Eg7_fol
author: Crescentiis, Petrus de

—

S

—=

N125 11924954 021

unannnluunu. .

8 4. — .
ingen

Archivfiirn

vorhanden

.

Petri

5

nomien. in tommodüru

2ðò

—
—

=
* j
.
. . .

.⸗ . . .—. 5 2„
DPitohemium. Folium. if.
. Bm rx virtute peudstie / que inler
M! bonumet maluũ taute diſternit / hu
M manus infoꝛ metur animus. ad vtilis et delectabilis cognitionẽ
eoꝛũq; ſequelam ⁊ in terrenis rebus pacificus ⁊ tranquillus ſta
tus valde vtilis dulcis ⁊ delectabilis reperiat᷑ merito bic totis
viribus querendũ eſt. et inuentus tanq; theſaurus inextimabi⸗
lis cum multa humilitate ⁊ patientia cõſeruandus.per eum nã⸗
qʒ; facile benigna dei dilectio pꝛouocat᷑ vita hominis illeſa tute .
ſeruatur.et rerũ habundãs copia vtiliter pꝛocurat᷑. hunc tamẽ
umpij viri non querũt.et inuentum ſuperbia ſeu alio deteſtablli
vicio cecati lacerant.quare licet eoꝛũ foꝛtuna pꝛoſpera ſepe videatur ad tẽpus.perit tandeʒ.nec
dimidiat dies ſuos.viri autẽ pacificiet humiles.licet quandoq; leſi fuerint.tamẽ viuũt.⁊ apud
deum ⁊ homines gratiã inuenientes tandẽ impioꝛũ hereditant terram. Ego itaq; Petrus de
creſcencijs Ciuis Bonoñ.qui tẽpus adoleſcentie.in logica:medicina:et ſcientia naturali otũ
cöoõſumpſi. ⁊ demũ nobili leaum ſcientie inſudaui.pacifici ſtatus anxius eſt flendum ſciſma illi
us egregie vꝛbis.qui vo ibi pꝛopꝛio nomie Bononia.id eſt bona per omĩa ⁊ in omnibomũ⸗
di clmatibus dicebat᷑.cognoui ꝙ mutata vnitate:ac ſtatu pacifico in diſſenſionẽ odium ⁊ liuo
rem. non erat iuſtum ipᷣius peruerſe diuiſiones immiſceri negocijs. Ideoq; annis triginta di⸗
uerſas per pꝛouincias cũ earum rectoꝛibus circuiui.ſubiectis libenter iuſticiam tribuens.re⸗
ctoꝛibus fidele conſiliũ.⁊ ciuitates in ſuo iure ac ſtatu pacifice pꝛo poſſe conſeruans.multoſq;
libꝛos antiquoꝛũ et nounoꝛũ pꝛudentum perlegi.et diuerſas ac varias opsrationes colentiũ ru
ra vidi.Demũ ciuitate diuina gratia quodãmodo refoꝛmata.tedio late circuitionis et leſe liber
tatis affectus ad pꝛopꝛia redij.ac cernens.ꝙ vberius nihil dulcius:nihil homini libero.guod
omniũ rerũ ex quibus aliquid acquirit᷑nihil eſt agricultura melius.nihil vberius.nihił dul⸗
cius.nihil homini libero dignius:vt ait Tullius.et cognoſcens.ꝙ in cultu ruris ſtatus facile
inuenit᷑ tranquillus.excitatur ocioſitas.et pꝛoximoꝛũ leſio euitat.amplius ꝙ cultus ruris ex⸗
quiſita doctrina per quã facilius et habũdantius vtilitas ꝑcipitur.⁊ delectatio pꝛocurat᷑q̃mi
2 ſi negugenter ⁊ ſine certa induſtria ſingula conſueto moꝛe colantur.viris bonis(qui de ſuarũ
proſſeſſionũ redditibus ſine cuiuſcunq; leſione iuſte viuere velint)merito appetenda eſt. ad cul
tum ruris mentẽ animũq; conuerti. Et imploꝛato dei omnipotentis auxilio.actus ⁊ comoda
eius et cuiuſſibet generis agroꝛum et plantarũ atq; animaliũ doctrinam obſcure et imperfecte
ab antiquis traditam ⁊ modernis ſatis incognitam.de ſola chriſti liberalitate confiſus dſᷣtuci
de tam ſcom pꝛudentũ naturalis philoſophie ſententias ac rationes aꝑtas q; ex appꝛobatis
experiencijs tradere in ſcriptis pꝛopoſui.Ziber iſte ruralium cõmodoꝛũ decitur:quia de com⸗
modis ruris tractat.qui duodecim continet libꝛos. Pꝛimus quidẽ eſt de locis habitabilibus
eligeudis.et de curijs domibus et his qui habitationi ſunt neceſſaria faciendis. Secũdus de
natura plantarũ et rerum cõmuniũ cultui cuiuſſibet generis agroꝛũ.Tercius de campeſtribus
agris.Quartus de vineis ⁊ vino.Quintus de arboꝛibus.Sextus de hoꝛtis.Septimus de
pꝛatis et nemoꝛibus.Octauus de viridarijs et rebus delectabilibus ex arboꝛibus herbis ⁊
fructu ipᷣarum artificioſe agendis. NHonus de om̃ibus anĩalibus que nutriu nt᷑ in villis.De⸗
cimus de diuerſis ingenijs capiendi anialia fera. Undecimus de regulis operationum ruris.

— In duodecimo compendioſa fit cõmemoꝛatio de bis omnib que ſingulis menſibus in rure
ſunt agenda. — r
„ — 1 . UMU
S ; re im,n d ſzhan ;
in EReo :
2

Capitulnz Oꝛimü delo⸗
cis habitabilibus eligendis.et de curijs do⸗
mibus ⁊ his q̃ habitationibo ſunt in rure ne⸗

D
G
W

Capitulum. ij. De aere ?

cognitione bonitatis ⁊ malitie eiuss

ceſſaria facienda.et pꝛimo de cognitione bo⸗

nitatis loci habitabilis in cõmuni.

Voniã cultus ruris ꝓpter cõtinuos

7

eius laboꝛes.pᷣcipue foꝛtitudinẽ ha

bitantiũ reqͥrit.idcirco cõueniẽs mi

bi viſuʒ eſt in hoc pᷣmo libꝛo doctrinã trade
rede his que ad cognitionẽ ſalutis locoꝝ ha

bitabiliũ ſpectant.et de quibuſdã habitatiõi

neceſſarijs. NHam coꝛꝑa hominũ:quibuſcun
q; cõmodis pecuniarijs debent pᷣferri. Dica
itaq; in pꝛimis De cognitione bonitatis loci
habitabilis in cõmum.que quidẽ attenditur
circa quinq;.videlicet penes aeris puritat.
ventoꝛũ impetuoſitatem.aque ſalubꝛitatem.
ſitus qualitatẽ.et terre fecunditatem. quoꝛuz
quattuoꝛ in hoc pꝛimo libꝛo tractant᷑.quin⸗
tum vᷣ tradit᷑ in ſcdᷣo.que omia diligẽter cõ⸗

ſideranda ſunt anteq; in emptionẽ pꝛedioꝛũ
⁊ fabꝛicã domoꝛũ pecunia collata.velox poſt

modũ cum perſonarũ detrimẽto aut rei fami

liaris damno.penitentia uõ ſperata ſequat᷑.

Liber

Er ſᷣm Auic eſt vnũ ex elementis gene
ratoꝛũ.cuiꝰ naturalis locꝰ eſt circũdãs

aquã.⁊ ab elemẽto ignis circũdatꝰ.⁊ eſt eius

natura calida ⁊ hũida:ſi nulla extriſeca cauſa

eã cõuerterit.cuiꝰ qͥdẽ eſſe in generatis iuuat.
vt alleuient᷑ ⁊ rarificent᷑ ⁊ ad ſuꝑioꝛa eleuent᷑.

Circa cognitionẽ bonita aeris aniaduertẽ
dũ eſt ne fit putrefactꝰ ⁊ nimis calidꝰ.nõ diſtẽ
perate hũidꝰ.nec etiã nimis ſiccꝰ. Nã aer pu

treſactꝰ putrefacit hũoꝛes.et incipit humoꝛẽ
putrefacere qͥ coꝛdi circũdatꝰ eſt. qm ad ipᷣm

ꝓpinqͥus accedit.⁊ aer foꝛtit᷑ calefactus iũctu

ras laxat.⁊ hũoꝛes reſoluit.⁊ in ſiti augmẽtũ

pᷣſtat.⁊ reſoluit ſpm.⁊ deijcit vᷣtutes.⁊ ꝓhibet
digeſtionẽ. ꝓpter qd caloꝛẽ innatũ reſoluit.qͥ

eſt inſtrumentũ naturale.⁊ coloꝛẽ citrinũ effi
cit. ꝓpter qð hũoꝛes reſoluit ſanguineos co⸗
loꝛẽ rubificãtes.⁊ qꝛ facit colerã alios ſuꝑare

hũoꝛes.⁊ coꝛ calefacit caloꝛe extranco.⁊ facit
hüoꝛes fluere:⁊ ipos putrefacit.et defert cos
ad cõcauitates ⁊ mẽbꝛa debilia.⁊ coꝛꝑib ſa⸗
nis nõ eſt bonꝰ.cõfert tũ ydropicis ⁊ ꝑaliti
⁊ ſpaſmo hũido.Aer vᷣo frigidus caloꝛẽ inna
tũ ad interioꝛa redire facit.et facit catarrũ.et
debilitat neruos.⁊ tracheã artiriã magno le⸗
dit ĩpedimẽto.⁊ digeſtionẽ efficit foꝛtẽ.⁊ oẽs

occultas oꝑationes efficit foꝛtioꝛes ⁊ exiccat
appetitũ.⁊ ad vlumuʒ ſams cõuemẽtioꝛ eſt q;ᷓ

Pꝛimus Fob. if.
ger mlte caliditatꝭ. Aer vᷣo hũidus pluriũ cõ
ple xiõi eſt bonꝰ.⁊ coloꝛẽ efficit bonũ ⁊ cutẽ.⁊
reddit eã mollẽ.⁊ poꝛos dimittit aꝑtos.ſj ad
putrefactiõeʒ pᷣparat. Et ſiccꝰ qͥdẽ exiſti hu

icõrius.ꝛedictꝭ itaq; diligent᷑ cõſideratis.
cõſtat aeris tpatã mediocritatẽ ⁊ claritatẽ q̃n

tũ poſſibile eit reqrenda eẽ. Aer nãq; ſi bonꝰ

eſt tpatus ⁊ clarꝰ nec ſuba extranea ↄplexiõi

ſpũs õria ei admiſcet᷑. eſt ſalutẽ efficies habi

tantiũ ⁊ ↄſeruãs. Et plãte(vt ait Albertꝰ)ab

co /ꝓpoꝛcionabilit᷑ ↄu aleſcũt⁊ fructificãt. Di

vᷣ/malus eſt.⁊ eidẽ miſceant᷑ vapoꝛes lacuũ
⁊ ſtangnoꝝ qba turbat᷑:cõtrariũ oꝑat᷑ ⁊ triſti⸗

ficat aiam ⁊ cõmiſcet hũoꝛes:⁊ plãtas coꝛri
pit.⁊ ideo vẽti vꝛẽtes ⁊ pꝛuine moꝛtit᷑icantes

ledũt ⁊ deſtruũt plãtas.⁊ in ſũma ſᷣm Auicẽ.
Ois aer q cito infrigidat᷑ cũ ſol occidit ⁊ cito
calefit cũ ipᷣe oꝛit᷑ eſt ſubtilis.qͥ vo huic eſt cõ

rrariꝰ exiſtit ecõtrario.deinde deterioꝛ eſt oibꝰ
ille aer qͥ coꝛ ↄſtringit ⁊ aeris anguſtat attraz⸗

ctionẽ. pᷣter hec vᷣo dicit Palladiꝰ.ꝙ aeris ſa

lbꝛitatẽ declarat loca ab iſimis vallibo libe⸗

ra ⁊ nebulaꝝ noctibo abſoluta.⁊ habitantiuʒ

coꝛꝑa cõſiderata.ſi em eis coloꝛ ſanꝰ ineſt. c⸗
pitd firma ſinceritas. inoffenſuʒ lume ocloꝝ
pus auditꝰ.ſi fauces liquide vocis còmeatũ

ad mittãt.his ſignis benignitas aeris cõpꝛo⸗

bat. cõtraria vo noxiũ illiꝰ celi ſpm cõfitnt.

cognitione bonitatis ⁊ malicie ipſoꝛum.

11 1131 ſES .
4E I⸗ N

—
2

Ermo de vẽtis ſᷣm Auic.⁊ de eo ꝙ ven

toꝝ cã genefat᷑ duob exiſtit modis.ſcʒ
vniuerſalis ⁊ abſolutꝰ.⁊ ſermo ſᷣm illũ qͥ vni
cuiq; ciuitati ꝓpꝛius exiſtit. Uniuerſalis o

ſermo eſt ꝙ meridionalis ſᷣm pluriũ cicſtatũ

iij

Lber

⁊ locoꝝ calidꝰ eſt ⁊ hũidꝰ.ſʒ calidꝰ ꝓpterea q;
a ꝑte ſolis veit.⁊ hũidꝰ ꝓpterea ꝙ vt plurimũ
mariũ a nobᷣ eſt meridionale: q̃re oꝑat᷑ in eis
ſoltoꝛtit. ⁊ euapoꝛat ex eis vapoꝛes qui ven
cis admiſcent᷑ et ideo venti meridionales exi
ſtunt laxantes foꝛtitudinẽ.⁊ aperiũt poꝛos ⁊
turbãt huoꝛes.⁊ mouẽt eos ab interioꝛib ad
exterioꝛa. ⁊ in ſenibo efficiũt grauitatẽ.⁊ exi⸗
turas coꝛrũpunt. ⁊ recidiuatiões egritudinũ
efficiũt.febꝛes putrnidas efficiũt ⁊ debilitãt.⁊
mouct epilentiã.⁊ afferũt ſomnũ.ſed non exa
ſperat guttur. Septẽtrionales vᷣo venti ſunt
frigidi.eo ꝙ tranſeũt ſuꝑ mõtes ⁊ terras frigi
das multarũ niuiũ.⁊ ſũt ſicci.pter qð eis nõ
multi aſſociant᷑ vapoꝛes.qm̃ reſolutio a ꝑte
ſeptẽgionis fit minus.⁊ trãſeũt vapoꝛes ſᷣm
plurimũ ſuꝑ aqᷓs cõgelatas.aut ſuꝑ deſerta.

re vẽtus iſte coꝛroboꝛat ⁊ indurat.⁊ q̃ mani

feſte fluũt pꝛohibet ⁊ claudit poꝛos.⁊ digeſti

*

it.⁊ cõſtringit ventrẽ ⁊ in

.

uã virtutẽ foꝛtẽ effic

durat. ⁊ ꝓuocat vꝛinã. ⁊ aerẽ putridũ ⁊ peſti

lentialẽ ſanat. Cũ vo meridionalis ſeptẽtrio

nalẽ pᷣcedit ⁊ ſequit᷑ eũ ſeptẽtrionalis. accidit

a meridionali fluxꝰ. ⁊ a ſeptẽtrionali expᷣſſio.
ideoq; multipucat᷑ tũc fluxꝰ maturieꝝ capi⸗
tis ⁊ pector egritudies. Et oꝛiẽtales qͥdẽ int
caliditaſẽ ⁊ frigiditatẽ ſunt tpati.ſed ſunt oc⸗
cidẽtalibo ſiccioꝛes. Septẽtrionales qͥdẽ oꝛi
eni minꝰ hnñt maria q; ſeptẽtrionales aut oc
cid ctis.vẽeti oꝛiẽtales ſi in poſtremo noctis ⁊
in pncipio diei flauerit veniẽt ab aere qͥ iã tẽ⸗

peratꝰ eſt. ꝓpter ſolẽ ⁊ ſubtiliatꝰ ab eo.⁊ e?à hu

miditas iã fuit imunita.ideoq; ſunt ſiccioꝛes
⁊ ſubllioꝛes.ꝙ ſi in fine diei ⁊ pncipio noctꝭ
ſlauerit erit res cõtraria.O ꝛiẽtales tñ occidẽ
talie vniuerſalit᷑ ſen exiſtũt melioꝛes.occi
dęẽtales vo parũ plus ſunt hũidi qᷓ; oꝛiẽtales.
em ſinꝑ maria traſeũt.ꝙ ſi flauerit in fine no
cus ⁊ in pncipio diei. veniẽt ab aere in q̊ ſol
oꝑatꝰ nõ fuit.ſpiſſioꝛes igit᷑ ⁊ groſſioꝛes erũt.
ꝙ i fine diei ⁊ pncipio noctis flauerint erit
res cõcraria.Pꝛedictoꝝ aũt vẽtoꝝ iudicia ꝓ
pter alas res qñiq; mutant᷑.eſt em in q buſdã

cinitatibo ⁊ locis cõueniẽs.vt venti meridgio

nales ſint frigidipꝛes.cũ eiſdẽ fuerint mõtes
ninoſi a parte meridiei.⁊ cõuerterint ſe venti
meridionalea ad frigiditatẽ.eo ꝙ ſuꝑ eos trã
ſeãt.⁊ eſt cũ ſeptẽtrionales meridionalibo ca⸗
dioꝛes exiſtüt. cũ circa deſerta fuerit aduſta.

Capicłm.iij. De aq que
homiĩbus competit et cognitiõe bonitatis vlł
malicte eius. “ M

NDua vt ait Auiẽ.eſt alterũ ex elemẽtis

generatoꝝ.? eiꝰ q deʒ locꝰ naturalis eſt
vt ſit circũdãs terrã.⁊ circũdata ab aere in ſu
is ſitibo naturalibo ꝑmãſerit que frigida eſt ⁊
hũida.ſi nulla cã extrinſeca ei cõtraria fuerit.
⁊ ipſa qᷣdẽ in generatꝭ iuuamentũ pᷣſtat ad fi
guradas foꝛmas.hũiduʒ em̃ liet ad foꝛmas

ſiguratas cito amittat. cito tñ eas recipit ſiẽ
ſiccũ terreſtre.licet difficulter eas recipiat:du

riter tñ retinet eas. Cunq; hũidũ aqueũ et ſic

cũ terreũ ad ſeinuicẽ tẽperauerĩt adipiſcet᷑ſic

cũ ab hũido vt cito ſuſcipiat cẽſioneʒ ⁊ facile

figurã.⁊ hũidum aqueũ acqͥret a ſicco vt reti
neat fo:tit᷑ qdᷣ ĩ eo accidit ex ratificatiõe ⁊ eq̃⸗
tione ⁊ figuratiõibo.⁊ ꝓpter hũidũ ꝓhibet᷑ ſic

cũ a ſua ſeꝑatiõe.et ꝓpter ſiccũ ꝓhibet᷑ hũidũ
a ſua fluxibilitate.Duplex eſt aq̃ cõſideratio

in hac ſcia.alia em̃ aq̃ ↄuenit incolis.alia vᷣo
plãtis.Et pmo qͥdẽ de ea q̃ hoĩbo eſt ſalubꝛis
ſermonẽ faciã vtilẽ.Aq̃ igit᷑ fm Auic.q̃ ſunt
alijs melioꝛes ſũt aq̃ fonuũ tre libere. in qͥb
nulla diſpoſitionũ ⁊ q̃litatũ extraneaꝝ ſuꝑat
aut aq q̃ ſt᷑ petroſe q̃ ſũt dignioꝛes.ne t᷑reſtri
treſactiõe putreſcãt.illa tñ aqua q̃ eſt terre
libere melioꝛ eſt petroſa.dũ tmñ ſit currẽs ⁊ ſoli
⁊ vẽtis diſcooꝑta.ex his em̃ nobilitatem acqͥ

rit.neq; oĩs diſcurrẽs.ſed illa q̃ ſuꝑ lutũ libez-

rũ nõ fetidũ nec lacuoſuʒ incedit.nã hec meli
oꝛ eſt es q̃ ſupꝛa petras fluit.lutũ em mundat

aquã ac extrahit ⁊ aufert ab ea res extraneas

ſibi admixtas. ⁊ colat ipam.ſed lapides non
faciũt illud.ꝙ ſi hec aq̃ fuerit młta ⁊ foꝛti cur

rerit motu q̃ ꝓpter ſui multitudinẽ illud qð ei
admiſcet᷑ in ſuã cõuertit naturã ⁊ q̃ ſuo curſu
ad oꝛientẽ tẽdit erit melioꝛ alijs aqͥs.⁊ quãto
magis cũ a ſuo multũ elongabit᷑pꝛincipio.⸗

—
2

Liber

poſt hanc que ad ſeptẽtrionẽ vadit.Illa nä⸗

q; que ad occidentẽ tendit ⁊ meridiẽ eſt mala.
⁊ pꝛopꝛie cũ meridionales ſufflauerint vẽti.
⁊ llla qdem q̃ a locis deſcendit altis cũ alijs
bonitatiba eſt melioꝛ.et talis eſt quaſi dulcis:
et eſt in pondere leuis ⁊ cito infrigidat᷑ et ci⸗
to calefit ꝓpterea ꝙ eſt reſoluta.frigida in hye

me ⁊ calida in eſtate.in qua nullo modo ſa⸗

poꝛ aliqͥs ſuꝑat.nec vllus odoꝛ.et qð in ea co

quit᷑ cito coquit᷑ et cito diſſoluit. Debes autezʒ

ſcire.ꝙ põdus eſt experimẽtis adiuuãtib ad
cognoſcenduʒ aque diſpoſitionẽ.aqua em̃ q
eſt leuioꝛ in plurimis diſpoſitiõe eſt melioꝛ.
põdus autẽ per menſurã cognoſcit᷑.cognoſci
tur etiã ſi in duab aquis diuerſis duo pãni

vniꝰ ponderis madefiũt.⁊ poſtea vehemẽter

ſiccent᷑.deinde põderent᷑nam aq̃ cuius pon⸗

dus fuerit leuioꝛ eſt melioꝛ.Sublimatio qͥ⸗
dem ⁊ diſtillatio aquas rectificãt malas ⁊ ſi⸗
militer decoctio.aqua em̃ cocta (vt teſtificati

ſunt ſapiẽtes)minoꝛis eſt inflatiõis ⁊ velotio

ris deſcenſiõis.nã decoctio ſubſtantie acqrit
ſubtilitatẽ.et ideo clarificat᷑ deſuꝑ ⁊ groſſum

terreſtre deſcẽdit ad ymũ.nã cõmixtiones ter

reſtres leuiter a ſubſtantia ſubtili deſcendũt:

ſed a ſpiſſo ⁊ viſcoſo nõ facile deſcendũt.Ex
aquis quoq; laudabilibo ſunt aq̃ pluuie.et pᷣ⸗
cipue ille q̃ cũ tonitruis in eſtate deſcendunt.
ſed tamẽ aque pluuiali cito aduenit putrefa⸗

ctio.licet ſit aqua melioꝛ. ꝓpterea qꝙ; eſt valde

ſubtilis.et fit eius putredo cauſa cõputreſcẽ⸗

dqi humoꝛes.⁊ impedit pectus ⁊ vocẽ.nã ois
ſubtilis ſubſtantia plus recipit paſſionẽ.ꝙ ſi

aqua pluuialis plus ebullierit eiꝰ putrefacii
onis receptio minuet᷑.Accetoſa quoq; cũ co⸗

medunt᷑ putrefactioni opponunt.⁊ ab impe⸗

dimẽto eiꝰ ſecuritatẽ faciũt.Aque vᷣo puteo⸗
rũ ⁊ aqueductuũ ſunt male.cõparatiõe aqua
rũ fontiũ.ſunt em aque ↄſtricte terreſtritates
longo recipiẽtes tẽpoꝛe.ex eis tũ ille deterio⸗
res ſunt quibo ex plũbo vie facte fuerint.quo
niam ex eius vᷣtute aliqͥd aliud ſumũt.vñ fre
qnter ad diſſenteriã inducũt.Aq̃ aũt paludis

deterioꝛ eſt aq̃ putei.qͥa manatio aq̃ putei a⸗

cuit᷑.ꝓpter illud qð de ipſa extrahit᷑.vñ ꝑdu⸗

rat eius motꝰ ⁊ nõ multũ moꝛat᷑ in cõſtrictio H
ne.nec manet in locꝭ vñ manat longo tꝑe.aq̃ᷓ

vo paludis.ꝓpterea ꝙ longo tꝑe moꝛat᷑ in fo
raminibo terre putrefaciẽtis.⁊ eius motus in

manãdo ⁊ egrediẽdo eſt tardus.⁊ nõ eſt niſi
in terra coꝛrupta ⁊ putrida.mala eſt. Aque la
cuales ſtates pᷣcipue diſcooperte male ſunt ?

Graues.qᷣa in bieme non intrigidant᷑ niſiꝑ ni

Pꝛimus Fok. üj.

ues.ideoq; generant flegma. ⁊ qa calefiüt in
eſtate ꝓpter ſolẽ.⁊ putrefactionẽ generãt cole
rã.et pꝛopter ſpiſicudine quide ipiaꝝ ⁊ dom
mixtionẽ terreſtriũ cũ eis.? ꝓpter reſolutionẽ
ſubtilẽ earũ.generant᷑ in eis ꝗ eas bibũt ſple⸗
nes.et eoꝛü mirach ſubtiliat᷑. ⁊ interioꝛa ipſo
rũ ingroſſant᷑.⁊ eoꝛũ extrema macreſcũt ⁊ eo

rnũ humeri ⁊ collũ.et comedẽdi deſideriũ in

eis ſuperat ſitis. ⁊ cõſtringunt᷑ eoꝛũ ventres

difficile vomeres poſſunt. et qnq; ꝑueniũt

ad vdropiſim. ꝓpterea ꝙ aquoſitas in eis veti
net᷑.⁊ qnq; apoſtemata pulmonis ⁊ ſplenis ⁊
ad diſſenteriã ⁊ ipſoꝛũ epata debilitant᷑ ⁊ in
eis multe alie egritudines generant᷑.⁊ mulie
res duriter impᷣgnant᷑.⁊ cuʒ dificultate pari⸗
unt.et pariũt pueros apoſiemoſos.et freqnt᷑
fit in eis mola et unpgnatio mendoſa.⁊ eoꝛũ
pueri ſepe patiunt᷑ varices ⁊ cruriũ inſana⸗
bilia vlcera.⁊ quartanis habũdant.⁊ multas
alias egritudines patiunt᷑.⁊ in ſenibo ſebꝛes

ffiut adurentes. ꝓpter ſiccitatẽ naturaæ ipſaꝝ.

Aque pᷣterea ꝗdus admiſcetur metallina ſub
ſtantia aut eius ſimile aq̃ ſanguuugales om⸗
nes male ſunt regulariter.licʒ in qbuſaã egri
tudiniba afferãt iuuamentũ.aqua em:n qua
ſuperat ᷣtus ferri iuuamentũ pꝛeſtat in hoc
vt interioꝛibo foꝛtitudo tribuat᷑.et vt diſſente
ria pꝛohibeat᷑.et vt virtutes deſideratiue om⸗
nes pꝛocedãt. Aque niuoſe ⁊ glaciales ſunt
groſie:nix vᷣo ⁊ aqua glacialis cũ munda fue
rit nõ cõmixta altera rei virtutẽ habẽti malaʒ
ſiue ſoluat᷑ ⁊ fiat ex ea aqua: ſiue mittat᷑ ipſa
in aqua erit bona.nocet tamẽ doloꝛes Paben
tibo neruoꝝ.ſed cũ coquit᷑ ad bonitatẽ redit.
ꝙ ſi aqua glacialis ex asuis malis fueritaut
nix vᷣtutẽ cõtrahens malã et exiraneã a locis
in qbus ceciderit erit mala.aqua pᷣterea tẽpe⸗
rate frigida ſanis melioꝛ eſt aqs oĩibus.licet
neruos impediat.⁊ apoſtemata in interioꝛi⸗
dus habẽtibo ledat.ipᷣa em appetitũ excitat et
ſtomachũ foꝛtẽ efficit.Aq̃ em calida digeſtio
nẽ coꝛrũpit.et facit natare cibũ in ſtomacho.
et ad ydropiſim adducit ⁊ ethicã. ⁊ conſumit
coꝛpꝰ Aq calefacta tepida eꝑ icit nauſeã.⁊ cũ

fuerit caudioꝛ q́; hec. ? in ieiunio bibita mul

totiẽs ſtomachũ lauabit ⁊ ventrẽ ſoluit.eã tñ
freq̃nter bibere eſt malũ.qꝛ ſtomachi vᷣtutem
debilitat.illa vo q̃ multũ eſt calida colicã re⸗

ſoluit ⁊ ſplenis vetoſitates frãgit. Aq̃ vo ſal

ſa macreſcere facit ⁊ exiccat: ⁊ poſt facit ven
trẽ ꝓpter vim radẽdi q̃ in ea exiſtit.poſtea ſtri
git eü in fine ꝓpter ſiccitatẽ nature eiꝰ.⁊xoꝛrũ
pit ſanguineʒ:ideoq; pꝛuritũ cnergt. A vᷣ
O un

.
D .
„*

nec de fontibus Luſpiceris.

turbida lapidem generat ⁊ opilationes.ideo

poſt ipᷣam res comedẽda eſt ꝓuocatiua. licet
ventrẽ habẽti plerũq; cõferat ipᷣa.et oẽs aque

groſſe ⁊ graues.· ꝓpterea ꝙ in eiꝰ vẽtre tenent
nec cito deſcẽdit. Eius vᷣo tiriace exiſtũt res

vtuoſe ⁊ dulces.Aque vᷣo alumioſe mulierũ

ſuꝑfluitatẽ currere nõ ꝑmittunt et ſpuere ſan

guinẽ. et ꝓhibẽt illu quod de emoꝛroidid /

egredit᷑.ſed coꝛꝑa q̃ febꝛibʒ ſunt apta foꝛtiter
ad ęas ꝑducũt.⁊ fere qͥdem ſplenẽ reſoluunt.

⁊ nõ coire valẽtes adiuuãt. Eree vᷣo coꝛupti

oni cõplexiõis enee exiſtũt. Emẽdat᷑ aũt aq̃ᷓ

ſi vehemẽter colel et coquere qdem aquã ea,z

qñq; colat vt dictũ eſt,. ⁊ inter pure aq ſubſtã

tiã eted qð ei admiſcet᷑ ſeꝑationẽ facit et maz
ius h̊ toto eſt iſßam ſublimãdo ſtillare.Aquã

vo cũ vino bibere vtile eſt.ex eo ꝙ eius remo

net maliciã. cũ ipᷣius malicia fuerit ex genere
pauce penetratiõis.Aq̃ etiaʒ cũ pauca fuerit chf
⁊ nõ inuenit᷑ tẽperata cũ acceto erit bibenda. Wia,

⁊ ꝓpꝛie in eſtate.qm̃ hoc a multo excuſat potu

Aqua ꝓpterea ſalſa cũ acceto bibẽda.eſt et ſi⸗
rupo accetoſo.in quã ſiliq̃ ⁊ mirti grana ſunt
pꝛoijcienda ⁊ ſoꝛbe. ⁊ poſt alumioſam q dem
agquã ⁊ ponticã bibendũ eſt totũ id qð natu⸗
rã ſoluit.vinũ qq; eſt ex eo qd poſt ipßam po⸗

4

Ahrbitationũ ſeu ten arũ ſuꝰ duplex cõſi

tatij cõfert. Suꝑ amarã quoq; exhibẽda ſũt

in qua exiſtit putrefactio nõ ſunt guſtãda nu

Dulcia et vnctuoſa anteq; ſtantẽ ⁊ paludeſtre

trietia calida ſuꝑ aquã ſtiptica ſunt exbiben

da ex fructibo frigidis.ſicut ciconia ⁊ macia⸗

na ⁊ cotula. Suꝑ aqs quoq; groſſas ⁊ tur⸗

bidas vtendũ eſt aleis. et ex eo etiã ꝙ eos cla
rilicat eſt alumẽ ⁊ amenũ.et ex eis quoq; que
dinerſaꝝ aquarũ remouẽt maliciã ſunt cepe.

qm̃ ſunt vt tiriaca.et pꝛopꝛie cepe cũ acceto ⁊

alleo etiã et ex frigidis rebo ſunt lactuce. So
let autẽ qũq; (vt Palladius ait) occultioꝛem
noxã tectioꝛ inferre aquaꝝ natura. que pꝛefa

/ .

geratio eſt. vna qͥdeʒ rõne ſalut habita

toꝝ.altera rõne fecũditat agroꝝ.⁊ pmo depᷣ

mr ſitꝰ natura dicet᷑. Sciẽduʒ eſt itaq;.vt ait
Aui.ꝙ locoꝝ habitabiliũ diſpõnes ĩ coꝛꝑi⸗
bus diuerſificant᷑ cã altitudinũ ⁊ ꝓfunditatũ
in ipᷣis.⁊ cã diſpoſitionis ipᷣiꝰ terre.ſi eſt luto
ſa aut hũefacta aut cretoſa.aut ſi eſt ĩ ea vᷣtus
minere.⁊ diſpoſitio mititudis aq̃ꝝ aut pau⸗
citaꝶ eaꝝ.et diſpõnis eoꝝ q̃ ĩ eis vicinant᷑ ſicẽ
arboꝝ ⁊ vineaꝝ aut foueaꝝ aut cadaueꝝ aut
hoꝝ ſiliuʒ.⁊ ex mõtiũ ⁊ mariũ vicinitate.Lo

ca habitabilia calida nigrificãt capillos et in

tis rõnibus diſcerni nõ põt. Ideoq; ipas ex

incolarũ ſalubꝛitate noſcamꝰ.ſi fauces biben
tiũ pure ſint.ſi ſaluuʒ caput.ſi ĩ pulmonibus

aut toꝛace.aut rara.aut nulla ẽ cauſatio.ſi ve⸗

ter aut viſcera au latera ſiue renes nullo do⸗
loꝛe aut inflatione vexant᷑.ſi vicia nulla veſi⸗

ce ſint.hec ⁊ ſimilia ſi apud incolas pꝛo maz⸗

ioꝛi ꝑte conſtare videbis:nec de aere aliquid

Capitulnz. v. De litu lo⸗

criſpãt.⁊ cũ in eis maxiĩa fuerit reſolutio.⁊ mi

nuet᷑ hũiditas cito ſic̃ in tra nigroꝝ. illis nã⸗

qʒ qͥ ibi moꝛant᷑ aduenit ſeniũ in annis.xxx.⁊
eoꝝ coꝛda ſũt timida. ꝓpterea ꝙ ſpũs multuʒ

reſoluit᷑ In locꝭ habitabiulibo frigidis ſũt coꝛ

da audacie maior, ⁊ meliꝰ digerẽtes.q̃ ſi fue
rit hũida erũt ibi moꝛãtes groſſi et carnoſi.et
młia habũdãtes adipe.qrũ vene erũt ꝓfũde ⁊
occulte.et ipſi erũt teneri ⁊ albi. In loq habi
tabilibo hũidis moꝛãtes pulcraꝝ ſüt facierũ.

rũ cutes ſũt lenes.et cũ exercitant᷑ cito adue

nit laſſitudo.⁊ eoꝝ eſtas nõ młtuʒ calefit.nec

hypems valde ĩfrigidat᷑.⁊ eis adueniẽt febꝛes
multe in oꝛe ⁊ vẽtre.⁊ ſanguĩs multꝰ exit ex
mẽſtruis ⁊ emoꝛroidibo.⁊ miltiplicat᷑ epilẽtia.

ci habitabilis.et de cognitione bonitatis et

et malicie ſue.

In loc habitabilibo ſiccis moꝛãtiũ exiccant
cõplexiões.⁊ ipſoꝝ obfuſcant᷑ cutes ⁊ exiccãt

—F

⁊ eoꝝ cerebr cito aduenit ſiccitas ⁊ eoꝝ eſtas

eſt valde calida.⁊ hyems multuʒ frigida. In

loc habitabilibo al moꝛãtes. ſut ſani et foꝛt
laboꝛis.multũ patiẽtes ⁊ viuũt diu. In locis

habitabilibo ꝓfũdis moꝛãtes. in vapoꝛoſita

te mlta exiſtũt ⁊ epat debilitate.et aqs habũ
dãt nõ frigidis.⁊ ꝓpꝛie ſi fuerit ſtãtes.vt aq̃ la
cuũ aut ſtagnoꝝ.⁊ eoꝛũ aeres ſũt mali.Delo
cis habitabilibo petroſis ⁊ diſcooꝑiᷣ hoꝛũ ae

res ĩ eſtate ſũt valde calidi.⁊ in hyeme multũ

frigidi.et eoꝝ coꝛꝑa ſũt dura ſolida ⁊ młtoꝛũ

capilloꝝ.foꝛtia.⁊ iũcture manitfeſte ⁊ vĩcit in
eis ſiccitas.⁊ ſũt multũ vigilãtes.et ſũt malo

rũ moꝛũ inobediẽtes.et eſt i eis belloꝝ foꝛtitu

do.⁊ ſolertia ĩ artibo ⁊ acuitas. In locꝭ mõtu

oſis niuoſis moꝛantiũ.iudiciũ eſt ſic iudiciũ

aliaꝝ terraꝝ frigidaꝝ.⁊ eoꝛũ tre vẽtoſe.et dũ
nix moꝛat᷑ generant᷑ in eis boni vẽti.ſʒ cũ nix

reſoluit᷑ ſi mõtes hẽant qͥ vẽtos ꝓhibeãt fiũ=t
vapoꝛoſa. In lo habitabilib marinis tpat
caliditas ⁊ frigiditas.ꝓpter ſui hũiditatis ad

paſſionẽ inobediẽtiã. Habitãtiũ in loc ſeptẽ
trionalibo.iudiciũ eſt ſicẽ iudiciũ ciuitatũ ⁊ tẽ

poꝝ frigidoꝝ.in qͥbo młtiplicant᷑ ↄſtringẽdi

expmẽdi egritudies.⁊ młtiplicant᷑ in eis hũo

res ĩ occulto coꝛꝑis ↄgregati.⁊ ſolet ĩ eis eſſe
digeſtiue bonitas.⁊ vite lõgitudo.in coꝛꝑib⸗

Aꝓpierea eoꝝ vlcera ſanant᷑ ꝓpt᷑ eoꝝ foꝛtitudi⸗

nẽ.⁊ ſanguis eoꝝ bõitatẽ.⁊ ꝓpterea ꝙ exteriꝰ
nõ eſt cã q̃ eas laxat.aut q̃ eas detegat.ſʒ ꝓpt᷑
multã caliditatẽ coꝛdiũ eoꝝ ſunt ĩ eis moꝛes
lupini. Habitãtiũ in locq meridionalibo iudi
cia ſũt iudicia terraꝝ ⁊ tẽpoꝝ calidoꝝ.plłimũ
auũt aq̃rũ q̃ ſũt ĩ eis eſt ſalſuʒ ⁊ ſulphureũ.⁊ ca
pita moꝛãtiũ in ipᷣis ſunt plena hũidis mate

rijs. qm meridies hͥ oꝑat᷑.⁊ eoꝝ vẽtres ſũt ſo⸗
luti.ꝓpter illud qð ab eoꝛũ capitibo ad ſtoma

chos deſcẽdit.mẽbꝛa q̃̊ʒ eoꝝ ſunt laſſa ⁊ debi

lia.⁊ ſenſus iboꝝ gues.⁊ deſideria etiã come
dẽdi ⁊ bibẽdi debilia.et q̊libet vino guant᷑ et
ꝓpterea ꝙ capita eoꝝ ⁊ ſtomachi debilia exi⸗
ſtũt.vlcera q̊ʒ eoꝝ durit᷑ ſanant᷑ ⁊ mollificãt᷑.

mlieribo qʒ accidit multꝰ ſanguĩs mẽſtrui exi

tus.nec ↄſtringit᷑ niſi cũ magna difficultate.
⁊ freqnt aboꝛciũt.ꝓpt᷑ młuitudinẽ egritudinũ
eaꝝ.viris q̊ʒ accidit a vẽtre ſanguie exitus ⁊

emoꝛroides.⁊ obtalmia hũida q̃ cito ſanant᷑.

ſenibo vᷣo in pᷣma ſenectute cũ trãſeũt.l.ãnos
accidit ꝑaliſis ꝓpter eoꝝ catarros.⁊ accidit oĩ
bus eis ꝓpterea ꝙ ſũt eoꝝ capita plena aſma
⁊ cẽſura ⁊ epilẽtia.⁊ accidũt eis febꝛes.ĩ qͥb

caliditas ⁊ frigiditas ↄiũgunt᷑.et febꝛes lõge
pypemales ⁊ nocturne acute.acute vᷣo febꝛes

Dꝛimus Fol. v.
parũ accidũt eis ꝓpterea q; eoꝝ vẽtres multũ
reſoluũt᷑ ⁊ diſſoluit᷑ ſubtileqð eſt ĩ ipoꝛũ guo
ribo. De loc hĩtabilibo oꝛietalibbo ciuita? q̃ ẽ
ab oꝛiẽte eſt atꝑta.⁊ in oppoſitiõe poſita ẽ ſana

⁊ boni aeris.ſol em̃ in pncipio diei ſuꝑ eã ele
uakłet aerẽ eiꝰ clarificat. poſtea recedit ab ea

aere iq clarificato.⁊ exſufflant ſuꝑ eã vẽti ſub

liles q̊s ꝑmittit eis ſol.deinde ipſemet eos ſe

quit᷑ ⁊ cõueniũt eoꝝ motus De locis habita
bilibo occidẽtalib in ciuitate q̃ ab occidente

eſt diſcooꝑta.eteſt ab oꝛiẽte cooꝑta nõ venit
ag eã ſol niſi tarde. ⁊ illico cũ venit ad ißam

incipit elõgari ab ea.qꝛ nõ ei apꝛopinquãdo
incedit. non & eiꝰ ſubtiliat aerẽ nec exiccat.ſʒ
dimittit ipᷣm hũidũ groſſuʒ.⁊ ſi ventꝰ einit⸗
liit.mittit eos ab occidẽte ⁊ in nocte.iudicia &
ipſaꝝ ſunt iudicia ciuitatũ huidaꝝ cõplexio

nũ.caliditatẽ habẽtiũ tꝑataʒ groſſaʒ.⁊ niſi eẽt

Apter illud qð ex ſpiſſitudie ꝓuenit aeris eoꝝ

natura veris nature ſilis exiſteret. ſanitas vo

in eis minꝰ exiſtit qᷓ; in terris oꝛiẽtalib cũ di

minutiõe młta. q̃re qͥ leca eligit habitabilia

cognoſcere dʒ terrã ciuitat.vł loci alteriꝰ ha
bitãdi.⁊ quõ eiꝰ exiſtit diſpoſitio ſᷣm alcitudi
nẽ ⁊ ꝓfunditatẽ.⁊ diſcoopturã aut cooꝑturã
⁊ eiꝰ aquã ⁊ ſubam aq̃ ipᷣiꝰ.et quõ exiſtit ſᷣm
ſui ꝓpalationẽ eius ⁊ diſcooꝑturã.aut ſᷣm ſui
occultationẽ ⁊ ipᷣius pfunditatẽ.⁊ ſi ſit vẽſts
expoſita aut in terra ꝓfunda.⁊ debes cogno
ſcere vẽtos ibi flantes.ſi ſint ſani frigidi.⁊ qͥd
ei ſit viciũ ex maribo ⁊ pelagis ⁊ mõtibo et mi
neris.Et dʒ ſcire q̃lis ſit terra ſᷣm ſanitateʒ ⁊
egritudinẽ.⁊ q̃ egritudines illic cõmoꝛaſtib⸗
euenire ſolẽt.⁊ dðʒ cognoſcere illic cõmoꝛãtiũ
foꝛtitudies.⁊ eoꝝ deſidefia ⁊ digeſtiuã.⁊ nu
trimẽtoꝝ eoꝝ bonitatẽ.Et quõ ełꝰ exiſtit ſtru
ctura.⁊ ſi ſit ampla ⁊ ſpacioſa.aut ſit introitꝰ
anguſtꝰ. poſt hoc optet vt feneſtre ⁊ poꝛte ſint
oꝛiẽtales ⁊ ſeptẽtrionales.ſitq; illud vñ mag
ſollicitari debet vt venti oꝛiẽtales ſtructuras
ingredi valeant.⁊ vt ſol ad vnũquẽq; locũ in
trare queat qͥ ibi exiſtit.qm̃ ipſe eſt qui aerem
rectificat.vicinitas quoq; aq̃rũ dulciũ nobi
liũ currentiũ multaꝝ ⁊ mũdaꝝ.⁊ q̃ in hyeme
infrigidant᷑ ⁊ eſtate calefiãt.⁊ diuerſe ab eis q̃
occultant᷑ eſt res cõueniẽs ⁊ adiutoꝛiũ pᷣbẽs

De ſitu ville id eſt domꝰ tã rõne habitatoꝛuʒ
; fruciuũ ſcribit egregie Vaxro villã edificã

dã potiſſimũ.intra ſepta ville habeat aquã.ſi

nõ q;pꝛo xĩe q̃ ibi ſit nota vł ꝑhẽnis influat.ſi

vᷣo aq nõ ẽ viua.ciſterne faciẽde ſub tecᷣ.⁊ la

cus ſub diuo ex altero loco.vt hoĩes ex alto
pecꝰ? vti poſſint. dãdã oꝑaʒ vt potiſn mi ſub

radice mõg ſuueſtrꝭ villã ponat.vbi paſtiões
ſũt laxe.aut vbi vẽti ſaluberrimi flabũt.q̃ po⸗
ſita vſt ad exoꝛtos equinoctiales aꝑtiſſima q;

eſtate hʒ vmbꝛã. hyeme ſolẽ. Si cogaris pe
flumẽ edificare curãdũ eſt ne aduerſus eũ po

nas. hyeme em fit vehement frigida et eſtate
nõ ſalubrꝭ.Aĩaduertẽdũ eſt ſi aq erũt loca pa

luſtria ꝓpter eaſdẽ cauſas.⁊ qꝛ cũ areſcãt cre
ſcũt aĩalia qᷓdã minuta q̃ nõ pnt ocłi cõſeqͥ. et

ꝑ aera intꝰ in coꝛpꝰ ꝑ os ⁊ nares ꝑueniũt.⁊ ef

fictũt difficiles moꝛbos. Itẽ ſcropha.vitãdũ

eſt inqͥt ne in eã ꝑtẽ ſpectet villa ex q̃ vẽtus g⸗

uioꝛ afflare ſolet.ne in cõualle caua ſʒ potiꝰ? in

ſublimi loco edifices.eo ꝙ cũ ꝑflat᷑ſi qð ẽ ibi

aduerſariũ inferat᷑ faciliꝰ diſcutit ꝓpterea lo⸗

cus qͥ a ſole tota die illuſtrat᷑ ſalubꝛioꝛ eſt.qᷣa

⁊ beſtiole ſi q̃ ꝓpe naſcunt᷑⁊ iferunt᷑ aut aflan
tur aut aritudie cito peunt. Nimbi repétinin
ac toꝛrẽtis fluuij ꝑiclo ſi illis in hũilibo ac
cauis locis edificia hñt. ob h̊ ⁊ ꝓpter pᷣdonũ

manꝰ ſuꝑioꝛa loca tutioꝛa in villa faciẽda ſta

bula bubula q̃ in hyeme poſſint et᷑ calidioꝛa.

Itẽ cellas ĩ loco plano vbi vaſa vĩaria et olea
ria eẽ poſſint. Itẽ vbi ſtent fruct' aridi.vtõS⸗
nũ ⁊ fenũ in tabulatꝭ. Itẽ vbi vᷣſet᷑ familia ꝓ
uideduʒz vt feſſi oꝑe aut frigoꝛe aut caloꝛe poſ
ſint cõmodiſſime ſe in qͥeteʒ reciꝑe.villici pe
iqahuã cellã eẽ oꝑtet.eũq; ſcire qͥ d introeat aut
exeat noctu.qͥd ve ferãt.pᷣſertim ſi hoſtiarius

nemo. Catho ſcribit villã vꝛbanã ꝓ copia
edificato ĩ bono pᷣdio.ſi bñ edificauerꝭ liben

tius ⁊ ſepiꝰ venies.fundꝰ melioꝛ erit ⁊ fructu

plus capies ſi te vicinitas libenter videbit.

oꝑa faciliꝰ locabis.oꝑarios faciliꝰ cõduces.

Capitkm. of. De turis li

uie tũbis ĩ diuerſis loc diuerſimode faciẽdis

Pꝛimus

AIrie ſiue tũbe faciẽde in rure occaſiõe

habitationis dñni ⁊ ruſticoꝝ ⁊ ad eã fru

ctuũ poꝛtãdoꝝ ⁊ aĩaliũ nutriẽdoꝝ qdruplex

eſt ↄſideratio.aut em locꝰ vbi curiã facere di
ſpoſitiõis ſitꝰ eſt int᷑ alias domos ville.aut ẽ
ab eiſdẽ remotꝰ.iteꝝ aut ĩ plano aut ĩ mõtibo.
rurſus aut eſt ĩ loco tuto.aut ꝑiculoſo poſitꝰ.
ſi qͥ deʒ int᷑ alias domos ville ſitc eſt. curia nõ
taãta eget foꝛtitudine et munitiõe clauſure.qͥa
minꝰ eſt furũ inſidijs expoſitꝰ locus talis.et

qꝛ ꝓximũ hʒ vicinoꝝ auxiliũ ſi fuerit opoꝛtu
nũ.ſi vᷣo eſt ab alijs domibo ĩ loco ſolitario ſe

gregatꝰ. cõuenientibo foueis ripis ⁊ ſepibo vn
diq; cingẽdo ꝓpter oppoſitas rõnes. ſi eſt

in plano ſiqdẽ nimis depᷣſſo ꝑ totã curiã t᷑ra
cumulãda eſt aliũde.⁊ pluuie in eã cadẽtes in
de poſſint facile deriuari. Si vᷣo ĩ mõnbo ſue
rit vbi mons foueis aqſis muniri nõ poſſit.
eligat᷑ locꝰ cui niſi ꝑ oꝛdiatũ introitũ ſit aſper
acceſſus.vt q̃ foſſaꝝ circuitu muniri nõ põt.
ſeueritate rupis ⁊ altitudie muniat᷑. Si autẽ
locꝰ eſt ab impietate inimicoꝝ tutꝰ.tũc ſuff⸗
cit ſi talibo ſolũmodo vallet᷑ munitionib ꝙ a
furibo qͥ etiã plerũq; pac inſidiant᷑ tꝑe ſecurꝰ

exiſtat.Et cũ in ꝑte ꝑiculoſa fuerit ſiqdẽ val

de potentibo inimicis expoſitꝰ.tutiꝰ erit locũ

deſertum ad tpᷣus relinqre.q; incaute ſe ⁊ ſua
moꝛti ciuili aut naturali exponere. niſi foꝛte
pꝛemfamilias ad fabꝛicã inexpugnabilis ca

ſtri vel arcis diuitian moneat młtitudo. Si

vo beronarij aut debiles umici ꝑtes illas qñ

q́; intrẽt ⁊ ſpoliẽt curia murꝭ aut ↄgruo palã
gato cingat᷑.ad q̃ ſi dñi facuitas nõ ſufficit.in

vno angulo curie fiat ripaꝝ ac fouee muni=⸗
tio foꝛiᷣ.⁊ ſuꝑ ea bactifredũ quoddã vł turn.

in ꝗᷓ eũ rebo ſuis ſe prfamilias cũ colonis tꝑe
opꝑtuno reciꝑe poſſit. Pꝛemiſſis itaq; iã dictꝭ
cõſideratiõibo eligẽdus eſt locꝰ curie ĩ magis
idonea ꝑte agroꝝ.cuiꝰ magnitudo talis eſſe
debebit.qᷓ̃ ꝓpoꝛtionabilit᷑ colẽdaꝝ terraꝝ mẽ

ſure rũdeat.⁊ in toto circuitu foſſaꝝ latitudie
Ddeſignata.tantũ infra tũbaʒ q̃ntũ eſt dimidie

fouee latitudo vndiq; notet᷑.ibiq; circũ circa

tꝑe cõgruo vicʒ octobr vel nouẽbꝛis febꝛua

rij vłmarcij ſalicũ vl poploꝝ aut vlmoꝝ plã⸗
te qͥnq; pedibo vł etiã minꝰ ſibinuicẽ eꝗᷓ diſtã
tes ponant᷑.deinde foueas ꝑſequant᷑ foſſoꝛes
ad interiꝰ tũbe terrã vniuerſaʒ ponẽtes.⁊ ter
rã ſolidã ꝑ vnũ pedẽ iuxta foſſatã vacuã ⁊ di
ſcooꝑtã relinqᷓntes.vbi poſtmodũ aliq̃t ex di
ctis tꝑibo ſpinaꝝ plãte iacẽtes ponant.et ſuꝑ
ducta iterũ dicta terra cũ vãgis ⁊ accaroniba⸗

Em foꝛmã ripaꝝ vnũ pedẽ ſurſum excreuerit

Liber
terũ ſpina x plãtis oꝓpoſitꝭ ſuꝑ eas t᷑ra iterũ
cumulet᷑ſicq; agẽdũ eſt donec ad ſũmitatẽ ri
pe fuerit ꝑuentũ.ſi o timeat᷑ de ruina ripaꝝ.
loco ſpinaꝝ vel int᷑ ipſas plãtas gminis viri
dis ponant᷑ radices.ſunt aũt ſpinarũ plãte ta

les qᷓles ſunt plãte ſpinaꝝ inde ſi hꝛi pñt.ipſe

em ſunt mirabiles ad pũgendũ.vlł ſint ſpine

albe aut pꝛuni ſilueſtres aut plãte roſaꝝ ſilue
ſtriũ vel domeſticaꝝ albaꝝ.rubo vᷣo licʒ ſatis

foꝛtẽ faciat ſepẽ. tñ oẽs alias ſuſfocat ptãtas
cũ non magne exiſtũt.⁊ ideo mihi nõ :nultuʒ

placet ſi poſſint alie ex pᷣdictis hꝛ?i.Plurimuʒ
aũt cauẽdũ eſt ne int᷑ pꝛedictas ſpinaꝝ acies

arboꝝ fructiferaꝝ aliqᷓ plãte ponant᷑. qᷣa deſi
derio fructuũ hoĩes ſepes deſtruũt et foſſata
in tm̃ ꝙ talis curia nũq; poterit clauſa teneri
Plate ſiliter infructuoſe arborꝭ ibidẽ nate nõ

pꝓcuret᷑ augmentũ.qᷓ eis creſcentibo ſpinaꝝ di

lecta cuſtodia ex ipiaꝝ arboꝝ vmbꝛis ⁊ radi

cib impijs aut oĩno ꝑiret.aut magnã leſionẽ
ſentiret. Pꝛeterea pᷣmo ⁊ ſcdᷣo anno eadẽ ſpia

tũ plãte ſinglis eſtadᷣ menſibo herbis ibidem

nasꝶ mũdent᷑.ne ab ipſoꝝ radicibo hũoꝛe vio

lent᷑ attracte plãtule areſcere defectu nutrimẽ

ti cogant.Plãte vᷣo ſalicũ populi vł vlmoꝝ

qbo pꝛiꝰ dixi eẽ plãtandas ſine dubio in ſũmi
tate ripe ꝓueniæt.qᷓ cũ circa ſe tre noue mititu
dinẽ habeant ⁊ ꝑ eaꝝ radices trãſeant aq̃ cu

xie defluẽtes ad foueas mirabilit᷑᷑ cõualeſcẽt.

inter q̃s fieri poterit ſeps ficta.vłqð melius

eſt ſtati cumulata ripa int᷑ eas młtitudo ſpiſ⸗

ſas plãtulaꝝ dictaꝝ arboꝝ inſigat᷑.hec autẽ

cũ cõualeãt.⁊ inciſiõe atq; plicatura ⁊ ſpiſſa⸗

te fuerit foꝛtẽ cõſtituũt ſepẽ.ſeu q̃ſi plãgatum
quoddã qð longiſſimo tꝑe ꝑdurabit.Stipi
tes vᷣo dictaꝝ arboꝝ pmitꝰ palãgataꝝ int de
cẽ pedes ĩ aliũ eleuare nõ patiarꝭ.qꝛ vltra mo
dũ pᷣuaret curiã q̃ ꝓpter ſalutẽ habitantiũ ae⸗

rẽ ſalubꝛẽ reqrit ſolis bñficio ⁊ ventoꝝ eo ex

cepto ꝙ ſuꝑ qibet tũbe angulo arboꝛẽ vnuʒ
q;tum aſcẽdere poterit ꝑmittas ĩ altũ extolli.

⁊ inde nũerũ inferre.qm hec curiaʒ plimũ de

coꝛabit.nec pᷣſatũ ꝓpter eaꝝ ꝑuũ nũeꝝ infer⸗

re pote rũt leſionẽ. Pꝛeterea ⁊ oue ſiliter ſupꝛa
poꝛtas dimittant᷑ augeri.ad q̊ꝝ vmbꝛas qͥe⸗

ſcãt hoĩes tꝑe magne eſtꝰ. His igit᷑ diligent

obſeruas ſine magnis expẽſis curia foſſatis
ſpiĩiaꝝ ſepibo ⁊ arboꝛũ foꝛti munitiõe pᷣcincta
cuũ laudabili foꝛma ⁊ comoda habitantiũ cu
ria manebit ĩ cacumie mõtis.circa domos fi⸗
ant ſepes ex plãtis maloꝛũgranatoꝛũ.hec em̃
phlante loca aſꝑa nõ foꝛmidabũt.qꝛ hec arbu
Hfula modico nutrimẽto ↄtẽta eſt.⁊ ſepẽ cõſti⸗

Reimus Fol vf.

tuit ſpiſſaʒ ⁊ foꝛtẽ ex mlta pullulatiõe radicũ

ip̃i. Et voletibo ꝑ eã ingredi pũgẽtibo ſpinis

eius virilit᷑ ſe opoonit.Et nibilominꝰ fruguz

vtilẽ ⁊ decoꝛẽ ſingłis anuis poſſeſſoꝛibo ſuis

p̃ſtat. Oagne aũt arboꝛes in talibo nõ cõua

leſcũt locis.qͥa plimo indigẽt nutrimẽio.qd

ibi ſufficient᷑ hẽi nõ põt vbiterra nimiũ eſt ſa
xoſa. Verũtũ in locis decliuis mõtiũ vbi eſt
letũ ſolũ pñt pᷣdicte plãtatiões ⁊ maxie ſpino

rũ ⁊ vlmoꝝ ſatis ↄuenient fieri.ſʒ ſalix ⁊ po⸗

pulus ĩ talibo locis nõ niſi ſit iuxta riuos

bulũ ĩ terrã valde ſolutã hẽant nõ cõualeſcũt
ad votũ. Si v̈ locꝰ tante frigiditat exiſtat

ꝙ in eo punica arboꝛ viuere nõ poſſit ex eis
claudat᷑ arbuſtulis aut ſpinis q̃ in regiõe illa

loco ſili expientia indice meliꝰ defentan·

De cluſura ⁊ munitiõe curiarũ q̃ ſupꝛa dicta
ſunt vtiliter dixiſſe ſufficiat. de nobilibo aũt ⁊
mirabilibo munitionibo ⁊ tũbis circa curias

ex arboꝛibo artificioſe faciendis ad libꝛũ rezʒ
ſernaui.vifffffff.

Capitulũ. vi

ſeca diſpoſitione curie.

J. De intrin⸗

nat᷑ hoc

Vria pᷣdicta intrinſecus diſpo

mhodo.in medio faciei anterioꝛis fiat in
greſſus in eã latitudis in oppaſita ꝑte decẽ pe
dũ ad minus.et eiuſdẽ latitudinis in oppoſi⸗
ta pte fiat egreſſus.perquẽ ad areã vineã vel

agros poſterioꝛes eatur. Nam latitudo pᷣfa⸗
ta ſufficit ad currus introitum feno vel pale

“
2
L
“
6

( mn mmmm

ibrr

leis põderari ĩ locis eiuſdẽ poꝛte fiãt nobiles

vlłignobiles ſᷣm placitũ dñi.dũ tñ ferreis fe-⸗

ctibo ⁊ clauibo poſſint ĩ nocte fumari.ſup eis

vᷣo ſiat cooꝑtura vl domꝰ vt mũdioꝛ ⁊ ſiccõoꝛ
ſůuet᷑ introitus.⁊ ne poꝛte pluuijs ⁊ rõne tꝑis

bꝛeui putreſcãt Pars dimidie curie q̃ eſt vna
ꝑte poꝛtarũ ꝓ duo diſponat᷑.hoc modo vicʒ.

ꝙ iuxta viã q curiã diuidit fiat domꝰ q̃ lõgaz
faciẽ teneat.⁊ ad poſteriꝰ paꝝ tẽdat.⁊ qdð do2⸗

mꝰ nõ capit ſuppleat ſepis alta vł murꝰ. Sit

aũt domꝰ mag vel ꝑua murata vl nõ tegulis
cosꝑta vł cãnis ſᷣm dñi volũtatẽ.⁊ locũ in aa
Ppte iuxta ripas tũbe ꝑgulaꝝ ⁊ vuarũ genera

nobilioꝛa placent᷑.qᷓ tandeʒ octo vel.x.pedib⸗
eleuare ĩ altũ poterũt decoꝛũ facere ꝑgulariũ
ſuꝑ ripas adherẽs arboꝛibo ante dãs.deinde

v.vł·vj.pedibo infra curiã circũquaq; hũiles

plãtent᷑ arbuſtule.veluti ficus ⁊ malagnata ſi

aerꝭ illiꝰ q̃litas patit᷑.⁊ miʒele ⁊ ʒelule ciconio
rũ plãte.ꝑ mediũ vo illiꝰ loci plãtent᷑ aliq plaäa
te piroꝝ ⁊ maloꝝ.xx.pedibo ad minꝰ diſtates
q̃ ꝓcedente tꝑe diuerſis piroꝝ ⁊ maloꝝ gene
rib ſinglis eſtatꝭ ⁊ autũni meſibo maturãdo⸗

rũ cũ diligẽti induſtria ĩſerant᷑. hoꝝ em̃ vitiũ

⁊ arboꝝ fructꝰ dñno ſpẽaliter reuadi ꝓpt᷑ foꝛ

tes clauſuras erũt a ruſticoꝝ voꝛaci ĩpꝛobita

dariũ.⁊ dnicꝰ oꝛtulus.⁊ apiũ dilecta ſocietas

ileſa ſeruabit᷑. ⁊ turtures ericij ⁊ lepuſclłli ßm

modos qs in loc ſuis dicã In alia vᷣo ꝑtedi
midia fiat domꝰ ⁊ tuguria iuxta ripas circũ⸗

q̃q;. vel duas ꝑtes aut vnã tm occupãtia ßm
exigentiã famulie colonoꝛũ ⁊ aĩaliũ nutnẽedo

rũ caria remanete ĩ media expedita domꝰme

lioꝛes i vna ꝑte deputent᷑ habitatiõi coloni.

⁊ alie anĩalib deſiten ꝑte nutriẽdis iuxta do
mos ruſticoꝛũ clibanꝰ puteꝰ. Si fons deſit ĩ

pte cõueniẽtioꝛi fiat iin modos ⁊ foꝛmã con
ſueto mõ cõſeruatas dũ tñ puteꝰ ⁊ foſſata ceu

rie a palude letamis q;tum poterit elõget᷑.ne

foſſarũ aut letamis hũoꝛ putridꝰ ꝑ occultos
cre ingrediat᷑ meatꝰ. In alo vᷣo curie capite

iuxta tuguria beſtiaꝝ palus foꝛmet᷑ letamis

maturãda a dñica q;tuʒ poterit domo remo⸗

ta O ſi tãta ſit vpomoꝝ nobilitas ⁊ potẽtia ꝙ;

dedignet᷑ in eadẽ curia cũ ſuis habitare collo
nus poterũt cõmode in pᷣdicto loco ſi diſpo-
ſitio faceret moꝛari cuſtodẽ qᷣ caſtaldionoĩat᷑
2 ſeoꝛſum i alia ate facereſui ocüi palacijs ·
turribo ac viridarijs decoꝛatũ.ſᷣm ꝙ eoꝝ no

bilitati ⁊ potẽtie crediderit ↄuenire doctrinã
aũt aree hoꝛreoꝛũ ⁊ celle vinarie ac colũbarie

pullarij ſtabuloꝛũ ⁊ tugurioꝛũ feni ſeruandi

2 *

„

RPꝛimus

ſuis locis tradenda reſeruo.

7

Eapttuliun vuif. Depu.

teis ⁊ fontibo faciẽdis ⁊ q̃lit᷑ aq̃ regiat᷑ ⁊ ꝓbet

— .
——— — rrr *. *
ekare d — —
rr — ——
. 8 — — 5
N ð 1* —
4 SS ; —
— r 5 N
Borrer. 3* „
”s
.

ctũ eſt.tñ qnq; ꝓpter cõem plimũ aq̃ nõ

vtilitatẽ.⁊ aliqũ ꝓpter cõmoditatẽ colonoꝛũ.
Et qꝛ plłimũ aq̃ nõ inuenit᷑ in curia vel in ꝑti
rultue bita bus 7 loò ꝓpinqͥ;s. aut inuenit᷑ ſʒ letamis liq̃⸗
te ſecuri. In eo etiã loco amenũ foꝛmabit᷑ viri

re inficit᷑. In cãpis extra curias fieri optat᷑.

dðò cũ acciderit. puidendũ eſt H̊ mõ vbi aq̃ in
ſuꝑficie aut nõ multũ ꝓfunde exiſtit.itaq; de
mhẽſlſe auguſti ſeptẽbꝛis aut octobrꝭ fodiẽdus
eſt puteꝰ.qꝛ vbi aq̃ his nõ deerit menſibo nul
lũ alio tꝑe habebit defectũ. Igit᷑ fm Palladi

um añ ſolis oꝛtũ his loò qbo aq̃ querẽdũ eſt

eqᷓliter ꝓnus mẽto ad ſoluʒ depᷣſſo ſpectabis

oꝛientẽ.⁊ in qͥ loco ſubnli nebula criſpũ aereʒ
ſurgere viderꝭ.⁊ velut roꝛẽ ſꝑgere ſcias ĩ ſiccꝭ

lodò ibi aquã latere Sʒ terraꝝ genꝰ cõſidera
bis. vt poſſis de tenuitate ⁊ habundãtia iudi
care. Cetera nãq; tenues nec optimi ſapoꝛis
vyenas creabit. Sabulũ ſolutos exiles inſua
ues limoſas.⁊ ſpacio altioꝛi ſubmerſas. NHNi

gra tra hũoꝛes ⁊ ſtillicidia nõ magᷓ ex imbꝛi⸗
bus ⁊ liq̃re collecta.ſʒ ſaporꝭ egregij. Glaree

mediocres ⁊ venas incertas ſʒ ſuauitate pᷣci
puas. Sabulo maſclus arena ⁊ carbũculus
certas ⁊ vbᷣtate copioſas. In ſaxo rubeo bo
ne ⁊ habũdãtes ſũt. Sʒ ꝓuidendũ eſt ne in
ruinas inuẽte refugiãt. Sub radicibo mötũuũu
⁊ in ſilicibo vberes frigide ⁊ ſalubꝛes locꝭ ca⸗
peſtribo.ſalſe gues tepide ⁊ inſuaues pler’iq
Irũ ſapoꝛ ſi optimꝰ fuerit nouerꝭ eaʒ ſub terrꝭ
exoꝛdiuʒ de mõte ſũpſiſſe. Sʒ ĩ medijs cãpis
mõtanoꝝ fotiũ luauitatẽ freqnt᷑ ſivmbꝛãtiboõ

Icet puteꝰ optĩe moꝛet᷑ in curia vt pᷣdia⸗

Liber

tegat᷑ arbuſtis. Sũtet hec ſigna inueſtigãde

aq̃ quibatũc credimꝰ ſi nec lacuna eſt.nec ali

qͥs ibi humoꝛ ex cõſuetudine inſedet.intꝰ te⸗

nuis.ſalix ſaluatica.alnus.arũdo.edera.cete⸗
raq; q̃ humoꝛe multũ aq̊̃ſo gignunt᷑. Locis
ergo vbi pᷣdicta reꝑis ſigna.pedibo tribo lati
tudie altitudie pedũ quĩq; fodiat᷑⁊ ꝓxime ſo
lis occaſuʒ vas purũ ereũ vł plũbeũ interius
vnctũ ponat᷑imerſum ſolo foſſiõis ipᷣius.tũc
ſuꝑ foſſam crates facta de ᷣgulis ⁊ frondilbdb

addita terra ſpaciũ om̃e oꝑiat᷑.ſeq̃nti die aꝑ⸗

to loco ſi in eodẽ vaſe ſudoꝛes inueniant᷑aut

ſtille. aquã ibi eſſe nõ dubites Itẽ ſi vas figu
li ſiccũ nec cooꝑtũ als coctũ eadẽ rõne pona
tur.ac ſiliter oꝑiat᷑ altero die ſi aquaꝝ vena ꝓ
xima fuerit.vas hũoꝛe cõcepto ſoluet᷑. Itẽ vel

lus lane eque poſitũ ⁊ cooꝑtum.ſi tm̃ colligit
humoꝛes.vt alia die ſudet expᷣſſum copiã ibi
eſſe teſtabit᷑. Itẽ lucerna oleo plena ⁊ incenſa
ibi ſiliter tecta ponat᷑.et ſi ſecũdo die reperiat᷑
extincta.ſuꝑantibo elemẽtis.aq̃s locus idem
habebit. Itẽ ſi in eo loco focũ feceris.et terra
vapoꝛata humidũ fumũ nebuloſũq; iactaue

rit. aq̃s ibi foꝛe cognoſcas. His & reperᷣ.cer
ta ſignoꝛũ firmãte noticia.puteum fodias.⁊
caput aque reqͥ ras.vel ſi plura ſunt.in vnum
colligas.tamẽ ſub radicibo montiũ in ſepten

trionali ꝑte q̃rende ſunt aque.qͥa in his loeis

magis habũdant vtilioꝛeſq; naſcunt᷑. Sʒ in

fodiẽdis puteis eſt cauendũ foſſoꝝ periculũ.

quoniã terra plerũq; allumen.ſulphur.⁊ bitu
men adducitqᷓ ſom peſtis exalant.⁊ occupa⸗
tis ſtatim naribo anias toꝛquẽt.niſi ſibi quis

fuge velocitate ſuccurrat Pꝛius ergo qᷓ; aſcẽ
dat᷑ ad infima.in eis loò lucernã ponas accẽæ
ſam.q̃ ſi extincta nõ fuerit.ꝑiclm nõ timebis.

Di vo extiguet᷑.locus moꝛtifer eſt cauẽdus.

Fodiendus eſt ̊ puteus latitudie pedũ octo
vel ſeptẽ quaq; vᷣſum.vt binos pedes ſtructu

ra concludat.fieri etiã põt latioꝛ ſeu ſtrictioꝛ.

ſ̃m ꝙ plures aut pautioꝛes aquã ex eo hau⸗
rire intendũt.et ſcdᷣm multitudinẽ ⁊ paruita⸗
tẽ venarũ. Si aqua limoſa ſit ſalis admixtio
ne coꝛrigit᷑ſed dũ foditur puteus.ſi terra nõ
ſtabit vitio generꝭ diſſolutꝰ aut humoꝛelaxa
bit᷑. tabulas obijcies vndiq; directas.et eas
trãſuerſis vectib ſuſtinebis.ne fodiẽtes rui⸗
na cõcludat. Poteſt etiã in talib locis meliꝰ

ſine foſſoꝛũ ꝑicule fieri.videlicʒ ꝙ fiat ex aſſi
dibus rota duplex ⁊ foꝛtis ad putei latitudi

nẽ.ſuꝑ quã fiat murus altitudine vnius půu⸗
cti. anteq; puteus fodiat᷑.deinde ipᷣius foſſoꝛ
cũ inſtrumẽtis ferreis in medio exiſtens ſub

Heꝛimus Fol. vif. .
muro fodiat.⁊ ipᷣm vſq; ad terre equalitatem
deſcendere faciat:als aſcẽdere.⁊ iterũ tandeʒ

murat ⁊ fodiat.⁊ terrã ⁊ tandẽ aquã extrahat

donec puteus ſit ꝑfectus. Sed qͥ in alto ſun

putei.pfoꝛatis vſq; ad infimã partẽ terris cd
loca inferioꝛa poſſint vicia fontis exire.ſi val
lis ſubiecte natura ꝑmittat. Aquã vᷣo nouaʒ
putei ſic ꝓbabis in ereo vaſe nitido ſparges.
⁊ ſi maculã nõ fecerit. ꝓbabilis indicabi᷑ tẽe

decocta eneo vaſculo.ſi arenã vel limũ nõ re

linquit in fundo vtilis erit. Iteʒ ſi legumina

cito valebit excoq̃re.vel ſi coloꝛe ꝑlucido caꝰ-

rens muſto ⁊ omni labe pollutiõis aliene.

Capitulum.ix. De aque

ductu faciendo.

—B

AVm vᷣo ducẽda eſt aqua ait- Palladiꝰ.
ꝙQW ⅞.Doucat᷑ aut foꝛma ſmuctili.aut plum⸗
beis fiſtulis.aut cãnalibi.aut fictilibꝛ tubis.

Si per foꝛmã ſtructulẽ ſolidãdus eſt canna⸗
lis ne ꝑ rimas aqua poſſit elabi.cuiꝰ magni⸗

tudo pꝛo aque mẽſura faciẽda eſt.Si ꝑ pla⸗
nũ veniet.intra centenos vel ſexagenos pe⸗

des ſenſim reclinet᷑ ſtructura ſexquipede vt

vim poſſit habere currẽdi.ſiquis mons inter
iectus occurrerit.aut ꝑ latera eius aquã du⸗
cemꝰ obliquã.aut ad aque capat ſpelũcas li
bꝛabimꝰ.ꝑ quas ſtructura ꝑuehiat. Sʒ ſi ſe
vallis interſerat.erectas pilas vel arcus vſq;
ad aque iuxta veſtigia conſtruemꝰ.aut plum
beis fiſtulis clauſam deijci patiemur. et ex⸗
plicita valle conſurgere. Sed quod eſt ſalu⸗
bꝛius et vtilius.fictilibus tubis conducitur.
vt duobus digitis groſſi ex parte vna reddã
tur acuti.vt palmi vnius ſpacio in alterun

.Liber

polſit intrare. quas iũcturas viua calce oleo
ſlſubacta debemꝰ illinire. Sed anteq;ᷓ his cur
Jus aq̃ admittat᷑ fauilla mixta exiguo liquo⸗

re decurrat.vt glutinare poſſit. ſiq̃ ſunt vicdia

tabularũ.AVltiuma rõ eſt plũbeis fiſtulis duce

atur.q̃ plurimũ coꝛꝑibo nocet hũa nis.diligẽ⸗

re q̃ noxias reddũt aq̃s. Nã ceruſa plũbo cre

ter pᷣterea eſt aquarũ receptacula fabꝛicari.vt

copiam inops vena pꝛocuret.

Capitulum. x. De ti

nis ⁊ ciſternullis.

AVUm aqua deeſt. ciſterna bm Palladiũ̃

fiat magnitudĩie qua delectat᷑.⁊ ſufficit.
ci oĩm ↄdud poſſit aq̃ tectoꝝ de teſtaciũ pa
uimentũ ſuꝑfuſiõe leuiget᷑hoc pauimẽtuʒ oĩ
cura terẽduʒ eſt al nuoꝛẽ.⁊ lardo pigui cocto
aſſidue ꝑfricãdũ. ne deducto hũoꝛe riuus in
aliqᷓ ꝑte fundat᷑ ⁊ ita poſt diuturnã ⁊ ſollici⸗
tã ſiccitateʒ aq̃ pꝛebeat᷑ hoſpitiũ.in eiꝰ medio
foꝛmet᷑ puteus.deinde circa eũ oĩs cõcauitas
repleat᷑ in fundo de groſſis lapidibo fluminũ
in medio ⁊ de minutis ⁊ de ſabulo in ſupᷣmo.
vbi aũt deſunt ffuminũ lapides.loco eoꝝ foꝛ
nacis petre ponant᷑. In qbuſdam autẽ locis
fit pauimentũ de quadã creta.que cũ medio⸗
criter eſt infſiſa taliter cõpꝛimitur ⁊ calcat᷑ q;
aquã in ſe poſitã vel puluerẽ optime recipit et
conſeruat.Anguillas ſane piſceſq; fluuiales
in has mitti paſciq; cõuenit.vbi eoꝛũ natatu
aqua ſtans agpilitatẽ currẽtis mittet. Rimas
⁊ lacunas ciſternarũ piſcinas vel puteos ſar
ciemus hoc modo. picis ſiquidẽ liquide quã
iiũ̃ volueris ⁊ tantundẽ ſumes aſſungie vel ſe

tiſter⸗

uimus

pe tũc ĩ olla vtrũq; miſcebis ⁊ coques douec

ſpumet. deinde remouebis ab igne. cũ autem
fuerit refrigerata cõmixtio calceʒ ſuꝑadijcies

minutatim.⁊ ad vnũ coꝛpus oĩa mixta reuo⸗

cabis.cũq; velut ſtigmentũ feceris inſeres lo

cis coꝛrupꝭ ac manantibo.et pᷣſſum ſũma dẽ
ſitate calcabis. In locis pᷣterea in qͥbus aqͥs
fluminũ vtimur.fiãt ciſternule.cũ quibo clari
ficent᷑ et limpide fiãt hoc mõ.habeat᷑ vꝛceus
terre magnꝰ in loco frigido ſub ſabulo obru
tus.ſupꝛa quẽ ſit vas ligneũ vel terreũ cooꝑ⸗

tũ.latitudinẽ quandã habẽs qð foꝛamẽ par⸗
uũ cum cãna in medio fundi habeat.ꝑ vnuʒ
dDigitũ in fundo eleuata ſupꝛa quã ciatum po
nat᷑ incenſum.deinde vſq; ad mediuʒ ſabulo
impleat᷑.in quo poſtea quotiens volueris flu
minis aqua ponat᷑.q̃ in ſabulo diſtillata.per
ccannulã guttatim deſcẽdit inferius in vꝛceo
in quo vtenda ſeruat᷑. ſi maioꝛẽ ciſternulã
haꝛ abere volueris. poterꝭ tam inferius q; ſupe
rius receptaculũ de marmoꝛibo vel lapidib-
?L?L cenmento aut teſtaceo pauimẽio facere ſcõᷣm
4 foꝛmam ⁊ ma gnitudinẽ tibi gratam.

Capitulum. xj. De mate

rijs domoꝛum.

VCLWLLILIAKA

Librr

Vm ſupꝛa de domib ⁊ edificijs me⸗
tionẽ fecerim fabꝛicandis. que ex ma

teria muroꝛũ ⁊ lignoꝛũ fiunt.dicam⸗

ᷓ ligna que competũt edificijs. ⁊ que bona
cementa ⁊ que conſideratio in ſfundamentis

habenda eſt. Fundamẽta igitur (vt ait Pal⸗

ladius) ſtabilia ⁊ diu durabilia latioꝛa ſint
ex vtraq; parte ſemipedis ſpacio qᷓ; parietis
coꝛ pus excieſcat. Si ſolida ⁊ conſtricta in⸗
ueniet᷑ argula.quinta vel ſexta pars altitudi-
nis eius que ſupꝛa terrã futura eſt fundamẽé⸗
tis deputet᷑. x ſi terra laxioꝛ fuerit maioꝛis
gltitudinis obꝛuant᷑ donec mũda ſine rude⸗
rũ ſuſpitiõe occurrat argilla.que ſi omino de
ſit quartam merſiſſe ſufficiat.Arena que co⸗
pᷣhenſa manu odit ſtridoꝛes erit vtilis fabꝛi⸗
canti. Item ſi panno vel lintheo candido ve
ſtis inſperſa ⁊ excuſſa nihil macule reliquit:
aut ſoꝛdis egregia eſt. Sed ſi foſſibiuis are⸗
na non fuerit. de fluminibus aut glarea aut
litoꝛe colligatur. Marina arena tardius ſiic—⸗
catur.⁊ ideo non continue ſed intermiſſis tẽ⸗
poꝛibus conſtruẽda eſt ne opus coꝛrumpat.

camerarũ quoq; tectoꝛia ſalſo humoꝛe diſſol

uit.nam foſſiles tectoꝛijs ⁊ cameris ex celeri
ſiccitate vtiles ſunt. melioꝛeſq; ſi ſtatim cum
effoſſe fuerint miſceantur. ſed ſi nõ neceſſe ſit R
maris arena erit cõmoda pus lacuna humo
ris dulcis immergi.vt viciũ ſalis aquis ſuu⸗
uibus e ata deponat.Calcẽ quoq; albeo ſa⸗
xo vel uiburtino aut colũbino fluuiali coque⸗ d
mus in duabo arene ꝑtib calcis vna miſcen = E i
da eſt.in fluuiali quoq; arena ſi tercia ꝑte te⸗ D ⸗

ſte crete addideris operũ ſoliditas mira pꝛe⸗

ſtabit᷑. Ierũ ſi calx ⁊ arena equali mẽſura mi G

ſcent᷑ erit foꝛtiſſimũ cementũ exinde cõmixtũ

Hõ eſt pᷣterea murus faciẽdus iꝑe magni ol
goꝛis.qꝛ cõgelatus diſſolueret᷑ poſtmodũ ad

ueniẽte caloꝛe.Tẽpoꝛe menſis nouẽbꝛis aut

decẽbꝛis fabꝛicarũ materia eſt cedenda cum
luna decreſcit.quia tũc humoꝛ coꝛruptibilis D

coꝛrũpens cõſumptus eſt ꝑ pꝛecedentẽ autũ
nũ ⁊ lune eiatẽ.⁊ pꝛopter pᷣſens frigus aeris

fugit cum caloꝛe naturali arborꝭ ad radices

ad calidũ ventrẽ terre.ſed arboꝛes q̃ cedunt

vſq; ad medullã ſecuribus. reciſas ſtare ali-⸗

q;diu patiaris.vt per eas ꝑtes humoꝛ ſiquis

in venis continet᷑ excurrat. Vtiles auteʒ hec

ſunt maxime abies videlicet. eſt em̃ leuis rigi
da.⁊ in oꝑibus ſiccis ꝑfecie durabilis. Sa⸗
lix vłlatex ſᷣm Palladiũ vtilima.ex qua ſi ta
bulas ſuffigas in fronte atq; extremitate te⸗

ctoꝛũ.pꝛeſidia cõtra incendia confert.nec em̃

flammas recipiut aut carbones creãt. vt i

o .ð S 5cäl X ”cä
* —. . 4 SS ð
. 5 . .
. * *R õ

ait. Quercus durabilis.ſi ierrenis operibus
obꝛuat᷑. Rouer optima tam ſub terris q; etiiiã

ſupᷣ terras. Caſtanea mire ſolidata vurat?n

agris tectis ⁊ operibo interms. YFagus in ſic

co vtilis.humoꝛe coꝛrumpit᷑.Populus alba
rus vtraq; ſalix ⁊ tilia in iculpturis neceila⸗
rie. Alnus fabꝛicis inutilis. ſed neceſſaria ſi
humidus locus fundamẽtis planandus eit.
UVlmus ⁊ fraxinꝰ ſi ſiccent᷑ rigeſcũt ante cur·
uabliles. Lipꝛeſſus egregia. Pinus vł pirus

niſi in ſiccitate nõ durat. Cedꝛus durabii.

niſi tangat᷑ humoꝛe.Quecũq; aute ex ꝑte me

ptentrione Peocer ioꝛes.ſed faciie viciant. “

Capiuulum. xij. Dr o

cio vulci.

Blns diſciplina vtat ſcõm Varronẽ
ferie ſeruentur. aliena nyanu abſtineat.

ſua diligetiſſime ſeruet. litibus familie ſuꝑſe⸗

deat.ſiquis deliquerit bono modo vindicet.

familia ne ſit mala.ne algeat.ne eſuriat.opera
exerceat.facilius a malo pꝛohibebit. pꝛobe⸗
neficio gratiam referat.vt alijs recte facere li
beat. Villicus non ſit ambulatoꝛ. ſobꝛius ſit

ſemper. Ad cenam ne coeat. famiũiam exer⸗

ceat. pꝛocuret vt que dñũs imperat fiants He

plus cenſeãt ſaꝑe ſe q; dominũ.Amicos do⸗
mini habeat ſibi amicos. Qð dñs credide⸗
rit exigat.mutuũ nemini det.ne quid inſcien
te domĩo emat.ne dominũ celauiſſe velit.opꝰ
ruſticũ omne vt ſciat facere curet.⁊ id faciat
ſepe.dum ne laſſus ſit ſi fecerit ſcribat in mẽ

te familie.⁊ illi anĩio equioꝛe facient. Sihoc

faciet minus libebit ambulare.et valebit me
lius.et doꝛmitabit libentius.pꝛimus cubitũ
ſurgat.poſtremus cubitum eat.pꝛius villazʒ
videat vt clauſa ſit.vt quiſq; ſuo loco cubet.

⁊ vt iumenta pabulũ habeant.boues maxi⸗

ma diligentia curatos habeat. Bubulcis ob
ſequioſus partim ſit.quo libentiꝰ boues cu⸗
rent. Aratra vomereſq; faciat.vt boues ha⸗
beapt.pecoꝛi ⁊ bobus diligenter ſubſternat᷑
vngule curent᷑.ſcabiem pecoꝛi ⁊ iumentis ca
ueat.id ex fame et ſi impluit fieri ſolet.opera

omnia mature conficiat Nam res ruſtica ſic
eſt. ſi vnã rem ſero feceris. opera omnia ſero

facies.ſtramenta ſi deſint frondẽ ligneam le⸗
gat.eam ſubſternat ouibo bobuſq;. Sterqui

liniũ magnũ habere ſtudeat.⁊ per autumnũ

euehat.⁊ circum oleas ablaqueat.ac fimũ ad
dat.ſondem populneã vlmeã querceamq; ꝑ

tẽpus cedat.eam condat non ꝑ aridã pꝛo pa⸗

bulo ouiũ. Item fenũ aridum de pꝛato recõ⸗
dat poſt imbꝛẽ ⁊ autũnalem rapinam pabu⸗
lum lupinũq; ſerat.

Capitulum. xiij. Quali ⸗

ter paterfamilias debet agrum emere.ac vil⸗

lici operam ⁊ rationem inquirere.
Altho ſcribit pꝛediũ cum cõparare co

gitabis.ſic in animo habeto vti necu

pide emas me ve opera tua ꝑdas. ne
ſatis habeas ſemel circuire.quotiens ibis to
tiens magis placebit quod bonũ erit.vicini
quo pacto niteant id aniaduertito.⁊ vti eum

introeas.⁊ circũſpicias vti inde exire poſſis.
vti bonũ celum habeat.ne calamitoſum.et ſi

ſolo bono ſua virtute valeat. Si poterꝭ ſub⸗
radice montis ſi ⁊ in meridiem ſpectet.in lo⸗
co frigido.loco ſalubꝛi.operarioꝛũ copia.ſi ⁊
bonũ aquariũ.opidũ validum pꝛope ſit. In
his agris qui non ſepe domĩos mutant.qui
in his agris pꝛedia vendiderunt quos pige⸗
at vẽdidiſſe.vti bene edificatũ ſit. Caueto ne
alienã diſciplinã temere cõtempnes.a domio
bono colono bonoq; edificatoꝛe meliꝰ eme⸗
tur. Ad villam cũ venies videto vaſa ⁊ toꝛcu
laria. ⁊ dolia ſi multa ſint.vbi non erunt ſcito
pꝛovatione fructuũ eſſe inſtrumẽta multa vł

Pꝛimus

pauca ſint videto. ſumptuoſuſq; ager ne ſit.

Paterfamilias cũ ad villam venit fundũ ea
die ſi poteſt circũeat vł die ſequenti.vt cogno
ſcat quomodo fundus cultus ſit operaq; fa⸗
cta infecta que ſint. poſtea villicum vocet ac
interrroget.quid operis factũ ſit.et quid re⸗

ſtat.ſatis ne temꝑe opera ſint cõfecta poſſitq;
que reliqua ſint conſicere.et quid factuʒ vini
frumenti aliarũq; omniũ.vbi ea cognouerit
rationẽ inire opoꝛtet operaꝝ dierum ſi opus
nõ appareat.dicit villicus ſe dolo caruiſſe.ſe
non valuiſſe.tẽpeſtates malas fuiſſe.ſeruos

aufugiſſe. vbi eas multas cauſas dixit.ad ra
tionẽ operũ operarũq; villicũ reuoca.Cũ tẽ⸗

peſtates ⁊ pluuie fuerit que opere per ymbꝛẽ

fieri potuerint.dolia lauari.picari.villã pur
gari. frumentũ tranſferri.ſtercus foꝛas effer⸗
ri.ſterquiliniũ fieri.ſemen purgati:funes ſar⸗

ciari.nouas fieri centones cuculiones fami⸗

liam ſibi potuiſſe ſarcire. per ferias potuiſſe

foſſas veteres tergeri.viam publicã muniri.
vepꝛes recidi.oꝛtum fodi.pꝛatũ purgari.vit

gas vinciri.ſpinas trũcari.cũ ſerui egrotaue⸗
rint.cibaria tãta dari nõ potuiſſe als opoꝛtuiſ

ſe.qᷓ oꝑa reliqua ſint curẽt.vt perficiant᷑.ſi qͥd
deſit in annũ vi paretur que ſuperſint vt ve⸗
neant.que opus ſint locari vt locent᷑ ⁊ q̃ ope⸗
ra fieri ⁊ que locari vt imperet.⁊ ea ſcripta re
linquat.pecus om̃e conſideret. oleum vinuʒ

frumentũ ⁊ quicquid ſuperſit vendat.boues

vitulos armenta oues lanam pelles plauſtrũ
vetus.ſeruũ ſenem ⁊ moꝛboſum vendat.pa⸗
trem em̃ familias vendacẽ non emacem eſſe
opoꝛtet. Item q̃ pertinent ad ſationẽ ſuo quo
q; temꝑe pꝛomenda. id eſt manifeſtãda ſunt.
que vẽdenda videndũ.ea em̃ que ſeruari nõ
poſſunt tunc vendat cum caritas eſt. anteqᷓ;
ſe cõmutent celeriter pꝛomat ⁊ vendat.ſepe
em̃ diutius ſeruata non modo vſuram adijci
unt.ſed etiam fructũ duplicãt.ſi expectato cõ
gruo tempoꝛe pꝛomat.

.
4
0

2

e

ni
n
s
eſe
nos

le⸗
bꝛẽ
pur
fer⸗
ſar⸗
mi⸗
iſſe
iri.
vir
ne⸗
ni⸗
ye⸗
e⸗
e
nz
nes
i
b⸗
eſe
guo
unt.
ino
lc;

00

S

,

10 Vr 7

**

Liber letuũdus de natu⸗

ra plantarũu. de reb?to⸗

mumib cultui tninllibet

generis agroꝛmm.

Vlm in ſupioꝛi libꝛo de his

q̃ neceſſaria ſunt ſaluti habi

tantiũ rura.q̃daʒ vtilia ſcri⸗
pſerim.cõſequent de ipſoꝛũ
oꝑationibo in villis agẽdis
DdDdicendu eſt. WHeruʒz q: ruris
exercitia variant᷑ ſcdᷣm varietatẽ plantarũ lo
coꝛũ ⁊ tẽpoꝛũ: quoꝛũ diuerſitas ſiue noticia
nature plantarũ partiũ ipſarũ eoꝝ etiã q̃ plã

iis neceſſaria ſunt ꝑfecte cognoſci nõ põt. de

his in hoc loco ſcdo agendũ eſt.et qͥa quedã

ſunt cõmunia cultui cuuuſſibet generj agroꝝ
de his etiã in eodeʒ libꝛo dicet᷑.dicã itaq; de

bis in pꝛimis que omni plante cõueniũt m
generationis pꝛincipia.

Capitulum Oꝛimn. De

his que om̃i plante cõueniunt ſcõᷣm genera

tionis pꝛincipia.

Nplantarũ generatiõe ſuntiſm fratrẽ
Allbertũ ſeptẽ ſine quibo nulla oino na⸗
ſcit᷑ planta. caloꝛ videlicʒ celeſtis circuli.q eſt
pmũ ⁊ viuificũ pꝛincipiũ plantarũ.ſcdᷣm eſt
aũt cõueniẽs caloꝛ loci.qꝛ ſi in loco nõ ſit vir
tus frigoꝛis moꝛtificatiua nõ ſuſcipiet vᷣtutẽ
caloꝛis celeſtꝭ circuli.Siliter autẽ ſi locus ſit
vehemẽter aduſtus.erit heremus arenarũ et
eius qð vocat᷑ moꝛtuũ ſabulũ:eo ꝙ nõ eſt tał

—.——

locus ſuſceptiuꝰ celeſtis vᷣtutis plãtas viui⸗
ficantꝭ.terciũ autẽ eſt caloꝛ.qͥ materie ſemia⸗
li q̃cunq; illa ſit inheret:quia ſine illo aut no
eſt receptiua caloꝛis viuifici. aut receptum
euaneſceret: ⁊ nunq; foꝛmaret᷑ ex ipſa plãtaz
aliqua ſᷣm euapoꝛationẽ ꝓbant aũt hec oꝑa
ruſtificatiõis. quoniã in quibuſdã plantis cũ
pmo foꝛmant᷑ ⁊ ſunt tenelle.vmbꝛacla opoꝛ
tet fieri.vt caloꝛe ſolis nõ euaneſcãt. ſicut qñ
ex ſemib pullulãt cipꝛeſſi vel ficus. ria au=t
ſũt miſtrantia ſubſtantialẽ materiã. quoꝝ pa
mũ eſt humoꝛ naturalis inherẽs ei qð foꝛma
tur in plante ſpẽm.qui pmũ ſpirando pullu⸗
lat ſurſum ⁊ erũpit ad terre ſuꝑficiẽ q cũ pu
lulat euacuat ab inferioꝛi materiã humoꝛis.
totã ſubſtantiã humorꝭ foꝛmãs in inſtrumẽ⸗

ta plantule.⁊ inferius ad radicẽ in radicẽ. de

ſtituta aũt vᷣtus caloꝛis ſubiecto.attrahit bu

.

moꝛẽ locis.et iſte eſt ſcous humoꝛ miniſtrãs

coõcepte plante nutrimentũ. ſicut miſtrat ma

trix ſanguinẽ menſtruũ in cõceptiõe ⁊ foꝛma

tione anialiu.tertius eſt aũt humoꝛ pluuiaꝝ
⁊ roꝛis ⁊ niuiũ deſuꝑ venientiũ.qͥ ſe habʒ ad
plantas ſicut humidũ nutrimentale ex cibis
ſumptũ in anialib.⁊ ideo humidũ hoc deſi⸗
derat᷑ a plãtis iam foꝛmatis.⁊ ad ſpẽm iã de
ductis.ſicut cibo deſiderat᷑ ab ania natis aia
libus.Septimũ aũt qð exigit᷑ eſt aer cõueni.
ens extrinſecus.ille em̃ cõſeruat᷑ ſi bonus eſt.
aut coꝛrũpit ſi malus eſt plãtas. ⁊ ideo venti
vꝛentes ⁊ pluuie moꝛtificãtes ledũt ⁊ deſtru
unt plãtas.ab aere aũt tpato ꝓpoꝛcionabilir
cõualeſcũt ⁊ fructificãt. Amplius aũt arboꝛ
in genere ſuo eſt calida ⁊ hnmida.et caloꝛ qͥ⸗
dem apperit meatũ ⁊ impellit humidũ.humi
dũ aute babundãas ſufficient᷑ miniſtrat mate
riã. ei ideo ſtatim exurgetin ſtipitẽ ⁊ augetil⸗
lam ⁊ roboꝛat et emittit in eos ramos miltos

et in ramos plurimas virggas. .
Capitulũ.ij. De diuerli⸗
tate generis plantaſſun.
OD nſiderandũ eſt pᷣncipalit᷑ de diuerſi-⸗
tate generatiõis plantaꝝ ex diuerſitate

generatiõis eius vere ſciet tota natura plãta

rũ.Et de hac quidẽ diuerſitate ab antiqͥs fe⸗
re nihil ampliꝰ inuenit᷑q; qðᷣ dixit Ariſto.q;
arboꝝ ſcʒ ⁊ plantaꝝ q̃daʒ generant᷑ plãtate.q
dã ex ſemie.⁊ q̃dam ꝑ ſeipſas.ex ipſoꝝ elemẽ
toꝛũ cõmixtiõe ⁊ vᷣtute celeſtiq̃ tali cõmixtiõi
vitã influit vegetabilẽ.⁊ ea que plãtatis aut
a radice nata euellit᷑.aut a ſtipite aut a ramis

auta ſemie nata tranſſfert de loco ad locũ.ſeqͥ

hoc ꝓpꝛie nõ eſt plãtatio.ſed tiaſplamtala di

Llber
citur. iſte que ſic tranſplantant᷑ ⁊ quedã pꝛo
pter duriciẽ ſue ſubſtãtie ⁊ ſcarticis a liquãtu
lixõtundunt᷑ ⁊ ſcinduut᷑ inferiꝰ vbi infigũ⸗
tur terre.vt facilius ⁊ citius trahãt nutrimẽ⸗
tum. adhuc aũt que ſm partẽ aliquã plantã
tur.quedaʒ plantant᷑ in terra. ſicut fit de vite
ſalice et buxo.frequentiꝰ quedas plantant᷑ in
aliam arboꝛeʒ.et hec plantatio vocat᷑ inſitio.
Quod aũt in generatione plãte valde nobis
occurrit.eſt ꝙ plantaꝝ quedã ex ſemie habẽt
generationẽ. que nec pꝛoducũt ſemen ſimile
uũli ſemini ex quo habẽt generationẽ. quedaʒ
faciũt ſemen melius:⁊ quedã peius.aliquan⸗
do em̃ quibuſdã malis ſemibus bone arbo⸗
res ꝓueniũt. vt ab amigdalis amaris ⁊ acer
bis aliquãdo fiũt dulcia:⁊ aliquãdo contra.
et ſiliter a maliſgranatꝭ ſiue punicis accidit.
aliqn ſiunt dulcia ⁊ aliquãdo ecõuerſo. Qua
rundã aũt plantarũ ſemẽ cũ debile fuerit aut
ex loco aut ex aere tꝑe incone iell deficit. Et
illarũ generatio in tali loco nõ eſt ex ſemine.
ſed ex aliqua alia planta:ſiue ramoꝛũ ſiue ra
dicis.⁊ hoc pᷣcipue eſt in pineis ⁊ palmis fi⸗
cubus ⁊ maliſgranatis.⁊ ſimilit᷑ in omi abie
tunt᷑ natura.nulla em illarũ ſemen facit tan⸗
te efficacie ꝑ qdð pullulare faciat niſi raro.nã
ex ſemie palma quãdoq; puliulat ⁊ cipᷣſſus.
⁊ maxime palma ſi plura ſemina ſimul cõiun
gant᷑.ex vno em̃ ſunplici ſemie raro pullulat.
ſed cipꝛeſſus ⁊ maxime ficus pullulãt ex vno
granato ſemĩato ad modũ herbe pᷣmũ cõua⸗
leſcẽs paulatim.nõ aũt derfacili fit ꝙ ex ſemi
nemalo ꝓueniat bona plãta:nec ecõuerſo.li
cet aliqñ hoc fiat.ſʒ in aiali hoc ↄtingit mul⸗
tociẽs.ꝓpt᷑ diuerſtatẽ em̃ habitationũ aeris
⁊ ventoꝝ ⁊ nutrimẽti.cũ aĩal ſit facilis altera
tõnis freq̃nter fit ꝙ ſemen male cõplexionati
anialis alterat᷑ et fit melius.⁊ bene cõplexio
nati alterat᷑.⁊ fit peius.⁊ aial generatũ fit ſᷣm
ſemiĩs ex q̊ generat᷑ diſpoſitiõeʒ. vł peiꝰ vl me
lius.cuiꝰ ſignũ eſt ꝙ oĩa domeſtica aĩalia vi⸗
demꝰ valde differẽtia int᷑ quãtitatẽ ⁊ coloꝛẽ.
qð nõ accidit eis niſi ꝓpt᷑ ſui nutrimenti mul
tã diuerſitatæ. ⁊ diuerſa fomenta ſtabuloꝛũ. ⁊
alioꝝ locoꝝ ĩn qͥb cõuerſant᷑ ꝓpter qdð etiam
carnes eav in ſapoꝛe diuerſificant᷑ a carnib⸗
aĩaliũ ſilueſtriũ.talis em̃ diuerſitas in plãtis
nõ eſt. aut tanta nõ eſt. qꝛ radicib terre affixe
ſunt.et neq; loca mutant neq; nutrimenta.

Capitulum. ij. De ſub⸗

ſtantia et oꝛigine et generatione plantarum.

Situndus

Ocus in quo oꝛit᷑ plãta eſt ſicut matrix

in aialibus. ⁊ ſuccus ſiue humoꝛ in ta⸗

li loco pᷣparatus ⁊ attractus eſt ſicut ſanguis
mẽſtruus in matricib anĩaliũ.vis aũt celeſt
in eis eſt ſicut vᷣtus indiſtincta ⁊ nõ determi
nata ad ſpeciẽ qᷓquãtũ ad plãte naturãſuffi⸗
cienter determiat᷑ ⁊ diſtinguit᷑ per qᷓlitatẽ ele
mentoꝛũ ⁊ modũ cõmixtionis eoꝛũ in mate⸗
ria ſemĩs plante.opera aũt plante ſᷣm ꝙ plan
ta eſt ſunt tria.ſcʒ vti alimẽto.⁊ augere ⁊ gene
rare.vtunt᷑ alimẽto ſiue trahũt ipſum tm̃ pu⸗
rũ cõueniẽs ⁊ ſimile ſibi.⁊ hoc totũ eſt cõner
tibile in ſubſtantiã mẽbꝛoꝛũ.⁊ ideo nõ habẽt

vẽtres ⁊ venas.ſed tm̃ poꝛos.⁊ terra eſt eis ꝓ

ventre.in q̃ dimittũt vtrãq; impuritatẽ ſiccã
videlicet ⁊ humidã.⁊ hec eſt cauſa ꝙ radices
infigant oꝛi ſuo ſimiles in terrã exqᷓ ſicut ex
ſtomacho ſugũt nutrimentñ ⁊ dirigunt radi
ces deoꝛſum maioꝛes plãte oẽs vbi terre ca⸗
loꝛ melius cõmiſcet ⁊ dirigit nutrimentuũ.⁊ ſi
aliqᷓ plante magne in ſuꝑficie ſꝑgũt radices
⁊ nõ in pꝛofundũ dirigũt cito areſcũt.qa nu⸗
trimentũ quod eſt in ſuꝑficie terre euaneſcit

ab eis in fumũ ꝑ caloꝛẽ ſolis.⁊ non coget᷑ ſpi

rare in radicibo coꝛũ ꝑ loci cõtinentiã. Auge
re aũt ipſaꝝ plãtarũ dicũt qͥdam eſſe in infi⸗
nitũ.afſerẽtes plantã augeri q;diu radicitus

—W — — — — -——.——N,᷑ß — ⸗—.

Liber
terre adheret.quibo nõ eſt cõſentiendũ.qͥa cer
tum eſt oim natura cõſtantiũ eſſe quantitatẽ
determinatã int᷑ duos termios maximi ĩ ſuo
genere ⁊ minimi. Habẽt em̃ ſic egregie dicit
Areſto.oia rationẽ magnitudinis ⁊ augmẽ
ti. licet em̃ ex nutrimẽtali foꝛment᷑ ⁊ augeant
humido plante.tamẽ ꝑs cui faciẽda eſt addi
tio in ti addurat᷑ pꝛoceſſu tꝑis vt extẽdi nõ
poſſit.⁊ tũc cõſtat augmentũ in longũ.⁊ tan

dem ex eadẽ cauſa ſtabit etiaʒ ad alios duos

dyametros.qᷓ ſunt iĩ latũ ⁊ pꝛofundũ.De ope
ratiõe aũt generatiõis plantarũ hic ſolũ dici
tur.ꝙ ſugẽdo ꝑ poꝛos bũt nutrimentũ.et de

eo qdð extrinſecus in gẽmis eleuat᷑ a ſpñ egre⸗

diente foꝛmant omne quod gignunt.

Capttulu. uIf. De dimiſi⸗

one plantarum per ſuas partes integrales.

Onſequẽter aũt de ꝑtibus vegetabilibꝰ
plaätaꝝ determiandũ eſt. ⁊ de his q̃ acci

dũt eis a natura ⁊ nõ ex cultu.de fructibo em

⁊ cultu dicet᷑ poſteriꝰ.O ꝑtet aũt ſcire ꝙ ſiẽ in
aĩalibo ita in plãtis.qd dam eſt qð eſt potẽtia

⁊ q̃dã ꝑs plãte vocat᷑ ſuccus ⁊ quoddã eſt qd
eſt ꝑs plate actu.ſic radix ſtipes ramꝰ et hu-
iuſmodi. Eſt aũt ſuccꝰ humoꝛ ꝑ poꝛos radi

cis attractꝰ.⁊ ad nutriendã totã plantã ꝗᷓ per
ꝑtes plãte a ᷣtute nutriuua diſtribuit᷑.neceſſe

eſt igit᷑ ꝙ ad plante ſilitudinẽ caloꝛe digeſti⸗

uo.ꝑ digeſtionẽ ad ſilitudineʒ cõplexiõis eiꝰ

mẽbꝛi vel ꝑtis q̃ nutrit᷑ alteratũ eſt.ex his üt

neceſſario relinquit᷑ ꝙ hũoꝛ cibalis plãte ma

gis ſit inſipidus ĩ radice ̃m ꝙ mag ⁊ magis

a radice ꝓcedit.ſic plus ⁊ plus accipit ſapoꝛẽ

plãte ↄuenientẽ.ſic aũt accipit ſapoꝛẽ:ita etii uu humidu.in imuetute
maxlie accidit ꝓpter caloꝛ iuuẽtutꝭ eaꝝ.Ali⸗

accipit inſpiſſationẽ ſubtiliationẽ ⁊ acumen.
Ex actiõe em̃ caloꝛũ in ipᷣm neceſſe ẽ hec oĩa

ecuenire circa ipᷣm.niſi per accidẽs impediat᷑

vt infra docebit᷑.⁊ in quibuſdã quidẽ plãtis
caloꝛe exalante plurimũ humidũ remanet ter
reſtre viſcoſuʒ lucidũ ꝓpter multã dyaphani
naturã in ipᷣo.⁊ eſt odoꝛiferũ ꝓpter actionẽ ca

lorꝭ in ipᷣo.eo qͥdem qð cõuenient᷑ digeſtũ eſt

aromaticũ eſt.qð aũt coꝛruptũ ẽ fetidũ ⁊ hũi
dũ.qũ caloꝛe apiente paꝝ ſtulat frigiditate ae

ris exiccat᷑.⁊ vocat᷑ gũmi.aliqñ etiã diſtillate

vulnꝰ factũ ferro ĩ plantã.⁊ tũc etiã gũmi vo
cat᷑ſed nõ eſt tãte vᷣtutꝭ vt pᷣdictũ.Partes aũt

q̃ᷓ actu ſũt ꝑtes plãte diuidunt᷑ in duo genera
qdã em ſunt ad mẽbꝛa ſic officialia in aĩalibb
ꝗdã aũt ſunt ſilia.nodi em̃ ⁊ iũcture ⁊ vie prr
modũ venaꝝ extenſe ⁊ radices ſunt ſic mẽbꝛa
officialia.⁊ nutrimẽti officio deſeruiẽtia.ſʒ lix

Setüdus Fok. x.

gnũ in habentibo lignũ ⁊ caro cibalis in non

habentibo lignũ eſt ſicut mẽbꝛũ ſiłe in aĩalib⸗

coꝛtex aũt ſicut pellis in aialibus.⁊ ad hunc

modũ eſt de ceieris ꝑtibus plãte: ſed nodss

illeq vocat᷑ malleolus eſt factus a natura.vt

in ipſo ſtet ſuccus.⁊ amplioꝛẽ accipiat digeſti

onẽ.cuius ſignũ eſt:qꝛ ſi in ramo ſilueſtris ar
boꝛis fiat inſciſio vltra mediũ.ita q; medulla
ſit abſciſa.⁊ poſtea ligatus conſolidet᷑.tẽpoꝛa

bit᷑ malitia fructuũ.et melioꝛabit᷑ ſapoꝛ eoꝛũ.

cauſa autẽ eſt ꝙ ibidem retoꝛtũ poꝛũ inueni

es nutrimentũ aſcendẽs per truncũ ſtat.⁊ di

utius digeſtũ in melioꝛes digerit᷑ ⁊ tranſſoꝛ⸗
mat᷑ fructus.huiuſmodi aũt nodos habẽt pᷣ
cipue in plantis ea q̃ rare ſunt ſubſtãtie.⁊ ha
bent magnas medullas.aut in toto ſunt cõca
ua.⁊ cũ hoc ſunt valde longa ſicut eſt viris ⁊
viticella ⁊ cucurbita ⁊ arũdo ⁊ genera frugũ

triticũ ⁊ ſiligo oꝛdeũ ⁊ auena ⁊ alia huiuſ⸗
modi. Radices tñ habent plante oꝛi ſimiles.

quantũ ad tractũ nutrimenti.habẽt tñ qᷓntuz

dd aliũ modũ ſilitudinẽ ⁊ effectũ coꝛdis radi
ces plãtarũ.quõm coꝛ nutrimẽto attracto pꝛi
mũ infundit caloꝛẽ viuificũ.per quẽ ad mem
bꝛa moueri incipit.⁊ hoc facit radix in plätis
qm̃ ex radice dat᷑ eis caloꝛ ⁊ foꝛma vice potẽ
tialis.per quã ad oẽs ꝑtes plãte naturali mo

tu mouet᷑. Sũt plãte voꝛaces dicte ⁊ abſtinẽ

ites dicte.? ꝓpter ſuarũ radicũ diſpoſitiões eõ
trarias. raras em̃ ⁊ poꝛoſas ⁊ calidas hñũtes

radices multũ trahũt de nutrimẽto:plus aũt

putreſcẽtes ſi nõ exſudet. vel aliter emitiat ſu
perfluũ humidũ.in iuuẽtute aũt plãtarũ hoc

qñ aũt curant᷑ ex hoc ꝙ ꝑfoꝛant᷑ iuxta radicẽ.
ibi em exit ſuꝑfluũ humidũ ſic per fleubotho

miã. Si aũt plante calide ⁊ rare radices ſint
in terra ſicca in q̃ pluit raro.⁊ in qᷓ cadit cuz

impetu multa pluuia.ſic eſt terra climatis ſe
cũdi ⁊ tercij:⁊ foꝛte qrti pꝛo aliqᷓ ſui ꝑte trahi
tur radix plãte mult vicibo interpoladᷣ ex ha
habũdantia pluuie multũ nutrimentum qdᷣ
anteq; alia pluuia ſuperueniat trabit᷑ ad par
tes ſuꝑioꝛes.⁊ ↄpleta digeſtie ꝑficit᷑. et ideo
tales in talibʒ loc plãte ſepius foꝛte floꝛut.
⁊ fructus emittũt.⁊ hec eſt cauſa q̃re in tera
mauroꝛũ ſepe floꝛẽt arboꝛes in vno anno.fit

aũt hoc in nr̃is climatibo.licet nõ pꝛoducant

plante noſtre niſi paucos floꝛes.quãdo poſt
eſtatẽ humidã ſequit᷑ autũnus valde calidqus
2 ſiccus. Sunt autẽ quedã bläte bumicauͤ⸗

cõͤuerti poſſit? termiari a natura arboꝛis.
⁊ tũcarboꝛ generabit fructꝰ vermicloſos et

ſe molles.⁊ quocũq; modo infigant᷑ terre de
ſacili radices emittũt ⁊ conualeſcũt.hoc aũt
faciũt ⁊ qᷓdam dure ꝓpter ſilitudinẽ ligni ra⸗
didis plante coꝛꝑis.ſiẽ buxꝰ.cuiꝰ ramꝰ in ter
rã infixus defacili cõualeſcit.in b aũt h̊ nõ
fit cauſa eſt ꝙ deſtituit lignũ nutrimẽto.ante
qᷓ; ex ſe foꝛmare poſſit radices.eo q aut poꝛo
ſum nõ eſt.aut nõ hʒ caloꝛẽ ſufficient᷑ traben
tẽc.⁊ ideo areſcit anteq; ex ſe emiutere poſſit ra⸗
dices.⁊ ideo q̃cunq; calide ſũt ramis infixis
in terra cõualeſcũt.ſic buxus ⁊ ſauina et mul
tealie.Et iterũ ſi molles ſunt tactu.ab humo

re terre nutriunt᷑ ⁊ implent᷑ ⁊ ↄualeſcũt ſiẽ ſa⸗

lix ⁊ tilia.quecũq; aũt neutrã hñt diſpoſitio⸗
nẽ harũ frequent᷑ areſcunt.qũ rami eaꝝ terre
infigunt᷑.vena aũt in plãta ꝓpꝛie loq̃ndo non
eſt.ſed nec ſᷣm multã manifeſtã ſilitudinẽ ha
bẽt ſed vie nutrimẽti dicunt᷑ vene eiꝰ.que ali
qñ ſunt directe aſcendẽtes.⁊ tũc creſcit plãta

qi ꝑ quaſdã tunicas herbales vel ligneas q⸗
rũ vna ſu pponit᷑ alteri.q̃ aliqñ ſũt toꝛtuoſe. x
tũc efficit᷑ plãta nodoſa.aliqũ aũt diffundunt

articulatim ĩ plantã.⁊ ꝑ vias directas nutri
mentũ trahit᷑et ꝑ trãſuerſas detinet᷑.⁊ repᷣmi
tr pte⸗ plãte nutrimentũ.veniunt aũt vie
iſte aliqũ a radice aſcẽdẽtes.aliqñ ex medul⸗
la ad exterioꝛa plãte.ſiẽ linee multe ꝓducte ab
eodẽ centro.talis eſt igit᷑ diſpoſitio venarũ in

prrita. medulle aũt plataꝝ vident eſſe ſiẽ mir⸗

cha.in aĩalib.⁊ ꝑ meduilã arborꝭ decurrit.⁊

pulſat plus de ſpiritu plãte q;ᷓ ꝑ aliquã aliaꝝ
viaꝛ.⁊ in ea eſt vigoꝛ ſpũalis plãte:qꝛ alit᷑ ꝑ

tes ſtãtes a radice non bñ viuificarent᷑ ad fſfo upplemẽ mpli
ciũ.qᷓ ſũt carnes vel ea q̃ ſũt in loco carniũ nõ
hñtibo carnes.ita ſũt in plãtis lignee ꝑtes vł

mã ⁊ᷣpeciei plãte.⁊ ideo plãte hñt oꝛtũ ⁊ pᷣnci
piũ ramoꝝ qͥ oꝛiunt᷑ a coꝛꝑibo plantarũ a me
dulla q̃ſi ex vicariosadicis.ſed qñ ligna ſcin⸗
dunt᷑ ꝑ ariditatẽ ꝓfundat᷑ freq̃nter ſciſſura cõ

tinue vſq; ad medullã ⁊ vltra.⁊ non inueni

ꝓfunditati ſciſſura niſi raro.plãte aũt q̃ nutri
unt᷑ ex medulla ꝑ poꝛos trãſuerſales hñt me⸗
dullas maioꝛes.⁊ q̃ nutriunt᷑ ꝑ poꝛos directe

aſcẽdẽtes hñt medullas minoꝛes.qũq; nõ vi

dent᷑ medullas hꝛe qũ magne efficiunt᷑.ꝓpter
hoc ꝙ lignee tunice artate ꝑ alias circũ veſci
entes cõpꝛimijt ⁊ quaſi inſenſibilẽ faciũt viã
medullarũ.et pꝛobabile eſt ꝙ hoc ſit vna cau
ſa coꝛruptiõis magnaꝝ plantaꝝ interiꝰ.ſuf⸗
focaiio videlicʒ ſpũs vitalis ĩ medulla inclu

ſi.ꝑ hoc ꝙ cõſtringi ꝑ circũſtans induratuʒ

⁊ cõſtrictũ lignũ.ipᷣa aũt ſuba medulle videt᷑

eſſe ſiẽ purgamentũ quoddã colericũ.qð pij

cit de naribo aĩaliũ.⁊ hoc fit ꝓpter caloꝛẽ ſpi⸗
nitꝰa motũ qͥ pulſat in medulla.cuiꝰ ſignũ eſt

Sltundus
ꝙ; fere oẽs medulle plantaꝝ pꝑfectaꝝ inueniũ
ſur a pꝛincipio iuuẽtutis plante eoꝝ albe hu
mide.et in pꝛoceſſu etatis declinãt ad acuita
tẽ ⁊ ſiccitatẽ.Sũt aũt plante fere quedã totaʒ
ſubam habẽtes medulloſaʒ ſiẽ ſambucꝰ ebu
lus ⁊ huiuſmodi.⁊ oẽs ille nodos habẽt mul
tos.⁊ nutriunt᷑ ex medulla.⁊ ideo eſt multuzʒ
in eis.⁊ in hoc genere eſt vitꝭ.ſed minꝰ eſt me
dulloſa qᷓ; ſambucꝰ vł ebulus. alias aũt expe

rimur plãtas in toto ↄcauas ſic fiſtulas quaſ

dã ⁊ calamos.⁊ hoc fit ideo.qꝛ ille multũ in⸗
digẽt ſpũ fumoſo libero q eleuat᷑ in concauo
plantaꝝ illo ex nutrimẽto qð aſcendit ꝑ dire
ctos poꝛos laterũ plãte.ſic arũdo ⁊ calamoꝝ.
genꝰ ⁊ hmõi. Hec igit᷑ eſt diſpoſitio medulla
rũ.coꝛtices ĩ plãtis ſũt ſic coꝛia ĩ aĩalib.niſi
qꝙ adeo nõ coherẽt plãtis quẽadmoduʒ coꝛia
in anĩalibo.⁊ ſic̃ in aĩalibo ꝑs coꝛij cũ eſt exco
riata ſeu abſciſa nõ recreſcit ſine magna aĩia⸗

lis cicatrice.ſed ſciſſa ꝑ longũ ⁊ latũ pellis ci⸗

to cõſolidat᷑.ita eſt in coꝛticib plãtarũ. ꝓpter
qð exſiccant᷑ plãte frequent᷑ quãdo in ſtipiti

bus in circuitu coꝛtices ab eis abradant᷑ vſ⸗
q; ad carnẽ plãte ligneã vel herbalẽ.nõ eſt au

tẽ coꝛtex ex cõtectiõe venaꝝ ſiẽ coꝛnu aĩalis.
ſed ſuba coꝛticis generat᷑ ex terreſtri plãte ex⸗

pulſo ad ſuꝑficiẽ ipᷣius. Eſt autẽ coꝛtex duo

rũ modoꝝ ſcʒ interioꝛ ⁊ exterioꝛ.interioꝛ mol
lioꝛ.exterioꝛ durioꝛ et aſperio.
Dee diyner ſitate naturaliũ ⁊ ſimpliciũ parti
um plante ⁊ de cauſa augmenti eius.

Icut aũt ĩ aĩalibo intreticulatiões vena

rũ ⁊ neruoꝝ ſũt ſupplemẽta ꝑtiũ ſimpli

herbales q̃ ſimplices ſũt et matiales. eo ꝙ in
fluũt ꝑ nutrimẽetũ.⁊ effluũt ꝑ exiccatiõeʒ plã⸗
taꝝ ad modũ lane lõge cãdide.⁊ qͥbo auci au

geat᷑ plãta ⁊ qbo deſiccat ⁊ diminu plãta vi

det᷑ exiccari ⁊ diminui.⁊ talia ꝓpꝛie dicunt᷑ꝑ

tes ſimplices ĩ plãt, ⁊ naturales eo ꝙ influũt

p nutrimentũ ⁊ effluũt ꝑ exiccatiõeʒ plãtarũ.
aut mat᷑ialia ſupplemẽta ſic materia ĩ aĩalibo.
hec aũt q̃dã cõi ⁊ vſitata anothomia cogno⸗
ſcit᷑ ĩ vꝛtica maioꝛe canapo ⁊ lino.⁊ mł alijs
q̃ vias venales hñt multũ foꝛtes ⁊ viſcoſas ⁊

Directas.⁊ qñ aq̃ cõputruit ĩ eis ⁊ caro mate

rialis et poſtea exiccat᷑ ⁊ cõminuit᷑ ⁊ cõfricat
⁊ recedit.⁊ remanẽt vene illaꝝ plãtaꝝ ad mo
dũ lõge lane cãdide.⁊ molles ꝓpt᷑ viſcoſũ ſub

ſtãtiale qð ẽ ĩ eis.⁊ fiũt ex eis pãni.Eth ẽmo
dus quẽ hẽbant antiqͥ phi in coꝛꝑiba hoĩm ⁊

alioꝝ aĩaliũ.q̊s ligabãt õ ictũ aq vehemẽ ⁊

—

—

= . —
—, — —

W

1

g:
Y.

iäͤ
ebu
vita
onaʒ
cbu
mul
lan;
tme
cppe
gna
in⸗
cano
dire
nox
ulla
miſi
rin
exco
aig⸗
sci⸗
ppter
tipiti
w⸗
cſtau
hialis,
ſteer⸗
rduo
emol

parni
zyen
ſinpl
nün

Nesnt

vcin
zhli⸗
ch au
iavi
unt
fluüt
tarmn.
lliby.
Nno⸗
ls
382
nate
icat
imo⸗
jſub
mo
imn

tunc abluta carne naturali mollioꝛi. rema⸗

net reticulatũ ex neruis ⁊ venis.⁊ demõſtra
bat᷑ modus diuiſiõis earũ in coꝛꝑibo aĩaliuʒ.
ſic̃ autẽ eſt in vꝛtica canapo ⁊ lino.ita etiã eſt
abſq; dubio in alijs plant.licet materiale nõ
poſſit ita ab officialibo ꝑtibo ſepari in eis.ꝑs
aũt nõ ſimplex in plãta dẽ eſſe que ex plurib⸗
ſimplicibo eſt cõpoſita.ſiẽ radix ramus ⁊ hu

iuſmodi.plãta dẽ a platone eẽ figura oĩs vni

uerſi. radices em hʒ ſubtus oꝛi ſiles. ſed dila
tant᷑ vndiq; vt nutrimentũ accipiant. ⁊ ideo
dilatat᷑ plãta inferiꝰ.ſuꝑius vᷣo dilatat᷑ ꝓpter

ramoꝝ infuſionẽ.qͥ młtiplicant᷑ ex duabo cau
ſis.quaꝝ vna eſt materialis ſcʒ nutrimẽti ha
buũdatia. altera aũt efficiẽs qᷓ eſt caloꝛ ſoł vndi
q; exteriꝰ tangẽs arboꝛẽ.⁊ ebullire facies ſuc⸗
cũ ⁊ euocãs ad exterius.⁊ ideo erumpit in ra
moꝛũ multitudinẽ in ſuꝑioꝛibsꝛ vbi magis cõ
ſtringit᷑.⁊ ꝑ digeſtionẽ ampliꝰ ſubtiliat. ⁊ hu
iuſmodi ſignũ eſt ꝙ plãte que circũſepte ſunt
mulq alijs plãtis.ſic arboꝛes ĩ nemoꝛib ſpi
ſis ⁊ vmbꝛoſis creſcunt in altũ ⁊ nõ multipli
cant᷑ in eis rami. necnõ multũ ingroſſant᷑ eo⸗

rñ ſtipites.⁊ carẽtia q̃dam ramoꝝ eſt:eo ꝙ; ꝑ

caloꝛem ſolis nõ põt in eis euocari ⁊ ebullire
ſuccus ad ſuꝑficieʒ. ſed potius frigus vmbꝛe

cõcludit caloꝛẽ interiꝰ.qͥ intus multiplicatꝰ
ex fugia cõtrarij eleuat totũ nutrimentũ in al

tũ.⁊ cũ motus frigoꝛis ſit ad centrũ.quotiẽs
mot?ꝰ ſolis a cẽtro nutrimentũ expellit ad cir

cũferentiã vt impiguet᷑ ⁊ dilatet ſtipes.totiẽs
reflectit᷑ a frigoꝛe loci vmbꝛoſi in ſe nutrimẽ

mũ. et impeditſtipitis in groſſationẽ fieri.

Capituln. v. De genera⸗

tione ⁊ natura folioꝛũ floꝛũ ⁊ fructus.

Setüdus Fo. xf.
Ico itaq; ꝙ folij in oibus plantis ma⸗
teria eſt humoꝛ aquoſus.nõ bene dige

ſtus. nõ bene a fece terreſtritat vigeſto et pur
gato.aliquãtulũ paſſus ⁊ cõmixtus. Finalis

4.

aũt intẽtio folioꝝ eſt ad fructuũ cooperimen

tũ. eo ꝙ natura purgatioe indigeat a ſuꝑflui⸗
tate humidi aquoſi. ⁊ cũ ſit ſagax ⁊ ingenioſa

eodẽ purgamẽto vtit᷑ ad fructuũ defenſionẽ.
Materia aũt tã folioꝝ qᷓ; fructuuʒ ẽ.qm̃ duo
vapoꝛes ſunt in genere. tã in vẽtre plãte q; in
alijs vapoꝛibo oĩb.vapoꝛ ſcʒ hũidus ⁊ aquo
ſus.⁊ vapoꝛ ſiccus ⁊ vẽtoſus.vapoꝛ hũidues
eſt materia fructuũ. ꝓpter qð etiã fructꝰ ſcom
genꝰ ſuũ vẽtoſi eſſe iudicant᷑ licet aũt foliũ ꝑ

vmbꝛã tẽperatã reſtringat ſolis arſurã. tamẽ

qꝛ fructꝰ? indiget multa vi ſolis. ꝓducit᷑ foliũ
aliquantulũ diſtãs.vt nõ obſtet digeſtioni q̃
fit ꝑ ſolẽ.floꝛũ aũt ſubſtãtia generaliter eſt fa⸗

cta ex hũido fubtilioꝛi. qð caloꝛe pᷣmo ebul⸗
lit. ꝓpter habũdantiã q̃ eſt in ipᷣo dilatatad

modũ folij.ideo tñ qꝛ humidũ hʒ mag dige
ſtũ flos naturaliter eſt odoꝛis boni.qð nullo

mogo eẽt niſi humidũ optie digeſtũ et ſubtile

hꝛet ſiẽ ⁊ terreſtre.⁊ qdð in ipᷣo eſt ſubtiliſſimũ

eſt ⁊ valde cõmixtũ cũ hũido.cũ em̃ ex vapo

re terreſtri vẽtoſo creatio ſit fructuũ.eſt in ipᷣo
vapoꝛe ſubtiliꝰ aliqd ⁊ hũidiꝰ ⁊ mioꝛis ter⸗
reſtritatꝭ qð nõ defacili cõſtat ⁊ inſpiſſat᷑ cali
do digeſtiuo.⁊ hoc tñ fit magꝭ vapoꝛabile ᷓ
reſiduũ eiuſdẽ qð eſt in ſuba plãte in loco gẽ

me in q̊ erũpit fructꝰ. pᷣmo caloꝛe ſtatim erũ⸗

pit ⁊ foꝛmat᷑ in floꝛẽ ꝓpt᷑ qð adheret floꝛi ros.

qd mel ꝓducit ⁊ cerã.⁊ hoc inuenimꝰ in inte⸗

rioꝛibo floꝝ pꝛofũdo.qꝛ tũ natura foꝛmatſub
tile humidũ.qð paſſuʒ eſt a ſubtili ⁊ bene cõ
mixto ſicco fluit ex ipᷣo ſuptile ⁊ bñ decoctuʒ
quoddã humidũ.aut per modũ qñq; dulcis
flegmat in creatiõe humoꝝ in aĩalibo cõſtat
ergo ꝙ floꝛuʒ ſuba fit ex ſubtili aq̃ſo terreoq;
ſubtilitate ſua potiꝰ foꝛmabile eſt in ſiguraʒ
floꝛũ qᷓ; in groſſiciẽ fructuũ.⁊ ideo pᷣmo calo
re veris floꝛes erũpunt ꝓpter ſubtilitatẽ ſube
ſue materialis.⁊ faciliꝰ ledunt᷑ a frigoꝛe qᷓ; fo

lia ⁊ fructꝰ ꝓptereandẽ cauſaʒ.⁊ ſunt multuʒ

redolẽtes/ꝓpter ſubtile humidũ qð a ſicco cõ
uenient paſſuʒ eſt.⁊ quaſi ſpũdlit ita reſoluit
in ipſoꝝ ſuba.⁊ humidũ folioꝝ magis groſſe
aq̃ indigeſte eſt ⁊ hũiduʒ fructuũ in pncipio
ſui mag eſt ſtipticũ ⁊ terreſtre indiges multa
digeſtiõe ꝓpter qð vltimo cõplet᷑ poſt folia et
floꝛes.ampliꝰ cũ fructus cadunt ⁊ germiant
nõ trahũt augmẽtũ vel nutrimentũ a carne il
la.ſed a cra cuiꝰ ſignũ eſt ꝙ cũ auferors a⸗

ro circũpoſita melius germinãt ſemĩa q; qñ
eis remanet.pᷣterea nutrimentũ fructuũ pu⸗

treſcit facile.eo ꝙ natura non excogitauit il⸗
luel miſi vt putreſcat cõpleto ſemĩe.⁊ cadens

in loco ſemis fimet ⁊ infundat lutũ in q̃ ſemẽ

faciliꝰ cõualeſcat.cuiꝰ ſignũ eſt opꝑꝰ ruſticoꝝ.
cũ em̃ vites voꝛaces volũt facere fimãt eas ex
pãpinis ⁊ acinis q̃ colligũt ex ipᷣa eadẽ vinea

cuiꝰ vites voꝛaces eẽ intendũt.hec etiã cõſide
rant᷑ in oꝑibo nature.ſi em̃ caro fructus ad fe

cũditatẽ ſemĩs nõ ↄfert.cũ natura nõnũqᷓ; de

friat neceſſarijs ꝓculdubio ſeꝑaret ſeia ꝑ ce

ſurã ⁊ aꝑturã a carne fructuũ cadẽtiũ.⁊ huiꝰ
ↄtrariũ videmꝰ in nature oꝑe.oꝑtet em̃ ꝙ fi⸗

matio terre q̃ fit ꝑ putridã carnẽ fructꝰ ad fe
cũditatẽ ſeis eiuſdẽ oꝑet᷑.contigit aũt frequz
tiꝰ deꝑire fructũ q; floꝛẽ ex aliq̃ triũ cauſarũ.
aliqñ em magne ſũt plãte.⁊ hũiduʒ ponũt ad
nutrimentũ ex q̊ foꝛmãdus erat fructꝰ.ſʒ ſub
tile qð trãſit in floꝛẽ nõ eſt incoꝛꝑabile plãte.
⁊ tũc perit fructꝰ ⁊ nõ flos.aliqũ aũt nõ ita ci⸗
to põt moueri groſſum ⁊ vinci ſiẽ̃ ſubtile hüi
du.⁊ tũc ſcdᷣo tercio vł q̃rto anno fructificat.
licet om̃i anno floꝛeãt. aliqũ aũt nõ põt ita ii
attrahere ꝓpter duriciẽ ſuaꝝ radicũ.⁊ tũc foꝛ
te nõ ttrahũt ſufficiẽs nutrimẽtũ fructibo ni
ſiꝑ duos annos vel tres.⁊ qñ cõgregatũ fue⸗

rit in plãta ſufficiẽs nutrimẽtũ tũc fructificat

õ in alijs ãnis. In oleis igit᷑ pinguibo tale

eſt iudiciũ ſiẽ diximꝰ. ſed olee ſepe puant᷑fru

ctu.eo ꝙ ad fructũ eiꝰ multꝰ humoꝛ ⁊ piguis
exigi:⁊ multus caloꝛ digerens.⁊ ideo ex di

cuis cauſis frequenter impedit.
Capitulü. uf.

ne et diuiſione plantarum.

5.

St aũt vnꝰ modus vnitiõis qͥ fit ꝑ in⸗
ſitionẽ. in 3 planta vnit᷑ plãte.ſic ſtipes
ſtipiti.⁊ ptinuat᷑ cũ ipſa:ita
ꝙ; ꝑ oĩa efficiunt᷑ eiuſdẽ ligni ⁊ nutrimẽti.cuʒ

radici.⁊ ſiẽ ramꝰ

tũ ſint eiuſdẽ ſpeciei.aut foꝛte eiuſdẽ generis
qũ fit inſitio.Et plãta q̃ inſerit᷑ im trahitnu⸗
trimẽtũ ab ea cui inſerta eſt ꝙ inferiꝰcui ſit in
ſitio natura ſua nibil ꝓducit niſi radices.ſu⸗
pius aũt neq; ramos emittit neq; ſurclos ni⸗
ñi raro.digerit tñ ſucc ad naturã ⁊ modũ inſi
te.⁊ nõ eius cui inſerit᷑.⁊ ex ̊ ſcimꝰ in arboꝛe
duas eẽ digeſtioes. lʒ ad inuicẽ ſint ſa ſiles.
qᷓꝝ vna eſt ĩ radice.⁊ altera in ſtipite ⁊ ramis
qꝛ ꝓbabile ẽ melioꝛẽ eẽ inſitiõeʒ ĩferioꝛẽ qᷓ; ſu
ꝑioꝛẽ.⁊ qᷓntomag fiat inferiꝰ tãtomagis fru
ctũ ⁊ ſapoꝛeʒ eiꝰ ĩmutari ⁊ domeſticari.q̃nto

vo.iat altiꝰ tanto minꝰ.qꝛ maio: eſt imutati

Grlundus

onis vᷣtus in toto q; in ꝑte. ⁊ maioꝛ in maio⸗

ne ꝑte coꝛꝑis q in mioꝛi.⁊ qʒ his mirabiius
eſt caro fructꝰ eſt ᷣm naturã ⁊ vᷣtutẽ digeſtio

nis ſtipitꝭ.⁊ ſapoꝛ nuclei⁊ vigoꝛ eſt ſᷣm natu
rã ⁊ vᷣtutẽ radic.cuiꝰ cauſa ẽ ꝙ pulpa carnis
fructuũ ẽ de ꝓximo fluẽs.ſuba aũt nuclei nõ
põt de ꝓximo fluere.ſʒ de ea ꝑte q̃ eſt loco coꝛ
dis plãte.ex cuiꝰ ᷣtute tota arboꝛ infoꝛmat᷑.

⁊ hec eſt radix.ſiliter eſt aũt in ſeĩbo anĩaliũ q̃ᷓ

ex maxiĩa ꝑte abſcindunt᷑ de cerebiᷣ anĩaliũ ⁊

attrahũt᷑. vt diſtillãtia ꝑ totũ coꝛpꝰ vᷣtutẽ coꝛ

porꝭ totiꝰ accipiãt.ſic em̃ ⁊ nuclei trahũta pᷣ

mo mẽbꝛo arbor.vt accipiãt ᷣtutem totiꝰ.et

maxie radiò q̃ eſt ᷣtutẽ tribuẽs toti coꝛpoꝛi
plataꝝ.¶ Dubitat᷑qre in aĩalibo diuiſa nõ cõ

ualeſcũt.diuiſoꝝ aũt in plantꝭ vtrũq; cõnale
ſcit.ſolutio ꝙ videlicʒ planta ꝓpter ſibitudinẽz
ſuaꝝ ꝑtiũ vndiq; ſic ꝑ os qð ſugit nutrimẽtũ
⁊ in ſe q̃ſi in vẽtre ⁊ venis digerit᷑ ideo cõöua
leſcere põt.ſed in aĩalibo q́;uis habeãt ĩ multꝭ⸗
ſilia coꝛꝑa.⁊ ideo diuiſa ĩ vtraq; ꝑte retineãt
ſenſuʒ ⁊ motũ.tñ quedã oꝛgana diuiſa a reliq́
coꝛpꝑe hñt foꝛmã ſic os.⁊ ideo q̃cũq; ꝑtes illis

deſtituunt᷑ cõualeſcere nõ pñt.eo ꝙ nec nutri

mẽtũ pñt ſugere.necad ↄgruitatẽ ſui coꝛpis
degerere ſine illis. in diuiſiõe aũt iſta mag la
cerata cõualeſcũt.niſi ſint valde rare ſube.ſiẽ

vitis ⁊ ſalix:qꝛ cũ lacerat᷑ ad inferiꝰ ramuſcłs

retinet meatꝰ aptos ⁊ vias integras vᷣſus nu
trimẽtũ. ⁊ ideo ſtat vt vie ille ad nutrimentũ
attingũt incipiũt ſuggere ⁊ cõualeſcit plãta.

cum aũt ſecat᷑ vel inſcidit᷑ tune poꝛi dinigunt᷑
vt pũctũ vnũ ad nutrimẽtũ ⁊ nõ ꝑ lõgitudi⸗

nẽ aliã nutrimẽtũ infigũt.⁊ in ipſa ſectiõe to⸗

tũ coꝛpꝰ plãte cõcutit.⁊ ipſi poꝛi artant᷑ ꝑ col
liſionẽ ⁊ ↄpᷣſſionẽ impetꝰ ſecãtꝭ.⁊ ideo frequẽ
ter areſcũt inciſi.pᷣter vitẽ et ſaliceʒ qͥ ſunt rare

ſubße. ſed tů mag cõualeſcit ex trãſuerſo aliq̃n

tulũ longo vulnere abſciſus ramꝰ.qᷓ; directe

abſciſus circularit᷑.⁊ hoc cõtingit vt dixi:q a

poꝛos plures tũc aptos habebit vᷣſus nutri
mentũ qñ ex trãſuerſo ſecat᷑.q; qũ ex directo.
cuiꝰ ſignũ eſt ꝙ qñ diuidunt᷑ radices antiq̃ꝝ
arboꝝ ſm longitudinẽ meliꝰ fructificant.eo

ꝙ ꝑ totã lõgitudinis diuiſionẽ ꝑ poꝛos fit at

tractꝰ nutrimenti.ſi aũt ex directo ſecet᷑ in pꝓ⸗
fundũ nihil oĩno cõfert.⁊ foꝛme nocebit.im̃
ꝙ areſcũt arboꝛes ille.adhuc ⁊ huiꝰ alia ratio

eeſt. ꝙ longitudo diuiſa nõ impedit curſuʒ nu
trimẽti. ſed latitudo diuiſa ſtatim curſuzʒ ⁊ vi
am nutrimẽti intercipit ⁊ impedit.⁊ ideo ſcii
ſura ĩ arboꝛibo ꝑ lõgitudineʒ facta nihil oĩno
in lapoꝛe ⁊ figura variat fructus qñ fuerit ſa

unu

ſoa
—

nat.
gioet
hbunt
lingi
noae
ſapli
foor
gont⸗

tit

gent
apn
moe
bue⸗
l

deef
ſarüe
fopn
gbor
igtꝛe
maüe
ſtut⸗
biting
0inoe
Moye
gemmn
gappe
lace
guikin
luſce⸗
heple
reciße
Apro⸗
bitiüin

(GSl

MAmai
Maurg
Mlden
ga⸗
ſinſenn
ſiott
untee
lan y
Mine
Obus

gio⸗

Hine
cſtio

Nan
nis
einõ
ocoꝛ
i⸗
lq
ü
icoꝛ
tap
toer
poꝛi
ocoõ

nuln
neit
nĩ
iis
nutri
orpis
Gl
beſĩ
uſchs
snu
nntü
in.
noor⸗
udi⸗

töelo⸗

Kpool
feuẽ
nerne
haliqn
birece

u
reclo⸗
i⸗
n,c
füat
np⸗
Lim
fano
znu
N
ſol
oino
giuſs

Liber

nata.ſi aũt dinidant᷑ vltra medullã que in me

dio eſt ramuſculoꝝ ⁊ cõſolident᷑ ſtatim varia

bunt᷑ fructꝰ et ſapoꝛ eoꝝ ꝓpter diuiſionẽ q̃ cõ
tingit ꝓpter impedimentũ nutrimẽti qð fit in
nodoſitate q̃ naſcił ex hoc ſᷣm latitudĩeʒ diui
ſa plãta.⁊ ideo diuiſio ſᷣm latitudinẽ eſt q daʒ

nogdus inſitiõis.⁊ nõ diuiſio ĩ longũ.ſic oſtẽ

demꝰ in ſeq̃ntibo.pᷣterea plãtis ꝑ abſciſionẽ ⁊
reſtitutiõeʒ ꝑtiũ oꝛganicũ reddit cõtinue iu⸗
uentus.cõtigit aũt aliquã ꝑtẽ amittere radicẽ
et pullulabit ex ſtipite alia radix.⁊ nutriet ra⸗

mos aut oẽs aut aliq̊s.⁊ pullulabit ex radici
bus ſtipitis ⁊ rami:⁊ ſiliter cõtingit amittere

⁊ recuꝑare ramos aut omnes aut aliquos.

Capitulu. vij. De tranl⸗

mutatione vnius plante in aliam.

Nus modus trãſmutatiõis eſt. ꝙ raro
põt pꝛeſcidi ſilua quercina cõpletoꝛũ li
gnoꝝ ⁊ magnoꝝ ꝙ recreſcat ĩ eadẽ ſpẽ.nã p⸗
f(cciſis arboꝛibo p̃dic recreſcũt arboꝛes q̃ tre-
mule dicunt᷑.⁊ arboꝛes q̃ dicunt᷑ mirice inꝑ⸗

tibo alamãnie q̃ ſunt maioꝛis ignobilitatis qᷓ;

Pme fuerit.cauſa aũt huiꝰ eſt ꝙ radices vetu
ſtarũ arboꝝ ſolide ⁊ dure ſunt ⁊ clauſoꝝ po-
roꝝ.nec valẽt vltra pullulare poſtq; ſtipites

arboꝝ ſtantiũ ſuꝑ eas pᷣciſe fuerint.putreſcũt

igit᷑ ⁊ caloꝛ exalans ex ipᷣis ⁊ ſecũ trahẽs hu

midũ efficit᷑ maturꝰ plãte alteriꝰ ſpẽi.⁊ qꝛ de
ſtitutꝰ eſt a vigoꝛe arboꝛis anterion pullula⸗
bit in arboꝛẽ ignobilẽ.⁊ aliqñ nõ pullulabit

oĩno.aliqñ nõ generat᷑ inde niſi fügus vł gra

mẽ.vel aliq̃ alia herba.Eſt et aliꝰmodus val

de multiplex ſiẽ certiſſime ꝓbare poterit oĩis

qͥ experit᷑ in talibo.fere em̃ q̊tienſcunq; vna ⁊

eadẽ arboꝛ fructifera ĩ ſtipite abſcidit᷑.⁊ relin

quit᷑ inferioꝛ ꝑs in tra.ſic fit in inſitiõe.⁊ ipſi
eiuſdẽ arborꝭ fragũ in eodẽ trũco inſerit᷑.fiũt
inde plãte q̃rũ fructꝰ necĩ figura nec in ſapo
re cũ pᷣcedentibo cõuemũt.cũ aũt inſerunt᷑ fra

ga pnoꝝ ⁊ cinoꝝ vel alioꝛũ fructuũ oſſa ha⸗

bẽtiũ in trũcũ ſalic efficiũt᷑ fructꝰ ſine oſſib.
¶ Siliter aũt ſi inſerit᷑ vitꝭᷣ in ceruſũ vł pirũ
vel malũ.iueniunt᷑ vue mature/qñ ceruſa ſũt
matura vel pira vel mala.⁊ tales mutatiões
valde mirabiles oñdũt ſe his qͥ diuerſas ſtu
dioſas faciũt inſitiões. Itẽ exceptũ eſt.qꝙ cuʒ

inſerunt᷑ fraga ꝑſici in pni vel cini trũcũ ſiue

ſtipitẽ/q; mutant᷑ ambaꝝ arboꝝ nature.⁊ fi
unt eſcula maioꝛa ⁊ melioꝛa qᷓ; ſint alia eſcu⸗
la:⁊ videt᷑ hoc fieri ſic̃ in aĩalibo ex ꝑmixtiõe
vicinoꝝ ſeminũ in cõplexiõe.ſiẽ aſini ⁊ eqͥ.ex
qbus generant᷑ muli:vl burdones.nõ em̃ lõ

—

Sitüdus Fo. xijf.

ge eſt ꝑſicus a pᷣno vel cino.⁊ ideo cũ vtraq;
arboꝛ rare ſube ſit.vtraq; vᷣtutẽ ſuã còicat al
teri.⁊ ſic ex ꝑmixtis vᷣtutiba in loco inſitiõis
fit ſuccꝰ ꝑmixtarũ vᷣtutũ.⁊ ideo tũc ulud qs
ꝑ locũ inſitiõis excolit᷑. ꝑmutat᷑ paulatim in
ſpeciẽ aliã qᷓ eſt eſculus arboꝛ:qͥa ꝑ figurã fo⸗
lioꝛũ agnoſcit/j illa vicinitatis aliqͥd hʒ ad
cinũ ⁊ pꝛinũ.⁊ oſſa q̃ ſunt in eſeulis etiaʒ hĩiq
indicãt vicinitatẽ.pᷣdicta ſcribit frat᷑ Alber⸗
tus.Eſt aũt pꝛeter dictas mutatiões illa q̃ de
ſilueſtri fu domeſtica.⁊ domeſtica fit ſilueſtrꝭ

cuiꝰ modũ ⁊ cauſam optet cognoſcere.eſt enn

de exꝑtis:ꝙ omis plãta domeſtica ſubtracto
cultu fit ſilueſtrꝭ.ſilueſtres autẽ habẽt plures
fructꝰ qᷓ; domeſtice.⁊ oĩs ſilueſtrꝭ domeſticaa
qñ cultꝰ adhibet᷑.ſilueſtres aũt habẽt plures
fruct? q; domeſtice.ſed hñt eos mĩoꝛes ⁊ acri
oꝛes.ſed domeſtice habẽt dulcioꝛes ⁊ pautio

res. vel minꝰ acros vel maioꝛes fructꝰ qᷓ; ſi⸗

ueſtres. Modus autẽ quõ domeſtica fit ſilue

ſtris. eſt ꝑ ſubtractionẽ cultus.⁊ loci indura
tionẽ ⁊ arefactionẽ.et pᷣcipue ſi ad ſabuloſita

tẽ ⁊ arenoſitatẽ cõuertat᷑.tũc em̃ duricies nõ
permittit ad plantas diſtillare vel euapoꝛare

nutrimentũ ſufficiẽs. Arefactio aũt pꝛiuabit
nutrimẽtũ.ſed ſabuloſitas ⁊ arenoſitas vndi

qʒ facit euapoꝛare.⁊ nõ cõſtabit vapoꝛ circa
radices plãtaꝝ.⁊ tũc macre ⁊ ſpinoſe ⁊ pluri
moꝛũ fructuũ efficiunt᷑. Hultitudo aũt fru⸗

ctus eaꝝ ex ſiccitate ꝓuenit.qꝛ ſiccitas eſt cẽ

diuiſiõis ĩ mita ⁊ ꝑua. Vndiq; em̃ intercipit
nutrimẽtale humidũ ſicco.⁊ ideo ĩ młta ꝑua
diuidit᷑. Efficiunt aũt fructꝰ acerbi vel ama⸗
ri.ꝓpter q̊ ꝙ tale nutrimẽtũ nõ obedit digaſti
oni.⁊ plãte ſic̃ facit humidũ domeſticatiõis.
Mogdus aũt q̊ ſilueſtres cquertunt᷑ in dome
ſticas valde ẽ mltiplex.⁊ vᷣſat᷑ circa tria in ge
nere. B ẽ circa naturã plãtaꝝ.⁊ circa vmbꝛas
⁊ ſoles ipᷣaꝝ.qm̃ oꝑtet fundũ ipᷣm ↄuertere ⁊
unpignan ſolidũ ⁊ ↄtinuũ facere.⁊ tũ non
dep̃ᷣſſet᷑.itaq; ſuꝑiꝰ diſtillãtes boĩtates reciꝑe
nõ poſſit ⁊ inferiꝰ ex tra vapoꝛãtes circa radi

ces plãtaꝝ ↄtinere.⁊ optet cõgerere eũ ex tali

tra q̃ cũ ſtillicidijs ĩ ſe fluetib infundat᷑ ⁊ cuʒ

vapoꝛatiõe moueat᷑ aꝑte.⁊ ↄgrue contẽperet

ad ↄplexionẽ plãtaꝝ.Circa plãtas aũt eſt ↄſi
deratio.putãdo eas ꝑ abſciſionẽ ſpinaꝝ ſuꝑ⸗
fiuarũ.Et ꝑ inſitionẽ.⁊ aliqũ per vnguẽta ⁊
emolitiõe eiꝰ.⁊ ꝑ diuiſionẽ coꝛti eius.vt in⸗
groſſari poſſit planta.⁊ fit inſitio ſi debeat ſu
ueſtrꝭ domeſticari.opoꝛtʒ ꝙ fragrũ eiuſdẽ in
ſerat᷑ ſtipite ſuo.aut fragrũ alten q̃ euã eſt ſil
ueſtris.aut fragra eiuſdęẽ in ſtipite 0 mae

Tiber
tia vltra medullã ex tranſuerſo incidant᷑ ⁊ re
ligant᷑:.quia talis modus inciſionis vel inſiti
one generatus ex ſoliditate ſua magis retinet
caloꝛẽ naturalẽ.ſicut lapis calefactus magis
⁊ maioꝛẽ diuturnũ habet caloꝛeʒ quã lignũ.
humoꝛ etiam diutius ſtat in tali nodo.tamen
pꝛopter toꝛtuoſitatẽ ⁊ etiã pꝛopter ſoliditatẽ
ip̃ius.⁊ ideo melius ibi digerit᷑⁊ fructus fi⸗
unt tunc dulcioꝛes ⁊ cõuenientioꝛes.⁊ iſte eſt
pᷣcipuus modus domeſticatiõis.Conſidera
tionẽ autẽ diligentiſſimã oꝑtet habere in vm
obꝛis ⁊ ſolibus taliũ locoꝛũ:quoniã quedã nõ
bene cõualeſcũt niſi in vmbꝛa.vt cucurbita.
⁊ quedã nõ niſi in ſole calido vehementioꝛ ſi
cut vitis.⁊ ita eſt de aljs muli.⁊ ideo iſta ſũt
valde attẽdenda.q; aũt maioꝛes ⁊ pautioꝛes
ſunt fructꝰ domeſticaꝝ qᷓ; ſuueſtriũ plantaꝝ
cauſa eſt humidi nutrimẽti habũdãtia.ꝙ nõ

eſt tot diuiſionum. eo ꝙ nõ in tm̃ habʒ in ſic

cis ⁊ acutis ꝑtibus ſic nutrimentũ ſilueſtriũ.
⁊ ideo cũ ſit habũdãs nõ facile diuiſibileʒ in

pautioꝛa diuidit᷑.ſed in ea in que diuidit ha-

bundãtius fluit.et ideo magis creſcunt ⁊ in⸗
groſſantur fructus earum.

Lapitulu. unij. De altera

14 tionis diuerſitate que fit in planta.

Ecundũ autẽ generatiõis diuerſitateʒ

.,notanda etiã occurrtt alteratiõis diuer
ſitas in plantis.eo ꝙ ipſa frequẽter cauſat ge

neratiõis diuerſitatẽ.⁊ hoc traditũ eſt ab an

tiquis.eo ꝙ arboꝛ ipſa loci frigiditate ⁊ anti⸗
qtate nimis indurat᷑ ⁊ cõpactũ hʒ coꝛticeʒ qͥ
ↄoludit poꝛos ⁊ radices ꝑ q̃s nutrimẽtũ tra⸗
here debzʒ. ⁊ ſi ſcindat᷑ radix eius pᷣcipueĩ ra⸗
mis maioꝛibo ipᷣiꝭ radices ⁊ ſciſſure illi lapis
immittat᷑:ne iterato cõcludat᷑ ⁊ conſolidet᷑ in
cipit trahere nutrimentũ per poꝛos partium
ſciſſure ⁊ iterato vegetari ⁊ fructificare. et ſic
de ſterili arboꝛe fit aliqñ fertilis. Ampliꝰ que
dã arboꝛes dicunt᷑ maſcłi ⁊ q̃dã feĩe ⁊ diſcer⸗
nunt᷑᷑ in hoc qꝛ pᷣus pullulat maſcłs ꝓpt᷑ cali
dũ foꝛtiꝰ mouẽs ꝙ folia plãte ſtrictioꝛa ⁊ mi
noꝛa ſunt ꝓpter ſiccitatẽ maſculi ⁊ hoc hñt in
plãtis pluriba locũ.ſed maxiĩe in palmis in qͥ
bus rami vel puluis maſculi poſitꝰ ſuper ra
mos femie cõfert ad generationẽ ⁊ maturati⸗
onẽ fructuũ.idẽ eſt ſi plante᷑ maſculus iuxta
feiam ⁊ odoꝛ maſculi bñficio vẽti deferat᷑ ad
feminã. Siliter ſi arboꝛes maloꝛũ punicoꝛũ
plantent᷑ iuxta oliuas. vt vapoꝛ paulatim ad
oliuas ferat᷑ cõferũt.Et ꝑ oppoſitũ q̃dã plãta

rũ cõuocate alijs impediũt generationẽ etfru

Belundus

ctificationẽ eaꝝ.ſicut coꝛilus impedit vitẽ.et

nux impedit oẽs alias platas.ꝓpter ꝑnotabi
lẽ amaritudinẽ quã hʒ. Ex alteratiõe etiã ali

qñ contigit.ꝙ tm̃ aliqñ ex frigiditate velalia
cauſa alterat᷑ plãta ꝙ mutat᷑ oĩno in aliã ſpe⸗

ciẽ.aut ſcdᷣm totũ aut ſcdᷣm ꝑteʒ.⁊ hoc modo

dicit᷑ calamentũ mutari in mentam.aliqñ ſili
ter aũt triticũ in ſiliginẽ mutat᷑ aliqũ.⁊ econ

uerſo ſiligo in triticũ vt ait Albertus. Cauſa

aũt maxima alterationũ iſtaꝝ eſt ꝑ cultũ.nu
trimentũ.⁊ locũ.Amigdala em̃ ⁊ malagrana
ta ⁊ quedã alie plante a ſua malitia mutant᷑ꝑ

culturã. Malagranata etiã ſtercoꝛe poꝛcino
fimata ⁊ dulci aqua frigida irrigata melioꝛẽ
tur. Amigdale aũt pᷣcipue qñ humidũ ſuper
habũdat ſi clauis infigat᷑.vel etiaʒ ꝑfoꝛent᷑cin
aliq̃t locis.vt diſtillet ſuꝑfluũ humidũ cũ gũ

mi qð multũ tꝑe emittũt poſt cõfixionẽ ⁊ ꝑfo

rationẽ ⁊ emũdationẽ. Sic etiã plante q̃ ver⸗
micloſos faciũt fructꝰ curant᷑.ſed ruſtici non
faciũt niſi vnũ foꝛamẽ ꝑ qð diſtillat ſuꝑfluũ.
qð cũ emittit.aliud meliꝰ digerit᷑a caloꝛe cõ⸗
plexionali. ̊ etiã artificio plante ſilueſtres in

oꝛtẽſes qñq; cõuertunt᷑ educit᷑em̃ ex ipᷣis hu

midũ in cultñ.⁊ ꝑ cultũ alterant᷑ coꝛꝑa eoꝝ ſi

cut ꝑ medicinã.⁊ tũc ad aliã cõplexionẽ ↄuer

tunt᷑ſic medicꝰ ducit hũoꝛeʒ in aliũ. ⁊ poſtea
p̃bet nutrimentũ bonũ ⁊ alterãtibo ſtudet ad

generationẽ ſanguis boni.locꝰ tñ ⁊ laboꝛ in⸗
duſtriꝰ in cultu multũ ↄferũt.maxie ad tales
alteratiões.⁊ pᷣcipue tꝑe anmi in q̊ fuerint hu

iuſmodi plãtatiões ⁊ alteratiões. OQuedã em̃

plãtaꝝ nõ emũdant᷑ niſi trãſplãtent᷑.tpᷣus aũt
in q̊ pcipue plãtant eſt ĩ pᷣncipio verꝭ.cũ tota
adhuc vᷣtus eſt ĩ plãta.tũc em trãſplãtata cõ⸗
ualeſcit.qꝛ iã in ſe attraxit hũoꝛẽ ⁊ caloꝛeʒ.ex

⁊ calidũ erẽ euaneſcat ꝑ euapoꝛatiõeʒ· Plate

aũt plantant᷑ in hieme ⁊ meliꝰ cõualeſcũt qm

ea q̃ facta ſũt ĩ vere In hieme vᷣo calidũ natu
raleclauſuʒ eſt ĩ ſemĩb plãte.⁊ calidũ qð eſt ĩ

viſceribo terre ↄcluſuʒ facit euapoꝛare ſubtile
hũidũ ad radicẽ q in locũ calidũ terre infigit
⁊ ex his plãta cõualeſcit. Nã viſcera tre ma⸗

gis ſut calida in hieme q; in aliq̊ alio tꝑe ãni.

Lũ aũt viſcera plante ſic hũido vapoꝛãte im
plent.impiguant᷑ ſole appꝛopinqnte emittũt
7 cõualeſcũt.Et hec eſt cauſa ꝙ plãtatio q̃ fit
ꝓfunde in viſcera tre optie cõualeſcitin hie⸗
me In autũno aũt pauciſſime plãtant᷑qꝛ tũc

hũoꝛ euapoꝛauit.⁊ caloꝛ ⁊ t᷑ra redacta eſt in

cinerẽ frigidũ ꝑ caloꝛẽ eſtat.⁊ ſic nec ex parte

terre:nec ex ꝑte plãte cõualeſcere põt. In eſta

W

teui
cl
Poon
o:
laͤic
füan
ahr
Uunt
gol
wns⸗

U

cafu
ntn
ctusn

Corar

honge
ſoch
gnan
amnpl
pole
worri
Potnit
lcke
Venis
herit
pter
htec
lſche
Nlant
mnin⸗
lemnuta
ſeries
Uuuspe

e
busine
2
n
Mor⸗
Met
oro
tafue
lehee⸗
lurgen
Ulite

tvitec
Motabi
ecnali
ygl
läiſpe⸗
Nemodo
liqiſti
n.7 econ
3Canſ
cultünu
Agang
hunante
Poꝛcino

uper
Nenkin

füchi

ſcägi
neao⸗
teöjver⸗
tia non
ſupflui,
llore co⸗
eſresin
Lißshu
acopſi
onioer
epoſteu
kudet ad
aboꝛin⸗
Adtales
aimbu
mäcfi
töusaüt
ci ton
litnac⸗
Nlor et
3 Ple
cütqñ
iciinatu
igoͤcti
reſobtle
rinſi
gema⸗
peüni⸗
ritein
emittut
tioqjfit
lin be⸗
trii
enchn
erpan 4
Irck

naliter diſceſſioni eoum.

Capitulũ. xj. D

Liber

te aut generaliter mala eſt plantatio pꝛopter

calidũ ⁊ ſiccũ.quod euaneſcere facit vigoꝛes

plantaꝝ pᷣcipue tamẽ in cancro et leone.poſt

q; oꝛit᷑ ſtella q̃ dicit᷑ canicula.qͥa tũc tẽpus ca
lidiſſimũ ⁊ ſicciſſimũ eſt.⁊ ſunt coꝛꝑa plãta⸗
rũ arida.⁊ virtutes earũ debiles.⁊ terra pua

ta humido nutrimẽtali,. In paucis t locis qᷓ
tanto feruoꝛe tẽperant᷑ fit plantatio in tꝑe di

cto ſiẽ eſt locus qui vocat᷑ coꝛonia frigidiſſi
mus valde ⁊ humidus.aut ex mõtibo.aut qꝛ
multũ eſt iuxta polũ aquilonaren.
Capituln. ix. Dr dinerſi⸗
tate plãtaꝝ ſumpta iuxta diuerſam fructuuʒ
pꝛoductionen.
NViedã arboꝛes vno anno fructificãt.in

Alio reficiunt᷑ ⁊ tales ſunt młie.pᷣcipue

masne arboꝛes. ſicut oliue ⁊ piri ficulnee.q li

cet ramos pꝛoducãt qbus cooperiunt 7 dila
tant᷑.tamẽ in ramis ülis nõ eſt habũdãs fru⸗

ctus niſi alterius fructus anni.eo ꝙ mulcitu
do ramoꝛũ trahit ſucũ ad ſui nutrimentũ. et

non ꝑ mittit pullulare fructũ niſi in cercio an

no cũ redũdat humoꝛ in arboꝛc. ſic etiaʒ ma

gna anialia mimis ponunt idẽ ſemiĩe q; ꝑgua.
amplius q̃dam iuuetute ſterilioꝛes ſunt q;ᷓ in
pꝛofecta etate.qð ideo cõtingit ꝙ ſuccus to⸗
tus trãſit in nutrimentũ ipſoꝝ.cũ aũt ſteterit
nutrimẽtũ tũc meliꝰfructificãt.ſic̃ vitꝭ q̃ vetu
la eſt melioꝛes ⁊ vtilioꝛes ꝓducit vuas q; iu
uenis dũmõ ad extremã ⁊ decrepitã nõ ꝑue⸗
nerit ſenectutẽ. Jlq em̃ in omibus fit ſterilis
ꝓpter ſiccũ ⁊ frigidũ qð habũdat in ea.q̃dam
aũt ecõtrario meliꝰ fructificãt in iuuẽtute qᷓ;
in ſenectute.ſicut amigdali.piri. Harũ auteʒ
plantarũ natura ꝑfecta eſt calida ⁊ humida

in iuuẽtute ex qbus qualitatibo poſt iunentu

tẽ mutant᷑ in frigidũ ⁊ ſiccũ.⁊ ideo ſpmuʒ tũc
ſteriles efficiunt᷑ deinde in totuʒ aride.⁊ hoc

plus patiunt᷑ amigdali q; piri.

7 5 *
Capitulnn. x. De his qᷣ⸗
bus indiget omnis planag.
MHMnis planta tota in oĩb ꝑtibo q̃ttuoꝛ
ingdigetpcipue.ſic̃ ⁊ aĩal ſemiali.icʒ hu
mido termiato loco cõuenienti.⁊ aq̃ ſiue hu
moꝛe tẽperato nutriẽte.⁊ aere ſibi cõſimili et
ꝓoꝛcionali.Cũ quattuoꝛ ꝑfecta ⁊ cõuenien
tia fueriĩt.optime naſcet᷑ plata ⁊ creſcit. Si au

tẽ hec vel aliqͥd eoꝛũ diſceſſerit ab ea.debilita

tur generatio ⁊ incrementũ plante pꝛopoꝛcio

Getüdus Fo. xiij.
ciũt ad plante generationẽ ⁊ augmentum.
Erbe aũt ⁊ qͥcquid vegetat᷑ ⁊ creſcit ra
dicit infixũ terre.indiget vno vel plu⸗
ribo de qnq; rebus.hec aũtſunt ſcʒ:ſemẽ.pu⸗
tredo. humoꝛ.aq̃. plãtatio.q̃ eſt plantã ſuper
plantã naſci alã. Hoꝛũ autẽ quiq; pꝛimũ eſt
qð in ſe virtutẽ habet foꝛmatiuã plante.⁊ eſt
in ipſo materia ⁊ efficiẽs ſimul.ſecundũ autẽ
virtutẽ infoꝛmatiuã accipit a vᷣtute ſtellaruʒ.
humoꝛ aũt qui cõmixtus eſt ex elementis.ci
bus eſt ⁊ materia tam generatiõis qᷓ; genera

te plante.habet em̃ planta digeſtionẽ depu⸗⸗

ratã quã trahit de terra. Aqua aũt ſicut in cõ
munibo nutrimentis non deſeruit niſi in hoc
ꝙ eſt elemẽti vehiculũ.nec fluxuʒ haberet ad
partes cibo.niſi per modũ aque. innutribilis
em̃ exiſtens in ſeipſa nutribilẽ facit cibuʒ ad

membꝛũ. ⁊ ad ptes illas q̃ nutriunt᷑. Planta
tio autẽ ſuper plantã aliã.eſt qᷓ fit ꝑ inſitionẽ,
et cõualeſcit.pꝛopterea ꝙ plãta interius ha⸗

bens humoꝛẽ putridũ virtuteſolis exalat il⸗
lum. Et ſic planta infixa alie plãte in figura

differens ab ipᷣa. Sunt igit᷑ tria iſtoꝛũ gene⸗

rationi plante deſeruiẽtia.duo aũt cõferũt. ſe

mẽ ⁊ putredo.⁊ plãtatio in plãta alia.q̃ em̃ ge

neratiõi cõfert opoꝛtet ꝙ habeat foꝛmãs ſe
aliqd. ⁊ ad ſpeciẽ plãte deducẽs.hoc autẽ eſt
foꝛimatiuũ a vᷣtute inferioꝛi.ſicut ſemẽ a vᷣtu⸗

te vniuerſali ſuꝑioꝛi.ſicut putredo. Et hecqͥ
dẽ duo ſimpliciter cõferunt ad plãte genera⸗

tionẽ.Terciũ aũt eſt.qð eſt plantatio plante

in plãta alia.cõfert ſimiliter ad generationeʒ

⁊ tranſmutationẽ ipſius in figura. Similit᷑
aũt que cõferunt ad cibum plante diuerſita⸗
tẽ habent dupliceʒ.quoniã huiuſmodi eſt vt
cibi ſubſtantia.aqua autẽ cdsert pꝛopꝛiũ aliũ
motũ ad partes nutritas. Sunt autẽ quedaʒ
adhuc que vident᷑ conferre plantarũ genera⸗
tioni ⁊ incremento.de qͥbus etiã ſupꝛa eſt fa⸗
cta mentio.ſicut locꝰ cõueniens.et aer conna
turalis.ſed hec faciũt aliqͥd ad eſſe plãte.ſʒ ad
bñ eſſe nõ cõferunt.niſi rõne ſemĩs aut putre
dinis aut humorꝭ.q̃ ſunt tẽpata ex loco ⁊ ae⸗
re plãte cõnaturalibo ⁊ cõuenientibo. Idẽ aũt
ger qͥ venit in plãte cõ ſtitutionẽ inuica hu⸗
moꝛe ſemĩs ⁊ putredinis ⁊ plãte.ſicut fit etiã

in anialibo. Amplius plante vegetant᷑ in cali

do tẽpoꝛe in vmbꝛa noctis.⁊ ligneſcũt ad ſo
lis feruoꝛem.eoq; caloꝛe ⁊ humoꝛe ꝑ euapo⸗
rationẽ deſtituunt᷑.in hyeme etiã qũ cõſtrin⸗
gunt᷑ plãte exteriꝰ inueniunt᷑ intꝰ ſuccoſe val

de magis q; in eſtate. Accidens autẽ qð mul

ehis uͤfa

tum variat ⁊ mutat naturam plantarum. eſt

Liber

cultus homis.⁊ hoc eſt ideo ꝙ plante in ge⸗
nere animatoꝛũ iuxta elemẽta ſunt.⁊ elemen
Joꝛuzʒ vires 7 materie multum habentes. ideo
ꝙ; mutat qualitatẽ terre ⁊ humoꝛis in qua ſi⸗
ta eſt planta multũ mutat naturã plante.

Capitulũ.xij. De putre⸗

die ſiue letamĩe. ⁊ ſtercoꝛatiõe.⁊ cibo plãtaꝝ.

Icet natura ſola ſit pncipiũ rerum na⸗

turaliũ.tamẽ in om̃ibo his quoꝛũ ſub⸗

ſtantia trãſmutabilis multũ iuuat arte ⁊ cul

tu. vt in melius vel peius trãſmutet᷑. Hac igi
tur cõſideratiõe loquamur de agris ⁊ eoꝝ cul
tu. ⁊ oꝛtis ⁊ pomarijs ⁊ ceteris per que fit cul
tus plãtarũ.⁊ remouent᷑ a ſilueſtritate ad do
meſticationẽ. Sunt aũt maxime quattuoꝛ q̃

circa hbec cõſideranda ſunt. cibus videlicet ⁊

aratio ſiue foſſio.ſemĩatio ⁊ inſitio Circa hec
ſtudẽt omnes agricultoꝛes pꝛecipue.cibo au⸗
tẽ non eſt aliquod ſimplex elementũ. opoꝛtet
igit᷑ cibum plantaꝝ cõmixtũ eſſe.ſi em ſimpli

ci planta nutriret᷑ ex alio conſtaret qð omni⸗

no irrationabile eſſet. adhuc aũt cibus nõ eſt

aliquis qͥ ad membꝛa plante ꝑduci ꝑ ſe poſ⸗

ſit. ꝓpter quod indiget planta rigato cibo. vt
hoc conferat᷑ rigatione quod anialibus con⸗
fertur per potũ.qui vehiculũ eſt cibi decurrẽ
tis ad membꝛũ.Cibus igit᷑ pꝛopꝛius planta
vum.erit aliquod cõmixtũ humidũ.res autẽ

Sltundus

cõmixta humida integritate et ſalute conſi⸗

ſtens non eſt in via mutatiõis ad aliquid.ſed

ſaluat᷑ in ſeipſa. ꝓpter quod nihil nutri᷑ a nu
trimẽto in ſua ſpecie ⁊ ſuo eſſe ſaluato.ſed ꝑoO
tius ab eo quod iam ante coꝛruptũ eſt ⁊ deſti
tit ab eſſe pꝛopꝛio aut eſt in via ad aliqd.pꝛo

pter qð aĩalibo creatus eſt venier in q̊ cibus

coꝛrumpit᷑ ⁊ extrahit᷑ ab eo id qð nutrit anĩa

lis humidũ nutrimẽtale.ipᷣa em extractio hu
midiipᷣius quod attrahit᷑ in cibuʒ coꝛruptio
eſt eius qð nutrit qð in ventrẽ ingeſtũ eſt per
mãducationẽ.omĩs em̃ coꝛruptio que eſt ᷣm

naturã ſic fit.ꝙ extrahit᷑ humidũ.⁊ remanet
ſiccum decidẽs in cinerem. ſiẽ cito incinera?t

omne ſtercus anĩaliũ. Cum igit᷑ ventrem nõ

habeant plante.ſed terra pꝛo ventre vtantur.

opoꝛtet in terra circa pla tas eſſe putreſcen⸗
tem cibũ plante.⁊ tunc attrahit a radicibo eiꝰ
humidũ cibũ.hec autẽ pꝛobãt opera ruſtico⸗
rũ.qui ſtercoꝛe qðᷣ letamẽ vocant pꝛope oim
plantarũ ſimant genera.qꝙ nõ ad radices di⸗
ſtillãt. niſi rigatione pluuij aut aq̃ deſuꝑ fuſe.
Hoc aũt letamen in genere duos hʒ hũoꝛes.
vnũ qͥdem ſuꝑenatantẽ ⁊ aereũ.qͥ nõ facile eſt

incoꝛꝑabilis plãte.ſʒ potiꝰ attꝛahit᷑ ⁊ incidi᷑

a ſole. Alteruz auũt hʒ adiuuatiuũ ⁊ immixtũ
ſubtili ſicco qð eſt in ipᷣo.⁊ hoc eſt vere cibus

plãtarũ. Plante generalit᷑ coꝛpꝰ ſiccius ⁊ du
rius eſt q; coꝛ pus aĩaliũ.⁊ tali indigẽt cibo qͥ
in terreſtritate indurabilis ⁊ ſiccabil ſi. VUl⸗
timus em̃ cib nutriẽs ſimilis eſt nutrito. Ju
dicat᷑ aũt ⁊ hec ab accidẽte plantaꝝ.q̃ nimis

pingui ⁊ humido nutriunt᷑ cõtrahit letamen

naſcẽtias ⁊ putredines.ex letamie aũt qð co⸗

adunatã cũ ſuo terreſtri bʒ hũiditatẽ et bonã
ꝑmixtionẽ cõualeſcũt ⁊ roboꝛant᷑ ⁊ fruct ꝓ
ferũt cognitos ⁊ vtiles.fruct? em̃ coꝝ ſapoꝛtꝛ

ex letamine ⁊ ſubſtantia eoꝛũ contrahũt. Ad
hucaũt ſi nimis humidũ etpingue ſit letamẽ

aq̊ iam plãta attrahit humiditatẽ plurimaʒ.

⁊ luxuriabit ĩ folijs ⁊ mollibus ramuſculis
intecũdis.⁊ nõ ſufficient᷑ pꝛofert fructũ.⁊ il⸗
le quẽ pꝛofert erit aq̃ſus ⁊ incõueniens.hoc
oſtendũt oẽs ſilueſtres plante.q nutrimentũ
ſiccũ habẽt ⁊ terreſtre.fructꝰ em̃ oĩm illoꝛũ ca
lidioꝛes ⁊ ſiccioꝛes ſunt ⁊ foꝛtioꝛis odoꝛis qᷓ;
oꝛtenſiũ.qui cibant᷑ letamie aquoſo.Ad hoc

autẽ in philoſophicis dictũ eſt. fructus crea

ri ex humido ventoſo: boc aũt nõ ẽ niſi ꝗꝙ ter
reſtritati foꝛtiſſime cõmixtum eſt. hoc igitur
eſt maxiĩe ꝙ cibat ⁊ mutat ſapoꝛes ⁊ modos

fructuũ. pꝛopter qdᷣ ſtercus auiũ non aquati

carũ.⁊ pꝛecipue colũbaꝝ pꝛecipit Palladius

Mce

Pnice
Uesri
ſumitk
fücheo
pup⸗
aubi
(ogrun
hücat
cgccl
ſocun
fome
pron
ivu
Miop
ſchtea
bochun
nürti
Pinent
lurhee⸗a
göckn

luſecan
ſtines
li p
füheb
Weyrn
gar
hocaui
mogn
ſchiit
cta
ſugfi
bucor
Hilimun
mnano
ſinoge
Gico
iptn
lnne
keindi⸗
lmaile
utaai
afſune
ies
nort
bkden
Mohe
len
Kpe
hof
rileß
ſo. P
langi⸗

teconſt⸗
iqnigſed
unkann
to.ſcdo
leſtrdeſti
alaͤdn⸗
inbus
Nutmitaniz
tmacnohn
cemprio
Nſtüctper
gue eſtßm

7 temanet

incinent

entremnö

epantur.
dutreſcen⸗
adicbe⸗
ramſtico⸗
propeoimn
ndices di⸗
deſupfule,
pzhüodes
nohhcleeſt
bik rinett
ütimmiri
trecbus
ſccius 1dl
igetcbod
baſt A⸗
nurio. J
un.nims
nhitlaawen
Bieütgöc,
itate aboni
nti fuc9
ñcor ſihol
nerabät 20
meſſtlaume
teplunmz
rumuſchlio
frucniꝛl⸗
niens. bol
ininentu.
milorüc
odoꝛis q́
ZAa hoe
ncus crea
eniſiqter
hocigiur
37 ndinn
on M
Paludius

LTiber

pmiſceri cũ letamine.ſtercus em̃ hoc eſt fer⸗

uẽs valde.⁊ ſuo caloꝛe in letamie ſuꝑfluã cõ

ſumit humiditatẽ.et tũc mag cõuenit plãta⸗
rũ cibo.ideo etiã aſininũ eq nũ vel ouiũ ⁊ ca⸗
pꝛaꝝ ſtercꝰ a ruſtiqò ſumi?᷑. Hec em̃ aĩalia ſic
cas hñt egeſtiões.⁊ ꝑ inductas rõnes mag
cõgruũt letamini plantaꝝ. hac de cauſa pci⸗
pit᷑ caueri a ſtercoꝛe poꝛcino.qð tã ex ſpẽ quã
ex accidẽte qꝛ ſiccũ nõ eſt plãtis affert magnũ

nocumentũ. Sic igit᷑in cõi diſpoſito letami

num opoꝛtet ꝙ ipᷣm letamen ſit in via coꝛru

ptionis.potius q; ſit iã incineratũ ⁊ ad terre
ſtritatẽ deductũ.⁊ caloꝛe naturali deſtitutuʒ.
Haã opuũe con gruit.quã iãꝑ putrefactionẽ re
ſudat ad ſu ꝑficiẽ ſuã naturale hũiduʒ.cũ em̃
hoc humidũ nutriat qᷓ;diu q̊ ad radices plã
tarũ reſudat.tamdiu debitũ plãtis pꝛebet nu
trimentũ.qua ꝓpter nec recẽs letamẽ oĩno qri
tur nec qð iã vetuſtate incineratuʒ exiſtit.ſed
qð eſt anni vel tres ꝑtes anni hñs optimũ eẽ

pꝓnũciat᷑ a cultoꝛibo plãtaꝝ.recẽs em adhuc

in ſe claudit vapoꝛẽ vetuſtũ.aut in toto ami⸗
ſit in admĩſtrando humoꝛẽ ſuũ in nutrimen
tũ.ꝓpter qð etiã peritioꝛes medicoꝝ cõſũpto
rũ habitacła pᷣcipiũt ſub tali letamie fieri.fo
mentũ em̃ huiꝰ ietamis a fumigatiõe ſua ali
q d carnib eoꝛũ ꝑ poꝛos pᷣbẽt humectatiõis.

hoc eliã oſtendũt indu ſtrie alchimoꝝ.qͥ opti

mas quaſq; maturatiões in clibano letamis
pcipiũt fieri.vocãtes clibanũ letamĩs caloꝛẽ
qͥ cũ tali de q̊ dictũ eſt hũido expirat ad fumi
ſupficiẽ.adhuc aũt ſicco leiamie poſito etnõ
bñ coꝛrupto videmꝰ areſcere meias plãtaꝝ.

niſi multo pꝛohibeant᷑ humido aqueo ꝑ cõti

nuationẽ irrigatiõis.qꝛ ſiccus caloꝛ qͥ ex tali
fimo generat᷑ circa radices intẽdit in tales ra
dices plante.⁊ exſiccat ⁊ in ariditatẽ cõuertit
totã plantã. ꝓpter qdᷣ ex oibus his colligit᷑le
tamẽ.qdð inuitat plãte habitudinẽ eſſe debe⸗

re in diſpoſitiõibo inductis. Sic igi᷑ admini

ſtratũ letamẽ mutat plãte naturã.pluſq; cib
mutat aial qð cibat᷑ ex illo.aial em̃ magis di
uerſum eſt ⁊ lõgius a ſe attrahit cibũ qᷓ; plan
ta.⁊ ideo cũ letamẽ hoc ſit cibus plante.⁊ vi
cinioꝛ ⁊ ſimilioꝛ ſit cibus q; aĩal.citius muta
bit de cibo q; aliqd anĩaliũ. Adhuc aũt iãſe
pius habitũ eſt ꝙ planta terrã hʒ pꝛo vẽtre.
et ĩ terra pᷣmũ cibus plãte recipit aſſimulatio

nẽ. ꝓpter qð attrahit ad ſe plantaꝝ mutatio⸗

nẽ. vᷣtutes em terre pᷣcipue ſunt vᷣtutes plãta
rũ.⁊ ſm terre mutationẽ erit ⁊ plãtaꝝ muta⸗
tio. Nec eſt aliqs modꝰ ita ↄueniens ad mu
tandũ plãte naturã ſicut per letamẽ ⁊ letami

Getudus Fo. xiiij.

nis cõtemperationẽ. Jam em̃ oſtẽdimꝰ ꝙ in

planta nõ ſunt tot nũero digeſtiones ſicut in

aĩali. Scimus aũt ꝙ ſimiliũ in coꝛꝑe facili⸗

ox eſt mutatio qᷓ; etherogenioꝛũ.⁊ ideo vides

mus quaſdã plantarũ ex cibo nõ ſolũ muta⸗

ri ad alterũ modũ ſapoꝛis fructuũ ſuoꝛũ.ſed

etiã frequenter tranſeũt in alias ſpecies ex te
nuitate cibi ⁊ letaminis.ſicut ſuꝑius de triti⸗
co ⁊ ſiligine dictũ eſt.hoc aũt oſtendit artꝭ in
duſtria.quõ ſiquis in arboꝛe ꝑfoꝛatis ramis
q ſunt iuxia ramuſculos a qbus dependent
fruct impleat pulueribo optie cõtritis foꝛa⸗⸗
mina.ita ꝙ pulueres ipſe ſint ex ſpẽbus mul
iñũ aromaticis.⁊ obſtruat᷑ ab vtraq; parte op
time cũ cera foꝛti ⁊ ſpiſſa.fructus erũt in ſa⸗
poꝛe aromatice ſapoꝛeʒ pulueris obtinẽtes.
q tamẽ ad fructuũ ſubſtantiã non ꝑueniunt.
niſi per euapoꝛationẽ.Opoꝛtet igit᷑ ꝙ multũ
maius letamine cuiꝰ humoꝛ ingredit᷑ ꝑ ſub⸗
ſtantiã coꝛpus plante ⁊ fructuũ mutet natu
ralẽ humiditatẽ ipᷣius.opoꝛtet em̃ diligenter
cauere ne letamen congeſtũ ſuꝑ terraʒ fumet

dg floꝛes ⁊ fructus. aut etiam ad gẽmas plã
ta v.fumus em̃ ille ſiccus intenſus ⁊ fetidus
eſt.et per poꝛos ad interioꝛa plantarũ ingre⸗

di᷑.⁊ plus erumpit qᷓ; malus cibus. ſſic ⁊ Ini
maliũ coꝛpa coꝛrũpũt huius fu mi ⁊ odoꝛes.
hoc aũt iam exꝑti ſumꝰ in vitibb ſuꝑ quibus
ſarmenta ⁊ palee ⁊ ouoꝛũ teſte fumabantad
gẽmas floꝛes et fructꝰ.et multe ex his ꝑierũt
oĩno.poſtea aruit ⁊ exſiccatũ eſt.talis em̃ fu⸗
mus marxie nocet his q̃ rare ſubſtãtie ſũt plã⸗
tis.ſicut eſt vitis.ſic etiaʒ plus nocet viris qᷓ;
femĩs.ꝓpter raritatẽ coꝛꝑis virilis.fumꝰ eni
hic indigeſtus nõ alteratus ꝑtingit intra coꝛ
pus:⁊ ideo coꝛrũpit naturas tã plãtaꝝ q; aĩa
liñ.ꝓpt qð id qdð ex herbis plãtarũ eradicatũ
eſt lõgiꝰ ꝓijci ab ipſis dʒ.ne coꝛruptiõis feto

re plãtis afferat nocumẽtũ.Oꝑtʒ etiã nos nõ

latere ex eadẽ cauſa paludes ab aqricultoꝛi⸗

bꝰ fieri debere. ſicca em palea ſar mẽta ⁊ ſter⸗

coꝛa nõ aꝑte maturant᷑.ſʒ potiꝰ coꝛrũpunt᷑ et
coꝛrũpũt ꝑ fumũ ſuuʒ q; em ctũt.humefacta
aũt laxiꝰ reſoluunt᷑ in ſuꝑ?icieba.et efficiũtur
mollioꝛa.ꝑ qꝝ ſpõgioſitatẽ exſudet ad ſuꝑfi
ciẽ naturalẽ humidũ.æc maturet᷑ in plãtaꝝ cõ
ueniẽs nutrimẽtũ.huiꝰ aũt indiciũ eſt ꝙ plã
te etiã ſiẽ ⁊ aĩalia attrahũt hũiduʒ. et cibi ſui
vehiculũ.⁊ tñ nõ potẽt ſiẽ̃ ⁊ aĩialia.paludalis
em̃ potus earũ permiſcet᷑ letamini.qͥ fecit ip-
ſuʒ in plãtꝭ vndiq;ʒ floꝛere.⁊ ipſaꝝ ꝑtes infũ
dẽdo nutrire et mutare nec obſtat vt videmꝰ
quoſdã ruſticoꝝ pᷣparare loca cultuũ ſuoꝝ ꝑ

Diber Sltundus
intenſos ſtipites ⁊ ligna.⁊ tũc terrã meliꝰ fuu plũ ponũt ⁊ vltra.ſed tuſci nõ tm̃. Itẽ cnmli hion
ctificare in plãtis.hoc eni nõ fit ꝓpter plãtas tot diſſipãdi ſũt q̃t ea die poterũt exarari.ne mnelto
oſed ad tẽperandũ duplicẽ t᷑re maliciã. friget ſtercoꝛa exiccata mil ꝓſint. eijciunt᷑ qdeʒ leta ine
enĩ terra ⁊ ex frigiditate ſterilis hoc mõ alidd mia qlibet ꝑte hyemis. ſed ſi tꝑe ſuo eijci nõ alee
caloꝛis accipit quo ſemia in ea iactata meliꝰ pñt.antequã ſeras moꝛe ſeis ꝑ agros pulue⸗ currut
ↄnaleſcãt. Siliter aũt ⁊ humida nimis.⁊ ex ¶r ſtercoꝛis ſparge vl capnũ manu ꝓijce.⁊ ter mnſt
hoc fecũda intentioe et ĩmixto cinere in cuiꝰ rã ſarculis miſce.nec ꝓderit nimiũ ſtercoꝛa⸗ (a
poꝛis aqua nõ tenet᷑.et cõtrahit ſiccitatẽ tem re vno tꝑe.ſʒ freqᷓnter ⁊ modice.Ager aquo⸗ vidct
peratã.per quã magis abilis efficit᷑ ad fructi ſus plus ſtercorꝭ qrit.ſiccus minꝰ.ſed ſi leta⸗ icen
ficandũ. Ex oibus igit᷑ pꝛedictis conſtat leta minis copia deſit.hoc ꝓ ſtercoꝛe optĩe cedit. ucd
men vnũ eſie eoꝛuʒ que pcipue plantã mutãt vt ſabuloſis loc cretã ⁊ argillã ſpargas.Cre it
a ſilueſtritate in domeſticationeʒ.ſilueſtritas toſis ⁊ nimiũ ſpiſſis ſabulũ.hoc etiã ⁊ ſegeti⸗ D
eni plãte nihil aliud eſt niſi neglectꝰ cultꝰ eiꝰ bus ꝓficit ⁊ vineas pulcerrias reddit. Nã le fnſ
⁊ ſapoꝛ fructꝰ eiꝰ.qͥ vſiba hũanis non cõpetit. tamẽ in vineis vini cõſueuit viciare ſapoꝛeʒ. Astl
Et domeſtica dẽ qñ ꝑ cultũ eiꝰſapoꝛ ad dele vel ſemĩent᷑ lupini in agris cul et vineis dde atho⸗
ctationẽ ⁊ vtilitatẽ hoĩm redigit᷑.hoc autẽ ſfie mẽſe auguſti ⁊ de mẽſe aplis vłmaij.⁊ cůac
ri ꝑ letamẽ pꝛobat᷑ ⁊ ea q̃ in aĩialibus accidũt debitũ q̃ſi augmẽtũ ꝑuenerit euertant᷑ſic em̃ M G
Auecũq; em aĩalia ſunt domeſtica plurimuʒ loco letamĩs vineã ⁊ terrã impinguãt.ſʒ duo w grcit
ſunt cani.nõ ꝓpter nutrimeti habundantia,ʒ. bus annis ad plus ipſoꝝ durat ĩ eis pingue ðèðð
et multarũ ſunt qualitatũ. ⁊ oiuerſoꝝ coloꝛun do. in ꝑtib aũt tuſcie cultoꝛes exꝑti lupinos U .
ꝓpter nutrimẽti diuerſitatẽ.⁊ ſapoꝛ carniũ eaa ſerũt tꝑe q̊ ſemiant᷑ rape in terrꝭ cultᷣ vł ſtipu
rũ alius q; ſilueſtriũ.O poꝛtetigi᷑ pꝛopoꝛcio lis bis aratis.vicʒ circa tres coꝛbes in iuge⸗ 1 moin
nabilit᷑ hoc etiã in plantis accidere ex nutri ro ⁊ expexe ſeie oꝑiũt.deinde tꝑe octobꝛis li⸗ .
mẽti admiſtratiõe:vt ait frater Albertꝰ.Pal⸗ goniby incidũt ⁊ in ſulcis ponunt.⁊ ibideʒ ſe ce
ladius aũt refert ꝙ ſtercoꝝ cõgeſtio locũ ſuũn miantes frumẽtũ arat᷑ ſemẽ oꝑiunt:et deinde Cam
tenere debebit.qͥ habũdet humoꝛe.⁊ ꝓpt odo bonũ frumæetũ colligũt eſtate ſeqᷓnti. MHedio m
ris hoꝛrenda a pᷣtoꝛij cõuertat᷑ aſpectu hũoꝛ lañ.vo ſeminant ranicias ſpiſſas.et cũ creue⸗ an
babũdãs hic pᷣſtabit ſtercoꝛi vt ſi qua in ſpi ninteas euertunt. Alij autem ſerunt gralegã ͤſ
narũ ſemĩa putrefiant. Stercꝰ aſinoꝝ pmuz ⁊ euertũt cum ad ſubſtantie venerit comple tfoe
eſt maxime oꝛtis.deinde ouiũ ⁊ capꝛinũ.⁊ iu mentũ. .Alij vᷣo terras que ſua macritudine llucn
mẽtoꝛũ.poꝛcinũ vᷣo peſſimũ.cineres optimi. parũ aut nihil fructificãt.ad multaʒ fertilita ſapin⸗
ſed colũbinũ feruidiſſimũ.ceterarũq; auiũ ſa tẽ cũ irrigatiõe hoc mõ reducũt.ſcʒ ꝙ extra⸗ Ckne
tig vtile.excepto paluſtriũ. Caſſius vᷣo ſcri⸗ cca de cãpis ſegete.inducũt in agros aquaʒ ꝑ uop
bit vt refert varro colũbinũ eſſe pᷣcipuũ poſt ſulcos vel riuulos oꝛdiatos eſt aũt melius ſi ſno
ipᷣm ſtercus hoĩs.tercio capꝛinũ ouinũ ⁊ aſi aq̃ eſt turbida de toꝛrente q̃ ſuꝑ faciẽ agri ter locao⸗
ninũ.equinũ nõ donũ niſi pꝛatis. Stercus rã nouã inducat.⁊ replendo ſulcos agꝝ eq̃t. ndiu
qð anno reqͥeuit ſa eſt vtile.nec herbas cre⸗ etpcipue ſi fuerit ager cretoſus. naʒ ſi ſolutꝰ mrine
at. ſi vetuſtius eſt minꝰ ꝓderit.pꝛatis vᷣo re⸗ fuerit ſufficit aq̃ clara.ꝓdeſt aũt maxĩe talis nbib
centia ſtercoꝛa ꝓderũt. ad vbertatẽ herbarũ irrigatio ĩ eſtate cũ aq̃ in agris ſteterit ſub ra blisrie
⁊ maris purgamẽta ſi aqͥs dulcibo eluantur dijs ſolis feruẽtis.hocenĩ mõ talis ager plu⸗ ulen
mixta vicẽ ſtercoꝛis adpibebunt. Varro ſcri rimũ impiguat᷑. Iteʒ dicunt mediolañ.⁊ oẽs lecönie
pſit ꝙ ꝓpe villa duo debent eſſe ſterqulinia. cõiter hoc obſeruant.qꝙ vbi linũ ſeri dʒlupi⸗ mniii
videlicʒ bif̃ariã diuiſa.⁊ qð in vno nouuʒ eſt nos q̊s ibi ſeiauerãt euertũt.non ſolũ ſi iã ma ognie
debz dimitti donec matureſcat.alterũ vetus gni ſunt.ſ‚ etiã ſi tũc nati ſunt.⁊ valde terraʒ biniüg
in agrũ tollinecnõ illud ſterqliniũ meliꝰ.cu⸗ fecũdãt.⁊ plus dicũt ſi alibo dieb mollificẽ ſhrnc
ius latera ⁊ ſũmuʒ vᷣgis ac frondib a ſole eſft tur in aq̃̊.ita ꝙ bonuʒ gramẽ emittãt ⁊ manu ſci⸗
defenſuz. nõ em̃ ſuccus q; qritterra ꝑ ſolẽ ex. ſerãt.⁊ terrã arãt.eã valde fecũdant.Idẽ di⸗ H
urgere oꝑtet. Itaq; ꝑiti ꝓcurãt ꝙ aq̃ in eum cũt de cineribo.⁊ ideo fimũ cõburũt ⁊ manu ſ
fluat.qᷓ maxie retinet ſuccus. Stercoꝛãdi ſüt ſemiĩant.⁊ euertũt cũ lini vel cuiꝰ vis alterius ni
agri ſpiſſius in colle.in cãpo rarius cũ luna ſemĩe.Ponendũ eſt aũt letamẽ in campis vi i
minuit᷑q̃ res herbis ſi ſeruet᷑ pficiet Uni iu neis oꝛtis ⁊ arboꝛibo pᷣcipue a kłõ.ſeptẽbrꝭ dinn
gero aſſerit columella.xxiiij.ſtercoꝛis carp⸗⸗ p oẽs mẽſes ſeq̃ntes vſq; ad mẽſem maij ſub 65 1
taſſufficereĩ plano vo.xviij.ruſtici tũ nr̃¶t du ſceqnter.⁊ in tꝑe foꝛtis gelu ſuꝑ iã natis ſegeti ahi
mmmis,
●

htemt
Aran, ne
käcgzlen
eieiro
s pulue⸗
ceꝛter
ſtercong⸗
er aguo⸗
ſkſilcz⸗
Pe cedlt.
gns Le
ir ſegen⸗
dir Hie
eſopoꝛg.

nisde.
g. 1chad

ink ſiceñ
nit ſhzduo
s pingue
llupinos
Nſipe
siniuge⸗
iisli⸗
bdezſe
tadeine
i. Decio
cie⸗
ngralegi
comple
luudine
tlin
zgecn⸗
s cz
nalisſi
agiter
4gr.
ziſolu⸗
Ntietalis
ſob
rp⸗
ußoes
iozlupi⸗
ünma
eln
nollfice
emanu
Jdedi⸗
mana
altene
mpisn
ſcptthi
mmjſb

is

Tber

bns põt cõgrue ſpargi. poterit etiã ſequẽtib

méſib in terra ſꝑpgi.ſi eodeʒ die terra opiant᷑:
⁊ vineis ⁊ arboꝛibo ſi fuerit valde matuꝝ.Et
eſt ſciendũ ꝙ ex vno curru paleaꝝ qnq; ⁊ ſex
currus letamis fiũt.et pꝛo ſex annis optime

vna ſtercoꝛis ſꝑſio terra fecũdat.Itẽ notãduʒ
eſt ꝙ letamẽ abſq; animalibo ſit hoc modo.
videlicʒ ꝙꝙ in hyeme palee vel alia ſtramẽta/ꝓ

iciunt᷑ in vijs lutoſis curijs vel foſſatis et qͥ
buſcũq;ʒ foueis.⁊ cũ ibi ꝑ.xv.dies vł circa ſte
teriĩt ⁊ fuerint cõculcate ſepeq; pluuijs made
facte coaceruant ⁊ ad magnũ letamis mon⸗
tẽ deſuꝑ latũ.vt pluuiaꝝ aquas recipiat poſt
Dies aliqt deferunt᷑.⁊ cũ ſic ꝑ totã eſtatem ſte
terit ſpergant᷑ mn agis.
Capituiu. xiij. De aqua
que cõuenit maturitati letamis, ⁊ nutrimen⸗
to plantarum.

₰„

*

Qua paludalis cõuenient᷑ letamen qꝗð
eſt nutrimentũ plãtaꝝ maturat.⁊ plã⸗

tas irrigat.aqᷓ em fluente nõ bñ maturat᷑ nec

irrigat᷑ plãta.quõm illa qͥdem frigiditate ſua

Coſtringit poꝛos letamis ne expiret in eo cali
du aut humidũ naturale ad ſuꝑficieʒ. ſiliter
duũit eadẽ frigiditate cõſtringit poꝛos radicũ.

⁊ nõ ſinit eos aꝑiri in traciũ nutrimẽti.et qð

eſt circa radices leuat ⁊ deducit.⁊ ideo foꝛtit᷑

ſilueſtribo aqs paucas aut nullas videmꝰ na
ſci plãtas.terreſtritas em̃ fundi leuat᷑ ⁊ edu⸗

cit. nec remanet niſilapis durus ⁊ frigidus i

„

quo plãta naſci vel nutriri nõ põt.Aqua aũt

ſtans fixũ in ſe recipit ſolis radiũ.⁊ calefit il⸗
lo caloꝛe q̊ adiuuat ad letamis maturationẽ

⁊ radicũ aꝑtionẽ.⁊ ad pullulationẽ ſeminũ.⁊

mayxime aqᷓ que deſcẽdit ĩ pluuijs ⁊ roꝛibo ex
nubibo ſupꝑ terrã.hec eſt em calida ⁊ vapoꝛa⸗
bilis.⁊ ideo palus ex illa cõueniẽtiſſime fit iu
xlta letamẽ:qꝛ caloꝛe maturat.⁊ vapoꝛabilita
te cõmiſcet ſubtili cõmixtiõe. ↄfert ei lenitatẽ
2 motũ qbus eleuare poſſit ĩi venas et poꝛos

oꝛganicos plãtaꝝ.Si autẽ aq lacunalis vel
fontiũ adhibet᷑ in loco paludis. opꝑtet ꝙ ſtet

ſub radio ſolis puſq; letamẽ inijciat᷑.⁊ cõmi⸗

ſceat᷑cũ ea foꝛtic᷑.⁊ moueat᷑ ita ꝙ ex motu ſpu

mã faciat.⁊ vapoꝛabilis fiat ꝓpter dictã cau
ſam. Aqua aũt grandinũ ⁊ niuiũ niſi diu ſtet

anteq; fluat ad plãtas.plurimũ ſui frigidita
te platis nocumentũ auffert.eſt em in ea frigi
ditas radices moꝛtificãs.⁊ humidũ letamis

cõgelas.⁊ hoc nocumẽtũ nõ defacili aufert᷑.
cui ſignü eſt terre niuoſe parũ pferũt ger
minis.⁊ qð pꝛoferũt eſt imaturũ ⁊ licet cale⸗

Setüdus Fo. xv.

fiat aliq aqᷓ per ſolẽ. iũ nocumentũ qð intu
lit pma frigiditate nõ aufert.qꝛ hoc fuit moꝛ
tificatiuũ.hoc aũt videmꝰ in terris grädiha⸗-

tis ⁊ agris. qm infra tres annos vix poſtea
edueunt᷑ ad cultũ. Sʒ aqua pluuie licet ſit

frigida tñ excellentiã frigoꝛis nõ hʒ.⁊ h 3 cali

ditatẽ ex nube ex qua deſcẽdit ⁊ vapoꝛabili⸗
atẽ. Ros aũt eſt calidus ⁊ humidus ⁊ dul⸗

cis.qͥ defacili mouetad mẽbꝛa plantaꝝ.pa⸗
lus em̃ de qua dictũ eſt nõ erit ſita iuxta plan
tas pꝛope.quõm nimis fuſa plãta impeckłit
a fructu cõueniẽti.ſed mediocrit᷑ infuſa ↄua
leſcit. ꝓpter qðᷣ letamen conuenient᷑ in altioꝛi
hte oꝛti vel agri tenet᷑.vt iſius nutrimentũ ⁊

vtus cũ pluuia deſcendẽte ad plantaꝝ dedu

cat᷑ radices.vbi caloꝛ terre fumat in radices

arboꝝ ⁊ aliarũ plantaꝝ.⁊ ſugit humoꝛ eius

naturali caloꝛe radicuʒ. ⁊ hec eſt cauſa ꝙ aq̃
pure macilente ⁊ cũ impetu fluentes ſteriles
efficiunt terras q̃s influũt.Aque aũt lacuno

ſe ⁊ paludoſe faciũt eas pĩgues.⁊ pᷣcipue qũn

ex pluuijs accipiũt incrementũ ꝓpter qð ex⸗

eunt ab aluo in agros.ſic nilus qui creſcit in
pluuijs ſub eqnoctiali deſcendẽtibo que ſũt

calide ⁊ humide.⁊ ideo optie irrigat ſata egi
ptioꝝ. Alia aũt aqua grauis eſt potiꝰ deſcen
dẽs a ꝑtibus letamis ⁊ a radicib plantaꝝ

vapoꝛet in ipᷣas.et ideo nõ eſt adeo cõuenies

in lacunis in qbus ſtetit. Aqua medicamẽ ac

tes in eiꝰ fundo herbe quaſi in naturã cõuer

tunt᷑ letamis. ꝓpter qð etiã lutũ de fundo ta

liũ lacunaꝝ paludaliũ acceptũ pinguẽ agruʒ

2 fecundñ facit.hñs effectũ letaminis in ipᷣo.
oĩno aũt cõuenientiſſimũ plantaruʒ nutrimẽ

tũ eſt letamẽ in palude tẽperata hũiditate pu

trefactũ.⁊? ex cõuenienti ſtercoꝛe cõmixtũ.p⸗
pter cauſas inductas.ſed aqᷓ ſalſa p omibus
cauẽda eſt.ne admiſceat᷑ letami aut plantis.
quoniã illa exiccatiua eſt ⁊ aduſtiua ⁊ oino
cõtraria plãtaꝝ pullulationi.licet em acredo

ſalis fracta ſit ĩ humido aqᷓo. cũ toꝛroꝛe tũ ſo

lis cõuertit in acredinẽ ⁊ amaritudinẽ.⁊ tale

nutrimentũ oĩno plante refugiũt.⁊ aliã ha⸗

ſalis terreſtritate. ⁊ ex hoc ↄtrahitpoꝛos plã

tarũ ⁊ obturat ⁊ exiccat.letamẽ itaq; qd ſuuʒ
humidũ nõ valet exſudare in plãtaꝝ cibatio
ne.Adhuc aũt aq̃ metalloꝝ q̃ ꝑ mineras de⸗
currũt aut fiſtulas metallinas. diu aut lõge
fluxerũt ſunt incõueniẽtes.quõm ex natura

metalli coꝛrodũt potius q; infundãt interio
ra letamis ⁊ plãtaꝝ. Aqua eint Naturaic leta

TLiber

men eſt aqua paludalis ex pluuijs ⁊ roꝛibus

congregata.ſi illa non habetĩ᷑ ſit aqua lacuna
lis fub ſole diu calefacta ⁊ foꝛtit᷑ mota.ſi au⸗
tem nec illa parata eſt ſit aqua de fontibo aut
fluminibo aut puteis hauſta foꝛtit᷑ cõmixta.
et ſub ſole calefacta.

Capitulum. xiiij. De vti

litatibus ⁊ arationũ ⁊ foſſionum.

5.

AN

Rationes autem ⁊ foſſiones in genere

quattuoꝛ cõferũt vtilitates.quarũ vna
eſt terre apertio.ſecũda eſt eiuſdẽ adequatio.

tercia eſt agri cõmixtio.quarta eiuſdem cõmi

nutio. Terrã aũt aperiri neceſſe eſt quia aliter
nec ſemĩa in ſe iacta recipit:nec ea que ĩ ſe ha

bet ſufficienter exſpirans amittit: ⁊ ideo ape
riri opoꝛtet temã.⁊ in omni mutatiõe planta
rũ quando de ſilueſtritate in domeſticationẽ

mutant᷑.ſoliditas quippe ſuꝑficiei ꝑ põdus

ipſum terre ⁊ conculcationẽ hominũ ⁊ beſti
arum adhuc aut per imbꝛiũ ictus ⁊ fluxum
facta impedit.ne aliquid in ſe ab exterioꝛi re

cipiat.aut etiã aliqͥd ab interioꝛibo ſuis emit

tat.vnde plãta in ea fixa aut germĩet aut mu
tetur a diſpoſitione vna in aliam. ꝓpterqð ꝓ

ſcindi terrã opoꝛtet. aut arato: aut foſſoꝛio.

— —

————

Geiundus

Similiter aũt niſi fuerit adequata non bene

mutabit plantã.ſed potius cõtrarie in ea di⸗

ſpoſitiones foꝛte coꝛrum pũt.cũ em̃ id quod
eſt cõtinue in ſuꝑficie terre ſuo pondere ⁊ flu
xu humoꝛis tendat ad inferius in terre viſce

ra eſt terra inferiꝰ ad duos vel ad tres pedes

magis piguis qᷓ; in ſuperficie. ⁊ ideo inferio

rem ſuperius eleuari:⁊ ſuperioꝛeʒ depꝛimi ꝑ

arationẽ ⁊ foſſionẽ opoꝛtet.vt adequata vir⸗
tus ſua in vna virtute vnita moueatplantaꝝ
radices et fecundet. adhuc autẽ beneficiũ ra

dioꝛum ſolis tangit pꝛimitus ſuꝑficiem. ſed

cũ non ſit retinens aliqͥd euaneſcit.⁊ ꝓpter re
dundantiã cõſeruat᷑ in inferioꝛi parte terre.et
ad hoc ꝙ adequat᷑ quãdo inferiꝰ ſuꝑius po⸗
nitur ⁊ ecõuerſo.⁊ multe alie adeptiões terre
virtutũ fiũt per foſſionẽ terre ⁊ arationẽ. Cõ
mixtio etiã neceſſaria eſt quõm niſi partes q̃⸗

cus generatiõis plantaꝝ.plãte autẽ que ſunt
cõmixtarũ virtutũ locũ ſue generatiõis que⸗

rũt eſſe cõmixtũ.nec põt fieri ꝙ ager ſit equa

liter humidꝰ:⁊ equaliter ſiccus:⁊ equalit᷑ fri⸗
gidus:⁊ equaliter calidus. niſi fiat hoc bene

ficio foſſure ⁊ arationũ. Cõminutio etiaʒ eſft

neceſſaria ꝓpt᷑ ſubtilitatẽ ipius.niſi em̃ cõmi
nuat᷑ nõ ſubtiliabit᷑.⁊ niſi ſubtiliet᷑ nõ erit cõ

uUeniẽs cibus ⁊ materia plantarũ.ꝓpter quod

pꝛecipit agricultoꝛ palladius ꝙ nõ aret᷑ tẽpo
re quo terra lutoſa eſt.quia tũc in puluerẽ nõ
reducit᷑ nec eſt tepus congruũ arationũ tem⸗
pus eximie ſiccitatᷣ.qꝛ tunc glebe magne nõ
diuidunt᷑.ſed potius tẽpoꝛe quo paꝝ mollita

eſt terra.nec tm̃ habet humoꝛis quo cõtineãt

ſe partes ipᷣius.tũc em̃ pꝛopꝛie cõminuit᷑ ſub
tiliat᷑ ⁊ aptat᷑ eminibo ⁊ plantis ꝓpter cauſas
inductas.hac de cauſa periti viri ⁊ agricul⸗
toꝛes ter vel quater crudũ agrum arare pꝛeci
piunt.dicẽtes ꝙ habet de tribus vel quattu⸗
oꝛ arationibo addere fructibus pꝛopoꝛciona
biliter ſui nũeri quantitatẽ.vt ꝙ ſecũda ara⸗
tio addat alteram fructuũ partẽ.et tercia ter
ciam.⁊ quarta quartã.⁊ vltra non pꝛogredit᷑.
quia ſufficit ꝙ per quattuoꝛ aratiões eſt ter⸗
ra ſubtiliata ad cibum pᷣparatum.hac de cau
ſa pꝛecipiũt periti in ruſticatione glebas ma⸗
gnas malleis magnis cõminui.qꝛ alit᷑ vt di⸗
ximus nõ cõuenit generatiõi plante.Quod

autẽ diximus de tribus vel quattuoꝛ aratiõi
bus variat᷑ ſ̃ m qualitatẽ agri qui colitur.foꝛ

tis em̃ ⁊ glutinoſus ⁊ adulterinis herbis re⸗
pletus nõ excoliturad emundationẽ ⁊ ſubti⸗

libet ſibi permixte ſint non erit ipſa ꝓpꝛius lo

liationẽ niſi quattuoꝛ aratiõibo.poꝛoſam aũt

lo no
lolnt
loaur
lerer
Uünne
Lose
icri
ſium
ſortg
ci
unn
honn
Med
ſon
1

ſuin

nbene
edi⸗
dqnod
rercn
reviſce
Ppedes
inſerio
Mimig
vir⸗
Demn
eicün
an, ſeg
Ppeerfe
mect
usho⸗
ste
one. Do

nes⸗

peiuglo
eſunt
sne⸗
ſücgan
muit fn⸗
hocbane
venazct
ñcomi
z entcõ

rqnod

nekfipo
luat no
Nüͤten⸗
ngneno
mnolia
chaneit
mitſub
cuuſas
gial⸗
neptei
guann⸗
ocions
idaaru⸗
mcute
eui.
ckter⸗
decau
aoma⸗
vtdi⸗
Onod
gratio
iwr ſo
that⸗
rſubn⸗
mait

LTiber

ſubtilem ⁊ mundã terram habenti foꝛte ſuffi

cit vna aratio vel due.aut vt multuʒ tres aut

plus.pꝛopter quod etiam pꝛecipit Palladi⸗
ns terrã conſiderari.quoniã ſilaboꝛ fructus

excellat vtilitatem relinquenda eſt.ſi autẽ fru
cius excedit laboꝛis meritũ inſiſtenduʒ dicit
eſſe cultui.ſunt autẽ agri qui nõ arãdo ſed fo

diendo temꝑant.et hij ſunt quoꝛuʒ multa eſt
pinguedo in pꝛoſundo qð vomere aratri per
tingere non poteſt. ad hos eni opoꝛtet adhi⸗
beri foſſoꝛiũ.quod ꝓfundius terraʒ ſulcatqᷓ;
vomer aratri.compertũ eſt em̃ cõpertione ru

ſticoꝝ vſq; ad decẽ pedes pluuie humoꝛẽ pi

guedinẽ ſuꝑficiei terre ſemẽ deferre.cũ in ꝓ⸗

fundũ diſtilat. ampliꝰ aũt ſiẽ videmꝰ aĩalia

aquatica que ſub terra pꝛofunde generant᷑ in
lacubꝰ ſubterraneis venenoſa eſſe. eo ꝙ lucꝭ

expertia ſunt.⁊ vapoꝛibas ſpiſſis nutnita.ita
etiam ⁊ pingue quod in pꝛofundo terre latet
incongruũ eſt ⁊ groſſum ⁊ frigidũ.niſi ad ſu⸗
perficiem aliquãdo tollat᷑⁊ luce ſolis luſtraz⸗
tum ſubtiliet᷑ ⁊ diſſoluatur ⁊ ſpũale fiat.q̃ va
poꝛabili ſpiritu ad radices ⁊ ſemina pertinge
re ⁊ penetrare poſſit.et vſibus laboꝛantium
adaptari.non eni omnis ager colitur vel ara

tur. Qũ enim antiqui egyptij pꝛimo agrum
menſuris geometricis diſtinxerũt. quattuoꝛ
genera agroꝛuʒ eſſe dixerũt in quibus plante

domeſtieant᷑ per cultũ ſatinum: videlicꝭ con
ſitum cõpaſcuum ⁊ noualem.ex his autẽ du⸗

os tm arando ⁊ fodiendo coluerũt ſatinũ vi⸗
delicet ⁊ noualẽ. vocantes ſatinũ qui ſerit᷑ cõ
tinue ſingulis annis: vel in eodẽ anno pluri

es.noualem autẽ qui alteratis annis autter⸗

tio intermiſſo:aut quarto vel quinto aut ſex⸗

to:aut foꝛte ſeptimo anno quieſcit.⁊ hos fo⸗

dere ⁊ arare pꝛecipiunt ꝓpter cauſas quas di
mus.Compaſcuũ autẽ ⁊ conſitũ nõ fodiẽ
dos eſſe pꝛeceperũt. compaſcuũ aũt vocabãt
eũ qui pꝛata ferebat in paſtũ animaliũ.Con
ſitum autẽ eũ qui arboꝛibs erat conſitus.que

poꝛtabãt fructꝰ ſalubꝛes vſui hominũ.⁊ cõ⸗

paſcuũ nullo modo. conſitum vᷣo no n fodie

bant niſi foꝛte parũ circa radices ⁊ non vbi⸗
ꝙ; cuius nos inferius rationeʒ dicemus. ſic
hic dicere ſufficit ꝙ ſatinꝰ ⁊ noualis ager fo⸗
diendi ⁊ arandi ſunt:qꝛ aliter ſemia in eis nõ
bene cõualeſcunt ꝓpter cauſas quas diximꝰ.

Betüdus Fo. xuf.

—

Juerſificant᷑ autẽ in arando ⁊ cultu ſa
tinus ⁊ noualis ager.qm̃ ſatinus vieu

tem habʒ magnã ⁊ feracẽ fructificandi. in tã
tũ ꝙ ſi cõtinue nõ maceret᷑ in partu piguedĩe

nimia luxuriabit in ſpuria diuerſaꝝ plantaꝝ.
qð poſtea ſine magno laboꝛe emẽdari nõ po

terit:aut foꝛte in hũoꝛe.ita ꝙ ipſe humoha⸗

bundãs ſubmerget ſeminũ virtutẽ.⁊ ſi quidẽ

adeo ferax eſt ꝙ timet᷑ lunuria adulterinaruʒ

plantarũ cõtinue ſerit᷑ om̃i anno.aut foꝛte in
anno pluries.eo ꝙ calidus ⁊ humidus eſt ta
lis ager.et ſoli calido expoſitus. qͥ etiã ſol ab
eqnoctiali deſcendẽs caloꝛẽ terre ad pullula

tionẽ ſeminũ ſufſicienter ĩmittit. Nam caloꝛ
ſolis cõmiſcet inferioꝛa ſuꝑioꝛibus ad gene⸗
rationẽ eoꝛũ que in terra naſcunt᷑:⁊ ideo quã
do ſolis caloꝛ inferioꝛẽ terre humoꝛeʒ eleuat
in ſuperficiẽ agri ſiccã efficit᷑ ager cõtinue ca

lidus ⁊ humidus.er eſt illeagẽr ſemꝑ poꝛoſe
terre:etiã bone cõmixtiõis.⁊ facilis cultꝰ.⁊ ꝑ

uo laboꝛe multã ꝓfert fructuũ vbertatẽ. ⁊ il

le pꝛopꝛie vocat᷑ ſatinꝰ.qñ aũt vincẽte caloꝛe

ſolis eleuatũ de ꝓfundo hũiduz nõ cõmiſeet

agrũ ⁊ mollificat eũ.ſed cõſumit᷑ ⁊ plus cõſu
mit ſol de humiditate vel hüoꝛe q; eleuet.effi
cit᷑ ager puluerulentꝰ ⁊ ſabuloſus ſalſus ⁊ peſ
ſimus.qͥ nõ recipit bonitatẽ ꝑ cultũ.ſed potiꝰ
ſiccitate redigit᷑ in heremi ſolitudinẽ.in qua

Liber

nulla plantarũ reciꝑe poteſt ad bonuʒ vſum

matcationẽ. Adhuc autẽ ſi tãta ſit ſolis debi⸗

litas: vt nihil de pꝛofundo terre eleuare poſ⸗

ſit ad ſupficiem.ſed potius cõpꝛimit᷑ ctinue

ager loci frigiditate moꝛtificante quãtũcun⸗
q; ille colat᷑ non reddit fructuʒ plantarũ.niſi
foꝛte ſiluarũ.eo ꝙ ſiluarum arboꝛes valde in
magnã ꝓfunditatẽ dirigũt radices vbi eſt ca
loꝛ fumãs ex ſupioꝛe terre cõſtrictiõe.ad tan
tã autẽ pꝛofunditateʒ nec foſſio ꝑtingere põt

nec aratio.nec ſemiatio.Et iðo tales agri nec
arabiles nec ſatini dicũt᷑oĩa hec q̃ in ſuꝑficie
terre naſcunt᷑ ex vapoꝛibo de ſubſtãtijs ad ſu⸗

perficiẽ ꝑtingentibo oꝛiunt᷑. Satinꝰ igit ager
optimꝰ eſt.qui vapoꝛe ꝑtingente ⁊ no cõſum

pto ſuꝑius eſt calidus ⁊ hũidus. mollem ba
beẽés ſupꝑficiẽ ⁊ poꝛoſam.qui ⁊ cultu facilis eſt
⁊ ferax ſeminibo in eũ iactis Eſt aũt hoc ima
ginari ꝑ ſunilitudineʒ balneoꝛũ. in his em̃ ſi

q; caloꝛe moderate monẽte quidẽ humiduʒ
ſed nõ cõſumente vſus fuerit diffundet᷑ humi

dũ naturale in mixtũ cibale humido ꝑ coꝛpꝰ
fuũ extendit carnes ſuas ⁊ impinguabit eas.
Siaũt caloꝛe immoderato ⁊ diu vtat᷑ expi-
rat humidũ eius.⁊ deſtruet᷑ ⁊ macerabit᷑ coꝛ⸗

pus ꝓpter quod dixit CPalladius maxime eli

gendũ eſſe pinguẽ ⁊ rarũ agrũ.qui caloꝛe ra⸗
rificatus nõ diſſolutus ſit.⁊ humido multo
ſpũali ad ſuperficiẽ deflexus impiguatus ſit.

ſecũdi aũt meriti dicit eſſe pinguẽ et denſum.
huic em̃ ⁊ ſi denſus ſit aratione eſt ſubtiliabi
lisæ rarefactibilis.⁊ tunc efficit᷑ conueniens
pingui ⁊ denſo.hic em̃ laboꝛ cultus cũ culto
ribus nõ negligestiboad vota reſpondebit.
CLum autẽ iſte due diſpoſitiões magis inue⸗
niant᷑ in agro culto. pinguis et rarus magis
vineis cõgruit.eo ꝙ vites rari ligni ſint.⁊ ex
denſo non ita ſugere poſſunt.adhuc plurimo

indigent caloꝛe ⁊ humoꝛe vinee. ꝓpter qð nõ
cõuenit ad vites terra denſa.que ⁊ caloꝛẽ im
pedit ad radices ꝑtingere ⁊ hũoꝛeʒ.pinguis
autẽ ⁊ denſus frugibus magis cõgruit.q ſoli
dũ exigunt fundũ ⁊ cibũ pꝛopter grani ſicci⸗
tatem ⁊ ſolidũatẽ.ſola aũt nimis macra ⁊ me
lancolica quadã ariditate nec fru gibus cõpe
tunt nec vineis.hec em̃ repꝛehenſam in vici⸗
nia ſui pꝛofunditate habẽt humiditatẽ.⁊ hec
humiditas parũ ſpirat.niſi foꝛte ad arboꝛuʒ
ex pꝛofundo generationẽ.et haruʒ fruct aut

nulli ſunt pꝛopter frigꝰ.aut immaturi.⁊ incõ
uenientes.et ideo plante in tali terra non do

meſticant᷑ ea autẽ que nimio caloꝛe ſiccitateʒ
pati? pꝛo omibus peioꝛ eſt illa em ⁊ in pꝛofũ

.

Gelundus
do et ſuperſficie deſtituta eſt humido.et ideo
hic heremus vocat᷑ eo ꝙ redacta ſit in ſolitu
dinẽ. nec aliqͥd pꝛofert ꝓpter aduſtionẽ ⁊ ſal⸗
ſedinẽ ſabuli. niſi foꝛte herbas valde minu⸗
tas ⁊ ſiccas ex aliquo modico vapoꝛe alicu⸗

ius tẽperati tẽpoꝛis generatas.pꝛopt᷑ qð op
timus agricultoꝛũ Palladius dxit id deter
rimũ terre genus eſſe quod eſt ſiccuʒ ſimul ?

ſpiſſum macrũ ⁊ frigidũ calidi expiratione.

dicamine agri vt fiat ſatinus.

Capitulum. xuj. De me⸗

Vint autẽ quidã agri in ſe quidẽ frigi⸗

ditate ſteriles:aut humoꝛe qui culti pꝛi

mo accipiũt medicinã.⁊ poſtea in eis optime
plante pꝛecipue reGes pꝛoueniũt.in talibus
em̃ terris argilla foſſa terre frigide miniſtret᷑

ex argilla quidẽ terra frigida accipit fecundi

tatẽ. eo ꝙ argilla calida eſt ⁊ ſicca.pꝛopꝛieta⸗
tem habẽs maſculi.terra aũt frigida eſt et bu.

mida.eo ꝙ frigus inducit bumidũ. ⁊ cũ cali
dil ſicoeum ꝑmiſcet᷑ frigido ⁊ bumido fit tẽpe⸗

ramentũ.⁊ tunc terra illa ferax ita diu efficit.
donec per illuuionẽ imbꝛiũ non diſtillat᷑ ab
ea argilla.et tunc plante in talib terris ad me
ritũ veniunt.mutãtes ſilueſtriũ pꝛopꝛietates

in domeſticaꝝ qualitates. tã in quãtitate fru

ctuũ qᷓ; in qualitate. Si terra ſicca eſt ⁊ẽ ama⸗

locticen
inſclimn
oneſal⸗
geminn⸗
Neglicu⸗
Pr qdon
tidderer
Vſumul:
ione.

Ln⸗

priela⸗
cſtabo⸗
cucali
ſittepe
effial⸗
ſtülata
ns Gne
n mn
Krume

ra nunq; recipit medicinã. quicqͥd em ingeri
polteſt tali terre totũ in aduſtionẽ ⁊ ſalſedineʒ

⁊ ſiccitatẽ cõuertit᷑ pꝛopter qð etiam terra ad

louem exclamans ſe in fabulis poetarũ legit᷑
conqueſtũ de incendio Phetontis.⁊ nõ con
queſta de gelicidio ſaturni.ſciẽs ꝙ; malicia ꝗᷓ
ex frigoꝛe eſt põt temꝑari.nõ autẽ aduſtio q̃
eſt ex ſiccitate ſalſuginis. Similit᷑ autẽ ſi ter
ra humoꝛe infecũda eſt aliquod recipit tẽpe⸗
ramentũ.fodit᷑ em foſſatis ꝑ tranſuerſum.ad
G pꝛimo deſcẽdit humoꝛ ſuꝑfluus. vt poſtea
defluat ab agro:cũc recipit temꝑamentũ.pꝛo
pter q omnes foſſas agroꝛũ qꝗd vnã maioꝛẽ
⁊ decliuioꝛeʒ deriuari facias per trãſuerſales
aratiões ⁊ foſſas.vt per decliuioꝛẽ ager a ſu⸗
perfluo mundet᷑ humoꝛe.eo modo quo etiaʒ
immutatiões ⁊ euacuatiões coꝛꝑa curat aĩa
liũ ex humoꝛe ⁊ nõ qualitate ti inſirmata.ſi
cut duplex cauſa eſt egritudis in aĩalis coꝛꝑe
ꝙ videlicʒ aut qualitate aut humoꝛe infirmã
tur.ita eti eſt ĩ agro.⁊ ideo cũ terra frigidita

te ſola vincibili eſt ſterilis ſtudeat agricultoꝛ
infundere alterantẽ argillã.ſi autẽ ex humo⸗
re ſolo eius infecunditas eſt. ſtudet euacuan

tibo eam redigere ad cultũ per modũ foſſaꝝ qͥ
dictus eſt. Dz terra que iam ſic deſtituta cõ⸗
buſta eſt. deſpata eſt.ſic anialis coꝛpus moꝛ⸗
tuũ ⁊ incineratũ. His igitur modis ager ſati
nus iuuat᷑ ad domeſticationẽ plantarũ.pꝛeci
pue in fruguʒ cultu.quoniã de vineis ſermo
erit poſterius cũ de agro cõſito tractabimus
in talibus em nõ optimis agris qͥ medicina
plurima ⁊ cõtinua indigẽt duligent᷑ obſeruã⸗

Qa ſunt tꝑa cultus ⁊ ſationis.in terris aũt fri

gidis autũnalem tẽpeſtiue opoꝛtet fieri ſatio
nẽ.vt planta aliqd roboꝛis ante hiemis aduẽ
th accipiat.nã ſi debilis nimis ad hyemis ꝑ⸗
uenerit frigiditatẽ.ipſa gelante glacie moꝛti⸗
ficabit᷑et a fructu optato deſtituet᷑. hoc auteʒ
maxume eſt in eo agro qͥ cum frigiditate etiaʒ
eſt ſiccus.niſi em tũc tẽpeſtiue pᷣueniat᷑ ſatio.
als non habebit robur cõtra hyemẽ macrã ⁊
tenella plantatio.in agro aũt calido ⁊ pingui
differenda eſt ſatio quantũ cõmode põt.ꝙ ſi
pꝛeneniat᷑ in tali agro luxuriabit in herba.⁊

cũ totum in herba poſuerit humidũ ſubſtan
tiale nõ habebit verno tẽpoꝛe vnde pꝛoducat

ſemina vtilia. na eius ſatio nõ accipit ab hye
mis frigoꝛe aliquod nocumentũ:eo ꝙ loca⸗

tũ ſit ſemel in agro calido ⁊ pingui.⁊ ſic etiaʒ

a frigoꝛe hyemis ledi non poteſt. ſed plãtula
potius impiguat᷑ ⁊ retinet᷑ a frigoꝛe hyemis.

ne luxuriet.⁊ tũc verno ſuperueniente caloꝛe

Setudus Fo. xvif.
multiplicia ex ſe foꝛmabit ſemia.⁊ fructus in
maxima vbertate pꝛoducit. Similit autẽ cõ
ſiderandũ eſt in agris multuʒz frigidis ⁊ hu⸗
midis.qui circũpoſiti ſunt maribo ⁊ paludi⸗
bus muls.hos em̃ nõ cõuenit ſemiare in au
tumno.nimiũ autẽ pꝛofundet᷑ humoꝛe frigi⸗

do.et ſeminũ foꝛma abluit ⁊ perit ita ; eua⸗
neſcũt in vere. eta fructu deſtituunt᷑. ſz verno

tepoꝛe ſata multipliciter habẽt humidũ.⁊ cũ
caloꝛ ſolis eõualuerit cito creſcunt ⁊ fructiſj⸗

cantet huius ſignũ eſt ꝙ videmꝰ tales in ſic

citate tpoꝝ que alios agros impedit optime
fruciificare. tempoꝛis em ſiccitas nimio agri

humo:i cõiuncta facit tẽperamẽtũ.⁊ fructuũun

reddit vbertatẽ. pꝛopter qð etiam dicimꝰ ta⸗

les agros ꝓ ſationẽ fabe vel liniſ i aliquando

infecunda ſint redire ad vbertatẽ eo ꝙ talia

radicitus euulia ſuperfluã ipius tẽperat hbu⸗
miditatẽ.pꝛopier quod ſtudiũ culture ſit cir⸗

ca hniuſmodi agros. vt ꝑ cõgeſtos aeres af⸗
fluentẽ redũdantiã impediãt aquarũ. ne agri
impediant ſuperficiẽ. ⁊ per foſſata in extremi
tate agroꝛũ aperta ea que ia influxit aut ꝑ plu

uias venit educat aque bumiditatẽ nullo au
tẽ ingenio vt dictũ eſt curari valet fra ex adu
ſtione longa ⁊ ſiccitate ſterilis effecta. raritas
em ſua humoꝛẽ inductũ non retinet. ſiccitꝗs
autẽ letamen abſumit appoſitũ.⁊ amaritudo

innata impedit ſeminũ aut plantarũ nutri⸗
mentũ.frequent᷑ tamẽ ſuꝑ huius ſalſugie ſu⸗

perficiẽ quandã terre lenis ⁊ pinguis que ab

luuione maris adducta eſt. inuenimꝰ autem

foꝛte que longa putredine herbarũ ibi eſt ge

nerata.flumĩa em in mare intrantia plurimã

ſecũ trahunt terrã quã eradũt ðe terris opti⸗

mis.que dũ ad mare ꝑuenerit reflexu pꝛoijci
tur ſuꝑ ſalſuginẽ litoꝛis.⁊ dũ hoc fit cõtinue
temꝑe longo ſuꝑficies talis terre feraciſſima
eſt in fructib qui non in pꝛofunaũ figũtra⸗
dices.eas vᷣo qui in pꝛofundũ figũt radices
nutrire nõ poſſunt.⁊ ideo talis terra frugũ qͥ⸗
dem fert copia:ſed arboꝛes aut nulle aut par
nule naſcunt᷑ in ea.buiꝰ aũt ſignũ eſt ꝙ vide
mus maria que bis in die namrali inftuunt
⁊ refluunt.et iuxta litoꝛa ſua tales hẽe agros.
maria autẽ ſtantia oĩno iuxta litoꝛa ſua ſunt
ſteriti/sgss.

Capitulũ xvij. Detultu

agri montuoſi et valliculoſni.

Bri au tẽ in cõuexitatibo montũ ſiti fre

quenter patiunt᷑ ſiccitatẽ ⁊ macredinẽ.
qm pingue qð eſt in ipᷣis defluit ad vallesit

iij

5 1.

ideo valles qͥdem pĩguiſſime.cõuexa aũt mõ
tii ſunt arida ꝓpter qd plante in eis nõ bene
domeſticant᷑ per cultũ.ꝓpter qð etiam in tali⸗
libus locis pᷣcipiunt᷑ etiã ab agricolis ꝑ trani
uerſum ſulcari.vt in ſulcis ſtet retenta pĩgue
do.que decurrit in pᷣceps ſi ex direcio ſulcus
deſcendit. ꝓpter qð etiam fiũt retinacula per
materias ex tranſuerſo ante agrũ.ne humus
defluat poſtq; fuerit exarata.quidã autẽ ſub⸗
tilioꝛi ingenio humũ hanc ſerunt nõ exaratã
ſed durã.⁊ poſtq; ſeminata eſt humꝰ euertũt
eam ſuꝑ ſemia. aut aratro aut ligone aut alio
foſſoꝛio.⁊ nõ arant eã niſi ſemel.nec in ea cõ⸗
minuũt glebas magnas. quoniã ſi arat᷑ ſepiꝰ
cõminuet᷑ cũ pluuia que cũ impetu deſcẽedit.

ex cõuexu montis tota poꝛtaret᷑ ad vallem.?

periret qd ſeminatuʒ eſti.ſemẽ igit᷑ in tali agro
tenue ⁊ nõ bonũ debet eſſe. tum ꝓpter cultus
Defectũ.tũ ꝓpter impoſſibilitatẽ retinẽdi pin⸗
guedinẽ ⁊ humoꝛẽex àbus ſemia ↄualeſcũt.

⁊ ideo etiã fimus letamis ſub terra in mõtib⸗
noõ ponit᷑ ſed potiꝰ in ſuꝑficie.ne terra in inti

. . — —

mis mota ꝑ bumoꝛẽ et unpetũ deſcẽdatĩ val

lẽ. ne⸗ letamẽ eqliter ſpargit in montibꝑ to⸗
tũ.ſed altius plus letamis ponit᷑ vbi plus de

humoꝛe abluit᷑ ᷣm ꝙ declinat conuexitas de

„

letamie ponit᷑ minus ⁊ minus. inferioꝛa em
per ſe deſcẽſu humoꝝ pingueſcũt.ſuꝑioꝛa au
tẽ pinguedine ꝑ alluuionẽ reſtituunt᷑.dũ autẽ
plus letamis ponit᷑ vbi plus de humoꝛe ab⸗
luit᷑ ⁊ minꝰ in loco ad quẽplus letamis ꝑ al⸗
luuionẽ imbꝛiũ appoꝛtat᷑ fit qdam tẽperamẽ
ti equalitas.fructꝰ? anteʒ cõuenientioꝛes ſunt
montiũñ q; vallium. qm reuerberatio ſolis ad
montẽ maioꝛ eſt. vumoꝛ moderatꝰ citiꝰ obe
dit digeſtioni.⁊ loca ipſa montiũ ſunt vapo⸗
roſa.quia vapoꝛ maturantẽ adiuuat caloꝛes.
Ex his ergo aniaduertendũ eſt ꝙ q̃cunq; plã
te aromaticos ⁊ calidos ⁊ ſiccos habẽt fru⸗
ctus.hos magis ↄgruit in mõtib plantari⁊
ſeĩari ꝓpt᷑ loci caloꝛẽ ⁊ ſiccitatẽ q̃cunq; aũt ſo
lidos ⁊ humidos habẽt fruct.his mag cõ⸗
petit in vallibo ſemiĩari q; in mõtibo. ꝓpter qo
vina ⁊ aromꝗatica melioꝛa ſunt in mõtibo.⁊ in
genere frugũ auena melius q; triticũ vel ſili⸗
go in montib ꝓuenit.frumentũ aũt oꝛdeum
ſiligo melius in vallibo pꝛoueniũt.ꝓpt ſuo
rũ granoꝝ ſoliditatẽ. In valliculoſo aũt agro
neceſſario eſt fieri foſſatũ in medio vallis ma
gnũ ⁊ multa pua ad ipᷣm deſcẽdentia.ꝑ q bu⸗
moꝛis impetus defluat. ne veniẽtes de möte
toꝛrentes ſubmergũt ſemĩa qᷓ iacta ſunt ĩ val⸗
le. Sic aũt agro culto domeſticũ ſeminib ⁊

radicibo plante ingerit nutrimentũ.⁊ ido plã
ta domeſtica tüc efficit᷑ cũ ager ſatinꝰ vt dictũ
eſt reꝑit.cũ em̃ vent᷑ ⁊ mater ſint vegetabiliũ.
opoꝛtet vt ipſa ad cultum redacta ſemina ᷣm
agros ſuas mutet diſpoſitiões.digerũt aũt ci
bũ ⁊ faciunt eum colericũ aut flegmaticũ aut
ſanguineũ.⁊ poſtea ꝑ diſpoſitiões cibi alterã
tur coꝛpꝰ ⁊ ſubſtãtia plãtarũ.nã ſicut arte me
dici diſpoſitiones laudabiles acqᷣrit venter.⁊
tũc ad laudabiles diſpoſitiões mutat cibum
⁊ coꝛpus.ſic ſapiens agricola ad landabiles
diſpoſitiones mutat agrũ ꝑ cultũ.quo lauda

rũt diſpoſitiões.eadẽ aũt oꝑatio eſt inter par
tũ ⁊ matricẽ.⁊ agruʒ ⁊ plantã.qm̃ licʒ operat᷑
ſicut ſperma maſculi.qͥ ſic artifex mouet ⁊ foꝛ
mat partũ.tñ qa ſanguis mẽſtruus trabit᷑ in
nutrimentũ partus in multis ſequit᷑ matr et
matricis diſpoſitionẽ.in agris aũt et plantis
hoc eſt pluſq; in matrice ⁊ partu.qꝛ in plantꝭ
ſicut in antehabitis eſt oſtenſum nõ eſt ꝓpꝛie

maſculus ⁊ femĩa.ſed ꝑmixte ſunt hee virtu⸗

tes in codẽ. ꝓpter qð terre diſpoſitio tota eſt qᷓ

alterat plantã ad domeſtice vel ſilueſtris di⸗

ſpoſitionem. LMG
Caprtuluz xviij. De tul⸗

tu agri noualis.

Ser autẽ qui nonalis ab antiqͥs ſapiẽ⸗

mũ ad cultũ redactus eſt.alter aũt ad que in⸗
terpoſitis quibuſdã quietibo neceſſe eſt ſuã re
dire nouitatẽ. ſicut eſt ager qͥ duob annis ſe⸗
minat᷑ in tercio quieſcit.aut in q̃rto aut in qͥn
to aut in ſexto aut in ſeptimo vſq; ad hũc em̃

innenimus diuerſitatẽ vel diuerſificari qetes
agroꝛũ.noualis autẽ qui vno anno ſeminat᷑.

.

pluribo ãnis quieſcere vult. pꝛo certo malus
eſt. ⁊ cultui ⁊ cultoꝛi ad vota nõ reſpondẽs la

boꝛis.ſtudiũ autẽ quod babet᷑ in agro noua⸗
liñ qͥ nüc pꝛimũ ad cultũ ſunt redacta eſt ex⸗

tirpatio ſimiliũ ſilueſtriũ.quarũ radices in ſe
extirpent᷑ omnẽ ſugũt agri humoꝛẽ.et nõ per

mittunt ſemina nutriri ⁊ ad debitũ vegetari.
pꝛopter qð etiam pꝛecipit᷑ agrũ nõ ſeri diuere

ſis ſeminibo.ne humidũ adurat aut exiccet al
terũ attrahendo ad ſe nutrimentũ.extirpatis
antẽ illis ſerit ager. ⁊ pꝛimo qᷣdeʒ pꝛopter nõ
aduſtã virtutẽ terre quã cõtraxit longo in ip⸗
ſa putrefactidᷣe herbarũ ac ſtirpiũ diuerſarũ
diu ferax eſt aũt ſine aut cũ puo letamie.dein
de opoꝛtet adhiberi letamẽ ſi ferax debet per
manere.et niſi ſit pinguiſſimus ager opoꝛtet

emm

biliter diſpoſito etiã plantelaudabiles acqui

Auulla
ſotun
(on
ſin
pblia
iſi
untſt
upte

tibus vocat᷑ duplex.vnus qͥdem qͥ pꝛi⸗

glqo
ſubſt
leaut
ena⸗
duse
ivoct
giſe⸗
n
nnl
Kiui

chi
liſe⸗

fruon
pline
faliſ.
Conni
nuoh
coope
leligr
bentp
amse
Goſl
xeri
ſinee
tus,
legni
ſeſun
ftwc
npam
bonan
leinta
Man
figidn
tünfrn
lerg
Mia
ſifn
lo⸗
u⸗

did gi
Ndici
Kubilüi.
miafin
müͤtnütcl
Aticügut
Pialteri
naneme
Lychten
latchunn
naabies
volaud
lsacqgi
meerpar
Goperat
oner 1ſor
Strabikin
Emame
etpants
inpoong
ck prie
bewu⸗
dwnck
geſtrsdi⸗

Nul

sſpls⸗

enqpeis
aͤqnein⸗
ſckluin
,mnisſe⸗
mtinin
ghicen
niqets
ſoninat.
omalus
ondtsa
o nous⸗
cn cker⸗
dices inſe
anöck
ieelatn
idiucr⸗
ctal
rurpans
optero
goini⸗
luerſani
mie den
ebelpe
opoꝛet

Liber

aliquã interponi quietẽ. pꝛeſertim quãdo cũ

ſubſtantia berbali vel paleari plante ſemina⸗
te aut metunt᷑ aut radicitꝰ euellunt᷑.extracta
em̃ agri pinguedie ⁊ virtute.neceſſe eſt vt nu
dus ager ſoli exponat᷑ tercio vel alio anno cu
ius caloꝛe ⁊ lunnne virtutẽ accipiat germinã

di ſicut habuit in pꝛima ſeminatione.ſpiritꝰ
em̃ viuificus plante dum ꝑ ſemina ⁊ plantas
attrahit᷑.bumoꝛe et ſpiritu vinifico terra de⸗
ſtituit.⁊ termĩato tẽpoꝛe quieſcit.ad agrũ ite

rum reuocat᷑.ſicut reuocat᷑ ad vterũ vᷣtus cõ⸗
cipiẽdi per quietẽ inter partũ ⁊ partũ.ad vnũ

eim̃ agrũ redit citius.et ad alterũ tardius.ſᷣm

ꝙ ager magis ⁊ minus fecũdus calidus ⁊ hu

migqus ⁊ poꝛolus ⁊ ſiccus ⁊ pinguis ⁊ ſubti
lis inuenit᷑. hoc autẽ oſtendit ⁊ iᷣm nomen.
quoniã nouale eſt quod redit ad virtutẽ pꝛi⸗

ſtinã per quietẽ innouatã.omniũ em̃ operuʒ

phiſicoꝛũ teſtant᷑ opa. que em cũ laboꝛe ⁊ ex
pꝛeſſa virtute ꝑficiuntur. niſi quiete interpoſi

ta reſtaurũ accipiant ⁊ diſſoluunt᷑ ⁊ coꝛrum⸗

punt᷑ qᷣcunq; igi᷑ agri cõtinuatis ſationibus
fructificant. cõtinue ex celo ⁊ humoꝛe ſuoꝛuʒ

pꝛincipioꝛũ accipiũt innouationẽ. qui inſtau
rati ſeimnꝑ poſſunt acciꝑe pullulationẽ.⁊ ideo
continue ſeminant᷑.Quicunq; autẽ ager cõti

nuo humoꝛe nõ modo infuſus eſt. ſed etiam

cooꝑtus illo in maioꝛe parte anni.qð ita in⸗
telligas in hyeme ſcilicet ⁊ in vere quãdo de⸗
bent pullulare ſemia.⁊ in autũno qnãdo ſerẽ

dum eſt cooꝑtus eſt nimio humoꝛe frigido ⁊

groſſo infuſus.Egyvptij pꝛimo agros diſtin⸗
xerũt hoc ab egyptijs qui pꝛimitꝰ agros di⸗
ſtinxerũt vocat᷑ ager ſubteneus aut tenulen⸗
tus.⁊ ille nec noualis nec ſatinꝰ.quia in eſta⸗
te quãdo inſuperficie ſiccant᷑ ſcindit᷑ magnis
ſciſſuris lutũ.quod eſt in ſuꝑficie ipᷣius ex aq̃

frigida groſſa que cooperuerat eũ in ſuperio⸗

ri parte luti eius.et hoc impedit pullulationẽ
bonarũ plantarũ. Si que etiam naſcant᷑ plã
te in tali agro ſilueſtres remanẽt.quia accide
vel amare ſunt in ſapoꝛe pꝛopter groſſicieʒ et
frigiditatẽ ⁊ crudelitatẽ humoꝛis ⁊ in ſemine
⁊ in fructu deſtituunt᷑ pꝛopter defectũ humi⸗
di.ex quo cauſant᷑ ſemina ⁊ fructus. Adhuc
autẽ quia tẽpus eſtatis non eſt ad pullulatio
nẽ fructuũ.ſed ad maturitatẽ ⁊ exiccationẽ.⁊
ideo ꝓnũciant de hoc agricultoꝛes ꝙ deſerẽ
dua eſt quia nulla vtilis planta in ea mutari
poteſt ex ſilueſtri cõueniẽtes domeſticis plã⸗
tis pꝛopꝛietates vt ſupꝛa.Alium autẽ agrum
vliginoſum eſſe dixerunt antiqui cultoꝛes de

quo ratiocinati dixerũt ipᷣm ad cultuʒ redigi

Sttüdus Fo. xviüjf.

non poſſe. Hec autẽ eſt vligo ſicca ſiccitatem
continue obtinens.hec eſt enim ſiccitas pul⸗
uerulenta. Et hic eſt qui heremi habet natu
ram.cum em̃ partes in ſuperficie non habè⸗

ant ſolidatas ⁊ continuitas non radicabit in
eo.⁊ floꝛebit aut fructificabit aliqua perfecta
plantarũ. Nam plãta querit locum iolide cõ
tinuitatis in quo radicet᷑ ⁊ floꝛeat ⁊ fructũ fe⸗

rat. In vliginoſo enim tota ſuperficies eſt po

rus.⁊ quod eſt ſubtilis humoꝛis in fundo to
tum euapoꝛat.nec retinet᷑ aliquid in ſuperfi=⸗
cie quod reflexum contineat᷑ ⁊ conſtet.⁊ plãꝰ

ta perfecte foꝛmetur ex ipſa.⁊ ideo quia talis
ager plantã non ſuſcipit.nõ poteſt etiãꝑ ara

tiões aut foſſas ad boc redigi.vt in eo fiat ali
qua domeſticatio plantarũ.et ideo relinquẽ⸗

dus eſſe cenſet᷑.et in piſcinas ⁊ lacunas redi⸗

gẽdus.que pꝛedicta de terra vliginoſe in qua
ſem per inſeꝑatur.manet vliginoſa:ſunt ver⸗

ba ⁊ ſententia alberti.Alij tamẽ dicunt ꝙ ter
ra vliginoſa in quaſſemꝑ inſeꝑatur manet hu
miditas.dicẽtes ꝙ vligo ẽ naturalis bumoꝛ
terre ab ea nunq; recedens.vt inſeꝑpabile acci
dens.⁊ in hac opinione videt᷑ eſſe Paladius.
qqui ait ꝙ omne triticũ ſolo vliginoſo poſt ter
ciam ſationem in genus ſiliginis cõmutatur
Nam talis tranſmutatio ex ſuperflua ſiccita
te pꝛocedit.Et in multis alijs locis idẽ Pala
dius ſentit.⁊ cum eo concoꝛdat Uarro ⁊ alij

multi qui de hac materia tractauerũt.

Capitulu. xix. De tepoꝛt

⁊ modo arandi ⁊ diſſipandi herbas malas.

Ingues ꝛ ſicci agri in locis aridie de
menſe febꝛuarij ⁊ ianuarij poſſunt pꝛs
ſcindi ⁊ arari.in locis vo Emꝑatis ⁊ humi⸗
dis de menſe maij ⁊ apꝛilis.videlicʒ quando
in eis ſuꝑflua humiditas eſt cõſumpta.⁊ ter
ra iam ad equalitatẽ inter humiditatẽ ⁊ ſicci
tatẽ peruenit.eodẽ menſe apꝛilis ⁊ maij pin⸗
gues agri qui diu aquã tenent pꝛoſcindãtur.
cum omẽs herbas pꝛotulerint.⁊ eoꝛuʒ ſemia
nondũ ſunt maturitate firmata. Et ſicci de qͥ
bus pꝛimo diximus poſſunt ſecũda vice ara

ri mẽſe iunij ⁊ iulij.ſecũda vice grant᷑ agri hu⸗

midi quos diximus de mẽſe marcij ⁊ apꝛilis
vel maij eſſe ſulcandos. Menſe auguſti hu⸗
midi agri ſecũda:ſicci vᷣo tercia vice arentur.
Menſe ſeptembꝛis pinguis ager ⁊ qui diu
conſueuit habere humoꝛem tercia vice arabi
tur, quãuis humido anno poſſit ⁊ ante tercia
ri. NHunc ager humidus planus exilis ſeri⸗
tur ⁊ aratur.cliui graciles nunc henmg aran⸗

Alber

di ſunt ⁊ ſerendi. Boues melius collo q; ca⸗

pite iungunt᷑.quos vbi ad verlurazʒ venerint

aratoꝛ retineat ⁊ iugũ pꝛopellat.vt eoꝛũ colla

refrigerent᷑. Sulcus aũt in arationibo ſcõm

Palladiũ longioꝛ q; centũ vigiti pedũ eſſe nõ
debet. ſed ex cõſuetudine cultoꝛuʒ lombardie
⁊ romaniole vſq; ad ducentos pedes ⁊ vltra
ſulcus extendit᷑. Cretoſa terra pꝛofundiꝰ.ſo⸗

luta vo minꝰ pꝛofunde aret᷑.ſeruandũ eſt em̃

ne inter ſulcos terra nõ mota relinquat᷑. Gle

be oẽs ſunt volabꝛis vl malleis aut ligonibꝰ

diſſipãde.ſed eqliter totã terrã motã eſſe agno
ſcis.ſi tranſuerium ꝑ ſulcos ꝑticam mittes.q

res ſepius facta bubulcos ab hac negligẽtia

ſubmouebit. O bſeruãdũ eſt ne lutoſus ager
aret᷑. aut qui ſepe fit poſt longas ſiccitates im
bꝛe leui perfuſus. NHam terra q lutoſa tractat᷑
in pꝛincipio toto fert᷑ anno tractari nõ poſſe.

que vᷣo leuiter ſuperinfuſa eſt. ⁊ ſubtus ſicca.
ſitunc aret᷑ aſſerit᷑ per trienniũ fieri ſterilis.?⁊D
ideo mediocriter ager infuſus vt nec lutoſus

ſi nec aridus debet pꝛeſcindi.ſi collis eſt trãſ
uerſus ſulcet᷑ per latera. quefoꝛma tunc cũ ſe⸗

men ccipit eſt ſeruanda. Si agros incultos
aperre voluerꝭ.cõſiderabis an ſit humidus

ager an ſiccus.ſiluis aut germie filice vł fru⸗
tecis veſtitus. Si humidus erit.foſſarũ du⸗
ctibus ex omi parte ſiccet᷑ſed aperte foſſe no
te ſunt. ceteri non hoc genere fiũt.impꝛimun
tur ſulci per agrũ ex tranſuerſo altitudine pe

dũ triuʒ.poſtea vſq; ad medietatẽ lapidibo re

plet᷑ aut glarea.et deſuꝑ terra equat᷑.ſed foſſa⸗
runm capita vnã patentem foſſam petant. ad
quã decliues recurrãt. ita ⁊ humoꝛ deducet᷑.

et agri ſpacia nõ peribũt: ſed defuerint lapi⸗
des ſarmentis vel ſtramie cooperiunt᷑ velq⸗

buſcunq; vAntig bec annf de menſe maij ap
te fiunt.et etiam alijs menſibo ſcõᷣm qualitatẽ
humiditatis terre cõſumpte. Si nemoꝛoſus
eſt. cxtirpatis aut rare relictis arboꝛibo colat᷑.

Si lapidoſus ꝑ multas partes ſaxoꝛũ terra

collecta purgari poterit.⁊ nutriri vł muniri.
Juncus gramẽ ⁊ filices frequẽti aratiõe vin
cunt᷑.ſed fuicẽ ſi ſepe fabã cõſeras vel lupios

⁊ ſubinde naſcentẽ mucrone falcis recidas.

int᷑ exiguũ tẽpus abſumes.Menſe iulij vtili
ter vel añ caniculares dies filicẽ extirpabimꝰ
⁊ caricẽ hoc mẽſe cũ ſol cancri tenebit hoſpi⸗
tiũ.luna ſexta ĩ capcoꝛni ſigno poſita gramẽ

ablatũ greci aſſerũt nihil de radicibsredituꝝ

Lapitulum. xx. De lem

natione in cõmuni

Situndus

S

E ſeminis autẽ natura ⁊ virtute in pᷣce

Aẽtib dictũ eſt. ſʒ hic attendẽdũ eſt.q; ſe

men duo cõtinet.quoꝛũ vnũ eſt virtus foꝛma

tiua.quã habet de celo.cũ caloꝛe ⁊ ſpũ quiin

ſtru mentalit᷑ foꝛmatiue deſeruiũt.caloꝛ qdeʒ
digerendo ſegregando ⁊ ſubtiliãdo: ſpiritus
autẽ vehendo virtutẽ. Alterũ autẽ quod ha⸗
bet ſemen eſt ſubſtantia foꝛmalis q̃ immixto
ſibi humido ſuſcipit foꝛmationẽ ⁊ figuratio
nem in planta ⁊ plante oꝛgana. Attendendũ
eſt igitur in omi ſeminatiõe vt ſeratur ſemen
quãdo adiutoꝛiũ maiꝰ habʒ de celo.hoc autẽ
eſt quando iuuat᷑ calido humido ⁊ viuifico

lumine ſolis temperato.qð in ipſo aliquantu

lum temperatuʒ eſt aduſtiuũ humidi. in ſole

em̃ eſt cõiunctum ſicco.et ideo eſt aliquantu⸗

lum aduſtiuũ humidi ſeminis et ideo nouel
la ſemina ⁊ plantas teneras aliquãdo obum
bꝛant a feruoꝛe ſolis hij qͥ oꝛtos pꝛudent᷑ ex⸗
colũt.ſed in lumĩe lune eſt lumẽ eiuſdeʒ ſolis
ↄiunctũ frigido tꝑato ⁊ humido.vt ex lumie
ſolis habeat caliditatẽ mouentẽ.⁊ ex frigido
tẽperato recipiat temperamentũ.⁊ ex humi⸗
do moueat᷑ ſiccitas ipſiꝰ.incẽſo igit᷑ pᷣmo lu⸗

mie in luna.cũ ipſa eſt calida tꝑata ⁊ humida

iaciẽda ſunt ſemia.qa tunc cõuenientiꝰ iuuat

vᷣtus eoꝛũ a luna ꝓpter rationes iã inductas.
mouebit em̃ tũc virtuteʒ foꝛmatiuã.caloꝛ em

lulke

aust
humic
mand
gone
listl
nihus
ſeore⸗
lvnic
diane
ar.
inli
nmni.
goñt
po
odirt
me
Gnrin
minun
ſuen
Nleni
aglen
Kfei
e
pooſ⸗
ſiſa.
clca
marid
leperfe
ekfrig
erinn
nenin
neonn
ſoreeſ
Non
Nlüt
neaffie
Giseſ
ſitince
ſisc⸗
1lpern

i

Gpatn
ſediſo⸗
ſürſic
Gn
unne
Unn
Upe⸗
cund
ptin
plant
Thon

mein Pce
üchſe
ms ſormna
ſvüquiin
Alords
o:ſpirtus
od hi⸗
zqimmiro
e1found⸗
Aucmdani
r uur lenen
lo hocau.
0 rie⸗
Aiquanen
nidi inſoe
aAliquanmm⸗
ioo novl
igoobon
udent er⸗
ſoezſolss
terlumie
figioo
ethumi⸗
hrolu⸗
bhumid
nci iunat
inialte.

aloz

Tiber

eius ⁊ ſpũs iuuat᷑ a temꝑato caloꝛe lune.⁊ ab
bumido lune iuuat᷑ materia foꝛmalis q̃ foꝛ⸗

manda eſt. nec opoꝛtet attendere ad ſtellas ali
as.quoniã virtus illaꝝ cõmunicat᷑ lumim ſo
lis ⁊ lune ꝑ applicationẽ lune ad eas q̃ᷓ in om

nibus applicat᷑ reſpectiba eoꝛũ quolibet men
ſe ꝑ receſium ⁊ acceſſum.⁊ ideo antiqͥ ſapiẽtes
lunã celeſtis militie reginã vocabãt.⁊ vicreã
diane lampadẽ. Ratio pꝛioꝛis noĩs eſt.qͥa vi
cina nobis exiſtẽs plus influit ſuꝑ inferioꝛa
q; alia celeſtis virtus.⁊ applicãs ſe in ſpacio

maenſis quolibet menſe ꝑficit mutato lumine
ꝙ om̃ia perficiunt in ſpacio m Sangor.

pꝛopter qð egregius philoſophus Areſtoti⸗
les dixit ꝙ luna facit in menſe.quod ſol facit

in anno.hoc eſt ꝑ byemem ⁊ eſtatẽ ver etau⸗
tumnũ.quoniã a pꝛima accenſiõe vſq; ad di⸗

minutionẽ luminis eius eſt caada ⁊ humida
ſicut ver. ⁊ a diminutiõe luminis eiꝰ vſq; ad

plenitudinẽ eſt calida ⁊ ſicca.ſicut eſtas.Et
a plenitudine vſq; ad diminutionẽ ſecundã.

eſt frigida ⁊ ſicca.Eta diminnutione ſecunda
vſq; ad effectum.eſt frigida ⁊ humida.coꝛm
pto ſeminali humoꝛe flegmatico. pꝛopter qð

ſi ſatio eſt ⁊ fiet tempoꝛe quo eſt calida ⁊ ſicca

exſiccabithumidũ ſubſtãtiale ſeminũ.qð foꝛ
mari debʒ in oꝛgana plante.⁊ nõ ꝑueniet plã
le perfectio. Si auteʒ tempoꝛe illo fiet ſatio q̃
eſt frigida ⁊ ſicca.nõ mouebit᷑ caloꝛ ſeminũ.

nec inuabit᷑ humidũ.Et ideo ſatio nõ erit cõ

ueniens.Si aũt tempoꝛe quo eſt coꝛrupte ſe
nectutis frigida ⁊ humida exiſtens.putreſcẽt

foꝛte ſemina. ⁊ nõ pꝛoueniet vtilitas ſationis

In pma autẽ ſatione omia iuuant᷑ ⁊ pꝛoue⸗
niũt vtiliter.⁊ ideo dicit᷑ vitrea lampas dia⸗
ne a frigida luce ſuccenſa. Dianam em̃ lumẽ
aeris eſſe fabulant᷑ poete.qui ꝗer ſpũaliter exi
ſtit in coꝛꝑibus animatoꝛũ.lampas em̃ huiꝰ
ſpũs coꝛpus lunare eſt.quod ꝑ lucẽ cõceptaʒ
7 tẽperatã a ſole foꝛmate ꝓfundit.⁊ ſpũs aĩa
toꝛũ.⁊ mouet eos.vt moniti pꝛoferant vᷣtutes
ad naturales oꝑatiões.quas ſol ſi ꝑ ſe moue
ret diſſolueret.pꝛopter nimiã ſui intemperã⸗

tiã ⁊ ſiccitatem.ideo em̃ frigus lune ꝑoptime

obſequit᷑.qꝛ cõtinens extrinſecus ⁊ accidens

intrinſecus tẽperate.⁊ mouet interius ſpiritꝰ

ad naturales oꝑatiões.⁊ nõ ſinit eoſdẽ diſſol
ui per euapoꝛationẽ.qͥa frigus tẽperatum cir

cundans intrinſecus repmit ⁊ reflectit ſpũs.
vt interioꝛibo ↄfoꝛtent᷑ maxime aũt hoc eſt in
plantis.q̃ nõ agunt niſi naturales oꝑatiões.

⁊ non ſunt ſenſibiles.ſenſus em magis cõfoꝛ

taut᷑ extra. ⁊ naturalia magis vigent in inte⸗

Getüdus Fo. xix.
rioꝛib.Attendendũ igitur eſt. vt in accenſio⸗
ne lune ſeminet᷑ iſtis ratiõibus.O poꝛtet au⸗
tem ↄſiderare quartã circuli decliuis.in qͥua
mouent᷑ lumina viuiſica.cũ in circulo decli⸗
ui ſit generatio ⁊ coꝛruptio in vegetabilium.
non eſt tamẽ in om̃ibus partibꝰ cauſa gene⸗
ratiõis.ſed in quarta que eſt ab ariete in can
crum.O mnis ergo ſatio eſt ꝑfecta. anteq; ſo!
accipiat arietem.quia tũc ſemina in matrici⸗
bus ſuis non inuenies.ſed in matnice terre de
uoꝛabit ea.et viuifico lumĩe mouebit. Et qu
tũnales quidẽ ſationes tunc radicate moune⸗
bunt᷑ in debitã ſue ſubſtantie quantitatem.et
foꝛes ⁊ ſeminũ foꝛmationẽ. Venales autem
ſeminationes etiam in matrice terre iacentes
tunc pullulant.⁊ adiuuante ſole tẽperato flo
rebunt.⁊ generabũt ante tẽpus eximie ſicci«
tatis.nec opoꝛtet ꝙ multuʒ obſeruent᷑ venti.
quoniã licet auſter euocet terram.⁊ pullulare
faciet plantas.tamẽ aquilo quãdo nõ eſt moꝛ
tificantis frigiditatis cõtinet ſemẽ. ne euapo
rans diſſoluat᷑ Sed plerunq; cauendũ eſt
ager non ſerat᷑ diuerſo ſimul ſemĩe.ſepe enim
contingit ꝙ vnũ ſemẽ magis cõtrabit ꝙᷓ alte
rum.et tunc vnũ adurit alteruʒ.⁊ aliquado
oppoſitum tractũ vtraq; impedit᷑ a germine.
Videmus em̃ ꝙ planta iuxta eleboꝛũ vel ſcꝛ
moneã poſita cõtrabit pꝛopꝛietates eius.⁊ ʒi
ʒania iuxta triticũ poſita ipſum adurit.ſimi⸗
liter facit coꝛilus vel caulis circa vitẽ:⁊ ſic eſt
de multis alijs.⁊ ſic etiaʒ abſq; dubio diuer⸗
ſitas ſeminis ſubtile humidũ.quod eſt ĩ agro
contrarijs virtutibo coꝛrumpit᷑ꝙ nõ benẽ pz-

Q

ficit ad fructũ domeſticũ. ſic etiaʒ diuerſitas
ſeminũ animaliũ.quãdo ?ᷣnũ coit cuʒ femina

alterius ſpeciei.coꝛrũpit vtrunq;.ita ꝙ neu⸗
trũ perficit fecunditati.pꝛopter qdð cauenduʒ
eſt ab huius diuerſitate in pluribo.quedã au
tẽ ſemina per experientiã inueniunt᷑ ſeinuicẽ
non ledere.ſed in ſimul ſata cõualeſcere.⁊ fru
ctus vbertatẽ ſucceſſiue afferre.veluti cũ ſerũ

tur temꝑe cõgruo in paſtinato ſolo ſemĩa atri

plicũ ſpinatiaꝝ feniculoꝝ lactucarũ petroſil

le ſatureie blitis ⁊ cauliũ.ex qͥbo pᷣmo euellun

tur atriplices. ſcdᷣo ſpinacia ⁊ ex caulibo qdã
vt trãſplãtent᷑.vel oẽs vł nimis ſpiſſe ratificẽ
tur ⁊ ſarculant᷑ ⁊ ſucceſſiue colligunt᷑ reman

tibo ex q̃libʒ genere qbuſdã ſemĩbo ꝓpt᷑ ſemia

Itẽ ſerunt᷑ cõgrue ſimul frumẽtũ ⁊ ſpelta mi
liũ ⁊ panicũ ⁊ faleoli.⁊ ſiliter oꝛdeũ ⁊ frumen
tũ. Ampliꝰ aũt ſi vltra mẽſurã iaciant᷑ ſemia
in agro.macilẽcia ⁊ nõ ꝓficientia erũt. Sed
ſi ſerat᷑ ager ſcᷣm pꝛopoꝛtionẽ obalis hums

.Z. iber

di qð eſt in ipo.ita ꝙ radices dilatari ⁊ cõfoꝛ
tari poſſint.tũc etiã plãta exurgẽs foꝛtis erit.
⁊ pꝛoferẽs fructũ quẽ q̃rit ex laboꝛe culture.
HBec igit᷑ diligent᷑ eſſe attendẽda ⁊ naturalis
ſuadet ratio ⁊ exꝑientia cultus. Oꝑtet etiam
attẽdere ne foꝛte vł ipſa ſemĩia iacta ſint coꝛru
pta.⁊ ideo pᷣcipit᷑ a Paladio ne ſemiĩa iacte ve
tuſtioꝛa ſint q́; annua.ſi em vetuſtatẽ hũt vl⸗
tra annũ.nimis exiccata ſunt.⁊ vᷣtus foꝛmati
Bio ſubiecto deſtituto hũoꝛis radicalis
ſubſtãtie deſtituta euanuit.⁊ ideo talia raro ꝓ
ficiũt.pᷣterea frumentũ ⁊ talia ſemĩa eligant᷑.
pcipue in ea regione quã colimꝰ.vel expꝛobe
mus aduecta. Hã oĩm ſurculoꝛũ vel frugum
genera pᷣclara terrꝭ tñ tuis experta cõmittere
debes.in nouo em̃ genere ſeminũ ante experi
mentũ nõ eſt ſpes tota pᷣponenda.Et nota ꝙ;
ſemia locis humidis citius qᷓ; ſiccis degene⸗

rant. oĩa legu mia a grecis autoꝛibo ſeri iubẽ⸗

tur in terra ſicca.faba tñ in humida terra iu⸗

bet᷑ ſpargi.licet tẽperatis agris ſerendũ ſit.ta

mẽ ſi ſiccitas longa ſit ſemina oꝛta magis in

agris q; in hoꝛreis ſeruabunt᷑.ſi neceſſitas co

git ds lalſa terra ſegꝑari aliqd.poſt autumnuʒ
plantãda vel cõſerenda eſt.vt malicia eiꝰ vbe
rius imbꝛibo eluet᷑ aliquid etiã terre dulc vel
ſtuuialis arene ſubijciendũ eſt.ſi ula virgul⸗
ta cõmittimus locis vliginoſis.aut exilibus.
aut frigidis.aut opacis.De menſe ſeptembi
circa equinoctiũ triticũ ⁊ alia ſemia que an⸗
te hyemẽ ſerunt᷑.dũ ſerenitas conſtat cõgrue
ſemnant᷑.vt eoꝛũ radices ante hyemẽ cõua⸗
leſcant. Siccis vᷣo aut pinguibo aut calidis
aut ſoli expoſitis lgcis poſt dicta temꝑa ſemi

nent᷑.dũmodo vſq; ad hyemis gelicidiũ nul-

latenus differant᷑ pᷣterea fiũt ſemĩaria in qui⸗
bus nutriunt᷑ tam ſemia q; ſurculi.⁊ cũ ado⸗
leuerint in aliũ trãſferunt᷑ locũ.hoc ſemĩariũ
talẽ terrã ⁊ taliter pᷣparatã deſiderat.vt in tra
ctatu ꝓximo ſcriptũ eſt. Sed vt ſcribit Var
ro q̃ in ſemiario nata ſunt. Si loca erant fri⸗
gidioꝛa q̃ molli natura ſunt ꝑ bꝛumalia tẽpo
ra tegere opoꝛtet frõde aut ſtramẽtis Si erũt
imbꝛes ſicuti videndũ ne alicubi aqua conſi
ſtat.venenũ eſt ꝓpt᷑ gelu radicibo tenellis ſub
terris ⁊ ſupꝛa vergultis.ne eodẽ tꝑe aque cre
ſcãt.quia rõne terre tꝑe pꝛopagant᷑ ſupꝛa ter⸗
rã aere frigidioꝛe cingunt᷑.ita ꝙ ita eſſe docẽt
ſilueſtria.ad q̃ ſatoꝛ nõ acceſſit. Nã pꝛius ra
dices naſci ſolent.nec longius ꝓcedũt niſi q̊ᷓ
tꝑe venit ſol duplex cauſa radicũ. Nam q̃dã
arboꝛes naturaliter longius pꝛoducũt radi⸗
ces q;ᷓ alie.⁊ qꝛ alia terra facilius viã dat.aut

x.

Sttundus

ſemĩariũ ſurculis cõſitũ eſt. cacumina q̃ meli

oꝛa erũt natura oleo.vt oleo aut ficus integẽ
da ſũt binis tabell dextra aut ſiniſtra ligat.

Pꝛeterea ſcribit Catho ꝙ terra ſeminarij ta
lis eſſe dʒ qualem deſiderãt ſemia ⁊ ſurculi in
ea ſata. Iteʒ dicit ꝙ ſurculi nõ debẽt eminere
niſi quattuoꝛ digitꝭ ſupꝛa terrã.⁊ cacumia de
bẽt fimo bubalo obliniri.

„

Capitulu. xj. De plata⸗

tione ⁊ modis plantãdi ⁊ de electiõe plãtarũ.

Rrugzoꝛũ quedã fructũ faciũt ⁊ ſemen.in

fructus carne recluſa.quedã vo nulluzʒ

fructũ ferunt in quo ſemen aliquod inuenit᷑.

ex quo poſſit planta ſimilis generari. que fru

ctũ ⁊ ſemen faciunt.quedam illud debile faci

unt.quedam groſſum ⁊ potens in dura teſta
recluſum. Que ſemen parumu ⁊ debüle faci⸗
unt. virtutẽ generatiuã habẽt tam in ſemine
q; in ramis diffuſam.et ideo ex vtroq; plãtari

⁊ cõualeſcere poſſunt.licet plantatio ex ſemĩe
tali ſit periculoſioꝛ.⁊ quãdoq; in longã ſpere
tur etatẽ.⁊ ex eo nõ domeſtica ſed ſilueſtrꝭ plã
ta naſcet᷑.ex ramis vᷣo plantatio citius ⁊ faci⸗

lius cõualeſcit. et inde domeſtica planta pꝛo

uenit non ſilueſtris. Si ex planta domeſtica
ramus fuerit talis acceptus. et in hoc genere
eſt vitis malagranata ⁊ ficꝰ ⁊ mite alie.Que
vo ſemen foꝛte faciunt virtutẽ generatiuã ha

bent maxime in ipᷣo ſemie collectã. Ideoq; ex
ipſo ſemie melius q; in ramis pꝛoueniunt.?

huius gener ſunt nux.caſtanea. amigdalus.
⁊ alie ſimiles.Arboꝛes vᷣo que multũ ferunt
fructũ virtutẽ generatiuã diffuſaʒ neceſſario

habẽt in ramis.cũ natura eis ſpecialẽ nõ de⸗

putauerit locũ.vbi eoꝛũ ſpma ſeu ſemen colli
gerent.ideoq; ex ipᷣis ramis cũ ſuis gemmis
aut ex plantis cũ radicibo vel ſine radicũ ma
tre euulſis.optime cõualeſcũt.⁊ maxime que
poꝛos habẽt apertos.ꝑ quos facile tranſeat
nutrimentũ. Siue autẽ ex ſemine ſiue exra⸗
mis ſiue ex radicibus plantas aliunde diuul
ſas plantare deſideras.conſidera vtrũ locus
in quo plantare intendis ſit inſidijs beſtiarũ

expoſuus.aut clauſus aut tutus a nocumen

to coꝛroſionis earuʒ.ſi eſt inſidijs expoſitus.
melius eſt ꝙ in aliquo loco clauſo vmbꝛis ta
men libero.cuius terra ſit ſoluta dulcis ⁊ ali
quantulũ ſtercoꝛata.⁊ optime ſubacta ligoni
bus.⁊ maxime noua ſurſum ⁊ deſubtꝰ eleua
ta.omĩa ſemia rami aut plantule duobo diſtã
tes pedibus aut vno in ſeminario plantent᷑.
videlicʒ ſi ſint foꝛtia ſeia.vt nuces amigdala

Gant

foln

aemii
is me
umve
lispiue
Guaſen
ſontes
ciäini
Uineg

unnor
iinisl

muptis

faumt.

Unoct⸗

ſtpiee⸗
ſonisbe
ſochen
adſood

(ſtre

ſpinoſi

erſn
owwi⸗
nete
miri⸗
lin wo
ulatnu
aprobet
gricisſa
Nofuns
Dütan
inbi
tchtei
ninisa
ſbiul
cien⸗
pigoin
mnoaͤbi
gilüibe
rdome
Wündb
alcſpa
fuhline
Ghihue
Unerr⸗

eras
fuſ

hunii
tenisn⸗
Lcöe
acepe
leur.
eoſca

ne jmeli
usg innge
tr lig.
mminärtt
furculiin.
deminere
Aumizde

pläͤtan
ſamen in
vonullg;
Cinuenit
r gneftn
dchlefici
dura teſia
chilefzei⸗
in ſemine
oqplti
terſemit
bngäſpere
ſlucſtpli
ius t faci⸗
glanta po
doſneſtica
hocgenere
Alie. Oue
eruinäba
coqzer
oueniunt.
miggals,
ulnitennt
neceſſano
glinöde⸗
mencoll
gemmis
dici ma
nimeque
mnſeat
lueerta⸗
ediuul
riens
beſtiarün
ſocumen
poſiuns.
mnbꝛista
lcis dl
caaligont
eii
nob niſti
gunnt
nil

LVlber

et ſimi:ia ſingulariter. Si v̈ ſint debilia. vt
vitis.malagranati plante ⁊ pini ⁊ ſimiliũ tri⸗

um vel quattuoꝛ cõiunctim ponant᷑. vt debi
lis vᷣtus vniꝰ alterius auxilio ſuſtentet.⁊ aſſi
dua ſeu frequẽti foſſione diſſipent᷑ herbe na⸗

ſcentes:nec ibi aliq̃ domeſtice ſeminent᷑.fiant
etiã irrigatiões tꝑe magni eſtus.cũ celeſtis di

ui negat᷑infuſio. Si aũt aq̃ irrigãs nõ frigi-

da moꝛtificãs nuꝑ de puteis hauſta.ſʒ de pi⸗
ſcinis ſeu paludibo letaminis aut foueis coꝛ
ruptis accepta.vl ſit puteoꝝ vel fontiũ poſt⸗
q; eam exhauſtã ⁊ in aliquo loco poſitã recti⸗

ficauerit caloꝛ ſolis.cui multuʒ pꝛoderit ſi in
ea modicũ fimi ponas.eamq; ſepe moueas et
iumpigues.⁊ cũ earũ ſummitas iniuriã coꝛro⸗

ſionis beſtiarũ duobo vel tribus annis elap⸗

ſis cũ euaſerit vniuerſis radicibo tranſferan
ad ſcrobes.in loco videlicet vbi eas poſtmo⸗

dũ ſtare diſpoſitiõis.iuxta q̃s palos figas et

ſpinis ſi opoꝛtunũ eſſe videbit᷑ inimicis.Si
o locus clauſus ab iniurijs beſtiarũ tutus

exiſtat.ſtatim ſemĩa ramos vel plantas in lo⸗
co vbi perpetuo ſtare debebũt cõfidenter po

ne. ⁊ eis eadẽ tribue auxilia que ſuꝑ his in ſe

miario nutriẽdas eſſe dixi relata ſunt. Spa
cia vero inter arboꝛes ſeu vites ſeruent᷑ſcom
multitudinẽ arboꝛũ ⁊ terraruzʒ cõſuetudineʒ
aꝓpꝛobatã.⁊ pᷣcipue ſᷣm ꝙ de ſingulis plãtis
aridis ſuo loco dicet᷑.ſcrobes aũt fiãt late ac
pꝛofunde ſcõᷣm magnitudinẽ plãte ⁊ radicũ.
dũ tamẽ in ſolo arido vel decliui pꝛofundiꝰ.

⁊ in humido aut depᷣſſo minus ꝓfunde plan
tent᷑.⁊ in mediocri mediocriter infigant᷑. Si

nimis cretoſa eſt.idẽ plurimũ cõtrite letamẽ
⁊ ſabulũ miſceat᷑.⁊ ſi nimiũ ſabuloſa letamen
cũ creta ponat᷑.ita tñ ꝙ in macra terra plus ⁊
in pigui minꝰ letaminis apponat᷑. Sit aũt fi
mus qͥ huic apponit᷑ nõ poꝛcinus. ſed alioꝛũ
anĩaliũ bene maturꝰ.Cũ aũt plante tranſfer

tur domeſtica vel ſilueſtris. ps ad meridiem

verſa rubꝛica ſignet᷑ vel alit᷑.vt tranſſata eiſdẽ
celi q bo ante ſteterat cardinibo apponat. Cuʒ
vo plãtas in ſcrobe deponis.qð de radicib
leſuʒ inuenerꝭ amputabis.O bſeruanduz eſt

m neterra in q̃ plantat᷑ ſit nimis mollis incõ

grue radicibo adaptat᷑.que vᷣo nimis ſicca eſt
ſua ſuꝑflua ſiccitate radicũ plãtule naturalẽ
humiditatẽ ↄſumit.ſed int᷑ vtrũq; pᷣdictoꝛuʒ
tenẽs mediũ pulueriſabil ſeu diſſolubilis ſit.
⁊ cõueniẽter aptet᷑radicibo.aut ramis ſine ra
dice plantatis.⁊ pedibus mediocriter cõcul⸗
ceiur. O ſi neceſſitas te coegerit in terra ni⸗

wis ſicca vl molli plãtare. de locis alijs cõue

—r Getüdus Fo. xx.

niẽs alpoꝛtet vſq; ad oẽm coopꝑtionẽ radicũ.
et etiã vſq; ad quaſi ſcrobis repletionẽ.ſi ha⸗

bueris habundantiã eius.Fiant aũt planta
tiones pᷣdicte de menſe O ctobꝛis aut Nouẽ
bꝛis in loc aridis ⁊ montuoſis ⁊ calidis.vt

eiuſdem terre ſuperflua ſiccitas circa plätas

humiditatẽ hyemis tẽperet. in humidis aũt
⁊ vallicoſis locis ⁊ frigidis cõuenientius in
Febꝛuario ⁊ Marcio menſe plantat᷑.ne ſuꝑ
flua hyemis ⁊ loci humiditas debilis plan⸗

te caloꝛẽ extinguat. in temperatis autẽ locis

vtroq; tẽpoꝛe ſatis congrue plantant᷑ vel etiã
tranſplantant᷑. Hec qͥdeʒ dicta ſunt in his q̃
cũ radicibus plantant᷑ pꝛopꝛie locũ habent.
que vᷣo plantant᷑ ſemie menſe ianuarij ponẽ
da ſunt nõ amplius q; ternis digitis ſub ter⸗
ra po ſita.vt ſemĩe de menſe ſequentis febꝛua
rij tumefacto.ſtatim cũ pmo veris ⁊ ſolis ca

loꝛem ſenſerit aperiat᷑ coꝛtex ⁊ pullulat noua

planta. ſi locus ſit calidus ⁊ ſiccus.cõueni

entius octobꝛis vel nouẽbꝛis menſe ponunt

Et rami qui ſine radicibo plantant᷑ de menſe

marcij infigant᷑.ab arboꝛe nuper abſciſi. cuz

viridis ſuccus ſit coꝛtici iam inſixus.quuʒ
quidẽ plantatio ſatis etiã aperte fieri poterit
de mẽſe octobꝛis poſt humiduʒ autũnum.cũ

nondũ humoꝛ ⁊ ſpũs viuificus plante fugã

habuit ad radicẽ NHam tꝑe maximi frigoꝛis

caloꝛe naturali arboꝛis ad terre viſcera cali⸗

da fugiente.ſecumq; humoꝛẽ ſpirituũ trahẽ
te.ſi tunc rami aut palmites plantãdi recidã
tur a matre plantati debiliter cõualeſcũt.ra⸗
muſculus qͥ plantat᷑ toꝛquẽdus nõ eſt. nec ali
quo moꝛe vexandus.⁊ pars ea de qua radix

ſperat᷑.iniurie nulle ſubijciat᷑. ⁊ maxime ĩ his
que amplos poꝛos ⁊ ligni rarã cõpoſitioneʒ

habuerint.aut medullas magnas vt eſt ſalix

⁊ vitis ⁊ ſimilia bec ſeruabis.ſed in his plan

tis que ſolidum ⁊ ſpiſſum lign habẽt. vt bu
xus ⁊ ſauina vel ſimiles foꝛſan pꝛoderit ſi ra
mi pars ſcindat᷑ inferioꝛ.et in ſciſſura mittat

lapillus vt per longitudinẽ poꝛoꝛũ plante fa

cile humoꝛ terreſtris ingrediens plantã nu⸗
triat ⁊ cõualeſcere faciat.caput infenoꝛ in ter
rã figenduʒ non rotundo: ſed longo vulnere

trãſuerſuʒ. ferramẽtis incidat᷑ acutis. aut ab
arboꝛe laceratꝰ plantet᷑ſi em̃ poꝛos qbus at⸗

trahit nutrimentũ aꝑtioꝛes habebit. In om

ni plantatioue que poſt hyemẽ in locis cali⸗
dis ⁊ ſiccis fiẽda eſt vtile puto.ſi ſcrobe terra

modico matura letamine iuxta repleto ſuc⸗

co:aut lauatura letaminis aſpergatur leni⸗

ter. ne terra condenſet. et foſſa modicũ vacua

Liber

relinquat᷑ ⁊ eſtatis tpe imbꝛes colligat facili

us qͥ eiꝰ ſuperfluã tẽperent ſiccitateʒ. In his
aũt plantatiõiboque ante hiemẽ fiũt.erit me
lius terram circa plãtas exaggerare.ipᷣamq;ʒ
foꝛtius compmere. ne adlarne ſuꝑflua hu
miditas digeſtionẽ impediẽs colligat᷑ ⁊ ra⸗
mi q; plantãdi ſint potius biennalis quã an⸗
ni tantumodo exiſtet. exceptꝭ vitibo qbuſdã
alijs in bus anni tãtummõ eſſe debẽt. atq;
tales eligãtur qͥ ſint leti ſuccoſi nitidi gẽmis
groſſis ⁊ pluribꝰ oculati.⁊ ad vnã tantã ma⸗

teriã redacti.in pluribo autẽ amputat᷑ cõgrue
ſummitas.⁊ in determĩata lõgitudine relin⸗
quunt᷑. vt in ſalice vite oliua ⁊ vlmo placet ⁊

in quibuſdã alijs his ſimilibus.

Capitulu.xxij. De inſiti⸗
onibus ⁊ inſectionibo per quas plante ſilue⸗
ſtres domeſticani. M

Nſitio fit multis modis. ſed ea qᷓ maxi

mne pꝛoficit/ vt per eã rudis ſilueſtrium

diſpoſitio mutet᷑ in domeſticã.⁊ vſui cõueni

entẽ diſpoſitionẽ eſt/ꝙ ſimiliũ fiat inſitio in
ſiqmilia.ſᷣm genus.⁊ nõ ſ̃m ſpẽm.ſicut piri in
priiiũ.⁊ mali in malũ.⁊ ſic de alijs.ſi em̃ diuex
ſa genere in diuerſa inſerant.nutrimentũ ta⸗
liũ ad alterã diſpoſitionẽ alteratũ vix bũů nun

Setundus

triet. ⁊ foꝛte coꝛrũpit plantã inſitã ꝑ rationeʒ

quã diximus de coꝛruptiõe ſemis anialiuz ?

agroꝝ.quado diuerſa ſeminũ genera ꝑmucẽ
tur. Eſt aũt plantarũ ad inuicẽ int᷑ oĩa agnia⸗

ta plurima ſimilitudo.licʒ em̃ arboꝛes ſpecie
bus ſuis differat. tñ lignũ vnius ſpeciei mul
tu diſtat 9 ſpecie alteriꝰ. et hoc cõtin git ideo /⸗

ꝙ foꝛma foꝛmalis plantarũ inter aĩata plus

dico eleuata ſupꝛa eã. ꝓpter qð etiaʒ vita eius

occulta eſt. hac igit de cauſa fit ꝗꝙ arboꝛ vni⸗
nutrimentũ digeſtionẽ hʒ ſufficientẽ:pma vt

nutriat aliã.⁊ ſcdᷣa digeſtio adhibita ꝑ aliam

qð venit ſcðe.⁊ ideo etiaʒ qn diſſimiles ſibi
plante inſerunĩ cõualeſcũt ⁊ fructificãt.opti

ma tamẽ inſitio eſt vt diximꝰ ſilis quãtũ põt
in ſinulia.pꝛecipue in truncũ aut ramos onm
nes inciſos.yvt ſepe pꝛobaui. Itẽ ait varro q;
melioꝛ eſt inſitio in arboꝛẽ domeſticã qᷓ; ſiue
ſtrem.qꝛ melioꝛes fructꝰ pꝛoducit. Iteʒ meli

oꝛ fit imutatio in toto qᷓ; in ꝑte.qꝛ aut omĩs

inſitio fit ꝑ infixionẽ vnius in aliã.⁊ ꝑ foꝛteʒ

alligationẽ. ita ꝙ inſita q̃ſi venas radicales
ſegit in eã cui inſerit᷑fit ꝙ illa cuiꝰ mollicies

tanta eſt ꝙ citius cõterit q;ᷓ infigi ⁊ colligari
yaleat nõ poſſet inſeri alicui plãte.⁊ ideo her⸗

be molles habẽtes ſtipites.vt olera ⁊ nimis
tenelli ſurculi nulli plate q;diu tales ſunt in⸗
ſeri poſſunt. quõm inſerta nõ cito radicat᷑ in

ea cui inſerit.ſed opoꝛtet ꝙ pꝛoceſſu tꝑis con

foꝛtet᷑ ⁊ ↄtinuet᷑ cũ ea cui inſerta eſt. Hec igi

nec in durã nec in ſimilẽ nec in diſſimilẽ inſe
ri põt.adhuc autẽ nec in eã que multũ dura

eſt cõuenient inſerit᷑.multũ em dura nõ defa
cili in ſe venas radicales recipit. ꝓpter aridi⸗
tatẽ ⁊ difficultatẽ dure ꝑfoꝛationis.⁊ ideo ta

les inſitiões plerũq; male ꝓpueniũt. ſed inſe⸗

rẽtes querere debẽt ꝑua fraga ⁊ recentia.in qͥ

bus ſit multa ſuccoſitas.⁊ ꝑua duricies.que

qdẽ ſuſtinerepoſſit colligationẽ. ⁊ facile ape

riatr a caloꝛe naturali.hec em̃ cum inſerit᷑ cito
abperit ſe verſus eã cui inſerit᷑. ⁊ emittit in eaʒ
venas radicales.ꝑ quas ſugit meltꝰ nutrimẽ
tum q; ſugeret ex terra.⁊ ideo tũc cõualeſcit
inſita melius q; in terra eſſet fixa.⁊ hec eſt ra
tio in ſurculi inſitiõe ꝓpter illud qð de ea di⸗

ctũ eſt in eodẽ libꝛo.Itẽ ſunt ſurculi inſeren⸗
di ſteriles.qꝛ ferentes fructũ tm̃ in eo ponũt
ꝙ nõ facile ad debitũ venire pñt augmentũ⸗
Item de nouo nati ꝓpter ratiões pᷣdictas gẽ
mis groſſis ſpiſſis ⁊ pluribo oculati. qͥa vbi

ſhen
liete
eru
wp
ſin
Cotül
ſeſac
aan
ſang⸗
Ga
ſccd.
gleen
jnet
cuofea
lcer
ſiis
ior⸗
ſom
ſtfi.
lſtin
e
wnedy
ttune

Alteri?

Gulle
horib⸗
Gusi
mig
Ptoc
Clgni
dd⸗
fcctos
bicene
ſc
cten
lgni
lnse
plaſt
mam

1 ani i; .
nrcinani⸗
ſdoresſocie
ſeclinll
Cüngtitc,
lo ien
lzndis
Zarbonf⸗
ehteönmn
bitapalan
hfuucteßn
limisſbi
aifrirchti
sqnitipi

tnneShon

t vorrog

Jcsnrfi
Ramonis

ütbfort;
usradicales
uidnoll cis
tcoligrri
ricoher⸗
ent nimis
Nsſantin⸗
oradicälin
ccſutpiscon
net Hep
ccin nolen
nilinieine
nulciourn
Nrödent
pormdi⸗
nsaideote
nit uinſe⸗
caniin
duntcse
Aholeupe
minſentcis
mimntine
A numine
couuleſet
theeſtni
odeead⸗
hllinſcren⸗
n copoll
Sclausge
1i

*

dis retentũ diri gũt ad aliã foꝛmaʒ plantalẽ.qᷓ
foꝛma mõſtrat᷑ in qntitate ⁊ ſapoꝛe fructꝰ:vt
git frat᷑ Albertus. Tercius modus inuẽtus
eſt in vite ⁊ qbuſdã alijs q̃ ex medulla creſcũt.
videlicʒ ꝙ gẽma vnius vitis excidat᷑ vſq; ad

habũdantia generatiue vᷣtutis. qᷓ maxime in
hũoꝛe digeſto ⁊ ſpiſſo ⁊ optie cõmixto.in gẽ⸗

mis coadunato ↄſiſtit. Item ab oꝛiẽtali arbo

ris pꝑte deciſi:qꝛ in ea magꝭ q; in alia pte in ra
mis ꝓpter illuſtrationẽ tẽperati caloꝛis ſolis

eſt caliditas ⁊ hũiditas q̃ oibus anĩalibo ſunt

cauſa vite.ſed etiã ex alijs ꝑtibus accepte cõ⸗
ualeſcũt.O poꝛtet aũt ſcire ꝙ inſitionũ multi
ſunt modi.q optime pꝛouemiũt.⁊ a ſilueſtrita
te ad domeſticationẽ plantã tranſmutãt.Pꝛi

mus q dem eſt ꝙ fraga eiuſdẽ arboꝛis oĩa vl⸗

tra mediuʒ medulle ex tranſuerſo incidant᷑.⁊
tũc alliget᷑ qð inciſuz eſt.ſicut vulnera ligari

cõſueuerũt.⁊? circũponat᷑ cera vel lutũ ad plu

uie ⁊ extrinſecoꝛũ nocumentoꝛũ defenſionẽ.

2 ne rũpi aut eoꝝ plage aperiri agitatiõe ven

toꝛũ poſſint.cõuenientibo particis muniant᷑.
ſtatim em̃ cõſolidato vulnere ſupioꝛ ꝑs emũ⸗

datũ in ſapoꝛe pꝛofert fructũ.ꝓpter digeſtio⸗

nẽ ſucci in nodo factã.⁊ hoc ꝓpꝛie dẽ inciſio.

qͥ quidẽ plantã in alterã non trãſmutat ſpeciẽ
ſeu genꝰ.ſed eã de ſilueſtri in domeſticã facit.

Scõðs aũt modus eſt ꝙ vna ⁊ eadẽ arboꝛ ab
ſcidat᷑ in trũco.⁊ fragũ ſuꝑius in eadẽ arboꝛe
acceptũ trũco ſuo inſerat᷑.iũc em̃ cõualeſcens
inſita pꝛofert fructũ alteriꝰ gener in ſapoꝛe ⁊
qntitate ⁊ figura.qᷓ; pus pꝛotulerat ⁊ iſte mo
dus fecit diuerſitatẽ oẽm q̃ eſt in malis piris:

⁊ ceterꝭ fructibi.tãta em̃ eſt vis nodi ⁊ cõuer⸗

ſiõis poꝛoꝝ qͥ pᷣus aſcenderũt.ꝙ ſuccũ ex no

—

medullã pꝛofũde vulnere trãſuerſo ⁊ obliq̃to

⁊ tantundẽ de gẽma vitis alteriꝰ eruit᷑. ⁊ loco

alteriꝰ ponit.⁊ fit colligatio ſicutĩ alijs.⁊ tũc
cõualeſcit ⁊ fructificat.⁊ fieret foꝛte ĩ alijs ar⸗

boꝛibo. ſed in vite expertũ eſt. Quartꝰ vo mo
dus inſitiõis eſt quo fragũ vniꝰ arboꝛis ĩ ali
am inſerit᷑ arboꝛẽ cõualeſcit ⁊ fructificatĩ ea
ꝑ modũ qui ſepe dictus eſt. Et iſte modus re
gulariter cũ fuerit mag ſimiliũ erit melioꝛ.et
citiꝰ cõualeſcẽs.et fit ꝓpꝛie in illis arboꝛibo q̃

rectos habẽt poꝛos.⁊ ꝑ tunicas ligatas a ra⸗

dice accipiũt nutrimentũ.ſed iſte modꝰ ⁊ ſili

ter ſcdᷣs ĩ plures ſubdiuidunt᷑ modos.⁊ vnꝰ

qͥdem eſt.q̃ ſurculus inſerendus int᷑ coꝛticẽ ⁊

lignũ noue matrꝭ impmit. ſcõᷣus eſt.cũ ſurcu
lus ſciſſo infigat᷑ligno.tercius qͥ fit moꝛe em
plaſtri.qᷓrtus qꝗͥ dicit᷑ ad buccellũ.qntus vero
in amidã.ſeu ſalicis ꝑtica ꝑfoꝛata de oibo per

oꝛdinẽ eſt dicendũ. Pꝛimꝰ quidẽ modꝰ quo
ſurculus int᷑ coꝛticeʒ lignũq; deponit᷑ fit hoc
modo.truncũ ſerra recidamꝰ acuta in loco ni
tido ⁊ ſuccoſo.ipᷣmq; cũ faſcia coꝛticis deſuꝑ

poliamꝰ. deinde vimine ſalicis aut vlmi liga

mus.ibiq; inter coꝛticẽ ⁊ lignũ cuneũ ferreũ
vel oſſeũ in acutũ tendẽs ab vna parte platũ.
⁊ ab alia quaſi rotundũ trib pꝛope digit; cõ
ſidqerandũ deponimꝰ ne coꝛtic faſcia ſcindat᷑

⁊ in eũ locũ ſubducto cuneo ſtatim ſurculum

mergimꝰ ab vna ꝑte deciſuʒ.ſalua medullã ⁊z
coꝛtice ꝑtis altcrius.pellicula exterioꝛi remo
ta.ita ꝙ optime trũco adhereat ſurculi inſcii
ſura qͥ ſuꝑ truncũ quattuoꝛ aut ſex digitꝭ emi
neat.vel vſq; ad octo duos vel tres vl plures
ſurculos pꝛo trunci cõſtituimus q̃litate.qua

ternis digitꝭ vel ampliꝰ ad minꝰ int᷑ eos ſpa⸗

ciũ relinquimꝰ. ⁊ lutũ deſuꝑ cõuenient᷑ poni

mus.⁊ diſponimꝰ peciã vel li gam?. Hic güt
modus optime cõpꝛehendit ⁊ cõualeſcit. ſed
fieri nõ põt niſi de menſe marcij vel aplis cũ

iam põt lignũ a coꝛtice ſepari.ſed nec fieri po

teſt niſi in trũco groſſo vel mediocri.⁊ in his

arboꝛibo q̃ groſſuʒ habẽt coꝛtcẽ ⁊ pinguẽ.vt
ficus pirus malus ⁊ ſiles.cõualeſcit aũt ma⸗
Eime iuxta terram huiuſmodi facta inſciſio.⁊
etiꝗ in qᷓcunq; ꝑte ſtipitis ⁊ groſſoꝝ ramoꝛuʒ
ſatis congrue ꝓuenit.ſed duob ad minꝰ oĩs
ptica pꝛopter ventoꝝ rabiẽ adminiculis eget
Mogus aũt ſcdus qͥ ſciſſo fit ſtipite hoc mo

do agẽdus eſt reſecet᷑ trũcus ⁊ deſuper poliat

yt dictũ eſt in modo pꝛedicto.deinde ſcindat᷑

in ea ꝑte q̃ magis ſuccoſa videt᷑ ⁊ q̃ coꝛticem

ibidẽ planũ ⁊ adeq̃tioni ſurculi congruũ cer
nat᷑ hꝛe.qð maxime inuenis vbi magis Eſpa

ciũ inter coꝛticẽ ⁊ medullã ꝓpter habundan

tiã nutrimẽti qð ad partẽ illa acceſſit.qꝙ ſi an
teq; ſcindas vinculũ ꝓpe ſummũ ſtipitis liga
ueris truncũ cũ minima ſciſſura lõgitudinis
defendet.deinde cuneũ duobo digit vel mo⸗
dicũ minꝰ longũ foꝛmabis ĩ ſurculo ab vtra
qʒ; ꝑte deciſum ſalua medulla.⁊ apta ſciſſura
cũ aliqͥ cuneo.⁊ de ipᷣius ſciſſure labijs ſubla
ta omi lanugine ſi affuerit cũ punica ꝑui cul
telli acuti ſurculũ ĩmerges. talit᷑ ꝙ coꝛtex coꝛ
tici adequet᷑ in ꝑte interioꝛi et lignũ ligno ex⸗

terius.vt ſuccꝰ int᷑ coꝛtices ⁊ ligna poſſitlibe

rius ꝑtranſire. In ſciſſura etiã ſurculi eptime

trũco noue matr adhereat. deinde ſubducto
cuneo.⁊ in trũco ſurculus ſpõte conſtringat

immiſſus ſuꝑ riuulas ⁊ coꝛtices ↄiungẽdas
alidd coꝛticis eiꝰ arboꝛis vel pãni linei cera⸗
ti ponat᷑.⁊ cũ iunco ſtricte liget᷑. deinde vt ait

Lber

Catho ſubtili puluere in ſugioꝛẽ ſciſſurã im
miſio.creta plurimũ cõpꝛehenſa cũ pauca are
na ⁊ fimo bubalo:vt idẽ ait.vel cũ cera ſuper
truncũu ⁊ ligaturã ad defenſionẽ caloꝛis venti
⁊ pluuie cõògrue diſponat᷑ ⁊ pecia faſciet᷑.ego

aut pluſq; milleſies ꝓbaui ⁊ ſemꝑ inueni ſuf

ficere ſolã cretã bene cõpꝛeſſaz ſine fimo ⁊ are
na vel cera ⁊ puluere.in ſciſſura hec etiã pꝛo⸗
derũt.ne vapoꝛ a radice aſcendẽs ad nouum
abndũ ſurculũ foꝛas egrediẽs deneget᷑. Ho
tandũ eſt tamẽ ꝙ iſtiuſmodi et actꝰ et oꝑatio
diuerſificat᷑ſᷣm diuerſitatẽ groſſitudinis ⁊ te
nuitatis ſtipitis inſerendi.⁊ cunei ſurculi in
ſcidendi. NHNã inſerẽdus ſtipes eſt valde groſ⸗
ſioꝛ ſurculo.aut modicũ aut nihil. Si ꝗqdem
ſtipes eſt valde groſſioꝛ.duobo põt ſcidi mo⸗
dis. vno mõ vt ab vna ꝑte ſtipitis vſq; ad me

dullã in tmn cũ cõgruo ad hoc ſcalpꝛo ſcinda

tur. vbi vnꝰ im̃ ſurculꝰ infigat᷑.alio mõ vt ab

vna pte ſtipitis ad aliã ſciſſurã ptranſeat.ibi

q; duo ſurculi ſcʒ vnꝰ a q̃libet ꝑe ponat᷑. vel

vnus ti ſi placuerit ab vna pte altera vacaa

remantte. Di vo ſtipes eſt modi cum groſſioꝛ
ſurcvlo neceſſario ꝑ mediũ ſcindit᷑. ⁊ vnũ ſo⸗
lũ recipit ſurclm.vbicũq; autẽ vnꝰ tatummõ
ſurculus ponedus eſt. debʒ cune eiꝰ foꝛma⸗

ri vt ĩ ſciſſura ex vcraq; ꝑte facta tercia cũ coꝛ

tice cõuenieti remaneat.in quarta vo q̃ intra
ſtipitẽ ſtare debet mhil coꝛticis ⁊ latitudinis
videat᷑ aut modicũ.eo modo meliꝰ quo ſurcu
lus in coꝛtice q; in ligni ſtipite exterius ⁊ in⸗
teriꝰ agequet᷑.vbi auũt duo ſurculi ſunt ponẽ
di fi inſciſiura cunei a duabo ꝑtibe/pe medul
lam que etiã ad megullã ⁊ acu mẽ accedat.ab
alijs duabo ptibo ſi quaſi eiuſdẽ latitudis.ita
iy pars parũ latioꝛ cũ omi coꝛtice pꝑmanẽs ex
tra cũ coꝛtice mati equet᷑. ꝑs vo ſtrictioꝛ re
mota exterioꝛi coꝛticula vᷣſus medullã ſtipiſ
interiꝰ diſponat᷑. Si aſt ſtipes eſt eq̃lis ſur⸗
culo qͥ inſerit᷑ ſoꝛmet᷑ cuneꝰ:vt ab vtraq; ꝑte
ſit coꝛtex.⁊ vtrarunq; fiat eq̃tio ⁊ coꝛtice ⁊ pe
ciola ſuꝑ riuulas poſita. ſubtili vinculo ſciſ⸗
ſo vel coꝛdula cum modica ſtructura liget᷑.⁊
poſtmodũ cũ creta ſeu tra ⁊ peciola faſciet᷑.et
hic modꝰ iuxta terrã ⁊ in altũ ⁊ in ſũmitatib.
optie cõualeſcit.⁊ oẽs iſte ſoꝛme q̃ fiunt ſciſſo
trüco pũt fieri cõuenienter de mẽſe febꝛuarij.
⁊2 martij.etiã menſe aplis ſi ſurculus om̃i te⸗
nera ꝑte pꝛiuet᷑.⁊ meliꝰſi colligant᷑ anteq; pul
lulent. ⁊ diu ſub t᷑ra in loco frigido vmbꝛoſo
ſeruen?᷑ ſũmitatibo nõ ſubuerſis.⁊ etiã de mẽ⸗
ſe ianuarij cũ calefactione ignis facta inſitio
cõpꝛehendit cũ eius auxilio cõglutinãs cur⸗

⸗ R

rat ſuccus. ſed tũc tẽpoꝛis erit inſitio ceteris

melioꝛ.⁊ melius cõualeſcẽs.cũ iam coꝛtice ſe

viridis ſuccus intulerit.⁊ gẽme incipiũt eſſe
ſuſpecte.ego etiã maloꝛũ inſitiones feci circa
ꝛincipiũ auguſti de ſurculis illa eſtate matu
ratis ⁊ ſatis cõgrue pꝛouenerũt.veruntamen
talis inſitio facieda eſt ſub terra vel modicuʒ
ſupꝛa eã. vt tumulatiõe terre a tanto eſtu inſi
ta defenſet᷑.vel ſupꝛa eã vas aliqð ſtillãs ſuſ⸗
pendat᷑.⁊ hoc auxilio poterit hoc tẽpoꝛe eiiã

in altũ fieri. Yit etiã vt ait Narro hec inſitio

cõmode in ſolſticio eſtiuo ⁊ canicule ſigno.et
pcipue in fico.vt in traciatu inſitiõis fici ſcri
pſi.põt etiã pᷣdicta inſitio fieri ſub terra ⁊ cir⸗
ca terrã.ſeu modicũ ſupꝛa terram vbi ſine du
lio inſiti ramu ſcul pꝛoueniũt omĩbo alijs lo
cis ad incremẽta maioꝛa.qa ibi lignũ et coꝛ⸗
tex maxie beneficio ſoli adherẽtis humeſcit.
cuius inſitio loci magis cõuenit plantis par
uulis in quibo inſitio celebꝛaĩ. Si vᷣo planta
mediocriter magna fuerit cõmodius erit ean
dẽ in locis altioꝛibo inſerere vbi coꝛtex ſit viri

dis ? ſuccoſus q; iſam circa terram inſerere:

qᷣa ſic fructꝰ ex ea pluribꝰ annis lardius ha⸗
beret᷑. veruntamẽ quãtomag inferius fiat tã

tomagis domeſticat᷑ fructłꝰ:vt ſupᷣ pꝛobatum
fuit. Si vᷣo fuerit arboꝛ magna plurios ha⸗
bẽs ramos.nil erit vtiliꝰ q; ramos in locis ni
tidis reſecare.ibiq; quotcunq; volueris ſur⸗
cu los inſere. O ſi adeo vetuſta ẽ arboꝛ ꝙ ra⸗
moꝝ coꝛtices nimuũ ſint rugoſi ac hũoꝛe con
ſumpti. arboꝛ eadẽ incidat᷑ ⁊ relinquat᷑ inci⸗
ſa vſq; ad annũ ſequentẽ.⁊ tunc inſerant᷑ ſur
culi in ea nati fuerit letioꝛes ⁊ in cõmodio
re parte locati.circũciſis ceterꝭ ⁊ abiectis.qui
tot nũero eſſe poterũt.quot inſerẽti placebit.
qa omnẽ numeꝝ ſurculoꝝ ſufficient᷑ nutriet
talis arboꝛ. Modus qͥdem inſerẽdi quẽ Pal
ladius emplaſtrationẽ vocat ſic ab eodẽ fieri
affirmat᷑. ex nouellis ramis inciſis ⁊ feracib⸗
gẽma q bene aparebit ſine dubio pꝛoceſſura
duobo digitis qdratis circũſignet᷑.vt ipᷣa ſta⸗
tuat᷑ in medio.⁊ ita ſubtiliter coꝛtex leuet acu
tiſſimo ſcalpꝛo.ne gẽma ledat᷑. Item ex ea ar⸗
boꝛe cui geſtimus inſerere ſimilit᷑ cũ gẽmatol
let᷑emplaſtꝝ. nitido tamẽ atq; vberi loco.tũc
ibi cõuenient᷑ impꝛeſſuʒ circa genunã vincu
lis cogit᷑ ſine leſione gramis coherere. vt ea qᷓ
appoſite reddit᷑ loco gẽme poꝛis includit.tũc
luto ſuꝑlinis ⁊ liberam gemmaʒz relinqᷣs.cui
multũ pꝛoderit ſi peciola cũ cera ſuꝑ iunctu⸗

ram ⁊ riuulas coꝛticũ apponatc᷑. ad extrinſeco

rũ nocumentoꝛũ defenſionẽ.⁊ nutriẽtis ſucci

paul
nue
Kin⸗
gpoſt
ſaſiu
ubio
ſeian
offis
ſump
nicli
lat
lteree
lden
ponat
ach
guo⸗
o
gom
ſigen
tilit
noßtea
ſüeiu
lureſue⸗
non
Güper
lihet

ingns

eſmnült
iſnan
lengt,
Aponi⸗
ctip⸗
lüabic
celläo
voſſun

pe

birſt

laanea

modicu;
dcſninſi
Misſuſ⸗
leporcii
Ninſiti
leſgnot
disfiſci
tenaact:
pbiſinede
ihyaliolo
Mück coꝛ⸗
humeſcie
lannspar
popianta
s enttean
r ſaviri
minſerae.
dinsha⸗
mofüt
obawmn
Unioshi⸗
imnlocisnhn
luenslar⸗
nwborgn⸗
ciccon
ummtine⸗
iniermtr
incömodio
biectis n
i plocchi.
jent nunet
igneb
b codefin
ſorſanch
oproecſin
Awinſe⸗
rleueiu
meraun,
cigenuul
nloco
nmi vinen
mge wen
gudit tie
relinas
ne unan⸗
deunn
nens hee

⁊ vapoꝛis viuifici retentionẽ ramos deinde
ſuꝑioꝛes eius arboꝛis reſecabis. ne mat᷑ pꝛo
pꝛios volẽs nutrire ramos alienũ filiũ ſibi p

pter vtilitatẽ radicũ per eundẽ relinquat᷑.de

inde v̈o. xx. dieb extractis aut pluribo. reſolu
tis vinculis reꝑies externi ſemis gemmã mi
re in arboꝝ aliene mẽbra tranſfixa.hic auteʒ
modus de mẽſe iunij fieri poſſe aſſerit᷑. licʒ et
ante ⁊ poſt modicũ ppꝛehendat.dũmodo gẽ

ma ↄueniẽs habeat᷑. Et modus igit᷑ qui vul
gariter dicit᷑ad buccellũ qui huic pꝛoxio plu

rimũ eſt affims fiat hoc modo.buccellũ par⸗
uũ groſſitudine pollicis longũ.cũ gemma in
medio de nouo ſurculo eleuet᷑.in nouo ſurcu
lo eiuſdẽ groſſitudinis ſuo coꝛtice in tres vel

ttuoꝛ ꝑtes ſciſſo ⁊ denudato ponat᷑.⁊ tamen

ad inferius cõſideranter cõpꝛimat᷑. ꝙ ligno
ſtipitis mediocriter ſtricte adhereat.⁊ coꝛtex
appoſiti ſurculi non ſcindat᷑.⁊ ſiue gẽma po⸗

ſua ſuper locũ gemme ſublate ponat᷑ ſiue nõ.

nihilominus ſine aliquo ligature vel alteriꝰ
rei auxilio cõualeſcit. Abſcindenda eſt tamẽ
omis circũdans ſoboles ſurcułoꝛũ.ne inſite
ſurripiãt nutrimentũ.ei tamẽ magnũ admi⸗
niculũ pᷣſtabit.ſi coꝛtex pendẽs taliter reſcin

dat᷑.ꝙ remanenti apoſitus buccellus ſubti⸗

liter adequet᷑. ⁊ ꝓpter dictam cauſam pecio⸗
la deinde creta ſuꝑ iuncturã ⁊ totũ buccelluʒ
ponat᷑ libera gẽma relicta.deinde ne cera reli
cta cadat linea pecia faſciet᷑. Fiat aũt hic mo
dus de menſe marcij.poſtq; coꝛtex ſeꝑatura
igno.⁊ menſe apꝛilis ⁊ maij ſi ſurculi anteqᷓ;
gemmẽt collecti ſeruent᷑.ne pullulent in loco
frigido ⁊ vmbꝛoſo.ſub terra pꝛo ꝑte ſubmer
ſi. Item expertũ eſt in menſe iunij circa fineʒ
⁊ iulij buccellũ paruũ cũ gemma de nouiſſi⸗
mo ſurculo eleuatũ. ⁊ ĩ nouiſſimo ſurculo po
ſitũ eiuſdẽ groſſtudinis.ſiue gẽme adequan
tur ſiue nõ ſine aliquo auxilio ligature vel al
terius rei optime cõualere. Et tam hic modꝰ
; ſi Dperio: pꝛoximus qui emplaſtratio dicit᷑
locũ habet in his ſolis arboꝛib quibo ſuccus
pinguis eſt ĩ coꝛtice.vt ficus oleis caſtaneis
⁊ ſimilibo.poteſt etia ſine abſciſione inſeren⸗
di ſurculi eleuari buccellũ.⁊ domeſticũ eiuſ⸗
dem groſſitudinis ab vna ꝑte ſciſſum ibideʒ
apponi.⁊ cum filo ligari.⁊ pᷣparari vt dictum
eſt ſupᷣ.⁊ cũ cõpꝛehẽdiſſe videt᷑ſupꝛa buccel⸗
lũ abſcide.relicta em̃ ſummitas ſuccũ ad buc

cellũ foꝛtius attrahit q; abſciſa.⁊ hoc modo

poſſunt plin es eiuſdẽ ſpeciei ⁊ diuerſaruʒ in
vna vᷣga foꝛmari. Modus vᷣo qui fit in ami

dã ⁊ ſalicis ꝑtica fit hoc modo.ꝑtica vel ba⸗

culus dictoꝛũ lignoꝝ perfoꝛet᷑ ſubtili terebꝛa
⁊ acuta.ita ꝙ inter vnũ foꝛamen ⁊ alteruʒ ſit
ſpaciũ ſemipedis.⁊ ſurculus modicum raſo
coꝛtice intromiſſus iacenter mergat᷑ als iun⸗
gat᷑ in ſcrobe ſurculis eleuat.ita tamẽ ꝙ par⸗
tice ſaltẽ ſalicis ſummitas aliqͥd remaneat ſu
pꝛa terrã.hinc vᷣo poſt annũ materia totalit
eleuata.⁊ inter ſurculos inciſa plantã quamli

bet radicib plurimis decoꝛatam in oꝛdinata

ſcrobe depone.cui foꝛſan pꝛoderit ſi creta vł
cera foꝛamia ⁊ eoꝛum ſciſſure vndiq; optime
obturent᷑. Quidã aũt mihi aſſeruit ſe expertũ

⸗

fuiſſe hanc inſitionẽ in palo ſalicis viridi ꝑ⸗
foꝛato vſq; ad medullaʒ ſolũmodo ⁊ infixiſſe

ſurculos equalis groſſitudinis remoto coꝛti

ce.quatenus intrarẽt in foꝛamẽ.vt coꝛtex ſur
culi equaret᷑ coꝛtici pali.⁊ cũ cera omnẽ riuu
lã obturaſſe.⁊ poſuiſſe palũ ſub terra q̃ttuoꝛ
digitis iacenteʒ in loco aquoſo.ita ꝙ de palo
nihil aparuit.ſed ſolũ ſurculi ſupᷣ terrã.⁊ cõ⸗
pᷣhẽdiſſe opume oẽs.⁊ reſecato int᷑ ſurculos
trũco plantaſſe ⁊ bene cõualuiſſe. Aliũ auteʒ

modũ inſerendi retulit columella dicẽs galli

ca terebꝛa vſq; ad medullã arboꝛẽ perfœan⸗

dã.plaga interius leniter inclinata.vbi dedu

cto omi fragmie.vitẽ vel ramũ ad modũ fo⸗
raminis deliberatũ ſuccidũ tũ ⁊ humidũ ſtri⸗

ctũ impꝛimi.vna vel duaba gemmis foꝛis re
lictis.⁊ tũc argilla ⁊ muſto locũ diligent᷑ ope

riri. ⁊ ita viies in vlmo inſeri poſſe dixit. Pꝛe

dicti autẽ duo modi fieri poſſunt congrue in

menſe marcij.⁊ in pᷣncipio apꝛilis ac febꝛua
rij.ſiue cũ viridis ⁊ nouus ſuccus caloꝛe ae⸗
ris diſſolutus mouet᷑ in coꝛtice. Item ſcribit
Varro aliũ modũ inſerendi ſuo te inuentũ

in pꝛopinqͥs arboꝛibo hoc modo. ex arboꝛe qᷓ

vult hꝛe ſurculũ in eã quã inſerere vult ramu
lũ traducat. ⁊ in eius ramo pꝛeciſo ac deſixo
implicare in locũ.qð ↄtingit ex vtraq; parte.

qð intus eſt falce extenuatũ.ita ꝙ ex vna par

te quo celũi viſurũ eſt coꝛticẽ cũ coꝛtice equa⸗
tũ habeat eius ramuli quẽ inſeret. cacumẽ vt
directũ ſit ad celum poſtero curet anno cũ cõ

pꝛehenderit vnũ pꝛopagatũ ab altera arboꝛe

pꝛocedit. Ex pꝛedictis igit᷑ patet ꝙ licet inſi⸗
tio in ſimilia ſit melioꝛ.tamẽ ĩ diſſimilia plu⸗
rimũ cõualeſcit.⁊ infinita mirabilia facit.que
apparẽt in his qui experi deſiderãt ⁊ in talib⸗

exercitantur.

Capitulmm. xxiij. Exqui

bus diſpoſitionibo ⁊ in quas tranſmutentur
plante ſilueſtres in dolſeſticationcl H

X his q ſupꝛa determinata ſunt ſcimus
prfrlaätas ſilueſtres eſſe ſpinoſas ⁊ ſcabio

ſas in coꝛticq ſubſtãtia.⁊ ꝑuoꝝ ⁊ multoꝝ fo⸗

lioꝝ. plurimoꝝ fructuũ. ⁊ in quãtitate mino
rũ.⁊ acutioꝝ ſuccoꝛũ.⁊ hec oĩa nõ dubitamꝰ
accidere plate ꝓpter ſuũ nutrimẽtũ.⁊ idᷣo plã

ta in oĩbus his diſpoſitionibo mutat᷑ ꝑ nutri

mentũ cultoꝛis agri ĩ oppoſitas diſpoſitiões.
ſpinoſitas em̃ venit ex humido nutrimentali
intenſo.qð cogit᷑ad ſuꝑficiẽ ptingcre ad me⸗
dullã ipſa ſua intẽſione.⁊ hec ĩ domeſtica mu
Lat᷑ ꝑ habũdantiã humidi.q non patit᷑ caloꝛẽ
acui.ſed frãgit eũ.⁊ nõ ſinit terreſtre cõgrega
ri.ſed infũdit ⁊ currere ipᷣm facit ĩ poꝛos plã

te.ſiliter autẽ eiuſdẽ humidi habũdãtia fluit

in maioꝛẽ folioꝝ diuiſionẽ.hec etiam facit vt
maioꝛes ſint fructus domeſticarũ.⁊ quia hu
moꝛ ſilueſtriũ tenuis ⁊ ſubtilis eſt pꝛopt᷑ par
uũ earũ nutrimentũ erit humoꝛ domeſticarũ
ſpiſſus ⁊ viſcoſus.ad flegmaticitatẽ accedẽs
ꝓpter eius habundantiã.⁊ letaminis admini
ſtrati cõmixtionẽ.tenue autem ⁊ ſubtile facile
diſpꝑgit᷑ a caloꝛe.⁊ diuidit᷑ in plurima.et ideo
in numero ſunt plurimi fructus arboꝝ ſilue
ſtriũ.⁊ non vermiculati:ſed integri in arboꝛi
bus diu perſeuerãtes.quoniã ſubtile ⁊ tenue
nõ facile putreſcit.nec defacili claudit poꝛos

Bttumdus

ſue vegetationis.ᷣ per quã ſugitex arboꝛe pꝛe⸗
cipue cũ in eodẽ hũido ſicut ĩ pꝛopꝛio ſubie⸗

cto ſit caloꝛ acutus.habundãs autẽ ⁊ ſpiſſuʒ

⁊ viſcoſum humidũ per magnas partes flu⸗
it in vnũ.⁊ non eſt facilis diuiſiõis.eo ꝙ; ca⸗

lidũ eius eſt ebes.⁊ ideo fiunt ex eo mag qui
dem ⁊ nõ tot numero fructus.ſicut ex tenui ⁊

ſubtili ⁊ acuti caloꝛis exiſtẽte.⁊ cito ebeseiꝰ
caloꝛ permittit claudi eius poꝛũ.per quem ſu

git ex arboꝛe.ita ꝙ multi taliũ fructuũ cadũt

ante tempus maturatiõis.⁊ defacili attrahũt
vermes.quod autẽ emũdat ſuccũ ⁊ digerit in

domeſticis nodi pꝛecipue ſunt inſitionũ.qui

tenent in coꝛticiba ſuis ⁊ tranſuerſalibus po
ris humidũ.donec ad ſuauẽ maturet᷑ ſapo⸗

rem.⁊ talis qͥdem eſt tranſmutatio earũ ꝑ in⸗

ſitionẽ domeſticarũ arboꝛũ. Ille autẽ plante

que ſunt de genere granoꝝ ⁊ olerũ ex ſolo cul

tu ⁊ cibo domeſticant in hoc ꝙ ſubſtantie et
mollioꝛes ⁊ maioꝛes efficiunt.⁊ ſui ſapoꝛes
⁊ humoꝛes minus efficiunt᷑ acuti pꝛopt᷑ cau⸗
ſam quã ſupꝛa diximus.ſubtilitas em̃ coꝛticꝭ
geſt in domeſticꝭ ⁊ planicies abſq; dubio ex
bonitate ⁊ habũdantia ꝓuenit nutrimenti.

CLapitulmm. xxiuj. De lo

cis vtilibus ⁊ inutilibo generationi plantaꝝ.

Lant in generatione ſua duob indi⸗
get.quoꝛũ vnũ eſt materia ex qua fit.et

alterũ eſt locus ſue generatiõis.quemadmo⸗
dũ eſt pater. ⁊ materiã quidẽ impedit loci ſal

ſugo.eo ꝙ exiccat humidũ radicale plantaꝝ.

cuiꝰ ſignũ eſt ꝙ terre falſe vel cõmixte. vel ſa
le ſeminate ſteriles efficiunt᷑. loca autẽ perpe⸗
tuis niuibo cooꝑta omnino non cõpetunt ge
nerationi plantarũ.quia experimẽto cõperi⸗
mus niuem a tẽperamento eſſe remotiſſimaʒ
pter frigus glaciale quod eſt moꝛtificatiuũ.

opoꝛtet autẽ ſcire ꝙ ſi aliquis locus in ſe tem
peratus in hyeme frequẽter ſit niue cooptus

iſte eximie tribo ex cauſis fecũditateʒ accipit.
quarũ vna eſt.ꝙ vis terre euapoꝛãs reflecti⸗
tur ſepius ad terrã.pꝛopter niuis cooperimẽ
tum. alia autẽ cauſa.quia niuis repꝛeſſa cali⸗
ditas ad terrã illam expirans. cõueniẽs gene
rationi pꝛebet nutrimentũ humidũ.qð pau⸗
latim per vices diſtillãs ſuꝑioꝛibo partibo ter

re vigoꝛẽ natatiui plantaꝝ cõtinue infundit.
Tercia eſt cã qͥa nix frigiditate ſua locũ circũ

ſtantẽ ⁊ vigoꝛẽ pᷣncipioꝛũ generantiũ plantã

cõtinet ne euapoꝛet᷑.⁊ cõtinet terre ſuꝑficiẽ ne
emittat intꝰ in viſceriba tene vapoꝛes genera

tos.qͥ cõgregati ad ſuꝑficiẽ ingrediunt᷑ radi⸗

eubwepe⸗
Piioſtie⸗
neaſpiſiz
panesſin⸗
acoa⸗
omagani
Mertenanr
cl chesen
aunſ
cti adit
liamtit
urdigen

inonin

cgſalbus
Aunt ſapo⸗
noennüpin⸗
eaute plane

nierſoloal
ſubſtanicct.
ſiſanetes

awoptecan⸗
aseſncorn
bicz dubior

numment.

Deio

oniplantar.
1duobyindi⸗
uaquafia
gnennano⸗
npeit lilt
icnlepanu.
Gmire lli
autepepe⸗
ncöpauntg⸗
meto cien⸗
mmonſſimy
hortificanui⸗
cusinſenn
nine cpi
i alt
niontfen⸗
gCopenne
Geſucal⸗
n
ügpan⸗
rtiby e
cinfund⸗
locüct
nrüipena
rſuoſckſe
Orcvenens
Züntnd’

“”M

ces plãtaꝝ pꝛeſtãt ei nutrimentũ ⁊ fomẽtati⸗

onẽ ⁊ generationẽ materie.q̃ ingredit᷑ planta

rũ cõmixtiõi.ſiẽ aũt diximꝰ ꝙ locꝰ ꝑpetuꝰ in

frigoꝛe ꝓpter niuoſitatẽ nõ cõuenit generatio
ni plãtaꝝ.ita eodeʒ mõ in locis ſalicꝭ ⁊ ſiccis

nõ apꝑet multũ generatio plãtarũ ꝗpt᷑ remo⸗
tionẽ locoꝝ a tꝑamẽto.hec em̃ loca multã ſal

ſuginẽ babẽtia multe ſunt ſiccitat ⁊ ꝑ conſe
qns multe frigiditatis. eo ꝙ caloꝛ cõplexio⸗

nalis nõ cõnualeſcit ⁊ retinet᷑ niſi in hũido tẽ⸗
perato.⁊ ſi alius caloꝛ aliqñ ſit in taliba locis
eſt adurens talis caloꝛ nõ remanet.ſed euolat
aduſtus frigidꝰ.⁊ moꝛtificãs ea q̃ foꝛte naſci

debuliſſent.⁊ ſignũ huiꝰ terre eſt ꝙ mioꝛat᷑ et

cõtrahit᷑.⁊ ex ſiccitate ⁊ frigiditate.qꝛ elõgat

a calido ⁊ humido.q̃ eleuant ⁊ faciũt creſcere
loca ⁊ exaltare.ꝓpter qð terra dul q̃ habun⸗

dat in calido diſſoluẽte ⁊ hũido vapoꝛãte fre
q̃ntius eleuat᷑ in colles ⁊ mõtes.⁊ terra ſalſu

ginis młte depmit᷑ ⁊ inferioꝛat᷑.in locis autẽ
caãlidis ꝑ cõueniẽtiã materie plãtaꝝ ⁊ loci ap

te ⁊ bñ nate ꝓueniũt.in talibo em̃ locis eſt aq̃
ſubtilis ⁊ bñ digeſta.eo ꝙ a caloꝛe loci talis
ex ꝓfundo attrahit᷑ terre ⁊ bñ cõmiſcet᷑.⁊ bñ

dDigerit᷑ a caloꝛe loci terminãte.a caloꝛe enim
multo nõ adurente ꝓuenit humidi decoctio.
caloꝛ em̃ in talib loc habũdat ex duab cau

ſis.quaꝝ vna eſt caloꝛ loci retinens caloꝛẽ.ſe

cũda cauſa eſt caloꝛ ſolis.qͥ ex aliq̃ reuerbera
tione multiplicat᷑ ſuꝑ locũ illũ.⁊ loci qdeʒ ca
loꝛ eſt ſicut inſtrumentalis.caloꝛ aũt ſolis ſi⸗

cut terminãs ⁊ foꝛmalis.⁊ q̃ſi viuificãs.⁊ idðo

foꝛmat᷑ cõtinue humidũ in plan.aer etiã im

mixtus eſt hũido locoꝝ taliũ.⁊ iuuat ad hoc

yt humidũ ſurſuʒ ſpirando educat᷑ in plante

figurã.mõtes aũt qͥ ſunt ſubtus cõcaui ⁊ va⸗

poꝛoſi attrahũt a ſuis cõcauitatib humoꝛẽc.⁊

adiuuat ad hoc caliditas multa.q̃ eſt radioꝝ
ſolis ⁊ ſtellaꝝ.⁊ multa ad annexũ montis re⸗
uerberatis.⁊ ideo feſtinat in his humidi de⸗

coctio.pᷣcipue in latere cõuerſo circa calidum
ſolis. hoc eſt circa meridiẽ. ꝓpter quod plãte

multe ⁊ bene decocte pꝛoueniũt in mõtiba pᷣ⸗

cipue.nimiũ humidũ em̃ attractũ ad montis
lſugꝑficiem ex figura deuexitaꝶ cõtinue deflu-⸗
it.⁊ ideo ſugius vinũ remanẽs optime deco⸗
quit᷑.qa melius vincit᷑a caloꝛe qñn nõ eſt ſuꝑ⸗
fluũ.nec oino ſiccat᷑:qͥa cõtinue aterabit᷑.et ex
cõcauo montis creſcũt vina odoꝛifera ⁊ plã⸗
te aromatice. ⁊ ſunt plante ⁊ vina magis ſic⸗

cioꝛes aliqntulũ. Ad pedes autẽ eoꝛũdeʒ mõ
ti ſunt plante ⁊ vina magis bumida.⁊ minꝰ

digeſta. ? plante ſpiſſioꝛes ꝓpter multũ humi

Stdus Fo. xxüſ.
dũ annexo mõtib.cõtinue ad calida loca de
fluens.qᷓdam tamẽ loca ſiue plana ſiue mon
tuoſa ꝑpetue ſunt ſterilitatꝭ.⁊ hec vocant᷑ he
remi.et hec ſunt arenoſa ⁊ ſalſa.⁊ hec ſũt vin
centẽ in ſe habẽtia ſalſedinẽ ⁊ ſiccitatẽ.⁊ in⸗
ter arenulas locoꝛũ taliũ ſunt raritates.eo q;

pꝑtes arenarũ ſunt cõtigue nõ cõtinue ſibi cõ

poſite.planta autẽ nõ põt generari ex vapoꝛe
cõtinuo qͥ diffundit᷑ ex circuitu loci in muliꝭ
ꝑtibus loci cõtinuis a virtute ſolis euapoꝛq⸗
tibus. In talibus igit᷑ locis aut nõ generat
plãta oino aut rara.aut debilis eſſentie.ſicut
eſt ſaxifraga ⁊ q̃dam alia gramia ꝑua.partibo
em loci nõ coherent bo ꝓpr aduſtionẽ impoſ
ſibile eſt ꝑtes vaporꝭ ſolide eẽntie ⁊ coheren⸗
tis eſſe ꝓpter qð etiã expirat int᷑ arenas ꝑ di⸗
uerſas ꝑtes:⁊ non feꝛmant᷑in plantã.ampliꝰ

gũt lutũ nobile qð ingenuũ eſt ⁊ libeꝝ a groſ⸗

ſa terreſtritate ꝓpt᷑ vnctuoſitatẽ ſuã cito ꝓdu
cit plantã vnctuoſani eſibilẽ. plãta aũt qᷓ ſuꝑ
ſolidos lapides naſcit᷑ ꝓpter carentiã humo⸗
ris vix lõgo cõtingit ⁊ creſcit tpe.plãta em̃ re
manẽs ⁊ creſcẽs indiget terra ⁊ aq̃ ⁊ gere.⁊ ra
ro hoc hʒ planta q̃ in lapidũ ſoliditate eſterũ

pens. Eſt ⁊ alia plãte cõſideratio ex loco plã

le pꝛoueniẽs.quoniã ſi fuerit in loco qͥ eſt ꝓ⸗

pe ſolẽ.hoc eſt ad directũ ſolis reſpectũ vᷣius

oꝛientẽ ⁊ meridiẽ.citius naſcit᷑ ⁊ creſcit.eo q;

cCaloꝛ ſolis directius ⁊ diutius manẽs ſuꝑ eã

cõuenientius ⁊ foꝛtius mouet humidũ eius.
⁊ qñ fuerit ad aquilonẽ ⁊ occidentẽ.ita ꝙ ſol

cito declinat ab ea tardabit᷑ generatio eius.⁊

incrementũ diminuit᷑.fit aũt hoc duplicit᷑ na

turaliter ſcʒ aut ꝑ accidẽs.qñ locus aliqᷣs ex
montibo vel alijs cauſis ꝓpꝛietatẽ accipit oꝛi

entis vel occidẽtis.ſilłiter aũt ſi in loco plante

ſit aq frigida groſſa in ſe cõcludens aerẽ ſiue

vapoꝛẽ aereũ.qui ſua frigiditate ⁊ ſpiſſitudie
aſcendere ſiue vapoꝛare nõ ꝑmittit.ille vᷣo ꝑ⸗
mittit plãtas nutriri ad magnũ incrementũ.
eodẽ autẽ modo impedit ſiccitas retẽta in lo
co aliquo incrementũ plantaꝝ. ꝓpter defectũ
humidi nutrimenti.tũc enim caloꝛ naturalis

diffundit᷑ ad extrema loci.⁊ agit nulla cõbu

rendo ⁊ obſtruẽdo poꝛos viarũ.ſicut obſtru

untur in terreſtri aduſto.⁊ tũc aqua nutriẽs

etiam ſi adeſſet non haberet meatꝰ per quos
in plãte nutrimentũ euapoꝛaret ⁊ remanet de
ſtituta nutrimento.⁊ ideo non creſcẽs in ma

guna quantitate.

Capitulmm. xxv. De ter⸗
ra ⁊ cognitiõe fecũditatis ⁊ ſeriluans eius.

„*

. SS=S .

ALliber

Prra eſt vnũ ex elemẽtis generatoꝝ. cu
ius naturalis locꝰ eſt in medio totł.in

q̊ naturaliter manet qͥᷣeta.⁊ ad ipᷣm cũ ab eo ſe
pata fuerit naturalit᷑ mouet.eſt aũt frigida ⁊
ſicca naturaliter.ſed accidẽtalit᷑ rebo intrinſe⸗

cis immutat᷑eius vᷣo eſſe in generaᷣ iunamæę
tũ pᷣſtat ad retentionẽ faciendã ⁊ fixionẽ.⁊ ad
ſeruãdas figuras ⁊ ſoꝛmas. In terris vᷣo fᷣm

Palladiũ fecũditas q̃renda eſt.ne alba ⁊ nu⸗
da gleba ſit.ne macer ſabulo ſine admixtiõe

treni.ne creta ſola.ne arene ſqualẽtes.ne ieiu
na glarea.ne arenoſi pulueris.lapidoſa ma⸗

cies.ne ſalſa vel amara. ne vliginoſa t᷑ra.nec

totus arenoſus atq; ieiunus.ne vallis nimis
opaca ⁊ ſqualida.ſed ſit gleba putrꝭ.⁊ fere ni
gra.⁊ ad tegendũ ſe graminis ſui crate ſuffici

ens.aut mixti coloꝛis.q̃ ⁊ ſi rara ſit.tamẽ pin

guis ⁊ cretoſi ſoli adiunctiõe glutinet᷑.q ꝓtu

lerit nec ſcabꝛa ſint.nec retoꝛta.nec ſucci na⸗

turalis egentia. Aerum quoniã alia terra dã

dis frumẽtis vtilis eſt.q̃ naturaliter cõuenit.
⁊ alia magis vineis amica eſt. Scienduʒ eſt
tamẽ ꝙ frumẽtis dandis vtilis eſt.q̃ natura⸗
liter? ſua ſponte pꝛoducit ebulũ iunctũ gra⸗
men pingue trifoliũ calamũ rubos pingues.

pꝛina ſilueſtria. lappas.farfana.maluã. et cete

ras huiuſmodi berbas ꝗ latitudine ⁊ pingui

tate folioꝝ letũ ſolum ⁊ fecundũ demonſtrat.
Coloꝛ tamẽ terre nõ magnoꝑe deſideret᷑. ſed
pinguedo atq; dulcedo. pinguẽ ſic agnoſcis

terrã.glebam parũ dulci aqua conſpergis.et
ſubigis.ſi glutinoſa eſt ⁊ adberet.conſtat ibi
eſſe pinguedinẽ. Item ſcrobe effoſſa ⁊ reple⸗

ta.ſi ſuꝑauerit terra piguis.ſi defuerit exilis

ſi cõuenerit equata mediocris. Dulcedo aũt
cognoſcit᷑ ſi ea parte agri que mag diſplicet.
ſi eiuſdem qualitatis totus ager videt᷑. fictili
vaſe dulci aquam madefactã indicio ſapoꝛis
exploꝛes. Vineis quoq; vtilem per hec ſigna
cognoſces.ſi coꝛpoꝛis aliquatenꝰ rari atq; re

ſolutũ eſt virgultaq; pꝛofert lini nitida pꝛo⸗

cera fecunda ſunt.vt pirus ſilueſtris pꝛinus.

rubus.ceteraq; huiuſmodi.neq; intoꝛta.nec
debilia.neq; macra exilitate languentia. Et
hec in cõmuni bꝛeuibo in mediũ abſoluta qᷓ⸗
litercunq; ſufficiant de terra agri ſiue cõgrua

vineis.quia plenius dicã de ipᷣa in libꝛo vi⸗

nearũ.ſed cũ ſint genera terrarũ plurima.pin

guis aũt ⁊ macra ⁊ ſpiſſa vel rara ſicca vl hu

mida.lapidoſa vel nõ lapidoſa.mõtuoſa vel

plana.⁊ ex his pleraq; vicioſa.tamẽ ꝓpter ſe⸗

minũ ⁊ plantaruʒ differentiã ſepe neceſſaria.

maxime tamẽ ⁊ abſolute eligẽdus eſt piguis

Situndus

2 reſolutus ager vbicunq; ſitus.quia bie ni
miũ laboꝛem petit.⁊ fructũ maximũ reddit.
Secundi meriti eſt ſpiſſus ⁊ pinguis.qͥa li⸗

cet laboꝛem maximũ petat tamen ad vota re
ſpondet. Illud vᷣo deterrimũ genus eſt quod

erit ſiccũ ⁊ ſpiſſum.macrũ ⁊ frigidũ qui ager
moꝛe peſtiferi fugiendus eſt. Meruntamẽq
ggri ſint varijs vtilitatibo deputati Uarro re
citat Cathonem in nouẽ genera diuiſiſſe ac
graduũ vtilitatẽ ſcripſiſſe.ait em̃ melioꝛẽ eſſe

agruʒz illũ.vbi vineta poſſunt eſſe bono vino
ac multo.ſecũdo vbi oꝛtus irriguꝰ.tercio vbi
ſalieta.quarto vbi oliueta.quinto vbi pꝛatũ.
ſexto vbi campus frumẽtarius.ſeptimo vbi

cedue ſilue.octauo vbi arbuſta. nouo glãdaz⸗
ria ſilua ſcᷣm aliquos vel aliqͥ dant pꝛimatũ
bonis pꝛatis.quia modicas aut nullas reò⸗
runt expenſas contra in vineis.eo ꝙ fructuz

ſepe ſumptum deuoꝛasat.
Tamitulu; xxuj. Dr ſitu

qui congruit agris ratione fecũditatis eoꝛũ.

Itus terrarũ nõ ſit adeo planus vt ſta⸗
Agnet. nec pꝛeruptus vt defluat.nec ob-⸗
rutus vi in imum directa valde ſubſidat.nec
arduus vt tẽpeſtates immodice ſentiat ⁊ ca⸗
loꝛes. Sed ex his oibus vtilis ſemꝑ ⁊ equa⸗
ta mediocritas requirat᷑.videlicet vt campus

aptioꝛ ſit.et humoꝛẽ pluuiarũ cliuo fallante
ſubducẽs vel collis molliter ꝑ latera inclina
ta deductus.vel vallis cã quadã moderatiõe
et aeris claritate ſubmiſſa.vel mons alterius

cacumis defenſus obiecta.et moleſtatiõibus

vẽtis aliq̃ liberi auxilio vł ſublimis aſper.ſʒ
nemoꝛoſus et herbidꝰ. Pꝛeterea poſitio agri

. . . „ „ * *

qͥ eligendus eſt. eo ſi ſit in frigidis pꝛouĩcis

oꝛiendo vel mediano lateri ager debʒ eſſe op
poſitus:ne alicuiꝰ magni mõtis obiectu his
duab partibus excluſus algoꝛe rigeat.in ca⸗
lidis pꝛouincijs ꝑs potius ſeptẽtrionalis op

tãda eſt que vtilitati. voluptati et ſaluti et ecd
bonitati reſpõdeat. Item ait Varro ꝙ quat⸗
tuoꝛ extra fundũ cõſideranda ſunt bus fun

dus vtilioꝛ vel minꝰ vtilis reddit᷑ oꝛimũ eſt
ſi regio ꝓxima eſt infeſta.q;uis fertilis ſit fun
dus inutilis tñ eſt pꝛopter latrocinia. Secũ

dũ eſt ſi in regione ꝓpinqua ſunt homiĩes qui
emant q̃ in fundo ſunt venalia.vel ne care v

dant q̃ fundo ſunt opoꝛtuna.fructuoſioꝛ em̃

fundus eſt. Terciũ ſi nimis longinqua eſt.vt

ex ea difficile neceſſaria poꝛtent᷑ ad fundũ.ni

mis fructuoſioꝛ cenſet. Quarto eundem fun
dũ fructuoſioꝛem faciunt vecture,ſi vie ſunt

abr
ren
ſit̃
bee

nüuder
Wi mdt,
Misl
d woare
Geſtquot
glige
nmrmig
nAmme
diuiſſtr
nelioꝛic

vono vit

mclorhi
nieum.
moybi
ogiͤc⸗
npimadd
gulasreg⸗
dgfucnz

Nlin
inis mii.
Wmus niu⸗
nar necob⸗
ſubſidat ne
ſentiat1c
motegu⸗
tcampos
iuo falane
Aennincim
inocnie
ons tltans
olckanöus
mnis Meg
1poſiton
lis proniags
rdehzſehn
obitaubs
nigenend
imonulsch
ſlonac
ouns⸗
ntqosin
lbeinüͤck
is ſtin
niu Sa
omicsun
lnecareſ
moſiorch
nqnech,

4fndin

genimn
nein

—

Liber

qbus plauſtra vel naues poꝛtare ac expoꝛta⸗
re neceſſaria poſſunt. Retert etiam ad fundi
fructus qu ẽadmodũ vicinus in cõfinio con
ſitũ agrũ habeat.ſi em ad limina quercũ ha⸗
beat. vt poſſis recte ſub eam ſiluã ſerere.oleã⸗
q; vſq; eo eſt cõtrariũ natura.vt arboꝛes nõ
ſolũ minꝰ ferant.ſed etiã fugiãt.vt introꝛſum
in fundũ ſe reclinẽt.⁊ in cõfinio vitem et fun
dum faciunt ſterilem.

Capituiu.xxvij. De mu⸗
nitionibo vinearum.oꝛtoꝛũ.et agrouum.
Inearũ oꝛtoꝝ ⁊ agroꝝ munitiões mul

tis modis fiũt.qͥdaʒ em̃ foſſatis cingũt
qͥdam ſepibo ex palis et vimimbo factis.qͥdã
ſpinarũ aut aliaꝝ arboꝛũ plantis.et foſſaꝝ qͥ
dem munitiões plurimũ defendũt ab ingreſ
ſu hominũ et aĩaliuʒ rapaciũ.et ab iniuria vi

cinaꝝ aquaꝝ ad loca defenſa fluentiũ.et ma
CLuime ſi ripas habẽt valde ſufficiẽtes aggeres

eleuatas. Multũ etiam conferũt agris et vi

neis nimiũ humidis et aquoſis.vt ad eas flun

ꝗt ſuꝑfluus humoꝛ aquoſus ſegetes necãs.⁊
in loliũ et auenã cõuertẽs.et cõpletaʒ digeſti
onẽ humoꝛ vuas nutrientes impediens.Et

hec qͥdem foſſata magna vel ꝑua ſunt.ſcom

ꝙ magis et minꝰ aquoſa ſunt loca.⁊ ſcdᷣm qꝙ;
magis et minꝰ hominũ et aĩalium intrare vo
lentiũ timẽt noxam..Fiunt autẽ optime toto
eſtatis tẽpoꝛe.ſi aqua ſubterranea vel in foſ⸗

ſatis reꝑandis collecta nõ impediat.in qui⸗
hus locis facienda ſunt de menſe auguſti ſe⸗

ptembꝛis et octobꝛis.qbus menſibo aq̃ foſſa
rũ et ſuꝑficiei terre maxie cõſumpta eſt Qua
liter aũt fiunt noua foſſata notũ eſt ꝙ ab vtra
q; ꝑte latitudinis filũ ſeu funis extendit᷑ et ſi⸗
gnat᷑.deinde cũ vangis ĩ terra et acitoniba in
ſabulo fodiunt᷑.et cũ badilibs extra remanẽs

cõtrita terra pꝛoicit᷑.et ripe cũ ʒapis ſeu van
gis vel aʒitonibo poliunt᷑. Vetera vᷣo foſſata
reꝑant᷑ hoc modo.pᷣmo qͥdem oĩa foſſoꝛẽ im⸗

pediẽtia cũ radicibo extirpant᷑.deinde cum li
gone fundus radat᷑.et tra cũ herba raſa ꝓij⸗

ciat᷑ad viã. deinde cũ ligonibo adeq̃nt᷑ et foꝛ⸗
ment ripe.ſecundũ ꝙ ſtare debebũt. et poſt li
bere foſſatũ qᷓntũ placuerit fodiat᷑ Hotãduʒ

eſt tñ ꝙ in terra cretoſa nõ debẽt fieri ripe ni⸗

mis dependẽtes qͥa poſt gelidã hyemẽ adue

niente veris caloꝛe diſſoluerent᷑ ⁊ ruerẽt. Sʒ
in lapidoſa et ſoluta terra nõ facile ruũt ripe
Munitiões ſepium q̃dam palis et viminbo

fiunt.pꝛecipue locũ habẽt.vbi materie ipſaꝝ

habet᷑ copia.et vbiarboꝛũ multitudo ſpina⸗

SBltüdus Fo. xxiüf.

rũ plantationẽ et cõualeſcentiaʒ impedirent.
que quidẽ qualit᷑ fiant notũ eſt ꝙ amixis pa⸗
lis acutis ſemipede diſtantibo texent᷑ vimine
et ſpinis.⁊ deſuꝑ muniunt᷑.⁊ cũ pautioꝛibus
palis ⁊ viminibo.debilioꝛes tamen fiant affi
xis palis duobo vel tribo pedibs inuicẽ remo⸗
tis.tres vel quattuoꝛ partice diſtantes equa⸗
liter ex trãſuerſo ligant᷑.deinde ſurſum rectis
viminibo poſitis contexunt. Munitiões aũt
que de plãtis ſpinaꝝ ⁊ arboꝛũ fiunt. hoc mo
do faciẽde ſunt.videlicʒ ꝙ fiat in loco muni⸗
tiõis ſulcus vno pede cõcauus ⁊ tantundẽ la
tus.in quo plãte aliũde radicate vno palmo

aut duobo diſtantes ponant᷑.⁊ terra q̃ inde re

mota ſuerat optie trita oꝑiant᷑ radices.dein⸗
de fodiat᷑ foſſatũ.ſi fieri debʒ ibidẽ.⁊ terra ſu
pꝛa dictas plãtulas eleuat᷑.et cũ tota ſurſum
eleuata fuerit in ſummitate ſi placuerit alius
fiat ſulcus.et ſimilis plantatio fiat.poterunt
etiam multe plantatiões fieri pꝛopter foꝛtio-
rem munitionẽ ſi placuerit.ſecãduʒ modũ in
pꝛimo libꝛo traditũ.cũ de tumbis ⁊ curijs lo
querer. Notandũ eſt tamẽ ꝙ vbi multum ne
ceſſaria eſt clauſura.ex ſpinis tm faciẽde ſunt
plantatiões.vbi vᷣo nõ tanta eſt neceſſitas.et
lignoꝛũ habet᷑ penuria.pter ignẽ poſſunt cõ
grue fieri plantatiões.⁊ pcipue ex plantis vl
moꝛũ et pꝛunoꝝ ciconioꝛũ et ſimiliũ.q̃ om̃ca
plantatiões tercio anno cũ cõualuerint affe⸗
ctent᷑ et plicent᷑vt foꝛtes fiant et ſpiſſe.et vbi
perdite fuerint reparent᷑.deinde cũ ſpiſſe cro⸗
uerint interrate diſponant᷑ ⁊ ligent᷑ vbiopus

fuerit.et non iuxta terrã.ſed vno pede ſup eaʒ

incidant᷑ tẽpoꝛe octobꝛis vel nouẽbꝛis.⁊ me⸗
lius febꝛuarij et marcij.vſq;quo incipiũt tur
geſcere gẽme.hoc em̃ modo loca ſemꝑ clanſa
erunt.et ſeps inſpiſſabit᷑ puliulãs.in ſummo
ſtipite in medio et radice. Ex his tamen que
in ſuperioꝛi acie ſunt plãtate.poterũt alique
qbuſdam pedibus diſtãtes ſine inciſione re⸗
linqui.vt fructũ ferant.aut pꝛo igne ſeruent᷑.
vel edificijs deputẽtur.Et plante qͥdam ſpi⸗
narũ in acie inferioꝛi q dam ponende ſunt ſpi
narũ inde aut arboꝛũ.aut pꝛunoꝛum.aut ro⸗
ſarũ ſilueſtrium.et ſilueſtrium ſpinas acutas
habentiũ.que vᷣo in ſupᷣma ponende ſunt ar⸗
boꝛes ſicut pꝛune domeſtice.que ſpinis ſuis
defendũt.et ſpiſſa earũ pullulatione claudũt.
Igni tercio vel quarto anno ſeruiũt.et pluri⸗
mũ fructum ferũt.vel ſicut plante vlmoꝝ vel
ſalicũ vel populoꝛũ vel vnʒoloꝛũ et ciconio⸗
rum vel maloꝛũgranatoꝛũ in calido aere vel
tẽꝑato et ſimiliũ arboꝛũ.et pᷣcipue facile pul⸗
ilij

lulantiũ a radice. Notandũ eſt tamẽ ꝙ ſi ter

ra ſit adeo frigida ⁊ dura.qꝙ in ea plãtule pit
ficile cõpꝛehendant.plantule ſolũmodo cico
nioꝛũ cũ radicibus vel ſine ponant᷑ ibidẽ.que
non reſugiunt talẽ terrã. ꝙ ſi eſt campus als
ager. vlmus eſt vtilioꝛ om̃ibus alijs plantis.
ꝙ; ⁊ ſepem ſuſtinet ⁊ attollit vuas.et frondes⸗
iocundiſſimã miniſtrat ouibo ⁊ bubus. ac ſe⸗
pibus pᷣbet virgas ac foco ⁊ furno.et eſt mul

tis openibo optimus. Si vo plantule deſint

in partibo illis.aut aliunde poꝛtent᷑ radicib⸗
cooꝑtis.⁊ optime pᷣparatis.vt a caloꝛe defen
dant᷑ et vento.aut maturitatis fructuũ tẽpoꝛe
colligant᷑et ſole ſiccent᷑ ſemina.⁊ in ſemiario

mẽſe ianuarij vel febꝛuarij ſata aut plãta nu⸗
triant᷑.vt ſequenti vel tercio anno ipſoꝛũ co⸗

pia facile habeat᷑. Palladius tamẽ pᷣcipit ma
tura colligi ſemina rubi ⁊ ſpine.q̃ rubus ca⸗
ninus vocat᷑.⁊ cũ farina herebi ex aqua ma⸗
cerata miſceri funes.deinde ſparteos veteres
mixtioni ſic induci.vt inter funes ſemina re⸗
cepta ſeruent᷑ vſq; ad verni tẽpoꝛis initia.tũc

ibi ſepis futura eſt duo ſulci tribus pedibus

a ſe ſeꝑati ſexquipedes altitudine fiant.et per
vtroſq; cũ ſeminiba obꝛuant᷑ funes in leni ter

ra.ita trigeſima die pꝛocedũt ſentes.quos te⸗

neros adminiculis opus eſt adiuuare.qui in
ter ſe per ſpacia relicta vacua iungentur. 5
De fluminü dekenſiotb'.
A umina ſuo impetu ſepe ripas poſſeſ⸗
ſionũ fodiunt.et in eis operant᷑ruinas.
et quãdoq; ſui cremto ⁊ depꝛeſſione vicino⸗
rũ locoꝛũ inundant ⁊ operiunt terrarũ ſuper
ficiẽ.et vbi ſua rabie operant᷑ rupes modicũ
ſuperius penaculi foꝛtes fiant.ſcdᷣm impetiũ

amnis aut ibidẽ mergãt᷑ ciſte cũ magnis coꝛ⸗
niba ligneis admodũ cratis ab vtroq; capite

factis.et viminiba cõtextis.et lapibo plenis.q̃
bergulle dicunt᷑. Abi vᷣs aquarũ habundã⸗
tia ſuperſiciẽ operit ⁊ ſegetes necat.fiant ag⸗
geres foꝛtes ⁊ magni.taleſq; eoꝛũ potentia a⸗

quarũ iniurie cõtradicant.ꝙ ſi in aliquo loca

to debilitabit᷑ aggenanteq; deficiat alius cõ
ueniens poſt ipᷣm fiat.⁊ debilitatus in qͥbuſ⸗
dam incidat᷑ locis.vt currus ⁊ beſtie ac homi
nes nouũ aggerẽ percurrere ⁊ cõculcare co⸗
Ganttur.—
Finit liber ſecũdus feliciter.

De campeſtribs agris colẽdis.⁊ de natura et
vtilitate fructuũ qui ex eis percipiun᷑.
Ajmpeſtriũ agroꝝ cultus in
libꝛo ſcdᷣo generalit᷑ tradit
eſt. Nuũc aũt in hoc tercio li⸗
bꝛo dicã ſingulariter de cul
tu et vtilitate cuiuſſibet ſemi
ntttetis et fructus ꝗᷣ ſemiatur in
eis.⁊ ex eiſdem ꝑcipiunt᷑.ſcõm oꝛdinẽ alpha
beti. et pmo qͥdeʒ dicã de area ⁊ hoꝛreis.q vni
cuiq; ſemini cõmunia neceſſaria ⁊ vtilia ſint.

Rea longe a villa eſſe nõ debz. ꝓpter de
prorꝛtãdi facilitatẽ.⁊ vt fraus nõ timeat
dñi vel pꝛocuraton in ciuitate ſuſpecta. Sit
aũt vt Palladius ait.vel ſtrata ſilice.vł ſaxo
montis exciſa.vel ſub ipſo triture tpe vngu⸗
lis pecoꝝ vel poꝛcoꝛũ et aq̃ admixtiõe ſolida
ta. Sit circa hãc locꝰ altꝰ planꝰ ⁊ purꝰ.ĩ quẽ

frumẽta tranſfuſa refrigerent᷑.⁊ hoꝛreis infe

rant᷑q̃ res ĩ eoꝝ durabilitate ꝓficiet.fiat dein

de pꝛoximũ tectu. vel habeant᷑ ſextaria vel ſi⸗
milia. vt tꝑe imbꝛis ſubito mũda.vel ſemitri
ta trafferant᷑ vel oꝑiant᷑. Sit autẽ loco ſubli⸗

fiet
eis
tord,
albot⸗

fige
nd
inen
lise
lantl
fono
flu
heei
uc
rii
ſode
lunt

ſinn
cor
leis
gie
aut
ben

HW

ehawn
n. 4
alensin
lt adie
Nlecoh⸗
irde al
lnne ſni
nnimmren
Naintib
bangi
mnln.

Tiber

miet ꝑflabili vndecũq;. longetñ ab oꝛtis ⁊ vi
neis atq; pomerijs. Hã ſicut radicibo vᷣgul
toꝛũ ꝓſunt letamẽ ⁊ palee.ita inſidiãtes fron
dibus perfoꝛant et coꝛrumpunt.

De hoereis.

. . NNNISN N.. —
.
N

Itus hoꝛreoꝝ ſuꝑioꝛ longe ab om̃i ole

re et letamiĩe et ſtabulis ponendus eſt.
frigidus vẽtoſus et ſiccꝰ.ſed facꝭᷣ granarijs
vt Palladius ait amurca luto mixta parietis
linient᷑.cui aridi oleaſtri folia vel oliue ꝓ pa
leis adijciunt᷑.q̃ vt ſiccata fuerint frumẽta cõ
dent᷑.hec res gurgulionibo ac muribo ⁊ cete⸗
ris noxijs aĩalibo inimica eſt. Aliqͥ coꝛiandri
folia frumẽtis miſcẽt.ad ſeruãdũ pꝛofutura.
hec ait Palladius. Nihil t̃ cõmodoſiꝰ erit
diu cuſtodiẽdis frumẽtis.qᷓ; ſi ex hoꝛꝛeis in

alterũ locũ vicinũ trãſfuſa refrigereni aliquã

tis diebo atq; ita hoꝛreis inferañ. NHegat co

lumela ventilanda eſſe frumẽta qꝛ magis mi
ſcent᷑ aialia totis aceruis.q̃ ſi nõ moueant᷑in
ſũmitate intra menſurã palmi ſubſidẽt.⁊ hoc
coꝛrupto velut coꝛio illeſa durabunt.ab hoꝛ

reis iñ debz auſter eſſe aduerſus Adhuc cauẽ
dũ eſt ne pauimentũ ſuꝑ q̃ͥ ponit᷑ humidũ ſit
aut rarũ.ſed ſolidũ ⁊ bñ planũ.ne muribo pꝛe

beat habitaculũ per foꝛamẽ. Inſuꝑ etiã dili

Tertius Fol. xxv.

genter attendendũ eſt.ne ſit locus excedẽs in
frigoꝛe vel caloꝛe.quia vtrũq; ſegetes coꝛrum
pit et perdit in eis virtutẽ naturalẽ. Aliqͥ pu⸗
teos faciũt.hoꝛũ ſolũ et latera paleis ſubſter⸗
nũt.et curant ne humoꝛ aut aer tãgere poſſit.
niſi cũ permittit᷑ ad vſum.quo em̃ ſpũs nõ ꝑ⸗
uenit.ibi nõ oꝛit᷑ gurgulio.ſic conditũ triticũ
manet annis qͥnquaginta.multũ vᷣo plus an
nis centum vt Varro ſcribit.

De Auena.

. ℳ

Vena duplex eſt. ſilueſtris et dome ſti⸗
ca. ſilueſtrꝭ naſcit᷑ in frumẽto.cũ granũ
eius ſatũ nimia mollicie ⁊ intemperãtia terre
cõuertit᷑ in auenã.·q̃ ab eo in herba cognoſcit᷑
qa latioꝛes viridioꝛes et piloſioꝛes habʒ frõ
des.et huius granũ nigrũ et piloſuʒ eſt.et ma
turat᷑ et cadit ante maturationẽ frumẽti.Do⸗
meſtica eſt alba nõ piloſa.et ſemĩat᷑ temꝑe ſe⸗
minũ frumẽti et eodẽ modo.et melius menſe
febꝛuarij ⁊ marcij.⁊ etiã in macra terra bona
ꝓuenit.et eundẽ querit aerem.et ſimilẽ terraʒ
deſiderat. Albertus tamẽ dicit ꝙ ſiccũ que⸗
rit agrũ.et modicũ ante meſſes frumẽti matu
rat᷑et colligit᷑ et tam herba vtriuſq; auene qᷓ;
ſemẽ eſt optimũ pabulũ equoꝝ et boum ⁊ aſi

noꝛũ et muloꝛũ.neutra vᷣo ipſaꝝ homines in
ſuo cibo vtunt.virtutẽ habet relaxandi om⸗
nem tumoꝛẽ ⁊ duricies.et faciei immũdicias

depurandi:vt dicit Plato.

* N S

W W =

Icer notũ eſt.⁊eius q̃dazʒ diuerſitates

ſunt.qͥa quoddãeſt rubeũ.quoddã par

unũ albũ.quoddã ſanguineũ.⁊ ex his quod⸗
dã groſſum.quoddã ꝑuũ.quoddã eſt rubeũ.
gquoddã nigrũ.Ex quibo ſanguineũ tm̃ rugo
ſum coꝛticẽ habet.et eſt melius ceterꝭ.reliqua
oĩa coꝛticẽ habẽt politũ.optime naſcit᷑in ae⸗
re tẽꝑato ⁊ humido.et terrã pinguiſſimã ⁊ ſo

lutã deſiderat.et cretã etia nõ foꝛmidat.et ter
cã quidẽ valde macilenta reddit. ſemĩat᷑ men
ſe fehꝛuarij in loò calidis. tẽperatis marcij.
frigidis vᷣo de menſe febꝛuarij.ᷣ in lod calidis

tẽperat de menſe aplis.cui ꝓderit vt cito na

ſcat᷑ ſimnolle ſerant᷑.et maxĩe aqua letamis cũ
erit᷑ et circa ſulcos oꝛtoꝛũ optime plan
tat᷑.et cũ maturũ eſt colligit᷑ remanentibo her
bis. Media coꝛbe ſemis bubulca ↄtenta eſt.

tarde

ſarculat᷑ ⁊ herbis mũdat᷑ vt faba.ſed nebulis

ledit᷑.⁊ inde in eluuio facile perit.Colligitur
qͥdem granis exiſtentibo ſiccis.⁊ cũ luna mul

tum pꝛoceſſit in defectu. Cicer album ſcom

Tertius

Iſaac calidũ eſt et nimis humidũ.ſed Auicẽ
na dicit in pꝛimo gradu humiduʒ in medio.
Rubeunum eſt autẽ calidũ et nimis humiduʒ.

DSed Auicenna dicit ꝙ vtrunq; eſt calidũ ⁊
ſiccum in pᷣmo gradu.⁊ nigrũ eſt foꝛtius.Ci
cer plurimi eſt nutrimẽti.⁊ ventrẽ humectat.
ſed inflationẽ generat ⁊ ventoſitatem.idcirco
auget ſperma.⁊ coitũ valde cõfoꝛtat. qͥa tres
habet in ſe cauſas ad coitũ pertinẽtes.ſcʒ ca⸗

loꝛem.nutrimentũ.⁊ inflationẽ.ideoq; valde

competit admiſſarijs equis.cũ multitudineʒ
equoꝝ neceſſario habuerit cooꝑire. ypocras

dicit ꝙ ciceris poteſtates due ſunt. ⁊ cum co
quit᷑ eas admittit.⁊ in aqua vbi coquit᷑ rede⸗
unt.vna dulcedinis:⁊ altera ſalſuginis.cum

dulcedine ſua nutrimento bono nutrit.⁊ lac
agugmentat. ⁊ ventrem humectat. cũ ſalſugi⸗
ne vᷣo humoꝛeʒ groſſum diſſoluit ac minuit.

vꝛ inã ⁊ melſtrua pꝛouocat.et valet ictericis

et vdropicis.⁊ ad totius coꝛꝑis pꝛuriginem.
Ei ſi eius iure lauet᷑ impetiginẽ ⁊ ſerpigineʒ⸗
mundificat. Itẽ ſᷣm Balienũ cicer inducit lũ

bꝛicos. ⁊ valet ad opilationẽ ſplenis ⁊ epatis⸗
et fellis. lapides frangit in renibo ⁊ veſica.ſed
nocumeniũ eſt vulneribo renũ ⁊ veſice. Cicer
nigrũ eſt magꝭ diureticũ ⁊ apperitiuũ.et ideo
plus valet in apertiõe ſplenis ⁊ epatis ⁊ fra⸗

ctura lapidũ ⁊ lumbꝛicis educendis.⁊ pꝛeci⸗

pue ſi cũ aqua coquat᷑ ⁊ ius ipᷣius biba.Al⸗

bum vo eſt melius in augmentatiõe lactis et

ſpermas. Auicẽna dicit. ꝙ cicer clarificat vo
cẽ ⁊ nutrit pulmonẽ melius q; res aliq̃.⁊ pꝛo

pter hoc fiũt ſoꝛbitiões ex farina ciceris. Et
opoꝛtetqꝙ cicer comedat᷑ neq; in pncipio cibi

necq; in fine. ſed in medio eius. ⁊ vehementer
addit in coitũ.⁊ eius infuſio facit erigere mẽæ

bꝛũ foꝛtiter quando bibita ieiuno.

De Citertula.

Icercula nota eſt. aerem humidũ deſi⸗
erat.et terrã pinguẽ ⁊ cretoſam.ſemi⸗
nari poteſt in ſolida terra vt faba.deinde ara
ri ⁊ ſulcari.tempoꝛe ianuarij ⁊ febꝛuarij ⁊ in
pncipio marcij ſeritur. Et media coꝛbis com
plet bubulcã.bonus cibus eſt anĩalib.et ho⸗
mines ea vtunt elixa.et in toꝛtis ⁊ in pane cũ
alijs generatiõibus bladi pꝛo familijs ⁊ bis
qui laboꝛibus exercenrt.

PeCanapo.

(io

ſtie
u⸗
R
tt
c

ot
ol
ſim
bn

ii
l
ahe
in

fiu⸗
tate

tur
len
ſub
c

duce
mnän
Alä
nns A
mecta,
ugeireo
datnes
ſczca⸗
Me
udine;
ocns
aumco

4 fege⸗

sn
muan
ſlage⸗
minut.
erics
igtten.
one;
uatli
Teparis
eliczſed
Cicer
ctideo
81 fll⸗
1Peci⸗
. Al⸗
lcts e
incaw
i1o
ens A
ſpooche
emnenter
gereme

deſ⸗
ſani⸗
leara
jr in
com
tho⸗
mech
bis

Anapũ eſt de natura lini.⁊ ideo ſimilẽ
gerem ⁊ terrã deſiderat.ſed nõ opoꝛtʒ vt
ſit totiẽs exarata. Ueruntñ qui volũt hꝛe ca⸗
napũ.pꝛo funibo.ſemĩare debẽt ipᷣm in locis
piguiſſimis.in qbus longũ valde pꝛouemet.
et groſſam ⁊ multaʒ ſtuppã habẽs ex groſſicie
coꝛticis eius.⁊ quato rarius ſemiabit᷑.tanto
mag ramoſum erit. Qui vult ex eo facere pã
nos.ſcʒ ſaccos.lintheamina.camiſias.ſemi⸗
net ipᷣm in locis mediocrit᷑ pinguibo et ſolutꝭ
ſpiſſum.in quibo pꝛoueniet ſine ramulis.qua
ſi magnũ linũ.⁊ tale cõpetẽs erit pᷣdictis ope
ribus.⁊ iterũ erit neceſſariũ piſcatoꝛibo ꝓ re⸗
tibus eoꝝ. Nam canapũ valde meliꝰ defen
dit᷑ in aqua q; linũ.⁊ ſimilitet rhete ex ipᷣo fa⸗
ctũ.ſerit᷑ aũt de mẽſe apꝛilis ⁊ in fine marcij.
et herbis ſarculo mundat᷑ ⁊ manibi. colligit
cũ matura ſunt ſemia eius.ſcʒ maſculinuʒ.et
in faſcibo ligatũ ponunt᷑ in aliq̃ loco duo fa⸗
ſces ſimul.vt ſemĩa minꝰ ſint ſuꝑ ſemĩa alte⸗
rius.⁊ radices oꝓpoſite.⁊ cooperiunt᷑ ſummi
tates ſeminũ cũ herba.vel aliquo ſtramie ſu⸗
per q̊ ponunt᷑ lapides vel terra.vt ſeminũ ma
turitas cõpleat᷑.⁊ ſi ꝑ ſex vel octo dies ſteterit.
eleuat᷑ ſtramẽ ⁊ lapides.⁊ ponit᷑ lintheamen
ſub vel iuxta ſemĩa.⁊ excutit᷑ ſemen qð facile
cadit.ſed femininũ qð ſemẽ nõ hʒ.totũ ꝑ de⸗

Tertius Fo. xxvj.

cẽ dies ante maſculinũ colligit᷑ cũ albeſcit. de

inde totũ ſimnl macerat᷑ in aqua.ibiq; dimit
tit᷑ donec ſtuppa poſſt a ligno ſeꝑari.⁊ ipᷣim li⸗
gnũ putrefactũ cõteri.et maxie qð ex eo ſubti
le eſt.qdᷣ vᷣo groſſum eſt valde longũ. velut ꝑꝓ

tice. depilari põt a ligno ſtuꝓpa.ꝗ facile ab eo

carpit᷑.poſtq; fuerit maceratũ ⁊ in aq̃ lauan
do cõcuſſum.⁊ poſtea exiccatũ. Et nota ꝙ ex

codẽ ſemie canapis naſcit᷑ fanapũ ramoſum.

qð ſemia infinita pꝛoducit.⁊ aliud nõ ramo⸗
ſum.qð ſeminibo oĩno caret. ſemẽ eiꝰ optimũ
eſt pꝛo auiculis.et ipᷣm libenter aſſumunt ſi⸗
bi in eſcam.

De Frumento.

Rum entũ eſt granũ.qð ceteris oĩbo coꝛ
porꝭ hũani cõuenientiꝰ nutrimentũ eſt
ꝓpter ſiłlitudinẽ ſue cõplexionis. Eius qdem
diuerſitates multe ſunt. Nã quoddã eſt no⸗
uũ.vim vniꝰ anni vel minoꝛis etatꝭ.⁊ hoc ma⸗
xime cõueniẽs pᷣbet nutrimentũ.⁊ tal ſerl de
bet. ⁊ quoddã eſt maioꝛis eta.?⁊ hocmimne
laudabilit᷑ nutrit.nec ſeminibo cõpetit.qᷣͥa ra
ro vel debiliter naſcit᷑ ſatũ.Et cuiuſdã granũ
eſt longũ mediocriter ⁊ albũ vel rubeũ.ſub⸗
tilem habẽs coꝛticẽ.et farinã interiꝰ albam. ?
hoc eſt optimũ.quod vᷣo eſt groſſuʒ rotundũ
rubeũ vel albũ aut lucidũ eſt minꝰ bonum.⁊
paſta quidẽ q̃ fi ex eo non eſt tenax.nec eiꝰ pa
nis creſcit in altũ.que vᷣo fit ex pᷣmo eſt valde
tenax.et eius panis multũ augct.ſed exagro

DMUʒ

ſtris. YFrumẽtarius ager hoc modo.eo diligẽ

Llber

collectus menſure minꝰ reſpõdet q; groſſuʒ.
Et granũ qͥdem qð in terra pingui naſcit᷑ eſt
pinguius grauiuſq; in põdere ⁊ nutribilius.

quod vo in terra macra oꝛit᷑.cõtrariũ exiſtit.

et qʒᷣ in regione vel terra calida naſcit᷑.eſt ca⸗
lidius.et qð in frigida frigidius.qð in ſicca
ſiccius.⁊ qð in humida regione vel terra p⸗
uenit eſt humidius. Et eſt quoddaʒ in ſpicis
tonſum.et hoc licʒ bꝛeues faciat ſpicas vł ne
bulã ſeu melumẽ timeat.pluſq; retonſuʒ vt qͥ
dã dicunt.tamẽ magis a radice pullulat.⁊ ſpi
carũ numerũ duplat.Groſſum vᷣo ⁊ maxime
ſpicas habẽs rubeas.licet eas magnas ꝓdu⸗
cat ⁊ groſſas atq; multũ granoſas.tũ parum
pullulat.⁊ rarioꝛes inue nitur ſpicas hꝛe. In
om̃i climate habitabili naſcit᷑.licʒ habũdan⸗
tius ⁊ nobiliꝰ pꝛoueniat in regiõibo tẽꝑatis.
ſicut in tercio qrio qnto climate terraʒ deſide
rat pinguẽ.aut mediocris pĩguedinis ⁊ dul⸗

ta bonũ pꝛouenit.minꝰ vᷣo ſolutã.aut ſabulũ

nudũ recuſat.patẽti cãpo letat᷑ ⁊ ledit᷑ vmbrꝭ.

lo ⁊ hũidis aqſis ðᷣgenerat ⁊ ĩ loliũ ⁊ auenã
ↄuertit᷑.frumẽtũ vᷣo cũ colligit᷑ robuſtiꝰ eſt.ſʒ
menſure minꝰ reſpõdet. Seminat᷑ aũt frigi⸗

dis ⁊ niuoſis lo in fine auguſti ⁊ toto ſeptẽ
bri.tẽꝑatis in fine ⁊ toto mẽſe ociobꝛis.in ca⸗

lidis vo in fine octobꝛis et toto nouẽbꝛe. In

quibo oĩbus locis pᷣmo exiles terre ſerant᷑.vt

frumẽti ſati radices ante hyemẽ cõualeſcant.

vltimo pinguea q̃ ſi maturi ſerant᷑ luxuriant

in ſpuria diuerſaꝝ herbaꝝ que frumenta ne
cãt. In iugero ſeu bubulca ſemĩs coꝛbis vna
ſufficiet. ſi pᷣdicto tꝑe terra fuerit nimis ſic

ca.ſemia ſoſa meiiꝰ in agris q; in aeris ſerua
bunt᷑.ſi vo minꝰ gelicidio ſeq̃ntꝭ hyemis coꝛ
riget᷑.ſi extra agrũ aq̃ poterit deriuari.ne ger
men extinguat.ſi terra ſit tẽꝑata in octo dieb

de terra egredit᷑.vel paulo poſt colit᷑ campe⸗

—

cis ſapoꝛis.cretã diligit.et in mediocrit᷑ ſolu

ter exculto ſᷣm doctrinã ĩ generalibo traditã.

ext eo ſemiĩato iterũ aret᷑.⁊ ligonibo vniuerſum
ſemẽ periat᷑glebe rũpent᷑.⁊ ex eis ſulcis mũ
dant᷑.tã directe minoꝛes qᷓ; tranſuerſales.ma

ioꝛes ꝑ inferioꝛes agroꝛũ ꝑtes impꝛeſſi.ꝑ q̊s

aque pluẽtes libere ſine obſtaculo ad foſſata

deriuent᷑.qᷓ ſi tꝑe quo granũ eſt in lacte ⁊ inci

pit germiare ĩ agro remanẽt.ſemẽ extinguẽt.
Meſe vo ianuarij poſt gelicidiũ febꝛuarij et

marcij poſtq; frumentũ eſt quattuoꝛ folioꝛũ
ſarculo ⁊ manibo ab omibus adulterꝭ herbis

mundet᷑.ita ꝙ herboſis locis maturius.non

herboſis ſerius. Menſe v̈o maij nõ ſunt tan

Tertius

genda frumenta.qꝛ floꝛent octo diebo.deinde
floꝛe depoſito diebo q̃draginta grãdeſcũt vſ⸗

q; ad maturitatis euentũ. Itẽ dicit Palladiꝰ
de oꝛdeo ⁊ de ceterꝭ que ſunt ſeminis ſingu⸗
laris.menſe iulij in locis maritimis ⁊ calidi
oꝛibus ac ſiccis.tẽperatis vᷣo ac frigidis men

ſe iulij tritici meſſis abſcindit᷑quã paratã eſſe

cognoſcis.ſi equaliter ſpicarũ populus ma⸗
turato ruboꝛe flaueſcit.Et modus q;deʒ me⸗
tendi ſolutus notus eſt.pars vᷣo galliarũ pla

nioꝛ hoc cõpendio vtit᷑ad metendũ.⁊ ꝓptt ho

minũ laboꝛes vnius bouis oꝑa ſpaciuʒ totiꝰ
mẽſis aſſumit.fit itaq; vehiculũ quod duab
rotis bꝛeuibo fert᷑. huius ſuperficies tabulis
minuit᷑ q̃ foꝛinſecus decliues.in ſummo red⸗

qunt ſpacia largioꝛa ab eius fronte. carpenti
bꝛeuioꝛ eſt altitudo tabularũ.vt ibi denticuli

plurumi ac rari ad ſpicarũ menſurã conſtitu⸗
unt᷑ in oꝛdine ad ſuꝑioꝛẽ partẽ de curru.a ter

go vᷣo eiuſdem vehiculi duo bꝛeuiſſimi cano
nes figant᷑ vbi bos capite in vehiculũ verſo

iugo aptat᷑.⁊ bos mãſuetus qui nõ modo cõ
pulſoꝛẽ excedat.hic vbi vehiculũ ꝑ meſſes ce
perit pellere oĩs ſpica in carpentũ dẽticuli cõ

pꝛenſa cumulat᷑.abruptis ac relictis paleis

altitudine vel hũilitate plerũq; bubulco mo
derante qui ſequit᷑ ⁊ ita ꝑ paucos itus ⁊ redi

tus bꝛeui tꝑis ſpacio tota meſſis implet᷑ ho

campeſtribo locis vł equalibo vtile eſt. vbi ne
ceſſaria palea non habet᷑. Secata frumẽta in
mane vſq; ad terciã vel totã diem cũ aer tẽpe

ratus eſt ligant᷑.quia in hoꝛis nimie ſiccitatꝭ

ſpice vel ligamia frangunt᷑deinde ligata poꝛ

tant᷑ ad aream faſciculis numeratis.⁊ ſub te

cto aliquo aut in bꝛachis taliter diſponunt᷑
ꝙ aqua fluens intrare nõ poſſit.ibiq; cõgre⸗
gantur donec fuerit vniuerſa meſſis expleta.

poſtea triturat᷑ aut vᷣgis aut equab.ſed vᷣga

rũ trituratio melius totũ frumentũ ex paleis
excutit.trituratio vᷣo equoꝛũ ex fractiõe velo
cius paleas nutrimẽto animaliũ melius pᷣpa
rat ab oĩbus folliculis ⁊ ſeminib extraneis.
euentatiõe mũdant᷑.⁊ cõuenienter exiccata et
refrigerata iterũ in areis ad hoꝛrea ſeruanda
poꝛtant᷑.cuiꝰ durabilitati pꝛoderit ſi ſepe in⸗
quirat᷑ ne intra ſe acerui extraneo inficiantur
caloꝛe.quod quidẽ cũ acciderit.ꝑ granaria ſi
ne hoꝛrea moueat᷑ vel euentent᷑ vel quod me⸗
lius eſt ad ſolem ⁊ aerẽ deferant᷑⁊ refrigerata
iterũ hoꝛreis inferant᷑.generalit᷑ tamẽ deom⸗

mbo granis pꝛeter miliũ cõpertum eſt ꝙ in ſti

pulis ſuis diutius q; diſcuſſa ſeruant᷑. Fru⸗

mentũ ſcm yſaac calidũ eſt ?⁊ humidũ tem⸗

ndeince
Kürvi⸗
Ploge
31alci
idis nen
rtieſe
Unsm⸗
dezme⸗
Uaüen
ageb
Manzior;
Moddu
umnon⸗
ean

denalich
Ciispales
Abulcomo
ms tdi
npler hoe
eſt vbine
fumenin
cüdertipe
nie ſcctag
eligaaapo:
is, ſbte
diſponutt

hicciet⸗

ſos epien⸗
bldf
tüerpns
nbefeh
mncliusßy
veraaness,
rcriccauna
aſenann
ſſoen⸗
nfiaanan
Pnorian
quoane⸗
eftigeran
nidra
tN
nt Fu⸗
nitan⸗

Gesels

bideniid
icoſſtig-⸗
nlüeſo
ömoddcc⸗d
omeſisce

perate.coꝛtex eius calidus ⁊ ſiccus eſt ⁊ mũ

dificatiuꝰ. Nutrimentũ eius eſt paruiſſimuũ.
in aqua calida miſſus ⁊ ꝑfoꝛatus atq; colatꝰ

coctus pectoꝛa ⁊ pulmones viſcoſis humo⸗

ribus purgat.⁊ ſi aqua mittet᷑ in lac nutribi⸗

lioꝛ fit. cum vino aqua mixto coquat.et fit ca
thaplaſma de eo mamillis duris ꝓpter lac co

agulamen diſſoluit.yſidoꝛus autẽ dicit ꝙ fa

rina frumenti cũ melle mixta faciei puſtulas

ſanat. Mãmillis ex coagulatiõe lacus indu
ratis cũ adipe ⁊ vino decocta duriciem mol⸗

lificat.collectiões ⁊ apoſtemata maturat.ner

uos induratos ⁊ indignatos ⁊ quaſi ſpaſma

ticos relaxat. eadem dicit dya. YFrumentũ cũ
ſale mixtũ apoſtemata maturat ⁊ aperit. Tri
tici recentis ⁊ noui frumẽti parũ crudũ fleg⸗
maticũ et inflatiuũ exiſtit. rugitũ ⁊ doloꝛẽ la⸗
teribocõmouet.aſſatũ magis nutrit.ventoſita

tem minus facit.et ſtipticũ eſt.in aqua coctũ

grauiſſimũ eſt ⁊ inflatiuũ digeſtiom duruʒ.et

rugitũ mouet humoꝛes denſiſſimos ⁊ viſcoꝛ

ſiſſimos generat.ſed cũ bene digerit᷑ multuʒ
nutrit ⁊ mẽebꝛa cõfoꝛtat.ꝓpterea dari opoꝛtet
eis qui magnis laboꝛibo exercent.granũ fra⸗
ctũ cũ lacte coquat᷑ ſanguinẽ bonũ ⁊ lauda⸗
bilem generat.⁊ nutrimentũ multũ.ſi tamẽ ſe
pe ſumat᷑opilationẽ epatis ⁊ duriciem ſple⸗
nis ⁊ lapidẽ in veſica ⁊ reniba faciũt.maxime
ſi renes calidos naturalit᷑ vel accidentalit᷑ in
ueniat.Et paſta quidẽ frumeti q; pluribo vti
mur modis. Siquidẽ aʒima viſcoſa eſt infla
tiua ⁊ ad digerendũ dura.ideoq; inflationes

et doloꝛes ⁊ opilatiões generat.et nutrimẽtũ
durũ ⁊ groſſum ⁊ illaudabile generat. quare

exercitantibo tm cõuenit. Si vᷣo fuerit fermẽ
tata bonũ ⁊ landabile generat nutrimentuʒ.

Si vᷣo frixa vł ſub pꝛunis cocta mala eſt.qa

exterius dura ⁊ interius viſcoſa ⁊ ſemicocta
remanet.ideoq; nec ocioſis cõpetit ꝓpter vi⸗
ſcoſitatẽ ⁊ cruditatẽ intrinſecaʒ.exercitantib⸗
ꝓpter aduſtionẽ extrinſecaʒ. Panis in foꝛma
magnus coꝛticẽ ſubtilioꝛẽ ⁊ durioꝛem habʒ.
ꝓpterea eius coꝛtex parũ nutrit.et eſt ad dige⸗

rendũ durus.humiditatẽ deſiccat. vnde ⁊ vẽ·
trem cõſtipat.medulle vᷣo multũ habʒ. et ißa

medulla eſt groſſa.viſcoſa. humida.⁊ inflati
ua.et flegma viſcoſum generat. Panis parui

⁊ ſubtilioꝛis ignis interioꝛa ꝑfoꝛat.medulle
humiditatẽ deſiccat. vnde parũ nutrit. ettar⸗
ge digerit᷑. ventremq; cõſtipat:pᷣcipue ſi frigi

dus eſt. ⁊ vno vel duobo diebo a coctione lon⸗

ginquus.qui vᷣo eſt menſure medie in foꝛma

eſt medie poteſtats.Et panis quidem cuius

Tertius Fo. xxvij.

ignie in coctiõe magnus ⁊ foꝛtis fuit. habet

exterioꝛa exſiccata ⁊ indurata.item interioꝛa

non bene cocta.quia coꝛtex velocit᷑ indurata
nõ ꝑmittit focũ ad interioꝛa penetrare.ideo⸗

q; coꝛtex eſt dura non nutriens ſicut vere in⸗

cenſa.vnde ſicciſſimũ ſanguinẽ parit.⁊ con⸗
ſtipat ventrem. Et mica quidẽ viſcoſa groſſa
et indigeſta.vnde crudos ⁊ viſcoſos generat
humoꝛes. Si enim anteq; coctus ſit extraha
tur viſcoſus ſit erit foꝛtit᷑ digerentibo ⁊ exer⸗
citãtibo tantũ neceſſarius. Et ſi dimiſſus fue
rit vſq;quo coctus fuerit ſiccus erit et ſtipti⸗
cus ⁊ durius digerit᷑. mediocris vᷣo focus tẽ
peratus eſt.quia totũ penetrat coꝛpus panis
equaliter.et coctus qͥdem in furno melioꝛ eſt.
quia totus equaliter coquit᷑.ſub teſtis vᷣo de⸗

terioꝛ.quia focus in vna parte mag operat᷑.

et altera cruda remanet ⁊ viſcoſa. ſi ergo ſepe
comedat᷑ poſt multũ tẽpoꝛis inflatiõis ⁊ do⸗
loꝛes lateris generabit.ſimiliter ſubcinericiꝰ
aut ſuꝑ carbones coctus velociter extrinſecꝰ
deſiccatus.interius vᷣo groſſus remanet ⁊ vi

ſcoſus.⁊ multũ cineris cũ eo admiſcet᷑.maxi⸗

me ſi ligna ſint mollia ⁊ cito incẽdant᷑.a ideo
inflationes ⁊ grauitates membꝛoꝝ ⁊ obſcu⸗
ritates facit.Et panis qͥ dem calidus aut re⸗
cens magis eſt humidus ⁊ nutritiuus.qͥ poſt
vnũ vel duos dies accipit᷑ laudabiulis eſt.qᷣa
tẽperatus eſt interius.⁊ exterius ſicciſſimus.
rarus eſt ⁊ leuis cauſa ablate humiditat. vn
de humoꝛes deſiccat.et generat ſitim ꝓpter de
ſiccationẽ ſtomachi.et ventrẽ cõſtipat.panis
autẽ tẽperate fermentuʒ habens ⁊ ſal ⁊ bene
confectus ⁊ ſicut opoꝛtet coctus facile in ſto⸗
macho digerit᷑et ſanguinẽ clariſſimũ in coꝛ⸗
poꝛe generat.vnde cõmodoſioꝛ eſt eis qui in
quiete ſunt et deliciarũ delectatione. exercitã
tibus et laboꝛantibo incõueniens eſt pꝛopter
ſui ſubtilitatẽ ⁊ facilitatẽ diſſolutionis ex mẽ
bꝛis eoꝛum.panis vᷣo parũ fermentatus ⁊ ſal
non habẽs nec bene coctus viſcoſitateʒ creat

et groſſitudinẽ.pꝛopter hoc aptus eſt exerci⸗

tantibs ⁊ foꝛtiter digerentib. Panis vᷣo ſuꝑ⸗
fluũ fermenti ⁊ ſalis habens minime nutrit
nec confoꝛtat.virtus em ſalis humiditatẽ eiꝰ
deſiccat.fermentũ cõiunctione rarificat.

☛
RR

Alba quedam groſia.quedaʒ parua eſt.

quedam alba.et quedã nigra eſt.⁊ iterũ
quedam facile coquit᷑ quedã dure.et alba q⸗
dam que facile coquit᷑ eſt melioꝛ. et parua ſa
poꝛoſioꝛ eſt et magis fertilis q; groſſa. groſſa
vo pulchrioꝛ eſt ſed minus fertuis. In om̃i
gere habitabili pꝛouenire dicit᷑. terram deſi⸗
derat pinguẽ ⁊ cretoſam. et in ea ſubiilem fa
cit coꝛticem.et facile coquit᷑ et in mediocriter
ſoluta ſatis cõuenienter naſcit.in ſabulo vᷣo
et macra nõ pꝛouenit bene.⁊ que ibi naſcitur
groſſam habet coꝛticem. ⁊ dura eſt ad coquẽ⸗
dũ niſi talis ager letamie impinguet᷑.tũc em̃
eius malicia emendat᷑.melioꝛ tamen ſemꝑ eſt
que naſcit᷑ in terra pingui ⁊ cretoſa. Semina
tur autẽ in ſtipulis et terra non arata.licet ⁊
in arata ſeri cõgrue poſſit. Spargit᷑ autem ſe
men in locis calidis aut tẽperatis menſe ia⸗
nuarij aut febꝛuarij.cum terra poſt foꝛte geli
cidiũ talis eſt ꝙ poſſit arari poſt ſparſum ſe⸗
men. et melius quidẽ in humida ́ ſicca ter⸗
ra ſeritur.ſed ⁊ ſeri poteſt de mẽſe marcij.ma
xime in terra valde pingui.cui multũ pꝛode⸗
rit cum tarde ſerit᷑.ſi madida ſerit᷑.ſic em̃ ſta⸗
tim germinare etnaſci coget᷑. ſi in aqua le
taminis duobe vel tribus dieb mollifican ſi
natur que naſcit̃ex ea melioꝛis erit cocture.et
etiam talis mollificatio pinguis eidem con⸗

Tercius

tra terre macredinẽ auxiliũ exhibebit. Qni⸗

dam dicunt in aqua: fabã intractã cum ſerit

reſperſa cocturã non habere diff cileʒ. nec eſt
neceſſario vt naſcat᷑ ꝙ glebe in eius ſeminati
one rumpant᷑. His em non obſtãtibus licet

plurimũ infra terrã ſubmerſa fuerit erumpit

pullulans ad ſuperficiem terre. Coꝛbis vna

et minus bubulcã complet.nam late ſpergen
da eſt vt dilatari in ſtipitib poſſit.luna auteʒ

plena melius ſerit᷑ faba.hoc genere legumis
terra non ledit᷑.⁊ maxime ſi radices dimitiet
in ea.ſed tamẽ in eo non fecundat᷑ niſi per ac⸗

cidens ager fuerit multũ humidus. Nam co
lumella dicit agrũ frumentis vtilioꝛẽ pꝛoba

ri qui anno ſuꝑioꝛi vacuus fuerit q; qui cala

mos fabacee meſſis eduxit.et verũ dicit du⸗

plici ratione.vna: quia meſſis de nutrimẽto
frumenti aliquid aſſumpſit. altera quia non

potuit in eſtate ſic cõmode exarari vt nudus
Faba ſcdᷣm Palladiũ runcanda eſt cũ quat⸗

tuoꝛ digitis eminet ſuꝑ terrã. deinde alia vi⸗
ce ſarculet᷑cum herbe nocue fuerint ĩ ea rena

te.quo qͥdem non af fligit᷑ ſed pꝛoficiet ⁊ mul
tũ fructum reddit.et flexa quidẽ pꝛope nodũ

ſicut integra reſpondet menſe maij ⁊ iunij. fa
ba.xl.diebus floꝛet ſimulq; grandeſcũt.idem

eſt in omibus qui ſunt ſemis duplicis vt pi⸗
ſum ⁊ cetera legumina.mẽeſe iunij faba luna

minuente vellet᷑ ante lucẽ.et anteq; luna pꝛo
cedat.⁊ excuſſa ⁊ refrigerata ponatur in hoꝛ
reo.⁊ ſic gurguliões ant nullo modo aut mi
nus patiet᷑ infeſtos:vt Palladius ait. Varro
ſcribit ꝙ faba ⁊ cetera legumia in vaſis olea
rijs cinere oblita perdiu incolumia ſeruant᷑.
Fabe vt dicit yſaac aut comedunt᷑ virides.?

tunc frigide ſunt ⁊ humide in pꝛimo gradu.

et humoꝛes generãt groſſos crudos ⁊ inflati

uos.vnde ventoſitates faciũt.et ideo ſtoma⸗

cho valde nociue ſunt.ſicce vᷣo ⁊ maturate

fecte frigide ſunt ⁊ ſicce in pꝛimo gradu.⁊ u⸗
laudabilẽ generant ſanguinem.et carnem in
flant ⁊ dilatant.et operant᷑ in ea qd fermentũ

in farina. vnde in ſuperioꝛibo ventris pluri⸗

mã groſſiciem generant ⁊ inflatiuã.ex qua fu
mus in caput aſcendẽs cerebꝛo nocet.⁊ ſom⸗
nia multa ⁊ coꝛrupta inducit. Cum ergo hu
ius nature ſint fabe nõ eis aliquo decoctio⸗
nis modo poteſt auferri ſed minui.experimẽ
to autẽ hoc pꝛobat᷑:quia fabis quotidie vten

tes indigeſtionẽ ⁊ inflationẽ patiunt᷑:etiam ſi

ſaniſſimi ſunt.mũdificatiue autẽ ſunt.⁊ ideo
valent ad lentigines.et qui cutẽ ſui coꝛpoꝛis
mundiſicare volunt ex farina eoꝛum lauani

Au⸗
nſo
Mecc
ninati
liaet
vumnpit
S
nde
u;
chnis
dmmmn
lporn
Bno
Ewe
gic
dctd⸗
mmnin
ig on
Uus
Lguat⸗
avi⸗
A
nmu
eii
iuni1
it iden
3t pi⸗
a lont
umpr
rinber
oaut ni
Uno
ſisoter
unt,
fer
gign,
ziodani
Nſtoma⸗
uralee
uth⸗
menmn
mnt
puun⸗
nui
tſon⸗
ohu
vclo⸗
perin
jenmn
tunt
1en
ns
gan

LViber

aſſueſcant. Diuerſis coquit᷑modis. quedam

em̃ aqua coquunt᷑.quedam igne aſſant᷑.cocte

in aqua laudabilioꝛes ſunt.quoniã aqua eis
plurimũ autert vẽtoſitatis ⁊ groſſiciem.ma⸗
xime ſi eiecta aqua pꝛioꝛi altera iungat᷑. hec
quoq; decoctio duob fit modis.aut cũ coꝛti
ce.aut ſine coꝛiice.et cocte qͥdeʒ cũ coꝛtice du
re ſunt ⁊ ad digerendũ groſſe infatiue.ſpiſſi⸗
tas em̃ coꝛticis egreſſionẽ pꝛohibet ventris.
et moꝛa eius diuturna in ventre ventoſitateʒ
et inflationẽ generat.cocte vᷣo ſine coꝛtice mi
nus ſunt inflatiue.⁊ cito digerunt᷑.⁊ ſi ſcõm
ius fiant calefactiuis rebo appoſitis.vt pipe⸗
re ʒzinʒibero.vł oleo perfecta eſt medicina ad
coitus operationẽ.cõmeſta autẽ cum menta

oꝛigano cimino ⁊ ſimilibo ſuam ventoſitatez

et inflationẽ minuũt.Aſſate minꝰ ventoſita⸗

tis ⁊ inflatiõis habent.ſed ad digerendũ du⸗

riſſime ſunt.verũtamẽ ſi aqua infundat᷑ poſt

aſſationẽ: ⁊ cũ cimino ⁊ menta ⁊ oꝛigano co⸗

medant᷑ duriciẽ amittũt.Fabe confracte bo⸗
bus in cibũ quotidie habundãter exhibite ci
to eos impinguãt.⁊ hoc modo boues magni

et ſenes a periꝭ vaccarijs impinguant᷑ in die

bus.xv. ⁊ renouat᷑ caro eoꝛũ. Auicẽna dicit.
qꝙ fabarũ rectificatio eſt pꝛolongatio infuſio
nis earũ.⁊ bonitas decoctionis.et comedere
eas cũ pipere ⁊ ſale ⁊ ſimilib ⁊ cũ oleo.ac me

lioꝛes omniũ ſunt groſſe albe nõ perforate a

gurgulionibo. et ex pꝛopꝛietatibo eaꝝ eſt ꝙ ab
ſcindũt oua gallinarũ cũ nutriunt᷑ ex eis.et q;
faciũt videre ſomnia cũ alienatiõe perturba⸗
ta.⁊ ꝙ faciũt accidere pꝛuritũ pꝛopꝛie recen⸗
tes. Item emplaſtrũ ex coꝛticib earũ ſuꝑ fe⸗
mur infantis oꝛtũ pꝛohibet piloꝛũ.et ſimilit᷑
quãdo ſepe iterat᷑ ſuꝑ locũ raſum.⁊ fabe ab⸗
ſtergũt moꝛfeam in facie.⁊ pꝛecipue cũ coꝛti⸗
ce ⁊ pannũ et lentigines.et faciũt coloꝛem bo
nũ.et earũ emplaſtrũ eſt bonũ appoſtemati.et
mãmille.et caſtitati lactis ĩ ea.et que ex eis co
cta ſunt.cũ acceto ⁊ aqua conferunt ſolutioni
antique.⁊ pꝛopꝛie cũ fuerint cũ coꝛticib ſuis
et cõferunt diſſenterie.Plinius dicit: ꝙ faba
cocta ⁊ colatura eius potata pulmonẽ mũdi
ficat.appoſtemata mãmillaru curat.cũ roſis
mixta doloꝛẽ ⁊ liuoꝛẽ ⁊ lippidinẽ oculoꝛũ cu⸗
rat.maſticata ⁊ tẽpoꝛibus appoſita humoꝛes
ad oculos reumatiſantes cõpeſcit. Item ſciſ⸗
ſa ⁊ ſuꝑ venã inciſam poſita ſanguinẽ reſtrin
git.lac effluens de mãmillis ſiſtit.⁊ fluere nõ

Emittit.podagricis ⁊ arteticis cũ adipe eius

decocta ſubuenit.ſi ſuper doloꝛis locũ empla

ſtret.tumoꝛes ⁊ inflationes apoſtematũ re⸗

Tercius Fo. xxviij.
cutit.ſi in pꝛincipio decocta in acceto tumo⸗
ri apponat᷑. Item dicit ꝙ quãdo faba eſt i flo
re aquas maxime cõcupiſcit.cum vᷣo effloꝛu
it diligit ſiccitatẽ. Item dicit ꝙ in aqua ma⸗
rina vel ſalſa vix coquit᷑.dicit etiam ꝙ in in
ſulis marꝭ occeani naſcit᷑ faba ſpinoſa per ſe
que coqui non poteſt. Item in egypto naſcit᷑
faba ſpinoſa.longa decẽ cubitoꝛũ.quã coco
drulli fugiunt.timentes ne oculi eoꝛũ ſpinis
eius ledantur. M

Defarre. .

Ar eſt quaſi ſumile ſpelte.ſʒ eſt groſſioꝛ
in herba et grano. ſeritur tẽpoꝛe tritici
et ſpelte. et coꝛbis vna bubulcã complet. mãa
dat᷑ et metit᷑ vt triticũ. Far tẽperate cõplexio⸗
nis eſt. ⁊ eſt bonus cibus ſanis ⁊ egris.ſatis
em̃ nutrit ⁊ confoꝛtat.et bonũ generat nutri
mentũ.et potius eſt ſtipticũ qᷓ; axatiuum.

De Faleolis.

Al/†ſeoli noti ſunt.et eoꝛũ quidã ſunt ru⸗
bei.qͥdam albi.terrã ⁊ aerem talem deſi
derãt qualem panicũ ⁊ miliũ.et inter ipᷣa ⁊ ci
cera cõmode ſeminant᷑.ſerunt᷑ etiam in oꝛtis
inter cepas ⁊ caules. ſed minus ſoluta terra

Alber
pꝛoueniũt.et eiſdem tẽpoꝛibo ſeminant᷑.⁊ q̃̊n
tomagis terra pinguis fuerit.tanto rarius ſe
minent᷑.herbis ſepe mundent᷑.colligunt᷑ au⸗
tem ſucceſſiue ipſoꝛũ aliqua quotiẽs albedi⸗
ne ſua maturitatẽ fatent᷑.et ſuper lintheamĩia
vel ſextoꝛijs ad ſolẽ ſiccant᷑.iubei calidi ſunt
et humidi in medio ſecũdi gradus.albi vero
parũ minus calidi ſunt. ſed magis humidi⸗
teſtat hoc.qa grana eoꝛũ vt cetera ſiccari nõ
poſſunt. ⁊ ſi deſiccant᷑ diu ſeruari nõ poſſunt
hbaiumoꝛes generant groſſos.et inflationẽ vẽ⸗
toſitatẽ fumũq; plurimũ caput implentem.
et ſomnia peſſima ac terribilia faciũt ⁊ coꝛru

pia. Auicena. pterea dicit ꝙ generãt bumo
rem groſſum.ſed ſinapis pꝛohibet nocumẽ⸗

tũ ⁊ ſomnia peſſima eoꝛũ.⁊ ſimilit᷑ accetũ cũ

ſale pipere ⁊ oꝛigano.

De Bith.

.
g.

It eſt ſemen nigrũ ⁊ quaſi triangulum.
cuius herba naſcit in frumentis ⁊ ſpel
tis ⁊ ſiligine.⁊ vulgariter dicit᷑ gittironꝰ.⁊ fa

cit floꝛes rubeos ad modũ campanellarũ.eſt

autẽ calidũ ⁊ ſiccum in ſecũdo gradu. virtu

*
3 *.:

Tertius

tem habet dilſoluendi cõſumendi contra op

pilationẽ ſplenis ⁊ renũ.⁊ iliacam paſſioneʒ.
et doloꝛem ſtomachi ⁊ ventoſitatẽ valet pul⸗
uis eius in cibis.cõtra lumbꝛicos detur pul

uis eius cũ melle.et fiat etiã emplaſtrũ ex pul
uere eius ⁊ ſucco abſinthij circa vmbilicũ.

O lium ſiue zizania naſcit inter tritich

ſiccis coꝛruptiſq; tempoꝛibo.vim acutã

habet ⁊ venenoſam. O pilat. mentẽ ꝑturbat

et inebꝛiat. Cum vino cocta ⁊ ſtercoꝛe aſini

„ *

no et ſemine lini cathaplamate ſacro apoſte

mata diſſoluitet ſcrofulas.cocta cum radicꝭ
coꝛtice.⁊ vulneribo iam putrefactis appoſita
ſanat ⁊ mundiſicat. Item eſt aduſtiua tritici.
quia trahit nutrimẽtũ eius ſicut papauer eſt
ʒizania auene.et caulis vitis.quia adurit ea
vt ait Albertus.

DeZentitula.

o
ſine.
lapri⸗
turan
erpnl
lic

gtiic
finmani
lte
cruini
notpoſe
n i
—R
amd.
—
RZõqR

Enticula nota eſt. vult hꝛe locũ tenuẽ ⁊

reſolutũ.vel etiã pinguiẽ.ſed ſiccũ maxi

me.qꝛ luxuria ⁊ hũoꝛe coꝛrumpit᷑ vſqʒ ad lu
nã duodecimã.de menſe febꝛuarij ſerit᷑ quar

tariũ coꝛbis in ſatiõe bubulce ſufficiet. Cum

aũt lens valde cito pullulet ⁊ incrementũ ac

Cpiat.oꝑtet ꝙ ſi ager fumandus eſt puſqᷓ;ᷓ ſe

rat᷑cũ fimo arido miſceat᷑.⁊ cũ illo vel q̃ttu⸗

oꝛ vel qnq; diebo ſteterit:tũc ſpergat᷑ in agrũ.
boc Albertꝰ. Sʒ Palladiꝰ hoc pᷣcepit fieri
dcebere. vt cito naſcat᷑ ⁊ creſcat.frigida ã in pᷣ

mo gradu.ſicca in tercio. nutrimentuʒ eiꝰ eſt

groſſum. et ad digerendũ durũ.melancolicuʒ

ſanguinẽ generat.⁊ ſi cũ coꝛticiba comedat᷑ce

rebꝛũ fumo groſſo implet.et melancolico vn
de cauſa eſt doloꝛis ⁊ fallaciũ foꝛmidoloſoꝛũ
q; ſomnioꝝ.vẽtoſitatẽ ⁊ inflationẽ ⁊ cõſt a
tionẽ faciũt ꝓpterea ceteris granis ſtomacho
nociuioꝛ eſt ⁊ pulmoni ac dyafragmati ⁊ pel

liculis cerebꝛi cet᷑iſq; neruis pelliclaꝝ ⁊ pᷣci⸗

pueocloꝝ.qm̃ hũiditatẽ eoꝝ exiccat ⁊ exaſpe
rat ſanis oculis h efficit qntomag infirmis.

eſt igi᷑ cõplexioni ſicce noxia.ſed eis qui ſunt

bumide cõplexionis aliqñ ꝓſunt ſi ſine coꝛti

ce coquant᷑. Item ydropicis valent.cũ coꝛti⸗

ce vo nocent nimis. ꝓpter ventoſitatẽ ⁊ infla
tionẽ quã faciũt.grãdis ⁊ noua melioꝛ eſt et

—.—

coquibilis ſᷣm cibũ ⁊ medicinã qᷓ; parua ve⸗

tus ⁊ dura. ſi cineri miſceat᷑ melius ſeruabit.

De Lupimis.

Vpini aut terras aut vineas im pignã
di aut ſemis colligendi cauſa ſerunt᷑.q̃
pma cauſa in vineis vel agris ſogunt᷑ de mẽ
ſe auguſti vel colleci vuis ſerẽdi ſunt. coope
riendi ligonibo vel aratro. deinde mẽſe aplis
vel maij cũ ad debitũ augmentũ peruenerint
euertẽdi.ſic etiã vineas ⁊ agros letamis mo⸗
re impinguãt ⁊ fecundãt.⁊ in agris tũc ſerat
miliũ ⁊ panicũ ⁊ tꝑe iuuãte frumentum et vi
neis qͥ dem magis letamẽ cõferũt qdð eis non
bene cõpetere dicit.qͥa conſueuit vini viciare
ſapoꝛẽ.ſerunt᷑ etiã opie poſt collectas meſſes
in ſtipulis vł fanalibo bis aratis.vel circa pᷣn
cipiũ auguſti.deinde mẽſe octobꝛis iuxta ter
rã ligonib incidunt᷑.et ꝑ ſulcos ponunt᷑ ſupꝑp

q̊ͥs ſeminato frumẽto vomere terra voluit᷑.et

ſic de vno gno optimũ efficit᷑ vbi etiã anno ſe
q̃nti iterũ frumentũ ſeri poterit vł ſiligo.pñt
etiã ſeri eodẽ tꝑe int᷑ panicũ in ſcᷣa eiꝰ ſarcu
latiõe qͥ collecto panico manebũt.vt agꝝ im

piguẽt frumẽtariũ ſ̃ᷣm modũ pᷣdictũ due coꝛ

be vel ples ĩ bubulca ponunt᷑.qͥ vᷣo ſeĩs colli
gẽdi cã ſerunt᷑ mẽſe octobrꝭ ⁊ nouẽbr debẽt
ſeri ⁊ coꝛbis vna bubulcãcõplet.limoſo agro
lupinꝰ nõ naſcit᷑.cretã foꝛmidat.⁊ exilẽ terrã

ac rubꝛicã diligit.lupini ſarculãdi nõ ſuntet

E iüj

£

ſarculati extinguunt᷑.qꝛ vnã tm̃ radiceʒ hñt.
nec hoc qͥdem deſiderãt.qꝛ herbas pᷣter auxi
liũ cultorꝭ affligũt.meſe iunij ⁊ iulij colligit᷑
⁊ ſtati ſi placuerit fert᷑ ex area.ſʒ ẽ ab hũoꝛe lõ
ge ponẽdus ĩ hoꝛreis.ſic em diutiſſime cuſto
dit᷑ maxie ſi granaria eiꝰ afflauerit fumꝰ aſſi
duus.Lupini vt ait ꝓYſaac calidi ⁊ ſicci ſunt
in ſcdᷣo gdu.⁊ eoꝝ aliꝰ eſt amarꝰ.qͥ ex natura
ſua talis eſt.⁊ hic medicĩe cõpetit.aliꝰ dulcis
⁊inſipidꝰ.qͥ ex młta moꝛa in aq̃ dulcoꝛat eſt
⁊ inſipidus factus.Farina lupinoꝝ cũ melle
valet cõtra lũbꝛicos.ad idẽ valet panis factꝰ
ex farina eius cũ melle ⁊ abſinthio poſitꝰ ſup̃ᷣ
ſtomachũ.⁊ meliꝰ ſi addat᷑ modicũ aloes.ea
dẽ farina appoſtemata maturat ⁊ rũpit.Lu⸗
pinus vt ait Auic.ſubtiliat capillos.⁊ abſter
Git pãnos ⁊ moꝛpheã ⁊ faciẽ.⁊ tũc maxie qn
decoquit᷑ cũ aqua pluuiali donec diſſoluat᷑
Quidã dicũt ꝙ farina lupinoꝝ capillos na
tos adurit. ⁊ exurgere alios nõ ꝑmittit.Yſaac
ait ꝙ ſi in aq̃ in qua dulcoꝛant᷑ ⁊ lotacinnicũ

abluant᷑ moꝛient᷑ dulcoꝛati vᷣo lupini nutri

mentũ groſſum eſt. ⁊ ad digerendum durum
ideoq; humoꝛes generat viſcoſos. .

Inũ deſiderat aerem tẽperatũ. et terrã
ſolutã et pinguẽ.et quãto pinguioꝛ fue⸗

rit tanto ipᷣius ſtuꝓpa erit groſſioꝛ quãto vᷣo

macrioꝛ tanto eiꝰ ſtuppa ſubtilioꝛ erit.ſed ex
eo parũ ⁊ bꝛeue in tali terra naſcet᷑. Huꝰ au
tẽ ſemiatiõe terrã ſatis macrari ⁊ ledi credit᷑.
ideoq; auxilo letaminis eget.ſi tale ſemen re⸗

cipere aſſueſcit.eiꝰ terra ante hyemẽ ſemel de

bet arari. vt glebe ꝓpt᷑ gelu ſeq̃ntis hyemis in
puluerẽ reducant.deinde poſt hyemẽ cũ pꝛi⸗

mũ poterit ſcdᷣa vice arabit᷑.de nde aſpgat᷑.?

iterũ arat᷑ quĩq; vel ſex vicibo inter oẽs.intan
tũ ꝙ q̃ſi in puluerẽ redigat᷑.ita tñ ꝙ pᷣma vi⸗
ce ꝓfundiꝰ aret᷑.ſecũda minꝰ pꝛofunde.⁊ ſic
ſemꝑ ꝓfundatio vſq; ad vicẽ vltumã minua
tur. deinde a medio aplis vſq; ad fineʒ eius.
ipſius eſt optima ſatio q̃ in ſummo terre fit
minus vno palmo.iterra ſuꝑ ſemen aratro re
uoluta.in cuiꝰ ſatione ᷣm moꝛẽ Allexandrie
ibi linũ optime pꝛocurat᷑.põt vnus bos vnũ

Oycere aratrũ.⁊ duo ſimul iuncti pñt ducere

duo.vt vnũ aratrũ per vnũ bꝛachiũ vel parũ
plus quodã fune ſequat᷑ ad pmũ.quoꝝ vnũ
quodq; habeat vnũ bubulcũ.qͥ aratrũ teneat
cõducet.Tres coꝛbes huius ſemis vel pa⸗

rũ plus ſufficiũt in bubulca.cui multũ ꝓde⸗
rit ſi talis ager expexet᷑ poſtq; fuerit ſemiatꝰ.
ꝙ ſi tẽpus fuerit magne ſiccitatꝭ ei valde pꝛo

derit ſi poterit irrigari.põt etiã ſeri ante hye⸗

mẽ in locis calidis.in qͥbus linũ natũ frigoꝛe

nõ ledit᷑:et tũc meliꝰ pꝛouenit in terra medio

criter cretoſa qᷓ; nimis ſoluta. nec ẽ neceſſe
ſit pinguis. ⁊ ꝙ vltra duas vices aret᷑. dũmo
do terra pulueriſet᷑ ⁊ cũ fuerit ſemĩatuʒ meliꝰ
eſt ꝙ cũ expexe ſolũmodo de qbuſdaʒ ſpinis

facto ſemẽ operiat᷑.meliꝰ etiaʒ eſt ꝙ hõ vnus

c(ũñ fune trahat expexem q; boues ꝓpter nocu
mentũ iumentũ.⁊ hoc eſt cuilibet homi faci⸗
le. Hec herba bis mũdãda eſt q̃ maxime ſuf⸗

focat᷑.ideoq; extirpandũ eſt anteq; circa linũ
inuoluat.licet ꝑ ibm ambulãdo ledat᷑ cũ ma
gnũ eſt.⁊ ideo mundat᷑.⁊ debet ante ſe mani

brus apperire.⁊ ireꝑ eũ optime eleua pãnis.
ſed cũ pᷣma vice mũdat᷑.qꝛ tũc paruũ eſt ⁊ cõ
culcatũ releuat᷑ nõ ledit᷑ ambulãdo ꝑ eũ.Col
ligit᷑ cũ maturo coloꝛe flaueſcit.⁊ eodẽ die ne

roꝛe tangat᷑ ſub tecto ponat᷑ in faſcibi.deinde
malleolis lignis excutiunt᷑ ſemia.⁊ ipᷣm linũ

ad maturandũ in aqua ponit᷑.in qᷓ quattuoꝛ

vel qͥnq; diebo ſi putrida ſit ſtetiſſe ſufficiat. ſi

aũt aqua nõ ſit coꝛrupta.vſq; ad ſepteʒ dies
ſtare in eadẽ opoꝛtet.vt putnifiat caro herba

lis.⁊ coꝛtex ex quo fit ſtuppa remanet incoꝛ⸗

4. .
— — — —— —W,U

— — —. —

—,
—

,— — — . — ——

dmi
rſ⸗
Wäoſe
t.ſcder
Habgg
diafe
nenne⸗
ſnade
denisin
maͤm⸗
aſogat
is intnn
Pmaw⸗
nde ? ſe

iminn
nez eilgs.
o teneft

hos vni
tducer
Dwparü

mütenen
isvelpa⸗
lci pe⸗
ſemiat'.
nalge pꝛo
miebee⸗
aüͤfnoore
mimedio
eneeſſeg
rel düno
mzne!
ſdnhins
ghöyms
peernoon
homifac⸗
moneſt⸗
Fanlii
edatcäm
mteſenmn
ni
fun
obali
vdeẽ dlene
ldeint
tiömlinn
qnatn⸗
nffan
tds
Ntincor⸗

Libe.

rupta.vel põt optime macrari hoc mõ vt me
diolanẽſes obſeruãt.cũ maturũ eſt colligit᷑ ſi

ne aliquibo herbis admixtis.⁊ in ꝑuis faſci⸗

culis ligat᷑ cũ herbis vł ſiligine aut vicijs vł

in campo ſiccat᷑ ⁊ q̃ntuʒ poteſt defenſet᷑ a plu

uijs.pꝛecipue dũ eit ſiccum. poſtea defert᷑ ad
domũ.⁊ ſub tecto ponit᷑⁊ ſeruat᷑ vſq; ad mẽ
ſem auguſti. donec ſu cõpleta trituratiõis ne
ceſſitas.tunc autẽ ſemel aufert᷑ ad aquã poꝛ⸗
tat᷑ et in ea ponat᷑.qc ſepe cũ particis ſubmer
gat᷑ vel ponderat᷑ buſdam lignis.vt optime
balneet᷑.et in ea dimittat᷑.per mediã diem tan
tũ.et ſic bene balneatũ reducat᷑ ad domũ ⁊ to
tũ ponat᷑ in cumulo iuxta murũ ſnb tecto.et
paleis operiat᷑.⁊ ſic q̃ttuoꝛ dimittat᷑ diebo.in
qbus calefiat vel macerabit᷑ et tunc cũ infri⸗
gidatũ fuerit vel tenerũ ac leue effectũ.vel ſe⸗
mina in ea remanẽtia incipiunt germinare.
vel ſtuppa eius a carne remota ꝑ ſe nõ toꝛque

tur. cõpleta erit maturatio.ettunc vnuſquiſ⸗

q; faſciculus diuidat᷑in tres vel in quattuoꝛ
manipulos magnos.⁊ cũ ipſo ligno ligent᷑
et in area optime exſiccet᷑⁊ reponatur.poſtea
poterit quolibet tẽpoꝛe operari vt moꝛis eſt.
Erit autẽ ſignũ tẽperate maturationis.quã
do macerat᷑ in aqua cum tactu molleſcit adeo
ꝙ omnẽ rigiditatẽ amiſerit. cognoſcit᷑ etiam
ſi ex eo aliquid extrabat᷑ de aqua/⁊ ſiccatum
ꝓbetur.ſic caro herbalis a ſtuppa facile ſepa
rat᷑ Meruntamẽ ſi minus qᷓ; expedit macere
tur erit ſtuppa foꝛtioꝛ ⁊ albioꝛ.ſed nõ perfecte
ſeparabit᷑ caro herbalis,et erit durioꝛ ad fi⸗
landũ.deinde optime leuet᷑ ⁊ in aqua excuti
tur et ad ſolem ſiccatur.cũ autẽ ſiccatum fue

rit concutit᷑ malleolis ligneis vt eius caro rũ

patur.et deinde ad ſolem calidũ ponat᷑.et cuʒ
fuerit calefactũ in pannis calidis in domo ſi
mul ponit᷑.⁊ cũ per aliquas hoꝛas ſic ſteterit
gramolat᷑.hoc enim modo mundat᷑ optime

nec ſtuppa rũpitur gramando. quod fieret ſi

ſtatim gramarent᷑ cum eleuarent᷑ de ſole.

ſi tempus fuerit humidũ cum multis pãnis

madefactis ad ignem pᷣparatur gramẽ.dein
de ſpatulis eius mundificatio cõpletur. dein
de pectinatur ⁊ filatur. Virtus ſeminis lini

ſcoðm Auicennã pꝛoxima eſt virtuti ſeminis

fenigreci. Calidum eſt in pꝛimo gradu. men
ſuratum in humiditate ⁊ ſiccitate.ſi ſumatur
cum melle ⁊ pipere mouet coitum.

De Oꝛdro.

DU

*

Radeũ tollerat oẽm aerem. et deſiderat
terrã pinguẽvt optĩe pꝛoficiat.⁊ in me
diocri etiã pꝛouenit.⁊ patenti magis q; vm⸗
bꝛoſo loco letat᷑. His tẽpoꝛibus ⁊ eodẽ mo⸗
do vt triticũ ſerit᷑et ſeptẽ diebo ſub terra mo
rat᷑.⁊ cũ egreditur vt ait Varro.legumĩa vᷣo
quinq; diebo pꝛeterq; faba.ſeri etiam ab Al⸗
berto dicit᷑ in pꝛincipio veris.⁊ vtrunq; fieri
poſſet.ſed huiꝰ ſatiõis meſſis tardius ad ma
turitatẽ peruenit.Oꝛdeum tamẽ margolum
qð Bononie margola vocaĩ:ſerit᷑ toto menſe
marcij.et in ncipio apꝛilis.et menſe iulũ eſt
maturũ. Item inuenit᷑ oꝛdeũ quod in tritura
tione mundat᷑ vt frumentũ.⁊ iſtud eodẽ tem

poꝛe ſerit᷑ quo frumentũ.in ſeminãdo coꝛbis

vna bubulcã perficit:colit᷑ ꝛ⁊ mundat᷑ vt fru⸗
mentũ.⁊ maturat᷑ modicuʒ ante ipᷣm.ideoqʒ;

eius meſſis pꝛimo recipit᷑.q̃ conſumenda eſt
anteq; grana refractis ſpicis lapſa decurrãt.

qa illis velut triticũ folliculis veſtiunt᷑.eius

culmos quos pignoꝛes dicimꝰ in agris ali⸗
qᷓ; diu iacere ſinamꝰ. qa hoc modo grãdeſcit
et triturat᷑ vt triticũ. Oꝛdeũ ſᷣm yſaac ? Aui

cẽnam frigidũ eſt ⁊ ſiccũ in pᷣmo gradu.vir⸗

tutẽ habet mũdificatiuã ⁊ excolatiuã.plus ta
men faba deſiccat, ꝓpterea ab inflatiõe libe

Ciii

Tertius Fob. exx.

Liber

rat Oꝛdeũ ⁊ triticũ nutribilioꝛa ⁊ laudabi⸗

lioꝛa ſunt ceteris granis.ſed oꝛdeũ citius di⸗
gerit᷑ et ideo de membꝛis citius diſſoluit᷑.fru
mentũ vᷣo tardius digerit᷑.⁊ tardius a mem⸗

bꝛis diſſoluit᷑. Galienꝰ de oꝛdeo ⁊ faba ſcoᷣm

medicinã dicit oꝛdeũ ⁊ fabã quoniã tẽpera⸗
mento vicina ſunt.in multis ſcdõᷣm medicinã

locũ habẽt.ſicut cera ⁊ oleũ in cathaplaſma⸗

tibus fit de oꝛdeo confectio vtilis.elixat᷑ oꝛ⸗
deũ pꝛius aqua.poſtea aſſatur. deinde farina
ſacta cũ ʒuccaro cõficitur.hoc in eſtiuo tem⸗

poꝛe ad ſtomachi ⁊ epatis refrigeriũ valet.ad

ſitim etiã valet cũ aqua temperatũ.ſiue groſ⸗
ſum vt cũ cocleari edat᷑ſiue liquidũ vt biba⸗
tur.Ex eo ptiſana conficithoc modo. vt coꝛ

tex auferri poſſit menſura oꝛdei ſumat᷑na.

aque nouẽ.⁊ tam diu coquat᷑ donec redigat᷑
ad vnã.⁊ colatũ potui detur.hoc valet ad ſa⸗
nitatẽ cuſtodiendã. coꝛpuſq; humectat. ſi coꝛ

pus refrigerari plus appetat.parũ acceti mi⸗
ſceatur.vel addat᷑ ſemen papaueris albi.pti⸗

ſana ſanis crebꝛo vſu clariſſimũ ⁊ perfectiſſi

mũ ſanguinẽ generant.nec minꝰ q́; panis nu

trit.que ſanis dandaeſt. infirmis vᷣo diuer⸗
ſis modis pꝛout cuiuſq; expetit infirmitati.
Si enĩ velis ſitim ⁊ epatis caloꝛẽ extingue⸗
re.bibe ſupꝛa dicto modo. Si excolatiuũ et
mundificatiuũ ptiſanũ habere voluerꝭ cum
coꝛtice coque. Si laxatiuuũ ⁊ refrigeratiuũ
cocto in mane ſuppone mel violaceum. Si
pꝛopter epatis opilationẽ illud velis accipe⸗
re.cũ eo coque ſimul radices appij et feniculi.
et accipe illud cũ oxiſiccaria. Alij autẽ dicũt
ꝙ ptilana fit hoc modo.Oꝛdeũ mũdatũ de
coquat᷑ multũ bene inaqua ⁊ colatur per pã⸗
nũ.farina ſic fit.oꝛdeũ bene mundatũ in mo⸗
la ponit᷑ ⁊ teritur. mola tamẽ aliquãtulũ ſub
leuata vt groſſam operetfarinã. farina talis
cocta in aqua diu.eſt optimus cibus febꝛici
tantibo.et pᷣcipue laboꝛantibo in apoſtemate
ſpiritualiũ. Auicenna dicit ꝙ habet pꝛopꝛie⸗

tates dictas de ſiligine. Item ſi fiat linimen⸗

tũ ex eo cũ acceto foꝛti.et ponit᷑ emplaſtri mo
re ſuper ſcabiem vlceratam ſanat eam. Item
fit ex eo emplaſtrũ cum ciconijs ⁊ acceto ſuꝑ
podagra.⁊ pꝛohibet fluxũ ſuperfluitatuʒ ad
iuncturas.⁊ aqua eius cõfert egritudinibus
pectoꝛis.⁊ quãdo bibitur cũ ſemine feniculi
facit habundare lac.et aqua eius eſt infrigi⸗
datiua et humectiua febꝛiũ.in calidis quidẽ
Puta.in frigidis cũ appio ⁊ feniculo.

Tertius

Ilica eſt notiſſima. eius quidẽ duplex

eſt maneries. eſtem̃ quedã rubea.q̃dam
alba. Item inuenit᷑ tercia ſpẽs que eſt albioꝛ

milio.⁊ iteꝝ quedã in herba multũ excreſcit.

quedã parũ.et rurſus quedam diu moꝛat᷑ in

agris vt longa.q̃dam in paucis maturat᷑ die

bus vt miliũ.⁊ hec eſt que in herba parũ cre

ſcit vt miliũ.Terrã deſiderat valde pinguem

et cretoſam q; ſolutã.⁊ eã valde macrat pꝛo⸗

pter multũ nutrimentũ qð querit.⁊ locis q̃ſi
paludoſis letat᷑.ibiq; optie puenit cũ pꝛio re

ducunt᷑ ad cultuʒ. Nã nima pĩguedine talis
loci frumẽtũ ⁊ ſaba periret ĩ eo.niſi pᷣmo ꝑ ſa
tionẽ milici ſuꝑflua pĩguedo cõſumeret᷑ Se
rit᷑ in paſtinata terra ⁊ in ſolida.põt etiaʒ ſeri
ꝑ ſulcos fabarũ.⁊ vbicũq; rare nate fuerint
in ſcdᷣa ſarculatiõe.ipſarũq; fabis eradicatis

erit de vno ſarculãda. In tẽꝑato aere circa fi

nẽ marcij ⁊ initiũ mẽſis aplis.⁊ parũ ſemĩs
ſcʒ octaua coꝛbis ſufficit ad cõplẽduʒ bubul
cã.in calido vᷣo maturiꝰ.⁊ in frigido ſeriꝰ eſt
ſerenda. ſed ea qᷓ ꝑua eſt toto tẽꝑato tꝑe q mi
liũ ſerit᷑ ſub t᷑ra põt ſeri.qꝛ tãtundẽ moꝛat᷑ in
agris.circa.xv.vel.xx.diebo ſemen eiꝰ ſub ter
ra moꝛatur anteq; naſcat᷑.et natũ licet ſit par

ua milica tñ runcatur circa ſinẽ aplis ⁊ ini⸗

duplex
cnqdam
ſſtalbioꝛ
crcreſt,
Wmoratin

unt die

1parüae
pingven
aapeo⸗
1basqj
piite
dineuls
omno
nert
teiqzſ
efuenint
icns
rancaf
üſenis
zbubul
ſaet
em
orakin
ſuber
ſiter
tin⸗

tiũ menſis maij. ? tũc ipſa herba ablaqueat᷑.
vt melius germiet ⁊ pullulet a radice.deinde

mẽſe iunij ſarcit᷑ ſiue runcat᷑ ſcdᷣa vice.⁊ tunc

circa ipᷣius herbã terra cumulet᷑.vt a caſu me

lius defendat᷑ Et ſolo mẽſe auguſti vel ſeptẽ

bꝛis colligit᷑.eis iuxta terras inciſis.⁊ poſtea
ꝓpe panocas ſi melogaria bꝛe voluerit. ſi vo
eis nõ eges partic flectit᷑. ⁊ panoce incidunt᷑
⁊ ĩ faſciculis ligant. melogarijs ſuꝑ radices
in cãpo relict.Et in bubulca mediocrꝭ mili
ce circa ſedecim coꝛbes pꝛoueniẽt ſiccãda eſt
ꝗᷓntũ põt.poſtq; equabo fuerit tritura vel vir
gis ⁊ in loco reponẽda ventoſo quãtũ poteſt
aperta nec nimiũ adunata calefiat ⁊ coꝛrum
pat᷑ melegaria cõpetunt ad claudẽda tiguria
7 vias tepoꝛe luti ſternẽdas.⁊ cõpetũt igni et
clibanis faciẽdis cũ fuerit exſiccata.⁊ plãtas

ſalicũ inuoluẽdis ne excoꝛient᷑ a beſtijs.et ne
ſole vꝛant᷑ eſtiuo Semẽ milice bonus cibus

eſt poꝛcis ⁊ bobo ⁊ equis dari põt.⁊ hoĩes eo
tẽpoꝛe neceſſitatꝭ vtunt᷑.⁊ ſole cũ alijs granis

in pane ⁊ pcipue ruſtic qui ↄtinuis laboꝛib⸗

exercent᷑.⁊ eſt frigidũ ⁊ ſiccũ.⁊ generat melã

colicũ ſanguinẽ. Itẽ inflatiuũ eſt ꝓpt᷑ ſuuʒ põ

dus facit deſcendere cibum quem in ventre

inuenerit.

Tertius Fok. xxxf.

Jliũ notũ eſt.cuiꝰ duplex eſt maneries.
quoddã ſcʒ qð circa tres mẽſes moꝛat
in agro.⁊ aliud qð maturitateʒ recipit in.lx.
diebo poſtq; fuerit ſemĩatũ.terram deſiderat
valde aratã ſolutã ⁊ pinguẽ. Nã in zabulo æ
arena ꝓuenit dũmodo ſolo irriguo ⁊ humi-⸗
do celo ſerat᷑. Hã ſiccũ ⁊ argilloſuʒ foꝛmidãt
agrũ.⁊ terre in qua ſerit᷑ pinguedinẽ valde cõ
ſumit.ſeri etiã põt ꝑ ſulcos fabaꝝ.⁊ int᷑ ipſas
vbi rare fuerint inſerat᷑ in ſecũda ſarcu latiõe.
ſi terra fuerit ſoluta vel media vel cretoſa.q
euulſis fabis ſarculãda erit mẽeſe aplis maum
⁊ iunij ſeri põt. Palladius vᷣo dicit ⁊ cũ eo cõ
coꝛdat experientia ruſticoꝝ.ꝙ ſerat᷑ miliũ de
menſe marcij.⁊ erit maturũ in meſe lunij.ex
quo pꝛobabilit᷑ ſequit᷑.ꝙ ſi terra ſit bene pin⸗
guis poterit in eadẽ eſtate iterũ ſemiari. Coꝛ

bis octaua ꝑs ſufficit in bubulca.herbis pio

pterea liberat᷑ aſſidue. maturũ eſt cũ totũ al-⸗
beſcit. ab auiculis nõ multo laboꝛe defendF=.
cũ ſiccatũ eſt in vaſcis ligatũ erigat᷑ad ſoleʒ.
ibiq; ꝑ duos aut tres dies moꝛet᷑. deinde poꝛ
tetur ad areã.⁊ ſtatim trituret᷑.ne ſi in magnũ
poꝛtet᷑ aceruũ calefiat ⁊ coꝛrumpat᷑. nõ bene
ſiccatũ ſtatim calefit ⁊ coꝛrumpit᷑.optime õ

ſiccatũ eo triturato ſiccet᷑ optie anteq;ᷓ poꝛte᷑

ad hoꝛreũ.optime pᷣo ſiccũ lõgiſſimo tꝑe ſer⸗
uat᷑.⁊ qͥdam colligunt ſolũ ſpicas ſiẽ̃ in pani
co ſeruat. Miliũ ſcõᷣm yſaac frigidũ eſt in
mo gradu.ſiccũ in ſcdᷣo gradu.teiat᷑ hoc leui
tas ⁊ cõcauitas eius ⁊ viſcoſitas ⁊ vẽtoſita⸗
tis habundantia.minꝰ nutrit ceteris granis
ex q bus fit panis.gratia tamẽ ſiccitatis con
foꝛtanuũ eſt ſtomachi ⁊ alioꝝ membꝛoꝝ coꝛ
poꝛis diureticũ eſt.⁊ idem aſſat᷑ ad ignẽ.⁊ ad
coꝛroſionẽ doloꝛẽq; ventris calidũ ſupponi
tur. Cauſa ſue ſiccitatis ⁊ nutrimẽti nimiũ
nõ eſt accipiendũ ab his qͥ carnes ſuas aug⸗
mẽtari ⁊ impinguari deſiderant.nec ab eis qͥ
in coꝛꝑibolaudabilẽ ſanguinem generari vo
lũt.ſed tũ a qͥbus refrigeratio aut cõfoꝛtatio
bumoꝛũ ſuperfluoꝛũ deſiccatio appetitur.

De Pannito.

Annicũ deſiderat eandẽ terrã ⁊ aerem
quẽ milium.⁊ eiſdẽ ſeritur mẽſibo.⁊ eo⸗
dẽ modo.⁊ tantundẽ ſeminis requirit᷑ in bu⸗
bulca.⁊ eodẽ modo herbis ſepe mundat᷑.qð
etiã inter fabas ⁊ faſeolis ⁊ in vineis cõgrue
ſeri põt ſcdᷣm doctrinã de milio traditã. Eſt
etiã quoddãpãnici genus qð in ꝑuo tꝑe reci
pit complementũ. et iſtud congrue ſemiatur
poſt meſſes completas in ſtipulis bis vel tex

Liber

aratis et glebis cõfractis in qbus optime ꝓ⸗

uenit.niſi tẽpus fuerit eximie ſiccitatis. Paz⸗

nicũ ſcdᷣm yꝓſaac in foꝛma ⁊ natura ſimile eſt

conſtipat. Accipit᷑ diuerſis modis.et per eo

rũ diuerſitates actionẽ ſuam mutat.quocũq;

tamen modo accipiat᷑ melius eſt milio. Co⸗
quitur autẽ ſepe aut cũ pinguedine.aut cum

oleo.ſepe cũ lacte capꝛino vel amigdalo.⁊ co

ter induratis.luna decreſcente.poſtq; multũ·
pꝛoceſſerit in defectu. frigidum eſt in pꝛimo

ctum qͥdem cũ oleo aut cũ pinguedie laudaz⸗-

bilius eſt.quonia ſiccitatẽ ſuã amittit.et ſapo
roſitatẽ bonũqʒ nutrimentũ acquirit.et con⸗
ſtipationẽ perdit.cũ lacte vᷣo coctũ laudabili
us:ceo qð cum aqua ſola coquit᷑. Sed coctio⸗

nis c maqua duo ſunt modi.coquit᷑ enim vt

integrũ.aut mola fractũ.integrũ ablato coꝛti
ceæe coquit᷑.vt in vna panici menſura.xv.aque
ponant᷑.Item coctũ groſſum eſt ⁊ad digerẽ⸗

dum durũ.ſed nõ eſt ventris cõſtipatiuũ.qͥa

ꝓpter ſuũ põdus ad inferioꝛa deſcẽdit.Ho⸗
la tritũ coquit᷑.ita vt farine mũdate decies tã
tũ aque ponat᷑.poſtq; bis vel ter bulierit di⸗

gitis fricet᷑ et colet᷑.et colamentũ ſuſceptũ do

nec dureſcat excoquit᷑. ſicq; cõmedi vtile eſt.

et ceteris ſubtilius digerit᷑. quia facilius.ma

gis vo ſtipticum.

“ ðl *
2

Tertius

Iſum ⁊ ropellia ſuntalba ⁊ gro ſſa. ꝛ ſe

minanĩi de menſe ſeptembꝛis ⁊ octobr⸗
et ianuarij et febꝛuarij. vt puto meliu s inter
ra facili ⁊ ſoluta.loco tepido.et aura humida
Due partes coꝛbis in bubuła ſpergu nt᷑.⁊ col

ligi habet ſiliquis exſiccatis et granis foꝛti⸗

gradu.et temperatũ inter humiditatẽ et ſicci
tatẽ.coꝛtex eius ſtipticus eſt.coꝛtice ergo mũ

datum laudabiles generat chimos.nec infla

tionem aut ventoſitateʒ facit ſicut faba.etad

vävſum edendi bonum eſt in eſtate in calida re

gione.

R

N

Pelta nota eſt. eius quidem diuerſita⸗

tes ſunt:quia q̃dã eſt grauioꝛ.⁊ hec me
lioꝛ.quedam vᷣo leuioꝛ.et hec deterioꝛeſt.ae⸗

rem deſiderat qualem frumentũ et terraʒ.ſed
melius defendit᷑ a macra qᷓ; frumentuʒ.et in
creta ⁊ in patenti campo optime ꝓuenit.Et
his tꝑib ſerit᷑ qͥbo frumentũ.⁊ eodẽ modo.ſʒ
due coꝛbes ĩ bubulcã ſerunt᷑.cũ ex frumento

oeb
ftun
men
dem

ſlese

liur
ni⸗
tür
le⸗
ſop
ſheun
dicn

clin
turn
üd
ſean

ſati
tur.

aſſe

1 3
Uhni .
NRTT

hlis forz⸗
ſcß muti
rinpemn
ömcine
uſihagag
cee

coꝛbis vna ſufficiet. Colitur ⁊ mundat᷑ ſicut

frumentũ.metitur autẽ immediate poſt fru⸗
mentũ.cũ poſt ipᷣm modicũ maturetur.⁊ eo⸗

dem modo triturat᷑.veruʒ ſeꝑata paleis plu
ries creſcatur.id eſt virgis ſemen eius percu⸗

itur.vt ab ariſtis mundet᷑. Temꝑate quali⸗
tatis eſt.et equis bobus et ſimilibo pꝛebetop

timũ nutrimentũ.ſed ⁊ homĩes vti ea cõmo⸗

de poſſunt.quia eius panis temperatus eſt ⁊

valde leuis.⁊ ideo ſi tres ꝑtes ſpelte cuʒ q̃rta
parte miſceat᷑ fabarum.ex ſi uperflua grauita
te fabarũ et multa leuitate ſpelte fit panis ſa

tis pulcer et bonus.⁊ familijs cõueniens. ſi

in eius artificio diligentia obſeruet. que ſuß̃
dicta eſt in pane frumenti.

— E

NWRWRN

NN

uer ſitates.aerem cõmunẽ cũ frumento
deſiderat.et frigidioꝛẽ tollerat vt alpes.quia

citius maturat᷑.in nemoꝛibo em̃ alpiũ mũdã⸗

cur menſe iunij ⁊ maij om̃es ramuſculi arbo
rũ.deinde cũ ſiccati fuerint incidant᷑ de men
ſe auguſti.⁊ ſopant᷑ quaſi in cinereʒ tm̃.⁊ in
cis ſemĩat᷑ ſiligo q̃ optime ꝓuenit anno illo.
deinde vſq; ad ſeptẽ quieſcit annos.et eadeʒ
ſatio denuo iterat᷑.ſed vbi non ſunt nemoꝛa
herba cũ ſuis radiciboet modico terre incidi

tur.et exſiccata cõburit.in cuius cinere ⁊ pul
uere ſitigo poſtea pꝛefato tẽpoꝛe ſeminatur.

Iligo nota eſt. et eius quidẽ nõ ſunt di

Tertius Feo. xxxij.
et circa octo annos qͥeſcit.et idẽ opus poſtea
iterat᷑. Terram deſiderat ſolutã et ſabuloſam

et in pingui et patenti cam po mollioꝛ pꝛoue
nit.Et his tempoꝛibo qbus frumentuʒ ſerit

cõuenientius tamẽ anteq; vel poſt. Una qui
dem coꝛbis ſufficit in bubulca. Colit᷑ ⁊ꝛ mũ⸗
datur ſicut frumentũ.octo diebo floꝛet circa fi
nem apꝛilis ⁊ initiũ maij locis temperatis.

quo temꝑe tangi a cultoꝛe nõ debet.et q̃dra⸗

ginta diebus depoſito floꝛe grandeſcit vſqʒ

ad maturitatis euentũ. Maturat᷑ ⁊ metit᷑=an

teq; frumentũ.et triturat vt ipᷣm frumentum
Eius quidem ſubſtantia eſt tenax et viſcoſa
valde.⁊ ideo cõuenienter miſcetů cum millica
milio faba:et ſimilibs ad panẽ quẽ pꝛo labo⸗
ratoꝛibo et familijs faciendũ.qꝛ cõiungit ⁊ cõ
glutinat paſtas eoꝛum.que per ſe cocto pane
retineri non poſſunt.ſed frangunt᷑ et terunt.
ſiligine vero ſola in pane vel nunq; vtimur.
Auicẽna dicit ꝙ eſt de natura oꝛdei.ſcʒ frigi
da et ſicca in pꝛimo gradu.eius nutrimentuʒ
eſt minus nutrimẽto tritici.et eius aqua frã
git acuitateʒ humoꝛũ.et ſimiliter farina eius

ſuper pannũ ponit᷑.et epithima eius caliduʒ

accipit᷑et fit ex ea decocta ſicut ſoꝛbitiões cũ
pice et calophonia emplaſtrũ ſuꝑ apoſtema⸗
ta dura.et cum ſolo furfure ſuper apoſtema⸗
ta cali/ial. H
De Bicia.
Icia dupliciter vtimur.aut ſemis colli
gendi:aut pabuli ſecandi cauſa. eſt eni
optimus cibus equis ⁊ bobus herba eius ⁊
ſemen eius.ſerenda eſt de menſe ianuarij ⁊ fe
bꝛuarij nõ in auroꝛa quãdo ros eſt. ſʒ quãdo
ſol abſoꝛbuerit roꝛem.quoniã compertuʒ eſt

viciam roꝛem ſuſtinere nõ poſſe.ſed euaneſce

re virtutẽ ipᷣius.habzʒ hoc vicia pꝛopꝛiũ quia
viridis meſſa ſi cum eo ⁊ quod in terra rema

net ager ſtatim aretur letaminis moꝛeterram
impinguet.ſi autẽ exaruerint radices eiꝰ an⸗

teq;ᷓ terra aret᷑ ſuccum aufert ab agro.
Finit tercius liber feliciter.

Liber

Intipit liber quartugs

.

vcilitate fructus ipſarum.

De vitibo et vineis et cultu earũ.ac natura et

Aperius in libꝛo ſcðo mul
ta de natura ⁊ cultu vitis di

cta intelligunt᷑.cũ de natura

plantarũ ⁊ rebus cõmunib

cultui cuiuſiibz generꝭ agro
rum generali ſermone dice⸗

tet. Nũc vᷣo in hoc quarto libꝛo de natura ?
cultu vitis ⁊ vinearũ.et omni vtilitate fructꝰ

carum ſpecialiter eſt agendum.

Capitulũ pꝛimu. De vi⸗

te quid ipa ſit.et virtute folioꝛum eius.⁊ la⸗

chrima eius.

Itis apud nos nota eſt.ſed in frigidiſ⸗
ſlſiimis regioniby in qbus viuere nõ po⸗
teſt ignota.ideoq; dicamꝰ ꝙ eſt q̃dam humi
lis arbuſtula multum toꝛtuoſa nodoſa ⁊ ſca
bioſa.latiſſimos habẽs poꝛos:⁊ magnã me⸗
dullã.et frondes latas ⁊ interciſas.q̃ ſine pu
tatione ⁊ paloꝛũ aut arboꝛũ auxilio diu viue
re ⁊ cõmode ſtare nõ poteſt.⁊ eius qͥdem fru⸗
ctus eſt vua.ex cuius ſucco fit vinũ pᷣcioſiſſi
mus liquoꝝ.folia vitis ſunt multũ medicia⸗

Quartus

„.
3

cta. caloꝛẽ febꝛilẽ refrigerant. eſtuationẽ ⁊ tu

pꝛegnantẽ adiuuat.ſomnũ pꝛouocant.et cere
bꝛũ cõfoꝛtãt.Eius lachrima potata ſepe cal
culos frangit:vt dicit dya.viſum acuit.lipi⸗
tudinẽ oculoꝝ tollit. moꝛſiba venenoſis ſuc⸗

currit.⁊ ventrẽ ſiſtit.cinis ciꝰ valet ad pᷣdicta

cũ ſucco rute vel nuce ⁊ oleo admixtus.ſolini
us aũt dicit ꝙ folia vitis doloꝛẽ capitis am

putãt.inflationẽ ſedant.⁊ cũ farina oꝛdei cali

dã arteticã curãt. diſſentericos valde iuuãt.
ſi eoꝝ ſuccũ bibant patiẽtes. Coꝛtex vitꝭ ⁊ fo

lia arida vulnerũ ſãguinẽ ſedãt.ipᷣmq; vulnꝰ

cõglutinant ⁊ ſanant.Cinis coꝛticis ꝑ ſe pi-

los ablatos reſtaurat ⁊ multiplicat.

Capit

rum diuerſitate.

⁊ diuerſas cõſuetudines regionũ. Nã

quedã cũ auxilio paleaꝝ ⁊ particaꝝ in oꝛdie

fiũt.⁊ hoc duob modis.vno qͥdem modo vt
cuilibet palo ſit vitis.⁊ ſic fiũt in plurnibo ꝑti⸗
bus lombardie ⁊ romandiole.⁊ hoc qͥ dẽ mo

do in exili terra trib plãtent᷑ pedib diſtãtes
quaq; verſuʒ in pĩgui vo quattuoꝛ.in medio

varigs

moꝛẽ ſtomachi cathaplaſmata mire ſedant.

. n.
7 . 4
— 6
S ,. 4 * —
»* /. — 4
ð

e
lden
Nretcge
ſcet

oſc⸗.

acn

n

Pise
ceicli

ge innit.
rvi ſo
VuInen
ſe ⸗

Unn

Liber

cri tribus ⁊ ſemis. Alio vᷣo modo vt vna vi⸗

tis ſuper multos palos ⁊ particas extendat᷑.
et ſic fiunt in pluribo partibo marchie antoñ.
et hoc quidem modo plantant᷑ diſtantes.cõ⸗
ſiderata pin guedine ⁊ exilitate terre.adeo q;

ſpaciũ vniuerſum poſſunt congrue opperire.

et hec quidẽ tantum ligonibus colũtur.niſi
fuerint alte et plurimũ diſtantes. Rurſus qᷓ⸗
dam fiunt vt arbuſtule moꝛe pꝛouinciali.q̃s
ſine pali auxilio ſtare conſtat. et hec quidem
gut fiunt per certas acies adeo ab inuicẽ di⸗
ſtantes ꝙ arari poſſunt et diuerſis ſeminib⸗

ſeri.aut eque diſtãtes vndiq; ꝙ arari nõ poſ⸗

ſuunt.⁊ hoc quideʒ modo tribus diſtant pedi⸗
bus. aut minus vel amplius.ſcom ꝙ fuerit
letum aut exile ſolum in quo plantant᷑. Que
dam etiam fiunt in aciebus cũ palis ⁊ parti
cis aut in foꝛma ꝑgularioꝛũ paruoꝛũ.quea
parte ſtipitis ſint depꝛeſſa.⁊ ab oppoſito ele⸗
nata. ⁊ hic modus a quibuſdam mutine et in
alijs locis pluribus.et maxime in oꝛtoꝝ ſpa
cijs obſeruatur. Quedam vinee fiunt cũ ar—-
buſtulis ad hoc foꝛmatis ꝑ agros.plus vel
minus eque diſtatibus ſcdᷣm ꝙ magis et mi
nus de vino vel de tritico paterfamilias op⸗
tauerit. Mediocris tamen modus diſtan-

tie.ſedecim vel viginti pedũ habetur. et iſte

modus maxime apud mediolanũ ⁊ in illis
partibus obſeruatur. Quedam plantant᷑ in
ripis foſſatoꝛum cum fiũt aut per agros iu⸗
xta magnas arboꝛes.vt eas que ſunt ĩ agris
aut ripis opꝓperiant et fructificent.et hic mo⸗

dus plurimũ obſeruatur in partibus ytalie.

et iterum ſupꝛa dictis vineis que in oꝛdinibb
fiunt:quibuſdam ponunt᷑ pali et partice.qui
buſdam vero pali aut fraſcones loco ipſoꝛũ
ſolũmodo.⁊ ſermentis in quattuoꝛ vel in du
as tantũ velut partice extenduntur ⁊ ligãtur.
et hic modus apud terdonam ⁊ cremonam
et piſtoꝛium pꝛecipue obſeruat᷑.⁊ quedam ſi
ne adminiculis iacere ſinunt in terra. quod
pꝛo ſola indigentia vel neceſſitate pꝛouincie
faciendũ eſt.⁊ hoc maxime poteſt in monti⸗
bus valde aridis tollerari.vbi vue nõ putre⸗
ſcunt in terra iacentes.ſed a ſole nimio feruẽ⸗
te ſeruantur.

Capitulu.iij. De diuerli⸗

tate generum vitis.

Juerſitates geneꝝ vitis młte ſunt. Nã
qᷓdã valde timẽt nebulas ⁊ pꝛuinas.qᷓ⸗
dã parũ.et q̃dam timẽt ſiccitatẽ ⁊ vẽtos.⁊ qᷓ⸗
dã eas facile tollerãt.⁊ quedaʒ valde fecunde
ſunt.quedã parũ.⁊ q̃dam vites ſunt q̃rũ fru
ctus cito maturat᷑.quedã tarde.⁊ q̃daʒ valde

fructũ ſuũ in floꝛe perdũt.⁊ quedã non. Et qᷓ
dã melumie fructu pᷣuant᷑.quedã fructũ ſuũ

ab eo defendũt.⁊ quedaʒ facile vẽtisrũpunt᷑

qᷓdam adeo tenaces exiſtunt. vt ab eis facile

nõ ledant᷑.Et qᷓ̃dam timẽt pluuias.et quedã

nimiã ſiccitatẽ.⁊ q̃dã ſunt ſpiſſos nodos ha
bẽtes. quedã eaꝝ gẽmas ꝑ longa internodiã
diſtulerint. ⁊ q̃dam ſunt groſſos ⁊ lõgos faci
entes palmites.quedã ꝑuos.Et quedaʒ ma⸗
gnã medullã faciũt.⁊ qdam paruã Etq dam

frondes valde faciũt interciſas.q̃dam parũ.

Etquedã rotũdas ⁊ cõtinuas. Et quedã fa
ciũt vuas albas.q̃daʒ rubeas.q̃dam nigras.
⁊ quedã faciũt botriones multos ⁊ ꝑuos.q⸗
dam paucos ⁊ magnos.et faciũt grana cal⸗
loſa.quedã mollia. ⁊ quedã durũ coꝛticẽ gra

noꝛũ.quedã ſubtilẽ ⁊ tenerũ.⁊ qdam faciunt
grana valde pulcra ⁊ lucida.q̃daʒ obſcura.⁊
qdam dulcia.quedã acra.Et q̃dã faciũt vua
ſeruabilia.q̃dã coꝛruptibilia.qᷓs oẽs diuerſi⸗

tates facile videre põt vir induſtei texpins⸗

Pecies vitis valde młliplices inueniũ
tur.⁊ ipſarũ multe diuerſis noib in di⸗

uerſis pꝛouĩcijs ⁊ ciuitatibo apellant᷑. Sed

quoniã ex eis quedã ſunt melioꝛes.⁊ quedã
minꝰ bone.pmo melioꝛes ⁊ eaꝝ bonas cõdi
tio nes aperte ſcribã.⁊ eaꝝ pona noia.dein⸗

de bꝛeuit᷑ dicã de alijs minus bonis. vt habi
ta vtrarũq; noticia ſciant volẽtes plãtare vel

inſerere.vineas eligere melioꝛes.dico itaq; ĩ
pmis q' eſt quedaʒ ſpẽs vneqᷓ vocat᷑ſclaua q̃
ſatis tarde pullulat.⁊ eſt alba vua q̃ſi rotun⸗

dũ habẽs granũ.⁊ faciẽs mediocrit magnos

⁊ ſpiſſos botriones.⁊ foliũ mediocrit᷑ interci

ſum.⁊ in q̊libet ſarmẽto etiã i veteni nato du

os vel tres vel q̃ttuoꝛ ⁊ qnq; qũq; botros ꝓ
ducit.⁊ tãta eſt duricies ligni eius.q; ſermen

tes nõ flectunt᷑ inferius. ꝓpter vuaꝝ põdus.

vnde vltra modũ ramulos implet.et vua eiꝰ
eſt valde vinoſa ⁊ lucida.et cito maturitatezʒ
recipit.Et vinũ eius eſt valde ſubtile et dya⸗
phanum ⁊ mediocriter potẽs. et ſeruabile et

maturũ. Macrã terrã aut mediocrẽ ⁊ mon-

tuoſam deſiderat. et in ea meliꝰ q; in aliqua
alia fructificat ſi ſtricte putet nam lõgos pal

Quartus
mites cũ vuis nutrire nõ põt.⁊ hoc apud bꝛi
xiam ? ꝑtes mõtanas mãtue pᷣcipue freqnta
cur.et pᷣ ceteris in ſpẽali veneratiõe hahetur.

——

Eſt ⁊ alia ſpẽs q̃ vocat᷑ albana.q̃ tardiſſime

pullulat.⁊ ẽ vua alba modicũ lõgũ hñs gnũ
⁊ ſatis faciẽs magnos botros.⁊ ſpiſſos ⁊ lõ⸗
gos.⁊ mediocriter fructiſicat. ⁊ facit folia me

diocrit᷑ interciſa.et eiꝰ ſarmẽta vi põderis nõ
flectunt᷑.tãta eſt duricies ligni eiꝰ.et eius gra
na a ſole plurimũ coloꝛant᷑.⁊ valde cito matu
ratio eiꝰ cõplct᷑.et eſt ſatis dul in ſapoꝛe.ſed

coꝛticẽ auſterũ aliqntulũ amarum hʒ. et ideo

meliꝰ eſt ꝙ vinũ ex ea expꝛimat᷑ q; ꝙ ferueat
in tinis diu cũ coꝛticibo et racemis.et vinũ qͥ
dem eiꝰ eſt valde potẽs ⁊ nobilis ſapoꝛis.bñ

ſeruabile ⁊ mediocrit᷑ tenue.et ſi tẽpeſtiue fiz⸗
at eius inciſio vindemia meliꝰ ſeruatur vinũ
eiꝰ.et hec ſpẽs vue pᷣ ceterꝭ apud foꝛliuiũ ⁊ in

tota romãdiola in veneratiõe habet᷑.vbi ſtri⸗

ctiſſime putat᷑ nã cũ longꝭ palmitibo minꝰ de

fendit᷑. Eſt ⁊ alia ſpẽs vue qᷓ tribiana vocat᷑

q̃ᷓ eſt alba cũ grano rotũdo. ꝑuos ⁊ ꝑmultos

botriões faciẽs.in iuuẽtute ſterilis.et ꝓcedẽ⸗
te tꝑe fecũdatur.nobile vinũ faciens.⁊ bñ ſer
uabile.et hec ſpẽs ꝑ totã marchiã pᷣcipue cõ

mendat᷑ Eſt ⁊ alia ſpẽs q̃ gragnolata dicit᷑.qᷓ
vnũ os tm habet ingno.⁊ eſt lucidiſſima.⁊ lõ

gũ habet aliqntulũ granũ.⁊ facit vinũ valde
limpidũ et potẽs.et durabile.et nobilis ſapo
ris et odoꝛis.et hoc apud terdonã ⁊ in illis ꝑ
tibus maxie cõmendatur.Eſt ⁊ alia ſpẽs q̃ a

quibuſdã malixia a q buſdam ſarcula vocat᷑.

que granũ albũ ⁊ rotundũ hʒ.et turbidũ cuʒ
ſubtili coꝛtice.q̃ miro modo põderat. et in ter
ra ſatis macra defendit᷑.et vinũ facit medio⸗
cris bonitatis ⁊ potẽtie.nõ multũ ſubtile:nec
multũ ſeruabile.⁊ hoc apud Bononiã pꝛeci
pue in honoꝛe habet᷑. Eſt ⁊ alia ſpẽs que gar
canica dicit᷑. q̃ alba eſt et rotũda.mirabiliter
Dulcis clara ſeu lucida.⁊ coloꝛe aurea ⁊ cum
groſſo coꝛtice ſeruabilis vltra omẽs alias eſt

valde fertilis ſcʒ femina.qꝛ maſcula nihil va

let.cuius grana ſunt lõga.et coloꝛe aurea.ſed
ſterilis eſt oĩno.et eius vinũ eſt valde ſubtile
et dyaphanũ. ꝑpue potentie et ſatis ſeruabile.
et hecapud bononiã ⁊ paduã in magua ve⸗
neratiõe habet᷑. Eſt ⁊ alia ſpẽs que alba nica
dicit᷑ que eſt alba et nõ lucida. ſʒ maculis ple

na rotũda.et mirabiliter dulcis. Et vinũ fa⸗

cit dulciſſimũ.et quibuſdã annis eſt fertilis⸗
et ſepe ſterilis. et pᷣcipue ſi ſtricte putetur. ſed
ſatis ferulis ſi cũ longis palmitibo relinquat᷑
Et in q buſdam cõtracubo Bononie.et moxi

l

Ui

es

ſol

bun

cis
fo
co:
lul
Val
ren

mlame
nsro
nansg
N.
ſporeſeh
bz ctice
Pferuen
ayinuͦ

poris.hf

deſtineſi⸗

Uuurpr

elimärin
krbiſn⸗
min de
uwocn,,
wwutos
apecdi⸗
stbüſer
öcpnec
iundiclti
ſimarl
nü volte
rinilise
laſpesq
cula woct.
nwicüa;
n ctinte
tmedio⸗
ſubelene⸗
nonti ec
esege
mirablir
ren 1n
is aluse
tunbin
aunnl⸗
lge ſobcle
ſanuuble
g,
Abani
culisye
tvinüf⸗
ſt ſanlo⸗
unnli
elant,
anmm

mDe in burgo panitalis in honoꝛe habet᷑. Eſt
et alia ſpecies que vocatur buranexe. que eſt
Vuia alba multũ dulcis ⁊ pulcra. et in arboꝛi

bus bene fructificat. Iteʒ eſt vua que dicitur
a frigno africogna.que nõ eſt delectabilis ad
edendũ.et in arboꝛibo miro modo fertilis eſt.

et ideo pᷣcipue cõpetit in locis vbi homines
yuas inuadũt. et hee due ſpecies ad piſtoꝛiũ
ceteris diligent habent᷑. Sũt etiã q̃dã alie

vuarũ ſpẽs arboꝝ ſatis bone ſic vt linodella
q̃ bonũ et ſeruabile facit vinum ⁊ multũ.que

apud piſanũ pcipue plantat᷑ et verdiga que
puos facit palmites ⁊ multũ fructũ.et verde
cla q̃ grana facit viridia ⁊ ꝑua.et multas fert

vuas.que due ſpecies ⁊ inferioꝛes q̃ minꝰ bo

ne dicunt᷑ in antiquis vineis ⁊ in q buſdã no
uis.et ꝑ comitatũ inueniunt᷑ bononie. Sũt
cet alie ſpecies vuarũ albarũ.quarũ quedã li⸗
cet apud quoſdã in magno habeant᷑ honoꝛe
Camẽ apud nos diuerſis rationib:aut pꝛo⸗

pter paucitatẽ fructus ipſarũ.quia aut nimiũ
melumen timent minꝰ bone per experientiã

reperiunt᷑.et hec ſunt muſcatellus et linatica

que oppoſite ſunt et ad eſum et in arboꝛibus.
ſed in vineis ſpiſſis et iuxia terrã nõ reſpon⸗
dentad votuz. Et greca et vernacia que licet
apud nos bonũ faciunt vinũ.faciũt tamẽ mi
nus parũ. Et berbigenes et cocerina et gro⸗
poſa et fuxolana et banʒa que bonũ faciunt
vinü.et quibuſdã annis ſunt miro modo fer

tiles.et maximos botriones agentes.ſed qua

ſi ſingulis anis fructu deſtituunt᷑ in floꝛe nõ
verentes aliquo modo melumẽ. vuarũ ſimi

liter nigrarũ vel rubearũ multe ſunt ſpecies.

fluam valde bone.q̃dam parũ.Et bone qͥdẽ
unt grilla ziſaga ſiue mardegena. q̃ ſunt q̃ſi
eiuſdẽ cõditiõis.ſunt em̃ modicũ nigre mul⸗
tũ fertiles.om̃i anno babẽtes longa grana et
ipſoꝛũ coꝛticẽ ſubtilẽ et pulchrũ.et delectabi
le vinũ faciũt.et ſatis ſeruabile.ſed ꝓpter ni⸗
miã pluuiã crepant eoꝛuʒ grana.et in mõtibo
non bene pꝛoueniũt.ſed in camepſtrib locis

letantur. differũt tamẽ: quia ʒiſaga nobilius
vinũ facit.ſed minus.quia ꝑuos facit botrio
nes et raros.ſed multos.et ꝑua grana.Grilla

Fo facit omniũ harũ oppoſita. et hec ſpẽs ha

bundant᷑ inuenitur bononie. et in multis lo

cis aliz. eſt delectabilis ad edendũ.et eſt mi⸗
ro modo vinoſa.et vult terrã pinguẽ aut ſter
coꝛatã.⁊ valde timet vmbꝛas.et mature pul⸗

lulat. ⁊ facit vinũ optimũ ⁊ ſeruabile ⁊ potẽs

valde.nec audet vltra vnã diem vel duas ſta
re in grapſis.et hec in ciuitate Aſtenſi etin

ꝑ cultũ domeſticarent᷑ grapos Hcezet maio

S 2 Uartus 2 0 xxxiIIj.
lis partibus in maximo bonoꝛe habet᷑ Eſt
alia ſpecies q̃ vocatur maiolus.q̃ eſt vua ni⸗
gra. valde cito maturabilis.et pulcros ⁊ ſpiſ
ſos ⁊ longos botriones faciẽs.in ſapoꝛe dul
ciſſima.et vinũ facit durum.et ſatis ſeruabile
quaſi nigrũ.ſatis fertilis eſt.ſed melumen ali
quantulũ timet.et in plano et in montib⸗ pꝛo
uenit. et hec maxime apud Bononiã in locꝭ
infinitis habetur. Eſt et alia ſpecies q̃ adura
cla vocatur.que valde nigra eſt.et habẽs lon
ga grana.⁊ vinũ faciens valde nigrũ ⁊ bonũ
in terris humidis et aquoſis.ſed in mõtibus
et ſiccis locis non letatur.et hec apud ferra⸗

rniã pꝛe ceteris ſpeciebo eligitur. Eſt ⁊ alia ſpe

cies que vocatur gmareſta. hec nõ eſt multũ
nigra.longũ habens granũ.et ante maturita

tem omig folia perdit in ſapoꝛe acra ſiue acci
da.mediocriter fertilis. botriöes facit raros.

et vinũ optimũ diu ſeruabile.et hec vua non

cõmedi?᷑ ab auibo vl cambus nec libenter ab

homibus.et ex ea plurimũ inuenitur in par⸗

iibus montanis bononie. Et eſt alia ſpecies

q dici᷑ gunnaremus quaſi pᷣdicte ſumilis in
ſapoꝛe et vini durabilitate et foꝛma.ſed maio

res valde botriones facit.et grana groſſioꝛa ⁊

habũdantius vinũ.ſed minus nobile.⁊ ma⸗
gis loco pingui letatur.et hec in pluribo par
iibꝰ bononie inuenit᷑. Eſt et alia ſpecies vue

nigre que dicit᷑ padrinca.que groſſos ⁊ ſpiſ⸗
ſos facit botriones.ſed in eſtate non durat.et

hec in infinitis vineis Bononie inuenitur.
Sunt ⁊ alie multe ſpecies vuarũ nigrarum
q pꝛopter varias cõditiones malas minꝰ ap
pꝛobant᷑ ſicut eſt pignolus qͥ multũ diligitur
apud Mediolanũ ſuꝑ arbuſtulis. ſed apud
nos non bene fructificat.Et albarica cũ qua
tingũtur alia vina.q̃ nimis melumen timẽt.
et vinũ nimis auſterũ facit.Et varana clenti

na ⁊ poꝛtina.q̃ licet ſint mirabilis dulcedis

ad edendũ.⁊ bonũ faciant vinũ.tamẽ ſunt fe

re ſteriles.et minus melumen timent. Et val

mirica ⁊ tuſca que valde nigre ſunt.et mele⸗
gonus.qui ante omẽs ſpecies denigrat᷑.⁊ ca
nicula que pulcerrima vua et ſeruabilis eſt. q̃
omnes alternis tm̃ fructificãt annis Eſt etiãa
quedã ſpẽs vue rubea cũ canopũ valde dul⸗
cis ⁊ ſeruabilis.ſed parũ fertilis. Sũt etiãqᷓ⸗
dã genera ⁊ ſpẽs vuaꝝ ſilueſtrium q̃ labꝛuſte
vocant᷑.quaꝝ quedã ſuntalbe q̃dã nigre val
de ꝑua faciũt grana ⁊ ꝑuos grappos q̃ ſuꝑ ar
boꝛes ⁊ ſpẽs ſpiaꝝ viridiũ ſuo naturali mo
tu cõdeſcendũt ⁊ nõ putant᷑.ſed ſi putarent᷑ ⁊

8

Tiber

res. et grana groſſioꝛa q; hus. Et hee qᷓ nigre

ſunt tingunt vinũ et clarificant ſi integre vel
ciũ racenus conquaſſe ponant in dolijs. nec
viciant ſapoꝛẽ vini.⁊ q albe ſlunt clarificãt et
purificãt alba vua. Süut q dam ſpẽs vuaꝝ
groſſaꝝ ? duraꝝ 4 dicunt᷑ ꝑgule vel bꝛume⸗
ſte.quaꝝ quedaã ſunt albe:qdaʒ nigre: qᷓdã ru
bee.⁊ qᷓdam habẽt grana rotũda qdam lõga

valde.qᷓdam mediocrit.qᷓdam ſpẽalia habẽt

noĩia.et earũ quedã tempeſtine maturauoneʒ

recipiũt.q̃dam tarde.Et ex eis eligende ſunt

que magis placẽt ad eſum. qꝛ ꝓpter nihil ali⸗
ud plantant.cũ ex eis vinũ nõ fiat. ſat tamẽ
cõpetunt ad agreſtũ faciendũ acerbe.

Lapitulu. u. De nere qui

vitibus cõnenit:et de ſiiu vinearum.

2 5sð ‚. ð 4 2

Eilum mediocris qualitatꝭ:tepidũ ma⸗
gies iqᷓ; frigidũ eſſe debet.ſiccũ potiusq;
vmbꝛoſum. ſed ante oĩa. vitis ꝛocellas ven
toſqʒ nimis foꝛmidat.Aquilo tamen vites ſi

bi ſubiectas fecundat. auſter vero nobilitat.
ideoq; ĩ arbitrio nr̃o eſt plus de vino haben
mus an meli de ſitu vineaꝝ. Etiã ſcienduʒ
eſt: ꝙ campi a montibꝰ remoti ⁊ valles non
aquoſe largius vinũ ferunt. colles vᷣo ⁊ cam

niiuxta eos exiſtentes ⁊ naturã eoꝛũ haben⸗

DYanartus

tes nobilius vinũ faciunt. Pꝛeterea eſt ſcien⸗
dum: ꝙ in locis frigidis ⁊ in montiboa meri

die vineta ponenda ſunt calidis a ſeptentrio
ne. temperatis ab oꝛiente.vel ſi neceſſe fuerit
ab occidente.vt hac induſtria excellens qua
litas tẽperetur.loca naturã ſepe vitibus mu⸗

tant. ideo earum genera frequenter apten᷑.

plano igitur loco ſtatues viteʒ. que nebulas

ſuſtinet ⁊ pꝛuinas collibo qui ſiccitatẽ durat

⁊ ventos.pingui agro graciles atq; fecũdas.
macro feraces et ſolidas. frigido ⁊ nebuloſo

eas que byemem celeri maturitate pueniunt.
aut q duris accius inter caligines ſecuriꝰ fio

rẽt vẽtoſo tenaces.calido generi tenerioꝛes et

humidi.ſicco eas que pluuias ferre nõ pñt.?

ne multa dicaʒ eligẽda ſunt genera q̃ pꝛo de⸗

fenſiõe vicioꝝ ſuoꝝ cõtraria loca diligũt bis
in qbus durare nõ poterant. placida ſane re⸗

gio ⁊ ſerena caute genus ome ſuſcipiet.indu

ſtrius ergo vir pꝛobata diligat.et locis talib-

mandet que mutare poſſunt ea vnde ſumun⸗
tur. ſic merita quoq; ſeruabit. .

Capitulu;. vf. Dr terra

que vitibus apta eſt.

mnen
niͤ
cepe
foſc
ſap
Alta
cen⸗
ici
ren
um
ie
c

ſtſe
Mengio
etuent
Mod
nomn⸗
wenk,
Mhlas
Nden
ſidas.
nebnio
enunt.
tanrſo
nöite
nöode⸗
dllitbs
Aher
onlh
Küm

.
60 Sð
. .
1
4
D

Olum ad vineas ponendas nec ſpiſ⸗
ſum nimis nec reſolutum pꝛopꝛius ta⸗
men reſolutio eſſe debet.nec exile nec letiſſi⸗
mũ.tamen leto pꝛoximũ.nec cãpeſtre nec pꝛe
ceps nec ſiccũ:nec vliginoſum.modice tamẽ
roſcidum.nec ſalſum nec amarũ.quod viciũ
ſapoꝛe coꝛrupto vino contriſtat. Gophus et
alia durioꝛa vbi gelu relaxant᷑ et ſolibus pul
cerrimas ferunt vineas.refrigera eſtate ra⸗
dicibus ⁊ humoꝛe detento. ſed ⁊ ſoluta gla⸗
rea ⁊ calculoſus ager ⁊ mobiles lapides.ſed
tamẽ hec omia ſe glebis pinguibus miſeue⸗
rint.et ſilex circũ terram ſuppoſitus:quia fri⸗
gidus eſt ⁊ tenax. humoꝛis radices eſtate ſi⸗

tire non patitur. Item loca ad que de cacu⸗

minibus terra decurrit. vel valles quas fiu⸗
minũ ſaturat aggeſtio. Argilloſa terra cõmo

da eſt. ſed argilla ſola grauiter inimica. NHi⸗
ger ſabulo et rubeus vtilis eſt cui foꝛtꝭ eſt ter

ra permixta. Carbunculus niſi ſtercoꝛet᷑ ma

cras vineas reddit. In rubꝛica diff icile com

pꝛehendũt.qᷓ;uis poſtea nutriuntur in ea.ſed

hoc terre genus eſt valde operibo inimicum.

quia paruo vel humoꝛe vel ſole:aut nimium
madeſcit:aut nimis ſiccatur.ideoq; maxime
vtile ſolum eſt quod inter omnes nimietates
temperamentũ tenebit.et ꝓximius fuerit ra
ra q; depꝛeſſo. VUtilem vineis terram per hec
ſigna cognoſces.ſi coloꝛis ⁊ coꝛꝑis rari ali⸗

quatenus ac reſoluti eſt.virgulta que pꝛotu⸗

lit leuia nitida pꝛocera ⁊ fecunda ſunt.vt pi⸗
rus ſilueſtris.pꝛinus.rubus.ceteraq; huiuſ⸗
modi.neq; intoꝛta neq; ſterilia neq; ſcabioſa
nec macra exilitate languentia. Ad paſtinan
dum pꝛeterea rudes agros vel maxime ſilue

ſtres eligamus. Vltima eſteius conditio in

quo fiunt vineta vetuſta:ꝙ ſi neceſſitas coe⸗
gerit pꝛius multis aratiombus exerceat᷑: vt
abolitis radicibus pꝛioꝛis vinee ⁊ om̃i eius

carie ⁊ ſqualoꝛe depulſo.nouella vitis tutiꝰ

Capitulumm.vij. De pa⸗

ſtinatione et diſpoſitione terre: in qua vinea

Auartus Fo. xxxv.

—

6*

₰

E menſe ſeptembꝛis vel octobꝛis in lo

Q aridis:aut ianuarij.febꝛuarij.vł mar

cij locis humidis fieri debet paſtinũ ſiue cul
tura:vbi vinea eſt plantãda.quod tribus fit
generibus.aut terra in totuʒ foſſa.aut ſulcis

aut ſcrobibus tota terra debʒ effodi vbi ager
eſt mundus:vt ſilueſtribo truncis ⁊ radicib

ſilicis vel herbarũ noxiarũ ſpacia liberentur
Vbi autem ſunt mũde nouales ſcrobibo pa⸗

ſtinemus aut ſulcis.ſed melius erit ſulcis.qͥa
humoꝛẽ velut in totum ſpacia paſtinata trãſ⸗
mittunt.fiant autem ſulci longitudie qua de
ſtinaueris tabule latitudine trium peduʒ vel

quattuoꝛ.altitudine vnius pedis in loq hu⸗
midis.vel duoꝛum in locis ſiccis.deinde ſi li
gonibus per homies vinea eſt colenda tan⸗

tũ crudo ſolo reliquimus.qꝙ altero ſulco im⸗

pꝛeſſo vitium acies tribus vłquattuoꝛ diſtet
pedibus.ſcilicʒ tribus in ſolo exili.quattuoꝛ
in pingui:et tribus ⁊ ſemis in mediocri.Si

vero arande ſunt vinee quinq; vel ſex peduʒ
ſpacia que nõ fodienda ſunt.et in medio relĩ

quatur.ꝙ ſi ſcrobes fueri placeat.tantũ fiant
lõge quantũ vites diſtare debebũt.vt in quo
libet ſcrobis capite planta vna ponat᷑.poſ⸗
ſunt tamen cõmodiſſime ſulci fieri diſtantes

in triplo q; vinea ſpiſſa finaliter eſſe debebit.

F ii

Liber

et in quolibet ſulco plãte in duplo ſpiſſioꝛes
qᷓ; eſſe debeant poni.ſicq; acies ligonibo pꝛo
curari. ⁊ ſpacia per triennium aut quadrien
niũ arari.et omniũ generũ ſemine ſeri.cunq;
vites excreuerint vnam trahi a dexcris:et al⸗

teraʒ a ſiniſtris.⁊ de vtraq; duas fieri vites.

ſicq; ſpacium totũ impleri.ſcrobes non ſunt
vltra duos pedes altius fodiende.neq; pan⸗
gimus frigoꝛe.ne ſermẽta laboꝛent. latera in
lcrobibus equaliter ſint inciſa. ne aliqua vi⸗
tis ſaucietur.alte nitentibo ferramentis cum
foſſoꝛ incumbit.paſtinũ autẽ om̃e quod ver⸗

ſetur duoꝛũ pedũ altitudie vniuerſa terra fo

diatur.in quo erit diligentia ne crudũ ſolum

occulta fraude foſſoꝛ includat. quã rem per

ſpacia que fodiũtur virga cuſtos exploꝛet.in
qua modus eſt pᷣdicte altitudinis deſignatꝰ.

et radices omnes ⁊ purgamẽta maximeru⸗

bi ⁊ ſilicis in ſummũ redigi faciãt. que cura
in omni polſitionis genere eſt vndiq; ſeruan
da.poſſunt etiam cõmode fieri fouee parue ⁊
ſtricte. cõuenienter tamẽ pꝛofunde vbicun⸗

qʒ vites per vniuerſuʒ agrũ ſtare debent. fm

ꝙ; omẽs agricultoꝛes experti Bononie ⁊ in
locis alijs pluribo obſeruant.poſſunt enã fo⸗
ramina in terra circa vitem fieri.in terra vbi
cunq; vitis plantanda eſt.que qͥdem cũ pa⸗
lo fieri cõſueuerunt.ſed melius valde eſt ꝙ fi
ant cum foꝛti terra.quod eſt inſtrumentũ fer

reum per me pᷣmitus in rerum. quo terra e-

ducitur.nec in foꝛaminis parietibo conculca
tur.vt infixionẽ debilium radicum impedi⸗

at. et hoc quidem paruo laboꝛe perficit᷑.niſi
ager lapidoſus fuerit vel ſaxoſus. Locus qq⸗

dem qui paſtinandus erit pꝛius impedimen

tis ⁊ in omibus liberetur arboꝛibus.que foſ

ſa terra poſt calcatu aſſiduo ſolidetur.illud qͥ
dem experimentis aſſiduis cõpertum eſt vi⸗
tes melius ꝓuenire ſi vel ſtatim foſſe terre vel

non longe ante pangant᷑.cum timoꝛ paſtini

nondum repetita ſoliditate ſubſidit.et hoc qͥ
dem in ſulcis ⁊ ſcrobibus eſt pꝛobatũůũ.

Capitulu. viif. Quomo,⸗

do⁊ quando debent colligi plante.⁊ qualiter

ſeruari.⁊ ad partes remotas poꝛtari.

4 .

8 i,

Auartus

A ante vitis qꝗᷓ taioli dicunt᷑ colligi dez-
bent quãdo plantande ſunt.⁊ ante etiã
colligi poſſunt ſi bene ſeruent᷑.Et melioꝛa
dem tempoꝛa colligendi eas ſunt tẽpus octo
bꝛis.quãdo pars folioꝛum cecidit.⁊ pars ad
huc retinetur in vite.tũc enim caloꝛ naturaz⸗
lis vitis adhuc eſt expanſus in ramis.ſed cẽ
omnes frondes ceciderũt omnino.⁊ ſuꝑpue⸗
nit gelu intenſum in aere:tũc rami eius calo⸗
re naturali deſtituti ſunt.pꝛopter frigus ae⸗
ris fugam habuit ad radices ad calida viſce
ra terre. quare tales plante difficilius cõpꝛe⸗

hendũt. Tempus pꝛeterea marcij: in quo iã

caloꝛ ⁊ humoꝛ ad radices redijt: itaq; eoꝛuzʒ
gemme cum tumeſcere incipiunt eſt optimũ
ad plantarũ collectionẽ.pꝛopter eandem raz⸗

tionẽ.Eligendarũ quidem plantarum ratio

multiplex eſt. et pꝛimo quidem ex tali terra eli

gi debet. q̃ non ſit pinguioꝛ.et ea in qua pan⸗

gi debent ſit equalis aut exilioꝛ. Nam ſi a pi

gui terra ad ſolum exile tranſferuntur.vtiles
eſſe non poſſunt.niſi ſepe ſtercoꝛe adiuuẽtur.

Item eligenda ſunt pangenda ſermẽta de vi

te media.non de ſumma:nec de infima quin
q; vel ſex gemmarũ ſpacio a veteri pꝛoceden
tia.quia non facile degenerant:que de locꝭ ta
libus colligũtur. SGumma flagella repudie⸗
mus ac ſurculos qͥ licet loco bono nati ſunt.

welioꝛaq⸗
Husocho
11 poad
lornamn⸗
mis. ſc
ot ſouc⸗
niauscl⸗
rfiosa⸗
candr ſce
iinscnr⸗,
minno
lqg coltj
ckopan
mndenn⸗
rum udo
Himdi
guupaß⸗
nſapt
ur wies
giunetur.
ſendey!
ima guin
D
debogix

Liber

tamen feracitatis beneficio caruerũt. Pam⸗
pinus aut qui de duro naſcitur:etiam ſi fru⸗

ctum pꝛotulit pꝛo frugifero non ponat᷑. In
ſuo enim loco fecundatura matre. trãſlatus
vero tenet ſterilitatis viciũ.quod naſcẽdi cöo⸗

ditione ſuſcepit.ſumat᷑ etiam de vite fecũda.

nec exiſtimemꝰ ea bꝛachia fertilia que vuas
ſingulas aut binas pꝛoducunt.ſed que mul⸗
ta vbertate curant᷑. Naʒ poteſt ferax vitis in
ſe habere feratioꝛes materias. Citra autem
in hoc ſignũ feruilitatis.ſi de duro aliquo lo⸗
co fructum citabit. ſi fetu impleuerit ramu⸗
los ex om̃i parte ſurgentes.ſed hoc ſignis ꝰꝓ
pꝛijs per vindemias eſt notandũ. Aſierit au⸗
tem Columella vno anno expoliari fertilita
tem nõ poſſe.ſed quattuoꝛ.quo nũero cogno
ſcitur vera generoſitas ſurculoeũ.Ad pangẽ
dum nouellos palmites debʒ eligi duri in ſe
nihil habens.⁊ veteris ſermenti.quoniã boc
ſepe coꝛrumpit᷑et putreſcit. Menſura ſermẽ̃
ti vnius cubiti ſcom Palladium eſſc debet.

mihi autẽ videtur longius eſſe debere.maxi
me in locis decliuis mõtuoſis ⁊ aridis:cum

in foueis oblique pangũtur.ipſumq; ramu⸗
lis ⁊ capꝛeolis ſiue anchis eſie purgandum.
Seruande ſunt plante vitis taliter ꝙ vento
aut ſole nõ vꝛantur.aut aliquo modo leÄdan
tur:et pᷣcipue ſub terra vſq; ad dimidiã par⸗
item merſe: ſi paucis erunt ſeruande diebus.
Di vo diu ſeruari eas neceſſe fuerit:⁊ maxi⸗
me iã multo adueniente caloꝛe vſq; quaſiad
ſummitates ipſoꝛũ terra valde conirita opez⸗
niant᷑ adeo ꝙ terra tam intra q; ſupꝛa diligẽ⸗

ter poſita ſingulas plantas tangat. ſi cas

tranſuehi ad partes multũ remotas opoꝛtue
rit.locus vel palee molles ⁊ modicũ lutoſe ciũ
plantis optime miſceantur.⁊ ſacco vel ſexto⸗
rio quod eſt melius inuolute ſtricte ligentur
capite groſſioꝛi cum pꝛefatis paleis.et ſtoꝛio
cooperto.⁊ cum poꝛtantur quantũ fieri po⸗
teſt a ſole defendãtur ⁊ vẽtis.x ſi nimia eſ⸗
ſet aeris ſiccitas.poſſiint quandoq; coꝛpoaa
groſſioꝛa in aquam demergi. ſic em diſpoſite
diu ſerri poterunt.⁊ teri ſine leſione ipſaruũu.

Capitulmz. ix. 4

SPrarr i

Quartus Fol. xxxyj.
Auando

7 qualiter vinee ⁊ vites plantande ſunt.

Empoꝛe ſeptembꝛis:et apꝛilis in locis
frigidis vinee ſunt plantande:tempe⸗
ratis vero de menſe octobꝛis:vel marcij.cali
dis de menſe nouembꝛis ⁊ febꝛuarij.ita tamẽ
ꝙ in omnibus pᷣfatis locis:ſi humido ⁊ cõa⸗
peſtria depꝛeſſa fuerint.poſt h yemem pangã
tur:ne caloꝛ naturalis ipſarũ duplici aquo⸗
ſitate:loci videlicet ⁊ hyemis extinguatur.ſi

vero arida et montuoſa ſint. loca pangenda

ante hyemem plantentur.vt ſuperflua loco⸗
rum ſiccitas circa plantas humiditate hye⸗
mis temperet᷑. In locis vero temperatis an⸗
te hyemẽ:⁊ poſt congrue tangi poſſunt. Neʒ
ponende ſunt vites placidis diebus ac tepi-
dis quando ſolum eſt modice humidum.ſed
potius aridum q; lutoſum. Cum vinea plo⸗

tatur in oꝛdine aut plantatur in foꝛaminibꝰ

directis.vel parũ obliquis.duo ſermẽtes in
ꝑte inferioꝛi:obliq inciſe fſoꝛami impꝛimant᷑.
⁊ ſabulũ vel tra ſoluta ⁊ trita.⁊ cũ pauco ma

turiſſimo leta mine paleaꝝ vel vinacie mixta

ð e

vſq; ad medium foꝛamen ponat᷑.peinde cre⸗
ta vel terra ibidem inuenta repicatur. aut in
paruis foueis cõuenienter pꝛofundis pan⸗
gũtur. capitibus plantarum longe poſuis in
parte infima et in ſupꝛema iuxta ſignũ tum
fimũ vndiq; pꝛopoꝛcionabiliter poſuũ ex cõ
iunctis ⁊ terra contrita mediocriter ſuperin
ducitur cõculcata. Caputſermenti cum de⸗

ponit᷑ retoꝛquendũ non eſt.nec aliquo modo

vexandũ. NHam pars ea de qua radix ſperat᷑
iniurie nulle ſubijcienda eſt.due gemme fer⸗
tiles remaneãt ſupꝛa terrã.nec dimerſa poni
tur fecũdioꝛi parte ſupꝛa eam q; eſt.ſterili ꝓ⸗
ximũ relinquat.vbi pingnis eſt. natura ter⸗
rarũ maioꝛes inter vites ſpacia relinquamꝰ.

ſcilicʒ quattuoꝛ pedũ.vbi exilis anguſta ſcili
cet trinm. vbi vo mediocris triũ pedum? ſe⸗
mis.Pꝛeterea non eſt vno tantũ genere vitiũ

onmne paſtinũ cõſerendũ.ne annus iniquus

generi vindemie ſpem omnẽ excludat.et ideo

ꝗquattuoꝛ vel quinq; generis eximia ſermen⸗
ta pangemus.ac expediet maxime tabulatim
diſponi. Ei ſic geneꝝ diuerſitate diſtincte po
ſita.poterit eam operarioꝛũ minoꝛ numerus
expedire.et gradatim que velocius maturan

tur pꝛius condere.deinde que ſerimꝰ ac meli

us puro ſapoꝛe ſine letamine alterius gener⸗
vnaqueq; vina ſeruare. Et ſi hoc facere tibi
Difficile videat᷑ nõ alia ſimul conſeras quaq;

ſapoꝛe ⁊ floꝛe ⁊ maturitate cõueniãt. In ſcro

bibus vᷣo magnis ⁊ latis vt vitiuʒ diſtantia
eſſe debet.per angulos quattuoꝛ ſermẽta de⸗

ponas.et vinaciam (vt dicit Columella) ſter

coꝛe mixtam ſimul ſparges.⁊ ſi exile ſolũ fue

rit pinguẽ inferas terre ſcrobem.ſi vᷣo minꝰ
cretoſa eidem miſceas ʒabulum.qꝙ ſi arbuſtã
te delectat habere plantã generoſe vitis pus
in ſeminario nutrire debebis. vnde radicata
tranſferat᷑ ad ſcrobem cui arboꝛ eſt iuncta.in
ſeminario autem bꝛeui ſpacio diſtantia inter

ſermenta deponas.et cum cõualuerint hinc
poſt bienniũ radicabitur vitis vel arbuſtula

et tranffertur.quas cum depones in ſcrobeʒ
ad ſingulas materias rediges.putatis omni
bus que ſcrobi inſunt.curtatis etiam radici⸗
bus quas poteris inuenire vexatas. In ſcro
be autem ad arbuſtũ faciendũ duas radica⸗
tas vites depones.obſeruãs ne ſe ſua radice
cõtingant.et ipᷣas vites ad ſcrobis latera di⸗
ſcreta cõiunges. Varro aſſerit ſccobem non
pꝛimo anno eſſe complendam.que res faciet
vitem alteriꝰ fundare radices.ſed hec aridis
pꝛouincijs foꝛie cõueniet.humidis vᷣo ſata

.
5

QDnartus

putreſcent humoꝛe ſuſcepto:niſi terra ſtatim
cultui detur.ſed arbuſta que ferent plãtas ar

boꝛum de his generib ponat. vel ſi agro ſup

petit habundantia his vtatur vlmo oplo ſa⸗
lice populo fraxino ceraſo nuce pꝛino ⁊ ſimi

libo.ſed ſalice ⁊ populo in locis humidis vti

oſſumus.ceteris vᷣo in his ⁊ alijs locis.Ex

is autem generibo truncos radicatos vel ſa

licem ⁊ populum ſine radicibus circa ſcro⸗
bem vitis conſtitui opoꝛtet. In ſcrobe vitis

ab arboꝛe ſua ſexquipedes vel duoꝛũ peduʒ

ſpacio diſtare debebit. Hã arboꝛi nimis pꝛo
xima vitis aut iſßius oppꝛimet incrementũ.
aut oppꝛimetur ab ea.Aliud etiam de tranſ⸗
ferenda vite ingenium fieri poteſt ex vimi⸗
ne parua coꝛbicula ad arboꝛem vel pergula
rium fertur.cui vitis adheret.et in fundi me
dia parte pertundit᷑.et idcirco inducto in eaʒ
ſermento vitis ſuſpenditur et terra repletur.
quod ſermentũ exacto anno in coꝛbicule fun
do inciſuʒ.cum ipᷣa coꝛbicula poꝛtabitur ad
locum vbi plantare pꝛoponis.cum ipſa coꝛ⸗

bicula obꝛuit᷑circa arboꝛis maritande radi⸗

ces.et hoc fiet ſine ambiguitate oſtendendo.
Caueis etiam munienda eſt aduerſum peco
ris appetentis iniurias.et arboꝛi ſue pꝛotinꝰ
alliganda. Cum vᷣ̈o arboꝛes ripaꝝ vitibw mu
nire deſideras optimũ eſt.et facile ſulcum in
ripa facere.ibiq; ſpinas ⁊ taiolos mixtim po
nere.et foſſato effoſſo terrã ſuperinducere.ſic
enim ſpinis muniet᷑ager.⁊ per eas vitis tu⸗
te condeſcendit. O ptimũ em̃ genus eſt pio⸗

uincialiũ vinearum que fiunt ad vites velut

arbuſtule ſtent.que quidem plantant᷑ vt hee
que in oꝛdine diſponunt᷑.Et hee quidem aut
vndiq; pangũtur equaliter.aut vnũ oꝛdineʒ
tm̃ ſeruant ab alio pꝛoximo vt placet remota
ſed in his vna ſola planta in qualibet poteſt
poni.in duabus videlicet aciebi.in tercia vᷣo
bonum erit vbiq; duas poni.quibus pꝛoxi⸗

me plante pꝛedicte poſſint annis ſequentib-

reparari.ꝙ ſi in quolibet loco due ponantur
cum cõualuerit debilioꝛ auferat᷑.vt vna ſola

remaneat. Pꝛeterea ſciendum eſt ꝙ naturaz

vitis celum ſolumq; ſuſtentat ſi genera cõue

nienter aptent᷑.ideoq; in earum plantatione
pꝛecipue obſeruanda ſunt ea que ſupꝛa dixi
mus:cũ de aere ⁊ ſitu vinearũ loqueremur.

Nge⸗
Vinee
mati
tur.
nre
oeini
füſuck
wbien
nnoſn
lagie
tintie
lhan
nane
ſloci
Pbiͤ⸗
Anin
oſhib⸗
wenſe
lin

ltie

loꝛe⸗
luril
E⸗
lian

Mhäin
dtgsgr
goſtn
oploſt⸗
orſin
nidisy
esE
lspalſn
raſaw⸗
obeyiis
peci;
mispeo
emennü.
etranſ⸗

cvimi⸗

ergula
Indime
boine;
eplerar.,
alefun
biturac
placor⸗
eradi⸗
Noende.
umpeco
protin?
bmu
lum in.
rimpo
ncereſi
ſis w⸗
ſtpo⸗
its elut
gehee
icemant
jodine,
arenon
hapotet
aſo
spuri⸗
guentbo
onuncur.
nna lol⸗
naturaz
nicone
atone⸗
nadixl
emur.

Liber

gatione ⁊ renouatione vitium ⁊ vinearum.

Ropagatiões qñũq; in vineis qũq; ad
Arbuſta fiũt. In vineis quidẽ qniq; ꝓ⸗
pagant᷑ in locũ vacuũ.vbi vins ſm oꝛdinez
vinee debz eſſe. qñ; vo in locũ alteriꝰ q̃ infa

mati generꝭ eſt ſermentũ vitis nobilis ꝓpaga

tur.⁊ qñq; ꝑ circũſtantias adducit᷑ vt vinea

incrementũ recipiat. Et pᷣmo qͥdeʒ modo ad
oꝛdinatũ pꝛotrahit᷑ locũ.aut ſtaum cũ ſermẽ

tũ ſufficient᷑ eſt longũ:aut ſucceſſiue ꝑ annos

vbi eiuſdẽ deficitlõgitudo. Et idẽ ſeruandũ
in om̃i ꝓpagationis genere. Si autẽ in locuʒ

eradicandũ vitis pꝛopago ducat᷑ aut hoc ſta
tim fiet aut pꝛimo anno ꝑ vnũ pedẽ pꝛope vi
tem auferendã pꝛotrahit᷑ vt habito vitis dã⸗

nande fructu anni pꝛioꝛis:⁊ ſequẽtis leuiter
in locũ pꝛius eradicate trabat᷑. Cum aũt per

trahit᷑ ad arboꝛes vel arbuſta: per vnũ pedeʒ
ad minꝰ ab arboꝛe fiat remota pꝛopago.In
omibus aũt pᷣnarratis modis letamen in ſo⸗
uea ſupꝛa terrã circa pꝛopaginẽ apparentẽ re
licta ponat᷑ nec ſub terra per contractũ ꝓpa⸗
ginis apponat᷑ alioquin ſuꝑfluo letaminis ca
loꝛe debilitat᷑ vel areſcit.niſi fuerit adeo ma⸗
turũ ⁊ vetus:q om̃is caloꝛ letamĩs exalarit.
Eſt autẽ ſciendũ:pꝛedictas pꝛopagatiões fie
ri:aut in foſſionetotiꝰ vitis q̃ ꝓpagat᷑.ant ma

QAuartus Fo. xxxvij.

gis ſine curuatura ſermẽeti. vt velut arcus ſu

pꝛa terrã relinquat᷑.alia ꝑte vitis infoſſa:ꝙ ſi
fiat poſt bienmũ recidat᷑ aut trienniũ.ꝙ ſi tu
cius ꝓpter debilitatẽ biennaliũ radicũ:q̃ vi⸗
tẽ nouã ſepe nõ cõuenienter defendũt.vetus
⁊ antiqua vitis ⁊ que longe nimiũ pꝛoducit
frugiferos.renouat᷑ per ſtudioſum palmitis
cultũ.cõgruis tẽpoꝛibus eideʒz adhibitum.⁊
per fimationẽ letaminis aut ſermentoꝛũ.aut
ſabuli in loco nimis cretoſo.aut crete in ter⸗
ra nimiũ ſabuloſa.et per ſtrictã putationẽ aut
inciſionẽ factã in loco ſtipitis nitido vel ſuc⸗
coſo. Columella dicit:q ſi vitis pergularij ⁊
arbuſti que eſt integro trũco in ſolo robuſto
ſtricte putet᷑.⁊ ablaqueata fumet᷑ in terra.ter⸗

ciũ vel quartũ pedẽ a terra muerone feriatur

acuto.ac foſſo frequẽtius incitent᷑ ex eo loco
gẽme.plurimũq; pꝛoducit in vere ac materiã
vitis fundit qͥ reparet᷑ vitis.O ſi trũcus vitꝭ

eſt nimia vetuſtate coꝛruptus:de menſe mar
cij iuxta terre ſuperficiẽ.velł ſub ea modicuam

recidat᷑.vt ſurculus in abſciſo trũco vitis eo
dem renouet᷑.vel cũ vitis (q̃ ſola eſt)nimiũ lõ

ge ꝓducit frugiferos palmites.plicet᷑ vnũ re

motũ a vite.et intrans ibi in terrã exeat.aꝓpo

diatus ad vitẽ.et poſt bienniũ incidat᷑macer
vitis renouãde.vites autẽ oẽs laudabilis ſut

generis. ⁊ tũc de olbus fiat vt de ſingulis vi⸗

tibus ſupᷣ pꝛoxime dictuʒ eſt:aut omnes ſunt
male.quo caſu nihil erit vtilius:q; ea vniuer

laliter extirpare:atq; ſufficienter vetuſtis cõ⸗

ſump radicibo. eã denuo plãtarc. ſi qdaʒ

vites ſunt bone.quedã male.radicitꝰ extirpa
tis peioꝛibo.⁊ appoſitis palis in omibus loc

in àbus vites aptant᷑.que relicte ſunt vites

adeo fodiant᷑: facile flecti poſſint. ⁊ totalit᷑

ſubmerſe ĩ duas vel iu plures ꝑtes ſcdᷣm exi⸗

gentiã ⁊ poſſibilitatẽ ipſarũ vnaqueq; diſtri⸗
buat᷑.et duob palmitib in ſingulis locis ad

plus relictis cũ duab gẽmis ſupꝛa terrã ce⸗

teri amputent᷑. ⁊ vnicuiq; viti ex fimo aliqᷣͥd
apponat᷑.nec eſt pᷣtermittendum:qꝙ de nouis

palmitibo tm̃ de vnoquoq; terra mergendnʒ

eſt ꝙ radices in loco congruo nouas mutere
poſſit ꝗᷓ in veteri niſi ſit qſi nouũ facile nõ na
ſcunt᷑.O ſi aliquis remanet locus ad quem
nullus poſſit palmes pꝛoduci.eidẽ aliunde
tranſlati noui palmites tribuant᷑. O mis pꝛe
terea pꝛopagatio fieri poteſt in mẽſe octobrꝭ.
nouembꝛis.febꝛuarij ⁊ marcij.cum terra nec
adeo mollis eſt. q commode reiractari non

poſſit. et eius partes comminui.nec adeo du

ra.ꝙ nimiũ foſſioni reſiſtat. In aquolſis au⸗

RN
„

—⏑

Liber

tem nimiũ locis poſt hyemẽ:et in ficcis ante
hyemẽ vtilius pꝛopago ducet᷑.ita tamẽ qꝙ in
plano ſub terra quo pede in cliuis et niuoſis
et rimoſis vſq; ad duos pedes vitis traben⸗
da mergat᷑.vel foꝛſan ea que fit ante hyemem
in om̃ibus locis eſt melioꝛ.dum tamẽ in aqͥ⸗
ſis terra circa eam bene diſponat᷑.quia firmã
dis radicib(vt ait Palladius)vitis incum
bit cum pꝛoferendi palmites eam curam nõ
pꝛomouet.

Capitulum. xf. De inſi⸗

tione vitis
,EEe WEr

eenen.

Ites inſerunt᷑:aut in vitibus:aut in ar⸗
boꝛibus. Et in vite quidẽ inſitio duo⸗
bus fieri põt cõgrue modis.in trunco videli
cet et palmite. Inſitio in trüco hoc modo. eli
gatur truncus inſerendus talis qͥ ſit ſolidus.
et humoꝛis exuberet alimẽto. neq; vlla vetu⸗
ſtate aut iniuria laceratus areſcat.recidat᷑ cir

ca terrã.aut ad pedẽ mediũ infra eam. NHam

ſupꝛa terrã difficilius compꝛehbẽdit. Varro
autẽ ſcribit.vitẽ inſerendã ſiccari deberetri⸗
duo anteq; inſerat᷑.vt qui in ea nimis eſt hu⸗
moꝛ diffluata a vite anteq; inſerat᷑. aut pau⸗
lo infra inſitam incidat᷑. vt inde humoꝛ ad⸗
usẽticius effluere poſſit. Itẽ inſerendi ſis culi
ſolidi rotũdi gẽmis ſpiſſis et pluribo oculati.
ex quibo tres oculi vel duo inſitione ponant᷑

Lunartus

radicatergo ſermentũ ad duoꝛũ digitoꝝ mæ

ſurã.vt ab vna parte ſit coꝛtex.ne patiar nu⸗
dari medullã.ſed lenit᷑ rade:vt inciſſura poſ⸗
ſit ſenſim in acumen exire.et coꝛtici ne matrꝭ
aptetur. Infimus oculus ita infigat᷑.vt trun
co iunctus adhereat.qͥ oculus exterioꝛeʒ de⸗
bet recipere partẽ.deinde ligetur vt in alijs in
ſitionibus eſt narratũ.tegmẽto quoq; aliquo
a ventis ⁊ ſole defendat᷑.ne hij quatiant:hic

agurat. vbi caloꝛ tẽpoꝛis ligaturaʒ inuaſerit

ipᷣo puniculo tenuis humoꝛ circa veſperam

debet frequẽter effundi.vt hoc alimẽto cõtra
riũñ videlicet celi terrẽtis arent᷑. Poteſt etiã ali

quid veteris cũ nouo cõuenienter inſeri. Cũ
ergo germẽ ceperit incrementũ adiutoꝛio ca

lami vel pali debʒ adnecti.ne motus aliquis
ffragilẽ ſermenti pꝛocedẽtis quaſſet etatẽ. le⸗
ui vinculo et nõ ſtricte ligetur.ne adoleſcẽtia
molliſſimi germinis node dure cõſtrictiõis
angatur. ſi infra terrã inſerueris eam beneſi⸗
cio cõgeſtiõis a cumula.vt hec quoq; nouis
ſermẽtis pᷣter nutritis alimẽta ſubueniat. ali

qui etiam in vite vel ramo biennali.vel vltra

inſerunt ſurculi longũ modicũ veteris habẽ
tem.et trunci groſſitudinẽ poſſidentẽ. vel eti
am in equalem ⁊ ſimul vtrunq; iunctis ab⸗
ſciſam vel ſupꝛa dicto modo in ſciſione para

ta et ligatura pꝛopaginũ obſeruata.in palmi

te autẽ inſitio duobus modis fit.et vno qui⸗

dem qui oibus melioꝛem vt nouũ ſermentũ

nouo pꝛeciſſuram addatur. inciſſura vtriuſ⸗
qʒ in eodem iuxta gemmã adhibitam.loco et

ligatura cũ peciola ex cera imbuta ⁊ molli vi
mine deinde argilla congrue ſubſecuta.alio
modo vt gẽma vitis vniꝰ excidat᷑ vſq; ad me

dullã pꝛo fundato vulnere.⁊ trãſuerſo vtrun

qʒ obligato vulnere.⁊ tatundẽ de gẽma vitis
alteriꝰ obꝛuat᷑ et loco pꝛimo ponat᷑.⁊ fiat col

ligatio vt in alijs.⁊ tũc cõualeſcit.⁊ fructifi⸗

cat.qͥdã enã exꝑtus mihi aſſeruit vſq; ad me
dullã vitẽ parua terebꝛa ꝑfoꝛaſſe.⁊ ibi ſurcu
lum cõuenientẽ foꝛamini modicũ raſuʒ infi⸗
xiſſe.et compꝛehẽdiſſe et nõ abſciſa vite.que
quidẽ ſi abſcidat᷑ debet meliꝰ pꝛouenire.Eſt
et alius modus optime pꝛoneniẽs:vt incida
tur inſerẽda vitis oblique.vſq; ad medullaʒ
vel pꝛope eã.in tantũ ꝙ cuneus duoꝛum ꝓ⸗

pe digitoꝛũ poſſit immergi.et tunc ſurculus

duarũ gemmarum modicũ habens veteris
vſq; ad medullã raſus ab vna pte vt inciſura
in acutũ tendat.⁊ pᷣparatus eo modo q̊ meliꝰ
adequet᷑ alterius ꝑtis.exterioꝛa remota carti

cula impꝛimat᷑ in plagã.et ligetur.⁊ creta cir

cum⸗
auat⸗
ſtan
mitt
ſeop
nee
lus!
un
ſat
duo
liot
ol
nt
ſanl.

ſoro
torat
tural
glijs
lart
Golur
cline
Pteten
brar
ſſ⸗
ague
ſerüi
lcke
po!
o/
Alĩ⸗
linel
gr
lprot
herian
nhi
cpite
hinby
logelo
wägli
ſnee
bunig
hoſte
autef
faci
inſern
ito .
bagu

heni
4 Neſtns
Unnn
mnande⸗
tnalsin
galg
mnn hie
Pinngſet

reſon
nitocin
keſteräiei
intoriodg!

Goleſeinn

ſienus D

tonis
eniat, gi
ipdyln
eniobebe
te alei
nctisab⸗
one pmni
inpalmi
wroqgi⸗
ſermeni
mwiu⸗
m oct
1molini
n do
Gaane
ſowun
maviis
1ſotool
fmcuft⸗
ſgad ne
biſaren
zinti⸗
rir/ gue
nie Eſt
incida
edalla;
um p⸗
Urculus
vetens
inciun
M
dr

—

cumpoſita peciola poſtmodũ inuolua..⁊ per
quattuoꝛ digitos vel idcirca mater ſupꝛa in⸗

ſitam ſit abſciſam.nec ſupꝛa eam aut iuxta ꝑ

mittatur aliqͥd pullulare.⁊ poſſunt circa vi⸗

ies plures ſurculi cõuenienter aptari. opti⸗

me etiã pꝛouenit ſi nouus tantũmodo ſurcu
lus inſerat᷑et ſi eiuſdẽ groſſitudims ſit.cum
trunco erit melius ꝙ eſſe poſſit. Alioqn cum
vna ꝑte coꝛticis adequctur. vel ſcom ratiões
fiat adequatio medullarũ. inſitio in arboꝛes
duobo poteſt fieri modis.⁊ vno quidẽ vt vi⸗

tis trahatur ꝑ ceruſum. vel aliaʒ arboꝛẽ.vbi
vno tẽpoꝛe fructus arboꝛis maturet᷑. alio vᷣo

vt inſeratur in arboꝛe.ſicut oĩs inſitio in diſ⸗
ſimiuia fit quãdoq;. Et pꝛimꝰ quidẽ modus

eſt. vt plantet᷑ iuxta ceruſum. vel aliã arboꝛeʒ
piroꝛũ.vel maloꝛũ.⁊ ꝑfoꝛantur ille.et ꝑ foꝛa⸗-

inen vitis trahitur. et cũ creuerit arbos ⁊ vi⸗
tis.ita ꝙ efficiũtur ligna eoꝛũ cõtinua. pꝛeci
ditur vitis ex ꝑte radicis ita ꝙ nõ nutritur ni
ſi ꝑ radicẽ ⁊ ſtipitẽ alterius arboꝛis.⁊ tüc ma
turatur vna cũ frucuib iluus arboꝛis. Inſeri
turaũt in arboꝛe vlmi. ⁊ foꝛſan in qbuſdam
alijs ſcom Columellã.vt trücus arborꝭ galli
ca vſq; ad medullã pfoꝛet᷑ terebꝛa vbiq; affi⸗
gatur ſurculus vi ſcᷣm modũ ſupᷣ traditũ:
cũ in cẽmuni de inſitionibo loqremur. Yiũt
pterea dicte inſitiões in locis calidis mẽſe fe
bꝛuarij.frigidis vᷣo marcij.cũ vites nõ aqſo
ſed ſpiſio lachrimant᷑ hũoꝛe.licet facte tꝑe q̊

aquoſas effundũt lachrimas.aut poſtq; emi

ſerut pampinos qñnq; inſite cõpꝛchendãt. po

teſt etiã fieri de mẽſe marcij ⁊ iunij iã cõſum⸗

ptis lachrimis.ſi palmites inſerẽdi loco frigi
do ⁊ vmbꝛoſo a pullulatiõe fuerint pᷣſeruati.
Alu inſuꝑ modũ q̊ nuda gẽma loco alteriꝰ
cu melle vel alia q̃cunq; re pomt᷑ a q buſdam
vulgariter pᷣdicatuʒ nõ pono.qꝛ eã nullatenꝰ

axpꝛobare videt᷑ naturalis rõ ꝓpter nimiã te⸗

neritudinẽ gẽme.veruntũ quidã frater mioꝛ

mihi aſſeruit:ꝙ de mẽſe aplis.cũ folia vid in

cipiũt aparere accepit ſũmitatẽ gẽme rema⸗
nẽtibo folijs ꝓꝑuis cũ quadã cõcauitate.ac in
eodẽ loco poſuit aliã gemmã ſimilẽ recẽtiſſi⸗
mã aliũde receptã cũ molli fumo bubulco. et
ſine quolibet alio auxilio cõualuit.ideoq; ꝓ⸗
bari põt.licet videat᷑ cõtra naturalẽ rationeʒ
poſitam a fratre Alberto theotonico.Catho
autẽ ſcribit.ꝙ vitis inſitio vna eſt ꝑ ver.alte⸗
ra cũ vna floꝛet.ea optima eſt ꝑ ver. vitem ſic
inſerito.pᷣcidito quã inſeres.eã mediã diffun
dito per medullã.eo ſurculos pᷣacutos arci⸗
to quos inſeres medullã cũ medulla cõponi

Quartus Fo. xxxif.

to. Alia inſitio eſt. ſi vitis vitem ↄtingat vtri
uſq; vitem tenerã pꝛeacuito obliquo inter ſe
medullam cũ medulla libꝛo obligato.Tertia
inſitione terebꝛa.vitem quã inſeres pertundi
to. eo duos ſurculos vᷣgineos qð genus eſſe
voles inſectos aliquos arcito ad medullã fa
cito.his medullã cum medulla cõiungas ar
cito ea que terebꝛaueris.alterũ ex altera par⸗
te eos ſurculos facito ſint lõgi pedes binos.
eos in terrã dimittito. replicatoq; vit ad vi
tem caput.mediã vitem vinculis in terrã de⸗
figito.terraq;ʒ operito.hec omia luro dẽſo ob
linito.alligato integitoq; ad eundẽ modum

tanꝙ; oleas. Ego autẽ aliam inſitionẽ vitꝭ ſe

pe pꝛobaui.et eam inueni infallibilem ⁊ ſecu
rã apullulatiõe ⁊ leſione ſciſſure.hanc inſitio
nẽ hoc modo facere debes.palmuẽ nouũ lõ⸗
gum habentẽ quattuoꝛ digitos veteris pꝛe⸗
cedentis anni.et remoue dimidiã partem ve
teris vſq; ad medullã:ea ſalua remanente in
parte inſerenda.et ex alia dimidia: veterꝭ foꝛ
ma manente in parte cuneũ longũ tribus di
gitis vſq; ad palmitẽ nouũ.⁊ ibi fiat vna co⸗
therca ⁊ cuneꝰ ibi bene foꝛtis exiſtat inciſus.
non a parte medulle.ſed ab altera tantũ: etfi
at bene acutus.et poſtea ſcinde ꝑ mediũ ſtipi
tem inſerendũ eiuſdẽ groſſitudinis ſi eſſe po
teſt.alioquin ſit groſſioꝛ parũ.et de parte ha⸗
bente minus de medulla dematur quãtitas
vmus digiti groſſi.et in ſciſſura infige cune⸗
um.vt cother ca foꝛtit᷑ adhereat ca piti bꝛeui⸗
oꝛis ſtipitis ſciſſi.et alia d uo capua equalia
ſint aliquantulũ intra nouũ.vt vinculũ poſ⸗
ſit ſtringere vtrunq; caput veteris ſermenti
equatum.deinde liga ſtricte cum iunco ſciſſo
totã ſciſſurã.et eo modo poteris inſerere duo
vel tria vel plura bꝛachia vitis reliquis omi
bus amputatis.deinde totam vitem inſitam
demerge in terrã.et tot ſulcos in quam partẽ
volueris facias quot bꝛachia ſunt inſita.ac
in quolibet ſulco in loco vł locis vbi loca in
ſita in terra iacebunt.vnã paruam foueolam
facias.in qua tota ligatura inſite dimittat᷑.⁊

terra cooperta pedibo ſuauiter compmatur.

et vltra vnam ſpannã ad minus ſermentum
ſuꝑius eleuatũ. Item poterũt ſermẽta noua
in nouo ſermẽto vel veteri vſitato mõ cõiun⸗

gi. et eodem modo in terram depꝛimi. ſed eſt

opus ꝙ iunctura cãnula ſciſſa firmet.ne fle⸗

ciendo facile rumpatur. ””MÿMB
Capitulũ.xij. De putati
one vitis et arboꝛum vitiferarum. M

„

„
—

O cie calidis mẽſe octobꝛis.nouẽbꝛis.
febꝛuarij. ⁊ marcij:donec earũ augent᷑
gẽme iuſta fiet putatio vineaꝝ.frigidis vero
mẽſe febꝛuarij ⁊ marcij tm.in tẽperatis vtro
q; põt tꝑe fieri.ſʒ cõmodiꝰ erit in mõubo vine
as qᷓ ſeptẽtrionẽ aut ꝑtis occidens reſpiciũt
vᷣno tꝑe putari.alia ꝑs aduerſa clemẽtioꝛibꝰ
plagis reſcidat᷑ in autũno. Nã in talibo loc
⁊ in oĩb calidis pꝛuinaꝝ vis ⁊ natura veſtit᷑.
Sʒ ſempꝑ ſᷣm Palladiũ in putatiõe vitat᷑ vt
vitis fiat in cruce robuſtioꝛ.ne debili viticu⸗
le duo duramẽta ſermemꝰ.qð qͥdem experti

putatoꝛes nr̃i tẽpoꝛis in oꝛdinatis ⁊ depᷣſis

vineis nõ obſeruãt.dicẽtes meliꝰ eſſe ſtipiteʒ

vitis renouari freqnter auferẽda ſunt leta in

toꝛta debilia ⁊ malis locis nata.⁊ ſermentũ
q̃dem int᷑ duo bꝛachia.natũ debʒ inſcidi.
ſi piguedine bꝛachiũ qðcunq; debilitau erit
illud bꝛachio deciſo ſuccedat.f᷑it tamen opti
mũ putatoꝛẽ ſermẽtũ inferius bono loco na
tũ reꝑari de ſemꝑ vi cauſa tueri.⁊ advnã vł
duas gẽmas relinq̃re. In locis letis ⁊ clemẽ
tioꝛibo altius licebit vites expãdere. In exili
bus aut eſtuoſis aut decliuis hũilioꝛ eſt ha⸗
bẽda.ſed erit ſapiẽtis extimare vim vitis. Nã
q̃ altiꝰ colit᷑ ⁊ piguis ⁊ fecũda eſt.pluſq; octo
palmites hůe non debʒ.ita vt ſemꝑ in ꝑte me
dia vnuʒ aut duos relinquamus cuſtodes.
Si macra ⁊ hũilis eſt:ſingulis bꝛachijs ſin
ula flagella dimitte.ſed pꝛouidendũ eſt ne in

Anartus

vna pte ſint ſermẽta q̃ ſeruas. ꝙ ſi fiat tanẽ
⁊ fulgure tangat᷑ areſcit.Circa crus q cquid

naſcit᷑imputemꝰ.ſi nõ deſiderat vinea remo
ueri.relinqnda ſunt ſermeta.neq; circa din ũ

nec in ſummo.qꝛ hoc velut pãpinaria minꝰ

afferũt. illa vo vitẽ nimietate fructꝰ onerãt.et
lõgius ducũt.quare ſunt in loco medio ſeruã

di.nõ iuxta gemmã.ſed aliqntulo ſuꝑius fiat

plaga.et auertat᷑ a gẽma ꝓpter lachrimã de⸗
fluentem. vngues etiã cuſtodũ ſiccos ⁊ ana⸗
tinos reſcide.⁊ oĩa q̃ vetera ⁊ ſcabioſa reperi

es. ſi trũcus vitis ſole aut pluuijs aut no
xijs aĩalib eſt canatus.purgemꝰ qcquid eſt

moꝛtuũ.plagaſq; eiꝰ amurca linimꝰ.aut ter⸗

ra:qð pꝛoderit aduerſus pᷣdicta.coꝛtex enaʒ
reciſus ⁊ pendẽs a vite tollat.q̃ res (vt ait pal
ladins) minoꝛeʒ fecẽ reddit in vino. muſtus
etiã radat᷑ vbiq; reptus.ſed plage quas in du
ro vitis recipiet oblique ac rotũde foꝛe debe
bũt. vetera igit᷑ ermenta q bus pmi anni fru
ctus ppendit oĩa recidant᷑.⁊ noua circũciſis

capꝛiolis ⁊ ramulis inutilibo relinqnt᷑. Sed
ſciendũ eſt.q in q buſdã partibo ſermẽta quã

tũ lõga ſunt a natura pꝛoducta a putatiõe re

linquunt᷑.vt apud cremonã ⁊ terdonã.et alia

multa loca. In q buſdã ſolũ ſummitates ſteri
les auferunt᷑.in alijs vſq; ad vnũ pedẽ palmi
tũ lõgitudo reliquit᷑.alibi vᷣo adeo ſtricte pu⸗
tat᷑: ꝙ vſq; ad ſemipedis mẽſuram palnutes

bꝛeuiant᷑. Et pᷣmus qͥdem modus nõ eſt ob⸗
ſeruãdus niſi in lo letis: vbiꝑtice nõ ponũ

tur:ſed vites velut ptice vel funes vndiq; ex
tendunt᷑.ſecundus vo apud aſt obſeruatur.
cum palis tantũ circa vitem affixis.⁊ ad eos
palmitibus paucis extſiens.⁊ hij duo modi

pᷣcipue tolle rant᷑ in lez vineis.⁊ in his vitiũ

generibo:q̃ ſuas gẽmas ꝑ lõga internodia di
ſtulerũt.⁊ huiuſmodi vinee plurimũ fructũ
ferũt.⁊ multos botros.licʒ nõ adeo magnos
vt vites ſtricie putant᷑.muliũq; ⁊ aſſidue fo⸗
di ⁊ fimari deſiderãt tales vinee:vt fructũ et
palmites cõgrue ferre poſſint. Hee vᷣo vinee

in quibus vſq; ad vnũ pedẽ bꝛeuiantur pal⸗

mites:vt bononie mutine.⁊ in mult; alijs llo
cis in mediocri ſolo defendunt᷑.⁊ q̃ſi in omi

genere vitis.⁊ cõgrue palmites fructũq; ſuũ

defendũt.que vᷣo ſtrictiſſime putant᷑vt apud
foꝛliuiũ:et in q buſdã alijs locis.⁊ in pꝛouin
cia talit᷑ pꝛocurant᷑ in vitibo qᷓ ſine palis ⁊ par
ticis velut arbuſtule in ſuis ſtant oꝛdinib.et
in vitibo qᷓ ſpiſſos valde nodos inueniunt᷑ ha

bere:⁊ maxie in exilibo ſolis ⁊ in ſpecieba vi⸗

tis que vocat᷑ albana ⁊ ſclaua.q̃ ſi aliter putẽ

ſofe
nſcot
Nites?
perflna
fonde
anput
harig⸗
live⸗
ſunpt⸗
onwd
Mesſt
Mvi
ſccc
putan
geq
clfere
nyt

Cnca duni
tana mind
oneritet
rgioſenii
pinsfar

Gma de⸗;

(cs ng⸗

*

ZM 2ðð S R

wioſdpon

Unsto

hignt
um mm⸗
„come,
s Nrun
no. mulrs
gunoinde
eꝛe debe
mann feu
1crcüciſs
ni. Ged
ſenninqui
putaröere
lonietalia
ninlesſten
degepalmi
ſnaepu⸗
npalmütes
Snöͤckob⸗
ce Nöponi
dicer
obſemadr.
tis de
ijdronoci

inbisui
ſernodhd
rimmi fucin
leo magos
1 Mieſo⸗

t fuie

Neeforine

iantorpl ;

zult ns
rſtinon
ici
nemapr
in onn
plloti
deginihidl
nuninn
ehe,
Nieru

.
—
§ 5 4 £● .
£ 4 6.

tur nimis miſeras vuas ferunt.⁊ ſufficiẽtes

pꝛo anno ſequẽti palmites nõ ꝓducũt.⁊ hec
eſt in vineis putatiõis rõ. in arboꝛibo autẽ ⁊

ꝑgularijs tot maxime reliquunt᷑.q̃t virtꝰ vitꝭ
põt cõmode tollerare. vt tñ nõ ſint in loco ali
qͥ nimis ſpiſſe.et in ſermẽtis relinqndis oẽs

ſũmitates ſteriles auferant᷑:putant᷑ aũt a plu⸗

riba de tercio in terciũ annũ tm̃.vt ples vuas
ferãt.ſed ſi annis ſinglis putent᷑: eas pigues

vel piguioꝛes ꝓducẽt.⁊ longioꝛi tꝑe vitẽ de⸗
fendẽt.qͥdã aũt nunq; putãt vites in magnis

aut ramoſis arboꝛibo cõſtitutas ꝓpter nimiã
difficultatẽ putationis earũ.ſed ꝑtices vites
foꝛtiter ꝑcutiũt.vt q̃ arida ſũt excutiant᷑. Et
q́dam nullo modo ꝑcutiũt.ſed eas ſuo natu

rali motu viuere ſinũt. Iteʒ ſciendũ eſt.q; in

cuiuſſibet vitis putatiõe tria cõſiderãda ſũt.

ſcʒ fructꝰ ſpes vt tales palmites tm̃ relinq̃̊s,

de qbus ꝑcipiendoꝝ fructuũ ſpes habet᷑. vt

ſunt valde maturi rotundi.⁊ groſſas ⁊ rotũ⸗

das gẽmas habẽtes ⁊ ſpiſſas.ſcdᷣm ſpẽm vi⸗
tis illius. Item ſucceſſura materies vicʒ cu⸗-⸗
ſtodes ⁊ ſermẽta in bono loco nata.ex qbus
materia ſequẽtis anni pᷣſumit᷑. bꝛeuia valde

relinqᷓs. Item locus q vitẽ ſeruat vt cuſtodẽ

reliquas etiã in ꝑte infima vel alio cõgruo lo

co.cũ ꝓpter vetuſtatẽ aut defoꝛmitatẽ autni⸗
miã lõgitudinẽ vid indiget renouari.vt poſt

q;ᷓ ſuff icient᷑ creuerit in loco cuſtodis reſidu:

um amputet᷑. Item notandum eſt.ꝙ ſi vitis
mature putet᷑.⁊ maturiꝰ pullulat.⁊ plura ſer⸗
mẽta ⁊ maioꝛa pꝛoducit.ꝓpter retentiõeʒ hu
moꝛis q non effundit᷑ cõſolidatis plagis an

te curſum eius.qre totũ cedit in ramoꝝ aug
mentũ.ꝙ ſi tarde putet᷑.ſerius pullulabit. ert
fructꝰ plurimos cõſequeris.pter effuſioneʒ

ſuꝑflui humoꝛis aquoſi digeſtionẽ humorꝭ
viſcoſi ex q̃ͥ fructꝰ generat᷑ impedien.ideoq;

vites ⁊ vinee exiles pus.pingues vᷣo que ſu
perfluo humoꝛe indigeſto luxuriat nimiũ in

frondes ⁊ palmites.⁊ q̃ pꝛuinas timẽt ſerius
amputent᷑ Itẽ poſt bonã vindemiã ſtrictius

puta ꝓpter cõſumptã virtutem vitis. poſt exi

guã vero largius.ꝓpter vires eiuſdẽ altera re
ſumpta requie.Arboꝛes vitifere quedã nul⸗

lo modo putant᷑. vt q̃ ferũt labꝛuſtas q̃ ſunt
vites ſilueſtres.qᷓ nunq; putari conſueuerũt.
vel vites domeſtice qᷓ particis tm̃ a q buſdaz
ſiccitate purgant᷑ q̃dam de tercio in tercium
putant᷑ annu.vt ſunt arbuſta ⁊ arboꝛes maz—

gne.q̃ vites domeſticas ſuſtinẽt.niſi ſint fru

ctifere arboꝛes.q auiditate fructus nõ putan
tur.vtile tamẽ eſt ſi eis annis bus arboꝛes

Quartus Fo. xxxix.

putãde nõ recidunt᷑ nimia ſpiſſitudo ⁊ rami

7

⁊ vinearũ ⁊ arboꝛũ vitifearrũ foꝛmatione.

. 4
.
.

4

ODuellam vitẽ columella dicit poſt pꝛi
mũ annũ ad vna materia eſſe ſoꝛmãdã.

nec recidendã totaʒ. ſicut ytalie cõſuetudo eſt
anno ſcdᷣo cõpleto.quia vel intereãt vites in

totũ reciſe.vel infecũda ſermẽta pꝛoducãt.q

ampntato capite velut pampingria de duro
cogunt᷑ exire.quare iuxta ipᷣm cõmixturã ve

teris ſermẽti ad vnã vel duas gẽmas inferio

res capitis relinqnda ſunt.qð eſt merito ĩ vi⸗
ticula foꝛtioꝛe ſeruandũ. Naʒz debilis nimis

viticula ſecũdo anno recidenda relinquit᷑ ⁊
ſane ad adiuuandã calamis nouellã vitẽ vel
exiguis palis.vt ſequẽti anno robuſtioꝛes ac

cipere poſſit.⁊ tam diu recidenda eſt vſq; ad

vnã vel duas gẽmas.donec leta ⁊ fertilia ſer
mẽta pꝛoducat.qð cũ fecerit ſiquidẽ vitis ve
lut de arbuſtula foꝛmanda eſt.ad vnã tm ma

tcriã reducat᷑ ſi vero cũ pali ⁊ particaꝝ auxi⸗

lio ſtare debet. in ea due materie ſeruãde ſũt.
que tante lõgitudinis foꝛment᷑ quãta deſide
rat ſtipitis altitudo.vt videlicet in ciliſls

ℳ

LWwer
bꝛeuioꝛis ſcʒ vnius pedis.in pigui vᷣo ⁊ leto
maioꝛis duoꝛũ vel triũ pedũ altitudinis di⸗
ſponat᷑ anno deinde ſeq̃nti quattuoꝛ ad plus
materias habere debebunt. qᷓ in partes q̃ttu
oꝛ diuidant᷑.deinde ſequẽtibo annis totidem
vel plures ſcᷣm doctrinã in eoꝛum putatiõe
traditã. ꝙ ſi vitis ſuper arboꝛes vel arbuſta
cõſcendere debʒ.per etatẽ ad hoc ducẽda eſt.
donec ad ramos fuerit ibiq; ineidi debuit.
vt in eius ſummitate nata capita ſequẽeti an⸗
no diuidant᷑.ſcdᷣm diuiſioneʒ que inuenit᷑ in
arboꝛũ ramis. deinde cõſequent per ramos

eodẽ modo vitis pꝛocuret᷑ aſcenſus.vnã ſem

per materiã ad cacumen arboꝛis diripendã.
foꝛmant᷑ vinee diuerſimode ſcõm varias cõ
ſuetudines ciuitatũ et locoꝛũ.nam in quibuſ

dam locis foꝛmant᷑ in oꝛdinibus cũ palis et
particis.aut cum ſermẽtis tenſis.aut ſine ali

quo au xilio vt alibi dictũ eſt. In quibuſdaʒ
fiunt in aciebus.et tunc cum vna partica tm
vel duabus ſiue trib cum ſint in leto ſolo.et
maxime in aciebus arboꝛũ quibo vites me⸗
diantib quib iam palis ſuſtentat᷑.aut etiam
fiunt in ꝑgularijs paruis.et tũc a parte ſtipi⸗
tis ſunt depꝛeſſe.⁊ altera dirigunt᷑ in altum q̃
multo cogent letamine ⁊ laboꝛe.et plurimuʒ
fructũ ferunt. Ego autẽ ponam vnã particã
ſolam in parte depᷣſſa.⁊ vnam in parte altera
bene foꝛteʒ que omẽs palmites valdelõgos
et fere ad terrã pꝛocidẽtes ſuſtinet cũ magna
fertilitate vuaꝝ.ſed vnam particã diſtare ab
alia facio per vnũ bꝛachium ſolũmodo.⁊ ta
lia ꝑgularia facio in ripis vinearũ ⁊ agroꝛũ.
in quibus ſunt ſepes ⁊ arboꝛes.ſupꝑ quas ſer
menta multa ⁊ maxima pꝛo anno ſequenti ⁊
hoc modo paucis expenſis multas vuas ꝑ⸗
cipio in ripis ⁊ ſepibus viridibus. q̃ als niſi
pꝛo clauſura ⁊ lignis pꝛo igne pauce ac nul⸗
lius vtilitaus cxiſtunt. que etiã vt plurimuʒ
loca exoꝛnant.in quibuſdã foꝛmant᷑ in arbu
ſta hũilima vndiq; oꝛdinata.vel in magnas

garboꝛes aciebus diſtinctas de arbuſta hu⸗

milima vitifera foꝛmãda ſunt.vt eis planta⸗
tis poſtq; biennio vel triennio elapſo ſuffici
enter cõualuerint.in ſex vel ſeptem aut octo
pedum altitudie reſcindant᷑.ita ꝙ in exili ſo⸗
lo bꝛemioꝛa.in leto ᷣo ⁊ pingui altioꝛa foꝛmã
tur.ibiq; natis ramis anno ſequẽti omes ex⸗
ceptis quattuoꝛ melioꝛibꝛamputent᷑ ⁊ rema⸗
nentes in q̃ttuoꝛ partes diuerſas cũ particis
aut vineis foꝛment.et ligatis lapidibo ſuffici

entibo ꝑpendicularuer cogant᷑ per latera ex⸗

tendi ne dirigant᷑ in aliũ.qui cum foꝛtificani

Quartus

fuerint lon gitudine triũ vel quattuo? pedus
ſinant᷑ habere in quoꝛuʒ capiiibo erunt vites

foꝛtibo vinculis alligande.et hic modus pꝛe⸗
cipue obſeruat᷑ in partib mediolani.ſcd per⸗
gamenſes faciũt ſtipitẽ magis depꝛeſſum vi⸗

delicet tnũ pedũ ⁊ ramos thi natos eti plu⸗

ves eleuant in altũ foꝛmãtes arbuſtulã viuiſe

ram ad modũ campane inuerie.in cuius me

dio ſuper uc moiaf. qui putat vitem ⁊t ar

boꝛem t ip aai vitti euch ccaà expandit fas
ciens palmites omnes foꝛas vndiq; ſtare de
cliues. Magne v arboꝛes foꝛmãde ſunt vt
in altũ c depᷣſſum habeãt vndiq; multos trũ
catos ramos ſcom poſſibihtatẽ vitis arboꝛẽ

operientis.ſuper quoꝛũ capita ligabunt vi⸗
tes.que poſtmodũ omes onuſte iacent.ſuper

quoꝛuz capita ad inferioꝛa flectunt᷑.poſſunt

etiam cõmode foꝛm ari vt vites ferant.⁊ ipſe
arboꝛes augmentũ non perdant. hoc modo

videlicet cũ populus ſalix vl vlmus erũt ſic⸗
ca groſſitndinẽ bꝛachij circa duodecim vel

qndecim pedes ſũmitas incidat᷑⁊ ram s ibi
dẽ naſcentiba vuis rectioꝛ ꝑmittat᷑ in altũ ex

tolli. q̃ ntũ vacat ab ea ſola ſummitate volue

rit.et ſimititer ſingulis annis alternatis ra⸗
muſculi auferant᷑ ab ea ſola ſũmitate relicta.

ceteri vero rami infra dimiſſi foꝛment᷑ vt in
hum libus arbuſtis vitiferis dictum eſt. ac

quos vites ligant᷑.nec ab inde ſupꝛa conde⸗

ſcendere pmittant᷑. Item vt ait Viarro vbi

terra naturaliter hũida eſt.ibi altũs vitis tol
lenda eſt:eo ꝙ in partu ⁊ alimonia non vt in

calice querit aquam ſed ſolem. idcuco vtilez-
eſſe puto in locis campeſtribꝛhumidis pam⸗
pinare vineas tempoꝛibo congruis. ſcilicʒ mẽ
ſe Maij 2 Junn. ? ipſas liberare ab omnib=

ſuperfluis.et vtilibus pampinis ⁊ ſermẽtis.
Odcinde maturatis fere vuis poſt menſem au

guſtum eas ſuꝑfluis frödibus denudare. vs

ſol vniuerſas vuas videre ⁊ toꝛquere poſſit.
vt vinum maturius ⁊ foꝛtius fiat.⁊ ſuꝑftua

humiditate conſumpta fiat mellus durati⸗

uum.et melioꝛis odoꝛis. .

Capitulum. xiiif. Quo

modo tempoꝛe vinee releuande ſunt 2 vites

Q iE

ing
trn
f
liy
due
hon
lnti
mecl
furg
hite⸗
lesi
ſorti
gen.
Mteo
ſigr
ſvorn

cnse
n.
lorf
dalt
Vne
dein
ſure
Wel

Udegsz
ms
ochane⸗
nlſetn
Ncnre
enip⸗
tlipine
Malnnsn
Mniar
Vndtfu⸗
chimne
Nüge ſunn
mülosni

ins e
Gabenen
gccſhe
ns giſtcs

l
Zä

Kin e
ilate volue E —
mrsr - — .
Urſlan Inee releuãde ſunt.et vites ligande.an
nantan teq; geme nimiũ turgeſcaãt. et vinee qui
uncka dem q in oꝛdinib cum palis ⁊ particis fiũt.
– ita ꝙ in eis vites ſpiſſe ſunt vndiq; diſtãtes
Gunott equaliter releuande ſunt.vt cuilibet viti palo
od affixo eodẽ in medio vitis cingat conuenien
nwnnn ti vinculo:ſi vinea eſt depꝛeſſa. ſi vero alta in
mnts Duohus cingenda eſt locis. pꝛius tamen ad
dunm nouem palos ſex particis aut cannis cõueni
llitni enti altitudine alligatis.ita ꝙ vna vitis ſit in
gllg . medio ⁊ cetere circũſtantes.ſic em̃ defendũ⸗
Honn tur a caſu.⁊ vindemiantibo quaſi ad omnes
ſomans⸗ vites apertus patet acceſſus.deinde palmi⸗
enſena tes in partes quattuoꝛ diuidant᷑ et foꝛtioꝛes
ndnt, foꝛtioꝛibo particis.debilioꝛes debilioꝛibo alli
benofſt⸗ gent. In his vᷣo vineis que rarioꝛes habent
unſugius vites pali per totũ tribus diſtantes pedibus
Godunmg⸗ aſſignant᷑ et eiſdẽ cannis vel particis ligatis

Ar

t 1Mus

ſuꝑinducant᷑ vites ⁊ taliter diſtribuantur qꝙ;
operiant vniuerſa ſpacia ⁊ ligent᷑ ⁊ hic mo⸗
dus obſeruat᷑ in vineis multis marchie An
toñ.ſed mihi nõ placet.vbi vᷣo palmites ve⸗
lut funes tendunt᷑.ð cuilibet viti circa eaʒ tres
paliparui ponunt᷑ medio pede diſtantes. et
vinculũ quoddã circa eos velut ſertũ cingit᷑.
deinde palmites extendant᷑.inter vitẽ ⁊ viteʒ
ſurcula parua ponat᷑ vel baculus ligetur ne
yvue flectant ad terram.⁊ tam huic vinee qᷓ; ce

Quartus D Fo. xl.

teris in qͥbus palmites lõgi relinquunt᷑ mul
tũ pꝛoderit ſi facta pꝛope palũ ligatura extra
eam.poſtq; iam lachrimas effundit ſuauiter
modicũ toꝛqueant᷑ſermẽtes NHã buiuſmodi
toꝛtura naſcit᷑ infra ligaturã ſucceſſura mate
ries nec vuis naſcentiba aliquaʒ infert leſio⸗
nem. ⁊ hic eſt apud aſt.⁊ laudat᷑ ab om̃ibus
ſi palmites circa vitem ſiue ꝑticas qad dnos
tres vel quattuoꝛ palos poſt vinee foſſionem
ſatis irrationabilit᷑ ⁊ inepte ligant᷑ in his au
tẽ vineis q̃ in aciebus conſiſtũt ſi cũ particis
aut ſermentibo tantũ fiũt nota eſt earũ opera⸗
tio. Si vᷣo in ꝑuis pergularijs affixis ꝑuis
palis iuxta vites.⁊ longis tribo pedibex op
poſito remotis baculis foꝛtibi inter vtrunq;
palũ paruũ ⁊ magnũ liget᷑ a ꝑte vitis depꝛeſ⸗

ſus ⁊ ad oppoſitã eleuatus.ſuꝑ quibo ſufficiẽ

tibus particis poſitꝭ vites diſtribuant᷑ equa⸗

les. Di vo in arbuſtis vl arboꝛiboſunt vites
nihil aliud agendũ niſi vt vites in pluribus

locis ligant᷑ ad ſtipites.⁊ earũ palmites ꝑ ra⸗
mos ⁊ trücos equaliter diſtributi ligent᷑.ſed

pꝛouidendũ eſt omibo annis vitem reſolui ac

ligari.quia refrigerat᷑ vt Palladius ait.

Capitulu. xv. De fimati

one vineaꝝ.⁊ radicũ inutiliũ amputatione.
Eñnſe octobꝛis vel nouẽbꝛis: febꝛuarij
vel marcij fiũt parue fouee circa vites.
et amputatis cũctis radicibo que in ſummi⸗
tate fiunt terre letamẽ imponit᷑. ⁊ maxĩe hoc
in vite nouella ſeruandũ.vt amputent᷑ radi⸗
ces ſuꝑuacue quas pꝛoduxit etate.que ſi cõ
ualuerũt inferioꝛes radices faciũt in terra.⁊

remanet vitis in ſũmitate ſuſpenſa.q̃ res eam

frigoꝛi facit obnoxiam ⁊ caloꝛiſed hee radi⸗
cule non ad ſtipitẽ debent reſcidi.ne aut plu
res inde naſcant᷑.aut noua plaga coꝛꝑi vitis
impꝛeſſa. in ſecuturi algorꝭ vꝛat᷑ recidant᷑ au
tem relicto digiti ſpacio.⁊ ſi placida hyems
eſt vites relinquamꝰ opertas.cum ante bye⸗
mẽ hoc eſt factũ.Si violẽta ante menſem de
cembꝛis operimꝰ.Si pꝛefrigida modicũ co
lumbini ſtercoꝛis circa viticulas largientur.
ſed cũ aliũ fimũ ponimꝰ ꝑuis parũ. magnis
vo vinbus plus aponimꝰ.plurimũ igit᷑ ope

rat᷑ in vineis letamis adminiſtratio frequẽs

ad multũ pꝛoferendũ fructũ.ſed quia conſue
nit vini viciare ſapoꝛc.⁊ durabilitatẽ ledere.
qui nobilius vinũ habere cupiunt. de menſe
auguſti vbi vinea miſerioꝛ eſt lupinoꝛũ coꝛ⸗
bem vnã in bubulcam ſerũt.⁊ cum ad debi⸗
tũ augmentũ peruenerint eos merrun opti
en . e hlt.

mü ſtercus pꝛebere vineis dicunt᷑. vel in ſo⸗

neis circa vites factis ponũt minutatim in⸗
ciſos ſermẽtes.et pampinos operiunt.

LCapitulmm. xvj. De vi⸗

neis ligonizandis.

Enſe marcij nouella vinea incipiat pul

ueriſari.qð tunc deinceps vſq; ad octo
bꝛẽ ſingulis menſibo agendũ eſt.nõ ſolũ Pen
pter herbas.ſed ne tenera adhuc ſemina ſoli
ata terra cõſtringat.ſed in menſe Julij ma⸗
ne ⁊ veſpere iam caloꝛe depoſito debet effo⸗
di.⁊ aduerſo gramiĩe pulueriſari graminũ ra⸗
dices ſũt cũ obſint plurimũ. vt ad extremas
pterea ſulci ꝑ ilas partes in qbus aq̃ colligi
tur. vt ad extremas ꝑtes facile defluat.q̃ ſi re⸗

manſerit nouellas extinguit.⁊ antiq̃s elidit.

vJogẽ menſe marcij eſt celebꝛãda cõpletaruʒ
vineaꝝ foſſio.anteq; gẽme minꝰ turgeſcunt.
quia ſi foſſoꝛẽ apertus vitis viderit oclus ce⸗
cabit᷑ ſpes magna vindemie. Deinde menſe
maij fit ſecũda foſſio vineaꝝ.eo tẽpoꝛe q̃ nõ
dũ floꝛent. vel eo quo iã floꝛere deſierũt.qᷣa q̃
oꝛent cõſtat nõ eſſe tãgenda. In q̃libet aũt
ſoſſione cauenduʒ eſt.ne fiat eo tꝑe quo terra

minus madida vel ſicca eſt.ſed cũ medie di⸗

ſpoſitiõis exiſtit.⁊ quãtomag terra pulueri

in
8

Quartus

ſabit: tãto melius erit. ſufficit tamẽ ſi medio⸗
criter pꝛofunde fodiat᷑. Si aũt ſtudiũ:vt vni

uerſa terra fodiat᷑ equaliter.vt nihil in ea cru

di ſoli remaneat maxĩe circa vitem. quã rem
vga (in qua ſit altitudinis paſtini modus de
ſignatus diligẽs cuſtos in multis loc explo

ret. Nã hec cautela doloſos foſſoꝛes ab hac

negligentia ſubmouebit.

Capitulu. xvij. De notu

is que vitibus accidũt. ⁊ circa ipſarum.

3
.

Ccidũt nocumenta in pᷣmo anno plan
tatis vitibus vt pereãt. vel ſemi bine re

maneãt.qð quidẽ qñq; fit ꝓpter herbas cir=
cag eas naſcentes:quarũ radices ſibi nutrimẽ

tũ ſurripiũt.quod ſi accidit frequẽti foſſione
⁊ herbarũ inciſione iuuat᷑:aliqñ vicinis ar⸗
boꝛũ vel ſepiũ vmbꝛis.tunc aut amputande
ſunt.aut frondibo denudande.ſepe etiã ex ni⸗
mio ſolis ardoꝛe deficiũt.q̊ caſu:aut ab vm⸗
bꝛatiõe aut operimẽto terre circa eas cũ aliq̃̊
ſtramine ne omnino ſiccent᷑.vt aque cõueni⸗
entis exhibitiõe leſionẽ euitant. Accidit etiã
quãdoq; nocumentũ vitib ex vicinitate q̃⸗
rundã plantaꝝ.ſicut caulis:coꝛili:⁊ lauri:cõ

pertũ eſt em hec adurere vitemideoq; in vi⸗

nini
iu

icn

wus
ſvd
lol
nu.
Cot
1e
nen
en
wbi⸗
Nti
tm
Heg
G
ſoſ
ſ
Mnn
gut⸗
iee
Ge.
ſee
vi
del
e

—.,

vopin
binere
Noch⸗

ſoſſone
ins ir⸗
pnunt
n,
abm/
ciai
cucn,

neis plantari nõ debet. Mñq; patiunt᷑ aĩaliſi
coꝛroſionẽ q̃ plurimuʒ ledũt eas ⁊ coꝛoſitãt.
ideoq; ſi pauce ſũt vites ſpinis cõgruis mu⸗
niant᷑.ſi plures foſſatis cingant᷑ ⁊ ſepib.qñ⸗
q; vites in hyeme gelu pereũt.q̃re reſcindẽde
ſunt iuxta terram.⁊ in talib locꝭ in putatiõe
curandũ eſt:vt nunq; ſtipes erigat᷑ aliqͥd ſuꝑ
terrã.⁊ cũ appꝛoximathyems vitꝭ putantur.

nõ vt curtatis fragulis ⁊ oĩbus ſimul.Inq⸗

buſdam locis cũ iunco ligatis iuxta terrã fle
ctunt᷑.⁊ ſupꝛa capita ipſoꝝ ne ſurgant aliqd

„ —

terre ponatur. demde poſt hyemẽ deducto li

gamie releuent᷑.vel fiãt in arboꝛib tñ ſuꝑ q̊s
nõ facile gelu ſiccent᷑ Aliqñ aũt frigꝰ nõ totũ
ꝑimit vitẽ.ſed ſoluʒz nouos palmites.qͥ ꝓpter
ligni teneritudinẽ ⁊ medulle magnitudinẽ ſe
defendere nequeũt.qð cũ acciderit ſurſuʒ in
loco idoneo palmitibo ꝓcreandis aut eã mo
dico de palmitibo relicto ſi aliqͥd viriditatis
ibidẽ habuerit reſcindat᷑.ſic em̃ q̃ſi renouabi
tur ⁊ foꝛmabit᷑ vitis.⁊ foꝛſan eodẽ anno ali⸗

quẽ fructum feret.Accidit etiã plurimuʒ: vt

poſtq; palmites ⁊ vuas ptulerint pꝛuinis vi
riditatẽ omnẽ amittãt.quare in talibo locꝭ ta⸗
lia genera vitiũ plantanda ſunt:q̃ tarde vire⸗
ſcãt.vt ſunt albana garganica ⁊ maiolus plu
rimũ.quia vineas inuadũt ruge.q̃ omnẽ viri

ditatẽ coꝛrodunt. ⁊ vᷣmes virides ⁊ aſuri par

ui qui taiaturi vocant᷑ Bononie.qͥ natos cũ
vuis palmites deuoꝛãt ⁊ deſiccãt.cõtra que
ſubueniendũ eſt. vt ꝑ manꝰ mulierũ ⁊ hoĩm
colligant᷑.⁊ pedibo cõculcent᷑.vel igne cremẽ

tur. Accidit etiã ſepiſſime:vt tꝑe calorꝭ deſcẽ
dat cũ feruẽti ſole ꝓꝑuiſſima pluuia venenoſa
⁊ aduſta.q vulgari᷑ apud Bononieñ.melu⸗
men vocat᷑:q multa genera vitiuʒ adeo ledit.
ꝙ earũ fructũ in nihilũ oĩno reducit.ideoq;
vbi hoc frequẽter accidit:ea plantent᷑ genera
vitiũ.que modicuʒ aut nihil ledunt᷑ ab eo. vt

eſt malixia ⁊ albana ⁊ gruũla:⁊ quedã alia ge⸗

nera nota. Lẽpeſtas etiam ſepe vineas oĩno
coſumit.cõtra quã nihil oĩno valere põt.niſi

foꝛſan pia oꝛatio apud deũ:mundo coꝛde di

recta. ucʒ q dam tã mares q; femie ignoꝛãtes

naturã ⁊ generationẽ grandinuʒ impꝛudent
aut fallaciter aſſerãt cõtra grãdines ⁊ fulgur
qdam fieri poſſe.Accidit etiã qũq; q vuis li
gone ledat᷑:⁊ tũc qͥdẽ vitis ſtricte liget ia
ga.⁊ ea circumfoſia ouinũ vel capꝛinũ admi
ſceat᷑cũ tetra letamen. Accidit pᷣterea ſepe:q;
vitis tot pampinos ꝓfert.qꝙ eos ⁊ vuas ad

debitũ pꝛoducere neqͥt augmentũ.in quibus

menie maij conſideranda ſunt ſementa qᷓno

uella vel vetus vitis pꝛotulit.⁊ ei pauca ⁊ ſo⸗
lida reliquamus.⁊ in nouellis adminiculis
firmamus.donec bꝛachia firmata dureſcãt.
ne amplius reſecte ⁊ pullulãti viticule q; du
as vel tres materias relinquamus.⁊ pꝛopter
ventoꝛũ iniuriã alligent.ſi reliquas in pmoꝛ
dio pautioꝛes hoc menſe pampinari conue⸗
niet.ſed cũ eſt pampinatio neceſſaria cũ tene
rirami digitis ſtringentib crepabũt ſine dit
ficultate carpentis.hec res vuas efficu pin⸗
guioꝛes ſucceſſurã materiã coꝛroboꝛat.⁊ fru
cium vtilitati conſulit ſolis admiſſum. Acci
dit pꝛeterea vitiba ſepe tanta debilitasivt mi
ſera nimis ſermenta ⁊ vuas pꝛoducãt. qbus
fimo frequẽti foſſione:et ſtricta putatiõe ſub
ueniendũ eſt. Quedã autẽ adeo lete ⁊ pigues
ſunt.ꝙ magnitudie pampinoꝛũ vincas clau
dunt.ei ſe vicinaſq; vies quaſi ſuffocant.nec
fructũ ſuum maturati ꝑmittunt.quibus ſub

uenire opoꝛtet larga putatione.rara ſoſſiõe.

fimi pꝛiuatione.⁊ palmitũ ⁊ pampinoꝛũ am
putatione tẽpoꝛe maij.⁊ frondiũ ſpoliatione
in locis frigidis.et pᷣeipue cui vue putreſcũt.
pampinent᷑ per latera.xxx.diebus ante vin⸗
demias. ⁊ frone illa ſola ſeruanda eſt.que in

ſummitate poſita ſolẽ nimiũ defendit in ver

tice. ⁊ ſi que in terra iaceãt ſurſum ſine reuo⸗
lutiõe ſuauiter releuent᷑. In locis aũt arden⸗
tibus ⁊ ſiccis obumbꝛat᷑ vua:ne vi ſolis are⸗
ſcat. Si autẽ vinee bꝛeuitas aut facultas ꝑ⸗
mittit operariũ. In quibuſdã etiam locis ni
mias hominũ ⁊ canũ patiunt᷑ inſidias.quas
diligenter die noctuq; maturitatis tẽpoꝛe cu
ſtodiri opoꝛtet.⁊ in eis plantari debẽt ea gez⸗
nera que nõ ſunt delectabilia: ſed auſtera ad
edendũ.vt gnij areſta ⁊ gmaronus.quenon
defacili tangunt᷑ ab aliquo.et nobile tamen ⁊
ſeruabile vinũ ſaciunt.A ſturnis pꝛeterea ſe
pe plurimũ infeſtant᷑.quod cũ accidit funi⸗
bus ⁊ ſignis terribilibo per vineas appenſis
et perſonis gridantibo et eos terentibo expel
lant. ꝙ ſi tanta eſt ipſoꝛũ inuaſio: ꝙ pꝛedict⸗
modis defendi non põt: fiat in medio vinee
ſuper quattuoꝛ colũnis locus eminẽs.ſuper
quo puer aliquis maneat.trah atq; ⁊ moue⸗
at funes ab alijs capitibo ad lõgos poꝛos ci
ca vineam ligatos cum cucurbitis ⁊ ꝑuis ba
culis circa eas cũ in alia parte videru opoꝛ⸗

tunũ.vt in ciuitate Clogie ab oĩb⸗ obſeruat.

Capitulũ xviij. De ton⸗
ſeruatione vnarũ recentium ſiccamm.

“

AVas quas ſeruare volumꝰ legamus il
leſas.nec acerbitate rigidas.nec matu⸗-

ritate defluentes.ſed qbus eſt granũ luce pe⸗
netrabile ⁊ ſplendidũ.et tactus cũ molli iocũ
ditate calloſus.ſiqua ſunt vitioſa reſecemus.
nec patiamur intereſſe quibus inexpugnabi
lis acerbitas cõtra blandimẽta eſtiui calorꝭ
ingduruit.tunc inciſos botrionũ tenaces cali
da pice ambiri oꝑtet. atq; ita in loco ſicco fri⸗
gido ⁊ obſcuro ſine luminis irruptiõe ſuſpen
di. Item aliter extracto pane de furno cũ ni⸗
mis calide ponat᷑ in eo palea.⁊ ſuper eaʒ vue.
ibiq; per hoꝛã ſcdᷣm ꝙ tibi melius videbitur

dimitte:donec aliquantulũ fiant paſſe.vel po

nant᷑ ſuper aſſide.vel aliqua craticula in fur⸗

no. 2 poſtq; inde fuerint extracte ſubmergäaz⸗

tur in muſto dulciſſimo.⁊ ponãt᷑ ad ſolẽ do⸗

nec aliqu ãtulũ ſint ſicce ſen aliquantulũ mu⸗

ſte guttate. ⁊ ponant᷑ in vaſe veluti in lagena

vel ſacco. Item aliter. vuas ſale decoctas po

ne in muſto feruẽti ad ignẽ modice dimutẽ⸗
do. ⁊ pone ad ſolem iteruũ.et ſunt optime. Iteʒ
vue ſaniſſime ⁊ aliquantulũ ad ſoleʒz paſſe ſer

uv ant in ſabulo ſiccato ad ſolem. Item in pa⸗

leis vel feno ſubſtratis. Item in folijs vitis
ſiccatis. Item in melle. Catho ait vuã in ol⸗
lis cõmodiſſime condi.⁊ in ſapa ⁊ in muſto
Recte vuam paſſam grecã ſic facias.melio⸗
res aciui ⁊ dulces ⁊ lucidi botriones in ipſa

vile toꝛ quebis.⁊ patiaris ſponte mediocrix

ſiccan. deinde ſublatos in vmbꝛa ſuſpẽdis.
⁊ vuã diſtrictam cõponis.⁊ cũ vas impleue⸗
ris deſuper pãpinos addes.⁊ oꝑculabis.ac
ſtatues in loco frigido ſicco. quem nullus fi
mus infeſtet. Salernitani autẽ vuã paſſam
bhoc modo faciũt.eligunt em melioꝛa grana
vuarũ.⁊ ad ſolẽ deſiccant.deinde in furnum

modicũ poſtea cũ vuis dulcibo deinde ablu

unt. ⁊ ſuperaſpergũt puluerẽ cinamomi.⁊ li⸗
Gant in folijs fici.⁊ ſeruãt per annũ hanc vᷣtu
tem habet lauandi. ⁊ decocta in vino.⁊ ipᷣm

vinũ valet contra frigidã tuſſim vit etiã vua

paſſa optie hoc modo.toꝛqueat᷑ in vite.⁊ ſic
toꝛta per tres vel quattuoꝛ pendeat dies.de⸗

inge collecto quolibet botrione cũ manu vel
tenacula in muſto dulci feruenti ponat᷑.⁊ ibi

taniũ teneat᷑: bis põt dici ſalutatio btẽ vir⸗
ginis. deinde ſiccet᷑ ad ſolẽ ſi calidiſſimus eſt

vel in furno pane extracto.caue tamẽ ne plu
uijs autroꝛe tãgant᷑.deinde refrigerata in ali

uo mundo vaſe ponat᷑.⁊ optime compꝛeſſa

als frigida deſuꝑ ponderet Quidã aũtexea
exiccata ad ſolłẽ iterũ in muſto dulci feruenti

Quartus

obꝛuunt. ? exiccant aliquantulũ? cõponũt⸗
ſed ad hec oĩa cõmode fieri poſſunt de vuis
recentibus ſine toꝛtura racem omibus alijs

obſeruatis q̃ dixi.dum tamẽ ſcias:ꝙ difficili
me ſiccari poſſunt ad ſolem in regionibo tem

peratis. Item grecis docentibo ſi vua vel po

ma in vite vel arboꝛe diu ſeruare voluerꝭ va

ſculis clauſa fictilib.ab vna parte percuſſus
Dlligenter a ſummo tecto ſuſpende.q;uis po
ma gipſo cooperta in longaʒ ſeruent etatem.

Capitulum. xix. De vi⸗

ute vuarum. —

Va in duo diuidit᷑ ſcᷣm yᷣſaac eſt em̃
agerba ⁊ matura. acerba eſt frigida in
tercio gradu.ſicca in ſecundo.hec tres habet

ſubſtantias in ſe diuerſas.ſcʒ grana.coꝛticeʒ

et ſuccum. Granoꝛuʒ natura ſic eſt ⁊ dura. et
nullius cõuerſiõis in coꝛꝑe.ſed integra egre
ditur.ſed farina ex eis piſtatis facta ⁊ bibita
cõfoꝛtat.⁊ colericam egeſtionẽ ſtringit. maxi
me ſi aſſenk. Coꝛtex groſſus eſt: nec cõuertik.
⁊ ideo nõ nutrit.cõfoꝛtatiuus eſt ſtomachi.?
epatis caloꝛẽ extinguit.ſuim aufert. acumen

calide ⁊ rubee mitigat.vomitũ ⁊ egeſtionem

colericã ſtringitoculis appoſitus palpebꝛa⸗

ſigeo
et
coß
ſolem
let
Cuinn
pulne
bos!
Ntin⸗
bleſ⸗
meie
leſtnt⸗
ſolisn
utep?
ſileE
beyner
pocs
Lreue
durns.
etion
ruthi
ſcoſne
ſiquid
cbis
unttt
triocl
gantha
mlsh
imnbecl
gin
famür
buno
laude
gbinf
pticent
pamg
hentete
Hicrer

Mump

bllores
worisd
Poreſtd

(oreſt

Menei
ſwise
1eCr
figio
ſonnin
robns
mbas
bointe
poteti
krle⸗

Nende
Nenns
De
ibonen.
y po
en
nſi⸗
Puso⸗
taumn.

rũ groſſos humoꝛes attennat ⁊ exiccat. Itez
valet ad pꝛuriginẽ oculoꝝ ⁊ aſperitatẽ. Sue

cus vo vue acerbe ante dies caniculares ad
ſolem poni debet vt ſiccet᷑ ⁊ ſpiſſet᷑ vt mel.hie
valet humoꝛibo ad gulã deſcendentibo ⁊ gin

guinis ⁊ auriculis. Si cliſtere facias valet

vulneribo inteſtinoꝛũ.et diuturnis humoꝛi⸗

bus in vuluã deſcendentibo. Uua matura q̃

eſt in ſua cõpleta dulcedine.ſanguinẽ lauda⸗

bilẽ facit.⁊ ceteris fruct bo quẽadmodũ ficus

melioꝛ cibus.plus tamẽ ficus qᷓ; vua nutrit.

teſtat᷑ autẽ hoc:quia qdazʒ ſuis tẽpoꝛibus eis
ſolis vtunt᷑ vnde pingues fiũt.⁊ clarent eoꝝ
cutes.deſiſtentes ᷣo ab eoꝛũ eſu facile macre
ſcũt.Eiꝰ oſſa ſunt frigida ⁊ ſicca.granis acer

be vue vicina.habẽt tamẽ acumẽ quoddam

Apter qð cito exeũt ante cõuerſionẽ. Iteʒ coꝛ⸗

tex eius frigidus ⁊ ſiccus.⁊ ad digerendum

durus.⁊ ſi cũ coꝛtice ⁊ oſſibus edat᷑ indurat

egeſtionẽ ⁊ inſufflationẽ ⁊ ventoſitatẽ gene⸗

rat.⁊ hũoꝛes lõginquos a ſanguie laudabiuli.
ſi comedãtur in hoꝛa qua de vue accipiunt᷑.
ſi quidẽ inueniat ſtomachũ malis humoꝛib⸗
⁊cibis vacuũ.⁊ foꝛtis ſit digerere.vnde dige
runt᷑ ⁊ in laudabilẽ ſanguinẽ cõuertunt᷑.⁊ vẽ

tris adiuuãt ſolutionẽ.coꝛpuſq; a malis pur

gant humoꝛibo.ecõtra ſi ſtomachũ inueniat

malis humoeibo vl cibis plenũ.⁊ digerere ſit

imbecillis in eo moꝛant᷑ ⁊ inflationẽ generãt
⁊ rugitũ.⁊ in humoꝛes malos conuertunt᷑.⁊
fumũ noxium plurimũ creant.Appenſe ⁊ ab
bumoꝛiba ſupfluis deſiccate ceteris vuis ſũt

laudabilioꝛes.⁊ ſubtilm dietis cõuen:entes.

ab inflatione longe ſunt ⁊ fumoſitate. nec ſti

ptice ſunt nec ſolubiles.in muſtũ miſſe vł ſap
pam groſſe diete ſunt ⁊ ſtomacho minus cõ⸗

ueniẽtes.ventoſitatẽ ⁊ inflationẽ pꝛoducunt.
ꝓpter extraneos humoꝛes ex ſapꝓpa vel muſto

aſſumptos.vue multũ carnis habẽtes nutri
bilioꝛes ⁊ durioꝛes exiſtũt qᷓ; hee q̃ plus hu⸗
moꝛis q; carnis habent. Item vua cuius ſa⸗
poꝛ eſt dulcis ⁊ groſſus mellq; vicinus cali-
dioꝛ eſt.ſitimq; generat.⁊ groſſioꝛis eſt nutri
menti.⁊ ad digerendũ durioꝛes.inflationem
faciẽs ac rugitũ.⁊ opilationẽ ſplenis ac epa⸗

tis Et vua cuius ſapoꝛ eſt ſubtilis aquoſus.
frigidioꝛ eſt ⁊ digeri leuioꝛ ſtomacho. con⸗

foꝛtatiua ⁊ mundificatiua a colericis humo

ribus.ſitis mitigatiua.⁊ cõueniens cõplexio

nibus tẽperatis.Et vua cuius ſapoꝛ ẽmedi
us inter pᷣdictas eſt leuis nutriture. ⁊ medie

potẽtic. Alba vua clara ⁊ aquoſa facile dige⸗

rit᷑ ⁊ leuluer nutrit, venas cito ꝑfoꝛat.⁊ vꝛinaʒ

ins qui adbuc ſeminaturi ceiſtun.

—— *
. ..
. .

Quartus Fol. xlif.

ꝓuocat. Nigra groſſa eſt.digeri dura.ſed cõ⸗
foꝛtatiua ſtomachi. ⁊ ſi bene digeratur nutri
mentũ bonũ pꝛeſtat. Ruffa vel citrina eſt me
dia pᷣdictoꝝ.paſſum ſiue paſſa ſicca eſt ad cõ
parationẽ viridis.⁊ ex ea qdam eſt dulcis.q̃
calidioꝛ eſt ⁊ humidioꝛ.maxie ſi nigra ſit.hec
valet ad doloꝛẽ pectoꝛis ⁊ pulmõis.⁊ tuſſim
mitigat.que vo acerbitatẽ habʒ minꝰ nutrit
⁊ frigidioꝛ eſt ⁊ ſiccioꝛ ẽ dulci.ideoq; ſtoma⸗
chum cõfoꝛtat.caloꝛem extinguit.⁊ ventrem
conſtipat. H

Capitulu. xx. Dr appa⸗

ratu vindemie.

Spꝛopinquãte vindemiarũ tẽpoꝛe pꝛe
parãde ⁊ aptande ſunt in his locis in

quib moꝛis eſt vinũ cũ ſuis racemis ⁊ ari⸗

lis bullire.in alijs vero toꝛcularia.Item coꝛ⸗
bes cophini ciſte.⁊ cetera inſtrumenta ⁊ va⸗

ſa que vnicuiq; neceſſaria ⁊ opoꝛtuna ſunt.
ſcm varias ⁊ diuerſas cõſuetudines locoꝝ.

⁊ omia vaſa neceſſaria optime mollificanda
lauanda ſunt.iunci veteres ſeruani queren
di ſunt.qͥa melioꝛes durabilioꝛeſq; ſunt no⸗
uij

—

.

Capitulum xxj. Detem

poꝛe vindemie.

Zile eſt agnoſcere quãdo vindemian⸗

dũ ſit. Nam qͥdam anteq; vue maturẽ
tur vindemiãt.⁊ ideo ſubtile ⁊ infirmũ nõꝑ⸗
manẽs faciunt vinũ. Alij vᷣo tardius vinde

miantes nõ ſolũ vineas ledut reſolutis ia vi
ribus eius.ſed etiã tale vinũ paſſibilius ⁊ mi

nus durabile faciunt. Cognoſcit ergo tẽpus
vindemie guſtu ⁊ viſu.Aiunt em Demetrius

⁊ Affricanus ſex ſoluʒ dies habere vuã.⁊ nõ

piures ꝑmanere maturã: ſi em granuʒ vue iã

nõ viride ſit.ſed in ea nigredie vel alio coloꝛe

in quo tandẽ eſſe debet ſcᷣm naturã generis
illius vue ſignificat eã eſſe maturã. qdaʒ aũt
expmũt vuã.⁊ ſi qͥdem afffuxerit granũ vue

nudũ.nõ cõtinẽs carnẽ.maturas eſſe ad vin

demiã appꝛobat vuas:ſi vo affluxerit granũ
cũ parte carniũ eas nõ eſſe maturas dicunt.
Quidã aũt ex quo incipiũt paſſe fieri matu⸗
ras cõcinũt vuas.Alij vᷣo pꝛobãt ita.ex vno
denſiſſimo botro vmũ auferunt acimũ.poſt
vnũ vei ſcdᷣm diẽ cõſiderãtſi manet in eadeʒ
foꝛma locus acini.⁊ ſi circũſtantes nullã reci
piũt angmentationẽ vindemiare feſtinant.ſi
o acini locũ minoꝛẽ factũ cõſiderãt q̃ſi his

q̃ de circuitu ſunt acinis adiũctis ſuſtinẽt vin

demiã donec augmentatiõe ꝓcedit. Palladiꝰ
aũt ait maturitatẽ cognoſci expꝛeſſa vue gra

na q̃ in acinis celant᷑ ſint fuſca.⁊ aliq̃ pꝛsope

modũ nigra.quã eſſe facit maturitas natura
lis.O poꝛtet &D vindemiare ⁊ maxie luna exi⸗

ſtente ĩ cãcro leone ⁊ ſcoꝛpiõe vł aq̃rio.ea vo

vindemiã facere vt Burgũdiꝰ ait ⁊ in ſũma.

Sciendũ eſt:ꝙ ſi vue ramis pĩgues ꝑ latera

frondibodiuident᷑ vnũq; ex eis fiet minꝰ erit
aquoſuʒ ſcdᷣm potentiã meliꝰ duraturũ. Si
vue colligunt᷑ poſt terciã.roꝛe cõſumpto aere
calido ⁊ ſereno.vinũ erit potentiꝰ⁊ meliꝰ du
raturũ.cõtraria vᷣo cõtrariũ operant᷑.vue ni⸗

mis mature faciũt dulciꝰ.ſed minꝰ potẽs mi
nuſq; durabile:qᷓ; eodem tꝑe pꝛioꝛi collecte.

Vue nimis acerbe faciũt vinũ acerbius.me
diocres faciũt vinũ potẽs ⁊ meliꝰ duraturũ.

Vue in augmẽto lune collecte vinuʒ minus
ſeruabile faciũt. in detrimẽto mag. Si vune
nigre ad bulliendũ ponant᷑ in fundo tini.vi
nũ erit rubicũdius.ſi mature matuniꝰ.ſi acer
be acerbius.ſi mel dulcius.ſi ſaluia ſaluiaꝝ.
⁊ generaliter ſapoꝛẽ ⁊ vᷣtutem acqrit eius q

Quartus

in eo loco poneĩ. ſi dieb cogruis ſimul ebu

lierint. Si vue collecte àbuſdã dicho in acer
bo ſteterit vinũ maturiꝰ erit Si muſtũ in do

lijs ſiue graſpis ebulliat bonum ⁊ durabie

erit. ſed tardius clariſicabuur q; ſi cum eis

ebulliat.

Capitulũ. xxij. Qualiter

.„ T

Ai poꝛtant copbinos maioꝛes velcoꝛ
bes. ⁊ qͥ in ciſtis vuas colligũt eligane

folia. ⁊ ſiquis acerbo aut putridus vel ſiccus
inueniaĩ botrus auferat᷑. O poꝛtet aũt vt cal
cantes vuã ſiqͥd obliti ſunt qͥ pꝛeſunt cophi

nis aut coꝛbib ipſa eligere folia.ipſa em̃ con
trita cũ vuis auſterũ magis operant᷑ vinum.

et marimũ nocumentũ fit vino.

Capituluʒ xxiij. Quali⸗

ter debent vue calcari.⁊ ex eis vinum ſieri

poſſit.

be

czzin

naclens
calarid
meme
ndel
lhbſi
leſtart
hereſe
Ni nn
Amüe
lhyrch
birre
niites

Cipkec

Clne⸗
linsiin
ccodie
pmi
lgoog
ſtrune
ſupes
in co;
fitoe⸗

enitta
oem

lund

uic
inarr
Windo
rabte
cumes

IIHNI

. mmiſſas toꝛcłari vuaſ ſtati expmi vpiʒ
pediba ab his qͥ ad h̊ ſunt deputati.⁊ cũ

oẽʒ qʒimũ eq̃lit᷑ calcauerit ſurſũ racemos ⁊
na eleuẽt.⁊ circa hãc in tumulũ hũorꝭ ſub toꝛ
culari defluat.⁊ cũ ſcdᷣo calcauerint.⁊ in altũ
racemos erexerĩt ⁊ molles ac calidos ⁊ non
valde hũidos eos fecerit. ſic ſub ligno ⁊ pᷣlo
eos ſu pponãc calidi em̃ ⁊ molles exñtes faci⸗

le fluxibiles fiũt.ſi vo hũidi valde diſponant

neceſſe ẽ gᷓnũ ſuꝑpoſitũ ſcindi eoꝛũ cõpoſitio
nẽ. Intrãtes aũt ĩ toꝛcłari oꝑtet valde pedib⸗
ęæẽ mũdos.⁊ nõ ſepe exire ⁊ intrare nudis pe⸗

dibo.⁊ eſſet bonũ ꝙ in eis nõ comedãt nec bi
bãt. ⁊ ꝙ ſint veſtiti ⁊ cĩcti ꝓpt᷑ ſudoꝛes ſuꝑue
niẽtes. In qͥbuſdã aũt ꝑtib vt bononie cal⸗

cant᷑ ad vineã in coꝛbibo ſicẽ mediocrit᷑ pñt ⁊

calcate poſite ſuꝑ curriba in vaſis poꝛtant᷑ ad
tinas.in qbo eas ſtare ad feruendũ ꝑmittũt ꝑ

octo dies ⁊vltra.⁊ vſq; ad.xv.vł/xx.ex qͥ mul
tũ purificat᷑ vinũ.ſʒ ſapoꝛe racemoꝛũ inficit᷑.

ideoq; meliꝰ eſt:ꝙ ſuꝑ tinã ponat᷑ cra vel in
ſtrumentũ ex aſſidibo ꝑfoꝛatũ ad h̊ diſpoſitũ
ſuꝑ qð ſtet vnꝰ calcatoꝛ.qͥ calcãdo ꝑgficiat.qð
in coꝛbe cõplere nõ poterat.⁊ cũ bñ calcaue⸗
rit oẽs racemos cũ pedibo ꝑ vnã ꝑteʒ in tinã

emittat.in quã tm̃ bulliat ꝙ purificatuʒ ſit.
racemi ſupᷣ liquoꝛẽ eleuati ab eo diuiſi:qð in
pauc euenit diebo.qᷓ facto reponat᷑ in vaſibo:

que ex vuis fieri poſſunt.

Quartus Fokl xliif.

⁊itinis aq̃ ponat᷑ paꝝ vel mituʒ.ſm ꝙ nobi

liorꝭ ⁊ potẽtior, aut melioꝛis vue fuerit.⁊ ſᷣm

ꝙ h̊ vinũ mixtũ dẽ meliꝰ vel peiꝰ optat᷑ Sci

enduʒ tñ ꝙ q;to meliꝰ vue calcant᷑:tãto minꝰ
⁊ deteriꝰ fiat muſtũ.ſʒ de puro plus hẽbit.ſi

Ho male calcate fuerit ecõtra erit. ſᷣm iſtũ mo
dũ vinũ purificabit᷑. ⁊ ſciendũ durabile fiet.
nec viciabit᷑ racemoꝝ ſapoꝛe.Eſt aũt ſciẽdũ:

q̃ſdã ſpẽs eẽ vuaꝝ adeo racemos ſuos auſte
ros hñtes.q cũ eis bullire plimũ nõ põt.ſine

Detrimẽto ſui.q̃ſdam vᷣo adeo modicũ auſte
ros hñtes ꝙ cũ eis bullire plimũ poſſet. No
tãdũ eſt etiã ꝙ quãto vue piguioꝛes ⁊ aq̃ſio⸗

res ſũt: tãto magꝭ cũ racemis bullire dũt mi⸗
nus.⁊ q̃nto nobilioꝛes ⁊ ſiccioꝛes fueriĩt:tãto

mag i eis ſtare oꝑtʒ. Itẽ ſciẽduʒ eſt:ꝙ poſtq;

vue collecte et ĩ aceruũ poſite ſũt ſi duobo vel
tribo dieb ſic ſteterit valde ipᷣaꝝ ⁊ vini auget᷑

maturitas ⁊ dulcedo.ideoq; vtile eſt ĩ vineis
hfe bitumẽ in q̊ ponãt᷑ vbi diu ſtare poterũt
⁊ extra ĩ tina ꝑua ex bitumie facta colligi ma

tuꝝ vinũ qð inde loqᷣbit qð valde ſuaue ⁊ de

lectabile erit. nõ tã in eſtate defacili poterit cõ
ſeruari. Sciẽdũ eſt etiã ꝙ om̃e vinum qð cũ

racemis ⁊ coꝛticibo acimoꝛũ nõ feruet ẽ albũ.
qð vᷣo cũ eis feruet tinget᷑ ab eis.⁊ coꝛtic co⸗
loꝛẽ nigꝝ vl albũt aut aureũ aut rubeũ acqͥrit

Capitulu. xxiiij. E

xx vuis fieri poſſunt agreſtũ paſtũ defri
ctũ coꝛoenũ ſappa vinũ ⁊ accetũ.de qui
bus oĩbus dicendũ eſt q̃literfiant ⁊ cõſeru?z

tur. de natura ⁊ virtute quã habẽt in coꝛpo⸗
ribus humanis.

Deagreſto paſſo ⁊ defrictu coꝛoeno ⁊ ſappa.

Breſtũ fit duplex.liquidũ ⁊ ſiccũ.Agre

ſtũ liquidũ fit hoc modo.cũ vue adyuc

ſũt acerbe.ſʒ ad debitũ.vel qſi ꝑuenerit aug⸗

mentũ colligunt᷑ ⁊ piſtant᷑: ⁊ in maſtelluʒ vel
aliud vas ponunt᷑ ad ſoleʒ. ⁊ in eis aliqd de
ſale ponet᷑⁊ poſtq; duobo vł tribus diebo ad

ſolẽ ſteterint: accipit ſuccus.⁊ repoſitus vſui
ↄſeruat᷑et qͥdã de ſale nõ ponũt.ſed cũ eo me

liꝰcõſeruat᷑⁊ maxie ſi extalib vuis factũ fue
rit.quaꝝ vinuʒ in eſtate ſanũ ſeruari nõ põt.

Agreſtũ vᷣo ſiccũ ſic faciẽdũ eſt.accipe vuas

acerbiſſimas:⁊ piſta ⁊ expme.⁊ pone in vaſe
extẽſo.⁊ ſoli oppone donec ſiccet᷑:⁊ ſerua. Et

q̃dam ponũt ad ſiccandũ in ſole abſq; deco⸗
cClione aliq̃̊:ſi ſol calidus adeſt. q dam etiam

agreſtũ faciũt ex vuis aliqd dulcedinis ꝑci⸗

piẽtibo.ſʒ poꝛ ſtipticioꝛ ⁊ frigidioꝛ ẽ. Potes

tercio mõ facere agreſtũ ſpiſſuʒ.vt ⁊ mel.⁊ eſt

plurimũ vꝓᷣtuoſuʒ. vt ſup̃ᷣ dictũ eſt de ᷣtutnb⸗
vuaꝝ paſſaꝝ. Vniuerſa affrica pingue ac io
cundũ ſic cõ

qmplurime.? in faſcellis ex iunco facij aliq̃⸗
ten? cõtextis vᷣgis poſite foꝛtiter verberant᷑.
deinde vbi vuaꝝ coꝛpus ĩius cõcuſſiõis exol
uerit exbm t᷑ hinc paſſum eſt qͥcquid effluxe
rit.⁊ conditũ vaſculo mellis moꝛe ſeruat᷑ de⸗
frictu. Coꝛoenũ ⁊ ſappa fiũt ex muſto. Nã de
frictü a deſeruiendo diciũ eſt.vbi ad ſpiſſitu⸗
dinẽ foꝛtiter diſpumãt. Coꝛoenũ cum tercia
ꝑte perdita:due ꝑ es remaſerint. Sappa vbi
ad terciã redacta deſcendit quaniũ melioꝛeʒ
faciunt ciconia ſimul cocaa.

Captituinʒ. xxv. Depur⸗
gatione vini facti ex vuis acerbis ⁊ coꝛrupti.
Poꝛtet om̃es vuas acerbas vel quali⸗
tercunq; coꝛruptas ſeparare a reliqͥs.
et quod ex ipᷣis eſt muſtum:ita eſt curandum.

aq̃ pluuialis vſq; ad dimidiuʒz eſt coquẽda.?

ex hac aq̃ decocta quanta eſt muſti decia ꝑs
ſuperinfundi vino.rurſus aũt cũ vino deco⸗
quãt cõſumat᷑ in decoctiõe decima ꝑs.Qui⸗

dam autẽ non faciũt ita.ſed ipis vuis immit

tunt aquã cõmiſcentes ad futurũ muſtũ terci

am partẽ poſt calcantes vuas muſtũ coquẽe

c conſumatur tercia paro.

ficere cõſueuit.legunt᷑ vue paſſe

Quartus

Capitulũ xxuj. De tura

tione vini a pluuia agitati.

Ipluunalibo imbꝛib multũ ſuꝑueniẽ⸗
tibus vue adhuc in vinea exiſtẽtes vel

poſt vindemiã amplius q; opoꝛtet madefiãt

ex neceſſitate ipas calcabunꝰ. Si aũt vinde⸗
miatũ muſtuʒ imbecillius eſſe didiceris.do⸗
cebit autẽ te hoc guſtus.cum vinũ in dolijis
nutrit᷑ poſt pꝛimã ebullitionẽ confeſtim trald

ferant᷑ in alia dolia.manet etiã in fundo om⸗

ne lutoſum pꝛopter grauedinẽ.Quidã auteʒ

melius faciũt.vinũ coquent donec viceſima
pars eius cõſumat᷑.immittentes gipſi centeſi

mã partẽ. laudarij vo covſq; ad ignẽ vnum
decoquũt.quouſq; quita pars eius cõſuma-

tur.⁊ eo poſt eam conſumpto vtunt᷑.

Capitulu. xxvij. Quali⸗

ter vinũ mittendũ ſit in doIolſe.

Olia antei immittak muſtuz ad̃ ſalſa
pum ſpongia ablui opoꝛtet.⁊ incẽſo fu

migare.oꝑtet aũt neq; nimis facere ea plena
neq; nimis deficiẽtia.ſed opinari oꝑtet quo⸗

uſq; vinũ bulliẽs augmẽtationẽ faciat.vt nõ

ſupᷣ effundat cõijcere poſtea oꝑtet qð in do⸗
lijs eſt muſtũ ꝑ quiq; dies ⁊ mamb ⁊ ciphis

ſpuma.⁊ ſi aliqͥd ſuꝑfluũ fuerit auferre.⁊ ex⸗

purgatiões omes a cellario educere.⁊ longi⸗
us pꝛoijcere.ſi em ꝓpe manſerint canopes in
de generant.⁊ malus inde exit odoꝛ.q̃ ambo

vinũ euerti faciũt:idcirco bonũ odoꝛẽ in toꝛ
culariba ⁊ maxime in apotecis eſſe opoꝛtet.

Loucni⸗
lersd
mocſi
Nrrinde⸗
tis do⸗
ndolzs
nni
nddon⸗
nicimg
cyecim
dſicenti
he vinun
lumg

ui

ddſi
Dirlon
eeuplene
letuo⸗
Utvto
dindo⸗
ꝛaphs
neer⸗
lonp⸗
nopesnn
qunto⸗
8 to
oc.

S
. .

Capitulũ.xxuiij. Quali⸗

ter muſtũ per totũ annũ haberi poſſit.

Niteq; calcent᷑ botri qð ex vuis ſtillat

muſtũ pꝛeſmonẽ quidã vocãt. mitte eo
dſẽ die in vas pice ꝑlinitũ interius ⁊ extenus
vt ſemiplenũ ſit vas.⁊ obſtrue diligent gipio

multo em tꝑe permanet muſtũ valde dulce.
multomagis ſeruabit᷑ ſi vaſe ꝑcluſo coꝛio in
puteũ vas immittit᷑.qꝛ nõ ſuꝑ ebulliens ſem
per erit muſtũ. Si quis aũt inqͥeſcibiuter.id

eſt paulatim cõculcauerit vuas.⁊ non cõpꝛi⸗

mat ſcʒ foꝛtiter. et hoc muſtũ vtile ad perma

nentiã habebit. vt Burgudius ait. Alij boc
per experientiã optume viſum eſt. Alij vas vt
Dictum eſt interius ⁊ exterius pice perunctũ

in puteũ ponunt.vt labia ſola ſuperemicent.

hoc per expenentiã optime viſum eit. Alnj in

harenã bhumidã vas ſuffundũt.

Capitulum. xxx. Deto-

gnitione ſi muſtũ vel vinum habeat aquam.

xt qualuer ſeparabit ab ea.

T cognoſcamus ſi vinũ vel muſtũ ha
beat aquã.pira cruda.vel ̃ᷣm quoſdaʒ

moꝛa mitti in muſtũ.puiridã ſi aquaʒ habẽt
mergent᷑.ſin aũt ſuꝑnatabũt.qdam cannam

greca que naſcit᷑ in aquis vel linũ vel papirũ
yvel fenũ vel aliqd aridũ vngunt olco.et in vi
nũ mittũt ⁊ extrahũt.ſi aquã habent cõgrega

.r

Quartus Fok. xliiif.

bunt᷑ gutte in oleo.⁊ quãto plus de aqua ha

buerit.tãtomagis erit guttaꝝ aque cõgrega⸗

tio.Alij ſimplicius faciẽtes vinũ emitiunt in
ollam nouã nondũ infuſam.⁊ appendũt ollã
duobo dieby. ſtillat em̃ olla aqua mixta. Qui
dam in calcẽ vinũ ſupꝛa effundũt.⁊ ſi quideʒ
aquã habet.diffundit vinũ calcem.ſi autẽ pa
rum eſt depꝛeſſabit eã. Alij vo in frixoꝛio ha
bent oleũ feruens ⁊ ſuꝑinfundunt vinũ.⁊ ſi

aquã habet ſonabit.et amplius faciẽs reiili⸗

uidã vo ſpongiã noua oleo vnguetes ea
uũt os vaſis ⁊ euertunt.ſi aquam habet

fundit᷑ in ſpongiaʒ. eadẽ pꝛobatiõe ⁊ in oleo

vtunt᷑. Alij de muſto ſibi modicuʒ in manu

mittũt.⁊ fricant ſi purũ eſt viſcoſum eſt ⁊ ade

heret.ſi aquam habet nõ adheret.Aqua hoc
modo ſeꝑabit᷑a vino.albumen humidũ mit⸗
te in teſtã vini.deinde ſpongia vncta oleo ob
ſtrue os teſte vel alteriꝰ vaſis.et incliuans ſi

ne effundi. et effluit ſolum aqqu.

Capitulum. xxx. Ht mun

ſtum cilo expurgetur.

es

☛

N metreta dulcis muſti cocilam acceni
mitte.et . tres dies erit purum.

Capitulũ. xxxj.Qualiter
vinum non ſemper ebullit.
ND ronam pulegij vel nepatice vlł oꝛiga
no collo vaſoꝛũ circũpone vt ait Bur⸗

gundius. Quidam autem interioꝛa dolioꝛuʒ

.
1

SSEV SS

circa labia pungunt lacte vaccino. detinebit
enim intus bulliens muſtũ vt dicunt.

co debeat ſtare vinum vt duret.

Ellam vinariã ſeptentri

vel obſcuro pꝛoximã.longe ab alueis ſtabu⸗
lis furno ſterquilinijs ciſternis aquis.⁊ cete
ris odoꝛibus hoꝛrendis. In libꝛo tamẽ vin⸗
demie a Burgũdio edito dictũ eſt. ꝙ foꝛtius
vinũ ſub diuo pouendũ eſt.auertat tamẽ oc⸗
caſum ⁊ meridiem parietibus quibuſdã ap⸗
poſitis.reliqua autẽ vina ſub tecto ponenda
ſunt.feneſtras autẽ excelſioꝛes opoꝛtet face⸗
re ad aquilonẽ ⁊ oꝛientem verſus.

Capitulũ. exxitj. Dte tral

uaſatione vini.et apertione dolioꝛum.

ra quidẽ in vere. foꝛtioꝛa auteʒ in eſtate.vina

que ſunt in aridis locis poſt ſolſticium bꝛu

male. Cum autẽ tranſuerſat᷑ vinum in luna

Capitulu. xxxij. Quolo

trioni habere de
bemus oppoſitam. frigidam. obſcurã.

vẽtis.nequaq; in auſtrali.⁊ imbecillio

vinũ a muteſcẽte.id eſt fece ſeparat᷑ ſubtilius
et imbecillius fit. Affirmãt expertiſſimi viri.

ꝙ ſi circa feſtũ omniũ ſanctoꝛũ:cũ vinũ ebul
lire ceſſauerit.et fex ad fundum deſcenderit.
ipᷣm remoueat᷑ a fece groſſa. faciet in hyeme

matrẽ ſubtileʒ cũ q̃ melius cõſeruabit᷑. ⁊ poſt
hyemem facilius clarifſicabit᷑ tempoꝛe veris.
Item dicunt.qꝙ ſi vinũ diu cũ fece moꝛet᷑. ad
ueniente caloꝛe ei adeo incoꝛpoꝛabit᷑.ꝙ eius

ſapoꝛe inficiet᷑et non poterit aliquibo clarifi
cari modis. niſi coquat᷑ vſq; ad pꝛincipium
ebullitiõis.lento igne ⁊ claro.et in vaſe mun

do ponat᷑ cũ ſaluia bona. babẽte in fundo du
os baculos vel vnã tegulã mundã inuerſam
et mantellũ de groſſo panno.vel ponat᷑ in ti⸗

nia muuda.et in idẽ vas poſtea reducat᷑ mo

do pꝛedicto. pꝛouidendũ quidẽ eſt vt in hye
me qͥdem calefiat.eſtate vᷣo infrigidet. O poꝛ
tet autẽ tranſuaſare vinũ:cum luna auget᷑: et
ſub terra eſt. O poꝛtet etiã cum a dolijs in ·

ua vaſa tranſmittimꝰ vinuʒ obſeruare oꝛius

ſtellarũ.et maxime in floꝛe roſarũ ⁊ floꝛeſcen⸗

te vinea mouet᷑ eius fex in occaſib ſtellarum
Coõſulunt aũt ſapientes.⁊ maxime yſiodus

cũ aperit᷑ dolium. vinũ quod eſt in pꝛincipio
Dolij.et quod eſt circa fundũ conſumet᷑ medi

um autẽ quod eſt in pncipio dolij vinum ſer
nare quod foꝛtius eſt ⁊ pꝑmanentius ⁊ ad ve⸗
terationẽ aptius.vmũ eni quod eſt pꝛope os

dolij ac aeri adherens eſt imbecille.quia eua
poꝛat.quod autẽ eſt ſatis pꝛofundũ ſeu ap⸗

pꝛopinquans feci:cito vᷣtitur. O poꝛtetau⸗
tem tranſmutatũ vinũ in teſtis vel alijs va⸗
ſculis nõ vſq; ad labꝛa teſtarũ immitti.ſed vſ

qʒ parũ deoꝛ ſum ſub collo vt nõ foſſet᷑ſed re
ſpirationẽ habeat. ſi de accetoſitate nõ timek

ſed ſi de ea timeat᷑: quaſi nihul reſpiret.et fiat

ventilogus de ſalice viridi a coꝛtice mũdato.

Item bonũ eſt qð iuxta ſpinã ficariã ſit vna
ꝑua ſpinella.per quã ſubtrahi parũ de vino
tẽpoꝛib calidis ⁊ ventoſis.nã per ipᷣam egre
diet᷑ aliqͥd de fece cũ vino.et ipᷣm clarificabit

parũ meliꝰ. Itẽ opoꝛtet aperiẽtem dolia ſer⸗

uare oꝛtũ aſtroꝝ.qꝛ tũc vini fit movꝰ.⁊ nõ oꝑ
tet vinũ rimare.Et ſiqdem vinũ in die aperi
es oꝑtet intẽdere ſoli.vt nõ eius claritas inci
dat vino.ſi aũt in nocte neceſſitate multotiẽs
ꝓuocante doliũ aperies.ſupꝑintendere oꝑtet
lumẽ lune Itẽ oꝑtet euacuata dolia cõfeſtim

abluere aqua ſalſa, vel cinere.vlł argilloſa ter
ra ſiccari ſi vinũ eſt debile.ſed ſi valde potẽs
eſt ſolumodo bñ claudat᷑ vndiq;:quia odoꝛ ?v

—

CS

pore

fies

nnn.
chel
hdent.
bfene.
1hock
verd.
Ntd
Feius
ddn
epiun

Indode

Inefeonn
ncgt o.

nünhee

4. Dn

augeie
hoinp⸗
meorus

tclarum
epfodus
incpi⸗
nckneti
inumſe
31ade
propeos
guiaeun
üſcuc⸗
wrletau⸗
Iljsvd⸗
nN
ſtlctr
inck
Ntetfa
nüdao⸗
ſurns
idevino
amegt
Ufant
dolaſ⸗
Ganuͤch
dieapen
iusind
U1
ge opts

Tiber

Capituluʒ. xxxiiif. De ti⸗

poꝛe ⁊ modo guſtandi vinum.

Vidã boꝛealibo exiſtentibꝛ ventis mu
iabilia ⁊ ſincera ſunt tũc vina. Alij vᷣo
experti cognitiões vini auſtrali vento flante
guſtãt vinũ.Auſtralis em̃ ventus magis vi
nũ cõmouet ⁊ redarguit quale eſt.ieiunũ aũt
exiſtentẽ nõ opoꝛtet guſtare vinũ:obtũdit᷑ em̃
guſtus.nec poſt vltimã potationẽ ⁊ cõmeſti
onẽ.vt Burgũdius ſcribit.ſed ex cõſuetudĩe
Bonoñ.ieiuno ſtomacho ſemꝑ guſtãt vina.
Itẽ opoꝛtet guſtantẽ vinũ neq; amarã eſcam
nec ſalſam neq; aliq̃ que guſtũ exaltarẽt:ſed
q́;maxĩe cũ pauca comediſſet ⁊ bene digeſſiſ
ſet.qͥdam volẽtes circũuenire emptoꝛes.teſtã
nouã habẽet:quã ꝑfundũt optimo vino vete⸗

ri ⁊ bene redolẽti.⁊ in ea ponũt vinũ qð vẽde

re volunt:malicioſi autẽ quidam attribuunt
nuces ⁊ caſeũ guſtare volentibo vinum vt co
medant.vt certiſſimꝰ falſificet᷑ guſtus.hec au
tem dicimus:nõ vt faciamus ſed ne decipia
mur.opoꝛtet etiam emptoꝛẽ ſepe guſtare vi⸗

num nouũ ⁊ vetus.ne obliuiſcat᷑ quid effuge

re debeat.

Capitulum. xxxv. Deli⸗

gnis cognoſcendi vinum durabile.

Auartus Fo. xlv.

MHmiſſo vino in dolia ꝑ qdðᷣdam tpᷣus
trãſuaſandũ eſt in aliud vas.quieſcibi
lit᷑.in poꝛi vaſe relinqnda eſt ipᷣa fex.⁊ diligẽ
ter vas includat᷑ demũ intuendũ ẽ multotiẽs

odoꝛãtes. ne aliq̃ trãſmutatio fiat circa feceʒ
SSõ cenopes vel fangũ albũ.quẽ facit

ubtꝰ? butẽ. vel ma gis aliqͥd taliũ extimandũ
eſt vinũ eſſe coꝛrumpendũ ſi nihil ale gene⸗
rat᷑:credendũ eſt vinũ ꝑmanens eſſe. Quidã
aũt cala mũ integruʒ ꝑfoꝛãtes ĩmittũt vſq; ad
fundũ ſuꝑ feces.⁊ pᷣcludentes calami ſuꝑio⸗
ris foꝛamẽ magno digito. poſtea auferentes
digitũ ꝑ olfactũ attrahũt inferiorꝭ odoꝛẽ.de
mũ exſugẽtes attrahũt fecis ꝑtẽ ad q̃litatẽ.et
ſ̃m qᷓlitatẽ fecis futurũ vinũ reliquũ eſſe crez-
dũt.O ꝑtet aũt ex medio vaſe futuꝝ vinũ eſſe
opinãtes.qͥdazʒ vᷣo ꝑtem vini bibẽtes infrigi
dãt ac guſtãt.⁊ qᷓ̃lecũq; inuenit᷑ in guſtu tale
futuꝝ vinũ reliquũ eſſe credũt. Oꝑtet aũt ex
medio vaſe guſtum facere.Alij vᷣo ex tegmie
vaſoꝝ ſignũ accipiũt.diſcooꝑto em̃ vaſe.qð
eſt ĩ tegmie guſtat.ſi qͥdeʒ vinoſuʒ eſt optimũ
eſt vinũ. ſi vo aquoſum non. Alij aũt ex ipſo
guſtu ſi a pꝛincipio auſtri fuerit ſignum cer⸗
tum.ſi autẽ molle contrarium.

LCapitulu. xxxuj. De no⸗
D

cumentis que vino accidunt.

Lber

XLOcidit vino ꝓpter aquoſitatẽ coꝛrupti
bile in vite. vel poſtea ſibi admixtuʒ. vt
coꝛrũpat᷑.⁊ vᷣtatur ꝓpter varias cauſas extra
neo caloꝛe in ipᷣa agẽte.ꝙ ſi fex vł modicũ ta
lis v.ni eodẽ dolio extracto reliquat᷑ in vaſe.
nec aperiat᷑ vas.ↄuertit᷑ in muffam q; vas in
ficit.deinde quodlibet vinũ in eo poſiiũ cõſe
quenter coꝛrumpit᷑. Et ſi ex vino in ſanũ do
liũ vel aliud vinũ miſcet᷑aliquid ſeu imponi
tur ipᷣa inficit.et in ſuã coꝛruptã naturã con⸗
uertit. Item vinũ foꝛte ⁊ potẽs ⁊ pᷣcipue dul
ce groſſum ſi tẽpoꝛe calido dumittat᷑ in vaſe.
nõ plene:nec deſuꝑ clauſo euapoꝛat calidum
⁊ humidũ vini.remanet frigidũ ⁊ ſiccum.qð
in accetoſitatẽ cõuertit᷑.de quoꝛũ omniũ cu⸗
ra dicendum eef.

Capitulum. xxxuij. Qui

bus tꝑiby vinũ faciliter verſet᷑ ⁊ coꝛrumpit᷑

NEWe

BS

Mrec vinuz ſepius vertit᷑ circa pleidis

ooccaſum. ⁊ circa ſolſticiũ eſtiuale.⁊ cir⸗
ca caue eſtum quod vulgarit᷑ currus vocat᷑.
et generaliter circa om̃es ventos annuales.⁊

in eſtu ⁊ in gelu.⁊ in largis imbꝛibo.vel pꝛo⸗

pter violentũ ventuzʒ aut terremotũ.vel ꝓpter

durum tonitruũ.vel quãdo ffoꝛeſcũt roſe vel

vinee. vt Burgundius ait. M
Capituluʒ.xxxviij. Qua
liter poſſit pꝛouideri ne vinum verſetur.

14

—

—

Lunartus
Alles vſti in vinũ immiſſi id verti ⁊ vl⸗
tra q́; opoꝛtet bullire ⁊ ſpumã amplio⸗

rem fieri pꝛohibẽt. Amigdala dulcia nigris

vuis immixta ꝑmanẽs ulud ſeruant.vua paſ
ſa ablatis granis ⁊ cuʒ arena immiſſa muſto
vel vino cocto pingue ⁊ ꝑmanẽs illud facit.
qdaʒ vuam fictã caſu in vineã natã eligunt.
2 ſingulariter vtunt᷑. gipſum immixtũ in pꝛi
moꝛdio auſterũ vinũ facit.tſẽpoꝛe vᷣo pꝛocedẽ
te auſteritatem euapoꝛat.vtilitas auteʒ gipſi
multo tẽpoꝛe permanet.⁊ pꝑꝓmanentiã eam fa
cit.⁊ verti nõ ſinit vinũ. Et eius quidẽ ꝓpoꝛ

cio eſt. vt ſi vinũ ſit lentũ ⁊ ſapoꝛe humectuʒ

vtute ſolid.ꝰ medietas habüde ſufficiet. Fe⸗
nũgrecũ ſi terat᷑ cum ſale vſto.⁊ cũ vino miſce
antur vina que vᷣtunt᷑ a ſua mala fece ſepara
ta. ⁊ in omnẽ fecẽ boni vini immiſſia perma⸗

nentia erũt.qͥdam auteʒ tedas accendẽtes in

muſto extinguũt.⁊ nõ ſinunt vinũ euerti.qui
dam cedri fructuʒ vſtũ miſcẽt.⁊ gallas vſtas
miſcentes vino ꝑmanẽs hoc faciũt Alij cine

res ex ſermento vinee cõbuſtoe:⁊ ſemen feni

culi terentes ⁊ in maſſam redigẽtes miſcent
cũ vino.Quidã vaſa que vtunt in alia vaſa ⁊
in aliã domũ tranfferunt.ſi em ex caloꝛe ſint

leſa in frigerantibo locis ea reducũt.ſi autẽ ab

humoꝛe ⁊ frigiditate in calidis locis ⁊ ſiccis
tranſponũt.Alij vo ſemẽ lini:vel lignũ quer
ci cõburentes cinerẽ immitiũt vino. Alij lac
2 mel miſcentes vt valde ſint leuia immittũt
muſto.Argilla poſt chullitioneʒ vini ĩmſſa
expurgat deoꝛſum ſecũ deferens turbu lentũ

ad fecẽ.magis aũt ſi vſta fuerit.⁊ bene redo⸗

lens vinũ facit ⁊ dulce.reptilia em hycme eã
comedentia viuũt.dulcoꝛat em̃ argilla vinũ
⁊ permanẽs facit.vinũ coctũ vſq; ad terciaʒ
parteʒ immiſſum muſto ꝑmanẽs illud facit.
Elleboꝛũ nigrũ ⁊ albũ paucũ immiſſum ex⸗
purgat vinũ ⁊ ꝑmanẽs facit.frumẽti farina
pmanẽtia vina facit. Reſina pini detinet vi⸗
na.Alumen ſciſſum ſtiptica vina facit.⁊ acu
entia vel acida ſedat. Quidã dicũt ꝙ impoſ⸗

ſibue eſt vinũ verti ſi pᷣſcribant᷑ in vaſe vel in

dolio hec diuina vᷣba. Buſtate quia chriſtus
ſuauis eſt dũs.⁊ bonum eſt ꝙ ſcribant᷑ in po
mo:⁊ mittant᷑ in vas.Cõfectio mirabilis ad

vinũ ſeruandũ que vocatur pãnacia. Recie

aloes vncias.ij.incẽſi.vncias.ij.amoni.vn⸗
cias.ij.melleloti.vncias.iiij.caſſie.vnciam.j.

ſpicenardi.vncias.ij.folij.vncias.ij.mirrhe.

vncias.ij.hec oĩa panno ligata mitte in vno
quoq; dolio poſtq; vinũ fuerit ibi miſſum et

E expurgatü/immitte aũt in vnoquoq; vaſe

Cope
ctint
Unr⸗
nürn

G

leryi

ven
ſed
fat
ſcib

m⸗
molo⸗
unigng
epu
umk
dfact.
Cigun
npei
Mhccd
g
mäenmnfn
nicdepye
bumenn
icet

noſnn
ſen

Aperma⸗
ndäcsig

lus nſns
Aiane
wenkani
S miſeent
lu na
calelne
Lſimrieb
is tſics
ignier
. Aule
imminit
intinſt
Ibolenti
ne cco⸗
bnmeti
llinn
gtercaz
ua fei.
ſumer⸗
aüfunn
Cinetvi⸗
cit Tan
pimpo⸗
elſerdin
Ichnls
untinpo
blisih
i Rehe

noniN

ncun,
mimne
en ſ

watgai

Capitulu.xxxix. Q.

vnũ cocleariũ harũ ſpecien. ⁊ poſtea panno

diſſolue.⁊ vino puluerẽ immitte ⁊ poſtea per
tres dies radicẽ calami moue. Quidã aũt ali
um ↄfectionẽ faciũt.recipe croci vncias.iiij.
hoc bonũ coloꝛẽ reddit incẽſi maſculi cribꝛa
ti.vncias.iij. hoc auſterũ facit.folij manipu⸗

lũ.hoc bonũ odoꝛẽ dat vino.hec oĩa cribra⸗

ta miſce.⁊ in quãlibʒ amphoꝛã vini mitte co
clearia duo:cũ non vinũ bulliat ſed ſubſiſtat.
in omi vino hec ꝓpꝛia ſerua.vt iam ſubſiſten
tia ea ſpeciebo cõdias.Alij vᷣo ſic vina condi
unt. Recipe cardamõi yreos illirice caſſie ſpi
cenardi melleloti.xilobalſami ſquinanti coſti
ſpice celtice oĩia cõſimili põdere. tere ⁊ recõde
2 vino immitte. Itẽ accipe ſemen artemeſie ⁊
herbã pẽtafilon ⁊ pulueriſa.⁊ cũ vinũ eſt bol
litũ pone intus.⁊ nõ verſabit᷑.Alij vt nõ ver⸗
ſent᷑ duobo vel tribo diebus in grapſis bullire
ꝑmittüt ⁊ in febꝛuario tranſmutãt. ⁊ ex eo ter
ciã vel quartã bulliũt ⁊ ſimul miſcent.deinde
ponũt vnã cõmunẽ parapſidẽ ſalis in duode
cim coꝛbibo vini.vel aliter in febꝛuario tranſ
mutet᷑ ⁊ quarta pars diminuat᷑.⁊ iuxta fineʒ
ebullitiõis ⁊ quarta ꝑs ebulliat᷑ ad ignem et
diſpumet᷑ donec.vj.vel.viij.pars diminuat᷑.

et iuxta finẽ ebullitiõis ponat᷑ in quolibʒ cal
dario in gamula ludecij ſicci vł linitũ tm ita

ꝙ parũ in vino bulliant.⁊ cum ea caldo po⸗
nant᷑ in vaſe.⁊ ſi ponunt᷑ cũ ea grapſe bñ ab⸗

lute pꝛius in muſto peſite clarius erit vinũ.
et obturet᷑ vas vt inde nõ reſpiret.⁊ ſit bñ cir

culatũ e hoc certum eſt. VUel aliter fit delecta

bile ⁊ mirabile ad bibendũ hoc modo.quod

cunq; vinũ ſit expꝛimant᷑ vue.⁊ vinuʒ nihil

cum grapſis bulitũ totum ad ignẽ bulliat et
dipumet ⁊ in vaſe ponat᷑.deinde accipe vi⸗

ginti gariofilos pꝛo quolibet coꝛbe. ⁊ in fio
vel pecia poſitos in os vaſis mitte. ⁊ eſt cer⸗
tum.Alij dicunt ꝙ ſi muſtũ expꝛeſſum ⁊ in⸗
cõtinenti ſeperatũ a grapſis ponat᷑ in tina.et
coopertũ cum aliquo panno mũdo vel nouo

ſexiario.ſic ad dies ndecim vlł viginti dimit
tatur.⁊ quolibet die ſpumet᷑.deinde in doliũ

mittatur.erit mirabiue in claritate ⁊ ſapoꝛe.

ter vinũ verſatum liberet᷑ ⁊ clarificetur.
Ccipe ceruſa acria in bona quantitate
⁊ tota integra in vegete vbi eſt vinum
verſatũ pꝛoijce.⁊ ſic vinum incipiet bullire.⁊
ſic dim ttat᷑ per tres dies vel vſq; ceſſet bulli
ro.quoniã in ipſa bullitiõe purgatur vinuʒ a
ſecibus optime.⁊ cum clarũ vinũ videris in

Quartus Fo. xluj.

alia vegete repone. certum eſt. Si autẽ cũ vi

no ver ſato mel in bona quantitate tẽperaue⸗
ris ⁊ in vaſe vbi eſt vinũ verſatũ iactauerꝭ ꝑ
vendonẽ cũ baculo ipᷣm vinũ cũ melle agita

uer. ? poſtea dimiſerꝭ clareſcit vinũ ꝓpt mel.

nã mel qð turbidũ eſt in vino vſq; au fundũ
deſcẽdere facit. Quidã optime faciẽtes iꝑe vi
demie racemos recentes nõ oppᷣſſos in ma⸗

Ena quãtitate in vaſe verſati vinũ ponũt.vbi

racemi pꝛo matre ſũt ipᷣi vino.nã racemi ver⸗
ſuʒ reducũt ad debitã bonitatẽ ⁊ ſapoꝛẽ poſt
aliqð tpᷣus.h̊ aũt ſciendũ ꝙ anteq; fiat aliqͥd
vino vᷣſato trãſuaſandũ eſt. qͥdaʒ aũt vᷣſuʒ vi
nũ in grapſis de qͥb recẽter vinũ fit extractũ
iactat᷑.vt in eis clareſcat.ibiq; dimittũt q̃ntũ
expedit.ꝙ ſi multũ fuerit nõ totũ ſubito ſed ꝑ
ticularit᷑ per vices ſucceſſiue agendũ eſt ne ca
loꝛẽ grapſarũ extiguat.⁊ ebullitionẽ q̃ clarifi
cat in totũ pꝛohibeat.⁊ quãto minꝰ muſtum
ſteterit in grapſis tãto foꝛnꝰ oꝑat᷑. Palladiꝰ
aut dicit vinũ ea die limpidũ fieri atq; opti⸗

mũ ſi grana piperꝭ.x.piſcacij.xx.adiecto me⸗

dio vini ſimł cõteras.⁊ vi.vini ſextarios mit
tas diu añ oĩbo cõmotis tũc qᷣeſcere patiarꝭ.⁊
coles.vſui mox futuꝝ. Iteʒ feculentũ ſtatim
limpidũ fieri ſi.vij.pini nucleos in vinũ vi⸗
ni ſextariũ mittas.diuq; cõmoueas.⁊ paulu
lũ ceſſare patian.mox ſumere puritatẽ celari
q; debere ⁊ in vſuʒz referri.qͥdaʒ aũt clarificãt
cũ nucleis ꝑſicoꝝ. Alij aũt cũ ſolo claro ouo
rũ ⁊ pauco ſale.vel ſᷣm alios accipe lapideca
albos fluuij.⁊ eos ĩ clibano coq̃ donec in eis
crepature incipiũt apꝑere.q̃ facto in puluerẽ
ſubtiliſſumũ deducant᷑. Itẽ accipe ſalẽ albuʒ
⁊ cõtere ſubtiliter.⁊ in vaſe.x.coꝛbaꝝ.põe.vj.

vncias puluerꝭ lapidis.⁊ q̃tuoꝛ ſalis.⁊ ĩ vas

cõmiſcẽdo ĩmittas.⁊ ſipꝛ:o q̃libet coꝛbe duo
addiderꝭ oua vel tria erit optimũ.qð etiaʒ de
dict lapidibo crudis ſubtiliſſime pulueriʒatꝭ
et ſine ſale fieri poterit.et hec appꝛobatiſſima
ſũt.⁊ optimũ eſt qð aliqͥd de melle addat᷑naʒ
mel ⁊ rubeũ albi vini reſtaurat coloꝛẽ ꝑditũ.
⁊ om̃e mel eſt viſcoſũ ⁊ gue.atq; oĩm liqͥꝝ cõ⸗
ſeruantiũ.ꝙ ſi nimis fuerit turbidũ plus de
vnoquoq; addat᷑.⁊ hec retinẽt fece ⁊ turbulẽ
tiã ad fundũ ſui põdere.vt nõ poſſit ſurſuʒ fa
cile denuo eleuari.⁊ nullo pꝛoꝛſus ſapoꝛe vi⸗

nũ inficiũt.ſi vᷣo in tm̃ turbiduʒ eſt ꝙ efficiat

hũidũ ⁊ fluat vt oleũ.caloꝛe naturali eiꝰ ĩ to
to extincto.nulla tñ tanq; moꝛtuo medicina
õt valere.ſi vᷣo vinũ nõ oĩno exticiuʒ rubeũ
ſis coloꝛẽ ruptũ ⁊ croceuʒ cũ vino albatico

vel cũ alio multũ rubicũdo aut cũ laustura

oꝛticũ recentiũ vel ſiccaꝝ vue albe. vel cũ co
latura ſeminũ cbuloꝝ reſtaurabit᷑.⁊ ſuccꝰ ip

ſaꝝ ſeminũñ ſapoꝛẽ verſati vini coꝛrigit.⁊ ſiłi⸗
ter mel roſatũ. Ideʒ etiã fieri poterit cũ laua⸗

ficat᷑ hoc mõ in vaſe.xx.coꝛbiũ accipiunt᷑.xl.
oua in aliq̊ vaſe fracta cũ manib vel mundo
grantello plimũ agitent᷑.deinde vna cõis pa
rapſis tartari miſceat᷑.et vio adduo ponat᷑in

vaſe.quo facto cũ claua ꝑ vẽdonẽ in vaſa po
ſita foꝛtiſſime agitat᷑⁊ plurib vicibo de ſub⸗

tus ꝑ feſariã extrahat᷑.et in vas iterũ ponat᷑.
cũ ÿ clarificatũ fuerit oĩs turbulentia ꝑ ſpi
nã in coſtis et deſubtꝰ feſariã extrahat᷑⁊ in
vas iterũ ponat᷑ Sʒ eſt ſciendũ ꝙ in vino al

bo ſola clara ponant᷑.in rubeo vᷣo vitelluʒ et
clara.⁊ in multũ turbido plus de rebo appo⸗
nit᷑. Itẽ loco tartari optĩe ſal ponit᷑:⁊ tandem
modicũ aq̃ flumis in vaſe ponat᷑. Alij colli⸗
gũt in videmijs vuaꝝ ſemina.qͥbus optĩe ſic
catis.⁊ ex his facta farina manũ plenã in ql

bet coꝛbe ponũt.⁊ diligent᷑ ꝑmiſcent. Clarifi

cari optime atq; a ſapoꝛe vᷣlati liberari ab ex
perto valde dicit᷑ſi in carario vaſe libꝛa me⸗
dia alumis de roſa clari ⁊ tãtundẽ zuccari ro
ſaticũ lib octo mellis ponat᷑ hoc mõ. vel co
quat᷑ ⁊ optie diſpumet᷑qͥ refrigerato albumẽ

valde pulueriʒatũ ⁊ zuccarũ diſſolutũ in eo ꝑ

miſceat᷑.⁊ cratere vel ſitula vini in his cõmi⸗

xto cũcta ponant᷑ in vaſe optime conciſſa ꝑti
ca agitenfᷣ.⁊ vas diſclauſuʒ vſq; ad diẽ dimit

tat᷑ ſequentẽ.⁊ in ſcdᷣa die vel tercia clarũ erit.
ſi valde turbidũ ⁊ putridũ erit vinum de
vnoq̊q; pᷣdicioꝝ plus aliqͥd ponat᷑. Ex acer⸗
bo aũt matuꝝ efficit᷑ modo pᷣdicto.q̃ res etii
vinũ facit boni ſapoꝛis.vel clarificabit᷑ opũe
ac fit purũ ⁊ odoꝛifeꝝ hoc mõ.accipe mediã
libꝛã de bono alumie roſe.⁊ mediam alumis

ʒuccarini.⁊ ſubtilit᷑ palueriʒa.et pone mediã
vnciã de pᷣdictis pꝛo q̊libet coꝛbe ſi eſt paruʒ

turbidũ.ſi eſt turbidũ multũ pone vnã ⁊ ac⸗

cipe vnã libꝛaʒ caſi albi ⁊ rubei.ſᷣm qð eſt vi⸗

nu.xxiiij.coꝛbibi.⁊ accipe plenaʒ manũ ſalis

albi ⁊ tria oua recẽtia pꝛo qlibet coꝛbe.⁊ ſi vi
nũ eſt albũ nõ ponas vitella ouoꝝ. ſi eſt rube

um pone totuʒ.qͥbus ouis fractꝭ in aliq̊ vaſe

et foꝛtiter agitet᷑ ⁊ appoſita in ipᷣis ouis vna

ſitula aqᷓ font vel putei.et iterũ agitaᷣ et ſuß

dictis appoſi rebo etiã foꝛtiter iterũ agitet᷑.et

in dictã vegetẽ.xxiiij. coꝛbiuzʒ poſitis ⁊ cũ ꝑti
ca ſciſſa cũ vino optio in vegete agitatis ⁊ ꝑp⸗
mixꝶ donec totũ fuerit turbidũ.et extrabẽdo
deſubtus ꝑ fecariã.⁊ ponẽdo deſuꝑ ꝑ cochio

nẽ ponat et ĩ ſcoa die claꝝ erit. ⁊ vſq; ad octo
Dies quolibet die vnꝰ ciaius cxtrahat.et ſiiẽ᷑··
ꝑ ſpinã inferioꝛẽ in coſtis ter ĩ die tota turbu

letia extrahat᷑. donec cõſumpta fuerit. Sciẽ

tura dictoꝝ ſeminũ ſiccatoꝝ. Itẽ optie clari⸗ dũ eſt tñ ꝙ anteq; fiant pᷣdicta trãſuaſari de⸗

bet in aliud vas.⁊ a ſua mala fece liberari.po
ſtea etiã clarificari ſi paꝝ fuerit cũ colatoꝛijs

pãnoꝛũ vbi claretur et colat᷑.

Capitulu. xl. Qualit vi⸗

nũ albũ denigretet in aliũ coloꝛẽ trãſmuteX.

–
„ * .

Oſtq; vinũ albũ de ſua vĩdemia in ali
gqgjõ vas trãſmutaueris et ꝑ vnũ diẽ reſi
derit in tinã ex qua vinũ nigrũ extractũ fue⸗

rit iacta.et poſt duos dies extrabas clariſſi⸗

mũ et valde rubeũ. Item in eius vuis tot al⸗
be ꝙ parũ eſſet rubeũ.vindemient᷑ diuiſim ?⁊
in tina cum nigre pᷣmo apponant᷑ et albe de⸗
ſuꝑ.et totũ nigrũ erit. Palladius dicit vitib
hanc eſſe naturã: vt alba vel nigra ſi redigat
in cinerẽ vinoq; imponat᷑ ei vnamquãq; foꝛ
mã ſui coloꝛis imponere. Candidũ vero red
det᷑ ex rubeo ea rõne ſcʒ.vt cõbuſti ſermẽti ci
nis modij vnꝰ menſura mittat᷑ in doliuʒ qð
habebit amphoꝛas.x.et triduo ſic relicꝭ coo
periat᷑ vt lucet᷑.eritq; albũ vel nigrũ.xl.diebo
exactis.vel rubiſicat᷑ etenigrat᷑ optime tem

ſoog
lenc
ſube
eſep
Wm
ſann
n
ſan
tene
niſe
ſooſ
lanan
ftieſ
lurb
Uape
nee

(gots

loles⸗
letne
lerton
cumy
uin
eſen
kän
ncn

m

lene

Pltre

tuse

litb

4eO
ſlis

Mdi

nide⸗
po
oſs

ui

nunc,

₰

dierei
cüfue⸗
duriſi⸗
gtotal⸗
iuim⸗
en
n
recitt

60 ſe

oſil

poꝛe vindemiaꝝ cũ vuis que vocant᷑ albati⸗
ce.et cũ labꝛuſtis bene maturꝭ cũ ſteterint cij
ca. xij. dies cõquaſſate in aliquo vaſe ſi pona

tur eaꝝ vinũ nigrũ in illud qð intendimꝰ de

nigrare. et ex denigrato vino pluries lauẽtur

racemi dicte albatice vel labꝛuſte.et eſt opti⸗
mus modus ad nigrãdũ vinũ purũ ⁊ mixtu

in tinis. vt cũ grapſi eleuati ſunt ſuꝑ liquoꝛeʒ
q; melius fieri põt pᷣmant᷑ in eodẽ. et iterum
bis vel fiat idẽ.et ſic a coꝛticibi vuaꝝ nigraꝝ
guget᷑. Rub:ficat᷑ autẽ ſiue denigrat᷑ ⁊ clarifi
cat᷑ et eius coloꝛ moꝛtuus reuiuiſcit hoc mo⸗
do. pꝛo quolibet coꝛbe accipiat᷑ media libꝛa

ſeminũ ſiccarũ ebuli.et in vino calido molli

ficenĩ. deinde manibo vel cũ piſtoꝛio piſtent

conterant᷑.et pluries cũ vino lauent᷑ cũ ouis

tartaro et bono rubeo et ſale mittat᷑. ⁊ agita⸗

tum ſeruetur.

Capitulum. xlj. Quali⸗

ter vinum de vno ſapoꝛe mutet᷑ in alium.

D condiendũ muſtũ greci muſtũ deco
ctum ad medietatẽ vel terciã partẽ mu⸗

ſto adijciunt. ſuaue de duro fieri dicunt ſi oꝛ
deaceis pollinis ciatos duos ſimul cũ vino

ſubacios mittas ĩ vini vaſculo hoꝛa vna ibi

eſſe patiaris.aliqui vini dulcis fecẽ admiſcẽt

vel melius poſtq; vnus currus vuarũ poſitꝰ
in tina fuerit.mel liquefactũ ad ignẽ in bona
qᷓntitate iactãt.deinde quoq; vue in tina po
nant᷑ ꝙ ſi puluerẽ piperis melle miſcuer po

tens fiet.et garioflos addiderꝭ vel aliud odo

riferũ eoꝝ acquiret odoꝛẽ Idem erit ſi in mu
ſto ſine grapſis bulliente ponat᷑ vinũ ad po⸗
tandũ ſuaue ſic dicunt fieri. feniculi vel ſatu
reie ſinguloꝝ ↄgruũ modũ vino infundi ac
turbari. Ainuʒ quoq; optimi odoꝛis fieri in
tra paucos dies.ſi baccas mirti agreſtis mõ
tanas ſiccas ⁊ tonſas mittas in cadũ vbiali

gquot diebo ſaltẽ. x. req uieſcere patiaris ⁊ tũic
coles et vtaris.floꝛes etiã vitis arbuſtini col

lectas in vmbꝛa ſiccare curabis:tunc duigẽ⸗
ter tonſos et tecios herbis in vaſculo nouo ?

cum volueris tribs cadis vnã floꝛũ menſurã

quã aſiriacã vocant adice.et doliũ ſuꝑiinis.
et ſexto vel ſeptimo die aperies et vtaris.põt

etiã recens in paruiſſimis manipulis ad fu⸗

niculũ ligare habentẽ in capite lapillum quo

mmergat in vino et tot dieb in vino ſuſpẽſum
teneri.donec ipᷣm odoꝛiferuʒ reddiderit.⁊ nõ

vltra qꝛ malo ſapoꝛe inficeret vinũ velut ve⸗

tus efficeret de nouo. ſi am gdala amara ⁊ ab
ſinthiũ ⁊ pini gũma et fenugrecum ſimul fri

Quartus Fo. xlvij.

cas quantũ ſufficere extimabis.et parit᷑ fun⸗
das.etiã ex his vnũ ciatum in amphoꝛa mit
tas.vinũ quoq; aſſerũt ex molli foꝛte fieri ſic.
altee hoc eſt arbuſti folia vel radices ad eius
caulẽ tenerã decoctã mitte aut gpſum aut ci
ceris cocłlas duas aut cupꝛeſſi pululas tres:

aut buxi folia quantũ manꝰ ceꝑit. aut ſemen
appij ⁊ cinerẽ ſermẽtoꝝ.cuius vis flãme coꝛ⸗

pus relinqꝛt exile cũ ſoliduate detracta.⁊ gene
raliter quocũq; tꝑe in acerbũ vel foꝛte vinuʒ

Dulciſſimũ poni põt.⁊ vinũ acerbũ in dulce.

Di dulcedo diſpliceat ⁊ vinũ nobile in igno
bile ⁊ potẽs ĩ debili.ꝙ ſi vis ei addere aliquẽ

ſapoꝛẽ extraneũ.põe qð voles ĩ raſpis ad vi⸗

lũ ligatũ cũ ꝑuo lapillo ⁊ tẽptãdo guſta.⁊ cũ

h,xqz3; de ſapoꝛe ꝙ ſufficiat vt nõ ꝑpendat᷑ oĩno

extrahe filũ ⁊ pꝛobatũ eſt ſolũ.⁊ ſapoꝛẽ opti⸗

mum vino confert.

Capitulu. xlij. QAualliter

vinum et vaſa liberentur a muffa.

— 6

IJyinũ moydam.i muffam habeat vel
aliũ ſapoꝛẽ malũ vitẽ albã.i.vitalbã cũ

radicib ſuis accipe.⁊ ſubiꝰ botẽ infunde ra⸗

dices eius ſub terra. ita ꝙ veniãt radices eiꝰ
recte ad foꝛamẽ dolij deſuꝑ.et ĩmerge ramos
in vino palmo vno ꝑ foꝛamẽ dolij deſuꝑ ita
q trib dieb ibi pmaneat ⁊ perdet illũ malũ
odoꝛẽ. Alij accipiũt vitalbã longã.⁊ ꝓcurãt
ꝙ ab vno capite infigat᷑.et in vaſe in loco ſpi
ne fecarie.et flectatad terrã.et ſuꝑ eã merga⸗
tur. ita ꝙ ſtet firma.et aliud capnure oluat᷑

ððs

Liber

duob vel trib digitis ſupꝛa terrã. videbis

q́̃tidie ꝑ poꝛos vitalbe muffam exire.⁊ ſic mi
no:abit ſapoꝛ muffe.Ad idẽ fac vnũ panem
panicij inter teſtas.⁊ calidũ pone ſuꝑ muffe⸗

ros dolij. Itẽ a muffa vinũ curare fert ſidie:
brvus pluribo pane cãdidiſſimo obturet᷑.quod
q́dam dicũt totiens faciendũ donec appoſitꝰ
panis nullatenꝰ denigret᷑.vł accipiant᷑ ſemĩa
lauri q̃ dicunt᷑ oꝛbata.⁊ buliant cũ vino.⁊ po
nant᷑ in vaſe ̊ etiã modo dicunt᷑ liberari va⸗
ſa ⁊ vina ſi vinũ malo ſapoꝛe inficitur.⁊ ideo
melius eſt vt rami lauri bulliant in caldario
vini.⁊ in vaſe ponat᷑ ⁊ miſceat᷑ vinũ.rami vᷣo
ſimł vl diuiſim ligati ꝑ vẽdonẽ ſuſpẽdant᷑ in
vio.ibiq; diebo aliqbo dimittant᷑ donec vinũ
fuerit liberatũ.deide auferant᷑⁊ G̊ mõ inficit
vinũ a malo ſapoꝛe. Jiẽ exꝑtus ſuʒ ꝙ multa

neſpula acerba ĩ q̃ttuoꝛ vel plibo coꝛdulis in
ciſa ꝑ coctionẽ vt deſcẽdãt in vinũ.⁊ ibi ꝑ.xv

Dies vl vnũ mẽſeʒ dimiſſa.optĩe vas liberat
⁊ vinũ. Itẽ curari fert᷑ ſi mane vel ſcdðᷣo mani
pulũ ſaluie ſuſpẽdat᷑in vaſe ne vinũ ↄtingat.
extracta aq̃ lauet᷑ foꝛamĩe optie obturato Itẽ
a muffa vinũ curari fert᷑ ſi ſacculꝰ ſtrice ple⸗
nus panico calido ĩ foꝛamĩe dimittat᷑ ꝑ vinũ
natans ⁊ aliq̃tiens ꝑmutet᷑. INẽ ꝓ certo libe⸗
rari dẽ ſi accipi᷑ manipulum herbe q̃ vocat
moꝛella.⁊ in ſuꝑioꝛi ꝑte cũ coꝛdula ligatũ.in
mane ꝑ vẽdonẽ in vaſe ponat᷑talit᷑ ꝙ duob⸗
Digid tm deſcẽdat ĩ vinũ.⁊ funiculo ſupᷣ vas

aliqð ligato ipᷣm vas optie obturat᷑.⁊ ſic ꝑ ůiu⸗
lũ diẽ ſolũmõ dimittat᷑.deinde de ſero tollat
⁊ tantundẽ de recẽti herba ponat᷑.ibiq; vſq;

in oꝛtũ ſolis diei ſẽni dimittat᷑.et ſic ꝑ tres
vel qttuoꝛ vices fiat.et liberabit᷑ vinũ.vel po
nat᷑ lacculus mũdus lineꝰ vl de ſtamnea ple
nus ſale vł gipſo aut calce ꝑ vẽdonẽ cũ funi⸗
culo ligat.vt in medio vini deſcẽdat.et ſic te

neat᷑ ſp.⁊ cõferet. Uas muffa infectũ hoc mõ

curat᷑.ponat᷑ calx nõ extincta ſcʒ vna quartu⸗
la in.xij.coꝛbiũ et vaſe bñ ſtricto ponat᷑ aq̃ vł
vinũ feruẽs in eo.⁊ obturet᷑ ne reſpiret. q̃ ſic
ꝓ aliquã hoꝛã dimiſſo.pluries reuoluat᷑.⁊ aq̃
frigidata aꝑiat᷑ ⁊ lauet᷑. Vel alit᷑ ʒanipꝛus in
caldario vini decoct in vaſe cũ feruẽti vino
ponat᷑.⁊ fiat vt ſup.⁊ meliꝰ erit ſi vtrunq; ſcʒ
ſcõm poſt pᷣmũ fiat.⁊ optie ſine dubio cura⸗
bit᷑. Alij dicũt ꝙ curat᷑ ſale ĩ vaſe poſito.⁊ tri
bus mẽſibo ibidẽ cõtra here moꝛã.idẽ fiet cuʒ
calce vel gipſo vel cinere. Uel liberabit᷑ hoc
modo. radat᷑ optie vas interiꝰ cũ gratuſa vel
aſſa ⁊ in remulis ⁊ gremis cũ pũcta cultelli ⁊
ab omi nigredie ⁊ muffa mũdet᷑.⁊ ponat᷑ i va

Quartus

ſe x. coꝛbiũ vna q̃rterula cinerũ ſermẽto:ũ ci⸗

ab oib pꝛunis ſuis ⁊ plus ſi erit nimis infe⸗
ctũ.⁊ ducat᷑ cinis cũ pꝛunis tũc ꝑ ſingłas ꝑ⸗
tes vaſis.deinde claudat᷑ vas ꝑ vendoneʒ.in
eo ponat᷑ aqua feruẽs ⁊ obturet᷑.⁊ ad oẽs par

tes reuoluet᷑. ⁊ ſic dimittat᷑ donec cinis et aq̃

infrigidata erũt.⁊ tũc opiie lauet᷑.vltio rotet᷑.
cũ aqua calida bñ ſalita. Eodeʒ modo curat᷑
tinacia.ſed qꝛ non pñt ita claudi.cooperiant᷑
ſextoꝛijs ⁊ pãnis vt parũ reſpirẽt. Itẽ vinuʒ
et vas ab exꝑtis dẽ liberari a muffa ſi ſolum

puluerʒatũ in ſubtili ſacco poſitũ ꝑ vẽdonẽ

in vaſe ponat᷑.vt in medio vini pluribo dieb⸗
moꝛet᷑.⁊ nõ infici᷑ malo ſapoꝛe.⁊ vna vncia ĩ
vaſe qͥnq; coꝛbiũ ſuſfficit. Itẽ dicit᷑ vas cura⸗

ri cũ acceto foꝛtiſſimo bullito ſi ex eo lauet᷑ et

aliquãtulũ dimittat᷑. Alij dicunt ſi fiat ignis
palearũ in eo curat᷑. vel foꝛte melius curabit
cũ igne ſermentoꝝ. Cõſeruent᷑ vaſa a muffa
ſi cũ euacuata erunt vſq; ad paruã vini quã⸗
titatẽ aperiantextrahant᷑ et optime ſiccent᷑.vł
aqua ſalita vel vino roꝛentur.vel co nõ extra
cto ſi foꝛtit᷑ obturent᷑ ne vini odoꝛ ⁊ fumꝰ ex⸗
alet.et quod in muſto nõ obtinet vt putatur.

et in vaſe audeat remanere. .
Capitulum. xliij. Quali
ter pꝛouidetur ne vinũ fiat accetum.et qua⸗
liter ab accetoſitate liberetur.

.

Inere de viie alba.i.vitaiba pone in vi

no.:et nõ fiet accetum. vt qdam dicunt.

—

ich
Giſe⸗
Clush⸗
onezin
desar
ca
fotek.
ocurz
enant
Rnmg
lſſobun
nbdich
nwhi
orn
lueie
tignis
aubi?
mutk
niqni⸗
CCN
nöͤerm
fune⸗
Putun.

ualt

natqu⸗

Melius tamẽ pꝛecauetr᷑ ne vinũ fiat accetuz:

ſi eeneat᷑ in cella frigida.plenis dolijs:et clau
ſis optime ne reſpiret.ꝙ ſi vas nõ eſt plenũ.⁊

eſt in loco calido.et de accetoſitate futura ti⸗
metr:accipiatur fruſtũ lardi groſſi optimi. et

in alba ⁊ ſubuli pecia lini ſeruet᷑ et ab vno ca
pite ligato funicuio ꝑ vendoneʒ immittat᷑et
in mediũ ventris vini deſcendat.et cũ vinuʒ
bibendo minuet᷑ipſius lardi fiet deſcẽſus.et
Deluꝑ vas claudetur. ? ſi teneat᷑ donec vinuʒ

cõſumptũ fuerit.⁊ qᷓnto plus lardi fuerit: ta⸗
to melius pᷣſeruabit᷑. ¶ Vt accetũ mutetur in

yinũ ĩ eũ ſemẽ poꝛri debere imitti.Alij dicut
ꝙ de accetoſit ate iunat᷑ ſu vendonẽ frõdiba

viis poſitis ⁊ ſepius ꝑmutad lapide ſꝑ aliq
ſupius exiſtẽte. Alij dicũt:ꝙ ſi oleũ oliue po

nat in vaſe tm̃ ꝙ operiat ſupꝑficieʒ vini: optie
ab accetoſitate defendit᷑.⁊ cũ vltima ꝑte vini

exibit oleum. et poteſt colligi.

Capitulnz;. xluj. Quali⸗

gcetũ fit hoc modo.ponat᷑ bonũ vinũ
ita ꝙ ſemiplenũ ſit vas.⁊ pᷣcipue vinuʒ

Dulce in loco calido.⁊ in vaſe acceto infecto.

et diſcooꝑto et fiet accetũ. Itẽ ſi ponas vinũ

clarũ vel turbidũ in grapſis vñ ſit vinũ extra
lijet paruã quamitatẽ ſuꝑaddis acceti.⁊ di

QLuartus Fo. xluiij.

mittas per vnũ menſem vł umplius.optimũ

fiet accetũ. Si vis cito facere.calefacis cali
bem vl lapidẽ ponat᷑ ad ſolẽ per quattuoꝛ di
es cũ vino nddito ſale. ¶ Vel potes adhuc ci
tius facere hoc mõ.accipe quoduis vas ⁊ im

ple vino optimo ⁊ bñ oꝓpila. ĩ caldario ple⸗

no aq facias vas bullire diu.et ſtatĩ accelcit.
Ad faciendũ accetũ foꝛtiſſimũ.accipe coꝛna
lia quãdo incipiũt rubeſcere.⁊ cẽtimoꝛa que
naſcunt᷑ in campis:qũ ſiliter incipiunt tume
fieri.⁊ de pignolis ſepiũ acerbis ⁊ ante.⁊ pul
ueriʒa oĩa ſubtiliter ſimul.⁊ tũc accipe de me
lioꝛi acceto quod inuenies.⁊ diſtemꝑa et cuʒ
puluere illo.iia ꝙ facies panes bene deſicca⸗
tos.et quãdo voles facere acceiũ foꝛtiſſimuʒ
de aliquo vino.ſi fuerit foꝛte vinũ pone.vn⸗
ciã.j.et ſi fuerit debile pone plus.ſᷣm ꝙ vide
bit᷑ tibi de illo pane ⁊ ſtatim erit accetum foꝛ
tiſſimũ.vel infra octo dies. Item dicũt exꝑti

valge ſi grapſi vuarũ vindemiaꝝ tꝑe bene la

uent᷑ et a coꝛticibo ⁊ omi immũdicia purgen⸗

tur.et modicũ ad ſolẽ ſiccent᷑. ⁊ in aliqð vas

ponant.vt mediũ impleat᷑ tantundẽ vini ad
dat.et deſuꝑ vas claudat᷑ fiet foꝛuſſimũ acce
tũ.cui vt puto multuʒ pꝛoderit ſi grapſe pᷣus

foꝛti madefiãt acceto. et toto tꝑe poterit inde

acceiũ extrahi ⁊ vinũ addi.Si radices raf⸗
fani ſiccent᷑ ⁊ pulueriʒent᷑.et in vaſe ponent᷑.
fiet accetũ ſtatim. Item accipiatur accetoſa et

ſiccet᷑ ?⁊ pulueriʒet᷑et ex co cuʒ foꝛti acceto fiet

panis ⁊ ſiccetur.et in vino ponat᷑. ſtatim fiet
accetũ.qð etiam in mẽſa fieri poterit.et idẽ di
citur de radice raffani.p H
Wa ag —
Capitulum. xlv. De vir⸗
tutibus aceil.
Ccetũ frigidũ ⁊ ſcũ eſt ĩ ſcdᷣo gdu.pe
netratiuã vᷣtutẽ hʒ ⁊ diuiſiuã ex ſui ſub

ſtätia,. 2 ↄſtrictiuã ex ſuis q̃litatibo.õ vomituʒ

⁊ fluxũ ſanguiĩs bulliãt ĩ acceto galle vel roſe.
Vl ſilia.in tali acceto ponat᷑ lana vel ſpõgia ſi
ſit vomitꝰ ſupᷣ ſtomachũ.ſi fluxus vẽtris ſup
renes ⁊ vmbilicuʒ. Sirupus accetoſus qͥ fit

De acceto valet ad ſimplicẽ tercianã ⁊ quoti⸗
dianã de flegmate ſallo.et ad om̃es acutas ſi

mane detur cũ aqua calida.diuidit em natu

ram eolericã. fiet autẽ ſic ʒuccarũ debet reſol

ni in aqua ⁊ acceto.⁊ coquat᷑ donec adhere⸗
at tacie. Itẽ valet cõtra oẽm materiã calidã.G
ſic ſiliter fit de acceto qñq; ſimplex qũq; com
poſitũ.ſimplex fit ex duabo ꝑtibo acceti ter⸗
cia mellis.cõpoſituʒ fit hoc modo.reciperaa

ices appij fenicli ⁊ petroſilli. ⁊ tere aliqntulũ

—

Liber
2 diẽ ⁊ noctẽ iaceãt in aceto.⁊ coque ſcðo ſi
mul. et poſtea cola ⁊ cũ celo Pone mel ad ter
ciã ꝑteʒ.et coq̃ vt ſup.Squilleticu ſic fit. reci
pe ſquillã.⁊ dimitte ꝑ diẽ ⁊ noctẽ in accelo ſta
re. et coq̃ et cola.et oꝑtet interioꝛa ⁊ exterioꝛa
abijciet mediana admiſcer deinde admiſce
mel ⁊ coq̃ vt ſup.ſi vo nõ habes ſquiilã loco
eiꝰ põe radiccs raffani. ⁊ ſiliter fac de eis. dat
oximel ſimplex vłcõpoſiuũ ↄtra frigidã natu
rã ſiẽ ſirupus accetoſus cõtra calidã.qa diui
dit ⁊ digerit eã. Salſa ex acceto ſaluia peiro
ſillo ⁊ mẽta et pipe appetitũ ↄfoꝛtat. Itẽ ſi car
nes comedant ſolũmodo cũ acceto appetit⸗
coſfoꝛtat᷑. ideʒ vo ſi accetũ inuenit ſtomachũ
plenuʒ laxat ventrẽ:ſi vᷣo inueniat vacuu iuc
conſtipat. Itẽ valet cõtra debilitatẽ ex egritu
d ne ſi in co ponat᷑ panis aſſus.et ex eo pane
mollificato tingant᷑ os ⁊ nares patiẽtis.⁊? ve
ne pulſatiles ĩ bꝛachio.⁊ ſuꝑ ipiis venis lige
tur panis pᷣdict. plus ad h valet pams inti⸗
ctus ĩ ſucco mẽte. valet etiã accetũ ↄtra litar
giam : freneſim. ſed fiat fricatio circa volas
manuũ et plãtas pedũ cũ acceio ⁊ ſale.Auic.
aut dicit ꝙ; accetũ etia cõfert aduſtioni ignis
velotiꝰ cũ re.et qn miſcet᷑cũ vino olei aut cuʒ
oleo roſato.et cõquaſſat᷑ et infũd t᷑ in eo lana
nõ abluta.ct ponit᷑ ſuꝑ caput cõfert ſode cali
de ⁊ foꝛtidini eiꝰ rõnis collutio ex eo.⁊ ꝓpꝛie
cũ albumie oui cõfert medicine dentiũ.⁊ va⸗
poꝛatio acceti calidi cõfert d fficultati au di⸗

tus ⁊ acuit ipᷣm.⁊ aperit opilatiões collatera

les foꝛ it᷑ et reſoluit ſonitũ.et qnq; bibit᷑ cale

factũ pꝰ medicias moꝛtales ↄfert ad mẽbꝛa.

Lapitulum. xloj. De vi⸗
no ⁊ virtutibus eius. 1
Inũ ſᷣm ylſaac bonũ dat coꝛꝑi ſanitatẽ
reddit ⁊ ſi accipiat᷑ſm ꝙ oꝑtet qᷓntũcũ⸗
Nq; valet natura ſufferre ᷣtutẽ digeſtiuã ↄfoꝛ
tat.tã in ſtomacho qᷓ; in epate. qͥa impoſſibile
eſt vᷣtute actionẽ digeſtiuã cõfoꝛtari abſq; ca
loꝛe naturalis v̈tutis ↄfoꝛtatiuꝰ ⁊ augmẽta⸗
tius foꝛtitudie.nullus aũt iuenit᷑ ciba aut po⸗
tus adeo naturalis vᷣtutis cõfoꝛtatiuꝰ et aug
mẽtatiuꝰ vt vinũ ꝓpter familiaritatꝭ cõſoꝛtiũ
qdõ cũ natura hʒ. et ideo cito cõuertit᷑ in natu
ralẽ et mũdiſſimũ ſãguinẽc᷑.vñ rufus vinũ nõ
ſolũ naturalẽ cõfoꝛ tat caloꝛẽ.verũetiã clarifi
cat turbidũ ſanguinẽ.aditꝰ coꝛꝑis maxie ve⸗
naꝝ aperit ⁊ clarificat epatis opllationẽ au⸗
fert.et aperit tenebꝛoſaʒ fumoſt itatẽ.triſticiaʒ
gencratã a coꝛde repell t. totiuſq; coꝛpon mẽ

bꝛa cõfoꝛtat. et nõ ſolũ ſua bonitas in coꝛpo

Quartus

reoſtendit ſed etiã in ania. facit em illã ebli⸗
uſſci triſt c ã et anguſtiã. et dat ſibi letcium.

et cõfoꝛtat eam ad inueſtigandu ſubtiẽ rem.

ciq; tribuit ſollicitudinẽ ⁊ audaciam neq; ab

ea ſentiri doloꝛẽ neq; laboꝛẽ dimittit.eſt igit᷑
cõueniẽs omibo etatibo tempoꝛibo et regioni
bus cũ ſumptũ fuerit ſᷣm vini ⁊ cõſuetudinẽ
bibetis. et m ꝙ natura ferre põt. actio em vi
ni nõ eodẽ modo operat᷑ in ſenib iuuenibus
et adoleſcentibo et pueris.in ſenibo eſt m me
dicinã. quia caloꝛ vini coꝛũ frigiditati repu⸗
gnat. iuuenib vo eſt ſm cibuʒ. qa natura eiꝰ
eſt ſilis nature iuuenis.adoleſcẽtibo vᷣo ⁊ pue
ris eſt cibo et medicina. qꝛ licet caloꝛ eoꝛũ na
turalis ſit foꝛtis.ſubſtantialit tamẽ nõ dicik
eſſe in ꝑfectiõe ꝓpter habundantiã humidi⸗
tatis eoꝝ. pꝛoinde vinũ naturali calo:i coꝛuʒ

dat augmeniũ et nutrimentũ.et eoꝛũ deſiccat
hbumiditatẽ. vñ eſt medicina. Pꝛeterea ſcien⸗

dũ eſt ꝙ in hyeme et frig da regiõe cõuenit vi
nũ purũ.in eſtate o catidaq; regione vinuʒ
paruũ multũq; cõmixtuʒ neceſſario cõgruct.
cũ coꝛꝑa refrigerat ⁊ humectatꝑ aquãq ei eſt
mixta. repugnat ctiã aereo caloꝛi.ne calida et
ſicca faciat coꝛꝑa.⁊ ꝑducat veloct᷑ cibum cũ
ſui ſubtilitate ad totiꝰ coꝛꝑis mebꝛa. eſt igit
ↄtra duas cauſas cõtranas iuu atiuũ.calera

cit em̃ coꝛꝑa frig da et deſiccat humida.natu

raliter infrigidat calida ⁊ humectat ſe ciac⸗
cidentaliter.qͥa cũ ſui ſubtilitate ⁊ ꝑfoꝛatione
aquã ad mẽbꝛa poꝛtat.qñũ neceſſe habẽt refri
gerari ⁊ hu mectari Diuerſicas vini generalit
eſt triplex. recẽs ſcʒ vnius anni. vetus qᷓ tuoꝛ
annoꝝ.et vltra mediocre ſcʒ duoꝛũ annoꝛuʒ
vel triũ. recens vo caliduʒ eſt in pᷣmo gradu.
Vnde ptinet frigiditati et humiditati.idcir⸗
co eſt ceteris nutribiliꝰ.maloſq; generat hũo
res. inoppinata ſomm a. vẽtoſitates ſtomachi
2 inteſt noꝛũ.vnde tale vinũ quodcũq; recẽs
fuerit nõ habʒ vim ducẽdi cibum ꝑ coꝛpus.
neq; vꝛinã ꝓuocãdi.oꝑtet igi᷑ frigidas et hu
midas hñtes naturas illud cauere. ideoq; ſi

neceſſitas fuerit eligat᷑ vinũ clariſſimũ aquo

ſum. din a toꝛculani expꝛeſſum.vetus autẽ vi
nũ calidũ et ſiccũ eſt in q̃rto gradu.vinũ hu⸗
iuſmodi hʒ qᷓndã amaritudinẽ paꝝ nutrit ca
put cito aſcendit. et mentẽ ꝑcutit pꝛo ſui pũ⸗
ctiõis acumine.maxime ſi et eo muliũ bibat
et ei paruʒ aque miſceat᷑. ꝓpter hoc ̊ caueant
illud debiles neruos hũtes.et qͥ ſenſus acu⸗
tos hñt magnũ eis nocumẽtuʒ pᷣſtat niſi mul
tã in ſuis coꝛ ꝑibsa humiditatẽ habeãt.q ei re⸗

ſiſtat. vñ GBalie. multũ eſt in quit vinuʒ vetus

couen
aue
lſtbo
cüinſ
antiq⸗
abebn
ſuüna
cüſen
müant
endi
tnor
vetaa
Nack
Tumen.
oesin
ubei
nteren
Oiui
büpo⸗
ſononat

mytv

iöinshi
Glplu
multopu
ninunt.
fatwune
digeſton
lunvene
Qqv
ardie
annos
lrufur
phion
plerten
ſuicaon
niieinſq
lemenüge
termubeie⸗
nnosden
ohegdig
ontde
Ginellge
pnnſcd
Ulpainer
Dft
Ncealn
Cü luse
ſcaünp
atgroſ
venxreie
metcol⸗
ſuegend
bincge

ichl⸗
toun.
lenen.
ſaggid
ſſtige
goni
udine
danvi
Cncus
Afnne
mure⸗
nuunc
N
ri
roͤdel
bomid⸗

licomun

ideſceat
faſen⸗
dvenitri
nevinnz
oCge.
migick
ecldi
Cbundi
eneckgt
Mü len
nicann
ſunr⸗
gſonnere
bebäneft
ignant
moqno
jmnmorn;
vogran.
nidei⸗
nonbio
tonuacht
Gczrecis
ocpas.
huimi
oci
ſn nn
us u
pinühi⸗
voſuißl,
glübhh
zcaumnt
ſſusta/
xiinmt
cfan⸗
Npnens

Liber

cõueniẽs his in q̊ꝝ vaſis multitudo hũoꝛus
crudoꝛũ eſt accumulata. Ninũ em mediocre
eſt bonũ.vtpote tẽperatũ.⁊ G̊ eſt calidũ ⁊ ſica
cũ in ſcdᷣo gradu. ꝓinde hm̃oi vinũ eligat. t
antiquiſſimũ ſpernat᷑.ſiliter nouũ vitetur qd
ab ebulitiõe nõ qͥeuerit.nec terreſtre ad locũ
ſuũ naturalẽ deſcẽderit.nec qð eſt aereũ ad lo
cũ ſuuʒ.i.qð ad ſuꝑioꝛa aſcẽdit.nec liquoꝛ eiꝰ

mũdificatꝰ ⁊ lucidiſſimꝰ apꝑet. Pꝛeterea ſci
endũ eſt.ꝙ caloꝛ ſapoꝛ odoꝛ ⁊ liquoꝛ debili⸗

tas ⁊ foꝛtitudo diuerſificat vinũ in eiꝰ qᷓtita⸗
te ⁊ actiõe.Et caloꝛ qdam generalit᷑ quadru⸗

plex eſt.alba ⁊ niger.qͥ ſunt ſimplices.rubeus
⁊2 qamenꝰ.qͥ ſuntex his cõpoſiti. Sũt ⁊ alij co

loꝛes int᷑ hos ſcʒ glaucꝰ ⁊ roſeus.qͥ ſunt in
rubeũ ⁊ albũ.⁊ pallidus ⁊ ſubpallidus.qͥ ſũt
inter aureũ ⁊ citrinũ.qͥ oẽs hoc mõ generant
Vinũ quoq; de albis vuis factũ pᷣmo eſt al⸗

bũ pꝛo aq̃ſitate ⁊ cruditate ⁊ defectiõe ſui co
loꝛis naturalis.ſed cũ aliq̃ntulũ inueteraue⸗
rit vt vnũ annũ tranſierit coloꝛ eiꝰ cõfoꝛtat᷑.⁊
ipᷣius hũiditas minuit᷑.fitq; colorꝭ ſubalbidi
ꝙ ſi plus inueterauerit vt duos trãſeat ãnos
multoplus caloꝛ eiꝰ cõfoꝛtat᷑.ſuiq; hũiditas

minuit᷑. fitq; coloꝛ eiꝰ pallidꝰ.qꝙ ſi iterũ plus

fiat vetus.vt quattuoꝛ annos excedat.ſuãq;
digeſtionẽ cõpleat.⁊ naturalis caliditas ĩ ſta
tum venerit caloꝛeʒ habebit albedini vicinũ.
Cũq; vinũ tranſierit vnũ annũ confoꝛtat᷑ca
loꝛ ⁊ digeſtio eiꝰ.⁊ fit roſei coloꝛis.⁊ ſi duos
annos trãſeat.⁊ ſuã digeſtionẽ cõpleat ⁊ vᷣtu
tẽ.rufum habebit coloꝛẽ. ſi vinũ fuerit ex
vuis nigrꝭ in initio eſt nigerrimũ ⁊ obſcurũ.
ꝓpter terreſtrẽ partẽ ſibi dñantẽ.⁊ defectionẽ

ſui calorꝭ ⁊ digeſtiõis.x ſi vinũ trãſierit an

nũ.eiuſq; coloꝛ ⁊ digeſtio cõfoꝛtat᷑.⁊ deſcẽdit
terrenũ ad locũ ſuũ.et maxiĩe clarificat᷑.fit in⸗
ter rubeũ et nigrũ mediocre. Si aũt traãſierit
annos duos.⁊ coloꝛ ſuus cõpleuerit cõplexi

onẽ et digeſtionẽ.et deſcẽdat terreſtre ad infe
rioꝛa.⁊ clarificatũ ſit fit rubei colorꝭ. Palam
g̊ intelligimꝰ vinũ albũ ⁊ nigrũ minꝰ ceteris
apta.ſed albũ magiſq; nigrũ hũiditati ⁊ aqᷣſi
tati ꝑtinet.nigrũ vᷣo terreſtritati et groſſiciei.
Diuerſitas vini eſt ꝓpter ſapoꝛeʒ.qꝛ aliud eſt
dulce aliud ponticũ ſiue acerbũ.aliud inſipi
dũ aliud foꝛte. Dulce calidũ eſt in ſcðõo gdu.
ſiccũ in pᷣmo.aliq̃ntuluʒ hũiditati ꝑtinet. vnñn
eſt groſſuʒ et illaudabile in ſua actiõe. niſi qa

ventrẽ ſoluit.qꝛ in om̃i re dulci eſt bis laxati
na et colatiua.qð vinuʒ ſi aliqͥd inuenerit qd

ſue actiõi ſu cõtrariũ.et cohibet᷑ ad herẽdũ ſi
bi. 2 calefit et bulit. aſcẽditq; ad ſuꝑioꝛẽ ꝑte,ʒ

QLuartus Fo. xlix.

ſtomachi. ⁊ in colericos hũoꝛes conuertit᷑ ſi
um generat ⁊ vẽtoſitatẽ inflatinã.opilatonẽ
ſplenis ⁊ epa.et lapidẽ in renibo creat.ac ma

xime ſi mẽbꝛa ĩ taliba paſſiõiba pᷣparata inue

nerit.aut digeſtiuã vᷣtutẽ debilẽ ꝓpter hoc ca
ueãt illud hij qb groſſa ⁊ hũida natura dña

tur. ſua em groſſicie facile ſubtiles venas opi
lat epaꝶ.ſʒ pulmoni nõ nocet.qꝛ nõ trãſit a
eũ.niſi qd de ipo eſt ſubtiliꝰ qꝛ venas pualma
nis q valde late ſunt opilare nõ põt. Ged cũ
vinũ dulce ruboꝛi et claritati ꝑtinens bibitũ

fuerit quãtũ oꝑtet et ſᷣm ꝙ nature ſufficit.cõ

ueniẽs eſt egriudinẽ exeuntibo. ⁊ qͥbo neceſſa
rig eſt multiuudo nutrimenti. Ponticũ o vi
nũ qð acerbũ dẽ duriꝰ clariꝰ ⁊ guius eſt tar⸗
diuſq; digerit᷑. venas quoq; difficiliꝰ ꝑfoꝛat
; dulce.qꝛ dulce calidiꝰ eſt. ⁊ acceptabilioꝛẽ
hʒ ſapoꝛẽ.vñ difficile eſt ad ꝑfoꝛãdas venas.
neq; digeſtionẽ neq; ſudoꝛẽ pꝛouocat.non &ͤ
bonũ ſanguinẽ generat.ventrẽ ⁊ inteſtina cõ

foꝛtat.vinũ aũt inſipidũ meliꝰ eſt pontico.qͥa

tẽꝑatũ eſt ad cõꝑationẽ põtici.vñ cõgruit ca
lidas cõplexiões hñtib.maxĩe ſtomacho.pa
rũ tñ nutrit.citoq; vꝛinam eijcit.vinũ foꝛtiſſi
mũ eſt cũci calidiꝰ.et foꝛtior actiõis.citoqʒ
caput aſcẽdit.⁊ bullire et feruere facit coꝛpis
hũiditatẽ.vñ fumꝰ aſcendẽs a ſtomacho no⸗
cet cerebꝛo.mentẽq; ꝑcutit.neceſſe eſt ̊ vt i⸗
lud caueãt calidas pplexiões hñtes.niſi mul

tũ fuerit cõmixtũ.⁊ q̃ntũ opoꝛtʒ ⁊ decet acci

piat᷑.⁊ ſᷣm ꝙ cõuenit etatiba regiõibo ⁊ conſue
tudinibo laudabiliꝰ.qꝛ groſſos hũoꝛes diſſol
uit. ⁊ vias venaꝝ a putredine mũdificat.atq;
ſanguinẽ clarificat.ſenibo aũt ⁊ qͥ eoꝝ etatib

viciant᷑ ꝓpter ſuꝑfluitatũ coadunationẽ in eo

rũ coꝛꝑibo eſt hmoi vinũ opoꝛtunũ. maxime
ſi puritati fuerit vicinũ.qꝛ eoꝝ caloꝛẽ ↄfoꝛtat
crudoꝛũq; humoꝛũ habũdantiã diſſoluit.cõ
uenit em his qͥb groſſi hũoꝛes ⁊ crudi colle⸗

cti fuerit. Diuerſitas vini ꝓpt᷑ liquoꝛẽ eſt.qͥa

aut ſubtile aquoſuʒ. aut terreſtre groſſuʒ. aut

mediocre.vinũ aũt ſubtile aqſum ſꝑ inuenit᷑
cũ albedine ⁊ claritate.vñ facile in ſtomacho
digerit᷑ ⁊ venas ꝑfoꝛat.vꝛinã pꝛouocat.ideo

qʒ eſt vtile febꝛicitãtibo.qꝛ nõ foꝛtiter calefiat.
neq; mentẽ ꝑcutit.nullũ etiã cerebris vel ner
uo nocumentũ infert.⁊ ſi mixtũ nõ fuerit erit
melius maxime ad extenuandã ſitim. vinuz
terreſtre ⁊ groſſum oppoſitũ eſt ſubtili aquo⸗
ſo.vñ ſtomachũ grauat.qͥa duꝝ eſt ad digez-
ſtionẽ faciendã.⁊ difficile ad ꝑfoꝛandum ve⸗
nas.vꝛinam non pꝛouocat et tarde ad caput
aſcendit ꝓpter ſui grauedinẽ ⁊ duriciẽ,⁊ idcir

Liber

co facit ebꝛietatẽ facile. Itẽ vinũ quoddã eſt

odoꝛifeiũ.qd cito ſenſuʒ odoꝛabiłe in pellicu

la cerebꝛi ſtantẽ ꝑfoꝛat.ipt ſui leuitatẽ.Qð⸗
dã eſt nulliꝰ odorꝭ.⁊ ꝓpter groſſiciẽ ⁊ grauita
tatẽ ſui.⁊ qdᷣdã eſt hoꝛribilẽ hns odoꝛẽ. Vi⸗
nũ odoꝛ ferũ ſuũ ſignificat liquoꝛẽ tẽperatũ
eſſe ? ſubtilẽ.ome ſoꝛditate mũdificatũ.peni⸗
tuſq; digeſtũ.vñ clarũ ſanguinẽ generat lau
dabilẽ ⁊ mũdũ.coꝛdiſq; ↄfoꝛtatiuũ eſt.aĩam⸗
ꝙ; letificat.triſticiã ⁊ anguſtiam expellu.qm
mũdificat ſanguinẽ a putredine in coꝛde exi
ſtentẽ. ꝓpter hmõi vinũ oĩbo etatibo ⁊ cõplexi
onibo cõueniẽs eſt ⁊ ſi accipiat᷑ ſᷣm ꝙ oꝑtet ⁊
ſm ꝙ natura ſuſtinet.pᷣterea mutat vitiuʒ ale
in vᷣtutẽ.qͥa auertit eã ab impietate ĩ pietatẽ.

ab auaricia ĩ largitatẽ.a ſuꝑbia ad hũilitatẽ.
a pigricia ad ſolitudinẽ.de timoꝛe ad audaci

am.ab ignauia ad facũdiã aſtutiã ⁊ ingeniũ.

ſed hoc fit cũ tꝑate pꝛout oꝑtet bibit᷑ſed ſi vſ
q; ad ebꝛietatẽ potet᷑ generabit᷑ ſupꝛadicq cõ

trariũ.qꝛ ebꝛietas rõnalis aĩe lumẽ extinguit
vñ ꝑmanet caput vt nauis ĩ mari ſine guber⸗

natiõe.⁊ militia ſine rectoꝛe. Uinũ vᷣo nulliꝰ
odon innuit ſue fumoſitatis groſſiciẽ ⁊ gra⸗

uitatẽ ⁊ indigeſt.bilitatẽ.idcirco nihil eſt nu⸗

trimenti.⁊ turbidũ ⁊ groſſum ſanguinẽ gene
rat.⁊ fumũ turbidũ ⁊ obſcuruʒ. q̃re fit cauſa
triſticie.ſed nõ cito caput aſcendit. Vinũ aũt

grauẽ ⁊ hoꝛribilẽ odoꝛẽ hñs peſſimuʒ eſt.naʒ

ſui odoꝛis hoꝛribilitate ⁊ grauitate cerebꝛo
nocet.⁊ mentẽ ꝑcutit.et neruis cerebꝛiq; pel⸗

liculis leſionẽ infert ⁊ peſſmũ ſanguinem. 2

maxime ſi eſt ponticum,.ßz

Liber quitus. De arbo⸗
ribus i natura de utili

tate kruttuumiplarum.

UVperius in libꝛo ſcdðᷣo mul
ta de arboꝛibo generalit᷑ di⸗
xi cũ ð natura plãtaꝝ ⁊ reꝝ
cõim cultui cuiuſſibet gene
ris agroꝛũ cõi ſermõe locu⸗
tus fui. Nũc aũt in h libꝛo

qnto ſpẽaliter de ſingulis arboꝛib eſt tractã

dũ.verũ qꝛ quedã ſunt ipᷣis cõia.qᷓdam ꝓpꝛia.
pmo generalit᷑ loquar de omi cultu ſermone
cõi.poſtea vᷣo dicet᷑ de cultu ſingulaꝝ arboꝛũ
q̃ in nr̃is inueniunt᷑ regiom ba.ſᷣm oꝛdinẽ al⸗
phabeti.vt faciliꝰ vniuſcuiuſq; tractatꝰ inue
niat᷑ et pᷣmo de fructiferꝭ latꝰ.vltimo vᷣo de
infructiferis ⁊ carũ vtilitatibo bꝛeuic ꝑtranſi

Dnintus
te intẽdo.dicã itaq; de fructiferꝭ quot ſunt.et
de diuerſitatibo eaꝝ.⁊ qualẽ terrã deſiderant
qᷓliter plantant᷑.⁊ qũ qualit᷑ inſerant᷑.⁊ quter
colant᷑.⁊ qualit᷑ ſeruent ſeu foꝛment᷑.⁊ qiter
a nocumẽtis liberent᷑. Itẽ de fructibo earũ qͥʒ
liter colligant᷑ ⁊ q ⁊ qualt᷑ ſeruari poſſint.⁊
qð ex eis fieri põt.et de virtutibo quas habẽt

in coꝛpoꝛibus humanis.

Capituiu pꝛimũ. De ar⸗

boꝛibus in cõmuni.

Nrrre

Eſcriptiões arboꝛũ ⁊ diuerſitates eꝛx

narrare in cõi non expedit:qꝛ ſatis vni
cuiq; note ſunt in regiõe ꝓpꝛia.⁊ ꝑ ſinglares

eaꝝ tractatꝰ inuenit᷑aerẽ vᷣo q̃dã calidũ val

de deſiderãt vt piper ⁊ palma.qdam frigidũ

vt caſtanee.plurime vᷣo tẽperatũ vt fere oẽs.
qdã in om̃i aere viuũt vt malus pirus ⁊ q̃dã
alie.⁊ quedã deſiderãt terrã valde pingue vt
moꝛus ⁊ ficꝰ ⁊ ſiles.q̃daʒ macrã ⁊ ſabuloſam
vt palma ⁊ pinꝰ.in hoc tũ oẽs arboꝛes cõue
niũt.qꝙ deſiderãt terrã in ſuꝑficie ſiccã.⁊ in vi

ſceribo humectã.ad quã dirigãt᷑ radices eaꝝ.

magna qᷣppe coꝛꝑa arboꝛũ multũ deſiderãt ci
bũ.pcipue coꝛꝑa domeſticarũ.q̃ruʒ fructꝰ ex
magnis ⁊ plib⸗ ſinguł deſiderat᷑ ãnis.Onua⸗
li᷑ aũt plãtent᷑ ⁊ q ⁊ qᷣlit᷑ inſerant᷑ ſufficiẽter

dictũ ẽ in libꝛo ſcdᷣo.Colẽda ſunt hoc modo

poſen
loſole
Peiit
lenitſn
cüſtr
eexe
plätn⸗

oc

n⸗
leiorn
ſnſie
Müyel
Pdly
gadn
Dona
lnlatie
aira

ogrb

etpe
Mmin
Mm
dßſt
cogrn
nöore
nlſus
iisſͤ
nchi

msan
ſornt
ſngkares
win
floci
ols,
tis
e
bloſam
ocone
iainn
senp,
deria

Liber

cirea autũnuʒ oꝑtet fodere terrã circa eas vſ⸗
q; ad denudationẽ radicũ ⁊ aliqͥd imponi le
tamis.vt h ipᷣm cooꝑta radice ꝑ pluuie flu⸗
xum radicibo appoꝛtet᷑. ſi nimiuʒ ſabuloſa

eſt terra cõuenient᷑ recipiat terrã vł cretã pin

guedinẽ. Et ſi nimis cretoſa eſt eidẽ ſabuluʒ
loco fimi ponat᷑. Hec aũt nõ ſolũ ſtipiti apo
nenda.ſed tribo q̃ttuoꝛ vel qͥnq; pediba circũ

quaq; ſm magnitudinẽ arboꝝ ⁊ radicũ.⁊ cũ

terra q̃ ibi pꝛimo fueratↄgrue miſceat᷑ ꝙ ſih̊

vſq; ad extenſionẽ radicum fieret ſine dubio
płimũ arboꝛi iuuamẽ affeꝛret.ex his em emẽ

dato nutrimẽto iocundioꝛ efficiet arboꝛ. ⁊ re
dit ad ipᷣam aliqͥd iuuẽtut ex tali cibo.ꝓpter

qð in loco inter duas aq̃s ſito ꝓueniũt arbo

res.aut ĩ loco qᷣ eſt ſupᷣ riuos.⁊ taliũ arboꝛũ

planioꝛ ⁊ ſubtilioꝛ eſt coꝛtex.⁊ rami magꝭ cõ

foꝛtati ⁊ exaltati qᷓ; aliarũ. In loco etiã decli⸗

ui ad quẽ fluit hũoꝛ de mõtibo ⁊ piguedo.p⸗

pter ſimilẽ hũoꝛis habũdantiã. naʒ in vallis
viſceribo optime colit ager conſitus.⁊ nobili

tat arboꝛes locus talis.Si aũt aliud h ze nõ
poſſet pꝛo cãnale inducat᷑ riuus.qͥ qñq; clau
ſus ad radices arboꝝ inundet. ⁊ reddat t᷑re

viſcera humecta. Sin aũt hec ⁊ fieri apte nõ
poſſint.neq; tra ſit bona ꝓueniũt arboꝛes ci
to ſpiſſos ⁊ hiſpidos hñtes coꝛtices.qui ſua

ſpiſſitudine incrementũ ⁊ fructũ arboꝝ im⸗
pediũt. Yoꝛmãde ſunt arboꝛes vt anteq; plã
tent᷑ ſi qdem parua fuerit plãta ab ea oẽs cir
cũſtantes reſcindant᷑ ramuſculi.⁊ ſola ſũmi⸗
tate relicta ponat᷑ i ſcrobẽ. Si vᷣo magna ſit
plãta ab ea oĩbo pꝛoꝛſus amputatis ramis ⁊

ſolo ſtipite eidẽ relicto plantet᷑. Si vo fuerit

inſita qᷓ duos hʒ ſtipites debilioꝛ auferat᷑ vt
letioꝛ relictꝰ ſolus ĩ arboꝛẽ erigat᷑ niſi ſit foꝛ⸗
ſan ficus vel maluſpunicus vel ſilis.que põt
vnũ vel duos vel plures hẽe cõmode ſtipites
ꝓ dñi volũtate.Cũ plãta vᷣo cõpꝛehẽderit vſ

q; ad trienniũ nõ putet niſi foꝛſan loco incõ⸗

gruo naſcerent᷑ in ea ramuſclhi adeo leti ꝙ ſũ⸗
mitati eius optatũ augmentũ nutrimẽta ſub
ducãt.quo caſu tales relictis ceterꝭ tanqᷓ; to⸗

tius arborꝭ inimici tollant᷑poſt pᷣenarratam
etatẽ putent᷑ quecũq; in ꝑte ſtipit nate erũt.

vel minꝰ ſᷣm naturã arborꝭ.et pinguedinem

vel macredinẽ.vt in pĩgui ſolo altius.in exili

dep̃ᷣſſius erigat᷑.ibi ramoꝝ diuiſio in partes

cõgruas ꝓcuret᷑. Si ſtipes ſurſum directus

nõ ꝑrexerit.ꝑtica cũ vinculis coꝛrigat᷑.⁊ ſi di
uiſus ſupᷣ truncũ in ꝑtes nõ fecerit ramũ.cu

ius ſũmitas ſurſum directa celũ aſpiciat ido
neoꝛũ ſenſim leuet᷑ in altũ.⁊ directe ꝑtice alli⸗

gek qð ſi vᷣo quidẽ cõmode fieri poterit.nihil
vlilius erit q́; plantã pꝛeſcindere vbi cõueni
ens ramꝰ naſci ſperat᷑. vt cũ natꝰ erit ⁊ cõoua⸗
luerit leuib⸗ vinculis alliget᷑ vt qð ſponte no
luit faciat iuſticia violenta coactus. deinde
tpa vbi rami nimiũ ſpiſſi aut ſcabꝛi aut non
couenientibo naſcant᷑ locis.duris ⁊ acutꝭ fer
ramẽtis ab arboꝛe reſcindant᷑.⁊ ſi aliquã celi
plagã deſerẽtes ad quaſdã ſe cõſpirã es cõtu
lerint. a pꝛauo ꝓpoſito reuocati deſertũ locuz
inhabitare cogant᷑. Si v̈o ſuꝑbiens hũo: .
latera nõ diffundẽs ramos in altũ extulerit.
in eo reſcindat᷑ loco vbi fragra ſint cõöuenien

tius ꝓceſſura. ſic ergo ab adoleſcẽtia eius vp-

ꝙ; ad debitũ cõplemẽtuʒ pꝛocuret᷑ ſollicite vt
ſtipes in ramos ⁊ rami in vᷣgas ⁊ vᷣge in fra

gra fructifera diuidant᷑ deinde cũ minoꝛata

vᷣtute ac ſuccedẽte ſeneſcẽtis arbor impoten

tia põdere fructuũ rami rũpunt᷑aut humoꝛe

deficiẽte areſcũt. ⁊ alternis tm ꝓferant᷑ ãnis
amputet᷑ ab ea ome ramoꝝ ſuꝑfluũ ⁊ impoꝛ
tabile pondꝰ. vt nõ totꝰhũoꝛ neceſſario ſʒ ꝑs
potiꝰ in ſubam cõuertat᷑ ramoꝝ. ⁊ alia nutri
mẽto fructuũ ne pereant tribuat᷑ↄſiderare tñ
oꝑtet qntitatẽ nutrimẽti ſufficiẽs qð põt pꝛe

ſtare locꝰ generatiõis arboꝝ. in ea em ꝓpoꝛti

ℳ

one optet defalcari de vᷣgis ⁊ ramis. nõ re

linqnt᷑ niſi tot ꝙ nutrimentũ ſufficiẽs poſſit
ſugere ex loco.ſi aũt ita nõ fiat erunt arboꝛes
int miſſis ãnis ferẽtes fructꝰ. ⁊ nõ ſatiſfſaciẽt
cultoꝛi ad votũ.dicte aũt putatiões ⁊ foꝛma⸗
tiões fieri pñt a pncipio nouẽbꝛis vſq; ad fi
nẽ marcij vt naturalius ⁊ magꝰ ꝓpꝛie loq̃r a
tꝑe caſus folioꝝ qũcunq; in bis q̃ frõdes pᷣ⸗
ter gelidũ acumẽ vſq; quo incipiũt pullulare
Accidit qñq; nouellis plãtis vt q̃ſi areſcant.
ꝓpter vehementẽ intꝑantiã eſtꝰ ſolis.qᷣbo ſub

uemire oꝑtet foſſiõe atq; irrigatiõe freq̃nti. ob
iect; etiã defendant᷑ vmbꝛacłlis.⁊ ſtramibo li⸗

gat ad plantã vel luxurioſis frondibo ⁊ her
bis. vel viſcoſa emplaſtrent᷑ argilla. vel ſepo.
aut oleo.vel vnguẽto frigido coꝛtices linian
tur auſtrales. Foꝛmice ꝓpterea plantã inſitã
tenerã cõualeſcentẽ inuadere ↄſueuerũt.⁊ in
frondibo qͥbuſdã ab eis genera ᷣmiculis fo
lia cõtrahere.ramuſculoꝝ etiã impedire aug
mentũ cui ſubueniendũ eſt interciſis folijs qᷓ
leſa ⁊ cõtracia ꝑſpicis nimia q̃ in ſũmitate cõ
ſiſtunt a vermiculis diligenter manuum:ſeu
digitoꝛũ conſtrictiöe purgentur: quo facto:
ab eius impoꝛtunis hoſtibo plantula libera⸗
ta in altum tuta conſcendit.et vt plantis par
uis vl magnis:aut etiam fructuũ lectoꝛibus

Liber
aſcendẽtes foꝛmice ſars aut aliã nõ inferant
leſionẽ eiſdẽ. ne rurſũ repetere poſſint tale ob
ſtaculũ.faciamꝰ ſuccũ poꝛtulate cũ acceti me
dia ꝑte ꝑmixtũ pᷣcepit Palladius debere in⸗
fundi: vel vini fecibo truncũ arboꝛis illiniri.
aut rubꝛica cũ pice liqͥda:ſed modeſte pꝛo ar
bon nexa. ne eideʒ qdᷣ ꝓ remedio exhibuerũt
faciat venenũ.vel qð puto meliꝰ:vellus lane
aut lini vł feni aut palee qᷓntitas circa ſtipiteʒ

in altioꝛi dictaꝝ ex ꝑte liget᷑ in inferioꝛi ſper⸗

ſum.⁊ q̃ſi pectinata pẽdente.vłfiat vas figu
li rotundũ ⁊ latũ:in cuiꝰ medio ſit amplũ fo
ramẽ ꝑ qð planta figat᷑ſitq; vt aquã vndiq;

poſſit ſine effuſiõe tenere.vt ad płantã foꝛmi

ℳ —

ce accedere nõ poſſint.ſic em̃ eaꝝ nociuꝰ exer
citꝰ a ſolito impeditꝰ aſcenſu inuitꝰ ab arbo
re deuiabit. Alij dicũt:ꝙ ſi arboꝛ coꝛdula ſiri
ca oleo vncta cingat᷑.ꝓhibet᷑ foꝛmicaꝝ aſcen
ſus.Pꝛe oĩbo aũt cauẽdũ eſt ab aĩaliũ ingreſ⸗

⁶ —s

ſu. qꝛ illa plurimũq; plãtas rodũt. ex q̊ plãca

—

plurimũ cõtriſtat᷑.⁊ qñq; areſcit:aut minꝰ no

doſa efficit᷑ ita ꝙ ſubam eiꝰ creſcere impedit.
⁊ fructificare nõ ꝑmittit. ſi eſt ĩ tali loco ꝙ
ab in greſſu aĩaliũ defendi nõ poſſit. affixo eo
dẽ cõgruo palo ſpinis pũgentib⸗ muniat᷑ cõ⸗

tra impulſus ⁊ rabiẽ vẽtoꝝ.qͥbus nouelle in

ſitiões ⁊ maxie in loq eminentibo facte facile
diſſipant᷑. vnicuiq; vẽᷣge inſite ↄueniẽs admi⸗
niclim ſpiſſis vinculis alliget᷑.⁊ ſi facta fuerit
inſitio ſciſſo trüco duplici cũ admiĩculis reli⸗
quat᷑eſtate.ſurculus vᷣo inter coꝛticẽ lignũq;

depoſitũ tutũ eſt eas triẽnio ſub adminicloꝝ

cuſtodia remanere.O ꝑtet aũt in om̃i arboꝛe
attẽdere:ne in ſpuria in arboꝛe nata aut ex ra
dicib iuxta ſtipitẽ erũpentia ꝑmittant᷑.qm̃ il
loꝛũ nutrimentũ ſubtrahit᷑ arboꝛi.⁊ cũ cõua⸗
luerit ⁊ multiplicata fuerint areſcet arboꝛ.pꝛi
mũ quidẽ in ramis:poſtea vᷣo in ſtipite. oꝑtʒ
igit᷑ talia ĩ pncipijs ãputare.amputanda etiã
ſunt ĩ ramis qcunq; in vᷣgis aruerit.ne viciĩa
ſibi erũpant arbor, mẽbꝛa.accidit etiã pluri⸗
mũ arboꝛib:ꝙ hũoꝛ ſuꝑfluus indigeſtus ex

pellit᷑ cut ⁊ in hoĩbo ⁊ anialib.plurimũq; vi

demꝰ cuiꝰ putrefactio mes generat:qͥ arbo
ris ſalutẽ neqᷣter pꝛoſequit᷑ideoq; cũ in aliq̃ᷓ
pte ſtipitis coꝛticẽ tumefieri vides.illico lo⸗
cũ ſcinde.vt inde vi virus noxiũ elabat᷑.O ſi

iã vermes creauerit.vnco ferreo curabis au⸗

ferre.ſi vo ꝑpenderis in plimis locq hũoꝛib⸗
indigeſtis.⁊ fũdis coꝛticẽ viciari.eundẽ in qͥ
buſdã ſcindi lo ab alto ſtipit vſq; ad irciũ.

vt putreſcẽtia in ipᷣa dureſcãt.ſi languida eſt

arboꝛ.vt fructꝰ vermiculoſos aut lapidoſi ge

Quartus

neris ferat vicio foꝛſan hũoꝛis. a malicia qᷓli

tatis terre pꝛodeũtis. ſublata terra circa ꝑte,z

radicũ.alia melioꝛis addat᷑ ſaporꝭ.⁊ ꝑfoꝛato
circa terrã ſtipue.cuneꝰ ex quercu ſoꝛami im⸗
bmat ſeu infigat᷑: qð etiã agendũ puto:cũ in
arboꝛe adeo nutrimẽtũ habũdat.ꝙ caloꝛ na
turalis eiuſdẽ qᷓ̃ſi extinctꝰ diminuta digeſtiõe
ſuccũ inſpirare ad debitã fructuũ generatio
nẽ nõ põt:ideoq; luxuriare cogit᷑ in multitu⸗

dine folioꝝ.ſed naſcunt᷑ ſuꝑ arboꝛes alie plã

te capillares virides.ſtudiũ aũt eſt radere ali
qͥd de hiſpiditate coꝛtic. ⁊ deponere viridia

deſuꝑ nata.⁊ ſepius ſtercoꝛare radices maio

res. ⁊ infundere eas bñ apte ⁊ imponere lapi
dẽ in ſciſſurã.vt melius attrahẽdo poſſint re

ſtaurare tpe humido ſitim quam ex ariditate
agri patiunt᷑. Si aũt terra nimis cõculcata
eſt. aut magnas habeat herbas.⁊? ꝓfundas

radices hñtes plurimũ generat impedimen⸗
tũ.cõſolidata em̃ mẽbꝛa t᷑ra nõ ꝑmittit ad ra
dices deſcẽdere hũoꝛeʒ.⁊ ſua cõpꝛeſſione im
plet ⁊ obturat poꝛos radicũ.⁊ extrahere nu⸗
trimentũ nõ põt.impedit etiã euapoꝛationeʒ
q̃ ab inferioꝛibo fu ad radices ꝑtingere.eo ꝙ;

vapoꝛis debilis caloꝛ tãtam vᷣtutẽ ſpiſſitudi⸗

nis loci penetrare nõ valet.huic aũt impedi⸗
mẽto foſſione ſuccurrit᷑ nõ aratione.quõ ara
tri cõtinuꝰ ſuleꝰ multã infert radicibo leſionẽ
Herbe aũt magne q̃ radicibo vſq; ad ima per
tin gũt. pᷣripiũt nutrimẽta arboꝛibo. eo ꝙꝙ hñt

radices melioꝛes ⁊ rarioꝛes qᷓ; arboꝛes.⁊ iðo

citiꝰ attrahũt nutrimẽtũ.oꝑtet igit᷑ eradicari
illas ⁊ radicitus euelli.ſed foꝛte qꝛ loco denu
dato penitꝰ ab herbis.indelectabilis nimis
effici᷑ dimitti pũt gramĩa ſubtilia ſic fila illa
q̃ nõ niſi de ſupᷣma ſuꝑficie nutrinẽtum tra⸗

hũt.hoꝛũ igit᷑ graminũ nocumentũ aut oino

multũ eſt. aut non tm de qͥ ſit curandũ.pluri
mũ aũt nocet erucaꝝ genꝰ.folia ⁊ quicqͥd vi⸗

riditat in eis eſt coꝛrodẽs. ⁊ floꝛes diſſipãs
vt oĩno fruct pereat. Igit᷑in decẽbꝛi ianua⸗

rio ⁊ febꝛuario ipſoꝛũ oua q̃ ſuꝑ ramuſculio

ſũt qbuſdã telis inuoluta.puſq; naſcant᷑ op
time colligant᷑:⁊ igne cremẽtur.qꝛ cõculcati⸗
one aut ↄcuſſiõe vix oĩa deleri pñt.ſed ignis
cũcta cõſumit.Acciditetiã plerũq; piris ĩ de
crepita etate vt duricie coꝛti radicũ attrahe
re nutrimentũ nõ pñt ſufficiẽs ad nutrimẽtũ

ramoꝝ arboꝝ ⁊ fructuũ:qre ſeqͥt᷑ vt alternis
aut rarioꝛiba annis ferãt fructũ.ſcindant gOꝑ

mediũ groſſioꝛes radices arboꝛis.⁊ in ſciſſu
ra ne claudi poſſint fluuiales ĩmittant᷑ lapilt
li.vt hũoꝛ ſufficient᷑ digeſtus qͥ ꝑ cõpactũ coꝛ

grbot!
nneice
huno
guſte
Mbes
borese
90677
cae
flactun
gtboꝛi.
unt ſi
nibuse
wlong
Weino
Cnins
colige
ent
frmen
ndin
lonis
higui
lurchn
gturi
lgantn
nioop
radr
ntione
lumnnig
munie
ſchoree
Uupoan
unid

W
ſor
miim⸗
bechin
Noꝛna
Geſtöe
nergtio
mu⸗
lepi
cee gl

enridae

nni⸗
nerlgi
Wrn
andieus
Gculc
pfundes
cdimnen⸗
it adra
ſioneim
berenn⸗
Warone
Ge.
ſocſtc⸗
Ntinpati⸗
eguön
blcon⸗
Winame
chi
werstd
amgen
ocodenu
lis ninis
☛
naumtr⸗
imntoind
maügun
uichi⸗
8 dilipis
hiunap
Hnuials
eniop
chellend⸗
–
ins!
Umt

nuinen

ticẽ ſubintrare nõ poterat.ꝑ ſciſſurã apꝑtusunn·
grediat᷑ meatꝰ.ramoꝝ etiã ſuꝑfluꝰ adeo miæ
nuat᷑ nũerus.qꝙ ſuccꝰ attract ſufficere poſſit
nutrimẽto fructuũ ⁊ ramoꝝ.Arboꝛib ́̊ pꝛe
dictꝭ modis excul.ſi ager eſt nimis hůidus

ꝓferẽt arboꝛes fructꝰ ᷣmiculoſos.eo ꝙ hũi
dũ cõceptũ indigeſtũ ⁊ mollit᷑ paſſum putre⸗
ſcit interiꝰ aq̃ putredĩe.cũ ſubtile hũiduʒ va
poꝛare incipit aĩal de genere ᷣmiũ pꝛocreat᷑.

qð poſtea arborꝭ fructũ coꝛrodit.et ĩutilẽ reed

dit.cuiꝰ ſignũ eſt ꝙ ſꝑ in loco ſemĩs vbi ſub⸗

tilioꝛ eſt hũoꝛ ᷣmis generat᷑oꝑtet igit᷑ (ſi po.iſ

ſibile eſt) vt pꝛopoꝛtionabiliter exiccetur lo⸗

cus.vt plante non vltra modũ cibent᷑:ſi autẽ
foꝛte faciliter fieri nõ poterit.ꝑfoꝛent᷑ ſtipites
arboꝛis iuxta terram:vbi ad ſtipitẽ vniũtur
radices maioꝛes.vt ꝑ foꝛamen illud ſtilletnur
humoꝛ ſuꝑfluus.⁊ tunc curabunt᷑ fructus.ſi
autẽ ecõtrario aridus eſt locꝰ:et pꝛopꝛietates
habẽs heremi.ita ꝙ cultu curari vix põt.ar⸗
boꝛes efficient᷑ ſpinoſe.et fructus afferẽt par
uos ⁊ accidos.⁊ ideo a talibo locis plante pᷣ⸗

cidende ſunt.fructꝰ colligentur ſine ramoꝛuʒ
fractura.et colligentis euitato caſu pᷣcipiti in
arboꝛibus quoꝛũ fructꝰ particis non excuti
unt᷑.ſi rami altioꝛes debiles ſint cõgruis fu⸗

nibus cũ foꝛtioꝛibus alligẽtur. inferioꝛes ve

ro longis ſᷣm ꝙ ſufficiat ſcalionibo longa cũ
vncino ferreo bene firmate ab vtroq; capite.
cuius vnũ caput ad ramũ inferioꝛem debilẽ

colligendum ponatur.aliud vero ad ſuperi⸗
oꝛem ramũ foꝛtem vbi melius aptabitur con

firmetur.¶egũtur autẽ fructus ⁊ pᷣcipue pi⸗

ra diuerſis tempoꝛibo ſ̃m diuerſitatẽ matura

tionis eoꝛum. hac cõſideratione adhibita.vt
hij qui tẽpoꝛe maturantur eſtiuo:tunc legan

maturitatẽ fatentur.qui ſi aliquantuluʒ ante

legantur videlicet cũ pꝛima indicia maturi⸗
tatis apparuerint diebus pluribus ſeruabũ

tur ad vſum q; hij qui fuerunt vltima matu⸗
ratione collecti.qui vᷣo in fine maturant᷑ au⸗
tumni ad vſum veris vel ſaltem hyemis ſer⸗

uaturi octobꝛis menſe legãtur ſereno ⁊ ſicco

tẽpoꝛe exiſtente.cum luna ſui fulgoꝛis minu
ta potitur etate. Et hec de arboꝛibus in cõ⸗
muni dixiſſe ſufficiat.

De Fmigdalo.

adquata.ne germen extinguat ex multo melle

Quintus Fol. If.

W

Miggdalus eſt arboꝛ ſatꝭ nota.⁊ eius
geẽ diuerſitates ĩ fructu due ſunt.qm̃ qᷓ
dã faciũt fructꝰ dulces.q̃daʒ amaros dulces
vſui hoĩm in cibo cõpetũt.amari qꝛ ſunt cali
dioꝛes magis cõpetũt vſui medicine. Item q̃
dã ſunt groſſum ⁊ durũ valde hũtes coꝛticẽ

Igam ſubtilẽ.amãt aerẽ calidiſſimũ.licʒ in tẽ

perato pꝛoueniẽt.in terris calidis multũ fru

ctũ ferũt ꝓpter habũdantiã ſui hũoꝛis: vt ait

o: tunc legan Albertus. in terrꝭ autẽ frigidis inſpi
tur cum odoꝛe ſapoꝛe ⁊ coloꝛe ſibi attributis . in terrꝭ autẽ frigidis inſpiſſatꝰ eſt

ſuccus eius.ita ꝙ fructui non eſt habilis.Et
ideo in terris multũ frigidis natus aut oĩno

perit. aut parũ vel nihil fructificat.⁊ fructus

eius nõ diu durat.Sedĩ hoc genere nil vti

lius eſt q; ſeminariũ facere.foꝛmemꝰ ſeu fo⸗
diemus ergo altã ſ̃ᷣm Palladiũ vno ſemipe

de aream. vlſᷣm Albertum duob pedibus.

mihi autẽ vnius pedis foſſio ſatis ſuffictiens

eſſe videtur. deinde in ipſa area ſeu ſemiario
obꝛuemus Amigdala nõ amplius quattuoꝛ
digitoꝛũ.ita ꝙ cacumina figamus in terraʒ.
ſpacio inter ſe binoꝛũ pedũ.vł vnius ſolum⸗

modo ſeꝑata. Sed ipſa amigdala ad ponen

dum. Grandia ſeu groſſioꝛa legamus.et no⸗
ua nõ minus groſſam teſtã habentia.que an
teq; ponamus in mulſam maceremꝰ multuʒ

moꝛdacitas. Alij eas nuces pᷣus liquido fi⸗
mo per triduuʒ macerant.demũ die ac nocte
cas ſtare patiunt᷑ in mulſa. ſed q̃ ſuſpitioneʒ
tm poſſit habere dulcedinis.terra auũt ſemĩa

rij debʒ habere letamẽ admixtũ.cui etiãõ mul

tum pꝛoderit ſi ſabulum admiſceat᷑.vt terra
ſit ſoluta ⁊ mollis. Cum vᷣo in ſeminario di⸗
ſpoſita erũt.ſi ſiccitas interuenerit.ter in men
ſe cõuenienti aqua rigemꝰ.herbis circũſtanti
bus ſepe purgãtes.Eſt autẽ diligẽtis cultor
vnicuiq; nuci eius poſite ſignũ paruũ infige
re.vt ſeminariũ ſine leſiõe germinũ anteq; ſu
pꝛa terrã emittat vel emineat fodi poſſit.pꝛo

derit etiã multũ ſeminario ſi anteq; in eo po⸗

nant᷑ amigdala terra noua que ſubtus fuerat
deſuꝑ eleuetur.⁊ optime pulueriʒata ſemina

recipiat.cũ in ſemiario adoleuerit duoban⸗

nis elapſis pꝛedictis menſiba tranſferant᷑ ad
locũ vbi perpetuo ſtare debẽt. ſtatuẽde auteʒ
ſunt vt ad meridiẽ ſpectent.xx.aut.xv.pedi⸗
bus ab inuicẽ ſeꝑate. Inſeritur menſe decẽ⸗
bꝛis ⁊ ianuarij.⁊ loc frigidis febꝛuarij. Si
ſurculos colligis ⁊ condas anteq; germinẽt.
vtiles autẽ ſunt qͥ de ſummitate ſumunt᷑ ſub
coꝛtice inſerunt᷑ et in truco.in ſe in ꝑſico etin
pꝛuno. ſed eius inſitio non eſt ita vnlis vt ſa
tio.vt ait Albertꝰ.pꝛimo anno quo plãtat᷑ vt
optime cõualeſcat a menſe febꝛuarij vſq; ad
octobꝛẽ ſingulis circũfodiat᷑ menſibo.et her⸗

bis iã naſcentibo liberent᷑vl quater ad minꝰ
dicto tẽpoꝛe cũ terra nõ nimis mollis eſt.vt

talis in puluerẽ aliqͥd humorꝭ habentẽ ↄuer
ti ſupueniẽtis acciꝑe poſſit.qꝛ conculcata ni

miũ terra denegãt eidẽ.tꝑe autẽ floꝛũ non fo
diant᷑.qꝛ flos eius facile foſſura excutitur: vt
idẽ dicit.ſi terra eius macra fuerit in auůno
effoſſa letamẽ accipiat.ſi nimiũ ſabuloſa.la⸗

pides vel letamẽ ⁊ cretã accipiet.fſoꝛmari aũt

Debet vt ſup̃ᷣ dixi.cũ in cõmuni de foꝛmatiõe

grboꝝ locutꝰ fui.ſit aũt vno ſolo ſtipite ↄten

ta qͥ pꝛimos ramos a ſex pedibs vſq; ad octo
vel decẽ erigat᷑ a terra vſq; ad pmos ramos.
Eidẽ multa nocumẽta emergũt.q̃ alis arbo
ribo pluriba eueniũt.⁊ eaꝝ cura ſuꝑius eſt ſuf
ficient᷑ inſerta. Pꝛeterea accidit eis ſi rodant
ꝙ fiũt fructus eaꝝ amari.ideo plurimũ ſũta

pecoꝛe ſᷣuãde Iẽ cũ timet᷑ ne pluuia ſeu pꝛui

na ledant᷑ nudent᷑ radices eaꝝ anteq; floꝛeãt.

vt Marcialis aſſeruit Albertus vᷣo addit q;

.

tur.et ſi de pꝛuina non timet᷑ ſubmoueat᷑ are

na ⁊ reponat᷑ humꝰ.teneras nuces creare di⸗
cit Palladius marcialẽ aſſeruiſſe ſi ante flo⸗

lapidibo albis paruis cũ arena groſſa operiã

Auintus

rem radicibo ablaqueatis aqua calida ꝑ dics

gliquos inferat᷑ ex amaris dulces fiant. ſi cir

cũ foſſo ſtipite tribo digitis fiat a radice cauer

na.ꝑ quã noxius humoꝛ exſudet.vel mediꝰ
tercbꝛet᷑ trũcus.et melle ligni cuneus impri⸗
mat᷑ oblinitꝰ.vł ſi etiã circa radices ouis ſter
cus aut parui ſuis infundas.vt Palladiꝰ ait
confixa clauis multũ plurimũ iuuat᷑ fruct.⁊

maxume ſi aurei ſunt.vt ait Albertus.ſi fera⸗
ces vᷣo ſunt cede cuneũ.terebꝛata radice im⸗
mergamus ſeu iungamꝰ.vl ſi ſilicẽ inferamꝰ.

vt coꝛtice tegente claudaĩ.hec arboꝛ hoc ha⸗

bet pꝛopꝛiũ ꝙ ĩ ſenectute plus fructiſicat.eo

qꝙ; humoꝛ eius tũc a caloꝛe nõ exiccet᷑ ſicutin
iuentute.fructus eius colligunt᷑ particis ex

cuſſi cũ matura ſint.licet acerbi ⁊ adhuc tene

ri appetent᷑a mulieriby ⁊ maxime pᷣgnantbꝰ

cũ multa auiditate. Matura aũt ſunt amig⸗

dala cũ coꝛtex extra teſtã exiſtẽs aꝑtus ſeꝑat
ab ea. decoꝛiata aũt ſi aqua ſalſa lauent᷑ cãdi

da fiunt ⁊ duratura ſed ⁊ ſine aliq̃ induſtria
vel cura ſeruant᷑ in longũ ſi fuerint exiccata.
Si difficulter coꝛiũ amittãt.paleis obruta

cõtinuo relaxabũt.ex virgis amigdalis fiunt

optime vᷣge clauoꝛũ qͥbus vtunt᷑ milites. Itẽ

er ſtipite earum iuxta radices fiũt foꝛtiſſimi
mazr ad ſcindẽda ligna Amigdala dulcia ca

lida ſunt.et hee in medio pꝛimi gradus. viri

—

dia tenerioꝛa ⁊ laudabilioꝛa ſunt q; ſicca. p⸗
pter eaꝝ humiditatẽ.idcirco ſi ſicca in aqua

calida vna nocte excoꝛticata iacẽt.fiũt in acti
one viridibo vicina.et ſi viridia pꝛiuſq; habe

ant aperturã edantur ginguias cõfoꝛtant.et
ſtomachi doloꝛẽ vł caloꝛẽ refrigerãt.dia.idẽ
cõfirmat.⁊ addit ꝙ caput grauant.caligineʒ
nutriũt. ventrem accendũt.ſomnuʒ faciunt.?
ebꝛietati reſiſtũt.Amigdaia amara calida eſt
⁊ ſicca in ſcdᷣo gradu.valent cõtra aſma ⁊ tui

ſim ex frigiditate cũ zʒuccaro ad repꝛimendũ

earũ amaritudinẽ.oleũ ipſarũ valet cõtra ſur
ditatẽ et ſaniem in auribus immiſſum. Item
valet contra lumbꝛicos cũ farina lupinoꝛuz
ſuper vmbilicũ poſita. Itẽ valet ad mẽſtrua

pꝛouocanda cũ trifoꝛa magna ſuppoſitoꝛiũ

factum. Auicenna dicit.ꝙ amigdala amara
ſua pꝛopꝛietate interficiũt vulpꝑẽ.ſi cũ aliquo
cibo comedant᷑ ab ea. Item cõſerunt poſita

ſuper pannũ cõtra lentigines cicatrices etꝑ
cuſſiones.⁊ applanãt contritionẽ faciei.⁊ cuʒ
radix coquit᷑ ⁊ linitur ſuper pannũ eſt medi⸗
cina foꝛtie.⁊ coꝛtex et folia ſũt mũdificatiua

⁊ extenuatiua ⁊ ſanatiua. vt dicit Dya.⁊ co2ꝝ⁰

medere amigdala dulcia impi guat. Galienꝰ

tto

ſe⸗
ni⸗

ſl
lundo⸗
goſn

ſliali
epol
ehiune
loſcbin
ſankr
bloſes
ſeegs:
ulone
ſobtle
phune
inſno
vihl⸗

hueeſ

doꝛee
lligi⸗

ðð

Niber QAuintus Fo. i.

eges Ho dicit. q; aperiunt opilationes epatis mina qᷓ; plus ad deſcendendũ ex ventre nucibo ſũt
ſiſcr bili apertione amara amigdala. mnutritiue tamen tardioꝛcs ad digerendum 2
taner De R uellana aaa deſcendendũ ex ventre. inflationẽ in coꝛ⸗
Anecs D Wre Nmnmmm. oꝛe generant.maxime ſi cũ interioꝛi coꝛticu
inhi⸗ eeeene a comedant.ablata ea fiũt vtilioꝛes digeſti⸗
dufr “ bilioꝛes ⁊ vtiles.antiquã habent bo tuſſim.p̃
dor cipue ſi piſtate cũ melle eſui dent᷑. Item eius
R coꝛtex eſt ſtipticus ⁊ ſtringit ventrem.
hechr ðẽ
ſeno K
ſatin
Anicoer
tbnee.
Nam g
usſ
duſtn
ceccnn.
schrntn
glisfunt
iites.
ſorniſini
dulci
dus. mn
ſicc⸗
rnn NVellane note ſunt. ex his quedaʒ ſunt
öh ſilueſtres. que naſcũtur in nemoꝛiboq̃⸗
an dam domeſtice. ſilueſtres ſunt parue ſapoꝛo
ndali ſe. groſſam teſtam habentes. domeſtice qdam
ioin ſunt rotunde groſſe.et quedam longe.ex qui
ſeime bus longe ſapoꝛoſioꝛes ſunt ⁊ citius maturã
liuh tur. omnes tamẽ maturitatẽ fatentur cũ ſuis ä
Nurnl folliculis ſpoliant᷑⁊ cum fuerit ad ſolem ſic⸗ Erberi eſt fructus cuiuſdã arboꝛis par
punnti cate poſſunt diu ſeruari. In omni fere aere p ue valde ſpinoſe. ſimilis arboꝛi mali⸗
tanir ueniunt.loco gaudent macro.frigido humi granati.⁊ ſunt rotundi rubei q̃ſi nigri vt fru
in jm do ſabuloſo.licet in omni genere terre fere na ctus ſpine.albe aliquantulũ oblongi q̃ſi ſub
pnonz ſcant᷑ ⁊ cõualeſcant. ponende ſunt autẽ nuci⸗ nigri. plantani vt malapunica. frigidi ſunt et
nifmu bus ſuis.nec amplius duobodigitis terra ſu ſicci in ſecũdo gradu.valent cõtra febꝛilẽ di⸗
ipni per eas ducẽda eſt. melius autẽ plantis ⁊ ʒa⸗ ſtraſiam. ſirupus ex eis ⁊ zuccaro factus.con
umar bulo pꝛoueniũt.menſe febꝛuarij plantande tra calefactionẽ epatis.puluis eoꝛũ cum ſi uc⸗
ialio ſunt.licet menſe marcij ⁊ octobꝛis ⁊ nouẽbrꝭ co ſolatri conficiat et ſupponat᷑ epati. Auicẽ
toln plantari poſſunt ⁊ cõualeſcant.ex ligno hu- na dicit. ꝙ ſint frigidi ⁊ ſicci in tercio gradu.
ces eie iuſmodi arboꝛis fiũt optimi circuli vaſoꝛuz dicit etiam ⁊ ſunt vincẽtes colerã ⁊ ſcindunt
ench vini.⁊ arcus ad ſagittandũ ſatis boni.Auel ſuim valde huiuſmodi fructꝰ.arbuſtula op⸗
Kmet⸗ laue ſunt calide ⁊ parum ſicce.⁊ nucibs frigi: tima eſt pꝛo clauſuris ⁊ ſepibus ſi haberetur
ſnin dioꝛes ⁊ potentioꝛes. eaꝝ enim coꝛpoꝛa ſunt plantarũ copia.que quidem per ſationẽ fru⸗
n, ſolidioꝛa ⁊ ſpiſſioꝛa ventoſitate carẽtia.ideo cctus vel ſeminis eius facile haber lpgteſt.

ruſus eſt arboꝛ nota.et deſiderat ae⸗
rem frigiduʒ ⁊ temperatũ. calidũ vero
ſuſtinere non poteſt.in tepidis tamẽ regioni⸗

bus parua pꝛoueniũt. ceruſa montana vel in
collibus vel pꝛope mõtes conſtituta regione
letant᷑ ſolum autẽ deſiderant poſitiõis hume
cte.quedam ſunt dulcia.qᷓdaʒ pontica. ⁊ hec
magnã faciunt arboꝛeʒ. ⁊ ſua ſponte directe
ſurſum aſcendũt.⁊ hec pꝛopꝛie dicunt᷑ ceruſa
Alia vᷣo ſunt valde acria:et hec minoꝛem fa
cliunt arboꝛem.⁊ ſurſum nõ dirigũtur.ſed ſo

luümodo per latera diffundunt᷑. ⁊ hec vocan⸗
tur marene ſiue mareſche.que multas plan⸗

tas in circuitu faciunt ſuper radices ad plan
tandum habiles plantant᷑ ſemine eius poſi⸗
to tempoꝛe octobꝛis vel nouembꝛis.vᷣgultis
etiam ipᷣius paruũculis poſitis affirmant᷑ a
Palladio facile in arboꝛem pꝛoſilire.que au
tem ſeminibo plantate fuerint pꝛedictis men

ſibus tranſplantant᷑. Inſeritur menſe nouẽ

bꝛis. vel ſi neceſſe fuerit extremo ianuarij.
Ego autem inueni eius inſitionẽ factam tẽ⸗
poꝛe febꝛuarij ⁊ marcij optime pꝛouenire.li⸗

eſt vel fluere deſinit. Uarro ſcribit inſerit

Quintus
cet ſit melius ⁊ omniũ arboꝛũ germina habe
tiũ inſitio quãdo gumma vel his non du

tempoꝛibus bꝛumalibo.h oceſt a die duode⸗
cima decembꝛis vſq; ad Kl.febꝛuarij. Inſe

ritur autem optime ſub coꝛtice ⁊ trunco fiſſo

et in ſummitatibo eius.ſed qui in trunco inſe

runt᷑ omnẽ lanuginem auferre debebũt. In⸗

ſeritur in ſe in pꝛino vel in platano. ⁊ vt qui⸗

dam dicunt in populo. amat ſcrobes altas.et
ſpacia largioꝛa videlicet triginta vel quadra
ginta pedum. 2 aſſiduas ſoſſiones. putariin
cis putrida ⁊ ſicca debebunt.et que depꝛeſſi
uuess artata pꝛotulit vt areſcant.fimũ nõ amat.

atq; inde degenerat.ſoꝛmant᷑ vt ſtipites dul

cium ab. viij. pedibus vſq; ad.xij.erigatur a

terra. plus etiã vel minus.ſcoᷣm ꝙ in leto ſo⸗

lo fuerit vel exili. Stipes vᷣo marenarũ acri
um ſex pedibus vel circa eleueni a terra. Si

ceruſus humoꝛe excepto putreſcat in trunco

foꝛamen accipiat. Si foꝛmicas patit᷑ vl alio

modo ledatur ei ſubueniendũ eſt: vt ſupꝛa di
xi cũ locutus fui de arboꝛibo in cõmuni.Ce⸗
ruſa non aliterqᷓ; in ſole ſiccata ſeruant᷑. VUt

ſine oſſiba naſcant᷑ ſic fieri debere aſſerit mar

cialis. arboꝛem tenerã ad duos pedes reſcin
des.et eam vſq; ad radicem findes. medullã

partis vtriuſq; abradere ferro curabis. et ſta
tim vtraſq; partes vĩculo ſtringes ⁊ oblines
fimo ſummã partem vel creta et laterum di⸗-

uiſuras. poſt annũ ſolidatur dicta coꝛtex vel
cicatrix. hanc plantã ſurculis qui adhuc fiu
ctum nõ attulerint inſeris.⁊ ex his abſq; oſſi

bus poma naſcentur. Ceruſa dulcia cito de
ſtomacho deſcendũt. et aarum iuuamentum
ſtomacho eſt paruũ.et pontica faciunt cõtra

riũ harũ.accetoſa vero deliccant plus q; põ
tica.et cum hoc incidunt ⁊ cõferunt ſtoma⸗

cho flegmatico pleno ſuperfluitate. Dyaſco⸗

et ſicca retinent eum. gũma eius cum vino et
aqua mixtum curat tuſſim antiqu.et melio
rat coloꝛẽ faciei.et acuit viſum. pꝛouocat ap⸗

petitum. et cum vino ſolo confert lapidi.

De Caſtanag.

— — ſſſ,

lignen
lagol

uge
ſante

bienio

Gkaf
muan,
Ginei
drety

fer
mun
dap
tgod
la)
E ite
vpaſc.
locn;

R

bebe
nondun
Finieit
eduock⸗
Ni ⸗
nco fiſo⸗
nco inſe
dir n⸗
u⸗
wanse
vägue
8 pumin
wedenti
inonun⸗
enge .
Nenrii
1e SH
Nintnnco
At Nalo⸗
mihndi
Gmuni,⸗
ſnnmt. 1
taſnume.
ſan
—
nbis ain
61 ohls
ateumd
acor
vigchieft
bio ſg
dolcaad
unamenmm
cumein
uplush
muntkone/
e dii
unt en.
cum riwe⸗
auianeie
ponoeni
lain

.

N J.

ſtanea ẽ arboꝛ nota.ex his q̃dã ſunt
dDdopmeſtice.q̃daʒ ſilueſtres. ⁊ domeſtice
ſũt mediocres fructꝰfaciẽtes qͥ caſtanee dicũt
⁊ q̃dã faciunt fructꝰ valde groſſos.q̃s medio
laneñ.marronas vocant.diligũt celi ſtatũ fri
gidũ.⁊ tepidũ nõ recuſant. ſi hũoꝛ aſſenſerit
delectãt᷑ cliuis et opac regiõib.ac maxie ad
ſeptẽtriõalẽ ᷣſis.amãt ſolũ molle ⁊ ſolutũ nõ

tñ arenoſuʒ.⁊ ĩ ſabulõe ꝓueniũt ⁊ hũecto.t᷑ra

nis illis ẽ apta ⁊ carboniclis diligent ĩfract?
agro ſpiſſo ⁊ rubꝛica vix ꝓueniũt.In argil⸗

la ⁊ glarea nõ pñt naſci.ſerũt᷑ plãte q̃ ſpõte na

ſcunt᷑ ex ſeie.ſed q̃ plãte ſerunt᷑ ita egre ſũt.vt
biẽnio de eaꝝ vita ſepiꝰ dubitet. Serẽde ſüt
igit᷑ caſtanee mẽſe nouẽbn ⁊ decẽbri. Item ia
nuarij ⁊ febꝛuarij eligẽde ſũt caſtanee ad ſerẽ
dũ recẽtes grãdes mature.ſʒ ita faciẽdũ eſt vt
durẽt vſq; ad febꝛuariũ.caſtanee ĩ vmbꝛa ſic
cent᷑ expãſe tũc in anguſtũ ⁊ ſiccũ tranſſate cu
mulateq; diligent᷑ fluuiali oꝑiant᷑ arena poſt
diel. xxx.eas arena remota ĩ qquã frigidã mit
tas.q̃ ſane ſunt mergunt᷑.q̃ ſuꝑenatãt nõ va⸗

lẽt. Itẽ q̃s ꝓbaſti ſiliter obꝛues.poſt.xxx.di⸗
es iterũ ꝓbabis. et h̊ cũ tercio fecen ad veris
initiũ ſerere debebis q̃ mãſerint illibate.aliqͥ ĩ
vaſculis fᷣuãt.arena ꝑiter ĩmiſſa.paſtinari ̊
locꝰ? debebit qͥ huic deputat᷑ arbuſto.altitu⸗

ſeruant. Caſtanee ſᷣm yſaac calide Gnenb⸗

QDuintus Fo. liif.

dinis pedis vniꝰ ⁊ ſemis vlouox. xl tor vł

ſulcis ĩ oꝛdie deſtin aj.aut terre aratri reſolui

3 fimo ſaciat.⁊ redaci in puluerẽ caſtancaꝝ
ſemẽ accipiat. nõ amplius pedes dodiãte de
merſuʒ vnicuiq; ſemẽ ꝓpter notã ſurculus dʒ
affigi.⁊ ipſa ſeia ſimłtrina vel qͥna ponant᷑.
äint ſe quattuoꝛ vel triũ pedũ ſpacio ſeꝑata.
qs cũ tranſferre placuerit binas plãtas trãſ⸗
ferre debebit ita tñ ꝙ ĩ nemoꝛibo ſpiſſioꝛes.in
agrꝭ vᷣo ſeĩalibo rarioꝛes putent᷑ ſcʒ.xl.pedes
diſtaãtes.vt poſſint ꝑ latera cõuenient᷑ diffun
di.locus tñ de ductoꝛia liq̃re accipiat.ne inſe
dẽs humoꝛ limo germẽ extiguat. Inſerit᷑ mẽ
ſe aplis marcij ⁊ man in ſe ⁊ in ſalice tardius
ꝓuenit ⁊ maturaĩ.in coꝛtice ſerit᷑ ⁊ inoculat᷑
⁊ meliꝰ inſerit᷑ ad buccellũ.hoc mõ pᷣſcindat᷑
arboꝛ nobilis generꝭ.⁊ cõſequenti pullulaue
rit ad modũ ꝓpli colligant᷑ ſurculi anteqᷓ; ger
minẽt.⁊ in frigido ⁊ vmbꝛoſo loco ſᷣuent᷑ ob⸗
ruti.vt poſtmodũ de mẽſe aplis ⁊ maij habe

ant᷑.⁊ tunc ex eis cõmode fiet inſitio ad buc⸗

cellũ vl moꝛe emplaſtri.⁊ ſi multas inſitiões
fieri oꝑtet ex ſurculis inſerẽdis młti fiẽt buc⸗

celli cũ germĩe lõgi.ſᷣm latitudinẽ vniꝰ digiti

groſſi ⁊ plurimis.deinde inſitio ſurculo inſe
rendo ĩ loco ↄgruo.⁊ coꝛtice ĩ tres vel q̃ttuoꝛ

ptes ſciſſo eligat᷑ ſurculus eq̃lis ſtipiti qͥ tm̃
Depmat᷑ inferius ꝙ equet᷑.⁊ coꝛtex eleuat᷑ mi

nus buccello ſoꝛmet᷑.⁊ qð excoꝛticatũ eſt ſuꝑ
buccellũ totalit᷑ incidat᷑ Nouũ caſtaneũ cir⸗
cũfodi debet aſſidue mẽſe marcij ⁊ ſeptẽbris.
incremẽtũ mag accipit ſi putatiõibo adiuue⸗

tur.in nemoꝛibo latis depᷣſſius.in agrꝭ vo qͥ ſe
miant᷑ altiꝰ in eis rami foꝛmẽt᷑ Caſtanee col⸗

ligunt᷑ cũ ꝓpter maturitatẽ ſuã de ericijs ſuis

deciderit in terrã.vel cũ in eis apꝑere incipi⸗

unt excutiunt᷑ꝑticis.⁊ collectꝭ ericijs in acer
uũ intra ſepẽ rotimeũ timoꝛe poꝛcoꝝ coacer

nankt. ⁊ cuʒz ſic in gazara aliqͥbo diebo ſteternint
aperiunt᷑.⁊ hee melioꝛes qᷓ; pdicte fſunt ad ſer

uandũ virides.qꝛ ꝑ totũ marciũ pñt virides
ſeruari.ſed alie q̃ mature ab arboꝛe cadut vſ⸗
q; ad.xv.dies ſolũ ſ̃ᷣuant᷑.virides ſi ad fumuzʒ
poſite vt ſiccent᷑ diu ſeruari pñt.⁊ ſapoꝛoſio
res ceterꝭ eſſe dicunt᷑.ſeruant᷑ virides in ſabu

lone vt dixi. vel in cratib ad fumũ duob ſe⸗

pe mẽſibo poſite.vt poſtmoduʒ ſiccata mũdẽ
tur ⁊ diu ſeruant᷑.lignũ caſtanee optimuʒ eſt
in domibo. ⁊ mirabilis durabilitat ſub tra.⁊
ad pluuias extra tecta.⁊ ideo ex eis fiũt opti⸗

mi pali ꝓ vineis ⁊ ꝑgularijs.⁊ ex eis fiũtop

time vegetes tinee ⁊ vaſa in qͥb caſtanee ſicce

iij

mo gdu.⁊ ſicciĩ ſcᷣo.ſignificatio calonꝭ earũ
eſt dulcedo earũ.qm̃ ſapoꝛoſitas ⁊ põticitas
innuit ſiccitatẽ.⁊ ad digerendũ ſat ſunt faci
les ⁊ nutribiles nõ multũ ſtiptice ⁊ diu retice
ſũt.ſi aſſant᷑eaꝝ coꝛpꝰ rarificat᷑⁊ ſi aq̃ elixent᷑

qꝛ eaꝝ cõplexio tꝑat᷑ ex aq̃ mollicie ⁊ hũidita

te. ſũt boni chimii coꝛꝑe generatiui.⁊ ſiccita⸗
tem coꝛꝑis ⁊ pectorꝭ ꝑamentũ.⁊ vꝛine diffi
cultatẽ diſſoluunt.colerici eas cũ ʒuccaro co
medãt.flegmatici vᷣo cũ melle. Itẽ hee ßm me
dicinã vᷣtutẽ hñt laudabilẽ.qꝛ abhoĩatiõis ⁊
vomit? cõſtipatiue ſũt.ieiuniq; inceſtũ ↄfoꝛ⸗
tatiue.cathaplaſma qͥʒ ex eis cũ oꝛdei farina
2 acceto:ſiue vĩo factũ maãmillaꝝ tumoꝛẽ po
ſitꝭ eis potent᷑ auxiliabit᷑ Caſtaneaꝝ vᷣo coꝛ⸗

ticiba vſtis vel pulueriſa cũ ſapa tꝑatis ca⸗

pitiq; adoleſcentꝭ ĩ modũ cathaplaſmatꝭ po⸗
ſiuis eoꝝ capillos ↄfoꝛtat augmẽtat. et ↄtra
allopiciã valet. Auic.dicit ꝙ caſtanea eſt ab⸗
ſterſio ⁊ inflatio in vẽtre ⁊ ſtipticitas.et ↄfoꝛ
tat mẽbꝛa.? eſt tarde digeſtiõis.ſed eſt bõi nu
trimẽeti.ſi ̊ cũ ʒuccaro miſceat᷑ eius nutrimẽ
tũ eſt bonũ. Galienus dicit ꝙ eſt nutribilioꝛ

oĩbe granis.adeo ꝙ; eſt ꝓtima granis panis.

BPeCottano.

Quintus

Octanus ſiue ciconius eſt arboꝛ nota

Et ex his quedam ſunt que faciũt pira

ciconia.et hee arboꝛes maioꝛes ſunt.et mino

ra habẽt folia.⁊ quedam ſunt arboꝛes mino
res ⁊ latioꝛes habẽtes frondes. quoꝝ fructꝰ
pꝛopꝛie vocant᷑ coctana ſiue ciconia.amant
locum frigidum ⁊ humidũ ſi in tepido ſtatu

ant᷑ opus eſt illis irrigatione.ferunttamẽ ſta

tum mediocris ſitus inter naturã frigoꝛis et

caloꝛis.⁊ in planis ⁊ cliuibus pꝛoueniũt.ma
gis tamen inclinata ⁊ cõuexa deſiderant.ter⸗
ram deſiderant ſatis pinguẽ.et inſoluta ma⸗
gis q; in creta letantur. pla ntant᷑ plantis iu⸗

—

xta ipſas arboꝛes cũ radicibo viuentis. Iteʒ

taleis ⁊ cacuminibo. Item loc calidis de mẽę

ſe octobꝛis ⁊ nouembꝛis.frigidis vᷣo de mẽ⸗
ſe febꝛuarij ⁊ marcij.in temperatꝭ vtroq; tem
poꝛe poſſunt ſeri. Itẽ longe ponẽde ſunt ſᷣm

Palladiũ.nec altera quatiente vento ſtillici⸗

dium tangat alterius.mẽſe febꝛuarij inſerũ⸗

tur in trunco q; coꝛtice in ſeipas inſerant᷑ au

tem nouelle arboꝛes quib ſucc in coꝛtice eſt
ſi maioꝛ eſt circa radicem melius inſerit᷑.vbi
cortex et lignum beneticio ſoli adherentꝭ hu
meſcat. Item recipiũt in ſe ſurculos pene om

nis generis. ſcʒ punici ſoꝛbi omniũq; maloꝝ

melioꝛa pꝛoducũt.dum minoꝛ eſt iuuet᷑ ſter⸗
coꝛe. maioꝛ vero cinere vłcrete puluere ſemel
toto anno miſſo radicibus.poma in his cito
matura ⁊ maioꝛis pꝛouẽtus aſſiduꝰ humoꝛ
efficiet. Rigande ſunt quotiẽs celeſtis negat
infuſio.⁊ circũfodiendo locis calidis octo⸗

bꝛis ⁊ nouembris.locis frigidis ſebꝛuario ?

marcio. Et niſi circũfodiatur aſſidue aut ſte
rilis efficit᷑ aut eꝰ poma degenerãt.foꝛmant᷑

vt vnũ ſolũ ſtipitẽ habeãt.quattuoꝛ vel qnq;

pediby eleuatis a terra. putande ſunt ⁊ a no⸗
cumẽtis ſen vicioſis omniboliberande. Si

egra eſt arboꝛ amurca equaliter mixta aq ra⸗
dicibo debet infundi.quod annis ſingulis fa
ctũ a vicijs cuſtodiet.ſed arboꝛes lõge dero⸗
gabit etati. Colliguntur coctana menſe octo
bꝛis cum adueniente pꝛuina maturitate au⸗

reo coloꝛe fatent᷑ et que magꝭ odoꝛifera ſunt
debent eligi. ſed ſi per cotilidones ſuſpendan

tur in frigida regione foꝛte durabũt ꝑ annuʒ

et amplius.vel ſeruãtur inter binas tegulas
poſita ſi luto ex omni ꝑte claudant᷑.vel ſi de⸗
fricto incoquanĩ aut paſſo. Alij autem q me
lioꝛa ſunt fici foleis inuoluta cuſtodiunt.alij

* ——

ſiccis locis tantũ reponũt.a quibus ventus

excludatur. alij in melle dimittunt. in quo ge

nere condiendi ſatis matura eligunt᷑ alij mi⸗

tcnqu
aſtip
durio⸗
ſcali
lt win
ſnnge
ncarn
ſupra⸗
ſandar
Npon
Ra
heres
rvalge⸗
hetrab
nco
onico
limsan
ſens

(lene

mo⸗
dnntf
tenſup
gicot
Coplor
rdigeſ
uce
mante
(Aord

nuyen
nbe
.
s i
fuct
Namane
coſtin
tameſtr
ngnst
Mnünm
comm:
ſolam
lamtsi⸗
enns )
idis deſe
8oNen

riindaü⸗
ürmntan
nchüceck
tent
cbarmbe
losparon
nüczmo⸗
Kinuetſe⸗
lncreſont
zinböan
ſiuobone
cfiengt
ldsoc/
gſchruno
ſchemte
ri emuni
maericncs
Aſuntuno⸗
be . 6
rminnnant⸗
isingsn

glee

4 l. co
. ununenn⸗
leinin
gſlſencan
nns vglip
iwaſ
gumeni
ioduna
bnewnn

un anc⸗

oin⸗

lio obꝛuunt.vel in paleis ſeꝑata demergunt⸗
alij vaſciculis optime vino plenis dimittuũt.
alij dolijs muſti immergũt. quod odoꝛatũ vi
num reddit. Ex ciconijs fiunt bone et ſpiſſe
ſepes.ſpinas tamen non habent.ſed ingreſ⸗
fſus animaliũ inhibent.⁊ quandoq; fructum
reddunt. ⁊ inciſe ſatis igni reſpondent. Cico
nia vt ait Yſaac generaliter in duo diuidunt᷑
videlicʒ in crudu ⁊ ligneũ et perfecte matura
turũ.crudum itaq; ligneũ peſſimum eſt ⁊ du
riſſimũ ad digerenduʒ ⁊ nihil nutrit.idcirco
ea vitare omnino opoꝛtet.maturatũ natura⸗
liter fnigidum eſt in fine pꝛimi gradus.⁊ ſic⸗
cum in medio ſecũdi.pꝛeterea põticitas eius
maioꝛ eſt q; in alijs malis.ideo valet ad ſan⸗

guinis fluxũ ⁊ egeſtionẽ ⁊ vomitum.cõfoꝛta
tiuũ eſt ſtomachi ſi moꝛetur in eo.⁊ ſi come⸗
datur ſub vacuo cõſtringit ventreʒ.ſi poſt ci⸗
bum accipiat᷑ laxat cõpꝛimendo ⁊ cõſtringẽ⸗
do os ſtomachi. Sed ex his quedã ſunt põ
tica quedam accetoſa:⁊ quedã dulcia ponti⸗
ca ſtiptica.et frigidioꝛa ſunt.ad digerendum

Durioꝛa.et ideo nõ ſunt cũ carne ſua edenda.

ſed liquoꝛ eius tm̃ naturã ſtomachi cõfoꝛtat

et vꝛinam pꝛouocat. egeſtionẽ vomuũq; con

ſtringit.⁊ ſi cum carne edat᷑ ingenian opoꝛtet

vt carnis duricies auferat᷑. vel elixando vel

ſupꝛa aquã calidã aponẽdo.vel qð meliꝰ eſt

ſcindant᷑.et abiectis granis in eius cõcauita

te ponat᷑ mel.⁊ excoꝛticent᷑⁊ in lino vel ſtup⸗

pa vel quod meliuus eſt in paſta inuoluta ĩ ci

neres calidos mittant᷑. ſic em erunt ſtiptica

valde confoꝛtatiua. accetoſa ſubtilioꝛa et pe⸗
netrabilioꝛa ſunt.ideo ſitim extinguũt ⁊ acu

men colere rubee.⁊ vomitui colerico ⁊ egeſti⸗
oni cõferunt.vꝛinam pꝛouocant.⁊ vim appe
titus augent.odoꝛ earũ vomituʒ pꝛohibet.et

ſuccus poſt vinum bibitum deponit fumuʒ

ſalientem ad caput.¶ Vnde vicit Auicen⸗

na. qꝙ ciconia cõferunt vomitui ⁊ ebꝛietati.et

ſedant ſitim.et cõfoꝛtant ſtomachũ.recipien

tem ſuperfluitates. ⁊ conferunt diſſenterie. ⁊

quãdo ſumunt᷑ poſt cibũ ſoluũt adeo ꝙ quã
do plurimũ ex eis ſumit᷑ extrahũt cibum an⸗

te digeſtionem. dulcia vero ſunt magis tẽpe⸗
rata quiddaʒ caloꝛis habentia. vnde vis eis
manifeſta non eſt ad ſitim extinguendaʒ vel
caloꝛem. M

PDECitro.

45

.

Rboꝛ citri nota eſt. deſiderat aerẽ cali⸗
duü.ſed irriguis ⁊ maritimis locis.vel
maxime pꝛope gaudet quibus humoꝛ exun
dat.ſoluzʒ deſiderat rarioꝛis nature.ſiqͥs hoc
genus arboꝛis in regiõe frigida nutrire deſi
derat loco parietibo munito vel in partẽ me
ridionalẽ verſo diſponat hanc arboꝛẽ.hiber
nis menſibo tectũ ſtramie vellet agreſti. et vbi

eſtas refluxerit arboꝛ aeri nuda et ſecura red
dat᷑.terrã rariorꝭ nature deſiderat.mẽſe mar

cij ſerit᷑ multis modis.ſcʒ ſemine ramo talea

et claba.ſi granis velis ſerere ita facies terrã
in duos pedes fodies.⁊ eidẽ cinerem miſce⸗

bis.bꝛeues areas facies.⁊ vtrũq; ꝑ cãnales

aqua decurrat. In his areis palmarẽ ſcrobẽ
manib aperias.⁊ tria gᷓna deoꝛſum vᷣſo cacu
mie iũctã cõſtitues.⁊ obruta qᷣtidie rigabis.
citius pꝛocedẽt ſi bñficio aque tepide vtanꝭ.

natis germinibo ſemꝑ pꝛoxima herba trũce⸗

tur. põt huic trina plãta tranſferri. Si ramũ
velis ponere nõ amplius ſemipede ſeu ſexpe

ge debebis ĩmergere ne putreſcat.clabã ſeri

ccõmodius eſt que fit manubꝛij groſſitudine.
lõgitudine cubitali ex vtrac; ꝑte lõga nodis

⁊ aculeis reciſis.ſed integra ſũmitate gẽmaꝝ

per q̃s ſpes futuri germis intumeſcat. diligẽ

J iiiz

. N ð W . .

tioꝛes tñ fimo bubalo adhibent vtriq; qð ſũ
mũ eſt. vel marĩa alga veſtiũt. vel argilla ſub
acta ꝑtis vtriuſq; extrema cooperiũt.atq; ita
in paſtinato ſolo deponũt talia. ⁊ gracilioꝛ et

bꝛeuioꝛ eſſe põt qᷓ ſiliter vt glaba merget᷑.ſʒ ta
lia palmis duab ſupſit. claba omis obꝛuit᷑
alijs arboꝛibo nõ debz aduerti ſeu annecti.ta
lia ſiue claba calidiſſimis regiõibo ꝑ autũnuʒ
ponit᷑.frigidiſſimis iulio vłauguſto poſitas.
et qtidianis irrigatiõibo aiatas Palladiꝰ vſ⸗
q; ad poma ⁊ magna incremẽta ꝓduxiſſe af⸗
firmat. Inſerit᷑ mẽſe apllis calidis loc. maio
frigidis.nõ ſub coꝛtice ſed ſciſſo trunco circa
ipias radices ⁊ in piro ⁊ in moꝛo ſᷣm q̃ſdaʒ.
gaudẽt aſſidua foſſiõe.et hinc pꝛoueniũt po

ma maioꝛa. niſi qᷓ arida ſũt rariſſime debemꝰ
abſcindere.hec arboꝛ pomis nõ caret cũ hu
mor habũdãtia matun ſe acerba ſubſtituãt.
arboꝝ vᷣo etatẽ floꝛẽtia cõſequant᷑ oꝛbẽ quẽ⸗

dã cõtinue fecũditatꝭ admiſtrante ſibi natu⸗
ra ferunt᷑ acras medullas mutare dulcibo ſi
p triduũ mulſa aq̃̊.ſemia ponẽda macerẽtur
vel lacte ouili.Aliqͥ mẽſe febꝛuarij trũcũ obli

quo foꝛamie ab imo terebꝛãt.ita vt altera ꝑ⸗
te nõ exeat ex H̊ hũoꝛe ꝑmittunt fluere donec
poma foꝛment᷑ tunc foꝛamẽ luto replẽt.ſicq;

qð eſt mediũ dulce fieri affirmãt.poma eius
in arboꝛe toto ſere anno ſeruari pnñt. vel in
paleis vł meliꝰ ſi in vaſculis qbuſdã claudã
tur. Poma citrina ſᷣm yſaac ex qᷓtuoꝛ rebo ſũt

cõpoſita.pᷣma eſt coꝛtex.ſcdᷣa caro.tercia me⸗
dulla.q̃rta ſemen. Coꝛtex eſt calidus in pᷣmo
du.ſiccꝰ in ſcdᷣo.qð acumẽ eiuſq; odoꝛ oſtẽ

dũt.etꝰ tñ ſubſtãtia dura eſt ⁊ ſolida.idcirco
nõ eſt pꝛo cibo accipiẽda.ſed ſi exigua ꝑs eiꝰ
ꝓ medicina ſumat᷑.ſtomachũ cõfoꝛtabit.⁊ di
geſtiuã vim adiuuabit.bonũq; odoꝛẽ pꝛeſta

bit. atq; erit cõtra venenũ moꝛtiferũ potatum

cũ vino datꝰ.qͥ ſuccꝰ inter panos miſſus eos

in tineis cõſeruat incolumes. Itẽ pꝛegnãtibʒ

eſui datꝰ eſcaꝝ irrõnabilẽ apetitũ curat ca⸗
ro aũt frigida eſt ⁊ huida in pᷣmo gradu: vñ
eſt ſtomachi refrigeratiua.⁊ ad digerendum
vffensei eiꝰ duriciẽ.quapꝛopter neceſſe
eſt ſtomac
accipi ante oẽm cibũ.⁊ ſi in medio aut fine ci
bi edatur fit cauſa ac materie dure ⁊ groſſe fe
bꝛis.medulla vᷣo ſubtilis ⁊ aquoſa.oiq; caret
nutrimẽto.⁊ hec eſt duplex.qꝛ quedã eſt inſi

pida.qᷓdam accetoſa Inſipida frigida ẽ ⁊ hu

mida ĩ ſcdᷣo gradu. AUnde caloꝛẽ refrigerat et
ſitim mitigat.accetoſa vᷣo frigida eſt ⁊ ſicca ĩ
ſcdðᷣo gradu. virtutẽ habet incidentẽ extenuã

o exmanico cum melle ⁊ ʒuccaro

LQuintus

tem ⁊ refrigerantẽ.idcirco fit caloꝛis epatio
mitigatiua ⁊ ſtomachi cõfoꝛtatiua.virtutem
appetitiuã excitat.⁊ acumẽ colere rubee miti
gationẽ pꝛebet.ſitientibo ꝑfecte ſubuenit.ſuſ

pitionẽ ac triſticiã de colerica coꝛdiaca gene⸗
rata remouet.egeſtionẽ gemitũq; colericũ ſe
dat impetigines ⁊ lentigines cũ eas fricatas

deſtruit.qð teſtat᷑ quia pãnus incauſto ma⸗
deſactus cũ ea puriſicatꝰ ad coloꝛẽ pꝛiſtinuz
redit.ſemẽ calidũ eſt ⁊ ſiccũ in ſcðᷣo gradu.qð

ſua amaritudo oſtẽdit.ideoq; ſcdᷣm cibũ con

ueniẽs ſcdᷣm medicinã eſt ſalubꝛe.apoſtema

tũ quoq; diſſolutiuũ.⁊ contra venenũ ꝓpicia
tũ cũ vino.frondes quoq; ipius arbor ſunt

coꝛticibus pomoꝝ pꝛopinque in iuuaminis
actione.qꝛ ſunt odoꝛifere.⁊ quidã acuminis

5

habent.

BDe Coꝛno.

Oiꝛnus eſt arboꝛ parua.que licet naſca

tur in nemoꝛibo. ⁊ ſit cõmuniter arboꝛ

ſilueſtris. tamẽ quia domeſtica per culturam

facit fructum ad quedam vtilem.ideo de ip
ſa dicam. hec arboꝛ fere omnem aerem ſuſti⸗
net. et in omni terra maxime in pingui et in
bumida conualeſcit. Plantatur ſemine ſuo

W.

Mmen
nbeenit
heni
Ngene⸗
alenciſe
fricans
nſome⸗
Piſtinz

nchücen
dpoſten
enüpiee
woßſun
lunanins
aumitis

S

—

ine

ct plantulis que cũ radicibus iuxta ip̃as inz—
ueniunt᷑.fructus eius maturitatẽ fatent᷑ uum
ex rubedine coloꝛẽ nigrum aſſumpſit.et faciæ⸗
le ab arboꝛe cadit.Ex ligno huius arborꝭ qꝛ
duriſſimũ ⁊ tenax eſt fiũt optimi dentes mo
lendinoꝛũ ⁊ manubꝛia malleoꝛuʒ.et virge ad

triturandum frumẽta 2 germeandũ lanam.
⁊ generaliter omia que ligni duniciem ⁊ tena

citatẽ requirunt.ideo vtile eſt ex eis facere ſe⸗

pes. vbi non eſt neceſſaria clauſura ſpinarũ.
nam hec arboꝛ ſpinas nõ habʒ et quia nõ ha
betur ipſaꝝ plantarũ copia fiat ſeminarium
de ſemie eius tarde collecto.et ad ſolẽ ſiccato.
ſeminent᷑ autem de menſe octobꝛis ⁊ nouem
bꝛis. Coꝛna valde põtica ⁊ ſtiptica ſunt.⁊ qqn

oo minus ſunt nigra: tãto magis pontica.ad.

vlſum cibi nõ competũt.ſed pꝛopter medici⸗
nam valent ad fluxũ ventris ⁊ vomitum con

ſtringenduʒ. qui fit ex acumie colere pꝛopter

ipſoꝛũ frigiditatem ⁊ ſtipticitatẽ. Item ex eis
fitoptimũ accetum ſi piſtent᷑.⁊ cum foꝛtiſli⸗

mo acceto miſceant᷑.⁊ in pane foꝛmata ⁊ ſic

HM cata ſeruent᷑.et vino cũ opus fuerit miſoeant.

Ficu.

1

Icus eſt arboꝛ nota. eteius quidem di
Verſitates ſũt multe.ideo vnuſqͥᷣſq; illa

genera eligat ꝗᷓ in loco in q́ plãtare deſiderat.

vel in ſimili videat melius pꝛouenire.hoc ta⸗
mẽ pꝛouideat vt in locis aridis macris non
plantet eas. Item in locis non tutis nõ plan
tcet ea genera que cũ folia vel ante folia ficus
pꝛoducũt.hec arboꝛ aerem calidũ ⁊ tempera
tum deliderat.⁊ in oꝛiente ⁊ in mediocrit fri

gido cũ homĩs auxilio ſuſtentat᷑ videlicet ſi
eſt ab oꝛiẽte ⁊ meridie cooꝑta.⁊ ab alijs dua

bus partibo aliquibo obſtaculis munita. Itẽ
non impiguetur terra eius ne eã nimis tene⸗
ram hyems inueniat.?⁊ tüc ſtipes eius paleis
muniat᷑ vſq; ad ramos crcũquaq; ligatis.et
ſupꝛa terrã circa pedes fimus animalium re
cens ponat᷑ ⁊ maxime colũbinus.qui recedẽ
te frigoꝛe poſt hyemẽ auferat᷑ niſi fuerit terra
macra nimis.frigidũ valde aerẽ recuſat.ter⸗
ram pinguẽ vel mediocrẽ deſiderat. ⁊ in ma
cra etiam ⁊ in ſicca qdam eius ſpẽs defendũ
tur. in qua ſiccioꝛes ⁊ dulcioꝛes fructus pꝛo
ueniũt.in pingui vᷣo ⁊ humida aquoſioꝛes et
minus dulces magiſq; inſipidi ⁊ groſſioꝛes
plantant᷑ plantulis aliũde acceptis.locis ſic
cis menſe octobꝛis ⁊ nouẽbꝛis.tẽperatis mẽ

ſe febꝛuarij. frigidis vᷣo menſe marcij vel in

mmDaenſe apꝛilis.ſi taleam vel cacumẽ ponas vł

timo marcij vel in menſe apꝛilis cũ eis ſe vi⸗
ridis ſuccus infuderit.ſi acumẽ ponas ramũ
binũ vel trinũ ab auſtrali parte decides.⁊ ſic
obꝛues.vt diuiſa cacumiĩa terra interiacente
vclut tres ſurculos reddãt.taleã ſic ponemꝰ

vt ei leuiter ab vna ꝑte diuiſe lapide infiſſo

iergemꝰ. legẽde ſunt plãte in qbus frequẽs
nodus exuberet.que vᷣo nitide ſunt ⁊ oculos

ſuos p loga internodia diſtulerũt ſteriles eſſe

credunt᷑. Si plantã fici nutries in ſemĩario.

⁊ maturã in ſcrobẽ trãſferas poma generaſio

ra pꝛoducet.ſcrobes amat altas.⁊ magna in
terualla pꝛopter lõgitudinẽ radicũ eius. In

locis frigidis ficũ ſeruamꝰ ſeu ſeramus.q ci⸗
to veniant. vt ante imbꝛes genus hoc poſſit

occurrere.calidis vᷣo ⁊ eſtuoſis.eã qᷓ ſerat ma
turat.ficus inſerit᷑ menſe apꝛilis inter coꝛticẽ?
vel ſi nouelle ſint arboꝛes ſciſſo ligno ſtaũqq

cooperiendũ eſt ⁊ ligandũ ne vẽtus introeat.

melius cõpꝛehendũt ſi circa terrã reſciſa inſe
rant᷑ arbuſta. aliqui ⁊ iunio menſe inſerunt᷑.
Varro ſcribit.qꝙ ea que verno tempoꝛe inſe⸗

rant᷑ poſſunt etiam circa ſolſticiũ inſeri.vt ſi

cus qð deciſa materia nõ eſt.⁊ ideo ſequit᷑ ca

lidioꝛẽ a quo fit.vt in locis frigidis ficeta fie

ri nõ poſſunt.aqua recenti in fico in nuca te⸗

nellũ etiã cito facit putrere.ita ꝙ canicule ſig

— ℳ

cõmodiſſime extimat᷑ ea inſeri.queautẽ natu

tur vnde ſtillet lente aqua.ne pus areſcat ſur
culus q; coaleſcat. Cuius ſurculicoꝛticẽ inte
grũ ſeruandũ ⁊ ita exacuendũ vt non diuide

tur medulla. ne extrinſecꝰ imbꝛes noceãtaut
nimis caloꝛ argilla obliniendũ et libꝛo ligan
dũ. Catho em ſcribit ꝙ etiã ꝑ vindemiam ſi
cus inſeri pot.ſurculus eſt legendus annicu

lus. inutilis em credit᷑ maioꝛis vel minoꝛis

cellũ inſeri põt mẽſe maij ⁊ aplis iunij ⁊ iulij

Inſerit᷑ aut in capꝛifico in moꝛò ⁊ ĩ platano

7 oclis ſurculis.gaudet aſſidua foſſione. cui

multũ ꝓdent ſi ꝑ autumnũ ſtercus aponas

maxie amarijs.foꝛmat᷑ ficꝰ in locꝭ frigigis

vt vnũ ſolum habeat ſtipitẽ a terra modicuzʒ
locis vᷣo calidis vnũ vel plures.dũmodo nõ

vltra tres vel quattuoꝛ ſtipites habeat ꝓ dñi

volũtate.reſcindẽda ſunt ĩ ea qcunq; aut pu-

trida aut male nata reperies.⁊ ea rõne putan
da eſt vt inclĩata ꝑ latera poſſit expãdi.Trũ⸗
cus arboꝛis ſcarificãdus quo loco tumet.vt
humoꝛ poſſit fluere.ne vermcs creet.qͥ ſi ccea
ti fuerint vncinis ferreis trahant᷑ ſeu tollant
a fico.Alij ſolam calcẽ viuã latebꝛis vermiũ
awonunt. Si foꝛmice moleſte fiunt rubꝛica
butiro ⁊ pice liquida mixta.circa truncũ in⸗
duci.Si fructus ſuos velut egra pꝛoijcit.a⸗
liq radici terebꝛate cuneũ figũt.vel ſecuri ar⸗
boꝛis coꝛiũ ſepe ꝓſcindet cũ folia incipier p⸗

ducere.fici vt multũ ⁊ pinguẽ faciant fructũ

in pncipio germis cacumina ſumma decida
mus.vel hoc tm̃ cacumie qð ex arboꝛis me⸗
dietate pꝛocedit. Vit ficus citò maturet.ſuca⸗
cũ cepe longioꝛis cũ oleo ⁊ pipere mixto vn⸗

ge poma quãado groſſa incipiunt ſubrubere.

Ficus pirides ſeruani pnſt vel in melle oꝛdi⸗
nate ne ſe cõtingãt. vel ſingule intra viridẽ cu
curbitã clauſe locis vnicuiq; cauatis Siccã

tur autẽ ⁊ ſeruant᷑ hoc modo quo cãpania to

ta cuſtodit. In cratibus ficus expandit᷑ vſq;

ad meridiẽ.⁊ adhuc mollis in qualũ refun⸗
ditur.iunc calefacto furno vbi bis cocta ficꝰ

fuerit ſicut eſt calida interpoſitʒ folijs ſuis in

vas fictile clauditur bene picatũ dẽſius pꝛeſ⸗

ſa.⁊ operculo diligenter obducitur. Si plu
uijs habundantibocrates nõ potes expãde⸗
re ſub tecto eas ita cõpones.vt ſemipede eri⸗
gat᷑ a terra.⁊ eas ad lucẽ ſolis cuius ſubiectꝰ
vapoꝛet.ſubinde ficus ſicut eſt diuiſa vertat
vt ficoꝛũ coꝛia ⁊ pulpe ſiccentur.tũc duplica

Quiutus

ta in ciſtellis ſeruank aut loculis. Alij matus

ras mediocriter ficus ⁊ diuiſas in cratib ex⸗

pandunt.coctas ſole ſiccandas.⁊ recipiunt
nocte ſub tecto. Ficus ſicce cum pinguedine
ſua ſeruãtur. Scðm hiſpanoꝛũ moꝛem hoc
modo.ſiccent᷑ mediocriter et optime refrige

ne ſeruent᷑.ſicus ſicce quas ſecenantes opti⸗

mas habẽt pꝛocurant hoc modo ab eis.col⸗

ligunt ſicus graſue mediocriter mature et ad
ſolẽ per biduũ integre dimittunt᷑. deinde pin

guioꝛes ſcindunt᷑ per mediũ ex tranſuerſo. et
iterũ parte inferioꝛi ſeu interioꝛi conuerſa ad
ſolẽ duobus vel tribus dieb ſiccent᷑ vel duas
bus ſimul iũctis.ac iterũ duobus vel tribus
diebus ad ſolẽ relictis.tandẽ in teſta ponant᷑

et iterũ ad ſolẽ triduo dimittũt deinde in ſcri

nio per quĩdecim dies tenent᷑.⁊ poſtea iteruy
ad ſolẽ ſi neceſſariũ videbit᷑reponit᷑ quibus
poſtea refrigeratis in aliquo vaſe ſtricte foꝛ⸗
titer ponderant᷑.et caue cum ſiccant᷑ ꝙ imbꝛẽ
vel pluuiã nunq; tangãt Yicus ceteris fructi
bus laudabilioꝛ eſt ⁊ nutribilioꝛ.ſed groſſos
creat humoꝛes.virides vᷣo ſunt cruda nõ ꝑp-
fecte matura.parũ eſt calida magis groſſa. ꝓ
pter dominiũ terreſtris partis in ea. Unde
ypocras ficus quãto longinquioꝛ a maturi-
tate tanto minus calida eſt ⁊ magis groſſa.

fecte matura eſt calida in pꝛimo gradu. ⁊ te⸗

perata inter humiditatẽ ⁊ ſiccitatẽ. Ficus ex
trium rerũ compoſitiõe cõſiſtit.ſcʒ ſemĩe pul⸗
pa ⁊ coꝛtice.ſemĩs nutrimentũ nullũ.vt ara⸗
ne vel lapidis.coꝛtex ſiccus eſt vt cutis.pꝛo⸗
pterea duriſſumus ad digerendũ.caro nutri⸗

bilioꝛ ſalubꝛioꝛq; exiſtit. Sicca vᷣo ficus cali
da eſt in pꝛincipio ſecũdi gradus.ſicca in me

dio pꝛimi.qᷓ; obꝛem calefacit.et ſitim creat.et

in colericos mutatur humoꝛes. ceteris tamẽ

fructib nutribilioꝛ eſt.minuſq; inflatiõis ha
bet. ſed ſi ſuꝑfluos in ſtomacho humoꝛes in⸗
nouat.dura fit ad digerendum. ad coꝛrupti
onemq; mutat᷑.et inflationem et ventoſitatezʒ
generat ac peſſimũ ſanguinem.in ſuperficie
etiam coꝛpoꝛũ pediculos creat.ſi autem hu⸗
moꝛibus mũdit᷑icatus inueniat bene digeri⸗
tur. ac ſanguinẽ laudabilem facit. coꝛpuſqq

mundiſicat.pulmonẽ renes et inteſtina hu⸗

moꝛibus groſſis. ¶ Qui vult eius vento⸗

ſitates vitare.ieiunus accipiat.et poſt ipſas

piper et zʒinʒiberum.e’t vt laudabilem ſangui
nem generet nuces ſimul ſiccas aut amig-

dala manducet. ¶ Item ſecundũ medicinam

valet ſi cum yiopo coquetur.pectus puimo⸗

ſicßt
Cng⸗
hulm
no⸗ ſi
Gol
bael
cusf
obt
tina⸗
ſugn
ene
infan
in
deloct
ſonon

npon
le:
nen
lidlte

W⸗
WN:
Kipinte
utdte
venbe
reſnige⸗
lamebe
opt⸗
dscol⸗
eaac
Nndepen
lucto
Mneſied
kyade
Abus

Geinlai
eanenz
Hubis
narſor⸗
ginbi
wofmni
goſſs
mdano⸗
goſ
au. Und⸗
amann
golſig
n. ꝛl⸗

Ficnse
ſwiepai⸗
läytart⸗
ansy⸗
ronum⸗
0fsca
canne
mngerc
wonm
fhnüsbl
mmonsi
Ccn
wicn

ſuoeſie

mmbl⸗

edigen⸗

ohuic
timba⸗
9 tento⸗
otipt⸗
mſang
tam
dienn
gpune

3ponant

bidi conferu

Liber

nẽq; mundificat. tuſſim diuturnã emendat.
gar gariſata cũ opoximate eius in cannalibo
pulmonis apoſtemata diſſoluit.cocta in vi⸗

no ſi cliſtere fiat valet ad doloꝛẽ ventris.qͥ ex

groſſis pꝛocedit humoꝛibo.Auic. dicit.ꝙ al⸗

ba eſt melioꝛ.deĩde rubea.poſtea nigra.⁊ ſuc
cus folioꝛũ eius vehemẽtis eſt calefactionis

⁊¶ abſterſiõis.⁊ in ipſa quidẽ eſt lenificatio vl
tima. ⁊ lac qͥ dem eius coagulat liq̃ſfactionem

ſanguiĩis ⁊ lactis.⁊ liquefacit cõgelatũ.⁊ illa qͥ

dem que humida eſt velocis eſt nutrimẽti.et
in ramis qͥdem fici ineſt t ſubtiliationis

quãdo caro coquit cũ eis diſſoluitur.⁊ ficuʒ
decoc tio cõfert apoſtematibo gutturis.⁊ apo

ſtematibo radicũ auriũ gargariſata. lac eiꝰ cõ

fert puncture ſcoꝛpionis in ventrẽ. et ſimilit᷑

miielle.⁊ ſimiliter illa qᷓ eſt immatura. aut fo⸗
lia recentia aponũtur ſuꝑ moꝛſum canis ra

Aurus eſt arboꝛ ſatis magna.cuiꝰ frõ⸗
Qes late ⁊ longe ⁊ ſolide ſemꝑ virides ?
odoꝛifere valde ſunt.que arboꝛ oꝛbataʒ facit
que eſt fructus niger ꝑuus. In omni fere ane
re pꝛouenit maxime in teperato ⁊ calido de⸗

☛☚

Quintus Fo. luj.

lectat᷑ terram ſolutã ⁊ maritimã diligit. plan

tatur ramis ⁊ ſurculis aut ſemie eius de mẽ
ſe marcij.pꝛopꝛie cũ humoꝛ ad coꝛticẽ ramo

riũi pꝛouenit.eius folia ⁊ rami ſunt optima vt
in eis ficus ſicce ſeruent᷑ ⁊ in geladia ponun

tur.vt eam odoꝛiferã reddãt.cõtra dyaconi⸗
cẽ ſiue ꝑua ipᷣius fruſtra ponunt᷑ in quacũq;
aũt re ad coquẽdũ ponant᷑ plurimũ eiꝰ odo⸗
rem augent.et ſtomachũ ac cerebꝛũ odoꝛe ac

ſua põticitate cõfoꝛtant. YFructus eius qui oꝛ

bata dicit᷑ in vino muffa infecto poſitus ſa⸗

nat.ſed ipᷣm ſuo ſapoꝛe ſatis incõgruo inficit
Auicẽna dicit.ꝙ grana coꝛtices ⁊ folia eiug

7

ſicca et calida ſunt.ſed grana ſunt calidioꝛa ?
ſiccioꝛa. nã ſunt in ſco gradu.⁊ eius oleum
eſt calidiꝰ oleo nucũ.et cõfert doloꝛibo nernuo

rũ oĩbus.⁊ reſoluit laxitudinẽ.⁊ q de coꝛti⸗
ce eiꝰ aut granis bibit᷑ aureus frãgit lapideʒ.

inter ficit feti wter ſuã amaritudinẽ additẽ
ſuꝑ amaritudinẽ alioꝝ ⁊ ↄfert moꝛdificatiõi
ſcoꝛpionũ cũ vino.et eſt bona veſpe ⁊ api qñ
pungũt.et oĩno eſt tiriaca venenis oibus bi⸗
bita. Diaſcoꝛides dicit ꝙ frõdes lauri libꝛos

et veſtes cũ quibo ponunt᷑ a tineis defendũt.

et a vermibus ⁊ coꝛroſione tutos reddunt.

Alus eſt arboꝛ no

diuerſitates ſunt multe.nam q̃daʒ ma

la menſe iulij ⁊ iunij maturant᷑que ſi vſq; ad
completã maturationẽ in arboꝛe dimituntmk
fiunt dulcia ⁊ odoꝛifera valde.quedã parua.
quedã mediocria.q̃dam rubea.quedã crocea

quedã viridia.quedã dulcia.et quedã acceto
ſa.et quedã pontica ⁊ acria.et quedã longa.et
quedã lata.et q̃ dam rotũda.⁊ quedã diu ſer⸗
uabilia.quedã parũ.quedã dura ⁊ ſolida.q̃⸗

dam mollia ⁊ facile frangibilia.quedã in ar—
boꝛe durabilia.⁊ quedã facile cadentia. Sũt

autẽ maloꝛũ multe ſpecies.quoꝛuʒ melioꝛes
aut deterioꝛes quibo quilibet poterit ꝑ experi
entiã in qualibet regione eligere vel refutare.

hec arboꝛ et in omni aere pꝛouenit.et pingue
ac letum ſolũ diligit.cui humoꝛẽ non tam ri⸗

gatio q; natura ſuppeditet.⁊ ſi arena vel argil

la ſit irrigationibo adiuuet᷑.mõtanis locis de

bet ad meridiem verſa cõſtitui. Macer ⁊ ari

dqus locus poma vermiculoſa ⁊ caduca facit
Serit᷑ ramis ⁊ ſemiĩe.ſed tardius eſt in vtro⸗

qʒ ꝓuẽtus.meliꝰ igit᷑ in loq calidis octobrꝭ ⁊

nouẽbri. ĩ frigidis vᷣo febꝛuarij ⁊ marcij.plã

tas ſilueſtres maloꝝ ponamus.⁊ cũ cõualue
rint inſerant᷑.ſpacia vᷣo int᷑ ipas arboꝛes.xx.

tiſſima. ⁊ eius quidẽG

pedũ eſſe debebũt. alus inſeri põt in ſe pi

ro ſpina ſoꝛbo ficu platano pplo ⁊ ſalice meſe
febꝛuarij ⁊ marcij ꝑ ſolſticiuʒ qnqᷓ ginta dies
vt ait Catho.⁊ alijs qͥbus pirus in coꝛtice et

trũco emplaſtro ⁊ ad buccellã ⁊ in amidã vł

ſalicis partica pfoꝛata vt in generalibo eſt tra

ditũ plene libꝛo ſcdᷣo. Hec arboꝛes pᷣmo plã
tatiõis ſue anno eircũfodiantur ⁊ ab herbis
ſingulis liberent᷑ quolibʒ menſe eſtatis.dein

de quibuſdã annis bis vel ter qualibet circũ

fodiant᷑ eſtate.ſed poſtq; cõualuerint et ſuas
radices fundauerint neq; exarari neq; effodi
deſiderant.idcirco magis eis pꝛata cõueniæt.
ſtercus nõ exigũt quidẽ.ſed libenter aſſumũt

⁊ maxime ſi eis cineres miſceant᷑.amant mo
deſtas irrigatiões. putatio his apta eſt. ⁊ ma—z⸗
xime in arida ⁊ male nata tollant᷑foꝛmantur

ſex vl octo pedibo ſtipes erigat a terra. q alio
ſtipiti nunq; ſociatus exiſtat.cureturq; vt ſti

pes in multos diuidat᷑ ramos.et rami in vny·
gas ⁊ fragra.q̃ fructũ ferant.⁊ ꝙ; equali᷑ prr
oĩa latera expãdat᷑.taliter ꝙ rami qñq; nimię⸗
um onerati ligamie appoſuo ſuſtentent᷑.⁊ hec
in capitulo ↄmuni de arboꝛib plenius ſunt

tractata. accidit facile huic plnate ꝙ poma
eius ſint caduca.ꝙ ſi euenerit ſciſſe radici la⸗

pis iniectus poma tenebit. Si ſpiſſa pima

ramos onerauerint mẽſe iunij ⁊ iulij interle⸗

genda ſunt queq;ʒ vicioſa.vt ſuccus qͥ in gra⸗

nis his poſſet impẽdi.ad meliora vertat᷑.ge⸗
neroſis habũdantiã miſtret.quã nũeroſa vili
tate pdebant. O ſi hoc cõmode ſieri nõ poſ⸗

ſit palis particis ⁊ funibo defendant᷑ a ruptu

ra ramoꝝ.ne copioſa ipᷣis liberalitas in eius

interitũ et ꝑniciem. Colligẽda ſunt cũ coloꝛe
odoꝛe ⁊ ſapoꝛe dulci maturitatẽ fatent᷑. ſerua
bilia vᷣo colligenda ſunt circa finẽ ſeptẽbꝛis.

et vſq; ad mediũ mẽſis octobꝛis quãdo caſu
pluriũ ſanoꝛũ ⁊ nigredie ſeminũ maturitateʒ
pᷣtendunt.cũ lõgis ſcalis vſq; ad ramos q̊s

attingere poſſunt.ab inde ſupꝛa cũ manibus
debiliby ramis cũ funibo vł vncinis ad foꝛes

bene firmatis. ¶Legenda ſunt diligenter q̃ vo

lumus mala ſeruare.⁊ ea in obſcuro loco vbi

ventus nõ ſit vł ꝑuus.vt ait Uarro. Nam ſi
foꝛte ſint feneſtre claudant᷑ feneſtre ſtramen⸗

tis pus in crate ſuppoſitis vł paleis aut loco
aut in cumulos ſecreta diſponimꝰ.aliqͥ oĩia ſi
mul ponũt ⁊ loco aperiũt. Vinũ ⁊ accetũ ſit

de malis ſicut de pirisinfra dicet᷑. Poma di⸗
uidunt᷑ in duo.ſcʒ in cruda nõ matura ac in

cõpleta ⁊ ꝑfecte in ſua arboꝛe maturata.cru⸗
da dura ſunt ⁊ lignea.male nutriunt.ſtoma⸗

Quintus

cho nocẽt. doloꝛ? generãt.et venas nõ penezæ⸗
trãt.⁊ eoꝝ aſuefactio cauſa eſt febrꝭ diutunne
dure diſſoluit᷑.qʒ ⁊ de ceterꝭ fructibo intelli

gendũ eſt. ⁊ q̃ non ſunt ꝑfecte in arboꝛibo ma
turata. Perfecte in ſua arboꝛe maturata di⸗

uerſa ſunt pꝛo ſui diuerſitate ſaporꝭ.q̃daʒ em̃
ſunt põtica:quedã accetoſa: q̃dam dulcia põ
tica.q̃dam ſunt terreſtria frigida ⁊ ſicca.⁊ ad

digerendũ dura ſeu tarda.multũ aũt ſtoma⸗

chum cõfoꝛtatiua.ꝓpterea ꝙ ſtomachũ com
pmũt ⁊ hũiditatẽ ſuꝑfluã ibi inuentã deſcen
dere faciũt.ſunt etiã egeſtiõis cõſtrictã. maxci
me ſi ante cibuʒ ſumant᷑.⁊ cõueniẽtia his ſũt
quoꝝ ſtomacho caloꝛ ⁊ humiditas dñat᷑. ſeld
ſunt groſſa digeri ⁊ dura.tarde penetrãtia ve
nas.inflationẽ faciũt.neruis nocẽt.liquoꝛuz
vᷣo eoꝝ laudabilioꝛ ⁊ ſubtilioꝛ eſt ⁊ leuioꝛ.iic·
circo ſtomachũ ↄfoꝛtat ⁊ inteſtina.⁊ valetal
ſanguĩs fluxũ ⁊ ad diſſenteriã ex colerica dis
geſtione ⁊ vomitũ. ꝓpterea pomoꝝ huiummo
dli ſuccũ debet madẽdo expꝛimi.carnẽ vᷣo eij⸗

ci aut ingeniari.quõ eoꝝ duricia ⁊ aſperitas
auferat᷑. Hoc itaq; fit tribo modis.aut illa eli⸗
xando in aq̃.vt ex aq̃ humiditatẽ attrahat et

molliciẽ.aut ſuꝑ fumũ aq̃ calide ſuſpendẽda
⁊ humectent᷑ ⁊ maturent.aut ſecta ꝑ. medium
granis interioꝛib duris reieciᷣ eoꝛũ loc mel

⁊ zuccarũ apponẽdo ſᷣm naturã accipientiũ.⁊

paſta inuoluẽdo.⁊ in cineribo calidis ⁊ pꝛu⸗
nis dimittẽdo donec paſta exteriꝰdecoquat᷑.

huiuſmodi em̃ ars molliciẽ pꝛeſtat maturita

tẽ ſapoꝛoſitatẽ.⁊ ad digerendũ velocitateʒ.et
noxitatẽ eoꝝ in neruos aufert.Accetoſis au

tẽ dñat᷑ aquoſa ſubſtãtia cuʒ terreſtri exiguo.

quare frigidas eoꝛũ ⁊ ſiccitas tẽperantioꝛes

ſunt põticis ꝓpter vicinitatẽ liquorꝭ aeree na

ture vñ actio eius cõpoſita cũ ſua ſtipticita⸗

te cõfoꝛtat ⁊ cõſtringit ſtomachũ.⁊ ventreʒ et

egeſtionẽ colericã ⁊ vomitũ inhibet.cũ frigi⸗
duuate ⁊ tenuitate liquorꝭ ſitim extiguit.⁊ acu
mẽ colere rubee ⁊ coꝛdiace colerice vires au-
fert. ⁊ hũoꝛes groſſos qͥ calidi ſunt in ſtoma⸗

cho deſtruit.dulces vᷣo chimos tenuat vt to⸗
tũ coꝛpꝰ valeãt penetrare. huiuſmodi poma
añ cibũ ⁊ poſt cibũ ſunt bona edi.ſʒ pira añ
cibũ ſunt nociua.dulcia vᷣo qꝛ tꝑata ſunt int
ꝗ̃ttuoꝛ q̃litates ſtomacho minime nocent.et
ad cõſtrictionẽ vel laxationẽ vẽtris vim ma⸗
nifeſtã non habẽt. Frondes rami coꝛtices qꝛ

ſtiptici ſunt ⁊ accidi confoꝛtatiui ſunt ſtomna
ccho.vulnera ſanãt.⁊ humoꝛes malos adea
cõcurrẽtes pꝛohibẽt. Auicẽna dicit.ꝙ in os
rũ ſubſtãtia dñatur humiditas ſuꝑflua ⁊ fri⸗

Gllf
Nisan/
inp
noͤſo

immm
bies,
ſacie
cr
nua
lones
ſoni.
nn
chiſ
eni

mi

⸗
v

lori
roi
lic⸗
ren
tti⸗
lete

hare⸗
DüNe
thinl
bolhhn
umnd
ictze,
dulciaps
ccr
itſtom⸗
uci n
ien
inahofi
godittſc
cneninun

1Aheris
8autllni⸗
mhhre
ſuhenlidn
pmrum.
vrüi lo e
Ccpientin
idis 19e⸗
Pderoqut,
kuwamt
nocnt
Accgoſsn
ierige⸗
mMioth
meen
1ſipicn⸗
imanee
bacifi⸗
nigut tu
ceritstn⸗
ntinſon⸗
mnum/
wlpon
spran
uforin⸗
enocenre
Erinn⸗
icrtico
un ſoun
Ne
ctH
gtun/

tlene: ck
:cH
Glenaddd

gida foꝛtaſſe iiia qᷓ ſunt ychementis dulcedi
nis.in caliditate ſũt tꝑata aut declinãt ad eã.

⁊ in pomis q dem eſt inflatio.⁊ ꝓpꝛie in eis qᷓ
nõ ſunt dulcia ⁊ inſipida ſũt aquea valdead
partẽ humidã ſuꝑflue decliua.Etaccetoſa ⁊

immatura generant flegma putredines ⁊ fe⸗

bꝛes ꝓpꝛietate ſui hũoꝛis ⁊ ſue cruditatis.qa
facile recipiũt putrefactiões. Et vinũ pomo

rũ ⁊ reliquoꝝ antiquũ eſt melius q; reces.ꝓp

pter reſolutionẽ vapoꝝ maloꝝ ab eo. Et aſſi

duitas comeſtionis pomoꝝ facit cuenire do
loꝛes neruo ꝝ.⁊ ꝓpꝛie vernalia ⁊ odoꝛifera cõ
foꝛtãt coꝛ.⁊ ſi ſit ibi anguſtia ex caliditate ſũt
magni iuuamẽti.⁊ cõfoꝛtãt debilitatẽ ſtoma

chi qᷓ ſtiptica ſunt aut pontica vel accetoſa.⁊

cõferunt diſſenterie. maxime pontica.⁊ tã po

ma q; ſuccus ⁊ folia cõferunt venenis.

BDe Flalipntts.

Alapunic n aq ne
ſuunt.ex qbus quedã ſunt dulcia.qᷓdam
acria ſiue accetoſa.q̃dam aũt mediocn ſapo⸗

ris inter dulcia ⁊ acria.regio illis apta eſt ca⸗

lida aut qᷓ temꝑata exiſtit.frigidazʒ vo ſuſtine
re non põt.ſolum cretoſum amat hec arboꝛ.
et in ſoluto etiã cõualeſcit. Item macilentũ li
cet etiã in pingui pꝛoueniat. Albertus tame

a ſunt malagranata qᷓ nota

NDuintus Fo. vif.

dicit ꝙꝙ vult ſolũ arenoſum ⁊ pin gue. ſceritur
plantis de matrũ radice euulſis.melius ſi ra
mus eiꝰ cubicularis inciſus manubꝛij groſ⸗
ſitudine.ac vtroq; capite falce leuigat acuta

yelut obliquꝰ imme gi᷑. pus tamẽ poꝛcino
ſtercoꝛe ⁊ in capite ⁊ in parteq̃ ima eſt liniat.
yel ĩ crudo ſolo malleo cogat᷑ ad inferioꝛa de

figi.melius tamẽ ꝓueniet.ſi ponẽdus ramꝰ

gẽmata iam matre ſumat᷑ curandũq; eſt ne vᷣ

gulta ponas inuerſa ſiue coꝛticibo ſpoliata.
Si in ſcrobẽ depones tres lapillos ĩ pſa ra

dice ↄſtitutos pꝛouidet᷑ vt Palladius ait.ne

poma ſcindant᷑. YFiũt autẽ pꝛedicte plãtatio⸗
nes locis tẽperatis marcio vel apꝛili.ca lidis
autẽ ⁊ ſiccis nouembꝛis inſeri poſſe firman

tur.de ramoꝛũ cõnexione.vt medulla vtriuiſ⸗

qʒ diuiſa ſe iungat.in ſe tantũ inſeri põt circa
finẽ marcij kld.apꝛilis.in trũco ſerit᷑ in quo
ſurculus recentiſſimꝰ ſtatim inſeri debet. ne
moꝛa exiguũ qui eſt exiccet humoꝛẽ.Circũ⸗
fodi debent autũno ⁊ vere.et foꝛmari vt du⸗
os vel tres habeãt ſtipites.a terra modicũ ele
uatos ⁊ ſingulis annis reſcidi oĩa que in ſti⸗
pite naſcant᷑ aut etiã circa radices planta eis
accidũt nocumenta.quare ſi arida fiũt rigen
tur aſſidue.nã ſiccitas ſuauitatẽ pꝛeſtat ⁊ co⸗
piã. cuius tamẽ radicibo debet cedi cune ſeu

clauus debet infigi. Alij algã marinã obꝛu⸗

unt ad radices.cui nõnulli ſtercꝰ aſininũ at⸗
qᷓ; poꝛcinũ miſcent.ſi floꝛẽ non cõtinet cũ aq

pari menſura tẽperabis. ⁊ ter ꝑ annũ radici

bus infundes.vel amurcã mittes infuſaʒ vel
radicibns algam iũges.biſq; rigabis in mẽ⸗

ſe. vel arboꝛis floꝛẽtis truncũ.vt Palladius

git. plumbeo circulo debebis includere. vel
coꝛio anguis inuoluere. Si crepãt poma la
pidem in media arboꝛis radice ſuppones.vel
ſquillã circa arboꝛẽ ſeras. Si vermibo labo

rant.⁊ tangas radices felle babulo cõtinuo

moꝛient᷑ aut ſi clauo eneo ᷣmes eiuſdẽ pur⸗
ges. difficile naſcent᷑. vel aſini vꝛina ſtercoꝛi

aagdmixta poꝛcino vermibobuiabis. cuiꝰ ta

men lixiuio circa punici truncũ frequẽter in
fuſus leta ⁊ fructuoſa punica reddit arbuſta
Aſſeru Marcialis candida in his grana fie
ri.ſi argille ⁊ crete ꝑteʒ quartã gipi I miſceas.
2 toto triẽnio hoc genus terre radicibo eius
adiungas. Item dicit mire magnitudis po⸗
ma fieri.ſi olla fictilis circa punici arboꝛẽ ob
ruat᷑.⁊ in ea ramus cũ floꝛe claudat᷑. ne reſili
at ligatus ad palum. tunc cooꝑta olla contra
aque muniat incurſus.autũno patefacta ſue
magnitudinis poma videbit. Oulta in idur

nico ait poma pꝛocederc ſi titumali ⁊ poꝛtu⸗
late ſuccꝰ eq̃liter mixtꝰ anteq; germiet illinia
tur arboꝛ trũco. Colligunt᷑ aũt cũ ſuoꝛũ gra
noꝛũ rubedine ↄpleta maturitatẽ pꝛetendũt.
ſeruant᷑ ſi picatis appendiculis oꝛdiate ſuſpẽ
das. vel aliter lecta integra in aquã marinaʒ
vel ſalſam mittant᷑ vt cõbibant. poſt triduuzʒ
ſole ſiccent᷑. vt ſub diuo nocte ꝑmaneant.po⸗
ſtea in loco frigido ſuſpendant᷑.⁊ cum eis vti
volueris. dulci aqua pᷣdie macerabis. Iteʒ ſi
induant᷑ argilla.⁊ ea ſiccata frigido loco pen

deant. Item ſi olla ſub diuo obꝛuta q̃ habeat

arenas vſq; ad mediũ.⁊ mala cũ tenacibo le⸗
cta impꝛimant᷑ cannis ſingulis vel ſambuci
vgultis.⁊ ita ſeꝑata in arenis figant᷑.vt quat
tuoꝛ digiò emineãt ab arena.hoc ⁊ ſub tecto
in ſcrobe fieri põt.⁊ vtilius eſt ad ſeruanduʒ
ſi nõ ramo lõgioꝛi tollant᷑. Alit᷑ in ſeriola cui
ad mediũ aq̃ mittat᷑ ſuſpendunt᷑ mala ne hu

moꝛẽ tangãt.⁊ ſeria claudit᷑ ne vẽtus irrũpat

Item in dolio ſic oꝛdinant᷑ inter oꝛdeũ.ne ſe

inuicẽ tangãt ⁊ doliũ deſuꝑ operit᷑.Ex maliſ

granatis hoc mõ fit vinũ. grana matura dili
gent᷑ purgata in palmeã ſiſcellã mittas. et in
coꝛbea expmis.⁊ leniter coquis vſq; ad me⸗
dietatẽ. ⁊ cũ refrigereſcerit picatꝭ ⁊ gipſa va
ſculis claudis.alij ſuccũ nõ excoquũt.ſed ſin
gulis ſextoꝛijs libꝛas ſingulas mellis miſcẽt
⁊ in pᷣdicto vaſe cuſtodiũt. Ex maliſpunicis

fiunt optie ſepes ſpiſſe ⁊ ſpinoſe foꝛtes ⁊ mul

tũ ferentes fructũ.malapunica vtilioꝛa ſunt
medicine q; eſui.nutrimentũ qͥpe eoꝛum : ſi
laudabile eſt ⁊ bonũ.iñ parũ ꝓpter ſubtilita⸗
tẽ eoꝛũ facilemq; digeſtionẽ. Hec autẽ quat⸗
tuoꝛ partibo cõpoſita ſunt.q̃ oẽs ſtiptice ſũt.

pꝛima eſt coꝛtex.ſcdᷣa caro.tertia liquoꝛ.quar

ta grana.liquoꝛ frigidus eſt.ſed diuerſis mo
dis.ſᷣm ſuos ſapoꝛes ⁊ liqͥditates.ſunt nam
põtica acida muʒa dulcia ⁊ inſipida. põtica
impoſſibile eſt accipi ſecundũ cibuʒ. qꝛ ꝓpter

aſpitatẽ ⁊ duriciẽ abhoꝛret ea natura.nec re⸗
cipit niſi ̃m medicinaʒ. pꝛoinde huiuſmodi

malagranata ſi parũ in ſuꝑficie excoꝛticent᷑ ⁊
ipſoꝝ ſuccus aut cũ vino aut cũ ſirupo laxa
tiuo potet᷑.ſuꝑioꝛa ſtomachi expꝛimũt.etex⸗
pellunt hũiduatẽ putrefactã de inferioꝛibi.⁊

poſt mũd ficatiões ſtomachũ cõfoꝛtãt abſqʒ

leſione neruoꝛũ eius.idcirco valet ad febꝛes
diuturnas.q̃ ex putrefaciis humoꝛibo pcreã
tur. ⁊ ad pꝛuriginẽ ⁊ ſcabiẽ de putredine ſal⸗
ſi flegmatis oꝛtã. Acida in multis reba ꝓpter
ꝑuiua:ẽterreſtrꝭᷣ ſubſtãtie melioꝛis ſunt actio
nis q; cetera.caloꝛes epatꝭ extinguũt.mẽbꝛa

Luntus

DOfoꝛtãt.⁊ pᷣſertim os ſtomachi epar ⁊ coꝛ.vñ
yvalẽt ad coꝛdiacã colcricã.⁊ ad doloꝛẽ qͥ na⸗
ſcit᷑ in oꝛe ſtomachi.ex colera rubea. hʒ enaʒ
hoc ꝓpꝛiũ ꝙ in oculis ictericoꝛũ ſtillatũ citri
nũ ab eis abijcit coloꝛẽ. ꝓpterea ſi ablato coꝛ
tice mala granata accetoſa oĩa piſtent᷑ et ſuc⸗
cus extractus cũ melle coquat᷑.vt vnguẽti ſi
militudinẽ habeat. valet ad expulſionẽ vn⸗
guiũ.oculoꝛũ puriſicatq; aciẽ a groſſis ⁊ vi⸗
ſcoſis humoꝛibo. Maligranati liquoꝛ dulcꝭ

groſſioꝛ ẽ ⁊ calidioꝛ ⁊ digeſtibilioꝛ.et ꝓpterea

caloꝛis aliquantulũ ſtomacho ingentt. citoq;
in colerã rubeã mutat᷑.⁊ ideo febꝛicitãtibi eſt

incõueniẽs.ſed humectat ventrẽ.pectoꝛis le

nit aſperitatẽ.⁊ tuſſi mitigationẽ tribuit Hu
zũ vero qð eſt inter dulce ⁊ accetoſum mediũ
ad epatis caloꝛẽ nõ minꝰ valet ⁊ ſtomachiq;
accetoſum.ſed vim vomitũ cõpeſcẽdi ac ven
trẽ cõſtringẽdi nõ hʒ. Inſipidũ quoq; q; q̃ſi

aq̃ ſapoꝛẽ ꝑ ſui liquoꝛis ⁊ aq̃ſitatis copiã ad
frigiditatẽ ꝑtinet.vñ eſt incõueniẽs ⁊ ſᷣm me
dicinã ⁊ ſᷣm potũ.ſᷣm cibũ qꝛ ſapoꝛẽ nõ habʒ
vt mẽbꝛis attrabat.ſᷣm medicinã:qꝛ pꝛopter
aquoſitatẽ nec ſtomachũ cõfoꝛtat.nec vomi⸗
tũ nec ſolutionẽ prohibet.idcirco faſtidiũ fa⸗
cit ſtomacho.debilẽ ⁊ exilẽ mollẽq; ipᷣm red⸗
dit.⁊ cibũ in ſtomacho digerere non ꝑmittit.
vnde fit cauſa rugitꝰ. Maloꝛũgranatoꝛũ nu
clei a ſucco expᷣſſi ſunt vtiles ad vomitũ cole
ricũ cõſtringẽdi ⁊ egeſtionẽ.pᷣcipue ſi aſſant᷑.
eoꝛũq; puluis bibat᷑caloꝛẽ etiã ſtomachi at⸗
q; colere rubee acumẽ extiguũt.eoꝝ vᷣo coꝛti⸗

ces frigide ac ſicce ⁊ terreſtres ſũt.ꝙ ſi in aqd
coqnt᷑ vt fiat cliſtere valet ↄ diſſenteriã ⁊ dia

riã. Itẽ apoʒima ex eis factũ ginguias cõſoꝛ
tat.⁊ ↄſtringit fluxũ ſanguis emoꝛroidoꝛũ et
mulieꝝ. Jtẽ idẽ coꝛtex in vino coctus ⁊ pota
tus lũbꝛicos aſcarides ⁊ cucurbitinos ex vẽ

tre moꝛtuos abijcit. YFos eoꝛũ q̃ baluſtia vo
cat᷑ ſtipticioꝛ ⁊ ſiccioꝛ eſt pᷣdictꝭ oĩbi.dʒ aliq̃n

tulũ ſiccari.⁊ vitreo vaſe recõdi.eſt em̃ frigi⸗
dũ ⁊ ſiccũ in ſcdõᷣo gqdu.⁊ ſeruat᷑ in multa effi⸗

cacia ꝑ duos annos. valet etiã cõtra vomitũ

colericũ ⁊ fluxũ ventris ex debilitate virtutꝭ
cõtentiue.nã ↄtra vomitũ colericũ terant᷑ ba

lauſtie.⁊ coquant᷑ in acceto.⁊ ſpõgia intincta

ponat᷑ ſuꝑ ſurcula pectorꝭ.et õᷣ fluxũ coquat

in aq̃ pluuiali ⁊ fiat fomẽtũ.Auic.dicit q; coꝛ
tex maligranati ⁊ balauſtie vtrumq; retinet
omnẽ fluxũ ſanguis.⁊ cõſolidat plagas ⁊ v
cera antiqua.⁊ foꝛtes efficit dentes moto.

De Floo.

6

ntauir,
Aoien⸗

enz
fllion
Alnnen
laſee⸗
ngri
ſone ne⸗
tolſis
nddg
apen
loentcteg
ricd

ectoisle.
1Sne

bcopii

menöbe,
igohr
hecvon⸗
binſtiü⸗
izönn,
voromun.
muorüt
wniti tle
☚
benchin⸗

een

guscol
mai
ast ocl
mwsetſi
huſiund
ſpnzllq
tefg⸗
luck/
nwn
Z
jtmuibi
ununen
ticogne
NetqoN
ein
s

Dꝛus eſt arboꝛ nota. plimũ vitᷣ amica

3 calidũ deſiderat aerẽ aut tpatuʒ. frigi
dũ vᷣo recuſat.loco aũt q̃rit zabuloſa et plerũ

q; maritimis.⁊ ĩ mediocrit᷑ ſoluta ꝓueit.ſʒ in
tuffo vł argilla vix ↄpᷣhendit. ſtercoꝛe vel tra
pigui valde letat᷑.ideoq; int᷑ domos i ciuita⸗

gibo vbi ẽ multa pĩiguedo płumuʒ letat᷑ ⁊ maõ

viridiſq; effici᷑. Seri põt locis iꝑatis menſe

marcij ⁊ circa finẽ febꝛuarij.calidis vo mẽſe

octobrꝭ ⁊ nouẽbr.ſeri aũt põt ſcie.ſʒ poma et
verguſlta degenerãt.melius autem ſerit᷑ taleis

et cacumimibus ⁊ melius taleis ſexquipedi⸗

bus vel quipedalibo ex vtraq; leuigatis ⁊ fi⸗
mo obliiꝭ cũ ſcrobẽ ante fecerimꝰ ĩmergamꝰ.

cinere terre admixto tegamꝰ:nec ampliꝰ qᷓ;

q̃ttuoꝛ digit, ſupᷣ terrã relinqmꝰ.Plantã ro⸗

buſtã trãſferas mẽſe octobrꝭ ⁊ nouẽbꝛis.tene

rã febꝛuarij ⁊ marcij.ſcrobes deſiderãt altas
⁊ interualla mas.xxx.pedum vłcirca.ne vna

vmbꝛis pᷣmat᷑ altertꝰ.⁊ in radicibo ſe impedi⸗
at. Inſerit᷑ aũt in ſe ⁊ in ꝑſico.ſᷣm q̃ſdaʒ et in

ficu vlmo etiã inſita vt ait Palladius ↄpᷣhen
dit.ſʒ mag ꝑturit infelicitaꝭᷣ augmẽta. Mo

rus ablaqandꝰ eſt.⁊ radiciba eiꝰvini feces ve

terꝭ recẽtiſſime infundẽde. Foꝛmãda eſt aũt.
in vno ſtipite ſit ↄtenta.⁊ rami pncipales cir
ca octo pedes eleuent᷑ a terra vel plus aut mi
nus ſᷣm ꝓᷣ in leto fuenit ſolo vel exili.vt in le⸗

„
7

Quintus Fo. lüf.

to altioꝛes:in exili depꝛeſſioꝛes foꝛment᷑ foꝛa

c&ᷓ latioꝛemq; moꝛi arboꝛẽ aliqᷣ fieri tradide⸗
rũt.ſi ꝑfoꝛato hincinde trũco.ſingulos cune
os inſeramus terebinti.accidit pᷣterea nocu⸗

mentũ magnũ moꝛo.vt eiꝰ impediat᷑ augmẽ

tũ ⁊ fructib eius.vt oĩno inutiles fiant.ſi ſu⸗

is folijs ſpolient᷑.⁊ maxime ſi non fuerint qᷓ
in ſummitatibo ſunt ramuſculoꝝ in eis ren⸗
ctis.vel qðᷣ peiꝰ eſt.ipᷣe ſummitates ſint milie
res ſint cũ frondib collecte.vt ſepe impoꝛiu
ne nimiũ faciũt mulieres.cũ eas ꝓpter eſcas
vHᷣmiũ colligũt ſtatim cũ ᷣmes.vᷣmiũ ſirici ac

cpiũt folia.q̃ ſunt optimꝰ cibus vermiũ.col
ligunt᷑ ſtatim cũ mes nati fuerit.vſq; quo ci

bo deſiſtũt.⁊ incipiũt opꝰ facere. Yruciꝰ aũt
cũ ſua nigredie ⁊ teneritudie maturitatẽ fatẽ⸗
tur. Moꝛa duobo ſunt modis.acria non ꝑfe

cte matura.aut ꝑfecte dulcia maturata. acria
frigida ſũt ⁊ ſicca.vim hũñt ſtipticã.ſtomacho
inteſtinoꝝ ↄfoꝛtatiuã. ⁊ ventrẽ cõſtipãt.q̃⸗
re hũᷣoꝛe ſiccata valẽt ad diariã ⁊ diſſenteriã.

maxie ſiccata ſe colerice ſint. Itẽ eoꝝ ſuccus
plurimũ valet ad guttun ⁊ faucium ⁊ vꝛine
doloꝛẽ.⁊ maxime cũ ſapa ⁊ modico ʒuccaro
coctus.matura aũt ⁊ dulcia modicũ ad colo
rẽ ꝑtinent.ad humiditatẽ ᷣo multũ.q̃re ciio

de ſtomacho eijciunt᷑. ventrẽ humectãt.⁊ vꝛi
nã ꝓuocãt. Si tñ cibũ in ſtomacho añ ſe ac⸗
ceptũ inuenerint.cõmoꝛate cibo reſiſtente in
coꝛruptionẽ ↄuertunt᷑.⁊ ſtomacho ac epati ⁊

capiti nocẽt Si vᷣo ſtomachũ vacuũ inuene

rint.bñ digerunt᷑.modicũ tñ nutriunt.Jeiu⸗
nis accepta in aq̃ vel vino refrigeratiua ſũt.

refrigerãtia valde.ſitim auferüt ⁊ incenſionẽ
calorꝭ exunguũt. Radix moꝛi cũ aq̃ cocta et
potata ventrẽ humectat.⁊ lũbꝛicos ⁊ cucur⸗
bitinos expellit. Si vᷣo frõdes ſimł cũ radi⸗
ce coquant.⁊ aq̃ eoꝝ retineat᷑ in oꝛe.valet ad
doloꝛẽ dentiũ.ſi aũt cũ vino coq̃nt᷑.⁊ garga⸗
ruſmꝰ fiat.valet ̊ hũoꝛes.ad vuã deſcẽdẽtes
⁊ guttur. Si piſtata moꝛi radix in acceto po
nat᷑ ad ſoleʒ.et dicebo.xij.dimittat᷑.⁊ deſiccata
redigat᷑ in puluerẽ.hic dẽtes ꝑfoꝛatos ⁊ pu⸗
tridos euellit appoſitꝰ.Auic.dicit.q moꝝ eſt
malũ.ſtomachꝰ coꝛrũpit᷑ in eo ⁊ qũ coꝛrupit᷑.
ſtomacho velociter nocet.⁊ oꝑtet ꝙ comeda
tur oẽs ſpẽs añ cibũ.⁊ recipiant᷑ i ſtomacho
in q̊ nõ ſu coꝛruptio ⁊ moꝛũ qð ſalitũ ẽ ⁊ ſic⸗
catũ.retinet ventrẽ vehement ⁊ ſolutio eiꝰ eſt
plurima.⁊ in oĩbo ſpeciebo moꝛi eſt puocatio

vꝛine.et coꝛtex moꝛi eſt tiriaca iuſquiame.

S De Kluniato. .

M

Aniacus eſt arboꝛ quedã. que eſt ſi ſ
mnmiilis pꝛuno. ſed eſt magꝗ nodoſa. ⁊ eiꝰ
fruct? eſt magnitudis ↄmuniũ pꝛunoꝝ.ſilis

fructuũ ꝑſicoꝝ in foꝛma.tñ eſt valde odoꝛife

rũ.⁊ in caloꝛe aureũ eius pomũ.aereʒ ⁊ terrã
Deſiderat vt pꝛunꝰ.ſoluiũ tñ ſolum deſiderat
ſeu diligit. nõ argiulã. vel cretã. Serit᷑ ſemine
fruciꝰ? mẽſe febꝛuario.⁊ marcio trãſplantant᷑.
in ſe vᷣo pꝛuno ⁊ ꝑſico ⁊ foꝛſan amigdalo po

teſt inſeri. Circũfodi debet aſſidue.⁊ ſiccis tẽ

poꝛiba irrigari.atq; putrida ⁊ arida in ea re⸗
cidi.atq; vt pꝛunꝰ foꝛmari.minꝰ ſunt hũida
poma eiꝰ qᷓ; ꝑſica aut pꝛuna magis tñ ſtoma
cho ⁊ cerebꝛo cõfoꝛtatiua.cũ optime matura
ciltaͤr. eoꝝ coloꝛ ſapoꝛ ⁊ odoꝛ aꝑte demon

Elſpilus ſiue neſpilus ẽ arboꝛ nota.Et
eer pomis eiꝰ quedã ſunt groſſa.dome⸗
ſtica.media.põtica.⁊ quedã ſunt ſilueſtria ꝑ
ua valde põtica. Aerẽ calidũ tꝑatum ⁊ frigi
dũ ſuſtinẽt.⁊ terrã deſiderãt ʒabuloſaʒ.et pin
guẽ̃.vel glareoſam.cui arena ꝑmixta eſt.vłar
gilla cũ ſaxis.ſerit᷑ menſe marcij vel nouem⸗
bꝛis taleis.ſed ſolo ſtercoꝛato.ita ꝙ vtrũq; ca

put calce ſtercus cõducat ſeu abruat. Serit᷑

“

2 ſemine.ſed in longã ſpcrat᷑ etatẽ.inſeritur in

ſe. in piro. et pomo. in ſpina alba. ⁊ ciconio.
Durculus autẽ eius ex arboꝛe media debet
aſſumi.nam de ſummitatibo vicioſus eſt. In

trunco fiſſo inſerẽda eſt.nã coꝛticis materies

vel macres ieiuna vel nutri.etamat putariet
circũſodi.fimus ⁊ viciũ cinis ſi radicibus in
fundat᷑ eam fertilẽ reddunt. foꝛmat᷑ vt modi

cũ ſupꝛa terrã.ſcʒ circa quattuoꝛ pedes habe

gat ſtipites ſiue ramos.et exterioꝛa eleuati tẽ⸗
dant᷑.vt altitudinẽ bonã excedãt.Albertꝰ au
tẽ dicit ꝙ quãdo inciſio fit de eis in truncum
alterius generis ſcʒ mali vel piri vel etiã ali⸗
cuius ſpine magne q̃ eſt ſilis fago ĩ ligno ac
coꝛtice ⁊ vocat᷑ ſpina ſagina vulgariter.cre⸗
ſcunt neſpila maioꝛa.et melioꝛa q;ᷓ ſint alia.ſi

autẽ defecerũt neſpila in aliqua regiõe.exper

tũ eſt vt dicit Albertus. ꝙ ſeritur fagrũ ꝑſici
in truncũ ſpine magne que eſt ſilis fago cre⸗

ſcunt meſpila maioꝛa ⁊ melioꝛa.q̃ viſa ſunt⁊
non pꝛoducũt oſſa. Ego autẽ ſepe inſerui ne

ſpila in pirũ.et malũ in coctanũ.et ſpinam al

bã ⁊ nõ inueni oſſib carere.nec in quantita⸗

te augeri.Si vermibo occupat ſtilo in eo m
NPalladiũ ſunt purgandi.⁊ amurca vel hũa⸗
na veteri vꝛina vel calce perſundendi. Sed

ſit

Mp

goſiu
büſun

lglina

4

2

2

1 1
151

jh h)
ii4

—

n Oel

inirin
1cicin

mediadde

oſsck.1
Gsnarne
mpuun
Acbvon
Vtnnodl
Nhobebe

Icauanti⸗

Aorn
inmmncun
waiigl⸗
Giligon⸗
Eren,
zintui
hirehe
rhigia
isſlnn/
znlun
peinanie
ahinmt
ngpinnv⸗
tong,
,
l

parcius ꝓpter arboꝛis noxã. vl aqua decocta
cũ lupinis.ſed putat᷑ hec arboꝛ ſterilis fieri.ſi
foꝛmice infeſte ſunt.rubꝛica cũ acceto ⁊ cine⸗

re tꝑata necabũt. Sed poma labunt᷑ fruſtrũ
de eiꝰ radice abſciſuʒ vel pᷣciſuʒ in media trũ

ci ꝑte figamus. Meſpila ad ſeruandũ legant᷑

nondũ mitia.q̃ et in arboꝛe diu durabũt.vel
in vᷣgolis picatis vł in oꝛdinẽ ſuſpenſa vł cũ
pendiculis ſemimatura et aqua ſalſa ꝑ quĩq;
dies maturata.poſtea ſepe infundant᷑ ne ena
tant. Die ſerena legant᷑ ac media.et pᷣ alijs ob
ruant᷑ diſcreta.ne in ea viciſſim tactus offici
at. Seritant᷑ ⁊ in melle.ſi nimis matura col⸗
legeris.Ex meſpilis fieri bone ſepes poſſunt
ſi ſpiſſe plantent᷑ vel virgis/ꝓpaginent᷑.vel ſpi
noꝛũ alboꝛũ vel catanoꝛũ per totũ ſepius in⸗
ſerant᷑. Neſpila ſiue eſtula frigida ſunt ⁊ ſicca
in pꝛimo gradu.ꝓpꝛietates habẽt ſtomachuʒ

ↄfſoꝛtandi.⁊ colericã egeſtionẽ ac vomitũ au

ferũt.vꝛinam pꝛouocãt. magiſq; ad medici⸗

nam pertinẽt q; ad cibũ.parũ em̃ nutriunt et

groſſum faciũt cibũ. Melioꝛa ſunt ſi ante ci⸗
bũ ſumant᷑ qᷓ; poſt.quia ſtomachi ſunt cõfoꝛ

tatiua et neruoſitati eius non nociua.

Quintus Fo. lix.

Irtus eſt frutex in litoꝛe maris. ſuꝑ q̃ᷓ

mare ſepe exundat pᷣcipue habundãs.

gere qrit calidũ aut tẽperatũ aut frigidũ ſᷣm
bertũ. Terrã aũt deſiderat ʒabuloſam.ſo
lutã. macrã.⁊ heremi ꝗꝓpꝛietates habẽtes. Se
rit᷑ plantis ab ipſa matre euulſis. mirtuli qui
ſunt fructꝰ eius frigidi ſunt in pᷣmo gradu.⁊
ſicci in ſcdᷣo.pꝛincipalit᷑ cõpetunt medicine.

ſecundario folia et floꝛes tanto melioꝛes.fru

ctus poſt maturitatẽ collectus in magna eff:
cacia ꝑ bienniũ ſeruant᷑ ad ſolẽ debẽt ſiccari.

floꝛes aũt nõ poſſunt diu ſeruari.ſed ſola fo⸗
lia diuti. virtutẽ hñt cõſtringẽdi ex põticita

te. ⁊ cõfoꝛtãdi ex aromaticitate. Cõtra vomi

tũ ⁊ fluxũ vẽtris ⁊ pꝛofluuij mulieꝝ ex debili

tate vᷣtutis cõtentiue vł ex hũiditate dent᷑ ipᷣi

fructꝰ ad comedenduʒ vel ſuccꝰ expᷣſſus de

etiã.ſirupꝰ ex ſucco eoꝝ et ʒuccaro addito q;
optimũ eſt ↄtra pᷣdicta.⁊ põt ꝑ annũ ſeruari.

ſi bñ coquat᷑ ſuccꝰ. Si vᷣo nõ habes ʒuccaꝝ

adde mel ex puluere vel fructibo decoctj.⁊ al
bumieoui.fiat emplaſtrũ circa os ſtomachi.
ↄtra vomitũ.⁊ cõtra diſſenteriã.circa renes.

⁊ pectinẽ.⁊ vmbilicũ.fiat etiã fomentũ ex aqᷓ

pluuiali decoctiõis folioꝝ eiꝰ circa inferioꝛa
ꝓpter fluxũ.⁊ diſſenteriã.⁊ pꝛofluuiũ mulieꝝ.
Itẽ fomentũ ex hac aq̃ circa frontẽ.⁊ timpo
ra.⁊ pedes.ſomnũ pꝛouocat in febꝛe acuta.⁊

ſoluit doloꝛem capit ex caliditate. Et faſculi

ſummitate eiꝰ in acceto vel aq̃ pluuiali cocti
et ſuꝑ os ſtomachi poſiti refrenãt vomitũ et
ſuꝑ renes pectus ⁊ vmbilicũ valẽt contra flu
xũ vẽtris.⁊ in acuta febꝛe ſoluũt doloꝛeʒ.qui
fit ex acumie dolor diſſoluẽtis. Sirupus ex
frõdibo factꝰ miro mõ valet cõtra pᷣdicta.pui

uis etiã floꝝ ipᷣius datus in cibis ad eadẽ va

let. ⁊ vlceribo ſuppoſit ⁊ cõſolidat. Item pul
uis mirtuloꝝ ⁊ floꝛũ eiꝰ mane ante cibũ datꝰ

ↄfert laboꝛãtibo fetoꝛẽ oꝛis qͥ ſtomachi vicio

fact eſt.Auic.dicit ꝙ retinet ſolutionẽ.⁊ ſu⸗
doꝛẽ.⁊ omnẽ fluxũ ſanguiĩs.⁊ oẽm fluxũ ad
mẽbꝛa.⁊ qñ cũ ea fit fricatio in balneo cõfoꝛ
tat᷑ coꝛpꝰ.deſiccant᷑ hũiditates q̃ ſunt ſub cu⸗
te. Itẽ oleũ ⁊ ſuccꝰ ⁊ decoctio ipᷣius cõſoꝛtãt
radices capilloꝛũ ⁊ pꝛohibẽt caſuʒ.⁊ ꝑlongãt

eos ⁊ denigrãt.Et pꝛie eiꝰ fructꝰ ſemĩa ⁊ fo

lia eiꝰ ſicca pꝛohibẽt fetoꝛẽ acelle ⁊ inguinũ.
Itẽ ſedant apoſtemata ca.⁊ aduſtionẽ ignis

cũ oleo.⁊ ſiliter emplaſtrũ ex ipſo fruciu ⁊ ꝓ

hibet a veſitatiõe. Itẽ emplaſtrũ factũ ex fru
ctibo eiuſdẽ coctũ cũ vino eſt cõueniẽs molli
ficationi iũcturaꝝ.Et eius folia cũ vino de⸗

coquant. ⁊ fit inde emplaſtrũ.ſedãtſoda ve⸗

K iüj;

hementẽ.· Itẽ ſedat obtalmiã. ⁊ exitũ ⁊ cũ de⸗
coquit᷑ cum oꝛdeo ſeu oleo.ſanat eoꝝ apoſte
mata. Iẽ confoꝛtat coꝛ ⁊ aufert tremoꝛẽ coꝛ
dis. Item cõfoꝛtat ſtomachũ.et pꝛie robur
eius.⁊ eiꝰ ſemia pꝛohibẽt curſuʒ ſuperfluita—⸗
tũ ad ſtomachũ. Itẽ eſt bonꝰ in ꝓhibẽdo mẽ
ſtrua. Ite ei ſuccus ofert pũcture ſcoꝛpiõis.

Vr dicit᷑a nocẽdo.eo ꝙ vmbꝛa eiꝰ no

cet alijs arboꝛibo. hec arboꝛ nullũ recu
ſat aerẽ neq; genꝰ terre.licʒ in pigui ſoluto la
tioꝛ ⁊ maioꝛ efficiat. Serit᷑ extremo ianuarij
nucib ſuis.eo modo qͥ ſerunt᷑ amigdala ⁊ eii

dem mẽſib.Sed q̃̊s nouẽbꝛi diſponis aliq̃te

nus ſole ſiccabis.⁊ exiccet᷑ noxiũ virus hũo⸗

ris. Quas vᷣo mẽſe ianuarij vel febꝛuarij po
ſiturꝰ es.aqᷓ ſimplici pdie macerabis. Ponẽ

tur aũt trãſuerſe vt latꝰ eiecto cacumiĩe.i.ipſa
tarma figat᷑ in terrã.Cacumẽ ipᷣm cũ in ſeia—⸗-
rio vel alibi nucẽ cõponimꝰ ad partẽ dirigi⸗

mus aqͥlonis.lapis ſubtꝰ vel teſta.vt ait Pal
ladius ponẽda eſt.vt radicẽ nõ ſimplicet ſed
repcuſſa reſpgat.CTrãſplantat᷑ in loò calidis
⁊ ſiccis mẽſe octobꝛis.cũ caſuʒ folioꝝ paſſa

eſt. 2 melius menſe nouẽbꝛis. In frigidis ve

ro menſe febꝛuarij ⁊ marcij.ſed in tẽperatus
ſatis cõmode vtroq; tꝑe traſplantat᷑.bienna
lis in frigidis.⁊ triennalis in calidis regioni
bus tranſferat᷑. Radices aũt plantarũ in hoc

reſecare nõ debes.letioꝛ fiet ſi ſepius tranſſe⸗
rat᷑ fimo bubulo.vna plãta mittẽda eſt. Sed
melius cinis in locis frigidis.⁊ ʒabulũ in ca
lidis ſparget᷑ in ſcrobibo.ne caloꝛe ſtercoꝛis
ꝗqdurat᷑. Ham ⁊ cinis credit᷑ coꝛticẽ.⁊ teneri:
tudinẽ pꝛocurare ⁊ fructuũ dẽſitatẽ.altis de
lectat᷑ ſcrohibo pꝛo arborꝭ macritudine.et in
terualla maioꝛa deſiderat. ſcʒ.xl.vel.l.peduʒ
ad minꝰ.qꝛ ſtillicidijs folioꝝ ſuoꝝ pꝛoximis
vel ſui generꝭ nocebit arboꝛibo. Inſerit᷑ autez
in ſe in truũco febꝛuarij menſe.⁊ in pmo vt ait
Albert? debet aliqñ circũfodi ne cãna fiat vi
cio ſenectutis.⁊ cãnalis lõgus a ſummo tr⸗⸗
co vſq; ad vmũ tꝑe veris debet extẽdi ſeu e-z
cuti.vt bũficio ſolis ⁊ venti dureſcat q̃ in pu—=⸗
tredine tranſibant.foꝛmat᷑ aũt in ſex vel octo
aut decẽ pedibo.ſtipes eaꝝ eleuet᷑ in altũ ibi
diuidat᷑ in ramosqͥ pꝛimo ſurſuʒ deinde pꝛo
cedẽte tꝑe flectent inferiꝰ.⁊ ꝑ magna latera ſe
diffundẽt. Si dura nux erit. vel nodoſa.ſtri

cta vt inde nucleum facile auferri non poſſit.
Coꝛtex circucidendus eſt vt vicinũ mali de⸗
ducat hũoꝛis.Alij radicũ ſumma pᷣcindunt.

Alij terebꝛate radici palũ de buxo impmũt.

vel cupꝛinũ clauũ.aut ferreũ figũt. q̃ pꝛob ari
poſſunt.ſed ea inutilia puto.⁊ oĩ rõne carere.
Colligũt aũt eas ꝑticis excutiendo. cũ inter
nucleũ ⁊ teſtã aliqᷓ rubedo apparet.aut cũ ex⸗

terioꝛibo coꝛticibo incipiũt poſſe expoliari.vt

in aceruũ cõgregant᷑.vt qbuſdã diebo elapſis
poſſint cũ lapidibo aut modico ligno ductis

coꝛticibo facile remoueri.deinde duobotribp
vel q̃ttuoꝛ diebo in aera ſcdᷣm ꝙ ſol magis vł

minus calidus fuerit dimittant᷑ vt ſiccent᷑et
ſeruabiles fiant.Et ſi anteq; ad ſoleʒ poneni

aqua lauent᷑.pulcrioꝛes ⁊ magis vcnales cſfcti

cient᷑.⁊ cũ ſiccate fuerint vtile erit oẽs ꝑfoꝛa⸗
tas ⁊ a ᷣmibus occu patas eligere.⁊ ab alijs
ſegregare.vt ſtatim rumpant᷑. Et nucleis ſic⸗
catis ſeruent᷑ pꝛopter oleũ faciendũ qui pꝛo⸗
pter diuturnitatẽ tẽpoꝛis remanẽtes in teſtis
a vermibo cõſumpti fuiſſent. Reliquas auteʒ
electas ſeruare.quas in arena ſeruãdas obꝛu
es vel folijs ſuis aridis. vel in arca ex ligno
ſuo facta includes.vel cepis miſcebis ꝙ etiã
eis acredine tollit. Marcialis autẽ expertuʒ

ſe ait.vt viri des nuces putaminibo ſuis libe
ratos in melle dimergi ⁊ potio arteries curat
7 fauces. Ex ligno eius fiut optima ſcrinia.⁊

ſtenti
nunee
teibi
Giſu
leper
en
ſvoc
h.
ſcht
lrh
liſte
guen
hene
Ciare
ſi
nenof
toh
ſcier
fuße
fenan
ticn
fin
bone
fieo
gn
Gun

Mnnz
1denng
Znigeni 5
fune
anti⸗
W☚
na
ſtercoꝛis
alenen⸗
iasde
leen

nnfütn
Umnrord⸗
lidiſcuc⸗
Nännp⸗
rnloce
1aliübig
deindepo
mhnt.
hodolt. fi
inonpoſi.
gümalide
öandun
vinpn.
proban
önecarere.
6o intc
nautche,
colnin
ichchpls
goolais
mafl
tſccont4
gonei
Nltsc
toisgio⸗
artobals
nucoble⸗
Nimi⸗
lckis
nnsantſ
cr te
bisgen
ge atyenn
pſnisld
nnual
uCnud

ſkg

poſtannũ virides eſſe.Et ſic ipᷣm mel medi⸗
cahile fieri.vt ex eo facta pulcra.et diu dura⸗

bilia. ⁊ cetera vaſa ad res gubernãdas.et foꝛ⸗
tes rote pꝛo curribo ⁊ tenaces diuq; perdura

biles. ⁊ in his operibo excedunt omnia ligna
mina.qᷓ in noſtris inueniunt᷑ partib. Ex fru
ctu eius fit oleum cũ inſtrumẽtis ad hoc pa
ratis qð eſt valde pulcrum et delectabile cru
dũ in cibis ſumptũ.Ex vno autẽ coꝛbe nncũ
fit tercia ꝑs nucleoꝛũ.ex qͥbo fiũt.xxiiij.libꝛe
olei.ſi bone fuerit nuces.quedã ſunt virides.
quedã ſicce.virides minus ſunt calide ſiccis
aliquãtulũ em̃ humoꝛẽ habẽt. ꝓpter macrea

tionẽ imperfectã. vnde parũ ſunt ſicce.⁊ pa⸗

rũ ſtomacho ſunt nociue.q̃ manducantẽ cuzʒ
ruta faciũtcontra venenũ. Sicce vᷣo nuces
calide ſunt ſcõᷣm Auic.in tercio gra du.⁊ ſica⸗
ce in pncipio ſcdᷣi.Et ſunt triplicit᷑nã qᷓdaTam
ſunt vicine tẽpoꝛi.quo fuerũt virides. queda
remote.⁊ quedã mediocres.vicine ſũt humi⸗
de.modicũ ventoſitatis habẽtes.⁊ q̃nto ma⸗
gis ab eodẽ remouent᷑ tẽpoꝛe.tanto eoꝛũ hu⸗

miditas cõſumat᷑.eiſq; ventoſitas domĩatur
Igeoq; tunc comeſte cito in humoꝛes coleri

cos cõuertunt᷑. Quibo itaq;ʒ vetuſtioꝛibo exi⸗

ſtentibo.⁊ ventoſitate eis multomagis domi
nante.fit earũ ſapoꝛ quaſi vetuſtiſſimũ oleſj.
et cibi naturã admittũt. Nuces vilis ſtoma⸗
chi ſunt cõtrarie.niſi cũ inuenerit ſtomachũ

tẽperatũ.aut tantã habentẽ frigiditatẽ q̃ ca⸗

loꝛe nucum valet repugnare.Idcirco tali ſto
macho fiunt boni nutrimẽti.boneq;ʒ digeſtio
nis. Bed calidũ habentibo ſtomachü. putre
ſcũt ſeu pꝛeſtãt vſtionẽ.⁊ in colericos mutan
tur hũoꝛes.⁊ furioſas. Capitiq; doloꝛem fa
ciüt.et oculoꝛũ vertiginẽ.ſed vt ab eis omne
auferat᷑ nocumentũ.mũdari eas eſt neceſſe.⁊
per noctẽ vnã in ca.aqua poni.vt partẽ hũi⸗
ditatis aque acqrant.fiãtq; quaſi virides nu

ces:ſi ante cibũ cũ ficubus edant᷑ cõtra rẽ ve
nenoſam coꝛpꝰ defendũt Quod ſi ex eis ca⸗

taplaſma fecerimus cũ cepis melle ⁊ ſale ꝓ⸗

ficiet moꝛ ſui canis rabidi. Rurſus cataplaſ⸗

ma factum ex eis cũ ruta ⁊ melle ſupꝛa apo⸗

ſtemata ex colera nigra ea mire diſſoluit.que

etiã cum ſuis trite coꝛticibus.et ſuꝑ vmbili⸗

cũ poſite deſtruũt apoſtema intrinſecꝰ coꝛpo

ri manẽs.Coꝛticis quoq; vel frondiũ ſiue ar

boꝛis vinũ exagiũ eſui datꝰ cũ vino ſtrangui

rie optime ſubuenit.Et cũ acceio potet᷑.repu

gnat febꝛis rigoꝛẽ habẽtibo. Auic. dicit ꝙ fo
lia ⁊ coꝛtex nucis ſunt cõſtringẽtia fluxũ ſan
guinis. ? eiꝰ coꝛtex aduſtus,eſt deſiccatiu?ꝰ ſi

„
” —
2 . . *
C ʒ

VO lx
2* x.

ne moderatiõe.⁊ eius medulla maſticata.id

eſt nucleus viridis ponit᷑ ſuꝑ apoſtemata me
lancolicũ vlceroſum ⁊ cõfert. INẽ cũ melle et

ruta cõfert toꝛſioni neruoꝝ.⁊ facit ſedari.Et
oleũ antiquũ facit euenire doloꝛeʒ gutturis.
Et emplaſtrũ nucis confert mãmule apoſte
mole.⁊ mixta cum melle cõfert ſtomacho fri

gido.⁊ cũ ſicubus ⁊ ruta eſt medicamẽ omi⸗

bus venenis. dyas.pᷣterea dicit ꝙ vmbꝛa nu
cis eſt valde mala doꝛmiẽtibo ſub ea.⁊ diuer
ſoꝛũ egritudinũ generatiua. ⁊ ſuccus coꝛtic
eius ⁊ radicũ eius potatus ſubuenit oiſf icul
tati vꝛinãdi.ad quãaãtitatẽ vniꝰ exagij ⁊ cũ ac
ceto potatus repugnat febꝛibo venientibo cũ
rigoꝛe ⁊ frigoꝛe.crines tingit ⁊ mundat ⁊ pꝛo

hibet caſum capilloum.

L ea eſt arboꝛ nota.et eius quidẽ mul⸗
ta ſunt genera.que pꝛopter ſimilitudi⸗
nẽ earũ virtuns nũerare nõ expedit.aerẽ cali
dũ ⁊ tẽperatum requirit.⁊ in modice frigido
viuit. ſed valde frigidum ſuſtinere nõ poteſt.

Terrã deſiderat cui glarea ſit mixta.aut creæ=z
ta zabulonis admixtione reſoluta.aut pigue
ʒabulũ. aut terra nature depꝛeſſionis vinide

un

Liber

Cretã figuli omnino repudiat.⁊ vliginoſaʒ.
⁊ in q̃ ſemꝑ hũoꝛ exiſtit ⁊ macrũ ʒabulonẽ.⁊
nudã glareã in eis.qᷓ;uis em̃ cõpꝛehendat nõ
cõualeſcit. Et ſitus qdem terraꝝ ſibi aptꝰ eſt
hoc modo. lod eſtuoſis.ſeptẽtrionale col
le frigidis meridiana gaudet. medijs cliuis
delectat᷑neq; vmũ neq; arduũ patit᷑ locum.
In his em̃ cõtinue pꝛopter defiexũ ſtillat ad
eadẽ humoꝛ.quẽ multũ requirit ⁊ ſatis retine
tur circa radices eiꝰ.eo ꝙ locus nõ eſt pᷣceps
ſed late deuexitatis.neq; ymũ neq; arduũ pa
tit᷑ locũ.qꝛ in ymo nimia eſt aquoſitas. in ar⸗
duo pauca.locis calidis ⁊ ſiccis octobꝛis et
nouembꝛis.frigidis vero febꝛuarij et menſe
marcij plantant᷑.que vel paſtino cõſtituenda
ſunt:vel ſuũ locũ ſcrobibus tenere debebũt.
Serunt aũt exradicatis plantis aut a ſtipiti

bus euulſis ⁊ ad inferius laceratis.aut ex ra

mis pullulat.⁊ ex nucleo ſue amurce.ſʒ a plã
tis euulſis ⁊ ramis in terrã infixis meliꝰ con
ualeſcit.pꝛopter qðᷣ miratus fuit Virgilius.
Ramũ oliue qui fere ſuccus videbat᷑pullu⸗
laſſe cũ in terrã fuiſſet infixus.Que cũ ponũ
tur in paſtino aut ſcrobibo deciſis capitibo. et
bꝛachijs et in truncũ redacte vſq; ad menſu⸗
rã cubiti vnius.⁊ palmi in fermẽto terre foſ⸗
ſe defigant.locũ paleo via depꝛimenti oꝛdei
grana ſcdᷣm Palladiũ ſubtꝰ iaceant᷑.et depu
tetur.⁊ amputet᷑.his qcquid putridi vel arẽ
tis inuentũ fuerit.⁊ tũc capita eoꝛũ luto vel⸗
lant᷑.⁊ muſco vinculis qbuſcunq; conſtricta.
ſed maximũ beneficiũ eſt.vt pꝛoueniat incre
mento.ſi ꝑtes rubꝛica vł aliter notent᷑.qbus
oppoſue ſteterint.⁊ contra eas ſimili rõne po

nant᷑.Cũ plantant᷑ in ſcrobibo.fiant quattu⸗

oꝛ vel iribus pedibolate.cũ duobo ꝓfunde in
quibo vbi lapides deſunt.glarea miſceatur.⁊
ſtercus ſi clauſus eſt locꝰ. modiceq; ponant
ſupꝛa terrã vt emineãt.Si vᷣo pecoꝛa foꝛmi⸗
dant᷑.altioꝛes trunci eſſe debebũt.ſi oliuetum
cõſtituas ſint a ſe diſtincte.xxv.pedibo omni
bus.ſubinde circa eas herba vellat᷑ et q̃tiens
ſe ymber infunderit. frequẽtiſſimis foſſioni⸗
bus ſollicitent᷑ ⁊ ſubinde ducta a trũco terra
atq; permixta in aliquãto altioꝛes cumulos
congregat᷑ ſeu cõgeratur. Si aũt frumẽtariꝰ
eſt ager ⁊ pinguis.quẽ conſerimꝰ oliueta in⸗
ter ſe quadrigenis pedibo diſtent.ſi macer vi
cemis queuis cui pꝛoderit ſi oꝛdines in ſatio
ne dirigamꝰ. Si pꝛouincia in q̃ plãtare deſi
derae indiget oliueto.et nõ eſt vnde plãte ſu
mant᷑ſemĩariũ faciendũ eſt. vt ⁊ ibi rami fer
ro als ſerra inciſi in modũ ſequipedalẽ diſpo

Dnintus
nant᷑. Inde in quĩquẽniũ poterit valida plã
ta tranſferri.pleriq; autẽ qdð faciliꝰ ⁊ vtili eſt
radices oliuaꝝ q̃ in ſiluis plerũq; ſunt aut in
locis deſertis.in cubitalẽ mẽſurã diuiſas in

ſeminario ⁊ poſtmodũ in oliueta inſtituũt ⁊

diſponũt ⁊ admixtiõe ſtercorꝭ adiuuãt.Qua
re pꝛouenit ⁊ ex arboꝛis vniꝰ radicibo nũero⸗
ſa plãta naſcat᷑. Inſerit᷑ aũt in ſe.⁊ rami qͥdeʒ
in trũco ſubtili inſiti illico cõualeſcũt.hec in
ſitio fit optime ꝑ vindemias.vt ait Catho.co
lunt᷑ autẽ vt in ſingulis menſibo.q̃ ſunt in ſe⸗
mĩario vel ſcrobibo nouelle paſtinent᷑. Cũ ve
ro adoleuerint.ter in eſtate vel bis ad minus

fodi eas opoꝛtet.⁊ oĩbus herbis circũ naſcẽ

tibus liberari.in locis aridis aut tepidis mẽ
ſe octobꝛis ablaqueande ſunt oleo. Ita vt ab
eis ſuꝑioꝛe ꝑte poſſit humoꝛ induci.omnẽ ſo
bolẽ columella pᷣcipit cõuelli.Palladio autẽ

viget᷑ dimitti paucas ſemꝑ.aut ſolidas.exq⸗
bus in vetuſtate matrꝭ loco dilecta ſuccedat.

vel melius nutrita et aggeſte terre beneficio
etiam ſuas habens radices ad oliuetũ facien
dũ ſine ſemĩarij cura trãfferat᷑ arbuſtula.Eo
dẽ octobꝛis menſe locis frigidis ⁊ exilibo ſũt
ſtercoꝛanda oliueta Columella dicit octo an
noꝛũ etate trãſacta. Palladio aũt videt᷑ vno⸗
quoq; anno ſicca infructuoſa cũ aliq̃ debili⸗
tate naſcẽtia reſecare debere.Cui mag aſſen
tio. Ait etiaʒ Palladius egregie ꝙ hec arboꝛ
amat mediocriter ab hũoꝛe ſuſpendi.ſcalpi.

aſſidue letaminis vbertate pingueſcere. ven⸗

tis clementer feracibo agitari.foꝛmat᷑ vt pau
cos habeat ſtipites.⁊ paꝝ eleuatos a terra.vt
per latera quantũ poterit diffundat᷑.Accidit
oleis ex vicinitate aliarũ plãtarũ plurimũ no
cumentũ.eo ꝙ ipſa oliua plurimo hũido in⸗
diget.et ideo qcquid iuxta eã plantat᷑ ſibi nu
trimentũ ſurripit.⁊ ipᷣam macilentã facit.q̃re
oꝑtet plãtas ꝓpinquas euellere.nec ibi aliq̃s
dimittere. Item vult duigent᷑ cuſtodiri a be
ſtiarũ acceſſu.quoniã coꝛroſio eã plurimũ le
dit.nec radat᷑ coꝛtex eius.qꝛ tunc exſudaret ⁊
efficeret᷑ ſterilis ⁊ arida. Similiter nocʒ ſibi
plurimũ trãſitus quoꝛũcũq; ea cõculcata ter
ra ⁊ indurata in trãſitu nõ ꝑmittit ad eã deſcẽ
dere ſufficient᷑ humoꝛẽ.qꝛ fodiẽda eſt ⁊ ſter⸗
coꝛãda eſt. HNõ vult aũt hec arboꝛ irrigari fõ
tibo vlł riuis.eo ꝙ talłaq̃ uis eſt ⁊ cito fluit a
radice deoꝛſũ. Sʒ potiꝰ pluuijs gaudʒ q̃ aq̃ᷓ
vapoꝛoſa ẽ.⁊ ſtati fumat ad radices ipᷣiꝰ.Si
ſter.lis ẽ olea gallica terebꝛa ꝑfoꝛabᷣ tũc duoſ
frugifere arboꝛis ab auſtrali ꝑte ramos eiuſi

dẽ maguitudis tolles.⁊ ſtricte in foꝛamie in

3
H“WMä
4
4

mie
gkbe
feo⸗
aſ
t
na
colea
ſpe
Zrk
trd⸗
Mye
ln
(he
or
mt
u
ſpen
Un
fiem
buleto
Gacen
ſtolenn
ſk
dupin

Zin
ſr
n
ero⸗
es
ccin
oco
nſe⸗
re
inus
naſc
mé
tab
neſo⸗
gute
crq⸗
edat.
ficio
Acien
Co
hſit
onn
ppo⸗
cbili⸗
len
boꝛ
api.
ven⸗
npan
ma
ccidit
nüno
oin⸗
inu
re
liqs
jabe
müle
a:
zſbbi
lnter
deſcẽ
ſter⸗
Gniſo
fun⸗
a
6

cdof

docii
mien

Liber

vtrũq; cõcuties. vel lapidẽ vel pini vłquerci

palos. ⁊ abſciſo eo ꝙ ſuꝑabit luto paleato cu

rabis occulere. Si ſine fruge luxuriant olea
ſtri.palũ radicibo eiꝰ infige. ꝙ ſi fructꝰ arboꝛ

lcta non affert. terebit᷑ gallica terebꝛa vſq; ad
medullã.impᷣſſo foꝛamine.cui oleaſtri infoꝛ⸗
mis talea arcet᷑ ⁊ allaqatis arboꝛi amurca in

fuſa. vł vetꝰ infundat᷑ vꝛina. hoc mõ ſteriles

gorboꝛes vberant᷑q̃s tñ durãte malicia inſere

re oꝑtebit mẽſe nouẽbir oliua tollit᷑. cũ varia

elſſe ceꝑit vel manibo vel excutiẽdo pticis ſi na⸗
uit ne ramuſcnli ledant᷑ Ipᷣis em̃ leſis ſeq̃nti
anno fructui plim derogabit᷑. Ex q̃ pꝛimũ fi
ct oleũ ſed cũ tota nigreſcit melioꝛ eſt.⁊ illud
vVſpei merito derogauit fecũditate cõpenſat
Ariſt. aũt dicit ꝙ nunq; ꝑfecte in arboꝛe ma⸗
tureſcũt etiã ſi ꝑ multos annos ibi eſſent. ſed
vt verã ⁊ ꝑfectã conſeqᷓnt᷑ maturationẽ oꝑtet
vt late collecte de arboꝛe ꝑ plures dies ĩ vna
cCoõgerie coaceruant.vt ſic ꝑ pꝛeſſionẽ mutuaʒ

ↄfoꝛtato caloꝛe ⁊ retẽto ad interioꝛa ad plẽazʒ

maturationẽ ꝓducunt᷑. Plinius vᷣo dicit ꝙ;

;diu in arboꝛe dimittuut᷑eo melioꝛes fiunt.
ſp em̃ nouas vires ſumũt.⁊ difficiliꝰ cadunt.
Varro ſcribit ꝙ olea de q̃ fit oleũ debet cõge
ri ⁊ mũdari ſen aceruari ꝑ dies ſinglos in ta
bulato.vt ibi mediocrit frateſcat.ac pus qͥſ⸗

qꝙq; aceruꝰ dimittit᷑in ſex ꝑtibo ſeu viciba ad va

ſa olearia.⁊ trapetas.⁊ ſubmittit᷑ mole olea⸗
rie qᷓ eſt de duro ⁊ aſpero lapide Olea lecta ſi
Din nimiũ fuerit in aceruis. caloꝛe frateſcit.
Itaq; ſi neq̃as mature cõficere in aceruis ia⸗
ctãdo vẽtilari oꝑtet. Itẽ ſcribit catho.q oleũ

Into ab amurca ſteterit tãto deteriꝰ erit. Itez

dicit ꝙ olea purgãda eſt a frõdibo.⁊ om̃i im⸗
mũdicia anteq; oleũ fiat. Iteʒ ſcribit Aa rro.
ꝙꝙ amurca eſt huiꝰ tutis ꝙ ſi de ipſa nimis
ponat᷑ in agro terrã denigrat.⁊ ſterilem facit.

Di modicũ ad agri culturã vehement᷑ ptiet.

⁊ circa tadices arboꝝ infundi ſolet.et maxĩe
ad taleã ⁊ vbicũq; in agro herba nocet Am⸗
plius ſcribit catho veſtimẽta ne tinee tãgant.

amurca decoquito ad dimidiã eo vngito füꝗ⸗

dũ arce.⁊ extrinſecꝰ pedes.⁊ angulos vbi ea
aruerit veſtimẽta cõdita.ſi h̊ fecerꝭ tinee non
nocebũt. Item ligneã oẽm ſuppellectilẽ ſi vn
gues nõ putreſcit ⁊ cũ ea terſerꝭ ſplẽdidioꝛ fi
et. Itẽ enea oĩa vngito.ſed pᷣus extergito bñ
poſtea cũ vti voluerꝭ extergito.ſplẽdidioꝛ erit
⁊ erugo nõ erit moleſta.oleũ ſi ĩ vas nouũ tra
diturꝰ es amurca ita vtenda eſt calida vł cru
da pꝛius collinito oppilato agitatoq; diu. vt

bñ cõbibat.id ſi feceris vas oleũ nõ bibet.et

Quintus Fo. lx.

oleũ melius ⁊ ipᷣm vas firmiꝰ erit. oliue q̃daʒ
ſunt domeſtice q̃dam ſilueſtres. domeitice.
quedã ſunt acerbe virides.quedã mediocres
ſcʒ varie.et rubee.q̃dam nigre mature. Acer
be ⁊ virides nihil habẽt adhuc vnctuoſita⸗

tis.ſed aquoſitatis tm̃.⁊ hee ſunt terreſtres.

Pontice ⁊ frigide ⁊ ſicce.vnde ſunt ſtomachi
cõfoꝛtatiue.⁊ vẽtris cõſtipatiue.⁊ ad digeren
dũ tarde.? coꝛpus nihil qſi nutriunt. ſed has
oliuas qͥdam pparant cum ſale ⁊ acceto. Alij
ch aceto tm.⁊ hee ſũt frigidioꝛes ꝛ tenuioꝛes.

Are colere acumẽ extingũt.⁊ virtutẽ appetiti⸗
la excitãt. maxime ſi in medio pꝛãdij accipiã
tur.q virtuti digeſtiue obedientes valde ſto
machũ ↄfoꝛtãt.⁊ ventrẽ ſtringũt. Catho ſcri
bit eas optime vſui cõdito ſi ſale ſint. cõfrica
te dieb quiqʒ ⁊ tũc ſale excu ſſo ſi bidiio in ſo
le fuerint poſite. ⁊ manere vdoneas. ſi ſolere
eaſdẽ ſine ſale inde frictũ cõdere. Nigre qͥdẽ
mature calide ſunt ⁊ tꝑate hũide.q̃re cib ea⸗
rũ eſt multũ nutribilis.⁊ groſſus. mollificãs,

ſtomachũ.tardiꝰ ad digerenduʒ. ? faciles ad
egerendũ.Et tardiꝰ qͥdẽ digeſtionis ꝓpter vn

ctuoſitatẽ.facientẽ cibũ vacare in ſtomacho
vel ĩ oꝛe ſtomachi. facilitas vᷣo egeſtiõis ꝓpt
vnctuoſitatẽ ĩ ſtomachi lubꝛicãtẽ vñ Ppus q;
digerat᷑ de ſtomacho deſcendit.⁊ nõnunq; in
colerã rubeã conuertunt᷑. Mediocres vᷣo mi
nus nigr ſũt nutritiue.als nociue ꝓpter vẽto
ſitatẽ ſueq; põticitatis puationẽ: paucitatẽ.
oleũ qdẽ qð de oliuis fit.aliud ẽ recẽs.nouit᷑
de oleaꝝ fructib expꝛeſſum Aliud vetus qd
diu de fructibo manauerit. Cognoſcitf̃ autez

laudabile oleũ in odoꝛe.ſi eſt odoꝛiferũ. in ſa
poꝛe ſi eſt optimi ſaporꝭ.cuiꝰ ſcʒ põticitas in

ligua ſentit.acumis indigẽs q̃litate.qͥa põti⸗
citatis qᷓntũ habʒ tantũ frigiditati ⁊ ſiccitati
ꝑtinet.⁊ ob hͥ ſtomachũ cõfoꝛtat.pꝛoinde an
tiqͥ aſſilauerũt ipᷣm oleo roſato. illudq; ĩ mul
tis paſſiõibo olei roſati vice dederũt.oleũ qui
dẽ recẽs ex oliuis nigr ⁊ matur calidũ ⁊ hu
midũ eſt.mediocrit᷑ ſtomachi mollificatiuũ.
7 vẽtris.citoq; in colerã rubeam cõuertit᷑qð
vo lõge ab oliuis maturꝭ fluit oĩ carebit ma⸗
litia.qᷓ ad aliqð retinebit põticita. Sed ab
lata penitꝰ põticitate fit nocibile.citoq; ĩ ma
los hũoꝛes cõuertibile. ſi multomagis in
ueterauerit vt ſapoꝛis fiat aſperioꝛis ⁊ hoꝛri
bilioꝛis incõueniens erit eſui.tamẽ vtile me⸗

Irus eſt arboꝛ nota.⁊ eiꝰ quidẽ diuer⸗
ſitates infinite ſunt.⁊ in q̃libet ciuitate
diuerſa inueniunt᷑ pira. Ideoq; infinite ⁊ eti⸗

am inutilitate omiſſa hoc ſolũ hic dicere ſuf

ficiat.ꝙ quedã maturant᷑ in mẽſe iunij. Que

dam in menſe iulij.qᷓdam auguſti. qᷓdam ſep

tembꝛis.quedã octobꝛis.⁊ quedã ſi ſunt coi⸗
lecta ⁊ ſeruata in ſeq̃nti tantũ maturant᷑ eſta
te.vt pira regina.hec arboꝛ omnẽ celi ſtatũ pa
titur.nã in calido frigido ⁊ temperato aere ſa
tis ↄgrue cõualeſcit.et fructũ pꝛofert. In ma
cra ⁊ pingui poteſt terra plantari.verũ in ma

cro arido et cretoſo ſolo pira minoꝛa ⁊ durio

ra erunt.et ipſe arboꝛes parue et quaſi vetu⸗
ſtate cõſumpte et maxime vbi ſalſedo eſt vel
amaritudo terre et ad ipſarũ radices.in loco

autẽ dulci ⁊ pigui ſolo validas arboꝛes ⁊ fru

ctus nobiles et plurimos ↄſequimur.Et ma

xime ſi tale ſolũ in lateribꝰ montiũ vel in pla
nis pꝛope mõtes fiũt.in quo piroꝛũ arboꝛes

ſunt plantate. Non em̃ in talibo locis degene

rabit hec arboꝛ.nec in ſe aut in fructibus de-
facili patiet᷑ defectũ. In locis autẽ multuʒ a

montib remotis.nimiũ humidis.⁊ aquoſis

erũt arboꝛes magne et frondoſe. fructuſq; ip
ſarũ turgẽtes.als frigẽtes.⁊ virides.ac vnio

Lniutus

coloꝛe carentes.et eoꝛũ odoꝛ ⁊ ſapoꝛ quodã⸗
modo inſipidus et obtuſus.Plantari poſſut
rami piroꝛũ vt de oliuis dictũ eſt.et eodẽ mo
do.ſed quãdoq; tardius eſt euẽtus.ct nõ per
fecte fructif᷑icant. Itẽ plantant᷑ pira ⁊ naſci qͥ
dẽ neceſſe eſt oꝛ iginẽ ſuã repetentia.ſed quan
doq; hoc eſt huiuſdodi homĩ expectare lon⸗
ginquũ.et nõ domeſtica ſed ſilueſtria uaſcen
tur. Melius g, eſt vt piroꝝ plãtas radicatas
ſeruamꝰ agreſtiũ.et cũ cõpꝛehenderint inſe⸗

rant᷑. Spacia vᷣo inter ipſas arboꝛes vt meli

us cõualeſcãt.xxx.pedũ eſſe debebũt.In ari⸗
dis et ſiccis locis menſe octobꝛis ⁊ nouem⸗
bꝛis.frigidis febꝛuario ⁊ marcio.Tẽperatis

vtroq; tẽpoꝛe cõgrue pirus plantat᷑.aut etiaʒ

tranſplantat᷑. Inſent᷑ cõuenicnt in piro agre
ſti vel domeſtico et in melo. in qͥbus optime
ꝓuenit. Item in ſpina ⁊ in coctano. ſed ĩ his

debitũ augmentũ puenire nõ põt. Iteʒ in
qbuſdã alijs arboꝛibo inſita cõpꝛehendit.ſed

inutiliter.et ideo hoc obmitto.põt autẽ inſeri

hec arboꝛ ſub terra.⁊ ſupᷣ eam iuxta terramꝰ

in altũ ſcᷣm diſtictionẽ traditã in libꝛo ſcõᷣo
cũ in cõmuni de inſitõnibo locutus fui fit eiꝰ

inſitio ſub coꝛtice.et in trũco ſciſſo. Item in
aumidã vel ſalicẽ ꝑtica ꝑfoꝛata ⁊ ſub terra ſez
puita. Itẽ ꝑ ülũ modũ qͥ emplaſtratio noĩat᷑.

Item ꝑ illũ qui dicit᷑ ad buccellũ.hoꝛũ auteʒ

modoꝝ doctrinã in libꝛo ſcdᷣo ſufficient oſtẽ

dimꝰ. Aſſidue gaudʒ foſſiõe.ac letamis vber
tate pingueſcere.foꝛmat᷑ autẽ vt vnũ ſolſ ha
beat ſtipitẽ.qui vſq; ad octo vł decem pedes

aut plures eleuet᷑ a terra.ibiq; ramoꝝ diuiſio

pꝛocuret᷑. Accidũt piris multa nocumenta.
que cũ eoꝛũ cura noĩata ſunt in pꝛincipio hu

ius libꝛi.cũ ſermonẽ feci de arboꝛibo in mu

ni.et colligunt᷑ ſine periculo ſi rami debiles

altioꝛes cõgruis funibo cũ foꝛtioꝛibo alligent
Bn erlonrn vo cũ ſcalis ⁊ ſcaliõiba exonerẽt᷑.
ec em̃ arboꝛ valde fragies hʒ ramos ⁊ caſui
colligentiũ expoſitos.⁊ maxie cũ ad etatẽ de
crepitã incipit decliare.Pira colligunt᷑ diuer

ſis tꝑibus.ſᷣm diuerſitates maturatiõis ipſo
rũ.vt cũ eſtiua tũc legant cũ odoꝛe ⁊ coloꝛe ſi⸗
bi ꝓpꝛio maturitatẽ pꝛetendũt.q̃ ſi duobo aut

tribo diebo añ legant᷑ viʒz apentib pmis matu

ritat᷑ indicijs.pluribo ſᷣuabunt diebo ad vſũ

qᷓ; ſi ſint vltima maturatiõe collecta Que vᷣo
in fine autũni maturant᷑ ꝑ hyemẽ ſeruatura
octobꝛis menſe legant᷑.ſicco tꝑe et in lune de
ſcenſu Seruant᷑ pira ſi a caducis diligenter
electa integra ⁊ ꝓpe dura.⁊ aliq̃ntulũ viridia
obꝛuta int᷑ paleas vl frumeta ponãt᷑ In loco

ſie
Lct
füt
u
na
l
tur.
noe
Zce
fige
dene
luu
lugr
ſtad
ligrn
ſiech
nap
lurpe
fedin
Lrii
optiel
untp⸗
Glu
ho po
ſohtace
bapöri
mch
Godlr
.Ne
niati⸗
gifun
luteii
no
Göſtipn
liſupo
maſt
Grp
lung⸗
Ehii
opſt
pe
lſerut,
Potcie
Uoihie
füyale
6Ppie
Guci
licn

1
uan
lon⸗
en
Cuns
inſe⸗
umti
nari⸗
nem⸗
atis
enuz
Püme
libis
tezin
itſed
inſeri
um
oſcdo
fuen
lehin
uſe⸗
boigt.
aute;
koſte
ber
a
pedes
niſio
nend.
iohn
otu
biles
gent
efil.
Calui

ede

biuer
inſo
teſu
aut
nutn
drſi
neßo⸗
gturs
uned

nnn

M

locs

M 6

m obſcuro ⁊ ſicco. Alij cũ tenacibo ſuis ſtati
lecta picatꝭ vꝛceis cõdiderũt. ⁊ oꝛibo vaſculio
rũ gipſo clauſis aut pice ipᷣa ſub diuo obꝛu⸗
tia ſabulone texerũt Alij pira diuiſa ⁊ granis
purgata in ſole ſiccãt.⁊ in frigida aqua ſalſa
manere ꝑmittũt. Poſtea in aqua puro biduo
macerent.deinde in fine in vino dulci merſa
cuſtodiunt᷑.vel ĩ ſawa vel paſſo vſui reſeruã⸗
tur. Vinũ fit de piris ſi ↄcuſſa ⁊ ſacco rariſſi
mo cõdita ponderib cõpꝛimant᷑ vel pᷣlo.̊ in
hyeme durat.ſed pma acceſſit eſtate als etate
Accetũ de piris ſic fit pira ſilueſtria vel aſpe

ri generꝭ in cumulo ᷣuant᷑ matura ꝑ triduũ.

deinde mittant᷑ in vaſculuʒ. Cui fontana vel

pluuialis aq̃ miſcet᷑ ⁊ opertũ vas ꝑ trigita re
linquunt᷑ dies.vt ſubinde qᷓntũ ſublatũ fue⸗
rit ad vſuʒ acceti.tm̃ aq̃ ad reꝑationẽ reddat᷑
liquamẽ de piris ſic fi.pira maturiſſima cuʒ
ſale calcant᷑ vbi carnes eoꝝ fuerit reſolute.vlł
in capſellis vł in vaſis fictilibo ꝑatis claudũ
tur.poſt mẽſem terciũ ſuſpẽſe hee carnes liq̊⸗
rẽ dimittũt.ſaporꝭ iocũdi.⁊ coloꝛis albiduli.
Ex ligno piri pulcre aſſides ⁊ tabule fiunt.q̃
optie leuigant᷑ex qͥbus multa oꝑa cõgrue fi⸗
unt.pira q̃dã domeſtica.q̃dam ſilueſtria ſũt.
Siueſtnia frigidioꝛa durioꝛa⁊ ſiccioꝛa ⁊ ma
gis põtica ſunt domeſticꝭ. Rurſus pira q̃dã
ſunt acerba põtica.⁊ q̃dã matura dulcia.acer
ba põtica oĩa ſunt de natura ſilueſtriũ.et ſto⸗
machũ cõfoꝛtãt.ventrẽq; cõſtipant ⁊ ſunt fri
gidi ⁊ ſicci medicine.nõ nutrimẽto cõuenien
tia. IJdeoq; oꝑtʒ ingeniari vt molleſcãt ⁊ aſpe
ritatẽ amittant.vt vicʒ elixent᷑. aut ſuꝑ calidã
aq̃ fumũ ſuſpendant᷑.aut oꝑta paſta aſſent᷑
aut cũ melle cõdant᷑. Plato dicit als Platea⸗
rius ꝙ pira ſiue cocta ſiue cruda ſint.ventreʒ
cõſtipant.⁊ ſi cocta ſunt in aq̃ pluuiali poſi⸗
ta ſuꝑ os ſtomachi cõpeſcunt vomitũ ex cole
ra.⁊ ſuꝑ pectinẽ poſita fluxũ ventris ↄſtrin⸗
gũt.Pira dulcia matura tꝑate complexiõis
ſunt.qꝛ minꝰ ceten frigida ſunt. qua ꝓpter ca
lefaciũt ⁊ augẽt digeſtioneʒ.valẽtq; in his q̊;
quoꝝ ſtomachi frigidi ſunt ⁊ ſicci. habẽt aũt
pira ꝓpꝛietatẽ.ꝙ ſi cũ fungis coquant᷑ omnẽ
auferũt leſionẽ pᷣcipue ſi ſilueſtria ſunt.ꝓpter
põticitatẽ ſuã. Cinis arborꝭ piri agreſtꝭ bibi
tusĩ his qͥ fügoꝝ ſũt comeſtiõe ſuffocati mul

tũ valet.frõdes piroꝝ ⁊ rami ſtiptica ſolũmõ
ſʒ piroꝝ ſtipticitas cũ aq̃ſa dulcedie mixta ..
Auicẽna dicit ꝙ pira ſilueſtria exiccata con⸗

ſolidant vulnera.

3

NRunus eſt arboꝛ nota. ? eius qdem di

ueer ſſitates ſunt.qꝛ quedã eſt domeſtica.

7 quedaʒ ſilueſtris.domeſtice q̃dam faciunt
pꝛuna alba.qᷓdam nigra.q̃dam rubea.et rur⸗

ſus quedã mollia.qᷓdam calloſa ⁊ dura.⁊ ite
rũ quedã groſſa.q̃dam parua.aerẽ deſiderãt
tepidũ pꝛincipaliter.⁊ frigidũ ſatis cõmode
ſuſtinere poſſunt.loco gaudent leto ⁊ humi⸗
do. ⁊ ſimiliter lapidoſo ⁊ glareoſo iuuant᷑lo⸗
co.letamẽ recuſant.quia ex hoc fructus ver⸗
miculoſos ⁊ caducos faciũt. Serunt᷑ oſſibo
ſuis autumno mẽſe nouembꝛis.putri ſolo et
ſubacto duob palmis vel minus obꝛuãtur
oſſa eadem ponũtur ⁊ febꝛuario.ſed tũc ſunt
per triduum lixiuio maceranda. vt cito ger⸗
minare cogant᷑.Cui rei pꝛoderit.ſi in ſemia⸗
rio nutriant᷑ vt poſtmodũ elapſo biẽnio trãſ

ferantur.ponãtur etiam eiſdem menſibus et
plantis quas ſumemꝰ de radicibus ⁊ coꝛti⸗

ce matris radicibus cũ ponuntur fimo obli
tis.hec arboꝛ non multuʒ pꝛofundas querit
ſcrobes.quia nõ multũ in pꝛofundo radices
figit.nec multa magna ſpacia.quia ſeinuiceʒ

parũ impediunt. Inſeritur in ſe ⁊ in ꝑſico et

amigdalo.ſed eaʒ degenerẽ reddit ⁊ ꝑuam.⁊
in ſe recipit amigdalũ ⁊ malũ ſcᷣm quoſdaʒ

et optime perſicũ ⁊ muniacũ Extremo mar
cij fit eius inſitio.vl mẽeſe ianuarij. antec; gu
mi eius incipiat lachrimare. Dʒ ego etiã imẽ
ſe febꝛuarij expertꝰ ſum ſepe optime pꝛouem

re. iuuat᷑ frequẽti humoꝛe.⁊ aſſidua foſſione.

Stirpãde ſunt ſoboles circa radices.excep 6
rectoꝛibo que ſeruabunt᷑ ad pla ntas. foꝛmant᷑
aut vt vnũ ſolũ habeãt ſtipitẽ. non multüũ ele
uatũ a tra.ſi languida eſt arboꝛ pꝛuni.amur

ca cũ aq̃ eq̃liter teperata radicibo debʒ effun

di.vel cineres ex furno ⁊ maxie ſarinento. ſi

poma decurrãt oleaſtri opirũ terebꝛate infi⸗
geradici. ſi mes aut foꝛmicas patit᷑ curet.
vt ſupꝛa in tractatu ↄmuni de arboꝛibo dixi.
pꝛuna ſiccant᷑ etiã in ſole.ſciſſa in triby vel qt
tuoꝛ partibo circa oſſa.alij in ad marina vel
in aqᷓ feruẽte recent᷑ lecta pꝛuna demer gut. et
inde ſublata in furno faciũt vel in ſole ſicca⸗

ri.Ex pꝛunis fiunt optie ſepes ⁊ vtiles.quia

„

ſua ſpiſſa pullulatiõe eas ſpiſſas ⁊ foꝛtes faz

ciũt. ⁊ fructũ habũdant᷑ pꝛebẽt.⁊ cũ duobo vl
trib vel qᷓttuoꝛ annis elapſis incidunt᷑. qbub
dam rarioꝛibo relictis multos pᷣparant vinea
rũ palos.⁊ igni ſatiſfaciũt habũdantx. Sed
vt diuerſaꝝ pꝛunaꝝ planta pꝛo ſepib facien
dis habeat᷑ copia.nihil erit vtilius q; tꝑe ma
turitatꝭ earũ pueros ad foꝛũ plateaſq; mitte⸗
re vbi vendunt᷑.⁊ a pſonis vilibg comedunt᷑.
quia omĩa oſſa cuiuſſibet generꝭ inuẽta colli
gãt. ⁊ hec ſicca ſupdictis tẽpoꝛib plantanda
leruent᷑ ex qbus q̃ttuoꝛ vſq; ad ſex ſimuliſe⸗
minario poni pnᷣt.⁊ poſtea ĩ ſemianio nutriũ⸗
tur. ⁊ cũ cõualuerint ad faxinas ſepiũ tranſfe
rant᷑ ⁊ ſulcos.Pruna parũ nutriũt.⁊ alba q⸗
dem dura ſunt ad digerendũ.ſtomacho noci
ua.ſed exiguũ ſolutiua Ideoq; cũ ſint groſſa
nõ debẽt comedi niſi grãdia ⁊ ꝑfecte in arbo
re maturata. ⁊ pꝛuna nigra.q̃dam ſunt dome
ſtica. qdam agreſtia. rurſus domeſtica.q̃dam
ſunt nigra.pfecte ĩ arboꝛe maturata. ⁊ dulcia
nimis.ſunt frigidi ⁊ mag hũidi in ſcdᷣo gdu
vt Auic. dicit. Naʒ eius frigiditas eſt ĩ initio
pmigradus. humiditas vo in fine. Plateari
us tn dicit ꝙ ſunt frigida ⁊ humida in ſcðᷣo
gradu.Auic.dicit ꝙ ſunt frigida in pᷣncipio
ſcðᷣi.⁊ humidi in fine tercij. ſtomachũ hume
ctant.ventrẽ mollit.⁊ colerã rubeam ſoluit et
ꝓijcit.tamen ſi nimiũ vtamur ſtomacho no
cẽt. Cruda vo dura viridia ⁊ põtica peſſima
ſũt in medicia ⁊ cibo.durũ em ſtomacho val
de ⁊ nociuũ eſt.⁊ minime nutrit atq; fatigat.
rufa vo magis ſunt frigida ⁊ humida.nimis
agreſtia numis ſtiptica ſunt.ideoq; valent ad

diariã a diſſenteriã. ? àdã ea matura colligũt:

⁊ ſcindũt ꝑ mediũ ⁊ ad ſolẽ ſiccãt.acceto aip⸗

gut. ⁊ in vaſe reponũt.⁊ hec magis ſicca. hnt

virtutẽ infrigidãdi. inteſtina liniẽdi.vñ va⸗
lẽt in acutis egritudinibo.⁊ ad vẽtris cõſtipa

tionẽ ex hũoꝛe colerico. Et ſi ſunt viridia. dẽ
tur ad edenduʒ.ſi ſicca coqnt᷑ in ad. ⁊ pꝛuna

comedant᷑ ⁊ aqua bibat᷑.Auic.dicit ꝙ gũma

eius eſt ſubtiliatiua ⁊ inciſiua ⁊ cõglutinatia

⁊ ↄſolidat vlcera.Et cũ ex folijs pꝛu noꝝ col
linitos.ꝓhibet fluxum.⁊ vtraq; amigdalã ?
vuã.⁊ eſt bonũ ꝓ ſcriptoꝛib⸗

DePerlito.

Erſicus eſt arboꝛ nota que ꝑua eſt ci⸗
to tñ creſcit.⁊ ꝑuo tꝑe viuit in loò qui⸗

buſcũq; pꝛoucniũt. ſed pomis ⁊ frõdibo⁊ du
rabilitate pᷣcipua ſunt.ſi celũ calidũ ſolũ are⸗

xime vẽtoſis intereũt.niſi aliq̃ defendant᷑ ob
iectu. mẽſe nouẽbꝛis in locis calidis.ceteris
vo ianuarij perſici oſſa in paſtinatꝭ areis ſut
ponẽda.binis vel vnoa ſe pedibo ſeꝑata.⁊ cũ
ibi plãte excreuerint tranſferant᷑.⁊ nõ amplꝰ
q; duobo palmis vel triboſcõᷣm Palladiũ ob
ruant᷑ dũ tenera ſũt germia. herbis ꝑſepe cir
cũfoſſa liberent᷑ plantã binam recte tranſferi

vt dicit Fſidoꝛ??.

noſum ⁊ humidũ ſoꝛtiant᷑. frigidis vᷣo ⁊ ma

ſnsd
Nrinu
febꝛue
ſicusi
nioꝛib
cacum
zuen
gpelit
maioe
teſtqu⸗
oꝛen
quodil
iuphun
Mlier⸗
bſolis
urne
gosr
Atpue
mipnc
rtmel
Conele
feſolis
fquen
detencn
rgön
cooi⸗
wüſol⸗
Cjckeun
Csgaen
mgsſie
Vinifee
Geſkfak
laaba
tuseo
lcup
ſncices
binnicu
febꝛate
ponan
truncn
hunor
Cotur.
aan
facise
chsoſ
nei
ensg
ſeche
dam
gquo
na ſo
leett
lno

lüare⸗
ſo 1ma
Punlo⸗
gtb
fubſi

Liber

mus bꝛeui ſcrobe. nec aſe lõge ſtatuẽde ſunt.

vt inuicẽ a ſe caloꝛẽ ſolis excutiant ianuarij ?

febꝛuarij in locis frigidis.nouẽbꝛi calidis p⸗
ſicus inſerit᷑ maxime circa terrã ſurculis ple
nioꝛibo ⁊ pꝛope arboꝛẽ ſeu ſtipitẽ natis. Haʒ
cacumina vel nõ tenebũt vel diu durare non
poterunt.inſerit᷑ in ſe.⁊ in amigdalo.⁊ pꝛuno
apꝛili mẽſe vel maij locis calidis.in italia vᷣo
maio exiſtẽte et in iunio ꝑſicus inoculari po
teſt quod emplaſtrari dicit᷑ pꝛeciſo deſuꝑ trũ

co. ? emplaſtratis plurimis gẽmis. eo modo
quo dictũ eſt. Ego aũt inueni eius inſitioneʒ

in pꝛuno factam menſe febꝛuarij optime cõ⸗
ualere. ablaqueande ſunt per autumnũ.⁊ ſu
is folijs ſtercoꝛande. Item putãdi ſunt.putri
da ⁊ arida tamẽ vergulta tollant᷑ nam ſi ali⸗
quod viridi auferat᷑ areſcunt.vt Palladius
ait apud nos experiẽtia cõtradicit.vymo ſi ra
mi virides loco incõgruo nati tollunt᷑ puleri
oꝛ ⁊ melioꝛ efficit᷑ arboꝛ.ſed foꝛſan in ſua re⸗
gione loca erãt arida nimis.hec arboꝛ ardo⸗
re ſolis areſcit. Et ideo cumuletur aggeſtiõe
frequenti.veſꝑtino iuuet᷑ humoꝛe.⁊ obiectus
defendat᷑ vmbꝛaculis vt idem Palladius di

cit.qð intelligo in locis nimium calidis ⁊ ſic

cis.quia in noſtrꝭ partibus tẽperatis nõ eget

vnũ ſolum ſtipitẽ habere debet a terra modi

cũ eleuatũ.languenti arboꝛi veteris vini fe⸗
ces aqua mixtas opoꝛtet infundi.cõtra pꝛui
nas ſtercus ingerat᷑ perſico.vł vt modo dixi
vini feces cũ aqua mixta vel qdðᷣ magis pꝛo⸗
deſt faba in qua aqua decocta eſt.vt idẽ Pal⸗
ladiꝰ ait. Si vermes patit᷑ cinis amurce mi⸗
xtus eos extinguit.vel bouis vꝛina.cũ acceti

tercia parte confuſa. Si poma caduca fiant.
radices eius nudate vel trũco lentiſci vel tere
binti cuneus infigat᷑.vi ait Palladius.vel te
rebꝛate ĩ medio palus ſalicis impꝛimat᷑. Si
poma rugoſa creabit aut putrida.circa vnuʒ
truncuʒ coꝛtex reſcindat᷑.⁊ cũ inde modicus
bumoꝛ effluxerit.argilla vel palleato luto te⸗
gatur. Cõtra vicia perſici fert᷑ pꝛoficere ſpar
tea ad ramos ſuſpenſa. ꝑſica ſeruantur ſide
tractis oſſibus in ſole ſiccantur. Item detra⸗
ctis oſſibus melle condiunt᷑.⁊ ſic ſapoꝛis io⸗
cundi fiunt. Item ſeruari dicunt᷑ ſi vmblicũ

eius gutta picis calentis oꝓpleueris.⁊ in va⸗
ſe clauſo reponas perſica diuidunt in duo.qᷓ
dam em̃ ſunt groſſia mollia. hec ſunt magis

aquoſa.ſcʒ frigida ⁊ humida.⁊ quedã ſunt ꝑ

ua. ſolida dura.et hec ſunt magꝭ terreſtria ſci
licet frigida.et quodãmodo ſicca.et maxime
ſi nõ fuerint perfecte in arboꝛe maturata,aut

Quintus Fo. lxiij.

fuerint omnino acerba ⁊ cruda.frõdiuʒ eius

ſuccus potatꝰ lumbꝛicos ⁊ cucurbitiuos eij⸗

cit. Perſica frigida ⁊ humida ſunt in ſecũdo
gradu.flegma generant ieiuno ſtomacho ſũt

edenda.⁊ poſt vinũ vetus odoꝛiferũ eſt potã

dum.idẽ facit ſi ex eo cataplaſma feceris vm
blico ſcðõᷣm Auiceñ.Et ſuccus folioꝛuʒ eius
in aurẽ miſſus vermes interficit. matura ſũt

bona ſtomacho ⁊ in eis eſt virtus faciẽdi ap

petitũ cibi.⁊ opoꝛtet quidẽ vt non comedan
tur poſt aliũ cibum.quoniaʒ coxũpunt᷑ poſt
ipᷣm.⁊ coꝛrũpunt eum q pꝛeceſſit.⁊ ſicca ſunt
tarde digeſtiõis. ⁊ non boni nutrimẽti.q;uis
ſint multi nutrimenti.⁊ matura leniunt ven
trem,.? immatura conſtringunt.

Allma eſt arboꝛ ferens dactilos. gerem
Deſiderans calidũ aut temperatuũ. nam

ſin climate calido ante hyemẽ maturat fructũ

ſed in frigido qdð eſt quintũ vel ſextum clima
non maturat.niſi poſt hyemẽ ad pꝛincipium
veris aut eſtatis anni ſequẽtis. Sed circa ſe

ptimũ vl quartũ clima pullulat.ſed pꝛopter
frigus non cõualeſcit.ſed eſt verius dicere ꝓ
nec in ſexto climate viuat.vel in quito diici.

Aber

le. Terram ſolutã 2 zabuloſ⸗ am requirit. nam
conſtat locũ pꝛope nullis frucubo vtilem. in
quo palme ſponte naſcunt. Seritur plantis

Apꝛili menſe vel maij.tamẽ quãdo planta po

nit᷑ circa eam vel ſub ea pinguis terra funda
tur. Item ſerit᷑ menſe octobꝛie ſemiĩe ſiue oſſi
bus dactiloꝛũ non veterũ.ſed recentiũ ⁊ pin⸗
guiũ in cuiꝰ ſeminario terre cinis miſcẽdus

elſt. vel notandũ eſt tamẽ ꝙ ex vno nucleo vix
vnq; plãta creſcẽs conualeſcit. ſed potius ex

multis ſimul poſuis.⁊ hoc ideo eſt qꝛ plantu
la q̃ ex vno oꝛit᷑ adeo debilis eſt ꝙ trücum qͥ
arboꝛẽ poꝛtare poſſit facere nõ põt. Sʒ mul
te plante ſimul exoꝛte. pter cõpꝛeſſioneʒ ſibi
inuicèẽ cõtinuate ꝑficiunt illius arboꝛis trun
cũ.Adhuc tamẽ cũ ſemia ⁊ nuclei aliarũ plã
tarũ habẽt virtutẽ pullulatiuã q̃dam in ſum
mo.quedã in ymo.quedã in circuitu.qᷓdaʒ in
medio.nucleus palme qͥ eſt os dactili hʒ qua
ſi in doꝛſo ſuo.⁊ ibi eſt foꝛamẽ ſtrictũ aliquã⸗
tulũ longũ.p quod germẽ ſuũ egredit᷑. Qua⸗
re optima piãtatio eius eſt.ꝙ hec oſſa in ſac⸗
culo lineo in zabulo ponant᷑.⁊ quãto fieri po
teſt foꝛamẽ vnius foꝛamini alterius applicet᷑.
vt plantule vnius cõiuncte ꝑfectioꝛẽ faciant

—

arboꝛẽ.palma em vnius vᷣtutis nõ pꝛoficit.

tam ꝓpter ſexũ qui ĩ ea diſtrictioꝛ.qᷓ; in alijs
plantis.tum etiã ꝓpter ligni debilitatẽ. Item
palma maſculus nunq; facit aliquẽ fructum

ſed plantatꝰ maſculus iuxta feminã inclinat

ſe ad eã.ita ꝙ; tangũt ſe rami maris ⁊ femine.
⁊ cõpꝛimit bifurcatio ramoꝝ femine ramos
maris.⁊ tũc recte palme decedũt a ſe inuiceʒ.
tũc femĩia ↄcipit nõ ſubſtantiã aliquã emiſſaʒ
ꝗ maſculo.ſed virtute ipᷣius. Siliter aũt hec
oſtendut oꝑa ruſticoꝝ.qm cũ longe ſunt ab⸗
inuicẽ plantate maſculus ⁊ femia abſtrahũt
maſculi ramos.⁊ ponũt ſuꝑ feminã.⁊ illa in
furcis ſuis vel cõpꝛimit eos.⁊ cõcipit ex eis.

Cũ aũt ſtat femina fructu onuſta.ꝑ ventũqᷓ

ſpiritũ ⁊ humoꝛẽ maſculi ducit ſuꝑ fruct fe
mine maturant᷑ fructꝰ. Nõ aũt eſt arbitrãdũ
ꝙ iſta in pꝛegnatiõe ⁊ maturatiõe femĩa indi
geat.quãdo ex pluribo ſemiuibo plãta cõuale
ſcit.qꝛ tũc plures maſculos in vᷣtute ⁊ ſubſtã
tia in ſe hʒ. annua vel bima dʒ trãſferri mẽſe
iunij ⁊ iulio inchoante.circũfodiataſſidue.⁊
irrigatione cõtinuos eſtatis vincat odoꝛes.
Aaquis aliquatenꝰ ſalſis palme iuuant᷑. Si
egra eſt arboꝛ.feces vini veterꝭ ablaqate opꝑtʒ
infundi.vel radicũ ſuꝑuacua capillatiõe deci
di. vel cuneũ ſalicis interfoſſis radicibimp⸗

mi.hec arboꝛ difficilime creſcit. ⁊ longiſſimo

yt dicit Plinius. Et eſt ſciendũ ꝙ frucꝰ das⸗
ctiloꝛũ nõ percutiliões dependẽt a ramis eiꝰ.

Quintus

tꝑe viuit.ante centũ annos fructũ non facit.

ſed potius habent ſedes quaſdã in quib im

mediate ſuper ramos exiſtũt.Et quod mira
bile eſt in vna.ſi aliqua pꝛofert fructus ſuos
ęt ramulos in qbus fructus ſui conſiſtunt.

que ſi aliqua ĩ ſuperioꝛi ꝑte aperitur ſicut fit
in ſiliqua roſe ⁊ lilijs.⁊ alioꝛũ multoꝛũ floꝛũ.
ſed aperiunt᷑ inferius ex parte rami ſuꝑ quos

ſunt.eo modo quo aperit᷑iliqua papaueris.
et poꝛri.in ſummo autẽ cacumine habet hec

arboꝛ caſſam. in qua eſt ſubſtantia mellis. q̃

mulitũ accidit ad ſubſtantiã dactili hecq; cuʒ

abſciditur palma areſcit. dactili calidi ſunt ⁊
humidi in ſcdᷣo gradu.groſſi ſanguĩs gene⸗

ratiui.⁊ difficilis digeſtiõis.ficubus tamẽ ſic
cis ſunt digeſtibilioꝛes.et magis vꝛinã pꝛo⸗
Uocantes.ſed illis aſſueſcentes epatis ⁊ ſple⸗
nis cõſtipationẽ duriciem atq; groſſiciem et
tumoꝛẽ patiunt᷑ ginguinis.⁊ dentibo ſunt no

ciui.et doloꝛcm in oꝛe ſtomachi faciunt.

Deino.

&
R „ 4

busen

ce
ſti⸗

loci

hui
gle⸗
lrgo⸗
ment
bie
diet

ben

lealt
Gua⸗
gont
ſortb
ſwani
ina
gbeyſ
lterd
Väpia
busf
gitate
Sen
direct⸗
garll
ſenat
lohor
ſperan
eius
coro⸗
lat
Gadn
mnutar
feccit
ſunetn
tmn⸗
ine
Al⸗
mecte

Lerfn
Phnee
luntli
ſinde
ſonp
Abo
poſ
mun

P

Tider

Inus eſtarboꝛ nota. que crdit᷑ pdeſſe

omnibo que ſub ea ſunt.amat locũ gra

cilem.ſepe maritimũ.inter montes ⁊ ſaxa va
ſtioꝛ ⁊ pꝛocerioꝛ inuenit᷑.vẽtoſis ⁊ humidis
locis arboꝛũ fiunt incrementa letioꝛa. Sed
huic genere deputabis ea ſpacia vel montes
que alteri vtilia eſſe non poſſunt. Exarabis

ergo ea loca diligenter atq; purgabis.⁊ fru⸗

menti moꝛe ſemẽ aſpergas.ac leni ſarculo cu

rabis operire.nec pluſq; palmo debet abſcõ⸗
di.et nata nõ tranſferant᷑. quia nõ facile com

p̃ᷣhendunt.⁊ vix creſcũt. nec aliquo tẽpoꝛe in
cidant᷑.qꝛ moꝛiunt᷑.⁊ loco rami ſiue radiò in

ciſe alie nõ naſcunt᷑. Serit᷑ igi᷑ nucleis ſuis.
aqua ꝑ triduũ maceratis.calidis ⁊ ſiccis re⸗
gionib menſe octobꝛis ⁊ nouẽbꝛis.frigidis
vᷣo ⁊ humidis febꝛuario ⁊ marcio.Alij dicũt

fructũ pineũ tranſlatione in multa ſemia du⸗
ci in colliculis.terra ⁊ fumo repletis obꝛuũt.

que vbi pceſſerint. relicto eo qð ſolidius eſt.

auferũt alio vbi iuſtũ ceperit nutrimentũ.tri

nã plantã cum ipᷣis colliculis tranſferũt.in qͥ
bus fractis.in ſcrobe indulgent radicibo lar⸗
gitatem terre.tamen eque ſtercus admiſcent.
Seruandũ eſt autẽ vt radix eius que vna et
directa eſt vſq; ad ſummitatẽ eius poſſit inte
gra ⁊ illeſa tranſferri.defendẽda eſt arboꝛ te⸗
nera a pecoꝛe.ſolũ ne calcetur inualida puta
tio.nouellas pini arboꝛes tm̃ pꝛomonuet. vt
ſperata incremẽta duplent᷑. Item fert᷑ ꝙ ſub
eius coꝛtice naſcunt᷑ facile vermes.qui lignũ
coꝛrodũt ⁊ deſtruunt.⁊ ideo longioꝛi tꝑe du
rat.ſi ſepe coꝛticibo ſpolietur.nuces pinei vſ⸗
q; ad menſem nouẽbꝛis in arboꝛe eſſe poſſũt.
maturioꝛes pinee legent᷑ pꝛius tamen q; pu⸗
treſcũt nuclei.qui niſi purgati durare nõ poſ⸗
ſunt.tamẽ aliqui in vaſis fictilibus nouis ⁊
terra repletis cũ teſtis ſuis aſſerũt cuſtodiri.
pinea calida eſt ⁊ humida in ſcdᷣo gradu.ſᷣm
Auiceñ.in tercio.virtutẽ habet liniendi.hu⸗
mectandi.⁊ aliquantulũ aꝑiendi.optimꝰ ci⸗
bus eſt laboꝛantibo in ſpũalibo.⁊ apoſtema⸗
te ex frigido humoꝛe.aſmaticis.i.ſicce tuſſiẽ⸗
tibus.ethicis.⁊ cõſumptis.ſanguinẽ augmẽ
tant.libidinẽ incitat.per ſe poteſt dari.vel cũ

ſirupo vel electuario.vel in cibis. Contra tuſ

ſim valʒ coꝛtex exterioꝛ.cum pꝛimo pinea ab

arboꝛe ſumitur ſi decoquat᷑ bene in aqua.et

poſtea ſuper carbones ponatur vt patiẽs fu

mum recipiat.

Pripertr.

Iper eſt arboꝛ ꝑua. ⁊ naſcit᷑ optĩe.⁊ fru
ctificat ſub cãcro.⁊ climate vbi eſt mul

ta aduſtio ſolis.⁊ pꝛecipue in mõte caucaſo.
vt dicit yſidoꝛus. dicit etiã ꝙ eius ſiluas ſer⸗
pentes cuſtoduũt.ſed incole illius regiõis tꝑe

maturitatis ſiluas incendunt.⁊ ſerpentes fu

giũt.⁊ in grana piperis q̃ naturaliter erãt al

ba. efficiunt᷑ nigra ⁊ rugoſa.dyal.dicit ꝙ ſar

raceni collectã ponunt in clibano.vt virtꝰ ge
neratiua auferatur.⁊ non poſſit in alijs par⸗

tibus mũdi ſeri.in locis etiã tẽperatis naſcit᷑.

ſed in eis fructũ nõ ſacit. Ideo apud nos ip⸗
ſius plãtatio ⁊ induſtria nullius vtilitat eſt.

Piper calidus eſt ⁊ ſiccus ĩ tercio gradu.vir
tutem habet diſſoluẽdi als cõſumendi ⁊ con
foꝛtãdi.puluis eius naribo appoſitus ſternu⸗
tationẽ pꝛouocat.⁊ cerebꝛũ a ſuꝑfluitate fleg⸗
matũ mundificat.vinũ decoctionis eius ⁊ fi
cuũ ſiccarũ. ſpũalia mundificat a glutinoſo
humoꝛe.⁊ miro modo valet contra frigidum
ꝗſma puluis etiaʒ eius cũ ficubus datus ad
idem valet. puluis etiam in cibis datus di⸗
gerit.⁊ confoꝛtat.ſanguineis ?⁊ colericis non
eſt vtilis vſus piperis.diſſoluitenim ⁊ quan
doq; inducit lepꝛã. Iteʒ puluis eius ſuꝑ car
nem poſitus es coꝛrodit. Auic.dicit ꝙ cum
melle poſuus in palato eſt coienlee d ſqui
9

*2 2 SE E. S7 TſR 1 2 Pe vo ro eſt optima ci⸗ .
tiz. ⁊ pulmonẽ mũdificat cũ acceto bibi⸗ petunt. Supꝛa terrã vo rouer eſt optime
riinid, eſt bonũ apoſtematib ſplenis. tẽ cere minus bone glãdes frigidi ſunt in pᷣmo in
ꝛouocat dꝛinã. ⁊ eijcit fetũ cum foꝛtitudine. gradu.ſicci in ſcoo.nõ vtimur eis in cibo ho

pꝛouocat dꝛ r minũ.ſed poꝛcoꝝ. qͥa ſunt digeſtiõi inobediẽ H
De quer iun roue re 11e rro tes.⁊ ventriũ cõſtipatiue.⁊ ideo valẽt diſſin⸗ “”«
de eer M teerie. ⁊ vlceribo inteſtinoꝝ.⁊ fluxui ſãguinis. u
Wi W Kdih vimn pronecitco:dis unt nunli⸗
ð RLW ue.q̃ſi quedã grana.tardeq; de ſtomacho de⸗ l
2 R / ſcendũt.⁊ capitʒ doloꝛẽ faciũt.pter fumũ ea a
WNN rũ ex ſtomacho aſcẽdenteʒ.ſed eius ſuꝑſicies mMN
EEE multũ eſt ſtiptica.⁊ ſiliter ipſaꝝ arboꝝ galle. ohe
e vVññ valet ad ſanguĩs fluxũ mulieꝝ. Itẽ opiʒi⸗ Wl
ma eoꝝ cõuenit inteſtinoꝝ vulneribo.puluis Vot
etiã eoꝝ cõbuſtoꝝ in loco vulnerũ imiſſis hu muon
. moꝛes putridos fluẽtes deſiccat. Auic.dicit. Munk
. ꝓeaꝝ folia ſunt vehemeni ſtipticitat.⁊ fru nud
ctus qdeʒ glãdis ↄfert apoſtematibo calidis finſ
P in pncipio. folia pᷣterea glãdis faciũt coher⸗ nN
P cere plagas cũ ierunt᷑ ⁊ puluerizant᷑ deſuꝑ.⁊?
galle ipſaꝝ liniant᷑ cũ acceto ſuꝑ impetiginz ot
⁊ auferũt eam. Et puluis earũ ſpargiũ ſuper ſ
aquaʒ ⁊ bibitur ad vulnera inteſtinoꝛũ et ad Lxinp
fluxum antiquũ.et ſimiliter quando ponitur lach
in medicinis conueniens eſt ad hanc opera⸗ ſpo
tionem. Oͦͦ-MVMZ ry
De Borbo. — llaun
UVercus rouer et cerrus ſunt arboes —ndf
magne.qᷓ ſunt fere eiuſdẽ nature.multã D ☛ 9gp
q q; ſimilitudinẽ habẽt in ſoliditate.⁊ duricie oſa
lignoꝛũ.⁊? folioꝝ foꝛma et fructꝰ.nã oẽs pꝛo⸗ (cer
ducũt glãdes.oeſq; pꝛofundas multas ⁊ ma
gnas radices faciũt.ſed in arboꝝ foꝛma diffe N
rũt.nã quercꝰ bꝛeuẽ facit ſtipitẽ.⁊ ramos ma e
gnos.ab om̃i ꝑte diffuſos. Cerrus eſt q̃ ſtipi — e. on
t᷑ᷣẽ facit lõgiſſimũ.⁊ valde rectũ.⁊ paucos ra WS5 Dy , ANNE u
mos. Rouer vᷣo facit ſtipitẽ directã ⁊ altũ. ec,ä I¶g ÿ , G , —AE
pautioꝛibo ramis.hec arboꝛes terrã ſolidam R. RR M, R——— et
⁊ durã ac mediocrẽ querũt.et mõtuoſam voe – c, — li
montib pꝛopinquã. reſolutã vero ⁊ aquoſaz . , s —— W
ei pᷣcipue ʒzabuloſam refugiũt. Serunt᷑ glaan o BPm 1 mmt
dibo ſuis in ſemĩario.vel ia agro.vł ad riss D E C . —Mè M
foſſatoꝛũ poſitis mẽſe ianuarij vel febꝛuarß. —„ 2à2A. S== mnmi
elt etiã menſe nouẽbꝛis colligunt᷑ glandes ttẽt Ecſ// — —
poꝛe quo mature vel ab arboꝛe cadunt. et ad S= In
ſolem ſiccate ſeruant pꝛo cibo poꝛcoꝛũ.qui⸗ — — .
bus eſt cõueniẽs ⁊ bonus.omnes pᷣdicte ar⸗ —,—ꝑ —
boꝛes laboꝛerijs ſub terra diu durabiles cõ —- —— —,
2

d⸗
wo⸗
W
beli⸗
ſiſin⸗
Uinis,
mai⸗
ode⸗
nüen
cies
ale.
opßi⸗
uluis
ſoha
dicit.
Afn
Adis
ober⸗
n
nor.
uper
üctad
oniuur
ppen⸗

—
OQ

WN

DD.:bus eſt arboꝛ nota. cuius fructꝰ du

plex eſt. ſcʒ paruũs rotũdus.⁊ hic ex fe⸗

mina pꝛoducit? vel maioꝛ parũlõgus ⁊ acu⸗

tus qui ex maſcula pꝛocreat᷑.amat loca hũi⸗
da.et pꝛoxima.fri.⁊ in mõtanis vel mõtibus
pꝛoximis locis magis q; in vallibo remotis

a montibo deleciat᷑ſolũ pinguiſſimũ deſide⸗
rat.cuius iudiciũ certiſſimũ facit.ſi frequens
vbicunq; naſcat᷑ menſe Vanuari febꝛuarij et
marcio locis frigidis.
nouẽbꝛis. Soꝛba ſerunt᷑ egregie.ita vt maz⸗
turata in ſemĩario ipſa poma panganiĩ.plan

Calidis o octobrji et

tas etiã ſi quis ponere voluerit.habebit arbi⸗

triũ.dũmodo calidis locis menſe nouẽbrꝭ.tẽ
peratis ianuarij ⁊ febꝛuarij.frig.marcio cli⸗
mate diſponat.planta eſt tranſferenda.robu

ſtioꝛ ſcrobẽ deſiderat altioꝛẽ.⁊ ſpacia longio

ra.vt ꝙ illi maximo pꝛodeſt a ventis frequẽ

tibus agitata grandeſcat. mẽſe apꝛilis vel vl

timo marcij ſoꝛbe inſerunt᷑ in cidoma. Spi⸗
na alba licet in ea parua pꝛoueniat ſub coꝛti
ce⁊ in trũco.vel vt puto etiã in piro.⁊ in ma⸗

lis cõpetenter inſeri põt. Gaudet irrigatione

tẽpoꝛibo ſiccis. ⁊ aſſidua foſſione.foꝛmãda eſt
vt vnũ ſolum habeat ſtipiteʒ circa.x.vel.xij.

eleuatum a terra. Si vermes patiatur infe⸗
ſtos.qui in ea rufi aut piloſi ſolẽt interna me

dulla ſecare.aliquos ex his abſq; arboꝛe de⸗

tractos.iniuria incendio vicino. cremare de

bere Palladius ait.quo genere alij credũtur
fugere vel perire.ſoꝛba ſeruant᷑ hoc modo.le

cta durioꝛa ⁊ poſita vbi miteſcere ceperint.fi

ctilbus vſq; ad plenũ clauduntur vꝛceolis.
gipſo deſuꝑ tectis.⁊ in bipedanea ſcrobe lo⸗
co ſicco ſub ſole mergent᷑.oꝛe peruerſo.et de⸗
ſuper ſpiſſius terra calcat᷑. Item ſecta per tres

partes ſiccant᷑ in ſole.⁊ ſeruantur.vel per me

diũ diuiſa ſiccãtur. Cum vo voles vti aqua

feruenti macerata reuiuiſcũt ſapoꝛe iocũdo.
aliqui tamẽ pẽdiculis ſuis viridia lecta ſup-
ponunt locis opacis ⁊ ſiccis.Ex ſoꝛbis maz—
turis fit vinũ ſicut ex piris. Lignuʒ ſoꝛbi eſt

ſolidũ nõ coꝛrigenũ.ſed facile frangibili.qua
re optime leuigant᷑. Ideo valde eſt cõueniẽs
operibo vaſoꝛũ ſcrineoꝛũ.et aſſiduum.que ſu
perficiem terſam ⁊ politam requirunt.rubeũ
tamẽ habet lignũ.ſoꝛba frigida ſunt ⁊ ſicca.
ventriſq; conſtipatiua. etiam ſi ſint perfecte
matura. H

DQuintus Fol. lxv.
De ʒezulo.

2

. Ezulus eſt arboꝛ quedam parua. mul⸗
tum ſcabioſa. Cuius folia multa.qua⸗

ſi in vno ramũculo ſunt cõiuncta.ſimulq; tẽ

poꝛe hyemis ab arboꝛe cadũt. eius fructus
ſimulis eſt bacis roſarũ.vel fructui oliuaruʒ.
vnũ tantũ habens os.aerem deſiderat tẽpe⸗
ratum.nec frigidũ foꝛmidat.Et in terra pin⸗
gui ⁊ ſoluta letatur.ſeritur nucleis ſuis in ſe⸗
minario menſe nouembꝛis aut febꝛuarij.ſa⸗
tis ⁊ diligenter nutricis que cũ conualuerint
biennio vel triennio tranfferant᷑.ſeritur etiax

plantis ſuꝑ radicibo matris natis. Inſeri eã

poſſe putato in ſpina alba. ⁊ foꝛſan in pꝛuno
menſe febꝛuario ⁊ marcij ſciſſo trũco.Et foꝛ
matur vt vnũ ſolum habeat ſtipitem. per ſex

pedes.vel circa citra eleuatus a terra.Colli⸗

guntur autẽ zeʒula vindeamiarũ temꝑe.quã
do rubedinẽ vel varietatem oſtendũt ⁊ quia
ſatis ſunt delectabilia.ad edendũ tamen mo
dicum nutriunt.

Plzanipzo.

iüß

Anipꝛus eſt arbuſtula ſatis nota.qᷓ ae

ræẽᷓ calidũ aut tẽperatũ deſiderat.⁊ terrã
gArenoſaʒ ſolutã ⁊ fere ſterilẽ.⁊ maxime oꝛit᷑ ⁊

fructificat in litoꝛe man.⁊ in mõtibo q̃ſi ſteri
libo. in qbus eſt ſoluta terra. qꝗᷓ lima vocat᷑ in
locis vᷣo aquoſis ⁊ mollibo als vallib nõ vi

uit:quia nimia humiditate coꝛrũpit᷑.⁊ nutri
mẽto ſicco ⁊ modico ſuſtentat᷑ huiꝰ arbuſtu
le ſunt due ſpẽs.ſcʒ ſpẽs maſcula.q in altum
poꝛrigit᷑.⁊ valde modicũ fructũ facit.⁊ femĩa

q̃ᷓ iuxta terrã ramos qᷓſi ſerpẽdo expãdit. que

miro mõ toto fere tꝑe anni fructificat.⁊ fru⸗

ctũ maturat. Itẽ eſt tercia ſpẽs valde pulcri-⸗
oꝛ ⁊ melioꝛ.cuiꝰ fructꝰ ſuꝑioꝛis ſpeciei eſt p⸗

uus.cuius fructꝰ eſt rubeꝰ.⁊ groſſus.⁊ ꝑua

ceruſa.ſed fructꝰ ſuꝑioꝛis ſpẽi eſt ꝑuus ⁊ ni⸗

ger. Hec arbuſtula ſilueſtr eſt. ⁊ in dic ſpõ

te naſcit᷑ locis.Tamẽ ſiqͥs eam plantare deſi

derat nucleis ſuis ſerat.vel plãtulas eradica⸗

tas de loco matris q̊ voluerit tranſferat Jte,z
eius radices multũ ſub terra demergat.qᷓ nec

foſſione letat᷑ vbi locꝰ fuerit nimis aduſtus.
vel nimis ſiccus ⁊ durus.menſe febꝛuario et
marcij eſt ſerẽda.putari aut foꝛmari nõ eget.
niſi foꝛte q maſculũ velut pꝛopter volupta⸗
tem aliquã in altũ excolere.colligitur aũt fru

Luintus

ctus.cum ſucceſſiue eius nigredine vel rube
dine maturitatem fatent᷑ Eius lignũ rubiuz
pulchrũ ⁊ quodãmodo variũ eſt odoꝛiferũ.
cõpetitq; verub.que ſuũ ſapoꝛeʒ carnibo erx
ipſis aſſatis cõſerre dicunt᷑.fiũt etiã ex ea coꝛ

clearia ſatis pulcra. YFructus eius calidus et

ſiccus eſt. ⁊ multũ valet cõtra frigidũ tuſſim
comeſtus edat᷑. Rami eiꝰ cũ fructu ⁊ frondi⸗
bus in aqᷓ vel vino cocti.etĩ vaſa ex muffa in
fecta.cũ ipſo vino vel aq̃ calidiſſima doſte⸗
obdurato vẽdone in eadẽ agitati.vaſa mira⸗
biliter liberant.ipſiſq; ſapoꝛem ⁊ odoꝛẽ lau⸗
dabilem pꝛeſtant. ””M

(Dearboꝛibus nöfru⸗
ttiferis et ommi vtilitate
iplarum.

Vfficient dictũ eſt ſup de arboꝛibo fm
ctiferis. et de cultu. et vtilitate ipſoꝛum.

Nũc autẽ dicendũ bꝛeuit᷑ de oĩbo arboꝛiba ⁊

ffructicib als fructibo. In fructifer, qᷓ reperi
unt in ꝑtibus noſtris ⁊ de vtilitate ipſarum⸗
ſcm oꝛdinem alphabeti.

pin
drum.
i
repen

VImW

„

Liber

Bies piella 2 areſe quaſi eedeʒ ſunt

Arboꝛes.non em̃ coluntur.⁊ in alpi⸗

bus et locis niuoſis magne valde ꝓ

neniunt. ⁊ om̃es miromodo directe in altum
ertollunt᷑ frondes virides omni tempoꝛe ha
bent. ex ipᷣis fiunt arboꝛes.⁊ antenne nauiuʒ

magnarũ.quibus nulle alie arboꝛes ſuffice⸗
re poſſunt optime ſunt in oĩibus oꝑibo ſiccis

cificioꝝ. qͥa lenes ⁊ rigide ſunt.⁊ durabiles

et aſſides ex eis facte vbiq; plurimuʒ domos

exoꝛnãt.fiũt etiã ex eis vaſa vinaria.tam ma
gna q; ꝑua.ſed in eis facile vinuʒ in accetum

mutat᷑ Sed arexe pᷣcipue cõpetit ſitulis in qͥ

bus aq̃ defert᷑. HNam abies ⁊ piella per naquua

facile viciantur.

edano.

cipue delectat᷑.⁊ fabꝛi inutilis eſt.ſed neceſ⸗

ſaria ſi locus hũidus fundamẽtis planãdus

eſt. Nam ſub terra ilico radices infixa viri⸗
dis emittit.⁊ ingroſſata ex pluribo palis pꝛo⸗
pe poſitis ⁊ in vnum coꝛpus redactꝰ foꝛtiſſi⸗
mũ ⁊ diu durabule fundamentuʒ facit. Item
ex ea cõuenienter inciſoꝛia fiũt.⁊ paſſides.qͥ⸗

bus rariſſime accidunt crepature.

Medanꝰ qᷓ alnus vocax.eſt arboꝛ qnẽö
colit᷑.ſed in locis paluſtribo ⁊ aq̃ſis pᷣ⸗

Duintus Fol. lxvjf.
BDeFezero.

w-

c

☛

r

Zerus eſt arboꝛ ſatis magna.que inal⸗
pibus inuenit᷑. que optime conuenitci
phis.⁊ parapſidibus ⁊ inciſoꝛijs faciendũ.

et vaſelis.et om̃ibus delicatis operibꝰ.quia

eius lignum eſt magnũ.albũ.⁊ ſolidũ.⁊ val⸗

de politum efficit᷑.ſed eius parapſides facile

per caloꝛem ſcindunt᷑.niſi facte ſint de qua⸗

terno.id eſt de ligno in quattuoꝛ partes ſciſſo
aut de nodoſa ſiue nernoſa radice.

Dyenoꝛue.

Noꝛuus eſt arboꝛ parua.que ſimiliter

circa alpes oꝛitur. Cuius medianꝰ coꝛtex da
tus in cibis aut potibo. mirabiliter ventrem

Deyignotaſto.

Bnuſcaſtus eſt frutex. id eſt arbuſtula
prearua.que omni temgpe viridis reperit᷑
in aquoſis locis magis. ⁊ in ſiccis minus.et
eius lignũ eſt durũ.⁊ folia eiꝰ ſunt ſicut folia
oliue.ſed ſunt leuioꝛa.Calidus eſt ⁊ ſiccus in
tercio gradu.ſed Auic̃.eſt calidus in pᷣmo. et
ſiccus in ſcdᷣo.floꝛes folia cõpetũt vſui medi
cine.⁊ magis floꝛes q; folia.⁊ floꝛes quidem
agnuſcaſtus vocant᷑.qui in vere colligunt.⁊
p annũ tantũ ſeruant᷑. ⁊ virides ſunt maior
efficacie.q; ſiccati. Dicit᷑ aũt agnuſcaſtus.qꝛ
libidinẽ repꝛimendo caſtũ facit ⁊ agnus lato
rẽ reddit.lectus em̃ ex eo factꝰ als ſtratus li⸗
bidine ſtringit.pꝛohibẽdo pollutionẽ.et vir
ge erectionẽ.vt Auic.dicit fomentent᷑ genita
lia.etiã ex aqua decoctionis eius.⁊ ſuccꝰ po⸗
tetur. Cõtra gomoꝛreã decoquat᷑ modicũ ca
ſtoꝛi in ſucco eius.⁊ detur in potu. Iteʒ folia
et floꝛes eius decoquant᷑ in acceto.addito ca
ſtoꝛeo.⁊ genitalia cataplaſment᷑. Et nota qꝙ;
quidẽ extinguũt libidinem inſpiſſando ſper
ma.vt ſemen lactuce.petroſiliũ citrulli.melo⸗
nes.cucumeres.cucurbite.poꝛtulata.accetũ
agreſtum.ſumachi.camphoꝛa.et ſimilia.que
dam muniẽdo ſpũs ⁊ cõſumendo ſperma.vt
ruta.maioꝛana.agnuſcaſtus.ciminũ.calamẽ
tum.⁊ anetũ. Hec ſunt calida aꝑtiua.⁊ vento

Quintus

ſitatẽ exterminãt ⁊ ſoluũt. Item fomentũ ſa⸗

ctum ex aqua decoctiõis agnuſcaſti matricꝭ
exiccat ſuꝑfluitates.⁊ ipᷣius anguſtat oꝛifici
um. Cõtra letargiam valet decoctio agnuſca
ſti.apij.⁊ ſaluie in aqua ſalſa.Si ex ea foꝛti⸗
ter capitis pars poſterioꝛ fricetur. Auicẽ.di
cit ꝙ ſuffumigant᷑ mulieres.cũ vehemẽs de⸗
ſideriũ coitus adeſt.⁊ liberant᷑. et eius folia

fugant venenoſa.

2

Vxus eſt arboꝛ parua.que ſolidiſſimũ
croceũ ⁊ pulcerrimũ habet lignũ.pul⸗
criſq; frondibo ⁊ viridibo ſemꝑ veſtita eſt. ex
ꝗbus domicelle ſerta faciũt.plantari põt nõ
ſolũ ſi plãtule radicate de ſtipite matrꝭ euulſe
ponant᷑.ſed etiã ſi rami eiꝰ denudatis frondi
bus infigunt᷑ in terraʒ. Raſura huiꝰ ligni qꝛ
frigida eſt.⁊ ſicca decocta in aq̃ putei cõſtrin
git fluxũ.vt dicit dyaſ. Tingit etiaʒ crines ſi
eius decoctione ſepius abluant᷑ Ex ipᷣius li⸗
gno fiunt optimi pectines.⁊ coclearia.⁊ ma

nubꝛia cultelloꝛũ.et calculi ⁊ tabule ceree.et

emne opus paruũ quod pulcerrimũ lignuʒ
ſculpendum requirit.recipit em et retinet cõe
mode omnẽ foꝛmam.g .

4

h=–

.

Kini
ipu⸗
ct. c

tni
culſe

tonci
ig
öſtrin
nesſi
usl
1
re
N;
ga⸗

elſaria.

De Ciprello.

Rillus eſt arbuſtula parua.que in are
nis fluuium oꝛitur.que pulchras val⸗

de virgulas ⁊ multas emittit. Que colligun

tur de menſe apꝛilis.cum ſuccus in eis mo⸗
uetur.et excoꝛiantur. Deinde fiunt ex eis coꝛ

bes cauee auium.et caſei ſiccandi ⁊ cõſeruan
di.et caniſtra.in quibus panes poꝛtantur et
fructus. Item ex radicibus eius ligant᷑ ma⸗
nubꝛia falcium.et falcellinoꝛũ.et que ad inci

dendum ligna et putandas vineas ſunt ne⸗

Aunintus Fob kxuij.

Ipeelſſus eſt arboꝛ nota. ⁊ pulcra. que

dine.

viridis ſemꝑ exiſtit.et ideo in clauſtris

monachoꝛũ ⁊ fratrũ libenter plantat᷑. Eius
lignũ eſt valde odoꝛiferũ ⁊ pulcrũ.⁊ ex eo fi⸗

unt pulcerrime aſſdes.qᷓs hoĩes libenter po

nunt in fundis inſtrumentoꝛũ muſicoꝛũ.vt

lenti cithare ⁊ alioꝛũ.⁊ in om̃ibus operib de

licatis. hec arboꝛ vt ait Auiceñ.calida eſt in

pꝛimo gradu.⁊ ſicca in ſcðõo. Et quidã dicũt

ꝙ eſt fnigida.folia eius conſolida ⁊ nux eius

ſtiptica ſunt.⁊ folia eius delẽt moꝛpheã.⁊ cõ

ſolidãt vulnera.⁊ nux eiꝰ cõfoꝛtat nernos. et

roboꝛant mollificationẽ ⁊ ſtringunt etiam.et
decoctio nuò cũ acceto ſedat doloꝛeʒ dentiũ.

De Cannaſine arun

Anna ſiue arundo nota eſt. terram deſi
derat mediocriter humidã ⁊ pinguem

CLanneta fiunt hoc modo. vicʒ ꝙ paſtinata
equaliter terra de menſe febꝛuarij ⁊ bꝛeuiſſi⸗
mis ſcrobibus vno pede diſtantibus canna
rũ oculi per ſcrobes ſingulas obꝛuũtur. Si

calida ⁊ ſicca pꝛouincia eſt.valles hũidas ir
riguas opꝰ eſt deputare cãnetꝭ Si eſt hũida

regio.locis medijs inſtituant᷑. Sʒ ſucco vil
larũ ſubditis ligonizant᷑ vt vinee.⁊ ligõiboin

—

ALiber
equalitate terre incident᷑.de menſe octobꝛis
⁊ nouembꝛis.ſed ſiqua ſunt antiqua cãneta.
mẽſe febꝛuarij ſarcient᷑. reciſis que ſunt in ra
dice purganda.⁊ putriba male poꝛrectis.⁊ ſi
qua gingnẽdi non habẽt oculos.Ex cannis
fiunt pali.⁊ partice vinearũ ⁊ ſcoꝛea quibus

intra ſe domꝰ pauperuʒ diſtinguunt᷑ et ſcᷣom

Auiceñ.ſunt vehemẽtis infrigidationis.Et
folia canne radix ⁊ coꝛtex cõferunt allopicie.
⁊ abſtergunt ſoꝛdes.⁊ radix cũ cepe ſilueſtria

extrabit carni infixa.Et lanugo que eſt flos

eius quãdo cadit in aurẽ.facit euenire ſurdi⸗
tatẽ.qui inuiſcat᷑ in ea ⁊ non egreditur.

De Geneſtra.

Eneſtra eſt quedã arbuſtula.adeo par
ua.que plurimũ ad herbe naturã acce⸗
dit. que in montibus ⁊ loc maritinis oꝛitur.
et floꝛes facit valde pulcros.quibus pꝛo ſer⸗
tis domicelle vtuntur ramuſculis eius defi⸗
cientibus iuncis poſſunt palmites vinearuʒ
ligari. Item ex geneſtris poteſt fieri ſtuppa.q̃
loco canapi vel lini ſuccedere poteett.

De Ffago.
Algus eſt arboꝛ magna.naſcẽs in alpi⸗
bus.ex qua optime fiunt lancee.xet ſella
rũ aſſides ⁊ libꝛoꝛũ. Item fabꝛicis vtilis eſt
in ſicco.ſed humoꝛe coꝛrũpitur. yſidoꝛus au
tẽ dicit ꝙ glans ſiue fructus. fagi eſt multuʒ
dDulcis ⁊ nutabilis eius medulla eſt mulieri⸗
bus als muribo amica.et glires als giros im
pinguat.turdis ⁊ columbis ↄuenit.⁊ eos nu
trit.et eius carnes coxibiles facit Eius ligni
ſubſtãtia multũ operibs eſt apta.ſed nõ mul⸗
tum durat.quia libenter a vermibo coꝛrodit᷑.
Item eſt neceſſaria vitree arti ſi nondũ a ver
mibus coꝛroſa eſt. qa ex eius cinere vitrũ cuʒ
Alioꝛũ quoꝛundã appoſitione per ignis con⸗
flagrationẽ artificialiter pꝛeparetur.

De fraxino.
Raxinus eſt arboꝛ ſat magna. que in
piguibo ⁊ hũidis nemoꝛibo delectat᷑.eiꝰ
lignũ ſatis igni cõpetit.⁊ eſt optimũ pꝛo cir⸗
culis vegetũ ⁊ tiriarũ ⁊ ſcalis turriũ. Itẽ edi⸗
ficijs cõpetit exiccata.nõ viridis.dũ tũ terrã
nõ cõtingat.qͥa ſtatim hũoꝛe coꝛrũpit᷑. Eius
etiã ſilua de tercio in terciũ vel quartũ annũ
inciſa optias pꝛo vineis ꝓfert ꝑticas. Pliniꝰ
auũt dicit. ꝙ folia fraxini ſũt vtilia ↄtra vene⸗

nũ. NHNã ſucco expᷣſſo potui dato ↄtra ſerpẽtes

yt eiꝰ vmbꝛa ſũme auxiliat᷑.tantaq; ei eſt vis

NLuintus

cõtra ſerpẽtes.vt eiꝰ vmbꝛã veſꝑtinã vłma⸗

turinã nõ attingãt.Et ſi int ignẽ ⁊ fraxini ſo
lia ponit᷑ ſerpẽs.in ignẽ potiꝰ q; in fraxinũ fu

geret. Et eiꝰ coꝛtices ⁊ folia ventrẽ ſtringũt.

⁊ vomitũ ex defectu vᷣtutis cõtentiue faciũ ſi

cũ aq̃ pluuiali ⁊ acceto coquat᷑. ⁊ ſuꝑ ſtoma⸗

chũ ponat᷑ ſedat.⁊ eſt arboꝛ calida ⁊ ſicca in
ſcðᷣo gradu.vt dicit Plato.

De Fraxinagolo.

Raxinagolus eſt arboꝛ fraxino in fron
dibo ⁊ in ligno ſilis.q̃ in locis domeſti⸗

cis ſeu cultj delectat᷑. Hec arboꝛ fructũ quẽ⸗
dã ſiue gnula ꝑua ꝓducit.q̃ nigra ſũt qñ ma

tura exiſtũt.⁊ valde dulcia.ſed quaſi nihil ſu

.

menſibus cõſeruantur.

per oſſa ex pulpa habet. Item exiccata multꝭ

Vſanus eſt rboꝛ parua qᷓ in ſepibioꝛi
tur.ex cuius ligno ſiunt fuſe optime.et
mellarũ architri.

D OPplo.
Plus.i.taxus.eſt arboꝛ ꝑua.q̃ in alpi⸗
bus ⁊ mõtib ei ꝓximis inuenit᷑ q̃ opti
ma eſt pꝛo baliſtꝭ ligneis ⁊ arcub faciendis.

are
inc
nbe

———— —

ma⸗
inſo
it
i.
ſacäͤſ
ſom⸗
ſcaan

inffon
vomeſh
tiͦue⸗
Oſma

amuig

—,y

—

li lyl
chis⸗

Liber
De Opolo.
Polus eſt arboꝛ valde ſaᷣ magna.que
lignũ habet valde albũ ⁊ pulcrũ.quaſi

axero ſimilẽ. ex quo fiunt optima iuga boũ.

inciſoꝛia paſſides.et aſſides.pꝛo delicatꝭ ope
nibus faciendis. H

4

Opulus ⁊ albarus ſunt q̃ſi ſiłes arbo
es in magnitudie.⁊ foꝛma frõdiũ.ſe ed
plus mag in altũ extollitur.⁊ eius lignũ nõ

polit᷑. Albarus vᷣo magis ꝑ latera ramos ex⸗
tẽdit.⁊ eſt lignũ eius albiꝰ ⁊ pulcniꝰ pꝛoaſſi⸗
dib faciẽdis.edificijs in ſicco ſatis cõpetũt.

licet lõgiſſimo tꝑe in eis nõ duret.locis humi

dis ⁊ arenoſis pᷣcipue ꝓpłs delectat᷑. In moõti
bus lociſq; ſaxoſis ac cretoſis durare nõ poſ

ſunt.plãtat᷑ ramis annalibo vel biennalibus

vel enã maioꝛis etat in terrã infixis.⁊ facili⸗
me cõpꝛehendũt. Itẽ cõpertũ albaꝝ incidi et

quocũq; inerint fragmina inciſſure. inde q̃ſi
ſpiſſam ſiluã naſci.poteſt etiã hoc euenire ex
pullulatione radicũ.que circa pᷣciſam arboꝛẽ

vniuerſam occupãt terrã.inſuꝑficie eiꝰ. pꝛo⸗
pter quod etiam pᷣfati arboꝛes plurimũ inue

Be Populo tt albard.

NDuintus Fo. lxutif.
niunt᷑ obeſſe vineis.⁊ frumẽtarijs agris.ſoo
pulus hoc habʒ pꝛopꝛiũ.qꝙ ſi eſtiuo putetur
tempoꝛe.aut perit.aut infirmat᷑.aut ſcabioſa
efficitur. Dicitur auteʒ populus:eo ꝙ inciſa
pullulat admodũ populi.vt dicit yſidoꝛus.

Deßzolariſs.

Oſaria nota ſunt. Ex his autẽ quedaʒ
Alba. quedam rubea. Et iterum qᷓdam

domeſtica. quedã ſilueſtria ſunt. alba vo tam

ſilueſtria q;; domeſtica foꝛtes cõſtituũt ſepes.
quia multas ⁊ foꝛtes habent ſpinas.⁊ om̃es
adeo retoꝛtes.ꝙ poꝛtas volentes ingredi reti
nent violenter. ſed rubea roſaria debiles vir⸗
gulas pꝛoducũt. Plantant᷑ autẽ plantulis et

virgultis in paruas particulas diuiſis.et in

ſeminario ſatis ſeminibo.Et ſemina quedam
ſunt que in pomulo rubeo ſunt collecra. quo
rũ maturitas ad plantandũ apta cognoſcit᷑.
cum poſt vindemias coloꝛem fuſcum ⁊ mol

liciem quandam habent. Si qua ſunt anti⸗
ꝗ̃ roſaria circũfodiant᷑.⁊ ariditas recidit᷑ vni

uerſa. Itẽ que rara ſunt.pũt virgaꝝ ꝓpagine
repari. Roſa frigida eſt in pᷣmo gdu. ſicca in

ſcðo.viridis ⁊ ſicca ↄpetit vſui medicĩe. Sie

Liber
cant᷑ autẽ aliquantulũ ad ſolẽ. ⁊ poſſunt ꝑ tri
enniũ ſeruari.Cũ receptio roſarũ inuenit᷑ ſic⸗
ce ponẽde ſunt in medicinis.qͥa facilius cõte
runt᷑ Ex viridib autẽ fu mel. diſpumat᷑. de⸗
inde coletur poſtea addant᷑ folia roſarũ.abie
ctis ſtipitibo.Ex viridibo autẽ fit mel.vel ʒuc
carũ roſatũ.Aqua roſata.mel roſatũ ſic fit.pᷣ
mo mel ſpumat᷑deinde colet᷑ poſtea addant᷑
folia roſarũ.abiectis ſtipitibo.⁊ qbuſdam al⸗

bis.que ſunt in ꝑte inferioꝛi.⁊ minutatim inzæ⸗

ciſa ponant᷑.et fiat decoctio aliquantula.et ſi
gnũ decoctiõis eius eſt odoꝛ et coloꝛ ruffus.
in.vij.libꝛis mellis vna roſa ponat᷑.ꝑ quiq;
annos ſeruari põt Et habet vᷣtutẽ cõfoꝛtãdi.
ex aromaticitate.mũdificãdi ex melle.compe
tenter dat᷑ flegmaticis.colericis ⁊ melancoli
cis.in hyeme ⁊ eſtate debilitatis.cũ mulſa fa
cta ex aqua ⁊ melle roſato.⁊ mũdificationem
ſtomachi ex frigidis hũoꝛibus mel roſatum
cũ aqua decoctiõis feniculi ſeminis tribo gra
nis ſalis additis vel ſcõᷣm Nicolaũ. fit hoc

modo.Succi recentiũ roſarũ vna libꝛa po⸗
nat᷑ in cacubo ad ignẽ poſito.cũ bullire ceꝑit
viridiũ roſarũ cũ foꝛficib vel cultello inciſa
rũ libꝛe quattuoꝛ addant᷑.⁊ dũ bullierĩt.ſem⸗

per agitet᷑.⁊ in fictili vaſe repoſitis quãtoma
gis tenebit᷑ tanto melius erit.Cũ aqua frigi⸗
da ſtomachũ cõfoꝛtat.⁊ conſtipat.⁊ cũ calida
mũdificat.det᷑ in mane ⁊ meridie.Eodẽ mo⸗
do fit mel violatũ.⁊ valet capiti vel capite fe
bꝛicitantibo cũ tepida datũ.ʒuccarũ roſatum
fit ſic.folia roſarũ viridiũ piſtata cõterantur
bene. ⁊ ponant᷑ in vaſe vitreo ꝑ vigiti dies ad
ſolẽ. ⁊ quotidie moueant᷑.⁊ bene cõmiſceant᷑.
in ꝗttuoꝛ libꝛis zuccari libꝛa vna ponat᷑ roſa
rũ.⁊ põt per trienniũ ſeruari.virtutẽ habʒ cõ
ſtringendi.⁊ cõfoꝛtandi.⁊ valet cõtra diſſin⸗
teriã.⁊ lienteriã.⁊ diariã.ex debilitate vᷣtutis
cõtentiue factã. Itẽ valet cõtra vomitũ coleri
cũ.cõtra ſincopim.⁊ coꝛdiacã paſſionẽ.cũ fit
ex calefactiõe ſpũaliũ det᷑ cũ aqua roſata.Ele
ctuariũ de ſucco roſarũ fit ſic.recipe zuccari
ſucciroſaꝝ ana li.j.ʒ.⁊.iiij. Sãdali triũ gene
rũ.ʒ.vj.ſpodij.ʒ.in diagridij.ʒ.xij.cãphoꝛe.ʒ.
j.tpa admodũ electuarij.cum ſirupo facto ex
ʒuccaro.⁊ ſucco roſarũ.⁊ det᷑ cum aqua cali⸗

da admodũ caſtanee in matutinali hoꝛa.va⸗

let etiã contra guttã calidã ⁊ colericã rubeaʒ
purgat.⁊ cõualeſcẽtes tercianarios quotidie

purgat.ſine moleſtia.⁊ reliquias maloꝝ hu⸗
moꝛũ que ibi remãſerũt potenter educit. Si

rupus roſatus ſic fit.quidã decoquũt roſas
in aqua.et in tali aqua roſata addũt ʒuccarũ.

Quintus

et faciũt ſirupũ. Alij autẽ faciũt. Ponẽtes ro

ſas in alio vaſe. habentem ſtrictũ oꝛificiuʒ.et
ſupereffundunt aquã feruentẽ.⁊ dimittũt ibi
ſtare donec aqua fitrubea. ⁊ inde faciũt ſiru
pum. ⁊ bic eſt optimus. Et nota ꝙ ſirupꝰ fa
ctus ex recentibo roſis pꝛius aliquaãtulũ laxat
poſtea cõſtringit.factus vᷣo ex ſiccis in pꝛin⸗
cipio ⁊ in fine cõſtringit.Contra fluxũ ven⸗
tris.⁊ vomitũ colericũ.det᷑ cum aqᷓ pluuiali.
vel roſata.febꝛicitãtibo poſt minutioneʒ cum
aqua frigida potui det᷑. Cõtra ſincopim ſili⸗
ter ſcõᷣm Nicolaũ ſic fit.Accipe roſas recen
tes ⁊ poneĩ vaſe ꝑ ſe ⁊ ĩ caldario pone aquaʒ
donec bulliat. ⁊ bullientẽ ſuper roſas pꝛedi⸗
ctas infunde.⁊ poſtea vas ipᷣm tege.ne fumꝰ
exeat.ex quo aqua ibi refriguerit.roſas idem
eijce.⁊ alijs recentibo aquã bullitam eandem.
iterũ ſuꝑinfunde.mutãdo roſas.donec aqua
illa rubea fiat. de hac autem aqua q̃ttuoꝛ lib.
accipe.⁊ ibi libꝛas quattuoꝛ zuccari infunde
Cũ autẽ bullire inceꝑit. album ouoꝛũ aliqðᷣ
in aqua frigida multũ concutias.donec ſpu
meſcat.x illam ſpumã in ſirupo bulliẽte ſpax
gendo infunde.et cũ quaſi nigreſcere illa ſpu
ma inceperit. ſuauiter cũ tacia remoue.⁊ uie⸗
rũ aliam infunde.donec clarus fiat ſirupus

et cũ ceperit ſirupus quaſi filũ facere ſi cum
digito tetigeris aut tacie dependẽs adhere⸗
at. coctus eſt. Aalet caloꝛi.⁊ ſiccitati febꝛiuʒ.
ſitim repꝛimit ? cõfoꝛtat ⁊ conſtipat. Eodem
modo fit ſirupus violatus.⁊ ſirupus nemfa

rinus.qui valet contra maximos caloꝛes in

acutiſſimis egritudinibo.Oleum roſatuʒ ſic
fu.quidaʒ decoquũt roſas in oleo cõmuni.et

colant.alij terãt roſas virides.et in oleo et va
ſe vitreo ſoli exponũt per dies.l.⁊ hoc eſt bo⸗
nũ.Siſcᷣm Nicolaũ fit hoc modo.in dua

bus libꝛis olei cõmunis abluti libꝛã vnã viri

*

dium roſarũ aliquantulũ concutarũ ponant

in olla plena.poſita ſuper ignem in caldario
pleno aqua ſuſpenſo.⁊ tamdiu bulliãt donec

aque tercia pars inde minuat᷑.ꝙ demũ albũ
pannũ lini immiſſum toꝛculari depꝛimat᷑.eo

dẽ modo fit violatũ ſabatinũ ⁊ miritinũ ole
um. ⁊ valent iſta olea cõtra acutas ⁊ pacutas
inuncta ſuꝑ epar.⁊ pulſus ⁊ timpoꝛa ⁊ plan

tas manuũ ⁊ pedũ.quoniã caloꝛẽ extingunt.
Aqua roſata fit multis modis. Nam quidã

ſunt qui habẽt patellam plumbeã quam po-

nũt ſuper quodaʒ texto euerſo.cui eſt ab vna
parte oſtiũ. vnde ſub eo ponat᷑ ignis.et inter
textum ⁊ patellã eſt cinis.groſſitudinis digi
toꝛũ duoꝛũ.ne aqua ſapoꝛem fumi accipiat.

npo⸗
n
an

Liber

et circa textũ eſt foꝛnacella parua.de lapidi⸗

bus ac luto facta. deinde patella roſis implet᷑
⁊ capellũ plumbeũ ponit᷑ ſuꝑ ipᷣam.ita ꝙ ver
ſus partẽ vnde aq̃ roſata egredit aliquãtuluʒ
pẽdeat.⁊ ignis cõtinuo pẽdeat ſuꝑ ipſa patel
la.tm̃ ꝙ roſe dimittant᷑ in ea.ꝙ in eis humi⸗

ditas ſit cõſumpta.⁊ tũc reij ciunt᷑. Et alie re

cẽtes in earũ locum ponunt᷑.⁊ in alio vaſe vi
treo ſuꝑ pipeo capelle poſito.aqua recipit᷑ de
inde in geſtarijs ad ſolẽ poſitis.qbuſdaʒ die⸗
bus decoquẽda relinquit.⁊ ſeruat᷑. Alij volẽ
tes ſucci omnẽ vapoꝛẽ fumi ⁊ odoꝛẽ euitare.
in aqua roſata ponũt patellã pꝛedictã ad ca⸗
pellũ in cacubo aqua pleno. atq; in foꝛnacel
la diſpoſita ꝙ ab vna parte poſſit in eo aqua
immutti.q loco eius q̃ ab igne cõſumit᷑ ſucce⸗
dere poſſit.hec eſt optima. qͥdam in filo folia
roſarũ poſita in vaſe vitreo ⁊ ſuſpenſa in vaſe
ex aliq̃ parte adhereat ſoli exponunt deſuper
adeo claudũt.ꝙ vapoꝛ roſaꝝ exire nõ poſſit.
⁊ hec eſt melioꝛ qᷓ; poterit eſſe.tamẽ valde pa
rũ et cũ nimio laboꝛe fieri põt.habet aũt vᷣtu
tem cõſtringendi.⁊ pfoꝛtandi fluxũ ventris.
⁊ vomitũ colericuʒ.detur roſata ſimplex vel
aqua decoctiõis maſticis ⁊ gariofiloꝛũ ⁊ pꝛie
cipue contra fluxũ ex debilitate virtutis con
tentiue.vel acumine medicince.⁊ quãdo ipſa
nimis durat als ducit.ſincopantibo et coꝛdia
cam patientib det᷑ in potu.⁊ ſuperaſperga⸗
tur faciei. In colirijs cõpetenter ad oclos po
nitur.⁊ in vnguẽtis ad faciem quia abſtergit
pannũ faciei ⁊ ſubtiliat cutem. Roſe ſicce na

ribus appoſite cerebꝛum cõfoꝛtant.⁊ reparãt

ſpiritus.cõtra fluxũ ventris ex colera detur
aqua pluuialis in q̃ roſe ſunt decocte ad ideʒ
valet emplaſtrũ de roſis.⁊ albumiĩe oui ⁊ ac⸗
ceto poſito ſuper renes ⁊ pectinẽ. Contra vo
mitũ fiat decoctio in acceto ⁊ ſpongia mari⸗

na intincta oꝛi ſtomachi ſuꝑponat᷑. Contra

ſincopim detur aq̃ decoctiõis roſarũ.det᷑ etiã

puluis in ouo ſoꝛbili. Item ↄtra ruboꝛẽ ocu
loꝛũ ſi ſentiant᷑ puncture. valent roſe cocte in
aqua ⁊ cathaplaſmate antea dicit᷑ flos roſe.qᷓ

in ternis reperiet᷑.valet autẽ cõtra fluxũ ven⸗
tris ⁊ vomitũ. Item puluis eius line ſuꝑpo
ſitus humiditatẽ eiꝰ cõſumit. Et nota ꝙ ſuc
cus roſarũ viridiũ in vaſe vitreo põt ſeruari
per annũ.Auiceñ.dicit ꝙ roſa rectificat feto⸗
rem ſudoꝛis.quãdo in balneo admiſtraf᷑ Et
emplaſtrũ de roſis coctis ⁊ cõtritis et non ex
pᷣſſis poſituʒ ſuꝑ apoſtemata calida ſoluit ea.

PDrnolemarino.

hu miditatẽ vue accetũ vel vinũ decoctionis

èð

Quintus Foklxix.

.

W
Z.

3
õl

—
mr,
⸗
.R

— — — —

O ſmarinus eſt quedã ꝑua arbuſtula.
odoꝛifera q̃ ſemꝑ hʒ frõdes virides.⸗ qᷓ
ſi ſimulat᷑ zanipꝛo ⁊ ſcope.in marinis locis p
cipue delectat᷑.⁊ ideo roſmarinꝰ appellat. plã
tatautẽ plãtulis euulſis de matrꝭ⸗ radice. Itẽ
ramis in terrã affixis.his menſibo quib alie
fiunt plantatiões.calidus ⁊ hũidus eſt. ſed ex
ceſſus eiꝰ nõ determiat᷑ in gradu.floꝛes ⁊ frö⸗
des eius medicie ⁊ flos eiꝰ dicit᷑ anthos vn⸗
de dyanthos electuarium fit ex eo. arbuſtula
ipſa etiã lanotides dicit᷑ vł detrolibanos vũ
cũ iſtoꝛũ receptio inuenit᷑ folia debent poni.
floꝛes aũt aliquantulũ deſiccate ad ſe olẽ ꝑ an
nũ ſeruant᷑. Similiter ⁊ folia.virtutẽ hʒ con
foꝛtandi ex aromaticitate diſſoluẽdi ex cali⸗
ditate. extergendi mũdificãdi ⁊ cõſumãdi ex
ſiccitate ⁊ dyafoꝛeticam ex caliditate. Cõtra
ſincopim ⁊ coꝛdiacã det᷑ dyanthos cũ vino.
Item aliter fiat decoctio floꝛũ in vino.⁊ tale
vinũ det᷑ patienti cõtra frigiditatẽ ſtomachi
⁊ ad digeſtionẽ cõfoꝛtandam det᷑ dyanthos
vel vinũ decoctiõis floꝛũ ⁊ maſticis cõtra do
lorẽ inteſtinoꝛũ ⁊ ſtomachi ex ventoſitate de
tur vinũ decoctiõis eius ⁊ cimini.⁊ cõtra ce⸗
rebꝛi frigiditateʒ fiat eius decoctio in vino ⁊
patiẽs capite cooperto fumũ recipiat. Cõtra

—
2

eius gargariʒet contra ſtranguiriã ⁊ diſſente

riam. floꝛes vel ſaltẽ folia decocta in vino ca
taplaſment᷑.Ad mũdiſicatiões matricis ⁊ c
ceptũ iuuandũ fiat fomentum circa pudẽda
ex aqua decoctionis eius. ſioꝛes autein oleo
decoctus ſupponunt ſibi mulieres.

D . HRub o.

Vbus notus eſt. cõpetit ſepibo facien⸗
dis. qͥa eas foꝛtes ac ſpiſſas ⁊ pungẽtes
facit. ſed ꝑ ſe nõ multũ miſi plãtas arboꝛũ vel
aliarũ ſpinarũ admixturas habeat. quib ſu
ſtineat᷑ que adeo ſunt ſolide.qꝙ nõ flectant᷑ et
Deſtruant᷑ ab eo. Plantat᷑ autẽ plantulis ſu⸗

is que facile inueniunt᷑.vbi capita tangũt ter

ram.quia ibi ſtatim radices emittũt. Itẽ plã⸗
tatur ſeminib ſuis mature collectis.⁊ ſicca⸗
tis.vſq; ad initiũ veris ſeruet᷑ ſeruatis ⁊ tunc
ſemĩatis.fructus eiꝰ ſunt moꝛa que mulieres
⁊ pueri comedũt.ſed optima ſunt pꝛo poꝛcis
Rubus calidus eſt ⁊ ſiccus vt quidã dicunt
Conſtantinꝰ autẽ dicit ſummitates eius eſſe
ſtipticas ⁊ valere cõtra vſturas.⁊ calida apo
ſtemata. vnde videt᷑ ꝙ ſit frigida ⁊ ſicca.Con
tra ruboꝛẽ oculoꝝ turiones eius cum vitello

onuo:ũ conterant᷑. et addito croco ſuꝑponat᷑
oculis.ontra quaſſibet vſturas cera mun⸗
Qda reſoluat᷑.poſtea addat᷑ oleũ roſatũ.deinde
ſuccus turionũ eius cũ maioꝛi quãtitate.con
tra calida apoſtemata folia ſummitatũ trita

cũ aqua roſata ſuperponant᷑. Cõtra diſſente

nã ſuccus turionũ eius cũ aqua oꝛdei ꝓ cli⸗
ſtere inijciat᷑. vel ex curionibo cũ albumie oui

⁊ acceto fiat emplaſtrũ ſuꝑ peciinẽ ⁊ renes.

ſi ſit vicio ſuperioꝝ lenticula aliquãtulũ exu⸗
ſta in ſicco eius detur ad manducandum

De Salitt.

S
*„
„ .

Rortw

AW .

= N

71
„

N

Alix eſt arboꝛ nota ſic dicta: eo ꝙ plan

fata facile ſalit in altũ.hec arboꝛ in lo⸗

cis humidis ⁊ arenoſis ſiue ſolutis delectat᷑.
2 non multũ radices pꝛofunde figit.plantat᷑

optime ſine radicibus.ſi terra ꝑfoꝛata cũ pa⸗
lo aut cum foꝛatura.planta biennalis in par

te inferioꝛi acuta foꝛamini foꝛtiter impꝛimat᷑

et vſq; quaſi ad ſuꝑficiem foꝛamẽ ex ʒabulo
impleat᷑ vel terra ſoluta.terra vbi plantat᷑ cre
toſa ſit deinde creta ſupꝑponat᷑.ꝙ ſi ſoluta eſt.
terra in qua plantat᷑ ſufficit ſi ex eadẽ implea
tur foꝛamẽ. Cui multũ pꝛoderit ſi eiſdẽ car⸗

N
un⸗
ne⸗
on
gin
ſnte
di⸗
eoui
nss.
neng⸗

691

y

gun
oriulo⸗
Ncan
kpinnt
ucäpr
lsin n
morin
n
lutnor
ſluel
Einoles
Ne⸗

dinibo quibꝰ in ſalice ſteterat apponat᷑ fit au⸗

tem eius plãtatio de menſe octobꝛis ⁊ nouẽ⸗
bꝛis aut febꝛuarij ⁊ melius mẽſe marcij. Cũ
iam ipᷣis plantis ſuꝑ ſalice adhuc exiſtentib⸗
viridis ſuccus ſe effunderit. Eis aũt planta
menſe apꝛilis ⁊ maij abꝛadat᷑ quicqͥd in ſtipi

te p̃ter ſuperioꝛẽ oꝛitur parteʒ. Cercio quoq;
aut quarto anno incidunt᷑ omnes equaliter.
ſex pedibus ſupꝛa terrã.ſed ſi duobo tantum

pedibo ſupꝛa terrã ipᷣius foꝛmarent᷑ ſtipites.
pꝛocerioꝛes pꝛoduceret ꝑticas.⁊ longioꝛi du
raret tẽpoꝛe.qͥa hec arboꝛ tanto in ramis erit
fecundioꝛ quanto eſt terre pꝛopinquioꝛ.et eſt

dad incidendũ aptioꝛ. veruntamẽ ſi eſt in loco

anialibus expoſito magis timet᷑ coꝛroſi io ip
ſarum q octo vel decem pedibus a ſe inuiceʒ
diſtare debebũt. ne ſi nimis ſpiſſe fuerint ſuꝑ

fluis vmbꝛis perimant ea que ſeminant᷑ in
agris.De tercio in tercium annũ partice inci

dunt᷑ vicʒ ſubtiles iuxta ſalicẽ et groſſe trib⸗
vel quattuoꝛ digitis remota ab ea. incidãtur
rotunde.vl non multũ oblique.⁊ quicqͥd eſt

in ſalice ſiceum vel moꝛtuũ amputet᷑ nec fiãät

in eis cannate remote ſed paulatim perom⸗
nia latera equaliter diffundant᷑. Hoc em̃ mo
do ꝑticas pꝛocerioꝛes ⁊ minꝰ ramoſas effici
ent.et tẽpoꝛe longioꝛi durabũt.Et nota ſi eo
anno quo non incidunt᷑ ⁊ amputent᷑ nimie
parua ⁊ inutilia remanẽtes virge ſuſcipient
maiꝰ incrementũ.Ex ligno ſalicis ſolido pꝛo
particis faciendo non exciſo fiunt trabes et
materie domoꝛũ.ſatis bone ⁊ ex groſſis fiunt
aſſides ⁊ conche ⁊ ꝑaſſides.⁊ inciſoꝛia ⁊ va
ſa multa vinaria.ex cõcauis vᷣo fiunt coclea⸗

aria ⁊ ſitule ⁊ ſtaria ex ꝑticis fiũt vine ⁊ ex eis

viminibo fiunt ſepes ⁊ clauſure curiaꝝ.⁊ poꝛ

ticoꝛũ ⁊ multa alia vtilia. Hec arboꝛ compe⸗

tit vſui medicine ſᷣm coꝛticem folia ⁊ floꝛes.
habet virtutẽ cõſtringendi ⁊ cõſolidandi cõ
tra diſſenteriã.ſuccus expᷣſſus.ex folijs ⁊ po⸗
tui datus valet cõtra vlcerationẽ inteſtinoꝛũ
ex diſſinteria faciũ.detur puluis vlcerationẽ
exterioꝛũ partiũ conſolidat.detur puluiseꝰ
coꝛticis cõbuſti in potu aliquo. Iteʒ puluis
vt teſtat᷑ Dyaſco.cũ acceto potui datus ⁊ cuʒ

acceto cataplaſmatꝰ neruos et poꝛos curat.

Itẽ folia ſalicis reſperſa aqua ponenda ſunt
circa febꝛicitantes.yſaac aũt dicit floꝛis et ſe
minis ſalicis hanc eſſe virtutẽ ꝙ ſiqua illud
in potu ſumpſerit filios non generat ſed effi⸗
citur infecunda. YMVUD

Quintus Foklxx.

Auina eſt arboꝛ ſatis parua.que ſemꝑ
Piridis eſt. ⁊ habet ſolia q̃ſi cipꝛeſſo ſi⸗
milia. hec arboꝛ ſatis cõmode viuit in omi ae
re ⁊ loco.⁊ libent᷑ plantat᷑ in viridarijs et in
clauſtris religioſoꝛũ.quia circulis et particis
circa eam poſitis ramos vndiq; cõuenienter

expandit. plantat᷑ autem ramus ſicut de bu⸗

xo dixi in terraʒ affixus. Hec arboꝛ calida et
ſicca eſt in tercio gradu. Cuiꝰ ſola folia com
petũt medicine.per bienniũ ſeruari poſſunt.

vinũ decoctionis eius valet contra doloꝛem

ſtomachi ⁊ inteſtinoꝛũ. Item decocta cũ vi⸗
no valet contra diſſinteriã ⁊ ſtranguiriã.ca⸗
taplaſmata valet etiã contra yliacũ doloꝛem
Eſt em̃ diafoꝛetica ⁊ diuretica.fomẽtatio au
tem ex aqua decoctiõis eius in vino valet cõ
tra pꝛedicta.et etiam menſtrua pꝛouocat.⁊ fe
tum moꝛtuũ educit. Item decocta cũ oleo et
ſuperpoſita idem melius operat᷑. Contra te⸗
naſmõ ex frigida cauſa valet ſi fiat decoctio

eius in acceto ⁊ vino ⁊ fumũ patiẽs recipiat.

De Sambmo.

Aljimbucus eſt arboꝛ queda que in ſepi

dus naſcitur.et ramis in terram affixis
plantat᷑ et facilime cõpꝛehendit.Ex cuius li⸗
gno groſio vel mediocri fiũt arcus.⁊ ex groſ⸗
ſioꝛi non nodoſa fiunt optime ſagitte. IJtem

fiunt canelle tinacioꝛũ ⁊ vegetum ex eius li-⸗

gno.virtus eius eſt calida ⁊ ſicca in ſcðᷣo gra

du.medicine cõpetit pꝛincipaliter coꝛtex eius
ſcdo floꝛes et folia.virtutẽ habet diuretica et

attractiuã ⁊ purgatiuã.contra quotidianã pᷣ
cedente purgatiõe ante hoꝛam acceſſiõis det᷑
vinũ decoctionis coꝛticis mediani ſambuci.
Item ſuccus ſambuci per ſe datus vel cum
melle lumbꝛicos interficit.ad menſtrua pꝛo⸗
uocanda ſuccus coꝛticis eius ꝑſarigetur vel
folia cataplaſment᷑.fomentũ ex aqua ſalſa de
coctionis eius coꝛticem tumoꝛẽ pedum ſol⸗
uit ⁊ doloꝛem exterioꝛũ partium.

BDei Sitamo⸗o.

Icamoꝛus eſt quedam arbuſtula ꝑuu
aa quaſi ſimilis ſanguini.⁊ foꝛma ligni
que pulchras valde pꝛoducit virgas. et eius

W 3

Quintus

coꝛtex valde pulcerrimꝰ adeo adheretligno.

ꝙ ex eo fiũt pulcra manubꝛia cultelloꝝ.⁊ na⸗
ſcitur in nemoꝛibus pꝛope albes.

Aunguinus eſt arboꝛ quedã ſimilit᷑ par
ua que multũ pullulat in ſepibus.⁊ eas

valde inſpiſſat.ſed ſpinis caret.et pulcras et
ſolidas virgas pꝛoducit.ex quibus fiunt bꝛe
nixelli ad auiculas capiendas.⁊ vimiam ipſi

us texendis telis optima ſunt.

Pina alba eſt arboꝛ ſatis ꝑua. que opti

ma eſt pꝛo ſepibus.quia valde acutas

habet ſpinas.nec in radicibus ꝑ agros pul⸗
lulat.et in ſe optime recipit inſitionẽ.neſpila

et pirus ⁊ malus in ea facile cõpꝛehendunt.
ſed ad debitũ augmentũ venire non poſſunt.
pꝛopter inequalitatez magnitudinũ earum.
lignũ habet album et ſolidum. Ideoq; cõpe

tit pixidibus ⁊ coclearijs.frigida ⁊ ſicca eſt

in ſcdᷣo gradu et eius decoctio confert inſtru
mentis iuncturarũ ⁊ podagreet confert mol
lificationẽ ſtomachi.

pꝛo
nu

11Iüä11

N

De Spina indaita.

Pina iudaica melioꝛ eſt omnibo pꝛo ſe⸗
pibus.quia in quolibet folio duas ha

bet ſpinas.vnam habet vicʒ magnã rectam ⁊

acutiſſimã.et aliam paruã retoꝛtam.⁊ ſpiſſaʒ
ſua pullulatione conſtituit ſepem.

De Spinaterma.

Pina ceruina non multũ ſepibus com
petit.quia nõ eſt bene ſpinoſa. ſed ex ea

pꝛo vineis optimi fiunt pali. quia ſub terra

multo tempoꝛe durant.

D Stopa.

Copga eſt arbuſtula valde parua.ſimi⸗
lirs q ſi ʒanipꝛo. Cuiꝰ radix eſt rotũda ?
ageo dura ⁊ nodoſa.qꝙ ex ea optĩ fiunt ciphi.

De Camariſto.
Amariſcus eſt arboꝛ calida et ſicca in
ſcdᷣo gradu.vinũ decoctiõis eius valet
ad oppilationẽ ſplenis ⁊ epatis. Itẽ ſtrangui
riã duſoluit ⁊ plus in cibo cocta ad idẽ valet

frequẽs bibitio cũ vaſe ex tali ligno facio.coꝛ
tices aũt maioꝛis ſunt efficacie q; folia.

De Blmo.

Quintus Fo. lxxj.

Qmus eſt arboꝛ nota que plantat᷑plã⸗
lulis cum radicibus viuentis.que faci
le cõualeſcunt.hec arboꝛ optima eſt vt vites
ſuꝑ eam aſcendãt. ex ligno eius fiunt trabes.
et materia domuũ.licet non diu durẽt in eis.
Item fiunt moʒoli rotarum ⁊ fuſoli molẽdi⸗

—

Noꝛũ.⁊ ſcale turrium in his valde competũt.

Item fiunt maʒi ad ligna ſcindẽda ⁊ vaſa vi
naria ſtringenda. quia tenax eſt ⁊ non facile
ſcinditur lignũ eius. Item fiunt foꝛce ⁊ fur⸗
cones.et cõpetenter omĩa inſtrumẽta que te⸗
nacitatem requirũt.vt potius curuent᷑ q; rũ⸗
pentur aut ſcindunt᷑.et folia quidem eius op

nima ſunt pꝛo pabulo boum.

W 4 W

r .

Incus eſt nota que plantatur vt ſalir.
que eiuſdẽ eſt nature.et ideo conueniẽ⸗
ter in eam inſeritur. et quedam facit virgas

croceas.quedam nigras.quedã rubeas. Jtẽ

que in loco calido ⁊ exili oꝛit᷑ tenacioꝛes vir⸗
gas pꝛoducit.Que vᷣo in vmbꝛis aut in loco
pinguiſſimo minus tenaces facit. Itẽ eſt alia
ſpecies vincoꝛũ que goꝛre vocant᷑ que opti⸗
me ſunt pꝛo tinis ⁊ vegetibus:quia lõgis ra⸗
mulis carentes ⁊ in ſummitate groſſas ⁊ val
de tenaces virgas pꝛoducũt.Et hec quidẽ fa
cilime cõpꝛehendit.ſi ex virgis ſat Kuſak⸗

mſpede minoꝛa. ⁊ in terrã infigant duobo ſo
lũ digitis ſupꝛa terraʒ relictis.q nullo tꝑe in

ſtipite altius aſcendere debet.

Indectus eſt arboꝛ nota q̃ in locis de⸗
lectat᷑ aquoſis ex qua fiunt pꝛo vineis

cõpetentes pali.

Deoezuirg.

groſſus eſt.⁊ optimus ad planellas ⁊ ʒi

haros.qui ſingulis tribus anmis vel quattu⸗

oꝛ ab arboꝛe ſua tolli dicitur ⁊ renaſci.qð eſt

contra naturã coꝛticũ aliaꝝ arboꝛũ.qᷓ excoꝛ⸗
ncate ſiccant᷑ Eſt em coꝛtex in arboꝛibus ſi⸗
cut coꝛnu in aĩalibus. Cuius ſiq̃ pars abſci⸗
ſa ſublata fuerit non renaſcit᷑ in eodem ſtatu.
ſed cum defoꝛmitate ⁊ maxima cicatrice.

¶ Imipit liber Sextus
Dde oꝛtis ⁊ de natura ⁊ vtilitate tã herbaruʒ qᷓ
ſerũtur in eis q́; ccterarũ qᷓ in alijs locis ſine
hominũ induſtria naturaliter naſcunr.

extus

Ractaturꝰ de oꝛtis ⁊ de in⸗
duſtria cult' ipſoꝛũ.⁊ de oĩ⸗
bus herbis qᷓ pꝛopt᷑ alimen
tü humani coꝛꝑis ſerunt᷑ in
eis dicã de his mixtim.ſᷣm
oꝛdinẽ alphabeti. q ſine bo
” minis miſterio ex ipioꝛũ ele
mentoꝛũ cõmixtione in alijs naſcunt locis.qͥ

bus frequent᷑ vtimur.vt earũ virtute coꝛpo⸗

raga in aliqua egritudine lapſa ad ſalutẽ pꝛiſti⸗
nã reducant᷑.vł ante lapſum ſana ſeruent᷑.hu

iuſmodi nãq; cognitio valde vtilis eru omni

Pe virtutbus herbaru

bus ⁊ pᷣcipue habitantibo rura vbi medicia⸗
rum cõpoſitarũ copia non habetur.

in communi.

—

Icimus ꝓ arboꝛ ſola perfectam plan⸗
te cõtingit naturã.et in ipſa qualitates

elementares magis recedũt ab excellẽtijs q̃s
habet in ipſis ſimpliciby elemẽtis. Herbe au
tem ⁊ olera ſcõᷣm minoꝛẽ ſatis rationẽ accipi

unt rationẽ ⁊ nomẽ plante. ⁊ q̃litates elemẽ

tales.in ipſis magis ſunt acute.⁊ minꝰ ab ex

cellẽtijs ſimpliciũ elementoꝝ recedẽtes pꝛo⸗

pter qð etam ſunt melioꝛes ⁊ q a pꝛimo bu

.

, foꝛe pingueſcẽte in terra min? recedunt.nec ꝓbank effectib⸗ in lapidib ⁊ plãtis. Erũt em̃
N alte eleuant᷑. pter debilẽ virtutẽ aie vegetabi multi effect? lapidũ ⁊ plantarũ q̃ experimẽto
fi lis in ipᷣis.quo aũt vicinioꝛes ſunt elementis accipiunt᷑ in eiſdẽ in qb ſtudẽt magici ⁊ mi⸗
f el vicinioꝛes ſunt materie. Et foꝛma q̃ eſt ve⸗ ra ꝑ eas oꝑant᷑. iſte oꝑatiões ſu ut qᷓ nec cõpo
enn getabilis aiam minꝰ vincit ĩ eis.⁊ ꝓpter hoc nentũ elemẽtoꝝ ſũt nec cõpoſitiõis ipᷣius ſᷣm
i ſunt efficatioꝛes ad trãſmutanduʒ coꝛpa.Et ſe ſed ſũt foꝛmaꝝ ſᷣm ꝙ influxe ſũt ab intelle⸗
L ideo magis ſunt adhibite medicĩe.qᷓ; aliquid ctualib, ⁊ ſeꝑatis ſubſtãtijs. Ampliꝰ aũt ſciẽ
Eg aliud dico.igit᷑ vt ait frater Albertus theoto dũ eſt ꝙ materia nihil agit ꝑ ſe. ſed oĩa patit
nicus philoſophus egregiꝰ.ꝙ quaſdã quali ⁊ nõ ſũt niſi tria foꝛmalit in plãtis.foꝛme em̃
li⸗ tates habẽt a cõponentib.quaſdã a ↄpoſitio ſunt q̃ ſunt ĩ eis aut ſũt cõplexionales aut ce⸗
kbn ne. quaſdã aũt a ſpecie ſᷣm ſidera.a cõponen- leſtes aut aiales ex aĩa vegetabili q̃ eſt in eis.
Mmni tibo vero habẽt calefacere ⁊ refrigerare hbume Et foꝛma qͥdẽ cõplexionalis eſt in eis abſo⸗
lci⸗ ctare exiccare.a cõpoſitiõe aũt habẽt has qli luta ⁊ cõꝑata.Abſoluta vᷣo eſt vt caloꝛ ⁊ fri

tates fractas ⁊ aliqũ adherẽtes.⁊ aliqñ ſubti

les.⁊ penetrãtes.quoniã multe eaꝝ niſi ha⸗

berẽt caloꝛes fracios in humido pᷣcipue ⁊ fri
gido. abſq; dubio ea quibo adherẽt exurerent

⁊ incenderẽt.idẽ aũt eſt de frigiditate.qm̃ ni

ſi fracta eſſet moꝛtificaret.ſiliter aũt eſt de hu
mido ⁊ ſicco. adhuc aũt caloꝛe nõ ſtaret adhe
rens in floꝛibo.niſi teneret᷑ ab humido ⁊ ſicco
gliqᷓntulũ paſſo.nec ſiccũ penetraret niſi ſub
tilitatẽ accipet ab humido.⁊ acumẽ a calido.
et retinentiã a frigido ⁊ detentionẽ a ſpẽ. Ha
bent aũt q̃litates ⁊ oꝑationes multas ⁊ mira
biles.ſic ꝙ aliqᷓ virtute purgat colerã vt ſca⸗

monia. ⁊ aliqᷓ virtute purgat fleuma.vt ebu⸗
lus.⁊ aliq̃ melancoliam.vt ſene ⁊ ſic de alijs.

Has em̃ vᷣtutes nõ habẽt a cõponentibo ele⸗
mẽtis.neq; ab ipſa cõpoſitione.qm cõpoſitio

nõ dat vᷣtutẽ.ſed vᷣtuti cõponẽtis ipᷣa dat mo

dũ agẽdi vel patiẽdi.ſed ſunt cõpoſuiões iſte

⁊ q̃litates a tota ſpecie cauſate.a vᷣtutibo cele
ſtibo ⁊ a vᷣtute anie.nõ em vnq;ᷓ calidũ purga
ret ſed potiꝰ cõſumeret niſi a vᷣtute celeſti cau
ſaret᷑ hec oꝑatio. Sicut em̃ in intellectu pꝛa
ctico ſunt foꝛme ꝑ ſe mouentes coꝛpꝰ eius in
cuiꝰ ſunt intellectu ⁊ in extermiationib aia

liũ ſunt foꝛme q̃ moutt aĩalia.ita ſunt foꝛme

q̃ a motoꝛib oꝛbiũ ꝑ figuras ſtellaꝝ influxe

als influere generalibo qᷓ ſunt foꝛmeꝑ ſe etiaʒ

mouẽtes ipᷣas ad q̃dam qlitates elemẽtares.
ꝑ ulũ modũ nullo mõ mouẽt.Exꝑimẽto aũt

ſcimꝰ foꝛmã femie intra exiſtentẽ moueread
yvenerẽ ꝑ ſeipam ⁊ ipſa ſibi mouet in coꝛꝑa in
ſtrumẽta ⁊ mẽbꝛa ꝑ q̃ exercet᷑ coitus ⁊ ſiliter

foꝛma artis ꝑ ſeipam mouet.⁊ qrit inſtrumẽ
ta cõueniẽtia fini ſuo.⁊ ſeᷣm hũc modũ effi⸗
catioꝛes ſũt motoꝛes oꝛbiũ mouẽtes foꝛmas

gus.huũiditas ⁊ ſiccitas.⁊ iſte abſolute foꝛme
variant᷑ maxie.ſᷣm duo q̃ ſunt ĩ planetis.quo
rũ vnũ eſt elemẽti cõponẽtis qᷓntitas ſᷣm vir
tutẽ in vna em̃ eſt plus calor:in alia plus fri
goꝛis. Alterũ autẽ ꝑ qð variat᷑ iſta foꝛma in
agẽdo.eſt loci natura in q̊ creſcit.plãte em ha
bẽt qᷓlitates locoꝝ in bus creſcũt.Et ſᷣm di
uerſitates climatũ variat᷑ actio q̃litatũ ⁊ plã
taꝝ.plãte radicit? terre adherẽt ⁊ habẽt plus
de q̃litate loci:q; cetera q̃ ſunt mobilia de lo⸗
co ad locũ.qᷓ;uis em̃ mutabilia ſunt ſᷣm locũ
imobilia tñ ſunt dura niſi ſuggẽtia locoꝝ p⸗
Peierales q̃ etiã molles ſunt pᷣmitꝰ.⁊ maxime
herbe.⁊ ſugũt nutrimentũ ſuũ a locis ſicut a
vẽtre quodã.cõꝑate aũt iſte eadem q̃litates ⁊
acuunt᷑ ⁊ frãgunt᷑.Caloꝛ em̃ acuit᷑ ſicci domi
nio. frãgit᷑ aũt ⁊ ebetat᷑ ⁊ ab aquea hũiditate.
⁊ inde fit ꝙ aliqñ due plante hñt duas q̃lita
tes eq̃les ſcᷣm eſſentiaʒ.⁊ tñ ineq̃liter agunt

fſᷣm ea.qꝛ caliditas vniꝰ acuta eſt.⁊ alteriꝰ fra

cta.inde etiã fit ꝙ vna foꝛtiꝰ agit in ꝓfundũ
altera foꝛtiꝰ in ſuꝑficie.q̃ em̃ eſt in ſubtili hu
mido foꝛtiꝰ penetrat in pꝛofüdo.⁊ illi adhe⸗
ret.⁊ in eo ↄgregat᷑ vᷣtus eiꝰ.⁊ q̃ adheret groſ

ſo ſicco. foꝛte maioꝛ eſt ⁊ tñ nõ pertin git niſi
ad ſupficiẽ. eo ꝙ penetrare nõ pᷣt groſſa ſicci
tas ipius.hoc aũt mõ etiã frigidũ cõparat ad

ſiccũ ⁊ hũiduʒ qꝛ licʒ oĩs q̃litas actiua foꝛtifi

cet᷑ in groſſa ſubſtãtia poſtq; receꝑit eã.tñ ipᷣa

groſſicies eiꝰ impedit penetratiõeʒ.⁊ ideo mi

nus agit in aliã.aliqũ minoꝛ vł eq̃lis q̃ eſt in

ſubſtãtia ſubtili. Adhuc aũt q̃litas ula acti⸗
na ꝗqᷓ eſt in ſuba ſubtili.licet foꝛte maioꝛ ſit qᷓ;

alia q̃ ſit in ſuba groſſa tñ nõ ꝑficiet opꝑatiõeʒ

ſuã qᷓ euapoꝛabit cũ ſubtili hũido in q eſtan
teq; cõplet oꝑationẽ ſuã:ſed ſic eã diutiꝰ aget.

unuere ſuis maleriſ q̃s Moet mot?ꝰ ſellon q retinebit᷑ in ſuba groſſa i q̃litas actiua.
⁊ celi q; ſit aia ad influendũ foꝛmas tales o R g er riiif IE
poꝛis ſibi cõiuncti. hee aũt foꝛme obtinꝛtes De Detis et tultura ipſo
D iijz

materias gener abiliũ ⁊ coꝛruptibiliũ multiis rum in cẽõmuni.

—

tꝑato ꝓximũ.qð patet ex eo ꝙ tꝑa ⁊ loca ni⸗

mie caliditatis aut frigiditat foꝛmidãt.etin

„

eis herbe q̃ſi ad vltimã ariditatẽ pueniũt.ni
ſi tũc multꝭ pluuijs aut irrigatõibo adiuuenr

ſiliter videmꝰ ꝙ loco ⁊ tꝑa moꝛtificãt frigi
ditap tollerare nõ pnt. Itẽ videm? ꝙ in loc
vmbꝛoſis nulliꝰ vel modice vtilitat exiſtũt.

terrã deſiderãt mediocrit᷑ ſolutã.et hũidã po

tiꝰ q; ſiccã.creta em̃ ⁊ argilla ſũt oꝛtis ⁊ culto

rib plimũ inimica. ⁊ herbe in nimis ſoluta

terra poſite in pncipio veris optie pualeſcũt.

ſed ĩ eſtate ſiccant᷑. Itẽ irriguus eẽ deſiderat.

vt ſupꝛa ſe riuũ habeat.q̃ poſſit ꝑ cõueniẽtes

ſulcos cũ opꝰ fuerit irrigari. ꝙ ſi hoc hꝛe nõ

põt habeat ſe piſcinã.vlł foueã fontẽ vel pu
teũ qͥ in loco riui ſuccedant.⁊ ſi nullũ hꝛe põt

fiãt fouee młte ꝑue ꝑ oꝛtũ ĩ qͥb pluuiaꝝ hũoꝛ
aliquã diu retineat᷑.vñ palladiꝰ egregie dicit
ꝙ oꝛtꝰ qͥ celo elemẽti ſubiacet.⁊ fontano hũoũ
re ꝑcurrit᷑ ꝓpe eſt vt liber ſit.⁊ nullã ſerẽdi di⸗

ſciplinã reqrat.Itẽ reqͥrit terram piĩguiſſimã.
ideoq; ĩ altioꝛi ꝑte ſui fimũ ſꝑ hẽat. Cuiꝰ ſuc
cus eũ ſpõte fecũdat.⁊ ex eo ſemel qͥlibet ãno

ſi habet᷑ copia eiꝰ ſingla oꝛtoꝝ ſpacia impin
guent᷑.eo tꝑe quo ſeri debebũt.Sit aũt oꝛtus

Enerali ſermõe de oꝛtᷣ loqᷓns dicã in
mis qꝙ aerẽ deſiderãt liberũ ⁊ tꝑatũ. vel

Sextus

domui pximꝰ. longe tñ ab area ſitus.nã pul
uerẽ Falleagcaperbae folia pfoꝛat ⁊ exiccat
patit inimicũ.felix aũt oꝛti poſitio eſt.cui le⸗

uit inclinata planicies curſus atq; fluentis ꝑ
ſpacia diſcreta deriuat. Si habetr copia terre
oꝛtis expoſite.ptes eiꝰ ſic diuidẽde ſũt.vt hec

in qͥb autũno ſemĩabit᷑.vᷣno tꝑe paſtinemꝰ.⁊

q̃s ſemiabimꝰ vere cõplebimꝰ.autũni tpe de

bemꝰ fodere.ita vt vtraq; paſtinatio decoq̃t

hbbryvñſicio algorꝭ ⁊ ſolis.in loc aũt hũidis ſemi
naãdis vere vtile erit circa finẽ nouẽbꝛis mł⸗
teos impmere ſulcos cõcauos.ad q̊s labat᷑ ſu
pper fluus areaꝝ huũoꝛ ſꝑe ſatiõis.vt maturius
altalis locꝰ tũc ſul repletꝭ ſemibo impleat᷑. Si
Ho penuria terre habet᷑.q̊cunq; tpe ãni terra
inłxt hũiditatẽ ⁊ ſiccitatẽ inuenit᷑ eq̃lis paſtia⸗
n põt. ⁊ ſtatim ſeri.ſed ſi optie fiũt impiguatta
ea q̃ ſata erũt.mag ſuſcipiẽt incrementũ. Pa
ſtinũ vo fiat ꝓfundũ pᷣma vice groſſuʒ cũ vã
ga.⁊ ſuꝑ terrã fimꝰ ſpargat᷑ deinde cũ ligoĩbꝰ
Iiteꝝ minutatim paſtinet᷑.⁊ qᷓntũ fieri põt leta
mnmẽũ ⁊ terra miſceant᷑.⁊ in puluereʒ deducank.
Cũ aũt ſemiandũ erit.cũ fune ſiãt aree cira
duos pedes ample⁊ lõge q̃ntuʒ voluerꝭ.ſuꝑ
q̃bo iactabit᷑ſemẽ.et raſtro oꝑiet᷑.⁊ ſiqͥd terre
dure in ſuꝑficie remãſerit cõterat᷑.et iterũ aree
fimo operiant᷑.maxime cũ ſit ſatio hyemalis

impiguat em terrã ⁊ a frigoꝛe ſemẽ defendit.
herbe aũt ſcʒ lactuce blet boꝛago colliculi et

cetere qᷓ in eo loco vbi fit ſemiariũ pᷣdictũ erãt
euulſe cũ fit paſtinũ ↄmode plãtant᷑ circa ſul

cos areaꝝ vt i ſeqᷓnti habeant᷑ q̃drageſima et
ſeĩario nõ auferũt nocumẽtũ.ex quib qᷓs vo

luerꝭ poter ad ſemẽ ꝓducendũ fᷣuare.põt aũt
in oꝛtis ſatio plim herbaꝝ fieri toto tpe anni
q̃ aer ⁊ terra naturalit᷑ ſeu hoĩs induſtria in⸗
ueniunt᷑ eq̃les.aut ab eq̃litate non nimiũ di⸗

ſcrepãtes. Sed pncipalis ⁊ pᷣcipue ſatio du

plex eſt.vna vᷣnalis que fit in mẽſe febꝛuarij

vꝑlmarcij. altera autũnalis q fit ĩ mẽſe ſeptem

bꝛis vel octobrꝭ ita tñ ꝙ lo frigidis autũna

lis ſatio maturiꝰ fiat.vᷣnalis tardioꝛ.in cali⸗

dis vᷣo regiõibo autũnalis ſeriꝰ fieri pᷣt.⁊ ver

na matur!ꝰ. Hoc tũ ſcias ꝙ ĩ tꝑad loò ⁊ etiã

calidis pᷣfata ſatio verna melioꝛ inuenit᷑ ſi fa
cta fuerit i fine nouẽbꝛis.vel in pᷣncipio decẽ

—

bꝛis.q ſi febꝛuario vel marcij mẽſe fiat:licet
añ aduentũ febꝛuarij ſeia nõ naſcunt᷑.qꝛ val
de maturiꝰ herbe ꝓ.xl.habebunt᷑.⁊ poꝛri ⁊ ce

pe citius poterut tranſplãtari.pnt aũt cõmo⸗
de ſeiari herbe ſepatim ⁊ mixii Nã ſi mixiim
ſemĩant᷑.cũ cõualuerint euellent q̃ fuerit trãſ⸗

pflantãde.vt poꝛri caules ⁊ cepe.et ex his que

trãſplãtari nõ debẽt.pᷣmo euellent᷑ atriplices
⁊ ſpinacia q̃ nõ durãti oꝛtis.⁊ remanebũt ble
le ⁊ petroſillus.ſcatureia ⁊ aliqͥ caules.⁊ ex la
ctucꝭ ⁊ feniclis aliq̃ bo ad ↄgruã raritatẽ de
ductis ſarculabunt᷑.⁊ ad debitũ veniãt ↄple
mẽtũ ⁊ herbe q dẽ q̃ traſplãtari nõ debẽt rare
ſerẽde ſũt.q̃ vᷣo trãplãtant᷑ ſpiſſiꝰ ſeri dñt. Et
eſt notandũ ꝙ vbi debẽt plãtari poꝛri cepe ?
caules faſeoli miliũ panicũ cucurbite cucu⸗
meres melones ⁊ citrulli:pñt de mẽſe decem⸗

br ianuarij ⁊ febꝛuarij ſen oẽs herbe q̃ cõſu

munt᷑ añ pᷣdictã plãtationẽ vt ſunt ſpinacia.

atriplices ⁊ lactuce caules poꝛrine et cepollie

⁊ cetere ſiles. Cauẽdũ eſt ne q̃ ſerunt᷑ ſeia ſũt

coꝛrupta. Ideoq; eligẽda ſũt q̃ farinã interiꝰ

hujñt albã.⁊ q̃ mag fuerit põderoſa ⁊ pinguia
ſiue groſſa ⁊ in plibo ſint vtilia qᷓ nõ exceſſerĩt
ini etatẽ. Sepe tñ ꝓueit ꝙ ſeia qntucũq; ſũt

bona ſi iacta fuerit nõ naſcãt᷑ exaliq̃ malitia
coꝛpoꝝ celeſtiũ ĩpedita. Ideo eoꝛũq; vtile in
uenit᷑ diuerſa ſeĩa ſimul ſeri:ne tpᷣus alicui ſe
minũ ↄtrariũ ex toto terraʒ diuidunt.licʒ ei

aliqñ plãte ſeinuicẽ impediãt vt ſupᷣ ꝓbatũ ẽ
in ſcdo libꝛo.tñ herbas vt plimũ videmꝰ cõ⸗
mode ſiml naſci ⁊ viuere vt aꝑte patʒ in pꝛac
⁊ in loc ceterꝭ in qb diuerſis ſimul herbis ?

raro vniꝰ tm generꝭ natura ſuo naturali mo⸗
tu ꝓducit.quã quidẽ ſeqͥ debemꝰ in oĩb tan

q; ducẽ Scias em̃ ꝙ oĩs herbaꝝ ſatio eſt op
tima cũ luna fuerit ĩ augmẽto ꝓpt᷑ rõneʒ quã
ſup̃ dixi ĩ libꝛo ſcðᷣo ⁊ ſepe euenit vt nõ ſit vti
lis ſatio cũ luna ꝓceſſerit in defectu.Fit autẽ
trãſplãtatio vt ſapoꝛ herbaꝝ ĩ meliꝰ cõmutet

⁊ domeſticet᷑ ⁊ qͥ nimis ſpiſſe nate fuerit adeo
rare ponant᷑ vt ſarculari poſſint.⁊ ad debitũ
puenire augmẽtũ.nec ẽ in trãſplãtatiõe neceſ

ſe firmari radices.ſed in qbuſdã eſt vtile am
putari radicũ ſũmitates.vt ĩ tractatu cuiuſſi⸗

bet herbe patebit.ſarculant᷑ aũt q̃tiẽs herbe

nociue naſcunt᷑ in eis.qᷓ tã ſurculo q́; manib⸗
optie auferant᷑.vt melioꝛibo herbis ſurripiãt
nutrimẽtũ.fit etiã ſarculatio cũ ꝓpt᷑ põdꝰ ter⸗

re ac ymbꝛiũ cõpᷣſſione ⁊ ambulãtiũ cõculca⸗

tiõe tra nimis fuerit cõſolidata dũ tũ ſcias q;

qũ terra fuerit nimis mollis nõ tangat᷑.ſed ſi

fuerit nimis ſicca licʒ terra moueri nõ poſſit

herbe nihilominꝰ ſarculo recidãt᷑.q̃ res mul⸗

tũ ꝓficit oꝛtis.Accidũtoꝛtis inłia nocumẽta
qñq; aũt neceſſitas nos cogit oꝛtü facere ĩ ter
ra numis ſolida:⁊ cretoſa.Nui multuʒ ꝓderit

ſi ſabulũ miſceat᷑ vł letamis młtitudo.⁊ terra

ſepiſſime moueat᷑.⁊ qũq; terra eſt adeo ſoluta

ꝙ hũoꝛ ↄceptꝰ facile reſoluit᷑⁊ oꝛt eſtiuo tẽ

Gextus Fo. lxxiif.
poꝛe nimiũ exiccat᷑ Cui ꝓderit ſi eidẽ miſcea
tur letamẽ ⁊ creta.ſi nõ põt facile irrigari aut
diu negat celeſtꝭ infuſio. Si aũt oꝛt eſt oino
nimis aq̃ſus magnis cingaĩ᷑ foſſatꝭ ⁊ ꝑ ipſuʒ
oꝛtũ fiant etiã tales ꝙ; hũoꝛ aqſus ſuꝑfluꝰ de
fluat ad ꝑtes extremas,ſi fuerit ᷣo nimis ſic
cus ⁊ aridꝰ foueis non cingat᷑.qꝛ oꝛto ſubdu
cũt hũoꝛes ⁊ alte duobo pedib paſtinet᷑ qꝛ oꝛ
tus ſic cultꝰ negliget ſiccitates.et tꝑe magni
cauma irrigetur. ⁊ plãte ꝑuule obumbꝛent᷑.
hyeme v̈o frigida cooꝑiant noue ſemiatiões.

ne ſuꝑfluo frigoꝛe q̃ ſata fuerit coꝛrumpant᷑.

Contra nebulas ⁊ rubiginẽ paleas ⁊ purga
mẽta pliba locis ꝑ oꝛtũ diſpoſita ſimł oĩa cũ
nebulã viderꝭ inſtare cõbure. Cõtra limaces
q eas de oꝛto remoueãt ſint lectoꝛes.Contra
foꝛ micas qͥ hũt in oꝛto foꝛamẽ coꝛ nocue foꝛa
mini apponamꝰ vt palladiꝰ ait.vl oꝛigano vł
ſulphure tritis foꝛamẽ aſꝑge. ſi deforꝭ veniãt
ome oꝛti ſpaciũ cinere aut creta cingamꝰ Si
fecer lineã de oleo nõ audebũt intrare donec
fuerit exiccatuʒ.ſʒ hoc eſt difficile.ſʒ vtile erit
hoc facere ↄ arboꝛes patientes ſoꝛmicas etõ
erucas.ſeĩa q̃ ſpargẽda ſũtſꝑ ſucco madefiãt
vlł ſanguie erucaꝝ ꝑ manꝰ pueroꝛũ colligant
⁊ occidant᷑ cũ oꝛiũ infeſtãt.Cicer eſt int᷑ olera
ꝓpt᷑ multa poꝛtẽta ſerendũ.vt olera infeſta nõ
generet aĩalia in coꝛio teſtudis.oĩa ſeia q̃ ſpar
ſurꝰ es deſicc avł mẽtã locꝭ plibo ⁊ maxie int᷑
caules ſere Cõtra mures ⁊ talpas ꝓdeſt in oꝛ
tis cattas hẽe aut mãſuetas muſtelas.Alij fo
ramiĩia eoꝝ creta ⁊ ſucco agreſtꝭ cucumerꝭ im⸗
plẽt.⁊ alij foꝛamẽ cũ paſtio vſq; ad terrã ſoli⸗
dã au ferũt deinde ponũt aquã ĩ foꝛamiĩe ĩ ter
ra ſolida exiſtẽte ⁊ inde egrediẽs aĩal occidũt.
pᷣterea oĩa ſeĩia oꝛti ferunt᷑ ⁊ agri ab oĩbo malis
⁊ noxijs aĩalibo aut mõſtris intacta ſeruari.ſi
ſucco radicũ agreſtꝭ cucumerꝭ ⁊ erucaꝝ mix
ta macerent᷑ Herbe colligunt᷑ ꝓpter cibũ ipᷣis
reciſis cultello modicũ ſupᷣ terrã ⁊ ex młi ſo⸗
la folia colligunt᷑.q̃ ad debitũ vel q̃ſi ꝑuene⸗

rint angmentũ.vt in blita ſclarea boꝛagie pe

troſillo.⁊ ĩ caulibo obſeruat᷑.ſʒ ĩ hyeme caules
totalit᷑ incidunt᷑.poꝛro ĩ his oĩb excepto pe⸗
troſillo feniclo ⁊ ſaluia ⁊ qᷣbuſdaʒ alijs ſi ſepe
ſtipites cũ nati fuerĩt vł creuerit auferant᷑ lõ
gioꝛi tꝑe ſine ſemibo virides habebunt᷑.verũ

ꝓpter medicinã oꝑtet colligere poſtq; integrã

iĩcipiũt hẽe qᷓntitatẽ.quã debẽt añq; floꝝ alte
ret᷑ caloꝛ ⁊ cadãt ſʒ ſeia colligũt᷑ poſtq; eoꝝ ter
minꝰ figit᷑ ⁊ exiccat᷑ cruditas.⁊ aqſitas.⁊ ra⸗

dices ſumẽde ſũt cũ adeſt ſolioꝝ caſus.floꝛes

colligere oꝑtʒ pꝰ aꝑitiõʒ integrã añ extermia

tionẽ ⁊ caſum.ſed tota herba colligi debet cũ
ad ſuã integritatẽ ꝑuenerit.Et fructꝰ quideʒ
ſunt colligẽdi poſtq; finit᷑ cõplementũ eoꝛũ ⁊
anteq; ſint parati ad cadendũ ⁊ q̃cunq; colli
gunt᷑decreſcẽte luna melioꝛa ſunt ⁊ mag ſer
nabilia his q̃ colligunt᷑ decreſcente luna.in

eiꝰ augmẽto.⁊ ſilr q̃cũq; colligunt᷑ claro aere

melioꝛa ſunt his q̃ colligunt᷑ in diſpoſitione
hũiditatis aeris ⁊ vicinitatis ipᷣius pluuie.
Et ſilueſtres qͥdeʒ domeſticis ſunt foꝛtioꝛes
⁊ mĩoꝛis quãtatis ſᷣm Pliniũ.⁊ ex ſilueſtrib⸗
montane ſunt foꝛtioꝛes.⁊ ille quoꝝ loca ſunt
ventoſa ⁊ ſublimia ſunt iterũ ſoꝛtioꝛes.⁊ ille
quarũ caloꝛ fuerit magis tinctꝰ et ſapoꝛ ma⸗
gis apparẽs ⁊ odoꝛ foꝛtioꝛ erũt potẽtioꝛes in
genere ſuo. Amplius ſcias ꝙ vitus herbaꝝ
debilitat᷑ poſt duos vel tres annos.ſed pluri
mũ herbe floꝛes ⁊ ſemia ſeruãda ſunt in locꝭ
ſiccis ⁊ obſcuris ⁊ in ſacculis aut in vaſis cõ
ſtrictis melius ſeruant᷑: ne o doꝛ ⁊ virtus eis
erxaletur et pᷣcipue floꝛes. radices aũt melius
in ſubtili arena ſeruant᷑.niſi ſint radices que
ſiccate ſeruant᷑.que ſimiliter i loco ſicco ⁊ ob⸗
ſcuro melius ſeruabunt᷑.ſemĩa tamẽ poꝛroꝛũ
7 cepaꝝ meliꝰ qᷓ; alit᷑ in ſuis ſiliqͥs ſfᷣuabunt᷑.

Deüfilho.

Blxtus

Llium de menſe ſeptembꝛis ⁊ nouem⸗
bꝛis optime plantat᷑.in terra maxie al⸗
ba foſſa ⁊ ſubacta.ſiue ſtercoꝛe licet ĩ alia ter
ra etiam ſtercoꝛata pꝛoueniat.ſed inſeri po⸗

teſt menſe octobꝛis ſeptembꝛis febꝛuarij et

marcij.et in locis calidis menſe decembꝛis.
et ſi dimittant᷑ in terra quando matura ſunt
reperiunt᷑ eoꝛũ radices ⁊ folia.et faciũt ſemẽ
ſequenti anno.qð ſemĩari poteſt.⁊ allea pꝛo⸗
ducit.plãtãt᷑ in areis vno pede ſeu palmo di

ſtantes. Item poſſunt poni in areis herbarũ

due aut tres acies in qualibet. Sarculanda
ſunt frequenter vt melius eoꝝ capita creſcãt.
ſi bene capitata facere volueris.vbi cepenint
eoꝛũ ſtipites pꝛodire.pꝛocul calca.ita ꝙ ſuc⸗
cus reuertet᷑ ad ea. Colligunt᷑ cum eoꝛũ ſtipi
tes ſe ammodo ſuſtinere non poſſunt.in lune

defectu ⁊ claro aere. fertur em ꝙ ſi ſerunt luu⸗
na ſub terra poſita ⁊ ſub terris luna latente
vellant᷑ odoꝛis feditate carebunt. Item in pa

leis condita vel fimo ſuſpenſa durabũt.Alle
um ſiccũ ⁊ calidũ eſt in medio quarti gradꝰ.
virtutem habet cõſumendi diſſoluendi ⁊ ex⸗
pellendi venenũ. Contra moꝛſus habet con
ſumendi venenetoꝛũ animaliũ.accipe allea ⁊
tere ⁊ cataplaſment᷑. Succus eius interius
receptus diſcutit venenũ.vñ tiriaca dicit᷑ ru⸗
ſticoꝛũ.Contra lumbꝛicos accipe alleũ parũ
piperis petroſulis ſuccum mente ⁊ accetum
et inde fiat cataplaſmũ als ſalſamentũ et co⸗
mede cum pane vel carnibo. Ad aperiendas
vias epatis vꝛinales meatus.fiat ſalſamentũ
cũ vino ⁊ ſucco herbaꝝ diureticarũ.⁊ detur
patienti.Contra ſtranguiriam ⁊ diſſinteriã
2 do loꝛem ilioꝛũ accipe allea ⁊ coque in vino
⁊ oleo.⁊ facias inde emplaſtrũ ⁊ impone pe
ctini ⁊ circa virgam ⁊ loca dolentia.Alleum
viſui obeſt.quia deſiccat ⁊ toti coꝛpoꝛi nocet
ſi vltra modũ ſumatur.quia generat lepꝛam
aꝓpoplexiam maniam ⁊ multa alia.Auicẽna
inſuꝑ dicit.ꝙ alleum coctum clarificat voceʒ
⁊ guttur.et confert tuſſi antiqui ⁊ doloꝛibus
pectoꝛis ex frigoꝛe.yſaac dicit ꝙ paruʒ dant
nutrimentũ:et ſunt nociua colericis.⁊ calo⸗
rem naturalẽ habentibus.frigidis et humi⸗
dis ſeu liquidis naturaliter vꝛinã pꝛouocãt.
et ventrem humectant.et ſiccis natura cõtra⸗
rium faciunt.ſed volentes caloꝛ s eoꝛũ nocu
mentum vitare bis ea elixent. deinde condi⸗
ant ea cum acceto.

— — — — — —

.

me
vo⸗
ddi
i
d
ſiit
dennt
ſoe⸗
ſtt
lone
Klu⸗
tne
npa
Ae⸗
rich.
ter⸗
ncon
la!
mius
m⸗
arü
tum
tco⸗
nces
nenil
dechr
nni
nino
epe
cum
c
nun
W
nocg

ddamt
no⸗
mmi⸗
ocit
ö⸗
nocn
na⸗

X riplex ſeritur menſe febꝛuario ⁊ mar⸗
cio apꝛili ⁊ ceteroꝝ menſibo.vſq; ad au
tumnũ.ſi poterit irrigari.⁊ nõ deſiderat trãſ⸗
plantari.⁊ a quibuſdã ſeritur menſe decem⸗
bꝛi. in terra bene culta ⁊ ſtercoꝛata. ⁊ melius

pꝛouenit ſi rare fuerit ſemiĩata.põt autẽ ſeri ꝑ
le in ſuis areis ſimul cũ alijs herbis. ⁊ ſemꝑ
amputãdus eſt ferro.qͥa pullulare nõ ceſſat.
ſepe etiã irrigari deſiderat.ſi tẽpus fuerit ma
gne ſiccitatis.ſemina eius ꝑ quattuoꝛ annos
ſeruari poſſunt.Atriplex frigida in pᷣmo gra

du.humida in ſecũdo.parũ nutrit.eiꝰ liquoꝛ
eſt aquoſus.⁊ cito eijcitur.⁊ non eſt vẽtris ſo⸗
lutiuus. Cataplaſmũ ſuꝑ calidum apoſtema

Uico refrigerat ⁊ ſanat. Semen eius eſt mun
dificatiuũ ⁊ colatiuũ.⁊ ꝓinde vtile eſt icteri⸗
ciã habẽtibo q̃ naſcitur de epatis opilatione.

exquo duabus dꝛagmis cũ melle ⁊ aqua cali

da potui datus colericis valde pꝛonocatur

vomitus.

Sixtus Fo. xxiiif.

Miſus deſiderat terrã bene paſtinataʒ
⁊2 pinguẽ.⁊ optime ꝓuenit ſihũoꝛe iu

uet᷑ ⁊ ſtercoꝛe.ſerit᷑ menſe febꝛuario ⁊ marcio

ꝑ ſe.⁊ cũ alijs herbis.ac ſemẽ eius ſuſpenſuʒ
p trienniũ durat.Aniſũ caliduʒ ⁊ ſiccũ eſt in
tercio gdu.alio noĩe dicit᷑ ciminũ vel feniclin
romanũ.⁊ eſt ſemẽ cuiuſdaʒ herbe q̃ ſił i noĩe
appellat᷑.vᷣtutẽ hʒ diſſoluẽdi ⁊ cõſumẽdi.põt
aũt ↄſeruari ꝑ quattuoꝛ annos mlia efficacia

Cũ lauat᷑ facies ex aq̃ ipᷣiꝰ clarificat eã.⁊ ſili⸗

ter eius acceptio ⁊ vſus cum menſura.ſed ni
mis vſus ipᷣius faciẽ citrinat. Cõtra ventoſi
tatẽ indegeſtionẽ ⁊ accidas eructationes det᷑
vinũ decoctiiõs aniſi feniculi ⁊ maſticis vel
puluis ipſoꝛũ in cibis addito puluere cinaz
momi.et doloꝛẽ inteſtinoꝛũ ex frigiditate mi⸗

tigat. Cõtra viciũ matricis ex frigiditate va⸗

let decoctio eius cũ alijs reb diuretiò. Con
tra liuoꝛẽ ex ꝑcuſſiõe ⁊ pꝛecipue ſi ſit in facie
iuxta ocłos coquat᷑ cũ cimio ⁊ ſuponat᷑cũ ce
ra calefacta.Ad augmẽtationẽ lactis ⁊ ſper⸗
matꝭ valet puluis eꝰ ſumpt in cibo ⁊ potu.
⁊ hoc oꝑat᷑ aꝑiendo meat laci̊ ⁊ ſpermatis.

““ *M

De Aneto.

R

—

Netũ deſiderat cõmunẽ oꝛtoꝝ terrã.et
ſerit᷑ menſe febꝛuario ⁊ marcio ſeptẽbꝛi
⁊ octobꝛi.⁊ in locis clementibo.etiã de menſe
decẽbꝛis ꝑ ſe ⁊ cũ alijs herbis oẽm celi ſtatuʒ
patit᷑. Ded in tepidioꝛi letat᷑.rarius ſerat᷑ et
irriget᷑ ſi nõ pluat.aliqͥ ſemẽ eius obꝛuũt.op⸗
pinãtes ꝙ ab aue nulla tangat᷑.Anetum cali
dũ eſt ⁊ ſiccũ in ſcðᷣo gradu.Eius ſemẽ pnci⸗
paliter cõpetit mediciĩe.ſcdario radix recena.
Hã radix recens hʒ virtutẽ diureticã. calcu⸗
li fractuã.⁊ viarũ vꝛinaliũ apertiuaʒ. vt dicit᷑
De /ꝓpꝛietate li. xvij. Sicca vᷣo nullius eſt vti

litatis.tercio herba. Semẽ per trienniũ põt

ſeruari. melius tamẽ eſt ſi ſingulis annis in⸗
noue?.decoctio herbe ⁊ ſemĩs valet ad ſtran⸗
guiriã ⁊ diſſenteriã.et lac augmẽtat. Contra
doloꝛẽ matricis faſticuli aneti bulliant in vi

no. et cathaplaſment᷑. Semẽ eius ventoſita⸗
tẽ tumoꝛẽ ⁊ inflationẽ diſſoluit.⁊ ſimiliter ra

mi eius.⁊ ipᷣm ſemen ventrẽ de humoꝛũ pu⸗
credine mũdificat. habet etiã pꝛopꝛietatẽ ex⸗
tinguẽdi ſingultũ de plenitudine factuʒ ꝙ ſi
vꝛatur.calidũ ⁊ ſiccũ eſt in tercio gradu.etiaʒ

valet cõtra vulnera putrifacia ⁊ diuturna in
ventre nata. Auicenna dicit ꝙ aſſiduatio co

meſtionis aneti debilitat viſum.

—

Pbpiũ menſe febꝛuarij marcij apꝛilis et
maij ſeri debet.et multũ multiplicat in
circuitu.⁊ eius vetuſtioꝛa ſemĩa citius naſcũ
tur. Appiũ aliud eſt domeſticum.aliud ſilue⸗
ſtre.domeſticũ aliud oꝛtenſe.aliud aquaticũ.
quod ĩ oꝛtis naſcit᷑ calidũ eſt.in pncipio ter
cij gradus.et ſiccũ in medio.ideoq; coctũ vel
crudũ eſui datũ oppulationẽ aperit.vꝛinã ꝓ⸗
uocat.⁊ ventrẽ ſtringit. habet ꝓpꝛietatẽ cõſti
pationẽ membꝛoꝝ ſoluẽdi.et viã hũoꝛibo fa
ciendi.vnde nocet epilenticis ⁊ pᷣgnantibus
eoſq; ad ſtomachũ vuluã ⁊ caput attrahendi
hʒ vᷣtutẽ nocet epilentic ⁊ pᷣgnãtibo.⁊vomitũ
inducit.vinũ eiꝰ decoctiõis toꝛſionẽ vẽtrꝭ fa
ctã ex vẽtoſitate ↄpeſcit. Semẽ ẽ efficacie mi
noꝛis.ſcdo radix.tercio herba.Aquaticũ au
tẽ ranũ dicit᷑ eo ꝙ in aqͥs naſcit᷑ vbi rane mo

rant᷑.vel eo ; renibo opitulat᷑ paꝝ eſt calidũ.

vnde digeſtibiliꝰ eſt ⁊ calidis naturis cõue⸗

niẽs.Cathaplaſmatio facta de eo ⁊ mica pa

mas ſuꝑ ſtomachũ poſitus eius ardoꝛẽ miti⸗
gat.ſilueſtre dicit᷑ apiũ riſus.eo ꝙ melancoli

cũ purgat humoꝛẽ.ex cuiꝰ habũdantia triſti
cia generat᷑. Appiũ riſus in vino vel aqua de
coctꝰ ſtranguiriã ⁊ diſſenteriã ſoluit.⁊ fumi⸗

ALiver Sextus Fo. lxxv.
umer . Go genſn pꝛouocat.vel ſuc⸗ als vermes auriũ inſtillet᷑ ſuccus eius. Suc
eſenun poſitꝰ. Et nota ꝙ apium riſus cus eius potatꝰ viſum clarificat. ⁊ oculis im
e ſumi debet: quia in quibuſdã locis adeo poſitꝰ ruboꝛẽ etpannũ remouet.libꝛos ⁊ pã⸗
violentiſſimũ als vehementiſſimũ inuenit᷑ nos ⁊ a vermibus ⁊ tineis tutos reddit ⁊ in
cauſtũ ⁊ cartas a coꝛroſiõe ſiuea coꝛruptiõe.

BDe Arthemelia.

ſi ſumatur eſt cauſa moꝛtis.

bet
lin
i
lue⸗
ünt Bſ inthiũ calidũ eſt in pꝛimo gradu. et
ip⸗ ſiccum in ſcdᷣo. duas dicit habere vtu⸗
ot ttes cõtrariqs.ſcʒ laxatiuã ⁊ conſtrictiuã.pꝛi⸗
yſ mã ex caliditate ⁊ amaritudĩie.ſcdᷣam ex groſ Rthemeſia que alio nomĩe dicitmater
ibus ſicie ⁊ ponticitate ſubſtãtie. vnde nõ eſt dan-⸗ herbarũ.calida ⁊ ſicca eſt in tercio gra⸗
eni dum niſi materia exiſtente digeſta. debet au⸗ du.ſfolia eius magis q; radix cõpetit medici⸗
mii tem colligi circa mediũ maij.et in vmbꝛa ſic⸗ ne.et viridia magis q; ſicca.valet contra ſte⸗
ſ cari.Contra lumbꝛicos in inferioꝛibo inteſti rilitatẽ. que fita frigiditate. Ham ſi eſſet ex ca
geni nis exiſtentes detur cũ puluere centauree. vel ligditate magis obeſſet. quod ſatis ꝑpendi po
jan perſicane vel nucleoꝛũ perſicoꝛũ aut folioꝛũ. teſt ex complexione mulieꝝ.ſi ſunt macre vel
emmo Ad menſtrua pꝛouocãda ꝑſarigetur ſucus pingues.detur ergo puluis eius cum pulue⸗
. eius. vel fiat ſuppoſitoꝛiũ ex eo.et appio ⁊ aræ re biſtoꝛte.et nucis muſcate.cum melle confe
ie⸗ themeſia coctis in oleo. Contra ebꝛietatem cus.vel ſirupo ſimplici in modũ electuarij.
det ſuccus eius cũ melle ⁊ aqua tepida. Cõ⸗ Itẽ balneat᷑ in aq̃ in qua ſit cocta artheme⸗
⸗ tining ſuffocationẽ ex ſanguine.als fungis deꝭ ſia.vel ex tali aqua fomentet᷑ vulua. vel ex ea
nl i ſuccus eius cum acceto etaqua calida ad du et oleo cõmuni fiat ſuppoſitoꝛiũ Ad mẽſtrua
riciẽ ſplenis abſinthiũ coctũ cathaplaſme᷑.· pꝛouocanda fiat pefſarium ex ſucco eiuſdeʒ.
nnD1’ CLonira liuoꝛẽ ⁊ doloꝛem membꝛoꝛũ ex pr⸗ Contra tenaſmon ex frigida cauſa. patiens
40 cuſſiõe abſinthij ⁊ puluere cimini ⁊ mellis recipiat fumũ eius per annũ.et herba calefa⸗
ny fiat emplaſtru. Contra duriciẽ vel duricies cta ⁊ ſuper lapidem poſita ſedeat ſuper S.

B.riſtologia.

. Riſtologia duplex eſt ſezʒ longa ⁊ rotũ⸗

da. ⁊ vtraqʒ calida et ſicca eſt in tercio

gradu. et quidã dicũt ꝙ eſt ſicca in tercio gra

du.radix magis q; folia competit medicine.
radix colligit᷑ in autumno.⁊ exiccata per bi⸗

ciniũ poteſt ſeruari in multa efficacia. Et fo

lia cum floꝛibus habent diſſoluendi ⁊ cõſol

uendi ⁊ conſumendi ⁊ expellendi venenũ.et

mnoꝛſum venatoꝛũ anialium. det᷑ ſuccus rute
cum puluere eiꝰ.puluis etiã eius carnes coꝛ⸗
rogit in vulnere et in fiſtula. ad expellendum
fetu m moꝛtuũ coquat᷑ nimis in vino et oleo.
et radix ciꝰ.et fiat momentũ iuxta femur.pul

nis eius acceto mixtus cutẽ optime ⁊ ſcabieʒ

et ſaniem mũdliticat. Albertus dicit ꝙ habet
mirabilẽ virtutẽ in attrahendo ſpinas.et alij
carni inſixa. ẽ dicit ꝙ mũdificat ſoꝛdes au
ris.⁊ mundificat ⁊ confoꝛtat aurũ quãdo po
nitur ipᷣa cum melle. ⁊ pꝛohibet ſaniem ſi ge
neretĩ in ea.ſl linitur ſuper ſplenẽ cum acceto

conkert valde. ⁊ rotunda in omibeſt foꝛtioꝛ-.

SGlxtus

BPrirfyibrotano.

PBrotanũ eſt herba calida et hũida in
pꝛimo gradu.et ſubtiliatiua ⁊ aperiti-⸗
ua valde. Cuius emplaſtrũ pꝛohibet attra⸗

ctionẽ neruũ ad membꝛa. Item frangit lapi⸗

dem in renibus. et pꝛouocat menſtrua ſedan
do. eius decoctione. et confert vlceribus eiꝰ.
et eijcit ſecundinã.et fetum. ⁊ confert coadu⸗
nationẽ oꝛis matricis.et aperit ipᷣm.⁊ durici
em eius bibitũ. et moꝛe emplaſtri ſuꝑpoſituʒ
æt ponatur ex eo vſq; ad quinq;.

— emem . —

idais
mu⸗
m⸗
lpi⸗
dan
gch.
dr
une
z

“ 4

„

BDexFffodillis.

Ffodilli ⁊ centum capita ⁊ albutiũ idẽ
eſt calidum ⁊ ſiccum in ſcdᷣo gradu.ſo
lia eius ſunt ſimilia folijs poꝛri.radix eiꝰ cõ
petit medicine magis q; herba.et viridis me
lius qᷓ; ſicca.in radicibo eius inueniunt᷑que⸗
dam capita in modũ teſticuloꝛũ.diureticam
habet virtutẽ attrahendi diſſoluendi ⁊ cõſu⸗
mendi:et valet ad ea ad que valet anetum. et
codẽ modo. Item valet ad ea que valent cõ⸗
tra maculas et omne viciũ oculoꝛũ hoc mo
do accipe vnciã croci ⁊ vncias.ʒ.mirre bul⸗

lias in libꝛa media boni vini rubei:et libꝛa
media ſucci affodilloꝝ vſq; ad medie partis
cõſumptionẽ.vel ponat᷑ ad ſolẽ in vaſe eneo.
et per tot dies ꝙ ad medietatẽ reducatur.mi⸗
ro modo ꝓdeſt ſi tali colirio illiniant᷑ oculi.

De Flttetola.

Ccetoſa frigida ⁊ ſicca eſt in ſcðᷣo gra⸗
du:in ipſa eſt ſtipticitas et ſuperat cole

ram.et eius humoꝛ eſt laudabilis radix eiꝰ
cum acceiv confert ſcabiei vlceroſe.⁊ excoꝛia
tionem inguinis. Ex ea fit emplaſtrum ſcro
folis:ita ꝙ dicitur ſi radix eius ſuſpendat᷑ in
collo habentis ea iuuetur.et eius decoctio cũ
aqua calida confert pꝛuritui.et ſimiliter ipſa

in balneo eſt vtilima.⁊ comeditur pꝛopter de
ſiderium luci.

—

N

De Blita.

—
5.

Lita deſiderat terram pinguiſſimã hu

midã ſtercoꝛatã ⁊ ſubactã ⁊ optime pꝛo
ficiet. Serit᷑ ea qᷓ ꝓpter cibũ querit᷑ menſe de⸗
cẽbꝛis febꝛuarij ⁊ marcij pᷣcipue.Sed põt fe
retoto anno ſeri.ſi inueniat᷑ terra eq̃lis.⁊ op
time q̃ ſpiſſa fuerit rarificat᷑⁊ alibi trãſplan⸗
tat᷑.cũ aliqᷓntulũ creuerit.vt ſit quiq; vł quat
tuoꝛ folioꝝ radicibo ſuis fimo recẽti obꝛutũ.⁊
q̃ inuenit᷑ in loco vbi ſunt ſemiaria euulſa et
ſemĩiatis areis plãtet᷑ circa ipſa ab vtraq; pte
ſulcoꝛũ. Itẽ põt ſeri ĩ areis vbi ſunt melones

⁊ citrulli aut cucurbite cũ incipiũt ramos ex

tendere.ſiue ſint ibi cepe ſiue nõ.que remane
bũt remotis melonibacitrullis ⁊ cucurbitis.
BGarculaãda ẽ ſepe.⁊ ab herbis inutilibo libe
rãda.ſi ꝑ ſe ſola fuerit. Sʒ blita q̃ ꝓpt᷑ ſeĩa col
ligẽda ſerit᷑ optia erit.ſi ſerat᷑ menſe auguſti.
deinde mẽſe ianuarij ꝑ ſulcos oꝛtoꝛũ vel per
areas trãſplantet᷑. Hec em̃ poſtea nobilioꝛa
ſemina ferũt.Et nota:ꝙ ex eodẽ ſemine blite
naſcunt᷑ nobiles:q̃dam q̃ pꝛimo anno nõ ꝓ⸗
ducũt.ſed ſolũ anno ſeq̃nti.Et hec debẽt pꝛo
pter eſum ſeruari.Etq̃dam naſcunt᷑ ignobi⸗
les.qᷓ pꝛima eſtate ſurgũt in ſtipitẽ.⁊ ſemen ꝓ
ducũt.⁊ hecextirpent᷑ de oꝛto.cũ ſemen pꝛo⸗
lerũt. Item ſeri põt ⁊ cũ alijs mixtim q̃ rema

nebit ⁊ ſarenlabit᷑ remotis quaſi ceteris her⸗

bis. Eius ſemẽ ꝑ quattuoꝛ ãnos durat.Bli⸗

ta frigida ⁊ hũida eſt in tercio gradu.lauda⸗

bilẽ chimũ generat.ventrẽ humectat.⁊ cõne⸗

nit calidi natura vel accidentalit᷑ calefactis.
et ſitim extinguit.blita lendes ⁊ alias immũ⸗
dicias capit ⁊ faciei maculas emũdat Capil

los capitis reꝑat ⁊ cõſeruat.malos bumoꝛes

nutrit.nimis ſi ſepe ĩ vſu habeat᷑ vt dicit dya
ſco. Aniceñ.dicit:ꝙ ſuꝑ eiꝰ radicẽ ſicut ⁊ ſuꝑ
caulem poteſt plantari ſurculus.qui tandẽ ro
boꝛata radice in arboꝛẽ tranſmutatur.

Bradiit.

Oꝛago ſerik menſe auguſti ſeptembꝛie

decembꝛis ⁊ aplis.vel ſola in areis:vel
circa nouellas areas aliarũ herbaꝝ. nec apte

alio tꝑe ſeri põt.⁊ trãſplantat᷑ cõgruo ſere to

to tꝑe anni.ſemĩa eiꝰ colligunt᷑ ſemĩatura ne
de ſiliqs cadant.⁊ herba cũ ſeminiboꝑ duos
vel ꝑ tres dies ponit᷑ in aceruũ.vt ſemia ma⸗
turitatis recipiãt cõplementũ:⁊ ſuꝑ linthea⸗
mine cõcutit᷑ ſeu conterit᷑.ſuꝑ quo ſemẽ facili
me cadit.aliter em̃ haberi nõ poſſet.ſemẽ per
duos annos ſeruat᷑. Boꝛago calida ⁊ humi
da eſt in pᷣmo gradu.habet em̃ pꝛopꝛietatẽ łe

bꝛis
vel
pte
e10
ane
gos
nu⸗
l⸗

li

ni
il

ticiam generãdi.ſi in vino miſſa potui datur
Coꝛ em valde confoꝛtat.vnde valet coꝛdia⸗

cis cũ aqua cocta ⁊ cũ melle aut zuccaro po⸗

tui data.Cannales pulmõis pectoꝛis ⁊ gut⸗

turis optime mũdat. optimũ ſanguinẽ gene

rat.vnde cõualeſcentibo ex egritudine ſinco⸗
piſantibus coꝛdiacis ⁊ melancolicis ↄmeſta

cum carnibo vel condita cũ ſanguine. Con⸗

tra ſincopim det᷑ ſirupus ex ſucco eius ⁊ ʒuc

caro factus. Contra coꝛdiacã addatur dicto

ſirupo puluis de coꝛde cerui.Contra icterici
am comedat᷑ frequẽter cocta cum carnibus.
Item ſucco eius ⁊ ſcariole vtatur.

De Baliliton.

Aſilicon oʒinũ als ſeuinũ calida ⁊ ſic⸗

æa eſt in pᷣmo gradu Cuiꝰ tres ſunt ſpe
cies.ſcʒ gariofilatũ qð habet folia minuta.et
hec maioꝛis eſt efficacie. Item eſt beneuenta
nũ qð latiſſima habet folia.hec herba exaro
maticitate virtutẽ h abet cõfoꝛtandi ⁊ ex qua

litatibo diſſoluendi cõſumendi extrabẽdi ex

tergendi et mũdificandi. Cõtra ſincopim et
coꝛdiacam ipᷣius herbe decoctio detur.cum
aqua roſata ad idem valet vinũ in quo eadeʒ

.

8S 1 xtus K. 2

VY b.B xxvif.
herba per noctẽ ſteterit.⁊ ſi in eo cocta fuerit
tale vinũ multũ confoꝛtatiuũ et aromaticum
erit. et valet contra pꝛedicta ⁊ contra indige⸗
ſtionem ex fluxu ventris ex frigiditate. Sed
contra fluxũ valet pꝛecipue ſi herba vel ſemẽ
quod eſt melius decoquatur in aqua pluuia
li. cum modico acceto.et talis aqua detur pa
tienti. Item valet ad matricẽ mundificandã

et menſtrua pꝛonocanda.

Ethonica calida ⁊ ſicca eſt in pᷣmo gra
Qdu. folia eius pᷣcipue cõpetunt vſui me
dicine viridia ⁊ ſicca.ad doloꝛem capitis ex
frigida cauſa fiat gargariſmus. Ex cuius co
latura decoctionis eius cum ſtraxigonia in

acceto. Contra doloꝛem ſtomachi detur de⸗
coctio eius in ſucco abſinthei cum aqua cali

da. Ad matricem mũdificandã et conceptuʒ
iuuandum fiat fomentũ ex aqua decoctiõis
eius.fiat etiam ſuppoſitoꝛium et detur electu
ariũ confoꝛtatiuũ ex puluere eius melle H

Di Oꝛanta velina.

Ranca vꝛſina calida et humida in pꝛi⸗
mo gradu. virtutẽ habet molliendi cõ⸗

ta frigida apoſtemata cõterantur folia eius

cum exungia poꝛcina veteri ⁊ ſuperponatur.
Lotra vicium ſplenis fiat vnguentum ex ea
contrita diu in oleo macerata ⁊ colature eius
addatur crrraer..

₰
14
— .

De Biltoꝛta.

Sixtus

Iſtoꝛta eſt radix cuiuſdam herbe ſimi
le nomine apeellate.et q̃ frigida et ſicca

eſt in tercio vel in ſcdᷣo gradu.virtutem habzʒz

conſtringendi ⁊ conſolidandi et confoꝛtan⸗
di. Contra vomitum ex debilitate vel feruo⸗

re. puluis eius cõſficiatur cum albumine oui

ſuper tegulam coquat᷑.et detur patienti.Con

tra diſſinteriam detur cum ſucco plãtaginis.
ad menſtrua cõſtringenda fiat fomentum ex

aqua decoctionis eius et puluere ipſius.

PerCuturbita.

¾

ſni
c
ſʒ
n⸗
no⸗

gui

n⸗
ics

Vcurbita deſiderat terram pinguẽ be

ne ſubactam ſtercoꝛatam et humidam.

plantatur in fine apꝛilis et pꝛincipio maij.tri
bus vel quattuoꝛ pedibus diſtantes hoc mo
do.bina grana ſimul mittantur circa tres di
gitos in terra:⁊ rami deoꝛſum et acuitas ſur
ſum maneant eleuata.ſed per noctem anteq;
plantent᷑ mittantur in vas aqua plenum. de⸗

inde grana eijciantur natantia. ⁊ plantentur

glia quenõ natant in loco.vbi ponũtur.mi⸗
ſceantur cũ terra ⁊ letamine. Nec plantentur
in foueis ne pluuie aggregentur in eis.⁊ ger
men extinguant cũ bene nate fuerint ⁊ eleua
ta modicum ſupꝛa terram ſarculant᷑. et circa
eas terra ponatur.⁊ cum opus fuerit ſuaui⸗
ter irrigentur.Et ſi plantate fuerint in modi
ca terra mota cum augeri incipiunt.vniuer⸗
ſa terra circa eas poſita.fodiatur pꝛofunde.
vt radices poſſint extẽdere per ſpacia vniuer
ſa:⁊ cum creuerit coopertura fiat deſuper ad
modum vinee ad ſtaturam hominis.et rami
foliati ponant᷑ deſuper.pꝛopter vmbꝛã et ſu⸗
per ipᷣas cucurbitas.pꝛopter caloꝛem herba

ponatur vt melius creſcant vel ſinant᷑ ire ſu⸗

Siartns fu kru,.

per terram earum vites ſi placuerit. cui mul⸗

Ium pꝛoderit vt multa ⁊ citius poma faciat.

ſi ipᷣius capita pꝛincipalia et groſſioꝛa modi⸗
cum in ſummitate rumpant᷑.vt ramos faciãt
qui poma pꝛoducant. Item inuentus eſt mo
dus plantandi maturius cucurbitas et melo
nes.⁊ habenda maturius fructus ponat᷑ pa
rum de terra trita ſuꝑ maſſam fimi calidi nu
per extracti de ſtabulis de menſe marcij.⁊ ſu
per dicta terra plantentur ſemia.hec cito na⸗
ſcunt᷑.pꝛopter calidum fumũ ⁊ fimum eius
et nata defendantur in noctibus a pꝛuinis
coopertoꝛio aliquo.et tẽpoꝛe quo pꝛuina ca⸗
dere deſtitit.ſtatim cum modico illius terre ⁊
fimi tranſplantent᷑ vbi volueris eas eſſe.que
pꝛo ſeminibus ſeruare voluerꝭ groſſioꝛa.que

depꝛimo natis fuerint vſq; ad hyemẽ in vi⸗

te ſua indurare permitte.deinde ad paruũ fu
mũ ſuſpendi vbi ſemina optime ſeruabũtur.
Et nota ꝙ groſſicies appendencij futuram
cucurbite magnitudinẽ indicat.et cum plan
tare volueris aperias.et ſcias ꝙ quanto in al
tioꝛi loco cucurbite ſemina fuerint.tanto lõ⸗

gioꝛes creabunt᷑ et nota ꝙ ſemia pꝛedicio mo

do ſeruata per triennium ſeruabunt᷑. Cucur
bita frigida et hu mida eſt in ſecundo gradu.
flegmaticum chimũ generat. vnde competit
calidi natura Z pꝛopꝛie colericis nam ipſoꝝ.
caloꝛẽ mitigat.⁊ ſitim extinguit:et eſt eis op⸗
tima ⁊ maxime ſi cum coctanis aut maligra
nati ſucco aut agreſto aut acceto maloꝛũgra⸗
natoꝛum detur.flegmaticis auteʒ detur cum

pipere ſinapi vel menta. ⁊ ſi in paſta inuolu⸗

ta aſſetur ⁊ ſuccus in paſta inuentꝰ potui de
tur.caloꝛem febꝛis mitigat.⁊ ſuim extinguit.
In acutis febꝛibus datur aqua eius vel ſiru
pus ex ea factus:⁊ ipᷣa cum carnibo cocia co⸗

lericis in eſtate confert. Semia eius frigida
et diuretica ſunt.pꝛopter ſubtilitatem ſubſtã
tie:et pꝛecipue competunt medicinis. Cõtra

opilationẽ epatis renũ ⁊ veſice:⁊ contra apo

ſtemata pectoꝛis ſemina mundata et a coꝛu⸗
cibus ſuis bene terantur. ⁊ in aqua oꝛdei ali
qualiter coquantur ⁊ aqua colata potui de⸗
tur patienti. Si autem non poteſt bibere ta⸗
lem aquam fiet ex ea ſirupus.Et nota ꝙ ma
ioꝛem habent efficaciam ſi nõ bullierint ſed

ablactentur. è”
Aii

Ubrr

UVcumer et citrulli deſiderant eandem
terram cum cucurbita. ⁊ eiſdem menſi

bus eodẽ modo plantantur T circumſodiun
tur.ſʒ habere debet interualla maioꝛa ⁊ poſt⸗

̃; nati fuerint omnino non rigent᷑. quia in ri

rint eoꝛũ ſemina per ſex vel octo dies inqui⸗

rant᷑ ne ſint coꝛrupta.quod ſciet ſi dura ſunt
vel aperiant᷑.ꝙ ſi mollia ſunt non ſunt bona.

Igeo loco ipſoꝛũ alia ſunt ponenda ⁊ iteruʒ
poſt ſex dies rimanda:et alia ponenda ſi inz⸗

ueniantur coꝛrupta herbis iuuantur.et ideo

ſarculo ⁊ runcatione non indigent.Si ſemi

na omnino lacte ⁊ mulſa maceres dulces na

ſcũtur:et candidi longi ⁊ teneri.⁊ ſi aqua in
patenti vaſculo ſub eis ponas duobus pal-⸗

mis inferioꝛes tales fiunt vt hoc gracilius

Marcialis affirmat. Cucumeres ⁊ Citrul⸗

li mngida et humida ſunt in ſecũdo gradu. et

ſunt valde indigeſtibiles. et citrulli deterio⸗
res ſunt cucumeribus. ⁊ in vtroq; pars exte⸗
rioꝛ eſt duriſſima ad digerendũ.ſed medulla

ipſoꝛum perfectioꝛẽ generat chimũ.habenti

bus calidum ⁊ foꝛtem ſtomachũ ⁊ exercitan
tibus in eſtate conferũt cũ ſubſtantia ſua fleg

maticis.et ocioſis nocẽt multũ. et ſpecialiter

ſtomacho ⁊ neruoſitati eius. Sed aqua ſiue

ſuccus eoꝛum confert febꝛicitantibus.et ſta⸗

tim ſedat.non comedũtur cocti ſed crudi tan

tum. Sed cucurbite cocte ſolũmodo come⸗

duntur. citrulli quanto minoꝛes ⁊ tenerioꝛes

et viridioꝛes ſeu acrioꝛes vł albioꝛes ſunt tã

to melioꝛes.nec boni ſunt poſtq; eoꝛum ſub
ſtantia ad duriciem ⁊ coloꝛ citrinitatẽ acce⸗
dit. Sed cucumeres melioꝛes ſunt.maturi
exiſtunt quod cognoſcit᷑ cum molles ſunt et
leuioꝛes fiunt. l

Caulibus.

Auules in omni aere ꝓpueniũt ⁊ terrã de
ſigerant pinguem mediocrẽ ⁊ ſtercoꝛa
tã et pꝛofunde foſſam. ⁊ amãt potius terram

1.

—w— — — — — —

ni

1

⸗
uni
n

mediocrẽ q;ᷓ ʒabulũ aut cretã. Cauliũ q̃dam
habẽt folia plana lata ⁊ groſſa:⁊ his cõmuni
ter vtimur in ꝑtibus nr̃is. Quedã ſunt folia
criſpiſſima.⁊ hij licet boni ſint.tñ ſunt minus
mũdi /pter erucas ⁊ alios vermes.qͥ nimis
occultant᷑ in eis. Sũt etiã caules qͥdã hñntes
folia magna ſubtilia ⁊ aliq̃ntulũ criſpa ꝑ to⸗
tum.qͥ caules romani dicunt᷑.⁊ hij melioꝛes
ſunt oĩbuſq;.magiſq; coquibiles.ſi terrã val
de pinguẽ habuerint.in macra melioꝛes ſũt.
Semiari poſſunt ⁊ tranſplãtari toto tꝑe an
ni.qᷓ tpe terra nõ fuerit cõgelata.aut adeo ſica
cata ꝙ coli nõ poſſit.⁊ durant eorũ ſemia per
q̃ttuoꝛ annos.Et q ſerunt᷑ de mẽſe decẽbꝛis
febꝛuarij marcij ⁊ aplis ⁊ maij habent᷑toto
eſtate ⁊ hyeme:donec pꝛuinis ⁊ nimio frigi⸗
do deſtruant᷑.O ſi ſtipites eoꝛũ non euellant᷑

in vere pꝛoducũt ſemina. q̃ cũ matura fuerit

colligant᷑.veruntũ ſi plures.auferãtur ab eis
ramuſculi ſeminũ cuʒ naſcunt᷑ ita ꝙ materia
ſeminis cõſumat᷑ vinciunt᷑⁊ poſtea folia pul
cra pꝛoducũt ⁊ ꝑ annos plures eoꝛũ vita du
rabit.Quidã tamẽ nimis facile ſemia pꝛodu

cũt ⁊ hij nõ poſſunt ſic facile ſeruari. Alij vo
ſunt q̃ nõ ſic facile ſemia pꝛoferũt ⁊ his ꝓpꝛie
cõpetit hec cautela.⁊ q̃ ſemĩant᷑ poſtmodũ au

guſto vſq; ad octo dies intrãte ſeptẽbꝛi.dein⸗

de plãtant᷑ de mẽſe ſeptẽbꝛis vel octobꝛis vel

aliquãtulũ creuerint erũt magis pulcri in qᷓ⸗
drageſima ſequẽti:⁊ poſt ipam.⁊ ſemĩa non
pꝛoducũt ⁊ gelu ⁊ pꝛuinã hyemis non time⸗
bũt. Si vo ante diciũ tẽpus ſerant᷑ ſemĩa p⸗
ducũt in qᷓdrageſima.⁊ eſui ↄueniẽs nõ erũt.
ꝙ ſi poſt dictum tpᷣus ſeruant᷑ nimis teneri ?

Debiles erũt.ꝙ ſi poſt dictũ ⁊ veniẽte frigoꝛe

hyemis nõ durabunt ⁊ hec in ꝑtib tuſſie bo
noñ.ſunt pꝛobata. Spiſſi valde ſeri pñt.⁊ ir

rigari ſitpᷣus fuerit nimie ſiccitatꝭ. Et nota.

ꝙ cauliũ ſemia ꝑ quiq; ãnos dicunt᷑ poſſe ſer

uari.Cũ vᷣo plãtant᷑ in foꝛamie cũ palo facto
amputent᷑ ſummitates radicũ.ne cũ ponunt᷑

ſurſum plicent:qdᷣ eis magnũ nutrimẽtũ au—

ferret.Et nota ꝙ ponẽde ſunt incremẽti ma⸗
ioꝛis quoq;:qꝛ licʒ ſerius ↄpᷣhendãt tñ foꝛtio
res ſunt.nec eſt necceſſe ꝙ radices fango vel
molli letamine liniant᷑.nec ꝙ terra ſit mollis.
Pã ⁊ in mediocrit᷑ ſicca plãte viuũt.licet are

ſtant folia.donec veniẽte pluuia pᷣma.cõfoꝛ⸗
mabit᷑ vigoꝛ eoꝝ Et nõ ſolũ caules mẽſe mar

cij vel aplis plãtati.ſed etiã q̃ iunij iulij augu
ſtiq; meſe plãtant᷑ erũt in hyeme magne.plã⸗
tent᷑ autẽ ſoli in loco vbi nil aliud eſt.Etop⸗

time ⁊ ſimiliter pꝛoueniũt ꝑ ſulcos oium her

barũ ceparũ ⁊ aleoꝛũ ſcʒ vna acies per ſulcuʒ
vel due ſi vna in qualibet pante ſulci ꝑ vnum
bꝛachiũ vel minus ab inuicẽ ſint ſeꝑati.Sʒ
quanto rarioꝛes plantant᷑ tanto maioꝛes effi
ciunt᷑:⁊ quãto ſpiſſioꝛes tanto minoꝛes erũt
tem caules quoq; diximus pꝛo quadrage⸗
ſuma eſſe plantandas optime plãtant᷑ int ma
gnos caules in duplo ſpiſſioꝛes qᷓ; ii magni
ſunt.pꝛius optime culta terra.⁊ quaſi in pul
uerem redacta.qͥ remanebũt maioꝛibo reſeca
tis poterũt rarificari.vt magni fiant et duréet
per totũ annũ.⁊ tota illa eſtate ſemina nõ pꝛo
ducent. Item plãtari poſſunt ꝑ agros int᷑ mi
liũ pannicũ ⁊ fabas per ſulcos frumẽti ⁊ cete
roꝛũ granoꝝ et inter cicera ⁊ ſulcos melonũ
et cucumeroꝛũ.Itẽ poſſunt plãtari in vineis
et in his bene pꝛoueniũt.ſed eas maxime le⸗
dũt.Cõpertũ eſt em caulẽ eſſe inimicũ vitis.
et debilitare multũ ſeu plurimuʒ.⁊ adurere ſi
fuerit iuxta ipᷣam. Itẽ caue cũ caulẽ plantas.
ne tantũ terre ſubmergas ꝙ ſũmitas ſtipitis
plãtule nõ remaneat ſuꝑ terrã:qa ſtatim plan
ta periret. Caules ſarculãde ſũt ⁊ herbis in⸗
utilibo liberande.⁊ cũ poſt incenſionẽ ſiccita⸗

t᷑ẽ eſtatis veniũt pluuie qͥbus renouari ſperã

tur.auferant᷑ ⁊ ab eis folia inutilia q̃ ſicca fue
rint ⁊ ꝑfoꝛata.caulis fri.et ſic.eſt in pᷣmo gra⸗
du. Sed Auiẽ. dicit ꝙ eſt ſiccus in ſcõᷣo.tur⸗
bidũ ⁊ melancolicũ generat ſanguinẽ ⁊ eius
nutrimentũ ꝑuũ eſt. Cum vᷣo coquet᷑cũ car⸗
ne pingui aut gallinis fit bonus parũ ius eo
rũ ventrẽ humectat.⁊ vꝛinã pꝛouocat. Eoꝛũ
vo coꝛpus eſt ſiccũ vnde cõſtipatiua ſunt er⸗

go ſimul recepti in hac actiõe tẽperati.ſed ſo
lum ius datũ ſoluit.et ſubſtantia ſola conſti⸗

pat. Nocumẽtũ eoꝛũ aufert᷑ ſi elixent᷑. ⁊ aqua
pꝛoiecta coquant in alia cũ pingui carne pe⸗
cudũ.aut ſuis cũ pipere aut cum cimino vel
ciriamo aut oleo dentur. Auiceñ.dicit. ꝙ eiꝰ
decoctio ⁊ ſemen ebꝛietatẽ tardãt. Et ex pꝛo

pꝛietatibus eius eſt exiccatio lingue. et facit

ſomnũ comeſtio eius clariſicat vocem. Galie
nus:ꝙ ſi caules aſſati dentur puerꝭ ad come⸗
dendũ faciũt eos citius ambulare. Plinius
dicit. ꝙ folia cauliũ mire ſanant vulnera ca⸗
nũ. Iteʒ dicit ꝙ caulis parum coctus ſoluit
ventrem.⁊ multũ coctus ſtringit eum.et dicit
ꝙ caules cõſoꝛtant neruos vnde valet para⸗

liticis ⁊ tremuloſis.lactis vbertatem pᷣbent.

et eius ſuccus valet contra venenũ. et contra
moꝛſum rabidi canis.

Epe deſiderat terrã ſolutã pinguem et
optime ſubactam.eoꝛum ſemina crebꝛata du
rant per annũ tantũ. Sed in matri ſuſpenſa
per trienniũ ſeruant᷑ illeſa. Serit᷑ a quibuſ⸗
dam menſe nouembꝛis circa pꝛincipiũ ⁊ ma
xime per vniuerſam tuſſiam.et fit ſuper ipſa⸗
rũ ſeminariũ velut pergulariũ de aliquibus
ſtraminib coopertũ verſus aquilonẽ.ꝑ vnũ
bꝛachium. et per duos verſus meridiem ele⸗
unatum. et a multis ſeritur menſe decẽbꝛis ia
nuarij febꝛuarij marcij cũ pꝛimũ poſſunt ſe⸗
ri. Sole ſerunt᷑ in areis mixtimq; cum alijs
herbis.ſeri poſſunt cũ aliquantulũ creuerint
ſinue ſit de menſe aplis vł marcij vel iunij plã
tant᷑ in areis per vnũ ſemiſſem vel ſpannam
ab inuicẽ ſeꝑata.et in area quattuoꝛ acies po
ni debent. Quas vo vis ante maturitatẽ co
medere.plantabis in areis vbi ſunt cucurbi⸗
te cucumeri citrulli vel melones.Et cum hec
creuerint ſepe colligunt᷑.vbi etiam ſi dimittã
tur ad maturitatẽ perueniũt.licet non ſint ita
groſſe ſicut hec q̃ in areis ſole plantant᷑. Cuʒ
plantari debẽt reſcindentur radices vſq; ad
groſſitudinẽ vnius vel medij digiti.iuxta ce⸗

Gextus

pam. et per vnũ digitum tm̃ ſub terra mergẽ

tur. Hec em̃ planta facileadeo cõpꝛehendit.
ꝙ ſi ſolumodo poneret᷑ vel caderet ſuper ter

ram vel ad ꝑtes lõginquas poꝛtare: etiam di
ſcooperta in terra qſi arida.dum tamẽ opti⸗

me puluerizata plãtent᷑ ſumma facilitate na⸗

ſcet᷑ et augebit᷑. Sepe circũfodi deſiderant ?

ab herbis quibuſlibet liberari. ꝙ ſi terra eodẽ
anno ſtercoꝛata nõ fuerit debet plãtatiõis tẽ
poꝛe ſtercoꝛari.vt optie cõualeſcat.Collectis
aũt cepis maturis qð patet cũ ſe ſuſtinere nõ
poſſuut ⁊ ammodo nõ auget.Melioꝛes e
plantaꝝ de menſe auguſti vt anno ſequẽti ſe
mẽ faciant.deterioꝛes vᷣo plantant᷑ vt in qua

drageſuma viridia habeant᷑. mediocres vero

ſeruant᷑.qᷓ ſi in augmento lune euulſe fuerint
claro vłſicco tꝑe exiſtẽte.meliꝰ ſeruabunt᷑ in

loco obſcuro ⁊ ſicco. Cepe ca.ſũt ⁊ humida
in tertio gradu. ꝓinde ſepiꝰ ↄmeſte cũ ſui acu
mine hũoꝛes malos in ſiomacho generat. et

ſitim inflationẽ vẽtoſitatẽ doloꝛeʒ capitꝭ atq;

inſaniã faciũt.pt᷑ fumũ ex eis ad caput aſcẽ

dentẽ.⁊ cerebꝛũ ꝑcutientẽ. vnde aſſueſcentes

cis. cadũt in maniã ⁊ terribilia ſomnia.⁊ me⸗
lancolica cernũt.pᷣſertim ſi ex egritudine exi⸗

ſtentes ea comederint. cruda vo comeſta ni⸗
hil nutrimenti coꝛpoꝛis tribuũt.ſed ſi elixen
tur ⁊ in aqua pꝛoiecta in alia coquant᷑ dãt nu

trimentũ bonũ ⁊ plurimũ.maxime ſi cũ car⸗
ne pinguiſſima ⁊ cũ bono cõdimẽto odoꝛife⸗

ro condiant᷑. Si aũt cruda/ꝓpter medicinaʒ
moderate ſcdᷣm ꝙ opꝑtet ſumant᷑. caloꝛẽ indu

cuũt groſſos ⁊viſcoſos hũoꝛes incidũt.venaꝝ.

vꝛa aꝑiunt.vꝛinã ⁊ mẽſtrua ꝓuocãt.⁊ appeti⸗
tũ augmentãt.⁊ ventrẽ ſuo caloꝛe ⁊ hũiditate
augẽt. Succuſqʒ earũ naribo intruſus:vel ſi
odoꝛ earũ patiẽti narib fuerit attractꝰ caput
optime purgat. Cruda vᷣo cõmeſta cremẽta
capilloꝛũ pꝛeſtãt. Auiceñn.dicit ꝙ in cepis eſt
acuitas inciſiua amaritudo ſtipticitas. et qðᷣ
eſt lõgius eſt acutiꝰ.⁊ rubeũ eſt acutius albo
et ſiccũ humido.⁊ crudũ cocto.et in ipſo eſt
attractio ſanguinis ad exterioꝛa.q̃re eſt rubi
ficatiuũ cutis. Cepe pᷣterea cũ comedant᷑ pꝛo
pꝛie pꝛofert nocumẽto aquaꝝ.et ſemẽ e de⸗
let moꝛpheã.et cũ fricat᷑ ex eo in circuitu alo
picie cõfert valde.⁊ ipᷣm cũ melle eradicat ve
rucas.⁊ plurimus vſus eius facit ſuber.⁊ eſt

ex eis que nocent intellectui.pꝛopterea ꝙ ge⸗
nerat humoꝛem malum.

nbi
pio
de⸗

eve
1eſt
⸗

Iminüũ deſiderat terrã pinguẽ. ⁊ aerem
calidũ.⁊ ſerit᷑ de mẽſe marcij.ſiccũ ⁊ ca⸗

ldũ eſt in tercio gradu. ꝑ qnq; annos põt ſer
uari. virtutẽ habʒ diureticã ⁊ fumoſitatẽ ſub

tiliãdi.vñ ſumptũ in cibis ⁊ potibo ⁊ ſalſamẽ

tis digeſtionẽ cõfoꝛtat. vinũ decoctiõis eius
⁊ ficuũ ſiccarũ ⁊ ſemĩs feniculi doloꝛẽ ⁊ toꝛ⸗
ſionẽ inteſtinoꝝ ex vẽtoſitate mitigat. Itẽ vi
nũ valet cõtra frigidã tuſſim. Cõtra tumoꝛẽ
fauciũ ciminũ ⁊ ficus bñ trite in vino coq̃nt
emplaſtrũ factũ ſuꝑ locũ dolentẽ imponat᷑.
Lotra frigidũ reuma capiq puluis eiꝰ ⁊ bac
carũ lauri ſimul in teſta calefactꝰ ⁊ in ſacculo
poſitus capiti ſuꝑponat᷑. Cõtra ſtranguiriaʒ
diſſinteriã ⁊ alios doloꝛes ex frigiditate ci⸗
minũ cũ vino coctũ ſuꝑponat᷑.Cõtra ſangui

nẽ oculoꝝ nõ in pncipio ſʒ poſt puluis cimi⸗

ni cũ vitello oui cõfectꝰ ſuꝑ tegulã calidã po⸗

nat᷑ et diuiſum ꝑ mediũ ſepius ſuꝑponatur.
Coõtra liuoꝛẽ ⁊ cõmixtionẽ.vel alio modo fa

ctũ dũ recens eſt puluis cimini ſubtilis bene
cõfectus ad ignẽ.⁊ ſepiꝰ apoſit certũ reme⸗

diũ eſt. Et nota ex frequẽti vſu cimini fit
diſcoloꝛatio cu.ideo fratres minoꝛes: quia

multũ eo vtunt᷑.et ad iſtum finẽ ſunt multuʒ
crocei etde hoc ſumme gloꝛiant᷑. W

Sextus Fo. lxxx.

Rocus eſt duplex ſcz ſilueſtrꝭ qͥ ſerit ſi
cut alie herbe.ᷓ eſt modice vtilitatꝭ ſed
facit altũ ſtipitẽ.⁊ multas maculas in qb na
ſcit crocus qͥ cũ apꝑet in oꝛtu ſolis colligit᷑.

Itẽ eſt bonꝰ crocꝰ domeſticꝰ qͥ nõ ſerit᷑qa ſe

mina non ꝓducit ſed cepulle eiꝰ colligunt de
mẽſe aplis vł maij.⁊ dimittunt᷑ octo diebo in
aceruo vt maturent.⁊ tũc mũdant᷑ ⁊ ſiccant
in loco calido.nõ tñ ad ſoleʒ ne coq̃nt᷑ cũ ſint
mature.qð cognoſcit᷑ qꝛ tũc folia eoꝝ ſũt ſic
ca.⁊ ſeruant᷑ vſq; ad menſem auguſti.⁊ tũc vł
ante aut poſt vna ſeꝑata ab alia in areis paſti

natis plantent᷑ cũ radicibo q̃s habent ꝑ vnẽ

ſpannã diſtãtes in quattuoꝛ digitis ſubmer
gant᷑ in ſulcis vel duobo vl tribo annis dimit
tant᷑.⁊ q̃libet anno de mẽſe aplis ſi fuerit tũc

folia ſicca ⁊ de menſe maij iunij iulij ſi herba
naſcit᷑ in areis immittant.ſuꝑando terrã ꝑ to
tã ſuꝑficiẽ ꝑ duos digitos deoꝛſum.vt nõ tã
gat᷑ cepe. Et ſi plãtant᷑ circa finẽ auguſti aut

de mele ſeptẽbrꝭ radit᷑ terra.vt area ob oĩ hũi
ditate ſeu viriditate mũdet᷑.deiñ naſcẽtib⸗ flo

ribo colligant᷑ ⁊ crocꝰ ſiccꝰ ſiccet᷑ ad lẽtũ ignẽ
et aliqᷓ loco clauſo ſeruat.⁊ elapſis duob yel

tribus annis totꝰ euellat᷑ de mẽſe aplis.⁊ ite⸗

rũ plantat᷑ vt dixi. Terrã deſiderat cretoſam

vel mediocrẽ.⁊ põt optime plãtari vbi fuerit

cepe vbi ſunt euulſe.Et eſt ſciendũ ꝙ crocus
nõ multũ ledit᷑ vmbi ſʒ plurimũ ledit᷑ a mu⸗

ribus qͥ ſub terra coꝛrodũt cepas eiꝰ.contra

q̃s nihilqͥ ſub terra tm̃ valet cõtra tẽdere tra
pulas iuxta eoꝝ foꝛamẽ.⁊ ſulcos inter areas
cõcauos facere.qͥ eã defendũt ab hũoꝛe aqᷣo.
quẽ valde timent.⁊ ꝓpter hoc ſunt impeditio
nes tranſitũ muriũ ⁊ talparũ.que multũ appe
tũt cepas eius. Crocus eſt ca. ⁊ ſic.in pꝛimo
gradu in ſuis q̃litatibo tẽperatus:⁊ ideo cõfoꝛ

tatiu valde. vnde cõtra debilitatẽ ⁊ defectuʒ
coꝛdia multũ valet. Ruboꝛẽ oculoꝛũ ex ſan⸗
gu ine vel macula tollit:ſi tritus cũ roſis ⁊ vi⸗

tello oni aponaf oculo. vt dicit Dyaſ. Item
q crocũ eabihehie ⁊ crapulã nõ ti⸗
mebit. Item coꝛone ex eo facte nõ permittũt

homies inebꝛiari.Itẽ ſomnũ facit ⁊ ſtimulat

ventrẽ.vt dicit Polinius. Item dicit ꝙ curat

moꝛſus ſerpentiuz arenaruùm ⁊ puncturas

ſcoꝛpionum

De Cepullis.

.

R S

4
WWBS

—2

palo de melſe iunij ſcz vna in ſoꝛamẽꝑ

vnũ pedẽ diſtantes.q̃ magnũ caſpũ faciunt.
quo poſtea vtimur eſtate ſequẽti poſt paſcha

2 ſunt fere eiuſdẽ cõplexiõis cũ alijs cepis.

DPrtCarduůo.

Arduus ſerit᷑ de mẽſe marcij. terrã ſter⸗

coꝛatã diligit ⁊ ſolutã.qᷓ;uis in pingui
poſſet melius puenire.⁊ hoc illi pꝛodeſt con
tra talpas.ſi non in ſolidioꝛi terra pangat᷑ ne
ab inimicis aĩalibus facile ꝑfoꝛet᷑. Sunt in
area iã ꝑacta cardi luna qᷓ; creſcẽte ſerendi ſe
mina diſcreta ſpacio ſemipedis Cauendum
eſt ne ſemia ĩmerſa ponant᷑:nã debiles ⁊ cur⸗
uos creabũt ⁊ duros.nõ alte impᷣmẽda ſunt.
ſed tribo digitis cõpꝛehenſa mergant᷑. donec
ad pᷣmos articulos digitoꝝ terra pꝛoueniat.

herbis liberent᷑ aſſidue.donec plãtatura ſoli
dent ⁊ ſi eſtas intrauerit irrigent᷑ ſi acumina
ſeminũ conſtringas.pluuialis ſpinulis care⸗

re Palladius affirmat.mẽſe octobꝛis cardui
plante ponant᷑ inter frumentũ iam natuʒ vel

alias ſegetes cũ palo.quod eſt vtiliꝰ qᷓ; eas in

crudo ſolo ponere. Quas cũ ponemus radi⸗

1— — ces ſummas eoꝛũ ferro reſecamꝰ.ac fimo cin
BBirimus terno: pedũ ſpacio ſeꝑamus.cũ in⸗
Ebvpulle malixie plantant᷑ vt poꝛri ctum

crementi canna pedali ſcrobe depoſitas bi⸗
nas aut trinas. Cinerem ſepe ſub byeme ſic⸗

—

t⸗
nhun
con
in⸗
Min
ile
Gunn
ar⸗
ſunt
oe
inr
ſoli

ina

e⸗
dui

ſen
1

i⸗
h⸗
ſ

=

cis diebus fimũq; miſcebimꝰ. Colligunt᷑ au
tem nõ ſumu ſed ſucceſſiue maturant.nã tũc

eſt colligẽdus carduus cũ habʒ adhuc floꝛes
in ꝑte inferioꝛi.ſicut fertur nõ ante nec cũ flo
res om̃es ceciderint.qͥa deterioꝛ eſſet. Sane
ſingulis annis quotidie auferẽde ſunt plan⸗
te.vt nec macres fatigent.⁊ ſoboles per alia
ſpacia dirigant᷑.cũ tamẽ aliq̃ ſunt radices ꝑ⸗

te vellende 6 ſeruabis ad ſemia colligẽda li
.

beratas omibus pullis teſta ſuꝑ tegere debe
bis aut coꝛtice.nã ſolent ſemĩa ſole vel ymbꝛi
bus interire.

Acomiülla calida z ſicca eſt in pmo gra
du: ⁊ eſt pꝛopinqua vᷣtuti roſe ĩ ſui ſub

tiliatiõe. et ipius caliditas eſt ſicut caliditas

olei cõueniens:et aꝑitiua ⁊ ſubtiliatiua ſpiſſi

tudinis.mollificatiua ⁊ reſolutiua abſq; at⸗

tractione.et hec eſt eius pꝛopꝛietas in medici
nis.ſedat apoſtemata calida mollificando et
reſoluendo.⁊ confoꝛtat mẽbꝛa neruoſa om⸗
mia.et eſt ex medicinis plus cõferentibo laxi⸗
tudini q; relique.Et eſt confoꝛtatiua cerebꝛi.

„7

quia reſoluit materias capitis.

Sextus Fo. lxxj.
De Cuſtutapo
dagralim.

Aſtuce id eſt podagralim xl grungus
calida eſt in pmo gradu.⁊ ſiccũ in ſcdᷣo
cum floꝛibus debet colligi.et ꝑ duos annos

poteſt ſeruari.pꝛincipaliter virtutẽ habʒ pur
gandi melancoliã ſcdᷣo fleuma.vnde cõueniẽ

ter ponit᷑ in decoctionibus purgantibo melã
coliam ⁊ fleuma. aqua decoctõnis eius valet

contra ſtranguiriã ⁊ diſſinteriã ⁊ etiam her⸗

ba ſi poteris habere in magna quantitate de
coctam ĩ vino ⁊ oleo renibus pectoꝛi als pe⸗
ctini et alijs partibus dolentibus cathaplaſ
mata.Auiceñ.dicit ꝙ aqua cuſtuce eſt mira⸗
bilis ad ictericiam.ſed Areſto.dicit ꝙ de pꝛo
pꝛietatibus eius eſt expellere ſuꝑfluitates an
tiquas a venis.

DPeCalamento.

„

Allamentũ aliud eſt aquaticũ et vocat
mentaſtrũ. aliud eſt montanũ et vocat
nepita. Montanũ melius eſt. quia eſt magis
ſiccũ.cum floꝛeſcit debet colligi.⁊ in vmbꝛo⸗
ſo loco ſiccari.⁊ poteſt per annũ ſeruari.virtu
tem habet diſſoluendi cõſumandi ⁊ confoꝛ⸗
candi. Contra frigidam tuſſim ⁊ contra frigi
dum aſma vinũ decoctionis eius pulueris ⁊
Miq̃ricie ⁊ vue paſſe vel vinũ decoctionis eius
pulueris et ficuũ ſiccaruʒ valet. nam ex eo et
alijs quibuſdã rebus fit dyacalamentum qd
ad idem valet. Item puluis eius in ouo ſoꝛ⸗
bili ⁊ in farina oꝛdei ad idem valet.Cõtra do
loꝛem ſtomachi ex frigiditate vtatur patiẽs
puluere eius in cibis ⁊ in vino decocto. Jlez
ↄtra frigidũ reuma vngat᷑ oꝛopiciũ vłoꝛoꝛi⸗
piciũ als occipiciũ ex melle decoctnõis pulue
ris eiꝰ poſtea fiat ſatellatio ex puluere calefa⸗
cto ĩ olla crudi.vel ex ipᷣa herba multũ em̃ cõ
fert. Cõtra relaxationẽ vue fiat gargariſmꝰ
ex acceto decoctiõis pulueris eius vl herbe.
eæt ponat᷑ puluis eius ⁊ puluis roſarum. Cõ⸗
tra tenaſmon ex ffegmate nitro vł ex alio hu
moꝛe frigido inungãtur renes ex melle et aq̃
decoctionis pulueris eius vel herbe.⁊ pona
tur puluis eius ⁊ colofome.Et ſic etiam libe

Bixtus

ratur matrix. vel fiat fomentũ er aqua deco⸗
ctionis eius ad deſiccãdas ſuꝑfluitates ma⸗
tricis et multũ valebit.

D Centaurra.

1

Entaurea calida ⁊ ſicca eſt in tertio gra
du.hec herba amariſſima eſt. et alia eſt
maioꝛ:alia minoꝛ.ſed maioꝛ eſt maioꝛis effi⸗
cacie cõpetit medicine pꝛincipaliter.ſcõᷣm ſo
lia ⁊ floꝛes.vnde cum incipit floꝛes pꝛoduce⸗
re debet colligi.et in vmbꝛoſo loco ſiccari.pꝑ
annũ in multa efficacia poteſt ſeruari.virtu⸗

tem habet diureticã attractiuã ⁊ conſumpti⸗

uam.vinũ decoctionis eius valet ad oppila⸗
tionem epatis ſplenis renũ veſice ſtranguiri

am et diſſin teriam. Vnde Galienus centau-

rea eſt ex melioꝛibus nobilioꝛibo medicinis

dag opilationem epatis et confert magnitfice

duriciei ſplenis emplaſtrata ⁊ bibita. Cõtra

vermes aurium inijciat᷑ ſuccus eius cum ſuc
co poꝛroꝛũ.ad lumbꝛicos detur puluis eius
cum melle ad viſum clarificandã ſuccus ra⸗
dicum centauree maioꝛis cũ aqua roſata cõ⸗
ficiat᷑ et oculi liniantur.

de
ſub
t

—☛

—
—☛

ffi⸗
nſo
u⸗
n
inn⸗
npt⸗
pla⸗
gon
nau⸗
Cinis
nifice
Cö
mſ
ſs
⸗
ch⸗

. = .

De Captlio veneris.

Apillus veneris frigidũ ⁊ ſiccum eſt tẽ
perate.virtutẽ habet diureticã ex ſubti
li ſubſtantia. recẽs multe eſt efficacie parum
poteſt ſeruari.quia ſubtilis herba eſt. Cõtra
calefactionẽ epatis detur aqᷓ decoctionis eiꝰ

Item ex ipᷣa qqua ⁊ ʒuccaro fiat ſirupus.⁊ ſi
ſtit cũ vicio ſplenis addat᷑ aliquid calidũ di⸗
ureticum. Item plagelle intincte in ſucco eiꝰ
vel ipᷣa herba trita ſuperponat᷑.Auicẽna aũt
dicit ꝙ parũ declinat ad caliditatem ⁊ ſic eſt
ſubtiliatiuus reſolutiuus ⁊ aꝑtiuus.⁊ in ipᷣo
eſt ſtipticitas.et quãdo permicetcibo galloꝝ
⁊ coturnicũ facit eos foꝛtes ad dimicanduʒ
⁊ interficiendũ.Cinis eius cuʒ acceto ⁊ oleo
confert alopicie.⁊ cum oleo mirtino ⁊ vino ⁊
lixiuio pꝛolongat capillos ⁊ pꝛohibet caſum

illoꝛũ.⁊ eius cinis cum lixiuio confert furfu-

ribus capitꝭ.⁊ delet eas et eradicat vlcera hu
mida in eo.⁊ confert pulmom purgando ip⸗
ſum valde ⁊ pꝛouocat vꝛinã.frangit lapideʒ.

⁊ pꝛouocat etiam mẽſtrua.et trahit ſecũdinã

⁊ purgat mulierum fetum.et abſcidit fluxrum
ſanguinis.

tur. Ad matricẽ mũdificandã ex ſgidi

4

Slixtus Fo. lxxxff.
De Cituta.

Icuta calida ⁊ ſicca eſt in quarto gra⸗
du.virtutẽ habet attrahendi diſſoluen
di ⁊ conſumandi.ea tamẽ non vtimur in in—
terioꝛibus medicinis.quia venenoſa eſt ⁊ in
ſubſtantia ⁊ in ſuis qualitatib.diſſoluit em̃
tm̃ ꝙ ſpũs minuunt᷑ ex quoꝛũ inanitione mẽæ
bꝛa moꝛtificant᷑.virtutẽ habet potiſſimã ßᷣm
radices.deinde ſcõm folia. vltimo ſcoᷣm ſe⸗
mina. vnde ſemen eius quãdoq; ponitur in

medicinis contra viciũ ſplenis.talis fit vſus

tota herba in acceto cum bolo armenico per
decem dies iaceat.deinde bulliãt quouſq; re
ſolutum fuerit armoniacũ.⁊ poſtea coletur

per pannũ.illa liquoꝛoſitas bulliat bene ad
ignem.et addita cera ⁊ oleo fiat vnguentũ ci⸗
tuce.qð eſt potiſſimũ cõtra ſplenis ⁊ cõtra du

ra apoſtemata ⁊ contra arteticã ⁊ epilentiã ſi

inungat᷑ Cõtra podogrã ⁊ arteticã coquat᷑ ra
dix in paſta fiſſa ꝑ mediũ ponant᷑ ſupꝛa arte
ticã tutiſſimũ remediũ eſt. Cõtra iliacã paſſi⸗
onẽ ſtranguiriã et diſſinteriã ex decoctiõeeiꝰ
in vino foꝛti ⁊ oleo dolentia loca cataplaſmẽ

„

o hu

–

nbus et glutinoſum etad meſtrua pꝛouocan

da fiat fomentũ ex vino ⁊ aqua ſalla decocti⸗
onis eius. Contra ſcrofulas ſiccas ſiat vſus
herbarũ diureticarum: poſtea fiat cathaplaſ
mata ex duabus partibus cicute ⁊ tercia ſca

bioſe.

Betataputin.

———

Atiapucia calida eſt in tercio gradu.et
humida in ſcdᷣo.ſed Gerhardus dicit
in ſuo modo medendi ꝙ eſt calida ⁊ ſicca in
tercio gradu. Eſt aũt ſemen cuiuſdã herbe ſi⸗
mili noie appellate.que remoto exterioꝛi coꝛ⸗

tice ſeruat᷑ ꝑ annũ.eligẽda eſt q̃ viridis nõ ꝑ⸗

foꝛata interiꝰ nec liuida ſed alba virtutẽ ha⸗

bet purgãdi ꝑ ſuꝑioꝛa ex vẽtoſitate ⁊ lenitate

quã habet vñ quãdoq; dat᷑ ſanis ad ↄſerua⸗
tionẽ ſanitatꝭ.qnq; egris ad egritudinẽ remo

nẽdã. Cõtra qtidianã de flegmate ſalſo ⁊ ſca⸗
bie cõteratur catapucia in magna qntitate.?

poſtea cauliũ folijs inuoluta ſub cinere pona
tur:diuq; dimittat᷑.vt bñ coquat᷑.deinde con
tracia cõpᷣmat᷑.⁊ oleũ qð inde fluit ſeruet᷑ qʒ
ꝑ annũ ſeruari põt.Et cũ neceſſe fuerit detur
patiẽti in cibis vel aliq̊ alio mõ:⁊ ita pñt deci

pi multi. vt fiat claretũ ex catapucijs bene cõ

tritis:⁊ cũ melle decoctis. Deinde cõmiſceat

Sextus

vinũ ⁊ fiat claretuʒ. Et nota ꝙ in. xx. lih vini
debet eſſe catapucij vna libꝛaidẽ in vncijs ⁊
alijs ponderibo minoꝛiba. Itẽ pũt poni cata⸗
pucie bñ cõtrite in iure carniũ vel piſciuʒ vel

alioꝝ ciboꝛum ⁊ ↄmeſte muliũ valet ſanis et
egn. Gerhard tñ dicit: ꝙ catapucia eſt mul⸗

tu laxatiua ⁊ purgat ſuꝑiꝰ ⁊ inferiꝰ laboꝛio⸗
ſe. ⁊ cũ anguſtia.vñ cauendũ eſt ne det niſi fa
cile fomẽti.⁊ niſi ſit materia digeſta. nec ſunt
dangde hñtibo ſtomachũ debilem et inteſtina.
qm̃ ſubuertũt ipᷣm.nec dent᷑ niſi detẽꝑate nec
moꝛã faciãt in ſtomacho.nec eſt ſuꝑ doꝛmien
dũ nec quieſcendũ.ſicut nec in ceteris vomi⸗=⸗
tiuis medicinis Et vſus eoꝝ eſt vt ex eis acu
ant᷑ medicine. Item dicit ꝙ ꝑ ſe poſſunt dari
trite ⁊ diſtempate cũ aqua calida vel vino.et
dicit ꝙ purgãt pᷣncipaliter flegma 2 viſcoſas
hũoꝛes.⁊ maxĩe a ſtomacho ⁊ inteſtinis.vn⸗
de pꝛoſunt coleric coꝛdiacis iliacꝭ artetic fe
bꝛi qtidiane ⁊ ex vitrio vel naturali flegmate.
Dyaſ.aũt dicit: ꝙ dant a. v. Gnis vſq; ad.ix.
et qñ ſtomachus fuerit foꝛtis dent᷑ integra.⁊
ſi ſit debüis dent contrita. Item dicit ꝙ ſi fo
lia catapucie dent᷑ cocta cũ pullis aut cũ ole⸗
ribus aut alijs cibis laxant flegma ⁊ colerã.

ſas

fe
Ae.
ir.
1
ſiſo
gle⸗
gi.

Liber

Retanꝰ eſt rinci marini eſt calidũ ⁊ ſic
(C(Cũ in tercio gradu.herba eſt q̃ in locis
marinis inuenit᷑.virtutem habet valde diure
ticam ex ſubſtantia ſubtilitate. Contra ſtran

guiriam viciũ lapidis ⁊ iliacam paſſionẽ her
ba in multa quantitate in aqua bullita ſali⸗

naria vino ⁊ oleo ⁊ in illa aqua patiens ſcat
vſq; ad vmblicum. ⁊ ſi tantã quantitateʒ ha

bere nõ poteſt cataplaſma loca dolentia her⸗
ba etiam cõmeſta vel vinũ decoctionis eius
Velnam pꝛouocat. H

BDPe Celidonia.

Elidonia calida ⁊ ſicca eſtĩ quarto gra
Aqdui:cuius duplex eſt maneries ſcilicʒ in
dica.qᷓ maioꝛis eſt efficacie et citrinam habʒ
radicem æt eſt cmunis que eſt in partibo no
ſtris.⁊ eſt minoꝛis efficacie.vna tamẽ pꝛo al

tera ponitur.et cum in recep tionibus inueni
tur radix non herba debet poni. virtutem ha

bet diſſoluendi attrabendi ⁊ cõſumendi.Cõ
tra doloꝛem dentium ex frigida cauſa radix

inter dentes aliquantulũ contrita et aleum

ipſam.

Sextus Fo. lxxxiij.

ſuperponat ad caput purgandum ⁊ vuã fri⸗

gido humoꝛe radix in vino decocta patienti
ſuperponat᷑.et patiens fumũ per os recipiat.
deinde vinũ gargariſet.qð vuam deſiccat. et
caput purgat. Plinius autem dicit ꝙ ſucco
celidonie oculi hirundinũ eruti vel leſi ad ſta
tum pꝛiſtinũ reducuntur.

De Cerekolio.

Erefolium ſeritur de menſe Auguſti.
cctt eſt bonum per totum hyemem ⁊ poſt

1

„* . .

Pꝛiandrũ eſt herba ſa cõmunis.que
clida ⁊ ſicca eſt in ſecũdo gradu. cuiꝰ
ſemen in receptionibo debet poni quod ꝑ du⸗
os annos ſeruat᷑ virtutem habet confoꝛtan⸗
di ex aromaticitate.ad digeſtionẽ confoꝛtan
dam ⁊ doloꝛẽ ſtomachi ex ventoſitate.detur

ſemen eius in cibis et vinũ decoctionis eius

in potu. Item puluis eius ſemis ſuꝑ carnes

aſperſus eas ſapoꝛat. yſidoꝛus dicit ꝙ eius

ſeminis in vino datus dulci reddit homies

ad venerẽ pꝛonioꝛes. Sed cauendum eſt ne
nimis detur quia amentiã deducet᷑ ⁊ furoꝛeʒ

cuius herba cũ ſemie eſt canibus venenoſa.

t eos interſicit.ſi ab eis aliquotiens ſumar᷑

Onſolida maioꝛ.id eſt ſimphitũ frigi⸗
de ⁊ ſicce complexionis eſt.ſed pꝛopꝛie
vadix ipᷣius eſt medicinalis.virtutẽ habʒ con
ſtringendi ſubſtantiam ſeu materiã groſſam

per quinq; annos ſeruat᷑ puluis eius dat᷑ in
cibis. valet contra fluxũ ſanguinis menſtruo
rum. ⁊ ſimiliter fomentũ ⁊ ipᷣa herba factuʒ⸗

. .

De Cutumere.·

fio⸗
vopꝛi
bʒcon
oſum
dat in
nſtro
ar;

AVcumer agreſtis eſt herba vocata.erx

cuius ſucco fit electuariuʒz hboc modo
in canicularibus diebus colligitur fructꝰ ip

ſius berbe. Cum eſt quaſi maturus.⁊ conte⸗
ritur.⁊ ſuccus ipᷣius expꝛeſſus ſoli exponit᷑ ⁊
deſiccat᷑ ⁊ quidã decoquũt ſuccũ cũ melle fe⸗

re vſq; ad conſumptionẽ ſucci ⁊ dant admo

dũ electuarij qð ſatis laxat per inferioꝛa.per
duos annos põt ſeruari.habet autẽ virtutezʒ
purgandi flegma ⁊ viſcoſos hũoꝛes. Secũ⸗

dario colerã nigrã ſiue melancoliã.vnde va⸗

let contra paraliſim flegmate vitreo vel natu
rali ſciaticis arteticis podagricis ſubuenit.at
trahit enim maxime a remotis partib ⁊ pur
gat. Item coctũ paſſionibus ex flegmate me
det᷑:nõ tamẽ per ſe ſolum datur: purgat ꝑ os
et per ventrẽ.⁊ vſus eius quidẽ eſt vt admi⸗
ſceat᷑ alijs cõfectionibo ⁊ ex dꝛagma medici⸗

na acuat᷑ ⁊ qui electuariũ accipit non ſolum

doꝛmiat:ſed moueat᷑ ſicut qui ſuſceperit ele⸗
bo:ꝛũ.quoniã ſolet ſuffocationeʒ inducere.in
iliaca paſſione pᷣcedat aliqð cliſtere molliti⸗
uũ:et poſtea fiat aliquod ex aqua maluarum
oleo ⁊ melle cũ vncia.j.eraderij.et inijciatur.

et erit contra iliacam ⁊ contra arteticam ciro
gram ⁊ podogr. Item herba ipſa ſi habere

Auiũ abſtergit.et letigines.

Sextus Fo. l. xxxiiif.

poterit cõteratur aliquantulũ. ⁊ decocta ĩ vi⸗
no ⁊ oleo dalenti ſuꝑpoſita ſtrãguiriam ilia⸗

ce ⁊ podagre ſubuenit. ad menſtrua pꝛouo⸗
canda puluis electuarij cõficiatur cum oleo
muſtelino vel roſato.⁊ bombex intinctus ſun

perponat.et apoſtemata frigida maturanda
electuarij vncias.v. ⁊ farina oꝛdei confician

tur cum vitello oui.⁊ ſuperponat᷑ Ad apoſte
mata rumpenda fit optimũ ruptoꝛiũ ex ele⸗

ctuario ⁊ turbentina.ad vermes auris confi
ciat᷑ electuariũ in quantitate granoꝛũ quinq;

cum modico acceto. ⁊ modicũ infundatur te
pidum/ad omnẽ doloꝛẽ ſtomachi ex frigida

cauſa inungatur ex cõfectione electuarij.⁊ ac

ceti ad lentigines faciei ⁊ ad omnes ſuperflui
tates eius remouẽdas accipe ceruſam ⁊ cam
phoꝛam ⁊ electuarij in quantitate illoꝝ duo
rum. ⁊ conficias cum acceto in modum vn
guenti. ⁊ piſta in moꝛtario plumbeo vel pi⸗
ſtello plumbeo.⁊ ponat᷑ in vaſe vitreo ꝑ qui⸗
decim dies. et poſtea in pꝛedicto moꝛtario cũ
piſtello eodem moueatur addito acceto.ſi du
rum ſit ex eo vngatur facies.omnẽ enim pan

ð
.
—„

yptamus qͥ alio nomie dicit fraxinella

qa frondes hʒ ad modũ fraxini. calidũ
2⁊ ſiccũ eſt in tertio gradu.radix eius eſt cuiui
dam herbe ſumili noĩe appellate.qᷓ in locis ca
lidis lapidoſis ⁊ ſiccis pcipue reperit᷑ habet
autẽ pꝛecipue ipᷣa radix vᷣtutem attrahedi cõ

ſumendi ⁊ diſſoluendi venenũ. Contra moꝛ

ſum venatoꝛũ animaliũ ipᷣa herba vel radix

trita ſuꝑponat᷑ Succꝰ etiã eius cũ vino det.
puluis eius cũ ſucco mente conſiciat᷑ ⁊ ſuper
ponat᷑ ⁊ potui det᷑. Iſidoꝛus inſuper dicit ꝙ

eſt tante virtutis vt ferrũ a coꝛꝑe extrahat vn

1„07

de ⁊ eius pabulo fere ꝑcuſſe e
coꝛpoꝛi infixas.

BDe. Endiuia.

₰

Aadiuia (que alio noĩe dicit᷑ ſcariola)
vl lactuca agreſtis.frigida ⁊ ſicca eſt in
ſcdᷣo gradu.ſemina ⁊ folia competũt vſui me
dicine.et folia etiã vſui ciboꝝ competũt. Sʒ
radix nullam habet virtutẽ. folia viridia ma
ximc ſunt efficacie.ſicca nulliꝰ.virtutẽ habzʒ
cõfoꝛtandi et alterandi.vnde cõtra oppilatio⸗
nẽ ſplenis ⁊ epatis ex colerica cauſa pꝛoueni
enti.valet cõtra tercianã duplicẽ ⁊ ſunplicẽ.

eiuntſaginss

Sextus

ictericiã ⁊ calefactionem epatis et apoſtema

calida valent cõmeſte elixe vel crude. Item ſi
rupus ex decoctione eius ⁊ ʒuccaro valet ad
idem. Item ſuccus eiꝰ vel ſirupus cũ reubar
baro datus ĩ quarto vel ſexio die materia exi

ſtente digeſta valet. Item cõtra doloꝛẽ epatis

⁊ calida apoſtema valet ipᷣa herba contrita ⁊
ſuperpoſita.⁊ ad idẽ valet ſuccus epithima⸗

tis:⁊ ſi nõ habes folia coque ſemen herbe tni
tum in aqua et pone ſuper eius locum. Al⸗
bertus dicit: ꝙ aqua endiuie cum ceruſa et
acceto eſt epithimia mirabilis ad infrigidan

dum quicquid infrigidari debet.

HBHeEnnla.

MANula non ſerit᷑:qͥa ſemen nõ habʒ. ſed
plantat᷑ coꝛona eius tota.vel maioꝛ ꝑs
eius in terra pingui ⁊ alte foſſa:et bene ſub⸗
acta.calida ⁊ hu mida eſt in tercio gradu.hu⸗
mida in pmo. Cuiꝰ duplex eſt maneries ſcʒ
oꝛtulana ⁊ cãpana q̃ eſt maioꝛis efficacie ſᷣm
radices.Colligit᷑ in pꝛincipio eſtatis.radix ⁊
ſole ſiccat᷑ ne hũiditate coꝛrũpat᷑.radix in me
dicinis poteſt poni ꝑ bienniũ ⁊ trienniũ põt
ſeruari. Itẽ hʒ virtutẽ liniẽdi ⁊ mũdificandi.
vñ valet j̊ neruos ex frigiditate indignatouꝝ

— — —

—

—

,ſed
ꝛs
ſub⸗
hu⸗
ſ⸗
ſeimn
rr
lane
l
1d.
4os

cõtra doloꝛẽ ſi puũaliũ ex frigida cauſa det vi⸗
nũ decoctiõis eiꝰ ſm iſtud. enula cãpana red

dit pᷣcoꝛdia ſana. Cõtra doloꝛẽ ſtomachi ex

frigida cauſa. ⁊ cõtra ventoſitatẽ ⁊ cõtra tuſ⸗
ſum frigidã detur vinũ decoctiõis eiꝰ.puluis
cũ puluere cinamomi delicatis ſoluit vẽtoſi⸗

tatẽ ſpiritualiũ.herba tota decocta in vino ⁊

oleo ⁊ cataplaſmata doloꝛẽ ſpiritualiũ iliacũ
colicũ ⁊ ſtranguiniã ſoluit. Contra frigidum
aſma det᷑ farina oꝛdei in q̃ coctus ſit puluis
eius. Itẽ nota ꝙ in enula eſt vᷣtus rubificati⸗
ua ⁊ abſtractio vltimga.

SPeatica frigida ⁊ ſicca eſt in pꝛimo gra⸗

du.herba eſt creſcẽs in aquoſis locis et
pᷣ̃cipue lapidoſis:habẽs folia multa terre ac

lapidib adherẽtia.vᷣtuteʒ habet diureticã ex
ſubtili ſubſtantia ⁊ infrigidatiuã:vnde valet

contra oppilationẽ epatis et ſolenis ex calida
cauſa ⁊ contra caloꝛẽ epatis ⁊ ictericiã ⁊ ideo

detur oꝑatica. Sirupus ex aqua decoctiõis

eius addito reubarbaro in fine decoctionis
optimus eſt contra ictericiam.

BDer Erutua.

‚

Fo. lxxxv.
Ruca calida eſt ⁊ ſicca ĩ quarto gradu.
domeſtica maioꝛis eſt efficacie q; ſilue⸗
ſtris.ſemina pᷣcipue competũt medieine.ſecũ

do folia virtutẽ habet cõſumendi ⁊ coitũ in

citandi decocta cum carnibus valet ad coitũ
incitandũ. ſtranguiriã ⁊ diſſinteriam ſoluit
et paraliſim. Item in vino decocta ⁊ renibus
cataplaſmata libidinẽ incitat.pectini ſuppo⸗
ſua vꝛinam pꝛouocat. Semen eruce ⁊ maxi

me ſilueſtris facit virge erectionem.

Bulus eſt calidus ⁊ ſiccꝰ in tercio gra
du:coꝛtices radicum ⁊ curiones pꝛeci-
pue competũt medicine.Coꝛtices radicuʒ in

vere colligũtur.⁊ ſiccant ad ſolem.per annuzʒ

ſeruant᷑.habet autem virtutẽ diſſoluendi cõ⸗
ſumandi ⁊ purgandi flegma.⁊ viſcoſos hu⸗
moꝛes. Succus eius dicit᷑ ⁊ purgat attrahẽ
do ſuperius ⁊ inferius anguſtioſe.vnde non
debet dari niſi digeſta materia ⁊ coꝛpoꝛe flu⸗
xui pꝛeparato.vt in alijs vomitiuis medici⸗
nis valet febꝛi quotidiane diuturne:terciane
ex colera cicerina et vitellina. Itẽ epatis oppi
lationi ⁊ ictericie ⁊ collice ⁊ iliace ⁊ aq̃ lento⸗

9

flegmaticoꝛũ educit. vſus eius eſt vt der ſuc⸗
cus eius per ſe vel in eius decoctione diſtem

peret᷑ alia medicina.vel addat᷑ ſirupo vel oxri

mellis laxatiuis.vel coquat᷑ cum melle ad cõ
ſumptionẽ ſucci. Contra tremoꝛẽ exc emita
tũ ⁊ arteticam ⁊ lentoflegmaticã fiat bai᷑ caʒ

ex aqua ſalſa decoctionis radicũ eius.⁊ curi⸗

onum vel totius herde.

De Fenitulo.

Eniculus ſeritur de menſe decembꝛis

ianuarij febꝛuarij ⁊ marcij. ⁊ toto tẽpo
re tranſplantat᷑ calidus ⁊ ſiccus eſt in ſecũdo

gradu.virtutem habet diureticã extenuandi

groſſam ventoſitatẽ. cõmeſtum poſt pꝛandiũ

confert acidis eructuationib.que fit ex in
digeſtione. ⁊ hoc facit ex ſubtili ſubſtantia et
qualitatibo ſuis. Semẽ eius folia ⁊ floꝛes ⁊

coꝛtices radicũ vſui medicine cõpetunt. Se

men colligit᷑ in pꝛincipio autumni.⁊ ſeruat᷑ ꝓ
tres annos. Coꝛtices radicũ colliguntur in
pꝛincipio veris.⁊ ſeruant᷑ per mediũ annum.
ontra oppilationẽ epatis ſplenis ſtrangui⸗
riam diſſinteriã ⁊ vicium lapidis ex frigida

cauſa detur.et aqua decoctionis eius. Item

Sitxtus

feniculus coctus ⁊ cõmeſtus valet cõtra pꝛe⸗
dicta. Item eadẽ aqua vel vinũ ſoluit doloꝛẽ
ſtomachi ex frigiditate vel ventoſitate.⁊ di⸗
geſiionẽ cõſoꝛtat.idẽ facit puluis ſemis eius
Contra pannũ oculoꝛũ ⁊ pꝛuritũ ſuccus ra
dicũ eius ſeniculi in vaſe eneo ꝑ qndecim di⸗
es ad ſolẽ ponat᷑.et moꝛe colirij oculis appo⸗
nat᷑. Contra pꝛuritũ oculoꝛũ certũ eſt experi
mentũ.conſficiat᷑ aloes optimũ cum ſucco ſe

niculi.⁊ ponat᷑ in vaſe eneo ad ſolem per.xv.

dies. deinde ponat᷑ in oculis moꝛe colrij.

—

Lamula eſt calida ⁊ ſicca ĩ quarto gra
du.flamula quia virtutẽ habet intenti⸗
uã eſt autẽ ſimilis vidalle in folijs ⁊ floꝛibus
ſed hʒ floꝛes cõcauos.viridis multe eſt effi⸗
cacie.ſed ex ſiccitate nullius vel modice.Ad

cauteriũ ſiue ignẽ facienduʒ cõterattamula
⁊ ſuper locũ ponatur ⁊ dimittat᷑ per diem.et

poſtea inuenit᷑ cutis cõbuſta. Ad apoſtema
rũpenda quãdo verſuʒ eſt ad ſaniem. ⁊ caput
eſt durum. conteratcum oleo.⁊ ſupponat᷑ ole
um.ponitur ad relaxationem ne flamula ni⸗
mis exſiccat.

— . —

—

„E

.

Vmusterre eſt herba nota. ſic dicta.qꝛ
generaliter a quodã groſſa fumoſitate
terre calidũ eſt in pꝛimo gradu.ſicca in ſcdo.
viridis ⁊ ſicca a quodã magne efficacie.pꝛin
cipaliter purgat melancoliã.ſcðdᷣo fleuma ſal
ſum ⁊ colerã aduſtam. ⁊ eſt diuretica contra
ſcabiem vncias.ij.ſucci eis addito ʒuccaro fi
at ſirupus.⁊ cum aqua calida detur.vt addã

tur ſemina feniculi. Item ſiat hoc vnguentũ

cum oleo nucũ.⁊ ponat᷑ puluis fuliginis ſub
tilis.et conficiat᷑ addito acceto ⁊ ſucco fumi⸗
terre in maioꝛi quantitati qᷓ; de alijs.⁊ vnga⸗
tur patiens in balneo optimũ eſt. Et nota q;

ſi ſuccus eius detur ter in ſeptimana vt dixi⸗

mus optime purgat humoꝛes inducẽtes ſca
biem. Item herba fumiterre in vino cocta et
poſita ſuper locũ podagricũ multũ valet.

Sixtus Fo. xxxvj.
Defungo.

—
ND

R
ℳ☛
G

— —

AUingi quidam ſunt boni.quidam moꝛ
tiferi.boni ſunt parui rotundi ad mo⸗
dum pilei.qui in pꝛincipio veris apparent.et
in maio deficiũt.nunq; em iſti tales aliqueʒ

interfeceruni.aut multũ leſerunt ſubito. ſed
tamen omes malum generant nutrimentuʒz.

Moꝛtiferi autẽ ſunt qui naſcunt᷑ iuxta ferrũ

et ruginoſum. Alij autẽ ſunt moꝛtiferi licʒ nõ
ſtatim interficiant.ſcʒ illi qui naſcũtur iuxta
alias res putridas. aut iuxta habitationẽ ali
cuius reptilis venoſi.aut iuxta quoſdam ſpe
ciales arboꝛes.que in pꝛopꝛietate habẽt fun
goscoꝛrũpere ſic oliua eſt Signũ aũt moꝛti
feri eſt. ꝙ in ſuꝑficie eius quedã hũiditas vi⸗
ſcoſa ⁊ coꝛrupta eſt.⁊ ꝙ cito alterat᷑.et coꝛrũ⸗
pitur inter manꝰ colligentiũ fungos. In no

ſtris autẽ habitatiõibus inuenit᷑ fungus qui
latus eſt.et ſpiſſus aliquod ruboꝛis habens

in ſuꝑficie ⁊ in illo ruboꝛe habet multas am

pulas eleuatas.quarũ quedam ſunt fructe et
quedã non. Nam ⁊ ille moꝛtalis eſt.et ſtatim
interficiẽs et vocatur fungus muſcarũ.eo ꝙ
in lacte pulueriʒatus interficit muſcas.

De Finugreto.

Enũgrecum calidum eſt ⁊ ſiccum.ſub

ſtannã habet conglutinoſam. vnde vir
tutem habet maturandi ⁊ laxandi.Ad apo⸗
ſtemata exterius maturandũ farina fenigre⸗
ci cum vitello oui conficiatur.et ſuperponat᷑
maturat eum ⁊ extenuat. Ad maturandũ et
rumpendũ conficiat᷑cum trebẽtina.⁊ ſuper⸗
ponatur.herba etiam cocta in oleo ſuperpo⸗
natur ad maturandũ. Ad apoſtema ſpiritua
lium farina fenigreci in ſacelo poſita ⁊ deco⸗
cta in aqua cum maluiſco ponat᷑ deſup. Ad
apoſtema ſtomachi ⁊ inteſtinoꝛũ ex farina fe
nigreci et aqua pꝛedicta fiant pultes ⁊ ſuper⸗
ponantur.

Sextus
De Gabulia.

Auubuſia ſunt de natura caulium et ha=
bent foꝛmam cauliũ donec clauſa fue⸗
rint.ſed poſtq; clauſi ſunt folia ipſoꝛum fiũt
quaſi alba ⁊ groſſa ſicut tuice ceparum. aerẽ

deſiderant frigidũ.nam in aerecalido vel tẽ⸗

perato non claudũtur ſed aperta remanẽt ſi⸗
cut caules.terram vᷣo deſiderãt qualem cau⸗
les.ex eis fiunt compoſita ſicut exrapis. Itẽ

ſeminantur vt caules.

DeGramine.

— — —

ho⸗
ſe⸗
üt
eri
te⸗
iſi⸗
en⸗

₰ℳ

.

Raminis virtus eſt ſtiptica.⁊ vulnerũ
conglutinatiua. ventris conſtrictina.
vulnerũ renum ⁊ veſice ſanatiua.⁊ doloꝛis

ſplenis mitigatiua.et eius ſuccus potui datꝰ
ſua pꝛopꝛietate lumbꝛicos occidit. hanc her
bam noſcunt canes ⁊ eam comedũt quando
ſe purgare volunt.vt Plinius dicit.

BDeGralego.

Nalega dicit᷑ impĩgnare terram ſi viri

dis vertatur in ea. Item dicit᷑ ꝙ eius ſe

men mirabiliter facit ouare gallinas.

De Gentiang.

Enciana eſt radix cuiuſdam herbe ſill
noie appellate. cuius folia radix eſt me

dicinalis. In fine veris colligit. et exſiccata
per tres annos ſeruat᷑. Haſcitur autẽ frequẽ
tius in montibus ⁊ in locis vmbꝛoſis ⁊ hu

midis.calida et ſicca eſt in pᷣmo gradu.virtu
tem habet diſſoluendi cõſumendi ⁊ aperien⸗

di. VUnde diuretica eſt contra antiquũ aſma.
detur puluis eius cum vino addita aqua oꝛ

dei.ſuccus radicis eius abſtergit moꝛpheaʒ.
⁊ ſanat plagas ⁊ vlcera coꝛroſiua.bibita etiã
multum iuuat eum qui cecidit ex alto ⁊ colli
ſus eſt.⁊ vltima medicina eſt contra moꝛſum
ſcoꝛpionis ſerpentiũ ⁊ vermiũ venenatoꝛuʒ.
ac canis rabidi ſi bibunt᷑ ex ea cuʒ vino due
Vnele. J

Dr Gariokilatal

Ariofilata ſimilis eſt nouellis folijs ru

beiſ ſen flaponibus.⁊ eius redolent folia.
cCalida et ſicca eſt in tercio gradu. Recens
maioꝛis eſt efficacie q; exſiccata.⁊ ſeruat᷑ per
annũ.virtutem habet diſſoluendi conſumen
di ⁊ aperiendi.et dicit᷑ gariofilata quia odo⸗
rem habet ſunilem gariofolis ſcõᷣm ſapoꝛeʒ
vel effectum. Contra coꝛdiacã paſſionem in
gaqᷓ marina ⁊ oleo cocta ꝑti anterioꝛi ⁊ poſte⸗

rioꝛi ſuperponat᷑.Ad digeſtionẽ conſoꝛtan⸗

dam:⁊ doloꝛem ſtomachi ⁊ inteſtinoꝛũ ex fri
giditate vel ventoſitate detur vinũ decoctio⸗
nis eius. l

Sixtus
De Humul.

Aimulus.id eſt liatigo. flos eius pter

.

ſiccitatem ſuam conſeruat᷑ per longitu⸗
dinem maximã temꝑis in virtute ſua ita vulł
garis opinio eſt ꝙ nunq; putreſcit.et eſtacu
ti odoꝛis ⁊ foꝛtis.et eſt calidũ ⁊ ſiccum.diſſo
lutiuus viſcoſitatũ ⁊ inciſiuus.et conſeruat
a putredine liquoꝛes quibus admiſcetur.

—

Jf. ——e

Ne

zan
o

ALiber
De Juſquiamo.

———

Vſquiamꝰ eſt frigidꝰ in tercio gradu.

DSemen eius eſt cuiuſdã herbe que caſ

ſilago vocatur ſiue deus caballinus.Semi⸗
nũ autem triplerx eſt diuerſitas.eſt em album
rubeũ et nigrum. Albũ et rubum competunt

medicine.nigrũ vᷣo moꝛtale eſt. Nota ꝙ iuſ⸗

quiamus debet recipi per os.interius ponen
dũ eſt ſemen ſi exterius herba.et ſemen maio
ris eſt efficacie. virtutem habʒ emothoꝛicam
id eſt ſomniferã cõſtringendi et moꝛtificandi
ad ſomnũ pꝛouocandũ in acuta egritudine
fiat fomentũ ex aqua decoctõnis eius herbe
circa frontem et timpoꝛa et pedes.ſiat etiã ab
lutio poſtea fiat hoc emplaſtrũ.puluis ſemi⸗
nis ſubtilis cum albumie oui et lacte mulie⸗
ris puellã nutrientis et modico acceto ⁊ fron
ti et timpoꝛiba aponatur. Item ad lacrimas
conſtringendas fiat idem emplaſtrũ ex ipſa.

Contra diſſinteriã fiat emplaſtrũ ex ipᷣa her

ba et ſuperponat᷑. doloꝛem eius tollit.Lõtra
doloꝛem dentiũ ſemina ſuper carbones po⸗
nantur.⁊ patiens fumũ per os accipiat et te⸗
neat ſuper aquam et apparebunt quaſi ver⸗

mes ſuꝑnatantes. Semen ſuperpoſitũ den⸗

Sixtus Fo. lexxviij.

tiet in cauſa calida doloꝛem tollit. et nota ꝙ

per decem annos ſeruatur,·

/.

Sopus eſt calidꝰ ⁊ ſiccꝰ in tercio gra⸗
Agu.habet virtutem ſcpᷣm folia et floꝛes
non ſcõm radices: diuretica eſt diſſoluendi
cõſumendi ⁊ attrahendi.Contra frigidã tuſ
ſum valet vinũ decoctionis eius etficuũ ſicca
rum.Item vinũ decoctionis eius et ſeminis
ſeniculi doloꝛem ſtomachi et inteſtinoꝛũ tol⸗
lit.fomentũ factum ex aqua decoctionis eiꝰ
matricẽ a ſuperfluitatibus munditficat.et ab
ſtergit. Idem ſacit ſuppoſitoꝛium ex puluere
eius ⁊ oleo muſtelino.puluis eius vel ipᷣa her
ba in teſta calefacta et ſuperpoſita capiti ꝑ ſe

vel in ſacello valet contra frigidũ catarrũ. et

caſum vue.Contra vuã fit gargariſmꝰ ex ac⸗

ceto decoctionis eius. Item ipᷣa herba in vi⸗

no decocta et cathaplaſmata tollit doloꝛem
ex ventoſitate.

* 5

Liber
De Iruntijs.

— ð

M

Runcij et ſaluida eadem eſt herba. G

multũ ſpinoſa.de quoꝛuʒ radicibus

fit cincibarũ hoc modo. in dubbus
libꝛis mellis et vna iruncinoꝛũ mundatoꝛuzʒ

vel paſtinate ponant᷑ vnci.libꝛa vel dimidia

et due zinʒiberis vel medietas piperis tantũ
hoc modo lauent᷑ iruncij ⁊ abijciatur lignuʒ

deinde minutatim incidãtur. et poſito melle
ad ignem.⁊ optime deſpumato ponant᷑ in eo

iruncij ⁊ ʒinʒiber ſiue piper.et vſq; ad ſpiſſi⸗

tudinem congruã bulliant. Et ſi in fine de⸗

coctionis addatur puluis:als ſemen eruceet

pinei erit optimũ ad coitũ ⁊ mẽbꝛi erectionẽ.

Arus qui alio nomie dicit᷑ barba io⸗
unis:als barbaron vel pes vituli.cali.⁊
ſic. eſt in ſcdᷣo gradu. In locis ſiccis ⁊
humidis montuoſis ⁊ planis inuenit᷑.in hye
me ⁊ eſtate magnã habet efficaciã ſcᷣm folia

maioꝛẽ ſcdm radices. maximã ſcõm quaſdã
tuberoſitates que colligunt᷑ ſcindũtur et de⸗

ſiccant᷑ virtutem habet diſſoluendi relaxan⸗

di ⁊ extenuandi. Contra tumoꝛẽ aurũ her⸗
ba ipſa cum tuberoſitatibus decoquat᷑ in vi⸗

no et oleo.addito cimino.et fiat emplaſtrum

guribus ſuperponat᷑. Contra frigida apoſte

mata ipᷣa herba tota cũ tuberoſitate ⁊ exun⸗
gia vꝛſina teratur.et poſtmodũ in teſta calefa
cta ſuperponat᷑. Contra ſcrofolas nouellas
herba ipᷣa cum exuugia veteri ⁊ ſquilla vłex⸗
ungia vꝛſina ſi poteſt haberi terat᷑.⁊ ſuperpo
nat᷑ ⁊ liberabitur ſi recentes fuerint.Ad faci⸗
em depurandã.et cutim ſubtiliandã ex tube

roſitatibus deſiccatis fiat puluis ſubtilis et

cum aqua roſata conficiatur.et ponat᷑ad ſo⸗
lem donec aqua conſumat᷑.Et ita fiat ter vel
quater vel amplius ex illo puluere ſolo vł cũ

aqua roſata puluis eius carnem ſuperfluam
coꝛrodit.

ſond
ure
iuſd
iof
anno
duy
ctay⸗
opi
dolo⸗

dihl

nenea

leht

io⸗
l
99
nhſe
ſola
ſi
de⸗
n⸗
er⸗
gwͦ⸗
gum
poſt
run⸗
leſn
ellas
ler⸗
fach⸗
mbe
lis
dſo⸗
ſlã

iorx
Deiris ſiue yrtos.

Ris ſiue yreos ſiue gladiolus.als gla⸗

Zolnus. cuius folia ſunt ſimilia enſi: cũ
floꝛibus purpureis vel albis. Nam iris pur
puream habet floꝛẽ.yreos autẽ album.⁊ ſunt
eiuſdẽ virtutis.radice tm̃ vtimur in medici⸗
nis.in fine veris colligitur ⁊ ſiccatur.ꝑ duos

annos ſeruat᷑.calida ⁊ ſicca eſt in ſecũdo gra

du.virtutem habet diureticaʒ.vnde diſſoluit

et aperit. Contra vicium ſpiritualiũ ⁊ contra

oppilationem ſplenis epatis renũ ac veſice.et

doloꝛem ex ventoſitate vinũ decoctionis ire
os iuuat.puluis eius leuiter ſuperfluam car⸗
nem coꝛrodit Ad pannũ oculoꝛũ fiat coliriũ

ex puluere eius.⁊ aqua roſata.

Der Liqiiritia.

SBixtus

8 /

Iquiricia eſt radix cuiuſdã herbe.q̃ de
ſigerat terraʒ bene ſolutam.⁊ pꝛecipue
zabulum. vt in eo facile multas ⁊ longas p
ducat radices. que ſi plantat᷑ faciliter comp⸗
hendit.⁊ circa ſe multũ pullulat.⁊ foꝛte ſi ha⸗
ſta eius adhuctenera flectat᷑ ad terrã ⁊ operi⸗
atur conuertet᷑ in radicẽ.ſicut accidit in men
ta.ruta ⁊ gramine.calida ⁊ humida eſt tẽpe⸗
rate. Eligenda eſt non nimis groſſa. nec mul
tum tenuis.interius crocea.non puluerizabi

lis. nigra vo ⁊ alba eſt abijcieda.ſuccus eiuſ⸗
dem eſt efficacie ⁊ etiã foꝛtioꝛis.qui hoc mo⸗

do fit. Cum viridis eſt bene cõterat᷑.et in aqᷓ

bulliat et decoquat᷑ vſq; ad conſumptionem

fere.poſtea expꝛimat᷑.valet contra omnia vi⸗
cia pectoꝛis.decoctio eius valet cõtra tuſſim

ad idem valet electuariũ confectum ex ſuc
co liquericie ⁊ melle. Item liquericia maſti⸗
cata ⁊ ſub lingua retenta ſitim ⁊ aſperitatem
lingue ⁊ gutturis mitigat.

*

Ingua arietis (que plãtago vocat frigi
.. agüaca eſt. folia eius ſicca cõſolidant
optĩe vulnera ⁊ vlcera.⁊ ad hoc nihil eſt mez
lius ea (vt dicit Dyaſ. Et mirabile videt᷑ ꝙ ſi
bibat᷑ ſuccus triũ radicũ eius tribus vnciiss

vini aliqñ curat tercianã.Et quatuoꝛ radicũ

ſuccus cũ quattuoꝛ vncijs vini bibatur.ali-⸗
quãdo curat quartanã. Item dicit Dyaſco.

ꝙ ſanat vulnera canis rabidi. ydropicos iu
uat.veneno repugnat.eius ſuccꝰ lumbꝛicos

necat.⁊ vehementer ſolutionẽ ventris miti⸗

gat. menſtrua conſtringit.⁊ tumoꝛes apoſte
matũ in pꝛincipio reꝑcutit ⁊ diſſipat.gingui
as tumidas ⁊ ſanguineas repꝛimat ⁊ ſanat.

DeTiio.

„

8
N

R
N —

Iliũ plãtat᷑ de mẽſe octobꝛis ſeptẽbꝛis
nouẽbr in tra pigui ⁊ bñ ſubacta. Nã
accipiunt᷑ ſpici ſiue bulli eiꝰ virides. vel ſicci
ponunt᷑ ꝑ vnã ſpannã.vł vnũ pedẽ qð eſt me

lius ſeꝑati ſicut fit de alijs. Itẽ dicit Ariſto.
ꝓ ſi haſta lilij qũ nondũ aꝑtum eſt ſemẽ ſiue

flos eiꝰ flectat᷑ in terrã.ita ꝙ cepa nõ radicet
⁊ cooꝑiat᷑ terra infra paucos dies emittet in
qᷓlibet nodo haſte cepã ꝑuulã ſicut ſunt bui
li eiꝰ.calidũ ⁊ hũidũ eſt. Aliud eſt domeſticũ
aliud ſilueſtre. Sʒ ſilueſtre aliud gerit floꝛeʒ
purpureũ.qð efficaciꝰeſt.aliud croceũ habʒ
coloꝛẽ.domeſticũ aũt cũ exungia veteri tritũ
vel cũ oleo coctũ ⁊ ſuꝑpoſitũ frigidũ apoſte⸗
ma maturat.Contra ſplenis duriciẽ radix li
lij in młta quãtitate cũ bꝛãca vꝛſina ⁊ radice
emiſce ponat᷑ in vino ⁊ oleo ꝑ.x.dies.Et po⸗

ſtea colet᷑ ⁊ colatura addita cera ⁊ olco. ⁊ fiat
vnguẽtũ. Ad faciẽ colerandã accipe tubero

ſitates radicꝭ lilij agreſtis ⁊ ſicca.⁊ puluerem
inde fac ⁊ iſtẽpera cũ aq̃ roſacea ⁊ deſiccet᷑.
q̃ facto ter vel q̃ter illũ puluerẽ ſolũ ⁊ cum aq̃
roſacea ↄfectũ ducas ſuꝑ faciẽ. Jtẽ abluẽdo
mũdabit faciẽ ⁊ renouabit cõtractionẽ ruga
rũ. Itẽ folia eius ſi trita cũ oleo aponant᷑ qꝛ
vHᷣtus erꝰ mitigatiua eſt. Itẽ educit purgatiõʒ

meẽſtrualẽ qꝛ eſt aꝑitiua ex vẽtoſitate. ⁊ eſt tu⸗

D

?

.
4
.

ganto magis valet.

Liber

mToꝛis rep̃ᷣſſua. Et ideo valet cõtra apoſtema
ta ex vẽtoſitate Si radix eiꝰ trita cũ oleo ſepi
us appo nat᷑. Pliniꝰ dicit ꝙ cepe cum vino et
oleo admixto clauos pedũ ſagittas ſerpẽtuʒ
2 fungoꝝ maliciã ⁊ venenũ decocte cũ vino
⁊ oleo admixto clauos pedũ ⁊ nodos ſoluũt.
piloſq; lo aduſtis reddũt. in vino etiã cocte
addlito melle venis pᷣciſis ſubueniũt.folia ip
ſius cocta in vino vulnera ſanãt. Ex floꝛib-

eiꝰ fit oleũ.⁊ aq̃ ſicut ex roſis.⁊ ſunt vere eiuſ
dem virtutis cum oleo ⁊ aqua roſata.

Pe Lingua aus.

Ingua auis calida ⁊ ſicca eſt in pꝛimo

AIgrad u.folia hʒ ꝑua ⁊ acuta ligue auis
ſilla. viridis multe eſt efficacie. exiccata nulli

„* . * .

us.virtutẽ habet incuãdi libidinẽ.⁊ humeetã
di. herba iſta cũ carnibo cocta vel oleo cocta

vel ſanguĩe libidinẽ incitat.valʒ etiã decocta

agddito zaccaro cõſump. Cõtra ſiccitatẽ pe

cioꝛis det᷑ aq̃ decoctionis ipᷣius ⁊ addito tra⸗

De Lapatio.

Avppaciũ idẽ accetoſa vel rimoſa calidũ

t⁊ ſiccũ eſt in tercio gradu vel in ſecũdo

en Auiceñ Eſtait iripler aſpacii ſcz aca⸗

Sextus Fob xt.

tũ acuta babẽs fſolia.virtutẽ habet diſſoluẽ⸗

di ⁊ relaxãdi aperiẽdi ⁊ extenuãdi. Cõtra ſca
biẽ ſuccꝰ lappacij acuti ⁊ oleũ muſteunũ ⁊ pix
liquida ſimul bulliãt poſtea colet᷑ ⁊ colature
addatur puluis tartari ⁊ fuliginis ⁊ fiat vn

gueniũ q ſatis cõpetens eſt icabioſis. Aui⸗
ceñ.dicit ꝙ radix eiꝰ cũ acceto cocta confert
ſcabiei vlceroſe.⁊ impetigini. ⁊ eius decoctio
ciũ aq calida pꝛunitui. Et ſiliter ipſa met i bal
neo eit optima Cotra impetiginẽ ⁊ ſerpiginẽ
fiat decoctio ſucci lappacij ⁊ puluere auripig
menti. Ad apoſtemata maturandũ lappaciũ

rotundũ tritũ ⁊ in oleo decoctũ vel cũ exun⸗

gla ſuꝑponat ad rüpendũ eodẽ modo ſuꝑpo

nat᷑acutũ.Contra ſtrãguiriã ⁊ diſſinteriã fi⸗

At decoctio lapacij i vino ⁊ oleo ⁊ pectini ſu
pponat.vꝛinã pꝛouocat in multa quãtitate.

Aqua vel vinũ decoctiõis eiꝰ ſoluit oppiiati⸗

oneẽ ſplenis ⁊ epatis.Cõtra ſcrofulas nouel⸗

las fiat emplaitrũ ex lappacio acuto ⁊ exũgia

ſimul tritis. Cõtra lumbꝛicos valet ſucc erꝰ
datus cũ melle. Cõtra flegma habũdans in

cerebꝛo ſuccus eius cũ ſucco rute in modica
quatitate naribus inijciat᷑ in aere calido vel

in balneo. Item lappaciũ crudũ vel coctum
cõmeſtum valet ſcabioſis.

Bi Tattuta.

Liber
Actuca ſeri ⁊ tranſplãtari poteſt fere to
to tſpe anni in terra pĩgui bene ſubacta
per ſe ⁊ mixtim cũ alijs herbis.⁊ q̃ ſata fuerit
in autũno vtiliter plantat᷑ mẽſe decẽbꝛis.cir⸗
ca areas aliarũ herbarũ que tũc ſerunt᷑. Jpᷣa
em̃ nõ timet gelu ſed roboꝛat᷑ ex eo.⁊ erit bo⸗
na poſt hyemẽ cũ alijs herbis.quouſq; ſemẽ
ꝓducet. Sed q de natura ꝑuarũ nõ trãſplan
tant. Que vᷣo ſunt ex magnis q romane dicũ
tur q̃ habẽt alba ſemĩa trãſplantari debẽt vt
creſcãt ⁊ dulcedinẽ habeãt.multũ iuuant᷑ ir⸗
rigatiõe tꝑe ſiccitatis.lactuca fri.eſt hu. tꝑate
Alij dicunt ꝙ eſt calida ⁊ hũida tꝑate.⁊ ideo
eſt melioꝛ ceteris herbis.⁊ tẽperatiſſima reſpe
ctu aliaꝝ herbaꝝ.Sanguinẽ generat ⁊ lac ⁊
vꝛinã ꝓuocat ⁊ colerã extiguit.ſanguĩs ebul
litionẽ refrigerat.⁊ ſomnũ inducit. Itẽ valet
cõtra ca:apoſtemata capitꝭ doloꝛẽ de colera
rubea. Sanguinẽ factũ amputat cathaplaſ⸗
mata.ſed cocta plus q;ᷓ cruda fit eſui cõueni⸗
ens.qꝛ eius lac caloꝛe ignis minuit᷑. pᷣ qð cre
at ſomnũ inducẽs.vñ fiu aperitiua.ſanguᷣinẽ
t peſſimũ generat.idcirco ea aſueſcentibo fit
nociua.qꝛ tenebꝛoſitatẽ oclis facit.⁊ ſperma⸗
tis materiã coꝛrũpit.Sed cũ eſt adhuc tene⸗
ra valet multũ in febꝛibo elixata vel cruda in
acceto cocta.addito croco ſoluit oppilationẽ
ſplenis ⁊ epatis. Ad ꝓuocandũ ſomnũ ſemẽ
conficiat᷑ cũ lacte mulieris puelł nutriẽtis ⁊
cũ albumie oui.⁊ fiat emplaſtrũ ſuꝑ timpo⸗
ra. Itẽ puluis ſemĩs eiꝰ cũ lacte ſomnũ ꝓuo⸗
cat. Itẽ facit febꝛicitantibo datꝰ cũ aq̃ calida.
CLoõtra calidũ apoſtema cõficiat᷑cũ oleo roſa
to ⁊ ſuꝑponat᷑ ⁊ deſtruũt ipᷣm. Itẽ cathaplaſ
ma frondiũ ipᷣius habẽtibo criſpilã ſubuenit
Itẽ ſemẽ eius datũ in potu ſepe pollutioneʒ
patienti celerit᷑ ſuccurrit. Itẽ eſt q̃daʒ ſpẽs la
ctuceagreſtis qᷓ longioꝛa ⁊ ſtrictioꝛa hʒ folia
ſubtilioꝛa ⁊ aſperioꝛa ⁊ nimis viridia.hec eſt
amara ⁊ eſt maion caliditat ⁊ ſiccitat q; do⸗

meſtica. Iẽ dicit lini ꝙ eſt am ſpes la⸗

ctuce ſpõte naſcẽtis quã capꝛinã vocãt.q̃ pꝛio

iecta in mari pꝛotinꝰ necant᷑piſces qͥ ſunt in
circuitu vicini. Itẽ eſt alia ſpẽs lactuce q̃ na⸗

ſcit᷑ in aruis.cuiꝰ folia trita cũ polẽta cõferũt
viſceribi.⁊ hãc greci vocant ylion. Itẽ eſt alia
ſpẽs q̃ creſcit in ſiluis quã vocãt ſcaricion.cu
ius folia trita cũ polenta vulnerib pſũt.ſan⸗
guinẽ ſtringũt.⁊ putreſcẽtia vulnera ſanant.
Et eſt alia ſpẽs lactuce habẽs rotũda folia ⁊
bꝛeuia.quã multi etiã vocãt acriã.Cuiꝰ ſuc⸗
cũ ancipitres ſcalpãdo terrã herbã extrahũt,
intingẽtes oclos diſcutiũt obſcuritatẽ ca

N

Sirtus

liginẽ cũ ſeneſcüt Cuiꝰ herbe ſucc? ſanat oia⸗
vicia oculoꝛũ.et maxĩe quãdo ei lac mulierũ
admiſcet᷑. Serpentũ moꝛſibo ⁊ ſcoꝛpionũ icti

bus medet᷑. Si ſuccꝰ eius cũ vino potet᷑ ⁊ fo

lia trita ſuꝑ vulnꝰ emplaſtrent᷑. omnẽ em in⸗

flationẽ diſcutit ⁊ compeſcit.
Da Lentilco.

„.
. —

Entiſeus cali.⁊ ſic. cõplexionis eſt. vir
tutẽ habet cõſtringendi ⁊ cõſolidandi.
õtra fluxũ menſtruoꝛũ ⁊ diſſenteriam ⁊ vo

mitũ ex debilitate virtutis cõtentiue.faſcicu

li parui facti cũ folijs decoquant᷑ in acceto.
et pectini ⁊ renibo cataplaſma factũ ſuperpo
nat᷑. Contra vomitũ ſuper furculã pectoꝛis.
Alius vſus cõtra pꝛedictas teneritates.len⸗
tiſci bulliant vſq; ad acceti cõſumptionẽ.de⸗
inde ſiccet.⁊ fiat inde puluis.⁊ detur incibis
⁊ potibus.Contra vicerationẽ virge puluis
factus ex folijs eiꝰ ſuꝑ teſtam calidã deſicca

tis ⁊ pulueriʒatis vlcera conſolidat ⁊ ſaniem

conſumit. ſed non debet poni niſi quãdo eſt

ſanies. Contra vlcerationẽ oꝛis lingue ⁊ la⸗

.

.

bioꝛũ in febꝛe acuta.fiat decoctio eius folio⸗ .
u ix acceto.⁊ patiens ſepe gargariſet.

ffa

fum
oon⸗
goͤl
Wult
ico
tibu
cli

se

llhit
o

lerne

imee

licge
ſtess
ſun
M

A

hit
ndi.
1 0
ſccu
evo⸗
gpo
nis,
len⸗
de⸗
ibis
luis
ſic
hienn
ck
l
o⸗

De Laureola.

Aureola eſt herba multũ laxatiua.cali
da ⁊ ſicca eſt in ſecundo gradu. Cuius

fructus ſiue ſemen eius eſt rotundũ ſubruf⸗

fum ad quantitatẽ piperis quod dicitur ci⸗
rogridiũ:ałls cocõdriũ quod eſt adhuc ma⸗
gis laxatiuũ qᷓ; laureola.et tamen ipſa herba
multũ eſt laxatiua ⁊ purgat multũ fleuma et
viſcoſos humoꝛes. pꝛincipaliter a remotis ꝑ

tibus ⁊ iuncturis membꝛoꝝ ſcdᷣario melan⸗

colicã.vnde valet ſciaticis arteticis et poda⸗
griicis. Item cõtra opoplexiam ⁊ paraliſim.

vſus em̃ eius eſt cũ alijs medicinis ĩ oximelle

illinitam et ſimilibo dat etiam in apoʒimati⸗

bus per ſe non dat᷑.quoniã habet naturã vl⸗

cerandi inteſtina. ex nimio ſuo acumine. Si

tamẽ ea per ſe vti volumus decoctioneʒ eius
damus.addito gũmi arabico.⁊ maſtice.⁊ ma
licia eius expꝛimat᷑.non aũt eis eſt danda ni

ſi eis qui difficiles ſunt ad ſoluendũ et carno

ſum ventrem ⁊ inteſtina habentibus. eiuſdẽ

virtutis eſt ſemen eius.

Appa eſt herba que habʒ in ſummi
tatibus capitella veſtibus valde ad⸗
herentia. lappe multe ſunt ſpecies.
omnes medicinales. Nam Plinius dicit. ꝗq;
ictibus ſcoꝛpionũ medent᷑ nec feriunt homi
nẽ ſi inuncta fuerit ſucco eius.decoctio radi⸗
cis eius confirmat dentes ſi tepida in oꝛe te⸗
neatur.ſemen eius multa vicia ſtomachi cu⸗
rat.reijcientibus ſanguinem pꝛodeſt.diſſin⸗

terie ſubuenit. Nam radix cum vino ſiſtit et
folia adiecto ſale ſoluunt.

Liber
De Teniſtico.

Eniſticus eſt calidus et ſiccus in ſe⸗
cundo gradu. Cuius ſemen leniſti⸗
cus appellatur. Semen non herba
vel radix in medicinis ponat᷑virtutem habʒ
diureticam aperiendi ⁊ extenuandi.vnde vi⸗

nũ decoctionis eius contra oppilationẽ ſple⸗

nis et epatis valet contra doloꝛem ſtomachi
et inteſtinoꝛum pꝛo ventoſitate pꝛouenienteʒ
aqua decoctionis eius valet.puluis etiã eius
cum puluere cimini datus ad pꝛedicta valet.

De lelonibus.

Elones deſiderant talem terrã ⁊ aerẽ
qualeʒ citrulli vt ſapoꝛioſioꝛes ⁊ ſoli
dioꝛes vt cucumeres.ſed nimis pin⸗
guem et nimis ſtercoꝛatam vt ſapoꝛioſioꝛes
et ſolidioꝛes fiant.et citius maturent᷑et eodex
modo ⁊ temꝑe plantari debẽt. ⁊ cũ nati ſunt
irrigari non audẽt. Ex his quideʒ ſunt longi
qͥ comedũtur maturi ſcʒ cum incipiũt redole
re et crocei fieri. Ex quiba groſſi qui habẽt ſe
mina valde parua ſunt ceteris melonũ gene⸗
ribus melioꝛes.Alij vᷣo ſunt ſubtiles virides
valde longi.⁊ quaſi om̃es curuati et vocant᷑
melanguli.qui comedunt᷑ acerbi ſicut citrul⸗
li. et ſunt eiuſdẽ ſapoꝛis.ſed ſunt minus frigi
di magiſq; digeſtibiles.et ideo melioꝛes et ci⸗
trullis eſſe dicũtur. Melones ſunt frigidi et
humidi in ſecũdo gradu.⁊ qui dulces ſunt tẽ
perate et frigidi. Auicẽna dicit ꝙ radi melo
nis eodẽ modo eſt vomitiua quo dictũ eſt de
radice citrulli.et cucumeris.O poꝛtet aũt vtẽ
tem melonibo vt melo pᷣcedat aliqð aliud ci⸗
bariũ.ne nauſeam faciat. Sed yſaac dicit ꝙ

eo cõmeſto oꝑtet aliqntulũ expectare:donec
ſit digeſtũ. anq; alꝰſumat᷑ cib Itẽ dicit Aui

ceñ.ꝙ melo eſt tarde digeſtiõis.niſi qñ come
dit cum eo qð eſt interius eius.⁊ ipᷣius nutri

— —

ſpel
mett
corn
nüel
ten
renca
llus
e

444H iber SGlxtus Fo. xcif.
mMentũ eſt ⁊ hůmoꝛ eius eſt cõuenientioꝛ q; c men eius in bꝛodio et cibis poſitum eos bo⸗
trulli ⁊ cucumeres. SDed cum melo coꝛrum ni ſapoꝛis ⁊ odoꝛiferos facit.
pitur in ſtomacho conuertit̃ad naturam ve⸗
nenoſam.valet ergo vt cum grauat extrabat᷑

velociter.et de his que iuuant poſt eoꝛum cõ D M li H
meſtionẽ in colericꝭ ſunt exicara maratrum Mexrcuriai.
maſtix.flegmatici vᷣo accipiant oximel ʒzinʒi s
barũ conditũ aut zinʒibarũ ſolum.aut dyaci 6”MMM
minũ ⁊ purum vinũ bibant. Semen autez ””łM .
melonũ mundatũ vꝛinam pꝛouocat.renes B M H
veſicam mũdificat ab arenis ⁊ lapidibus.

3
ſones
teod ,
niſunt
tlongi
redole
betſe
* Ercurialis.id eſt linothicis.frigida et
wnt huymida eſt in pꝛimo gradu. viſcoſam
tam/⸗ habet ſubſtantiam. vnde lenificando educit
usfig 4 coleram ab epate ſtomacho ⁊ inteſtinis.da⸗

ctch⸗ —— — tur autem ſuccus eius cũ zuccaro nõ coctus.

gicie q(ͥuia vim laxandi amittit in parte.
iungt FElllibotum calidũ ⁊ ſiccuʒ eſt in pꝛimo· .
an, gradu.herba eſt cuius ſemẽ ſimili neiie De Malua.
e . aſpellat᷑ et dicit᷑ etiam coꝛona regis.quia foꝛ
nini⸗ matur ad modũ ſemicirculi. Semen cũ ißfis
indc⸗ coꝛticibus ĩ medicinis ponit᷑.quia adeo par
dict uũ eſt ⁊ coherens.ꝙ vix ſeꝑari poteſt.virtu⸗
done, tem habet cõfoꝛtandi ex aromaticitate.⁊ diu
tui reticã ex ſubtili ſubſtantia.vinũ decoctionia
ſcom eius digeſtionẽ confoꝛtat.vẽtoſitatem exclu⸗

aun dit opilatiouem veſice ⁊ renum aperit. Se⸗

—

Allua frigida ⁊ humida eſt in ſcdᷣo gra⸗
dn. Cuius duplex eſt maneries.ſcʒ do⸗
meſtica que ſubtilioꝛẽ ⁊ frigidioꝛẽ habet hu
miditatẽ.et eſt ſilueſtris que dicit᷑maluauiſcꝰ
et biſmalua creſcens altius q̃ minus eſt frigi
da.et habet ſubſtantiã viſcoſam. Contra ca⸗
lidum apoſtema in pꝛincipio folia maluete⸗
rant᷑.⁊ ſuperponant᷑ ad maturandũ.⁊ teran⸗
tur cũ exungia poꝛcina recenti.et ſuper tegu
la calefacta ponant.hoc etiam valet cõtra du
riciẽ ſplenis ⁊ epatis.fomentũ ex aqua deco
ctionis circa pedes ad pꝛouocanduʒ ſomnũ
in acutis febꝛibo multũ valet. Malua coqui
nata ⁊ cõmeſta ventrem ioluit. valet etiã in fe
bꝛibus pꝛopter cõſtipationẽ ventris.ex qua
etiam aqua cõpetens fiat cliſtere maluauiſcꝰ

plus mollificat ⁊ maturat ſ̃m folia ſua.⁊ ma

gis radix cũ exungia trita aliquantulũ cale⸗
facta apoſtemata maturat ſuꝑpoſita.⁊ duri⸗
ciem mollificat.herba etiã cocta cũ radice vſ
q; ad cõſumptionẽ aque apparebit q̃dam vi⸗
ſcoſitas.q̃ ſuperpoſua apoſtematibo ipſa ma

turat.et duriciẽ remollit ⁊ relaxat.⁊ ex aq̃ ad

dita cera ⁊ oleo fit vnguentũ competẽs ad pᷣ⸗
dicta. Aqua necoctiõis ſeminis eius ⁊ mal⸗

ue valet cõtra tuſſim ſiccam. confert etiã ethi⸗

cis. Semina etiam ſacellata in oleo decocta
Duriciẽ ſoluit ⁊ mundificat.yſidoꝛus ⁊ Pli⸗

nius pᷣterea dicunt. ꝙ ſi aliquis ſe inunxerit
ſucco malue ad mixto cũ oleo puncturis apũ

ledi non poterit.nec patiet᷑ in membꝛis inun
ctis puncturã.neq; moꝛſum ſcoꝛpionum nec
granee.

Enta eſt calida ⁊ ſicca in ſcdᷣo gradu.
cius tres ſunt ſpecies.eſt em̃ quedam
domeſtica.que pꝛopꝛie oꝛtulana dicił.et hec
mediocriter calefacit.et cõfoꝛtat.et alia eſt ſil
ueſtris que mentaſtrũ dicit᷑ ⁊ mag calefacit.
Et eſt menta que longioꝛa latioꝛa acutioꝛa

habet folia.et hec menta romana vel ſarrace
nica vocat᷑:vulgarit᷑ herba ſctẽ marie dicit᷑.⁊
hec mag diuretica eſt q; alia. Menta dome⸗

ſtica eſt herba facile ſe multiplicãs. ⁊ cito de
terra pullulans.⁊? aſcendens ⁊ cũ haſtula in
terram reflexa.et ſi ab humo tecta fuerit con
uertit᷑ in radicem. ⁊ cito ex ſe nouam pꝛodu⸗
cit pꝛolem. Hec eſui magis q; medicine com

petit. ⁊ viridis ⁊ exiccata magne efficacie eſt.

ℳ

tür

ſoll
die⸗

tre⸗
ltg
ornn
Eey⸗
tan
ino⸗
cat
tlan
tutis
ſigtd
lelo e
atur
nede
N
gen
no⸗
nnco⸗
lgtur
lofri
liger
buch
nem
lliofa
nllloe
licin:
lccon
nonhe

ſccus

Aſua
Mleca
fun
ſinefch
bicos
nend
fpae

or,

torin
cuma
aloft
ltern
fteino
Lne
dote

N⸗
nn⸗

RNN

.

T –
—

Gdn⸗
gucdum
abee
lckfl
cleſncc.
gcuoꝛa
lſarmee
edicl
adomne⸗
1code
ſtulnin
clcon
Non⸗
ecom
cec

Liber

Debet autem ſiccari in loeco vmbꝛoſo. etꝑ an
nuũ multa efficacia ſeruat᷑.virtuteʒ habet diſ⸗
ſoluendi ex pꝛopꝛijs qualitatib.et confoꝛtã⸗

di ex aromaticitate. Contra fetoꝛẽ oꝛis ⁊ pu

tredinem ginguiarũ ⁊ dentium abluaturos

et ginguie ex acceto decoctionis eius mente

oꝛtulane. deinde fricent᷑ ex puluere mente ſic

ce vel cum menta ſicca.Ad appetitum cõfoꝛ⸗

tandũ quando impedit᷑ ex frigidis humoꝛibꝰ

in oꝛe ſtomachi exiſtentib.fiat ſalſamentum

ex acceto.et menta et modico cinamomo ſeu

etiam pipere.Cõtra vomitũ ex debilitate vir
tutis contentiue factum vel ex frigida cauſa
fiat decoctio mente in aqua ſalſamẽtiua ⁊ ac
ceto.et ſpongia intincta oꝛi ſtomachi ſuꝑpo⸗

natur:et etiam ipam mentã coctam patiẽs co

medat.Coõtra ſincopim ex debilitate ex febꝛe
vel ſine febꝛe.ſiue ex materia ſiue ex quacun⸗
q; cauſa cõteratur mẽeta.cũ acceto et modico
vino.⁊ ſi ſit ſine febꝛe.ſi cũ febꝛe ſolo acceto ⁊
in eo pone panẽ aſſum.et aliquantulũ dimit⸗
tatur vt humectetur ⁊ applicet᷑ naribus ⁊ ex
eo fricent᷑ labia dentes ginguie et timpoꝛa.et
ligetur ſuper venas pulſatiles timpoꝛum et
bꝛachioꝛũ patiens etiam maſticet ⁊ humoſi⸗

tatem tranſglutiet. Contra coagulationẽ la⸗

ctis faſciculi coquant᷑ in vino et oleo:et mam
millis cathaplaſment᷑. Et nota cum aliq̃ me
dicina datur contra venenũ:debet dari cum
ſucco mente. vel cũ vino decoctionis eius ſi
non habeas ſuccum.Contra venenuʒ ſolus

ſuccus mente romane vel vinũ decoctionis
vel ſuccus cum melle cõmixtus valet. Item
valet cõtra oppilationẽ ſplenis ⁊ epatis ⁊ via
rum vꝛinaliũ ex frigido humoꝛe.et ex calido
ſiue febꝛe. Succus etiam datus cũ melle lũ

bꝛicos interficit.auribus inſtillatus vermes
necat decocta in vino et oleo Herba ipᷣa ⁊ ca

taplaſmata ſoluit ſeliroſim apoſtematicũ frii
gidoꝛũ.mentaſtrũ et carice ⁊ ſaluia decoquã⸗

tur in vino.et dentur patienti.Contra frigi⸗
dam tuſſim vinũ decoctionis ipſoꝛum. Item
eius fomentũ in frigidatã matricem caleſa⸗
cit et mundificat.Sacellatio facta ex pulue⸗
re eius frigidum reuma capitis conſtringit.
Et nota ꝙ menta romana pꝛo oꝛtulana po⸗

ni poteſt.

De Mandꝛagoꝛa.

.

6* 2 . .

7

Andꝛagoꝛa fri.⁊ ſec.eſt.ſʒ ei acceſſus
nõ determiat᷑ ab auctoꝛibo.Cuius due

ſüüt ſpẽs ſcʒ maſclos ⁊ femia.⁊ vtraq; indiffe⸗

rent᷑ vtimur.⁊ qͥdẽ vt Auic.et alij dicũt femi

D nã eẽ foꝛmataʒ ad modũ femĩe.⁊ maſcłus ad

modũ viri qð falſũ eſt. ſʒ maſclus hʒ folia lõ
gioꝛa.feĩia vᷣo latioꝛa. Quidã tñ oꝑant᷑ tales
inciſiões vt decipiãt młieres.radicũ aũt coꝛ⸗

tices cõpetunt pᷣncipalit᷑ vſui medicie.ſcdᷣo
poma.tercio folia. Coꝛtex radic collectꝰ per

q̃ttuoꝛ ãnos ſeruat᷑ in magna efficacia.vᷣtutẽ
bʒ cõſtringẽdi infrigidãdi emothoicã.i.ſom⸗

niferã in acu febꝛibo.Ad ſomni ꝓuocatiõeʒ

puluis coꝛtic eiꝰ cõficiatcũ lacte mlieris pu

ellã nutrietis. ⁊ albumie oui ⁊ ſupponat᷑ frõ⸗
ti ⁊ timpoꝛibo.Cõtra doloꝛẽ capid ex calidi⸗
tate folia ipᷣiꝰ trita ſuꝑ timpoꝛa ponant᷑ inũ⸗

gat᷑ etiã oleo mãdꝛagoꝛato quod ſic fu.poma
mãdragoꝛe trita in oleo cõmuni diu macere⸗
rent᷑ poſtea fiat aliqntulũ decoctio.et colet᷑ et
illud.poſtea erit oleũ mãdragoꝛatũ qð valet
ad ſomnũ ꝓuocandũ.⁊ doloꝛẽ capit ex cali⸗
ditateſi frons ⁊ timpoꝛa inũgant᷑.⁊ caloꝛẽ fe
bꝛilẽ repꝛimit. Itẽ ipᷣiꝰ oleũ reꝑcutit materiã
apoſtematũ calidoꝝ in pncipio.fructꝰetiã vl

ſolia cataplaſment᷑ ſup vel ſaltẽ puluis eiꝰ cũ

ſucco alicꝰ herbe.Cõtra fluxũ vẽtrꝭð ex impe

tu colere ex pᷣdicto oleo vẽter ⁊ tota ſpinan⸗

gat᷑ ⁊ iniciat᷑ modicũ cũ aliq̊ leue cliſtere.Aui
ceñ.dicit ꝙ macle fricate cũ folijs eiꝰ delẽt lẽ
tigies. Itẽ ſtatim facit ſomnũ.⁊ poſita ĩ vino
inebꝛiat vehementiꝰ. Cura eoꝝ ⁊ oĩm nocu⸗
mẽtoꝛũ mãdragoꝛe ẽ cũ butiro melle et vomi

tu. Item nota ꝙ publice pᷣdicat᷑ mãdragoꝛã

hꝛe vᷣtuteʒ ipᷣgnãdi mlieres ſteriles ſi ex ea co
medãt.qð veꝝ nõ eſt.niſi foꝛſan ↄmedant cũ
ſterilitas eſſet ex ſuperflua matricis calidita⸗
te.tunc em̃ reduceret᷑ ad temperamentũ ma⸗

trix vt ſemen viri non aduratur in ea.

Eu ca. ſic. eſt ĩ ſcdᷣo gdu.herba ẽ cuiꝰ
ſemẽ ſilłi noĩe appellat᷑.q̃ pᷣcipue medici
ne ↄpetit.ꝑ duos ãnos põt ſᷣuari.vᷣtutẽ hʒ di
ureticẽ ex ſubtili ſubᷣa ſua.vinũ vł aq̃ decocti
onis eiꝰ valet oppilationẽ ſplenis ⁊ epatꝭ ex
frigida cauſa ⁊ ſtrãguiriã diſſoluit.aq̃ vᷣo cõ⸗

petẽtius põt dari ĩ eſca iuuenibi.vinũ in hye
me ſenibo puluis meu cũ ſemiĩe fenicli in cbbo

vl potu dat ventoſitatẽ inteſtinoꝛũ ⁊ ſtoma
chi excludit.et digeſtionem confoꝛtat.

BDeNMiarubio.

Arubiñũ ca.⁊ ſic eſt ĩ tercio du. que alio
noie dẽ pꝛaſiũ folia eiꝰ pᷣcipue cõpetũt
mediciĩe.ſcᷣario coꝛtices et radices.herba ſu

ſpẽſa in vmbꝛoſo loco p annũ tuak ß
ↄſumẽdi ⁊ diſſoluedi ex qlitatib.diſſoluẽdi ?

mellis diſpumati.et fi
vſq; ad ſpiſſitudineʒ. ⁊ poſtea ponat puluis
dꝛa gãti ⁊ gumi arabici ⁊ liqͥricij. qʒ erit opti
mũ viciũ pectoꝛꝭ.vł ſaltĩ puluis eiꝰ ↄficiat

Sixtus
tute hz

aperiẽdi ex amaritudie. Cõtra viciũ pectorꝭ
ſcʒ aſma ex frigido ⁊ viſcoſo hũoꝛe det᷑ dyapᷣ

ſii.vl fiat electuariũ ex vna ꝑte ſua.et quinta

*

at decoctio aliquãtula

ñ melle diſpumato. addito puluere liqricie.
Coõtra tuſſim valet decoctio eiꝰ ⁊ ficuũ ſicca⸗

rũ Coõtra ſtrãguiriã ⁊ diſſinteriã det᷑ vinũ de

coctiõis eiꝰ.⁊ ficuũ ſiccax.fiat etiã emplaſtxꝝ

ex ipᷣa herba cocta in vino ⁊ oleo ſup renes ⁊

pectinẽc. Itẽ valʒ cõtra colicã ex frigida cauſa

Coõtra emoꝛroides inflatas ⁊ influentes fiat

eucariſma ex aqᷓ ſalſa ⁊ vino decoctiõis eiꝰ.?
poſtea ſuppoſitoꝛiuʒ ex puluere eiꝰ cõfecto cũ
melle. vl fiat decoctio pulueris vł ſucci eiꝰ cũ
oleo muſtelino ⁊ bõbex ſuꝑponat᷑ Cõtra lũ
bꝛicos det᷑ puluis eiꝰ cõfectꝰ cũ melle. Cötra
ſmes auriũ ſuccꝰ eius auribo inijciat᷑ Cötra
ſplenis viciũ coꝛtices radicũ cum ipſa herba

macerent p. xx. dies ĩ vino ⁊ oleo. poſimodũ
fiat decoctio ⁊ coletur:et colature addatur ce

ra et oleum ⁊ fiat vnguentũ.

Berflaioꝛang.

* . .
*
4
. .
4
— . —
ð —
——D
—
R 3.
—
*
„*
1
6

Xſſſſ

ponr
turlo

herſo
liſ

lislo⸗

Anno

I3NI,

Aioꝛ ana calida et ſicca eſt in ſecundo
gradu.alio noĩe dicit᷑ eſeron.eius flos
⁊ folia competũt medicine.Colligit᷑ in eſtate
cum floꝛibus.⁊ in vmbꝛoſo loco ſiccat᷑.et per

annũ ſeruatur. virtutem habet confoꝛtandi

ex aromaticitate.diſſoluendi ⁊ cõſumendi ex
qualitatibo ⁊ etiam mũdificandi.puluis ma

ioꝛane in cibo datur vł vinũ decoctiõis eius

ſtomachũ infrigidatũ calefacit.⁊ digeſtioneʒ

confoꝛtat. naribo appoſita cerebꝛũ confoꝛtat
Floꝛes ⁊ folia ĩ teſta calefacta ⁊ in ſacello po

ſita ⁊ loco dolenti ſuperpoſita doloꝛẽ ex ven
toſitate pꝛouenientem ſoluit. Item capiti ſu

perpoſua valet contra reuma capitis. Item
nota ꝙ mures inſidiantur radicibo eius.in⸗
de medicinam querentes. Mß

Deflag.

rre.

Apus omnẽ fere aerem patit᷑terram de
ſiderat pinguẽ.⁊ in ſolo ſicco ⁊ tenui ⁊

pꝛope riuũ ⁊ deuexo ⁊ ſabuloſo melius naſci

tur loco. Pꝛopꝛietas napũ in rapam ⁊ econ⸗

Verſo trãſmutat᷑ ſed vt optime pꝛoficiat ſub⸗

actũ ſolũ ſtercoꝛatũq; ⁊ verſatũ querit.et in il

lis locis optime pꝛouenit in quibo ſegetes eo
anno fuerunt. Si ſpiſſi ſunt nimis interuel⸗ 4

Sextus Fo. xxiiif.

les aliquos vt alij roboꝛent quos in locſs va

cuis tranſferre poteris.ſerunt᷑ circa finem iu

lij ⁊ toto tempoꝛe menſis auguſti ſi pluuie de
ſunt irrigatione iuuent᷑ poſſunt etiã cõmode

ſeri inter miliũ ⁊ panicum maxime ſerotanũ

in ſecũda ſarculatiõe ipᷣius ſarculatiõe iuuã⸗
tur napus ⁊ rapa.ex napis nobilioꝛis ſaporꝭ
ſunt illi.qui ſunt longi ⁊ fere rugoſi nõ groſ
ſi.multas radices habẽtes.ſed vnam tantuz

acutã ⁊ rectam.Ex napis fiunt optima com⸗
poſita cum rafano ⁊ modico ſale acceto mei

le ⁊ ſinapi ⁊ ſpecieba odoꝛiferis.⁊ ſine ſpecie⸗
bus poſſunt fieri ſatis bona.calidi ſunt in ſe

cundo gradu ⁊ multũ nutriũt.ſed dure dige⸗

runt᷑.mollem ⁊ inflatã minus tamem q; rape

faciunt carnẽ.qui ſi in aqua coquat᷑ ⁊ ulla eie

cta in alia recoquat᷑ duricia ſue ſubſtantie tẽ
perat᷑.⁊ mediocriter inter bonũ ⁊ malũ gene⸗
rant nutrimentũ.qui bene cocti non ſunt dif
ficile digerunt᷑ vẽtoſitatẽ faciunt.⁊ in venis

⁊ poꝛis oppilationẽ Idcirco vtiles ſunt ſi bis

coquant᷑.⁊ vtraq; qqua pꝛoiecta in alia reco
quant᷑ cum pinguiſſima carne.

—G 5

D
R

.
1

Beflaſturtio.

Alſſturciũ calidũ ⁊ ſiccũ eſt in q̃rto gra⸗

du.ſemẽ eiꝰ pcipue cõpetit vſui medici

ne.ꝑ quinq; annos ſeruat᷑.herba etiã viridis

multe eſt et icacie.ſicca modice.vᷣtutẽ hʒ cõfu
medi diſſoluedi ex qitatibo ſuis. Cõtra para

liſim ligue cũ oppilant᷑ nerui ⁊ replent᷑ ex hui
gitatib vt ſolet accidere i acu febꝛib. ſemẽ

naſturcij maſticet᷑ ⁊ ſuꝑponat᷑ligue. Cõtra
pꝑaliſun alioꝛũ mẽbꝛoꝝ ſemẽ eiꝰ in ſacello po
ſitu ⁊ in vino coctũ mebꝛo dolenti ſuꝑpoſita

ipa herba decocta cũ carnibo ⁊ ↄmeſta valet

cõtra hũiditatẽ ſuꝑfluã cerebꝛi. vt in litargiã
ꝓuocet᷑.ſternutatio ex puluere ſemis naſtur⸗

cij naribo appoſito. Cõtra relaxanonẽ vue. fi⸗

at garganimꝰ ex acceto decoctõis eiꝰ ⁊ ficuũ
ſiccaru. Cõtra yliacã paſſionẽ ⁊ calidã ex fri⸗
gioa caula ſeme erꝰ in ſacello poſuũ etiã in vi

no decoctio ſuꝑponat᷑ad idẽ valet ⁊ ad ſtran
guiriã.herba ipa decocta in vino ⁊ oleo ſuꝑ⸗
poſita. Cõtra tenaſmon ex huoꝛe cõglutino⸗
ſo cũ anus eminet puluis ſuꝑponat᷑ ano.re⸗
nes etiã inungant᷑ melle ⁊ ſuperſpergat᷑ pul⸗

uis ſemiuis ⁊ cimini ⁊ colofome.

Deyienutart.

do gradii herba eſt lata habens lolia.

ſcit᷑ ⁊ inuenit iuxta i
ca contra venenũ ipſius napelli.

Enuſar eſt frigida 2 bumigda in ſecun⸗

Stxtus

in aquoſis inuenit᷑ loò. Cuiꝰ duplex eſt ma⸗
neries. vna purpureos hũs floꝛes. ⁊ alia cco⸗
ceos q nõ eſt adeo bona.flos cõpetit vſui me⸗

dicine.in ſeptẽbꝛi colligit᷑.⁊ ꝑ duos annos in

multa efficacia ſeruat.Ex floꝛib fit ſirupus
pcipue cõtra acutas febꝛes. ⁊ pꝛo diſtẽpdto
in caliditate floꝛes coquant᷑ in aq̃ addito ʒuc
cCaro. ? fiat ſirupꝰ.cõtra doloꝛẽ capiꝶ ex cali
ditate.ſarraceni ponũt in aq̃ per noctẽ vnã x
mane talẽ aquã cũ floꝛibs naribus applicant.

Beyt

tũ delet maculas cutis. etiã cũ in potu ſumit

rectificatũ ſtudio medicine valet cõtra leptez.
Eſ ſt autẽ venenũ homi bibere vltra dimidiã
vnciã.⁊ minꝰ hoc interficit hoĩeʒ.⁊ qdᷣ mira
culoſuʒz eſt. ⁊ vt qͥ d dicũt.mus ꝑuulus q pa

„

De Fligella.

Apellus eſt napo marinꝰ.in littoꝛe mgs
riis creſcẽs.⁊ eſt venenũ peſſima ⁊ eni⸗
cioſuʒ.qð in ſũmo calidat ⁊ ſiccitatꝭ eſt. lini⸗-

pſum·⁊ ille mus eſt tiria

.
—

AAiber—
SIgella calida ⁊ ſicca eſt in tertio gradu
ſemẽ eſt cuiuſdã herbe. que in locis pa

ludoſis ⁊ inter frumentũ reperit᷑. Semẽ ꝑ.x.
annos ſeruat᷑.Eſt autẽ rotundũ ⁊ planũ ſub

ruffum ⁊ ſubamarũ.vnde habet virtutẽ diu
treticam ex amaritudine diſſoluendi ⁊ conſu⸗
mendi ex ſuis qualitatibo.emplaſtrũ factũ ex

farina nigelle ⁊ ſucco abſinchij circa vmbli⸗
cũ ⁊ pꝛecipue pueris lũbꝛicos necat.maioꝛi⸗

bus cõficiat᷑ cum melle ⁊ detur farina nigelle

facta cum acceto tepido.⁊ auribo inflata ver⸗

mes necat.vnguentũ tamen nigelle in multa

quãtitate fiat decoctio in foꝛti acceto vſq; ad
cõſumptionẽ.⁊ aliqu antulã ſpiſſitudinem.⁊

tunc addito oleo fiat quaſi vnpuentũ.qð op⸗
timum eſt ad ſcabiem. ⁊ impetigineʒ defacile

DeOꝛigano.

*

1

.

PRiganũ calidũ ⁊ ſiccũ eſt in tercio gra⸗

. du. Alio nomie diciũ gonella. ui du
plex eſt maneries. ſcʒ oꝛiganũ agreſte.qð la=⸗

tioꝛa habet folia. ſed ⁊ foꝛtius operat᷑ eit do

Gextus Fob xcv.

meſticũ quod in oꝛtis reperit᷑.⁊ minoꝛa habʒ
folia ⁊ ſuauius operat᷑ ⁊ eſt domeſticuʒ quod
in oꝛtis reperit᷑ qʒ in medicinis ponit᷑.Colli
gitur autẽ in tẽpoꝛe pꝛoductiõis floꝛũ. debet
in medicinis poni abiectis ſtipitibo.per an⸗
nũ ſeruat᷑ ⁊ in vmbꝛa ſuſpendit᷑. ⁊ ſiccant᷑ fo⸗

lia.virtutẽ habet diſſoluendi cõſumendi ⁊ñ at

trahendi.Contra frigidũ reuma capitis fo⸗
lia cũ floꝛibo in teſta ſine liquoꝛe bene calefa⸗
cta in ſacello ponant᷑ ⁊ ſacellũ capiti ſuperpo
nat᷑ ⁊ patiens cooperiat᷑ pannis.vt caput ſu⸗
det.vinũ decoctionis eius gargariſatũ gin⸗
guiarũ ⁊ fauciũ cõſumit humiditatẽ. Cõtra
frigidũ aſma detur vinũ decoctiõis eius ⁊ fi
cuum ſiccarũ.vel puluis eius digeſtionẽ cõ⸗
foꝛtat confectus cum melle detur cũ aqua ca
lida.vinũ decoctionis eius digeſtionẽ cõfoꝛ⸗
tat. doloꝛem ſtomachi ⁊ inteſtinoꝝ excludit.
Iteʒ faſciculi facti ex herba ipᷣius decocti in
vino ⁊ renibus ſuperpoſiti ſtranguiriam et
diſſenteriam ſoluun.
De Hoꝛriog.

— —*

O ni ſuſtinent fere omnẽ aerem. ⁊ terrã
deſiderant mediocriter ſolutã. vt opti⸗=
me pꝛoficiant.⁊ pinguẽ ⁊ ſtercoꝛatã. Serunt᷑
aut in locis calidis ⁊ tẽperato rindsde mẽ

Liber Biextug
ſe decembꝛis de menſe ianuarij ⁊ febꝛuarij ⁊ epatis aperiũt. Item ſuccus poꝛri cũ acceta M
marcij.in tẽperatis ⁊ frigidis cũ terra fuerit oleo thure naribus miſſis ſanguineʒ ex eis nonct
ad equalitateʒ redacta. Hec autẽ ſatio fit aut fluentẽ ſtringit.eis ſcʒ qui frigid is ſunt natu nige
ſola aut in alijs herbis mixtim in terra opti⸗ re. Itẽ in aure diſtillatus doloꝛẽ ex frigidita⸗ nee
me culta.⁊ deſuper letamẽ cooperta.hec ſemi te ⁊ humiditate factũ placat. Itẽ poꝛrũ cru⸗ “
na ſunt ſpiſſa ſpargeda.deinde euellunt᷑ gro, dũ cataplaſmatũ ſuꝑ moꝛſum ſerpẽtis bene
ſioꝛes.pꝛimo nec aufert aliqͥd de ipſarũ radai pꝛodeſt. Itẽ coctũ cũᷣ oleo ſixamelo vel amig ſn
cibo cũ ſulcis plantant᷑.ſed quãdo cum palis dalo conditũ venerẽ ſuſcitat. Plinius aũt di Furn
debẽt plãtari abſcindunt᷑ radices.quãuis ad cit ꝙ poꝛrũ contiitũ cũ melle emplaſtratũ ſu onc
ipᷣam poꝛrinã.⁊ ſummitas folioꝛũ.⁊ plantan per vulnera ſanat ea. Cuʒ vino bibitus ſuccꝰ nun
tur de menſe apꝛilis ⁊ maij ⁊ ꝑ totũ menſem eius lumboꝝ doloꝛẽ ſoluit.cũ ſale mixtũ vul lan⸗
iunij ſed plantari poſſunt de meſe iulij augu,: nera cito claudit ⁊ ſanat. duricias relaxat ? ign
ſti ſeptẽbꝛis ⁊ octobꝛis.⁊ crũt vtiles in ſeque rupturas cito conſolidat. Itẽ poꝛrũ crudum il
ti meſe marcij? apꝛilis.nec in plantatiõe poꝛ cõmeſtũ valet cõtra ebꝛietatẽ ⁊ ſtimulat vene lene⸗
roꝛũ querẽda eſt mollis terra. ſed mediocris rẽ. Item ſolo odoꝛe fugat ſerpẽtes ⁊ ſcoꝛpio⸗ ond
eſt optima.? latis bona eſt illa que fuerit fee nes. Item valet cõtra doloꝛẽ dentiũ ⁊ eoꝛum buuſ
ſicca.ſit aut duobus modis poꝛroꝝ planta⸗ interficit vermes.ſed aciẽ oculoꝛũ ebetat.ſto Glin
tio.vno modo ſubtilis vt Bononie moꝛis ẽ. machũ grauat.ſitim creat.ſanguinẽ incẽdit.⁊ Duen
vt ſcʒ per vnã completã ſpannã vnus ſulcus inffãmat.ſi ex eo nimiũ comedat᷑ Semẽ poꝛ V
ab allero diſtet. ⁊ ſint ab inuicẽ in ſulco iace⸗ ri ſicciꝰ eſt ⁊ foꝛtioꝛis actiõis. de quo tres tra Degſo
tes poſiti quaternis ſeꝑatis digitis.⁊ cum ſe gme potui date cũ duabo ſemĩs alei mire ſan⸗ arb
quens ſulcus terra trahi ſuper poꝛros ⁊ pe- toꝛe ſcreantibo fluentem ſtringitt. Cpiu
dib ſuauiter conculca?t᷑ Scdᷣo auũt modo pa S . a ar e Phoci
lo plantant᷑ ſcʒ vi optime paſtinatis ⁊ di po⸗ uu P 1 — lilatin
”ßYMU ſitis areis fiant foꝛamina cũ palo groſſo fere e opoue
vt lancea ⁊ cõcaua ꝑ vnã ſpannã ⁊ vltro vno
ſemiſſe diſtantia in bus ponunt᷑ pꝛeparate
poꝛrecte vᷣo foꝛamina replent᷑.aut qͥ cquid ter
re in eis ponit᷑.ſed elapſis tribus ſeptimanis
cũ herba in eis naicit᷑ ſarculant᷑ ⁊ herbis mũ
dãtur. Et ꝙ poꝛri ſic plantati ſint melioꝛes
alijs. nec poſſunt faciie furtim euelli ſed hic
modus mag laboꝛioſus exiſtit. Iẽ hoc mo
do plantant᷑ optime inter cepas iam q̃ſi groſ
ſas.⁊ euulſis cepis ſarculant᷑ ⁊ inueniuntur 68
optime ꝓuenire.cũ euellent᷑ aliqͥ in vno loco

relinquent᷑ ⁊ pꝛo ſeminibo reſeruant᷑. Cuiꝰ qͥ
dem ſemia poſſunt ꝑ trienmiũ illeſa ſuſpenſa
ſeruari.calida ⁊ ſicca eſt ĩ tercio gradu.ſcoõm
cibũ illaudabilis eſt. nocet em ſtomacho faci
ens inſlationẽ ac ventoſitatẽ.⁊ cũ ſui acumi
ne neruos eiꝰ moꝛdet.habet etiã pꝛopꝛietatẽ
faciendifumũ nigrũ melancolie ꝑtinenteʒ. qͥ
ad caput ſaliens viſui tenebꝛoſitatẽ facit.at⸗
q;ʒ ſomnia terribilia ⁊ timoꝛoſa inducit.vnde
caueãt ab ipſo colerici maniaci ⁊ oppilationẽ

in capite habẽtes. Sed diligẽtes eos come⸗ =
dere accipinnt poſt eos lactucas ⁊ poꝛtula⸗
tas endiuias ⁊ ſimiia.vt eoꝛũ caloꝛ tempere —
tur ab iſtis.aut elixent᷑. Deinde bis aut ter la ————— — —
uent᷑. ⁊ eſui poſtea dent᷑ valent tamẽ ſcõᷣm me Apauer ſerit᷑ menſe ſeptembꝛrꝭ in locia
dicinã crudi em cõmeſti cauſales pulmonis calidis ⁊ ſiccis.tẽperatis vᷣo ⁊ frigidis
degroſſis mũdiſicat humoꝛib. ⁊ oppilatiõe,ʒ meſe ianuarij ſebꝛuarij ⁊ marcij ⁊ nouẽbꝛis.

=—= ⏑ —— —

☛ —☛ —

poteſt etiã cum alijs herbis ſeri.⁊ eſt frigidũ

⁊ ſiccum in pmo gradu.cuiꝰ duplex eſt ma⸗

neries ſcʒ albũ ⁊ nigrũ.albũ frigidũ ⁊ hũidũ.
nigrũ frigidũ ⁊ ſiccũ.⁊ magis foꝛtificat. SGS

mẽ eiꝰ collectũ ꝑ.x.annos ſeruat᷑.hʒ aũt vᷣtu⸗

iẽ inducẽdi ſomnũ liniẽdi ⁊ moꝛtificãdi.Ad
ſomnũ ꝓuocanduʒ fiat emplaſtrü ex ſemine
vtriuſq; vel alteriꝰ cũ lacte mulierꝭ ⁊ albumie
oui circa timpoꝛa.mulieres ſalernitane dant
pueris puluerẽ ſemis papauenꝭ aibi cũ ꝓpꝛia
lacte. Semẽ aũt papauerꝭ nigri nõ debet da

ri.qꝛ mag moꝛtificat. Contr calida apoſte
mata in pncipio ⁊ cõtra calcfactionẽ epatis
ſemẽ papauetꝭ vel ipᷣa herba trita cõficiat᷑cũ

oleo roſarũ ⁊ ſuꝑponat᷑. Cõtra ſiccitatẽ mem

bꝛoꝛũ vt eſt in ethica ⁊ in alijs infirmitatib

oleũ violatũ calefiat alntulũ.⁊ puluis pa⸗
paueris albi ↄficiat᷑ cũ eo.⁊ inungat᷑ ſppina ꝑ
totũ.ad idẽ cõtra ſiccitatẽ pecior multũ val,ʒ
Dyaſco.papauerꝭ qdð ex eo pncipalit ſit. Di⸗

cũt Pliniꝰ Oyaſ.⁊ Mac. ꝙ ex ſucco folioꝛũ
capiuuloꝝ ei fit opiũ vñ ſomnis febꝛicitãtib⸗
ꝓuocat᷑ ꝙ cũ cautela dari debʒ. qꝛ multü op⸗
pilat infiigidat ⁊ moꝛtificat ⁊ maxime nigrũ

SBeixtus Fohb xxuf.
Encedan“ꝰ eſt herba q̃ alio noĩe dẽ ver⸗
miculus poꝛcinꝰ.q̃ ca.⁊ ſic.eſt.Et vinũ
decoctiõis eiꝰ valet cõtra ſtranguiriã diſſen
teria ⁊ oppilationẽ ſplenis ⁊ epatis.herba eiꝰ
etiã decocta ĩ vino ⁊ oleo ⁊ cataplaſmata ſple
ni ⁊ epati duriciẽ eoꝛũ remollit. Cõtra frigi⸗
dos hũoꝛes in ſnũalibo exiſtẽtes.det᷑ aq̃ deco
ctionis ⁊ oꝛdei.⁊ ſi fuerit multum frigidum
det᷑ vinũ decoctiõis eius ⁊ ſucci liquericie.

De Petroſillo.

Etroſillus ſeri põt de mẽſe decẽbꝛis fe
bꝛuarij marcij ⁊ apꝛilis.⁊ trã plantari
fere toto tꝑe anni ſolus ⁊ cum alijs herbis ſi
mul ſemĩa eius ꝑ quĩq; annos poſſunt ſerua
ri.Eſt aũt calidũ ⁊ ſiccũ in ſcõo gradu.diure
ticũ eſt.⁊ incidẽs vꝛinã.⁊ mẽſtrua pꝛouocãs.

ventoſitatẽ ⁊ inflationẽ diſſolues.⁊ pꝛecipue

ſemẽ eiꝰ.Galienus dicit ꝙ cataplaſmatũ ſuꝑ
puſtulas ſcabiem ⁊ moꝛpheam mire mũdifi
cat. vnde confert ydropicis periodicã febꝛeʒ
patientibo.renũ doloꝛẽ ac veſice placat.⁊ coꝛ
porꝭ poꝛos viaſq; rarificat.⁊ hũoꝛes exienuã
do cũ ſudoꝛe pꝛoijcit.⁊ vꝛinã epar ⁊ vulnera
mũdificat.oppilationẽ eoꝛũ aperit. ⁊ apoſte⸗

Liber

mata eoꝛũ curat. maxime que ſuntĩ renibus.

ventoſitatẽ colice paſſiõis diſſoluit.paſtũ ⁊ in

vuluã immiſſuzʒ mẽſtrua ꝓuocat. ſccundinã

*

2z moꝛtuũ fetũ educit ⁊ expellitetiãẽ potuidat⸗
mũdificat fetꝰ ab hũoꝛib groſſis ⁊ viſcoſis.

D. Slilio.

Siliũ frigidũ ⁊ humidũ eſt in quarto

gradu herba eſt. cui ſemen ſili noie ag

pellat.ſemẽ in medicinis debet poni.in eſta
te colligit᷑.ꝑ duos annos põt ſeruari.hʒ autẽ
Stutẽ infrigidãdi ⁊ hũectãdi.Cõtra aridita

cẽ ligue in acut febꝛibo ſemẽ ĩ ſubtiliſſimo pã

no liget᷑ ⁊ in aqua infundat᷑ ⁊ cũ tali aq̃ illini
atur lingua.pᷣus tñ abraſa cũ cultello ligneo.

Loõtra ſiccitatẽ ſpũaliũ ⁊ cõſtrictionẽ ventr⸗
in acu febꝛiba ponat᷑ pſiliũ in aq̃ ⁊ dimitiat
aliquantulũ.deinde aq̃ abiecta illa pſiliũ det

cũ frigida ĩ ſirupo.Etiã cõtra acutas febꝛes

cõpetenter pſiliũ ponit᷑ ⁊ multa fiat decoctio
⁊ poſtq; gutta adheret tacie que cito adheret

ꝓpter viſcoſitatẽ ipᷣius pſilij. Contra diſſente
riã comburat᷑ in aliq̃ teſta.⁊ puluis inde fa⸗

ctus cũ ouo ſoꝛbili vel melius cũ aqua roſa⸗
ta detur ſi fiat vicio ſuꝑioꝛũ inteſtinoꝛũ. Si
vo vicio inferioꝛũ cũ anataſia puluis eius ſu

Bextus

perponat᷑.ad idem valet emplaſtrũ ex pulue
re eius cum albumie oui.⁊ modico acceto ⁊
aqua roſata ſuper pectinem ⁊ renes vel ſu-
vmblicũ.ſi fit vicio ſuperioꝛũ.Contra fluxxa
ſanguinis ex narib valet ideʒ emplaſtrũ ſup
frontẽ ⁊ timpoꝛa poſitũ.vel ſcutellũ factuʒ ex
puluere eiꝰ ex ſucco ſanguĩarie naribo impo⸗
nat᷑.Contra calida apoſtemata ſacellus ple
nus ex ſemie pſilij. Item ſua frigiditate ⁊ hu

miditate conſeruat camphoꝛã quia campho

ra nimis eſt ſubtilis ſubſtantie.

De Plantagint.

Lantago (que alio nomiĩe dicit᷑ lingua
arietis)eſt frigida ⁊ ſicca conſolidat op

time vlcera. Et nota ad hoc nihil eſt melius

vt Dyaſ. dicit ⁊ mirabile videtur ꝙ ſi bibat᷑
ſuccus cũ radicũ eius tribus vncijs vini ali⸗
quando curat tercianã.ſi quattuoꝛ vncijs ra
dicũ ſuccus cum quattuoꝛ vncijs vini bibat
aliquando curat quartanam. Item dicit Dy
aſcoꝛides ꝙ ſanat vulnera rabidi canis vdꝛo
picos iuuat.veneno repugnat.eius ſuccꝰ lũ⸗

bꝛicos necat. ⁊ vehementer ſolutionẽ vẽtris

2

—

—

.
4

qnor
chlymne
fegne⸗
leſinig
Cochie
lne
ſponi
Mlinure
veglin
erbipi
cane⸗
oſplan
lbſh
negel
Mispei
Uüſion
nnte

Librr Sertus Fo. xcuij.
e mitigat meſtrua cõſtringit. æ hũoꝛes apoſte⸗ podiũ. vn.j.vel. ij. ad plus ſi ſit multũ laxati⸗
Ndè= malit in Pncipio reꝑcutit 2Diſſipat. gingutn⸗ uũ ⁊ fiat decoctio eius in aq̃ cũ pꝛunis ⁊ vio
b as tumidas ? ſanguineas impmit ⁊ ſanatt. lis. addito ſemie fenicli ⁊ aniſi in młca qnti⸗
De LDohpodio. litctc laci mane vel ſero derun patient.
Olipodiũ ca.eſt in ro⸗ gradn. ſiccũ in
ſedo. herba eſt ſilis ſilici q̃ creſcit ſuper
qnerc muros ? lapides.ſʒ qð creſcit in querr .
cub⸗ melt eſt. Radix eiꝰ collecta ⁊ aliqntulũ Alſtinata ſerit᷑ de menſe decembꝛis la⸗
mũdata. ? ad ſolẽ ꝑ vnũ diẽ exiccata per blen nuarij febꝛuarij ⁊ marcij i terra pingu

niũ in mita eſficacia cõſeruat᷑. Ila aũt ꝗᷓ fra⸗ alte foſſa ⁊ ſoluta et optiĩe paſtinata. Alia eſt
cta interũ apparet arida abijclẽda eſt. hʒ vᷣtu ſilueſtr.alia domeſtica ⁊ vtraq; in radice du
tẽ diſſoluẽdi ⁊ ↄſumãdi ⁊ purgãdi pncipalir re eſt nutrimenti ⁊ minus q; rapa nutrit ha⸗
ſlegma t mei scolã. maxie a ſtomacho ⁊ in bet aũt aliquid acuminis vnde eſt extenuãs
teſtinis. eſt parũ laxatina. Et nota ꝙ in de⸗ ⁊ dyafoꝛeſim ſaciẽs. Ideoq; vꝛinã ⁊ mẽſtrua
coctie poupodij dzʒ poni alind excluſiuũ vꝓ pꝛouocat. babet etiã aliquantulũ inflamma⸗
toſitat, vt qniſum fenicłus vel ciminũ.qa po tiõis. vnde coitus iunatiua. ꝗᷓ aſſucefacta lau

lipodiũ ſolũ mutat hũoꝛes vẽtoſitatẽ. JItem dabilẽ generat ſanguinẽc. Igitur vt temꝑetur

lingus xtinur eo ĩ apogimatibo ⁊ cõfectiõibo ⁊ in iu bis in aqua elixari opoꝛtet.⁊ aqua eiecta ter⸗
igat op re galline vel alteriꝰ carnis.⁊ damꝰ etiã pul⸗ cio coque.paſtinata Auenris dicit᷑ alio noſe
melins nerẽe ipius ad laxandũ.⁊ valet qtidiane ⁊ ter⸗ daucus aſmnns r domneilten daucus creti⸗
bibet cane ꝙ colera vitellina ⁊ citerina. ſoluitetiã cus.earũ radix ſᷣm yſaac calida in medio ſe
vinicl⸗ oſpilanonẽ epatis ex groſſis ⁊ viſcoſis hũõo⸗ cũdi Faan 8.? himida in medio pꝛimi.⁊ fo⸗
hncisn ribo. febꝛe etig quartane cõfert yliacis ⁊ cole⸗ lia ⁊ floꝛes ſᷣm aliq̊s ſunt calida ſicca in ter
inibh: ricis * bitib flegma mutilaginoſum inteſti cio gdu. ⁊ vna pꝛo alio ĩ medicinis ponitqͥa
itdl mie vtiliſer medet. Ctra tidianã ⁊ yliacam ſunt quaſi eiuſdẽ virtut.ſed domeſtica meli⸗
nsforo paſſionẽ ⁊ alopiciꝗ ⁊ do loꝛẽ articloꝝ ⁊ ad cõ oꝛeſt. Iem eſt qdim paſtinata ru bea.qᷓ cru⸗
ſcli⸗ ſeruationẽ ſanitatꝭ talis fit vſus cõterat᷑ poli da põt comedi.⁊ cocta facit cũ napis optima
eſens

cõpoſita.et rubicũdo mloꝛe decoꝛata. qᷓ ſerit

vt alie paſtiate.paſtina ſilueſtrꝭ hʒ efficaciã
pcipue ſm ſolia ⁊ fᷣmfloꝛes.modicã aut nul
lã ſ̃m radices. hec hæba dʒ colligi cũ floꝛes
ꝓducit abieciᷣ radici.et ĩ vmbꝛoſo loco ſic
cari.⁊ ꝑ annũ ſeruat᷑ airtutẽ hʒ diſſoluẽdi at
trahendi ex qualitatbus. ⁊ diuretica ex ſub
tili ſubſtãtia. Cõtra figidũ reuma ſacellet᷑ ca
put ex puluere factoex ipᷣa herba bene calefa
cta.ad doloꝛẽ ſtome:hi ex vẽtoſitate vel frigi
ditate ⁊ ↄtra ſtrangi iriã ⁊ diſſenteriã ⁊ yliacã
paſſionẽ det᷑ vinũ decoctiõis eiꝰ.⁊ herba in
multa quãtitate in ino ⁊ oleo decocta.ſuper
locũ dolentẽ ponat᷑ Cõtra ſtranguiriã ⁊ diſ⸗
ſenteriã ⁊ viciũ lapiis.det᷑ vinuʒ decoctiõis
ſemĩs eiꝰ ⁊ ſaxifrag. Cõtra oppilationẽ ſple⸗
nis ⁊ epaʒ ex frigua cauſa ⁊ 3 vdropoſim fi
at ſirupus ex ſuccofeniculi ⁊ decoctiõis eiꝰ.

Coöotra duriciẽ ſpleiis ⁊ epat ponat᷑ ipa her

ba ĩ multa quãtitatʒ vino ⁊ oleo maceret᷑.ita
p. x. dies in decio de coquat᷑ vſq; redigat᷑ in
oleũ ⁊ expꝛimat᷑ hyrba bñ ⁊ colet᷑et colatura
poſtea ponat᷑ ad igem. ⁊ imponat cera.⁊ fiat
cerotũ quod cont a pᷣdicta ⁊ contra talia apo

ſtemata eſt multi conueniens.

ſcit᷑ adueniente caloꝛe.et pᷣcipue naſcit᷑
de mẽſe aplis maij ⁊ iunij.poteſt etiã ſeri ꝑ ſe

cũ puluere mixta.⁊ inter caules optime pue
nit. ⁊ inter cepas ⁊ poꝛros.⁊ in vineis cõgrue
ſemiat᷑.terrã tñ valde pinguẽ deſiderat.vt op

time ↄualeſcat.vbi ſemel ſata fuerit qlibet an
no ſeq̃nti naſcet᷑.⁊ maxie ſi ibidẽ ad aliquam
maturitatẽ pꝛouenit.multũ ledit᷑ nimia ſicci⸗
tate aeris.niſi frequẽti irrigatiõe iuuet᷑. ⁊ ſub

vmbir arboꝝ nõ facit ceſpites.eius qͥdẽ ſunt

due ſpẽs.Eſt em̃ quedã poꝛtulata valde lata

pꝓgucẽs folia q̃ romana ſeu beneuẽtana dẽ

multũ eſt hũida ſʒ inſipida.⁊ eſt alia poꝛtula
ta ↄmunis pua ꝓducẽs folia.⁊ hec minꝰ eſt

hjiſida. ſed plus ſapida. Iz ſi int alias herbas

ſpiſſe ſeiatis ſerat᷑ in ceſpites nõ poterit dila⸗

tari. Poꝛtulata frigida eſt in tercio ẽdu.in ſe

cũdo viridis eſt mite efficacie exiccata nõ tm̃
vtutẽ hʒ liniedi ſtomachũ hũectãdi ⁊ infrigi
dãdi.optimꝰ ciboeſt febꝛicitãtibocruda vł co
cta.Cõtra cõſtrictionẽ vẽtrꝭ coq̃nt᷑ cũ pꝛuis
in aq̃̊. ⁊ comedat patiẽs pꝛuna ⁊ poꝛtulatas.
⁊ poſtea bibat aquã.nõ ꝙ poꝛtulata ↄueniẽ⸗
ter cũ diureticꝭ ponit᷑. Itẽ poꝛtulata aliqͥd põ

ticitatis hʒ. ⁊ ideo ↄfoꝛtat ſtomachũ ⁊ inteſti

na.⁊ valet ↄtra vulnera in renibs ⁊ veſica na
ſcentibs.valet etiã fluxui ſanguis.⁊ vndecun
q; manatũ fuerit ipᷣm ſtergit. Itẽ ſi in capite
vel in frõtibo vel timpoꝛibo inungat᷑ doloꝛẽ ⁊
caloꝛẽ aufert. Itẽ valet ↄmeſta cõtra diſſente
riã.⁊ ↄfert colericas egeſtiões hñtibus.Aui⸗
cẽ.dicit ꝙ ipᷣa ſua ꝓpꝛietate eradicat verucas
ſed ſi ex ea cõfricent᷑ ⁊ delet ſtupoꝛem dentiũ.
abſcidit deſideriũ coitus.tamẽ in cõplexione
calida ⁊ ſicca addit in cottum.
ſi pabulũ pir.i.ignis.qꝛ de
ſiccatꝰ ad nutrimẽtũ ignis ĩ lucernis ⁊

lãpadib⸗ eſt valde aptꝰ. eſt em herba exteriꝰ

valde plana.hñs interiꝰ medullã albã.bibu
lã ⁊ poꝛoſam.⁊ naſcit᷑ in locis aq̃ſis.⁊ dꝛ vul
gariter apud nos iũccus. Siccat᷑ em̃ ⁊ exco⸗
riat᷑ parũ remanẽte de coꝛtice in vno latere.vt
medulla ſubſtet.⁊ quãto minꝰ habet de coꝛti
ce tãto clarius ardet in lãpade.⁊ faciliꝰ inflã⸗
mat:.⁊ ex eo fiũt ſpoꝛtule pulcre.⁊ ex eo fiũt in
gliqᷣbo locis vaſa ⁊ naues.videlʒ in mẽphiet
india.vt dicit Plinius.⁊ hec teſtant᷑ hyſtoꝛie
Alexãdri.de papiris etiã fiunt carte in quibʒ
ſcribitur. Item ex eis fiunt ſpoꝛtule ⁊ pulcre
ſextoꝛia et varia vtenſilia et ligantur ex cia

un
1Et
alete
kammg
unt

Ve⸗
lin
aannüt
Pitbnn
emnne
Pege
luftigch
Ctone
loonen
Mfic⸗
hopglere
fumerpen
ppoctrü⸗
depoſtun
unerge
numias⸗
eſomen

ſk
e
e
e
No
tan
luum
ſc⸗
ſub
eſunt
elun
udi

ineſt
erbas
dilg⸗
minſe
Unömm
inſigi
aylco
üpnuis
kulaas.
Men⸗
iso
rinteſti
ſica ha
ndecun
caplte
oo
diſente
ns Aui⸗
nmn
1denalt.
lenone

jsade
cemis!

1ete

bi bibu
zdivul
1 cco⸗
AereN
de corln
infii⸗
.o flütin
mephid
ringutn⸗
ipie
rer s⸗

Sð
M
4
M

Liber

vela nauiũ.et quidam ex eis faciunt veſtimẽ

ta.Et dicit Plinius ꝙ eius medulla multuzʒ
valet ad aquã de auribus extrahendaʒ. quia
ceam naturaliter imbibit.⁊ ad ſe trahit.⁊ ideo
cum papiro aqua de vino extrahitur.

Alegiũ ca. ſic eſt ĩ tercio gradu. Col⸗

ligitur temꝑe floꝛũ ⁊ in vmbꝛa ſiccat᷑.⁊
per annũ ſeruat᷑ folia cũ floꝛibus abiectꝭ ſti⸗

pitibo in medicinis ponunt᷑.virtutẽ hʒ aſſu⸗

mendi et diſſoluẽdi. Satellatio capiti facta
ex pulegio calefacta in teſta ſine liq̃re valʒ cõ
tra frigidũ reuma.gargariſmus factus ex de

coctione pulegij ⁊ acceto ⁊ ficuũ ſiccarũ va=⸗
les contra frigidã tuſſim que eſt ex glutinoſo

vel frigido humoꝛe. Item vinũ decoctionis
eius valet cõtra doloꝛẽ ſtomachi ⁊ inteſtino⸗
rum ex ventoſitate vel frigiditate factũ. Iteʒ
emplaſtrũ ex eodem factũ in vino coctũ ⁊ ſu⸗

perpoſitum valet ad idem. Jtem fomentũ fa

ctum ex aqua decoctionis eius humiditateʒ
matricis deſiccat.et vuluam coartat.et ideo
hãc ſomentationẽ mulieres ſalermitane: als

ſarteline multũ vtuntur. 1

Sextus Fo. xwiif.
Defapg.

Abpa in omni aere habitabili pꝛouenit.
cett deſiderat terrã ſolutam ac pinguem:
et adeo ſolutã ꝙ fere in puluerẽ ſit redacta et
optime cõualeſcat. Seritur ſemẽ eius ne ni⸗
mis ſpiſſe ſygatur cũ puluere mixtũ circa fi⸗
nem iulij ⁊ vſq; ad mediuʒ menſem auguſti:
velparum poſt.et etiam per totũ menſem au
guſti.in pᷣncipio ſeptembꝛis.in locis calidis
et ſiccis:et pꝛecipue cũ terra fuerit roꝛida per
pluuiam pᷣcedentẽ. Si rare ſerat᷑ magis grã⸗
deſcit:als grande fiant.et ideo vbi nimis ſpii
ſe plantule eius nate fuerint cum aliquod ro
bur acceperint euellant᷑ alique vt cetere robo
rent᷑.et in locis vacuis tranſferant᷑ vel abici⸗
antur frequenti ſarculatione ⁊ herbarũ libe⸗
ratione multũ iuuant᷑. Seritur in agris nu⸗
dis ⁊ in ſtipulis etiam egregie.ſeritur ſi opti⸗

me fuerint exarate et ſolo erpexe ſemen eius

operiendũ eſt ne nimiũ mergat᷑ in terra.poſ⸗
ſunt.etiam cõuenienter ſeri inter panicum et
miliũ ſerotanum in ſecũda ſarculatione ipᷣo⸗
rum que cum panicũ ⁊ milium ſublata ſunt.
ſarculari debebunt.letantur agro patenti.et
valde leditur vmbꝛis. ꝙ ſi tanta fuerit ae⸗

Librr

ris ſiccitas q; tempe cõgruo ſeri nõ poſſunt.

poteſt in aliquo irrigabili loco ⁊ etiãs vmbꝛo⸗

ſo ſpiſſe ſeri vt caules.deinde cũ cõualuerint
plãte erꝰ ⁊ pluuijs terra fuerit madefacta trãſ

ferri poterunt circa finẽ au guſti ⁊ vſq; ad me

diũ mẽſem ſeptẽbꝛis in terra optie culta. Col
ligunt᷑ de mẽſe octobꝛis.⁊ q̃ pulcrioꝛes erunt
ſublatis frondibo plantent᷑.vt folia ſequenti

eſtate pꝛoducãt.ex rapis fiũt cõpoſita cũ aqᷓ

vt pꝛo coquina tꝑe hyemis ⁊ quadrageſime
habeant᷑hoc modo. Rape optie lauent᷑. de⸗
inde crude cõponant᷑ in vaſe de ſolo ad ſolũ:
⁊ in q̃libet ſolo ſeminet᷑ ſal mixtũ ſeminibo fe
niculoꝛũ.et ſaturegia vel ſal tm̃ vltimo põde
rent᷑.et ſic per octo dies dimittant᷑ deinde po
nat᷑ aqua frigida taãtũ ꝙ cooperiant᷑.⁊ ſic ſer⸗
uabunt᷑ per totũ annũ. Item fiũt cõpoſita cũ
acceto et raffano ſinapi feniculis et ſale hoc
modo. videlicet in quatitate duarũ cõmuniũ
ſitularũ accipiat᷑ vna libꝛa raffani vel plus ſi
bene foꝛtes habere volueris.⁊ vna libꝛa ſina
pis.et dimidia libꝛa fenicłi.et tres libꝛas mel
lis. et vna libꝛa ſalis.et raffani.et incidat᷑ ſub
tiliter per longũ ⁊ piſtet᷑ minutatim ⁊ ſecũ ſe⸗
mina ⁊ ſal miſceant᷑.mel liquefiat ⁊ cũ ſinapi
diſtemꝑatio cũ optimo acceto circa medieta
tẽ vnius ſitule miſceat᷑. Deinde rapis vel na
ponib vel radicibus rubeis et paſtinatis et
piris et pomis ſi volueris congruo modo co
ctis ⁊ optime infrigiditatis et diuiſis fiat ſo⸗
lum de pꝛedictis et ſeminet᷑ deſuper raffanuʒ
cũ ſeminibus ⁊ ſale pꝛius poſito ſinapi vſq;
ad equalitatẽ.deinde fiat aliud ſoluʒ ⁊ pona⸗
tur ſinapis et ſemina.⁊ ſic fiat vſq; ad com⸗

plementũ et ſeruent᷑. Rapa ſcoᷣm yſaac cali⸗

da eſt in ſcdöᷣo gradu.multũ plus ceteris her⸗
bis nutrit.dure tamen digerit᷑ mollẽ et infla⸗
tam carnẽ pꝛopter ſui ventoſitatẽ ⁊ inflatio⸗
nem facit.pꝛoinde coitũ ſuſcitat.que ſi in aq̃
coquatur et illa eiecta in alia recoquat᷑.duri⸗
cia ſue ſubſtantie tẽperat᷑.⁊ mediocriter inter
bonũ et malũ nutriet.Que vt bene cocta eſt.

difficile digerit. ventoſitatẽ generat.et in po⸗

ris opilationem facit.idcirco vtilis eſt ⁊ bis
cocta et vtraq; aqua pꝛoiecta recoquat᷑ cum

pingniſſima carne. Pꝛeterea ſcðõᷣm medicinã

eſt congrua podagris ſi in eis iure pedes eo⸗
rum lauentur.

2

Affanũ nõ ſerit᷑:qͥa ſemẽ nõ hʒ.ſʒ plãta

tur coꝛona recens tota vł media vł fiũt

de radicibeiꝰ ꝑua fruſta.⁊ plãtat᷑ de mẽſe no
uẽbꝛis ⁊ decẽbr ianuarij febꝛuarij et marcij.
Terrã deſiderat ꝓfũde foſſaʒ ſolutã pinguẽ ⁊
optie paſtinatã ſic cetere herbe q̃ruʒ radices
groſſas ⁊ lõgas fieri optamꝰ. raffano pᷣcipue
vtimur ad faciẽdũ ↄpoſita de rapis.raffanũ
ca.⁊ ſic.eſt in ſcðᷣo g̃du.radix em magis cõpe
tit vſui medicĩe viridis ⁊ exiccata.ſʒ magꝭ vi

ridis.vᷣtutẽ hʒ incidendi ⁊ diſſoluẽdi.⁊ ex eo
fit competes oximel ̊ mõ. Coꝛtex radicũ ali

qᷓntulũ terat᷑: dimittat᷑ biduo vel triduoĩ ac

ceto.poſtmodũ addat᷑ ei tercia ꝑs mellis.⁊ ta
leoximel valetcõtra quartanã ⁊ q̃tidianã.ni⸗

ſi ſit de flegmate ſalſo ſi frigidi hũoꝛis ⁊ indi
geſti ſunt ſtomacho.Coꝛtices radicũ raffani
ꝑfuſas melle ⁊ in acceto comedat patiẽs vſ

ad ſaturitatẽ.poſtmodũ bibat aquã calidã ?·

digit in oꝛe miſſis.vl pẽna inũcta oleo vomi

tus ꝓuocet᷑.Contra duriciẽ ſplenis ⁊ epatis

herba ipſa decocta vino et oleo cataplaſmet᷑.
pectini etiã cataplaſmata ⁊ ſtranguiriã diſſol
uit. De ꝓpꝛietatibo eins eſt ꝙ ſi fruſtũ raffani

ponat᷑ ſuꝑ ſcoꝛpionẽ moꝛit᷑. Etideo dicit de⸗
mocritꝰ:ꝙ qͥ habʒ manũ infectã maturato ſe

mie raffani.ſine ſue nocumẽto tractat ſervben
tes. hermes etiã tradit ĩ alluicis ſuis.ꝙ ſi ſuc

ätant
Kanpt

mepue
ſübacti
mide
1ſics.
Aleſoſ
poſtnon
oͤſari
ſockine
fütGn
le Rac
esſun
kiceda
cgliiſſn

„

hlitn
anſüt
miſeno
marci.
inger
zracices
oßape
kaffani
ochhe
maG
itereo
adiciali
ricroige
nelis:1
Ginin⸗
es2 indi
nffani
tiis vi

alidä

lo vomt
Zepatis
plaſmet,
rüdiſo
i niffmi

dicnde⸗
nuravſ⸗
ſoen

Liber
tus raffani miſceat᷑ cũ ſucco lũbꝛicoꝛũ t᷑re cᷣ
cuſloʒ et ꝑ pannũ expᷣſſoꝛũ.⁊ in ipſo extiguit᷑
gladiꝰ ferrũ ſic plũbũ incidet gladiꝰ uũle.ſuꝑ
caput eiꝰ raſã ligato recepiſſe bñficiũ ſanita
tis.Et nota ꝙ raffanũ dẽ eẽ vitibo inimicũ.⁊

dẽ ꝙ ſi pꝛope ſerant᷑ natura diſcoꝛdante refu

giũt.vt Palladiꝰ exꝑtus agricultoꝛ affirmat.

.BDe Raditr.

Adirx eſt herba cuiꝰ radix ſili noĩe appel
lat.Celi ſtatu nebuloſo letat᷑. licet in oĩ
gere ꝓueniat.amat terrã pinguẽ ſolutam diu
ſubactã ⁊ ꝓfũde foſſam.toffam ⁊ glareã refoꝛ
midat. Serit᷑ in mẽſe iunij et iulij.loc tꝑatis
⁊ ſiccis.ſerẽde ſũt radices ſpacijs gradibo et
alte foſſis meliꝰ ꝓueniũt in arenis. Serãtur
poſt nouã pluuiaʒ niſi foꝛte poſſint irrigari.
Qõ ſatũ eſt ſtati dʒ oꝑari leui ſarculo.letamẽ
nõ eſt ingerendũ ſed potiꝰ palee qꝛ fumigoſe

fiũt. Suauioꝛes fiũt ſi aq̃ ſalſa freq̃nt᷑ irrigẽ⸗

ter. Radices femĩ generis eſſe putant᷑ qᷓ minꝰ
acres ſunt.habẽt latioꝛa folia.⁊ cũ iocũditate
virẽtia.ex his ̊ ſemĩa colligemꝰ.maioꝛes fie
ri credunt᷑ ſi ſublatis folijs oĩboet ſolo tenui
calidiſſimo ſepe terris operiant᷑.vnde optime

plãtant in ſulcis.vt terra ſepiꝰ circa eas poſ⸗
it ampliꝰ cumnlari. Si ex nimis acris dul⸗

ces fieri velis.ſemia die ac nocte melle mace⸗
rabis.ca.⁊ ſic.eſt in ſcdðo gᷓdu.minus qᷓ; rapa
nutrit.ꝓpter ſuũ acumẽ.qð eſt foꝛtiꝰ acumine
rape.nutrimẽtum tũ eiꝰ eſt groſſiꝰ durũq; ſto

macho ⁊ indigeſtioni nociuũ.et incõueniẽs
ochis dentibo ⁊ oĩbo vulneribo ⁊ doloꝛib. ſũp
ta ſcᷣm cibũ ſed ſcdᷣm medicinã cõuenit Eiſt
em̃ lauatiua renũ ⁊ veſice ⁊ groſſis hũoꝛibo.?

vꝛinã ꝓuocat.⁊ mãducata lapides frãgit.⁊ ſi
cocta comedat᷑ tuſſi ex frigida ⁊ hũida cã ſub
uenit.⁊ ſᷣm cibũ ↄmeſta toꝛſionẽ ⁊ inflatiõeʒ⸗
generat.et ſtomacho fit illaudabilis ꝙ teſtat᷑
ructꝰ putridus qͥ ex ea fit maxime ante cibũ.
Illa em̃ q̃ ieiunis eſui dat᷑ eleuat cibũ.⁊ cohi
bet ne ad locũ decoctiõis deſcendat. vnde fit
cauſa indurande digeſtiõis.et pꝛouocãde vo
mitũ.maxime eis q naturalit᷑ ventoſitateʒ in

ſtomacho habẽt. Sʒz poſt cibũ accepta mio⸗

rẽ agit ventoſitatẽ ſuꝑius aſcendentẽ.⁊ cum
ſua grauitate ad inferioꝛa deſcẽdit.deponit⸗
q; cibũ ad locũ digeſtiõis.et digerit vt oꝑtet.
pꝛoinde volentes eã pꝛo vomitu acciꝑe.acci
piant ante cibũ. Item habet virtutẽ ſimilem
raffano.et contra eaſdẽ cauſas ⁊ eodeʒ modo
dat. ſed non eſt adeo efficax vt raffanum.

Bebuta.

—,

.

AVta ſerit᷑mẽſe auguſti.et meliꝰ ꝓpagat᷑
de abruptis ramuſclis in terrã poſitis.
⁊ ſi ſũmitas alicuiꝰ ramuſculi eius incurua⸗
ti in terrã ſtatim in terra fixa radicant᷑ ⁊ diffi
cilime areſcit Hec herba vt Plinius dicit ꝙ;
ogit frigidu hyemẽ ⁊ vmbꝛis humoꝛẽ. ſiccis
gaudet tẽpoꝛibo. Terra laticia vel cinere vult
nutriri.ideo diligit ficũ ꝙ melius ſub eo vel
iuxta eũ q; alibi cõnaleſcit.verno aut tꝑe trãſ
plantat᷑:aut in menſe ſeptẽbꝛis.et aſſidue irri
get᷑.ſi nõ habʒ vmbꝛẽ. Si ꝑmittat᷑ floꝛere.cu
ius areſcit antiqta ligneſcit ſi rami eiꝰ bis oĩ

anno terra vſq; ad folia nõ oꝑiant᷑. Oñ autezʒ

indurata eſt ⁊ lignea facta.nõ bñ pullulat ni⸗
ſi abſcidat᷑ iuxta terrã ſeu radices.Lũc em re
nouatꝭ ramis redit ad eã iuuẽtus.calida ⁊ ſic

ca eſt in ſcdᷣo gradu.cuiꝰ duplex eſt maneries

ſcʒ domeſtica ⁊ ſilueſtrꝭ.et q̃ piganũ dicit᷑ſo⸗
lia ⁊ ſemia cõpetũt medicie vſui. Semia pñt
Pqnq; annos ſeruari.folia ſiccata ꝑ annũ vᷣ⸗
tutẽ hũt diureticã.diſſoluẽdi ⁊ ↄſumẽdi.Cõ
tra cephaliã ⁊ epilantiã inuat᷑ in balneo inij⸗
ciat᷑ parũ ſuccꝰ eius calefacti ꝑ nares qð fleu
ma ⁊ cerebꝛũ mũdificat. Itẽ vinũ decoctiõis
eiꝰ valet ad idẽ.Cõtra defectũ viſus ex fumo
ſitate collecta ĩ dolio ponat᷑ cũ vino ruta.⁊ pa
tiẽs tali vino vtat᷑. Item cũ aq̃ roſata mixta ⁊
ſuꝑ oclos lippos aut ſanguiletos poſita.mi⸗
rabilit᷑ eos ſanat ⁊ mũdat.Cõtra doloꝛẽ den
tiũ ruta toꝛta cũ vino cataplaſmet᷑ ſuꝑ locuʒ
dolentẽ vel alit᷑.accipe fuſtẽ eiꝰ ⁊ exure aliq̃n
tulũ ad ignẽ ⁊ cõcauitatẽ eiꝰ cauteriſa et ſatis
cõfert.Cõtra frigiditatẽ ſtomachi et eiꝰ para
liſim ⁊ alioꝝ mẽbꝛoꝝ det᷑ vinũ decoctiõis eiꝰ
et radicꝭ feniculi.vel puluis eiꝰ cũ ſucco. Iteʒ
ↄtra ſtrãguiriã ⁊ diſſenteriã ruta ĩ vino cocta
7 oleo pectini cataplaſmet᷑. Cõtra tenaſmon

ex frigida cauſa.decoquat᷑ in vino.⁊ fiat en⸗

catiſma.vel calefiat bonũ vinũ.⁊ fundat᷑ ſuꝑ
rutã.et patiẽs recipiat fumũ.ad mẽſtrua ꝓuo
cãda ⁊ ſecũdinã ⁊ fetũ moꝛtuũ educendũ.det
trifera magna cũ ſucco rute. Itẽ operat᷑ ſuccꝰ
eiꝰ ſolus ꝑ os receptꝰ aut pezaritatꝰ aut tene
ritates eiꝰ in oleo frixe et ſuꝑpoſite. Cõtra ex
terioꝛẽ doloꝛẽ ex cõcuſſione vel alia cauſa.ru
ta calefacta ſine aliq̊ᷓ liquoꝛe ſupponat᷑. Con
tra lipitudinẽ ⁊ doloꝛẽ oculoꝛũ.puluis cimi
ni cũ ſucco eius conſiciat᷑.et in eo bombix in

tincta ſuꝑ oculos ponat᷑. Ruta etiã bibita va

let contra venenũ bibitũ.et moꝛſum venena⸗
toꝛũ anialiũ.et etiã cataplaſmata. Et nota ſi
ꝗs eſſet totꝰ circundatꝰ ruta viridi.ſecure poſ
ſet tranſire ad baſiliſcũ.eiꝰ odoꝛe de oꝛtis fu

Sextus

gant ſerpẽtes. et oĩa venenoſa. ⁊ ideo planta?
cõuenient᷑ in locis vbi ſunt aluearia apum.
Itẽ ſucco rute liniti a ſcoꝛpiõibo araneis veſ⸗
pis et apibus non pungunt᷑.

—

Defiubula.

UAbula deſiderat terrã ſolutã. pinguẽ
vt optĩe pꝛoueniet.⁊ ĩ mediocrit pĩgui

puenit qᷓ cũ vangis alte fodiẽda eſt de menſe
octobꝛis et nouẽbꝛis.et ſequẽti menſe febꝛua

rij marcij vel apꝛilis. Serit᷑ ſpiſſa vt frumen

tũ vel ſpelta.et fiũt areole ſicut in oꝛtis vłqua
terni vt in ſemiatione frumẽti vbi raſtroꝛũ ſe
mẽ aperiendũ eſt.⁊ ab oĩbus herbis et radici
bus maxie gramie optiĩe liberent᷑ cũ vangat.
⁊ cũ areole fiunt.deinde reſecat᷑ ̊tiens herbe
naſcunt᷑ in ea manibo vel ſarcula. Deinde in

auguſto ſemĩa cũ nigra fuerint colligunt᷑ cũ
tota herba ⁊ bene ſiccata fuant᷑ ad fumũ. Et

poſtea de menſe decẽbꝛis octobꝛis vel menſe
nouẽbꝛis fodiunt᷑ ſulci ex ipſa terra.aree mo

dicũ operiunt᷑.deinde ſeqnti eſtate rũcat᷑ quo

tiens in ea herbe naſcunt̃. menſe auguſti ite
rũ vt dictũ eſt ſemia colligunt.et ipius herbe
ragices ſi placet effoſſe terra paulatim ſub ra

dicib colligunt᷑.⁊ in ſole ſiccant᷑ ſed meliꝰ eſt

AN

„ RN
ſinaſen
ciocalid
leprils
ſnl Gen
hobismn
lcumce
nocchi
nbitpil
fineptin
lentgole
etmelio⸗

nige
mn.
⸗

—

1pingi
nit pignl
demmente
ſeſebꝛua
tfrwmen
is Nqva
Aſroſe
etraici
jnanget.
nsbarbe
ncn
unt cĩ
mü. Et
Amente
greemo
eun
guttt!
—
mnſubru
nel

Liber

ꝙ vſq; ad ſequenteʒ annũ dimittant᷑ in terra
vt groſſioꝛes fiant et melioꝛes cauando iterũ
ſulcos ⁊ operiendo areas vt dictũ eſt.cum ra

dices ſiccate fuerint.circuli verberant᷑ vt rũ⸗

pant᷑ eta terra ⁊ a puluere liberentur etclare -
fiant.⁊ ſi de ipᷣis fiat puluis plus valebit. Et
nota ꝙ terra vbi ponitur rubula ſolo aratro

bene ſubmerſo fodi poteſt.

Deſpinatia.

Pinacia optime ſerunt᷑ de menſe ſeptẽ
bꝛꝛis et octobꝛis pꝛo byeme ⁊ quadrage
ſima ſequente. Item de menſe decẽbꝛis in lo⸗

cis calidis ianuarij febꝛuarij ⁊ marcij ꝓ mẽ—⸗3

ſe apꝛilis et maij.⁊ alijs etiam menſib⸗ poteſt

ſeri. Serunt᷑ autem 2 ſola in areis et cũ alis

herbis mixta in terra pingui et bene paſtina
ta.cum colligunt᷑ ſi vna vice inciditur medie
tas ceſpitis ⁊ alia vice alia medietas diu du
rabit vtilitas eius frigida ſunt ⁊ humida in
fine pꝛimi gradus ventrẽ humectant.et va⸗
lent gule dolenti de ſanguine ⁊ colera rubea.
et melioꝛa ſunt ſtomacho q; atriplices.

Sixtus Fobk C.

Trigiuʒ ſolatrum ?⁊ marella idem ſunt
frigidum ⁊ ſiccũ eſt aliquantulũ diure⸗
ticum viride ſcõᷣm folia et floꝛes multe ſunt
efficacie. exiccata nullius. virtutem habet in

frigidandi.contra oppilationẽ ſplenis et epa⸗

lata eſt. pars

tis. et maxime contra ictericiam quando owfbſi·
ta eſt. pa ſuperioꝛ ciſtis fellis. ſuccus eiꝰ
detur in potu vt fiat ſirupꝰ ex zuccaro ex ſuc

co eius vel quod melius eſt dentur lib.ij.ſuc⸗
ci eius cum vn. reubarbari. Cõtra apoſtema
ta in ſtomacho et in teſtinis et in epate detur

ſuccus eius cum aqua oꝛdei. Contra calefa⸗

ctionẽ epatis pecia intincta in ſucco eius ſuo
ponat᷑ vł quod melius erit ſi cum ſucco eius

addatur accetũ vel agreſta vel oleum roſatũ.

Contra calidũ podagra vel herba ipſa terra
ſepius ſupponat᷑.Contra calida apoſtemata
in pꝛincipio ad repercuſſionẽ matenei herba
ipia trita ſuperponat.

R ö

De Gemperuiua.

8
17

Emperuiua eſt herba ſic dicta: qͥa ſem
per viridis reperit᷑.frigida eſt in ſecun⸗
dao gradu.ſicca in pmo. viridis multe eſt effi
cacie. exiccata nullius.virtutem habet infri⸗
gidandi.plagelle intincte ex ſucco eius etac⸗
ceto vel agreſto ⁊ epati epithimate multũ va
lent contra calefactionẽ eius.et contra dolo⸗
rem ex frigida cauſa. Item herba ipſa trita ⁊

ſuperpoſita valet cõtra calida apoſtemata in

pꝛincipio ad repercuſſionẽ materiei. Contra
vſturas ex igne vel aqua fit vngentũ ex ſucco
eius oleo roſato ⁊ cera ſed non debet poni in
pꝛimis quattuoꝛ diebus.ſed calida apponat
vt fumi im fiat euapoꝛatio.vnde pꝛius vngi
mus ſapone ⁊ ſimilibus.deinde vnguento pᷣ
dicto. Contra fluxũ ſanguinis qui fit ꝑ ebul

litionem eius in epate ⁊ in renib in eſtate pla

gelle in ſucco eius ⁊ aque roſate intincte frigi
de fronti ⁊ timpoꝛibo ſuperponant᷑? gutturi.

S.
3

SBlxtus

W
R

Atirion dicitur eſſe apium ſilueſtre.et

eſt calidũ et ſiccũ in tercio gradu.vir⸗

tutem habet attrahendia remotis ꝑti
bus.vnde teſticuli eius cũ melle confecti coi⸗
tum pꝛouocant melius tamẽ ſi fiat confectio

ex eis ⁊ dactilis ⁊ paſtacijs et melle. Itẽ ſuca

cus eius cum melle datus pꝛodeſt arteticis.

DUGU

n
En
li

.1

lueſrte
n i⸗
notsd
fancol⸗
onſecto
Nſuc⸗

Liber

Ns WN

Ponſa ſolis. citoꝛea. incuba. ⁊ ſolſequi

um. idẽ eſt herba ipſa cõmeſta valet cõ
tra venenũ ſi fit ex moꝛſu. Item ſuccus eius

ſuperpoſitus valet ad oppilationem epatis

ex frigida cauſa. Item valet etiam contra ca⸗

lefactionem eiuſdem.

De Silermontano.

Ilermontanũ ſiue ſileſeos calidũ eſt et
ſiccum in ſcdᷣo gradu. Semẽ eius col⸗
lectum per tres annos poteſt ſeruari. Semẽ
ponit᷑ in medicinis.⁊ habet virtutem diure⸗
ticam diſſoluendi et cõſumendi et attrahen⸗
di. Contra aſma ex frigida cauſa cũ detur vi
nũ decoctionis eius et ficuũ ſiccarũ. vel det
puluis eius cũ ficubus ſiccis ⁊ aſſatis.Con
tra oppilationẽ epatis renũ ⁊ veſice ſtrangui
riã ⁊ diſſenteriã detur vinũ decoctiõis eius.

Dei BSaxikragia.

Arxifragia calida ⁊ ſicca eſt in tercio gra
du. Semen eius herbe ſimili noĩe ap⸗
pellatur. magne efficacie eſt. ⁊ dicit etiam ca⸗
putpurgiũ:quia ipᷣm a flegmate purgat.vua
deſiccat. etreuma pꝛohibet.⁊ ſtomachũ mü⸗
dificat. vinũ decoctionis eius ⁊ roſarũ con⸗
tra pꝛedicta gargariʒet᷑. Contraſ cabiẽ et pe⸗
diculos vngentũ factũ ex puluere eius ⁊ ac⸗
ceto valet. Item valet contra paraliſim ſi ex
eo fiat inunctio. Semen pulueris eius cum
melle datus lumbꝛicos necat.

„2

in

—

du.herba eſt ſimilis capule vnde tube⸗

roſa magis coinpetit medicine qᷓ; herba.ſi ſo
la reperit᷑ moꝛtifera eſt. habet autẽ virtutem
diureticam. vnde valʒ ad digeſtionẽ materie
tam in quotidiana q; in quartana.valet etiaz
conira oꝓpilationẽ ſplenis ⁊ epatis ⁊ contra

Doloꝛẽ iliacam ⁊ articuloꝛuʒ.vt teſtat᷑ yſaac.
Contra dictas paſſiones talis fit vſus.ſquil
la diuidat᷑ per mediũ ⁊ tot tunice ab inferioꝛi
parte abijciant᷑ quot ab exterioꝛi ⁊ tot in me⸗
dio reſeruent᷑.exterioꝛes debent abijci.quia
venenoſe ſunt ⁊ multũ calide.interioꝛes ſimi
liter abijciant᷑.qa moꝛtifere ſunt ex nimia fri⸗

giditate.medie tunice ſunt tẽperate.vnde iſta

rum fiat decoctio in furno paſta inuolutaꝝ.
poſtea fiat decoctio in acceto ⁊ ĩ colatura ad⸗
datur mel. Si vis vt oximel foꝛtius operet᷑
ſaquille nõ fiat decoctto in paſta.ſed tm̃ in ac⸗

ceto. Contra omnẽ doloꝛẽ exteriarũ partiuz

ex frigida cauſa valet.

De Sinapio.

Quilla calida ⁊ ſicca eſt in ſecũdo gra⸗

Inapis ſerit᷑ ante hyemẽ ⁊ poſt. ⁊ terrã

pinguẽ deſiderat.ſi rara ſerat᷑ melioꝛ ef
ficit᷑.ꝙ ſi nimis ſpiſſa eſt poterũt aliq̃ plãtule
inde trãſferri.⁊ alibi tranſplantari.hec herba
ita ſe multiplicat.q; vbi ſemel ſerit᷑ vix locꝰ il
le ab ea poſtea liberat᷑.⁊ vbi ſemen eius cadit
ꝓtinus viret.ca.⁊ ſic.eſt in medio q̃rti gradꝰ.
hʒ virtutẽ diſſoluẽdi attrahẽdi ⁊ extenuandi
nõ herba ſed ſemẽ.qð collectũ eſt ꝑ qͥnq; an⸗
nos põt ſeruari. Cõtra ꝑaliſim lingue ſemen
eiꝰ maſticatũ ⁊ ſub ligua retentuʒ valet cõtra
ꝑaliſim alioꝝ mẽbꝛoꝝ ponat᷑ in ſacello ⁊ de⸗
coquat᷑ in vino ⁊ ſuꝑ locũ dolentẽ ponat᷑⁊ p
cipue in pᷣncipio egritudinis.puluis eiꝰ nari
bus impoſitꝰ ſternutationẽ pꝛouocat.⁊ cere⸗
bꝛũ a ſuperfluitatibꝛ mũdificat. Contra anti
quũ aſma ex glutinoſo hũoꝛe det᷑ vinũ deco⸗
ctiõis eiꝰ ⁊ ficuũ ſiccarũ. Cõtra oppilationeʒ
ſplenis ⁊ epatis ⁊ lentofſleumaciã decoquat᷑
in aqua cũ radice feniculi.aqua colata adda
tur mel ⁊ talis cõfectio det᷑ cõtra ſplenis du⸗
riciẽ.herba ipᷣa cũ exũgia poꝛcina bñ trita ſu
ꝑponat᷑.fomentũ factũ ex aq̃ decoctiõis eius
mẽſtrua educit. Itẽ herba ipſa decocta in vi⸗
no ⁊ cataplaſmata diſſinteriã.⁊ ſtrãguiriã ſol
uit. vinũ decoctiõis ſemis eiꝰ ⁊ dꝛagantũ po

nit᷑ humiditatẽ vue cerebꝛi et fauciü exſiccat.

tni
loret
gätdle
cheba
to
nocadit
igd,
nuandl
gan⸗
ſenen
acöa
onde⸗
ntp⸗
a'nan
trcere⸗
mana
joco⸗
tonez
coqbak
adda
nis du⸗
mlaſa
seins
niny/
nnüpo
ccai

dꝛagantũ ponit᷑ ne vehement᷑ exurat ⁊ exco⸗
riet. Pictagoꝛas antẽ vltra omnes herbas ſi

napũ cõmendat.vnde Pliniꝰ dicit de ipſa ꝙ
humoꝛes groſſos ⁊ viſcoſos extenuat ⁊ pun⸗
cturas ſerpentũ ⁊ ſcoꝛpionũ ictus addito ac
ceto ſanat.fungoꝛũ ve nena ſuperat.dentium
doloꝛẽ mitigat.ad cerebꝛũ penetrat.⁊ ipſum
mirabiliter purgat.frangit lapidẽ ⁊ menſtru
is imperat.appetitũ excitat.et ſtomachũ con⸗
foꝛtat.epilenticos iuuat.et ydropicos curat.
⁊ litargicos excitat et eos multũ iuuat.Ca⸗
pillos mũdat ⁊ eoꝛũ caſum cõpeſcit.incõgru
os auriũ ſonos ⁊ tinnitos tollit.⁊ oculoꝛum
caliginẽ detergit.paraliticis ſubuenit.qͥa po⸗
ros aperit ⁊ hu moꝛẽ infundentẽ neruos diſ

..

in ſemine q; in herbo.

ſoluit ⁊ cõſumit. Et dicit ꝙ maioꝛ eſt virtus

— G — fvfh —

=

Cuciũ ⁊ euliculus agreſtis idẽ ſunt.ca
lidũ et ſiccũ eſt in ſcðo gradu. Demen
ſuccus ⁊ folia cõpetunt vſui medicine.CLon⸗

Sixtus Fo. Cij.
tra paraliſim lingue ſemen eius maſticatũ in
oꝛe diu ſub lingua teneat᷑. Et ſi aliq ĩ ꝑte coꝛ
poꝛis fuerit.folia cocta in vino cataplaſmen
tur. Cotra litar giã puluis ſemis eius narib

,

inſuffletur. Item fiet decoctio ſemĩs triti ex

ſucci ruti agreſtis ĩ foꝛtiſſimo acceto.⁊ ex ip⸗

ſo fricent᷑ poſterioꝛes partes capit. tamẽ pꝛi
us raſe.fomẽtatio ex folijs decoctis in vino
et oleo ſi pectini et virge ſuperponat᷑ meatus

pꝛouocat vꝛinales.

BDe Stoꝛdionr.

Coꝛdionid eſt aleũ agreſte. eſt caliduʒ
eett ſiccum in tercio gradu.ſolus flos eiꝰ
tompetit medicine.aqua vel vinũ decoctiõis
eius ſpũalia mũdificat a flegmate.et valet cõ
tra doloꝛẽ ſtomachi ⁊ inteſtinoꝝ ex ventoſita
te.et cõtra oppilationẽ ſplenis ⁊ epatis ex fri⸗
gida cauſa. Itẽ ſtrãguiriã ⁊ diſſenteriã ſoluit.

DesSSparago.

Paragus calidus eſt in tercio gra⸗
du. frutex ⁊ ſemen cõpetunt medici⸗
ne. frutices tenerrimi coqu nati ſcʒ
cum carnibus ſiue cum aqua valent contra
omilationẽ ſplenis ⁊ epatis.ſtranguiriam et
Ddiſſenteriã. Item contra doloꝛẽ ſtomachi ⁊

inteſtinoꝛũ ⁊ contra iliacam paſſionẽ valet.

6*

Item vinum decoctionis eius valet contra
pꝛedicta.

9
— *

BDeꝛzinzibꝛio.

Inzibꝛiü calidum ⁊ ſiccum eſt in ter
cio gradu.aliud eſt domeſticũ. alud
ſilueſtre quod calamentũ dicuur vir

tutem habet diureticã conſumendi ⁊ diſiol⸗
uendi.Contra vitium pectoꝛis fiant pultes.
ex farina oꝛdei ⁊ aqua. addito puluere eius.
⁊ detur patienti. Lum frigiduʒ reuma folia
eius in vaſe ſine aliquo liquoꝛe toꝛrefacta et
in ſacculo poſita capiti ſuperponant᷑ vinum

Decoctionis eius valet contra doloꝛẽ ſtoma⸗
chi ⁊ inteſtinoꝛũ ex frigiditate.⁊ contra oppi

lationẽ ſplenis ⁊ epatis.et vꝛinales vias ape

ru. Item herba in vino decocta et cathapiaſ
mata valet contra doloꝛem ſtomachi ex ven⸗
toſitate.menſtrua etiam adducit. ⁊ matriceʒ
mũdificat fomentatio eius conceptum adiu

ER =
—

L

5

Alluia plantat᷑ plantulis aut ramulis
liiuuenibo de menſe octobꝛis nouem⸗
breiis febꝛuarij ⁊ marcij. calida eſt in
mo gradu. ſiccca in ſecũdo. ſola folia compe
tunt medicine. viridia ⁊ ſicca per annũ ſeruã
tur. Alia dicit᷑ domeſtica.alia ſilueſtris.q di-⸗

citur eupatoꝛiũ.domeſtica magis cõſumit et
foꝛ tificat.ſilueſtris magis eſt dyafoꝛenca.vi
num decoctionis ſaluie valet contra parali⸗
ſim. et epilentiam in vino decocta ⁊ cataplaſ
mata ſuper partem paraliticam multũ valet.
contra ſtranguiriam ⁊ di mun
ficat matricem. Item in ſalſamentis cõueniẽ
ter ponitur. r

De Stabiola.

177 .
„
4
2

ſſenteriam mundi⸗

Gixtus Fo. Ciif. -
LALw abioſa calida ⁊ ſicca eſt in ſecũdo
gradu.ſicca nullius eſt efficacie.ſuc
cuus eius cum oleo ⁊ acceto bulliant
vſq; ad ſpiſſitudineʒ aliquantulũ. et hoc vn⸗
guentũ aliquantulum valet contra ſcabiem.
balneũ ex aqua decoctionis eius ⁊ caſſi bam
baſi valet contra alopiciã. Succus eius vꝗ
let ad idem. ⁊ lumbꝛicos necat. ⁊ auribus cũ
oleo iniecto eos mundificat.fumus vini de⸗
coctionis eius valet contra emoꝛroydes.

De Senationibus.

Enationes calide ſunt ⁊ ſicce in ſecun
do gradu. Alio noĩe dicunt᷑ naſturciũ.
aquaticuũ. cocta in aqua vel cum carnibo ſpiri
tualia mundificãt. fomentũ ex aqua ſalſa de⸗
ſtranguiriã et diſſenteriã in vino etiam deco
cte ⁊ cathaplaſmata ad idem valen.

.
—

Bixtus
Erpentaria colũbꝛina dꝛagantea idez
ſunt. dicitur autẽ ſerpentina ſiue dꝛagã
tea:quia haſta eius in modũ ſerpentis macu

lis repleta. calida et ſicca eſt in tercio gradu.
Radix eius per fruſta minuta diuidit᷑ ⁊ ſic⸗

catur ⁊ pulueriʒat᷑.et per pannũ cribellatur.
⁊ tunc conficiat᷑ cum aqua.⁊ ad ſolem ſiccet᷑
et ex tali hoc vngento cum aqua roſata vel ſi⸗
ne facies illinite illiniant᷑ iam em̃ reddu ni
tentẽ ⁊ claram pannũ etiam deponit. Item ſi
puluis eius conficiat᷑ cũ ſapone.et fiſtule im
ponat᷑ in tm foꝛamen eius dilatat.vt indeos

fractum vel putrefactum extrahi poſſit. pul⸗
ins enaʒ eiꝰ cũ calce vina confectus ⁊ acceto

ſoꝛtiſſimo optimus eſt ad cancrũ ita vt pars

tercia ſit calcis Dyaſcoꝛides dicit ꝙ; ip̃a odo

re ſuo ſerpentes fugat.nec ledit᷑ coꝛpus a ſer⸗
pente ſi eius ſucco coꝛpus inunetũ fuerit.

De Gerpulo.

1ſſſIi.

M 8
e
ð .
äl .

ð 2

Erpillum calidũ eſt et ſiccum inſſecun

dao gradu. 2 aliud eſt domeſticuz. aliud

ſilueſtre. domeſticũ ramos per terrã diffun⸗
dit. Silueſtre creſcit in longũ ⁊ altum.floꝛes
et folia competunt medicine.que in rudi olla
calefacta ⁊ in ſacello poſita ⁊ capiti ſuperpo

ſita.valet contra frigidum reuma capitis.vi

nũ decoctionis eius ⁊ ſuccus liquiricie valet
contra tuſſim.⁊ contra doloꝛem ſtomachi ex

ventoſitate. Item vinũ decoctõis eius et ani
ſi valet cõtra doloꝛẽ ſtomachi. Item fomen⸗
tũ ex aqua decoctionis valet ad ſtranguiriaʒ

et diſſenteriã.et mundat matnicẽ ⁊ calefacit ⁊
confoꝛtat.vinũ decoctionis eius ſtomachu,
infrigidatũ epar⁊ ſplenem calefacit.

De Saturegia.

Aturegia calida ⁊ ſiccca eſt in ſcdo gra
„ du. Seritur de menſe decẽbꝛis ⁊ mar⸗
cij.mixtim cum alijs herbis. et ſola ſeri põt.
pultes ex farina ⁊ aqua eius puluere ſpũalia
mundificat. puluis etiam cõfectus valet ad
idem. Oyaſcoꝛides dicit q; vſus ſaturegie eſft
cõueniens ad conſeruationẽ ſanitatis.⁊ po-
nit᷑ in cibis. Albumaſar dicit. ꝙ pꝛopꝛietas
eius eſt expellere ventoſitatẽ ⁊ inflationes et
toꝛſiones.et digerere cibum.etexpelut ſuper⸗
fluuates ſtomachi.et pꝛouocat vꝛinã et men⸗
ſtrua.et acuit viſum debilitatũ ab bumidita
te maia. ðDWBU

DPeStlarta.

“

. 2
MG .
= .
R.
„

Qlarea ſeritur menſe decembꝛis ianua
rij febꝛuarij marcij et apꝛilis.talem de
ſiderat terram qualem alie herbe cõmunes.
Optima herba eſt ⁊ eſt perpetua.quia poſt⸗
; eſt in oꝛdinibs tranſplãtata ſicut cepe plã⸗
tatur cũ fecerit ſemen ⁊ maturũ collectũ fue⸗
rit. ſi incidat᷑ per tres vel quattuoꝛ digitos ſu
pꝛa terram reuiuiſcit. ⁊ pulcerrima efficiatur
in autũno. Et ſi incidatur ſtipes areſcit. ⁊ ni⸗
hilominus in ſeptembꝛi pullulat. vel in eſta⸗
te ſequenti ſicut feniculus. et optime viuit in

vmbꝛa.

.

De Stalonijs.

Gextus
Calonge plantatur menſe febꝛuarij ſi⸗
cut alea per ſe in areis.⁊ in areis aliarũ
herbarum.et vnaqueq; facit multas filias.et
maxime ſi terra fuerit bene pinguis cũ plan⸗

tatur. Item dicit ꝙ ſi ſpicula alei ponatur in

cepa factis in ea foꝛaminibus in quibo ipᷣius
ſpicula poſſit poni ⁊ ſub terra plantent᷑ fient
ſcalonge. Sunt autem de natura ceparũ.ſed
ſunt minus humide. appetitum confoꝛtant

⁊ maliciam ciboꝛũ venenoſoꝛũ emẽdant.no

cent viſui ⁊ doloꝛem capitis efficiunt.et feto

rem oꝛis inducunt. ⁊ non cõpetunt habenti
bus calidas complexiones. ſed cum carnibꝰ

pinguibus edi poſſunt edi poſſunt quia ma⸗

liciam ipſarum emendant.

DBPtLetratta.

zi⸗
lui
ng
Plon⸗
turin
Pöius
fient
fiſa
dant
an
aſe
Nabeni
Camnib
lama⸗

———⸗ —

Etracta id eſt herba iudaica. calida

⁊ ſicca eſt in tercio gradu.vinum de

H coctionis eius digeſtionẽ pꝛocurat.
⁊ doloꝛem.confoꝛtat ſtomachũ et inteſtino⸗
rũ ex accetoſitate curat. Criſpelle ex eo ⁊ fari
na et aqua facte. naturalem caloꝛẽ cõfoꝛtant.
vꝛinam pꝛouocant. Emplaſtrũ ex ipᷣa herba

decocta in aqua ſtranguiriam ſoluit. Itẽ fo⸗
menum ex aqua decoctionis eius matriceʒ

calefacit et mundificat.

De Taplia.

.

Ahrſia eſt calida et ſicca in tercio gra
duu. per tres annos ſeruatur. ⁊ inueni
tur in arabia india ⁊ calabꝛia In vo

mitiuis medicinis ponitur. caute pom debʒ

Di autem inflationem inde fieri cõtingit fri

mens inungat᷑ cũ populeo et acceto addito.

Arbpſa eſt herba tunicanoꝛũ contrita
facit enim inflare faciem ⁊ coꝛpꝰ ac

DZMYU ſieſſet lepꝛoſus. curatur vt hic cum
ſucco ſemperuuc.

Arus barbatus calidus et ſiccꝰ eſt. fo⸗
mentatio ex vino decoctiõis eius cõtra

emoꝛroidas valet.ad idem valet ſi anus pa⸗
vientis inde poſt aſſellationẽ tergal. valet etiã

———————DM

Liver

eius decoctio in aqua ad tenaſmon ⁊ contra
fluxum ventris.

De Teſtitulo vuiüpis.
Eſticulus vulpis eſt bona ⁊ dulcis in
guſtu.facit autẽ in vino ſumptus appe
titum coitus.⁊ adiuuat ad ipᷣm.⁊ in hoc ſtat
latioſtictũ.et eſt calidus ⁊ humidus.⁊ eſt ſpe
De Teſtitulo tanis.
Eſticulus canis eſt alia ſpecies ſatirie.
et eſt in folijs ⁊ ſtipite ſimilis teſticulis
vulpis.⁊ radix pᷣius eſt duoꝛũ modoꝛũ.ha⸗
bet em̃ vnũ globum ſupenꝰ.et alterũ inferꝰ.
et vnus eſt mollis.alter durus et plenus.et in
illo eſt hũiditas ſuperflua.Et ſi antę coitum
maſculus ſumat maioꝛẽ teſtem id qð concipi
tur ex coitu erit frequẽter maſculus Si autẽ

femina ſumat minoꝛẽ et cõcipiet: fiet mag fe

mina.dẽ aũt ꝙ maioꝛ auget coitũ. minoꝛ vᷣo
abſcidit ipᷣm.⁊ ſicvterq; amboꝝ deſtruit ope
rationẽ alterius.et hoc dicit felix doctoꝛ fra⸗
ter Albertus oꝛdinis pᷣdicatoꝛũ in libꝛo ſuo

quem facit de plantis.

Be Thimo.

Himus eſt herba valde aromatica. cu
ius flos dicit᷑ epithimũ.⁊ eſt flos medi

cinalis. babet em̃ virtutẽ purgandi melanco

liam. et flegma. ⁊ ideo valet contra quartanã

et alias melancolicas paſſiões.et ex eo debe⸗

mus acuere medicinas.non ipᷣm per ſe dare.

quia naturam habet inducendi ſincopim et

auguſtiam pꝛecoꝛdioꝛum.

Jola eſt figida ⁊ humida. de violis fit
ʒuccarũ violaceũ. Sirupus autẽ viola

ceus fit deinde de viridibo ⁊ ſiccis.ʒuccaruʒ

violaceũ fit eodẽ modo quo roſaceũ. Siru⸗
pus ſic fit. viole in aqua decoquant᷑.⁊ ex co⸗
latura ⁊ ʒuccaro fit ſirupus.ſi autẽ ex ipſaruʒ
ſucco ⁊ zuccaro fieret.melioꝛ eſſet oleũ viola
tũ valet interius receptũ cõtra diſtraſiam la⸗

boꝛis totiꝰ coꝛꝑis. Itẽ inunctio ipſius facta

ſuꝑ frõtẽ ⁊ timpoꝛa remouet doloꝛeʒ frõt ex
caloꝛe factum.viole habent virtutez liniendi

humectandi infrigidandi laxandi.ſed paruʒ
ſunt laxatiue.et purgant pꝛincipaliter colerã

rubeã. vnde valet febꝛi terciane.et cõtra diſtẽ
perantiã epatis et in caloꝛe ⁊ contra oppilati⸗

onem epatis et ictericiam. Contra defectum

appetitus ex colera. Item viole cõtrite poſite

uwh

ſyea
ſgen
cocl
lem
foſe

—
H
tuntme
lorisn
irepe
Polner
Peclinia
Pllnis
liage
leſon

Aeit
flop
acu
tiunre
bose
Cberit
nodie

G
ned
mi
ebe⸗
e.
mAH

Iluper calida apoſtemata in pncipi

idem facit ipᷣa herba.fomentatio ex aqua de⸗
coctiõis ipᷣius herbe facta ſcdᷣm pedes ⁊ frõ⸗

tem in acutis egritudinibo ſomnũ pꝛouocat.

ſirupus violaceus eſt magis coquendus qᷓ;
roſearius alioquin cito coꝛrumperet.

Irga paſtoꝛis eſt carduus ſilueſtris. et
eſt frigida et ſicca.ſolũ folia eius cõpe⸗

tunt medicine viridia ⁊ ſicca. ſed viridia ma
ioꝛis ſunt efficacie.virtutẽ habet conſtringẽ⸗

di repellendi et infrigidãdi.Emplaſtrum ex

puluere eius ⁊ acceto esalbumine oui ſuper

pectinẽ et renes. valet contra fluxũ ventris.
puluis etiam datus in ouo ſoꝛbili ad idẽ va⸗

let. et ad pꝛofluuiũ mulieris. Item ad idẽ va⸗

let fomentatio ex aqua decoctiõis eius.Tri⸗

ta valʒ ad calida apoſtemata in pꝛincipio vt
ad eriſipilã.⁊ huiꝰ cathaplaſmata capiti ab

raſo valet contra freneſim et doloꝛem ex cali
da cauſa. Item hec herba multũ eſt cõſolida
tiua recentium vulnerũ. Semina ⁊ vermicu
los que ſunt in carduis ſuper radices ſiccatꝭ

qjuerũt auicule ⁊ cantant cũ dant᷑ eis.yſido⸗
rus dicitꝙ radix eius in aqua decocta cupi⸗

Serxtus Fo. Cuj.

piditatẽ potateꝛibo adminiſtrat. Item q; ma

trici viliſſimus eſt carduꝰ et iuuat mulieres

vt filios maſculos generent.

Olubilis eſt herba inuoluẽs ſe ſuper
plantas pꝛoximas. Eſt autem parũ ca

lida ſed multũ ſicca.quod oſtendit eius toꝛ⸗
tura. Quedam autem ſpecies eius que voca⸗
tur funꝰ pauperũ.⁊ hec terreſtris eſt ⁊ aquea.

habens ex terreſtritate ſua cõſtrictioneʒ.et ex

aquoſitate mundificationẽ ⁊ lenitionẽ. folia
autem eius ſunt conſolidatiua vulnerũ ma⸗
gnoꝛũ.nec eſt eis par in illo effectu. coquun⸗
tur autem in vino et emplaſtrent᷑ ſuper ea cuʒ
acceto.ſunt etiam medicina aduſtiõis ignis.
El ſt etiaʒ alia ſpecies que dicit᷑ volubilis ma
ioꝛ.et lac ipſius abradit pilos.et interficit pe

diculos.

Rtica dicit qͥa tactus eius coꝛpꝰ adu⸗
it. Eſt em̃ ignee nature.vt dicit Mac.
hec duplex eſt. nam quedã eſt pungẽs.⁊ que⸗
dam moꝛtua que nõ pũ git.et eius folia ſunt
albioꝛa et mollioꝛa ⁊ magis rotunda.⁊ vtra
q; eſt medicinalis.nã ſuccus eius cũ vino bi
bitus valet contra ictericiã ⁊ contra colicam
paſſionẽ.Cum melle curat antiquã tuſſim ⁊
mũdat pulmonẽ ⁊ ventris inflationẽ ⁊ tumo
rem ſedat.folia eius cũ ſale contrita vulnera
ſoꝛdida mũdant et curant.ſimiliter moꝛſum
canis.ſanat etiam cancros.radix eius contri
ta in vino ⁊ cocta in oleo valet contra tumo⸗
rẽ ſplenis. Succus eius fſuxũ ſanguinis de
naribo ſiſtit.ſemen eius cũ vino bibitũ pꝛeci⸗
pue mixtũ melle ⁊ pipere mouet venerẽ. ven
trẽ mollit ſi comedat᷑.etpꝛecipue menſe mar

*

cij cum oleo cocta.

De Bitriolo.

„2

taria eſt herba calida ⁊ ſiccaĩ tercio gra
du.et dicit᷑ vitriolum quia ex eo optime vitra

mundant᷑.Exiccata nullius eſt emicacie.viri

dis multe.virtutẽ habet dyaſoꝛeticam et exte
nuatiuã.Contra frigiditatẽ ſtomachi ⁊ inte⸗
ſtinoꝛũ et eoꝛundẽ doloꝛẽ.et contra ſtrangui
riam et diſſinteriam paritaria calefacta in te⸗
ſta ſine aliquo liquoꝛe ſuꝑponat᷑ loco dolen⸗
ti.vel etiam decocta in vino albo aliquantu⸗
lum accido cum furſure. Contra ſtranguiri
am ⁊ diſſinteriam coquat᷑ in aqua ſalſa ⁊ oleo
et pectini cathaplaſmet᷑ cocta ⁊ cõmeſta mul
tum valet contra doloꝛem ſtomachi ex frigi

ditate vel ventoſitate. Item contrita aliquan
tulum calefacta cũ vino et furfure tumoꝛem

„

minuit.

õl
‚R—— .

— ——

4

2

*

—

ſckperi
coge
nenn
eyn.
neterte
tinte⸗
nngit
cainte⸗
odolen⸗
guanmn⸗
fangoin
atoleo⸗
camul
er figt

Aliquan

moren

¶ Ynmtipit liber Septi⸗

mus de pꝛat 1nemoꝛib⸗

Oſta⸗ in libꝛis ſuꝑioꝛibus

ſufficienter dixi decultu cã
peſtriũ agroꝛũ.vinearũ.ar⸗
boꝛũ.⁊ oꝛtoꝛũ.que multa re
quirũt induſtriam.dicã nũc
De pꝛatis ⁊ nemoꝛibus.que

non tantã querunt doctrinã.ſed quaſi ſponte

vdonea pꝛoueniũt a natura.⁊ pꝛimo de pꝛa⸗
tis.quare creata fuerint.et qualem aerem.ter
ram.aquã.et ſitum deſiderant ad amplioꝛeʒ
copiam ⁊ vbertatẽ herbarũ.et qualiter fiant.

⁊ qualiter pꝛocurent᷑ ⁊ renouent᷑.⁊ de feno qd

eſt eius fructus q̃liter colligat᷑et conſeruet᷑⁊

de vtilitate ipᷣius.

Capitulũ Oꝛimũ Qua⸗

liter pꝛata creata fuerint:et qualem aerem ter
ram ⁊ aquam deſiderannt.

H Rata fuerunt a natura diuino creato

mãdato.vt terra que pᷣmo nuda fuit ve

ſtiret 7 oꝛnaretur.Et vtipſarũ herbe tam vi⸗

humoꝛũ in ſu

* 9 9*%
Septim“ Fo. Cvij.
rides q;ᷓ ſicce nutrimentũ ↄueniẽs anialibus
erbis vtentibus p̃ſtent. naſcuntautẽ in ip⸗
ſis diuerſarũ herbarũ genera. ex diuerſitate
perficie terre cõtentoꝝ.quã qui
dam ſagax natura q̃ nuſq;; in neceſſarijs defi

cit operata eſt. pꝛopter diuerſitatẽ anialiũ nu

triendoꝛũ ex eis.quoꝛũ appetitus in om̃ibus

eſt diuerſus. Aerem v̈o deſiderant tẽperatũ.

aut frigiditati ⁊ẽ humiditati pꝛoximũ.ſi enim

ſuꝑflua fueritin loco rigiditas erũ t ibi perpe
tuo niues ⁊ glacies.q̃ oĩno impediũt genera⸗

tionẽ herbarũ. Et ſiłiter ſi caliditas aut ſicci

tas ſuꝑflua fuerit oẽm vigoꝛẽ cõſumit. niſi ei
ſuccurrat᷑ irrigatiõe frequẽti Terrã deſiderãt
pinguẽ ad herbarũ copiã. verum ſi nõ fuerit
multe piguedinis ſapoꝛoſioꝛes ⁊ mag ado⸗

riferas ⁊ ſubtilioꝛes creabit herbas. Si fue

rit nimis macra. modicas aut nullas pꝛodu

cit.lalis em terra ⁊ ſiłiter ſalſa vel amara ſua

im becillitate aut malitia ſe veſtire nõ poteſt.
Aq cõpetens magis pꝛatis eſt aq̃ pluuialis

qꝛ calida choꝛuſcatiõe deſcẽdit. Et ſiliter aqᷓ

de mẽſe aplis ⁊ maij ſubnilis deſcendit ⁊ que

cunq; in eſtate de celo ꝓuenit bona eſt. dũ ta

mẽ gelida nõ exiſtat ex natura grandinis liqᷓ
facte. Scdi meriti eſt aq lacualis.q̃ clara ca
lida ⁊ piguis eſt. Tertio aq̃ fluminũ. Altimo
aq̃ᷓ fontiũ.⁊ q;dtomagis a ſuo elõgat᷑ pncipio.
tanta melioꝛ.qꝛ minꝰ frigiditatis in ſe hʒ.pꝛa

ta deſiderãt ſitũ depꝛeſſuʒ vbi cõtinuo ſit hu

moꝛ incluſus.verũ ſi adeo ſit ꝓfundus talis
loc ꝙ ibi quaſi ſemꝑ aqua opiat ſuꝑficiẽ ter
re.nõ erit aptus ad aliq̃s herbas.ſed erit acce

dẽs ad naturã paludis. ꝓducetq; iũcos ⁊ pã
nias qdrellũ ⁊ ſiłes herbas paludales groſ⸗

ſas iſipidas aq̃ticas ⁊ fere oib alalibo iutiles
Et ſi fuerit adeo eminẽs ꝙ irrigari nõ poſſit.
facile ſiccitatẽ ⁊ ariditatẽ patiet᷑ niſi fueritĩ al

pibo t locis frigidis. in taliba em loq ⁊ ſi pau

cas pꝛoferũt herbas ſubtiles tamẽ ſapidas ⁊
odoꝛiferas ferunt.felix autẽ pꝛati poſitio eſt.
que ſuꝑ ſe riuũ fluentem habeat.quo poſſit q
tiens opus fuerit irrigari.

Capitulum. ij. Qualiter

pꝛata fiunt ⁊ pꝛocurant᷑et renouantur.
KRKata qdem naturaliter pꝛoueniũt vbi
cũq; terra ſolis radijs illuſtrat᷑.et fiunt

etiã oꝑe manuali.aut ex locis agreſtibw. nemo

roſis.aut ex cãpeſtribus agris.Et pmo qͥdeʒ
modo extirpãdus eſt locꝰ de menſe ſeptẽbꝛis
pbeis. impedimẽtis oib liberandus.

non ſolũ ſpinetis ⁊ vᷣgultis. ſed etia herpl la

tioꝛibo ⁊? ſolidis. deinde cũ freqnter excultus
fuerit.ac młta aratiõe ſolutꝰ.ſubmot lapidi⸗
bus ⁊ glebis cõfraci ſtercoꝛet᷑. luna creſcete. “ðßð
recẽti letamine ab vngulis iumẽtoꝝ.ſũma in IODn
tentiõe ſeruet᷑ intactꝰ.pcipue cũ humeſcit. ne
inequalẽ ſolũ reddãt muli locis impᷣſſa veſti
gia. Di v̈o ex cãpeſtrib locis fiant equãdus
eſt oĩs locꝰ.⁊ glebis ↄfractis tã huic qᷓ ſi uꝑpio
ri ſemẽ vicie cũ feni ſemie ſpargẽdus eſt. Ri⸗
gari vᷣo anteq; durũ ſolũ fecerit non debebit
ne erꝰ etatẽ minꝰ ſolidã materia ſuꝑflui cori
pat hũoꝛis. Qui vᷣ̈o volüt qbuſdã annis hbo⸗
bere pꝛatũ.⁊ alijs ſegetes. etiã ex terrꝭ macrs
cũ irrigatiõe optie faciũt.hoc mõ.ĩmittuntin
agrũ aquã turbidã. vt ex tra noua ſulci reple
ant᷑. ⁊ ager equetr᷑.⁊ fiet optimũ pꝛatũ ſine her
barũ ſatiõe.⁊ ſi taliter dimittat᷑ ꝑ quattuoꝛ vł
quĩq; annos.⁊ poſtea aret᷑ omi anno vſq; ad
quĩq; vel ſex poterit cõgrue de frumẽto ſeri.
⁊ meliꝰ ſi poſt duos annos genꝰ ſegetᷣ tranſ
mutet. Qui aũt volut vno anno hꝛe frumẽtu
2 ſequẽti pꝛatũ cõuenienter hoc mõ ꝓcurät.
immittũt em̃ aquã in agro extracta blada ibi
q; dimittũt in eſtate.⁊ in autũno.ſi aeris fue⸗
rit ſiccitas. ſeq̃nti vo eſtate cũ fenũ ſecauerit
terrã arrũpũt. ⁊ ſecuda ⁊ tercia vice arãt.et ſe⸗

Geptimn.

fenũ colligat᷑: cõſerueket de vtilitatibo eius.

mina S⸗ ſi etiã Kolet granü hꝛe n anarn⸗ 2
ſi circa finẽ auguſti extracto gramie. er tũc ar E-an dà ſirt z herhe ad debitũ g
rüũpũt arãt. ſcᷣo reiterãt ? ſeminãt.? tũ vonũ Senninenend bebezd naniin erſiie
fumentu ibi ꝓnenit. Et dam om̃i anno ſe⸗ nã ſi matur. anteqᷓ ad caſuʒ floꝛũ ⁊ folioꝛrů ſinin
minit? tñ herbã gramis c ſecis colligunt. ⁊ ſiccitatẽ puenerint ſecent erit fenũ aquoſuʒ uuu
hoc mõ.ſcʒ ꝙ exiſtente frumẽto in cãpis ve. nõ pꝛe A untrimentü eòs 2 bobus fnpini
uteutfe i. in cagta ve nõ pꝛebens ſolidũ nutrimentu eds 7 bobus ett
ſtatim poſt extractionẽ eius. mittunt aquã in laboꝛẽ tollerãtibo.⁊ ſi nimis fuerit maturũ ca an
agrũ poti clarã q; turbidã. ? a pecoꝛe cuſto⸗ loꝛe ⁊ humiditate naturali cõſumpt. enit in o
diũt. deinde gramẽ cũ ſtipula ſecãt: et hyeme ſipidũ modicũ et abhbomĩabile nutrimentuʒ bors
agialibo pbent. q herba cernũt. ⁊ de ſtipulis ſiæ aialibus pᷣbens. Süũt aũt ſecanda tpe ſereno ebee
bi lectũ ⁊ fimũ faciẽt.ſtipula aũt et herba ſeaa cũ aeris chudcrag⸗ ſiccitas duratura ſperat᷑. Hiat
ta arãt ſemel. ⁊ bis ⁊ tercio ſeminãt.⁊ ibi bo- ſecatũ vᷣo in ꝛatis dimittendũ eſt ꝑ vnũ va hons
nũ frumentu vel alia bladũ hũt pcurat᷑ aut dↄuos dies nitech voluat deinde voluendũ ? —
qꝛ ex pꝛatis euellunt oia impedimẽta qt na Cconenienter ſiccandũ demũ colligendũ poꝛ⸗ lit
ſcunt in eis.et etiã herbe pꝛatis incogrue bci tandũ ⁊ reponendũ ſub tectis. bus deficien ſuit
pue poſt magnas pluuias ꝗᷓ terr adeo villi tibus ſub diuo ponat᷑ taliter pparataʒ. aqᷓ nlere
ficauerint ꝙ herbe nociue radici euellani. in eũ intrare negueat. ſi eo nouiter in pꝛa lhn
plurimũ etiã cõfent pꝛatis ſi tpe hyemali recę ſecato pluuia ſuꝑu enerat anteq; voluat mo (deint
ti fiment᷑ letamie ad vbertatẽ herbarũ. ampli gicũ vel nihil leditur. Sʒz vt ait Palladius. tbep
us ſi ſtatim cũ ſecata fuerint foꝛtiter irrigent poſt pluuiã debʒ cõuerti mnech ps ip̃ius fä⸗ ehlcn
ter aut quater fructificabũtĩ anno.ſed cũ ve ma ſicceĩ.ſiue iam fuerit ſiue nõ fuerit reuo⸗ haſtit
tuſta fuerit muſtü 006 1 nala nt. ad mi ſtuz intü. Si bo eo reuoluto ſi irpueniat oĩno de⸗ fintſ
aũt necandũ · ait Palladius ſepe cinerẽ inge ſtruit nulliꝰ vtilitatis exiſtẽs vtilitas feni eſt ſten
renag Ceſi aiisomo en eligen die vt toto ãno ſeruet᷑ ꝙ etã ꝑ biẽniũ ſeruari cõ⸗ loii ,
tur piuries. ⁊ denuo equalus fom pꝛatl. mode poterit. ꝛ bobp cas aſinis et abuſdain ler
C apitul. . LQunalter Alüs aialib nutrimentüͦ cögrul bet vrte⸗ unem
I ſint ſuſtinere laboꝛes. qͥ eis piei ixceſſitaten nnn

Wm — ——

E

.

ebiti
neri
Miom
aoſaz
obos
müca
entin
nt
geno
n.
üw
ndü
ipo⸗
Cicien

fmo
ius.

slöa⸗

reuo⸗
ſode⸗
ſnic

nſcamn

&
Pule⸗

—

— —
—

Capitulũ.iiij. De nemo⸗

hoĩm iniũgant᷑ ouib⸗ po tꝑe niuſũ ſi ubnenit.
q̃ de tra nutrimẽtũ ſumere neq̃unt. Si qð fe

mũ ſubtile frödoſuz odoꝛifeꝝ ⁊ laudabile fue⸗

rit. erit q̃ſi ãnona ſolũ aĩalibv.tã calido qᷓ fri⸗
Gido tꝑe ſuſfficiẽs ad laboꝛẽ. Si vᷣo fuerit fe⸗
nũ groſſũ paludale aut nimis mature vł ſero

ſecatũ nõ erit ſufficiẽs anĩalibo multũ laboꝛẽ

tollerãtiba.niſi eis annone auxilio aliqñ ſuc⸗
currat᷑.vl niſi tꝑe magni frigon in q̊ anialia

nõ laboꝛãt ⁊ omne pabulũ auidius appetũt.

Incipitletundans li⸗

bꝛi eiuſdem de nemoꝛiby ⁊ pꝛimo de his que

naturaliter pꝛoueniunt.

. 3 7„ —

Ico in pᷣmis qꝙ; nemoꝛa vł naturalit᷑ ꝓ
vyvVeniũt. vel hoim induſtria inſtituunf᷑.
⁊ q̃dãa natura ꝓducunt᷑.fiũt ex hũoꝛe ⁊ ſeie
in matrice t᷑re còtentꝭ.q̃ virtute celeſti erũpũt

ad ſuꝑficiẽ terre.⁊ erigunt᷑ in ſtipites diuerſa
rũ plãtaꝝ ſᷣm diuerſitatẽ hũon ſeis ⁊ locoꝝ.

in qbe ꝓueniũt.fiũt etiã ſine hoĩs mĩſterio ex
ſemibo.q̃ a ꝓpinqͥs arboꝛibo in terraʒ decidut
aut ab auibo vel flumibo de lõge ferunt. in al
pibo vᷣo naturalit᷑ naſcunt᷑ ſilue piellaꝝ maxi
maꝝ ⁊ fagoꝛũ.caſtanearũ quercuũ cedꝛoꝝ ?

ſiliũ.in loqò vᷣo depᷣſſis ⁊ paludoſis ſpõte na⸗

ſcunt᷑ ſalices ꝓpli ⁊ alni cãne ſilueſtres vinde

cte ⁊ ſiles plãte. In pluribaaũt locis naſcunt
ſpineta ⁊ arboꝛes ꝑue toꝛtuoſe ⁊ infinite ſpi
nete diuerſoꝝ geneꝝ.⁊ piri ⁊ mali ſoꝛbi vlmi
fraxini opili ⁊ ſiles arboꝛes.⁊ qᷓnto pinguioꝛ
erit tre tãto ꝓcerioꝛes ꝓueniũt arboꝛes.ĩ ma
cra vᷣo ⁊ ſalla vł amara naſcunt᷑ ſpineta.⁊ ar
boꝛes ꝑue toꝛtuoſe ſpinoſe ſcabioſe ⁊ hyſpi⸗
de.hec aũt nemoꝛa/ꝓcurãda ſũt diuerſimode
HNã ea in ꝗb ſũt caſtance piri mali ⁊ ſiles ar⸗
boꝛes fructũ ferentes extirpãda ⁊ purganda

ſunt ab oĩibo ſpine ⁊ plãtis extrancis.Et fru
ctifere arboꝛes rarificande. vbi nimis ſpiſſe
fuerit.⁊ incidẽde in altioꝛi loco.quã beſtie at
tingere poſſint.⁊ ex plãtis domeſticis ⁊ nobi

libo inſerẽde ſᷣ m doctrinã traditã ĩ libꝛo ſcdᷣo

cũ de inſitiõibo locutꝰfui.Ea vᷣo q̃ alijs arbo

ribo ⁊ ſpineꝶᷣ occupata ſũt ſi arboꝛes nobiles
⁊ pulcras habuerit edificijs ⁊ alijs oꝑib ap

tas ſilit᷑ ſũt extirpãda.⁊ vbi nimis ſpiſſa fue

rint ſublatꝭ turpioꝛibolignis rarificãda pau
liſꝑ ⁊ oĩs hũoꝛ cõuertat᷑ totalit᷑ in ſubam me

lioꝛũ. Ea vᷣo in qͥb ſunt arboꝛes igniſolũmõ

ↄgrue nõ ſũt mouẽda niſi fo te ſpinis purgen

tur ⁊ tribulis.que quolibet quinto aut ſexto
vel rarioꝛibus annis ſunt incidenda.⁊ ligna
. mina congruenda. J —ð

—

ribus que hominũ induſtria fiunt.

—

. 1 . — — . . .
RN
* . .
4
. — . . . 3
erse = S —
.
EE õs
„* S 34 1 A . 6
. —
,

₰

boꝛes q̃ illi loco cõueniãt.⁊ tãdẽ votũ inſtituẽ
tis adimpleãt. Hã ſi fiũt ĩ altis alpibo aut ea

riũ vallibo.ſi qͥdẽ ſoluta tra eſt.ↄgrue recipiet

plãtas ⁊ ſeia caſtanearũ.q̃ ad minꝰ.xl.pediba

abinuicẽ diſtare debebũt. Si vo terra creto⸗

ſa vel lapidoſa ĩ talib loc extitit.ei cõpetũt pᷣ

cipue quercꝰ rouer ⁊ cerrus.x ſi talis terra

fuerit ĩ mõtibo calidis remod ab alpib amig

dala ſibi ↄuenient aptant᷑ O ſi loca ſint pin⸗

guia ↄgrue recipiẽt piraria ⁊ pomaria.⁊ ĩ lo
cis calidis oliuetũ ⁊ ſiccetũ ⁊ maloꝝ granato

rũ ſiluã.in frigidis vᷣo ⁊ tꝑatis auellanas co

ctana ⁊ neſpula.ſi vᷣo locꝰ fuerit hũidus ⁊ de
pᷣſſus ſolutꝰ.cõueniẽtiꝰ recipiet ſalicetũ alba
retũ alnũ ⁊ ꝓplin. ſi cretoſus talis locꝰ extite
rit.ei cõueniet vlmetũ fraxinetũ opilus ⁊ ro⸗
uer. O ſi locꝰ marinꝰ arenoſus ⁊ q̃ſi ſterilis
extiterit.deſiderabit pinetũ.etĩ calidis clima
tibo palmã femiaʒ ⁊ maſculũ. Inſtituunt aũt

pᷣdicta oĩa vel ex plãtis aliũde trãſſatis.vl ſe

minibo ſatz. aut manu in ↄgruis aplatatis

Li cupit nem' ſeu ſiluã plãtare vlł ſere
re. cõſideret pmo ſitũ ⁊ naturã t᷑re in qᷓ
facere ſiluã cõſtituit.⁊ vbiq; tales conſerat ar

nõ tñ ignoꝛes ꝙ caſtanee.xl. pedibs ad minꝰ
quaq; vᷣſum diſtare debebũt.vt in ramis poſ
ſuint congrue dilatari ⁊ plurimũ fructũ ferre.

quercꝰ vᷣo non minꝰ diſtare cõueniet qꝛ natu

raliter plurimũ ꝑ latera ſe diffundit. rouer ⁊

cerrus viginti pedibo aut pautioꝛibus diſtare
ſuſfficiet. hec em tria genera arboꝛũ glandem
ferũt que cibus optimus eſt poꝛcoꝝ.piraria

Ho ⁊ pomaria.xx.pedibus vł vſq; ad.xxx.di
ſtabũt Oliuetũ.ficus.malagranata.auellane
coctana ⁊ neſpila.xij.vel vſq; ad.xx.pedes di

ſtare poterũt.ſalicetũ vᷣo aut pꝛopter ꝑticas

minimas aut pꝛopter natur edificioꝛũ plÜ⸗
tatur.pꝛimo qdem modo decẽ pedibo abinui

cẽ diſtent.ſcdᷣo vo per duos vłtres aut quat⸗
tuoꝛ pedes diſtare ſufficiet.quia eius ſpiſſitu

do in altũ pꝛocurabit rectitudinẽ ⁊ augmen-
tũ.populus autc ⁊ alnus qͥ non multũ diffun
dũt ſe.in altũ vᷣo naturalit extollunt᷑ non ſunt
rare ponẽde. Sʒ albarus vtilioꝛ eſt ſi ingroſ⸗⸗

ſetur in ſtipite.pꝛopter aſſides q̃ multis ope⸗
ribus cõgrue ex ipſo fiũt.⁊ pꝛopterea ramos

plurimũ ꝑ latera ſpargit. Ideoq; nõ inconue
nienter vſq; ad viginti pedes vł amplius ſe

Parate plantet᷑.que etiam ex quibuſdã tactis
aliquid coꝛticis habentibo ſumma facilitate
nalcet᷑.poſſunt etiaʒ ſpiſſe poni vt trabes ſiue
ramos faciãt ſubules ⁊ lõgos.vlmus autem
hine 2 fraxinus nõ incongrue ſpilſſe lateq;
als rareq; poni poſſunt.qꝛ tam groſſe q; ſub⸗
tiles ⁊ lõge tales arboꝛes diuerſis operibus
adaptant᷑ Pinus vᷣo ⁊ palma circa trigĩta pe

des diſtare ab inuicẽ ſatis cõgrue poſtunt.de

ſingulis aũt arboꝛũ generibo pᷣdictoꝛũ plene

tractatũ eſt in libꝛo quito.pꝛout diſponunt
in cãpeſtribo agris.nũc vᷣo ꝓut ex eis nemo

ra fiũt ⁊ ſilue bꝛeuit᷑ de ipſis tetigiſſe ſufſiciat.

¶ Intipit liber Ortan⸗

De viridarijs ⁊ rebs delectabilib ex arboꝛibo

herbis ⁊ fructu ipſoꝛũ artificialiter agendis.

HNH ſuperioꝛibo libꝛis tracta

tü eſt de arboꝛibo ⁊ herbis
ſcðm ꝙ vtilia coꝛpoꝛi hũa⸗
no exiſtunt. HNũc vᷣo de eiſ⸗

dẽ dicendũ eſt. ſcᷣm qꝗ; anie
rõnali delectationeʒ afferũt.

et cõſequenter coꝛpoꝛis ſalutẽ cõſeruant. qͥa
cõplexio coꝛꝑis animi ſꝑ adheret affectui.

Capnuin Oumũu. De vi

ridarijs herbarum paruis.

Iridaria q̃dã ex herbis tm qdã ex arbo
. ribo. qdaʒ ex vtroq;ʒ fieri pñt.⁊ q̃ de her⸗
bis ſolümõ fiũt deſiderãt terrã macrã ⁊ ſoli⸗=
dã. vt herbas ſubtiles capillares creare poſ⸗

———————————ʒ— r

ſint.qᷓ maxie viſum delectãt. optet igit᷑ locũ
d viridariũ tale parat᷑ pmo bene liberari ab
herbis ⁊ radicibo adulterinis ⁊ magnis. qð
vix fieri poterit.niſi pᷣmũ effoſſis radicib op
time planet᷑ locꝰ.⁊ vbiq; foꝛtit᷑ infundat᷑ aqᷓ

feruẽtiſſima vt reliqͥe radicũ ⁊ ſeminũ in tra

latentiũ germiare nullatenꝰ valeãt. ⁊ deinde
ceſpite macro ſubtilis gramis totꝰ locꝰ ipleat᷑

ipᷣi ceſpites foꝛtiſſime cõpmant᷑ ligneis mal

leis.⁊ ↄculcent᷑ gramia pedib.donec vix de
ipᷣis aliqd aꝑeat.tũc em paulatim erũpent ca
pillarit᷑ ⁊ ſuꝑficiẽ admodũ pãni viridis ope-⸗
riẽt. Sit aũt locꝰ viridarij qdratꝰ tãte meſu⸗
re ꝓꝙ ſufficiat his q; in eo ſtare debebũt. in cir

cuitu vᷣo eiꝰ herbe aromatice oĩim gener plã⸗
tent᷑.vt ſunt ruta.ſaluia.baſilicon.maioꝛana.

mẽta ⁊ ſiles.⁊ ſiliter oĩs generis floꝛes.ſiẽ vio
la. liliũ. roſa. gladiolus ⁊ ſilia. Int᷑ q̃ᷓs herbas
⁊ ceſpilẽ planũ ſit ceſpis eleuatioꝛ.⁊ q̃ſi ꝑ mo
dũ ſediliũ aptatꝰ.floꝛẽs ⁊ amenꝰ.ĩ ceſpite etiãẽ
3 viã ſolis plãtãde ſunt arboꝛes aut vites de⸗

ducẽde.ex q̃rũ frondibi q̃ſi ptect ceſpis vm
bꝛã babeat delectabilẽ ⁊ refrigerantẽ.in arbo

ribo aũt illis plus q̃ri᷑ñ vmbꝛa q; fruct ⁊ ideo

hot
noe
ſinl

infi
ma

in

nim
ep
man
oae
lit
loh

doc

ſicee
lo
pbe
fiſe
o⸗
puri
mult
oꝛeen
ſanit
ſqzm
lopr
laleq;
fon
daect

7d

N

⸗ . 2 . =

nicies libero gaudeat aere

non curet de eoꝝ foſſura ⁊ fimatiõe qᷓ ceſpite
nocumentũ afferrẽt Cauẽdũ eſt aũt in his ne

ſint arboꝛes nimis ſpiſſe aut plurie ſᷣm nũeꝝ

qm̃ ablatio aure ſanitatẽ coꝛrũpit.⁊ ideo viri

dariũ liberũ aerẽ deſiderat:.⁊ ſupflua vmbꝛa

infirmitates generat.ampliꝰ nõ ſint arboꝛee

male ſiẽ nux ⁊ q̃dã alie.ſʒ ſint dulces aromati
ce in floꝛe.⁊ iocũde in vmbꝛa ſiẽ ſunt vites pi

ri mali malapunica. lauri. ciplſi 2 hmoͤi. poſt
ceſpitẽ ſit magna herbaꝝ medicinaliũ ⁊ aro⸗

maticarũ diuerſitas.cũ nõ modo delectẽt ex

ogoꝛe ſm olfactũ.ſed ⁊ floꝛes diuerſitate refi
ciüt viſu. in qbo ruta plurib locj ad miſceak.
eo ꝙ pulcre ẽ viriditatꝭ.⁊ ipa ſua amaritudie

dio aũt ceſpit nbilſit arbor. potiꝰ i⸗ pla
incero qꝛ ille aer

fugat extra viridariũ anialia venenoſa.in me

ſalubꝛioꝛ ẽ.⁊ etiã aranea ꝝ tele extẽſo ð ramo

ar boꝝ ad ramũ impedirét ⁊ inficerẽt vultus

trãſeũtiũ ſi arboꝛes ĩ medio viridarij ſiue ceſ

pis plantatas hꝛet. Si aũt poſſibile ſit fons

puriſſimꝰ deriuet᷑ in mediũ. qᷣa ipſiꝰ puritas

multã affert iocũditatẽ ad aquilonẽ ⁊ etiã ad

oꝛientẽ viridariũ ſit patulũ.ꝓpt᷑ illoꝝ vẽtoꝛũ

ſanitatẽ ⁊ puritatẽ.Ad oppoſitos autẽ vẽtos
ſcʒ meridionalẽ ⁊ occidẽtalẽ ſit clauſuʒ ꝓpter
eoꝝ vẽtoꝝ turbulentiã impuritatẽ ⁊ infirmi⸗

tatẽ.q;uis etiã aqͥlonan impediat fructꝰ.mi⸗
ro m̃ modo cõſeruat ſpũs.⁊ ſanitatẽ cuſtodũ
delectatio em q̃rit᷑ in viridario ⁊ nõ fructus.

— .
—

— —
—
—

Ottanus Fo Cix.
Capitulu.1 De virida⸗

rijs mediocrib ⁊ mediocrium perſonarum.

Ecundũ facultates ⁊ dignitatẽ medio

rio deputade. vicʒ duo vł tria aut qttuoꝛ vel
plura iugera.ſiue bubulce.cĩgat᷑ foſſatꝭ ⁊ ſepi

bus ſpiaꝝ vel roſaꝝ.⁊ deſuꝑ fiat ſeps de ma⸗

liſpuniòi calidis locꝭ ⁊ ĩ frigidis de nucleis

ſeu pꝛũis vlł malis ciconijs. Itẽ aret᷑ ⁊ expexe
vł ligõibo planet᷑ vndiq; locꝰ.deinde funicło
vniuerſus ſignet᷑ locꝰ. vbi arboꝛes ſũt plãtan
de.platent᷑ in eis acies piroꝝ.⁊ maloꝝ ⁊ pal⸗
maꝝ.i loc calidis ⁊ ciconioꝝ.Itẽ moꝛoꝛũ ce

ruſaꝝ ⁊ pꝛunoꝝ ⁊ ſiliũ arboꝝ nobiliũ.vt fi⸗

cuũ nucleoꝝ amigdaloꝝ ciconioꝛũ ⁊ ſilium

vnũqðq; vicʒ genꝰ in ſuo oꝛdie.diſtẽt aũt oꝛ⸗

tate.ĩ acie diſtẽt arboꝛes ab inuicẽ magne.xx.
pedibo.pue.x. Int᷑ arboꝛes ab inuicẽ ĩ aciebo
plãtari poter̃t vites nobiles diuerſoꝝ generũ
q̃ delectatiõʒ ⁊ vtilitatẽ afferrẽt.ligoniſent᷑ aci

es vt arboꝛes ⁊ vites melius ↄualeſcũt ⁊ vni

uerſa ſpacia deputent᷑ pꝛaᷣ.atq; ſepe de ipſis
adulterie ſiue magne euellent᷑ herbe. Decãt᷑
bis ĩ ãno pꝛata viridarij.vt pulcrioꝛa pꝑmane
ant. plantent᷑ ⁊ foꝛment᷑ arboꝛes.vt ſup libꝛo
Anto dictũ eſt ꝑ oꝛdinẽ de vnoquoq; genere.

R
,*½
1 ak
„ „ —,
.
.

4 4

13 ðR DDen

2VTV Fi W. III I emI,E

D,
WM

—,—

N.

t

Itẽ fiãt in eo ꝑgularia in cõnenientioꝛi par⸗
te admodũ domus vel papilionis foꝛmata.

Capitmin.iij. De virida⸗
rijs regum ⁊ alioꝝ illuſtriũ ⁊ diuitũ dñoꝛuʒ.
Voniã tales pſone/ꝓpter eoꝛũ diuitias
? potétiã pñt in hmõi viridarijs rebus
integre ſue ſatiſfacere voluntati.nec deeſt eis
Plerũq; niſi induſtria oꝛdinãdi.ſciãt ꝙ viri⸗

1

dariũ multã delectationẽ hñs hoc mõ facere

pñit.Eligãt igit᷑ planũ locũ non paludoſũ.ne
q ipeditũ ab inſufflatiõe bonoꝝ vẽtoꝛũ.in q̊
ſit fons loca fluẽs. Sit aũt locꝰ.xx.iugerũ
aut pluriũ ꝓ dñi volũtate.cĩgat᷑ muris ↄueni
ent altis. plãtet᷑ in eo ex ꝑte ſeptẽtriõis nemꝰ

arboꝝ diuerſaꝝ.in qᷓ fugiãt ⁊ latat aĩalia ſil ⸗

ueſtria in viridario poſita. ex parte vero me⸗
ridiei fiat palaciũ ſpecioſũ.in q̃ rex vel regina

moꝛent᷑ cu voluerit graues cogitatiões effu⸗
gere. Hamq; gaudijs ⁊ ſolacijs renouare bb
Hac em ꝑte faciet eſtiuo tꝑe vmbꝛã viridario
2 ipᷣius feneſtre ad viridarij tpatũ habebunt
Agſpectũ.nõ feruoꝛe ſolis infectũ. in co fiat in

aliꝗᷓ pte viridariũ.vel viridaria ſupdicta. fiãt
etia ĩ eodẽ piſcaria.in qᷓ diuerſa genera piſciũ

nutriant. lepoꝛes cerui capoli cumculi⁊ ſilłia.

rapacia ponant᷑ in co ſup qſdam arbuſtulas
Ape palaciũ poſitas.fiat ſi domꝰ q̃dã tectũ et
Pietes hñs de folio rameo ſpiſſe reticulatus.
In qꝗᷓ ponant᷑ faſiani ꝑdices fuomene meru⸗
le cardilinũ fumelli ⁊ oĩa genera auiclaꝝ ca⸗
nẽtiũ ſint añ acies arboꝛũ viridarij a palacio
ad nemꝰ? nõ extra trãſuerſo vt faciliꝰ de pala⸗
tio videant᷑ qcunq; agũt aĩalia qᷓ in viridario
poſita ſũt.fiãt eti in dicto viridario palaciuʒ
cũ camiai ⁊ camer de ſolis arboꝛib in q̊ pñt
rex ⁊ regia cũ baronibo ⁊ ↄnab eẽ tꝑe nõ plu
uioſo.hmõi aũt palaciũ fieri cõmode poterit
tali mõ. Mẽſurent᷑ ⁊ ſignent᷑ ſpacia vniuerſa
camiate ? cameraꝝ. ⁊ in locꝭ pietũ plãtent᷑ ar
boꝛes fructifere ſi placʒ q̃ facile creſcãt vt ſũt
cerula ⁊ mali vł qð meliꝰ eſt plantent᷑ ſalices
vl vedelli vel vlmi.⁊ tã inſitiõibo q; palis ⁊ ꝑ
ticis ⁊? vinclis ꝑ ples annos eoꝝ ꝓcuret᷑ aug
mẽtũ in tm.qꝙ pietes ⁊ tectũ ex eis velotiꝰ vᷣo
⁊ faciliꝰ poterit palaciũ ſiue domꝰ pᷣdicta fie
ri de lgnamie ſicco ⁊ vndiq; circa ipᷣm plãta
ri vites ⁊ vniuerſuʒ edificiũ oꝑiri.poter̃t etiã
in ipo viridario fieri tẽtoꝛia magna de ligna
mine ſicco vl arboꝛibo viridibo ⁊ vitib operi.
Ampliꝰ multũ affert delectanõeʒ ſi in virida
rio fiẽt inſitiõöes mirabiles.⁊ diuerſe ĩ eiſdem

arboꝛibo.qᷓs diligẽs viridarij cultoꝛ facile ſci

Drtanus

re poterit ex his qᷓ infra in eodẽ libꝛo dicent·
Pꝛopterea ſcire oꝑtet ꝙ oia genera arboꝛũ ⁊
herbaꝝ in tali viridario ſunt ponẽda vnũqð
q; ſcpatũ ab alio.⁊ diſtinctũ ne aliquẽ inueni
glur hꝛe deſectuʒ.in tali itaq; viridaria nõ ſp
delectet᷑ rex.ſed aliqũ cũ ſerijs neceſſarijſq; ia
tiſfecerit rebo renouet᷑ in eo gloꝛificãs deũ ex
celſum.qui omniũ bonoꝛũ delectationem au
ctoꝛ pꝛincipiũ eſt et cauſa. 2

ad delectationẽ fieri poſſunt in munitionib

cuniarũ ⁊ viridarioꝛum.

Irca tũbas ⁊ curias ſiue circa virida⸗
ria ↄgrue fieri pñt munitiões ex arboꝛi

pus viridibo. ſiles munitiõibs muroꝝ.ſeu pa

langati vl ſtictate cũ turnbo ſiue bitifredis h̊

mõ.in ſũmitate riparũ cĩgentiũ locũ liberato
rnũ.optie ab oĩb ſpinis ⁊ arboꝛibo vetuſtꝭ ꝓ⸗
füde Piatent ſalices vl ꝓpli.ſi ſolũ cõpetateis.

vel vlmi ſi diligãt talẽ terrã ſpiſſe ꝑ vnũ pedẽ.

vel minꝰ. ⁊ linea recte ducte hee cũ optie con
ualuerint incidant᷑ iuxta terrã.⁊ ſeq̃nti anno

ſurculoꝝ pꝛoles ꝑ loca linee q̃ternis digitis

inſpiſſent᷑ ⁊ cũ palis ꝑticis ⁊ viculis ſurſuʒ di
recte ducãt donec augmentũ octo vel.x.pedũ
ſuſceꝑint in ea altitudĩe.cũ aliq̃liter ingroſſa⸗
te fuerit incidant᷑ infra locũ vᷣo munitiõis ꝑ
qnq; pedes vłcirca ſiles plãte tꝑe poꝛũ pma⸗

=

r f f—

nice⸗
bo⸗
ſeups
liss
bonto
uh⸗
eis,

iecon
lanno
digas
tzd
cl
guſ⸗
nöse
ne

r ponan: x.pediboeq diſtãtes.que cũ in pᷣdi
cta fuerit altiiudie incidant᷑ ⁊ cũ auxilio ꝑti⸗
caꝝ vᷣ̈lus ꝓximas ⁊ vᷣſus poſterioꝛes plicen

tur plãtas ⁊ exterioꝛes.ſilit circa eas ⁊ ſic to⸗

tisea q̃libet ãno fiat donec q̃ſi crat qᷓdã foꝛtis
effecta ſit.ſuꝑ quã poſſint hoĩes ſecure moꝛa
n..deinde ꝑs exterioꝛ dimittat᷑ augeri admo⸗
dũ muriſuꝑ curſoꝛiũ poſiti.q̃ in altitudie cõ⸗
grua qlibet ãno incidi cũ foꝛma merloꝝ ſuꝑ
muris poſitoꝝ poterit ⁊ tali mõ teneri.Circa
talẽ mumtionẽ iĩ angulis. ⁊ alibi ſi placuerit
poterũt qᷓttuoꝛ arboꝛes plãtari.⁊ ſurſuʒ dire
cie cõduci.⁊ ſingulis.x.pedibꝰ incidi.et vᷣſus
ſeipᷣas plicari cũ anxilio ꝑticaꝝ.⁊ velut ſola
ria exc eiſdẽ fieri.⁊ iterũ in altũ extolli.⁊ eodẽ
mõò foꝛmari.⁊ tandeʒ deſuꝑ plicari admodũ
tecti domoꝝ. vel cũ merlis foꝛmari.ſupᷣ ianu
am vo opiie ſtabit domꝰ.⁊ ante ipam lolariũ
Arboꝝ pᷣdictarũ.in curijs etiã ſiue viridarijs
fieri põt domus cũ colums viridibo ipᷣis iam
groſſis opiĩe trã plãta.⁊ trabibo ſuꝑ ipᷣis af
fixis ⁊ tecto cãnaꝝ vl paleaꝝ oꝑtis. dũ tñ ali
qs ramꝰ ex ſinglis colũnis emineat ſup tectũ
q ipᷣam colũna ſꝑ ab ariditate tueat.⁊ domũ

ipam mirabiliter ab eſtiuo feruoꝛe deſendet.

Capitiiu u. De his j in

cipeſtribe agris ad delectatieʒ fieri poſſunt.

OPttanus Fo. Cx.

Haagris plimũ delectat pulcer ipoꝝ ſi
lus.ampliꝰ ꝙ non ſint pies vefoꝛmes

agelli Sʒ magna qnticas in vnũ ſine intual

lo redacta directos hus confines. Et ideo ꝓ

curare dʒ diligẽs prfamilias ꝓpe ſuos agros
potiꝰ q; alibi emere.et ĩ alijs ꝑtibo agellos vẽ
gere. ⁊ cũ vicinis ꝑmutare ꝑtes ſu ꝑnluas.et
toꝛtuoſas agroꝝ.⁊ ſuũ agrũ cũ vicino reciifi

care.⁊ omnẽ locũ foſſatꝭ ⁊ ſepibo ſpinoꝝ viri

diũ cũ arboꝛib cõueniẽtiba ꝑmixii eq̃ diſtan
tibo cigere.atq; foſſata ꝑua ſcolatoꝛia q i pla⸗
nis neccia ſunt intriſeca recte foꝛmare.qntuʒ
poſſibiie ẽ. ᷣuata ſꝑ vtilitate agroꝝ.delectacò
nẽ em̃ vtilitas pᷣcedere dʒ in agiꝭ.licʒ in viri⸗
darijs oppoſitũ ſit ſeruãdũ.⁊ iſeo quecũq; in
eis maioꝛẽ frugũ pollicent᷑ vbertate ſluni me
lioꝛa. ⁊ magꝭ eligẽda. Ampliꝰ ꝓcuret᷑ ꝓ poſſe
ꝑ agros aqrũ niui decurrãt.qb poilint cũ
opus fuerit irrigari. ⁊ ab eis cũ neceſiariũ ſit
auern.ꝑ ſpacioſos agros foꝛment᷑ etia uine⸗
rà congrua.qbo patei familias eqs ⁊ pedes ⁊
coloni cũ plauſtris ⁊ bobo cõmode accedere
poſſint ad omnes partes agroꝛũ.hec em oia

plurimũ cum vtilitate delectant.

Capitulum.vj. Dehis ᷣ

circa vites ⁊ fructꝰ ipᷣaꝝ delectationẽ pᷣbent.

Lurimũ delectat habere pulcra vine
ta in planis ſiue in paruis montib⸗
oꝛienti expoſita. diuerſoꝛũ generum
vuas ferentia.⁊ ideo diligenter pꝛocuret do⸗
minus ea in congruo ſitu plantare.⁊ in locis
pinguib in arboꝛibus ⁊ ꝑgularijs ea foꝛma⸗
re.in exilibus vᷣo iuxta ſolũ in directis acieb⸗
diſponere. atq; pluriũ generũ bonoꝛũ vuas
in his conſerere.inſitioneſq; mirabiles in eiſ

dem experiri. que ab antiquis ſapientib ⁊ P
cipue Palladio poſſe fieri pꝛedicant᷑. quaruʒ
vnus modus eſt.ꝙ; plantet᷑ vitis iuxta ceruꝰ
ſum vel aliam arboꝛẽ.⁊ cũ optime appꝛehen⸗
derit ⁊ cõualuerit perfoꝛetur arboꝛ acuta tere
bꝛa. ⁊2 per foꝛamen vitis ducat᷑.⁊ ceruſum lu
to ab vtraq; parte obturet᷑ foꝛamẽ. ne ſol aut

pluuia vel ventus conſolidationẽ impediat.

deinde cum lignũ vitis optime cũ ligno ar—-
boꝛis vnitum fuerit.iuxta coꝛticẽ arboꝛis in⸗
cidatur vitis.vt deinceps ſucco arboꝛis nu⸗
triat᷑ſic em vua fertur tẽpoꝛe fructuũ arboꝝVGv ñ
maturari.Eſt quideʒ modus faciendi vitẽ ⁊

vuam tiriacã aut muſcatã vel gariofilatã vel

laxatiuam. vel alterius qualitatis. qð ſic fit-
Sarmentũ quod pangandũ eſtin vna par

te ſcindat᷑.⁊ ſulata medulla loco eius tirlaca
vel muſtus puluis gariofiloꝛũ vel ſtamonee
vel alterius rei ponat᷑.⁊ terre mandet᷑ vincu⸗
lo diligenter aſtrictũ.quo facto vua que na⸗
ſcet᷑ virtutem eius qð in vite poſitum eſt tene

bit. Sane ſi ſarmentũ de hac vite ſumetur ?
plantet᷑ materni medicaminis potentiã non

tenebit.opoꝛtebit autẽ tiriace vel alterius rei
aſſidua infuſione ſeneſcentis ſucci vim reite⸗

rare. Sed in hoc idem bꝛeuius fieri poſſe pu

to.ſi in initio maturitatis vuaꝝ ſcindatur ſer
mentũ vue pendentis.⁊ medicamine immiſ⸗

ſo ligetur. Eſt quedam pulcra ſpecies vue q̃ᷓ

granis interioꝛibus caret.que grecis auctoꝛi
bus ſic recitante Palladio fit. Garmentum

q uod obꝛuendũ eſt quantuʒ placebit in terra
debemꝰ tantũ fundere.vt omi medulla ſub⸗

tracta ac diligenter exſculpta membꝛa iteruʒ

dDiuiſe partis adunare ⁊ vinculo dimiſſa con

ſtringere. ⁊ deponere.vinculũ autem depa⸗

piro aſſerũt eſſe faciendũ.⁊ ſic in humida po

nendũ diligentius quidem ſermentũ reuin⸗
ctum quantũ exciſnm eſt inter ſquille bulbũ
demergunt. Cuius beneficio aſſerũt ſata om
nia cõpꝛehendere poſſe facilius.alij tempoꝛe
quo vites putant ſermentũ frugiferũ putate
vitis in ipſa vite quã poſſunt de alto ſublata
medulla excauant nõ diuiſim.⁊ calamo aff⸗

HPrttauus

xo alligant. ne poſſit inuerti tũc topon ſeu te⸗
naiton quod greci ſic appellãt in excauata ꝑ⸗

te ſuffundunt ex aqua pꝛius ad ſappe pingue
dinẽ reſolutũ.Et hoc tranſactis octo diebus
ſemꝑ renouant.donec vitis germina nouella

pꝛocedant.vt vites botriones ferant albos ⁊
nigros.ſic fieri greci aſſerũt. Si vicine ſunt
viles alba ⁊ nigra cum putant᷑ ſermẽta vtri⸗
uſq; ſic diuiſa int᷑ ſe cõiunge. vt medios vtri
uſq; oculos equando poſſis reddere vnitati

Zũc papiro ſtricto ligabis.⁊ molli aiq; bu⸗

mida terra linire curabis.⁊ interiectis trinis

diebus adaquare donec germen noue fron⸗

dis erumpat.huic exempto tempoꝛe poteris
genus efficere per plura ſermenta. Quidam

expertus mihi aſſeruit ſe inſeruiſſe ſurculum

albũ ⁊ nigrũ in vna vite continuatis ſummi
tatibus gemmarũ.coꝛticula tantũ gemmaru
de medio ſublata.⁊ optime compꝛehendiſſe.

vl poteſt hoc fieri exceptis duob ſurculis.⁊

diuiſis iunctis oculis diuiſis ſimul ⁊ opti=⸗
meligatis tanq; ſit vnns ſurculus inſeratur

vel duab gẽmis diuiſis ⁊ cõiunctis cũ mo⸗

dica quantitate ligni.⁊ in loco gẽme inſertis.

plurimũ etiã delectat habere vina diuerſoꝛũ
coloꝛũ ⁊ ſapoꝛum.⁊ ideo diliges paterfamili
as tẽpeſtiue quaſdã colligat vuas.vi vinum
habeat acerbũ.quaſdã bene maturas.vt po⸗
tens.quaſdã nimiũ maturas.vt dulce.faciat
etiam vina diuerſoꝛũ coloꝛũ cũ rebus coloꝛã
tibus ⁊ ſapoꝛẽ non coꝛrũpentibo. faciat etiaʒ
ea diuerſoꝛũ ſapoꝛum cũ rebus odoꝛileris.⁊

ſapoꝛem nouũ tribuentibi. in quibo delectet᷑
odoꝛ ⁊ guſtus.que in aliqna ꝑte mixti in cal

dario ad ignẽ mittant᷑. ⁊ dinmittant᷑ donec op
time vinũ in illo ſapoꝛe vel odoꝛe infcctũ fue
rit.Et tunc in vas in quo ſit ſunile vinuʒ.vel
alterius generis immittat᷑ ſeruetur vſui mox
futurũ.bonũ eſt etiam habere vina medicia
lia quibo vtatur coꝛpus.cuius ad aliquãegri
tudinẽ facile ſit declinans.hoc qͥdem fiet cũ
medicine ſimplices vł cõpoſite contra illam
egritudinẽ habẽtes vᷣtutẽ pᷣdicto modo mi⸗
ſcebunt᷑ vino. ꝓcuret etiã ſemꝑ habere in do
mo agreſtũ.ſappam.vuas paſias.accetũ ⁊ ſi⸗
milla que facias ſcdõᷣm modos ſupꝛa in libꝛo
quarto notatos.multũ em̃ delectat animũ tã
pꝛo ſe q́; pꝛo amicis que appetit facile inueni⸗
re. Si botrio poſtq; defloꝛuit mittatur in va
ſculũ terreum vel vitrium paruũ tamẽ ex to⸗

to botrione dicitur fieri vnum granum.

clio⸗
Vr
hſte
hin

inſe
dyia

ſont

ate⸗
b⸗
Nnd
Dhs
wuelg
bos
neſunte
uwri⸗
weni
mint
nod⸗

Eefon⸗
potenis
idann
rculum
ſummi
cmmari
henaiſſe.
rculs,
lropi⸗
lrunn
cͤmo⸗
inſetb.
aſoi
lofunli
yinum
ytpo⸗
cefacin
gcolon
ciaten;
niſena?
vdeleatl
iinaal
necep
üue
nnzN
ſuino⸗
nedicia
gnicht
mfiet
mlan
odom⸗
geindo
“
nlibo⸗
minüdl
einuen⸗
Wrinw.
ecb⸗
U

„ „, “
Giis
S
5 M
H

circa arboꝛes delectationẽ augent.

bere in locis ſuis copiã bonaꝝ arboꝛũ.
⁊ generũ diuerſoꝛũ.⁊ ideo ꝓcurare debet vbi
cuq; muenit arboꝛes nobiles afferẽtes fruci?
inde ad loca ſua tranſferre.⁊ plãtare ſiue inſe
rere de eſſdem.⁊ nõ inoꝛdinale vt fere oẽs fa⸗
cut eas ð ſponat ſed in cõgnuis oꝛdinibo.vi
delicʒ magnarũ arboꝛũ genera raro vt in ra⸗
mis dilatari poſſint. ⁊ ſuꝑfluis vmbꝛis non

cõſumant leriilitatẽ agroꝛũ.eas vo que par⸗
ue iui natura pꝛoueniũt ſpiſſioꝛes ponecre po
teſt. ?⁊ vnũquodq; genꝰ foꝛmare ſᷣm naturam
ipᷣius ampliꝰ maioꝛes a ꝑtibus ſep tẽtrionis
⁊occidẽetis ponere debet. mĩoꝛes vHo ab oꝛien
te ⁊ meridie.hoc em̃ modo frumẽta q̃ patenti
cãpo letant᷑ minoꝛẽ ſentiẽt leſionẽ. ꝓpterea in
ciſiones faciet mirabiles. ⁊ diuerſas in codẽ
vel diuerſis trücis.que valde admirabiles ſe
oſtendüt. his qͥ experimẽta in talib pꝛobant.
nã infinitoꝝ piroꝛũ ⁊ maloꝛũ genera.ciconio
rũ ⁊ neſpuli ⁊ ſoꝛbarũ ⁊ ſimiliũ in eodẽ trũco
inſeri pñt. Inſerit᷑ etiã malus in ſalice ⁊ po⸗z⸗
pulo.⁊ vitis in vimo ⁊ moꝛo.Itẽ ſi ꝑſicus in

ſerat᷑ in ſpinã faginã pueniũt neſpula maio⸗

nau melioꝛa alijs. Et li amigdalus ⁊ ꝑſicꝰ cõ

X his qᷓ patrẽfamilias delectant. eſt ha

DPttanns Fa Cxf.

ſũctis oculis inſerant᷑ in pno erũt eoꝛũ poma

carnẽ ꝑſicoꝛũ habẽtia.ꝛ ipſoꝝ oſſa mutabũ⸗
tur in amigdalaꝝ naturã. moꝛus etiaʒ inieri

põt in vlmo.ſed magne ꝑturit infelicitaꝭᷣ au

gmẽta. aſſerit Marcialis cãdida qᷓna in ma
liſpunicis fieni ſi argille crete qrtã ꝑtem gip

ſi miſceas ⁊ toto triẽnio hoc gen⸗ terre radi⸗
cibo eꝰ adiũgas.ideʒ dicit mire magnitudis

eius poma fieri.ſi olla fictilis obꝛuat᷑ circa ar
boꝛẽ punici.⁊ in ea ramꝰ cũ floꝛe claudat᷑.ne

reſiliat ligatꝰ ad palũ.Tũc cooꝑtaolla cõtra

qq; minat᷑ incurſus autũno. patefacta ſue ma

gnitudinis exhibebit poma. ſed etiã de mẽſe

maij ⁊ iunij poſſe fieri cõmodiꝰ affirmat᷑.var
ro aũt alit᷑ ſpecificat modũ dicens.Si mala

punica ĩmatura cũ hereãt in ſua vᷣga.demer⸗

ſerꝭ in ollã ſine fundo eaq; ſi obiecerꝭ in terrã

.

⁊ oꝑuerꝭ circa ramũ ne extrinſecꝰ ſpũs afflet

exhibeat ramos duos nigre ⁊ albe.ita ſe vin

culo ſtringes ac toꝛques vt germina miſcere

cogant᷑.ſic obꝛuti ⁊ ſtercoꝛati ⁊ hũoꝛib viti

ea nõ modo integra eximi.ſed etiã maioꝛa q;
in arboꝛe vnq; pẽderint. vt varios fruct ficꝰ

vbi ꝓdire ceꝑint. germinãtes oclos aliq̃ ſibi

uab. in cãna viridi ſtãte ſciſſa recludas. ta vt
patiarꝭ coire ſciſſurã.⁊ eo tꝑe cãnã recidas.q̃
roſas virides hẽe voluerꝭ.aliqͥ olla rudi con

Adltas ac bñ munitas ſub diuo obꝛuũt ⁊ reſer
uaãt. ceruſa vt ſine oſſibo naſcãt.ſic aſſerit mar

cialis.arboꝛẽ tenerã ad duos pedes recides.
⁊ eã vſq; ad radicẽ findes.meduliã ptis vtri⸗
uſq; abradere ferro curabis.⁊ ſtatim viraſq;
ꝑies vincło ſtringes.⁊ oblinis fimo ſũmã ꝑ⸗
tẽ lateꝝ diuiſuras ⁊ poſt annũ ſolidat᷑ dicta
cicatrix.hãc arboꝛẽ ſurculus qͥ adhuc fructũ
nõ attulerit inſeres.⁊ ex his ſine oſſib poma
naſcent᷑. Si ramꝰ ꝑuus ceruſi ſcindat᷑ ⁊ loco
medulle ponat᷑ſtamonea fructꝰ illiꝰ rami eo
anno laxãdi vᷣutẽ acqͥrat. affirmãtib grecis

pſicꝰ ſcripta naſcet᷑.ſi oſſa eius obꝛuas.⁊ poſt

ſeptẽ dies patefieri ceꝑit apertis his nucleos
tollas.⁊ his cinoboꝛi inſcribas mox liga ſi
mul cũ ſuis oſſibo obꝛuas.diligẽtius adherẽ
tes.ſine oſſibo ꝑſica fiũt ſi ꝑſicꝰ ⁊ ſaux ꝓpe plã
tent᷑.deinde inciliato ſalice admodũ arcꝰ ꝑfo
ret᷑ in medio.⁊ ꝑ foꝛamẽ ꝑſici plãta ponat᷑.⁊

cera vł luto ꝑfecte obiuret᷑ foꝛamẽ.⁊ vſq; ſuꝑ
ißpm xra cumulet ⁊ cũ ãno vel biẽnio tralaco
ſici ⁊ ſaliò lignũ vnitũ fuerit.ſub arcu ſalicꝭ
ꝑplſicus incidat᷑.vt ex ſolo ſalicis hũoꝛe alat.

aduexiõe cõglutina.tũc germẽ adunatu ptu⸗
riet duos coloꝛes q̊s vnitate diuidet ⁊ diuiſi
one ↄiũgat.roſas nondũ patefactas h̊ mõ ſex

Liboer

ctationibus oꝛtoꝛum.

ſitũ ⁊ induſtria ſufficienti cultũ habere
Ideo paterfamilias diligent᷑ ꝓcuret hꝛe oꝛ⸗
tũ in ſolo pĩgui.⁊ ſolutũ ſoluto. Cui fons vlł
riuus ſi fieri põt ꝑ ſpacia deſtricta defluat.vt
poſſit rigari tꝑe magni eſtus.ibi omnia gene
ra herbaꝝ bonarũ tã cõmeſtibiliũ qᷓ; medici⸗
naliũ nutriat vnũquodq;
tura eius.in areis rectis ⁊ cũ extenſo funo ⁊

latitudinis modo foꝛmatꝭ equaliter pꝛout in
boc ſexto plene traditũ eſt.fimũ in eo ſemper

habeat habundant᷑. ne pꝛopter macredinẽ te
dio cõſpicientẽ afficiat. Et vt pleniꝰ delectet᷑

res muſicatas operet᷑ in eo. poſſunt em̃ in eis

—

Igdam naturalia fieri.q̃ quibuſdã miraculo⸗

ſa vident᷑.nã ſi capꝛini ſtercorꝭ bacca ſubtilir

ſubula excauauerꝭ.⁊ in eã ſemen lactuce na⸗
ſturcij eruce radici ĩmiſcerꝭ.⁊ tũc inuolutã fi
mo baccã tre optie culte bꝛeui ſcrobe dimer⸗
ſeris.raffanꝰ nitit᷑ in radicẽ.cetera ſemĩa in ſũ
mo lactuca pariter emergẽte pꝛoſiliũt.ſingu⸗

loꝛũ ſapoꝛe ſeruato.Si plura ſemia poꝛroꝛũ

id eſt plures poꝛrine in vinũ ligata depoſue⸗
ris grãdis ex oĩb naſcet poꝛrus. Itẽ ſi capite
eiꝰ rape ſemẽ emittas.ſine ferro ⁊ pãĩgis mul

tũ increſcere feri vel plãtas ſemĩa in vnũ ſtri⸗

Capitulum viij. De dele

AVaooniã multũ delectat oꝛtũ bene diſpo

ſcõᷣm ꝙ reqͥrit na⸗

Nonus

ctũ foꝛamẽ? poſita. oĩm pullulatio ĩ vnũ grã⸗
qe poꝛrũ cõcreſcet. Si aq in patenti vaſculo

ſub cucumere vel citrullo aut cucurbita po⸗

mnas. duobo palmis in floꝛẽ tales fiat. aliqj fo
rẽ cucumeris cum viticule ſue capite abſciſo.

intelligit Albertus cãne inſerũt cui pus oẽs
nodos pfoꝛauerũt ibi cucumer naſcet᷑ nimia
lõgitudie tẽſus oleũ ſic metuit.vt ſi iuxta po

ſueris velut arcꝰ plicet᷑. qð tonat velut tumo
re ductꝰ cõuertit᷑ ſi eiꝰ floꝛẽ ſicut in vite ſua eſt
in foꝛma fictili clauſerꝭ.ac ligaueris qᷓlis vui
tus foꝛinã hoĩs vł aĩalis habuerit.talẽ cucu

meris figurã pᷣſtabit. hoc em oĩa virgili?ẽ mar
cialis aſieruit.rẽ mirãde oʒzimo marcialis as-
firmat ꝙ modo purpureos mõ albos floꝛees
mogo roſeos. Et ſi ex eo ſemie freq̃nter ſerat
mogo in ſerpillũ mõ in ſinſibꝛũ mutet. Her
mmDes aũt dicit ꝙ cucurbita ĩ cineriby oſſiũ hu
mmanoꝝ plãtata ⁊ oleo rigata nono die hʒ fru
ctuü. Et ꝙ mirabile eſt. ſemĩa q̃ in vaſe cucur—⸗
bite ſunt.in ſublimi nata faciunt cucurbitas

longas ⁊ exiles.que aũt in medio eius naſcũ
tur. faciũt groſſas.⁊ que in pꝛofundo iacent.
faciunt latas.

Incipit lbber Flonus

ruralium cõmodoꝛũ.de omnibus anialibus

que in rure nuttnunurrrr.
NN ſuꝑioꝛibo libꝛis dictũ eſt de
cultura agroꝝ.vineaꝝ.oꝛtoꝛũ.

arboꝛũ.pꝛatoꝝ ⁊ nemoꝛũ.⁊ de
q̃ ad delectationẽ ſpectant tam

in viridarijs q; in mirabilibo ex herbis ⁊ ar⸗
boꝛibo artificioſe agendis.in hoc aũt nono li
bꝛo dicet᷑ de aĩalibo qᷓ ꝓpter vtilitatẽ ⁊ delecta
tionẽ nutriut᷑.in rure verũ ne antiq tas igno⸗

ret᷑ Sciendũ eſt vt ait Varro egregiꝰ phuo

ſophus) ꝙ pmis tẽpoꝛib⸗ fuerit anialia ſemg
̃ᷓ naturalit viuebãt ex his rebꝰ quas inculta
terra ferebat.ex hac vita in ſcdᷣam deſcende⸗

rũt.agriculturã videlicʒ ⁊ paſtoꝛicam.? ꝓpter
vtilitatẽ ceperunt colere agros.⁊ fructꝰ ꝑcipe

re.plãtare arboꝛes vtiles ⁊ colligere fructus.

Itẽ dep hendere aĩalia. cõcludere ⁊ mãſueſce⸗
re ipſa.Et pmo ceperũt oues/ꝓpter vuilitateʒ

⁊ facilitatẽ.hee nãq; maxiĩe natura qete ſunt.

ad vitã hoĩm aptiſſime.ad cibũ em̃ lac ⁊ caſe

us cõpetũit.ad veſtitũ vᷣo pelles ⁊ lana.dein⸗
de aũt ceperũt ⁊ domeſticauerũt aĩalia cetera
q̃ hũano generi vtilia eẽ ꝑpenderũt.⁊ ad hec
ex oĩbus generibo domeſticatis multa ſuue⸗
ſtria oſſe affirmant᷑ in locis diuerſis.nã in fri

ſ loſoph.

Sun

hornc

WWWni

(amnl
nigee
den
doctrin
nogen
ceraar
geniun
virism

cuinan

(clcero

goue

lehe
userg
öoye
punp

Cn

ut
liesd

hiun

mnus
ialbus
üeſde
oti.
wrinde
nüdehis
nunttum
his tar⸗
tonoli

1delega

goigno⸗
gephlo⸗
lialene.
ginculaa

cſande⸗

nepter
pape
uceus.
ſueſce⸗
tilitate;
celunt.
cce
na dein⸗
ia/R

1
uſluc⸗

“

ſia multe dicunt᷑ eſſe ouiũ ferarũ greges.in ſa
motrace capꝛe.in italia mlias eſſe ſues feras
nemini eſt ignotu in dardania medica ⁊ tra⸗

cia multi boues fere.aſini feri in frigia ⁊ cao⸗
nia.equi feri in hiſpania citrioꝛe. Dicam ita
qʒ de anialibus nutriendis que ſcire potui ex

Doctrina pꝛudentũ antiquoꝛũ q; experientia
modernoꝛũ.Et quia non omes per omia ſed

certi. et per certa peritioꝛes vel minꝰ periti in
ueniunt᷑ſupplementũ huius operis relinquo
viris maxime exꝑtis in talibus.nã vt ait phi

cetera animalia equꝰ cenſetur nobilioꝛ ⁊ ma

gis neceſſarius tam regibus ⁊ alijs pꝛincipi
dus tẽpoꝛe belloꝛũ ⁊ pacis q; eccleſiarũ pꝛe⸗
latis et per cõſequens ceteris dicam pᷣmo de
iöůßis plenius. de ceteris ſub cõpendio.quibꝰ
de genere multa equoꝛũ dicta poterunt ada⸗
ptari.pꝛopter affinitatẽ nature ipſoꝛum.

Capituiupꝛimu. Dt tta

te equoꝛum et equarum.

.

loſophus: experientia facit artẽ. ⁊ plenius ea
cui naturalis ratõ eſt annexa. verũ quia inter

H Reges equoꝛũ et equaꝝ qui habere vo

lnuerit pmũ vt ait Varro.ſpectare oꝑtzʒ

etatẽ. videat ne ſint minoꝛes triũ annoꝝ.ma

ioꝛes decẽ annoꝝ. Etas cognoſcit᷑ equoꝛũ et

Honus Fo. Cxij.
fere oĩm q̃ vngulas indiuiſas hũñt.⁊ etiã coꝛ⸗
nuta ſunt vt idẽ ait.⁊ ſiliter palladiꝰ.q equ⸗
in triginta mẽſibo pꝛimũ detes medios dicu
amittere.duos ſuꝑioꝛes.⁊ totidẽ ꝓximos.⁊
pmi eiecti ⁊ totidẽ iferioꝛes incipictes quar·

tũ agere annũ eijciũt.⁊ totidẽ ꝓximos ⁊ pᷣm

eiecti renaſcunt᷑ Quĩto anno incipiẽte amit

tũt ſilit᷑ alios qᷓttuoꝛ ſcʒ duos ſuꝑioꝛes ⁊ du

os inferioꝛes pᷣdictis ꝓximos.qͥ renaſcentes
ſexto anno implere incipiũt. Septio oẽs hꝛe
ſolẽt relatos ⁊ cõpletos.Cũ autẽ ſunt maio⸗
res cuiꝰ etatis ſit intelligi negãt poſſe.pᷣterq;ᷓ
cũ dentes ſint facti bꝛochi.id eſt plicati ⁊ ſuꝑ
cilia cana.et ſub eis lacus id eſt cõcauitas qð

cũ aperuerit.dicit᷑ habere ãnos ſedecim. vir

autẽ pꝛudens ⁊ exꝑtus nr̃is tꝑibo ait ꝙ equꝰ

habet duodecim dẽtes ſcʒ ſex ſuꝑioꝛes. ⁊ ſex
inferioꝛes.qui omes ſunt anterioꝛes.cũ qui⸗
pus cognoſcunt᷑ etates ⁊ tẽpoꝛa equoꝝ.dein
de habẽt ſcalones:et poſt illos hñt molares.
et põt eſſe ꝙ qͥdam eqͥ plures hũnt.et tũc dẽtes
ſunt dupli. ⁊ põt eſſe ꝙ equꝰ eijciat ex his ali⸗
quos. ⁊ amplius nõ renaſcunt᷑.⁊ nõ nocet ea
niſi ad paſcendũ. qm ipſi ꝑ dẽtes anterioꝛes
paſcunt᷑. Et ideo erit minoꝛis pᷣcij.⁊ maſtica

re equoꝝ eſt ꝑ dẽtes molares. dẽtes aũt pᷣmi
quos ibi mittãt ſunt duo ſuꝑioꝛes.⁊ duo in⸗
ferioꝛes.qͥ vocant᷑ pꝛimꝰ moꝛſus ⁊ vacat᷑ pul
lus pmi moꝛſus.qð qͥdam dicit fieri ſecũdo
anno.⁊ poſtea mutat alios q̃ttuoꝛ dẽtes pꝛo
ximos.ſcʒ duos ſuꝑioꝛes.⁊ duos inferioꝛes.
qͥ vocant᷑ medij.id eſt ſcõᷣus moꝛſus.⁊ tũc vo
cat᷑pullus ſcdõᷣi moꝛſus.deinde mutat alios
q̃ttuoꝛ.ſcʒ duos ſuꝑioꝛes.⁊ duos inferioꝛes.
q vocant᷑ quadrati.id eſt terci moꝛſus.⁊ qñ
pullus naſcit᷑ cũ rauchis naſcit᷑.⁊ poſtea na⸗
ſcunt᷑ ſcalones.⁊ q iſti ſcalones naſcunt᷑ ni⸗
mis lõgi adeo ꝙ equũ impediũt annona mo
lere ⁊ impinguare ꝗꝓpter qð mariſ chalchi ſca
lones reſecãt.⁊ qñ pullus factꝰ eſt equus dẽ⸗
tes eius fiunt rarioꝛes.⁊ capita dentiuʒ fiunt
nigra et elongant᷑.et ꝑ aliquos annos ſtabũt
cani.et cum incipit ſeneſcere coloꝛ dentiũ re⸗
uertitur ad albedinẽ. ⁊ tranſit ad coloꝛẽ mel⸗
lis.et poſt hoc fiunt albi vt coloꝛ pulueris.et
fiunt longioꝛes Sed ipᷣa dentiũ longitudo
eſt aliquãdo per naturã abſq; ſenectute.pꝛo⸗
pter quã cauſam reſecant᷑ ſeminibus dentes.

äyt iuuenes eſſe credantur.

Capituluz. ij. De koꝛma

bonarũ equarum et admiſſarij. et qualiter te⸗

neri debent.

Oꝛmã eſſe opoꝛtet vt ait Aarro magni

ttiudine media.qͥa nec vallas nec muni⸗

tas decet eſſe equas.clunibus ac ventribala
tis.equos quos ꝓpter admiſſurã velis habe⸗

re legere opoꝛtet amplo coꝛꝑe.foꝛmoſos nul

la parte coꝛpoꝛis incõgruos.equũ pecus pa
ſcendũ in pꝛatis.potiſſimũ herba in ſtabulis
ac pᷣſepibus arido feno cum peperint oꝛdeo

adiecio bis in die. data aqua hoꝛũ feture ini⸗
tium admiſſiõis facere opoꝛtet ab equinoxio

verno ad ſolſticiũ vt partus ydoneo tẽpoꝛe fi

at. ſcilicet multarũ herbarum vt mater habe

at habundantiã lactis.Ex hoc em̃ coꝛpus et
membꝛa pulli grãdioꝛa fient duodecimo em̃
menſe die decimo naſci dicunt᷑ qui poſt ipᷣm
tempus naſcuntur inutilia exiſtunt.admitti
opoꝛtet cũ tempus anni venerit bis ĩ die ſci⸗
licet mane ⁊ veſpere. ſed alteriꝰ diebus equa
alligata celeriꝰ ad mittunt᷑ neq; equi fruſtra
cupiditate impulſi. ſemen eijciunt quoad ſa⸗
tis ſic admitti ipᷣe ſignificat᷑ ꝙ ſe defendunt⸗
Si faſtidiũ ſiliendi eſt ſquille mediũ conte⸗
rũt cum aqua ad mellis ſpiſſitudinẽ tñ natu⸗
ra eque cũ ea retãgũt. ⁊ poſtea cũ eadẽ nares

equi.ſciendũ etiã ꝙ equꝰ debet gigni a ſtellio

ne quẽ gnaragnũ vocamꝰ vulgariter.diligẽ⸗

ter cuſtodito parũ vel nihil eqͥtato.⁊ cũ mino

Nlnus

re laboꝛe quã poterit.qꝛ quãto magis cupiue

rit equã tãto plus ⁊ cõpletiꝰ ſperma emittet.

⁊ maioꝛ in vẽtre matrꝭ gignet᷑ pullus ampliꝰ

mater cum fuerit pꝛegnãs nõ nümis pinguis
nec nimis macra exiſtat.ſed mediũ teneat.qͥa

ex nimia pĩguedine intrinſeca locus pulli ar

tat᷑.vt coꝛpꝰ ⁊ membꝛa pulli ſufficienter di⸗

latari nõ poſſint.nimis aũt macra nõ põt ſuf⸗

ficiẽs nutrimentuʒ filio miniſtrare.qꝛ pꝛopt
macilentꝰ ⁊ debilis naſcit᷑. Iterũ vt ait Pal⸗

ladius equa pᷣgnans nõ vꝛgeat᷑. nec famẽ fri
guſq; tollerat.nec inter ſe locis cõpꝛimat᷑ an

guſtijs. Itẽ equas generoſas ⁊ q̃ maſcłos nu
triunt alternis annis ſubmittere debemꝰ. vt
pallis copia puri lactis inſundãt. cetere paſ⸗

ſim replẽdo ſunt. Itẽ dicit ꝙ admiſſariꝰ quĩ⸗

q; annoꝝ ad min eſſe debet.ſed ſemina recte

binia cõcipiet q̃ ſi decenniũ excedat iners ex
ea naſcet᷑ ſoboles. Iteʒ ſcribit Varro.q eq̃̊s

pgnantes cauere opoꝛtz ne laboꝛẽt pluſculũ
nec; frigidis ſint:eo ꝙ algoꝛ maxie pᷣgnanti⸗
bus obeſt. Ideo in ſtabulis humũ aut ab hu

moꝛe pꝛohiberi opoꝛtet clauſaq; habeat ho⸗

ſtia ac feneſtras.⁊ in pᷣſepibo inter ſingłas po

nant᷑ longarij.i. longa ligna qᷓ eas diſcernant
ne inter ſe pugnare poſſint. Itẽ dicit pᷣgnan⸗
tẽ neq; impleri cibo neq; eſurire opoꝛtet.

equi et natis qualiter teneri debent.
Vm pullus naſcit᷑ vtile eſt ꝙ naſcat᷑in
loco petroſo ⁊ duro ⁊ montuoſo. eo ꝗq;
ex loco petroſo ⁊ duro fiũt vngule durioꝛes.
ex loco mõtoſo fiũt crura melioꝛa. pter exer⸗
citiũ eundi ſuꝑius ⁊ deoꝛſum nat pullus ꝑ
bona paſcua matrẽ ſequat᷑ duob annis.non
amplius:eo ꝙ tũc naturalit᷑ incipit ſe hze ad
coitũ.⁊ volẽs matrẽ vel aliã equã aſcendere ⁊

aſcendẽes deterioꝛaret᷑.⁊ defacili poſſit in ali⸗

qua pte ledi.verũ ſi ſine matre ac ceten equa⸗

bus ſtare vſq; ad trieniũ poſſʒ in paſcuis plu

rimũ ſibi cõfoꝛtet ad cruriũ ⁊ totiꝰ ꝑſone ſa⸗
lutẽ.quĩq; menſiũ pullis factis cũ reuertunt
ad ſtabulũ dandã farinã oꝛdeaceã mollitam
⁊ furfurib ? ſiqͥd aliud terra natuʒz libenter
edẽt. vt ait Uarro anniclis iã factis danduʒ

oꝛdeũ ⁊ furfures donecerũt lactãtes:nec pꝛi
us biẽnio ſunt remouẽdia lacte:donecq; ſtãt

cũ matribainterdũ tãgẽdi ſunt manibo ne cũ
ſeiuncti erunt exterreant᷑ eadẽq; cauſa ibi fre
nos ſuſpendẽtes vt equali cõſueſcant homi⸗

nũ videre facies ⁊ frenoꝝ audire ſtiituus·

7½

ohe

Uangie
mentne.
hamnl L
ohrris
bller
entrdi⸗
öpötſaas :
ec ohe
Ntalrea⸗
Ppeinglen

ſirbi ⸗

WN
et pluſani
kepohant⸗
ſanebhe
bwbenho⸗
fſingtisdo⸗
dienmnt
icißgn⸗
pporte

tutdt
1.

nuctin
no
edunorte,
—
pullus
nis, hon
ſebiead
endeen
ſcinai⸗
equ⸗
Cispl
Noneliu⸗
eruri

hollitam 6

libenter
dand;
sneept
htßſa

libonech .

uſabbiſte⸗

Liber

„

one et domatione equi.

R

N

Vnm pullus eſt duoꝛũ annoꝝ laqueari
debet ſuauit.cauſa laqueo groſio ⁊ foꝛ⸗
ti de lana cõpoſito.eo ꝙ lana ꝓpier ſuã molli
ciẽ ad hoc habilioꝛ eſt lino vel canapo.debet

aũt laqueari recẽti vel nubilo tꝑe.nã ſi tꝑe ca
lido inſueta captiõe nimiũ laboꝛẽt.poſſent fa
cile ledi. Ipſo aũt capto ⁊ laqueato ad ſocie⸗
tatẽ cuiuſdã equi domiti cõducat᷑. Cũ em̃ ſa

lubꝛiꝰ cõducet᷑.qꝛ ſimilia ſilibo gaudẽt. Var⸗
ro auũt dicit melioꝛẽ fieri equũ qui triẽnio cõ⸗
pleto domat᷑a quo tꝑe dari farago.id eſt fari
na lolet.q̃ pꝛopter purgatiõʒ eqͥ no pecoꝛi ma
xime neceſſaria eſt qdᷣ diebo decem fieri debzʒ.
nec pati vllũ aliũ cibũ guſtare.ab vndecimo

o die vſq; ad quartũdecimũ diẽ ⁊ decẽ die⸗

bus vltra dandũ oꝛdeũ q̃tidie adijcientẽ mi⸗
nutatim. deinde mediocrit᷑ extergendũ ⁊ ex⸗

trabendũ.⁊ cũ ſudarit oleo pungenduʒ. Si

frigus erit faciẽdus in ſtabulo ignis erit.ad
domandũ binis retinis de foꝛti coꝛio.⁊ hũili
pᷣſepio alliget᷑ ne ꝓpter ſuã ſeuiciã fractis reti
nis ledat᷑ in cruribus.vel alia ſui ꝑte.⁊ donec
in ſua ꝑſeuerauerit ſeuicia ſemꝑ ſui ſiſis do⸗

miti ſocietatẽ obtineat.⁊ cũ manu ſepe tanga

Detapti⸗

Mlonus Fo. Cxiif.
tur leniter ⁊ ſuaue.nec vnq; cum eo grauiter
indignet᷑ domans.ne ob indignationẽ viciũ
aliquod ſibi aſſumat.ſed em̃ cũ magna ꝑſeue

rantia leuitatis maſueſcat.donec manſuetus
efficiat᷑ vt decet.⁊ pedes lauari ⁊ ꝑcuti patiat

admodũ ferrandi.imponẽdus eſt etiã ſuꝑ eũ
bis in die puer aut ter vel pluries. interdum

paruus cum ventre poſtea ſedens.

Capitulum. v. Detuſto

dia equoꝛum.

Quo tali s pᷣbeat᷑ cu ſtodia.capiſtrũ fa⸗
ctũ de coꝛio foꝛti ⁊ hũili pᷣmo in eqͥ ca⸗
pite imponat᷑.et binis retinis alliget᷑ pᷣſepio.
vt ſuꝑius eſt expᷣſſuʒ.⁊ eius pedes anterioꝛes
pedica de lana facta viculent.⁊ vni pedũ po⸗
erſoz alliget᷑.ne añ ire aliq̊ modo poſſit.in⸗
de qͥdẽ fit pꝛo ſanitate cruriũ cõſeruãda.locꝰ
pᷣterea vbi equꝰ moꝛat᷑ bñ mundus exiſtat.in
die nocte v̈o fiat eidẽ lectꝰ de palea vel groſſi
oꝛi feno vſq; ad genua ꝓ quiete.ſũmo mane

inde tollat᷑ ⁊ tergat᷑ eius doꝛſuʒ ⁊ crura ⁊ oĩa
mẽbꝛa eqͥ decẽti terſoꝛio.deĩde ꝓ potu duca᷑e¶

ad aquã ꝑuo paſſu.teneat᷑ autẽ equꝰ tã in ma

ne qꝙ́; in ſero vſq; ad genua vel paulo ſupᷣ ſpa
cio triũ hoꝛarũ in aqua dulci frigida veim a0

—
—

rina eo ꝙ dulces aqᷓ naturalit equi eũ deſic⸗
cãt.vel ꝓpter frigiditatẽ dul&.vel ſiccitatem

marine coartãdo hũoꝛes deſcẽdẽtes ad cru⸗
ra qᷓ ſũt egritudinũ cauſe. Poſtea vᷣo cũ equꝰ?
redit ad ſtabulũ nõ intret vllo mõ donec eiꝰ

crura tergant᷑ et deſiccent᷑ ab aq qͥa füoſitas

ſtabuli ex ſua calitate ſolet adducere gallas ⁊

malos hũoꝛes cruriba madefaciᷣ Eſt etiã vti

le valde ꝙ equꝰ aſſidue comedat in t᷑ra iuxta
pedes anterioꝛes.vt vix poſſit pᷣbẽdaʒ ⁊ fenũ
oꝛe capꝑe.ita ꝙ colluʒ cogat᷑ extẽdere pꝛo cibo
ſumẽdo.qꝛ ex ̊ collũ efficit graciliꝰ ⁊ pulcriꝰ
eſt. comedat equꝰ iuuenis fenũ herbã oꝛdeũ
auenã ſpeltã ⁊ ſilia.nã fenũ ⁊ herba/ppter hũi
ditatẽ ipſoꝝ ventrẽ ⁊ coꝛpꝰ totũ dilatãt ⁊ au

gẽt. Cũ vo fiũt in cõpleta etate comedat etiF

paleas oꝛdei. ex qbus nõ ſuꝑffue impĩguat᷑.
ſed in cõpetẽtibo carnibo retinet᷑ ⁊ ſic põt ſecu

rius fatigari.nã equꝰ eſſe debet nec nimis pi

guis.nec nimis macer.ſʒ medius int᷑ eaa. Si

em fuerit nimis pĩguis.hũoꝛes ſuꝑflui faci⸗
le ad crura deſcendũt. ⁊ egritudines creãt.q̃
ſolẽt in equoꝝ crurib euenire.⁊ pᷣcipue acci⸗
dũt eis facile cũ ſubito aliqbo laboꝛibo vexan
tur.ex nimia vᷣo macie deficiunt vires eius.⁊
reddit᷑ turpioꝛ ad videndũ.equus pᷣterea ꝑfe

cte etatis ĩ veris tꝑe circa meſſem herbas ſo⸗
lũ comedat ad purgãdũ.nõ foꝛis:ſʒ ſub tecto

ꝑmanẽs.groſſo tegmie laneo cooꝑtꝰ.ne ex fri
griditate herbaꝝ infrigidet᷑ vel moꝛbos gra
nioꝛes incurrat.Aqua pᷣterea pꝛo potu eqͥ ali
ꝗntulũ ſalita ſit ſuauiter.currẽs vel parũ tur
bata.eo ꝙ tales aq̃ ſunt calide ⁊ groſſe.ideo⸗
qʒ nutribilioꝛes ⁊ magis cõgrue ſunt equoꝝ
coꝛ poꝛibo. Nã quãta aqua frigidioꝛ ⁊ veloci
oꝛ eſt in motu.tanto minꝰ equũ nutrit ⁊ refi⸗
cit.ferrari dʒ equꝰ ferris ſibi cõuenientiba ro

tũdis admodũ vngule.lenib.et vngulis ĩ cir

cuitu ſtrictis ⁊ bñ adherẽtibo.nã leuitas ferri
reddit equũ agilẽ ad leuandũ pedes. ⁊ ipᷣius
ſtrictura vngulas ma ioꝛes ⁊ foꝛtioꝛes facit.
equꝰ pᷣterea ſudatꝰ vel foꝛtit᷑ calefactꝰ non de

bet aliqͥd comedere vel poꝛtare.donec coopꝑpz

tus vel pauliſper duct? a ſudoꝛe ⁊ caloꝛe fue

rit liberatꝰ. Eit ſciẽduʒ ꝙ inſueta eqͥtatio ſero

tina nocet eq̊. ſed matutina plurimũ cõmẽda
tur. oꝑtet pᷣterea equũ hꝛe contnue cooꝑturã
lineã tꝑe calido.ꝓpt᷑ muſcas.et laneã tꝑe frigi
do. ꝓpter frigꝰ.Et nota ꝙ ꝓpter ſanitatẽ equi
ſeruandã de vena colli ↄſueta q̃ter eſt fleubo
tomãdꝰ ĩ ãno:ſcʒ vere eſtate autũno ⁊ hyeme
Notandũ eſt etiã ꝙ equꝰ bñ ⁊ diligent᷑ cuſto

dit ⁊ moderate vt cõuenit eqᷣtatꝰ vt in pluri⸗

bus circa ſpaciũ.xx.annoꝛũ validꝰ ꝑſeuerat.

Capitulu. vj. De dottri⸗

na ⁊ moꝛigeratione equi.

4
W☚

Neq moꝛigeratiõe pꝛimũ adhibeat᷑ ei
frenũ leuiſſimũ ⁊valde debile.cuiꝰ moꝛ

ſus ſit melle vel alio dulci liquoꝛe ꝑunctꝰ. nã

tale frenũ faciliꝰ ⁊ acceptabiliꝰ ſuſtiebit.⁊ ꝓ⸗

pter dulcedinẽ ipᷣm libẽtius iterato recipiet.

poſtq; frenũ ſine difficultate recipiet.aliqͥb⸗
diebo mane ⁊ ſero ducat᷑ ad manũ.donec op
time ductoꝛẽ ſequat᷑. Deinde abſqʒ ſtrepitu ſi
ne ſella q; ſuauiꝰ ⁊ leuiꝰ potũ equitet᷑ pauliſ⸗
per. ⁊ ꝑuo paſſu.⁊ a dextr ⁊ ſiniſtrꝭ ſepe volł

uat. ⁊ ſi opoꝛtuerit pedeſter cũ aliqͥbus ante⸗
cedat. ⁊ oĩ die ꝑ loca plana non ſaxoſa de ma
ne tẽpeſtiue vſq; ad mediã terciã equitet᷑. cuzʒ

vo ſpacio vniꝰ mẽſis ſine ſella fuerit equita⸗
tus.eidẽ ſella ſuauit ⁊ ſine ſtrepitu imponat᷑
⁊ cũ ea ducat᷑ leuiter.donec tpᷣus venerit hye

mmnale. Cũ aũt equitatoꝛ equũ aſcẽderit eũ nõ
moueat.donec ſibi pãnos aptauerit.nã equꝰ
ex hoc quietũ vſum aſſumit ad cõmodũ equi
tãtis.poſt hoc aũt frigido tꝑe accedente mo
dus inſtruẽdi equũ talis ſequat᷑ vicʒ ꝙ equi
tatoꝛ faciat ipᷣm ꝑ agros aratos ſũmo mane

moderate trotare.tã a dextris q; a ſiniſtris ſe

)

un.
m

benta

n
Ci
*
ſpiei
ſic⸗
ccop
giuſt
uli⸗⸗
el
nee:
enni
cuz
hitzs
nak,
thye

n5

an⸗
cg
e

ſe

pe volnãdo habena freni dextera ꝑ vnu poi⸗
licẽ ex trãſuerſo curtioꝛe alia exiſtete.qͥa equꝰ

naturalit᷑ eſt pꝛonioꝛ ad ſiniſtrã.⁊ ſi expedie⸗
xit mutet ſibi frenũ foꝛtiꝰ.adeo ꝙ pꝛo velle fa
cile teneat᷑. Trotari dico equũ ꝑ terrã aratã et
⁊ nõ aratã ⁊ ꝑ equalẽ.⁊ inequalẽ.vt aſſueſcat
pedes ⁊ crura leuiꝰ eleuare.⁊ idẽ fiat per loca
arenoſa eadẽ ratiõe.⁊ cũ bene trotare ſciuerit

eadẽ loca.⁊ eadẽ hoꝛa bꝛeuioꝛi ſaltu q̊ͥ pote

rit calopet᷑. hoc aũt nõ fiat niſi ſemel ĩ die.nã
ex ſuꝑfluitate calopãdi ſepe retrogradi fiunt.
Obſeruet etiã equitatoꝛ in pᷣncipio curſus et

in trotando ⁊ calopãdo.vt manib teneat fre

ni habenas.inferiꝰ iuxta doꝛſuʒ.itaq; equus

paulati curuando collũ caput inclinet in im̃
ꝙos ſempꝑ deferat iuxta pectꝰ.ex hoc em̃ cla⸗

rius videt greſſus ſuos.⁊ meliꝰ ad vtrãq; par

tẽ voluit᷑⁊ faciliꝰ retinet᷑ ad libitũ eqͥ tantis.
pᷣterea cõſiderari ⁊ cognoſci debʒ duricies et

mollicies oꝛis equi.⁊ ſᷣm eius duriciẽ ⁊ molli

ciẽ imponat᷑ eidẽ frenũ quoꝛũ multa ſunt ge

nera.nã ſunt valde leuia ⁊ quedã minꝰ ⁊ que
dã ſunt aſperrima ⁊ duriſſima.qᷓdam minus
⁊ q̃dam media inter pᷣdicta.ſʒ ipſoꝛũ foꝛmas
ſcribere obmitto qͥa nota ſunt apud frenoꝛuʒ
artifices: nec pñt ſic apte ſcribi.quẽadmodũ
poſſunt oculata fide videri.eſt etiã plurimuʒ
vtile ipᷣm.ciuitates equitare freq̃nter ⁊ pꝛeci⸗

pue vbi ars exercet᷑ fabꝛilis. vel fit ſtrepitꝰ vł

tumultꝰ.Ex hoc em̃ deſinit eſſe pauidus.⁊ ſe
curitatẽ atq; audaciã ſumit.ꝙ ſi pᷣdicta loca

trãſire trepidat nõ cogat᷑ acrit calcaribo.aut
vge verberib. ſʒ leue verbere blãdiendodu
cat᷑.O ꝑtet etiã ſepe aſcẽdere equũ ⁊ de ipᷣo de
ſcendere leuit᷑.vt aſſueſcat ĩ aſcẽſu ⁊ deſcenſu
ſtare pacifice ⁊ qᷣete.⁊ pᷣdicta oĩa ſeruãda ſũt
donec dẽtes eqͥ ꝑfecte fuerint ĩmutati.qð fit
ꝑ ſpaciũ qͥnq; cõpletoꝝ annoꝝ.mutaꝶ denti
bus q; ſalubꝛiꝰ poterit ſibi de maxilla inferi
oꝛi q̃ttuoꝛ extirpentur dẽtes.duo vicʒ ex ꝑte
vna.⁊ totidẽ ex altera.qͥ ſcaliones ⁊ plane nũ
cupant a pluribo.freni moꝛſu cõtinue aduer⸗
ſantes.⁊ anteq; frenũ imponat᷑ eidẽ ꝑmittan
tur vulnera ſolidari pauliſp.⁊ tũc frenũ bñ ſi
bi adhibeat᷑. Et nota ꝙ os equi dʒ eſſe nec ni
mis durũ.nec nimis molle.ſed mediũ int᷑ ea.
Itẽ nota ꝙ equꝰ ꝓpter dictã dentiũ extirpati
onẽ fit pĩguioꝛ.eo ꝙ ex h̊ amittit ferociã ⁊ fu
roꝛẽ.poſt extirpationẽ dẽtiũ equitet᷑ vt dixire
mouẽdo eũ ad ſaltꝰ ꝑuulos.⁊ ſepe obuiando
vt aſſueſcat intrare ĩ eos et diſcedere ab eiſdẽY.
Cũ frenũ inuentũ eſt cõueniẽs eqͥ.nõ mutet᷑
ne ipſa mutatiõe os deuaſcet᷑ equi. Cũ equꝰ

onns Fo. Cxiiij.

ſe habuerit cõueniẽter ad frenũ aſſueſci debe

bit. 7 curat᷑ ſũmo mane ſemel q̃libet hebdo⸗
mada ꝑ viã bũ planã circa ſpaciuʒ qrte ꝑtis
miliarij vniꝰ ĩ pncipio.⁊ deinde vſq; ad vnũ

miliare curſus poterit augmẽtari.⁊ ampliꝰ ſi

placebit.Et eſt ſciendũ ꝙ q̃nto frequẽtꝰ mo
derate curatur tãto fit celerioꝛ ⁊ agilioꝛ ꝓpter
vſum.Eſt tñ cõtrariũ freq̃ntato viui currẽdi
ꝙ equꝰ ex hoc fit flagrantioꝛ defacili.⁊ impa
tiẽs.ſi nimis feſtinat᷑ ad curſum.⁊ ſue aſſuete
affrenatiõis maximã ꝑtẽ ꝑdit. Sciẽdum eſt
etiã ꝙ poſtqᷓ; equꝰ ꝑfecte doctꝰ ⁊ cõſuetꝰ fue
rit affrenãdi.eqͥtatoꝛ freq̃nter ipᷣm debʒ face⸗
re calopare currere ⁊ ſalire.moderate tñ.quia

lõga quies deſidiã parit equo.⁊ ea in qͥbo fue

rat inſtruct facile obliuiſcet Que dicta ſunt
de inſtructiõe equoꝝ locũ hũt in eqͥs ad rem
militarẽ ꝑtinẽtibo tm.nã alij deputant᷑ ad ve⸗
cturã.alij admiſſurã.alij ad curſuram. vt qui
ad pᷣdicta parant᷑.Alij ad quadrigã.qͥ diuer⸗
ſimode ſunt ad ſua officia inſtruendi. Iteʒ qͥ
dã eq̊s hꝛe volũt placidos ⁊ qͥ etos.⁊ tales ca
ſtrãdi ſunt.qꝛ dẽptis teſticulis qͥ etioꝛes fiũt.
Capitulũ. vij. Detogni

tione pulchritudinis equoꝛum.

Quus pulcer bʒ coꝛpꝰ magnũ ⁊ lõguʒ

⁊ ſue lõgitudini ꝓpoꝛcionaliter oĩia mẽ

b.⸗ꝛa reſpondẽt. Caput eius ſit gracile ſiccũ et

ↄuenient longũ.⁊ magnũ ⁊ laceratũ habeat.

nares inflatas ⁊ magnas. oculos groſſos vel
nõ occultos.auriculas ꝑpuas ⁊ aſpideas de⸗

ferat.Collũ habeat longũ et gracile.velut ca

put.crines paucos ⁊ planos.pectꝰ groſſuʒ.⁊

q̃ſi rotundũ.doꝛſuʒ curtũ et q̃ſi planũ.lũbos

rotũdos groſſos.coſtas groſſas ⁊ bouĩas.vẽ
trẽlongũ.anchas lõgas ⁊ dẽſas.crinẽ lõguʒ
⁊ amplũ.audã habeat lõgam cũ paucis et
planis crinibo. Cropas latas ⁊ bñ carnoſas.

gareta ſatis ampla ⁊ ſicca.falces habeat cur

uas vt ceruꝰ Crura bñ ampla ⁊ piloſa.iũctu
ras cruriũ groſſas ⁊ curtas vt bos.vngulas
pecdũ amplas duras ⁊ cõcauas. pꝛout decet.
ſit etiã equꝰ altioꝛ aliqᷓntulũ in ꝑte poſterioꝛi
q́;ᷓ in anterioꝛi.vt ceruus.collũ deferat eleua⸗
tũi.et ſit in eo groſſicies circa pectꝰ.de pilo di

uerſi diuerſa ſentiunt.ſed pluribo videt᷑ ꝙ bo

uinis ſturus ſuꝑ oibus eſt laudãdus. Sciẽ⸗
dũ eſt deniq; ꝙ pulchritudo equi melius po

—

teſt cognoſci in acie.q; piguedine eqͥ exiſtẽte.

Capitulum. viij. De ſi⸗

gnis bonitatis equoꝛum.

Elioꝛ equoꝝ eſt ille qͥ habet viſum am
p lũ.et videre ſuũ eſt longinquũ.⁊ foꝛ⸗
tẽ habet guardaturã.et foꝛtes aures. et lõgas
comas et curtas gambas de retro. ⁊ ſubtile

muſellũ. ⁊ caput naſi ⁊ ſuaues pilos.et am⸗

plas grappas.et collũ groſſum.et comedit be

ne. equꝰ habens nares magnas ⁊ inflatas ⁊-

oculos groſſos nõ cõcauos audax naturalit᷑
reperit᷑ equꝰ habẽs os magnũ maxillas gra
ciles ⁊ macras:⁊ collũ longũ ⁊ gracile vᷣſus
caput.ad frenandũ eſt abilis.equꝰ habẽs co
ſtas groſſas vt bouinas ⁊ ventrẽ amplũ pẽ⸗
dentẽ laboꝛioſus ⁊ ſufferẽs indicat᷑. Equus
habẽs garecta ampla ⁊ extenſa.et falces ex⸗
tenſas et curtas.qꝙ garecta interius reſpiciãt
in greſſu celer ⁊ agilis debet eſſe.Equus ha

bes garecta curta. ⁊ faces extenſas ⁊ anchas

turbas debet naturalit᷑ ambulare. Equꝰ ha
bẽs iũcturas cruriũ naturalit᷑ groſſas.⁊ pa⸗
ſturalia curta velut bouina foꝛtis eſſe cenſet᷑
Equꝰ tenens ad ſe truncũ caude ſtricte inter
coxas.foꝛtꝭ ⁊ ſufferẽs eſt.vt in pluribo.ſed nõ

celer. equꝰ hñs crura ⁊ iuncturas cruriũ ſa⸗
tis piloſas.⁊ pilos in eiſdẽ lõgos.laboꝛioſus

exiſtit.ſed agilis nõ defacili reperit᷑. Equus

habens clunẽ longã ⁊ amplã.et anchas lon

Flomis

gas et extenſas qͥ fit altioꝛ poſterius q; inte⸗
rius velox in longo curſu:vt in pluribo reꝑxii··

Capituluʒ. x. De ſigmis

malitie et vtilitatᷣ equoꝝ ⁊ vilitatꝭ pᷣcij ipoꝝ.

Quus habẽs maxillas groſſas ⁊ collũ
curtum nõ defacili affrenat᷑ decenter.

Equꝰ hñs albas vngulas vniuerſas vix vel
nunq; duros pedes habebit.equꝰ hũs auri⸗
culas pẽdentes ⁊ magnas oclos cõcauos lẽ
tus ⁊ remiſſus exiſtit.qñ ſupᷣmũ vaſi equi eſt
multũ baſſuz nõ põt reſpirare ꝑ nares.⁊ ideo
minꝰ valet.qñ equꝰ videti die et nõ in nocte
dimigdiat᷑pᷣciũ eiꝰ.hoc aũt cognoſcit᷑ ſi ducis
equũ ĩ nocte ad rẽ quã timet in die.⁊ tũc nõ ti

met.⁊ qñ nõ mouet pedes in die ſiẽ in nocte.

Sioculi eqͥ ſunt albi mĩoꝛat᷑ valde pᷣciũ eiꝰ.
qꝛ ductꝰ ad niuẽ vel locũ frigidũ nõ videt.ſ,-
I loco nõ lucido ⁊ tꝑe calido bñ videt. Equꝰ
iactãs aures ſuas retroꝛſum in oĩ tge mioꝛis
eſt pᷣcij.qꝛ ſurdus eſt Qñ equꝰ nõ hinnit ne⸗
q; clamat nec aliquẽ ſonuʒ cũ oꝛe facit ſurdꝰ
eſt. Equꝰ hũs durũ collũ et ipᷣm eſt ſʒ exten⸗

ſum et cũ ambulat nõ leuat caput ⁊ non mo

uet ad collũ ad dexterã vł ſiniſtrã.eſt peſſimi

vicij.⁊ eſt magnũ ꝑiclin eqͥtantibo.qͥa nõ põt
volui ad ſenſuʒ eiꝰ.ideoq; pꝛo milite nõ ẽ bo⸗
nus.Equꝰ cui vadũt reuma intra vt arcus.

pui eſt pᷣcij.qꝛ peſſime vadit. Equꝰ cuiꝰ ante

rioꝛa crura toꝛquent᷑ vt arcꝰ teneri nõ debet
cũ ſit pauci valoꝛis Equꝰ cuiꝰ anterioꝛa cru
ra mouere vident᷑ ſemper maloꝝ eſt moꝛum.
Equꝰ leuãs caudaʒ ſuꝑius ⁊ inferiꝰ mali eſt
vicij.Equꝰ cui ſemꝑ eſt inflatio ſuꝑ genu in
ꝓximo tꝑe ſuũ iter amittit Si eq̊ videt᷑ infla
tio dura ĩ pedibo anterioꝛibo vel poſtremis in

ſua oꝑatione nõ nocet.⁊ dicũt ꝙ ſi in pedibo

anterioꝛibo eſt inflatio dura ſecurꝰ eſt. ꝙ alið
malũ nõ deſcẽdit ad ea.Equꝰ hñs in oĩbope
diba rapas.⁊ nõ põt curari mĩoꝛis eſt pᷣcij.qͥa

turpioꝛis aꝑitiõis exiſtit. Equus cui pili de

iũcturꝭ reuerſant᷑ ⁊ ĩ ſurſum ĩ ſua oꝑatiõe ⁊ nõ

ledit᷑.et vngule eiꝰ foꝛtioꝛes exiſtũt Si equꝰ

mouet pedes alio modo q; alij eqͥ ledit᷑ in ſua

opatiõe.ideoq; minuit᷑ pciũ eius. Si vnꝰ pe

dũ de retro eũdo aliũ tãgit multũ in ſua opa
tione nocet eidẽ:.ſi teſticuli eq̃ ſunt multũ ma
gni turpioꝛ eſt.et in operatione nocent.Et ſi
eius virga ſemꝑ eſt pendẽs turpioꝛ eſt.et nõ
eſt ab honeſto homie eqͥtandus.moꝛphea id
eſt albedo in collo in muſtellino vlł ſupꝛa ocu
los turpioꝛẽ facit equũ.ſed in oꝑatione nõ le
dit.mouere de flanchis equi nõ eſt bonum.

du

FEIEIRE H5

S1ſTſT

disi
Ct

(ſ

mit
inte
(gal

doß
ſine
tec
Cam

Alis
toꝛs

Uur
warn
ls

Sn
iſe

ſoſ

no

n⸗
ni

ng
hiöon.
tcoliä
enter,
ieye
sgun⸗
canos
egnie
8ideo
n nocte
1ducis
icnoti
nnoge.
cied.
viderſß
Sqns
emnioꝛis
inmene⸗
cſinc⸗
nonmo
kpchini
nopot
nöcbo⸗
anus,
minte
pdebet
ioracn
monun.
mnalich
Muin
kut
misin
geihn
oipe
ei n
hlide
detno⸗
ſegn⸗
in ſus
ndpe
nop
tüma
Eſ
etno
hen
vo
enole

Liber

Iſo ſu ꝑiꝰ de pulcritudie ⁊ bonitate eq
,lLi.videndũ eſt de egriudinibo ⁊ moꝛ⸗
bis eiſdẽ veniẽtib tã naturalit᷑ qᷓ; accidẽtalit

Et pmo de his qᷓ ſibi obueniunt ꝑ naturã.q̃ᷓ
Aqñq; defectu vł occaſiõealiq̃ minuꝶ.vel aug
mẽtat auget tñ raro.vt tũ naſcit᷑ hñs maxillã
inferioꝛẽ ſupioꝛẽ lõgioꝛẽ ⁊ ſilia. Et qũ naſcit᷑
cCcuũ aliq̃ ſupfluitate carnis ĩ pedib vł aliq̃ coꝛ
pis ꝑte.qᷓ murꝰ vl callũ dz vulgarit᷑.qͥ murus
ſine coꝛio efficit᷑. Et qñq; accidit q; in aliq̃ p⸗
te coꝛꝑis q̃ murꝰ vel callũ dꝛ fiũt ſupfluitates

carniũ.velut glãdule ſubtꝰ coꝛiũ.Hinuit ve

ro cũ naſcit hñs oclm vl auriculã aut nares
gglijs ꝑnitioꝛes.vel hñs vnã anchã alia cur⸗
tioꝛẽ.vñ totũ crus aliqͥd minuit᷑. Pꝛeterea na
tura ⁊ fallit qñ equꝰ naſcit᷑ obliqͥs crurib tã
in anterioꝛi ꝑte qᷓ; poſterioꝛi.ſili mõ de vngu
lis ⁊ pedibo qͥ qũq; naturalit᷑ obliquant᷑ ⁊ qůũ
q ; naſcitcũ ʒardis ⁊ garectis ⁊ gallis in cru⸗
ribo ꝓuenientibo.ex pꝛe vel matre hũtibo eas.
eſt em̃ ʒarda q̃dã inflatio ad modũ oui vłma
ioꝛ vel minoꝛ q̃ tã in ꝑte inferioꝛi q; exterioꝛi
naſcit᷑ in garect. Galla eſt q̃dã tumefactio ad
modũ ꝑue veſice magna vt nux.q circa iũctu
tfas cruriũ iuxta vnglas generat. Cura inpᷣ

Nonus Fo. C xu.

dictis moꝛbis qͥ naſcunt᷑ equo in vetre mart

ueniri.nã cũ equꝰnaſcit᷑ obliqᷣs cruriba poſte

rioꝛibo ita ꝙ ipſa crura obliquant᷑ interiꝰ ꝑcu

tiendo vel intus ferrẽdo vnũ pedeʒ ad ali in
egreſſu eqͥ in pte interioꝛi coxaꝝ iuxta teſticu
los ferris ad h̊ decẽtibo decoquat᷑.faciẽdo ex

traſe uerſo tres lineas in vtraq; ꝑte coxa 1. De⸗
inde quotidie moꝛe ſolito equitet᷑. Lũc em in

ſuis greſſiba vna coxa vlłalia fricabit᷑.⁊ ex fre

. . .

Inti tactu coxaꝝ excoꝛiabit᷑ ꝑ cocturã.velut

plaga.exq̃ equus crebꝛos ardoꝛes ſentiẽs ꝑ⸗
get aꝑtius ſolito.ſimili mõ fiat in crurib an
terioꝛibo faciẽdo cocturas pᷣdictas interniꝰ in
lacertis obliqͥs vngulis vel pedib.hoc reme
diũ inuenit᷑ nã ferrãdo equũ freq̃nter pñt vn

guli aptari decent᷑.⁊ admodũ rotũditatis fer

ri dirigi quoq̃ modo. ſolet etiã equꝰ aliqñ in
firmari de vno pede ad aliũ ꝓpter maciei de

beilitatẽ cui pöt adiũcta pin guedie ſubueniri.

Capitulum. xj. B

mitate muri curanda.

Ontra infirmitatẽ muri dico. ꝙ illa ſu
pfluitas carniũ quã pᷣdixi vſq; ad ſuꝑfi

iem̃ coꝛij cautius incidat᷑. deinde ſi locꝰ ner

uoſus nõ fuerit ferris rotũdis calefaci decẽ
ter coquat᷑.Si vᷣo locꝰ fuerit᷑ neruoſus reſal⸗

garũ puluerizatũ põdere vniꝰ careni ſuꝑaſꝑ⸗

debit᷑. Hã ex ſalgare velut ignis coꝛrodit.de
inde coꝛroſis muri radicibʒ fundiiꝰintromit

tat᷑ in vulnere ſtuppa in oui albumie madefa

cta ex ea totũ impleat᷑ vulnꝰ ⁊ vſq; ad rereuʒ
diẽ mutet᷑ ſemel in die ab inde in antea ꝓ ſo⸗

lidatione ſeſtina accipiat᷑ calx viua ⁊ tantun

qdẽ mollis ⁊ ſimul miſceant᷑ ⁊ ponant᷑ in alij
paniculo incedant᷑ leto igne. donec ex eo fiãt
carbones.⁊ pulueriʒent᷑ ſubtilit᷑.⁊ in vulne⸗
re ponaĩ cũ ſtuppa inuoluta in dicto puluere
mane ⁊ ſero.donec carnes fuerint ſolidate.ſio
pus abluto vulnere cũ vino foꝛti aliquãtulũ
caleracto ĩ defecto reſalgari ponat᷑ cũ calce vi
ua tartaꝝ auripigmẽtũ ⁊ verderamꝰ pulueri
zata ſimul eqᷓli põdere ter vel q̃ter donec radi
ces muri fuerint cõuenient᷑ cõtuſe.pᷣus optie

abluto vulnere cũ acceto.qͥ puluis eſt minus

violentus alio ſupꝛadicto.ſed vix aut nunq;
ibidem pili naſcunt᷑ſed in his naſcendis ali

quid infra ſcnibertrrr.
Degla⸗

T iij

dulis ⁊ ſcrophulis.

ALiber

9 ℳ

E ceten ſupꝑfluitatibo camiũ q naſcun
int coꝛiũ ⁊ carnes q̃ dicunt᷑ vulgariter

glãdule ſiue teſtudies ſiue ſcrophule dico ꝙ;

ſciſſo coꝛio ꝑ longũ niſi eſt aliq̃ glädulaꝝ ex⸗

trahat᷑ manibo.ea pꝛius vngulis excarnãdo.
vl ſciſſo coꝛio ſuꝑaſpgat᷑ puluis cal reſalga

rũ tritũ. vel ferris decẽtibo coquat᷑.vel ſuꝑaſp

gatr puluis calcis viue.auripigmæti ⁊ tartari.
quã in ꝓximo capitło muri dixi. deinde vtat᷑

cura in capitulo muri ſcpta. Si vo pᷣdictã in

ciſionẽ vel excarnationẽ aliq̃ vena ꝓrũpit in
ſanguinẽ cõſtringat᷑ hoc mõ.accipiant᷑ thurꝭ
Due ꝑtes.⁊ tercia aloes epatici.⁊ pulueriʒata
ſubtiulit᷑ cũ oui albumie agitent᷑.⁊ miſceant᷑.et
cũ pilis lepoꝛũ ponant᷑ in vena.ad ideʒ valet
gipſum cũ calce tritũ.⁊ cũ granulis vuarum.
Itẽ valet ad idẽ ſtercꝰ eqͥ recens mixtũ cũ cre

ta. ⁊ cũ acceto foꝛtiſſimo agitata. Et nota ꝙ
bẽt vſq; ad diẽ ſcᷣm vel terciũ remoueri. Nẽ
ſciendu eſt ꝙ ſalubꝛius eſt pdictas gladulas

Ddeſtruere ſuꝑ dictis pulueribo. coꝛio pus ſcii
ſo ꝑ longũ. q; vtẽſione vel manuũ extractiõe
ſi locis neruoſis vel venenoſis exiſtant.
Capituluz. xiif. De egri⸗
tudinibo accidentibsequis.⁊ cura eoꝛum.
Upꝛa dictũ eſt de moꝛbis ⁊ egritudi⸗
nibo naturalib. ſequit᷑ tractatꝰ acciden

taliũ.dicã ergo pᷣmo q accidũt eis in capite.?.
intra coꝛpꝰ.ſcᷣo de his q accidũt eis in capi
te ⁊ in tergo.Tercio de his moꝛbis q̃ͥ accidut

eis in mẽbꝛis.a pedibo ſupꝛa quarto.de leſio⸗
nibus vngularũ 2 pedum.

— .

Capirulu. xiuj. De inkir⸗

mitate ꝗᷓ vulgarit᷑ dici᷑ vermis ⁊ cura ipſius.
Ec infirmitas euenit equo i pectoꝛe p⸗

pe coꝛ. ⁊ in coxis ꝓpe teſticulos.ex ma⸗

lis humoꝛibs calidis cogregatis. in buſdaz
glãdulis q́s habẽt in pectoꝛe ⁊ in coxis.qͥ cõ

currüt ad loca iũlla. ꝓpter aliquẽ doloꝛẽ ibi ac⸗
cidentalit᷑ venientẽ. deinde deſcendũt ad cru
ra. ⁊ in eis faciũt inflatiões.⁊ ea crebꝛis vlce⸗
ribo ꝑfoꝛãt.⁊ qñq; occaſione vermis pᷣdicti fi

unt in eqͥ coꝛꝑe.pᷣcipue in capite diuerſa vlce

ra plimũ tñ ꝑua.ipᷣm caput inflãtia.⁊ qũq; ꝑ

nares faciũt emittere humoꝛes velut aquã.?⁊
tũc dẽ vermis volatiuꝰ.cogſcit᷑ aũt hec egri⸗

tudo erx inflatiõe ꝗᷓ fit ex diciꝭ hũoꝛibo in locꝭ

pᷣdictis.⁊ ex vlceribo qͥ dicti hũoꝛes faciũt eũ
exvire conant᷑ cura.cũ dicte gladule tumefieri
vVvlplus ſolito augmẽtari videni.ſtati equ?ẽ de

Nonus

cõſueta vena colli iuxta caput ⁊ in vtraq; ꝑte

pectorꝭ vel coxaꝝ cõſuetis venis vſq; qſi ad

debilitatẽ eq minuat᷑ ⁊ ſuꝑflui euacuent hu⸗
moꝛes.deinde ponant᷑ decẽtes ſetones in pe⸗

ccoꝛe vl in coxis.qͥ hũoꝛes aſſidue attrahũtꝑ

crebꝛã ⁊ cõgruã aguationẽ ſetonũ.ex tali em
agitatiõe fit doloꝛ.⁊ inde pter doloꝛẽ exeunt

buüoꝛes.nec ad crura deſcẽdũt.dicti vᷣo ſetbo
nes agitari nõ debẽt niſi duob diebelapſis
deinde mane ⁊ ſero quotidie agitent in tm.qꝙ
Duo iuuenes vite q̃libet fatigent eq̊ pꝛius ꝑ⸗
uo paſſo nõ modicũ eqͥtato. deinde nõ ceſſet

equus die ꝗ̃libei fatigari.⁊ caue ne comedat

herbas.de rebo alijs adeo parũ ſumat.qꝙ vix
vires retineat ⁊ in lo frigidis ĩ nocte qeſcat.
Si vᷣo glãdula üla vel mis ꝑ ſupᷣdictas cu-
ras nõ deereſcat.ſed ſuꝑ habũdantiã hũoꝛes
tumeſaciẽtes ſuꝑflue tibias:tũc ille glandule
vl vᷣmis extrahat᷑ hoc mõ.ſcindat᷑ coꝛiũ ⁊ ca
ro ꝑ longũ vſq; ad inuẽtionẽ glãdulaꝝ vel vᷣ
mis. depoſito vo ille glandule vngulis excar
nent᷑.⁊ extra manibo extirpent᷑.ita ꝙ ipᷣis ni⸗

hil ibi remaneat.vᷣme aut glãdule radicitꝰ ex
tirpat. ex ſtuppa mũda ⁊ albumie oui infuſa

vulinꝰ totalit᷑ impleat᷑.⁊ vulnꝰ ſuat᷑.ne ſtupa

poſſit exire.ꝙ ſi vulnꝰ ſit in pectoꝛe liget᷑ ante

pectꝰ pecia linea. ꝓprt᷑ ventũ. deinde vulnꝰ vſ

q; ad diẽ terciã mutari nõ dʒ. Sʒ ab inde in⸗
antea bis in die mutet᷑ ſtupa madefacta cuʒ

oleo ⁊ albumie oui agitato vulnere tũ pus cũ
vino abluto.et. ix. diebo talis adhibeat᷑ cura.
Poſtea vᷣo bis ĩ die abluat᷑ vulnꝰ cũ vino ali
qntulũ calefacto.⁊ intromittat᷑ in vulnꝰ.ſtup
pa in tali puluere inuoluta.vt in muri capᷣ.di
cit᷑q̃ fit de melle ⁊ calce viua cuʒ pᷣdicto vtat᷑
puluere donec vulnꝰ fuerit ſolidatũ.ſetonib⸗
nihilominꝰ agita.⁊ eqͥ quotidie fatigato vt
ſuꝑius eſt expᷣſſuʒ. nota tn equus edqtari nõ
dʒ vſq; ad diẽ terciũ.poſtq; vᷣmis fuerit extix

patꝰ. ſed poſtea ſic die qlibet vt pᷣdixi. Aliud

medicamẽ foꝛtius ad dictũ vermẽ oĩno deſti
nandũ ſciſſo coꝛio ꝑ longuʒ ⁊ carnibo vſq; ad
denudationẽ vᷣmis vt dixi reſalgatũ bñ tritũ
2 pulueriʒzatũ ponat᷑ ſuꝑ verme pᷣdicto.poſt⸗
modũ bombex ⁊ os vulnerꝭ ſanat᷑.ne reſalga
re poſſit exire.ꝙ vermẽ in nouẽ dieb potẽter
coꝛrodit.q̃ coꝛroſo vl deſtructo curet᷑ vulnꝰ
vt ſuꝑpius eſt expᷣſſuʒ. Si pᷣdici oĩb hũoꝛes
cõſtringi vł exiccari non pñt.qͥn ad crura de
ſcendãt foꝛamĩa velut veſicas ꝑuas vel vlce
ra faciẽtes.tũc ſtati ferro rotũdo in capite illa
vel vlcera vel veſice funditꝰ decoquant᷑bus
coquẽdo magiſtrã venã pectoꝛis ex ranſuer

H

liserent
iöisni⸗
Miene
hiinfuſa
eſtupe
gekante
Uln?
ndein⸗
nanz
basci
Akan.
inoal
nin
a
orut
lonibn
iot
miti
iterit

ſo. qᷓ tendit a loco ᷣmis inferiꝰ vſq; ad pede..
poſtea vo decoctis foꝛaminibo cruriũ.vt diꝰ
xi ſupꝑaſpgat᷑ in laterib.calx viua ſolũmõ in
Die bis ſeꝑata pꝛius coctura foꝛaminũ ibi ſa
cta. O ſi ex ᷣme remãſit crus infatũ.tali ſub
ueniat᷑ cura.ponant᷑ ſanguiſuge cruriũ infla⸗

tiões abraſo pus loco.tumefacio vel etiã to⸗

to crure.deinde ſanguie q;tum poterit cũ ſan
guiſugis extracto.totũ crus cñ acceto ⁊ creta
alba in ſiml agitatꝭ emplaſtret᷑. vel teneat in
dAdqᷓ frigida die tidie mae ⁊ ſero.⁊ hec fiat do

nec crura gracilia redigant᷑. Contra vᷣmẽ vo

ſed ex eo raro euadet.

Cap itun xu. De mo? ncuſpide decoquant vel acuta lancea can ⸗
tius incidant᷑. vel qð melius eſt. mõ dicto in

verme tm ex vna ꝑte quãtũ in alia ſi expedire

bo q auticax vulgarit᷑ nomiatur ⁊ cura eius.
Lcidit aliqñ q illa glãdula dicia q̃ cir
cog coꝛ extat ⁊ in tm̃ auget᷑ ꝓpter hũoꝛes
ad eũ decurſos moꝛe ſolito nõ deſcẽdẽtes ad
crura ꝙ augmẽtatio ⁊ inflatio eiꝰ facit apoſte
mata.ꝙ qꝛ pꝛopinquũ eſt coꝛdi crudelit᷑ alz
uerſat᷑ ei.⁊ hec infirmitas auticax vulgarit᷑ a
pluribo antiq̃ꝝ vocat᷑.cura cũ dicta glãdula
viget᷑ cũ furoꝛe ſubito augmẽtari vł plus ſo
lito ingroſſari.abſq; moꝛa.de pectoꝛe radici⸗-
bus extirpet᷑ vt in cura ᷣmis ſupᷣ expᷣſſum.⁊

cũ ſit coꝛdi ꝓpinq̃. cautiſſime ⁊ cũ ſũma dili⸗

gẽtia extirpet. Si vo in extirpatione vel ex⸗

carnatiõe ipius aꝑiat᷑ aliqᷓ vena.⁊ ꝓrũpat in

ſanguinẽ.tũc ſtati capiat᷑ ⁊ ſtricta manibo fi⸗

lo ſerico ſtricte liget᷑ꝙ ſi ꝓpter ſanguis habũ

dantiã vena capi nõ poſſet ponant᷑ in vunlne⸗
re medicine ſtringentes ſanguinem ſcripte ſu

pꝛa cura glandularum.

Capituinz xuf. Detog⸗

nitione ſtrangulionis ? cura eius.

AVnt ⁊ alie aliqᷣt glãdule circa caputeqͥ
q̃rũ aliq ſũt ſub gutture. q̃ accidentalit᷑

augent?᷑ ꝓpter hũoꝛes eqͥ infrigidati als infir⸗
maati ad eas de capite deſcẽdẽtes.ex q̃rũ aug
mẽtatiõe totũ gutiur inflatur.et cõſtringunt
mMeat flatus exeũtes ꝑ guttur ꝓpter ꝙ equus

bo vuularum ⁊ cura eius.

Monus Fo. Cxuf.
vix reſpirare põt.Cura cũ dicte glãdule vidẽ
cur ſubito creſcere.vel plus ſolito augeri ſta⸗
tim ſethones duces ſub eqͥ gutture.imponã⸗
tur ⁊ mane ac ſero ſufficient᷑ ducant᷑. ponatur
etia in equi capite lanea cooꝑta ⁊ guttur plun
ries vngat᷑ butrio.pᷣcipue ſtranguionis locꝰ.
⁊ in loco calido teneat. Si vᷣo dicte glãdule

ꝑſethonũ agitationẽ nõ detumeſcant.extir⸗
pPent᷑ radicitꝰ. ⁊ vulnera curent᷑ vtĩ cura vera⸗

iis pᷣdixi.Sed in appoſitiõe reſalgaris dili⸗

Eẽs adhibeat᷑ cautela.quia ſi in moderatiõe
ponatur nimiũ carnes coꝛrodit.
latiuũ vt hũoꝛes a capite ſubtrahant de am2
bab cõſuetis venis tipoꝛũ ſufficientc᷑ minuat᷑
ſuanguis. deinde ſethones ſub gutture impo-
nnant. ⁊ agitent᷑.⁊ nutriat᷑.⁊ equitet᷑.⁊ in loco
teneat᷑.⁊ oĩa fiãt vt ſupᷣ in alio vᷣmi dixi. Si
vᷣo vᷣmis volatiuꝰ in emoygrã cõuertat᷑.; ſe
pe accidit. dãda ſunt ei calida pãno laneo. ca⸗
pite cooꝑto ⁊ in loco calido.pꝛo qete moꝛãte
ne fatiget aliq̊ͥ mõ.⁊ ſemꝑ comedat calida vt
fenũ ⁊ auenũ: quia hic moꝛbus frigidus eſt.

Capituln; xvij. De moꝛ

AVnt ⁊ alie glaudule q̃ naſcunt᷑inter ca

put ⁊ collũ ſub vtraq; parte maxillarũ
qne ſimiliter augent᷑ ex fluxu reumatis a ca-
pite. coartãtes adeo meatꝰ gutturis.ꝙ equus
Viy poterit comedere vel potare. ⁊ hec egritaꝛ
do vocatur vuule. Cui niſi ſuccurrat᷑ inſttan⸗
ter ſubito moꝛiet᷑ cura.cũ dicte glãdule ſubi⸗
lo vident᷑ augeri ⁊ tumefieri velut oua coar⸗

tantes gutiurꝭ arterias ferro decenter calido

videbit᷑ ?⁊ vulnꝰ eodẽ mõ curet᷑ ⁊ niſi medicĩs
pᷣdictis ſuccurrat᷑ reſpirare impedit᷑ ⁊ moꝛit᷑.

Capituluʒ. xunj. De do⸗

loꝛibus ⁊ ipſoꝛum cuis.
O loꝛes accidũt eqͥ mltis modis. pᷣmo

erxr ſupꝑfluitate hũoꝝ maloꝝ in venis ſã⸗
guis intercluſoꝝ.ſcdᷣo ex vẽtoſitate ingrediẽ
te in coꝛpꝰeqͥ caleſacti ꝑ poꝛos.vłoꝛta inteſti

nis ex huoꝛibo viſcoſis ĩ eis exñtibo. tercio ex

ſuꝑflua ↄmeſtiõe oꝛdei vlł alteriꝰ ſilis tũefa⸗

cti ſtomacho ſeu vẽtre.q̃rto ex ſupflua reten

tiõe vꝛine veſicã inflãtis.fit etiã ſʒ raro ex ni⸗
mia potatiõe aq̃ᷓ frigidiſſime cum equꝰ fuerit
mkłtũ calefactꝰ. cura ſi doloꝛ ſit ex ſuꝑfluitate
hũoꝝ vł ſanguis.qð cogſcit᷑ qꝛ toꝛq̃t ⁊ mouẽ

tur ylia ſine tũefactiõe aliq̃.⁊ freq̃nt᷑ eijcitĩ tex

rã ⁊ iacet ⁊ vene plus ſolito tumefiũt.ſtatim

a vena cingularia q̃ eſt pe cingula ab vtraq;
pte ſanguine minuat᷑.Et ex quacũq; ꝑte coꝛ
poꝛis ſanguis hfr̃i põt vſq; q̃ſi ad debilitatẽ
coꝛpꝑis minuat᷑.deinde ducat᷑ ad manũ ꝑuo⸗
paſſiu.nec comedat neq; bibat.donec ex toto

ceſſauerit doloꝛ.doloꝛ ex vẽtoſitate cogſcit qꝛ
dolet intra coꝛpꝰ.⁊ habet cõtinue ylia tume⸗
facta.⁊ fere totũ coꝛpꝰ plus ſolito Ameſactli.

iber
Cũ hee apparẽt canolus vnꝰ de cãna q; groſ
ſioꝛ poterit inuenire lõgitudie vniꝰ palmi vn
ctus oleo ſuꝑponat᷑ in vnũ eqͥ pꝛo ꝑte maioꝛi
⁊ optiĩe liget᷑ cũ aliq̃ ſpacio in capite caude.ne
poſſit extra exire. deinde ſtatim cũ feſtinãtia
equitet᷑ diu.trotãdo vel ambulado vᷣſus mõ⸗
tuoſa.⁊ ſi tᷣus recens fuerit cooꝑta lanea te
neat᷑ cooꝑtus.⁊ cũ manibꝰ oleo vnct fricent

ylia foꝛtiter. ex his em calefit equꝰ ⁊ ꝑ canolũ

extra ventoſitatẽ emittit. deinde dãda ſunt ei

calida pꝛo ↄmeſtione et potu.bibat em̃ aquã
cũ cimino ⁊ ſemine feniculi coctũ equali men
ſura in bona quãtitate.cũ fuerit aliquãtuluzʒ
infrigidata ⁊ farina tritici ſibi admixta ⁊ tã⸗

diu ſitiat ꝙ; huiuſmodi aquã bibat.ſiliter co⸗

medat calida.⁊ moꝛet᷑ in loco calido tegmine
laneo cooꝑtus.Si aũt doloꝛ fuerit ex ſuper⸗

fua cõmeſtiõe oꝛdei vel alteriꝰ ſimilis tume⸗
facti in ventre eqͥ vel ſtomacho qð cognoſcit
qꝛ ventrẽ hʒ durũ ⁊ vlia tumefacta.fiat decs
ctio malue mercurele bꝛãche vꝛſine violacie
Pitarie ⁊ aliarũ herbaꝝ laxatiuaꝝ in aq.⁊ ad

dat de melle ſale ⁊ oleo ⁊ furfure tritici ⁊ tepe
faceta ponat᷑ in dam vẽtriculo habẽte cano⸗

lũ de cana cõuenient᷑ longũ ⁊ groſſum admo
dũ cliſterij.⁊ ꝑ illud inſtrumẽtuʒ mittat᷑ dicta
Decoctio in ventrẽ equiꝑ anũ.⁊ tũc qñ mitti᷑

immiſſa opilet᷑ cõgrue anus.ne aq̃ poſſit exi⸗
re.poſtea vo ligno rotũdo bene polito venter

ducat᷑ a duob homibo exiſtetib ab vtraq; ꝓ
te q aà parte anterioꝛi incipiãt ⁊ vſq; poſteriꝰ

p̃mendo vetre; ducãt eo pus vncto cũ oleo.

vel re alia liquida vnctuoſa.poſtq; aũt vẽter
vru fuerit duct? deopilet̃anus.⁊ ꝑ loca mon⸗

tuoſa equitet᷑ puo paſſu continue.donec ege
tit oĩa q in ventre ſibi miſſa fuerint.⁊ de alijs

magnã partẽ ⁊ ſic dolo: ceſſabit. Si vᷣo do⸗

loꝛ fueritex retentiõe vꝛine veſicã inflãtis.qð
cognoſcit᷑qꝛ ſub vetre vł circa loca virge ali
quãtulũ tumere videt᷑.⁊ ſepe ſe iactat in terrã
tuũc accipiant᷑ ſenatiões curtania pitaria ⁊ ra⸗

dices.ſparagi quãtitate equali.⁊ in ſimul co⸗
quant᷑.?⁊ decocte cũ quodã faſcia longa ⁊ am

pla calide circa loca ᷣge ponant᷑.et hoc ſepe
fiat calefaciẽdo emplaſtrũ cũ fuerit infrigida
tũ. ſi et hoc nõ ꝓuocat᷑ vꝛina experimẽtũ
tale fiat ᷣga equi manibo vnct oleo extrahat᷑
oleoq; fricet᷑. deinde terat᷑ aliq̃ntulũ piperis
cuũ oleo.⁊ inter foꝛamẽ vᷣge auriculari digito
imponat. vel qð meliꝰ eſt tinices triti aliquã
tulũ cocti in oleo imponant᷑.qð ſi hoc nõ pꝛo
luerit equꝰ cũ quedã eq̃ per ſtabulũ lbereꝑ⸗

mittat᷑ abire.ſicq; neceſſario puocabit᷑ ad vꝛi
nã.Et nota ꝙ hoc remediũ de iumẽto ꝗð di

xiad oẽs doloꝛes vtile reperit. quia volũtas
cCoitus valde naturã coꝛroboꝛat ⁊ confoꝛtat.

Capituluʒ xix. De mo:⸗

bo infunditi ⁊ cura eius.

AIc mobyaccidit eqᷓ er ſuꝑflua cõmeſti
one vl potatiõe.ex qb ſanguis ſuꝑflue

augmẽtat᷑ ⁊ ad crura deſcẽdẽs ꝑ ipſa ſpargit

⁊ impedit greſſus eiꝰ.Itẽ accidit ex¶ immoge
rato laboꝛe faciẽte ſanguieʒ ⁊ hũoꝛes ad eru

ra ?⁊ pedes deſcẽdere. greſſus ei impediẽtes.

ex qͥ vngule mutari cogunt. niſi ſuccurrat᷑ ei
dẽ. Accidit etiã qũq; ꝓpter doloꝛes ex nimio

laboꝛe ⁊ calefactiõe veniẽtes ⁊ hũoꝛes ad cru

fja deſcẽdere faciẽtes.⁊ hec egritudo vulgaritx
infuſio noiat᷑. Cura cũ equus videt᷑ vno vel
duobo aut pluribo pedibo claudicare ⁊ in greſ
ſu crura grauit᷑ mouere.in ſua etiã reuolutio
ne guiter ſe hze. ea em ſunt infunditi ſigna ſi
eſt piguis ⁊ etatis ꝑfecte.potus eidẽ ad ſui li
buũ pbeat᷑.⁊ poſtea de ambobi timpoꝛibʒ ⁊

ſingulis curribo de venis ſolitꝭ vſq; q̃ſi ad de

bilitatẽ coꝛpis minuat᷑. deinde in aq̃ frigida

currẽti vſq; ad ventrẽ eqͥ ponat᷑ velocit᷑ ⁊ aſſi⸗
due teneaĩ in ea.nec aliqͥd comedat donec in
teger fuerit liberatꝰ. Si vᷣo fuerit iuuẽis aut
macer nõ det᷑ ei potꝰ pᷣdictꝰ.ſʒ in tm̃ cũ freno
in aere frigido teneat᷑ colluʒ ⁊ caput cogat
extẽdere qᷓntũ põt.deĩde rotũdi lapides groſ⸗
ſitudis pu gilli ſufficient᷑ pedibo eq ſupponat᷑

atc ſi ei fieret cubile ad ſtratũ.nã ex aſſidua ap

poſitiõe lapidũ rotũdoꝝ pedes ⁊ crura i mo⸗

tu exiſtut.ex ͥ nerui crunũ indignatiꝓpr hu⸗
moꝛes guuatẽ expellũt.ſʒ pᷣus pãno lineo in

aq̃ infuſo ſit cooꝑtꝰ.nec comedat neq; bibat.

nec in ſole moꝛet᷑ donec fuerit ad ſtatũ pmuʒ

reductꝰ. Et nota ꝙ hec egritudo parum vel
nihil nocet iuuenibo equis.nam ex ea ipſoꝛũ

tibie ingroſſantur.

Capitulum. xx. De mo:⸗
bo pulcini ſiue mulſiui ⁊ cura eius.
Britudo iſta fit ex caloꝛe liqfaciẽte pin
guidinẽ.q̃ opilat pulmõis arterias tali

ter q; equꝰ vix᷑ reſpirare põt. Et cognoſcit qꝛ

fit nariũ magna ſufflatio ⁊ ylioꝛũ crebꝛa pul
ſatiò:⁊ hec egritudo pulſiuus ſiue bulſiuus
vulgarit᷑er appellatur. ura fiat potio de ga
riofilis nucibus.muſcaꝭ.cincibere.galanga

equali põdere.cimino ſemine feniculi equali
põdere pulueriʒai cũ bono vino.et addatur

ce
t
vn
datd
ſt
noct
giat.
Eles
ſigi⸗
un
ſtnes
üb
ſness
Nc
hureo
eeen
grüh
leuure

onecin
lis aut
üffeno
tcogal
togoß⸗
ponvt
unop
jicno⸗
tbu⸗
geoin
muz
un
ipſorb
on
erpin
o tuli
ſcit
upol
lliuns
odegt
ang

Nul
r

Capi

bo infeſtati et cura eius.

crocus ĩ cõgrua quãtitate:⁊ tot vitella ouoꝝ
gquãta eſt qᷓntitas pᷣdictoꝛũ.⁊ dicta potio po⸗
nat in qͥdam coꝛno bouĩo.⁊ eqͥ tenẽti artifi⸗
cLialit᷑ os aꝑtũ.et caput altũ ſine freno ꝓpinet᷑
Ita ꝙꝙ in gutcur eiꝰ deſcẽdat.eqͥ capite ſpacio

₰„

vni hoꝛe ſuſpẽſo.vt potio ĩ inteſtina deſcen⸗
dat.deinde ducat᷑ ad manũ vel bꝛeui eqͥtetur
paſſu ne ipᷣ̃am vomere poſſit. qͥ ꝑ vnã diẽ vel
noctẽ nihil comedat. vt dicta potio nõ impe

diat᷑.exeqͥ ſuũ effectũ.die vᷣo ſcda comedat re

cætes herbas vel cãnaꝝ frõdes aut ſalicis vel

frigidarũ herbaꝝ.vt potiõis tꝑet᷑ caloꝛ. ex di
cta nanq; cura liberat᷑ equꝰ.ſi paſſio recẽs ex

iſtat. Si vo fuerit antiq̃ta incurabilis eẽ c⸗

ſet.m̃ hoc mõ curari tẽptet᷑ vtraq; ylia duabo
lineis vna ſuper aliã ab vtroq; capite coq̃nt
vt coartatione ignis ylioꝝ pulſatio minuat᷑.
nares etiã decent᷑ ꝑ longũ ſcindanĩ.vt leuius
aerem attrahat et emittat.vel temꝑe vindemi
arũ cibetur vuis maturis.vł dulci muſto po

.

tetur.et ſic curabitur a pulſina.

„

Lcigdit etiã hec egritudo cũ equꝰ ſuda
tus vel ſuꝑflue calefactꝰ ponit᷑ in loco
frigido vel vẽtoſo.nã ꝑ poꝛos aꝑtos vẽtus ꝑ

os ⁊ mẽbꝛa ſubintrat vñ ſequit᷑ neruoꝝ attra

ctio.parũ tumorꝭ hñs.doloꝛes inducens.ac
impediens greſſus eqͥ.et vocat᷑ hec egritudo
eqͥ vyulgarit infeſtatꝰ.q cognoſcit᷑ qͥa equꝰ vi
det᷑ hꝛe collũ parũ extẽſuʒ.ita ꝙ digi vix põt
capi vel aſtringi.⁊ in ſuo motu velut infuudi
tus impedire videt᷑.⁊ eiꝰ oculi lacrimant᷑. cu

ra tũc ponat᷑ in loco calido.deinde aliqð vini

lapides fiãt calidiſſimi ꝓut põt.et ponant᷑ in
terra ſub eqͥ vẽtre.pus tñ fit cooꝑtus de pan
no lane lõgo et lato in tm̃.ꝙ in q̃libet ꝑte ſatꝭ
ſuꝑ totã eqͥ ꝑſonã.cuiꝰ mediũ ſtet ſuꝑ doꝛſuʒ

eqͥ. ⁊ extremitates ab vtraq; ꝑte deoꝛſum pen

deat.q̃ a duobo hoĩbo inferius teneant᷑.⁊ dicti

lapides paulati et ſepe aſpꝑgant᷑ aq̃ calida.do

nec totũ coꝛpus ⁊ mẽbꝛa eq redacta fuerit in
ſudoꝛẽ.et tũc inuoluat᷑ equꝰ in dicto pãno.et
cingulet᷑.et ſic tã diu teneat᷑ ſudoꝛ ceſſet.⁊
cũc butiro vel oleo calido. vel aliq̃ alio liqͥdo
vnctuoſo ſepe in die ſingula eqͥ crura fricent᷑
vel fiat decoctio palee frumẽti areſtaꝝ alei ci
neris ⁊ maluaꝝ.et cũ ipſa decoctione tm̃ cali
da qᷓntũ pati põt crura:et ſpẽaliter nerui ma
defiat:et ſemꝑ in loco calido teneat᷑.et pꝛo cõ

meſtione vtatur cibis calidis. donec ad ſtatu

pꝛiſtinũ reducat᷑ 8

tuluz. xxj. Dr mo:⸗

Capitulũ xxij. Dt moꝛ⸗

bo ſcalamati et cura eus.

Ec infirmitas interioꝛa eꝗͥ deſiccat. et
coꝛpus macerat.⁊ fimũ eiꝰ pluſq; hoĩs

fetere facit. ⁊ accidit eis ex diuturna macie p
ueniẽte ex pauco cibo exhibito.⁊ multo labo

re calefaciẽte.ac membꝛa exiccãte.adeo ꝙ; nõ
põt unpinguari.neq; ſumere carnes.nec etiã
comedere curat. Cura ĩ hac egritudie q̃ ſcala

matꝰ vulgarit᷑ dicit᷑ inſtandũ eſt vniuerſalit᷑.

yt coꝛpus eqͥ humectet᷑.fiat ̊ decoctio herbe

yiolarie ꝑitarie malue ⁊ furfurꝭ oꝛdei qᷣbus

bene decoctꝭ colet᷑et in hac aq̃ ponat᷑ butirũ

in bona qntitate. ⁊ põdus ſeptẽ tarenoꝝ caſ⸗

ſie fiſtule liqfacte.ac cũ inſtrumẽto ſup ſcpto
admoduʒ cliſterij parũ calida ĩmittat᷑in anũ
eq.et fiat ꝑ oĩa vt in capitulo doloꝝ ſupᷣ dixi.
eo excepto ꝙ hec aq̃ tenẽda eſt qᷓntũ põt ĩ eqͥ

ventre.poſtea fiat de vitellis ouoꝛũ croco et

oleo violaꝝ agita decent᷑ cũ bono vino al⸗
bo.et ponat᷑ in coꝛno bouio.⁊ bis vel ter ſibi
det᷑ vt dictũ eſt in tractatu pulcini.Aliud ex⸗
ꝑimentũ equꝰ in ſtabulo ſolꝰ ponat᷑ ⁊ ꝑ du⸗
os aut tres dies nihil comedat neq; bibat.
poſtea det᷑ ſibi ad comedẽdũ lardũ.vł carnes
poꝛcie ſalite ad libuũ eiꝰ.nã ipſa ꝓpt᷑ famẽ ⁊
lardi ſalſedinẽ libent᷑ comedet.⁊ det᷑ ſtatim ei
ad bibendũ aq̃ calida q̃ntũ volet.deinde eqͥ⸗
tet᷑ pauliſp donec vẽtrem de pᷣdici euacuet.ᷓ

euacuato det᷑ ſibi frumentũ bene mũdũ.⁊ cũ

pauco ſale coctũ.⁊ ad ſolẽ ſiccatũ.vel alit᷑ bis
in die anqᷓ; bibat.nã tale ꝗnũ adeo nutrit ⁊ re
ficit.ꝙ equus ex eo facile umpinguat᷑. J

Capttuli.xxiij. De moꝛ

bo aragaici et cura eius. JJ
Ec infirmitas aragaicꝰ vulgarit᷑ dicit
fit in eqͥ vẽtre.adducẽs ei toꝛſiões.et in
teſtinis rugitũ faciens.equũ emittere indige
ſta cogẽs ſtercoꝛa.⁊ liqͥda.velut aquã.qñ vix
põt equꝰ aliqͥd comedere qui emittat anteqᷓ;

—

digerat᷑ in vẽtre eius.q̃ qũq; accidit ex come

ſtione oꝛdei vel alterius ſilis rei comeſte neq;

digeſte.aliqñ ex potatiõe aq̃ frigide.poſt co⸗
meſtionẽ oꝛdei facta ſine aliq̃ interuallo.⁊ ali
qn ꝓpter feſtinũ curſuʒ ſeu galoppũ factũ ſta
tim poſt aquã pꝛo velle ab eqͥ potatã.qᷓ agitat
in viſceribo pꝛopter curſum.fit etiaʒ aliqũ ex
nimia inffatiõe coꝛꝑis eqͥ. doloꝛẽ habẽtis.ex
qbus cauſis equꝰ debilitat᷑ in tm̃.ꝙ vix po⸗
teſt a cruribus ſuſtinere.cura cũ videt᷑ equus
his vel ter ſtercus lõge emittere. velut aquaʒ

⁊ oꝛdeu inoigeſtũ.ſtati auferat᷑ ei frenũ ⁊ ſella
⁊ liber ꝑ paſcua dimittat᷑ abire.donec fuerit
cõſtipat.nec añ moueri debʒ.qꝛ mot vẽtrez
agitat. ⁊ facit vt cibũ emittat anteq; digeſtus
exiſtat. Iteʒ qntum põt caueat᷑ a potu.nã in
hac egritudie aqᷓ ſibi nocet. ꝓpter liquiditatẽ
ipᷣius. Qñq; etia ex dicta egritudie infundet
equꝰ.et tunc curet᷑ vt in dicto moꝛbo docet᷑

Capitulum. xxiiij. Deti

mona et cura eius.

St et alia egritudo qᷓ cimona vocatur
vulgarti q̃ accidit cũ equꝰ diu ſtetit ĩfri

gidatꝰ ĩ capite.in q̃ fluxꝰ reumat fit ꝑ nares

cõtinue. velut aq. fit etiã aliqũ ex ifirmitate qᷓ
vermis volatiuꝰ dicit vñ ſequit᷑ vt e’quꝰ ꝑ na
res fere totã capitis hũiditatẽ emittat. Cura
fiat equo in capite cooꝑta.⁊ ſemꝑ in loco cali

do teneat᷑.⁊ pꝛo cibo calida dent᷑.⁊ ei dentur.

pꝛodeſſe ſolet aſſidue ꝑuas paſcere herbas qꝛ
cũ pꝛo ea extirpãda diu teneat᷑ caput depᷣſſuʒ
maxima ꝑs ipſoꝛũ hũoꝛuʒ ꝑ nares diſcurrit.
yvyglet etiã ſi fumꝰ peciaꝝ vel bombicis ꝑ na⸗
res ad cerebꝛũ mittat᷑ nã humoꝛes antiquitꝰ
coagulatos diſſoluit.ſed vt plurimũ hec in⸗
firmitas incurabilis reperit᷑.

Capitulu. xxu. De frigi⸗

giditate capitis et cura eussss.
Apitis frigiditas doloꝛẽ ſibi facit ĩ ca⸗
pite.⁊ ſternutatiões.⁊ ſibi tuſſim addu
cit ⁊ ꝓuocat guttur.q̃ leuiter accidit cuʒ equꝰ
in ſtabulo ſatis calido ponit᷑.⁊ poſtea ſubito
ad frigidũ ventũ pꝛoducit᷑. ⁊ plurimũ que ex
alijs frigiditatibo occaſiõe aliq̃ iã recepta vñ
equꝰ tuſſire aliqũ cogit᷑.⁊ potatiõis atq; ↄme
ſtionis ꝑteʒ maximã ꝑdit cura:cũ oculi eqͥ vi
debunt᷑ paululũ inflati.⁊ aliqũ lachrimãtes
aures frigide ⁊ flatꝰ narium frigidus.⁊ vlia.
plus ſolito comedere ⁊ bibere ſatis minus ⁊
tuſſire ac ſternutare ſepiꝰ frigiditas capitꝭ eẽ
cenſet᷑. ꝓpter quã coq̃nt᷑ glandule qᷓ mule vocã
tur.exiſtẽtes int᷑ collum ⁊ caput ſub maxillis
cũ ferro cuſpido glãdulas ꝑfoꝛãte.⁊ ſiliter co
qᷓnt᷑ in medio frõtis vt hũoꝛes frigidi calefa⸗
cti extrinſecꝰ vapoꝛare cogant᷑.ſethones etiã
ei ſub gutture ponant᷑.vt ꝑ eas hũoꝛes viam
habeat exeundi.teneat inſuꝑ laneã cooptã in
capite.ac decent᷑ fiat int᷑ auriclas fricatio cũ
butiro.ad idẽ valʒ oleũ laurinũ ĩ pecia linea
poſitũ.⁊ moꝛſu freni decenter ligatũ.eq̊ ſpʒ cũ
freno bibẽte Et idẽ oꝑat᷑ ſauia ĩ freno ligata.
ad idẽ valʒ fumꝰ panni linei cõbuſti.ꝑ nares

Monus

receptꝰ. Itẽ valet frumẽtũ bñ coctũ poſitũ in

ſacculo calidũ.qᷓntuʒ pati poterit.et in capite

eqͥ ligatũ ita ꝙ poſitꝭ oꝛe ⁊ nariba int᷑ ſacculũ

ꝑ nares fumũ recipiat.⁊ de ᷓõno comedat va⸗
let.cui ꝓderit ſi dictũ frumẽtũ coquat᷑ cũ pu⸗
legio ⁊ ſauĩa. Itẽ valet ſi pecia ſtricte liget᷑ ad

vaculũ.⁊ ſapõe ſaracenico liniat᷑ ⁊ qᷓntuʒ cõ⸗

mode põt mittat᷑ leuit᷑ inter nares.⁊ poſt pa⸗

bulũ extrahat᷑.qꝛ ex hoc equꝰ ſternutabu.et
hũoꝛes frigidos ⁊ liqͥdos velut aquã emittet
Itẽ vz butirũ cũ oleo laurio mixtun.⁊ poſitũ
inter nares. Itẽ ab oib caueat᷑ frigidis ⁊ vtat᷑

calidis ⁊ aſſidue bibat aquã coctã ⁊ calidã vt

in doloꝛibo capitło ↄtinet᷑.⁊ ſic pot᷑it liberari.

Capitulu. xxuj. De moꝛ

bo q̃ auticax vulgariter noĩatur ⁊ cura eius.

Ecidit aliqñ ꝙ ex dicta egritudie capi⸗
itis hũoꝛes deſcendũt ad oclos faciẽtes
eos lacrimare.vel in eis pannũ vel turbulen

tiã:ac ruboꝛẽ vel caliginẽ.ꝓpt᷑ que nõ vʒ equꝰ

vt decz reſpicere vel videre cura ſi oculi lacri⸗
mant fiat ſtrictoꝛiũ de olibano ⁊ maſtice pul

ueriʒadꝭ.⁊ cũ oui albuie agitatꝭ ſuꝑ vna pecia

ꝗttuoꝛ digitꝭ lato poſitis ⁊ longa q̃ poſita ſuꝑ
frontẽ ſub timpoꝛibo poſſit ligari.abraſo tñ pᷣ

us loco. vbi ſtrictoꝛiũ poni debʒ.et in tm di⸗
mittat᷑ ei ſtrictoꝛiũ.q; oculi deſierint lacrima
ri.⁊ qn lauari voluerit cũ aqua calida ⁊ oleo
vel alia re vnctuoſa agitata ſimul eleuet᷑. Ad

idẽ vʒ ſi ambo vene vtriuiq; tipoꝝ intẽdant
cũ igne.Si vᷣo caligiati ſint ocłi aſtoleti ſub
ambobo oclis imponat᷑.q̃ttuoꝛ tñ digitꝭ doꝛ⸗
ſum ⁊ ſal ſubtilit᷑ piſtus cũ quodã cãnolo in
oclo ſepiꝰ inflet᷑ vel inſufflet. Si vᷣo pãnꝰ ſu

in oculo recẽs vel antiqͥtꝰ.oſcipie tartaꝝ ⁊ ſal
gẽma eq̃li mẽſura ſubtiliſſime trita bis ĩ die

ocłis cũ cãnalo inſufflet᷑ ad idem valʒ ſal niti

dũ cũ ſtercoꝛe lacertaꝝ tritũ ⁊ in oclos ſuffla⸗
tũ. Sʒ cauẽdũ eſt ne ſuꝑflue ponat᷑ in eis ne

oculi deſtruant᷑. Si vᷣo pãnus vetuſtꝰ fuerit

— * .

cũ piguedine galline bis vel ter pus vnga

Capitulum. xxvij. De to

rio et cura eius.

Icto de infirmitatib q̃ accidunt equo
in capite ⁊ intra coꝛpꝰ.dicendum eſt de
His q̃ eueniũt eis iuxta tergũ.fit igit᷑ quelibet
leſio in eqͥ tergo rüpens aliqñ aliquã ꝑteʒ co
rij doꝛſi in tergo.⁊ qnq; fodens doꝛſum vſq;

ad oſſa.q̃ ex nimia oppꝛeſſiõe ſelle vel alteriꝰ
põderis efficit᷑q̃ leſio coꝛnus a pluribo nũcu

patur.cura folia cauliũ cũ exũgia poꝛci trita

lo.

ſup
ma
vol
agi
agia
Mh.
n⸗
n
gici
ſit
len
ſior
o⸗
dono
pon
Heris

G

bopn

pane
plali⸗
tioci
ſicfiai
loggul
lregine.
polmmo
Gfane
Albam
tmind
tlup
nionti
Alga

G

ininet
ſoney
opeſel
gſtin
Ppalee
liſco⸗
lerige
im⸗
Cctis
ſuuͤfa
nunſt

Aün
ncnn
ſali
dun⸗
fänn
ligckag
mnz⸗
doſtpa⸗
uubie
jennnet

„
.

olti
nsrpt
calidiyt
lbenni.

mno⸗

meias.
ciecapi⸗
8factäs
turbulen
Geq
Mlc⸗
ſicepel
Mdec
voltaſn
ralommp
intnd'⸗
locrim
1101
uek, 40
inticani
u ſb
igdor⸗
nuu
iit
peſi
isidi
zaalnins
nes
fuent
on⸗

rln

t equo⸗

neſtde

ſupponar ꝛ ſella vel pannellũ ſupponat vtb
matr᷑ medicinã ſuꝑ ipᷣm coꝛnu ↄtinue.ad ideʒ

valz ſcabioſa cũ exũgia poꝛcia ſimłtrita. Itẽ

ad idẽ valet cinis ſuppoſitꝰ cũ oleo agitatus.
Itẽ ad idẽ fulligo cũ ſale ⁊ oleo agitata. teʒ

ad ide ſtercꝰ humanũ reces ſuꝑpoſitũ multũ
valʒ. Et nota ꝙ coꝛnꝰ citiꝰ curatur radicitꝰ ſi
equꝰeqͥtet ſuppoſito aliqͥ medicamĩe pᷣdictoꝝ

⁊ medicis ſepiꝰ renouatꝭ deuulſo coꝛnu ⁊ ra

dicitꝰ extirpato.locꝰ ſtuppa minutiſſime inci
ſa ⁊ poſtea inuoluta ĩ puluere de calce ⁊ mel

le vt dictũ eſt de vᷣme capitlo impleat᷑ abluto

tñ pꝛius decent᷑ vulnere cũ acceto vel cũ foꝛti
vino aliq̃ntulũ calefacto.⁊ hoc fiat bis ĩ die.
donec fuerit ſolidatũ.Cauẽdũ iñ eſt ne alid

pondus ſupone
neris coꝛio fuerint adequate.

Capituiu xxuiij. De mo⸗

bo pulmonis et cura eius.
It ⁊ alia leſio in eqͥ doꝛſo faciẽs inflati
ones in eo.deinde generat ibidẽ carnes
putrefactas.q̃ accidit expᷣſſiõe in decẽtis ſelle

vł alicuiꝰ ſuꝑflui onerꝭ freqᷓntati Nã tałinfla

tio cũ veteraſcit putrefactiõʒ iducit. qũq; pu
trefactiõe antiquata iuxta oſſa efficit᷑ quedaʒ
coagulatio carnis infecte.eijciẽs cõtinue pu
credinẽ.velut aquam,⁊ hic moꝛbo dicit᷑ leſio
pulmõis in vulgo Cura hic moꝛbo circũqua
qʒ fanditꝰ incidat᷑.poſtea ſupponat᷑ ſtuppa in
albumie oui infuſa.⁊ vſq; ad terciã diẽ ſemel
tmn in die mutet᷑.deinde fiat vt de coꝛnu dictũ
eſt ſup.ſalubꝛiꝰ vo curat᷑ cũ puluere reſalga⸗
ris.vt ĩ infirmitate vᷣmis dixi.nã ſine incinõe
aliqua medicat᷑ equo doloꝛẽ minime patiẽte.

Capitulu.xxix. De mo:⸗
bo ſpallatici ⁊ cura eius. U
It ⁊ alia leſio in tergo tumefactionẽ in
ducẽs in ſũmitate ſpallarũ equi. faciẽs
ndã calloſitatẽ carniũ circa ſpallas eqͥ ſupfi

cliẽ ſupantẽ tũefactiõe ſup dicta eidẽ antiqt/
ĩminẽte que accidit ſimiliter ex nimia oppꝛeſ

ſione vt dixi. et hec ſpalacie dicunt᷑ nomẽ ex

opere ſumentes. cura curat᷑ ꝑ omia vt dictuʒ

eſt in pcedenti capitulo de pulmone. Si vᷣo
ſpalacie dure fuerint. mollificentů fum malua

uiſco.⁊ caulibo tritis cũ exungia poꝛcina ve⸗

teri.additus etiã abſintheo ꝑitaria ⁊ pꝛanca
vꝛſina.⁊ ſunul bene tritis.Et poſtmodũ de⸗
coctis in olla ⁊ ſuppoſitis.hoc aũt mollifica⸗
tiuũ fiat anteq;ᷓ ſpalacie incidant᷑.vel reſalga

—

dus ſupponat integro. donec carnes vul

Hlonus Fo. Cxuiif.

Canitulũ. xxx. De diuer ⸗

ſis egritudinibus que tergo accidunt.
Juunt ⁊ alie multe leſiões in doꝛſo equi
Pter oppᷣſſionẽ pᷣdictaʒ. inepte ſelle.vel
põderꝭ vel oneris in hũeris.Et qnq; fiunt ex
ſuꝑfluo ſanguĩe.vel hũoꝛe velut veſice puule
plene ſanguie putrido.q̃ rũpũt coꝛiũ.⁊ carnẽ
eq in doꝛſo. deinde efficiunt᷑ vulnera puula

ſiue magna q̃ oẽs dicunt᷑ vulgarit leſiões. ſ⸗ 3

eſt ſciendũ ꝙ leſiões pᷣdicte quãto pinquio⸗
res ſũt oſſibo doꝛſi.tanto deterioꝛes exiſtũt. pe
riculũ aliq inferẽtes. Cura oẽs fere leſiõöes
q tergo accidũt.hñt pncipiũ a tumoꝛe.vñ cũ

vncipijs ſit obſtãdũ.ſtati cũ videt᷑ tumoꝛ fie

ri.in aliqᷓ ꝑte doꝛſi cũ raſoꝛio illa tumefactio
abradat᷑ deinde fiat emplaſtrũ cũ farina triti
cl attamiata decent.⁊ cũ oui albumĩe agitet᷑.
⁊ ea ſuꝑ linea pecia poſita.ſuꝑ tumefactionẽ
ponaĩ.nec remoueat᷑ inde violent emplaſtrũ.
ſed cũ leuit᷑ videbit tolli poſſe tollat᷑.⁊ ſi putre
do erit ibi cõgregata.coꝛiũ cũ ferro cuſpideo
aliqntulũ calido ĩ ꝑte inferioꝛi tũefactõis ꝑfo
ret. vt ide egrediat᷑ putredo.poſt h vo ſepe vn
gat᷑ ĩ die cũ aliqͥ liqᷣdo vnctuoſo.fiũt etiã qñʒ
rupture vel excoꝛiatiões ĩ doꝛſo eqͥ ex oppᷣſſi
one oneris vt pᷣdixi.vel occaſiõe alicuiꝰ baro
li vel carbũculi ex ſuꝑfluitate ſanguĩs gene⸗
rati.qᷓ illico debẽt radi.⁊ ſuꝑaſpergi aſſidue.
puluis calcis viue cũ melle cõbuſto:vt in ter
cio capitulo edocet᷑. ablutis pꝛius vulneribꝰ

ciũ vino calido vłacceto. Et caueri debetaſ- el

la.vlł alio ſimili ſemꝑ cũ liberatꝰ exiſtit. Sci
endũ eſt tamẽ ꝙ vbicũq; fiũt tumefactiones
in doꝛſo vel in tergo eqͥ ſubueniri debet. cum
emplaſtro farine tritici agitate cũ oui albumi
ne vt ſup dixi.Et in oĩb planis leſionibo ſo⸗
lidandis ſupponunt᷑.hij pulueres ſcʒ mirtũ
ſiccũ pulueriʒatũ. vel gola leuis puluerizata
vel pecia lini cõbuſta vel coꝛiũ aptatũ cõbu⸗
ſtum.vel putredo ligni putrefacti.q̃ carolus
vacat᷑.⁊ ſuꝑ oĩbus alijs ſupꝛadictꝭ dictꝰ pul
uis de calce ⁊ melle mirabiliter operat᷑ ante

tamẽ appoſitionẽ puluerũ pꝛedictoꝛũ leſiöes

ſemꝑ ablui debẽt decent᷑ cum vino calido vł

acceto.Et vt pili cõſolidationẽ carniũ rena⸗
ſcant᷑ teſta auellane vel teſtudinis combuſta
terat᷑.et cum oleo agitato ſepe vngat᷑. ad ideʒ

valet carta bombicina.vel bombix cõbuſtus
et cum oleo agitatus. Itẽ nota ꝙ ſal in aqua

ſufficienter infuſum vel in acceto ꝙ eſt meli⸗

us.multũ valet contra omnẽ tumefactionem
incipientem in doꝛſo. . .—RDũ

Capitulũ. xxxj. De moꝛ:⸗

bis qᷓ accidũt in cruriba equi ⁊ alijs quibuſ⸗
dam ⁊ de moꝛbo maleferruti ⁊ cura eius.
Ompleto tractatu leſionũ tergi ſequ it᷑
de his q accidũt in cruribo et pedib⁊ qᷓ
buſdã alijs mẽbꝛis.Et pmo de moꝛbo male

ferruti qͥ veniẽs in lũbis equi doloꝛes ĩ eis vVE

in renibo eq; infert attrabẽs neruos lũboꝛum

⁊ renũ inceſſanter.qͥ ſubito accidit ex ſuꝑſtui

tate maloꝝ bumoꝝ ⁊ aliqũ ex frigiditate diu
ante aſſumpta.⁊ ſepe accidit ꝓpter ſuꝑfluum ⁊
imoderatũ põdus in eqͥ tergo impꝛouide po
ſitũ vnde equꝰ vix põt ſe ex ꝑte poſterioꝛi eri
gere. vel crura decenter leuare.⁊ hic moꝛbus
vulgariter dicit᷑ maleferrutꝰ.cura in hac egri

tudine renes vel lumbi eqͥ patientis optie ab

radant᷑.deindęæ fiat ibi ſtrictoꝛiũ tali mõ.acci
piat᷑ pix noualis.vel liquefacta decent᷑ in q⸗
dam pellicula.extendat᷑ ad longitudinẽ ⁊ la⸗
titudinẽ lũboꝛũ vel renũ.deinde accipiat᷑ bo
lũ armenũ armoniacũ.pix greca.galbanũ oli
banũ.maſtix olibanũ ſanguĩis dꝛaconis.gal⸗
ba equali põdere:⁊ oĩa iſta terant᷑ ⁊ decenter
pulueriʒata ſuꝑaſpergant᷑ ſuꝑ picẽ pꝛedictaʒ

aliquantulũ calefactã.⁊ ponat᷑ ſuꝑ renibopa

tientis pilis abraſis ⁊ inde nõ moueatur do
nec leuiſſime poterit remoueri. Ad idẽ aliud
ſtrictoꝛiũ meliꝰ accipiat᷑ conſolida maioꝛ bo
lũ armenũ galbanum armoniacũ pix greca
maſtix olibanũ ſanguis dꝛaconis ſanguinis
equinꝰ recens vel ſiccatus.tm̃ vᷣo domaſtice
pice greca ⁊ olibano.quãtuʒ de alijs oĩbus et
pulueriʒent᷑ ſimul vel ꝑ ſe vel cũ albumie oui
⁊ bona quãtitate farine tritici miſceant᷑.⁊ ſuꝑ
vna pecia foꝛti de lana bene extenſa ponant᷑.
et fiat ꝑ ola vt de pᷣcedenti lumbi dixi empla
ſtro. Itẽ ad idẽ remediũ vltimũ renes vel lũ⸗
bi patientis decẽti ferro calidiſſimo coquan
tur. crebꝛas ⁊ multas lineas ꝑ longũ ⁊ ex trãſ
uerſo faciẽdo.ab vna ꝑte renũ.vſq; ad aliam
ocedẽtes. nã ſupꝛadicta emplaſtra renes con
lolidant.humoꝛes deſiccãt.neruos mitigãt.
2 ignis carnes deſiccat attrahit.⁊ coartat.

bo ſcalamati ⁊ cura eius.

Ccidit hec egritudo q̃ᷓ vulgo dicit᷑ ſca⸗
lamatꝰ.q̃ mouet vel ſeꝑat caput anche
de loco vbi ſtare naturaliter debet in motu vl
curſu eqͥ cũ pes labit᷑ vltra velle.vel cũ vᷣſus
terrã pꝛemit indirecte. Acciditetiã qñ pedes
poſterioꝛes eqͥ retinis mutulant᷑. cura ponat.

Monus

aſtalata cõueniẽs ꝑ vnũ ſemiſſem ſub leſo ca⸗

pite anche. vt huoꝛ es ad locũ cõcurſi ꝑ aſta⸗

latũ viã habeãt exeũdi.et locꝰ circũ circa ma
nibo ſepe pᷣmat᷑.vt egrediat᷑ putredo.et paruo

paſſu moueat᷑ equꝰ.vt hũoꝛes faciliꝰ exeãt

pter motũ.deinde fiat ſtrictoꝛiũ tali mõ.acci⸗=
piat᷑ pix naualis et greca olibanũ et maſtix et

aliqnulũ ſanguĩs dꝛaconis. ⁊ tm de pice na
uali quãtuʒ de oĩbus alijs.⁊ pulueriʒent᷑.et ſi

mul cũ pice nauali ſimł oĩa liqͥfiant.⁊ tin cali

da qntuz pati poterit ponat᷑ in capite anche
leſe extẽſa.⁊ ſuꝑ ea ponat᷑ ſtuppa minute inci⸗

ſa.ad idẽ valʒ ſi ponant᷑ in loco leſo ſethones

qui aſſidue hũoꝛes ibi vemiẽtes expellãt.Ad
idẽ ꝙ vltimũ eſt remediũ locꝰ leſns anche tã
ꝑ longũ quã ex tranſuerſo decentibus lineis

decoquat᷑.vt reſtringantur humoꝛes.

Capitulu. xxxiij. De leſi⸗

one ſpallati et cura eius.

Ccidit in ſpalla leſio vt in ancha.ex eiſ⸗
dem cauſis.⁊ etiaʒ ex ictu calciũ alicuiꝰ
eqͥ.q̃ curat᷑ eodẽ modo vt in ancha.vt in eius
leſione pꝛedictum eſt.

Capitulum. xxxiiij. De

grauedine pectoꝛali et cura eius.
Ccidit idẽ qñq; ꝙ pectꝰ eqͥ ex ſuꝑfluo
ſanguĩe vel laboꝛe vel onere aggrauat᷑

ſin tm̃.ꝙ equꝰ videt᷑ in motu anteriꝰ aliquãtu

lũ impediri.cura conſuete vene ſufficient᷑ ab

vtraq; ꝑte pectorꝭ minuant᷑ deinde ſethones

ponant᷑ ſub pectoꝛe.qbus agitent᷑ in die vt in
capitulo vermiũ dixi.⁊ viq; ad quidecim di⸗
es non tollantur ab o.

Tapitulu.xxxv. De moꝛ

bo zardeet cura eius.

Icet ſupꝛa dixerim moꝛbũ zarde natu
rfaliter equo euenire.tñ etiã accidentali
ter ei cõtingit.cũ ĩmoderate oppᷣſſus eſt ⁊ cre
bꝛis eqͥtatibo feſtinatꝰ ꝓpter debilitatẽ ⁊ tene⸗
ritatẽ ipſoꝛũ.citiꝰ tñ accidit in cruribo eqͥ ſuꝑ
flue impiguati.cũ oꝑtet cũ eqͥtãdo ſubito fati

gari.qm diſſoluunt᷑ ex diciᷣ cauſis hũoꝛes ſu

perflui.⁊ ad crura deſcẽdunt.vñ fiũt ʒarde in
garecto vt ſup dixi.Cura cũ equꝰ videt᷑ in ga
rectis tumefieri admodũ nuò vel ampliꝰ ex
teriꝰ vł interiꝰ ſtati ſubueniat᷑ cũ decẽti deco
ctiõe ꝑ lõgũ ⁊ obliquũ ĩ tumido loco als ʒar⸗
dis decoctis ſtercꝰ bouinũ calidũ cũ oleo a⸗
Gitatũ ſuꝑponat᷑ ſemel tm̃ nõ ampliꝰ.deinde
retinis et pᷣdici tã anteriꝰ q; poſteriꝰ talix alli

O

tanel⸗
wen
(oting
ſpanen
gbinie
detun
Centiby
(tozar.

G

bonn

ſtor

aigie
Glon
cnde
iore

ſeäſan

leherie

Iürbe
herun

citin

lqgo

inin

Goc
Nlr
am
tpuno
iätp
no gco⸗
mlixet
epicenn
enkaſ
m al
le anche
einc⸗
thones
ncheti
slineis

D.

kllle

ügla⸗
Mineus

.De

rſupfluo
Agorunat
aligvätn
Kcientab
ſehones
1dieni
amol⸗

um

dnhenan
denttl
geſt ce
lettene⸗
heqſu
bitoſati
iores in
zardein
acling
mpliher
cetidee
az
Ho“
9deinde⸗
uitali

getĩ ꝙ equus cocturas oꝛe nullo modo carpe

poſſit. nec ad aliũ pedẽ fricare.nec ĩ aliquo lo
co duro pedẽ fricare.ne poſſint excoꝛiari co⸗
cture.nã ꝑ aſſiduũ cocturarũ płimũq; equꝰ a
nide fricat vl locũ moꝛdet decoctũ.⁊ a die de
coctõis vſq; ad dies.xj.erit ̊ diligent᷑ ſᷣuãdũ
Excoꝛiato vel ſeꝑato coꝛio ⁊ aluieis coctura
rũ qðõ in.ix.vel in.x.diebo cõtingit.equꝰin aq̃
frigida velociſſima teneat᷑ a ſũmo mane vſq;
ad mediã terciã.ita ꝙ aq̃ ſuꝑet ⁊ tãget coctu⸗
ras pᷣfatas.eo vᷣo ab aq̃ remota ſuꝑ lineis co⸗
cturaꝝ puluis terre ſubtiliſſimꝰ vlł cinis aſp
gat᷑.idẽ etiã in ſero fiat.vt teneat᷑ in aq̃ ab ho⸗

ra veſptina vſq; ad ſolis occaſuzʒ.⁊ puluis ſu
peraſogat᷑ vt dixi.⁊ cõnnuet᷑ hoc oĩ die ⁊ ma
ne ⁊ ſero:donec ignis fuerit ſolidatꝰ decẽter.

Hã aqᷓ velox ⁊ frigida hũoꝛes deſiccat ⁊ vlce
ra.ignis cõſolidat ⁊ cõſtringit. Et nota ꝙ in

oĩ coctura dʒ equus diligentiſſime cuſtodiri
ne cocturã poſſit moꝛdere.vel in aliqᷓ loco fri
care.da ex nimio pꝛuritu locum dentibo vſq;

ad neruos ⁊ oſſa moꝛderet.

Capitulũ.xxxvj.
bo ſpa neni et cura eus.
Ic moꝛbus fu circa garectũ intrinſecꝰ
ex latere garecti paulo inferius inflati⸗

onẽ adducens.circa venã magnã q̃ᷓ dicit᷑ fon
tanella. trabẽs hũoꝛẽ ꝑ venã aſſidue pᷣdicti.
vñ equus fatigatꝰ cogit᷑ ſe dolere.et hec leſio
cõtingit equo ꝑ omĩa velut zarda q̃ vocatur
ſpanenus. Cura de pᷣdicta vena trahat᷑ ſan⸗

guinis intm̃ ꝙ ꝑ ſe ſanguinẽ nõ emittat.dein

de tumefactio ſpanem ꝑ longũ et obliquũ de
centib lineis decoquat᷑.⁊ fiat ꝑ oĩa vt in di⸗
cto ʒzarde capitulo continetur.

Capituh xxxunj. De mo:

bo turbe ⁊ cura eius.

It egritudo hec ſubtꝰ caput garecti in
magno poſterioꝛi neruo.aliquã putre⸗

factionẽ faciẽs ꝑ longitudinẽ ipᷣius nerui.in

dignãs cõtinue ipᷣm ⁊ ledẽs.⁊ qͥa idem neruꝰ
q̃ſi totum coꝛpus eqͥ ſuſtinet. cogit᷑ neceſſario
claudicare.accidit autẽ hec egritudo cũ equꝰ
mĩoꝛ equitet᷑ indebite.ſepiuſq; ↄtingit ex one
re q̃ ſuperfluo impoſito ſibi.tunc em pꝛopter
teneritatẽ etatis incuruat᷑ neruus.ex qͥ noĩa
turba ex oꝑe nomẽ aſſumens. Cura cũ dictꝰ

neruus qͥ incipit a capite garecti ⁊ inferiꝰ ten

dit iuxta pedes in poſterioꝛi ꝑte cruris videt᷑
aliqð incuruari.vel plus ſolito ingroſſari.ſta
tim ingroſſatio illa tã per longũ quã per obli

Nomts Fo. Cxix.
quũ decenter coquat᷑ deinde fiatꝑ oĩa vt ſupᷣ
de cocturꝭ expᷣſſi. Et eſt notandũ ꝙ vbicũq;
fiüt cocture in cruribo eqͥ fieri debẽt ꝑ longuʒ
⁊ obliquũ.ſiẽ pilus eqͥ deſcẽdit inferiꝰ.qꝛ me
lius cooperiunt᷑ a pilis.⁊ minꝰ aparẽt quaʒ
ſi fierẽt ex trãſuerſo. ⁊ minus lederẽt equum.
ſi ᷣmis aliqͥs cruriũ tangeretur ab igne.

„
Capitulu. xxxviij. De ſpi
nellis et cura eus.
Ic moꝛbo qui ſpinella vocat᷑ fit ſubtus
grarectũ in iũctura oſſis.eiuſdeʒ garecti
in vtroq; latere.⁊ qñq; in vno tm creans ſuꝑ
os ad magnitudinẽ auellane.vel mag repꝛi⸗

/

mẽs iũcturã in tm̃.ꝙ equus multotiẽs cogit

claudicare. et accidit eq̊ͥ his cauſis vt turba.

cura dicte ſpinelle ſunt decent᷑ coquẽde atq;

curande diligent᷑ vt pᷣdicte cocture in omni⸗
bus curantuur.

bo ſuppꝛeſſi et eius cura.

Junt in eiꝰ cruribo młta ⁊ diuerſa ſup⸗
Spſltſa.vel cũ moꝛdet᷑ vel calce ꝑcutit᷑. vel
ipᷣo de crure ꝑcutit rẽ aliquã durã.q̃ nõ in tm̃
nociua qᷓ;tum de foꝛma ſuntin eq̊.q̃ etiaʒ in

alijs ꝑtibo coꝛꝑis.nã ſolũ in crurib ſepe fiũt.

QLura cũ oĩa ſuppᷣſſa incipiãt fieri ex quadaʒ
calloſitate carniũ ex ꝑcuſſione aliq̃ adueniẽte
ſtatim cũ fieri videb ᷑calloſitas abradat᷑.⁊ ac
cipiat᷑ abſintheũ ꝑitaria ⁊ bꝛãca vꝛſina.ſcʒ fo
lia tenera.⁊ terant᷑ in ſimł cũ axungia ꝓ cura
veteri.⁊ coq̃ntur.⁊ cocta tm calida q́;tum pa
ti poterit ſuꝑ calloſitatẽ ponant᷑.et bñ ligent᷑

⁊ nota ꝙ h mollificatiuũ multũ valʒ ad oms
inflatiões cruriũ ex ꝑcuſſione aliq̃ venientes

Itẽ ad eandẽ calloſitatẽ oĩno diſſipandã va⸗
let radix maluauiſca ⁊ radix lilij ⁊ caſſij bar⸗
baſſi trita cũ exungia.⁊ decocta cũ pecia ſuꝑ
poſita admodũ emplaſtri.⁊ pluries remoue
tur. Itẽ valet cepe aſſatũ cũ lũbꝛicis terreſtri
bus tritũ.⁊ cũ oleo cõmuni agitatũ.⁊ coctuʒ

calidũ ſuꝑpoſitũ ⁊ renouatuʒ in die.Si vᷣo

calloſitas ulla fuerit antiq̃ta ⁊ dura effecta ea
pus abraſa cũ lautecta ſacrificetur minute ⁊
ſanguinet. deinde ſal tartaꝝ eq̃li põdere ſub⸗

tilit᷑ trita.ſuꝑ calloſitatẽ ponant᷑.⁊ ligent᷑ ſtri

cte:necvſq; ad idẽ terciũ diſſoluãt᷑.⁊ tũc diſſo
luta locꝰ vngat᷑ butiro vel aliqᷓ vnctuoſo. Itẽ
ad idẽ oĩm vſq; ad duriciẽ decoctũ ⁊ munda

tũ calidũ ſuꝑ calloſitatẽ abraſam ponat᷑ ad⸗

modũ placẽtule.⁊ liget᷑ vſq; ad diẽ terciũ nõ

mouet ſi videt᷑ expediẽs. Itẽ valet ſerc cab

X

ALiber

nũ cataplaſmatũ cũ farina oꝛdei. ⁊ creta in ac
ceto foꝛtiſſimo agitatũ.⁊ poſtea ſuꝑpoſitũ ad
moduz emplaſtri. Si vo calloſitas illa dura

nõ decreſcat:ſed in ſuppᷣſſuʒ redigat᷑ antiquũ

decentibo cocturis qð eſt vltimũ remediũ ſuc
curratur. S=

ctione et cura eius. .
It ⁊ alia egritudo in ꝑte cruri anterio⸗
ri tumefaciẽs ⁊ indignãs neruũ.⁊ faci
ens claudicare. q̃ facile accidit eq̊ in curſu in
motu cũ pes poſterioꝛ ꝑcutit neruũ anteriorꝭ
cruris.q̃ paſſio attractio vocat᷑ in vulgo.Cu
ra cũ neruꝰ pᷣdictus tumeſcit ſtauĩ de vena cõ
ſueta q̃ eſt parũ ſuꝑ genua in ꝑte anterioꝛi mi
nuat᷑.deinde fiat hoc mollificatiuũ valẽs cõ
tra indignationẽ ⁊ tumoꝛẽ neruoꝛũ.accipiat᷑
fenũgrecũ ⁊ ſemẽ lini ſquilla tricẽtura ⁊ radi
ces maluauiſci eq̃li mẽſura.⁊ cũ axũgia vete

ri poꝛcina decent terant᷑.et inſimł incoꝛꝑent᷑.
poſtea bulliẽt ⁊ ſemꝑ agitent᷑ cũ ſpatula.⁊ ſuf

ficient᷑ cocta ponant᷑ calida ſuꝑ lon gitudinẽ

nerui leſi.⁊ cũ faſcia lata ligent᷑ ⁊ bis remouẽ
tur in die.ad idẽ etiã valet ſatis cepe aſſatũ cũ

terreſtribo lũbꝛicis ⁊ limacijs ⁊ butiro liq̃fa⸗

cto ſimł agitatis.⁊ vſq; ad ſpiſſitudinẽ deco⸗

Int᷑ ⁊ ſo agitent᷑ cũ ſpatula.vt fiat ſicut vngẽ
tũ.⁊ de ipᷣo abraſis pilis ter in die neruus le⸗

ſus ꝑ longũ vngat᷑. Si vᷣo crurꝭ attractio ſit

vetuſta fleubotemet᷑ de cõſueta vena q̃ poſita

eſt inter iucturã ⁊ pedẽ ex latere interioꝛi.⁊ fi
ant poſtea medicie qs ſupꝛa narraui.ſᷣm di⸗

cta medicamia ꝑ aliq̊s dies parũ vel nihil ꝓ

ficiãt.Cuc neruo leſo ⁊ circũquaq; abraſo fi⸗

at ſtrictoꝛiũ de puluere rubeo vł albumie oui
⁊ farina:vt docui ĩ capitłlo maleferuti. Crus
vbi leſio eſt cũ canapo vel lino ⁊ pᷣdicto ſtri⸗
ctoꝛio inuoluẽdo nec inde remoueat᷑ vſq; ad
ix.dies.⁊ poſtea cũ aq̃ calida ſtrictoꝛiũ a cru
re caute leuet᷑.⁊ neruꝰ vngat᷑ cum aliquo vn⸗
ctuoſo.et ſi pꝛedicta omĩa non pꝛofuerint co
cturis decentibus ſuccurratur.

Capitumm. xj. De moꝛ
bo ſcoꝛtilati et cura eius. “
Ccidit qñq; ꝙ iũctura cruris iuxta pe⸗
des ledit ex ꝑcuſſiõe quã facit in aliq̃ lo
co duro vel ex pᷣcipitatiõe eiꝰ in curſu vel mo
tu:aut qꝛ qũq; pes indirecte pᷣmit᷑ vᷣſus terrã
q̃ paſſio vulgariter dẽ ſcoꝛtilatꝰ.cura fiãt pul
tes de furfure tritici et acceto foꝛti ad ſpiſſitu
dinẽ bulli.aut agitata decent᷑ ⁊ calida q̃ntuʒ

Capituium. xl. De attra

Konus

pati poterit ponant᷑ ſuꝑ locũ leſuʒ.et cũ pecia
cõgrua bñ ligent᷑.in q̊libet die ſepꝰ remoue⸗

tur. Si vᷣo iũctura tumefacta patit᷑ indigna⸗

tionẽ neruoꝝ.fiat emplaſtrũ fenigreci ſemĩs

lini ⁊ ſquille ⁊ alioꝝ.vt in pᷣcedẽti capitulo di
xi.ſed ſi occaſiõe ſcoꝛtilãti pᷣdicte os a ſuo lo⸗

co mouet.pes eqòͥ ſectꝰ caudicãtis eleuet᷑ in al
tũ.⁊ cũ eqͥ cauda ligetur.deinde ligat᷑.deinde

dDucat᷑ ad manũ vᷣſus loca mõtuoſa.qꝛ ex ne⸗

ceſſaria oppᷣſſione iũcture vᷣſus terrã os diſ⸗
iunctũ aliqð ab alio vel aliq̃ mõ motũ inſtã⸗

ter ad ſuũ locũ reuertit᷑.ſicut debʒ.ſed tñ pꝛi⸗

us fieri debet mollificatiuũ qð pꝛedixi. Acci

ditetiã qũq; ꝙ vnũ os ab alio ſic diſiũgit᷑ ꝙ
vix aut nunq; cõmode ad ſuũ locũ põt redu⸗

ci.ex quo iũctura tu mefieri cogit᷑.inflatione

duriſſima cui cocture bñficio ſuccurri opoꝛ⸗

tet. nota ꝙ omni cura notatarũ ſuperius co⸗
ctura ignis vltimũ eſt remedium.

Capntuln; xiij. E

ne ſpini vel ligni et cura eius.

O ntigit aliqñ ꝙ ſpina vel lignũ intrãt

in mũcturas pedũ.vel genua vel in aliaz

ꝑtẽ cruris.⁊ int carnes remanet ꝓpter qð vul
nus vel totũ crus tumeſcit.et maxie ſi neruũ

tãgat.vñ cogiclaudicare.cura.abradant᷑vn

„*

eleſio⸗

diq; circa ipᷣm pili.⁊ ſuꝑlinis ⁊ trita capita la

certarũ aliqᷓntulũ trita ponat᷑ ſuꝑ vulnꝰ.⁊ cũ
pecia faſciet᷑.ad idẽ valẽt radices grũdinis.⁊

radices daptami trite ⁊ ſuꝑpoſite.idẽ faciuũt

limacie cũ butiro trite ⁊ cocte.⁊ poſtea ſuꝑpo
ſite. qᷓ ſepe renouate lignũ vel ſpinã infixa car
ni mirabile exterioꝛa deducũt. Et nota ꝙ ad
omnẽ inſlationẽ mollẽ ⁊ recent᷑ factã q̃ ſit pꝛe

ter naturã ex ꝑcuſſiõe aliq̃ in genubo vł iũctu

ris.vel in aliq̃ ꝑte cruniũ.ſatis valet decoctio
mixture ſupꝛa ſcripta.vicʒ accipiatur ꝑitarie
abſinthij bꝛance vꝛſine de folijs qð deterri⸗

mü eſt. ⁊ cũ axungia poꝛcina veteri tãdiu terã

tur.qꝙ optie miſceant᷑ ⁊ poſtea in aliquo vaſe
bulliãt.cõtinue agitata ⁊ cocta ⁊ calida q;tuʒ
pati poterit ſuper loco leſo ponant᷑⁊ cũ pecia
faſcient᷑ et ſepius remoucatur.
Capitulũ.xliij. De gal⸗
lis et cura ipſoꝛum.
Jũt galle naturalit᷑ iuxta iũcturas et ſe
pe accidentalit᷑ ex fumoſitate fumi ſta
buli crurib madefacꝭꝭ.ex quo hũoꝛes facile

diſſoluunt᷑.fiũt enã qũq; in eq̃ iuuene ex ſuꝑ

fluo eqtatu cura.ſũt alidq qͥ curarevoletes gal
las ⁊ cũ lauceta ſcindũt coꝛiũ: ⁊ deĩde gallas

futu
npli

onte

att
ntidiu
Etlen
aipo
i
Ppeti
ſabꝛci

Pen
cter

ſnacq
ſctee

lidieg⸗

et⸗
Grcore
elenire
mace
läler⸗
nöecis
ß
Mhe⸗

hecn
olt⸗
g⸗
Ulenis
ltulod
Uſuolo⸗
ekinal
dence
erhe⸗
1os diſ⸗
tinſz⸗
ñei⸗
ti. Acci
lige
Nfedn⸗
lutione

rusco⸗

ſio⸗

nüinri

Ainluou

gaönl
eſinerni

antn

capitaln
ind c
üdinis
geficiit
aſuopo
Nfraa
,
iſitpe
üücn
Ncoco
rplme
deuni⸗
idiutens
gome
ön;
peca

ge
rasat⸗
fumiſt
eofle
cctſip
ugi
glls

D
“S
DS

trahũt. vl reſalgariũ intꝰ ponũt.q; malũ ẽ qͥa

talis locꝰ nimis neruoſus exiſtit. ⁊ ideo ĩ tm̃
doloꝛ auget᷑ ꝙ ſuꝑflui hũoꝛes ad locũ cõcur
rũt.ideoq; meliꝰ ẽ vt equꝰ galloſꝰ vſq; ad ge⸗

nua mane ⁊ ſero ĩ aq̃ frigidiſſima ⁊ velocuſi⸗

ma teneat᷑.totiẽs ꝙ galle minuant᷑ ꝓpt᷑ coar⸗

tationẽ aqᷓ frigide.deinde circa iũcturã galla

rũ.fiãt tã ꝑ longũ q; ꝑ obliquũ cocture decẽ⸗

tes.⁊ poſtea curentur vt pluries eſt expᷣſſum.

Capitulu.xluij. De gar⸗

pis 2 cura eoꝛiim.
AIJjt garpeiĩ iũctur, cruriũ circà pedes.
ipte poſterioꝛi rũpẽtes ſibi coꝛiũ.⁊ car
nes ex trãſuerſo incidẽtes.⁊ qũq; ꝑ lõgã ſepe

Fycictes gſciſſuras putredie; velut aqu ar
dere equũ aſſidue affligẽtes. q̃ accidũt ex ſux-
fluitate maloꝝ hũoꝝ ad crura deſcedẽtiũ.cu

ra pili ſũcture ſunt depilãdi pus h̊ mõ. Acci

piant᷑ calcis viue tres ꝑtes.⁊ auripigmẽti r

ta.q̃ trita decent᷑ cũ aq̃ calidiſſima agitent᷑.et
⁊ tãdiu coq̃nt᷑ ꝙ penna ĩmiſſa ſubito depilet᷑.
Et leſa iũctura garpaꝝ ex ea tm̃ calida qᷓ;tuʒ
pati poterit inũgat᷑.⁊ ſpacio vniꝰ hoꝛe dimit⸗
tat᷑ ibidẽ. Poſtea vᷣo cũ aq̃ calida locꝰ garpa
rũ lauet᷑ vt pili cadãt ĩ totuʒ:q euulſis lauẽt᷑
garpe tũ decoctiõe maluaꝝ ⁊ furfurũ ⁊ ißoꝝ
iu bᷣa cũ panno ligent᷑ circũ circa iũcturas.et
bi dimittant᷑ a ſero vſq; ad mane ⁊ ecõuerſo
Põſtea vᷣo fiat vngẽtũ de ſepo arietꝭ cera ⁊ re
ſina eq̃li mẽſura.⁊ inuicẽ decent᷑ bulliãt.⁊ aſ
ſidue agitent᷑.⁊ de tali vngẽto aliq̃ntuluʒ bis
in die garpe vngant᷑ cũ pẽna gallie.et h vngẽ

to vtat᷑ donex ſciſſure ⁊ rupture garpaꝝ fue⸗

rit ſolidate.ſemꝑq; caueat᷑ ab omi ſoꝛdę ⁊ aq̃.
Qñ aüt futrit ſolidate ablaqt? incldet vena
mgr̃a ſurſum in coxa interiꝰ.vt i ſpãene capᷣ.

dixi.ſanguine aũt vt decet detracto garpe co

q̃nt᷑⁊ cocture curent᷑ vt dictũ ẽ ſup. Sciẽdũ
eſt tñ ꝙ garpaꝰ infirmuas raro ꝑfecte curat

Capumu. xlu. Detrepa⸗
cijs 7 cura cotuuummm..
ZFZjũt ſilr egritudies int᷑ iũcturã cruris ⁊

—— Eli coris rüpẽtes ⁊ carnẽ:ad ſilitu
dinẽ ſcabieialiqn putredinẽ emittentes.⁊ ex

ardoꝛe młtotiẽs equũ dolere faciẽtes. q;̃ ſolẽt

euenire pluries ex fumoſitate ſtabuli.cruribꝰ

madefac cura.curent᷑ vt dictũ eſt in capᷣ.pᷣce
dẽti.excepto ꝙ vena mgr̃a nõ laqat᷑ nec crepa
niõe eis cociꝭ aliqᷣbo ſunt coq̃ndi.in pᷣcedẽti tñ
capᷣ.addit᷑ ꝙ euulſis pᷣus pilis mõ pᷣſcripto B
vngẽto vtat. Accipiat᷑ de fuligie de viridi ra

Capitmium xluij. n

ſtula 2 cura eius.

Nonns Fo. Cxx.
mo de auripigmẽto ⁊ tm de melle lido vt de
oĩbo ſupᷣdictis.q̃ trita ⁊ ĩ ſunł agitata vſq; ad
ſpiſſitudinẽ decoqnt et miſceat᷑ cũ eis aliquã:
tulũ cal viue.ſpq; miſceãtur cũ ſpatula do⸗
nec fiat vngẽtuz de qͥ aliqntulũ calido bis in
die vngant crepacie. ipſis pus ablutis cũ vi

no albo. 7 aliqntulũ calefacto. cauẽdo ſp eas
a ſoꝛdib vt pᷣdixi.̊ em vngẽetũ crepacias mi

rabilit᷑ cõſolidat ⁊ ↄſtringit.ad idẽ vʒ ſaᷣ fri
catio foꝛ? ⁊ freq̃ns crepaciaꝝ.cũ puerili vꝛi
na.Itẽ valʒ ſi equꝰ pauẽs diu teneat᷑ ĩ aq ma
rina.fit etiã qᷓdaʒ alia crepacia lõga ⁊ magna
ex craſuerſo ĩ buleſis int᷑ carnẽ viuã ⁊ vngulã
qᷓ deterioꝛ eſt alijs.⁊ magis eq̃s afſligit.q̃ nõ

curat᷑ vngẽ nec alijs medicamib niſi cocti

ris.t ideo ipᷣa crepacia ĩ extremitatibo ſuis cũ
ferro ĩ capite rotũdo fũditꝰ eſt coqᷓnda.nã bñ

Capituluʒ xluj. De tan⸗

ficõ ignis ipᷣa crepacia nõ pᷣt augeri ſʒ minui

Arncer fit iuxta iuncturas cruriũ cira

pedes.⁊ qnq; i alijs ꝑtibo cruriũ vłcoꝛꝛ:
poꝛis veniẽs ex aliq̊ vulnere ibi facto.⁊ poſt
modũ ꝑ negligẽtiã.Cũ equꝰ hñs vulnꝰ in in
ctura pᷣdicta eqᷣtat᷑ ꝑ turpitudies aut aq̃ᷓs.cu
ra in qcũq; pte ſit coꝛpis H̊ mõ curat᷑.Accipi
atur ſucc affodilloꝝ in bona qntitate.⁊ agi⸗
tet᷑ diuicũ duab⸗ ꝑnb cal viue.⁊ tercia au⸗
ripigmẽti ſubtilit triti.deinde ponat᷑ in qdas
vaſe fictili opilato.poſtmodũ ne fumꝰ vł va
poꝛ inde poſſit exire:⁊ tm dimittat᷑ bullire ac
coqͥ ꝙ; ĩ puluerẽ redigat᷑.⁊ de tali puluere po
nat᷑ in vulnere.moꝛnificato cãcro curet᷑ vulnꝰ
cũ albumie oui.⁊ alijs vt ſuꝑtꝰ ↄtinet᷑ abluto
ſo pus cancro cũ acceto Mignũ aũt moꝛtifi
catiõis cãcri eſt.cũ vulnꝰ circũquaq; tũeſcit.
ad idẽ valz ſtercꝰ hũanũ pulueriʒatũ ⁊ mixtũ
cũ tartaro cõbuſtũ eq̃li mẽſura. Itẽ valet ad

idẽ tartaꝝ cõbuſtũ cũ ſale minute mixtũ.⁊ ſu

pꝑpoſitũ.Itẽ aliid medicamẽ melius moꝛtifi
cãs cancrũ.alleũ bñ tritũ cũ piꝑe ⁊ piretro.
aliqntulũ axũgie poꝛcine tritis adinuicẽ mit
tat᷑ in vulnꝰ cancri.⁊ ſtricte liget᷑.⁊ bis in die

mutetr᷑ donec cãcer moꝛtificet᷑.deinde curetur
vulnꝰ vt dixi.Et nota ꝙ; pᷣdicte medicie ſunt

bone in loò neruoſis.⁊ in arterijs vndiq; in
tricatis ⁊ venis.nã in talibo loc; nõ eſt vtẽduʒ
cocturis.ſed ĩ carnoſis eis vti nullatenꝰ eſt vi
tandũ.ymmo cũ cocturꝭ faciliꝰ curat᷑ in ipᷣis.

Ar

J vulnꝰ pᷣdictũ cãcri ⁊ ipſe cãcer antiᷓ
tur ⁊ nõ curet᷑ cõuertit᷑ in fiſtula.qᷓ eſt de
terioꝛ ⁊ difficilioꝛ ad curãdũ.ſed ſolẽt curan

aliqũ cũ affodilloꝝ puluere immiſcẽdo eidẽ
tm de puluere auripigmẽéti.qntuʒ de calce vNi

ua. vt violẽtioꝛ fiat. Ie aliud ad ſanãdũ vio⸗ .

lentiꝰ fiſtulã.accipiat᷑ calx viua ⁊ tantũdẽ au
ripigmẽti.q̃ pulueʒata decent᷑ agitent cũ ſuc
cis allei cepe ⁊ ebuli.eq̃li meſura ⁊ ſufficienc
vpulliãt in melle liqͥdo. ⁊ acceto.⁊ agitent᷑ cõti⸗

tinue donec fiat vngentũ.de q̊ cõmittat in ſi⸗

ſtulã. bis ĩ die vulnere cũ acceto foꝛtiſſimo pꝛt
us abluto. Itẽ aliud violentiꝰ oib alijs pᷣdi
ctis reſalga puluerizatũ.ad idẽ accipiat au

ripigmẽtũ viride ramũ calx viua eqli podere
2 de attramẽto ⁊ piretro cũ acceto ⁊ melle ali
Intulũ decoqnt.⁊ ſꝑ agitent᷑.⁊ de illo magda

leones bis ĩ die mittat᷑ in fiſtulã donec moꝛti

fſicata erit. abluto ſꝑ vulnere cũ acceto foꝛtiſi
mo. Eſt aũt ſignũ moꝛtificatiõis eiꝰ q tume
ſcit ⁊ rubet.moꝛtificata vᷣo fiſtula curet vtiinn

9

alijs vulnerib⸗ ↄtinet᷑. Si vᷣo ĩ loò carnoſiũ⸗
crearet᷑ fiſtula fiat ꝑ oĩa vt ĩ cura cãcerꝭ ↄtiek.

CTaäputm eivuj. De n:

bo ina gni 2 cura eius.

t⁊ alia egritudo q̃ vulgarit᷑ dꝛ mal⸗ ⸗
pitio qᷓ fit ꝓpꝛie in bulletꝭ vngularũ ed.
vt carnes viue iungunt᷑ vngulis q̃ velut inrfru
ſio impedit greſſus eqͥ.⁊ qũq; in vno pedu.?
qñq; trãſit ad oẽs.ſi nõ curet inſtant᷑.⁊ ůĩg
facit vlcera euenire in ligua eqͥ. accidit aũt de
leui ex malis hũoꝛibo ad ipᷣm locũ decurſis.?

ſepiꝰ ex ſtabuli fumoſitate.pedibo ab aq̃ ⁊ ſoꝛ
dibo nõ ſiccatis.Cura pmo eꝗqͥ patletis vngu
le vſq; ad ſubulitatẽ pᷣparent᷑ Deinde cũ cura
ſenecta ferrea bulleſia pedis vſq; q̃ſt i ad vnũ
vngule adnihilet᷑ vt bulleſia poſſit vndiq; va
poꝛare. deinde ab vtraq; ꝑte bulleſie ſic fleu⸗

botomcet᷑ vt inde euacuent᷑ hũoꝛes ad locum

coõcurſi.vl cũ ferreo cuſpideo ab vtraq; ꝑte fů
ditꝰ decoquat᷑.⁊ ſꝑ caueat᷑ a ſoꝛdibo ab aq.⁊

nõ debeat fatigari.poſtea vo fiant pultes de

furfure ⁊ acceto.q̃ in ſimul builiãt.⁊ cõtinue
agitent᷑.q̃ tm calida qntũ pati poterit ſuper q̃ᷓ
dã pecia bñ ampla extẽdat᷑.⁊ circa pedẽ leſuʒ
ponat᷑.⁊ bis ĩ die mutet᷑ Et ab herbaꝝ cõme
ſtione caueat᷑ oĩno.⁊ etiã de alijs rebus parũ
comedat. donec fuerit liberatus. Naʒ herbe

ceteraq; cibaria multa hũoꝛes augmentant.

Capitulum. xlix. De fur

ma.· id eſt furmelli ⁊ cura euus.

dinibus pedum ⁊ vngularum.

Nonus

SIt aũt qdã infirmitas qᷓ furma vnlgari
ter dẽ. int᷑ iſcturã pedis ⁊ pedẽ. ſuꝑ co⸗
ronã /ꝓpe in paſturã.q̃ accidit pcuſſiõe ma⸗
la.⁊ indecent᷑ impedue. ſolẽt ſe 1

pꝛiꝰ euenire in

aliq̊ duro loco.⁊ etiã occaſiõe mala ⁊ indecẽ

ter impedite ſolẽt ſepius euenire. q̃ niſi cũ ad
huc ſit recẽs curet᷑ effici᷑ ſuꝑ os duriſſimum
cuũ veteraſcit.extẽdens ſe aliq̃liter ſuꝑ coꝛonã
culi vniuerſalit᷑ ſubueniendũ eſt ſiue ſit reces.
ſiue fuerit antiquatũ vt pᷣdictũ eſt in cura ſu
pꝛeſſi. Et nota ꝙ hecinfirmitas plimũ imne
it greſſus eqͥ.qꝛ locꝰ vbi furma oꝛit᷑ nemoz⸗
ſus ⁊ plenꝰ venis ⁊ arterijs vndiq; intricatꝰ.

Capitulum.. Deegritu

—

Humpleto tractatu de leſiõiby mẽbꝛoꝛi
eeeiqᷣ ⁊ cruriũ.reſtat videre ⁊ dicere de in⸗
firmitatib vnguloꝝ pedũ.⁊ pꝛimo de fica qᷓ
fit in eqͥ vngula ſiue pedis vngula vſq; ad tiu
ellũ intrinſecũ ꝑ mediũ ſcindẽs.Et qñq; in⸗
ccipit ĩ coꝛona pedis.⁊ incedit ꝑ longũ inferiꝰ
vſq; ad extremitatẽ vngule vel pedis.emitts
aliqñ viuũ ſanguinẽ ꝑ ſciſſurã. accidit aũt cũ
equꝰ eſt ex leſiõe tuelli intꝰ vngulã exiſtẽtis.
Lum hec infirmitas initiũ ⁊ caput hbabeata
cuello.? qñq; accidit cũ equꝰ eſt inuenis x

uma
gcapi
laue
nodee
liovei
tier
mndey-
linſtu
cie
laq

e

boſppe
J
n
ſtanti
äpes
oſt
oden
ninopn
ſlgano
Chcüqne
Aacae
ericapt
ſonalh⸗
negligen
pitloc̃
Curat n

camn
hennkn
nisn
mnlſtun
necdiſeo
nup
ſdiegt
ſnolb.

P
r
R

Liber

yvngule teneritatẽ nã percutiendo vel acriter

pmendo in aliquo loco duro ledit᷑ tuellus te
nerrimus vt pᷣdixi.pꝛopter q̃ͥ claudicat equꝰ.

cũ ſepius equitat᷑ cura.inquirant᷑radices fi⸗
ce vᷣſus tuellũ iuxta coꝛonã pedis inter viuũ
Tmoꝛtuũ vnguli.cũ roſuecta.⁊ deſuꝑ incida
tur donec vngula incipiat ſanguiare. deinde
accipiat᷑ ſerpẽs ⁊ ad minutũ inciſus.abiectis

cauda ⁊ capite tn q̃dã vaſe.oleo cõmuni ple⸗

no decoquat᷑ in tm ꝙ carnes ſerpẽtis in oleo
liaqueãt. ? ab oſſib ſepent᷑⁊ de his fiat vngen
tũ.ex q̊ aliquãtuluʒ calefacto radices fice bis

mn die vngant. donec moꝛtificet fica. ⁊ vngu⸗

la in ſtatũ pꝛiſtinũ inter ducat. Sempq; ca⸗

nuendũ eſt ne pes patiẽs a ſoꝛdibo vel aqͥ ian⸗

gał. ⁊ ꝙ equus herbas vllo modo comedat.

Capitulum. ij. De mo⸗⸗

bo ſugerpoſiee 7 cura eiiuuus.
Itc hec leſio q̃ ſuꝑpoſita dẽ int᷑ carnẽ ⁊
yVy!äd ngulã.faciẽs rupturã carnis ibidẽ. ſʒ
ſi antiquat᷑ ſepe cãcer efficit᷑ ⁊ accidit cũ caſu
eqͥ pes ponit᷑ ſuꝑ aliũ pedẽ cura.ſtat cũ vul⸗
nus fit occaſione pᷣdicta incidat᷑ cũ roſuecta
tm̃ de vngula circa vulnꝰ.q; vngula carnẽ vi
nã nõ pᷣmat.nec tãgat eandæ.nã ſi pᷣmeret con
ſolidatio impediret᷑ oino.abſciſa aũt vngula
circũquaq; ablutoq; vulnere cũ vino calido
vel acceto curet᷑.⁊ conſolidet᷑ vulnꝰ.vt in pᷣce
dẽti capitulo cõtinet᷑. ſemꝑq; caueat᷑ vulnꝰ ꝗ
ſoꝛdib ⁊ aq. donec fuerit ſolidatũ. Si vo ꝑ
negligentiã redigat᷑ in cancrũ.curat᷑ vt in ca⸗
pitulo cãcri cõtinet᷑.ſi aũt cõuertat᷑ in fiſtulã.
curat᷑.vt in capitulo fiſtule continet᷑.

Cuapituluun.iij. De muku⸗

ſione deſcendente ad vngulgs.

CEcidit aliqũ ꝙ equi infuſio nõ curata

Deſcẽdit ad pedes ſub vngulis.cui ſi re

cẽs eſt ſuccurrant᷑ hoc mõ. Extremitates vn⸗

gule in pte anterioꝛi cũ roſuecta ꝑua cauet fũ

ditus donec vena mgra q illuc tendit cũ roſ⸗
uccta rumpat᷑.⁊ ſanguis fluat vſq; q̃ſiad de⸗

dicantibo idẽ fiat. poſt extractionẽ fere ſangui
nis impleat᷑ vulnꝰ ſale minuto.? ſuꝑ ipᷣm po
nat ſtu ꝓpa in acceto ꝑfuſa deinde liget᷑ faſcia

nec diſſoluat᷑ vſq; ad diẽ ſcdᷣm. deinde curet᷑

vulnꝰ cũ puluere galli vel mirti vł lẽtici bis
in die abluto ſemꝑ vulnere pus cũ acceto.⁊ a
ſoꝛdibo ⁊ aqua caueat᷑ donec ſuerit liberatꝰ.

Capitulu. luij. De dilloliu

Capuulu. luij.

Nonus Fo. Cxxf.

— .

tiua vngularum ⁊ cura euus M
AI yo hũoꝛes decurſi ad pedes actione
inſfuſiõis iã dicte int vngulas ex incõ⸗
grua cura fuerit antiquati.oꝑtet pedes clau⸗
dicãtes penitꝰ deſolari.vt huoꝛes ⁊ ſanguis
ibidẽ incluſi euacuent᷑ in totũ.incidat᷑ ergo ſa
le ſubt? vngula circa extremitatẽ vngule. cũ

roſuecta. deinde violent extremitates vngu⸗

le extirpent extrinſecus.? ſtuppa in albumine
oui ſufficient᷑ infuſa ponat in vulnꝰ. ⁊ pes to
tus optime faſciet᷑.⁊ ſic dimittat᷑ vſq; ag diez

ſequentẽ. Poſtea vo acceto foꝛtiſſimo aliq̃n

tulũ calido abluat᷑ vulnꝰ. ⁊ de ſale minuto ⁊

tartaro impleat᷑.⁊ ſupponat ⁊ ſuperaſpergat

bulicre galle mitn aut lẽtiſci.qui carnes
coõſolidãt ⁊ h
pus cũ acceto vulnere.⁊ talis curatio fiat vſ⸗
NG ad carniũ cõſolidationẽ.⁊ vngule renatio⸗

ſioꝛes cõſtringunt.abluto ſemꝑ

nẽ.⁊ ſemꝑ caueat᷑ pes leſus a ſoꝛdiba ⁊ ab aq̃.
ad idẽ aliud vngentũ vtendũ poſt appoſitio⸗
nẽ ſalis ⁊ tartari cõſolidationẽ carniũ pꝛohi
bẽs fluxũ humoꝛis. accipiat᷑ puluis olibani
maſticis ⁊ pics grece.⁊ aliquãtulum ſanguis
dꝛaconis miſceant᷑.cum cera noua liqfacta.
tantundẽ de ſepo arietis.⁊ bulliãt in ſimul.vt
fiat vngentuʒ calido vtat᷑ in cura pᷣdicta. Et
nota ꝙ multe ſunt infirmitates in qͥbo oꝑtet

. „

vngulas deſolari.in q bus oibo eſt pᷣdicta cu⸗
ra vtendũ Itẽ ad humectandũ ſinglas vngu
las vt leuius pᷣparent᷑ accipiant᷑ malu a. pita
ria furfur ⁊ ſepũ,⁊ oĩa in ſimul bulliãt. agi⸗
tent᷑ continue.ac de ipſa coctione ſufficienter

cdlida vngule cum pecia inuoluant᷑.

Piu. luij. De muta
tione vngularum ⁊ cura euus.
Evpe accidit ꝙ deſidia mariſchalci hu
mmoꝛes concurſi ad pedes ⁊ diu incluſi
tm̃ int᷑ vngulã antiqnt᷑a tuello intrinſeco ſe⸗
ꝑant.exeũdi viã q̃rentes.accidit enã aliqũ ꝙ;
vngula penitꝰ ⁊ ſubito ſeꝑat᷑ a tuello.⁊ cadit
ꝓpter furoꝛẽ multoꝝ hũoꝝ ad vngulã diſcur

lita eRre r ee⸗ o dρν ſop. ? qñq; paulati vngula ſe diuidit a tuello
bilitatẽ eqͥ.⁊ ſi expediret in alijs pediboclauz⸗ 1. E qnch p vngula le di

⁊ naſci᷑ ſeqns noua vngula ſepantẽ.qð acci⸗
dit ꝓpter paucitatẽ hũoꝛũ.cui ſic ſubueniat᷑
Lura ſtati cũ roſuecta circũ circa vetꝰ vngu
la incidit᷑ aliquãtulũ.vbi iũgit᷑ cũ nouella.ita
ꝓꝙ vet' vngula dura nouã nõ pᷣmat.nec in ali

̊ ledat.deinde accipiant᷑ due ꝑtes ſepe ariet

tercia cere.bulliãt ſimul agitãdo.⁊ addẽdo
aliq̃ ntulũ olei.donec fiat vngentũ.de quo ali

quãtulũ calido bis iĩ die nona vnguia vnga⸗

tur. Et nota ꝙ hoc vngentũ valet ad reno⸗
1

nationẽ ⁊ augmẽtationẽ oĩm vngular.qz ca⸗

ueat᷑ ſy a ſoꝛdibo ⁊ ab aq̊. vngula vo qᷓ ſubito

. .

Diuidit᷑ a tuello.⁊ cadit incurabilis credit᷑.ſʒ

talis cura pꝛobet᷑. Accipiat᷑ pix greca.oliba⸗
7 galba

nũ.maſtix.bolũ.ſanguinis dꝛaconis.⁊ galba
nũ eq̃li mẽſura pulueriʒata ſubtilit cũ duab⸗

ꝑtibo ſepe arietis.⁊ tercia cere agitãdo coqn⸗
tur. deinde panus lineꝰ infundat in eis.⁊ de
tali pãno fiat capellũ ſeu ſubcellare admodũ

tuelli. in q tuellus ponat᷑.⁊ bis ĩ die extracto
capello tuellus abluat᷑ cũ acceto foꝛtiſſimo te

pefacto. ? iteruʒ in capellũ mittat᷑. ⁊ eſt valde

cauẽdũ.ne tuellus ab aliq̊ͥ duro tãgat᷑.⁊ qnq;

—

eæquꝰ ꝓpter vn gule amiſſionẽ recte ſtare nõ po
teſt. ⁊ tũc fiat eidẽ ſtratũ de longis paleis.ſup

̊ pꝛo velle qᷣeſcat. ⁊ qꝛ graue ⁊ tedioſum eſſet
xqͥ ſemꝑ iacere.accipiat᷑ foꝛtis pecia pãni.vel

* .

foꝛtificet cũ cingulis.⁊ in capitibo optiĩe liget

.

rcüũ finibo. a medietate coꝛꝑis vſq; ad pect? ſub

co ponatr᷑.⁊ funes ligentur ad trabes. talit᷑

—

æquꝰ pedibo terrã tagat. ⁊ ſuſtineat᷑ ab eis.⁊ in

tm eleuet᷑. Et nota ꝙ G̊ artificio põt equꝰ iu⸗

nari. qñ ꝓpter aliqd impedimentũ recte ſtare
non poteſt. OWDUMW

Capitulm. lu. De diner⸗

ſis inclauaturis ⁊ cura coum.

Icqdam ſpẽs inclauature ledẽs fundi
tus tuellũ intrinſecũ. fit ⁊ alia. q̃ tranſit

8— .* *

inter tuellũ ⁊ virgulã

tis ꝑiculoſa eſt pedi.quia tuellũ ledit.que eſt

9

qᷓ̃dam teneritas oſſis admodũ vngule facte.
vngulã nutriẽs.⁊ radicẽ vngule in ſe tenens
cura. ſi tuellus fuerit funditus nimis leſus.
ſubnenit ei ſalubꝛiter. cũ vngule diſſolutiõe.
Si vo fuerit parũ ledẽs.diſcooperiat᷑ cũ fer

reo inſtru mento.ſola vngula circa vnlnꝰ ⁊ in
tm̃ circũ circa leſionẽ de vngula fundit inci
dat᷑ꝙ leſio attingat ⁊ diſcooperiat᷑ decenter.
quo diſcooꝑta ſubtiliet᷑ vngula ſola circa le⸗

ſionẽ. in tm̃ ꝙ ſpaciũ cõueniẽs ſit int᷑ leſionẽ

2 vngulã. ita ꝙ ipſa nõ pᷣmat nec adhereat le
ſioni. Quo facto vulnꝰ cũ ſtuppa ⁊ albumie

oui impleat deinde curet᷑ vulnꝰ cũ ſale minu
to.⁊ acceto foꝛti.⁊ puluere galle ac mirti aut

lentiſci. vt dictum eſt in capitlo pᷣcedẽti.ſi vo
clauellus inter tuellũ ⁊ vngulã trãſierit minꝰ
ꝑiculoſus exiſtit.quia tuellus nõ ledit niſi ex
latere. Sic aũt curat᷑ inclauatura pꝛius vſq;

ad viuũ funditꝰ detegat᷑.incidẽdo per longũ

vngulã. ⁊ ampliando circa vulnus decentx.⁊

ter tuellũ ? virgulã. intrinſec? tuellũ minꝰ
ledẽs.ᷣfit etiã terciũ.nõ ledẽs tuellũ in aliquo.
ſed vinã vngulã attingit ⁊ ledit. hma ſpẽs ſa

circũcidat᷑ vngula leſioni pꝛopinqua. vt vul
neri nõ cohereat vllo modo. Inclauatura an

tẽ diſcoopꝑta vulnus abluat᷑.cũ foꝛti acceto ⁊
impleat᷑ de ſale minuto.⁊ cooperiat᷑ cũ ſtup⸗

—

pa in acceto poſita.⁊ cũ pecia faſciet᷑. ⁊ curet᷑
lelio bis in die vt ſupᷣ narraui.Si vᷣo fitter—⸗
cCia ſpecies qᷓ non ledit tuellũ.ſed viuũ vngu⸗
le tangit ⁊ ledit. fiat oĩno idẽ vt in ſcdᷣa ſpecie
dixi. adiũgit᷑ tamẽ ei ꝙ diſcooꝑta pus incla⸗

uatura decent᷑ exten? vngula incidat᷑ vſq; ad

leſionẽ clauelle.vt nihil turpitudis vel alteri

us rei int leſionẽ mõ aliq̃ retinet᷑. Et nota ꝙ

—

oẽs alie inclauature q̃ non tangũt neq; ledut
tuellũ intrinſecũ.pñt leuit curari attẽtis pꝛi-
us leſionibo ꝓut debet hoc mõ ſepũ vel cera
vel oleuʒ vel aliud vnctuoſum calida cũ ſale
vel tartaro tritis foꝛ titer miutat᷑ in vulnꝰ. Itẽ
valet vligo cũ oleo agitata. Itẽ valet ad idem

albumẽ oni cũ acceto ⁊ oleo agitatũ.Et nota

ꝓ oss leſiones pedũ ⁊ vngulaꝝ ꝗᷓ accidũt oc
caſione cla uelli vel ligni vel alteri rei intran
tis in viuũ vngule anteq; vngula vel pes tã⸗

gat᷑ inclauatura inquirat᷑ vt cõuenit.fiãt etiã

pultes de furfure ſepis ? maluis.q̃ oĩa bulli⸗
ant cũ acceto vſq; ad ſpiſſitudinẽ ⁊ calida q̃ᷓn
t pati poterit in quadã pecia poſita ſuꝑ pe⸗
ds leſum ligent᷑. ⁊ ſic a ſero vſq; ad mane vel
ecõtrario dimittant᷑ nã hec doloꝛẽ mitigãt.?

poꝛos vngule tẽperant ⁊ hũectant.vt faciliꝰ

vngula incidat᷑.ſemꝑq; ab equitatu aq̃ ⁊ ſoꝛ⸗

dibus caueat᷑ Accidit etiã aliqñ inclauatura

ex impericia medicãtis qᷓ non bene attingtẽ:
nec curat᷑ vnde contingit ꝙ putredo leſionis
incluſa inter vngulã facit ſibi viã inter carnẽ
2 vngulã vt exterius egrediat᷑ rüpens carnẽ
ſuꝑ pedẽ.ibiq; efficit᷑ quoddã vulnꝰ emittẽs
putredinẽ.qð vulnꝰ curari debet. vt ſcʒ in ca

pitulo eodẽ dixi. inclauatura tũ iterũ requira

tur ⁊ attingat᷑ vſq; ad vnũ.deinde curet᷑ vt in
glijs clauaturis dixi.

po qui dicitur ficus ⁊ cura eius.

Lccidit qñq; ꝙ pes ledit᷑ ſi ubt? vngulã
in medio ſole ex ferro vl alia re dura in
trantẽ vſq; ad tuellũ.ex quo tuellus ledit᷑.ex q̃
leſione cũ vngula non incidit᷑ circũquaq; vt
debet. naſcit᷑ ſuꝑ tuello qᷓdam carnis ſuꝑflui

—

tas.qᷓ ſuꝑat ſole ſuꝑficiẽ admodũ ficus vul⸗

gariter noĩatur. cura pus de vngula ꝗ circa
vuln' incidat᷑ in tm̃ ꝙ fiat cõueniẽs ſpaciuz
inter ſolã pedis ⁊ ficũ.poſtea vſq; ſole ſuper⸗

ficiẽ incidat᷑ ficus.extracto ſanguie ſpongia

or pol
dspo
uf

1heb

mitacs

li
ſend
ſtenß
hyusß
lio⸗
(ico
ſier
ll.

(
fuloon
npol
lo.

ſonet
fſpat

dicane
ohche
deßſt
mumu
Gia
nitpea

besar

fuus

fſexe

lares
tſig

Ebeka
1er⸗

pynla

ꝛmen
derep
iti
micoe
urem
nme
Gie⸗
diffe
ſoin⸗

(linn

lis,

mmen
Negt
ik
1 curck
bfitte⸗
ämga⸗
daſpece
leinc⸗
inſ
Nali
tnotn
glauit
enspri⸗
Mcera
aaͤſdle
ald. N
tadidem
Stnota
Ncgütoe
rai inran
Ahesti⸗
itfüteti
oübuli⸗
calicgqn
hope⸗
maneyel
nitigit
Nt facil⸗
eitſo⸗
cnatwra
ingt⸗
oleions
nreme
s mé
enitrs
ſine
üneggirn
Vraiyptis

moe

pngeuli
edurain
läkt,
qnaq
ſoofui
cus wu⸗
ggcn
ſalʒ
leſppeſ⸗
ongi

— „„
4 E . .
7 .
„£
„ D

marina ſup ficum ligetvt ipſa ficus vſad

tuellũ funditus coꝛrodat᷑.⁊ ſpongia non mo

ueat᷑ donec ficus fuerit in totũ coꝛroſus.po⸗
ſtea vo curet᷑leſio vt dictũ eſt in alijs leſioni⸗
bus pedũ.in defectu tamẽ ſpongie valet pul
uis affodilloꝛũ vel rei alterius coꝛroſiue pꝛe
dicto reſalgari excepto ꝙ immoderate violẽ⸗
tũ exiſtit.⁊ eſt cauendũ ne ibi coctura oĩno fi

et. nã tuellus ꝓpter teneritudinẽ ſuam poſſet

taliter ledi ꝙ vngula diuideret᷑ ab ipſo.

Capitulu. lvif. De gene⸗
raiibus egritudinibus equeum.
Nuus claudicans de pede anterioꝛi ſi
nsãůõ pꝛemit terrã niſi cum puncta pedis
in vngula patit. Equus claudicãs ſi nõ pli⸗
cat poſtucalia vel iſcturas circa iũcturas eſt
leſio. Bi equus claudicãs anteriꝰ in reuolu
tione a dexitris vel a ſiniſtris fit claudicatios
in ſpatulis doloꝛ exiſtit.ſi equꝰ poſteriꝰ clau

dicans in ſua reuolutione fu claudicatioꝛ in

ancha fit paſſio. Si equus poꝛtans doꝛſum

depᷣſſum verſus terraʒ facit paſſus in greſſu

minutos ⁊ crebꝛos. pectoꝛis leſione grauat᷑.

Siequus antenꝰ daudicãs cũ quieſcit po⸗
nit pedẽ claudicantẽ ante aliũq; ſubſiſtẽs ſu⸗

per poſteriꝰ nõ ſuſtineat ſe niſi in puncto pe⸗
dis poſterioꝛis ⁊ in ſuo motu iuncturam nõ
plicat fere in iũctura eſt leſio. Si equus ha⸗
bẽs anticar.latũ nariũ flatũ emittat frigidũ.
2 habeat ocłoa quotidie lacrimãtes q̃ſi moꝛ

tuus iudicat᷑.equꝰ habẽs infirmitatẽ cimoꝛ⸗
re vel vermis volatiui in capite emittens per

nares humoꝛes cõtinue velut aquã pinguez
⁊ frigidã vix euadit. Si equus habẽs infir⸗
mitatẽ aragaici emittat in tm̃ per ſtercoꝛa li⸗
quefacta ꝙ nihil in eius vẽtre fini remaneat
per effuſionẽ non ceſſat infirmitas.in pꝛo⸗
xuimo moꝛiet᷑. Si equus habẽs egritudinem
vuularũ ſubito ⁊ vtiliter redigit᷑ in ſudoꝛem.

2 membꝛa eius omia tremãt. non videt᷑ eua⸗

dere poſſe. Si equus habens egritudinẽ fri

giditatis caput inflatum. ⁊ habet oculos tu⸗

midose. ⁊ caput defert valde deoꝛſum pendẽs
exiremitates auriculaꝝ pendẽtes ⁊ frigidas.

nares etiam frigidas vix aut nunq; euadet.
Si equus patiens moꝛbũ ſtrangulonis cuzʒ
difficultate aut ſonitu narium.aut gutturis

ſpiritũ emittat.⁊ totum guttur inflatũq; diffi
cilimeliberatur. .

lis.

dictum eſt in tractatu equoꝛum.,.

Idquẽ muloꝛum genus creare delectat.
cquã magni coꝛpoꝛis ſolidis oſſib. et
foꝛma egregia debet eligere.in qua nõ velo⸗
citatẽ ſed robur exquirat eius etas a quadri
ennio vſq; ad decenniũ exiſtat.Ex equo ⁊ aſi

na vel aſino ⁊ equa muli creant᷑.led generoſi
us nullũ eſt huiuſmodi anĩal q; quod ex aſi⸗

na ⁊ equa naſcet᷑.admiſſarius ergo aſinus ſit
huiuſmodi coꝛꝑe amplo ⁊ ſolido muſtuloſo.
ſtrictis ⁊ foꝛtib mẽbꝛis.nigri vel murini co

loꝛis aut rubei.qͥ tamẽ ſi diſcoloꝛes pilos in
palpebrꝭ aut auribus gerit variabit ſobolis
plurimũ coloꝛẽ.miĩoꝛ triẽnio maioꝛ decẽnio.

nõ debz admitti. Si aſinꝰ viſaʒ equã faſtidit

oſtẽſam pus aſinã donec voluptas ſollicitet
poſtea ſubducimꝰ.Et tũc equã incitata libi⸗

do nõ ſpernet.⁊ raptꝰ illecebrꝭ ſui generꝭ in ꝑ
mixtiõe cõſentiet alieni. Etas muli cognoſci
vt equoꝝ dẽ. Si naſcant᷑ ⁊ moꝛant᷑in mõtib⸗
vngule dure fiãt.ſi vᷣo in paluſtribo aut vligi
noſis nati ſũt vngulas hũt molles.⁊ ideo ta⸗

les cũ anniculi ſunt debẽt a matre repelli.⁊ ꝑ

mioꝛes aſperos paſci.vt eoꝝ vngle dureſcat.
⁊ ne itinerꝭ laboꝝ in etate tenera ſolidate con

tenent. menſibo. xij. vt equi moꝛat᷑ in vẽtre ma
tris Accidũt illis egritudines aliq̃ ſicuteqͥs.

que cognoſci ⁊ curari poſſunt.vt ſatis plene

922°%

Capitulu. lix. De alinis.

vidẽdũ eſt vt mares femĩaſq; bona eta
te ſumat.firmas oĩbo ꝑtib coꝛꝑis.amplo ſeĩ⸗
neo bono.ex his locis inde optĩ exiſtũt.hoꝛũ
genera ſũt duo.vnũ ferũ qð vocãt onagros.
in frigia ⁊ licaonia vbi ſunt greges młti feri.

alten maſuetü. vt ſut in ytalia oẽs ad ſeiatio?⸗

nẽ onagros ydoneos qͥ e fero fit mãſuetꝰ.faci
le e mãſueto ferꝰ nũq; qͥ ſiles pentũ naſcunt᷑.
Eligẽdi ſũt maſclus ⁊ feia. Comode paſcũt᷑
farre ⁊ ſurfurib oꝛdeacijs.admittunt᷑ aũt ſol
ſticiũ eſtiuũ ĩ eodẽ tꝑe alterms ãnis ꝑiant.xij.
em̃ mẽſe ↄceptũ ſemẽ reddũt pᷣgnãtes.ope al
leuiãde ſunt.vent᷑ em ex laboꝛe eo ꝙ nanionẽ
deterioꝛẽ reddit. mares vᷣo laboꝛe alleuiãdi
nõ ſunt.eo ꝙ remiſſiõe laboꝝ deterioꝛes fiũt
in paſtu fere eadẽ ſeruãda ſunt q in eqͥs remo
uẽdi a matre ꝓxio anno noctibo patiant᷑ eẽ cũ
eis.⁊ leuitc capiſtrꝭ ablaq̃ati habeant᷑ iũcti.ter
cio ãno domari incipiũt ⁊ inſtrui ad eas res
q̃s qͥſq; eos vult hꝛe in vſu.nãꝗ aliqͥ eos nõ eli
gũt niſi ad hoc vt onera poꝛtãt. alij vt molas

.„

pleriq; ad arandũ vbi leuis eſt terra.accidũt

eis alique egritudines que cognoſci ⁊ curari

poſſunt vt in equis curantur.

Capitulin. lx. De bubu⸗

lis ⁊ grege boũ q̃les debẽt eẽ thauri ⁊ vacce.

Sinoꝛũ genꝰ qͥ vult facere bonũ.pino

ducãt.nõnulli eos ad vehendũ diſponunt.?⁊

Nlonus

bubulo genere dus etatũ q̃tuoꝛ ee
dicũt᷑.pꝛia vitłarũ.ſcdᷣa iumẽtoꝝ.tercia

boũ.qᷓrta vetuloxꝝ.qͥ gregem armẽtoꝝ emere
vult.obſeruare dʒ pᷣmũ.vt ſint vaccead fru⸗
ctꝰ ferẽdos etatꝭ ponꝰ integre qᷓ; imꝑfecte bũ

cõpoſite vt oĩa mẽbꝛa ſint groſſa.inuiceʒ ſibi

rũdeat altiſſima foꝛma.coꝛpoꝝ lõgi.vteri co⸗
pac ⁊ lõgi.lata frõte.oclis nigꝭ ⁊ grandib.

puler coꝛnibo. ⁊ pcipue nigrꝭ. piloſis auriby.
cõpꝛeſſis malis.pallearijs maxis.aptis nari
bus.ceruicibo groſſis ⁊ lõg..⁊ collo ladᷣ ⁊ hũo

ris.cruribo nigrꝭ ⁊ ꝑuis.cauda ꝑfuſa vſq; ad
calces. in inferioꝛi ꝑte freqntib pilis ſubcriſ⸗
pis.reciꝭ genibo. vᷣgulis bꝛeuibo.⁊ ꝑibi. coꝛio

ad tactũ nõ aſpero neq; duro.ſʒ groſſo potiſ⸗
ſimũ nigro.inde rubeo.tercio caluo.q̃rto al⸗
bo. molliſſimꝰ em hic ẽ pmꝰ duriſſimꝰ.ceteri
medij etatis.maxie ternie.qꝛ vſq; ad decẽmũ

fetus ꝓcedit ex his vtilioꝛ.Chauri cogſcunt

his ſignis. vt ſint alti atq; vigetibo mẽbr eta
tis medie.⁊ mag q in iuuẽtute mioꝛ c.q qui
declinãt ad ſeniũ.ꝑua facie ꝑuis coꝛnibo.toꝛ

toſa vaſtaq; ceruice. ventre ſubſtricto. etqͥ ex
h's oꝛti ſun: rũdent ad ꝑentũ ſpeciẽ. ex qᷣbare

giõibo nati ſunt refert melioꝛes em in vna de
terioꝛes inueniuni in alia.vtexꝑientia docet.

Capitulu,.lxj. Qualiter

vacce ad thauros ſubmitti debent.

Zs arinẽtis hyeme maritia eſtate opa⸗
La ⁊ frigida ꝑemꝰ mõtana maxie. quia

meliꝰ frutecis ⁊ internaſcẽte herba ſaturau::

ſcant.

Mib

mitl
ſitu

nadt

manc
buse
nean

i⸗

jai⸗
lurti
Mul
abye
ſchlca
ſo iur

lerepo
enn ppea
neffigi
crecerea
cubele
Ncüre

ls ſte

loſub
nibusn

lipone

Car

atu

tuord
emere
offu⸗
ſaehi
ſchſebi
lerica⸗
mnat.
anh.
btisnan
thüo
IS
ſbni⸗
corio

pponſ⸗

jnoal⸗
c

deceni

ghnk
cg
to⸗
aqer
gbore
mnade
doclt.

lter
eopa⸗

au
us

uis circa flunios recte ppter amena loca pa
lIcant᷑. feture tñ aqͥs tepidioꝛib adiuuant᷑. vñn
vtiliꝰ habent᷑ vbi pluuialis aqua tepẽtes foꝛ
mat lacunas.vt au palladiꝰ. Stabula vtilia
lſũt ſata vl glareis aut arena vł lapidibo ſtraz⸗

„ „*
—7

—

ca.aduexa aliquãtulũ.vt elabi poſſit hũoꝛ ꝑti

meridiane aduerſa. ꝓpter flatos glaciales. à
bus aliqͥs obſiſtere dʒ obiectis.cauere opꝑtet

ne aut anguſtiꝰ ſtent aut feriant᷑aut ↄcurrãt.

2 qꝛ eas eſtate tabani cõcitare ſolẽt ⁊ beſtiole
Iqdã minute ſub cauda ne cõcitent᷑ inclaudgi
tur ſeptis.his ſubſterni oꝑtet frõdes vel ſtra
mMẽ.aliud ve in cubilia.q̊ molliꝰ qᷣeſcant. eſta

te ad aquã bis appellãde ſunt i die.ſed hyeme

ſeinel. cũ ꝑere ceperit qdð fieri ſolet de mꝗſe ab
lis.iuxta ſtabulũ pabulũ ſeruari oꝑtet intez
grũ.qð regrediẽtes deguſtare poſſint.vt ſuffi
cere poſſint tributo laborꝭ ⁊ lactis.faſtidioſe
em̃ ꝓpter ꝑtũ fiũt.Et ꝓuidendũ q̊ recipiãt ſe

ne frigidꝰ locꝰ ſit.algoꝛ em̃ ⁊ fames eas ma⸗

creſcere cogit. ⁊ nocte lactãtes cũ matrib nõ
cubẽt.obterunt᷑ em̃ ad eas mane adigi oꝑtet.
vt cũ redierit a paſtu.cuſtos diligẽs dʒ vetu⸗
lis ⁊ ſteruibꝛamotis reputare.Si que nouel

las ſubinde cõducere ⁊ ſteriles aratro ⁊ labo

ribus reputare. Si que amiſerũt vitulos eis
ſuꝓponere oꝑtet eos.qbo nõ ſa pᷣbẽt matres.

*

Capitu

Nonus Fo. Crxiij.

Ropter feturã hoc ſeruare debere ait
AVaarro. ante admiſſurã ꝑ vnũ mẽeſem
Cceibo ⁊ potu ſe nõ impleat. qͥa eſtiman
tur faciliꝰ matre cõcipere.Cõtra thauri duo⸗
bus menſibo ante admiſſurã herba palea ⁊ ſe

no debẽt fieri plenioꝛes.⁊ ſecerni a femis.de
inde in gregẽ redigi menſe maij.circa finẽ vł

toto iunio.⁊ initio iulij ſᷣm · Palladiũ.vt que

tũc cõcipiũt tẽperatiſſumo tꝑe anni ꝑiat.vac⸗
ce em̃ decẽ menſibo ſunt pᷣgnãtes.ante binaʒ

etatẽ eis thaurus non debet admitti.vt trinie
Piant.aſſerunt greci ſi mares creare volueris

ſiniſtrũ thauri in coitu ligandũ teſticulũ.ſi fe
minã vel femias dextrũ.eo ꝙ ſemẽ dexter ge⸗
nerxret maſculũ.ſiniſtri feminã thauri diu anz

te admiſſurã ſunt abſtinendi.vt cũ tẽpus erit

agdmittedi acrius in cauſas feruon incũbãt.
ſexagita vaccis duo thauri ſcõm Uarronẽ.

ſed Palladius ait ꝙ xv. vacce ſufficiunt vni

thauro. Si habũdantia pabuli eſt in regio⸗
ne qua Raſein poannis omĩbus in fetura
veacca ſubmitti.

ti. ſed ſi deeſt ſũt alternis annis
onerãde maxime ſi alicui operi conſueuerũt

5„

ter vituli debẽt teneri ⁊ qñ caſtrari ?⁊ domari.

ter ⁊ quando vacce ſubmitti debent.

N
8 4

Vm creuerit vituli leuãde ſuntmatres
pabulo viridi obijciẽdo in pᷣſepijs. Itẽ

bis vi fere iĩ olb ſtabulis lapides ſubſternen

di ſũt.vłqͥd aliud ne vnguile putreſcãt. ab e⸗
noxio autũnali vna paſcunt᷑ cũ matribʒ. Ca—

ſtrare nõ debeẽt an bienniü qꝛ difficult ſi ante
fecerꝭ ſe recipiut.q aut poſtea caſtrant᷑ duri ⁊

ſic.alligato em̃ vitulo.ac deiecto teſticuliſciſ

ſa pelle claudunt᷑ ignit ſecunbo aut dolabrꝭʒ

vł qð eſt meliꝰfoꝛmato ad h̊ ferramẽto vt gla

dij ſilitudinẽ teneat.ita em̃ circa ipᷣam regulã
ferri acies impmit᷑. vnoq; ictu moꝛã doloꝛis
bñficio celeritatꝭ aſſumit.⁊ vſtis venis ⁊ pelli
bus a ſanguis fluxu cicatrix qdãmõ cũ ipſo
vulnere nata defendit᷑.vulnera vᷣo caſtratoꝝ

cinere ſarmenti ⁊ ſpuma ⁊ liniantargeii a po

tu caſtratꝰ abſtineat.⁊ cibis paſcat᷑ex ignis.

ſeqmetfiduo ei ppeant atbor venereſumi
tates.: frutecta mollia.⁊ herbe viridis coma
pice etiã liq da mixto cinere puto vł ſine ferro

ignito caſtrant᷑ſʒ ſi cũ ferro acuto ignitꝰ fiat
non eſt neccia pũs cura. Semeſtribo vitulis
Svẽtür furfures tritici ⁊ farina oꝛdei.⁊ tenera

nẽ marcij vl aplis initiũ domadi ſunt boues
trinij.nã poſt qnquẽniũ domari nõ pñt:etatꝭ

duricia repugnãte. Capite g ſtati doment᷑.ꝗq
qͥdẽ pᷣus cũ teneri ſũt freqᷓnti manꝰ attrectati
one mãſueſcãt.ſʒ ſtabulũ noui boues largio⸗
riby ſpacijs hꝛe debebũt.ad ſtabula ducãtur
q̃ꝝ ſi nimia fuerit aſpitas vno die atq; nocte
vieulis ⁊ ieiunijs vincent᷑ ſeu mitigent᷑. Cũc
a ppellatõibo⁊ illecebrꝭ oblatoꝝ nõa latere ne

qq; a tergo pꝑtractet ſʒ a frõte accedẽs bubulcꝰ

admulceat nares ⁊ terga ptractet ſi tñ ne ali⸗

quẽ calce vl coꝛnu ꝑcutiat ꝙ viciũ ſi in pᷣmoꝛ
dijs affectauerit obtinebit. aliqͥ eos int ſe iun
gũt ⁊ docent eos onera leuioꝛa poꝛtare ⁊ qd

vtile ẽ ſi aratiõi parant᷑ ſubacto pᷣus ſolo exer

cẽdi ſunt ĩ arena q̊s ad vecturã paras fac pꝛi
mũ inania ducere plauſtra.⁊ ſi poſſis ꝑ vicũ
aut opp idũ vbi ſit ſtrepitducas.⁊ quẽ fecerꝭ
dextrũ fac etiã ſiniſtꝝ.⁊ ſic laboꝛãti reqͥ es erit
vbi tra leuis eſt nõ foꝛtib bobo ſʒ vaccꝭ ⁊ aſi
nis vti põt.Et in leui plauſtro ſũr ⁊ ad molã
olei facile vt nouꝰ laboꝛ adhuc tenera colla
nõ quaſſet.Expeditioꝛ aũt ðomandi rõ eſt:ſi
aſperũ bouẽ mãſueto ⁊ valido boue iũgas:qͥ
oſtẽdẽte facile ad oia coget᷑ officia.ſi poſt do⸗
miturã decumbet in ſulco nõ afficiat᷑ igne vel
verbere. ſʒ potiꝰ cũ decumbit pedes eius ita
ligent᷑ vincłis.vt nõ poſſit pꝛogredi aut ſtare

n

N

Nonus

rebi hoc vicio.

Capitulũ. lxiiij. Debob

qualiter debẽt emi ⁊ de cognitõe etatis eoꝛũ.

n e,.

R

Abobʒ emẽdis hec ſigna expectent᷑ vt
ſiint nouelli qᷓdratis ⁊ grandibo mẽbꝛis
ſoliti coꝛpoꝛis.muiſculis vbiq; ſurgẽtibo.ma

gnis auribi.lata fronte.⁊ criſpa labijs.ocliſq

nigrãtib coꝛnibo robuſtis.ac ſine curuature
puitate.limatis patulis nariba ⁊ ſũmꝰ cerui⸗
ce coꝛioſa atq; cõpacta.palearibo largis ⁊ ge
nua circa fluẽtibi.pectoꝛe grãdi.armis naſcꝭ.
vẽtre nõ ꝑuo.poꝛrec& lateribʒ.latis lumbis.
ðoꝛſo recto ⁊ plano.cruribo ſolidis ⁊ neruo⸗
ſis.⁊ bꝛeuibo vngulis. Hagnis caudis lon⸗
gis ⁊ ſetoſis.pilo totiꝰ coꝛpis dẽſo ⁊ bꝛeui:tu
bei maxie coloꝛis ⁊ fuſci. Heliꝰ aũt boues ⁊
de vicinis loc compꝑabimus q in illa ſoli aut

greis varietate terrent᷑ vel ſi hoc deeſt de locꝭ

ſilibo ad ſilia trãſferemꝰ Illud eſt em ante oĩa
curandũ. vt virnib ad trahendũ cõparent᷑eq̃
les.ne valentioꝛibo robur alteri pcuret exer⸗

citiũ.in moꝛibꝰ aũt hec conſideranda ſuntſi⸗

cut arguti mãſueti oꝛtamẽta timẽtes clamo⸗
res ⁊ verbera cibũ appetẽtes Sʒ ſi regiõis ra
tio patit᷑ nuilus cib eſt melioꝛ q; viride pa⸗
bulũ.vbi vᷣo deeſt ex oꝛdine miſtret᷑ qͥ pabuli

v paſcere quo facto ſiti velfame laxatus ca

biſo⸗
opae⸗
bones
ſſup⸗
wpore
Azglu
gooct
guriü
indep
mos
fttũc
qad
lqtt/
uden
Helchtn

nb

4
(
ſpſonͤn
alur ge
nerpo
exnim
Etcog
liEt
gplaſt
de reng
Coeſeu
fiuslo
lsin
refiatf
lis feb.
Etmo
ſcreſun
figonn.
Peerne
fisſtan
eris.
(lligit
baltms
ſybuen
Alabor
lurdeſ⸗
fonse
figen

4

ſſna
cni
ſin
7bun
beti⸗
figid
mie

nn

hon

liscneh

—

ecgentnt
bmiꝛs
inln ns
Bockſ;
mane
can⸗
gs1ge
nsnaſch
lumbis.⸗
idislon⸗
byeiiin
bolies
ſoliaut
kdelog
anteoi
Urente
feterer⸗
ſuntſa
canmo⸗
goͤn

vbi v̈ deeſt ex oꝛdine miniſtret᷑ quo pabuli
copia. et laboꝛis coget acceſſio. Tenendi ſunt
boues in talibo ſtabulis vt de vaccis dictum

eſt ſupꝛa.vicʒ ſtratis et bene clauſis.vt pedes
vngule ↄſeruent illeſi. ac ipᷣi defendi poſſunt
a ʒzentalis muſtis ⁊ tabanis.Etas ipſoꝛũ co⸗

gnoſcit᷑ quãdo mutãt dentes anterioꝛes poſt

annũ completũ ante decẽ vel octo mẽſes.de⸗

ingde poſt ſex menſes ſucceſſiue mutãt pꝛoxi⸗

mos:donec in tribo annis mutauerint om̃s.
et tũc in bono ſtatu exiſtũt in quo ꝑſeuerãt vſ
q; ad decẽ vel duodecim annos.⁊ viuũt vſq;
ad q̃ttuoꝛdecim vel.xv.annos.⁊ cũ ſunt ĩ ſta

tmu dentes hũt pulcros lõgos ⁊ eq̃les:⁊ cũ ſe
neſcũt minoꝛant᷑ et denigrant᷑ ac coꝛrodunt᷑.

Capitulu. lxu. De inkir⸗

mitatibus boum et cura ipſoꝛum.

Cciendũ eſt ꝙ egritudines multe acci⸗

dũit bobus.quarũ vna eſt ꝙ in capitib⸗
ipſoꝛũ multiplicatur reuma q̃ vulgariter di⸗
citur gutta robea. Et fit ex ſuꝑflua cõmeſtio
ne ⁊ potu pꝛopꝛie nimis humidaꝝ herbarũ.
ex nimia requie et aeris humiditate ſuꝑflua.

Et cognoſcit᷑ quia inflat᷑ eoꝛũ vultus ⁊ ocu⸗

li.Ex quo bos moꝛit᷑ ſi nõ curet᷑ ſed curatur:
quia ſtatim fleubotomãdus eſt bos infirmꝰ
de vena que eſt ſub lingua ſcʒ ꝙ due quaſi co

cCoie ſeu glandule que ſunt ibi ſignent᷑ in plu⸗

ribus locis cum puncta cutelli bene inciden
tis.ita multus egrediat᷑ ſanguis.et cũ thu⸗
re fiat fumigiũ ad nares eius. Item accidũt
eis febꝛes ex immoderato laboꝛe aut caloꝛe.
Et moꝛboꝛũ cauſe in bobi.vt ait Varro hee
fere ſunt ꝙ laboꝛant pꝛopter eſtus.aut ꝓpter

frigoꝛa. aut ꝓpter nimiã laboꝛem vel econtra
ꝓter nuilã exercitationẽ.aut ſi cum exercue⸗

ris ſtatim ſine interuallo cibum aut potũ de⸗
deris.Et cognoſcunt᷑ cũ febꝛiunt: quia ſunt
calidi tactu ⁊ maxime in lingua ⁊ aurib ⁊ an
helius ipſoꝛũ eſt ſpiſſus ⁊ calidua.Quibus

ſubueniri debet cum regimine frigido ſcʒ

a laboꝛe oĩno ceſſent.⁊ in loco frigido tenean

tur.de frõdibo ſalicũ ⁊ vitis cooꝑti comedat

frondes ſalicũ.⁊ frigidas herbas ⁊ oꝛdeũ in
frigidatũ.⁊ ſi videbunt᷑ nimis repleti de ipᷣo
rũ ſanguĩe minuat᷑. Itẽ bibant aquã maloꝛũ

Acriũ ⁊ pꝛunoꝝ ⁊ ipia mala ⁊ pꝛuna edãt.vel
fm Varronẽ curet᷑ hic moꝛb:qꝙ perfũditaq̃

⁊7 ꝑungit᷑ oleo ⁊ vino tepefacto.et ſuſtinet᷑ ci
bo et inijcit᷑ aliqd ne frigidus cedat ſitiẽti aq̃ᷓ
frigida dat᷑ ſi hoc non ꝓficit᷑ demit᷑ ſanguis:
maxie a capite.Itẽ oppilat᷑ et ingroſſat ſplen

KHouus Fo. Cxxliif.
ſpſoꝝ de q̃ nõ liberant᷑ ſed diu ſic infirmi exi
ſtunt. Et cognoſcunt᷑ ꝙ bulliüt ſiue tuſſiũt et
matie cu trotare cogunt᷑. Iteʒ inflant᷑ boues
cõſtipatiõe vel vẽtoſitate in ipſoꝝ vẽtribo ge⸗

nerata.⁊ cognoſcunt᷑ qꝛ ſi manu vel diguo ſu

Eſfuo vellis q̃ ſunt iuxta poſterioꝛes anchas
Pcutiunt᷑ ſonat vt tim panũ vł viſu inflati ap
paret ⁊ doloꝛe toꝛquent᷑ ⁊ qñq; in terrã ſe ꝓ⸗
ſternũt ⁊ libent᷑ iacent. Curant᷑ aũt cũ cliſteri
vel canulo.de qͥbus dictũ eſt ſup
tur de doloꝛib eqrũ.vel cũ manu pueri oleo
vncta extrahant feces.vel incidat᷑ vena cau⸗
de cũ acuto cultello. ꝑ q̃ttuoꝛ diguos longe
ab ano de ſubtꝭ. Itẽ ledunt᷑ in collo ex nimia
oppᷣſſione indecẽtis iugerꝭ ⁊ maxie cũ pluuie
ceciderint ſuꝑ colluʒ. Et qñq; fit ibi ru ptura

Apter hũoꝛes ibi cõcurſos q̃ curat᷑ cũ medici⸗

ins cõſolidatiuis carniũ.⁊· generatiuis cutis
ſtipid in curꝭ egritudinũ equoꝝ in pluriba lo

cis ⁊ etiã cũ alijs qbo marichalci boũ vtunt᷑

⁊ pcipue cũ vnctioe agrippe intrãtibo ĩ pedib
ipſoꝝ vel alibi caſualit᷑ ex qͥbo claudicare co⸗
gunt᷑ ⁊ curant᷑ vt extrahat᷑ qdð intrauit in pe⸗
dẽ vel ĩ aliã ꝑtẽ.cũ radicibo arũdinis tritis.vł
cũ radiciba diptami ſuꝑpoſitᷣ.⁊ pecia faſtiatꝭ
vel cũ alijs medicis de leſiõe ſpine ſcriptis in
tractatu eqruʒ. ⁊ curant᷑ vt plene diciũ eſt ibi.
Itẽ accidũt eis mite alie egritudies occulte.
7 aliq̃ manifeſte.⁊ laxitudies q̃ pꝛoueniũt ex
nimio laboꝛe atq; caloꝛe.q̃ cognoſcuut᷑ ex eo
ꝙ nõ comedũt:vi ſolitũ modu comedẽdi mu
tat.⁊ libent᷑ iacẽt.⁊ ex caloꝛe linguã extrahũt.
⁊ mlie alie mutatiões pñt ĩ eis videri ab his
q eos ſanos ⁊ incolumes cognouer̃t. Boues
aũt ſani foꝛtes ⁊ agiles cognoſcunt᷑.qͥa facile
ſe mouẽt cũ tangunt᷑ vel pũgunt᷑.⁊ hñt mem⸗
bꝛa groſſa.⁊ auriculas eleuatas. pulcri et foꝛ
tes aũt generalit᷑ cognoſcunt᷑.ſi omĩa mẽbꝛa
groſſa ſunt.⁊ ſibinuicẽ bñ rñdent.pñt etiam
alie infirmitates accidere bobi.q̃s cognoſce

re pñt ⁊ curare nouerũt optimi mariſchalci

boum.qui multis annis in talibo ſunt exꝑti.
Ego aũt ea q;̃ fere ſcire potui fideliter ſcripſi.
Capitulũu.lxuj. De diuer
ſitate ⁊ varietate boum ⁊ vaccarũ ⁊ de omni
vtilitate ipſoꝛum.
A genere boum aliqͥ ſunt nigri. magni
foꝛtes ⁊ quaſi indomiti.qui bubuli vo
cant᷑ nõ bene habiles ad plauſtra ⁊ aratro.ſʒ
in trahẽdis ꝑ terrã magnis põderibo exercen
tur.ligati artificialiter qbuſdã cathenis.libẽ
ter moꝛant᷑ in aqᷣs.eoꝛũ coꝛia nõ ſũt adeo bo

upᷣ cũ tractaba

na vt alioꝛũ boũñ.licet valde groſſa ſunt.⁊ eo⸗
rũ carnes nimis melancolice ſunt.⁊ ideo nõ
multu bone. neq; boni ſapoꝛis.⁊ licʒ crude ſa
tis ſint pulcre. tñ cocte turpes efficiunt᷑ Item
alij ſunt boues qbus cõmunit᷑ vtimur qᷓruʒ
q̃dam ſunt maioꝛes qͥ ꝓpꝛie locis planis con
ueniũt.qͥdã mioꝛes qͥ magis ꝓpꝛie exercentur
in montibo. ⁊ qͥdam ſunt in magnitudie ac ꝑ⸗
uitate medij.q̃ vtriſq; cõueniũt locis. Ampli
us qͥdam ſunt mĩoꝛes.quoꝛũ carnes tꝑate co
plexiõis ſunt.ideo hũano coꝛꝑi nutrimentu
bonũ pꝛeſtãt.⁊ in eo robur ⁊ ſanitatem cõſer
nãt.Alij ſunt etat ꝑfecte.qͥ pꝛopꝛie/ꝓpter eoꝛu
vires ſunt laboꝛibo deputadi.eoꝛũ coꝛia ꝓ ſo
leis calciamentoꝛũ ſunt optia.⁊ eoꝛũ carnes
mediocrit᷑ melãcolice nõ multuʒ cõueniẽtes.
niſi habentibo ſtomachũ foꝛtẽ ⁊ caliduʒ.et in

bis qͥ grauibo laboꝛibo exercent᷑.ſunt et alij ſe

nes qͥ ad laboꝛes ſunt pigri.⁊ minꝰ vtiles qᷓ;
pfecti. eoꝝ carnes nimis melãcolice ⁊ indige
ſtibiles indicant᷑ſed eoꝛũ coꝛia bona ſunt.⁊
pcipue ſi ſunt groſſa coꝛnua boũ ſunt pectini

bus apta.oſſa taxilł.⁊ ꝑuoꝛũ cultelloꝝ manu

„2

ꝛijs. ⁊ eoꝝ fimus ſtercoꝛãdis agris ⁊ arboꝛi
bus ac vineis. ⁊ imbuẽdis gernarijs ⁊ buſ
dam vaſibo ⁊ caniſtris. Item vaccaꝝ quedaʒ
ſunt magne vel medie.q̃ ab oibus bomibote⸗
nent᷑ ꝓpter vtilitatẽ generandoꝝ ⁊ nutriendo
rũ vituloꝝ ⁊ boũ.qͥ plauſtris ⁊ aratris hũa⸗
no generi neceſſarijs deputant᷑ quaꝝ carnes
⁊ coꝛia ſunt ſilia maſculinis.ſed eaꝝ lac licet

ad eſum ⁊ caſeũ bonꝰ ſit.non tñ eis tollẽdus

ſed ꝑ nutrimẽto vituloꝝ quoꝛũ vita vires et
augmentũ optat᷑ matribo dimittẽdus.alie ve
ro vacce ſunt ꝑue.que ſolũ ꝓpter lac ⁊ caſeuʒ
retinent᷑. ⁊ ideo poſt partũ qndecim diebo ela
pſis occidẽdi ſunt vituli ⁊ eſui hoim deputã
de.quoꝝ carnes tẽperate ac digeſtibiles val⸗
de ſunt.et optĩe his qͥ in q ete moꝛant᷑.lac vᷣo
et caſeꝰ ſatis hũano eſui cõpetũt.licʒ nõ adeo
pꝑfecta vt bouĩa exiſtũt.Eligẽde autẽ ſũt tales
vacce q̃ nõ nimis ꝑue ſunt.⁊ vbera maõ hñt.
Capitulũ. lxvif. De om/
bus quales emi et eligi debent et de cognitio
ne ſanitatis ipſarum ac infirmitatis.
Ves bone cognoſcunĩ ab etate.ſi neq;
vetule ſunt.neq; mere agne.nã alere nõ
dum iã nõ poſſunt dare fructuʒ.ſed ea melioꝛ
etas eſt quã ſequit᷑ ſpes.qm ea qm moꝛs.Itẽ
cognoſcit᷑ a foꝛma.nã ouẽ eſſe opoꝛtet coꝛꝑe
amplo.q lana multa ſit ⁊ molli.villis altis et
denſis.toto coꝛꝑe maxiĩe circa ceruicẽ ⁊ collũ

Konus
Ventrẽ quoq; vt habeat piloſum eſſe opoꝛtʒ
Cruribo hũilib caudis ꝓlixis.in italia.ſʒ in
ſiria bꝛeuibꝰ. Item cognoſcunt᷑ ex pꝛogenie ſi
agnos ſolẽt ꝓcurare foꝛmoſas.ſanitas ⁊ in⸗
firmitas eoꝝ cognoſcit᷑.nã ſi aꝑiant᷑ eaꝝ ocu
li ⁊ vene ſint rubicunde ⁊ ſubtiles ſunt ſane.
Si albe vel rubicũde ⁊ groſſe ſunt infirme.
Itẽ ſi capite in pelli colli ⁊ ante tracte vix tra
bi poſſunt ſunt ſane: ſed facile ſunt infirme.
Itẽ ſi manu capiunt᷑ in ſchina ꝓpe anchas⁊
ſtrigunt᷑.nec flectunt᷑:ſũt ſane foꝛtes.ſi flectũt᷑

ſunt infirme. Itẽ ſi audacter vadũt ꝑ viã ſunt

ſane.ſi moleſte capite inclinato ſunt egre.

Capitulu. xumj. QAualik

debent teneri ⁊ paſceri ac in quibus locis.

N
☛ N
8S D 6 11 —

N
Anz
-
7
Mev,.

Re W

GN
WRNNNNNNNN
. N XNNNN . .

Epaſtione pꝛimũ videndũ eſt. vt ꝑ to⸗
tũ annũ recte paſcant᷑ intꝰ ⁊ foꝛis in ſta

bulo vdoneo ſint nõ vẽtoſo.qð mag ad oꝛiẽ

tẽ qᷓ; ad meridiẽ ſpectet vbi ſtent ſolũ opoꝛtet
eẽ vᷣgult aut paleis aut alijs ſtramibo ſtratũ
atq; decliuũ vt mũdari ac purũ fieri ab hũi⸗
ditate vꝛine facile poſſit non em̃ ſolũ ea vligo
lanas coꝛrũpit ouiũ.ſed etiã vᷣgulas aut ſca⸗
bꝛas fieri cogit.cũ aliq̃t dies ſteterint ſubijce
re opoꝛtʒ alia vᷣgula vel paleas.q̊ meliꝰ reqͥ e⸗
ſcunt.pꝛurioꝛeſq; ſint.libentiꝰ em ita paſcun

nint
farine

cnoriſt
horaca
polclan
lanta
hborinfi
un fo
cla. P
llvbert
etiil
ſiclante
Neapita
bren
Ad paſcu
babuice
reſuckc⸗
pulis q
caſpici
coꝛgtion
Nespert
Phulgean
cllnenus
noͤpoſit
nsſintg
ncüreen
linon
orfacri
logbieri
epaſtor
Phecalo⸗
Ndnenn
Paruont
arann
Bifenn
lurigeen
Moſe⸗
hebo

tur. faciendũ quoq; infirmis.et his qͥ agnos

ꝑpuos habẽt ſecreta ſepta ab alijs quo eas re

cludere poſſis.hec aũt mag in violaticis gre
gibo ſunt ſeruãda.nã in his q̃ paſcunt᷑ in ſalti
bus.cuſtodes ſecũ poꝛtãt cratis aut recia.q⸗
bus cohertes in ſolitudĩie faciãt ceteraq; vtẽ⸗
ſilia.longe em̃ ⁊ late ⁊ varie in diuerſis locis
paſci ſolent. paſcua ouili generi vtilia ſu nt q̃

yel in noualibo vel ĩ pꝛatis ſiccioꝛib excitan
tur.paluſtra vo noxia ſunt. et ſilueſtria dãpo

ſa.lauatis ſalis vo crebꝛa aſꝑſis vel paſcius

iuxta vel cãnalibo freqᷓnter ablata debet peco

ris leuare faſtidiũ.nã ꝑ byemẽ ſi penuria ẽ fe
ni vel palee vicia vel facilioꝛ viciꝰ vlinis vel

fraxinis ſeruac frondb- pᷣbeat᷑. Eſtiuis aũt

menſiba paſcunt᷑ ſub lucis initio cuʒz gramis

teneri ſuquitatẽ raris mixtura comeda t. qᷓrta
hoꝛa caleſcẽti potus puri ff umis pꝛebeat᷑.vł
putei aut font.medios ſolis ardoꝛes aut val
lis aut arboꝛ vmbꝛoſa declinet.deinde cũ ar

boꝛ infringit᷑ ⁊ ſolũ pꝛimo vmbꝛe veſptini et
hoꝛa roꝛis humeſcit gregẽ reuocemus ad pa
ſcua.ꝓuidendũ eſt em in h oc genere vt pabu
li vbertate ſaturant᷑ ⁊ longe paſcant᷑ a ſentibo
q̃ etiã lanã diminnũt: ⁊ coꝛpꝰ incidũt. ſed ca
niclanibo ⁊ eſtims dicbo ua paſcẽde ſuntoues

vt capita gregis auertant᷑ ſeinꝑ a ſolis ob c⸗
ccu.hyeme autẽ vel vere nõ ſolutis gelicidjs
ad paſcua ꝓdere nõ debent.nã pꝛuinoſa her

ba huic generi moꝛbos creat.⁊ ti ſemel eq⸗
re ſufficiet cũ meiles ſunt facie iencanit iu ſti⸗
pulis.qꝙ eſt vtile duabo ex cauſis na ⁊ cadu⸗

ca ſpica ſaturant᷑.⁊ ob tritis ſtramẽtis ⁊ ſter⸗
coꝛationẽ faciũt in annü leqntẽ. ſegetes meli
oꝛes per totã eſtatẽ auroꝛa ſurgente feſtinant

mulgeant᷑.ne ſolitũ paſtũ perdãt. cũ d.cs in

caluerit ducant᷑ vt caloꝛ ſolis aut ventꝰ vꝛẽs
nõ poſſit nocere eis. In veſpe aũt tam diu fo
ris ſint ꝙ recuperẽt paſtũ quẽ ꝑdiderũt ĩ die.
⁊ cũ redierint iemꝑ pꝛoſpiciant᷑ ne ſint calide
cũ in ouilibo includunt᷑. Si aũt magnus fer
uoꝛ fuerit eant in ꝓximis paſcuis.ne ſi longi

us abierint poſſint recurrere ad vmbꝛacula:
ne paſtoꝛes ſinãt eas impoꝛtũe aggregare tẽ

poꝛe caloꝛis ſi ſemꝑ moderate diſpergãt.⁊ cũ
adducant᷑ calide nõ muligant᷑. Cũ auroꝛa ap
paruerit mox agniculi ducãtur vmbꝛaculis

vbi ſolicue cuſtodiant᷑ cũ viderint mane te⸗
las araneaꝝ oneratas aq̃ nõ ꝑ mittãt paſcere
Si feruoꝛ fuerit ⁊ pluuia ceciderit nõ ſinan

tur iacere ſed ad celſioꝛa ducant᷑ vbitangant

a vẽto ſemꝑq; moueant᷑ cauende aũt ſunt ab

herbis ſuꝑ qbe vcnit arcna.⁊ dicit paſtoꝛ ex⸗

Monus Fo. Cxxv.
pertus: ꝙ de menſe aplis maij iunij ⁊ iulij nõ
ſunt dimittende multũ paſcere. ne nimiũ im⸗=
piguent.ſed de mẽſe ſeptẽbꝛis octobꝛis ⁊ no

uẽbꝛis poſt mediã terciã ſunt tota die dimit⸗

lẽde in paſcuis. vt impiguent᷑ quãtuʒ poſſint

autuno debiles pᷣcio quoq; mutent᷑ ne imbe⸗
cillioꝛes eas ybernũ tempus aſſumat.

Capituinʒ. lxx. Qnado
debẽt ſubmitti arietibo.et qualiter.et quanto

emꝑe ſint pꝛegnãtes. ⁊ quales debẽt eſſe arie
les.et quotoues ſuffi ciunt vni.

—

Enñnſe aplis pꝛima eſt arietũ admiſſura
vt agnos iã maturos inueniat tempus
ybernũ.fit etiã mẽſe iunij.⁊ etiã ſi fiat in men
ſe iulij.nati ante hyemẽ cõualeſcũt. Secũda
fit ad miſſura poſt mediũ mẽſem octobꝛis.vt
pariãt circa pncipiũ veris.naſcentibo herbis
Areſtotiles aſſerit.ſi maſclłlos creare velis ad
miſſure tꝑe ſic cuſtodis ⁊ aliitum ſeptẽtrionis
eligendũ.⁊ cõtra eũ ventũ greges paſcẽdos.
Si feminas generare velis auſtri captãdos
flatos.et ĩ eũ paſcua dirigẽda.aliqͥ duob mẽæ
ſiba ante arietes a coicu reuocãt.⁊ facẽ libidi⸗
nis auget delectatio voluptadᷣ.quidã coire ſi i
ne diſcretiõe ꝑmitiüt. vt ei ꝑ totũ annũ Knna

nõ deſit. q;;diu admiſſura fu eadẽ aq̃ vti oꝑtʒ
qꝛ cõmutacõ aq ⁊ lanã variã.⁊ coꝛrũpit vteꝝ·
vt ait varro. Cuũ oues ↄciꝑint arietes ſecernẽ
de ſũt qꝛ cũ ſũt moleſti obſũt.nec opoꝛtz pati
mioꝛes q; bias ſaliriq; neq; natũ ex his ydo
neũ ẽ. necnõ ipſe fiũt deterioꝛes.ouis pᷣgnãs
ẽ cẽtũ qnq̃ gĩta dieb.itaq; admiſſura fieri dʒ
tali tꝑe. ꝙ ꝑtꝰ naſcat᷑ circa finẽ autũni. cũ aer
F modice tꝑatꝰ.⁊ pᷣmitꝰ oꝛit᷑ herba imbꝛibopᷣ
oꝛibeuocata.eligẽdi ſũt anetes cãdidiſſimi
Iregiõibo illis ĩ qͥbd ſũt oues albe Itẽ mollib⸗
lanis ĩ qb nõ ſolũ coꝛꝑis ſplẽdoꝛ ↄſiderãdꝰ

eſt. ſed etiã ligua q̃ ſi maculis fuſtat᷑ varietatẽ

* — .*

reddit ĩ ſobole.⁊ nigraẽ nigroſ creat.de albo

q̊ naſcet᷑ colorꝭ alteriꝰ.de fuſtꝭ nũq; põt aliꝰ
creari.vt ait columella. Eligem aũt arietẽ al
tũ ꝓceꝝ vẽtre ꝓmiſſo ⁊ laĩs cãdidis tecto. can

— 7

da iõgiſſima ⁊ lata.cur coꝛnibo.pnis ad ro⸗

.

ſtrũ lana aꝑtis auribo. amplo pectoꝛe. ſcapul
2 clunibo las.vellerꝭ depᷣſſi.frõte lata.magniſ

teſtib. etatꝭ pme.qᷓ tñ vſq; ad octo ãnos vtilit
poſſit ĩ re.feia dʒ bima ſubmitti.qᷓ vſq; ad qͥn
quẽniũ fetura ncẽia e ãno ſeptĩo deficit. Iteʒ

ecrx ꝓgeie aĩaduertat᷑ aries ſi agnos ꝓcreat foꝛ

moſos. cẽtũ ouib vnꝰ aries ſufficere fert. ⁊ qᷣt
q; ſut cetenaria tot anies ſufficere ait varro.

debent tondi et qualiter ſignari et quando.

Capitulü. lxx. Qualiter

Enſe apꝛilis locis calidis tondeant
oues. ⁊ ſerotimi fetus ſignent᷑.tempe
ratis vero menſe maij.nam celebꝛã⸗

da eſt tonſura: ⁊ pꝛecipue cũ ſudare incipiũt.
quãdocunq; ab equinoxio verno ad ſolſtici⸗
um. vt ait Uarro.ſed tonſas oues hoc modo

iuuabis. Succũ decoctum lupini:feces vini

veteris eiſq; miſcebis amurcã. qbus in vnuz

coꝛpus redactis. tonſas oues linire curabis.

poſt triduum. ſi mare vicinũ eſt. litoꝛi mergã⸗
iur extremo. Si vero alijs locis paſcimus

Aadqua celeſtis cũ ſale paululũ decocta ſub di⸗

uo debebit ouium tonſarũ et vncta membꝛa
diluere.hoc em̃ modo curat᷑ pecus anno to⸗

to. nec ſcabꝛum fieri dicit᷑. et pꝛolixas lanas
creare fertur et molles.ſed tribus diebus per

annũ lotas oues oleo ⁊ vino vngere opoꝛte⸗
bit. pꝛopter ſerpentes.qui plerũq; ſi ub pꝛeſe⸗
pibus latent. cedrũ vel albanum vel mulierũ

capillos. aut ceruina frequenter vꝛamus. ſed
que in tonſura plagam accipit.his locis pice

liquida liniatur.quidã in anno bis tondent.

vt in hiſpania ac ſemeſtres faciũt tonſuras.

Capitulu. xxj. De togni

tione etatis ouium.

Entes ouſum mutant᷑ poſt vnum an⸗
mnmnũ ⁊ dimidium. ſcilicʒ duo anterioꝛes.
et poſtea per ſex menſes mutant᷑ duo pꝛoxi⸗
mi.et poſtea mutant ceteros.ita ꝙ eijciant᷑ in

tribus annis vel quattuoꝛ ad plus. et donec
ſint inequales ſunt uuenes. quando equa⸗
les ſunt in ſtatu quando diſcalcant᷑.et minu⸗
unkft.et coꝛrumpunt ſunt ſenes:⁊ tunc in vſus
earum fit biſſus greſſus. et ſtant in bono ſta⸗
tu vſq; ad octo annos.et quedam vſq; ad de
cem. ſi copioſe paſcant᷑. ſed que famem patiũ
tur neceſiario citoſeneſcunt.

Capitulu. xxif. Quado

et qualiter debent muli ⁊ caſei fieri.

.

j
J
Pönen
mmopdu
grietär
guad
eſtate.
bonce
leneitd
nnt
ai
fiopee
ſncegc
miort
ſchene
keliſen
fnn
tͤfen

rpint
ſiece
ſele
guater

hdendt
ſenpe⸗
ebri⸗
apiit.
olſtici⸗
modo⸗
syini
nyuz
Uradis.
mergi⸗
Nimus
ſubdi⸗
nembꝛa
mnoto⸗
lanas
usper
dpore⸗
bpeeſe⸗
mulicni
mus ſed
Nsice
londent.
nluras.

Wu

numan⸗
nenorcs.
vopꝛoxi⸗
cuntin
lt donce
locgua⸗
aminu⸗
invſus

vono ſta⸗

Scq; ad feſtũ ſctẽ michaelis bis in diẽ
mulgũtur oues.⁊ poſtea ſemel.lac elici
põt ne nimis pingues cũ arietib mittant᷑.ne
in oꝑtuno tpe fetꝰ emittãt.ſed poſt ↄiũctionẽ

arietũ vt pigues fiãt cuſtodiant᷑. vt hoꝛa con

grua ducant᷑ ad paſcua.⁊ cuſtodiant᷑ ꝑ totaʒ
eſtateʒ. feſtinant᷑ mulgeant᷑auroꝛa ſurgẽte.vt
hoꝛa congrua ducant᷑ ad paſcua.oẽs ſilentiũ
teneãt dũ mulgeãt oues.excepto mgr̃o qͥ tm̃
optuna loquaĩ.caſeũ coagulamus ſincero la
cte.coagulis agni vł edi ad pellicula.q̃ ſolent
pulloꝝ vẽtrib adherere.vl agreſtis cardium
floꝛib vel lacte ficulneo.cui ſerũ dʒ omne de
duci.vt ex põderibo vꝛgeat᷑.vbi ceꝑit ſolida⸗
ri opacò loco ponat᷑ aut frigido.⁊ pᷣſſus ſub⸗
inde adieciꝭ pꝛo acqͥ ſita ſoliditate ponderib⸗
trito ⁊ toꝛrefactõ.ſale debet aſpgi.⁊ iã durioꝛ
vehemẽtius pᷣmi põt.poſt aliq̊s dies ſolida⸗
te.iã foꝛmule ſtatuant᷑.ita ꝑ crates ne inuicẽ
ſe vnaq̃q; ↄtingat.ſit aũt loco clauſo.⁊ a ven
tis remoto.vt teneritudinẽ ⁊ pinguedinẽ ſer
uet. vicia caſci ſũt.ſi aut ſiccꝰaut fiſtuloſus ẽ.
qð eueit.ſi aut parũ pᷣmant᷑.aut nimiũ ſalac⸗
cipiat.aut caloꝛe ſolis vtat᷑ Itẽ recẽti caſeo cõ
ficiẽdo aliqͥ virides nucleos pineos terũt.atʒ
ſic lacte mixto cõgelant.aliqͥ ciminũ tritũ fre
quẽter colatũ cõgelant.qualecũq; etiã ſapoꝛe

Nonus Fo. Cxxuf.

yelis efficere. poteris adiecto y elegeris cdi
maentis ſeu piperis cuiulcunc; pigmenti.

Capitulu. lxxiij.2
bo ouſum ⁊ cura eius.
Aſcit eis goſſum ſub gula

x fluxu hu⸗

mmMoꝛ:iũ acapite deſcenaẽtiũ.⁊ ꝑfoꝛat᷑ibi
pellis. inde q̃ſi „7 Plora⸗
Itẽ patiunt᷑ groſſiciẽ ſplenis.⁊ inflant᷑ ⁊ hoc

aq̃ paulati egredit᷑ ⁊ curant
ſepe de mẽſe maij ⁊ aplis ex multitudie ſan⸗
guinis groſſi ⁊ viſcoſi.ex q̊ ſpe ſubito moꝛiũ
tur. ⁊ cofert eis vnũ ſtetũ duoꝛꝝ digitor. pone
tur int nares. ⁊ facere ꝙ; multũ egrediat᷑ ſan⸗

guis. ex qᷓ quedã liberant᷑. ⁊ q̃dã nihilominꝰ

moꝛiunt᷑. Itẽ patiunt᷑ febꝛes q cognoſci ⁊ cu⸗

rari pnt. vt dictũ eſt de febꝛibo ĩ tractatu boñ.

.

poſſunt etiã eis alie accidere egritudines. q̃s
cognoſcere ⁊ curare paſtoꝛes nouerũt exper⸗
tiſſimi. qui eoꝛũ tempoꝛũ in ſola cuſtodia oui

um exercẽetur. in talibus ſolũmodo ſtudent.

Capituluzʒ. lxxinj. De a⸗

gnis qualiter teneri debẽt.⁊ quomõ caſtrari

Vm naſcunt᷑ agni vnaquaqʒ ſeptiana
męẽſeʒz ſal det᷑ eis.abinde in antea om
ni tꝑe quĩitadecima die.Oñ aũt ſeꝑant᷑a ma⸗
tribo.mox tõdent᷑ ꝓpter pediclos.vel . meliꝰ?
i;

creſcũt.⁊ vnaqueq; hebdomada ſal detur eiſ
dem. circa natiuitatẽ domini iungunt᷑ cũ ma
tribo. vt hoc de agnis Palladius dicit. Var
ro autẽ ait.Cum parere incipiũt oues.paſto
res eos inijciunt in ea ſtabula.que ad eã rem
habent ſecluſa.ibiq; agnos recent᷑ natos ad

ignem pꝛoponũt.et per biduũ aut triduũ re⸗

tinẽt.dũ cognoſcunt matrẽ.⁊ pabulo ſe ſatu⸗
rant.deinde cum matres ad paſtum cum gre
ge pꝛoderent.retinẽt agnos.qui cũ creati ad
veſperũ fuerint alunt᷑ lacte.⁊ rurſus decernũ
tur noctu a matribo cõculcent᷑ hoc idem faci
unt mane anteq; matres ad pabulũ exeãt.vt
agni fiant ſatulli lacte circiter decem dies.cũ
pᷣterierint palos affigunt.⁊ ad eos alligant li

bꝛo ⁊ coꝛtice.aut qua alia re leni diſtantes.ne

toto die curſantes int᷑ ſe teneri delibent.id eſt

deſtinant aliquod membꝛoꝛũ. Si ad matris
mammã nõ accedent admouere opoꝛtet.⁊ la
bꝛa agni vngere butiro.aut adipe.ſuilla.et ol
facere labꝛa lacte.diebus poſt paucis.obijce

re his viciam mollitã. aut herbam tenerã an

tcxcq; exeant paſtum. ⁊ cum reuertunt᷑ ⁊ ſic nu

tunt᷑ quo ad facti ſunt qdrimeſtres. interea
matres eoꝛum his qui tepoꝛibus nõ mulgãt

cum depulſi ſunt agni a matribus. diligentia
eeſt adbibenda.ne deſiderio ſeneſcãt.itaq; de⸗

liniendũ.id eſt blãdiendũ in nutritatu pabu
li bonitate.⁊ a frigoꝛe ⁊ eſtu ne qͥd laboꝛet᷑ cu
randũ. Cum obliuione iam tactis nõ deſide
rãt matrẽ tamẽ deniq; cõpellendum in gregẽ
ouium.

Capitulum. lxxv. De vti

litate onium ⁊ agnoꝛum.
Laliilitas ouiũ magna eſt.nã ex pilis ea⸗
rũ fiunt indumẽta neceſſaria ⁊ delecta
vilia ad hominũ ſalutẽ ⁊ vitam. qui quanto
ſunt ſubtilioꝛes.tanto melioꝛes ⁊ maiorꝭ pꝛe

cij ex pellibo cum pilis fiũt pellicee ac ſedoꝛe

pannoꝝ tẽpoꝛe frigoꝛis opoꝛtune.⁊ ex ipſis
depilatis fiunt calciamẽta. ⁊ carni ipſarũ lac
adiunctũ eſt cõueniẽs.⁊ ſatis ſalubꝛe.qͥ quã⸗
to recentioꝛ eſt. ianto melioꝛ eſt.⁊ quãto ſpiſ⸗
ſioꝛ.tanto amplioꝛis eſt nutrimenti.Et ipſi⸗
us aquoſitas que eſt ſerũ eſt ſolutiua ventrꝭ.
⁊ coleram educit ab eo.Caſeus aũt qui ex eo
fit nutrimentũ eſt coꝛpoꝛis humani.qͥ quan⸗
to recentioꝛ eſt. tanto melioꝛ eſt.⁊ quanto ve
tuſtioꝛ ⁊ durioꝛ.tanto peioꝛ.⁊ qui ex eo eſt ni⸗

mis ſalitus vel nimis viſcoſus vel nimis frã
gibilis nõ eſ bonus.vt ait Raſis.ſed ille bo⸗
nus eſt qui tenet mediũ inter vtrunq;. Caro

—

autẽ pecudũ eſt indelectabilis ſapoꝛis ⁊ bin
mida nimis.atq; incõueniens eſt niſi foꝛte vi

lioꝛibus ruſticis aſſuetis.qui cõtinuis labo⸗
ribus exercent᷑ agnoꝛũ vᷣo caro ſatis eſt cõue

niens cũ fuerit a lacte remota. ſed caſtratoꝛũ

optima.nutrimentũ bonũ ⁊ multũ pꝛebens.
ſi annalis fuerit.vt ait Auic.ſed ſi eã etatẽ ex

ceſſerit fit deterioꝛ.⁊ quanto vetuſtioꝛ.tanto

peioꝛ.⁊ ad digerendũ durioꝛ.pelles autẽ ⁊ la⸗

ne agnoꝛũ ſunt optime.atq; ad operimentuzʒ

humani coꝛpoꝛis aptioꝛes qᷓ; matrum.

Capitulum. lxxuj. De ta

pꝛis hircis ⁊ edis qualiter debẽt eligi.⁊ quã⸗

to tempoꝛe ſint pꝛegnantes.? de ipſarũ vtili⸗
matezetaacc.

QAi capꝛinũ gregẽ cõſtituere vult in elis
gendo animaduertere opoꝛtet. pmo eta
tem.vt eã paret qᷓ iam ferre poſſit fructũ.⁊ de
his eã potius q̃ diutius.nouella q; vetus vti
lioꝛ eſt.in foꝛma videndũ.vt ſint ſoꝛme ma,
gne.coꝛpus leue.crebꝛo pilo.ſub mento duas
vt mãmillas penſiles habeant.quia hee fec’ä
dioꝛes ſunt vbere grãdioꝛe ſint.⁊ lac multuz
pingue habeant hircus cũ ſimilibo ſub mẽeę
to mãmillis.gurgulione longi.bꝛeui plena⸗
q; ceruice.auribo flexis ⁊ grauib⸗.paruo capi

geinci
eſecie
veſunt
gitae⸗

(cnN
noo

goo ſta
topor
Varro)
Mner⸗
ſecormn
ſoloe⸗
incune
Clpltl
pellerl
umope
unt la

fiopan

caſetan
aacolan
ſeciari
mnale
len
cripſ⸗
lanen
ptloſey

(i

pbiay-
Gen

(hantea

1

2 „,
Gn

inde

ns vii

ma⸗
duge
nolez.

lens⸗
chl

= = . . 2 ,
se= –As=

te. nitido ſpiſſo ⁊ lõgo capillo.ad medũdas fe
mias ante annũ cõgruus.nõ autẽ durat ante
ſexenniũ.als vltra decẽniũ.ex capꝛis melio⸗

res ſunt q̃ bis pariũt.ex his potiſſmũ mares

ſunt eligẽdi admiſſuras. Catho ſcribit in fi⸗
ſcello ſcrutati eẽ capꝛas q ex ſaxo ſaliũt.plus

ſexagenos pedes.huic pecoꝛi ſtabula melio⸗

ra ſunt q̃ ſpectãt ad ybernos ſolis oꝛtus.q̃ la
pide aut teſta ſunt ſtrata. vt capꝛioli minꝰ ſit
vliginoſum aut lutulentũ. Iteʒ ſubſternãtur
vᷣᷣgultis ne obliniant᷑teneri.⁊ paſci hoc pecꝰ
debet q̃ſi ouillũ.ſed hʒ ꝓpꝛia q̃dam ꝙ potius
ſilueſtribo ſaltibo delectant᷑ qᷓ; pꝛatis.ſtudioſe

em̃ de agreſtis ſaltibo paſcũtur. atq; in locis

cultꝭ vᷣgulta carpũt.itaq; a carpẽdo capꝛe di
cũt᷑. ideoq; ĩ lege locatõis fundi excipi ſolet.
ne colonus capꝛã in fundo paſcat.poſt autũ

nũ exigunt in gregem hircos.quia q̃ cõcipit
poſt quartũ meniem reddit tẽpoꝛe verno.edi

cũ trimeſtres ſunt facti ſubmittunt᷑.⁊ in gre⸗
ge incipiunt eſſe.ſatis magnuʒ gregem putãt

eſſe circiter quinquagenas.eo ꝙ capꝛe laſci⸗
ne ſunt.⁊ ſe diſpergunt. cõtra oues ſe congre
gãt.ac cõdempſant in locũ vnũ.ſingulis de
cem capꝛis ſinguli ſufficiũt hirci. vltra octo
annos ſeruande no ſunt.:nam hoc genus lõ⸗
gioꝛi ſterileſcit etate. Sanas em̃ capꝛas ne⸗

mo pꝛomittit. nunq; em ſine febꝛe ſunt(vt ait
Aarro). Accidit etiam ſepe vt in coꝛpoꝛib-

vulnerent.quibo ſubueniendũ eſt.eo ꝙ inter
ſe coꝛnibus pugnant ac etiam ſpiſſis ſʒpino⸗
ſis locis paſcunt᷑.quibus ſubueniendũ eſt.vt

in curis vulneruʒ equoꝛũ dictum eſt pleriſq;
capitulis.vtiliias capꝛarum eſt pꝛecipue.in
pelle ⁊ lacte ac edis.nam ex ipſarũ pellibo fi⸗
unt optima calciamenta.⁊ equoꝛũ ſelle operi
unt᷑.lac ipſarũ multum eſt.⁊ humano coꝛpo⸗

ri optimũ.⁊ pꝛecipue non coagulatũ.parum

caſeitatis habẽs.⁊ qui ex eo fit caſeus nõ eſt
adeo laudabilis vt ouiũ.earuʒ carnes nimie
ſiccitatis ad digerendũ dure exiſtunt.ideoq;
male. Sed edoꝛũ carnes ſunt optune ad ſa⸗
lutem ⁊ delectationẽ.⁊ pꝛecipue lactantium.
⁊ ex ipſoꝛũ pellibus fiunt optime carte.ac de
licata calciamenta his cõuenientia.qui volu
ptusſe viuere cupiunt.

.. .

Capituiu. ixxuij. De ſcro

phia. verribus.⁊ ſuibus.quales debent eli⸗

gi.⁊ qualiter ceneri.⁊ quanto tẽpoꝛe ſunt pꝛe

gSgnantes. ? de iplarum ſanitate.⁊ vtilitate.

Err es eligedi ſũt vaſti ⁊ ampli coꝛꝑis.
ſed rotũdi ponꝰ q; lõgi vẽtre ⁊ clunibo

——T—— . — .e

Nonug Fo Crxvif.

— — = —.—

magni roſtro.bꝛeui.ceruice glandulis ſpiſſa.
vniꝰ colon potiꝰ qᷓ; varij. libidioſi ãniculi qͥ
vſq; ad q̃drios inire feias pnt. ſcrophas vo
lõgi later debemꝰ eligere.⁊ qͥb ad ſuſtinẽdũ
feture on ſe magn vent effundat.cetera ver
ribo ſilia. ſʒ in regiõibo frigidis depſſi nigriq;
pili.in tepidis qleſcunq; puenerit. Itẽ ex bo
na ꝓgenie vt poꝛcos młtos ꝑiat.h̊ genꝰ in oĩ
bus loò hꝛi põt. meliꝰ tñ agrꝭ paluſtribo qᷓ ſic
cis pcipue vbi arboꝝ fructuoſioꝛ ſilua ſuppe
tit.qᷓ ſubinde matun fructibo alterna ꝑ annũ
mutatiõe ſuccurrat.locis maxie gᷓmĩoſis ⁊ cã
naxꝝ.vł in nuci radicib nutriunt᷑.ſʒ deficiẽti
bus alimẽtis ꝑ hyemẽ pᷣbẽda ſũt pabula glã
diũ caſtaneaꝝ ⁊ ſiliũ vl faba aut oꝛdeũ vłfru
mẽtũ.h̊ em nõ ſolũmõ piguedinẽ efficiũt.ſed
etiã carnes iocũdũ ſapoꝛẽ paſtũ exigũt.Eſta
te mãe ⁊ añq; eſtꝰ ĩcipiat ſubigũt.i.vadũt ĩlo
cũ vmbꝛoſũ.maxie vbi ſit aq̃.pꝰ meridiẽ rur⸗
ſus lẽto feruoꝛe paſcunt᷑.yberno tꝑe nõ pᷣus
exigũt paſtũ qᷓ; pꝛuia euanuit.⁊ liq̃facta ẽgla
cies.poꝛci gregati moꝛe alioꝝ pecudũ claudẽ?

de nõ ſunt.ſʒ aras ſub poꝛticibꝰ faciemꝰ.qbi

mat᷑ vnaq̃q; claudant᷑.q̃ are ſuꝑioꝛi ſint ꝑte
detecte.vt libere nũeꝝ paſtoꝛ exploꝛet.⁊ oppᷣſ
ſis a mr̃e fetiba ſepe ſubueniat ſubtrahendo.
Lurabit aũt vt fetus ꝓpꝛios cũ vnaq̃q; pᷣclu

dat.plus vo q; octo(vt columella dic) nutri⸗

X iij

rinõ dʒ. alladio aũt ſex ſufficere videt lʒ

ples vale t educare.tñ enũero ſueta deſiciat.
Varro ait.ꝙ tot poꝛcos ꝑere põt q̊t mãamas

hʒ.ſi minꝰ peat eẽ poꝛtẽtũ.in qͥ illud antiqᷣſſi⸗
mum fuiſſe ſcribit᷑.ꝙ ſus enee lauim.xxx. poꝛ

cos peꝑit albos.nutnitari octo poꝛci ꝑuulipᷣ
mo pñt incremẽto facto.a poꝛq dimidia ꝑs

remoueri.qꝛ neq; mat᷑ ſufficient᷑ põt lac pᷣbe⸗
te.neq; generati roboꝛari. ad feturam verres

duebo mẽſibo añ ſecernẽdi ſũt.optiam admiſ
ſurã tpᷣs a fauonio ad eqͥnoctiũ ᷣnũ.i.a kln.

febẽ.ad diẽ.xij.marcij.ita em̃ ↄtingit vt eſtate

piãt.qtuoꝛ eĩ mẽſiba ẽ pᷣgnãs.⁊ tũc ꝑiat cũ pa
bulo habũdat t᷑ra neq; mioꝛes admittẽde qᷓ;
ãnicule melius.xx.mẽſes expectare.vt binie

ꝑpiant cũ ceperũt.dicunt᷑ ̊ facere vſq; ad.vij.

annũ.recte admiſſuras cũ faciũt in luto volu

tant᷑ libent᷑.q̃ illoꝛũ reqᷣes eſt.vt lauatio hoĩss.

cũ oẽs ↄceꝑint rurſus ſegregũt verres.verrꝭ
octo mẽſiũ incipit ſalire.idq; vſq; ad q̃drien
niũ recie facere põt.deinde id retro q̊ad ꝑueit
dg laniũ.i.impoſſibilitatẽ coeũdi. Sus vſq;
ageo piguedie creſcere ſolet.vt ſeipᷣe ſtans ſu⸗

ſtinere nõ poſſit.neqʒ ꝓgredi vſq;. nã in luxi

tania fert᷑ ſus eẽ occiſus qͥ fuit inuẽtus vigiti

trib⸗ põdo.i.qͥngẽtis ſeptuagitaquĩq; libꝛis.
eiuſq; ſuis a cute ad os pedeʒ ⁊ tres digitos

fuiſſe.i.habuiſie.lardũ cum carne vno pede?⁊

tribo digiᷣ groſſũ vt ait varro.addit etiã ſe in

Archadia ſpectatũ ſuẽ qͥ in pĩguedine nõ mõ

ſurgere nõ poſſ!j.ſed etiã in eã murẽ nidũ fecii

ſe ⁊ peꝑiſſe mures. Fecũditas ſcroffe ꝑpedit᷑.
qꝛ in pᷣmo ꝑtu agit.nõ młtũ in reliqs mutat.
Subulci binis mẽſiba poꝛcos ſinũt cũ mr̃i⸗

bus.deinde cũ iã paſci pñt ſecernũt.poꝛci na

ti hyeme fiũt exiles.ꝓpt᷑ frigoꝛa.⁊ qꝛ matres

aſpnant᷑ eos ꝓpt᷑ exiguitatẽ laci.qꝛ ex ̊ den⸗

tiba ſauciant᷑ ab eis eaꝝ mãme.diuiſus eſt ea

rũ annus bifaria.qꝛ bis ꝑiũt in ãĩno q̃ternis

mẽſibo fert vẽtrẽ.binis nutritat.nã facere oꝑ⸗

tet circit᷑ triũ pedũ altã ⁊ latã.amplius paulo
ea altitudie abs t᷑ra.ne dũ velut exire pᷣgnãs
abhoꝛtet.altitudis modꝰ fit vt ſubulcꝰ facile
circũſpicere poſſit.ne qͥs ꝓcellus a mre opp⸗
mat᷑.⁊ vt facile pᷣgnare poſſit cubilei aris ho
altuʒ palmipedale.i.

ſtiũ eſſe dʒ.⁊ limẽ inferiꝰ altuʒ pal
vno pede ⁊ palmo.ne ꝓcellũ ex ara cũ mater

ꝓdu trãſire poſſint.q̃tienſcũq; aras ſubulcꝰ

purgat.totiẽs arenã mittere oꝑtet.aut qͥd ali
ud qð exſugat hũoꝛẽ.⁊ cũ peꝑit largioꝛi ciba
tu ſuſtẽtet.q̊ faciliꝰ lac ſuppeditare poſſit.in qͥ
bus oꝛdei circit᷑ binas libꝛas aq̃ madefactas

dare ſoleẽt. mãe ⁊ veſꝑe.ſi alia qᷓ obijciãt nõ ba

Nonus

buerit. ſcrophe bis ĩ die lact cã bibãt. cũ poꝛ

ci a mãma depulſi ſũt.ſi fundus miſtrat dare
ſolẽt vinacie ac ſcropei ex vuis.a ꝑtu.x.diebꝰ

ꝓxis nõ ꝓducũt ex aris matrẽ.niſi ꝓpter po

tũ elapſis.x.diebo ſinũt exire paſtũ in ꝓxumũ
locũ ville.aut crebꝛo reditu lacte alere poſſint
poꝛcos.Cũ creuerint ſecunt᷑ matrẽ ad paſtũ.
deniq; ſecernũt a matribo ac ſeoꝛſũ paſcũt uu
trices ſubulcus aſſueſcere dʒ.vt oĩa faciãt ad
bucinã pᷣmo cũ incluſer̃t cũ bucinatũ eſt ape
riũt. vt exire poſſint ĩ eũ locũ vbi oꝛdeũ effuſũ
ſit ĩ lõgitudie.ſic em̃ minꝰ diſpit q; ĩ aceruos
poſitũ.Et ples facilit᷑ accedũt.ideoq; ad bu⸗

cinã ↄueĩre dicunt᷑.ne ſilueſtri loco diſꝑſi pe⸗

reãt.caſtrant᷑ verres ↄmode ãniculi.nec mio⸗-
res qᷓ; ſemeſtres.q̃ facto nomẽ mutãt.⁊ vᷣrib⸗
dicunt᷑ maiales.de ſanitate ſuũ vnũ ſolũ exẽ⸗
pli cã dicã.poꝛtꝭ lactãtibo ſi ſcropha lac ſupe

ditare nõ põt.triticũ frictũ dare oꝑtet.cruduzʒ

em̃ ſoluit aluũ.vł oꝛdeũ obijci ex aq̃.qad fiãt
trimeſtres.in cẽtũ ſcrophis.x.vᷣres ſatᷣ eẽ pu
tant᷑.vtilitas poꝛcoꝝ eſt.qꝛ eaꝝ carnes ad ci⸗
bũ cõpetũt recẽtes ⁊ ſicce.⁊ optia ꝓ calciamẽ
tis.⁊ eoꝝ lardꝰ eſt optimꝰ in cõdiẽdis omĩb⸗

cibis.⁊ eoꝝ adeps optia ꝓ calciamẽtis ↄſer⸗

uãdis.⁊ in plibo vngẽtis ad curãdas egritu⸗

dines oꝑtunus. Itẽ eſt alia vtilitas.qꝙ vineis

immiſſi nec dum turgentibo.⁊ exacta vinde⸗
mia gramie ꝑſecuto foſſorꝭ diligẽtia mutant᷑.

hibiu
inſt

pee
on
5
Lun

ihen

Prit

—

lendo
geap
neco
gefe
oo
bool
loſun
dexcn
bos⸗
haben
bue:.
cllig
grnou
Gits d
cauda
ndee
dage
ponſ
noſe⸗
lanes
heoon
ntes
Mcu
rbno
ſteni
eßffu
ge

ferea

heone
ſabt
name
l
leacn
wiſ
ſen
neo
tere.
en

Liber
Capituluũ.lxxviij. De ta

nibus quales debent eligi.⁊ qualiter teneri ⁊

inſtrui.⁊ de ipſoꝛum vtilitate.

Arnnis eſt cuſtos eius pecoꝛis.qui eo
copmite indigẽt.ad ſe defendendũ.in

auo genere ſant maxime oues ⁊ ca⸗
pꝛe.eas em̃ lupus captare ſolet cui canes ap

ponimus defenſoꝛes.in ſuillo pecoꝛe ſunt qͥ
ſe defendũt.vt ſues.vᷣres.maiales.⁊ ſcrophe.
Canũ genera ſunt duo.vnum venaticũ per⸗
tinens ad feras. alterũ quod cuſtodie cauſa
parat᷑.pertinẽs ad paſtoꝛes.de quo dicere in
tendo.ad foꝛmã hu ius artis pꝛimũ etate ydo
nea parandi ſunt.nam catule ⁊ ſenes nec ſibi
nec ouibo ſunt pꝛeſidio.⁊ lupis nõnunq; pꝛe

de facie. debẽt eſſe foꝛmoſi magnitudine am

pla.oculis nigrantibus.naribus cõgruenti⸗
bus labꝛis ſubnigris.aut rubicundus.men
io ſupꝓpꝛeſſo.⁊ ex eo natis duobus dentibus
Ddextra ⁊ ſiniſtra paulo eminentibo ſuperioꝛi⸗

bus.directis potius qᷓ; bꝛachis.id eſt toꝛtis.

habentes acutos dentes.labꝛo tectos.capiti
bus ⁊ auriculis magnis ac flatis. id eſt pli⸗
caiis.groſſis ceruicibus.ac collo internodijs
articuloꝛũ longis.pedibs magnis ⁊ altis.di⸗
gitis diſcretis ⁊ vngulis duris.neq; curua
cauda groſſa.ac coꝛuis coꝛpoꝛe ſuppꝛeſſo ſpi
na neq; eminula.id eſt ſima.neq; curua.cau⸗
da gꝛoſſa.latratu graui.hyatu magno.coloꝛe
potiſſimũ leonino.femine vᷣo debent eſie mã
moſe.papillis equalibus.Cauenduʒ eſt nea
laneis.id eſt lanificis ne ve a venatoꝛibus ca
nes cemas. Nam alij ad pecus ſequendũ in⸗

ertes ſunt.alteri ſi viderint lepoꝛem aut cer⸗

uũ eum potius q; oues ſecunt᷑.quare a paſto
ribus emptus melioꝛ eſt qui oues ſequi con⸗
ſueuit.aut qui ſine cõſuetudine fuerit.canis
em̃ facile quid aſſueſcit.pane bene paſcendi

cũ grege ſunt.ne pꝛopter famem volẽs que⸗
rere cibũ a grege recedat. moꝛticine ouis car
nes non patiant᷑ paſci. ne ductu ſapoꝛe minꝰ

ſe abſtineant.ſed dent᷑ eis oſſa bene concuſſa.

nam ex his dentes fiũt firmioꝛes.⁊ os mag·
patulũ. ꝓpterea ꝙ vehementius ducunt ma⸗
k. acrioꝛeſq; fiunt. ꝓpter medullarũ ſapoꝛem

in die cibum capiant vbi paſcuntur veſpere

vbi ſtabulunt᷑.catuletribus mẽſibus ſolent
eſſe pꝛegnantes in partu.ſi plures ſunt elige⸗
re opoꝛtet quos habere velis.reliquos abij ⸗
cere.quanto pautioꝛes relinquũtur. tanto in
alendo melioꝛes fiunt. Itẽ ſubſternat᷑ eis ali⸗

MNonus Cxxviif.

quid quo mollioꝛi cubile facilius educẽtur.

catuli dicbus viginti videre incipiunt.duo⸗
bus menſibus pꝛimis a partu nõ diſiungun
tur.a matribus educũt eos in vnũ locũ. Iteʒ

conſuefaciant vt alligari poſſint.pꝛimũ leui⸗

bus vinculis.que ſi abrodere conant᷑. ne il⸗

lud cõſueſcant facere verberib eos deterrere

ſolent.qͥdam nucibus grecis in aqua tritis
vngẽt aures.⁊ inter digitos.eo ꝙ muſce ⁊ ri

cini pulices ibi ſtare ſolent.ꝙ ſi non fiat ea erx

ulcerent᷑.ne vulnere vt ⁊ a beſtijs.imponun

tur eis colaria ferri. habẽtia ſub ſe leue coꝛiũ.

clauulis infixũ.ne collo noceat duricia ferri.
nũerus canum pꝛo pecoꝛe multitudine ſolet

parari.ſed in regionibus ſilueſtribb remotis

a villis vbi beſtie male ſunt multo requirunt
plures.nam in villatico grege ſufficiũt vnꝰ.
ſcʒ maſculus.alter femĩa.eo ꝙ ſimul ſunt aſ

ſiduioꝛes.⁊ idem cũ altero fit acrioꝛ.⁊ ſi alter

eger eſt ne ſine cane grex ſit. q̊s conſuefaciãt
nocte vigilare.⁊ in die clauſos doꝛmire.

Capituluz. lxxix. Depa⸗

ſtoꝛibus quot ⁊ quales debent eſſe.·

3 .
1
1

O maioꝛes pecudes neceſſarij ſunt eta⸗
te perfecte.ad minoꝛes parui quãdoq;
ſufficiũt.iterũ qui in collibus verſant᷑ firmio⸗
res reqrunt᷑.qᷓ; qui in fundo quotidie ad vil
lam redeunt.itaq; in ſaltibus licet videre iu⸗
uentutẽ.⁊ eam fere armatã cũ in fundis non
modo pueri ſed etiam puelle paſcant in die.
daſcere greges ſimul cõmuniter omnes.Cõ⸗
tfra pernoctare ad ſuũ quemq; maioꝛ natu ⁊

ceteris peritioꝛ eſſe debet. eiq; omnes alij pa

rere debẽt. itaq; tamen opoꝛtet euʒ alios etate
pcellere.ne pꝛopter ſenectutẽ minus ſuſtine⸗
re poſſet laboꝛes.pᷣſertim dum cõueniunt foꝛ

me hominũ.difficultatẽ ac montiũ arduitatẽ

⁊ aſperitatem facile ferant.qꝙ pati neceſſitate
babent qui greges ſecunt᷑.pꝛeſertim cũ cõue⸗
niunt foꝛme hominũ armenticios atq; capꝛi
nos quibus rupes ac ſilue ad pabulandũ cõ
uneniunt.foꝛme hominũ legende ſunt vt ſint
firmi.⁊ ſequi poſſint.⁊ veloces mobiles expe
litis membꝛis.qui non ſolũ pecus ſequi poſ
ſint.ſed etiam a beſtijs ac pꝛedonibo defende
re.qui onera extollere iniũcta poſſint.qui ex⸗
currere qui iaculari non omnes ad hac rem
apti ſunt.magiſtrũ pꝛouidere oꝑtet.vt ſequã
tur omĩa inſtrumẽta.que pecoꝛi ⁊ paſtoꝛibus
opus ſint.maxime ad victum hominũ.⁊ ad
medicinã pecudũ.ad quã rem habẽt iuuenta
baſſuaria dñi.alij eq̃s.alij mulos vel aſinos.

aut alia que onus doꝛſo ſerre poſſunt.qui in
fundo perpetuo manẽt. facile habent conſer
uari in villa que paſtoꝛiba neceſſaria faciant.

his autẽ qui in ſaltibus ⁊ ſilueſtribus locis
paſcant mulieres adiungere opoꝛtet.que gre
ges ſequant᷑.ac cibaria paſtoꝛiba expediant.
eoſq; aſſiduioꝛes faciant. magiſter pecoꝛis ſi
ne litteris ydoneus nõ eſt.eo ꝙ rationes do⸗
minicas cõficere.nec aliud quicq; ratione fa
cere poteſt.paſtoꝛũ numerus eſſe debet ſcõᷣm
multitudinẽ pecudum genus earũ ⁊ diuerſi⸗
tatem locoꝛũ paſtionis.⁊ vendentiũ agnos.⁊

facientium caſeos.vel non maioꝛ vel minoꝛ

talis ⁊ tantus qui omnia opoꝛtuna huic ope
ri poſſit cõmode explicare. “

Capitulu. lxxx. De lepo⸗/

rarijs ⁊ lepoꝛibus ceteriſq; animalibus feris
includendis.

E poꝛariũ eſt locꝰ clauſus.in quo clau
Qdunt lepoꝛes ⁊ capꝛioli.⁊ cerui.⁊ cuni⸗
culi.ceteraqʒ anialia non rapacia. fera tamẽ
ſic antiquitꝰ appellatus.eo ꝙ lepoꝛes pᷣcipue

includebant᷑ in eo.ſed ommiũ hoꝛũ cuſtodia
incrementũ ⁊ paſtio aꝑta ⁊ nota eſt.ideo bꝛe⸗

uiter explicanda.itaq; ſepta ex materijs circa
locũ magnũ vel paruũ.ſᷣm optionẽ vel poſſi

bilitatẽ dñi fiat adeo alta vel cõpacta.q; neq;

lupꝰ neq; alia beſtia intrare poſſit.neq; deſu

per trãſilire.ibiq; opoꝛtet eſſe latebꝛas in vir⸗
gultiꝭ ⁊ herbis.vbi lepoꝛes interdũ deliteſcãt.
⁊ arboꝛes patulis ramis.qͥ aquile conatũ im
pediant.in qͥ ſi lepoꝛes mares vł femĩas pau
cos intromiſſis bꝛeui tẽpoꝛe locus implebit᷑
tãta eſt fecũditas huiꝰ quadrupedis.ſepe em

cũ catulos habẽt recẽtes.alios in vẽtre repe⸗

riunt᷑ hꝛe.itaq; qͥ ſcire volet maſculũ a femia
diſcernere(vt Archadius ſcribit) nature fo
ramia debet inſpicere.nam ſine dubio maſcu
lus vnũ.femĩa duo inueniunt᷑ habere.ſi cau⸗
te ⁊ ſubtiliter inſpiciat᷑.ſed lepoꝛũ tria genera
fere ſunt. vnũ italicum. pedib pꝛimis humili

bus.poſteriboaltis.ſuperioꝛe ꝑte.id eſt doꝛſo
baſſa. ventre albo auribo lõgis. qͥ lepus dicit
cum pꝛegnans ſit tũc cõcipere in gallia tranſ

Ahin
lua
per
600.
nn⸗
ſctl
Cuni
ant
los
no⸗
loo

niet
Z

1

noclan
acuni⸗
muni
chpue
loci
obee⸗
nci
poſi
Pncq
Pdeſu
invi⸗
iteſci⸗
tüin
opal
cht.
een
tepe⸗
fmi

ureſo

naſau

ican⸗

Eneni
umnli
not⸗

. .

alpina. ? macedonia. fiunt per magni inita⸗

lia.et hyſpania mediocres. Item in gallia re

periunt᷑ alij alteriꝰ generis toti candidi. Ter
cij generis eſt ꝙ in hiſpania ⁊ in pꝛouincia ⁊
in partibus lombardie ſibi coherentibo na⸗
ſcit᷑ſilis nro lepoꝛi ex q̃dã ꝑte.ſʒ hũilis.quẽ
cuniculũ appellãt. lepꝰ dẽ ab eo.qͥa leui pede

ambulat.cuniculi ab eo ꝙ ſub terra cunicu⸗

los ipſi facere ſolent.vbi lateant in agris ne⸗

moꝛib ⁊ pꝛatis ⁊ vineis.apꝛos hꝛe poſſe in

lepoꝛario ⁊ capꝛiolos ⁊ coꝛuos nõ eſt dubiũ.

nis ⁊ piſcibus includendia.

—
——— — —
.

Lipiſcinas hie deſiderat. pmũ eligere
optet locũ ↄuenientẽ qͥ nullo tꝑe aq̃ ca⸗

reat.nõ em alijs pñt durare lo.ſʒ piſcinax q
dã ſunt ꝑue.q̃dã magne.q̃dã mediocres.⁊ ite

rũ q̃dã ſunt ftanee.qdã ſtangnee.q̃dã mari⸗
ne.⁊ q̃dã etiaʒ fluuiales.ſʒ ꝑue ſunt minuant:
ſeptis ex lignis vł vimibo aut lapidibo cõſtru
ctis ne lodria vł aliud aĩal nocẽs intrare poſ⸗

ſit.⁊ vimes aut vites ſuꝑ cã tẽdant᷑qͥbo aues

treant᷑ rapaces. in eiſq; ponant᷑ piſces illi aqᷓ

cõuenientes.ex his qͥ inueniunt᷑ in ꝑtibo illis
nã quidã libentiꝰ ſtant in fontiũ vł fſluuioꝛi
aqͥs.alij in ſtagnis ⁊ lacubo nõ nulli delectãä⸗

tur marina.ſit aũt ꝑua piſcina ꝓfunda in q̃n
tũ foſſoꝛibo ꝓfundari poſſit.ſʒ in magnis pi⸗
ſcinis ↄmode ſtari pñt. ſi marina fuerit in

aq̃ de mari educta oĩa genera marinoꝝ piſci

KNonns Fo. Cxxix.

um natura puoꝝ pñt in ea ſeruari. Si piſci⸗
nã magnã hꝛe volueris oꝑtet ipᷣm ſieriex ma
gno lacu vel ſtagno in q̃ ſunt aque plurime

—

cõgregate.niue ac pluuijs aut fontibo.vel in

eęea flumen fluentibo. vel etiã aq̃ marina.qð in

pluribo euenit loc.ꝙ ſi ex ipo lacu vł ſtagno
aq per aliquã ꝑtem exeat. ibi claudat᷑ talit
impediant piſciũ exitus.⁊ nõ aq̃ͥ.ꝙ ſiex aqua

dulci conſiſtat.poterũt in ea poni ac ſeruari

oia genera piſciũ.tam magnoꝝ q; paruoꝝ.in

talib aquis viuentiũ.ſunt ⁊ aliqui marini pi

ſces qua terunt᷑ in dulci quo ad aquã dulceʒ
accedẽtes.delectant in ea.⁊ tales ſimiliter po
terũt in dulci piſcina ſeruari.Si vᷣo fuerit ex
aq̃ marina.in ea ponant᷑ oĩa genera piſcium
marinoꝝ.ſi ſit valde ꝓfunda.niſi ſit piſc¶ ma
ximꝰ vt balena q̃ nullo loco niſi manꝭ pelago
claudi põt.ſi vo mediocrꝭ magnitudis ſit pi
ſcina. ex his q̃ dicta ſunt facile põt hꝛi doctnri
na qᷓles piſces pñt in ea includi.piſcine vtili
tas magna.qꝛ ex pauc piſcibo incluſis bꝛeui
tpe habenepiurts e qbo plures vẽdi pñt.et

plures ad eicam baber. M
Caputultz. Exxij. Depa

Ompleto IracA aĩaliũ q̃drupedũ nu
triendoꝝ ac piſciũ. de bipedibo ⁊ ceterꝭ
volatilibo eſt dicenduzʒ. Et pmo de pauonib⸗

qſuo decoꝛe nobilioꝛes ſunt ceterꝭ.q̊s nutri

relvt egregie ait Palladius) facile eſt. niſi fu⸗

res aut anialia inimica foꝛmides.qͥ ꝑ agroo
vagant᷑ plerũq; ſpõte ſe paſcũt pulloſq; edu⸗

cunt.altiſſimas veſpe arboꝛes petũt.vna bis

cura debet᷑ vt incubãtes ꝑ agrũ feminas que

h paſſim faciũt a vulpe cuſtodias.Ideoq; in
bꝛeuibo inſulis meliꝰ nutriunt᷑. vni maſculo

qnq; femie ſufficiũt.quod ſeruandũ eſt (vt ait

varro)ſi ad fructuʒ ſpectes.nã tũc pautioꝛes
debẽt eſſe mares q; femie.Si ad delectatiõeʒ
cõtra foꝛmoſioꝛ em̃ eſt maſcłus.maſculi ona
pullos ſuos ꝑſecunt᷑.velut alienigenas.pꝛi

us q; illis criſtaꝝ naſcant᷑ inſignie. Ab idibꝰ
febꝛuarij calere incipiũt.faba leuit toꝛrefacta
inciiant᷑ ad libidinẽ.ſi eis qnto quoq; die teæz

pida pᷣbeat᷑ Cupiditatẽ coeũdi maſclus cõfi

teẽct᷑ qtiens circa ſe amictũ caude gẽmantis in
curuat cũ ſtridoꝛe ꝑcurrẽs. Si oua pauonũ
gallinis ſupponant᷑ excuſant᷑ matres.trib vi
cibo ab incubatiõe ꝑ annũ fetꝰ edũt.pmꝰ par
tus qͥnq; ouoꝝ.ſcdᷣs q̃ttuoꝛ.terciꝰ triũ vł du

oꝛũ eſſe cõſueuit.ſed electe ſi H̊ placuerit galli
ne ſint q pmo nutrimęto lune nouẽ dieb ha
bejiãt noua oua ſuppoſita qnq; pauonina. ce⸗
tera ſui generis. decima die omnia gallinacia
ſubtrahantur. et alia gallinacia recentia toti⸗
dem ſupponant᷑.vt.xxx.dieb poſſint cũ pa⸗
noninis aꝑiri ouis.Oua aũt pauonũ contra

galline ſubiecte ſunt ſepe manu ↄuertant᷑.qa

hoc ipᷣe facere vix valebit. vnaq; ꝑteʒ oui no

tabis.vt cõuertiſſe cognoſcas. maioꝛes galli

nas oꝑtet eligere.nã minoꝛib pautioꝛa ſup⸗
pones.Cubilia dẽnt eis fieri ſub tecto diſcre

ta.⁊ a tra eleuata.vt neq; ſerpens neq; beſtia
accedere ad ea poſſet (vt ait Marro)pᷣterea lo

cũ ante ſe purũ hꝛe debʒ cubile.q̊ ad paſtũ ex
eãt dieb aptis.nã vtrũq; locuʒ purũ eẽ volũt

hee volucres.itaq; paſtoꝛẽ earũ cũ vacillo.id

eſt badili circũire oꝑtet ac ſterc tollere natos
ſiad vnã trãſſerre a plib velis.qͥndecim vni
nutriti ſufficiũt.pᷣmis diebo far oꝛdei aſꝑſum

oĩno pullis dabit᷑ vlł vndecũq; cocto pulticu

la ⁊ refrigerata Poſtea adijciet᷑ poꝛroꝝ ↄciſũ
vl caſeus recẽs ſed expᷣſſus.nã ſerũ pullis no
cet locuſte etiã in pedib ablatis pᷣbent᷑ ita pa
ſcẽdi ſunt vſq; ad vnũ mẽſem. deinde oꝛdeuʒ
poteris pᷣbere ſolẽnit᷑. Trigeſimoqͥnto tñ die
poſtq; nati ſunt in agru tutũ eijci pñt.comitã
te nutrice paſcẽdi.cuiꝰ ſingultura vocant᷑ad
villã.pituitas vᷣo ⁊ cruditates his remedijs

ſubmouebis.qͥbus gallina curat᷑.maximũ il
lis periculũ eſt cũ incipit criſta pꝛoduci.nam
patiunt᷑ languoꝛes ſicut inſantes cuʒ dentes

MNonus

tis naſcunt᷑. vtilitas ipſoꝛum eſt carnes ſati⸗
bone ſunt.ſed ad digerendũ dure.maſculoꝛũ

penne ſunt pulcre.ideoq; puellis pꝛo ſertis ⁊
alijs oꝛnamentis apte. .

2.

Cap.ixxxuj. De faſianis

WYEB4

&IT faſianis nutriẽdis ̊ ſernãduzʒ eſt.vt
noyuelli ad creandos fetꝰ gent᷑.i.qͥ anno
ſuꝑioꝛi ſũt editi.vereres em̃ fecũdi eẽ nõ pñt.
in ea vt feias menſe marcio vel apli.duabo fe
mis vnꝰ maſclus ſufficit.ſemel ĩ anno ferꝰ cre

ant. xx.fere ouis ꝑiendi oꝛdo ↄcludit᷑. Gallie
his melius incubabũt.ita vt.xv. faſiani oua

nutrix oĩa oua cooꝑiat.cetera ſui generꝭ ſup⸗
ponant᷑.in ſupponẽdo de luna ⁊ diebi q̃ ſunt
de alijs dicta ſeruemꝰ. Trigeſimꝰ dies matu

ros pullos ĩ lumẽ mittet.ſʒ ꝓ. xv.dies diſcre⸗
to toto ac cõſpſo vino reinigerato leuit᷑ oꝛdei
farre paſcent᷑.deinde triticũ ⁊ locuſtas pꝛebe

bis ⁊ oua fo?mice. Sane ab aq̃ ꝓhibeant᷑ ac

ceſſu.ne eos pituita cõcludat. ꝙ ſi pituitã pa
tiant᷑ ab eo cum pice liquida terra roſtra coꝛũ
debebis aſſidue perfricare.vel ſicut gallinis

auferre.eoꝛum carnes ſunt optime.

Caß lxr xiuj. de anleri 1*

M

—

polluit.
1yerex

Aeſitſin

pettttn.
cucula
fesſunt
Cheree
marei
Wiane
Hein
gugpl
chſene
bitſige
ntſap
u
Poſtegfe
Meipe
fciunt
Meinoe
heitbe

ſnmu

ca nõ fuerit cuius foꝛmi

7
17

ſj
1

—

Alſer aquã herbamq; deſiderat. nec ſi⸗
ne ip̃is facile ſuſtinet᷑. locis cõſitis ini⸗

micus eſt. quia ſata ⁊ moꝛſu ledit et ſtercoꝛe
polluit. pᷣſtat plumas quas autũno vellamꝰ
⁊ vere.vni maſculo tres femĩe ſufficiũt. Sed
deſit fluuius lacuna foꝛmet.ſi herba nõ ſup⸗

petit trifoliũ fenũgrecum agreſtia incuba la

ctuculas pꝛo alimẽto ſeremus.albi fecundio

res ſunt marcij.vł fuſci minꝰ.quia de agreſti

genere ad domeſticũ tranſierũt. incũbũt Kkln.
marcij vſq; ad ſolſticiũ eſtiuũ. Circa.xv.oua

vni anſeri ſufficiunt. incubant.xxx.diebus.

HNHelius tamẽ eſt ꝙ gallinis oua ſuponas.
quia plus parient. ꝑiture ad arã pꝛoducant.

cũ ſemel hoc feceris cõſuetudinẽ ſponte tene
bũt.ſi gallinis anſeris oua ſupponas ne noce
ant ſuppoſitis ſubijciat᷑ vꝛtica.ſemen papaue
ris pꝛimis decẽ diebus paſcende ſunt intus.
poſtea foꝛas eos poterimus educere. vbi vꝛti
5 idãt aculeos. et pꝛeci
pue ĩ pꝛata et piſcinas aut palludes.aras eis
faciunt ſupꝛa terrã in qua nõ inducant plus
vicinos pullos.eaſq; aras pꝛouideant ne ha
beãt humoꝛẽ.⁊ molle habeãt ſubſtramen. ex

palea alba qua re ne ve accidere ad eos poſ⸗

.

ſint muſtele.nec alie beſtiole que noceant. vt

ait Varro.quattuoꝛ menſibo bene ſaginant᷑
nã melius in tenera etate pingueſcũt.polẽtuzʒ
dabit᷑ ter in die. large vagant᷑ ⁊ ideo ꝓhibeae,
licentia obſcuro loco claudantur ⁊ calido.ſic
etiã maioꝛes ſcðᷣo loco pingueſcunt.nã ꝑuuli

ſepe die triceſimo ſaginant.melius ſi ad ſocie
tatẽ miliũ pꝛebeamꝰ infuſum inter anſerũ ci

baria.omne legumẽ pꝛeſtari põt excepto he⸗

rebo.Alupis ⁊ vulpibus rapiunt᷑et ideo ab
eis cuſtodiẽde ſunt. vtilitas anſerũ eſt qͥa car

nes pulloꝛũ ſi ſunt pingues ⁊ quattuoꝛ men

ſium nõ exceſſerunt etatem a pluribo appetũ⸗
tur.et eoꝛũ penne molles optime ſunt pꝛo le
ctis.et dure alarum ſcriptoꝛibo competunt ⁊
ſagittis.

Maates ſunt de natura anſerũ.⁊ eodem

mogco nutriunt᷑ vt anſeres.libenter co⸗
medũt herbã anatiuã que in ſupficie aq ſtan
tis ex ſolis aduſtione oꝛit᷑.oĩa reptilia ⁊ ver⸗
mes ⁊ om̃ia turpia libẽter accipiũt ⁊ gluciũt.

vtilitas ipſarũ eſt pᷣcipue in pennis ⁊ carni⸗

bus etiam illarũ ⁊ pulloꝛũ earũ vtimur. licet

ſatis ſint indigeſtibiles et viſcoſe.

apitulu. lxxxv. Deana

tibus.

LTiber Monus

Ca tu 1 xxxuf D 2 ꝑticas in pariete ſint cubicula earũ aut ſicut
P tulum. xxx dDiryxi veſtibulũ ſeptũ in quo diuturno tꝑe eſſe
gallinis et gallis ac ipſaruʒ pullis quales ha poſſint.⁊ ĩ puluere volutari.dicta cubilia ſint
beri et qualiter teneri expedit. cxrunn ſculpta in parietibo. aut aff xa firmiter. mo
. ——— tus em cũ incubat nocet ĩ cubilibo cũ ꝑturie⸗
rint palea ſubſterni debet.et cũ peperint tol⸗
las ſub ſtramẽ.⁊ recẽs aliud ſubijce.eo ꝙ pu
lices et alia naſci ſolent.q̃ gallinas quieſcere
nõ patiunt᷑.ob quã rem oua vt inequalit᷑ ma
tureſcũt aut coꝛrũpunt᷑.que velis incubet ne
gant plus.xxv.oua incubare opoꝛtere q;uis
ꝓpter fecunditatẽ peperit plura. Palladiꝰ au
tẽ ⁊ mulieres nr̃e vltra.xvij.vel.xix.oua non
ſupponũt.fertur tamẽ ꝙ in qbuſdaʒ mũdi ꝑi
brvus inueniunt᷑ homĩes qͥ furnos adeo tẽpe⸗
rate calefaciũt.q; eoꝝ caloꝛ equalis eſt calo⸗
re galline cubantis.atq; in vno furno ſeu cli.
bano ponũt multitudinẽ pennaꝝ paruaꝝ.et
mille gallinacea oua.poſt. xx.dies naſcunt᷑ ac
extra pꝛoſiliũt.optimũ eſſe partũ ab eqͥnoxio
verno ad autünalc.itaq; q̃ antea vel poſt na⸗
ta ſunt nõ ſunt ſuponẽd..⁊ ea que roſtra aut
vngues nõ habẽt acutos autẽ nã paluſtre in
cõcipiendo ⁊ ouãdo quã in cubãdo occupa⸗
te eſſe aptiſſime.ad partũ ſunt annicule aut bi
nie incubãtes includere opoꝛtet vt die et no⸗
cte incu bẽt pꝛeterq; mane ⁊ veſꝑge cũ cibus ⁊
potio eis dat᷑.opoꝛtet vt curatoꝛ circũeat die
bus aliq̃t interpoſitis.et oua vertat.vt equa⸗
” — li er calefiant.oua ſi plena atq; vtilia ſint nec
Vi ꝑfectas vult habere gallinas elige⸗ ne auertere potes ſi dimiſeris in aquã qð in
re debet fecũdas.plerũq; rubicundas. ane eſt natat.plenũ deſidit.qð intelligere po⸗
pluma nigꝭ pẽnis.imparibo digit.magnis tes ſi concutias Itẽ ſi ad lucẽ ſubſtuleris q8
capitibo criſta erecta ampla. hee em̃ ad ptem lucet inane eſt. Oua oblõga acuta maſclos
ſunt aptioꝛes.Galli ſunt lacertoſi rubeti cri⸗ Rotũda femias tribuũt. inſi uꝑ ponẽda oua
ſta. roſtro bꝛeui plene acuto. ocłis rouis aut obſeruãt vi ſint nuero imparia oua q̃ incubã
nigrꝭ.palea rubea.collo vario.aut aureolo.fe tur.habeãt ſemẽ pulli nec ne curatoꝛ quadri
moꝛib piloſis.cruribo bꝛeuibi.vngulis lon⸗ duo poſt incubare ceꝑit intelligere põt ſi con
gis.caudis magnis.frequẽtibo pẽnis.vocife⸗ tra lumẽ tenuerit.et purũ qð vniuſmodi ani⸗
rãtes.ſepe in certamie ꝑtinaces.⁊ qͥ anĩalia qᷓ aduertit eſſe eijcere debet.ad aliud ſubijcere.
nocẽt gallinis nõ modo ꝑtimeſcũt.ſed etiam excuſſos pullos ſubducere debet ex ſingulis
ꝓ gallinis ꝓpugnẽt.ſi ducẽtas alere velis lo⸗ nidis.⁊ ſubijcere excuſſos pullos ei q̃ habeãt
cus ſeptꝰ parãdus eſt. in q̊ due cauee.i.man⸗ paucos.ab eaq; ſi reliq̃ oua ſũt pautioꝛa tol
ſiones ↄiuncte ſunt.q̃ verſus oꝛientẽ ſpectẽt. lere debet. et ſubijcere illis qᷓ̃ nõdũ excuderũt
⁊ ſint longitud inis circit᷑ x.pedũ latitudinis et minꝰ habẽt triginta. bũc em gregẽ maioꝛẽ
paulo minꝰ.in altitudine paulo humilioꝛes. nõ faciendũ ait Varro.diebo.xv. pꝛimis pul
vnaqueq; habeat feneſtra tripedalẽ vno pe⸗ lis debet obijci puluis.ne roſtris noceat ter⸗
de altioꝛẽ.ex viminibo factã ratis.ita vt lumẽę ra dura.eiſq; milium optimũ ⁊ loliũ ⁊ grana
pᷣbeant multũ.neq; ꝑ eas quicq; intrare poſ⸗ minuta tritici ſatis cõpetũt.ſed gallinarũ pa
ſit. qdᷣ nocere ſolet gallinis.inter ipſas duas bula ſunt qͥbus pᷣcipue delectant᷑vermiculi.
ſit hoſtiũ quo gallinarius curatoꝛ eaꝝ ire poſ tritcü.et fere omia grana.et pᷣcipue dandum
ſet. in caueis crebꝛe ꝑtice tracte ſint. vt omes eltt eis loliũ.qdð eis cõpetit.⁊ hoc eſt humano
poſſint ſuſtinere gallinas.Contra ſingulas coꝛꝑi inimicũ.vinacie cibo ſterueicunt. et oꝛ

N
i
rme
Une⸗
to⸗
Pbe
en
nemg
betne
en
d
Anon
npi
lepe⸗
glo⸗
dudi⸗
unka
noro
Nſthu⸗
Pnan
Uhrein
(ca⸗
eaubi
etho⸗
bos:
a die
equa⸗
m hee
gönn

mi
ſicon
giami⸗
here,
ngulis
hubeit
oꝛutol

ndenit

naoꝛ?

iopul
ter⸗

Gann
rüpe

niculi.
dun
mGo
,l

Liber
deo ſemicocto ꝑere ſepe cogunt᷑⁊ reddũt oua
maioꝛa.vt Palladiꝰ ait.pulli ꝑui ꝓferẽdi ſũt
ad ſolẽ.⁊ ſterquiliniũ vt ĩ eo volutari poſſint.
ꝙ ita validioꝛes fiũt. Cũ iã pẽnas habebũt

cõſuefaciẽdi ſũt.vt vnã aut duas ſectent᷑ gal⸗

linas. vt cetere potiꝰ ad ꝑienduʒ ſint expedite
qᷓ; in nutritatu occupate.incubare oꝑtet inci
pere ſᷣm nouã lunã.eo ꝙ plura q̃ añ incubãt

nõ ſuccedũt.dieb fere.xx.excudũt.Circa ca.1

ueas galliaꝝ incẽdenduʒ eſt coꝛnu.ne ſerpẽs
accedat.cuiꝰ odoꝛe ſolẽt interire młtas a vul
pibo ⁊ q buſdã alijs aĩalibo noxijs patiunt᷑ in⸗
ſidias.ideoq; circa loca in qͥb verſant᷑ extir⸗
pãda ⁊ remouẽda ſũt oĩa in qb vulpes late⸗

ſififie poſſunt ad ponẽdas inſidias in nocte clau
Qdant᷑ in caueis optime circumquaq; minutꝭ

⁊ ſeptis nec ꝑmittant᷑ foꝛas ĩ nocte iacere.fert
em̃ ꝙ vulpis ſubdola intuet᷑ eas. quãtũcũq;
in alto exiſtẽtes loco.vt videãt ocłos eiꝰ lucẽ
tes.vt faculas ⁊ cauda q̃ſi baculo q̊dã mina
tur eis.vt ſic ꝑterrite cadãt.⁊ eas rapiat.pati⸗

unt etiã inſidias miluoꝝ ⁊ qᷓrundã aliaꝝ ra⸗
paciũ auiũ.et pᷣcipue aqᷣlarũ.cõtra q̃s tẽdant

funes vel vites ſeu vitalbe.ſup loca in qb de
die moꝛant᷑. Capiant᷑ etiã vulpes taliolis.vł
alijs ingenijs.⁊ milui retibo fiſco vł laqueis.
pituita his naſci ſolet.q̃ alba pellicula liguaʒ
veſtit extremã.hec leuit vnguibo vellit᷑⁊ locꝰ
cinere tãgit᷑.⁊ oleo trito plaga mũdata aſꝑgit᷑
Itẽ alei ſpica trita cũ oleo faucibo infert᷑ ſcaſi
ſagria etiã ꝓdeſt ſi cibis aſſidue miſceat᷑. Si
amaꝝ lupinũ ↄmedãt ſub oclis ſuis ipᷣa gra
na ꝓcedũt vt ait Palladiꝰ.q̃ niſi acu leuiter
aꝑtis pellicłlis auferat᷑ ocłlos extiguũt.poꝛtu
late ſuccꝰ foꝛinſecꝰ ⁊ mlieris lacte curari eas
aqffirmat.vl armoniaco ſale.cui mel ⁊ ciminũ
eqliter miſceant᷑ pedicłis etiã plurimũ mole
ſtant᷑.⁊ pᷣcipue cũ incubant q̊s ꝑimit.ſcaſfixa
gria ꝑiter infuſa cũ vino.⁊ amani lupini aq̃ ſi
penetat ſecreta pẽnaꝝ.vtilitas gallinarũ eſt.
qꝛ ex ipſis naſcunt᷑ oua.q̃ nutriunt coꝛpꝰ hũa
nũ multũ ⁊ ſubito.qͥbo vtimur ĩ cibarijs infi⸗
nitis.q̃ optie ſeruari pñt diu ſi ꝑfricãtur ſale
minuto aut muria ꝑ tres hoꝛas.deinde ablu

ant᷑.⁊ furfure ac paleis recõdant᷑.vel ſp teneẽ

tur ĩ ſale vt qͥdã dicũt. Itẽ ex eis naſcunt᷑ pul⸗
li.q cũ ſũt adhuc teneri ſunt ad cibũ opti.⁊ ſi
caſtrant᷑ fiũt capones.qͥ meliꝰ ceterꝭ pullis pi
gueſcũt.⁊ ſũt laudabilis nutrimẽti.caro etiã

ipſaꝝ galliaꝝ bona eſt. ſi adhuc iuuenes ſũt

⁊pigues.pẽne etiã ipſaꝝ cultur imponunx.

Capitulũ. lxxxvij. De to

lumbarijs quales eſſe debent.

W

OS

1
1

R RWWWNNNNWNNNNWNNWNNNNNNNNNI

Oluũbaria duob pcipue pñt fieri mõis
Ault ſuꝑ colũnis et ꝑietib ligneis muro
circũda lapideo.aut ſuꝑ turri de groſſo mu
ro ↄſtructa.⁊ vtraq; nidos ſeu nidoꝝ foꝛami
na põt hꝛe.Sʒ melioꝛ eſt q̃ in turri de muro

ᷓ de lignamie cõſtruit᷑.et meliꝰ eſt interiꝰ ni

dos hꝛe.nã ſi exteriꝰ hʒ nidos fimꝰ ipᷣaꝝ ꝑdi
tur.q magne vtilita exiſtit.⁊ eaꝝ pulũli facile
a rapacibo auibo capiũt᷑. Yiat ů turꝭ lapidea
lata vel anguſta ſᷣm dni volũtatẽ ac poſſibili
tatẽ.nõ alta multũ.cũ ꝑietibo leuigatꝭ ac deal
batis.albo cemẽto.hñs ab oĩb q̃ttuoꝛ ꝑtib
eiꝰ qᷓ̃ſdã bꝛeuiſſimas feneſtrellas ſeu foꝛamia
vt colũbis ſolũmõ ad introitũ exitũq; ſuffici
ant.ſub qbo ĩmediate ſit circuuꝰ quidã lapide
us eminẽs circũ circa.qͥ aſcenſuʒ muſtelaꝝ ⁊
aliarũ nociuarũ ferarũ impediat.ſuꝑ iectũ fe
neſtrã hẽat.ꝑ quã ingrediant᷑ colũbi.⁊ exeãt
q libent᷑ ad ſolẽ ſuꝑ tecto moꝛant᷑. Sint autẽ

caãcellata de lapidibo aut lignis ne ꝑ ipᷣam ra

paces volucres alis aptis intrare queãt. Ni
di foꝛmant interiꝰ q̊s quidaʒ faciũt rectos.et
mediocrit᷑ ſtrictos.qdã obliqs occultãtes in⸗
cubãtes colũbas.qdam pᷣterea ꝓuide faciũt
feneſtrellas latas. ⁊ modicũ cõcauas ſeu on

gas.płes ciſtellos ꝑuos circa pietes.? tectuzʒ

affigũt aſſerẽtes ĩ his colũbas libẽtiꝰ incuba
re.Sʒ exꝑimẽto didici q̃ſdaʒ eẽ colũbas q̃ li

benti in muro q; ciſtellis nidificãt.q̃ſdã o
ↄtrariũ appetere. ⁊ iterũ qſdã eẽ libentiꝰ inag
to.⁊ ſuꝑ qcunq; re cũ nido vł ſine nido inch

bãt.⁊ q̃dã libẽtius ſe occultant. Ideoq; nõ in
utile puto in colũbaria cuiuſcunq; generꝭ ni
dos hꝛe.vt diuerſis colũbaꝝ affecuiba ſauſſi⸗
at.q;ᷓuis qͥ in muro ſüũt a fimo et ſexcupedibꝰ

mũdent᷑ facilius.qð crebꝛo fieri expedit eo
ab eis cũ augmentant᷑ plimũ incubãtes colũ
be ledant᷑ Eſt etiã oꝑtunũ ꝙ intra colũbaniã

ponant᷑ trabes ĩ płibo ꝑtibo.⁊ pᷣcipue in circui
tu.⁊ aſſides ſuꝑ quibo tꝑe pluuiaꝝ ⁊ niuiũ.⁊
tpꝑe ſuꝑflui eſtꝰ colũbe in magna qntitate mo

rari ac qeſcere poſſint.ſic em a loco ꝓpꝛio non
facile deuiabũt.mundet᷑ etiã crebꝛo ipſaꝝ lo⸗

cus.⁊ vndiq; ſit decoꝛus.nã in pulcra domo

ſicut ⁊ homines moꝛant᷑ auidius.Et nota ꝓ
vnũquodq;ʒ par tres vel duos ad minꝰ vult
hꝛe nidos.licet aliqũ augeant᷑ ⁊ multiplicen
tur in tm̃ ꝙ replent nidos omes.⁊ ſolariũ at⸗

q; trabes.et cetera loca omnia.

Capttulu. xxxuiij. Qua

lit᷑ noua colũbaria dñt pᷣmo muniri colũbis.

bario.nec p

Nonus

Acolumbarijs nouis columbi ſe⸗
nes ponendi nõ ſunt.nam recedunt ⁊
4 ꝓpꝛia reuertunt᷑.ſed ponendi ſunt

iuuenes cũ pennas cõpletas habent. vel qua

ſi completas. Et ex his qui ponunt᷑ melio⸗
res ſunt ſaxaroli ⁊ poſt ipos turgai ſic a vul
go ex pennarũ coloꝛe vocatitales enim in co

lũbarijs melius durare cernunt᷑ q; ceteri.al⸗

bi vᷣo vitent᷑ omnino.nã durare non poſſunt.

eo ꝙ ab auibus rapacibo nimis remote vidẽ

tur. ⁊ quanto plures in pꝛimis ponent᷑ tanto
velotius implebit᷑ locus.ponẽde ſunt pꝛeci⸗

pue de menie auguſti ⁊ ſeptẽbꝛis.vel etiã iua⸗
lij: quia tunc facilius inueniũt cibũ in agris
pꝛopinquis.pꝛopter qð non elongant᷑a coli
rdunt᷑.de menſe autẽ marcij api
lis vel maij ponẽdi nõ ſunt.pꝛopter cõtrariã
rationẽ. Circa quindecim dies ad minus te
neant᷑ clauſi vel incluſi.erit vtilius.quia tuc
erunt pinguioꝛes et ad reuertendũ ꝑitioꝛes.
nã in pꝛimis qndecim diebus macre efficiun

„

2 .

tur.quia tũc bene vacare ignoꝛant.et cum in
cluſi moꝛant᷑. Et poſtea quibuſdã diebus tri
buant᷑ eis in colũbario copioſe bonꝰ cibus ⁊

aqua poſt dictü tempꝰ aperiant᷑ tẽpoꝛe nubi
lo vel ſereno.ſed cõmodoſius pluuioſo.quia
tiunc exeunt ⁊ reuertunt᷑ interius.⁊ non ſubi⸗

to euolant ad remol. „?
Capitulu.lxxxix. Quali⸗
ter ſunt tenendi vt libentius moꝛentur et be⸗
ne fructificent.

Ai naſcunt᷑ in columbaria vel ꝑui po⸗

munf in ea non facile recedunt.ſed va⸗
dũt quandoq; ad alias columbarias in qui⸗
bus inueniũt eſcam.quãdo non pꝛebet eis in

ſua nec in agris inueniũt.et quaſi oẽs poſtea

tempꝑe quo nõ egent eſca reuertunt᷑ ad ſuam.

et ad hoc valet plurimũ habere ſuam pulcrã

et bonam. Si tẽpoꝛibus quib non inuemũt

eſcam copioſepꝛebet᷑ eis in ſua.quod eſt cuʒ
nix vel foꝛtis eſt glacies ſuper terrã.et de mẽ⸗
ſe apꝛilis et maij aratis ſtipulis non recedũt.
et plurimos fetus edunt. Cibus autẽ eis cõ⸗
uUeniens eſt frumentũ faba vicia milica ⁊ ce⸗

tera genera que libenter ſumunt.centũq; pa⸗
rijs columbarũ detgranoꝛũ pars coꝛbis oc⸗
taua diebus ſingulis.et duplũ cuʒ nihil om⸗
nino per ſe inueniũt.potus etiam in colum⸗

baria detur eis ſufficiens quotiens aquã niſi
valde remotã pꝛopter eſtũ vł glaciẽ inuenire
non poſſunt. vel ponatur in aliqua re pꝛope
columbaria.ad quã deſcendere queant:itaq;

ſ

e⸗
n
hnt
n
lio⸗
l
nc—
A.
n.
lmo⸗
eci⸗
fin⸗
gis
coli

Nrfii

zuste
tatü
es,
Keiun
umin
dusei
ibus1
ehubi
ſoqui
nlaoe

alt

rabe⸗

nipo⸗
Uw⸗
gui⸗
sin
oſte
ſvam,
pular
nenut
taz
deme⸗
ioc⸗
11a⸗
Pba⸗
ſs ol⸗

Scipuũ ⁊ fere neceſſariũ eis eſt ipſoꝝ man

ſio ſit ꝓpe locuʒ vbi aq̃ᷓ influat. vñ ⁊ bibere ⁊
vbi lauari poſſint.ꝑ mũde hee volucres ſũt.

vt ait Varro.optimũ eſt ꝙ de oibus granis

exhibeatur eis.vt ſunt frumẽta faba minuta

moiũ citercula vicia oꝛobũ milica oꝛdeũ ſpel

ta lolia ⁊ cetera grana vt videat᷑ qð libentius
appetũt.⁊ id pᷣcipue det᷑eis vt auidiꝰ ibi mo⸗

rnt.⁊ pluries pariãt. Palladiꝰ ait ꝙ fet fre⸗
Intant ſi oꝛdeũ toꝛrefactũ vel oꝛobũ vel fa⸗
bã ſepe cõſumant.dicit etiã ꝙ nihil expetunt

niſi vt eſtate q̃ maxie pingueicüt triticũ vłmi

liũ mulſa maceratũ ſꝑ accipiãt. eſt aũt mulſa
Aqaq mellica in qua qcunq; grana mollita ſunt
ciſq; data nõ recedũt ⁊ alios illuc ducunt vt
A nõ paud aſſerit᷑. alij autẽ dicũt nõ referre an

ſi ſit mellita eſca an nõ.cũ eis dat᷑ eſca in veſ⸗

ꝑe potiꝰ q; in mane.vt in die pcurẽt eſcã ſibi

q̃rere.⁊ qͥ nõ inueniũt intꝰ inueniãt. Nã ſt ida
ret᷑ in mane nõ ꝓcurarẽt alibi inuenire.ſed tẽ
poꝛe niuis debet in mane tnibuere. ne exeant
ad loca in quibus capiuntcum cenũ eſt ali⸗

bi non poſſe inuenire.

Capttuln; xt. Dec

paſtoꝛum columbarum.

nitio

Alrlrlto: columbarũ ſepe debet eis mũda

le locũ.⁊ fimũ reponereqͥ ad agricultu⸗
rã eſt optimꝰ.⁊ ſi quẽ inuenerit vulneratũ cu
ret.ſi quẽ moꝛtuũ eijciat. Itẽ ſi ſunt minꝰ fe
ri ⁊ bellicoſi vt alios ledat. eos inde remoue⸗
at. ⁊ ĩ aliũ locũ ſecretũ ab alio ꝑ ſe ponat. Si

ꝗ pulli ydonei ſunt ad vedendũ eos ꝓmat. ci

bũ ⁊ potũ cũ opus erit ſufficient᷑ eis tribuat.
Mi ſolent ſaginare colũbinos p ullos q̃ plu
ris vẽdant ſecludẽt eos cũ iã ſint pluma tecti
cibãtq; illos pane calido mollificato maſtica

to0 vel molli. hyeme bis. eſtate ter q̃libet die.

ſcʒ mane meridie ⁊ veſꝑe.eos vᷣo q iã pẽnas

magnas hre incipiut reliquũt modo illoſis.i.
fraci cruribo matribo nutriẽdos 27 impiguan

dos. vl extrahũt de pẽmis vniꝰ ale. nam qͥ ita
educant᷑ celeriꝰ ipinguant᷑ qᷓ; ceieri.vt ait var
ro. Itẽ debet eos curare ⁊ tueri ab oĩbo nocu

mẽtis.ledunt᷑ em ⁊ capiunt᷑ ab ancipitre mu⸗

n0o ⁊ falcone ⁊ ceteris qduſdã auibo rapacibꝰ.

d̃s occidere põt duabo vgulis viſcatis in tra
defixis int ſe curuatis.cũ int᷑ ipſas poſſit aĩal
obligatũ ſic em ea facile deciꝑe debʒ⁊ poteſt.
Palladiꝰ pᷣterea dicit ꝙ muſtelis tute fiunt ſi
int eas feiꝰ pꝛoijciat᷑ ſpoꝛtea qͥ aliaʒ calciant᷑.
Itẽ dicit optere rute ramulos plurib locꝭ ſu
ſpẽdere cõtra aĩalia inimica. Itẽ ledunt᷑ a fa⸗
ginis muſtelis ⁊ cattis ⁊ ceterꝭ pluribo anĩali
bus ꝗ de raptu auiũ viuũt. cõtra q dʒ cuſtos
hoſtiũ ⁊ oĩa loca vñ intrare pñt optie claude
re.⁊ ſtafas circũquaq; eminẽtes pcurare ne

qd ſuꝑius per parietẽ reꝑe poſſit. Itẽ ledunt᷑

ab auibo rapacibo tã diurnis q; nocturnis.cõ
tra qᷓs claudat cuſtos de nocte feneſtrã. vel ſi
ea apꝑta itrauerit auis rapax ⁊ ipᷣe audiat ſpa-
nẽtũ ⁊ ſtrepitũ colũbaꝝ intrat audacter in eã
cũ lumiĩe.auẽq; capiat ⁊ occidet.nec curet de
exitu colũbaꝝ.Aues ant diuturnas cũ viſco
vel ꝑua reticula capiat ⁊ occidat.feneſtrã aũt
de ſubſellis cãcellet ⁊ claudat.vt colubi intra
re valeãt ⁊ exire nõ autẽ auis rapax q ſolũmõ
intrat alis aꝑtis. Itẽ moleſtant᷑ pulli plerũq;
ſexcupedibo qð cuſtos inqrat.⁊ nidũ abijci⸗
at.alũq; mundũ ponat. Itẽ naſcu nt᷑ eis na⸗
rioli circa oclos ꝗͥ excecãt eos.maxie de mẽſe
auguſti.vẽdendi ſunt aut comedẽdi cuʒ ſolo
capite ſunt infecti. Itẽ recedũt aliqñ qꝛ nõ ha
bẽt qͥd edãt. cõtra tribuat eis vel qꝛ nimiũ ab
aialibo rapacibo infeſtant᷑.aut terrent᷑cõtra qᷓ
iuuat ipos cuſtos vt diri. Icc moꝛiunt᷑ex ſe⸗
nectute.nam vltra octo annos non inueniũ⸗
tur in columbarijs vurare vt dicunt experti.
Itẽ debet cuſtos ſepe ad eos accedere.?⁊ quo

9

tlens in columbariã intrat aliquã eſcam mo

dicu ſecum poꝛtare tẽpoꝛe cõgruo.eoſq; ſema
per aliquo certo ⁊ conſueto modo vocare. vt

magis domeſtici fiant. Item debet cuſtos te
gulam figuli pꝛo aqua tenere in colũbario.qͥ
aſſidem habeat ſupꝛa ſe aliquantulũ eleuataʒ
habentẽ multos ⁊ ſpiſſos pedes inciſos atq;
adherẽtes inter quos poſſunt caput ponere.

⁊ aquam haurire ne in vas intrare vt aq̃ mũ

da permaneat.

Capitul xtj. De vtilita P

te columbarum.

mnanm diebus. xl. cõcipit parit incubat et
educat. ⁊ hoc fere per totũ annũ faciunt. tan

tummodo interuallant a bꝛuma ad equino⸗=
xiũ vernũ.pulli naſcunt᷑ bini qui ſimulaccre
unerũt.⁊ habẽt robur cũ matrib pariunt. ſed
experti noſtri tpis in ꝑtibus noſtris diennt

ꝙ poſt ſex menſes pariũt ⁊ non ante.⁊ donec
viuũt quattuoꝛ vicib ⁊ quinq; ⁊ ſex.⁊ ampli
us faciũt pullos in anno ſi eſcã inueniant vł
habeant habundanter.ꝙ ſi nihil tribuit᷑ ter
ad minus pariũt.ſcilicʒ in eſtate.pulloꝝ car⸗
nes ad eſum ſunt valde bone ac delectabiles.
2 libenter emunt᷑. Item ipſoꝛũ fimus eſt opti
mus oibus plantis ⁊ ſeminibo.?⁊ poteſt ſpar⸗
gi quocunq; tẽpoꝛe anni quotiens aliqͥd ſeri
tur cũ ipſo ſemine.ac etiam poſtea quãdocũ⸗

q; ⁊ vnaqueq; coꝛbis ipᷣius valet ſiue equiua

let fimi ouiũ quadrupedũ vni plauſtro. nam
ex viginti coꝛbibus ſatis cõmode ex.xxv.be⸗

ne ex. xxx. optime impinguat᷑ bubulca frumẽę

ti.ſi manibo per agrũ ſpargat᷑ equaliter.⁊ cuʒ

ipſo grano tunc ſato vertatur Et nota ꝙ tria

paria columbarũ in anno faciunt coꝛbum ſi⸗
mi.ſi columbaria nidos intrinſecos habeãt.

2 quãtomagis cibant in eo tãto plus fimi re⸗

cipietur ab eis.quia diutius moꝛatur in ipᷣa.
quaſi ſemper cogant᷑ extra querere victum.
Item eſt alia vtilitas vt generaliter pꝛedica⸗

tur ꝙ poſſunt pꝛouincijs cũ litteris ſub cau⸗

da vel ala ligatis ad loca lõginqua tranſmit
ti.ſi de loco ad quem deſtinant᷑ delati ſunt ad
locum vnde mittunt᷑. Iteʒ refert Palladius.
neſcio ſi ſit verum ꝙ inducunt alios ſi ci⸗

mino paſcũtur aſſidue.vel ſi irici alarum bal

ſami liquoꝛe tangantur.

Capitulum xtij. Detur

turibus.

Jhil columbis fecũdius vt ait Aarro.

—r- J — ℳ

—
S⸗ —,N —

Ro turturibo locum cõſtituendum pꝛo

uige magnũ vt multitudinẽ alere velis
ecumq;. Item vt de columbis dictũ eſt vt ha⸗

beant hoſtiũ ac feneſtras ⁊ aquã purã.ac pa

rietes munitos tectoꝛio ⁊ in eis habeãt mul⸗
tos pales infixos.ſuper quibo cõmode moꝛa
re poſſint.⁊ locum paratũ cõgrue in quo pa
ſcant᷑ cibatui obijciunt triticũ ſiccũ in cente⸗
nos vicenos turtures fere ſemodiũ.quotidie
purgant᷑ eoꝛũ ſtabula a ſtercoꝛe.ne ledantur.

quod qͥdem ſeruat᷑ ⁊ eſt bonũ ad agrum colẽ

dũ ad ſaginandũ aptiſſimũ tẽpus eſt circiter

menſem ⁊ cũ matres eoꝛũ plurimos gignunt
pullos in quibs maxime fructus cõſiſtit. Au
cupatoꝛes tamẽ lombardie pᷣcipue Cremo⸗

ne tota eſtate turtures feras rhetibus capiũt

⁊ in domuſculã clauſam ⁊ lumoſaʒ includũt.
eiſq; dant continue aquã puram.⁊ miliũ quã
tum ſummere volunt.⁊ vſq; quaſi ad hyemẽ
vel poſt partẽ autumni ſeruant. ſicq; quingẽ

tas ⁊ mille quandoq; cõgregãt.que ineffabi⸗

liter impinguantur.⁊ ſic impinguatas opti⸗
me vendunt.

Eamrulum xlt etur

lis 2 merulis perdicibus ac eo coturnicibus
impinguandis. ee

magni
revoler
ſtoli
kene
ſnuin
ſpent
Msl
Sig
urtap
Maes
(eſgee
cübabe
Allan
Aſeheſt
ſice el
edaſc
erhunne

umpꝛo
revelis
be⸗
fiace
imo⸗
Lenon
os
cante⸗
lotde

Li vult pᷣdictas aues vel alias que pi
gu5ues care veniunt habere locũ.faciunt

clauſum ⁊ tegulis vel rethe magno coopertũ
magnũ ſcdᷣm quantitatẽ auiũ quas inciude⸗
re volet.in hoc tectũ aquã venire opoꝛtetp fi
ſtulã. ⁊ eam ꝑ cannales anguſtos ſerpꝑe qͥ faci
le extergi poſſint.naʒ ſi lata diffuſa eſſet aqua
inquinaret᷑ facilius ⁊ biberet᷑ inutilius.⁊ que
ſuperat ad potũ auiũ per fiſtulã exeat.ne luto

aues laboꝛẽt.hoſtiũ habere debet hüũile ⁊ an⸗

guſtu.quo cuſtos vix intrare queat.feneſtras
raras.per q̃s nõ videant᷑ extrinſece arboꝛes.
yt aues.eò ꝙ earũ aſpectus ac deſideriũ ma⸗
creſcere facit volucres incluſos.tm̃ lumis lo⸗
cũ habere opoꝛtet.vt aues videre poſſint vbi
aſſidant.vbi cibus vbi aqua ſit circa hoſtia
ac feneſtras.talis ſit munitio.ne mus vel mu
ſtela vel alia beſtia intrare poſſit. circa huius
ædificij parietes intrinſecꝰ multi ſint pali.vbi
aues aſſidere poſſint.⁊ etiaʒ partice inclinate
ex humo ad parietes.qbus multe partice ad
nectant᷑ ex tranſuerſo modicis interuallis ad
ſpeciẽ cancelloꝛũ.cibatui turdoꝛũ ponantur
offe glomerate ex ficis ⁊ farre mixto.ceterꝭ tri
buant᷑ grana qbus vti cõſucuerũt.⁊ eam pꝛe
cipue auidis ſumunt diebus viginti anteq;
tollere vult turdos largius det cibum ⁊ farre

Nonus Cxxxii

E apibo tnernrin ddicaOm deipſre

*
ſubtilioꝛe incipiat alere. Cum opus eſt vt ex
boc ſumant amario excludant ydonee ĩ mu⸗

nuſculis amariũ qð eſt cũ maioꝛe coniunctũ

hoſtiũ lumine illuſtrioꝛe ibi cũ enim numex.
habet excluſum quẽ ſumere vult oẽs occidit
hoc ideo in ſe cluſo clam ne reliqui ſi videant

terreant᷑.⁊ alio tẽpoꝛe venditiõis moꝛiantur.

vtilitas ⁊ delectatio in his eſt qꝛ miles ⁊ par⸗
ui pꝛecij includunt᷑ ⁊ impinguati care veneũ=t
⁊ dominoꝝ eſui ſatiſfaciũt ad votũ pꝛo ſe ⁊ qͥ
buſcũq; voluerint qtienſcũq; fuerit optimũ.

Capitulu. xtiuj. De ledi⸗

— 2
e,
. 7.

ſtatione ſeu ſedibi.de quibo dicit Palla

dius.q; locari debẽt in aliq̃ oꝛti ꝑte ſecreta et
apꝛica.⁊ calida.⁊ a vẽtis remota. Nã ipᷣe ꝓ⸗

hibet pabulũ ferre domũ (vt ait Virgiliꝰ) lõ

ge ab habitabilibo domibo vt furũ ⁊ acceſſus

hoĩm pecudũq; ſubmoueat᷑.vbi ſi habũdan

tiã floꝛũ q̊s vel in herbis vel fruticib vel etiãẽ
arboꝛibo pꝛocuret induſtria. Sint aũt arbo⸗
res a ſeptẽtrionali parte diſpoſite.fons vł ri
uus ſit qui foꝛmet humiles tranſeundo lacu

nas. Varro autẽ dicit idẽ ſcilicet ꝙ Bem zu⸗ H

xta villã dñicam. ſed potiſſimũ vbi non reſfſo

nẽt ymagines.i. voces ethi. hic em̃ ſon fuge

exiſtimat᷑ pꝛocerũ eſſe. Iteʒ eſſe deberi dicit in

gere tpato neq; eſtate frigido.neq; byemenõ
oppᷣſio.vt ſpectet potiſſimũ ad vbernos oꝛt//

id eſt ad eã ꝑtẽ in qͥ hyeme ſol oꝛit.q ꝓpe ſelo⸗

ca habeãt ea vbi pabulũ ſit freqᷓns ⁊ aq̃ pura
Virgiliꝰ vᷣo addit ꝙ añ ipſarũ hoſpitia fron
detes arboꝛes debeẽt eſſe. Itez dicit ꝙ in aq ꝗ
ibi ſtabit iners ſe pꝛofluet debẽt cõuici tranſ⸗
uerſe ſalices ⁊ grãdia ſaxa.vt põtibus crebꝛis

profſint cõſiſtere. ?⁊ alas pãdere ad eſtiuũ ſolẽ.
Iterũ ait palladiꝰ ꝙ podia trinis alta pedib-

fabꝛicent᷑.⁊ oꝑe albario leuigent᷑ ꝓpter lacer
tarũ ceteroꝛũq; aniĩaliũ noxiã quib⸗ eſt moꝛis
irripere. ⁊ ſuꝑ podia aluearia collocent᷑.ita ꝙ
vymbꝛe penetrari nõ poſſint.ſpaciolis inter ſe
Diſtantib⸗ ſegregata. Itẽ vt

terãat herbas. Iẽ abeſſe debẽt ſtelliones la⸗
certe ac yvrũdines. cetereq; aues nocue.ꝗ inſi
diant᷑ ⁊ nocent eis. abſit etiã granis odoꝛ ce⸗
ni quarumlibet aliarum rerum.

rijs qualia eſſe debent. ò—Bc
Aluearia melioꝛa ſunt(vt palladiꝰ ait)

coꝛtex foꝛmanit. marxie rapt ex ſube⸗-
re. qͥa nõ trãſmutãt vim frigor vel calorꝭ. pnjt
tñ ex ſerulis fieri. Si bec deſunt ſalicinis vi⸗

tminibo fabꝛicent᷑ vel ligno cauate arborꝭ aut
tabulis. fictilia deterrima ſunt.qᷓ ⁊ hyeme ge⸗
lant᷑ ⁊ eſtate ferueſcũt.anguſtꝰ tñ aditꝰ admit
tat examĩa ꝗꝓpier frigon iniuriã ⁊ calorꝭ.ſane
vẽtis frigidioꝛib ꝑies altꝰ obſiſtat aditꝰ oẽs
ſoli apponant᷑ vyberno.qui in vno coꝛtice duo

vl ires eſſie debebũt.ea magnitudine qᷓ ingreſ
ſu que apis magnitudinẽ nõ poſſit excedere.
Sic eccia noxijs anialibo ingreſſu reſiſtat an⸗
gu ſto. vl ſi apes voluerint obſidere exeuntes
Alio vtent᷑ ingreſſu.nã ſi aditus nõ ſunt angu

ſti (vt au Virgilius)frigoꝛe mella cogit cõge

lat hyems eadẽq; caloꝛ liq̃facta remitit. vira

q; vis apibo parit᷑ metuẽda eſt. ſy pꝛo magna
pte hoĩes nr̃i tẽpoꝛis vno ſolo mediocrit᷑ ſeu

magno vtunt᷑ foꝛamie. infra mediã aluei ꝑtẽ.

Itẽ debent aluearia eſſe magna pꝛo magno
cxamie.parna pꝛo ꝑuo.licet in ꝑuo ſepy exa

mie emittãt.quia duo examia in paruo ſimul
clſe nõ poſſunt.alta ſeu longa ſint vno pede ?⁊
dimidij. vel duobo. ? lata circa duos ſemiſſes
aut modicũ plus vel minꝰ. Vir autexpertiſ⸗

irgiliꝰ ait alo⸗
co apũ abeſſe debẽt oues ⁊ edi.qͥ floꝛibꝛ inſul
ãt. Itẽ vacce ne roꝛẽ deglutiãt.et ſurgẽtes at

ſimus mibi aſſeruit. ꝗ; melioꝛa ſunt aluearia

quadrata ex tabulis cõſtructa qᷓ; rotũda. Et

melius.qꝙ iaceant anteriꝰ arum decliuia q;

erecta. quoꝛũ cõmode poſſunt acies vna ſuꝑ
aliã collocari. ⁊ hec aluearia fundũ ab vtraq;
capite habere debẽt taliter diſpoſ⸗ ituz. ꝙ inde
poſſint facite remoueri cũ opus erit de melle

tolli.fundus anterioꝛ hẽe duo foꝛamia ꝑua.

⁊ poſterioꝛ vnũ in parte infima debet ꝑ que
ab vtraq; parte ingrediant᷑ ⁊ egrediant᷑ pes
Retulit enã ſe inuenire ias melius laboꝛare
cuũ aluear interius ſit obſcurũ.qð argumẽtũ
eſt.qꝙ foꝛamina debẽt eſſe parua.⁊ nimule om
nes aluei optie ſigillate.ad qð multũ facit o
m induſtria. videmus em ꝙ foꝛamia magna

„

„

„»„

bulo coꝛꝑpe putrefacto( vt ait Varro).

Sm modũ ſilem Wirgilius ait mgẽjm Archa

diũ pꝛimũ huius rei fuiſſe auctoꝛc.⁊ inueniſſe
modũ.eligit᷑ ̊ locus anguſtꝰ.parietibo clau⸗
ſus. anguſtiq; vmbꝛice tecti hñs q̃ttuoꝛ obli
J feneſtras. tum vitulus bima querit᷑ huic ge
mie nares ⁊ ſpũs oꝛi multũ reluctãti obſtruit᷑

plagiſq; ꝑempto tonſa viſcera ſolunnt᷑ ꝑ inte

grã pellẽ.ſic poſitũ in loco clauſo relinquunt
⁊ ramea fragmẽta coſtis ſubijciũt chimũ vi⸗
delicʒ caſiaſq; recẽtes.hoc gerit᷑ cũ cephirus
pꝛimo ſpirat. anteq; pꝛata vireſcant. ⁊ anteq;ᷓ
yrũdo veniat.nidũq; ſuſpẽdat.tũc humoꝛ vi
tuli tepefact eſtuat.⁊ apes creat.qͥ pᷣmo ſine
pegddib apparẽt. mox ſtridẽtibo pẽnis miſcent᷑
Capitulu;. xtvij. Qualt
emi dñt ⁊ qliter deferant᷑ ⁊ q̃liter inueniunt᷑.

nnNapiboy optie ſüt pue varie rotũde( vt
aaiit Uarro)in emẽdo emptoꝛem videre

odhptet valeãt an ſint egre. Sanitatis ſigna ſi
ſint freqnter in examie. ⁊ ſi nitide.⁊ ſi opꝰ
faciũt eſt equabile ac leue. Oin? valentiũ ſi⸗
gna ſunt plloſe ⁊ hoꝛride.vt puluerulẽte.pꝛo
nidendũ eſt vt plena cõꝑent᷑ aluearia q; rem
vyl inſpectio vel murmurꝭ magnitudo vl fre⸗
Intia cõmeantis vł remeantis examis ꝓbat.
Si trãſferende ſunt in aliũ locũ id facere di⸗
ligenter oꝑtet.⁊ tꝑa qbus id potiſſimũ facias
giĩaduertendũ.⁊ loca qͥ trãſferas ydonea ꝓui
dendũ.temꝑat verno potiꝰ q; vberno.nã hye
me difficult cõſueſcũt trãſiata manere. itaq;

cCirca byemẽ cera obturat.ſoꝛamine ſolo relis
Cclo ad foꝛmã ipſarum.—e

Capttuinz xruj. De⸗
bus qualiter naſcantur.
PPes naſcunt᷑ ꝑtim ex apib. ꝑtim ex bu

4

rvicina potiꝰ q́; lõginqᷓ regiõe traſſerẽde ſunt.
ne terreant aeris nouitate. Si vo ſunt lõgiꝰ⸗

*

aduehende collo nocte poꝛtent᷑. nec collocare

nec aꝑire aluearia debemꝰ. niſi veſꝑe inſtãte.
Svpeculem? deinde poſt triduũ ne oẽs ſuus
Aunuas examie egrediant᷑. boc em ſiò fugã ar
ridpe meditant.nõ tñ credunt᷑ fugere.ſi ſtercꝰ
pPppmogeniti vituli illiniamus oꝛibo vaſculoꝝ.
§väydlrt palladiꝰ ait.meſe aplis(vt idẽ ait)locis ag
uiss apes qremus.ac pᷣmo q; lõge aut ꝓpe ſint
eerploꝛemꝰ. rubꝛicã liqdaʒ vł qͥd aliud tingẽs
bboeꝛeui vaſculo geram infuſam. ⁊ obſeruemꝰ
ſontes aut aqs vicias.tũc doꝛſa apud biben
tniũ tãgant᷑ illo liquoꝛe tincta feſtuca. ⁊ ibidem
moꝛemur ſi cito reuerſe fuerit qᷓs tinximꝰ.ho
ſpitia eoꝝ ꝓxima eſſe coàſcimꝰ.ſi tardo ſpa⸗
tio lõgioꝛe ſubmota ꝙ pꝛo moꝛa tpis extima
m'. ad ꝓxia facile venies. ad lõginꝗ hoc ge⸗
nere ꝓducimꝰ canne vnũ internodiũ cũ ſnuis

recides articlis. ⁊ latere aꝑies.vbi mel exiguũ

mittes. ? iuxta fontẽ pones.cũ adid ꝑuenerit
apes atq; ingreſſe fuerint poſt odoꝛeʒ ſoꝛamẽ
pollice ↄpoſto claundes.⁊ vnã im patiarꝭ exi

re.cuiꝰ fugã ꝑſeq̃re.ea tibi ꝑtem demõſtrabit

hoſpitij.cũ eã ceꝑis nõ videre continuo emit
tes a terã. ⁊ ſequerꝭ ita ſingłe ſubinde dimiſſe
te faciẽt vſq; ad locũ examinis ꝑuenire.Aliq
mellis bꝛeuiſſimũ circa as ponũt in vaſcu⸗
llo. e ꝗᷓ cũ apes aquã deguſtauerit ad cõmüe
prabulũ ꝑgens alias exhibebit. quaꝝ frequ⸗⸗
tia ſubinde creſcente notata volantiũ ꝑte vſ⸗ interfice 4 18 eſt
H coꝛrũ pit aluũ.eo ꝙ fugat aut cũ multitudine
fuget᷑.⁊ ſic ſedabit᷑ apũ pugna.vt Virgilius
ſcribit. menſe maij (vt ait Palladius)incipi⸗
unt augeri examia. ⁊ in extremis fauoꝝ par⸗
tibo maioꝛes creant᷑ apicule.q̃s aliqͥ reges pu

Gqad examina perſequeris.

Capitulum. xrunij. Qua

liter tenende ⁊ pꝛocurande ſunt apess.
Aliitos apum ꝓcurare dʒ vt circa ipaꝝ
locũ ſit habũdãtia floꝛũ.q̊s vel in her⸗

dbies vel fructib vlł arboꝛibe ꝓcuret.induſtria
herbas nutriat oꝛiganũ.timũ.ſatureiã.ſerpil
lũ.violas.amaracũ.iacinctũ.quirꝭ vł gladio
lus dẽ narciſcũ cretum. ceteraſq; herbas ſua
nis odoꝛis.⁊ floꝛis in fructibi qq; ſint roſe li
lia roſmarine edere.in arboꝛibo. Amigdalus

pſicus pirus.pomi fereq; arboꝛes ꝗbo nulla
amaritudo rñdet floꝛis vel ſucci. Silueſtria

vo glãdifera robura.buxꝰ.terebintꝰ. lentiſcꝰ

cedrꝰ.tilia. yles.pinꝰ.⁊ taxi remoueant᷑. Su⸗

paicta em dulce mel efficiũt. cetera ſapoꝛẽ ru
ſtici mellis pᷣbent. vt Palladiꝰ ait. Ea pcipue

ſunt ſerẽda.ſi pabulũ naturale nõ eſt(vt dicit
AVarro )q maxie ſecuni apes.vt ſunt roſe.ſer⸗

ono loco tranſtuleris: ?

Nonns Cxxxiiif.

pillũ. apiaſtrũ.papauere.faba.lena.piſuʒ. egi
niũ. capꝛa. medice maxie titiſimq; valentibꝰ
ytiliſſimuʒ eſt etem̃ ab eqͥnoxiũ verno floꝛere
incipit.⁊ ꝑmanet ad alterũ eqͥnoxiũ autũnale
Szʒ apiũ ad ſanitatẽ aptiſſimũ.ad mellificiũ

thimũ.his aquã liquidaʒ vñ bibãt eſie oꝑtet.
eãq;/ ꝓpinquã q̃ nõ fluat.vel in aliquẽ locũ in

Hiuat.ita vt ne ꝓfunda vltra duos vłtres di⸗
gitos ſit.in aq̃ iaceãt teſte aut lapilli.ſuꝑ qui
bus aſſidere ⁊ bibere poſſint.in aqua diigẽs

habẽda cura eſt.vt aqᷓ ſit pura ad bonũ melli
ficiũ vehement᷑ pꝛodeſt.⁊ qꝛ non oĩs tẽpeſtas

grãdinũ vel pluuiaꝝ aut vẽti vel frigorꝭ eas
d paſtũ pꝛodire longiꝰ patit᷑ pᷣparandus eſt
his cibus ne melle cogant᷑ ſolo viuere. autre

linquere examiatas alueos. Igit᷑ ficoꝛũ pin⸗
guiũ circiter decẽ põdo decoquunt᷑ in aq̃ cõ

gus ſex quas coctas inoffas ſepe apponunt.
Alij aquã mulſam in vaſculis vt ſint pꝛope

curãt.in q̃ addũt lanã purã.ꝑ quã ſugãt vno

iꝑe ne potu nimium umpleant᷑.aut incidãt in

aquã.⁊ ſingula vaſa ponunt ad alueos.Alij
vuã paſſam ⁊ ficũ cũ piſtauerint effundũt in

ſappã. atq; ex eo factas offas apponunt ibi.ad
Is in hyeme ad pabulũ ꝓcedere poſſint ver⸗

no tꝑe ⁊ eſtiuo fere ter in mẽſe melleariꝰ inſpi

cere debet fumigãs leuiter eas.⁊ a ſpurcicijs
purgare aluũ.⁊ vermiculos eijcere. Pꝛeterea
vt anĩiaduertat ne reguli plures exiſtant.inuti

les em ſunt ꝓpter ſeditiones. Nã duo ſunt ge

hera ducũ.vt Mecenates ⁊ Virgiliꝰ ſcribũt
niger ⁊ varius q melioꝛ eſt. debet & melleariꝰ
interficere nigrũ.qͥ alteri regi ſeditioſus eſt.⁊

tãt. Sed greci ceſereos vocãt ⁊ vocan iubẽt.

ꝗqꝛ requiẽ cõcutiũt quieſcentis examis.nune
papiliões habũdant qͥs necare debemꝰ. Iteʒ
circa initiũ a ſoꝛdib liberãdi ſunt aluei.qꝛ to

ta hyeme eos mouere aut aꝑire nõ poſſumꝰ.

ſeg hᷣ die apꝛico ⁊ tepido faciẽda ſunt.vt pen
nis maximis auiũ magnaꝝ qͥ habent rigoꝛẽ.

vel alio ſimili oĩa interioꝛa mundent᷑ q̃ manꝰ

noõ valebit attingere.tũc rimas oẽs q̃ ſunt ex⸗

trinſecꝰ luto ⁊ funo bubulo mixtis liniant.⁊
inſuper geneſtrꝭ ⁊ alijs tegumẽtis ad poꝛticꝰ

ſimiliter operiamꝰ. vt a frigoꝛe poſſint ⁊ tem⸗
peſtate defendi. Bonꝰ cuſtos menſe ſeptẽbrꝭ
debet aluearia vetuſta cognoſcere. ⁊ plena ⁊.
grauia q in ea eſtate nõ ggier at er zmi Ven

nin

Librr

dere.ac apes occidere. ⁊ facere mel eoꝛnm eo

modo q infra ſuo loco dicet᷑ Itẽ debʒ cuſtos
vt expti affirmãt tenere in eſtate aluearia cuʒ
ſubtilibo fragmentis tabulaꝝ. paululũ eleua
ta.qᷓs apes vix ingredi ⁊ egredi poſſint.ſʒ nõ
lacertule.in hyeme vᷣo cũ fimo bubulo ꝑ op
time obturata. Item cũ nimis depauperant᷑
melle qð cognoſcit᷑ viſu ſi ſubtus inſpiciat᷑.
vel põdere vel facto meliꝰ ſupꝛa ꝑtem mediã
Eꝑuo foꝛamie ac per ipᷣm mũda virgula inter⸗
miſſa exhibeãt eis mel vel pullũ aſſatũ.vl ali
as carnes. Item dicũt ꝙ ſi alueus piguis eſt
Dimittant᷑ hyeme ſuꝑ ſedibus ſuis.ſi macrũ

ponatur in medio in loco obſcuro pꝛeparato

ne mures obſint.

mMentis apum ⁊ eoꝛum cura.

Ronidendũ eſt (vt ait Aarro) ne infir
mio?es a valentioꝛibo oppꝛimantur. eo

em̃ minuit᷑ fructus.itaq; imbecillioꝛes ſecre⸗
tas eoꝛũ rege ocioſo ſubijciũt altero regi.qui
crebꝛius inter ſe pugnabũt aſpergi.eas opoꝛ
tet aqua mulſa. qͥ facto nõ modo deſiſtunt a

gis ſi melle ſunt aſꝑſe.qua ꝓpter odoꝛẽ auidi
us applicãt ſe atq; obſtupeſcũt.putantes ſi ex
alueo minꝰ freq̃ntes enadũt.aut ſubſidit ali⸗
qua ꝑs ſubfumigandũ ⁊ ꝓpe aponendũ ali⸗
quid bene olentiũ herbarũ.maxime apiaſtrũ

⁊ timũ. Pꝛouidendũ vehementer ne pꝛopter
eſtum aut pꝛopter frigus diſperãt. Si quann

40 ſubito vmbꝛi in paſtu ſunt oppꝛeſn. aut fri
goꝛe ſubito.qdð raro accidit vt decipiant᷑ gut

tis offenſe.iacent pꝛoſtrate colligendũ eas in
vas aliqð.⁊ reponendũ in tecto loco tepido
⁊ bono.cinere tepido. plus calido qᷓ; tepido.

eijciendũ ſuꝑ eas.⁊ excutiendũ leuiter vas ⁊

vas manu nõ tãgas.⁊ ponenduʒ in ſole quo
reuiuiſcant iuxta ſuos alueos vt ad domici⸗
lia redeant. Di v̈o egfe ſunt ꝙ his cognoſcit

ſignis (vt Virgiliꝰ ait) q; cõtinue eſt in egris

alius coloꝛ hoꝛrida macies multũ defoꝛmat
coꝛpoꝛa moꝛtuaꝝ extra efferunt᷑.alie pedibꝰ
annexe ignaueq; ad limina pendẽt aut intus
in edibus omes certãt.ignaueq; fame ſunt ?
cõtracto frigoꝛe pigre tunc ſonus audit᷑ gra

uioꝛ ⁊ ſuſurrant.vt in ſiluis immurmurat au

ſter. ⁊ vt mare ſtridet refluẽtibus vndis ⁊ vt

clauſis foꝛnacibo rapidus eſtuat ignis. Tũc
eos galbaneos incende odoꝛes.⁊ etiam can⸗
nalibus arundinis melle exhibeas ⁊ pꝛode⸗
rit ſi galle cõtrite ſapoꝛẽ admiſceas.aut aren⸗

Capitulü xcix. De notu

Monus

tes roſas aut fruſta carnis aſſata p̃beas.aut

vuã paſſam.aut timũ vel centaureã.aut radi

ces herbe que ruſticis vocat᷑ amello.ponein
odoꝛifero bacho.⁊ in caniſtrꝭ ad foꝛos apũ.

hec herba cognoſcit᷑.quia in pꝛatis oꝛit᷑.⁊ tol
lit ſtipitẽ velut ſiluã.? eius folia plurima cir
cũfundunt᷑.eius flos eſt aureus ⁊ aſper in oꝛe

ſapoꝛ.fugemus etiã (vt ait Palladius)lacer⸗

tas ⁊ ranas ⁊ cetera anialia.que ſunt apibus
inimica. Aues etiã crepitaculis terreamꝰ mẽ
ſe marcij.maxime ſolet apibus moꝛbo incur

rere.nam poſt yberna ieiunia titimalli ⁊ vlmi

amari floꝛibus qͥ pꝛius naſcunt᷑ auidius ap

petẽtes ſolutiõe ventrꝭ intereũt. niſi affueris

velocitate remedij. pᷣbebis & maligranati cecG
guſtero vino grana contita. ⁊ in vaſculis rez
frigerata ponant᷑. QOõð ſi hoꝛride videntur. ac
cõtracte coꝛpoꝛe.ſilẽtie ⁊ moꝛtuaꝝ coꝛꝑa frre—=
quẽter afferre. cannalibo ex canna ſactis mel

cũ galle puluere vł ſicce roſe coctũ debebis in
fundere.Aliud aũt oĩa expectet᷑ vt putres ꝑ⸗
tes fauoꝛuʒz vel vacuas ceras q̃s aliquo caſu
examẽ ad paucitatẽ redactũ non valebit im

ulſa to nõ m nt a plere.ſemꝑq; recides. acutiſſimis ferramẽtis
pn gna.ſed etiã cõſoꝛtiunt ſe lingentes.eo ma

ſubtilit.ne ꝑs aha remota fauoꝛũ cogat apes
do micilia cõcuſſa deſerere. Si ꝓpter habun
dantiã floꝛum de melle tm̃.ſed de pꝛole nihil

cogitant.⁊ videris nimietatẽ interiectis ter⸗

nis diebus clauſo foꝛamine.nõ eas patiaris
exire.ita ad generandũ ſe confoꝛent. Nũc cir
ca Rłn.apꝛilis curandi ſunt aluei.vt oĩa pur
gamenta tollant᷑ ⁊ ſoꝛdes.quas tẽpus cõtra⸗
xit ybernũ.⁊ vermiculi ⁊ tince ⁊ aranee quib⸗

coꝛrumpit᷑ vyſus fauoꝛuʒ.⁊ papiliones qͥ ſter

coꝛe ſuo vermes faciunt. Modus autẽ occi⸗
dendi papiliones eſt hic (vt Palladius ait).
vaſculum altũ eneũ ⁊ anguſtum veſpere in⸗
ter aluearia collocemus.⁊ in eius fundo lu⸗

men ponamꝰ accenſum. illuc papiliones cõ
uemunt.⁊ circa lumen volitabunt.⁊ anguſtia
vaſculi ab igne pꝛoximo interire cogent᷑ tůũc
fumus ſtercoꝛis bubuli ſicci adhibeatur qui

aptus eſt apũ ſaluti.q̃ purgatio frequẽs vſq;

in autummi tẽpoꝛa celebꝛetur. hec omĩa cete
raq; efficiet cuſtos caſtus ⁊ ſobꝛius.⁊ alienꝰ
ab alueis ⁊ cibis acribus.⁊ odoꝛis immũdi.
atq; omnibus ſalſamentis.

Eaniruium t. Drmoꝛi⸗

bus ⁊ induſtria apum.⁊ vita ipſarum.

Peoes nõ ſunt ſolitaria natura vt aquile.
ſeg vt hoĩes. nã in his eſt ſocietas ope⸗
rũ ⁊ edificioꝛũ.in bis ratio atq; ars.foꝛis pa

ſncoln

ſnt
ſgloe
ſicnt
feua
Cunch
feſoi
ſanti
inpe
0
leop
glucl
nins
hori⸗

(n

Aroc
inte
lopun
Nenn
füpeal
ſacer.
bns. .
fipter
bümel
ptalie
ſoꝛeer
nüccti

Vrrzii
Gunt

miuere
erede
Coꝛig
ſoptenn
pantim

En

ugre⸗

Ppieſeit

biniſee
ſolti
meye⸗
alis
ureſan
terr
bnoc

nongi

hiät

dico:

pꝛeſcitur earum exitus.

ſcunkt.intus opus faciũt. nulla hoꝛum aſſidit
in loco inquinato.aut eo qui male oleat. Et
ſi qñ in aere diſperſe ſint. cimbalis ⁊ ſonis ſe
reducũt in locũ vnũ.regẽ ſuum ſequunt᷑ uuo
cunq;.id et feſſum ſubieuant.⁊ ſi nequit vola
re ſuſtollunt. q eum ſeruare volũt.neq; ipſe
ſunt inoperãtes necnõ oderunt merces.itaq
impetũ facientes ab ſe eijciũt fucos.ꝙ hi nez

q; adiuuãt.⁊ mel cõſumunt.quos vociferan⸗

tes plures ꝑſequunt ⁊ pauci pꝛopter hoſtiuz

aluei obturant oĩa.que venit inter fauos ſpi

ritus oẽs vt in exercitu viuunt. atq; alternis
heoꝛis doꝛmiũt.⁊ opus faciũt pariter.⁊ vt in
colomas mittũt hoꝛũq; duces faciũt quedaʒ
Q0a vocem. vt mutatione tube.tunc id faciunt
Cäiũ inter ſe ſigna pacis ac belli habẽt. Ex ma⸗
lopunico ⁊ cõſparago cibũ capiũt ſolum. x
olea arboꝛe mel.ſed nõ bonũ. duplex miniſte
riũ pꝛebet᷑ ex faba apiaſtro cucurbita ⁊ bara

ſica cera ⁊ cibo Item ex malo ⁊ piris ſilueſtri
bus. Ex papauere cera ⁊ mel. ex nuce greca
triplex miniſterium fieri dicit᷑.⁊ ex lapſano ci
bu mel ⁊ cera. Itẽ ex alijs floꝛibus ita capiũt
vt alia ad ſingulas res ſumãt.alia ad plures.
Itẽ ex alia re faciunt liquidũ mel.vt ex cicere

ſfoꝛe.ex alia econtra ſpiſſum vt rore marino.

Sc ex alia mei i uaue. vt ex fico extitiſo bo
nũ.ex timo optimũ(vt ait Varro). Pꝛeterea

VUVirgilius ait.ꝙ ipſe aulas ⁊ cetera regna fin
gunt. Sepe et ã errando in duris cotibus at
triuere alas.vltroq; anĩam ſub faſce.id eſt põ
dere dedere.tant eſt amoꝛ floꝝ.⁊ generandi
gloꝛia mellis.licet ſint bꝛeuis vite.nam vltra
ſeptenniũ nõ viuũt.q;uis earum genus ma⸗

neat immoꝛtale.

Capitulum. tf.

Quando
quare ⁊ qualiter exeũt examina.et quomodo
Xamẽ exire ſolet.vt Varro ſcribit. cum
apes nate ꝓſpere ſunt multe. ⁊ pgeniez

incolumẽ mittere volũt.vt olim crebꝛo. Sa

bini fecerũt ꝓpter mititudinẽ liberoꝝ.ꝙ duo
ſolẽt pᷣire ſigna.vnũ qð ſuꝑioꝛibo diebo maxi

me veſptinis multe añ ſoꝛamẽ vt vne alie ex

alus pendent cõglobate.alterũ qð cũ iã vola
ture ſunt.aut etiã inceperũt cõſonãt vehemẽ

ter. vt milites ⁊ pplłi faciũt.cũ caſtra mouẽt.qᷓ
pmo cũ exierũt in cõſpectu volitant. reliqᷓs q̃

nondũ exiuerũt expectãtes.donec oẽs conue
niãt. Virgiliꝰ aũt ſcribit.ꝙ aliqñ exeũt ad pu
gnã.nã ſepe duobo exñtibo regibo oꝛit᷑ magna
Diſcoꝛdia int eos ⁊ eoꝝ ſequaces qð cogno⸗

Flonus Cxxxvu.

ſcit᷑ qꝛ tũc in are ſonꝰ magnꝰ admodũ tuban

audit᷑.tũc trepide inter coeũt.pẽniſq; choꝛu⸗

ſcãt.ſpicula exacuũt.roſtris aptãtq; lacertos.
⁊ circa regẽ miſcent᷑ ⁊ denſant᷑.magniſq; vo⸗

cant clamoꝛibo hoſtẽ.tũc erũpent ⁊ cõcurrit᷑.

piteſq; cadũt denſioꝛes grãdine ⁊ glande.cũ

decutit. ipſi reges ꝑ medias acies ingenti ani
mo inter ſe bellant. fulgentibo alis.nec pugne

cedũt.dum fuga illũ aut illũ victoꝛ terga da⸗

re cogit.hi motꝰ anĩioꝝ atq; huiꝰ tanta certa
mina iactu exigui pulueris requieſcũt. veruʒ
cũ ambos ductoꝛes ⁊ acies reuocaberis.de⸗
terioꝛẽ ne amplius abſit dede neci.⁊ melioꝛẽ
repone in aula.nam duo ſunt genera melioꝛ

eſt aureus.alter hoꝛridus. Itẽ exeũt aliqñ ob
inanẽ delectationẽc.vt ideʒ Virgilius ſcribit.

qð cognoſcit᷑qͥa ꝑ aera volando ludũt.qð fa

cile pꝛohibere potes.eripere em̃ debes regibꝰ
alas.ne inaltũ volare poſſint Palladius aũt
ſcribit.ꝙ futura fuga ſeu exitus examinis pᷣ
ſcit᷑.qm̃ per biduũ aut triduũ ante acrius tu⸗
multuant ⁊ murmurant.quod appoſita frez⸗

quenter aure cognoſcitur.

Capmuluz. tij. QAualiter

1

cuſtos aũt cum talia pꝛocurat.vt Pallodina
ait ⁊ ſcribit.debet eſſe purus.⁊ ab omi in
dicia ⁊ oloꝛe alicuius acredinis. vel alte
mali ſapoꝛis liber. Item ſollicitus ⁊ attẽns A
habens ſemꝑ aluearia noua parata. quibo re gun
cipiat᷑ examinũ rudis inuẽtus. Nam nouel⸗ “
le apes vagantibus a vimis niſi ſeruent᷑ fugi
unt.exeũtes in adito ſuo moꝛantur vno aut
duobus diebus. que ſtatim nouis aluearijs
alueum ſuꝑ eas collocet.in quẽ intrabunt. in excipienda ſunt.obſeruabit autẽ cuſtos aſli⸗
pꝛopꝛio loco vbi ſtare debebunt veſpere col: uis vſq; in octauã vel nonã hoꝛam de men⸗
locandũ.ᷣvel paruũ alueũ odoꝛifero vino cõo⸗ ſe pꝛecipue iunij.⁊ cum ſigna future fuge pr
ſparſum.qui aluarolus vocat᷑.cũ partica po pendet.quia poſt has hoꝛas nõ facile fugere
natur in eum locũ.vbi ſe ſuſpendũt.vel ſein⸗ aut amigrare cõſueuerũt. qᷓ;uis alique ſtatim

Aim cuſtos apũ videt examen exiuiſſe
auatq; in gere ꝑmanere.ſtatim debet pul⸗
uerẽ in eas eijcere.⁊ alicuiꝰ rei ſonitũ foꝛtiter
facere.vt territe ſõge nõ eant.ſed ſe in aliquo
pꝛoximo loco ſuſpendãt.⁊ cum viderit vbi ſe
ponere volũt.herbas vel ramulos arboꝛũ in
Abus delectant᷑ in particam bene ligatos ibi
gApponat.vt ſuper ipᷣos ſe ſuſpendant.⁊ cũ ho
mines ibi cõuenerint.eas in terrã deponat.⁊

tegre ſuſpenderunt.in quem per ſe vel fumo
ingredient᷑ et cum omnes intrauerint depo⸗
nant᷑ ſub vno ſcamno.ſpacioſe foꝛato.⁊ no⸗

uus alueus optime purgatus.⁊ odoꝛifero vi

no aſꝑſus.⁊ feniculis viridibo aut alijs odo⸗

riſeris herbis.⁊ pauco melle perfricatus.ſu⸗

pꝛa eum apponat᷑.remoto ſuperioꝛi fundo al
ueoli.vt in nouã perſe vel beneficio fumi do
mũ intrent. cum qua veſpere in ſuo loco po⸗
nant᷑. O ſi iam in aliquo loco ſe ſuſpenderit.

incidatur acunſſimo ferro.⁊ ſuauiter depona
tur. ⁊ ſuper eũ collocetẽ nouus alueus vt pꝛe

dixi. vel ſuper eas collocetur alueolus. et fiat
vi dixi cum inherere bis vłramulis adnexis

particam ſe ſuſpendãt. O ſi examen integrũ

colligere non potes. ⁊ quãlibet ꝑtem ſub al⸗
neo collocare.x ſi cõtingeret te regeʒ cũ vna
parte habere.om̃es alie ꝑticule ad eũ venient

7 pꝛocedere ⁊ abue nõ dubitent. Item cůnnd
pugnã exierint. ⁊ ſe in ramo vel alio loco ſu⸗

ſpẽderint puluere vel alia re inſpiciat. ⁊ ſi vni

us vbens educatione pendebunt. noſcat au
vnũ regem eſſe omibus.aut recõciliatis vni⸗

uerſis manere concoꝛdiã. Si vᷣo duo vł plu

ra vbera ſuſpendes ſe populus imitat᷑.⁊ di⸗

ſcoꝛdes eſſe ⁊ tot reges eſſe quot vbera ↄfiten
tur.vbi globus apum frequentioꝛes viderit.

vncta manu ſucco mellis ophili vłapij reges

requirat. Sunt aũt paulo maioꝛes oblongi
magis q; ceteri apes.rectioꝛibus crurib.ne⸗
q; grandioꝛibo pennis.pulcrioꝛes ⁊ nitidi.le
nes abiq; pilo.niſi fronte plenioꝛes.quaſi ca
pillu gerunt in vẽtre.quo tamẽ nõ vtunt᷑ ad
vulnus.ſunt alij fuſci atq; hirſuti quos opoꝛ
tet extingui ⁊ pulcrioꝛes relinqui. qui ſe fre⸗
quenter vagant᷑.cum examinibo ſuis alis ſer

ꝑ ſeipᷣas.⁊ ſi iã in aliqua arboꝛẽ ꝑfoꝛatã intra uent᷑ erecus.hoc em̃ manente nulla diſcedit.
uerint ad locũ vnde intrant ⁊ exet admoue ſi nulla naſcunt᷑ examina duoꝛũ vel pluriuz ſ
atur alueolus. ⁊ ꝑ aliquod magnũ ſoꝛamen vaſculoꝛum poſſimus in vnũ conferre dulci iti ſor
ſub apibus nouiter factũ immittat᷑ fumus. tamẽ liquoꝛe aſperſas apes atq; incluſas te⸗ mMſun.
vt in alueolũ fugiani deſuper collocatũ.vłlin nebimus appoſito cibo mellis.exigua tamen (desfn
ramuſculos ibi appoſuos.ſi alueolus nõ ha⸗ reſpiramia relinquamus vitella. Quod ſi ve ccipiüt
berxr. Et ſic inter plures vices poterũt oẽs ha⸗ lis alueariũ cui ꝑ aliquã peſtẽ multitudo ſub morssſa
bere.vel eadẽ arboꝛ ſi ſubtilis eſt cũ ſerra re⸗ ducta eſt popul adiectciõe reꝑare.conſidera⸗ noneſſe
cidat acuta deſuper. atq; infra ⁊ veſte mida bis in alijs habũdantibo.canandũ fauoꝛũ et Jenc
cooꝑta tollat᷑⁊ in nouũ alueolũ expellat᷑. vel extremitates que pullos habẽt.⁊ vbi ſignum nentio
per ſe in edibus collocet᷑ aut ex ipᷣa arboꝛe ex naſcituri regis inueneris.cum ſobole ſua re⸗ r. Nen
pell ant᷑ in totũ.⁊ cũ ſe in aliquo ramo ſuſpen cides. et in id aluearium ponas. Eſtautem rieſt,
derint vel ſuſpendere volunt.fiat vt diciũ eſt hoc regis futuri ſignum inter cetera foꝛami⸗ ffmnan
de his.qᷓ ſpõte recedũt. Si autẽ ſe ſuſpẽderit na.que pullos habent. vnum magis ac lon⸗ mcſun
in herba vl frutice vł alio loco ſupᷣ quẽ nouꝰ gius velut vber apparet. Sed tunc tranſfe⸗ mub
alueolus poni poſſit.nõ eſt aliud agendũ.ni⸗ rende ſunt. quando eraſis cooperculis ad duserc
ſi ꝙ in eo recipiat᷑ ⁊ ſuperpodijs veſꝑe collo naſcenduʒ maturi capita nituntur exercere. Ariof
cetur. Item ſi ſuſpenderint ſe in aliquo alto nam ſi maturos ſuſtuleris introibunt. Si iscgrb
vel inepto loco de quo pᷣdictis modis habe-⸗ autem ſe ſubitum leuabit examen. ſtrepitu fgurat
re nõ poſſit excutiant᷑ongiſſimis particis.vt eris tnitatur ac teſtule tunc ad aluearium re⸗ egt
in tena cadant.vel incõgruo loco ſe ponant. diet.vel in pꝛoxima fronde pendebit ⁊ inde W

olentant
Ais wmi⸗
oykolu
ui1di⸗
Moen
pireges
oblongi
inbane⸗
niadi le
quaſica
tuntad
nosopor
wiſefe⸗
alisſe
dilaott
Nbnuz
redula
ſas ie⸗
atumen
nodſe
tdoſub
nicen⸗
auorüet
iſignum
eſua re⸗
ſtautem
ſoꝛamv⸗
ac lon⸗
manſke⸗
culis 40
crercere,
un, Gi
ſtrpiun
munte⸗
ittinse

*

in nouũ vas berbis cõſuetis melle conſper

ſum manu attrahat᷑.vel trulla.⁊ cũ in eo loo
requienenit.veſpere inter alia collocetur.

Capituinz tuij. Qnando

cet qualiter poteſt apibus de melle tolli.

AAA
1 .
N N
O☛ ——

Enſe iunij ſᷣm Palladium aluearia ca
ſtrabunt᷑ que matura eſſe ad mellis red
ditũ ſignis pluribo inſtruemur.pꝛimũ ſi ple⸗
na ſunt.ſubiile murmur audimꝰ.nam vacue
ſedes fauoꝛũ velut cõcaua edificia voces.q̃s

accipiũt in manus extollunt.quare cũ mur⸗

muris ſonus magnꝰ ⁊ raucus eſt agnoſcimꝰ
non eſſe ydoneas ad metendũ crates fauoꝛũ.

Item cũ fſucos q ſunt apes maioꝛes grandi
intentione ꝑturbant. immatura mella teſtan⸗
tur. Item ſᷣm Varronẽ.ſignũ eximendoꝝ fa
uoꝛũ eſt.ſi intus faciunt globũ. Item ſi fauo
rũ foꝛamĩa educta ſunt.quaſi membꝛanis qͥa
tunc ſunt melle. Caſtrabũtur autẽ aluearia
matunis hoꝛis cum toꝛpent᷑ apes.nec caloꝛi⸗

bus excitant᷑ fumus admoueat᷑ ex galbano ⁊

arrido fumo bubulo quem in pulmẽtario ſic
cis carbonibꝰ cõuenit excitari.quod vas ita
figuratũ ſit.vt anguſto oꝛe fumũ poſſit emit
tere atq; ita cedentibo apibus recident᷑ mella

plenerut.
Capitulũ. ciiij.

et cera conficiendis.

Hlonus Fo. Cxxxvj.
ad examinis pabulũ hoc tẽpoꝛe pars quinta
fauoꝛũ dimittit᷑. Sane putres aut vicioſi fa⸗
ni de aluearijs afferant᷑.menſe etiaʒ octobꝛis

aluearia caſtrabunt᷑modo pᷣdicto quętamen
Opoꝛtet inſpicere.⁊ ſi habũdantia eſt demere.

ſi mediocritas ꝑtem mediã pꝛo hyemis ino⸗

pia relinquere.ſi vᷣo medietas apparet mellis

nul pꝛoꝛſus auferre.ſed Uarro ſcribit ꝙ pars
tfeercia fauoꝛũ tantumodo tollat᷑ pꝛo hyeme.
reliquũ reliquat᷑:licet plena ſint aluearia mel
le.verum ſi metuas durã venturã hyemẽ nil

pꝛoꝛſus auferre.vt Virgilius ſcribit.viri au
cẽ noſtri tẽpoꝛis valde exꝑti in talibus affir⸗

mãt.ꝙ mel debʒ eis accipi ſemel tm in anno.
et hoc in fine auguſti vſq; ad mediũ menſem
ſeptẽbꝛis.ſed cera coꝛrupta tũc ⁊ ante.qucun
ᷓ; auferre põt. ita ꝙ ſemel mel debet auferri
parum vel multũ habito reſpectu ad paucita
teum vl multitudinẽ mellis in alueo exiſtetis.
cett ad paruitatẽ vel magnitudinẽ mellis in al
neo examis nutriendis. dũmodo vitra quar
tain partẽ alicui non tollat᷑modus accipien
di de alueis ſtantibus eſt vt claudat᷑ cum her
ba foꝛamẽ vnum vel plura ſint.ne apes exire
poſſint.⁊ de ſubtus cum panno molli vel pa

lea fiat fumus. vt ad partẽ aluei ſuperioꝛem
aſcendãt.plicato alueo incidant᷑ faui.cũ ſub
tili cultello frequenter in aqua poſita.ne cera
adhereat:et ne remanẽtes ledantur. Si vero
alueus iaceat fani.cum ſubtili fieri in ꝑtein⸗
cipiunt poſtrema aſſidi ſuꝑioꝛi annexi vt hij
pꝛimo melle implent᷑.vltimo ĩ anterioꝛi par⸗
te laborant.ibiq; moꝛiunt᷑ om̃es.ideoq; fun
dus poſterioꝛ ſecure aperire poteſt. qui ſic di
ſpoſitꝰ eſſe debet.vt facile aperiat᷑ fauus mel
lis.furtiue ſubtractis. reponatur fundus in

ſuo loco.apes autẽ cum hec cognouerint om
nes accidunt ad vacuatũ locum replendũ.et

cum ipᷣm reparauerint.et omnia cõpleuerint

ad partem anterioꝛẽ redeunt.ibiq; moꝛantur

e melle

Elex fauis ſiue apib fit hoc mõ.ex fa
uis anteq; pᷣmant᷑ tollant᷑ ſi q̃ ſint ibi ꝑ
te coꝛrupte ac pullos habẽtes.qꝛ malo ſapo⸗
re mel coꝛrũpant ⁊ cõquaſſati imn mũda ciſta
ponant᷑.⁊ ſic dimittant᷑ donec ꝑ ſe paulatim
fluxerint.eſt mel crudũ pulcerrimũ vel etiam
aliquo pondere pꝛeſſi ꝙ fluxerint eſt mel cru

ex quo aperte ſcire poteſt.q; locum vacuũ re⸗

dum pulcherrimũ.deinde coquat᷑ mel vel ce

ra:vt infra dicetur. Cum cõquaſſatis ⁊ occi⸗
ſis apibo fit hoc modo. menſe ſeptẽbꝛis acci
piant᷑ aluearia grauia vetuſta.que pᷣcedente

eſtate nõ ediderunt examina.et ſupꝛa fumũ ?æ

flammã palearũ alueus modicum teneat᷑. vt
apes ſuꝑius fugiãt vel ſibi ales cõburant.de

inde reuolue cooꝑtoꝛiũ aluei ſuper terrã ⁊ cũ

vangecta ferrea incide baculos exiſtentes in
alueo.⁊ optime cũ eadẽ mel cera ⁊ apes con⸗
quaſſa.deinde reuolue alueũ et coopertoꝛiuʒ
remoue.ipᷣmq; alueũ ſuper ſtrangecta maſtel

li mũdiſſima pone et cũ vangecta fac in ma⸗

te caſtula pone.quaã cum ligaueris foꝛtiter cõ
pꝛime aliquo monſtringendi. vel cũ vite ma

gnatoꝛũ ligaminis.vł inter duas aſſidiculasz

ligatis.vel ĩ vna choncha poſita aſſide ac põ

deribus ſuꝑ ipſa ſtangeta. vel inter duos ba
culos quos duo teneãt homies.et tercius ꝑ⸗

tem ſupꝛemã ſtangete.foꝛtiter toꝛqueãt.et qdᷣ
ffuxerit. eſt mel crudũ.⁊ ſi pluries duplet᷑ ſtan

geta foꝛtius ⁊ melius cõpꝛimet᷑ deinde vero
5 in taſta remanſerit. ponat᷑ ad ignẽ lentuʒ.
in cacabo et ſine feruoꝛe calefiat.et ſemꝑ tene

manus in vaſe. ceramq; minutã aperias: do

nec mel ⁊ nõ cera erit integre liquefactũ.et cũ

mel ex calore paululii ceperit pigere manus
om̃ia in taſta repone.iterũq; pꝛeme vt ſupꝛa:
nec eſt damnoſum ſi nõ pꝛemarcerrime. vt
de melle aliqd remaneat cere admirxtũ cũ lon
ge minus valeat mel q; cera. et hoe q fluxe

rit mel coctum vocat᷑ quod in vaſculis debʒ

poniipſiſq; apertis paucis diebo haberr at⸗
q;ʒ; in ſummitate purgari.donec inuſti refrige
rato caloꝛe deferueat.mel nobilius illud eru.

quod ante expꝛeſſionẽ ſcdᷣam efluxerit velut
ſponte. Cera que poſt fluxũ mellis ĩ taſta re⸗

* „ 2

nanſit. ſiue apes admixtas habeat ſiue non.

vel plus.vt cera extat.hec ad ignẽ teneat᷑ do⸗
nec ſit integre liquefacta.ſemꝑq; cum ſpatu⸗
la vel aliquo baculo agitetur. et in dicta taſta
groſſa ponat᷑.et foꝛtiter cõpꝛimat᷑.vt in ſitulã
vel cacumen habentẽ aliqͥd aque cedat. ibiq;
ſtet donec ſit optime congelata.tunc euellet ⁊
ab omi ſoꝛdicie que ſit inter cerã ⁊ aquã mũ⸗
detur ⁊ ſeruet᷑.et ſi placuerit vt pulchrioꝛ ad⸗

huc fiat.ſine aqua iterũ liquefiat.et ĩ vaſe aq;

madido cuiuſcũq; foꝛme placuerit iteꝝ repo
nat᷑.quicqͥd in taſta remanſerit abijciat᷑.⁊ ip

ſa in aqua calida lauet᷑ et ad fumum ponat.⁊

ſic die valde durabit.

ponat᷑ in cacabo mũdo in quo ſit aqua tanta

Canitulmm. w. Devtili⸗

tategyoaDuum.
Napibus vtilitas magna cõſiſtit.ſi lo

cuũ ydoneũ habeãt.et pꝛudenter ac ſolli
cite procurent᷑.nam ex paucis bꝛeui tempoꝛe

multa examina fiũt.niſi magna peſtis teporꝭ⸗

eis obſiſtat. nam in anno ſemel bis ⁊ plerũq;
ter pariũt.et examẽ emittũt.⁊ ſine magnis ex
penſis ac laboꝛe tenent᷑.licet non ſint totali⸗
ter negligende.ex quibus cũ augmentũ rece⸗
perint vetuſta quinq; vel ſex annoꝛũ que pa⸗

rere deſierũt eſtate magno pꝛecio.qͥa multam

habent cerã que maxime neceſſaria eſt. vẽde

re potes ⁊ noua ſeruare.faciunt etiã ceramq
maxime neceſſaria eſt regibo ⁊ pꝛelatis.⁊ quia

buſcunq; ꝑſonis vt notũ eſt om̃ibus.que ſa⸗

tis magno pᷣcio vẽdit᷑. Et ꝙ amplius eſt die

noctuq; honoꝛẽ exhibet eterno regi. Item fa
ciſũt mel in maxima quãtitate qð valde vtile
eſt. tam ad cibũ qᷓ; ad medicamia infinita.ad
ipᷣarũ vtilitatẽ pꝛobandã refert Narro duos
fuiſſe milites in hiſpania fratres ex agro fa⸗
liſco locupletatos.quibo cũ a patre relicta eẽt
pua domuſcula ⁊ agellus nõ ſane maioꝛ iu⸗
geno vno.circa totaʒ domũ aluearia feciſſe.et
oꝛiũ habuiſie et reliquũ locum ac ſpacio thi
mo ⁊ cithiſo ſemie operuiſſe ac etiã apiaſtro.
hos nunq; minꝰ vt ꝑ eque ducerentur dena

milia ſextaria ex melle reciꝑe eſſe ſolitos. vn⸗
de ait Perſius.nec thimo ſatiant᷑ nec fronde

capelle.

¶ Intipit liber Derim⸗

De diuerſis ingenijs capiendi anĩalia fera.?

pꝛimo ponitur pꝛologus.

intellect? adeo excelſo illu⸗

ſtrat eſt vt vtilia hũano ge

neri cognoſcerent Intelli⸗
gentes ꝙ cum ſub celo ſunt

ad vtilitatẽ hoĩm eſſe creasta

ſubtili cogitauerũt ingenio.qualiter anialia
aerea terreſtria ⁊ aquatica q̃ pꝛopter peccatũ
pmi parentis homini nequaq; obediũt cape
poſſent.inuenerũtq; multas cautelas qͥb ho

mines vſi ſunt.et ſuis in genijs ſucceſſiue in⸗
finita addiderũt ĩgenia pluriboignota. Ideo
q; cũcta que ſcire potero in ſcriptis reducere
intendo.pꝛimo tractãs q bus modis capiunt᷑

auipluran

Aueg
teloboꝛaue
clio ſbi
deckſuiſe
houttnatn
domeſtcin
imiust

Can

r

aues.ſecũdo beſtie ſilueſtres.tercio piſces.de
gauibus aũt qualiter capiunt᷑ cum auibus ra
pacibus domeſticatis.cum rhetibus.cum la
ldi queis.viſco.baliſtis.arcubus.et alijs quibuſ
moor dam modis.et de beſtijs qualiter capiunt᷑ cũ
ee; beſtijs domeſticatis. cum laqueis.rhetibus.

— Librr Belimmns (xxxvij.

Gnser
toal⸗
üne⸗
guepe⸗
mulbam
.ede
mam⸗
8 qui
gneſa⸗

Jrn a
deyrle

initgad
fodvos
goft⸗
dicnei
gior iu⸗
ſeciſee
cio thi
biaſtro.
Irdena
osyn⸗
fronde

n

ſern

igori⸗
ilu⸗
lnoge
Mnelli⸗
lo ſunt
greuts⸗
mmintis
eccati
ſtcape⸗
dho⸗
ſuein⸗
1 Jo
egucere
puns

rfeg foueis. taiolis.et alijs modis. de piſcibꝰ etiaz

quibus modis capiũtur cum rhetibus.ciſtis

bamo et calce.

Capitulum. Oeimu. De

guibus rapacibus in genere.

Rugentes antiqui videntes quaſdam
aues ꝑ aera volitantes alias capere cau
telaboꝛauerũt.auiũ rapaciũ genera domeſti

care.vt quas per ſe capere non poterant earũ

auxilio ſibi querat. Et hoꝛum pᷣmus inuẽtoꝛ
dicit᷑ fuiſſe rex Daucus qui diuino intellectu

nouit naturã ancipitrum et falconum et eos
domeſticare ad pꝛedam inſtruere ⁊ ab egritu

dinibus liberare poſt quem alij multi fuerũt

qui plura ipſoꝝ auiũ rapaciũ ſuũ addiderũt.
Capiulum.ij. De anci⸗

pitre.

Ncipiter eſt auis nota.⁊ eius qͥdẽ natu
neeſt. vt viuat de raptu aliarũ auium.⁊
ideo ſemꝑ ſolus ⁊ nunq; ſociatus incedit.qͥa
in pᷣda non cupit hꝛe ſodalẽ ⁊ quantũ põt ad
rapiendũ pꝛope terraʒ volitat ne ab auibi q̃s
capere intendit videri poſſit. ab om̃ibus qui
bus inſidiat᷑ inſtinctu nature cognoſcit᷑ et cũ
eũ vident aut ſentiũt garriũt.fugiũt.⁊ ſe quã
tũ poſſunt occultant.hec auis velociſſimi vo
lat eſt. ⁊ ideo niſi ſtatim rapiat in pᷣncipio ſui

mot?ꝰ ſed poſtea lentꝰ eſt eius volatꝰ.et ideo

niſi ſtatim rapiat ab auis pſecutiõe deſiſtit. et
ſuper aliquã arboꝛẽ adeo ſepe indignatus ſe
ponit.ꝙ vix ad dominũ vult redire.inueniũ⸗
tur aũt ancipitres in alpib quibuſdã nidifi⸗
care.⁊ melioꝛes oĩbus ſunt vt fertur qͥ naſcũ

tur in alpe de bꝛuſia in ſclauonia. boni etiam

„*

naſci dicunt᷑.qui naſcunt᷑ in alpibo q̃ ſunt ĩ cõ
finibo Verone ⁊ Tridenti. Ex his qͥdã ſunt
parui qͥ cõmuni noiĩe vocant᷑ ancipitres.⁊ qͥ⸗
dã magni.qͥ vocont᷑ aſtures. Sunt em̃ de ge

nere ancipitrũ ſicut coꝛuꝰ ⁊ craculus eiuſdẽ

generis ſunt.et canis ꝑuus⁊ magnus. et idẽ
in pluribus anialibus eſt videre.et ancipitrũ
quidẽ ſunt maioꝛes ⁊ ſunt femiĩe.hij qui ſunt

maioꝛis vigoꝛis.et qͥdam ſunt minoꝛes vo

„₰

cantmmtbeti et ſunt maſculi qui pauce vti⸗

litatis exiſtunt.

Capitulu. iij. De pultri⸗
tudine ancipitrũ et cognitiõe bonitatis eoꝝ.
Pcipitrũ pulcritudo cognoſcit᷑ ſi ſunt
magni.curti.paruũ habeutes caput.pe
ctus et ſpallas groſſas.⁊ amplas thibias.et
groſſos. pedes magnos ⁊ expanſos.⁊ pẽnax·

coloꝛẽ nigrũ. Et bonitas quideʒ cognoſcit᷑qᷣ

*

de nido extractꝰ melioꝛ eſt.⁊ a dño raro fuge

re cõſueuit.⁊ hic vocat᷑ nidarius.vel qͥ de ni⸗

go egreſſus de ramo in ramũ matrẽ ſequit᷑.

ramariꝰ vocat᷑ et optimus eſſe cõſueuit. ſcðᷣi

meriti eſt his qui poſtq; de nido volauit ca⸗

ptus fuit raro cõſueuit anteq; pẽnas in feri⸗
tate mutaret qͥ vocat᷑ ſoꝛus.ſed qͥ poſt tale tẽ⸗

pus captꝰ fuit raro cõſueuit cũ homibo viue

re vel moꝛari.ſi tũ ꝑmaneat bonꝰ eſt.qꝛ in fe⸗

ritate fuit ſolitꝰ aucupare.⁊ quanto anioſioꝛ

videt᷑ ⁊ audatioꝛ ꝑ effectũ.et melioꝛũ moꝛum
tanto ab expertis melioꝛ iudicatur.

Capituluz. uij. Qualiter

ancipitres nutriunt᷑ ⁊ inſtruunt᷑⁊ quales ca
piunt aues.et qualiter mutant.

Detiimus

ANAVtitriunt᷑ autẽ nidarij ⁊ ramarij bonis

„

auibo.et carnibo pluries.et in die paula

tim in hoꝛa vt mag dominũ diligãt. poſſunt

etiã eis dari ona in parapſidibo fracta ⁊ agi⸗
tata:et in aquã feruentẽ pꝛoiecta. et poſtea cũ
digitis ſimul cõſtricta. Idẽ fit niſoꝛis a pᷣnci
pio.ſed cũ optime puati ⁊ domeſtici facti ſũt
ſemel tm ſunt in die paſcendi poſt terciã. cum
digeſtionẽ cõpleuerint.⁊ non ante ꝙ per goꝛ

gã euacuatã cognoſcit᷑ab exꝑtis. et ſi cibde

goꝛga vſq; ad diẽ ſequentẽ nõ deſcẽderet tan

tundẽ ſine cibo dimittat᷑. Ieʒ põt bis in die

cibari ſecure.ſi cibũ inueneris deſcendiſſe de

goꝛga.et quotiẽs hoc viderꝭ cibare ſecure po
teris.niſi velis eodẽ die vel ſequenti aucupa

. 1

mũ tenent᷑ in manu. ⁊ maxime in auroꝛa tẽpe
ſtiue.et inter multitudinẽ hoĩm.et in rumoꝛe
molendinoꝛũ.⁊ fabꝛoꝝ.⁊ ſimiliũ. Inſtruunt
po nidarij ⁊ ramarij.nã ceteri ſunt in ferita⸗
te inſtructi hoc modo.cibet᷑ hoꝛa nona bono
cibo.et ſequẽti die teneat᷑ in loco valde obſcu
ro vſqʒ ad nonã. deinde accipiat᷑ ⁊ poꝛtet ad
locũ venatiõis.et nõ dimittat᷑. pmo ad arega
tas vel gaʒas neq; ad ꝑdices. qͥa nimis ſunt

tfoꝛtes. et ſi eas ſuꝑare non poſſet debilitaret᷑

eius audacia.ſed dimittat᷑ qualeis:turdis:et
merlis ⁊ ſimilib. Qð ſi gaʒas capiat habe⸗
as vnã captã. et ei multas pẽnas de alis aufe
ras.⁊ qͥdem in aliquo foſſato abſconſus an⸗
te cõſpectũ ancipitris eã pꝛoijciet.⁊ ei ancipi

ter dimittat᷑. Capiunt autẽ qualeas ⁊ ꝑdices

aregaʒas ⁊ glanderas ſiue gazʒas ⁊ młtas ali

as gazas ⁊ aues.vt merlos turdes ⁊ paſſeres

2 his ſimiles.mutant vero qlibet anno.nam

ponant᷑ de mẽſe marcij vł apꝛilis ĩ gabia ma

gna ſpecialiter ad hoc facta. ? poſita ad ſoleʒ
in loco calido.veluti iuxta muros plage me⸗

ridionali appoſitas.⁊ cõplet᷑ mutatio pẽnarũ

eius in pncipio auguſti.et in pluribĩ medio.

2 quibuſdaʒ in fine.et in qbuſdam nõ cõplet᷑

oĩno.et ad hoc valetſi bñ paſcant᷑ bonis car

nibo. et pcipue auiũ et onoꝛũ.vt bene impin⸗
guent᷑.tunc em̃ optime mutãt.⁊ qdam dicũt
ad hoc valere cibũ ſtellionũ ⁊ biſſarũ teſtudi
nũ et lacertarũ.Et aliqui cõſideranter depi⸗

lant eos vt noue penne naſcant᷑ velotius.ſed
hoc modo multi iam ſunt deſtructi.

Capitulu. v. De induſtri

is ⁊ inducẽdi ancipitrẽ vt a dño nõ recedat.

tũ accedere. quia ⁊ tũc ancipitrẽ famelicũ eſſe
opoꝛtet. vt auidius pꝛedã petat.et facilius ach
dominũ reuertat᷑. Domeſticant᷑ autẽ ſi pluri

ſehtſe
lbenter
cunch
fulſern

Ca⸗

bicie

liusad
ſiplari
utee
fumore
ſtrunnt
nſont⸗
nabono
geobſan
ortetad
darega
nis ſunt
litaret
mrdiset
babe⸗
isaute
ſusan⸗
alces
lusall
leres
no amn
m
140 ſolt;
loeme,
openanu
imedio,
cole⸗
onis car
impin⸗
m dient
irtut
erdey
gaus

i

Gnedad

R

Aueat dñs ancipitris ne aliq modo le⸗

dat eũ.ſed cũ viderit eũ natũ et volentẽ

ſtare ſuꝑ manu. vl ꝑtica ſnauit᷑ tangat im ?

eũ eleuet ſi pendet.⁊ quãtũ põt cõſideretmo⸗
res ⁊ voluntatẽ eius.⁊ in oibus ipᷣius volun

tatẽ ſequat᷑.Et ſemꝑ in manu eũ cibat.nec ſi⸗

bi in aliq̃ᷓ contradicat.qm ancipiter eſt va lde
indignan nature.pᷣterea cũ merit aucupatũ

nõ emittat ipᷣm. niſi eũ viderit bñ appeterepᷣ⸗

dã.⁊ maxime ad regaʒas ⁊ glãderas. nec em̃
nimis a remotis dimittat.quia cũ nõ põt at
tingere auẽ ſepe indignatꝰ recedit.et aliqñ in
arboꝛẽ deſcendit.nec ad dominũ vult redire.
Item non fatiget dñs ancipitrẽ vltra modũ.
nec ſit im̃ auidus multitudinem qualeaꝝ vel
aliarũ auiũ habere.e eum deſtruat vel iraſci
faciat.ſed cũ eas ceperit q̃s videt ancipitrem
libenter appetere.ſit cõtentus.⁊ ex ipſa pꝛeda

eum cibet.vt ſibi ſuam venationẽ ſentiat pꝛo

fuiſſe.⁊ incitetur in amoꝛe venandi.

Capitulũ vj. De egritu⸗
dinibus ancipitrũ ⁊ eoꝛum cura. H
Ecidit ancipitri vt calefiat vltra natu⸗
r ⁊ complexionẽ ſuã in tm̃ qñq; vt fe⸗
bꝛicitet.et tũc crit tactu calidus.⁊ videbit᷑ tri

Detim Cxxxviij.

ſtis. qd quandoq; euenit ex ſolis ſpirititb in?

flãmatis ex nimio laboꝛe.⁊ quãdoq; ex hu⸗
mMoꝛibo putrefactis in aliqua ꝑte coꝛꝑis eius
Et tüc ſi macer ẽ.parũ ⁊ ſepe cibet᷑ ex carnib⸗
pulloꝛũ ⁊ paruarũ amiũ.a paſſeriba tamẽ tũc
abſtinere meliꝰ eſt.qꝛ multũ calidecõp lexio⸗
nis exiſtunt Et dicte carnes denĩ ſibi in rebꝰ
naturaliter frigidis inuolute in ſeminibo cu⸗
curbitarũ ⁊ cucumerũ tritis.aut mutila gine

Ppſilij ⁊ ſimiliũ.vel pauliſp coquant᷑ in ſirupo

violato ⁊ ſimilibi.⁊ ſibi dent᷑.: nanaſin loco
frigido ⁊ obſcuro ſuꝑ partica pãnis meis in

uoluta.in ſuccis frigidis plerũq; infuſis. Et

qñq; infrigidat᷑ ⁊ digerere cibũ nõ põt.⁊ ſũc
ſimilit eſt triſt:.⁊ tactu frigidus.⁊ coloꝛ oca
loꝛũ mutat᷑ ad palliditatẽ ⁊ diſcoloꝛationẽ. et
tũc teneat᷑ in loco calido.⁊ ſuauiter in manu
poꝛtet᷑.⁊ pauliſper qñq; ad volandũ mittat᷑.⁊

—

Dent ſibi carnes auiũ ⁊ pcipue paſſerũ.⁊ pul⸗
loꝛũ maſculoꝝ.⁊ pipionũ cocte aliquantulũ
in rebus calidis. velut in vino vel aq̃ in ua

ſit ſaluia vel menta vel maioꝛana vel pulegi⸗
um ⁊ ſilia.⁊ inuoluant᷑ vel in melle vel in pul
uere ſeminũ feniculoꝝ ⁊ aniſoꝛũ aut cimim.
ita tñ ꝙ nihil oino ſibi det᷑ niſi pꝛius oĩs cib
de goꝛga eius deſcẽderit.⁊ ſi macer eſt.ſepiꝰ
cibet᷑.ſi pinguis ⁊ minꝰ ⁊ rarius.in vtroq; trti
caſu tẽperate cibãdus eſt.donec fuerit libera
tus. O ſi nullo mõ digerit cibũ.ſed eũ oĩno re
tinet.dicũt exꝑti.accipias coꝛ rane ⁊ liga euʒ
cũ vno filo.⁊ eũ cũ vna pẽna in gulaʒ eius.?
poſtea trahas filũ.⁊ ſic paſtũ eijciet. Itẽ acci⸗
dũt ei ſexcupedes.⁊ tunc vnge particã eiꝰ vel
pãnũ circa eũ volutũ cũ ſucco marelle vłab⸗
ſinthei.⁊ ſic dimittat᷑ ad ſolem de mane vſq;
ad terciã. Itẽ accidũt ei qñq; lumbꝛici.⁊ tũc
da ſibi ſuꝑ paſtũ ſuccũ folioꝛũ ꝑſici.aut pul
uerẽ ſantonici ⁊ liberat᷑. Et qnq; patit᷑ guttã

in articulis ale aut coxe.et tũc minue de eius

ſanguie aperiẽdo modicũ venã.q̃ ſub ala aut
ſub coxa exiſtit.cũ in ea patit᷑. Itẽ accidit eis
podagra que pꝛouenit ex deſcenſu humoꝛũ
guttarũ in nodis pedũ ⁊ digitoꝛũ.⁊ tunc cu⸗
rant᷑ cũ lacte herbe q̃ lactaiola vocat᷑vngen⸗
do cũ eo eoꝝ pedes.⁊ vngẽdo ex eo panno li
neo ⁊ ipᷣm ponẽdo ſuꝑ ꝑticã.ſuꝑ qua teneat
ancipiter.donec erit rupia podagra.⁊ tũc au
ferat᷑ pannus ⁊ ex ſepo inungat᷑ podagra.do

nec fuerit liberatus. HD —G
Capitulu.vijf. De aſture

Stures ſunt de natura ancipitꝝ.ſicut
in tractatu ancipitru dictuʒ elet co⸗

Liber

gnitio pulcritudinis ? bonitatis eoꝝ eſt ſicut

cognitio ancipitris.⁊ naſcunt᷑ in alpib ⁊ ne⸗
moꝛibo.⁊ domeſticant᷑ ⁊ inſtruunt᷑ ⁊ nutriunt

ſicut ancipitres.Capiũt autẽ ꝑdices ⁊ cotur
nices vaſianos ⁊ angutiones: multas ſiies
aues.ſcʒ annetas.anieres.coꝛnicłas.et quaſi
oẽs aues qbus mittunt᷑.⁊ cuniculos lepoꝛes
ꝑuos ⁊ magnos licet eas ſine auxilio canüre

tinere nõ poſſunt.feriũt in capꝛiolos puos ⁊
xos impediũt adeo ꝙ canes eos caꝑe poſſint
Mutant᷑ vt ancipitres.⁊ eedẽ egritudies eis
accidere pñt.⁊ eodeʒ modo curant᷑.veruntũ
foꝛtioꝛis ſunt nature.⁊ ideo nõ defacili infir

mant᷑ ⁊ moꝛiunt᷑.⁊ non requirit᷑ in eis tanta

Diligẽtia. ⁊ ſic non facile accedũt ad omnes.

Capitulum. wii.

conibus.

Al/llco eſt auis nota.que de raptu viuit
ſolus incedit ad pꝛedã.ſicut ome vo⸗
laltile rapax. ꝓpter cauſam ĩ ancipitre aſſigna
tã. hec auis mirabilis volatus eſt in pncipio

medio ⁊ fine.q̃ ſurſum rotãdo cõſcendit.infe
rius intuitũ figens.⁊ vbi videt anatẽ ⁊ anſe⸗
rẽ aut gruẽ. ſicut ſagitta clauſis alis ad auẽ
cũ vngue poſterioꝛi lacerandã deſcendit.ꝙ ſi

cã nõ tetigerit ꝑſequit᷑ ſugienteʒ.⁊ ſepe cũ auẽ

in fugã cõuerſam caꝑe nõ põt.adeo iraſcitur

coõtra cã. ꝙ poſt ipam qdam furoꝛe volitãs a
ñpno nimiũ elõgat᷑.adeo ꝙ nõ redit ad ipſuz.

hec auis valde anioſa eſt.⁊ nobiliſſimi gene⸗

ris. YFalcones pᷣmo dicunt᷑ veniſſe de monte
gelboe. q eſt ĩ ꝑtib babvylonie.⁊ inde venerũt

in ſclauoniã ad palũ nudũ.deinde ſꝑſi ſuntꝑ
q̊ſdaʒ alios mõtes arduos in qb inuemunt᷑.

ſitate falconum.

Alconũ qdam ſunt magni.q̃ falcones
coõmuni noie dicunt᷑.⁊ qdã ꝑui qͥ vocã⸗

tur iſmerli.⁊ ex magnis qͥdã ſunt nigri.qdam
reſpectiue albi.⁊ q dã rubei.ex coitu pᷣdictoꝛũ
inuicẽ generat.vicʒ cũ trizolus vniꝰ ꝑtica ſo
cia ſua cũ altera pꝑmiſcet᷑.⁊ om̃es hmõi falco

nes ſunt femine. ⁊ eoꝛũ matres triʒoli ſiuetri
celli vocant᷑ ſic dicti.qꝛ ſuimul tres in nido na

ſcunt᷑.due femie ⁊ tercius maſculus.qui pꝛo
pterea tricellus vocat᷑ qui non ſunt tante vir⸗

tutis vt femine.⁊ ſunt valde minoꝛes qᷓ; ifße.

Capitulum.x. De puitri

tudine ⁊ nobilitate falconum.
Vlcnitudo ⁊ nobilitas falconũ cogno⸗

etal-⸗

Petimus

ſcit᷑ ſi hʒ caput rotundũ. et ſummitatẽ capitꝭ⸗

planũ.⁊ roſtrũ curtũ ⁊ groſſuʒ.⁊ ſpallas am⸗
plas pẽnas alaꝝ ſubtiles.coxas lõgas.⁊ tibi

as curtas ⁊ groſſas.pedes liuidos ſꝑſos ma
gnos. ⁊ qͥ tales eſt vt plurimũ bonꝰ erit. licet
aliqͥ ſatis defoꝛmes ſepe optimi ſunt inuẽti.
Igdeoq; falconũ bonitas ⁊ audacia ſolo expe
rimẽto ꝑfecte cognoſci põt.veruniñũ eoꝝ boæ⸗

nitatẽ ⁊ deſideriũ capiendi aues multũ auget

mgr̃oꝝ ſuoꝝ induſtria ⁊ eoſdem a bono pꝛio

poſito ſepe reuocat impericia coꝛundem.

triunt᷑ domeſticant᷑ ⁊ inſtruant᷑ falcones.

On ſunt tenendi ſuꝑ ligno ſed ſotũ ſux-
petra rotũda ⁊ aliq̃ntulũ longa.ſuꝑ a
em̃ mag delectant᷑ inſtinctu nature ⁊ conſue-
tudis eoꝛũdẽ.qͥ ex eis ꝑui ſunt ircina vel pul⸗

lina carne nutriunt᷑.pᷣcipue cũ aues caꝑe in⸗
ceꝑit da ſibi de pᷣma quã capiet qᷓntuʒ volue
rit.idẽ facies de ſcdᷣa ⁊ tercia.vt ex hoc ad ra
ptũ auiũ ⁊ ad obediendũ dño anĩet᷑.abinde
vo inantea ſtrigere eũ cũ vis ꝙ alias aues ca
piat H̊ mõ. ſcoꝛtica gallinã ⁊ fac tria purgato
ria ⁊ da ei madefacta in aqᷓ.⁊ pone eũ in loco

obſcuro.⁊ dimitte vſq; ad auroꝛã diei.poſtea

calefac eũ ad ignẽ ⁊ vade ancupatũ.⁊ nõ fati
ges cũ vltra q; velit.ſed ſolũ q;tum ipᷣe vult.⁊
auide deſiderat dimittat᷑ ad aues.ſic em̃ tecũ
libent᷑ mancbit.⁊ qcunq; ierit ad te redire cu

rabu. Cũ inueneris falconẽ tuũ audacẽ ⁊ cä

Capitulu.xj. Qualm nu

incẽſo deſiderio aues caꝑe.diligent᷑ cõſidera

ſtatũ eiꝰ in macie ⁊ piguedine.⁊ in q̊ ſtatu eũ

mnueniris ĩ eodẽ retinere curabis. HNã quidã
falcones ſe meliꝰ gerũt cum ſunt pigues.plu
res aũt ⁊ fere oẽs in ſtatu medio exntes. aliqͥ

licʒ pauci cũ ſuerit macrioꝛes.⁊ hmõi gener
rubei vt plurimũ eſſe dicunt᷑.⁊ cũ pᷣmo mittũ
tur ad aues ad mioꝛes pmo mittunt᷑.deinde
ad mediocres vltio ad maioꝛes. Si em̃ pꝛi⸗

mo mitterent᷑ ad magnos ⁊ ſuꝑarent᷑ ab eis.
deficiẽte adhuc potẽtia ⁊ induſtria q̃s vſu ac

qrunt.incipiẽt ibidẽ inantea magnas aues ⁊
mediocres foꝛmidare.ſicq; difficulter nimiũ

reſumeret audaciã ſibi innatã.quã impericia
ſui doctorꝭ amiſerũt. Plurimũ etiã cõfert fal
coni ad audaciã acqrendã.ſi eũ tenes multũ

in manu.⁊ des ei carnes pullie hoꝛa tercia co

xam vnã. deinde pone añ ipᷣm aquã in q̃ bal⸗

mittat᷑deinde teneat᷑ in manu vſq; fere ad pᷣ
mũ ſomnũ.poſtea lumẽ lucerne vel cãdele co

neet᷑. poſtea ponat᷑ad ſolẽ vt ſiccet᷑. deĩide po-
nat᷑ in loco obſcuro ibiq; vſq; ad veſpas di⸗

ſn
geel
ſe
ror
na
Go
mo
dies
bis
lgs
chre

auil
la⸗

ſet⸗
P⸗
ſin
ſunt

nas.

ico

eS
dan⸗
enn
licn
mniti
bee
bo⸗
nunge
won
len.

Imn
neo.
ſoſin
uges
conſue
vapa⸗
apein⸗
zrolne
cdd
.,abinde
ancs
purgreo
Uin loco
aipoſte
1hoſai
erult?
eteci
neaiean
daceꝛch
cöſgan
Kame
Jiqnics
esli
s. Ali
digenez
womind
I.deinde
lenpe⸗
ni abeis⸗
jorſuse
saues 7
nimniu
npenca
fen fal
s mulii
terciaco
näbal⸗
deigepo⸗
eſoasl⸗
fereos
Cgtels

Cap

tudiniby que falconibus accidunt.

ra eo ꝑ totã teneat noctẽ. cũ matutina vene

H rit hoꝛa ſuburfet cũ vino.et teneat᷑ ad ignem
in auroꝛa vᷣo diei aucupatũ poꝛtet᷑.⁊ ſi capi-

at qᷓntuʒ vult de pᷣda ſua cibet᷑. Si vᷣo nõ ca

piat det ſibi ala vna ⁊ media coxa gallie.et in

loco ponat᷑ obſcuro. Circa mediũ febꝛ.falco

nẽ ĩ muta pones.⁊ de oib carnibo cũ cibalis

vſq; ad vnũ mẽſeʒ. poſtea pones añ ipᷣm cun
ctã aquã pus tñ da ſibi comedere.⁊ ſi vides

wꝙ nõ mutat vnge carnẽ quã ſibi tribuis ðᷣ re

cocta ⁊ melle.ꝙ ſi adhuc nõ mutat accipe ra
nã ⁊ fac puluerẽ ⁊ ſuꝑ carnẽ pone mutabit.⁊

calue ne ipᷣm de muta tollas añq; cõplete fue⸗
rit pẽne eiꝰ.⁊ cũ de muta acceꝑis eũ ad caloꝛẽꝛ
nõ teneas.ſʒ plurimũ eũ ĩ manu tene.nec po-
ſtea vſq; ad. xv.dies cũ eo aucupatũ acceſas.

capiũt aũt ãnates.anſeres.agirones.grues.⁊

ſtarnas ⁊ alias aues.ſj fert ꝙ ſi comedũt ſan
guinẽ agironis om̃e deſideriũ capiẽdi grues
amittũt. Si v̈o carnes ſolũ ſine ſanguine co
medant hoc viciũ incurrere non credunt.

Ccidũt falconibo oẽs egritudies qᷓ ſu⸗
peri accidere ancipitri dixi. ⁊ eadẽ ſũt

ſigna ⁊ cure.qꝛ oĩm volatiliũ rapaciũ fere ea
dẽ eſt natura.Et ideo de his hic tractare nõ

expedit.vnũ tñ cogſcas ꝙ falcões ſunt foꝛtio
ris nature q;ᷓ ancipitres ⁊ non ſic facile infir

mantur ⁊ moꝛiunt᷑ ſi comedũt anteq; cibꝛ de
goꝛga deſcẽderit.qdã inſuꝑ falconarij młios

modos regẽdi falcões narrãt. ⁊ alias egritu

dies eisg accidere aliaſq; curas nccias eẽ ex qͥ
bus aliq̃ foꝛſan vᷣa ſunt.q̃ ꝑ multas experien

tias apobant᷑.ſed młta ex his q̃ dicũt röòne
carẽt. ⁊ ſunt potius apparentia qᷓ; exiſtentia.

Igeoq; ſi qua hic deſunt de cura falconuʒ et
auiũ rapacium.per viros expertos nõ ſemel
ſed pluries longo tẽpoꝛe ſuppleant.

Cap. xiij. De Ylmerlis.

BSeierli ſunt de genere ⁊ natura falco⸗
nũ.⁊ ſunt q̃ſi falcocelli ꝑuuli.qð appa⸗

ret ꝑ foꝛmã coꝛꝑis ⁊ coloꝛẽ pẽnaꝝ.qrũ aucu

patio potiꝰ voluptatꝭ qᷓ vtilitatis exiſtit. Ca

piũt ãt pᷣcipue laudulas.⁊ tãti deſiderij ⁊ aio

ſitatis ſũt ad eas capiẽdas ꝙ plerũcq; ꝑſecuti
ſunt eas in villas vſq; ad clibanũ ardentem:
aut in puteum.aut ſub mantellis hominum
Item capiunt paſſeres ⁊ alias auiculas par⸗

nas.de ipſoꝛuʒ aũt doctrina ⁊ cura plura nõ
dico quia per ſuꝑioꝛa ſaus ſciri potelttt.·

BDelitmn Cxxxix.
Caß xiiij. De Girkaltis.
Irſalcus eſt auis rapax maioꝛ q́; falco
⁊eſt magne vᷣtutis ⁊ potẽtie.mirabiliſ⸗

qʒ; audacie adeo vt inuẽti ſint aliqͥ audaci ſpi

niu aqͥlas inſultaſſe Capiũt aũt oẽs aues qͥn
tũcũq; magnas.⁊ ſũt fere de natura falconũ

doctriĩa ſatis ſuffcit ad nutriẽdos girfalcos.

Cazu. De ichuſia..

mm

NQuila eſtſilr auis de raptu viuẽs qᷓ ꝓpr
foꝛtitudinẽ ⁊ audaciã ſuã vocata ẽ rex

Auiũ.nã oẽs aues eũ timẽt ſʒ ipᷣa nullã.diuer
ſe ſut ſpẽs aqlaꝝ.q̃dã ſunt valde magne.q̃dã
mediocres.q̃dã ꝑue.⁊ iterũ q̃dam ſũt nobilio
res nõ appetẽtes niſi volatilia ⁊ anĩalia terre
ſtria viuẽtia.⁊ qᷓdã quodãmõ ignobiles ⁊ de

generes q̃ appetũt non ſolũ carnes viuas ſed

etiã moꝛtuas ⁊ piſces moꝛtuos ⁊ deſcẽdũt ſu
cadauera aſinoꝝ ⁊ ſiliũ.⁊ tales declinãtad
naturã ⁊ ignobiulitatẽ miluoꝝ.aqͥle domeſti⸗
cant᷑ ab hoĩbo vicz ꝗᷓ ꝑue de nido extracte fue
rũt.ſʒ eas qᷓ diu ĩ feritate fuer̃t nõ eẽt tutũ do
meſticare velle.qm facile ꝓpt᷑ ſuã audaciam ⁊
potentiã guiter lederẽt i facie vlł alibi inſtruẽ

tẽ.⁊ domeſticant᷑in hoĩtbqrant q̃ſlibet aues
magnas.ſed pᷣcipue vt capiãt lepoꝛe⸗ ⁊ cuni

ęulos ⁊ capꝛiolos cũ auxilio canũ.⁊ quiaqui

lam venatu poꝛtat. debet eſſe foꝛtis alioquin
pondus ipius ſuſtinere nõ põt.Et ſtatim du

videt canis inueniſſe paſturã aquilam cõſue

tam ⁊ inſtructã debet dimittere.que ſemꝑ ſu
per canes volabit.⁊ cũ lepoꝛẽ viderit ſubito
deſcendet ⁊ capiet eam.nutrit᷑ autẽ ex omni⸗

bus carnibo.⁊ nõ defacile infirmat᷑.ſed cũ lez
poꝛẽ ceperit paſcat᷑ ex ea pluribo vicibus. vt·

eas poſtmodũ libẽtius ꝑſequat᷑.qui iuxta ni

dũ aquile habitant vnũ ex pullis eius acci⸗

piunt.⁊ cũ accipiũt timoꝛe aquile ſintarma⸗
ti.⁊ pᷣcipue in eoꝛũ capitibo.⁊ cum pullũ ha⸗

bueris ad vnũ paruũ palũ eum in aliquo lo⸗

co ligabis.hic vociferabit venientq; mater ⁊

pater deferẽtes eidem lepoꝛes ⁊ cuniculos.ſi
erũt in partibo illis.⁊ gallinas ⁊ anſeres lauue
acciꝑe potens.⁊ habere.ferũt etiã ei quaädoggz
cattas ⁊ quãdoq; viſas ⁊ in diſtrictu nunc iiã
etulerũt filio gallinã cum qbuſdam pullis
eriſtentibus inter pennas matris q; habiti ſi

ne vlla leſione ⁊ nutriti fuerunt.

mo et gimeta. .

Imus ? gi

Captrulum xuj. Dr Gi⸗

na.qꝛ earũ oculi de nocte vidẽt melius q; de

die. Cũ igit᷑ defoꝛmia ſint ⁊ raro ab alijs aia
libus videant᷑.mirant᷑ aues in viſiõe ipſaruʒ.
⁊ eas videre appetunt.tam aniatũ bꝛutalis qᷓ

rõnalis in rebus nouis ac inſolitis pꝛecipue
delectant᷑homies ergo cernentes alias volu

cres circũuolare gimo ⁊ gimete.⁊ eas cũ aui

ditate plurima intueri excogitauerunt inge⸗
nia qbus eas cupiũt vt ipſe aues capiãt.ſed

vt medianubus ipſis homĩes cũ fico aut re
thibo ſibi querant.viuũt autẽ de quibuſlibet
carnibo.⁊ pᷣcipue de murib ⁊ noctuis ⁊ cum
bene cibate fuerint cõpetenter ieiunãt duobꝰ
tribus vel quattuoꝛ diebo.Et gimus vſq; ad
nouẽ non ledit᷑.⁊ femie melioꝛes ſunt maſcu
lis ſicut omne volatile rapax.et gimeta qui⸗
dẽ melius tehet᷑ in aliquo colũbario vel alio
loco ſibi ſimili qᷓ; alibi.Et ſi bene domeſtica⸗
ta fuerint optime capiet mures in domibus
exiſtentes. comedunt etiam lacertas ⁊ ranas

et omnia carnẽ habentia.

Cap

ter aues rhetibus capiuntur.

ſunt aialia nocturna potius q; diurna⸗-⸗

AVles cum rhetibs pluriba capiunt mo-
dis. ⁊ vno quidẽ modo capiunf᷑ ad pᷣ=
theram qua capiuntannates.⁊ modus qui⸗
dẽ eſt vt iuxta aliquã paludeʒ facias fouaam
circa ſedecim vel viginti qnq; bꝛachia lõgaz.

⁊ circa.x.vcl.xij.bꝛachia latã per totã maioꝛẽ

ſi voluetis tm cõcauã ꝙ circa vnã ſpannã aqᷓ
haobeat.⁊ fit a duobo capitibo longis acuta in
vvno angulo. ſic qdem ſoſſatus ⁊ in alio aliqn
tulũ longa ſit caſella circa foueã.ſint vndiq;
ſpacia plana qnto eſt rhetiũ latitndo.deinde
fiat ſepis circũqᷓq; ne lupi aut vulpes nec ali⸗
q̃ aĩalia nociua itrare poſſint.⁊ aues ĩ eo loco
exñtes fugare.in pᷣdicta fouea ita.xij.vel.xvſ.

anates domeſtice die noctuq; moꝛent᷑ in bye
me ⁊ milica ĩ bona quãtitate ꝓijciat in aquã
ꝓpter domeſticas⁊ ſilueſtres.ſintq; domeſti⸗

ce ſilueſtribo ſiles in coloꝛe pẽnarũ.circa foue
as iuxta ripas figant᷑ pali q̃ttuoꝛ ꝑticaꝝ.que
rhete eleuent.⁊ pali rhetiaꝝ figant᷑ circaſpoe
cia pᷣnarrata.⁊ ſuꝑ ipᷣam coꝛdã ꝑuoꝛũ paloꝝ
totũ colligat᷑ rhete.⁊ tã ipᷣm qᷓ; ſtangie ſiue ba

culiqͥ rhete leuãt ⁊ coopiant optiĩe.ſintq; rbe⸗

tia duo magna in vtroq; capite cõiuncta veil

poſita ſint rhetia aroli cõiungunt.q̃ quidem

coopertoꝛiũ vocãt:qᷓ cũ eleuant᷑ ſimul in altiõ

GS
ocdus⸗
tfunen
ſarüfin
ſio? m
volue
puccit
nyolan
inmult
ꝛchpt.
incuau
ſangan⸗
bürnpil
ſaclecun
ſcywma

6

ienelg

õ

cõiungant᷑ admodũ culmis dom⸗ paleate. 7
modus qͥdem eleuãdi eas eſt ꝙ iuxta caſelluʒ

eſt furca cũ ꝑtica.in cuiꝰ capite ſubiili eſt rhe

tiarũ fimis annexus.in groſſo vᷣo eſt ciſta foꝛ

tis ⁊ magna ex terra repleta.q̃ ſuo põdere cũ

voluerꝭ admodũ qſi machine rhete eleuabit.

huc cõfluet multitudo annataꝝ in nocte ꝑ ae

ra volantiũ cũ domeſtice vociſerabũt.Cũq;

in multa quãtitate deſcendẽt rhetia eleuabis

deat arboꝛes. deinde boĩes vſq; a remotꝭ ve⸗

niant per glareã flumis om̃s volucres quos

inuenerint expellentes.que volãtes a ſplen⸗

doꝛe aque non diſcedent donec in rhete inci⸗

⁊ cũ ꝑtica ꝑcutiẽdo leuit᷑ retia om̃s ſiueſttes

in cucullũ rhetꝭ ꝙ eſt in ſupᷣdicto foſſato extẽ

ſum expelles. ⁊ domeſtice qͥ nõ timẽt remane
bũt in pãtheria.deinde aꝑies caput cuculli. ?
facie cum dentibo anates in capite occides.
ſic ꝙ vna hoꝛa mille quandoq; capiun.

Capitulu xunj. iodue

capiendi grues.

☛n r2

fluuiũ ab vtraq; ꝑte figit᷑ arboꝛ altiſſima.vel
due ſiml iũcie.vt lõgioꝛ ſit arboꝛ.habetq; per

totũ cuniculos ad aſcẽſuʒ in ſũmitate tirellã
in q̃ ponit funꝰ rhetis Cuiꝰ lõgitudo eſt ſᷣm
fluĩis latitudinẽ ⁊ arboꝝ diſtantiã.⁊ eiꝰ latitu

do ẽ vt ſuꝑius eleuata vſq; ad medias depẽ

St ꝛ⁊ aliud ingeniũ q̃grues capiunt᷑.
cigni ſtarne et anſeres ꝙ tale eſt.ĩ rixbis

äl

erint. Et tunc declinet᷑ rhete cum funibo ſu
is.⁊ volucres capiant᷑.et modus iſte locũ nõ

habet niſi cum tẽpus fuerit nubiloſum ⁊ aer
obſcurus alioqͥn aues eleuate facile a flumi⸗

ne deuiarent.

Capitulmm. xix. liud.
St ⁊ aliud ingeniũ quo capiunt᷑ anſe
res ⁊ ſtarne quod eſt tale.tempoꝛe hye⸗

mis cũ ex gelu ⁊ ſole puluis eſt in campis ſez

getũ tendit᷑.in ſegete in vno ſulco.rhete vnuz
longũ per triginta bꝛachia vel id circa ⁊ latũ
quattuoꝛ bꝛachia poſt terciam cum in veſpe
ris capere cupis vł in ſero cũ vis in mane ha

bere. eſt autẽ hoc rhete ſimile vni parieti.ha⸗
bens duas ſtagias eleuantes longas ᷣm diæꝰ
midiã latitudinẽ rhetis.⁊ tendit᷑ cum duabꝰ

bꝛachetis vt paries.ſed diſponit᷑ vt per ſe ele
uet᷑ violenter.quia hoc ipᷣm rhete ꝑ ſe eleua⸗
re nõ poſſet.cũq; totum rhete in terra firma⸗
tũ fuerit totũ ſuper coꝛdã colligit᷑. Et tã ißᷣm
qᷓ; ſtagie ⁊ bꝛachete ⁊ funis trahens optime
ex puluere cooperitur vel herba.ſicq; in vno
foſſato vel alibi aliquantulũ remoto locꝰ coo
pertus vbi latitet homo qͥ rhete leuare debe⸗

bit. in loco rhetis ſint due vel plures anſeres

domeſtici ſilueſtribo ſimiles.duobus pallicu
lis alligati.⁊ duo ſimilit᷑ ſcoꝛticati.vt illuc ſilł
ueſtres confidentius veniant. Cunq; ſiue⸗

ſtres deſcenderint in aliqua parte agri ex op
poſito vadat ſocius cũ capello in capite vel

alia re in manu loquat᷑ aliquid ⁊ laboꝛare vi

deatur.alioquin fugerent ſicq; conſideranter
⁊ caute perducat eas ad locũ rhetis.quod fa
cile ſiet per vniuerſuʒ agrũ quantũcunq; ma
gnũ.ſi hoc facere caute ſcies.cũq; in rhete vi

deris eas. confidenter loquere ſocioq; dicas

vt rhete trahat.verum quia hec auis cautiſſi

ma eſt.opoꝛtet te omnino cauere ne in mane

ad locum rhetis accedas.quia ſtatim perpẽ⸗
derent de roꝛe vel pꝛuina pedibus tuis mo⸗
la. ⁊ fugerẽt.et ideo cum tendis in ſero ſtatim
ibi ſtellones pone.⁊ per totam noctem dimit

ria hec cautela.

te.ſed cum capere vis.in ſero non eſt neceſſa⸗

Capitulum. xx. Fliud.

Z üü

Tẽ eſt aliud ingenũ capiẽdi ãnates in
xia aq̃s vbi ſabulũ eſt.⁊ ẽ rhete ſile pᷣdi
cto.ſʒ eſt ꝑuũ ⁊ ſatꝭ ſpiſſuz. eodẽ mõ tẽdit᷑.et
ſabulo coopit᷑.⁊ locꝰ cuſtodis ẽ ex aliq̃ re.de

ingde ʒabulo cooptus vt ꝑuũ hẽatfoꝛamẽ vñ

videre poſſit.⁊ caueat ne ꝑ foꝛamẽ flatũ emit
tat. cũ in loco ſunt aues. hic nõ ſũt ſtelliones
ncẽrij ſʒ ꝑ totã hyemẽ ponit᷑ ibi milica ⁊ via
cia vt aſſueſcãt aues locũ freqᷓntare.Cũ antẽ
wi ſtare aſſueuerttẽdas rhete.poteriſq; optie
locũ cuſtodie atq; viã introitꝰ longã cauare.
⁊ melogarijs ⁊ ſabulo deſuꝑ coopire.dẽ re⸗
te vl ſile ſpiſſius tñ tendi põt optiĩe ĩ areis vel
alijs loc ad capiẽdũ colũbas.coꝛuos.glãda⸗
ras.aregaʒas.laudulas ⁊ om̃s aunes ꝑpuas. q̃
eſcã granoꝝ accipiũt.⁊ cũ poterꝭ facere ꝙ ibi
venire ac ſtare aſſueſcãt.⁊ poſtea rhete tende
re.⁊ loco vel paleis coopire.⁊ hoc ingeniũ p̃t
hꝛe tpe niuiũ.⁊ q̃libet alio tpe.⁊ erit eſca cõue
miẽs ſpelta.faba.milica.loliũ.⁊ ſemĩa vinacie
⁊ ſilia.vt frumẽtũ motũ ⁊ citriculi vł faſeoli.
⁊ cũ eodẽ rhete ſiue eſca poterũt capi aues in

eſtate cũ temꝑe magne ſiccitatis tetẽderis iu

xta aquas.

Capitulum. xxj. Fllind.

DDrltimus

Tẽ eſt alind ingeniũ q̊ capiunt᷑ cũ rbe
tibo auiũ diuerſa genera. ⁊ pᷣcipue colũ
bi ⁊ turtures.⁊ q̃dã alie mediocrꝭ magnitudi

nis aues.⁊ fere oẽs auicle ꝑue.falcones etiã ⁊

ancipitres ⁊ oẽs fere rapaces aues. Modus
aũt eſt ꝙ duo rhetia ſatis lõga ⁊ lata oĩbo fere
gẽtib nota.qᷓ vlgarit᷑ vocant pietes tẽdunt᷑
ptis vijs ⁊ agrꝭ.⁊ iuxta aqͥs remote abinuicẽ
fere.vt ẽ latitudo ambaꝝ.qrũ q̃tibet hʒ duos
baclos eas eleuãtes.cũ trabit funis cõmuis.
q̃rũ lõgitudo ſᷣm latitudinẽ rhetiaꝝ exiſtit.⁊
vnũ caput cuiuſſibet cũ ꝑuo palo in terrã fir

mat᷑.⁊ in vno capite hũt vnũ funẽ Smund

ad quẽdã palũ ↄmunẽ in tra defixũ adnecti

ab alio capite aliũ hñt funẽ.qͥ vſq; ad locũ au

cupatoꝛis q buſdã ramis circũdatũ ꝓtendit᷑.

Hec aũt rhetia ꝓ columbis ⁊ magnis auib
ſüt rara ⁊ foꝛtia.ꝓ ꝑuis ſubtilia atq; ſpilſa. p
dicta rhetia cũ ſunt t᷑re affixe iacẽt in tra elõ⸗

gata abinuicẽ.⁊ cũ funis trahit᷑ eleuant᷑et cõ
iuncti flectunt᷑ ac oꝑiunt omnẽ auẽ venientẽ

ad locũ qͥ erat vacuꝰ inter vtrũq;.in h̊ ſpacio

vacuo tenent᷑ colubi ⁊ turtures aliqͥ excecati.
vl hñtes palpebꝛas ſuꝑ oclos. ne aliqͥd vide

ant cũ filo ligatas.vel ſtant ibi aues exſcoꝛti⸗

cate ⁊ vngulã loco cruriũ q̃ ſtãt recte.vt vide
ant᷑ viue ꝓ ꝑuis auiclis ponit᷑ ibi gimecta.ad
quã videndã libẽter veniũt.vel tenent᷑ ibi aui
cule ꝑuo filo ligate.ad q́s alie ꝑue accedunt.

Ancipitres etiã ⁊ falcones eã rapiẽdi deſcen

dũt. Aucupatoꝛ aũt nuſq; expectare debz. ꝗ⸗
aliqua auis accedẽs ſe in terram deponat ſed
cum pꝛope fuerit trahere debet funem. ⁊ auẽ

volantẽ ad terrã pꝛoſternere ipamq; capere.

Capitulum xxij. Miiud.

t ⁊ aliud genꝰ rhet qͥ auiũ młta ge⸗

gerxra capiunt᷑.maxiĩe cũ vᷣra eſt niue coo
pta.qð vulgo vocat᷑ arolus.qͥ ex duob theti
bus nõ multũ magnis ſed ſpiſſis ⁊ foꝛtiba cõ
ſtat. ⁊ in q̃libet capite cõiungunt᷑ ⁊ in terrã af
figunt.diſtãtes in ꝑtiba medijs. hñtes q̃ttuoꝛ
bꝛeues baculos.qbo eleuant᷑ in altuz. nec fle⸗
ctunt᷑ ad terrã cũ funis trahit᷑ ſed ꝑmanẽt ele
uati.⁊ ſimul cõiuncti cũ rhetiba deſuꝑ.admo
dũ tugurij.hoc rheie cũ oĩbus baculis et fu⸗
niba optime operit᷑ ſtramie ariſtarũ.vł paleis
? in ſpacio intermedio tenent᷑ cõtinue grana.

⁊ ceterꝗ cibaria.q̃ auibo q venire ſperant᷑ ſint

pcipue gra. cu qutẽ gucupato: ppẽderit ibi eẽ
auiũi mititidinẽè latent᷑ int domuſculaʒ valde

clauſam.qᷓ ibi dʒ eẽ ꝓpinq̃ ⁊ ſubito trahat fu

nẽ. ſoꝛuit ad vnũ palũ ĩ domuſcła poſitũ ad

—

leci
clecap
bägeee
fapaces
anar
lerapen
l Nen
compol
latnier
kicge

iicoſt

du
oꝛeel

dothe

hkciſbe
ecd
agit
cocni:
Docls
goibſere
tedunk
ecbinnici

lpe

aͤnti
Leuſtr

ntmnift

onunẽ

ndnecnt

Cloci
enait.
Onsani

ſiſa5
tintera do⸗
lcnnntetch

eenieni
unb ſurn
lchercecn.

ealigd dikde
eserſtn ⸗
ce N Nd

nenkibian

e accedut

giedidcſen

auredeh q.

deponatec

inem m

flui.

fümltage ⸗

cſtninecoo
duolyſhan
t ſornhych

tintrid
iteo ten:

luznet ſe⸗
omanetele

lup aano
cniisetfa⸗

v ptles

nue genf. .

Geritlbicee

Capitu

rrr
5

nectat.⁊ aues capiat. hoc ingenio capiuntur
facile milui ⁊ aquile cetereq; aues ſuꝑ cada⸗
nera deſcendentes.ſi cadauer totũ vel ꝑs po
nat᷑ in medio rehetis. Itẽ eo capiunt᷑ vulpes.
ſi gallia nocte ponat᷑ in medio.ſed hmõi rhe
te pꝛo ipᷣis ⁊ aquilis foꝛtius debet eſſe.

Pi, Filum.

Vnt ⁊ alia rhetia qᷓ vocant᷑aranee val⸗
de ſubtilia.ne in aere facile videant᷑.q⸗
bus capiunt᷑ multe auicule cũ ponunt᷑ erecta

in aere.duabo ꝑticellis adnexo.in locis q̃ aui

cule cõſueuerũt trãſire. Itẽ ancipitres his fa
cile capiunt᷑.ſimilit᷑ ⁊ falcones cũ circa colũ

buũ erecta tendunt᷑.⁊ eodeʒ modo cetere aues

rapaces.ſed harũ duo ſunt genera.nam que
dam aranea eſt ſimplex. ⁊ virgulis adeo leui

ter aptat᷑.ꝙ cum tangit᷑ cadit. auemq; inuol

uit. Item eſt alia aranea triplicata ex tribus

compoſita. quarũ media eſt ſpiſſa.⁊ plurimũ

lata.exterioꝛa duo ſunt valde rara.ac adeo
ſtricta.ꝙ cum ſint ad capiendũ eleuata acꝑ⸗

ticis ſtantibo foꝛtiter adnexe.ſtant extenſe.ꝛ me

diaq; mollis ⁊ lapſa.que ſuꝑ funiculũ ſupe⸗

rioꝛẽ eleuat᷑.⁊ cũ auis incidit tranſuolatam⸗
bo rhetia rara.⁊ in medio ſpiſſa inuoluitur..

Derimngs Cxlj.

cum eo in ſacculo quodam pendet.

Capituluʒ xximj. Filiud.

Vnt ⁊ alia rhetia qbus capiunt᷑ perdi
ces.que ſunt longa et ſtricta.in medio

quandã caudã admodũ ſacculi longã babẽ

tia.hoc modo aucupatoꝛ qͥ die venat pannũ
rubeũ cum virgulis ad clipei modũ foꝛma⸗

i0i ante ſe poꝛtat per agr.perges foꝛaminibd

dDuobo inſpicit.⁊ ꝑdices inquirit.cũ eas vDde
rit eirca ipſas rhetia tendat.quibuſdã palis
affixis ad finẽ rhetiarũ annexis.⁊ caudã cir
culis apertã extendit.ſemꝑ ante ſe retinẽs cli
peũ verſus perdices.qͥbus extenſis ſe ꝑdici⸗
bus appꝛopinquat.⁊ in caudã rhetiarũ pau⸗
latim impellit.nõ ſolũ timoꝛe ſed etiã pedib⸗

ſi opus erit. Qui aũt nocte venat᷑ in ſero locũ

inquirit. vbi nocte moꝛant᷑.⁊ cũ aeris integra
obſeuritas ſuperuenerit ad eundẽ locũ cum
igne reuertit᷑ Eſt aũt ignis cũ vaſe ſic foꝛma
to.ꝙ nec ipſe videt᷑.⁊ aperte videt ſpacia vni-

uerſa pꝛo pe ſe.⁊ per vnũ agri ſulcũ accedit.et

per aliũ reuertit᷑ circa locũ in quo ꝑdices reli
quit.vt cũ eas viderit ipas operit cum rheti.
qð habet apertũ in capite partice foꝛmate ad
modũ huic negocio opoꝛtunũ.vel ſi bʒrhe⸗
te ſupꝛadictũ põt eum extendere circa ipᷣas ⁊

impellere ac capere vniuerſas.

C apitulum xxv. liud.

t⁊ aliud rhete qð expegatoꝛiũ a vut᷑

do vocatur. ſatis magnũ.quo capiunt᷑
gices ⁊ qualee ac faſiani.⁊ quedã alie aues.
cum au xilio catuli ad hoc inſtructi. qui aues

inquirit.quas cũ viderit ſtat.nec ad eas pꝛo⸗
gredit᷑.vt expellat. Sed aucupatoꝛem domi
nũ ſuum retro reſpicit.et caudam moueat ta
liter ꝙ ipᷣe aucupatoꝛ cognoſcit aues eſſe pa

bulum ante tamen. ⁊ tunc ipᷣe ⁊ ſocius rhete
trahunt. ⁊ aues ⁊ catulum operiunt.⁊ ſic eas

accipiũt Eſt ⁊ aliud ꝑuũ rhete in capite ꝑtice
pꝛeparatũ.vt apertum exiſtat.quo vnus ſo⸗
lus vtitur aucupatoꝛ.⁊ ad qualeas ſolus cuʒ
qu aſi latoꝛio cuius ſonus eſt per omnia ſimi
lis v oci qualee generis femine ad quem ar⸗
denter accedunt maſculi. pꝛope ipſum quos

tunc operit atq; capit.

liter aues laqueis capiunt᷑.

Capitulum xxuj. Qua⸗

BDetimus
be etiam ⁊ alie aues multe capiunt᷑ ex eis.cũ O”M
incubant vel pullos habẽt ſi circa nidũ ipſo W
Annm tendunt᷑· Item in fabis ac faſeolis ſemi iuhel
N natis capiunt᷑ columbi ac turtures ꝑuis la⸗ L legen
dqueis. qui vulgarit᷑ dicunt᷑ ſcapelle. Huius id
Autẽ laquei modus eſt. q in capitibus parii n
boaculi vel melegarij longitudinis vnius ſe⸗ MiiI
WWAmilſis infigunt ſubtiliſſime virgule. altitudi⸗ d
RAnis ſpanne vnius. ⁊ in medio infigitur auue buisb
Qdam ſpina duoꝛũ vel trium digitoꝛũ in lati⸗ geaat
ſẽ tudie longa.hec ſcabella opodiat᷑ ad ripam ageo
ſulci.niſi aliqua ſit in ripa cõcauitas. taliter ſtyo
ꝙ ſpina iaceat in terra in fouea.⁊ virgule ſint Gnp
ſuꝑius eleuate.iuxta eam ponat᷑ laqueus cuʒ buspe
paruulo palo terre affixus.qui leuiter aper⸗ gvetru
tus ammoueat᷑ virgulis. ⁊ teneatur ab eis.et ſigei
in ſpina infigatur faſeolus.vel faba mollis chb
ſolummodo vnũ granum.ꝙ auis roſtro co Vicril
Piracrabutelenane ſuper collũ laqueũ tra Veram
8 haat. plicata ſcabella cum virgulis.quam ſen Wu fuſ
SS tiẽs territa caput eleuabit.⁊ collum ⁊ laqueo —DHcza
capietur. .. 6bnsa
Capitulũ.xxuij. Quali ,·½
ter aues capiuntur viſco. l muini
It laqueus qͥ facile capiunt᷑ aues. q̃ de —
raptu viuũt hoc modo in loco vbi pꝛo
pe moꝛant᷑ aues rapaces vel alique trãſeunt ndel
infigitur foꝛtis.ab vtroq; capite arculus.val watu
de plicatus.pꝛope quem ab vna parte firma ſang
tur virgula.in cuius ſciſſura muris cauda in nhet
figitur. vel ad quẽ fruſtum moꝛtue carnis an dn
nectitur.ſeu rana. ⁊ ab alia partica foꝛtiter in uto
terram dimittit᷑. habens in capite laqueum ⁊ loabo
quandã paruã coꝛdulã.cum vno ſtecheto.qᷓ tuſce
partica ſoꝛmat᷑ ad arculum.et ad paruã inci- urinen
ſuram que fit in capite virgule mus tenentis nnbisn
⁊ laqueus circa murẽ extendit᷑ ac cum auis egum
murẽ vel aliam rem vt expoꝛtet tangit.parti⸗ hemnpt
ca diſſoluitur ab arculo. ac ſuperius eleuat᷑. aauane
cum aui rapaci.que pedibo vinculat᷑. Item fi uſeſen
unt laquei multi de pilis caude caballini. in Munan
vno funiculo eiuſdem materie texti. qui ten⸗ kne
dunt in ſulcis frumenti funiculo a terra ele⸗ klcer
uato.vltra altitudinem auis.parũ decliuis la Ghuies
queis ⁊ apertis.vt auis tranſiens capite im⸗/ Dleycl
miſſo capiat᷑ collo.⁊ hoc modo capiunt᷑ ꝑdi⸗ cicdi⸗
ces in agris.⁊ qualee ac faſiani in ſemitibus Coqan
nemoꝛũ.per quos tranſeunt.Aues etiã aqua lus ⸗
tiles eodeʒ modo capiunt᷑. cum iuxta aquas — — — — Alus
vnde tranſeunt laquei tales tendunt᷑. colum è Mesy

Urin

nc
li
isſen
nish⸗
Huins
Spani
ius ſe⸗
ltimdb
urque
in un⸗
npem

,glitr

Uleſint
asaz
raper⸗
des
Awolis

Ntrocr⸗

ncä
dunſen
lgeo

aie

„
W
.
ðM
D

AVles capiunt᷑ viſco multis modis.vno
modo ꝙ inuiſcant᷑ virgule ſubtiliſſime

iuncoꝛũ vel vlmoꝛũ vbi iuncti deſunt virgu

le.quidã fiunt bꝛeues vel longe reſpectu ba⸗

bito ad paruitatẽ vel magnitudinẽ auiũ capbpi

endarũ ab ipᷣis. Sed pꝛimo debet viſcus tẽ⸗

perari vt ſit bene tenax hoc modo lauet᷑ bene

cũ aqua temꝑate calida aperiendo ipᷣm mani

bus balneatis.et obuſculis müdando.Dein
de admiſceat᷑ ei modicũ olei oliuarũ vt nõ ſit
adeo durus.ꝙ pennis auiũ inuiſcari nõ poſ⸗

ſit.quo facto ᷣgulis inuoluat᷑.ita ꝙ vnaque
q; virgula ſit vndiq; inuoluta in duab vł tri
bus partibo eius.tercia ſine viſco remaneat.
que tractari manibo poſſit.x ſi tᷣus ſit adeo

frigidũ ꝙ cõgeletur viſcus tempet᷑ eum oleo

nucũ.hee virgule parue inuiſcate infigunt᷑ le
uiter in virgs pulmonũ que ſunt paruce ma
gne ramis viridibo arboꝛũ.et pꝛecipue quer⸗
cuũ faſciate.habẽtes in capite ſuperioꝛi quat
tuoꝛ aut quiq; virgas. pauliſper eleuatas.in
qbus affigunt᷑ 2⁊ paruiſſime virgule inuiſca⸗

te. ac ip̃e palmonus cu fuerit ᷣgulis inuiſca⸗

tus cooꝑtus infigitur in terram. in foucola fa
cta in ipa. vt ſtet ad foꝛmã arborꝭ rectus. Iteʒ
circa ipm infigunt᷑ rami arboꝛũ. ad quos ap

pendunt᷑ cauce in ꝗbus ſint multe et diuerſe
auicule ſegregatim.q̃ cantant ⁊ volitãtes per

gera vocant.q̃ vocate ſe ponũt ſuꝑ dicto pal

mone inuiſcato. ⁊ capite in terrã coꝛruũt tẽ
cũ magmis vᷣgulis inuiſcatis capiunt᷑ multe

magne aues.⁊ pꝛecipue coꝛui atiq; coꝛnices.
cũ auxilio gumi hoc modo in locis vbi ſtare
aut vnde trãlire cõſueuerũt incidit᷑ in ramu⸗
lis arhoꝛ aliqua. ab alijs arboꝛibo multuʒ di⸗
ſter.ſed aliqͥ rami frondibo nudati relinquun
tur in ea.vel alique ponunt᷑ partice ſuꝑ eam.
in his infigunt᷑ leuiter ᷣgule magne viſcoſe.
ac gumus in terra ponit᷑ in loco pauliſp emi
nenti. vt melius ab auibo volantib videatur.
q̃ cũ aues viderint volitant circa ipᷣm.⁊ vola
iu feſſe ſuꝑ arboꝛẽ inuiſcatũ deſcendũt.atq;
in terram ruũt.quas aucupatoꝛ partica perſe
quat᷑ et eas occidat.nam ſi manibo capere vel

let lederetur ab ipᷣis. Item viſco capiũtur an

cipitres. cetereq; aues rapaces. nã in terram

due vel tres infigunt᷑ virgule inuiſcate. mo⸗
dicũ diſtantes.ac vᷣus ſeipſas plicate.in me

dio quarũ ligat᷑ auis aliqᷓ.vt columbo vl pul

lus vł caro aut mus.pꝛo miluis ⁊ q buſdam

alijs auibo rapacibus q̃ talia petant.adqᷓ cũ

aues venerint capiunt᷑ coꝛdulis. Itẽ capiun
tur viſco paſſeres ⁊ cetere aues ꝑue vlmagne

ęH LDa pituluʒ. xxvimj. Qua⸗

liter aues capiuntur cum baliſtis.

Diꝛtimus Fo. Cxlif.

Si virgule inuiſcate ponant᷑ in locis in qͥᷣb
cibant. vel vbi ſtare cõſueuerũt. Itẽ capiãtur
coꝛdulis ſeu funiculis inuiſcat regimuli cuʒ

ad ficus veniũt vel ad vuas. ⁊ cetere aues
arboꝛũ fructꝰ furant᷑.ſi pꝛedicti funiculi ſui⸗

pendant᷑ ante ficus vel alios maturos fructꝰ
dad quos venire aſſueſcũt. Item funiculis lon
gis inuiſcatis capiunt᷑ ſtarni qͥ valde grega⸗
tim volãt.cũ habet᷑ aliquis ſturlus ad cuius

pedẽ ligatur funiculus inuiſcatus.⁊ in ma⸗

nu tenet᷑.et dimittit᷑ cum cõgregatio ſturloꝝ

pꝛope videt᷑.tunc em̃ cum funiculo dimiſſus

ad gregẽ accedit.et cũ ipſo ſtricte volitat. mul
tiq; tangentes funiculũ inuiſcant᷑.⁊ ad terraz
ſimul cũ eo ruunt. Item viſco capiunt᷑ anna
tes cetereq; aues aquatice. cũ ex eo inuolui
funis longus expaueris qbus ſcoꝛia fiũt cõ⸗

poſitus.et pꝛecipue ſero in lacu vel alio loo
vbi dicte aues ſepe moꝛari cõſueuerunt. NHꝗ

aues ꝑ aquã natantes in nocte incidũt in fu⸗

nẽ.ſuper aquã extenſum.⁊ capiunt᷑.ei ſequẽ⸗

ti mane capte inueniunt᷑ Sed opoꝛtet ꝙ hic

viſcus ſit taliter tꝑatus ꝙ ab aq̃ defendat ſe.

4

RNN
P * P

õäl

UValiter aues capiunt᷑ cũ baliſtis ? ar⸗
cis.notũ eſt oibus ꝙ ſagittant᷑ vbicun
ſint in terra vel arboꝛibo. ſed ĩ his obſeruã
ge ſunt qdam cautele nõ oĩbus note. quaruʒ

vna eſt. ꝙ baliſtatoꝛ qͥ vult anſeres vel alis

magnas ſagittare aues. debʒ hꝛe bifurcatas
ſagittas in ꝑte anterioꝛi. vbiq; acutas. qᷓ alã
qquã langãt.aut collũ incidãt.nã ſola ꝑfoꝛatio
coõmunms ſagitte vel obtuſio nõ lederet auem
in tm.qꝙ remaneret ibidẽ.ſed vulnerata rece⸗
deret. licet ex vulnere finaliter alibi moꝛiret᷑
Itẽ debet intuitũ cũ ſagittat dirigere non ad
extrauagates.ſed ad vnã q̃ ſit in medio dua⸗
rũ vlł pluriũ.vt ſi cõtingit ſagittã vltra in ſe P
gredi qdð plerũq; cõtingit pꝛimã vlł vltimã fe
riat.ne in vanũ ſagittet. Itẽ qui vult in arbo⸗
rẽ ſagittare colübos pulʒones qͥ ſunt ſagitte
in capite groſſe. debet hẽe paris põderis.⁊ cũ
vult ad auẽ ſa gitta amittere. debet cũ pede ſi⸗
gnare locũ ſpecialẽ vbi eſt.⁊ notare locũ in q̃
elt coluũbi.aut alia auis. et tũc ſagittã emittat.
ſi pcutit habet qð hꝛẽe intẽdit.alias ſepe ſagit
tã inuenire nõ poteſt. ſed eã põt facile inueni
re ſi ad eundẽ locũ vadat.vbi erat cũ ſagittaz

ermiſit. et per eundẽ locũ aliã eiuſdẽ põden ſa
gitt emittat.⁊ per ſe vel ꝑ aliũ videat.vbi ca⸗

dit.ibiq; valde pꝛoxime inueniet pꝛimã.quã

nõ poterat inuenire. Itẽ qui cũ baliſta vel ar

cu ſagittat debet manũ ſiniſtrã tenere firmi⸗
ſimã. ſi vult rectiſſime ſagittare. ⁊ eſt neceſſe
ᷓ habeat baliſtã vel arcũ optima.et ſagittas

rectiſſimas.ſi recte voluerit ſagittare.qui au

tẽ arcum balotarũ exercet debet balottas ha
bere equales põderis.⁊ bene rotũdas. Item
capiunt᷑ alijs qbuſdaʒ modis.vno modo ad
bꝛenexellũ cum gimecta qͥ parue capiunt᷑ aui

cule.q oibus fere notus eſt. Sed eſt ſciendũ

ꝙ hoc modo capi pñt nõ ſolũ cũ gimecta.ſed
eltiã cũ capite catte.nã ad ipᷣm auicule veniũt.
Itẽ nõ ſolũ cũ bꝛenexello qui ex duab vgu⸗
lis conſtat.verũetiã in quacũq; parte vie vel

agri ſi aucupatoꝛ ſupꝛa ſe deferat leue inſtru⸗

mentũ ex vinculis frondibuſq; conſtrictum.
quo valeat occultari. nec eſt neceſſe auiculas
excitari ſolo ſono folij arboꝛis ſeueris vt cõ⸗
muniter fit. Nam ⁊ cũ ſono ſeminũ papaue⸗
nis incluſarũ in cellulis vel alteriꝰ rei ſimilis
excitari atq; notari poſſunt.nã et quibuſſibet
extraneis et inauditis vocib incitant᷑. qa mi
rant᷑ ex eis. Item capiunt᷑ ad bꝛenexellu ruſti
civtunt᷑ n tibus valde obſcuris. habẽt em̃
faculam quã vnus defert decliuẽ pꝛope viri

ges ſepes.in qͥbus doꝛmiüt. que cũ excitãtur

Detimus

veniunt ad ignis ſplendoꝛẽ duoq; alij cĩũ ba

culis eas mactant. ſunt autẽ bacule quedã ve
lut pale ĩ capitibo bꝛeuiũ particarũ ex paruis

cõtextis viminibo. Item capiunt paſſeres pᷣ⸗

cipue iuuenes minꝰ ſagaces cũ faxa ſeu bꝛe⸗

choello que eſt q̃dam cauea ex iuncis cõſtru⸗

cta. de qua exire ignoꝛãt. cſi ad puos paſſerũ
pullos in ea poſitos ingrediunt᷑.nec exire ſci

unt. Item capiunt᷑ aues in foꝛaminibo colũ⸗
barijs. cũ muſtela domeſticata in foꝛamẽ im

miſſa. Item capiunt᷑ cũ ciſta ſiue plaſtella pci
pue tẽpoꝛe niuiũ.ſic pꝛeparata vt auibus in

trantibo cadat.in qua grana cõgrua pꝛo eſca
ponant᷑. Cui pꝛoderit ſi multa grana ſub eis
ponankt vel pauca. velut fila longius extra. qᷓ

bus pꝛoducant᷑ ad ciſtam.

— Filind

Tem cñ ſcarbelle capiũtur poꝛʒane in

cannoſis vallibus.vbi moꝛant. eſt aũt

fſcarbellus inſtrumentũ quoddã ex duob ar

cubus valde plicatis cõſtructus.ab inuicem
parũ diſtantibo inter quos modicũ poſtponi
tur fructꝰ herbe coche.ſimilis ꝑ omnia ceru⸗
ſis.quẽ accipere volũt.⁊ collo ſtringunt. ſed
eius fo:ma pluriũ magiſtroꝝ nõ pot ſic aper
te ſcribi vt plene intelligat᷑.ſicut occultata fi⸗

Tem capiunt᷑ cũ curbaculo tẽpoꝛe ni⸗
uilü.qð eſt quoddã inſtrumentũ ex pau
cis virgulis factũ.interius concauũ.et in par
te poſtrema acutũ.habẽs hoſtiolũ qdð in ter⸗
ra iacet coopertũ palea.quod cũ vno vimine
in terrã infixo eleuatur. et poſterius percutit
auem ad eſcam intrantẽ.que intus eſt.quam
aliunde accipere nequit.cũ ſit vndiq; terra te
ctum. Item quoddã delectabili ingenio capi
atur coꝛnix.cum ex ipᷣis habet᷑ vna.nam ipᷣa
duobus valde bꝛeuib palaʒolis ad pꝛincipi

de cognoſci.

um alaꝝ annexis.ſupꝛema in terrã firmatur.
que foꝛtiter clamat. ac fugere nitit᷑ alieq; pꝛso
pinque curant eam iuuare volẽtes. ex quib⸗

ipᷣa vnam roſtro ⁊ vngulis capiat.et retinet.
vt capere poſſis.et eodẽ modo aregaʒas capi
poſſe aſſerit᷑ Itẽ fert᷑ vt aues q̃ guſtant granũ
vel miliũ in fece boni vini ⁊ ſucco cacuce ma

ceratũ et ſiccatum volare non poſſe. et potez⸗

runt in manu capi.

dis beſtijs feris. pᷣmo qliter caniby capiunt.

Captt nlu. xxix. De tapiẽ

(S

an
gülegen
flioꝛes
Neceſſn
quiezs
ſuſtruun
Cptioa
cpiunt
Pllorhe
Gefugen
inſugal
nlculic̃
bocep
lophin⸗
ſint naf
Mosc
ſenoan
Adſemna
Adapuun
Uuscan
llnerat

lsgai⸗
cüabho

umtan

fcibe
nedire
ſubre⸗
cöſtru⸗
haſcrü
abeſci
bedi⸗
Nmimn
tcli
zuigsign
roſ
naſubes
s eenz

votznein

nt ctain
rdrobar
binnin
ipoſtpoi
nmmniacen⸗
gunt. ſed
tſicaper
ullatafi⸗

choreni⸗
nüerpan
Nainper
inar⸗
rimine
garcutt
ſtguam
Biemat
cniochpt
hnammiß
penapt
fmmatu.
licq; pꝛo
erquib
tretinet.
zas cal
tgranu
cucemi
ctpole⸗

nti

apun

4
. * — 4 . „ 4 5 . — 8
. EE f f2os N

Epoꝛes pꝛecipue capiunt᷑ canibus ad

quas inueniẽdas neceſſarij ſunt canes

qui ſeguſi vel bꝛachi vocant᷑qui quanto ſub

tilioꝛes olfactus tãto melioꝛes exiſtũt. Item
neceſſarij ſunt canes valde ad curſum agiles
qui eas ꝑſequant᷑ ⁊ capiant.qui om̃s ad hoc

inſtruunt᷑. et eas capiendas inducunt᷑ cum ex
captis aliqͥd datur eis in cibũ.a quibus etiaz

capiunt᷑ capꝛioli et aliquãdo cerui.pᷣcipue au
xilio rhetiarũ magnarũ poſitarũ in locis vn⸗
de fugant᷑. Item ab eis capiunt᷑ vulpes. licet
in fuga ſunt valde ſagaces. Item capiunt᷑ cu

niculi cũ inueniuut᷑ remoti a caueis Itẽ cani

bus capiunt᷑ apꝛi ac lupi.ſed cũ auxilio vena

toꝝ.nã raro ſoli ad eos pᷣſumũt accedere.niſi

ſint maſtini foꝛtiſſimi.et audaces. Sed ad
apꝛos capiẽdos neceſſarij ſunt pili foꝛtes in
ferro cruciferati.q̊s venatoꝛes vidẽtes apꝛũ
ad ſe malo anio venientẽ in terra firmant.et
ad apꝛum dirigũt.qui eo pilo fugiunt.et par
uus catulus ad hoc inſtructus per viam eat

vulneratus vſq; ad venenatoꝛẽ nõ poteſt ac
cedere.ſicq; a canibo occiditur. et ſimiliter ab
his qui venant᷑ eundem. Item capiunt᷑ cerui
cũ ab homine vulnerati ſagitta vel pilo fugi

unt.⁊ ꝑuulus catulus ad hoc inſtructus per
viam languinis exeuntis ipᷣm ſequit᷑.donec

capiuntur rhetibus.

ter capiuntur taiolis,

ceruns ſemiuiuus vel moꝛtuus inuenit. Itẽ
canibus inueniunt᷑ et capiunt᷑ ericij et qdam
alia anĩalia ſimiliter capiunt᷑ ab eis.

Aim rhetibus capiunt᷑ cerui vt dictuz
eſt ⁊ vulpes.vt ſuperius dixi cũ de rhe
ti locutꝰ fui.quod arolus vocatur a vulgo.le

poꝛes etiam facile capient᷑ rhetibo.ſi in ea in⸗
ciderint ſicut ⁊ multe alie beſtie fere.

Capitulum. xxxj. Quali

ter capiuntur laqueis.

Agqueis capiunt᷑ leones aliquãdo. Iteʒ
vulpes ⁊ lepoꝛes cũ per aliqua foꝛami

na introire ſolẽt in loca clauſa. Sʒz hoc duo
bus ſit modis.vno mõ ꝙ laqueus ſit anne⸗
xus ad aliquã particã plicatam adeo foꝛtem.

ꝙ feram collo captã in altum eleuet.ac ſuſpẽ

dat. Altero modo.vt pꝛope laqueũ ſit foꝛtis

canolus ſtringens laqueũ fere caput.impedi
ens etiam ne ipſa laqueũ rodere poſig.

Eapttniuz Exxij.

èr

Capitulũ.xxx. Qualiter

Alpes et lupi pᷣcipue capiunt᷑ quadaʒ
taiola ferrea.quecirca ſe multas habet
rampiones acutos.⁊ ipᷣi habẽt circa ſe annu

lum pꝛope ſe vbi annexi voluunt᷑.ad quẽ an⸗

nectitur fruſtũ carnis. omniaq; occultata pᷣ⸗
ter carnẽ in terra firmata iacent.Cum aũt lu
pus carnẽ dentibus captã eleuat anulus ele⸗
uat rampiones circa caput et colluʒ lupi qui
cum foꝛtius trahit.et recedere nititur ſoꝛtius
ſtringitur ⁊ tenetur. Item fiunt alie taioleqͥ⸗
bus in pedibus ſiue cruribus.om̃es genera⸗

lit᷑ beſtie capi poſſunt q̃ occultant᷑ in itineri⸗

bus quibo vtunt᷑.que ſunt talis figure aut foꝛ
me ꝙ nõ niſi oculata fide ĩtelligi poſſet. Ideo
q; qui eas habere vult.videat ab his qui eis
vtunt᷑.ſicut et ego videre volui.

ſa iuxta quã extra ſit fouea ſe 4. i
ipſa ſagina matura erit ad ipᷣam venient mul

Capitulũ xxxiij. Quali

ter capiuntur fouels.

O nueis hoc modo capiunt᷑ pꝛecipuelu
pi.fit quedã fouea lata vt magnus pu⸗
teus ⁊ in terra pꝛofunda.q; inde exire nõ poĩ

ſit. hec operit᷑ vno rotundo graticõ ꝙ non to

tã.ſed qᷓ̃ſi operiat foueã ſub craticõ.in medio

.

lligat᷑ ſtanga lõgioꝛ cratitio.ac rotũda ĩ me⸗
dio ponit᷑ ligat? anſer vel agnꝰ. et paleis ope
ritur vniuerſus locꝰ.lupus veniẽs ⁊ volens
acciꝑe anſerẽ aut agnũ.in foueã cadit aſſe.cũ
cratitio ſubito reuoluta. Itẽ fouea capit᷑mul
titudo apꝛoꝛũ hoc modo. in locis vbi multi
ver ſant᷑ agellus ſerit᷑ de milica.quã aliqͥ ſagi⸗

na vocant.circa agellũ conſtruit᷑ foꝛtis ⁊ alta

ſepes.ex viminib arboꝛũ in vna pte relinqui

tur.aꝑtus introitꝰ eſſe in oſpoſ io ſepis der
atis ꝓfunda.¶

.

i apꝛi per locũ expeditũ intrantes.tũc ad lo⸗

ciũ accedat quadocũq; vult etiã ſine armis et
in loco introit?moꝛet᷑ clamet.⁊ q̃cũq; mõ põt

rumoꝛẽac ſtrepitũ ſaciat.apꝛi ꝑterriti non in
nenientes vnde exire valeant.niſi per locũ ſe

piode
quav
on
risac⸗
bron
gudn
busan
desp⸗
ten
fiei⸗
unt
no
hearte

Nlesb

Bge

hony
ſung
tcnn
lliues
lierp
waſali
cutiet
fivoln
ſnoy
mortei
mnitepe
dieb⸗
Viminil
Gefaan
camv
bus v⸗
matad
leinon
gemunt
hinoer
ſiſupe
ſoncee
zolog
neein
ponat
gbeſti
cumfe
balend
Wotr
lammin
umb

G

buſc

ſtcog

=B WWW

grecſprel
ns ol,

Ureöpol

nont
in mecio
üdaimn⸗
paleische
31 rolens
ditallech
aapäknul

Pbi i.

aliſge
tis tala

enclingau.
ddis deſſ

nda A
gientmnu
cadlo
egrmistn
noͤpit
Uunonn
er aiſ

pis depſſum inde pꝛoſiliut oẽs extra foueaz.

quã videre nõ poterant intrinſecus exiſtẽtes

Item pꝛo lupis vulpibo lepoꝛibo ⁊ ceteris fe⸗
ris ac canibo ⁊ poꝛcis intrantibo⁊ diſſipanti⸗
bus vineas ſouea fit hoc modo.fodiat᷑ am⸗

pla duabus ſpannis.⁊ longa quattuoꝛ pedi⸗

bus aut tribus.⁊ circa ſex vel ſeptem octo pe

des pꝛofudã cũ ſpundis pollitis ⁊ rectis in

terra ſolida ⁊ viuẽte murata ĩ loco vnde ſepe
fieri ab eis trãſitꝰ cõſueuit. operiat᷑ pᷣmo ex
tranſuerſo de groſſis herbis ſiccatis.⁊ poſt⸗

modü ſubtiliſſima terra. Si herba non ſuſti
neat terrã ponant᷑ ſub ea duo ſubtiles ⁊ fraz⸗
giles baculi ex tranſuerſo. et herba per lon⸗

gũ que in medio ſe iungat.ꝙ ſi non potes vel

non vis facere ſic pꝛofundã. pone circa eaam
ſtangas.vlł aſſidiculas ſtrictas habẽtes mul
ta canicula.ſeu pirolas acutos infixos.⁊ dez

cliues in foueam ac verſus partẽ mediã pau

liſper plicatos in quos incluſa beſtia cum ex

tra ſalire voluerit.capite vel oculis in eos ꝑ⸗

cutiet ⁊ leditur adeo ꝙ quieſcit.Et ſi eẽ mo-⸗

ri voluerꝭ. in fundo multos acutos palos in
figas.vel ſi aqua mulrta in ea erit. ſufficiet ad
moꝛtẽ ipſius:quia nõ poterit in quolibet tra⸗
mite pꝛofunda.ſolũmodo quattuoꝛ vel quin
q; dieb.pedibus cũ auxilio vniꝰ rebalce ex
viminibus facte.ſuper vna rotũda ſtrange⸗

cte facile volubili firmata.in quolibet capite

cum vno vncino foꝛtiter infixo terre.in qui⸗
bus voluat᷑ hoc rebalca fit.ab vno capite fir
mata diſtans a fouea vno ſemiſſe.in alia par⸗
te in angulis ⁊ in medio habeat lapides pon
derantes annexos.hec ſtet eleuata quaſi om
nino erecta cum vna furcula.cuiꝰ inferioꝛ ꝑs
ſit ſuper vno baculo bꝛeui.qui fit in medio
fouee ex tranſuerſo.ſuper vno paruulo pala⸗
ʒzolo ab vtroq; capite qͥ ſit affixus in ripa fo⸗

uee in parte ſupꝛema.ſuper hoc bꝛeui baculo

ponat᷑ quedam virgula per longũ fouee.que
ſuſtineat herbam ⁊ terram tãtummodo atq;
a beſtia pꝛeſſa deſcendat.⁊ baculum bꝛeuem
cum furcula ⁊ reblatam cadere faciat.hec re⸗

baica de die ſuper foueam remaneat ne ho⸗

mo tranſiens in eam ruat.ſi canis vel ſus in
eam incidat cũ vna ſcabella que gradus aſſi
dum habeat extrahi poterit.

Capitmiũ.xxxuij. De qui

buſdaʒ alijs ingenijs qba capiunt᷑ beſtie fere.
ALA ephantes capiunt᷑ hoc modo.ipſi cũ
non habeãt genua iacere non poſſunt.
ideoq; cum doꝛmure ſe arboꝛibo apodiant.et

HDetimus Cxliiij.

quieſcunt.venatoꝛes has arboꝛes reſecãtur.
ſed non perſiciunt.vt per ſe ruere poſſint.ſed
apodiatos elephantibo cadunt.⁊ ipᷣi ruunta
venatoꝛibus occiqdun.
Capit. xxxu. De Brlis.
Rſi capiũtur hoc modo. homo arma⸗
tur ferreis armis capite ac vndiq; coo

pertus.cum ſolo cultello acuto ad latus ac⸗
cedit in ſiluam vł alium locũ ad vꝛſum.vꝛſus

erigitur ad hominẽ armatũ.accedit ⁊ ample⸗

ctitur.cum armatuſq; ipᷣm qui tunc euagina
to cũ manu gladio locum coꝛdis vꝛſi perfro⸗
rat.⁊ ſic eum occidit. Vulpes in caueis ſuis
capiunt᷑ hoc modo.habet venatoꝛ alueũ apũ

ſed longũ plus ⁊ minus latum.hic ab vno ca
pite paud filis ferreis clauſus eſt. ab alio ca⸗

pite habet hoſtiolum in ternis ex parte ſupe⸗

rioꝛi gueʒatũ ⁊ pꝛeparatũ.vt poſſit intus ele⸗
uari.ſuperius ⁊ non extra exire.deſcendens
hic hoſtiolus ſuꝑius eleuatus.ꝑmanet cũ vᷣ⸗
gula parua hoc inſtrumentũ ponit᷑ in ſouea
vulpis.cum pꝛeſcitũ ipᷣm in ea eſſe pars ho⸗
ſtioli ponit᷑ in parte intrinſeca fouee.ceteriq;
introitus fonee qui plures eſſe conſueuerunt
claudunt᷑ optime. Vulpes aũt exires volẽs.
in alueum intrat non putans filis ſubtilib⸗
impediri.ſicq; virgulam ſecũ trahit.⁊ hoſtio
lus cadens.eum cõcludit.q̃ retro cedens foꝛ-
tius claudicat.firmat.venatoꝛ autem quan⸗

docunq; veniens vel ſi vult ipam cum alueo
ſupꝛa puteum vl magnã tinam partat ⁊ ape
riens hoſtiolum ipᷣm ruere facit.in tinam cu⸗

niculi capiunt᷑ ſic. venatoꝛ ſonans et ſtrepi⸗
tus agens eos fugat in cuniculos ſuos cõca⸗
uos.nam ipᷣi qui pandi nimiũ facile fugiũt.
ad eoꝛum foueas vt ibi tute moꝛent᷑. Vena⸗
toꝛ autem ponit reticulum apertuʒ ⁊ in terra
bene firmatũ ante quemlibet introitum.dein
de per vnũ immittit furectũ quem domeſti⸗
cum habet roſtro clauſo.quodaʒ frenello ne
aperire poſſit.ac cuniculos capere ⁊ comede
re.nec extra exire velit.hic furectus parũ ma⸗
ioꝛ muſtula hoꝛum pꝛopꝛius inimicus om⸗
nes cuniculos extra expellit.ſicq; intrant in

reticulos ⁊ capiuntur.

C apitulü. xxxvf. De mi

ribus capiendis.

—
——
„

—

Vrres multis capiunt᷑ ⁊ occidũturmo
Adis.vno modo a muſcipulis domeſti⸗

cis qᷓ tenent᷑ in domib. alio modo cũ muſci⸗

pulis ꝗᷓ fiſt ex paruo ligno canato. in quo ca

dit aliud lignũ paruũ graue tamẽ oppmens

⁊ occidẽs mures intrãtes ad cutim. poꝛci po

ſitam. ⁊ annexã in ea ad quandã ſubtuẽ par⸗

ticulã ligniq;. cũ tangit᷑ facitqð ſupꝛa eſt.ca
dere ſuper murẽ.ſed hic modus eſt adeo no⸗
tus oĩbus ꝙ nõ expedit pleniꝰ explicari. Itẽ
capiunt᷑ quodã aſſide eleuato cadente.qui ex

quadã columella fracta eleuatus ſuſtentat᷑ ⁊

tenet᷑.quadã ſpatula cutẽ habẽte ſic pᷣparata

vv columella diuiſa nõ aperit᷑niſi cũ mus cu
tem tãgit in ſpatula eleuatã.⁊ tũc cadit et mu
rẽ occidu. Itẽ eſt alius modus cũ in vno no
do canne groſſe fit in capite arculus cum coꝛ
dula in q̊ arcus magna cõſiſtit. in media can

na foꝛamĩs foꝛamẽ habʒ i medio.et cutim in

terius cuidã virgule alligatã.⁊ ſic pᷣparatam

qꝙ cũ mus per foꝛamen cutim moꝛdet ac mo

net arculus ⁊ deſcendit᷑ ⁊ acus magna perfo
rat caput eius.eumq; retinet ne fugere poſſit.

eſt etiã alius modus cũ vas aliquod quo exi

re nõ poſſint ad medietateʒ aqua implet.cuiꝰ

DPeitimns

ſuperficies operit᷑ ſpelta qᷓ natatquãmus vi⸗
dens⁊ non aquã deſcendit in eam ⁊ aqua ne

cat᷑. Item eſt alius modus ꝙ vas aliqð ope⸗

rit᷑ mẽbꝛana.hec in crucẽ ſcindit᷑et in medio
aunnectit᷑ cutis poꝛci.mures ⁊ accedentes ad
cã cartã ſeu membꝛanã flectunt.et intra ruũt

⁊ necant᷑.ſi aqua in eo fuerit.alioqn bꝛeui tẽ⸗

poꝛe moꝛiunt᷑.fame nimia coacti ſtatiq; car⸗
tfta ſui natura ſurſum regredit᷑.vt eodeʒ modo
infinitos decipiat mures.Fertur etiã ab ex.
pertis.qꝙ ſi mures in vas ſine aqua cadentes
diu viuere ꝑmittant᷑ fame nimia coacti ſe o

medũt. foꝛtioꝛ vilioꝛẽ ꝙ ſi tm relinquunt vt
remaneat foꝛtioꝛ mus ſolus ⁊ hic ꝑmittatpe

rire.quoſcũq; in ali
⁊ comedit aſſuetꝰ 2

acile cũ ab eo nõ fugiũt.

Itẽ occidunt᷑ reſalgario trito ⁊ caſeo aut fari
na mixto.que libent᷑ comedũt. ⁊ moꝛiunt᷑ cũ
ſit ipſoꝛũ venenũ.ſed a loco remouẽda eſt aq̃ᷓ
qua ſepe inuant ſi eã bibant. Item capiũtur

etiã ſi ſuꝑ vas vnde exire nequeãt ponit᷑ qui⸗

dã baculus ꝑ medium ſciſſus ſcʒ vna medie
tas in medio ſciſſa ⁊ ſic pᷣparata vt ſe ſuſtine⸗

at.⁊ nõ murẽ.in eius medio ponat᷑ nucleꝰ nu
cis ad quẽ cũ accedit.cũ baculo fracto cadit.
⁊ ſi aqua ſit in eo.ſtatim moꝛit᷑.aut ſi nõ eſt oc
cidat᷑. Item mus facile capit᷑ ſi ſub circũferẽ⸗
tia parapſidis nux ab vna parte rupta ponit
ruptura reſpiciente interius. Hodis ceteris
melioꝛ eſt ad capiendũ mures tã magnos q;

puos hic eſt. accipe duas aſſidiculas leuiga

tas.vno bꝛachio longas.⁊ latas vno ſemille.

ipſas cõiun ge.diſtantes quattuoꝛ in latitudi

ne digitis vel parũ minꝰ in parte infima cuʒ

duabus paruulis aſſidiculis in caſtris in ̊⸗

libet capite vna vt eis de ſubtꝰ ſit eqlis.ſub
ipis affige cartã de pectoꝛe groſſaʒ maſſaʒ in
medio ex trſuãerſo.ſed ꝓpe mediũ nõ affixam

⁊ in tantũ reſtrictã ꝙ poſſit inter aſſides ele-

ugri vt ſi deſcendẽs deſoꝛmare.poſſit ad ſuã
foꝛmã reduci. Itẽ dicte due aſſides deſuꝑ in
capitibo cõiungant᷑.ac ſuꝑ eas teneat᷑ aſſidi⸗
cula ĩ medio hũte clauũ retoꝛtũ ad quẽ ſuſpẽ
dat᷑ fruſtulũ cutꝭ poꝛci.vel nõ ſuſpẽdat᷑ dicta
cutis.ſʒ in medio dictarũ aſſidũ ꝓpe cartã ſit
ſic vna maſtula cũ cute facile reuoluat᷑.h̊ edi
ficiũ ponat᷑ ſuꝑ q̃cũq; vaſa fictilia ſeu lignea
vñ mures exire neqant.⁊ optimũ eſt ꝙ ſepe⸗

liat᷑ in maſſa frumẽti vł alteriꝰ gni mures in⸗
trabũt.⁊ cũ appꝛopinquaueriut cuti ruent. et
carta cum eis deſcendens releuabit᷑.⁊ de qui
buſſibet accedentibus idem ſiet neq; muſci⸗

pule per ipam arturã intrare valebunt.

g hane nueneri occidit

1 BBB

☛

lian
amnola
alter

manen

ferk v
culaer
fuerin
glitere
diere
mdin
ebad
legſeg
Drogi
ſſenee
ſcpent
ancoe
N
nomt
diin⸗
Gite
unkin

7

Liber

piẽdis piſcibo.et pᷣmo qᷓliterrhetibo capiunt

DVeeée
R.

N mari iuxta planũ litus capiunt᷑ pci
pue multi piſces cũ rheti.qð multi ſcoꝛ

ticariã vocãt.hoc rhete eſt valde longũ ⁊ ſatꝭ

amplũ ⁊ ſpiſſuʒ.coꝛdã vniꝰ lateris plũbatam
⁊ alterã libꝛatã.vt in aqͥs rectũ ⁊ extenſum ꝑ

maneat. hoc rhete cũ nauicula infra mare de

fert᷑.vno capite ĩ terra relicto.vt in aliq̃ parti
cula eius cõtinuo deſcẽdat in aquã cũ naute
fuerint intra mare.q;tuʒ rhete extendit᷑arcu
aliter cũ illo capite reuertunt᷑ ad litus.⁊ qͥbui
dã ex eis cũ illo capite in terrã deſcendentes
vnꝰ in nauicła reuertit᷑ extra rhete ad mediũ
eiꝰ.ad hoc vt piſces infra rhete ↄpᷣhenſi vidẽ
tes ſe ad terrã trahi non pꝛoſiliat extra rhete.
duo aũt piſcatoꝛes ab vtroq; capite in tra ex
iſtentes trahũt cũ piſcibo totũ rhete ad litus qͥ
ſepe młios trahũt ꝑuos ⁊ magnos.plerunq;
paucos ac etiaʒ nullos.qꝛ in eo loco nõ erant.
Itẽ capiunt᷑ in mari cũ quodaʒ rhete ſubtili
nõ multũ magno duab pticis alligato.qð qͥ

dã in nauiclłla exiſtentes aꝑtũ in aquã demer

gũt ⁊ poſt paululũ cũ piſcib eleuãt. Itẽ capi

unt in fluminibo ⁊ ceterꝭ ſpacioſis locꝭ cũ rhe

te qð tranſuerſariũ multi vocant.qð eſt ex tri
bus cõpoſituʒ.ſcʒ vno medio ſpiſio.et duob
extrinſecis raris habẽs in vno latere plũbũ.
in alio lenas.⁊ ſi valde lõgũ ſit quaſdã cucur
bitas ſiccas.vt extẽſum in aq̃ ꝑmaneat.̊ rhe
te fit longuʒ vel bꝛeue.ſᷣm ꝙ loci aq̃ latitudo
reqᷣrit:hhoc ĩ aquã ꝑ magnã oꝛã dimittit᷑vt in

tecũ rhete natãtes incidat piſces qͥ rara rhetia

trãſeũt.⁊ inuoluunt᷑ in ſpiſſo vt auicłe in ara

nNea ſupdicta.cũ de capiendis auib dicebat᷑.

Itẽ capiunt᷑ in rinalibs ꝑuis aqᷣs.eſt aũt riua
le rhete ꝑuũ ⁊ ſpiſſuʒ.duob annexũ baculis
q̊s piſcatoꝛ manib tenet aꝑtũ.⁊ per aquã du

cit.atq; ꝓpe ripã cũ piſcibo claudit. Itẽ capiũ
tur zaclo.eſt aũt ſubtile ſpiſſum. hũs tentoꝛij
foꝛmã.in circuitu plübatuʒ ⁊ reuolutũ.hñs

in cacumie longũ funẽ.hoc rhete piſcatoꝛ ſu
p ſiniſtrũ bꝛachiũ clauſuʒ tenet atq; in aquã
apertũ eijcit hoc aptũ ſubito ad fundũ deſcẽ
dit ⁊ oẽs piſces infra ſe inuẽtos ↄcludit.eoſ⸗
q; cũ trahit᷑ ſecũ trahit. Itẽ capiunt᷑ cũ negoi
ſa que eſt rhete admodũ riualis foꝛmatũ. ad
vnã ꝑticã cũ duobo baculis admĩculantiboa
pte annexũ.̊ rhete piſcatoꝛ extra aquã exi⸗
ſtẽs in eã pᷣcipue vbi quieſcit ĩmittit.⁊ cũ pi⸗
ſcibus eleuat.plerũq; etiã ſine piſcib.⁊ qũq;

Ccirca herbas ⁊ frutices ꝓpe terrã imittit. ⁊ cuz

ptica ꝑcutiens in herbã piſces occultatos in

rhete expellit. Itẽ capiunt᷑ plimi in locis an⸗

guſtis valliũq; cñ rhete qd gogolaciã vocãt.
qð eſt rhete magnũ foꝛte ac ſpiſſum. ⁊ longũ

habẽs introitũ rotũdũ ⁊ latũ.⁊ paulatim an⸗
guſtat᷑ vſq; ad caudã.q̃ lõga eſt habẽs multa

receptacula in q̃ facile intrant piſces.⁊ nuſqG;
redire queũt.hoc rhete ponit᷑ cũ duabo ꝑticis
groſſis in dictio loco anguſto.circa qð eſt vn
diq; lignaminũ vſq; ad ripã foꝛtis clauſura.
cui decẽ ꝑtice annectunt᷑.hoc rhete ſemꝑ die
noctuq; tenet᷑ ibidẽ intro tu ad ꝑtẽ ſuꝑioꝛem
verſo.ꝑ hũc locũ nullus oĩno piſc deſurſuʒ

veniẽs trãſire põt.cũ nullus ſit locꝰ ibi aptꝰ

deſcendũt igit᷑ hoĩes in aꝑto rhetis oꝛe.dein⸗
de in caudã ſtrictã.piſcatoꝛ vᷣo aliqñ dieb in

terpoſitis vt ad locũ accedẽs caudã rhetꝭ in

nauiculam trahit ⁊ appetit.euenitiq; aliqñ tot
piſces pᷣcipue anguillas qᷓ cõglobate ſunt cũ
amoꝛe ferueſcunt.vel ſcardinias q̃ gregatim
incedũt ; nauicula tenere nõ põt.cetera etiaʒ
genera piſciũ in talib aqs moꝛantiũ capiun
tur in eo.ſed nõ in ſumili quãtitate. Itẽ capiũ

tur in vallibo multi piſces in locis aꝑtis et ꝓ

fundis. in qb pᷣcipue magni moꝛant᷑ piſces
cũ rheti qð degagũ vocant.qð magnũ ⁊ latũ
a iij

in pfundũ eijci ⁊ ꝑ eũ trabit : cũ piſcibo ele⸗

uat᷑. Itẽ capiunt᷑ in valliba nõ ꝓfundis ſed la

tuudinẽ magnã habẽtibo multi piſces gene
rũ diuerſoꝝ.qͥ cũ in talibo aqs moꝛent᷑ ̊ mo⸗

do.habẽt piſcatoꝛes gradellas fere infinitas

de paludoſis cãnis inſtructas.maxĩa valliũ
nõ ꝓfundaꝝ ſpacia paloꝝ auxilio relictis ꝑ
uulis aꝑturꝭ in pluriboloc. ad q̃s ponũt rhe
tia ꝑpua rotũda in capite ampla ⁊ cauda.cũ re
ceptacłis ſuis anguſta. in q̃ pñt intrare.ſʒ nõ
exire pñt. hec rhetia ſꝑ die noctuq; ibi relin⸗
quũt.⁊ q̃ſi oĩ die in mane eleuãt cũ piſciba qͥ ꝑ
loca ſpacioſa natãtes trãſire poſſe ꝑ dicta va⸗
cua ſperabũt.fiut etiã ex his craticlis aliq̃ ta⸗
lix inuolute ꝙ piſces intrãtes exire neſciant.
ſed inde extrahunt᷑ cũ quodã ꝑuulo rheti po
ſito in capite vnius partice bifurcte.

Cap̃. xxxviij. Qualit pi⸗
ſces capiunt᷑ ciſtis ⁊ ancijs ex viminibo faci.
Aſlſces capiunt᷑ ciſtis ex viminibo faci.
A in capue ſunt ample mediocriter ⁊ in
cauda ſtricte.q̃ a piſcatoꝛibo in aqᷓ ſtantibs in
ꝓſundũ ducunt᷑ ad modũ ripaliũ rhetiaꝝ.et
nq; tales ciſte ſed leuioꝛes ponunt in capiti
bus ꝑticaꝝ.⁊ ꝑ aquã turbidã ducunt᷑ a piſca

toꝛe in tra ſtante.vt ſupᷣ de negoſſis narratuʒ

eſt. Itẽ ex iũcis ſiũt vaſce rotũde ⁊ late.cũ in⸗
troitu inten ſtricio ⁊ extra amplo.q̃ die no⸗
ctuq; cũ põdere vniꝰ lapidis dimittunt᷑ in fũ

do aqᷓ. habẽtq; vitẽ aliquã in cauda ligatã qᷓ

extrahunĩt᷑.ſed duaꝝ foꝛmaꝝ fiũt.vna foꝛma

eſt. ꝙ ſit interiꝰ multũ ampla rotũda.in cuiꝰ

fundo ponit creta mollis ⁊ grana ei annexa.
atq; intrãt qᷓdã genera piſciũ cauſa cibi.⁊ ex⸗
inde exire neſciũt.alia foꝛma eſt tota ſtricta et

lõga.ſʒ in introitu mediocriter aꝑta.⁊ in me⸗

dio valde ſtricta. deinde lata.⁊ in cauda ſtri⸗
ctiſſima.ĩ quã intrãt nõ cã cibi.ſʒ vt ibi occul
te moꝛẽt᷑.nec de ipᷣa ſicẽ nec de pᷣma exire ſciũt.

Cap.xxxix. Qualiter pi⸗

ſces capiũt᷑ hamo.ſpadernis.calce ⁊ foſſinis.

Amo capiunt᷑ piſces trib modis.vno
modo cũ ĩ eo ponit᷑ piſciculus viuꝰ.cũ
q̊̃ piſces capiunt᷑ rapaces deglutiẽtes hamuz
cũ piſciculo viuo.hic hamꝰ reqͥrit᷑ ex ere ma⸗
gnus et foꝛtis.cũ foꝛti coꝛdula filo inuoluta
Ape ipᷣm.ne rodi poſſit coꝛdula.cuidã ꝑuo pa
neriatũ faſciculo annectit᷑. ⁊ in aq̃ ſtantẽ cum
hamo ⁊ piſciculo viuo eijcit᷑ibiq; tota nocte
rainguſt niſcie captꝰ longe fugere vel ſe oc⸗
cultare faſc

*

iculo impeditſicq; mane a piſca

BDetimus

toꝛibo inuenit. Scdᷣo modo hamꝰ cuidã fu⸗

niculo ex pilis albis eqne caude annectit᷑. et
circa ipᷣm cib qͥ piſcibᷣ magꝭ appetit inuol⸗

uit᷑ vt nõ videat᷑ hamꝰ.deinde in aq̃ pꝛoijcit
vt notũ eſt oĩba.ſed in h̊ adhibeda ẽ qdã cau⸗

tela. vicʒ ꝙ piſcatoꝛ ſciat qualẽ eſcã quodlibʒ

genꝰ piſcis auidiꝰ appetit q̃libet tꝑe anni.naʒ
idẽ genꝰ piſciũ ſᷣm varietatẽ tempoꝝ anni di

uerla cibaria q̃rit. ſed h ſcire põt qͥ captoꝝ vi
ſcera ſcindit.⁊ inſpicit qᷓtem eſcaʒ cõmunuer
aſſequunt᷑.vł ſi diuerſas eſcas mõ vnã mõ al⸗

terã in anno ponit. Itẽ valet cõtra piſces cau

tos.q eſcã apenſam funiclo acciꝑe nolunt ſi
hʒ virgã ⁊ funicł'm abſq; hamo.cũ qua plerũ
qq; eſcà in aquã emittit.ad quã aliqͥ minꝰ cau⸗

ti accedũt.eãq; ſine ꝑiculo expoꝛtabũt.qð cũ

pluries fecerint hamũ eijciet.ad quã oẽs etiã
cauti ⁊ ſecure accedẽt. Lerciꝰ modus ſeruat
in aqͥs ꝓfundis. naʒ in eiꝰ manu eijcit᷑ hamꝰ
alligat? lõgo funiclo habẽti modicũ plũbuʒ

vnũ bꝛachiũ ꝓpe hamũ.vt deſcẽdat ad fun
dũ.ibiq; teneat᷑ pcipue in currentibo aqͥs.ta⸗

lis funiclł'us manu teneat᷑ digito indice appo

diatꝰ ab eo qͥ fit in naui vel põte. cũ ſentiet pi

ſcẽ caꝑe hamũ foꝛtiter trahat. pᷣmo vt in eꝰ

infigat᷑ oꝛe.deinde paulatim trahatur.donec
ipᷣm piſcẽ manu capiat.qͥ rariſſime ꝑuus erit
cũ ſoli magni moꝛent᷑ in fundo.licʒ aliqñ di⸗
ſcurrãt per ꝑtẽ mediã vel ſupꝛemam.Cũ ſpa
deruis capiunt᷑ pᷣcipue tinee. Sunt etiã tres
acus ex ere retoꝛteac ſimul ligate.que qbuſ⸗
dã bꝛeuibo funiclis annectunt᷑. ac ipſi oẽs nõ
muliũ diſtãtes cuidã funiclło longo his apo
nit᷑ caudaꝝ cancroꝛũ vel lũbꝛicoꝛũ groſſoꝛũ
eſca.⁊ in aq̃ ſero extenſo iactant.⁊ mane ca⸗
pte tinee tollunt᷑. Calce viua capiunt᷑ piſces

ſi ipᷣa ponat᷑ in ſacco.⁊ in aq̃ maxie ſtanteĩ ꝑ⸗
no loco incluſa h̊ ſaccus a duobo ꝑ totã aquã

foꝛtiter agitet᷑.ex h̊ oẽs piſces q̃ſi ceci veniẽt
in ſuꝑficiẽ aq̃ ac manibo facile capient᷑. Item

capiunt᷑ groſſi piſces foſſinis in aqͥs dyapha
nis. eſt aũt foſſina ferreũ inſtrumẽtũ habens
multas acuitates.quarũ q̃libʒ hʒ barbalam
ad tenendũ.⁊ ſunt aliq̃ntulũ diſtantes abin⸗

uicẽ.qð piſcatoꝛ hʒ in capite baſte lancee.va
diiq; cũ eo quiete in naui ꝑ aq̊s.⁊ cũ piſcẽ vi⸗
det eũ foꝛtit᷑ ferit.⁊ infixũ tenet.idẽ faceret exi

ſtens in terra ⁊ in aq̃ turbida ſi piſcẽ videret.

Liber Bndetimtra⸗

ctans de regulis totius tractatus ruralium

commodoꝛum.

lone⸗
6
ſaccn
niserocl
lionpr
ſechen
pontio
lis po⸗
lurbat
cbc⸗/
infigie
Aſtſubn
busde
ctione⸗
Cabi
busab

Ce
ſoneye
5
ie
ficci⸗
ſthan.
ſurfi
mötes
katran

Ce

taneig

idiſt⸗
ite
inuo⸗
oit
ljean⸗
odlib
Mmonaz
midi
Poryi
wwunuer
lino⸗
ſcscan
olintſ
unti
mman⸗
in ga
joeseni
ho ſennl
atham⸗
pübez
Nad fun
naqsu⸗
ice awo
ſennctpi
ytine⸗
r donce
uusenit
liqidi⸗
Qüſa
cuädes
ne apal⸗
ſiois
boonpo
Noſori
mnea⸗
lpiless
meip⸗
Niadi
civeniet
nl. Jon
olph
jhabens
Ibaum
wabin⸗
ncee va
piſcevi
cereten
videret⸗

d

Walium

M ſupioꝛ ibo libꝛis diffuſe di⸗
cCcCclũ eſt de om̃i oꝑatiõ ruris.ſed
qꝛ mẽoꝛia hoĩm bꝛeuis eſt.⁊ re

rũ ſingulariũ turbe nõ ſufficit.

lilaeoc viſuz eſt vtile materias
tractatuũ q̃ pñt generalit᷑ expᷣmi cõpẽdioſis

ſm oꝛdinẽ libꝛi cõcludere regulis.vt ſola no⸗

ticia ipſarũ pluriũ generalit habeaĩt mẽoꝛia.

Capitulii Oꝛimü. Deto

Gnitione loci habitabilis in cmuni.
AVUiris exercitia ſoꝛtitudinẽ habitatoꝛũ
opantiũ induſtriã ⁊ aptitudinẽ querũt.
ideoq; loci ſalubꝛitas pᷣcipue qrenda eſt. aer

⁊ vẽti ł᷑re ſitus ⁊ aq̃ bonitas locũ habitabilẽ

fertilẽ⁊ ſalubꝛẽ demõſtrat.vir pꝛudẽs pꝛedia

empturꝰ añ oĩa loci ſalutẽ ↄſideret ne in eoꝛũ

emptione ⁊ domoꝛũ ſabꝛicã pecunia collata
velox poſtmodũ eũ ꝑſonaꝝ detrimẽto aut rei
familiaris dãno penitẽtia nõ ſperata ſequat᷑

Capituluʒ.ij. De togni⸗

tionegeeierssss.
Er calidus eſt ⁊ hũidus ſi nulla cauſa

iintrinſeca cõuertat᷑.aer bonꝰeſt qͥ putre

factꝰ nõ eſt neq; caliditaꝭ aut alteriꝰ qualita
tis excellennã hʒ.ſed in his oĩbo eq̃lis aut eq̃⸗
litati ꝓximꝰ inuenit᷑.Aer tꝑatus et clarꝰ ſalu
ẽ efficit habitantiũ ⁊ cõſeruat ⁊ plãte ab eo ꝓ
poꝛtionabilit᷑ cõualeſcũt ⁊ fructificãt.inequa
lis vᷣo ⁊ vapoꝝ lacuũ ⁊ ſtagnoꝝ ⁊ immixtiõe

turbatꝰ cõtrariũ oꝑat᷑ ⁊ triſtificat aĩiam. hũo⸗

res cõmiſcet.⁊ plãtas coꝛrũpit.oĩis ger qͥ cito
infrigidat᷑ cũ occidit ⁊ cito calefit cũ ipſe oꝛit᷑
eſt ſubtilis cõtrariꝰ nõ exiſtit.ecõtrario aer oĩ⸗
bus deterioꝛ eſt qͥ coꝛ cõſtringit.⁊ aeris attra
ctionẽ anguſtat Aeris ſalubꝛitatẽ declarãt lo
ca ab infimis vallibo libera nebularũ nocti⸗
bus abſoluta.⁊ habitatoꝛũ ſana coꝛpoꝛa.

Capumluʒ. ij. De togni⸗

tione ventoꝛum.

Eñnti meridionales abſolute cõſidera⸗
ti calidi ſunt ⁊ hũidi. Septẽtrionales
frigidi ⁊ ſicci.Oꝛiẽtales aũt et occidẽtales q̃
ſi tꝑati.ſed in q buſdam locis meridionales
ſunt frigidi.cũ a ꝑte meridiei eiſdem fuerint
mõtes niuoſi.⁊ ſeptentrionales calidi.cũ ad
ea tranſeunt peraduſta deſerat.

Capitulü. iuj. De togni⸗

tione aquarum.

Brndetimus Cxluj.

DODus frigida ⁊ hũida ſi nulla ertrinſe⸗

aaa ſuerit imutata aq fontiũ terre libere
in qᷓ nulla extrinſeca malaꝝ diſpoſitionũ ⁊ qᷓ

litatuʒ ſuꝑat ſunt alijs melioꝛes. Aq petroſe
bone ſunt.nec facile terreſtri coꝛruptione pu

treſcũt Aq̃ fluminũ currẽtes ſunt al js melio

res.ᷣſi ſuꝑ terrã liberã nõ fetidã nec lacunoſaʒ
incedãt.⁊ q̃ ad oꝛientẽ tendant ⁊ multũ a ſuo

elongant᷑ pᷣncipio ſunt oẽs melioꝛes.Et q̃ ad

ſeptetrionẽ yadit bona eſt.q o ad meridieʒ
vel occidentẽ fluũt ſunt male.⁊ maxĩe cũ me⸗

ridiõales ſufflauerit vẽti. Aq̃ laudabilis eſt
in q̃ cito res coqͥt᷑.ſi nllus odoꝛ ĩ ea ſuꝑat nec

ſapoꝛ.Aqrũ eiuſdẽ diſpoſitionis q̃ leuioꝛ eſt
melioꝛ iudicai.Sublimatio ⁊ diſtillatio ſilłr
⁊ decoctio aq̃s rectificãs malas.Ex aqͥs lau
dabilibo ſunt aq̃ pluuie pᷣcipne q̃ cũ tonitruo
in eſtate ꝓueniũt licʒ ꝓpter eaꝝ ſubtilitatẽ fa⸗
cile putrefiãt.Aq puteoꝝ ⁊ aq̃ductuũ cõꝑa⸗
tiõe aq̃rũ fontiũ nõ ſũt bone.pᷣeipue q̃ de plũ

bo fiſtulas hũt.Aq̃ male ſunt lacuales palu⸗

dales ſanguiſugales ⁊ oẽs qͥboa admiſcet᷑ aliq̃ᷓ

ſuba metallina.groſſi aũt ſunt glaciales ⁊ ni

uoſi.Aq̃ tꝑate frigida ſanis melioꝛ eſt aqͥs oĩ
bus.appetitũ em̃ excitat.⁊ ſtomachũ foꝛtẽ fa
cit. Calida vᷣo ↄtrariũ oꝑat᷑.Aq̃ ſalſe macre⸗
ſcere faciũt ⁊ exiccãt.turbide vᷣo lapidẽ ⁊ op⸗
pilacões creãt Si aq̃ bõitas vl malicia rõne
diſcerni non põt.incolaꝝ ſalubꝛitate noſcat᷑.

Capitul. u. Detogni⸗

tione loci ſitus habitabilis.

Otci caliditas ⁊ frigiditas hũiditat et
ſiccitatis diſpoſitio altitudo ⁊ pfundi
tas.aq̃rũ młtitudo ⁊ paucitas ⁊ earũ malicia
⁊ bõitas.mõtiũ lacuũ paludiũ ⁊ marꝭ vicini⸗
tas. Iterũ terre ipᷣiꝰ diſpoſitio.q̃ lutoſa vłhu
mida cenoſa mineroſa ſeu petroſa ſitꝰ indicit
q̃litatẽ.ĩ loq calidis habitãtes denigrant᷑ fa
cies ⁊ capilli.⁊ eoꝝ coꝛda ſũt timida citoq; ſe

neſcũt.in loc frigidis exñtes ſũt audacie ma

iorꝭ ⁊ meliꝰ digerẽtes.q̃ ſi hũida fuerit craſſi
⁊ carnoſi teneri ⁊ albi erũt.ĩ locꝭ moꝛãtes hũi
dis pulcraꝝ ſũt facieꝝ.⁊ eis diut᷑ne accidunt
febꝛes.⁊ cũ exercitant᷑ cito adueiĩt laſſitudo.in
ſicq vᷣo exiccant᷑ oplexiões ⁊ coꝛꝑa obfuſcãt᷑
In loò habitabilibo altꝭ moꝛãtes ſunt ſani ⁊

ſoꝛtis laborꝭ młtũ patiẽtes.⁊ viuũt diu.pfun

da vᷣo loca cõtrariũ oꝑant᷑. habitãtes in locꝭẽ
petroſis.hñt aerẽ ĩ hyeme valde frigidũ.⁊ ca
lidũ in eſtate.coꝛꝑa eoꝝ dura foꝛtia ⁊ mlioꝝ
capilloꝝ exiſtũi.mltuʒ vigilãtes inobediẽtes.
⁊ maloꝝ ſunt moꝝ.⁊ eſt in eis belloꝝ foꝛtitu
8 u0

—

AQdo et in artiba ſolertia ⁊ acuitas. Ciuitas ab
oꝛiẽte aꝑta ⁊ ex oppoſita ꝑte cooꝑta eſt ſana ?

boni aeris.ea vᷣo eſt infirma q̃ cõtrariũ ſitum

bʒ. Incolaꝝ habitudo m ſanitatũ vel egri

tudinũ genera ſitus indicat qualitatem.

Capitulum. uj. De tum

bis ⁊ domibus.

O mus ⁊ tübe ſeu aree ⁊ curie magnitu
AQo fieri debet in rure ſᷣm dñi facultatez
⁊ qntitatẽ aĩaliũ nutriendoꝝ.⁊ fructuũ poꝛ

tandoꝝ ad eas.tute aũt ſint ⁊ foꝛtes.foueis ⁊
muro vl ſpinis ſᷣm potentiã in locꝭ illis furiũ

⁊ latronũ. In tũbaꝝ munitiõibo fructiferear
boꝛes nõ platent᷑ ne fructuũ auiditate deſide
rata munitio diſſipet᷑.in eis etiã arboꝝ aliq ꝝ
noõ ꝓcuret᷑ augmentũ.ſʒ om̃es ad munitiöis
foꝛtitudinẽ ⁊ decoꝛẽ domoꝝ fundamẽta laz

tioꝛa q; paries eſſe debẽt.⁊ vſq; ad terrã pfũ⸗

dent᷑ ſolidã.q̃ ſi deſit q̃rtã fabꝛice verſiſſe ſut⸗

ficiat Arena q̃ manu ↄpᷣhenſa edit ſtridoꝛes

vel qᷓ manu reipſa nihil ſoꝛdis reliqͥt in wbů=no
lineo cãdido egregia eſt ⁊ vtilis fabꝛicãti. In

Duab arene ꝑtib calcis vna miſcẽda eſt.qꝙ ſi
eęq̃li mẽſura miſceat᷑ erit foꝛtiſſimũ cementuʒ
inde cõmixtũ. In fluuiali qq; arena ſi terciaʒ
Ptẽ teſte crete addiderꝭ opeꝝ ſoliditas mira pᷣ
ſtabit᷑.Ligna ꝓ edificijs optia ſunt q̃ menſe
nouẽbꝛis aut decẽbrꝭ cedunt᷑.⁊ maxime ſi vl
tra medullã inciſa ſuꝑ radice qͥbuſdã reliquũ
tur diebo. ⁊ ea ſunt pᷣcipue durabilia q̃ a par⸗
te meridiei montiũ ſunt inciia.
Capitulmm. vij. De pu⸗
teis et ciſterie..
Atteus ſi fons deſit mẽſe auguſti vel ſe

pteẽbi ⁊ loco idoneo fiat.ab oĩ letamis

ſeu putredis palude remotꝰ.Cũ aq̃ ducit᷑ ali
unge diligẽtis erit aquaꝝ receptacla fabꝛica
ri.vt ſufficientẽ copiam inops vena ꝓcuret.
Vbi ciſternis vtimur anguulas piſceſq; flu
uiales ponamꝰ in eis.qͥ ſuo natatu aquã cõti

nnue moueãt ⁊ a coꝛruptiõe pᷣſeruẽt. Vbiaqs

fluminũ vtimur tutũ eſt ciſternulas hꝛe cũ ſa
bulo que eas a terreſtritate liberẽt.⁊ claritate
Capitulum.viif. De pꝛe
ſentia dominoum.
Reſentia dñi pꝛofectꝰ eſt agri.⁊ qͥ deſe⸗
rit vineã deſeret᷑ ab ea.ruſticoꝛũ impoꝛ
tuna voꝛacitas nihil timet niſi dominoꝝ pᷣ⸗

ſentiam ⁊ cautelam.

VBndetimus

Capitulũ.ix. ſegule ſetũ

di libꝛi et pꝛimo de qualitate terrarum.
Erra naturalit᷑ frigida ⁊ ſicca.ſed acci

dentalit᷑ ſepe rebo intriſecis ĩimutat᷑. In

terr fecũditas qᷓrenda eſt.ne alba ⁊ nuda gle

ba ſit. ne macer ſabulo ſine admixtiõe terreni
ne creta ſola de arenoſi puluerꝭ lapidoſa ma⸗
cies.ne ſalſa vel amara vel vliginoſa.ne val⸗

lis nimis opaca.ſʒ ſit gleba putrꝭ ⁊ fere nigra

⁊ ad tegendũ ſe gramis ſui crate ſufficiẽs.q̃ ꝓ
tulerit neq; ſcabꝛa ſint neq; retoꝛta.nec ſucci
naturalis egẽtia. Frumẽtis dãdis vtilis fra

eſt q̃ naturalit᷑ ꝓfert ebulũ.iũcũ.ãmẽ.trifoliũ.

calamũ.rubos pigues.pna ſilueſtria.laxppas
farfana cicutã maluã vꝛticam ⁊ ceteras ſilłes
herbas.q̃ latitudie ⁊ piguedĩe folioꝝ letũ ſo⸗

lũ ⁊ fecũdũ demõſtrãt Vineis vtilis terra eſt

coꝛpis aliq̃tenꝰrari atq; reſoluti eſt.vᷣgulta
q; nitida ꝓcera fecunda ſunt.neq; in toꝛta ne

qʒ debilia.nec macra exilitate lãguẽtia.Sitꝰ
terraꝝ nõ adeo ſit planus vt ſtagnet.nec pᷣru
ptus vt defluat.ne arduꝰ vt tẽpeſtates nimiũ
ſentiat ⁊ caloꝛes.ſed in his oĩbo vtilis ſꝑ ⁊ eq̃
ta mediocritas requirat᷑. In frigidis pꝛouin

cijs oꝛiti vel meridiano lateri.in calidis vᷣo
ſeptẽtrioni ager dʒ eſſe oppoſitꝰ. Inferioꝛ ps

terraꝝ pinguis groſſa ⁊ frigida eſt. ſuꝑficies
vᷣo macra ſubtił ⁊ calida. Quattuoꝛ ſũt agro

rũ genera.vicʒ ſatinũ ⁊ cõſitũ cõpaſcuũ ⁊ no
uale.ſatinꝰ ager eſt qͥ piguiſſimꝰ eſt.et ſerit᷑oĩ
Aãno.oiĩs ager qͥ calidus eſt ⁊ hũidꝰ mollẽ ha⸗
bẽs ſuꝑficiẽ ⁊ poꝛoſam cultui facilis eſt ⁊ fe
rax.eligendꝰ? eit ager pĩiguis ⁊ rarꝰ qͥ minimũ

laboꝛẽ petit ⁊ fructũ maximũ reddit.ſcði me
riti eſt pĩiguis dẽſus.h̊ em ſi młto laboꝛe cola
tur tñ ad vota rũdet. Illud aũt genꝰ terrarũ

eſt peſſimũ qð ſiccũ ⁊ ſpiſſuʒ macrũ ⁊ frigidũ
eſt. Terra ſicca ⁊ aduſtiõe ſterilis effecta ⁊ ſal

ſa vł amara nunq; recipit medicinã.q̃ vᷣo hu
moꝛe ſuꝑfluo infecũda eſt foſſaꝶ cõneniẽtib⸗
emẽdat᷑.Colles mõtiũ ſiccitatẽ ⁊ macredineʒ
patiunt᷑.valles aũt ipᷣaꝝ pigues exiſtũt.⁊ hu

mide ꝓpt᷑ piguedinẽ q̃ ad ima decurrit.iðoq;

tales agri ꝑ latera ſulcãdi ſunt.vt in ſul ſtet
retẽta pĩguedo.nec oꝑtet cõminui glebas.ne

pluuijs impetuoſe ſuꝑueniẽtibo mota tra cũ

oĩ ſemiĩe ferat᷑ ad vallẽ. Noualis ager eſtqͥ pᷣ⸗
mo ad cultũ reducit᷑.vel qͥ ad pſtinã vᷣtutẽ re
dit ꝑ quietẽ vniꝰ anni vel pluriũ eleuatũ non
cõuenit plantis ager puluerulẽtus et ſiccus.
quia plata querit locũ ſolide continuitatis in
quo radicet᷑ ⁊ floꝛeat ⁊ fructum ferat.

7

..
am
“
.
“
“

dunn
iber
worti
cus!
luiſi
duse
ſolütn
lre vbe
guitas.
leint x
Cntmet

fionnil

eron

Garipo
rehe
liell
.
.
(
mis ad
ggrod
llunſi
Bihi

.
.

glc

ſoſpo⸗
weloc
leank⸗
glesci
ſonien
Dig
vapen
ſaben
hocit
boſtten
Nqub
anät

lolüͤ.
as
zoſes
leuſo⸗
lengeſt
poola
tonane
S
neeßm
nimi
6lſori
ptonin
lio o
eps
fices
ſitageo
wü1no
aſertoi
nollehe⸗
ckel
nintnu
cimne
tcle
ruri
frigicd
ſcnſ
irdn
enictih
redine;
tüit hu
it ivoq
ulc ſtet
ebas ne
atra ci
rcktq⸗
pmer
hati non
eſccus
giansn
1

.

ne foſſione ⁊ culuiun.

Ratiõis ⁊ foſſionis q̃ttuoꝛ:ſunt vtilita
tes ĩ genere.vicʒ terre aꝑtio.eiuſdẽ ade⸗
Itio. a gri cõmixtio.⁊ eiuſdẽ cõminutio. Ob
ſeruãdũ eſt ne lutoſus ager aret᷑.ne ſi fuerit ni
mis ſiccus.nã terra q̃ lutoſa tractat᷑ toto fert
Ano tractari nõ poſſe.nimis vᷣo ſicca plimuʒ
laboꝛioſa eſt ⁊ nõ pᷣt cõminui vt opꝑtet.ſi ager
òèsgoſt longas ſiccitates fuerit imbꝛe leui ꝑfu
ſus aret᷑ ꝑ trien niũ fieri q̃ſi ſterilis affirmat.
Agger foꝛtꝭ glutioſus ⁊ adulterinis herbis re
plexrꝰ q̃ttuoꝛ aratiões reqͥrit. poꝛoſo aũt ⁊ mũ
dam ⁊ ſubtilẽ terrã hñti ſufficit foꝛte vna.vel

duabo aut tribo ad plus aratiõiboeſt cõtentꝰ.

Ghlibet triũ vel q̃ttuoꝛ arationũ fructibo addit
Apoꝛtionabilit᷑ ſui nũeri qntitateʒ.q̃tiens fru

ctus laborꝭ excedit meruũ inſiſtendũ eſt cul

tui.ſi vᷣo laboꝛ vcilitatẽ fructꝰ excellit relinq̃n
dus eſt locꝰ talis. In loc ſiccis agri maturiꝰ

in hũidis vo ſeriꝰ ꝓſcindunt᷑.qͥ arãdo crudũ
ſolũ int᷑ ſulcos relinqͥt ſuis fructiba derogat
tre vbertatẽ infamat.fecũdioꝛ eſt em̃ culꝰexi
guitas qᷓ; ma gnitudo neglecta.ſᷣuãdũ eſt aũt
ne int᷑ ſulcos terra nõ mota reliquat᷑. et glebe
ſunt malleis diſſipãde. In agro ꝑiclitant᷑ inte
rioꝛa niſi colãtur extrema. Silapidoſus eſt

ager ꝑ multas ꝑtes ſaxoꝝ turba collecta pur
gari poterit ⁊ arari.iũcus jᷣmẽ ⁊ ſalices ⁊ ce⸗
tere herbe nocue frequenti aratiõe de mẽſe in

lij vel lupinoꝛũ ſeminatione vincuntur.

Cap̃.xjf. De ſemiatione.

M terris frigidis autũnalẽ opꝑtet fieri

ſationẽ. vt ſegetes aliqd robor añ hye
mis aduentũ accipiãt.in calido vo ⁊ pingui

agro differat᷑ ſatio inq;tuʒ põt.ne ipᷣius tẽpe⸗

ſtiua ſatio herbarũ inutiliũ luxuria ſuſfocet᷑

Hi hũidꝰ nimis ager nõ autũno ſʒ fere ſerat

cui pᷣcipue ↄpetit faba ⁊ linũ.q̃ radicibo euul

ſis ſuꝑflnã hũiditatẽ ↄſumũt.qcũq; ſerũt᷑ in
vere locꝭ calidis maturiꝰ.frigidis vᷣo ſeriꝰ cõ

ſerant᷑.Autũnalis aũt ſatio ↄtrariũ actũ q̃rit
exiles cãpi vł aqͥſi maturiꝰ.pĩgues vᷣo ſerius

ſemient᷑. Itẽ aq̊ſi autũnali tꝑe mature ſerant

Si ager plimũ pĩguis ⁊ ferax nõ ſerat᷑ ſemel
vel pluries oĩ anno luxuriabit ĩ ſpnria diuer
ſaꝝ herbaꝝ.qð poſtea ſine magno laboꝛe nõ

poterit emẽdari.Omne triticũ ſolo vliginoſo
poſt terciã ſationẽ in genꝰ ſitiginis cõmutat᷑

In qlibet ſemĩe duo ſunt.vᷣtus vicʒ foꝛmati

ua quã hʒ e celo.⁊ ſubſtantia foꝛmalis q̃ figu

P itulnz. x. De aratio⸗

Budetimms Crluif.

ratiõe recipit in plãta ⁊ plãte oꝛgana. Oiĩs ſe
miatio ſieri debʒ cũ ſemẽ auxiliũ maius bʒ e
cCelo. aũt eſt in pmo etate lune.qꝛ tunc iuuat
calido hũido.⁊ viuifico lumie ſolis ⁊ lune ſił
ODis ſatio q fit cũ ſol ab ariete in cãcrũ ꝓgre⸗
dit᷑ eſt ꝑfecta ⁊ autũnalis.tunc radices moue

bunt in debitã ſue ſube quãtitatẽ.vᷣnales etiẽ
in matrice terre iacẽtes tũc pullulabũt ſole tẽ

peralo coadiute germĩabũt ⁊ floꝛebũt ante tẽ
pus ſi iccitatis eſtiue. cauendũ eſt ne vlra mẽ⸗
ſurã ſemia iageant᷑ in agro.qð ſi fiat macilen

ta ⁊ nõ ꝓficiẽtia erüt. Attendendũ eſt ne q̃ ia

CLlant᷑ ſemĩa ſint coꝛrupta.ſʒ ea optia ſuntque

ãni nõ exceſſerit etatẽ. Oim ſurculoꝝ vel fru

gã genera pᷣclara ſʒ terr tuis expꝑta ↄmitte.in
nouo em̃ genere ſeminũ añ experimẽtũ nõ eſt

ſpes tota pẽdenda.ſeia locꝭ hũidis citiꝰ qᷓ; ſic

cis degenerãt. oĩa legumiĩa ſeri iubent᷑ ĩ ſicoa
ra.faba tmmõ in huida terra iubet᷑ ſꝑgi.licʒ

tꝑatis agrꝭ ſerendũ ſit.tñ ſi ſiccitas fuerit ſeia
iacta nõ minꝰ in agris q; in hoꝛreis ᷣuabũt᷑.

Capituluz. xij. De aqua

plantarum.

Qua melioꝛ oĩb ad irrigãdos agros ⁊

maturandũ letamẽ eſt paludalis ſeu

ueaꝝ ex pluuijs ⁊ roꝛibo congregata.confert

etiam plãtis aqua puteoꝛũ ⁊ fontiũ poſtq; eã

glefecerit ſplendoꝛ ſolis.

Capitulmm. xiij. De leta
mine ſtercoꝛatione ⁊ immutatione plantarũ.
Imis hũido ⁊ pigui letamie plãte ſub⸗
ſtaãtia naſcẽtis et putredie inficit᷑ ſapoꝛ

fructuũ immutat᷑ in peiꝰ.⁊ replet᷑ talis plãẽta

ſuꝑfluis folijs ⁊ mollibo ramuſculis infecun

dis. optimũ letamen eſt fere oĩm auiũ et q̃dꝛu

pedũ qð in via coꝛruptiõis eſt ⁊ nõ caloꝛe na
turali deſtitutũ ⁊ incineratuʒ exiſtit.letamen
plãte naturã ĩmutat magꝭ q; cibo aĩal qð nu⸗

trit᷑ ex eo. natura plãtaꝝ meliꝰ ꝑ letamenq; ꝑ
modũ aliquẽ ĩmutat᷑.frigida ⁊ hũida t᷑ra op⸗

time ꝑ incẽſionẽ ceſpitum ⁊ cineris emẽdat᷑.

ſtercoꝝ cõgeſtio ſuũ locũ tenere debebit qͥ ha

bũdet hũoꝛe.⁊ ꝓpter odoꝛis hoꝛrẽda a pᷣtoꝛij
ↄu ertat᷑ aſpectu.cineres loco letamĩis optime

ſpgunt᷑ in agris.ſtercus qð vno anno reqeue

rit ſatis ẽ vtile nec herbas creat.ſi vᷣo vetuſtiꝰ

eſt minꝰ ꝓderit.recẽtia ſtercoꝛa ꝓſunt pᷣtis ad

vbertatẽ herbaꝝ.marꝭ purgamẽta ſi aqͥs dul
cibo eluant᷑ reliqs iuxta vicẽ ſtercoꝛis obtine
bũt.ſtercoꝛãdi ſũt agri ſpiſſiꝰ in colle in cãpo
rariꝰ cũ luna minuit᷑ hoc em̃ herbis ſi ſeruet

officiet. nõ debẽt eſtiuo tpe plures cuniclile⸗
tamis ſpargi q; eo die poterũt exarari.nõ ꝓ⸗

deſt vno tꝑe nimio ſtercoꝛare. ſed freqᷓnter et ſunt ples.ſe es 7 act ent
. t1 ſiccitatẽ. domeſticarũ vᷣo ſunt pautioꝛes ſy
maioꝛes ⁊ mag dulces ꝓpter oppoſitã rõneʒ.

modice. Ager aq̊ſus plus ſtercoꝛis q̃rit ſiccꝰ

minꝰ.ſi letamĩs copia deſit optie ꝓ ſtercoꝛe
cedit vt ſabuloſis loq cretã frigidis vᷣo argi
lã cretoſis ⁊ nimiũ ſpiſſis ſabulũ ſogas.̊ enm
ſegetibo ꝓficit.⁊ vineas pulcerrias reddit. v
ſeient᷑ lupini.qͥ cũ ad debtiũ q̃ſi augmentũ ꝑ
uenerit euertent᷑.Lutũ de fundo lacuũ ⁊ pa
ludũ acceptũ pinguẽ ⁊ fertilẽ facit agrũ.Oĩi⸗

no aũt cõueniẽtiſſimũ plãtarũ nutrimẽtũ eſt
letamen in palude tꝑata ⁊ hüiditate putrefa
cta nutritũ ⁊ ↄueniẽti ſtercoꝛe cõmixtũ.Agri

colliũ in ꝑtibo ſuꝑioꝛibo plurimũ ⁊ ſepe.in me
dijs parũ ⁊ raro fimandi ſunt.in infimis ꝰo

fimatione non egent.

Capitulu. xiiif. De abul

dam pꝛincipijs plãtarũ ⁊ oꝑationib earum.
SESEFEvptẽ ſunt ſine quib nulla oino naſcit᷑

prlaäata. videlicet triplex caloꝛ circuli cele
ſtis loci ⁊ ſemis.⁊ triplex hũoꝛ ſcʒ materie ſe
mialis terre ⁊ pluuiarũ deſuꝑ veniẽtiũ ⁊ agri
ↄtinẽs.plante oꝑa ſunt vti alimẽto augere ⁊
generare.vẽter arboꝛũ eſt terra in qᷓ oẽm im⸗
puria ita relinquũt. arboꝛes infigũt radices
doꝛſum ĩ terrã.vt ex ea ſicẽ ex ſtomacho nutri⸗
mẽtũ ſugãt.ꝙ ſi eas in ſuꝑficie tm̃ ſꝑgant ci⸗
to areſcunt.certũ eſt arboꝛes nõ ſꝑ augere qᷓ;
diu terre radicitꝰ adherẽt.ſʒ oĩm natura con
ſtantiũ eſſe qᷓntitatẽ determiatã int᷑ duos ter⸗
miĩios marimi ĩ ſuo genere plãte ſugẽdo ꝑ po
ros hũt nutrimẽtũ.⁊ de eo ꝙ extrinſecꝰ a ſpũ
eleuat᷑ in gẽmas foꝛmatũ om̃e quod gignũt.
plãte raras poꝛoſas ⁊ calidas hñtes radices
nutrimentũ attrahunt pluſq; digerere pñt.⁊
ideo fructꝰ genertã putreſcẽtes. niſi ſnꝑfluũ
humidũ educat᷑. Hultitudo ramoꝛũ ex ha⸗
bũdãtia nutrimẽti ⁊ caloꝛe ſolis arboꝛẽ vndi
qʒ tãgente q ſuccũ euocat ad exterioꝛa pcedit
Laro ſeu pulpa in fructibo a natura creat᷑.vt
ſemẽ in terrã decidẽs ab ea fimet᷑.⁊ faciliꝰ cõ
ualeſcat.Arboꝛes qũq; fructũ alternis pꝛofe
rũt tm annis.ꝓpter nutrimẽti defectũ ⁊ vᷣtutẽ
exhauſtã.q̃ ſufficient᷑ nutriri nõ pñt ramos ⁊
fructũ.niſi ꝑ ↄuenientẽ reqͥeʒ fuerit renouate
Ois plãta q ex ſemie oꝛit᷑eſt ſilueſtrꝭ.qͥa ſemẽ
a ſilueſtri radice ꝓcedit.⁊ ꝑ ſtipitem ⁊ ramos
trãſit.vt vᷣtutẽ totiꝰ arborꝭ acqͥrat.vt poſſit ſi
bi ſile generare. Cum aliq̃ radix incidit᷑ ex ea
plerũq; naſcunt᷑ alie q̃ plãtã nutriũt loco eiꝰ.
Si arboꝛ vetuſta vł nimiũ cõſumpta incidi

BVndetimns

tur debiliter pullulabit. aut ſola gramina vel
fungos ꝓducet. Silueſtriũ arboꝛũ fructus

ſunt płes.ſed mĩoꝛes ⁊ acrioꝛes ꝓpt᷑ nutrimẽ

is plãta maſcula puſ q; femia pullulat ꝓpt᷑

calidũ foꝛtiꝰ mouẽs.et eiꝰ folia ſtrictioꝛa ſüt
ꝓpter malſculi ſiccitatẽ.qᷓ̃dam plante alias im
pediũt a generatõe ⁊ fructu.ſic coꝛilus ⁊ cau
lis vitẽ.loliũ ſegetẽ.⁊ nux fere oẽs alias pter

ꝑnecabilẽ amaritudinẽ eiꝰ.ideoq; diuerſoꝛũ
plãtationẽ ⁊ ſationẽ ſimul plerũq; carui oꝑtʒ

Oiĩs plãtatõ indigʒ vicʒ ſeiali hũido.termia
to loco ↄueniẽti aq ſiue hũoꝛe tꝑato nutriẽte
et aere ſibi cõſimile ⁊ ꝓpoꝛtionali naſcat᷑ ⁊ ce
ſcat.plante calido tꝑe vegetant᷑ in vmbꝛa no
ctis ⁊ ſolis feruoꝛe liqueſcũt.plante hyemali
tꝑe humoꝛẽ in radiciba cõgregãt.quẽ in eſta⸗
te diſpergũt in ramos ⁊ augẽt illos.oĩa q̃ in

ſupꝑficie terre naſcunt᷑ ex vapoꝛib de ſubtus
ad ſuꝑficiẽ ꝑtingẽtibo oꝛiunt᷑ fructꝰ montiuʒ
ſapoꝛoſioꝛes exiſtunt qᷓ; valliũ.quia digeſtio
melius complet᷑ in eis.

Capituliʒ. xu. De poꝛis

plantarum.

VUccus ⁊ humoꝛ per poꝛos radicisat
tractus ad ſimilitudinẽ plãte ex dige⸗
ſtiuo caloꝛe termĩiatus ad eã nutriendã.radi

ces quantũ ad nutrimẽeti tractũ ſunt oꝛi ſiles.

ſed qꝛ in fundo caloꝛẽ viuificũ tote plante ſi⸗
militudinẽ coꝛdis habẽt. medulle in plantis

ſunt ſicut nucha.in aialibo nodi creati ſunt in
oĩbus plãtis multũ medulloſis ⁊ cõcauis.vt
retineãt nutrimentũ ⁊ ſpũm.ex qbus eas au
geri ⁊ viuere oꝑtet.donec fuerit cõuenient᷑ di
geſtũ.coꝛtices in plantis ſunt ſic̃ coꝛiũ in aĩa
libo.nõ ex cõtextione venaꝝ.ſed ex hũoꝛe ter

reſtri expulſo ad ſupſiciẽ generati.folioꝝ ma
teria eſt humoꝛ: aqͥſus nõ bene digeſt.aliq̃n

tũ cũ fece terrenitat cõmixtꝰ.qbus ſagaxna⸗
tura fructꝰ ſuꝑfluo feruoꝛe tuet᷑. Fructꝰ ma⸗
teria eſt vapoꝛ ſiccus vnctuoſus ad ꝑpetuã⸗
das plãtarũ ſpẽs.ab aĩa vegetabili generatꝰ.
folioꝛum ſubſtantia ex ſubtilioꝛi generathu

loꝛe oꝛtum fructum antecedit.

Capitulum. xuj. Deplã

tatione ⁊ generatione plantarum. .
Rbon ꝛ ceteraꝝ plãtaꝝ quedã generã

tur plãtate.q̃dam ex ſemiĩe.ᷣ q̃dã ex cõmi
xtiõe elementoꝝ ⁊ vᷣtute celeſti.rami qui ſuni

mido ꝑfecte digeſto.qui pꝛimo ebulliens ca⸗

Lumn
cibus

MMböil
oyegfi

Mͤ
Pliug

delli⸗
munut
lenaea
inmee
Cüpl
celiqu

unkin
ropo

enicht

ch
ponani
huif
Güniu

mmens
umim
esß
önez.
latpe
lonaſĩt
Nisin
187 can
s Pter
ſverſj
miopg
wmi
ae
nbae
bfemgli
eineſ⸗
oinqin
ſubems
nontioz
digeſtis

dicsat
erdige⸗
di mdi
anel⸗
pnts
lnſuntin
is yt
s an
ient di
füin di
oreter
lorna
Paliqn
gurna⸗
ma⸗
Melu⸗
erat,
gathu
ensca⸗

tli

igeni
cöni
giſunt

ue

radicibo plantant᷑ ſi ſolide fuerit ſube ſcindã

ri vel ſeri. Arboꝛes paruũ ⁊ debile ſemẽ ferẽ⸗

tes ex ſemiĩe ⁊ ramis plãtari ⁊ ↄualeſcere pñt.
ex ſemiĩe tñ plãtatio eſt ꝑiculoſioꝛ.⁊ in longaxz
nimis ſperat᷑ etatẽ.⁊ ſilueſtrꝭ ex eo naſcit᷑ plãõ⸗
ta.ex ramis vᷣo citius cõualeſcit.⁊ inde dome
ſtica naſcit᷑ nõ ſuueſtrꝭ. ſi ex domeſtica plãta
fuerit ramꝰ acceptꝰ. Arboꝛes qͥ ſemẽ magnũ
2 foꝛte ꝓducuũt ex eo meliꝰ qᷓ; ex ramis pꝛoue

niũt. Arboꝛes nulluʒ ferẽtes fructũ ex ramis

vel radicatis plãtulis cõualeſcũt. Si cõſerẽ

dus locꝰ ab anialiuʒ rodentiũ exceſſibo nõ eſt

tutꝰ in aliq̃ loco clauſo ꝑ bienniũ rami vel ſe⸗
mia nutriri oꝑtet in cra ſoluta dulci ⁊ aliquã

tulũ ſtercoꝛata.deinde ad loca diſpoſita trãſ

ferant᷑.Ois nouella plãta frequẽti foſſione ?

tꝑe magne caliditatis irrigatiõe iuuet᷑. Spa

cia int᷑ arboꝛes vel vites ſeruãda ſcõᷣm arbo

rũ magnitudinẽ loci pinguedinẽ ⁊ conſuetu

dinẽ appꝛobatã. O mis plãta in ſolo arido vł
decliui pꝛofundius.et in humido ⁊ depꝛeſſo

minus pꝛofunde plantet᷑ Si plantatio fit in
terra cretoſa ſabuluʒ miſceat᷑ in ſabulo creta.

in macra v̈o plus letaminis apom opoꝛtet.

LCuũ planta trãſfertur niſi parua fuerit eiſdeʒ

celi quibus ante ſteterat cardinibi apponat.
Cum plantã in ſcrobẽ deponis.qð de radi⸗

cibus leſum inueneris amputabis.Cũ plan

tankt᷑ in terra nimis mollis aut ſicca ſit caue⸗
re opoꝛtet.potiꝰ tamẽ ſicca qᷓ; mollis exiſtat.
In aridis ſeu mõtuoſis locis ante hyemem.
In hũidis vᷣo ſeu valliculoſis ĩ vere plãtati⸗
ones fiant.ſed in tẽperatis vtroq; tẽpoꝛe cõö⸗
uenienter plantat. Si ponẽda ſunt arboꝝ ſe
HM haapeipnactiban menkeiannartzl am⸗
phlius quaternis digitis ſub terra mergant᷑.
VW ſi locus calidus ⁊ ſiccꝰ fuerit octobꝛis vł
nouẽbꝛis menſe ponunt᷑. Rami qui ſinera⸗
dicib plantant᷑ melius cõualeſcunt ſi menſe
ponant᷑ marcij.cũ iam coꝛtici ſe viridis ſuc⸗
cus infuderit.aut etiã menſe octobꝛis.cũ nõö⸗

dũ viuificꝰ plante ſpũs fugam habuit 34 ra

Capitulin. xuij.

„ 5

I dices. Ramuſculus qui plantatur toꝛquen⸗
tur inferꝰ cũ pãgunt᷑ vt facilius attrabãt nn R aiatdg erncn
trimentũ.Arboꝛ cuiꝰ ſemẽ debile fuerit meli
us ex ramis ſeu radicibo q; ex ſemie ↄualeſcit
Plãate hũide aq̃ice molles qcũq; mõ terrein
ſigant᷑ deſacili radices emittũt et cõualeſcũt.
qcunq; plaãte calide ſunt licʒ dure ramis ĩ ter
rã infixis cõualeſcũt.qͥa earũ caliditas foꝛtit
attrahit nutrimentũ. O ẽs plante q̃ aromati⸗
cos calidos ⁊ ſiccos hñt fructꝰ coueniẽtius
plantant᷑in mõtibi.eas vo q̃ ſolidos ⁊ humi
dos fructꝰ ferũt magꝭ cõgruit ĩ vallibo plãt⸗

dus nõ eſt. nec alio moꝛe vexãdus.verũ ſi du
re ſolideq; ſubſtãtie ſit. pꝛoderit ſiꝑs ſcindat᷑
inferioꝛ. ⁊ in ſciſſura immittat᷑ lapillus. Ra⸗
mi plãtãdi ſunt leti ſuccoſi nitidi.gẽmis ſpiſ⸗
ſis ⁊ pluribooculati.ad vnã materiã ſint re⸗

dacti. Ramis plãtandis qui nimis longi fue

rint cũ ponuntamputant᷑ cõgrue ſummitas.
et in couenienti lõgitudine relinquunt᷑ vt in

ſalice vite oliua.et ceteris his ſimilibus.

H niũ inſitionũ melioꝛ eft ſimiliũ inſi
milia ſcõᷣm genus.vt piri in pirum.⁊ vi
tis in viteʒ. In nimis duro ſtipite incõgrua

Capuulunn xvij.

eſt inſitio.quia in eũ venas radicales immit⸗
tere nequit. ſed in eo in quo ꝑua eſt duricies

⁊ multa ſuccoſitas optime conualeſcit. Sur
culi inſerẽdi ſunt ſteriles ſuccoſi de nouo na⸗
ti.gẽmis ſpiſſis ⁊ pluribo oculati.⁊ ab oꝛienta

li potius q; ab altera ꝑte deciſi. Diuerſitas in

malis ⁊ piris ⁊ ceterꝭ frnctibo ab inſitione ar
boꝛũ eiuſdeʒ ſpeciei tota pꝛoceſſit. Inſitio in
magnis arboꝛibus qbus coꝛtex groſſus ⁊ pĩ
guis eſt.inter lignũ ⁊ coꝛticẽ fiat. In ſubtili⸗

bus vo fit cõuenientius ſciſſo ligno. Licet in
ſitio multis tẽpoꝛibo fieri poſſit. ea tamẽ pꝛeci

pua eſt.que fit co tẽpoꝛe quo gẽme incipiunt

eſſe ſuſpecte. Verũ arboꝛes gümam ꝓducen
tes anteq; ipᷣa fluere incipiũt. cõuenientiꝰ in

ſerunt᷑. Inſitio ad buccellum fieri nõ põt niſi
cũ iã coꝛtex ſeꝑat᷑ a ligno.Eſt aũt optimũ ſciſ
ſum ab vna ꝑte buccellũ apponi.⁊ virgule ſũ
mitatẽ relinqͥ.donec buccellũ cõpꝛehendiſſe

videt᷑. Inſita planta nutrimentũ a ſtipite tra
hit in tm.ꝙ poſtq; cõualuit raro ꝑmittit trũu⸗
cuũ ſub nodo aliquid pullulare.O mnis inſi⸗

tio quãto inferioꝛ tãto melioꝛ. NHam fructus

magis domeſticat et melius cõualeſcit.

E

Beme⸗
. dicamine arboꝛum et terre.
Iyetuſtaꝝ arboꝝ ſcindant᷑radices. et

in ſciſſurꝭ lapides inuttant᷑ meliꝰ attra hũt nu
trimẽtũ.⁊ ſic aliqũ fiũt fertiles q̃s ſterilitas in
uadebat. Inueteratꝭ plãtis ꝑ abſciſiõzʒ ramo

rum redit iuuentus.niſi iam peruenerint ad
vltimã ſenectutem. O mis planta domeſtica

ſubtracto cultu ſilueſcit.pᷣcipue ſi ad ſabulo⸗
ſitatẽ ⁊ arenoſitatẽ cõuertat᷑. ⁊ om̃is ſilueſtris
Ddoſeſticatur adhibito cultu. Cultus in do⸗
meſticãdis arboꝛibo in cõuertẽdo fimãdo vel

—

adequãdo nature arboꝛis terrã et in abſciſio

ne ſpinoſoꝛũ vel ſuꝑfluoꝛũ ⁊ in inſitiõe conſi

ſtit. Quotiẽs ager mala diſpoſitiõe conſiſtit.

ſapiẽs agricola eũ ad laudabilẽ diſpoſitionẽ
imutat. In agro nouali ad cultũ redacto fa⸗
cienda eſt extirpatio ſilueſtriũ ſtirpiũ et radi
cũ.que omnẽ ſu gunt agri bumoꝛẽ. Noualis
ager pluribo annis fertilis eſt. deinde opoꝛtet
adhiberi letamẽ ſi ferax debeat ꝑmanere. vel
niſi ſit pinguiſſimꝰ interponi quietẽ.pᷣſertim

qñ cũ ſubſtantia herbali ⁊ paleari plãte ineo
ſate aut metunt᷑ aut radicit euellunft. Cũ hbu

.

moꝛ viuificꝰ ſpũs agri ꝑ ſemia ⁊ plãtas attra

bhit᷑ eiſdẽ terra deſtituit᷑.⁊ determiato tꝑe qui⸗

ri tardius.ſcdᷣm ꝙ ager agro fecundioꝛ inue
nit Quecũq; cũ laboꝛe ⁊ expenſa vᷣtute ꝑfici
unt᷑.niſi quiete interpoſita reſtaurũ accipiãt
diſſoluunt᷑ et coꝛrũpunt᷑. Si neceſſitas cogit

de ſalſa terra ſperari aliqͥd poſt antumnũ plã
tanda vel ſerẽda eſt.vt maliia eius hibernis
imbꝛib eluat᷑ aliqͥd etiã tre dulò vel fumi vel

„

arene ſubijciẽduʒ eſt ſi illi ᷣgulta cõmittimꝰ.

Capitulu.xix. De mimn⸗

tionibus.

P cretoſis terris qᷓ facile ruũt ripe foſ⸗

ſato:ũ parũ pendẽtes.in rubꝛica vᷣo vel
glareoſa terra ⁊ ſilibusq̃ nõ facile ruũt plus

fieri poſſunt vbi młia neceſſaria eſt munitio
vineaꝝ ⁊ alioꝛũ locoꝛũ ex ſpinis ſolũmõ plã⸗⸗
tatiões fiant.vbi autẽ eſt tanta neceſſitas.⁊ li

gnoꝛũ habet᷑ penuria ꝓpter ignem ⁊ edificia
ex arboꝛibo tm fiunt.cũ ſit aliq̃ plantatio ſpi

noꝛũ vel arboꝛũ ꝓpter ſepes iuxta terraʒ poſt

bienniũ reſcindant᷑.vt pullulent ⁊ ſepes in⸗

Capitulu xx. Yncipiunt

regule tercij libꝛi de boꝛreis.

Oꝛrea frigida ventoſa ⁊ ſicca ⁊ longe
ab omi hũoꝛe ⁊ fetoꝛe ⁊ ſtabulis eſſe ve
bent. eiſq; aer debet eſſe aduerſus.nihil vtiliꝰ

eſt diu cuſtodiẽdis frumẽtis q;ᷓ optiĩe exicca⸗
ta inferant᷑ hoꝛreis.et aliqũ in vicinũ locum
tranſfuſa refrigerent᷑.Locꝰ in q̊ frumenta po
nunt᷑ nõ ſit nimiũ excellẽs ĩ frigoꝛe vel caloꝛe

qᷣa vtrũq; ſegetes coꝛrũpit. Cũ legumina tar
de ſerunt᷑ debẽt in aq̃ letamis madida ſemia

ri.vt citiꝰ germĩare cogant᷑. O mne granũ qð

in pigui ſolo oꝛit᷑ eſt pĩiguius nutribiliꝰ et in

põdere grauiꝰ.qdð autẽ in macra naſcit eſt cõ
trariũ.ꝓrumentũ ⁊ cetera grana patẽti cãpo

eſcens.ad agrũ iterũ reuocat.vni citius alte⸗

Endetimues

letant᷑ ⁊ eiſdẽ vmbꝛe inferũt leſionẽ. Loc bu

midis ⁊ aqſis frumentũ ſepe degenerãi.et in
loliũ ⁊ auenã quãdoq; cõuertunt᷑. frumentuʒ
collis grano robuſtius eſt.ſed mẽſure vnius

min' reſpõdet. O mia grana pᷣter miliũ din⸗
tius ĩ ſuis ſtipulis q; excuſſa ſeruant᷑. Oia
tpe ſerunt᷑ eſtiuo ſolutã terrã reqrunt.cretãq

refugiũt quã ſola milica ſi pinguis fuerit nõ
foꝛmidann. e

Capitulum. xxj. Hegule

quarti libꝛi de vineis

AVim inueniant᷑ multe vinearũ varieta

2

tes. vnuſquiſq; ſue patrie moꝛem obſer

uet. alioqͥn laboꝛatoꝛũ eos pꝛocurantiũ patie
tur defectũ.Celũ mediocris qlitatis vitis de

ſiderat.tepidũ magis q; frigidũ.⁊ ſiccũ poti
us q; vmbꝛoſum. ꝓcellas niuiũ vẽtoſq; foꝛꝛ ⸗
midat.Aquilo vites ſibi obiectas fecũdat.au

ſter nobilitat.ĩ arbitrio itaq; nr̃o eſt de vino

plus habeamꝰ an melius. Campi largius vi

nũ ferũt colles nobiliꝰ.Locis frigidis a me⸗
ridie vineta ponant᷑.calidis a ſeptẽtrione.cẽ⸗

peratis ab occidẽte vel oꝛiete.oca naturäſe

pe vitibo mutãt. ⁊ ideo eaꝝ genera cõuenient

aptent᷑ plano loco vitẽ ſtatuas qᷓ nebulã ſuz⸗

ſtinet ⁊ pꝛuinas.colliba q̃ ſiccitatẽ durat ⁊ vẽ

tos pingui et agro graciles ⁊ fecũdos.macro
feraces ⁊ ſolidos.frigido ⁊ nebuloſo eas que
hyemẽ celeri maturitate pᷣueniũt.aut qͥ duris

aciuis inter caligies ſecuriꝰ floꝛẽt.vẽtoſos te⸗

naces.calido generi tenerioꝛes.⁊ hũidi ſicco

eaſq; pluuias ferre nõ poſſunt. Eligeda ſunt
genera qᷓ pꝛo foſſiõe vicieꝝ ſuoꝝ cõtraria lo

ca diligũt his ĩ qbus durare nõ poterũt.pla

cida ſane regio ⁊ ſerena tute genꝰ omne ſuſci
piet. induſtrius vir ꝓbata diligat.⁊ locis ta⸗
libus mãdet q̃ mutari poſſint illa vñ ſumun
tur. Solũ ad vineas ponẽdas nec ſpiſſuʒ ni
mis nec reſolutũ neq; exile nec letiſſimuʒ eſſe
debet. nec cãpeſtre nec pᷣceps.nec ſiccum nec

vliginoſum.nec ſalſum nec amaꝝ.ſed qð in⸗

ter oẽs nimietates tẽperamẽtũ tenebit.⁊ pꝛo⸗
ximus raro q; depꝛeſſo fuerit.Ad vineas ru
des agros ⁊ maxie ſiueſtres eligamꝰ.deteri⸗
oꝛ oibus eſt in quoꝛũ fuerint vineta vetuſta.
q̊ͥ ſi neceſſitas coegerit pbᷣus multis aratiõib⸗
radices poꝛis vinee diſſipent᷑. O m̃is locus
paſtinãdus pus impedimẽtis oĩbus libere⸗
tur.ne foſſa terra poſt calcatu aſſiduo ſolidet᷑

one plantarum vlitis.

Capitulu. xxij. De electi

Lyl

M
Se

H
nen nimn
lantare
hncſi
pinh y
cdentia
puecum
ſedr e
gron⸗
ſonüſi
feniimo
tes. yno

ſurchloꝛi

tensiqyue
giolpan

lulis lan
Ji
ſpooc
Ponelt n
ſerenoü. ne⸗
ſemn ofneco
hremein ſic
plantubittp:

C(pitu
(one vitis,
Runon
duos
Myeuſtute
aterram vel
(amdiſſolin
(olſcliclen
busoccnla
ſaficun
leryetse
uotianthi⸗
leinmaatip
nyveſpas
keninsacap
plldebetan
leumennqun

Canen
1glonevinen
Den
nl
(lnode ceeb
bluſuptn

en
—
ad
nl vi
inm ari
nisfuent

Heg.

inenünne
enoraneh
curantüeane

lirats vnode
ü2 ſecidoi
iüvetoſgzfm⸗
s ſecüdatan
nfo eſtdeyio
hmpilarginsyi
fngidisame⸗
ſpteione i⸗
Locamuriſe
jen cöenient
q nebuliſu⸗
te durat? e
cidos macro
uloſo oae
it autqdin
ꝛct. veloſote⸗
8.1büidiſice
Eligeoaſun

ocomul

opoterit. 0
myomne ill
6t21 1locs“
lavi ſumun
hnrc ſpiſizti
rlenſimzeſe
necſcumn nee
n gon⸗
ncbi n
6 ine
ns⸗ no annlö
ſnis —
dibus liber⸗
ſanot n

Ntln

Tamucvi vitis que inenſ octobꝛis vel

marcij abſcindunt᷑ ante melioꝛes ſũt
q; qᷣ alis tẽpoꝛibus colligũtur. de vi
nea nimis pingui cum loco cxili deſideras
plantare non ſunt colligenda ſermenta. Eli⸗
genda ſunt pangẽda ſermenta de vite media
quinq; vel ſex gemmarũ ſpacio ⁊ veteri pꝛo⸗
cedentia. Sũma flagella repudiemus pꝛeci⸗
pue cum in arboꝛes vineã plantare volumꝰ.
ſed ⁊ Pampinus qui de duro naſe cit᷑ pꝛo fru
gifero non ponat᷑. Fertilitatis vitis certuʒ eſt
ſignũ ſi de duro aliquo loco fructũ citabit.et
fetu impleuerit ramulos ex omi parte ſurgẽ
tes.vno ſolo anno vitis fertilitas exploꝛari

non poteſt. ſed in quattuoꝛ vera generoſitas
ſurculoꝛũ. Nouellus palmes nihil habẽs ve
teris ĩ quo fre’quẽs nodus eubeiat debet cli

gi ad pangendum.

Capituimmn. xxiij. De re⸗

gulis plantationũ vitis.

I pinguis eſt terra. maioꝛa inter vites

fpacia relinquamus. ſſi exilis anguſta.
Plon eſt vno genere viciũ ome paſtinũ con⸗
ſerendũ. ne annus iniquus graui vindemie
ſpem ome concludat. In aquoſis locis poſt
hyvemẽ.in ſiccis vᷣo ante hyemẽ vtilius vinea
plantabit᷑ ⁊ pꝛopago ducetur.

Capituluz. xxuij. Dein⸗

ſitione vitis.
Runcus vitis inſerendus eligatur ſ. oli

dus. qͥ humoꝛes exuberet alimẽto. nec

vlla vetuſtate aut iniuria laceratus areſcat.i iu

xta terram vel ſub ea vitis inſeri᷑ NHam ſuꝑ
eam difficilius comphendit. Inſerendi ſur⸗
culi ſolidi ſint rotũdi gemmis ſpiſſis ⁊ pluri

bus occulati.ex qbus duo vel tres inſitiões
ſufficiunt. Inſita vitis optime ligatur.et a ſo
le ⁊ vẽtis experimẽto aliquo defendat᷑ ne hij
quatiant hic adurat.Cũ caloꝛ tꝑis inſitã vi⸗
tẽ inuadit ipſi puniculo tenuis humo debet
circa veſpas frequẽter effundi.cũ germẽ inſi⸗
te vitis accipit nutrimentũ adiutoꝛio alicuiꝰ
pali debet annecti.ne motus aliquis fragilẽ
ſermenti quaſſet etatem.

Capitulum. xxv. Depu.

tatione vinearum.
Inearũ putatio log frigidis poſt hye⸗

mẽ.calidis vᷣo et tẽperatis ante et poſt

cõmode celebꝛat᷑.auferẽda ſũt leta intoꝛta de⸗

bilia ſuꝑflua ⁊ malis locis nata ſermẽta.in lo

.
M

VBndetimus Cxlix.
cis letis ? clemẽtioꝛiby altius licebit vites ex
pãdere.in exilibʒ aut eſtuoſis vel decliuis hu

milioꝛ eſt habẽda. Oultitudo vel paucitas

ſermentoꝝ ſcdᷣm virtutẽ vitis relinquat᷑⁊ ſo⸗
li. VUetera ſermenta qbus pmi anni fructꝰ pe
penſi it oĩia reſcindant᷑.⁊ noua circumciſis ca
pꝛiolis ⁊ ramulis inutilibo dimittãtur vites

multũ fertiles.in qbus freqns nodus exube

ret ſtricte.que vᷣo gẽmas per lõga inter nodia

Ddiſtulerint largiꝰ ſunt ſberage In vitibo pu⸗
i

tãdis tria cõſiderãda ſunt.fructuũ ſpes.ſuc⸗
ceſſura materies ⁊ locꝰ qͥ ſeruet et reuocet. Vi
tis qᷓ mature putat᷑ citius pullulat.maioꝛaq;
ſerinẽta pꝛoducit. q̃ aũt tarde putat᷑ ſerꝰ pul
lulat.⁊ fructus plurĩios pꝛofert. Poſt bonazʒ
vindemiã ſtrictius puta. poſt exiguã largius
plurimũ pꝛofert vitibo.⁊ pꝛecipue nouellis.ſi
ab eis ablaqueatis ſuꝑuacue reſcindant᷑ radi
ces quas in ſummo pꝛoducũt.

Capitulum xxuj. De tol

ſione vinearum.
Elebꝛanda eſt foſſio vineaꝝ antece ni⸗
mis gẽme turgeſcãt.qͥa ſi foſſoꝛẽ aper⸗
tus vitis oculus viderit cecabiĩ ſpes magna
vĩdemie.qᷓ floꝛent ↄſtat nõ eſſe tangeda. Yoſ
ſio vineaꝝ fiat cũ terra nõ nimis mollis nec
nimis ſicca eſt. ſed cũ ũ pulueriſabilis medie di
ſpoſitiõis exiſtit.ſit aũt ſtudiũ vt vniuerſa ter
ra moueat᷑ equaliter. ⁊ maxime iuxta vites. vt
in ea nihil crudi ſoli remaneat.quã rem dili⸗
gens cuſtos exploꝛet.

Capirn. Evij. De vuis

et vino.
J vue pigues quaſi mature frondib⸗
latera denudent colligant᷑ roꝛe cõſum
pto ⁊ gere ſereno vinũ fiat potẽtius ⁊ melius

duratuꝝ. Vue lucide nõ pigues nec cõſũpte

potentiꝰ nimis mature dulcꝰ acerbe acerbiꝰ
aqſe aquoſiꝰ vinũ ꝓducũt. Uue in augmẽto

lune collecte minꝰ ſeruabile faciũt vinũ.plu⸗

ribo ex cauſis ledit᷑ ⁊ turbat᷑. vicʒ caloꝛe ac fri
goꝛe fetoꝛe.tonitruis foꝛtibi. tremotu ac mo
tu va ſis.⁊ auſtralib vẽtis qñq; parũ.et tunc
modica cõtraria medicina curat᷑. qnchr multũ

⁊ tunc requirit foꝛtioꝛ.qũq;i in tm ꝙ erꝰ caloꝛ
natur alis in totũ extinguit.et tunc nullo mo

do curari poteſt.qa moꝛtuo nulla potelt me⸗
dicina conferre.

Capitulmn. xxviij. Inti

.H piune negule quinti libꝛi· De aiboribus⸗

Tiber
Icet q̃dam arboꝛes deſiderãt aerẽ cali⸗
dũi.quedã frigidũ.⁊ plurĩe tẽperatũ.⁊ q̃
dam terraʒ pinguẽ.et q̃dam macrã.in hoc tũ
cõueniũt qꝙ oẽs terrã in ſuꝑficie ſiccã ⁊ in vi
ſcerib humectã requirũt Autũnali tꝑe arbo
rũ optet denudari radices. ⁊ aliqͥd poni leta

minis qð ꝑ pluuie fluxũ cooꝑtis radiciba ap
poꝛtetur.ꝙ ſi nimiũ ſabuloſa fuerit terra con
grue recipiet cretã.⁊ ſi nimis cretoſa ſabuluz

apponat. in pingui ſe dlo plus in exili minus.
Arboꝛũ ſtipites elenent᷑ a terra.plãte arboꝛũ

a tꝑe quo poſite fuerint vſq; ad trienniũ non

puteni. Ab adoleſcẽtia plantaꝝ vſq; ad debi
tũ cõplementũ eaꝝ ſollicite curãduʒ eſt vt ſti
pes in ramos.⁊ rami in vᷣgas.⁊ virge in fra⸗

gra fructifera diuidant᷑.ſuccedente aũt ſenez-

ctute recidat᷑ ab ea oĩs ſiccitas ⁊ ramoꝛũ ſuꝑ

fluitas.quã cũ fructibo neqͥt cõmode ſuſtẽta⸗
re.O mis arboꝝ putatio quãdocũq; a tꝑe ca

ſus folioꝝ fieri põt pᷣter gelidũ acumen vſq;

incipiũt pullulare. Attẽdere oꝑtet ne ſpuria

in arboꝛe nata aut iuxta ſtipitem ex radicib⸗
erũpentia dimittant᷑.ſed ea vſq; ab initio am

putari herbas q̃ ſuarũ radicũ magnitudie ar

boꝛibe obſunt plurimũ circa eas euelli opoꝛ⸗
tet. Si arboꝛ vermiculoſos pꝛofert fructus.
ſupꝛa radices terebꝛet᷑ truncus.⁊ in foꝛamĩe
quercinus cuneus infigat᷑.Cũ langueſcũt ar
boꝛes eis ablaqueaus alterius diſpoſitionis

circa eas terra ponatur.

Eanirnſum prir Inti⸗

piunt regule ſextilibꝛi Deoꝛtis.Et pmo de
gere terra ⁊ ſitu eoꝛum.

Rius deſiderat aere lberũ ? tempera—æ⸗†
mii.ᷣvel tẽperato pꝛoximũ.nã loca nimie
caliditatis aut ſiccitatis foꝛmidãt.niſi multꝭ

pluuijs vel irrigatiõibo adiuuet᷑. oca etiam
intẽperata moꝛtificãtis frigiditatis tollerare
nõ põt.⁊ in locis vmbꝛoſis nullius vel modi
ce vtilitatis exiſtit. Oꝛtus deſederat terrã me
diocriter ſolutã ⁊ humidã potius q; ſiccã.cre

ta em̃ eſt oꝛtis ⁊ eoꝝ cultoꝛib inimica.herbe

in minꝰ ſoluta terra nate in pncipio veris op
time cõualeſcũt.ſed in eſtate ſiccant᷑. Felix oꝛ
ti poſitio eſt vt ſupꝛa ſe riuũ habeat quo poſ⸗
ſit per cõuenientes ſulcos cũ opus fuerit irri

gari. Nã oꝛtus qͥ celo clemẽti ſubiacet.⁊ hbuz-

moꝛe fontano ꝑcurrit᷑ pꝛope eſt vt ſit liber.et
nullã ſerendi diſciplinã reqͥrat. Terrã deſide

ratoꝛtus pinguiſſimã. ideoq; in altioꝛi ꝑte fi
mũ ſemꝑ habeat.cuiꝰ ſuccus eũ ſponte fecun
det.⁊ ex eo ſemel quolibet anno ſingula oꝛto

VBndetimus
rũ ſpacia impĩguent᷑ cũ ſeri vel plantari debe
bit. ſit aũt domui pꝛoximꝰ.lõge tamẽ ab area
ſitus.nã puluere paleaꝝ qui herbarũ folia ꝑ⸗
foꝛat ⁊ exiccat patit᷑ inimicũ.Felix oꝛti poſi⸗
tio eſt cui lenit᷑ inclinata planicies curſus aq̃

fluentis per latera diſcreta deriuat.

Captitulum. xxx. Depa

ſtino oꝛ ctoam..
Artes oꝛti ſic diuidende ſunt.vt hee in
quibus autũno ſeminabit᷑ verno tẽpo

re paſtinent᷑. Et quas ſeminiba vere comple

bimus antumni tẽpoꝛe debemus effodere,.vt

vtraq; paſtinatio decoquat᷑ beneficio algonꝰ
et ſolis. Si vᷣo penuria terreni habeat᷑ quo⸗
cũq; anni tꝑe terra inter humiditatẽ ⁊ ſiccita

tem inuenit᷑ equalis paſtinari poteſt.⁊ ſtatim

ſeri ſi fimo fuerit impinguata. Facienduʒ eſt
oꝛti ſpacium pꝛimo pꝛofundũ et groſſum.?
ſuper ipᷣm ſparſo letamĩe iterũ minutatim pa

ſtinet᷑.⁊ terra cum letamine miſceat᷑.et quan⸗

tum poteſt in puluerem deducat᷑. —2ð
Capitulumm. xxxj. De ſe⸗
minatione oꝛtoꝛum. 2

Ocis frigidia autũnalis ſatio maturiꝰ
tfiat. verna tardius. In calidis vero au

tũnalis ſerius.⁊ verna maturius fieri poteſt.
Herbe poſſunt cõmode ſeri ſeꝑatim ⁊ mix⸗

tim. vt immixti ſaus euellant᷑ que fuerint trãſ
plantande.cetere vᷣo ibidem ſuſcipiant incre
mentũ herbe que tranſplãtari nõ debent ſpiſ

ſiuus ſeri debent. Cauendũ eſt ne que ſpargũů⸗

tur ſemina ſint coꝛrupta.ideoq; eligẽde ſunt
que foꝛmã habent interius albã.⁊ que magꝭ
fuerint ponderoſa ⁊ groſſa.⁊ in plurib eoꝛũ
ſint talia.que nõ exceſſerint anni etatẽ. Sepe
pꝛouenit ꝙ ſemina quãtumcũq; ſint bona.ſi
lacta fuerint non naſcant᷑ ex aliqua malicia
coꝛpoꝛũ celeſtium impedita. Plerumq; mue

nit᷑ vtile diuerſa ſemina ſimul ſeri.ne tempus

alicui ſemini quãdoq; contrariũ ex toto ter⸗
ram denudet.Omniũ herbarũ optima ſatio
eſt cum luna fuerit in augmẽto. Sepeq; eue
nit.vt non ſit vtilis ſatio.que fit cũ luna pꝛo⸗

ceſſerit in defectu. Omnes fere herbe cõmo⸗
de tranſplantant᷑ cum aliquantulũ creuerint
et terra non fuerit nimis ſicca.

Camtulum. xxxi. Dr iu

uamento oꝛtoꝛum.
Lurimũ confert oꝛtis.ſi tam manibus
qᷓ; ſarculo berbe nociue quotiẽs appa⸗

an⸗

lihere
tehe
ant⸗
Uemmit
ſitns
rü caſu
tonen
Fruca
pleme
fat. O
loꝛa ſn
gontin
rinch
turindi

C

irmt
um E
Etila
glstin
ſoꝛtioꝛ.

tus her
hosſcö

Nbeein
conpee
Nereyt
a
Riabo⸗
ſcct
aſhnüm
enanzeſt
poſum2
nraeimpa
aiqgan⸗

Dil⸗

matun?
coa
nipoteſ.
nimir⸗
nat ril
iantinge
cbent ii⸗
eſowi⸗

ieſunt

nenag,
niedrl
e Gepe
n bonn
malida
umqzmmue
hetemps
lolole⸗
tima ſatio
eche
luna pꝛo⸗

Icreuerint

Dein
nmunbhis
Dliesabt⸗

Liber

merint diſſipent᷑ ne melioꝛib nutrimẽta ſub
ducãt. Ex his q̃ plurimũ nocent oꝛtis.eſt am

bulare per eos vel terrã mouere cũ fuerit ni⸗

mis mollis. Di kra oꝛti nimis cretoſa eſt mi
ſceat᷑ eidem ſabulũ.vel letaminis multitudo.
⁊terra ſpiſſiſſime moueat᷑.Et ſi adeo ſabulo

ſa eſt ꝙ humoꝛ cõceptus nimis facile reſolua
tur.eidem miſceatur letamen ⁊ creta.

lcctione herbarũ floꝛum ſeminũ ⁊ radicum.

7
6

Bndetimus. Cl.
Capitulũ. xxxuj. Intipi

unt regule libꝛi ſeptimi.de pꝛatꝭ ⁊ nemoꝛibo.
Rata deſiderant aerem temperatũ aut
ffrigiditati 2 humiditati pꝛoximũ. Hã
ſuꝑflua frigiditas impedit generatione her⸗
barũ. Et mimia caliditas aut ſiccitas omneʒ

vigoꝛem cõſumit.terrã deſiderant pinguem
ad herbarũ copiã.ſed ad ſapoꝛoſitatẽ requi⸗

runt mediocrẽ.⁊ nimis macrã omnino refu⸗

tant. Aquaʒ deſideranit.pꝛecipue pluuialem

Erbe pꝛopter cibũ colligẽde ſunt cum

earũ folia ad debitum vel quaſi ꝑuene

ſitas. Radices ſumende ſunt.cũ adeſt folio⸗

Fructus quidẽ colligẽdi ſunt. poſtq;ᷓ finiĩ cõ
plementũ eoꝛum anteq; ſint ad cadendũ pa⸗

rati.Quecũq; colligunt᷑ decreſcente luna me

lioꝛa ſunt ⁊ magis ſeruabilioꝛa his que colli

gunt in eius augmento. Et quecũq; colligũ
tur in claro gere melioꝛa ſunt his que collugũ
tur in diſpoſitione humiditatis. ⁊ vicinitate

tẽpoꝛis pluuiarũ.

Capitulum. xxxiiij. Dt

virtutibus herbarum.

Erbe ſilueſtres domeſticis ſunt foꝛtio
res.⁊ minoꝛis quantitatis ſcõᷣm Plini

um. Etex ſilueſtribaꝰ mõtane ſunt foꝛtioꝛes.
Et illa quarũ loca ſunt ventoſa coloꝛ fit ma
gis tinctus.⁊ ſapoꝛ magis apparens. ⁊ odoꝛ
foꝛtioꝛ. erunt potentioꝛes in genere ſuo. Vir
tus herbarũ debilitat᷑ poſt duos aut tres an
nos ſcöm Plinium. H

Capitulmm. xxxv. De to

ſeruatione herbarũ folioꝛũ ſeminũ ⁊ radicũ.

Erbe floꝛes ⁊ ſemĩa ſeruãda ſunt in lo
cis ſiccis ⁊ obſcuris.⁊ in ſacculis vł va
ſibus conſtricta ſeruant᷑.⁊ pꝛecipue floꝛes ne

odgoꝛ ⁊ virtus exalet. Radices melius in ſub

tili arena ſeruant᷑.ne ſint radices q̃ ſiccitatem

ſeruẽt.q̃ ſiniliter in loco ſicco ⁊ obſcuro meli

us ſeruabunt᷑. Semiĩa poꝛroꝛũ ⁊ ceparũ ⁊ q̃
rundã aliarũ herbarũ melius q; aliter in ſu⸗

is ſuiquis ſeruabuntur.

rint augmentũ. Sed pꝛopter medicinã col-
ligere opoꝛtet poſtq; magnitudinis integri⸗
tatẽ habent anteq; ipſarũ alteretur coloꝛ ⁊ ca
dant. Semina colligunt᷑ poſtq; eoꝛum figit
terminus.⁊ exiccant᷑ ab eis cruditas ⁊ aquo

rũ caſus.Floꝛes colligere opoꝛtet poſt opera
tionẽ integrã. ante exterminationẽ ⁊ caſum.

⁊ calidã.aut lacualẽ pinguẽ.ſed a gelida val⸗
de leduntur. Suum optant depꝛeſſum. vbi
continuo ſit humoꝛ inciuſus. NHimis autem
pꝛofundus non eſt aptus ad aliquas bonas
herbas.ſed ad paludales inſipidas.

Capitulu. xxxg. Quali
ter pꝛata pꝛocurenur.
Rata licet naturaliter ꝑ ſe pꝛoueniant.
fiunt etiam oꝑe manuali. extirpatis ne
moꝛibus.⁊ agreſtibus locis.vel cõplanatis
agris aratis.⁊ vicia cũ feni ſemine ſatis pꝛa⸗
ta optime pꝛocurentur. Sed omnia impedi
mẽta que in eis naſcunt᷑ tollant᷑ ⁊ herbe groſ
ſe inutiles poſt magnas pluuias radicitus
euellant᷑.pꝛata que pluries irrigantur eſtate.
pluries fructificabũt.⁊ ſecabunt᷑ in ãno pꝛa

ta vetuſta muſola radant᷑ ⁊ ſterilia facta plu

ries arantur ac de nouo ſerantur.

Capitulus. xxxunj. De fe

no qualiter pꝛocreat᷑ ⁊ de vtilitate eius.

SEnum ſecandũ eſt tẽpoꝛe calido acſe⸗

reno.cũ aeris ſiccitas duratura ſpera⸗

tur.⁊ herbe ad debitũ peruenerunt augmen

tum.floꝛeſq; cõpleuerint nec areicere inchoa
runt.fenum cõmode ſub tecto ſeruat᷑.vel ſub

dDuro pꝛeparatum.ne aqua in eũ intrare poſ⸗

ſit.fenũ magne vtilitatis exiſtit cum ex eo be

.

uere poſſint.

Capituluʒ. xxxix. Dene⸗
moꝛibus qualiter fuunt.
Emoꝛa vel naturaliter pꝛoueniunt di⸗
nerſarum arboꝛũ.ſed varietatẽ terrarũ
ficus ⁊ aeris aut inſtituunt᷑ ab homie qui ne

ſtie laboꝛãtes ac oues toto tempoꝛe anni vi⸗

mus plantare intendit conſideret pꝛimo ſitũ
2 naturã terre.ac acris in qua facere nemꝰ cu

pit eaſq; ſolũ conſiderat arboꝛes. que uli lo⸗
co cõueniunt.⁊ tandem votũ inſtituentis ad
impleant pꝛopinquas ac diſtantes d bares

platet. ſcᷣm ꝙ; amplius vel minus radices ⁊
ramos extendunt. ʒ

Capituln. xl. Yutipiunt

regule octaui libꝛi de viridarijs ⁊ rebus dele
Iridaria quedã fiunt ex herbis.quedã
ex arboꝛibus. q̃dam ex vtriſq;.virida⸗

ria herbarũ deſiderant terrã macrã ⁊ ſolidq.
vt herbas ſubtiles ⁊ capilares pꝛoducant.qᷓ
pꝛecipue viſum delectãt. viridaria circa ſe ha
bere debent odoꝛiferas herbas diuerſoꝛũ ge

nerũ.que ad delectationẽ conferant ac ſalu⸗

tem.nam omis odoꝛ eſt anie ſuauiſſimus ci⸗

bus.viridaria requirunt a meridie ac occidẽ

te arboꝛes bonas ac raras.ab oppoſitis lo⸗
patula.vt aurã delectabilem nõ nubeant.nãa
vmbꝛa maloꝛũ arboꝛum eſt nociua. Super
flua vmbꝛa egritudines generat ⁊ aure ſalu⸗

bꝛis ſanitatẽ coꝛrumpit. viridario debent fie

ri magna vel parua reſpectu habito ad nobi-
litatem potentiã ⁊ diuitias dominoꝛũ.in vi⸗
ridarijs vnũqdᷣq; genus arboꝛuʒz in ſua acie
ſine admixtione alterius poni debet. vt dele⸗
cCLtationẽ augeat. ac decoꝛem. magne arboꝛes

in viridarijs diſtare abinuicem viginti pedi⸗
bus in acie debent.parui decẽ.ſed decẽ acies
vna ab altera poterit quantũ placuerit plus
diſtare.arboꝛũ acies in viridarijs foſſoꝛẽ reqͥ
rit.exceptis malis vt poſſint diu durare. ſed

inter vnam ⁊ alterã aciem pꝛata conueniunt.

in viridarijs non debet quis ſuperflue dele⸗
ctari.ſed tunc pꝛecipue cũ ſerijs neceſſitas q̃ᷓ
ſatis fecerit rebus viridis.⁊ decoꝛa minutio
circa ruris habitacula multã delectationẽaf⸗

fert.piuriũ delectat agros habere magnos et

fertiles qᷓ rectos habeãt fines ac fouels ydo⸗

neis cingant᷑.⁊ ſepibo bonaſq; arboꝛes circũ

habeant. ac intrinſecus vijs opoꝛtunis arbo
ribus.fonte ac fluentibo riuulis ſint oꝛnati.

ctationibus vinearũ vini.

Vltũ delectat habere vineta decoꝛa di

Uerſoꝛũ bonoꝛũ generũ vuas ferentia.
nõ omia que de mirabilibo vuarũ ab antiqͥs
ſcripta ſunt.ꝑ experiennã reperiunt᷑ vera nõ
ab ocioſis peritis oĩno ſpernẽda.ne foꝛte va⸗
rietas tẽpoꝛũ ac locoꝛũ aut impericia raro ꝓ
batis experientẽ decipiat. Plurimuʒ delectat
habere vina diuerſoꝝ coloꝛũ.ac ſapoꝝ ꝙ; nõ
Deficile fieri põt.ac vina medicinalia indigẽ
tibus ſatis inueniunt᷑ vtilia.

. M

e dele⸗ Capitulü. xlv. T.

—Bud mus
Capitulum xlij.

que circa arboꝛes delectatione augent.

Agne delcctatiõis eit habere in ꝓpꝛiss

locis bonaꝝ arboꝛũ copiã ⁊ generũ di
uerſoꝛũ.ideoq; indigẽs paterfamilias vnde⸗
cunq; deferre debet.vel curare qdð ab alio de
ferat᷑.⁊ ea in cõgruis oꝛdinibo inſerere vel plã

tare.plurimũ delectat inſitiones hꝛe mirabi⸗

les ⁊ in vna arboꝛe generũ diuerſoꝛuz.⁊ ideo

paterfamilias diligens hoc pꝛocuret. multuũ

delectat arboꝛes bene foꝛmatas.⁊ recte ſtan
tes habere. Ideoq; curandum eſt ne toꝛtuoſe

ſint. aut ramos nimis defoꝛmes habeãt. vod
depꝛeſſos. multe mirabiles inſitiões ſe oſten
dunt his ꝗͥ tẽptant oĩa experiri. Si arboꝛe
fructiſere ſcindant᷑ ramuſculus ⁊ res laxati-

ua puluerizata vel cuiuſſibet loco coloꝛis me

dulle includat᷑in eo fructus acquiret virtutẽ

De de⸗
lectationibus oꝛtoꝛum ⁊ herbarunm.
Iurimũ delectat habere oꝛtü bene di⸗
ſpo ſitũ.ac ſufficienti induſtria cultum

vel coloꝛis incluſi.

Capitulum. xliif.

Ideoq; paterfamilias diligent᷑ pꝛocuret eũ
habere in loco pĩgui ac ſoluto. Qui fons vel
riuꝰ ꝑ diſcreta ſpacia defluat. vt irrigari totꝰ

poſſit tpe magni eſtus.oĩa genera bonaꝝ ber

barũ in loco bꝛe.delectabue atq; vltimuʒ eſt.

Capiulu. xlnif.

Möôwn xtiquiſſimis tẽpoꝛibo vinebãt hoĩes
ex his ſolis cibis qᷓ naturaliter in culta
terra ferebat.deinde cõſequent᷑ ceperũt viue
re agricultura ⁊ paſtoꝛicia.nũc vᷣo ⁊ ex eiſdeʒ
viuũt ⁊ ex ſciẽtijs ſcriptuaꝝ ⁊ artibo infinuis
Binguloxꝝ generũ aialiũ domeſticatoꝝ alia
in diuerſis regioniba adhuc fera cernunt᷑.

tequis
7 equabus.

Vi equos aut equas emere vult expe⸗
dit.vt etatẽ genus foꝛmã laudabilẽ.ſa⸗
nitatẽ ⁊ egritudinẽ.bonitateʒ ⁊ maliciã recte
cognoſcat.Equoꝛũ ⁊ ceteroꝛũ anĩaliũ indiui
ſas vngulas habentiũ.ac coꝛnutoꝛũ etas dẽ
tibus plene cognoſcit᷑. Scaliões ita cuſtodi
endi ſunt.vt parũ eqͥtent᷑ vel nihil.aut alit᷑ fa
tigent᷑.ac bis in die tm̃ admitti debẽt.ſi gene
roſos pullos creare voluer:. Eque pᷣgnãtes

teneri debẽt nõ multũ macre nec pigues.nec

Inupi⸗

unt regule noni libꝛi de aĩalib nutriendoꝛũ.

leuit
equi
ſreni
ſreno
ſoꝛti
ſoob⸗
Pmno⸗
etiän⸗
ſeba
aſſue⸗
nay..
moac

C

nenli
nllici
.

.

4
portie
tobſe

big 4
losan

ns

t.

1wis

herüdi
pnde⸗
gliode
dp
mirabi⸗
tideo

lelnoſe
dt. xrA
Koſten

lran⸗
lorsme

vircbe

de⸗

.

ibenedi⸗

iaculium
ocuretcũ
uen
ganto
onan ber
limuzck.
nupe⸗
iengoni.
thoics
incula
fütvioe
creſc
infimns
gop dl
munt.
guls
iterpe⸗
abile⸗ſa⸗
ccürege
iüindiu
i eusde
cuſtodi
ut altfin
efles

ſoes er

vꝛgeankt. nec famẽ friguſq; tollerẽt. nec int ſe

locis cõpꝛimant᷑ anguſtꝭEq; generoſe q̃ ma⸗

ſculos nuiriũt alternis tmmodo ſubmutant
annis.vt pullis copiã puri lacq infundant.
Admiſſariꝰ qnq; annoꝝ eſſe dʒ.ſed femĩa bi

ma cõcipiet.pullus teneri debʒ pcipue in lo⸗
co mõtuoſo petroſo ⁊ ſicco.⁊ duobo tm̃ annis

matrẽ ſequat᷑ ad paſcua. Cum pulli domãdi

ſunt ſuauit᷑ tãgant᷑ in ſtabulo.⁊ freno tenean
tur ibi ſuſpẽſa.vt aſſueſcãt tãgi.⁊ frena vide⸗
re.Loca equoꝝ debent in die mũda teneri.⁊

nocte lectus vſq; ad genua fieri pꝛo qͥete.ma

neq; tolli. ⁊ doꝛſum tergi ac oĩa mẽbꝛa er.de

inde ꝑuo paſſu ad aquã duci. ⁊ in ea vſq; ad

genua ſpacio lõgo teneri.⁊ cũ redierit anteq;
ſtabulũ intret crura tergi ⁊ optie ſiccari.Cõ⸗

pletꝰ equꝰ in ↄcipiẽtiba carnib eſt tenẽdꝰ.vt
poſſit ſecuriꝰ eqͥtari Hã pĩguedo nimia egri
tudies ⁊ nimia macies debilitatẽ ⁊ defoꝛmi⸗
tatẽ inducũt.Equꝰ ſudatꝰ vł foꝛtit᷑ calefactꝰ
nõ dʒ aliqͥd comedere vł potare dõec cooꝑtꝰ
⁊ pauliſꝑ ductꝰ a ſudoꝛe atʒ caloꝛe fuerit libe
ratꝰ. Eq vtilis eſt iꝑe calido cooꝑtura linea
ꝓpter muſcas.⁊ tꝑe frigido lanea ꝓpt᷑ frigus.

Capitulum. xluj. De do⸗

ctrina ⁊ moꝛigeratione equoꝛum.

* 8 . „

Quus q domari ac moꝛigerari debʒ pᷣ

mũ adhiveat᷑ frenũ leuiſſimũ.cuiꝰ moꝛ
ſus ſit melle vel alio dulci liquoꝛe ꝑunctus.⁊

leuit᷑ ducat᷑ ad manũ.deinde ſine ſella leuiter
equitet᷑. ⁊ poſtea cũ ſella ꝑ loca plana donec
frenũ ⁊ ſellã quiete reciꝑe aſſueſcat. Equꝰ cũ
freno leui ⁊ ſella leuiter ꝑgere aſſuetꝰ debet cũ
foꝛtioꝛi freno ſi opoꝛteat ꝑduci ad agros ara
tos hoꝛa bꝛeui ⁊ frigida.⁊ inſtrui ad notãdũ
pmo deinde ad galopanduʒ bꝛeui ſaltu duci

etiã in ciuitate ꝑ loca fabꝛilia debet. Cũ equꝰ
ſe habuerit cõueniẽter ad frenum ad curſum

aſſueſci debz ſũmo mane ſemel qlbet ſeptia⸗
na vſq; ad quartã partem miliarij vnius pꝛi
mo ac poſtea longioꝛi ſpacio.

*

Capituluz. xluif. De ge⸗

nerali cognitione ⁊ pulcritudine bonitatis ⁊
malicie equoꝛuumm.
Quus pulcer.coꝛpꝰ habet magnũ ⁊ lõ
AJ. ſue magnitudini ac lõgitudini ꝓ⸗
poꝛtionabilit᷑ oĩa mẽbꝛa rñdẽt.pilus paius

⁊ obſcurus a pluribo habet᷑ pcipuus.equus

bhñs nares magnos ⁊ inflatos.⁊ groſſos ocu

los audax naturalit᷑ repit᷑. equus hũs coſtas
groilas. 2 ventrẽ amplũ ⁊ deoꝛſũ pẽdentẽ la⸗

Bndetimns. ClIf.
boꝛioſus ac ſufferẽs iudicat᷑ equo habẽs am
pla ⁊ extenſa garecta.⁊ calces turbas.in mo

u celer ⁊ agilis cſſe debet. equꝰ habens üctu
ras cruriũ naturalit᷑ groſſas ⁊ paſturatia cur

ta foꝛtis eẽ cenſet᷑.equꝰ habẽs crura c cruriũ

icturas bene piloſas ⁊ pilos e: æ longos la

boꝛioſus exiſtit.equꝰ hnñs maxilas groſſas
⁊ collũ curtum nõ defacili affrenat᷑ decenter.
equus habẽs vniuerſas vngulas albas nun

q́; duros pedes habebit. equꝰ hñs auricls
pẽedentes ⁊ magnas.⁊ oclos cõcauos.lentus

ac remiſſus exiſtit.equꝰ cuiꝰ anterioꝛa crura

ſemꝑ moueri vident᷑ maloꝛũ eſt moꝛũ.equus

mouens caudã ſuꝑius ⁊ inferꝰ mali eſt vicij.

Eapttuluz xluuij. Bein⸗

firmitatibus equoꝛum.
Britudines accidũt eqͥs in capite vẽtre
terrgo crurib pedibo ac vngulis. aliquã
do ex humoꝛibo ⁊ ſepe ex negligẽtia vel mala
cuſtodia.Doloꝛes accidũt eqͥs aut ex ſuꝑflui
tate humoꝝ maloꝛũ in venis ſanguis cõten⸗
toꝝ.aut ex vẽtoſitate ingrediẽte in coꝛpus eqͥ

calefacti ꝑ poꝛos aꝑtos.vel inteſtinis ex vi⸗

ſcoſis hũoꝛibo oꝛta.aut ex ſugflua cõmeſtiõe
oꝛdei vel alteriꝰ tumefacti ĩ ſtomacho ſeu vẽ
tre.aut ex ſuꝑflua retẽtione vꝛine veſicã inflã⸗

tis.his oibo generale remediũ eſt ꝙ equus ꝑ

ſtabulũ cũ eq libere ꝑmittat abire. ſal in acce

7

to ſufficient᷑ nfuſuʒ plurimũ valet cõtra om
nẽ tumefactionẽ incipientẽ in dõꝛſo. In mul
tis equoꝝ egritudinib coctura vltimũ eſt re⸗
mediũ.ſed debʒ diligẽtiſſime cnſtodiri ne co
ctura poſſit moꝛdere.vel ad aliquã rẽ fricare
qa ex nimio pꝛuritu locũ dentibo vſq; ad ner

uos vłoſſa moꝛderet Mlta ſũt ſigna qᷣbo cogꝭᷣ

ſcit᷑ in q̃ ꝑte coꝛꝑis patiat᷑equꝰ.⁊ qͥbus pᷣno⸗

ſticari põt liberatio ⁊ moꝛs equi qᷓ ꝑ regulas
ſcripta ſunt omiĩa in fine tractatus equoꝛũ. ⁊

ideo hic obmitto.

Capitulu. xlix. Debob?.

Radus etatis boum ſunt q̃ttuoꝛ.pᷣma

vituloꝝ.ſcdᷣa iumẽtoꝝ.tercia boum no

uelloꝝ.quarta vetuloꝝ.qͥ armẽtoꝛũ gregem
emere vult obſeruare debʒ pmũ vt ſint vacce
ad fructꝰ ferendos etad potiꝰ integre q; imꝑ
fecte bene cõpoſite vt oĩa mẽbꝛa ſint groſſa ⁊

inuicẽ ſibi reſpondeãt. armẽts boum ⁊ vac⸗
carũ paranda ſunt loca hyeme maritima eſta
te frigida ⁊ opaca mõtana.ſtabulũ boum eſſe

debet arena vel aliqͥ genere lapidũ ſtrata ali⸗

qtenus deuexo vt elabi poſſirbumd con⸗

lber

tra partẽ glacialẽ aliqͥs obſiſtere debet obie⸗
ctus. Cauendũ eſt etiã ne anguſtiꝰ ſtent aut
feriant᷑.aut cõcurrãt.ac eſtate optie ſepe clau

dunt᷑ a cabanis ⁊ ceterꝭ beſtiolis cõcitent᷑. de

bet etiã his ſemꝑ ſtratũ multũ teneri.quo me
lius cõquieſcãt.Eſtate bis.hyeme ſemel du⸗

cant᷑ad aquam boues ſani foꝛtes ⁊ agiles co

gnoſcunt.facile ſe mouẽt cũ tãgunt᷑.vel pun⸗
gunt᷑ ⁊ habẽt membꝛa groſſa ⁊ auriculas ele

uatas.Pulcri aũt ⁊ foꝛtes generaliter cogno⸗
ſcunt᷑.ſi oĩa mẽbꝛa groſſa ſunt.⁊ ſibi inunicem u moe
Aelicʒ ad pantherã annates.rheti ſuꝑ fluuiũ
extẽſo capiunt᷑ grues cigni ſtarne ac anſeres.
Item alio rheti anſeres ⁊ anates in agris et
pꝛope aquas. Itẽ parietibo columbi ⁊ turtu⸗
res ⁊ fere oẽs auicule parue. Itẽ arolo parue

bene reſpondent.

Capitłm.l. De Oubus.
Ves boue cognoſcũtur ab etate ſi que
vetule ſunt neq; mere agne. Item a foꝛ

ma.ſi ſunt coꝛꝑe ample.lanã habeãt multã ⁊

mollẽ villos altos ⁊ denſos coꝛꝑe toto.ſani⸗
tas ouiũ cognoſcit᷑ſi aꝑiant᷑ earũ oculi.⁊ ve
ne ſunt rubicunde.ac ſubtiles.ſunt ſane.Di

vo albe vel rubicunde ⁊ groſſe.ſunt infirme.
Itẽ ſi capite ĩ pelle colli ⁊ ante tracte.vix tra⸗
hi poſſunt.ſunt ſane ſi facile ſũt infirme. Iteʒ
ſi audacter vadũt per viã.ſunt ſane.Si mole

ſte capite inclinato.ſunt egre. O ues ꝑ totum

annũ intꝰ ⁊ foꝛis ſunt recte paſcẽde.ſtabula

vdonea ouibo ea ſunt q̃ nõ ſunt in loco vento

lo.in qͥbus ſit ſolũ ſtramẽtis vdoneis ſtratuʒ
atq; pꝛocliuũ vt mundari poſſit ab hũiditate
vꝛine.q̃ lanas coꝛrũpit ⁊ vngulas ſcabꝛas fie
ri cogit.paſcua ouibo vtilia ſunt.q̃ in nouali⸗
bus vel pꝛaꝶ ſiccioꝛibo excitant᷑ paluſtria vᷣo
noxia.ſilueſtria damnoſa lauaꝶ.ſalis vᷣo cre
bꝛa conſperſio debet pecoꝛis leuare faſtidiũ.

Captitulu. j. De apibus.

Pes naſcunt᷑ꝑtim ex apibo ꝑtim ex bu

bulo coꝛꝑe putrefacto. Apes optie ſũt
pue rotüde ac varie.ſanitatꝭ ſigna.ſi ſunt fre

quẽtes in examie.⁊ ſi nitide ⁊ ſi opus ꝙ faci⸗

unt equabile eſt.ac leue.minꝰ valentiũ ſigna.
ſi ſunt piloſe ac hoꝛrnide vt puluerulente.

Capitulmg. lij. Incipiũt
regule decimi libꝛi de ingenijs capiẽda aĩalia
Mniũ auiũ rapaciũ natura eſt. vt ſem⸗
per ſolet ⁊ nunq; vel raro ſociate ince⸗
dãt.eo ꝙ in pᷣda nolũt habere ſodalẽ.⁊ aboĩ⸗
bus qᷣbus inſidiant᷑ cognoſcunt᷑ inſtictu na⸗

ture atq; cũ inimicũ ſentiũt garriũt ⁊ fugiũt.
vel ſe quãtuʒ pñt occultant.Aues rapaces ſi
bonis cibant᷑carnibo.⁊ hoꝛis cõgruis.⁊ iniu

ria nõ fiu eis.neq; cõtra earũ volũtatẽ mittũ⸗

in rure fieri.

Duodetimus

turad aues.a dñis raro diſcedunt. Si dñĩ/
nõ ſequit᷑ volutateʒ ancipitrꝭ vel alteriꝰ auis

rapacis.ſed in aliq̊ contrariũ agit facile idᷣm
ꝑdit.cũ ſit indignãtis nature.ac leuit᷑ iraicat
Falcones tenẽdi ſunt in eo ſtatu pinguedis
in quo inueniunt᷑ magis audaces ⁊ meliꝰ ca⸗

pere aues.omniũ rapaciũ auiũ eadeʒ eſt fere
natura. Aues fere capiunt᷑ cũ auib feris do⸗

meſticatis.videlicʒ ancipitre ⁊ aſturne.falco

ne.iſmerlo.girfalco.aquilo.gimo.⁊ gimecta.

Aues capiunt᷑ rhetibo diuerſoꝛũ modoꝝ.vi⸗

aues ⁊ magne rapaces. Iteʒ quodã rheii ſtri

cto ⁊ longo ꝑdices. Aues varijs capiunt᷑la⸗
queis in terra conſtrictis ac in arboꝛibo circa
nidos. Aues fere oẽs capiunt᷑ viſco. videlicʒ
virgulis ac viminibo ⁊ funiculis ac viminib-

inuſitatis. Aues om̃es capi ⁊ occidi poſſunt

baliſtis ⁊ arcis ⁊ alijs qbuſdaʒ modis piſces
capiunt᷑ rhetibo diuerſoꝛũ generum.videlicʒ

ſcoꝛticaria in mari tranſuerſario.in locis flu
minũ ⁊ lacuũ ſpacioſis riualibo.in ꝑuis aqͥs
⁊ in magnis cũ naui. Itẽ taclo ⁊ negoſſa Itẽ
in valliba cũ coclearia ⁊ degagna ⁊ cũ gradel

lis ⁊ ꝑuis rheticulis. Item cũ ciſtis ⁊ caueis

hamo ſpadernis ⁊ calce.

Incipit liber dnodeti

mus. de his que poſſunt ſingulis menſibus

Nſuperioꝛibo libꝛis plenetra⸗

ctatum eſt. ſʒ neceſſario diffuſe

de oibus que ſunt in rure agẽ⸗
da.ſʒ vtile videt᷑ memoꝛiale cõ
pendioſum facere quo paterfa
milias ad rura pergens facile
ſcire põt qͥd vtilitatis ⁊ delectatiõis q̃libet tẽ
poꝛe facere poſſit.Et cũ modũ agendi ſingu⸗

la videre vult in latioꝛibo ⁊ ſpẽalibo tractati⸗
bus oꝛdine ſupꝛadicto ſcriptis congruo face

re inuenire valebit.

Capitulũ pᷣmũ De agẽ⸗
dis menſe febꝛuarij. 1 4. 414
Oc menſe pᷣcipue in locis calidis loci
habitabilis aenis ⁊ ventoꝛũ terre ⁊ ſi⸗

tus bonitas vel malicia põt cognoſci. licetlo

cis tẽperatis alijs buſdam menſib melius

emnl.ac

gea

agogro
clafüm
iaine
Comia
(ari.
cbun
fitint
Hocn
nüͤlicu
locs
plätate
ſuſpeen
turhin
inlocis
frigiort
faciega
neis I
pinfaeg
lanrypitl
Palnde
Inummis
Crczfin
libugge
Coquiy
oc nen

eriſtitor

wantla

diſcernat᷑ Item in locis calidis curie atq; do
mus ſatis cõmode poterũt fabꝛicari.et optie
pnt arboꝛes ꝓ materia domoꝝ abſcidi. Ite,zʒ
poſiunt nona ſtercoꝛa ꝓcurari ⁊ vetuſta ad
agros ⁊ vineas tra hi.⁊ faba cicercula atq; vi
cia ſeri. Itẽ ſi agri nõ ſint molles pᷣmo ꝓſcin
di.Itẽ in locis calidis vinee fimari atq; pu⸗
tari pñt. Item ſoꝛba ꝑſica nuces amigdaila et

pꝛuna optie in ſemiario poni poſſunt.⁊ arbo

res gũmoſe inſeri.⁊ oꝛtus ſi terra non ſit ma

dida fieri. Itẽ in nouis pꝛatis vicia ⁊ herba⸗

rũ ſemia ſpargi poſſunt.⁊ ſalicũ ꝑtice ac iũci
7 canne pꝛo vineis incidi.ac nemoꝛa ⁊ omfis
materia iã ſilueſtriũ q́; domeſticarũ arboꝛuʒ

ignis reſcindi põt. Item oĩa vaſa vtenſilia ⁊

plauſtra ⁊ qcunq; in domib fiũt qualecũ
ſit tᷣus hoc mẽle cõgrue fiũt. Itẽ anĩalia cũ⸗

cta domeſtica emi ⁊ ſilueſtria capi poſſunt.⁊

apes de locũ ad locuʒ expoꝛtare cõmode pñt.

Capitulum. j. Deagen⸗

dis menſe febꝛuarij.

Oc menſe ac ceteris oĩibus bonitas ·

malicia loci habitabilis põt cognoſci ⁊

ad agros vineas oꝛtos ⁊ pꝛata deferri.⁊ cun⸗
cta funari. Itẽ poſſunt cõmode agri pꝛoſcin
di.⁊ in eis faba cicercula vicia ⁊ q̃dam alia le

gumia ſeri.ac frumẽta ſiligo far ⁊ ſpelta run

cari.⁊ de ipſis aqᷓ deriuari.⁊ ſtramenta in eis
cõburi. Item in locis calidis auena ⁊ cicer ſe
ri.⁊ in tẽperatis ⁊ frigidis roblia ſiue piſum.
Hoc menſe locis humidis fieri debet paſti⸗
nuũ ſicut cultura vbi vinea eſt plantãda.Et in
locis calidis atq; ſiccis circa finẽ vtiliter fit
platatio ⁊ inſitio eius cũ incipiũt eſſe gemme
ſuſpecte ac nondũ aquoſo.ſed ſpiſſo lacrimã
tur humoꝛe. Itẽ fit optime putatio vinearuʒ

in locis tẽperatis ⁊ calidis niſi nix multa vel

frigiditas nimis intenſa pꝛohibeat.qᷓ qualit᷑
faciẽda ſit plena docet᷑ in libꝛo quarto de vi⸗
neis. Itẽ hoc mẽſe cõmode foꝛmant᷑ vites ac
vitifere arboꝛes. Item hoc mẽſe amputande
ſunt vitibo radices inutiles.ac fimãde. Item
palande ⁊ releuãde ſunt vites.⁊ in locis ma⸗
ritimis ⁊ calidis fodiẽde. Itẽ pñt hoc menſe

circa finẽ flantibo boꝛealibo ventis nõ auſtra

libus.aere ſereno tranſuaſari vina debilia ⁊

coqui vt a coꝛruptiõe ſeruent᷑. Poſſunt etiaz

hoc menſe cũ terra nõ muliũ ſicca vel mollis

exiſtit omniũ arboꝛũ plantule.ac ſemina ſeri.
iranſplantari.ac inſeri.⁊ maxime ſi iã coꝛtici

—.

ſe viridis ſuccus infuderit. Itẽ poſſunt arbo
res putari.foꝛmari.⁊ ab omibus ſuꝑfluis ra
mis ſiccis ſcabioſis ⁊ inutilibo liberari. Itez

rolaria ⁊ canneta noua inſtitui ac plantari.
Item debent hoc menle ſi terra non eſt ſicca

vel mollis fieri oꝛti.ſcilicet ligoniſari vel ali⸗
ter fodifimari.⁊ ex omni genere herbaꝝ que

yvere terre tempoꝛe mandant᷑ ſeri.vt ſunt aiea

atriplices aniſum anetũ appium abſinthiũ ar
themeſia abrotanũ blica baſilicon caules ce
pe feniculus gabuxia liquericia lactuca mẽ

la poꝛrum papauer petroſiliũ paſtinata ⁊ ce

tera herba. ac etiam medicinales herbe ſilue
ſtres poſſunt ſeri hoc modo in oꝛtis ⁊ alibi.

. ,

Item hoc menſe plãtari ⁊ curari poſſunt ſic

ce de viminibo vł ſpinis ⁊ alia materia ſepes

fieri curiarũ agroꝛum vinearũ atq; oꝛtoꝛum
Item hoc menſe plãtari ⁊ ſeri poſſunt nemo
ra ac ſalica tam domeſticarũ qᷓ; ſilueſtriũ ar⸗
boꝛũ. Item viridaria ac cetera delectabilia.
que in octauo libꝛo clare ſcripta ſunt hoc mẽ
ſe cõmode fiunt. Itẽ hoc menſe armẽta equo
rũ ⁊ aſinoꝛũ ac boum. Item greges ouiũ ca⸗

.. p⸗ꝛarũ ⁊ poꝛcoꝛum emiac pꝛocurari cõmode
emi.ac domꝰ ⁊ quecũq; in ipſa ⁊ circa ipſam
agęẽda ſunt poſſunt fieri. Itẽ poſſunt letamia

poſſunt.⁊ lepoꝛaria cõmode fieri ac piſcine.
vt plene in libꝛo nono tractatũ eſt. Item pa⸗
uones anſeres gallie atq; columbe: quia hoc
menſe calere incipiũt ⁊ cubare pꝛocurari de
bent vt ſuperius ſcripſi. NRẽ poſſunt hoc mẽ
ſe apes emi.⁊ debent pluries fumigari.⁊ ab

omni putredine liberari. ⁊ mali reges occidi.

⁊ cetera fieri que pleniſſime ſcripta ſuntĩtra⸗
ctatu ipſarum. Item hoc menſe ancipitres ⁊
falcones optime pꝛocurari ac circa finẽ ipſi⸗
us in muta poni.poſſunt etiam hoc mẽſe ca
pi fere beſtie. aues ⁊ piſces varijs ⁊ diuerſis
ingenijs ſupꝛa ſcriptis.

dis menſe marcij. .
Oc mẽſe locis temperatis optime pꝛo
ſcindunt᷑ agri.ſi in eis ſuperflua humi
ditas eſt cõſumpta ⁊ terra iam ad equalitatẽ
inter hu miditatẽ ⁊ ſiccitatẽ peruenit. Itẽ ſe⸗
ritur auena ⁊ cicer.⁊ canabiũ circa finem. ⁊
faba in locis frigidis et intemperatis in ini⸗
tio loco pingui.⁊ que ianuario ſata fiunt nũc
runcat᷑ cum quattuoꝛ folioꝛũ exiſtit. Itẽ run
catur ⁊ herbis mundat᷑ frumentum ſpelta oꝛ
deum.Iteʒ hoc menſe ſerit᷑ milica ⁊ milium
panicum ⁊ faſeoli ſeri poſſunt. Item putant

⁊ inſerunt᷑ vites circa initium.⁊ releuant᷑de

inde ligoniſeni cũ terra fuerit tẽperata. Item
iij

tolligunt ⁊ plantant᷑ vites hoc mẽſe atq; pꝛo
pagant ⁊ renouant᷑. Item trãſuaſant᷑ vina ſe
reno aere.⁊ boꝛea flante.Coquant᷑ etiam de⸗

bilia vt ſeruent᷑ melius.ne voluant᷑ ⁊ optime

impleant᷑ vaſa poſita in penu frigida.⁊ clau⸗

dunt᷑ vt parũ ſpirent ne accetoſa fiant. Item
hoc menſe plantari tranſplantari ⁊ circumfo
di poſſunt omnes arboꝛes.ac inſeri que gũ⸗
ma carent. Item hoc menſe paſtinant᷑ oꝛti fi

mant᷑.⁊ in eis ſeruntur omnia ſemina ſpecifi

cata in febꝛuario menſe.ac etiã cucurbite me

lones cucumeres ⁊ citrulli circa fineʒ. ac etiã
ſaluia plantat᷑ hoc tẽpoꝛe.ramulis in terram
infixis. Itẽ locis frigidis pꝛata purgari de⸗
bent.⁊ tẽperatis ac calidis cuſtodiri hoc mẽ⸗

ſe pꝛecipue comparandi ſunt equi ⁊ eque bo-
ues ⁊ vacce.verres ⁊ ſcrophe.ac facienda ar
menta ⁊ greges.⁊ maſculi feminis admitten
di.Et domãaãdi ſunt aluei a vermiculis ⁊ om

ni. Item hoc menſe ancipitres ⁊ aſtures mu
nita magnis gabijs ſunt ponẽdi.⁊ bouis car

nibus nutriendi. Item hoc mẽſe poſſunt ca⸗

pi beſtie aues ⁊ piſces.niſi ſint tales q̃ ſolũ tẽ⸗

procꝛibus frigidis vel niuiũ capiuntur.

Capitulũu. iuj. De agen⸗
dis menſe apꝛillisz.
Oc menſe pꝛoſcindunt᷑ pingues agri

humidi qui din aquã tenẽt.⁊ ſiccei ſecũ

da vice arant᷑ Item ſeri᷑ cõmode cicer in lo⸗
cis frigidis.⁊ canabum ⁊ milca in locis tem

peratis circa pꝛincipiũ. Item foſſio vinearũ

in locis frigidis ⁊ etiam tẽperatis.⁊ vina non
debilia cõmode tranſuaſari poſſunt Itẽ hoc
mẽſe malapunica poſſunt ſeri. Item ipᷣa poſ⸗

ſunt inſeri.⁊ perſicus inoculari.vt palladius

ait. Item hoc menſe locis calidis tonduntur
oues ⁊ ſero tã fetus ſignant᷑.⁊ arietes admit
tuntur ad oues.⁊ equi ⁊ aſini adequas ⁊ aſi⸗
nas. Item debẽt om̃es arboꝛũ plantule hoc
menſe ab anialium aggreſſu diligenter tueri.
Itẽ hoc mẽſe cõmode ſerunt᷑ cucurbuecitrul
li cucumeres ⁊ melones.⁊ cetere herbe ſi riga

ri poſſunt.vt Palladius ait. Itẽ columbis lo

cis iã aratis danda eſt eſca.qꝛ parũ in agris
inueniunt vnde viuãt. Item ſᷣm Palladium
qrende ſunt apes.⁊ aluei purgandi.⁊ palio⸗
nes necandi.qͥ nunc habundãt floꝛentibo in

aluis. Item hoc menſe ſicut alijs eſtiuis mẽ⸗
ſibus poſſunt capi beſtie aues ⁊ piſces.

Capitulum.v. Deagen

dis menſe maij.

Dnoderimus

Oe menſe pĩgues agri ⁊ qui diu aquã
tenent pꝛoſcindunt᷑ cum om̃es herbas

— .

pꝛotulerint. ⁊ eoꝝ ſcinina nondũ maturi ate

firmata. ⁊ ſicci poſſunt ſcdᷣa vice arari. Nũc
oĩa q;̃ ſata ſunt ꝓpe floꝛent.nec tangi a cultoꝛe

debebũt. Item in locis frigidis ⁊ humectis
nũc ſerunt᷑ faſeoli miliũ ⁊ panicũ. Item hoc
mẽſe.vt dicit Palladius.materia cedẽda eſt.

cũ ſilua eſt omi fronde veſtita. Item ſemiaria
fodiunt᷑ aſſidue ⁊ vinee ſecũda vice ac etiam

pampinanĩ. Iteʒ in locis pᷣgelidis ac pluuio

ſis putant᷑ olee.? eius muſtus abꝛadat᷑.ac ſi
quis lupinũ ſtercoꝛandi agri cauſa ſemiauit

ſcribit locis calidis emplaſtrari perſicus po
teſt. ⁊ citri arboꝛ inſeri.⁊ ſimiluer ficus.⁊ dil⸗

ponit᷑ planta palme.nũc etiã cacoꝛũ ſpacia q̃

per autumnũ ſeminibo implenda deſtinant.
aut plantis cõuenit paſtinari. Item hoc mẽ
ſe ſeritur coꝛiandꝛũ ⁊ appiũ ⁊ melones citrul
li cucurbite ⁊ cucumeres ⁊ cardines ⁊ radi⸗
ces ⁊ ruta panget᷑.poꝛri quoq; planta tranſ⸗

fert᷑.vt irrigatiõibus animet᷑.Et optime cau

les ⁊ cepe tranſferunt᷑ hoc menſe. Item ſerit᷑
poꝛtuiata ⁊ quocunq; tempoꝛe ſerat᷑.calido
tẽpoꝛe t ntũ naſcit᷑. Hoc menſe locis mariti⸗
mis ⁊ calidis recidamus fena pꝛiuſqᷓ; exare
ſcant.x ſi pluuijs infuſa fuerint ante cõuer
ti debent.qᷓ; pars ipſoꝛũ ſumma ſiccet᷑. Item
hoc menſe caſtrari debent vituli.⁊ ouiũ cele⸗
bꝛari tonſura. Item coa gulatur lac.⁊ fit caſe
us modo pꝛedicto. Item (vt ait Palladius)
debent nũc occidi reges apum.quos greci ce
ſtros vocant qͥ hoc tempoꝛe naſcunt᷑ in extre
mis fauoꝛũ partibus. Item papiliones necã

di ſunt modo pꝛedicto.

dis menie iunnnß.
Enſe iunij pᷣparãda eſt area.⁊ om̃i ſtra
mine fimo ⁊ puluere optime liberanda

Nuũc ſeri põt miliũ ⁊ panicũ.nũc oꝛdei mei⸗
ſis pꝛimo recipit᷑.poſtea circa finẽ tritici meſ

ſis explet᷑ in locis calidis ⁊ in tẽperatis inci⸗
pit᷑. Nũc in frigidiſſimis locis q̃ maio pᷣter⸗
miſſa ſunt faciemꝰ. agros eque pꝛoſcindimꝰ
herboſis loc miſſa ſunt faciemꝰ. ac frigidis
vineta aptabimus.colligemꝰ viciã.fenũ gre⸗
cum reſecabimꝰ ad paululũ. Iteʒ hoc menſe
peragenda erit leguminũ meſſis.nunc ⁊ faba
luna minuẽte vellet᷑.⁊ excuſſa ⁊ refrigerata re
ponet᷑.lupinus etiã hoc menſe colligit᷑ nunc
pira vel mala vbi ramos multa poma den⸗

legt
neſt
rig
ſes?
opn
tes

mern

ſbl

loꝛ⸗
moa
eti
ln⸗
nin

niͦ⸗
hoe
74
brit
ns

dis

boſt
pini

cppie

n
Nebs
Uriae
Pi
cultore
mectis
em boc
icneſ
emiarig
Acn
cplunio
lkaeſ
miauit
niden
ſnsdo
rd⸗
⸗
ſtimnr,
nboeme
nsanl
81di⸗
u want⸗
panecn
Nemſent

1k, alido

gmarni⸗
ſ crar
nteconer
ck Jem
uiücele⸗
cſitae
Audivs)
ogruce
nemn
neoncci

dictum eſt plene.

Capitulum. vij. De age⸗

CTapitulu. uiij. T
dis in menſe auguſti.
Enſe auguſti ſunt agri tercia vice aran

Licber

ſabunt᷑ interlegẽda ſunt omnia vicioſa. Hoc
menie ramus punici poteſt intra fictue vaſcu
lũ claudi.vt ad eius magnitudinẽ poma red
dat. Item hoc melſe ſicut in iulio fit inſitio q̃
Dicit᷑ emplaſtratio in piris.⁊ malis ⁊ ficub.?
oleis.⁊ ceteroꝛũ.qͥbus in coꝛtice pinguis ſuc
cus extiterit. Item hoc mẽſe optime ſerit᷑t bo
rago ⁊ poꝛtulata ⁊ alie multe herbe.ſi pũñt irri

gationibo adiuuari. hoc etiã menſe ſecant᷑op
time anſe floꝛe cõpleto ⁊ nõ exiccato.hoc eti
am menſe vituli recte caſtrant.⁊ caſeus con⸗

ficit᷑ ⁊ oues in frigida regione tũdunt᷑. IJtem
hoc meẽſe alucaria caſtrabunt᷑. ſi multum mel
lis habuerũt ⁊ mel cõficit᷑ ⁊ cera. Hocetiam

menſe noua egrediunt᷑ examina.ideoq; cu⸗

dis in menſe iuliij.

Enſe iulij agri pꝛoſciſſi ſcdᷣa vice aran⸗

di ſunt.nũc locis tꝑatis tritici meſſis ⁊

leguminũ nondũ expleta complent᷑ Item ſil
ueſtres agri vtilime extirpãtur radicibo atq;

virgultis. Item gramẽ ⁊ fulicẽ ante canicula

res dies optimediſſipamus. Item circa finẽ

optime ſerunt᷑ rape ac napi. Item nouelle vi⸗
tes mane ac veſpere caloꝛe depoſito debent

effodi ⁊ aduerſo gramie pulueriſari. Itẽ hoc

menſe arboꝛes qᷣ in meſſe ſteterant ſectis meſ
ſibus obruant᷑.⁊ circa ipᷣas pꝛopter ſolis ca⸗
loꝛẽ fiat aggregatio terre.hoc mẽſe locis hu⸗

midis inoculari ficus põt ⁊ inſeri citrũ.nunc

etiã põt emplaſtratio celebꝛari.⁊ pirus ⁊ ma⸗

lus locis frigidis inſeri. Iteʒ poma vicioſa qᷓ

nimis ramos onerant debent legi. Item põt
plãtari talea citri ſi irrigatiõibus adiuuetur.
nũc locis tẽperatis amgdala ſunt colligẽda.
hoc tẽpoꝛe vacce ſubmittende ſunt thauris.
⁊ arietes admittendi. Item hoc menſe circa
pꝛincipiũ omnia pꝛata ſecanda ſunt in qui⸗
bus herba non pꝛius ad maturitatẽ ꝑuenit.

di. Item in ſuo pꝛincipio poſſunt ſeri
poſt pꝛimã pluuiã rape radices ⁊ napi ⁊ lu⸗
pini ⁊ vineas ⁊ terras impinguent.Itẽ in pn
cipio ⁊ ante linũ euellet᷑ ⁊ campi cum matu⸗

e agen⸗

Bynodetimus Cliif.

rato caloꝛe flaueſcant ⁊ ex his poſſunt eceuu—⸗

ti ſemina ⁊ macerari ſi placet.⁊ aliter vt opus
fuerit pꝛocurari. Item circa finẽ eius colligik
milica qᷓ tunc inuenit᷑ matura. Et ficus colli
gunt᷑ ⁊ ſiccant᷑ ⁊ nuces ⁊ ceteri fructꝰ arboꝛũ

qui maturi ſunt ⁊ cõſumunt᷑ ⁊ recondunt᷑ er

uandi. Iteʒ locis frigidis pampinant᷑ vites.
in caldis potius obumbꝛant᷑ vue.ne in ſo
le areſcant.nũc etiam agreſtũ fieri poteſt. Itẽ
diſſipare frequentia ratione gramen ⁊ ſilices
Item hoc menſe poſſunt emplaſtrari arbuſta

⁊ pirus inſeri.vt Palladius ait. Itẽ hoc mẽz-

ſe poſſunt inueſtigari aque vbi deſunt ⁊ pꝛo⸗

bvari. ⁊ putei fieri.⁊ ſimiliter aqueductus cõo⸗
mogde fabꝛicari. vt Palladius ſcribit. Jtem
ſtos debet eſſe ſemꝑ attentꝰ ne fugiant. pꝛeci
pue vſq; in octauã vl nonã hoꝛam ⁊ ſemꝑ de
bent eſſe aluearia pꝛeparata et ea colligere de
betac in ſuo loco collocare.vt in ſuo tractatu

poſt mediũ huius menſis optune ſerunt᷑ cau

les vt cum modicũ cõualuerint tranſferant᷑.

Capitulum.ix. T

e agen
dis in menſe ſeptembꝛis.
Enſe ſeptembꝛis ciſterne aqueductꝰ
⁊ putei commode fiunt. Item piguis
gger ⁊ qui diu cõſueuit habere hbumo

rem. tercia vice arabitur.nũc ager humidus

planus exilis ſecũda vice aratur ⁊ ſeritur.cli

ui graciles nunc pꝛimũ arandi ſunt ⁊ ſeren⸗

di circa equinoctiũ.nũc agri ſtercoꝛandi ſunt
in colle ſpiſſius.⁊ in campo rarius.pꝛecipue
cum luna minuit᷑. Hoc menſe vliginoſis lo⸗
cis atq; exilibus aut frigidis aut opacis cir⸗
ca equinoctiũ triticum ſeritur ⁊ ſpelta. dũ ſe⸗
renitas conſtat. Item in locis calidis nũc ſe⸗

ritur linum quod vernũ vulgariter dicitur.

Item colligitur ⁊ reponitur hoc menſe mili⸗

ca.quã aliqui ſaginam vocant.Et circa pn-⸗

cipium in alpibus ſeritur ſuigo.⁊ circa finezʒ

eiuſdem menſis anno ſequenti fit meſſio erꝰ.

Item ſ(eritur hoc menſe circa initium lupi⸗
nus impinguandi cauſa. ⁊ vbi creuerit euer
tatur. Geritur etiam circa ſinẽ foꝛago in ſter

coꝛato loco pabuli cauſa. Item in locis tem⸗

peratis circa pꝛincipium mode pampinant
vites ⁊ frondibus denudantur.⁊ poſtmodũ

vindemie fiunt ⁊ quecũq; ad vindemias ſpe

ctant.⁊ vue ſeru ande poſſunt ſiccari ⁊ ſappa
defrictum ⁊ carenum fieri. Item colligũtur
fructus arboꝛum qui tunc maturitatẽ faten⸗
tur.nunc papauer ſeritur calidis locis ⁊ ſic⸗
cis. Item oꝛtoꝛum ſpacia que vere ſeminib
implenda ſunt.nunc alte fodienda ſunt.⁊ ſter
coꝛande.decreſcente luna. Item in pꝛincipio
ſerunt᷑ optime caules.⁊ circa finem allea an⸗

netum lactuca ⁊ bleta ⁊ radices ſeri poſſunt

lber

in loc ſicò. Itẽ hoc mẽſe pñt pꝛata noua foꝛ
mari.extirpatis pᷣus radicitꝰ ſpinis ⁊ frute⸗
ctis atq; arboꝛibo ⁊ herbis lat ⁊ ſolidis. Itẽ
vetera muſtu purgari ⁊vetuſtiſſima coꝛrupta
grari ⁊ denuo pꝛata noua foꝛmari. Itẽ h̊ men
ſe ↄquaſſant᷑ apes vetuſte.⁊ fit mel ⁊ cera. NRẽ
hoc mẽſe cum ancipitrib pꝛecipue capiunt
qualee ac perdices

Capitulum. x. De agen⸗

dis in menſe octobꝛis.
Enſe octobꝛis pñt fieri putei ⁊ foſſata
cauari. Itẽ hoc menſe letamia poꝛtant
ad agros ⁊ ſerit᷑ optiĩe in tpatis locis frumẽtũ

ſiligo oꝛdeũ far ⁊ ſpelta lupinũ ⁊ linũ. Itẽ fit
cõmode vindemia vbi nõ eſt facta mẽſe ſeptẽ

bꝛis ⁊ pᷣcipue ab his qͥ maturũ nimiũ hꝛe de

ſiderãt.⁊ cõdiunt᷑.⁊ diuerſificant᷑ in ſapoꝛe ?⁊
coloꝛe vina.hoc extremo mẽſe vbi calidi ⁊ ſic

ci aeris qlitas eſt. vbi exilis ⁊ aridus cãpus.
vbi collis pꝛuptus aut macer. ponunt᷑ cõmo
de vites.nũc locis ſicc calidis exiliba macris
Arenoſis aptis qᷓcunq; depaſtinat. de vitib⸗
ponẽdis putãdis ꝓpagãdis reparãdis vel ar
buſto faciẽdo antedicta ſunt.nũc rectius fiũt
vt cõtra exilitatẽ glebe ac aeris ſiccitatẽ yber
nis yvmbꝛibo adiuuent᷑. ̊ menſe pᷣcipue circa
finẽ ablaqueãda eſt oĩis nouella vitis. vt am
putent᷑ radices ſuꝑuacue.⁊ ſi placida ibi eſt
hyems vites relinqmꝰ aꝑtas.ſi violenta.ope
rimꝰ anteqᷓ; veniat gelu. Si pᷣfrigida aliquã
tulũ colũbini ſtercoꝛis circa viticulas appo⸗
nat᷑.hoc mẽſe locis calidis ⁊ aptis inſtituunt
oliueta.⁊ ſemiaria fiũt ⁊ omia q̃ ad alias ꝑtine
bũt. Itẽ riue ac foſſe purgant᷑. Itẽ plãtant᷑ ce
ruſa ac piri ac mali ⁊ cetere arboꝛes q̃ frigus

nõ timent cõmode plantari ⁊ de loco ad locũ

trãſferri pñnt.ma xie in locꝭ ſiccis ⁊ calidis.ſoꝛ
ba ⁊ amigdala in ſemiario ponunt᷑.⁊ ſemina
poni ſpargunt᷑. Itẽ hoc mẽſe fit paſtinũ oꝛto

rũ ſerendoꝝ in vere ac etiam nũc ſerunt᷑ in oꝛ

tis alea anetũ ſpinacia plante cardui ſinapis
malua cepe mẽta paſtinata ciminũ oꝛigannʒ
⁊ caparus.Itẽ boleta in locis ſiccis. Itẽ dicit
Palladius ꝙ poꝛrũ vere ſatũ nũc fert᷑ vt cre⸗
ſcat in capite ⁊ aſſidue circũfodiat᷑. Item hoc
menſe tollitur apibus mel ſuperfluũ cum fa⸗
uis ⁊ omnis cera coꝛrupta.

Capitulum xj. De agen
dis in menſe nouembꝛis.
Enſe nouẽbꝛis locis calidis ſeriĩ optĩe

triticũ.circa pꝛincipiũ ⁊ oꝛdeũ ⁊ ſiligo.

Duodecimus

Et circa finẽ faba in ſtipulis nõ aratis.Etli
nũ atq; lenticula hoc mẽſe ſerunt᷑ Itẽ hoc to

to mẽſe calidis locis ⁊ ſiccis viciũ eſt poſitio
celebꝛãda ⁊ ꝓpago recte ducet᷑. Et locis frigi

dis nouellas vites ⁊ arboꝛũ plantas circũfo

dere atq; operire cõueniet.⁊ macras ſtercoꝛa

re.nũc ad deinceps vſq; ꝙ terra congelet᷑ vi⸗
nea vetus q̃ eſt in ſolo robuſto. q̃ integro trũ⸗
co ſit ablaqueata fimo ſaciet᷑.⁊ anguſtiꝰ puta
ta intra terciũ vel quartũ pedẽ a terra viridiſ

ſima coꝛticis pte mucrone fenat᷑ ac foſſa fre
quẽtiꝰ incitet᷑.vt ibi materiã fundat qua repa
ret᷑. Nunc autũnalis putatio celebꝛet᷑ in viti
bus ⁊ arboꝛibo maxie vbi tꝑe incitamur. hoc
etiã mẽſe cũ oliua ceperit eſſe matura colligi⸗

tur. ⁊ oliueta putant᷑ ⁊ ſũmitates nimis alte

recidunt᷑.qð etiam in neſpulis ficu ⁊ ꝑſicis ⁊
coctanis eſt ſeruandũ. Itẽ hoc mẽſe ponunt
coõmode oliueta.⁊ ſerunt᷑ ꝑſici oſſa ⁊ pira ca⸗
lidis ⁊ ſiccis regiõibo ⁊ oibus fere locis pꝛu⸗

noꝛũ oſſa. Item hoc mẽſe ſerit caſtanea plan
tis ac ſemẽ. Itẽ calidis loꝗ ac ſiccis ponimꝰ
plãtas ſilueſtres inſerẽdas.piroꝛũ ⁊ maloꝛuʒ
⁊ malipunici ⁊ citonei ⁊ citri ⁊ neſpuli fici ſoꝛ

bi ceruſi ⁊ moꝛi taleas ⁊ amigdali ſemia. Ntẽ

hoc menſe magne arboꝛes tranfferunt᷑ locis

calidis.? ſiccis ⁊ aꝑtis trücatis ramis illeſis

radicib.⁊ multo ſtercoꝛe ac irrigationib ad
inuent᷑. Nẽ hoc mẽſe materies ad fabꝛicã ce
dẽda eſt.cũ luna decreſcit. Itẽ hoc meſe arie⸗

tes admittunt᷑ad oues.vt fetũ pꝛimi feris fo
uere poſſit exoꝛtũ.⁊ ſimiliter huci ad capꝛas

ad miti debẽt. Itẽ h̊ menſe diuerſimode ca⸗
piunt᷑ ſuueſtres beſtie. Item aues et piſces.

Capitulum. xij. De agen

dis in menſe decembꝛis.
Enſe decẽbꝛis põt ſeri faba q̃ poſt hye
mẽ tm naſcet. Itẽ cedit᷑ optime materia
ꝓ domibo.⁊ ceteris ligneis oꝑibusa faciẽdis.
Itẽ cedunt᷑ ſilue ac rami ſuꝑflui arboꝛũ.⁊ ſe⸗
pes virides pꝛo igne. Itẽ cedunt᷑ ꝑtice ⁊ can⸗
ne pꝛo vineis.⁊ parant᷑ ⁊ fiũt pali ⁊ iunci.ſili
ter ꝓ vineis cedi pñt. ⁊ ex viminibo fieri pñt
coꝛbes. ⁊ ciſte ⁊ cauee.multaqʒ alia vtenſilia
opꝑtuna ⁊ ſepes ſicce. Itẽ hoc menſe diuerſis
ingenijs capiunt᷑ beſtie fere ⁊ pᷣcipue canib⸗
tẽpoꝛe niuiũ. Iteʒ aues auibrapacibo dome
ſticatis ⁊ rhetibo diuerſis ac viſcoꝛcẽ̃.

GBloꝛia deo.

Intipit fiegiſtrü duo⸗

decim libꝛoꝝ Petri de Creſcentijs.aliqui di
uidunt᷑ in capuula.alij vo ſcõᷣm oꝛdinem al⸗
phaberi ſic diuiſi in ſequenti regiſtro ſuo o
dine patebunt. HW

Liber pꝛim ſubdiuidif

in. xiij. capitula.

Caplm pmũ tractat de locꝭ habitabilibx eli

72

gẽdis ⁊ de curijs domibo ⁊ his q̃ habitatio

nibo ſũt ĩ rure neceſſaria faciẽda ⁊ pᷣmo ðᷣ co⸗
gnitõe bõitatꝭ loci habitabil ĩ cõi.ca.j. fol.ij
e Aere et cognitione bonitatis et malitie

eius.capi.j. iij
De ventis ⁊ cognitione bonitatis ⁊ malitie
ipſoꝛum.capi.iij. iij.
De aqua q̃ hoĩbus competit ⁊ cognitiõe bo
nitatis ⁊ malicie eius. ca.iiij. iij.
De ſitu loci habitabilis ⁊ de cognitione bo⸗
nitatis et malicie ſue.ca.v. uij.
De curijs ſiue tumbis in diuerſis locꝭ diuer
ſimode faciendis. cap.vj. yv.

De in trinſeca diſpoſitiõe curie. ca. vij. vſ.
De puteis ⁊ fontibo faciẽdis ⁊ qualiter aqua

reperiat᷑ ⁊ pꝛobetur.ca.viij. Vj.
De aqueductu faciendo. ca.ix. vij.
De ciſternis ⁊ ciſternulis.ca.x. vij.
De materije domoꝝx.ca. xj. vyij.
De officio villici.capi.xij viij.

—

De officio pꝛiſfamilias.q̃l debeat ag; eme

re ac villici oꝑaʒ ⁊ rõeʒ inqrere.ca.xiij. viij.

Liber lrtundus trattat

de natura plantaꝝ ⁊ de rebus cõmu nibꝰ? cul

tui cuiuſiibet generis agroꝛum ⁊ ſubdiuidi⸗

tur in. xxvij.capitunua.
De his que omni plante cõueniunt bm ge⸗
neratiõis pꝛincipia.ca... . fol. ix.

De diuerſitate genen plantaꝝ.ca. ij. ix.
De ſubſtanna et oꝛigine ⁊ generatione plan

tarum.capi.iij. ix.

De diuiſione plantarum per ſuas partes in

tegrales. capi. ij. EF.
De diuerſitate naturaliũ ⁊ ſimpliciũ partiuʒ

lante ⁊ de cauſa augmẽti eius x.

e generatione ⁊ natura folioꝛuʒ floꝛum et
fructus. ca.yp. .EFEj:
De vnitiõe ⁊ diuiſiõe plãtaꝝ.ca.vſ. xj.

De trãſmutatiõe vniꝰ plãte ĩ aliã. ca.vij. xij.
De aitatõe diuerſitate q̃ fit ĩ plãta.c.vij.xij.
De diuerſitate plantaꝝ ſumpta iuxta diuer⸗

ſam fruciuũ pꝛoductionẽ.ca.ix. xiij.

De his quibs indiget oĩs plãta.ca.x. xiij.
De his que faciunt ad plante generationem

et augmenium.capi.xj. xiij.
De putredine ſiue letamine ⁊ ſtercoꝛatione⁊
cibo plantarum.ca.xij. xij.

De aqua q̃ ↄuenit maturitati letamis ⁊ nu⸗
trimento plantarum.ca. xii. .⸗—
De vtulita.⁊ arationũ ⁊ foſſionũ.ca.xiuij. xvx
De agri ſatini.capi.xvv. xvj.
De med amie agri vt fiat ſatinꝰ.c.xvj. xvj
De cltu agri mõtuoſi⁊ vallicłoſi.c.xvij. xvij
De cultu agri noualis.capi xvij. xvij.
De tempoꝛe ⁊ modo arandl et diſſipandi her
bas malas. ca. xix. xviij.
De ſeminatiõe in cõmuni.ca.xx. xviij.
De plantatione ⁊ modis plantandi ⁊ de ele
ctione plantaꝝ.ca. xxrj. xix.

De iſitioniby ⁊ inſectioniba ꝑ quas plante

ſilueſtres domeſticantur.ca.xxij. xx.
Ex qͥb diſpoſitionibo ⁊ in quas trãſmutent
plãte ſilueſtres i domeſticatõʒ. ca.xxiij. xxij.
De locis vtilibus et inutilibus generationi
plantarum. ca. xxuij. xxij.
De terra ⁊ cognitiõe fecunditatis ⁊ ſterilita⸗
tis eius.capi.xxyv. Txvxiij.
De ſitu qui congruit agris ratione fecundita
tis eoꝛum.ca.xxvj. xxiij.
De munitiombus vinearũ hoꝛtoꝝ et agro⸗
rum.capi.xxvij. xxiij
De fluminũ defenſionib cui⸗

Liber tertius trattat de

campeſtribs agris colẽdis ⁊ de natura ⁊ yti⸗

litate fructuũ qui ex eis ꝑci
oꝛdinẽ alphabeti enumerantur.

Dearea. folio.xxiiij.
De hoꝛreis. Xxvxv.
De auena. xxv.
De cicere. xxv.
De cicercula. xxv.
De canapo xxvj.
. Oe frumento. xvV.
De faba. xxvij.
De farre. xxviij.
De faſeolis. xxviij.
De gith. xxviij.
De lolio. Xxviij.
De lenticula. xxix.
Delupinis. xxix.
Delino. xxix.
De oꝛdeo. M xvxx.
De milica. 2

. ð

piunt᷑ fruct? ſm

65 tgira

Q:dannic. JSJuJuJ᷑J᷑JISIzIxgp.
Derioo⁷.
De ſpelta. ExCx.*
De ſiligine. xxxiij.
De vitia. xxxij.

Liber quart⸗ trattat r dr

vitiby et vineis ⁊ cultu eaꝝ ac natura ⁊ vtili⸗ .

tate fructus ipſaꝝ.

De vite q̃ͥd ipa itt mmtutſoln ene lehl

A. erquabter ſeparabit᷑ ab ea.ca.xxix xluij.

QDualr vinũ nõ ſemꝑ ebulliat. ca. xxxj. xliitj
Quo loco debeat ſtare vinum vt duret. capi
mlo. xxxij.
De tranſua ſatione vini et apertione dolio⸗

Stgiſri⸗

Pocft capi rrviij. xliitef.
e cognitiõe ſi muſtũ vel vinũ habent aquiu

Vt muſtũ cito expurget᷑.ca.xxx. xliiij.

xliiij.

rum. capi.xxxiij. xliiij.
Detg e? mõ guſtãdi vinũ. ca. xxxiiij. xlv.

ma eius. capi.j. wo. xxxij. De ſignis cognoſcẽdi vinum durabile. capl
De vineaꝝ diuerſttate. ca.ij. xxxij. tulo. xxxv. GW xlv.
Sedigerſtategenen vict cdih. xxxij. De nocun nes q vinu acccdũtc. xxxvj. xIv.
De diuerſis ſpeciebo vitiũ.ca.iiij. xxxij. Quiby tꝑibo vinũ faciluer verſetur ⁊ coꝛum
De aere qui vitibus cõuenit? deſttn vinea⸗ pitur.capi.xxxvj. xlv.
rum. capi.vyv. xxxiii,j. Qualiter poſſit pꝛouideri viRI verſe⸗
De terra q̃ vitib apta eſt. a. vſ. xxxv. tur. ca. xxxvij. xlv.
De paſtinatiõe ⁊ diſpoſitiõe terre in qua vi⸗ Qualiter vinum verſatum liberetur 2 clari
nea plantanda eſt. ca. vi. ficetur. ca. xxxix. xlvfſ.

Quõ ⁊ qñ debẽt colligi plante qliter fuari “
loꝛem tranſmuter ca. xl. lvfſ.

et ad ꝑtes remotas poꝛtari.ca.vij. xxxv.

QNuando ? qualiter vinee et vites plantan⸗

de ſunt.capi.ix. xxxvj.
De pꝛopagatione ct renouatiõe vitium 2 vi⸗
nerum. ca. x. xxxvij.

De inſitione vitis.capi.xſ.
De putatione vitis et arboꝛum vitifera⸗
rum. capi.xij. xxxviij.

De vitis ⁊ vinearum et arboꝛum vitiferarũ

xxxvij.

Qualiter vinũ albũ deniotriur im alie co⸗

Qualiter vinũ de vno ſapoꝛe mutetur in ali
um. capi.xlj. xlvij
Qualiter vinum et vaſa liberentur a muffa⸗

capitulo. xlij. xlvij.

Qualr puidetur ne vinũ fiat accetũ ⁊ q̃liter

ab accetoſitate liberet᷑.ca.xliijj. xlvij.
Qualiter fiat accetũ.ca.xliiſ. xlviij.
De virtutibus acceti.ca. xlvx

xlviij

ntgne⸗ ca.xiij. . xxxix. De vino et virtutiby eius.ca.xlvſ. xlviij.
Quomoõ tẽpoꝛe vinee releuã unt ? vites
Rnandeant tuij. xxxir. Liber quintus ſubdini⸗
De fimatione vinearum et adicum inutiliũ ditur in duos libꝛos.Pꝛimus tractat deara
amputatione.ca. xx. xlrl. boꝛibus fructiferis ⁊ natura? de vtilitate fru
De vineis ligonizaãdis.ca. xvj. xl. ctuum ipſarum fmoꝛdinem alphabeti.
De n ocumentis que vitibus accidũt ⁊ cura De arboꝛib in comunbcapy . fſr el.
ipſarum.capi.xvij. x. De amiggalo.
De conſeruatione vuarum recentiũ ſicca⸗ Deauellaang .
rum. capi. xviij. xlſ. De berberis liz.
De virtute vuarum.capi.x-ir. xlj. Deceruuaag lj.
De apparatu vindemie. ca. xx. xulij. De caſtanes. lij.
Deitpe vindemie. ca. xſſ. xlij. De coctano. flflili.
Qudirvindemiandiſitca xxij. xlij. De citro. lliit.
J Aualue debent yuecalcari et exeis vinum De coꝛno. ÿM lüij.
fieri poſſit.ca.xxiij. xliij. Deficu. —lvw.
De his q̃ ex vuis fieri pñtca. xxiiij. rlig. Delaur. —leoſ.
De agreſto paſſo ⁊ de frictu coꝛonee et ſap⸗ Daemalo .— Alrvſ.
pa. ca. xxiiij. xlij. De maliſpunicis, lvij⸗
De purgatione vini facti ex vuis acerbis et Demoꝛo. lllvüüz.
coꝛruptis. ca. xxv. xliijj. De muniao. lllwyyiij.
. De curatõe vini a pluuia agitati c xxyf. ẽ xlij De meſpilo. Lviij.
Nualxr vinũ mitcẽdũ ſitĩ dolijs.c.xxvij. xliij S⸗mic. 2 tix.
Qualiter muſtum pertotum annum haberi Denuce —☛☚

wi⸗
ller

⸗

Deolea.

De piro.
Deper unis
De Palua.
De pino.
De pipere.
De quercu rouere et cerro.
Oe ſoꝛbo.
De zezulo.
De zanipꝛo.

Sigiſtru

lxj.
lxij.
lxiij.
lxiij.

lxiiij.

lxiiij.
lxiiij.
lxv.
lxv.

Setundliber libri gmn

ti tractat ð arboꝛibo nõ fructiferis q enume⸗

Llber ſextus ſiðᷣmordi⸗

rant᷑ ſᷣmoꝛdinẽ alphabeii. folio. lxv.
De abiete. lxv.
De amedano. lxvj.
De azero. lxvj.
De anoꝛue. lxvj.
De agno caſto. lxvj.
De bꝛillo. lxvij.
De cipꝛeſſo. lxvij.
De canna ſiue arundine, xvij.
De geneſtra. lxvij ·
De lago. txvij.
De fraxino. lxvij.
De fra Nkinagolo, lxvij.
De oplo. lxvij.
ODeopolo. lxviij.
Benogud⸗ et albaro. lxviij.
De roſarjs. lxviij.
De roſemarino. lxix.
Derubo. lxix.
De ſalice. lxix.
De ſauina. lxx.
Deunbucs. lxx.
De ſicamoꝛo lxx.
De ſanguino. lxx.
De ſpina alba. lxx.
De ſpina iundaica. lxxj.
De ſpina ceruina. lxxj.
De ſcopa. lxxj.
De tamaraſco. lxxi.
De vlmo. lxxj.
De vinco. xxj.
De vindecto. lrxj.
De zuiro. lxxj.

nẽ nsalphabort de oꝛtis ⁊ de natura et vtilitate
erbarũ que ſerunt᷑ in eis qᷓ; ceterarum

irx.

Segi ſtru

que in alijs locis ſine hoĩm ſnduſtria natu⸗
raliter naſcunt᷑ excipiunt᷑ duo bma capitula
pꝛimũ dicit de vᷣtunib⸗ herbaꝝ in cõi.ſecun⸗
dum vero de oꝛtis teuleinai ipoꝝ. fol. lxxij

De allio.
De atriplice
De aniſo.
Deaneto.
De appio.
De abſinthio.
De arthemeſia.
De ariſtologia.
De abꝛotano.
De affodillis.
De accetoſa.
De blita.

De boꝛ agine.

De baſilicon.
De bethonica.
De bꝛanca vꝛſina.
De biſtoꝛta.
De cucurbita.

De cucumeribus et citrullis.

De caulibus.
De cepe.
De cimino.
Decroco.

De cepullis.

ecarduo.
De cacomilla
De cuſtuca podagralim.
Decalamento.

De centaureaa.
De capillo veneris.

De cicuta.
De catapucia.
De cretano.
De celidonia.

Oe cerefolio.

De coꝛiandro
De conſolida maioꝛe.
De cucumere
De diptamo.
De endiuia.
De enula.
De epatica.
De ebulo.
De feniculo.
Do flamula.
De fumo terre.

De fenugreco.

lxxvij.

Alrxxvij.
lxxviij.

lxxxij.

lxxiij.
lxxiuij.
lxxiiij.
lxxiiij.

lLxiiij.

ixxv.
lxxv.
rd.
xxv.
ixxvf.
ixxyj.
lxxvj.

lxxvij.
lxxvij.

Krpi j.
lxxviij.
lxxix.
lxxx.
lxxx.
lxxx.
lxxx.
xxxf.
lxxxj.
lxxxj.
lxxxj.
ixxxij.

lxxxij.
lxxxiij.
lxxxiij.
lxxxiij.
lxxxiij.
lxxxiij.

xxxiii H.

0W%1

R egiürri

De gabuſta.
De gramine.

Degralegas.

De genciana⸗
De gariofilata.
De hinnulo.
De iuſquiamo.
De yſopo.
De iruncijs.
De iaro.
De iris ſiue ireos.
De liquiricia.
De lingusa arietis.
De lilo.

De lingua auis.

De lappacio.
De lactuca.
De lentiſco.
Delaureola.
Delappa.
De leniſtico.
De melonibus.
De melliboto.
De mercuriali.
Oc malna.
De menta.
De mandragoꝛa.
De meu.
De marubio.
De maioꝛana.
De napo.
De naſturcio.
De nenufare.
De napello.
De nigella.
De oꝛigano.
De poꝛris.
De papauere.
De pencedano.
De Baoſtlio
De pſilio.
De Paagene
De paſtinata.
De poꝛtulata.
De papiro.
De pulegio
De rapa.
De raffano.
De radice.
Deruta.
De rubula.
De ſpinacia.

lxxxviij.
lxxxviij.
lxxxviij.
lxxxviij.

iexxxvj.
lxxxvij.
lxxxvij.
lxxxvij.
lxxxvij.

xxxix.

lxxxix

rtir.
lxxxix.
xc.

BHGegiſtru

De ngauiu. LCL.
De ſatirion. c.
De ſponla ſolis. cjſ.
De ſilermontano⸗ AYſ.
De ſaxifragia. . Cjs
De ſquilla. . A⸗
De ſinanio. cj⸗.
De ſcutio. LExj⸗
De ſcoꝛdione. A
De ſparago. —crrij.
De zinzheis⸗ Lij.⸗
De ſaliiaa. ciij.
De ſcabioſa. LCißz.
De enationibus, cilj.
De ſerpentaria. ciij.
Deſ ſerpillo. ciiij⸗
De ſaturegia. ciiiij.
De ſclarea. cilſj⸗
Deſ ſcalonijs. ciiij.
De tetracta. cCcv
Detapſa. —cCcv⸗
De taxo barbato, . CcLv.
De teſticulo vulpis. cv⸗
De teſticulo canis. cCcLCvy.
Dethimo. cv.
De viola. cv.
De virga paſtoꝛis. r„. (vf,
De volubili. cvj.
De vꝛtico. g.
De vitriolo.

Liber Septimde pꝛa⸗ 3

tis ⁊ nemoꝛib.quattuoꝛ hʒ capitla. foł.cvij⸗

Capitłm pmũ.qualiter pꝛata creata fueriĩtet
qualẽ aerẽ terrã ⁊ aquã deſiderãt. fol.cvij.
Qualiter pꝛata fiũt ⁊ pꝛocurant᷑ ⁊ renouan⸗
tur. capᷣ.ij. cvij.
Qualiter fenũ colligatur ⁊ coſeruet de vti
litatibus eius.capᷣ.iij. cvij.
De nẽoꝛibo q̃ hoĩm induſtria fiüt cliij cviij.

Liber octauus de virida

rijs ⁊ reba delectabilib⸗ ex arboꝛib berbis et
fructu ipᷣoꝝ artificialiter agendis et cõtinet
in ſe.viij.capitula.
De viridarijs herbaꝝ paruis. ca. fol cviij
De viridarijs mediocribus: mediocriũ per
ſonarum. capᷣ.ij.

cix.
De viridarijs regũ ⁊ alioꝛum ulluſtriũ 7 diui
tum dominoꝛũ.ca¶pᷣ.iij.

De his ꝗᷓ leccanoneſitpoluminme

rr f fhh 1ͤ121277-7 êè .

ax,
iu
ar.
m

pitulo. vij.

nitionib curiaꝝ ⁊ viridarioꝝ. ca.iij. cix.
De his q̃ in campeſtribus agris ad delecta⸗

tionem fieri poſſunt.ca.v. cx.
De his q̃ circa vites et fructus ipſaꝝ delecta
tionẽ pꝛebẽt.ca.vj. CcCLx.
De his que circa arboꝛes delectationem au⸗
gent. capi. vij. äl
De delectatiõibus oꝛtoꝝ.ca.viij. cxj.

Liber nonus ruraliummn

cõmodoꝛum de omnibus animalibo que nu

triunt᷑ in rure et habet in ſe. cv. capi. fol.cxj.
De etate equoꝝ ⁊ equaxꝝ.ca.j. cxij.

De ſoꝛma bonaꝝ eq̊ꝝ ⁊ admiſſarij ⁊ quali⸗
ter teneri debẽt. caxij. ccij.
De natura equi ⁊ natis qualiter teneri de⸗

De captiõe ⁊ domatiõe eqͥ.ca.iij. ccxiij.
De cuſtodia equoꝝ.ca.v. cxiij.

De doctria ⁊ moꝛigeratiõe eqͥ.ca.vj. cxiij.
De cognitione pulchꝛitudinis equoꝛũ.ca⸗
H cxiiij
De ſignis bonitat eq̃̊ꝝ.ca.viij. cxiiij.
De ſignis malicie ⁊ vtilitatꝭ eq̃̊ꝝ ⁊ vtilitatis
pcij ipſoꝝ.capi.ix. ·cCcriiiuj.
De egritudibi eq̊ ꝝ⁊ cura eoꝝ.ca.x. cxv.
De infirmitate muri curãda.ca.xj. cxv.
De glãdulis ⁊ ſcrophulis.ca.xcinñ. cxv.

De egritudinibus accidentibus equis ⁊ cu

ra eoꝛum.ca.xi,ij. Ccrxv.
De infirmitate q̃ vulgariter vermis dicit᷑ et
cura ipſius.ca.xiii. cCQxv.
De moꝛbo qui auticax vulgariter nominat᷑
et cura eius.ca.xv. ”M cxvj.
De cognitione ſtrangulionis ⁊ cura eius.ca
pitulo. xvjſ. cxvj.

De moꝛbo vuulaꝝ ⁊ cura eiꝰ.ca.xvij. cxvj.
De doloꝛibo ⁊ ipᷣoꝝ curis.ca.xvijj. cxvj.

De moꝛbo ĩfunditi ⁊ cura eiꝰ.ca.xix. cxvj.
De moꝛbo pulcini ſiue mulſiui ⁊ cura eius.
cxvj.

capitulo.xx.
De moꝛbo ĩfeſtati ⁊ cura eiꝰ.ca.xxj. cxvij.
De moꝛbo ſcalamati ⁊ cura eiꝰ.ca.xxij. cxvij
De moꝛbo aragaici ⁊ cura.erꝰ.ca.xxiij.cxvij
De cimona ⁊ cura eiꝰ.ca.xxiij. cxvij.
De frigiditate capiꝭ⁊ cura eiꝰ.ca.xxv. cxvij

De moꝛbo qui auticax vulgaruer nominat᷑

et cura eius.ca.xxvj . cxvij.
De coꝛio ⁊ cura eius.ca.xxvij.§. cxvij.

De moꝛbo pulmonis ⁊ cura eius.capitulo.

cxviij.

Ev i . * „ . -
Be moꝛbo ſpallatici? cura eiꝰ.c. xxix.cxviij
De diuerſis egritudinibus que tergo acci⸗

De generalibo egritudibs eqᷓꝝ.ca.lvij. cxxij

De bubulis et grege boum quales debẽt eſſe

de omni vtilitate ipſoꝝ.ca.lx vj.

oues ſuperficiunt vni. ca.lxix. cxxv.

qunt capixrrr. qxvii;
De moꝛbᷣ q accidũt in cruribo eqͥꝛ alijs qͥbui
dã ⁊ ð moꝛbo maleferruti.ca.xxxj. cxviij
De moꝛbo ſcalamati ⁊ cura eius.capitulo.
CLCLyxrxrvijj.

on⸗

De leſiõe ſpallati ⁊ cura.eiꝰ.ca.xxxiij cxviij.

De guedie pectoꝛali ⁊ cu.ei.ca.xxxiiij.cxviij
De moꝛbo zarde ⁊ cura eiꝰ.ca.xxxv. cxviij.
De moꝛbo ſpaneni ⁊ cura erꝰ.ca.xxxvj. cxix

De moꝛbo turbe ⁊ cura eiꝰ.ca. xxxvij. cxix.

De ſpinellis ⁊ cura eiꝰ.ca.xxxvij. ccxix.
De moꝛbo ſupᷣſſi ⁊ cura eiꝰ.ca.xxxix. cxix.
De attractiõe ⁊ cura eiꝰ.ca.xl. cxix.
De moꝛbo ſcoꝛtilati ⁊ cura erꝰ.ca.xlj. cxix.
De leſiõe ſpini vł ligni ⁊ cura eiꝰ.ca.xlij.cxix

De gallis ⁊ cura ipoꝝ.ca.xliij. cxix.
De garpis ⁊ cura eoꝝ.ca.xluij. cxx.
De crepacijs ⁊ cura eoꝝ.ca.xlv. cxx.
De cancro ⁊ cura eius.capi.xlvj. cxx.
De fiſtula et cura eius.ca.xlvij. cxx.

De moꝛbo malpicio ⁊ cura eiꝰ.ca.xlviij.cxx

Defurma.i.furmelli ⁊ cura eiꝰ ca. xlix. cxx.
De egritudibo pedũ ⁊ vngulaꝝ.ca.il. cxx.

De moꝛbo ſuꝑpoſite ⁊ cura erꝰ.ca.lj. cxxj.
De iſuſiõe deſcẽdẽte ad vngulas.ca.lij. cxxj

De diſſolutiua vngulaꝛ. ca. lii. cxxj.
De mutatione vngularum.ca.liiij. cxxj.

De diuerſis inclauſur ⁊ cura eiꝰ.ca.lv. cxxj
De moꝛbo q ðꝛ ficꝰ⁊ cura eiꝰ.ca.lvſ. cxxj.

△⬤

De mulis. ca.lviij. . cX⸗
De aſinis.capi.lix.

thauni ⁊ vacce capi.lx. ccxxij.
Qualiter vacce ad thauros ſubmitti debent
capitulo.lxſ. cCcCQrxij.
Qualiter ⁊ quando vacce ſubmitti debẽt.ca

pitulo. lxij. Cxxii
Qualiter vituli debẽt teneri etqñ caſtrari et
domari.ca.lxiij. cxxiij.

De bobo qualiter debent emi 2 ð cognitione

De infirmitatibus boum ⁊ cura ipſoꝛũ.ca⸗
pitulo. xxv.

—JZM crxxiiij.
e diuerſitate ⁊ varietate boum ⁊ vaccaꝝ et
De ouibo q̃les emi ⁊ eligi debẽt ⁊ ð cognitõe
ſanitaꝶꝭ ac infirmitatꝭ ipᷣaꝝ.ca.lxvij. cxxiiij.

Nualxr debẽt teneri ⁊ paſceri ac in quibus lo

cis. capi.lxviii. cxxiiij.
Oñ dut ſubmitti arietibo ⁊ q̃t ⁊ q̃nto tẽpo⸗
re ſint pᷣgnãtes ⁊ quales dñt eſſe arietes ⁊ q̃t

Begiſtrũ .

Qualiter debent tondi ⁊ qualiter ſignari et

gquando.capi.xr. cxxv.
De cognitiõe etatis ouiũ.ca.lxxxſ. cxxv.
Quando ⁊ qualiter debent mulgi ⁊ caſei fie
ri.capi.lxxij. „cxxvf.
De moꝛbo ouiũ ⁊ cura eiꝰ.ca.lxxiij. cxxvj
De agnis qualiter debẽt teneri ?ẽ quomodo
caſtrari.capi.lxxiiij. cxxvj.
De vtilitate ouiũ ⁊ agnoꝝ.ca.lxxxv. cxxvj.
De capꝛis hircis ⁊ edis qualiter debẽt eligi
⁊ quãto tꝑe ſint pꝛegnãtes ⁊ de ipſaꝝ vtilita

△

te ⁊ etate. ca. xxxſ. crxrrvj.
De ſcrophis.verribo ⁊ ſuibo quales debent

eligi ⁊ qualiter teneri ⁊ quanto tꝑe ſunt pꝛe⸗
gnãtes ⁊ de ipſarum ſanitate ⁊ vtilitate.ca⸗
itulo.lxxvij. cxxvij.
De canibo q̃les debẽt eligi lr. i
ſtrui ⁊ de ipſoꝝ vtilitate.ca.lxxviij. cxxviij.
De paſtoꝛibus quot ⁊ quales debent eſſe.ca

pitulo.lxxix. Cxxviij.
De lepoꝛarijs ⁊ lepoꝛibo ceteriſq; aĩalibo ferꝭ
includedis.ca.lxxr. cxxviij.
De piſcinis ⁊ piſcibus includendis. capitu
lo. lxxxxj. cxxix.
De pauonibo.ca. lxxxij. cxxix.
De faſianis.capi.lxxxiij. cxxix.
De anſeribns.capi.lxxxiiij. cxxx.
De anetibus.ca. xxxxxx. cxxx.
De gallinis ⁊ galł ac ipᷣaꝝ pulł q̃les bꝛi ⁊ q̃⸗
liter teneri expedit.ca. lxxxvj. cxxx.

De columbarijs quales eſſe debent.capitu⸗
lo. xxxyy. cCcxxvxj.
Qualrxr noua colũbaria debent pmo munui
columbis.ca.lxxxvij cxxxj.
Quali ſũt tenẽdi vt libẽtiꝰmoꝛent᷑ ⁊ bñ fru⸗
ctificent.ca.lxxxir. cxxxj.
De officio paſtoꝝ colũbaꝝ.ca.x. cxxxij.

De vtilitate colũbaꝝ.ca.xcj. cxxxij.
De turturibo. ca. xcjj. cxxxij.
De turdis ⁊ merulis ꝑdicibo ac eo ↄturnici⸗
bus impinguandis.ca.xciij. cxxxiij.
De ſedibus apium ⁊ loco ipᷣis congruo.ca⸗
pitulo.xciiij. cxxxiij.

De aluearijs q̃lia eſſe debẽt. ca.xcv. cxxxiij.
De apibo q̃tr naſcant᷑ ca.xcvſ. cxxxiij.
Qualiter emi debẽt ⁊ qualir deferant᷑⁊ q̃liter

inueniunt᷑.capi.xcvij. cxxxiij.
Qualiter tenende ⁊ pꝛocurande ſunt apes.
capitulo.xcviij. cxxxiiij.

De nocum̃tꝭ apũ⁊ eoꝝ cura.ca.xcix.cxxxiiij
De moꝛibus et induſtria apum et vita ipſa⸗
rum. capi.c. ccxxxiiij.
Quãdo q̃re ⁊ qliter exeunt examina ⁊ quo⸗

⁊ qualtr teneri⁊ in

Regiſtrũ

modo pᷣſcit᷑ eaꝝ exitꝰ ca.cc. cxxxv.

Qualiter examina ſunt colligenda ⁊ inclu:
denda.capi.cij. .
Quando ⁊ qualiter poteſt apibus de melle

cxxxv.

tolli.capi.ciij. cxxxvj.

De mella ⁊ cera ↄficiẽdis.ca.ciiij. cxxxvj.
De vtilitate apũ.capi.cv. cxxxvſ.

Detim' uber tractat de

diuerſis ingenijs capiendi animalia fera et
triginta tria capitula in ſe continet. .
De auibo rapacibo in genere. ca.j. cxxxvij.
De ancipitre.capi.. ccxxxvij.
De pulchꝛitudine ancipitrũ ⁊ cognitiõe bo
nitatis eoꝝ.cap.iij. cxxx
Quali ancipitres nutriunt᷑ ⁊ iſtruũt᷑ ⁊ q̃les
capiũt aues ⁊ qlr mutant᷑.ca.iiij. cxxxvij.
De induſtrijs ⁊ inducẽdi ancipitrẽ vta do⸗
mino nõ recedat.ca.v. cxxxviij

De egritudinibus ancipitrum ⁊ eoꝛum cu⸗

De aſture.ca.vij.cxxxviij.(ra.ca.vj. cxxxviij
De falconibus.capi.viij. cxxxviij.
De diuer ſitate falconũ.ca.ix. cxxxviij.
De pulchꝛitudine et nobilitate falconũ.capi
tulo.x. cxxxviij.
Qualiter nutriunt᷑ domeſticant᷑ ⁊ inſtruan⸗

tur falcones.ca.xj. cxxxviij

De egritudinibus que falconib accidũt. ca⸗

De iſmerlis.ca.xiij. cxxxix. (pi.xij. cxxxix

De girfalcis.capi.xiiij. cxxxix.
De aquila.capi.xv. . cxxxix.
De gimo ⁊ gimeta.ca.xvſj. cxxxix
Qualxr aues rhetiba capiũt᷑.ca.xvij. cxxxix.
Mogus capiẽedi grues.ca.xviij. cxl
Alius modus.ca.xix. exl.
Alius modus.ca.xx. cxl.

Alius modꝰcapiẽdi aues.ca.xxj. cxl.
Aliud genus rhetis quo auium multa gene

ra capiuntur.capi. xxij. cxl.
Alius modus.ca.xxiij.

cxlj.
Alia rhetia qba capiũt᷑ ꝑdiceſ.ca.xxiiij. cxiij
Alius modus.ca.xxv.ↄX cxli.
Qualxr aues laq̃is capiũt᷑ ca.xxvſ. cxlj.
Qualr aues capiũt᷑ viſco.ca.xxvij. cxlj.

Qualiter aues capiuntur cum baliſtis.capi

Decapiendis beſtijs feris pꝛimo qualiter ca
nibus capiuntur.ca.xxix. cxliij.

Qualiter capiunt᷑ rhetib.ca.xxx. cxliij

Qualiter capiunt᷑ laqueis.ca.xxxj. cxliij.

Qualrxr capiunt taiolis.ca.xxxij. cxliij.
Quali capiunt᷑ foueis.ca.xxxiiſ. cxliij.
De quibuſdam alijs in genijs quibo capiun

xvü

—

—
—

— —

— — — — —

i⸗
i
i
i.

” èèMW

Gegiſtrü

tluur beſtie fere. ca. xxxiij. cxliiij.
De vꝛſis.capi.xxxv. cCcCLctliiij.
De muribo capiẽdis.ca.xxxvj. cxliiij.
De capiendis piſciba ⁊ pmo qualiter rhetibꝰ
capiunt.ca.xxxvjjſj. l clv.
Qualiter piſces capiuntur ciſtis ⁊ ancijs ex
viminibus factis.ca.xxxvij. cclv.
Qualiter piſces capiunt᷑ hamo. ſpaderinis.
calce.⁊ foſſinis.ca.xxxix cxlv.

Liber vnderimus tra⸗

ctans de regulis totius tractatus ruraliũ cõ

modoꝛum. olio. cxlvſ.
De cognitõe loci habitabiłĩ cõi.ca.j. cxlvj.
De cognitiõe aeris.ca.ij. cxlvj.
De cognitiõe ventoꝝ. ca.iij. cxlvj.
Decognitiõe aquaꝝ.ca.iiij. cxlvj.
De cognitõe loci ſitꝰ habitabił.ca. v. cxlvj.
De tumbis ⁊ domiby. ca. vj. cxlvj.
De puteis ⁊ ciſternis.ca.vij. cxlvj.

De pꝛeſentia dominoꝝ. ca. vij. cxlvj.

Regule ſecũdi libꝛi.Et pꝛimo de q̃litate ter⸗
rarum. capi.ix. Z cxlvj.
De aratione foſſione⁊ cultu.ca.x. cxlvij.

De ſeminatione.ca.xj. . cxlvij.
De aqua plantaꝝ. ca. xij. cxlvij.
De leiamine ſtercoꝛatõe ⁊ ĩmutatione plan⸗
tarum. ca.xiij. DR cxlvij.
De quibuſdã pꝛincipijs plantaꝝ ⁊ operatio
nibus eaꝝ.ca.xiiij. cxlvij.
De poꝛis plantaꝝ.ca.xpv. cxlvij.
De plantatione et generatione plantarũ.ca⸗
itulo. xvſ. „. cCLxlvij.
e inſitionibus.ca.xvij. cxlviij.

De medicamie arboꝝ⁊ xre.ca.xviij. cxlviij
De munitionibo.ca.xix. cxlviij.

Incipiunt regule tercij libꝛi de hoꝛreis.ca⸗
pitulo. xx. V

„· (Cxlviij.
Incipiunt regule quarti libꝛi de vineis. ca⸗
pitulo. xrx. . cxlviij.
De elecnõe plãtaꝝ vitiꝭ.ca.xxij. cxlix.

De regulis plãtationũ vitis.ca. xxiij cxlix.

De inſitione vitis.ca.xxiiij. nCxlix.
De putatione vineaꝝ.ca.xxv. cxlix.
De ſoſſione vineaꝝ.ca.xxvſ. cxlix.

De vuis ⁊ vino.ca.xxvi.

riir.

cxlix.
Incipiunt regule quinti libꝛi de arboꝛibus.

De iuuamẽto oꝛtoꝝ.ca.xxxiij.. cclix.

De agendis menſe Auguſti.ca. viij. cliij.
De agendis menſe Septẽbꝛis.ca.ix. cliij.
De agẽdis menſe Octobꝛis.ca.x. cliij.

Firiglitrü

cum.capi.xxxiij. L H
De viriutibus herban. ca. xxxiii. d.
Deconſeruatione herbaxꝝ folioꝝ ſeminum
ct radicũ.capi.xxxv.
Incipiunt regule libꝛi ſeptimi de pꝛatis et
nemoꝛibus.ca. xxxyvſ. cl
Qualr pꝛata ꝓcurent᷑.ca.xxxvij. c.
De feno qualiter pꝛocreat᷑ ⁊ de vtilitate eius
capitulum.xxxvin. cl.
De nemoꝛibo q̃liter fiunt. caxxxir. d..
Incipiunt regule octaui libꝛi de viridarijs ⁊

De collectione herbarum floy eminũt mdt

rebus delectabilibo. ca. l. cl.

De delectatiõib vineaꝝ vini.ca.xiſ. dl.
De his que circa arboꝛes deiectatione au⸗
Beenrii. cl.
delectationibus oꝛtoꝛum et herbarum.

cLapitulo. xliij. eAI,
Incipiunt regule noni libꝛi de animalibo nu
tiendoꝛum. capi. xliiij. cl.
De equis ⁊ equabo.ca.xlp.

i⸗
De doctria ⁊ moꝛigeratõe eqᷓꝝ.ca. xlvj. clſ.
De generale cognitõe ⁊ pulchꝛitudine boni⸗

catis ⁊ malicie equoꝝ.capi.xlvij. clj.
De infirmitatibo equoꝝ.ca. xl viij. clj.
De bobus.capi.xlix. clj.
De ouibus.capi.l. lſ.
De apibus. capi.lj. 8

clf.
Incipiũt regule decimi libꝛi de ingenijs .

pienda animalia. capi.lij.

elf.
. „ .„
Liber duodetim dehis
I poſſunt ſingulis mẽſibĩ rurefien. fol.clj.
De agẽdis menſe Januarij.ca.ſ. clj.
De agẽdis menſe Febꝛuarij.ca.ij. clij.
De agendis menſe Martij. ca. iij. clij.
De agendis menſe Apꝛilis.ca.iiij. clij.

De agendis menſe Maij.ca. v. clij.
De agendis menſe Juli can. clij.
De agendis menſe Julij.ca.vij. cliij.

De agẽdis in menſe Nouẽbꝛis.ca.xſ. cliij.
De agendis in mẽſe Decẽbꝛis.ca.xij. cliij.

Finit Regiſtrum.

capitu.xxviij. CLcxxlix.
hewa regule ſexti libꝛi de oꝛtj.⁊.pꝛimo ðᷣ
gere terra ⁊ ſitu eoꝝ.ca.xxix. cxlix.
De Lalin oꝛtoꝝ.ca.xxx. cxlix.
De ſeminatiõe oꝛtoꝝ.ca.xxxjſ. cxlix.

— . . = ——————— — — —

.ẽꝭẽt,

—
X —
–—
„
—
D
E è2
£
+☛ 0
2 5
*
2 6
„ . 2
3 —
————— — — — „ — “ — . — . . — ̃ ̃ꝝ— ⅞kV

Pꝛohemium. Folium. if.
Bm ex virtute pendtie / que inter
bonumet malũ taute dilcernit / hu
manus infoꝛmetur animus.ad vtilis et delectabilis cognitionẽ
eoꝛũq; ſequelam ⁊ in terrenis rebus pacificus ⁊ tranquillus ſta
tus valde vtilis dulcis ⁊ delectabilis reperiat᷑ merito hic totis
viribus querendũ eſt. et inuentus tanq; theſaurus inextimabi⸗
lis cum multa humilitate ⁊ patientia cõſeruandus.per eum nã⸗
q; facile benigna dei dilectio pꝛouocat᷑ vita hominis illeſa tute
ſeruatur.et rerũ habundãs copia vtiliter pꝛocurat᷑. hunc tamẽ
unppij viri non querũt.et inuentum ſuperbia ſeu alio deteſtablli
vicio cecati lacerant.quare licet eoꝛũ foꝛtuna pꝛoſpera ſepe videatur ad tẽpus.perit tandeʒ.nec

dinmidiat dies ſuos.viri autẽ pacifici et humiles.licet quandoq; leſi fuerint.tamẽ viuũt.⁊ apud

deum ⁊ homines gratiã inuenientes tandẽ impioꝛũ hereditant terram. Ego itaq; Petrus de

creſcencijs Ciuis Bonoñ.qui tẽpus adoleſcentie.in logica:medicina:et ſcientia naturali ꝓotũ

coõſumpſi. ⁊ demũ nobili leaum ſcientie inſudaui.pacifici ſtatus anxius eſt flendum ſciſma illi
us egregie vꝛbis.qui vᷣo . ibipꝛopꝛio nomĩe Bononia.id eſt bona per omĩa ⁊ in omnibo mũ⸗
di clmatibus dicebat᷑.cognoui ꝙ mutata vnitate:ac ſtatu pacifico in diſſenſionẽ odium ⁊ liuo
rem. non erat iuſtum ipᷣius peruerſe diuiſiones immiſceri negocijs. Ideoq; annis triginta di⸗
uerſas per pꝛouincias cũ earum rectoꝛibus circuiui.ſubiectis libenter iuſticiam tribuens.re⸗
ctoꝛibus fidele conſiliũ.⁊ ciuitates in ſuo iure ac ſtatu pacifice pꝛo poſſe conſeruans.multoſq;
libꝛos antiquoꝛũ et nouoꝛũ pꝛudentum perlegi.et diuerſas ac varias operationes colentiũ ru
ra vidi.Demũ ciuitate diuina gratia quodãmodo refoꝛmata.tedio late circuitionis et leſe liber
tatis affectus ad pꝛopꝛia redij.ac cernens.ꝙ vberius nihil dulcius:nihil homini libero.quod
omniũ rerũ ex quibus aliquid acquirit᷑ nihil eſt agricultura melius.nihil vberius.nihil dul⸗
cius.nihil homini libero dignius:vt ait Tullius.et cognoſcens.ꝙ in cultu ruris ſtatus facile
inuenit᷑ tranquillus.excitatur ocioſitas.et pꝛoxunoꝛũ leſio euitat.amplius ꝙ cultus ruris ex⸗

quiſita doctrina per quã facilius et habũdantius vtilitas ꝑcipitur.⁊ delectatio pꝛocurat᷑q̃ſiai

ſi negligenter ⁊ ſine certa induſtria ſingula conſueto moꝛe colantur.viris bonis (qui de ſuarũ
poſſeſſionũ redditibus ſine cuiuſcunq; leſione iuſte viuere velint)merito appetenda eſt.ad cul
tum ruris mentẽ animũq; conuerti. Et imploꝛato dei omnipotentis auxilio.actus ⁊ comoda
eius et cuiuſſibet generis agroꝛum et plantarũ atq; animaliũ doctrinam obſcure et imperfecte
ab antiquis traditam ⁊ modernis ſatis incognitam.de ſola chriſti liberalitate confiſus dſtuci
de tam ſcdᷣm pꝛudentũ naturalis philoſophie ſententias ac rationes aꝑtas qᷓ; ex appꝛobatis
experiencijs tradere in ſcriptis pꝛopoſui.LQiber iſte ruralium cõmodoꝛũ dæitur:quia de com⸗
modis ruris tractat.qui duodecim continet libꝛos. Pꝛimus quidẽ eſt de locis habitabilibus
eligeudis.et de curijs domibus et his qui habitationi ſunt neceſſaria faciendis. Secũdus de
natura plantarũ et rerum cõmuniũ cultui cuiuſſibet generis agroꝛũ.Cercius de campeſtribus
agris. Quartus de vineis ⁊ vino.Quintus de arboꝛibus.Sextus de hoꝛtis.Septimus de
pꝛatis et nemoꝛibus. Octauus de viridarijs et rebus delectabilibus ex arboꝛibus herbis ⁊
fructu ipᷣarum artificioſe agendis. Nonus de om̃ibus anĩalibus que nutriunt᷑ in villis.De⸗
cimus de diuerſis ingenijs capiendi anĩalia fera. Undecimus de regulis operationum ruris.
In duodecimo compendioſa fit cõmemoꝛatio de bis omnibo que ſingulis menſibus in rure

ſunt agenda „
R7 ℳ . ueas
„

ι

„„ 4
N

CʒN

25

20

15

10

5

L

R

Balancde Q

N Focus O

10

-Euroskala Offset

VierfarbSelector Standard*

9 Copyright 4/71999 VXVMaster Gmbh uwW.yxymaster. Com