus, propterea quod conſentiant; res oppido confecta erit. §. CXxXXII. THEODORETO Cyri epiſcopo, ſerior aetus obiicitur; quaſi nefas ſit poſteriori- bus, emendare, ſi quid a prioribus pec- catum fuerit, quod ne in hoc quidem argumento probari poteſt. Neque ta- men poenitere debet THEODORETVM quod eſt ſaeculi quinti, idemque graecus Pater, qui libros veteris & noui teſta- menti diligenti, ſi quisquam, lectione perluſtrauit, & quantum potuit, inter- pretatus eſt, poſtquam dialogis ſuis Aria- nos & Macedonianos, grauiter redargue- rat. Exſtat inſigne teſtimonium GEN- TIANI HERVETI, Remenſis ecclcſiae camonici, qui commmentaria THEODORE- TI in linguam latinam transtulit: fruere, inquit, lector, Theodoreto noſtro, ſuccin- éte quidem, ſed non minus eleganter quam pie, Paulli ſenſum explicante, & ſententias ſententiis, quod in Paullo videtur difſicilli- mum, miro artificio connetctente. Quod idem 4 dem TH unny ſel in ihil offot eodem ure 1, & Fün Dater Cicito Wludirur Omiſſis lim in, NILLVYM N Ultrem loc Coritaten Uhen Iu Nerot a) 4 leo ahſtt mn Uulkis ſenftͤ Pitren a F i orticul lere: a) e⸗ nin cYRI. igbiorss den remem, Dorum varie Oneſnina 11 Dinif de ipſo conſenſu patrum. 235 OS i, idem T† HEODORETVS alibi non in Chri- leninn ſtum, ſed in Patrem, dicat hanc phrqſm, id nihil officit eius ſinceritati, vt qui noſſet, eodem iure eam Chriſto & Patri conueni- l re, & Filium tam non excludi, quando ee, Pater dicitur uper omnia Deus, quam non SG excluditur Pater, quando Filius. inie „ e ien §. CXXXIII. een. Omiſſis quibusdam aliis, qui tamen ad EIn canſam inepti, fruſtra dicuntur, ad CY- Megtn RILLVM noſtrum reuertimur, cuius il- ett. luſtrem locum cap. IJ. dedimus. Huius n, Kne auctoritatem id minuere creditur, quod Mut ne. ſit ſaeculi quinti, quod legat in ravrrae, 41100 gr isA in erat zal ante sRναταε, Juod in alio eius ier eine oco alſit articulus, quod denique in aliis nunun ct multis ſeriptis, per hanc phraſin diſtinguat nirne PFatrem a Eilio. De ſaeculi nouitate, & IMkopek. vſu articuli, non opus eſt quidquam ad- Glee, dere: ad ea quae ſupra diximus. Habet n n enim CXxRILLVS veneranda nomina an- nteum ticquioris aeui; habet PAVLLVM pro ſe Pimnn, loquentem, habet argumenta, quae tem- Genrf“ Porum varietatem, & ingeniorum alterna e. GC Conamina ſupergrediuntur. Articulum NA gun 236 Cp. II. Sck. II. Art. Il. Disquißttis qui deſiderant, agant cum ?AVLLoO, cur non ita ſcripſerit: qui eſt à 93 & 3 τRνατd, Vt Filium excluderet, & Pa- trem per articulos ſaluaret, quem negle- Sto bis articulo, in diſcrimen maieſtatis propriae adduxerit, apud lectores, omiſ- ſum articulum accuſaturos. Si verum eſft, virum ſanctum haec inſpirante Deo lo- qui, cuius maieſtatem omiſſo articulo praedicat; cur obtrudet ei doctor aliquis quantacunque canitie fretus, articulum, quem Spiritus ſanétus abeſſe potius quam adeſſe, iuſſerit? F. CXxXXIV. Alterum non eſt maioris momenti. Scripſit CYRILLVS i1 zarræ, Ccum ſcri- bendum eſſet ia! zavrrav, forte memoriae lapſu, qualem non ſemper humana cauit induſtria, vt cap. I. notauimus. Neque tamen voluit, vt exinde quidquam dero- getur gloriae Chriſti. Quin ipfa celeberri- mi interpretis paraphrqſis, hanc ſcriptio- nem expreſſit; cui tal zarrar idem eſt, quod ſuper Iudaeos & paganos. (H. LXXVI.) Hoc loco tamen, vbi de CXRILLO ïͦ- dica- ge Gicambs, e⸗ ler, i du einx En , ſler on nt Chriſtun inl roituj r ila ommi CYRILLVS harur, cum Veperamn Eeret P4VI ere, non boit, quoe tam, &er lull appel! Alen. Ita Ultavamn ve umn tey tti lmires? eree WMem ex l. Numn ſiſer ue eſe i elogom, umerat inte ehlo Deo, l Piri, c0r ll Uguſe⸗ m erin l et di & lkre, & . en tegke. en Wieſaris Gorez ent. „Irennch, Dlenee Deo h- mno mirh CCrräns Minin, rivcemn s monent. ne, U I One henorie Thummcn img Memne itumcen. polten⸗. ane Kße⸗ Wenn el CLNNS ChIo de ipſo conſenſu patrum. 237 dicamus, carpitur ille Pater, his verbis: haec, ſi qui putant eſſe exigua, (xæl ante evXοπτ⁵ & ravræs 10C0 ravvταον) ego non pu- to; ſuper omnes in maſeulino, multi dixe- runt Chbriſtum Deum: ſed hoc non eſt phra- ſis irl rarræv. Hic enim & Chriſtus eſt in- ter illa onnia, vt dixerunt vetuſtiores. At CYRILLVS his vettiſtioribus nihil moue- batur, cum haberet ipſe vetuſtjiores illis, perperam de Chriſto ſentientibus, & ha- beret PAVLLVM, cunctis vetuſtiorem. Quare, non tantum hoc elogium Chriſto tribuit, quod ſit ſuper ommes, ſed pergit etiam, & eundem Dei Filium, verbis Paulli appellat benedictum in aeternum, Amen. Ita enim vrget IVLIANVM, poſtquam verba Paulli recitauerat: ec- quum vero tu, praeter hanc, vocem aliam requires? ecce enim, ecce, illum ſecundum carnem ex Iudaeis, hoc et Chriſtum, & Deum ſuper omnes, adeoque benedictum quoque eſſe ait in ſecula, amen; * Sed il- lud elogium, benedictus in ſecula, inter ea enumerat interpres noſter, quae non niſi Jupremo Deo, hoc eſt, (ex eius ſententia) ſoli Patri, conueniant, & nusquam Filio tribu⸗ 238 Cap III. Sa. II. Art. II. Disquiſitio tribuantur. Nec diffitetur idem, alibi CYRILLVM exhibere verba Paulli, eo- dem modo, quo noſtri codices; ſed cum ter legat, (ita addit) in: rarras, incertum eſt, vtrum u⸗len d quue omnino no- ſrae phraſi conſentit, ſit etiam a Cyrillo. Quae cenſura, qualis ſit, & quam tuta, ad retinendam veterum monimentorum fidem & auctoritatem, nemo non intelli- git. Quam multo planius eſt, ſenſum formulae inl rarras, Juper omnes, eundem eſſe viſum cCyRILLO, qui inſit alteri ir! ravrav; J. Cor. VIII, 5. 6. * Excerpſimus hunc locum ſupra, S. VIII. p. Iö. ſ. F§. CxXXV. Quod idem CYRILLVS multis in aliis ſeriptis diſtinguit Patrem per illam phraſin, id mirum videri non poteſt, cum id fece- rit auctoritate eorum, qui diuinitus in- ſpirati, fecerunt idem, probe gnari, quam ſit nullum inter hunc & illum dis- crimen, quo maieſtas ſubiiciatur maie- ſtati. Ideo Filium nobis ſiſtunt opiſicem bhuius vniuerſi, Io. h 1. 1. Cor. VIII, 5. 6. non A co ekeluſin V n. Noue uinita, ſelen entie, proct Lod ſana lom. 19.2 Poſtremo CYERILLI 1 poſuerit let, quid, Mtentiae vin ktille: auie lctus in ſur Ibuitar Chr IUnds in ge Flromcqoe ele Geuncdem re e etiam cn ne caret, l , ne Uli, ſed le Ars coici A. Veris bendi, e⸗ . niſen riten, Aü les, n u, tfeſtcn, Enmni. m 90n. Kummn, Onimennn noon nel. Bel, n Nun, euncen t deri 8 ltki ncin plinn Mnſt, ,cun fe GGinis ir be n KMoe i⸗ onor oni⸗ ton enfe Cr. UIGNR de ipſo conſenſu patrum. 239 non excluſuri ex hoc opere Patrem, Ebr. Ih, 10. Nouerant enim, non alia, quam infinita, ſcientia, ſapientia, bonitate, po- tentia, produci potuiſſe hunc mundum; quod ſana quoque ratio docebat paganos. Rom. I,; 19. 20. 21. §. CXXXVI. Poſtremo, id quoque ad infirmandum CYRILLI teſtimonium affertur, quod 7. Poſuerit ante .νντ .. Id, ſi factum eſſet, quid, quaeſo, hinc detrimenti in ſententiae vim & veritatem? Senſus fo- ret ille: i eſt ſuper omnes, idemque bene- dictus in ſaecula. An propterea minus tribuitur Chriſto, ſi & Jummus, & ado- randus in geternun dicitur, quam ſi vtrumque elogium, omiſſa coniunctione, ad eundem refertur? Sed bene eſt, quod hac etiam culpa, quamuis ſatis minuta, plane caret, optimus CYRILLVS. Nam illud -„a, nequaquam interſerit verbis Paulli, ſed lectionem quae nunc eſt in noſtris codicibus, absque illa vocula, re- citat. Veris recitatis, addit neruum probandi, contra IVLIANVM, & du- pleN 240 Cap. III. Sck. II. Art. II. Disquiſitio plex vrget argumentum pro ſumma Chri- ſti maieſtate, a Paullo ſuppeditatum. Pri- mum eſt, quo Deus ſuper omnes appella- tur, & alterum, quo idem quoque bene- diéctus in ſaecula, amen, ſiſtitur. Non al- terat verba ſcriptoris, qui illa minime mutata praemittit, & praemiſſis adiicit juſtam epicriſin, inculcans vim probandi, duplicato ecce, ad prouocandam attentio- nem, teſtimonio diuino debitam. Inſpi- ciat qui volet, Cy RILLI locum, ocu- lus ſit inſtar iudicis. (F. VIII.) Didice- rat hunc modum diſputandi a viris diui- nis. Paullus quoque, repetens promiſ- ſionem de ſemine benedicto, ſubiicit mon- ſtratam promiſſionis emphaſin, & argu- menti inuictam poteſtatem, Gal. IIh, 16. §. CXXXVII. Quot igitur ſunt e Patribus, qui locum Paulli de Chriſto agere profitentur, toti⸗ dem habemus teſtimonia, & conſtantes ea de re ductoritatese quo ſenſu aliquis eo- rum verba Paulli accipiat, penes ipſum eſto; de veriore ſenſu Paullus ipſe deci- dat. (H. LXVI.) Spernit autem hos te⸗ 68 4 ſes, Qui Nlni dec od ii /, orum Paul Crmmat, ner Guam Patri deſtituit in⸗ (tis appare Adiungim IIILVS legi um exollit Nuitur benen huius ſeri⸗ In phrain, Neti lententi Ui ſt Dei Nun Chrlto umen e liglet, e Hraln, ſ ul in ſrun Iiſeumn liri men, ſi nor Intribuerun Uinn ler 1 Digtſn n ſnme Ueliinmn N Mtr AHpele clocle Alt. Fun Nnd. U mme llenids Nict Swin pobent MMamnateni. ebiam . Luum, Nl. 1) Mie. larits E. etens roni (bijet mon do, ann C1,M . . — n Cilrum Oftenon, tot⸗ Ciusknteserſ ees igin Cls iſe H en hei⸗ de ipſo conſenſu patrum. 241 ſtes, qui eos inſuper habet, ineptos ad cauiſſan: declarat, vel ſatis habet, dicere, quod illis ipſe non aſfurgat. Sed, ſenſus ver- borum Paulli, quem noua parapbraſis ef- format, neque Paulli eſt, neque cuius- quam Patris; quocirca horum auctoritas deſtituit inuocantem, quod ex antea di- tis apparet. (§. LXXVI. ſs.) §. CXXXVIII. Adiungimus etiam illud: quando or- RILLVS legit ſuper omnes, eo ipſo Chri- ſtum extollit aper omnia, quippe quod ſequitur benedictus in ſaecula, id ex men- te huius ſcriptoris, declarat anteceden- tem phraſin, cum ex ipfſa celeberr. inter- pretis ſententia, benedictionis elogium ſum- mi ſit Dei diry, nunquam Chriſti: quam Chriſto tamen vindicat hic doctor. Vn- de liquet, aequipollere C)yrillo vtramque phraſin, eſſe ſuper omnes, & eſſe benedi- dtum in ſaecula. IIIi igitur multi, qut igns 8 Chriſtum dixiſſe perhibentur Deum ſuper ommes, ſi non eundem huic phraſi ſen- ſum tribuerunt, qui inſit alteri: Deus ſu⸗ per ommnia, ſcriptores diuinos nequaquam S magi⸗ 242 Cap. III. Jekt. II. Art. II. Disquißti⸗ magiſtros habuerunt, quando hi ne uo- men Dei quidem, ſine addito poſitum, alii, praeter ſummum Deum, attribuunt vIli. Hi proinde multi, ſi Chriſto illud nomen tribuunt, atque, ſi addunt etiam er ravras, hactenus noſtri ſunt, quatenus cum ſacro codice, adeoque cum Paullo, ita loquuntur, fatentes, illud illuſtre no- men Chriſto deberi: ſed Arii de grege ſunt, quatenus diuini ſcriptoris ſenſum peruertunt. Qui ex eorum mente bPaul- lum interpretandum eſſe contenderit; & in eo gloriam accuratioris interpretis ſi- tam eſſe crediderit, ei hanc lauream, vt- cunque partam, nemo noſtri caetus ger- manus ciuis, ereptum ibit, dummodo id, quod iure optimo maximo, noſtrum eſt, immo Chriſti, ſeruare atque tueri, viciſſim permittamur, S. CxXXIN. Quo propius omnia conſidero, quae nouam interpretationem oraculi Paullini conſtituunt & comitantur, & quo im- penſius opto, virum aliis meritis & orna- mentis illuſtrem, ab omni obſeuricnte alie- 4 eenique mmunem,1 Inciare; 6 NMum a. cenlui, eo im praet VI. F.) lerior Pati ii intell 1 caueri, Uti, rati Cubitatione un Seruat 1 quod Deug enim Irg teris, Npo 1 ſit ſummnn eogium lcſfernt, Eani ad bren, Iuo . ziple di — — leg⸗ unchfirr 1. in m , dunbvont Crih iln hudn Wetiacnr t u Wuenos unktl Todinken. 1 le N iors kgſun n eneal. nene , n e ſi. lur eim, N. oti uendge⸗ Pit, dumnven üno, netmn n ugle ueß 7 8 ceto, gi Dullin neii Kon⸗ al emne de ipſo conſenſu patrum. 243 alienique dogmatis coniectura prorſus immunem, meo qualicunque calculo pro- nunciare; eo minus me ipfſum liberare poſſum ab ea cogitatione, cuius indicia recenſui, eo loco, quo praemonenda quae- dam praeguſtanda propoſueram. (§. LVI. ſs.) Video ſane, dum ERilius Dei inferior Patre declaratur, id ratione mi- niſterii intelligendum eſſe, praecipi, at- que caueri. Sed paullo curatius id pen- ſitanti, ratio nulla ſuccurrit, quae iuſta me dubitatione ſubleuet, non tam mini- kerium Seruatoris, quam illud ipſum, per quod Deus eſt, in cenſum vocari. Qui enim largitur, Deum dici in ſacris litteris, & apud Patres, qui tamen ideo non ſir ſummus Deus izl ravrre; & qui hoc elogium tale putat, per quod Pater Eilio differat, ſi vterque vt Deus ſpecte- tur: & qui addit, nullum ſupereſſe cha- racterem, quo Pater a Filio diſtinguatur, G Filius ipſe dicatur Deus ſuper ommia; is 5 Q2 Fr ——— — 244 Cap. III. Jeck. II. Art. I. Disquiſitio Filium Patri ſubiicit ob id, quod eſt Fi- lius, & non Pater; non ob id, quod per liberam oeconomiam Filius ſe Patri ſubie- cit ad opus redemtionis praeſtandum, id eſt, ob miniſteriun. Accedit, quod ce- leberr. interpres, eo loco, quo ſuam in hac doctrina orthodoxiam ſancte profite- tur, vnice ad loannem recurrit, qui Fi- lium Dei =e Mν,u appellet, eoque nomi- ne illum ſatis a Patre diſtinguat. Aut vero , eſt Deus ſuper omnia, ex mente loannis, aut non eſt. Si prius, nulla eſt ratio, cur eundem titulum Paullus, & vVates veteris teſtamenti, & fratres Paul- li, legati Seruatoris ſub nouo federe, diſertis verbis non tribuant Chriſto. Sin poſterius, Chriſtum habebimus, qui non ſit aequalis Patri, id eſt, qui non ſit Deus, & quem loannes conditorem huius vni- uerſi, fruſtra dixerit. Opifex enim hu- ius mundi, non eſt, niſi his quae duinita- tem conſtituunt, ſupra omnem menſu- I ram, / un pned Utenn haet yin, 4 n haber! 6 infinit, mmutabili edtionie lxerunt, Unt, Qlan s, Ouib P infinitu t, quae Vum vn Inito) & Mtie ejos m haec le praeco leiſt ol Dei l r ille i, D l, Nins H D alt G le. No, Gni n Cde wi. onit, u 6, eolle Uori. liind. At CnnineX ente Ms, Mlet Uon Ponlis 1 , Ctrunss ,u ſ0 nonn klen uneCnihn einng non ontens n höns i erenn e D * i de ipſo conſenſu patrum. 245 ram praeditus & ornatus. Qui habet autem haec omnia quae infinita ſunt, & *veceſzaria, & nulli obnoxia mutationi; is non-habet ſupra ſe quendam, qui ſit ma- gis infinitus, magis neceſſarius, magis immutabilis, quam eſt ipſe. Profecto creationis miniſtrum eſſe Filium, ſi qui dixerunt, quid creatio ſit, ignorare ma- lunt, quam diſcere aut profiteri. Tres ilos, quibus ſua natura ineſt adparatus ille infinitus, e quo ducta & procreata ſunt, quae mundi nomine cenſentur, vt Deum vnum ex quo (e cuius intellectu infinito) & per quem (per vſum omnipo- tentiae eius) & ad quem (cuius ad glo- riam haec omnia tendunt) vno eodem- que praeconio celebrat Paullus Rom. XI, 36. ei ſit gloria in ſecula, Amen. Quis Fi- lium Dei horum numero eximet? Eſt igitur ille ſupra ommia, benedictus in ſae- cula, Amen. Non obſtat ſummae huic maieſtati myſterium generationis, quae eſt P 3 aeter- 246 Cap. III. Ject. II. Art. II. Disquiſitio geterna, neceſſaria, immutabilis, per quam Deus Filius tanquam imago bypoſtaſeos pa- ternae, & gaν οανuι gloriae eius, Ebr. l, 3. ſatis a Patre diſtinguitur. Quod ſa- ne ad miniſterium pertinere, nemo dixe- rit. §. CXI. ud denique iudicium: nemo bodie vti poteſt hoc loco (Rom. IX, 5.) ad confirman- dam Chriſti diuinitatem, niſi antea Oende- rit, Paullum voluiſſe, & ſignum feciſſe aliquod, vt lectores ſic intelligant, non vero ad Deum Patrem referant, qui ſemper ſolet ob beneſicia ommnia, tali formula Iudaeis lau- dari *; illud, inquam, iudicium haud moror, quando omnia quibus id inſiſtit, tam exigui momenti reperiantur, vt ad ſubruendum veriorem ſenſum, nihil ef- ficere poſſint. Ego, quae hanc in rem ſcripſi, quod ſemel iterumque teſtor, nec temere, nec arroganter, nec ad dete- ren⸗- l⸗ ndas elil inparen lblicvm n à meis ete eortv ne iaterp- Minus ille Ungere, n Ui nos no Ils, Vt hi riae non Mlolto wiſti iudicium, g is enim, a c. NI. tate pronun r. e: e elt, guo⸗ nor, poll uum giganter inbelem ſe enhlum 11. Mn le Uerden nie eiſs, N. I. (odle Ee Vnnde. 91 n wnetect )anfenen lioner Mlene⸗ wnn rh⸗ nle Dnr, Mmon t, i nt e imnlrhenthe idtinn A ibi itie, rinmn ſKil Hun Wn6. n . uunſe E er, , N— N de ipſo conſenſu patrum. 247 rendas cuiusquam laudes, quibus me lon- ge imparem agnoſco & profiteor, ſed ad publicum fructum attuli, & ad amolien- dam a meis eam cogitationem, quae of- ficere eorum pietati queat. Doctiores me interprete non indigent, multoque minus ille, cuius a rationibus meas dis- iungere, neceſſitatis eſſe duxi. Faxit ille, cui nos noſtramque ſalutem vnice debe- mus, vt haec opella amplificandae illius gloriae non nihil inſeruiat. *Multo triſtius eſt illud SAMVELIS CLARKII iudicium, quem nolim ego habere magiſtrum; is enim, ad EVSEBII biſt. ecceſ lib. VIII. cap. XI. futili atque importuna temeri- tate pronunciat, verba illa PAVLLI Rom. IX, F. per vitium de Chriſto vſurpari. At be- ne eſt, quod ferox ille maieſtatis Chriſti inſe- ctator, poſtquam vires omnes in eum impe- tum giganteum exhauſerat, ad extremum hanc imbellem ferocitatem recantauit. Quod ex- emplum opponere poſlum illi, quod de Q 4 DA- 248 Cap. III. Nelct. II. Art. II. Disquiſitio &. DANIELE WHITBIO nobis a viro ſ. ven. obiicitur, qui curis poſterioribus contrarium fa- tere non erubuit. o Gefenddi cemicorrt Wlex. h Ulhene, 1 eßi⸗ 6 1 n Cnrin⸗ N. MANTISSA CVA SVFFRAGIVM VINDICATVR A RECENTIORE CONATV. relo fere exierat libellus noſter, cum exhibetur ſcriptum aliquod cele- berrimi & ſ. vener. D. I0O. SALOMONIS SEM- £△ LERI, germanicum, quo defenditur libertas methodi doctorum academicorum. Subiecta eſt appendix duplex. Vna, quae vtrumque program- mia lenenſe, altera, quae diſputationem Tu- . bili- 250 Mantiſa, qua ſuffragium vindicatur bingenſem, ſub examen vocat. Ego, cum aeſtate fuperioris anni libellum meum abſoluiſſem, ſerius autem typographus, aliis laboribus impeditus; fruſtra tum Reuſiana tum Clemmiana meletemata in oraculum PAVLLI Rom. IX, 5. quaeſi- ueram. Vtriusque excerpta dedit appen- dix iam laudata. Vbi quaedam ad com- mentationem meam pertinentia occur- runt, quae ad infirmandas rationes exe- geticas, quibus inſiſtebam, paſſim inſer- ta, obſeruaui. §. II. Argumentum libri primarium expen- dere, iam non vacat. Quaedam oculo fugiente notaui; quae ad meam cauſſam proprie non pertinent. Quid e. c. liber- tas methodi diſtet ab ipſis fidei capitibus, liberius docendis & ſeligendis, quid Lu- theranus homo ſtrenuus, a libero & nobili, quid eccleſia prouincialis a Lutherana com- muni; qua mente nomen orthodoxiae Lu- theranae ſymbolicae, & inolitarum opinio- num, (certe non laudis cauſſa) vbique frequentetur, adiecto diſcrimine inter . doctos cos tbeo Alerius heologiat mmne con Tamends deſia Pre Qwarm il ſoa pla lamn, 6 nominati E lelige⸗ Praxin; it nispropri quae ligoi guae voc⸗ Kuann p dies Cabit ded no Prino, gu Colorandan tOtu 10 probat 6e lilcore Uilienr Delunm men 0Coeohls, ll, an NKe a 1 Ned. netrr Belin don. TTbenrid oorn. 6 Mtongee. V Anner Curonn eyyen Qekkm oend kimncnlim Wlec iepnn 1 nmnonr. idorirlr tmnuen odn⸗ Nde) ſic cinnie In 1. a recentiore, conatu. 25v1 doctos theologos, & ſtematicos, qua, vel alterius auctoritate, vel ſua, doctor theologiae publicus, a ſymbolis (Augu- ſtanae confeſſionis pacisque publicae fir- mamentis,) receſſurus, retenta cum ec- cleſia proteſtantium communione, ali- quam imperii Romani prouinciam ad ſua placita refingere queat: haec, in- quam, & alia his ſimilia, de myſteriis ac nominatim ſacroſanctae Triados, de cqanone, & ſeligendis ex eo, quae vfſui ſint ad praxin; ita, vt reliqua charactere illo diuino his proprio, deſtituantur; ſunt eiusmodi, quae liquido ſatis aperiunt, quid ex ea, quae vocatur, methodo, ſperare liceat, & quam parum ea ſollicitudo minuatur, quam (S. CXXXIX.) indicauimus. Plura dies dabit. H. II. Sed noſtra iam tueri, fert animus. Primo, quicquid hucusque allatum eſt, ad colorandam ERASMI interpretationem, id totum eſt eiusmodi, quod vel omni- no probatione careat, vel fictis, & inter ſe diſcordibus argumentis fuctinentr: Peil- 252 Mantiſa, qua ußragium vindlcaturz Deinde, tota haec dicti Paullini depraua- tio (verbis vtor b. BAVMGARTENII). nata primum, & hinc illata eſt in ſermo- nem viri ſancti, ex illa opinione quod Filius Dei, à Xers, Deus ſüuper omnia di- ci non poſſit; propterea quod Pater ma- ior ſit Filio, cuius aτοι O' auctor ſit Pater (append. p. 259.) Vtrumque vocabulum placet interpreti, quamuis ſacro codici ignotum, atque hinc indici ſcholaſtico inſerendum, ſi ſtamus eorum auctorita- te, qui talia cinéctutos ad Cethegos relega- tum eunt, propter aeui noſtri lucidiſfſi- mam ſerenitatem, & caſtiora virorum la- bella. Sed fato tamen, neſcio quo, ac- cidit, vt nos ſcholaſtici, vtrumque id voca- bulum dedignemur, quoniam caſtigatior vſus aliquid in his obſeruat, indignum myſterio ſanctae Triados: quippe cauſſam, aiunt, exiſtere etiam ante id, quod per illam efficitur, quod ipſum diuerſae quo- que poſſit eſſe naturae ab ea, quae ineſt cauſſae. Sic etiam de auctoris vocabulo. F. W. Id quidem e pandectis ſacris abunde con- Copſtat, nn Auctorem, Omunig; deo ſänae bere talerm Non unmn ſed praet PrO Deo, qod mij Gdemque dem velay, Hi a Patre, Re Giuinitat Wice diſtin crun, (l Uinitatenn 6 P agnolcen Cheiſtum e Di ſlber enm pering Rrolumin Oirtus ſan is mſſteri ens homh ies lapl Welk, g nile, ulr Ehnn edlyn el ijlnn. ne e r onn d. Doln tegr. Illnnſrlue Cr worbln s lero d Chrtlie Nun uchane⸗ Aen rle Ule bvecdſ NrvWrunk. etogoe⸗ undheidroer Himmcictonir t, Udenon igeenſn I, CoN Neſ ⸗ e At ſoddeh. Ggts And ( aà vecentiore conatu. 253 conſtat, non eſſe Deum, huius vniuerſi auctorem, qui non idem ſit Deus ſuper omnia; & negantem hoc dogma, rationi adeo ſanae perſpectum, fingere ſibi de- bere talem Deum, quem ſacer codex, vt non ſunnmnum, hominibus commendet, ſed praeter quem, declaret etiam alium pro Deo, qui per id a ſummo differat, quod minor ſit eodem, ſua natura, ei- demque ſubiectus. Modus habendi ean- dem selar, fundat vnice differentiam Fi- lii a Patre; nequaquam vero character il- le diuinitatis, per quem Deus a non Deo, vnice diſtinguitur. Ea nimirum eſt mens eorum, qui affirmant, ab eo negari di- uinitatem Chriſti, qui contendat quidem, ſe agnoſcere ac probare ſacris e litteris, Chriſtum eſſe Deum, ſed titulum tamen Dei ſuper omnia, eidem abiudicet. Id enim perinde eſſe, ac ſi neget, Chriſtum in voluminibus ſacris laudari, vt Deum. Spiritus ſanctus, optimus & vnicus hu- ius myſterii interpres, idemque praeno- ſcens hominum de eo cogitantium pro- cliues lapſus, digniſſimo Patris nomine vſus eſt, quo diſcerneret eum a Filio: mi- nime 154 Mantiſa, qua ſußragium vindicatur nime autem ſummi Dei nomen idem eſſe nos docuit, quod nomen Patris. F. V. Omnem a ſe ſuſpicionem amolitur no- uus interpres, non eo argumento, quod Chriſtus nomine Dei adpelletur; (id ſal- tim omittit) neque eo, quod e creatio- nis opere ducitur lo. I, 1. ſed aliis diuina- rum tabularum locis: ac nominatim illo Col. II, 9. (app. p. 26 1,) in Chriſto tota ple- na deitas habitat. Quod oraculum proxi- me de vnione perſonali diuinae atque hu- manae naturae, agit. Subiectum ſermo- nis, eſt humana natura, quam Filius Dei ex Iſraelitis aſſumſſit, ſeu, is, qui eſt ex Fraelitis, quod attinet ad eam naturam, quae naſcitur e matre Rom. IX, §5. Praedi- catum, duas notiones continet; vnam, uae eſt tota maieſtas Filii Dei, ſeu (vt cum ſcholis loqui liceat) ſummitas & ommnitudo eorum, quae deitatem PFilii ab- Joluunt, i. e. omnium attributorum qui- bus sels ſummi Dei, conſtat, quatenus ea Filio conueniunt, tanquam ſummo per illam maieſtatem, Deo. His attributis con- ooltat elle clodit ⸗ mm nelehmn tio, elt Mlaria adhu ſit, explio traditur, Filium eſt. ummn, qu. umn atue am. Mieſtate P Uuni minus it. Nergu Mene, (are he Wnino loen yiſum ſi lee ſllenrihn, eracerem re Pilium. intum e od Fterque iliene Men ſen imi, Nmmn. Anendeul Aeun (T CCol e cettc. EClisune Moninmin io Cnn nte lllun orr nd unne nl⸗ lkedtmn Keno. Guumblusei i e,r 1mn Mnmnmn, h, ucde Ntitet, MMotoin gu , Iunen m unnßt. E onit a recentiore conatu. 255 conſtat eſſentia veia diuina, quae proinde includit abſolutam aeternitatem, exiſten- tiam neceſſariam, cet. Altera praedicati notio, eſt inhabitatio ſummae maieſtatis r6 Mν«, in humana ſua natura, quam e Maria aſſumſit. Haec inbabitatio, qualis ſit, explicatius in theologia dogmatica traditur. Paullus igitur hoc loco docet, Filium eſſe eam ſacroſantae Triados per- ſonam, quae habeat totam, adeoque ſum- muam atque pleniſſimam maieſtatem diui- nam. Idem quin docere potuerit ſalua maieſtate Patris, nemo ambiget, niſi qui Patri minus ineſſe quam Filio, ſomniaue- rit. Vterque igitur, Pater & Filius, eſt 90S0⁄6 §. VI. Quare hoc teſtimonium, illuſtrem omnino locum occupat, inter ea, quae Chriſtum ſuper omnia Deum celebrant, & quae ſilentium imperant illis, qui ex eo characterem petunt, diſtinguentem a Patre Filium, ex eo inquam, quod idem & vnicum eſt in vtroque, hoc eſt, per quod vterque eſt Deus ſuper omnia. Quam vera 256 Mantiſa, qua ſuſfragium vindicatur vera haec & ſolida ſunt, tam cauendum eſt, ne rimam elabendi quaerat obtre- Gator aliquis Arianus. Hic enim obuer- tet, ſubiectum ſermonis non eſſe huma- nam, ſed diuinam Filii naturam, cui ple- na maieſtas inſit per beneplacitim Patris, non per exiſtendi neceſſitatem. Largietur itaque, Chriſtum hic deſcribi vt Deum, ſed non item vt ſummum, suosero Patri: propterea quod ex libero Patris decreto habeat illam maieſtatem. Et ne fuco ca- reat hic dolus, confugient ad alterum eiusdem Paulli in hac epiſtola teſtimo- nium, Col. h 9. vbi haec leguntur: 5r i ντα sνα⁴d r&ν r Xαοα ατ⁰αιοιι,. d110- niaum beneplacuit (Patri) in eo (Filio) to- tam inhabitare plenitudinem, ſeu plenam & omnibus numeris abſolutam maieſta- tem. Sicut Patres quidam a voluntate Pa- tris repetunt, vel repetere videntur gene- rationem Patris. Quod ſi efſſet, abſoluta exiſtendi neceſſitas excideret eorum nume- ro, quae notione perfectiſſimae diuinita- tis continentur. Quocirca illud benepla- citum Patris, ad zubabitationem Filii Dei in carne Io. I, 14. I. Timn. III, 16, referri debet. gebet. Ac wmonia, 1. ONia, Vt ſiumir Colo fouendo pr deo noſtrt. Venerari te ſtum nobis in eternunn Jue Iucemn Clariorem lam guiſ Dellationem Patris, itd Non poſlit, Omniaclipic⸗ tur, & lecto Auae muanie Autur. eds infihea In Felat or , Per . Ctorum pl eiſka, er ntlian a recentiore conati. 257 maen debet. Addit vir cel. illa huic parallela te- uen in ſtimonia, Jo. I, 14. Col. h 15. Ebr. 1, 3. Quae dnnde, omnia, vt ſunt praeclara; ſic ipſis ab 1eu. Arianis doloſius tractari, & errori tacite nde. fouendo praetexi poſſunt ac ſolent. Vt um, agdeo noſtrum ſit, tanto impenſius illud Le venerari teſtimonium baulli, quod Chri- binn, ſtum nobis Deum ſuper ommia, adorabilem uen Mn, im, deternum, tam dilucide proponit, eo- IIminn que lucem illis, quae modo allata ſunt, Eefme. clariorem accendit. r deumn F oln ettimo. F. VII. enonmm. ne Iam, qui ſemel id animo praecepit, ap- umzu,H Pellationem Dei ſuper omnia, eſe thirare UANr Patris, ita priuam ei, vt Filio tribui E Dnmn non poſſit, (H. III.) is neceſſe habet Uum mer omnia dispicere, quibus & ſibi perſuadea- Niutrnee tur, & lectori, Paullum ea non dicere, eWtenm. gquae manifeſto dixit. Primo itaque gra- d Aͤn tis aſumitur, Paullum hic loqui ad Iu- AnNN e. daeos infideles, tanquam praeſentes, eo- ne dunm rum velut ore, ad captandam eorum gra- ud k tiam, per accommodationem ſermonis en HN ad eorum placita, ne veritas intempeſti- IA en ue dicta, exulceret animos potius, quam e R ſanet. 258 Maäantiſa, qua ſußragium vindicatur ſanet. Quae coôgitatio, alibi bona, huc ne vllo quidem veri veſtigio in- greditur. Scribit vir ſanctus de Iudaeis in mentem peruerſam traditis, & hoc ſcribit ad Romanos, Chriſti iam clientes. Hoc adeo manifeſtum, vlterius velle comprobare, nil fere eſſet aliud, quam dubitare de oculis hominum. Hos Ro- manos alloquitur, his ſignificat triſtem miſericordiae ſenſum, e perdita ludaeo- rum infidelium ſorte conceptum, Rom. IX, 1. . horum praerogatiuas enume- rat Romanis, quod ipſo e ſermone, tum antecedente, tum ſubſequente, eſt pla- niſſimum. Quis igitur id obſeruans le- Ctor, ſibi perſuaderi ſinet, vt ſuis oculis ipſe diffidat, ſuoque ſenſu careat potius quam vtatur? * lam inde a cap. VII. alloquitur Fratres chri- ſtianos, com. I. 4. & cap. VIII, 9. 12. Deinde, ſe ipſum illis aſſociat com. 321 — 39. Hlinc de perditis Iudaeis dicere incipit. c. X, I. Sed illos tanquam praeſentes ab eo compellari, ita vt gratiam eorum captet, quo facilius eos ad cauſßum Chriſti alliciat; id omnia, quae prae- cedunt & quae ſequuntur plane refellunt. In ipio limine offenſurus erat Iudaeos, rli te⸗ . em ſem aduos echo eſt leis) corcho, conclliando⸗ crat, io, quod ſdio agat nendo ab Titare, n ſtum impe Irci huic goo, quanm poſt recen in hanc forr nihil ſunt Ccliramenta ſlutts velkn unelo grat Snuſſinns, oc nimirum pandus erat ſate Chriſh 1t Daullus 1e demuittat „ Mones, & c (A luc ſede Rel lud titlien, A bn eſoio n . wa tc i lente . n we b n. Uole Unfen miten rtn ro⸗ Vegrum, M. Elis enune. ernone, tun Uend, Apr. cherunh. Nlus ens curt i n r ian . 141 M, M E ,A.I. l umdli, fuliu en 4 mnn G Nr. e l Am. 1 I heoi, . Sn a retentiore conatu. 259 ſtem aduocat lIeſum Nazarenum (is enim pro- fecto eſt Meſſias noſter tam inuiſus illis Iu- daeis) & Spiritum eius. Hoc autem vtitur exordio, ad ſequentia. Hoc exordium ad conciliandos certe animos accommodandum crat, ſi vllam veri ſpeciem haberet ea opi- nio, quod agat cum his Iudaeis, coque con- ſilio agat, vt deliniret eorum animos, abſti- nendo ab eorum commemoratione, quae ir- ritare, non ſedare poſſent furentes in Chri- ſtum impetus. Nihil magis quam initium ex- ordii huic interpretationi derogat: nihil ma- gis, quam pars eius altera, quae nimirum poſt recenſita Iudacorum ornamenta deſineret in hanc formulam: ea omnia, vt ſeinel dicam, nihil ſunt aliud quam mera opinionis veſtrae deliramenta (zarz oaα) mera inſomnia, & ſalutis veſtrae certiſſimae peſtes. Qualem quaeſo gratiam initurus erat a Iudaeis mali- gniſſimis, haec quaſi coram audituris; Sed hoc nimirum procaciſſimo inuento, lector occu- pandus erat, ne crederet, quidquam de maie- ſtate Chriſti a Paullo poſſe dici, qui iam non vt Paullus loquatur, qui iam non doceat, ſed ſe demittat ad hoſtium Chriſti praeſumtas opi- niones, & conuocatis quaſi ad ſe, talibus ſociis, ex hac ſede Chriſtum expellat. §. VIII. Sed illud praelibatum eo valebat, ve RZz elo- 260 Mantiſſa, qua ſuffragium vindicatur elogium Chriſti in gratiarum actionem ludaicam conuerteretur, cuius in fſocie- tatem ipſe Paullus, cum perditis hiſce Iu- daeis venire ſi mauult, quam glorificare Chriſtum; Hei mibi, qualis erit, quantum mutatus ab illo, Qui fuerat, tunc, cum praefractis praerogatiuarum contemtoribus, ijisdemque praeſentibus, vultu ſatis graui ſententiam diceret, eo crimine dignam, Act. XIII, 46. quam hac ipfa in epiſtola repetit etiam ſeuerius, vt in ſuffragio notatum eſt. (H. LX.) §. lKK. Hanc igitur viam primum ingreſſo, nihil magis obſtabat, quam nexus ille, quo Paullus id praeconium Dei ſuper ommia cet. colligauerat cum eo, quem, irrupta ſerie ſermonis, dixerat natum eſ- ſe ex Iſraelitis ſecundum carnem. Huic nexui rumpendo, vis triplex admouenda vide- batur. Prima, quae totam & cohaeren- tem ſententiam falce critica, nimis certe auda- Udacula, npolito Ventum ab io, Velot hus parie Ged nond lebat enit locendun jam non hunc enim Muſli Oui⸗ Ntri ſoli n icta ſem Unre vis n r in lubt urs ergo UMofum vicd Elaln ab al oola Parapl Dmembris cui jrme bere Poſt. lrr Iruelii mlgenteg ge nempe uin Pauli, ronn ine lllsn cr Mis hle nbeike umnnenuge Ntognummn e kenbes n Mtre, e K qun Cimſanitd (D) nun Ueſn Uemn Nenls e, n (en, muunm e. 6. Doienen oenea ite Kolnee l, Und RM a recentiore conatu. 261 audacula, diſcinderet in duas partes, in- terpoſito ſigno diſtinctionis, quod, in- uentum ab ERASMO, diſterminando con- finio, velut lapis terminalis, aut interge- rinus paries, percommode inſeruiebat. Sed nondum ſic peracta res erat. Appa- rebat enim vel nolenti, quam abrupte loquendum eſſet Paullo, gratias acturo, jlam non illi, de quo Proxime dixerat, hunc enim ſecluſerat illud ſignum, non Paulli quidem, ſed EKASMI tamen. Et Patri ſoli nihilominus, excluſo Chriſto, addicta ſemel erat illa gratiarum actio. Quare vis noua, eademque altera auxilia- trix, in ſubſidium erat vocanda. Vocem Patris ergo in ſermonem ingerere, peri- culoſum videbatur, indigniſſime iam in- geſtam ab aliis. Succurrebat igitur arti- ficioſa paraphraſis, altera, quae disruptis ita membris, aliud Jubiectii interſere- ret, cui prauedicatum illud tam illuſtre ad- haerere poſſet. Eam ſic accipe: Chriſtus A ex Iſraelitis. Sed idem Chriſtus praecipue etiam gentes ad Dei (Patris) familiam adſeiſcit. Sic nempe ſupplere iubemur, idque e mente Paulli, 2. Cor. V. (H. LV.) R 3 §. X. 262 Mantiſa, qua ſuffragium vindicatur §. X. Reſtabat vis tertia, ſubiecto ſermonis Paulini admouenda, quae tota incumbit in haec verba: Chriſtus eſt ex Hraelitis ſecundum carnem, qua credere prohibe- mur, naturam Cbriſti humanam deſignari. Quod eo ſpectat, vt plane deliret eorum acumen, qui in ſequentibus diuinam in- dicari, hucusque putauerint. Quid enim? illud ſecundum carnem (ex Iſraeli- tis) ſic voluit intelligi Paullus: Cbriſtus ad Iudaeos pertinet, quod ad biſtoriam mi- norem originis & actae inter bomines vitae attinet (vid. ſuffragium J. LXXVI.) quo- niam alibi dicit idem Paullus, e non nof ſe amplius Chriſtum ſecundum carnem. lam- que confecta res eſt, & omnis eorum ex- tinctus error, qui ad hunc vsque diem Chriſti ſummam diuinitatem a Paullo hic doceri, obfuſcato prorſus oculo vide- runt. 4 §: XI. Haec omnia, quam fint fortuita, & quam deſtituantur omni non modo ſoli- da, i, ſed Pre en Oſtendd nanikeſtius Plum cel. Geſtrunice Eerat. lacunam Dere geb ſubhſtituit Draerogatti 1) rofech ſo mm jn. je Veus . eus, Mg. b. lim ſegt Araſis ag u, hacte lotet uo pro geni⸗ 1Paullun Mrum,i⸗ n G tan I5eus eor D ich nns A icnnh ahene Renmie. unen fen eCclter ennn, ls unnrir. Uetiſt. Cc n, ler nel lg, Ce lfrim m Er bynnes ete LMIMYe. lb Nemmmn lr. Mnoseokoner⸗ e le han ena Mohie 6 Cun i⸗ H nn eo 649 uau vecentiore conatu. 263 da, ſed probabili dumtaxat ratione, ſu- pra oſtendimus. (Nuffrag. cap. 2.) Sed manifeſtius idem patebit, ſi addemus, ipſum cel. interpretem haec pleraque deſtruxiſſe, quae opinioni ſuae ſubſtru- xerat. Primo, huic paraphraſi, quae lacunam verbis Paulli illatam, ſup- plere debebat, (H. IX.) mox alteram ſubſtituit his verbis: haec (beneficia & praerogatiuarum decora, a Paullo recenſi- ta) profecto tanta ſunt, hoc ipſe fateor, & Nio tam praecipua buius populi decora, vt iure Deus a Iudaeis a me ipſo qui ſum Iudaeus, grattarum actione celebretur. iffrag. p. 107.) §. XII. lIam ſequentia notamus: haec pa- raphraſis agnoſcit I) formulam 13 sr racxe, hactenus dici de Chriſto, vt rà za- 7a notet quod attinet ad carnem: recte hoc & pro genio linguae graecae: 2) agno- ſcit, Paullum loqui de praerogatiuis Iu- daeorum, ita, vt extollat illas, vtpote quae tanta & tam praecipua bona eſſe fatetur, vt Deus eorum auctor, gratias in omne R 4 aeuum 264 Maäantiſſa, qua ſuffragium vindicatur aeuum agendas, inde repoſcat, & a lu- daeis obtineat: 3) agnoſcit, eandem for- mulam 1 zars zaena, à Paullo referri ſo- lum ad Chriſtum, hoc modo: Chriſtus quod attinet ad carnem, i. e. vt ipſe vult, ad hiſtorianz eius, cett. Recte denuo, & ex mente Paulli, quod a formulam at- tinet (de ſenſu eius alia erit quaeſtio) Sed conferat quaeſo, ingenuus quisque lector, quae idem cel, auctor, recentiſ- ſima apphendice, nos docet: 1) illud 1, an- te zard, ſignificat rero, tale, (append. p. 202.) 2) Paullus non praedicat praeroga- tiuas ludaeorum, ſed ſpernit & pro nihi- lo ducit (app. p. 2075R, & alibi paſſin) 3) formula zarz zaee non ad ſolum Chri⸗ ſtum, ſed ad omnes illas praerogatiuas referenda eſt, quas recenſuerat Apoſtolus, (append. p. 235. & 240.) §. XIII. Addamus alia: 4) ex interpretatione noua, Paullus cum Iudaeis tanquam prae- Jentibus loquitur, non excitaturus eorum indignationem. (append. p. 245.) lam vero contra ludaeos loqui dicitur, incre- Pitans iuns feral Oantiam Gitialem, u, ille ſet, ni lemnpe l lemn. (appe lus, vbi di exaltatlis) ludacorum onolcic Dhraſt, ql. Pnt iuter 1 Ulos vit. e repetit l Criſe n poi tunluan rum, cl uni: & p⸗ nuheo iliu, t eumn Nudj b, god PNlli l, (uppen deine n n unlie, ee 1l 1, enlen ſn. lo eten Nl Cier N , Gnn 4 InIn 1. 1ent uetih Cenli gline⸗ or woen. NDildn. Cerſnener. NK on lichnn DnC Sehtentone cnnfumn Ein. tatoros ebtun ,) Gitur ian Nin 9 a vecentiore conatu. 265 pitans feralem opinionem eorum, quod iactantiam alant tam ſtultam, ipſisque exitialem, cognitionem puta Chriſti zara zaera, Clusn haec formula, nihil aliud ſigni- Jicet, niſi quod ſignificet 2. Cor. V, 16. nempe cognitionenm Chriſti ſecundum car- nem. (apphend. p. 206. 207.) 5) Porro, Paul- lus, vbi dicit: 5 Xeε, Chriſtus, (iam tum exaltatus) eſt e Hraelitis, ſane de falſo ludaeorum Meſſia loqui non poteſt. Agnoſcit hoc interpres noſter, in para- phraſi, qua illum deſignat, qui vitam egerit inter homines & ouius hiſtoria actae in- ter illos vitae ſuppetat (§. X.) & paſſim hoc repetit in appendice e. c. p. 197. Paullum hic de Chriſto ſic loqui, vt etun hic deſeribe- re non poſſit, tanquaum ſuummumm Deum, led, tanquam dominum miniſtrorum apo- NRolorum, chriſtianorum, in ſocietate parti- culari; & paullo poſt: ego (Paullus) iam praedico illum Chriſtun, -e Paullus age- bat cum Iudaeis. Verum alibi, oblitus eius, quod dixerat, Paullum ait loqui de falſo Meſſia Iudaeorum. Verba eius ſunt iſta, (aphend. p. 235. ſ.) „Es bleibet alle- „mal eine unerweisliche Vorausſetzung, RS§ „daſs 266 Manriſa, qua ſußragium vindicatur „daſs (Paullus) auf einmal von ibrem „Meſſias ſo reden koennen, als Chriſtus „unter den Chriſten characteriſiret wur- „de - da er gleichſam mit den Iuden „ſelbſt jetzt redet, und ſie durch Nach- „geben gegen ihre Vorurtheile, zu ge- „Wwinnen ſuchet. p. 235. §. XIV. Progrediamur vlterius. 6) Optat Paul- Ius anathema eſſe a Chriſto. Vna paraphra- ſis haec eſt, velim exire a communione cum Chriſto, non tamen a communione cum Deo (uffrag. p. 56.) Hanc altera excipit: ve- lim abdicare me a munere. Apoſtoli (ibid. p. 59.) Sequitur tertia, velim excludi ex eccleſia; nam vox Xes” alibi eccleſiam de- ſignat. (append. p. 97.) Succedit quarta: velim commodis buius vitae curere, qitae exſpectant Iudaei a Meſſia, quem ſommiant, Meſſiam ſibi fingentes eorum auctorem. (app. p. 199.) Paullus igitur, cum affir- mat ſe veritatem dicere in Chriſto, cum eo- dem in ſermonis tractu docet Chriſtum eſſe ex Iſraelitis, eodem halitu non Chri⸗- itum, fed eccleſiam, voce: xes, indicauit? F. XV. PDenige ludaeos XI.) Nterna grat celebranda Pawam ludacorun Cregere iu Ex his - Nvibus rati eatur. ( Urmari vel Umnia, tam gnantia, tomnes fo fille creden Chriſtum & eeritatem in ſ nn ſei tom n hoc ſcer küllimae t dent, hom Imel n ln n Ab Chtien Aeriirer mn. i l Aen trhN. hnele⸗ . 860rhr. uonptre mnmimennn unene un⸗ len ent 1 An (u. ihnenehcier lbierhin. Nebt n i amm te⸗ ſenſenmn run afmn. in anift. ho, oone on Dfn lin m U⸗ & recentiore conatu. 267 §. XV. 7) Denique, tametſi Paullus beneficia Dei in ludaeos collata, per vnam paraphraſin (§. XII.) inſigniter extollat, vt quae ſen- piterna gratiarum actione a ſe, & a Iudaeis celebranda ſint; tamen hic non docere Paullum, ſed accommodare ſe ad inanem Iudaeorum iactationem, (append. p. 205.) credere iubemur. §. XVI. Ex his perſpiciet, qui Paullum legit, quibus rationibus noua interpretatio ſe tueatur. Quid enim a Paullo tandem af- firmari vel negari intelligemus, ſi haec omnia, tam aduerſis inter ſe frontibus pugnantia, dixit? aut a quo ſpiritu haec in omnes formas variabilia, illi ſuggeſta fuiſſe credemus? Vir ille ſanctus, per Chriſtum & Spiritum ſanctum aſſeuerat, ſe veritatem dicere com. 1. Veritatem hanc addit, ſe profundiſſinno miſericordiae ſenſis afici, tum ante iugiter, tum maxime, dum hoc ſcribat. Addit rationem huius veriſſimae triſtitiae. Ratio eſt illa, quia videat, homines, tantis a Deo beneficiis, inſigni⸗ 268 Mantiſa, qua ſuffragium vindicatur inſigniter, & cunctis prae gentibus orna- tos, maxima ſua culpa eorum fructu ca- rere. Et vide quaeſo, his verbis non do- cet Paullus. (append. p. 205.) „Originem „C. ex Iudaeis, als eines Sohns David, „Wuſten die Juden ſo gut, daſs ſie ſogar „darauf ſtoltz waren, am wenigſten war „es noethig, daſs P. (der jetzt nicht „lehret, docet, ſondern zaτ A,ραο et- „Was einraeumet, und es als unmoraliſch „ſelbſt beurtheilet) gleichſam die Un- „Wiſtende erſt lehren ſolte, originem „Chriſti ex Iudaeis, pertinere ad ſolam „eius humanam naturam., At vero, dum ſcribit haec Paullus ad Romanos, Chriſto deuotos, & ex parte e paganis collectos, docere omnino debuit, & in- culeare id ante omnia, quis & qualis ſit 5 Xersé«. Sciebant nempe ludaei ſua bona, ſciebant etiam indicia chriſtianorum, de bonis illis, quam parum ad ſummam ſa- lutis conferrent. Ergone hoc loco tace- re debuit de ortu Chriſti, quo adeptus eſt id, vt humana gauderet natura? XVII. Sed Perſonam Iudaeorum, hoſtium Chri- Chriſti, hae e gratias 9 dn agit! em, i. e. Pe „Ger Medͦt „Qpp. P.20: carnem; culltus, O ommin en elt Chriſu ſecundum Com vanan Fll. h. 206. Cor ita co⸗ Unta illa dee romn prge eram cau ernas .ar anert, e nihil ine Iudaee⸗ puunckunn a 6 Prullas ſn mchnet, p. 2⁰ Inlnt g in lilſet, ebentwen. CN uer eths . Ogien Wn, 1, Askeln nigenst (der en ic Hur iGeng 6, 80vonornet Echim geln. Ule, Ctoen nete n Nhen ANN. IS 11 Momm Po Cebeit ⸗ s et e ctei ubon, chnſtanorum, te Ad GnmA. Ne e Ltce. o We d Uetur A1 Crun, NN a recentiore conatu. 269 Chriſti, haec dicens, induit? & hac men- te gratias Deo aeternas vna cum his fra- tribus agit? Sunt Iſraelitae ſecundum car- nem, i. e. per vanam iactantiam; („nach „der niedrigen Denkungsart der luden „app. p. 203.) „ eorum, eſt filiatio, ſecundum carnem; ſunt teſtamenta, & legislatio & cultus, & promiſſiones, & Patres: haec ommia ſecundum carnem: ex quibus denique eſt Chriſtus, ſecundum carnem, i. e. non ſecundum naturam humanam, ſed ſecun- dum vanam opinionem huius pobuli. (ap- pend. p. 206.) Ibi cordatus quisque le- Gtor ita cogitabit: aut apoſtolus memo- rata illa decora deſcribit, vt talia, quae veram pruerogatilam praeſtent Iudaeis, & veram cauſſlam praebeant gratias agendi aeternas largitori Deo: aut vt talia, quae ſpectauerit, vt vana & plane inutilia, quae nihil aliud ſint, viſi praeiudicium inane Iudaeorum, (eine cognitio Cbriſti“ Jecundim carnem - - ein praeiudicium,“ das Paullus mit dem termino (rara æa) ezeichnet, und als ganz unnüz beſebreibet.“ (app. p. 205.) Atqui, poſterius, an ad- mittat gratiarum actionem ſociata pietate Paul- 270 Mantiſa, qua ſußfragium vindicatur Paulli, cum verporum pari feruore; iu-. ps Lcriter dicet, qui ratione magiſtra vtitur. Pſtes, tang * Propter rem nihili, immo propter vitium 1 eprdun (quale eſt abuſus impius praerogatiua- (ann Parcen rum) vna cum vitioſis Deo gratias agere ae- icio ſignib ternas, qualis iſta pietas erit? & quam digna quando tal Paullo: B 10us inter „H. XVIII. ſermone de Mirum eſt, quantopere tamen inſiſtat MMlipercitor autor celelerr. hoc ſuo imuento, tam lu- l in illape brico, tamque ab omni ſpecie veri, de- I debemt ſerto, vt lectoris cum iniuria coniunctum lil ſbi inpe ſit, tale quid ei venditare. Sed totam AUl quoque nihilominus ſuam hypotheſin fundamen- W eſſe ti to tam ſtramineo, tamque nullo, ſuper- lulluus tu, ſtruxit. Ex ipſo ſermone Paulli id clariſ- eniis & oi ſimum eſt, eum ead chriſtianos Romae eterrent ee degentes, ſcribere hanc epiſtolam. Pars mpellirent,, eius epiſtolae, cap. IX. agit de ludaeis. phrobrio, Qui ſermo continuatur capite ſequenti, & inti dicunt Vlterius, quod oculus docet. Quae, We non pot quaeſo, ratio eſt, quare Paullus hanc vni- flimn eorun cam pericopam capitis noni, a commate Laungelija primo vsque ad quintum, dirigat ad ludaeos lrina, tamn tanquam praeſentes, ſi reliquas, iisdem de cliocris ludaeis agentes, non item? atqui in reli- Wn baulli ab quis n nitlien, ite, ine 1 Mer Minn Menganiu. Tuiu ene . Rtmenilit meno, nl. heeſei, riconincktomn R. N mam eſn odnner Te nlo, yr ebeoliiddri. Meihimos None relolm in U leß aie en e Ce, uluene W Cni,1 tnni igridhien a vecentiore conatu. 271 quis acriter obiurgat hos Chriſti iuratos hoſtes, tanquam ſua culpa obduratos, & in reprobum ſenſum truditos, haudqua- quam parcens eorundem errori. Quo indicio ſignificauit doctor ille diuinus, (quando talia indicia tam feruide vrget nouus interpres) ſe minus in ſequenti ſermone de Iudaeis, tam ad palatum lo- qui perditorum, quam id facere fingitur ſola in illa pericopa? An ita bardum pu- tare debemus vllum lectorem, qui tale quid ſibi imponi patiatur? Si admittatur, caput quoque nonum, decinum, & vnde- cimum eſſe tale, vt contineat ſermonem ad lIudaeos tanquam praeſentes, quorum ingeniis & opinionibus ſeruiat Apoſtolus, ne deterreat eos a fruge ſperata, ſi acrius compellarentur: quid acrius eſſe poterat eo opprobrio, quo, ſua quidem culpa obdurati dicuntur, Rom. XI, 7. ſ. quibus parcere non potuerit iuſtitia diuina, propter perfidian eorum com. 19. 20. 21. qui hoſtes ſint euangelii com. 25. cet. Alterum, xærad aere, tam varias in partes traxit, vt vel mediocris lector manifeſtam hanc a mente Paulli aberrationem, intelligat. 272 Mantiſa, qua ſußragium vindicatur §. XIX. Contraxit ſeriem cogitationum bPaulli (immo ſuarum) append. p. 197. Vielleicht Jage ich nun die Reibe der Gedanken, die den Schluß ansmachen, aufs deutlichſte. Paullus hut jetzt mit den Juden zu thun, die nicht Paulli Lehre von Ciriſto annabmen; er erzdehblt unter den Vorzigen (die aber nur aeuſſerliche unmoraliſohe ſind, und nur ſo beiſſen, zard oaαα duch dieſe jüdiſobe Praerogativen, aus den Juden ſolte der Cbriſius kommen: auch dieſes (ſugt er) geſtebe ich, it wahr wie alle vorige Vorzii- ge, doch nur swara esere, vor Cott, nach moraliſehenn Werbt, werden ſie nichts beſf- Jer dadurch, daß Meſſias aus ibnen kom- men muſßs, alle dieſe Vorzige giengen mich als Juden, auch an; gleichwol habe ich das Judenthum verlaſſen, und predige nun Jellſt dieſen Chriſtus, gegen alle Juden, aber bin ich ſo voll Liebe und Empfindung, daß ich ſogar, wenn dies allen Anſtos bheben koente, gern mein Apoſtelamt aufgeben; und aus dieſem Verhueltnis, das ich in der chriſt- lichen neuen Geſellſchaft habe, mich ausſof- Jen laſſen wolte, (dafss Cbriſtus oft und vie e 7 l⸗ vobl behant s Tulen 2 E vor Cen an, n mit Recl miſte aus le als den Hei lobet in En un, docet? Ita Pauliun Nes, ſedl non un, Oa Uttemm a0ue unen Ilam eltur, tam uur enim 1 gt Deus iu is, quae It. Sed nil npugnet, P. Utum. P lyſi dockyina lo ſubiicit: lnxu 1hun Uuliet⸗ Eünun Pnn . Mik Vllliin, c⸗ lin uin, Mheminer ftigen (dece 4 t, tntr iniie ler e Vui. Sf (netz. nn t, ch ut Aner koni mig e 22 Aft binn Nfrten;n Uinirenſ. . n e nihe iegenr d 4 a recentiore conatu. 273 viel it, als Lebre und Kirche Cbriſti, iſt wohl bekant gnug.) Dann ich weiß es wohlh, wvas Juden zeither, für aeuſerliche Vorzii- ge vor den andern Voelkern ſich gewiſſer ma- ſen mit Recht beilegen, auch der Chriſtus mitſte aus den Juden abſtammen, und nicht aus den Heiden, er iſt der Gott über alles ge- lobet in Ewigkeit. An haec dicens Paullus, non docet? (§. X.) §F. XX. Ita Paullum loqui fingit quidem inter- pres, ſed non probat. Petit igitur princi- pium, qua phraſi vtitur idem, contra pPartem aduerſam in hac appendice. Et tamen quam feſtiue haec narratio con- texitur, tam repugnat ſuo auctori. Fa- tetur enim ſententiam vltimam, Chri- ſtus eſt Deus ſuper omnia, connecti poſſe prio- ribus, quae mentem Paulli exhibere de- bent. Sed nihil habet, quo hunc nexum impugnet, praeter id, fruſtra toties ia- titatum. Paullus hic agit cim Iudaeis Chriſti doctrinam haud probantibus. Hoc illico ſubiicit: „da Paullus es eben mit Ju- » den zu thun hatte (p. 195.) welche aieſen S 9) Cbriſt — 274 Mantiſa, qua ſußfragium vindicatur „Chriſt nicht für den wahren Chriſt anneh- „men wolten - -= und weil nur die Chri- „ſten, nicht aber die Juden, ſolche Prae- „dicata, (der da iſt Gott &c.) Zzu dem „Namen Chriſtus ſetzen.„ In hac para- phraſi Paullus dicit ſe praedicare Chriſtum noſtrum; idque dicit Iudaeis quaſi audi- entibus (ex hypotheſi). Nouerant au- tem illi auditores tanquam Pa ekte ſei⸗ licet, quid Paullus hucusque de Chriſto praedicauerit; eum nempe eſſe vnicum verum Meſſiam, de quo vates cuncti te- ſtentur, Act. NXVH, 22. qui ex ſemine qui- dem Dauidis ſit ſecundum carnem, ſed idem Filius Dei, Rom. I, 3. 4. & dominus gloride 1. Cor. Il, y. Id vero blasphemum erat in auribus Iudaeorum; qui approbant facta parentum; hi enim eam ob cauſſam Chriſtum interfecerant, quia Filium Dei ſe profeſſus erat. Si itaque ſalua accom- modatione ad auditorum placita, profite- ri potuit Paullus, ſe ita probare ac venera- ri doctrinam de Chriſto, vt praeco publi- cus ſit illius, ab illo Chriſto miſſus, Rom. , 5y. quae praedicatio ſic exacerbauerat animos illorum hominum, vt Exlpuͦcrent 3 Anomen? gid prohi, entibus Gi. 3 mid Nccede dae ſenten iple nimm/ peruertene enim, hoe 7.) er nx ndere⸗ Mp. At x heius aud am illam lem, quan Pencdere, emum, ip Undamentu s gramme Eluce imp M Phrateo habet: C en. Ldie Mllus Ron,/ Mil , 1Cf ne rde Cn. llene uc N Mr. in Uken i Mennr 1 nen 6 le deto r eſe miom ez cnel e iunſnnegt⸗ men Aten Llnmm gni⸗ Gtenun at Gn pobn enm tbeulen ullimli lellluaum. Neii ek Kndr ffu⸗ l. Uloe Nin. elgetbeent t e . a recentiore conatu. 275 ad nomen & mentionem eius, 1. Cor. h 23. quid prohibebat, quo minus iisdem prae- ſentibus diceret, Chriſtum eſſe Deum ſu- per ommia!? §. XXI. Accedamus propius ad alterum tuen- dae ſententiae ſuae firmamentum, quod ipſe primarium vocat. Hoc ſitum eſt in peruertenda phraſi zara oοαοα., Fatetur enim, hoc eſſe praecipuum, (append. p. 207.) dies iſt der vornehmſte Grund meiner ganz anderen (als der gemeinen) Erhlae- rung. At vero, fundamentum illud ipſo ab eius auéctore iam euerſum eſt, per fi- Gtam illam gratiarum actionem, eamque talem, quam ſoleant infideles Iudaei Deo rependere, quam praeſtituri ſint in ae- ternum, ipſo cum Panllo. (H. II.) Idem fundamentum ſubruitur etiam per ratio- nes grammaticas. Contra eas maniteſta in luce impingitur, vbi diſſecatur parti- cula phraſeos, a toto ſuo corpore. Tota ſic habet: Chriſtus eſt ex Iraelitis ſecundum carnem. Sic in hac ipſa epiſtola loquitur Paullus Rom. I, 3. Filius Dei fäéctus eſt ex 2 ſemi- 276 Mantiſa, qua ſußfragium vindicatur. emine Dauidis ſecundum carnem & Gal. IV. 4. Eilius Dei ortus eſt ex muliere. Non obſtat, quod loco priori ſequitur: de- monſtratus Filius Dei in virtute, ſecundum Spiritum ſanctificationis, cet. nam additum hec eſt per exegeſin, & declarat antece- dentem Eilii Dei notionem, ne quis pu- taret, ipſam eam naturam, per quam Re- demtor eſt Filius Dei, ortum habere ex ſemine Dauidis. Eadem declaratio eſt in noſtro quoque loco. Rom. IX, 5. J. Nam in notione 5 Xosꝶ Yiam latebat na- tura diuina, quam illico declarat Paullus, addens: Ati eſt Deus cet. Igitur haec ſibi manifeſto reſpondent: 5 Xoε‧ee ι α Iſrae- litis Ocundunmt carnem, & alterum: Rom. I, 5. Filius Dei ortus eſt ex ſemine Dauidis JVecundum carnem, quod ex mente Spiri- tus ſancti, ſic quoque proferri poteſt & debet: is qui ortus eſt e ſemine Dauidis ſecundum carnem, non eſt proinde nu- dus homo, ſed Filius Dei. Mera igitur eſt fallacia, phraſin zerad zae hinc re- ſcindere, & alio quouis nexu poſitam, trahere, fidiculis admotis, in eum nexum, qui eſt Rom. IX. 5. quod in libello no- ſtro ro notatll ornulis qus ubet comn inis e ma t0 hoc - t a vero Chriſti e Prvencatu, Gum elt Glamm noti le illa en igo Clriſ. ermminatio⸗ jerba gard lem ſubie Utionem, Il, eodem o atue lin ſtilo ſe felemum, en benſum. a, & l Ualcant. pro fabi n ipfum 0 ntitige, uitligg, C len, r, ⸗ 2 ſonntien nedhen Arn aen. 1 Gle Perqumde Wn heberet Ceelnuet n Lr) Meber e Ornbechos Ginerſhi PKerlir. Aemn M. ſpir ha nente Na lenipekl eieoiß 4 itk jenigwn au Nine ke A ien Neuondex Ibdor. 17 a recentiore conatu 277 ſtro notatum eſt. Nam Chriſti notitia carnalis quae exhibetur 2. Cor. V, 16. quid habet commune cum origine Chriſti ho- minis e matre ſua Iſraelitide? illa cogni- tio hoc praedicatuum habet: abiicienda gt a vero Chriſti cliente ſed ille ortus Chriſti e matre ſua; an idem admittit praedicatum? In phraſi Paullina, ſubie- Gtum eſt 5½ zens,, perſona Chriſti, nequa- quam notitia carnalis & falſa, quam quis de illa perſona fouet: in praedicato eſt origo Chriſti e matre, Dauidis Filia: de- terminatio huius originis additur per verba zard äaνα. Quae phrafes, habent idem ſubiectum & eandem eius determi- nationem, iisdem verbis, eodem in ne- xu, eodemque verborum fignificatu pro- prio atque conſueto, expreſſam, & eo- dem ſtilo fcribentis, in eadem epiſtola; eae demum, & non aliae, habent eun- dem ſenſum. Hunc canonem & gram- matica,; & logica, ſimul vnaque voce inculcant. Sed phrafis Paulli 2. Cor. V, 716. pro fubiecto habet Chriſti notitiam, non ipfum Chriſtun, & determinatio hu- ius notitiae, eſt haec, quod ſit carnalis, 3 vana 278 Mantiſa, qua ſuffragium vindicatur vana, noxia, vbi formula zara gaeue in aduerbium abit, noſſe zaenνα, vVel in ad- iectiuumnm notitia caeαα, 2. Cor. , 12. §. XXII. Sentiens celeb. auctor, quam multis ac variis ſe difficultatibus implicuerit, hinc ſe extricaturus, phraſin 18 zerτα aραια, denuo refingendam ſibi ſumſit. Ilud igitur per zoο reddi, praecipit. append. p. 303. Von allen dieſen Stüchen eines Vor- Zugs, wird nun von Paullo ſo geurtheilet. ldieſes alles 1 ⁵, T8To, iſt ilt r& αnα und da iſt gar nicht moeglich, fernerbhin die menſchliche Natur Chriſti, hier zu beſebrei- ben cet. Quaerere primo lubet, quo ex- emplo graece linguae probare poſſit, ar- ticulum reſtringentem zâ, abire in prono- men relatiuum, ad multa, remotius ante- cedentia, reſpiciens? Deinde, ſi verum eſſet, illud rsο Pro rs poni; quid ſigni, dedit Paullus, (quando ſemper id tanto- pere vrgetur a nouo interprete) quo euidenter agnoſcatur, ipſum velle, vt referamus ors ad omnia, quae antece- dunt? Debuerat dicere: &n rere«, Vel 7 Rrayra 1) uitenus ente, t Core Mule ente van ) ldald, ung cieſe Pe hoc n interpres jpſius aut lus tale v It, imme um ſaee No argun 10Ss vbi B TENIVYM, leo indign erba erin liht was ie Mfen, 4 mmutrnegt n zu ein, mn alles an bengel un . Et ( HISTON 1 nnlien, 4 1 r nu † 131 fummlize⸗ lere 3 mi u Unſt. Che ebt en ne. ontotr. igr ll nln i ken ir. e goer⸗ due oltn le ifmmr Eenuiuine ce,Cenm tſen Grn Ne) N In Ner N ,ur ner n 3 14 a recentiore conatu. 279 rà n arr& 2Xeo* ααττα gegn, ſed haec omnia (hactenus commemorata) dicebam bhac mente, vt ea quae dixi, pro carnalibus a lectore habeantur, quia locutus ſum ex mente vana ludaeorum, (ara cαοανπαι ν— voiar Isd.ααον, (Nach mangelbarer Gemiltsfaſ- Jung dieſer Iuden, append. p. 206.) Nem- pe hoc nouum ſupplementum addit cel. interpres, ita vt probationis loco ſit ipſius auctoritas. Neque mortalium vl- lus tale vnquam interpretamentum fin- xit, immo ne ſomniauit quidem. Ipſe tam ſaepe auctoritatem gruecae eccleſiae pro argumento idque fruſtra aduocat: nos vbi BENGELIVM & BAVMGAR- TENIVM, nobis conſentientes ſiſtimus, adeo indigne fert hunc morem, vt in haec verba erumpat (app. p. 239.) Ich weis nicht was ich ſagen ſoll zu ſolchen geringen Bebelfen, die man recht vorſezlich noch heruitraegt, als waere es etwas ſehr brauch- bares zu einer ſolchen Entſcheidung. Wird dann alles auf einmal unumſtoeslich, wenn ein Bengel und Baumgarten es einmal ſehrei- ben. Et quam crebro ipſe ERASMO, WHISTONO, CLARGCKIO, WHITEIO, 8 4 & 280 Mantiſa, qua ſuffragium vindicatur & wETSTENIO, atque adeo ſemetipſo, ſecure fruitur! F. XXIII. Inuito igitur & linguae genio, & idea- rum nezxu, v illud in r2ο mutatur: cum 25, indicet, veſtringendi formulam, quae continuo additur, garα οαοναα, & determi- net tantum ipſam formulam, fortius, quam ſi ſola illa, ſine 1s, poneretur, mi- nime autem referat eandem & extendat, ad ea quae remotius praecedunt. Fallit itaque haec obſeruatio, dann das 2, das voranſtehet, it ein neues Zeichen, daß er dieſe gemeldete Sachen nur in dieſer jetzt eben beigefigten Beſtinnmnung und Ein- Nchraenkung für wahr halte. app. p. 246. No- tetux vſus huius formulae. Act. Il, 30. §. XXIV. Quod porro pugnatur de dictione 3 & qui eſt, non ſatis eſt noſtro interpre- ti adferri a nobis exempla, in quibus haec ſignificatio obtineat, fed leges ibi grammaticas & hermeneuticas nobis ob- icit, quaſi & ipſe rigidiſftimum earum cuſtodem in interpretando Paulli oracu- lo, le praeb Un id qun j hoc lo uifle Paull ſellet hoc lus eſt er uo, Gefl ſola dicen oſtendunt tum. V ntecedens M vel or gentem i Nludit ven Iuntur ſer⸗ ibigeme immumn. n, ſi qu ui, n Necedit ni⸗ 4 . miumn, ; irſha, 74 bllieceto Ul, E incic n iſan 1 lnet . ni Cike. rmln ngu Eem. Umehn, nin Pongennn. Uſer Kenttn, Vereton Niſe n,re, r AILidn, Ger N ir Ummun ts i⸗ . Nur e Cline Koolouene e. en tllde el knei tekidder chmun tarn io hu in a vecentiore conatu. 281 lo, ſe praebuerit. Iſta enim exempla tan- tum id quid poſſit ee, non ſimul quid de- beat hoc loco, indicare contendit. De- buiſſe Paullum dicere à a αταε *56t7, ſi vellet hoc intelligi de praecedente: Chri- Rus eſt ex Iſraelitis ſecundum carnem. De- nuo, deficit hic probatio & ſurrogatur ſola dicentis auctoritas. Exempla allata oſtendunt, quam inane ſit hoc poſtula- tum. Vbicunque enim 5 ſequitur antecedens aliquod ſubſtantiuum in ſub- iecto vel praedicato, quod naturam intel- ligentem indicat, ibi dictio 5 à&, iam ineludit verbum :sl, ac proinde ibi non vtuntur ſcriptores illa formula: 2a aτια ss, ibidemque non ponunt colon Eras- mianum. Proferat exempla in contra- rium, ſi quis poteſt. §. XxvV. Atqui, noſtro in loco Rom. IX, 5y. praecedit nullo interiecto alio, tale ſub- ſtantiuum, à Xeis à , ſicut Act. Xh, 1. Arνο ιος τ αε zXο, o —νες: Vbi articu⸗ Ius ſubiecto praepoſitus, t idem repeti- tur, & indicio eſt, loqui ſcribentem non „ 5 de 282 Mantiſa, qua ſuſßfragium vindicatur de alio, ſed de eodem praecedente. Nec offendere quenquam poteſt, ſubiecto an- tecedenti addita quaedam qualitas aut re- ſtrictio, qualis eſt in noſtro loco 13 zarα gaea; ea enim non efficit, vt antecedens deſinat eſſe antecedens, vel vt propter- ea careat relatione ad id quod ſequitur. Exemplo eſt Rom. VI, 23. rüa vue r aνααορναις, 1 Ser er r0"ς eXhsαοα s. Et Col. IV, 77. Vbi o rε, ſe refert ad plures fratres, antea nominatos, cum determinationi- bus quibusdam adiectis. Ipſa nempe logices praecepta hoc decidunt. Paulli propoſitio eſt eiusmodi, vt duplex praedi- catum vni Chriſto, tribuatur propterea quod Chriſtum cogitare non poſſis, ſine cogitata eius duplici natura; ſic ita in- ſtrues propoſitionem: Chriſtus, I) ℳ ex Iſraelitis ſecundum carnem: 2) qui (Chri- Ntus) non obſtaute ortu exr Traelitis, eſt Deus, cet. H. XXV. Vbi vero idem ½ ε periodum incoat, vel nouam periodi partem; ibi ſubiectum deſignat, cui reſpondet deinde verbum, quod 4 praed unciat: ſie r eus ui . . ap. VII 1ternd, r1 dis, glit la Dei. Act. 2. CMr. V,4. Mtiuum, yt ſequens d nouam prop iun eius, Eeguiritur at glod ſubiebte lebet. Vt: non habet milia. Poyxrte appe IIS, u jun minum reter bori vel prol Enon debeat Aun. Malin tin Niline Megktelt N. e, ſlic n Ceſtsa e. a, wNttes NANr. em. 1 ſn du Ne a l 1 1NMnn n Cknninnon⸗ Mi xne Ct. bunli Ndhered⸗ ſbuumr gopete . Eennn old, n nun ſe iui Chrto ete N. 2,gni er Nalii 14 . roton iren, 1, d Mihn Geote M a recentiore conatu. 283 quod praedicatum ſubiecto debitum, enunciat: ſicut Matth. XIl, 30. à5 us , uer ius qui non eſt mecum - is eſt contra me. cap. VIIlh 47. 5 à in rns vne, Alli eſt e terra, - = is &ſt talis. cap. VIII, 47. 5 α eu r; 9es, Alli eſt ex Deo, - -- is audit ver- ba Dei. Act. XXII, 9. Rom. VIhl, 5. XIIh, 1. 2. Cor. V, 4. lbi nempe?; & non eſt re- latiuluim, vt in priori caſu referebat ſub- ſequens ad ſuum antecedens; ſed incoat nouam propoſitionem, ac determinat ſub- iectum eius; hinc eſt, quod in praedicato requiritur affirmatio vel negatio eius, quod ſubiecto per 5 α expreſſo, tribui debet. Vt s &α -- dgit aliquid vel non agit, ℳ, talis vel non-talis: habet hoc vel non habet, obligatus eſt vel non eſt, & ſimilia. F. XXVI. Forte apparebit ex his, quae attuli- mus, quo iure 5 4 ad praecedens ſub- ſtantiuum referatur. Nec vlla poteſt in- dicari vel probabilis ratio, quare id fie- ri non debeat, nullum praeterea exem- plum. Malim itaque non dictum tute ; Mantiſſa, qua ſuſfragium vindicatur 4 ſe, quod legimus (app. p. 236.) Ich wu- emum abitun ſte es freilich, daß Baumgarten, und ande- wo nihilo Gn re zeither ſo urtheilen; aber, ich habe bis- , eadenng ber nicht ſehen koennen, warum dies gefagt Mue iſta omn wird, und wie es, ohne Beweiß ein eigner Puit interpr Grund ſeie? à à iſt ſo viel als & èsw. Gut. le, inbeder Aher wie han dies nun zeigen, demonſtrant, Quare? nen daß dieſer ganze Saz ein praedicatum ſeie, terpreti, qll Jo zut einem vorhergehenden ſubjecto gehoe- ter altes il re? iſt es nicht petitio principi? ſores repute hodoxis pur §K. XXVII. pientibos,: Quam facile fiat, vt eo nomine repre- bns, turpior hendamus alios, quo nobis idem ignoſci- mus, hinc quoque patet. Sumſit celeb. auctor omnia, quibus in alium ſenſum (r autem trahere conatus eſt Paullum. Eum lo- er, vt relti qui coegit cum perditis Iudaeis. Qua- ge ſihlmtin re? quia ſic placuit. Idem Paullus & eredlens, mulcere hos ſcabioſos, & eadem hac eclarins elt opera lancinare, parcere iis, ne ſaeuiant, ndo nouan & eodem facto, irritare iubetur, expro- Menimirum. brando iisdem audientibus, peſtilentiſſt- mn Praeceſſit mam de praerogatiuis opinionem; quas Uun hujus 1 iisdem verbis & extollere vt maxima in mio nex Dei beneficia in gratiarum actionem ae- mimm, ter- 1 en nlten, Ne) An. Mn, l . n ig Al i. nin ien el tenigin aer e gn inmhn n drienmn ,e in ſich e. inni⸗ 1 tanice dre Möſten gnde. et. Wnſct ad. n dun kenom . Clun. Pon⸗ 1s es E ten Nuls. , C alen M e i, elin Ekm e 0o, Nekſenmkr Ptünkn s ete Nt Mö un Eüeht a recentiore conatu. 285 ternam abitura, & fimul deprimere ac pro nihilo ducere, iisdem inquam ver- bis, eademque orationis ſerie, cogitur. Atque iſta omnia, toties deinde, quoties libuit interpreti, rurſus euertere, varia- re, inflectere, vir diuinus cenſetur. Quare? nempe quoniam ſic placuit in- terpreti, qui ſolus, petere princibium, in- ter artes ſibi datas atque tanto glorio- ſiores reputauit, quanto ſint aliis, or- thodoxis puta, & nihil praeter humum ſapientibus, ac nil magnae laudis egen- tibus, turpiora. §. XXVIII. Cur autem fieri non poſſit, neque de- beat, vt relatiua iſta dictio non ſit talis, quae ſubſtantiuum ſuum tam manifeſto antecedens, habeat; id ex eo fſcilicet, ſole clarius eluceſcit, quod eadem, ali- quando nouam periodi partem orditur, tunc nimirum, vbi nullum tale ſubſtanti- uum praeceſſit? Nempe vis & imperium totum huius rationis huc recumbit: quod fit in alio nexu, vbi nullum praecedit lJubſtantiuum, id fieri & poteſt, & debet, in 286 Mäantißa, qua ſuffragium vindicatur in nexu diuerſo? Tunc, inquit, haec di- tio ? à&, ad pruecedens aliquod ſubſtanti- uum refertur, vbi propoſitio ipfa, quae an- tecedit, non eſt eiusmodi, quae ſubiecto ſuo & praedicato ſuo iam inſtructa ot. (app. p. 236. 237.) Vnde autem probauit, vel de probando ſaltim cogitauit, perire vim & praeſentiam ſubſtantiui, quando & alterum ei praedicatum adiungitur? nempe hinc, quia ſic voluit & iuſſit. Pergit: „»Nun erwarte ich den Beweis hier- „von; wann es aber weiter heinen gibt, wie „es aus ſo ſehlechten Beweiſen mancher Got- „tesgelebrten, freilich zu erſehen iſt, ſo „Muſs es allen Auslegern frei ſtehen, cet. „ Et nobis, inquam, ſolis, expectare non licebit argumenta, quibus probetur, ab- rumpi debere nouum aliquod praedica- tum a ſubiecto, quod aliquo tali, iam inſtructum ſit? Aut igitur ſermonis lex id prohibet: cur non probat hanc le- gem qui eam dicit? aut logica praecepta vetant, eidem ſubiecto, quod notionem duarum naturarum (³ Xsαε) exhibet, tri- bui duplex praedicatum, quod vtrum- que, rationem habeat in illo ſubiecto? cur r hoc fieri on probet!? onem. Nos (XVI. W lebet. di r Jumn Mud pr. Ii, ſont Fan vel Naoelitae praedicata tn liaelitae, u⸗/ um haec elt ecundum can⸗ Mia cet. Aut noleimus, 9 MMplerum, eun la propoſiti Kum primun i eeundum Nod Chriſtus Immnz, iclemgi ic wtem, Im; ch, elt it Ihrectere vol Tin ; desl, ſuln,; Sihiin Unllie N, inclit be, l uge, Mrj. bu flic i, ncg,. . urn ihel h Cartuit, in ſmmi, gini un Ninpin, ſe ſolit Ei, vining,ler. rinylit, ni Geſatnucg,6. n eidten ſ, enkettlenet, ls, ahecine un Cbosgohenb nAinot rter It Aann in iniur emns n gurin 1 lNasgeeed 6, Ad tnihhen 676) Cinut , Gl un inio n 287 Manriſa, qua ſußfragium vindicatur 7 cur hoc fieri non poſſe dicit, idemque non probat? exſpectamus itaque proba- tionem. Nos probatione functi ſumus. (F. XVII. XVIII.) Contra ſentiens, ſuam debet. Si rem altius repetimus, ſubie- ctum illud primum in hoc ſermone Paul- li, ſunt Fratres Paulli ſecundum caurnem, vel Iſraelitae com. 3. his reliqua omnia praedicata tribuuntur: hi Fratres- ſunt Iſraelitae, quorum eſt filiatio, cet. quo- rum haec eſt gloria, vt Chriſtus ex iis ſit ſecundum carnem, idemque Deus ſuper omnia cet. Aut logicam dedignamur, aut agnoſcimus, efſe quoddam praedicatum complexinm, eui non repugnat, conſtare noua propoſitione, relata tamen ad ſub- iectum primum, hoc modo: fratribus meis ſecundum carnem . id conuenit, quod Chriſtus -. Aℳ ex illis ſecundum carnem, idemque Deus, cet. §. XXIX. Quid autem, ſi ratio auellendi dictio- nem?; , eſt illa, quod Paullus, ſi eam donnectere voluerit cum praegreſſo ſub- ſtantiuo à Xas5«, non debuerit dicere 5 * ſed 288 Mantiſa, qua ſuſfragium vindicatur ſed à 2a: &α, 5e za! aUα sν, Vt lector aper- tiſſime intelligeret, quid vellet vir diui- nus? (app. 235.) Cur autem non doce- mus, Paullum ſimili modo dicere, quando ille poſt enumeratas tot praerogatiuas, nihil aliud pronuntiat niſi 2ε zar αοααα ita vt hanc formulam (e praecepto in- terpretis) nulla copulandi adiecta vocula, Ponat, nullo addito poſt eam verbo, quod illum ſenſum compleat? Cur ibi tam ab- rupte, & tam nullo antea facto indicio, id tantum addet: ſecundum carnem? quis inde intelliget, velle Paullum, vt ita co- gitemus: atque haec ommia, qude ante di- xi, tantum intelleécta volo de pernicioſa Iu- daeoriin opinione? quis Oedipus coniecta- bit, haec ita eſſe capienda, ſi Paullus nihil aliud exhibet, niſi nudum illud & ab omni priore nexu auulſum rà zara cadρααοαt Sibi nempe denuo condonat cel. interpres, quod aliis in eadem cauſſa non permit- tit. Verum haec zar' arcnov. De illa in locum zara aαα,, alterius formulae ſub- ſtitutione, qua debeat ſic efferri, à sα⁵ aur, iam dictum eſt. (FH. XXIV.) Notio dui eſt, ingenuo cuique lectori ſufficit, In dictione: p, ſi period knus igitur. P,pote;, ſe Il emim aht ſtrum ſit ke Partemm? Q nOu dicend Cliihus ortu em, gui 0 ie relitini v. Hco praecede iſtus, eſ . Rante Xsde, Ur tertin e lun paullo hereſt, » Upoſterioren Gtn. Haec er verbis /ͤp enim. Ner ternmm exhib Ils, talem Pbique inc ilin re. Aer fr . MCe. N ehing, Mranr Crchkfnnl. Nlato vol Artient. lintic, N' rGH n Ninco. gue meſ enniit h. nng conetkr Nl MMun d Ida u talinnge. nu. „Dellain nlee d⸗ etti,lud WW)N/ Cpn iunet 1 a recentiore couatu. 289 in dictione? &,, immo tunc etiam illa va- let, ſi periodus incoatur per;: . Ha- ctenus igitur in vtroque loco, non mo- do poteſt, ſed debet etiam, ita reddi. Ni- hil enim aliud iam quaeritur, niſi id, vtrum ſit relatiuum, an incoet nouam partem? Quocirca non indiget Paullus nouo dicendi magiſtro. Dixit clariſſime: Chriſtus ortus et ex Iſraelitis ſecundum car- nem, qui Chriſtus, (ea enim pronomi- nis relatiui vis eſt perpetua, vt ponatur loco praecedentis ſubſtantiui) qui inquam, Chriſtus, et Deus, cet. Cum illud s iam ſit ante Xα , & ideam repetatur in à α° cur tertia eius repetitio requiratur? Plura paullo poſt. §. XXX. Supereſt, vt noſtra defendamus, con- tra poſteriorem oraculi partem nobis op- poſita. Haec praeconium Chriſti conti- net, verbis ſuper omnia Deus cet. compre- henſum. Nempe id gratiarum actionem deternam exhibere dicitur. Nos effeci- mus, talem gratiarum actionem ſemper & vbique incoari a voce ννααι, quae in 290 Mantiſa, qua ſüußfragium vindicatur in alio ſermonis ordine poſita, nunquam indicet gratiarum actionem (Juſffrag. H. LEIY.) 1id adeo leue putat cel. interpres, vt minutum Pitgiutn (einen geringen Be- belf app. p. 239.) illud appellare non du- bitet, propterea quod hoc obſeruauerit BENGELIVS & BAVMGARTENIVS, (quin & ipſe SoCINVS addi debebat) E quod alterius quoque ſententiae pa- troni, ſemiſſent idem. An vero id facit, vt nullius momenti ſit, quod in ſtilo ſa- cri codicis perpetuum eſt, ideoque ab in- terpretibus non temerariis notatum? Quam inſolens, & quam interprete ſa- cri codicis indignum hoc faſtidium! H. XXXI. Sed videamus quid praeter illam de- ciſionem adferatur. Nempe :2 77. alicubi ponitur, praecedente ſubſtantiuo Se&. Quaſi quaeſtio de illo ordine cuius- cunque loci, fuiſſet. Si euertere cupiat cel. auctor illam obſeruationem: Vemper incoari gratiarum actionenzn a vocabulo ονατι , ita, Vt non *a ſed az, indice- tur: recurrere debet ad locos illos;, qui graria. terit in 1t miſrum Pſe videat (ppend. 9 lbi Girio er 6; igt, 4 . lbi ſtram ſent enim hey, more u Cernitur: Ueneficiis. let, Pro Mur Pr⸗ lſitur; am Gregulae Uod eſt 0f Rim K nom Rentione Umli, 6, Ncben inen Wd. Cerart Kriyn t Chehe) entie koſd e, n oh. hhe chin. edum Neſgtet l cont er Nlm n n e blnuuu Ilrcuir⸗ C n! Plen Vordbl⸗ e eds a recentiore conatu. 291 qui ſunt, vbi poſtponatur in referen- da gratia. Sed hoc non potuit, nec poterit in omne aecuum. Cuius igitur ſit miſerum illud, quod vocat refugium, ipſe videat. Quod affert ex Rom. I, 25. (append. p. 239.) plane huc non quadrat. Ibi dictio 5 &W, exponitur ab ipfo Paullo Per é iss, non per em, per ℳ, non per Jit. Ibi à 92 eα ssνποονdς, explicat no- ſtram ſententiam, eamque firmat. Eſt enim z2ονανε illud epicheton Dei, quo, ex more ludaeorum, Deus verus a falſis diſcernitur: non eſt gratiarum actio pro beneficiis. §F. XXXII. Quod praedicutum :goynr e, Vbi locum mutet, proinde non mutet atque exuat naturam praedicati, hoc porro interpres cauſſatur; ſed fruſtra. Neque enim quisquam id contendit aut dicit. Logi- ces regulae ſunt aeternge. Sed critici aliud eſt officium. Vt in logicam ille nunquam peccare debet; ita vſum loquen- di, & nominatim formulas ſollenmes pari attentione dignatur. Quoties ſitus prae- 8 2 dicati 292 Mantiſa, qua ſuffragium vindlcatur dicati mutat aliquid in ſenſu propoſitio- nis, per morem & genium linguae; toties interpres criticus, id negligere non poteſt. Inter eſt & ſit, is! & aig, notabile quiddam intercedit, quod vſu linguae, non logices imperio decernitur: cum ſermonis arbitrium regnet pari mo- do, ſed liberalius, & ingenioſius in ſuos ciues. S. XXXIII. Id vnicum addere placet, de voto Paul- li. Sicut inteſtinis diſſidiis vbique labo- rat noua paraphraſis, quae ſcilicet — animum celerem nunc buc, nunc diui- dit iluc, In partesque rapit varias, perque omnia verſat; ita hoc quoque loco rem ſuam agit. Pri- mo, (illam ſi audimus) Paullus optat egredi (anatheina eſſe&) e regno Chriſti, ſed non Dei. (ſuffrag. J. XXXI.) Dein- de miniſterio ſe abdicat, quia Chriſtus ali- bi eccleſiam ſeu doctrinam Chriſti, non ipſum Chriſtum, notet; cum grande ſcelus fuiſſet Paulli, optare, vt plane rece- ecedat a un eſſet o id opte⸗ iis cornali ſoraniabe Quaerere tucm ſita cum eſſe tamen bo Optat, ſi elle poſſte⸗ äumn , imn pridem lera, & Nentis eſſe ummodis pacto Windem N alind Unlam pt Muam, . Nubitab⸗ ſe Paulli AIn venale Gyar⸗ N Nilicn ümmnin n Inr, 4 Nthſoere E, DWN ckanir: e. enelcgintue Ceclte bore dbo⸗ ſ ue, murtni⸗ Eernuenn Cumagt 11 Pole inr 1) Wer Ctidd n geint e N 5 Vt a recentiore conatu. 293 recedat a Chriſto (quaſi minus ſcelera- tum eſſet, exire ex eius eccleſia.) Por- ro id optat vir diuinus, vt careat commo- dis carnalibus & terrenis Meſſiae, qualia ſomniabat obcaecata gens ludaeorum. Quaerere fortaſſe licebit, quando id opta- tum ſit a Paullo? Optat, ex hypotheſi, tunc, cum eſſet apoſtolus. Atqui, non leue tamen bonum erat, quo carere ſe velle optat, ſi modo, facta eius iactura, prod- eſſe poſſet ſaluti fratrum, quos vocat, ſe- cundum carnem. At vero, hic Apoſtolus iam pridem didicerat, quam ſtulta & Iu- dicra, & quam indigna homine ſanae Inentis eſſet illa ſpes ludaeorum, quae commodis Meſſiae terrenis inhiabat. Quo paëto igitur poterat Paullus tam vegrandem ſibi iacturam imprecari, ſi nihil aliud perdere voluiſſet, niſi ſpem quandam puerilem & riſu dignam, quae nusquam, niſi in deliro verporum cere- bro habitabat, iam pridem ſano e ſyn- cipite Paulli profligata, & ad nugas re- legata venales? tribus Anticyris, & bre- uibus Gyaris dignas, nihil habentes ſui, T 3 „ .. imad- Mantiſſa, qua ſuffragium vindicatur r . inzago Vana, quae porta fugiens eburna Somnium ducit? * Verba illa leguntur append. 19S. „NWeil Iuden, 3 als Iuden, von dem Meſſia allerley leibliche „ſichtbare Wolthaten erwarteten, an wel- „chen Paullus gleichſam ſeinen Theil einbiüiſ- ſen wolte, wann er nur die Juden dadurch „leichter zur Annchmung des Chriſtus brin- „gen koente„ &c. Er vlterius p. 199. „Es „„folget gar nicht, dals die Juden, mit de- „nen Paullus hier zu thun hat, und ſie gleich- 2, ſam zu Zuhoerern hat, an geiſtliche Woltha- „ten, die Chriſtus mittheile, würklich ſelbſt „denken. Wann aber P. hier Chriſtum als „den Gott über alles, in chriſtlicher, und „ihm ſelbſt nun gewoehnlicher idee anfü- „ret, ſo mulſs er ſich von allen geiſtlichen „und goettlichen Wolthaten ſelbſt losſagen, „Ohne daſs die Juden daran denken; allſo iſt „ſeine ernſtliche Anzeige bei den Juden oh- »„ne allen Eindruck? Wann hingegen er ſagt, „ich meines theils wolte gern der Wolcha- „ ten und der Ehre entbehren, die ich, »nach den Ideen der Juden, in dem Reich „des Meſſias auf Erden zu genieſen hatte, ſo „iſt das für Juden eine ſtarke Auffoderung, „die Vorurtheile wider Paullum fahren zu laf- „Haſſen, „Daullus „ihnen rie „fiellwags „chen. „Chrikue vfun it „letz 4l „ ſeelglei⸗ „teten „lle ganz „er Anthel vder enige dulos ſbi l Perluadere rilerit ipſo cunctam be Antium, er Grrd. K Chitum pr. ludaeis, lo ante: „l thun he r gen We l kein Ur clles Chri n und He Ar ich, k. en Satr unlling, Mnr Un, d Il, n. n Na 1 a recentiore conatu. 295 „laſſen, und ſeine Lehre mit mehr Aufmerk- „ſainkeit kennen zu lernen.,„ Porro, p. 241. »Paullus redet mit Juden, und muſs ſich nach »ihnen richten in der Verbindung ſeiner Vor- „ſtellungen, um bei ihnen Eindruck zu ma- „chen. Die Juden erwarteten von ihrem „Chriſtus (an vero Paullus de Chriſto Iudaeo- »rum agit?) aeuſerliche leibliche Glückſeelig- „keit; allein dieſen Antheil an ſolcher Glück- „ſeeligkeit, will Paullus ihnen gleichſam ab- „treten (anathema eſſe a Chriſto Iudaeorum) und „ſie ganz entbehren, deswegen aber behaelt „er Antheil an der andern Auferſtehung, und „der ewigen Seeligkeit.,, Valde tamen cre- dulos ſibi Iudaeos promittit, qui putat, ſe his perſuadere poſſle, fore,; vt is qui nuncium miſerit ipſorum Meſſiae, ac damnauerit ſpem cunctam beneficiorum huius vitac ab illo pen- dentium, eius tamen benelſicio conſequatur cetera. Si cetera illa exſpectet a vero Meſſia, Chriſtum profeſſus eſt noſtrum coram infideli- bus Iudaeis, quod hypotheſin euertit. Et paullo ante: „Da P. es mit den Iuden eben „Zu thun harte „ Welche dieſen Chriſt nicht „für den wahren Chriſtus annemen wolten, „Weil kein Unterſchied und Vorzug nun, nach „»„dieſes Chriſti Lehre ſtatt fand zwiſchen Ju- „den und Heiden, unter ſolchen Uinſtaenden, „ſage ich, konte P. von dem Chriftus nicht „dieſen Satz (er iſt Gott hochgelobet &c.) oh- 296 Mantiſa, qua ſußragium vindicatur „ne alle Anzeige eines Grundes, Warum er „auf dieſe Art den Chriſtus beſchreibe, ſo hin- „ſchreiben, daſs es auf eben dieſen Chriſtus „gienge, von welchem er gleichwol ſogar „ſelbſt getrennet ſeyn, und an ihm kein „Theil haben wolte. Sie konten aber in ein „ernſtlich Nachdenken gerathen, über eine „ſolche Anzeige: weil Juden als Juden cet.,, vt ſupra. Cauſſa, quae fuerit Iudaeis, non ample- ctendi Ieſum Nazarenum, hic in eo ponitur, quod ille ſuſtulerit omne diſerimen inter Iudacos & externos. Sed aliam addebant multo peſti- lentiorem, quod Chriſtus noſter, ſe Filium Dei, acqualem Deo Ifraelis, profeſſus eſſet. Haec erat petra illa offenſionis, cui incurſabant ritu caecorum, ſicut hoc ipſo cap. IX, 32. ſ. conqueritur Paullus: poſtquam cap. I. 2. teſta- ce repetenda ſit! §. XXXIV. Ex his tantopere inter ſe discrepanti- bus interpretandi modis, non nihil ta- men res Chriſti lucratur. Apparet enim, num Chriſto detrahere, niſi ad vaga quaelibet atque incongrua confugerit, quo- tus eſſet, hunc eſſe Dei Filium, a quo ſalus vni- non poſſe quenquam id elogium Paulli- Oorum tenet, ſa s arce. ependimne Gio, Catui veln lom ſui en It torees & lus aucto ſenlo, Muie Diolli, Muutl i tullei, , terrel lewgſin C braerog Unt Ciſti, vane nn umem, 7— it Iudaeo Mrogatiuea od eſt 2. Tun 4 Chr. Chin Lr lenn Win N ne n., ane. Munmn, Mus N peſk. un ndu Ih, 1 R Epitie c u. et eNin, nbul: 1 . recentioae conateuau. 297 quorum vnum alteri violentas manus in- tentet, ſalua inter eos ſtrepitus, verita- tis arce. Certe in hac, quam hactenus expendimus paraphrqſi, aulla prope Paul- li dictio, proprio, fixo, & natiuo ſignifi⸗ catui vel nexui relinquitur, ideoque nul- lum ſui exemplum habet: tantum abeſt, vt toties & tam fidenter inuocata Patris Vllius auctoritas, vel ccleſiae graecae con- ſenſio, huic figmento ſuccurrat. In voto Paulli, anathema, eſt abdicatio modo mu- veris publici, modo commodorum e Meſſia ficto, terreno. Chriſtus ibi eſt doctrina vel eccleſia Chriſti. In progreſſu ſermo- nis, praerogatiuae, ſunt inanis opinio de illis: Cbriſtus ex Iraelitis, eſt cognitio Cbriſti, vana illa, & noxia ſaluti; ſecun- dum carnem, eſt hiſtoria de vita Chriſti inter Iudaeos, vel pertinet ad omnes praerogatiuas Iudaeorum, & indicat idem quod eſt 2. Cor. V, 16. i. e., cognitionem pro nihilo habendam & ex animo delendam. Qui eſt ſuper omnia, eſt is, qui Iudaeos & paganos nullo diſcrimine regit. Benedictus in ſaecula, eſt, quem non chriſtiani, ſed ſo- li Iudaei infideles, & Paullus cum illis, 298 Mantiſa, qua ſußfragium vindicatur gratiarum actione aeterna proſequuntur, ob praerogatiuas ludaicas, immo non praerogatiuas, ſed cogitationum ludibria, in iis, qui fruſtra iactitant has praero- gatiuas. F. XXXV. Modus autem, has tam difformes laci- nias inter ſe comectendi, vt vnum aliquid coëat, quantae molis eſt! Hic modus duplici artificio conſtat. Primo, reſcin- dendum erat aliquid. Altero, vbique aſſuenda ſupplementa, quibus tamen tam ſaepe, nec ſatis caute variatis, nihil effe- Rum eſt, niſi vt multo peior fieret ru- ptura. Nempe reſecandus ante omnia erat valor ſermonis Paullini dogmaticus; vt nemo deinceps mortalium crederet, con- ſtitutum fuiſſe Paullo, vt 1) chriſtianis, de natura Chriſti, vel diuina, vel humana, hic teſtimonia doctrinam illam compro- bantia, traderet. Agit enim Paullus cum perfidis ludaeis. Quos offendiſſet, talia docens loco prorſus alieno, & ne- glecta prudentia apud eos, qui lefum noſtrum neque habebant pro Meſſia e ludae- ludaeis exhorer iences, ent. I e Paul Duntor n Iud Unerpret Mione, fuctum tbantur Gue teme ſer, Per luiidlibe ſtatuene mel fum & Deo habenda vel, aut Proximin eſatisD . lam ſal llis, bunen, No Ur, leh. wehs n Ucnd le mI o, Kor. . 0, Ve tmenin Nllek. Or felettr . ANte Onm Muricne; 1 eberet, ) rſſinne , Gel unmn n AoNo⸗ in Poollw Olenciſe 1o, En gui leinn , Meſu lode — a recentiore conatu. 299 Iudaeis progenito, & qui ad nomen eius exhorruiſſent; de diuina vero natura au- dientes, conſuetum furorem renoua- rent. Ita interpres. Deinde, 2) nec ipſe Paullus hoc loco Paulus eſt, ſed di- ſputator ad hypotheſes guſtumque ta- lium Iudaeorum. Hoc modo, ſolo de interpretis ingenio, nulla eius facti obuia ratione, ſecure ſunt reſecta, quae ad fructum oraculi Paullini, pertinere pu- tabantur. Quae quidem inaudita hucus- que temeritas, ſi quenquam mouere poſ- ſet; parta iam erat interpreti licentia, quidlibet in verba Paulli vel clariſſima ſtatuendi. Hac interpretandi fiducia ſe- mel ſumta, quid in ſacris litteris certum & Deo dignum relinquetur? Pari loco habenda ſunt ſupplementa, quorum nul- Ium eſt, quod vel Paullus agnoſcat ſuum, vel, aut vbique ſibi conſtet, aut, ſiue proximum quoduis, ſiue remotius, ar- te ſatis & amice amplectatur. FK. XXXVI. Iam ſatis dictum eſt, & plus fortaſſe pro illis, qui ſuis oculis quam alienis vi- dere 300 Mantiſſa, qua ſuſfragium vindicatur dere malunt. Id autem haud abs re ſu- den ern ſpenſum me tenet, quod cel. auctor has ten de oraculo tam illuſtri disquiſitiones pro e So . re nullius momenti declarat. Quod eum g ad fortaſſe mouit:, vt lingua patria haec euul- Lmetan garet. elt, nec nagis, * Eo libro, cui appendicem ſubnectere placuit, nentum qui inſcribitur, de iuſta libertate methodi theo- fian & logiam in academiis docendi, haec legimus p. 190. multum H ſeq. „Alle edle Liebhaber des wahren, auch Inam cr „in ſolchen hermenevtiſchen Kleinigkeiten luculenten „(dann für etwas wichtiges halte ich es ſelbſt me ablaa „nicht, nur ſoll mann Schriftſtellern meines Yrürtrem „Standes, die Freiheit der eignen Unterſu- fiteor te »„chung, nicht unter dem Schilde der Or- one p „thodoxie nehmen wollen) werden freilich, tractalle „(wWie Sie ſich (amicus aliquis) ausdrukken) ins lier „ohne Erſchütterung ſolche ernſtliche Unter- noui foe „ſuchung mit ihr em Beifall beehren, es mag Adeat, „hun die lateiniſche Erklaerung oder die grie- Ayianon „chiſche, von nun an vorgezogen werden. „ ia; hen Sermo erat de loco noſtro, Rom. IX,. J. Pau- ius tanta ca ad haec reponere mihi liceat. 1) Dili- leſtimonii gentiam exegeticam, ſacris litteris dedicatam, ſt. Puu ſi quis laude debita fruſtretur, aut ſic pror- Tihz Gon ſus exhauſta putet omnia, nihil vt vlterius ri- Aann manti ſuperſit; hunc ego tum oppreſſorem Decibun ingeniorum, tum facri codicis iniquum iudi, HW 1 cemm 4 . enten, à recentiore conatu. 301 cem exiſtimauerim. Profundior eſt ille the- ſaurus, ac multo latius porrigitur, quam vna vel altera hominum aetas proſpectat. Sed quantacunque tamen eſt haec ſollertia, certe ad vnum illud, tanquam ad centrum & metam tendere debet, quod clariſſimum eſt, nec inficiandum lectori, qui credere Deo magis, quam ſibi, conſtituit. Ad id ſacra- mentum adacti ſumus omnes. Sed inter ſe- riam & deſultoriam eiusmodi operam, ſane multum intereſt. Cuiusmodi ſit ea, ratio, quam cel. auétor iniit, hucusque, vt ſpero, luculenter oſtendi. Ego quidem, vt longiſſi- me abſum ab eo pruritu, qui cuiusquam di- gnitatem & merita vellicare audeat: ita pro- fiteor tamen, idque candide & procul ambi- tione profiteor, celeberrimum Auctorem ita tractaſſe ſanctiſſimum Paulli oraculum, vt hu-= ius licentiae nullum habeat inde ab exordio noui foederis, in hunc vsque diem exemplum. Adeat, ſi quis volet, omnia Socinianorum & Arianorum congeſta in hunc locum commen- ta; mentiar, ſi vllus inter eos occurret; cu⸗ jus tanta fuerit libido, vt in omnia huius teſtimonii contenta, tam imperioſe graſſatus ſit. Fuit aliqua tamen verbi diuini reueren- tiax quae intactam relinqueret ſaltim partem quandam, ſi deprauare cetera, religio non prohibuit. Sed omnia & ſingula ſic peruer- tere; vt ſanum nihil ſupereſle debeat, & Paul= 302 Mantiſa, qua ſußfragium vindicatur ſpectat, formetur; id ſine grauiſſima Numinis of- recto & i fenſione facere non potuit, cui neque facul- neatur. tas neque fubſidia recte cogitandi, defuerunt. nehcci Si veriora docentibus haec ſola merces eſt, 1o vacat, vt negligentiae, ignorantiaæ, & ignauae cuius. . guli te dam orthodoxiae, inſimulentur; ſufficere pot. : Paullus denique in perſonatum Iudaeum trans: eſt eorum nomini & famae, ſi videant, a 15 doctor quo ſpiritu haec iniuria proficiſcatur, certe t, Vt ( non ab illo, qui, ſicut inconſultos in ora- II I hun cula ſua conatus; ita & inſolentiam, a ſui ein ex cultoribus longiſſime defendit. mnti ſint. FK. XXXVII. itatio, Accedit 2) haec vana, nulloque, vt. ue e uec ommn oſtendimus, teſtimonio ſubnixa gloria- tio, de conſenſu eccleſiae graecue vetuſtioris, Goſtore, cui aduerſum tenuerit latina, nobiscuam kcer ſentiens. Producatur, quaeſo, vel vni- cus vtriusque eccleſiae Scriptor, cui pa- . raphraſis noua, noua inquam, & ex omni parte Semleriana, in mentem venerit, vv hac de re conſtare poſſit. Contrarium eius perſpiciet, cui lubet, ex iis, quae hanc in rem diximus ſuffrag. p. 145-155. Sed 3) in popularem quoque linguuam haec inter theologos academicos hucus- que diſputata, transferre, id vnice l Pe- ,N gi NA⸗ 1, i O ereri, N. nraiumn is, I 1.1 Inovn. huun ice „. . . a recentiore conatu. 303 ſpectat, vt per anfractus callidos, quod recto & iuſto tramite non licebat, obti- neatur. Non omnibus, cetera licet perſpicaciſſimis, datum eſt, aut omni- no vacat, expendere momenta exegeti- ca: qui tamen auctoritate incluti alicu- jus doctoris academici, facile flecti poſ- ſunt, vt dubitent, an vera docuerint, qui in hunc vsque diem, Chriſti maie- ſtatem ex oraculo Paullino comprobare conati ſint. Haec iniecta piis mentibus dubitatio, vel accedens etiam perſuaſio, & quae exinde peiora deriuari poſſunt, haec omnia, in lucro ponuntur ab eo doctore, qui, quod apud theologos ef- ficere non poterat, apud hos tamen obtineret. LITTERIS BRAVNIANIS. 19 20 21 18 nnmmn I 17 E 72 8 8 — 7 . E E 8 5 = 5 2 E E D. IO. HERMANNI BENNER . 2 ET PAEDAGOGIARCHAE E S SVFFRAGIVM = PRO 8 GLDORA CHRISTI –- ☛ Rom. IX. 5. E 4 S S 61§5 § , S ArvD IO. PHILIPPDP. KRIEGER. S MDCCLXXI, E HNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNN . 440 —