FoXIV21_fol_3

—

Überwiesen von der

Ständischen Bibliothek

Buchbinder

A. Griesshaber,
W. Reichardt Nacht.

CENSURA
AMICA,

ſeu
CQRISIS
INFORMATORIA,

ſiger B
Communi modo vetandi, D. D. Po-
lonis, in ſuis Conſiliis, uſitato,

per verbum

Niepozvvalam. (a)

Non eſt male volus, qui crimen alterius indicat.
quia indicando corrigere poteſt, & tacen-
do, frater perire permittitur. S. Auguſtinus.

(a) Terminus hic vetandi, ex vi nominis, ſignificat contradico,
denego, ſeu non conſentio, quod apud Polonos vulgé dicitur

LVeto.

W
Vuuuun

e⸗
2

Conſilium cuſtodiet te, & prudentia ſerva-
bit te. Proverb. c. 2. v. II.

Quiorem te mihi, amice Lector, ex hac cenſura, ha-
bitum iri cenſorem, ratio juſti ſuadet. Quod non præ-
ceps ambitio, non odium, aut ira, ſed rectè mihi di-
cendi officium, ita ſcribere admovit: Megiigere quippe
cùm poſſis deturbare perverſam opinionem, nihil eſt aliud,
guum fovere. Fel. Pont. de libert. (b) Utinam filere tam liceret,
qvam indivioſum eſt loqui, de violentia, præœpotente, & plus-
quam Stentorea voce, quà Lechiæ, ferale illud, in ore malorum
Civium, reſonat clasſicum: MWiepozvvalam, niemaſz zgody. Non
ſecus, ac ſi in hoc uno temere (c) ſumpto, libertatis cardo ver-
teretur: ut majeſtate ſua Regibus detractâà, à ſe Principes univer-
ſos pendere, regna firmari, mutari, & ſuum eſſe orbis terrarum
imperium crederetur.

Hince ne præteritarum calamitatum, quæ ab hoc unico fonte
malignantis naturæ, in Poloniam ubertim ſæpius exundârunt,
hic refricem memoriam, ſatis erit, & ad nauſeam usque earum
meminiſſe, ſub quibus hodie Lechia deploranda, inter mala
inteſtina, ac domeſtica tam abominabilia, tam diuturna, toti es-
que repetita jurgia, atque diſſidia civium, tota gemit lacryma-
bunda: Damna fieo rerum, ſed plus fleo damna dierum. Quibus
moram afferente, in malis fratribus, civicaâ diſcordiâ, ſalus Pa-
triæ pericliatur & Civum.

Et licet communi utilitate exigente, ad conſilium (quod de-
mum regnis ſalub errimum eſt) ventum ſit, quia tamen inter
inter Giflilentes animorum poteſtates, ſat bonã fide, res convenire
non poteſt, poteſt & nunquam certa pax Poloniæ cenſeri, nec
dilatio belli.

A 2 Unde
(b) Goldaſt. in Monarch. S. Rom. Imp. (c) contra Legem.

VUnde juſtè vices dolendo cum Lechia, (à qua tot beneficia
receperam,) ſortemplorando pauperum, quorum

Lamentis gemituque -
Tecta fremunt, reſonat magnis plangoribus æther. (d)

Vos, quorum maximé intereſt, Viri prudentiſſimi, avertere
noxwia & rebus ſuccurrere lapſis, quos, ſapientiàâ, integritate, uſu
rerum, prudentiâque, & moderatione, cæteris præſtantes,
favor Divinus, Reipublicæ gubernaculis, veluti ſecundos, At-
lanti Veſtro Regi admovit Hercules, Senatores Ornatiſſimi, in
medium evoco, ne altitudinis fortunæ Patriæ, cum Sereniſſimo

olim Glor. mem. AUGUSTO II., Rege Veſtro Deſideratis-

ſimo, pené obliti, eam, quæ magnitudine veſtrâ digna eſt, li-
bertatis veſtræ, qua nulla res inter mortales pulchrior, nulla
auguſtior in terris, conſervandæ, cum Sereniſſimo Rege AUI-

GIISTO III., curam ſuſcipe negligentes, inimicitiis, con-
tentionibus, æmulationibus, irris, rixis, diſſenſionibus. & ſectis
populi, ab invicem conſumi patiamini. Omnis enim lex in uno

ſermone impletur: (e) 2 oda (f)

VUt verò ab omni refutatione popularium, (quorum in cri-
minibus poteſtas,) hic ſim alienus, exoratum te velim, Amice
lector, ut omnem deponas ſiniſtram affectionem, qualemcun-
que & undequaque natam. Abſit livor & invidia, abſit pertina-
Cia, abſit affectùs malitia corrupti, atque ad unicæ veritatis me-
tam, ora converte atque oculos. Itaque.

Labor hic, quem venerandæ veritatis ſtudiò ſuſcepi, arbiter
eſt conſiliorum veſtrorum, non Momus, aut Zoilus Cenſor. Nec
in cujusquam contumeliam hæc dici putes: rem notamus non
homines. Obto eſſe nullos, in quos hæc congruant. De malis
loquor, bonos non lædo: imo nec malos. Si quis hujusmodi
non eſt? nihil ad ſe pertinere cogitet; ſin agnoſcit ſuum malum?
admonitum ſe putet cum Apoſtolo: non ut confundam vos, hæc
ſcribo, ſed ut Hlios meos chariſimos moneo. Cor. 1. cap. 4.

Hoc præmiſſò, ad negotium, cujus reĩ gratia, ſcriptionem
hanc inſtitui, cum Domino accedo.

Ante menſes circiter tres, ſubmiſſa mihi fuerunt acta Nin-
tiorum.
(d) Virg. 4. Eræ:
(e) ad Gal. c. 5. v. 14.
() Hoc vocabulò datur conſenſus civium, ſuper re aliqua ab Ordini-
bus definienda quod idem ſignificat, ac convenio, conſentio, c.

tiorum Terreſtrium, pro more Patriæ, ad Comitia Pacificationis
Deputatorum, Annòô Domini proximéè elapſô 173 5. Die 27. Sep-
tembris, Varſaviæ celebrata. Quorum deſideriéô raptus in lec-
tionem, vidiprævaricantes & tabeſcebam. Et ne quid gravius di-
cam: abhorrui, & obſtupui, fuper tam illegalem, importunum,
& irregularem modum agendi, non modè inclytæ Genti Polo-
næ inconvenientia, ſed & injurioſa monumentarei. Quod cum
diligentius abud me recogitaſſem, & cauſam mali eſſe Liberum
Veto intellexiſſem, veritate, cujus præcipua ſemper in omni diſ-
quiſitione, habenda eſt ratio, monitus, ea, quæ de hac re ſentio,
palàm dicere, quàm impiè de Republica, deque pace, ſalute, &
ſecuritate publica actum ſit. Quàm nefariè maleuoli Cives, am-
bitione non ratione ducti, optimè de Republica ſentientium, præ-
clara, piâque ſenſa virorum, inſolenter tumultuantes, bucceis cre-
pantibus veluti & Cathedra peſtilentiæ, vocem liberam perturban-
tes, placita Regum renuentes, Legum monita & Fratrum Majo-
rum (g) ſuaſiones rejicientes, ſolis ſuis paſſionibus prædominati,
omnia ſibi licere per liberum Veto autumantes, jura, privilegia,
ſtatua, ordinemque procedendi in comitiis, Legibus (h) circum-
ſcriptum, ſusque deque everterint, novum Babylonicæ confuſio-
nis introducentes regimen: ſinè cruce, ſine lucè.

Hinc ne libertatem in occaſionem detis, attendite principes
populi! & Seniores audite! Dei vox eſt: omnia debere fieri ordne
&Cdecenter Cor. I. cap. 14. imò certa ea eſt prosperrimi ſucceſ-
ſus ſponſio. E contra, horrorem ſempiternum indicant, factio-
nes, malè-ſana diſcordia, quam ratio deſerit, & aptus gerendo-

rum ordo:

Id quod præcipiti vid
Certum deſerit ordinem
Lætos non hbabet exitus. Boëtius met. 6. lib. I.

His moribus effectum videmus, ut exceſſâ, penitus ex animis
Civium, illa vetere, erga Reges reverentiâ, erga leges obſer-
vantiâ, dies nos manent iræ, calamitatis, & miſeriæ, ex inverſo
rerum ordine.

Hoc expenſò: non modé rem gratam, verùm & Patriæ
veſtræ utilem judicavi, ſi quid in medium afferrem conſilii de
Libero
(8) ita Patriò idiomate vocantur Senatores: Bracia Starsi.
(h) Conſtitut. SIGISMUNDI I. an 15791. comitia incipere de.
bent ea ipſa die, qua literis univerſalihus indicta fuerint. Sczer-
bic. Conſtit. IOANNIS III. an. 1690. tit, obiasnienie Konst) tucyi 0
porzad ku Semnvvania.

Libero Veto; pro informatione concivium, jura Regni cum de-
decore Gentis ignorantium. Quibus nullum jam ſcelus aut
deeſt, amplius, aut ſcelus eſſe videtur IGNORANIIA. (i)
Quibus non abſurdè hic illud accommodaveris Oſeæ: non eſt
ſtientia DEl amplius in terra. Ubi nec lex, nec ratio in con-
ſiliis eſt. Omnia ſibi licere per Liberum Veto, cælum terræ,
ſurſum miſcere deorſum: Divina humanaque jura temerare,
ſanctum vocatur, ac Deo gratiſſimum eſſe diſputatur.

O corrupta ſæcula! in quæ vos mutarunt tempora Poloni:
O mores! longè Majoribus Veſtris diſpares! quorum integrita-
tem, virtutem, & prudentiam, orbis expertus eſt & admiratus.

Quibus non immerité, illud Viri melliflui, applicari poteſt elo-

gium: Genus clarum, corpus aptum, ingenium velov. eruditionis
utilitas & morum honcſtas (in Polonis) reſplendent: & glorioſa
dicta ſunt.

Opto ut tantillâ laudum collectione, ad meliora provo-
cemini chariſinata. Opto ut amore Patriæ, exemplòô Majo-
rum Veſtrorum incitati, ad futura progrediamini conſilia, in
ratione & unione. Ad quæ, ne vobis, deinceps obſtaculo ſit
Liberum Veto, iliud tamen recte intellectum, per omnia cum li-
bertate ſalvetur, jure expendere, atque pro poſſe ſtudiosé ex-
plicare conabor, ad Majorem DEl Gloriam, Regnique veſtri
emolumentum.

Qv. A quo tempore liberum Veto cæpit in Polonia? quid
ſit: ubĩ & quando obſervari debeat:
Pro Cujus rei perfectius habenda notitia, inferiùs poſita,
ut ſcitu neceſſaria, hic præmittuntur Lectori.

Io Initid Gentis Polonæ, populus ſine lege ſcripta vixit,
omniaque nutu & arbitriò Principium & Regum ſuorum rege-
Pantur. Lechus partim Gneſnæ manendo, partim oheundo Regio-
nes, jus dabat populo æquabile, non ex præſcripto Legem, quæ nullæ
erant, ſed ex arbitrio ſuo: Cromerus lib. 2. de orig. & reb geſt.
Polon. Firmatur hæc veritas ex Juſtin. lib. 1 Arbitria Principum
pro legibus erant. Won ſecundum legem (quæ non erat) ſed Regum
ræceptionibus populus regebatur. Joſeph. ad Apion. 2. Primus
Kut CASIMIRUS M., qui Rempublicam legibus auxit, con-
didit & promulgavit. Laſcius fol. 8. Comerus, lib. 12. Statuta
Regni, Caſimirus M. condidit, Evpromulgavit primus, Paul. raer
icius.
(i) Ignorantia virtutum immanis karnifex, omniumque vitiorum ſtimu-
lus eſt. GUEVARAà in Horol Princip.

bicius. Præſuppoſitò tamen (ut habet Cromerus lib. S.) ſub
Boleslao Pudico, jam certas extitiſſe leges, ſimplices tamen, ut
rude illud pro tunc ferebat ſæculum, quas, ſucceſſi temporum
ALENXANLDER, SIGISMUNDUS AUGUSIUS, aliique ſubſe-
quentes Reges, augere & firmare cœperunt. Laſcius fol. 6.
Przyluſcius fol. 39. E H
2 0⁰. Leges ſeu Conſtitutiones Regni vocantur in Polonia.
quæ à tribus ordinibus Regni (Regiô, penes quem eſt dignitas,
Senatoriô, penes quem eſt authoritas, &α Equeſtri, penes quem
eſt libertas) in Comitiis Generalibus ſtatuuntur. darnicius fol.
40. & 50. Ratio, cur ab omnibus condi debeant leges in Po⸗
lonia? liquet ex conventu Radomenſi ſfub ALEXANDRO An.
1505. Laſcius, Herburt. Przyluſc. titul. Conſtitutio. Et eſt hujus
trita etiam juris Canonici regula: quod ad ommes ſpectat, ab om⸗
nibus approbari debet cap. quod omnes de reg. jur.
3no. Leges Regni & Conſtitutiones Cracoviæ an. 1507.
definitas eſſe; donum Dei, ac Reipub. animam: quia omnis lex
donum eſt, huic omnes obedirè oportet, utpote ſine qua Keſp. veluli
corpus ſine anima conſiſtere, & regi nequeat, ex ſtatuto SIGISMUN
DI'I. fol. 1. Juxta Weſſembec. in paratitlis Digeſt. tit. de juſt.
& jure, lex eſt: ars æqui & honi, id eſt collectio omnium præcepto-
rum boni éæqui. Reèëtam agendorum rationem éſſe definiunt Theo-
logi. dela Croix lib. I. tract. 2. cap. I. n. 567. & alii paſſim.

—4

4°⁹. Omnes Conſtitutiones & ſtatuta eo fine condundur, ut
humana audacia coërceatur, & inter imbrobos, innocentes cives
ſecuritate lætentur, atque ſinguli honeſtè vivant, alter alterum
non lædat, jus unicuique ſiuum tribuatur. CASIM. Crac. an.
1368. f- 53. Felixæ diuturnumque regni imperium, in laudem DEI
omnipotentis reddatur. ALEXAND. in conventu Radomenſi an.
1505. CASIM. in conventu Nieſovien. an. 1454. Herburt. ſub.
litera LEN. Przylusc. fol. 2. & 32. cum ſeqq. Nec debent Con-
ſtitutiones & ſtatuta ferri, quæ honeſtatem publicam lædant.
SIGISMUNDUS 1507.

50o. Præter jus ſcriptum, utebantur D. D. Poloni etiam jure
non ſcriptéò, ſeu conſvetudine, quæ vim legis obtinuit, ſub ALE-
XANDRO in conventu Radomenſi an. 1505. Qui omnes con-
ſuetudines Terrarumregni & præcipuè Terræ Cracovienſis, cor-
pori juris adſcripſit & approbavit. vide Laſcium fol. 120. Her-
burt. tit. Conſvetudo Zavvadzki fol. 4. & ſeqq. Item Conſue-
tudines Podlachiæ SIGISMUNDUS AUGUSTUS in Comitiis
Lublini an. 1569. Conſuetudines Maſoviæ SIEPHAN. Rex ſub
B 2 tempus

tempus Coronationis ſuæ an. 1576. approbdrunt, ut videre eſt
in Conſtitutionibus & apud Januszovium de juribus Mazoviæ

b. 7. pag. 4..

6%⁵. Ut conſuetudo vim legis obtineat, legitimaque cen-
ſeatur, plures ad ejus valorem requiruntur conditiones, ex qui-
bus tamen principalis eſt RATIONABILIIAS, hoc eſt; ut con-
ſuetudo ſit retionabilis, ita Przyluscius ex Hoſtienſi. Alias cor-
ruptela diceretur, tet. in d. cap ſin. de conſuetudine, & in L. quod
non ratione f de Legibus. Rartione additur. (Aua ſicut lex, ita
& conſuetudo (quæ vim legis habet) debet eſſe ſancta, poſſi-
bilis & Reipublicæ utilis. can. conſuetud. diſt. 1. & can. erit. diſt. 4.
Hla vero conſuetudo dicitur eſſe irrationabilis, quæ eſt contra
bonos mores, aut præbet occaſionem de linquendi. Repug-
natque Religioni, libertati &c. ut in cauſa I4. q. 4. per toum
habetur. M

7 “uo. Deducto, in ſuppoſitoro, quod Polonia àprimordiis
ſuis, ſolo nutu & arbitrio Principum, Regumque ſuorum rege-
batur neceſſariò ſequitur, Lechiam non cum libertate natam eſſe,
ſed eam primèò cum tempore nactam fuiſſe, idque à ſola Gratia
& bona Voluntate Regum, libere eam populo impertientium:
Ut videre eſt in antiquioribus conſtitutionibus, privilegiis, ſta-
tutis, & pactis conventis, maxime iis, quibus SIEPHAN. KNe
titulum Hæredis exuit. tit. Literæ confirmationis articulorum
Henrico Regi oblatorum. fol. 253. Similiter iis, quibus SIGISM.
AUGUSTUS an. 1564 in Comitiis Varſavien, titulum atque jus
hæredis in gratiam Polonorum exuit. Teſte Alberto Hoſalovi-
cio part. 2. Hit. Lithv. lb. F. p. A/5. in ſin. Confirmatur hoc
diſertis verbis, quibus omnes teſtantur poſt AGIELLONEM,
ſe Reges electos non natos eſſe. Januszovius lib. 1. Conſtitut.
Regn. Polon. part. I. pag. 4. ſeqq. Zavvadzki part. I. Conſtit.
& jur. Regn. Polon. pag. 19. Herburt. Sczerbicius & alii. Hinc

queritur.

3°. Quid ſit. Libertas? Reſp. Io. Variè à variis liberta-
tem deſcribi. Juxta Tacitum eſt, ſentire quæ velis, dicere quæ
ſentias. Juxta Ciceron. præcipit ea quæ facienda ſunt, probibetque
contraria. Ex ſtatuto SIGISMUNDI I. eſt Donum DEI, Dux-
Joan. Radzivvil, M. D. L. Inciſor, an. 1701. Pariſiis protunc
exiſtens, publico projectò, quod titulum præsefert vox juſta
&“ libera, declaravit: bona velle Patriæ mala nolle veram eſſe &
præcipuam libertatem Liberi Civis. 2 . Diſtinctam dari liber-
tatem, non ſecus ac diverſas eſſe imperii poteſtates, Regnn &
omi-

Dominicam, docet Hugo Grotius lib. I. cap. 3. J. XII. de jure
Bell. & pac aliam eſſe perſonalem, aliam civilem, aliam ſingu-
lorum, aliam univerſorum, ſub qua, Respublica ſuis legibus
adminiſtratur. Taliterque hic ſumpta, eſt Ius vegendæ per ſe
Reipublicæe. Quod jus plenum eſt in ſtatu populari, tempera-
tum in ſtatu optimate. Hugo lib. 2. cap. 24. &- 6. II. Ac quoniam
jus dicitur, quod juſtum eſt can. jus. Gener. d. r. ſequitur Obje-
Rum libertatis eſſe, juſtitiam &ò honeſtatem. His expenſis, ipſum
liberum Veto, conſiderandum nobis venit.

Qv A quo tempore, cæpit liberum Veto in Polonia?

Reſp. Inter alios. quibus nobile hoc Veto, jus ſuum debet,
Sereniſſimum AUGUSTUM III. legitimum Regem Polo-

niarum, ſuum nunc deprædicat Aſſertorem, Propugnatorem &
Vindicatorem. Quem vero ſuum dicat Authorem; quæque
ejus origo fuerit in Polonia: deducit DLUCυνοπ1ä, lib. M.
Eiſt. Polon. fol. IoO30. tom. I. annal. his verbis: Suſcepté, Anno
Domini 1334. adeptoque Regni Poloniæ regimine CASIMIRUS
REX, (K) Aduo ſibi præcipuè in primitüs, quibus Regnum ſuum au-
geri firmarique poſſet, duxit providenda. Primum, ut Regnum ſu-
periori guerra & incendio per Cruciferos afflittum, vexatumque, &y
ad grandem ewinanitionem perduëtum, pace reddita, reſpiret. Alte-
rum, ut furum, prædonumque, quorum Patris ſui Wladislai Kegis
diſſimulatio frequentiam gigni ſiverat, exterminio Regnum purgaret,
ſtratas que publicas & privatas 3 & quæque itinera tuta præſtaret.
Et primum quidem efficere conatus, bellum cum Cruciferis de Pruſſia
erendum, cum cæteræ omnes partes eſſent quietæ, continuatione fir-
mationeque ulterioris treuge ad Feſtum S. Joannis Baptiſtæ anni
ſuhſequentis ſuspendit. Et quo certior pax, &y terrarum quas Cru-
ciferi occupaverant, provenire poſſit, duobus Arbitris (quorum unum
videlicet Carolum Hungariæ Regem, Caſimirus Rex pro ſua, &
Joannem Bohemiæ Regem alterum, quem Magiſter & Crdo Cru-
ciferorum pro ſua parte eligunt) omnem quæſtionis &; differentiarum
molem decidendam committunt, ac in eos plena voluntate compromit-
tunt. Ita ille ſupra citatus.
Quem Cromerus Lib. XII. de reb. Ceſt. Polon. per omnia
firmat his verbis: & quoniam videbat OAslAIRUSomnem pene Po-
loniam, Crucigerorum armis atque domeſticis latrocinüs, quæ Patre reg-
nante, impunitate increbuerant, &c &c. cum Crucigeris inducias facit,
per quas, perpetua pax, ſüprà memoratis (CAROLO & OANNE)
Hungarorum éo Bohemorum Regibus arbitris componeretur, fol. 205.
Itaque CASIMIRUS, plus pacis cupidus quàm belli, etiam
non attentô, quo ad injurioſam ſibi ſententiam, ex compromiſſo
latam, pacem Vicegradi in Hungaria anni Dni. 1335. Menſe No-
H vembris,
(Kk) Sermo de eſt Caſimiro Magno, Filio Regis Uladislai Loxckici.

vembri, arbitriè Regum CAROLI & OANNIS, factam, acceptat,
Cromer. fol. 20 5. annot. ad margin. paw inter Polonos &σCrucigeros.
Verum Magiſter & Ordo, ſolitàâ calliditate & vafricie uſi, con-
tra hanc arbitramenti duorum Regum Hungariæ videlicet & Bo-
hemiæ ordinationem, quamvis in ſuum favorem, pronuntiatam
fuiſſe perſpicerent, deciſionem hujusmodi, absque Prælatorum,
Baronum, Nobilium. Civiumque, & Communitatis Regni Polo-
niæ (veriti ne ſententia Regum aliquando poſſit in dubium re-
vocari) rejiciunt & deſpiciunt. Dlugosz fol. 1036. Tom. I. annot.
ad margin. Theodoricus Pruſſiæ Magiſter, Cujaviæ & Dohrzyn.
terræ reſtitutionem negat & c.
Idem aſſerit Cromer. lib. ſupra citat, non tamen reddebant ex
decreto & pacto, Cujaviam Dobrzynumque, Crucigeri CASIMI-
RO, quamvis approbaſſet is ſententiam Reégum, eo compromiſſo La-
tam, niſi etiam una cum ſenatu, nobilitate, & civitatibus, Diploma-
tis &y jurejurando dato, Pomeraniæ, Culmenſi & Michalovienſi
tractibus à ſe, & poſteris ſutis prorſus abdicaret. fol. 206. & præce-
denti 205. ad fin. annot. ad margin. Crucigeri pactis conventis cum
Polon. non ſteterunt.
Contra quos, Caſimirus Poloniæ Rex, nullum ſibi rebusque ſuis
videns ſucceſſum, ex arbitrali regum ſententia generalem Regni
ſui agit convocationem, animo deliberandi, quid opus ſit factu?
cum Cruciferis, literas patentes ſuper concluſum duorumRegum
demandantibus: MWüllum profectum Caſimirus Poloniæ Re, &
arbitrali duorum KRegum pronunciatione &y ſententia ſibi &rebus ſuis
videns acceſſiſe, quinimò Magiſtrum &g; Ordinem, in majorem pompam
animos induraſſe, generalem terrarum regni ſui agit conventum: de-
liberaturus, an adea, quæ Magiſter & Ordo Cruciferorum, ſuper ter-
rarum Pomeraniæ, Chelmenſis. & Michalovienſis, renunciatione
& titulo, & juramento Dbreon⸗o: concedendisque literis ad præmiſſa,
a Rege expetit, annuendum!? vel quid opus facto foret. Dlugosz fol.
1038. Tom. lI. Annal. annotatione ad marg. Caſimirus Rex celebra-
to conventu generali &c. Anno 1337.
Ab hoc tempore, ſubſequentes Reges, exemplô Caſimiri
excitati, Conſilia ſua, ſub libero aſſenſu Civium cæperunt forma-
re. Ita ex antiquioribus Statutis, ſub verbo: cum Conſilio, conſenſu,
Ezunanimi ſententia Prælatorum, Baronum, nobilium, &; Militum &r.
Ad quos tandem, Generales conventus Regni, acceſſit novum
jus eligendi Nuntios Terreſtres, ſuc CASIMIRO Jagiellonida, anno
Dni. 1468. Gdy na Kazdy (Seym) viritim iezdzicſie szlachcie
uprzykrzylo, iedni przez drupich na nic ſie zZgodzic nie mogli, poſtanovvil
Roku Pansk. 1468. vV Piotrkovvie, aby Poslovvie Ziemscy ze
vvsziſtkich Povviativv y Ziem na Seym vvypravvovvani byli, a tak,
Nuntii Terreſtres nati ſunt, Koludzki fol. 164. ex lib. Thron
Oyecꝛzyst) O. Icdem

Iqdem habet Hartknoch lib. 2. cap.6.de comit. Polon. Cum enim
finité tredecim annorum bellò in Pruſſia, contra Cruciferos geſtô, tribu-
tum ad eſolvenda ſtipendia à nobilitate minoris Poloniæ eigeretur
non abnuebat id quidem equeſtris ordo, ſea ſin majoribus Polonis ilud

ſeiſcendum non putavit 3 quare placuit èà Palatinatibus ſive Satrapiis,

Legatos ad Comitia Petricovienſia mitti, qui decernendi in commune
cum cæteris moderati tributi poteſtatem haberent. fol. 657. tit. Nuntii
tempore Caſimiri Jagiellon. &c.
Hoc poſtea ita inolevit, ad hunc usque diem, ut ſine illis Le-
gatis, ſive Nuntiis Provincialibus, nulla legitima comitia haberen-
tur, neque tributum imperari, ac ne lex quidem ulla ficri poſſe vi-
deretur. Cromer. Lib. 27. de ort. & reb. geſt Polon. pag. 400.
Neugeb. lib. 6. hiſt. Polon. in vita Caſim. agiell.
Quos ſub ALEXANDRO Rege, in comitiis Radomenſibus
an. 1496. Legibus placuit confirmari: tit. de non faciendis conſtitu-
tionibus ſinè conſenſu confiliariorum é Wuntiorum terreſtrium.
Tandem creſcéente, cum tempore malitià hominum, füper ter-
ram, cæpit ſenſim absque ſenſu, liber hic conſenſus Civium, ſub
SIGISMUNDO AUGUSTO, HENRICO VALESIO, STEPHA-
NO BATHOREO, in licentioſum degenerare Veto. Quo, ad
ambitionem verſi, dum ſuô quisque nutu uteretur, poſthabitô
Publicò Bonòô, rem privatam, potentiamque ſuam augere ſtuden-
tes, leges, privilegia, jura violare, & temerare cæperunt. Quibus
deinceps omnes Conſtitutiones, reſpectivè: SIGISMUNDI III.
an. 1609. tit. Deklaracya artikulu de non præſtanda obedientia, fol.
888. MICHAELIS an. 1673. po Konfederacyi Golebskiey, tit. Diplo-
mafol. 4 & fol. 2. à verbo: My ſioſuiacſie do zgody tychze Stanovv
&c.OANNIS III. an. 16 90. tit. obiasnienie Konſiytucqi davvnie]sz)chʒ;
o Porzadku Seymovvania. AUGUSTIIII. an. 1717. tit. Utvvierdzenie
Traktatu or. & an. I718. tit. Glos vvolng &c. approbantes & con-
firmantes libertatem ſentiendi, & jus vetandi, in majorem auda-
ciam, & füffragium mali abierunt, contra mentem Reipublicæ, per
omnia quidem aſſeverantis Liberum V'eto, cum reſtricta tamen ob-
ſervantia Legum & Jurium Regni. Uti per expreſſum habetur in
contextibus præallegatarum Conſtitutionum. Miederoguiac
vvtym vvolnemu domavviauiuſie vvolnosci calosci pravv svvych:
Kazdemu szlachcicovvi na segmiku Povviatovvym; a Poslovvi na
Seymie vvedlug davvnego z vvczaiu pravvem opisanego &t. ex con-
ſtitutione SIGISMUNDIIII. fſuperius citata. My ſtosuiacſie do zogdy
tycbze Stanovv &r. formam Reipublicæ ad antiquum ſtatum
przyvvracamy: iako to, Semi, Se) miki, Izbe Poselska, libertatem ſen-
tiendi & jus vetandi przy Pravvie. MICHAEL an. 1673. Similiter
& reliquæ hic citatæ ſonant. Per quod
Patet ad quæſitum ſecundum, IUbi, & Quando, Liberum V'eto
obſervari debeat? nimirum: in Sormitiis & Comitiolis, in juſtitia
2 &

& inſtrumentôê rerum fragilium, ad everſionem regni, ad ſcinden-

& honeſtate, penes jura & Leges Regni. Hinc ſequitur 3tium:
Quid ſit: Reſpondeo Liberum Veio, ex ſignificatione ſui idem
ſignificare, quò d prohibeo, obſto, obſim &. Quo verò ad definitio-
nem rei, eſt facultas opponendi ſe penes jura, ſeu Eſtmodus civibus con-
ceſſus, jura Patriæ tuendi, ne quid contrarium Legibus ſtatuatur. De-
finitiones hæ, colliguntur ex ſupra citatis Conſtitutionibus, verbô:
vvedlug Pravv davvnie)sρb, przyy Pravvie, &&r. Unde graviter
errant, qui putant Liberum Veto, ipſam eſſe libertatem, quam in
ſuppoſito Svo definivimus cum GROTIO, Eſſe jus Reipublicæ re-
endæ, Liberum verò V'eto, nec regit Rempublicam, nec ei jus con-
dit, ſed conditum concordi voce & unanimi conſenſu Ordinum
(quo Leges fiunt, ut in ſuppoſito ſecundo oſtendimus) ſolum de-
fendit & tuetur. Unde recte deſcribitur à nonnullis, quod ſit: SA-
TELLES & CUSTOS Legum. Cujus proprietates ſunt:
Primè: Indemnitates, jura, Privilegia, & immunitates Sacræ
Romano-Catholicæ Eccleſiæ tueri. 2dò, Leges & æqualitatem in-
ter cives cuſtodire. 3tiò, cavere, ne Respublica quid detrimenti
patiatur; ne leges Cardinales lædantur; ne damnoſa & præjudi-
cioſa Bono Publico ſtatuantur, aut ſanciri permittantur. Atò. S.
Fidem Orthodoxam propagare; commoda Publica promovere;

& mala avertere. 5tè, pacta tenere, fœdera ſervare, amicitiam cum

Vicinis colere, & jus ſuum cuique tribuere &c. &c.
Huic Satelliti Libero Veto, eſt ſuus gladius, utraque parte acutus:
defendit & offendit. Defendit libertatem, ſi jure utatur; & tunc eſt
Virtus, Cuſtos, & Columen Libertatis. Si verò contrà ſumatur, tunc
offendit Rempublicam, lædit libertatem, & occidit cives, & eſt vi-
tium peſſimum, principium omnium, primum & Alpha malorum
in Polonia, procedens ex natura corruptæ libertatis, ſeu licentiæ
inſolentis.
His ĩgitur originem Liberi Veto paucis explicatam, ante oculos,
& in conſpectu publico propono. Judicium de hoc, ſit penes
lectorem, cui hoc liberum relinquo
- - - ſi quid noviſti rectius iſtis,
Candidus imperti, ſi non? his utere mecum. Horat.
Quæ tibi amice Leche, in medium protuli, de vere & legitimo
Senſu Liberi Veto. Cui Leges tuendæ Patriæ, metam propoſue-
runt Herculeam: nonplus ultra, intra terminos juſtitiæ, hærendo
prz]) Pravvie &c. & .
Verùm abominabiles factæ ſunt viæ eorum; ponentes tenebras
lucem, & lucem tenebras: transgredienses terminos antiquos,
quos Patres poſuerunt in Lege, alieni facti, &remoti à vero ſenſu
Liberi Veto, ad voluntatem libidinemque ſuam vociferantes, ani-
marum ſalutis, pauperum miſeriæ, Divinorumque præceptorum
obliti, omni cogitatione, ad injuſta converſi imperia, quaſi telò

da

da in partes conſilia, ad vertenda ſtudia in diverſa, hoc ſalutari
claſſicò, (Liberéô Vetéô) ſtabiliendæ alioquin, firmandæque huic
Reipublicæ, à Majoribus inſtitutò, excidium Patriæ parant atque
ruinam: in mille pericula, & caſus fatales præcipitantes libertatem,
furioſis, petulantibus, atque nundinariis habendi contentionibus
certantes, has turbas faciunt, has tragœdias excitant, has bello-
rum civilium faces accendunt, ſolamrationem in imperio volun-
tatis reponentes: ſic volo, tak miſie podoba, tel ſt nétre plaiſir,
Szlachcicem doscnatym &cc. S
O Polonial jam non Polonia. Quondam ſumma Veneratrix, Le-
gum exemplariſſima Obſervatrix, in qua Lex æterna, ſimmi DEl
Mens, & ſola recta ratio dominabatur: libertatis Domicilium,
Decus Gentis, ac Columna Orbis, nunc proſtibulum facta vitio-
rum; nullius recti, veri, honeſti reſpectus: Legum inobſervantia,
ſancitorum executio nulla, Publicæ ſalutis incuria, ſola privatorum
ambitio & faſtus, novas leges, novas artes, novas inſidias excogi-
tant habendi, non ſentiendi. Sub quibus, proh dolor! libertatem
minui, licentiam creſcere in factionibus, experimur dietim
Super quæ, ultrà ſenſus veritatis reflectendo.
WERO; num Liberum Veto, contra jura attentatum,
obſervari debeat? S
Præſuppoſitò, & ut certò habitô, ex Annalibus Regni, Polo-
niam modeſtè, & fortiter, ſub Regibus ſuis educatim, orbi eſſe de-
coram, admirandam, & legibus ſuis imitandam, nullatenus, citra
offenſam DEl, jurium, & Legum ſuarum, id affirmare poſſe, niſi
apertè naturæ, Trationi, & Per ennia Legi Divinee, ad xujus glori-
am leges humanæ conduntur, repugnare velit: Felix diuturnum-
que regni imperium in laudem DEl Omni potentis reddatur OCAsIII-
RIISCracov. an. 1368. (1) 20%, deductô hic anterius in ſuppo-
ſitis num. 3tio & 6to, quòd tam Lex, quàm Conſuetudo, funde-
tur ſuper Kationabilitate, ſequitur neceſſario Liberum V'eto, ſive pro
lege, ſive conſvetudine ſumatur, à civibus contra legem citatum,
nullam vim & robur habere. Eſt commune, Thgorum & Cto-
rum docentium, Legibus eſſe parendum: Lex Civilis in conſcientia
obligat. Grib lib 2. cap. 3. §. 6. de jurib. Majeſt. Idipſum pro-
bat SIGISMUNDUS, Conſtit. Cracov. an. 1507. Quia omnis
lex donum DEleſt, huic omnes obedire oportet, utpote ſinè qua, Res-
publica conſiſtere & regi nequeat. (m) .
Hinc manifeſtè apparet eorum malitia, contra omne fas &
æquum, Ordinationi legum, ſeſe pertinaciter opponentium.
Super omnia verò, ordinem rectè conſulendi, tam frivole ever-
tentium. De quo nos Conſtitutio SIGISMUNDI III. (n) 0-
. D ANNIS
(1) vid. Suppoſitum atum.
(m) vid. Suppoſitum 3tium.
(n) an, 1591. ex Sczerbicio.

ANNIS III. (o) per expreſſum docet, primòô die comitiorum, Ma-
reſchalcum eſſe eligendum: Deklaruiem] ze po obraniu dnia pier-
vvszego; rodzonego AMarszalks Poselskiego. &c. Hic arbitrum
optarem, ſed ſincerum; quo decernente conſtaret evidenter: om-
nes contrà votantes in præteritis Comitiis, Legifragos, DEO
injurios, & Patriæ obnéxios eſſe Filios. I
Si dicas: contrariumhaberi ex praxi & conſuetudine: qua nun-
quam, aut rarò valde no tumus Mareſchalcum, primòô die comitio-
rum eſſe electum, fuiſſe tamen ſæpius ejus electionem, usque ad ul-
timum diem conſiliorumpprotractam, actateſtantur. Ergo &c.
Reſp. mò: errores non ſunt allegandi ſed corrigendi. Quod
& tu ipſe probè fateberis. Nam: ſi annò præteriôò rapinis, præ-
dis, incurſionibus, aliisque innumerabilibus exceſſibus, contra
præcepta, vivere aſſvefactus ſis, licebitnè tibi per uſum inolitum,
eadem & hoc anné perpetrare? Quis tam effrons diceret?
Reſp. 2dèò: non uſus, qualis præſens eſt, de protrahenda
electione Mareſchalci, legem non tollit. Gribn. in Prolegom.
cap. I. de jur in gen. habeturque pro irrationabili, Conſuetudo,
quæ præbet occaſionem delinquendi. (p)
Reſp. 3tiò: Suppoſitò, quod de protrahenda electione Ma-
reſchalci, etiam legitima (quæ vim legis habet,) (q) daretur con-
ſuetudo, adhuc tamen tali conſuetudine, lex citata, de eligendo
Mareſchalco, mimimè aboleretur. Quia Ratio, & Veritas, (Le-
gis) conſuetudini præponenda eſt: &, veritate manifeſtd, cedat con-

Juetudo V'eritati. S. Auguſt. lib. 4. de Bapt. cont. Donat. cap. 5.
Idem habetur in c. cum Cauſa extra de Eτπ. & re udie. Etſi conſue-

tudo ſit magnæ auctoritatis, nunquam tamen præjudicet Veritati, aut
Legi. Ergo &. S
Reſp. Ato. Quotiescunque electio Mareſchalci, inter oppoſitas
animorum poteſtates, ultra præſcripta legum, de habili & idoneo
Subjecto eligendo, diſputatur, non ideo per hoc, inverti ordinem,
putes, nam: quocunque die Mareſchalcus eligitur, primò ſeu ulti-
mô, ſemper tamen ab eodem comitia inchoantur. Per quod Ra-
tio Legis ſalvatur. Secus dicendum de Comitiis, in quibus Ordo
legalis invertitur, ea præcipitando, quæ ordine & lege electionem
Mareſchalci rite ſequuntur tractanda. (r) Uti actum videmus, in
comitis proximè diremptis, in quibus ante electionem Mareſchal-
ci, multa proponebantur in confuſione, absque ratione. Quæ ne
te deinceps deſerat.
Velim ut ultroneus huc animam advertas, & providè veritatem
intelligas: morum corruptelam interitum ſequi libertatis. (S8) Sic Ro-
manam

(o) an. 1690. fol. 1. p. 1.
(p) vid Juppoſitum ôtum.
(ꝗq) vide ſuppoſitum étum. ..
(r) Vid. Conſtit. an. 1690. tit. Obiasnienie Konst)tuc) oce

(S) GUEVARA in horol. Princip.

manam Remp. ampliſſimam quondam & florentiſſimam, Civium
furoribus exagitatam, in licentiam multitudinis intolerabilem
effulſam, ſeditionibus, civilibusque bellis quaſſatam, omni cala-
mitate foris domique afflictam, à fundamentis corruiſſe. De quo
Poeëta: ol
·So fata premunt civilia mundum,
Gic Romana jacent. S
Itaque notent verba & ſignent myſteria illi, quorum os plenum
eſt maledictione & amaritudine. Garrientes & laxantes procaces
linguas in detractionem Patriæ, cauſas ærumnarum protenden-
tes, ambitioſis, & minaciſſimis concertationibus; clamoribus
æſtimantes rei eſſe occurrendum, non legibus. S
Sed fruſtra, falluntur: tota luditur opera: moribus antiquis res ſlat
Romanu, Viriqut. Prima ſalus Reipubl. LEX eſt. Gui repugnare,
anathema eſt: Maledictus omnis qui non permanſerit in omnibus, quæ
ſeripta ſunt in libro Legis. (t) Sic CASIMIRUS, cives impellens, ad
obſervantiam legum, pænas iis adjecit: Cupientes ut ſichditi noſtri,
inregno noſtro dedentes &c. ad perpetuam rei memoriam ſtatuta edi-
dimus, volentes ut ipſa ſtatuta, in prædiéta terra Poloniæ, ab omni-
bus obſerventur, ſicut noſtram indignationem, &y penas contentas in
illis, volunt &ocupiunt evitare. His pro coronide poſitis.
Poſtremò quod ſupereſt, ne quid hic à me aut malevolè dictum,
aut protervè ſcriptum, lingua æmula taxare, quod veriſſimè ſo-
nat, muſſitare audeat; judicetquè prius ſinceriter, antequam quid
temerè effutiat, hic illud CROMERI. pro ratione & defenſione

Cenſuræ meæ pono. Eſt gquidem ſalutarxe admodum in Kepublica,

eſje Cuſtodes libertatis communis: cæterum providendum eſt etiam atque
etiam, ne quod ad ſalutem comparatum eſt, abuſu vertatur in perni-

ciem: metuendumque eſt, ne infinita illa poteſtas, & in licentiam erum-

pens libertas, non tam publicam fortaſſis utilitatem ſpectans, quam pri-
vatæ alicujus unius, vel paucorum libidini & cupiditatibus, vel denique
auræ populari ſerviens, & regere magis, quam regi ſatagens, proſtra-
ta &g everſä Regid Majeſtate, & authoritate Senatoridâ, ſummam Rei-
publicæ confuſionem pariat &. Lib. XXVII. fol. 400. in fin.
Ex hoc Capite, Conſtat mens Recti, mens Veri, Lexque Honeſti,
qua, ex ſolo amore & zelo, quo erga Poloniam ferar, Liberum V'eto
conformiter ad Leęgem explicandoô, Eibertatem in ſalvo, & ex in-
tegro colo ac veneror. Pro qua, vitam ponere, ſanguinemque
etiam (ſi res ita ferat) profundere, paratus ſum. Polonus etenim
haberi non mereretur, nec inter honeſtiſſimos Viros, eum poſſe
ſatis integrâ æſtimatione verſari, qui Patriæ injuriam vindicare,
dignitatem, integritatemque ejus, pro virili, conſervare non
ſtuderert.
Pro quo, indefeſſus labor, cura, & ſollicitudo verè Paterna
Ds — Sereniſſimi
(t) ad Gal. 2. Cor. 3.

4

Sereniſimi AUGUSTI III. Regis Veſtri Amantiſſimi, Cujus ad ex-
emplum, totus componitur Orbis, omnem eò vertit Mentem,
ut bene ſit Vobis & Patriæ. Cui nihil quidquam magis curæ
cordique eſt, præter Bonum commune & Pacis: In ſumma Cle-
menin& Bonitate, Pharſalicam inter cives moderando diſcor-
iam. ⸗=
Sub Quo, feliciſſimè & ſanctiſſimè vobis Regnante Princi-
pe, jamjam AUGUSTEA (aurea puta) ſæcula, quæ hactenus
ſub Marte, extincta jacebant, denuo Poloniæ reflorere, & vige-
re videmus meliora: omni virtute perfectiſſima, in Sereniſſimo
AUGUSTO III. In Quo ſi velis Devotum? en maximè Pium!
ſi Æquum? en Juſtum! ſi Sapientem? en Prudentiſſimum! ſi
Manſuetum? en Clementiſſimum! ſi Liberalem?è en Munificen-
tiſſimum! verbòô: deſideras Virtuoſum? omnium Virtutum
Speculum ecce AUGUSTUM!
Hunc ergo amate Dominum, Quem Vobis DEUS poſuit
Regem; Propitium & Benignum, ſæculi noſtri Felicitatem. Ei
ſervite corde perfectò & veriſſimò; uno omnes labio voven-
tes, quò olim Populus Electoralis, PROBO ſuo acclamavit
feſtivé: PROBE AUGUSTE DII TE SERVENT. (u)
Vobis verò pro complemento inſtituti, quibus hactenus
Liberò Veté ludere placuit contra jura, Lubeat nunc ſub Prin-
cipe tam juſto é, Pio, ſeriò eò uti cum Lege, ad Majorem No-
minis Poloni, Regnique Veſtri Honorem: objurans vos in Chri-
ſto Domino, cum Apoſtolo: ut ſitis concordes & unanimes
ſpiritu: ohſecro mnc, pPen MWamen Doamini Woſiri ESIICEHRISTI:
ut idipſum dicatis omnes; & non ſint in vobis ſchismata:
ſitis autem perfecti in eodem ſenſu, & in eadem
ſententia.

ZGOD A.

(u) Flav. Vopiſcus in P;ROBO. Riccius de Elect. & Coron. Reg.
(X) 1 Cor. I. v. 10.

CENSURA
AMICA,

—

20 an

0

†

S

R

15

O Salance Q

. ILT

⸗

Focus

H

Stitt
:5:

N

10
1

K

J

H

G

F

5

E

D

C

A

ſeu

CRISIS

—

△

W
VierFarbSelector Standard*- Euroskala Offset

19

17 18

16

15

yxymaster. com

2 3 4 5 6

Copyright 4/1999 VxyMaster Gmbhi wwW.

1

NFORMATORIA,

ſuper

imodo vctandi, D. D. Po-
in ſuis Conſiliis, uſitato,

per verbum

iepozvvalam. (a)

e& volus, qui crimen alterius indicat.
dicando corrigere poteſt, & tacen-
eter perire permittitur. S. Auguſtinus.

ic vetandi, ex vi nominis, ſignificat contradico,
on conſentio, quod apud Bolonos vulgé dicitur