Fl74_qt_20y

N12<510208877 021

IHINIIIUIIIIIIIIIII

UB Tübingen

R

Archivfilm
vorhanden

WR,

; 1 62 2 i — L

e den knii nmnſſehen

E @erít ôyzùgucàt den nAppiil 1 6 :‚ x.

t TA
j };

Vaiwe weerethent d der r Calplniſten berwcſne aen

ſedt in onſe N ederlanti. che 1 ale. 5 m

Ùtﬂ/ﬂ . 0
: ä‚_ûmbﬂttĳe beﬂ:e/mùggume âonne? de ED

Berk Phedzueke int Latijn, nv "ghetrouvvelijk ouerge. 4

Vertooch vande vvreetheyt der Calviniſten bevveſen

aen den Rhijn tuſſchen Bacherach ende Coub, Int
Iaer ons Heeren 1620. den 25. van September.

E % \ onde Hoe wzeedelück dat 3p me

in gbetalle ſeuen oft acht-en-twintigh ghevaeren met een gemepn

ende middelbare Schupte Vá WMentz / om met Godts hulpe te trecs
ken nae Ceulen. Waer als Wp ontrent den vier uren naer noene
bp Barherach waeren gBeromen (d'welck tot noch toe een Stadt

niften/als weſende beſmet met de Cgluiniſtiſche Herte)ſo
tot dꝛymael toe met ſommige Wuſquetten inden Ai gefeh
de gene die de wacht Hielden op een Böoll Werck aen den Khün:
die in t ſchip waeren Berſlaeghen zünde hebben begon
ende eenigh onghelnck te vermopen: miet te min het f
loop weſende hebden genghelept om naer de ghe
te betaelen. Waerentuſſehen gheſchiet groot gh
bupten/ als die binnen de Stadt waeren om @
Capitenn/ ende Den Dendzagler zún by ons ſehin voekauͤrtomen
met norch ſommige Wuſgqguettiers (men ſande dat ter 250.int Gar⸗
niſos waeren) den Capiteyn belaſt terſtor

gheweeſt is des Renerrdt de wniainiſtiſehe den der van⸗ |
luini 0 he

4

ounderſoeckt / nan waer hp ro nn
nen gart? Pp antwssde dar h lant/
a

9 De dgt de Calvtniſten ghemoet zijn tegen de Catholückè /
nde hoe wreedelnek dat £ de ſele handelen is een
SD M peghelijck kennelijck ghenodech/ ende heeft dickwilg met
Sre menigher hande exempelen verelaert gheweeſt. B'oude
ſal ick verſ wughen / een ſal ick vooztbzenghen/ ban d'welck ghe⸗
mercht it ſelue teghenwoordigh/iat een groot deel der ſeluer ghe⸗
weeft ben / ſal lichteljck ghelooft woꝛrden / ende niemant en ſal my
als loghenachtigh beſchuldighen / dooz dat ick de ghetupghen ſal
nooztbzenghen. Soon iſt ghefchiet / den bifentwintichften ban
September 1620, tuſſchen negen ende thien uren zin Wp t ſamen

ebben begonſt te vꝛerſen |

woonte den Thol
henghe iro0t ghrioon ſoo van die
Stabt waeren om het (welaentefien DE .

er ni t WEL dapper ende ſtraf⸗
e datter niemant het ſchip en verlaete. Waer een van d'onſe /
Len Edelm I van G elderlandt verſmaedende dit verm eti ch Ge⸗
bodt ſpringht on t Lant: den welcken den Capitepn aencomende

t wie dat hp is ‘ Waer dat hy he⸗
p was een Edelman van Gelder⸗

Jant/enBe Dathp quam gheugeren van Weng om naer Ceulen ts
trerken. Alſdan den Capitepn met een vziendelijck ghelaedt bidt
hem te willen vergeuen dat p hem hadde opgehouden/ ende t ſa⸗
men meteen gheuepnſde beleefthept vzaecht zÚnen Naeme/ den
welcken verſtaen hebbende/ laet hem vꝛpelijck vertrecken naer de
Berberghe. Dem zün ghevolcht twee van ons gheſelſchap/ den
renen zunen Knecht met Rame Bilſtonius / ende den anderen tenE
zunen grooten Pꝛient ghenagempt Zoannes Bagtz. Ter wülen
dat deſe naer de Herberghe gaen / bemercken de Caluinifche Hol⸗
daeten dat onder de ghene die in t Schip waeren/ eenen was van⸗
de Docietent IESV, ende de hoofden t ſamen ſtekende vzaghen oft
dit een leſuit is/ d welek verſtagen hebbende hebben geroepen: Betz

haben wir gemacht (píeil/mp hebben nu het ſpel volmaerkt. Sp

wierden oock gewaere esn Sdelman van Ltrecht/ de welcke/ vooz
dut Pend zune handt ouer ſommighe daghen van genen Pꝛient af.
hehonden was zönen arm dzoech in eenen rooden ſluper: waer vã

ebben de Caluimiſten terſtont bermoept dat hy wi den Legher

vanden Doozluchtighſten Warquis Spinola quum. Sp onder⸗

ſoecken hem ſeer ſtrangelück/ epſſchen hem zijn Paſſepozt /D welck
zp leſen ende ſcheuren. Bele taſten aen het Schip / vande welcke
Teytſman ig gheweeſt den Haendzagher/ een ghebozen Boꝛgher/
ſoomen fepùe van Bacheraeh. Den Capiteyn dit ſpel aenſiende ſoo
wel vanden Geuer des Ahüns als vande omliggghende ſehepen/

doet wech nemen Dat hem agenſtondt / kiſten / packen/ Gaeten/ende

doetſe berovben, Den Daen-dzaegher Leytſman vande Koovers
bieec meſende van gramſchap ende raſernije met alle de andere Ca
nailie beſpꝛingen peghelijck van ong die in t'ſchip waeren / onder⸗
ſoecken onſe Dachen/Dpper-touffens/ Schoenen/ Cleederen / ve⸗
ſirhtighen alle hoecken ende ranten / ſy dooꝛneſtelent al / onſe Hoeps

ende Gpperſte Cleederen hebben zp afghetrocken ende op t Lant

ghemozpen. WMaer niet te vꝛeden weſende dat elck den züönen ſoude
aentaſten / hebben ʒuy elck bpſondere een pegelijt van ons ratwijs
aengheramen /ende alſſer by ghevalle pet vanden eenen bergheten
was/ wiert vanden anderen gheplundert / ende dit ſonder rerht
ende reden / alleen om dat wy nan Spinolas volck waeren/ vpant
des Daderlantg ende de Caluiniſten haetende Als ſp bemerchten ’
datter binnen onſe elrederen eenich gelt verboꝛghen was / D clee⸗
deren dorzſnüdende / hebben 3p met het gelt het Laecken wech ge⸗
nomen. Sp en ſpaerden niemant / ſp en aenfagen niemants ron⸗
w D onder⸗

@ 46 -
W 4

onderſchil den onnooſelen iert foc wel als Den beſchuldighen ge⸗
ſtraft. We Caluiniſche wꝛeetheyt maecktenſe al ghelijck / ende en
onderſchept ſelue haer epahen Inwoonders niet vande vꝛemde.
Gock de bzie ven vanden eenen Coop⸗man tot den anderen gheſon
als oock ander tot gorde vzienden gheſchzeven / hebben zp met
ghewelt af genomen/ onder ander (d. welck nopt gehoozt en 18)Wel-
D hondert aen eenen gheſwozen Bode van Antwerpen. Daeren⸗
boten ſpotten zp met de ghene die haer Ellende veweenden / ende
fiaen met vunſten ſeer angheſchicktelück die teghen haeren danck
Haer goet verlozen: ſoo dat eenen Dehipper van Amſter dam die
Dip Jaeren vande Turcken ghevangen hadde gheweeſt / ende met
ons in't ſchip was/ opentlück ghetuptht heeft/ dat hp uopt inden
termin van D;p Zaeren ſoo groote mzeetijept ende rafernje by
de Turcken en hadde bevonden alg in deſen cozten tijt bpy de Cal⸗
biniften van Bacherach / daer hy nochtans een Hollander Was.
Gntrent een ure daer naer conypt wederom vande ſtadt ghegaen
den vooꝛſepden Edelman van Gelderlandt/ den welcken als UH
deſe Koovers noch beſich ſiet /foeckt de ſelve met woozden te ſtil⸗
len: maer te vergheefs. Dp wilden zijnen Knecht aenvallen/ oock
ſelue den Paendzager. Waer den Edeiman zijne Aurtoziteyt ghe⸗
bzupckende ſtelr hem teghen deſe / ende verbiet ſtraffeliſt niemant
ſoo ſtout te weſen hem ofte zijnen Knecht aen te raecken / D welck
den Capitepn verhoozende eeft het ſelue gheboden ſende verclaert
den Edelman vey te weſen. Kiettemin lachende ſepde hy DAL p
wel hadde maghen een PenninrrEen gheuen voe de Holdaeten.
Waer den Edelman terſtont ant woozde dat bp vooz haer niet en
adde den Capitenn by em gheweeſt / vat p nu niet en ſoude ge⸗
Uuen. Baere ntuſſche 1 de Dehipper beraelt den Tho tende maerkt
kem van daer. Ter wijlen woꝛrdender veel MWuſ qguettiers hepyme⸗
ijch gheſonden tot een ſeer eughe plaetſe des Khij ns/tuſſthen den
Geuer van Bacherach ende een Eplant gengemyut inden Han / daer
€ Sthip moeſte paſſeren/ om ons al te dooden/ ofte t Srhiy met al
het volck te verdꝛincken / daer werden oo twee Kupters gheſon⸗
den (den eenen genagempt Langhaar)Die met grooter haeſten trec⸗
Ren vaer Coub/ vm Daer ooch opzoer te maechen /ende de Inwoon⸗
ders te vermaenen van onſe comp(te/waert datter bp gevalle ſom⸗
mighe ontquamen. Pele van ous hebben dit vemerckt/ de Vorgers
van Bacherach hebben het ſelue geweten / ende EE van ons gheſal,

de vlucht nemen B
Jujfelijck/wsant alg zp op den Geuer onbedeckt loonen/ſommighe
moxzden gheguetſt ende ghedoot: den Wal vande welcke ſiende van
den anderen Gever die van Bacherach zün van blütſchap opghe⸗
ſpzonghen. Dít hebben ghehoozt ende ghefien die in ren ander
ſchip waeren/ het welck ons volchde/ ende hebben ſeer naer Het
ſelfſte vepzoeft. Wen Gelderſchen Edehman dir onder de leſte WL
t'ſchip was gheſpzonghen/ is op den wech bpy t Schiy ter eerden

ſchan woꝛt gewaerſthout / dat hy naer t'ſchin niet en ſonde keeren/
wilde p het leus behonden. Eenen anderen heeft Dork den Schip⸗
per vermaent dat hpy recht vaeren ſoude op ven andert rant / ende

dat hp de enghe plaetſe niet en ſoude paſſeren. Wry zijn dan afs

gbeſtrkenten de met alle macht riemen p na het Laut van Dens
dat teghen over Bacherach lght / het welck vemerckende de Koo⸗

vers van Bacheratch/loſſen op ons hunne Wuſquetten/ ende met
alle macht ſoecks ous te beletten/ te vzeeſen/ te doozſchieten/ ende
vermoozden. p hebben dapperliick op ons geſchoten / de Trom⸗

mel op den Gever gheſtaghen / Al'arme gheroepen/ en grost op⸗

roer ghemaeckt teghen de ghene die onghewapent waren / ende DE

plucht naemen. Kierom rompt onder ons een nieuwe banghichept

ende veeſe als wp mennden Wt de Crauwels der Calviniſte ver⸗

_ loftte weſen / hepzoeus Wy meerder tpꝛannie/ een nieuw ende groo

ter per ijtckel. S00 haeſt als wy aen het Landt zin ghecomen/ zijn
Wpal wi t'ſchip Sheſpzonghen. Bele veaeghden waer ſullen wy
Tot de ſtadt / rvent den Schipper / maer niet

*

gbevallen/eenen alleen vande Wechloopide ( Want DE andere nu

voozgheloopen waeren) heeft hp wedergbercegen:oork Den Heer
Êcannem Bagtz Canoninck tot Sinte Peeters van Wens. By
peeft nochtans moetéonderftaen.ende ontromen veel ſcheuten der
Muſgquettiers/ die op hem ghelonckt wWaren/maer en 18 van geene

(die menich vuldigh waeren/ ende dem ſeer na gquaemen) ghequetſt
gheweeſt/ och oock zynen medegheſelle. Dp heeft vochtans van

verre bemerckt t' ghene datter gheſchiede / tot dat die van Coub

met haeſten naer T ſchin qu emen / om t'ſelve met de reſte vanden
Buet wech te voeré/want dit bemercBende is thien oft twintich.
voetſtappen mer zynen medeghe elle voozts getrocken/ ende ghe⸗

ſchunkt achter de wynggerden / ende alſoo ſy ſeluen / ende zünen me⸗
degheſelle van het peryckel verloſt. Baerentuſſchen de nae Coub

de vlucht ghen men hauden zün verdoolt / ende hebben de doot ge⸗
vonden daer ſp hulpe waren verwachtende / want die onder wegen
met geguerſt / noch doozſchoten en hadde geweeſt van die van Bac

—

3

: i

# |
herath/ zün inde handen Ban die van Coub gevallen/ de welcke⸗ p

alfoo wieet bebondt hebben/ als die nan Bacherach. D' Wwelck alg

3pte ſpae bemercken / volende ende verbaeſt weſende / hebben ghe⸗
agerbept / om on de berghen e climmen / ende alſoo ontloopen: maer

de qusetwillighe Lantflieden mans / vꝛouws / knerhten / maerten
Kc. hebbenſe van bouen wederſtaen ſteenen/ ende Careelen op haex

werpende/ ſoo datter vele teghen haren wille wederom op den
kant des Khüjns afgeſtooten zijn/ende luttel ontkomen. Als 13 nu
d

benaumt wefende / wederom on den effen wech komen / worden

omringhelt vande Muſquettiers/ ende haer mozt beuolen dat 3

Hun gheuanghen ſouden geuen / d welck zpy geerne hebben ghedaen

op datter niet erghers en ſonde gheſchieden. Sp woꝛden bewaert
ban twelf oft veertien Hehutters/ tot dat de ſententie Wf de ſtadt

ſonde komen. Ter wijlen een Religieus der Soríetept IESV Pater

Godefridus Thelen van t Lant van Gulick woꝛt ſeer wzeedelück
nande Doldgeten onthaelt / vande ſommighe met blooten rapieren
van andere met de Forquetten vande Dufgquettierg met groote

oangheſchicktheyt ende ghecoep gheflaeghen. DMaer worden oorck
eohen de Neſuker laſteringhen ende blaſphemien der Caluiniſten

hen de Jeſuiten/ Catholijcken / Dienaers Godts/ ende Godt

18
Ëïïw. Ten leſten comjt voozt Den Lieutenant van C oub/met name

imon Enckrich / ende beueelt dat de gheuanghenen hem ſouden

volghen op den bergh bp Coub. S&p volgien hem/ende onnooſel

weſende Wozden vande Soldaeten nooꝛtgheſtooten nae de plaetſe

han haer martelie / ende niemant en heeft connen ontloopen/ behal⸗
e mer een E ben Jaren
de welcke met haer ghecrus ende huplen de Doodt z ontromen.
Onderweghen de Wenangheuen ſpꝛaken haer biechte aen Pater
berepden hun tot een ſalighe doot. Ben eerſten
(ſoo ick mepne) heeft geweeſt een Edelman VA Wrrecht Boannes
de Ahadelant / daer naer Adzianus van S. Geertrupt den Sone
vanden Schauter aldaer/ een man nu volwaſſen ende ſieckertier:
Atenteenen Bode van Antwerpen met Kaeme Dhilippus / met

ven een bevꝛuchte vꝛouwe met een dochterken van neg

Godefridus/ ende

noch twee andere. Den Pater heeft d Abſolutie ghegheven aen de
ghene die Biechten / int coꝛte/ achterlaetende t gene niet teenemael

nootſaerkelijck en was. Maer ter wijlen dat de ander haer Bierh⸗

te ſpꝛaeken / heeft die vdan Ptrecht hem gheboecht byden Lieute⸗
nant / ende heeft hem nooꝛ ooghen ghefjouden / Dathp was Edel -
noch Jonckman/ende den leſten van zün familte / dat z hem daer

em ſouds belieuen het leuen te ſchincken / belouende tot danchbaer⸗

*

bept

PO —

☛☚n

« m - _. DO ii a . £ D S S a —.

ë
e

ept het ghene hem (oude belieuen. Den bloet⸗gierighen Wsoz de⸗
ape r t aenghelockt dooꝛ de hope vande prope/ Hy belooft hem
het leuen / maer aen ald ander de doodt / Hierom vertreckt hy war
vanden wech met den ſeluen Kadelant ⸗/ende ſtille ſtaende geeft dE
Muſquettiers teerken dzpmaels ſchuffelende dat zp t gebodt ſou⸗
den volbzenghen / de welcke terſtont hebben gheſchoten op Pater
Godefridus Thelen/ende d ander/ ende wozpenſe ter eerden. Pa⸗
ter Godefridus met twee Looen deurſchoten ontrent de boꝛſt / efñ
den bupck is op 3jnknien ghevallen / heft zun handen ende Herte
tot den hemel / ende ſpꝛeerkt met cloecken moet het eerſte / ende
tweede Beers vanden 142. Pſalm. Domine exaudi orationem meam
auribus percipe obſecrationem meam, in veritate tua, exaudi me in tua
Iuſtitia, & non intres in iudicium cum Seruo tuo. Want deſen Pfalme
was noch vaſter in zijne memozie ghedzuckt / om Dat Hy dien op DE
ſelven dach inde Lauden van t Goddelhck Gffitie geleſen hadde /
ende in t ſehin eer wy tot Bacherach guamen aendachtelúck ouer⸗
ennſt: want ſoo hp op t ſchip ſeer langhe met znen Bzeuier be⸗e⸗
ich gheweeſt hadde/ zijn ooghen llaende op dien Pſalm / ende den
Gelderſchen Edelman die neffens hem aen de flincker züde ſadt/
hem ghevzaecht hadde oft hy zijn Hetten ende Lauden lag? heeft
hy gheantwoonzt dat hp mediteerde met Godt trackteerde / ende
zujn herte met den Pzopheet Bavid (cereljck was opheffende na⸗
e

do eertſehe ſaecken tot de Hemelſche/ lettende op de woorden ende
Em ſanmiorthinkt ſelven Pſalme. Waer als de Woozdenaerg
m ſoo vierichlück ſagen ende hooꝛden bidden / hunne f weerden
wttreckende hebben em tuſſchen de ſchouderen ende neck wꝛee⸗
delijck ghequetſt met vier wonden op den rugghe miſmaeckt / ende
met den Loop van hare Muſquetten wreedelgrk ter eerden gevelt.
Sp hebben nochtans ſeer na euen vꝛeet gheleeft tegen zün Wede⸗
gheſellen van het martelie als 3p met den Pater hadden ghedaen.
Nasdemael dat ſp nu genvech gemoozt hadden / hebben (p de Pater
ende d ander van alle haer cleederen berooft / ende dooz t bevel des
ZLieutenants hebben ſp de naeckte Lichaemen met voeten vanden

berch in het aenliggende dael geſtooten. Bp den Pater vande Ho⸗

cietept heeftmen onder andere dingen geuonden eenen hairé riem
met een Difripiine met de welcke hp naerbolgende den H. Apoſtel
Paulus zijn Tirhaem was remmende/ ende den gheeſt onderwoz⸗
pende. De Doldaten dit ſchelm ſtuck volbzacht weſende / hebben
vier gheſtockt ende te pulueren verbzant de Religuien ende ander
dingen die ſp by den Pater hadden geuondé/ende hun met te paſſe
en quamen / den Bupt citde Cleederen (want zp het Teergelt ende
de Bꝛieuen vanden Pater in het ſchip Hadden afgenomen) hebben

maer de felue oock met zijne handen onderſotht.

— : n i k
e
N

ì?_bv het licht beg bierg ander maicanberent met grost gelath Lf
lütſchan ghedeplt/ ende met de dooden gheſpot. Ben Zieutenant : -
om verſekerder te weſen ende op dat zyn ſchelm ſtuck en t verlaſ⸗
ſen des Edelmans van Wtrecht ſonde bedeckt hljven/ eer dat HE
met zijn OSheſellen na Coub wederkeerde/ heeft de WMooꝛdenaers
met Cet doen belauen dat zp niemant en ſonden ſeggen dat de ſake
ſoo geſchiet was / ende den Edelman verloſt. Dp { weeren al te ſa⸗
men ende vertrecken ſeer blüde / t eeden den Edelman met een ſol⸗
daets tleet/ ende bꝛenghen hem inde ſtadt als een van hun Mede⸗
geſellen: den welcken des ſnachts we ende gelept in t VUPS van
geien Boꝛgher heeft gheſtaepen bp den Goof/ia onder de Sottane
ban Pater Gabefridug met de welcke Hp hem deckten / die hy
ſnachts met zun hand aearaecke de / heeft daer in bevonden het
ghetal van 3ijn wonden / ende inden hals een bloedighe ſuede / ſoo,
dat h niet alleen met zün ooghen deſe W:zethepten hesft acn{it

BDen derden dach naer deſe Calviniae iſche Barbariſtche wꝛeet⸗

Heyt zujnder van de gene die in t Schip hadden gheweeſt t ſamen
de dinerſehe wrgen tor Rerdi vergadert twelf oft derthien
de welcke ghelich zy di verſche pernckelen en de foztupuen hadden
underſtaen / ſag hebbe ſy deſe als gemeyn weſende t'ſame betupcht
nochtans en zün hier niet de Kamen van al / maer van een groot
deel onderſchzeven tot getupgeniſſe des waerhepts:want gengeſik
dat inden mont van twee oft dep getupgen mach alle woozt ſtaen.⸗
Dit verhael ſal dooꝛ deſe ghetupghen gheloofbaer WozDene . -
P.A Edelman van Gelderlaant. |
%«aannes de Radelandt Edelman van Wirecht. . ,
sanneg Dagtz Canoninck van Ginte Peeter tok Mens.
Soaunnes Bilſténius van Dermyjn int Lant van Lupck.
Tlaudius Waras van WMaeſtricht. n |
Soanneg van Euerbzuckh van Autwerpen.. -
Jacobus Zautefchlegher een Srinpper van Ceulen.
Gerardus Dodendalban Ceulen.

£ 5
‚
“B

k e KE

Theodozus Laurents van Ceulen.

R ern ſchipper van Ainſterdam de welcke oork gheuetſt .

a; Be Namen vande vzouwen / noch hare ghetupgeniſſe en woꝛds
Hhier niet bp.gevoerht. Thien Dagen hier nae / te Weten DE 4. van
Ortober / is het Lichaem van Pater Godefridas van ſaliger me⸗
moꝛie gewaſſchen / met eenen Gabbaert en Pꝛieſterlücke Caſuffel
betleet weſende vooz den Hoogen Autaer van onſe Tieue Pzouws
tot Marienthael(de welcke een vermaerde plaetſe is tot Rinchau)
daoz de beneerſtinghe van Pater KRemigius/ ende Pater Joannes
Bettinghen die tot Coub waren etreinen om het Lithaem t
vercrigen /met bzandende Fackelg/ en alle ſolem itept begraven.

7
Arreſteren den Ambaffadeur van Polen / ten ver⸗

ſoecke van eenen Hongherſchen Heere ghenaempt
Emmerich Turſo / om te verhalen de ſchade die de
leſte Cofacken/in zijn Landt ende ghoederen ghe⸗
daen hebben. Namentlijcken dat ſntieden gherui⸗
neert / gheplundert / ende verbzant hebben thien doꝛ⸗
en ende hebben noch een ſtedeken in bꝛant gheſte⸗
n/ daer op 18 den Poolſchen Ambaſſadeur ghear⸗

reſteert.
_ £3M3A.
gmplímí poter it P. C „C. A.

S

R

Q

—
115

E E N

Balance

0}

Focus

N

110

K

J

!

H

Y Z
VierFarbSelector Standard * - Euroskala Offset

x

W

19

18

16

15

3 4 5 6
ℳ—⸗“ Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com

2

1