FoXIIa631a_qt
author: Rusdorf, Johann Joachim von

N125 10249175 021

UIIIIIIONAIINNIIIIIIII us ratz,

—

H“ Poymi Palæſtini L
H v APOà R AI 1 0

Hec eſt:

ENOD ATIO

Reſponſorum & Reſcriptorum

in cauſa Palatina nuper datorum.

Cum annexa
Brevi

D E MONSTRATIONE

nullitatum, quibus clandeſtinæ de tranſlatione

Eledtoralis Palatinæ dignitatis & ditionum
in Bavaricam gentem diſpoſitiones,
laborare oſtenduntur.

2 66664E&e
K

Juxta exemplar impreſlum.
LONDIN L. 1641

Ex Plinio, Solino, Tacito & aliis.

In Palæſtina apud lacum Aſphaltiten, ſeu mare mortuum
1od halitu ſuo terram iufßcit, corrumpitque ſuperfu-
um ſpiritum, eoque fætus ſegetum & autumni putre-
ſeunt, ſolo cœloque juxta gravi; poma naſcuntur quæ
adſeltu pulchra & ſpecioſa ſunt : ſed quando contre-

ctantur & aperiuntun, tum evaporant, & in fumum
abeunt.

Plato apud Stobęr'um
Serm. 10.

summa injudtitia, judtum vellen videri ſi ſir
injusss,

y7

S E RE NISSIMO
&

C E LSISSIMO
PRINCIPI

CAROLO LUDOVICO,

Comiti Palatino ad Rhenum, Sacri Romani
Imperii Electori, Archidapifero, &

Vicario, Duci Bavariæ, &c.

RPEINCEFS, quæ me moverunt, ut hunc Li-

Wcipua & palmaria eſt, quod volebam Orbi ter-
rarum, & iis, qui vel ex ignoratione, vel ex af-
Rfectu de rei veritate non bene judicarent, oſten-
☛ dere & ante oculos adducere, quod neque pe-
nes Auguſtiſſimum Regem CAROLUM, Tuum Avunculum, ne-
que penes Te ſteterit, quo minus ſolemnis illa Legatio, qua incom-
parabilis Heros THOMAS HOUARPDVUVS, Comes Arundelia &
Sarria, nuper in Germanià, pro reſtitutione Pacis & Palatinatus
pari opera procuranda defunctus eſt, felicem habuerit ſucceſſum:

Sed penes eos, qui nihil moderati, nihil æqui à ſe, per honeſtas con-
ditiones & poſtulata, impetrari paſſi ſunt. Ex Tua parte omnium,

quorum intererat, animi ad quaſvis tolerabiles pactiones ſubeundas,
parati & promptu erant: Sed ex adverſa, ea, quæ neque cum Ho-
nore & ſecuritate, neque cum Conſcientia & Reipublicæ utilitate,
vel concedi, vel remitti poterant, præſcribebantur & exigebantur,
ficut id ex actis evidens eſt, & nos in hac ſcriptiuncula deduximus.

Quod mei muneris eà in re fuit, ſpero me haud indiligenter ex-

ſecutum effe; calamo nimirum & ſtylo, atque oratione, pro modu-
lo virium noſtrarum, juſtitiam cauſæ Tuæ, Tuamque innocentiam
A 2 aſſeri-

ENTER cæteras cauſas, SERENISSIME

Nbellum conſcriberem & evulgarem, illa præ-

*

aſſerimus & defendimus, quantaque Tibi & Tuis injuria fiat, re-

præſentamus: Tui nunc eſt, ut, poſtquam omnia ιÜοναιειια tenta-
veris, & Tui ſancti conatus fruſtra fuerint, tandem ea remedia, &
inſtrumenta circumſpicias & amplectaris, per quæ conſequi & ex-
torquere poſſis, ab injuſtis poſſeſſoribus & uſurpatoribus, per juſta
arma, quæ illi per injuſta Tibi ademerunt. .
Ne Te vero dererreat, aut cunctantem & ſuſpenſum reddat, vel
adverſariorum potentia & fortuna, vel Propriarum virium diffiden-

tia, vel quod arma Regi FRIDERICO Patri Tuo, Sociis ſæpius

parum auſpicato ſucceſſerint:
Tu ne cede malis, ſed contra audentior ito. Virgilius.

Quo altius aſcendit adverſariorum Tuorum felicitas, eo inſtabiliori
ſtat loco; ad cacumen pervenit, nutat jam cum ramis mox caſura,
aliquo impetu Boreæ, vel Auſtri concuſſa: magna momento obruun-
tur, & dubia violentæ & ingratæ Domus Fortuna, circnm acta eſt.
Non retinebit diu, quæ per vim, injuriam & fraudem Tibi præ-
ripuit.

Dauem dies vidit veniens ſuperbum .
Hunc dies vidit fugiens jacentem. Seneea Tragic.

Macte igitur, Sereniſſime Princeps, aude, confide, annitere; habe-
bunt ventos & Deos Tua vela ſecundos. Mediocris potentia, con-
ſilio & fortitudine recta, ingentes ſæpe vires edomuit. Quoties
parvæ copiæ audendo, ₰ cHνααvä7†ρes *n*nναεoο, PræV¹alidos exer-
citus delerunt? S

Acane non magno ſapè tenetur Aper. Ovwidius,

A minimis animalculis, maximis feris periculum & caſus paratus eſt.
Cauſa vales, valebis etiam cauſam tuentibus armis. Pona injuſtitiæ
& crudelitatis, hoſtes tuos inſequitur: jnſta, preme, ſi terra aditum
ad eos negat, Oceanus viam patefaciat; divertendo & prævenien-
do, inquiebat magnus ille Rex, bella ſuperantur. Primi ejus appa-
ratus in arduo ſunt; ingreſſo, aderunt ſtudia, miniſtri, ſocii & mili-

tes. Modica manus, ſub forti & audente Duce, ad juſtum exerci-

tum excreſcet. Occaſiones & momenta temporum, rerum & ho-
minum, quæ ſeofferunt, obſerva, ad conſilium flecte; cuicunque
amico-

.
.

amicorum belligerantium Te adjungere volueris, gratus accedes
Socius, ſociaſque ab eo recipies vires. Experientia plurimarum æta-
tum & Annales atteſtantur, omnia ferme bella ab initio contra eos,
quibus victoria de jure debebatur, fuiſſe: ad extremum tamen, me-
liorem cauſam perviciſſe & triumphaſſe. Habet Fortuna regreſ-
ſum; hæc diu adverſariis tuis favit, & Te deſtituit: jam orbis rerum
adeſt, ut illos relinquat, & ad Te reſpiciat. Sed quo abripior, hæc
non ſunt hujus loci & temporis. Cæterum Te, SERENISSIME
PRINCEPS, Cœleſte Numen florentem & incolumem præſtet
& tueatur, Tuaque conſilia & auſus pro voto ſecundet. Dabam
apud Ubios, Nonis Martii, cIoõo Ioↄ C xxxXVII.

olradus à Frubach.

A 3 Bene-

Benevolo Lectori, S.

NVemadmodum is, qui procul & longinquo as ori-
chalcum, vel ſtannum adſpicit, hoc ab argemo, il-
lud ab auro haud facilè dignoſcit, niſi propius ad-
Mnmmotus; Et ſicut homini, oculos glaucomate offuſoato,
aut perſpiciliis naſo ſus penſis utenti, res inſpelta vel
Fminor, vel major, quam revera eſt, apparet: Ita
plerunque illi, qui præconcepta opinione & affeltu
ocoupati, vel ignoratione aut falſo perſuafione abducti, vel perturbatione in-
Citati, deſunctoriè res examinant, in re condita & interiora non penetrando,
E& putamen tantum, nequaquam vero nucleum rei, ut ita dicam, attingendo,
longè aliter, quam fas & veritati conſontæn eſt, de mortalium actionibus,
conſiliis, intentione, judiciis, ſermone & ſeriptione judicant & ſtatununnnn-.
Hujus rei illustre exemplum nobis prabet, fatalis illa & toto terrarum
orbe cognita cauſa Palatina. Cui non dictus Hylas? Sed quotuſquiſque,
amabo, de eâ hodie ſincere & candide jnsteque ſentit? quotuſuiſqjue 6am
probè cognoſeit & intelligit? Quis enim de Proſcriptione contra Kegem-
Fridericum Septemvirum promulgatä? quis de Elétoralium Palatina-
rum Ditionum, annexaæque Dignitatis & muneris invaſione, direptione 2
alienatione, & perpeti in Bavaricam Stirpem tranſlatione? quis de Caſaris,
Bavari, Sociorumque euüdem in cauſa inſtitutis proceſſibus, prolatis ſenten-
tms, decretis, reſeriptis, initis diſpoſitionibus, pactis, conventionibus, & ſi-
milibus recte, ſecundum veritatem & juſtitiam, abſque odio & gratid, opi-
natur, judicat & ſentit? Totà lege inſpectà judicandum eſſe, in jure
præcipitur: ita etiam in iſtis tanti momenti rebus, niſi cunttis ad amnſſim
expenſis, tum circumſtantus & rationibus, tum temporum hominnumque
conditionibus & intentionibus, denique verborum, ſententiarunz & rerum
intelligentiâ, conſtrutctione & trattntione examinatis, ſententiam & judi-
cium ſerendum. Si hac ſpeciatim, Kæj ob y a se*, guomodo ſingula li-
branda & per quirenda eſſent, deducere vellemus, magnis opus eſſet volumi-
nibus. Nos reſervata majori earum rerum parte in aliud tempus, & ad
alias operas & opera, quæ gre onosnedyr ⸗ abrevi publicaturi ſumus, impra-
ſentiarum operæ duximus pretium, tam enucleationem & enodationem
ilorum duntaxat reſponſorum, reſoriptorum & placitorum, qua Impera-
tor Ferdinandus II. ſuperiori anno, quo Soreniſſimus Rex WMagne
J Britanniæ

.

Britanniæ Carolus, ſolenmnem ad eum, pro obtinenda Palatinatus, Suorum-
que ex ſorore unica Regina Elizabetha Nepotum reſtuutione, miſerat
legationem, reddidit & ptaſeripſit: quam ſuccinttam demonſtrationem

injuſtitiæ & nullitatum, quibus allegatæ à Caſare Diſpoſitiones de tran-

ſiatione, & perpetun in Bavaros failn alienatione Eléttoralis dignuatis &
ditionum coharentiun gemunt, & confertæ ſunt, in vulgus, . eis r6 Gde
Pprotrudere & efferre: tum, quia juſſi & rogati eramus ab us, qui mandan-
di & rogandi autoritatem habebant; tum, ut meis operibus ſecuturis aliquid
Preluccant luminis, vel ſaltem viam & ſaltum pandant, denique, ut ex his
conjetura & judicium fiat, quid de ceteris in hac canſa attibus, ex adverſo,
Eive per violentiam, ſive per calliditatem, exercitis, tenendum ſit. Circa
Diſpoſitiones iſtas, & in deducendis carum Nullitatibus, ampliorem me
eſſe & acuratiorem oportuiſſe, forſan nonnulli requirent: ſed ſeiant velim,
me lubenter id fatturum, O ra sn! keée e perſtritturum furſſe, ſi diſpoſi-
tiones illas, quas quidem & tenebris, in quibus conditæ fuerunt, in lucem edi-
tas eſſe nondum conſtat; in ſua forma introſpicere licuiſſet. De nullitatibus
addutta Bacificationis Pragenſis, qua diſpoſitiones iſtas confirmatas eſſe

obtenditur, multum diſputare & proloqui, aud conſultum arbitrati ſimus,

non tana ideo, quod ad propoſitum noſtrum id non tanti facere putavimus;
quama quod ab aliis materiem iſtam de induſtria, ſingulari cum, ſtdio &
lande, pertractatam vidimus. Eandemz ſi ego quoque obſeuro meo calamo
rimari, G& eruere aggreſſus eſſem, quid aliud egiſſem, quam. .
Stellis nebulam ſpargere candidis ? Horat.
Quod ſupereſt , mi lælor, te rogatun volo, at mea hac qualiacunque
au wedαρο Yαäasi bonique facias; hoc modo ſtylo meo calcan addes, ut cum
alacritate, quæ affecta & penè confæcta in adverſariis contineo, abſol vam, G&

mmi quoque quam primum juris eſſciam. Vale perbene. Dabam apud
Dhios, Nonis AMWarti. CIo ID c XxXXVII.

ENODA-

1s,
ſicen
ſere

eo

cel

id

im

rlt⸗
iſerat
onem
ran-
16e
nder.
liuil
erhi
lenſe,
irca
nme
lim,
di⸗
lbus
iſe,
mit,
G

Mo

— ——

E N O D AI I O
R E S P O N S O R V M
C£Æ£ S A REAN ORV M in
cauſa Lalatina datoruun.

UM proximo ſuperiori Anno, Sereniſſims
Rex magnæ Britanniæ, LThomam Howardum,
Comitem Arundeliz & Surria, Comitem
Mareſcallum Angliæ, ad Imperatorem Fer-
dinandum II. mitteret Legatum, oratum cau-
ſam Palatinam, & petitum reſtitutionem Se-
MK reniſſimi Electoris Caroli Ludovici, ſui Nepo-
tis, & hujus Fratrum, varii varios ſermones, judicia & ſententias,

ſicut Principum actiones, diverſis vulgus rumoribus differre ſolet,

ferebant.
Alii, ſatis ſuperque ſegnitie, hæſitatione & mollibus Conſiliis
peccatum, experientiam tot annorum, tot Legationum, tot inter-
ceſſionum in cauſa Palatinà adhibitarum, teſtatum feciſſe, nihil pre-
cibus, nihil colloquiis, nihil per æquas conditiones obtinendum &
impetrandum, nihil moderati & juſti pactionibus extorquendum.
Auſtriacos, Bavarum, & horum adſtipulatores, Septem viralem Pa-
latinam Proſapiam, internecioni jamdudum deſtinaſſe, nunquam
conceſſuros, ut hæc reſurgat, & Palatini Principes exules, libertatis
antiquæ præ cæteris tenaciores, & dominationi uovæ infenſiores,
adhæc, cognatione & amicitia exterorum Regum potentiores, pri-
ſtinæ reſtituti fortunæ in Patriam redeant, & ſibi formidini ac veluti
ſpina in oculis ſuis ſint. Illos præterea timiditate partis adyerſæ in-
PPlentidre⸗ factos, res ſuas interea conſtabiliviſſe; Palatinicas vero
magis ac magis concidiſſe: amicos, ſocios & auxiliatores metu &
dubitatione ſuſpenſos, & ſpe ſumendorum pro cauſa Palatinà armo-
rum, ſæpius deluſos, ad alias ſocietates amplectendas neceſſitate com-
pulſos, ſeceſſionem tandem feciſſe. Reſtare adhuc Suecos & Gal-
lum, horum amicitiam & conſponſionem accipiendam, cum illis
arma & conſilia jungenda, dum potenti & victore milite Auſtriacos
fatigent; non negligendam hanc occaſionem, excutiendum veter-
B num,

2 Enodatio Reſponſorum Cæſareorum.
num rem, toties fruſtra per colloquia tentatam, iterum per alia ten-

tare, & ab armis, in quibus tamen ſola ſpes eam obtinendi, abſtine-

re, vel imprudentiæ, vel ignaviæ, indicium fore. Annon ſatis hacte-
nus per octodecem integros annos Reges Angliæ fuerint ab Auſtria-
cis deliniti & retardati ? an ſibi ſemper verba dari ſuſtineant, nun-
quamne expergiſci, & injurias acceptas ad animum revocare au-
deant? Haæc & ſimilia, homines 2llemovν ſlagrantiores & promptiores
memorabant. . .
Alii vero, qui moderatiores & pacatiores, Regis prudentiam, pieta-
tem & æ& qquanimitatem commendabant; negari quidem non poſſe,
nihil hactenus tot Legationibus & Interceſſionibus, in cauſa Palati-
nà effectum fuiſſe, imo omnem laborem, preces & conatus in fu-
mum abiiſſe: attamen conſiderandum, quod poſt mortem Regis
Friderici, pro quo potentiſſimum intercederetur, cujuſque reſtitutio
& reconciliatio quæreretur, quemque Cæſareani autorem & facem
turbarum dicerent, & in quem ſolum ſe iratos eſſe aſſeverarent, re-
rum ſtatus haud parum fuiſſet mutatus, ac propterea vero ſimile

fuiſſe, odia & iras non nihil refediſſe, homines moderatiores, ſicuti

præ ſe ferrent, jam tandem futuros, nec in liberos inſontes, Patre vi-
vis exempto, extenſuros & jacturos animi exacerbationem. Proinde

Regem prudenter agere, quod jam nomine ſuorum Nepotum, miſ-

ſà ſolemni Legatione, compoſitionem tentare, eorumque reſtitutio-
nem per conditiones procurare, & experiri conetur, an adverſarii
contra iſtos æque inſolentes & truculenti ſint, ac contra Patrem fue-
rint, cum tamen minus cauſæ adverſus illos, quam hunc habeant.
Præterea, magnum ſpem obtinendæ reſtitutionis, ex adverſo Re-
gi datam, ab eoque petitum, ut in colloquium deſcendere, Lega-
tionemque cum libra poteſtate ad Cæſarem quamprimum mittere
vellet, fore, ut felici res exitu concludatur. Hanc ſpem ſi ſubito ad-
ſpernatus, vel rem pro depoſitâà reliquerit, vel bellum moverit; ad-
verſarios cauſam & prætextum habituros, de ejus impotentia &
præcipiti animo conquerendi. Alias inſuper cauſas remoræ & ob-
ſtaculo eſſe, cur non conſultum Regi, illotis ſtatim manibus, & ante-
quam res ſuas, in tutiorem & paratiorem ſtatum collocarit, Martem
laceſſere: Quanquam verendum eſſet, Legationem etiam iſtam fore
irritam & ſine ſucceſſu, atque interim præclaras rei gerendæ occa-
fiones neglectum iri; Regem tamen hoc inde beneficium conſecu-
turum,

turun
rero
excu
D
aci⸗
H
munn
Corni
tende
totii⸗
runt,
ſoæ l
N
müſer
Pranc
Ccarce
acti,
Vitüis
bat, t
teſtat
Uris,
tuit,
deder
Calſan
ergoſ
Nima;
. De
ls ver
Vinde
itinere
tum,
Gicon
quot d
minns:
quoda
Uitorie

aten-
ſtine⸗
ncte⸗
Wria⸗
„ W⸗
Are d-⸗
pturt

ieta⸗
oſſe,
ti⸗
in ⸗
Kegis
itatio

ſern .

ent,re⸗
ſimile
ſicuti
tre di⸗
toinde
, mil-

itutio⸗

erlarii
mfue⸗
R.
ſo Re⸗
nittete
oad-
t; a0-⸗
tia &
& ob⸗
Tante⸗
ſattem
ſore
00cCA.
blecu-
turum,

Enodatio Reſponſorum L. ſareorum. 3
turum, ut non tantum juſtitia cauſæ, innocentia Nepotum, hoſtium
vero ſuperbia & injuria ſint evidentius apparitura; ſed ipſe quoque
excuſatior magiſque laudandus futurus, ſi, poſtquam omnia exper-
tus, & ultimum, quod reſtabat, conamen conciliandæ per pactiones

pacis conatus fuerit, ad alia conſilia invitus deſcenderit.

Hæ & ſimiles rationes Regem ſapientiſſimum & moderatiſſi-
mum merito permoverunt, ut Oratorem ſuum T1 homam Powardum-
Comitem Arundeliæ & Surriæ, ad Cæſarem, expedito itinere, con,
tendere juſſerit, eamque in rem mandata perfectiſſima dederit. Ora-
tori in Germaniam penetranti quædam præter opinionem contige-
runt, ex quibus homines pragmatici, haud oppido bene de ſucceilu
ſuæ Legationis ominari occœperunt.
Nam, primo adſpicere velut oculis, & pati coactus fuit, ut in
miſerorum, pro quibus tamen intercedebat, civium & incolarum
Franco Vallenſium corpora & bona, continenter ſæviretur: Pars
carceribus incluſi, & ad ſolvenda injuſtaliitra minus & inedia ad-
acti, diſcruciebantur: pars extorſionibus, tributis oneribus & ſer-
vitiis vexati, conticiebantur. Quo magis ille conquerebatur & ora-
bat, tanto aſperius hi tractabantur. Omnibus ſuis precibus & ob-
teſtationibus, ne tantum quidem aped Cæſarem, apud Regem Hun-
garie, apud horum miniſtros, Hiſpanicoſque Legatos obtinere a⸗
tuit, ut miſeris pactiones & conventionis, cum ipſis, quando ſeſe
dederent, initæ, obſervarentur; quin ab eo tempore, quo illorum
cauſam egit, velut de induſtria durius fuerunt habiti. Quomodo
ergo ſperare poterat, ſe impetraturum ſumma, cui negarentur mi-
nimas
Deinde, cum Norimberge, per Iohannem Taylerum ex Aulà Cæſa-
ris venientem, intellexiſſet, Regem Hungariæ, qui Nordlingam in
Vindelicis, & ad exercitum progrediebatur, delideratc ‚ut ſibi in
itinere occurreret, ſiquidem magnopore cuperit Legatem conven-
tum, præmiſit eundem Taylerum, ut de tempore & loco convenien-
di conveniret, ſeque certiorem protinus faceret. Verum poſt ali-
quot dierum expectationem, cognovit tandem Regem, de nullà re
minus, quam de congreſſu illo, ſollicitum, vel planè ejus oblitum
fuiſſe: Imo ne per literas quidem, neque per aliquem familiarem,
quod alias moris eſt, quando Regum Oratoris ad provincias & ter-
ritoria Principum adventant, ſalutare dignatus eſt; quod vel ſu-
B 2 perbiæ

4 Enodatio Reſponſorum Cæſareorum.
perbiæ, vel contemptus, vel inurbanitatis ſignum æſtimaba-
tur.
Ad hæc, paulo poſt deprehendit, Regem, eodem quaſi tempore,
quo eum convenire debuerat, bona quædam ſacra, agros, fundos, &
integra cœnobia in Inferiori Palatinatu, & in quibus Regina Bohe-
miæ Regis ſui Soror, Dotis hypothecam & donationem propter
nuptias conſtitutam habet, Jeſuitis, per ſolemnes Donauverdæ de-
ſcriptas tabulas, præcipiente & mandante Patre Cæſare, ſicuti ibi
memoratur, donaſſe & tradidiſſe: quod ſanè nullum indicium facie-
bat, propenſæ ad reſtitutionem voluntatis, dum alienandi potius &
diſcerpendi, atque diſtrahendi, quam reddendi animum oſtenta-
bat.
Cum Lintzium, nobile in ſuperiori Auſtria ad Danubium ſitum,
oppidum, ubi tum Imperator morabatur, propediem Ratisbonam
ad Coœtum Septemvirum progreſſurus, perveniſſet, magno quidem
honore & ſingulari cum prolixitate fuit exceptus; ſtatim etiam ſe-
mel atque iterum alloquendi Cæſarem & Auguſtam, facultatem ha-
buit. Verum in cauſa, quam oratum & propoſitum venerat, altum
per plures dies ſilentium offendit. Tandem tamen, poſtquam moræ
impatiens, enixius urſiſſet, Cæſar, ac ſi rem ſerio tractandam cupe-
ret, certos quoſdam Conſiliarios, qui cum eo diſceptarent, delegit:
Epiſcopum nempe Viennenſem, Petrum Henricum Stralendorſuna
Vice-Cancellarium Imperii, & Iuſtum Gebhardum ICtum. ſemel

dumtaxat conventum, nimirum ad xTV Kal. Sextilis: Legatus enim

perlecto mandato, quod Imperator ſuis Conſiliariis, ad id negotium
tractandum, dederat, valde offendebatur, quod in eo inter alia ſcri-
ptum vidiſſet, Regem Magnæ Britannie, per lobannem Taylerum, Se
ſe ad fœ dus tam offenſivum, quam defenſivum, cum Cæren Maje-
ſtate & cum tota Domo Auguſta, contra hoſtes & adverſarios com-
munes, ineundum & firmandum obtuliſſe. Hoc quia Legatus fal-
ſum & contra Regis ſui exiſtimationem, fidem & integritatem eſſe,
noverat, rationem ſui ofſicii efflagitare à ſe judicavit, ut ejuſmodi
imputationem, tam oratione, quam ſcripto, confutaret & contradi-
ceret; & hæc quidem cauſa fuit, cur, ab ulterioribus congreſſibus,
fuerit abſterritus. In hunc autem modum excepit:
Hæc; inquit, cum indigna & à mente, à fide & magnanimitate
Regiæ Majeſtatis, prorſus ſint aliena, omnino officii mei, & ho-
B noris

notis
4puc

tem

Conge
nem,
PEum
jeſtti
tulſle
Conto
ſa u
Qaret
ſcient

satr

ſitaten

Q
le ali
illo m
dato!
ligann
t pr.
Produl
riali t
cignit
amf
Aiena

Hæ

Obſect

kem it
mimo

banu.

& A
ſponſin
ccepe
ſe bor
Cel
temn &

maba⸗

npore,
08,&
1Boe-
dtopter
de de⸗
uti ibi
facie-
tius &
Renta⸗

ſitum,
onam
büdemm
lamſe⸗
em ha-
Atum
WOE
1 cupe⸗
elegtt:

yfiun

ſemel

enim

oturm
iaſcti⸗
ℳ, de
Mye-
Scomm⸗
usfal⸗
n elle⸗
Cmocl
trad⸗

ſibus,

mitaté
& bo⸗
norls

Enodatio Keſponſorum Caſareorum.
noris ac dignitatis Sereniſſimi Regis, intereſſe arbitratus ſum,
apud Cæſaream Ceſtram Majeſtatem & ſcripto, & coram, dolo-
rem & ægritudinem animi, quam inde percepi, declarare, ac
conqueri, teſtificando palam, contra Sereniſſimi Regis intentio-
nem, imo, non ſine aliqua offenſionis & ignominiæ nota dici,
Eum ultro fœdus offenſivum & deſenſivum Cæſareæ Veſtræ Ma-
jeſtati totique Domui Auſtriacæ contra omnes hujus hoſtes, ob-
tuliſſe. Quod ſane, & ad injuriam cæterorum Suæ Majeſtatis
Confœderatorum, qui juſtam inde occaſionem, malè de ip-
ſa ſuſpicandi & conquerendi, habere & arripere poſſent, ſpe-
ctaret: & Suam Majeſtatem ad id, quod cum honore & con-
ſcientia ſua, exuendo ſine gravi cauſa neceſſitudinem cum reliquis
ſuis amicis, facere nequeat, adſtringeret, & in æternam belli neceſ-
ſitatem implicaret. V d

Quod ſi Sereniſſimi Regis Ablegatus Iohannes Taylerus, ta-
le aliquid promiſit, aut ejus ſpem fecit, ſicut in deſcripto
illo mandati continetur, oportet ut dicam, eum ſine man-
dato hoc feciſſe, ac proinde ad rationem reddendam, ob-
ligatum eſſe. Sin vero ab hac imputatione immunis eſt, ſic-
ut proteſtatur & conteſtatur ſe eſſe, nihilqne tale unquam
protuliſſe, provocando ad omnes ſuos libellos Curiæz Impe-
riali traditos: quid aliud inferre & dicere licet, quam in-
dignitatem, & Sereniſſimo Regi, & mihi ejus Oratori, fa-
ctam fuiſſe, dum in faciem, & publico ſcripto, tam indigna &
aliena obtruduntur & imputantur? HM
Hæc cum ita ſint, Cæſaream Veſtram Majeſtatem humillimè
obſecro, ut iſta omnia, pro ſua Cæſarea prudentia perpendat, &

rem ita dirigat, ne quid tale, quod aut Regi, aut mihi, igno-

minioſum parumque honorificum ſit, fiat, dicatur, ant ſcri-

batur. Sed ad rem ipſam, bona fide, omnibus dilationibus

& ambagibus remotis, deſcendatur, & ejuſmodi mihi re-
ſponſum, quod Regiæ Majeſtati ſatisfacere,; & gratum &
acceptabile eſſe, indiciumque præbere poſſit, rem ſerio & cum
ſpe boni ſucceſſus agi, quanto ocius detur. enrn. e
Cæſar ad iſta, verboſo & diffuſo ſeripto, reſpondit, tum men-
tem & opinionem ſuam explicando, tum repetendo ex actis, quæ
B 3 circa

6 Enodatio Reſponſorum Cæſareorum.

circa & materiam & formam fœderis propoſiti, ab aliquo tempore
ultro cſitroque acta, dicta, ſcripta & tractata fuerunt, tandem ita
concludit. V
Hæc igitur, inquit, omnia, cum ita ſe habeant, prout ex ofigina-
libus ipſis ſcripturis, quæ allegantur, & quarum inſpiciendarum
offertur poteſtas, comprobantur, & cum ex his, cuivis liquere poſ-
ſit, non fuiſſe intentionem aliam, vel Sacræ Cæfareæ Majeſtatis,
vel Sereniſſimi Magnæ Britanniæ Regis, quam foœdus utrinque, &
contra non unius Plunmnodo, ſed utriuſque vel omnium partium
communes hoſtes & adverſarios, offenſivum & defenſivum conclu-
dere; cum illud alterum, ſi nimirum, contra unius tantum partis
hoſtes, concluſio fiat, nature ipſi hujuſmodi fœderum limitatio &
moderatio, ab ipſis tractatibus, quæ ſuper iis inſtituuntur, depende-
re, ſoleat, quibus Gui rationi conſentaneum, ac utrique parti hone-

ſtum ac decorum ſit, diſpicitur; Cumque demum de ſumma Sacræz

Cæſareæ Majeſtatis æquitate, & in Sereniſſimum Magnæ Britan-
niæ Regem, benevolentia minime præſumendum ſit, quidquam
Illam ab eodem, quod fidei, vel dignitati ejuſdem adyerſbrur „Po-
ſtulaturam eſſe: Eadem Sacra Cæſarea Majeſtas omnio confidet,
neminem fore, qui illi vitio vertat, quod rem prout eſt, & prout
ſuus fert candor, vocare & explicare voluerit; non recuſans cætero-
quin, quin nihilominus circa ſæped. Clauſulam, ea adhibeatur mo-
deratio, quæ ad tollendas è med io omnes offenſionis anſas, commu-
ni conſenſu videbitur.
In cauſa vero principali in hanc ſententiam reſcripſit. Meminiſſe
ſe, in quem ſenſum, jam ante hac diverſis decretis ſki Dac nomina-
tim illo, quod die xXITV Februarii proxime præteriti, Ablegato
ejuſdem Sereniſſimi Regis Magnæ Britamiæ, ad ſe deſtinato, con-
ſignari voluit, ſeſe declararit; Nimirum, ex cauſis ac rationibus ibi-
demallegatis, paratum ſe eſſe, ſi Comes Palatinus Carolus Luadovicus
conditiones in dicto decreto contentas impleverit, eundem à Banno
Imperiali, ex delicto paterno in eundem derivato, eatenus & ad
eum effectum, ut ipſe in ordinem & gradum Sacri Romani Imperii
Principum, recipiatur, clementer abſolvere, ſimulque in partem
haud contemnendam Ditionum avitarum reſtituere, juxtaque ac
conventum fuerit, Eidem Inveſtituram impertiri; Demum, ubi ad
tractatus ventum erit, quoad Dignitatem Electoralem & reliqua
Petita

„

ettt
i
Prita
rex)
ſamn!
inten

teme
gen
kuciea
meme
ſincer
1A; (
No ſin
tanenn
etiarn
Po
jueol
ſtadie
Briwan
ueſe
Domi
prelit
dem
ſore,n
Petiti⸗
ralem⸗
Kari 1
ſecum
dnidqn
Oret
Ad!
Nemine
em ye
tugt,
intetatn
Oblito .

npore
m ita

gina⸗
darum
epol.
ſtatis,
ne, &
ttium
nclu⸗
Nartis
tio &
ende-

hone-

actæ
Briran⸗
Mquam
po⸗
ſider
prout
Eteto⸗
ut mo⸗
mmu⸗

dirie⸗
Dhina⸗
legno
0, =
iens
Banno
5§ & 14d
mperi
pantem
gue 40
nbiad
cliqa
Petitu

Enodatio Reſponſorum Caſareorum. 7
petita tum propoſita, eum ſervare modum velle, ut in iis, quæ æquis
conditionibus concedi poterunt, habeat, cum Sereniſſimus Magnæ
Britanniæ Rex, unde ſtudium & benevolentiam in Se Sacræ Cæſa-
reæ Majeſtatis, tum ſæpedictus quoque Comes Palatinus, propen-
ſam in Se gratiam ejuſdem poſſit cognoſcere. Huic tam benignæ
intentioni ac declarationi ſuæ, Eandem Sacram Ceſaream Majeſta-
tem etiamnum eo firmius inhærere, quo per dictum Dominum Le-
gatum, & ex literis ac mandatis prælibatis certior facta eſſet, de
ſtudio & benevolentia in Se & totam Auguſtam Domum ſuam,
memorati Sereniſſimi Regis, ut qui non aliam, quam candidam &
ſinceram, in omnibus antehac tractatis & oblatis, intentionem affe-
rat; Cui voluntati & intentioni Majeſtas Sacra Cæſarea in ſe omni-
no ſimilem eſſe, & perſtare conſtanter confirmat, Eidem conſen-
taneum cenſendo, ut qua de re tractatum inſtitui femel placuit, id
etiamnum firmum maneat. J
Porro autem, cum ſæpedicta Sacra Cæſarea Majeſtas, non ullo
jure obligata; ſed ex mera gratia & clementia Cæfarea, ac imprimis
ſtudio benevolentiæ, in ſæpe nominatum Sereniſſimum Magne
Britanniæ Regem, ducta, mutuique ineundi foderis intuitu, eo uſ-
que ſe declararit, atque etiamnum declaret; Ac prædictus quoque
Dominus Legatus, in eam ſententiam Sereniſſimi Regis ſui, quod
prælibata totalis reſtitutio, nunc continuo fieri debeat: Hinc Ean-
dem Majeſtatem Cæſaream æquum cenſere, omninoque confidere,
fore, ut idem Dominus Legatus ulterius ſeſe, cum quoad modum
petitiæ totalis reſtitutionis, ac præſertim quoad Dignitatem Electo-
ralem; tum etiam circa ea, de quibus Eidem Sacræ Cæfareæ Maje-
ftati ſpes facta eſt, quatenus videlicet Idem Magnæ Britanniæ Rex,
ſe cum Eadem & tota Auguſta Domo ſua Auſtriaca, conjungere,
quidque in beneficium ejus præſtare velit ac debeat, explicare non
gravetur.
Ad illa Legatus, liquido, ait, ex ipſo reſponſo Cæſareo apparere,
neminem unquam Regiorum miniſtrorum, nec ipſum Regem in
ullis ſuis fcriptis, ejuſmodi fœderis, feciſſe mentionem, imo ne qui-
dem verbis, aut familiari congreſſu niſi ex unico Comitis de Schon-
burgh, Cæſarei in Hiſpania Legati, relatu, tale quid dictum fuiſſe
inferatur; quod tamen non uſquequaque quadret, cum prętenſo
oblato fœdere. Et ſi quid tale privatis forſan in colloquiis excidiſſet,
novum

8 gnodatio Reſponſorum Caæſareorum.

novum ſanè & inauditum prorſus eſſe tractandi modum, Omnia
quæ familiariter colloquendo à publicis miniſtris proponuntur, ſta-
tim publicis Inſtrumentis ſub ſgilo inſerere, & eadem iis poſtmo-
dum objicere. At vero quale fodus, & ſub quibus conditionibus à
Regia Majeſtate oblatum fuerit, planè apparere tam ex verbis,
quàm ex intentione ſcribentium & loquentium: Videlicet, ſi Cæ-
ſarea Majeſtas, attenta Regiæ Majeſtatis interceſſione, Palatinatum
Electoralem, cum annexa Dignitate & juribus, reſtituerit, atque
iſto modo fundamentum, ad pacem in Imperio promiſcuè reſtabi-
liendam, poſuerit, tum Regiam Majeſtatem, ſodus cum Cæſarea
Majeſtate, cum Inclyta Domo Auſtriaca, cumque Imperii Septem
viris & ordinibus, arctiſſimum paciſcituram, tam ad pacem illam &
tranquillitatem univerſam obtinendam, & æquis ultro citroque
conditionibus firmandam; quam ad eam aſſerendam & defenden-
dam contra eos, qui tam ſacro- ſanctam compoſitionem & quietem,
impugnare & evertere, auſuri eſſent. Quamobrem Se Cæſaream
Majeſtatem orare, ne Sereniſſimo Regi, Domino ſuo Clementiſſi-

mo, aut Sibi ejus Legato, prætenſum illud foedus amplius objicia-

tur, aut ulterius in mora ſit, quo minus ſupramemorata plenaria re-
ſtitutio, abſq; diuturniori procraſtinatione, maturetur, & perficiatur.
Deinde refutat & rejicit, quod Cæſar res len declaratione,
Iobhanni Taplero XXIV Februarü Anno CI IDC XXXVI, datæ
inhærere pergat, Se ſatis clarè, inquiens, in ſua Propoſitione & pri-
mo libello memoriali innuiſſe, declarationem iſtam talem eſſe, in
qua Regia Majeſtas minimè poſſet acquieſcere, tum propterea

quod longè infra ſpem & expectationem ejus eſſent, quæ ibi offe-

rantur, eo quod reſtitutio Sereniſſimi Electoris ſui Nepotis angu-
ſtis admodum pomeriis unius alicujus partis (quæ nec quidem no-
minatur) includatur & circumſcribatur; tum quia ibidem dicatur,
Cæſaream Majeſtatem velle Comitem Palatinum Carolum Ludovi-
cum, ſi conditiones præſcriptas impleverit, à Banno Imperiali ex de-
licto paterno in eum derivato, eatenus & ad eum effectum, ut in nu-
merum Principum Imperii reciperetur, abſolvere: Cum tamen con-
ſtet Sereniſſimum Electorem Carolum Ludovicum inſontem & ab
omni culpa immunem, natumque eſſe Principem Imperii, quod Ius,
utpote à DéO, à Natura, à lege datum, ei competere, ac proinde
ne offerri poſſe, fuſius, ſi opus Toret, deduci poſſet. Ad hæc, ſicut
Sere-

der
104
pot
que
lis,
ten
nis
Cm.
el
veſt

dion

ſten
in p
qe
tem
ſius
pedt
greg
tem
Cem
bec
tabnn
gatun
tema
Laye

ſuos
necet
um
hon!
tioni
jurer
tibi
Perp,
acri

tmnia
ſta⸗
kmo-
s
eldis,
1Cæ.
latum
tque
tabi⸗
ſaren
erm
an &
roque
aden⸗
etenn,
reumn
atiſſi⸗
jicie⸗
Ae⸗
ciatur.
tione,
datæ
pri⸗
e;
Prerea
1 ofle⸗
nou⸗
emro-⸗
catut:
4ℳoUr-
esde⸗
inmu⸗
c.
ELeb
lus,
oinde
ſicut
dele⸗

Enodatio Reſponſorum Cæſareorum.
Sereniſſimus Rex gratiam & clementiam Cæſareæ Majeſtatis gra-
to animo amplecti cupiat: Ita prorſus iniquum fore, & Sibi & Ne-
potibus ſuis probroſum, æquitatem & juſtitiam cauſæ deſererè;
quæ jure naturæ & gentilitatis, nec non Aurea & aliis Cæſariis Bul-
lis, & fandamentalbus Imperii legibus nitatur, velut id ſuo loco &
tempore poſſet demonſtrari evidentius. Quod modum reſtitutio-
nis petitæ attineat, non alium ſe noſſe, quàm ut Sereniſſimus
Carolus Ludovicus Elector, hujuſque Fratres, per Decretum

Cæſareum, per realem introductionem, & per ſolemnem In-

veſtituram, (prout in hujuſmodi caſibus ſolens eſt) in avitas
dignitates, feuda, poſſeſſiones & jura, quamprimum reſti-
tuantur. Deinde, ut hi reciprocè promittant, & reapſe præ-
ſtent, H ejuſmodi Vaſalli & Principes Imperii, inveſtiti &
in poſſeſſionem miſſi, jure & ex conſuetudine, præſcripto-
que legum, præſtare & facere tenentur & obligantur. Ex parte au-
tem Sereniſſimi Regis Sui, condicere & ſpondere, quod ſi in Ip-
ſius gratiam, hæc reſtitutio maturetur, & ſine cunctatione ex-

pediatur, Regiam Majeſtatem ea lubenter facturam, quæ e-

gregiam & Regiam ſuam propenſionem, erga Cæſaream Majeſta-
tem, Inclytam Domum Auſtriacam, Imperiique Ordines, ac
Germanis tranquillitatem, luculentis teſtificentur effectis: atque
hæc omnia, tam ſuo, quam ſuorum Nepotum nomine, ſolemnibus
tabulis & pactis firmaturam, & conſignaturam; In quem finem Le-
gatum ſuum, cum ſufficiente & ampliſſimam poteſtatem continen-
te mandato ad Cæſaream Majeſtatem, & ad Imperii ordines able-
gaverit.
Ad iſta Imperator tum ſcripto primum, tum per Conſiliarios
ſuos viva voce reſpondit. Scripto quidem in hæc verba: Se minimè
neceſſarium ducere, de eo, quod juris eſt, quoad hæc impreſentia-
rum diſceptare; quod quidem ex parte Cæſareæ Suæ Majeſtatis
non legibus tantum communibus, ſed peculiaribus Imperii conſtitu-
tionibus, & Aureæ Bullæ ſtatutis, indubitanter nitatur, necnon plu-
rimis tam antiquis, quam recentioribus exemplis confirmetur. Hoc
jure uſam Majeſtatem ſuam Cæſaream de Ditionibus & dignita-
tibus ſæpedicti Palatini, liberè diſpoſuiſſe, quæ Diſpoſitiones
per pacem nuperam Pragenſem, ac conſequenter nunc ab Univerſis
Sacri Romani Imperii Ordinibus, comprobatæ ſint. Ex his
rec

1 SEnodatio Reſponſorum Cæſareoruni.
rectè ponderentur, liquere poſte, an & quanta hæc gratia ſit quam
Cæſarea Majeſtas antehac liberis dicti Palatini obtulerit, arque er-
jamnum offerat, & quanti eam æſtimari oporteat. Quæ quum ita
ſint, quumque ſæpememorata Majeſtas Sua Cæſarea, fe hactenus
tum quoad benevolentiam & propenſionem ſuam, erga Sereniſſi-
mum Magnæ Britanniæ Regem; tum quoad clementiam etiam er-
ga Nepotes ejuſdem, quondam Friderici Palatini liberos, eouſque
declararit, quemadmodum, & fub quibus conditionibus ſæpedi-
ctum Decretum diei xX IV Februarü continet: Ideo æquum cen-
ſere, ac benigne requirere, ut dictus Dominus Legatus, niita ei vi-
debitur, ad particularia deſcendat; ac clarius, ſive ſöriptc. ſeu, ſi pla-
ceat, quod Majeſtas Sua Cæſarea convenientius exiſtimat, oretenus
conferendo cum Majeſtatis Suæ Cæſareæ Plenipotentiariis, expli-
cet, quid Majeſtati Suæ, Sereniſſimus Magnæ Britanniæ Rex, pro
talibus oblatis vice verſa offerat, ac præſtare intendat, ut pari paſſu,
prout moris, de utriuſque partis poſtulatis, ac præſtandis tractetur,
conveniatur & concludatur.
Hoc reſponſo accepto, Legatus ſe eo nequaquam contentum eſ-
ſe, ſignificavit, ac propterea periit, ut Cæſarea Majeſtas mentem
ſuam planius & explicatius declararet, & determinate atque abſo-
lutè in medium depromeret, an & quid, & ſub quibus conditioni-
bus, in hac cauſa facere, atque reſtituere in ſpecie conſtituiſſet. Suos
igitur Conſiliarios, Kalend. Septembris, ad Legatum convenire, &
ei in hanc ſententiam loqui juſſit: Cæſaream Majeſtatem expenſis
& conſideratis omnibus, quæ tam à Legato repræſentata, quam quæ
in hac cauſa, conſideratu neceſſaria eſſent, mentem quidem ſuam
voluiſſe, candididè & ſincere hunc in modum aperire. In tribus ver-
ſari potiſſimum capitibus, totum hoc negotium; Primo, in reſtitu-
tione Inferioris Palatinatus: Jam vero ſciendum, Regem E iſpaniaæ
unam illius partem, propter ingentes impenſas, quas Ecerir in exe-
cutione ei demandata, oppignoratam poiſidere; alteram partem te-
nere Bavarum pari modo; nunc autem rationi & juſtitiæ conſenta-
neum efſe, ut utriſque, antequam hæc pignora & hypothecam reſti-
tuant, prius ſatisfiat. Cæſaream Majeſtatem ea de re cum utroque
ligenter egiſſe, & eos eouſque perſuaſiſſe, ut in reſtitutionem
conſenſerint, ſub hac tamen conditione, ut Ipſis Emolumenta quæ-
dam, quæ pro compenſatione jure prætendant, prius addicantur &
præ-

3

.

Enodatio KReſponſoram Cæſareorum. 11
præſtentur. Vt vero Comes Palatinus tuto & quiete, ſine impu-
gnatione poſſidere poſſit reſtituenda, Cęſaream Majeſtatem ex me-
ra gratia abrogaturam Bannum; eumque in Ordinem & gradum
Primcipum Imperii recepturam.
Alterum, concernere Electoralem Dignitatem: Quoniam vero
Cæſarea Majeſtas de ea, utpote de re ad Ipſam & Imperium pleno
jure devoluta, dudum, conſentientibus & approbantibus Electori-

bus, & ſecundum præſcriptum Legum & conſtitutionum Imperia-

lium, liberè & abſolutè diſpoſuerit, eamque tum in Ducem Bavarie,
optimè de Cæſare, totoque Imperio meritum, tum in lineam Guliel-
mianam ſolemniter, & per Inveſtituram, aliaſque obligationes tran-
ſtulerit; adeo ut res jam ſit conſtabilita, & firmata atque immota,
fas non eſſe de illius reſtitutione, in colloꝗquium deſcendere, quam-
diu aliquiĩs ex dicta Linea Gulielmica ſuperſtes ſit.
Tertium Palatinatum ſuperiorem contingere: De eo idem eſſe

ſentiendum & obſervandum, quod de Dignitate Septem virali;

nam ditiones iſtas Duci Bavariæ & Lineæ Gualielmianæ traditas eſſe
in ſolutionem partis iĩmpenſarum, quas Dux ille, Imperatoris cauſa,
ad recuperandam Bohemiam impenderit. Hæc cum ita ſint, & Cæ-
ſarea Majeſtas mentem ſuam tam ſimpliciter & planè detexerit; æ-
quum ommino eſſe, ut Legatus nunc quoque declaret, quid Rex ha-

pita harum rerum, & Cæſareæ gratiæ & benevolentiæ conſidera-

tione, viciſſim in commodum & utilitatem Cæſareæ Majeſtatis &
Imperii præſtare, qualéque fœdus cum ipfſis percutere intendat.
Ad ea Legatus paucis: Se gratias agere Cæſari, quod tam emi-
cleatè animum ſuum retegere voluerit, inde enim ſatis apparere
poſſit quid in toto hoc negotio, Rex, à cujus expectatione iſta ſint
remotiſſima, ſperare poſſit ac debeat: acturum vero fuiſſe majores

gratias, ſi iſta citius, & ſtatim ubi ad Aulam Imperialem acceſſiſſet,

vel potius antequam ex Anglia diſceſſiſſet, fuiſſent enunciata, tum
fortaſſe compendi fieri potuiſſe, tempus & impenſas, neque opus
futurum fuſſſe plenipotentia, & ſolemni Legatione. Sibi jam os oc-
cludi, ut non poſſit ulterius progredi, aut aliquid in medium depro-

mere: nihil aliud reſtare, uern ut de cunctis Regem ſuum certio-
rem faciat, quod facturus ſit fideliter & ſine affectu; Cæſarem per

ſuos miniſtros idem facere pofle, ſi ſortè vereatur, Se, vel plus, vel

minus dicturum.

C 2 Biduo

12 Eñnodatio Reſponſorum OQuſareorum.
Biduo poſt Cæſari coram collocutus, repetiit quæ ſibi a miniſtris

ejus expoſita fuerint, quæque his reſponderit, & quod in eo eſſet, ut

miſſo Curſore, velit de omnibus Regem ſuum informare: In An-
gliam igitur ad Regem expedit literas; interea ſimulat ſe non expe-
ctato reditu Curſoris, diſceſſurum, ſperans, ſe apparatu ſui abitus,
moturum & flexurum ad moderationem & quiorem ſententiam
Cæſareanos, qui nollent fortaſſe, utre infecta & rupto colloquii fi-
lo diſcederet: ſed fruſtra, tempus interea elapſum eſt, & Curſor re-
diit, qui Legato literas à Rege attulit, per quas ei præcipiatur, ut,
quoniam ſpes nulla ſit, obtinendæ per æquas conditiones reſtitutio-

nis Palatinatus Electoralis, domum reverteretur, relicto in Aula Cæ-

ſarea Iohanne Iaylero. Cum Cæſareani viderem Legatum in procin-
ctu eſſe abeundi, omnem induſtriam, omnes artes, omnes nervos in-

tenderunt & adhibuerunt, ut eum detinerent diutius. Hinc factum,

ut Rex Hungariæ filius Cæſaris, qui noviſſimè advenerar, Legati
propoſitum diſcedendi, ſufflaminarit, ſpe ſingulari data, ſe procura-
turum, ut hoc negotium reſtitutionis ad felicem exitum deducatur,
neque Legatus cauſam habere queat conquerendi, aut doenitendi, ſi
Parvi temporis moram tulerit. Orator ergo conſultum judicavit, per
aliquot dies diſceſſum ſuum proferre; tum, ut videret, an ali-
quid magis æqui & moderati Cæſar dicere vellet, tum, ne occaſio-
nem daret, ſibi exprobrandi, quod præfeſtinantior fuerit, & auſcul-
tare renuerit, quæ in medium proponenda, offerrentur. Cum vero
tempus nimium illi ms rem ad Electorum deliberationem

remiſſam, horumque ſentenyviam prius intelligi neceſſe eſſe cauſan-

do, Legatus facta una alterave interpellatione Seque fruſtra operiri
animadvertens, Electorem, Regem, & Cæſar em adiit, & valedixit
ad vI Idus Novembrio.
Diſcedenti, promiſſio & ſpes facta, ſore, ut brevi, antequam
Germania cxceca ei literæ & reſponſio, quæ poſtulatis ejus pro-
prius accederet, tranſmittantur. Literas quidem aliquas Norimbergæ
traditas accepit, inter quas una erat ad Reginam 6 ldabetbam; ſed in
inſcriptione ſtudio omiſſum erat Electricis & Comuitis Palatinæ co-

gnomen, ſub falſo obtentu illud ei, propter Mariti proſcripti cau-

ſam dari non poſſe: ideo Legatus literas iſtas, cum indignatione &
objurgatione, eo, unde venerant, remiſit. Et ſanè res eſt inauditæ
& crudelitatis, & injuſtitiæ, neque inter Barbaros unquam intellecta,
neque

cot
Vr

fui
le
nit

Cul
rise
Ver
bi
inte
ten
On

qu

q
Gimn
Gno
one
mar
niſs
finen
100
d p
l

iſtris
t, ut
An-⸗
ape⸗
dus,
tiam
lüiff⸗

1Ie-

Enodatio Reſponſorum Cæſareorum. 13
neque in ſæviſſimis Syllæ & Marii Proſcriptionibus, neque ſub
Triumviris, exercita, ut, nimirum, propter crimen Mariti, etiam a-
trociſſimum & ex confeſſione manifeſtiſſimum, innocens mulier

jure ſuo & bonis, atque dignitate & nomine, quæ ante commiſſum

viri flagitium, habuit & obtinuit, privaretur: ſicuti hodie ex parte

Cæſareanorum, contra Reginam Elidabethum, fieri præſumitur, cui

non ſolum dotalitia bona, vi & injuria, ſunt adempta; ſed etiam no-
men, titulus, & dignitas, quæ nubendo conſecuta eſt, præripi ten-
tantur: cum tamen ejus Maritum criminis imputati, nunquam fuiſſe

convictum, adhæc à Cæſare, in propria cauſſa, inauditum, indefen-
ſum, non vocatum, illegitimè, injuſt? & nulliter, ex mero odio &
vindicta, proſcriptum. Sed ad rem.

De reſponſione vero illa, de qua egard Britannico ſpes facta
fuit, diu nihil audiebatur; tandem aliqua ſive Notificatio, ſive de-

claratio ad xIV Kalend. Februarii, exarata, in Angliam tranſmiſſa ve-
nit. Illa hæc continet:

Cæſaream Majeſtatem, poſtquam cognoviſſet, potiſſimam diffi-
cultatem, quo minus hoc negotium, ad deſideratæ utrinque arctio-
ris conjunctionis & confœderationis effectum, perduceretur, in eo
verti, quod Sereniſsimus Rex ampliorem aliquam ſatisfactionem, ſi⸗
bi pro Nepote ſuo quoad Electoralem Dignitatem deſideret, non
intermiſiſſe de medus omnibus, quæ ad ſuperandam eam difficulta-

tem pertineant, convenienti ſollicitudine, perquirere & indagare,

communicando ſuper hac re, tam cum excelſo collegio Electorali,
quam cum iis, quorum hoc particulariter magis intereſt, & ſine
quorum conſenſu, rebus ſic ſtantibus, ſoli Majeſtati Suæ Cæſareæ,
de hac re ſtatuere, non omnino eſt integrum. Poſtquam igitur, media
quædam ſeſe aperuerint, ex quibus ſpes affulgeat, poſſe prædictam

difficultatem, quoad Dignitatem Electoralem, ſtante etiam Linea
quondam Wilhelmi Ducis Bavariæ, ſuperari, ac Sereniſsimo Ma-

gnæ Britanniæ Regi, ampliorem aliquam ſatisfactionem dari, Ro-
manam Regiam Majeſtatem omittere noluiſſe, quin de hac re, Sere-
niſsimi Regis Magnæ Britanniæ Ablegato Iobanni Iaylero, in hunc
finem ibi relicto, ſignificaret, qui de eadem ad Regem ſuum quan-
to ocyus referre, & convenientem curamut ſufficiens mandatum,

ad pertractandum ac penitus abſolvendum, hoc reſtitutionis & con-

fœderationis negotium, quamprimum vel ſibi tranſmittatur, vVel
C 3 in

14 Snodaio Reſponſorum Ceſareorum.
in alium, qui mittendus videretur, conferatur, adhibere novii-
Atque hæc eſt brevis in eompendium conjecta Relatio eorum,
quæ in hac ſolemni Legatione ultro citroque acta, dicta & ſcripta
fuerunt. Iam vero, Primo loco, & ad faciliorem conſequentium ju-

dicationem notandum: Legatum Britannicum ſtatim in primordio

ſuæ Legationis, in propoſitione prima, deinde iterum in alio libel-
lo ad Imperatorem, contra Cæſaris, ut illi vocant, Decretum de die
zræiv Februarii exceptitionem oppoſuiſſe, illud tum rejiciendo, tan-
quam nullum & à re vacuum, tum demonſtrando præſcriptas in eo
conditiones longè infra ſpem & expectationem, quam Sereniſſimus
Magnæ Britanniæ Rex de integra reſtitutione Palatinatus, hoc eſt,
tam territorii, quam connexi muneris Electorii conceperit, eſſe, ac
propterea merito caufam daturum fuiſſe, de ſucceſſu & confectione
negotii addubitandi & diffidendi, operamque expediundæ Lega-
tionis ſuperſedendi; niſi aliunde, & maximè per ipſum Taylerum,
cui Decretum iſtud traditum fuerit, amplior & lautior atque fir-
mior, ſpes & cautio, nomine Cæſareæ Majeſtatis data fuiſſet, ſoli-
dæ & plenæ circa Palatinatus reſtitutionem ſatisfactionis & grati-
ficationis. Et ſanè indubium eſt, Prudentiſſimum illum & Optimum
Maximum Regem nequaquam Oratorem Suum propter tam jeju-
nas & ventoſas, vituperii & prejudicii plenas conditiones & leges,
quæ in ipſo ſcripto feruntur, miſſurum fuiſſe. Niſi enim aliud &
majus certiuſque fundamentum ſpei ſuæ habuiſſet, aliiſque argu-
mentis & perſuaſionibus adductus fuifſet; Legationem tam ſplen-
didam compendi feciſſet.
Præterea conſiderandum, Imperatorem in primo ſuo reſponſo,
quod Legato dedit Lint Fii ad diem trigeſimam menſis Iunii, tacitè
agnoviſſe à fe profectam fuiſſe ſpem illam, quia nihil contradixerit
tunc aut exceperit: imo etiam exceptionem, quam Legatus xVIII.
Junii, contra dictum Decretum de die xxIV Februarii propoſuerat, ta-
cendo comprobarit, & ratione & veritate niti agnoverit. Quod ve-
ro poſtea dοντον contradixerit, addendo, Se mirari quo funda-
mento Legerus Dræ ſuppoſnetin, Se ſpem dediſſe vel amplioris gra-
tiæ, vel reſtitutionis plenioris, quam quæ in ſe æ pememorato Decre-

to contineatur, indicio erat Cæſaream Majeſtatem in priori fua ſen-
tentia firmiter permanſuram, & ne latum quidem unguem ſab ea

diſceſſu-

iſe
riun
4.
ul
pro⸗
tion
Vie
gur
P
ere
ſolut
Piat
ceps
guine
denti
Gora
oflen
um.
ſee⸗
de gu
clarat
Peniſ
Nacu
Poſet,
Eum ke
legitin
uia in
gue c
dee
nocente
ueſim
quiſito
Auaqua
reg
torum 3
ISn

ori⸗

rum,
cipta
um ⸗
orcto
libel⸗
dedu
‚tan-
in eo
Genus
oc elt,
ſle, ac
Rione
Lepe-
lemm,
ne fir⸗
,ſoli-
Narr⸗
timum
n ſeſr⸗

leges,
4 &
argu⸗

er⸗
onlo,

tuente
dixerit
GIII;
Iat, ta-
noc ve⸗
Kundr⸗
hrisgla-
Deccte-
ſua ſen⸗
n e4
lceſt⸗

Enodatio Reſponſorum Caſareorum. 15
diſceſſuram, quicquid alii vel dicerent, vel crederent in contra-
At jam operæ pretium fuerit, ponderare & examinare, quæ &
qualia ſint Cæſaris oblata, quæ toties repetuntur & tanti eſtimari &
pro ſingulari beneficio reputari jubentur: deinde, ſub quibus condi-
tionibus ea fiant, hoc eſt, qualia ſint ea, quæ ab Electore Carolo Ludo-
vico, & à rege in agnitionem tantæ gratiæ viciſſim præſtanda exi-
guntur.
Primo, offert Cæſar Se Carolum Ludovicum à Banno Imperiali
ex delicto paterno in Eum derivato, eatenus & ad eum effectum ab-
ſoluturum, ut in Ordinem & gradum Principis S. R. Imperii reci-
piatur. Magnum, ſi Diis placet, beneficium illi, qui natus eſt Prin-
ceps Imperii & jure proprio, acquiſito, & primogenituræ Elector,
qui non ex beneficio Patris & per viam hæreditatis; ſed ex provi-
dentia legis & ex pacto primi acquirentis, jure gentilitatis in Ele-
ctoratum ſuceedit? Si hoc Cæſaris oblatum Elector eo ſenſu, quo
offertur accipit, cogitur agnoſcere & præſupponere, Primo, Ban-
num contra Patrem Suum deproperatum legitimum & juſtum eſſe,
& ſecundum jura decretum & promulgatum: Deinde, illud contra
Se quoque locum habere, non ſeeus ac ſi Ipſe in Bannum eſſet de-
claratus & neceſſe haberet eo abſolvi. Quod non ſolum contra a-
pertiſſimum jus faceret; ſed etiam Patri Regi enwern, tum
Sibi Suiſque perpetuam ignominiam & maculam afferret. Nec bo-
na cum conſcientia, aut citra ſummæ ingratitudinis crimen facere id
poſſet; tum quia Genitoris ſui honorem & exiſtimationem læderet,
Eum rebellem, perduellem & reum Læſæ Majeſtatis, ac propterea
legitimè proſcriptum fuiſſe, tacitè agnoſeendo & confitendo; tum
quia in animo ſuo perſuaſus eſt, Patri ſuo injuriam factam Bannum-
que contra eum evibratum nullum eſſe & illegitimum & licet ju-
ſtè decretum & pronunciatum foret, contra Se tamen, utpote in-
nocentem, & natum diu ante divulgatam proſcriptionem , & jus
quæſitum adeptum, & non Parenti ultimo poſſeſſori; ſed primo ac-
quifitori ex lege feudali & fundamentali ſuecedentem locum ne-
quaquam habere & extendi poſſe; Bannum enim, ar inquit & probat
Andræas Gallius magms Iureconbaltus Cameræ Imperialis Aſſeſſor, duorum Impe-

ratorum Conſiliarius & quondam Ducis Bavariæ Advocatus, lib. 2. de pace publica,

ſer. I5. mem. 9. eſt perſonale & cum perſona extinguitur, & obſerv. ul-

16 Enodatio Reſponſorum Cæſareorum.
kima, n. 32. Bannum morte, ait, Banniti expirat ber l. crimen vel pœna pa-

terna mullam maculam filio infligere poteſt. 26. & ibid. nec alieni crtiminis ſucceſſor

conſtituitur. D. de pana, & per I. deſuncto D. de publicis judiciis, & per l. I. & fi-

nal. C. ſi reus vel accuſatus mortuus fuerit, adde I. publica 3. D. de publicis judiciis,

S allegat. infr. Deinde cogeretur confiteri & agnoſcere, Se non eſſe

Principem Imperii, quia opus habeat in iſtum gradum aſciſci. Qui
Eum pro Principe Germaniæa, hoc eſt, vel pro Comite Palatino

Rheni non æſtimant, neceſſe eſt ut præſupponant Eum vel No-

thum, vel Hiſpaniæ, vel Galliæ, vel alterius Imperii, at hoc falſum,

(niſi quod Angliæ Princeps ideo dici meretur, quia Princeps eſt
ſanguinis Anglicani) ſicut illud Diabolicum eſt. Iura ſanguinis
inquit lex, nullo jure civili, per quod Bamnum eſt inwoductum, dirimi poſ-
ſunt. H'jura. 8. D. de regul, juris. jus agnationis. 34. D. de patctis.

Principis Anhaltini proſcripti filius, quamvis in prælio Pragenſi

captus, nunquam opus habuit teeib in gradum Principum, ſed ſem-
per, etiam in captivitate, quia proſcriptus ipſe non erat, nec in eum
derivari ullo jure Bannum Patris poterat, habitus, tractatus & vo-
catus fuit Princeps, ab ipſo Cæſare & Cæ ſareanis, quamvis Pater
ĩpſius nondum eſſet abl lutu⸗ à Banno. Ita filii Iobannis Friderici E-

lectoris Saxonia, in numero Principum habiti, & pro Ducibus Saxo-

nis agniti, & ita compellati ſuerunt, Patre licet Bannito & capti-
vo. Quin libri Regis Friderici, Comites Palatini, hoc eſt, Principes
Imperii ex Illuſtriſſima Proſapia nati & orti, atque pro talibus et-

jam agnoſcendi & tractandi ſint, quis negare poteſt? Ipſe Impera-

tor eos non aliter quam hoc nomine compellat, nec aliter compella-
re poteſt. Quid autem ſit in Imperio Comitem Palatinum, & ex

Septemvirali Palatina ſtirpe editum eſſe, vulgo notum eſt. Nemi-

ni hoc nomen & titulus competit, & inditur, niſi qui ſit Princeps:
Comitem Palatinum nominari, & inter Comites Palatinos accen-
ſeri, idem eſt ac eſſe Principem Imperii, tali loco & gradu, qui in
Imperio tribuitur ſecundumordinem Comitibus Palatinis, qui ſunt

dn & præcipui inter omnes reliquos Principes. Agnominatio

omitis Palatini in Imperio plus eſt, quàm Ducis aut Principis:
hinc fit ut in deſcriptione titulorum & dignitatum Principes Pala-
tini nomen Comitis Palatini præponant titulo Ducis.

Liberi Regis Friderici nonne ſunt Pronepotes Regis Daniæ ex

Sorore? nonne ſunt Principes & ſanguine regio Britannico oriun-
di?

di

retg
l
liabun
leme
&n
Pala
ſingt
ine
lium
tratut
ne &
cente
walet
natali
Eſ

ut
eeſſr
ldiciis,
nelle
Qi

latino

No-
ſſum,
eſt
ginis

1.

genſi
llem⸗
neuta
& vo⸗
Pater
cib-
Nrd⸗
capti⸗
ncipes
s et⸗
pete⸗

Hele
& er

emmi-

nceßs:
ccen⸗
ui in
ſunt
unatio
hcipis:

6 Pala-

lie ex
Otiun⸗

di⸗

“H

.*

Enodatio Keſponſorum Cæſareorum. 17
di? Si vel hac ſola Frvrogativa naſcendi niterentur, & non accede-
ret generis paterni ſplendor, quis negaret eos Principes eſſe ? quis
auſit præſumere eis hoc jus à Matre, ab Avia & Proavia Regiis fi-
liabus & Reginis collatum diſputare, & auferre propter Patris qua-
lemcunque condemnationem? Hæc cum ita ſint, quo fundamento
& jure ſtatuitur Carolum Ludovicum Electorem, natum Comitem
Palatinum, & quidem tribus plus minus annis antequam Pater ip-
ſius fuiſſet proſcriptus, opus habere recipi in numerum & gradum
Principis Imperii? Magna eſt crudelitas ed adducere & cogere fi-
lium, ut Patrem ſuum, quem inſontem in animo, conſcientia, arbi-
tratur, pro rebelle, perduelle, & reo Majeſtatis, Drobti confeſſio-
ne & agnitione, judicet & declaret: major etiam, ſi ſemetipſe no-
centem, qui tamen nullius culpæ ſibi conſcius eſt, nec per ætatem
maleficium committere potuit, ſiſtere & ſuis juribus, dignitate &
natalium prærogativa exue re cogatur & compellatur.
Eſto ſanè, ſalva tamen veritate, Patrem omnium maximum fa-
cinoroſum fuiſſe, & crimen perduellionis, fractæ pacis, & Læſæ
Majeſtatis, in ſupremo gradu commiſiſſe, ac propterea juſte ei aqua

S igne interdictum, omnibuſque juribus humanitatis privatum eſſe;

hoc tamen liberis ante ſententiam condemnationis paternæ concep-
tis & natis, minimè nocere debet, pr æſertim in his, quæ innatam
dignitatem & jus nobilitatis concernunt, quæque non deſcendunt
ex perſona Patris, ſed debentur, jure ſanguinis, lege gentilitatis &
ex pacto ac tranſmiſſione Majorum, atque ex diſpoſitione legis; ſi-
cuti ſunt Electoratus & Principatus Imperii, hoc eſt, feuda regalia,
antiqua, quæ non veniunt nomine hæreditatis, neque ex ſucceſſione
Patris; ſed jure primæ & ſimultaneæ Inveſtituræ, & per traditio-
nem primi acquirentis & concedentis, c. I. parag. poſtea ver?, & gloſf.
z. d. c. parag. cum verò, Conradus, in verbo. frater. lib. I. de feud.tit. I. De his qui

feudum dare poſſint. Baldus ad Rubric. de ſucceſſion. feudi ad parag. Hoc quoque n.4.

Filius inquit, non venit ut quili bet hæres; ſed jure ſanguinis, quod eſt

immutabile. & in e. I. parag. finali. Euæ fuit prima cauſa benefic: amittend. Iure,
air, genituræ, beneficio, Domini expreſſa forma. Inveſtituræ, à cu-
jus tenore non eſt recedendum, filius in feudo ſuccedit. Iulius Clarus
upremus Regis Hiſpaniæ Conſiliarius & regens in provincia Mediolanenſi lib. 4. Sen-
tent. parag. feudum. quæſt. 66. docet, quod crimen Patris non excludat fili-
um à feudo antiquo, & ib.5 ſentent, parag-laſe Majefſtatis.n. 10. quod poe-
D næ⸗

*

18 Enodatio Reſponſorum Caſareorum.
næ Læſæ Majeſtatis non habeant locum in natis & conceptis ante
delictum Patris, ubi in motis addit Bajardus pornam Patris nocere filiis
tantum in his, quæ deſcendunt ex perſona Patris; ſecus in aliis, nem-
pe feudis ex pacto & providentia. Adde Boerium, qui deciſton parte.i. quſt.
10.n. 6. dicit, quod filii ob crimen Patris non privantur bonis eis antè de-
latis, & quod pœna l. quiſquis. C. ad. I. Iuliam Majeſtatis. non habet locum
in filiis jam natis; ſed poſt delictum Cnmm in d. I. quiſquis. Alciatum qui
conſil. 467. u. 7. communi opinione negat, dictam, l. quiſquis pertinere ad
legitimè conceptos & natos ante delictum. Adde Covarruviam, Gram-
maticum, Cailium, Mynſingerum, Baldum, Bartolum, Nerniam, Alarotam, Bar-
tholom, Cammerarium, Rolandmum de Valle, cons. y4. lib. 3. Weſenbecium, Curtium
Iuniorem & innumeros alios in eandem ſententiam. Conſidera autem impri-
mis has leges ſequentes, I. 3. D. de interdictis & relegatis & deportatis, Quæ
verò, inquit lex, non à Patre, ſed à genere, à Civitate, à rerum natura
tribuuntur, ea manent libris incolumia, Patre relegato, aut proſoripto.
l. 2. C. de libertis & eorum filiis dicit expreßè delicta parentum non nocere
filiis!, quos tunc ortos conſtiterit, dum illi libertate potirentur.
l. emancipatum à Patre 7 parag. I. & 2. parag. de Senat. ibi. Si quis conceptus
quidem ſit antequam Pater ejus (propter crimen) Senatu moveatur,

natus autem poſt Patris amiſſam dignitatem magis eſt, ut, quaſi Se-

natoris filius intelligatur. Tempus enim conceptionis ſpactandum,
et parag. 2. in d.l. dicitur. Avi potius dignitatem prodeſſe filio, quam ob-
eſſe caſum Patris er I. filium familités 9. D. eodem. quœſita, ait, dignitas
liberis, propter caſum Patris remoti à Senatu, auferenda non eſt.
l. qui ad tempus. 2.parag. 3 et 4. D. de. Decurion. et filiis eorum, ubi dicitur fili-
um, ſi poſt conceptionem Pater ipſius dignitatem amiſerit, non per-
dere tamen ipſum dignitatem, item parag. 4. eum, qui poſt Patris re-
kegerionen & proſcriptionem natus ſit, ſi quidem ante conceptus ſit,
habendum eſſe ſenatoris filium. Andræas Gallius lib. 2. de pac. public. obſerv.
15. n. 23. bona, inquit, feudalia, mortuo Bannito, filiis aliisque agna-

tis reſtitui debent, quia delictum Patris vel agnati, non poteſt in

feudo antiquo, ex pacto & providentia, præjudicare filiis & agna-
tis, et n. 34. defuncto Bannito, feudum antiquum & gentilitium ad
bæredes ſanguinis, quibus ex pacto & providentia primi acquiren-
tis, jus quæſitum eſt, revertitur, quibus regulariter delictum Patris
vel agnati impedimento eſſe non poteſt. Verum de iſta materia in
libro noſtro Vindiciarum cauſ Palatinf. quo lectorem remittimus, plene

Scht
dum
umn
liberl
terio

umt
ſikera
Gnali
norun
da.
runt,
Athæ
Gorie
tatpr
ratlor
&mn
net, t
itleria
neutre
Preſi
bied
ferior
tur, ſe
(ariis!
Pins,
Duct
covic
indote
Adbuc
Leope
tenſi,

ſtadie

mulla

tution
mncke
tlonib⸗

santde
fllüs
nem⸗
t.
te de⸗
ocum
nun gui
ere adl
Gram-
„Ba-
Urtium
impri⸗
Qe
atura
inmto.
locere
entur.
eptus
Atur,
al Se⸗
dum 5
mob⸗
gnits
1 eſt.
W⸗
nper-
iste⸗
tusſt,
AMe.
4ne-
teſtin
aona-
mnad
niren⸗
Pitris
eriain
lene
&

Enodatio Keſponſorum Caſareorum. 19

& diffuſe atque ex profeſſo tractamus. Interim deteſtandum quod,
dum his beneficiis & diſpoſitionibus legum & jurium promiſcuè
unuſquiſque civis, inferioris licet ſubſellii, frui & tutus eſſe poſſit:
liberis tamen Principum hæc juſtitiæ ordinatio denegetur, iique de-
terioris, quo ad juſtitiam, conditionis eſſe judicentur. Sed ad rem.
Offert Secundo loco Cæſar, Se reſtituturum Comitem Palati-
num in partem haud contemnendam, ditionum avitarum. Iam con-
ſiderandum partem eam non nominari: nec declarari & innui quæ,
qualis & quanta futura ſit. Ex interpretatione & judicio Cæſarea-
norum dependet, an talis ſit, ut pro non contemnenda ſit æſtiman-
da. Si ſecundum æſtimationem conditionis, in qua Electorem po-
nunt, computant; etiam parvam portionem pro magna æſtimabant.
At hæc fortaſſis tam exigua & contemptibilis erit, ut Regi & Ele-
ctori eam accipere turpe & ignominioſum fuerit, magnumque affe⸗

rat præjudicium. E poſtrcma Ancem⸗ quæ data fuit Legato, decla-

ratione, deprehenditur & perſpicitur, tum Electoriam dignitatem
& munus, rem præcipuam & maximam, quæ ad reſtitutionem perti-
net, tum Palatinatum ſuperiorem, partem coæquam parti, quæ in
inferiore reſtat reſtituenda, removeri & ſecerni à reſtitutione: de

neutro enim mentionem ullam faciendam, neque ſpem conſequendi

præſumendam eſſe, quamdiu aliquis è ſtirpe BGavarica ſuperſir, clare
ibi edicitur. De parte tantum illa, quam Bavarius & Hiſpanius in in-
feriori Palatinatu jure hypothecæ aiτιαιιοοαο. Poſſident, ſpes da-
tur, fore nimirum, ut illa ſub certis conditionibus, ſi prius hypothe-
cariis ſatisfactum fuerit reſtituatur. Pars autem hæc, (ſi ab eà exci-
pias, ſicut excipere fas eſt, tum ditiones, quæ Ludovico Philippo
Duci Simmerenſi Patruo Electoris debentur, tum bona Electrici Lu-
dovicæ Palatinæ, Aviæ, & Reginæ Elizabethæ, matri, viduabus,
in dotalitium aſſignata) per exigua & tenuis admodum erit: minor
adhuc futura, ſi eà ſepares agros, fundos, villas & oppida, quæ
Leopoldo Auſtriaco, Epiſcopis Moguntino, Wormatienſi & Spi-
renſi, Magiſtro Equitum Ordinis Teutonici, Landgraviò Darm-
ſtadienſi, denique aliis data, conceſſa & tradita fuerunt. De his enim

nulla fit à Cæſare mentio, ideo minimè præſumi poteſt, ea in reſti-

tutionem partis illius non contemnendæ computari. Iam & hoc ani-
madvertendum, non addi & exprimi, quando & cum quibus condi-
tionibus poſſeſſio circumciſæ iſtius particulæ tradi debeat. De hoc
D 2 prius

20⁰ Enodatio Reſponſorum Cæſareorum.

prius conveniendum erit, atque facile fieri poterit, ut iniquæ &
anormes intolerabileſque, & in quas cum honore & conſcientia E-
lector conſentire nequeat, conditiones præſcribantur & ferantur,
quæ tam Religionis & Sacrorum receptum & priſtinum ſtatum,
quam formam adminiſtrandæ, & regendæ Reipublicæ labefactent,
& novis reſtrictiſque legibus coarctent. De eo quidem nullum eſt
dubium, Hiſpanos & Bavarum nequaquam reddituros, quæ ipfſi in
Palatinatu ρροι uſucapiunt, nifl prius emolumenta & com-
moda, quæ in compenſationem ₰ αaνοπWειαααν Prætendunt
& pertendunt, quorum pretia intendere & amplificare norunt, reàp-
ſe conſecuti fuerint: Hiſpani ſanè fœdus & auxilium contra Batavos
& Gallum, tum protectionem vel deductionem ſuarum navium ſi-
bi volent ab Anglis promitti & præſtari, id quod jam olim præten-
derunt, dum ſubinde intonabant, non aliter ſe reſtituturos partem
quam teneant in Palatinatu, niſi ſub iſtis & ſimilibus conditionibus.
Bavarus, αα dd N*ο ονιW⅛ο»κdr/nςHv h9Sρÿ. Demoiéth. nummorum ali-
quã ſummam, & hanc non exiguã poſtulabit. Caro igitur & neſando
pretio conſtaret pars illa qualiſcunque: quæ tamen, ſi præſens in Pa-
latinatu deſolatio & vaſtitas agrorum, ſi deſerta & incolis vacua re-
gio, ſi villarum & oppidorum ruina, & in cinerem inque favillas re-
dacti lares conſiderantur, nullius planè æſtimationis aut pretii ha-
bere poteſt. .
Porrò & hoc perpendendum, Principem Electorem non poſſe
cĩtra prejudicium juris ſui, citraque violationem legis fundamentalis,
conſentire in aliquam partitionem, ſeu partis alicujus acceptationem,
quia in Aurea Bulla, ſanctione pragmatica diverſis in locis, verbis ſę-
pius ingeminatis & enixioribus, omnis diviſio, ſciſſio, diſtractio &
deartuatio interdicta, ſimul etiam ſacro-ſanctè ſancitum eſt, dignita-
tem Electoralem ita territorio Palatinatus conjunctam & connexam,
ut alterum ab altero in Perpetuum nulla prorſus ratione ſeparare
poſſit. Si nunc igitur partem aliquam acciperet &s eseseted“ e)voν
in partitionem & diviſionem conſentiret, & agnoſceret Septemvi-
ralem dignitatem aliquo ſaltem modo ſeparari poſſe vel à toto, vel
à parte Palatinatus: id quod citra præjudicium juris, & integræ ſuæ
reſtitutionis vix facere poſſet; nil fortè pars aliqua integralis, hoc

eſt, totus inferior Palatinatus, cui alligata eſt dignitas, redderetur,
& quidem cum hac conditione, ut jus & ſpes conſequendi reliqua
M integrum

imeg
tuo n
& co
&Cα
ulcin
expe

tunun
dusln
non a
rlæ 0
Iyel
non
Princ
Pirur
Uninn
luc ca
Ullum
natus
in iſt⸗
tatis
aCtion
cli
, hen
al.
1r. 10.
29,cn
ſtam.
ige .
fumt
hI
Weſeni
Ucich.
inhoe
tig
ſe tan

uæ &
nia ⸗
Antur,
AKum,
ent,
umelt
ipſi in
com-
ndunt
red⸗
tavos
umn ſi⸗
vten-
Artem
nuibus.
mali-
ſando⸗
n Pa-
lare⸗
las re⸗

ii hr-
poſſe

Nralis,
em,
bisſe
to &
gnitr⸗
exam,
arare
Nn,
emwi⸗
, vel
ſuer
‚oc
etur,
liqua
grum

Enodatio Reſponſorum Qæſareorum. 21
integrum & illæſum maneat. Tum non partitio & diviſio perpe-
tuo manſura dici poſſet; ſed potius ſuſpenſio integræ reſtitutionis
& conglutinationis. Sed à tali moderatione & conſilio longè abeſt
& Cæſaris Bavarique, & gregalium mens & ſcopus, ſicuti non tam ex
ultimo ſupra relato reſponſo, quam ex aliis declarationibus & ex ipſa
experientia perſpicitur.
Trertio, Imperator offert Se juxta ac conventum fuerit, Inveſti-
turam impertiturum. Jam verò ſciendum hanc Inveſtituram reſtrin-
gi ad eam duntaxat partem, quæ promittitur reſtituenda, ſicut Rodol-
dus Imperatoris in Angliam miſſus Internuncius, clarè declaravit:
non autem extendi ad totum Palatinatum & annexum Archidapife-
riæ officium. Talem autem limitatam ad unam partem reſtrictam
Inveſtituram, Princeps Elector ſine magno ſuo præjudicio accipere
non poteſt, quia eo facto excluderetur & præteriretur in generali,
principali, ſimultanea & toti generi maſculinæ ſtirpis debita Inve-
ſtitura, de omni Palatinatu cum cohærente dignitate & pertinentiis;
Unius autem incluſio eſt alterius excluſio. c. nome, De ræſumt. Qui in
hac communi Inveſtitura non comprehenditur expreſſe, non poteſt
ullum jus poſtea prætendere ad ſucceſſionem, & adeptionem Palati-
natus & muneris Electoralis. Nullus eſt Comitum Palatinorum, quin
in iſta Inveſtitura fundet jus & ſpem ſuam ad Palatinatus & digni-
tatis colligatæ ſucceſſionem. Inveſtitura enim tribuit jus, cauſam,
actionem, ſpem & prætenſionem ſucceſſionis in feudis, c. I. Quib.
modis feudum conſt. poſj. c. I. in princip. de ſucceſſion. Fratrum c. I. in fine, de feu-
do cognat. o. ſi facta. ſi de feudo deſuncti controverſia ſit inter Dominum & Agnatos
Vaſali. Inveſtitura eſt quædam in poſſeſſionem miſſio, Mynſing. conſ.64.
n. 10. & vim contractus habet, imo contractus eſt, Menoch.conſ. 101.n.
28.conſ. 103. n. 53. & ex illa filii & Agnati jus & ſpem habent acqui-
ſitam, quæ illis citra ſuum factum poſtmodum auferri non poteſt,
ut ait Weſenbecius, onſ.41. n. 103,.in fine-Præterea in antiquis feudis jus con-
firmat, etiamſi alius incumbat injuſtæ poſſeſſioni, Vlcius aſius conſ. I.
lib. I. n.24. Tiraquell. in tractatu le mort ſaiſit le vif.· declarat. 7. poft. 5. n. 15. & 16.
Weſenb. conſil. I. Vol. . n. 49. ita citat Nicolaus Burgundus in libro de Electoratu Ba-
varico. Inter eſt igitur Principis Electoris, ut cautè & circumſpectè
in hoc agat, operam dando ut Inveſtituram, hoc eſt, renovationem
antiquæ, & in Domo Palatina uſitatæ communis Inveſtituræ, pro
ſe tanquam capite familiæ, proque fratribus & Agnatis ſuis obtineat,
3 nequa-

22 Enodatio Reſponſorum Caæſareorum.
nequaquam permittendo, ut vel ea omittatur, vel ipſe & cæteri in-
veſtiendi prætereantur. èUB
Quarto, Imperator offert, ſe, cum ad tractatus ventum fuerit,
quoad dignitatem Electoralem & reliqua petita, eum ſervaturum
modum, ut in iis, quæ æquis conditionibus concedi poterunt, ha-

beat cum Sereniſſimus Rex unde ſtudium & benevoſentiam Cæſa-

reæ ſuæ Majeſtatis in ſe, tum quoque Comes Palatinus propenſam
in ſe gratiam poſſit cognoſcere. At animadvertendum eſt, hanc Cæ-
ſaris αιι per bina ultima ejuſdem reſkonl⸗ a,cancellatam & ab-
rogatam eſſe. In his enim clare dicitur, diſpoſitiones Cæſaris de di-

gnitate & ditionibus Palatinicis Electoralibus per nuperam Pacem

Pragenſem confirmatas, ac conſequenter nunc ab univerſis Imperii

ordinibus comprobatas eſſe. At enim per iſtas diſpoſitiones ruas

perpetuo vigere debere in tabulis illius pacis cavetur, omnis ſpes
conſequendi unquam Electoratum & annexas provincias, liberis
Regis Friderici aufertur & præſcinditur: dum ibidem planè refertur
per eas, non ſolum Duci Bavariæ, ſed etiam Lineæ Gulielmianæ,
hoc eſt, illius Patris ſtirpi, è qua quinque maſculi hodie exſtant, in
perpetuum collatum & traditum eſſe Electoratum. 1
Quod idem apertius & enucleatius in altero ultimo reſponſo
enunciatur, dum ibi apertiſſime Cæſarea Majeſtas confitetur & indi-
cCat, Se non tantum Duci Bavariæ, ſed etiam Lineæ Gulielmicæ,
tam dignitatem Electoralem, quam ſuperiorem Palatinum hæredi-
tario jure conceſſiſſe, ac propterea nullum prorſus de eorundem re-
ſtitutione colloquium quamdiu Linea illa ſuperſtes fuerit, admitti
poſſe. Reciſam igitur ab omni parte, & ab ipſa ſtirpe ſpem conſe-
quendi Electoralem dignitatem & ſuperiorem Palatinatumn, ex his
apparet luculenter? Qua nunc fiducia quo fundamento, quo colore,
colloquium de reſtitutione Palatinatus continuari poteſt? Signifi-
catum quidem poſtea ſuit, quod conſilio, cum excelſo Collegio Ele-
ctorali, & quorum interſit, habito; media quædam ſeſe aperuerint,
ex quibus ſpes effulgeat, poſſe difficultatem, quoad dignitatem Ele-
ctoralem, ſtante etiam Linea Gulielmiana Bavarica ſuperari ac Sere-
niſſimo Magnæ Britanniæ Regi, ampliorem aliquam ſatisſactionem
dari. Sed quem in finem iſta excogitata & inventa ſint, nemo non,
qui ratione uti voluerit, animadvertit. Nulla enim probabili ratio=
ne nituntur, ſed ed tendunt, ut Regem Britanniæ & omnes eos,
quorum

quorun
impech
oummſpi
ſeſe co
ſicur e
eas tal
mend⸗
nin
dec
tenſion
natoru
tishat!
police
inis
Forma
tem f
& mo

(c Re

Admit
tiam,
ſeptem
Münui
Mem 5
ineg
Viſion
ſedes 1
tertæ 8
Aurex
necum
ebhſine
Vellere
UunIni
loco &
ſegibn
COnlenn
Kneho

teri in⸗

fuerit,
Aturum

1Ceæla⸗:

benſam
ne Cæ-
Kab⸗
Sdedi⸗

Dacem

Imperi

ſu
is ſpes

liberis
ekertur
miane,
int, in

ponſo
E indi⸗
lmice,
xtedi⸗
em re⸗
dmuͤrri
conſe-
exhis
colore,
ignifr⸗
io Ele⸗
werint,
Ple⸗
cSere⸗
tionem
nonon,
itatio⸗
§ 605;
uorumm

Enocdatio Reſponſorum Cæſareorum. 23
quorum cauſæ Palatinæ intereſt, vanis & inanibus colloquiis teneant
impeditos & illaqueatos, ne ad arma conclament & occaſiones cir-
cumſpiciant, neque Gallis, Suecis, & aliis Auſtriacorum hoſtibus,
ſeſe conſocient. Uſitatæ hæ ſunt artes in Cæſaris & Hiſpani Curiis,
ſicut compluribus exemplis comprobari poſſet. Illorum ſanè Miniſtri

eas tam perfectè edocti ſunt, ut meritò magnorum Politicorum no-

men & famam inter mortales acquiſiverint, s esααοναεo*I 7“οoο
õ
Sed quod, amabò, medium reperiri poteſt, ut hinc juri & præ-
tenſioni juſtiſſimæ Caroli Ludovici Electoris, & hujus Fratrum .
natorumque: iſtinc ambitioni & cupiditati inſatiabili Bavaricæ ſa-
tisfiat? Oportet ut alteruter tantum Elector ſit, & locum Electoris
poſſideat: duo in uno ſubſellio conſidere non poſſunt, nec unius ho-
minis defungi munere, una lingua loqui, unum ſuffragium ferre.
Formam Reipublicæ Germanicæ Septem Electores, tanquam ſep-
tem fulcra conſtituunt: ſi vel plures, vel pauciores ſint, harmonia
& moles illius ædificii corruat, neceſſe eſt. Aurea Bulla, quæ lex
eſt Regia fundamentalis, & ſanctio pragmatica, ſeptem duntaxat
admittit, & unicuique ſuum officium, ſuum Principatum & poten-
tiam, cui connexus eſt Electoratus, aſſignat & adducit: hinc etiam
ſeptem candelabra nominat, quorum numerus neque augeri neque
minui poſſit, citra corporis Reipublicæ convulſionem & everfio-
nem. Si plures forent, novem nimirum, vel undecim, (numerus enim
inæqualis eſſe ipſa natura debet, ne ſuffragia ſint paria, quæ res di-
viſionem ac fciſſionem in Electione Regis adferret,) quænam ipfis
ſedes, officia & munera tantæ dignitati condecentia attribui, quæ
terræ & provinciæ ad conſtituendum Plectoratum aſſignari poſſunt.
Aureæ Bullæ autoritas tanta eſt, ut mutari & violari ab Imperatore
ne cum Electorum conſenſu poſſit; niſi is velit everſis legibus, hoc
eſt, fundamento, ipſam Reipublicæ conſtitutionem & ſummam con-
vellere & pervertere.
Qood ſi contingeret, ut novem Electores crearentur, quomodo
unicuique ſuus ordro & gradus aſcribi poterit? Palatinus quidem è
loco & ſede ſua, hoc eſt, ex jure & poſſeſſione, tot ætatum uſu, &
legibus fundamentalibus, tot Imperatorum Ordinumque omnium
conſenſu confirmata, ſe dejici & deturbari haud permittet: quia id
ſine honoris & conſcientiæ ſuæ læſione, citraque ĩgnominiam & in-

24 Enodatio Reſponſorum Cæſareorum.
juriam totius ſuæ gentis, facere nequiret. Confiteretur enim, &
ſuà patientià & exemplo palam faceret, ſe non injuſtèe jure ſuo ve-
teri & acquiſito & prærogativà inter Electores ſibi ab antiquo
competente, privatum eſſe, & gratiæ magnæ loco reputare; iad
novus homo & precarius Elector factus eſſet. Cum minore dedeco-

re & probro renunciaret àRs Electoratui, quàm in ejuſmodi tur-
Probr 4 N

pem primi gradus & ordinis in infſimum commutationem, quæ fa-
tuæ & puſillanimæ ambitionis ſignum foret, conſentiret. Bavarus
quoque nequaquam ſe removeri patietur è ſede illa, in quam cum
tantâ tamque indomita aviditate & furore atque impetu, cum tan-

to labore & ſudore, cum tantà denique ſæ anguinis effuſione & longa

armorum continuatione irrupit, quamque arripuit & ſuæ genti in-
tulit. Licet novus inter Plectores homo meliori quam ullus alius,
jure æſtimari, ac proinde poſtremo adſidere debeat loco; artamen
tant æ ambitionis eſt, tamque elatum & contumacem generoſi ani-
mi ſpirirum gerit, ut de principatu cum prioribus, & Se multum ve-
tuſtioribus Electoribus, imò & ipſo Imperatore, ſumma conten-
tione diſputare non addubitet, ſicut ſuperioribus annis experientia
docuit, quando Cæſarem in Conventu Ratisbonenſi in ordinemm &
ed redegit, ut Wallenſteinium exauctorare & reliqua omnia, quæ ip-
ſe tum ſciſceret, approbare cogeretur. Diu antequam Bavarus inter
Electores à Cæſare referretur, tempore etiam Imperatoris KRudolphi
& Wanbie, Archiducibus Auſtriæ quæſtionem de primo & dig-
niore loco movit, titulum etiam Serenitatis non minus atque Au-
ſtriaci affectavit, & Ferdinandum, qui ipſius ope indigebat, tan-
dem eo compulit, ut iſtum titulum ſibi daret, antequam & factus
eſſet novus Septemvir. Verum quidem eſt, quod ab omni ætate
Duces Bavariæ, rerum potientes & familiæ capita, difficultatem
fecerint Archiducibus Auſtriæ, ſi non alia, Regia nimirum, vel Im-
peratoria dignitate fuiſſent adornati, in Imperii conventibus & Co-
mitũs loco & gradu cedere; quia ſe vetuſtiores Duces eſſe dicebant,
nec Imperatoribus ex Auſtriacis oriundis ſuos fas fuiſſe poſteros Ba-
varæ genti, quæ jus principis ſubſellii jamdudum haberet, præferen-
di, creando eos Archiduces; quia etiam Bavariæ Dux, tanquam dig-
nior, primo loco, in latere, ubi Princi pes ſæculares cinden aſſi-

deret; horumque nomine, decreta & leges in Comitiis ab ordinibus
rogatas & comprobatas ſubſcriberet & conſignaret: Auſtriaci verd,

Au;

verd,l
minum

tuntan,
ſelicio
tigi
contte

teruure
inſoli
liſunt
& illa
Delt
ſtabili
tio Pr
Vere
dur, ve
pel 40
DAam
Conye
ideon
dentes
lielmi⸗
ratus
Vere:
Aciant
Pohe
aculta
r.
averi⸗
depule
tranlas
npto,

n, &
lo e⸗
miquo
coch

edeco⸗

ditut-

lee fa⸗
AVatus
ncum
ntan⸗

dog

nti in⸗

alius,
cawen
liani⸗
im e⸗
onten⸗
lentia
em &
ne ip⸗
Sinter
ℳ
Xdͤg⸗
le Au⸗
,tan⸗
factus
xtate
ſtatern.
elln-
Co⸗
ebant,
05 Ba-
ſeren⸗
mag⸗
t,alli⸗
inibus
verd,

gi

.

Enodatio Reſponſorum Caſareorum. 2 5
verd, qui poſt Bavarum ſe collocari non ſuſtinuerunt, & latere ho-
minum Eccleſiaſticorum, Præſulum & Infulatorum aſſiderent. Ve-
runtamen nullus Bavarorum, cum tanta contentione & ambitione
ficioriqus cum ſucceſſu, quàm hic modernus Dux, præ cæteris an-

tiqui in familia ſua conſervandi ſplendoris & dignationis ſtudioſus,

controverſiam illam movit & pervicit.
Sed ajunt veriſimile & ſpem eſſe Bavaros eo adduci poſſe, ut in
pactum alternationis conſentiant, hoc modo, ut poſt mortem
Maximiliani Bavari rerum nunc potientis, Electoria dignitas
& functio inter hujus & Regis Friderici Palatini primogenitos
filios & Nepotes, alternis exerceatur & poſſideatur vicibus: al-

terutrius poſteritate deficiente ſuperſtiti Electoratus totus Aleααι

in ſolidum, velut jure accreſcendi, relinquatur. Sed campæ & logi
hi ſunt, qui nullo fundamento conſiſtunt; & ad circum veniendum
& illaqueandum credulorum animos inventi ſunt. Tantum enim
abeſt ut Bavari, hoc rerum ſtatu, quo prædominantur & res ſuas con-
ſtabilitas habent, ſimlque potentia, autoritate & gratia in Impe-
rio prævalent, in talem pactionem ſint conſenſuri; ut etiam conni-
vere & permittere nolint, ut controverſia de Electoratu vel ſepona-
tur, vel in ſuſpenſo relinquatur, reſervato unicuique parti jure ſuo,
vel ad colloquium, vel ad judicem competentem remittatur: ſicut id
palam & cum magna contentione, tum alias, tum nuperrimè in
Conventu Ratisbonæ habito, publicè declararunt & edixerunt;
ideoque etiam Imperatorem edò adegerunt, obſtinaciſſimè perten-
dentes, ut Palatini ſtirpis Rupertianæ tam diu, donec Bavarica Gu-
lielmiana ſuperſtes & in vivis eſſet, à ſpe & conſecutione Electo-
ratus maneant excluſi, neque Illis permittatur, litem de eo his mo-
vere: ſed cogendos eſſe, ut prætenſionibus ſuis renuncient, ſimul-
gu caveant, ſe nihil illius cauſa in Imperio deinceps moturos: ni
aciant, neque Germaniæ, neque Bavaris de pace & ſecuritate
Froſtecnn fore. Si enim Palatinis, inquiunt, jus ſuum repoſcendi
acultas & jus datur, Eos, ſi præſertim occaſiones & adminicula,
uæ reſtituti ad Ditiones facilè conſecuturi & circumſpecturi ſint,
Dvcrint 3 minimè quieturos, donec Bavaros iterum ab Electoratu
depulerint: ſicut filij & Nepotes Rudolphi fecerunt, qui Papienſi
tranſactione, & pacto, alternis vicibus exercendi munus Electorale,
rupto, liberos & poſteros Ludovici Bavari Imperatoris, Pofieſnon⸗
E . ſua

26 Enodatio Reſponſorum Caſareorum.

ſua per vim & dolum exturbarint. Neceſſè igitur, ut ante omnia,
& priuſquàm Palatini in Imperium admittantur, & ad Principatum
reſtituantur, hæc quæſtio abſolutè determinetur aut tranſigatur;
alias fomitem & materiem fore novarum turbarum & belli, atque
iſta ratione Imperium & Rempublicam nulla ſecura, ſtabili & firma
pace fruiturum, ſed in continuo metu verſaturum. Hæc illi ex ani-
mi ſui Sententia proferunt & ſtatuunt, quibus id quòque delibera-
tum à principio, decretumque fuit. Atque hinc factum, ut non tan-
tùm in tabulas Pragenſes inter conditiones facilè illius pacis, per-
petuam ſtirpis Bavaricæ in Septemviratu ſucceſſionem, & Pa-
latinæ gentis excluſionem inſeri vaferrimè & per comminationes
atque perſuaſiones procurarint; Sed etiam Imperatorem importuni-

tate ſua compulerint, ut Spem conſequendi Electoratus & ſupe-

rioris Palatinatus omnem Palatinis præciderit, edicendo & reſcri-
bendo confidenter & abſolutè, ſe non poſſe permittere, ut de illo-
rum reſtitutione poſtulatio fiat, aut colloquium vel conventio,
quamdiu ſoboles maſcula é ſtirpe Gulielmi Bavari ſuperſit, inſtitua-
tur, ſicut ſuprà audivimus. Age verd, dicant & fidem faciant ſe con-
ſenſuros in ejuſmodi alternationis, ſeu per vices ſucceſſionis con-
ventionem: num fas & jus eſt, ut Carolus Ludovicus naſcendi & pro-
prio, & primogenituræ jure, atque per legem & majorum provi-
ſionem & traditionem Elector natus, cæterique ejus Fratres & Ag-
nati, quibus jus acquiſitum eſt, in illam Sibi ſuæꝗ; genti probrum
inferentem, imminutionemque veteris juris & prærogativæ affe-
rentem conditionem conſentiat? Qua fide, qua fronte, quo præ-
textu cogi poterit, ut jus & poſſeſſionem Suam, tot ſæculorum lap-
ſu, tot Imperatorum confirmatione, totius denique orbis & omnium
ordinum, qui à prima inde conſtitutæ Reipublicæ ætate vixerunt,
approbatione conſtabilitam & corroboratam, in gratiam ingratiſſi-
morum & infeſtiſſimorum gentilium, labefactet, diminuat & diſ-
cerpat? Quis ſuſtineat, quis non ſtomacharetur & diras funderet, ſi
Palatinos Principes, quibus legum patriarum & inſtitutorum priſ-
cor um protectio & conſervatio tantæ curæ fuit, qui pro libertate,
In pro Aureæ Bullæ, aliarumque conſtitutionum & ſanctionum
fundamentalium tuitione, nullum diſcrimen, nullum vitæ periculum
adire dubitarunt, ea tam turpiter, tam temerè violare videret? Non-
ne alternationis pactum, quod Bavari etiam ante tria ſæcula rrr⸗
ucere

e⸗
perſ⸗

total

nia,
datum
atur;
Nque
firma
X ani-
iberr⸗
ntan-⸗
per-
Pa-
dones
drtunn⸗
ſupe-
elcri⸗
eillo⸗
entio,
ſtitua⸗
co.
8CO⸗
pro⸗
rovi⸗
X A-
brum
afle⸗
Præ⸗
mlap⸗
Dnium
runt,
tiſſi⸗
L dil-
ret ſ
npri⸗
ftate,

onum
culum
Non-
intto⸗
acere

Enodatio Reſponſorum Caſareorum. 27
ducere & invehere præſumebant, Per Auream Bullam Caroliv-

per ſubſequentium Imperatorum confirmationem, per inviolabilem

tot annorum conſuetudinem ſublatum eſt, tanquam res mali exem-
pli, quæ ad Imperii exitium & ruinam ſpectaret, diſcordiam & di-
viſionem inter Ordines aleret, fomeſque eſſet perpetuarum turba-
rum & motuum? .
Atque ex his, quæ tamen primoribus tantùm labris delibantur,
apparet, quid de medijs illis, ad ſuperandam difficultatem de Electo-
ralis dignitatis reſtitutione propoſitis, ſit judicandum. Sive enim per
alternas ſucceſſio & functio vices proponatur, ſive de duobus novis
ſeptem antiquis adjungendis Viris conſilium detur: utrumque
tsnare, dns eJea ssse, quòd neque ullà cum ratione, ſecuri
tate, utilitate ad effectum perduci poteſt. Dicant igitur, pro-
mittant, offerant quicquid velint, jurent quantum velint, indubium
& exploratum el aAret, Bavaros & ſocios nunquam recepturos
in priſtinum dienr & fortunarum ſtatum vel Carolum Ludovicum
Electorem, vel ejus Fratres & Agnatos, neque permiſſuros, ut ad
aliquam, quæ ipſis formidabilis ſit, potentiam perveniant, ne ca⸗
ptatà occaſione, eà ad vindictam & ad adempta recuperanda, accitis
undique auxiliis, utantur. Breviter, omnem operam & oleum per-
ditum iri planum & manifeſtum eſt, ſi hac rerum tempeſtate, &
quamdiu Bavarus ſuperſtes & toto caput orbe ſecuudum eſt, per
amica colloquia exeffici poſſe ſperatur, ut ſub æquis conditionibus,
Palatinatus Electoralis integrè cum dignitate & purpurà Septemvi-
rali reſtituatur. Aliam conſiliorum oram inveniendum, alia via ince-
dendum, aliam temporum inclinationem expectandum eſt, ut obſti-
nati & ſucceſſu rerum elati, longaque felicitate efferati, & invere-
rata potentia inſolentes animi, ad fui agnitionem redigantur, & ad
moderata conſilia flectantur.
Atque hæc ſunt quæ à Cæſare offeruntur, & pro ſingulari Cæſa-
rea gratia & beneficio æſtimari jubentur, quæque arctiorem Re-
gis cum Domo Auſtriaca conjunctionem & fœdus ʒaliaque officĩa
promereri dicuntur: Iam conſiderandum, ſub quibus conditioni-
bus hæc gratia, ex qua Sereniſſimus Rex benevolentiam & pro-
penſionem erga Se Cæſaris, & ejuſdem Clementiamerga Nepo-
tes ſuos deprehendere debet, concedatur. S
Conditiones verd expreſſe præſcribuntur, omues autem, etiam ean

28 Enodatio Reſponſorum Caſareorum.

de quibus tractandum adhuc eſt, ſub conditione frderis ineundi com-
pinguntur, ſicut ait reſponſum.

Prima autem Conditio, vult ut Comes Palatinus convenienter
Seſe coram Sacra Cæſarea Majeſtate humiliando & ſubmittendo
reconciliationis Suæ beneficium demiſſè petat. Hic jubetur Elector
Semetipſum reum ſiſtere & profiteri, ac facto ſuo palam decla-
rare, Se non eſſe innocentem, ſed Cæſarem offendiſſe, cui recon-
ciliari debeat. Reconciliatio præſupponit offenſionem. In quo
autem Cæſarem unquam offendit ?à num quia natus eſt in hanc
lucem? num quia vivit ? num quia minorennis ſuit, & nemi-
nem per ætatem lædere potuit? num quia ex antiqua & Regina
Palatinorum ſtirpe ortus, & ex Matre Regina natus? num quia

Patrem habuit, qui in Regem Bohemiæ electus fuit? num quia

Lugduni Batavorum & apud Lucenſes educatus eſt, & literis bo-
niſque diſciplinis operam dedit? num quia quievit & ab armis ab-
ſtinuit? num quia Regis Avunculi conſilijs obſecutus in par-
tibus non fuit ? num quia Inveſtituram & reſtitutionem ſuam
humiliter & demiſſe à Cæſare petijt ? num quia huic omnem
obſervantiam & obſequium exhibuit? num quia Rex Avuncu-
lus ejus cauſa ad Cæſarem & Electores Legatum miſit? num quia
ex filia Nepos eſt Regis Iacobi, & ex Sorore Nepos Regis Caroli,
& Pronepos Regis Daniæ, & Cognatus Regis Galliæ? Oportet
ut tale aliquid ſit, quod offenſionem dederit. Sed cur non expri-
mitur delictum, & cauſa offenſionis, ob quam neceſſe habeat præ-
ſtare ejusmodi genus humiliationis & ſubmiſſionis, quod non ſo-
let exigi & præſtari niſi à delinquentibus & crimen agnoſcentibus?
Cur nullo verbo indicatur quare Cæſar Illi iratus ſit, ut opus habeat
ſupplex fieri, petendo cum tanta humilitate ſuæ reconciliationis
beneficiumꝰ

Secundo, tenetur facere renunciationem ſœderum & pacto-
rum quorumcunque quæ vel Ipſe, vel Pater ejus cum quibuſcun-
que Regibus ac Statibus, tam internis, quam externis Imperii for-
tè& contraxit. Hic jubetur omnibus auxilijs & amicitijs in perpe-
tuum valedicere, & in mera gratia & in incertis illis atque ambiguis
oblatis acquieſcere, & fundamentum fortunæ & ſpei ſuæ collo-
Cate⸗

cxe.
giß
exce
bene

grat

ſteru
mere
Cert
d ir
adre
Gitie
dunn
nemn
Nul
rece
umt

Qate
tota
Adlias
iri.
Dor
Drn⸗,
Min

Per
ofle

anne
em

etia

Ea⸗

tent
Pron
bati
ſti⸗

com.

jenter
tendo
lector
deche⸗
econ⸗
1quo
„D
dewi⸗
egina
quia
uia
“
isab⸗

palt⸗
D
ohern
uncu⸗
qia
aroli,
ortet
apri⸗
ptæ⸗
nſo⸗
ibus
beat
ionis

cto⸗
ſcun⸗
ſor-
pe⸗
guus
ollo⸗
cate:

Britanniarum percutiendum, multaque alia officia, commodo & a
minicula condicenda; tum demum Imperator oblata ſua ſe ad im-
pleturum ſpem dat.

Enodatio Reſponſorum Qaſareorum. 29

care. Hoc facto, non ſolum meliores ſuos amicos & neceſſarios,
qui Eum, ejus Patrem, Matrem, Pratres & Sorores exules hoſpitio
exceperunt, & hactenus velut in aſylo tutati, nulloque non genere
beneficii & officii cumularunt, offenderet, & ſumme erga Eos in-
gratus foret; ſed etiam Ipſi ſibi facultatem & libertatem ullas in po-
ſterum amicitias & fœdera circumſpiciendi & contrahendi, com-
merciumve & neceſſitudinem cum quo velit colendi, præriperet.
Certa relinquere cum ignominia & conſcientiæ fideique læſione; &
ad inesrt , captioſa & probroſa cum exitio & dedecore animum
advertere, non eſt tutum neque conſultum. Quam miſera eſſet con-
ditio, non dicam Principis, ſed hominis proletarij, qui ſe ad tam
durum & iniquum pactum adſtringi pateretur, & ſibi ipſemet om-
nem ſpem utendarum occaſionum & amicitiarum præcluderet?
Nullum exemplum reperitur, quo ab aliquo Principum Germaniæ
nereprd in gratiam, tam generalis, abſoluta, atque indiſtincta omni-
um fœderum & pactorum renunciatio, flagitata fuerit.

Tertio, ſatisfaciendum eſt etiam alijs, de quibus in futuro tra-

Gtatu, quoad foœdus cum Cæſarea Majeſtate, Rege Hiſpaniæ, &
tota Domo Auſtriaca ineundum, ſtatuendum erit. Hinc colligitur

alias adhuc conditiones ab Electore exactum eique præſcriptum
iri. Illis omnibus prius reapſe ſatisfaciendum, & fœdus cum tota
Domo Auſtriaca, ex arbitrio & voluntate Cæſaris & Hiſpani, à g

—

Atque hæc ſunt, quæ Cæſar offert, & conditiones, ſub quibus
offert. Si nunc oblata per ſeipſa & in ſua natura, ſine conditionibus

annexis, conſiderantur, ejuſmodi ſunt, ut non tantum nullum hono-

fem, utilitatem ac beneficium, ſed potius ignominiam, incommo-

dum & præjudicium afferant accipienti & conſentienti. Indigna
etiam ſunt magnitudine Cæſareæ Majeſtatis tam parva cum tanta
eyxaggeratione & velut exprobratione, τοαςDαnMrn Offe-
Trentis. Præterea, infra dignitatem ſunt Regis poſtulantis & alia
promeriti, cui dedecori foret, ſi tot ejus interceſfiones & Le-
gationes, ſi tot magnorum operum impenſæ, ſi ingentia Au-

ſtriacis exhibita beneficia, ſi ejus amicitia & conſoœderatio, ſi
E 3 moderatio,

30⁰ Enodatio Reſponſorum Caæſareorum.

moderatio, quam ipſe & Rex Pater in favorem Cæſaris & Domus
Auſtriacæ, in his motibus teſtati fuerunt, ſi continentia illa emolu-
menta, quæ Hiſpani ex Anglia conſequuntur, nihil amplius procu-
rare, impetrare & promereri potuiſſent, quam particulam aliquam
non contemnendam Palatinatus. Oportet ut homines iſti, vel ad-
modum parvi faciant merita, confœderationem, ſocietatem & con-
junctionem Regis, ſi putent compenſandam portione aliqua ex hauſti

& ad internecionem redacti Palatinatus: vel portionem illam &

gratiam Cæſaream tanti æſtiment, ut tam potentis Regis amicitia
& conjunctio illi minimè ſit vel æquanda, vel præferenda. Totus
Palatinatus cum dignitate Electorali cunctisque proventibus, præ-
ſertim qualis hodie ejus facies eſt, quæ nihil ſani, nihil ſolidi habet,
non tantæ utilitatis eſſe poteſt, vel Regi, vel Electori ejus Nepoti,

quantæ eſt hoc tempore Auſtriacis, vel ſola & ſimplex amicitia Re-

gis quieſcentis & medium Se gerentis. Quemadmodum nullius
hodie in orbe terrarum Regis, Principis, & Imperii potentia, cum
illa qua Glorioſiſſimus Magnæ Britanniæ Rex hoc tempore præpol-
let & antiſtat, comparanda venit: Ita nulla etiam eſt, quæ Auſtriacis
& Hiſpanis formidabilior & magis metuenda, atque æquè fatalis
ſit, quam iſta. Ab omni ævo Reges Angliæ præpotentes & timen-
di fuerunt, propter commoditatem ſtrus Inſulæ, & dominatum
maris: ſed nullus eorum ad tantum potentiæ faſtigium pervenit, ad

quod Rex Carolus aſcendit: Qui ſub uno ſpiritu tria potentiſſima,

florentiſſima, populoſiſſima, & omnibus ad togam & ſagum rebus
neceſſariis affluentiſſima, & quod caput eſt, binis maximis acceſſu
difficillimis Inſulis incluſa regna continet & regit. Qui invicta &
perpetua claſſe Oceano dominatur, & firmiſſimis præſidijs maria
tenet, & pro arbitratu ſicut juſtum, æquum/& neceſſe arbitratur,
vel claudit, vel aperit: qui certos annuos & perennes proventus &
ſubſidia ad claſſem ſuſtentandam & novis ſubinde ſupplementis re-
ficiendam aſſignavit: ad cujus nutum & voluntatem, ſi imperare &
uti voluerit, paratum & promptum eſt, quicquid navium in Oceano
Germanico, in utroque mari Balthico, in Dania, apud Batavos &
Suecos velificatur. Qui pace altiſſima fruitur; qui numeroſa prole
circumcinctus, pluribus munimentis inſiſtit; qui populo obedientiſ-
ſimo & imperata lubenti animo facere adſueto, qui genti bellico-
ſiſſimæ, ad arma terra marique tractanda fortiſſimæ imperat; qui
aliquot

din
epib⸗
dlitio

bo
mo
cum
tum
mer
petit
tuert

is,
Gera
invi
ſecn

ditar

&!
mot
den

Ihen

neft
tai
ri
nus
Om
ſuas

han
tarr
Bu
irri
or
tun

vomns
molu⸗
tocl⸗
inam
jelad-
co.

hauſti

am &

licitia
Iotus
ce⸗
*
poti .
ake⸗
ullius
,cumm
epol-
ttlacis
ſatalis
imen-⸗
natum
ut,ad

ima,

tebus
cceſſu
cta &
maria
ratur,
tls &
tis te⸗

Enodatio Reſponſorum xſareorum. 34
aliquot myriadas peritiſſimorum nautarum & exercitatiſſimorum
epibatarum in procinctu habet; qui nullo metu aut ſuſpicione ſe-
ditionis, contumaciæ vel inobedientiæ impeditur, neque in ſuo
Tropeſin & conſilijs turbatur. Qui tuto & cum magno ſuo com-
modo hoſtes ſuos invadere, impunè vero invadi non poteſt: bellum
cum utilitate & ſine diſcrimine ducere & inferre; Sibi ab alio illa-
tum in exortu ſuo & antequam ad ſe perveniat, occupare & oppri-
mere. Sed ſicut pactorum obſervantiſſimus, & pacis ſtudioſiſſimus,
& juſtitiæ atque æquitatis cultor maximus eſt: ita alienum non ap-
petit, neminem temers laceſſit, ſed ſuum tantum conſervare &
tueri ſatagit; Tanta enim eſt iſtius Monarchæ & pietas, & juſtitia,
& fides, (has enim virtutes, quæ throni Regij fulcra ſunt, inter cæte-
ras, proprias & animo inſitas habet) ut pacta, & conventa, & fœ-
dera ſeu pacis, ſen commerciorum ſecum inita, ſartè, tectè, atque
inviolabiliter omnibus ſervet, ad arma non ex utilitate & per impe-
tum, ſed cum neceſſitate & cum maturo apparatu conſurgit, antè

ſecuritati & ſaluti populi ſui, quàm privatæ vel vindictæ, vel cupi-
ditati couſulat.

Quod Hiſpani Flandria & Belgio ad huc potiuntur, quod littora

S ſinus & portus ſuos ingredi & egredi poſſunt, quod diſſita & re-

mota ſua Regna commercio miſcere & jungere, quod pecuniam ad
alendum exercitum collybo mittere, quod tyronem & ſupple-
mentum colligere & deducere queunt: id omne ſane Regis Caroli be-
neficium eſt. Nam ſi Hic voluiſſet, eo tempore, quo Gallus & Ba-
tavi junctis viribus & copijs eos adorti ſunt, impreſſione in Flan-
driam facta, vel parum adſtipulari & ad communem prædam ma-
nus extendere: nemo dubitat, quin toto Belgio evoluti, & mari
omni pulſi fuiſſent, ultra Pyrenæos montes, in ſolitudines & veteres
ſuas caſas retrocedere coacti.
Vel hinc apparet, quam neceſſe & utile ſit Hiſpanis & Auſtriacis,
habere amicum, vel ſaltem non hoſtem, ſed medium pacis & belli,
tam potentem æXανννvατοοα Sedulo igitur cavere deberent, ne
Euma ſe abalienent, ad iram provocent, offendant, & adverſus ſe
irritent. Si enim inimicum & hoſtem haberent, næ mediusfidius in
ordinem ſtatim redigerentur, à deprædatione & conquiſitione alio-
rum Regnorum & Imperiorum abſtinere, & propoſitum ſtabilien-
dæ per Europam dominationis omittere compulſi, vix bene tuti in

Pro-

3² Enodatio Reſponſorum Cæſareorum.

propriis laribus & Patria, neque ſatis ad ſua defendenda validi. Si

Rex ſaltem impedire & prohibere vellet, ne maria frequentarent,
negociationes & navigationes exercerent, res ipſorum conſeſtim
in arctum irent. Poſſet enim eos, ſi aggredi juſtum cenſeret, brevi
temporis ſpatio & intra annum toto Oceano pellere, inſtar Pompeii
Magni, qui Piratas mari intra triennium per totum Imperium Ro-
manum ejecit. Hæc ſi quis perpendat, ſatis cauſæ habebit, ut Au-
ſtriacorum & Hiſpanorum ſive imprudentiam, ſive obſtinationem,
ſive arrogantiam deteſtetur, quod tam potentis Regis, cujus quies
ſalutem & ſecuritatem ipſis præſtat, æquis & juſtis, in cauſa Pala-
tina poſtulatis non modo non ſatisfaciant; ſed etiam impediant, ne
illius Nepotes in priſtinum dignitatis & fortunæ ſtatum reſtituan-
tur. Sciant vero in heroicis naturis iracundias, ſicut ab initio tardas
& lentas, ita acres & vehementes eſſe, nimium provocatæ vero ſeſe
impetu commoverint. Philip: & Peucer in Chronic. Carion. Tandem ali-=
quando juſta Nemeſis contra eos expergiſcetur & conſurget, ultio-
nem & pœnas ab iſtis arrogantibus, innocentium oppreſſoribus, &
Regnorum provinciarumque prædonibus repoſcitura.

Tas, adr 1†ιιs α Mοιτν ου ̈α Nννορ.

Iam ſi oblata Cæſaris in veſte illa conditionum annexarum adſpi-
ciuntur, adhuc deteriora, viliora, & probroſa magis æſtimanda ſunt.
Quæ vero hæc eſt gratia, ſi oneri & ignominiæ eſt, & præterea tam
carè luenda & compenſanda? Quid multis? Nemo non videt hoc
maximè agi, ut, tum Illuſtriſſima, libertatis & veterum inſtitutorum
tenaciſſima, Domus Palatina, penitus opprimatur & in perpetuo
ſ qualore maneat, ne unquam emergere poſſit tum ejus Amici &
defenſores circumducantur & frænentur, ne ad arma provocent &
Se cum hoſtibus Auſtriacorum conjungant, occaſionibus & momen-
tis temporum obſervatis.
Denique ſciendum, Cæſarem in hoc ultimo reſponſo ſuo, Gnod
& in priori fecerat, requirere Legatum, ut ad particularia deſcen-
dat, ac clarius ſive ſcripto, ſeu, placeat, quod Majeſtas Cæſarea

convenientius exiſtimet, oretenus conferendo, cum Majeſtatis Suæ
Cæſareæ Plenipotentiarijs explicet, quid Majeſtati Suæ Sereniſſi-
mus Magnæ Britanniæ Rex, pro talibus oblatis vice verſa offerat ac
. præ ſtare

Util
tai

li. Si
nent,
eſtim
dreyi
mheii
nRo-
t Au⸗
nem,
lies
t, ne
ltuan⸗
ardas
oſeſe
n A⸗
ltio⸗
15, &

dſi⸗
ſunt⸗
ata
Thoc
Orum
etuo
t &
mer

uoch
lan
ſarea
Guæe
niſſi⸗
at a
ſtare

Enodatio Reſponſorum Caſareorum. 33
præſtare intendat, ut pari paſſu, prout moris, de utriuſque partis
poſtulatis ac præſtandis tractetur, conveniatur & concludatur:
quod ipſum Majeſtas Sacra Cæſarea rationi conſentaneum exiſti-
met. Legatus autem in Propoſitione ſua, & poſtea declaraverat Re-
gem ſuum, ſi in Ipſius gratiam reſtitutio, non quidem unius Fari⸗
ſed totius Palatinatus cum Electoratu fieret, atque eo modo funda-
mentum univerſalis pacis poneretur; tum fodus cum Cæſare, Do-
mo Auſtriaca & Ordinibus Imperii, ad pacem illam ineundam, fir-
mandam & defendendam percuſſurum. Luculenta ſanè & pulcher-
rima ννιιαις, Quis majus aliquid ſperare & expectare potuiſſet?
Satis plus à Rege oblatum. Nec tamen eo Cæſareani & Hiſpani
contenti fuere: volebant ut Orator proferret & ſingulatim indica-
ret, quibus cum pactis & conditionibus Rex Britanniarum fœdus
cum Domo Auſtriaca (de Imperio enim & Imperij Ordinibus nul-
lam faciebant mentionem, neque multum erant ſolliciti, quia ex tali
pactione fœderis cum Ordin dus Auſtriaci non multum utilitatis
fuiſſent conſecuturi.) percutere, quidve quantumve auxilij, vel ar-
morum, vel nummorum, vel navium præſtare & ſtipulari intende-
ret. Sed Legatus, ſicut Vir prudens & circumſpectus, nequaquam
æquum, juſtum & honeſtum arbitrabatur, ulterius :à ασα⁰ ααι
progredi, antequam Imperator propius ad ipſius poſtulata accede-
ret, & liquido declararet, an in petitam integram reſtitutionem
conſentire, vel ſaltem quamnam partem, & cum quibus pactis eam
reſtituere decreviſſe dr, oe & promiſſione addita, fore ut brevi cæte-
ra quoque reſtituantur.
Quæ nomine Regis oblata & condita, ea non modo honeſta &
præclara, & tam magnanimo publicæ concordiæ ſtudioſiſſimo Rege
digna; ſed etiam toti Imperio ad conſtabiliendam pacem utiliſſima
fuerunt; adhæc, ultro, nulla obligatione devinctus ad teſtificandam
merè benevolentiam Suam, iſta obtulit: Illa vero à Cæſare velut ob-
truſa, incerta, vituperoſa, indigna & imperfecta ſunt, quæ minimè
Regis poſtulatis, exſpectationi & meritis reſpondent, quæque non
magni & liberalis, ſed duri & tenacis parumque benevoli animi indi-
cia præbent. Ut taceamus Cæſarem, tum propter innocentiam Prin-
cipum reſtituendorum, tum propter juſtitiam cauſæ, tum propter
utilitatem publicam, ad longè plura, ad integram nempe & digni-
tatis Electoralis, & ditionumreſtitutionem obligatum fuiſſe.

F Quod

34 Enodatio Reſponſorum Cæſareorum.

Quod ſi verd ad juſta & æqua, totieſque iterata Legati petita
aliquantum propius acceſſiſſet, & de conditionibus illis ignominio-
ſis, quas Electori præſcripſit, remiſiſſet, reſtitutionem honorificam,
quæ citra præjudicium & cum ſecuritate accipi potuiſſet condicen-
do, ſimulque conditiones honorabiles & honeſtas, ſub quibus reſti-
turionem acere veller, indicando: tum cognito, quantum Cæſaris
gratia & collatio mereretur, Legatus quoque ad ulteriora deſcen-
dere promptus fuiſſet. Verum Cæſareani hoc agebant, ut voluerint
prius exploratum habere quid propriè & ſpeciatim ſibi à Rege pro-
mittere deberent, an, & quantum vel armorum, vel pecuniæ, vel
navium is condiceret; & hoc eum in finem, ut, quando vidiſſent id
non reſpondere & conducere multum ſuis rationibus, ipſis integrum
fuiſſet retrocedere, & Legatum re infecta remittere. G

Quæ de diſpoſtionibus per pacem Pragenſem confirmatis, & ab uni-
verſis Imperii Ordinibus comprobatis ob'iciuntur, & ad Cæſaris in
cauſa Palatina Decreta excuſanda & ſtabilienda adducuntur, ſatis
indicant, quid circa reſtitutionem integram ditionum & dignitatis
ſperandum ſit. Ex tabulis Pragenſibus liquido apparet inter Bava-
vrum & Cæſarem ſingulares & arcanas ſtipulationes interceſſiſſe,
quarum vigore ditiones & dignitates Electorales, non modo Duci
Bavariæ ad dies vitæ; ſed etiam univerſæ Lineæ Patris ejus Guliel-
mi, quam proinde Gulielmianam vocant, in perpetuum datæ &
conceſſæ atque perſcriptæ ſunt: Hæc enim ibi ſanciuntur. Quan-
tum ad cauſam Palatinam attinet, conventum ut ea, quæ Cæſarea
Majeſtas tum de Electoratu & ditionibus pro Sereniſſimo Duce Ba-
variæ & Linea Gulielmiana, quæque alio modo diſpoſuit: tum quæ
de bonis quorundam Palatinorum Adminiſtrorum ordinavit, rata
omni modo maneant; ſic tamen, ut Electoris quondam Frederici Iv.
Comitis Palatini ad Rhenum Viduæ, ſuo dotalitio, quantum ad Se
pertinere liquido docuerit, frui permittatur. Liberis vero Proſcrip-

ti, quando ſe coram Cæſarea Majeſtate decenter humiliaverint, ali-

menta principalia ex Cæſarea quidem gratia, non autem ex debito
conſtituantur.
In diſſertatione de Septemviratu Palatino in Ducem Bavariæ op-
timo jure tranſlato ſæpius repetitur & affirmatur, Electoratum non
ſolum Duci Bavariæ, ſed etiam toti ſtirpi Bavarieæ datum, Ducem-
que

gne
Pror
ita en
vrip
1
tlid
comn
punt
jui
anne⸗
m
etian.
Ari
llam
reali
preh
ditiu
gg⸗
u,9

etits

inio⸗

can,
lcen⸗
reſti⸗
eſaris
ſcen⸗
erint
pro⸗
vel
Ntich
grum

buri⸗
is in
ſaris
itatis
davae⸗
le,
Duci
uliel⸗
te &
un⸗
area
e Ba-
. qlle⸗
,tita
ditv.
10 86
ſcip⸗

3 .
ebito

10
non
cen-

que

Ali-

Enodatio Reſponſorum OQaſareorum. 3 5
que Neoburgicum & alios errare, qui putent Inveſtituram tantum
proviſionalem & ad dies vitæ factam eſſe. Auguſtiſſimus Oaſar,
ita ſeribit capit. A4. n. 124. fulmen jusſtiſſimum C& meritiſſimum Banni pro-
ſoriptionis in perduellem Fredericum iecit, eumque omnibus juribus, hono-
ribus, honis, & in ſpecie &lettorali dignitate, cum ditionibus ipſi annexis
ecidiſſe declaravit. Deinde, diétam E&lettoratum ob feloniam Friderici
commiſſaum ad ſe dovolutum eſſe, maturè & cum cauſa cognitione, auditis
pomleratiſqque Ducis Neoburgici rationibus, ruegſenhe & argumen-
xs judicavit. Demum, hunc ipſum Electoratum, una cum juribus ipſi
annexis, pari cum canſa cognitione, graviſſimis juſtiſſimiſqque cauſis mo-
tus, & quidem cum &létorum Imperii approbatione & conſenſu, aocedente
etiam ummi TPontificis hortatu, in Sereniſimum Maximilianum Ba-
variæ Ducem, totamque familiam Bavaricam: Ducis Neoburgici re-
clamatione nil remorame, interveniente ſolenni, ſolitaque Inveſtitura,
realiter & in perpetuum tranſtulit, prout ſua Elelttoralis Celſcuao, ap-
prehenſa tam juris, vocis, dignitatis & poteſtatis Elecétoralis, qnam honofum,
ditionum, terrarum, Dominiorum aliorumque annexorum poſſeſſione vel
quaſi in Inolytum Elettorum Collegium admiſſa, fraterna unioni aßtocia-
ta, & in omnibus offcio, jare, munere ac dignitate Electoris Palatini hable-
nus publicé funtla, esque titulo tam à Snmmo Pontifice & Purpuratorum
Collegio quäm à Cæſarea Majeſtate, Regibus Galliæ, Hiſpaniæ, Poloniæ;,
Damniæ, digna habita & honorataeſt. Qua ergò fronte, fide & veritate Re-
lator ſ ribir⸗ proviſionalem tantũ & certis conditionibus factaà Sere-
niſſimo duci Maximiliano, de Electoralidignitate ad dies vitæ uſurpã-
da Inveſtituram? Calumniã hanc convincit Inveſtitura Cæſarea, quã
etiam Relator, licet invitus, agnoſcere debet. Item fol. 115.cap. 5. n. 174.
Tranſtulit, innuit, &lectoratum liberé, re tamen per duos & amplius annos
maturè deliberata, conſilio cum &lectoribus communicato, annnente, qui-
nimo flagitante Summo Pontifice, inſtantibus & approbantibus Sacri Ro-
mani Imperii Principibus, quinetiam exteris Kegibus & Ducibus, uno
Duce Neoburgico excepto, hoc eniæé postulantibus, omniumque bonorum
applauſis, in Sereniſſimum Bavariæ Ducem Wn arimilianum & to-
tam ſtirpem Bavaricam, meritis Sauæ Serenitatis univerſo Orbi notis, Ag-
natione & Iure ab antiqua familia competente, aliiſque graviſſimis cauſis,
Cæſarem ad hoc impellentibus, pront latius patet ex diplomate & literis
Inveſtituræ. Paulo poſt. n. 175. Wihil proviſorié & ad dies vitæ conceſſum,
nibil juris Duci Neoburgico reſervatum. & n. 182, Nam 6 umerete
F 2 Pala-

36 Enodatio Reſponſorum Caſareorum.
Palatinus ex mero beneplacito & arbitratu Cæſaris, atque alijs maximit;
juſtiſſimiſqque de cauſis in Bavariæ Ducem & ejus inclytam familiam
erſe ihrrt⸗ fuit, nulla ſumptuum bellicorum babita ratione aut men-
tione.
deliberataque in Bavarig Ducem Maximilianum & ejus gentem
transferre cœpit. n. 188. t ita diſponemte juſtitia, dignitas &lœtoralis ne-
rum in eam familiam, cui ab antiquo debebatur, ſed contra jus, fas, &
jurata patta adempta fuit, poſtliminio reverteretur, n. 190. De Elelto-
ratu Palatino, ob atrociſſimum perduellionis crimen per Fridericum pro-
ſeriptum commiſſum, ad ſe liberè devoluto, atque in Bavariæ Ducem ejuſ-
que ſamiliam juſté ac legitime tranſlato.
Sed quid multis? Nonne ſupra ſatis audivimus, Imperatorem non
amplius diffiteri, ſed palam & publicè, toto Orbe terrarum audiente
profiteri, ſe Septemviratum Palatinicum Duci Maximiliano & uni-
verſæ Lineæ Bavaricæ dediſſe, contuliſſe & per Inveſtituram tra-
didiſſe? Id quidem non ita pridem in vulgus cognitum fuit: ante
publicationem tabularum Pragenſium, nemo quicquam audivit,
niſi fortè vel divinando, vel ſuſpicando, vel per conjecturas aliquid
odoratus eſt. At hæc clanculum & ex compacto, tanquam in vela-
bro, non auditis, non vocatis, indefenſis, & abſentibus ijs quorum
intererat, ſine ſcitu & conſenſu præcipuorum Electorum & Ordi-
num, niſi quod poſtea aliqui metu compulſi, ea non improbarint,
contra leges, jura, & datam fidem inſtituta & acta ſunt, ſicut om-
nia alia in hoc negotio tranſlationis Electoralis officii.

Verum, quomodo iſta eonveniunt & quadrant cum iis, quæ Im-
perator & Dux Bavariæ tum Electoribus, tum Regi Jacobo in
Conventu Ratisbonenſi, quando Maximilianum de Electoratu in-

veſtiit, religioſe ſacroſancta obſide fide cavit, aſſeveravit & promi-

ſit, Se Electoralem dignitatem Bavaro cum certis conditionibus,
nimirum, ſalvo jure prætendentium, & non dintius quam in vivis
eſſet, tranſtuliſſe & conceſſiſſe? Sic enim in ſua declaratione Eleto-

ribus in ſoripto xæxiij) Februarij clo IoC XXIII edicit: Inveſtituram

factam citra præjudicium filiorum Comitis Palatini, tum fratris
ejus, uti & Ducis Wolffgangi Wilhelmi Comitis Palatini, & alio-
rum agnatorum, adeoque nulli omnino quicquam de jure ſuo eſſe
detractum, verum illud expreſſè reſervatum, quanto primum ſive

amica

n. 184. re per biennium ac amplius penitiſſimè perſpecta, expenſa

cvic
Duc
Gene
Bay
VClu

napn
Wu
tur.
moch
jorit
ſuce
ſux
tere
Uta
ſu
Rkeg
We
ſab
tun
eis
fuetr
dd,
dunt
Hles
deo
reg

!

tan
gu⸗
tra
tita
cee

R

mit
liam
nen-
nl
ntemn
rue⸗
6, G
Alo-
pro-

eu-

nnon
lente
uni⸗
ntta⸗
ante
iit .
gui
NSh⸗
tun
Nrdi⸗
Nint,
n⸗

Im⸗
o in
win⸗
omni⸗
lbus,
Vivis
llo⸗
Utam
Atris
o⸗
eſle
ſve
mica

Enodatio Reſponſorum Caæſareorum. 37

amica compoſitione, ſive jure decidendum: decifione facta quic-
quid adjudicatum illis fuerit, id ejuſdem defuncto Maximiliano
Duce Bavariæ, ſtatim tradendum & Inveſtituram ſuper id conce-
dendam. Electores quoque Saxoniæ & Brandenburgicus Ducem
Bavariæ, niſi ſub certis conditionibus & quamdiu is viveret agno-
verunt, eo fatis functo jus illis quibus ante Palatini (ita verba ſo-
nant) proſcriptionem & tranſlationem, dignitas Electoralis ob ſi-
multaneam Inveſtituram, atque adeo jure competebat, reſtituere-
tur. In literis ad Regem Iacobum v. Martii eodem anno, in hunc
modum Cæſar ſcribit: Se ſua declaratione alterius cujuſcunque
juribus vel in minimo derogare aut præjudicare, ita ad Prætenſenn.
ſucceſſionem in dignitatem & ditiones Electorales liberis gratiæ
ſuæ Cæſareæ, tum Fratri Agnatiſque Palatini juſtitiæ fores pa-
tere velle: adhæc Inveſtituræ diplomati expreſſe inſertum fuiſſe,
ut amica tractatione, vel ſi ea fruſtra ceciderit, ſummario proceſ-
ſu diſceptetur, quid ſucceſſionum jura prætendentibus Nepotibus
Regis ex gratia, & quid Agnatis ex æquitate, in dignitate & pri-
vilegijs Electoralibus tribui poſſit: Ipſe etiam Bavarus cavit &
ſub fide promiſit, ſub hac conditione & non aliter ſe Electora-
tum poſſeſſurum, & poſt mortem ſuam ſtatim reſtituturum ei, vel
eis, quibus per compoſitionem, vel per ſententiam judicialem
fuerit adjudicatus: Sicut pluribus continetur tum in diplomate inveſtituræ, & in
dicta Cæſaris declaratione & literis, tum in literis quoque Electoris Saxoniæ ad Mo-
untinum. I. Martij cIo 10C xXIV. Dreſdæ ſcriptis, & in Brandenburgici
Eledtoris reſponſo, Legato Cæſaris Regiomontij in Boruſſia XII Maii. CO DC XXVII
dato. His cunctis violatis & ſpretis, dignitatis Septemviralis cum
regione, Lineæ Gulielmianæ, hoc eſt, omnibus Ducibus Bavariæ

S& horum liberis per ſecretas conventiones & ſtipulationes conceſſa

S& collata fuit.

In illo etiam decreto die xxIV. Februarij anno ſuperiore, cui
tamen Cæſar ſe conſtanter inhærere identidem affirmat, ſpem ali-
quam ad Electoralem dignitatem reliquit, dum ita reſcribit: ubi ad
tractatus ventum fuerit, quoad dignitatẽ Electoralem & reliqua pe-
tita, eum ſervatura ſit modumut in i's, quæ æquis conditionibus con-
cedi poterunt, habeat cum Sereniſſimus Magnæ Britanniæ Rex unde
ſtudium & benevolentiam in ſe Sacræ Cæſareæ Majeſtatis, tum
F 3 ſæpe-

38 Cnaucdatio Reſponſorum Cæſareorum.

ſæ pedictus quoque Comes Palatinus propenſam in Se gratiam ejuſ-
dem poſſit cognoſcere; Quod idem ijſdem repetiit verbis in reſpon-
ſo ad diem xxx Iunij memorati anni Legato Britannico dato. At no-
tandum hæc etiam diu poſt Pragenſem pactionem & factam in
Lineam Gulielmianam tranſlationem, enunciata & prolata fuiſſe.
Hic nimirum argumentum ſumere licet, quo cognoſtitur „qua ra-
tione inter aliquos Principes res interdum agantur; quomodò eos,
quos ſecuros reddere volunt, tractent; quomodò ſimulent & aliud
dicant, aliud agant & intendant, ut ad Ee Kurm ſuorum conſiliorum
perveniant. .

Duanto in pebtore hanc rem meo magis voluto,
Tanto mihi agritudo aubctior est in animo:

Ad illum moldlumos ſublitum eſſe,

Ut cum Plauto loquar; Omnibus non ſolum Comitibus Palatinis,
ſed etiam Ordinibus Imperii, & alijs, qui Palatinæ cauſæ adſtipu-
lati ſunt, & ſibi perſuadebant pœnam & odia in Fridericum dun-
taxat, non in ejus liberos ſævitura, poſt Bavari mortem Electora-
tum ad Hos rediturum; inprimis vero ambobus Electoribus Saxo-
niæ & Brandenburgi, qui tantum cavere volebant ne deciperen-
tur, & tamen decepti fuerunt, vix caventes, etiam cùm maximè ca-
vebant.
Sed quo fundamento, qua fide, qua conſcientia, quo jure, ejuſ-
modi clandeſtinæ & præjudiciabiles diſpoſitiones fieri potuerunt,
inconſultis & inauditis iis, quorum interfuit? Qemadhmolum vero,
conceſſiones & diſpoſitiones nullæ & injuſtæ ſunt: ita confirmari
per pactiones Pragenſes non potuerunt, neque ab Ordinibus com-
probari. Nullas autem eſſe & injuſtas ex eo apparet; Primò, quia
inter Cæſarem & Bavarum clanculum initæ, & contra Leges funda-
mentales Imperii pugnant: In Aurea enim Bulla, prima & præcipua
lege fundamentali, Cap. vij. & xx. & xxiv. & in ai Conſtitutioni-
bus expreſſè ſancitur; dignitatem, poteſtatem, jus, vocem, Vicaria-
tum, officium & munus Septemviralis faſtigij cum Principatibus

ac ditionibus, quarum virtute ſæculares Principes Electores jus, &

votum in Electione Romani Regis in Cæſarem promovendi, obti-
nere noſcuntur, adeo eſſe conjuncta & perpetuis temporibus indi-
viſibi⸗-

Vt
debJ
At
Per

ſup
nen
tun
bor
Ump

ga
cep
eſt

bus

tior
u.
Ob
nen
tur

dit
Pr⸗
lin
cl
nol
rio

fu⸗

Pr

tie

ejif.
hon⸗
Kno⸗
Amin
iſle,
late⸗
eos,
Ulind
ru

tinis,
ipu⸗
lun⸗
toka⸗
4x⸗
ren⸗
ca⸗

tunt,
jeto,
Wari

guia
nda⸗
ipua
oni⸗
arir⸗
ibus

bti⸗
ndi-

lbi⸗

Enodatio KReſponſorum Caſareorum.

viſibiliter unita, ut aliquid præmiſſorum ab altero, cum fint & eſſe
debeant inſeparabilia; nec dividi, vel ullo tempore debeat ſeparari,
aut in judicio, vel extra diviſim repeti valeat, aut evinci, vel etiam
per ſententiam ſeparari, nec aliquis unum ſine alio impetens audia-
tur. Quod ſi per errorem, vel aliter quis auditus fuiſſet, aut proceſ-

ſus, judicium, ſententia vel aliquid hujuſmodi contra hanc diſpoſitio-

nem emanaſlet, ſeu quomodo libet attentari contigiſſet; hoc to-
tum, & omnia ex his, & quælibet eorum ſequentia, eo ipſo juri-
bus non ſubſiſtere. Prætera, in capitulatione Regia, quæ ſecunda in
Imperio Romano lex fundamentalis eſt, continens capitula & pacta,

quæ Electores per formam contractus cum Imperatore inierunt, ad

quorum ſacro-ſanctam obſervationem hic ſolenni jurejurando con-
ceptis verbis præſtito, ſe adſtrinxit; hæc inter alia Cæſar ſtipulatus
eſt & ſpoſpondit: Se in rebus gravioribus Imperium concernenti-
bus, Electorum ſententias & ſuffragia rogaturum & auſcultaturum,
nihilque ſine prævio legitimo illorum ſcitu & conſenſu decreturum

& ſtatuturum: Se contra Auream Bullam & alias Imperii conſtitu-

tiones & pactiones, nullum mandatum, reſcriptum, aut quippiam,
quod gravamen inferre poſſit, editurum, nec eo uſurum, nec ut alius
obtineat, aut illo utatur, permiſſurum: Item, Si quam habeat actio-
nem & controverſiam contra aliquem Ordinnnge legibes expertu-
rum, vim autem nullam adhibiturum, eis præſertim, qui ſe co-
gnitioni legitimæ ſiſtere voluerint: Item, Se obſervaturum & impe-
diturum, neque ullo modo & prætextu conceſſurum, ut aliquis ex
Procerum ſtaruumque numero, ſiue Elector, ſive Princeps, ſive a-
lius ſine cauſa inauditus proſcribatur, damnetur & in Bannum de-
claretur, ſed allaboraturum, ut in hoc ſecundum ordinariam juris
normam & Imperii conſtitutiones ex præſcripto reformatæ Ordina-
tionis Cameræ procedatur. Clauſula in fine hæc additur: Si quid
contra hoc, vel alia Capitulationis capita ſuſceptum & actum
fuerit, illud omnino nullum, irritum & vanum eiſe debere.

Conſiderentur & inſpiciantur jam omnia, que hactenus in cauſa
Palatina, ab initio in hunc uſque diem ex adverſo acta, quæque im-
primis de tranſlatione Electoratus & diſtributione ac diviſione di-
tionum Palatinicarum, privatim & clam inſtituta & diſpoſita, deque
facto geſta ſunt; nonnè ea cuncta & ſingula directè contraria H
uUE

4⁰ Enodatio Reſponſorum Cæſareorum.

Bullæ, Capitulationis & legum claro præſcripto ſunt? Nonne Pala-
tinatus Electoralis contra expreſſam prohibitionem diſcerptus, di-
viſus & diſtractus, major pars Bavaro cum officio, alia Hiſpano, alia
aliis data ſuit? Ubi, & quando Electorales, cum hæc fierent, con-
vocati & congregati atque conſulti, & ſententias more Majorum
rogati fuerunt? Nonne Saxo & Brandenburgicus Proſcriptioni Re-
gis Friderici, tranſlationi Electoratus in Bavarum, excluſioni libe-
rorum & Agnatorum à jure ſuo, conſtanter & acerrimè ſeſe oppo-
ſuerunt? Legantur ipſorum in Senatu Eapen Anno cIo LDcC XxXIII.
Menſe Februario lata ſuffragia: Legantur ipſorum ad Imperatorem
diverſæ literæ, & data Legatis Cæſareis reſponſa. Si jam taceant, metu
& terrore atque vi compulſi id faciunt. Cum extenſio tranſlationis
Electoratus in Lineam Gulielmianam Bavaricam fieret; Cum dif-
poſitiones iſtæ in abſtruſa officina ſormarentur & cuderentur; Cum
pacificatio inter Cæſarem & Saxonem per Legatos Pragæ conſar-

cinaretur: ubi tum ſuerunt cæteri Electores & ordines? num in-

tervenerunt, adfuerunt, ſententias ordine & ſecundum inſtituta
maiorum dixerunt? anteceſſitne legitimus illorum conſenſus Padoe
& ſuffragatio? Num ij, qui privabantur Electoratu, jure & fortu-
nis ſuis; Num alij, quorum intererat, citati, auditi, defenſi fuerunt?
Num cauſa cognita & ſecundũ jura præſcripta tantæ rei negotium

definitum? Nihil quicquam tale cogitatum, nihil tale actum; ſed om-
nia ex arbitratu, ex affectu & odio, ex plenitudine poteſtatis, ex ab-

ſoluto decreto, neglecta & rejecta Electorum, Ordinum, & Parium
non ſuſpectorum cognitione, contra jus, leges, conſuetudines, con-
tra ſanctiones pragmaticas, contra pacta & Capitulationes jure ju-
rando firmatas, contra ſolitum & requiſitum procedendi ordinem,
adverſus abſentes, inauditos, nullius criminis inſimulatos, ſed planè
innocentes, non in publica hominum luce, ſed privatim in con-

ciliabulo & in congreſſu arcano, acta, facta, dicta, ſcripta & peracta

ſuerunt.
Hinc Electores Saxoniæ & Brandenburgi merito Cæſari velut
exprobando inculcarunt; in re tam gravi, ponderoſa & tanti momen-
ti, utpote à qua Sacri Romani Imperii vel incolumitas, vel exitium,
experientia teſtante, dependeat, prius conſulendos & audiendos
fuiſſe, ſecundum Capitulationis præſcriptum, & hoc vel ideo
maxime, quia de Electore membro Imperii quæſtio eſſet. Nego-
tium

tium
EPles
end
Don
ſecun
dinn
locn
qgic
Uma
ſimi⸗

conl
ptoc
tolat
Eles
Gitn
den

ttio
tune

Proe

ope
con
e

ſtirn
da

h
P

gul

Ir

Jua
lti
on
de⸗

Pala-
, di⸗
dlia
con⸗
Orumm
uike⸗
libe⸗
Pbo⸗
XIIII.
rein
Wedl
tionis
diſ-
Cum
nlar⸗
min⸗
tituta
Heeis
t⸗
unt?
tium
Hom⸗
xah⸗
tium
con-
tejn⸗
inem
line
con-
ta a

Felut
men⸗
tium,
1dos
ideo

ego⸗
tium

BEnodatio Reſponſorum CQeſareorum. 47
tium concernere unum & numero Septemvirorum, & dignitatem
Electoralem, propterea cæteros Electores ab illius cognitione exclu-
dendos non fuiſſe. Satis notum eſſe, litem & controverſiam inter
Dominum & Vaſallum, quando nimirum de privatione feudi agitur,
ſecundum jus commune feudale, per Pares Curiæ, qui comparis ſint
dignitatis & nominis, decidendam & dijudicandam: hoc eô magis
locum habere debere, cùm contra præpotentiores & illuſtriores ali-
quid decernendum ſit: ex Capitulationis diſpoſitione ſanè in conſili-

um adhibendos fuiſſe eos, qui Cæſareæ Majeſtatis intimi familiariſ-

ſimique Conſiliarii, quique puniendo vel privando juribus ſuis, quo-
ad ſtatum, dignitatem & fortunam pares & æquales ſint. Se Palatn
& publicè conteſtari, proſcriptionem ejuſque executionem ſine ſuo
conſilio & conſenſu fuiſſe decretam & promulgatam: alium merito
procedendi modum hoc in negotio obrvanchnn fuiſſe; & in capi-
tulatione dicta planiſſimè conſtitutum & ſancitum legitur, nullum
Electorem, vel alium Imperij Principem poſſe ab Imperatore inau-
ditum, abſque ordinario proceſſu & judicio proſcribi & in Bannum
denunciari; ſe non videre quo jure & prætextu Electores à delibe-
ratione & cognitione rei tanti momenti, in g univerſi Imperii

tum ſalus, tum exitium verſetur, potuerint excludi. Et cum forma

proceſſus iudiciarii, etiam pars ſit juſtitiæ: hæc vero meliori modo ad-
miniſtrari nequeat, quam ſecundum leges conventas & præſcriptas,
operam neceſſario dandam fuiſſe, ut Comes Palatinus, antequam
condemnaretur, convenienter ex præſcripto omnium jurium, & ſa-
cræ Capitulationis audiretur, atque ideo proceſſus ordinarius juxta
Cameræ Imperialis Ordinationem, & in ea præſcriptam formam in-
ſtitueretur. Porro quamplurimas etiam circumſtantias conſideran-
das fuiſſe, antequam ſententia Proſcriptionis debuiſſet promulgari:
& hoc quidem eo magis, tum propter Comitis Palatini liberos, tum
propter ejuſdem fratrem & proximiores Agnatos, qui omnes & ſin-
guli nullius adhuc criminis inſimulati, multo minus convicti ſint.
Tranſlationem Electoratus & connexarum ditionum rem nequa-
quam minoris eſſe momenti & præjudicii, quam ipſam Proſcriptio-
nem, ac propterea jure merito de ea cum Electoribus, juxta Capitu-
lationis ſanctionem communicandum, & deliberandum, non autem

poſtquam confecta ſit, nudam ſignificationem faciendam fuiſſe.

Septemviros & Ordines Imperüi eſſe quidem Cæſareæ Mheſtad
nNOs & Otcnes imperu ene den Lee ſe

42 Enodatio Reſponſorum Caæſareorum.
ſed ſimul quoque Imperii Electores & Ordines, adeoque hujus co-
lumnas & fulcra. Unde minimè ambigendum, quin rei iſtius co-
gnitio ad eos ſpectet. Cæſarem nullum feudum vel oppidum Impe-
rio apertum ulli conferre & concedere, inconſultis Plectoribus;
quanto magis neceſſarium fuiſſe, eorum conſilium & conſenſum ea
in re, quæ de trasferenda Electoria dignitate, deque tam nobilibus
Imperii feudis & regalibus quæſtionem moveret, advocare. Ex hoc
ſanè proceſſu cæteris Electoribus, Principibus, & Ordinibus, maxi-
mum & irreparabile præjudicium accerſi; ſi nempe inauditi, Electo-

ribus inconſultis, ſuis dignitatibus & bonis filii vero & proximiores

agnati jure ſimultanea inveſtituræ ſine cauſæ cognitione privari &
ſpoliari, omniaque iſta in alios pro arbitrio transferri poſſent. Iſt-
hoc enim modo Eleckorem, aut ſtatum Imperii deterioris longè
conditionis fore, quam aliquem in regno Poloniæ nobilem commu-
nem, quoniam talis niſi in plenis comitiis proſcribi non poſſit. Exi-
ſtimationem & prærogativam illam, qua Electores hactenus intra &
extra Imperium conſpicui fuerint, & eminuerint, eouſque evileſ-
cituram, ut illi, qui in eorum præſentia capita ſua operiri non aude-

rent, dubitaturi deinceps ſint, an detegere coram ipſis debeant. Si

Electores conſuli & cognoſcere non debeant, quando aliquis Elector
proſcribendus, & Senatu Electorali movendus, & alius in ejus lo-
cum recipiendus ſit, ſe haud equidem intelligere poſſe, in quo Ele-

orum prærogativa & authoritas conſiſtat; quæve inter Illos & alios

minores Imperii Proceres differentia, ſi nomen excipias, eſſe queat,
nec quo tandem pacto Ipſis de periculo & præjudicio quod ad eosex
hoc procedendi modo redundat, Cautumn ſit. Proſcriptionem hujuſdẽ
executionem & ſubſecutam Electôratus tranſlationem inconſultis
& præteritis Electoribus decretam & peractam fuiſſe, quod ſane
Heri minimé debuiſſet; Electores & Principes haud deterioris, quo-
ad condemnationem & poënam, conditionis eſſe debere, quam ho-
mines e plebe, contra quos inauditos & non citatos, nunquam pro-
ceditur, aut condemnatio pronunciatur, etiamſi crimina fint vel
maxime notoria. “
Atque hæc, quæ collectim tamen, ſümma rerum faſtigia ſaltuatim
ſecuti attigimus, & primoribus labris delibavimus, ambo illi celſiſ-
Himæ & ſpectatiſſimæ authoritatis & exiſtimationis Electores, qui
de propria ſcientia teſtati ſunt, in publicis ſcriptis & literis, in gra-
. ViInWis.

Viſt
perl
Etv
ſund
Bay
trart
ſne
ſtt.
ſift
tion
ipſo
lori⸗
Ae
Leg
ir
lunf

latim

Gi⸗
bos

ſur
.
ze
I. 1.
lon
(a.
4.
Ial
Dra
ſtan
ci⸗
Pro
gui
tem

Enodatio Reſponſorum Caſareorunn. 43
viſſimis in Senatu prolatis ſententiis, per legationes ampliſſimas,
perſæpè & pluſquam ſatis ſcripſerunt, declararunt & deduxerunt:
Et vel ex illis ita compendio relatis apparet, quo veritatis & fidei
fundamento ea, quæ ſupra ex Auctore de Septemviratu in Ducem
Bavariæ optimo jure tranſlato adduximus, nitantur, quidque de
tranſlatione Electoratus clam abſque ſolennitatibus requiſitis, &

ſine legitimo Electorum congregatorum concilio facta, judicandum
ſit. Sed de hoc argumento alibi commodior dicendi locus erit. Jam

ſuffecerit ex deductis inferre, quod merito omnes iſtas diſpoſi-
tiones, decreta, pacta, ſententias, actiones & executiones
ipſo jure nullas, irritas, caſſas, injuſtas, iniquas, nullius ponderis, va-

loris aut effectus eſſe, lex & juſtitia pronuncient, L: ſi expreſſe 19. D. de
Appellationib. ubi dicitur, Non jure proferri ſententiam, ſi ſpecialiter contra
Leges, vel Senatus-conſultum, vel conſtitutionem fuerit prolata. Vnde ſi
quis ab hac ſententia appellaverit, & praſoriptione ſummotus ſit, minims
confirmari ex hac præſcriptione ſententiam. C. 18. de regal. in 6. l. ex ſtipu-
latione l. prolatam à Prgſide, o. de Rane & interlocut. Novell. 113.

Deinde & hoc notandum, quod privatorum conventiones & pa-
Ctiones non poſſint derogare Juri publico, legibus & Conſtitutioni-
bus Reipublicæ, l. neo ex pretorio, nec ex ſolemi jure privatorum conventione
quicquam immutandum eſt. 27. & l. neque pignus paragr- privatorum conventin
juri publico non derogat. ff. de regulis juris. I. juris gentium. 7. para. 16. ibi pactum
à jſure gommuni remotum ſervari non oportet. & l. contra juris civilis regulas pata
conventa rata non habentur. 28. & lI. jus publicum privatorum pactis mutari non
poteſt. 8. D. de Admimstr. verum ad Civitat. l. nemo poteſt. 55. D. de legat.
1. l. padta quæ contra leges constitutioneſque vel contra bonos mores fiunt. mul-

lam vim babere, indubitati juris eſt. 6. c. de pactis. Imo nullum reſeriptum

Ceſaris, nulla pragmatica ſantétio, nulla ſaora annotatio, qua generali juri
adverſas eſſe videntur, valida ſunt & in diſceptationem proferri poſſunt.
Ita Imperator Anaſtaſius ſanxit. I. ultima. o. ſi contra jus vel publicam utilitatem.
Præterea, diſpoſitiones illæ contra datam fidem & cautionem, in
fraudem eorum, quibus ea data fuit, pactæ fuerunt; ſicut ſupra
dictum, ubi demonſtratum, Cæſarem & Bavarum ſanctè & ſæpius
promiſiſſe & caviſſe, Electoralem dignitatem ſoli Maximiliano, &
quidem non diutius, quàm is in vivis uet ,Collatam: poſt ejus mor-
tem Liberos & Agnatos Friderici Regis iterum admittendos. Inſu-
6CGdGC- 2 per

44 Snodatio Reſponſorum Caſarorum.

per illi quorum intererat & qui læſi ſunt, non fuerunt vocati & ap-
pellati, ſicut audivimus: In actis enim præjudiciabilibus debent
citari omnes, quorum intereſt. l. nam ita Divus Marcus. 3 9. ibi. adbibitis
etiam his qui contradicent. id eſt, qui læderentur confirmatione. D. de adoption. ubi
Gothofred. ſemper citandus eſt is, qui lædi poteſt. l. de unoquoque negotio præſen-
tib. omnibus, quos cauſa contigit, judicari oportet. 47. D. de re judicat. l. etiam ſ
Patre 29. paragr. ſi hæreditate Patris. 2. ibi. non evocatis creditoribus minime id
pygjudicaſſe. D. de minoribus. Ioachimus à Beiſt, in lI. admonendi. n. 796. D. de
jure-jurando. Contra abſentes vero quicquid ſtatuitur, decernitur, agi-
tur & initur, nullum eſt. l. ſi ut proponis. 5. zi. quod ita geſtum eſt adverſus
te abſentem, ad effectum juris ſpectare minime oportet, & l. ea quæ ſtatuuntur ad-
verſis abſentes. C. quomodo & quando Iudex ſenſerit. Smmachus in epiſtola: Quan-
do, inquit, abſentibus atque ignorantibus inter alios geſta nocuerunt?
I. I. ibi. inter alios res geſtas alis non poſſe præjudicium facere e conſtitutum eſt.
& l. ibi. inter alios fattam tranſactionem abſenti non poſſe facere præiudicium, no-
tiſſimi jſuris eſt. & ibi. Neque enim ſi te abſente diviſionem fecerunt, aliquid juri tuo
derogari potuit. o. Inter alios acta, aliis non nocere, argt. I. tranſa?tio matris. 26. C.
de tranſact. & l. Impp. 3. ibi: Privatis pactionibus non dubium eſt non lædi jus cęte-
yorum. D. eodem.

Denique, contra minorennes, indefenſos, inauditos, pupillos &
quibus jam jus quæſitum erat, iſta omnia acta ſunt. Cum enim con-
ventiones iſtæ inter Bavarum & Cæſarem fierent, & Pragenſes
pactiones conſarcinarentur, Carolus Ludovicus adhuc ſub tutela
erat, ſicuti etiamnum ſunt cæteri ejus fratres. Ille ſolus octodecim
annos, in Aurea Bulla Electorum filiis pro majorennitate definitos,
complevit. At non debet, inquiunt Imperatores, nocerea dultis, quic-
quid eo tempore ſtatutum eſt, quo defenſione juſta & Curatoris
auxilio fuerant deftituti, l. aota apud ſe 45. paragr. contra indefenſos minores
mulla ſententia proferenda èſt. 3. & lI. contra pupillum indefenſeumn vel minorem æx.
anms, propgſitum peremtorium nihil momenti habet. 54. D. de re judicata, Jure
quæ ſito, nemo privari poteſt, ne quidem ab Imperatore utente tota
Majeſtate ſua, ut loquuntur Iuris Conſulti. Detrahere aliquid alteri,
magis eſt contra naturam, quàm mors, quàm dolor, quam pauper-
tas, quam cætera, quæ poſſunt aut corpori accidere, aut rebus ex-
ternis. Cicero. lib. 3. Offcior. J
Quod autem confirmationem & comprobationem iſtarum Dif-
poſitio⸗

cap.
bent
Pͤhitt⸗
Nn bi
eer
tin 6
tme id
D. &
agi⸗
nerſiis
r al⸗
i?
, .
Miu
20. t.
te⸗

08
co-
enſes
utela
ecim
itos,
glic⸗
toris
mores
.
Jure
tota
teri⸗
pel⸗
8ex⸗

Dif.
tio⸗

Enodatio Reſponſorum Caſareorum. 4 5
Poſtionan attinet, ſciendum: Primo, quod nullum eſt & contra
nos mores, leges & jura pactum, non poſſe confirmari, neque ra-
tum haberi vel adprobari. per jura vulgata, & ſupra citat. Il. Deinde,
comprobatio illa Ordinum, de qua tamen, an intervenerit, non con-
ſtat, legitima & valida nequaquam eſt; quia Ordines non interfue-
runt, nec convocati & adunati fuerunt, ut cauſa cognita aſſenſum
ſuum darent: ſi qui dederunt ſeparatim & ſinguli conſenſerunt &
Cæſaris diſpoſitiones comprobarunt: quod fieri de jure non debet.
I. item ſi unus. 1I7. paragr. item ſi plures. 2. & l. non diſtinguemus, 32. par. cum
in plures ibi. non debet ſingulos ſeparatim cogere. D. de Receptis qui arbitrium. c. cum
omnes. Extra. de conſtit. Hierommi à Cevalis in ſpecul. comm. opinion. qukt. 476.
Antofius Faber in Cod. deciſion. forens. ibr. I. tit. 3. defint. 42. ubi docet. non
reputari univerſitatis nomine actum, quod agunt particulares, etiam-
ſi omnes agant, niſi eà congregata. & Flamin. de Rubeis Conſil. 69.
n. 220, ſub. I. actum nullum eſſe, ait, etiamſi omnes conſenſerint,
uando ſeparatim & particulares non legitime congregati conſen-
ſlrunn. Ad hæc, plerique Ordinum, præſertim Proteſtantes, qui in
pactiones Pragenſes conſenſerunt, coacti & impulſi fuerunt metu,
minis, armis & decretis atque mandatis peremptoriis, ut eas compro-
barent & amplecterentur, ni facerent, hoſtes judicarentur, ſicut in
ipſis Tabulis ſancitum eſt. Quid autem de tali conſenſu & voluntate
udicandum ſit, jura docent, vide l. velle non creditur. D. de regulis inris, S ibi
Decium & Dd.l. I. ibi. neceſſitas impgſita contraria voluntati. D. quod metus caur
ſa. Cujac. obſer. ult. ib. Quæ vero metus cauſa extorta & facta ſunt, ea
nulla reputantur & rata haberi nequeunt. d. toto tit. D.quod merus catgi
donationis 7. et l. vlt. . de his quęæ vi metuive cauſa geſta ſunt, ibi. ratum haberi nor
patietur, et quæ per potentiam extorta ſunt, p'gcipimus infimari. Bartolus in l. I. par:
quę veneranda in fin. D. quarum rerum actio non datur, et de exceptione jurisjurandi.
Denique non ſtatim dicendum & concludendum, omnes eos, qui
tabulis Pragenſibus ſeſe accommodarunt, univerſos ac ſingulos arti-
culos eo ſenſu, quo ibi referuntur, nominatim vero iſtas diſpoſitiones
de Electoratu Palatinatus, quorum mentio ibi fit, & quas ipſi nunquã
viderunt, comprobaſſe & ratas habuiſſe. Nonnulli certe inter quos
eſt Elector Brandenburgicus, cũ expreſſa reſervatione & exceptione
vel generali, ſalvo Anfuſeuzul⸗ ꝗ; jure, vel ſpeciali, quod idem Plector
hac in cauſa Palatina ſecit, conſenſerunt. Cæteri ſub tacita iſta con-

ditione conſenſiſſe intelliguntur, Nã clauſula, ſalvo jure tertii, etiam
CG 3 omiſſa⸗

46⁶ Enpnpcdatio Reſponforum Caſareorum.

omiſſa, ſemper tamen ineſſe intelligitur. d. I. ult. e. ſi comra jus vel
utilitat. public. Si quando parag. ultimo. æ. de Reſcriptis c. uper eo. x. de crim.
JNal-. Nemo enim eorum tàm injuſtus & iniquus videri volet:, ut rem
injuſtam & nullam ſcienter ſua adſtipulatione approbatam, & eum,
uem innocentem eſſe, cuique injuriam fieri perſuaſus aut edoctus
lit, jure ſuo cupiat privatum. Nec ſufficit dicere confirmatas eſſe
diſpoſitiones iſtas ab Ordinibus Imperii, niſi demonſtretur confir-
mationem factam eſſe cum cauſæ cognitione. Hac enim næœeſſaria eſt,
ut inquit Nicolaus Burgundus in lib. ſuo de Electoratu Bavarico, quem ad defenſio-

nem Chriſtophori Gewoldi ſeripſit, ſol. 284. ut quis detrudi poſſit de ſua poſſeſſi-

one. Quin imo non ſuſfiit ſtrictim atque curſim, & at ita dicam de plano in-
terpoſuam .: Plena G& ſuſfiens exigitur, allegat. Iaſon. ad l. Iudices n. 2 G 3⸗
C. de judic. Pecius ad l. non videtur para. qui juſt. D. de reg. juris. Hac autem
non præſumitur, ſed probanda eſt legitimis teſtibus, velconſtare debet ex
abtis, ut idem Burgundus de loco ait, adducens. Panor. ad o. 2. m. 8. & 22. de
NVequeſt. poſſeſſ. Alciat. de præſumt. 67. n. 12. 13. & prgſumt. 75. n. 22. I. l. ju-⸗
dices 9. o. de judiciis deſumta ex Codice Theodoſiano lib. 2. cap. 18. ibi imprimis
rei qualitatem plena inquiſitione diſcutere. c. judicantem 31. qugſt. 8. Cæteras
mullitates & injuſtitiæ ac violentiæ actus, in transferendo Electoratu
& in condendis diſpoſitionibus & pactionibus Pragenſibus com-=
miſſos, perſequi & in lucem promere ſuperſedemus.
Pauca ſaltem hic imitabor, & ad propoſitum hocce facientia, ex
eodẽ Nicolao Burgundo Iuriſconſulto, Conſiliario Bavarico & Pro-
feſſore in Academia Ingolſtadiana, qui librũ de Septemviratu Bavari-
co ſeu Apologiam Chriſtophori Gewoldi: ſcut ante citavimus, conſcri-
pſit; excerpta adſcribam. Quod enim illi de Aureà Bullà, de Caroli
IV. diſpoſitione, quà declaratur, Electoratum Comitatui Palatino
Rhenenlſi annexum eſſe, eumque ſolis Palatinis, non Bavaris compe-
tere, dicere & judicare licuit; id meliori nobis jure & majori cum
veritate, de diſpoſitionibus iſtis clandeſtinis, novis & anormibus
Ferdinandi II. deque Pragenſi conventione, ſtatuere & proſari
licebit. .

Vin, inquit ille fol. 78. ſententiã eſſe? hoc dici non potest, ubi nihil ordine nibil

legitime faltum eſt. Nonne judicium cons titutum, nonne litem conteſtatam
oportuit, priuſquam ferretur ſententia?! Nullum hic fuit judicinm, omnino lis
nulla fuit. Iudicium incipit à citatione; ſi adverſarins non vocetur, non ſt
judicium: Vbhi non ſuit judicium, ibi non eſt ſementia. Quis C-Ladovicum
G & ejus

igi⸗
ſmi

elid

lial
ly
io⸗
N

in

eſt nullum, perinde habeturac ſi fattum non eſſet,

Enodatio Reſponſorum Caſureorum. 47
& ejus Pratres in jus vocavit? præſentes non fuiße constat. Sententiafol. 79.
igitur illa prorſus eſt nulla; quia lata eſt nec citatis nec anditis adver-
Jariis. l. & ibid. Bald. c. i per vim, vel alio modol. I. paraga. item cum ex
edidto. D. de ſententia, quæ ſine appellation. reſoind. Et vonſequenter per ejuſmodi
ſententiam jure ſuo nemo privari poteſt. 6. I. de feud. ſine culpa non adynittend-
Anchor. conſil. 33. volum. I. Forte, inquies Imperatori integrum fuiſſe ex
offcio in veritatem inquirere. Solet fieri in crimine, in re privata & fami-
liari non ſolet. E&x ea tamen quæſtione damnare Palatinos non poterat, ſine
legitima oitatione: quippe inaudlita parte non est eredendum alieno teſtimo-
nio. Elem. Paſtoral. de rejudicat. Roman. conſil. 245. Multa ſane ewiguntur,
ut damnari abſens, & de poſſe ſione ſua dejici poſſir. Vocandus eſt imprimis
in jus, ciroumducendum eſt ediétum, & reddendus ontumar; &Alias le-
gibus & moribus Majorumque inſtitutis non relte pervenitur ad ſenten-
tiam, tametſi Imperator ipfe judwet. d. Elempaſtoral. Abbas ad c. r. de cauſ.
Ppropriet. et poſeg. Baldus adl I. ltim. de legib. Si tu, ſol. 8 3. privilegium dix-
eris, ſeias licet, Imperatorem cum tota ſua Majeſtate jus ſunm alteri per
privilegium auferre non poſſe ſine juſta & publita anſa. Qug Fuit,
fol. 85. juſta canſa, ut Elittoratus avelleretur à Palatinis ? Nul-
la. Qus fuit canſapublica * Nulla. Totum hvc negotium Bavwarorumm
commodum privatim reſpexit. Omnis hac ſcena in ntilitatem eorum come-

Poßra & inſtrutta ſuit. Quid ergo reſtat, niſi ut hoc privilegium dica-

mus nullum, quod vergit in Palatinorum injuriam, quod contru legis Præ

ſeripum jus ſuum Palatinis eripit, quod de poſſeſſione ſma Palati-
nos deturbat? eAtqui, inquies, fol. 94. Imperator & Plectores Or-
dineſque Imperii confirmarunt. Concedo interim. Quid tamen ſacit con-
Firmatio? Si peritis furis credimus, nihil novi juris conferet ſed quod da-
zum eft, kantummodo corroborat. Molineus ad conſutet. Pariſi, titulo I. ung- 8.

lo. 1. . 88. tacitamque in ſe continet conditionem, ſi ves ita ſo habeat,

Molin. loco citat. Rebuff. tractat. de decimv, quſt. 13. n. 90. 91. At vero di-
ploma veſtrum eſt nallum. Vana eſt igitur & innnis confirmatio: Nams
ubi quod confirmatur nullum eft, ti etiam confirmatio nullast; Quod enim
I. 1I. paragr. bæc autem D.
guod quiſque jus in alker. ſtat. Ouod autem non eſt, confirmari non poteſt..
Hac verhis Burgundi, niſi quod pro Bavmis nonen Palatinorum poſitum ſit.
Si vero Bavaris licet & fas eſt; Caroli IV. Imperatoris de Electo-
ratus Palatini adjudicatione, diſpoſitionem & Auream Bullam con-
firmatam ab univerſis Imperii Ordinibus, & per tot annos dia
„.“U.

48 PEnodatio Reſponſorum Caæſureorum.
ſæcula inconcuſſe obſervatam, impugnare, & dicere ea in parte nul-
lam, & per ſub, & obreptionem, & per calliditatem extortam, & ab
Imperatore odio in Bavaros, ut eos ſub juris ſpecie opprimeret, & ni-
mio favore in Palatinos, conditam. Cur non liceret nunc Palatinis,
diſpoſitionem iſtam Ferdinandi de Electoratu Bavaris conceſſo &
tabulas Pragenſes, illam confirmantes & comprobantes, ex eodem
fundamento & jure refellere, nullas dicere, & odio in Palatinos, quo-
rum oppreſſionem ſub colore & prætextu juris Cæſar & Bavarus,
ſuis ſuorumque commodis eo melius proſpicerent, accelerare ſata-
gebant, confectas & conſarcinatas. ä
Ait præterea Burgundus de Carolo Imperatore, fol. 63. eum Pa-
latinis ad omnia obnoxium, infeſtiorem Bavaris fuiſſe, ac propterea illis
Slectoratum dediſſe & adjndicaſſe, excluſis his. Ecquid mirums? Quippe

cum Ruperto Palatino in Bavarorum evitium, armorum ſocietatem con-

traxerat. Henricus Rebdorff. in annal. totamque Bavariam miſerabi-
luer aſtavit. Cum igitur affeltui ſuo morem gereret, cum animo ſuo vo-
lupe facere vellet, ſlagrantiſſimo Bavarorum odio ſpumans, Cauſam genio
uo conſonam avkdſn arripuit, qua ultionem exigeret ab inimicis atqque
infra Majorum ſuorum dignitatem ſaucios deprimeret. Et mox, His in
eum modum fol. 72. compoſitis, cum praoccupati eſſent Elelctorum animi,
cum flagrantiſſima gratia ſloreret Rupertus Palatinus Comes, oum aucipiti
belli periculo Bavari implicarentur; brevier cum omnia in eo ſtatu eſſent,
urt nihil Bavaris ad invidiam, mhil Palatino ad favorem deeſſe videretur:
Rupertus Palatinus Comes Anno MCCCLVIm Norinbergenſibus Co-
miiüs diploma quoddam elicuit, quo Electores Principes Dapiferatum &
Slet‿toratum Comitatui Rhenenftannexum, aſſeverant. Nihil ſane ſacilius
Fuit, quam id impetrare; Hahebat enim Imperatorem in partibus,
Imperator vero in ſuam ſententiam S&leétores traxerat. Reſoripſerunt
enim omnesſecundum formulam à Carolo praſeriptam. Conſenſum jama
erat à ſingulis, quod inter omnes quæri debuerat. fol. 232. Mer
Uius ſileres de Carolo IV cum Bulla ſua. Scimus, ſcimus quid voluerit &
nos hoc ſcire jam ſciunt omnes: Ira ſuæ litare ſtuduit. Contra jus, Contra fas,

contra leges & conſuetudines ac Majorum mores conatus eſt Eletoratum

deferre Balatinis, quos ſlagrantiſſime amabat, ut Bavaris eriperet, quos
boſtiliter oderat. Hoc eſt quod voluit, hoc reſpexit & collimavit; quomodo
co perveniret, omnia in unum concilia contulit. Dic, fol. 298. quicquid
Potes, & quantnm potes, G& quam eloquenter & magnifwe potes, noſtra
tamen

ſe
erin
hal⸗
Ni
zl
Mo
den

Pal
Due
de!
bor
qu⸗

pul⸗

ni⸗
is,
&
lem
lo⸗
us,
lta⸗

4.
ilis

e

n⸗
ci⸗
26⸗
Aio

in
ni,
pti
,
.:

l⸗

e⸗

5,
r
d
,a

interitum C& deſolationem ſit produdtura & concitatura: quocirca reſtitutio-
H

Enodatio Reſponſorum ſareorum. 49
tamen hac eſt Gemma, quam Otto III Bavaris inſernit. Ex illo in poſſeſ-
ſionem venimus, ex illo incunabimus. Pruſtra laboravit Carolus IV indò
eximere, Quicquid fæit, effcere non potuit. Stabat ſecura & immota ſupr
cualmen poteſtatis. Souſque ſuprema E ve⸗ manus porrigere non poterat.
Nihil legitime, nibil ſolemniter, nihil ordine fattum eſt. Non fuit ilud
judicium, vis fuit. Summa cum injuria Bavaros ejecit, i nullo jure Pala-
tinos induceret. Flagitioſum eſt veſirum initium, injuſtus progreſſus, tota
denique vitioſa poſſeſſio. Hæc ille.
Iam repone, ſicut in prioribus factum, pro Bavaris & Bavaria;
Palatinos & Palatinatum, & pro Ruperto, Maximilianum Bavariæ
Ducem; pro Carolo, Ferdinandum; pro Aurea Bulla, diſpoſitiones
de Electoratu & pacem Pragenſem; pro N- orimburgenſibus, Ratis-
bonenſes; dices eandem fabulam hodie mutatis perſonis vere luſam.
quæ olim luſa fuiſſe fingitur à Burgundo, artifici commento; à Chri⸗

ſtophoro Gewoldo primum in ſcenam producta. Hi cauſæ Bavaricæ

præcipui Patroni primi extiterunt, qui ſacroſanctam & inviolabilem
per tot ætates Aureæ Bullæ auctoritatem in dubium vocare, impu-
gnare, & falſitatis atque nullitatis arguere auſi ſunt. Verum ſi privatis
hominibus leges ſundamentales, in quibus ſalus & concordia imperii

conſiſtit, ſi ſacratiſſimas ſanctiones, ſi ſapientiſſima Majorum inſti-

tuta, ſi jugem per tot ſæcula obſervatam conſuetudinem, & ab om-
nibus Imperatoribus & Electoribus e1ραι comprobatä, confir-
matam & impreſſis veſtigiis ſignatam convellere, infirmare & elu-
dere licet: quænam firmandi ſtatus, non dicam fiducia, ſed ſpes reli-
qua/quid ſanctum, quid tutum & juſtum in communi hominum ſo-
cietate, in ſucceſſionibus & poſſeſſionibus bonorum, dignitatum &
officiorum, eſſe poteſt? Quæ impugnationem iſtam aureæ bullæ &
Electoratus Palatinici uſurpationem ſecuta ſint, lamentabilis expe-
rientia teſtatur: uno verbo bellum internecinum, cædes horrendæ,

diræ proſcriptiones, & Imperii totius miſeranda diſtractio: adeo ut

hæc Electoriæ dignitatis præceptio potiſſima & præcipua cauſa
2 ane ſit, continuati & redintegrati hujus funeſtiſſimi belli. Quod
Sereniſſimi Electores Saxonig & Brandeburgii ſtatim ab initio prviderunt & pre-
dixerunt: Se, inquiebant, tranſiationem Electoratus nequaquam pro medio ſi-
Ntendi belli, ſed potius pro materia, quæ majores animorum exulxerationes;
ſciſſionem & diviſionem inter Ordines imo univerſi Imperii avaxsbeter, ſive

ab m

50 Eunodatio Reſponſorum Ceſareorum.
nem Comitis Palatini vel ideo neceſſariam judicare, ut ſecura & fida pax
vonſtabiliri qucat, per rigorem ſaluti Reipublicaæ minime conſuli, ſed eam in

diſerimen potins & perpetuum bellum implicari. Deinde ob hanc etiam
cauſam ſetranſlationem &lettoratus pro fomite turbarum & armorum aſti-

mare, quia liberi Palatini Comitis propter cognitam innocentiam, à reſtitu-
tione d'gnitatis & ditionum excludi nullo modo poſſint: praæſertim illi, qui
ante præſenſum patris crimen, jus acquiſitum in Palatinatu electorali Ma-
Jorum providentia & pacto conſecuti & adepti ſint. Ad hac agnatos proxi-
miores, quibis aque ex ſimultanea inveſtitura jus quaſitum ſit, inſuria affci,
& jure ſuo privari. Iidem illi Sereniſſimi Principes plus ſemel, deinde
publicè conqueſti fuerunt, quod optima & pacifia ipſorum conſilia non
Juerint auſöeultata, ſed ea media apprebenſa, uæ revera cauſas exſtiterint ma-
jorum motuum, inimicitiarum & turbarum: experientiam enim mani-
Jeſtaſſe, res poſt tranſlationem Elelctoratus in pejus lapſas, quia ea quæ ipſi
tanquam ſomina diſcordiarum tam fortiter diſuaſerini, nihilominus pralata;
E& cum magna animi contentione ewecutioni data fnerint. Præterea non
ſolum ambo illi Electores per Oratores ſuos, ſed etiam cæteri eorum
Collegæ, & alii Principes, qui Ratisbonæ Anno MocxxIII quando
Cæſar in procinctu erat conferendi Bavaro electoriam dignitatem
Præſentes fuerant, unanimi conſenſu publico in ſcripto teſtati ſunt,
Fridericum Regem facem & architectum turbarum in Imperio mi-
nime extitiſſe, dum his verbis, Comitem Palatinum, aiebant, Princi-
pems eſſe juvenem, qui ab aliis ſeductus ſibi ipſe conſulere neſciret: ad hec
nubtorem & inceptorem motuum B;ohemicorum non fuiſſe: hos diu ante-
guam is interveniſſet, initium & progreſſum habuiſſe.
Singulari autem admiratione & conqueſtione, ne dicam repre-
henſione & increpatione dignum eſt, quod Imperator & Electores
à tot annis & in diverſis conventibus, & in hiſce duobus ultimis Ra-
tisbonæ, Anno MocxxxX & xxxVI celebratis, poſtulata Regis Mag-
næ Britanniæ auſcultare, & reſtitutione Palatinatus æquis cum con-
ditionibus conceſſa & decreta, pacem Imperio & Patriæ ſuæ, civi-
libus diſcordiis armiſque perculſæ, reddere neglexerint! Quomodo
ĩd apud DEVUM, apud homines præſentis & futuræ ætatis excuſare
pPoterunt? Nonne cauſas ſatis graves & urgentes habuerunt, quibus
moveri debuiſſent, ut quietem bello, conſopitis motibus præferrent,
& uno aut altero ad priſtinum fortunæ ſtatum repoſito, toti Imperio
& ſibi ipſis tranquillitatem, ſalutem, ſecuritatem & honorem Lara⸗
Sð xent?

ren
im
dan
int

ANI

lute

ſion
m
eti⸗
Mia

vis

kar
ſin
dr
e⸗

unt,
mi⸗
Mui⸗
te⸗

te⸗
res
a⸗
g⸗
n⸗
Ni⸗

Enodatio Reſponſorum Caſureorum. r

rent? Nonne communia Reipublicæ Chriſtianæ tum inſtantia, tum

impendentia mala eos excitare & impellere? Nonne Patriæ miſeran-
dum in modum devaſtatæ & deſolatæ, voces & quaſi lacrymæ ad
intimam commiſerationem permovere & ſtimulare debuiſſent? Tot
annorum eventibus & documentis didiciſſe poterant, reipublicæ ſa-
lutem, incolumitatem, libertatem, decus & otium in iſta reſtitutione-
& amniſtiæ ſanctione contineri: per expulſionem vero & oppreſ-
ſionem Illuſtriſſimæ Domus Electoralis Palatinæ, bellum hoc lacry-
mabile non modo non attenuatum & imminutum fuiſſe; ſed magis
etiam exarſiſſe & recruduiſſe, adeo ut incendio ſuo totam Germa-
niam peruſſerit, vicinoſque populos & gentes attigerit. Quis fru-
Gtus continuationem belli conſecutus fuerit, quid utilitatis, honoris,
& potentiæ ad Rempublicam pervenerit, quid ipſi etiam victores ex
victoriis ſuis commodi perceperint, in confeſſo & propatulo eſt.
Nihil nempe ſecuriores factos fuiſſe, plus damni & perturbationis,
plus ignominiæ & odii, quam emolumenti, potentiæ & laudis ac-
uiſiviſſe. Nec dubitanduum quin majora Adhuc mala & incommoda
Dcuanrur ,h ſi diſcordias & bella hæc indomita paulo diutius vigere
permiſerint. Non enim veriſimile eſt, eos Principes qui fortunis ſuis
exuti, in exilium depulſi, & ad deſperationem redacti ſunt, quieturos
unquam, quamdiu aliquid ſpei & auxilii aliunde ſperare poſſint;
imo extrema conaturos, coœlum & tartara, ut eſt in proverbio,
emoturos, omnia denique more anguium, qui obtrito capite, poſtremum
cauda minantur, experturos, ut in patriam redire, & amiſſa recupe-
rare valeant. Quæ res ejuſmnodi profecto erit, ut maximas periculo-
ſiſſimaſque rerum converſiones allatura, perpetuum fomitem belli
præbitura, Ordines Imperii continuo metu excruciatura & anxios
redditura, tandem ultimum Reipublicæ exitium & internecionem
acceleratura ſit.
Ad hæc exteri, qui vel Cæſareæ Majeſtatis & Domus Auſtricæ,
eujus fundamenta in Germania poſita eſſe cenſentur, potentiam & au-
toritatem convellere, vel ſub Imperii ruderibus aliquid emolumen-
ti quærere, vel privatas injurias ulciſci, vel res novas moliri volue-
runt, anſam ſemper & prætextum habituri ſunt, ut ſub ſpecie auxilii,
ad quod pro reſtitutione extorrium amicorum & ſociorũ ſe obliga-
tos profitebuntur, res ſuas agant. Timendum quoque ne freti & per-

moti ea occaſione, Turcæ tandem etiam conſurgant, & Germaniam
— H 2 convul-

52 Enodatio KReſponſorum Caſareorum.

convulſam jam per ſe & debilitatam, ad quam quidem ſubjugandam
maxime omnium mentem dudum atque animum adjecerunt, tem-
poriſque opportunitatem obſervant, ipſi integri collectis viribus
adorĩantur.
His omnibus & innumeris aliis malis præveniri dudum potuiſſer,
ſi ſublatis depoſitiſque privatis inimicitiis, odiis & factionibus, pax
& concordia, priſtinaque animorum inter Ordines conſenſio & con-
fidentia reducta, & conſtabilita, atque publico communique con-
ſenſu ſaluti et ſecuritati Reipublicæ conſultum & prolpectum fu⸗

iſſet. Quod factu ſane haud difficile fururum fuiſſet, modo ea conſi-

lia & remedia, quæ ad rem faciebant, & in promptu erant, ocyus
apprehenſa & achibita fuiſſent: orum hæc duo ſola omnium con-
venientiſſima & efficaciſſima cenſebantur. Primo videlicet, ſi pro-
miſcua & univerſalis præteritorum oblivio ſancita: Deinde, ſi unuſ-
quiſque qui per arma & iniquitatem temporum fortunis & honori-
bus dejectus fuerat, integre & in eum ſtatum, quem obtinuerant,
antequam hi motus orirentur, reſtitutus fuiſſet, nemine præterito, aut
ex pace & amniſtia excluſo. Illud enim certiſſimum eſt, firmam qui-
dem in Germania concordiæ rationem poſſe nullam inveniri, nullam
eſſe pacem, nulla ſœdera diutius permanſura, quæ non eorum om-
nium, quorum intereſt, conſe nd voluntateque & cum reſtitutione
& ſatisfactione expulſorum ſanciatur. Cæteræ, ſi quæ reſtabant
conditiones paciſceéndæ & adjiciendæ, nihil prorſus difficultatis &
exceptionis habuiſſent. Nam & exteri proculdubio, qui ſe huic bel-
lo immiſcuerunt, ſicut iſto modo omnis ipſis prætextus, continuandi
belli præceptus fuiſſet: ita haud gravatim ab armis abſtinuiſſent, &
pacem iniiſſent.
Deinde, ex reſtitutione Palatinatus, recepto in priſtinum dignita-
tis gradum Carolo Ludovico Electore, hoc bonum Imperator &
Electores conſecuti fuiſſent, ut fundamentum ſolidum & ſtabile, &
illo Pragenſi ad pacem univerſalem conſtituendam longe firmius
Poſuiſſent, ſpe hoſtibus ſuis Rempublicam Germanicam & alias pro-
vincias ab armorum dominatu adhuc liberas, invadendi & proteren-
di prærepta. Simul etiam cum Imperio Romano Germanico, tum
ſibimet ipſis, ſociis & amicis populiſque ſecuritatem & quietem
glorioſam & fructuoſam peperiſſent: pubem denique Teutonicam,
ad ſtupendam & inauditam per tot ſtrages & miſerias paucitatem &

1anta

damn
em-
bus

let,
Pax
0n⸗
or-
fu⸗
nſi⸗
Ius
on-
ro⸗
u.
ri⸗
int,
Aut
ni⸗
Am
m⸗
ne
ant

Enodatio Reſponſorum Cæſareorum. 53
tanta populoſitate redactam, à fame, ſqualore, inedia; ex anguſtiis &
ærumnis, quibus continenter tanquam lento igne conſumebatur &

enecabatur liberaſſent.

Ad hæc ſummo honori Imperatori & Electoribus fuiſſet, ſi Prin-
eipes Palatinos tam alto loco natos, conſanguinitate primoribus Re-
gum & Principum in Europa familiis junctos, quorum progenito-
res tam bene de Imperio, cujus magnitudinis, ſ, plendoris, libertatis &
incolumitatis defenſores & propugnatores conſtantiſſimi ſemper
exſtiterunt, meriti fuerunt, pro quibus etiam tot Reges & Princi-
pes, quorum intererat ut reſtituerentur, intercedebant, qui denique
Imperio ornamento & uſui erant, in avitos honores & poſſeſſiones
repoſuiſſent & collocaſſent.
Hoc nomine non ſolum plurimum ſibi eos devinxiſſent, & ad
omne genus officiorum, ſtudiorũ & benevolentiæ promptos gratoſ-
ue habuiſſent: Sed Sereniſſimum etiam Regem Magnæ Britanniæ,
eouſque adduxiſſent, ut in teſtimonium grati ſui animi, ex ſingulari
erga Rempublicam Germanicam benevolentia, ad pactiones cum
Cæſarea Majeſtate & Ordinibus Imperii, tam pro conſtituenda pace
univerſali, poſito ad eam prius per reſtitutionem Palatinatus funda-
mento, quam pro ea contra omnes, qui impugnare præſumpfſiſſent,
defendenda, ineundas conſenſiſſet. Quantum ex hac Potentiſſimi
Regis conjunctione & defenſione utilitatis, ſecuritatis & gloriæ
Imperio acceſſiſſet, Imperator & Electores facile judicare potuiſ-
ſent, ſi rerum ſuarum conditionem, & patriæ Germaniæ ad incitos
exitii gradus redactæ, tempora & pericula in conſideratione habere
voluiſſent.
Hæc cumita ſint, mihi permittetis, O Viri Principes, Proceres &
Cives, ut antequam finiam, ad vos mea ſe nunc vertat oratio. Per ego
Deum Vos Immortalem, per omnia Divina humanaque, per Majo-
rum veſtrorum cineres, per Patriæ genium obteſtor & obſecro, con-
ſiderate, quo loco res veſtræ fuerint, & quo nunc ſint; quæ mala
hactenus paſſi ſitis, quæque Vos adhuc circumſtent & immineant
ſi rebus veſtris prompte conſulere neglexeritis. Nonne animadver-
tetis veſtram libertatem, autoritatem, fortunam, dignitatem, decus
per hæc bella civilia, exterorum dominationem affectantium auſpi-
ciis conſilio & pecunia adminiſtrata & fota adeo concidiſſe, eamque
ad extremitatem & ludibrium recidiſſe, ut verendum & veriſimile

54 8nodatio Reſponforum Caſareorum.
ſit, Vobis ad egeſtatem & ſervitutem redactis ,ſub perpetuo jugo

vivendum eſſe. Cui, niſi vobiſmet ipſis, culpam adicribere & im-
putare poteſtis ſi ſtatim ab initio cauſam Friderici, per cujus latus

vos petebamini, vel tutandam vel componendam ſerio ſuſcepiſſetis;
ſi naſcenti & ex incunabulis ſuis progredienti potentiæ, cupiditate
dominandi, & libertatem atque Religionem exſtirpandi conatui,
Vos conjunctis oppoſuiſſetis animis, conſiliis & viribus, longe me-
liore loco nunc res veſtræ eſſent, & laudem fortitudinis, conſtantiæ,
& pietatis, præ ignominia, vituperio, ignavia, miſeria, quæ Vos jam
concomitantur, conſecuti fuiſſetis. Verum ſummo cum dedecore &
turpitudine, non ſine proditionis & deſertionis crimine, alium poſt

alium perire & devorari ſiviſtis, illorum caſum ad Vos minime ſpe-

Ctare rati. An neſciebatis ſemper illos, quos ignavia, aut prava callidi-
tas, ati alienis laboribus tuti eſſent, armis abſiinuit, acerbiſſimas pœnas ſol-

viſſe? Rex Mithridates ad Regem Arſacem, apud Saluſt ium lib. vi. Hiſtoriarum.

Nihil veſtris hoſtibus gratius feciſtis, nihil illis adverſus vos utilius
fuit, quam quod in commune non conſulebatis, vires & arma non ſocieba-
tis, imminenti promiſcue omnibus periculo unanimi conſenſu non
occurrebatis Itaque dum fe pugnaviſtis, univerſi vitti eſtis, e Ta-
cito in vita Agricolæ. Vobis deinde imponi & verba dari, Vos pro-
miſſis & largitionibus ſeduci, Vos disjungi & ſeparari alius ab alio,
Vos corrũpi & decipi falſo amicitiæ, vel favoris fuco, vel voluiſtis, vel
paſſi eſtis. Nonne ackyertebatis eos, qui regnandi libidine, & ſtabilien-
dæ dominationis, & Religionis atque libertatis evertendæ cauſa ad
arma feruntur, in more habere, ut hoc imprimis perſuadere ſolaant, non om-

nes à ſe peti, ſed aliquos, donec quos primum aggreſſi fuerant ſubjettis, gra-

datim ad alios tranſeant & ab aliis ad omnes, Iacobus Zevecotius in obſervat.
politicis ad Suetonii Tranquilli Iulium Ceſarem cap. 35, Hoc modo ab illis,

qui veſtris opibus & uiribus, quas ſibi propoſuerunt deſtruendas,

bellum hactenus geſſerunt, quique Vos ſingulos aggreſſi fuerunt,
decepti, & lenocinio ſimulatæ benevolentiæ & gratiæ dementati,

Voſque non peti arbitrati, & Vobis & Vicinis defuiſtis, his grave

bellum, vobis exitium accerſendo. Acceſſerunt denique diſcordiæ,

ſimultates, diſſidia, conſilia ſeparata, odia tam clandeſtina, quam
aperta ex Religionis diverſitate & calumniatorum ſubdola informa-

tione enata, orta & aucta, tum invidiæ, æmulationes, ſuperbia, præ-
fidentia, falſa de viribus veſtris opinio, vana in externas ſuppetias ſi-
pDRe

tr
ſt

*
S
4

Enodatio Roſponſorum Caſareorum.

ne fundamento collocata ſpes & fiducia æXoa*, ſuperbia, diffidentia:
rava abſtinendi ab auxilio ſociis ferendo calliditas, ingratitudo &
Dederum pactorumque violatio & eluſio, & id genus ſimila, quæ
inter vos regnabant & etiamnum regnant. Atque hæc Germanicam

Rempublicam, toto terrarum orbe florentiſſimam, & potentiſſimã,

in ſqualorem, ſolitudinem, & ad extremam miſeriam adduxerunt-
Jam nimirum, ſed ſero nimis, animadvertitis & deprehenditis, quan-
tæ vos circumſtent anguſtiæ, quibus laqueis & compedibus ſitis ca-
pti, quali labyrintho & carceri incluſi. An ignorare poteratis eos, qui

liberæ genti jugum & ſervitutem imponere ſatagunt, comminiſci

varios prætextus, & fingere ſe quidvis potius agere, quam quod agant,
& tamdiu libertatis & veterum morum ſtudium præ ſe ferre, donec illorum
recuperandorum ſpem omnem eripuerint, & praſidiis dominationis ſe abun-
dé firmarint? Iacobus Tevecotius in obſervat. Politicis ad Suetonii Tranquilli Iulium

Ceælarem. 79. in ſine. Ignoſcite quæſo, Viri Optimates, ſi me liberius

& audacius locutum eſſe arbitramini: ſcitote me etiam Germanum
eſſe & Germanici nominis, honoris, exiſtimationis, libertatis ſtu-
dioſum, mèque commoveri Patriæ noſtræ calamitatibus, & indi-
gnatione atque mœrore diſcruciari, quod eam, & Vos cum illa, tam

miſere & indigne perire, omnem exiſtimationem, fidem, dignita-

tem, libertatem, acceptum a majoribus imperium, & parta decora,
tam cito & tam fœde perdere, & exteris prædæ, ludibrio & con-
temptui eſſe videam. ααν ιανασαι ergun 2 e „ ℳε 7α ya⸗ zR
zerehde, 2 pS*α Is eαοονυ υ/ ꝑ,t!ernnevlsv, ä*ναnναι αναρναMàπο
Vr cum Rbetore finiam. Nullum diem ſine lacrymis ezgigimus;ſed & pa-
am lugere, & lamentari hanc mutationem nullo tempore dofi-
Mmus-⸗

Hocrat. Al c ? eesεa isρειz7 α₰

FINIS.

—

Pomi Palæſtini

EVALORATIO

Hec eſt:

2
—
S
=
32
—

Reſponſorum & Reſcriptorum

in cauſa Palatina nuper datorum.

Cum annexa
Brevi

D E MONSTRATIONE

nullitatum, quibus clandeſtinæ de tranſlatione

Electoralis Palatinæ dignitatis & ditionum
in Bavaricam gentem diſpoſitiones,
laborare oſtenduntur.

2 %e

2 2 E ge⸗

25777767766*

Juxta exemplar impreſſum.
L ONDIN HL.)

1641

5

2

10

5

F G H I K L M. N Focus O Salance Q

E

18 19 W
VierFarbSelector Standard*-Euroskala Offset

17

16

3 4 5 6 7 8
„ Copyright 4/1999 VXyMaster Gmbhi www.yXymaster. com

2

1