Fl74_qt_20y Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Vertooch Vande wreetheyt der Calvinisten bewesen aen den Rhijn tusschen Bacherach ende Coub N12<510208877 021 IHINIIIUIIIIIIIIIII UB Tübingen R Archivfilm vorhanden WR, ; 1 62 2 i — L e den knii nmnſſehen E @erít ôyzùgucàt den nAppiil 1 6 :‚ x. t TA j }; Vaiwe weerethent d der r Calplniſten berwcſne aen ſedt in onſe N ederlanti. che 1 ale. 5 m Ùtfl/fl . 0 : ä‚_ûmbflttije befl:e/mùggume âonne? de ED Berk Phedzueke int Latijn, nv "ghetrouvvelijk ouerge. 4 Vertooch vande vvreetheyt der Calviniſten bevveſen aen den Rhijn tuſſchen Bacherach ende Coub, Int Iaer ons Heeren 1620. den 25. van September. E % \ onde Hoe wzeedelück dat 3p me in gbetalle ſeuen oft acht-en-twintigh ghevaeren met een gemepn ende middelbare Schupte Vá WMentz / om met Godts hulpe te trecs ken nae Ceulen. Waer als Wp ontrent den vier uren naer noene bp Barherach waeren gBeromen (d'welck tot noch toe een Stadt niften/als weſende beſmet met de Cgluiniſtiſche Herte)ſo tot dꝛymael toe met ſommige Wuſquetten inden Ai gefeh de gene die de wacht Hielden op een Böoll Werck aen den Khün: die in t ſchip waeren Berſlaeghen zünde hebben begon ende eenigh onghelnck te vermopen: miet te min het f loop weſende hebden genghelept om naer de ghe te betaelen. Waerentuſſehen gheſchiet groot gh bupten/ als die binnen de Stadt waeren om @ Capitenn/ ende Den Dendzagler zún by ons ſehin voekauͤrtomen met norch ſommige Wuſgqguettiers (men ſande dat ter 250.int Gar⸗ niſos waeren) den Capiteyn belaſt terſtor gheweeſt is des Renerrdt de wniainiſtiſehe den der van⸗ | luini 0 he 4 ounderſoeckt / nan waer hp ro nn nen gart? Pp antwssde dar h lant/ a 9 De dgt de Calvtniſten ghemoet zijn tegen de Catholückè / nde hoe wreedelnek dat £ de ſele handelen is een SD M peghelijck kennelijck ghenodech/ ende heeft dickwilg met Sre menigher hande exempelen verelaert gheweeſt. B'oude ſal ick verſ wughen / een ſal ick vooztbzenghen/ ban d'welck ghe⸗ mercht it ſelue teghenwoordigh/iat een groot deel der ſeluer ghe⸗ weeft ben / ſal lichteljck ghelooft woꝛrden / ende niemant en ſal my als loghenachtigh beſchuldighen / dooz dat ick de ghetupghen ſal nooztbzenghen. Soon iſt ghefchiet / den bifentwintichften ban September 1620, tuſſchen negen ende thien uren zin Wp t ſamen ebben begonſt te vꝛerſen | woonte den Thol henghe iro0t ghrioon ſoo van die Stabt waeren om het (welaentefien DE . er ni t WEL dapper ende ſtraf⸗ e datter niemant het ſchip en verlaete. Waer een van d'onſe / Len Edelm I van G elderlandt verſmaedende dit verm eti ch Ge⸗ bodt ſpringht on t Lant: den welcken den Capitepn aencomende t wie dat hp is ‘ Waer dat hy he⸗ p was een Edelman van Gelder⸗ Jant/enBe Dathp quam gheugeren van Weng om naer Ceulen ts trerken. Alſdan den Capitepn met een vziendelijck ghelaedt bidt hem te willen vergeuen dat p hem hadde opgehouden/ ende t ſa⸗ men meteen gheuepnſde beleefthept vzaecht zÚnen Naeme/ den welcken verſtaen hebbende/ laet hem vꝛpelijck vertrecken naer de Berberghe. Dem zün ghevolcht twee van ons gheſelſchap/ den renen zunen Knecht met Rame Bilſtonius / ende den anderen tenE zunen grooten Pꝛient ghenagempt Zoannes Bagtz. Ter wülen dat deſe naer de Herberghe gaen / bemercken de Caluinifche Hol⸗ daeten dat onder de ghene die in t Schip waeren/ eenen was van⸗ de Docietent IESV, ende de hoofden t ſamen ſtekende vzaghen oft dit een leſuit is/ d welek verſtagen hebbende hebben geroepen: Betz haben wir gemacht (píeil/mp hebben nu het ſpel volmaerkt. Sp wierden oock gewaere esn Sdelman van Ltrecht/ de welcke/ vooz dut Pend zune handt ouer ſommighe daghen van genen Pꝛient af. hehonden was zönen arm dzoech in eenen rooden ſluper: waer vã ebben de Caluimiſten terſtont bermoept dat hy wi den Legher vanden Doozluchtighſten Warquis Spinola quum. Sp onder⸗ ſoecken hem ſeer ſtrangelück/ epſſchen hem zijn Paſſepozt /D welck zp leſen ende ſcheuren. Bele taſten aen het Schip / vande welcke Teytſman ig gheweeſt den Haendzagher/ een ghebozen Boꝛgher/ ſoomen fepùe van Bacheraeh. Den Capiteyn dit ſpel aenſiende ſoo wel vanden Geuer des Ahüns als vande omliggghende ſehepen/ doet wech nemen Dat hem agenſtondt / kiſten / packen/ Gaeten/ende doetſe berovben, Den Daen-dzaegher Leytſman vande Koovers bieec meſende van gramſchap ende raſernije met alle de andere Ca nailie beſpꝛingen peghelijck van ong die in t'ſchip waeren / onder⸗ ſoecken onſe Dachen/Dpper-touffens/ Schoenen/ Cleederen / ve⸗ ſirhtighen alle hoecken ende ranten / ſy dooꝛneſtelent al / onſe Hoeps ende Gpperſte Cleederen hebben zp afghetrocken ende op t Lant ghemozpen. WMaer niet te vꝛeden weſende dat elck den züönen ſoude aentaſten / hebben ʒuy elck bpſondere een pegelijt van ons ratwijs aengheramen /ende alſſer by ghevalle pet vanden eenen bergheten was/ wiert vanden anderen gheplundert / ende dit ſonder rerht ende reden / alleen om dat wy nan Spinolas volck waeren/ vpant des Daderlantg ende de Caluiniſten haetende Als ſp bemerchten ’ datter binnen onſe elrederen eenich gelt verboꝛghen was / D clee⸗ deren dorzſnüdende / hebben 3p met het gelt het Laecken wech ge⸗ nomen. Sp en ſpaerden niemant / ſp en aenfagen niemants ron⸗ w D onder⸗ @ 46 - W 4 onderſchil den onnooſelen iert foc wel als Den beſchuldighen ge⸗ ſtraft. We Caluiniſche wꝛeetheyt maecktenſe al ghelijck / ende en onderſchept ſelue haer epahen Inwoonders niet vande vꝛemde. Gock de bzie ven vanden eenen Coop⸗man tot den anderen gheſon als oock ander tot gorde vzienden gheſchzeven / hebben zp met ghewelt af genomen/ onder ander (d. welck nopt gehoozt en 18)Wel- D hondert aen eenen gheſwozen Bode van Antwerpen. Daeren⸗ boten ſpotten zp met de ghene die haer Ellende veweenden / ende fiaen met vunſten ſeer angheſchicktelück die teghen haeren danck Haer goet verlozen: ſoo dat eenen Dehipper van Amſter dam die Dip Jaeren vande Turcken ghevangen hadde gheweeſt / ende met ons in't ſchip was/ opentlück ghetuptht heeft/ dat hp uopt inden termin van D;p Zaeren ſoo groote mzeetijept ende rafernje by de Turcken en hadde bevonden alg in deſen cozten tijt bpy de Cal⸗ biniften van Bacherach / daer hy nochtans een Hollander Was. Gntrent een ure daer naer conypt wederom vande ſtadt ghegaen den vooꝛſepden Edelman van Gelderlandt/ den welcken als UH deſe Koovers noch beſich ſiet /foeckt de ſelve met woozden te ſtil⸗ len: maer te vergheefs. Dp wilden zijnen Knecht aenvallen/ oock ſelue den Paendzager. Waer den Edeiman zijne Aurtoziteyt ghe⸗ bzupckende ſtelr hem teghen deſe / ende verbiet ſtraffeliſt niemant ſoo ſtout te weſen hem ofte zijnen Knecht aen te raecken / D welck den Capitepn verhoozende eeft het ſelue gheboden ſende verclaert den Edelman vey te weſen. Kiettemin lachende ſepde hy DAL p wel hadde maghen een PenninrrEen gheuen voe de Holdaeten. Waer den Edelman terſtont ant woozde dat bp vooz haer niet en adde den Capitenn by em gheweeſt / vat p nu niet en ſoude ge⸗ Uuen. Baere ntuſſche 1 de Dehipper beraelt den Tho tende maerkt kem van daer. Ter wijlen woꝛrdender veel MWuſ qguettiers hepyme⸗ ijch gheſonden tot een ſeer eughe plaetſe des Khij ns/tuſſthen den Geuer van Bacherach ende een Eplant gengemyut inden Han / daer € Sthip moeſte paſſeren/ om ons al te dooden/ ofte t Srhiy met al het volck te verdꝛincken / daer werden oo twee Kupters gheſon⸗ den (den eenen genagempt Langhaar)Die met grooter haeſten trec⸗ Ren vaer Coub/ vm Daer ooch opzoer te maechen /ende de Inwoon⸗ ders te vermaenen van onſe comp(te/waert datter bp gevalle ſom⸗ mighe ontquamen. Pele van ous hebben dit vemerckt/ de Vorgers van Bacherach hebben het ſelue geweten / ende EE van ons gheſal, de vlucht nemen B Jujfelijck/wsant alg zp op den Geuer onbedeckt loonen/ſommighe moxzden gheguetſt ende ghedoot: den Wal vande welcke ſiende van den anderen Gever die van Bacherach zün van blütſchap opghe⸗ ſpzonghen. Dít hebben ghehoozt ende ghefien die in ren ander ſchip waeren/ het welck ons volchde/ ende hebben ſeer naer Het ſelfſte vepzoeft. Wen Gelderſchen Edehman dir onder de leſte WL t'ſchip was gheſpzonghen/ is op den wech bpy t Schiy ter eerden ſchan woꝛt gewaerſthout / dat hy naer t'ſchin niet en ſonde keeren/ wilde p het leus behonden. Eenen anderen heeft Dork den Schip⸗ per vermaent dat hpy recht vaeren ſoude op ven andert rant / ende dat hp de enghe plaetſe niet en ſoude paſſeren. Wry zijn dan afs gbeſtrkenten de met alle macht riemen p na het Laut van Dens dat teghen over Bacherach lght / het welck vemerckende de Koo⸗ vers van Bacheratch/loſſen op ons hunne Wuſquetten/ ende met alle macht ſoecks ous te beletten/ te vzeeſen/ te doozſchieten/ ende vermoozden. p hebben dapperliick op ons geſchoten / de Trom⸗ mel op den Gever gheſtaghen / Al'arme gheroepen/ en grost op⸗ roer ghemaeckt teghen de ghene die onghewapent waren / ende DE plucht naemen. Kierom rompt onder ons een nieuwe banghichept ende veeſe als wp mennden Wt de Crauwels der Calviniſte ver⸗ _ loftte weſen / hepzoeus Wy meerder tpꝛannie/ een nieuw ende groo ter per ijtckel. S00 haeſt als wy aen het Landt zin ghecomen/ zijn Wpal wi t'ſchip Sheſpzonghen. Bele veaeghden waer ſullen wy Tot de ſtadt / rvent den Schipper / maer niet * gbevallen/eenen alleen vande Wechloopide ( Want DE andere nu voozgheloopen waeren) heeft hp wedergbercegen:oork Den Heer Êcannem Bagtz Canoninck tot Sinte Peeters van Wens. By peeft nochtans moetéonderftaen.ende ontromen veel ſcheuten der Muſgquettiers/ die op hem ghelonckt wWaren/maer en 18 van geene (die menich vuldigh waeren/ ende dem ſeer na gquaemen) ghequetſt gheweeſt/ och oock zynen medegheſelle. Dp heeft vochtans van verre bemerckt t' ghene datter gheſchiede / tot dat die van Coub met haeſten naer T ſchin qu emen / om t'ſelve met de reſte vanden Buet wech te voeré/want dit bemercBende is thien oft twintich. voetſtappen mer zynen medeghe elle voozts getrocken/ ende ghe⸗ ſchunkt achter de wynggerden / ende alſoo ſy ſeluen / ende zünen me⸗ degheſelle van het peryckel verloſt. Baerentuſſchen de nae Coub de vlucht ghen men hauden zün verdoolt / ende hebben de doot ge⸗ vonden daer ſp hulpe waren verwachtende / want die onder wegen met geguerſt / noch doozſchoten en hadde geweeſt van die van Bac — 3 : i # | herath/ zün inde handen Ban die van Coub gevallen/ de welcke⸗ p alfoo wieet bebondt hebben/ als die nan Bacherach. D' Wwelck alg 3pte ſpae bemercken / volende ende verbaeſt weſende / hebben ghe⸗ agerbept / om on de berghen e climmen / ende alſoo ontloopen: maer de qusetwillighe Lantflieden mans / vꝛouws / knerhten / maerten Kc. hebbenſe van bouen wederſtaen ſteenen/ ende Careelen op haex werpende/ ſoo datter vele teghen haren wille wederom op den kant des Khüjns afgeſtooten zijn/ende luttel ontkomen. Als 13 nu d benaumt wefende / wederom on den effen wech komen / worden omringhelt vande Muſquettiers/ ende haer mozt beuolen dat 3 Hun gheuanghen ſouden geuen / d welck zpy geerne hebben ghedaen op datter niet erghers en ſonde gheſchieden. Sp woꝛden bewaert ban twelf oft veertien Hehutters/ tot dat de ſententie Wf de ſtadt ſonde komen. Ter wijlen een Religieus der Soríetept IESV Pater Godefridus Thelen van t Lant van Gulick woꝛt ſeer wzeedelück nande Doldgeten onthaelt / vande ſommighe met blooten rapieren van andere met de Forquetten vande Dufgquettierg met groote oangheſchicktheyt ende ghecoep gheflaeghen. DMaer worden oorck eohen de Neſuker laſteringhen ende blaſphemien der Caluiniſten hen de Jeſuiten/ Catholijcken / Dienaers Godts/ ende Godt 18 Ëïïw. Ten leſten comjt voozt Den Lieutenant van C oub/met name imon Enckrich / ende beueelt dat de gheuanghenen hem ſouden volghen op den bergh bp Coub. S&p volgien hem/ende onnooſel weſende Wozden vande Soldaeten nooꝛtgheſtooten nae de plaetſe han haer martelie / ende niemant en heeft connen ontloopen/ behal⸗ e mer een E ben Jaren de welcke met haer ghecrus ende huplen de Doodt z ontromen. Onderweghen de Wenangheuen ſpꝛaken haer biechte aen Pater berepden hun tot een ſalighe doot. Ben eerſten (ſoo ick mepne) heeft geweeſt een Edelman VA Wrrecht Boannes de Ahadelant / daer naer Adzianus van S. Geertrupt den Sone vanden Schauter aldaer/ een man nu volwaſſen ende ſieckertier: Atenteenen Bode van Antwerpen met Kaeme Dhilippus / met ven een bevꝛuchte vꝛouwe met een dochterken van neg Godefridus/ ende noch twee andere. Den Pater heeft d Abſolutie ghegheven aen de ghene die Biechten / int coꝛte/ achterlaetende t gene niet teenemael nootſaerkelijck en was. Maer ter wijlen dat de ander haer Bierh⸗ te ſpꝛaeken / heeft die vdan Ptrecht hem gheboecht byden Lieute⸗ nant / ende heeft hem nooꝛ ooghen ghefjouden / Dathp was Edel - noch Jonckman/ende den leſten van zün familte / dat z hem daer em ſouds belieuen het leuen te ſchincken / belouende tot danchbaer⸗ * bept PO — ☛☚n « m - _. DO ii a . £ D S S a —. ë e ept het ghene hem (oude belieuen. Den bloet⸗gierighen Wsoz de⸗ ape r t aenghelockt dooꝛ de hope vande prope/ Hy belooft hem het leuen / maer aen ald ander de doodt / Hierom vertreckt hy war vanden wech met den ſeluen Kadelant ⸗/ende ſtille ſtaende geeft dE Muſquettiers teerken dzpmaels ſchuffelende dat zp t gebodt ſou⸗ den volbzenghen / de welcke terſtont hebben gheſchoten op Pater Godefridus Thelen/ende d ander/ ende wozpenſe ter eerden. Pa⸗ ter Godefridus met twee Looen deurſchoten ontrent de boꝛſt / efñ den bupck is op 3jnknien ghevallen / heft zun handen ende Herte tot den hemel / ende ſpꝛeerkt met cloecken moet het eerſte / ende tweede Beers vanden 142. Pſalm. Domine exaudi orationem meam auribus percipe obſecrationem meam, in veritate tua, exaudi me in tua Iuſtitia, & non intres in iudicium cum Seruo tuo. Want deſen Pfalme was noch vaſter in zijne memozie ghedzuckt / om Dat Hy dien op DE ſelven dach inde Lauden van t Goddelhck Gffitie geleſen hadde / ende in t ſehin eer wy tot Bacherach guamen aendachtelúck ouer⸗ ennſt: want ſoo hp op t ſchip ſeer langhe met znen Bzeuier be⸗e⸗ ich gheweeſt hadde/ zijn ooghen llaende op dien Pſalm / ende den Gelderſchen Edelman die neffens hem aen de flincker züde ſadt/ hem ghevzaecht hadde oft hy zijn Hetten ende Lauden lag? heeft hy gheantwoonzt dat hp mediteerde met Godt trackteerde / ende zujn herte met den Pzopheet Bavid (cereljck was opheffende na⸗ e do eertſehe ſaecken tot de Hemelſche/ lettende op de woorden ende Em ſanmiorthinkt ſelven Pſalme. Waer als de Woozdenaerg m ſoo vierichlück ſagen ende hooꝛden bidden / hunne f weerden wttreckende hebben em tuſſchen de ſchouderen ende neck wꝛee⸗ delijck ghequetſt met vier wonden op den rugghe miſmaeckt / ende met den Loop van hare Muſquetten wreedelgrk ter eerden gevelt. Sp hebben nochtans ſeer na euen vꝛeet gheleeft tegen zün Wede⸗ gheſellen van het martelie als 3p met den Pater hadden ghedaen. Nasdemael dat ſp nu genvech gemoozt hadden / hebben (p de Pater ende d ander van alle haer cleederen berooft / ende dooz t bevel des ZLieutenants hebben ſp de naeckte Lichaemen met voeten vanden berch in het aenliggende dael geſtooten. Bp den Pater vande Ho⸗ cietept heeftmen onder andere dingen geuonden eenen hairé riem met een Difripiine met de welcke hp naerbolgende den H. Apoſtel Paulus zijn Tirhaem was remmende/ ende den gheeſt onderwoz⸗ pende. De Doldaten dit ſchelm ſtuck volbzacht weſende / hebben vier gheſtockt ende te pulueren verbzant de Religuien ende ander dingen die ſp by den Pater hadden geuondé/ende hun met te paſſe en quamen / den Bupt citde Cleederen (want zp het Teergelt ende de Bꝛieuen vanden Pater in het ſchip Hadden afgenomen) hebben maer de felue oock met zijne handen onderſotht. — : n i k e N ì?_bv het licht beg bierg ander maicanberent met grost gelath Lf lütſchan ghedeplt/ ende met de dooden gheſpot. Ben Zieutenant : - om verſekerder te weſen ende op dat zyn ſchelm ſtuck en t verlaſ⸗ ſen des Edelmans van Wtrecht ſonde bedeckt hljven/ eer dat HE met zijn OSheſellen na Coub wederkeerde/ heeft de WMooꝛdenaers met Cet doen belauen dat zp niemant en ſonden ſeggen dat de ſake ſoo geſchiet was / ende den Edelman verloſt. Dp { weeren al te ſa⸗ men ende vertrecken ſeer blüde / t eeden den Edelman met een ſol⸗ daets tleet/ ende bꝛenghen hem inde ſtadt als een van hun Mede⸗ geſellen: den welcken des ſnachts we ende gelept in t VUPS van geien Boꝛgher heeft gheſtaepen bp den Goof/ia onder de Sottane ban Pater Gabefridug met de welcke Hp hem deckten / die hy ſnachts met zun hand aearaecke de / heeft daer in bevonden het ghetal van 3ijn wonden / ende inden hals een bloedighe ſuede / ſoo, dat h niet alleen met zün ooghen deſe W:zethepten hesft acn{it BDen derden dach naer deſe Calviniae iſche Barbariſtche wꝛeet⸗ Heyt zujnder van de gene die in t Schip hadden gheweeſt t ſamen de dinerſehe wrgen tor Rerdi vergadert twelf oft derthien de welcke ghelich zy di verſche pernckelen en de foztupuen hadden underſtaen / ſag hebbe ſy deſe als gemeyn weſende t'ſame betupcht nochtans en zün hier niet de Kamen van al / maer van een groot deel onderſchzeven tot getupgeniſſe des waerhepts:want gengeſik dat inden mont van twee oft dep getupgen mach alle woozt ſtaen.⸗ Dit verhael ſal dooꝛ deſe ghetupghen gheloofbaer WozDene . - P.A Edelman van Gelderlaant. | %«aannes de Radelandt Edelman van Wirecht. . , sanneg Dagtz Canoninck van Ginte Peeter tok Mens. Soaunnes Bilſténius van Dermyjn int Lant van Lupck. Tlaudius Waras van WMaeſtricht. n | Soanneg van Euerbzuckh van Autwerpen.. - Jacobus Zautefchlegher een Srinpper van Ceulen. Gerardus Dodendalban Ceulen. £ 5 ‚ “B k e KE Theodozus Laurents van Ceulen. R ern ſchipper van Ainſterdam de welcke oork gheuetſt . a; Be Namen vande vzouwen / noch hare ghetupgeniſſe en woꝛds Hhier niet bp.gevoerht. Thien Dagen hier nae / te Weten DE 4. van Ortober / is het Lichaem van Pater Godefridas van ſaliger me⸗ moꝛie gewaſſchen / met eenen Gabbaert en Pꝛieſterlücke Caſuffel betleet weſende vooz den Hoogen Autaer van onſe Tieue Pzouws tot Marienthael(de welcke een vermaerde plaetſe is tot Rinchau) daoz de beneerſtinghe van Pater KRemigius/ ende Pater Joannes Bettinghen die tot Coub waren etreinen om het Lithaem t vercrigen /met bzandende Fackelg/ en alle ſolem itept begraven. 7 Arreſteren den Ambaffadeur van Polen / ten ver⸗ ſoecke van eenen Hongherſchen Heere ghenaempt Emmerich Turſo / om te verhalen de ſchade die de leſte Cofacken/in zijn Landt ende ghoederen ghe⸗ daen hebben. Namentlijcken dat ſntieden gherui⸗ neert / gheplundert / ende verbzant hebben thien doꝛ⸗ en ende hebben noch een ſtedeken in bꝛant gheſte⸗ n/ daer op 18 den Poolſchen Ambaſſadeur ghear⸗ reſteert. _ £3M3A. gmplímí poter it P. C „C. A. S R Q — 115 E E N Balance 0} Focus N 110 K J ! H Y Z VierFarbSelector Standard * - Euroskala Offset x W 19 18 16 15 3 4 5 6 ℳ—⸗“ Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com 2 1