Dh11_fol
author: Albrecht, von Eyb

=
„

E

.

N12511919677 021

UIHIHEIIINAILTMIIIIING —

U8 Tübingen

——.— —

— —
. —
.
—

⸗

,

„₰
.
. .
.
—.—
—– – .* 4
l MM — — . õ õ — — - —,— GunraimeN —

— . .

¶ Tabula ſiue xegiſtrũ pᷣſentis oꝑis.
Ro pñtis oꝑis oꝛdĩatiõe
⁊ tabule ſiue regiſtri de
ſuꝑ:illð aduertendũ erit
Qiĩ pꝛimiſ ſe offerũt ru
bꝛice ꝓut ex oꝛdine ꝑ to
tũ opꝰ ſunt collocate · de
inde ĩueniẽdarũ autoꝛitatũ ꝑ alꝑhabetũ
modꝰ:cũ ꝓpꝛioꝛũ nominũ adiunctõe: ſic
ſcʒ ꝙ numerꝰ foliũ:litera pꝛincipiũ auto
ritatis vt plurimum quaſi digito demon
ſtrat · Q ſi huiuſ modi lĩam autoꝛtas ip
ſa nõ illico ſequat᷑: queritet tũc lectoꝛ ad
ſequentẽ vſqʒ l̃am ⁊ interĩ ĩdubitanter
repiet · Peterea:Numerꝰ ſignatuſ cũ vᷣ.
verſus:non ſignatus autoꝛitatũ ꝓſas de
mõſtrat · Nec cõturbet quenq; ſi quid nõ
ſic in foꝛma vt in hac tabula ſignatũ ẽ in
ueniat᷑:cũ ad ſinonima ipᷣa ſepe remittat
Sequit᷑ itaq; tabula:⁊ pꝛimo de rubꝛicis
ſiue titulis libꝛi·
PDiſtola ſiue ꝓloguſ ad pꝛincipiũ
lbꝛi.folio pumo.
– Caſparini Barſiʒii ꝑgamenſis 2
Stephani fliſci Soncinẽſis ꝑfecte elocu
tionis pᷣcepta incipiũt · fo.pꝛimo.
De iunctura · fo · pꝛimo ·
De oꝛdine · fo · i . BR.
De numero fo · xi · B.
De modo punctandi · fo · xi. C.
De coloribꝰ rhetoꝛice oꝛõis magis vſita
tis · fo · xi. D.
Et hec quo ad pᷣcepta pᷣdictoꝛum autoꝛũ
ſunt ꝑ oꝛdinẽ · l
inonima exoꝛdiorũ Caſparini ꝑgam̃.
Stephani fliſci Soncineñ · Gt pꝛimo circa
amoꝛẽ ⁊ beniuolẽtiã: ⁊ vbi quẽ ex officio
vel virtute laudamꝰ exoꝛdia · fo.xii.
De literis ad amicũ datis vel ab eo recep
tis · Et vbi aliquid ei ſigniſicamꝰ aut etiã
amico vl nobis ipſis cõgratulamur exoꝛ
dia · fo · xiiii.
Vbꝛ amico de bñficiis gratias habemus.
Et vbi oꝑam vel officium nrm ei pollice
mur · Cxoꝛdia · fo · xp.
De narratiõe vbi ſcʒ de lñis vbi de rebus

ſcðis:⁊ vbi de rebꝰ adũſis enarramꝰ · fo.

De diuiſione · fo · xix. (xvi.
De cõfirmatione · fo · xx.
De cõfutatione · fo.xxii.
De concluſione · fo. xxvi.

Et hec quo ad clauſulaſ fliſci ſeðᷣm rheto
rice oꝛõnis partes oꝛdinatas ·
Qlauſule familiares ex libꝛis eplaruʒ M.
T.Q.exerpte · Et pꝛimo ad magnitudinẽ
amoꝛis beniuolentie ⁊ familiaritatis ſiue
officii ⁊ bñficii in aliquẽ nñi aut alterius
in nos explicandã · fo · xxix ·
Ad idẽ Caſparini ꝑgameñ · Cuarini vero
neñ · Leonardi aretini · Poggii floꝛentini
Antonii panoꝛmite · Erancſſci philelphi ·
Baldaſaris raſini ⁊ alioꝛũ oꝛatorũ clauſu
le · fo · xxxi · . Et ita poſt quãlibet Cicero
nis rubꝛicã ſequit᷑ · d idẽ Caſ.⁊ alii·

Vbi conſiliũ ⁊ auyxilium amico imptimur

aut ab eo expoſcimus.M.T.Q.clauſu le·
fo · xxxii · d idẽ Caſp · etẽ · vtſup ·
Vbi oblationẽ de nobis aut alus fadmuſ
⁊ vbi gr̃as de bñficiis acceptis habemus
M.T.Q·clauſule · fo·xxxiiii ·
Cõmẽdaticie vbi ſcʒ nos ipſos aut alios
amico cõmendamꝰ . fo · xxxvi· R.
Circa lĩ̃as ad amicũ datas aut ab co rece
ptas clauſule · fo·xxxix ·
Vbi quẽ vt ad nos velit venire ĩuitamꝰ ·
Et vbi ipſe ſe qꝛ venire nõ p̃t: aut in alia
uacũqʒ re excuſat · fo · xliiii.·
Qirca virtutes honoꝛes ⁊ ſcientias.⁊ pbi
quẽ ex eis collaudamꝰ aut ad p̃dicta ĩui
tamus.M.T.Q.clauſule · fo · xlvii ·
QCirca pacẽ ⁊ felicẽ reip · ſtatũ:ac circa res
ſcðas omis pꝛiuati · ⁊ vbi de his reip · no
bis aut alteri cõgratulamur · fo · l.
Circa vicia ⁊ inimicicias ac malos hoĩm
moꝛes· ⁊ vbi quẽ ex eis arguimꝰ.M.T.O
dauſule · fo · lii ·
Circa bellũ ⁊ ꝑẽbatuʒ reip · ſtatũ: ac circa
res adũſas pᷣuati ·ſcʒ moꝛtẽ ⁊ ſilia · ⁊ vbi
de hiſ cõdolemꝰ aut quẽ ſolamur · ſo · liiii
Vbi rem aliquã geſtã amico ſignificamꝰ:
aut quid ab eo expoſcimꝰ:aut eũ ad rem
aliquam ꝑagendaʒ exhoꝛtamur · clauſule
folio · lviü ·
QCirca res generales ⁊ extrauagãteſ ac cir
ca autoꝛitates ꝓuerbia ⁊ exẽpla.M.T.O.
dauſule · fo · lxiii ·
Qirca clauſulas ⁊ quoſdam verſus qui lo
co parentheſis aut alias cõuenienter in
epiſtolis poni cõſueuerunt: ac circa epla
rum ſupꝛaſcriptões iuxta merita cuiuſqʒ;
debite inſtituendas · ſo · lxvi ·
Carmina que loco parẽtheſis aut alias ĩ

.

—.

eplis ĩteruenire poterũt: ⁊ pꝛĩio Virgilii
Maronis Eneidoꝛũ.fo·lxvii/XR...
Qarmia vᷣgilii· Buccolicoꝛũ·fo· lxix:B.
QCarmiĩa vᷣgilii Geoꝛgicoꝛũ ·fo· lxix· hh ·
QCarmiĩa uuenalis ſatiri · fo·hxx·A.·
Carmĩa Perſu ſatiri · fo · lxxi · vbb. ¶ xxi.rr
Carmĩa Ouidii Naſonis de ſine titulo · f·
Carmina Stacii thebaidoꝛũ · fo.lxxii · ff ·
Carmina Hꝛudentü ·fo·lxxiii .M.
Carmina Valerii Martialis ·fo · lxxiii · P·
Carnuna Maximiani fo· lxxiii · ac·
Carmina Ruiani · fo · lxxiii · be ·

Carmĩa Hãxhili · fo lxxiii · bn · (· lxuu ·

Carmĩa extraoꝛdĩaria diuerſoꝛũ poetarũ
Suprſenttaee eplarũ · ſo · lxxv· ai ·
Circa artificioſas eplarũ cõcluſiones.M
T.Q·dauſule·fo · lxxvi ·.N..·
Et bec quãtũ ad pꝛimã ꝑtẽ huiꝰ opis·
Vtoꝛitates diuerſoꝛũ oꝛatoꝛũ ⁊ poe
tarũ qͥbꝰ omnẽ nr̃am eplandi rõem

dicẽdi moð coꝛroboꝛare exoꝛnare ⁊ am

Plificare poſſumꝰ. t pꝛo circa M. T.Q·

officioꝛũ libꝛos · fo · hxpvi ·
De amicicia .M.T.Q.auto ·folxxxii·R·
De ſenectute·M: T. Q·autofo·lxxxv · C·
De ꝑadoxis ·M. T·Qauto⸗fo.lxxxvii.D·

Ex queſtionibꝰ tuſculanis ·L. Q· auto ·

folio · lxxxvii · D.

Ex veteri rhetoꝛica·M. T. Q.auto ·f.xciR

Ex noua rhetoꝛica M.T.Q.:auto ·fxcii·
Ex oꝛõibus.M.T·. ¶·auto:fo·xciii ·D.
Ex Lactantio firmiano diuinarũ ĩſtitutõ
num . auto. fo. xcvii · ¶·¶ fo cxxvi· R.
Ex Macrobio ſuꝑ ſomniũ ſcipiõis auto ·
Ex Lucio Apulegio de Magia·autoꝛi· fo.
cxxix · R· (oo. cxxx. G
Ex Lucio Apuleio de aſino aureo auto ·

Ex Lucio Apuleio de libꝛis f loꝛidoꝛũ au⸗

toꝛita.fo:cxxx· R. (Lfo · cxxxi. B·

Ex Lucio Aꝓpuleio de deo Socratis auto ·

Ex Lucio Ipuleio de nata deoꝛũ · autoꝛi ·
fo · cxxxi · R · Ql(autofocxxxi.D
Ex Lucio Rpealtio de dogmate platonis
Ex Lucio Apuleio de hitudine mũdi au⸗
toꝛitates · fo·cxxxii· N .—
Pauli Oꝛoſi de oꝛmeſta auto ·f.cxxxiii ·R
Victurini de architecta auto·f·cxxxiiii ·R
Quinti Qurtii Ruffi de geſtis NRlexandri ·
auto · ſfo · cxxxiiii · C· (v. xx
tulii Celſi de geſtis Ceſanis auto · ſo · cxxx
Ex valerio mayimo hiſtoꝛie ⁊ autoꝛitates

Ex laercio de vita mai Pinnr fo ·
cxlvii · v.R poſt mediũ ;

Kutoꝛes a ĩuentoꝛes plurimarũ rerũ · fo ·
Apopthegmata plutarchi cheronenſis·
fo · clx · SD·.·
Liber auguſtalis imꝑatoꝛũ romanoꝛum
franciſci petrache · fo · clix · B·
Noĩa deoꝛũ quos romani ⁊ gẽtileſ colue
runt · ſo · cxiii · D.
Nomĩa ⁊ officia romanoꝛum · fo· clxv · R ·
Eranciſci petrache de adůſa foꝛtũa reme
dia · fo · clxv. (dia · fo. clxxii ·M·
Erãciſci petrache de ꝓſpera foꝛtũa reme
Terentii comici elegantie auto:⁊ familia
res elocusões · Quiꝰ comedie ſunt he· An⸗
dꝛia Gunuchꝰ Heutõtumerumenos Idel
phis Hechira ⁊ Phoꝛmio · ſo · clxxxii · ·
Nauti comici elegantie ⁊ auto· Duiuſ co
medie vſitate ſunt he · Imphitrio AMina⸗
ria Duo captiui Curculiocaſſmna Qaſtel
laria Epidicus:⁊ aulularia·f.clxxxvi· hh.
Ex comediis plauti· inuſitatis ⁊ nouiter
reꝑtis elegãtie ⁊ familiares eloquutiões
Que q̃dẽ comedie ſũt he · Muſtellaria ꝑſa
Rudens:Stichus · Trinumiꝰ . Truculẽtꝰ
Miles gloſus· Marcatoꝛ· Pſeudolus. He
nulus.bachis ⁊ menechinꝰ.fo/clxxxix· R.
Ex philodoxios Comedia karoli aretini
auto · ſo · cxcv · ee · Fo · cxcvii · pp ·
Ex comedia ronʒii· ð̊ falſo ppoẽëta · auto ·
Ex phiogenia comedia vgolini parmen
ſis· autoꝛitates · fo · cxcviii · ſſ.
Tragediarũ ſenece floꝛes ⁊ auto · fo. cci ·
Ratões ſiue cõmendatões diuũſaruz
rerũ p̃clariſſie ⁊ pᷣmo de diuiniſſĩo
euchariſtie ſacramẽto laudatio ·fo.cciiii ·
In ſacratiſſimũ xp̃iane eccleſie doctoꝛem
hieronimũ laudatiũcula · fo · ce. (ccvi
De oĩm artiũ ⁊ ſcĩarũ laudibꝰ oratõ · fo ·
Ad ſanctiſſimũ dñm nicolaũ papã v · oꝛa
tio · fo · ccwii ·
In laudibꝰ reuerẽdiſſimi dñi Tohãnis Qa
ſtellonei cardinalis pap̃ · fo · ccvii ·
Ad ep̃i vel alteriꝰ p̃lati electionẽ ꝑſuaſio
fo.ccix · .
Exhoꝛtatio ĩ clerũ ſaluberrima · fo·ccx · R
Pro ſereniſſio romanoꝛuʒ rege iocunda
receptio · fo · ccxii.
Kd regem arroganũ ꝑſone oꝛãtis cõmẽ
datio · ſo · ecxiit ·

fo· ccxwi. B-

DSdduerſa. clxxxviü · T.

AId dũm mantuanü illuſtrẽ marchionez
oꝛatio fo · ccxiii · (occxuu

Pro ĩgreſſi u alicuiꝰ ad officiũ exhoꝛtatio

ECiꝰ q officiũ p̃ture aſſumit rũſio · ccxiiii
Peo pace ſuue ĩeũda cõfederatiõe oꝛatio·.
fo· ccxiii. (tio.foccxv·
tkanuenſiũ eõtra venetos ĩ bellũ exhoꝛta⸗
In Laurentiũ vallã Poggi floꝛẽtini ĩue
cunua. fo- ccxx · Elarnſli iſlime · fo · ccxvii ·
d laudẽ 1 cõmẽdatõʒ Bãberge ciuitatis
d laudẽ ⁊ cõmendationẽ elanſſimaꝛũ fe
ninarum. fo ccxviii· .
Spõſalicia oꝛatio p̃dara. fo cerir.
d laurẽtiuʒ de medicis funebꝛis lamẽta
tio·fo cexxR. Crectoꝛis. fo. ccxxiiii·
Oꝛatões ſeolaſtice.Et pꝛĩo ĩ cõmdatiõeʒ
Pꝛo acceptatõe officii rectoꝛatꝰ rñſiofo·
ccxxiiii · (fo.ccxxiii:O.
An t rpetitde aut ſili actu ſcolaſtico p̃fatio
In itroitu exanĩs P pũctoꝛũü recitatiõe p̃ᷓ
fatio · fo · ccxxv. B.
Doctoꝛãdi ĩ licẽtia ↄmẽdatisfo.cxxv·
Ad petendũ ingnia oꝛ5 · fo ccxxv⸗D·
In tradẽdis iſignibꝰ oꝛatio⸗ fo cexxvi-.
Cu qs collegiũ recipit doctoꝛũ petitio⸗
V (ccxxvi.· D·
In pꝛcipio alicuiꝰ libꝛi legẽdi p̃fatio · fo.
Ciratiarũ actionũ relatio.fo.ccxxvii.T.
Id libꝛi cõplementü 1 ei⸗ miſſionẽ oꝛatõ
fo.ccxxvii. R· . Se. J.
nueniẽdarũ autoꝛitatũ tabula.⁊ pꝛio
Plentia amicoꝛumclxx-S. (aaà
Abſunẽtia cxli. H. Abſolutõ· cc.
Abſurdũ eſt hoc. lxxxii · ·

Xbundantia amicoꝛum. clxxiiui. R.

Icherons ri c. vcxci · hh. excir. tt.
Accidia.clxix. E xxxv·N. cxx viu · L.
Actio bois Mxx. O-⸗ nrrete E.- xciii.S.
Accuſatio· lviii · E· xcvii· N. chxxxiiii· G.
Xdmiſtratioxxxi. D. cxxxix· E. cxli· R.
Adoleſcẽcia:clxxxiii·ſſ· cexxi-N.

naleſers⸗ lxxix ee· lxxxi · . xciii· cc.· c

xxii. M. . clxxix· T. clxxxvii R cxc-E.
ccxcn. ff. cxciii †. cxcvi · gg·
Kduentꝰ optatꝰ.elxuii· M. J. clxxxv.
.qcxcviii. R.
Rdulatoꝛ ſ aſſẽtatoꝛ · xciiii. QC. clxxix- N
RKeris ſerenitas. chexvi. kXfX..

ffabilitas. lxxxi⸗ D.

„ Afrecho- xci.R· cxvi · F. B.

Afflicuo. cxxviii. F.

Agricult᷑a.lxix · oo· vᷣ. lxxx. L. cxxxiiüi· NR

Nacritas.lxviiiee· ᷣ. cxxviii . NR.
Alee ludꝰ.cxlviii. C. lxxiii · M. cxlvi-R.
Mienũ.lxxiiii.E. v. lxxi·E. v. cxvi.M.
cxxxiii.E. dxxvu.DP.

Alchimia · clxxvi Q-
Kmãs vir vel mulier . xix · 36. lxxi. ac.

v. lxxi· D. v. dd· v· lxxv · ee · v. qq· vᷣ. cl⸗
xxvii · Q· clvxxxi · V. clxxxvii·h cxcu⸗D

cxcuiimm. cxcvi. N. O· cxevi · ff. G.

Amare quoſ dẽmus.lxxxii · L. (cxvn ·
Kma vel odi apte · lxxxiiii · E· pᷣmo·
Quid ſit amare . lxxxv. G.
Qui amat · cxxxiii · R· cxlv. F. clxxvi⸗·A·
Ambaſiatoꝛxcvi· C.· cxxxvi· aa.

Kmbitio · lxxix · L. clxxxix · ac.

Rmicicia. lxxix · do · lxxxii· S V. lxxxiii · R

BQ.D.G·M. L.p totũ libꝛũ . lxxxiii:.D.
Eſecũdo.M.RK · L-M. N. lxxxv. .· D·.

lxxxix ·· xxci·L. xcii · bb. xciiii.N. xcv
B. xcviB. xcvi ·V. cxlii.F. clii.E. M.
Q· clv· R. clxxiiii · clxxviii. R. clxxx. E
Kmicus · lxxviii · · lxxxii.E. lxxxii.E.
lxxxiiii·E. .B. P. lxxxv. B. cxlv. Y. cxl
viii · Q· V..cxlix · · xxvi· C. clxxix. C
V. clvxxiii · ee clxxxiũi · nn · clxxxix. bb.
ab · af · cxc·MQ. cxci:Q. cxciũ:G. cxc⸗
iii · pp · cxcvi:R·T. cxcvi⸗B. ccxx. B.
miea · chexxini. f. cxci · bb.
Kmicꝰ vnicꝰ ⁊ fidel. lxxiii · ii · P clxxiiii · M

Kmici ĩcogniti niſi ꝑ famã · clxxiiii. L.

Kmicꝰ ĩ fidelis · lx · Q· v. xciiii · D· clxix ·
T. cxcii .Q· cxciii.S.
AKmiſſio tꝑis · clxvii.M.
AKmiſſio pecunie · clxvii · C.
Kmiſſio lingue· clxvi·R.
Kmoꝛ ſiue amatoꝛ· lxix · C. B. lxvii· ak. v 6.
at · V. lxix · M·v· ff· v.· xx · v. lxxii. ſſ. v. ae ·
lxxii · Q· v. clxxvE. lxxiiii·M.ᷣe.v.·
cxxv · Q· lyxv· R. B. vᷣ. xci·.Q. cxlvni. E.
clxxvii · bb · ee. clxxviii· D.M. elrri⸗ B.
clxxix · T. clxxx · CG. clxxx·. S. clxxxi. B. c⸗
lxxxiii · ·. lxxxii · C. lrtrrei †. ff. mm·

clvxxviii. B. clxxxix. Q.M. D. clxxxix· ag ·

exc· R. N.ee. cxci. B. cxci. T. cxciii · Ul⸗
cxcvi· B. ccii. N cciii · ee.

AXmoꝛ cõiugalis · cxlii · E·
Kmoꝛ parentũ ĩ liberos: crliii. M.

Kmoꝛ ſtultꝰ. clxxxiii O. an⸗ C.

AIngeli · ciiüi · G· ccxxvii M.

cxxvi.T. R. cxxxii⸗B.

KFnime ĩmoꝛtalitaslxxxvii.¶. cxvii. B

cxviii · D. cxxiiii/ A ch·E· cxxxviii· M.-
Knimus lxvii ·R · v· lxxix · P· lxxx· N-
lxxxviii. . lyxxxix · M. xc·M. xciii N.
cxxvi .D. cxxvii/Q. cxxxi :D cxxxvi.

dyxxvii · Z. clxxviii· R· clxxvii· R. chxxx

ff. dxxxiiii.ii · bb · clxxxv. S. clyxxxvi · cc
dyxxxvii· L. clxxxviii · E· clxxxix· L. cxc·
Q.· cxcvi . ·
Fnimi diſcoꝛdia · clxvii · Cclxxxviii· E-
Kntichꝛiſtꝰ. cxx· B·. D.
Kntiquitas · xcii · Q· c lxxxvii · Rk.

Knnus .lxix · M. v· lxxi · qq· v. lxxiii· Rk.

v. lxxiiii · q vᷣ. lxxvi· cii· C· M cxciii
Knulꝰ. lxxi · V. vᷣ. lxxiiii · ac · v· cc· ff ¶ g
pparatꝰ magniſici · lxxviii· L· cxxxii.Q.
Appetitio alicuiꝰ rei · xcii· S. M
pta ⁊ feneſtrata debẽt eẽ hoĩm pectoꝛa
cxxxiiii · B. l
Rpes imitemur · lxix · ac · · cxxvii · .
que ⁊ignis cõtrarietas · cii.
Rque ⁊ ignis ĩterdictũ · cii · R·
Kra.dvxxxi. L·
Krbitriũ· dxxx·. P. ·
Krboꝛ.lxix.· M.vᷣ· cxxxv· M.
Frgentum . clxxxi ·mm· cxciii· L.
Frgumentüũ · xci.Q.· xcix· R· ci. D.
Krithmetica.ccvi · E.
Frma. lxvii · gg · v · lxviii · ai · v · cxxxv · ll·
cci .L.vᷣ. clxxvi .M.
Krrogatiua · cvi· ·

Krs.lxxiii· bn.vᷣ. lxxiii. C· v·

Frs poetica · clxxxxv · ·
Kruſpices· clxxvi⸗D.
Kſſẽtatio ſiue adulatio · lxxxiii · Q · lxxxv
Q. ʒxcii · Z· cxciii · C·

Kſſequi qð nõ queas ne q̃ras · lxxix · ·

Kſtrologia · ciii · Q¶ cxlvii· R · ccvi· E·
Kſcenſio domini · cxi · N·T·
Kuaricia.lxvii ·oo · v · lxxi · C· v. lxxxi · R
lyxxxvi · F. xci · S. xcii · hh ·· xciiii · R· ci ·
G. cexxxv· ff. cxlvii· Q. clxix · . clxxx⸗
ii. oo · . ccx · C. D.
Kuarus.cxlix ·LH· cliiii··
Kucupium · clxxii S
Kudacia.lxviũ · Mvᷣ. cxlvi.Lcvxxxv.M
dxxxvi · dd · pp · exc· T.
Kuditus·clxvi. T. clxxxvi.T.
Kura · lxvii · ſſ. vᷣ. lxix · ab · v ·

Rures · xvü· E. cxriüi· .

Kuroꝛa. lxvii. ae · V·

Kurũ . clxxiii · O. clxxꝛv. E· clxxxviii. ll.
cxcii · vv. cxciii · hh · · ccxix· R. .
FKues. lxxiiii · a · v · cxxx · ·

Kutoꝛitaſ.clxxxiiii ·/N.
Kutoꝛitas vetuſtatis ·ci. E·
Kutoꝛ ſacrificiorum c·Q·
Kutoꝛ vanitatumc·. B. H
Kuxilii ĩploꝛatio · clxxx· · clxxxii· cc · cl⸗
xxxvi · T. · clxxxviii · O. cxcv· VP· ecxcri · D
Tabula ꝓpꝛioꝛum nominuüü.·
Bathocles figuli filius· clvi · ·
Actius poeta · cxl · V.
Kdꝛianus imꝑatoꝛ· clix · R.
Xdulphs comes imꝑatoꝛ · clxiii ·
Kdã ⁊ euacxi ·E· cin.C. R. cxi· C. M
Kediles · cxv· . Keus rex · clvii · Q·
Kffricanꝰ ſuꝑioꝛ · cxli · O· cxliiu.M.
Kgalus ſophius:cxlv. Q·
Kgatocles rex · cxlvi · QO.
Kgeſilaus rex · clvii · D.
Kgrigentinꝰ gillia · cxlii · N
Albertꝰ dux auſtrie imꝑatoꝛ:clxii · aa ·
Aceſtides poeta:cxl · Y.

Klcibiades phᷣus ⁊ poeta ·cxx xvii·. c
xxix · P. dvu ·. E. . GR

Klexander magnꝰ rex· cxlvi· Q clvi: N
Klexander ex xpᷣianiſſima muliere mãmi
nea imꝑatoꝛ clx·M
Knaxamenes · exviii·M
Rnulcar dux · cxxxvii· D.
macreons · cxlvi · O·
Knacharſus cxlv BZ (xlix. N ccxxi · .
Knaxagoꝛas phᷣus · xcviii· R· cxluii/ X& c⸗
Knaxarſis phus· cxlviü · bb·

Knaximander phᷣus:cxlviii· aa ·
Knaſtaſius ĩ grecia imꝑatoꝛ · clxii· R.
Knaſtaſius ſecũdus clxii ·. QO.

Knibal maximus · cxlvi · V. ccxv· B.
Knatalcidas · cvi·p.
Kntigonus rex · cvii · · ccxiui · R·
Kntiochus rex · cxli · HDcxxxix· ·
Kntiochus adoleſcẽs:cxlii.·M.
Kntiochus tercius· clvii · O·
Kntiſtines · xcviii ·D.·
Kntipater poeta · cxxxvii·N. clvii · B.
Knthonius pius imꝑatoꝛ · clix ·S.
Knthonius verus imꝑatoꝛ · clix·T.
Knthoniꝰ comodꝰ imꝑatoꝛ.clx·A.
Appius claudius · cxlv · ·

Appollo.ccvi. L. xcix. R.
Apuleius.cli.M.
Archelaus.clvi· L.
Krchadius imꝑatoꝛ:clxi ·..
Kriſuppus philoſ. ophus · cl. ·
Rriſtoteles Phus. rxcviii · . cxlv.P. cdli-
· ccvii:Q. ccxiii⸗D.
Krnulphus ex karoloꝛũ ꝓgenie imꝑatoꝛ
a pediculis roſus.clyii · ee ·
Artaxerxes rex . clvi · D. ccxxix-C·
Kſpaſia mulier ccxxviii. RN.
Nulius cxlii. Q.
Xtbalus rex· cxliii · O.
Kuguſtꝰ ceſar. cix N. D. ccxiii⸗Q.
Ruguſtinꝰ. ccvi.D. ccxxvi· M. ccxxviü ·
Ruianus·lxxii. be . D.
Kur elianꝰ ex Barbaris natꝰ romanoꝛum
atoꝛ; clx. R.

Fchus. lxix · nn. v. clxiiii· E.
Baliſta clxxvi.N. cxcix.D.

quitur clv·.R.
Baptiſ mua chꝛiſti · cxi · R·

Beatꝰ eſt qui ẽ aptus totꝰ ex ſe eſe . lxxvi ·

M. xc. M. N-Q.
Bellũ.lxvii.hh.pᷣ. lxpꝛiii.akvᷣ. lxxix · M.
lxxxiiui:L. xcii. B. cxxxiii· O· cxxxiiii · S
cxxxv · V. cxxxvi. B. S ZS'cc· cxxxviii.T. R.
chxv· . clxviii. R. elxxiiii· M. clxxvi. O.
cci·R· ’l. v. .ccii⸗ X. B. ecxx· B.
Benefacere · lxxiii.· R. v. cxvi⸗G. . cl. R.
cxc· G.
Beneſicium·clxxvii · G. lxxviii.L. lxxv⸗
iii · . cxcii·. Q· clxxxv.nn· clxxxix · dd·
cxc·te cxcvi-L. cxcvii.U.
Beneficia allis collataclxxvi.R. charv⸗
Beneſicẽtia.lxxviii.T. (ui · aa
Bñuolẽtia· clxxvii·E. cxcvii:aa: cxcvi.¶
Penignitas.clyxxix. HM. clyxxxiiii.X
Bibere. lxxi · pp · ÿ. clxxxviii. kk.
Blandicie: lxxii. T. v. lxxim.bk v. lyxx. p.
v. cxci · R. cxcii: aa· cci· L.

Bona hoĩs.lxxiiiirr·vᷣ· lxix V. vᷣ. cxcvii

R· clxxvnG. C. xc. O. xcv. cc. cxv. G
clxxriii: aa: cxxv · A. clxxvii · J₰ clrprvii
N. cxcvii.ee. ccii· ff.
Bonus. lxxxii.R. lxxv·M. xc.D. xciii.
dd· cxxxiii aa. cl. A. cxc.B. cxcii. L.
Bꝛeuitas·lxxuii.V. vᷣ. lxxxv· E.
Bruta animalia· cxxi · O. P.·

Balbutiẽs natura rerum plus lo

e B ppꝛia nomina-
Kmberga ciuitas · ccxvii ·
Bartolus·ccxxvi ·D.
Barbaruſſa dux ſueuie clxiii · R·
Baſſianuſ imꝑatoꝛ · elx..
Berẽgarii quattuoꝛ ĩ italia imꝑauerunt·

clxii · pꝛimꝰ. · ſcs. Bterd.l q̃rtus·E

EBias ph;ᷣus. exlviii. M.cxlv. Y.
Boetius.ccxxvi·.M/R⸗
Bꝛaſidasclvi.P.
¶ De Qautoꝛitates·

Knes· xix · bb· v. lxxv. L. . cxxx

iii . R. cxxxv.S. clxxxvii. .

cxxx· X·
Qapitolium · c · E.
Carecrti, B. Qxxxix · O-
Caluus.lxxiiioo · v·
QCaptiuus · lxxxiii · l. v · cxvi · C.· cxciiüi⸗ F.
clxxxvi. L·

Carcer ·. clxvii · R· clyxxvi⸗ T- cxcv. S. ca⸗

xcvui · ff.

Caſtigatio. lxxix· N. diüi . cxciii ·D.

QCaſuitas rara.lxxi·ai · v.
Caſus · lxvii · af. v·
Oecita s· clxvi. . exxxiiii · R-
Celeritas· cxxxi.·.
Celeſtia· cvi · A· cxxxvii:C.
Celum c·O. cxlvii · G- cliiii · L.

Cena. lxx R · v. lxxiii · xx · ab . v· lxxv · ah.

vi cxxvuii. E. cxxxvui · S. exxx · cc · cxc
iui . R. clxxxv · cc ·
Cenſoꝛia· cxxxvii·V.
Cẽſus·lxxuce·vᷣ. lxxiiii ah.v. vw. G.
QCerimonie . cxxxvi.ll ·
Ceruus · lxvin · rr· · lxxxix · V.
QOertum · lxxi · pp ·
Chanaan terra ſiue chananei · ciiii. B.

Oriſtus ·cvii · D.G·E. C.· cviii · C. cxii ·

N. ʒcxxxiii · · cxiui⸗ Q.
Chꝛiſti ĩcarnatio · cvii · O·
Chꝛiſti natiuitas · cvii · F. cxi · L·
Cbriſti aduentus · cxx · Q-
Aduentus in die palmarum . cxi . S.
Cbꝛiſti paſſio · cix · E·
Accuſatur · cx · .
Traditur · cx · O.

Siletcx- M

Potatur · cx · T.
QCoꝛonatur · cx · R.
Cxelamat· cx·N.

Dantus· lxvii · bb · v · lxxiiii · a · v·

R
D 4
D
*
4

. W 5
S

—

Muditur. cxi. O.
Crucifigitur · cxii · D·
Kffixus·cx·M·

Captiuatur · cxii · B Flagellatur · cx· E·

Chꝛi ſti moꝛs · cx ·L· cxii · A·
Chꝛiſtus cuſtodit᷑ ĩ ſepulchꝛo · cx · O.
Chꝛiſti reſurrectio · cxi · . cxii · ·
Chꝛiſti aſcenſio·cxii·N.T.
Obſti circumciſio· cx· B.
Oia q̃ chꝛiſtꝰ paſſus ẽ ſigĩficatõʒ magnã
habẽt · cxii · O· ⁊ cõſequẽter bᷣm oꝛdinẽ
De baptiſmo chꝛiſii · cxi · R. cix· Q·
Chꝛiſti miracula ĩ eius baptiſmo ·cxi·R·
Item in eius moꝛte.cx · N. cxii··
boꝛee · lxvii · bb · v · clxxii·R. cci·R·
Cwus · cxxvii.Q· xxix·O.

Circumſtantie · xcii· T. clxxxiii ·hy·

Ciuis lxx · O· v. lxxxi ·V lxxxii· cxxxii· T

Ciuitas.lxxxi · Q. xcvi:H.M. cxxxiiii / R.

cxci · R. ccxvii ·
Clades ſiue calamitas · lxvii· kk.vᷣ· cxcix·
Qlamoꝛ · lxviii · C· v· (vd.
Qlaritas.lxxxi.B. cxl.E. ”YMU
Claſſis inſtructa · xxvi · L·

¶ lementia · cxli · O· .
Clericus ·ci · M. cxcviii ·i ·
Qlientes · cxcx ·E·

Cogitatio · lxxx · E. clxxix.· Z· chxxxii·S.

Coloꝛi ne credas·lxix :N· v.

Columbe · clxxiiii · L.

QConatus · cxxxi·R.
Commendatio · lxxiii · be · v. lxxv tt v
cxxxii O· clxxix · V· chlxxx ·oo · clxxxi · L·
ccxxix· E-.CIC.
Cõmemoꝛatõ bñficii.lxxvii · Ecxcvii · l
Cõmodum clxxx · L· clxxxiii · vp.
Cõmune · lxxvii · · clvxxxix · R ·
Cõmatio dxxx·B.V clxxxii.C. ff. clxxx
ni · P. cxcii ·. L· cxcv · O. cxcvii. C.R.
Compaſſio · clxxxi·nn· clxxxii·.

Cõparatio ·. lxix · L· v· xcii· ll. xciii · O·

QCompoſitio · chxxxv · tt ·
Conceptionis membꝛa · cxxiii· C.·
Conceptus·cxxiiii · N
Confeſſio criminum.cxcvii · pp · cc·L·
Confidentia · cxxxvi · R· cxcv· E·

Coniugium . lxvi:D.v· clxx·D clxxv·⸗

Coniunʒ · caiü · dd · (V. N.

Cõq̃ſtio· clxxix · M. cxxxvii·V· cxcix.M.

Conſtantia · lxxx · O· cxl:cc·
Qõſuetudo · lxxxix· Q. cxxix · Qclvxxxi·E

Cõſilium.lxviii·ai· v.· xci·· cxlvii ·N.
cxxxv.L. cxxxvi⸗.C· V. cxlv· .· cxl
viii · Q. cxlvii · D. clyxvii· gg· clxxviii;
L. clxxix. D. E. bb. clxxyil. dyxxxii,
clxxxiii ·. M. clxxxv · ii· clxxxviii· R cxcii ·
Ycxciii. D cxcv· T cxcv· Ph cxcvii · ff
Conſcius· lxx ·E·vᷣ · lxxv· ad · v · lxxiii: V.
v̈. cxxxvi·Q·. clxxxix · L·
Conſpiratoꝛes · cxxxvi · S·
Conſolatio lxvi · Lv · lxxv· qq· vᷣ. xxx ·
ix · · clvxx · dd · clxxxiii:R· clxxxv · pp·
Contemptꝰ.lxxx · · lxxxi· M. clxix·NI-
Continentia · cxli · HP. clxxvii.Nl.
Contumelia.clxxix · nn · clxxx·C· clxxxi ·
F. clxxxv · d ·
Conuiuiim. lxviü · nn · v · vv · v · lxxxvi · D
cxxvii.· cxxviii·M. O cxxxvii· V· clii⸗
B· dxxii.cdxxxi · Vcxcii · Pcxc · bb
Coꝛ·lxviii · H·Q.vᷣ · cxcii · pyp ·
Coꝛpus ·lxxiii· Av. xciii · N. cxxxii· B.
Coꝛpoꝛis bo na · clxxii · · R· NOQO. H.vide
multa per oꝛinem; .—.
Coꝛꝑis mala · clxvi · · vide mlca ꝑ oꝛdinẽ
Coꝛrectio · lxxiiii·ff· v ·
Coꝛuus albus·lxxi · D.vᷣ·
COreatio oĩm a deo · cxi ·· cii· D.G· B·
cii / N. B. CG.· cxxxiii.·

Crimina.lxxi · · v. lxxiii.ak· v · cxci ·. ¶.

Crudelitas · lxxxii · E. cxxv·O· cxlci · ꝓP.
Qulpa·lxxiiii· E· v. xcii·· clxxviii·.B·
clxxxv. T. clxxxvi · L·ee · clxxxviii · pꝓp ·
cxciii · O.
Cultus diuinus ·cxiiii · N. ccix · E· J
Cupiditas · lxxiii · bi · v · lxxviii · . lyxix.
E.CG.·. xci. G· xcv· L. cxii· R. cxxxvi ·
L. cxlvi.DP. clyxxxvi · Q· cxc · dd ·
Qupido:lxxi.Q· ·

Qupido deus amoꝛis · clxv· D.

Colonia ⁊ comitia · clxv · cc ·
QCur credimus chꝛſtum deũ eſſe · cxiii· Q.
Qura.lxviii·? ·v ·aq· v · Lxxiii · ar · v · cxvꝛ ·
R· clyxxxiiii · P· cxcvi· : cciii · T·
cxxvii ·D.
Curſus · cxcii ·C· cxcvi · H. clxxxviii · ·
Qurioſus · clxxxix·33·
Quſtos vxoꝛs · lxx · bb · ᷣ ·
De Q nomina pꝛopꝛia
Kmillus cenſoꝛ cxxxix·A·
Carus medio laũ:impatoꝛ:clx·V.
Qato marcꝰ poꝛoeꝰ poeta clui·D ccxi. D

QOato ſenioꝛ · ccxiii:M· viu. C·

Qato ſuperioꝛ·l· L.
Cecilius metellus ęlviii. XE.
Qelius Valerius· cxliii· R·.

Oentona mulier · ccxxvi·R·

QOenſe oꝛes · clx v. S.

QOenturiones · clxx. dd. .

Ceſar auguſtus· clix · . D. cxiiii· .
Chabꝛiasclvii·M.

Charilaus rex· clvii.N.⸗
Chilon philo ſophus· cxlviii · .
Cicero oꝛatoꝛ·c Q cxv. E. clii-N. d
vin ·:L. ccvi:Q.H· ccxv· R. E. ccxv. Q.

ccxxiii · D. ccxxvii: N.

Cipꝛianus oꝛatoꝛccxxniii. B
Cirrhus rex ·ccxiiii· B.

Uaudianus poeta · clv· O.
Qaudiꝰ unꝑatoꝛ: clix. C. C(clx. Q.
Uaudiꝰ ſcðs imꝑatoꝛ q̃ gothos deuicit.
Oleantes · xcviii·W. ccvii· C.

learchus dux.· cxxxviü· Q.

Oleomenes· elvii. T.

QOlodius puleer.cxl.M. (clxii. B.

Qonradꝰ alamanꝰ dux ſaxonũ imꝑatoꝛ·⸗

Qonradus pꝛimꝰ ey gente franconũ dux

Conradꝰ ſcdᷣs impatoꝛ paſſagium fecit·
QConradꝰ filius friderici ſecũdi ducis ſue
Conſules· chv. L.· (uie · clxi ii ·
Qonſtãs ⁊ cõſtantius ĩpꝑatoꝛes.clxi.D.G.
Cõſtãtiꝰ nobiliſ romanoꝛũ ĩꝑatoꝛ ·clxi·
Conſtantinus magnꝰ imperatoꝛ · clxi· Q.
ccxviii·⸗B. (ratoꝛ· clxii.·
Conſtantinꝰ cũ fre crudelis raptoꝛ impe
Conſtantinꝰ q̃rtꝰ vir katholicus impera
toꝛ · clxii · R·
Conſtantinꝰ quintꝰ magicis artibus va
cans imꝑatoꝛchii · L.
Conſtãtinus ſextꝰ:⁊ tũc ĩperiũ tranſiuit
ad francos clxii · .
Coꝛnelius gallus.cxlvii.R.
Qoꝛnelia muler · ccxxvii· S.
QOraſſus anthonius.ccvi·.
Qrates philoſophus·cxlix·O.
Cretenſes · cxlvi·N¶. Criſpus·ccxxi· C.
Qurtius adoleſcens ·cxliii ·.D·
Qurtius ruffus · cxxxiiii.C·
Qupido deus amoꝛis·dxv.D.
Colonia ⁊ comitia. chv· co·
De Dautoꝛitates:
Amnare cxxx. N.
Damnũ.lxxi ·X.v. lxxiiii· P. vᷣ.

clxvii · O. (xciii · l · clyxxyix · cc · cye

viii · pp ·

Deceptio · xc.O. clxxxvii . S· cciü · B· v·

Decertatio ·lxxviii.P.
De dedecoꝛe aduenticio dxix . R.
Defenſio pupilloꝛũ ⁊ viduarũ · lxxii· R·vᷣ.
cxvi· R.
Defoꝛmitas coꝛpꝑis · clxvi· .·
Degeneratio a claris ꝑentibꝰ.cxil.R.
Dementia · ccxvi · B.
Dentes·lxxiii ·3· vᷣ.· cxxii· L. clxvi. C.
Deſuetudo.cxcvii.cc·
Decime · xix · kk.
Dei cultus ⁊ dei ſacrificium.cxxxi·R·.
Dei donum · exxi · I.
Dei ira ⁊ gratia · cxxiiii· B
Dei ſiue dii · lxvii · S·aa · v · lxxx · N. xcix·
E. G.M.G.R. cxxvii. †. cxcii.kk.
Deliberatio · lxxix · cc ·
Delictum · clxxxiii · V. clvxxxviii · oo.
Deridere · lxxi · ff · · clxxix · ee · dyxxx · Q.
clxxxvi · . clxxxviii · ff. 2
Deſpicere · lxxiii · bf· v ·
Deſperatio · cxxxv ·ii ·
DHemones · ciiii.E· C..
Depoſitum · lxxxii.O.
Deus ſiue diuina potẽtia lxix..vᷣ.kk.vᷣ.
lxxiiii.c.v.· bxxx · R. lxxxviii.E. T. xcv.
M. xcvi.Q. xcvii· · R. xcviii.R. B. O.
DG.E. G. L.O. Q. R. S. T. xcix. R. B.
Q.D. G. c. M. N. ci. M. cin. R. cvii.
RB. QC. D. G. G- cix. R. B. D. G. cxii. C.
cxiii.Q. cxxi ·. Q. cxxv.B. cxxvi. G.M.
cxxix.N. cxxxi.B. G.R. cxxxii.R.P.
cxxxiii · D.Y. cxlv.M. cxlvii. C. cli. R.
clxxxvii . V· cxciii· aa.
Dicendi copia · xcii · F. :
Dẽa pulcra ⁊ moꝛalia · lxxiii · bg · vᷣ. cciii.
bb. v. cvi.E. exxvii· L. cxxix· T cxxx.
cc· cxlvii·S. cli.E.R. cliii R.
Dictatoꝛes·clxv·M.
Dicta aut facta libere · cxliiii.D.

Didta aut facta grauiter · cxliiii· M.

Dicta aut facta ſapienter · cxlv ·D.
Dicta aut facta vafre · cxlv· S.
Dicta aut facta aſtute · cxlv · X.

Dicts aut facta · impꝛobe· cxlvii· E.

Diffamare ſiue detrahere · lxxxi · V cxlii ·
ER· ccxxx · B.
Dies letus · lxvii · ap · · lxxiii·Rkv· clyxx
rvi . lxxv· k. v.· cii H. clxxviii· Z·

Tʒ—rʒT—

— . —

clxxxiiimm · exci · Z · cxci · .· cxciiii· aa ·
cxcev · E· cxcx · O..
Diues ſiue diuitie · lxxi M.. lrxiüial.

lxxviii · R · lxxxiui · M· lxxxviii · B. cxxix
L-M. cxli. Q· cxlix · O· du. · clxxiiii ·

N. clxxxviii · dd · cxcii · O· ccxxii:M.

Duatio · ccii ·D.· (clxxxv. C.
Dilectio · lxxxiũ · R · xcv · · clxxvü · bb ·
Diligentia · xciii· D. (clxxxii: L.
Difncile · Qxxxi.ii.
Ditffinitio · lxxriii· B.
Diffidẽs. chexxviü· N.

Diſputatio · cvii.N. xc· R.
Dimicandi arscxxxviii · XR.
Diſſimulatio·cxxxv. vv.

DHiſcipulꝰ bonꝰ ſů mals. cxi G: chir. S

clxxv · F. cxcii ·qq·
Diſcoꝛdia ſiue lites · cxxxiii. N cxcii · .
Diſplicentia de ſe · clxxxii · P.
Diſtãtia inter ꝓhᷣos ⁊ oꝛatoꝛes · xcvi. B.
Diluuium · cii.·D.L. cxi.R.
Diuturnum·lxxxvi.L· lyxxxix · V.·
Doctrĩa de hoĩbꝰ doctis:de diſcẽ: diſci
Flma lxvii· an· v· lxviii · ao · ṽ · lxxi · gg·
v. lxxix · V.· xciii· R ci; E. cvi-R lxxx
ix. D. xcv.R· cxiii.Q· eæxx · V cxxxiiii ·
Q·.E·. clxxrii · pp · cxl · O. cxlviii· D.
xciu:·Q. c.·R.
Dñs bonꝰ ſiue malus-lxix · I.5. lxxiii ·
cc·v· xix. O. clxxv. Y·.
Doloꝛ. lxvii . ll · v. lxxiiii.H.vᷣ· Q.. lyxv.
cc·v. lxxxix ·· T· cxxxv· B · clxvi.
ccii.R.kk. ..
Dolus malus.·clxix. H. clxxxvii. Q.
Dos opima. clxxv· G. chrvieq clxxx
vii · gg· cexxii · T.
Domus lxviii. do v. lxxiüii. ag · v. cxxx.
R. cxcii.ii. cxcii· D. exciiii. nn.
Donũᷣ ſiue donatio . lxxiiii.ak.vᷣ · lxxv· ee·
v. dd. v. gg· v. cliii. O. clxxix aa. clxxx
Dubiꝰ.lxix.mm ·vᷣ. xxvi · ( vii. HM
Dux · cxxix. · cxxxv· V.

¶ De D. Pꝛopꝛia nomina.
imari regio · ccw· in · ii · columna ·
Damonidas clvii · .

Damon pitagoꝛicus· cxlii· L.
Darius rex perſarum . clvi:R.
Detius de pannonia imperatoꝛ. clx. M.
Deiotarus rex · cxxxvi ·. O.
Demas pᷣs·cli ·O. Demacles cxlv C.
NHemetnus phalerius· clvii· L·

Demoſtlenes oꝛatoꝛ. cl·M·

Dioclecianus ex dalmatia impatordlr. *

Diogenes ph̊us:cl.M.
Dyoniſiꝰ ſiracuſanus tyr annus . clvi:
cxxxvi · nn ·
Dion q̃ dioniſiũᷣ exegit ex tirãnide clvi · R
Domitianꝰ ĩpatoꝛ filiꝰ veſpaſiani ·clix · O
Dyana · clxiii.·.
Diuus Tulius ceſar· cxxxix· R
¶ De autoꝛitates Axxxviii. nn⸗
Brietas · cxlviii . T† · cxcvi · bb·
Eccleſia katholica.cxiii·.
Edium magnificentia· chriü. V.
Educatio pueroꝛumcxxviii · C.·

ESOgtudo ⸗ xc. elxxvii. ff. clxvi · Q cirxx

. clxxxii. aa. clxxxiiii · E. cxvi. R·
Elementũ ·ciii·M Glie miſſiocxx. A.
Gloqntia · lxxxix ·.¶xci.· xci .D cxlvi.
Gloqntie ðfectꝰ.clxvi ·O· M. ccrui · ¶
Emulus clxxix · P. cexxx· B.
Enigmata · cxlix · D· · ſequentibus:
Gpigola; cxciii · tt · ¶ Epiſcopuſ·(lxv· R·
Equus · cxxxi ·· cxxxv. R· clxxiii · R·.
Equitas · lxxix · Q· cxii.· E. Qlix· ſſ v·
Grroꝛ.lxxiii ·H·v cxvi·· cxxxvii · E.

cxxxi.Q· cci · T· v ·

Grumne · cci · · v · Eſe ca· cxciiii · F·
Stas. lxix · ee · v· lxvini · ap · v · lyix· R· v ·
lxxi ·ak· v. lxxiiii · q· v · lxxxv·M.O· lxxx
vi ·C ·M.:. lxxxvii · O· clxxii · h clxxvii;
aa · clxxx · bb. cxcii · ce · pp · cxciii: E. L
cxciii · · cxev· R·
Ethica · ccxi · · Exaltatio cxc.ce·
Exclamatio · xi R. clxxxii · qq · cx. M.
clxxx· R·.
Ercuſatio ci. R xcii · cc· dd · cxl. M. clxx
ix· G. clxxx· C. N. clxxxidd· clxxxiiM.
clxxxiii.E· clxxxviii · nn·
Exẽplũ · xcvii · B. clxxriii Q: clxrriiic
Exequie · cxxxviii· E·
Exercitatio lxxxv O xcii· . xciii·O.
Gxercitꝰ cxxxvi.E clxxvi:.M clxxxvi· mm

Epyboꝛtatio ad bonumcxxi· B. cxxv. O

cxxxix·.D·. cxci ·.N· ccxi :B. ccxxx· B.
Exilium · clxviii · B. (ccu-M. :
ESxitus · lxxi ·R·v · cxxxv· kh cxcix · do.⸗
Expectatio amici · clxxvi. C.
Expectatõ tempoꝛũ melton elvi vi⸗M.
GExpectatio hereditatis:clxxvi:B.
Externos qui negligit · lxxxii.R.
Qui obſcure exponit cxxviii· R.

rultatio·xc· E.

WDe GHnomina pꝛopꝛia
Ciatus metellus· cxlin· E
Eleobolus philoſophus·cxlviii· 1F:

Emilius lepidus puer· cxxnx·O.
Ennius · ccxxiii · E.
Golus deus ꝛ rex ventoꝛũ clxv. T.
Epaminondas imperatoꝛ · clvii · 35.
Gpicurus philoſophus:cli.H
Epimenides philoſophuſ.cxlix. B.
Eracliꝰ Imꝑatoꝛ tꝑe Machometi ·clxii·
Eſiodus poeta · ccx · B·
Eſculapius · ccvi·M. cl.R.

Eſe opus poeta · exlix · R· =
Etruſci · cxlvi·V. (l. L..
Guripides poeta ·exl· · ·cxlvis M·
De E autoꝛitates·

Abule · xcix·L. cxxvi.E. . M.

ccxxix· B

Eactalxxv · af. v · lxxviii · VH. cvi⸗B. cxl

iiii · D.E cxlv · D.S F. cxlvii · E cxc ·Q
Eacies·lxx · S·v ·gg · bH.

Eacilitas· clxxxii · bh. cxcviüaa. air

ccxxiii · B.
Eacinus · clxxix · bb· crciib cxciin l. .
cxcvi · ee ·

Eacũdia · lxxi · · v· lxxiiit C.os. crcvi G

Eallacia.clxxviii · Q·HN. ccii ·ff. v.

Ealſum ⁊ veruʒc·V. ci⸗D. lrvii· F.

clxxix · Q.
HFama · lxvii · aq· v· lwül o.. lrridd.

v. lxxiii. F·v v · xcii · bb· xxii· G clrnii ·

D.. ccii·R-
Eamiliaritas. lxxx· X. clxxr E- drxxr. I.

Famuloꝛũ mititudo · clxxui · Lclxxxiii.ll.

Eaſuigium · lxvii·Q·vᷣ· cxxxviii.M.
Eata. lxvii · ac · v. lxxviii · xx · v · lxxi. R· v.
cxcvii·V. ccii: L. hh. vpb. cciii · hh·
Eatuus:clxxx·A.
Eauitoꝛ·clxxxvikkll.
Eebꝛes · clxvi. D.
Eedus.ccii· P. v· ccxiiii ·R·

Eelix·lxix · pp · vᷣ. lxxiu · an · ?· lxxv l.5.

cxxiiii·D. cxlvii · P·
Felicitas.lxix · ae · v cxlv. B. clxxv. dd.
clxxx· S. clyxxxvii · ſi. cxciii · tt · cxcvü ·
· cciii ·V.vᷣ.
Felcxi:· H. cxxx. bb.
PEemine lxviu K. 3 . xix · pv· v. lxx ·
co ·v· lxxi · P. v · lxxv. ii · * arwii. .

clyxxi · · clxxxiii · N. cxcvii· E·

cxcv·N. ccii · vᷣi· ccxviii·/ N.B.
Eertilitas· lxxiui · dd · v·

HEeſta ſiue ferie · lxix · i:vᷣ. cxxvii· C.

Eeſuinantia · cxlvii · Q. cxcii·D.

Eides katholica cxxxiii · Tꝓ.

Fides bumana hxvu aſ · v· lxxvii R.

lxxx · P. cxliiii. O. clv· B· clxrnii: F.

Axxxvi ·.O· ccii:R· v·

Eides publica · cxliiii · M.

Eides vxoꝛea.cxlüii · N. ccxviii· Q.
Etdelislxxx ·· cxliii .O. clxxxiii b.
clxxxv.rr · clxxxvii. P· cxciii · N.
Eiducia ſui lxvi . Ev. cxl. R.
Eilius dei cvii. Q. cix. B-

Eilius·lxxiii · do · · lxxxii · M. clxxviii.

clxxxii.H.·M. clxxxiii· . ccxxviii · C·
Eulius contumax · clx · L.
Eilius qui alienꝰ inuẽtus eſt cxx. M.
Eilius amiſſusclxx. N.
Eilioꝛum oꝛtus clxxv C.
Eilii foꝛtitudo:clxxv ·.· R.
Eilius adoptiuus· clxxv·.D.
Eilia.lxxxi .O: cxlii:C: clxx · C.
Eilie foꝛma:clxxv .hql.

Eile caſtitas·clxxv· .

Eims ſ- eculi · cxi .

Einis.lxxi·pp · v· lxxv · R. lxxxvii. ·

cxii · N. ccxiiii.C.
Elama.lxxi · ſſ · v· lxp. E.v. exxx. M.
clxxxvii · ee.
Eletus · lxvii · 3· v · cciii · C v·
EHoꝛes.lyxix · E. v.
Eluuius·cxcii · ee. cxciii·V.
Eoꝛma.lxxii ·ee · ᷣ.· lxxv · vv· vᷣ. cxxii.R.

Qxxii.T. clxxvii · aa· ccii · bb· cxxxv· D.

Eoꝛmatio ·cix · E. cxxi:E
Eoꝛmica · lxx · do · v · lxxiiii · E..
Eoꝛmido · lxvi ·tt · v.

Eoꝛtitudo ſiue vir foꝛtis.lxxix· B. D. xc.

D. xciii⸗·M.D. xciui· E. xcv· P. c·E.
cxxxix · Q· cxxxv·· ccxviii·.B.
Eoꝛtũa ſeu foꝛtunatꝰ · lxvii · ad · v. lrwiüi.
xx · ae · v. lxix R. v. lxxi. Q.v. lxxiii· aa.

v. lxxiiii·k. m. vᷣ. lxxxiii. L. xcii · ii · xciii

bb. y. xciiii· · R. xcv· V cvi · F.cxxviii
R·cxxx.E. cxxxiiii. E· cxxxv. G. cxxx
iui · L. M. cxxxv · R· ggꝗ· cxxxvi.N.dd.·

cxlii. A. cxliiii· Dcxlv. R. clxv. B clxxx

R. clxxxii.B. clxxxiii · tt · clxxxiiii.V. xx.

clxxxv · HP clyxxxvi.R.V. clxxxvii· T. cxci

CG. ccii.ee.vᷣ. cci.E. N.vᷣ. cciii· C. v.

Eoꝛs.lxix·cc·vᷣ. clxxxv · R·
Eoꝛes. cxcni·V. cxcri· D. cxcmi · ·
cxcni· B. .
Erater amiſſus ·clxx· Q·
Erater diſcoꝛs.clxx· R.
Erater bonus.clxxv · S·
EFraus.lxxmi.Fk vᷣ. cxxxmi.Q cxcvii.C
Erigoꝛa · lxix · 3ʒ· B ·
Eructus·xcv ·S. cxxvii · B· cxcmi R·
Erugalitas · cii·H· cxxxxvni · C·
Eunus · lxxv · S· v · lxxxii · R · ccxx · B·
Euroꝛ lxxni·ax · · clxvi · R· cxxxni · C·
ccü · O. S. .½† ccni · Z· ·
Eurtum.dxvii · N. clxxxix · ii ·
Eutura lxxmi ·S· v · cxix · B cxxxv. T.
clxxxni · tt.·
De E·nomina ꝓpꝛia.

Abius maximus. clvni · D.
Bilippus arabus tmꝑatoꝛ · clx.· L
Eocas imperatoꝛ qui romanã eccleſiam
caput eccleſiarũ cõſtituit · clxii · E·
Eranconia patria· ccxxmi· .
Eranciſcus petrachaclix · B.
Eridericus pꝛimꝰ barbaruſſa dux ſueuie⸗

Eridericus ſecundꝰ dux ſuæuie ex Conſiã

ti a monacha natus:chni Y.
Eurie infernales clxmi: ·
De C. aut oꝛitates⸗

cxcvi · Q·
Cemme cxxxv· ce · cxxmi⸗B.
Cemitus lxvi ·/ P. vp.
Cener · clxxv · O·
Cene · cxxv. E·
Generatio · cxxxii· R·
Centiles · mi · D. cxi · Q·
Ceometria/ccvi·G.E·
QOCloꝛia.lxxmi.xv · v· ad · v. lxxix · C lyxxx·
cc· xcii · N. lxxvni . V. cxlvi · D. cxxxv⸗
gg· cxlv· R clni· D clxxv. aa · clxxix·T
Kratia ſiue gratiaruʒ relatio · xcii · · cxx
iiii · B cli·H. clxxxni · qq · dyxxxmi · gg⸗
clxxxv · bb · cxcv · ff · cxcvi ·S. cxcvii·Rk
ccvii.R. cexxmi · B· ccxxv· A· ccxxvi Q
Grãm atica:ccvi·
EGrati ſiue gratitudo · lxxmi · g · v · xcv · E.
xcvi · R· exlni · A.
Crauitas xxni · vv · v ·

5 3

Fudium · lxxxni · . v · lxxi · P· ᷣ
cxx· C. clxv.dd · clxxvni · aa-
clxxxi. M. clxxxmi ·ſſ. clxxxvi.T

ccxiii · C.

Erauedo coꝛpoꝛis · clxvi · S.
Cula · xcvi ·S· clxix · D· ccxi· K·

¶ De C nomina pꝛopꝛia
Fius marius clvni · K· cxl · Q·
Caius duellius cxl · O·
Gaius fabricius· clvni · O. cxlii· B

Caius popilius· cxlni· · .

Gaius ſulpicius gallus· cxlmi · C·

QCaius ceſar cvmM.

CGaius calligula Tmperatoꝛ: clix · E·
Calba imperatoꝛ de ſtirpe ſulpicioꝛum ·
clix · ·

Calli · cxxxvi · . cxlvi · B·

Gallus hoſtilianus Imperatoꝛclx· N

Callerius putrefactus ſe occidit impera

Calienus medicus clv · L.

QCalienus poeta mperatoꝛ:clx· D.

CGeta Cinna cenſoꝛ·cxxxix .Q·
Goꝛgias · cxxxvii · R· cxlvi · O0·
Goꝛdianus adhuc puer mꝑatoꝛ clx·R·

Gracchi · ccvi · D. .
QCGratianus Imperatoꝛ alamanos deuicit
Nbitatio anguſta · clxxi · O.
H”L Hiebꝛei · cviii · ¶·

eredit atis expectatio· chxvi · B.
FHerus·cxciii.bb clxxxvii · DL.
HMiſtoꝛia · cvii. T.

Hiſtriones. clxxiii·O.
HMomo.lxxiii.aa.v. lxxii.bd⸗vᷣ. lxxx.T.

lxxxvin · C·. xcii · gg· xciiii. M. cv. B. O
cii. M. R cxxxv.A. cxvi.B. cxxi.Q.
cxxii · E. cxxiiii · G. cxxv· A. cxxvi. L.

cxxx· R. cxxxi· E. R. cxxxii· A. cxxxiiii ·

B. C. cliii · P. clxxix · S· clxxx. P. &.
chxxxi · T· · clxxxii·kk. clxxxvi.S. ſſ ·
dxxxvii.nn · cxciiii · F cxcvii · Tclxxxii·

B; clvxxxvii. R-

MHomo malus.lxxi·aa ·v. xciiii .M· cxci.

Mominis creatio · cii · B. ciii. B. cxxv. B .
Momis foꝛmatio ⁊ habitudo · cxxxii· R.

Hloneſtas lxxviii· D lxxxii . Q.·. P. xcv. Q
MHonoꝛ·lxvii. DH.bb · v. lxix · · v. lxxxiiii

Moꝛa.lxxiiii:aa·x ſſp. “SZ
Hoſpes·lxvii ·ahv. cxcii·ſſ. cxc.aa.

Moſ pitalitas · lxxxi· L. cxvi· F.

HMoſtis ·lxxviii · R· cxxxiiü· V. cxxxv. k.
ccxv. D.
faumanitas · cxvi. ¶ cxlii· 0. amte.
ccxiiii · B. cxxiii· B.
Mumilitas cxl · E. dd. dxrriiij. R.
De M nomina ꝓpꝛia;

Enricus alamanus dux ſaxonũ m

per atoꝛclxiii·.Q¶.

HHenricus pꝛimꝰ bauarie dux Imperatoꝛ

Qanoniſatus Hatronus a ſepultus ĩ ec
cleſia regali Bambergenſi · clvii · R.
Henricus ſecundꝰ Imperatoꝛ ·clxii M.
Henricus terceiꝰ Imperatoꝛclxiii.N.
HNen ricus quartꝰ tm mperatoꝛ clni · QO.
HMenricus quintꝰ fuliꝰ Bar baruſſe Impe
ratoꝛ · clxiii · S⸗ xiiii.R
Kienricus ſextꝰ Comes de luczenburgo⸗
Mieronimus ſanctus oꝛatoꝛ· ccvii. B. cc
xxviii · B.
HMippoclides · cxxxvii· O.
Hipſicratea regina·cxlii-·
Hiero tyrannus:clvi:C·
Momerꝰ rpoeta · cxlvii · L. cxlix. ¶. crvi ·
N. ðccxxi :D. ccxxvi.NH.

Monoꝛius Imperatoꝛ a Sochys deuictus

clxi ·N·
HMoꝛatius cocles: cxxxix. S.

Mimeneus·clxvi··
De Iautoꝛitates

Xxctati o· cliii · ·

cxli -B. .
Ignauia· cxxxmi· S. dxxyix.· B.
Ignislxvii· R.vᷣ. lxxmi⸗M. vᷣ. cii. R. B
Ignis infernalis ⁊ purg atoꝛiꝰ· cxx· C·
Ignoſcere · xcii · E. clxxxi:-R. (cxx. .
Iheruſalem obſiio · cxiiY.
mago cxcv · a
Imbecillitas coꝛpoꝛis · dwi B.
Immoꝛtalitas anĩe vide ſi upꝛai in verbo
anime immoꝛtalitas·
kmperare · lxxxvi · E- lxrvii· K · xcii. R.
cxxxv· x ·
tmperatoꝛ· xcmi.T. clxv N. ccxxvi · .
Emperiũ · lxvii· M·vᷣ.O· vᷣ· ccii · l· v. clxxv
bb. cxcv · (ii. J.
Fmpꝑitꝰ.lxxix · xeni⸗S. cxxix. G. clxxx
Empare · xcii · E· clxxxvi·ii· cxcv·aa ·
Empetus · cxxxv· q ·ccii ·i ·
Imploꝛatio deoꝛũ · cxxvii gg· dxx†.
chxxxii · ce clxxxiii · E¶cxcu · cxcv· „

factꝰ rethis vbi de tabula aure⸗

cxcvi ·D.
Impotentia cxlvii. D.
Impudicus · clxxxix · 88
Incertus · clxxxv· gg·
Incendiüũ · cxxxvi · D. clxvii · C.

. Inconſtans · clxxxvi · bb.
Incolumitas xcii:L.

vncõgruentia · cxxx· B-
Incõſiderate quid faciẽs · lxxxmi · p.
Incõmoda·chxxxii · E·
Enculpatio de ſe· clxxxvni.c.

Indoct ſiue ĩſipiens · lxxv · ac · v reni

Induſtria · cxlvi· E.
Ineptie · · O. clxxix· kk.
Infa mia · clxix · · clxxxix. T. excvni. bb.
Infoꝛtunium · clxxxi ·.hp.

Infelix · clxxvii · Z· clxxix · S.(vin · oo
Infelicitas ·clxxxii · oo · clxxxni. O: cxc
Anfernus-lxvni Nv. ceitoo.
Indoles pꝛeclara·cxxxix N.è

Indulgentia. exlvni · ·
Ingrati ſiue ĩgratitudo · rnmi k. crliüi
D· chxix· V. cxcmi.G· mi-E- chxvi · O
Ingennʒ · lxxii · bb · v ·½ hxxniii· v. cxxxii-

L· dxxii Q clxxx · Z clxxxv A⸗ alrxxvii

L. clxxxix ·ac· cxcii · gg ·
Initium chxxxmi· Q·
Inhumanitas clxxvm · T·
Inimicuslxxv ·M. v. exxrmi · V. cxlvm

V. clxvni⸗D. dxxvi· S. clxxxix· Q.
Iniuria· lxxi· vᷣ. lxxvni. · N. S. cxxxiü
RB. dyxxi. S. clyxxxii ee. hh. clxxxv· N.

ccxniiM.
Innocens lyxxi. E. exxxv. E- cci S.5.
Inopia · xcnii · R· cxxxvi · .. elxvii E.
Inſidie · cli · B .
Inſania clxxxii bbę⸗
Inſtituta antiqua · cxxxvii. D.
Intemperantiaxc .
Interuallum cxcmi· Z·

Interrogatiões pulcre ⁊ quid a quibei in

terrogandum ſit . cxxvni· R. cxxix. Q. D.

cxlvii· T. i cl.E. di-Q.C. dv.V.
Inteſtia hoĩs ꝗliter foꝛmata ſint · exxiii G
Interpᷣtemur factũ ex anĩo · xcii · B.
Inuectiua in aliquẽ · ccxv · C·
Anuẽtoꝛes pᷣmeui iimard rerũclv. R

knueſtigatiocxcnii· hh ·
Inſperata · clxxxix ·.D.·
Inuidia · xcnii·M revi X P. ciii
cxxxv · do · clxix · C· E: cxc· R.

knuidi · lxxiiii ee · v⸗ cxxxx· dd· cxlii · R⸗

Iuitatio vt ad ſe veniat vl manest.lri br.

Dv. cxxxvii· S.
Fnuitus·clxxxi ·oo
focus · lxxix · TL· Axir. C. crrvirr. c⸗
xcii· M. E. T.
pocriſis· cxcviii· I. ccx. CG.
Tra dei · cxxiiii · B·
Tra lxvii· · v· lrxviüi · ac. a· . lxxi · C· ᷣ
ak· v· ab · v. lxxii· L· v· lxxx · G. cxvii· B
cxxiii · Q· cxlvi · Z· clxix · O. clxxxiiii · N
dd ; (aa. do- clxxxv-N-
kracũdia · clxxxii. D. clxxxii· pp· chyxrii:
kratus · xci·· elxxxviü.· O·
Yrriſio · clxxix · ee · clxxx· Q
krer. lyxxxvii · H.· clxviii · N. cxcvi: · cc⸗
ii. nn. v.
Iudei. lxx. G. v. cix. R. c:X. D. cri. .
Judiciũ extr emum: cxx. G.
tudicum · xcii· D. xcv. Q.
Iudex· lxxxi · G: xcii · O · R. xcv. L. xcvj
G. –. clxxxi. M. clxxxv· V. cxxv: C.: c⸗
xxxviii· L. cci. P. v. cciii· · v:
Luriſꝑitus.lxxxi:.L.· ccxxvi · D.
Tus tr iũphandi · cxxxviii R-
uſurandũ · lxxv. ff. v. lxxꝛii · Q.
Ius ſiue iuſticia · ii · C. hxpꝛi C⸗ lxxx. M
N.bb. lxxxii. B. G. xciii· O. E. cxiu.D-
E.G M. cxxvi. F. cxxxvi· B: cxliiii · R
ccu. G. ccix· A. ccxxi. M.
Tuſtus:cxuii.B. D. cxx· C.
Iuuenis.lvxxiiG. ðvᷣ. cxcii · cc · cxcii · B.
ruuentus · lxxiii · B· vᷣ. cxcix: R·:
e nomina ꝓpꝛia. .
nus pꝛiapus a alia deoꝛũ nomina
D GE-G.
Foumianꝰ de pannonia Imꝑatoꝛ clxi G
picrates cerdonis filius· clvii: C. E-
pocras: cl ·
Hocrates· lxxxv· F. exlix. V.
Julianꝰ didiꝰ ex mediolano ĩ vꝑstor clr. C
fulius celſus · cliii · L.
kulius ceſar · cxxxix· R. clix· Q.
Tuno ſaturni filia.clxiiii.R.
kunius brutus cxlv.· V.
upiter · xcix · C·
fulianus apoſtata· Imꝑatoꝛ. clxi. E.
tuſanianꝰ imꝑatoꝛ qui legeſ refoꝛmauit
gi C
kuſtinianꝰ ſecundus Impꝑatoꝛ:dxii T. O:
uſtinus maioꝛ imꝑatoꝛ clxii. B.

Tuſtinus minoꝛ imꝑatoꝛ· clxi· D.
e R nomina ꝓpꝛia·

Krolus — pamus ĩter fran

cos imꝑatoꝛ · xii · V.

Karolus ſeds dictus caluus i imperator

clxii · ec ·
Rarolus minoꝛiii· Imꝑatoꝛ clxii· do .
Rarolus quartꝰ Comes de lutʒenburgo

clriiii· B.

¶ De Lautoꝛitates
Aboꝛ · lxvii · B-v. N. O.v. lxviii .
O.5 · lxxiii.nn · v · lxxiiii · · v· O·
v. chxvii · S lxxxiiii· L. cxc. gg.

Laboꝛ impꝛobus omĩa vincit · lix ph. V⸗

Labia cxxii· R.
Tacnime irpii. 3 · . lxxi. af.s v. cxxx · C.
clxxix · O· clxxxũ · qg · clxxxiiüi · S· elyn.
kk. ccii · B. v. cxciii.ſſ. xci.VYN.
Lamentatio lxxi · af. v vᷣ. xxxii · rr·
Largitaſ lxxiiii · o · v· lxxxi M. †. clxxxi Q◻
Laycus · lxxxi·M.
Laſciuia · lxxi · ab · · lxxiii⸗ R. ö. cxciii M

Latro · lxxiii · yp · v· lxxx · bb.

Laudatio· lxviii · rr. v · lxxv. ſſ· v · xxvii ·
J. cxxx. L. clxxx · oo ·

Laus·lxix · F. v. lxxi · 3· v. lyxiii be. .

bhb· v · lxxiiii· vv · v. lxxv· mm· v. lxxriii
E. xcu.V. xcv· Q· clxxvin · T. clyxxxii·
ll .· clxxxiiii. ʒ33· clxxxvi ·S· cciui· B.
Lectus.lxx.L·S·. v.
Ledoꝛia · cxxviii · O.
Legatꝰ.cxxxvi · bb. cxxxvii:aa· cxcvii. D
Leges · xci· N· xcii·N.O.N. xcvi. G. c⸗
xlvu. X. cxlv. R· cxlix · E. chv do cæ
vi · O.
Legio · clxv. ddo
Lex · lxxxiii · M. xcii· L·O- i. cv.
C·. cxl.aa: cxlvii· aa·
Lena · clxxxvii· B· clxxxixR· G
Leno · clxxxii· dd · gg clxxxvii· hh.
ix-aa-. .
Lepida ſũ iocũda· clxxv· ab. v. cxciiii· .
Leticia · clxxvi·· lxxx · nn · clxxxi C. kk.

Qxxxiii · M. cxcviii · rr. ccii. V.

Libera hec ſunt · lxxxviii · L· V. lxxxi · R⸗
cxlii·M. cxlviii·B. clxxxvii · dd · ccxxii·N
Liberalitas· lxxviii· T· V. lxxxiR.
Libertas lxx·M. vᷣ. lxxv· P. Q. v· lxxx⸗

vii· R· xcvi: R cxc· SZ· clxxii. T cxcv · ii

Liberi ſiue nati · lxvi · al · xci ·EK· cxxvii.
D· cxxxviii· L. cxlii.M. clxxxii. .

Liberi non ſerui · n Q. lriü K-

lxxxvii· K 4
Libertini. ſchrrrix ee: r

Libii · cxxxiiii· D clii.O. clxxiii.Q¶cxx
Libido. xc· · cxvii· B. cxlvi · S. crvii.
L. cxcuii· M.
Licentia lar ga. clxxxi. R. chxxüi F·
Lingua· lxxi:N.ᷣ. lxxiiii · i · ̃ V. cxxii. M.
clxvi. R·. clxxxiii mm. clxxxvin. D. c⸗
Lira oꝛphei · ccriii. D. xxx. S.
Litere · xcv· R. cxxxvi·R. clv M. cxciii·
tt · ccix · C· cexviii · T. L
Lites:chxxix .ii.

Locutio · lxvii · yp · 3ʒ. v. lwiü. gg. v. lxx

xi-G. clxxri· S· cxciiii · i · cxvi · · cxc⸗
Locus.cxciii·kk. (vu. N-

Logica · c.D. ccvi.B.

Lucrũ.lxxxvii · i · crlviii G. lxrir Tr
Ludus ·lxviii:aa.vᷣ. cl.M. clxxii· L. M.
N. dvxix·V. clyxxvii· pp ·
Ludificatio. cxciiii · C·
Luna:cii.G. cliii · F.
Lupꝰ.lxviii ·ac· v· lxix E. v. clrrriii. N.
Lutum.cxci .S. C(Cxxxin. B.
Luxuria· cxlvi.V. .güi. B. clxix· B. &

De L nomina Ppꝛia.
4 ctantiꝰ oꝛatoꝛ · xcvii·. Q ccxxvii · B

Laercius.cxlvii.Q.
Lamachus · clvii· E.
Leo in cõſtantinopoli i imꝑatoꝛ. clxi. R.
Leo ſecundꝰ imꝑatoꝛ·clxu.M.
Leo terciꝰ q imagines cremauit · clxii. S.
Leo quartꝰ in grecia imꝑatoꝛ·clxii.V.
Ligurgus.ph̊ᷣus.clvii.M. exli. G.
Lilander · clvii· R.
Liuius ſalinatoꝛ· xl · S.
Lodouicus pius francꝰ deuotiſſimuſ xpᷣi
anus imꝑatoꝛ· clxii · Z·
Lodouicꝰ ſcðᷣus francuſ imꝑatoꝛĩt ĩ medio
lano ſepultusclyii · bb ·

Lodouicꝰ tercius francꝰ imꝑatoꝛ · clxii· ff

Lotharius francus Impatoꝛ factus mo
nachuſ · chii · aa ¶ lia · clxxiii G

otharius boꝛgondienſis impauit in ita

Lotharius quartus dux Saxonumi impe
ratoꝛ· elxiii · D-
Lucrecia caſtitatis noꝛma · cxliiii. B.
Lucius Ipuleius philoſophus . cli. M.

Lucius Agelius · cxlii.O. xxix. R

Luctacius:cxxxvii · T·
ruaus Calphzurnius. ecxxxviii · D.

Lueius Septimulus · cxlvii:U.
Lueius Sal⸗ cxl· DP. cxlvi · D.
Lucius Brutus· cxliu.N.
¶ De M autoꝛitatas..
Egiſtratꝰ reip· lxxx. B. arrp. vo.
Magiſtri · clxxiiii ·. WRW.
achine clxxvi ·N.
Magniſica facta · cxxxiii · F. cxlvi R.
Maieſtas lxxv· K. v · cxxxix . E. ei .
Maioꝛes ſiue ſi uꝑioꝛes · cxxxvi v. lxxxv⸗

ii . G. ci · C·

Mala ſunt hec · lxix·V. lxxrrir. D. T. R.
xciii · dd · cxx· ¶. clxxviii · bb. clxxx.O·
clxxxv ·L.O· clxxxvii · E. cxciii · rr · cxc⸗
uii · LD·cxcvii· T. cci-nn.
Maledicere · chxxxi · bb. clerw. B. cxcii.
R. cxcv.Q. cl. N. .
Nalicia · cxxxii.R. clrrviii .
Maleficium. xcii · bb-
Malus·lxvii R v. lxxi.· N.aa· v. cxi · .
cxcii:L cxciii · c.
Manus ·lxviii.ff. v. yp · ̃. cri M. S. c.
xxiii.B. clxxxvii· D.
Mare.lxviii · ſſ.vᷣ.clxxxiiii · P. cciii. L·ð.
Maritus · lxx · oo · vᷣ. lxxii · M. v. clxxxiii·
Martires·cxiił . mm · ccxvui ·
Margarite · clxxiiii. B. ð

Materia pꝛima· ci. M.

Mater · lxviü · pp. v. cxi . O chx. . lxx
v · R. clxxxii.M.
Matrimoniũ ſiue cõiugium cxxxvii.H.
Matrona · cxxxvii.N.cxci · .
Mecha mulier · lxx · V· vp.
Medicina:cl.·R. cevi. R.
Medicus.lxxi · hh. v· cxxix· R· cxxx. . P

cxxxiiii. L. cli. C. cxcvi. dd.

Mediũ · lxxiiii · i · . lxxx · xc.¶ccxiiii · G
Mellxxii · B. v. cxxx · bb.
Menbꝛa cõceptõis · cxxiii· C.
Menbꝛa hoĩs · lxvii.G· vᷣ.nn.vᷣ. cxxii · R.
Memoꝛia.lxxxv.L. xciii.N. cxxxiii· L.
cliiii · D. clxvi. clxxii · D cxci. L. cxci
Z· cxcvi · V. cxcvii · F.
Mendaciũ.lxxiiii D·vᷣ · lxxxii · M. clrwi
V.· cxxx ·D.E. chexxi · cc·
Mendicus· cxc· D.
Mens. lxvii · ax v. lxxiii. bm.5 lxriiii · i.
v. lxxiiii · py · v· cxxvi. C.· lxxix · V. xcii
Menſura.cxciiii. R- MW. cxxxii:
Menſa · lxxii · mm.vᷣ. cxxxvi. „. eli. K-

Mentum crini⸗.

Meretrix · lxx · ff · · lxxii · Ev· lxxiii/pp

v · qq · v· erd clxxxiii· Z· dxxxiii · B

cxe: M. clxxxviii · C. cxci · ee· cxcii· aa · dd
ii · cxciii · Q· cxciiii · dd · cxcx · P.
Meridies · cii · C.
Merces.lxxi · B.s. lxxxiii· D. cvi· G.
Methaphiſica · ccvi·M.

Metus rvi FF. v. lxxxi. V· arviii⸗ D. K

clxxi . B clxxii · C. clxxviii· A: clxxix· l ·
dyxx · M· dvxxxi.R· clyxxxviii M.
Miles · lxxiii · f· v · cxxix·/ . cxl · O·
Minuslxx. R. vᷣ·.
Mine lxxiii. F.bs. lxxv·: .
Miracula xp̃i · cix· O. cxii: G· cx. N.
Miracula diſcipuloꝛũ · cxii · V.
Miracula antixp̃i· cxx⸗B·
Miracula hoĩs · cxxxvii · E M.
Miſer.lxii · cc · vᷣ· lxvii · an · v · lxx· oo. ᷣ ·
lxxiii · bb · v · ſl. v.· lxxiiii·al · ᷣ· xc M xcii
C· cxxiii · D cxxxvii · 3· clxxxix· ll. cci
aa ff. nn· v. ccii· N. v·
Miſeriaxlix.¶ xcvi.M cxxxiiũ. N. cx⸗
xxv· N. cxxx· ff· clxxxix. V. cexxi · ·
Miſericoꝛdia · cxvi · B. cxcviii · dd ·
Moderatio · cxli · B· cxliii · O·
Modeſua · xciii ·R· · ccix ·D

Modus.lxxviii · D. lxviii · ag · v · cxci · V.

Modus docendi alios · cxii Q.
Moleſta cito veniũt · clxxxix· A. cci:aa.
Mollicies animiclxxix· L.·
Monitio ſancta · clxxxix· ff.
Monſtra·dxxxvi· C·

Moꝛa.lxix· L cxxxiiii·M. cxcii.Q. cciüi ·

S. cxcviii·N.·
Moꝛalia dicta · cxxvii· L· cxxx. Qcdiiii, P
Moꝛes.lxxiii ·tt · · lxxv · O. v. cxliiii· D·
clxxvii . Q · dvyxxi.D·. N. clxxxii· R. clxxx
iii · rr. clxxxiiii · C· chwviüi-hh. clxxxix
D.ad · ccxxii. .
Moꝛbus lxxin · as · v· lxxv. R- v. cxxi. 6.
lxix · rr · H.
Moꝛs lxviü · ·v . lxix · rr · v. lxxi S.6.
lxxiii · C. v. ai · · lxxv · · vᷣ. lxxxvi·R.M.
urvu. B· T. lxxxviiui· · LN.Q.- lxx xix ·
xcvi · Z. ciii · · cvi . ¶· cxi · H· cxii
F. cxxvi · BR.L. cxxxiii·M· clv ·D. clxxi
D. clxxii.D· G. E. dxxvi · T.ce· clxxxii

K- clxxxvi · K· cxcii · oo · ccii:Evᷣ· ccui·

X. ccxi in ſcdᷣa columna: cxx· B.
Moꝛs ante diẽ · clxxi · .
Moꝛs violenta rclxexi⸗ E.

Moꝛs igno minioſa· clxxii· K.
Moꝛs extra patriãcxx. B

Moꝛs anyia ⁊ ſolicita quid de relictis ſir

futurum.clxxii.¶·D·
Moꝛs filioꝛum cxliiii · N·
Moꝛs inimici · clxxvi · S.
Moꝛtis metus· clxxi. B: clxxii · C·
Moꝛtem ſibi inferẽs · clxxi· O·
Moꝛtes nõ vulgares· exlvii· l·
Moꝛs immatura cxxi· .

Moꝛtui cum cantu ſepeliuntur e xvi. N

cxxxv. ſſ·
Motus animicxxvii. ¶. cxu · E ·
Mos.ilxxiii · b · · clxxvii · P. clyxxxvii · B
R. cxc.K· L. M.
Mulier · lxt. T. vee · v· lxxi · af. v v. nü
lxxiiii · nn · vᷣ. lxv· pp.v. cxxxvii· R.S
cxl iii. D. cxlvi · L. cliiii · S· clviui M.

clxxvii· V. clxxix · Q. clxxxi ·D· clxxxiiii

D·R· N.kk.oo· pp· clxxxvipp· lxxxix.
G·⁊t᷑ clxxxix · vv. ac· cxc. L.M Q. T. cxci
Z· cxcu.· V· cxcvi. N· ccxviii· B· Q.·D-
G.E.CG-M. †. ccxix. R.
Multitudo ſi urerſtitione regicẽ cxiü · 1
cxxxv · ſ ·

Mundus · xcri· S. xcix. D- crviii. er⸗

xxii · Q· cxxxii· O·
Muniſieentia· ccxxxiü C.
Munus · lxvii· qa · · lxvii S H.pᷣ. lxxiii
bm · v lxxiiii.ak · v · am · v. lxxv · a e · .
dyxvü · T· clxxix · R· Axxxiiii·33·
Mutatio moꝛuʒ ac foꝛtune. exlv· F. clxxx
iii · xr ·

Mutus cxl· M. cxcimm·
Mntuum apud inferos ſ. oluendum · cxx

viii .· M.·

Muſica · cxxvi. N. clt. H. dxrii f.

cchi · E
De M ꝓpꝛia nomina:.
Kcrinus viliſſimus us ſeruus Impem
toꝛ· clx· E.
Macrobius · cxxvi · K.
Marcianus imꝑatoꝛ · clxi · Q-.
Marcus Tullius Cicero· vide Qicero de

litera Q:.

Marcus valerius cenſoꝛ· cxxxix· C.
Marcus poꝛtius Cato: cxl.· ¶
Marcus catho · ccviii · C·
Marcus Varro:ccxv·E.
Marcus Rutilius· cxli.D. J
Marcus emilius lepidus· cxli. N.

Marcus curius · clviii· B. i. S⸗
Maro·ccxxi·· ccxxvin · Q.
Mars dubius·lxix· mm · p.
Mars deus belloꝛũ · lxix.ll.v. elxiii. F.
Mallius toꝛquatus · cxxxviii ·.O0.
Mauricius grecus imꝑatoꝛ.clxii. E.
Maximianus ex tracia imꝑatoꝛ·clx· T.
Nʒletellus pontifex · cxxx vi · i·
Mercurius:clxiiii.M.
Mitridates · cxlvi · C· cxlvi: M.
Neuius centurio · cxl. ee ·
Muo erotomates· cxlvii⸗.H.
Muſeus· ccxxvii·M.
Muſe Ee porure⸗ clxv. K.
— De N autoꝛitates
Krrationescxxix B. chxxxii · ſſ.
lxxxiui.L. clxxxvi.E. crcvrff
Natiuitas lxxxix · L. ci · M. cviii
E. cxi- L. cxl. E.
Nati ſumus ad hec. lervii. H lxxxviii· L
lxxxix · L. cv. Q. cxviii · Q.
Natura .l rii · aq · vᷣ.· lxxviii· . xciii· N.
xcv· R. xcix · H cii· R. exxxvi· C. clii · D
clxxx. C. cxxxi · T. ccii· C. v.

Nauigatio.clxxvi·R· clxxxiiii · · cxciii.

RR. ccin: L. .
Nauis.· cxlix. R. clv · C. cxciüii. pp·
Nauta ⁊ naufragiũ · clxvii.M. cxciiii · ff.
Heceſſitas · lxxix · · lexxi. R- xci R. c⸗
xlvi⸗G. S=S
Negare factũ facilis res ẽ cxxix · p.
Negocia gerẽs aliẽa:cxxxvi. clxxiiii· G
Negligentia.c.M. N. Ixxxii · R· chrwi.
P. cxcvii -M.
Nepotes· clxxv.M.
Nigromantia. Aii · K-
Nobilitas·lxxi·C. v.
Noctua·cxcv.ll.
Noe · ciiiiR. ciii. .
Nomen cõſonans rei · cxciii · ii ·

De noie filii dei · cvii HM (mediu

Noĩa autoꝛũ pluri imarũ rerũ · elv · R · pꝰ

Nomina romanoꝛũ imꝑatoꝛum a natiui
tate xp̃i · clix. B.

Nomina deoꝛũ quos romani gentiles

coluer unt · clxiii· D.
Noĩa muſarũ poeticarũ · clxv.R.
Nomina ventorũ · clxx · ·
Noꝛĩa ⁊ officia romanoꝛũ.clxv RK-
Numerus xi:·B. lxix · aa · V⸗

Numus.lxx · Q·. C. v. lxxi. V. ᷣ. cxciii. ee

Nubere nolẽtes. cxxxix B.
Nupta · lxx · mm · v · hrxriii . pp. cc. R.

Nuptie · cxxx. L· cxxxii·M. clxxv· . clrx

xxii · bb · Ayxxvi. D· cxcvii · oo ·
Noua · lxxiii · at · v · cxxxiii · F. cxxxvi·M·
clxxix · A· clxxxv · k· cxci · .
Nouerca.lxix · K.- V. clxx · T.
Nox · lxvii.pp · v. lxxüi · ae · v. lxxiii· l..
Nequam . cxciiii· N Ei. HM.
Nuncius bonus ·clxxxi · D. J
Numen ·cxlvii CL.
De N nomina ꝓpꝛia·
Vmidicus metellus. cxli. E.
Nero imꝑatoꝛclix . Hl.
Neuius ·cxxxvii.B.
Nerua ſenex imꝑatoꝛ· cxcix· H.
tes⸗ .
Bediẽtia · lxxxiiii · tt · · lxvii. rr. vᷣ
Oblatio.clxxviii.Q.O.M. Y· cc.
chxxxi. G. clxxxvi · gg · cxcv · D.
cxcvi. E. cxcvii· bb.
Obiur gatio · lxxx ·D. xxvii· O.
Obliud oĩm literarum er ictu lapidis · .
cxxxvii · ·
Obſequiũ ·lxxiiũ · qq · v · miüi. H. xcii·
O· cxxxv.V. dxxvu · R·
Obſoniũ · cxcii · gg · cxcvii · C.
Obſcure exponens · cxxvii. .
Occidens · ci · E· .
Ociũ.xcvi.N. cxlvi.S. cxxxiii.E. chr
iii . C· clxxix · O. chxxii · C. cxxxv. bb. J
cxcvü⸗Q. M.
Oculi .cxvii · D. cxxii-C. diiüx L. cxcy:
Occulta ·ciiii·EK·. cli.B. clxxxi.aa.
Odiũ.xcv.N. cxlvi.q· exlviii. E. lxxx:
Odoꝛ.cxvii · E. clxxiii·h · . ii: E-
Officiũ · lxxx· B. DP. lyxxviii· . lrxi. K.
xciiii · · lxxxix .· · lxxxviii · C. cxxxvii ·
aa. clxxxviM. lxxxir · xr ·
Officia membꝛorũ hoĩs· ci. R. B. cx

G. E. G.M. cxxiii-R. B. C. D

Omina ſiue Auguria· cxxxvi oo.
Onus ·clxxxv · qq· cxcii· B· S
Oꝑa.clxxxiiii · qq· clxxxvi· N Arrrvii e .
cxci · Q· cxcii· C·
Oꝑa miſericoꝛdie · cxvi. B.
Opel · lxxiiii · h. v · lxxv. P.5. clxxxviii· G
Opinio hoĩm de aliq⸗ lxxxvii · E. xci. y.
clxxii. S.
Optio bona·lxxiii. JZ· vᷣ. lxxv· oo. vᷣ·xx.
clxxxix· . clxxxix. ce· cxcvii .

Optio mala.lxxii:B vᷣ. cxcvii.R
Opidũ.cxxxvi:D· clxxxix · S.
Oꝛatio · lxxiiii · pp · · leroii. D. xcvi D.
clxxxvi · B. cxcii · B.
Oꝛdo · i · E.· · xxviii · D.
Ortus · lxxiii·ap · ··
QOiuiens · cii · E-
Oꝛqgo obſrena· clxvii. .
Ouqginis obſcuritas·clwvi · Y.
Onꝛgo geneꝛoſa · elxxiii· B.

Ougo foꝛtunata· clxxiii ·. (vi. E.

Oꝛnatꝰ.cxxxvi:R ecxci · ee · ecxir. RK. cc:
Os · lxxiii · bl · v. cxxii.M. cxciii · X.
Oſcula.lxxii·O. Zvᷣ. dx · .
Ouatio · clxb· dd·
¶ De O nomina ia.
Ratiꝰ flacchꝰ poeta · clii · ⸗ ccxxi. E
Oꝛontes artarxerxiſ gener ˖ clvi · G·
Oroſius · cxxxiii ·. XRX.
Orpheus· ccxxvi. M. . Kͤg
Otto octauꝰ ĩꝑatoꝛ eques Romanꝰ.dix ·
Otto pꝛimꝰ dux ſ/ axonũ pꝛim? ex theuto
nicis ſolꝰ obeinuit ĩperiũ occidẽtis · ⁊ pꝰ
eüů ſoli theutonicii impauerüt vſq; ĩ PsS
Otto ſcdᷣs ĩpatoꝛ· clxii.M. ( cp̃s:clxiii:E
Otto terciꝰ imꝑatoꝛ · clxiii · E·
Otto quartꝰ imꝑatoꝛ · clxiii· L·.
Ouidius Naſo poeta. i⸗ rr · v. iiii .
ccxxvi · E.
¶ DeP autoꝛitates
Ktientia. lxxiii· N. v. lxxiiii. · v.
lxxiii · ai · · cxiii · . cxiiii :· B. c⸗
yxvi⸗Q. cxl. B. Q. cl. C.-N.
Pactũ. lxxxii · N· clxxxvii· hb. cxciü · qq
Paleſtre ludus clxxiii .N· cxcii · dd ·
Paradiſus · cii · R· cxi · G.
Par aſitus exciiii · ee · cxcvin · D.
Paroec ĩfernales:ciii· E. clxiiii·V. (v. D
Parſimonia · lxxxviii· O· clxxxi.Q. clxxx
NHarta cõſerua· lxxiii · af. v v.· cxcii · ·
DParẽtes · lxvii · dd · v. cxl· R· cxliii · M. N
O· cxliiii · R. clxxxii · S· cxcix. QO.
Dater · lxix · R· v. lxxiii · L. v. clxxrii .
clxxv Q· clxxxiiii ·· clxxx · ee · pp · clvx
xxii·V. bb. clxxxii · FF. rkrir te⸗ cxci ·D
ccxxi: Q·
DPater amiſſus· clxx· O·
DPaterna duricaa · clxx · K.

Patria. lxvii· mm · v. lxviii · i · . lxxvüi

M. xciiii:L cxxxv.. clxxii.B. ccxxii:

Datria ignobilis · clxvi ·. X. G. D.·

Patria gloꝛiola · clxxiii. A.
öPatria obſeſſa · dxviii · E·
Patria euerſa ·clxviü · C·
PHatronus cauſe · lxxxi · C· W.
Pauones palli clxxiii. .
Pauoꝛ cxxxv· Q·
Pauptas · lxx·M·v · lyxxix T. cxxix·
cxli · F. dii· N. clv.R. clxvi. Q. clxxxv

H. clxxxvi · aa · clxxxix · S· chyt · yy.

ceiü · gg · mm · v ·

Paupes · xcii.ee · xxxix · hh· xxrv Q.
Pax · lxviii · ak · v. ccxv· R· lxxxviii · Q · clx
xvi · V. clxxvii · B.
Pax animi ſi perata · clxxrii· B.

DPeccatũ.lxxii·aa · v. lxxxiii .E. cxxiiii · E.

cxxvi · R· xxxix · O. cei · mi · cciii · Q·
Peculiũ mulieris dlam marito· clxxxvii.l
Pecũia· lxx aa: p. lxxi · lxxix⸗ E lxxx.S

xci.H.S. xcuii· B. cxxxvi· L. lxxxii kk
lyxxxiiii · ee · clxxxv· E· clxxxvii · gg⸗·
Peditũ vſũ ur neuiꝰ Batl B

Pena lxvii · C· v · lxviii v. ab. v· lxxv
N.v. cxcvii · hh· cxcviü · gg · cci· Nv v̈⸗
ccii.·. v. B
Denes.lxxi. L·vᷣ·

Henitentia · exvi i.M. crviü. R.
DPeregrinos ⁊ externos phibere inbhuma
numẽ. lxxxii · N.
DPericulũ xciii.M. xcvi· O. cxxxv· nn⸗

chxxx. nn clxxxi.M. chxxv. 3˙ excix· T

cci. M·vᷣ.
NHeriti · cxxviii.R· cxxix· G. ccwüü. J.
Derfidia · cxlvii·C.

Deſtilentia · lxvii · af · . cxxxv mm. exxx

vii · C· clxviii · Q·
Detitio · xci · · lxxviii. S. cxlv. M.
Philomena · lxxxiiii · Z · v·
Philoſophi·xcv · T. xcviii· . cü. g.

cv.K. cvi . E. C. L-

Phia · lxxv· C· lxxxix· B. Q. xe. G. exx

xii . N cxl.D ccrvi · C. ccxxix · D. ccvi. 1

Pbiſica·cxlvii · R· vin.
Hietas ·xcv.E. cxiii · E. cxcvii. ü ; ccy
DPiger · clxxxix · nn ·
Hietas erga parẽtes · cxliii· E·
PHietas erga patriã · cxliii· R·
Lieta s erga fratres · cxluii:h.

Dile ludus . clxxiũ .· L. cxlvi:R.

DPiſcis · extii p. cix · D. clxxiii· L.
Placabilitas · lxxix · M- lyxxx. R.

Placẽtia · lxxiiii · rr · · lxxxi· N. cxxxiii · .

Hluuia . lxviii· ab. vᷣ·
Hodagra · clxvi. E·
Poete · xxv · Q. vᷣ. xepiii . rcix · L.M.
clxxxv. K.
Politica · ccvi · k.
Poma .lxix. P.vp.
Hontificatus·clxxv.cc.
Dopidus ſuue plebs · lxxx HR xcv. C.

cxxix · E· clxv· P. ⸗ clixpee cci · Y. v.

ccui· aa. v·
Doꝛtãtes i intrẽt . clxxxvii.G.
Hotens potẽtia · ſiue ptãs. lxxiii · be · v ·
xcix · D. ci. B. cxiii- Q. D. cxxviii · · ex

xxv·pp · clxxv· S· cci· O. vᷣ· cci· mm. v.
cciii. L.

Hotus.lxxi·tt· ᷣ. cxxvii.. cxciii · FX.
Prandiũ · cxciiii· cc. ll. cxcv. B. cxcvii · O
Prata·lxix · Q.vᷣ. lxxiii.hł.vᷣ.
Heces lxvii · S· v · lxxiii. xx. cxxx · 3.
cxciii · gg ·
Hecepta · cxlviii.V. . cc · E.
Pꝛedicare.lxxx.M.
Hꝛetoꝛclxv. C.

Hꝛeceptoꝛ excellẽs · clxxv.V. drmii. pp

Hecium · lxxv. pp · lxx· F.
Prelium · cxxvi · L. clxvii⸗L.
Piꝛemium:clxxxvi.M. clxxx T-.

DPꝛeſidium hominis iuſti . in dei rcigione,

eſt · cxxxi · L.
Hꝛiuignus · lxxiiii· oo · ·
Hꝛeſagium .clxxxi:O.

Piceps ſiue pᷣlatus. lxxili gg. 5 b. xciiii·
cxiii · B. cxx.D. cli.M- cliui. C. clxv.

Q. clxxvi· E. ccxiiii · R·

Eine piu lxviii · pp.v. cxxxviii. R. C. e⸗

lxxxii.Q. clxxxiii.Q.
Hꝛoblemata · lxix · D.vᷣ. cliiii· R.

Haobitas mayime ad diligendum allicit ·

lxxxin. C. clx·T.

vi · Q.
ꝛoditio · clxvii. N.
Hꝛogeniel · clxxxv· ee · ccxxii· E.
DPꝛoles numeroſa.dxx· M.
Pꝛolixitas ſermonis· cxxvi:.

Promiſſa · lxxiiii · n. v · lxxv.ae · vᷣ. lervii
O. clii. C. clxvii · · clxxx. T. cxcvi. M

Hꝛonunciatio oꝛatoꝛis· cxlvi.M.
Hꝛoſperitas· clxxxvi. B.

Hophete · xcvii. R· cvii.B. cviii.CG. H.

xx. K. ccxxxiii. C.

Prodigia ſiue monſtra crrwii. . clxxx

Houer bia · cliiii. H. clxxxv·mm · cxcv · V
cxcvi · ·
DPꝛudentia ſiue pꝛudens. lxxxix · C. xciii ·
B· c.S. cxxvi. R. cxxxiüi · T· ccix · B.
ccxviii:D. ccxxiii· R.
NHudicicia · cxliiii .·B. ccxviii. B.
DPupilli · cxvi · ·
Pudoꝛ Alxvii. am. lxx. D. v. lxxiii rr. lr .
xuii · Nðᷣ. cxxxp·D.aa. elxxix. L-: clxxx · “

ff. xxxvii. D. cxciii · M. cciinn.

Pugna lxviii · E. v V· clxxxii ii · cxxxvi · F.
PHuer · lxxii · dd · · cxxviii · E. cxxxix·HP.
cxl.OU. cliiu·E. xxviii. G. clxxxiiii N.
Duer malus·cxxx. Q· cxci:. cxcni · K·
NHuella. lxxi ·3· ab · v. lxxii · M..v lxxo .
vv. v.
DPulchꝛitudo · lxxi · ab · ᷣ. lxxx · D· clxxvii
N. clxxxv. †. clyxxxir · † cxcvi. M.

¶ De Pnomina ꝓpꝛia·
Knapio · cxliii · O·
Paulus emilius · clviii E.

Hedaretus · clvi· V.
DPelopidas · clviii· R.
DHeriander phᷣus · cxlviii · V.
Hertinax imꝑatoꝛ ignobilis · clx B.
Heulius conſu· cxxxvi · pp ·
Philemon cxlvii· N.
Philippus rex macedonũ · dvi. M. crr .
vü · L. ccxv· G.
Hhilippicus imꝑatoꝛ · clxii. D.
Photion athenienſis · cxl · ff. clvii · †.

Piſtacus phᷣus· cxlviii.M.

Hitagoꝛas philoſophꝰ cxlvi R. altr. G
Hirrhus Rex ·cxliii· R
DPithias pitagoncus · cxlii· L.
Piſiſtratus oꝛatoꝛ · exlvi· M.
Piſiſtratus tirannus· cxlii· Q. lvii · EK·
Hato phᷣuscxli.C.M· cxxxii· Q. cxli.
M. cli.D. lxxxv · -.
Hlaneus numatius oꝛatoꝛ. cliii· E.
Plautus poeta·cliii·M.
Plinius hiſtoꝛiographus·cliiii. N.
Plutarcus philoſ. rus elifi N.
Holemo adoleſcen 8· cxliiii · S
Poliſtratus.cxxxvii·O.
Hompeius · cxl ·. B.
Hoꝛtia bꝛuti vxoꝛ · cxlii · KE.
Hoꝛphirius philoſ. ophus· elv. N.
Poſtumius tiburtius: cxxxviii.O.
Pctholomeus rex egypti · clii · S.
Poſtumius Qenſoꝛ· cxxxix · N.

Dtholomeus philolſ. ophus. diiii· O.
Hublius Rutilius · cxluii. C.
¶ De Qautoꝛitates·
Veſtio.xcii ·aa. cii:B. lviü· S
Queſtus ·clxxxiiii · tt ·
Quieſ. lxviü · V. v lrriü.· S. b ay.
v. cci · Qv: ee. v· clxxiii: C. DZ
e Q.nomina ꝓpꝛia·
Vintil ianus oꝛatoꝛ nets cliul. G.
Quintus emilius cxlii. B.
Quintus fabius labeo · cxlp · T.
Quintus fabius maximus.cxl.R·
Quintus ſceuola ·cxli.iK.
Quintus metelluſ.cxlv.B. cxxxix. M.
Quintus hoꝛtenſius. cxlvi. N.
De R autoꝛitates ·

Baptus coniugis · cly x. D.

ccii · . R·vᷣ. cciü · O· v½
Rectum. xci· O·

Rex. lxxi Qð. cxi · N. cxxxv. kk. al. L.

cci· R· dd. ccii · gg · v. cciii· R· caiü ·ll.

Religio ſiue reli ioſus. c· S cvi.MM- .

cxiiii · . cxxix · C. cxxxvi · ii. exxx vii · L.
clxxii· R · dvxviii·.OOD.
Religio falſa · xcix · . c.S. erxvi nn.
ccix · E.
Repꝛehenſio · cxxviii· D. clxxxiii. T.
Repulſa.cxcix.G. clxix· N.

Res. lxxiii · af · v ð· at · v. lxxx R. lxxxiüi. T. . .
xcii · L. ff.’ll · ciiii·R chxviii· qa· ein

ix · F.

Reß publica· lxxix· R· P lxr. D.S. v.

lxxxiii · Q: xcv· C. cvi. O. cxxxix·E·

cxli. R.

Res ſecunde · lxxiii · d · vᷣ· lxxix· R. cci.

N..

Reſ aduͤſe · cxl · ob clyxxxiüi · R Arxwii. T .
Reſrare.lxxi · D·v.ai · vᷣ · xcii·M cxxxi · ·

Reſponſum.qdl.N. cxcvi · gg·
Reſurrectio moꝛtuoꝛum · cxx · ¶·
Rhetoꝛica.ccxxvii· L. ccvi · C.

Riſus · lxix · S. vᷣ.· lxxi · ee · v· cxcvü.· L d

vii · Z · cxlvii · N·
Rumoꝛ letus · lxxv · pp · v· cyrwi·G.

RKuſticus 1 ruſtica ri. dd ˖ v. li· av .

ð. clxix. R.
¶ De R nomina xꝛopꝛia·

Atio · lxx · kk. vᷣ. lxxix. S,. lxxxvii H
Rapina · clxvii ·.OOD. E:

Regnum.lxrii· B. v. lxxiiii· an · vᷣ. cxii
N. cxxxv· rr · clxxv. dd · cci. T 3·d.· .

Odulphus eomes de auenſperg i im
peratoꝛclxiii · P. .
Boma domina rerũ.lxx 1.. . N. ccv.
in . iii · columna. L
Romani:ci M. cxxxix. Q· ccxv. B. L
Romanũ ĩperiũ:cxix· R. ci:. elrv. R.
Romulus . clxv · R· l
De S autouitates .
Acerdotiuz · lxviii · cc · v. cviii .i. .—B
clyxxxix · mme⸗ OWDW
Sacrificium· c. C. cxiiii.· G. H
Salutatõ· lxviii · mm · v. elxxix U elrrrv
X. cxcii · .M.rr. cxciiii · R- cxcv. bb⸗
cxcvi · R· cxcvii · O.
Sanitas · ccii.Q.ðᷣ· clxxii .KR. .
Sapientiã · xc· N· xc·R. xcii:Rk· lxxx.
Q· c.V. cvi.M. clvxii·Q· clxxxix · P.
ccxi · in · iii · columna: verſus finem ·
Sapiẽs · lxx · nn · ÿ. lxxv · z · v. miui. vv.
v· lxxxi · G. lxxxii. T· lxxxii.R · lxxxvii ·
R- z.. B- r. 1cvi Q. cxii· B- cxxxi. G.

—9„9 %7

ℳ 77

Beclera⸗ xcri. l. dyrpvii. ii. cxci yp.
cxcvii · P· ccii · Dv. cci. bb ·v.
Sciẽtia.lxxi · do · v. lxxiiii · ae · vᷣ.· lxxviii.
G· lxxix · Q· xciiii· A. c.V. cii· . cy⸗
B. ccvii. E.
Scriptura · xcii.Q. dlxriii D.
Scriptura ſacra:cv· D. cxii· B.
Scolaſtica ad doctoꝛes ⁊ olires ccmii
⁊ ſequentibus.
Scoma.cxxix·O.
Secretum · lxxi · M.ðᷣ. lxxiii Pp. . cciüi·
Seculi finis.exix R.Bʒ. (T.B.
Sedicio .· lxvii · · p. cxxx. O. xxxv.pb.

cxxxvi:·

Senectus.lxxi.O/.vᷣ. .L. V. lxxiii. aa. Vv.
lxxxv:R·a ſequentibꝰ. lxxxvi:·D. cxlvi · .
O·. clv. E. clxvi· T. cxcv⸗-B.
Senex. lxxx · A. lxxxv ·R·L.M. N.O. D.
lxxxvi/ C.M. · cxxix: D·. cxxxvu· .
. Geinna. g8. clxxxvii · R. cxc.

ciiii ·
Ken, pulere · cxlviüi. L. O. cxcix. C.
Sebcdrereterenk: cxxvi:N·
Septent rio · cii · KA.
Bermo. lxviii · DH.v. lxxv.ab. v. lxxx. 6.
cxxvii·M. cxxxi:B. cxlix.M. clxxxiiii·
cc. cxcv· L. SDð
BGeruitus · lxxv. C.. cxxxv· bb⸗· arvü ..
B· clxxxvii · O· H

Seruus. lxix · . vᷣ. lxxi. Nv. lxxxviii. .
cxxvii· E· cxxxv. H. lnn. O. clxix. D.

clxxxi·V. clxxxiii· kk. clxxxv· P. cherx

vii · N aa · clexxvi ·nn · clxxxix · · ſſ·
cxc · . cxci·Rcxcii:do. cxcv· T. 1a t.
Seueritas · cxliii.N- cxlinii⸗ G.
Didera · ci. C.
Dibille ples.xcviii · V. cviü · 6. cix · .G.
Signa ante finem ſeculi futura · cxix · ·
Silentium · lxxiii · D. v · leuiü gg. cx·
HM·. ccii· c.
Bimee · clxxiii .S·
Bimonia:ccx·C.·

Similitudo · xciii · P. cxxxv. M. qnv.

aa · clxxxii .·. .
Bimulatio · xxxi · K. krii k. li. F.
cliii:Raa
Simulacrum· c.DP.
Socrus · xx · ll. v. clxxxiiii D.
Socdietas Ixxi·nn. v· lxxviii·M .· cli.Q.

Sol · lxvii: ao · v· lxviü. tt· vᷣ· lxx· N. v.

cii · C. cxii E. cliii. V. chii E. cxc
iii · qq ·

Solirieudo- lensT.6. xcii·. gg. cxyv.

nn. cxlv .· L· clxxii⸗ B. clxxx. U.
Somnus ſomnia doꝛmitio lxviii „.5.

lxx · B v · lxxi · ꝓy · v. lxxii · S · vᷣ · lxxv. hh
v. cxxxvü· D clxxxi.S clxvi. M cxcv· R

Sophiſta · lxxv · ag · v· cli . XR.
Sopoꝛ · lix · ad · õvO.
Soꝛoꝛes pie · clxxv· T.
Soꝛs · lxxi · ad · v· cci · ll. ciü· D.s.
Spacium · clxxxviii· xrr

vi CC⸗

Spolium.clyvii· D·
Sponſa clxx· E. clyrrvi ·rr. ccxix ·
Spes · lxvii · M· v am · v. lxxii. gg · v. lxx
iii · R. v. O. v· lxxv· Mv. 35. ̈: xciiii. B.

cxxxv · bb· cxxxvi.·· clv · E. xxxi · gg.

elxxxiii:. clxxxiiii · ab· lrrrv. hbh. clvxxx

viü · L. clxxxix. k- cxcii · mn:. cev. na.

cxcvi · P. cciii·M.v ·
Spes vincendi · clxxvi·Q
Spes pacis · clxxvii·R. B.
Spes multiplex. dyxxvii · C.
Spes vite eterne · clxxvi ·D.
Status·dxviii · M. clxxxii · rr ·
Stelle · cii · M.
Stimulus ·clxxxv · C.

Spectacula · lxviü · R5:. drnü O. xc
Speculum · cxxix. R· clyxxii B. chxy.

Sterilitas vxoꝛis is clxx⸗ C
Sterilitas agroꝛum:clxvii .DO·
Strategomata· exlvi: R.
Strenuus·clxxxviii · ·
Studia · xcv · S.· cxxvii · C · cxlvi. E.
BGulticia · lxxxix · P. xc· R· rcü. Pb. cxiii ·
M. clxxxii · mm.· clxxxvi. C. cirviiov
cxciiii · B. cxciiii· rr-
Stultus· lxxv · R. vᷣ. xci.O xcvi C. chxix
mm . clxxx · P. F⸗ cxxxi · ee rrab.
cxcii:l. exciiii · E. 2
Stupratio in genue xdlimm.
Subiectio · lxxv. C· vᷣ. lxxiü · vx · v· lxxx·⸗
Summũ bonum.cxxix·. NqN. (L.· V.
Super bia ſiue ſuꝑbus · lxxiii· O. . lxnx.⸗
L. xcvi.M. cliii · C.· clo. D. chvii D-.
clxxxvii. C· cxc·K. ccx· E. .
Suppellecul pcioſa. lxxi. ii.b. LAyxtiii. K.
Sumptus · cxlvi · L. cirrrvü C. clh.
ac· cxci · do
Supplicium · xcii· D. E. cxlr T.
Zuſpicio · xci · Z· xcii .· drxxniũioo.
Araj⸗ ae · .
pſtitio regit multitudinem cxxriü · .
ltrane obnixa· clxxviii· E·
uſpirium.lxdi · T. v. lrrinmm b.
¶ DeS nomina pꝛo APia-
Muſtius poeta · cliii·N.·
Sceuola ·cxlvi.R ·
Scilurus · clvi.E.
Scipio emilianus · cxliiii · M.
Scipio minoꝛ· clviii.·
Sapis affricanꝰ ſi penor iii⸗ . d.
cxlv.E. ccviii:E·
Berwedun philoſe ophus · cliiüi · Q.
Semiramis regina·cxlvii· · clvi · B.

BSeneca coꝛdubenſis philoſ. epbuscdliii-
Q. cexxvi.O· =

Seruius tullius · cxxxvii.A.·
Seruius galba· cxlvii. E·
Seuerus affer imperatoꝛclyx. D.
Simacus patriciꝰ oꝛatoꝛclv P. dvii G
Simonides poeta . cxlix ·H.
Siracuſis mulier · cxliiii · D.
Siracuſ anus· cxli·
Solon philoſoppuscrloii. v. cvi.
ccxxi·R.·
Sophodes.cxli · T.
Saphos mulier poetiſſa· cxxvii · L.
Beeae Pbded ophus · cxlvi⸗ G. E. d.
B exlv ·

Spartani duo · cxl · F·
Spurina adoleſe dens. cxlii G.
Spurius · cxxxvii· Q·
Statius Cecilius poeta · clii. ..
Staſippus tegeates ·cxli· T.
Gulpitius ſacerdos · cxxxvi · kRk.
T autoꝛitates
Rciturnitas. cxxx. P. aa. cxxxvii
3· cxlviii · N. cxlix · Q· cxc · .p.
xcviii. D. cci· cc. vᷣ.
Tactus · cxvii · C·
Taxiloꝛum ludus · clxxiii· M.
Tedia multarum rerumclxxi R.
Temeritas xciiii · C · xcN. X.· cxxriii· R-
Tẽperãtia · lxxxix · E. cxxvi.R. ccxxiüi. KR

Tempeſtas · lxix · ah · v· lxxix · F. v. cci ·

Q.v.
Tempus · lxviii · af. v 5. li. pp · v. lxxiii.
ah · am · V. lxxiiii · C· v.· hexix· bb. xci.B.

M. xcvi:·D·.DH ciii·. cvii ·B clxxvi M

Teſtamentũ nouum ⁊ vetus:cxi ·B.
Teſus·lxxii.C· v. lxx · D. v. xcv. M.
chxxxvi · cc · cxc · P·
Tpeologia · ccvii. ·
Theſ. aurus · clxxiii · D. dxxvi. O.
Terra · lxxiii · pp· v · ciiii · B.cxii R.

₰

Tibicen ⁊ tuba: lxviü · C· v lxviii· al. vᷣ·

xc·T. clxxxvii ·.qq
Timidus clxxxv.Q· clvxxxix.N. cxci:E.
Timoꝛ. lxvii · tt.· ab· v. lxxii/ . ð. lxxi · xx
v. c. Q· cxxv.Q. cxxxiii· C. xxxvi ·x.·

ee · clxxvii · dd · cxcvi· G. cci· C. v. cc

iii · ff. M0.
Tirannides · lxxxiii. L. xciiii· I. cxx· „.
cxlii · G. clxvii.O. cci .Mvᷣ.
Tituli ſtudioꝛum · chxxiiü G E.
Tituli negocioꝛum · clxxiiii C.
Tituli libelloꝛum.clxxiii·E.
Tolerabilia · lxxxv · E ·
Trinitas ſancta · cxii. V.
Tranquillitas · cxcii · N·
Traſene.clxxxix · pp ·
Triumphus ·cxxxviii·R· elrv.dd⸗
Triſticia ſiue meſticia · cxxxp · tt. chxvi.· V
clxxi · B. cxciii· ff.
Turpitudo · lxxxiiii..·
Tumultusg· cxcvii·MMM.
De T nomina ꝓpꝛia·
citus i imperatoꝛ · clx ·S.

Terentius poeta comicus. cliii. M.
Thales philoſophus· cxlvu.Q. cxlo. N.

Temiſtocles phus· cxlv· O. clvi · D.
Thercia emilia· cxliiii·.ꝗq
Theophꝛaſtus philoſ. ophus clii · Q.
Theodoſius magnus im aarcht .
ccnviii · ·
Theodoſius minoꝛ · clxi · O.
Theodoſius tercius Geperatorehi, R-
Theopompus · clvii·O. L
Tiberius gracchus · cxli ·O.
Tiberius imperatoꝛ · cxliii· †.
Tiberius romanoꝛũ imperatoꝛ·clix· 6.
Tiberius ſe ecundus · clxii · ·
Tiberius tercius imper atoꝛ · clxii· N.
Titus imperatoꝛ.clix·N.
Titus liuius hiſtoꝛiogr aphus clii a.
Traianus imperatoꝛ·elix · Q
Trogꝰ pompeiꝰ hiſtoꝛiographꝰ. lo⸗ M.
Tullius hoſtilius·cxl·E.
(We V autoꝛitates.
dimonium clxvui · R.
Valete · lxxiii b· v. lyxv. p„æ.
lxxvii · in · iiii · colũna · elkxrvit⸗ 6
clxxxvii · cc · cxcii.S. cxcvii ·S· cc· G:
Valitudo ꝓſpera · clxxii ·R· cxcii · xx.·
Valitudo aduerſa ·clxvi · Q¶. chxvi ff.
Vanitas · c · B cvi:.D.
Varietas· lxviii ·aa · lxxxiii .N. xcv·R.·
cxxviu · Q· xxxix · cc·
Vates · lxxi· Rk· v.
Vectigal · xciiii · S. cxxxvi · g 6.
Velocitas · clxxii ·.-Nq.
Venatoꝛ · cxxix · C· clxxiii.S.
Veneficium · xciii:· cxxxviii ·D.
Venenum xxii · B: v · clxvi:L.
Veneratio.lxix·kkv · cxxxix..
Venia · lxvii · ax · v. lxxiii ·.H· v. c .T.
vii · R clxxx.D clxxxi ff. clyxxxi.T den
viii · bb · mm · cxcii · V. cxciüi · Q.qq·
Venter ·. lxxi · bb. vᷣ
Yenns lxix · tt · ag · v. lxxii· D.v. lxxiin ·
an · v· lxxv. · v. clxxix · Ph· ccü · dd. v ·
Venuſtas mulieris · cc· M. cc · ii·
Venditio cxciii · nn. cxcv · cc ·
Verba dei · evi · C. cviii·.B.
Ver ba lxviii · al. v. lxxi . ll · v · lxxii. L. §.
v; lxxiii · :k · vᷣ· lxxii. R· v · lxxiii · gg ·
ſl · v xci · E clxxxii · D. clxxxiii· S clxxx
vi · cxci · ff. clxxxix· qq · clxxxi · i ii · cxc
iu . Q. cxcvi. F. ccii · aa.vᷣ· cxcii: R. B.

Ver. lix · do · v.

Verecundia · lxxi·33· V. cxlit. D. cxc · C·

Veritas hyriii. D. xcvi.L. xcvũ¶.D.
ciii · O. ciiii · · cxxxiii· V. cxlix.R· clxx

vii· R. .
Veſtirus exquiſitus. lxxx. G. cxlix. M. .
clxxiii.E. clxxix. c · cxciiii · bb.
Vetula · lxxv· nn . v.

Vetuſtas · lxxxiüi· ae · v. lxxxiiii. E. G xco·

aa. ci.E cxxviii. B. E. cxxxiii · E.
Via celeſtis via ad inferos.lxvii·V.vᷣ.
lxxxviii·R· cxv· R.
Viatoꝛ · lxxi · Nvᷣ. cxxviii·DH.
Viaticum · cxci · O.

Vicia · lxxxiii · ee. vᷣ. cxc·ee· cxci · cc· cxcii ·

V · vide ſupꝛa ſcelera ·

Vicinitas · xcv· D. chix Q. dpraa.
ccxc.hh

Viciſſitudo chrrir. P
Victoꝛia. lxvii · ii. · lxxiii. R-. lxxv. de dd
v. lIxxxii.D. xcv· P. cxxxii ·. M cxxxvi.
E.- cxli. Q· cxlii. P· chrrvi. R clxxxvi ·
kk. ccii:oo.bᷣ·
Victus tenuis · clxvii.G.
Victus lautus clxxiii.D. cxciiii · F.

Vidua 1 upillus. cxvi · T. exxx R.

Vigilia:clxvi·M.
Villicus malus. clxrir- R.
Vinculum · lxxxii.Q· cxvi.C. cxciiii.&.
Vinea · ciiii · . cxlviü. bb. clxxiii.Q.
Vinuʒ · cxxvii.. cxxviii. Q. cxxxvii.R.
clxxix · gg· cxc· S. cxci.M. excv. ee ·
Vindicta.lxxi · pH. s v. lxxi · ag · v· chrvi.
Violentum.cii.ll. clxxi.E
Vir. lxxxii · LD. lxxxviii· Q. lxxxix. Q. xc·

Q. xcv· bb. c·D. cxxxiii · E. cxxxv.G.

cxlv.Q. ccii · cc ·
Vires · c· · clxxii.M.
Viridaria clxxiiü · R.
Virgo . lx · pp. ᷣ. cxxx· . cxlviii. N.
clxxix· R. clxxxv. . cxcix · E. cc.cc·

Virtus.lxviii · C. v · lxxiii· ag. v. lyxviii ·

E- lxxxii. Q. lxxxv. D. xe. L-. xciüi· V.

aa· xciiii · O. xcv.E. xcvi · V. xcvii. E.

c·.D.R. cvi⸗ C. cxyv·D. cxxvi · B. Q.D
G. cxiii·M. cxxxii. M. cxxxv·xx.· cxxx
vi · Q· ff. cxxxix· T. cxl. C. clxxii.S.

Arrrioo. cciii.R.D.i. cex · B· ccxi ·

B. ccxxii.:L. ccxxx.O.
Vis · lxxxi.Q. xcii · Z. xciiii.V.
Viſcera · cxxiii.. ride ſupꝛa inteſtina ·
Viſus · lxriii· T. v. cxciiii· B. .

Vita · lxvii. yp · ag · · lxx· R· vᷣ. lxniil ab

· ao · v· V. v. lxxix · Q· lxxxv · E.· lxxvi ·

·lxxxvii · R. xc D.N· xciii ·M· xcv·

F.. M. cvi.Q· cxxix · Q. cxxxix.M. cxl
vii · V. clii · D· clv · Qclxxvii· D. dyxxir. .
ff. clyxxxiii B S. ff·hh. cxciiii. cxcvii

pca ·D.ðvᷣ ·ff.bᷣ. ccii·· v · cciii · N.s B.
ccxxi ·A. ccxxii..

Eieratie⸗ clxxix S elxxix DD⸗ clxxxii. .

xxxiii · ii · cxciii · H S· cxcv· .·
Vituperium · xcii · V· Yciiii Q

iiii · C·
Vul us lxvii· ee . vᷣ. lxix: ab.· . Uriii k
J . ſerrwil EKE.
Valnus Axix· af. . vnr. g. drviiid4.
cciii· E· v·
Vmbꝛa · lxix · gg · v·
Voluntas.lxxi · ee · v 5. lxxii· N. 5.
lnpras lrt C· v. lhxxix · X. lxxri·
cxvii· D. cxxviii·. A: cxxix·H.

carxii. .E. dxxx·hh. clxxxii N. xmnii.

aa · hh. clxxxvi.nn· ccvii · D.
Voluptates ſenſuũ · cxvii:O· D.C. E. G.
Vox · lxvii · ar. v v. lxx · P. v.
Vrbs · lxvii ·ff. v. cxlvi · B. cxciii.Rk.
Vſus · lxxiiii · C· v· ac · b. lxxrin,· N xcvi.

M. cxxviii·M. cxxxvi:aa. cxxxvii· R.

Vtilitaſ cum honeſtate. oprima. lxxxii· Q.
lyxxxii.D.
Vxoꝛ lxx · ¶. bb. vᷣ. .. lxxiii · tt · . cxlx

R. d. G. clii G. clxxxv. R. clxxv· Q.

chxxxviii · N. clxxxix · xx· cxc:ii·
Vxoꝛ impoꝛtuna clxx· A. cxc·.V.
Vxoꝛ impudica · clxx · B-

Vrxoꝛ ſterilis.clxx· C.

Vxoꝛ amiſſa:clxx ·D.
Vxoꝛ foꝛmoſa·clxxv· B.
Vxoꝛ fecunda · clxxv· Q¶.
Vxoꝛ facunda · clxxv.D.
De V nomina pꝛopꝛia ·
Wen ſecta arrianus imperatoꝛ ·
Valerianus imperatoꝛ·clx O.
Valentinianus pꝛimus impatoꝛ. clxi.M.
Valentinianus ſecũdus ĩperatoꝛ · clxi ·R.

Valentinianꝰ tercius imperatoꝛ· lxi. P·

Valeriꝰ maximꝰ hiſtoꝛiographꝰ.cliiii.B.

Valerius Meliogabalus ex meretrice im

ratoꝛ clx· C.
Varro marcus cliii.N. ccxxviii· D.

Venusc.M. clxiii. L.

Vlcio Prerepra kcii. E. clxviii· G·. cher . L

e⸗

Veſpaſianus imperatoꝛ · clix ·.
Wencʒſeſlaus comes de lucʒenburgo im
peratoꝛ · clxiiii · O.
Vgolinus permenſis oꝛatoꝛ ⁊ poeta · cxc
viu · ſſ ·
Victurinus ·cxxxiiii· R·
Virgilius poetarum optimus · ccxxi.
clui · ··
Vitellius imperatoꝛ de gente vitellioꝛuʒ
clix · L.
Vulcanus· clxiii ·R.
¶ De xæ· nomina ꝓpꝛia
Enocrates pholoſophus · cxxxix ·
L· cxli · V· cxlv·M. cli: N.
Ferxes rex perſarum · cxlvi · F.
cxlvi· D· cxxxvii· B. clvi . Q. ccxxi K.
Fiſtus philoſophus · cliii · R ·
De ·nomina ꝓpꝛia
Neucus·cxliiii.L·
Zeno phᷣus · cxlix · S· clii.··
Zeno grecia imperatoꝛelxi · S.
Joꝛoaſtes philoſophus.cxlviii · Z·

.

ſ⸗

¶ MWargarita poetica: opus clariſſimuʒ
feliciter incipit · et pꝛimo p̃mittitur eꝑpi
ſtolans piologus.
bertus de Eyb kuriſ
utriuſq; doctor· San
ctiſſimi dñi noſtri pa
pe DHii· ii. Qubiculariꝰ
Bambergẽſis 1 Gyſte
tenſis eccleſiarũ cano
nicꝰ. Re uerendiſſimo
in chriſto patri et dño:dño tohanni dei
gẽ̃a ep̃o Monaſteriẽſi: Comiti palatino
rheni: ac bauarie duci illuſtriſſimo: Salu
tem plurimã dicit: et pñs dedicat opus·
Optaſti ſepenumero reuerẽde pr: ac
pnnceps illuſtriſſime: heroicarũ cultor
virtutũ :vt ſi qñ mihi adeſſʒ ociũ:nõnul
las artis rhetoꝛice pceptões:diũſas clau
ſularũ variatões: ac plurimas taʒ oꝛato
ruʒ q; poetarũ autoꝛitates:diuerſis ĩ vo
lumibus ſparſas: ⁊ vage diſiectas:dictu
quideʒ 1 memoꝛatu digniſſimas: que ad
omatã cõcinnã ſplendidã et reſonantez
oꝛõeʒ: ac ad bene beateq; viuendũ admo
dü cõducerent et expedirent: in vnã ( vt
documenta ſumẽ volenteb? longe ĩquiſi
tionis laboꝛ abeſſet) deligerẽ cõſonãatiã:
atq; in facileʒ quendã reducerẽ moduʒ ·
Gſtſi ea res: ſuꝑ qua ſermonẽ ſepenume
ro in multaʒ ꝓduyimꝰ nocteʒ:infiniti pe
ne ſit oꝑis ⁊ immẽſi: adeo vt vnde initiũ
vnde mediü vnd deniq; finez: in tante
rei magnitudie ſumaʒ:non iniuria ſubſi
ſtam. Ac tantũ autoꝛitatis: tantumq; di
gnitatis et excellẽtie cõtineat: ut nõ infi
mum: aut mediocrẽ viruʒ defatigaret:ſʒ
ſummũ: ac ꝓpe diuinũ oꝛatoꝛẽ id aggre
di phorreſcere q; plurimuʒ facerʒ · Tamẽ
tua ne pcamĩa: que ſedulo imperüũ mihi
loco ſũt: ⁊ que hoc conficiẽdi opus meis
modo ratõibus alligarũt:videar declina
rec(tibi enĩ quidqͥd poſſũ debeo:⁊ me nõ
modo huic rei: veruũ cuicũq; poſſibili de
uinctũ:obnoxiũq; tenes) materiã longe
patentẽ: anguſtis finibꝰ termĩabo: et in
verba q́; potero(Non eni cuncta cõple
ctendi mihi cupido inceſſit) cõferaʒ pau
ciſſima · iuxta Ouidii verba· Quidquid p
cipies eſto bꝛeuis:vt cito dcã Nercipiãt
animi dociles: teneantq; fideles · ¶ R
hoc enĩ inſtituẽdũ opꝰ: nulla magis me

res excitauit pater hũaniſſime: q;ᷓ vt tue

impꝛimis clemẽtie: q̃m iampꝛidem vmice

atq; religioſiſſime cotui cõplacereʒ · tam
etſi non nibil ipſa me glona mouebat: qᷓ
ſi meritis:aut virtute ꝑta extitit: ſemper

eſt a ſũmis viris magno ſtudio queſita:

Ta ſapientibus homibus maxiĩe laudata

Nõ nibil etiã exercendarũ ingenu viriũ
me cauſa inducebat: qꝛ quẽadmoduz tri
ſte eſt diuiti decedere ſine herede: ita mi

ſerrimũ eſt habẽti a deo ſummo gratiaʒ

intelleetꝰ: poſteris ſuis · id eſt · ſtudioſis

nihil oꝛnatũ dimittẽ: quo poſſint veluti

beredes intellectuſ aliqualiter conſolari

Et licʒ tot in oĩ ſciẽtia ⁊ im pꝛimiſ in ora

toꝛie artis facultate ſeripſerĩt: ut iã mũ
dum pene illumauerint: adhuc tů inue
niẽdis inuenta non obſtãt · knſtar eĩ ſol
oꝛitur intellectꝰ:ꝛ occidit:vadit et redit

nunquaʒ moꝛitur· ¶ Nunc hoc vnum
pꝛinceps clemẽtiſſime: equo fer aĩo velĩ
vt meuz huic ſit oꝑi conſecrare nomen ·
Margarita poetica. haud abs re oꝑꝰ cla
riſſimũ tibi nomen ſume · tũ a genitrice
mea digniſſima: dña Margarita de wol

merſhauſen: femĩa quideʒ clariſſima: a qᷓ

tanq́; magiſtra optia: literarum pꝛima

hauſi elementa · tum quemadmodũ mar

garite ꝑ ſe ſole quoquo ĩ ſtatu ſint plu

rimũ valent:et ſi in celato auro repoſite

fuerint:magis lucere: magiſq; bominuʒ

intuitũ ad earum contẽplationẽ allicere

vidẽtur·. Sic noſtri operis margarite in

quocũq; dicendi ghe ꝑſiſtant: ꝑ ſeipſas
graues . ſcite · frugales . pꝛeſtantes ſũt:

ac maxĩe conducibiles.et ſi expolita · cõ
moda . ſplẽdida: ac reſonanti verboꝛum

cõfoꝛmatione cõtexantur:ip̃e ſplendoꝛ:
atqʒ ſuauitas oꝛationis:hoĩes ad earum
ſententiarũ lectionẽ incitare: legentium
oculos maxĩe iuuare: atq; audiẽtiũ aĩos
plurimuʒ oblectare ſolet · ¶ Nunc inſti
tutũ opus religioſiſſime antiſtes tremu
lẽtus aggredioꝛ: ſatis ac ſatis ꝑuo cuʒ

nauigio magnũ: et ſpacioſũ ingredi ma
re ꝑhoꝛreſco:ſʒ celeſti opus eſt munere ·

Manibus igitur ad celu erectis diuinuzʒ
inuoco numẽ: ⁊ deuʒ totius oꝑis autoꝛẽ
ac pᷣſulem cõſtituo: ad n ulles nunc
pornigo pces: ⁊ cum Salomõe dico. Da
mibi dñe ſediũ tuarũ aſſiſtricem ſapiam

vt hoe tq illuſtre opus bñ inciꝑe: melius
mediare: optĩe aè fe liciteꝛ finire valeaʒ
72 , . — — „
ad tui laudẽ ⁊ gloꝛãã ſempiteꝛnã · Amen.

6 CQaſparini Barzizi peigamẽſis: 2 Ste
phani fiiſci ſoncinẽſis:eloquẽtie ⁊ perfe
cte elocutõis pcepta incipiũt
Ene eẽt vi illuſtriſiẽ Q quoniã
oĩs eloqntie ⁊ ꝑfecte elocutõis
peeptõ ĩ tria ſit mẽbꝛa diſtribu
egantiã ſcz: cõpoſitioneʒ:⁊ dignita

tem: vt de his aliq̃ in nĩi oꝑis exoꝛdio di

cerẽ:ſʒ quoniã hec apud Ciceronẽ libꝛo
ſuo rhetoꝛicoꝛũ ſatis explanata ſunt de
eis:maxĩe de elegantia ⁊ dignitate ſuꝑſe
dẽdum: de ſola q̃ntum ad pũs ſat erit
cõpoſitione: ꝓſequẽdũ exiſtimaui · Quã
doquidez ipa cõpoſitio niſi diligẽter ſit
ab oꝛatoꝛe obſeruata: oĩs pene ſplendoꝛ

verborũq; concinnitas tota intereat ne

ceſſe ẽ. Quid enĩ ſine cõpoſitione elegan

tia: aut verboꝛũ ſentẽtiarũq; oꝛdinatio

nes valeãt nõ ſatis intelligo· Hanc autẽ
cõpoſitõis ꝑtẽ:quo nã pacto cõmodiꝰ:

quo cõpẽdio bꝛeuius:q̃ deniq; via ad ca
peſcẽdum melius:q; ꝑ clariſſimoꝛũ nr̃a

etate oꝛatoꝛũ Caſparini Barʒiʒii ꝑgamẽ
ſis:⁊ ſtephani fliſei ſoncinenſis pᷣcepta:

⁊ pᷣma oĩs eloquẽtie elementa:ꝓſeq̃ poſ

ſem haud videos Irtẽ itaq; ab his:⁊ pce
pta vir humaniſſime:a me aũt pñtẽ pꝛo
tua ꝗᷓſo clemẽtia accipe oꝛdinatõem· Et
quoniã hec cõpoſitõnis ꝑs in tns apud

oꝛatoꝛes reꝑiatur diuila ꝑtes · oꝛdinẽ · iũ

eturã ⁊ nũům. In pᷣmis iuncturã:qꝛ circa
lrãs cõſiſtit ⁊ ſilabas:duxi expediẽdam·
iunctura.
N iunctuꝛa igitur:que apta que
dam atcq; cõcina lrãrum:ſulaba
rũq; in cõtextu vᷣboꝛuʒ eſt collo
eatio:ab oĩ offẽſione auriũ ꝓcul tᷣmota:

multa ſũt vicia fugiẽda:q̃ a ſocrate: ⁊ a

theopõpo ſũmo ſtudio ſũt vitata · Aci

cerone aũt ⁊ demoſtene ũñ niſi eũ nimis

frequẽter ĩ oꝛõʒ incidũt · Sepe etã ſi mo

deſte intereurrãt: oꝛõz nũe mollioꝛem:

nunc grauioꝛẽ effieiũt · Naʒ vt in ſapoꝛi
bus q̃dã interdũ ſuauiter amara ſüt · ſic
in oꝛõe aliqᷓ aſꝑitatis ĩterſonãtia magis
grata eſt. Vñ ſi vel fentẽtiarũ neceſſitas
engerʒ:aut punetis quibuſdã curſus di
ſungueretur vocaliuʒ:nec ſpũ vno nec

eodem ꝓferꝛetur: modo id raro ⁊ mode
ſto fierzʒ · non modo hoc non rep̃henden
dũ eẽt: ſz qñq; etiã laudãdũ E ¶ Dri
mum igitur ex oꝛdine pceptum eſt tale.
Qauẽdum eẽ:ne creber vocaliũ cõcurſuſ

qui hiantẽ inconſonã atq; inſuauẽ expᷣ

mẽdi ſonoꝛitatẽ pareat: incidat in oꝛõe.
qð fit: ſi p̃cedẽs in vocali terminetur di
ctio:⁊ ſubſequẽs ab eadem aut alia inci
iat vocali:qð maxĩe in a·e.⁊·o · vocali
Ds q; maioꝛẽ hñt ſonum)erit euitanð
vt amo amantẽ deuʒ: Veſtrã laudo ami
ciciam· gredẽ ex domo aliena · Egredẽ
ex vꝛbe elta. ( V. ocales vero qᷓ magis

exuẽ habẽt ſonum minoꝛẽ faciũt hiatuʒ

vt Honoꝛa illuſtros viros · Cxcolite vir
tuoſos hoĩes ¶ Non tñ magis inconcĩ

ne:vocales ſeſe recipiũt: q́; ſi eedẽ cõcur

rant.vt Solicita auſoniam mariam.Gli
ge egregioſ bellatores. Oonueni irritan
tes ad diſcoꝛdiã ciues · Qoꝛnu vnicũ ĩ ca
ſtris extat; ¶ B ¶ Secundũ ẽ pᷣeeptuʒ
multaruz ſir lrãrum cõcurſionem ef
fugere debemꝰ: que qᷓndam vel legendo
vel ꝓnunciando difficultatez afferꝛe vi

detur · vt Tacob bonꝰ Tob beatꝰ: dei le
ges diligẽter obſeruauerũt . Dauid diui

nos dedit pſalmos · foſeph fuit pharao

nis interpꝛes: a fratribus facinoꝛofe ven

dituſ. Animadütat Tituſ tirãnus ꝗᷓ ꝑpe
trauit: a penitebit tandẽ tante tirãnita
tis · ¶ Semiuocaliũ vero l̃arum cõcur
ſiones pᷣter x· modicam vidẽtur vel legẽ
di vel pꝛonuciandi difficultatẽ afferre ·
vt Chꝛiſtum dñũm noſtruʒ maximũ nos
omẽs homĩes ſũmope debemus excolẽ·
¶ Ebo quia duarum in ſe Farum vim
Tſonum complectitur · difficilẽ ac hian
tem in concurſione videtur afferre ꝓnũ
ciationẽ· vt Carthaginenſiũ dux xantip
pus trux:felix xerxes:⁊ vᷣtutis lux xeno
phon fuit. Similiter x· ⁊ ſ. ineptam pꝛo
nunciationẽ reddunt · vt Deceptus xer
xes grecie bellũ intullit ¶ Vnd nõ ſolũ
in verbis diuiſis: ſz etiam in compoſitis
x.1 8. lr̃arum:vitandus ẽ concurſus.q̃ᷓre
ſi foꝛte accidat vt hec pᷣ̃poſitio ex cum di
et one ab s.incipiẽte componatur:8· l̃a

de medio eſt abucienda vt exurgo exul

to ſimilia ¶ Nec ſolum in his duabꝰ
lñis magna eſt aſpitas · Sʒ r. etiam ⁊ t·

en aĩos aliqñ offẽdere poſſit ¶

ſi erebꝛo cõcurꝛant:iùcturã defoꝛmẽ cau
ſant · Vt nũc ſuauiſſime ſuadebat: nunc
vero terribilis tutoribꝰ ſuiſ ſatis grauiſ
erat · Omniũ itaqʒ lrãrũ ſiue vocalium ſi
ue cõſonantiũ mimie cõcurſiões vel aſſi
duitates euitãde ſunt:que inſuaueʒ pꝛo
fecto ſonoꝛitatẽ reddeꝛe ſolent.· ¶ A

¶ Terciũ p̃ceptũ · ſillabarũ ſimiliter ea

rũdẽ ⁊ cõſimiliũ cõcurſioneſ ⁊ nimie aſſi
duitates ſũt euitãde: quoniaʒ nõtã ĩſua
uẽ q; ĩeptaʒ reddũt oꝛatõeʒ · Vt · Caſſius
curãs cuſtodire cõmunẽ comoditateʒ ⁊
ceteri etiã de re certa certãteſ ceſarem ce
perůt · ttẽ mee mẽtis mẽorie modũ ita
ponã:vt mee meditatõis me mĩme peni
teat. Tteʒ poete potẽtiaʒ ponẽtes in poſ
ſibilibꝰ bonelcs rebus laudãtur.tem
ciuitaſ que a regibꝰ regitur regio amoꝛe

felix eſt · ¶ Similiter ne idẽ ſit dietõnuʒ

ĩmediate ſe ſequẽtiũ exitꝰ cauẽdũ eſt· vt
illoꝛuʒ bellatorũ ac ĩꝑatorũ foꝛtuna lau
datur:quorũ ꝓbitas cuiũ optimoꝛũ ſa
luti ĩtenta ẽ. Itẽ fortunatorũ impꝑatorũ

optimorũq; rectorũ virtꝰ mag qʒ for
e

tuna laudatur ¶ Similiter ne ſequẽs di
ctio ab eadẽ ĩcipiat ſillab ĩ qua pcedẽs
termĩatur ꝑſpice · vt ille legit Amoꝛ moꝛ
talis ĩ te ĩteger ẽ:quod quidẽ viciũ non
nulli Ciceroni obiecerũt · ſed hoc vicio ñ
ẽ attribuẽdũ:ſi gꝛauitatis cauſa fiat:niſi
cũ hoc dicẽdi genere crebꝛo vtamur.

(B ¶ Quartũ pᷣceptũ etiã dictionũ ni
mia cõcurſio ⁊ aſſiduitas diligẽter ẽ eui

tanda. vt · nõ eſt ratõnis ratõ ratõneʒ il
li adhibere qui in ſentẽtiis ferẽdis ratõe
nõ vtitur · Nemo quidẽ ita eloquẽtie i
narꝰ ẽ:cuiꝰ animꝰ ñ faſtidio aliquo affſi

ciatur:ſi quod huiuſcemodi audierit: Ni

ſi ornatꝰ cauſa vt repetitõe· cõplexione
traductõne · cõduplicatõe:cõtinuatõne:
Thuiuſmõi ĩ oratõem cadãt·. Dictionibꝰ
equidẽ ex oĩbus grãmatice oratõnis ꝑti
bus ſũptis:vti debemꝰ .lõgis: ſuauibus
dilucidis · ſonãtibꝰ.electiſ · idoneiſ · como
dis · ꝓpnis · apertis · cõcinnis.vſitatiſ:vt
orõ ita ſplẽdens idonea ⁊ reſonãs ex ip

ſis efficiatur: ꝙ aliqua verboꝛũ obſcuri

tas: aut oꝛõis difficultas ĩ dicẽdo nõ cõ
mittatur: que vel auditoꝛũ aures vel lłe

uĩtũ p̃ceptũ ꝙ nimia verborũ ſuſpen

Sextũ pꝛeceptũ · ꝙ figura que themeſis

ſio ⁊ ꝓlixitas in oratðe ẽ vicioſa· que res

tametſi ĩ ꝓhemiis ĩterdũ cõcedatur: ĩ c
teris tñ oꝛatõis ꝑtibꝰ rep̃hẽdi ſolʒ. CD

—

dicitur in ſunplicibꝰ ñ vtamur: nec ĩ cõ
poſitis niſi in his in quibꝰ veteruʒ auto
ritatẽ imitamur. vt pꝰea vero q;.· Ppvea
q; vero · Inqʒ uiceʒ: pꝛo ĩuicẽq; · Septẽqʒ
triones:pꝛo ſeptẽtrioneſq; · Satis boni
viri officio fecit: pro ſatiſfecit · Et quedã
que ad hũc modũ a nobis diuidũtur: p
pterea nõ rep̃hẽdũtur: ꝙ a ſũmis poetiſ
1 oꝛatoribuſ ſunt recepta. ¶ ¶ Bepti
mũü pᷣceptuʒ · hoc inter Cũ ⁊ Tu refert
tũ duplicatuʒ · vt ĩ multis locis admonʒ
Cicero·ꝙ ea ꝑticula orõnis: cui hec con
iunctio cũ añfertur:vel cauſã vel conco
mitãtiam:wel id qð aptius eſt: certiꝰ ue
ſignificat: vel tꝑiſ pꝛioritatẽ:vel maioꝛũ
reruʒ dignitatẽ · Tum vero aut officium
ãtecedẽtis cauſe:aut alternatõeʒ:aut reʒ
minꝰ notã: aut tempoꝛe poſterioꝛẽ ĩpoꝛ

tat:aut minoꝛẽ dignitatẽ: ac momẽtum
affert: niſi aliquid ſequatur: quod huic

ratõi aduerſetur · vt potiꝰ: multomagis

ſtudioſiꝰ 1 ⸗ ſunt huiuſmõi.¶ Exem

pluʒ primi. Qũ tuo in me amoꝛe ſummo
tum beneficõ ſemꝑ tui memoriã pꝛe me
feram · ¶ Exẽplum ſecũdi · Cum mutuo
inter nos amore:tum reipu · cauſa: ꝑpe

tua reruʒ oĩm ſocietate deuincti ſumus
¶ Exẽpluʒ tercii · Qũ tuis i omnes bñſi

cũs :tum voluntate in poſteruʒ ꝓna ad

omnia viri officia pater patrio iure op

time diceris · ¶ EGxempluʒ quarti · Cum
dicit tempis prioritatẽ Cum olim in pa
rentem pietateʒ inſignem animaduerti
mus · tum in patriam nõ minore ſtudio
futuram ſpamus renpiun quinti
Qum vitam ꝓ tua ſalute: tum opes om
nes ꝓfundere nunq; dubitabo (ſ

tum in eadem oratione geminetur aut i

diuerſis: concomitantiaʒ ſine differentia

ſignat · vt Cicero tum natura: tum con
ſuetudine ad omnes res honeſtaſ flama
to ſtudio rapiebatur ¶ DSepenumeꝛo tů

nimia ob eüdi negocii oportũa celerita

te oppᷣſſi · aut occuꝑatõnibꝰ aliis diſtra

cti:aut ꝑua adhibita diligẽtia iconſulte
in cõcurſioneʒ ⁊ aſſiduitatẽ vel literarũ

vel ſilabarum vel dictõum vel vtrarũq;

—

9

incidimus: quod etiam apud Ciceroneʒ
cum eloquẽtie pndipem: tũ etiã harũ cõ
poſitõnis ratõnũ ⁊ pᷣceptoꝛũ optimum
artificẽ aliquãdo cõꝑiemuſ: ſed tñ eſt eu
rãduzʒ diligenter 1 quoad fieri Polſit: vt
ipſa cõcurſionis ⁊ nimia aſſiduitatis vi

oratõnis ſpecie exẽplũ tolle Vt ego pꝛo
pter magnũ ciceronis in me amorẽ· 1 ꝓ
pter inſignes eiꝰ virtutes:atʒ ꝓpter ma
gna a multa ſua bñmerita eũ plurimuʒ
diligo tẽ. Ego enĩ cũ ꝓpter magnũ Ci
ceꝛonis in me amoꝛẽ quẽ ſꝑ optimũ fuiſ

cla declinemus ?e./ (De odine:⸗ ſe cognoui:tum etiam ſua erga me bene
Rdo eſt uedd verboꝛũ oꝛõnũqʒ merita que ab ipſo multa quideʒ et ma
hiter ſe vel naturalis vel artificia gna recepi eum pꝛofecto minfice diligo

Ecce quomodo oꝛatio pꝛecedens ex rela
tiuis interpoſitis multiplicatur · ¶ Sic

Yus diſpoſitio. ¶ E¶ Circa quẽ
obſeruãdũ eſi:Et ſit hoc octauũ ĩ oꝛdine
noſtro p̃ceptũ · Q ſꝑ oꝛatõ creſcat et au
geatur: Vt qð ſequitur magis eo ſit qð
antecedit · vt · nobuiſ 1 egregiꝰ. Magniſi
cus illuſtris. Crudelis ⁊ immaniſ · Fur
1 ſacrilegꝰ. Rugeri quidẽ vult oꝛatõ ⁊ in
ſurgere nõ minui· hoc verũ:cũ verba ad
eandẽ ſint rem relata:· ſi ad diuerſas:

enĩ ex omĩbus oꝛationis partibus oꝛatõ
multiplicari poteſt: ſed de ommibus po
nere exe mpla:item ⁊ de tercia au gmẽtã
de oꝛatioms ſpecie: nontam pꝛolixuz eſt
q; laboꝛioſum:de hoc autem relatiuoꝛu
exemplo: ⁊ aliiſ oꝛatõnũ ebe circa mii
tiplicandas oꝛatõnes:quomodo oꝑoꝛtu

nullũ admittit viciũ qui ab hac oꝛdĩs ra ne concurrant in ſuis ꝓpꝛiis dicetur lo
tõe diſcedit: vt cũ alium ſacriegũ priuſ cis · ¶ H¶ Nonum pꝛeceptum · Qdig
dixeriſ: aliũ ð hic furẽ appellaſ. Gxaugẽ mias rerum attendi debet ac nature vt

de aũt ac multiplicãde oꝛatõis ratõ: tri
plex repitur apud oꝛatoꝛes. Vna que ꝑti
net ad vnicã oꝛatõeʒ multis verbiſ coad
oꝛnatã· Altera que ad plures: multis ex
ptibꝰ grãmatice oꝛatõnis amplificandiſ
Tercia que eſt accõmodata epiſtolis et
oꝛõnibꝰ atq; ceteris oꝛatoꝛũ dicẽdi ratõ
nibꝰ: nõ ſolũ verborũ copia exaggerãdiſ
verüetiã negociis rerũ locupletãdis
¶ Hꝛma eigo coaugmẽtãde oꝛõnis anĩ
aduerſio ẽ: vt in nrã oꝛõne coaceruemuſ
multa noĩa ſubſtãtiua vel ꝓpria vel ap
pellitĩa· aut etiã adiectĩa poſitiua cõꝑa
tiua ⁊ ſuꝑlatĩaaut verba ꝑſonalia aut ĩ
pſonalia: aut ꝑticipia ĩ oĩ tꝑibꝰ poſita
aut gerũdia vel ſupĩa. Aut ꝓnoĩa pꝛimi
tiua aut deriuatĩa: aut aduerbia poſitĩa
cõpatĩa ⁊ ſuꝑlatiua:q̃ dictõnes bmõi ita
gradatĩ collocẽtur · vt alterã altera ⁊ ali
am alia ſubſeq̃tur: que maiorẽ viʒ effi
catioꝛẽ vehemẽtiã ĩpoꝛtet· ⁊ oꝛõiſ ſnĩam
magis adauctã efficiet. Vt ĩ hoc exẽplo.
¶ &Gu iuſuciã eaʒ ipſaʒ aptiſſime con
ſtare videamꝰ: ex q̃ oppida ciuitates pꝛo
uincie natões regna atʒ imꝑia: gubernã gem 2
tur cõſeruãtur aplificãtur: Oẽm igitur ¶ Vndecimum · verba rebus de qui
cogitatõem diligẽtiã actões foꝛtunaſq; bus loquimur ſint accomodata: ne pluſ
nẽas:mos deniq; totos libẽter exponere minꝰ ue q; dignitas rei poſtulabit ſigni
debem: vt ea i, a iuriſ equitaſ diligẽteꝛ ficare videantur · Nam qui agricolam
excolatur. ¶ De ſecũda coaugmẽtande illuſtrem:iaut regeʒ parcũ inter laudãdũ

que in eodez genere dignitate nature
ſtãt· ea minus dignis in oratõne antel
rantur · Vt viri feminis · oꝛtuſ occaſui:di
es nocti: ſecunde res aduerſis: honeſte
turpibus:⁊ multa ad hunc nature moð
ſimilia ¶ Moc verum cum aliqua veꝛba
ſeſe immediate ſequũtur · nihil enĩ impe
dit ſi a ſe diſtantia fuerĩt:⁊ ĩ diuerſa ora
tõis poſita ꝑte: aut ad diuerſũ tẽpus oꝛ
dinẽq; relata: que minoꝛẽ dignitatẽ ha
beant poſſe dignioꝛbus anteferri · Vt ĩ
hoc exemplo. Cum ingens agmen pꝛius
mulierum dehinc viroꝛum in manus ho
ſtium perueniſſet: ſecuta eſt ſubito cun
ctis in rebus captiuitas · Idẽ in ſepaꝛatiſ
videri multo faciliꝰ eſt · ¶ ðͤ ¶ Decimuʒ
OQauendum eſt ne verba in oꝛatõne ocio
ſa ſint:ne ſuꝑuacua:ne nihil agentia: qð
vicium qui euitare volet · ſemper genus
ſue ſpeciei ãteponet · Vt caſtoꝛ ⁊ pollux
fratres gemini cum finitimis bellum ge
rebãt: Superuacue igitur ⁊ inepte dice
retur gemini fratres · nam cum omnes
gemini fratres ſint: nibil opuſ erac cum
Eri dixiſſz fratres addicere ¶ E

—

appellat:nõ mediociter vicium incurrit
quoniaʒ illic adiectiuo amplioꝛi:hic ãgu
ſtuioꝛi q; rei natura poſcat vtitur⸗ [Rᷓ
¶ Duodecimũ nõ abutamur vniꝰ vᷣ

bi ſigmiſicatõe ꝓ alteꝛo:in quibꝰ nulla ſi

militudo reluceat · Vt ſi fũduz eruditum
appelles:aut militẽ ſiue armis inſtructũ
icedere ad belluz dicas · Opꝰ itaqʒ erit ꝓ
priã ſignificatõeʒ verboꝛũ a grãmaticis
repetere:⁊ reruʒ naturas cõſulè quis or
natꝰ rebꝰ de quibꝰ agitur ſit accomodã
dus · ¶ B ¶ Tredecimũ iter adiecti

uũ ⁊ ſubſtãtiuũ alique ĩterponantur di

ctões: que ꝓfecto ex oĩbus ꝑtibꝰ grãma
tice oꝛõis cõmodiſſune ſumi poſſunt · vt

Kmpliſſimaʒ M.T. Q. facultatẽ ratõem

—

ecutꝰ ẽ· ITtẽ. Sũmaʒ equidẽ maria letici
am ſuſcepit:cũ ſibi ab angelo fuium dei
ſe ꝑituraʒ nunciatũ eſt · Ttẽ· Tã multa le
gilti libꝛorũ volumĩa: ꝙ ĩ virũ tandẽ pe
ritiſſunũ euaſiſti Tes. Mngnu ſupꝛa vꝛeſ
onꝰ deſũpſi:qui de rebꝰ diuĩs dicturꝰ ſũ
¶ Cauẽdũ tñ ne nimiũ abĩuicẽ ſeꝑẽtur
ꝙ oꝛõeʒ obſcuraʒ faciãt · Vt in hoc exem

dicẽdi ĩgenio ſtudio atq; doctrina cõ

plo . nulla ſatis ꝓbata apud ciues ſuos

virtꝰ ẽ. ¶ Nõ tñ ſemꝑ concinnũ eẽ vide
tur ꝙ adiectiuũ a ſubſtãtiuo itermed ia
mus:ſi melioꝛẽ pᷣſertĩ ſonoritatẽ habere
videatur vt cõtinue collocẽtur.qð eueĩt
potiſſimuʒ ſi adiectiuũ ⁊ ſubſtãtiuũ ĩ ge
nitõ poĩtũ: aliud adiectiuũ ⁊ ſubſtãtiuũ
cui ſuboꝛdinatur fuerit ĩterlocutũ · Aut
cum adiectiuũ cõꝑatiuũ vna cũ ſubſtãti
uo fuerit ĩ genitĩo poſituʒ. Rut cum ali
quaʒ magnaʒ alicuiꝰ rei vehemẽtiã ĩpor
tet. Et etiaʒ aliqñ adiectiuũ poſitiuũ vel
ſuplatiuũ in oĩbus caſibus poſituʒ d ecẽ
ter cõtigue tractari põt · Sed potiſſimũ

ꝑticipia oĩs temꝑis cũ in concomitantia

vel ſubſequẽtia cõtinẽtur · ſine ĩtermedi
atõne collocari ſolẽt · ¶ Exẽpluʒ de adie
ctiuo ⁊ ſubſtãtiuo ĩ genitiuo poſito · vt
Eximia priſtini noſtri amoris magnitu
do me vehemẽteꝛ adhoꝛtatuꝛ: vt par mu
tui bñficii retributio a me tibi referatur
ꝓtem Excellẽs tue familie dignitaſ: ⁊ pꝛe
clarꝰ ſpectate virtutis ſplẽdoꝛ: ⁊ exarde
ſcẽs fruẽde virtutis deſideriũ ad ſtudiũ
te plurimuz ĩcitare debẽt S vbi
adiectiuũ cõꝑatiuuʒ cũ ſubſtãtiuo in ge

nitĩo ponitur · Vt neminẽ video callidio
ris ĩgenii:ꝑſpicatioris ĩtelligẽtie: accura
tioris excogitatõis:iĩgenioſioris ſcĩe.ſtu
dioſioꝛiſ diligẽtie:ãplioꝛiſ doctiũe:p̃ſtãti
oꝛis eloquentie: q; Marcum Tulium Ci
ceronẽ extitiſſe ¶ EGxẽplũ vbi magnã ve
hemẽtiaʒ impoꝛtat:qð cõtĩgit in ablati
uo · vt · Qui egregias bonarum artiuʒ di
ſciplinas ſũma voluntate accuratiſſima
contẽplatõe ⁊ quotidiano ſtudio cõple
xi ſunt:eas quas exinde ſperauerũt emo
lumentoꝛum rõnes faciliter cõſecuti fue
runt ¶ Exemplũ vbi adiectiuũ poſitiuũ
onitur cum ſubſtãtiuo in ommibus ca
Pbns ſine ĩtermediatõne · Vt marcuſ/ Au
relius vir officioſus ⁊ pꝛudeus: cuiꝰ vir
tus tante eſt ĩtelligẽtie: tãte ĩtegritatis

tante conſtantie: tanteq; modeſiie: vt ei

tanq́; fido ſocio ⁊ homĩ ſapiẽti plurimũ

debeaz · llum igitur ad te ꝓſiciſcentem

vt hoĩem rectuʒ ⁊ ĩgenioſum artificẽ ita
tibi cõmẽdo vt meum affinem ⁊ gratuz
hominem. Naʒ et ego ipſo claro genere
nato:⁊ inſignibus oe expolito:atqʒ;
aliis magnis virtutibꝰ pꝛedito in omm
bus meis negociis familiariter fretꝰ ſuʒ

¶ Exẽplum de adiectĩo ſuꝑlatio.vt Lu

cius craſſus vir ꝑitiſſimꝰ: cuius vt hoĩs
ĩtegerꝛimi fides mihi exploꝛata eſt: a me
pluꝛimum dligitur· nam ⁊ ſibi tanq; ho
mini amiciſſimo: ⁊ pꝛocuratoꝛi vigilãtiſ
ſimo:ratõnes meas agendas libenteꝛ cõ

mittere ſoleo:nec vnq; ipſum optimum
amicum derelinquam quemadmodum

ego ipt o lucio craſſo viro officioſiſſimo
vtoꝛ familiaꝛiſſime:ita etiaʒ a te peto · vt
cauſe ſue tanq; ſi mea res ageretur: te
maximope accõmodare velis: 38 grati

us mihi nihil efficere poteris ¶ EGxẽplũ

vbi adiectiua participia omnis tẽpoꝛis

ſine ĩtermediatõne ponuntur · vt Cum ĩ
ſenatu cãz tuã agẽ cepiſſẽ:ſaluſtio deceꝛ
nẽte:cõſulibꝰ audiẽtibꝰ:p̃fectiſ legatõni
bus:ceteris magiſtratibus fautoꝛibꝰ: ſe
natus eſt dimiſſus : obmiſſis etiam aliis
creandis magiſtratibus. Ftaqʒ res in ali
um diẽ delata eſt: de qua quidquid actũ
fuerit te certioꝛem reddam ¶ Q¶ Deci
mumquartum pꝛeceptum · & oꝛatõnes

ab adiectiuis ſepius q́; a ſubſtantiuis

incipere debeamus: et hoc a poſitiuis

q;ʒſingulariſſima;

„ „

11

cpatĩs a ſuperlatĩs:iſiplicibꝰ et cõpoſi

is· Itẽ· a relatiuis (be ⁊ accñtis · ktẽ · a ꝑ
ticipiis ĩ ans vel ĩ 19 vel ĩ dꝰ vel ĩ tuſ de

ſinẽtibus · Ttez a ꝓnoĩbꝰ pmitiuiſ deri

natiuis: de quibus omnibꝰ exempla per
odinem ſequuntur · ¶ Exẽpluʒ de adie

ctiuo peſitio. magnuʒ ego a te bñficiuʒ

me recepiſſe pꝛofiteoꝛ: ꝓ quo vniuerſaʒ
meã tibi operã defero· Itẽ · Immoꝛtalia
enĩ in me benemerita libeꝛaliſſime pꝛofe

cta ſunt:que nulla vnq; mea ðᷣlebit obli

uio · ¶ Exẽpluʒ de comꝑpatiuo · Maiꝰ mi
chi officium pꝛeſtare non potuiſſes: q;
illud quo tu me hodierna die amiciſſime

nmũ profecto illud tuũ erga me pꝛome
ritum:quo ego a te cumulatiſſime exoꝛ
natus ſuʒ reputo mihi ſũmuʒ ſũmopeꝛe

g1 atiſſimum. ¶ Exemplüũ de adiectiuius
cõpoſitis · vt· Permulta· permagna · per

qʒaãpliſſima . ¶ Exem
pluʒ de relatiuo ſubſtantie · Qui tibi ex
me fructus debentur: cuʒ idonea michi
facultas offeretur: eos ꝓfecto qᷓ;vberio

clara. permaioꝛa.perclarioꝛa· Peren

res ſuſcipieſ · ¶ Exẽpluʒ de relatiuo acci

dentis · Qualia eniz ab aliis officia rece
pimus :talia plerũqʒ; reddere ſolemus·
Cxẽpluʒ de participio in ans · vt · In
uigilãtes virtutibus hommes:⁊ bonaꝛũ
artiuʒ ſtudiis iugiter inſudãtes: maxĩa
ſẽper fui beniuolentia ꝓſecutus · ¶ Ex
empluʒz de pticipio in rus· vt · Daturum

operaʒ virtutibus Ilbertuʒ noſtrum ꝙ

ſcribis miruüimmoduʒ gaudeo. ¶ Exem

Yluz de pticipio in dus · vt excolẽdus ab
omni hoʒ genere penitus eſt chriſtus:

qui oiʒ hominuʒ eſt conditoꝛ ⁊ bonoꝛuʒ
elargitoꝛ ¶ Exempluʒ de ꝑticipio in tꝰ
dt · Cõſecutum ſe oꝑa mea cõmoditates
q́;plurimas Cuceronẽ tibi retuliſſe vehe
meter letoꝛ ¶ Exẽplũ ð ꝓnoĩe pꝛimitĩo
Ego ſẽꝑ tibi amiciſſimꝰ eẽ volui quia tu
me ſemꝑ plurimũ ꝑamaſti · Tteʒ · Me qᷣdẽ
in amicicia ſi aliqñ exꝑiri volueriſ amicũ
ꝓfecto tibi cõperies optimũ atq; ꝑatiſſi

muz. ¶ Exẽpluʒ de ꝓnoĩne deriuatiuo ·

Mea quideʒ diligentia tibi ſꝑ futura eſt
ꝑatiſſima: quia tuã in me beniuolentiaʒ

Eorn mihi ſeꝑ q;; pmptiſſimã ¶ D

Hecimũquintũ pᷣceptũ · Quãqᷓ; ab ad

iectiuo appoſito vel ſuppoſito pꝛcipiũ
ſumere oꝛatõnis cõmodiſſimuʒ ſit: quia
tñ aliqũ accidit vt dictõnes alie multifa
rie nõ minus in oratõniſ pꝛincipio opti
me iacere:a pulchre reſonare vident᷑: nõ
incõmoduz viſuz eſt ab eis pꝛincipiũ oꝛa
tõnis cõſutui poſſe: que ꝓfecto dictões
ex oĩ genere atʒ manerie octo ꝑtiuʒ grã
matice oꝛõnis cõmodiſſime ſumi potue
rint: vbi adiectiuatões nõ tibi cõmode
ſuccedent · q ꝑ plura videre exẽpla pul
cruz iudicabis · Eernplinz de noine ꝓ
prio in kincipio oꝛatõnis poſito · Bꝛutꝰ
queʒ in his tibi literis cõmendo: cuʒ mi
hbi ſit omniuʒ amiciſſunꝰ: tũ etiaʒ mayĩs
eſt virtutibꝰ adoꝛmatꝰ. ¶ Exẽpluʒ de no
mine appellatiuo· Moĩes eniz illos quoſ
dupliceſ eẽ cognoui:vt vnũ verbiſ dicãat

aliud aũt re ſentiãt: niſi ipſi aliqua ꝓba

bili foꝛtaſſe ratõne ad hãc fictõneʒ cõpel
lant᷑:apud me ſemꝑ paruʒ valere debere
cõſtitui ¶ Exẽplũ de veibo actiuo/ma
bo te ſꝑ atʒ ſũoꝑe diligã: quoniã tu oĩa
ꝓ me liberaliter effeciſti · Brepiug de
paſſiuo · Videoꝛ enĩ te videre cũ tuas le
go literas: ſeddoleo cũ appelloꝛ ĩmeri
to a te negligẽs: cuʒ ſcribedi facultateʒ
nõ habueriʒ ¶ Exẽpluʒ de verbo iĩtereſt
vt · Intereſt plurimũ viroꝛuʒ prudẽtiuʒ
ĩternoſcere que ad eoꝛũ rẽpublicã recte
gubernãdã ꝑtinere videant᷑ ¶ Exẽpluʒ
de verbo placet ⁊ ſimilibus · Hacuit ſẽꝑ
ac libuit maxĩoꝑe pᷣncipibus ſapiẽtibus
accuratiſſĩe ꝑſcrutari qᷓd ſuꝑioꝛibꝰ aliis
pꝛĩcipibꝰ acciderit:vt ſuppeditet eis qᷣd
eueĩet: aut eos agẽ opoꝛteat · ¶ Gxẽplũ
8 gerũdio · agẽð ẽ aſſiduo vt officõſũ ali
qᷓd cõſeqmur ¶ Exẽplũ ð ſupĩo· Relatu
mltoꝛũ nobᷣ ſignificatũ ẽ maximũ officõ

ſü te virũ eẽ fẽʒ · ꝗ plimũ cẽte gaudemꝰ

De ꝑticipio ſupꝛa in ꝓxĩo dẽʒ ẽ p̃cepto ·
ẽplũ ð p̃poſitõe. Ad·x · kł· maii:ad vꝛ
bẽ cũ veĩſſẽ vt ð̊ młtis ac variis rebꝰ te
cũ cõmẽtarente reꝑire ñ potui: q̃s igit
reſ te coꝛã agẽ volebã · ꝑ lrãſ abſẽſ bꝛeuit᷑
ſignificabo· Ttẽ.extra iocũ ſũt ea ꝓfecto
q̃ tibi ſẽbo:q̃ ẽte ſũt a te diligẽtiſſime cõ
ſiderãda· Ttẽ denʒ nĩ̃ʒ oĩpotẽtẽ: ⁊ xn
teſ qᷓ me genueꝛunt neminẽ hẽo au⸗ ma
giſ te diligã: magiſ excolẽ:magiſ obſeꝛuẽ
neq; maioꝛi q; te beiuolentia cõplectar

Item. Vſqʒquo ſpũʒz ꝑducere potero nõ
ceſſabo me tibi gratiſſimũ demonſtrare
Item · Ab oĩbus homibus hi merito deri
dẽtur: qui clariſſimaſ bonarũ artiũ diſci
plinas vihpẽdũt · tteʒ · Coꝛã te cum affu
ero ea tibi declarabo: ꝗqᷓ ⁊ gratiſſima for
te ⁊ cõmodiſſima tibi videbũtur · ktẽ De
omibꝰ rebꝰ que ad te ꝑtinẽt: quaſqʒ mi
bi curãdas pᷣcepiſti quid egerĩ ex his lite
ris cognoſces quas tibi Caſparinꝰ meo
noine cõſignauit (Exẽplũ de aduerbio
Meri las ad te ſcripſi: hodie vero atqʒ
nüc de te cogito cras etiã meis te literis
viſitabo:diligẽterqʒ res tuas ꝑtractabo
Vt aliqñ ĩteligas me ſemꝑ ⁊ iam olĩ de
tuis omamẽtis ⁊ cõmodis mayĩope cogi
tare· Itẽ.· Verũ memineꝛo niſi tãdẽ melio
rẽ viuẽdi cõſtitutõem deſumpſeris: con

ſpicio te maxima ſubiturũ ĩcõmoda · Ctẽ

Foꝛſitan pꝑua hec ĩcõmoda quibꝰ ipꝛeſen
tiaꝛũ afficeris: ĩ maximũ tibi emolumen
tum in poſterũ redũdabũt · Itẽ vix vere
me cõtineo quin ad te aduoleʒ: ea tibi
ſignificez: que ſi feceris tibi plunimũ con
dcgt. ( Crepld de ĩteriectõne · Neu mi
hi cur ego tuis omnibꝰ tcõmodis nõ af
fuerim: nã maximis te ꝓfecto curis atqʒ;
moleſuis foꝛtaſſe liberaſſẽ. Ttẽ. Hem bo
ne hieſu ita exoꝛo vt nobis ꝑpetuo ſiſ ad
iumẽto · Itẽ · Pape ita ne ſe res habet vt
narꝛaſti Marce tulli. Ttẽ. Atat quas huic
noſtre reipu· futuras ĩminẽteſ calamita
tes narꝛat ſempꝛoniꝰg tẽ. Vha ita ne ab
hbis decipiẽdꝰ ego ſemꝑ ſũ:quoꝛũ ratõni
bꝰ plurimũ me accõmodare ſoleo ¶ Gx
emplũ de cõiunctõe. Gt tecũ libẽter adeſ
ſem: ⁊ me tibi libẽtiſſime accõmodarez:ſi
magne mee atʒ aſſidue cogitatões ac oc
cupatões hoc mihi ꝑmitterẽt.Item Si ĩ
hoc meo negocio adiumẽtuʒ mihi tuum
Ptsren⸗ ꝑſiciam ꝓfecto ꝙ te bñficiũ mi
i p̃ſutiſſe letaberis · teʒ · Tgitur cum tu
plurimũ mihi ſemper obfuiſti:noli expe
ctare vt ꝓ bis tuis ĩ me iniuriis debeam
magnis te meis beneficiis exoꝛnare · Ftez
Nullũ vnq; fuit tempꝰ in quo non maxi
mã atʒ firmiſſimã tuoꝛũ ĩ me bñmerito
rum memoꝛiã continue cõplexuſ fuerim
20 quibꝰ equidẽ iaʒ tibi cumulate ſatis
eaſſeʒ: ſi idoneã tibi ſatiſ faciendi facul
tateʒ mihi comꝑare potuiſſem· Ttem an

tibi ego vnq; vlla in re contradicturus
ſim:qui te mihi ſꝑ oĩbus ĩ rebus q; facil
limũ pᷣbuiſti? tteʒ · Saltẽ verbis te michi

cõmo dare velis te obſecro: ſi re ipſa ad
iumẽto mihi eẽ non poſſis aut nõ velis

Et qplurima ad hunc moduʒ de oĩbus

ptibuſoꝛatõnis poteris excogitare exem

Sedecimũ pꝛeceptum · ꝙ di
ſtributiuis ⁊ ꝑtitiuis noibus cõmodiſſi
me vti poſſumꝰ:cũ aut alicuiꝰ negocii ꝑ
titõem faceꝛre volumꝰ:aut certã aliquaʒ
animi determĩiatõem declarare nitimur
De qua rõne hoc exẽplü cõſpicere potes
Mcatho ⁊ · L. Qlodiꝰ a me plurimũ dili

gutur: neq; eĩ ĩmerito eos maximfacio
nã euʒ alter mihi doctꝛinaʒ miniſhauerit

alter vero magnas mibi reꝛũ facultates

pꝛeſuterit:nõ poſſuʒ abduci quin cuʒ al

teriꝰ virtute adauctꝰ ſim: alteriꝰ autẽ co
piis adiutꝰ exiſtam:alteri maxime debeã

alteꝛũ etiaʒ admodum diligam: quoꝛum

vt:ꝛo magis gaudeaʒ: aut magis vti veliz

non facile duudico · ¶ Pꝛeterea ſepenu

mero euenire videmꝰ vt in comꝑatione

reꝛũ multarũ: aut aliud alio laudabilius

vel turpiuſ demõſtꝛaꝛe:aut cõmodiꝰ aut
deteriꝰ pſuadere:aut iuſuꝰ vel iniquiꝰ ſi

gnificare volumus: tunc c tiua vi
dentur omnino neceſſaria ¶
tibi exẽplũ trado · Si ex oĩbus hominibꝰ
qui maximã tibi beniuolẽtie cõiunctõeʒ

6paꝛ
De quo hꝰ

ꝓfitentur:vnũ tibi potiſſimũ adoptaſii
qui dignitatẽ tuaʒ maximoꝑe tueretur:
nemineʒ pꝛofecto commodioꝛeʒ diligere

potuiſſes q̃; pomponeũ:cuiꝰ ſtudiũ pꝛo

autoꝛitate tua colluſtranda taʒ maximũ
extitiſſe conſtat: vt neq; maioꝛeʒ operã
neqʒ ſtudioſioꝛẽ curaʒ:nec ardentioꝛẽ be
niuolentiaʒ: nec ꝓmptioꝛeʒ quidem dili
gentin quiſq; tibi pꝛeſtare potuiſſet
¶ Inſupeꝛ id quidezʒ concinnuz eſt : ſi in

.* 7

omni pene modo dicendi fꝛequentemuſ

ſupeilatiua noĩalia vel participialia aut
aduerbialia: quod multis ex cauſis a no

bis fieri idoneuʒ eſſe videtur· Naʒ cũ in
pꝛimis ipſa ſuperlatiua pꝛopter magnã

reꝛuʒ reſonantiaʒ magis piendidaz ken

dant oratõneʒ:tuʒ etiaʒ efficiunt vt dicẽ
tis ſententia longe verioꝛ ⁊ efficatioꝛ eẽ

videatur. NHeterea ipſa ſuꝑlatiua dicẽdi
ſtiluz reddunt magis ãplũ magiſ longũ

„
7„

- —

11)

„

viij

magis optimũ. Quod cuʒ itaſit: apte ſa
tis luꝑlatiua que vſui tuo ſe accõmoda
bunt: arbitratu tuo pertractare potes.
Ee quibꝰ hoc exemplũ tibi patefacio
anthonio tam famuiariſſime ſemper
fretꝰ ſum:tã ſũmoꝑe eum diligã:ut ego
ſũma cum ip̃o ſum tailiaritate cõiunctꝰ:
nõ eſt ꝓfecto mi lentule:ꝙ vlla moueri
debeas admnatõeNam cuʒ is ⁊ ſummo
mihi ſemꝑ amoꝛe pꝛeſiſitenit: i vigilãtiſſi
mã ꝓ rebuſ meis diligentiã declarauerit
ampliſſimã mibi Venlir uis bñficen
tiam patefecerit: vt nullũ ſummuʒ hoĩs
amãtiſſimi libeꝛaliſſimiq; officiũ pᷣteꝛmi
ſeꝛit:neq; vllum maximuz ꝓ ſalute mea
peiculũ ſubterfugere voluerit: tniquũ
eẽ duxi niſi ego etiam virum me ſibi qᷣm
gratiſſimũn omibus ſuis commodis 1
oꝛnamẽtis q́; pmptiſſimũ demonſtrarẽ
B ¶ Decimùleptimum pᷣceptum eſt· Q
oꝛatio frequẽteꝛ obliq̃ ſit· i:· a pc ſterioꝛi
bus in recta conſtructione incipiat: ſiue
id qð verbo ſuꝑpoĩt:verbũ ipᷣm antece
dat:ſiue poſtponat᷑. ¶ Exemplũ pꝛimi.
Vt neminẽ poſſe ad eloquẽtiaʒ accedeꝛe
Qraſſus inquit: niſi qui multarũ rerum
pn ſciẽtia inſtructꝰ ſit ¶ Exemplũ ſecũ
di · hanc vnaʒ eẽ ad bñ beateq; viuẽdum
compẽdioꝛum viam inquit Socrates:vt
tales ſimꝰ quales iudicari apud alioſ vo
lumus. ¶ ¶ Decimũoctauum pꝛece
ptum:quomaʒ gtũs in oꝛatione rłhetoꝛi
ca ſepenumero occurnt neceſſario tra
ctãdus:eiꝰ igi pertractãdi ratio erit di
ligẽter conſiderãda:gtũs ergo p̃poſteꝛe
collocet᷑: vt illis dictionibus quibus ſub
oꝛdinatꝰ eſt pponat᷑:concinnã pꝛofecto
ſonoꝛitateʒ impoꝛtat:⁊ magno oꝛationi
clanꝰ intelligendi adiumẽto eẽ videtur ·
De quo hoc uibi exẽplum deſcribo· Qum
Qiceronis ſcripta:quoꝛũ innumerabileſ
coõſtant cõmoditatis opoꝛtunitates: eos
ſꝑ plurimũ oblectarunt: quoꝛuʒ animus
officõſis rebus ſẽꝑ fuit expoſitꝰ: nõ igit
miruʒ eſt ſi eius Marci T. volumina a ꝑ
gamẽſi Caſparino accuratiſſimo quidẽ
ſtudio fuerint ꝑtractata · tteʒ · Chriſti p̃
cepta qui diligẽter obſeruãt :eternã glo
niaʒz optime cõſequunt᷑ · ICteʒ · Oꝛatoꝛis p
mi pcepta a multiſ maximope celebꝛant
¶¶ ta datiuus caſus in cõpoſitõe ornã

de oꝛatõnis pꝛpoſtere poſitꝰ: bonã red
dit ſonoꝛitatẽ · Vt. Chrilto qui ſe tradũt
optimã viuendi ratõeʒ eligũt · Ttem· Ma
ioꝛi quidẽ cure dignitas tua michi eẽ nõ
potuiſſet: cuʒ aliud nichil dies nocteſq;:

de ratõnibus tuis excogitem ¶ D

Pecimũnonuz p̃ceptũ · ꝙ caſus tẽpo

. raleſ qui a pleriſq; in ablatiuo collocari

ſolebat:ab oꝛatoribꝰ in accuſatõ cõſue

uærunt tractari · vt ⁊ melioꝛ fieret reſo
nãtia: ⁊ efficacõꝛ cõſtaret oꝛatõ:⁊ hꝰ ꝑ ce
leæberrimũ ſequẽs videre poteris exẽplũ
Sgo eniz multos anos excogitãs: qua ra
tone hoc fieri poſſet: ꝙ omẽs chriſliano
ruʒ pncipes atʒz poteſtates:ſiuriis odiis
ac ſimultatibꝰ obmiſſis: tãta eẽnt amo
ris caritate cõiuncti:vt ex oĩbus ipſis tã
validiſſimꝰ fieret exercitus:ꝙ ipſi maxĩa

potẽtia freti ĩſidas gẽtes atq; barbaras

oppugnare poſſent:que huiuſcemõi co
glitatõ mea: qꝛ taʒ honeſta ⁊ optabiliſ eẽ

cõſtat:nõ ceſſabo dies nocteſqʒ mecum

animo ꝑuoluere: ſi quid foꝛtaſſe cõduci

bile ex hac re polſ ſet elici · q ſi aliquãdo

factum aut cõſututũ eẽ videreʒ:tũc vite
cõmutatõ vt mibi videoꝛ moleſta michi

acadere nõ poſſet · ¶ PDoterit ſimiliteꝛ

accuſatiuꝰ nõ tẽꝑalis in cõpoſitõne oꝛa
tõms p̃poſteꝛe poni. Vt. Chiiſtuʒ qui ve
re diligut: eorum animas eterne beatitu
Dini coſecrant · Item. Studioſos equidẽ
homines nitoꝛ imitari: vt virum me do
cctum reddere poſſim. ¶ ¶ Vigeſimuʒ
pꝛeceptum · Ablatiuꝰ ĩ cõcomixantia po
ſitus:tuʒ oꝛatões plurimuʒ dilucidare vi
detur . tum etiã narꝛatõnuʒ bꝛeuitati po
tiſſimũ eſt accõmodatus· qui ablatiuus
huiuſmõi ſepenumero deducitur aut a

nominibus ꝓprüis hominum locoꝛum
ꝓuinciarum:cum appellatiuiſ nomini
buſ:⁊ verbalibus ⁊ ꝑticipiis:aut ab adie

ctiuiſ diſtributĩs: a ceteris etiã poſitiuis
cõꝑatiuis ⁊ ſuperlatiuis: atq; ꝓnomini
7 „ „7 . . 7 . „ 2—☛ - ,
bus primitiuis 2 deriuatiuis cõiunctis

cum nominibus appellatiuis cognoĩbꝰ

1 verbalibus atz pꝑticipiis · De quibꝰ hec
pauca exempla cõſpice vt · Supioribꝰ iaʒ
pſcis tꝑibus: floꝛente roma: Numa põ
pilio rege:reſpublica tunc recte guber
nabatur Verum fluentibꝰ annis l..ſulla
1 ·L.-murena cõſulibus: intercũbẽte C.

„α

mario nouo cõſule deſignato: ciuilis di
ſcoꝛdia crudeliter inſamre cepit: qua in
lõgũ nimis deducta cõmunis ſalus ciui
tais:acerbiſſimũ eſt paſſa detrimentuʒ
deinde paucis poſt annis potẽtionbꝰ re
rũ petitis:dominãte luxuna:nimia exor
ta iaz ambitõne imꝑandi cupiditaſ cõua
leſcere cepit:ſed autoꝛe cicerone:ſapien
tia in cõueniẽdis magiſtratibꝰ:⁊ cõſiliis
adminiſtrãdis ſuffragãte: Reſpublica a
dueptõnibꝰ libe rata eſt:expulſo pꝛeſeꝛtĩ
L.catelina:⁊ ſociis oppꝛeſi / ktẽ. Impã
te Octauiano auguſto:autoꝛe deo patre
duce hieſu chriſto:intercedẽte ſpũ ſãcto
adiuuãte virgine maria: fauẽtibꝰ celoꝛuʒ
cõſtellatõnibus:oĩbus etiã diuinis fatis
cõſentientibꝰ: ſalutifera claritatis lux di
uĩtus nobiſ exoꝛta eſt·qua duce animas
nrãs:ratõnibus mũdane vite recte con
ſtitutis: eterne felicitati cõſecrare valea

mꝰ. Ftẽ Chriſto oĩm bonoꝛũ ampliſſimo

largitoꝛe:qui gratiarũ adiumẽta petũt:
vt recte id egerũt aliquando eõſ eehu po
terũt· Ttẽ. Studioſis equidẽ viris ſedulo
ſtudio libẽter vſus ſũ:vt illuſtratꝰ eorũ
virtutibꝰ exaggerani valeẽ ¶ R (Vige
ſimũpanmũ pᷣceptũ qð eſt generale circa
nomẽ ⁊ omnes oꝛõnum ptes:videlicʒ Si
ſubſtãtiua nobis tractãda cõtigerit ſiue
ꝓpria ſiue appellatiua:taʒ hominum q́;
mulierũ oĩm animaliũ atq; locoꝛũ: rerũ
qʒ eeterarũ taʒ celeſtiũ q; terꝛeſtriũ:dili
gẽter ĩſpicere ⁊ accurate cõſiderare debe
mꝰ: que ſit illoꝛũ natura ſubſtãtiuoꝛum
que vis:que dignitas:que pꝛeſtãtia:que
nobis cũ recte ꝑſpecta:⁊ pꝛudẽter cogni
ta fuerint: ea nos faciliter admonebunt
vt ſubſtãtiuis illis idoneaſ.cõuenientes
ꝓpꝛiascõmodas:⁊ condignas nominũ
vel ꝑticipioꝛũ adiectiuatões poſitĩas cõ
ꝑatiuas ſiue ſuꝑlatiuas adiũgere dẽamꝰ
que recte i cõcinne ⁊ rei cõtꝛacte eẽ vide
ant᷑· Et etiã ſubſtãtiuis ĩ genitõ poſitis:
que aliis etiã ſubſtãtiuis in regimĩe ſbᷣoꝛ
dinant᷑: addamus alia ſubſtãtia que ſibi
eõmode ⁊ cõgrue adde:e valeamꝰ. Addo⸗
etiã ꝙ alie cetere dictões aliarũ ptiuʒoꝛa

tõnis eadẽ rõne vt noĩna vel ꝑticipia de

bẽt eẽ rei de qua agitur cõueniẽtes Que
oĩa vt clariꝰ ꝑcipi poſt ſint in ſequẽti pa

tẽt exẽplo Quonia in M.T. Q. ſummo ⁊

benedicẽdi

YV⸗

eleberrimo quidẽ oꝛatoꝛe: tanta erit di
cẽdi vis:eloquẽtie facultas:agẽdi rõ: tã
teq; eius cõſtabunt oꝛatõnis diuitie: vt
ſibi eſſz ĩſituʒ a natura:ꝙ in ipſo eẽt acu
tũ ĩgeniũ:graues ſẽtẽtie:intenta memo
ria atq; geſtus oꝛatonꝰ · omnia poteꝛat
animo ꝑcipere: memoria cuſtodire:rẽpu
blicã adminiſtrare: a alia cetera gubema
re. Grat etiã eius ciceronis ſapiẽter ſuuʒ
in rebus agẽdis cõſiliũ explicare: mente
prouidereioꝛõne perſuadere: autoꝛitate
robare:qui etiam amicoꝛũ ſaluti conſu
ebat: multoruʒ inſolentie reſiſtebat: ho
minibꝰ virtute pꝛeditis familiariter vte
batur:bonos mirifice diligebat:viciiſ de
ditos odioſe fugiebat · Oĩa etiam ipſius
Qiceronis in rempublieã pꝛouiſa pꝛudẽ
ter: reſponſa acute:libꝛata accurate:ince
pta libẽter:peꝛfecta diligẽter: guberna
ta modeꝛate:acta conſtanteꝛ:adminiſtra
ta ſapiẽte: eẽ cõſtabant Omnia pꝛeteꝛea
pꝛecepta: ab ipo callidiſſime
animaduerſa:verbiſ deſignata:generibꝰ
illuſtrata: ⁊ partibus diſtributa fuerũt:
omnes deniq; pꝛeſtantes phᷣie ratõnes:
ad bene beateq; viuendũ optime ꝑtinen
tes: ab eodem Cicerone fuerunt pꝛuden
tiſſime excogitate: cõmodiſ ſime deſcrip
te:a diuinitꝰ illuſtrate: Ergo ipſe cicero
diuina pꝛudentia inſtructꝰ: excellẽti ĩge
nio pꝛeditus: peꝛſpicaciſſima animi foꝛti
tudine munitus:incredibili temꝑãtia de
coꝛatus:maxima ĩtegritate cõditꝰ:ſingu
lari modeſtia illuſtratus:integra fide in
ſignitꝰ: gratiſſima humanitate nobilita

tus:clariſſimis moꝛibꝰ expolitus· omni

recta viuẽdi inſtitutõne cumulatus:a ce
teris pᷣſtantibus virtutibus exaggeratꝰ
Thuiuſmodi ſũmis excellentibꝰ diuinis
q; virtutibus eius: per omnes totiuſ or
biſterꝛarum rõ partes · clariſ.
ſimaʒ nomĩs gloꝛiã.⁊ ampliſſimaʒ virtu
tum exterminatõem ſibi celebeꝛrime cõ

pauit ¶ B¶ Vigeſimũſecũdũ pꝛeceptũ

eſt circa ꝓnomina.quoniã ꝓꝑnomĩa 1 ꝓ
pꝛietatẽ quãdam nominũ ſubintelligũt
promptitudinẽ magnam ĩpoꝛtant·
demonſtratõem rerum ⁊ animoniʒ · Et
huiuſmodi adiectiua eſſe conſtat · d⸗
ſe in multis ac vaniis dicẽdi generibꝰ lo
cum habent:Ex quibus equideʒ ꝓnoĩbꝰ

quanq̃́ʒ multas in dicẽdo cõmodas rati
ones elcere poſſemus:tũ aliquas video
pter ceteras:diligẽtius eẽ notandas
Vna eni hec ratõ cõſideranda eſt. C
iſiis genitĩs quiqʒ ꝓnominũ mei tui ſui
noſtri ⁊ veſtri minime vti debeamꝰ: niſi
cũ eypꝛeſſuʒ ſubſtãtiuũ habere nõ videã
tuꝛ:qui ꝓfecto huiuſmõi genitĩ abſʒ ſub
ſtãtiuo expꝛeſſe poſito tũc regunt᷑ ab hu
ꝛuſcemodi adiecuuis:que aut copioſam
quãdaʒ abũdãtiam ĩpoꝛtãt:aut ꝓmptũ
amoꝛeʒ vel odiũ ſignificãt: aut efficacem

aliquã eupiditatẽ demõſtrãt · Vt in hoc

atet exẽplo:Qum mãfredus Sonciẽſis
idei amoꝛe plenus: mei ſtudioſiſ ſimuſ 1
tui amãtiſſimꝰ: euiꝰ dignitatis ego ſum
magis auidꝰ q; ſui affines:ꝑ meas tibi li
teras cupiat ſe plurimũ cõmendari:ego
aũt amoꝛe ſui maioꝛa facerẽ· hoc a te ꝓpe
to ivt ipſum mãfredũ tua benignitatis

grã recipias exoꝛãdũ: hꝰ tibi ꝑſuadẽg ne

minẽ te tui amãtioꝛẽ eẽ habiturũ.¶ Al
tera eſt cõſideꝛãda monitio · ꝙ hec quĩq;
deriuatiua ꝓnomĩa meus tuꝰ ſuꝰ noſter
veſter: qᷓnq; per ſe cõſtẽt eſſe adiectiua
alia tamẽ ein adiectiua ſibi idonee adden
da ſunt que illorũ adiectiuoꝛũ ſubſtãtĩa
ita adiuuẽt: vt eorũ ſubſtãtiuoꝛũ pꝛeſtã

tiã aut dignit ateʒ aut ãplitudinem aut

naturã aut cõueniẽtiã magis demõſtꝛẽt
ac lõge clarioꝛẽ ⁊ magis pꝛomptã oꝛatio
nis ſetẽtiã explicẽt · De quo hoc te exꝑe
diet exempluz · Optima eniʒ mea erga te
tuoſqʒ omneſ beniuolẽtie cõiũctio:⁊ da
riſſime tue tuoꝛũq; virtutes:ac etiã am
pliſſima tua in me meoſqʒ benemerita:
efficiũt: vt officioſa nrã beneficioꝛũ ĩ̃ce

ptoꝛuʒ memoꝛia ĩmoꝛtalibus nrĩs ĩ nos

officiis mutuo coꝛreſpondere teneatur ·
¶¶ Ex quibꝰ quidẽ duabꝰ cõſideratõibuſ
babes · ꝙ ꝓnomia primitĩa atzʒ deriuatĩa
ad multiplicãdas oꝛões plurimũ valent
cõmode rhetoꝛicã exaugẽt elocutõneʒ
De quo etiã ſequẽs tolle exẽplũ · Cximia
equidẽ illa tue liberalitatis amplitudo
ex qua me Riunmd exaggeraſũi iure ip̃o
a me depoſtulare videt᷑:vt nõ ſolum reſ

omnes meas ſʒ etiã meipſuʒ totũ:ꝓ om
mbꝰ tuis cõmodis omamẽtis exponẽ
tenear. NHeterea ex relatiuis ſubſtãtie et

accñtis:noſtras aut multiplicare aut cõ

tinuare aut variare cõmodiſſime oꝛõneſ

poſſumꝰ: que licet oꝛatões ſine relatiuo

ꝓferri ſimpliciteꝛ poſſẽt:adiuncto tamẽ
ſibi relatiuo lõge tiunt copioſioꝛes lõge
qʒ aptioꝛes.Noſſemꝰ eniĩ ſine relatĩs nu

de ac ſimpliciter oꝛõem in hunc explica

re modũ · Ego ꝓpter magnũ Ciceronis
in me amoꝛeʒ · ꝓpter inſignes eius vir
tuteſ· atq;ʒ ꝓpter multa ⁊ magna ſua be
nemerita eũ plurimuʒ diligo · Sʒ ex rela
tĩs ſubſtãtie ĩterpoſitis ſic multiplicari

põt · Cgo enĩ cuʒ ꝓpter magnuʒ ciceroĩſ

i me amoꝛẽ:quẽ ſꝑ optimũ fuiſſe cogno
ui . tum ꝓpter eius rirtutes:q̃s celeberri
mas equidẽ ⁊ ĩſignes eẽ cõſpicio:tũ etiã
ſua erga me benemerita:que ab ipſo mi
ta quidem ⁊ magna recepi:euʒ pꝛofecto
mirifice diligo · Erem ine relatiuis ac
cidentis nude ac ſimpliciter ſic dici poſ
ſet · Cum Marcus cato pꝛo ſalute ſue pa
trie multa quidẽ egerit:nõ igitur imme

nito ipſum bonum ſemper ciuẽ fuiſſe di

cimus:Que oꝛatio ex relatiuis accidẽtis

ſic multiplicatur · Qum talem M. catho

ratõne reipublice ſe ciuem ſemper pꝛe
ſtiterit: qualem benemerite reſpublice
poſſidere deſiderant: tantaqʒ benemeri
ta in patriam ſuam contulerit:quãta re
ctus ciuis iure ipſo cõferꝛe debet: tot
ꝛ2o communi ſalute pericula perpeſſuſ
Uuriqot alius quiuis ſolituſ eſſet ſuſii
nere. non igitur immerito omnes Cato
nem ipſum bonum virum et optimum

iudicare poſſunt · ¶ Relatiua etiam ac

cidentis:vt ſunt talis tantus tot et his
ſimilia:multiplicant oratõnes cum poſt
illas oratõnes ex buiuſcemodi relatiuis
confectas neceſſario ſequatur illa con
iunctio infinitans vt vel ꝙ: aut ſua coꝛ
reſpondentia qualis quantus quot ⁊ ſi
milia: que coniunctiones vel relatiua
ſint alterius ſequentis oꝛationis pꝛinci
pium: et ſint cauſa ꝙ aut vna alia ora
tio: aut plures etiam oꝛationes ſubſe

quantur ·. Vt in his patet exemplis

Numa pompilius romanoꝛum rex offi
cioſiſſumus:talem ſe reipublice guberna
toꝛẽ p̃ſtitit:tãtũ Romane Raene adiũxit

totq; Romanis ciuibꝰ bñſicia cõtulit: ꝙ

vniuerſa romanoꝛũ patria ĩmoꝛtaleſ ſibi
grãs referꝛe tenet᷑· tẽ Eneꝰ enĩ põpeiꝰ

tales a M. Cicerone patrocinii fructus
recepit:tãtas ẽ ex ipſo laudes cõſecutus
totq; ĩmoꝛtalibꝰ eiꝰ bñficiis exaggeratꝰ
eẽ videt᷑ vt ñ ipſe põpeius bñficioꝛũ ĩme
moꝛ haberi velit:ppetua debeat ipſuʒ Ci
ceronem beniuolẽtia cõplecti:⁊ pari ſibi
meritoꝛũ viciſſitudĩe rñdere (Bimili e
tiã modo de relatiuis ſubſtãtie exẽpla ſu
mẽ poſſes:qꝗᷓ ꝓpter bꝛeuitatẽ nolo enar
rare: ⁊ potuiſ ſtn tot tibi dediſſe p̃cepta
quot cõſpicis cõſideratões ¶ G ige
ſimũterciũ ergo p̃ceptũ ſimiliter crca ꝓ
noĩa ſume · videlicet · & hoc relatim qui
que qð nõ conſtruat᷑ ĩmediate cũ ſuo an
tecedẽte:ſed ĩter relatiuũ ⁊ ſuũ añcedẽs
verbũ ĩterponat᷑ aliqð · Ve hoĩes diligo
qui paci ⁊ ſtudio vacãt · alias qui paci 2
ocio ſtudẽt. Qicero eloqñtiſſimꝰ fuit:qui
ceteris ĩ dicẽdo p̃ſitit: Matonẽ oẽs ĩpꝛi
mis laudãt:qui rerũ diuinarũ cognitõeʒ

añ alios apuit ¶ Nõnunq; etiã omatus

cauſa relatim ſuo añcedenti p̃ponit᷑: vt ·
Quos ĩ vꝛbe tumultus exrcitaſu:multarũ
ſeditõnũ pꝛcipiũ ⁊ cauſa extiterũt ¶ Sr
militer ĩterdũ a relatĩo ĩcipimꝰ oꝛõʒ nul

lo añcedẽte expᷣſſo:vt · Quetua hũanita/

=: maioꝛẽ bñficioꝛũ rõem q; iiuriaruʒ ha
bebis· Que tua modeſtia ẽ ferenda:equo
aĩo cõtumeliã hãc iudicabis ¶ Nec ſolũ
ĩ caſu recto ſed ĩ ablatĩo etiã hac dicendi
rõe nõnunq; viri eloquẽtiſſimi vſi ſunt
vt · Qua aĩ pꝛudẽtia ſꝑ extitiſu:nunq; du
bitat᷑ oĩa te pꝛudẽter cõſultoq; facturuʒ
¶ WMoc aũt relatĩm. Is ea id ĩmediate pꝰ
ſuũ añcedens collocet᷑:vt · H.affricanus
is qͥ cartaginẽ magna ſperãtẽ: leges Ro
manoꝛuʒ coegit acciꝑe: oẽs ſũmos bello
rũ duces laude gloꝛiaq; añceſſit ¶ B
¶ Vigeſimũquartũ p̃ceptũ Circa verba
erit neceſſariũ · NRaduerti enĩ qplurimũ
ĩ cõpoſitõe dilucidãdi ſuli hoc pceptũ eẽ
diligẽter obſzuãdũ:vt fini oꝛõis nr̃e ver
bũ aliqð ꝑſonale vel ĩꝑſonale:ſiue finitũ
ſiue ĩfmitũ:aut actõzʒ aut paſſiõeʒ ſigniſi
cãs ſit collocandũ · Nã quẽadmodũ qui
vias faciẽs cũ multũ ãbulauerit: diuerſo
nũ videat vbi itineris finẽ: ⁊ q̃ſi laboꝛis
ſui terminũ eẽ ĩtelligit plurimũ recreat᷑·
vta etiã ex pᷣbis ĩ fine oꝛõis termĩatis: cũ
ſnĩa illiꝰ totiꝰ oꝛõis añ tacte aꝑtius expli
cet᷑:fit vt legẽtis animꝰ melion qᷣdẽ ĩtelli

Vj

gẽtia acqᷓeſcat. St ſi illð vᷣbũ lõgũ fuerit
aut plunmũ reſonãs cõciniorẽ ꝓfecto ſi

ĩ fine oꝛõis termĩat᷑:q̃ᷓᷓ ſi ĩ media aut alia
oꝛõnis ipſiꝰ ꝑte collocat᷑ ſonoꝛitatẽ pᷣſta
„ — — „
bit:de qͥbꝰ exẽpla ꝑ oꝛdinẽ vidẽ pulerum

iudicabis:quibꝰ ſcʒ modis quibuſqʒ rõi
bus ipſa verba ſiue ſingula ſiue plura in
fine oꝛõis collocent᷑ Fremplo rvbi vnũ
verbũ finitum actionẽ ſigniſicans vnice
oꝛationi inſeruiẽs ĩ fine oꝛõis terminat᷑.
vt· ẽgo enĩ hoĩes claris vᷣtutibus p̃ᷣditos
tãtoꝑe diligo: vt nulla res tã maxĩa eſſe
poſ ſet:quã ñ ego ꝓ ipſis libẽter ꝑficerẽ

E Renmhlum vbi vᷣbũ finitũ ĩ fine poſi
tũ: dua ib:
fecto meã iã faciliter iperia ſez : ſi amoꝛ:

iſeruit dictõibꝰ:vt. Cauſam ꝓ

ſi gratitudo ĩ qbuſdã homibꝰ extitiſſet.·
(repla vbi duabꝰ oꝛõibꝰ vᷣ̈bũ ĩſeruit

vt. Ego quidẽ id ſꝑ egi: vt ⁊ me tibi ami

ciſſimũ extitiſſe:i tuis oĩbꝰ me nunq; de
fuiſſe ĩtelligeres ¶ Godẽ quoqʒ mõ vᷣbũ
ĩ fine poſitů:tribꝰ q̃ttuoꝛ vł pluribꝰ ſiue
dictoibug ſiue oꝛõibꝰ poſſet accõmodari
¶ De pluribus dictionibus exemplum
tolle: Nos cũ Fiunentieed iuſlicie: cũ tẽ

perantie ĩuigilauerimus:vitã equidẽ of
ctoſam ſäſteer Voncemase. e pluri
bꝰ oꝛõibus hoc ſit tibi exemplum.Miro:
enĩ plurimũ cur mihi aduerſeris :cũ egd
ſempꝑ tibi plurimũ ĩſeruire:affinihꝰ ſedu
dulo fauere: atzʒ amicis tuis vehemẽtiſſi
me opitulari ſtuduerĩ ¶ Grẽplũ vbi duo

verba finita: quoꝛũ quodlibet vnice oꝛa

tioni ĩſeruiat in fine oꝛationis contigua
terminant᷑. Igo enĩ rationes omnes: ex
quibꝰ ꝓ maxĩs tuis ĩ me officiig merito

tibi gratificari poſſim exq̃ro Trepluz
U

vbi tria vᷣba finita: quoꝛũ ſingulũ ſingu
☛ „ 2„% 7 ☛ „ . ℳ „N
le oꝛatiõi inſeruiat ĩ fine oꝛõis terminat

vt · Quoniã ea quidẽ ratione ad ſtudium

ſcientiarũ acceſſimus: vt bonarũ artium
virtutẽ cõſequamur · danda ẽ igit᷑ opera
diligẽs: ne ex ipſis ſtudiis niſi poſtq; vir

tutem illam: quam aſſequi deſideramus

vbi verba finita tria numerò: vnice oꝛa

tioni inſeruientia in fine oꝛationis collo
cantur que ſententiam confirmatioꝛem

efficiãt vt · ᷓgo quidem tantopere te di
ligo colo magnifico: ꝙ totam cauſam

tuam libentiſſime ſuſcepi curaui perfeci

0„W%

=S=Sͤ

Poteli etiã añ rerbũ finitũ vnũ vel plu
ra verba ĩfinita collocari. Vt ſupꝛa ex ali

nectere curabo: vt. Omnes eni hoĩes qui

recte viuè volũt deũ ĩpꝛimis colè debẽt:

diuĩa pcepta ſeruare tenent᷑· Item · Sin
gularia eni tua ĩ me officia merito effici
unt :vt habeam memoꝛiã tue dignitatis:

quã diligẽter obſeruari ſtudeo· Ttẽ.Mar

cũ enĩ Ciceronẽ ex magna eius facultate

tantũ facè poſſe: ꝙ meã cauſã eiꝰ vnius
opꝑa ⁊ diligetia me aſſequi poſſe confido
ESin ili etiã ꝑ oĩa rõe:verba paſſioneʒ
ſignificãtia ĩ fine oꝛõis cõmode ſũt collo
cãda. De quibꝰ pauca ꝓpter confoꝛmita

tẽ actiuoꝛũ tibi exẽpla trado:vt · AUli ꝓfe

cto riri ab oĩbꝰ facillime diligunt᷑: quoꝛũ
virtutes clanſſime conſpiciunt᷑ · Ttẽ. Lite

re a te mihi ſepenumero mittunt᷑: ex qui

bus omẽs tue vite rões optie declarant
Itẽ · Rnobis ſepiſſime noua ĩtelligunt᷑:

q̃ cũ de bono ſtatu ſigniſicent᷑: maxĩa ꝓ

4

fecto cũ iocuditate audiunt᷑ ¶ Verba itẽ
neutralia · deponẽtia cõmunia ĩꝑſonalia
tã actie q; paſſiue vocis:⁊ plura alia ver
ba ĩ fine oꝛõis poſita: elegantiã reddere

ſolent ¶ Exẽplũ de neutrali vᷣbo· Eſt enĩ

virorũ bonoꝛũ atʒ pꝛudentũ: vt oĩbꝰ fa
ueãt ⁊ ĩſeruiãt:nemĩi noceãt: ⁊ officioſis
rebꝰ ĩuigiẽt · ¶ Exẽplũ de deponẽti: vt ·
Tãetſi ſůmas occupatõs meas:xłl freqñ
ti familiaritate nr̃a:vel lrãrum viſitatiõe
mĩme vtoꝛ: tuoꝛũ tñ bñſficioꝛuʒ recoꝛdoꝛ
quoꝛũ nullis quidem tꝑibus obliuiſcoꝛ:
Exẽplũ de cõmuni:vt · Heſtãtiſſimas

—

bonarũ artiũ diſciplias: aſ ſidua ſtudẽdi

exercitatõne cõ

—

toꝛ:quoniã he ſũt ex qbꝰ hoĩes plurimũ

venerant᷑ ¶ Exemplũ de verbo ĩꝑſonali
actiue vocis.Ga me opĩone atʒ viuẽdi rõ
ne ſpero foꝛe: vt nũqᷓ; me peniteat ¶ Ex
emplũ de vᷣbo ĩꝑſonali paſſiue vocis:·Mi
hi quidẽ cũ nihil ꝑſernibas a nobis alienũ
eſſe factũ ĩ oĩbus eſtimat᷑:⁊ tuũ remiſſuʒ
ſcribendi officiũ plurimũ coarguit᷑: ⁊ ve
hementer etiã accuſat᷑. Ttem· Ab amicis e
quidẽ tuis itur quotidie venit᷑ vigilat᷑ at
B cõtendit᷑: vt quo deſideras ꝑueniat᷑·
TSrepla vbi v̈ba bñfit malefit ſatiſfit ĩ
fine omãde oꝛõis cõmode terminant᷑: vt
Tu vide q; magni ĩter nos ĩterſit atʒ re

lectaris:maxĩoꝑe te hoꝛ

ferat. Vbi em affinibꝰ tuis atʒ amicis ꝓ
ſuis ĩ te officiis malefit: a nobis beniuo
luis nr̃is plurimũ bñfit:atz ſꝑ cumulatiſſi
me ſatiſſit ¶ ¶ ¶ Vigeſimũquĩtũ p̃ceptũ
E· ¶ Hſicut v̈ba finita ĩ fine oꝛõis poſita:e
grege quandã habere reſonantiã: ⁊ gra

tã afferꝛe ſolere ĩtelligẽtie termĩatõez cõ
ſtat: ſic ĩfinita etiã vᷣba cũ ſint ĩ fine pᷣſer
tim oꝛõis cõmode collocata:legentiũ au
res admodũ oblectãt: ꝛ aꝑtã ꝓfecto ſen

tentiarũ ⁊ aĩoꝛũ explicatòneʒ repñtant.

¶ Kiaduertas igit᷑ q̃ rõe:quo ve oꝛdĩe ipꝑſa

ifinita ꝑſonalia aut ĩꝑſonalia: ſiue ſingu
la ſiue bina ſiue trina:vel cõtigua vl ĩter

media ĩ fine oꝛõis collocent᷑ ¶ De quibꝰ

bec pauca qᷓ ſequunt᷑ exẽpla dabo · Et pꝛi
mo ſit exẽplũ de v̈bo ĩfinito ĩ fine poſito

vnice oꝛõi ĩſeruiẽti:vt · Si viri boni volu

mꝰ eſſe:nõ debemꝰ aliqd cõmittẽ qð ali
is hoĩbus nr̃a culpa poſſit obeſſe ¶ Exẽ

plũ vbi duabꝰ ĩſeruit oꝛõnibꝰ:vt.Qũ hec
oñs vita hũana ad modũ bꝛeuiſſima cõ
ketn alia quã aĩa ſequit᷑ ſit futura ſem
piterna:ſi aie nr̃e cõſultũ iri deſideramꝰ
vtiliꝰ ẽ nobis a deo q; homĩbꝰ adamari·
EI Exemplum vbi duo v̈a ĩfinita ĩ fine
voſita duabꝰ oꝛõibꝰ ĩſeruiunt: vt · Cũ tu
p diligẽtiſſimꝰ extiteris:nõ ſolũ ſaluteʒ
meã:ſed etiã oĩm meoꝛũ ĩcolumitatẽ vel

le ꝗᷓrere:mihi ego etiã videoꝛ:vllũ nõ mõ
fſleiu ſz vllã etiã ĩ tuos diligentiã ſine
maxima culpa nõ poſſe p̃terire ¶ Exem
pluʒ vbi tria vba ĩtinita ĩ fine oꝛõis cõti
gue poſita vnice oꝛõi ĩſeruiunt:vt Cũ ni
hil hoĩbꝰ optatiꝰ euenire debeat: qᷓ; diui
nã ſibi gratiã velle poſſe cõꝑare:certe vt
eã hoĩies ſibi adipiſcerent᷑ oĩa vellent ſtu
dere agẽ debere ¶ Gxẽpluʒ vbi plura ver
ba ĩfinita ab vno vᷣbo finito depẽdẽt · vt

In ſupioꝛibus te lris admonui: qd te agẽ
opoꝛtẽt:qᷓd cõſtituè:qd curare:qᷓd ve ĩ oĩ
rõe deliberare ¶ Exẽplũ vbi vᷣbũ ĩfinitũ
foꝛe ab ãtiquo vᷣbo fuo fuis qdð nunc ũ ẽ

ĩ vſu:qð ſꝑ cõſeqũñs ſignat · ſcʒ futẽ̃m eẽ:

vt a nullo mõ tp̃s pñs ſignificare ſolet:
in fine oꝛationis commode collocatur:
vt · Marcus enim Cicero qui maximis a
te officiis ſe exornatum eſſe pꝛofitetur:

plichmas tibi gratias agit: deſideratqʒ
ali

qñ foꝛe:ut cumulatiſſime tibi ſatiſfaci

at:id enĩ aget libentiſſime:quomã ipſuʒ

gratiſſimuʒ eẽ cognoui:hoc igit᷑ exploꝛa
tũ bẽas velĩ Ciceronẽ ſꝑ tuum eſſe foꝛe ·
¶ DHarticipia p̃ᷣterea gerũdia ⁊ ſupĩa in
fine item oꝛõis aptiſſime poni pñt: ſʒ de
his exẽpla vidè poteris ĩfra ĩ pcepto vbi
dicemꝰ de pticipio ¶ ¶Vigeſimumſe
xtũ p̃ceptůù · Qañ verbũ vel ꝑticipiũ ĩ fi
ne oꝛõis collocatũ ꝑſepe aliqᷓ dictio lõga
ponat᷑ · ꝗᷓ ꝓlixa dictio pᷣter egregiã illã ſo
noꝛitatẽ quã affert vᷣbũ vel ꝑticipiũ po
ſitũ ĩ fine:efficit etiã oꝛõis ſullũ magis ex
tenſũ magiſq; opimũ. que dictões ex oĩ
bus ꝑtibꝰ grãmatice oꝛõis ðduci pñt · de
q̃ rõe pauca tibi exẽpla ꝓponã: reliq̃ tu
friline cõſiderabis · ¶ Exẽplũ vbi adie
ctiuũ ſuꝑlatiuũ nomẽ añ vᷣbũ ĩ fine oꝛõiſ
terminatũ cõtigue locat᷑:vt · Si bonarũ
artiũ diſciplĩs operã accuratiſſumã adhi
bueris:fructꝰ ex ipſis q̃;ãpliſſmos cõſe
queris ¶ Exemplũ vbi aduerbiũ ſuꝑlati
uũ iuxta verbũ ĩ fine oꝛõis pomit᷑:vt nul
lum enĩ agẽdi aut cogitãdi loen pᷣtermit
tens res tuas diligẽtu ſime curaui ¶ Exẽ
plũ vbi ꝑticipiũ añ verbũ cõtigue locat
vt · Quintũ enĩ fabiũ ita ꝓ dignitate tua
vidi laboꝛantẽ: vt eũ virũ ęquidẽ diligen
tẽ exiſumẽ. ¶ Exemplũ de gerũdio ante
pverbũ collocato:vt · Cũ bonarũ artiũ di
ſciplias neceſſarias eſſe ad bñ beateqʒ vi
uẽdũ exiſtimẽ:ea igit᷑ rõe virtutibꝰ a no
bis ĩuigiandũ ẽ:vt dum ipſis recte frue
mur :aduerſe foꝛtune minꝰ ſuccũbenduʒ
ſit. ¶ Exẽplũ de ſupĩo iuxta verbũ poſi
to:wvt·Ggo enĩ hac ſꝑ opinione ductꝰ fui
vt ĩ vero ĩgenio veraq; doctrĩa plurimũ
dignitatis 1 emolumẽeti cõſtitutũ putẽ.
¶ B ( Vigeſimũſeptimũ pᷣceptũ ẽ crca
hoe verbũ· Sum es ẽ:qð ita verbũ cõmo
diſſimũ eẽ cõſtat ⁊ neceſſanũ:vt ĩ oĩbus
eiꝰ modis ⁊ tꝑibus numeris ⁊ ꝑſonis tã
tas afferat oꝑtunitates ad multas va
rias oꝛõs ĩ dicẽdo ꝑtractãdas:vt oĩm pe
ne verboꝛũ pr̃ ⁊ admimiculũ merito iudi
cani poſt ſt.⸗a p̃ᷣterita tꝑa verboꝛũ paſſi
uoꝛũ· deponentiũ.cõmuniũ.⁊ neutroꝛuʒ
defectiuoꝛũ.tũ etiã ĩfinita · ꝑticipia · gerũ
dia. 1 ſupĩa: ipſo vᷣbo qBᷓſepiſſime tantũ
indigẽt: vt aliqñ vim ſuã cõmode quidẽ
expꝛimere nõ poſſent:niſi verbũ ipſum.
Sum es eſt:eis ipſis adminiculetur:⁊ in
oĩ oꝛõnis ꝑte ſuũ pᷣſtaret adiuuamentuʒ

¶ Et omittẽdo exẽpla ĩ quibus diclio ẽ·
aliqñ ꝑtinentiã ĩpoꝛtat: aliqñ officiũ ſi
gnificat: aliqñ ꝓpꝛietatẽ demõſtrat: ex
emplũ ponamꝰ vbi dictio ẽ * ꝑticipiuʒ
ĩT fine oꝛõis cõmode locari ſolet:vt· Mar
cus enĩ bꝛutꝰ ĩ cã nra ita diligẽg ẽ:ꝙ oẽs
ꝓfecto rõnes que nobᷣ ꝓdeſſe pñt ſtudio

ſiſſime ꝑtractãs ẽ· Itẽ.· Tantã enĩ oꝑpam.

Quitus hoꝛtẽſius eloquẽtie ſtudiis adhi

bit᷑uſ ẽ: ꝙ oꝛatoꝛ q;dẽ celeberꝛimꝰ ꝓpediẽ
futus ẽ. ¶ Exẽpluʒ vbi dictio ẽ : pꝰ gerũ

diũ collocat᷑: vt· Moc a nobᷣ diligẽter ob

ſeruãdũ ẽ vt bonarũ artiũ ſtudiũ officio
ſiſſime a nobis ꝑtractandũ ẽ: aut ſtudẽdi
officiũ enitẽdũ ẽ ¶ Exemplũ vbi dictio ẽ
pꝰ ſupinũ ponit᷑ vt· Qð a te mibi mãda

tũ ẽ ſtudioſiſſime quidẽ ꝑfectũ ẽ · tem.
Moc enĩ ẽ facile dictu ſed nõ facile factu

ẽ¶ Notaui etiã ꝙ Pꝰ ĩfinitiuũ eſſe · apte

collocant᷑ ꝑticipia oĩm tẽpoꝛũ: que ele

gantẽ hũt cõſonantiã grata ĩtelligẽtie

termĩatõʒz relinquũt: vt hec que ſequũt᷑

exẽpla declarãt: vt Necuratiſſima quidẽ
illa agẽdi cura quã vidimꝰ Qurionẽ ꝓ te
elſſe ſuſtinentẽ ſatis noſ admonere videt

vt ipſũ Curionẽ ĩ rebꝰ tuis iudicemꝰ eẽ

diligentẽ· ttẽ. Quid mihi de rebꝰ tuis cu

randũ mãdaſk:veliʒ tibi ꝑſuadeas id me
libẽter eſſe facturũ. Et multa ad hbũc mo

duz ſimilia exẽpla·. ¶ Q¶ Vigeſim ũocta
uuʒ p̃ceptũ Quãqᷓ; ĩ rhetoꝛica oꝛõe ſtruẽ

da hoc ſit p̃ceptuʒ p̃ter cetera diligẽter
obſeruãduʒ: vt ĩ fine oꝛõis vᷣbũ aliqð col
locet᷑:qð oꝛõʒ ſplendidã · p̃ſtantẽ · ac plu
rimuʒ reſonantẽ efficiat: ꝑſepe tñ cõtin
git vt vᷣba illa que ĩ oꝛõe cõcurꝛunt collo
cãda:aut bꝛeuia ſint· aut paruʒ efficacia.
aut q̃ſi muta · aut paruʒ reſonãtia · aut fu
erĩt adiectim aliqð ⁊ ſubſtãtim cõmode
ĩterſecãtia:⁊ alie multe dictõnes:que vel
lõgioꝛes vel cõcinnioꝛes eẽ cõſtent:ĩ fine
oꝛõis lõge aptiꝰ videant᷑ termĩari: ñ erit
ĩcõmodum ſi alias cõmodioꝛes dictões ĩ
fine oꝛõis collocemꝰ:q̃s equidẽ dictõnes
ex omĩbus ꝑtibus grãmatice oꝛationis

vbis ĩteriectõibꝰ exceptis:vt ĩ ſeqñtibꝰ

deſcriptis exẽplis vidẽ potes:aꝑte quidẽ
dſumẽ poteris ¶ Exẽplũ de noĩe ꝓpꝛio ĩ

fine oꝛmãde oꝛõis termĩato:vt lrãs tuas
ad me ðtulit Antoniꝰ:q̃s tuo noĩe mihi

aſſignãdas ſibi cõſignauat Marcꝰ tulliꝰ

ESxem plũ de appellatĩo: vt. Neclariſ
ſimas equidẽ virtutes adamarũt ſp ꝓꝛe
ſtantii ſimi viri ⁊ officioſi hoĩes ¶ Exem
pꝓlũ de appellatĩs ĩ tus ⁊ ĩ tio termĩatis
ꝗᷓ egregiã elocutõis ſuauitatẽ efficiũt:vt
Tanta quidẽ erat Caſparini barzizü per
gameuſis ĩ legẽdo elocutõis ſonoꝛitas:
1in cõmunicâdo hũanitas: vt neminem
vnq́; offendẽ potuifſſet illa eiꝰ dicẽdi ac
cõuerſandi cõicatio:quoniã ex eiꝰ ꝓnũci
atõe melle dulcioꝛ fluebat oꝛõ Chεραα

de noie pꝛimitiuo ĩ fine poſito · Tua qui

dẽ erga me offitia ꝓpetuo cõmemoꝛatu
digna id efficiũt: vt nõ minꝰ te diligã ac
ſi mibi ꝓpꝛus eſſes frỹ ¶ Exemplü de de
riuatiuo Pianmope ſp te adamabo· quo
niã amoꝛe me ſp obſeruaſti cõfraterno.
¶Exẽplũ de cõpꝑatiuo ĩ fine poſito· Nõ
potuiſſez ĩ rebꝰ tuis fieni diligẽtioꝛ: qᷣ
bus equidẽ tantã adhibui curã: vt nulla
a me potuiſſzʒ adhiberi maioꝛ ¶ Exẽpluʒ
de ſanacio⸗ Omnib⸗ ĩ rebꝰ ſedulo me ti
bi cõperies ꝑatiſſimũ quoniã ĩ oĩbus eti
am meis cognoui te mibi ſꝑ obſeqñtiſſi
mũ.Itẽ ꝓompeirꝰ vir ĩ oĩbꝰ rebꝰ ſubtili
ter cõſiderãdis fuit pꝛudẽtiſſunꝰ. Item.
Munꝰ hoc recepi a te ſuauiſſimũ ¶ Exẽ
plũ vbi oꝛõ ĩ nomẽ aliqð egregium ⁊ iſi
gne terminatur: vt· Que ad me ſenibis
lunt egregia · Et hoc opep̃ciũ laudatur.
Säniltteriaudaturiſ oꝛõ dictõeʒ habeat
vniuerſalẽ negatiuã ĩ fine:vt nulluf 1ne
mo: vel affirmatiuã vt omĩs ⁊ quilibet
¶ Exemplũ de negatiua · Quẽ te magis
diligs babeo nemmn. ¶ Exéplu de affir
matiua· Que vir bonꝰ facit laudãt omẽs
¶ Exemplũ de ꝑtitiuo noĩe ĩ fine poſito
vt.Moꝛũ qᷓ mihi ꝓpoſuiſu vellẽ neutrũ:
ſed tñ ſi elaboꝛandũ ẽ ĩ alterutro:vt nobᷣ
oĩo ſuſcipiẽdũ ſit alterũ:placʒ magis ſu
ꝑius:cũ pᷣſertim neceſſano eoꝛũ a nobis
iĩgrediẽdũ ſit alterũ ¶ Exemplũ de ꝓno
mine pꝛimitiuo ĩ fine oꝛõnis poſito: vt ·
Qualis erga te ſꝑ extiterĩ ego: facilius
longe potes iudicare tu: q́; tibi pſuadere
poterit is ille:qui optiĩe noſtri cõuẽtõni
plurimũ ſtudet eẽ detractũ ¶ Exemplũ
de ꝓnoĩe deriuatĩo· Quoniã tibi ꝓmptiſ
ſimus atʒ oĩbus ĩ rebꝰ obſeqñtiſſimꝰ ani
mus fuenit meꝰ hoc relinquã aĩo iudicã
dũ tuo ¶ Exemplũ de ꝑticipio ĩ fine oꝛõ

tur: 1 agẽdi cogitãdi

nis termĩato: vt · DSum ꝓpediẽ ad te ven
turus qzplura tecũ ad vtriuſq;ʒ nẽĩm eõ
moditatẽ ꝑtinentia cõmentaturꝰ ¶ Exẽ
lũ de gerũdio ĩ fine poſito · De tuis re
us a me nullũ ꝓfecto tẽpus pᷣ̃termitti
Ben pis de ſu
pino: vt · Quantope te diligã eẽt ꝓfecto
ꝑdiffici le dictu · De quoꝛũ rictr torn ge

rundioꝛũ ⁊ ſupinoꝛũ rõe:ĩfra in pcepto

de ꝑticipiis dicemꝰ lat ¶ Vidẽda nunc
ſunt nõnulla de aducrbiis exẽꝑla:in fine
oꝛnãde oꝛõis collocatis · Et pꝛo ð aduer
bio tꝑis · Scio te mihi amiciſ ſimũ fuiſſe
ſp · teʒ ex ampliſſimis tuis virtutibꝰ ma
gnũ te virũ erſtimaui ſꝑ · tẽ nunqʒ po

tui quicq; agere quin tu mihi fueris cõ

trarius ſemper ¶ Exemplum de aduer
bio loci · Optime cognouiſti me non ſo
lũ amicũ tibi extitiſſe ĩtus ⁊ foꝛis:ſʒ etiã
me tibi defuiſſe nuſq;ʒ ¶ Exẽplũ de adu
bio optãdi· Mamibal Romanũ ĩperium
plurimũ defatigauit: ꝙ italiã nunq; atti
giſſet vtinã CSreplumm de aduerbio ne

gãdi · Multa enĩ mala nuꝑ cõflata ⁊ agi

tata fuiſſe ðʒ:ſed ꝓlurimũ gaudeo hoꝛuʒ
te attigiſſe nihil. Crempü ve adübio
affirmandi · Ita res eſt vt nobis narꝛaſti
pꝛofecto · ¶ Exemplum de aduerbio du
bitandi · Que nobis futura dicebas foꝛ

taſſe nob euenire poſſent foꝛtuitu 6 Ex

emplũ de aduerbio iurãdi · Nõ faciã me
diuſfidiꝰ: neq; dicã hereule: que mibi ꝓ
babiliter nõ videbũtur. ¶ Exẽplũ de ad

uerbio qualitatis. Tua ĩ me bñmerita ñ

ſolũ retribuã ſingulatĩ:ſed etiã tibi ſatiſ
faciã cumulatim ac multifariã · TCtẽ.· Quo
niã ego fato natꝰ ſũn talẽ meã foꝛtunã
eẽ ĩtellligo:vt nemo quicq; cõſi ulat: niſt
qð ĩ magnũu ſuuʒ emolumentũ redunda
re arbitroꝛ:cõſtitui igitur mecũ velle deĩ
ceps viuere meatim · Itẽ tuas as legi li
benter:⁊ audiui tabellarium duigẽter · qꝗᷓ
ſtatuʒ tuum mihi narꝛauit ꝑpolite atq;
ſuauiter:⁊ cõmunes etiã calus q; ferꝛes
foꝛtiter ⁊1 moderate ¶ Exẽplũ ð adubio
oꝛdĩs · Multa ſũ ꝑ ̃as meas nibi ſigniſi
caturꝰ deĩceps: ⁊ te ſp amaturꝰ:magna
ĩ te bñficia collaturꝰ pᷣterea: vnde meaz
in te voluntatẽ que oꝑtĩa ẽ:bñficioꝛũ lo
co ſuſcipies ĩterea (Ereplu de aduͦbio
remiſſiuo · Cum tante mihi nõ ſuppetãt

facultates tibi ſatiſfaciã paulatim: qua
ratione id melius fieri poſſit pedetẽtim ·
¶ EGxemplũ de aduerbio ĩtenſiuo ¶ Ex
opto quamplurimum: vt ad me venias
penitus:quod opus eſt omĩo ¶ Exẽplũ
de aduerbio ſimilitudĩs · Sicuti optima
fide te admonui: velĩ facias ita. (Pter
cetera aũt:aduerbia cõꝑatiua ⁊ ſuꝑlatĩa
ĩ fine oꝛõis poſita:cõcinnã faciũt ſonoꝛi
tatẽ . ¶ Exemplũ de aduerbio cõꝑatiuo:
vt · & rogas vt negociũ tuũ curare velĩ
diligentiꝰ: hoc tibi ꝑſuadeas velim: nulla
quidẽ rõne agi potuiſſe ſtudioſi mec cu
rari amãtiꝰ q́; ẽ actũ:nec ꝑfici accuratiꝰ.
¶ Exempluʒ de adubio ſuꝑlatio · Video
eni te vità agere pꝛudẽtiſſime:cũ omĩa qᷓ
ad bñ viuẽdũ ꝑtmeãt ꝑſerutaris accura
tiſſimeiatq; ꝓſeqris diligẽtiſ ſime · Ttem.·
Que mihi Paſli cõfeci oĩa cu mulatiſſi
me ¶ Nunc ponẽda ſũt p̃dpoſitionũ exẽ
pla.Et pꝛĩo de poſieione añ:vt . Ex hoc
maxĩo tuo in me bñficio te plurimũ dili
o: qð ex ãpliſſimis tuis etiã virtutibus
ſeend multo añ ¶ Exemplũ de pᷣpoſitõe
citra· Scribo frequẽter amicis nris:qð ñ
fecerã multos annos citra. ¶ Exemplũ
de Fpoſiese cõtra Tanto enĩ oĩm hoĩm
cõſenſu Cicero Romanoꝛũ cõſul creatꝰ
fuit:vt ĩ ipſo mgr̃atu creãdo neminẽ ha
bůit cõtra ¶ Exẽplũ de p̃poſitõe vltra.
Recepi duas a te lĩas ⁊ tres rões nec vl
tra (( kepii de p̃poſitõne coꝛã · Sʒ hec
multa explicaturꝰ ſũ aꝑtius illo coꝛam·.
remplĩ de p̃poſitõe clam. Que agẽ
cõſutui:ita Pbabai eſſe cõſtãt: vt nihil
ſum facturꝰ clã ¶ Exemplũ de p̃poſitõe
palã · Oĩa ꝓfecto ꝗᷓ officioſe recteqʒ fiũt
pñt oĩbus ſignificari palã. ¶ Boſtremo

8

pauca vide de cõiunctõe exẽpla · Et pũo

de cõiunctõe ap ꝓbatiĩa ĩ fine oꝛmãde oꝛõ
nis termĩata:vt · Quod mibi mãdaſu dili
gẽter ꝑficiã: nã ita meruiſti quidẽ. ¶ Ex
emplũ de cõiũctõe collectiua.rõnali vel
illatiua · Quid faciã egos deceptꝰ ſũ igit.
Reliquũ eſt itaq;:vt deĩceps accuratiſſi
me mecũ cõſiderẽ:qbus credã:quoſqʒ; ca
uere debeã ¶ Exẽp ũ de cõiunctõe dubi
tatiua.Studebis ne ocio: marceſcis ne g
¶ Exẽplũ de cõiunctõe diminutiĩa · Qſi
tu ad me accedẽ nõ potes:lrãs mihi tuaſ
que de his rebus q̃s ſcire deſidero me ad

moneãt veliz mittas ſaltẽ CFi ꝓlixioꝛ
ĩ hac q; cõſtituerã pᷣceptõe: ſed multitu

do exẽploꝛũ:⁊ quidẽ domeſticoꝛũ: circa

oẽs grãmatice oꝛõis ꝑtes ĩcidentiũ: huiꝰ

cemodi ĩ cã fuerũt ꝓlixitatis ¶ R (Vige
ſimũnonũ pᷣceptũ · & vbo ſubiunctiuo ĩ

terdũ ꝓ ĩdicatiuo vtamur: vt illud a te

velĩ:ꝓ volo .⁊ iſte eſt frequẽs ⁊ elegans
apud oꝛatoꝛes mos· lud ſi feceris: ꝓ fa

cies· Similiter fut᷑o ĩfiniti verbi ĩ iri deſi

nẽtis ĩterdũ ꝓ pñti eiuſdẽ vtimur:vt fa
ctũ iri ꝓ fieri: ⁊ hec ẽ:electiſſima p̃ceptio
nemĩ dubiũ ẽ ( B ¶ Triceſimũ pᷣceptũ
eſt circa multiplicandã ex verbis oꝛõeʒ.
nã quãq; vᷣba ſiue ĩ pꝛicipio ſiue ĩ medio
ſiue ĩ fine oꝛõis collocata:tantã ĩ dicẽdo
oꝑtunitatẽ habeant:vt ex vnico vᷣbo oꝛõ
ꝑfici poſſit ⁊ illuſtrari: tũ multomagis
ex pluribꝰ multiplicatis verbis: ⁊ auget᷑
1maxime reſultat oꝛõ Qum igit᷑ aliquan
do vehementẽ aliquẽ mentis cõceptũ ex
plicare cupimus:aut rẽ magis claram 1
magis aptam demonſtrare volumꝰ mul
tiplicatis verbis id efficere poterimus.
Ekempla vbi ſnĩa ex vᷣbis ſimpliciter
explicat᷑:vt · Quoniã literarũ virtutes ta
les eſſe cõſtant:vt totus mundꝰ ex ipſis
gubernet᷑:te hoꝛtoꝛ atq; rogo:vt ad eas
tibi oparand cures:vt virum ex ipſis
te pꝛeſtantiſſimũ reddas· Que quidẽ ſen
tentia ſic ex verbis multiplicari poteſt.
Quoniã literarũ virtutes tales eſſe con
ſtant: atʒ huiuſcemodi ſemꝑ extiterunt:
vt ex ip̃is vniuerſus terꝛarũ oꝛbis guber
net᷑ exomet᷑ adiuuet᷑ ⁊ cõſeruat᷑:non ſolũ
te plurimũ adhortoꝛ atq; moneo: veruʒ
etiã pꝛo ſũma noſtra familiaritatis con
iunctõe maxĩoꝑe te rogo exoꝛo obteſtoꝛ
atz te vehemẽtiſſime cõtendo: vt ꝓ ipſis
lrãrum oꝛnamentis cumulatiſſume tibi
comparandis: tantopere cures laboꝛes
inſudes inuigiles atʒ incumbes:vt viruʒ

ex ipſis te reddas pᷣſtantiſſimũ tem ali

ud exemplũ De noſtra rep · bonã equidẽ
ſpem concipio:nã qua rõne res oẽs age
rent᷑:audiui ĩtellexi ĩterfui vidi cognoui

taq; a nob ſedulo excogitatur tenetur
ꝓuidetur deliberatur agitur ⁊ nihil pꝛe
termittitur:vt cõmunis ſalus detrimẽti

nihil patiatur atʒ diutiſſime cõſeruetur
¶ Triceſimũpꝛimũ pᷣceptũ ẽ circa

—

„ 7

ꝓticipia gerũdia ⁊ ſupĩa ĩ cõpoſitõe oꝛõ
ins artificioſe tractanda: que quidẽ ꝑtici
pia gerũdia ⁊ ſupina:ea rõe a verbis de
ducuntur:vt tã ipſoꝛũ verboꝛũ: q́; etiaʒ
nominũ adiectiuoꝛũ vim efficaciã ⁊ ratõ
nẽ magnã cõplectantur: poſſumus ergo
nẽm dicẽdi ſtilũ:ex ꝑticipiis ĩ oĩbus eoꝛũ
tꝑibus atqʒ caſibus:⁊ ĩ prcipio ⁊ in me
dio ac in fine oꝛõis collocatis: omate ele
gãterq; cõtexẽ: atz negocioꝛũ ſentẽtias
q̃ ex ꝓlira nimis dicẽdi rõe ſepe numero
cõtractantur ex ipſis ꝑticipiis cõplecti·

Tũ etiã ex gerũdis atʒ ſupinis in omni

eoꝛũ terminatõe oꝛationẽ Rhetoꝛicã poſ
ſumus aptiſſime cõponere:de quibꝰ om

nibus ex ordine exempla ſubſequũtur ·

Exem plũ de ꝑticipio pñtis tꝑis.Com
plectens ego ampliſſima tua ĩ me bũme
rita bñuolẽti memoꝛia ſũ quotidie ꝑſcru
tans qua rõe paribꝰ tibi officis coꝛrñde
re poſſim:nec ẽ tñ impñtiarũ ptãs mei
ſedulo de te cogitãtis: ⁊ tua ĩ me bñficia

cõtinua cũ recoꝛatione repetẽtis:vt q

ego ĩ te ſieri deſiderẽ ex ſententia ꝑficere
valeã ¶ Exempluʒ de ꝑticipio p̃teriti tẽ
poꝛis· Imitatꝰ ego libenter illoꝛũ pꝛiſco
rum vitã ·qui viri habiti ſunt officioſuſe
cutus ſi jumiiberer mores Ciceronis: ſtu
dia bonarũ artiũ ſedulo imitãtis.Nazʒ ꝓ

fecto Ciceroni oĩbꝰ ſtudiis a puericia de
ditoꝛita omnes cõmodiſſume elocutõnis

diuitie: 1 officioſuſume bñ viuendi rões

ſucceſſerũt:vt omnes hoĩes tantã eũ elo

quentiã cõſecutũ eſſe cõſpiciãt: ꝙ eũ cu
mulatũ equidem oratoꝛẽ faciliter cõpꝛo
bant ¶ Exemplũ de ꝑticipio futuri tꝑis

in rus: in pꝛicipio ĩ medio ⁊ ĩ fine oꝛõis

poſito.Dubitaturꝰ tãdiu de negocio no
ſtro:quãdiu receꝑo lr̃as M. bruti mihi
ſignificaturi q;d de re ipſa factum fuerit
cui bꝛuto:ꝓ nobis mayxĩopere laboꝛanti
cauſam ipſã meã ea ſpe cõmiſi ⁊ cõmen

dam:vt ſperẽ ipſum cãm hãc nrãm dili

genter curaturũ.⁊ dignitatẽ noſtrã tan
deʒz cõſeruaturũ ¶ Exempllũ de ꝑticipio
futuri tꝑis ĩ dus · Vituꝑanda res vt ſeri
bis tibi delata ẽ:que nullo quidẽ pacto
ex ſentẽtia tua fuerit attingenda: ꝙ Dio
niſiũ:quẽ multiſ vicioꝛũ crimĩbus coinqᷓ
natũ eſſe dicis:meis officiis cõplectendũ
ſuſceperĩ:cuiꝰ rei cauſã recte ĩtelligas ve

lem· nã cũ mihi acerbiſſimis moleſtiis af
fecto:ac etiã maioꝛbꝰ afficiẽdo: maximo
mihi Dioniſius ipſe adiumẽto fuerit: iu
ſtum eſſe iudicaui vt mutuis ſibi officiis
rũderem · Ttaqʒ ipᷣm dioniſiũ:ea quidẽ ra
tiõe mea fide recepi defendendũ · niquũ
enã nimis extitiſſʒ: ſi meã debitã ſibi ope
rã denegaſſem Gren plũ de gerũdio ĩ
di · Oð ad te ſcripſi:ilud exercẽdi potius
q̃ oſtentandi ĩgenii cauſa feci:i amandi
tui occaſione mibi ꝓpoſitũ ẽ:vt nihil qð
tibi cõducere exiſtimẽ difficile mihi vide
ri poſſet: ⁊ vtinã ea eſſet mihi agendi ob
lata facultas:vt aut cõſolãdi aut iuuãdi
rõnẽ aliquã poſſiderẽ: qð ſi hoc eẽt nul
lum ꝓſfecto locum oꝛnãdi pᷣtermitterem
IBipii de gerũdio ĩ do · Qui reipub.
gubernatõz ſuſcipiũt:facilitatẽ ĩ audien
do:humanitatẽ ĩ agendo: ꝓmptitudineʒ
ĩ ſatiſfacẽdo ſeruare debẽt: neqʒ enĩ rei
publice deficere debent: dicẽdo cõſulen
do argumẽtando ꝑſuadẽdo cõmonendo
iuuãdo:nec ſi opꝰ fuerit moꝛtẽ effugere
debẽt ĩ ꝑiculis cõmoꝛãdo ¶ Exemplũ de
gerũdio ĩ dum · Cũ ea quidẽ rõne nati ſu
mus vt aliqd ſꝑ dignũ viro a nobis tra
ctandũ ſit:nõ ẽ ergo nobis negligendũ:
ſz diligẽter potiꝰ ꝓcurãdũ:vt officioſũ
ſpꝑ aliqd ſit agẽdũ:nec tñ cõtra naturã ẽ
pugnãdum:ſed ĩ recto quidẽ pꝛopoſito
ſemper eſt permanendum: 1 vt ſapiẽtis
mos ẽ: tꝑibus ẽ aſſentiendũ¶ Exemplũ
de ſupĩo in tũ termĩato ĩ oꝛõe rhetoꝛica
cõmode tractãdo· Cũ ſepenumero a me
q̃ſitũ eẽt: q̃d apud maioꝛes nrõs ſapien
tes viros vſitatũ fuiſſʒ· ĩtelligebã ab ip
ſis reip · ĩpãs eẽ ſatiſfactũ:ſʒ pꝰq; ab ip
ſis ex nimia eoꝛũ arꝛogãtia ⁊ ĩ tolerabili
Poterd itũ ẽ ad arma: ab ip̃is poſtea de
itũ eſt rẽpublicã recte gubernare · optie
igitur ab illis vꝛbibꝰ actũ ẽ: ⁊ ſapiẽtiſſi
me cõſtitutũ:qᷓ tales ciues habẽ volunt
vt alius alium potẽtia ſuꝑare nõ poſſit
ESyemplũ de ſupiĩo ĩ tu· Magna fuit
diſceptatõ ĩter Q. Ciceronẽ: ⁊ M.Tulliũ
eiꝰ frẽm ·Vtrũ eloqñtia eo pacto a natu
ra hoĩbꝰ eẽt ĩſita:vt dicẽdi pᷣceptõe p.
nõ eẽt · an ars de dicẽdo aliqᷓ dari poſſit
Q.enim Oicero dicebat eloquentiã ea rõ
ne a natura eſſe homĩbus datam . vt ipſi

hoĩes naturalr ſe exercẽtes qᷓ̃dqᷣd vellẽt

ꝑſuadere poſſent· Marcꝰ aũt rões oſten
debat ex quibus cõmodiſſimũ eſſe exta
bat dicendi artem fuiſſe inuentã maxĩe
neceſſariaʒ: ⁊ optimã eſſe factu: ꝙ hoĩes
ipſaʒ diſcerẽt ac ꝑtractarẽt: quomaʒ oĩa
ſũt ex arte ipſa facilioꝛa dictu: ⁊ elegãtõ
ra quidẽ nKructu⸗ ¶ ¶Inceſimuͦſe
cũdũ pꝛeceptũ eſt· Quonã pacto ecipe
oꝛatõeſ amplificãt: ⁊ rerum ſentẽtiã bie
uiter cõplectũtur · ꝑticipia eniʒ: tum mul
tas in dicẽdo nobis affeꝛũt cõmoditateſ
tum etiam ſũt optĩe accõmodata: vt oꝛa
toꝛia dicẽdi ratõ admodũ augeatur: 1 ve
rũ ſentẽtie que amplã verboꝛũ copiaʒ ex
peterẽt: bꝛeuibꝰ quidẽ verbis ex ipſis
ticipiiſ ĩtercedẽtibꝰ compꝛehendantur: ſi
cut hoc loco ⁊ nuda exẽpla:⁊ etiã ex ꝑtiti
piis amplificata conſ Picis ¶ Exẽp um
vbi ſentẽtia ex ꝑticipis bꝛeuiter cõpꝛehẽ
ditur. Scipio affricanꝰ romanus conſul

creatꝰ: vibẽ romaʒ a barbaris oppᷣſſam ĩ
pꝛiſtinã libeꝛtatẽ vẽdicauit · Mec quidezꝭ
oꝛatõ ex ꝑticipiis ſic multiplicatur: ⁊ m
pilominꝰ oꝛões ex eiſdẽ ꝑticipiis bꝛeuite:
cõpꝛehẽdũtur · Dubliuſ Bapio affricanꝰ

amoie reipub: cõſeruãde vehemẽter inci

tatꝰ: vna oĩm ſenatoꝛũ voce atʒ ſenſu cõ
ſul creatus: Anibalłẽ italiã crudeliter de
uaſtãtẽ ꝓfugauit: cartaginẽ nimis ꝑni
cioſã ciuitatẽ euertit. Numãtiã romãoſ
moleſuſſime defatigãtem ſuperauit: èt
romã acerbiſſima belloꝛũ calamitate cõ
re⸗ ſã:a turpiſſima barbaroꝛũ obſidide
iberauit: ⁊ ĩ pᷣſtinã libertatis dignitateʒ
vendicauit ¶ Gxẽplũ vbi eadẽ oꝛatio ex
multis ꝑticipus augmẽtatur. Martialis
valeriꝰ vir equidẽ vigilãs ĩtelligẽſ pꝛoui
dẽs atʒ ſapiẽs: amicis cõſulenſ iccurꝛes
fauens gratificas 1 benefaciens:cuius ſi
deſvirtꝰ 1 amicicia iãdiu mihi aĩadueſſa
pꝑſpecta cognita ac exploꝛata eſt: cum ad
te ꝓfectꝰ: ⁊ tibi coꝛã iudicio tuo eiꝰ rões
ſit declaraturꝰ oꝛdinaturꝰ acturꝰ atʒ cõ
mẽtaturꝰ: te rogo vt eũ recipias tua be
nignitate: amãter adhoꝛtandũ iuuandũ
ac defẽdẽdũ · ¶ Exẽplũ vbi gerũdia atqʒ
ſupiĩa rhetoꝛicã elocutõem exaugẽt· Quo
niã a pꝛeceptoꝛibꝰ nobis ẽ data ratio ſtu
dẽdi cogitãdi itelligẽdi diſcẽdi ſcribendi
agẽdi cõmentãdi: Eſt igitur nobiſ diligẽ
ter anĩaduertẽdũ curãdũ atq; ꝑagendũ

Dio eẽt accurati

W

₰ℳ

vt cõſulẽdo conſolando atʒ iuuando:cu
mulate ipſiſ nris admonitoꝛibꝰ ſatiſfaci
amꝰ:vt qui hoc a nobis ſic actũ ac vſita
tũ eẽ ĩtelligãt: id optimũ cognitu factu
atqʒ vſitatu eſſe duudicẽt · BCT rice
ſimũterciũ pᷣceptũ ẽ circa adueꝛ bia: que
(vt te mĩme fugit) ĩ dicẽdo ſunt idonea
quodãmõ nccaria: ad ãplificãdũ orõis
ſtilũ admodũ accõmodata · Nã quemad
mõdũ adiectiua noĩa ſũt eoꝛũ ſubſtãtĩs
ita cõmoda ⁊ ſibi famulãtia: ⁊ ipᷣoꝛũ ſub
ſtãtiuoꝛuʒ vim naturã ac ꝓpetatẽ expli
cãt ⁊ apꝑiũt · Fta etiã aduerbia ſunt optie
ĩteip̃tatia:qẽ efficaciã ꝗᷓẽ facultatẽ qẽ
ſubſtãtiã qẽq; vehemẽtiã:wel vᷣba vel ꝑ
ticipia ſecuʒ appoꝛtẽt · Si igitur verbis
ac pticipiis : cuiuſcunqʒ tꝑis cõſtẽt ĩ nr̃a
oꝛõe rhetoꝛica tractatiſ:idonea quidẽ ad
uerbia ſiue pontina Rue copati ſuie ſup
latĩa adiunxerimꝰ: oꝛõeʒ ꝓfecto nr̃am cõ
modilſ ſimã efficiemꝰ: ⁊ ipſiꝰ oꝛõis ſnĩam
reddemꝰ explicatioꝛẽ · Vt hoc tibi mõſtꝛa
bit exẽplũ. Marcꝰ eĩ cicero vſq; ab adole
ſcẽtia accurate qᷣdẽ aduũtẽs q̃ res hoĩnes
potiſſimũ pᷣſtãtiſſimos efficere ſoleret:
1 vt magno aĩo ĩſignitꝰ plurimũ ſpans

romanã rẽpu · alien ſe rẽe gubematuruʒ
ꝓnotauit egregias bonarũ artiũ diſapli

nas: eas illas potiſſimũ cõſtare: qᷓ ciuita

tes atʒ ꝓuĩcias optĩe gubeꝛnarẽt. Statu

it eꝛigo ſnĩas illas ab eo eẽ penitꝰ obſer

uãdas atz ſümope celebꝛãdaſ. Qui cũ ſtu

i ĩuigilãs q; ceteri:tanta
ſibi ſcĩiarũ omamẽta cumulatiſſie nactꝰ

&ẽ: ꝙ ipᷣe ſũmꝰ oꝛatoꝛ copioſiſ fime factus

.

Romanã rẽpu·p̃ſtãtiſ ſune gubernauit:
2 multa libꝛoꝛũ voluĩa ceteꝛiſ futuriſ ho
mibꝰ erudiẽdis cõmodilſ ſime deſcripſit:
nomẽ ſuũ ĩmoꝛalitati duũtꝰ cõmẽda
uit. ¶ ¶ ¶ Fxxiiü · pce ptũ ẽ ſingulaie ·

ſepe loco adbii ponĩꝰ adiectiuũ cuʒ

ſubſtãtiuo in ablatĩo cãu:dũmõ aliquã
magnã aĩ vel altenꝰ rei vebemẽtiã adie

cuuũ cũ ſubſtãtĩo ĩpoꝛtet: ⁊ immediate

ante verbuz vel ꝑticipiuʒ collocetur: que
quideʒ pꝛeceptõ oꝛatõem efficit ſplendi
dam. et ſententiam reddit efficacem.
¶ Vt in hoc intueberis exẽplo Marcꝰ eniz
QOiceꝛo vſʒ ab adoleſcètia ad egregiaſ bo
narũ artiũ diſciplĩas exardeſcẽti aĩo cõ
ſpirãs:maxĩe ſpans ãpliſſimas ſe exinde

.

eomoditates accuratiſſimo eiꝰ igeio cò
ſecuturũ:tta erat ipſis ſcĩarũ ſtudiis aſ
ſidua diligẽtia deditꝰ: ꝙ ipe tã ſũma ſtu
dioꝛũ omamẽta fuit cõtinua exercitatõe
cõſecutꝰ:pt ceteros oẽs oꝛatoꝛes celebeꝛ
rĩos pirtute ſuꝑauit ¶ D¶ Triceſimuʒ
quĩtũ pceptũ aliqn ꝓpter nimiũ aĩ
affectũ ⁊ vehemẽtiã duplicãꝰ et elegãteꝛ
quidẽ:hoc adũbiũ etiã · vt te etiã atʒ etiã
fogo,C adũᷣbiis aũt cũ ⁊ tũ:quonã
pacto cũ · generalitatẽ ſignificat: 1 tum
Pecialitat ĩpoꝛtat:⁊ q̃ rõe ĩ elocutione
rhetorica ſint tractãda:quãq; oꝛĩatius

hoc ĩ loco ð eiſ tractãdũ eẽt: vidĩꝰ ſupꝛa

ĩ ſeptĩo ĩ oꝛdĩe p̃cepto ¶ G ¶ Triceſimũ
ſextũ pᷣceptũ. ꝙ adubia poſitia cõꝑatĩa

ſuꝑlatia rhetoꝛicã elocutõeʒ plurimuʒ

exaugẽt· Vt ĩ hoc exẽplo pʒ. Qaute etiaʒ
pꝛudeter cõmode liberaliter atz magni
fice ĩ dignitate p̃ᷣtoria te ſꝑ hũiſi: neqʒ
etiã accuratiꝰ aut viriliꝰ vel cönodiuſe
te fieri potuiſſʒ qᷓ; ẽ actũ de iuſuicia: quã
ꝑitiſſime rectiſſime atʒ magnificẽtiſſime
gubnaſti Quo aũt pacto aduerbia oꝛõ
nes multiplicẽt:quoniã illud ſine cõiun
ctõuʒ ĩprimis ⁊ relatĩoꝛũ adiumẽto:effi
cere nõ pñ̃t:infra ĩ p̃cepto dicaʒ de cõiũ
ctõibꝰ:qð de multiplicatõe erit· ¶ B
Triceſimũſeptimũ pᷣceptũ circa cõiũcti

ones ſeq̃tur · Nã cõiũctõeſ multis ex cãiſ

ĩ nrõ dicẽdi gůe accidũt nccãrie · In pri
mis eĩ cõiũgut dictões noĩm verboꝛũ ꝑ
ticipioꝛũ ꝓnoĩm p̃poſitõuʒ ⁊ adubioꝛuʒ
cõiũgũt etiã oꝛões atqʒ ſniaſ.Valẽt ĩſuꝑ
plurimũ ad oꝛnãdũ atʒ ãpliſicãdũ oꝛõis
ſtilũ. ¶ Et quãq; cõiunctões ĩ cõcinna
dicẽdi cõpoĩtõe locũ hñt:qꝛ tñ copulati
ue diſiunctiue ⁊ aduerſatĩe cõiunctõnes
ĩoꝛõe oꝛatoꝛia crebriꝰ ac aptiꝰ q̃; cetere
ꝑtractãtur: aliquid ergo de ipſis potiſſi
muʒ videtur eẽ cõmemoꝛãduʒ . Vñ copu
latĩe cõiũctões atz diſiunctĩe ſepenume
ro ĩ oꝛõe rhetorica ĩterſeruntur: que ve
nuſtatẽ etiã atʒ vehemẽtiã non ꝑuã ĩpoꝛ
tãt:vt apud oĩa oꝛatoꝛũ voluĩa refeꝛtiſſi
me demõſtratur · De quo hoc tibi exem
pluʒ erit index· Qũ mecuʒ diligẽter anim
adutã mi iohãnes:⁊ quãtã bonoꝛũ opoꝛ
tunitatẽ: liberaliuʒ artiũ ſcĩe hoĩbꝰ affeꝛ
re cõſueuerũt: ⁊ quãta ſit celebeꝛrimi in
genii tui ſuauitas:illud mihi occurꝛebat

vt ad ip̃as lrãruʒ virtutes te vehemẽter
adhoꝛtareꝛ:ĩ q̃s ſi accuratiſſime ĩcũbeꝛeſ
1multaſ magnaſ emolumẽtoꝛuʒ opoꝛ
tunitates tibi cõꝑareg Nã ſiue oblectati
onẽ ſiue admiratõeʒ ſiue anĩ requieʒ deſi
dereſ:aut hbonoꝛẽ aut laudẽ aut gloriam
expetas:vel dinriarus copias vel bono
ruʒ opoꝛtunitates vel rerum facultates
adopteſ:hec oĩa ꝓfecto ſniaꝛũ emolumẽ
ta ſuppeteꝛe cõſueuerũt:Rectã ergo atʒ
ꝑcomodã viuẽdi rõeʒ imitaberis: ſi ipſa

ſtudioꝛũ ornamẽta vigilãtiſſima diligẽ

tia ꝓſ. guene ¶ Dic de aduerſatĩs cõ
iuũctõibꝰ nr̃ erit ſermo· Nã cõiũetões ad
uerſatĩe he cõſtare vidẽtur · licʒ qʒuis q̃n
6 etſi tãetſi · etiãſi ⁊ iãetſi · de qbus Mar
ccicero nũquã vſꝰ ẽ hac dictõe licʒ ꝓ cõ
iũctõe · quoniã dictio ẽ ãbigua q̃ᷓ verbuʒ
etiã ſignificat:hec tñ ipſa dictio licet ab
ipꝑſo cicerone vſurpata ẽ ꝓ verbo ſigniſi
cãte licitũ ẽ · vt ĩ hoc exẽplo Quoniaʒ exa
ctis iã belloꝛũ calamitatibꝰ:optata pace
nob frui licz · mibi ergo deĩceps ꝑ lrſ te
cũ iocari licet · ¶ Raro etiã vel rariſſime
potiꝰ apð eũdẽ ciceronẽ hec dictio q;ʒuiſ
reꝑta ẽ · Alie vero videlicʒ qᷓnq; etſi tãet
ſi etiãſi ⁊ iãetſi:ſũt ĩ ipſi ciceronis volu
mĩbꝰ frequẽtiſſime . Be qo⸗ hoc tibi exẽ
plũ adduco Etſi q̃ſ oꝛatoꝛia facltaſ opoꝛ
tunitatis acceſſiões ꝑere valeat mi Ruꝑ
te: nõ ſolũ explicare: ſʒ etiã vix tibi cõnu
merare poſſe:q; tñ ea me ſꝑ tãtoꝑe dele
ctauit: vt magnã illi facultati opeꝛã ad
hibuerĩ: ⁊ nõ ꝑuã etiã ex ip̃a opoꝛtunita
tis cõmoditatẽ mihi cõpaueri:conſtitui
te ad eaz capeſcendam plurimum adbhor
tari debere:que quanq; tibi viro admo
duz peritiſſimo maxiĩe nota iã eẽ dẽat: q
multa pꝛofecto ꝑtractaſti: tñ te hortor

q́;ſũoꝑe:vt ad eã tibi cumulatiſſime cõ

ꝑandam ſũmis viribꝰ ĩcũbas :tãetſi hec
mea apð te adhoꝛtatio mĩme neceſſana
videatur: qui(vt a quãpluribuſ audiui)
ad omẽs bonarũ artiũ diſciplimas ardẽ
tiſſimus eẽ iudicaris · ꝑge igitur vt cepi
ſti:ꝛ hanc bñdicendi rationẽ:ita vt cete
ras agis ſtudioꝛũ tucts fac dies nocteſ
qʒ complectaris.¶ E Crechin um
octauũ p̃ceptũ & ĩterdũ he cõiunctõeſ
cum ſi et ſimiles: poſtponuntur dictio
mbꝰ quibꝰ pꝛeponi cõmũiter cõſueuer̃t

— — —— „ — -- — —

— — — —–- — – — —

Vt Omnes cum honeſta facimus nichil
eſt qd vereamur · Id nos ſi tẽpeſtiue ac
ceſſiſes omĩa nũc trãſacta eẽnt · ¶ Pre
terea cõiunctio copulatiua ⁊· interdum
elegãter ꝓpꝛiis interponitur noĩbus:in
oꝛõe laudis · vt · Et catho ⁊ cicero · 1dẽ in
vituꝑio attẽdi põt ¶ A ¶ Inſup ĩterd
ſuꝑſedere ſolemꝰ ab bis duabꝰ cõiũctio
nibus vt et ꝙ:vt in hoc exẽplo · Moneo
que te digna ſũt facias · Vbi tam etſi ꝙ
vel vt · intelligãtur: tũ cõmittitur ꝙ nõ
expꝛimantur · Bi reeiimanoznn
pꝛeceptũ ẽ circa multiplicandã ex cõiun
ctionibꝰ ex aduůbiis ⁊ ex relatiuis oꝛõem
nã adubia ⁊ cõiunctões atq; relatia ſbᷣe
⁊ accidẽtis vna cũ ipſis adubiis ⁊ cõiun
ctionibꝰ cõtractata:plurimas ſimul oꝛõ
nes multiplicãdo cõiũgũt · aduerbia enĩ
iſta taʒ tãtũ tãtoꝑe tãtiſꝑ adeo vſʒ adeo
ita tãdiu totiẽſ eatenꝰ ⁊ eõſimilia:ea qui
dez rõne multiplicant oꝛõeſ ꝙ poſt vnã
oꝛatõeʒ aut plures ex ipſis aduerbiis cõ

fectas: neceſſaria ſuccedit illa cõiunctio

infinitãſ vt vel ꝙ· aut ſeq̃tur aliqdð hoꝛũ
aduerbioꝛũ quoad quãtoꝑe q;diu quoti
ens ⁊ cõſimiliũ: quarũ equidᷣe dictionuʒ

quelibet oꝛões multiplicat · Vt in ſe ege

ti declaꝛabitur exẽplo · Que tu in me bñ
merita cõtuliſti: eoꝛũ tãtã video conſta

re magnitudinẽ: vt parẽ officioꝛũ gräm

merito tibi referꝛe debeã · Hec quidẽ ſen
tẽtia ex tribꝰ vt vides eſt oꝛõnibus fabii
cata:hanc poteris ad · xii · vſq; orõeſ mul
tiplicare: per aduerbia cõiunctõeſ ⁊ rela
tiua.quotiẽſ aũt:vel aduerbiũ vel cõiun
ctõ vel relatiuũ repetitur · totiẽs vnaʒ ii
bi ſuꝑaddit oꝛatõem · Vt ſic: Que tu ĩ me
bñmerita cõtuliſti:eoꝛũ tãtaʒ video con
ſtare magnitudinẽ:ex quibꝰ ita commo

diſſime exaggeꝛat⸗ ſum: ꝙ res oẽs meafſ
ea quidẽ ratòne cõſtabiliui: vt nullã ca

lamitatis mutatõeʒ: que duratura ſit re
cipeꝛe poſſe videãtur:vt niſi beneficioꝛũ
ĩmemoꝛ hẽni velĩ · qð ego ſẽꝑ tãtoꝑe effu
gere conatuſ ſũ:vt nibil vnq; magis eui
tãdũ eẽ duxerim:talẽ officioꝛũ grãm me
rito tibi referꝛe debeã: vt tuis me bñme

ritis: que memoꝛia ꝓfecto cõplectoꝛ ſem

—

piterna: cõdignũ extitiſſe faciliteꝛ iudica
re poſſis ¶ ¶ ¶ Quadꝛageſimũ pᷣceptũ

circa pꝛepoſitões cõſiſtit: pꝛepoſitões eĩ

A-

eo ĩprimis neceſſarie dicũtur: ꝙ his ver
bis que aut ſũt impeꝛfecta: aut nõ ſatis
potentia:vt ſentẽtiã ꝑ ſe pfectã efficere
poſſint:ad eam perficiẽdã 1 lõgiorẽ per
ducẽdam plurimũ admimculãtur· Huic
accedit ꝙ ipſe p̃poſitões poſſũt in pꝛin
cipio in medio ĩ in fine oꝛatõiſ cõmodiſ
ſime collocari · Sed oĩm pꝛepoſitõnũ he

due erga 1 in. pꝛeter ceteraſ ĩ oꝛatõe rhe

torica locũ habẽt:ꝗqᷓ̃ et ad oꝛnãdas oꝛatõ
nes: ⁊ bꝛeuiãdas ſentẽtias optime ſũt ac
cõmodate · Nã ſepenumero totiẽſ veꝛbũ
in oꝛatõe cõcinne taceri põt quotiẽs ha
rũ duarũ prepoſitõnũ erga ⁊ in· aliqua
fuerit in oꝛatõe tꝛactata:niſi foꝛtaſſe qð

ſepiſſime fieri videmꝰ pim appoꝛtarnt

harũ duarũ pꝛepoſitõnũ pꝛo ⁊ contra ·
De qua rõne exẽpla ſequũtnr · Si tanta
Soloniſ in ſuã rẽpu·atheniẽſẽ bñmerita
fuerũt: quãtã P· affricani erga rẽpubli
cã Romanã extitiſſe legimꝰ:certe quẽad
modũ affricano ex ĩmoꝛtalibꝰ eiꝰ ĩ ipſoſ
bñficiis perpetua deditõne tenẽtur: ſta
etiã atheniẽſes ipſi ſoloni ob innuabilia
ipſiꝰ erga eos officia: ſempitemis eq̃deʒ
demeritis aſtãgũtur tn hoc ergo dicen
di genẽ qð expoſui: ille due ppoſitõnes

in a erga· ſuſtinẽt vicẽ huiꝰ ppoſitõiſ ꝓ

Nie vero due p̃poſitões poſtea ſequen

tes ſcʒ in ⁊ erga verboꝛũ locũ tenẽt:que

niſi ĩ oꝛõibꝰ ĩterpoſite fuiſſẽt:neceſſitas
oꝛõnis poſtulabat vt in loco ipᷣaruʒ pꝛe
oſitõnũ:expꝛeſſa verba fuiſſent ĩterpo
len. ¶ D¶ Quadꝛageſimũpꝛimũ prece

ptũ ĩiterdũ pꝛepoſitões qᷓ cõmunite:
ꝛeponi cõſueuerùt poſtponãtur: qles
ſũt In ſub ad apud ꝓpter p̃ ex ob ⁊ ſiles
Vt ĩ his exẽpliſ. Oibꝰ ĩ rebꝰ honeſtas a
prime placet · Nemo ẽ qui nõ diuĩa ſi b
potẽtia conſtitutꝰ ſit. Athicã ad vꝛbẽ pꝰ
q́; acceſſi foꝛte mibi Socrates accurrit·
Nolana apð menia anibal a Marcello ĩ
fugam verſus eſt · Tuam pꝛopter cau

ſam omnes caremuſ patria · Omneſ con

tra hoſteſ reipub.ſemꝑ ĩfeſtus ꝓpteꝛ de
fẽſionẽ libᷣtatis nrẽ fuit · Vrã ꝓ bnuolen
tia nihil taʒ mihi difficile ẽ qð nõ libẽteꝛ
ſuſcipiã· Tunonio e fano multa ſigna eꝛe
pta ſũt. Nĩis ex agniſ pecꝰ omne abactũ
. Qiuilẽ ob cauſaʒ multas cõtẽtõnes ſu
ſcepi· Rege ab opulento exceptus ſum ·

1

„

Rdem intelligenduz eſt de aduͦbiis oꝛ
dinis: qualia ſum dehine · deide · deĩceps ·
interdũ · interea · pteꝛea 2 itez · vt · Tua de

hinc erit cura nequid detnmẽti accipiaʒ

et ad hunc modũ reliqua Mac ratione
latinã oꝛõem in his ⁊ ſimilibus modeſte

ſi vtimur cõcinnioꝛem efficimꝰ:modo ea

ſint ab illuſtuibꝰ oꝛatoꝛibꝰ et poetis rece
Pa⸗ ¶ Oonſueuit aũt Cicero nonnũqᷓʒ

ãc p̃poſitõʒ cũ.huic ablatiuo qui:poſt

ponere.vt qui cum· ꝓ cuʒ quo: qð male

conſonãtie cauſa eũ feciſſe arbitroꝛ.nos

vero in mecum.tecum·ſecum.nobiſcum
vobiſcum conſuetudineʒ hanc retinemꝰ
ſz in qui cuʒ. pꝛidẽ iſte modus loquendi
bolaur⸗ C
interduʒ a cicerone ſuo calui poſtponi
tur:vt in ſecũdo ad herennium cuʒ inq̃t

Vtrũ eĩ ea reſ ſit ſimiliſ ei rei q̃ de agitur
qð item a nĩo vſu diſceſſit 6 G (Dua⸗
dꝛageſimüuſecunduz pceptuz eſt circa 3
poſcioneg q̃ oꝛões multiplicãt· Prepoſi
tiones equideʒ quoniaʒ ad oꝛõnes ſimul
adiungẽdas ſepenumero vias aperiunt
ne aliqñ ſine ipᷣis nẽm mentis conceptũ
cõmode ꝑficere poſſemꝰ Idcirco ipie p
poſitiones erũt a nobis in cõiungendis
mutiplicãdiſq; oꝛõibus plurimuʒ cõſide
rande. ¶ Exemplũ vbi ſentẽtia ſine pᷣpo

ſitionibus ſimpliciter explicatur · Cu p̃

tor vꝛbanꝰ creatꝰ ſum:tuã mihi pñtiam
uneceſſariam eẽ duco:vt ipᷣ̃am pꝛeturam
melius gubemare S Que ſic ex pꝛe
poſitõibus multiplicatur ſentẽtia· Cum
ꝓpter eximiã reipub.negocioꝛiʒ magni
tudinẽ ad vꝛbez acceſſſſem: atqʒ in ſena
tum me cõtulilſem: Tti a ſenatoꝛibꝰ con
tra voluntatẽ meã: ⁊ pꝛeter opinionem:
pꝛetoꝛ vꝛbanus creatꝰ ſum:in quo equi
dem gubernãde pꝛeture magiſtratu pꝛu
dentiã mihi tuam neceſſariam eẽ puto·
E¶ Ouadꝛageſimũterciuʒ pꝛeceptuʒ
ſit circa interiectiones · Que tametſi cre

bꝛius apud poetas: q; apud oꝛatoꝛes cõ

tractentur · aliqũ tñ cum aut aliquã leti
ciam magnã: aut cuʒ moleſtiã: aut admi
ratõem:aut indignatõem:aut ſpem:aut

timoꝛem: aut aliquas hmõi animi paſſio
nes ſignificaẽ volumꝰ:eas etiã in noſtra
dieendi rõne poſſumꝰ tractare· NHoc ſcʒ
modo.Droh bone hieſu clemęntiaʒ tuaʒ

Dimiliter hec pꝛepoſitio de

imploꝛamus:tantas heu tamqʒ acerbiſſi
mas ãtq; ĩtolerabiles belloꝛũ ⁊ penurie
calamitates ſẽꝑ ita ꝑpetiemuræ Vach q̃ʒ

ĩfelici celoꝛũ cõſtellatõne nati ſumꝰ ſi tã

grauibꝰ moleſtiis ſemꝑ excruciari debea

mus . Sʒ heu benigniſſime deus: tua de

niq; clemẽtia conſiſi vniᷣſam tue miſeri
coꝛdie bonitatẽ ſummis pꝛecibꝰ obſecra
mus:vt tantoꝛũ nos maloꝛũ incõmodis
liberes:a in tranquilla nos ſtatuſ condi

cione ſtabilias · ¶ E ¶ Quadꝛageſimuʒz

quartũ pꝛeceptũ · & interdum poſt euz
oꝛõis ſenſum qui ꝑfectus eſt grauiꝰ ali
quid addatur:qð affirmando exoꝛnet:et
auditoꝛbꝰ rem gratam efficiat · Vt in hꝰ

exẽplo · Vir foꝛtis:omĩa ꝓ repub·adibit
ꝑicula:⁊ id quidẽ impigre. Cõmouẽtur
enĩ auditoꝛũ animi vehemẽtiꝰ:q; ſi dixiſ

ſet · Vir foꝛtis oĩia ꝓ repub. impigre adi

bit ꝑicula: quãq́; varietatis cauſa hoc

dicendi genere interdum oꝛatoꝛ vtetur.

Ulud autẽ placʒ vt cũ in dicendo eo
ꝓuecti erimus:vt rebus de quibꝰ loqui

mur ſatis a nobᷣ factũ ſit:i aliquo egre
gio ſenſu oꝛatio ſit concluſa: ꝙ nõ vlte

2, . —„ —1„
rius ꝓuehamur: ne gr illa quã bñdicen
do nacti ſumꝰ:amplificatõne nimis gra

ui amittatur · In qð viciũ pleriqʒ ĩcidũt
inſcicia potius quadã aut = q;

rerum dicẽdarũ mop uadꝛa
geſimũquintũ pꝛeceptũ · & ſicut in me
diocri figura magis cõuenit prius rudẽ
atq; inoꝛnatã efferꝛe:dehinc verbis ydo

neis ⁊ grauioꝛibꝰ illam exoꝛnare: Ita in

graui ſigura ſiue in laude ſiue in vitupe
rio verſetur oꝛõ ab oꝛnatu initiũ ſumat
¶ Exẽplum pꝛimi:vt · Pompeius facile
oĩm romanoꝛũ:tum armis:tum conſilio
pꝛinceps magnus facile pompeius fuit

¶ Exẽplum ſecũdi:vt · Omniuz impato

ruʒ in rebus pacis ac belli: mari terꝛaq;ʒ

geſtis glia C. ceſar añceſſit. ¶ † ¶ Qua

dꝛageſimüũſextum p̃ceptum Cin re leta
verbis triſtibuſ:aut in triſti verbis letis
mĩme vtamur · Vicioſum eni eſt cum in

☛

re funeꝛea: ſimilitudibuſ aut ernpliſqui

bus ĩ volußtatil aue in deliciiſ vtimur
noſtroſ affectꝰ amplificamꝰ. Velut ſi q̃s

in deploꝛatione fun exẽplum afferat pa

rentũ: quoniã ex nuptis filioꝛũ ceteriſ

qʒ rebus ſecundis maximã conceperunt

c
le

voluptatem · nã cõtrarioꝛũ cõꝑatõe acer

bioꝛ doloꝛ inſurgit· ¶ Qauẽduʒ eſt etiaz
ne in re triſii nimis laſciuiat oꝛatõ· aut ĩ
re leta inculta ſit ⁊ hoꝛrida · Nã vt in re
b duris ille verboꝛuʒ exquiſitꝰ appara
tus fugiend eſt: kta in ſecundis ac felici
bus obſeruatõ diligẽs eſt habẽda · Sati

us enĩ eſt ꝑtuꝛbata potiꝰ ꝓut doloriſ im
petus ſuadet:qᷓ; limata nimiſ ⁊ expolita
cõpoſitõe vti · Nõ equidẽ natura ipᷣa pa
ti᷑:vt cũ gꝛaui aliquo meꝛoꝛe pꝛemimur
verboꝛũ cõpoſitõni vacare poſſʒ animꝰ
Cv. itat᷑ ĩſuꝑ iſta ab oratorb accurata
ve:boꝛũ cõpoſitõ:qñ eloquẽtiã auditoꝛi
bus ſuſpectã eſſe ĩtelligimꝰ:tunc eniʒ p
enre cõpoſitõis negligenda ſunt: qð xꝓ
ia damitius affer de iduſtria fecit: nõ
terminãdo oꝛõez in verbuʒ dum inquit.
Kpud iudicẽ ꝑiclitat᷑ lelia: fugiẽda qᷓᷣdezʒ

eſt tenera nimis: ac delicata modulandi
voluptas nõnunq́;· ¶ Si vero nrã oꝛõ

ad aliquã cõcitatõnem aĩoruʒ que ſit ve
hemẽs inclinabit:cõmodiſſime in verbũ

aliqð finiet᷑ magis enĩ auditoꝛũ animꝰ

ſi in verbuʒ finit᷑ oꝛõ affligiẽ ¶ Caput

aũt oĩʒ que ad elocutõis pcepta attinẽt

id viſuz eſt: vt oĩa ad rerù de quibus lo
quimur dignitatẽ accõmodata ſint · re

cte itaqʒ mecenatis illa mĩme laudat᷑ cõ

poſitõ cũ inquit. Sole ⁊ auroꝛa rubent
plurima: Naʒ verba rebꝰ: nõ res verbis

accõmodare ſolemꝰ · ¶ ¶ Ouadꝛage
ſimũſeptimũ preceptuʒ · ĩterdũ poſt
vꝛõem inchoatã priuſ q; ad verpus pꝛin
e

cipale pueniat᷑terponat᷑ oratõ ĩpfecta

vim babẽs parẽtheſis · Vt in hoc exẽplo.
Oumnes qui ambitõni ⁊ glorie ſtudent

(id qdð ignorat nemo) opinione magis

qhz re ducunt᷑: 1 his ſimilia . Vt. Eᷓgo vero
is ſum (kta me deus ſaluũ velit ſi vere 1

nõ ficte loquoꝛis inq; ſum qui ſacraſ li

teras omni ſcripturarũ generi lõge ãte

ponã · Item. egalẽ tibi ſapiẽtiã a tene

ris (vt aiunt) vnguiculis: cui frequẽſ in

ſudaſii ſũmoꝑe dedicaſu· Item · Quid eĩ
triſius (vt eoſ cõmemoꝛẽ qui patriaſ ſu
as colunt) quid miſerabiliꝰ q; domi ſue

egere: ita agere: vt iocũdiorẽ aliqñ q;

(vitã moꝛtem optes
WDe numero B
Vnc ſuꝑeẽt vt ratõeʒ numeroꝛuʒ

—

diceremus: Et hoc tibi quadꝛageſimum

octauum cõſtituo ĩ oꝛdme pꝛeceptum
Que quidem de numeris ratõ apud yſo
cratẽ tãto ſtudio vel inuẽta vel aucta re
pit ur: vt nullã ex oĩbus elocutõis ꝑtibꝰ
buic anteponat · Sed cuʒ huiuſcemõi di
ſcipline pꝛecepta varia ſint: nec latini au
toꝛes vt cicero quintilianꝰ ⁊ martialis ĩ

hoc grecoꝛuʒ doctrinã ſemꝑ ſecuti fueꝛt
1 magna ſit ĩter eos cõtẽtõ: in hoc fibri

as nõ dilatabo meas (Sz illud ſcas ve

liʒ: ꝙ in hac pᷣceptõe illud obſeruare ſtu
demꝰ:vt ſi in monaſulabã terminat᷑ oꝛõ
qð raro fit vbi ꝑfectꝰ ſẽſꝰ ab oꝛatoꝛe ſer
uatur:cõſiderãdũ eſt vtrũ ea 1s ſit an
bꝛeuis . Si lõga eſt: eã pire troche? debz
qui duabꝰ ſillabis cõſtat lõga ſcʒ ac bꝛe
ui. vt in hoc ciceronis exẽplo. Legum in

rempub prima vox · ſi talis monaſil

laba dictõ bꝛeuis fuerit: tunc recte Tãbꝰ
qui eſt pes ex prima bꝛeui ⁊ vltima lõga
conſtans:ante illã collocat᷑ · Sic ergo qñ

bꝛeuẽ bꝛeuis ſillaba:aut lõgaʒ lõga ante

cedit:iuꝛe id rep̃hẽdit᷑ vt ſi dicaſ· Iſta reſ

mea eſt.¶ Gũ aũt biſſulabũ in finem di

ctõnis collocat᷑ cauẽdũ eſt ne quattuor
bꝛeues ĩ fine ſulabe ponantur· tn qð vi
cium incidit qui ait ꝑdidi bona mea · Et

plures alie a pluribus in materia nume

rorũ ponunt᷑ doctrine. Sed certe referẽ
da eſt ratõ numeroꝛũ: tũ ad varios aĩo
rum affectꝰ:tum etiã ad dignitatẽ ⁊ mo

dũ ſẽtẽtiaruʒ · Nã que iracũda eſt oꝛatio

bꝛeuioribꝰ:que vero leta ac iocũda lõgi
oribꝰ numeris gaudet:nmõ nihil etiã ꝑſo

narum dignitas: cauſarũq; ac tempoꝛũ

varietas momẽti affert · S quoniam ab
hac obſeruatõe ſepius ac induſtria: rece
dẽdum eſt . vel grauitatis cã · vel vt vari
etate aliqu a tẽꝑetur oꝛatõ:ſplendoꝛ ille
numerorũ intermittendꝰ eſt· Caput enĩ
oĩm preceptorũ illud viſum eſt:Vt rebꝰ

de quibꝰ dicẽdũ eſt: ars quidẽ numeris

ſeruiat ⁊ nõ res arti:a qua ratõe qui diſ
cedet omnis ſane elocutõnis dignitateʒ

perturbabit· ¶ De mõ pũctãdi.
Receptum quadꝛageſimũ ¶ O

nonuz QCirca modum punctaãdi
oratõnes tibi trado · Süt aũt ge
nerales pũctandi ſpecies apud modðnos
octo · videlicet virgula recta vt ſic/loco

cuiuſ moꝛe pꝛiſcoꝛum exiguo puncto vti
mur: ſic:Virgula iacẽs que ſic eirgn
Se

mipunctus q ſic fit Interꝛogatiuꝰ qᷣ ſic
pingitur 5Coma quod ſic facimꝰ ſcdum
imitatoies priſcoꝛuũ oꝛatoꝛuʒ: Periodus
qui ſie eſt; ¶ Virgula recta loco cuius
nüc punctũ eyiguuʒ facimꝰ fit inter ſub
ſtãtiua vel adiectiua:vel inter verba mo
di finiti vel int pꝛepoſitõneſ quãdo nul
la eſt copula: ita tñ ꝙ vnũ nõ vemat ad
determmatõeʒz altenus. Fit etiã quãdo
oꝛatõ incipit a diſtinctõe:que ꝑ ſe nõ po
teſt aſſignari ſequẽte ſuppoſito verbe
Felp Alruͦ eni ante ſuppoſitũ pꝛcipa
is verbi ponit᷑ virgula recta vel punctꝰ
exiguus. ¶ Facẽs vero virgula ſeꝑ debʒ
in fine linee ſituari vbi dictõ nõ ſit com
pletaVnũ illud anĩaduertẽdũ eſt: ne ſil
laba vnq;; diuidat᷑ ĩ fine linee ita ꝙ alte
ra pars ſillabe eiuſdẽ ſit ĩ pꝛci io equs
tis· Nã ſicut ſulaba vno ſpũ eſt ĩdiſtãter
ꝓferẽda:ita etiã indiuiſibiliteꝛ eſt ſituan
da. ¶ Virgula aũt cõuera poni debet a
in pꝛcipio ⁊ in fine oꝛatõnis quãdo po
nit᷑ inter ꝑteſoꝛatõnis pꝛcipales ꝑ parẽ
theſim · ¶ Coma vero fit poſt oꝛatõem
que ð ſe ꝑfecta eẽ põt · ceterũ alia ſibi an
nectit᷑ imꝑfecta diſlincta:ĩeipiẽs a relati
uo mõ quo ſuũ antecedẽs nõ ĩmediate
p̃cedat:quoniã nihil tũc poni debet: p̃te
rea ſi ſequat᷑ dũ vel donec vel cũ comun
ctio ⁊ ſic de aliis que ĩpediunt verbum
Interꝛogatiuꝰ duobꝰ põt fieri modis
altero poſt impfectam oꝛõem cũ pũcto
exiguo ſie ſalteꝛo poſt ꝑfectã ſie x IB
nus pero puũctus fſit in fine oꝛatõnis ꝑfe
cte:tametſi dictatons aĩmꝰ ad ſequẽtem
Vlteriorẽq; ſẽtẽtiaʒ pendeat (Bermupi
ctus aũt fieri ſolet quotiẽs pꝛopꝛiuʒ viri
vel mulieris nomẽ ignoꝛat᷑:velut in ſuꝑ
ſcriptõnibꝰ p̃ᷣlatoꝛũ ſepenumeꝛo cõtĩgit
Beriod⸗ pero in fine totiꝰ oꝛõniſ ſieni
debet qñ nil aliud in ea mateꝛia ſequituꝛ
Sed ẽ notãdũ ꝙ ſi in eadẽ epiſtola diuer
ſe ſcribunt᷑ materie in fine cuiuſ libet ea
rum ſeruãda eſt periodus ¶ Oĩm hoꝛũ
exẽpla oꝛõne in ſtquti ſubüciunt᷑ · Quo
niã inpꝛoboꝛũ in dies magis inualeſcit
neqᷣtia ( nec mireris quia pꝛcipes fauẽt
ſceleri)hine nihil mirũ eſt innocẽtes cal/

cari:cũ potẽtes tranſeant ĩpuniti. Quis
en poteſt eẽ modꝰ facinon lãguente iu
ſuqaginflagrãte nequiciayin virtutis lo
cuʒ ſentẽtia cõſtituta ? Nõ itaq; ambigẽ
dũ eſt virtuoſuʒ ⁊ ſpectabiẽ vrrũ domi
nũ abbatẽ noſnũ ſũmo doloꝛe confiaj
¶ De coloꝛibꝰ rhetorice oꝛõnis: (
Vinquageſimuʒ vltimũ in or
dine pꝛeceptũ: Qirca verboꝛũ ex
omatões ſiue coloꝛes rhetoꝛica
les tibi tradere cõſtitui:qui quideʒ colo
res ſunt pene infiniti a cicerone libꝛo qᷓr
to rhetoꝛicoꝛuʒ: ⁊ a cõpluribꝰ illuſtribuſ
autoribꝰ traditi ⁊ enumerati: qð lõguʒ

eẽt ac faſtidioſũ aliqua cõpꝛehẽdere noꝛ

ma:Tcireo aliquos ex eis: numero ſcili
cet · xxv·:vel gireiter: p elegãtia quedã car
mina:tibi ſpᷣſẽtiarũ volo cõmemoꝛare
¶ Oue qdẽ carmĩa ĩ hũc ſequũt᷑ modũ.

¶ Pꝛcipiis repete vocẽ: repetitio fiet · ¶ ᷓ

Tu mihi lex: mihi rex: mibi lux: mihi dux
mihi iudex. . „
Te colo:te cupio:te diligo:te peto xp̃e ·

¶ Di circa finẽ Qõuerſio fiet ibidẽ. E

Tu ſolꝰ deꝰ es:bonꝰ es:ſapiẽſ eſ:piꝰ es:
Qui terrã poitas: mare poꝛtas: ſidera
poꝛtas:
Quẽ mare tra połꝰ nequeũt poꝛtar̃ lae:

¶ Si facis vtrũq; fiat cõplerio vere · ¶

Qui ſũt qᷣ pugnãt audactersãdagauẽſe eſ
Qui ſũt q ſꝑãt victoẽſ inĩcosãdagauẽſeſ

gregios igit᷑ liuoꝛ negat ãdagauenſes.
¶N

Ailce ꝑ caſꝰ vocẽ traductõ fiet. (H
Si nihil ĩ vita iocũdiꝰ eſt tibi vita
Indecoꝛẽ vitã ꝑages virtute relicta:
Si dicas cõtrana tunc QHõtẽtio fiet· ¶ ¶

En luctu rides inter cõuiuia luges⸗

Mane petis lectuʒ dimittis veſꝑe tectu⸗
SDepiꝰ exclames ſic Exclamatõ fiet · E
Oquibꝰ O qntis O q̃libꝰ ẽ viduata
Si ꝗras aliqd ſtatĩqʒ tibi růem ¶ L.
Sbiügas ſi up hoc:ratoòcinatõ ferk·
Diues auarꝰ eget:q̃re cq; cõpetit vſus

Laãgẽ parta timet:icur gne mĩuat᷑ aceruꝰ

Angnel ð ꝗ qᷣd ſit: qͥ opoꝛteat: aut
Debeat ĩſeqͥ:Sẽtẽtia ðꝛ illud· id
Qui ſatis ẽ quod hʒ ſatis illũ cõſtat hẽre
Qui nibil ẽ qð hʒ nihil illũ cõſtat hẽre ·
Ergo facit virtꝰ nõ copia ſufficẽtẽ.
Gt nõ paupꝑtas ſed mẽtis hiatꝰ ęgẽtẽ.
¶ M tibi cõtia ſit qð ꝑ cõtraria firmaſi N

In metuas egrũgquẽ ſanũ deſpiciebas
n ſoli cedas?quẽ cũ ſocio ſuꝑabas⸗
¶ XVrticulꝰ fiet ſi ſit diſtinctio vocuʒ.
Solꝰ:inermis:inopsglonꝰ ĩde rediſti .
Eerro:peſte: fame:cõſumptꝰ eſ ⁊ periſſi

¶ B ¶ Gõſimili cadere facit cõcoꝛdia vocum

EFac tibi foꝛtunã:feſtina frãgere lunam:
Et cõtra fatuʒ faciet te cura beatum·
(¶¶ Kgnoĩatio fit ſẽſꝰ variuſqʒ ſimul vox
Quria curarũ genitrix nutrixq; maloꝛũ
Iniuſus iuſtos ĩhoneſliſ equat honeſtos
¶ D¶ Quere rei cauſã: cauſã rei meditare
Subice poſt ꝙ nõ ita ſit: ſubiectio fiet ·
QOue tibi cauſaz nũqꝑd tibi flagra dabãt᷑

Nũquid foꝛte famel·tu fereula ſp hẽbas

In laboꝛ at ludo ſõnoq; vacaẽ ſolebas
( E¶ De voce ĩ vocẽ deſcẽde gradatio fiet ·
Hic qᷓncũq; vidʒ cupit:⁊ qncũq; cupiuit
Allicit: allectã viciat: ꝓdit viciatã
¶ EW iffinitõ ſit ꝓpᷣe mõſtrare d ẽ res
Hiodigꝰ vt largo: ſic pareꝰ diſtat auaro
Hodigꝰ ẽ aĩ vicio retinẽda ꝓfundẽs
Largꝰ qui ſũptũ facit ex ratõe libẽter
DParcꝰ qui retinʒ quidqᷣd ñ poſtulat vſ⸗
Qui retiet cupide qð reſ depoſcit auarꝰ
(¶õtinues dicta dicẽdis tyãſitio fiet ·
Kudiltis qualẽ ſe pᷣſtitit iſte parenti:
HNũc q̃lis ipſe fuit parẽs audite viciſſim
Vt dignnec patre queat nec ꝓle videri
( M¶ Coꝛrige qð priuſ dictũ ẽ coꝛrectõ fiet ·
Exquo dicoꝛ amãs:imo veracius amens
Sũ mimis oblitꝰ ĩidecoꝛis: imo decoris·
¶ ¶ Gcecupat hic cũ qᷣd trãſire ꝑat neq; tꝛã
Pꝛetereo cedes ꝑiuria furta rapĩaſ (ſit
Tedia foꝛte dareʒ: ſi vobis iſta referz
¶ Rä ¶Miſiũctũ ſi qq; ſuũ fert clauſula vbuz
Romanꝰ populꝰ gallos ſub ceſare vicit
Sbᷣ duce põpeio merdatica regna ſbegit
Knibalis vires ſcipionis noĩe fregit ·
¶ Hꝛecedẽs ſimul atʒ ſequẽs oꝛõ: ſolo
Glaudit᷑ verbo:cõiunctũ ſic habet eẽ·
Kut etas foꝛme decus atterat: aut vali
tudo · B
¶¶ õ ĩterpõas verbũ põas pᷣꝰ aut poſt
diunctuʒ facies:verſus quod ſequens
manifeſtat · .
Moꝛbo vel ſenio foꝛme decus euacuarat
Extiguit ſpẽm ſeu moꝛbꝰ ſiue ſenectus ·
Buplicat fit oꝛatõ cõduplicata
Tu ne prẽm gladio crudeliſ nate necaſii

— .

Tu ne patrẽgnun quid moꝛſ patriſ moꝛſ

xij

eſt tuag nunquid⸗

G ¶ Cõmutatio fit verbis ſẽtẽtia verſa

ulla tacenda loqui: vel nulla loquenda
tacere ·
uis ſapiẽſ iubeat: quid ve iubẽs ſapiat
H¶ Ouere nec elige quid potius dubi
tatio fiet ·
Tu quis esignoꝛo ·quo te quoq; nomi
ne dicam · S
Neſcio · ſi dicã ſpurciſſime: nõ erit equũ
Si ſcelus appellã noĩe:defoꝛmioꝛ an ſis
Nequioꝛ ignoꝛo · nunc hoc mihi: nũc pla
cet illud · H

(¶ Q ¶ Concipe:conceptũ cela p̃ciſio fiet ·

Te nõ eſt equũ certamẽ ponere mecum
Nunquid ego recolo: ſed tu: ſed dicere
nolo.
¶ Non dubinz eſt vir illuſtriſ: quin plu
res in dicẽdi ſulo p̃ceptõnes deduci poſ
ſent:qᷓ; hoc loco a me deſcripte ſint:ſed

ego eas dũtaxat denotaui: ex quibꝰ oẽs
tuas dicẽdi ratões:ex idonea ornata cõ

cinna atq; cõmoda elocutõnis cõpoſitõ
ne cõtexere poſſis. Et plura tibi deſcrip
ſiſſez exẽpla:niſi optime mihi pſuaſiſſem
8 cum tu vniuſ erenl ratõez ⁊ fomã di
igẽter exceperiſ: reliqua faciliter animo
percite exercitatõne ꝑtractare poſſis
ccipe accipe igit᷑ p tua clementia prin
ceps illuſtriſſime: que illuſtriuʒ ſunt au
toꝛz monitões ⁊ pꝛecepta: ⁊ qua diligẽ
tia:qua exercitatõne· quo laboꝛe: quibꝰ
deniqʒ vigiliis Abertꝰ tuꝰ tui ſemꝑ ob
ſequẽetiſſimꝰ: in huiuſcemodi deductõne
oꝛdinatõne pꝛeceptoꝛũ: rem tibi vt fa
ceret gratiſſimã ĩtentꝰ fuerit:⁊ ſũmoꝑe
inſudauerit: ꝓ tua accuratiſſima pꝛudẽ
tia fac cognoſcas

5„

¶ Sinðõima Exoꝛdioꝛũ ꝓ clariſſimos oꝛa
tores gaſparinuʒ pergamẽſẽ 1 S. fliſcũ
ſoncinẽſez edita icipiunt ·
Vm ſuperioꝛi tractatu pꝛinceps
Tlluſtriſſune tibi bꝛeuiter abſol
uiſſem: qua ratõne:qua foꝛma: 1
quo oꝛdine:cõmoda idonea ⁊ reſonans
cõtexi poſſit oꝛatõ. Nunc nunc michi in
mẽtem venit:nmõ eſſe incõmodum aliq̃s
etiam tibi variatõnes:⁊ ſẽtẽtiarum ſino
nima: que ab inſignibus oꝛatoribus ſte
phano fliſco ſõcinẽſi ⁊ gaſparino peꝛga
menſi data ſunt:demõſtrare · que vel ad

—DW

cõiungẽdas partes rhetorice oratõnis:
argumẽtatõiſ plĩimũ valeꝛẽt:vel ad eaſ
ſatis exaggerãdas coꝛroboꝛãdas admõʒ

conducerent ac eypedirent· Quas quidẽ

variatõnes vt cõmodius et condecẽtius
eas inuenire poſſis:cõuenire mihi viſũ
eſt: fub ipſis ꝑtibus rhetoꝛice oꝛatõnisa

que ſunt Exoꝛdiũ. Narratio.Diuiſio.Q õ

ſirmatio · Cõfutatio. Cõcluſio · Coſdem

Stephanũ fliſcũ ⁊ Gaſparinũ ꝑgamẽſeʒ

viros ſane celeberrimos: ⁊ rerum tractã
darũ adi odũ vtiles imitando : oꝛdinare

vt facilius cũ illis vti velles tibi ſuccede

rẽt ⁊ occurrerẽt:Tibi gꝗꝰ impꝛimis: eas
exoꝛdiẽdi rões ⁊ variatõeſ qᷓ circa amoꝛẽ
ſunt ⁊ bñuolẽtiaʒ deſcribẽ curabo:qbꝰ ĩ
tercedẽtibꝰ ĩnumerabiles pene alias:tu
ip̃e ex imitatõe faciliteꝛ inuenie poteris
6 Circa amoꝛem 2 beniuolentiam. GEt

vbi quẽ ex officio l vᷣtute laudã?ꝰ Cxoꝛdia

Gus impꝛimis pꝛopoſito noſtro

gimnaſia ĩter nos inituſ:me monuit · vt
uiꝰ oꝑis oꝛdinatõeʒ ad te inſceriberem:
efficitq; vt me totũ tanq; teipſum poſſi
dere poſſis ¶ Velleʒ itaq; foꝛtuna tuliſ
ſet:vt mutua eẽt inter nos beniuolentie
cõiũctio: Noſtrã cõſuetudinis famili
aritatẽ ſẽpiteꝛnã eẽ cupio ¶ Vetuſta no
ſtra noſtroꝛũq; maioꝛũ neceſſitudo facit
vt alter altero familiariter vti poſſit: vt
qʒ vna certemus qua ratõe alter alteꝛuʒ
bnficiis ſuꝑare poſſit · ¶ Nihil enĩ mihi
inuſitatũ declaras: cũ tuã michi amoꝛis
caritatẽ demonſtras · ¶ Diumo quideʒ
cõſilio factũ eſt:vt me tibi beningſenti⸗
cõiungerẽ · Celeſii arbitroꝛ auſpicio eſſe
cõfectũ:vt tui me familiaritati addicereʒ
¶ WVetus eſt mihi amicicia cum catone·
Nulla eſt ſanctioꝛ amicicia q́; ea que mi
hi eſt cum catone· ¶ Mihi enĩ optĩe peꝛ
ſuaſi me tibi cariſſimũ eẽ · Mac enĩ ducor
opinione me a te plurimũ adamari.
mihi tuã cauſã cõmẽdas: facis eqͥ
dez quod rectã decet amiciciã · & me mo
nes vt negociũ tuũ curare dẽaʒ:id agis
Ao optia noſtra amicicia depoſtulat.
a me petis vt ratõnibus tuis ĩſer uiã
faciſ quod noſtre ſũme beniuolẽtie con
iunctionis intereſt. ¶ Non ceſſo dies

ffauere velit men · ¶ Amoꝛ enã

noſter vi illuſtriſ:ſeolaſtica apð

ac noctes :vt ne quid de nrã cõiunctõne
remiſſuʒ factũ eẽ putes· Agã enĩ ſedulo
ne optimã meã erga te vo lũtatẽ aliqᷓ ex
pte refrigeratã eẽ ſuſpiceris · ¶ Nulla

enĩ locoꝛũ lõgĩq̃tas ⁊ diſtãtia poſſʒ amo

rẽ noſtruʒ ĩmutare· Nulla tꝑis ĩterpella
tio aĩciciã noſtrã ĩmutatã reddeꝛe poſſj-
Nulla cõſuetudĩs ĩteꝛmiſſio nrãʒ amonſ
faĩliaritatẽ ĩterꝛũꝑe poſſet (abertnz
de quo mihi ſcenbis etiã ſi ab eo leſus eẽʒ
amoꝛe tuo omãdũ ſuſcipiaʒ · Eabiũ queʒ
mibi cõmendas:tãetſi ꝑuis ab eo ſiʒ affe
ctus ĩiuriis: tñ ꝙ ita vis ſibi plurimũ in
ſeruiã · Saluſtiuũ de quo egiſti mecũ quã
qᷓʒ me ſibi aduerſariũ cõſtituerã: tñ a te
rogatꝰ meis officiis exaggerãdũ ſuſcipi
am .· ¶ Rmoꝛ enĩ noſter queʒ a puericia
ſuſceptũ nõ ſoluʒ ſeruaui ſed etiã auji:
facit vt te faĩliariter monere hoꝛtariqʒ
poſſiʒ · mabiliſſima amoriſ noſtri neceſ
ſitas vſqʒ a teneris annis conſlituta mi
bi audaciã dat vt tibi amãteꝛ p̃ciꝑe valeã
¶ Habeo enĩ mi Cicero te indies cario
rẽ.Eaĩliaritas enĩ tua mihi ẽ in dieſ acce
ptioꝛ· Tui quið aĩcicia indies maioꝛi me
afficit iocũditate · Nẽo ẽ ꝓfecto quẽ ma
ioꝛe qᷓ; te beniuolẽtia cõplectoꝛ · ¶ FTuã
erga me bñuolẽtiã aꝑte exꝑtꝰ fum· Tuã
erga me gꝛatificãdi voluntateʒ recte co
gnitaʒ habeo· Tuũ eĩ erga me amoꝛẽ op
tie exploꝛatuʒ teneo · ömSoratis tua
nrẽ antique beniuolentie maximã michi
leticiaz attulit · Que de riſ⸗ ce noſtre be
niuolẽtie cõiunctõne mihi renouaſii fue
rũt mihi admoduʒ iocundiſſima· Memo
ria tua nr̃e vetuſte faĩliaritatis ſũma me
voluptate cõfecit · ¶ Quoniã volũtatez
tuã bonã ſeꝑ eẽ ꝑſpexi:tuã michi faĩliari
tatẽ cõiũgere deſidero · Sẽtẽtia tua quã
ego ſipliceʒ ⁊ aꝑtã ſꝑ fuiſſe cognoui: fa
at vt plurimũ adopteʒ vna tecũ amoꝛe
cõiũgi.· Qũ opĩonẽ tuã dextꝛã ⁊ igenuaʒ
exꝑtꝰ ſuʒ:me tue cõſuetudĩ libẽteꝛ adhe
reo ¶ Quaſi diuinarẽ aliqñ nos futuroſ
magna bñuolłẽtia cõiũctoſ tibi libẽt iſer
uiĩ̃ cupiebã · Quaſi faticinarer fũmã mꝛãʒ
fut᷑aʒ eẽ cõiũctõis neceſſitatẽ:gꝰ me tibi
totũ accõmodabã ¶ Mariũ niʒ oĩ vᷣtute
Prdiruz vſz ab adoleſcentia maxĩioꝑe di
exi · Mariuʒ omĩbus officiis refertum
maxima ſemꝑ ſum beniuolẽtia cõplexꝰ.

Nre ſitas que cum noſtriſ ſuꝑioꝛibꝰ
affinibꝰ magna ſẽpꝑ conſtituta fuit:facit
vt tibi fauere debeam · Amoꝛ eniz noſter
ab ineunte etate inter nos amantiſſime
cõſtitutꝰ monet: vt tibi liberaliter inſer
uiam·. Eamiliaritas iamdiu inter noſ of
ficus confirmata potiſſima cauſa eſt:vt
nullo loco tibi deſim · ¶ Idem tuus me
cum animoꝛum conſenſus merito depo
ſtulat:vt omnes res meas tecum cõmu
nes eſſe patiar. Cõſimile ſententiarũ iu
dicium tantam vim habet: vt idem tibi
de me quod de te pꝛeſtare poſſis · Heſũ
pſi ego ꝓ ſũma tua eiga me humanitate
1 mea in te obſeruãtia: vt a te omnia fa
miliariter petere poſſim · Induxi eniʒ mi
hi ꝓ tua ſingulari in me benignitate :et
ꝑpetua tua animi inductõe: oĩa tua me

cum dicerẽ eẽ cõmunia · Perſuaſi enĩ mi

bi ꝓ maxima tua in me caritate: ⁊ optĩa
mea erga te ſide: vt rebꝰ tuis nõ minus
q̃; meis familiariter vti valeaʒ.· ¶ Jocun
dioꝛ eſt mihi diligẽtia tua quã volũtariã
intelligo · Cꝛatioꝛ eſt michi tua familiari
tas ꝙ mihi officioſiſſima eſt· Icceptioꝛ ẽ
mihꝛ tua liberalitas quã ſpõtaneã eẽ vi
deo. Diligẽtia qua ſine meis admonitio
nibꝰ vſus es maximã mihi ſpem affert:
vt cauſã meã obtinere poſſim cõfidam.
Studiũ tuũ qð ſine vlla mea rogatõnis
ſignificatõe ſponte tua in negociũ meũ
declaraſti: facit vt cauſe mee optime con
. Ha.((Weri enĩ te mibi amicũ p̃ᷣſtitiſii

cũ multoꝛũ tibi odiũ ac maliuoletiã pꝛo

mea dignitate ſuſtinẽda ſuſcepiſti · ꝙ ho

noꝛis mei ſtudioſiſſimꝰ extiteris:cõtẽtio
nes maledicta atq; ĩterminatões q̃s pꝛo
me paſſus fuiſti ſatis aptiſſime ꝓfitẽtur
Quo me ſẽꝑ amoꝛe cõplexꝰ fueris ex hoc
faciliter ĩtelligo:ꝙ expoſtulatõneſ inimi
cicias atz malã hominũ gratiam ꝓ mea
fama cõſeruãda ſuſtinuiſti. Diligẽtia q
dem cceronis maximuʒ nobis fructũ at
tulit · Accurata catonis pꝛudẽtia magnã
cõmuni ſaluti vtilitatẽ cõꝑauit. Non
potuiſſes ſapiẽtiꝰ faceꝛe q́; egiſti · auſa
en noſtra nõ potuiſſet cõmodiꝰ trãſigi
qʒ cõfecta eſt · Que ꝑfeciſti accuratiori qᷓ
dẽ rõe curari nõ potuiſſent· Que feciſu
omni ꝓꝛſus rep̃henſiõe carere videntur.
¶Ois enĩ vis optimi amoꝛis mihi ẽ cũ

familie fuerũt ꝓ

ſima ;.

ny

ſulpicio cõſtituta· Eacile enĩ ꝓſpiceꝛe ꝓo
tes q; mihi carus ſis· Dotes eni faciliteꝛ
intelligere quãtuʒ te mihi gratiſſimũ ha

beaʒ. (Eadle intelligo me a te plurimi

fieri · Optime mihi exploꝛatũ eſt te mihi
plurimũ attribuere.¶ Exiſtimas ne ita
me ĩurbanum vt te mutuo nõ diligerẽs⸗

NRdeo me ingratũ arbitraris vt paribus

tibi officiis nõ reſpõderẽ g Ideo me iĩbu
manũ eẽ iudicas vt tãdẽ diligentie retri

butõeʒ tibi nõ pꝛeſtareʒ g ¶ Tãta ẽ mea

erga te amoꝛis magnitudo vt ĩ te aman
do tibi neminẽ anteponã· Sũmo ei amo
re te cõplectoꝛ ¶ Vide quãti ſit catonis
liberalitas:Vide quãtũ ſe cato officõſiſ

ſimꝰ. Vide qua magh ificẽtia ſit cato om
nibꝰ aptiſſimus · ¶ Hautus celebꝛitate

tue fame affectus ꝑpetuã affinitatis cõ

iunctõem tecũ exoptat cõgelare · ¶ La

mia ſũmo era me officio ſemꝑ vſus eſt

Lamia ſe michi ſẽꝑ facilẽ pᷣſtitit.· Lamia

ſe mihi ſp obſeq̃ntiſſimũ obtulit· Lamia
mee ſꝑ volũtati obtẽꝑauit. ¶ Studium
tuũ honoꝛi meo nunq; defuiſſe ſtatꝰ me
us ex te cõſeruatꝰ optimꝰ teſtis eẽ põt ·
Ruxiliũ enĩ tuũ mihi ſꝑ fuiſſe ꝑatiſſimũ
optĩe memoria teneo:⁊ duʒ viuam recoꝛ
daboꝛ · ¶ Oue ꝓ me egiſti gratiſſima mi
hbi fuerũt · Que ꝓ nobis oꝛnaſti toti nẽe
Pariſ ſima · Que ꝓ meis
ratõnibꝰ ꝑtractaſti fuerũt mihi acceptiſ
¶ Kmicicia noſtra que ſũmis offi
ciis ab vtroq; culta eſt hoc demeret᷑ · vt
omnia noſtra inter nos cõmunia eẽ de
beant · Collegatõ noſtre ſocietatis qᷓ ma

ioꝛes indies vires ſuſe i ꝓ ſuo iure me

rito depoſtulat vt nihil ĩter nos denega
ri poſſit · ¶ Tua enĩ mẽoria amãtiſſime
tue erga me voluntatis:ita mihi gratiſſi
ma eſt vt maxĩe deſideꝛez eã peꝛpetuo cõ
firmar᷑ Significatõ tue erga me beniuo

lẽtie ita mihi iocũdiſſima eſt:vt nihil ma

gis geſtiam: q; ꝙ ita vt facis me ſẽꝑ dili

gas · ¶ Suauitas ingenii tui facit vt te
mihi cariſſimũ habeã · Accurata tui con

ſulii ſapiẽtia facit vt te mibi pᷣcipuũ tene
am · Crauis tue ſapiẽtie deliberatõ facit

vt in deliberando cõſilio tibi obtemꝑaꝛe

debeã · Subtilis tue deliberatõis cõſulta
tio in tuam me ſnĩam adduxit · Vbertas
atq; ſapiẽtia virtutum quibꝰ te celebrĩe

viey

exundare video me plurimũ adhoꝛtatur
vt te velim imitari · Eoꝛtune mee que ex
tuis bonis plurimuʒ adaucte ſunt atq;
conſeruate me admonent vt peꝛpetuo
tibi aſtrictꝰ eẽ debeam · ¶ Quʒ M·ciceꝛo
ita ſit pꝛudẽtiſſimꝰ vt lõge ĩ poſteruʒ ꝓp
ſpiciat ſuuʒ erat onus reipublice debere
bene cõſulere· Cũ tu ꝓ ſingulari tua pꝛu
dẽtia oĩa lõge ꝓſpicias tuuʒ erit officiũ
cõmuni ſaluti optime ꝓuidere· Cum len
tulus cõmuni ſaluti poſſet plus ꝓuide
re q; quis noſtrũ ipſe eẽt rerum oĩm ad
miniſtratõni pꝛeficẽdꝰ. ¶ Semp te ĩ cõ
ſuliis capiendis viruʒ ſũma ſapiẽtia pre
ditum exiſumaui · Semp te in cõſiliis ad
miſtrandis optima fide ac religione inſi
gnituz iudicaui · Semp te in omni recta
viuendi ratõne ſingulari euoeris cõpa
tum eſſe cognoui · Grauiſ ſimuz ego ſẽꝑ
iudiciuʒ ex tua ſapiẽtia feci. Maximã ego
ſemp exiſtimatõem de virtutibꝰ tuis mi
hi cõcepi · Optimã ego ſemꝑ opinionem
de tua virtute ſuſcepi ¶ Et ſi cõſiliuʒ tu
um nunq; fuit mibi ignotũ: tamẽ illud
magis ꝑſpicio quotidie. Tametſi ſapien
tiã tuaʒ mibi ſemꝑ clariſſime exploꝛataʒ
babuerim: indies tamẽ eam cõſtare ma
ioꝛem exꝑioꝛ · Nunc demum intelligo te
ſapeꝛe · Nunc poſhemo mihi cõſtat te vi
rum magna ſapiẽtia pꝛedituz ¶ Natu
ra tua temꝑãs ⁊ modeſta facit vt te cõſi
lioꝛuʒ meoꝛuʒ moderatoꝛẽ habere velim
Eamiliaritas enĩ tua omniuʒ bonorum
viroꝛuʒ amantiſſima me vehementer ad
ducit: vt mearuʒ oĩm actõnuʒ te mihi co
mitem adiungere debeaz · 6 eniʒ vi
deo vllius cõſilium tuo antepõi debere ·
Nõ ſatis intelligo cuiuſpiã pꝛudentiam
eẽ tua ſapiẽtioꝛeʒ · ¶ Quoniã in agenda

virtute te pꝛimariuʒ eẽ cõſpicõ: vehemẽ

ter deſidero vt noſire ſocietatis modeꝛa
toꝛ fias · Quoniã te viruʒ ampliſſima vir
tute pꝛedituz eẽ cocernoroßir q; ſum
mope omnibꝰ meis te ratõnibꝰ adiunge
re. ¶ Winſfica tui ingenii ꝑſpicacia ma
ximã apud omnes laudẽ adepta eſt · Cõ
moda atqʒ officõſa tue vite inſtitutõ in
credibileʒ apud bonos viros exiſtimatõ
nem cõcitauit. ¶ Honoꝛ enim qui ex ſci

entiis celeberꝛimus cõꝑatur te plurimã

adhoꝛtari debet vt eas maxime cõplecta

ris. Dignitas enĩ quã ſolẽt ſtudia ſcien
carũ hominibus afferꝛe: maximũ tibi de
bet eẽ incitamẽtum:vt diligẽtiſſimã ipiſ
ſtudiis operã adhibeas · Splẽdoꝛ enĩ vir
tutis qua homĩes illuſtrati ceteris ſolẽt
hominibus excellẽtõꝛes haberi te ſũmo
ge cõpellere debet vt dariſſimis virtuti
us te totuʒ exponas ¶ Quʒ animadue:

terẽ te ſtudiorũ diſciplinas plurimũ ex
coluiſſe: merito virum te pꝛimariũ exiſti

mo.Cum mihi cõſtaꝛet recte viuẽdi ratõ

nez te ſemp egiſſe nõ ſine cauſa te ceteꝛiſ
antepono Quʒ ſemꝑ claniſſime ꝑſpexerĩ
te oĩbus officõſis diſciplinis atq; exerci
tatõnibus libẽteꝛ adheiiſſe:nõ imm erito
adducoꝛ ſi tibi magis q́; ceteris me adhe
rere cõſuitueriʒ · dmonitõ tua ita michi

prudẽs eẽ videtur: ꝙ ea me familiariter

ipellere poſſet vt id ſequar qð tu opti

mũ puteſ. Cõſiliũ enĩ tuuʒ tantifacio:vt
a pꝛeceptis tuis nõ diſcedo. ¶ Datiẽtia
enim tua ſatis apte declarare videtur q;

foꝛtẽ geras ammuzʒ. Virilitas ꝑſeuerãtie

tue nobis ꝑſuadere videtur quãtũ ĩ om
nibus gerẽdig rebus cõſtans eẽ debeas.

Zuſuicia qua eme apud oẽs vſuſ eſ: facit

vt optime de te ſpare poſſiʒ · Liberalitas

en tua apud oẽs te gratiſſimũ facit · Ve
ritas u ſempꝑ excoluiſii mihi ſuadet vt
ſidez tibi integerrimã exiſtimez · Monori
fica atq; laudabilis tue vite gubernatõ
facit:vt virũ te bonũ ⁊ iuſtum eſſe exiſti
mez · Integra enĩ atq; optima viuẽdi ra

tio facit:vt homineʒ; te puruʒ ſincerum

equum ⁊ innocenteʒ iudicare valeaʒ·
MNulti quotidie ad nos deferunt ĩcre

—◻!

dibiles tuas eẽ in omni genere virtutes

Nunciatur nobis quotidie ſũmã eẽ tua

rum virtutũ amplitudinẽ · Aſſiduo eniʒ

ſermone apud nos ꝓfertur ſingularem
tuam eẽ in omni genere officii virtutuʒ

pꝛeſtantiaʒ · ¶ Multo tiẽs eniʒ te demi

ratus ſuʒ tanq; hoĩnem ex ipſo celo de

lapſuz. ¶ Omnes eniz tue delibe ratões

ſũma ſapiẽtia referte videntur · Omnia
tua inſututa cõſtant magna ĩduſtria eẽ
opata . ¶ Omnia me tua delectant: ſed

maxĩe tua ſũma fides humanitas pꝛudẽ

tia conſiliuz liberalitas · Omnes eniʒ tue

vite ratõnes mihi placent maxioꝑe: ſed

potiſſimũ ſocietaſ ſtudiũ r̃ligio bẽigtas

N

¶ Pꝛudẽtioꝛeʒ adhuc neminẽ noſtro Ci
cerone cognoui. Qallidioꝛi cõſilio predi
tum neminẽ exꝑtus ſum q́; ſulpitiũ·
Gs fuit tanti cartaginẽ vincere:quã
ti hoc eſt quod nuꝑ tuo cõſilio geſſeris·
¶ Cicero etate tenera ceteroſ ĩgenio ſu
ꝑauit. Qicero a teneris iã annis fuit ĩdu
ſtria pᷣſtãtioꝛ· Sũmã es ex hoĩm opiniõe
exiſtimatõem adeptus · Tua quidẽ noĩs
exiſtimatio ex hominũ cõmendatõe apð
plurimos celeberrima eſt. ¶ Nihil opta
tius eſt vniueiſe ciuitati q; tua pꝛudẽtia
Nihil plus bomĩ cõmodius accedere vi
diꝛrq̃; ſapiẽtiſſimũ conſiliũ tuũ · ¶ Quid
omnes de tua ꝓbitate exiſtimauerũt: id
ego re ipſa dlariſſĩe cõſtare ꝑſpicio.Quã

de te omnes celebritatẽ ꝑpꝛedicãt: ego eã
ãpliſſimã expertus ſuʒ· Wihil enz mi
hbi amabilius:nihil gratius michil deniq;
optabiliꝰ:tua erga me volũtate ¶ Quo
niã liberalitas tua oĩbus planiſſima eſt:
nõ igit᷑ mireris ſi omnes in eoꝛum nego
ciis benignitatẽ tuã expetũt · Quia tua
apud oẽs officioſa bnficẽtia nota ẽ: nul
la igi᷑ te teneat admiratio: ſi multi ſe ti
bi cõ mẽdant · Cũ te oẽs liberaliſſimũ co
gnoſcãt:nõ eſt ꝙ aliqua tenearis admi
ratõe ſi oẽs tuuʒ officũ requirãt · ¶ Si
ex ſẽtẽtia mea te frui valereʒ:tu eſſeſ om
niũ meoꝛũ cõſiliorũ moderatoꝛ:Si ex vo
to mihi data eẽt tui poſſidẽdi facultas:
oĩa mea cõſilia tibi gubernãda cõmitte
reʒ. ¶ Cicero diligẽtioꝛ tuis laudibuſ eẽ
nõ potuit q; fuit. Craſſo cõſtantior tue
cauſe eẽ nõ valuiſſet qᷓ; fuit · ¶ Qariſſi
ma tue autoritatis excellentia efficit: vt
quidq̃d agis vehemẽter denotetur. Tua
rũ virtutũ ſplẽdoꝛ hoĩes cõmonet :vt q̃
cunq; facias Poverzr⸗ ((uror his que
aliquo conſilio reuelli poſſunt non capi
etur · Marcellus in illis negociis que
in vſuʒz hoĩm euenire ſolent nõ poterit
defraudari ¶ Bonorũ vita me ſẽꝑ pluri
mũ delectauit. Qiues enĩ de ſua republi.
recte ſentiẽtes a me ſemꝑ vnice amati fu
erũt · Qui officioſiſſimã viuẽdi cõſtitutõ
nem imitant᷑ ſũmo a me amoꝛe cõplectũ
tur. ¶ In te pfecto ſummoꝑe cõſidam.
Omẽs eni foꝛtunas meas tue fidei com
mẽdo · Oẽm ſpeʒ meã in te fixi ac locaui ·
Niſi tue vite ratio optime mihi cognita

= 7

inj.

eẽt:nõ audereʒ mea tibi ſecreta cõmitte

re · ¶ Spero enĩ tua pꝛudẽtia fretus qð
exopto conſequi poſi
time perſuadeo opera conſilii tui adiu
uante quod deſidero poſſe faciliter im
petrare.
diligẽtiſſime memoꝛ · Vatiniꝰ ſẽꝑ cuꝛauit
ne ĩgratitudiniſ vicio vnq; crimĩari poſ
ſet· Vatinius ſolet amicis mutua benefi
cioꝛũ viciſſitudine reſpõdere ·

¶ De literis ad amicũ datis: aut ab eo

receptis · Et vbi aliquid ei ſigniſicamus
aut etiaʒ amico vel nobiſipſis cõgꝛatula

mur Exoꝛdia· H
V”tuis lrĩs mirificũ tuũ eiga me
amoꝛẽ recognoui Tue mihi lrẽ q̃ᷓ

rũt · Tuarũ eniʒ ad me literarũ viſitatio
diligẽs: tuã erga me memoꝛiã ſignificat
Tue enĩ litere que ad me frequẽtes defe
rũtur:ſatiſ magnũ tue vigilãtie aꝛgumẽ
tuʒ declarãt· ¶ Literas tuas legi ſimilli
mas tue virtutis hũanas gꝛatioſas ama
biles officioſas. Litere tue mihi delate:
ſunt tue vite inſtitutõnis cõſimiles:ple
ne pꝛudẽtie cõſilii pꝛouidẽtie ſapientie ·
Tuaʒ epiſtolã cõtemplatuſ ſuʒ:tue boni
tati accõmodatã honeſtã liberalẽ fidam
cõmodã religioſ. a3. Focũdiſſime mibi

fuerũt tue litere · Amãtiſſime tue litere
amplũ mihi uoi cumulũ attulerunt

Magnã pꝛofecto iocũditateʒ ex tuis lite

ris recepi· Tue quideʒ litere magna me

leticia affecerũt · ¶ Literas quideʒ tuas

ĩcredibili alacritate cõplexus ſũ · Suauiſ

ſimas ſẽꝑ tuaſ accipio literaſ. Tue liteꝛe
valde mibi graues elegãteſq; viſe ſunt.
Tuas literas recepi · Reddite mihi fu
erunt tue litere · Tue mihi lr̃e per ſtepha
nü fuerunt obſignate ·˖ ¶ Ex tuis literis
ĩtellexi · cognoui · ſuſpicatus ſuʒ · didici ·

anĩadueꝛti · cõpꝛehẽdi · iudicaui · Ex tuiſ li

teris doctus · admonitꝰ.adhoꝛtatus ſuʒ.
Ex tuis literis doctioꝛ · pꝛudẽtioꝛ · certior
factꝰ ſuʒ · Tue mihi litere ſignificauerũt
declarauerũt · innuerũt · Tue quideʒ lite
re me admonuerunt · docuerũt · erudier̃t
certioꝛẽ reddiderunt· ¶ Dupliciteꝛ de
lectatus ſuʒ tuis lis. De tuis ad me lĩñis
duplici quidem gaudio affectus ſuʒ·
ebr ad me tue lrẽ tuã mihi diligẽtiã

Michi enim op

¶ Vatinius fuit ſẽꝑ bñficioꝛuʒ

me beniuolentia colis declaraue

₰

„—

Demonſtrant.
as literas referã ĩ volumĩa· Eac te reſpi
cias ne nimiũ in ſcribendo fatigeris.Cõ
ſule valitudini tue: ne nimiũ te in ſcribẽ
do laſſes · Moliyitas tuaruʒ lrãrũ me qꝰ
q; lõ gioꝛẽ ĩ ſcribẽdo facit · Copioſiſſime
tue lrẽ me admonere vident᷑:vt meas eti
am ad te ꝓlixas obſignare cureʒ. ¶ Bꝛe
uitas eni ad me tuarũ literatũ me admo
net vt ego quoq; ĩ ſeribẽdo bꝛeuioꝛ eſſe
ebeaz Euz te in ſcribẽdo bꝛeuẽ eẽ videã
bꝛeuioꝛẽ etiã me q; ſolebã eẽ debere con
ſtitui Quod caput fuit epiſtole tue ad
id potiſſimũ reſpõðbo · Que ſũma eſt tu
arũ literaruʒ ad eazʒ pᷣſeꝛtim reſponſionẽ
accõmodabo. Qð potiſſimũ tue oꝛatõis
argumẽtuʒ eẽ videt᷑: ad illud p̃ſertim ra
tõnes mee defẽſionis applicabo ¶ Scri
pꝓtis iam ⁊ deſignatis meis ad te literis:
tue mihi delate fuerunt/ Abſfolutis iaʒ
tabellario cõmiſſiſ meiſ tibi bris obſignã
dis:tuas mihi lẽtulus dedit. Expeditiſ iã
⁊ miſſis lris meis: tuas q;eprimum acce
pi · ¶ Vix potui tibi ſernbere ſũmis occu
pPatõnibꝰ ĩpeditꝰ: Tãdẽ tibi ſcripſi pauli
iper mayimis laboribꝰ ſubleuatus. Tan
dez tãtillũ ocii nactus ſuʒ vt hoc tibi lrã
ruʒ dederim ·˖ ¶ Etſi nihil haberẽ qð ſcri
berẽ:tñ volui amico ad te eunti aliqᷣd li
teraruʒ dare ·. Lametſi nihil noui eẽt qð
tibi declararẽ: tñ volui potius meas lite
ras inanes q́; nullas eẽ. ¶ Querẽti mihi
quid ad te potiſſimũ ſcriberẽ: illud ĩ mẽ
tem venit vt ad virtutes te plurimũ ad
hoꝛtarer. Cõſideꝛãti mihi quid tibi liteꝛiſ
ſignificare deberem: illud occurrebat vt
ad ſtudia bonarũ artiũ te vehemẽter in

citareʒ · Cogitãti mihi quo te gñe lrã ruzʒ

viſitareʒ:illud ſcribẽdi genus accedebat:
vt te ad gloꝛiã tuoꝛũ maioꝛuʒ ĩuitarem·
Magna rei vtilitas quã ꝓ te excogita
ui me ad inſcribẽdũ incitauit . Eacultas
rerũ quã maxĩe tibi vſui futurã eẽ vidðo
me adduxit vt ꝑ meas te lrãs admonerẽ
Si de turerga me volũtate dubitarẽ
pluribꝰ verbis ad te ſ cripſiſt ſez vt rõibuſ
meis ĩſeruires · Si de nrã amoris cõiũcti
one ſuſpicarer:lõgiori quidẽ ratõe ad te
cõtẽdereʒz: vt te mihi accõmodares ¶ Li
teras tuas vidi ſimillimas tue neqcie cõ
tumelioſas ꝑfidas iniq̃s mẽdaces ¶ Tu

Vide quid agas:vir tu

as mihi literas detulit põpiliꝰ ꝓlenaſ di
ſcoꝛdie temeritatis ſuꝑbie crudelitatis ·
Tuã legi epiſtolã delirãtem ignomĩoſaʒ
moleſtã facinoꝛoſaʒ· Epiſtola tua facillã

tibꝰ lris mibi delata eſt. Lrẽ tue ĩcõſtan

ter loquẽtes mihi reddite ſũt· Tuã rcepi
epiſtola varie defluẽtẽ. ¶ Nõ auſus fui
lrãs meas apio cõmittẽ · Nõ exiſtimaui
lrãs poliom temere cõſignare · ¶ Nõne
his te ſuppudet:vt cũ iam ex me literaꝛũ
vaſciculos receperis:nihil mihi remiſeriſ
vkta ne pudoꝛe afficeris aliquo nichil tua
rũ ad me lrãrũ remittẽ g ¶ Quẽ ſtatum
retineamꝰ ex his lrĩs cognoſces · Que no
ſtroꝛũ cõdicõ he tibi lrẽ declatabũt.Quõ
res nrẽ ſe habeãt ꝑ has lrãs certioꝛ fies
diligẽter · ¶ Que accideꝛũt exiſtimaui te
ſcire opoꝛtere · Que nuꝑ cõfecta ſũt: tibi
eẽ apienda putaui · Que ſunt hic cõſtitu
ta duxi tibi eẽ declarãda. ¶ Que tibi ex
plicaturꝰ ſuʒ ita cõmoda ſunt ac vtilia
vt maxime debeas ea tibi velle cõpare.
Que te ſum admoniturꝰ ita ſunt ratõni
bus tuis ſuffragãtia atʒ opoꝛtuna : ꝙ ea
ſunt tibi maxioꝑe cõplectẽda · ¶ Mono
ri enĩ tuo nunq; defui neq; defutuꝛꝰ ſuʒ
Dignitatẽ eĩ tuã dieſ ac noctes ſtudioſiſ
ſime tueboꝛ · De eelon⸗ ſtatꝰ mei
tibi declarabit hoꝛtẽſiꝰ. Totã enĩ ſũmaʒ
cõſilii mei te docebit opinatiꝰ ¶ Si pſii
nã ĩ aĩicos defẽdẽdos bñuolẽtiã retines
te rogo vt me ſuſcipias defẽdẽdũ · Si ta
lis es amicoꝛũ defeſoꝛ qui cõſueuiſti:me

tua virtute ſuſcipe ꝓtẽgẽdũ. 4 Cupio

maxĩe vt aliqũ ocioſa libertate fruamur
Deſidero vehemẽtiſſime vt trãqllã pacẽ
poſſideamꝰ Expecto eĩ ſũmo cũ deſiðꝛio
vt a tãtis moleſtiis ĩ qbꝰ quotidie verſa
mur aliqũ liberemur Eu⸗ tãdẽ mihi
euenit ꝗqð mihi ſp maxĩe fuit optatũ · U

lud mihi tãdẽ oblatũ ẽ qð ſꝑ exoptaui

OQð diu vehemẽtiſſime dðſideraui id mihi

hodierna die felix foꝛtuna detulit. ¶ Ga

tonẽ tuo ad me noĩe ꝓfectũ vidi certe li
bẽtiſſime · Lẽtulo q̃ ẽ tuis michi vᷣbis cõ
mẽdatꝰ libẽter iſeruiui · Ciceronis rõneſ
ꝑ te mihi cõmẽdatas:facili aĩmo defẽdẽ

.„½

das ſuſcepi. Qiceronẽ libẽtius 33 vidi vi
dere nõ potuiſſeʒ · Lamiã gratiꝰ q; ſuſce
pi ſuſcipe nõ potuiſſeʒ · Toꝛq̃tũ cõſtãtiꝰ

; defendi deſendere non valuiſ ſem ·

——

¶ Idmonuiſti me vt ſi qd eẽt quod ad
te ꝑtinere arbitrarer:tibi ſignificarẽ · Oõ
ſuituiſti mecũ vt q̃ te cõtĩgerẽt tibi aꝑiꝛẽ
8 potiſſimũ curo ẽ vt meã rẽpu · ſal
uã eẽ velĩ · Quod ĩpᷣmis exopto ẽ vt rõni
bꝰ reipu·recte cõſulet᷑ · Cũ oẽs reipu·rẽe
cõſulè dẽamꝰ:ideirco quod ſibi cõduceꝛe
mihi viſũ eſt ĩ mediũ adducã. ¶ Garitaſ
q̃ erga patriã afficeris eſt mibi admodũ
iocũdiſſima:Eides eĩ q̃ ſalutẽ cõem ſẽꝑ
excoluiſti eſt mibi q;gꝛatiſſima (Drod
P te excogitaui magnũ ẽ tibi lucꝛuʒ alla
turũ · Quod ꝓ te ago quotidie ad maxĩe
tue dignitatis ĩciemẽtũ plurimũ attinẽ
videt᷑ · ¶ Diſi ſepꝛonii vᷣtutes tibi notas
eẽ arielaren deſis multa tibi narrarez
Niñ mihi exploꝛatũ eẽt te optie cogno
ſcere ꝗbꝰ ſit plautꝰ vᷣtutibꝰ ĩſignitus:de

vt multis ex cãis vna eẽ poſſemꝰ . q; vel
lẽ vt de magnis ac multis rebꝰ acceſſiõi
bus vtriuſq; noſtrũ ꝑtinẽtibꝰ: ſermonẽ
cõmittẽ valeremꝰ C traſonẽ tuo ad
me noĩe veniẽtẽ video: te videre exiſtĩo.
Quotiẽs fabriciꝰ tuas lrãs obſignat:to
tiẽs tecũ ſermonẽ me hrevideoꝛ · ¶ Pu
doꝛ quidẽ ſbꝛuſtie multotiens me deter
ruit:cum aliquid a te cõtendeꝛe vellem/

DPudiuſculus nimis adhuc erga te fui:

cum operam tuam expetere vellẽ ( Ma
gna quotidie ad nos deferũt᷑:qᷓ ita vt di

cũt᷑ còſtare cupio: Multa quotidie nũci

mẽ ꝗ vtinã vera ſint ¶ De pace ita ẽ vt
optaſti · De ſtatu reipuita eẽ videbis vt
deſideras. De dignitate catoms ita ẽ vt

ſpamꝰ ¶ In maxia acerbitate bac vtar

cõſolatõe: ꝙ ſuʒ mihi cõſciꝰ oĩa eqſſimo
aĩo feciſſe. In ſũmis moleſliis hac fruor

recreatõe:ꝙ nihil a me ſine rõe cõmiſſuʒ

eſt · ¶ Nõ diu ſz acriter tue nos ſuſpitõ
nes toꝛſerũt Nõ lõgo tꝑe ſʒ acerbiſſuma
maloꝛũ calamitate nob inſiderunt bello

rũ ĩterminatões · ¶ Derteꝛrefactꝰ ẽ acri
ter lepidꝰaduẽtu exereitꝰ octauiani· Neꝛ

cuſſus eſt lẽtulꝰ miſeꝛe lrĩs ciceronis

¶ Sceleribꝰ maloꝛũ oppᷣſſa ẽ bonoꝛũ li

bertas· Iniquitate ꝑfidoꝛũ ſtatꝰ bonoꝛũ

turpiter ẽ affectꝰ ¶ Impbitatẽ aduſari

orum credo te iã diu cognouiſſe·. Quãta

ſit nrõrũ ĩſidoꝛũ iniquitaſ mĩme te fuge

re exiſtio ¶ Noli mirari ſi apio grauiteꝛ

ſuccẽſeã. Nulla mouearis admiratõe ſiĩ
popiliũ cãdeſcã · ¶ De popilio malefa
ciat oĩm hoĩm noqui ſimo. Deꝰ ſabinuʒ
ꝑdat hoĩeʒ ſceleſui ſimũ ¶ Derſidoꝛũ ini
quitatẽ repᷣmi ſepenumeꝛo neceſſariuʒ ẽ

—

Infidoꝛũ detractoibꝰ pari vice rñdere li

citũ eſt. ¶ hoĩes nocere mihi debeãt
cãm nõ habẽt. quiſq; mihi detrahere
debeat: nulla quidẽ iuſta cã ſibi oblata ẽ

ne cã facere vidẽt᷑ · ( Moĩes ĩfidi nõ ceſ
ſãt quotidie nrãz exiſimatõeʒ labefacta
re· Moĩes maliuolẽtia ſuffuſi aſſidue no
bis detraheꝛe ſtudẽt· Hoĩes natuꝛa male
dici: nrãz rectã viuendi rõem coĩquinare
machinant᷑ · ¶ Derfidia hoĩz facit vt nõ
nulla durius q; dicta ſint ꝑferãt᷑· Infidia
hoĩm facit vt multa ſecꝰ q́; ab hoĩibꝰ fa
cta ſint accipiant᷑. Nõ poſſeʒ ꝑpeti fideʒ
quã de me tibi dedi fruſtratã eẽ niſi for
tuna culpã ſuſiineret · ¶ Varia indies i
telligo que vtinã inania ſint. Nõ poſſuʒ
abduci quin quotidie varia ꝑcipiã: ſed fi
cta eẽ libẽter exopto· ¶ Ineptioꝛem ꝓfe
cto dioniſio neminẽ eẽ vidi. Inſanioꝛ ce
teris hoĩbus mihi videt᷑ eẽ lãbertinꝰ
¶ Waxiĩa aeris ꝑtuibatõ adhuc ꝑhibuit
ne ad te accederẽ. Imbꝛes ⁊ vẽti ĩ cã fue
rũt: ne tabellarios tibi mittere potueri
¶ Tucꝛedibili ſuʒ doloꝛe de tua adůͦſa va
litudĩe cõfectꝰ. Excruciãt me nimiũ tuo
rũ ĩfoꝛtunioꝛũ calaĩtates· ¶ Vehemẽteꝛ
adducoꝛ vt tibi maximoꝑe congratulari
debeã · Cõpelluũt me tue virtuteſ:vt tecũ
maxĩe letari velim. ¶ Caudeo plurimũ
te de me recte ſẽtire· Letoꝛ maxie meam
viuẽdi ratõnem tibi ꝓbabilẽ videri. Ma
xima afficioꝛ iocũditate:ea qnu facõ tibi
placere · ¶ Quãq; ex ampliſſima tuoꝛuʒ
in me beneſicioꝛũ magnitudine cumula
te mihi ſatiſfactum arbitrabar: gaudeo
tũ qᷓ́;ſũmoꝑe maioꝛibꝰ ĩdies a te officiis
exornari . Tãetſi ſupioꝛibꝰ tuis in me me
ritis ſatis me tibi deuinctũ exiſtimabaʒ:
letoꝛ tñ te quotidie in me fieri benificen
tioꝛẽ. ¶ Ego de celebꝛatõne tuarũ virtu
tum plurimũ gaudeo · Nedicatio tue ꝓ
bitatis maxima me leticia afficit· Ego cõ
mẽdatõne tue eyiſtimatõnis maxĩõꝑe le
toꝛ. ¶ Oiocũdiſſimũ nũciuʒ de rebꝰ nu
per a te geſtis.O gratiſſimũ rumonẽ de

me boĩes ĩiuriis riuri ꝓfecto ſi

fame tue ſalutis. O acceptiſſimas lrãs
de filii reditu ad nos. Eene⸗ maxime
ampliſſimã te reꝛum geſtarũ gloꝛiam ex
tuo magiſtratu depoꝛtaſſe · Qaudeo ma
ximoꝑe ſũmã te ex virtutibꝰ tui noĩs exi
ſtimatõneʒ fuiſ ſe conſecutũ. Letoꝛ vehe
mẽter magnũ te ex officis tuis fructum
accepiſſe · Reeli ſio tui magiſtratus
ſũmã mihi affert oblectatõneʒ · Impliſi
catio tue dignitatis eſt mibi plurimũ io
cundiſſima:· ¶ Gratuloꝛ foꝛtũe tue · vir
tuti tue · ꝓpſpicacie ingenii tui · magnitu
dini animi tui · felicitati tue · Virtutibus
enĩ tuis adducoꝛ me tecũ plurimum gꝛia
tulari debere · ¶ Uõiũcuo tue optiĩe er
ga me volũtatis maximã mibi ſuauitatẽ
affert. & me amaſ eſt mihbi vehemẽt᷑ gꝛa
tiſſimũ Eamiliaritas affinitas quaʒ me
cũ officõſiſſime cõgelaſti:mayĩe mibi vo
luptati accedit · ¶ Nemini cõcedam cui
tua ꝓſperitas fuerit iocundioꝛ q́; michi.
Nulla quidẽ ratõe tolerarẽ:vt tue bono
rũ acceſſiones euipiã gratiores cõtingẽ
poſſent q; mibi ¶ Eſt mihi iocũdiſſimũ
que ꝓ te geſſerim tibi videri ꝓbabilia ·
Magna atficõꝛ voluptate meam eꝛga te
opꝑam tibi placuiſſe· ¶ Rcceptiſſimũ nũ
cium accepi cũ te recte agẽtem intellexi.
Res mihi iocũdioꝛ ſigniſicari nõ potuiſ
ſet:q̃;ᷓ cum de floꝛẽte ſtatu tuo eſt michi
nuũciatuʒ ¶ Nõ ꝑua afficioꝛ leticia tui no
mis exiſtimatõnem te integraʒ defẽdiſ ſe
Non dia poſſet quãtũ gaudeã honoꝛem
tuum illibatũ retinuiſſe. ¶ Caudeo ma
xiope te ad noſ recte valẽtẽ recepiſſe.Eſt
mihbi magne voluptati te að nos rediſſe
Hurimuʒ vt debeo letoꝛ te ad nos ſo

bitem contuliſſe ⸗·
EV bi amico de beneſiciis gratias babe
mus.Et vbi operã et offiaum noſtrum
ei Pollicemur Exoꝛdia:
On habeo quas merito tibi gra
tias reddere poſſim. Non enim
rrrepio quibus rebꝰ parẽ tibi gra
tiag refene queã. Nõ eſt idonea mihi con
ceſſa facultas:vt merito tibi gratificari
valeã. Ga eſt mibi dᷣnegata poteſtaſ ex q̃
me nibi beneficioꝛuʒ memoꝛẽ demõſtraꝛe
Po ſeʒ Nulla ſatis cõmoda eſt michi ob
ata opoꝛtunitas: vt virũ me tibi officio

ſiſſimu pᷣſtare queaʒ ¶ Vagnas tibi gꝛa

tias dico· Ampliſſimas tibi grãs Fabeo.

Immoꝛtales tibi grãs ago · Cõdignas ti

bi grãs ageꝛe ſtudeo · Merito tibi grãſ re
ferꝛe nitoꝛ · ¶ go tibi grãs cuʒ pudoꝛe
cũ tua ſũma ĩ me officia rẽ potiꝰ qʒ vᷣba
deſiderẽt. Nõ tibi libẽter vᷣbis geen ago:
cũ pᷣſertim ãpliſſima tua ĩ me bñmenta
rerũ effectũ nõ grãrũ actõneʒ depoſcãt:
Qoꝛripioꝛ verecudia taʒ vai verboꝛũ mu
nere tibi grãs agere: cuʒ ĩmoꝛtalia tua ĩ
me bnñmerita rem ipſam demereantur.

Fam non ago tibi gratias: cuʒ eniʒ re nõ
poſſum referre hinc verbis non patitin

latiſ fieri. ¶ Magnaʒ hbabeo Cicerõi gra
tiaʒ qui mihi cauſaz dedit te amãdi tu
lo meo ſũmas teneoꝛ gratias agere qui
initiuʒ apeꝛuit me tibi cõiungẽdi .· Volu
tio mayximã ðbeo gratiã referꝛe qui fami
liaritatẽ cõſequẽdi tuaʒ:materiam mihi

obtulit · ¶ Quoniã in oĩibus rebus meis
maximo mihi pꝛeſidio ſẽper eſſe voluiſti

idcirco pareʒ tibi gratiã referre ſtudeo·.

Quoniã in oĩbus meis agẽdis cauſis ſũ

mũ tuuʒ mihi adiumẽtuʒ pꝛeſiitiſti: ideo
ſuffragatõnis tibi vi ceʒ pꝛeſtare debeo·
Quoniaʒ oĩbus:meis ratõibuſ te ſẽpꝑ libẽ
tiſſime accõmodaſti:ideirco mutuaʒ tibi

officioꝛuʒ actõnẽ nitoꝛ retribueꝛe ¶ Om

nes enim rationcs perſcrutor:vt pro tu
is in me meritis tibi merito gratificari
poſſim. ¶ Omnes etiam vias excogito
vt pꝛo tuis in me officiis viruʒ me bene
ficoꝛum memoꝛem cognoſcere poſſis ·
Nullum pꝛofecto locum pꝛetermitto: vt
pꝛo ſumma tua liberalitate pareʒ tibi be
neficioꝛuʒ gratiaʒ referꝛe valeaz· ¶ CGuʒ
pꝛeſidio mihi opus eſt tuo:ið libẽteꝛ a te
peto:ſed multo libentius pꝛo tuis ĩ me

officiis tibi gratias ago · Ego libenter

meis te ratõnibus adiungo: ſed libẽtius

meum tibi officium peꝛſto · Tuum michi

auxilium libenter expeto: ſed libentius
parez tibi grãz referã ¶ Nõ enĩ me pte
terit tantuʒ ꝓ cõmodis meis te ſꝑ elabo
raſſe:vt etiã pꝛo tuis omamentis tenear

vehementer iſudare·Mollitus enĩ ꝓ me

tantoꝑe fuiſti: vt ego quoqʒ ꝓ te mayi
mopere conari debeaz · Satis enĩ michi
cõſtat:ꝙ te pꝛo rebuſ meis ſtudioſiſſime
exercueris:qᷓ̃ res me merito adducit: vt
etiã ex toto vigilãtiſſunũ me pᷣſtaꝛe dẽaʒ

—

Mandatũ tuum curabo vt debeo dili
gęæter. Tuũ negociũ ago ſicuti teneoꝛ ſtu
dioſiſſime · Cauſã tuã quẽadmoduz es de
meritꝰ ad me recipio defendendã ¶ Om
nes rões tuas vt mihi onus ĩcũbit oĩbuſ
viribus ſuſtinebo · ¶ Studiũ enĩ meum
nunqʒ eſt tibi defuturũ. Mea enim fides
nullo tibi loco deficiet · ᷓgo nullũ meum
vnq; tibi officiũ denegabo ¶ Sum quo

tidie curioſus quid ĩ rebus tuis agatur-

Dies enim ac noctes diligens ad inueſti
gandũ ſum quã rerũ condicionẽ poſſide
as · ¶ Quanto ſtudio cauſaʒ tuã oĩbus ĩ
locis defenderim omnes tui declarabũt·
Quantã enĩ vigilãtiaʒ pꝛo dignitate tua
vbiq; defendẽda adhibuerim:ex tuis om
nibus certioꝛ fieri potes. Quo enim anio
qua cura qua diligẽtia qua ve contẽtõne

rationes tuas ĩ omni re curaueri:omnes

tuos ad te ſeripſiſſe arbitroꝛ· ¶ De meo
ſtudio erga ſalutẽ tuã credo te cognoſce
re · Que ſit mea ꝓ tua voluntate vigulãtia
exiſtio te ĩtelligere · Quantũ ꝓte conſer
uando laboꝛẽ deſumpſerim:arbitroꝛ te ñ
ignoꝛare. ¶ Frdentiſſimũ tue gloꝛie am
iſicatoꝛem me ſemper futiũ eſſe con
ſieu Perpetuus equidem tuarum vir
tutum pꝛedicatoꝛ eſſe volo · Aſſiduus
enim tue exiſtimationis buccinatoꝛ exi
ſtam decet · Ego nullum locum Picter
mitto te laudandi · Ego nullum laboꝛem
ſubterfugio te iuuandi · Ego nullũ ꝑicu
lum expaueſco te cõſeruãdi ¶ Vide quã
ti apud me ſis: Vide quãti tibi attribuo:
Vide quãti te facio ipimi faculta
tẽ nactus fuero te adiuuãdi:oĩa ꝓ te agẽ
di libentiſſime ſuſcipiã · Vt pꝛimum mihi
oblata ẽ inſeruiendi opoꝛtunitaſ:nibil ꝓ
fecto p̃termiſi· ¶ Quantũ enĩ in me ẽ tã
tum de me tibi polliceri potes · Quecũqʒ
in me bona ſunt cõſtant tibi patiſſima.
¶ Quod tibi pollicitꝰ ſuʒ data oꝑa ꝑaui
Quod tibi ꝓmiſi diligenter abſolui An
oĩbus locis vbi me eſſe contigerit: maxiſ
te laudibus extollo · Ego te quotidie cõ
mendare non deſito ˖ Non ceſſo dies no
cteſq; ampliſſimis te laudibus illuſtrare
¶ Dignitati enim tue ita faueo ꝙ omĩa
opera curẽ · Omneʒ enĩ ſtatus tui condi
cionem ita cariſſimaz habeo: vt omnia
pꝛo tua ſalute ſim expoſiturus· ¶ Eaat

xvj.

enim perpetua tuoꝛum erga me benefici
oꝛum magnitudo vt ſedulo tui nemoꝛ
eſſe debeam. Ampliſſima in me tua offi
cia efficiunt:vt omnia que tibi Kat⸗ ſint
ꝑ te perficere debeaʒ Tmmoꝛtalia tua in
me benemerita nõ ſinũt me aliud quicqᷓ;
niſi de tuis cõmodis ⁊ oꝛnamẽtis cogita
re· Sum dies nocteſq; ſedulo ĩ hoc oecu
patus: vt ꝓ tuis ĩ me officiis ꝑpetuo cõ
memoꝛãdis tibi ſatiſfacere ſtudeã ( Cuʒ

tua ĩ me officia ſũma eſſe conſtant: om

nia ſunt mibi ꝓ te merito ac diligẽter a
genda. Quantũ in me ẽ id omne ꝓ tuis
oꝛnamẽtis effundere teneoꝛ · Quãtas mi
hi bonoꝛũ acceſſiões cõꝑare potero: om

nes ꝓ tuis cõmodis libenter ĩ mediũ ad

ducã .· ¶ Rmoꝛ ea ꝓ te iubet efficere que
ꝓ me ipſo nõ ꝑficerẽ· Non enim poſſum
adduci ea ꝓ me agere: que pꝛo te facere
amoꝛ me coegit · ¶ Qum tua erga me
benemerita conſiderarem: omnia ſum li
bentiſſime perpeſſus dum tibi auxilio eſ
ſe poſſim · Cum animaduertam quanta
fuerit tuoꝛum erga me officioꝛum ma
gnitudo omnia diligentiſſime pꝛocura
bo:vt moꝛẽ tibi geram · Cum mihi ĩ men
tem venit quibus quantis q́;q;ʒ magnis
me beneficiis exomaueris:omĩa ſum pꝛo
te ꝓpeſſurus dum tuã dignitatem tueri
poſſim · Quʒ tua ĩ me demerita memoꝛia
repeto:omĩa cõſtitui tolerare debere dũ
rõmbus tuis cõſulere valerem · Qum id
ſꝑ curaueris:vt ſaluum me eẽ volueris:
mea ĩtereſſe videt᷑: vt oĩa ꝓ te merito effi
cere debeam ¶ Ego beniuolentia cõpul
ſus quero quotidie qua ratione me tibi
accom modare poſſim · Ego affinitate cõ
monitus me tibi totum expono ¶ Deos

homineſqʒ teſtes imploꝛo honoꝛem tuũ

non mihi minoñ eſſe cure q; meum pꝛo
pꝛium · Deus qui omnia recte nouit opti
mus teſtis eſſe poteſt nulliꝰ alterius be
niuolentiã qᷓ; tuã accedere mihi optatio
rẽ. Omnes hoĩes mihi teſtes adduco: me
nihil aliud magis q; felicitatem tuaʒ ad
optare ¶ Quoniã arbitratu meo te ſem
per fretus ſum: eadem pꝛofecto ratione
de me ſtatuere potes · Quoniam volun
tateʒ tuam cum meo iudicio ſemper con
iungere voluiſti: meum etiaʒ conſenſum

opinioni tue ſuʒ libenter accõmodaturꝰ

„

xevj

¶ Ouotiens auyilio tuo mihi opus fuit
te adeo facilẽ dulcem ⁊ humanũ eyxꝑtus
ſumivt maximopere tibi debere driudicẽ
Quotiẽs mihi tuum pᷣſidiuʒ expetiui ita
te mitẽ ac tractabilẽ ſꝑ eẽ cognoui:vt ni
hil qð a me velis tibi dnegare dðbeã. Quo
tiẽs te mibi fautoꝛẽ p̃buiſii ita te mihi li
beralẽ atq; bñficentiſſimũ pᷣſutiſti: vt ni
hil ſim vnq; ꝓ omamẽtis tuis ſubterfu
giturꝰ ¶ Impliſſima erga me liberalitas
nõ patit᷑ vt vlla qdẽ rõe me oꝛes: cũ oĩa
ſponte mea ꝓ te pficere debeã · Neces eĩ

— „ „7 — „☚ —R—„„ — .
i amicicia nr̃a ſublate eẽ debẽt: cum tua

ĩ me bñficia expetãt:vt oĩa q̃ in me ſunt
Pꝓ tuis cõmodiſ ĩ mediũ tenear exponere
Non eĩ opꝰẽ vt a me quicq̃; rogãdo con
tendas.quoniã ĩmoꝛtalis tua ĩ me bene
ficioꝛũ magnitudo ꝑpetuo me tibi deuin
ctũ efficit. ¶ Quoniã ĩcredibilẽ quendaʒ
amoꝛẽ tibi dbeo dies ac noctes:de cõmo

dis 1 omamẽtis tuis excogitare non deſi

no · Cũ tu mihi obſeqñtiſſimꝰ ſꝑ extiteris
me tibi oĩbꝰ ĩ rebus cõſentientẽ expecta
Qui ꝓ nobis ĩcõmoda ſuſtinuerũt iu
re demerent᷑:vt parẽ iacture vicẽ ꝓ ipſis
tolerare debeamus · Simultates iurgia
cõuicia offenſiones atʒ ĩcõmoda qᷓ ꝓ eſii
matõe mea ꝑpeti nõ denegaſti: ſatis me
admonẽt:vt ego itẽ vlliꝰ incõmoditatis
genꝰ ꝓ te debeo ſubterfugere · Cũ tu pꝛo

icolũmitate mea detrimẽta atʒ ſupplicia
ñ effugiſti·ego etiã ꝓ ſalute tua afflictio
nes egeſtatẽ famẽ calamitatẽ atʒ ĩteritũ
nõ debeo foꝛmidare ¶ Cũ ſit turpiſſimũ

bñficia nõ memĩſſe:certe hoc ſummũ qð

ego a te officiũ recepi ⁊ meminero ſꝑ 1

Pieabe libẽter Que tu ĩ me bñficia cõtu

liſti nulla vnq́; mea delebit obliuio· Que
in me bñmerita declaraſti oĩs mea cõple
ctet᷑ poſteritas· me ſp lautiſſime ꝑtra

ctaſti ex mea n ũq; memoꝛia decidet · Im
moꝛtalia tua ĩ me officia ꝑpetuo meo qᷓ
dez aio ĩſident. Tua gratia qᷓ mihi nunq̃;ʒ
defuit: ppetuo me tibi deuinctũ efficit.
Tua ſũma liberalitas quã ſemꝑ paratiſſi
mã ee cognoui me tibi ſemꝑ obſeqñ̃tiſſi
mu reddidit . Tua ampliſſima dignitas ꝗᷓ
mihi ſp opitulata ẽ: me tibi totũ vẽdica
uit ¶ Exopto illã mihi dari facultatẽ:vt
meã in te pietatẽ bñficioꝛũ magnitudine

recte cognitã habeas. Deſidero maxĩope

vt ea mihi foꝛtuna cõtingat: ex quo ĩcre
dibilẽ meam m te voluntatẽ re ip̃a maxi
me cõpꝛobare poſſis ¶ Sũma mea er

a
te beniuolẽtia me cõpellit: vt nihil dehe

am pꝛo te recuſare:Maximũ meũ erga te
amoꝛis iudiciũ me plurimuʒ adhoꝛtatur
vt in oĩbus rebꝰ me tibi accõmodare de
beam ¶ Guz multa mihi gratiſſima ſint
que tu in me cõtuleris:tñ fero hoc grati
us:ꝙ te ſꝑ mihi virũ liberaliſſumũ pꝛeſii
tiſu · Qum oĩa tua mihi optatiſſima ſint:
boc tñ longe mihi deſideratius fuit ꝙ te
affinibus meis facillimũ pꝛeſtitiſti CR
omnes tui maximis me officiis ſꝑ ꝓſecu
ti fuerint:illud ſedulo excogitare debeo:
ne tam ampliſſime liberalitatis ĩmemoꝛ
eẽ deheã · Quʒ oẽs tui ſꝑ me liberaliſſime
cõpiexi ſint:nihil ẽ qð ego:nõ tum eoꝛuʒ
tum etiã tua cauſa debeã .· ¶ Süũmus em
tuarũ virtutũ ſplendoꝛ:i ĩcredibilis me
us erga te amoꝛ efficit: vt oĩa ꝓ tuis cõ
modis tenear ſuſtinere · Maxima tuoꝛuʒ
ſtudioꝛuʒ exiſtimatio ⁊ ꝑpetua noſtre be
niuolentie cõiunctio facit:vt me tibi om
nibus in rebus totũ patefaciã· ¶ Moc ti
bi velim ꝑſuadeas me ꝓ rebus tuis quo
tidie fieni diligentioꝛẽ · Scito maioꝛi mibi
indies eẽ cure dignitatẽ tuaʒ ¶ Mon e
quidẽ tuus perpetuo mibi animo reſidz
Negocia enim tua quotidie mihi infixa
ſunt memoꝛie.
¶ Me narꝛatione: vbi ſcilicet de literis:
vbi de rebus ſecundis: vbi de aduerſis

enarꝛamus.
VWVm noſtre mentis conceptum
apire:⁊ que nos ad dicẽduz mo
eant explicare volumꝰ: illud
diligẽter obſeruandũ ẽ:vt narꝛatio a no
bis abiea ydonea ⁊ cõmoda conſtet · de
bet enĩ narꝛatio bꝛeuiter explicari: vt ab
auditoꝛibus faciliter cõpꝛehendat᷑ · diluci
de aperiri vt clariſſime ĩtelligatur· ⁊ veri
ſimilis ðelarari:vt fidẽ poſſit auditoꝛbꝰ
probobi efficere:de quibus narꝛationi
us aliqua hic pꝛincipia aperient᷑: que ſi
foꝛtaſſe minus pauca videbuntur:hac ꝓ
fecto ratione excuſari debẽt ꝙ vnus quiſ
q; cui aliquid narꝛare contingit ſatis cla
nſſime intelligit quid ſit illud: ⁊ cuiuſ
modi eyiſtat quod plurimum facere vo
luerit · quod cuʒ recte nouerit facilis erit

ſibi defatigatio ad ipᷣ̃m dilucide denoda
re: in mediũ apertiſſime demonſtrare·
¶¶ Dub.itanti mihi quid ad te ſcriberẽ lẽ
tulꝰ n ad te mihi ſeribẽdi mateniã aꝑpuit
Querẽti mihi quid meis tibi literis ſigni
ficarẽ:callidiꝰ ſcribẽdi viã demõſtrauit.
¶ Expectãti mihi tuas lr̃as Cicero mihi
nuciauit te nihil ſcribere poſſe · Volenti
mihi tuas lr̃as ðᷣpoſtulare Cicero me ad
monuit me fruſtra deſwerare· ¶ Lectis
tuis lĩis magna oĩm gratulatio ſecuta ẽ
Explicata tuarũ l̃arũ ſnĩa ĩcredibilis eſt
oĩm officioſoꝛũ leticie plauſus exoꝛtus.
¶ Intelligo idẽ in his kis qð ĩ ſupioꝛibꝰ
ĩtellexi · Idẽ poſtremo tue lre mihi decla
rarũt qð anterioꝛes ſignificauerũt· Non

magis ex vltimis tuis lr̃is admonitꝰ ſuʒ

q́; ex pꝛioꝛibꝰ cognouerã ¶ Cũ tuas lr̃al
lego tecũ videoꝛ colloqui · Literas tuas
cõtẽplans tecũ ſermonẽ habere videoꝛ·
Quotiẽs tuas eꝑlas cõtracto· totiens vi
deoꝛ te habere te excuſas ꝓpter oc
cupatiões nõ potuiſſe ſcribẽ ſatis apud
me valet · Accipio excuſatõʒ qua vſus es:
ꝙ occupatõibꝰ ĩpeditꝰ ſeribere nõ potu
eris · Q dicis te occupatiſſimũ:tuis me li
teris viſitare non potuiſſe ſatis ẽ:rõ tua
excuſabilis mihi videt᷑ · Tantũ ex ꝓuincia
redierã cũ has tibi lr̃as miſi · Tantũmõ
ex magiſtratu remeauerã cũ hãc tibi epi
ſtolã obſignandã cõmiſi · clluc tũc domũ
nouiter applicuerã qñ hiſ te lñis viſitaui
¶ Ego pꝰ tuas l̃as mihi datas cauſã tu
am q;pꝛmũ curare cepi· Igo ꝓꝰq; tuas
recepi lr̃as: pꝛimũ qð ego feci dignitatẽ
tuã defendi · Ego lectis tuis lñis ſtatĩ de
rõibus tuis cogitaui · ¶ Res nr̃e quo in
ſtatu ſint ex his lrĩis cognoſcere potes.
Mec negocia qũo ſe habeãt Cicero tibi ð
darabit · Noſtra reſpub·. quã ſtatꝰ condi
tionẽ poſſideat ex hac ĩtellige ¶ Vni epi
ſtole rñdi venio ad alterã Hie eple ſatiſ
feci nũc ad alterã accedo ¶ R pꝛcipio eĩ
totiꝰ cauſe vſq; ad finẽ lõga nimis eſſet
enarꝛatio · Ab imitio quidẽ totiꝰ negocii
vſq; ad extremũ ꝓlixa nimis eſſet dicẽdi
rõ. Ab exoꝛdio eni totiꝰ acceſſionis vſq;
ad calcẽ diffuſa nimis eẽt cõmentãdi rõ
tõnatõ End Oicerone poteris hec cogno
ſeere ĩduſtriã cõſiiũ ſapientiã hũanitatẽ
libertatẽ modeſuã · In Clodio hec oĩa eẽ

cõſtat ĩiquitatẽ ſuꝑbiã crudelitatẽ auda
ciã ĩconſtantiã · In Qlodio hec oĩa exꝑti
ſumꝰ deceptões calũniaſ violentiã iracũ
diã ĩplicationẽ · ¶ Optarẽ mayxĩe mi lam

pte vt plunbꝰ ex cauſis bon arũ artiũ di

ſciplis operã adhiberes · Pꝛĩo ꝙ ipſe ſciẽ
tiarũ virtutes hoĩm ĩgeniis mayie cõue
niũt · hoc pꝛimũ ſequit᷑ illð ꝙ opoꝛtuniſ
ſime ſũt ĩ oĩbus hoĩ m rebꝰ ſiue ſecũdis ſi
ue aduerſis . Deinde nihil ẽ ab ip̃o deo ex
cepta aĩa hoĩbꝰ datũ:ipſis ſcĩarũ virtuti
bus p̃ſtantiꝰ.Et illud adiũgo:ꝙ neq; op
pida neqʒ ciuitates neq; ꝓuicie aut deni
qʒ vlle nationes recte abiſq; ſcientiarum
pceptis gubernari poſſent · Neqʒ hoc ta

cebo niſi ipſe bonarũ artiũ doctrie apud

hũanũ genꝰ colerent᷑:hoĩes ꝓfecto eoꝛuʒ

vitã tãqͥʒ aĩalia bꝛuta agere viderent᷑: qͥ

ipſis adherẽt: eoꝛuʒ vitã floꝛentioꝛẽ dege
re pñt · Fddo etiã ꝙ ipſe ſcĩarũ virtutes
hõi viuo nũq; eripiunt᷑: moꝛtuo vᷣo ſem
iternã laudis exiſtimatõeʒ cõparãt 1 a
nimã reddũt illuſtrioꝛẽ. t illud rurſus
addendũ ẽ: ꝙ trãquillis ĩ rebꝰ maximã af
ferũt hoĩbus oblectationẽ: triſtibꝰ vero
calamitoſis tꝑoꝛum cõditõibꝰ ſalutẽ ĩ
poꝛtãt· Hoſtremo qð caput ẽ: ipſe enĩ fa
cultates ſcĩarum talẽ tanq̃ᷓʒ apliſſimam
cõmoditatis opoꝛtunitatẽ ſecũ afferunt
vt etiã ſi ceteras res hoĩes amiſerĩt: ipſe
tñ ĩſignes bonarũ diſciplinarũ virtutes
ipſoꝛũ hoĩm vitã cõmodiſſime ſuſtẽtare

poſſent ¶ Neminẽ aliũ ſi ue ſe video in

o iſtinf illã nr̃i amoꝛiſ ſocietatẽ repᷣ
entare poſſim · Niũ neminẽ cognoſco ĩ

„

quo Peilcg nt̃e cõiunctõis colligatõnem

cõſpicere valeã ¶ Quo die te cognoui te

amare epiur pꝛimũ te vidi magnuʒ fe

qi initiũ future nr̃e beniuolentie · Quãpꝛi

mũ tecũ allocutꝰ ſũ:in amoꝛẽ tuũ maxĩo
ꝑe cõmotus fui ¶ Vſqʒ a pueris nobis:
magna ſũ te beniuolẽtia cõplexus. Vſq;
a teneris vnguiculis te magnifeci. Vſqʒ
ab ĩeunte etate tibi libẽter iſeruiui · Vſqʒ
a pꝛimis tꝑibus nr̃e etatis de quibus me
moꝛiã accepimꝰ: ſũma fui te beniuolẽtia
ꝓſecutus ¶ Mitto ad te balbũ tuis bñſfi
ciis exoꝛmandũ. Qaſſiꝰ ad te ꝓficiſcit᷑ tua

benigtate cõplectẽdꝰ. Lẽtuli ad te viſita

tio meã ſcnbẽdi buitatẽ excuſabit (¶ Cico
ex eiꝰ bonarũ artiũ diſciplis ãpliſſimũ.

S=

„ *

xvij

italie attulit ſplendoꝛis omamentum.
Hompeius rẽ eo ꝑduxit:vt cõmunis ſalꝰ
iam reereari poſſit · ¶ Cato mihi teſtatꝰ
ẽ ĩcredibilẽ ſe meis rebus curã pᷣſtaturũ
ac ĩ rempub. oĩ cura ac cogitatione
ĩcubas· Fac oĩbus viribꝰ cõi ſaluti ĩſerui
a8 (Omnia ꝑfeci qᷓ ad remp· attinẽt· Ni
hil qdð ad rẽp ꝓtineat p̃termiſi· Nullo lo
co defui vt reſpub· optie gereret᷑. ¶ Si
moꝛes coꝛrexeris:bñ facies.Si vitã emen
daueris: melius tibi cõſules.Si melioꝛes
viuẽdi rõnes ſuſcipias rẽ agis magis di
gnã. Si te virtutibꝰ aſſuefeceris virũ p
ſtantioꝛẽ euades · ¶ Tu quidẽ vere e k
mas: Tu eĩ ita vt res ſe habet arbitraris
Tu ꝓfects ita ſentis vt res ipſa futura ẽ
(&go illud ſꝑ curaui ne qd agerẽ meni
to poſſet rep̃hendi. Ego id ſꝑ optaui vt

mee vite rõ ꝓbabilis bhaberet · ¶ Equo

ao omnia ꝓ te paſſus ſũ ¶ Batiẽter oĩa
tolerare decreui Tꝑate oĩa deliberaui ſu
ſtinere ¶ Wagna ẽ memoꝛia tuarũ rerũ
geſtarũ.Maxĩa ẽ de virtutibꝰ tuis exiſſa
tio · Omĩa enĩ illa a te expectant᷑:que a vi
ro ſũmo ĩgenio ſũmaq; virtute pᷣ̃dito ex
Pectari ſo lt. ¶ Cũ mecũ egeris vt te iu

uarẽ digna mihi res viſa ẽ · Cũ me roga

ueris vt honoꝛẽ tuũ defenderẽ equũ eſſe
exiſtiaui. Qũ a me cõtenderis vt cãm tuã
curarẽ: amoꝛi nr̃o dignũ eſſe diiudicaui.
Quʒ a me efflagitaueris vt affines tuos
cõplecti Sbers den iuo lẽtie nr̃e cõueniẽs

exiſtiaui ¶ Eſt enĩ aĩ ĩgenui virũ ſe pᷣſta

re q́;gratiſſimũ.Gſt homis officioſi bũñſi

cioꝛũ ſe memoꝛẽ demõſtrare · Eſt eĩ boni
hboĩs parẽ meritoꝛũ gratiã referꝛe. Eſt ho
minis grati mutuis officiis rñdere debẽ
uotiẽſcũqʒ Treboniꝰ me videt maxi
mas ꝓ tuis in ſe officiis mibi grãs agit.
Quoties Treboniꝰ fit mihi obuiã: totiẽs
pꝓ ãpliſſima tua ĩ ſe liberalitate mihi gra
nſicat᷑ Toceũda mihi Ciceronis oꝛõ 8
Oiceronẽ libẽtiſſime loqñtẽ audiui. Aðo
mihi gratiſ ſimus fuit ſermo Ciceronis:
vt neminẽ audiã libentiꝰ ¶ Omiĩa feci vt
voluntatẽ tuã obtineres · Oĩa curaui vt

tuo eſſet ſatiſfactũ deſiderio ¶ Res enĩ

bñ ſe habint . bñ geſta ẽ · felicẽ extũ cõſe
cuta ẽ· optatum poꝛtũ adepta ẽ· faciliter
facta ẽ · ex ſnia geſta ẽ · ex volũtate acta ẽ·

Sentẽtia ꝓfecto ex optatis meis lata eſt

uit

Negociũ enĩ ex deſiderio meo factũ ẽ.Vt
optaui ita ẽ. Eoꝛtuna ſucceſſit vt voui
optaui:Soꝛs enĩ cecidit quẽadmodũ vo
lui· Res eĩ ẽ moꝛe meo cõſututa ¶ Ex op
to vehemẽter vt tuarũ vᷣtutũ aliqd lumẽ

eluceat. Tu fac ĩ agẽda gloꝛia te vincas.

Tu fac vt ad ſũmã glonã cõtendas . Da
oꝑam vt ĩ virtutũ excellẽtia nemĩ cedas
Welle accidiſ ſet tpᷣus vt ſtudio ĩuigila
re poſſem· Optarẽ mihi illã oblatã facul
tatẽ vt ſciẽtias excolere ⁊ diſcplias ꝑtra
Lare valerẽ· Vellẽ mihi illã opoꝛtuĩtateʒ
cõtigiſſe: vt lr̃aruʒ ſtudiis me totũ expo
nere poſſeʒ · Vellẽ ſuꝑioꝛibꝰ anms me ad

ſtudiũ bonarũ artiũ inuitaſſes· Vtinã añ

hac ad virtutũ diſciplinã me tecũ conuo
caſſes ellẽ id a te qð optime ſ lerem
Optarẽ illud a virtute tua:qdð facile ĩpe
erare confido ¶ Ego vix teneoꝛ quin ad
te curꝛã · Ego vix me cõtineo quin ad te
aduolẽ (Sos ego riſus excitaſſeʒ ſi at
fuiſſeʒ .Non enĩ abduci potuiſſeʒ:quin ſi
vna tecũ extitiſſeʒ ĩ maxios niſuſ ĩcidiſſeʒ
¶ Deo annuẽte ſoſpites cõualemꝰ.Su

peris volẽtibꝰ ĩcolumes euaſimꝰ. Diuĩa

clemẽtia ĩtercẽdẽte ĩtegros nos cõſerua

uimꝰ. Dei benignitate ꝑiculoꝛũ calamita

tẽ ſubterfugiã ¶ Maxia afficioꝛ volupta
te ſtatũ ciuitatis cõfirmare · Kncredihas
me tenet deſideriũ ciuiũ rões conſeruare
Eximia commoueoꝛ auiditate patriã ille

ſam ſeruare poſſe ¶ Tiberiꝰ qð maxime

mihi leticie fuit narꝛauit pacẽ firmari de
bere · Auianꝰ qð libẽter audiui dixit tꝑa
nobis futura eẽ trãquilioꝛa. ¶ De ſtatu
urᷣorũ amicoꝛũ quotidie audio que volo
De ſtatu rerũ cõmuniũ ĩdies q̃ placẽt in
telligo · De rõnibus rerũ noſtrarũ audio
ſeduſe qᷓ grata ſũt ¶ De cauſa tua adbuc
nihil ꝑficè potui: De negocio tuo ſũ quo
tidie ita curioſus:vt nihil aliud curẽ. De
rebꝰ tuis optimũ ſpero me finẽ conſeeu
turũ. ¶ . xi-klas fulü ĩ ꝓuinciam ꝓfe
ctus ſum. Ad vi:nonas fulii ĩ longobar
diaʒ veni · Ad vi. Tdus octobꝛis ex ꝓuĩcia
regreſſus ſum ¶ Optiĩe enĩ meeũ actum
eẽ putarẽ: ſi ſtudẽdi ociũ mihi cõparare
poſſem · Cõmodiſſime pꝛofecto mecũ 1
cum ſtephano ageretur: ſi ſolitam per
tractandoꝛum ſtudioꝛum libertatẽ com
plecti valeremus· ¶ Nolles: me q̃ video

libere poſſſe explicare · Non pꝛobas qᷓ me
recta ſint aperte in mediũ ducere debere
¶ Giceronẽ mihi narꝛas 2 illa tꝑa· Dii
ſcã romanã rempub.mihi cõmemoꝛas: ⁊
ila pclara negocia Qumtilianũ mihi cõ
ꝓbas: a illa celeberuma pꝛiſcoꝛũ ſtudia ·
Chꝛiſtũ mihi declaras:i ilos ſãctos mũ
dü illummãtes Terẽtius ita ẽ ꝑdoctꝰ
vt oĩm vultꝰ nouit expꝛmere · Terẽtius
tã ſummꝰ oꝛatoꝛ: vt oĩm hoĩm geſtus
faciliter ſciat effingere ¶ Rd ſũmã q̃ris
quid de repub·ſentiã Caput ſcire vis qͥs
ſit reipublice ſtatꝰ · Gffectũ petis qᷓ mea
ſit de repub . volũtas ¶ Retate ĩgraueſ. cẽ
te adhoꝛtoꝛ alios viuẽdi moꝛes inire · NRe
tas ĩgraueſcẽs me monet vt viuendi foꝛ
mã imutẽ. Retatis maturitas me cõpel
lit:vt alios viuẽdi moꝛes ſubſeqr · Retas
pcipitãs mihi videt᷑ ĩnuere:vt aliã agẽdi
iſututõz ĩgrediar · Netas iã diſcurſa alia
me monet cogitare ¶ De bello ꝑſico nos
fama: rumoꝛe: nuntiis: tabellanis: literis
certioꝛes facti ſumꝰ. De exercitu ⁊ claſſe
mitridatis ꝑ nrẽ̃a nauigia ĩde redeutia ap
tiſſime cognouimꝰ CM
numãtinos eo aĩo eſſe vt moꝛtẽ ſeruitu
ti añ ponãt · Numantini nec deeſſe nec ſu
peſſe cartaginẽſibus volũt Kppiꝰ qð
magne mihi moleſtie fuit nunciauit ma
gn4 belloꝛũ irruptionẽ expectari · Appiꝰ
qʒ ĩuitus audiui nũciauit magno nos 1
iculo eſſe futuros · Appius qð mihi ve
mẽter diſplicuit ſigniſicauit magnas
diſcoꝛdie futuras eſſe calamitates ¶ Di
cit᷑ nobis magnas inimicorũ copias pa
rari · Nunciat᷑ nobis magnũ ĩimicoꝛũ ex
ercitũ cõgregari· Significat᷑ nobis ãpliſ
ſimas holuum cõgregatões coadunari ·
¶ Res ſũt poſite direptioni 1 ĩicendus.
Res arbitrio ĩperite multitudiĩs vexant᷑·
Res neglectis legibꝰ maloꝛũ libidini ſup
poſite ſũt ¶ Imperiũ ẽ diminutů · Omẽſ
puincie cõquaſſate ſũt· Omẽs ciuitates
turbate ſüt · Reſpub· maxĩa accepit detri
mẽta ¶ Vehemẽter me ad boe coegit ini
micoꝛũ acerbitas · Maxĩe me ad hoc indu
xit aduerſarioꝛũ iniquitas· Potiſ ſime ad
hoc me trayit multoꝛũ ꝑfidia ¶ Caſus eĩ
mirificꝰ ĩteruenit · Receſſio rerũ eſt varia
cõſecuta · Eoꝛtuna eĩ diuerſa ĩteruenit.

Soꝛs equidẽ ĩopinata ĩteriecit ¶ Hec mi

oc aũt ſcito oẽs

bi vicio dant. MHec mibi ĩpingũt·. Hhis me
icrimmant᷑ · In hoc me deliqſſe diſputãt ·
¶ Relinquebat᷑ difficilis illa deliberatio
ꝓuidẽdi· Reſtabat illa laboꝛioſa ꝑtracta
cio cõſulendi · Certũ erat vt ĩueniremus
rationẽ recte tuteq; viuẽdi ¶ Mis etiã re
bus carebã:quibꝰ me potiſſime ſuſtenta
bã· Grã p̃terea illig amicis oꝛbatꝰ: ꝗ mihi
fauere ſolebãt ¶ Quã mihi ſpem pollice

rer nõ erat · Qð pꝛimũ mihi ꝓmitterẽ nõ

reperiebã · Oſcðam mihi foꝛtunã ſpera
rẽ nõ occurꝛebat. ¶ Mibi enĩ videt᷑ indi
ne detractum eſſe Ciceroni. Videt᷑ mihi
jem pniũ a pelione ſine cã leſũ eſſe · Con
ſtat enĩ Lentulũ ĩdignis quidẽ ĩiuriis a
põpeio affectũ eſſe ¶ Scis neſcio quo pa
cto mra vita ĩcidit ĩ oculos maliuoloꝛũ.
Scis caſu neſcio quo nr̃am operã ĩcidere
pfidiã — Siquis foꝛte fuerit qͥ
mihi nocere vellet · Siquẽ ĩtelligeres qui
mihi ðtrabere niteret᷑· Si cuiꝰ iniquitatẽ
ꝑnotares qui exiſtimatõni mee inimicus
eſſe conaret᷑. ¶ Eniqui ĩuidia ĩpediti: qd
rectũ ẽ nõ ꝓbant · Berfidi ſcelẽ ꝑfuſi: qd
verũ ẽ nõ laudãt· Nepharii malignitate
detẽti qð decẽs ẽ nõ ſentiüt. mitto

dicere qð ol dixeris · Miſſa facio q̃ quon

dã tẽptaueris · Memiſſe nolo qð pꝛiſco
tꝑe molitus fueris · Nõ cõmemoro q̃ pꝛi
ſcis tꝑibꝰ machĩaueris· Non ſũ iaʒ cõme
moraturꝰ qͥd iãpꝛidẽ feceris Nõ ſũ expli
caturus ꝗᷓ iamdudũ etate cõmiſeris · Mit
to ꝙ Olodiꝰ mibi ſꝑ fuit aduerſanꝰ. Ne

tereo ꝙ mihi ſꝑ obfuerit Nõ dico ꝙ acer
biſſinns me ĩiuriis affecerit· Taceo ꝙ exi
ſuimatõi mee vehemẽter dtraxerit CEs
tam ĩauditis deceptõibꝰ ludiſicatꝰ . Mis

tã intolerabilibꝰ ſiuriis affectꝰ.Mis tã ig

nominioſis offenſionibꝰ laceſſitꝰ. lis tã

violẽtis leſionibꝰ ĩf lamatꝰ · Mis tã angu

ſuoſis calamitatibꝰ excruciatꝰ. ¶ Recoꝛ

doꝛ ꝙ vacillabas:quoniã ineptas volup
tates recus cõmodis cõſiliis p̃ponereſ
Teneo memoꝛia ꝙ delirare ſolebas: quia

ſcelera ꝓbitati añnponebas ¶ Vides enĩ

exaruiſſe boĩm liberalitatẽ · Nõ te fugit

hoĩm benignitatẽ nimis factã eſſe remiſ
ſam. Satis enĩ exploꝛatũ babes bominuʒ
caritatem eſſe vebementer extenuatam·

C Hoc enim erat mibi dolendum ˖ Grat
enim hec iniuria mihi plurimũ pmoleſta

— „

Grat em hoc mihi deploꝛandũ. Grat ꝓle
cto hoc mihi acriter cõtriſtandũ.¶ Acci
dit mihi qð mltis euenire ſolet. Mibi enĩ
1i cõtigit ĩ qð recti hoĩes ſe epenumero in
ldere iolẽt Soleo equidẽ ĩ ilos foꝛtune
caſus ãcurrere quos etiã ſubierũt q;ʒplu
rimi ¶ ITyberiꝰ molitus ẽ rẽpublicã tur
Pier ĩpedire · Neliꝰ tẽptauit bonis ciui
us litẽ ĩtendere. Silla nõ ceſſauit rẽp.
nõ pturbare · Catelĩia machinatꝰ ẽ cõmu
nẽ ſalutẽ vſ urpare ¶ US rvehemẽter ad
miroꝛ: IHllud nõ ꝑuaʒ mihi affert admira
tionẽ · Tllud maximã me ĩ admirationẽ ĩ
ducit · Ex hoc nõ ꝑua moueoꝛ admiratõe
NHllud ſoleo plurimũ admirari ( Soleba
mus ocioſa pace ꝑfrui:nũc acerimo bel
lo cõſicimur· Solebamus libertatẽ poſſi
Dere: nũc turpiſſima ſeruitute oppꝛimi
mur.Solebamꝰ veritatẽ poſſe dicẽ: nũc
cogimur debẽ mẽdaciis aſſentire ¶ Duid
auũt ſperẽ tibi dicã · Quid confidã tibi de
clarabo.Quod cõiectã tibi aperiaʒ. Quid
ſentiã tibi ſignificabo · Quid vᷣo exploꝛa
tũ habeã tibi denale CEectet) boc
audi · Tecũ hẽto.Nõ abeat õgius. ¶ Vi
de q;d mihi p̃ſumpſi · pſuaſi · cõſtitui: cõie
ci. cogitaui ¶ Vtriuſq; vrjm magnü iter
eſt · Magnũ vtriuſq; nym iĩtereſſe puto.
Hoc vtriqʒ nẽm ĩcũbit maxĩoꝑe · Moc eqͥ

dẽ ad rões vtriuſq; nẽm vebemẽtiſſime

ꝑtinere videt᷑ ¶ Nũc nactꝰ ſũ occaſioneʒ
agẽdi . Nunc ſũ tractãdi facultatẽ cõſecu
tus.· Nũc ꝑficiẽdi opoꝛtũitatẽ ſũ adeptꝰ
¶ ' NWihi erat ĩ aĩo velle facẽ. Niaduerterã
Velle curare· Excogitabã agere debẽ. Deli
berauerã opoꝛtẽ ꝑſicẽ IRS enĩ agendũ
= oꝛandũ ẽ· ꝓuidendum ẽ. Moc nequaq;
ẽ negliendũ · termittendũ. ¶ Igit dili
eter. Laboꝛat᷑ vehemẽter. Qurat᷑ ſludio
ſiſſime. Tnuigilat᷑ quotidie · Nihil pꝛeter
mittit᷑. Sedulo fit ¶ Sum bhoc cleut⸗
Hoc videoꝛ ꝓfeciſſe.Hloc enĩ cõplexuſ ſũ
Rem eo loco ꝑduxi Moc egi. ¶ Moc ma
gno erit tibi adiumento · Moc tibi Vm
Ee expediẽs.Moc ẽ tibi maxĩe conducibile.
Hoc tibi ẽ admodũ opoꝛtunũ. Moc ma
xĩo tibi vſui futurũ ẽ· Moc rõnibus tuis
mayxĩe cõducere videt᷑ · ¶ Huribꝰ verbis
grãs Qatoni dixi· Multo ſermone Qato
ni gratulatꝰ ſũ· Lõga oꝛõe. Catoni grãs
egi ¶ RKutoꝛitate tua nobis opus es Cõ

ſilio enĩ tuo ĩdigemꝰ. Cratia tua ẽ nobil
oio neceſſaria. Virtus enĩ tu ẽ nob plu
rimũ opoꝛtuna. ¶ Moc magno tibi erit
hkonoꝛi · Moc ſummo erit tibi oꝛnamẽto

Moc tue dignitati admodũ erit expediẽs
NMagnaẽ? e hio de te · Magna ẽ de

te cõmendatio Declarat᷑ mihi cõcoꝛdiã

pacis agitari · Affirmat᷑ mihi bellũ ꝓpe

diẽ termĩari ¶ Cetera ſũt eiuſmõi Reliq
ſunt eodẽ mõ. Reliqua ꝑtinẽt ad rẽpub.
Quantũ poſſũ recoꝛdari.Quantũ mme

moꝛia repetẽ poſſũ · Quantũ valeo cogi

tatõe cõplect· Quãtum humano ĩgemo
poſſuʒ remĩſci · Quantũ ex lõgiſſima me
moꝛia poſſũ ĩtueri ¶ Volo ſcias. Volo er

ploꝛatũ hẽas · Nolo te ignoꝛare. Cupio
vt certioꝛ fias. ¶ Boſtea vero q; Cicero
mihi nunciauit. retulit · ſignificauit. me
admonuit · certioꝛem reddidit ¶ Boſtq̃ᷓʒ

bꝛutꝰ me cõuenit: ⁊ ego cũ eo locutꝰ ſũ.
HPeq; bꝛutꝰ me adiit ⁊ ego ſermonẽ ſecũ
babui. ¶ Cũᷓ pharo ad me veniſſet: ꝓfe
ctus fuiſſet · me cõueniſſet · Nõdũ ſatis

cõſtabat ſatis erat ex ploꝛatũ clare appa

rebat ¶ Gollegi opinionẽ meã · mecũ lo
cutus ſũ.meã cõſiliũ adhibui. ¶ EGrãt p
terea hec aĩaduertẽda. põderãda. ptractã
da. ¶ Hac ſentẽtia dicta· hac cauſa poꝛa
ta· hac cõtrouerſia agitata. hac oꝛõne P
nũciata.hac re ꝑtracta. hac opinione di
ſputata. hac rõe enentier. Moc cõſi
lio ĩ cauſã nr̃am facto.Mac deliberatõe 7

vtilitatẽ nr̃am facta.Moc negocio ĩ fauo

rẽ nẽ̃m pfecto· Mac lege ĩ nr̃as rões edita
Mac ſentẽtia ĩ nr̃am cõmoditatẽ ꝓnũcia

ta · ¶ Oð ego cũ audiſſem. ĩtellenſſem.

cognouiſſem. ¶ Omnes pẽdent ab oꝛe
Qiceronis.Omniũ oculi ĩ Ciceronẽ cõie
cti ſunt:Omẽs enĩ aĩaduertũt qd Cicero
facit. ¶ Moc cũ mihi Antoniꝰ ſcripſiſſet

miſtraſſet · ſignificaſſet · me admonuiſſet

Nos ĩ hac ſentẽtia ſumꝰ. Nos hoc ſen

timꝰ. Nos hac ducemur opĩone. ¶ Moc

enĩ nẽ̃m ẽ ꝓpoſitũ.Mec nr̃a ẽ inſlitutio.-
Hec nr̃a ẽ cõſilii deliberatio ¶ Sʒ redeo
ad pꝛima· Rerũ ad ſũmas reuertoꝛ. Qete

rũ ad caput ipſũ regredioꝛ ¶ Vt omittã
tã multa atʒ tãta. Vt nõ cõmemoꝛẽ tã in

numerabilia. Vt miſſa faciã.cetera omia
„ — —I= — . .
Cs go tibi meũ cõſiliũ exponã · Ego o

pimonẽ meã ĩ medium adducã · Ego tibi

— — — — — — —⏑ —

— — — —

deliberationem meã denudabo · Ego tibi
quid cõſlituerĩ declarabo ¶ In hoc aũt
negocio ilud mihi occurꝛit· In mea autẽ
cã hoc accidit · In meo aũt ꝓpoſito iſtud

euenit . ¶ Vt rerũ dicã · Vt verũ ꝓfitear ·

Vt rẽ vt ſe habet enarꝛẽ · ¶ Cũ ẽ ad nos
allatũ.Qũ ẽ nobis ſignificatuʒ: nunciatũ

ĩtimatuʒ ( Qð cuz dicerẽ illð etiã adiun

xi · Qð cuʒ exponerẽ illud etiã admoui ·
Oð cuʒ ĩſinuarẽ illð etiã renouaui Gt
vt dicẽdi grã rẽ tibi narꝛẽ · Et vt exẽpli cã
negocium tibi explicẽ · It vt verbi gra fa
ctů tibi oſtendã ¶ Cũ eſſem ocioſus:ne
gociis vacuꝰ.laboꝛibꝰ ſubleuatꝰ.occupa
tõmus relaxatꝰ ¶ Mihi hec veniũt ĩ men
tẽ.· Mec mihi occurꝛũt · Mec me exagitãt ·
Cõmonẽt adhoꝛtant᷑ impellũt me
adire quoſdã memĩ· Quidã ad me ect
ſüt · adierũt · cõöuenerũt ¶ I1dẽ̃ etiã illa vi
di. curaui · dixi · feci ¶ Exiſtio id qð ẽ. Pu
to id qð re ipſa cõſtat Niaduerto rẽ ipſã
ita eſſe ¶ Vihi cõſiliũ captũ iãdiu ẽ. Tã
dudum mecum iĩſtitui · conſtitui · delibe
raui· Tamantea mecũ decretũ ẽ · Hoc mi
hi iãdiu certũ ẽ· Tãdiu mecũ qͥd ſim actu
rus ſtabiliui ¶ Sermo verbis tectꝰ. Oꝛõ
verbis ſimulata· Sentẽtia circulocutõne
¶ O rem gratã ·O negotiũ acceptũ.O
cãm deſideratã · O acceſſionẽ opoꝛtuniſſi
mã·O foꝛtunã cõmodã · O cõditõeʒ expe
ctatã · O rõnem aptã · O factũ cõueniens
¶ O virtutẽ ſpectatã · O ĩduſtriã ꝑſpica
cẽ. O cõſuiũ ſapiẽtiſ ſimũ · O eq̃tatẽ ben
gniſſimã · O cõſtantiã ꝑſeuerantẽ · O mo
deſnã frugalẽ ¶ O multa p̃clara· O plu
rima floꝛẽtiſſima· O plura venuſta· O va
ria magnifica · O q; plurĩa egregia · O in
numerabilia cdeaeibili O multa ĩto
lerabilia · O mlta abbominãda · O multa
ĩdigna · O multa ꝑmicioſa · O multa erꝛa
bunda. O ĩnumerabilia implicata· ¶ O
rẽ miſerã · O ĩcõmoditatẽ ĩauditã · O tꝑa
calamitoſa ·O cõſuliũ ꝑditũ · O vitã vitu
ꝑandã · O detrimẽtũ ĩſperatũ · Odiſcipli
nã pᷣpoſterã ¶ O ſupbiã ĩauditã · O pfidi
am ĩtolerabilẽ. O verſutiã doloſaʒ · O co

GS Effectus alienis verbis cooꝑtus:

gitatiõz peſtiferã · O moꝛes barbaros

¶ De diuiſione ˖
Juiſiones rerũ explicandarum
quotidie ad dicedů maxĩope ne

x

ceſſarias eſſe quiſ dubitatæ Nã he ꝓfecto
diuiſiones: cũ auditoꝛes dociles etficiũt:
tũ etiã ita attẽtos ⁊ admonitos reddũt:
vt ꝗᷓ neceſſarie rões ⁊ argumẽtatiões cõ
ſequant᷑:eqo:i aĩo cõſtituãt:⁊ eas lucidiꝰ
ĩtelligãt · pſarũ igit᷑ diuiſionũ ĩuentões
ꝓſequar:q̃s tãetſi foꝛte Candees putabis
eas tñ ꝑutiles foꝛe ꝑnoſces · ¶ Dicã igit̃
de qttuoꝛ rebꝰ videlicʒ de pꝛudẽtia de iu
ſucia ð foꝛtitudĩe de tꝑantia nr̃i Nluſtriſ
ſimi pꝛcipis ¶ Due eĩ res ſũt q̃ me ad te
amandũ ĩpellũt. Tria en eſſe conſtãt qꝗᷓ
me admonẽt vt te mihi cariſſimũ habea
Mec oĩa me plurimũ adhoꝛtant᷑ vt tunis
rõibꝰ ĩſeruiã Duabꝰ tuis eplis rñdebo
Tribꝰ tuis ſñiis nõ aſſentio· Quattuoꝛ o
pĩonibꝰ tuis acq̃eſco ¶ Dʒ bꝛeuioꝛẽ due
me res faciũt Verũ treſ cãe ne lõgioꝛ ſim
me cõmonẽt ¶ Ded cõdicões q̃ttuoꝛ ne
ſcribẽ potuerĩ me retardarũt ¶ Sʒ duo
ꝑpticulatĩ a te peto.Sʒ tria te noĩatim ro
go · ¶ Oñdam igit᷑ oꝛatoꝛiã facultatẽ eẽ
plim vtilẽ honoꝛificã atʒ neceſſariã. Pꝛo
batur⸗ igi M. Q.ex eiꝰ eloqñtia magnã
ſue reip · cõmoditatẽ attuliſſe · Fmpluñ
mã oĩbꝰ poetis dicẽdi oꝑtunitatẽ reliq̃ſ
ſe: ⁊ ĩmortales ſibi laudes ac noĩs glam
cõpaſſe ¶ MWultis ð cauſis vellẽ. Muribꝰ
ex rebꝰ exoptarẽ · Mis oĩbꝰ rõibꝰ ꝗᷓ tibi di
cã cuperẽ CTu ego varia mecũ ꝑtracta
ui. Tùc ego diũſis cogitatõibꝰ aĩo diſtra
hebar· Tùc ego multa excogitare coactꝰ
ſũ ¶ Wulta enĩ ſũt ĩ tuis eplis irꝛidẽda
Hleraq; en ſũt ĩania a te dicta ·. Qõplura
qͥdẽ ſũt ĩ tuis rõibꝰ repᷣhẽdẽda ¶ En hac
cã multa mihi veniũt ĩ mẽtẽ · In hoc eniz
negocio multa cogoꝛ excogitare · In his
en rebꝰ multa meũ aĩm exagitãt· In hae
em cõtrouerſia varia mihi co gitãti ſucce
dũt . Oĩm ſenatoꝛũ volũtates mitiplices
eẽ cõſpicio · Am doctoꝛũ diuerſas ſnĩas
eſſe video ¶ Gicero boc lõga oꝛatione ꝑ
tractauit · Cicero hoc acri contentiõne di
ſputauit ¶ In noſtra beniuolẽtia obſer
uanda rationes q́;eplures intercedunt ·
In noſtra familiaritate complectenda ꝑ
multe ſunt condiciones irum enim
cauſarum nulla mihi videtur eſſe conſen
tanea. Marum trium ſententiarum nul
lam appꝛobo· ¶ Moꝛum enim duoꝛum

—

negocioꝛũ alterum vt faciam neceſſe eſt ·

.

In hac nr̃a cõtrouerſia ẽ quoddã terciuʒ
In re nr̃a alia ẽ cõſilii deliberatio ſuſcipi
enda ¶ Quoꝛũ nemĩ credere poſſũ.Quo
rũ neminẽ fidũ nobis amicũ eſſe video.
Moꝛũ vter mihi ſit acceptioꝛ ñ diſcer
no.Moꝛũ vtrũ potius velĩ mihi ĩcertũ ẽ

HMoꝛũ quis magis ſit exoſus ſatiſ apte

cõſtat· Moꝛũ cuiꝰ vicia maioꝛa ſint clariſ
ſime ĩtelligimꝰ.Moꝛũ quẽ maioꝛi odio ꝓ
ſequamur liquido patet ¶ Horũ enĩ qͥs
virtute ſit p̃ditus ⁊ quis viciis volutatꝰ
ſatis ĩtelligi poteſt. Moꝛũ cuiꝰ cõſiliũ ſit
officioſũ:⁊ cuiꝰ ſit ꝑnicioſum clariſſimũ

ẽ.Moꝛũ cui recta fides ſit adhibẽda:a cui

nõ ſit credendũ nõ dubiũ ẽ · Hoꝛũ quem
magis ſequi:⁊ quẽ effugere debeamꝰ no
bis ẽ notiſſimũ:Moꝛũ aũt quo vti:⁊ quo
carere nobis liceat nr̃i cõſili ẽ ( Quoꝛũ
alterũ laude maxima ꝓſequimur: alterũ
ſumma ignominia ĩſectamur. Quoꝛuʒ al
tero ꝓlurimũ gaudemꝰ:altero vehemen
ter cõtriſtamur. Quoꝛuʒ ab altero diligi
mur: ab altero acriter odimur ¶ Moꝛuʒ
vnꝰ vituꝑandus ẽ:alter vero ſũmis lau
dibꝰ extollendꝰ. Moꝛũ vniꝰ virtutes deſi

derãde ſunt:alteriꝰ vero ſcelera ſũt effu

gienda ( Mi ꝓfecto digni ſunt quoꝛũ al
teri cõſulatũ:alteri tribunatũ plebis cõ
mittas ¶ Mi quidẽ nullo mõ valẽt: quo
rũ alteri balnea: alteri criminoſoꝛũ cuſto
dia ꝓmittat᷑ ¶ Quoꝛũ nulliꝰ video ĩ ſtu
dendo diligentiã · Quoꝛũ nulli adherere
poſſum (Buori ſi alterutri adherendũ
ſit:officioſis potius qʒ ĩertibus me adiũ
gam. Quoꝛũ ſi alterũ ſequi debeamꝰ: pa
cẽ potius q́; bella ſequamur ( Quoꝛum
vtriuſq; virtutẽ admodũ ſꝑ amaui.Quo
rũ vtroq; vtoꝛ ſepenumero ¶ Vtrunq;
meũ eſſe duxi:vt quid agere deberes mo
nerẽ:⁊ quid cõſtitueres ſuſtinerẽ:Vtrun
q; meũ exiſtimo:vt te vnice diligã: ⁊ mu
tuis tibi bñſiciis coꝛrñdeaʒ · ¶ Dicã igit
ſũmatim.Scubam ꝑticulatim. Narrabo
cõpẽdioſe ¶ Literis tuis vt res expoſtu
lat oꝛdine rñdebo.Oꝛatiom tue vt cauſa
requirit ꝑticulatim cõſceribã Diſputatõi
tue vt argumentoꝛũ ratio depoſcit: opi
nionẽ meã declarabo ¶ Nos enim cũ ꝓ
pter inſignes virtutes tuas:tũ ꝓpter exi
miuʒ tuũ erga nos amoꝛẽ: tũ etiã ꝓpter
maxima tua ĩ nos officia te mirifice dili

gimus ¶ Qui ꝑtim ꝓ bonoꝛe cõparãdo:
ꝑtim ꝓ virtute celebꝛanda: ꝑtim etiã pꝛo
ignominia euitãda hoc refutare ñ debẽt
Qui ꝓfecto inimici ꝑtim imbecillitate
ꝑtim ignauia: ꝑtim timoꝛe nos tẽptare
nõ audent ¶ De quibus multa ad noſip
ſos:multa ad rẽpublicã: multa etiã ad ce
teros omnes ptinẽt ¶ Hanũ igit᷑ vobis
faciã ĩ hoc maleficio multos fuiſſe inimi
cos:multos coꝛruptoꝛes:multos nocen
tes: multoſq; cõſentientes ¶ Qui vel ex
odio:vel ex ĩuidia:vel ex ignoꝛãtia:vel ex
arꝛogãtia:vel ex ꝓcacitate:vel ex ĩiquita
te ſꝑ nobis detrahere nitunt᷑ (Vomies
eĩ volũtate ĩmutant᷑:alias bñ ficiis:alias
amoꝛe: alas ĩiurüis:alias ſuſpitõne:alias
honoꝛe: alias etate: alias foꝛtuna ¶ RAut
eĩ ſit ĩꝑ atoꝛ:aut rex:aut dux:aut pꝛiceps
aut dñs:aut cuiuſcũq; generis eyiſtat:ſa
piẽtia ĩdiget ¶ Id ſtudiũ enĩ bonarũ ar
tiũ cõplectendũ p̃ter volũtatẽ nihil tibi
deeſſe vido:neq; etatẽ:neq; ĩgeniũ:neqʒ
facultates:neq; p̃ceptoꝛes:neq; alias vi
las res ¶ Apud alios virtꝰ literarũ exco
lit᷑: apud alios copia diuitiarũ adamatc᷑:
apud alios belloꝛum diſciplĩa exercetur.
Ouaril equidẽ ſciẽtiarũ ĩuentio:t᷑ᷣndu
ſtria: Ratio:Sapiẽtia: Qonſiliũ:Gruditio
Monoꝛ:Dignitas:Hꝛeſtãtia:Laus:HEama
Cloꝛia te ad eas celebꝛãdas vebemẽtiſſi
me incitare debẽt · ¶ Explicaturꝰ igit᷑ ſũ
quales ĩ tuo negocio fuerũt ſideles: qua
les ꝑfidi:quales ſtudioſi:q̃les negligẽteſ
quales amici: quales aduerſarii. ¶ Diue
enĩ pacẽ ſeruare velimꝰ:ſiue bellũ exerce
re deſideramꝰ:ſiue res alias curare ſtude
amꝰ virtute vtendũ ẽ ¶ & ſi effecerimꝰ
honoꝛẽ cõꝑabimꝰ:⁊ cõmoditatẽ cõſeqᷓ
mur:⁊ volũtati nre ſatiſfaciemꝰ ¶ Oſte
dã igit᷑ vobis quantã cõmoditatẽ:quan
tã oblectationẽ ·quantãq; tranquilitatẽ
ex pace ſumꝰ cõſecutun 4 In mediũ igit
adducã quãta ĩcõmoda:quãta ꝑicla:quã
tos erꝛoꝛes:quãtas deſtructõnes:quãtaſ
qʒ maloꝛũ calamitates nobis bella ſedu
lo ĩferꝛe pñt ¶ Gognoſcẽtes igit᷑ qui bo
m eiues ſaerat: ꝗᷓ¶ negligẽtes: qui ſoꝛdidi
⁊ qui ſedicioſi ( rẽpub· adamamꝰ . Si
ciuiũ ſalutẽ carã hẽmus: Si honoꝛẽ deſi
deramꝰ: Si cõmoditatẽ appetimꝰ . Si rẽ

nob gratiſſimã cupimꝰ:Si diligẽtẽ gliaz

adoptamꝰ ĩ hoc plim elaboꝛare ðᷣbeamꝰ
¶ Niſi Qlodii nocentẽ vitaʒ monſtraue
ro. Niſi aptiſſime ðᷣlicti maleficia declara
uero·. Niſi teſtes ꝓbatiſſimos adduxero:
Niſi apꝑtiſſimũ maleſicium patere fecero
omniũ maximã me ſubiturũ penaʒ ſubii
cio ¶ Clariſſime igit᷑ ĩtelligetis · Luciũ ca
telinã multis nocuiſſe: multis detraxiſſe
multis inuidiſſe: multis fidẽ p̃ſtitam fre
giſſe ¶ Quo ĩ genere multa audiui: mul
ca ĩtellexi:multa vidi:multa comp̃ᷣhendi:

multa cognoui: multa palpaui: qᷓ vobiʒ

declarabo. ¶ Dercipies igitur que ſint ĩ

vꝛbe geſta: que ſint foꝛis ad mmiſtrata: 1

qð ſenatuſcõſultum ſit cõſuitutuʒ obſer
uandũ ¶ Dꝛimo de pace dicturꝰ ſum: de

.

inde de ſtudiis: deinceps de monb cõti

nuo de republica: tũ de pꝛiuata cõmodi

tate ciuiũ: poſtea de Religione: poſtmõ
de ĩmoꝛtalitate aĩaruʒ vna cũ ſalute om
nium noſtrũ⸗
¶ De confirmatione·
Oſtea vero q; ĩtentionẽ

noſtrã

explicauerimꝰ:nõ taʒ iocundũ

V erit auditoꝛibꝰ: q; noſtris rõni
bus ꝑmaxĩe cõmodũ:vt aliquibꝰ modis
argumẽtatõibus ꝓpoſitões nr̃as cõfir
mare ſtudeamus· Idcirco aliquas iĩueniẽ
darũ eõfirmationũ vias ĩ mediũ adducã
ex quibus que nobis cõducere videbunt᷑
eas vſui nro poterimꝰ accõmodare ·
¶ Nulla vnqʒ ex ꝑte heſitaui quãta me
ſemp demualstia cõplexus fueris · Tua

erga me amoꝛis cõiunctio teſtibꝰ nõ indi

guit · Rmoꝛ enĩ noſter cõfirmat᷑ ĩdies pe

hemẽtiꝰ. Noſtra ꝓfecto vnitatis colliga

7

tio maius ĩdies reeipit ĩcrementũ · Socie
tas enĩ nr̃a tã optimis beniuolẽtie fũda
mentis ſtabilita eſt vt nunq; labefactaꝛi
poſſet · Hoc velim tecũ habeas neminẽ
eẽ qui maioꝛi a me qᷓ; tu beniuolentia eõ
plectat᷑ ( . ampliſſimã enĩ tuoꝛum in
me officioꝛũ magnitudinẽ multe alie bo
noꝛũ acceſ ſiones ĩterceſſerũt · Id eã enĩ
noſtre antique familiaritatis cõiunctiõzʒ
acceſſit ſingularis quedã tua caritas: ꝗᷓ
me meoſqʒ oẽs cõplexus es· on eni
facile diiudicat᷑ verꝰ amoꝛ: niſi aliqð tan

ex auro exꝑpimentũ piſum fuerit · Non

en recte cognoſci poſſet vera beniuolen
tia: niſi rerũ exꝑientia fuerit cõpꝛobata ·

„α.

¶ Woc enim pt faciã noſtri amoꝛis vetꝛn
ſtas ðpoſtulat · Moc enĩ vt curẽ tua erga
ine officia demerent᷑· Eacis enĩ rẽ ami
cicie nẽ̃e cõdignã · Eacis enĩ alienũ nihil

a ma beniuolentia · ¶ Eſt enĩ ſemꝓnius
ex meis ĩtimis amicis· Eſt equidẽ Terẽti
us ĩ lauta mei amoꝛis parte collocatꝰ
¶ Res enĩ maioꝛi amoꝛe a te curari non
. „ „ „ , „ „ 2
potuiſſet · Maioꝛẽ enĩ beniuolentiã i agẽ
da cauſa mea mihi p̃ſtare nõ potuiſſes.
¶ ' Hoc enĩ aĩo in me eſſe debes · Mac ꝓfe
cto voluntate me debes cõplecti. ¶ Eec
en res maxĩo mihi erit emolumẽto· Res
enĩ iſta rõibus meis mayxĩope ẽ cõducibi
lis. Moc enĩ ad rões meas cõſtabiliẽdas
vebemẽter ꝑtinere videt ¶ Nihil enĩ mi
bi acceptius ex oĩbus hũanis rebꝰ exop
taſſem· Rem en gratioꝛẽ euenire nõͤ deſt
deraſſeʒ ( Moc enĩ fieri meliꝰ q́; dicei vo
lo.oc eni re ipſa potiꝰ qᷓ; ᷣbis fieri cu
1o. ¶ Nullus eni erit deliberãdi locus
Par opĩone vtilioꝛ· Nemo en eẽ poterit
boc hoĩe nobis opoꝛtunioꝛ Nullũ erit cõ
ſuiũ hac deliberatõe cõmodiꝰ . Nihil cer
te reꝑitur hoc negocio cõducibiliꝰ. Nam
ea cogitaſi que maxĩoꝑe cõducunt. Naʒ
ea feciſti q̃ vehementiſſime cõpꝛobari de
bẽt. Nã ea trãſſigiſii qᷓ rõibꝰ nr̃is ſe accõ
modãt ( Oia ecto curare volo que te
velle exiſumabo · Omĩa ſum libẽter ſuſce
pturus tu mihi ĩponas · Omĩa certe
agere deſidero que tibi cõducere arbitra
boꝛ. ¶ Hoc ꝓfecto velĩ exiſtimas me nõ
mĩoꝛi cura velle tuis laudibꝰ q́; meis fa
uere. Hoc equidẽ tibi velim ꝑſuadeas ho
noꝛẽ tuũ nõ minꝰ mihi qᷓ; ubi ipſi cariſſi
mũ eſſe · Derpetuũ enĩ me tui defenſoꝛeʒ
es habiturꝰ Facillimũ equidẽ me tue lau
dis ãplificatorẽ ſp babebis ¶ Quis eniz
ĩ negociis magis eſt curioſus q́; Cicero.
Quis ẽ enĩ in tractãdis rebꝰ minꝰ ĩpiger
qʒ Cicero ¶ Non enĩ ſolũ lĩñis ſed etiã fa
calis te explebo· Nõ equidẽ tantũ epi
ſtolis ſed etiã libellis te ĩcitarẽ Eaciliꝰ
ẽ en mihi tuis lĩis rñdere q́; te lĩſis meis
or e Ege qdẽ leuius tibi rũdere poſ
um: qᷓ; literis te meis ĩcitare · Non enim
tam grauiter laboro vt tuis reſpondeaz
literis qᷓ defatiger ex meis te literis viſi
tare. ¶ Nullam equidem moꝛam pati
poſſem: cum me tibi accõmodare debeo

Mulla ꝓfecto ĩtercedit negligẽtia:cũ tue pio.Meũ enĩ cõſiliuʒ quotidie magis eſt
S. nn mihi cõducibile Ccredibile en ua
tope tibi cupiã ſatiſfacere · Vix enĩ credẽ
poſ ſes quantũ cupiã virũ me tibi q́;gra
uſſimũ demõſtrare · ¶ Cupio enĩ nullaʒ

res operã meã deſiderãt. ¶ Summã eqͥʒ
dem ꝓ rebꝰ tuis curã adhibuimꝰ. Nihi
enĩ ꝓ tua cauſa a nobis p̃termiſſũ ẽ Om

nia quidẽ ꝓ rõibꝰ tuis ofſficia p̃ſtitimꝰ qᷓ
ab officioſiſſimis p̃ſtari potuiſſent C
iam ĩ re fundamẽtũ inied maximũ.Et iã
in negocio ſpem bonã conſecutus ſum.
HMonoꝛẽ enĩ tuiʒ ⁊ verbis ⁊ rebꝰ qui
buſcũq; potui libẽter exomaui.Dignita
tẽ enĩ tuã ⁊ oꝛõe ⁊ oꝑe oĩ quantũ in me
fuerit tueboꝛ Totas equidẽ rões tuas vi
nibus oĩibus ſuſcipiã defendendas ¶ Nã
Albertus tãtoꝑe ꝓ te laboꝛauit vt nihil
ptermiſe erit · Naʒ Cicero ita cauſaʒ tuam
egit:vt maion quidẽ ſtudio agere nõ po
tuerit. Quãto ſtudio fanius res tuas cu
rauerit:teſtis eſt aſſidua eius vigilantia.
quidẽ nihil qð ad te ꝑtineat p̃termi
ſi:Omnes enĩ ſum rões cõplexus:que in
tuã cõmoditatẽ redundare videbantur.
Omnia quidẽ ꝑfeci:que dignitatẽ tuã ex
omare 1 facultates exaugere valẽt · Om
nia diligẽtiſime curaui que rõibus tuis
accõmodari poſſe eneinna ꝓfecto
fuerũt ſꝑ tua ĩ me ſtudia laboꝛis diligen
tie actiõis vigilantie· tmmoꝛtalia quideʒ
tua erga me ſp extiterũt virtutũ bñficia
cõſilii admonitõis doctrĩie amoꝛis adhoꝛ
tatõis volũtatis deſiderii ¶ Mec enĩ tue
dignirarirei etiã noſtre beniuolẽtie me
debere diiudico. Hoc enĩ cũ tuarũ virtu

tibus:tũ etiã tuis officiis attribuo ¶ Di

es enĩ atʒ noctes tua ĩ me officia añ ocu
los verſant᷑ · Continuo enĩ memoꝛia im
moꝛtalia tua in me beneficia complectoꝛ
Tua enĩ in me benemerita nunqʒ mihi a
memona diſcedũt Que tua in me merita
coõtuliſti nũq́; ex aĩa dilabunt᷑ ( Mec enĩ
res nullã habet dubitatõʒ. Moc enĩ nego
ciũ nullã habʒ difficultatẽ ec enĩ cauſa
nullũ pene laboꝛẽ deſiderat ¶ Nihil ẽ qd
ſſtudio ⁊ diligẽtia fieri non poſſet. Nihil
eni ẽ qð nõ poſſet beniuolentia conſici.
AMlihil enĩ qð veruſ amoꝛ nõ iubeat efficẽ
Nihbil enĩ ꝓfecto qð dedita oꝑa pꝑfici nõ
poſſit ¶ Eſt eniĩ coſiliũ noſtrũ ab oĩbus
apꝓbandũ · Quod a nobis decretũ eſt re
ctuʒ eſſe putamꝰ. Que a nobis geſta ſũt
oĩ vieio carere vident᷑ ¶ Ego em mei cõ
Ailii maioꝛẽ indies fructũ ⁊ voluptatẽ cu

timoꝛis curã nobis ĩſiere · Deſidero plu

nmũ nullã dubitatiõ is moleſtiã remanẽ
¶ mia pꝓfecto ſũt tibi ſuſtinẽda:vt lau
dẽ ⁊ gloꝛiã tibi cõpares· Nihil enĩ ẽ qð ñ
P laude ⁊ gloꝛia libentiſſime facere debe
amus · Nihil ẽ ꝓfecto tã difficile qð nõ ti
bi ꝓ honoꝛe ⁊ fama facillimũ viden debe
at.C †

ta enĩ natus es vt hoc efficere de

beas· Tta enĩ doctus es vt hoc aſſumere

debeas ¶ Ded illũ tuũ animũ fac adhibe
as quo te eſſe opoꝛtet· Sed eũ te fac p̃be

as:quẽ tue virtutes eſſe volũt Nullaʒ

ꝓfecto ꝑtem ĩuenies que nõ ſit cõfracta·
Nullũ enĩ menbꝛoꝛũ cõſpicies:qð nõ ſit

debilitatũ · Nullũ equidẽ locũ videbis qᷣ

nõ ſit cõquaſſatus· ¶ Tãta enĩ ẽ tuaruʒ
virtutũ exiſtimatio vt hoc facere debeas
Tanta enĩ eſt tue ꝓbitatis ſpes vt agere

velle debeas. ¶ la ẽ quidẽ iocũda laus

que a viris laud atis ꝓficiſcit᷑. a ẽ quidẽ

firmiſſimalaus que ab his celebꝛat᷑ qui ĩ
mayĩa laude vixerũt · s enĩ verus honos
videri ſolet qui nõ ex verbis ſed ex rebus

ipſis naſcit᷑ · Ea quidẽ vera gloꝛia videri
ſolet: que ex ſalute reipublice fieri ſolet.
QCicero ea natꝰ ẽ cõdicõe:vt nihil niſi
qð rectũ ẽ curet · Cicero ea rõe ẽ cõſlitu

tus:vt honeſtũ ſꝑ exquirat· Cicero is ſꝑ

vir fuit vt ab officio nunq; deduci potu
erit· Mis enĩ cõſilis pᷣſtat Cicero qᷓ pluri

mü humano generi ꝓſunt his eni facul
tatibꝰ abũdat Qicero que ſũt oĩbꝰ cõdu

cibiles ¶ Nullã poſſes diſciplinam cõſe
qui ex qua maioꝛẽ noĩs exiſtimatõeʒ tibi
cõꝑare poſſes · Nihil equidẽ ex oĩbus hu

manis rebus curare poſſes:qð virtute p
clariꝰ haberet᷑ · Nihil enĩ ẽ ꝓfecto:qð hu
mano genen magis cõducat · Nihil enim

ẽ de quo maioꝛẽ hoĩes cõmoditatẽ conſe

quant᷑ ( Recte quidẽ facere ꝓplurimũ va
let ad beãte viuẽdũ . Officioſe viuẽ opti

mũ ducemꝰ ad feliciter viuẽdũ Si vir

tus aliqñ locũ ẽ habitura tu eris ĩ ſupꝛe

mis ·. Si virtus vllã vnq; ẽ receptura fa

cultatẽ: p̃ᷣſtantiſſimũ dignitatis locum

obtinebis ( Rduentus eni tuus clarus

eſt

ede
gra
pu
ane
lan
dſn
ebe
Oti
ebe
ede
ene

dibe

1a.

— —

— —

— — — w —

erit omnibꝰ. Sũmo enĩ deſiderio ab om
nibꝰ expectaris· Tua enĩ ad nos ꝓfectio
ampliſſimaʒ tibi laudẽ cõꝑabit · ¶ Oẽs
enĩ viri pꝛudẽtes hoc factũ ꝓbãt.Omẽs
ꝓfecto qui de rebꝰ recte ſentiũt hoc lau
ane O nes equidez condicõnes q̃s
ſeripſili ꝓbabiles exiſtũt · Omnes cauſe
quas cõmemoꝛas iuſliſſime ſunt. ¶ Due
mibi narraſu ita vt dicis cõſtare vident᷑
Que mihi ꝑ tabellarios ⁊ nũcios ſignifi
caſu ita eſſe cõſtat ¶ Eateoꝛ enĩ opinio
nẽ tuaʒ eẽ veꝛam. Qõcedo eęquidẽ inſtitu
tõneʒ tuã eẽ laudabilẽ e enĩ ſi ita
ſunt cetera erũt facilioꝛa · ſi hec vera
ſunt de reliquis optie ſ ber ai eſt · Mec
ſi ita pꝛedicãt᷑ cetera melioꝛa ſequentur.
Volo enĩ hꝰ te ſciꝛe nulliꝰ autoritatẽ
apud me tãtũ valere quãtũ tuã. Hoc ve
lim ratũ habeas me nulliꝰ amoꝛe magiſ
qᷓ; tuo moueri poſſe · ¶ Nõ enĩ minꝰ te
velle q; poſſe mihi exploꝛatũ eſt · Nõ eq̃
dem minꝰ libẽter hoc facere deſideral: qʒ
ego depoſtulẽ. ¶ Ego eĩ ſingulis veꝛbil
tuis ſingula teſtimonia tribuã · Ego eniʒ
vnicuiq; oꝛatõni tue autoꝛitatẽ maximã
adhibebo · ¶ Hoc enĩ mihe vt veꝛo teſti
velim credasHoc ꝓfecto Ciceroni vt ſũ
mo oꝛatoꝛi credere minime dubitare dẽs
¶ Weſis eſt optimꝰ meꝰ in catonem la
boꝛ. Teſus eſt enĩ mea in catonẽ vigilan
tia ¶ Omnel en qui iſta nouerũt teſtes
habemꝰ. Oẽs enĩ qui hec tractare ſolent
210 nobis teſtabunt᷑ · Omẽs ꝓfecto qui
kezieni firmã fidẽ pᷣſtare poterunt.
Ois enĩ mea ſpes in te poſita ẽ. Oẽm
enĩ meã in te ſpeʒ collocaui · Oẽm pꝛofe
cto ſpeʒ cauſe mee gubernãde ĩin te vno
firmaui.Oĩs eniʒ ſpes huiꝰ negocii peꝛfi
ciẽdi in te collocata ẽ. Nennnẽ aliũ q; te
mihi patronũ eẽ volo· ¶ Nanqʒ illud ũ
dubito quĩ etiã ꝓ me libẽter ſis facturꝰ
Nõ equidẽ vnq; veritꝰ ſum quin tu ſẽp
ratõnibꝰ meis recte cõſulere velles · Nõ
eĩ dubitaui quĩ tu mihi libẽt fauè velles
¶ Nichil ei tãtũ eſt quod a te cõfici poſ
ſe nõ cõfidã . Nulla enĩ reſ tam difficiliſ
eẽ põt que tibi nõ fuerit futura qʒfacilli
ſit habitura. Scio eniʒ quãtũ facultatis
tua p̃ᷣſentia ſit pᷣſtitura. Scio enĩ quãtũ
cõmoditatis tua cõmẽdatio ſit allatura

cio enĩ quãtũ põderis oꝛõ tua

j

Te quidẽ maximũ hoĩem futurum eẽ
exiſſo · Te ꝓfecto virũ foꝛe pᷣſtãtiſſumuʒ
iudicio oĩm iudico. Te quidẽ ſũmũ in ci
uitate vnũ ex omni expectatõne maxime
ſpero· ¶ In eũ quidẽ locũ res deducta ẽ

vt niſi deꝰ nobis ſubuenerit maxĩs incõ

modis afficiamur. In taleʒ enĩ ſtatuʒ ne
gocia cõpulſa ſunt : vt niſi diuina clemẽ
tia nobis opeʒ pᷣſtiterit: acerbiſſimas ſu
mus calamitates ꝑpeſſuri · ¶ In eũ eniz
caſuʒ me foꝛtuna cõpulit· Iqn id pꝛofecto
infoꝛtuniũ me ſoꝛs intruſit · In eam qᷣdẽ
tẽpeſtatẽ me fatũ iniecit. ¶ Ullud en iz ẽ
maxẽĩe in tuis ratõnibꝰ illudenduz · Elud
eniz quod ſcribis merito videtur irriden

duz llud eſt nit uis epiſtoliſ ꝓlurimũ

ludiſicandũ ¶ Moc eniʒ credulitate nõ
culpa contractũ eſt · Moc equideʒ erꝛore
nõ cuʒ vicõ accidit· Hoc ꝓfecto nimia fa
cilitate nõ fraude factuʒ eſt· ¶ Verecun
dia que in periculis repudiãda eſt ceſari
male cõſuluit · Timoꝛ eniʒ ĩfamie que in
difficillimis rebꝰ moderãda eſt multoꝛũ
hoĩm cauſa moꝛtis fuit ¶ Momo enĩ na
tus ad deſidiaʒ excolẽdaʒ· Hoĩſ vita tota
lãguoribus eſt referta.Moĩſ eniʒ vita ad
nihil aliud nata q́ᷓ; ad fruges cõſumẽdaſ
¶ Hoc eniʒ ſic habeto· Moc tibi ꝑſuade
as velim· Hoc ſcito eiuſmodi · Moc enim
exiſties veliʒ · Hoc veliʒ ita habeas explo
ratũ.Moc eniʒz memoꝛie manda · de quo
ſic velim exiſſimes · Spez habeas firmiſſi
maʒ. ¶ Tu aũt hoc tibi ꝑſuade· llud hꝰ
tibi affirmo. Orede eni hoc mi cicero.
¶ Nlud quideʒ ſcio · Tantũ dico. lud
entʒ nec dubito· Moc taʒ vere dicaz · HMoc
dicã vt ſẽtio. ¶ Ilud eniz apeꝛte audeo
ꝓſiteri · Nud ꝓfecto cõfirmare poſſum.
Ego enĩ video hec plana foꝛe · Ego cõ
ſpicio hec eſſe futura·. Ego ſic coniecto.
Ego equideʒ hoc augurioꝛ. Ego hoc tibi
polliceoꝛ. Moc cõfirmo· Hoc ꝓfiteoꝛ:
¶ Niil eſt quod cureʒ diligẽtius· Mihi
eniz maxĩe cure eſt. Eſt eniʒ plurimũ mi
hi coꝛdi. ¶ NHoc eniʒ clarũ eſt. Certuʒ eſt
Exploꝛatuʒ eſt · Manifeſtuʒ eſt. Liquidũ
eſt · Expeditum eſt¶ In oculis eniʒ po
ſitum eſt · xn medium adductuʒ eſt · Om
nibus palam eſt · Omnibus planum eſt.
¶ Moc vnicuiq; apparet · Moc cuilibet
planum extat. ¶ Nulla enim de hoc eſt

hi in optatis reponẽduʒ

74

xy

dubitatio⸗Non equidẽ dubiũ eſt. Nulla

eſt de hac re controuerſia· ¶ Tantuʒ di
co:Tantũ ſcribo.Tantũ affirmo: ¶ Nõ
enĩ me fallit · preterit · fugit· claz eſt ·
5 enim ſuʒ ignarus· expers: de boe
Pꝛudẽs ¶ Datis eniz intelligo · Optime
quidẽ cerno· Diligẽter anĩaduerto· Qla
riſſune perſpicio· ¶ Dic en res ſe habet
Sic cauia eſie cõſtat. Sic eniʒ video·
¶ BSic eniʒz res habetur · Sic enĩ dicitur⸗
Sie equidẽ fertur · Sic enim videtur ·
Vt debeo · vt par eſt · vt ius poſtulat.
vt virtutes tue demerite ſũt · vt mea be
niuolentia requirit · vt tua in me merita
depoſtulant · ¶ Vt negocium requirit ·
vt cauſa deſiderat · vt ratio depoſcit · vt
caſus exigit.vt cõdicio expetit · vt foꝛtu
na adhoꝛtat᷑· vt acceſſio adminiſtrabit·
vt ſoꝛs cadet ¶ Neqʒ iniuria enĩ · Neqʒ;
enĩ ſine cauſa. Neqʒ enim ĩmerito · Neqʒ
enĩ miruz eſt · ¶ Opus eſt eniz· neceſſe ẽ
equidẽ · Neceſſitas eĩ poſtulat · Expediẽs
eniz eſt. Opoꝛtet equideʒ · ¶ Res equidẽ
tua agit᷑· Tuũ eniʒ eſt onus: Tuuʒ eſt of
ficiũ ¶ Video enĩ quid mea interſit · Nõ
eniz me fugit quid mihi cõueniat · Non
enĩ me pꝛeterit quid mihi conducat ·
¶ NHMec mea fuerat coniectura · Eateoꝛ eĩ
hanc meã fuiſſe pꝛenoſticatõnem · Moe
enim ſẽꝑ foꝛe exitimabam · ¶ Moꝛem
ꝓfecto tibi ſemꝑ geſſero · Tibi enĩ ſẽper
obſequẽtiſſimꝰ tuero· Suʒ enĩ tibi ſẽper
obtempabilis ¶ R pꝛeceptis enim tuis
nunq; diſcedaz· Nullã vnq; admonitõeʒ
tuaʒ reuuſabo. ¶ Di tuuʒ mihi officium
pᷣſtare conſlitueris· Si tuuʒ mihi auxiliũ
Pſtiteris:Si te mibi accõmodaueris ·
¶ Hoc enĩ valde ꝓꝛſus placet · Moc eniʒ
me plurimũ delectat · Hoc enim mihi ad

modũ eſt gratiſſimũ: Hoc eniʒ mihi acci

dit admodũ iocundiſſumuʒ · Moc eĩ ẽ mi
ENon eniz du
bito te dare operaʒ . Nõ equideʒ dubito
te curare · te inſtare · te nnglere⸗ Qir
cũſpice oẽs ratõnes mee cauſe· Cõſideꝛa
oĩa mẽbꝛa noſtri ſtatus · Speculare oẽs
vires noſtre facultatis· ¶ Nichil eſt vir
tute foꝛmoſius · nihil amabiliꝰ. nihil pul
criusnihil p̃ſtabilius. Nihil eſt ꝓbitate
pꝛeſtantius Nihil eſt tua mihi ĩſtitutõe
gratiuſ· Nihil eſt ꝓfecto tua mihi volun

tate iocundius Nihil eſt equideʒ tua mi

bi familiaritate ſuauius ¶ Aodhbuc ſuz in
ea ſentẽtia· nſtitutaʒ opinionem adhuc
obſeruo· Ggo enĩ is ſum qui antea eẽ ſo

lebaʒ. Adhuc ſuʒ in deliberata ſententia

conſtitutꝰ.Mea enĩ opinio indies magiſ
confirmatur. Mea eniʒ voluntas oĩbus

in rebus cõſtans ſemꝑ ꝑmanebit. Me qꝗᷣ

dez in honeſto ꝓpoſito eundeʒ ſẽpeꝛ eſſe

videbis · ¶ Neceſſe eſt enĩ vt hoꝛuz vnũ
ſequat᷑ · Opoꝛtet equidẽ vt iſtorũ alterũ
4 S

ſubeamꝰ otes enĩ hoc cõmodiſſime
facere · Eſt eniʒ in tua poteſtate · In hoc

pſidẽdo idoneaʒ habes facltatẽ. ¶ Quo
niã ratio ita cõꝑata eſt · Quoniã ita deſu
per datuʒ eſt Poſtq; ita foꝛtuna iubet·
Poſtq; ita ſoꝛs cecidit · ¶ In bac ꝓfecto
re ego ĩterfui · In hoc ego negocio me cõ

n.· Quibus omnibus in accidẽtibꝰ me

ſcias interfuiſſe · ¶ Vt teſtat᷑ Cicero · Vt

hec oĩa apud ciceronẽ· Mec oĩa vt inquit

Qicero·Mec oĩa ciceronis ſentẽtiã eſſe vi
„ .— 7 . ₰
demus· Vt apud ciceronẽ cõſtare videt᷑
¶ Nec oĩa ꝓmiſſa fuiſſe audiui lec oĩa

confirmata eſſe cognoui. QCerta vidi hec

₰

oĩa. ¶ Hec ego eiuſmodi eſſe ſtatuo. Eqᷣ

dez hoc arbitroꝛ · Tantuʒ enĩ videoꝛ ĩtel

ligere · llud equidẽ affirmare poſſuʒ
¶ V

t paulo ante dixi cõmemoꝛaui. ꝓpo

ſui · p̃ſcripſi · Vt paulo ante a me dictũ ẽ
p̃ſcriptũ · cõmemoꝛatũ eſt· Quius rei mo

do mẽtionẽ feci · Sed illud idez quod in

initio tibi ſeripſi · ¶ Neq; eni hoc ẽ ta

cẽdum . p̃termittẽdum · obliterandũ. Ne
q; hoc in extremis pᷣtermittet᷑ · Huc acce
dit cõmemoꝛanda quedã bñficioꝛũ pᷣſtã
tia. ¶ Boteſtatẽ baben.Rutoriracem ſu
ſuines· Facultatẽ poſſides · Tibi eniʒ au
toritas data ẽ· Eacultas cõceſſa: idonea

oblata commoditag · Rẽ ꝓfecto es ido

neaʒ cõſecutus· ¶ Hoc enim in te eſt · fa

cillime potes· plurimum vales: ¶ Non

in mundo· Nõ eniʒ cõſtat in rebus hu
manis · Nuſq; ꝓfecto reꝑitur. ¶ Catho

enĩ multa ꝑtractauit.· Multa exptus eſt ·

Multarũ reruz vſum habʒ . Nultoꝛũ ne
foei dij expimẽtũ tenet

ſpes ẽ· Mec eĩ mihi ſi Hare licʒ. Mec enĩ fu

Mec eni mibi

tura coniecto · ¶ Res equidẽ moleſta.
iniqua· indigna· pene intolerabilis ·
Tur pe eĩ eẽ exiſtĩo · Eſt enĩ plurimũ

a

—— — — — — — — E—

inconueniẽs. Duto eniʒ illud eẽ abhoꝛrẽ
dum ¶ Haulꝰ eſt virtutibꝰ inferioꝛ · po
teſtate ibecillioꝛ · autoritate minoꝛ· vſu
rerũ ĩdoctioꝛ· ¶ Gpiſtola enĩ non ſe eru

beſcit · Litere quidem nulliꝰ cõſpectũ ve

rent᷑· Nõ enĩ ſcriptura quẽq; expaueſcit
— ¶ De cõfutatõe ·
Onfutatõnes pᷣterea maximopꝑe

cũ noſtroꝛuʒ argumẽtoꝛũ ratõeſ

auditoꝛibꝰ pſuaſerimꝰ: nõdum ſibi audi
toꝛes ſatiſfactũ eẽ cenſebũt: niſi ea qᷓ no

bis obiiciunt᷑:aut tacite obiici poſſet p

babilibꝰ ratõnibus refellerimꝰ.qð cum

ita ſit:nõ mihi viſum eſt incõmode fẽm

ſi de his refutandoꝛũ locoꝛũ ratõnibꝰ cõ

ſequẽter ex oꝛdine interſeramuſ.¶ Ego
eni ĩ te amãdo beniuolentie obtineo pꝛ

cipatũ · Tu enuʒ ſic a me diligeris: vt nẽo

alius magis (Sed moriar miſi te amoꝛe
ſuꝑeʒ · Sed pereaʒ ſi te beniuolentia non
pater tuuſ ſẽꝑ amauerit · Sane exiſtſimes
neminẽ te michi carioꝛẽ · Sane credas ne
mineʒz ardẽtioꝛi me beniuolẽtia q; te cõ
plecti ¶Si ĩtellexero quid voles volun
tatẽ meã tuo deſiderio adiungã Si mibi
pſuadere potero quid deſideres faciam

ſpõte mea quod cupis · ¶ Non eniz me

ĩpedient inimicicie duʒ tibi ꝓſim· Non ti
mebo oĩa ſubire ꝑicula dũ tibi ꝓſim. Ne
q; vllus me doloꝛ ꝑtuꝛbabit quĩ me tibi
accõmodeʒ · Neq; vllus me laboꝛ deterꝛe
bit quĩ totũ me tibi pᷣbeaʒ. Neq;ʒ vlle me
occupatõeſ detaꝛdabũt quĩ tibi ſatiſfaci
am Ere habeas ratõem nrẽ beniuolẽ
tie · Eac noſtri amoꝛis ſis diligẽtiſſie me
moꝛ ¶ Ouid noſtre beniuolẽtie cõiũctõ
ni pᷣtermiſſuʒ fuit? Quid nrẽ familiarita
tis ſocietati adiungi potuiſſz⸗ (Si vna
eẽ nõ poterimꝰ: aimoꝛum tamẽ coniun
ctione fruemur · Si mecum eſſe non po
teris: ego tamen aſſidua te cogitatõne
complectoꝛ · Si pꝛeſentiam noſtram co

lere nõ valebimus: licebit tamen mutu

am noſtram interrecoꝛdatõnem celebꝛa
re poſſe. ¶Dꝛo ſalute patrie cur nõ om
nes exponimus facult ates ?g Ho cõmu
ni ſalute cur nõ omia bona ꝓfũdimus⸗

¶ Maioꝛibus eĩ meis te bñmeritis exor
C

nabo: qᷓ; tibi ĩ mẽtem venue poſſet· Diri

ſunt ad dicẽdum neceſſarie . Naʒ

on pene minus te diligo qz

xrij

am enim omĩa pꝛo te diligẽtiſſime. Ni
81 enĩ a me pᷣtermittit᷑ quod ad te ꝑtine
re exiſtimez · VYelim enim a me expectes qᷓ
ab amiciſſimo expectãda ſũt · Oia velim
a me ⁊ familiariter expoſtuleſ:i optima
ſpe expectes. d enĩ agam in rebus tuis
vt nullam ſis meam negligẽtiam accuſa
turus . ¶ Gum plus ꝓ te feceꝛo q; potu
ero: minus tn ꝑfecero q; debuero · Cum
lõge maioꝛa ꝓ tuis omamẽtis conatꝰ fu
ero:qᷓ; mea facultas pᷣſtare poterit: mul
to mioꝛa fuero cõſecutus:qᷓ; immortalia
tua ĩ me merita depoſtulẽt· ¶ Si michi
ꝓ te moriendum eſſet nulle tamẽ ꝑti tu
oꝛum ĩ me officioꝛũ viderer ſatiſfeciſſe.
Si mibi ꝓ cõmodis tuis vita eẽt effũdẽ
da: nõ tamẽ viderer tuoꝛũ ĩ me meritoꝛũ
magnitudinẽ aſſecutus ¶ Ego vt par ẽ
ad tuam volũtatem me cõfirmo·Ego vt
tua in me cura depoſtulat me tibi totuʒ
accõmodabo (¶ Rciceronis volũtate bo
neſte ꝓpter ampliſſima eius in me meri
ta diſſẽtire nõ poſſum · PHopteꝛ cicerõis
familiaritatẽ atq;ʒ amoꝛẽ nõ licʒ mihi ab
eo diſſẽtire · Mli cuiq́ʒ cõcedo ꝙ tui
ſtudioſioꝛ ſit q; ego · Neq; ĩ hoc me vĩice
re põt qui tue dignitatis ſit cupidioꝛ q̃;
ego Wech vlluz vnq; tẽpuſ intermiſi
te iuuãdi. Neq; vllum vnq; ꝓ te laboꝛeʒ
defugi · Neq; vllaʒ vnqʒ rez ꝓ te obmiſi
neq;ʒ omittaʒ curare ¶ Neq; tamen Ca
toni defuturus ſuʒ:Neq; tamẽ Catonis
cauſaʒ derelĩq; · ¶ Tniuriaʒ a te mihi fie
ri puto cum a te roger · Rẽ mihi ĩgrataʒ
faciſ cuʒ aliquid p̃cibus cõtẽdis.Magna
me afficis ĩiuria cuʒ rogãdo officiũ meũ
poſtulas. ¶ Ego pluſ q; feci facere non
potuiſſem · Ego maiori ſtudio rẽ curare
nõ potuiſſeʒ · ᷓgo maioꝛes vires qᷓ; oſtẽ
di pꝛeſtare nõ valerẽ .· ¶ Te q́;primũ in
cõmodis libeꝛaſſẽ.Te ilico incolumẽ red
didiſſẽ . Neq; pnctuzʒ quidẽ tẽꝑis in mo
leſtiis fuiſſes: ¶ In hac cauſa magiſ ela
boꝛaui q; oſtendam.In bis rebꝰ maiora
ſum acturus q̃; demõſtrem Hoc eniʒ in
negocio ſum plura pꝛeſtaturus q; polli
cear· ¶ Nõ enim perſeribere poſſũ quã
tum mihi erat gratum ſi Catonẽ quietũ
reddideris · Nõ poſſum verbis erplrare
qᷓ; erit mibi iocudum ſi Catonem ocioſũ
pꝛeſtiteris· Nullo ſatis poſſem dicendi

gne declarare q̃ᷓ; mihi erit acceptum ſi
Catonem molcſiis liberaueriſ. ¶ Igno
ſce mihi Caſparinuʒ excuſãti · Patiaris
me Caſparinuʒ defẽdẽtez · ¶ Quid eniʒ
ẽ cur nõ bõꝛũ faĩliaritatẽ deſiderẽs Quid
obſtare videtur cur nõ iuſtoꝛuʒ mihi cõ
ſoꝛtium adop tez⸗ G Oblituz me putas
amoꝛis: caritatis: huanitatis tue · Iᷣmme
moꝛem me exiſumas tui erga me officii
laboris diligẽtie vigiliarũ perniculoꝛum·.
Ingratuʒ me arbitraris liberalitatis be
nignitatis beneficioꝛũ erga me tuoꝛũ.
(E ſi vita mihi cõti gerit me tibi am iciſ
imuz demõſtrabo. ſi vita mihi ſuper
ſtes fuerit me tibi beneficioꝛuʒ memoꝛeʒ
pꝛeſtabo · ¶ Niſi ob tuaz erga me beni
uolentiã tibi cumulatiſſime Uriſfereror
hoĩneʒ me eſſe nõ arbitraboꝛ · Niſi ꝓ im
moꝛtalibus tuis in me meritis parẽ tibi
grãʒ retribuero:virũ me bonũ nõ exiſti

mabo · Niſi tua erga me officia paribus

meritis cõpꝛobauero:ipſe me hoĩneʒ nõ
iudicabo · ¶ Nõ enĩ michi vllo modo ſa
tiſfacio:cuʒ nõ reperiaʒ quibus rebus ti
bi gratias referaʒ · Qũ ea que tibi deſide
reʒ re ipſa cõſequi nõ poſſuʒ· Qũ nullaʒ
ꝑteʒ tuoꝛũ erga me meritoꝛũ in referen
da gratia cõſequi valeaʒ · Nunq; eniʒ mi
hi aquieſcaʒ * rius que a me velis ex
ſentetia pficiaʒ 6 Ego tãti te facio ꝙ qͥd

quid egeris ſtati ꝓbaturus ſuʒ Po ſum

mo meo in te amoꝛe que tibi placere vi
debunt᷑ rectiſſime vera exiſtiabo · Nichil
eniz cõmittere poſſes quod mihi poſſet
diſplicere · ¶ Plus eniʒ a te michi pꝛoui

ſuz eſt q; poſtulaueraʒ · Magis enĩ mibi

opitulatꝰ es q; ſpeꝛauerã · Maioꝛa quidẽ
in me benemerita cõtuliſii qᷓ; a te cõten

deraz ¶ Nolo eni foſiaʒ optie de me me

rituʒ derelinquere· Nõ enĩ paterer toſiã
mee virtutis ãpliſicatoꝛẽ ĩpune ab iniqᷣſ
oppugnari · Non enĩ poſſeʒ ſufferꝛe: vt
iniqui Toſiaʒ mei admodũ amatoꝛeʒz ĩpu
ne laceſſerẽt · Non eniʒ mei eſſet officii q
ſufferꝛe deberẽ ꝙ inuidi Caſparino mei

amãtiſſimo detraherẽt ¶ Neq;ʒ vlluʒ tã
tuʒ malũ eſſe poſſet quod ego nõ puteʒ

ĩpendere poſſe · Neq; vlla taʒ magna ia
ctura eſt quaʒ ego non exiſtimẽ accidere
poſſe · Neqʒ eſt vlla taz maga calamitas

quaʒ ego nõ mihi perſuadeam poſſe cõ

tingere . ¶ Malo eniz meis vite ratõib⸗
delectari q; alienis viciis gubemari.Ma
lo enim eſſe mibi ſimilis q; alienis.· Que

facio gaid magis me delectãt q; alie

na. ¶ Me quidẽ nõ ex foꝛtuna ſed ex vir
tute pẽdere vidiſti · Nõ enim diuitias ſʒ
virtutes ſum ſecutus · Non equidem ho
mines copiis opulẽtos ſed virtutibꝰ ce
lebeꝛrimis excolui · ¶ Illud cogita ne rẽ
magis periculoſam exiſtimes òʒ ſit neceſ
ſe · IUud vide ne ſine periculo timere vi
dearis · Illud pꝛouideaſ ne timẽdo magiſ
timere cogaris ¶ SDed ea tu inſignitus
es ſapiẽtia que maioꝛa pꝛouidere poſſet
Verũ tu pꝛo ſingulari induſtria tua hec
cõmodius tianſigeꝛe poteris · Sed tu hꝰ
facilius multo pꝛo tua ſingulari pꝛuden
tia iudicabis · Sed bec tu melius ex re tẽ
perare conſtitues. ¶ Reliqua ſunt in te
ipſo ⁊ optima quideʒ · ¶ Que omnia ac
ciderunt Cicero diyit futura · Qui auteʒ
caſus euenerunt Cicero multo ante pꝛe
dixit. Que autẽ ſunt conſecuta Cicero ẽ
ante pꝛenoſticatus · ¶ ſi hoc tibi con
ſiliuʒ non placehit aliud mittemul · Qſi
bec tibi ratio non ſatis videbitur cõſen
tanea: alias queremus cõmodioꝛes·
¶ Non dubito quin tu plus pꝛouideas
qᷓ; ego admoneam · Nec diffido quin tu
melius reʒ peꝛtractas:q̃; ego tibi declaꝛẽ
Hropone tibi quid clan hoĩneſ faceꝛe
ſolebant · Cogita quaʒ vite rationeʒ ſi iſ̃

entes obſeruarũt · EGxemplum fac tibi ſu

mas vitam officioſoꝛum viroꝛũ ( Tem
poꝛa auteʒ qualia futura ſint quis ſat 5
Rerum auteʒ condiciones quem fſinẽ ha
biture ſint incertum eſt· Que autẽ foꝛtu
ne acceſſiones ſint conſecuture quis va
ticinari poteſt5 ¶ Oue acciderunt fue
runt vera tam re q; ſuſpitione · Que nu
er euenerunt non tam vera q; violẽta
xrunt. 6 Nam intelligo iſiis rationi
bus te nibil pꝛoficere · Non vides rebus

iſtis nihil te pꝛodeſſe poſſe · Non anĩad

uertis iſtis moleſuis nihil aſſequi poſ ſe
¶ ſi non poſſum aliquid perficere

ſuadendo:ego iam ⁊ pꝛecibus a te contẽ

do . ſi monitionibus meis obtẽꝑare

nolueris: ꝓꝛecibus fac ſaltẽ obſequaris
Qui ſi amantiſſimis ꝑſuaſionibus meis
non flectaris:ſũmis tamẽ ſuꝑplicatõibꝰ

fac mouearis C Eaciam ꝑ meipſum: 2
vires meaſ experiar · Negociũ egomet ſu
ſapiã: ⁊ conaboꝛ quod poſſuʒ redi
ar egoipſe reʒ iſtã ⁊ nitar quid cõſequi
poſſim· ¶ Neq;ʒ colas res immũdas ina
nes atʒz volatiles. Neq; nimis cines ĩcer
ta bumilia bꝛeuia fugitiua inſtabilia ca
duca .· Neq; nimiũ deſideres ea que ſunt
hominibus incõmoda nociua ignomi
nioſa · ¶ Sed adhortatõne nõ puto te ĩ
digere · Sed mea tibi admonitõe nequa
q́; opus exiſtimo. Sed tu arbitroꝛ prece
tis meis nõ egebis · ¶ Ded ĩ hac re nul
ã tuã accipio excuſatõʒ · Sed ĩ hoc nego
cio nulla tua apud me valebit excuſatio
Sed in bac cauſa tua apud me excuſatio
nullã eſt fidem habitura· ¶ Ouãtuz me
poſſis adiuuare facile intelligo · Quanto
mihi p̃ſidio eſſe poſſis clariſſime ꝑſpicio
Quãtũ enĩ ratõibus meis ꝓdeſſe valeas
dariſſime mibi cõſtat · Quid rebus meis
cõſulere on ſis elt mihi liquidiſſimũ. Ne
qʒ en dubito quãtum mea cauſa velis ·
Neqʒ eniʒ vereoꝛ quãtoꝑe michi ꝓpdeſſe

deſideras · Neq; enĩ moueor heſitatione

quãtopere mihi fauere cupias · ¶ Ego
quẽ potius debeaʒ inuocare q́; eum qui
cauſas meas vincere ſolet? Ego cui me
potius cõmendẽ q; ei a quo ſaluteʒ reci
pere conſueui ? Ego cuius auyilium po
tiꝰ requirã q́; eiꝰ cuius ope ⁊ pᷣſidio meꝰ

ſtatus incolumis conſeruatur g ¶ Nec

dubito quin cũ multis benigne feceris
mibi etiam tibi amiciſſimo fauere velis.
Neq; enĩ vereoꝛ ne cũ ignotis liberaliſſi
mꝰ ſis: mibi etiã tui amãtiſſimo te michi
accõmodare veliſ· Neq; emm heſito:quĩ
cũ inimicis tuis officioſũ te pᷣſtiteris mi
hi etiã gratioſiſſimꝰ futurꝰ ſis. ¶ Michi
aũt in hac cauſa nihil aliud opꝰ eſt: niſi
vt autoꝛitatẽ tuã ĩterponas · Mihi autẽ
vt hoc impetrẽ nibil deficit miſi vt ſentẽ
tiã tuã adiungas. Mibi aũt vt que veliʒ
cõſequar aliud nibil deeſt: niſi vt te mibi
facillimũ pꝛeſtes . Id eꝛit firmũ: ſi Ar
pini volũtas intceſſerit· o ſtabilituʒ fo
re arbitramur: ſi Arpinus officiũ nobis
ſuũ pſiterit · ¶ Sed quid eaz cauſã tan
tope tibi cõmendã: quã tu cõmunẽ tecũ
exiſimas? Sed quid ego de ea re tã vebe
mẽter tecuʒ contẽdaʒ:quaʒ ad teipſũ ꝑti

Xuj-

nere arbitraꝛis 7Sed quid ego de his ne
gociiſ tantoꝑe te obtũdaʒ que tecũ ſedu
lo tractas ? Speʒ tamẽ habeo tẽpoꝛa ali
quãdo futura melioꝛa · Speꝛo tamen foꝛ
tunã aliquãdo mihi maioꝛeʒz euenire ·
¶ Nõ eniĩ michi ꝑpſuadere poſſuʒ: vt feli
ciorẽ aliquãdo ſtatꝰ cõdicionẽ cõſecutu
rus ſim · ¶ Nõ enim opinione: ſed cer
tis ſignis hec tibi ſignifico. Nõ equidem
alioꝛũ auditu:ſed ceꝛtiſ ratõnibꝰ hec tibi
ſcribo · Nõ enĩ ſomniis ſed vera reruʒ ex
ꝑientia hec tibi narꝛo ¶ Neq; enĩ obſceu
ris ꝑſonis res agit᷑. Neq; enĩ dubiis con
dicionibꝰ cõtractat᷑ · ¶ Quo animo hec
recipis nõ nimis curo. Qua ratõe hec in
terpꝛetaris ꝑuifacio · ¶ Si omnes hoĩes
aliud mibi pluaſiſſent: ego tamẽ hac eað

vſus ſẽtẽtia fuiſſeʒ quã audiuiſti·Muiuſ
ego cõſtantie ſp extiti atq; foꝛe confido:

vt mee cõſututõnis nunq; me peniteat

Kdhuc in eadẽ ſum ſẽtẽtia: vt que feceriz

recta mihi videãtur · ¶ Libenteꝛ tibi me

1 facile purgarem · Libẽter tecuʒ iracũdi

am euomerem. Dutares foꝛtaſſe vt indi
gnis ego imiuriis laceſſitꝰ nõ ſuccenſeꝛeʒ

n exiſtimares ꝙ acerbiſſimis ego incõ

modis affectus nõ mouerer ? An fortaſ

ſis crederes ꝙ ego tam inſigni iniuria ꝑ

cuſſus obdoꝛmireʒ ?An hoc pꝑli ineaten

ego tã calamitoſis offẽſiom compul

iracũdia nõ meãdeſcerẽ g ¶ Hoc enĩ nul

lo quidẽ pacto ferẽdũ aRegenin eſt

hoc vlla ratõne tolerandũ · ¶ Quis eniʒ

hoc ferꝛe poſſet p̃ter me 7g Qui emm hec
equo animo fieni poſſent niſi michi g

Omnia ſunt quidẽ toleranda patien
ter. Equo aĩmo ſuſtinẽda · Sapiẽteꝛ per
ferẽda· pꝛudẽter tẽpanda · facili aĩmo ac
cipiẽda · ¶ Kn tibi fortaſſe aliquid deſit
quod nõ ſẽtias?n tibi foꝛſitan aliquid
laudãdum erit quod nõ ꝓbes? An tibi
foꝛtaſſis aliquid moliẽdũ fuerit quod ñ
valeas?n tibi foꝛtaſſe aliquid ſuſtinen
dum ſit quod nõ queas ?5 (SDed eſt vnꝰ
portus ad ſalutẽ ſcilic; bonarum artiuʒ
diſcplie . Sʒ eſt vna ſpes cõſolatõis lite
rarum ſtudia. Sed eſt vnum remedium
trãquillitatis ſciẽtiarum celebritas·
(Aue onma ꝓſeqrer ſi melius q; tu vi
derẽ.· Que omĩa cõmẽoꝛarẽ niſi tu clariꝰ
q́; ego ĩtelligeres· Que omĩa explicarem

„ „

8 .

„ „7„

Fn

ſi ego aptiꝰ q́; tu cognoſcèẽſ ¶ Sʒ vereoꝛ
ne iã mihi ſuꝑeſſe vᷣba putes · Sʒ dubito
ne dicẽdo ꝓlixũ me nimis eẽ dicas. Sʒ ti
meo ne meã dicẽdi rõeʒ lõgã nimis accu
ſeſ.Sʒ vereoꝛ ne multa a me dicta ſuꝑua
cua eẽ dicas ¶ Nulla ẽ tãta doloris ma
gnitudo qᷓ nõ tẽporiſ ꝓlixitate molliſice
tur· Nulla enim fuit vua tã agreſus q̃ ñ
aliquãdo mollitudinẽ ſuſcipiat. Nulluʒ
enĩ maluʒ poteſt eẽ perpetuuʒ ¶ Nun
q́; eniʒ id mihi attribuaʒ quod nõ fueriʒ
cõſecutuſ· Eateoꝛ eniʒ ad tãtum me ſapi
entie gradum nõ acceſſiſſe · ¶ Quereris
tibi quicq; imponeꝛe nõ debere ĩ ſũmis
pᷣſertim occupatõnibus tuis· Laboꝛis ti
bi quicq; cõmittere nõ audeo:in acerbiſ
ſimis pꝛeſertim moleſtiis quibus oppri
meris:· Nõ deberẽ te virũ ſũma autoꝛita
te pꝛeditum defatigare: pel⸗ ertiz cuz ſis

vehemẽtiſſime defatigat? 4 Tu tamen
ſiue equo animo hec feras ſiue iniquo:

nõ poſſuʒ rẽ mutare · Tu tamẽ ſiue gra

tum hoc accipias ſiue moleſtum:nõ põt
aliter ꝑfici · Tu tamẽ ſiue me excuſaſ ſiue
accuſas: nõ poſſuʒ aliter facere· ¶ Neqʒ
enĩ tu melius ſi pꝛeſens adeſſes rẽ curaſ

ſes · Neq; enim accuratius ſi affuiſſeſ rẽ

egiſſes · Neq; enim tu cõmodiꝰ ſi corã af
fuiſſes negoeciũ perfeeiſſes· ¶ Nẽõ eni eã
cognoſco acieʒ ĩgenii Clodii:vt ipſe acu

tioꝛa inueniret q; Cicero· Nõ tãtaʒ intel
ligo Tironis cõſili calliditatem:vt ipſe

lus pꝛouideat q̃; Cicero · ¶ Hoc loco
videar clarius reſpõdere nemo miret᷑:
cum id neceſſitaſ depoſtulet· Hoc loco ſi
apte diſputo nemini durũ videri debet:
uoniã neceſſaria me cauſa impellit·
6 Non mihi in mentez venit quibꝰ ver
bis tecuʒ colloquaꝛ. Nipil eſt impᷣſẽtiaꝛũ
quod potiſſimũ tibi ſigniſicẽ. Nõ michi
occurꝛit quo te lrãrũ genere viſitẽ.Non
habeo quid ſcribam· Nihil michi in men
tez venire poteſt · Nibil mibi in mentem
ſuccedit.Nõ Paſ uz cõminiſci ¶ Equidẽ
ſcripſi apern qune fui bꝛeuioꝛ qᷓ;
quidẽ bꝛeuiug cõplexꝰ ſum q;. ¶ Seni
bereʒ plura niſi : Lõgioꝛi vtereꝛ ratõne ſi
Hura eẽnt dicẽda ſi · Muribꝰ tecũ agerẽ
niſi · Lõgioꝛ eẽm ĩ dicẽdo niſi ¶ Hec bꝛe
uiꝰ ad te ſeripſi quia id mihi nõ placet.
Hec bꝛeuioꝛibꝰ ꝓſtrixi:q; reſ hec me ñ de

/

lectat· Mec paucõribꝰ egi:qꝛ ſine magno
doloꝛe hec aꝑtius expꝛimere nõ poſſem·
CE quidẽ litere ſunt eiuſmodi: vt eas
nõ audeã temere cõmittere · ¶ Si quem
cui fideʒ habere poſſim inuenero: dabo
operã vt peꝛcrebꝛis meis literis te viſitẽ
Si quenq; nactus fuero: cui recta ſit ſi
des adhibenda:id efficiaz vt crebꝛe mee
ad te litere deferãtur ¶ Neq; obliuione
noſtre amicicie hoc eueĩt · Neq; intermiſ
ſione noſtre beniuolẽtie hoc accidit. Ne
qʒ diminutõne noſtre coniunctõnis hoc
còtigit · ¶ Non auſus ſum vehementiuſ
a te cõtendere:ne ſũme tue liberalitatis
oblitus eſſe videar · Muribus verbis nõ
audeo tecuʒ agere:ne te ampliſſime tue
benificẽtie obutus eſſe putẽ · Maioꝛi qui
dẽ ſtudio quicq́; a te peteꝛe nõ debeo:ne
liberali tue conſuetudini videar diffide
re. ¶ ſerius q́; expectabas rem effe

cerim:id difficultate rei commiſſum eſt-

taꝛdiꝰ q; volebas tibi ſeripſeriʒ:id nũ
cioꝛum carẽtia nõ negligẽtia factum eſt
O diutiꝰ q; credebas aduẽtũ meũ diſtu
lerimd occupatõnibꝰ velim attribuas·
¶ Siquis eſſet additus ad id quod ſpe
ras rem aggrederer· Siquã viaʒ ꝑſcruta
ri poſſem ad id quod petis omnia ꝑtem
ptarẽ.Si facultate ⁊ gratia tãtum poſſẽ
Di mihi idonea poreftas concederetur ·
SDi opoꝛtũitatẽ cõſequi poſſẽ ¶ Nõ ſolũ
mõ iĩ hac cã ſʒ ctiã ĩ ceteris aliis.Neqʒ ſo
lũ hoc ĩ negocõ:verũetiã ĩ aliiſ oĩbꝰ.Ne
q; ĩ hig dũtaxat ĩĩbꝰ: ſʒ młto etiã mag ĩ
cetſ¶ Ydoleſcẽtẽ ĩqes at nobilẽ at pᷣſtatẽ
at pmaꝛiũæ Dueꝛũ diceſ at doctũ at ſapiẽ
tẽ at exꝑtũ gtuuenẽ aſſes at acũ at ſidũ
at nccariũs ¶ Neqʒ opꝰ ẽ vt ad reſ nudaſ
accedaſ.Neq; bõa volũtaſ ſatiſ ẽ vbi res
facltatẽ deſidꝛat. Neq; eĩ vᷣba ſatis valẽt

vbi negocia p̃ſidiũ reqꝛũt. ¶ Id velĩ vt ig

noſcaſ:qð ĩuita foꝛtũa facè nõ potuerã.

Id cupio mibi ĩdulgeas:qð negãte foꝛtu

na curare ñ valuerã Neqʒ qᷣcq; ẽ qð mi
reꝛiſ ſi hꝰ ũñ egen .· Neqʒ ẽ qdð vlla teneaꝛiſ
admiratõe ſi rẽ hãc nõ curauerĩ (8; ni
hil mibi ad ſatiſfaciẽdũ pᷣt᷑ bonã volũta
tẽ redditũ ẽ. Sʒ nulla mihi facltas ad re
munerãdũ pᷣter animũ q;gratiſſimũ cõ
ceſſa ẽ. Sʒ nullũ mihi offictoꝛũ gratificã
di genꝰ pᷣ̃ter ardẽtiſſimũ ðdſidꝛiũ datũ ẽ.

n.
8
m

te

ee
ne

iiſ

Oc.

¶ Niſi banc facultatem aliquiſ caſuſ eri
puerit · Niſi hanc occaſionẽ aliquod ĩfor
tuniũ ꝑturbauerit · Niſi hãc opoꝛtũitatẽ
aliqᷓ imq̃ ſoꝛs ĩmutauerit ¶ Meũ ĩ te aĩʒ
multo officioſioꝛem atʒ melioꝛeʒ cogno
ſces:cum mihi allata fuerit tibi cõmodi
oꝛ ſatiſfaciendi facultas. Quos beneficio
rum fructus tibi debeo: cuʒ oportunioꝛ
dabitur poteſtas vberioꝛeſ p̃ᷣſtãtioꝛeſ cu
mulatioꝛeſq; reperies · Ego eniʒ ſemper
omnibus in rebus quas ad te pertinere
arbitraboꝛ: cũ exoptataʒ facultateʒ cõſe
quar mirificuʒ me tibi comiteʒ demõſtꝛa
bo. ¶ Quod ego dariſſime demõſtraſſẽ
niſi inopinatus caſus hoc mihi eripuiſſʒ
Quod ego re ipſa pꝛobaſſeʒ: niſi ſoꝛs ad
uerſa officium meuz interturbaſſet ·
d hoc fato neſcio quo contigiſſe ar
bitroꝛ: vt cum recte deliberauerim incõ
mode mihi ſucceſſerit · Sʒ neſcio qua ſor
te euenerit vt pari cõſilio diſparẽ coger
foꝛtunam conſequi · Sed neſcio qua celo
rum conſtitutõne id contigerit: vt cum
officioſe excit auerim exitus exonatur in
gratiſſimꝰ. ¶ Quantum ſpes me fefelle
rit vides · Quanta de ſpe ceciderimus in
telligis. Quantũ nos ſpes deluſerit pro
ſpicis · Quantuʒz fruſtrati ſumꝰ apertiſſ.
me ſentis. B. ſtatu reipublice nullaʒ
bonam ſpem condpio · Nichil eſt quod
bene ſperare poſſum· Deſperandũ quo
dãmodo eſſe video · ¶ Nullam enim ha
beo ceꝛtã ſpeʒ ſalutiſ Catonis.exploꝛatã
rationeʒ ſtatus Catonis:exploratã fideʒ
aduentus Catonis · ¶ Que de bello gal
lico audiuimꝰ adhuc ſine capite ſũt. d
huc ſine certo autoꝛe pꝛoferùtur· IAdhuc
ſine certo nuncio ſignificantur · Adhuc
ſolummodo ex rumoꝛe habuimuſ· ¶ Si
mea in homines officia pꝛofundere ac ꝑ
dere videboꝛ · Si mea in homines Renek
cia ingrata eſſe intellexeꝛo· Si mea apud
ho mines merita nichil eſſe valitura co
gnouero · Non committaʒ vt quibuſ
dam hominibus inſanire videar. Nõ ho
mines obtundam: ſi opera mea nõ dele
ctabit. Nõ apud homines deliberabo: ſi

mea diligentia hbominibus ingrata eẽ vi

debitur · ¶ Clodius nondum pꝛofectus
eſt eo quo iam pꝛope ſe delatum exiſtiat

222 „

Nondum id Olodius eſt conſecutus: qd
iam pꝛope perfeciſſe arbitratur · Nõduʒ
Olodius illuʒ rerũ finem videt: quem iaʒ
tenere ſibi perſuadere videtur. ¶ Ded
omnia que putas commodiꝰ eſt pati: q;
indignis parere · Sed mallẽ cuiuſuis ſer
uitutem toloꝛare: q́; quoꝛũdam hominũ
perfidoꝛum vultũ ſi ubire. ¶ Neſcis quo
cum homine tibi negociuʒ ſit · Neſcis eqͥ
dem cui tu hbomini contradicas· Nõ eniʒ
recte noſii quem oppugnas · ¶ GEa qui
dem condicione natus ſum: vt facile de
tractoꝛes inueniam. ¶ Qui detractõibꝰ
delectãtur: facile cõperient qui parem ſi
bi vicem refeꝛãt · Qui malo dicẽdi geneꝛe
delectantur: mutuam gratiam recipiẽt ·
Qui ceteros laceſſere nõ deſinũt iiſdem ĩ
iuriis ſepenumero afficiuntur · Sunt
enim permulti qui cuʒ ceteros coꝛripiũt
nõ rep̃hbẽſione carẽt · Periq; exiſtũt ꝓfe
cto qui ceteros laceſ ſeꝛe nõ deſinũt:⁊ tñ
ipſi admonitõe plurimũ ĩdigẽt · Atq; hi
qui ceteros increpãt coꝛrigẽdi ſũt · Com
plures equidẽ ceteris detrahũt qui ſunt
turpibꝰ viciis ac abominãdis ſceleribus
coĩquinati.· Permulti reperiunt᷑ qui ſeip
ſos nõ cognoſcunt: alienos damnãt·
Multi ſũt qui ſuas ratõnes nõ nouerũt
T alienas inepte curãt · ¶ Et niſi hoĩnes
acerbiſſimis eorum in nos iniuriis nos
abalienaſſẽt:nõ ꝓfecto eſſemꝰ immutati
Gt niſi quoꝛũdaʒ oculi a nobiſ abhoꝛruiſ
ſent: hi eſſemꝰ qui antea fueramus-Niſi
homies intolerabilibꝰ iniuriis nos laceſ

ſiſſent in priſtina pꝛofecto ſentẽtia ſtetiſ

ſemus . Niſi fuiſſemus ab his a quibus
minime opus fuerat derelicti: pꝛiſtinam
voluntatem retinuiſſemus · ¶ Si fides
ab his coleretur a quibus obſeruari de
beret:nullo quidẽ laboꝛe defatigaremuꝛ
Si ülli de quibus ſumus optime meriti
eandem nobis gratiaz pꝛeſtare voluiſſẽt
his profecto moleſtiis non afficeremur
Si hig adiuti eſſemus a quibus debu
imus nõ tam moleſte laboꝛaremus. Niſi
ab bis deiecti fuiſſemus a quibus mime
opus fueratnam que deſideramus fuiſ
ſemus conſecuti . ¶ Hec enim fuiſſent
facillima ſi culpa a quibuſdam abfuiſſet
Mec iam perfecta fuiſſent · ſi eſſet in bis

—2277

Sun

beneficioꝛũ memoria in qbꝰ maxime eſſe
deberet · ¶ Si aduerſarüũ rem non impe
dient:cauſam noſtrã obtinebĩꝰ. Niſi ini
mici noſtri nobis fuerint ĩpedimẽto rezʒ
impetrabimꝰ. Niſi res ꝑ aduerſarios fu
erit ĩpedita facile quod volumꝰ cõſeque
mur . Niſi iuidi reʒ ꝑturbabunt. ad id qð
optamus faciliter Fueniemuſ. ¶ An cau
ſa noſtra habebimꝰ potentes inimicos ·
In noſtro negocio habemꝰ auaros nobᷣ
infeſtos. In noſtra dignitate habemꝰ cõ
plures nobis cõtrarios· ¶ Ded noſti ho
minũ iniquitatẽ. Sed ĩtelligis quãta ſit
hoĩm ꝑfidia atqʒ iniquit aſ. Sed iam didi
ciſti quãte ſũt hoĩm pᷣdicatões. Sʒ te nõ
fugit q;multiplices ſũt hoĩm volũtates
Verũ ꝑſpexiſu quãte inter hoĩes verſet᷑
inſidie ¶ Que nobis impedimẽto fueꝛũt

arbitroꝛ te ſuſpicari · Que nob nocuerũt

credo te anĩaduertere · Que nobis difficl

tatẽ attulerũt te ſcire arbitroꝛ· Que rem
nobis ꝑturbarũt te non fugere exiſtimo
¶ignofſce iracundie mee que iulſta eſt.
Harce meis querelis que iuſte quidẽ ha

bent᷑ · Da veniã mihi de ꝓditoꝛũ perfidia

cõquerẽti:· Hatiaris me cõtra iniquos iu
re incãdeſcẽteʒ· ¶ Offeſio pua eſt:ſʒ ani
mi indignatio maxima· Amiſſio rerum
exigua eſt·ſed ſtomaci perturbatio acer
rima.Tactura tenuis exiſtit: ſed animi ex
cãdeſcẽtia ſumma · ¶ AIdhuc tua patiat
beniuolẽtia me liberaliter tecũ expurga
re · Adhuc patiat᷑ tua ſumma humanitas
me quod ſentiã libere dicere · Rdhuc pati
atur tua maxima fapiẽtia quod michi li
bet in medium adduceꝛe. Nun; eniz
videoꝛ tractaſſe cauſam difficilioꝛẽ · Nun
q́; ꝓfecto rem moleſuioꝛem ſuſtinuiſſe vi
deoꝛ. Nunq́; certe negociũ intractabiliꝰ
me egiſſe cõſtat. ¶ Dices foꝛtaſſe quid
me res iſta cõſolatur in tantis malis. Di
ces quid mihi iſta opitulant᷑ in tantiſ an
guſuis.Dices quid me iſta ſuſtẽtabũt in
tantis calamitatibus. ¶ Eſt oĩno vix cõ
ſolabilis doloꝛ.Eſt penitꝰ quaſi intoleꝛa
bilis moleſtia. Eſt oĩno feꝛme irrecupeꝛa
bilis iactura.¶ Nõ poſſum reliqua ſceri
beꝛe doloꝛe impeditꝰ. Nõ poſſum cetera
dicere iracundia pturbatuſ. Nõ valeo re
liqua ꝓſequi moleſlia cõfectus. ¶ Quid

enĩ me tibi ſ. cripſiſſe exiſtimaſ g Qnid me

as literas ſigniſicare putaſ æQuid ĩ meis
literis ſcriptũ eſt quod ĩteꝛp̃tatõne indi
eat Quid eſt ꝙ meas literas verearis
Ego bhoc nũq; fuiſſeʒ ſuſpicatus.Nũ
q; poſſe accidere exiſtimaui · Nũqᷓ; eueni
re eogitaſſeʒ ·Moc enĩ nunq; mihbi in mẽ

tem veniſſet · ¶ Quid tu vnicus que oĩ

bus clariſſima ſũt nõ ĩtelligis? Quid tu

ex omnibus vnꝰ que iaʒ cõtrita ſũt non

Oue appiꝰ cõſecutꝰ eſt honoꝛũ voca
bula ſũt nõ dignitatis inſigma · Multi ĩ
ſignia ſine virtute aſſecuti ſunt. Cõplu
res in dignitatibꝰ dicti ſũt p̃ſtãtes: quo
rũ nemo habitus eſt officioſus.¶ Quid
ego in ea cauſa inuigilem:in qua is cuiꝰ
pᷣcipua res agit᷑ obdoꝛmiat Quid enim

ESr cis 2Que tu ſoluſ aꝑta nõ vides

in his rebus me oſtenteʒ: in quibꝰ hi ad

uos potiſſimũ ꝑtĩet negligẽtes exiſtũt
Faʒ valde lautꝰ factus es qui nihil cu
ras mihi ſcribere· Tam factꝰ es plurimũ
delicatus qui nihil agis · NHecioſus iam
nimis effectus es qui nibil curas-· ¶ Ne
qʒ aliaʒ conſilioꝛũ ratõem imitaboꝛ:ſi te
firmũ eſſe videro· Neqʒ etiã aliã deſumo
deliberatõnem: ſi in eodẽ te ꝓpoſito con
ſtitutũ eſſe cognouero C ge eniz te
eſſe qui ego ſum · Perſuade michi iam te
me alterũ eſſe · Eĩge te vicẽ meã ſuſtineꝛe
Indicaſ tibi meã cauſã tuã eẽ .Noponaſ
cibi meas te ratõnes agere· ¶ Moe meũ
eſt opus:ec enĩ me tãgunt· MHec ratõeſ
meas vidẽtur attinge:e · ¶ Veꝛũ fac eſſe
oĩa·Fac ita eſſe vt dicis · Verũ hec ita ſĩt
An ego tibi nõ obtemperẽ g tibi mo
rez non geram? tibi nõ obſequar? tibi
non me facillimum pᷣſtem ? tibi quicqᷓʒ
denegem? ¶ Agã iam tecũ familiariter
Loquar iã tecum aꝑte · Nõ ſimulabo te
cum quicq;· Tam totum me tibi patefaci
am ani in me eſt · Luãtũ mihi cõ
cedit᷑ · Quãtũ idonea mihi poteſtas obla
ta fuerit · Quãtum ſtudio diligẽtia labo
re vigilãtia conſequi poteꝛo:id omne ad
arbitrium tuũ libẽtiſſime cõferã.¶ Quã
qᷓ; ego oĩa tua cã fieri dſiderẽ.Etſi oĩa ꝓ
te facere vellẽ. Tãetſi oĩa amoꝛe tui libẽ
ter ſuſcipeꝛẽ · Tãetſi ex cõmoditate tua ni
bil vellem ſubterfugere. ¶ Si foꝛtuna

S Bee

—☛ ☛W

optatis tuis reſpondebit · votis meis
ſucceſſerit · cogitatõnibus meis benigne
rñdere voluertt · Si res caderet vt vellez
⁊ optarẽ · Si res ex ſẽtẽtia gereret᷑ · Si mi
hi optata cõtĩgẽnt · Si qd opto michi fe
liciter cõtigerit· Si deus res noſtras for
tunabit · negocia ſecũda reddiderit ·˖ deſi
derio noſtro annuẽ voluerit · nos ſecude
voluerit ĩtueri ¶ Niſi res mihbi male ſuc
ceſſerit · ſpes mea decipiatuꝛ · opinio mea
ſiniſtra fuerit · foꝛtuna me fallat · ¶ Bñ
ficioꝛum memoꝛ ero: Mutuis beneficiis
reſpõdebo · Darẽ officioꝛũ vicſſſitudinezʒ
reddã· equalẽ grãm referã · ¶ Beneficia
cõtulit · Officia reddidit · merita preſtitit
Benemerita retribuit · Homerita retulit
Demerita ꝑſoluit · ¶ Mutuo.viciſſim · ĩ
uicẽ.alternis vicibꝰ · alternatĩ · mutua vi
ce · ¶ Remũeratio · Retributõ · Viciſſitu
do · Gadẽ gratia. Dar volũtas· Dar ſtudi
um · ¶ Ingratꝰ. beneficioꝛũ ĩmemoꝛ · ſoꝛ
doue Kenekkcii ꝑdere · Officiuz amit
tere. Meritũ effũdere· Moĩ ĩgrato beneſi

ciũ cõferꝛe · Homĩ ſoꝛdido bnfacere · cNo

minẽ ĩgratũ bñficiis exomare Moꝛtu
us eſt . Occiſus eſt · Exceſſit e vita· Ex hoc
ſeculo migrauit · NRaʒ reddidit · Nam ef

fudit.Animã eff lauit· Vita pꝛiuatus eſt·

Ex hac vita deceſſit · Moꝛtẽ obiit · diẽ ſuũ
obiit · ¶ Bopiliꝰ furatus eſt. Popiliꝰ ac
cepit vnde nõ eſt licitũ · Popilius reſ ali
enas vſurpauit ¶ Moriar niſ qð ſẽtiã
expꝛimã· Moꝛiar niſi effluã · Nõ poſſum
abduci quin me effundã · Cx volẽte
deo comite · deo duce · deo nobis fauente
deo nobis ãnuẽte.foꝛtuna ſuffragante.
Quẽ caſum deus nõ ꝑmittat · quod ĩ
cõmodũ deus auferat · quod ſupen ꝓhi
beãt · quod vtinã nunq; eueniat ¶ Heũ
queſo vt tua cõſilia ſit tibi ſalutaria.Du
peroſ exoꝛd vt qð acturꝰ ſiſ tibi nõ obſit
Deũ obſecro vt quidqᷣd cõſutuaſ tibi be
ne ſuccedat · ¶Nõ tenebo te pluribꝰ Plu
ra dicẽda nõ ſunt · Hura ſeribere nõ eſt
neceſſe · Hura nõ ſũt lñiſ cõmittẽda · Pu

ribꝰ te adhoꝛtari nõ debeo ¶ Nõ enĩ mi

chi placet de hac re plura ſcribere · Neqʒ
ego ſuꝑioꝛa reꝑetã · Singula ꝓſequi nõ
neceſſe. BDes plura dicemus alias.
Sed bec audies ex aliis · Sʒ de his ex alio
rũ lris certioꝛ fies · Inpedioꝛ verecũdia

pluribus tecũ agere ¶ Scripfi ad te plu

ribus vt meũ cõſiuliũ itelligeres· Hec plu
ribꝰ egi : vt qᷣd ſẽtireʒ dilucidius teneres
In hoc fui lõgioꝛ: vt que mea eẽt ſẽtẽtia
clariꝰ ꝑſpiceres · Hoc verboſiꝰ cõplexꝰ ſũ
vt ĩſtitutõem meã aꝑtiꝰ cõp̃hẽderes · In
hoc fui ꝓlixioꝛ:vt ð volũtate mea ceꝛtioꝛ
fieres ¶ Sʒ plura q; ſtatuerã· Mec ad te
pluribus verbis ſcripſi qᷓ; ſoleo· Sed hec
latis młta vel plura potiꝰ q́; expectabas
¶ NHla que maioꝛa ſũt bꝛeuius exponam
la que ãplioꝛẽ deſiderãt oꝛatõem bꝛeui
cõpꝛehẽdã ¶ Mec ex hac re precipue tibi
ſignificaui vt ĩtelligeres · Hec ex illa cõdi
cione tibi denotaui vt deliberares · Hec

ob eas tibi rões aꝑui:vt p̃ꝑares. ¶ Scis

quid dico · quid loquoꝛ:quid ĩtelligo · qᷣd
cogito · quid volo ¶ Difficile eſt loqui
Nõ oĩa ſunt lrĩs cõmittẽda. Nihil temẽ
ſeribẽdũ ẽ. ¶ Non dico ſine cauſa: Noli
putare hec me fruſtꝛa dicere· Nõ eniʒ in
caſſum hec cõmemoꝛo. Nõ ſcribo hec te
mere · Hec p̃teꝛea ſcripſi:ꝙ cã neceſſitatiſ
ĩtercedit · (Sod vt clarius intelligas
lõgioꝛibus verbis vtar · Quod vt aꝑtius
declarẽ: alterius ratões repetã neceſſe ẽ
Quod vt euidẽtiꝰ explicẽ:attende que ſe
quũtur ¶ Si res ipſa loqui poſſ · Si ne
gociũ poſſet ꝑ ſeipſũ quid ſentiꝛet decla
rare · Si ratio ipſa vires ſuas ꝑ ſeipſaʒ ex
pꝛimere poſſet · ¶ Tẽꝑibꝰ obl equẽdum
eſt. inſeruiẽdũ eſt · Eoꝛtune credẽduz eſt ·
Eſt enĩ fato obtemꝑãdũ · Necelſ ſitati pa
rẽdum eſt. ¶ [1 egi tꝑibus obtẽperans
Id feci foꝛtune eredẽs · Id conſẽſi fato aſ
ſẽtiens. ID pꝛetermiſi opoꝛtumtati obſe
quẽſ. ¶ Nõ eſt ſẽꝑ in eadẽ ſẽtentia ꝑma
nẽdum · Non enim ſẽꝑ eodẽ ammo eẽ de
bemꝰ . Nõ ſẽꝑ vnum conſuium ſequi de
bemus Non ſempꝑ vna opinione duci de
bemus . ¶ Subeunda eſt foꝛtuna. Tem
ptãduz eſt. Expiẽdum ẽ · Percõtãde ſunt
vires · ¶ Vt tempus noſ admonebit · Vt
dies nog cogẽt · Vt vtilitas nobiſ peꝛſua
debit. ¶ Vt ratões negociorũ nobis cõ
ſulere videbũtur . ¶ Omnia tibi p̃pone
re debemus · Omnia tecũ commẽtari de
bes · Oĩa ſunt tibi animo ⁊ cogitatõne ꝑ
tꝛactanda·excogitãda· pꝛouidẽda.Omĩa
ſũt tecũ aĩadũtẽda·ꝑuoluẽda · ðʒliberãda
¶ Non eſt hoc alienuʒ a dignitate mea

Nev.

Moc exi ſimo rationibꝰ meis non incon
ueniẽs:Moc enim ad me attinere video ·
xiſumo hoc cauſam meam parum
attingere · Arbitroꝛ hoc ab inſtituto no
ſtro alienum eſſe · Credo hoc ratõnibus
noſtris parum debere pꝛodeſſe ¶ Due
vis inſit his verbis non facile intelligo ·
Quam facultatem importat hic ſermo
non ſatis michi conſtat · Quam ſubſtan
tiam peꝛſtringat hec oꝛatio non mihi no
tum eſt · ¶ Moc nichil ſigniſicare facile
perſpicio · Hoc nullam facultatẽ habere
facile diiudico · Moc friuolum atq; ieiu
num liquido eſſe conſtat. ¶ Sed hec
minoꝛa ſunt q́; dicantur · Verum hec mi
noꝛẽ vim habẽt q; exſſimentur· Sed hec

minus timẽda ſunt qʒ homines arbitrẽt

¶ Sʒ tibi conſilium non deelt · non defi
cit· deeſſe non poteſt ¶ Neq; enim ſum
ita demenſ. ita deſipiens:ita ſtolidus:vt
non ſciam quid agam. ¶ Nichil faciam
inſolenter· Nichil agam ſine cauſa- Nihil
temptabo inconſulte . Nichil moliar im
legenter Nichil nitar temerarie ·
Atq; hec pꝛeter meam conſuetudinẽ
dixi · Ntq; hec tam multa pꝛeter meaʒ cõ

ſuetam agendi ratõem ſcripſi · Atq; hec

tanta pꝛeter meos pꝛiſtinos moꝛes effu
di. (ERo aliter q̃; oſtenderã facõ.q; cõ
ſtituerã perficio. q; pollieitus fueꝛã ago
¶ O ſi aliud tibi pꝛopoſitum eſſet fac
me certiorem. ſi alia duceris volunta
te fac intelligam · & ſi animum alio con

uerteris fac me admonitum reddas · &α
riſtina nõ pl acebit fac vt ſen

ſi opinio
tiam · ¶ Si nichil te perturbat · ſi vacuꝰ
es moleſtiis · ſi ocioſo es animo · ſi tranqͥl
la es volũtate ſi nulla afficeris moleſtia
ſi es occupatõnibus ſubleuatuſ. ¶ Mea
poſtea mutata eſt ratio. Deinde conſiliũ
mutaui · Poſtea mee ratõnes immutate
ſunt · Mliam poſtea rem agere cepi.
Nunc alia ratio eſt · Nunc alius eſt
ſtatus rerum . Nunc alius eſt tempo
rum curſus. Nunc alia eſt viuendi con
dicio . Nunc alia eſt hominum opinio.
Eſt vna pꝛouiſio.Gſt vna cautio· Eſt
vnum remedium Eſt quoddam teꝛcium
Si libet.ſi placet · ſi videtur · ſi com

modum eſt . ſi voluntas eſt: ſi patitur

animus:ſi voluptati eſt. ſi tibi conducit
ſi fieri poſſit · ſi doneum tibi videtur ·
¶ Nibil ſimulaui· Nihil ficte dixi · Nichil
ſimulate · Nihil tectum excogitaui (Nõ
agam aſtute · Non ſimulabo quicß · Ni
hil ficte dicam · ¶ Nichil fatue tẽptabo ·
Nihil malicioſe moliar Bon enim te
fugit. pꝛeterit · latet · es neſcius · clam elt ·
Neqʒ te hoc ignoꝛare arbitroꝛ· Tenes eĩ
memoꝛia· De quo memoriam accepiſii ·
¶ Vt michi videoꝛ · videris · videtur · Vt
coniecturam accipio · Vt arbitrari poſ
ſum · Vt poſſum exiſlimare · ¶ Id imuʒ
reſerare. Ad extremum diſſerere · d cal
cem diſputare · d radicem inquirere ·
Rd zolndenn ꝛogredi . d vltimum
perſcrutari · CBy putemꝰ fam iliariter
Kgamus pingui minerua. ¶ Ncqʒ boc
eſt obſcurum · neq; vllam habet heſitati
onem .· neq; in magnam deliberatõnem
cadit. ¶ Sed velim deſmas arma ſequi.
SDed tu velim deſiſtas exercitum agere ·
bella deſeras · Tnimicicias obmittas . ſi
multates effugias· diſcoꝛdias euites · a
diſ ſidiis abbotreas · Sed velim pacem co
las.paci conſulas · ocium tibi adoptes·
ocio te exponas · quietem adames ·
Simul et illud cogitare debeſ. Simul
boc animaduertendum eſt . Simul et
iſta ſunt delibeꝛanda · ¶ Quod mea tua
qʒ patiatur etas. Quod ab vtroq; com
mode fieri poſſet ¶ Sunt enim innume
rabilia generis eiuſdem · Sunt enim per
multa huiuſcemodi conſiia ¶ Qſi re
liqua ſcribantur. ꝙ ſi omnia apenantur
plane vaticinentur: taceantur. ¶ Quio
ergo eſt? Quid queris? Quid expectaſ⸗
Quid tum poſtea ſequetur ⸗ Eue om
nia collegi vt intelligeres. Coadunaui
vt ſcires Tibi ſignificaui vt cognoſce
res . Tibi ſcripſi vt certioꝛ fieres. Te
admonui vt cogitares · ¶ Hec eo per
tinet oꝛatio vt. Moc enim eo ſcripſi vt.
dixi: aperui: ſignificaui. etera ſüt
ſigna communia. Reliqua ſunt argumẽ

ta vniuerſalia. Nie ſunt omnes conie

cture generales. Puee enim hoc te
audiuiſſe. Exiſtimo boc te intellexiſſe. Ar

bitroꝛ hoc tibi nunciatum eſſe · ¶ Ded
noſti moꝛes bominum: hominum con

ſuetudinem: hominum voluntatem

¶ Cur ſtudio non ĩuigiles neſcio⸗ Cur

ſtudia non excolas non intelligo ˖ Qur
hoc non velis aſſequi cauſam nõ video:
Hoc ẽ animi tui: ngenii tui· virtutis
tue · ¶ Ded de hoe tu videris · Hoc tu
pꝛompto ingenio conſidera· Tue partes
in boc erunt· ¶ Neq; enim vereoꝛ · heſi
to. dubito quin ſi Bee illud equidem
curo · certe quero · pꝛoſfecto cupio · qui
dem ſtudeo ˖ certe molioꝛ Eder hoc
ſperare licet · Hoc enim optandum elt ·
Moc enim expectare decet · HMoc
enim eſt tibi commune cum multis·. Hoc
enim eſt omnibus vniuerſale . ¶ Gom
mune quidem hoc vicium eſt · Vulgare
vicium · peccatum vniuerſale · inſitum
omnibus ¶ Neq;ʒ enim debes quod com
munis foꝛtuna dederit recuſare . Neqʒ
emm foꝛtune caſibus obſiſtere · ¶ Hus
tibi virtus dedit qʒ foꝛtuna abſtulit ·
Plura tibi comparaſti q; amiſeris · m
plius quidem nactꝰ es q; perdideris·
Quid ſi boc melius? commodius g

conducbilius 7 conuenientiusæ ¶ Si

non alienum a tua virtute putabis · Si
non indignum tua autoꝛitate exiſuma
bis . Si tuis rationibus non inconueni
ens eſſe ducas · Si boc tibi non incom
mode arbitreris. ¶ Nemo eſt mibi Cato
ne amicicioꝛ. melioꝛ: familiarioꝛ · paratioꝛ
liberalioꝛ· ¶ Dace tua dixerim- Hace tua
loquoꝛ.· Hace omnium affirmabo ¶ Ego
quid poſſim neſcio· Ego quid valeam nõ
cognoſco· Ego que mea ſit facultas non
ĩtelligo· Cgo quid cauſe poſſim nõ ſatis
mihi cõſtat· Ego quibus viribus niti poſ
ſim nõ conſpicio ¶ Sed tamen mihi nõ
tantum aſſumo · attribuo · arꝛogo vt ·
¶ Neq; enim cum boc faciebam eram a
mens · ſtultus · deſipiens Neqʒ enim cuʒ
bec tractarem ignoꝛabam quid agerem
Neq; enim cum bhec temptabam inſani
re videbar ¶ Non enim eſt cõſium me
um accuſandũ · Nihil egi quod iure poſ
ſit repꝛehendi · Nihil enim vicii habet no
ſtrum cõſilium deliberatũ ( SDi tibi hoc
diſplicet nõ vtar poſt hac · deinceps pꝛe
termittam. Si tibi hoc non placet in po
ſterum miſſum faciam · Si tibi hoc inui

X

₰. 6
*

dioſum eſt in futurum nõ attingam .
¶ Doſſes banc meam voluntatem refu
care· Doſſes banc pꝛo me pꝛouiciam ſub
terfugere . Poſſet tua dignias hũc labo
rem recuſare (Si negocium commode
videbitur eſſe gerendum · Si res vtüliter
agi poterit · Si rei opoꝛtunitas poteſta
tem babebit · ¶ Neqʒ enim habes quo
me accuſes · Neq; quicqᷓ; a me commiſ
ſum eſt quod criminandum eſſe videa
tur. ¶ Quid ſi que dicta ſi unt: falſa ſint
omnia 5 Quid ſi oſtendam hec omnia
eſſe inania? Quid ſi hec ommia eſſe ficia
confirmem . ¶ Maloꝛum ego ſermoni
bus non moueoꝛ· Infivoꝛum ego male

dictis ſidem non adhibeo · Friuolis ego

hominum rationibus non aſlentio ·
Sed bec tibi exponere niſi coꝛam

non poſſum · Sed bec te coꝛam · Ded de

bis rebus coꝛam plura ¶ Quando ego
bonos conatus ſum offendere g Vt ego
vnq; bonis fui impedimento Yt ego
bonis aduerſarius vnq; fui ?æ ¶ Quoꝛ
ſum hoc ? quid hoc ſibi vult g quem ad
finem bec ſpectant y bec que diyvit eo ſpe
ctant · Immortalitas mihi dabitur
anteqᷓ; rem hanc conſequar · MHoc ita lon
gum eſt vt optandum non ſit· Nunq;
diem videre videoꝛ vt hoc mihi contin
gat. ¶ Ded iam ſatis iocati ſumus.
Sed bec extra iocum . Sed alias iocabi
mur. Sed ridicula miſſa fadamus. Sed
de boc alias ridere licet· ¶ Jemponbꝰ?
obſequoꝛ· Dares neceſſitati · Eruoꝛ dum
licet ¶ Hoc attribuas occupatõibus ve
lim. Hec rei magnitudini aſtignes gno
ſce timon. Miſerere tempoꝛum. ¶ Ne
q; tamen vlla res alia me tenet . Nec
tamen alio impedioꝛ negocio- ¶ De
certis rebus affirmare poſſum. De reli
quis negociis certi nibil habeo· De rcli
quis acceſſionibus certum e quicc pol
liceri non poſſum · ¶ Reliqua nihil
ad te attinent . Cetera ſunt eiuſmodi vt
nihü ad rem tuam pertineant · Reliqua
nihil te tangunt. Eoꝛtuna culpam
ſuſtinet · Mec foꝛtune tribuuntur · Mec
tempoꝛibus aſſignantur· ¶ Eoꝛtaſſe di
cerʒ quiſquã Eoꝛſitan quiſquam ſciſcita
retur · Inquirerʒ foꝛte quiſquã · Quererʒ

iquis foꝛtaſſe· Meq; habebat᷑ quiſq;
honoꝛe ſuperioꝛ· ſapientia pꝛeſtãtioꝛ· vir
tute excellentioꝛ · rebus geſtis illuſtrioꝛ.

autoritate pꝛeclarioꝛ · ¶ Danda eſt ope

ra · Hoperandum ẽ. Celeritate eſt opus
Marturitatem res deſiderat ¶ Eſt enim
animaduertendum diligenter pꝛocuran
du vigilanter enitendum ˖ dies ac noctes
elaboꝛandum:vehementer inſudandum

Nihil eſt quod rideamus· Sed ego nõ
rideo q;q; tu rideas· Sed ego riſum K
ias

uocare nõ poſſum tametſi tu riſu exili

Ded ego letan non poſſum tametſi tu ri

ſu inſamiye videaris · Sed ego iocari non
pPoſſuʒ quis tu gaudio deſipias (¶ Actũ
eſt ſi hec vera ſunt. Si hec ita ſunt nihil

eſt quod cogitemus. Si hec ita conſtant

vt fertur non opus eſt vt deinceps fru
ſtra defatigemur Si hoc ĩteruenerit actũ
eſſe de ſpe noſtra putemus ¶ Fruſtra la
boꝛamus· Incaſſum excogitamus . Inua
num nitimur· Acta agimus· Nepoſteris
vtimur cõſiliis ¶ Nihil ẽ quod facere ge
ſtias. Nihil ẽ quod curare moliaris Nihil
eſt quod ſtatuere conaris. ¶ Res enĩ ali

ter acta ẽ q́; putauerã · Non equidem eũ
finem ſoꝛs dedit quẽ ſperaueraʒ. Longe

ſecus acceſſio ſucceſſit q; expectaui.

ed hoc bonis plurimũ moleſtuʒ eſt.

Sed hoc male accipit᷑ a bonis Sʒ hoc bo
noꝛũ aĩim vehemẽter offendere videtur.

SDed hoc bonoꝛuʒ oculi videre nõ poſſũt

Neſcio quo mõ. Quo pacto· Qua ratõ

ne · qua cauſ. gs auſpicio · qua celoꝛum

cõſtellatione Arpinus falſo erꝛoꝛe du

ctus ad periculũ apertiſſimũ acceſſit. Ar

pinus ſpe falſa perductus ad peſtem an
te oculos poſitam pꝛofectus ẽ· Arpinus
pudoꝛe victus ad moꝛteʒ omnibus ſuſpe
ctam irruit ſponte ſua. ¶ Noſiimei ſto
machi faſudiũ.Noſti mei animi indigna
tioneʒ .· Noſti qᷓ; ſoleã ab indignis alo⸗
rere ¶ Vtulitatem Apii facile curare poſ

ſum · Cõmodis Apii leuiter vacare poſſũ

Adiumentis Apii facile ſuperſedere poi
ſum.¶ Eacile enim dictu eſt · Moc elt fa
cile exiſſimatu.Moc enim facilius ẽ dictu
q́; factu ¶ Moc tibi non cõcedo:Moc ita
eſſe nõ ſentio· Id iure negare poſſum
¶ Neqʒ enim hoc ẽ veriſm ile · Neq; hoc
videtur eſſe pꝛobabile. Neq; hoc verum

eſſe conſtat ¶ Tantũ eniʒ hoc ẽ a venita
te alienum vt nihil ſit alieniꝰ ¶ Non enĩ

poſſum vllo mõ mihi perſuadere · Nulla

quidẽ ratione in mentem mihi venire po
teſt ¶ Hec ratio leuis ẽ· Mec excuſatõ ac
cipienda nõ eſt:Mec cauſa tenuis ẽ · Mec
ſentẽtia tenera eſt.Mec cõcluſio nulla eſt

¶ Ded hac ratione nihil opus ẽ · Hac di

ſputatione nõ egemus.Moc negociũ nõ
eſt nobis neceſſariũ.Hunc ſermoneʒ ido
neum nõ putamus. Vires deficiunt.
Menbꝛa occidunt · Animus languet . Vi
res eneruanturEacultates minuuntur.
vlud me perturbat . ſolicitat · incendit
exagitat · inflãmat. ¶ Quid eni eſt me

perſe eueut perturlene im pediant. la
ceſſant · moleſtent. inquietẽt? Quid eniz

ẽ quod mihi detrahunt · obeſſe ſtudeant.
mchi incõmodent ? · Quid enĩ ẽ ꝙ ĩiunis
me afficiant g. ¶ Quid enim ẽ quod con
tra vim ſine vi fieri poſſit? Contra potẽ
tiam ſine potẽtia agi poſſet? Contra vi
res ſine viribus conari quiſq; poſſit ę.
Vos doꝛmitis in periculis. Vos nõ vi
demini que imminẽt ĩtelligere. Vos ĩ ꝑe
riculis ocio marceſſitis Nipil curans.
nihil reputãs. omĩa faciens · omĩa negli
gens· omĩa paruifaciens· deos homĩeſqʒ
deſ piciẽs. EGSui multa g quid Plur. 5
quid reliqua g quid cetera g qͥd alia om
nia ¶ Sed noſu calidü tarditatem · Sed
nõ te fugit qᷓ; ſit calidiꝰ parũ efficax. Sʒ
nõ es ignarus q; calidius ſit frigidus.
e Concluſione
Vm autẽ epiſtolas noſtras vel
oꝛationes iam exoꝛdio narꝛatõ
ne · diuiſione · confirmatione ac
confutatione abſolutas dederimus· con
ſequens ac neceſſarium ſequi videtur:vt
eis concluſiones accommodemus Tdeir
co has modicas concluſionum inuentio
nes ceteris ſuperioꝛibus oꝛationis parti
bus duxi adiungendas · ¶ Tu igitur me
amabis:ſi hoc ideʒ me ĩ te facere exiſtias
Tu igitur mihi inſeruies: ſi mutuam me
tibi vicem pꝛeſtaturum arbitraris. ¶ Si
fieni poſſit velim pꝛiſtinuʒ erga me amo
rem conſerues Si effici poterit cupio vt
ſolita nr̃e beniuolẽtie cõiunctio integra
conſeruet᷑ · Eac igitur mutuo me diligas
Gadẽ igit᷑ fac me beniuolẽtia cõplectaris

ſtes ¶ Eo igitur inter nos ſimus animo
quo ſemper fuimus· Simus igitur ea vo
luntate qua merito eſſe debemus· ¶ Tu
igitur ſicut mihi pollicitus es perſoluas
Quod pꝛomiſiſti velim tua ſide ſatiſfaci
as · Quam mihi ſpem dediſti velim re ip̃a
mihi p̃ſtes · Eac igit᷑ qð es mihi pollicitꝰ
re ipſa experiar · Fac igitur vt mihi dixi
ſti:ita opus appareat ( Tu igitur veliz
vt ſcribis me cariſſimũ hẽas Tu igit᷑ velĩ
vt polliceris me in ere tuo reponas.
¶ Quoniam igitur in amiciciam tuam
me cõmiſi: me ergo exoꝛnare atq; exauge
re debes ·˖ ¶ Quoniam igitur iuſticie tue
me dedi ergo rationibus meis iure ipſo
opitulari debes ¶ te igitur Tero vt ra
tiones meas commendatas habeas. R te
igitur cõtendo vt ſtatum meum comple
ctaris Rodiuua me igitur tua virtute;
Suſcipe me igitur totuʒ tuis bũficiis ex
omandum · Ama me igitur tua ſolita be
niuolentia Defende igitur me tuo ſolito
patrocinio ¶¶ Te ergo oꝛo vt me ita tue
are ſicuti amicicia noſtra depoſtulat. Te
ergo obſeero vt meas ratiðnes ita defen
das ſicuti noſtra neceſſitudo requirit
¶ Quare te oꝛo vt cauſam meam agas.
Quare te obteſtoꝛ vt me tibi in omnes ꝑ
tes defendendũ putes. Quare a te contẽ
do vt me totum conferuandũ recipias.
¶X te igitur peto · poſtulo efflagito .
cõtendo vt dignitati mee ſuffrageris.ho
noꝛi meo opituleris· autoꝛitati mee ĩſer
uias· rationibus meis te accommodes.
¶ taqʒ te etiam atʒ etiam rogo · Ttaqʒ
te vehemẽtiſſime obſecro ſtaqʒ a te ma
ximopere cõtendo · Ttaqʒ plurimũ te ob
teſtoꝛ ¶ Beniuolentiam igitur ⁊ liberali
tatem a te peto · Cratiaʒ igitur ⁊ officiuʒ
tuum a te deſideꝛo · Rutontatem igitur ⁊
voluntateʒ tuam a te depoſco ¶ Eſt igi
tur ĩ tua poteſtate id agere vt quod ma

Harem igitur fac mihi voluntatem pꝛe

ximopere deſidereʒz facilius ĩpetrare poſ

ſim · Eſt igitur tue voluntatis omĩa poſ
ſe perficere que cupiã ¶ Quare vt id qð
ſpero conſequar:fac tuam operam inter
ponas · Quare vt id quod ſũmopere de
ſidero facilius cõſequi poſſim: fac vt tu
am diligentiam adhibeas · Quare vt id

xrvj

quod vehementiſſime cupio commodiuſ
impetrem: fac tuum liberalitatis officiũ
intercedat . ¶ Rogo igitur ne fallas opi
nionem meam. Te igitur obſecro ne ſpeʒ
meã decipias. Te igitur oꝛo ne ſpes mea
fruſtra maneat. ¶ Magnam igitur pꝛo
cauſa mea operã fac adhbibeas · SZummũ
igitur pꝛo meo negocio fac ſtudiuʒ ĩdul
geas. Vehementem igitur pꝛo rationibꝰ
meis diligentiaz fac adiungas ¶ Si igi
tur quod volo ſtatueris: te mei ſtatus
amatoꝛem exiſumabo· Si igitur quod
cupio feceris: te mibi amiciſſimum iu

dicabo. ¶ OQOuare ſi me virum bonum

exiſumas · Quamobꝛem ſi me virum gra
tum eſſe credis · Quaſobꝛes ſi me tuis be
neficiis dignuʒ eſſe iudicabis · ¶ Hec igi
tur tibi erunt cure quemadmodum con
fido · Gx omnibus igitur rebus nihil eſt
quod mihi gratiꝰ facere poſſes · Hoc igi
tur vt q́;plurimum facias valde rogo.
ec igitur vt ſpero perſicies· ¶ Cetera
alia pꝛetermittes cum negocium meum
opera tua indigebit · Nihil igitur aliud
curabis cum tibi cauſam meam curare
contigerit · ( Non poſſes exiſtimare q;
mihi gratum ſit futurum. Non facile ère
dere poſſes qᷓ; mihbi hoc erit acceptum:
Si igit᷑ hoc meum a te negocium con
ficietur:omnia pꝛofecto videboꝛ conſecu
tus · Si ergo hoc feceris exiſtimabo mihi
quos mayimopere deſiderauerĩ contigiſ
e¶ Ex omnibus igitur tuis in me offici
is hoc erit mibi omnium pergratiſſimuʒ
Gratiſſimum igitur mihi feceris ſi ĩ hac
re mihi moꝛem geſſeris ¶ Da igitur ope
ram vt ratio mee dignitatis habeatur·
Te igit᷑ obſecro vt mee erga te pietatis
rationem habere velis · ¶ Quecunq;ʒ igi
tur officia in Gaſparinuʒ contuleris ea
omnia me cepiſſe putabo · Quidquid igi
tur officii ⁊ honoꝛis in Caſparinum pꝛe
ſtiteris:id ipſum in rem meaʒ contuliſſe
exiſtimabo· ¶ MHoc igitur ſi feceris com
muni commodo inſeruies Hoc igitur vt
agas cõia noſtre beniuolentie iura de
poſtulant · Quod vt effeceris rem vtriqʒ
noſtrum condignam perſolues· ¶
me igitur laboꝛabis tanq; ſi tua rel agat
Fac igitur ita cauſam meam ſuſeipias:

xxvij.
vt ſi tuum negocium tractares. Non mi
noꝛi igitur cura rationes meas comple
ctere q; ſi piopꝛiam diqnitatem curares
QOuem ego diem ſi indero : ſatis felici
ter viuere arbitrabor · Quam ego rem ſi
perfectaʒ eſſe conſpexero: me foꝛtunatũ
exiſtimabo · Quam ego acceſſionem ſi tã

dem conſequar: optime mecuʒ actum ei

ſe putabo.¶ Ego que te velle:queqʒ ad
ce Pertinere arbitr bo⸗ omnia ſtudioſiſ
ſime diligenterq; curabo · Interea que te
relle exſumabo:agam libentiſſime Ego
tibi ac tuis neq; deſum: neq; defuturus
ſum ¶ ¶quoniam tu ita vis tuo igitur
amoꝛe perficiam · ¶ ᷓ quoniam ita iubes
tua igitur cauſa curabo ¶ Dꝛquid igit᷑ a
me petieris perficiam:ne tu fruſtra a me
petiiſſe videaris · Siquid igitur a me vo
les adnitar: ne poſtuatio tua inanis ha
beatur · Siquid igitur a me deſiderabis
rurabo:ne tua in me ſpes fruſtra eſſe vi
deatur ¶ Ago igitur memoꝛia noſtre ve
tuſte amicicie monituſ te ſemper amabo
Ego igitur tua virtute perdoctꝰ tibi ſem
per fauebo· Ego itaq; tua in me obſeruã
tia ⁊ modeſua memoꝛ tuas rationes libẽ
tiſſime tueboꝛ. ¶ Omnia igitur que pꝛo
te faciam mihi iocundiſſima ridebuntur
Que igitur pꝛo te ſuſtinebo erunt mihi
dilecuſſ õõs igitur mihi fa
cultas erit arbitrio tuo ſemper expone
tur · Omnis igitur mea poteſtas ex ſen
tentia tua ſemper diſponetur. ¶C &
cauſam tuam mihi commendas meaʒz pu
to te mibi commendare · & dignitatem
tuam a me curari velis: meaʒ ſimul cura
turus ſum ( Etſi nibi pꝛofecero rem ta

men temptaſſe letaboꝛ · Et q;q; nibil im

petrem totunam tamen me expertum

ruiſſe gaudeo · Etſi fotaſſe nibil fuero

conſecutus: placebit tamẽ rerum condi
cionem perſcrutatuʒ fuiſſe · Tametſi fru
ſtra laboꝛo: moꝛem tamen mihi geſſero
dum hominum voluntates 1 moꝛes ex

pertus fuero ¶ Oue omĩa ſi animaduer

teris recta eſſe cõſpicies · Que oĩa ſi põde
rabis ita vt dixi cõſtare videbis · Que oĩa
ſi memĩeris me vera pꝛedicare iudicabis·

Quare ſi hoc vnum pꝛopoſuero:finezʒ

dicendi faciam · Quare ſi hoc aliud reddi

dero concludam. Quare ſi hoc vnum edi
xero ſcribendi modum imponam· ¶ Et
quoniaʒ de hominum perfidia agere cu
pimus: illud continuo memento· Et quo
niam de hominum pꝛedictoꝛum ſceleribꝰ
mentioneʒ fecimus:illud ſemper cogita
re debes ¶ ANccepiſti quibus rebus addu
ctus cum Clodio bellum ſuſceperim · In
tellexiſti qua cauſa cõmotus ſim: vt Clo
dium perpetuo odiam · Vides ergo que
me cauſa mouet:vt Clodii inimiciſſimus
eſſe debeam. Oertioꝛ igitur factus es que
iniurie me a Clodio alienauerunt. TEer
go neglecta impꝛoboꝛum ſocietate fac te
bonis adiungas· Ergo ſpꝛeta vicioſoꝛuʒ
familiaritate officioſos cõplectere Ergo
abiecta ĩperitoꝛũ conſuetudine doctos
fac excolas ¶ Noli igitur aliud moliri ni
ſi belli feruoꝛ pꝛius eferueſcat · Non igi
tur aliquid coneris niſi pꝛiꝰ belli rumoꝛ
raucꝰ factus ſit · Noli igitur quicq; tem
ptare niſi pꝛius audiamꝰ quemadmodũ
negocium ſit confectum ¶ taqʒ oxbat⸗
amphiſſimis adiumentis dolere cogoꝛ
debere · Ttaqʒ ſpoliatus ſummis oꝛnamẽ
tis aſtringoꝛ meroꝛe excruciari· Ttaqʒ nu
datus maximis ſolaciis abduci non poſ
ſum quin acerbiſſime conquerer. d⸗
niq; ſolicitus nõ ſum · Deniq; moleſuis
liber ſum · Deniq; nũc ex curis ſubductꝰ
ſum · Deniq; nunc ſum laboꝛibus ſuble
uatus · ¶ DPoinde fac animum tantum
babeas:quantum opus eſt ad rempubli
cam conſeruandam . Pioinde fac tanta
ſit in te virilitas que ſatis valeat vt com
munis ſtatus conſeruetur · Moinde fac
tantum perſeueres vt tui animi pꝛeſtan
tia vniuͦſis ciuibus ſaluteʒ pareat ¶ Tu
fac animo foꝛti magnoq; ſis· Tu fac ani
mũ foꝛtem habeas· Tu fac bono ſis anĩo
¶ Omnia igitur que vis tuo ſtudio con
ſequere. Que cupis tua induſtria compe
rabis · Que deſideras tua virtute perfici
es · Que exoptas tua diligentia nactus e
ris. ¶ Ouꝛa igit᷑ nihil alid niſi vt virtuti
bus inuigiles· Ttaqʒ a te vehementiſſime
contendo: vt vututes ſùmo ſtudio com
plectaꝛis · Te igituꝛ obſecꝛo vt omnibus
viꝛibꝰ ad ſũme dignitatis pꝛeſtantiam i
cumbas· Te igituꝛ vehementeꝛ adhoꝛtoꝛ

ne

vt omni cura ſtudio ac vigilantia ad im
moꝛtalitatis euſtimationem inſudes
Qua pꝛopteꝛ ad ſtudia liteꝛatũ iudico
te debeꝛe redue · Quamobꝛez ad egregias
bonarũ artium diſciplinas adhoꝛtoꝛ te
conuertas · Quadere ad rectam viuendi
inſtitutionem te referas moneo ¶ Hanc
igitur rem confido maximam tibi laudeʒ
allaturam · Moc igitur negociuʒ maxime
laudi tibi foꝛe conſido· Manc igitur diſci
plinam arbitroꝛ ſummam tibi dignitatiſ
amplitudinem pꝛeſtaturam · ¶ Eac igi
tur vt pꝛincipiis exitus coꝛreſpondeat.
Eac igitur vt pnmis vltima conſentiant
Eac igitur vt anterionbus poſtrema cõ
ueniant · Eac igitur vt tua virtus oꝑpinio
ni hominuʒ coꝛreſpondeat · Effice igitur
vt quam ſpem apud omnes concitaſu e
am clariſſimam demonſtres· ¶ Eac igi
tur aliquid ex ingenio tuo deſumas:
quod homiĩes delectat · Niquid igitur ex
induſtria fac componas:quod poſteros
adiuuare poſſit. Scribas igitur aliquid
ex literarum virtute quod nomen tuum
illuſtret · Nunc autem operioꝛ:vt ex tua
ſtudioꝛum diſciplina aliquam magnam

nominis exiſtimationeʒ repoꝛtes· ¶ Fac

igitur ĩ agenda gloꝛia te vincas · Eac igi
tur in gerendis magiſtratibꝰ ſolitas vir
tutes tuas excellas ¶ Tu igitur vt inſti
tuiſti ꝑꝛoſequere · Sequere igitur vt ce
iſti. En uigila ergo toto animo vt de
bes Incumbe igitur toto pectoꝛe vt ſo
les ¶ Mec res quaʒ facultatem habitura
ſit: tu facilius cognoſcere potes q; ego
ſeribere Hoc negocium quid ſibi velit tu
melius intelligere potes q́; ego te poſſũ
admonere · ¶ Ded hoc tu faciliꝰ pꝛo t ua
ſingulari pꝛudentia videbis · Sed hee tu
melius pꝛo maxima ſapientia tua exiſtia
bis · Verum hec tu pꝛouidentius accura
tiſſima tua ĩtelligentia pꝛouidebis · Sed
in his rebus omnibꝰ quid ratio poſtulet
quid cauſa requirat · quid tempoꝛa ferãt
tu pꝛudentius cognoſcere poteris · Hec
igitur negocia vbi:quomodo:quando: ꝛ
per quos tractari debeant nemo melius
qᷓ; tu pꝛouidere poteſt ¶ Hec ad te ſenp
ſi liberius fretus beniuolentia noſtra.
Hec tecum egi apertius ſin gulari amoꝛe

rvuij

noſtro confiſus· Mec tibi planius ſignifi
caui ſpe amicicie noſtre perdoctus · Hec
expꝛeſſius nota tibi eſſe volui mutua no
ſtri amoꝛis coniunctione commonitus ·
¶ NHec igitur tibi ſcripſi nõ vt viruʒ me
tibi pꝛudentem oſtenderẽ: ſed vt ſingula
rem meum tibi amoꝛem declararem Mec
igitur tibi ſignificaui nõ vt meuʒ conſili
um tuo anteponerem: ſed vt optimam
meam tibi voluntateʒ patefacerem .Hlec
tibi nota eſſe volui non vt pꝛudentiam
oſtenderem meam:ſed vt ardentiſſimum
in te deſiderium aperirẽ ¶ Quidquid at
tigi non feci vt ad hoc te magis incitarẽ
qui diligentiſſimus es: ſed vt quanto te
amoꝛe cõplectar ſcire poſſes · Quidquid
tibi aperui non eo feci vt tibi conſulereʒ
qui nullius indigeas admonitione: ſed
vt quanti te facerem intelligeres. ¶ Lõ
gioꝛi vtar dicendi ratione:cum plus ocii
nactus fuero . Qum cõmodioꝛem ſeriben
di facultatez habuero · Qum amplioꝛ mi
bi cõmoditas ſuppeditabit · Cum maioꝛ
mihi oponunktan oblata fuerit ¶ Hlura
ſcripſiſſem niſi tabellarius feſtinaſſet.
Longioꝛibus te literis viſitaſſem:ſi tabel
larius operiri voluiſſet. ¶ Nunc reliqua
ſpes mea in te poſita eſt · Nunc me totuʒ
tue commendo ſidei · Nunc in alio nemi
ne q; ĩ teipſo ſperare licet · Nunc omnis
mea ſpes ĩ te ſolo dependet · Totum igi
tur me tibi trado Totum igitur me ſidei
tue commendabo. Totum igitur fac me
complectaris. ¶ Alud tandem te oꝛo. Fl
lud deniq; te obſecro · Fllud poſtremo a
te contendo ¶ Tu interea non ceſſabis:
vigilantiſſimus eris · ſedulo curabis. oĩa
perficies ¶ Velim igitur ĩtelligas · explo
ratũ habeas · tibi perſuadeas ſi hoc
beneficium mihi effeceris· ſi hoc bñfi
cio me exomaueris · &ſi hoc in me offi
cium cõtuleris · ſi te mihi facillimum
oñderis ſi hoc me onere ſubleuaueris
Ꝙ ſi ex his me moleſtis exemeris (RBReʒz
igitur mihi optatiſſimam pꝛeſtiteris · ac

ceptam perſolueris · feceris q́;gratiſſimã

admodum gratam effeceris · ¶ Eaciam
ergo quod me rogas· faciã ergo qꝗð peti
ſu · efficiaʒ ergo quod te velle exiſtimabo
¶ Itaq;ʒ vt mones efficiam · vt pꝛecipis

Xxviij.

rusm

„ 9 6

agam · vt adhoꝛtaris pꝛoſequar. vt ſua
des faciam· vt conſulis pergam ( Moꝛẽ
igitur tibi geſſi · Tibi igitur obtempera
ii. Sum igitur tue obſecutus voluntati
Tuo igitur deſiderio me accommodaui.
taqʒ ſum animo ꝑatus· ſum volunta
te pꝛomptus · ſum re ⁊ opere expeditus ·
C. deniq; animo ſum. Mac tandem
ſum voluntate·lac finaliter ſum opini
one · Hac ſum poſtremo conſuitutione.
¶ Verum iſta curabimus . Verum hoc
tranſigemus · Ceterum de hoc tractabi
mus 6 tat igitur vt coꝛam ſermoneʒ
habeamus:Extremuz illud eſt vt vna de
liberemus · Summa illa ſit vt nos ſimul
cõueniamus· Qaput illud maneat vt no
bis pꝛeſentibus vna communicemur
Celicgun tecum aget tabellarius · Cete
ra per tabell
tibi nuncius ſignificabit · Siqua reſtant
ex alioꝛum ſermonibus certioꝛ fies ¶ Te
igitur vt ſpero pꝛopediem videbo · Cito

igitur tecuʒ futurus ſum · Quãpꝛimum

igitur te reuiſam. (Si igitur ad me nõ
veneris:ego ad te qpꝛimum pꝛoficiſcar
Niſi igitur ad me q;pꝛimum veneris e
go te conueniam .· Si igitur te bꝛeui ad
me non contuleris ego citius ad te ad
uolabo ( Velim igitur quid acturus ſis
me certioꝛem faciasquid moliturus ſis
mihi ſgniſicer quid conſili ſis inceptu
ibi denuncies: ¶ Mis igitur de re
bus quid deliberaturus ſis fac me doce
as · De his igitur negociis quid ſis oꝛdĩa
turus fac vt ſciam.· ¶ ITu quid egeris id
velim deus appꝛobet · Tu quid conſuitue
ris exopto vt tibi beneuertat · Tu quid
feceris cupio tibi feliciter euenire Ern
q; rem ita geſtam eſſe gaudeo· TFtaq; ne
gocium ita eſſe confectum valde letoꝛ ·
taq; cauſam noſtrã talem finẽ conſecu

tam eſſe letus ſum. ¶ Negocium adbuc
ſic ſe habet hloc eſt quod factuʒ eſt · Que

igitur acta ſunt vides · Que igitur conſti

tuta ſunt collige· Tenes igitur onan

pacto res geſta ſit · Mis igitur rebus cer
tioꝛ factus tenes 5 tibi agendũ ſit. Nũe
q̃ a me acta ſunt clariſſume ſatis ĩtelligis

*

Nuc qò;d egerĩ cognoſcis · Nunc q; decre

nerĩ perſpicis· Nunc qᷣd cõſutueri vides
Nũc quid acturus ſim accipis ¶ Habes

larium Hõõä omĩa

igitur meuʒ conſilium Habes ergo quid

augurioꝛ Intelligis igitur ſententiaʒ me

am Qognoſcis igitur quid ſentiam. HNo
ſpicis igit᷑ ꝗᷓ mea ĩſtitutio ¶ Ded vt pau

loante tibi dixi · Sed vt ad te ſcripſi ante

SDed vt antea tibi ſignificaui · ¶ Cetera
cognoſces ab aliis · De ceteris rebus ex
rumoꝛibuſ certioꝛ fies. Que igitur ſequũ
tur alii tibi nũciabunt Reliqua tibi Sem
pꝛonius explicabit · ¶ Ded vt redeamus

ad ulud vnde diuertimus ˖ Sed vt redeaz

ad caput ipſum · Sed vt ad rem reuertar
¶ Ivuerte nunc itidẽ rationes tuas· Vi

de nunc pariter ſtatum tuũ· Cogita nũe

vltro citroq; acceſſiones vtriuſq; partiſ

Gtiam atqʒ etiaʒ illud cogita ſi tibi conſi
lii ratio ſit ineunda · ¶ Recuratiſſime ig.
tur tecum delibera que conſultandi ĩ

7

1

tutio ſit recipienda · Non ceſſabis igitur

tecum peruoluere que agendi ratio ſit
nobis obſeruanda. QEades itaq; melt?ꝰ
Ages itaq; commodius · QCurabis itaqʒ
pꝛudentius· Deliberabis itaq; ſapientiꝰ.
COonſtitues itaqʒ pꝛobabilius Cle igi
tur ſunt que tibi nota eſſe volui · Hec igi
tur conſtant que te ſcire opoꝛtere ſuʒ ar
bitratꝰ · Tenes igitur que te ſcire deſide
rabam. ¶ Omnidbus bis de cauſis debes
quod dixi obſeruare· lis igitur de rebuſ
omnibus mibi debes obtemperare · Mis
igitur rationibus ſentẽtie mee debes ac

quieſcere · ¶ Nunc quid tibi videtur fa

cies · Nunc tenes quid debes conſuituere
Nunc tuum factum conſidera · Nunc ex
ſententia tua quod voles cõſtitues· Nũc
tui cõſulii eſt quid tibi agendum ſit · Nũc
tu pꝛo tua pꝛudentia quid bonum vide
tur perficies · ¶ Si igitur me audies mi
bi obtemperabis ·. Si igitur mihi auſcul
taueris· moꝛem geſſeris: eredere volueriſ
fidem adhibueris · ¶ Eac igitur conſtan
ti animo perſiſtas· Eac igitur in volũta

te permaneas Eac igitur ne quiſq; ab of

fſicio te auferat ¶ Vides igitur mil eſſe
niſi ineptias· Cognoſcis ergo hec omnia
eſſe ĩania ieiunavana:nibil valere: vim
nullam habere ¶ Expecto igitur te q; pꝛi

mum.· Te igitur indies operioꝛ· Veni
es igitur mihi expectatus · Non poſſes
exiſſimare quantopere te deſiderem ·

¶ Expecte igitur tuas literas · Operioꝛ

igit᷑ vt tue mihi litere indies deferantur
Tuas igitur literas ſũma cuʒ auiditate
deſidero · Incredibile me tenet deſideriuz

vidẽdi literas tuas· Sũma igitur teneoꝛ

voluptate tuas complectendi literas·
Ee igitur ſepe mihi ſcribas · Eac igi
tur vt tuis me literiſ ſepenumero viſiteſ
Eac igitur vt crebꝛe tue ad me litere ðfe
rantur · Fac igitur literis mibi coꝛreſpon

deas · Fac igitur vt ſepiſſime per tuas li

teras mecum agas · Eac igitur vt tuis li
teris intercedentibus de ſtatu tuo fiam
crebꝛiſſime certioꝛ· ¶ Egnoſce igitur ce
leritati literarum · Darce feſtinationi epi
ſtolarum . Da veniam ſi literas tam e
riter extruſerim. ¶ Ded iam his finem ĩ
ono· Einem igitur dicendi facio: Ponaʒ
in extremo quod ſentio. ¶ Valebis igit
feliciter pꝛceps illuſtniſſime: iuxta illud
quod dicimus · Tu valeas felix ceu lõgo
tempoꝛe fenix · Et foueat tellus velut te
pelle vitellus · Et albertum de Eyb tui
obſequentiſſimum vt ſemper feciſti tua

gratia complectaris: atq; hec pauca ſen

tentiarum ſinonima: ex uluſtribus auto
ribus Caſparino Barʒizio pergamenſi: 1
Stephano fliſco Soncinenſi excerpta: ⁊

per me ſic oꝛdinata:tibi fac ſint quägra

tiſſima. H
¶ Elauſule familiares ex libꝛis Epiſtola
rum M. T.Q.excerpte · Et pꝛimo ad ma
gnitudinez amons: beniuolentie: 1 fami
liaritatis ſiue officii ⁊ beneficii in aliquẽ
noſtri: aut alterius in nos explicandam
feliciter Incipiũt· Cũ ali oꝛdine . Ru
ꝛica

*

ſmonmima tlluſtriſſime ⁊1 buma
J iſſime pꝛinceps: ad quaſcun
q; conficiendarum epiſtolaruʒ rationes
ſatis eſſe videantur: tamen noſter vt di
cendi ſtilus magis ac magis eluceſcat:
noſtra reddatur epiſtola illuſtrioꝛ atqʒ
pꝛegnantioꝛ:non abſurdum eſſe putaui

clauſulas ⁊ quideʒ elegantioꝛes: ex libꝛis
epiſtolarum Marci Tullii Ciceronis om
nium ſane oꝛatoꝛum qui fuerunt pꝛinci
pis excerpere: in vnum redigere:ac ſub
certis rubꝛicis ſeu titulis: ſub quibus cõ

modius cadere videntur collocare (Et

hoc opus hic laboꝛ eſt) vt facilius cum

Vanq; ſuperioꝛa ſententiaruʒ

illis nobis vtenduʒ erit:nobis ſuccedere
valeant ⁊ occurꝛere· Impꝛimis itaq; clau
ſulas a oꝛationes que circa amoꝛem ſunt
beniuolentiam:vt ſupꝛa poſita oſtẽdit
Rubꝛica:abſoluẽdas eſſe exiſtimaui: que
in hunc ſequũtur modum · ¶ Ego omni
officio ac potius pietate erga te ceteris
ſatiſſacio omnibus:mihiipſe nunquam
ſauſfacio. Tanta enim magnitudo ẽ tuo
rum erga me meritoꝛuʒ: vt quoniã tu ni

ſi perfecta re de me non conquieſti: ego

quia non idem in tua cauſa efficio vitaʒ
mihi eſſe acerbam puteʒ · libꝛo pꝛimo epi
ſtola pꝛima (Nam cum ĩ ſermone quo

tidiano: tum in ſenatu palam ſic egit cau

ſam tuã:vt neq; eloquentia maioꝛe quiſ
q́ᷓ;nec grauitate:mec ſtudio: nec conten
tione agere potuerit cum ſumma teſuiſi
catione tuoꝛum in ſe officioꝛuʒ ⁊ amoꝛis
erga ſe tui · libꝛo pꝛimo · Epiſtola eadem·
¶¶ Gum non ſolum beneſicio ſed amoꝛe
etiam ⁊ perpetuo meo quodam iudicio

diligebam . Gpiſtola nona. ¶ Mic multũ

valuit tum vetus amicicia:quam tu non
ignoꝛas mihi 2 Q. fratri cum ceſare fniſ
ſe: tuʒ humanitas eius: ac liberalitas bꝛe
ui tempoꝛe literis ⁊ officiis perſpecta
nobis cognita:vehementer etiaʒ reſpu
blica me mouit · Ipiſtola eadem. (Bie
enim te exiſtimare velim neminem eſſe
cuius offictis me tam eſſe deuinctum nõ

ſolum confitear: ſed etiam gaudeam. Ga

dem. ¶ Exiſlimes velim neminẽ cuiquã
neq; carioꝛem neq; iocundioꝛeʒ vnq; fu
iſſe q; te mihi · TCdq; me non modo vt tu

ſentias ſed vt omnes gentes:etiaʒ vt po

ſteritas oĩs intelligat eſſe facturum· Epi
ſtola decĩa· ¶ Nlud pꝛofecto cognoſces
mihi te neq; carioꝛẽ eſſe quenq;· libꝛo ſe
cundo· Gpiſtola tercia (C
homini pꝛudenti · alias pudenti . petere
aliquio magnuʒ ab eo de quo ſe beneme
rituʒ putet:ne id quod petat exige re ma
gis q́; rogare: ⁊ in mercedis potius q́;
beneficii loco numerare videatur · Sed
quia tua in me vel nota omnibus: vel
ipſa nouitate meoꝛum tempoꝛum clariſ

ſima: ⁊ maxima beneficia exuterunt . Eſt
qʒ animi ingenui cui multum debeas: ei
dem plurimum velle debere: non dubita

ui id a te per literas petere · quod mihi

raue eſt enim

Gy

oĩm eſſet maximũ:maximeqʒ neceſſariũ.·

Neq; enim ſuʒ veritus:ne ſuſtinere tua ĩ
me beneficia vel inumerabilia nõ poſſez
cum pꝛeſertim conſidereʒ nullaʒ eſſe gra
tiaʒ quam non vel capere animus meus
in accipiẽdo:vel in remunerãdo cumulã
doqʒ illuſtrare poſſet. Epla ſexta. ¶ Te

vero mirifice diligo:quẽ mihi foꝛtuna de

dit amplificatoꝛẽ dignitatis mee:vltoꝛeʒ

nõ modo inimicoꝛuʒ ſed etiam inuidoꝛuʒ

meoꝛum:vt eos partim ſceleruʒ ſuoꝛum:

ſanin etiam ineptiarum peniteret · Cpi
tola nona. ¶ Sic enim tibi perſuade ca
riſſimuʒ te mihi eſſe cuʒ pꝛopter multas
ſuauitates ingenii: officii: humanitatis
tue: tum ꝙ ex tuis literis:⁊ ex multoꝛum
ſermonibus intelligo oĩa que a me pꝛo

fecta ſunt in te tibi accidiſſe gratiſſima:

quod cuʒ ita ſit perficiam pꝛofecto:vt lõ

gi tẽpons vſuraʒ qua caruimus ĩtermiſ
ſa noſtra conſuetudine:⁊ gratia:⁊ crebꝛi
tate: i magnitudine officioꝛum ſartiam·
libꝛo tercio· Epiſtola pꝛima ¶ Meum ſtu

dium erga te officium tametſi multis
rebus ſpero eſſe cognitum tibi: tamen ĩ

his maxime declarabo: quibus plurimuʒ
ſignificare potero:tuam mihi exiſtimatõ

nem 2 dignitatem canſlimam eſſe . Gpi

ſtola terca ¶ Et reuera confirmata ami

cicia:⁊ perfecta ſide co mmemoꝛatio offi
cioꝛum ſuperuacua eſt. eam parteʒ oꝛatõ

nis pꝛetermittaʒ:tibi tamen agam ( vt de
beo) gratias.Epiſtola quarta · ¶ Ded vt
ad rem redeam: me tibi non amicum mo
do:werum etiaʒ amiciſſimuʒ exiſſimes ve
lim: a pꝛofecto omnibus meis officiis ef
ficiaʒ: vt ita eſſe vere poſſis iudicare· Epi
ſtola ſexta. ¶ Sic habeto: niſi iam tunc
omnia negocia cuʒ ſumma tua dignitate

diligẽtiſſime confeciſſeʒ: tametſi nihil vi

debatur ad meuz pꝛiſtinum erga te ſtudi
um addi poſſe:tamẽ hac mihi affinitate
nunciata:non maioꝛe quideʒ ſtudio: ſed
acrius: apertius: ſignificantius dignita
tem tuqʒ defendiſſem. Gpiſtola vndecia·
Hꝛimum hoc velim exiſtimes: animuʒ
hi iſtum tuũ vehemẽter pꝛobari: 1 fra
ternaz plenaz humanitatis 1 Fietatis vo
luntateʒ· libꝛo quinto: Gpiſtola ſecun da
Ego te mihi ſemper amicuʒ eẽ volui:me
vt tibi amiciſſimuʒ eſſe intelligeres labo

raui.Maneo in volũtate:i quo aduoles
tu permanebo:citiuſq; amoꝛe tui fratrẽæ
tuum odiſſe deſinam: q; illius odio quic
q́ᷓ; de noſtra beniuolẽtia detrahaʒ· Cadeʒ
¶ Ego ſi abs te ſumma officia deſiderezʒ
mirum nemini videri debeat · Omnia enĩ
a me in te pꝛofecta ſunt que ad tuum cõ
moduz:que ad honoꝛem:que ad dignita
tem pertinerent: pꝛo his rebus nullã mi
hi abs te relictaʒ eſſe gratiam: tu es opti
mus teſtis· Epiſtola quinta· ¶ Quãtum
meuz ſtudiuz extiterit dignitatis tue:vel
tuende: vel etiã augende nõ dubito quĩ
ad te omnes tui ſcripſerint · Non enim
fuit aut medioere:aut obſerurum:aut ei
uſmodi quod ſilentio poſſet pꝛeteriri.
Nam ⁊ cum conſulibus:⁊ euʒ multis cõ
ſularibus tanta contentione decertaui:
quãta nunq; antea vlla in cauſa: ſuſcepi
q; mibi perpetuam pꝛopugnationẽ:pꝛo
omnibus oꝛnamentis tuis: veteriq; no
ſtre neceſſitudini iamdiu debitũ:ſed mul
ta varietate tempoꝛum interꝛuptum of
ficium cumulate reddidi· Neq; me hercu
le nunq; mihi tui·aut colendi:aut omn
di voluntas defuit: ſed quedaz peſtes ho
minum laude aliena dolentium: ⁊ te nõ
nunq; a me alienauerunt: me aliquando
immutarunt tibi : ſed extitit optatum tẽ
pus mihi magiſq; ſperatum: vt floꝛẽtiſ
hmis tuis rebus mea perſpici poſſet: 1
memoꝛia noſtre voluntatis:⁊ amicicie fi
des · Sum enim cõſecutus:vt non modo
domus tua:ſed tota ciuitas me tibi ami
ciſſimum eſſe cognoſceret· Epiſtola octa
ua. ¶ Duos quideʒ ego ambos vnice di
ligo:ſed ĩ Marco beniuolentia ĩpari ·hoc
ſum magis publio deditus:q; me quãq;
a puericia ſua ſemper tamen hoc temꝑo
re maxime ſicut alterum parentem ⁊ ob
ſeruat ⁊ diligit Gadem. Eeen mihi nun
qᷓ; dubium fuit: quin tibi eſſem caniſſimꝰ
tamen quotidie id magis perſpicio · Epi
ſtola viceſunanona Ene perſpexi ex
tuis literis quod ſemper ſtudui) ⁊ me
a te plurimi fieri: a te intelligere q; mihi
carus eſſes:quod quando vterq; noſtrũ
cõſecutus ẽ: reliquũ eſt vt officiis certe
mus ĩter nos:quibꝰ equo aĩo vel vincã
te vel vicar abs te. li: vi · Epiſtola:.xxxii.
Sẽꝑ amaui vt tu ſcis M.bꝛutũ ꝓpter

toles
Atre

ue

deſg

„

gen

n e5

hita
ami
opti
ſtum
eipe
qui
nim
ut ei
iri.
c
aun⸗
lepi
pi.
no
mul
of
erelt
min
o
no
do
t

1

eius ſummũ ingeniũ ſuauiſſimos moꝛes
ſingularẽ pꝛobitatẽ atqʒ conſtantiaʒ:tũ
idibus Marciis tantũ acceſſit ad amoꝛẽ:
vt mirarer locuʒ fuiſſe augẽdi ĩ eo quod
mihi iã pꝛideʒ cumulatuʒ eſſe videbatur.
Quis erat qui putaret ad eũ amoꝛẽ quẽ
erga te habebaʒ: poſſe aliquid accedere:
tantũ acceſſit vt mihi nũc deniqʒ amare
vidar:antea dilexiſſe · libꝛo · ix · Ipla · xiiii ·
¶ Nam cũ a ſatis multis(non eniʒ poſ
ſum aliter dicere) ⁊ coli me videam ⁊ dili
gi: nemo eſt illoꝛum omnium mihi te io

cundioꝛ · Nam ꝙ me amas quod id etiaʒ

pꝛidem ⁊ conſtanter facis:eſt id quidem
magnũü:atq; haud ſcio an maximũ:ſed ti
bi cõmune cũ multis:ꝙ tuipſe tam amã
dus es:tã dulcis: tanq;ʒ; in omni genere
iocundus:id eſt pꝛopꝛie tuũ. Gpiſtola · xx
¶ Nametſi non facile diiudicatur amoꝛ
verus ⁊ fictus: niſi aliquod incidat eiuſ
modi tẽpus:vt quaſi aurũ igne: ſic beni
uolentia fidelis periculo aliquo perſpici
poſſit · Cetera ſunt ſigna communia: ſed
ego vno vtoꝛ argumento: q;obꝛẽ me ex
aĩo vereq; arbitroꝛ diligi: quia ⁊ noſtra

foꝛtuna ea eſt ⁊ illoꝛuʒ vt ſimulandi cau

ſa non ſit · Gpiſtola · xxvi · ¶ Non poſluz
eũ non diligere cuius beneficio id conſe
cutus ſum ¶ IFlud autẽ erat amoꝛis mei
queʒ a tua puericia ſuſceptuʒ non ſerua
ui ſolũ ſed etiaʒ auxi:monere te atq; hoꝛ
tari:vt in rempublicã omni cogitatione
curaq; incũberes · libꝛo decĩo · Epiſtola·
pna. Ego plane neceſſitudineʒ conſlitu
taʒ habui cũ domo veſtra ante aliquãdo
q̃; tu natus eſſes: amoꝛeʒ autem erga te
ab ineunte puericia tua: confirmata iam
etate fannliaritateʒ tũ ſtudio meo:tuʒ iu
dicio tuo conſtituta ʒ. his de cauſis mira

biliter faueo dignitati tue: quã mihi tecũ

ſtatuo habere cõmuneʒ · Gpiſtola tercia ·

—☛

¶ Nec amoꝛe magis ipuuſ⸗ us ſcribenda

ad te putaui:qᷓ; ꝙ te arbitrarer monitis

1 pꝛeceptis egere:ſciebaʒ enĩ te ex iiſdem

hec haurire fontibus: ex quibus ipſe hau
ſeraʒ:quare moduʒ faciaʒ · Nune tantum

ſignificanduʒ putaui: vt potius amoꝛem
tibi oſtenderez meũ q́; oſtentarẽ pꝛuden

tiam. Cadeʒ · ¶ Nulluʒ enim in te officiũ
ne minimuz quidez ſine maxima culpa vi
deoꝛ poſſe pꝛeterire:ĩ quo tuendo habeo

x

cauſas plurimas: vel paterne neceſſitu

dinis: vel mee a puericia obſeruantie: vel
tui erga me mutui amoꝛis: quare mi Ci

cero quod mea tuaq; patiatur etas: per

ſuade tibi te vnũ eſſenin quo colendo eqͥ
paternam mihi conſtituerim ſanctitateʒ
piſtola quarta. ¶ Non minus en a te
pꝛobari q; diligi ſꝑ malui: nec te magis ĩ

culpa defenſoꝛeʒ mihi paraui: q́; pꝛedica

toꝛẽ meritoꝛuz meoꝛnʒ eſſe volui · Gpiſto
la ſeptĩa · CR eas enim cauſas quibus
amoꝛe inter nos ſumus officiis vetuſta
te coniuncti:patrie caritas acceſſit: eaqʒ
effecit:vt tuazʒ vitam anteferꝛeʒ mee · Gpi
ſtola decĩa Beroi⸗ mea erga te:qui

certe nulla eſſe maioꝛa potuerũt:tibi taʒ

grata eſſe:q; ego putaui foꝛe: mĩme mi
roꝛ:vehementerq; letoꝛ: que quideʒ tu ſi
recte iſtic erit:maioꝛa ⁊ grauioꝛa cogno
ſces. Epiſtola viceſima · ¶ Te quideʒ mi
Qicero ĩdies me hercule habeo carioꝛem:
ſolicitudĩeſqʒ meas quotidie magis tua

merita exacuunt nequid aut ex amoꝛe:

aut ex iudicio tuo perdam: opto vt mihi
liceat iam pꝛeſenti pietate meoꝛum offi
cioꝛuʒ: tua beneficia tibi facere iocundio
ra. Gpiſtola viceſimatercia · ¶ (De
meo ſtudio erga ſaluteʒ ⁊ incolumitateʒ
tuaz: credo te cognoſcere ex l̃is tuoꝛuʒ:
qbus me cumulatiſſime ſatiſfeciſſe certe
ſcio: nec his cõcedo q;q; ſint ſingulari in
te beniuolẽtia: vt te ſaluũ malint q; ego
Illi mihi neceſſe eſt concedãt vt tibi pluſ

q; ipſi hoc tẽpoꝛe ſrodeſte poſſim: quod

quideʒz nec deſtiti facere nec deſiſtaʒ:etiaʒ
ĩ maxĩa re feci:⁊ fundamenta ieci ſalutis
tue · Tu fac bono aĩo magnoq; ſis meq;ʒ
tibi nulla re defuturũ eſſe conſidas · Epi
ſtola viceſimanona. ¶ Etſi oĩ tẽpoꝛe ſũ
ma ſtudia officii mutuo ĩter nos certatiʒ
conſtiterũt: pꝛo noſtra ĩter nos familia

ritate ⁊ pꝛoĩde diligenter ab vtroq; con

ſeruata ſũt: tamẽ non dubito ĩ tanto: 1
tam repẽtino motu reipublice quĩ non
nulla de me falſis rumoꝛbus a meis ob
trectatoꝛibuſ me ĩdigna ad te delata ſint
que tuum animuʒ magnopere mouerũt
pꝛo tuo amoꝛe ĩ rempublicã ea te mode

rate accepiſſe neq; temere credẽduz iudi

caſſe: a meis ꝓcuratoꝛibꝰ ctioꝛ ſũ faciꝰ q̃
mihi vt ðbẽt gratiſſima ſũt· Eplła· xxxiii

—

¶ Si de tua ĩ me voluntate dubitarem:
multis a te verbis peterẽ:vt dignitatem
meã tuerere:ſʒ ꝓfecto ẽ ita vt mihi ꝑſuaſi
me tibi eſſe cure · Epla· iiii · libꝛo · xi · ¶ Que
de te ĩ ſenatu egerimiq̃ in contõne maxi
ma dixerĩ: aliouiʒz te lĩis malo cognoſcẽ.
Alud tibi ꝑſuadeas velĩ:me oĩa q̃ ad tuã
dignitatẽ augendã ptinebůt qᷓ ẽ ꝑ ſe am
pliſſima ſũmo ſꝑ ſtudio ſuſcepturũ ⁊ de
enſurũ: qd quãq; ĩtelligo me cũ multis
eẽ facturũ:tũ appetã huiꝰ rei pꝛincipatũ
Gpla.vi. ¶ dmirabilis ẽ eĩ qᷓdã tui no
minis caritas:amoꝛq; ĩ te ſingularis om
niũ ciuiũ· Cta enĩ ſperãt atqʒ confidunt.
Epla.viii ¶ Qð ꝓ me nõ facio:id ꝓ te fa
cere amoꝛ meꝰ ĩ te: tuaqʒ; officia cogunt
vt timeã · ᷓpla· xx· C me tibi ſeribe
re nõ pꝛudẽtia mea hoꝛtat᷑:ſed amoꝛ ĩ te
Tcupiditas ocũ: qð ſine te cõſiſtere non
poteſt.Gadẽ ¶ Te tñ mi Bꝛute ſic amo vt
debeo: ꝙ illud quidqd eẽt nugarũ:me ſci
ri voluiſti:ſignũ enĩ magnũ amoꝛis dedi
ſti · ᷓpla.xxi ¶ Quantũ memoꝛia p̃terita
repetere poſſũ nemo ẽ mihi te amicꝰ an
tiquioꝛ: ſed vetuſtas habʒ aliq̃d cõmune
cũ multis:amoꝛ non habet: dilexi te:quo
die cognoui: meq; a te diligi iudicam.
Epla.xxviii.¶ Equidẽ ⁊ añ e⸗ tẽpus te
dilexi: 2 ſp me a te diligi ſenſi: ⁊ cũ abeẽm
atz ĩ magnis ꝑiculis eẽm:⁊ me abſentem
⁊ meos pñnñtes: a te cultos ⁊ defenſos eẽ
memĩ: 1 pꝰ meũ ĩĩditũ qʒ familiariter me
cũ vixenis:queq; ego de te ⁊ ſenſerĩ: ⁊
dicari: oĩs qui ſolẽt hec aĩaduertẽ teſtes
habemꝰ.Crauiſ ſimũ vᷣo iudiciuʒ de mea
fide ⁊ de cõſtantia feciſti:cũ ꝓꝰ moꝛtẽ ce
ſaris totũ te ad amiciciã meã contuliſii:
qð iudiciũ tuũ niſi ſũma mea beniuolen
tia erga te oĩbuſq; meritis compꝛobaro
ipſe me hominẽ nõ putabo· Tu mi appi
cõſeruabis amoꝛẽ tuũ Q ſi amoꝛe magis
hoc quidẽ ſcribo q; quo te admonenduʒ
putẽ) meaq; oĩa tuebere: q̃ tibi ne igno
ta eẽnt attico mãdaui · me aũt cũ pau
lum ocii nacti erimꝰ vberioꝛes lr̃as expe
ctato.da oꝑaʒ vt valeas: hoc mihi gratiꝰ
facere nibil potes· Epla vltima. Bar⸗
enĩ etiãſi rẽ minꝰ ꝓbabis:tũñ in illa ſoli
citudĩe quidqd a me ꝓfectũ ſit iocunduʒ
tibi foꝛe · Q mihi exiſtimatõnẽ tuã digni
tatẽqʒ cõmendas:facis tu quidẽ oĩm mo

re:ſed velĩ ſic exiſtimes: me cũ amoꝛi quẽ

iter nos mutuũ eſſe ĩtelligã plurimũ tri

buã:tum de ſũmo ĩgenio:tum de ſtudiis
tuig optis: ⁊ de ſpe ãpliſſime dignitatis

ita iudicare:vt neminẽ tibi anteponã:cõ

parẽ paucos. libꝛo· xii· Gpla·xvü· ¶ Ego
nullu locũ p̃ᷣtermittocnec enĩ debeo) nõ
mõ laudãdi tui:ſed ne oꝛãdi quideʒ: ſed

mea ſtudia erga te ⁊ officia: malo tibi ex

tuoꝛũ literis q; ex meis eẽ nota· EGpiſtola
xxiiii ¶ Quãqʒ admodũ ſumꝰ iã defatiga
ti: ſed nulla laſſitudo ĩpedire officiũ ⁊ fi
dez debet · Lpiſtola. xxv. ¶ Non dubita
bã equidẽ. Veruntñ multo mihi notioꝛeʒ
amoꝛẽ tuũ effecit Cerippus· O hoĩeʒ illũ

quidẽ mihi ſꝑ aptũ:nũc etiã ſuauẽ: vultꝰ

me hercule tuoſ mihi expᷣſſit oĩs:nõ ſolũ
aĩm ac verba ptulit· Epiſtola vltĩa ¶ Sʒ
initio Rome:cũ te quoq; ⁊ tuoſ oĩs ob

ſeruabat me coluit ĩpumis: ⁊ nuꝑ cũ ea

q̃ voluit de ſuis pᷣmis ⁊ cõmodis cõſecu

tus ẽ: me habuit ſuoꝛũ defẽſoꝛũ ⁊ amico

rũ fere pꝛinciꝑẽ · libꝛo decimotercio.Epi
ſtola pra. Paponiu atticũ ſic amo vt
alterũ fratrẽ:nihil ẽ illo mihi nec carius
nec iocũduss· Is nõ quo ſit ex iſlis(ẽ enĩ
oĩ liberali doctriĩa . Aieig ſimꝰ) ſed valde
diligit patronẽ valde Phedꝛiuz: ſic a me
cõtendit hoc hõ mĩme abitioſus mime ĩ
rogando moleſtus:vt nihil vnq́; magis:
nec dubitat quĩ ego a te nutu hoc cõſeqᷓ
oſſiʒ · Spiſtola eadẽ ¶ Igã iã tecũ fami
arer vt ẽ ⁊ ſtudiis ⁊ officiis ntis mu
tuis: ⁊ ſũma amicicia dignũ: ⁊ neceſſitu
dine etiã paterna . libꝛo · xx · Epiſtola.iiii.
¶ Liber iſte quẽ mibhi miſiſli:quantã de
clarationẽ hʒ amoꝛis tui:pꝛimuù ꝙ tibi fa
cetũ videt᷑ quidquid ego diyi:qð aliiſ foꝛ
taſſe nõ idẽ:deinde ꝗꝙ illa ſiue faceta ſint
ſiue ſic fiãt narꝛãte te venuſtiſſima: quin
etiã añq; ad me veniat᷑:riſus oĩs pene cõ
ſumit᷑ ꝙ ſi ĩ his ſcribendis:nihil aliud ni
ſi q; neceſſe fuit:ð vno me tãdiu cogno
eg:fet⸗ eſſez ſi te nõ amarẽ .· Cũᷣ vᷣo
ea qᷓ̃ ſcriptura ꝓſecutꝰ es ſine ſũmo amo
re cogitare nõ potueris:nõ poſſũ exiſtĩa
re plus quenq; a ſeipſo:q; me a te amari
cui guive ego amoꝛi(vtinã ceteris rebuſ
poſſeʒ amoꝛe certe reſpõdebo. Gpiſtola
vltĩia ¶ Reliquũ ẽ vt tuã ꝓfectionẽ amo
re ꝓſequar:reditũ ſpe expectẽ: abſentem

qu
t
diig
itatig
näc;
6go
)n
iſer
bier
ſtola
gige
d afi
ubitz
tiors
illü
ult⸗
ſolu
S
8ob
ie
ſecu
mico
Epi
oyt
riug
eni
he
ne
1

i
tu
i⸗
de
4
ſt

— - —

— — — —— ——

liuiſ. ci ·

memoꝛia colã:omne deſideriũ accipiẽdis
mittendiſqʒ literis leniã · Tu velim tua ĩ
me ſtudia:et officia multũ tecũ recoꝛdẽ:
que cum tibi liceat: mihi nefas ſit obliui
ſci:non modo virũ bonũ me exiſtimabis:
verũetiaʒ a me te amari plurimũ iudica
bis . Recte vale ⁊ me ama Epiſtola eadeʒ
ad fineʒ ¶ Mec ſunt pꝛinceps bumaniſ
ſĩe ſñiaꝛũ ſinonmia ſiue clauſule cca amo
rẽ ⁊ officiũ ex libas eꝑpiſtolarũ.M.T. Q.
excerpte ⁊ delecte: qs multo tibi plures

dediſſez. niſi veritus eſſem ꝙ noſtri oꝑis

inſtitutio (reſtat enĩ adbuc ma:e magnũ
ſpacioſũ: a illic reꝑ tilia quoꝛũ nõ erit
numer? lõgũ nimis ſe ꝓtẽdere poſſet
Igit᷑ nunc item accipe · accipe igit᷑ clauſu
las circa amoꝛeʒ ⁊ officium vt ſupꝛa:ex li
bꝛis epiſtolarũ clariſſimi oꝛatoꝛis gaſpa
rini ꝑgamẽſis: a alioꝛum noſtra etate elo

quẽtie pꝛincipũ extractas: ꝓut ex ordine

ĩtuebere que in hũc ſequũt᷑ modũ ·

¶ Girca amoꝛẽ ⁊ officiũ vt ſupꝛa Caſpa

rini pergamenſis et alioꝛum clauſule ſe
quuntur. ¶C X
Vanq; nunq; de tuo ĩ me ſtudio
ac beniuolẽtia dulutaueri: tamẽ
mirũ eſt . q;ʒ in te ſemꝑ amoꝛ meꝰ
indies creſcat: non putabã fieri poſſe:q;
noſtra beniuolẽtia cumulatioꝛ eſſe poſſʒ
ſed effeciſti vt nullo tꝑe viſus ſim vere a
te amari niſi hodierno. Cum enim nulla
occaſio olim ĩterueniſſet cuꝛ me ab aliqꝰ

erꝛato deterꝛeres: nũq́; potui in leta ma

teria certũ exꝑimẽtũ amoris tui ſume:e:
q aũt nũc me adames: nec pateris me ĩ
amicicia peccare (etſi oẽs magis laudibꝰ
q̃ᷓ; coꝛrectõne delectemur.tñ nõ aliter re
phẽſio tua mihi ẽ iocũda: q; vt ĩterdum
amara ĩter dulcia delectãt) nõ quero de
feſionẽ aliquã apud te · eſt enĩ hoc ꝑtina
cie viciũ:ea velle tueri que emẽdari opoꝛ
teat · ᷓgo quãtũ in me ẽ operã dabo: vt
eũ aliquãto carioꝛẽ habeã: q; ſi nullũ odi

um ĩterceſſiſſet · Sepe amoꝛ ĩtermiſſus:
acrioꝛ cõſurgit q; cõtinuatꝰ ¶ Qũ eniʒ
ceteris in rebꝰ ſemꝑ optauerʒ alios vĩce
re: certe in hoc vno etſi a te nõ velim in
amoꝛe anrn parẽ te mihi eſſe maxĩe

cupio ¶ Nihil enĩ mihi videt᷑ minꝰ amã
tiũ ee officii memiĩiſſe: ⁊ alieni ob

Sed hic ſit finis: quãtũ me ſis

xy

amaturꝰ in te eit:ſpeiꝛo ꝙ ſũma me beni
uolẽtia ꝓſequeris:ego oia ꝓ te ſuſcipiaʒ
que digna ſunt nrã amicicia · ¶ & ſñi co
nouero te vlla in re ꝓpter verecũdiam
officõ meo noluiſſe vti:minueſ eã opini
onẽ quã ſꝑ mihi ð tuo ĩ me ꝑpetuo ãoꝛe
fecera · ¶ aũt cupis omni officio tuo
vel in ſenatu vel in populo ꝓ me defügi
nulla me noua voluptate afficis ER
eĩ nõ ſolũ tibi vſitatũ: ſed etiã quotidia
nũ omnẽ curã ſuſciꝑe:que vſui meaꝛũ re
rũ accedat ¶ Aliud nõ eſt quod a te ma
gis veli: q; vt me ſicut facis maxime dili
gas pſuadeaſq; tibi neminẽ viuere cuiꝰ
beniuolẽtiã ⁊ virtutẽ maioꝛis faciaʒ ·
¶ Te vero nõ ſolũ diligo: ſed etiã admi
roꝛ:ꝙ nullo me in te officio ſẽꝑ vt fratꝛẽ
amaſli:nec vnq; es paſſꝰ foꝛtunas meas
ab alüs cõculcari qui oĩa volũt potẽtie
ſue cõtra ius 1 ecſnirar⸗ cõcedi ¶ Nemo
fuit qui aliter in hac tua cauſa ſolicitus
eſſet ac in ſua: ⁊ foꝛtaſſis eo magis ꝙ in
cauſis amicorũ decet aliquãto noſ atten
tioꝛes eſſe q; ĩ re noſtra:gratias ergo q̃s
debes: amicis tuis dices:nõ quia ſ aĩm
tuũ ignoꝛẽt:ſed vt tua apud ipſos teſta
tioꝛ ꝓſit beniuolẽtia. ¶ Nihil ad hãc tu
a ſolicitudinẽ addi potuit: ⁊ effeciſti vt
etſi oĩa in aduerſuʒ cecidiſſẽt: tñ tibi gꝛa
tiã habuiſſẽ: ꝙ maioꝛi ſtudio negocia tua
geri nõ potuiſſẽt:q; hoc tẽꝑpe mea geſſi
ſti:plurimũ tñ Puden maxĩe gratuloꝛ
ꝙ tue diligẽtie foꝛtuna par fuit · ¶ Naʒ
ſi redoleret antiquã familiaritateʒ:et ve
tig beniuolẽtie quaʒ habuit cuʒ pꝛẽ meo
remiſceret᷑tnouos amicos potiꝰ mihi fa
ceret: q; cõſuetos abigeret · ¶ Vnũ ẽ qð
maiorè ĩ modũ nõ ſe a te rogo ſed etiaz
obſecro:vt cum te maxĩe diligã:nõ patia
ris inuidoꝛũ hoĩm verbis noſtrã amiciei
am diuelli: à1 magis apud te valeat mẽo
ria noſtre amicicie: que vſq; a puericia ĩ
cepit: q; oꝛõ eoꝛũ qui hoc maxĩe ſtudent:
quõ poſſint cõſuetudinẽ noſtrã ĩtermit
teꝛe · Pcipio eĩ vt nõ ſolũ maneamꝰ ĩ ami
cicia. ſed vt etiã hi iudicemur eẽ: qui a nl
lo alio amoꝛe ac beniuolẽtia vmcamur·
¶ Nuũq́; futurũ putaſſẽ vt ſtudiũ meuʒ
et cura:quã ꝓ tua ſalute ſuſcepi: magis ĩ
te poſſz cumulari:ſz ĩcredibile eſt quãtũ
ſinguli dies meo in te amori adiiciãt· Nã

poſtqᷓ; te amare cepi nullũ tẽpus fuit:in
quo non hec de te cogitarẽ. ſermonẽ ſe

pe ð te haberẽ. Si quãdo tibi aliquos fa
miliaꝛes cõuenio· quibꝰ cuʒ veſ qua pꝛu
detia humanitate ſis apud illos cõme

moꝛare· ſẽtio meũ ĩ te amoꝛẽ duplicari·

lõge pluſq́; credi põt.meaʒ in te bñuo

etiaz augeri · quoees enĩ tua in me offi
cia · q quotidie ſũt maioꝛa aĩmo cõſidero
ea res pᷣſtino amoꝛi meo tãtũ adiicit · vt
iam te magis q́; oculos meoſ diligã· nul
luz itaqʒ nibiten⸗ amãdi te facio.nec ali
ud ẽ quod magis cogiteʒ · q; vt tibi ⁊ oĩ
be ſatis ĩ te gratꝰ videar ¶ Que ad te ð
tuo amoꝛe ſcribis vſitata ſũt ⁊ antiqua ·
quãdo eni tẽpꝰ fuit in quo negocia mea

pPluris non facerẽ q; tua? nouã tamẽ ſp
voluptatẽ ꝑcipio.quotiẽs ð tua ĩ me bn

uolẽcia aliqd audio nec mĩoꝛẽ aĩmo iocũ

ditatẽ ex tuis lrĩs ꝑcipio. q; ſi ð his rĩbꝰ

ĩter nos cmẽtaremur de quibus ad me
ſeribiſ ¶ Si optaſ ex me ſcire qᷣd a te ma
xĩe vel: ſũma ẽ ne mĩons aĩciciã nrãʒ fa
ciaſ q; ego tuã Sciſ quãtũ amaui te:aut

quãtũ excoluerĩ · Nuq; vllũ tãtũ fuit in

re mea cõmodũ: qð ꝓ te ñ neglexerĩ. ne
q; ĩcõmodũ qð ꝓ te ñ ſuſceperiʒ:vbi hꝰ

vſui tuo accedẽ ĩtellexi: Mec ex Caſpaꝛĩo
mõ alios accipe (B
lris tuis: ⁊ qdeʒ oĩa mibi ꝑgrata: quorũ
illud Pmũ ꝙ aĩciciã tua lealib⸗ v̈biſ ob

ulta cõtinẽtuꝛ

tuliſu:imo pꝛopꝛiꝰ vt loq̃r amoꝛẽ tuũ er

ga me mihi patefeciſti · Videt᷑ enim inter

amoꝛẽ ⁊ amiciciã hoc eẽ diſcrimẽ: ꝙ ama
re poſſumus etiã neſciẽtes:amicicia veꝛo
nõ fit niſi ĩter ſciẽtes · Eſt eĩ amicicia reci
ꝓcuſ animoꝛũ affectꝰ. Ego igit᷑ ⁊ accipio
amoꝛẽ tuũ: a viciſſim meũ tibi ſpondeo.
aũt mea laudibꝰ extollis etiaʒ gratuʒ
eſt quãq́; timide ac diffidẽter fidez his p

ſto: Leonbardꝰ Fretinus · ¶ Volo vt ex
tet opus aliqð ſtudioꝛuʒ meoꝛũ qð ſit te

ſtis ⁊ index amoꝛis mei erga Sãcuſſimuʒz

dñʒ Gugeniũ papã quatũ. Nã ꝙ ab ado
leſcẽtia mea illũ dilexerĩ: ꝓpter celſã q̃n

dã eius magnitudinẽ animi: virtutis p

ſtãtiaʒ: 1 ipſe me ĩteꝛ familiariſſimoſ reci

pe dignatꝰ ſit: debz ꝓfecto nüc monimẽ
tũ aliqð extare dilectõnis mee · Ttaqʒ li
bꝛoſ politicoꝛũ multis a me vigiliiſ: mul
taq; aſſiduitate ⁊ oꝑa ĩ latinũ cõuerſos:

cõſtituti · Reaſſũe q̃ſo p

ad beatitudinẽ ſuã mittere cõſutui · Ideʒ
Leo. ¶ ¶ ¶ Cũ pꝛimũ te vidi gebennis
olim p̃ſtãtiſſime pateꝛ:dũ ibi Romanus
põtifex eẽt: cognouiqʒ excellẽteʒ ĩ oĩ lrã
ruʒ geneꝛe doctrinã tuã:dicaui me totuʒ
tibi:nõ quidẽ ſpe aliq̃ pꝛemii (vt milti ſo

lent) cõmotuſ:ſed egregia animi virtute

quã ĩ te eſſe ĩtelligebã: cũ ſũma hũanita
te cõiunctã · Equidẽ dilexerã antea abſen
teʒ tuã ꝓbitatẽ:fama et verbis cognitaʒ

mihi: poſtea veꝛo q; te pñtẽ cõſpexi ⁊ ſil
ꝑſperi moꝛes tuos:ſuauitatẽ ſermonis:

viteq; ĩtegritatẽ:⁊ quod plurimũ valuit
ad beniuolẽtiã cõciliãdã:ſẽſi te plurimũ
delectari ex eiſdezʒ: a quibꝰ ego nõ erã pe
nitus alienꝰ ſtudiis humanitatis:ita vni

ce amare te occepi: vt nibil fere ad meuz
in te amoꝛẽ addi poſſe videret᷑ · Naʒz licet
homo ſiz paulo idocuoꝛ: cõplectoꝛ tamẽ

eos aĩo:in qͥbꝰ aliquod ſpecimẽ aut ſapi
entie aut virtutis eluceat · Magna eſt ni
miũ ꝓfecto bonorũ et ſapientiuʒ viroꝛũ

inopia:quos ſiquãdoquod tñ raro acci

dit) ĩter mortaleſ appaꝛẽt: mayxime vene
rari: ⁊ colere debemꝰ. vta egregie lodutk
Poggiꝰ noſter floꝛẽtiꝰ oiʒ poetarũ face

tiſſꝰ ¶ Rudiui quo nihil mihi gratiꝰ au

res mee audire hoc tꝑe poteꝛãt ð tua Ni
colaiq; recõciliatõe:id ſũmũ ĩ moð gau

deo: eo maxyĩe ꝙ eũ te quẽ ſp pollicituſ

erã p̃ſtitiſti:ptes tue erũt:hoc idẽ pꝛudẽ
tie efficẽ: vt ñ ſolũ recõciliatõ fcã: ſʒ etiã
aĩcicia reſtituta eẽ videat᷑· Harũ enĩ eſſet

odiũ tollè: niſi ſpſeqᷓt caritaſ ⁊ amoꝛ:qᷓ ꝓ

pa ſũt anĩ ĩgenui erectiq;:⁊ ad vᷣtutẽ bñ
na illã: mihiqʒ
notã faĩliaꝛitatẽ ac bẽiuolẽtiã cũ nicolao
daq; oꝑpazʒ: ⁊ ĩcũbe q̃ntũ potesne:qᷣd acci
dat qd eã roſti labefactaẽ vt ñ ſolũ ami

coꝛũ ĩtceſſiõe:ſʒ volũtate quoʒ vrã ac iu

dicõ: hec reditõ ĩ grãz eſtiari poſſit · Tibi

☚

dẽ hoc ſũme laudi erit: ⁊ ſpo voluptati
or. N ſcito p̃titaſ inĩciciaſiñ nihil leſiſ
ſe ⁊ tuũ ⁊ nicolai nomẽ:hãc vᷣo reſtitutã
giãʒ:ſũmã tibi bonoꝛũ oĩʒ doctoꝛũqʒ beĩ
uolẽtiã cõciliaſſe · ſũma tua cũ dignitate
dẽ Pog. ¶ D ðEtſi maioꝛes mei oẽs Il
luſtriſſie pᷣncepſ:ĩ diuũ geĩtoꝛẽ tuũ: nec
minus in te ſp: atqʒ vehementiſſime fue
rĩt incenſi.⁊ q ſuꝑſunt quaſi hereditaria
quadaʒ affectõne omẽs te vna ꝓſequãt᷑

au

V

— à —

S —

Sõðõ

Ego nõ ſolũ patrio ⁊ amico amoꝛe:ſʒ eti
am tuarũ ꝓpe diuinarũ virtutũ admiꝛa
tõe: te iampꝛideʒ vnice:atq;ʒ religioſiſſĩe
colui.· Nã ſi quotidiana exẽpla clementie
tue audiã:ſiue humanitatẽ atqʒ pietateʒ
ſiue excelſi atz iuictiſſimi anĩ foꝛtitudinẽ
grauitatẽ: iuſticiaʒ nõ poſſuʒ erga te nõ
iflamari ſupꝛamodũ · Antoniꝰ panoꝛmi
ta · ¶ Eſt enĩ a natura tradituʒ: vt quoſ
diligamꝰ p̃ſtãtioꝛes ac clariores iudicẽꝰ.
Solẽt pᷣterea tã poete q; ceteri quoſ dil:
gũt ⁊ in amicos habẽt laudibꝰ illiſ extol

lere: quibꝰ eos refulgere deſideꝛãt · Idem

¶ Stat vniuerſis Canuẽſibꝰ ſẽtẽtia ſub
vera libertate eſſe:quã ſi diſpoſueris nõ
vexare:noſq;ʒ tibi habere amicos fauẽtes
qʒ ꝑſuade tibi·id facile ⁊ opoꝛtunũ futu
rũ eſſe:ſiq; noſtra amicicia vti volueris.
cõperies illã tibi ⁊ facilẽ ⁊ opoꝛtunã· Et
ſi foꝛtaſſe decreueriſ noſ vexare · hoſteſq;

habere noſtre ſaluti. remedia quelibet ex
quireꝛe ſtat ſẽtẽtia. Ex lannc. 0 RK G Do

tes ex hoc facere cõiecturã ſũmi erga te
mei amoꝛis:ꝙ rogatuſ a te vt de oꝛigine
vrbis Bononie :hoc eſt a qbꝰ aut quo tẽ
ꝑe cõdita eẽt ad te ſcriberẽ. Etſi eã rẽ dif
ficilẽ ac faſtidioſaʒ inuẽtu eſſe ĩtelligebã
malui tñ eum laboꝛẽ ſubire: q́; paruʒ ob
ſequi pꝛecibꝰtuis·Ijn quo ſi foꝛte tardioꝛ
fui:q; vel deſideriũ tuum vel meũ offici
um requirebat:videoꝛ quaſi meo iure pe
tere veniã poſſe:abs te pꝛeſertim: q̃ ⁊ no
ſti occupatões meas:⁊ me ſcis iampnidẽ
difficultate tẽpoꝛuʒ coactũ libꝛis meiſ ca
ruiſſe. Edidi tũ tandẽ que potui: non vt
volui ·ſed vt me tẽꝑis anguſuie:⁊ libꝛorũ
penuria coegerũt· Minꝰ eniʒ graue futu
rũ exiſtimaui:ſi abs te in re difficili atqʒ;
obſcura doctrina mea deſideraret᷑: qʒ ſi
homĩs grauiſſimi ⁊ optimi mihi amiciſſi
mi honeſuſſimã ſpem viderer fraudaſſe
oc nicolaꝰ peroti. tametſi modicũ ad
rem: tñ pulcrũ. ¶ B ¶ Nunqʒ me de te
mea fefflit opinio. qui nõ minꝰ me dili
gas·qB a me amari te intellexeris. Amoꝛ
aũt erga te meꝰ quãtus ſit· nõ re minus
q; opinione cognoſces · Emori malim q́;
iure ĩgratꝰ iudicari.Beneficio affecti qui
ſeſe ĩgratitudinis accuſari noluerũt.alii
aurũ et argentuʒ· alii margaritas ⁊ gem
mas· alii aliud foꝛtune bonũ quod dicit

Exxij

retribuere cõſueuerũt· Ego aüt bñficos
didici quãtũ ⁊ humanuʒ ⁊ meuz preſtare
poteſt ĩgeniũ ex hoĩbꝰ deoſ reddere ⁊ ea
imoꝛtalitate donaꝛe· quã laudiſ glorieqʒ
eternitas afferꝛe ſolet · Erãciſeꝰ philelfꝰ.
CSCRN te pꝛetereat quibus appᷣme
debeas · tuis qui ratõnibꝰ egꝛegia ſũt ne
ceſſitudine deuĩcti · Sẽpꝛoniꝰ pꝛe ceteris
tui adeo fautoꝛ extitit anoſiſtim⸗ vt ho
minẽ credã fuiſſe neminem ſui cuiuſuis
amici taʒ ſtudioſũ · maiori qui ſtudio · cu
ra · diligetia. grauitate · eloquẽtia res illi
us familiares. atz hic tuas vlla fuerit tẽ
peſtate cõtutatꝰ.Neq;ʒ aĩm ſatiſ poteꝛat
explere ſuũ tenaci officioꝛũ memoꝛia · qᷓ
in illũ ſepeno cõtuliſſes · ⁊ amoriſ quo
qʒ quem flagrãtiſſimũ ſuã in cauſaʒ exa
raras· Td mediuſſidius ſũmo ẽ tibi argu
mẽto.eũipſuzʒ ſunulata haud amicicia · ſʒ
certiſſima beniuolẽtia eẽ ꝑfũctũ · Que ve
ro tuã in reʒ efficio.me certe pudet in lu
cẽ effũdere:quãdo tũ tibi obſtringor · vt
ſi ſpũm quoq; ip̃dʒʒ tuis ꝓ cõmodis emiſe
riʒ · rite tũ quiſq; ꝑcẽſere potenit · tuis in
me beneficiis: qᷓ ſane extãt ĩnumera:. neu
tiq; eẽ reſpõſũ · Et quo magis me tibi de
bere aĩo cõtẽploꝛ meo · que tuos in vſus
trãſfero · eo nẽpe mihi inferioꝛa vidẽtur
Alud poſtremo veliʒ tibi ĩnoteſcere. me
am obnixã eẽ ac foꝛe ſẽtẽtiã.tuã ſic vniũ
ſaʒz cauſaʒz agere · vt meã quiuiſ in te fidẽ
p̃ᷣſentẽ.abſẽtẽqʒ ſincerã.atqʒ ĩmaculatiſ
ſimã vſqʒ fuiſſe palã ĩtelligat. Vale. Bal
daſar raſinꝰ pꝛeceptor meꝰ obſeruãdiſſi
mus · nõ tam elegãter qᷓ; grauiter dixit
¶ Wei nẽpe ẽ ĩ te amoris nrĩs vſʒ a tene
ris annis· ac nobis ſub ĩde adoleſcẽtibuſ
adauctũ te ꝓꝑſuaſũ reddẽ.eã poſt hac oꝛã
colere deſinas· ĩ qua ꝓmiſeue agũt᷑ vniu
ſa⁊ iuſticia oĩs imperii ꝓpugnatrix r̃fri
geſcit · Tuas etenĩ ratõnes tãta beniuo
lẽtia ꝓſequoꝛ:vt ꝑpetuũ ſit mihi ſtudiuʒ
omni diligẽtia · cõſilio accuratõne · id effi
cere· vt nõ modo fulgẽtioꝛe autoritate
cõfloꝛeſcas · verũetiã ꝑpetuã ĩcoluĩtateʒ

cõſerues ⁊ augeas:Mea poſtremũ cau

ſa.que in ſẽpꝛoniuʒ bñficia contuliſti vt
tibi habeã gratias me lõge propellunt.
Id qʒ veliz animũ inducas tuũ · vt qdqᷣd
honorificẽtie. auſpicioꝛuʒ · conſilii ſuaz
cauſaʒ imꝑtieris: meis quidem foꝛtunis

vyi

addictů eſſe. qui itidem tuos in tribules
atʒ ſingulares amicos tẽptare ꝓmolireꝛ
Idẽ Balda. ¶ Vt te neglectũ mime habe
am ratõeſ ꝑurgẽt cõpluſcule · Vetꝰ pᷣmũ
beniuolẽtia. tuis que me ꝑpetuo penati
bus addixyit ante multo q́; ex aluo mateꝛ
no ſtatuiſſes:dehinc ĩter nos cõflata om
ni etate noſtre caritatiſ tua neruoſiꝰ mu
ita virtute:ac tuiſ tandẽ beneficiiſ ame
niſſimis · quibꝰ me ſꝑ accumulaſii: adeo

vt mihi certo pponã neminẽ tuas qui ĩ

rões officio ac pietate ſit ꝓcliuioꝛ. Com
plura ĩ hũc erga te amoꝛẽ meũ conſeribe
rez ſuſpitõem niſi aſſẽtatõis a qua ſemꝑ
abboꝛrui modo vererer · Ceterũ te oꝛatũ
velim quãto amoꝛe tuas foꝛtunas ĩteꝛce
periʒ ꝑiculuʒ facias · qua in re nullaz me
vnq; in te ſimulatõem fuiſſe ꝑfũctuʒ pa
lã intelligeſ.Tdẽ Balda · Et hec circa amo
rẽ ⁊ᷣ officiũ ſufficiãt · nũc alia trãſigamꝰ
Vbi cõſiliũ ⁊ auxiliũ amico ĩpertimuꝛ

—

aut ab eo expoſcimuſ..T. Q.clauſule.
Quideʒ ſẽtẽtiã meã: aut ſernbam
ad te poſtea pluribꝰ . aut ne ad
. eaz meditere ĩparatũ te offẽdaʒ
coꝛamqʒ cõtra iſtaʒ ratõem meã dicam.
vt aut te in meã ſẽtẽtiaz adducã: aut cer
te teſtatuʒ apud aĩm tuũ relinquã quid
ſenſeriʒ:vt ſi quãdo(quod nolim) diſpli
rere tibi tuum cõſiliuz ceperit:poſſis me
um recoꝛdari · libꝛo ſecũdo·epiſtola. iii.
¶ Sera gratulatio repᷣhendi nõ ſolet.pᷣ
ſertim ſi nulla negligẽtia p̃ᷣtermiſſa eſt ·
longe enĩ abſum · audio ſero · Sed tibi et
gꝛatulor.⁊ vt ſẽpiterne laudi tibi ſit iſte
tribunatꝰ exopto teq; hortoꝛ vt omnia
gubernes. vt moderere pꝛudẽtia tua: ne
te auferãt alioꝛum cõſilia. Nemo eſt qui
ſapiẽtius tibi ſuadere poſſit teipſo. Nũ
q́; labere ſi te audies· Nõ ſcribo hꝰ teme
re cui ſcribã video:noui aĩm: noui cõſili
um tuum. Nõ vereoꝛ: nequid timide· ne
quid ſtulte facies · ſi ea defẽdes · que ipſe
recte eſſe ſẽtias · Epiſto. vii. ¶ Ded illud
ideʒ quod ĩ initio ſeripſi tecũ loquere · ⁊
te adhibe in cõſiliuʒ · te audi· tibi obtẽꝑa.
alter qui melius cõſiliũ dare poſſit q; tu
nõ facile inueniri põt · tibi vero ipſi ceꝛte
nemo melius dabit· Dii immoꝛtales cur
ego abſum · vel ſpectatoꝛ laudũ tuarum
vel ꝑticeps · vel ſocius· vel miniſter conſi

lioꝛuʒ · tametſi hoc minime tibi deeſt: ſed
tamẽ efficeret magnitudo·⁊ vis amoria
mei cõſilio te vt poſſem iuuare· Epiſtola
eadem ¶ Raras tuas equidẽ (fortaſſe eĩ
nõ ꝑferunt᷑) ſed ſuaues accipio literas ·
vel quas ꝓrime acceꝑam qprudẽtis:q;
multi 2 ai ⁊ cõſuii erãt: etſi omĩa mi

hi cõſuituerã ſic agẽda vt tu monebaſta

mẽ cõfirmant᷑ noſtra cõſilia:cũ ſentimꝰ
pꝛudẽtibꝰ fideliterq; ſuadẽtibus ideʒ vi
deri · Spiſtola · xiii · Tte maxĩoꝑe ꝓ no
ſtra ſũma cõiunctõe: tuaq; ſingulari hu
manitate etiazʒ atq; etiã queſo ⁊ peto.vt
quibuſcũq; rebꝰ poterispoteris auteʒ
plurimis) ꝓf Picias ⁊ conſulas ratõnibꝰ
meis · Moc velim tibi ꝑſuadeas ſi ratõibꝰ
meis a te ꝓuiſuʒ eſſe ĩtellexero. magnam
te ex eo ⁊ ꝑpetuã voluptateʒ eſſe captu
rum . libꝛo · ii · epiſto · ii · EC& meũ cõſii
um exquiris · id eſt tale · vt capere faciliꝰ
ipſe poſſem q; alteri dare · Quid eniz eſt

quod audeã ſuadere tibi homĩ ſũma au

toritate.ſũmaq; pꝛudẽtia ? libꝛo · iiii· epi
ſtola ſecũda · GEe ſi eo te adhuc cõſulio
vſũ ĩtelligo · vt id rep̃hẽdere nõ audeam
nõ quin ab ed diſſentiã: ſed ꝙ te ea ſapiẽ
tia eſſe iudicẽ · vt meũ cõſiliũ nõ antepo
nã tuo:tamẽ ⁊ amicicie noſtre vetuſtas:
tua ſũma erga me beniuolẽtia:que mi
bi iam a puericia cognita eſt· me hoꝛtata
eſt: vt ea ſcribereʒ ad te · que ⁊ ſaluti tue
cõducere arbitrarer. ⁊ nõ aliena eẽ duce
rem a dignitate · Gpiſto · vii · ¶ Rurimũ
valuiſſe apud me tuã ſẽꝑ autoꝛtatẽ cuʒ
in omni re · tũ ĩ hoc maxime negocio HM
tes exiſtimare. cuʒ mibi Marcellus cõſul
frater amãtiſſimꝰ mei nõ ſolũ cõſiliũ da
ret · ſed p̃cibꝰ quoq; me obſecraret · nõ
us mihi ꝑſuadere potuit · qᷓ; tuis eſt ef
ctũ literis · vt vterer veſtro potiſſimũ cõ
ſilio. Epiſtola· xi · ¶ Caudeo neq;ʒ repre
hẽdo tuũ cõſiliũ:nã nil iſto põt eẽ iocũdi
uſ nõ mõ miſeris his tꝑibꝰ ⁊ luctuoſiſ:ſʒ
etiã trãquillis ⁊ optatiſ. libꝛo · v.· Epiſto ·
xiiii .· ¶ Nã quod allatura ẽ ipſa diutur
nitas. que maxĩos luctꝰ vetuſtate tollit.
id nos pciꝑe cõſilio pꝛudẽtiaqʒ debemuſ
Gtenim ſi nulla vnq; liberis amiſſis fuit
tã ĩbecillo mulier animo · que non aliqñ
lugẽdi modũ fecerit · certe nos qð ẽ dies
allatura· id conſilio anteferre debemus

— — ——— ☛ —

g
oln
eei
18.

vi
no
bu
pt
te,
be

meq; expectare tẽpis medicinaʒ· quam re

pᷣſetare nobis ratõne poſſ umꝰ. Gpiſtola
xvi. ¶ Tibi aũt id cõſilii do: qd mihimet
ipſi: vitemus oculos hoĩm: ſi lin guaſ mi
nus facile poſſimꝰ: qui enĩ victoria ſe ef
ferũt:quaſi victos nos ĩtuent᷑:qui auteʒ
victos eſſe nos moleſte ferũt: nos dolẽt
viuere . Tu enĩ ipſe qui ⁊ me ⁊ alios pꝛu
dẽtia vincis oĩa (credo) vidiſli: nichil te
omnino fefellit . Quis eſt taz linceus qui
in tãtis tenebris nihil offẽdat g nuſq; in

currat? libꝛo · ix · Epiſtola· ſecũda ¶ Om

nia igit᷑ tua cõſilia:mihi nõ magis pꝛudẽ
tie plena: que ſũma eſt: vidẽtur: q; fideli
tatis quã ego ex mea cõſciẽtia metioꝛ: qᷓ
re ſi aut aliter ſẽtirẽ: ceꝛte admonitõ tua
me repumere: aut ſi dubitarẽ hoꝛtatõ im
pellere poſſet: vt id ſeq̃rer quod tu opti
mũ putareſ. Nũc vero quid eſt quod me
in aliã ꝑtẽ trabere poſſit s libꝛo · x. Cpla ·
iii. o eã ſentẽtiã dixi:cui aſſẽſi ſũt
oẽſ ad vnũ:ea que fuerit ex ſ. enatuſcõſul
to cognoſces· Tu quanq; cõſilio ñ eges
vel abũdas potiꝰ:tñ hoc amo eſſe de ſ
vt nihil hic reiicias:ne ue in rebꝰ tã ſubi
tis: tãq;ʒ anguſtis a ſenatu, petendũ cõſi
liuz putes · Tpſe tibi ſis ſenatꝰ:quocunqʒ
te reipub. ratio ducet ſequare: cures vt
ante factũ aliquod a te egꝛegiũ audiamꝰ
qᷓ; futuꝛum putarimꝰ. Fllud tibi ꝓmitto
quidqᷣd a te erit factũ:id ſenatũ non mõ
ot ſideliter:ſed etiã vt ſapiẽter factuʒ cõ
Pobarurd piſtola · xvi · ¶ Quid ĩ aĩmo
abuerĩ cuʒ lernꝰ lernaq; diſceſſerunt a
me:⁊ ex literis ue eis dedi · ⁊ ex ip̃is co
gnoſcere potuiſu: qui ommibꝰ rebꝰ cõſi
liſqʒ; meis interfuerũt. ARccidit mihi qð
bhomĩ pudẽti: ⁊ cupido ſatiſfaciẽdi reipu
blice boniſq; hoĩbus accidẽ ſolet · vt cõſi
lium ſequerer ꝑiculoſũ: magis dum me
ꝓbarẽ q; tutũ:qdð habere poſſʒ obtrecta
tõnẽ · Epiſtola. xviii · Vtinã haberẽ: qd

vobis darẽ cõſilii: ſed ne mihi quidẽ ipſe

reꝑio quid faciẽdum ſit: quid enĩ eſt qð
cõtra vim ſine vi fieri poſſits Cõſiliũ om
ne aũt hoc ẽ illoꝛũ:vt moꝛtẽ ceſariſ peꝛſe
q̃nẽ᷑ Ttaqʒ ante diẽ ſextũ nonaſ octobris

pductꝰ ĩ contionẽ a Caminio turpiſſime

ille quidẽ diſceſſit · libꝛo· xii · Epla· iii · Mec
circa conſilium ex libris M·T. Q. ſuffici
ciãt: ſequitur nũc circa idẽ ex Caſparĩo

xxxi

aliis. ü Rod idẽ.
DPero ꝙ ſi meo cõſilio vſus fũis

bꝛeui ĩtelliges omne a te depul
ſum eẽ piculũ: quod ĩ ipſis viſce

— .

ribus herebat · Sic enĩ ego ſẽtio · quid ti
bi ĩ re tua factuꝛꝰ es:etiã atq; etiã ꝓuide
bis· ego eniʒ nõ mĩꝰ de tua ſalute laboꝛo
qᷓ; ſi omĩa nobis eẽnt cõmunia· Caſpari

nꝰ pgamẽſis ¶ Spero vos omĩa ſapien

ter ꝓſpexiſſe: que ĩ vtranq; ꝑtẽ poſſit ac

cidere nec vobis abeſſe cõſiliũ: aut vires

ad hãc maxĩmã rẽ cõficiẽda ¶ Speꝛo:

eſtqʒ hoc meũ cõſuiũ:dũ adhuc omĩa no

ua ac recẽtia ſũt poſſe omnẽ cauſã orien
tium maloꝛũ ꝑ te tolli Ego lõge a te
diſſẽtio · Nã cũ homĩbus ita viuẽduz eſt:
vt ſuus vnicuiq; mos eſt · Nõ enĩ iudico
ſapiẽtis eẽ: ceum ceteri ſibi arrideãt ipſũ
flere: aut nimiũ ſeuerũ eẽ: cum alii ſunt
in ioco · Ita enĩ ſẽꝑ vitam iſtitui meã: vt
pᷣſẽtibus me rebus accõmodarẽ · nec pa
terer aliquẽ mihi iure iraſci ¶ ĩ re de

ſperata neqʒ p̃ſidii: neq; cõſilii cauſa ad

me ſcribis:ſed qꝛ iuuat te ĩcõmodis tuis
mecũ loq· facis rẽ ĩter amicos vſitatam·
cẽ ego ⁊ faceꝛe ſoleo quotiẽſ diſcrutior

amo : maiorẽ quidem ꝑtẽ moleſtiarũ me

arũ depoſuiſſe mihbi viᷣoꝝcũ amicis om
nẽ pẽbatõeʒ apui ¶ Quid tibi cõſilii mei
aſtera ñ hẽo qͥ ip. e Tĩ omibꝰ rebus meis
tuo ſemꝑ vſus fuerĩ. ¶ Ouid tibi conſi
lii mãdẽ nõ ſatis habeo: cui ꝓ diuturni
tate maloꝛũ meoꝛũ nõ ſuppedit qualiteꝛ
ipſi mibi medear. Tantis ĩcommodis
hoc temꝑe afficioꝛ:vt neqʒ auxiliũ michi
ſit · neq;ʒ ſI pes:neq; conſuiũ: tu ſiquid ba
bes quo meã egtudinẽ leuare poſſis fac
ad me ſcribas · quanq; quid poteſt eẽ qð

a te poſſit mihi ĩ tantis malis affeꝛri g6x

ceſſit enĩ vis huiꝰ mali omĩa humana re
media:⁊ eo loci res mee ꝑuenerũt:vt(qð

aiũt) ne ipſa qdẽ ſalus etiã ſi velit poſſit

me his malis eximere: tẽptab tñ et ſiqᷣd
eꝛit qꝰ mihi poſſiſ aliqm oꝑẽ affeꝛr: nihil
ex cõtĩgẽtibꝰ omittes · uid ad te ſcri
bã neſcio qᷣ ita ꝑtuꝛbato aĩo ſuʒ. vt neqʒ
rõ vlla.neqʒ cõſiliũ vllũ ĩ me ſit Male au

tẽ alteri poteſt cõſulere qᷓ ipſe maxio cõ

ſilio ĩdiget · quod poſſum facile tibi pꝛe
ſtare. h tibi polliceoꝛ: dolere tecũ ꝑiter
⁊ accuſare foꝛtunaʒ·que nrãs reſ adũſas

„ „

„ 7 7„

ij

ꝓ debitis addit: his ego remediis poſſuʒ

te iunare: ſi ea ſunt appellanda remedia
que aĩm egrotãtem ĩcurabilẽ reddunt
¶ Eſt etiã nõ poſt factũ:ſed an teq; res
fiant cõſiliũ de ſũmis rebꝰ habendũ.
¶Nin rebꝰ tuis caueas ĩplicabis te ali
quo ĩcõmodo graui:Crediſ vnumquẽq;
eo eſſe ĩ te animo:quo tu in alioſ eſ:falle
ris crede mibi.Nã ex his qui tibi ĩ pꝛeſen
tia vident᷑ amid: pauciſſimi te ex animo
diligũt · ſi ergo me audies abdicabis om
nes illos a te: quoꝛũ frõs eſt blãda.⁊ om
nia l a te fiũt imꝑẽſe laudãt · Suadeo
in oĩbus rebus a te gerẽdis:vtaris conſi
lio Caii hoĩs certe ſapiẽtiſſumi⸗ ⁊ qui te
ſüme diligit. quidquid ille tibi pſuaſerit
veridici Apollinisvt aiũt) dictum puta
¶ Vide ne te implices rei vnde cum vo
les nõ poſſis te explicare ¶ Sie eniz iu
dico alquãto meltꝰ eſſe a religione abſti
nere:q́;ᷓ accedere ad illã: nõ eiꝰ rei gratia
ad quã illa fuit a noſtris maioribꝰ pᷣmũ
cõperta / ¶ Euiſſeʒ aũt ꝓlixioꝛ in ſcribẽ
do niſi ſperarẽ te breui affuturuʒ · quod
vt facias vehemẽter rogo · ſpero enĩ nos
de multis rebꝰ eã deliberatõem cõſilium
q; habituros.que nos ab hiſ curiſ ac mo
leluis extricent. in quibus dudũu ſine ſpe
exeũdi fuimꝰ. ¶ Omẽs ad te vnũ ſua cõ
ſilia referũt:tuãq; autoritatẽ maxĩe attẽ
düt ·˖ Cõſutui itaq; maturius de hac re te
cum deliberare:ſed cũ id neq; ꝑ aliuʒ .ne
q literis poſſit trãſigi:nõ gꝛauabeniſ ad
me ire · duo eniz eodez itinere cõficies · nã

⁊ officiũ tuũ quod vehemẽter ab omĩbꝰ

deſiderat᷑ reipu:p̃ſtabis:⁊ multa expedi
es · que ſũt ĩter nos hoc tꝑe agẽda· pluri
bus verbis ad hãc rem te excitarẽ.niſi iã
iter ad nos agere te cõſiderẽ · ¶ Deſide
ro maxiĩe pᷣſentiã tuazʒ · Spero aut dolen
do mecũ aut cõſolãdo aliquod ſolacium
in tãto meroꝛe meo afferres · Vix poſſz fi
eri qua pꝛudẽtia ſẽꝑ ae ſapiẽtia fuiſili:qͥn
aliqð a te mihi eẽt cõſiliũ:quo minꝰ aceꝛ
be oĩa ꝑferrẽ ·quãtũ itaq; potes cõtẽde:
vt huc accedas: aut ſi te occupatõnes de
tinent aliq;d ad me ſcribas. putabo enim
vtrũ feceris me aliquã huic moꝛbo: ſiq̃
eſt gue poſſit afferri medelã inueniſſe ·
E ẽte poſſe aliquo meo auyxilio: q;
cõſilio iuuare: q̃ facultas ſi michi adeſſet

certe nulla res meã ĩ te beniuolẽtiam ac

pietatẽ ĩpediſſet · ſed poſtq; id quod ma
xĩe ĩ tua aduerſitate optabã a me nõ po
teſt fieri · illud ad te cõſiliũ ſcribo · q ego
ſepe ĩ meis rebꝰ aduerſis vſus fui.Qum
enĩ aliquãdo in ſumili foꝛtuna fuiſſeʒ. ne
qʒ aut pᷣceptis hoĩm: aut philoſophoꝛuʒ
aut cõſolatõne amicoꝛũ: dolorẽ meuz le
uare poſſeʒlõge a conſpectu ciuitatis.2
earũ rerũ qbus pꝛiuatus fueram diſceſſi
Nam be res ſolẽt cum aſpiciũtur nimis
exacerbare aĩm. ⁊ reuocare deſideriũ pri
ori foꝛtune · Cepi ergo vitã meã ĩ ſolitu
dine agere · videbaz multa que natuꝛa ꝓ
duxiſſet ſuiſ rebꝰ cõtenta nec ſibi ĩuideꝛe

QCogitabã turpiſſimum hoĩ eẽ qui ratõiſ
ac diuinitatis eſſet ꝑticeps· nõ poſſe eon

ſilio nature acquieſcere ¶ Caue ſi hono

ri tuo · ſi opibꝰ. ac ſaluti bñ cõſultuʒ vis

quicq; horũ facias ad que iſte hõ te hor
tatur. Caue ſẽtẽtiã eorù ſequariſ:q te ad
lites ⁊ cõtrouerſias adhoꝛtant᷑ · ego enĩ
ad pacẽ ⁊ cõcoꝛdiã te voco · ¶ Nihil eniʒ
olim apud nrõs maioꝛes magis cuſtodi
ebatur qᷓ; cõſiliũ ĩ deliberatõibꝰ ⁊ conſi
lis rerũ ꝗᷓ d publicã vtilitatẽ ꝑtinebãt
neſcio an ſapieter a vobis deliberatũ ſit
ð bello ſuſcipiẽdo · ꝓ quo tãtꝰ apꝑatꝰ in
ſtruit᷑ · vvderis qᷣdẽ ſpõdere certã victori
a patrie tue· ⁊ oĩa bñ ſpare · ego vero cũ
mhil magis ĩcertũ videã q́; exitꝰ belloꝛũ
vereoꝛ ne vrã cõſilia fallant᷑. Cartago eĩ
vꝛbs potẽtiſſima multis ãnis duce Ani
bale bellũ geſſit cũ romãis.⁊ q̃nq; vaſti
tatẽ italie vidiſſet: ⁊ romã pene captam
tũ exitꝰ nõ fuit victoria · ſʒ captiuã tãdez
ſe vidit · ⁊¶ romanis legibꝰ ſeruire coacta
eſt. Mec ex gaſparino:ſequũt᷑ alioꝛum.
B ¶ Geteru huic heroi herere velis · meũ
elt cõſiliũ · quẽ ſoleo ĩſidere recẽti palaʒ ĩ
telligis· nullꝰ quãdo loco ſuo vacat ĩꝑio
noſtraq; patria ceteris ſane vrbibꝰ lepi

dioꝛ ⁊ amena magiſ ab oĩbꝰ cẽſeat᷑ · vbi

vitã agere.a extrẽa pati · tibi fira debz eẽ
ſẽtẽtia·quãdo ſeoꝛſũ · tuo cũ ſin gulari in
genio. tů doctrine excellẽtia huic qᷓ prici
i gratiſſĩa eſt· p̃ ceteris ad vota tracta
betx. Baldal. ar Raſinꝰ. ¶ ITd mibi multo

cõſultius viſum eſtaĩm iam tuũ patriũ

ĩ ſolum intenderes · tuuʒ vbi pedez ſiſtas

teq; demum potentiſſimo reconciliares

conſ
nebit
tuiſt
in
ton
c
r
ei
ni
Gi
am
dez
n
⸗
meix
ſyi
ipe
eri
i!
yei
lin
rid
cta
lto
nü
as
res

pꝛĩcipi:qᷓ; aliena (vt facis climata pera
gꝛares.I dẽ Baldaſar·. Et hec circa cõſilũ
⁊ auxiliũ ſufficiãt· nũc ad alia trãſeamꝰ
¶ Vbi oblatõem de nobis: aut de aliis
facimus.⁊ vbi gratias de beneficiis acce
ptis habemus · Marci T. C. clauſule in
cipiut ·

velim ita tibi ꝑſuadeas: nullaʒ

que mihi nõ carioꝛ ſit:qᷓ; mee res
omẽs.· T
himetipſi
ipſa ideo mihi nõ ſatiſ facio · ꝙ nullã paꝛ

tẽ meritorũ tuoꝛũ:nõ modo referẽda
ne cogitãda quidẽ in gratia cõſequi poſ

O

ſum · lib · i · Gpiſtola· vi · ¶ Tantũ enitoꝛ

vt neq; amicis: neq; etiã alienioꝛibꝰ oꝑa
cõſilio: laboꝛe deſim. Gpiſtola· ix· ¶ Me
quidẽ ceterarũ tuarũ actõnũ.ſentẽtiarũ
volũtatũ.rerũ deniq; oĩm ſociũ:comitẽ
qʒ kẽbis:neq; mihi in oĩ vita res tã erit
vlla ꝓpoſita:q̃;ᷓ vt quotidie vehemẽtiꝰ te
de me optime meritũ eſſe letere · Cadem
epiſtola ĩ fine. ¶ Quãtũ literis.quantũ
ſtudiis · veteribꝰ noſtris delectatõnibus
cõſequi poterimꝰ. Id omne ad arbitriuʒ
tuũqui ſemꝑ hec amaſti) libẽtiſſime cõ
feremus · decia. ¶ Ego oĩa ſtudia mea:
omnẽ operaʒ· curã.induſtriã . cogitatõeʒ
mẽtẽ deniq; omnẽ in Milonis cõſulatu
fixi ⁊ locaui:ſtatuiq; ĩ eo nõ officii ſolũ

me fructũ: ſed etiã pietatis laudẽ queꝛre

re debere: Neq; vero cuiq́; ſalutẽ: ac for
tunas ſuas tante cure fuiſſe vnq̃; puto
quãti mihi eſt ho nos eiꝰ: in quo omnia
mea ðpoſisa eẽ decreui.li.ſecũdo Epiſto
la.vi· ¶ De ipᷣo tito annio tãtũ tibi pol
liceoꝛ te maioris animi.grauitatis· coſtã

tie · beniuolẽtie erga te. ſi cõplecti boĩeʒ

volueris habiturũ eẽ neminẽ · Mihi veꝛo

tãti decoꝛis · tãtũ dignitatis adiunxeris:

vt eüũdez te facile agnof⸗ cã fuiſſe in laude
mea: qui fueris in ſalute.Radẽ: ¶ Vnuz
ſic habeto:ſi a te hanc rẽ ĩpetraro:me pe
ne plus tibi: q; ipſi Miloni debiturum.

Nõ enĩ mihi tam mea ſalus cara fuit: in

qua pᷣcipue ſum ab illo adiutꝰ:q; pietas
erit in referẽda gratia iocũda:eã aũt vni

us tui ſtudio me aſſequi poſſe confido
Gadẽ ¶ Omnia volo a me poſtules ⁊ ex

pectes: vincam meis officiis cogitatões

rez eẽ minimã que ad te ꝑtineat

d quecüq; ſentiaz: ſediilitate mi
atiſfacere nõ poſſuʒ · Re qᷓdeʒ

—2„

ruij

tuas.libꝛo tercio Gpiſtola· ix · ¶ Donti

nuſ qui a te tractatꝰ eſt pꝛeſtãti ac ſingn

lari fide· cuiꝰ tui beneficdii ſum ego teſiis

pᷣſtat tibi memoniã:beniuolẽtiãq; quam
debet. qui cũ maximis ſuis rebꝰ coactus
a me ĩuitiſſimo diſceſſiſʒ:tamẽ vt vidit ĩ
tereſſe tua cõſcẽdẽs iam nauẽ epheſo la
oditeaʒ reueꝛtit · Talia te cum videaʒ ſtu
dia habiturũ eſſe ĩnumeꝛabilia:plane du
bitare nõ poſſuʒ:quin tibi ãplitudo iſta
ſolicitudo futura ſit · Cadẽ epiſtola·

¶ Reliquũ eſt igi᷑ vt tibi me in omni
re eũ pꝛebeam pꝛeſtẽq; · vt ad omnia:

tui velĩt ita aſſim pᷣſto: vt me nõ ſolum

oĩa debere tua cauſa:ſed ea quoqʒ etiam
que nõ poſſim putẽ. Nlud me tñ vel tu
onuiſte vel cẽſuiſſe puta:vel ꝓpter be
niuolẽtiaʒ tacere nõ potuiſſe · vt qd ego
facio tu gen ĩducaslibꝛo q̃rto ẽpi

ſtola.vii . ¶ De mea autẽ in te volũtate

ſic velim iudices: me quibuſcunq; rebus

opus eẽ ĩtelligã quanq́; videã quis ſim
hoc tꝑe · ⁊ quid poſſim farf ⁊ conſilio
ſtudio quidẽ rei · fame · ſaluti tue p̃ſto fu

turũ · Epiſtola· xiiii · ¶ Zs enĩ tu vir es:

eum me eẽ cupio:vt qñ in eadẽ reipubli
ce tꝑa ĩcidimꝰ· cõiunctõnẽ amiciciamq;
noſtrã vtriqʒ noſtrũ laudi ſꝑ foꝛe ſpereʒ
Quãobꝛẽ tu quantũ iudicio tuo tribuen
dũ eẽ nob putes · ſtatues ipſe: ⁊ vt ſpeꝛo
ſtatues ex noſtra dignitate · Ego tibi ve

ro ꝓfiteoꝛ atqʒ polliceoꝛ eximiũ ⁊ ſingu

lare meũ ſtudium ĩ omni gne offici: qð

ad honeſtatẽ ⁊ gloriaʒ tuaʒ ſpectet: ĩ 4

etiã ſi multi mecũ cõtẽdẽt:tamẽ tuʒ reli

uis oĩbus:tũ Craſſis tuis iudiabꝰ: oĩs
acile ſuꝑabo · libꝛo · v. Epiſtola octaua

Crata tibi eẽ mea officia non miroꝛ:

Cognoui enĩ te gratiſſimũ oĩm idq; nũ

2

; deſtiti p̃dicare · Nec enĩ tu mihi habui

ſti modo gratiam verũ cumulatiſſime
retuliſti:quãobꝛẽ reliquis tuis rebꝰ oĩbꝰ
me pari ſtudio eꝛga te: ⁊ eadẽ voluntate
cognoſces. Q& mihi feiaʒ pᷣmariaʒ põpei
am vxoꝛẽ tuam cõmẽdas:cum ſurra nrõ

ſtatim lectis tuis literis locutꝰ ſuʒ: vt ei

meis verbis diceret: vt qdqᷣd opus eſſet

mihi denũciaꝛet: me omĩa que ea vellʒ ſũ
mo ſtudio:curaq; facturũ. Ttaq; faciam

camq; ſi opus eſſe videbit᷑:ipſe cõueniaʒ
tu tamẽ ei velim ſcribas · vt nullam rem

—

neqʒ tam magnã aut taãm paruã putet.
que mihi aut difficilis· aut parum me di

gna videat᷑ oĩa qᷓ ĩ tuis rebꝰ agã ⁊ nõ la

borioſa mihi ⁊ honeſta videbuntb᷑ · epi · xi ·
kllud caue dubites quĩ ego cĩa faciaʒ
que ĩtereſſe tua aut etiã te velle exiſumẽ
ſi vllo mõ facere rocſt epilto xx:(ju

velim te vt debes ⁊ ſoleſ tua vᷣtute ſuſtẽ
teſ. Ego que te velle · queqʒ ad te · ⁊ ad tu
os ꝑtinere arbitraboꝛ:omiĩa ſtudioſe dili
gẽterq; curabo qꝗᷓ̃ cũ faciaʒ beniuolẽtiam

tuã erga me imitabor: merita nõ aſſeq̃r

libꝛo ſexto · epiſto · iiii · ¶ Encolumẽ te ci

vnterea abſẽti: ⁊ huic qui adeſt imagini

animi ⁊ coꝛporis tui cõſtãtiſſimo atʒ op

timo filio tuo ſtudiũ · officiũ·oꝑeꝛã · labo

rez meũ iapride; pollicitꝰ ſuz ⁊ detuli.
Nũc hoc ampliꝰ:ꝙ me amiciſſime quoti

die magis Ceſar amplecut᷑ · familiaꝛeſ ue

ro eius ſicuti neminẽ: apud quẽ quidq̃d
valeo vel autoritate vel gratia: valebo
tibi . Gpiſt. vi. ¶ Ouare mihi crede ⁊ me
mone manda: me tibi id affirmaſſe te in
iſtis moleſuis diutiꝰ nõ futurũ:qñ quid
ſentirẽ expoſui:quid vellẽ tua cã re poti
us declaꝛabo q́ʒ oꝛõne:⁊ tãtũ poſſeʒ quã
tũ in ea republica de qua ita meritus ſũ

vt tu exiſtimas poſſe debebã:ne tu qͥdeʒ

in iſtis ĩcõmodis eẽs. Gadẽ eĩ cauſa opꝑes
meas fregit:que tuã ſalutẽ in diſcrimen
adduyxit · Sed tamẽ quidad imago veteril
mee dignitatis quidquid relique gratie
valebũt ſtudiũ · cõſiliũ.oꝑa · gratia.fides
mea· nllo loeo deerit tuis oꝑtimis fratri
bus. Gpiſtola· xii.¶ Ego ui poſſiz ne
ſcio:vel potiꝰ me parũ poſiſe ſentio.tcllð
tñ tibi polliceoꝛ me quecunq; ſaluti:dig
nitatiqʒ tue cõducere a:bitꝛaboꝛ tãto ſtu
dio eẽ facturũ:q̃nto tu ſꝑ ⁊ ſtudio ⁊ offi
cio in meiſ rebꝰ fuiſti · Mãc meã volũtatẽ
ad matrẽ tuã optimã feĩaʒ: tuiqʒ amiciſ
ſimã detuli · Siquid ad me ſcripſeris ita
faciam:vt te velle itellexero · Sin aũt tu
mꝰ ſcripſeris: ego tñ oĩa que tibi vtilia
eẽ arbitraboꝛ ſũmo ſtudio: diligenterqʒ
curabo · Epiſto · vltima · ¶ Quare ꝓ cuiꝰ
q; natura ⁊ lſtlituto grẽ fũt agende his:
ꝙ tãtũ volũtate oſtẽderũt ꝓ ſentẽtia:cũ
ĩpedire poſſẽt nõ pugnarüt · li · viii · epi ·

v · ¶ Ruffũ iſtũ amicũ tuũ de quo iterũ

iam ad me ſcribis adiuuarẽ quãtũ poſſẽ
etiãſi ab eo leſus eẽzʒ: cũ te tãtoꝑe viderẽ
eius cauſa laboꝛare· Quʒz vero ex tuis lite
ris ⁊ illius ad me miſſis ĩtelligã ⁊ iudicẽ
magne cure ei ſalutẽ meaʒ fuiſie: nõ poſ
ſũ ei nõ amicꝰ eſſe:neq; ſoluʒ tua cõmen
datõne: que apud mec(vt debzyplurimũ
valet:ſed etiã volũtate ac iudicio meo li
bꝛo · ix · epi · xxiii · ¶ Tue dignitati ita fa
uemꝰ vt omne noſtrũ cõſiliuʒ · ſtudiũ · of
ſiciũ · operã· laboꝛẽ.diligẽtiã ad amplitu
dinẽ tuã cõferamꝰ:ita Reillime reipub ·
que mihi cariſſima eſt: ⁊ amicicie noſtre
quã ſanctiſſime nobis colẽdaʒ puto me
intelligo ſatiſfacturũ · libꝛo · x· ex i · pma·
¶ Siquid erit in quo me intereſle ne
ceſſe ſit:nunqᷓ; deeꝛo nec cum ꝑiculo qᷣdẽ

meo dignitati tue · FEn his aũt que nihilo
minꝰ vt ego abſim cõfici poſſunt peto a

te vt ratõnem habere velis ⁊ ſalutis ⁊ di

gnitatis mee · Gpi · ſecũda. ¶ Quare boc

vnũ tibi ꝑſuade:quãtũ viribꝰ eniti:conſi
lio ꝓuidere: autoritate monere potero:
hoc omne reipub.ſꝑ futurũ· Epiſtola q̃r
ta. ¶ Immoꝛtales ago tibi graãs: agãqʒ;
dũ viuã. naʒ relaturuʒ me affirmare non
poſſũ · Tantis enĩ tuis officiis nõ rideoꝛ

mihi reſpõdere poſſe · niſi foꝛte vt tu gra

uiſſime diſertiſſimeq;ʒ ſcripſiſti: ita ſẽſu
rus ſis vt me referꝛe gratiam putes.epi
ſtola · xi. ¶ Quãq́; gratiaruʒ actõem a te
ñ deſiderabazʒ · Cũ te re ipſa atqʒ aĩo ſeꝛẽ
eſſe gratiſſimũ: tñ (fatẽdũ eſt enĩ fuit ea
mihi ꝑiocunda: ſic enĩ vidi: quaſi ea que
oculis cernunt᷑ me a te amari·diceſ quid
antea ? ſꝑ equidẽ:ſed nunq; illuſtriꝰ.epi
ſtola.xix ¶ Eacere nõ poſſuʒ quin in 8
gulas res meritaq; tua tibi grãs agam.
R me hercule facio cuʒ pudore. Neq; eĩ
tanta neceſſitudo: quantã tu mihi meeùᷣ
eẽ voluiſti:deſiderare videt᷑ grarũ actõeſ
neq;ʒ ego libẽter pꝛo maximis beneficiis
tuis:tam vili munere defungoꝛ oꝛatõig
malo pꝛeſens obſeꝛuantia:indulgentia

aſſiduitate · memoꝛẽ me tibi pꝛobare: 3

ſi mihi vita contigerit: omĩs grataſ ami
cicias atq; etiam pias ꝓpinquitates in
tua obſeruantia · indulgẽtia· aſſiduitate
vĩcã · moꝛ eĩ tuꝰac iudiciũ ð me vtꝛũ mi
hi plꝰ digtatiſ ĩppetuũ:an voluptatiſ qꝰ
tidie ſit allaẽꝰ ñ facile dixerĩ · epi · xxiiii·

.
e
ite
ice
ol
ren
mü
.li
fa
ol
itu
b.
ſre
me
a.

de

10o

voc

iis

¶ Tuũ ẽ hoc munꝰ.tue ꝑtes· a te hoc ciui

tas · vel oẽs potius gẽtes nõ expectãt ſo
lum:ſed etiã poſtulãt: quãq;ᷓ cũ hoꝛtatõ
ne nõ egeas.vt ſupꝛa ſcripſi: nõ vtar ea

pluribuſ verbis faciã illud qð meum eſt

vt tibi oĩa mea officia·ſtudia. curas co
gitatões pollicear que ad tuã laudem 2
gloriã ꝑtinebũt · Quãobꝛẽ velim tibi ita
pluadeas · vt me cũ reipublice cauſa que
mihi vita mea eſt carioꝛ:tũ ꝙ tibi ipſe fa
ueã tuãq; dignitatẽ amplificari weſeme
tuis optimis conſuliis ãplitudine glorie
nullo Pro defutuꝛũ: li:xi · Eᷓpiſtola · v ·
¶ Vltro ſe offerunt omẽs:tãtus ardor
occupauit aĩmos hoĩm deſiderio liberta
tis: odioq; diutine ſeꝛuitutiſ· Gpiſto · vii
¶ Tãtũ me tibi debere exiſtimo:quãtuʒ

Poluere difficile eſt. Epi · x. ¶ Tam non

ago tibi grãs:cui enĩ re vix referꝛe poſſũ
huic verbis nõ patit᷑ res ſatiſſfieri · Spiſ.
xii · ¶ Trebatio nrõ magnas ago grãs:
tuu erga me aĩm ſunplicẽ atz amicum
apuit ꝙ eũ quem ſempꝑ dilexi: quo iure
magis colere atzʒ obſeruare deberẽ fecit.
Gpiſtola.xxvii · ¶ Eratum etiaʒ illud ꝙ
mihi tuo noie grãs agẽdab nõ putaſ nec
eni inter nos facere debemus · libꝛo xii.

epiſtola. xxvii· ¶ Ego que ad tuã digni

tatẽ ꝑtinere arbitraboꝛ:ſũmo ſtudio dili
gẽtiaq; curabo:impmiſqʒ tueboꝛ omni
obſeruãtia clariſſimũ virũ patrẽ tuum

qð ꝓ vetuſtate neceſſitudiſ:⁊ ꝓ beneſi

ciis noſtris· a ꝓ dignitate ipſiꝰ facere de
beo · libꝛo · xii · epiſtola· lxx ¶ Knitio ille
orõnis ſue vobis maximas vt debuit: de
ĩde etiã mihi gratias egit:ꝙ ei ꝑmagnuz

. — „ 7

phonorificũ við bat᷑ ſenatui fopa oS

romano tante cuꝛe eſſe ſalutẽ ſuaʒ · meq;
tantã diligẽtiaz adhibere · vt ⁊ mea fides
⁊cõmẽdatõnis vrẽ autoritas ꝑſpici poſ
ſet. libꝛo · xv. epiſto· ſecũda. Et hec ſatiſ
ex tullio · Sequũtur ex Caſparino ·
(Ad idem.
Fquid vero erit in quo poſſiʒ pa
trie ꝓdeſſe non ſolũ oẽs laboꝛes
foꝛtiter ꝓilla ſuſcipiã · ſed etiam

oẽs moleſtias ⁊ ſolicitudĩes aquo amo

ꝓ ſalute publica feraʒ ⁊ ſatis fructus ꝑ
cepiſſe ex laboribꝰ ⁊ ſtudiiſ meiſ arbitꝛoꝛ
ſi vrãm rempub·quaʒ optimaʒ ⁊ ampliſ
maʒ poſteris vrĩs vna vobiſcũ reliqueꝛo

xxxv.

Gaſparinꝰ ꝑgamẽſis· ¶ Si ea in me eẽt
vel autoritas vel facultas vt malis vrẽ
reipub. mederi poſſeʒ nullũ certe laboꝛẽ
aut piculuʒ ꝓ cõmuni ſalute fugereʒ ·
Eaudeb me illud a patria ĩpetraſſe:
vt ꝓ multis laboribꝰ ac maxis periculis
que ſepenumeꝛo ꝓ publica ſalute pepeſ
ſus fuerã. aliquãdo ocio ac quiete dona
tus eẽm: licetq; mihi cũ diu ĩter fluctus

tẽpeſtates eiꝰ verſatꝰ fuiſſeʒ · tandeʒ re

bꝰ meo laboꝛe cõpoſitis ĩ poꝛtu qeſcere ·
ſed poſtqᷓ; eo ꝑuentũ eſt:vt vel ego non
poſſiʒ ĩ hoc meo ocio · vel illa non poſſit
ĩ pace eſſe · nõ deſeraʒ hoc ĩ extremo tẽꝑe
lamec omnẽ ſuꝑioꝛẽ vitaʒ ſꝑ ĩ labonibꝰ
ac ꝑiculis ꝓ ſalute eius exercui.· ¶ Siqd
veꝛo erit qð vel ĩ ſenatu:vel apð populũ
geri a me ꝓ tua cõmoditate poterit · ha
bis me tibi ſũmũ amicũ · ⁊ quo ꝓ tuo
iure ĩ omibus rebus tuis libere vtaris ·
¶ SDiqd erit in quo meo poſſim officio

tibi placere: cognoſces me ita rebuſ tuis

amicũ eſſe · vt bnuolẽtia nemĩ tuoꝛuʒ ce
dam ¶ Siqd ẽ qð ꝓ tua felicitate poſſit

a me vl cõſilio vel manu fieri libẽter om
nẽ laboꝛẽ atz oĩa ꝑicula ꝓ tua ſalute adi
bo ¶ Siqd ẽ quo poſſim tibi aliquo ſtu

dio vel opa mea ꝓdeſſe omĩa bono anĩo

faciã:q̃ vſ ui tuo eſſe ĩtellexeꝛo · ¶ Ego ti
bi omne ſtudiũ meũ polliceoꝛ· ⁊ quãtuʒ

i me erit Eſias ne quiſq́; hoĩm ea re tibi

ſuccẽſeat · ¶ Nõ minꝰ ꝑiculo rerũ tua
rũ laboꝛareʒ (mihi crede ) q; ſoleo cuʒ de
capite ⁊ foꝛtunis meoꝛũ agitat᷑· ¶ Tãcũ
tibi bene eẽ cupio.vt nõ magis deſiderẽ

me eẽ ĩcolumẽ. q́; te ſaluũ · Naʒ qᷓdqd ꝓo

terit a me vllo ſtudio aut cura fieri · totũ
id libẽter ſuſcipiã·ſatiſfaciãq; expectatõ
ni oĩm. Satis aũt p̃mii cõſecutũ me eſſe
arbitraboꝛ.ſi meo aduẽtu cognouero tã
tũ incẽdiũ extĩctũ eſſe · ¶ Siqd aüt erit
ĩquo mea oꝑa poſſit tibi ꝓdelſe· ſenties
me nõ ſolũ ꝑatũ:ſʒ etiã maxĩe cupidum
ad oĩa ꝗᷓ tibi cõmode accedt⸗( Tibi ve

ro plurimũ debeo . q ꝓ tua beĩuolẽtia de

his rebꝰ quas maxĩe audire optabã ceꝛti
oꝛem me añ oẽſ feciſti · ¶ Ego te omni ca
ritate ac beniuolẽtia ꝓſequar· et vt anĩo
in te affectꝰ ſuʒ nunq; poſſeʒ im mutare
iudiciũ · qdð ſemel de te Ka ſed nõ poſſüũ
non audire. qñ aliquid ꝑ tuos inimicos

xr

vel potius ĩuidos de te mihi refert᷑: qui
ſi ĩtelligerẽt quid gre apð me cõſequeꝛẽ
tur: curarẽt aliis morib q; iſtis ſe ꝓba
tos eẽ · Ego aũt ne dubites quãtũ aĩmo
eniti potero tãtũ efficiã vt de nulla re ſe
piuſ cogitẽ · q; vt ea ſꝑ faciã:que te velle
atq; expetere ĩtelligã:cetera foꝛtune aut
iĩpꝛudẽtie aſ ſignabis: ſiquid erit in quo
tuis ĩmoꝛtalibꝰ ĩ me officiis quãtũ opoꝛ
teret ſatiſfacere nõ videar · ¶ Libẽter ĩ
oĩbꝰ negociis q̃ pꝑtinere ad te cognoſco

omnẽ laboꝛẽ meũ·curã.atʒ ſtudiuʒ cõſu

mo· Neq; hec a me ſcnibũtur quia velim
te vllã mihi grãz debere cui tuo merito
iamdudũu oĩa debeo kta enĩ de me eſ me
ritus :vt nihil tãtũ ſit quod ꝓ te ſuſciꝑe
ac ꝓfiteri nõ debeã · Siquid ergo eſt qdð ĩ
tuaʒz grãm a me fien poſſit id in ſolutuʒ
nõ anteceſſuʒ accipies · Cogita nullaʒ reʒ

taʒ arduã eſſe.quam nõ Paro eſſe leuiſſi

ſimã:mõ aliquo loco ĩtelligam officium
meum tibi ꝓdeſſe . Eac ergo vt ſepe de
rebꝰ tuis ad me ſcribas:nec me ꝑmittas
eſſe ocioſũ tũc enĩ me maxime a te diligi
putabo:cũ magnũ aliquod ⁊ qð in tuaʒ
rem ſit ꝑſepe mibi impoſueris· Si cauſa
põponi iure defẽdi poterit nihil omittâ
qð in rem ſuã futurũ ſit Sin aũt iniqua
erit neqʒ eiꝰ neceſſitudo: neqʒ familiari
tasque mihi ẽ vetꝰ cũ illo) plꝰ apð me
poterũt qᷓ; eq̃tas ⁊ iuſticia · nec arbitror
te ꝓ põponio urannint quod bonũ ſit
⁊equũ rogare· hanc rem quo aĩmo ſuʒ ĩ

omnes affectꝰ:etiã ſine cuiuſq; pᷣcibꝰ vl

tro eraʒ illi pᷣſtaturꝰ ¶ Oð ĩſtat ĩ rebuſ
tuis curabo ne ĩ poſterũ ſis am pliꝰ ĩ hiſ
ĩcõmodis ĩ qbꝰ adhuc fuiſti. Mitto autẽ
ad te ꝓaucas pecuĩolas. donec melius ꝑ
me ⁊ amicos noſtros ꝓuidebit᷑. Noli er
go qꝗſo de amicis tuis deſperare: ego vt
ð meipſo dicam cõſtitui nullo pacto me
abundante: vlla te rerũ familiariũ copia
laboꝛare · Idẽ omnes qui te priꝰ amabei
ſentire de te iudico CN
deſertũ iudices: ego quẽ foꝛte in numeꝛo

amicoꝛũ nõ habebas polliceoꝛ tibi oꝑazʒ

meaz: ⁊ ꝙ nõ ſine ſceleꝛe neglexerũt :ego
patus ſum defẽſionẽ tuã ſuſciꝑe. tu me
admonebis quibꝰ adiumẽtis opus tibi
ſit: ⁊ ego neq; pecunia mea: neq;ʒ cõſilio
deero · ¶ Si adiumẽtis de quibꝰ ad me

nullã ego rẽ putaui maioni ſtudio cuſto
diẽdã: q́; vt aduerſus eos grat viderer
a quibuſ plurima ⁊ mayima beneficia ſu
ſcepiſſem · Noluʒ igit᷑ illis credas: qui vt
aĩm tuũ a me remoueant: conãtur tibi ꝑ
ſuadẽ: nũq; me habitinũ tuiſ bñficiiſ gꝛa

pẽ rerum q;ᷓ vobis ꝓſpe ceſſerũt ·

Ne ab homibꝰ te

ſcripſiſti ĩſtructa eſt cauſa tua:nihil ẽ qð
a te dubitãdũ cenſeaʒ · Ego enĩ quantuʒ
ad me attinebit ꝑſpiciaʒ ne mea negligẽ
tia vllũ ad te ĩcõmodũ veniat · Tuuz erit

videre vt cũ optimã cãʒz habeas: nõ ipſe

tibi defuiſſe videaris.⁊ poſt rẽ iudicataʒ

venias.ne tibi aliquid ſimile accidat his

qui de rebus p̃teritis in cõſiliuʒ veniũt
⁊ poſt tẽpeſtatẽ cogitant qua rõne poſ
ſit occurri ꝑiculis que iaʒ ſunt pꝛeterita
Si meo aliquo officio poterit ſedari
odiũ Antonii ⁊ hoꝛtẽſii:nullo certo labo
re ac ꝑiculo deſinaʒ: donec oĩa cõpoſita

ſint ⁊ quieta · Video enĩ hãc rem totã cõ
f lataʒ eſſe paucoꝛũ hoĩm xvicio · quibuſ ci
uitatis honoꝛ diſplicet ¶ Cupio aliquid
accidere quod in tuã reʒ ſit (naz id nullo

pacto velleʒ cum tuo incõmodo venire)
in qua re ꝓoſſeʒ tibi gratiaʒ referre · ſpo

itelligeres nihil a me vllo tꝑe maiori ſtu

.

dio ſuſceptũ: q; vt grãm un tibi ĩmor

talẽ habeo:re ipſa ꝓbarẽ · ¶ Tãta ſunt

i me tua merita: tantꝰ beneficis tuiſ cu
mulus acceſſit: vt nõ dico ad referẽdam

gratiaz : ſʒ ne ſatis ad dicẽdũ quidẽ meo

iudicio par tibi eẽ poſſuʒ. Alud autẽ ma

gis pꝛo tua natura q́; merito meoconſi
derabis: quãto affectu atʒ beniuolentia
nõ quibꝰ facultatibꝰ:ad refeꝛẽdaʒ tibi de
bitaʒ gratiaʒ magno aĩo ac ſtudio patus
ſim · ¶ Doſteaq́; togam a patre ſumpſi

tiã · Tta eĩ vitã ĩſutui:vt ab his qbꝰ aliqd
deberẽ nũq; poſſeʒ iure accuſari·
beo tibi q̃s debeo grãs: q me fedſii ꝑtici
deo plurimũ et tibi gratiaſ habeo:ꝙ me
ex multis delegiſti apud quẽ tuas curas
deponeres:naʒ cũ pluribus aliis ſignis:

tum etiã iſto me valde amari a te iudico

QCetera q̃ ad cõſolatõem tuam pꝑtinẽt tu

ipſe meliꝰ vt ſ tua vitute: q̃ʒ literiſ

meis pficies. ad referẽdas gratias
ſꝑ attẽtꝰ fueris:facis rem ⁊ tuis moribꝰ

1 te dignam ¶ Magnas habeo nate tue

grãs:ꝙ nihil ẽ quare cauſe mee diffidaʒ.

qS
ſti,
lge

ipſe
ata
nüt
pol
rita
dar
labo

0
no. (X 4
R LV⸗ , 212
ſepiſlezꝛager nüc tibi grãs multis v̈bis

Nullũ officiũ ẽ qd magis neceſſariuʒ du

cã:q́; his gratificari a quibus bñ accepti
ſumus· Scribã ergo ad amicos ne vllum
grãrum genꝰ p̃termittã · Doſtq; enĩ res

mea ſtudio eoꝛũ ĩ tuto ẽ locata: nihil eſt

qð a me illoꝛuʒ officio ſatiſfieri poſſit: ſʒ
faciã ĩtelligẽt nullũ me finẽ quoad viuaʒ
hbuic maxĩo bñficio eoꝛũ facturũ (Tibi
vero maxĩas grãs haberẽ:ſi paulo mode
ſtius me coꝛrigereſ quãq́; paterne a te di

ci ſcio· Curabis aũt ſi tibi videbit᷑ omĩa
mea vt oſ feciſti: ð ego dabo ĩterĩ oꝑam

vt me talẽ efficiã cui timici mei ĩuideant
1amici gratulent᷑· ¶ Sic ex capitulo di
ſceſſuʒ ẽ:vt publice mihi oẽs hoc officiũ
ĩiungerẽt:ꝙ tibi ꝓ ſe oĩbus gratiaſ ĩgen

tes dicerẽ:ſed cũ ego multo maioꝛes pꝛo

cauſa mea tibi debeam . Fta ꝓ vtriſq; tibi

grãs ago · vt nunqʒ vel ꝓ volũtate mea
vel ꝓ tuis meritis ſatis tibi cumulatas
grãs poſſe referꝛe videoꝛ· hec ex Qaſpari
GR ſi vnicũ bñficiuʒ abs te ac
63

ut tot ⁊ tã ampla:q̃ ĩ me cõtuliſti: vt

ſi verbis ſatiſfacẽ veli ſtultiſſimꝰ ſim exi
ſtimandꝰ. ITtaq; nõ agã tibi grãs: ſed ſpy-

habebo:referã vero libẽti aĩo ſi qñ facu
tas dabit · Leo· Fretinꝰ ( B ¶Si hoõꝛe
quẽ hodierno die pꝛeſtãtiſſimi vin ĩ hoc

dignas agẽ vellẽ:

lõgioꝛ mihi qᷓ; rõ tẽpꝑis

poſtulat habẽda eſſet oꝛõ.· Nã ſũma bũa

„

nitas vr̃a: i ſingularis beniuolẽtia ĩ meo
aduẽtu celebꝛãdo ꝑ vos adhibita: maioꝛẽ
quãdã verboꝛũ copiã reckit⸗ Tpus autez

admonʒ vt bꝛeuitati potiꝰ cõſulã: qᷓ; aut

vro merito: aut mee volũtati · Naʒ ſi illiſ

a qbus aliqua nobis cõmoda ꝓueniũt 2
agere ⁊ referꝛe grãs ſolemꝰ: niſi ĩgrati eẽ
velimꝰ certe maioꝛe quodã vinculo obli
gamur ad agẽdas: etiã referẽdas illis q
honoꝛe aliquo:qͥ ẽ hoĩ maxĩe optandus:

nos celebꝛioꝛes reddere nitunt᷑. Ttaq; qð

dat᷑ ad pñs grãs vobis ago:nõ quantas
meret᷑ vr̃a ĩ me oꝛnando benignitas:ſed
quãtas ĩgenii mei facultas cogita tõe cõ

plecti p̃t · Vtinã det᷑ mihi occaſio: qua ꝓ

meo deſiderio poſſũ grãs referꝛe ·ac vro
T me bñficio rñdere:accumulatiſſiẽ eĩ vo
bis ſatiſfacerẽ · Verum id qdð nũc pᷣſtare

poſſim me: ꝑentes cõſanguĩeos meos:

* „
7 8

qᷓdq;d ĩ nobis ẽ aut opis: aut facultatis
offero ac polliceoꝛ vob: altiſſimꝰ feli
cẽ vitã cõcedat· T᷑ta pogiꝰ floꝛẽtinꝰ ĩ qua
dã oꝛõe ĩ ſua reuſione T diutiꝰ mecũ

ipſe cogitarẽ pᷣſtãtiſſime pr:quonã maxi
me mõ: tuis erga me meritis ſingularibꝰ

aliqᷓ ex ꝑte grãs ĩferꝛẽ:mihil ſane occurꝛit
ĩ quo vl mime poꝛciũcule tuoꝛũ ĩ me bñ
ficioꝛũ qᷓ̃ quidẽ ꝑmaxĩa exiſtũt poſſe vide
ar rũdere · Quid eĩ medioeris ingenü vir
mĩmeq; opulẽtus:a hoc mediocri rerum
ſtatu quo fruimur ĩ eũ cõferꝛe p̃t: q ſua

vtute vigilãtia · ĩtegritate . ⁊ ſũma ĩ agen

dis pꝛudẽtia ampliſſimã dignitatẽ: pꝛeci
puũ apud põtificẽ locũ:ſũmũ hõꝛem: ſũ
— — — . 2 7 —
mũ ĩ ecclĩaſtica ĩpublica gradũ fuerit cõ

ſeeutꝰ. Eqdem p̃ter merã volũtateʒ nihil

reliquũ eẽ video cõceſſũ: cuʒ mee faculta
tes ita ĩ artuʒ cogant᷑ vt nihil ex eis te di

gnü qat pdire · Verũ cu a nob ñ ãpliꝰ re

quiri debeat:q; quãtũ aĩo atʒ opꝑe poſſu

mꝰ cõtẽdẽ · pꝰq; referẽdi bñficii ſublata ẽ
facultas: ſtatui ĩ es qð dat᷑ ſaltẽ grati aĩ
ſignũ aliqð p me ferꝛe: ex his qᷣdẽ res erit

ſz tua ĩ me q̃ ſũma ẽ beniuolẽtia rẽ ꝑuaʒ

maioꝛẽ reddet ſua exiſtiatõe:p̃ᷣſertĩ ceũ ab
. — „ „ 7 ‚☛ — „ ₰
hoiĩe tibi deditiſſiõ ꝓficiſcat᷑ ¶ ¶ ¶ Suſcipi

es igit᷑ eqꝰ vt ſoles aĩo munuſculũ hoc a
mẽte tibi amiciſſ ima ꝓfectũ.qð łʒ exiguo
iudicãdũ videat᷑:tua tñ cõmẽdatõe maio

rẽ ſuſcipiet digtatẽ:quomiã rerũ p̃ciũ tũ

2 ₰

ex aĩo dãtis:tuʒ vᷣo eiꝰ q recipit iudicio ꝑ

pẽdi cõſueuit. Vale mei memoꝛ· Tdeʒ Eo

giꝰ ¶ H¶ Mis atq; aliis tuis pꝛĩceps di
niſſime omamẽtis allectꝰ. Tãdudũ ad te

ire cõſtitui:vt ſiqd ĩgenio:doctrĩa:aut in
duſtria valerẽ: id tuo iure qdammõ vti
poſſes:qᷓſi re quadã tibi ðᷣdita ꝓ diui tui

parẽtis in omnes meos ĩmoꝛtalibꝰ bene

ficiis · Igo aũt vt de me aliqd:a me ipſo ĩ

telligas: vſq; huc ſacre poeſis:⁊ hũanita
. 1 „„7 — — — „ — „
tis ſtudiis meã oẽm operã nauaui: ĩ qui

bus ſiquid euaſiſſe me foꝛte ſenſeris · d
quãtillũ ẽ tue laudi:tue gloꝛie oblatũ atʒ

dedicatũ ẽ ſcias· I'dq; a me munuſculum

qð tñ tãti ẽ quãti tu feceris ſuſcipias:fo

ueaſq; te rogo atʒ obſecro·Tũ illũ ĩclitũ
Macedonie regẽ Glexandꝛum imitatus:
quippe qui maioꝛes lõge grãs agẽ ſolitꝰ
erat: his qui beneficia acciꝑent q; qui be

neficia tribuerent· Antoniꝰ panoꝛmita.

xxxj

¶ Habemꝰ itaq; tibi vni ĩmoꝛtales gra
tias:ac maxĩe teipᷣm nõ tantũ ꝑpetuis in
nos oẽs ꝓ meritis:ſʒ etiã ꝓ tot regiis vir
tutibꝰ tuis diligin.ꝰ.⁊ admiramur· Obſe
cramuſqʒ Rex clariſſime:vt qua caritate
ac beniuolẽtia ſꝑ hoc regnuʒ tuũ excolui
ſti: eadem vtrũq; nẽ̃m diligas: ⁊ dignos
grã tua iudices· Nos eĩ rex mitiſſime qð
poſſumꝰ hochoc tibi auidiſſime pollice
mur:nũq; tuoꝛũ ĩ nos bñficioꝛuʒ imemo
res futuros:ſʒ oĩ cura.ſtudio· ac diligen
tia ſꝑ ea facturoſ:qᷓ vel ad cõſeruatõʒ tui
ſtatꝰ:vel ad diuturnitateʒ noĩs tui ꝑtine
büt. Tdẽ neo anonmira t ESi 3
pterea erit qð deſideresiubebis. ⁊
mo ſtudio excq̃r. Me eĩ ob ſingularia tua
erga me merita:ſicuti molliſſimã cerã ad
tuũ arbitriũ tractare flectere poteſ Ni
colaus ꝑoti · ¶ E ¶ Hoꝛro aut noſmet
quãtilli ſumꝰ tibi offerꝛẽ:ni ſuꝑuacuũ eẽ
ducerẽ q̃ſi teipᷣm tibi offerꝛe Siqᷣd aũt vi
deris aut ꝑ nos aut ꝑ amicoſ quos ſic ha
bemꝰ fieri poſſe:vigilãter ĩſudabimꝰ: vt
tibi ſp ĩſeruiamus. Cabꝛiel teglatiꝰ ( G
Diqd ẽ ĩ manibꝰ:vt mihi coꝛã facturũ
recepiſti:⁊ ſiqᷣd ẽ qð me velis cũ dño.Sã
cte vtẽ me tuo iure: quoniã oĩbꝰ negoti
is digtati tue fauẽ ĩſtitui: ⁊ ſi ſecꝰ q; tua
digmitas poſtularet a tergo dixerĩ ngno
ſcas q̃ſo · Nã tua vᷣtute es tantũ ⁊ digni
tatis ⁊ autoꝛitatis pauloañ cõſecutꝰ . vt
difficiliꝰ ſit tituli exitꝰ q; pꝛcipiũ repꝑiri.
Leo bottꝰ ¶ M ¶ Reliquũ ẽ:vt q̃ tibi mu
nuſcula ſũ facturꝰ ea ꝓ tua munificentia
libẽter accipias. Nã vt Irtaxerxes pſtan
tiſſimus Rex ꝑſarũ dicè ſolitꝰ tradit᷑ .nõ
regale minꝰ:atʒ hũanũ ẽ ĩ ip̃o Tmꝑatoꝛe
rege acciꝑe ꝑua munuſcula:q; ĩgentia
munera elargiri. Ego eĩ rex optie: atz ma
xĩe frederice Imꝑatoꝛ qð vnũ habeo me
vnũ tibi dono totũ · do:ac dedo: ſiqd alið
mihi aut maiꝰ.aut illuſtrius extitiſſet:id
ſacroſancte maieſtati tue multo alacrius
obtuliſſezʒ. Eranciſeꝰ philel. ¶ ¶ Oete
rũ his ĩ calamitatibꝰ q̃ nã mea ſit ĩ te ſen
tẽtia:tuũ velĩ iudiciũ aꝑtiſſimũ eẽ: tãetſi
parũ opibꝰ:⁊ auſpiciis valeã: tñ tibi ob
nixiſſime polliceoꝛ me ĩpꝛimis dignitati
ra.fame. luti⸗oRa con ſilio ſtuvi. dili
gẽtia.cura.quoad a me fieri poterit:nun
q; me defuturũ.Bal.Raſinꝰ Sämu de

niqʒ mihi fuenit ſtudiũ:qdqͥd tuã reſpicẽ
dignitatẽ olfecero moliri ꝑdiligẽter: cui
me ſtudioſiſſimũ quoad ſperãdi facltas
erit ꝓfecto ĩtuebẽ · TPdẽ CR. illð te clã
eẽ velĩ qdqᷣd officii· diligẽtie · ſtudii · meaʒ

ĩ ediculã añ hac cõtuleris:ipſa ſi foꝛtuna

fautrix vnq; extiterit:me qdẽ memoꝛiter
retẽturũ.Sin vᷣo tandẽ ꝑnimiuz me fata

opp̃ſſerit:oẽmq; ꝑauerit inediã qð ſoꝛs

mihi acerbiſſima mĩme poterit auferꝛe:
meiz ſaltẽ aĩm tibi tuiſqʒ rebꝰ ſedulo he
rẽtẽ ĩtuebẽ. Idẽ Bal.¶ Wriſuficis cũ me
roꝛibꝰ:tua quos ꝑpetioꝛ cã:meiſq; tuʒ re

cẽubꝰ negociis cõplura ad te ĩ pñtia ſeni

bere certo ꝓhibeoꝛ · Vt tãdẽ nr̃e ſatis ne
ceſſitudĩ facẽ poſſiʒ:meoſ ĩ lares te q̃ʒpꝛi
mũ recipias veliʒ:vbi quidquid nat᷑a vel
foꝛtuna:aut qᷓuis etiã aĩ ſolertia ſuʒ aſſe
cutꝰ:ĩtegrã eiꝰ tibi ſocietateʒ vltro polli

ceoꝛ doq;ʒ fidẽ tuis me rõibꝰ ⁊ foꝛtunis:

meos donec artus alet ſpũs: nullo vnqʒ
pacto defuturũ: Tdẽ Bal.Raſinꝰ . Et hec
quo ad hãc ꝑtẽ ſat erũt:ĩ aliã nunc ꝓuin
tiã nẽm referamꝰ pedem:·
õmẽdaticie: vbi ſeʒ noſiꝑpſos:aut ali
os amico cõmwendam?ꝰ Marci Tulli Cice

ronis clauſule. Incipiunt · ¶ E

Vo trebanio qui ĩ tua ꝓuĩcia
b magna negocia: ⁊ ãpla: ⁊ expe
dita hʒ: multos annos vtoꝛ val
de familiariter· s cũ ãrea ſꝑ ⁊ ſuo ſplen
doꝛe . ⁊ nr̃a·ceteroꝛũqʒ; amicoꝛuʒ cõmẽda
tione gratiſſimꝰ ĩ ꝓuĩcia fuit:tũ hoc tꝑe
ꝓpter ſuũ ĩ me amoꝛẽ:nr̃amq; nec.ſſitu
dinẽ vehemẽter cõſidit his meis lñis: ſe a
pud te gratioſũ foꝛe · Que ne ſpes euʒ fal
lit vehemẽter te rogo:commendoqʒʒ tibi
oĩa eiꝰ negocia libeꝛos · ꝓcuratoꝛes:fami
liã. Impꝛimis vt q̃ Titꝰ apiꝰ de eiꝰ re de

creuit ea cõ ꝓbes:oĩbuſq; rebꝰ eũ ita tra

ctes:vt itelligat meã cõmẽdatõeʒ nõ vul
— 5 7 — ‚2 . . .56
garẽ fuiſſe . l. pꝛo. Epi · i ¶ ¶ Eabio vi
ro optĩo ⁊ hoĩe docuſſimo familiariſſiẽ
vtoꝛ:mirificeq; eũ diligo:cũ ꝓpter ſũmũ
igeniũ eiꝰ:ſũmãq; doctrinã:tũ ꝓpter ſin
ularẽ modeſtiaʒ: eiꝰ negociuʒ ſic velĩ ſu
cipias: vt ſi eſſet res mea:· Noui ego vos

magnos patronos:hoĩeʒ occidat opoꝛtz
qui vr̃a oꝑa vu velit.Sʒ ĩ hoc hoĩe nullã
accpio excuſatõz: oĩia reliques ſi me ama

bis:cũ tua oꝑa Eabiꝰ vti volet · Ego res

☛

— e —ò — — —☛

Romanas rehemẽter expecto ⁊ deſidero

Impꝛimiſqʒ quid agas ſcire cupio.Nam
iamdiu ꝓpter hienis magnitudinẽ nihil
noui ad nos afferebat᷑ · li · i . Gpi · xx · ¶ Ex
tremũ illð erit noſ nihil turbulẽter:nihil
temẽ faciemꝰ:te tñ oramꝰ quibꝰcũqʒ; eri
mꝰ ĩ terꝛis:vt nos liberoſq; nros ita tue
are vt amicicia nrẽ̃an tua fiðs poſtulabit
Gpi · xvi. ¶ Nã ꝙ ad me Curi cõſobꝛinꝰ
tuꝰ:vt ſcis mibi mayĩe neceſſarꝰ: ꝙ item
cõſul Virguiꝰ ꝓpĩquꝰ tuꝰ familiariſſinꝰ
nẽ de te accuratiſſie ſcripſit: valet id qui
dẽ apð me multũ: ſicuti dʒ hoim amiciſſi
moꝛũ diligẽs cõmẽdatio · Cpi · vl· ¶ Len
tuluʒ valeriuʒ iuriſcõſultuʒ valde tibi cõ
mendo:ſʒ ita etiã ſi nõ ẽ iurecõſultꝰ ( me
lius eĩ ei cauẽ volo:qᷓ; ip̃e alis ſolet) val

de hoĩem diligo ẽ ex meis domeſticis: atz

ĩtimis familiaribꝰ.oĩo tibi grãs agit:ſed
idẽ ſeribit meas lr̃as maximũ apud te põ

dus habituras· Id eũ ne fallat etiã atʒ eti
am rogo ·li . ii · Gpi · pꝛa ¶ Etſi ſtatuerã
nullas ad te l̃as mittẽ niſi cõmendatici

as: mõ quo eas ĩtelligerẽ ſatis apud te va
lere:ſʒ ne bis qui me rogarẽt aliqd ð nr̃a
cõiũctõe ĩmutatũ eẽ oñderẽ:tũ cũ T. põ
poniꝰ hõ oĩm meoꝛũ te ſtudioꝛuʒ ⁊ offi
cioꝛũ maxĩe cõſciꝰ:tui cupidꝰ:nr̃i amãtiſ
ſimꝰ ad te ꝓficiſceret᷑:aliqd mihi ſeriben
dü putaui:p̃ſertĩ cũ alr ipſi Põponio ſa
tiſfacẽ nõ poſſeʒ · Ego ſi abs te ſũma offi
cia deſiderẽ:mirũ nemĩ videri debeat · oĩa
eĩ a me ĩ te ꝓfecta ſũt q̃ ad tuũ cõmodũ:
qᷓ ad honoꝛẽ: q̃ ad dignitatẽ ꝑtinerẽt: ꝓ
bis rebꝰ nullã mihi abs te refet⸗ eẽ grãz
tu es optimꝰ teſtis· pſũ aũt Nõponiuʒ
ita tibi cõmẽdo:vt qʒq; ipſiꝰ cã cõfido te
facturũ eẽ oĩa:tñ abs te boc petam:vt ſi
quid ĩ te reſidʒ amoꝛis erga me:id omne
ĩ Põponii negocio oñdas: hoc nihbil gra
tiꝰ facẽ potes ·li · v. Gpi · v. ¶ Si tuã con
ſuetudinẽ ĩ patrocinis tuẽdis ſeruas P.
vatiniꝰ cliẽs adueĩt:q ꝓ ſe eãz dicier vult
nõ puto repudiab ĩ honoꝛe:quẽ ĩ ꝑiculo
recepiſti Ego aũt quẽ potiꝰ adoptẽ aut ĩ
uocc: q; illů quo defẽdẽte vĩcẽ didiciæ n

verear ne qui potẽtiſſimoꝛũ hoĩm cõſpi
ratõz neglexerit ꝓ mea ſalute. s ꝓ hõꝛe

meo puſulooũ ac maliuoloꝛũ obtrectatõ
nes ⁊ ĩſidias nõ ꝓſternat atq; obterat g

Quare ſi me ſiẽ ſoles amas:ſuſcipe me to

Nrvij

tů:atz boe quidquid ẽ oneris:ac munerik

ꝓ mea dignitate tibi tuẽdũ: ac ſi ſtnẽdũ

puta · Epii ix · Niübi mic⸗ icero: ꝙ faiũ
meũ expectes Idoleſcẽs ẽ: oĩa excogitare
vel ſtudio vel etate vel metu nõ p̃t:totũ
negociũ ſuſtieas oꝑtetiĩ te mihi oĩs ſpeſ
6. Tu ꝓ tua pꝛudẽtia quibꝰ rebꝰ gaudeat
uibꝰ capiat᷑ ceſar tenes· N te om ĩa ꝓfici
ſank 1 P te ad exitũ deducant᷑ necce ẽ.
Kpð ip̃m multũ:apð eiꝰ oẽs ꝑlim potes
Vnũ tibi ſi pꝑſuaſeris:nõ hoc eẽ tui mune
ris:ſiquid rogatꝰ fueris vt faciaſ:qʒq; id
magnü2 unf e:ſz totũ tuũ eẽ onꝰ om
ne ꝑficiẽs:niſi foꝛte aut ĩ miſeria nĩs ſtul
te:aut ĩ amicicia nĩs 6 udẽter tibi onꝰ ĩ
ono:ſʒ vtiqʒ rei excuſatõeʒ tue vite con
Rendo dar Nã ꝙ ita cõſueſti ꝓ amicis
laboꝛare:ñ iã ſic ſperãt abs te:ſed etiã ſic
imperãt familiares tibi· li· vi. Epiſtola ſe
ptima· ¶ Witto ad te Trebaciũ atq; ita
mitto vt initio mea ſponte:poſt autem
inuitatu tuo mittendum duxerim· hunce
m Oeſar ſie velĩ omĩ tua comitate eom
plectare · vt oĩa 4 ꝓ me poſſis adduci vt
⁊ meos cõferꝛe velis:ĩ vnũ hũc cõferas ð
quo tibi hoĩe hoc ſpõdeo ñ illo vetẽ vbo
meo:qð cũ ad te de Milone ſcripſiſſeʒ iu
re luſiſti:ſʒ moꝛe Romano quo mõ hoĩes
nõ ĩepti loquunt᷑:ꝓbioꝛẽ hoĩem: melioꝛ?
virũ pꝛudentioꝛẽ eſſe neminẽ. ccedit eti
am ꝙ familiã ducit ĩ iure ciuili ſingulari
memoꝛia ſumma ſcientia: huic ego neq;
tribunatũ: neq; p̃fecturam:neq; vlliꝰ be
neficii certũ nomen peto:beniuolentiam
tuam:⁊ liberalitatem peto . Neq; impe
dio quo minus ſi tibi ia placuerit: etiaʒ
hiſce eum oꝛnes gloꝛie ĩſignibus · totum
deniqʒ hominem tibi ita trado de manu
(vt auint) in manũ tuam iſtã ⁊ victoꝛia
1 fide pᷣſtãtẽ. ſumꝰ eĩ pudiuſculi: q; ꝑ te
vix licet: verũ vt video licebit · libꝛo · vii
Epiſtola quĩta. ¶ In oibus meis epiſto
lis quas ad Ceſareʒ:aut ad balbũ mitto
legitĩa quedã acceſſio cõmẽdatiõis tue
nec ea vulgaris ſed cum aliquo inſigni
iudicio mee erga te beniuolentie. Epiſio
la ſexta· ¶ Ego te commendare non de
ſiſto: ſed quid pPficiam er te ſerre cupio
Speʒz manimã hẽo in Balbo ad quẽ de te
diligẽtiſſiẽ a ſapiẽtiſſime ſenbo: Epi.vii.
(Burmi nm tãti a te fieri · quatũ ipſi

hũanitas 1 dignitas poſtulat: nec miroꝛ
Tgaudeo:teq; hoc eyiſtiare volo: q̃dqᷣd ĩ
eũ iudicii:officiiqʒ cõtuleris:id ita me ac

—

eiꝑe vt ĩ meipᷣm te putẽ cõtuliſſe · lib .
Cpi · pꝛa 0.2

tẽ cõmendare: quã me hercule nõ habeo

tua carioꝛẽ: qᷓre mihi gratiſſimũ facies:ſi
eyploꝛatũ bebrs tuis laudibꝰ nullo loco
nec cõſiliũ:nec ſtudiũ meũ defuturũ · i.
xi. Gpi· vi· ¶Cu Appio claudio ſũ
ma mihi neceſſitudo ẽ multis eiꝰ officiis
meis mutuis cõſtituta · ꝓpeto a te maio
rẽ ĩ modũ vel hũanitatis tue:vel mea cã
vt eũ autoꝛitate tua qᷓ plurimuʒ valet cõ
ſeruatũ velis. Volo te cũ vir foꝛtiſſimus
ſis cogniiꝰ etiã clemẽtiſſimũ exiſſari:ma
gno tibi erit oꝛnamẽto nobiliſſimũ ado

leſcẽtẽ bñficio tuo eẽ ſaluũ:cuiꝰ quidẽ cã
boc melioꝛ debet eẽ: ꝙ pietate adductꝰ ꝓ
pter prĩs reſtitutõʒ me cũ Antomo con
iũxit:qᷓre ꝛſi minꝰ verã cãm hẽbis:tũ vel
ꝓbabilẽ aliquã orend ĩducẽ · Nutuſ tuꝰ
pᷣt boĩem ſũmo
ſũma virtute officioſiſſimũ: pᷣterea etiaʒ

gratiſſimũ icolumẽ ĩ ciuitate retinẽ: qð
vt facias ita a te peto: vt maioꝛe ſtudio:
94 ve ex aĩio petere ñ poſſiʒ· Epi · xxii

Tpinariũ famihariſſimũ meũ tibi tã

to ſtudio cõmẽdo: vt maioꝛe nõ poſſim:

cui cũ ꝓpter oẽs virtutes· tũ etiã ꝓpter
ſtudia cõia ſũ amiciſſimꝰ. s ꝓcurat rões
negociaqʒ Dioniſui nũ:quẽ ⁊ tu multuzʒ
amas ? ego oĩm plurimũ· Ga tibi ego nõ.

debeo cõmendare:ſʒ eommẽdo tñ· facias
igit᷑ vt ex pinarii gratiſſimi hoĩs lñis:tuũ

1erga illu: ⁊ erga Dioniſiuʒ ſtnniis ꝑſpi

ciamus liberaliꝰ.li·xii . Cpi:xxnii
tus Quriꝰ q̃ ĩ affrica negociatꝰ ẽ: vir bo

nus ⁊ honeſtus heredes fecit ſimiles ſui

On·ſaturniũſextũ aufidiũ G. anneũ ex

eoꝛũ oꝛõe ĩtellexi:grãruʒ actõe eos magii/

egere q́; cõmendatõe.tãta enĩ liberalita

Bmihi tuã dignitatẽ cõmẽ
das: eodẽ tꝑe exiſtĩio te mibi meã dignita

oco natũů: ſũmo ĩgenio:

putes eſſe:cureſqʒ vt ĩtelligat hãc cõmẽ:
dationẽ maxĩo ſibi vſui fuille: hoc mibi
ratius facere nihil potes · Spiſto · xxvii.
Rulũ fuſiuʒ vnũ ex meis itimis:obſer
uãtiſſimũ ſtudioſiſſimuʒq; nri: eruditiſſi
mũ hoĩem:⁊ ſũma hũanitate:tuaq; ami
cicia digniſſimũ velĩ ita tractes: vt mibi
coꝛã recepiſti · tã gratũ id mihi erit: q; ꝓ
Kariſſma . uʒ p̃terea ſũmo officio:
ũma obſeruãtia tibi ĩ ꝑpetuũ deuĩxeris
li. xni · Gpi . iii · ¶ Uüu municipibꝰ voltera
nis mihbi ſũma neceſſitudo ẽ:magno eni
meo bñ̃ficio affecti cumulatiſſime mibi
grãm retulerũt. Nã nec ĩ honoꝛibꝰ meis
laboꝛibuſq; vnqᷓ; defuerũt.Qũ quibus ſi
mihi nulla cã ĩtercederʒ:tñ ꝙ te vehemẽ
tiſſime diligo: qq; me a te plurimi ſentõ
fieri:⁊ monerẽ te ⁊ hoꝛtarer:vt eoꝛuʒ foꝛ
tunis cõſuleres:p̃ᷣſertim cũ ꝓpe p̃cipuaʒ
cãm haberẽt ad ius obtinenduʒ · Fllud vo
dubitare nõ debeſ quĩ tã graue:tã firmũ
tã honeſtũ municipiuʒ tibi ſũmo bñficõ
ĩ ꝑpetuuʒ obligari velis. Gratiſſimũ igiẽ
nichr ferenis ſ volteranos oĩbꝰ rebꝰ inte
gros:ĩcolumiſq; eẽ volueris · Goꝛuʒ ergo
domicilia · ſeꝰes rem. foꝛtunas.qᷓ a diis ĩ
moꝛtalibꝰ:⁊ a pᷣſtãtibꝰ ĩ repu ·nrᷣa ciuibꝰ
ſũmo ſenatꝰ populiq; Romãi ſtudio cõ
ſeruate ſunt:tue ſidei · iuſticie.bonitati
q; cõmẽdo· Si ꝓ meis pꝛiſtinis oꝑibꝰ fa
cultatẽ mihi reſ hoc tꝑe daret:vt ita defẽ
dere poſſeʒ volteranos quẽadmodũ con
ſueui tueri meos · nullũ officiuʒ. nullum
deniq; certamẽ:iĩ quo illis ꝓdeſſe poſſem

—.

Feernitte Sʒz qn apud te nihilo minꝰ

c tꝑe valẽ me cõfido: q; valuerĩ ſꝑ apð
oẽs ꝓ nr̃a ſũma neceſſitudĩe:ꝑiterq; ĩter
nos ⁊ mutua beniuolẽtia abs te peto: vt
ita de volteranis mereare vt enſumẽt te
eũ q̃ſ diuĩo cõſilio iſti negocio pᷣpoſituʒ
eẽ:apud quẽ vnũ nos eoꝛuʒ ꝑpetui defẽ
ſoꝛes plurimuʒ valere poſſemꝰ. Epi.nii·
Sr mihi minꝰ libet mita de eq̃tate rei

te ſe tua vſos p̃dicabãt: vt his plus a te
tributũ ĩtelligerẽ q; ego de te auderẽ ro
gare:audebo tñ:ſcio eĩ quãtum põderis
mea cõmendatio ſit habitura:quare a te
peto vt ad eã liberalitatẽ qua ſine meiſ li
teris vſus es qmaximꝰ his lris cumulus
accedat.Epi·xxv. ¶ Te mi Comifici etiẽ

atqʒ etiã rogo:vt oĩa lamie negocia mea

ſeribere:ne cauſa potiꝰ apud te valuiſſe
videar q̃; gr̃a · Quãobꝛẽ in maioꝛẽ modũ
rogo vt C. Qurtii rẽ meã puteſ eẽ· Quid
mea cauſa faceres vt id Ene · Curtii cau
ſa cum feceris meum exiſtimes · qd ille
ꝑ me habuerit:id me habere abs te puta
to:hoc te vehemẽter etiã atq; etiãẽ rogo.
Gpi· v · ¶ Beto a te maioꝛẽ ĩ modũ ꝓ nr̃a

neceſſitudĩe: vt ea res tibi eure ſit:oꝑam
q; des vt ꝑ te q; cõmodiſſime negocium
mumcipii admiſtret᷑ q;pꝛimũ eõſiciat᷑ip
ſoſq; quoꝛuʒ noĩa ſcripſi:vt q;hon oꝛficẽ
tiſſime ꝓ tua nat᷑a: 1 q́; liberaliſſime tra
ctes. bonos viros ad tuã neceſſitudinem
adiunxeris municipiũq; gratiſlimũ bũfi
cio tuo deuĩxeris · Gpiſt · xu. ¶ Ea ẽ enim
Marcꝰ Quriꝰ hũamtate ⁊ obſeruãtia: vt
enz tibi iã ipſũ ꝑ ſe cõmendatũ putẽ: q

iñ ſi ita ẽ magnopere a te qᷓſo: vt ad eam

voluntatẽ: ſiquã ĩ illũ añ bas meas lr̃as

cõtuliſti: q́maximꝰ poſtea cõmendatiõe
cumulꝰ* accedat: ſin aũt ꝓpter verecũdiã
ſuã minꝰ ſe tibi obtulit: aut nõdũ euʒ ſa
tis habes cognitũ: aut q̃ cã ẽ eur maioꝛiſ
cõmendatõis ĩdigeat: ſic tibi eũ cõmẽdo

vt neq; maioꝛe ſtudio quẽq;: iuſtioꝛibus
de cauſis cõmẽdare poſſim:faciãq; id qð
debẽt facere hi qͥ religioſe ⁊ ſine ãbitione
cõmendãt. Spõdebo enĩ tibi :vel potius
ſpõdeo ĩ meq; recipio:eos eſſe M. Qurii
moꝛes:eãq; tũ ꝓbitatẽ tũ etiã hũanitatẽ
vt eũ ⁊ amicicia tua: ⁊ tã accurata cõmẽ
datõe ſi tibi ſit cognitꝰ: dignũ ſis exiſtĩa
turus. Mihi certe gratiſſjmũ feceris ſi in
tellexero bas lr̃as tantũ quantũ ſcribẽs
cõfidebã apð te põdꝰ habuiſſe · Epi · xviii
¶ Gum Liſione patrẽſi ẽ mihi quidẽ ho
ſpitiũ vetꝰ:quã ego neceſſitudinẽ ſancte
colendã Hutor⸗ ed ea cã etiã cũ aliis com
pluribꝰ familiaritas tãta nullo cũ hoſpi
te:⁊ ea cũ officiis eiꝰ młtis:tũ etiã cõſue
tudine quotidiana ſic ẽ aucta:vt nihil ſit
familiaritate nra cõiunctius · hũc igit᷑ liſi

onẽ: quẽ ego virũ optimũ grauiſſimũqʒ

cognoui: recipias ĩ neceſſitudinẽ tuã.qð
ſi feceris nõ dubito quĩ in eo diligẽdo: ce
teriſq; poſtea cõmẽdãdis idẽ qð ego ſis

iudicii ⁊ voluntatis habiturꝰ:qð cũ fieri

vehemẽter ſtudeo: tũ etiã illud vereoꝛ: ne
ſi minꝰ eumulate videbere feciſſe aliqd ei

us cã: me ulle negligẽter ſeripſiſſe putet:

nõ te oblitũ mei ·quãti enĩ me faceres:tũ
ex ſermonibꝰ quotidianis meis:tũ eplis

etiã tuis potuit cognoſcere · Gpi · xx. ¶ ¶

¶ Aſclapone patrẽſi medico vtoꝛ famili
ariter:eiuſq; tũ cõſuetudo mihi iocunda
fuit: tum ars etiã quã ſum exꝑtus ĩ vali
tudĩe meoꝛũ · n qua mihi tũ ipſa ſciẽtia:
tũ etiã livelirate venittolstrac; ſatil fecit

ũc igit᷑ tibi cõmendo ⁊ a te peto:vt del
operã: vt ĩtelligat diligẽter me ſeripſiſſe
de ſeſe: meãq; cõmẽdationẽ vſui magno
ſibi fuiſſe: eritt id mibi vebemẽter gratuʒ
Gpi · xxi. ¶ Ou m antea capiehã ex officio

—

meo voluptatẽ: ꝙ meminerã z tibi dili

gẽter Liſonẽ hoſpitẽ familiareʒ meum

cõmendaſſeʒ: tũ vero poſtea ꝙ ex lis eiꝰ

cognoui: eũ tibi falſo ſuſpectuʒ fuiſſe ve
bemẽtiſſime letatꝰ ſũ: me tã diligẽtẽ ĩ eo

cõmendando fuiſſe · kta eĩ ſcripſit ad me
— „ — — 7„ — „ — „
ſibi meã cõmendationẽ adiumẽto fuiſſe:

1 omia mibi tua 2 facta ⁊ dicta laudabat
Quappter iſi a te ita tractat᷑:vt iã nõ de
ſideret cõmendationẽ meã:iſqʒ ſe lĩis me

is oĩa cõſecutũ putet: tñ a te peto in ma

ioꝛẽ modũ: vt eũ etiã atq;ʒ etiã tuis offici

is liberalitate cõplectare· Scriberẽ ad te

qualis vir eẽt: vt ſuꝑioꝛibꝰ lris fecerã: ni
ſi eũ iã ꝑſeip̃m tibi ſatis eẽ notuʒ arbitra
rer · Gpi · xxv · ¶ Te mi plance ꝓ paterna

neceſſitudĩe: pꝛo nro amoꝛe: ꝓ ſtudiis: 1
oĩ curſu nro totiꝰ vite ſimillimo:rogo:a
a te ita peto: vt maioꝛe cura: maioꝛe ſtu
dio nullo mõ poſſim:vt hãc rẽ ſuſcipias
meã putes eẽ: enitare:cõtendas· efficias.
vt mea cõmendatõe: tuo ſtudio Ceſaris

bñficio hereditatẽ ꝓpĩqui ſui Q· capito
obtĩeat · Cpi · xxx · (CCaio flauio ho
neſto ⁊ omato viro equite Romão vtoꝛ
q;familianiter: fuit enĩ generi mei Cn. pi
ſo ĩs ꝑneceſſariꝰ:meq; diligẽtiſſime obſʒ
uat: 1 ii⸗ e1 E. Flauius frater eiꝰ· Quaꝓp
pter velĩ honoꝛis mei ca:qbus rebꝰ hone
ſte. ⁊ ꝓ tua dignitate poteris q; honoꝛifi

cxétiſſiz. zliberaliſſime Caiũ flauiũ tra

ctes. Id mihi ſic erit gratũ · vt gratiꝰ eſſe
nihil poſſit · Szʒ pterea tibi affirmo neqʒ
ãbitiõe adductꝰ facio· ſed tũ familiarita
te ⁊ neceſſitudine:tum etiã veritate · te ex
Cai flauii officio ⁊ obſeruãtia · pᷣterea
ſplẽdoꝛe· atʒ ĩter ſuos grã magnaʒ volu
tatẽ eẽ capturum · Gpi · xxxii· In

Mleſma ciuitate tã lauta:tãq; nobili con

iũctiſſimos hẽo ⁊ hoſpitõ ⁊ familiaritate

Ml. 1 G. Clodiũ archagatũ 1 philonẽ Sʒ

vereoꝛ ne q; cõpluris tibi pᷣcipue cõmen

do exeqre videar aãbitõe qdã cõmendatõ

nes meas qʒq; a te quidem eumulate ſa
tiſfit ⁊ mihi ⁊ meis omnibus: Sed velim
ſic exiſtimes banc familiam: 1 hos mihi

2*

—

vxxviij.

„ %

maxime eẽ cõiunctos vetuᷣſtate: c fficiis:
beniuolẽtia · Quãobꝛẽ peto a te ĩ maioꝛeʒ
modũ:his oĩbus ĩ rebus quãtũ tua fides
dignitaſqʒ patiet᷑ cõmodes · I ſi feceris
erit mibi vehemẽtiſſime gratũ· Epi · xxxiii

¶ D¶ Cneo otalicio Naſone vtoꝛ familia

—

ESpi.xxxv.

riſſime ita ꝓꝛſus vt illiꝰ oꝛdĩs nullo fami
liariꝰ. Nazʒ ⁊ hũanitate eiꝰ ⁊ ꝓbitate ⁊ cõ
ſuetudĩe quotidiana magnope delectoꝛ.
Nihil iã opꝰ ẽ expectare te qbus eũ vbis
cõmendẽ quo ſie vtar vt ſeripſi · hʒ is ĩ ꝓp
uĩcia tua negocia qͥ ꝓcurãt liberti:hilariꝰ
antigonꝰ demõſtratꝰ quos tibi negocia
q; oia Naſonis nõ ſec cõmẽdo ac ſi mea
eẽnt. Cratiſſimũ mihi feceris ſi intellexe
ro hãc cõmẽdationẽ magnuʒz apud te põ
dus habuiſſe · Gpi · xxxiiii · uituz
mih boſpitiũ ẽ cũ Liſone:valdeqʒ ab eo

obſeruoꝛ: cognouiq; dignũ ⁊ prĩ̃e ⁊ auo:
Eſt eni nobilltima fam lia⸗ EECQOua
ꝓpter cõmendo tibi rẽ ei:domũq; maio
rẽ ĩ modũ:magnoq; oꝑe abs te peto: cu
res vt is ĩtelligat meã cõmẽdatõʒ: maxĩo
ſibi apð te adiumẽto: ⁊ oꝛmamẽto fuiſſe
C¶ Lutiũ a Caiũ aurelios

lucii filios qbꝰ a ipſis ⁊ patre eoꝛuʒ viro

optĩo familiariſſime vtoꝛ:commẽdo tibi

maioꝛẽ ĩ modũ adoleſcẽtis oĩbꝰ optĩs ar
tibus oꝛnatos:meos ꝑneceſſarios tuaqʒ
amicicia digniſſimos · ſi vlla mea apð te

cõmendatio valuit: ꝙ ſcio multas plim

valuiſſe:hec vt valeat rogo · & ſi eos ho
noꝛifice liberaliterq; tractaris: 2 tibi gra
tiſſimos: optĩoſq; adoleſcẽtes adiũxeris
2 mihi gratiſſimũ feceris · Epi·xli· ¶ H
Etſi ex tu is ⁊ ex L.oppi familiariſſi
mi fis cognoui te memoꝛẽ cõmẽdatõnis
mee fuiſſe · Idq; ꝓ tua ſũma erga me be
niuolẽtia: ꝓ q; nr̃a neceſſitudĩe mĩme ſũ
amiratꝰ:tñ etiã atʒ etiã tibi L.oppii ab
ſentis negocia cõmẽdo · Tãta mihi cũ eo
neceſſitudo ẽ familiaritaſq;:vt ſi reſ mea
eẽt ñ magis laboꝛarẽ:qppter gratiſſimũ
mihi feceris ſi curaris vt is ĩtelligat me a
te tantũ amari:quãtũ ipᷣe exiſtio· hoc mi
hi gratiꝰ facẽ nihil potes.Idq; vt facias
vehemẽter te rogo· Gpi · xlv. FCuid
ego tibi cõmendẽ eũ:quẽ nupie diligis 5

ſed tñ vt ſcires eũ a me nõ diligi ſolũ: ve

ruʒ etiã amari:ob eã rem hec tibi ſcribo:
oĩm tuoꝛũ officioꝛuʒ q̃ ⁊ multa 1 magna

ſũt mihi gratiſſimũ fuerit ſi ita tractaris
egnatiũ vt ſẽtiat ⁊ ſe a me ⁊ me a te ama
richoc te vehemẽter etiã atʒ etiam rogo·
Gpi rxlvii · ¶ Rä¶ Bupſi hoc mihi ꝓ tua
ĩ me obſeruãtia quã penitꝰ ꝑſpexi q;Bdiu
Bꝛunduſii fuimꝰ: vt ad te familiariter:
q̃ ꝓ meo iure ſcriberẽ: ſiqua res eẽt de qᷓ
valde laboꝛarẽ.·M. Quriꝰ q patras nego

tiat᷑ ita mihi familiaris eſt vt nibil poſſit

eſſe cõiunctꝰ: multa illiꝰ ĩ me officia:mi
ta ĩ ilũ mea:⁊ qð maximũ ẽ ſũmus inter
nos amoꝛ ⁊ mutuus · Que cũ ita ſint ſi vl
lã in amicicia mea ſpeʒ habes:ſi ea q̃ ĩ me
officia ⁊ ſtudia Bꝛũduſu cõtuliſti:vis mi
hi eẽ gratioꝛa efficere q;q; ſũt gratiſſima
ſi me a tuis oĩbus aman vides:hoc mihi
datũ largire · vt M. Quriũ ſartũ ⁊ tectũ ¶
vt aiunt) ab oĩ ĩcõmodo:detrimẽto: mo
leſtia ſincerũ:ĩtegrumqʒ cõſerues:⁊ ipſe
ſpõdeo: ⁊ oẽs hoc tibi tui ꝓ me recipient
ex mea amicicia: ex tuo ĩ me officio ma
ximũ te fructũ: ſummãqʒ voluptatẽ eſſe
capturũ · Gpi · li · ¶ L¶ Bubliü meſcenũ
equitẽ Romanũ: oĩbus rebꝰ omatũ:meũ
qʒ ꝑfamiliarẽ tibi cõmẽdo ea cõmẽdatio
ne ꝗᷓ poteſt elle diligẽtiſſima: peto a te ⁊
ꝓ nẽa ⁊ ꝓ paterna amicicia:vt eũ ĩ tuã fi
dẽ recipias:eiꝰq; rẽ:famãqʒ tueare.Virũ
bonũ:tuaq; amicicia dignũ tibi adiunxe
ris:mihiq; gratiſſimũ feceris · Epiſt · li ·

¶ ¶ Luuꝰ cuſtidiꝰ ẽ tribulis ⁊ mũiceps

familiaris meꝰ. Ts cãz habet quã cauſã
ad te defert:cõmendo tibi hoĩeʒ ſicut tua
ſides:⁊ meꝰ pudoꝛ poſtulat: tãtũ vt faci
lis ad te aditꝰ hẽat:qᷓ equa poſtulat:vt li
bẽte te ĩpetret:ſentiatq; meã ſibi amicici
am etiã cũ lõgiſſime abſiʒ ꝓdeſſe ĩpꝛimis
apud te · Gpi · lx · ¶ Nultos tibi cõmẽdeʒ
neccẽe ẽ: quoniã oꝛbꝰ nr̃a neceſſitudo no
ta ẽ: tuaq; erga me beniuolẽtia : ſed tñ 1
ſi oĩm quos cõmendo velle debeo: tñ cuʒ
oĩbꝰ nõ eadẽ mihi cã ẽ.T. auguſius ⁊ co
mes me fuit illo miſerrio tpe: ⁊ oĩm iti
nerũ nauigationũ:laboꝛũ: ꝑiculoꝛũ meo
rũ ſociꝰ:neq; hoc tꝑe diſceſſiſſʒ a me niſi
ego ei ꝑmiſuſẽ. Quare ſic eũ tibi cõmẽdo
vt vnũ de meis domeſucis ⁊ maxĩe neceſ
ſariis · pgratũ mihi feceris ſi eũ ita tracta
ris: vt ttelligat hãc cõmendatõeʒ ſibi ma

no vſui acʒ adiumẽto fuiſſe · Epi · lxxiiii.
(N

¶ Etſi ñ dubito quĩ apð te cõmẽdatõ

— — —rr

X — „ — — — — —

aà

+— — —

ꝛima ſatis valeat: tñ obſequoꝛ homĩ fa
miliariſſimo C. Ruiano flacco: cꝰ cã oĩa
tũ cupio tũ me hercule etiã ðbeo:de quo
pñ̃s tecũ egi diligẽter:cuʒ tu mihi hũa
niſſiẽ rñdiſti: ⁊ ſcripſi ad te accurate an
tea: ſed putat intereſſe ſua:me ad te q;ſe
piſſime ſcribẽ · Quare velĩ mihi ignoſcas
ſi illiꝰ voluntati obtꝑans: minꝰ videboꝛ
memiſſe cõſtãtie tue· te illud idẽ peto
vt de loco quo ðᷣpoꝛtʒ frumẽtũ:⁊ de tꝑe
RKuiano cõmodes:quoꝛũ verũq; p eundẽ
me obtinuit triẽniũ:dũ põper iſii nego
cio p̃fuit · Sãma ẽ ĩ quo mihi gratiſſimũ
facere poſſis: ſi curaris vt Ruianꝰ quan
do ſe a me amari putet:me a te amari ſei
at:erit id mibi ꝑgratum. Gpiſtola· lxxvii.
bec ex Tullio crca cõmendationẽ: ſequũ
tur nũc circa idẽ ex Gaſparino ꝑgamẽſi ·
(d idem.
bi magis nature tue conueni
re arbitroꝛ:q; vt apud te bñfici
oꝛuz memoꝛa q́; lõgiſſima ſit:
ĩiuriarũ vero bꝛeuiſſima· Scis nec te latʒ
Metellũ ſepenumero ſe ⁊ opes ſuas ꝓ te

obieciſſe magma ꝑiculis:vt honoꝛẽ tuuʒ
„ 7 ◻ʒ „
defenderet: cogita nũc vt idẽ facias: ⁊ ſe

ac cauſas ſuas cõmendatas habeas.Niſi
ſatis nota eẽt tibi virtus ac ſapiẽtia Me
telli:lõgioꝛi ad te oꝛatione vterer: ſed cũ
ea res tibi ſit notiſſima nõ puto aliud p
ſtare:niſi vt te oꝛatũ velim: ne cauſã tuaʒ
ꝑiclitari patiaris:ꝓſitq; aliqd ei:ꝙ tã cla
ris imaginibꝰ oꝛtũ traxerit · Merellus
ſe tibi cõmendat rogatqʒ vt foꝛtunas ſu
as tuearis. go vero ꝓ cã eiꝰ fere magis
laboꝛo qᷓ; ſi res mea ageret᷑:quare te ma
xime oꝛatũ volo:vt cũ tuipſe ſemꝑ no bi
litatis defenſoꝛ fueris: huic hoĩ nõ igno
bili faueas: iudiceſq; nullã ex tuis laudi
bꝰ maioꝛẽ eſſe:qᷓ; ſi a te hoĩe oꝛnatiſſimo
atzʒ ãpliſſimo cã ſua ðᷣfẽſa fuerit: nec has
putes aut illiꝰ tantũ: aut meas pᷣces eẽ:
nemo enĩ vir bonꝰ ẽ in ciuitate:qᷓ nõ hoc
idẽ maxĩe a te velit. Si enĩ cãʒ eiꝰ aſſũpſe
ris ĩcredibile ẽ quantã gratiaʒ apud oẽs
bonos ĩuenturꝰ ſis ¶ Qum veterẽ in me
beniuolẽtiã tuã ſepe cogito:nihil eſt qð
de officio tus dubitẽ :ſecuro itaq; aĩo ti

bi foꝛtunas meas cõmẽdo:elegiq; teipᷣm

ex oĩbus amicis meis: cui me ⁊ opes me
as potiſſime crederẽ ¶ Süuma que inter

Fxxviv.

nos a pueris vſq; neceſſitudo fuit: ⁊ re

rũ pene oĩm ſocietas facit vt maioꝛẽ ĩ te
ſpem habebã: qᷓ; ĩ aliquo eoꝛũ quos pꝰea
natos babei Ccum multi ſe vltro mihi
offerꝛent: pollicerent᷑ ĩpigre oꝑam ſuam
ĩ nullo alio certe ſpem meã reponere vo
lui:q; ĩ te vno. ¶ Qũ iuſticiã tuã ſpecto
mhil cauſe mee diffido:ſceio quidẽ nunq;
te cuiuſq̃; hoĩs potentiã aut opes tanti
feaſſe: quin multo plus noſtrarũ leguʒ
iuſticlam ⁊ equitatẽ feceris · ¶ Caudeo
plurimũ iudiciũ meũ qð de te feci: cũ mł
tis bonis ⁊ doctis viris eõuenire · Nemo
fere ẽ qui cũ audiuit te aſſumptũ eſſe in
arbitrù cauſe mee:nõ iudicet me ſuꝑioꝛẽ
futurũ:quare ne hãc expectationẽ fallas
etiã atqʒ etiã queſ⸗ n velĩ vien itatẽ
meã cõmendatã habeas:⁊ ꝓ tua ſapiẽtia
ꝑtes meas quantũ poteris cõtra potẽtiã
iſtoꝛũ hoĩm tuearis· MHec Caſparinꝰ (B

¶ Te oꝛo vt ĩ tꝑe maioꝛẽ in modũ me com

mendes ſũmo põtifici:nõ quidẽ vulgari
vt ſolent amoꝛe:ſed exquiſitioꝛi quodam
ac diligẽtioꝛi: vt plane ĩitelligat nõ vilem
eẽ recòmendationẽ tuã. DHoggius ¶
¶ Cabꝛiele mirabili (ꝗᷓ tibi has lr̃as red
didit) vtoꝛ iã multos annos familiariſſi
me:a ſũma ẽ mihi cũ eo amicicia. Ics noĩe
ducis Sphoꝛtie it legatꝰ ad Alfonſuʒ Re
gẽ legatõe libera: q̃re euʒ iſtac eẽt iter fa
cturus:nõ potui nihil ei dare ad te l̃arũ
vt ⁊ te Cabꝛiel ⁊ tu gabꝛielẽ noſces Vale
Philelfus ¶ Cum Tobẽs Marius filiꝰ ad
te iret:nõ ei potui nihil l̃arũ dare quibꝰ
ĩtelligeres te mihi facturũ rẽ gratiſſimaʒ
ſi meo etiã noĩe ⁊ libẽter ⁊ ꝓhůane:vt bo
nos ⁊ eruditos ſoles eũ exceꝑis.Tdẽ ¶ D
¶ Beto abs te maioꝛẽ ĩ modum:vt qð ⁊
mihi coꝛã recepiſti:⁊ ex ꝓximis meis lñ̃is
audire potuiſti i apud patrẽ tuũ pᷣſtan
tiſſimũ ⁊ munificẽtiſſimũ pꝛicipeʒ q̃;pꝛi
mũ ⁊ q;optĩe conficias hac mihi re neqʒ
gratiꝰ quicqᷓ; neq; magiſ neceſſariũ pᷣſta
re potes· Tdẽ ¶ E Beri abs te ꝓxiĩs li
teris ſedᷣm qð etiã nũc terciũ ⁊ peto:⁊ te
quoq; ſi pateris rogo:vt rẽ meã apð pꝛi
cipẽ nr̃m munificẽtiſſimũ patrẽ tuũ:vbi
minus cõfeceris ita cõficias vt mihi abi
ens coꝛam recepiſii · In hunc diem neq;
tu reſpõdiſti quicq;: nec ex alio ſum cer
tioꝛ factus quid egeris: aut non egeris·

vrvy.

Ttaqʒ aut rũde q́;pꝛimũ:aut equũ mitte

quo vehoꝛ ad vos · Naʒ ſi ad vos venero

facile futuruʒ ſuſpicoꝛ ne vacuꝰ mediola
mum repetã: p̃ᷣſertim cũ iam ĩſtet natalis
xpᷣianꝰ: qui pꝛiceꝑs ſolet ad benificentiã
exhoꝛtani Thdeʒ. En 8 1 pꝛinceps nĩỹ
Eranciſcꝰ Sphoꝛcia tibi abeũti iuſſerat
2ipſe vbis pluribꝰ abs te petii:ſi minuſ
ĩ hãc dieʒ còficere potuiſti:vt cõficias tã

deʒ cupio.hac enĩ vna re neqʒ; gratiꝰ mi

Hhi quicqᷓ; p̃ſtare queas :neq; etiã iocũdiꝰ
Atqui beneficiũ illud quis nõ libẽter cõ
ferat:qð is in quẽ cõferamus maximi ſit
facturꝰ: ⁊ eo tñ vſurꝰ nõ ſit ? Sic entʒ tũ
ſumꝰ liberales:cũ ex hmõi nr̃a liberalita
te neq; moleſtiemeq; ĩcõmodi quicq̃ʒ ac
cepimꝰ. Tenes quid velĩ · Vale· Tdeʒ EE
Te admodũ oꝛatũ velñi p̃ſentẽ tabella
riũ mea hẽas cã q́;õmendatiſſimũ. Naʒ
quidqᷓd auſpicioꝛũ ⁊ cõſilii:ſuã ĩ rem con

tuleris:meis addictũ foꝛtũis certo exiſti

mauerĩ rectaqʒ mihi cẽſura fuerit ob eaʒ
tue comitati beneficẽtiã multoq; obſtri
ctioꝛẽ eſſe oꝑoꝛtere · Baldaſar Raſinꝰ. Et
hec circa cõmendationẽ ſufficiãt ·
irca literas ad amicuz datag: aut ab
eo receptas clauſule· Exoꝛdiales vt pluri
mũ Marci Tullu Ciceronis Incipiũt.
Egi tuas lras quibꝰ ad me ſcri
bis gratũ tibi eſſe:ꝙ crebꝛo cer
tioꝛ ꝑ me fias de oĩbus rebꝰ:
meaʒ erga te fidẽ· beniuolentiã facile ꝑ
ſpicias quoꝛũ alterũ mibi: vt te plurimũ
diligã facere neceſſe ẽ: ſi volo is eſſe queʒ
tu me cẽ voluiſui · Aterũ facio libẽter:vt
quoniã ĩteruallo locoꝛuʒ ac tꝑm diſiũcti
ſumuſiꝑ literas tecũ q̃;ſepiſſime colloqᷓr
ſi rariꝰ fiet q; tu expectabis:id erit cãe
nõ eiꝰ generis mee litere ſũt: vt eas te
mere cõmittere audeaʒ: quotiẽs mihi cer
toꝛũ hoĩm poteſtaſ erit:quibꝰ recte dem
nõ p̃termittam. libꝛo pão/Gpi·vi· ¶ De
oĩbus rebꝰ ꝗᷓ ad te ꝑtinent:quid actũ:qᷣd
cõſtitutũ ſit: quid põpeiuſ ſuſceperit:op
time ex ẽplatoꝛio cognoſces:qui nõ ſolũ
ĩterfuit his rebꝰ ſed etiã p̃fuit:neqʒ vllũ
officiũ erga te hoĩſ amãtiſſimi pꝛudẽtiſ
ſimi diligẽtiſſimiqʒ p̃termiſit · Ex eodeʒ 1
de toto ſiaru reruz cõmuniũ cognoſces:
les ſint nõ facile ẽ ſcribere · GCpi. vii

Neriocude fuerũt mihi litere tue: qui

bus ĩtellexi te ꝑſpicere meã ĩ te pietateʒ:
quid enĩ dicã beniuolentiã:cũ illud ipſũ
grauiſſimũ ⁊ ſanctiſſimũ nomẽ pietatis
leuius mihi meritis erga me tuis eẽ vide
atur · Qãt tibi grata mea erga te ſtudia
ſeribis eſſe:facis tu quidẽ abudãtia qua
dã amoꝛiſ: vt etiã grata ſint ea q̃ p̃termit
ti ſine nefario ſcelere nõ pñt. Tibi autem
multo notioꝛ atq; uluſtrioꝛ meꝰ ĩ te ani
mus eſſet:ſi hoc tꝑe omni: quo ſeiuncti

fuimꝰ ⁊ vna ⁊ Bome fuiſſemꝰ . Epi . viii.

De qua rõe tota iam videt᷑ mihi expo

nendi tepus dari: pt tibi reſcribã ad ea q̃

ꝗ̃ris Epi · eadẽ. ¶ Oue ad me de tuis re
bus do meſticis ſcribis: qqʒ mihi cõmen
das:ea vt ante mihi cure ſùt ⁊ me nolim
admoneri: rogari vero ſine magno dolo
re vix poſſum · Gpi ·x ¶ Quanq; me noĩe
negligẽtie ſuſpectũ tibi eſſe doleo:tñ nõ
tam mihi moleſtũ fuit accuſari abs te of
ficiũ meũ qᷓ; icundũ requiri: p̃ſertim
ĩ quo accuſabar culpa vacarẽ:ĩ quo aũt
deſiderare ſignificabas meas lr̃as pꝛe te
fers ꝑſpectũ mihi quidẽ:ſed tamẽ dulceʒ
⁊ optatũ amoꝛẽ tuũ· Equidẽ neminẽ pꝛe
termiſi quẽ quidẽ ad te puẽturũ putarez
cui literas nõ dederim· EGtenĩ quis ẽ tam
ſcribẽdo ĩpiger qᷓ; ego· te bis rero ter
ve ad ſũmum: ⁊ eas ꝑbꝛeuis literas acce
i: quare ſi iniquꝰ es ĩ me iudex:condẽna
b eodez ego te crimine:ſin me id facere
noles:te mihi equũ p̃bere debebis. Sʒ de
literis hactenus· Non enĩ vereoꝛ:ne non
ſeribẽdo te expleã: p̃ſertim ſi ĩ eo genere
ſtudiũ meũ nõ aſpnabẽ · l · ſcðo · Cpi· pꝛĩa
ʒ hec ipſa neſcio recte ne ſint literis
cõmiſſa:quare cetera cehnoſ ces ex aliis ·
Gpiſtola.v.¶ Scribẽt alu:multa nuncdia
bãt:ꝑfert etiã multa ipſe rumoꝛ:q̃re ego
nec p̃terita: nec pᷣſentia abs te:ſed vt ab
hoĩe lõge in poſterũ ꝓſpiciẽte futura ex
pecto:vt ex tuiſ rebꝰ cũ foꝛmã reipub.pi
derim:quale edificiũ ſit futurũ ſcire poſ
ſim Neqʒ tamẽ adhuc habeo quo te accu
ſeʒ: neqʒ; eĩ fuit qð tu plus ꝓuidẽ Poſtez
q; uis nrm Grl vii. C e hec pluribꝰ
multaqʒ alia ⁊ de te:⁊ ad te q;pꝛimũ ero
aliqd nactus ocii· pi.ix · ¶ Recepi autẽ
a te miſſas l̃as ĩ Slica cũ eẽm ĩ caſtris
ad · x. ł.quĩtileſ ſcriptaſ hũaniſſime:qbꝰ
facile lkas ⁊ ĩgeniũ tuũ ꝑſpici poſſet

plüä
tis
bide
din
qu
mit

am

ie

ſz neq; vnde: neqʒ quo die date eent: atz
quo tẽpoꝛe te expectarẽ ſignificabãt: nec
is q attulerat a te acceꝑpat: vt ex eo ſcirẽ
uo ex loco atq; tꝑe eent date· Gpi · vltĩa
Sed tue litere de tua p̃ᷣſertĩ dignitate
⁊ de nrẽ̃a cõiunctiõe maximi ſũt apud me
põderis:mihi ꝗq̃ſtoꝛ optatioꝛ obtĩgere ne
mo potuit · Gadẽ epiſtola ¶ Buribꝰ ver
bis ad te ſcriberẽ:ſi tua hũanitas lõgioꝛẽ

oꝛõʒ expectaret: aut fieri nr̃a amicicia pa
teret᷑:aut res verba deſideraret.ac non ꝓ

„

ſe ipſa loqueret᷑ · li.ii. Epiſtola.ii.¶ Qð

ſcribis manẽdi tibi cãm eam fuiſſe vt me
cõueniresg: id mibi ne mentiar ẽ gratum

Spi · iii. ¶ Trales veni ad vi. klł.ſextiles.
Tbi mihi pᷣſto fuit luciliꝰ cũ lrĩis mãdatis

q; tuis:quo quideʒ hoĩe neminẽ potuiſti

nec mihi amicioꝛeʒ: nec vt arbitroꝛ ad ea
cognoſcẽda q̃ ſcire volebã aptioꝛẽ pꝛudẽ
tioꝛẽ ve mittere · go aũt ⁊ tuas lr̃as legi
libẽter: ⁊ audiui luciliũ diligẽter. Gpi · ini
Moleſuſſime autẽ fero:ꝙ te vbi viſu
ruſ ſim neſcio:eoqʒ ad te tardiꝰ ſeripſi:q;
quotidie te ipſũ expectabã cũ interea ne
literas quwẽ vllas aeccpi ꝗᷓ me docerẽt
jd ageres: aut vbi te viſurꝰ m · Epi · v.
Muanbus verbis ad te ſcribã:cũ plus
ocii nactꝰ ero·hec ſeripſi ſubito cũ Bꝛuti
pueri laodicee me cõueniſſẽt: ⁊ ſe Romã

pPperare dixiſſent · Ttaq; nullas his p̃ter
. ad te ⁊ ad bꝛutuʒ dedi literas· Epi.vi.

Pen quãtũ ex tuis lñis ĩtelligè potui
videbã te hãc epiſtolã cũ ad vꝛbẽ eſſes eẽ
lecturũ refrigerato iã leuiſſimo ſermone
hoĩm ꝓuincialiũ:tñ cũ tu tã multis vᷣbis
de ĩ ꝓboꝛũ oꝛõe ad me ſcripſiſſes:faciũdũ
mihi putaui:vt tuiſ lris bꝛeui rñderẽ:ſed

pꝛio duo capita epiſtole tue tacita mibi

qdammõ relinquẽda ſũt:nihil eĩ hũt qð
diffinitũ ſit aut certũ · Gpi. vi. ¶ Ded ſi
me diligis:ſi a me diligi vis: ad me lr̃as:
vt q;plurimũ leticia afficiar mittito · Epi
ſtola.viii · ¶ Oſeruilius ꝑbꝛeuis mihi li
teras a te reddidit qᷓ mibi nõ minꝰ longe

viſe ſũt. niuriã enĩ mihi fieri putabã cũ

rogabar. Gpi · ix · ¶ Stomachoſioꝛes me
as ſẽ̃as quas dicas eẽ nõ ĩtelligo· Bis ad
te ſcripſi me purgãs diligẽter: te leuiter
accuſas ĩ eo ꝙ de me cito credidiſſes: qd
genꝰ qrele mihe quidẽ videbat᷑ eẽ amici:

ſin tibi diſplicet nõ vtar eo pꝰ hac: ſed ſi

—

vt ſeribis he lẽe nõ fuerunt diſerte: ſcito
meas nõ fuiſſe. vt enĩ Rriſtarchꝰ ho meri
verſü neget us nõ ꝓbat:ſic tu (libet eĩ
iocari) qð diſertũ ñ erit ne putanis meuùᷣ
Gpi · x. ¶ Aecipio excuſationẽ tuã q̃ vſuſ
es:cur ſepiꝰ ad me l̃as vno exẽplo dediſ

ſes: ſed accipio er ea ꝑte: quatenꝰ aut ne

gligẽtia: aut ĩ pbitate eoꝛũ qui eplas acci
piũt fieri ſeribis ne ad nos pferant᷑ AHllaʒ
pteʒ excuſatiõis qua te ſcribis oꝛõis pau
ptate(ſic enĩ appellas ) hiſdeʒ verbis epi
ſtolas ſepiꝰ ad me mittẽ nec noſco nec ꝓp

bo.Gt ego quẽ tu ꝑ iocũ(ſic enĩ accipio⸗
diuitias oꝛõis babere dicis: me nõ ee ver

boꝛũ admodũ inopẽ agnoſco · li · iii. Epi.
quarta. ¶ Mi aũt qui eẽnt auderẽ ſeribẽ
niſi te ĩtelligere cõfiderẽ. Gpi: vi. ¶ Etſi
ꝑpaucis añ diebꝰ ðderã lĩ̃as nũcio ad te
pluribꝰ verbis ſcriptas:quibꝰ declaraue
rã quo te aĩo cenſerẽ eſſe opoꝛtere: ⁊ qᷣd
tibi faciendũ arbitrarer· tũ cũ Theofilus
libertꝰ tuus ꝓficiſceret᷑: cuius ego fidẽ er
ga te:beniuolentiãq; ꝑſpexerã:ſine meis
literis eũ ad te venire nolui.hiſdẽ igitur
de rebꝰ etiã atq; etiã hoꝛtoꝛ:quibꝰ upio
ribus literis hoꝛtatꝰ ſum:vt ĩ ea republi

uerẽti mibi iãdiu ꝗᷣ;d ad te potiſſimũ
criberẽ ñ mõ cte res vlla ſʒ ne genꝰ qdẽ
lr̃arũ viſitatũ veniebat ĩ mẽtẽ Vnã eĩ ꝑtẽ
cõſuetudinẽ earũ eplarũ qbꝰ ſcdis rbꝰ
vti ſolebamꝰ:tẽpuſ eripuerat:pꝑfeceratq;
foꝛtũa: nequid tale ſcribẽ poſſeʒ:aut oĩo
cogitare· Relinquebat᷑ triſte quoddam
miſerũ: 1 his cwus cõſentaneum genꝰ
literarũ:id quoqʒ deficiebat me ĩ quo de
bebat eẽ:aut ꝓmiſſio auxilii alicuius:aut
cõſolatio doloꝛis tui · Quid pollicerer nõ
erat · Ipſe eĩ ꝑi foꝛtuna adiectꝰ alioꝛũ opi
bꝰ caſus meos ſuſtẽtabã:ſepiꝰqʒ mihi ve
niebat in mẽtẽ qri . ita viuerẽ q; gaudẽ

ca = ẽ q;pꝛmũ velis eſſe · Gpi · ix.

q viuerẽ. Epi . xiii ·

fuit · Nã q;foꝛtiter ferꝛes cõis miſerias ñ
ĩtellexi:q; me amares facile ꝑſpexi:ſʒ hoc
ſcierã . Illð ſi ſciſſem: ad id meas lrᷣas ac

cõmodaſſẽ.Gpi· vl.¶ ſeribis de rcõci

liata nr̃a gra ñ ĩtelligo cur tcõciliatã eſſe

dicas qꝗᷓ nunq́; iminuta ẽ. li.v· pi· ſcda·

De meis rebus ne vobis multitudine

Rccepi ꝑbꝛeuiſ tuaſ
lras qᷣbꝰ id qð ſcire cupiebã cognoſcè nõ
potui:cognoui aũt id qð mihi dubiũ nõ

l̃aruʒ moleſuoꝛ eẽm:ad Leliũ ꝑſcripſi de
rõibꝰ ꝓuiĩcie quid vellẽ fieri:vt is vos do
ceret: a cõm onefaceret · Epla tercia ¶ Ex
l̃is tuis qᷓs publice miſiſui cepi vna cum
oĩbus ĩcredibilẽ voluptatẽ:tantã eĩ ſpeʒ
oeii oñdiſli:quantã ego ſꝑ oĩbus:te vno
fretus pollicebar· Sed hoc ſcito tuos ve
teres hoſtes nouos amicos vehemẽter li
teris ꝑculſos atʒ ex magna ſpe deturba
tos iacere. Ad me aũt l̃as qͥs miſiſti quã
q́ exiguã ſignificatiõeʒ tue erga me volũ
tatis habebãt:tñ mihi ſcito iocũdas fuiſ
ſe. Nulla enĩ re tã letari ſoleo: q́; meoꝛũ
officioꝛũ cõſciẽtia:quibꝰ ſi qñũ nõ mutue
rñdet᷑:apud me plus oſficti reſidere facil
lime patioꝛ. Gpiſeptĩa ¶ Has lr̃as veliʒ
exiſties federis habituras eſſe vĩ:nõ eple
meq; ea qᷓ tibi ꝓmitto ac recipio ſanctiſ
ſime eſſe obſeruaturũ: diligẽtiſſim eq; fa
cturũ. Que a me ſuſcepta defẽſio ẽ te ab
ſente dignitatis tue: ĩ ea iã ego nõ ſoluʒ
amicicie nĩe: ſed etiã cõſtantie mee cauſa
ꝑmanebo. Quãobꝛez ſatis eſſe hoc tꝑe ar
bitratus ſũ hec ad te me ſcribẽ ſiq̃d ipſe ĩ
telligerẽ: aut ad voluntatẽ: aut ad como
dũ: aut ad ãplitudinẽ tuã ꝑtinẽ:mea ſpõ
te id eſſe facturũ · Sin aũt quippiam aut
a te eẽm admonitꝰ:aut a disekfecturuz
dt ĩtelligereſ nibil neq; te ſcripſiſſe:neqʒ
quẽq; tuoꝛũ fruſtra ad me detuliſſe · Quã

obꝛẽ velĩ ita ⁊ ipſe ad me ſcribas de oĩb⸗

mĩmis maxĩis mediocribuſqʒ rebꝰ: vt ad
hoĩem amiciſſimũ: i tuis pᷣcipias:vt oꝑa
eõſilio: autoꝛitate:gratia mea ſic vtant᷑ ĩ
oĩbus publicis pꝛiuatis foꝛẽſibus dome
ſticis tuis amicoꝛũ hoſpitũ cliẽtũ tuoꝛũ
negociis:vt qʒð eiꝰ fieri poſſit:pñtie tue
deſideriũ meo laboꝛe minuat᷑· Epi · vii.
¶ Coꝛã me tecũ eadeʒz hec agere ſe pe co
nantẽ deterꝛuit pudoꝛ quidã pene ſubru
ſticus:qᷓ nũc expmã abſens audatiꝰ · Epi

ſtola enĩ nõ erubeſcit · Ardeo cupiditate

ĩeredibili: neq; vt ego arbitroꝛ rep̃hendẽ
da:nomẽ vt nim ſcriptis illuſtret᷑: ⁊ cele
3 ₰ „ 2 „ „ ☛ „ —
bꝛet᷑ tuis: qʒd iſi mibi ſepe oñdis te eẽ fa

cturũ:tñ ignoſcas velim huic feſtinatõi

mee · Gpi·xn· ¶ is rebus quid acturus
ſis: ſi tibi moleſtũ nõ ẽ: reſenbas mihi ve
liʒ · Gpi · eadẽ na; ipſa cõſolatio lite
rarũ tuarũ mihi gratiſſima ẽ (declarãt ei
ſũmã beniuolẽtiã pari pꝛudẽtia cõiũctã)

iacuert: poſterioꝛa aũt me a

tũ illũ fructũ ex his l̃is vel maximũ cepi

ꝙ quaſi te pdare humanas res cõtemnẽ

tem: a optiĩe cõtra foꝛtunã paratũ: arma

tũq; cognoui · Quã quidẽ laudẽ ſapiẽtie

tue ſtatuo eẽ maximã: nõ aliũde pẽdere

nec extrĩſecus aut bñ:aut male viuẽdi ſu
ſpẽſas habere rões · Que cogitatio cũ mi
hi ñ oĩo excidiſſet (eteĩ penitꝰ ĩſederat)
vi tñ tẽpeſtatũ:⁊ cõcurſu calamitatum

erat aliquãtulũ labefactata atʒ cõuulſa.
Qui te opieiar video: ⁊ id feciſſe etiazʒ

ꝓximis literis multũq; ꝓfeciſſe ſentio.
ktaq; hoc ſepius dicendũ: tibiqʒ nõ ſigni

ficandũ ſolũ: ſed etiã declarãdũ arbitroꝛ
nihil mihi eſſe potuiſſe tuis lĩis gratius

Gpi · xii · ¶ Gmnis amoꝛ tuus ex oĩbus
ꝑtibus te ondit ĩ his lris quas a te ꝓxĩe
accepi:nõ ille quidẽ mihi ignotus:ſed tñ

gratus optatꝰ: dicerẽ iocundus niſi id
verbũ ĩ omne tpus ꝑdidiſſem · Epi . xv.
¶ Nis ego lr̃is ſiquid ꝓfeciſſeʒ: exiſtima
bã optandũ quiddã me eẽ aſſecutuʒ. Sin

minus foꝛte valuiſſent:officio tñ eſſe fũ
cturũ beniuolẽtiſſimi atz amiciſſimi. quẽ
me tibi fuiſſe ſempꝑ exiſties veliʒ: ⁊ futu

rũ eſſe cõſidas.Spi · xvi.· ¶ Non obliuiõe

amicicie nre nõ ĩtermiſſione cõſuetudĩs

mee:ſuꝑioꝛibꝰ tꝑibꝰ ad te nullas lr̃as mi

ſi: ſed ꝙ pꝛioꝛa tꝑa ĩ ruinis reipu nni⸗ q
a ſeribẽdo tu
is tiuſuſſimis atz acerbiſſimis ĩcõmodis
retardarũt · Cũ vero ⁊ interuallũ iã ſatis
longũ fuiſſet: ⁊ tuã virtutẽ:animiqʒ ma
gnitudinẽ diligẽtius eſſez mecũ recoꝛda

tus:nõ putaui eſſe alienũ ĩſtitutis meis
bec ad te ſeribere · Spi. xvi. ¶ De tuo au

tẽ flio vereoꝛ: ne ſi nibil ad te ſcripſerim
debitũ eiꝰ virtuti teſtimoniũ videar non
cepiſſe. Sin aũt oĩa ꝗᷓ ſentio ꝑſcripſerim
ne refricẽ meis lr̃is deſideriũ ac doloꝛẽ tu
um. ſed tamẽ pꝛudẽtiſſime facies ſi illius
pietatẽ:virtutẽ: ĩduſtriã vbicũq; eris tu
am tecũ eſſe duces · Nec enĩ nolira minꝰ
ſunt: ꝗᷓ aĩo cõplectimur q; qᷓ oculis ĩtue
mur. Quãobꝛẽ ⁊ illiꝰ eximia virtus:ſũmꝰ
qʒ ĩ te amoꝛ magne tibi cõſolatõi eſſe de
bet · Epi · eadẽ. Beto a te ne me putes

obliuione tui rariꝰ ad te ſeribẽ q; ſolebaʒ

ſed aut grauitate valitudis:qua tamẽ iã

baas videoꝛ leuari: aut ꝙ abſim ab vꝛ
vt qui ad te ꝓficiſcant᷑ ſcire nõ poſſiʒ

tepi
mme
ma
etie
dere
iſi
umi
at)
tum
lla.

tie⸗

Quare veliʒ ita ſtatutum habeas me tui
memoriaz cum ſũma beniuolẽtia tenere
tuaſq; omnis res nõ minori mihi cure:

q; meas eſſe · libꝛo · vi · Gpi · ſecũda ¶ Du
pionbꝰ lrĩſ beniuolẽtia adductꝰ:q̃́; ꝙ reſ

ipſa poſtularet fui lõgioꝛ: neq; enĩ cõſir
matõe noſtra egebat vitꝰ tua:neqʒ eꝛat
ea cauſa mea atz foꝛtuna:vt ego cui oĩa
deeſſẽt alterũ cõſirmarẽ:hoc itẽ tẽpe bꝛie
uioꝛ eſſe debeo:ſiue enĩ nihil tũ opꝰ fuit
tam multis verbis nichilomagis nunc
opus eſt. ſiue tum opus fuit illud ſatis
e

pꝛeſertim cum acceſſerit nichil noui
Nam etſi quotidie aini audiuimus

earũ rerũ quas ad te ꝑferri exiſtimo: ſũ

ma tñ eadẽ eſt:a idem exitꝰ quẽ ego tam

video aĩo: q́; ea que oculis cernimꝰ:nmec
„ 27 2
vero quicq́; video:quod nõ idem te vidẽ
certe ſeio. Epi.tercia ¶ Nom quid ad te

ſcriberẽ nihil erat: ⁊ tñ ſiquid eẽt ſciebã

te atuis certioꝛẽ fieri ſolere· De futis au
tẽ rebꝰ etſi ſꝑ difficile eſt dicere: tñ inter
duʒ cõiectura poſſis ꝓpius accedere: cuʒ
res eſt eiuſmõi:cuiꝰ exitꝰ ꝓuideri poſſit.

Gpiſto.q̃rta. ¶ Sed bec ſatis multa:vel
plura potiꝰ qᷓ; neceſſe fuit:facit aũt non
lo

uacitas iſed beniuolẽtia lõgioꝛes epi

ſtolas . ᷓpi · eadẽ .¶ Nec dubito quin le

gẽte te has literas: cõfecta iam res futu
ra ſit · Gpi . xii · ¶ õ ea res me deterruit
quo minꝰ poſteaq; in italiã veniſti lrãs

ad te mitterẽ ꝙ tu nullas ad me miſeꝛas
ſz quia nec quid tibi pollicereꝛ ipſe egẽs

rebus oĩbꝰ:ne quid ſuaderẽ cũ mibimet
ipſi cõſiliũ deeſſet: nec quid cõſolatõnis

afferꝛẽ in tãtis malis reꝑiebã. hec quãqᷓ;
nihuo melioꝛa ſũt: nũc etiã atzʒ etiaʒ mul
ta deſperatioꝛa:tñ inanis eſſe meas lrãs

q; nullas eſſe malui:Epiſto. vltima.
HMec ad te pluribꝰ verbis ſcripſi q̃; ſo
leo:nõ ocu abũdãtia:ſed amoris erga te

quo me quadaʒ epiſtola ſubinuitaras ſi

memoria tenes:vt aliquid ad te eiuſmõi

ſcriberẽ quo minꝰ te pꝛetermiſiſſe ludos
peniteret:qð ſi aſſecutꝰ ſum gaudeo:ſin
minꝰhoc me tñ cõſoloꝛ:q poſthac ad lu
dos venies noſqʒ viſes:neqʒ in epiſtolis
relinques meis ſpeʒ aliquã delectatõnis
tue.libꝛo· vii. Epiſtola pma ¶ Hec ad te
ſeripſi verboſi ⁊ tibi moleſtꝰ fui ꝙ te cũ
mei:tum reipub.cauſa cognoui amãtiſſi

Aj.

mũ:notũ tibi omne cõſiliũ meuz eſſe vo
lui. Gpiſto· tercia. ¶ Mabes epiſtolã ver
boſioꝛem foꝛaſſe qᷓ; velles:qð tibi videri
putabo:niſi mihi lõgioꝛẽ remiſeris·Ego
ſi que volo expediero:bꝛeui tꝑe te vt ſpe
ro videbo · Cpiſto· eadẽ ¶ Jamdiu igno
ro quid agas:nihil enĩ ſcribis · neqʒ ego
ad te his duobꝰ menſibus ſcripſeraʒ· Qu

pio ſcire quid agas: 1 vbi ſis hiematurꝰ

epiſtola.ix ¶ Mirabar quid eẽt ꝙ tu mi

bi literas mittere ĩtermiſiſſes· Indicauit

mihi panſa meꝰ epicureũ te eſſe factum
O caſtra pᷣdara· quid tu feciſſes ſi te Ta

rẽtum ⁊ nõ ſamarobrinã miſiſſeʒ · Eᷓpiſto
la:xii ¶ Adeo ne me iniuſtũ eſſe exiſſima
ſti:vt tibi iraſcerer:ꝙ parũ mihi conſtãs
nimiũ cupidꝰ dicẽdi viderer:ob eamqʒ
cauſaʒ me arbitrare lrãſ ad te iamdiu nõ
miſiſſe · Mihi ꝑturbatio animi tui quam
vnis literis ꝑl piciebã moleſtiam attulit·
Neqʒ alia vlla fuit cauſa intermiſſionis

epiſtolarũ: niſi ꝙ vbi eẽs plane neſciebã
Gpiſtola ·xii · ¶ ¶ riſippꝰ vectius Cirrhi

architecti libertꝰ fecit vt te nõ minoꝛem
putarẽ mei:Salutẽ enĩ mihi verbis tuis
nũciarat· Valde iaʒ lautus es:qui graue
re literas tuas ad me dare homĩ pꝛeſertĩ
ꝓpe domelſlico · & ſi ſcribere oblitꝰ eſ ni

mis multi iam te aduocato cauſa cadẽt.

ſi noſtri oblitꝰ es dabo opeꝛã: vt iſtuc ve
niã anteq; plane ex anio tuo effluo. Gpi
ſtola · xiii · ¶ Recepi a te aliquot epiſto

las vno tꝑe quas tu diuerſis tꝑibꝰ dede

ras:ĩ quibus me cetera delectarũt:ſigni

ficabãt enĩ te iſtam miliciã iaʒ firmo aĩo

ferꝛe: ⁊ eẽ foꝛtẽ virum ⁊ cõſtãtẽ:que ego

pauliſper a te ita deſideraui nõ ĩbecillita
te anĩ tui: ſed magis vt deſiderio noſtri

te eſtuare putarẽ · Quare ꝑge vt cepiſti:
foꝛti aĩmo iſtã tolera malidã. multa(mi
chi crede) aſſequere· pi · xvii. ¶ Gepi
ſtolã cõſciſſã doles:noli laboꝛare:ſalua ẽ
domi. Peres cum libebit · OQ autẽ me mo
nes valde gratũ eſt . idq; vt ſẽꝑ faciaſ ro
Etoen te putas:
nũc demuz ĩtelligo te ſapere · ſed me her
cule extra iocũ.valde “ tue liteꝛe face
te elegãteſqʒ viſe ſũt · Epiſtola · xxxiii ·
Tu mi volumi quãdo ⁊ ĩſtituiſti ⁊ mi

hi vides eſſe gratũ. ſcribe ad me q;ſepiſ
ſime de rebꝰ vꝛbanis · de repub. iocundꝰ

eſt mibi ſermo literarũ tuarũ:.Cadem
OQuod tibi decenti pollicitus ſum me
omnes res vꝛbanaſ diligẽtiſſime tibi per
ſcripturũ data oꝑa ꝑaui· q ſic omĩa ꝑſeqᷓ
rer· vt veꝛear ne tibi nimium arguta hec
ſedulitas videatur.tametſi tu ſcio q; ſis
curioſus:⁊ q; oĩibus ꝑegrinãtibꝰ gratuʒ
ſit minimarù quoq; reruʒ que domi ge
rint᷑ fieri certioꝛes: tamẽ in hoc te depᷣ
coꝛ ne meũ officiũ hoc arrogãtie cõdem
nes:q; huc laboꝛẽ alteri delegaui:nõ quiĩ
mihi ſuauiſſimũ ſit. occupato: 1 ad lite
ras ſcribẽdas vt tu noſti pigerrimo · tue
memoꝛie dare oꝑã.libꝛo octauo. Gpiſto:·
prima. ¶ Tu ſi põpeiũ vt volebas offẽ
diſui qui tibi viſus ſit: ⁊ quã oꝛatõem ha
buerit teeũ: quãq; oſtẽderit voluntateʒ
(ſolet enĩ aliud ſentire ⁊ loqui:neq; tan
tũ valere ingenio vt nõ appareat qd cu
piat) fac mihi ꝑſcribas. Gadẽ . ¶ Exami
natꝰ ſum tuis literis: quibꝰ te nihil niſt
triſte cogitare oſtẽdiſt: neq; id quid eẽt
pſcripſiſii: nõ enĩ quale eſi e ⸗ ne cogi
tares aperuiſii · has ad te illico lrãs ſcrip
ſi ꝑ foꝛtunas tuas Cicero:ꝑ liberos oꝛo:
obſecro:ne quid grauiꝰ de ſalute inco
lumitate tua cõſ. Ras.G piſtola · x ¶ Cani
nius idez tuꝰ idez noſter cũ ad me nuꝑ
veſperi veniſſz: 1 ſe poſtridie mane ad te
iturũ eſſe dixiſſet: dixi ei me datuꝛũ aliqᷣd
literaruzʒ mane: vt peteret rogaui: con
ſcꝛipſi epiſtolã noctu: nec ille ad me r̃diit
oblitũ credidi:attamẽ eaʒ ipſaʒ epiſtolaʒ
tibi miſiſſez ꝑ meos: niſi aundiſſẽ ex eodeʒ
poſtridie te mane e tuſculano exiturũ·li
bꝛo.ix· Epiſtola ſecũda ¶ Expectabã om
nino iãdiu: meq; ſuſtinebã ne ad te priꝰ
iple quid ſcriberẽ: q; aliquid accepiſſem
vt poſſem te remunerari q;ſimilimo mu
nere:ſed cũ tu tardiꝰ faceres:id ẽ vt ego
ĩterpᷣtoꝛ diligẽtiꝰ teneri nõ potui:q̃n cõ
iunctõem ſtudioꝛũ: amoriſq; noſtri quo
pPoſſeʒ literarũ gnᷣe declararẽ · Ipiſto · viii
Nõ ſum auſns ſaluio noſtro mhil ad
te literarũ dare: nec me hercule habebaʒ
qquid ſcriberẽ: niſi te a me mirabilit ama
ri:de quo etiã nibil ſcribẽte me:te nõ du
bitare certe ſcio· oĩno mihi magis litere
ſũt expectãde a te:q; a me tibi: Nihil enĩ
rome gerit᷑ qð te putẽ ſcire curare· Epla
x. ¶ Hec tibi antea nõ reſcripſi:nõ ꝙ ceſ

ſatoꝛ eſſe ſolerẽ p̃ſertim ĩ literis: ſed euʒ

exploꝛati nibil haberẽ: nec tibi ſolicitudi
nẽ ex dubitatõe mea: nec ſpeʒ ex affirina
tõe affeꝛri volui · Alud tũ aſſcribaʒz qð ẽ
veriſſimũ: me bis tꝑibus adhuc ð iſto ꝑi
culo nihil audiſſe: tu tñ pꝛo tua ſapiẽtia
debebis optare optima: cogitare difficil
lima:ferꝛe quecũq; erũt · epi·xvii · ¶ Du
pliciter delectatꝰ ſuʒ tuis literis:⁊ ꝙ ipᷣe
riſi:⁊ ꝙ te ĩtellexi iaʒ poſſe rideꝛe · epi · xx.
¶ Binas a te accepi literas eodẽ exẽplo
qð ipſum michi argumẽto fuit diligẽtie
tue.li · x· epiſto · v. ¶ Et ſi ſatis ex furnio
noſtro cognouerã:que tua voluntaſ:qð
cõſiliũ de repub·eſſet: tũñ tuis lrĩs lectis
liquidiꝰ de toto ſẽſu tuo iudicaui · epi·x.
Itaq; cũ ad.vii.· Idꝰ Aprilis mane mi
hi tuas lrãs M.variſidiꝰ reddidiſſet: eaſ
qʒ legiſſẽ ĩcredibili gaudio ſũ elatꝰ:cũq;
magna multitudo optimoꝛũ viroꝛũ ⁊ ci
uiũ me de domo deduceret: feci cõtinuo
omnis pticipes mee voluptatis · epi.xii.
¶ Nibi poſt hoĩm memoriã glorioſius
nihil gratiꝰ: ne tꝑe quidẽ ipſo opoꝛtuni
us accidere vidi:q; tuaſ plãce literaſ:epi
ſto. xvi. ¶ Lẽ tue mirabiliter grate ſũt
ſenatui:cum rebꝰ ſie que erãt grauiſſi
me.⁊ maxime foꝛtiſſimi anĩ ſũmiqʒ conſi
lii:tũ etiã grauitate veꝛboꝛũ atqʒ; ſẽtẽtia
rũ · epi · xix · ¶ Ita erãt oĩa que iſtuc affe
rebant᷑ ĩcerta· vt quid ad te ſeriberẽ non
occurꝛeret · epi · xx. ¶ DHuderet me ĩcõſtã
tie mearũ lrarum · ſi nõ hec ex aliena leui
tate pẽderẽt · epi · xxi · ¶ niſi res vrba
nas.actaq; oĩa ad te pferi arbitrareꝛ ip̃ᷣe
ꝑſcriberẽ · quãq; erã maxĩs oecipatsih
ipeditꝰ ſʒ illa cognoſceſ ex aliiſ a me pau
ca ⁊ ea ſmatimepi · xxviii. ¶ De tua ſi
de ⁊ beniuolẽtia ĩ nos niſi ꝑſuaſum eſſet
nobis ñ cõſcripſiſſemus hec tibi:q̃ q̃ndo
ꝓfecto iſtũ aĩm habes ĩ oꝑtimã ꝑteʒ acci
pies. libꝛo · xi · epi · ſecüda EPrae tuaſle
gimꝰ ſimilimas edicti tui cõtumelioſas·
minaces mĩme dignas que a te nob mit
terẽtur· epi · ii · ¶ Lupus familiaris no

ſter: cũ Romã ſexto die Mutinã veniſſet
poſtridie me mane cõuenit · tua mihi mã
data diligẽtiſſime expoſuit · ¶ lrãs reddi
dit epi. vi · ¶ Neqʒ hec idcuco tibi ſcubo
ꝙ te nõ eadẽ anĩaduertere ſciã ſʒ ꝙ mihi

ꝑſuaſi aſinium ⁊ lepiduʒ recte facturum

i.

m
pi
t

.

nũq; Gpla nona ¶ A¶ Qua enĩ pꝛudẽ

tia es nichil te fugiet:ſi diligẽter meas li
teras legeris.epi · dredecia & Ern michi
tue lrẽ iocũdiſſime ſunt:tamẽ iocũdiꝰ fu
it ꝙ in ſũma occupatõne tua planco col
lege mãdaſu vt te mibi ꝑ lrãs excuſaret
quod fecit ille diligẽter· Mibi aũt nichil
amabiliꝰ officio tuo ⁊ diligẽtia. Qoniun
ctio tua cũ collega:cõcoꝛdiaqʒ vrã que li
teris cõmunibꝰ declarata eſt: ſenatui po
puloq; romão gratiſſima accidit. OQð ſu

peſt:pge mi Bꝛute:⁊ iã nõ cũ aliis: ſed te

cuʒ ipſe certa.plura ſeribeꝛe nõ debeo:p̃
ſertim ad te quo magiſtro bꝛeuitatis vti
cogito·lrãs tuas vebemẽter expectori qᷣ
dẽ tales quales maxime opto . epi · xv.
Permagni ĩteꝛeſt quo tibi hoc temꝑe
epiſtola reddita ſit· Vtrũ cũ ſolicitudĩs
aliquid haberes:an cũ ab omni moleſtia

vacuꝰ eẽs:taq; ei pᷣcepi qu⸗ ad te miſi:

vt tẽpus obſeruarʒ epiſtole tibi redden
de · Naʒ quẽadmodũ coꝛã qui ad nos ĩtẽ
eſtiue adeũt: moleſti ſepe ſũt: ſic epiſto
leoffeoueno loco reddite · Si aũt vt ſpo
nihil te ꝑtuibat:nihil ĩpedit: a ille cui mã
daui ſatis ſcite ⁊ cõmode tepus ad te ce
pit adeũdi: cõfido me facile quod velim
a te ĩpetraturũ.epi·xvi. ¶ Rd ſenatum
quas lrãs miſi veltz priꝰ ꝑlegas: ⁊ ſiqua
tibi videbũtur cõmutãda cõmuteſ:neceſ
ſario me ſeripſiſſe ip⸗ e anĩaduertes · epi.

xix. ¶ Expectã ti mibi tuas quotidie lrãs
lupꝰ noſter ſhᷣito denũciauit vt ad te ſẽ

beꝛẽ ſiq̃d vellẽ. Ego aũt etſi quid ſcribeꝛẽ
nõ habebã (acta enĩ ad te mitti ſciebam)
ĩanẽ aũt ſermonẽ lrãrũ tibi tiocũdũ eſſe
audiebã: bꝛeuitatẽ ſecutꝰ ſuʒ te magiſlo

epi·xxv /¶ Eꝛeuitaſ tuarũ lrãrũ:me quo

qʒ bꝛeuioꝛẽ ĩ ſcribẽdo facit:⁊ vt veꝛe dicã

nõ ſatis occurrit quid ſcribã. epi.ix· lib ·

xii · ¶ Legi tuas lrãs in quibꝰ mirificuʒ
tuũ eiga me amoꝛem recognoui.Videba
ris emi nõ ſolũ fauere nobis:id qð et no
ſtri: ⁊ reipublice cauſa ſꝑ feciſii: ſed etiaʒ
grauẽ cãm ſuſcepiſſe:vehemẽteꝛq; de no
bis eſſe ſolicitꝰ.epi.xii · ¶ Crata mihi ẽ
vebemẽter memoria mi tua:quã ſignifi
caſu lrĩs:quã vt cõſerues nõ quo de tua
cõſtãtia dubitẽ:ſed qꝛ mos ẽ ita rogãdi
rogo·eꝑi.xvi. ¶ Quod extremũ fuit in
illa epiſtola.quã a te ꝓꝛime accepi:ad id

primũ reſpõdebo. epi · xviii· ¶ Libetiſſi

me legi tuaſ lrãs:ĩ quibꝰ iocũdiſſimũ mi
hi fuit: ꝙ cognoui meas tibi redditas eẽ
Nõ enĩ dubitabã quĩ eas libẽter lecturꝰ
eẽs: verebaꝛ ne redderent᷑ epi· xix. ¶ P⸗
ſa tuas lrãs recitauit: magna ſenatꝰ ap
pꝛobatio cõſecuta eſt cũ ſummo gaudio
epi · xxv. ¶ Noli putare me ad quẽ qʒ lõ
gioꝛis epiſtolaſ ſcribẽ niſi ſiq̃ſ ad me plu
ra ſcripſerit:cui puto reſcibi opoꝛtẽ · nec
enĩ Pabeo quod ſeribã:nec hoc tẽꝑe qᷣcqᷓ;
facio difficiliꝰ.libꝛo ·xiiii·epi.ſecunda
¶ Recepi lrãs tuas qᷣbus ĩtellexi te vere
ri ne ſuꝑioꝛes mihi reddite eẽnt oẽs ſũt᷑
reddite: diligẽtiſſimeqʒ a te ꝑſcripta ſũt
oĩa:idq; mihi gratiſſimũ fuit · epi·v.
(B iid leri placeret ſcripſi ad põ
poniũ ſeriꝰ q; opoꝛtuit · cũ quo ſi locutꝰ
eris ĩtelliges quid fieri veli.Aptiꝰ ſcribi
qᷓ; ad illum ſeripſerĩ neceſſe nõ fuit· ð ea
re:⁊ de ceteris rebus q;primũ veliz nob
lrãs mittas.valitudinẽ tuaʒ cura diligẽ
ter. epi · x · ¶ Siquid haberẽ quod ad te
ſeriberẽ facerẽ id ⁊ pluribꝰ verbis ⁊ ſepi
us. Nunc que ſunt negocia vides· epiſto
la.xvii (uro te iam ſuppudere: cum
hec tercia epiſtola ante operis ſit: q́; tu
ſillabã aut lrãm:ſed nõ vꝛgeo· Lõgioria

enĩ expectabo.vel potius exigam· Ego ſi

ſẽꝑ haberẽ cui darẽ velternas in hoꝛa da

rem · fit enĩ neſcio quid:vt quaſi coꝛaʒ ad

eſſe videare cũ ſcribo aliquid ad te. li. xx.
epi. xvi ¶ Lõgioꝛ epiſtola fuiſſet niſi eo

ipſo tẽꝑe petita eſſet a me:cũ iam iretu
ad te · epi · xviii. ¶ Noõ me hercule in hac

mea ꝑegrinatõne quicq; libẽtius facio:
qᷓ; ſcribo ad te· videoꝛ enĩ cum pᷣOſente lo
qui et iocari· Epi·xix. ¶ Ouo tolerabili
us feramꝰ igniculũ deſiderii tui:crebris
nos lrĩs appellato: atz ita ſi idẽ fiet a no
bis · epi · . Nliter enĩ ſcribimꝰ:ꝙ eos
ſolos quibꝰ mittimꝰ: aliter ꝙ multos le
cturos putamꝰ.epi.vltima· ¶ Terciam
ad te hãc epiſtolã ſcripſi eodẽ die:magis
ĩſtituti mei tenẽdi cauſa:quia nactꝰ eraʒ

cui darẽ:qᷓ; ꝙ haberẽ quid ſcriberẽ. libr

xvi·epi · vi ¶ Seripta iam epiſtola heꝛi
nia venit · Nccepi tuam epiſtolã vacillan

tibus literulis: nec mirum tã gꝛaui mor
bo · epi. decimateꝛcia · ¶ Siquem cumeo
ſermonẽ habueris ſcribes ad me vt mibi

naſcatur epiſtole argumentũ : r vt tuas
q;lõgiſſimas literas legã. Cura mi Tyꝛo
vt valeas: hoc gratiꝰ facere nibil potes.

epiſto · xxii · Et hec ex Tullio.Sequũt᷑ mõ
circa idẽ ex Gaſparino · ¶ O idez

——

Axima cauſa me ĩpulit:vt hoc tẽ
pꝑe ad te ſenberẽ · Nã cũ te maxĩs
rebꝰ detentuͤ audirẽ: certe nego
ciũ meũ in aliud tꝑſ diſtuliſſem:niſi idip
ſum tale fuiſſet: vt ſemel a me neglectuʒ
nullius hoĩs neqʒ cõſilio neqʒ aunlio pꝰ
ea erigi poſſit.feꝛeſ itaq; me ſi te maxĩas
res agitãteʒ ĩteꝛpellaueꝛo. Caſparinus·

Si vllü apud te locuz preces mee ſint

vnq; habiture: illud a te maiorẽ ĩ modũ
queſo: vt has liteꝛas ſũma attẽtõe legas
⁊ ꝑſuadeas tibi nõ odio nõ ira nõ ĩuidia
hec ad te ſcribi:ſed ꝓ nrã amicicia me ne

gociũ tuũ agere ¶ Mabeo tibi ĩmoꝛtaleſ

—

grãas: ſi an te ſcribo illis oculis: atq; eo
animo ꝑlegeris quibꝰ aſſoleſ:cũ aliquid
attẽtiſſime ſolet a te fieri · ¶ Quod ad te
ſeribo tale eſt · vt id maxime ad rẽ tuaz p
tineat. Nã etſi hoc alienũ a te videat᷑: tñ
neceſſe eſt vt ſi recte curatũ fuerit:maxi
ma gloꝛia ad te ꝑuentura ſit· ¶ Nõ ð re
vulgari aut negligẽda:ſ de publicis cõ
modis ad te ſernibo. pudet eniʒ me hoꝛuʒ
tẽꝑm: ⁊ noſtre reipublice me miſeꝛet· Ni

ſi enĩ ſperarẽ ꝓpediẽ apud te eſſe: diligẽ

tiſſime imo oẽm cauſã ad te ſcripſiſſẽ·
¶ Volui ad te ſcribere ne te cõtẽptuʒ a
me diceres aut neglectũ ¶ Nec ad te ſcri
pſi nõ paſſione ias aut odio ĩ ſergiũ
neq; beniuolẽtia vlla in quĩtũ publium
ſed oĩa recto animi iudicio feci · ¶ Non
putaui te id laturũ tam iniquo animo:
8 ego equiſſimo certe ad te ſcripſeram
EBeu eſt quod a te gratius mihi fieri
poſſit:q; vt te ſemꝑ literiſ meis attẽtiſſi
mũ p̃ᷣbeas ¶ Etſi tuas literas ſꝑ attẽte
lego:tamẽ etiã ſine illis ſatis de tuo cãu
admonitꝰ erã . aũt non te officio meo
puenerim nõ mea culpa ſed tẽpoꝛũ fuit

Qupiebã enĩ pꝛeoccupare lrãs tuas:⁊ ef

ficere vt pꝛius te iuuari in his tuis mole
ſliis anĩ tui ſetires qᷓ; audires· ¶ Hec ad
te volui ſernibeꝛe vt aʒ tuũ liberarẽ ea ſo
licitudie:qua vt ſcio multũ afficiebaris.
¶ Scripſi hec ad te:vide ne ; hoꝛũ p
us efferas:q;ᷓ reipu·ĩtererit: ſʒ

hec nolui .

* —₰ ☛½ * — 2 2
te ignoꝛat᷑:ꝙ(vt te maxĩe optaĩ ſciebã)
de maximis rebꝰ ac nouis ꝗᷓ hic agitãt᷑ ꝑ
me doctõꝛ fieres ¶ Mec ad te magno ſtu
dio 1 voluptate ſcribo: quẽ ſcio ꝓ ſing
lari ĩ me bnuolẽtia tua:ſẽꝑ adũuſis caſib⸗
meiſ ĩdoluiſſe:⁊ maxĩe ſecũdiſ rebꝰletari
¶ Nõ pua reſ ẽ neqʒ vſitata:ð q̃ iĩdudũ
ad te ſcribere cõſlitui· ¶ Quãq́; maxĩe ĩ
curſu erã ac ĩ ipᷣo itinere veniendi ꝓpter
eos rũoꝛes qᷣ crebꝛe ad me de meis rebus
afferebãt᷑:tñ cũ foꝛte mihi occurriſſet ta
bellarius tuꝰ cũ lris quas illi reddẽdas
mibi dederas:nolui ipᷣm ſine meis ad te
redire ¶ Caudeo plurimũ ac letoꝛ:ꝙ hiſ
cogitatõibꝰ ac cõſiliis meis acceſſerũt li
tere tue:q̃ illiꝰ veteris beniuolẽtie tue in
me:⁊ neceſſarios meos ꝑpetui amoriſ te
ſtes eẽnt ¶ Etſi admonitoꝛe nõ egebã:qͥ
me de nrã aicicia cõmonefaceret: tñ aui
de tuas lrãs legi:nõ vt de anĩo tuo dubi
tarẽ:ſʒ qꝛ me certioꝛẽ feciſti de his rebus
quas ad me ſcribis ¶ me lrĩs tuis de

his rebꝰ admones:magnas tibi grãs ba

beo·volo enĩ magis hoc pateꝛnũ manda
tũ mihi videri q; cõſiliũ · ¶ Quo minus

expectate lrẽ tue fuer̃t:eo gratioꝛes mibi

extiterũt video qdẽ ꝙ amoꝛ tuꝰ vndiqʒ ſe
oñdit ¶ Mẽo tibi grãſ magnas qᷣdẽ: q
tuis me lris libeꝛaſti maxĩa 3 olicitudie 1
moleſtia ( Briꝰqᷓ; tuas lrãs recepiſſẽ:iã
oĩa de qbꝰ ad me ſcribis apð nos diuul
gabant᷑ ¶ Go gratioꝛes mihi lrẽ tue fue

rũt:quo mĩꝰ de ſalute rerũ mearũ ſpaꝛeʒ

Nã paulo añq; eas ſcepiſſẽ· Tã rumoꝛ ex
oꝛtꝰ erat de hoc naufagia fuerüt qᷣ di
cerẽt nullã oĩo nauẽ ꝑiclʒ fugiſſe ¶ Lrẽ
tne ĩcredibili voluptate me affecer̃t: nũ
45 eĩ maiori ſtudio rerũ diuĩaruʒ ĩflama
tꝰ fui:q̃; pꝰ quã eplaʒ tuã legi Qõmẽdas
religionẽ vt illa ſit oĩbꝰ rebꝰ añferẽda.
Tabellaꝛiꝰ tuꝰ nupꝑ ad me detulit lrãſ
tiias · Mones aũt me pro tua bñuolẽtia:
ne foꝛtũas meas eredã his hoĩbꝰ: cũ qbꝰ
aſſidue cõũſoꝛ·faqſaĩce qᷣdẽ nec a tua cõ

ſuetudĩe recedis ¶ Nũq́; tuas lrãs lego

qn aĩo voluptatẽ ꝑcipiã: ſꝑ eĩ aliq; egre
— YN⸗ — — „ — „ — . „ —
giã vtilitatẽ ĩ illis cõꝑio:cũ vel cõſulẽdo
vel admonẽdo id efficis : vt me docuioꝛeʒ

ac melioꝛẽ idies reddã. Sed incredibile ẽ

quantum be litere me oblectauerunt: qᷓ
ꝑ tabellarium tuum nuꝑ reddite fuerũt

Z

BBBBBof— — —

Naʒ vt pateme ad me ſcribis:ita ãtiqua
ſapiẽtia redolent · ¶ Qloriaboꝛ tũ ⁊ tibi
valde cõgratulaboꝛ:ſi ĩtellexero meas li
teras aliqd ĩgenio tuo: aut virtuti ad ie
ciſſe: quo maturius oĩa que ad te vides
dagnn ſtudio expeti:nõ minori ꝑficias.

Etſi de officio tuo nunq; dubitaueriʒ

magnaʒ tñ voluptatẽ ex tuis lrĩs ꝑcepi.
(g nup literas a te miſſas ex qbus
magnaʒ ſane ꝑturbatõem accepi: ſʒ tibi
ſubiraſcoꝛ ꝙ tarde ad me de ſũma ĩopia
ſcripſiſti · Nã iudico ſi hec a me tẽpeſtiue
reſcita fuiſſent: quin cũ amicis nrĩs ope
raʒ dediſſeʒ: ne tam grauis ⁊ moleſta eſſz
tibi pauꝑtas tua: ſʒ vt video ⁊ vt ad me
ſcribis pudoꝛ fuit tibi ipedimẽto: ⁊2 ẽ cõ
mune viciũ nobilitatis:ꝙ nõ minus gra
ue eſt alteri ꝓpter ĩopiam ſupplicare q;
egere · Tibi ergo ĩputabis ſi amicis igno
rãtibꝰ diutiꝰ qʒ oꝑoꝛtebat hãc moleſtiaʒ
ppeſſus fuiſti · ¶ Non de re noua ad me
ſeribis: nec mihi ignota ·quotiẽs eniʒ hu
iuſmõi foꝛtune ĩdignitatẽ credis:⁊ meip
ſum:⁊ itẽ alios ſepenumero ciues et gꝛa
ues ⁊ egregios pᷣteꝛ equum ⁊ bonũ ſuſii
nuiſſe ? qᷓnq; hec noſtra calamitas nihil
25 tuã· Mec ex Caſparino ſat erunt.

¶ XCO flagitas vt ad te ſeribã 8 actis

nrĩs:eſt mibi quidẽ ñ ſatis ocii ad ſingu

la exarãda: attamẽ ꝑcurꝛaʒ que magis di

a cognitu videbütur · Leo· Aretinꝰ
¶ Cogitabã tibi ꝓlixius ſeribere: 1 Ppe
diem vt ſpero id faciã: nunc aũt bꝛeuita
tis cauſã affert feſtinatio tabellarii: qui
me in ipſo diſceſſu: nunqᷣd vellem ſcribẽ
rogauit. Tdem. ¶ ad me ita ſcribis qᷓ
ſi ad hoĩeʒ tanq́; durũ ac nimiũ ꝑtinaceʒ
qui nec ab amicis moueri poſſit:nec per
ſuaderi ſibi peꝛmittat:vehemẽter mi dul
eiſſime Nicolae admiratõnem ſuſcipio
Naʒ quis me facilioꝛ: ⁊ ab omni obſtina
tõne duricieq; remotioꝛ? quis amicorũ
ſetẽtiis morigeratioꝛ g a obſequẽtioꝛ vn
q́; fuitæ Idem· ¶ Binas ꝓximis diebus
abs te lrãs accepi: ſic tamẽ vt quas tu p
mo Oederas:miſi poſteriꝰ redderẽt᷑. Tdẽ
Vellẽ interdũ mihi reſcribere ⁊ q̃ iſnic

gny

agant᷑: que ue ſperẽtur notũ facere tua

ſolita diligẽtia curares · dẽ ¶ In hac ip
ſa hoꝛa cũ tibi ſeribere ꝑarẽ lrẽ tue mihi
reddite fuerũt · Nimo igit᷑ dicã quod di

cturus erã: deinde tuis reſpõdebo· Idem
¶ Di ꝗᷓ hic agant᷑:que ue dicãt᷑ te cuꝛaꝛe
putarẽ ſcribeꝛẽ tibi acta cõcilii:⁊ quotidi

anar ũ rerũ cõmẽtarios facerẽ:ſʒ ſi te bñ

noui:tu eiuſmodi mẽtis es: vt nõ modo
nõ cures iſta cognoſcere:verũetiaʒ inteꝛ
eẽ tua arbitreris: hec vt tu appellare ſo
les tedia ⁊ deliramenta hoĩm ignoꝛare ·
Gſt aũt vt inuitãtis opus ad guſtũ cõui
uarũ epulas querere:ſic ſcribetis ad ami
cuʒ cõueniẽteʒ eiꝰ deſiderio materiam ſu
mere · Quãdo igitur tu qdeʒ delicatioꝛ es
nec quẽcunq; cibuʒ ſtomacus tuꝰ admit
tit: multa etiam que ceteris placent faſti
dit: paremus ſane epiſtolas guſtui tuo
gratas. Et quoniã noſtratia iſta cõtẽnis
ꝑegrina tibi obſonia cõquiramuſ. Nihil
itaqʒ tibi magis placituruʒ ꝑ hee temꝑa
aꝛbit:oꝛ:qᷓ; ſi ꝑegrinatõem meã tibi ꝑſcri
pſero· ITdem ¶ Kalendis ipſis anuariis
dũ vna cũ Nicolao noſtro mulierũ cater
uã que apud tẽplũ cõuenerat ex conſue
tudie viſeremꝰ: litere tue Idibꝰ decẽbris
Qõſtantie ſcripte nobis reddite fuerunt
vno atq; eoð faſciculo alligate: meas eõ
feſtim poſt habita viſendi cura ad ipſas
tẽpli valuasnã intus quidem tenebꝛoſi
us erat) cũ ꝑlegiſſeʒ iocunditate magna
ex ſalibus tuis exhilaratꝰ ſum: q; rerum
ipſarũ que a te ſignificabãtur cõfuſione
motus · Tdeʒ Hevi nupꝑ ad te lrãs phi
Eppo nrᷣo:ĩ quibꝰ ſane ꝓlixioꝛ fui: nunc
nihil feꝛe eſt quod ad te ſcribã niſi hoc ip
ſuʒ : ꝙ tuas lrãs expecto:flagito igit᷑ qð
adhuc nõ flagitaui:vt nos crebriꝰ de his
rebus que iſtic gerũtur ceꝛtioꝛeſ facẽ ſtu
deas: nec ego a te acta ſolũ exigo ·ſʒ qua
pꝛudẽtia es etiaʒ ſpeʒ reꝛũ futurarũ. Idẽ
EPoſtq; abinuicẽ diſceſſimꝰ nibil oĩno
literarũ tuaꝛũ: de quo ſũmã capio admi

.

ratõem a te ſuſcepi: qᷓnq; vt noſui ita cõ

ueniſſet ĩtemmos :vt ego a tuis literis pẽ

derẽ · ſi tãdiu pendere voluiſſez: qʒdiu
a te liteꝛe venirẽt adhuc ĩ pendẽti eſſem:
ſed pꝛeſtari cenſui (vt vulgo dici ſolet
ruere ſemel q́ʒ ſemꝑ pendeꝛe· Idẽ · ¶ Ad
literas tuas accuratius reſpõdebo: ceum

plus ocii nactus fuero.nũc iſta vulgaria

trãſigaʒ· Lecta eſt enĩ epiſtola tua põtiſi
ci: cum multi honeſtiſſimi viri vtriuſqʒ
oꝛdinis adeſſẽt: ⁊ nonnulli Romãe eccie

„ „

Caꝛdinales:quam cum attentiſſime ꝛ ſũ
mo cũ ſuẽtio totã audiſſẽt: oẽs tãdẽ vno
oꝛe ad te laudãdũ:extollẽdũqʒ cõuᷣſi ſũt:
Te doctiſſimũ. te eloquẽtiſſimũ · te viro
rum optimũ p̃dicabãt · monebat eos vt
mibi videbat᷑ grauitas oꝛatõnis tue· Idẽ
¶ B (¶ Canc epiſtolã nõ leuẽ ac iocoſaʒ
vt relique mee ſolẽt ad te mittere ĩſtitui
ſed ſeriã ac grauẽ ⁊ viro dignã: quaʒ licʒ
pbꝛeuẽ loco munuſculi tamẽ ab hoĩne ti
bi amantiſſimo accipias volo: ⁊ vt ſpeꝛo
nõ iniocũdã:Hoggi floꝛentinꝰ ¶ Rogo
vt ad me ſcribas aliquid de ſtatu retũ cõ
muniũ ⁊ noſtrarũ:literas des ad mẽſam
de medicis: q eurabũt tute quidquid ad
me ſcripſeris ꝓferẽdũ. Ideʒ ¶ Recepi tu
as literas:⁊ ſimul copiã epiſtole: quã di
cis te ſcripſiſſe ex Mio· fuit mihi vtraqʒ

gratiſſima: ſʒ ſuꝑioꝛẽ nullꝰ antea ad me

attulit: ꝓpterea nõ reſpõdi pᷣus· Reſcri
pſiſſeʒ eĩ tibi eueſtigio que mea eſt ĩ ami
cos obſeꝛuãtia: cũ nullꝰ ſit ĩ officio lrãꝛũ
diligẽtioꝛ: nã cũ ſpõte ſcribo ad eos:q̃bꝰ
cũ eſt mihi amicicie vetus cõſuetudo:tũ
vero pᷣcipue lrĩs ꝓuocatus· Idẽ· ¶ Scio
te libeter legeꝛe que mea ſũt: nõ pꝛopteꝛ
eloquẽtiaʒ:quaʒ eſſe ĩ me nullã ſentio:ſ .

ꝓpter ſingularẽ tuaʒ in me affectõeʒ ob

eam cauſaʒ mitto tibi dialogũ quendam
quẽ nuꝑ edidi ſcriptũ in auariciaʒ:quem
cũ ocium fuerit legas oꝛoꝛ⁊ licet ſiſ in tã
ta admiſtratõne occupatiſſimꝰ : tñ aliqd
tpis ſubducito ad legendas has ĩeptias
meas:quas cõfido tibi iocũdas foꝛe · Tdẽ
¶ Recreatꝰ ſũ mi Franciſce ex lrĩis quas
a te ꝓxĩe accepi .ſeriptas vt video inter
multas occupatões ta votis meis faue
at deuſ vt aĩio pendebã anxiꝰ aut ſolicitꝰ
quidnaʒ eſſe cauſe poſſʒ cur nulle abs te
lutere redderent᷑ poſt ſuſceptũ libellum
Verſabaʒ multa aĩio: omnes cogitatꝰ (vt
ſit) circũuoluẽs: ⁊ tũ hanc reſpõdẽdi taꝛ
ditatẽ ſꝑ accipiebaʒ in peioꝛẽ ꝑtem:exiſti
mans iudicani a nobis idignaz rem eſſe:
ad quã nõ reſpõderʒ vir noſtri ſeculi do
ctiſſimꝰ Idez ¶ Deripſi ad te epiſtolaʒ ſa
tis verboſaʒ:⁊ que foꝛſan aliquoꝛũ aures
offenderet:te aũt ſcio modice laturũ: ac
ſapiẽteꝛ ineptias meas:⁊ locus ipᷣe queʒ
ego mihi ſolitariũ feci:a libri quibus fre
quẽteꝛ vtoꝛ reddũt me paulo verboſioꝛẽ

Idem · ¶ Wodo cũ domũü noctu rediſſeʒ

offẽdi literas tuas ⁊ ſimul libellos quos

remiſiſti · Retulit inſuꝑ quidã ex domeſii
cis illũ qui detulerat diuiſſe ſe poſtridie
mane ad te velle ꝓficiſci: ſi quidẽ vellẽ re
ſpõdere vt pᷣſto id eſſet Ttaq; licet opus
eẽt exquiſito quodã genere literarũ ad
virũ pᷣſertim eloquentiſſimũ: ſumpſi tũñ
calamuʒ ſcriptuiꝰ ꝓ tꝑis facultate quid
quid in buccam veniret:ne tibi parũ re
ſpõdere viderer in officio ſeribẽdi. Scio
moris eſſe eoꝛũ qui pmuʒz ad amicos ſcri
bunt admiratioribꝰ quibuſdã literis vti
ad oſtẽdendã ſiquaʒ in his videri volunt
vel eloquentiaʒ vel doctrinaʒ· verũ alias
diligẽtius cum ociuz erit: ⁊ res requirit
lrĩs colloquaꝛ tecum:nunc vt tempꝰ?ꝰ po
ſtulat· Epiſtola tua mihi ſũmam attulit
voluptatẽ:cum videã te ita inſtitutũ ſtu
diis humanitatis et eloquẽtie vt ſi ĩ his
ꝑſeueres: magna ſis laude ⁊ gloria futu
rus· Nõ loquoꝛ tecum (neqʒ enĩ natura
id mea patitur)adulãdi gratia: ſʒ qð ex
aĩo ſentiazʒ ea eſt in te facultas dicendi:

ea vbertas:is oꝛnatꝰ oratõis: vt paucos

legerĩ (ꝓacegoꝛuʒ dixerũ qui tibi ſint an
teſemwo⸗ vel elegãtia vel ſuauitate · Ttaq;
ſi rem mibi gratã:ſi tibi tuoqʒ ĩgenio di
gnã:ſi tue nature accõmodatã cupis fa
ceꝛe: quidqd tꝑis tibi ſubriꝑe potes: col
loca ⁊ cõſume in his lrãũ ſtudiis:q̃ ⁊ ad
eloquẽtiaʒ ſpectẽt: ⁊ ad ſapiẽtiaʒ vir ma
gnus(mibi crede) euades ſi ꝑſeuerabis ·
Idez · ¶ Licet nunq; antea mi victorine
ad te ſcripſerim:tãtũq; noĩe ipſo nõ ali
quo officio noti inter nos ſimꝰ:tñ ꝓ tua
ſingulari virtute: ꝓq; in oẽs qui ſtudiis
delectant᷑ humanitatis bñuolẽtia: aude
bo tibi paulũ oneris his pᷣmis lrĩs impo
nere:qð equo aĩo te ſuſcepturũ puto tðʒᷣ
CG HMec iã miſſa faciamuſ: ⁊ ad tuas
ſuauiſſimas accedamꝰ literas nõ minori
lepoꝛe q; grauitate cõditas quas quidẽ
veꝛbis meis nunq; digne ad collaudãdũ
ſufficerẽ · Tãtꝰ ſiquidẽ in illis eſt oꝛatõis
honos atz decoꝛ: ⁊ veluti maieſtas qᷓdaʒ
vt tecum hoc(vt ita dicaʒ) literarũ certa
mĩe certaꝛe totꝰ quodãmõ ꝑhoꝛreſcã · ge
liduſqʒ ꝑ ima cucurrit oſſa tremoꝛ: neq;
vero tibi ꝓfecto mihi belluʒ ĩdicẽti auſꝰ
eſſẽ reſpõdeꝛe · niſi pudoꝛ ipſe ſuauiſſie

S- — N — — mS—— — — —w— — ⏑W —

„ — — —

— — — — — 77—

preces tue que ien loco mihi fuerunt
ad id me cõpuliſſẽt · d hoc p̃teꝛea hoꝛta
tur amicicie nrẽ munꝰ atʒ officiũ:qð vel
minima ex ꝑte violare:ſũmaʒ ĩiuriam eẽ

futare Quapꝛopeer ita ſuadẽte beniuo
ẽtia nrã: ⁊ me vrgẽte rogatu tuo: q́;po
tero bꝛeuiꝰ lrĩs tuis reſpodebo· Cabriel
Teglatius ¶ C¶Kam finẽ poſcat epla

quem nunq; poſceret amoꝛ: potiſſimuʒ

cũ me lõgioꝛẽ eſſe ꝓhibeant ĩſfinite pene
— 4 „ w ☛„ .
occupatòes mee:a vtinã nõ infructuoſe

gui vſq; ad oculos:vt ita dici ſolet:in

fixus ſũ vt mihi nihil eque deſit: ac tẽꝑis
ꝓlixitas: Tohãnes Lamola · (B Ee
ex Bononia lrẽ mirari vidẽtur meaꝛũ ad
te lentũ reditũ vel acceſſũ literarũ:bñ ſa
ne · Tta enĩ beniuolẽtia ⁊ pietate comple
cteris:vt oĩs ſiẽtii mei moꝛula videatur
annꝰ. Ego vero ita obſeſſus ſũ:non dico
literariis occupatõibꝰ:ſed alio nouo mõ
inuſitato laboris genere: vt ſi diutius
in eo futurꝰ ſim: muſis ipſis valete dicẽ
dũ ſit · Nã cũ liberoꝛũ augear numeꝛo:la

xioꝛes vt ediculas faciã neceſſe eſt · Gua

rinꝰ veronenſis. ¶ ¶ ¶ Mirũ ĩ modum
tue me delectarũt litere: quãdaʒ enĩ con
ſuetudinis nrẽ imaginẽ mibi afferꝛe viſe
ſunt· Nã qʒdiu eas lectito tecuʒ eſſe vide
oꝛ quẽ diligo quẽ obſeꝛuo.ITdẽ. ¶ Quan
tus ſit amicicie noſtre cumulꝰ cũ aliis ꝑ

multis: tum hoc vno ĩtelligo: ꝙ quotiẽs

abs te lrãs ſuſcipio:mira quadã afficior
delectatõe:ac ipſe totꝰ exhilaroꝛ.has enĩ
⁊ diſertas: ⁊ amoꝛe caritateqʒ refeꝛtas ſẽ
tio: Idẽ ¶ Subdubitaſſe nõ parũ frater
amãtiſſime:literis tuis iterũ atʒ iteruzʒ ꝑ
lectis:quas pateꝛ optimꝰ:⁊ tui ſtudioſi
ſimꝰdñſ Leonardꝰnoſteꝛ reddidit:an üs
mihi reſpõdendũ eſſet fateboꝛ ingenue:
Quʒ enĩ illarũ facilitatẽ:ſnĩaruʒ põdꝰ:ac
dignitatẽ: elegãtiãq; accurate conſidero
quibꝰ pꝛcipẽ romani eloquii Ciceroneʒ
vndiqʒ; redoles. neqᷓo nõ vehemẽter ad
mirarinmo nõ vt ita dixerĩ: obſtupẽ ho
minẽ adoleſcẽtie annos nõdũ egreſſum
ad tãtũ eloquẽtie culmẽ aſpiraſſe tã faci
le.Tdẽ. ¶ D¶ Reddita nobis epiſtola:
quã ex te nuꝑ habuimꝰ eo verboꝛũ oꝛna
tu.eaq; ſuauitate ⁊ poetica grauitate p
ualuit: vt aĩm noſtrũ aliis ⁊ nõ leuibꝰ qͥ
dez laboꝛãtez curis:ſicut pꝛicipibꝰ ĩteꝛdů

accidit: dulcedine multa repleuerit: ⁊ an
tiq amoris vires: quẽ tu in noſtrã ꝓſapi
am:⁊ in tuã olĩ noſtra habuit optime ſu
ſcitaueris · Dux mediolani ad antonium
panoꝛmitã (Euntebon igenue pꝛeſertim
apud te prĩcepſ ſereniſſime:cui nõ minꝰ
animi ſunplicitateʒ ſinceritatẽqʒ debeo:
q́; reliqua ſi q̃ ſint mei officia. Cũ legiſſẽ
nup epiſtolã ad me tuã: ſuauiſſimaʒ qᷣdẽ
illaʒ: ⁊ ex tua vena:tuaq; humanitate ve
re ꝓficiſcẽtẽ nõ potuiſſe contineri quĩ le
ticia quadã geſuẽte diffũdeꝛer: ⁊ ꝙ triũ
phaie mihi viſus ſim. Sed qᷓnq; id molle
⁊ indecoꝛũ ẽ: nec certe ſecꝰ q; doloꝛe quẽ
piaz pmi cõtrahiq;:ego tñ is ſum q̃ cum
ego atq; audio tuaʒ erga me maioꝛeſq;
meos gratiaʒ ⁊ pietatẽ ꝑgere:nõ poſſuʒ

nõ gaudere ſupra modũ: 1 p̃ leticia non
mediꝰ feꝛe diſrũpi · Anto · panor · ad ducẽ
mui. ¶ Dis grã: literas a te tãdeʒ accepi

nũcio etiã ꝑiocũdo plenas.Nam ꝙ prin
ceps noſter ꝑlegerit epiſtolaʒ ad ſe meaʒ
2 cõmẽdauerit abũde ⁊ illaʒ ⁊ me:ita peꝛ

gratũ mihi fuit quaſi beatitudinis qᷓdaʒ
⁊ future felicitatis gradꝰ obiectuſ ſit. Sʒ

expectabo· ⁊ ſũmo quideʒ cũ deſideꝛio re

ſponſiones ⁊ literas ad me ſuas.q̃s ⁊ tu
ſtatim mihi aduẽturas ſignificasquo te
cũ ⁊ vberiꝰ ⁊ certiꝰ ſubgloriari liceat· In
terĩ vt monefacis reʒ mecũ cõtinebo:qꝰ
ad eluceſcat dies fauſtꝰ ⁊ candidꝰ. Idem
¶ EFecerũt epiſtole tue q́s hodie tãdem
accepi:vt epiſtolis lrãs ĩtexerẽ · cũ ſecus
ſtatuiſſeʒ pᷣ capitiſ doloꝛe quodã infeſuiſ
ſmo 106. V. ludiuſtena⸗ cũ eſſẽ aliquã
to ſecurꝰ ⁊ ocioſus dedi literas Almiſio
croto viro magno·quoꝛundaʒ iudicio ñ
iniocũdas:meo qᷣdeʒ inſulſas ⁊ ineptas.
e (Duo te magis indies ꝑſpicio
eo mihi humanitas tua ĩgeniiq; fecundi
tas dilucidioꝛ fit ⁊ clarioꝛ· Me tue ꝓxime
lrẽ mirũ ĩ moduʒ delectarunt · quippe qᷓ
nõ magis amoris plene ſummi erga me
tui. q; diſertiſ ſime viſe ſũt. Erãciſcꝰ phi
lelfꝰ. ¶ Oð nudiuſſeptimꝰ reſpõdeꝛe oĩ
no tibi nõ potui.idq; ob nũcii velociorẽ
abitõneʒ · reſpõdebo ĩp̃ſentiarũ minime
auare· idq; ſi minus foꝛtaſſe ex ſnia tua.
at amice tñ.⁊ vt arbitror nota. Tdem.

(E( ulla ratõe adduci poſſũ quĩ cꝛedã

te mei eſſe amãtiſſimũ a q ſiſ pulcherꝛĩe

l

„2

iſ.

inſtitutus:ſed nõ poſſũ nõ mirari qð ni
hil literiſ obſtrepaſqui quotidie cũ apð
vos agerẽ:n e pulcheꝛrimis tuis ſuauiſſi
miſq; epiſtolis veluti laceſſeres · Nũc ve
ro totꝰ es mutꝰ.qui quo es factꝰ lingua

ſolutiore· eo te loqciorem eſſe oportuit.

1dz. ¶ COuũ pſbiter iſte florẽtinꝰ qui has
tibi lrãs reddidit eſſʒ finariũ rediturus.
etiit ſiquid eẽt qð ad te ſcribẽ reileʒ id
fidei ſue diligentieq; crederẽ · Itaq; ex eo
audies mentẽ meã de rebus tuis eandeʒ

ſclicʒ quã ex ꝓnmiſ liñis qᷓs redditas tibi

arbitroꝛ acciꝑe potuiſu·dẽ. ¶ Reddite
mihi ſüt hodie lrẽ tue: ꝑhumane ille qui
dem admodũu plene amoris ſũmi erga
me tui. antellexri diligẽter ꝗᷓ ſeripſiſti oĩa
ſumq; tua beniuolentia ac fide mirifice
delectatꝰ. Expectabo qð mones:qð ego
ſum einlore aĩo facturꝰ:quo me nihil oĩ
no pꝛohbibet expectare: quãdoquidem id
faceꝛe licʒ q;ʒ cõmodiſſime· Idẽ ¶ Hec au
tẽ nõ idcirco philelfus libenꝰ ad te ſcri
pſit: ꝙ regali tue incõꝑabiliq; virtuti qͥᷣc
q; diffideret: ſed vt ſuã erga te fidez · ob
eruãtiãqʒ oſtẽderet · Idẽ ¶C ¶ Cõplu
reſ eadẽ ſerie ad me dediſti lrãſ: qð tabel
larioꝛũ tũ ꝑfidia tua tũ ĩſcitia abi te cõfe
ctũ autumas:qꝗ̃ tuã in expiatõeʒ adducis
aptiſſimã: qñ id palã ꝓfiteris:te ⁊ ſnĩaꝛũ
⁊ verborũ ey heꝛedẽ ggeri choꝛi ſane al
terũ quod primulũ fuit: nulla dignũ caꝛ
ptõne ip̃e ꝑcenſeo : veꝛũ quĩ alteꝛũ dãnẽ
cõtineri neutiqᷓ; poſſũ:quod tibi ſũmo ẽ
dedecori ac vicio huiuſcemõi oꝛõe defun
gi: qui ⁊ eloquẽtie pᷣnceps ⁊ alioꝛũ mgr
vulgo noĩnaris:velis igit᷑ poſthac ad me
crebꝛas vario ſtilo lrãs deſſn are: vt abs
te doctioꝛ quippiã poſſi euadere.Balda.
Raſinꝰ. relß ꝑpaucis añ diebꝰ ad te
lrãs dediſſẽ · tñ quom Theophilꝰ cuiꝰ ſũ
mã ſidẽ ⁊ bñuoletiã erga te cognoui ad
te ꝓficiſceret᷑: nõ potui me cohibere quĩ
recẽces ad te lrãs cõſcribeꝛẽ:qua tuaſ ad

ratões ſepiuſcule vſus ſum eãdẽ iteꝛo ſẽ

tẽtiã:cõmunẽ videlicet in patriã velis cõ
mear: qua nullũ ſane locũ iocũdioꝛẽ aut
cõmodũ magis cõꝑies.Idẽ · Et hec circa
ren ũc circa aliã ĩſiſtamꝰ.

4

bi quẽ: vt ad nos veniat ĩuitamꝰ Et

vbi ipſe ſe qꝛ venire nõ potuit:aut ĩ alia

quacũq; re excuſat Marci Tullii Cicero

nis clauſule ĩcipiũt · lI—
Vr enĩ tibi hoc non gratificer ne
ſcio:p̃ſertiʒ cũ his tꝑibꝰ audacia
ꝓ ſapientia liceat vti · Lentulo
noſtro ꝑ lrãs tuo noĩe grãſ egi diligẽteꝛ
Sʒ tu veliz deſinas iã nrĩs lrĩs vti:⁊ nos
aliquãdo reuiſes: ⁊ ibi malis eſſe vbi ali
quo numero ſis:q; iſuc vbi ſolus ſapere
videare: qᷓnq́; qui iſtine nũc veniũt:ꝑtim
te ſuꝑbũ eſſe dicũt ꝙ nihil ĩſpõdeaſ:par
tĩ cõtumelioſũ ꝙ male reſpondeas · Sed
cupio tecũ coꝛã iocari· Quar fac vt qʒpri
mũ veniaſ: neq; ĩ Ipuleã tuã accedas:vt
poſſimꝰ te ſaluũ veniſſe gaudere · Naʒ il
lo ſi veneris tanq; vlixes cognoſces tuo
rü nemins lii⸗Gpivleima d4 CErſi ni

hil noui qð ad te ſcriberẽ habebã. magis

qʒ literas tuas iam expectare ĩcipiebam
vel te potius ipſũ:tamẽ cũ theophilꝰ p
ficiſceꝛet᷑ nõ potui ei nihil lrãrũ daꝛe ·. Cu
ra igi᷑ vt q;primũ venias: venies enim
(mihi crede) expectatꝰ: neqʒ ſolũ nobᷣ id
eſt tuis:ſʒ ꝓꝛſus oĩbꝰ.Venit enĩ michi in

mẽtẽ ſubuereri ĩterdũ ime te delectet tar

da deceſt norg ſi nulluʒ habeꝛes ſenſũ niſi
oculorũ:ꝓrſus tibi ignoſcerẽ ſi quoſdaʒ
nolles videre: ſed cũ leuioꝛa nõ multo el

ſent que audirentur: q́; que viderentur

ſuſpicarer autem multum itereſſe rei fa
miliaris tue: te q;primum renire : atq; ĩ
omnes partes valere putaui ea de re te
eſſe admonẽdum. ſed quoniam qð mihi
placẽt oñdi · Reliq̃ tu ꝓ tua pꝛudẽtia cõſi
derabis: me tñ velim quo ad tꝑs te expe
ctemꝰ certioꝛẽ faciasli· iiii · Epiſto· x.
rate mihi fuerũt tue lrẽ ex quibꝰ in

tellexi quod etiaʒ ſine lrĩis arbitrabar: te

ſũma cupiditate affectuʒ eſſe vidẽdi mei
qð ego ita libẽter accipio:vt tñ tibi libẽ
tiꝰ ñ cõcedã.Nã tecũ eẽ ita cõia mihi oĩa
q̃ opto cõtĩgãt vt vehemẽter veliʒ vt eĩ
cũ eſſet maioꝛ ⁊ viroꝛũ ⁊ ciuiũ bonoꝛũ ⁊
iocũdoꝛũ hoĩz ⁊ amãtiũ mei copia: tamẽ
erat nemo ꝗ cum eẽm libẽtiꝰ q; tecuʒ: 1
pauci quibꝰ cuʒ eſſẽ eqʒ libẽter · hoc vero
tꝑe cum alii iterierint: alii abſint:alii mu
tati voluntate ſint vnũ mediuſfidius te
cũ diẽ libẽtiꝰ poſuerĩ:q̃ᷓ; oẽ hoc tꝑs cum
pleriſq; eoꝛũ:qbꝰ cũ viuo neceſſario · li · v
epi · vltia · ¶ Scire enĩ cupio quid agas
quid expectes:q;lõgũ iſtuʒ tuuʒ diſceſſũ

a nobis futurum putes · Sic enim tibi
ꝑſuadeas velim vnũ mihi eſſe ſolacium:
quare faciliꝰ poſſem pati te eſſe ſine no
bis:ſi tibi eſſe id emolumẽto ſciã: ſin aũt
id ñ eſt: nibil duobꝰ nobis eſt ſtultiꝰ:me
qui te romã nõ attꝛaham: te qui huc nõ
aduoles · vna me hercule noſtra vel ſeue
ra vel iocoſa cõgreſſio pluris erit q̃;ᷓ nõ
mõ hoſtes:ſed etiã frẽs noſtri hedui ·lib ·
ſeptiĩo · epi · x. ¶ Ego ſi noſtri cõmodi ra
tõem ducerẽ te mecũ eſſe maxime vellem
Nõ enĩ mediocri afficiebar vel volupta
te ex cõſuetudĩe nrã: vel vtilitate ex cõſi
lio vel opeꝛa tua.Sed cũ te ⁊ adoleſcẽtiã
tuã ĩ amiciciaʒ ⁊ ſidẽ meã cõtuliſſes: ſẽꝑp
te nõ mõ tuendũ mihi: ſed etiã augẽduz
atq; oꝛnandũ putaui.epi.xvii (o ve
ro iam te nec oꝛtoꝛ nec rogo vt domũ re
deas: quin hĩc ipᷣe euolare cupio ⁊ aliqꝰ
pueĩre vbi nec Felopider nomẽ: nec fa
cta audiã · ncredibile ẽ q;turpiter faceꝛe
michi videar q̃ͥ his rebꝰ ĩterſim · Nec tu
videris multo añ pᷣuidiſſe quid ĩpẽdeꝛet
tũ cum hĩc Pfagicti q̃nqᷓ; hec etiã auditu
acerba ſũt:tũ audire tolerabiliꝰ eſt q; vi
dere · epi · xxxi ed tñ oĩa mihi eruͤt ſi
tu veneris hilarioꝛa:q̃nq; venis vt ipſe ĩ
telligis ĩ maximarũ quaſi concurſũ occu
patõnũ:quas ſi vt volumꝰ exceperimus
Ego vero multã ſalutẽ ⁊ foꝛo dicaʒ ⁊ cu
rie vnaqʒ tecũ multũ ⁊ cũ cõmunibꝰ no
ſtris amatoribꝰ.epi.vltima. ¶ Eratrem
meũ tibi foꝛtiſſimũ ciuẽ ⁊ ad oĩa ꝑatiſſi
mũ excuſes lrĩs:qui ex laboꝛe ĩ febriculã
ĩcidit aſſiduã ⁊ ſatis moleſtã:cũ pᷣmũ po
terit iſtoc recurꝛeꝛe nõ dubitabit ne quo
loco reipub.deſit.li.x.epi.xxi E
nos in Italiã ſaluos veniſſe gaudes ppe
tuo gaudeas veliʒ:ſed ꝑturbati doloꝛe aĩ
magniſq; iuriiſ metuo:ne id cõſilii cepe
rimꝰ:quod nõ facile explicare poſſimus
quare quantũ potes adiuua. aũt poſ
ſis mibi in mẽtẽ nõ venit n viã ꝙ te deſ
hoc tꝑe nihil eſt: ⁊ lõgũ eſt iteꝛ ⁊ nõ tutũ
⁊ nõ video qͥd ꝓdeſſe poteris ſi veneris.
li.xmi. Epi.duodecĩa · ¶ Cura igit᷑ te et
cõfirma: ⁊ cũ cõmode ⁊ ꝑ valitudinẽ: ⁊ ꝑ
anni tp̃s nauigare poteris ad nos aman
tiſſimoſ tui veni · Nemo noſ amat qui te
nõ diligat: carꝰ oĩbꝰ expectatuſq; veĩes
lib · xvi · Eᷓpi · ſecũda (Cni tua volũtas

Alv.

ea videbat᷑ eſſe vt pꝛorſuſ niſi cõſirmato
coꝛꝑe nolles nauigare· apꝓbaui tuũ cõſi

lium: neq; nũc muto · ſi tñ ĩ eadẽ es ſnĩa
ſin aũt poſteaq; cibũ cepiſii:videris tibi
me poſſe cõſequi ·tuũ cõſiliũ eſt Maꝛonẽ
eo ad te miſi: vt aut tecũ ad me q́;primũ
veniret:aut ſi tu moꝛarere ſtatim ad me
rediret. Tu aũt hoc tibi ꝑſuade. ſi cõmo
do valitudiſ tue fieri poſſzʒ: nihil me mal
le q; te eſſe mecũ.Si aũt ĩtelliges ap⸗ eẽ
te patras cõualeſcẽdi cauſa paululũ cõ

morari: nihbil me malle q́; te valeꝛe Si ſta

tiz nauigas nos leucade cõſequeris:ſi te

còfirmare vis ⁊ comites ⁊ tẽpeſtates: 1

nauẽ idoneã vt babeas diligẽter videbis
Gpi. tercia · ¶ B ¶ Nõ queo ad te nec li
bet ſcribere quo aĩo ſiʒ affectꝰ.tãtũ ſeri
bo ⁊ mihi ⁊ tibi maxĩe voluptati fore · ſi
te firmũ qprimũ videro.Tercio die abs
re ad Nluʒiã acceſſeramꝰ.Is locꝰ eſt citꝛa
leucadẽ ſtadia · cxx · Leucade aut teipſuʒ
aut tuas literas a Marione putabaʒ nec
accepturũ. Quãtũ me diligis tãtum fac
vt valeas:vel quantũ te a me ſcis diligi.
Gpla quarta CCEα Quĩtꝰ pater ⁊ ſi
liꝰ ⁊ nos apud Aluʒiã:ex quo loco tibi li
teras añ dederamꝰ vnũ diẽ cõmoꝛati ſũꝰ
Q.nos cõſecutus nõ erat · Is enĩ dies
ſhi nonis nouẽbris:ĩde ante lucẽ ꝓfici
ſcẽtes añ diẽ octauũ Idꝰ nouẽbris has li

teras dedimꝰ. Tu ſi nos oẽs amas:⁊ pci

pue me magiſtrũ tuuʒ confirma te · Ego
ualde ſuſpẽſo aĩmo expecto te primũ ſcʒ
deĩde Marionẽ cuʒ tuis lrĩs· omneſ cupi
mus. ego ĩprimis qprimũ te uideꝛe:ſed
mi Tpro te ualẽtem. Quare nihil ꝓpera
ris:ſatis quotidie uidero ſi ualebis: utili
tatibꝰ tuis poſſũ carere·te ualere tua cã
pmuʒ uolo:tuʒ mea mi Tyro.Vale.Gpi
ſtola quĩta · ¶ Effice ſi me diligis ut ua
leas.⁊ ad nos firmus ac ualens q́;epᷣmuʒ
uenias. Gpiſtola octaua · ¶ Etſi oportu
nitatem opere tue omnibus locis deſide
ro:tamẽ nõ tam mea q; tua cauſa doleo
te nõ ualere:ſed cũ ĩ quartanã con ueiſa
eſt uis moꝛbi(ſic enĩ ſcribit curius) ſꝑo
te diligẽtia adhibita etiam ſirmioꝛẽ fore
modo fac id quod eſt humanitatis tue
ne quid aliud cures hoc tempoꝛe:niſi ut
q́ᷓ; cõmodiſſime conualeſcas· nõ ignoro
quantum ex deſiderio laboꝛeſ: ſꝭ eꝛũt oĩa

facil ima ſi valebis.feſtinare te nolo: ne
nauſee moleſniiam ſuſciꝑias eger · ⁊ ꝑicu

loſe hyeme nauiges · Epiſtola decima.
¶ Tu cum eo tempoꝛe eſſe mecum non
potuiſii: quo ego maxime operam 2 fi

delitatẽ deſideraui tuam:caue feſtines:
aut committas vt aut eger aut hyeme

nauiges· Nunq; ſero te veniſſe putabo
ſi ſaluus veneris.Gpiſtola vndecima.
¶¶ Ego vero cupio te ad me venire: ſʒ vi

am timeo. Grauiſſime egrotaſii· inedia:
purgatõibꝰ ⁊ vi ipſius moꝛbi cõſũptꝰ
es . Craues ſolẽt offẽſiones eſſe ex gꝛaui

bꝰ moꝛbiſ. epiſtola · xii ¶ Andric? poſtri

die ad me venit vltra q́; expectarẽ · Ttaqʒ
habui noctẽ plenã timoriſ ac miſerie · tu

is literiſ nihilo ſum factꝰ certioꝛ quomõ

te baberes:ſed tñ ſum recreatꝰ Ego om
ni delectatõe literiſq; oĩbus careo:quas

anteq; te videro attigere nõ poſſũ · Con

ſerua te: mibi dies ꝓmiſſorũ adeſt: queʒ

pſentabo ſi adueneris · Gpi · xiiii.

etiã r
¶ D ¶ Onꝛa a te data mihi putabo: ſi

te valenteʒ videro. ſũma cura expectabã

aduẽtũ Menãdri:quẽ ad te miſerã· Quꝛa
ſi me diligis vt valeas: cũ te bñ confir

maris ad nos venias· Gxi. xv·. G (Gx
pecto tuas literas de multis rebꝰ:teipᷣm
multomagis · demetriũ redde noſtrum:

aliud ſiquid potes boni de Anfidiono

noĩe nihil te hoꝛtoꝛ · Scio tibi cure eſſe ſʒ

confice:⁊ ſi ob eam rem moraris accipio
cauſã:ſi id te nõ tenet:aduola.literaſ tu

as valde expecto · Ipi · xix · Hec ⁊ pauca qᷓ
dem ey Tullio · Nunc circa idem accipe
ex Caſparino .
(E (d dem .

nio ad ea que ſcribis: neq; per

N ppterea me hoꝛtaris ꝙ meum
aduẽtum matuꝛẽ:vellẽ omnia cum reipu
blice cauſa:tum etiam ꝑpetua in te beni
uolentia mea que vel conſilio vel opera
mea poſſent bene patrie noſtre euenire.
aut vſui tuo eſſe:quãq; admiꝛeꝛ que poſ
ſit res eſſe in qua aneopere officiuz me
um deſideꝛetur · Sed poſtea tantum ope
ram meam ac ſtudium in rempublicaʒ a
ciuibus noſtris expeti ſignificas non dif
feram vltra meũ acceſſum · Scio enim te
non ſine cauſa: vt ita faciã ad me ſcripſiſ

alium: neq; literis poſſe trãſigi:

ſe · Non poſſum fruſtra hoc iter agere:
modo te incolumem ſalua noſtra repu·
inueniam Caſparinꝰ. ¶ Quod vero me
hoꝛtaris vt boc tanto bono ſciens ⁊ vi
dens vobiſcum fruar (vtoꝛ enim libẽter
verbis tuis) facis amice: qᷓnqʒ adhoꝛtatõ
ne tua non egerem: iam apud vos eẽm
niſi fuiſſent maxime occupatõneſ:quibꝰ

noſtre reipublice cauſa detentus fui ſed

vt ſpero non multos dies abero ¶ QOuã
tum omnel pꝛeſentiam atqʒ officium tu
um expetant:ex hoc poteſ cogitaꝛe ꝙ eti
am inimici tui maxime in gratiam tuam
redire exoptant ¶ Cura vt ad nos aduo
les.opus eſt enim celeritate:niſi me vis
eſſe coniectum eo: vnde nullo temꝑe njõ
dico amici: ſed ne ipſa quidem ſalus eſſʒ
ſi cuperet poſſit me eximere ¶ & niſi te
maioꝛ cura detineat queſo ipſe accedas:
vt iam non per literas ſed in pꝛeſentia
hoc tanto bono ſciens ⁊ videns nobiſcũ
fruaris. ¶ Moꝛtor vero te atz etiaz obſe
cro vt ad noſ accedas:facieſ enim rem oĩ
bus poſt tuum reditum amicis tuis gra
tiſſimam:mihi vero adeo iocundam: vt
nulla maiori voluꝑtate cumulatius poſ
ſis me afficere · ¶ Quare etiam atz eti
am iter ad nos feſtina· neqʒ vlla res tan
ta ſit que tuum aduentum remoꝛetur ·
omnes quidem preſentiam tuam affe
ctant: ſciuntqʒ; in te vno communeʒ om
nium ſalutem eſſe repoſitam: noli itaq;
tantam expectatõnem omnium differꝛe
¶ Aliud non eſt qð impreſentiarum a
te exigam: niſi vt q;primum poteris ad
nos nauiges· habeo enim tecum de mul
tis conferre: que vtriq; noſtrum mayi
mam ut ſpero afferent vtilitatem: ſed
vide ne te mari committas niſi omnia
ad nauigandum tuta videas · ¶ Ego et
ſi perincommode ex vꝛbe diſcedam · con
ſutui potius omnia poſt habere: q́; ab
bis ludiſicari: ad quos ſepe multa orna
menta atq; adiumenta detuli: quare de
bac re amplius eos non appelles: ſi rem
integram in meum aduentum reſerua
bis · ¶ Morantur te omnes vt qʒpri
mum oportunitas tibi aderit non dif
feras tuum aduentum· Eſt enim opus
celeritate · cũ malũ noſtrũ dietĩ ꝓpiꝰ ac
cedat: nec multos defẽſoꝛeſ hẽamus: ita

me ad te ſcribẽ prẽs voluerũt . Ego bo ſi
quid ad illoꝛum autoꝛitatem poteſt acce
dere: id etiam atq; etiam magnoꝑe que
ſo:vt cũ reipublice cauſa ommiaa feceris:
tum etiã ꝓ nr̃a ben iuolentia que ad ſum
mũ pueiĩt expeditõz tuã matures ¶ Nũc
itẽ ex Gaſparĩo circa ſedaʒ rubꝛice ꝑtem
vbi nos excuſamꝰ clauſulas accipe Si
foꝛtunis tuis vt opoꝛtebat nõ affui mie
accuſabis officiũ meũ:qᷓ cũ maxĩe cuperẽ
aĩo tuo ſatiſfacè: illa ipᷣa pr̃ie nr̃e caritas
ex medio curſu qꝰ ad te cõtẽdebaʒ plane
me ĩuitũ uocauit ¶ Hec ſũt q̃ ꝓ cã mea
duxi hoc tꝑe tibi rñdẽda: ñ qꝛ tuis admo
nitõibꝰ ſuccenſeã: ſz vt ſiquã nõ bonam
opionẽ de me cõcepiſſes:ego me apð te
purgarẽ · ¶ Vellẽ poſſe ao ĩperare:⁊ re
ſpõdere tibi moleſiiꝰ:cũ nõ ſatis ĩtelligo
quoꝛſũ hec vᷣba tua ꝑgãt:ſʒ poſtq; me co
gis (cũ bona veĩa tua vellẽ oñderes mi
hi qñ tibi ĩ amoꝛe nõ rñderĩ ĩmo qũ te a
mãdo nõ añceſſi ¶ Wulta ſũt de qᷣbus ſi
mihi ꝑ occupatões meas licuiſſet: te ĩ re
tua pluribꝰ vbis admonuiſſẽ: ſʒ qꝛ ad ea
oĩa mihi ociũ nõ fuit:ſatis erit de ſtudiiſ
tuis ð modeſtia atzʒ hũanitate:ꝗᷓ rõe illis
vtaris cõſiliũ meũ tibi aꝑiræ ¶ &apud
te hoc tꝑe dignitatis mee rõem habeã: id
me nccario facẽ nõ ꝓcul a te aberit:ſi añ
actã vitã meã ſꝑ lõge ab ambitõe remiĩſci
volueris.Sʒ nõ ſatis equo aĩo poſſũ fer
re ĩſolentiã quoꝛũdã hoĩm:qᷓ neminẽ ĩ ci
uitate pñt ferꝛe niſi anio ſũmiſſo ⁊ igna
uo ſit· Eẽgo doloꝛẽ meũ nõ poſſũ diſſimu
lare:ꝙ bũ agẽdo nullã grãm poſſũ ꝓme
reri Eoi q;durũ ſit hoĩ nõ ignobili 2
qᷣ ſit anĩo ĩgenuo ſupplicare alteri · Vix qͥ
dẽ ĩiduci potui vt has ad te l̃as darẽ qui
mihi ſũme familiaris es:ſʒ tua fiðs acbe
niuolẽtia oẽm meã cõtẽtõʒ diſcuſſit · Tu

ꝓ nr̃a amicicia etiã atzʒ etiã videbis: ſiq d

erit ĩ quo apud nr̃os amicos iuuare me
poſſis · Tllud enĩ ego p nimia verecũdia
pPhibeoꝛ ¶ Niſi de tuo ĩ me aĩo ſatis ꝑſua
ſum haberẽ:dubitarẽ ne tibi moleſtuſ fu
iſſem: cũ his diebus cauſaʒ lucrecii apud
queſtoꝛẽ nr̃m cõtra neceſſariũ tuũ defen

diſſez: ſed cũ ſuꝑioꝛibꝰ tꝑibus nihil a me

geſtù ĩ amicicia mra cognoſceres: qd a ve
teri enſtimatõe tua alienũ eſſet: putaui
cẽ ĩ Loc facto meo te ñ ꝑmutaturũ fuiſſe

iudiciũ tuũ ¶ Niſi ſcirẽ de qua re ⁊ apð
quẽ agereʒ: nõ auderẽ certe pᷣſertim hoc

tꝑe quicq; ad te ſcribere · Scis enĩ ꝙ va

rie ſũt hominũ ſuſpitiones:⁊ q;ᷓpmptiſſi
me lingue ad maledicendũ: ſed cum ſum
ma cauſe mee ſit equitas · ⁊ tu ille ſis qui
nihil poſſis niſi equũ facere bono aĩmo
cauſaʒ meã tibi cõmendabo ¶ Quid ege
rim nemo nouit meliꝰ q; egoipſe:nec eſt
aliꝰ qui ſi male vixi ꝓ me dependat · Sẽꝑ
buiulmõi cãtilenas ad me ſeribis· nõ va
cas ſtudio· noctu ꝑ adulteria ꝑgiſ· cõfrin
gis hoſtia· hunc pulſas· illi cõtumelioſuſ

es. ⁊ multa huiuimõi:q̃ ne patiẽtiſſimus
quidẽ poſſz equo aĩo ferꝛe · neſcio quare

—⏑

mi totiẽs iraſceris:maxĩe cũ harũ rerũ
niſi quantũ etas ⁊ cõſuetudo iuuenũ af

fert: mibi nõ ſim cõſcius:nibil facio pᷣter

moꝛẽ alioꝛũ.¶ Qunqʒ plures ſint quibꝰ

vita mea nõ ſatis ẽ ꝑſpecta:facile euenit

vt hoĩes ad male credendũ ꝑatioꝛes ſint:
q̃; pꝛudẽtes ad iudicandũ · Quare ne opi
monẽ quã ſemꝑ apud ciues optaui: aliq̃
mea negligentia aut tarditate amittam:

vide vt ſi qᷓ;ᷓ/q huiuſmodi ſermones de me

cõfingi ac diſceptari audiueris: fame ac
rõnis mee rationem habeas: nec minoꝛi

ſtudio me defendas: q; ſemꝑ ad omnem

hũanitatem atq; modeſtiã me adhoꝛtatꝰ
fuiſti · Quantũ vero ſtudio meo aut dili
gentia fieri poterit: fame tue rationẽ ha
beo·⁊ te excuſabo apud omnes:ſiquid in
digne de te referꝛi audiã · Tu aũt dabis o

perã: ne cũ ego officiũ tuum laudauero:

ipſe aliq̃ in re bonã eſtimationẽ hoĩm di
minuas Si vero aliud de te audire me
—S „ . „ 7 ν
cõtinget:non certe diſſimulãter id ferã:

ſed faciã vt qui ad male dicendũ de alio
ꝑati venerũt ipſi multo de ſe peiꝰ audiãt

quidqd aũt illi cõtra te moliant᷑ · nihil ẽ
quod te magnoꝑe turbare dðbeat. validi
oꝛ eĩ ẽ opĩo qm boni hoiĩes de te fecerũt
q; vt poſſit ab huiuſmõi hoĩbus violari
Caid ceteri de me tibi referant ipſi vi
deãt: ego cõſcientia mea vtar: tu vᷣo qui

ſapis ⁊ ſimilẽ aliqñ ꝓcellã exꝑtus fuiſi

ꝓ tua ſapientia videbis qͥ;d hmõi hoĩbus

credendů ſit · ſi quid aüt erit qð ſuſ irio
nem aliquam de me tibi afferat ſcribe ·

ego me vt ſpero ab omni ſupitõe eximã
6 D

iſpeaʒ niſi rẽp · ſꝑ pluris feci:q̃; aut

meipſum: aut meos liberos: ꝓpterea nõ
poſſũ nõ iniquo aĩo ferꝛe maledicta eoꝛũ

nõ poſſe effugere qui nihil aliud ſtudẽt:

q̊ʒ quo modo ĩ eam poſſim ĩfamari:¶ Si

tibi nõ ſatis ꝑſpectus ẽ animꝰ qui te mi

hi inimicũ reddere voluit: nũc pꝛimuʒ ex
me cognoſces:vt atroci ĩiquitate homĩs

illius cognita meliꝰ poſſis iudicare: quã

ta ſit ei ſides habẽda · Non pᷣſumerem de

hac re ſcribere: quã ego tibi mĩme place
re ſcio:ſi a bono viro ſoe tibi relatũ eẽt:
ſed cũ ab hoĩe inuido ac peſſimo id ꝑſpe
ctũ ſit · Ita eiꝰ exponã vitã vt nihil minꝰ
verũ eſſe ĩtelligas. Mec ex Gaſpario ꝑga
mẽſi ¶ R ¶ Solẽt q erꝛati veniã petũůt:
cauſã aliquã ſui erꝛoꝛis ꝓbabilẽ allegare
Ego aũt ſiquã haberẽ pꝛidie illaʒ ad te ꝑ
ſcripſuſem: ſed nullã certe habeo quã at
ferꝛe poſſiʒ:nõdũ ꝓbabilẽ:ſʒ ne tollerabi
lẽ quidẽ:quare ad dep̃catõʒ me cõfugere
neceſſitas cogit · Scire tñ abs te vellẽ ſi
facilitatẽ illã tuã ⁊ hũanitatẽ pꝛſlinã ob

ſeruas: an poſteaq́; te non vidi durioꝛ fa
ctus ſis:vt exĩde cõſiliũ capiã:nã ſi mitis
es audebo: ſi ĩexoꝛabilis me cõtrahã· Ma

lo enĩ ꝑpetuo ſilłẽtio vti q; aliqd petẽ qʒ
apð te ipetraturꝰ nõ ſim Leonardꝰ Fre
tinus. ¶ B ¶ Noui enĩ te hoĩeʒ pꝛudẽtiſ
ſimũ e quadã quaſi ſpecula cũcta ꝓſpicẽ
neq; ſolũ qᷣ curſus rerũ:ſʒ etiã qui exituſ
futurꝰ ſit. Quappter ne diutiꝰ auribꝰ tu
is ꝑſtrepã· Tam mee finẽ ĩponã epiſtole:
ĩ qua ſiquid ſuꝑfluũ legeris: id ex nimia
quadã amoꝛis abũdãtia dictũ puto. Nõ
ſecus enĩ hec ad te exaraui: qᷓ; ſi tecũ coꝛã
ſermonẽ habuiſſẽ. Ttaqʒ hoc abs te exoꝛa
tũ velĩ honoꝛande p̃ceptoꝛ:vt ſi qᷣcqᷓ; foꝛ
taſſe liberius q́; decebat dixiſſe videboꝛ:
ꝓ hũanitate atʒ clemẽtia tua mihi igno
ſcas:atz idipᷣm vt par ẽ bonã ĩ ꝑtem acci
piaſ. Reliquũ vero ſit vt qui cũcta mode
rat᷑ ⁊ regit: deuote atz ſuppliciter rogeʒ
⁊ depᷣcer: vt votis tuis faue: ac qdðcunqʒ
acturꝰ ſis: id tibi ex ſnĩa ſecũdare dignet᷑
Cabꝛiel Iega Cöpunbe diebꝰ
elapſis lõgiuſculã abs te ſuſcepi eplam

1 caritate:⁊ dicẽdi ſuauitate oꝛnatiſſimã

cui ſi tardiꝰ foꝛtaſſe q; decebat rñdero:ñ
mihi ſuccẽſeas velĩ: hoc enĩ tꝑe nõnullis
occupatõnibꝰ ⁊ his quidẽ honeſtiſſ imis
ita ðſtrictꝰ:itaqʒ ĩpeditꝰ fui vt nõ ſine ꝑ

uo meo ĩcõmodo potuiſſẽ ad te qᷣcq̃; an

, — ** „ 1
tea pſeribere:quãq́; vᷣo te diuturna mea

rũ expectatione fruſtratꝰ fuerĩ nõ tñ mo

leſte tibi ferendũ ẽ: ex eo 7 neceſſitas ip̃a

facere cõpulit. Longioꝛi foꝛtaſſe oꝛõe ad

me purgandũ opꝰ eſſet: ſi apud iniquũ

aliquẽ iudicẽ cãm meã agerẽ· Verũ enim
cũ te nactꝰ ſim:de cuiꝰ equitate:clemẽtia
hũanitate ⁊ p̃cipuo ĩ me amoꝛe plurimũ
mihi ꝑſuadeo nihil ꝓfecto dubitẽ quĩ vl
lum mihi negociũ fuerit abs te veniã im
petrari: pᷣſertim qñ cauſa mea:vlł quocũ
q; alio iudice iuſta:atʒ legitĩa iudicaret᷑·
tẽ. ¶ ¶ ¶ Literas a te ꝓxiĩe accepi qui
bus vt vna cõueniamus hoꝛtaris: gratia
beniuolẽtie ĩter nos reĩtegrãde · Id ego
laudo ⁊ iuxta tecũ cõcupiſco.Sũ ꝓfecto
qui cuicũq; ⁊ tibi maxĩe gratifican veliʒ
neq; idipſũ qdð ĩ pñtia efflagitas per me
ſtetit añ hae qꝰ minꝰ fieret vt gnoſii nec
ſane ſtabit· Antoniꝰ Panoꝛmita. ¶ DH
¶ Antoniꝰ Panoꝛmita.S. D. D. Rntoĩo
Cremonẽſi viro celeberꝛo · Si vales gau
deo:ego te qnwe valere opto. Id celebꝛi
tatẽ diue Tulie nõ ſpectaculoꝛũ gratia: ſʒ
Scipionẽ:reliquoſqʒ ben iuolẽtes ſalutã
di: viſendiq; Mediolanũ me conferã: qd
ꝓinde tibi cognitũ fieri ſtudui:vt oĩo ne
abeẽs curares: alioquĩ ĩiocũda ac triſtia
erũt oĩa mihi ſine te: vt ſi ñ veniasg mibi
lilia nigra vident᷑: nec ſapient fontes:i a
eeſcẽt vina bibenti · It ſi tu venias mibi
candida lilia fiẽt:a ſapiẽt fõtes: ⁊ dulcia
vina bibent᷑ · poſſet tũ vno caſu euenire
quo minꝰ accederẽ: quẽ ex tabellario ami
ciſſimo meo ĩtelligaſ volo viuo ſermone
Vale mea voluptas. Cetera agemꝰ coꝛã.
Ex papia q;raptim. Idẽ ¶ G Si cõmo
de fieri abs te p̃t:huc hodie venias peto
Sum enĩ tecũ qᷓdã cõmentaturꝰ. Quare
veli ne differas: neq; cõmittas vt te po
tius excuſandũ cũctatõis:q; laudandũ ꝓ
peratõis oñdaſ.Vale Mli Natali xp̃iano
Erãciſcus philelfus ¶ E ¶ Non poſſuʒ
officiũ tuũ nõ accuſare:ꝙ tãdiu ſilentiuzʒ
egeris:nec eĩ mei oblitꝰ eſſe debes:quem
mirifice diligẽ cõſueſti ·nec eẽ pitagoꝛeꝰ
factus es tã repẽte qui elocutõis ſtudio

maxime oĩm ĩſeruire didiceris:nec te ſuꝑ

bũ factũ eẽ puto:q hůanitate ⁊ mãſuetu
dĩe nemi cedas. Ftaqʒ ũᷣ te iure excuſaãdũ

— — — — —— — —

malis:facito ad me venias: aut pꝛopedi
em ĩtelligam quid ĩ cauſa fuerit: vt tan
to ſilentio te dedideris · I7deʒ · ¶ ¶ At
ſi tibi coꝛdi ẽ hos penitꝰ meroꝛes aboleã
te oꝛatũ velĩ tuum ad me pedẽ extemplo
tranſferas:hic aliquot dies mecũ vna vi
ctitaturꝰ:vt tua pꝛudẽtia:autoritate: ac
lepidiſſima demũ cõſuetudĩe meroris re

liquuʒ poſſim elimiare· Baldaſar Raſinꝰ
SEO⸗

om ſemꝓniuſ familiaris tuꝰ a te
Pficiſceret᷑ mibi ĩꝑare nequiui: quĩ ad te
denuo cõſcripſerim: te ſare velĩ vt tuuʒ

ſummo gaudio animũ expleã: vniuerſuʒ

bunc populũ tui videndi qᷓ; auidiſſimuʒ
eſſe: ĩpꝛimis tun ſocia thalami ⁊ liberi:
qui hac calamitoſa tempeſtate lacrimis
vſq; redundarunt:tuũ agraͤuilſime ad
uentũ pᷣſtolantur quẽ tue familie: tuiſq;
oĩbus rationibꝰ appꝛime cõducturũ:nec
mediocriter cõſido· Tue igit᷑ agros ĩ pa
trios reditionis:me velim qpiaimum po
teris reddas certioꝛẽ:qñ id aim ĩduxerizʒ
meum:tibi cũ lectiſſimo tuoꝛum cõtribu
liuʒ comitatu obuiã ꝑuenire · Idẽ · Hec de
his: nunc alia ex oꝛdĩe exaremus.
irca ᷣtutes:honoꝛes:⁊ Kcias· Et vbi

Gadẽé.

quem ex eis collaudamꝰ:aut ad pꝛedicta

inuitamus Marci Tullu Ciceronis clau

lſule Incipiunt.

Thi quidem humanitas tua vel
ſumma potius ſapientia: non
iocunda ſoluʒ: ſed adnnrabilis
viſa ẽ· libꝛo pꝛĩo. Gpiſt · ſexta· ¶ Te vero
emoneo cũ beneficiis nr̃is:tũ amoꝛe inci
tatus meo:vt omnẽ gloꝛiã ad quã a pue
ricia ĩflammatꝰ fuiſti:omni cura atʒ ĩidu
ſtria cõſequare· magnitudinẽq; anĩ tui:
quã ego ſꝑ ſum admiratꝰ:ſemꝑq; amaui
ne vnq; ĩ lectas cuiuſq; ĩiuria · Magna ẽ
hoĩm opinio de te:magna cõmendatio li
beralitatis:magna memoꝛia cõſulatꝰ tui
Gadez · ¶ Vt hec multo añ meditere huc
te pares:hec cogites: ad hec te exerceas:
ſentiaſqʒ id qð ſꝑ ſperaſti:nõ dubito quĩ
adeptꝰ itelligaſ te facillime poſſe obuine
re ſummũ: atʒ altiſſimũ gradũ ciuitatis.
Que quidẽ mea cohoꝛtatio:ne tibi ĩanis:
aut ſine cauſa ſuſpecta videret᷑: illa me
rõ monet:vt te ex nr̃is euẽtis cõmunibꝰ
admonendũ putarẽ vt cõſiderares ĩ omĩ
reliq̃ vita quibꝰ crederes:quos caueres.

Gadẽ ¶ Eentulũ noſtrũ eximia ſpe ſũme

virtutis adoleſcentẽ cũ ceteris artibus q

bus ſtuduiſti ſꝑ ipſe:tũ ĩpꝛimis imitatõ
ne tui fac erudias · Nulla enĩ erit hac pꝛe
ſtantioꝛ diſcipla:quẽ nos ⁊ qꝛ tuus:⁊ q;
te dignꝰ ẽ filius:⁊ quia nos diligit: ſp
qʒ dilexit ĩpꝛimis amamus carũq; hẽmuſ
6. ¶Noui enĩ tẽperantiã 1 modera
tionem nature tue:noui anĩim tum mihi
amiciſſimuʒ:tũ nulla ĩ ceteroſ maliuolen
tia ſuffuſũ:cõtraq; cũ magnũ ⁊ excelſuʒ
tum etiã aꝑptum ⁊ ſimplicem · Epi · iy·
¶ Ego te abfuiſſe tãdiu a nobis ⁊ dolui
carui fructu iocũdiſſime cõſuetudĩs 1
etoꝛ ꝙ abſens oĩa cũ maxima dignitate
es cõſecutus:qq; ĩ oĩbus rebꝰ tuis meis
optatis foꝛtuna rñdit.· Bꝛeue ẽ qð me ti
bi pᷣcipere meus ĩcredibilis in te amoꝛ co
git · Tanta ẽ enĩ expectatio vel aĩ vel ĩge

nii tui. Vt ego te obſecrare obteſtariq; ñ

dubitẽ: ſic ad nos confirmatꝰ reuertare ·
vt quã expectationẽ tui cõcitaſti hanc ſu
ſtinere ac tueri poſſis· li.ſecũdo.pi. pꝛi

ma ( Teqʒ ad ſtudia ſũme laudis cohoꝛ
taboꝛ · Eſt enĩ tibi grauis aduerſaria con

ſtituta ⁊ parata incredibilis quedã ex
ctatio:quã tu vna re facillime vĩces ſi hꝰ
ſtatueris: quarũ laudũ gloꝛiã adamaris
quibꝰ artibꝰ he laudes cõparant᷑ ĩ his eẽ
laboꝛandũ. In hanc ſententiam ſcriberẽ
plura niſi te tua ſponte ſatis ĩcitatũ eſſe
cõfiderẽ:⁊ hoc qᷣdquid attigi nõ feci ĩflã
mandi tui cauſa ſʒ teſtificãdi amoꝛis mei
Gpi·qᷓrta· ¶ Vnũu illud neſcio gratuloꝛ
ne tibi an timeã ꝙ admirabilis ẽ expecta
tio reditus tui: nõ quo verear ne tua vir
tus opinioni hoĩm nõ rñdeat ſed me her
cule ne cũ veneris nõ habeas iã qð cures
ita ſũt oĩa debilitata iam ꝓpe ⁊ extĩcta.

Gpi . v · ¶ Quid eſt cauſe cur mihi ĩopta

tis nõ ſit cõplecti hominẽ floꝛentẽ etate:
opibus: honoꝛibus:ĩgenio:liberis: ꝓpin
quis:affinibus: amicis collegã meũ pᷣſer
tim: ⁊ in ipſa collegii laude ⁊ ſcia ſtudio
ſum mei · ſpi · xii. ¶ Officiũ meum erga
Rhodoneʒ : ceteraq; mea ſtudia:ꝗᷓ tibi ac
tuiſ p̃ſtiti tibi hoĩ gratiſſimo grata eẽ ve

bementer gaudeo: mihiq; ſcito idies ma

ioꝛi cure eſſe dignitatẽ tuam: qꝗᷓ quideʒ a
teipſo integritate ⁊ clemẽtia tua ſic ãpli
ficata ẽ vt nihil addi poſſe videat᷑:habes

piſtola · xvni·
mibi minꝰ notus fuit: ſed vt mihi reddi

enĩ neminẽ honoꝛis gradu ſuperioꝛem.
¶ Cuix libertꝰ tuꝰ antea

dit a te Ias plenas ⁊ amoꝛis ⁊ officii mi
rifice ip̃e ſuo ſermone ſubſecutꝰ ẽ hũani
tatẽ lĩ̃arum tuarũ· Tocunda mihi eiꝰ oꝛa
tio fuit:cũ de aĩo tuo:de ſermonibꝰ tuis
quos de me haberes quotidie mihi narꝛa
ret · Quid ꝗᷓris g biduo mihi factꝰ ẽ fami
liaris· li·iii. ẽpi.pꝛa ¶ Hec mihi amplio
ra multo ſunt:q; illa ipſa ꝓpter qᷓ hec la
boꝛant᷑. Inſignia enĩ virtutis multi etiaʒ
ſine virtute aſſecuti ſũt. Taliũ viroꝛuʒ tã
ta ſtudia aſſequi ſola virtꝰ p̃t Epiſto · xl.
¶ Seruus tuus vel potius nr̃ ſũma me
obſeruãtia colit:cuius ego cũ oĩ ꝓbitate
ſũmaq; virtute:tũ ſtudiis doctrĩaq; dele
ctoꝛ. Is mecũ ſepe de tua mãſione aut di
ſceſſione cõicat · li.nii· Epi.q̃rta. ¶ c ñ
vereoꝛ ne aſſentatiũcula quadaʒ aucupa
ri tuã grãm videar:cũ hoc demonſtrẽ me
a te potiſſimũ omari: celebꝛariq; velle·
Neqʒ eĩ tu is es qui ſis neſcius:⁊ qui nõ
eos magis qui te nõ admirent᷑ ĩuidos:q̃;
eos qui te laudẽt aſſentatoꝛes arbitrere.
Neʒ aũt ita ſũ demẽs:vt ſempiterne glo
rie ꝑ eũ cõmendari velĩ: qui nõ ipſe quo
q; ĩ me cõmendando ꝓpꝛiã ĩgeni gloꝛiã
conſequat᷑· li.v.Epi·xii. ¶ NHacet enĩ ke
ctoꝛ ille mibi Neuianꝰ: qui nõ tantum ſe
laudari letat᷑:ſed etiã addit laudato viro
Gadẽ ¶ Cum enĩ te ſꝑ magnũ hoĩem du
xerim: ꝙ his tẽpeſtatibꝰ es ꝓpe ſolus in

poꝛtu: fructuſq; doctrine ꝑcipis eos qui

maximi ſũt:vt ea cõſideres eaq; tractes:
quoꝛũ ⁊ vſus ⁊ delectatio ſũt oĩbꝰ iſtoꝛũ
⁊ actis ⁊ voluptatibꝰ añponẽdi · Cquidẽ
hos tuos tuſculanẽſes dieſ ĩſtar eſſe vite
puto.libenterq; oĩbus oẽs opes cõceſſe
riʒ vt mibi liceat vi nulla ĩterpellãte iſto
mõ viuere: qdð nos quoq; imitamur vt
poſſumus:⁊ ĩ nr̃is ſtudiis libẽtiſſime cõ
quieſcimꝰ.li.ix. Gpiſt. vi · Cfümi enim
(mihi crede) virtute foꝛmoliꝰ: nihbil pul
criꝰ:nihil amabiliꝰ.Epi.xnii · ¶ Ftaq; te
cũ video oĩs mihi gracchos: oĩs lucilios
vere vt dicã Craſſos quoq; ⁊ delios vide
re vidᷣoꝛ.Moꝛiar ſi pᷣter te quẽq; reliquũᷣ
habeo:ĩ quo poſſim imagineʒ antique
vernacule fedlinitatis agnoſcere · Gpi · xx

¶ Omia ſũma cõſecutꝰ es virtute duce:

comite foꝛtuna: ea q; es adeptus adole

ſcens multis ĩuidẽtibus: quos ĩgenio in
duſtriaqʒ fregiſti · Nunc me amãtiſſimuʒ

tui:nemi cõcedentẽ: qui tibi vetuſtate ne
ceſſitudĩs potioꝛ poſſit eẽ ſi audies oẽm

tibi reliqᷓ vite dignitatẽ ex P. reipub.

ſtatu acquires·li ·x. Gpi ii · ¶ Conſul es
deſignatus optĩa etate:ſũma eloquẽtia:
maxia oꝛbitate reipub.virorũ taliũ Tncũ
be ꝑ deoſ ĩmoꝛales ĩ eã curã ⁊ cogitatõʒ
que tibi ſummã dignitatẽ ⁊ gloꝛiam affe
rat: vnus aũt ẽ hoc pᷣſertim tꝑe ꝑ tot an
nos repub.deiecta:reipub.bene gerende
curſus ad gloꝛã · Cadẽ. ¶ Non me p̃ter
ibat ĩ tanta ſolicitudĩe hoĩm: ⁊ tam ꝑtur
bato ſtatu eiuitatiſ fructuoſiſſimã eſſe ꝓ
feſſionem bone volũtatis:magnoſq; ho
noꝛes ex ea re cõplures cõſecutoſ videbã
Gpi octaua. Sye a fama q̃ᷓ de tua volũ
tate ꝑcerbuit:magnã es laudẽ cõſecutus
Epi·x. ¶ Is eĩ deniq; honos videri ſolʒ qͥ
ñ ꝓpter ſpeʒ futuri bñficii: ſʒ ꝓpter ma
gna merita claris viris defert᷑ ⁊ dat᷑· Qua
re ſit mõ aliqua reſ Sõ qua honos elu
cere poſſit oibꝰ (mihi crede) ampliſſimis
honoꝛibꝰ abundabis. ⁊s aũt qui vere ap
pellari p̃t honos nõ ĩuitamẽtũ ad tẽpus
led ꝑpetue virtutis ẽ pᷣmiũ. Quãobꝛẽ mi
plãce ĩcumbe toto pectoꝛe ad laudẽ: ſub
ueni patrie:opitulare college: oĩm gẽtiũ
cõſenſũ ⁊ ĩcredibuẽ cõſpiratiõeʒ adiuua
me tuoꝛũ cõſilioꝛum adiutoꝛẽ dignitatis
fautoꝛẽ oĩbus ĩ rebꝰ tibi fideliſſimũ ami
ciſſimũq; cognoſces· Cadẽ ¶ Vt pꝛimuʒ
poteſtas data ẽ augende dignitatis tue:
nihil pᷣ̃termiſi ĩ te omãdo. qð poſitũ eẽt:
aut ĩ pᷣmio vᷣtutis:aut ĩ honoꝛe verboꝛuʒ
Gpi. xni · ¶ In te ⁊ collega tuo oĩs ſpes
ẽ dis apꝓbãtibꝰ: cõcoꝛdia vr̃a q̃ ſenatui
declarata ẽ lĩis veſtris: mirifice ⁊ ſenatꝰ
⁊ cuncta ciuitas delectata ẽ.· Epi.xxii·
¶ SDu tibi pſuade tantã eſſe apð oĩs bo
nos tui caritatẽ. vt nullũ genus ampliſ
ſime dignitatil excogitari poſſit:quod ti
bi non paratũ ſit· CKadem .· ¶ Nolo enim
te ignoꝛare quantaʒ laudẽ cõſecutus ſis
mihi crede: ꝓximam planco: idqʒ planci
ipſiuſ teſtimonio pꝛeterea fama ſentẽtia
q; oĩm. Gpi · xxv. Cmnes enĩ tuos ad
laudẽ iĩpet? noui . Q ſi vt ſeribis ita ſẽtis
nõ mag te qᷓ de te iudiciũ rep̃hẽdo meũ:

oe
0 in
mig
ne
dem
ub.
les
tin
rcü

blu

na
a
n
ns
45
i
mi
b

te adipiſcendi magiſtratus leuiſſimi di

uulgatiſſimi ſi ita adipiſcare vt pleriqʒ
pᷣppera feſtinatio abducet a tãtis laudi
qbꝰ te oẽg ĩ celũ iure ⁊ vere ferunt. Gpi ·
xxvi. ¶ Bꝛutus quidẽ nr egregiã laudeʒ
ẽ cõſecutꝰ.li ·xii.pi.v.¶ irtiꝰ nihil ni
ſi cõſiderate vt mihi crebꝛis lñũs ſignifica
bat acturꝰ videbat᷑. Cadẽ.¶ Nũc autem
opto vt ab iſtis oꝛentis ꝑtibus virtutis
tue lumẽ eluceat· Cadẽ. ¶ Tu veli ſic ex
iſtimes tibiq; ꝑſuadeaſ omne ꝑfugiũ ĩ te
⁊ Bꝛuto eſſe poſitũ:ſiqd nolĩ) adũſi q̃d
euenerit · Res cũ hec ſcribebã erat ĩ extre
mũ adducta diſcrimẽ. Gpi· vi. ¶ Te qᷣdẽ
magnũ hominẽ: ⁊ pñti iudicio: ⁊ reliqui
tꝑis expectatione ſcito eſſe:hoc tibi ꝓpo
ſito fac vt ad ſũma cõtendaſ.Nihil ẽ tan
tũ qð nõ po.Ro · a te ꝑfici atq; obtineri
poſſe iudicet · Cpi·viii · ¶ Tua vᷣtute ma
gnitudĩe anĩ nihil eſt nobiliꝰ.taq; opta
mus vt q;pꝛmũ te ĩ talia videamꝰ:nos
rempub· habe arbitramur ſi vos habebi
mus · Gpi · x. ¶ Gandẽ rem tibi volo bene

1 feliciter euenire: qð ita foꝛe cõſido fre

tus ⁊ ĩduſtria ⁊ pꝛudẽtia tua. Epi.xix ·
ſt lr̃is multoꝛũ ⁊ ſermone ꝓĩm ꝑfert᷑ ad
me ĩcredibilẽ tuã virtutẽ ⁊ foꝛtitudinem

eẽ teq; nec anĩ nec coꝛꝑis laboꝛibꝰ defati

gari. Me miſerũ te iſta vᷣtute· fide. ꝓbita

te hũanitate ĩ tantas erũnas ꝓpter me ĩ

cdiſſe · li · xiiii .· Epi · pꝛa · ¶ Quẽ ego diem
ſi videro ⁊ ſi ĩ ṽm cõplexũ venero:acſi
vos ⁊ meipᷣm recuꝑauero:ſatis magnuʒ
mihi fructũ videboꝛ ꝑcepiſſe: ⁊ vr̃e pieta
tis ⁊ mee· Diſonis huanitas· virtꝰ. amoꝛ
ĩ oĩs vos tãtꝰ ẽ vt nihil ſupꝛa poſſit · vti
nã ea res ei voluꝑtati ſit gloꝛie quidẽ vi
deo foꝛe · Cadẽ EFa enĩ es is qui me ſen
tentiis tuis ſepiſſime oꝛnaſti:ꝗq oꝛõe: qui
pᷣdicatõe:qui ſũmis laudibꝰ ĩ naen ĩ cõ
tionibus ad celũ extuliſti:cuiꝰ ego ſꝑ tan

ta v̈boꝛũ põdera eſſe putaui: vt vno ver

bo tuo cũ mea laude cõiũcto oĩa me aſſe
qui arbitrarer . li · xv. Epi.qrta. ¶ R me
aũt hec ſũt ꝑfecta: qᷓ ego ĩ beneficũi loco
nõ pono:ſed ĩ veri teſumonii atʒ iudicii

vt pᷣſtantiſſimas tuas virtutes nõ tacitꝰ

admirarer (q̃s enĩ ĩ te id nõ facit) ſʒ ĩ om
nibꝰ oꝛõibꝰ ſentẽtiis dicẽdis: cauſis agẽ
dis: oĩbus ſcriptis:grecis:latĩs:oĩqʒ vari
etate lrãrũ mearũ te non mõ iis quos vi

A

diſſemus :ſed üs de quibus audiſſemus
omnibus anteferꝛem . Gadẽ. ¶ Ouante
tibi cure meꝰ honoꝛ fuerit: ⁊ q; idẽ extite
ris cõſul ĩ me omãdo:⁊ amplificãdo qui
fueras ſꝑ cũ pñtibus tuis ⁊ cuʒ tota do
mo: ſi res ipſa loquebat᷑:cognoui tñ ex
meoꝛũ oĩm ſr̃is · Ttaqʒ nihil ẽ tãtũ quod
ego ñ tua cauſa debeã facturuſqʒ ſim tũ
ſtudioſe ac libẽter · Gpi . xi. ¶ Ego aũt ſꝑ
omamẽto te mihi foꝛe duyi· fuiſii etiã p̃ſi
dio triſtiſſimis meis tꝑibus .·. Rcceſſit pꝰ
tuũ diſceſſuʒ familiaritas mibi cũ Bꝛuto
tuo maxĩa.itaqʒ ĩ vr̃o ĩgeĩo ⁊ ĩduſtria mi
hi plim ⁊ ſuauitatis ⁊ digtatis cõſtitutũ
puto · Id tu vt tuo ſtudio cõfirmes te ve
hementer rogo:lr̃aſq; ad me ⁊ continuo

mittas: 1 cũ Romã veneris q;ſepiſſime.

Gpi · xiiii · ¶ Cratos tibi optatoſq; eẽ q
de me rumoꝛeſ efferunt᷑:ũ dubito mi dul
ciſſime Tiro:pᷣſtaboq; ⁊ enitar: vt ĩdies
magis magi qʒ hec naſcẽs de me duplice
tur opĩo · Quare qdð polliceris te buccina
toꝛẽ foꝛe exiſtiatõis mee firmo id p̃cõſtã
tiq; aĩo facias licʒ · li.xvi. pi· xxi. Mec ex
Tullio ſequunt᷑ ex Caſparino ꝛc.
C idem (R
Vpis ex me ſcire quid ad bñ vi
uendũ ꝓpius accedat naʒ id te
ignoꝛare ad me ſcribis: quã po
tiſſime viã igrediaris · Ego vᷣo ita a vete
ribus accepi: nihil diuĩa religione meliuſ
aut qð magis libertatiquã oẽs ĩ hac vi
ta volumꝰ) cõueniat · Gaſparinus ( Cũ
ad te lr̃as meas dare conſiituiſſem nulla
res cõparebat ĩ mediũ:q̃ tuis vl moꝛibꝰ
vl ſtudiis videret᷑ mihi dignioꝛ:ac tibi fu
tura gratioꝛ: q́; ſi ea qᷓ̃ ð cultu diuĩo acce
piſſeʒ ab hoĩbꝰ ſapiẽtiſſimis tibi ĩpꝛimis
nota facerẽ · ¶ Noli q̃ſo defatigari ĩ me
dio curſu nobiliſſimarũ artiũ qᷓs dudum
ĩgreſſus es:certe ſi aliqua res vllo tꝑe fu
it:q cumulatiſſime potuerit hoĩ ſcſeira
tẽ largiri:ea ĩpꝛimis mihi viſa ẽ q̃ optĩa
rũ artiũ p̃ſidio fulta ẽ. ¶ eĩ phia res
ꝓiſus digna: ⁊ admiratõne: a laude nr̃a.
EIn qua nõ ſolũ rerũ humanarũ:ſed etiaʒ
diuini cult? rõ mihi videt᷑ eſſe repoſita·
Nam ⁊ altiſſimarũ rerũ cauſas aperit: 1
bene atz caſte cũ hoĩbus verſari ĩſtruit.
Conſtitui ergo ſiue in repub. aliqd a me
agendũ erit:ſiue cũ amicis negocianduzʒ:

+ 7„% „

11 -

„„

cõſiliũ a auxiliũ ab ea petere :nmihil tñ ẽ

ꝗqð magis ĩ illa me delectat: q; ꝙ docʒ ea

cõtẽnere qꝗᷓ pleriq;ʒ admirãt᷑: aĩm ab oĩ
moleſua atʒ anvxietate liberat ¶ Quid eĩ
ſapiẽtius de altiſſimis rebꝰ dici aut exco
gitari ̃t: q́; ea q̃ cũ a platone tũ ab hiſ q
deĩceps illũ ſecuti ſũt: i ſepe diſputata:
1 nõnunq; pꝛudẽtiſſime ab eis cõſcripta
fuerüt ¶ un ad te alias de maioꝛibꝰ
qᷓ; nüc rebꝰ ſcripſi:tãte eĩ ſunt vt nõ mõ
te ad legẽdũ ĩuitare debeãt: ſʒ etiã valde

excitare ¶ Satis ſpectata ẽ ĩtegritas tua

nec vllo tpe putaui de tua vita dubitan
dum . ſiqd aũt de te mibi narꝛatũ fuit qð
ad famã tuã ꝑtineret nõ tñ mutaui iudi
ciũ meũ. Amo eĩ te ꝛ foꝛte mag q; credis
nõ ꝙ magna familiaritas ĩter nos fuerit
ſz qꝛ nunq́; de te aliter qᷓ; de optĩo ciue
iudicaui· CIð aũt ſcribã neminẽ tãta mo
deſtia eẽ:aut tã frugi cuiꝰ vite nõ inuide

ret᷑: i maxĩe ab his ꝗbꝰ ipſis nulla ĩ ꝑte vᷣ
tuteſ eẽnt· Quid de te ſentiãt oẽs ⁊ amici

1 ciues tui ſignificari a me tibi deſideras
Oiĩm vna ẽ ſnĩa:meminẽ ex ſocis eq̃libus
tuis maioꝛi eẽ ĩgenio: ſʒ ſe maxie vereri:
ne ulo ſatis modeſte vtariſ ¶ Qð hũaniſ

ſime p̃dones tecũ egerĩt nõ tam foꝛtune

attribuendũ ẽ q́; moꝛibꝰ tuis · Es eĩ oĩm
hoĩm lepidiſſimꝰ: aliq̃d ſcio ꝓfuerũt tibi
tue facecie: ⁊ ĩ oĩ ſermone tua ſnauitas:
¶ Maximã oĩm laudẽ hodierno die cõſe
cutus ẽ exercitꝰ nr: qui foꝛtiſſima pugna
eo vſq; ĩ acie cõtra hoſtes ſtetit:vt ꝑtina
citer ꝓ defenſiõe patrie moꝛiẽdo clariſſi
mã ĩde victoꝛiã retulerit ¶ Waximũ leti

cie fructum capio quotiẽs aliqd a te:aut

cogitatũ:aut pꝛudẽter factuʒ audio · pge
itaq; vt cepiſti:⁊ ſi laude bonoꝛũ homĩm
gloꝛiaris nõ defatigens ĩ eo genere vᷣtu
tis ĩ quo magno reipublice ⁊ amicis po
tes eẽ pᷣſidio · Tantũ aũt poteris quãtuʒ
ceteriſ laboꝛe ĩduſtria.⁊ ſolicitudĩe p̃ſtaſ
Berge vt ĩſtituiſu galle mi ſuauiſſime
Incredibile enĩ ẽ quãtũ hoĩes illã tuã ſin
gularẽ modeſtiã: ac mãſuetudinẽ ani tui

laudãt . hoĩes tibi ex aĩo bene volũt:ꝙ ñ

te p̃bes ceuiq; difficilẽ: ꝙ nemo te neq; ꝑ
turbatũ aĩo:meq; ĩhũanũ:aut male rndẽ
tem vidit ¶ Bene de te hoĩes opinant᷑:
qd ego ĩ pꝛa laudis ꝑte arbitroꝛ nõ tan
tũ vulgares atqʒ ĩdocti: ſed pꝛudẽtiſſimi.

atz ſapiẽtiſſimi recte de te ſentiunt· Vide
ne aliqua negliẽtia ſinas hanc talẽ ⁊ tan
tã eſtimatõʒ comũpi · ¶ Quotiẽs de offi
cio meo ſcribo:rẽ maxĩe ĩcongruã rebus
meis facio:ſed qꝛ multa ſũt tꝑa quibꝰ id
etiã a ſapiẽte ẽ neceſſario faaendũ: puto
vos facuile daturos mihi veniã ſi rõnem
mee dignitatis habuero: ⁊ maxĩe adſus
eos qui nulla modeſuia aut humanitate
pñ̃t a me vinci:quin ſepe aliquã fabellaʒ
de me ĩ populo ſpargat · Spero vos om
nẽ vitã meã ꝓ ſingulari pꝛudẽtia vr̃a re
cognituros · ¶ Qua pietate ſp patrẽ me
um excoluerĩ nemo p̃t meliꝰ q; tu iudica
re.Naʒ cũ ĩ moꝛbo ⁊ ſenectute:⁊ ſibi gra
uis ⁊ aliis moleſł eẽ cepiſſet:ſcis quo eũ

aĩo ꝑtulerim · ſꝑ enĩ putaui oẽs laboꝛes
atq; moleſtias nõ ſolũ foꝛtiter ꝓ illo ſed

etiã ſuauiter ferendu · ſiquid ĩ ea re ꝑ

turbatõis accepi: totũ id ſua magis cau

ſa:q; mea cõtractũ erat ¶ atrẽ meã iã
vltime ſenectutis oĩ officio ac pietate ꝓp

ſequoꝛ: q;d meliꝰ e ſoꝛoꝛe tua feĩa pꝛuden

tiſſima q́; ex me cognoſces· Nlud vo tace
bo me nunq; ilã ĩ maioꝛi honoꝛe habuiſ
ſe qᷓ; hoc ipſo tꝑe quo fere ab oĩbꝰ derelĩ
quit᷑: ꝓpter multa ꝗᷓ llla etas habet faſti
dienda: quare ſiquis aliter de me tibi di
xit caue ne cuiq; aſſentiaris ¶ Quo aĩo ĩ
parẽtes meoſ fuerim vel hoc vno ĩtellen
ui q; poſtq; rebꝰ hũanis exceſſerũt· quo
tiẽs enĩ memoniã eoꝛũ repeto:nunq; po
ſtea viſus ſum vnã diẽ t leticia egiſſe: cuʒ
cõſpectu ⁊ cõſiliis eoꝛũ puatꝰ ſim· Nec
facile dicã vtrũ felicioꝛ ſim: ꝙ tales parẽ
tes habueri: an miſerioꝛ ꝙ nũc tot ſunul
oꝛamẽta atʒz adiumẽta vite: moꝛte ipſo
rũ amiſerim. ¶ Nullũ vnq́; tantũ . pi
culũ:vel laboꝛẽ putaui: qð ꝓ commodis
amicoꝛũ fugiendũ arbitrarer neq;ʒ vlla a
lia reg ẽ tãta: virtute excepta: quã amici
cie p̃ferendã iudicẽ · Idem etiã te ſentire
puto:facio enim de meipſo cõiecturam·
¶ Oð omẽs neceſſarios meos ex aĩo co
lã facile ĩtelliges: ſi mea ſtudia ĩ ulos co
gitabis · Can enim ſũt vnieuiqʒ ſui: ſed
neminẽ eoꝛuʒ quos noui puto viuẽ: qᷣ ſu
os maioꝛi beniuolẽtia pꝛoſequat᷑ q; ego
meos ¶ Etſi de meo ĩ tuos ncc̃arios aĩo
ſatis tibi ꝑſpectũ credã:nõ tñ poſſũ facè

Nto
s
nte
lz
em
ire
me
ica
a
ei
es
ed

au

——

=

e — —*

męeta

quin aliquid de meo officio ad te ſeribaʒ
gaudeo enĩ oĩa tibi cõmunia facè q̃ a me
ſũma cũ volũtate geſta fuerũt. Wa te
valde ſꝑ amauerĩ:nunq́; tñ magis opta
ui:qᷓ; hoc ip̃o tꝑe officioſus ĩ re tua vide
ri· ta qͥdẽ rõ tuoꝛũ negocioꝛũ poſtulat.
Nam niſi pedibꝰ ⁊ manibꝰ elaboꝛaſſẽ:vt
melioꝛi loco res tua eẽt: certe de tuis foꝛ
tunis actũ erat: nunq; de te ſolicitꝰ eſſe

deſtiti donec oĩa tua ĩ tuto locaui ( So

licitudinẽ tuã ac ſtudiũ quo ĩ mea cauſa

vſus fuiſti ⁊ laudo ⁊ admiroꝛiſʒ oe ma

gis is ipſe aĩmꝰ quo ĩ me vteris delectat
me · Nihil enĩ video qð ad hãc tuam ĩ me
beniuolentiã addi poſſit · Vtinã poſſem
quantas tibi habeo grãs aliqũ re ipſa re

ferꝛe · Sed hoc tibi ꝑſuadeas velĩ memoꝛi

aʒ ĩ me tuoꝛũ bñficioꝛũ futurã ſempiter
nã (Nimis ĩ me officioſus es:nimis gra
to aĩo:cũ plura magis ĩ te bñficiis attri
buis q; iure mibi attribuẽda cognoſcam
Nullũ ergo tẽpus noui:ĩ quo aut nõ ma
ioꝛẽ grãm attuleris:q;ᷓ pꝛi a me acceꝑis:
aut nõ aliquo tuo vel inſigni facto:vel e
gregio dicto me ipᷣm añceſſeris· Sed hoc
tua hũanitas:ac ſũma ĩ oĩbus rebꝰ mo

deſtia bñficia q̃ᷓ ab aliis acceꝑis magniſi

care: tua autẽ aut nulla aut ꝑexigua pu
tare ¶ Hater tuꝰ hõ tũ ſuoꝛũ ciuiũ nobi
liſſimꝰ:tũ in eſtimãdis rerũ cauſis pꝛudẽ
tiſſimꝰ ſꝑ a nris hoĩbus iudicatꝰ ẽ.Ts cũ
aliqñ grauiſſimas ĩiurias accepiſſet: nun
q; tñ ſlatuit odiũ ſuũ deriuare ĩ amicos
eoꝛũ aut filios a quibꝰ ipſe diſſidebat:ni
ſi aliquo manifeſto conſenſu aut iudicio
cõuictos haberʒ Quare niſi vis ⁊ a virtu
te ſua ⁊ a laude recedere: fac omnẽ vete

ris odii ac diſcoꝛdie memoꝛiã deponas ĩẽ
filiis adhuc ĩfantibꝰ. ¶ Cũ ſeptifoꝛmi lã

pade pulcherꝛimarũ artiũ inter ceteros
ltles refulgeas: oẽs te vnũ velut ſo
lẽ variis lauduʒ floꝛibꝰ exoꝛmãt: ⁊ lingua
rũ p̃conia toto ĩ oꝛbe terꝛarũ diuĩs canti
bus celebrãt.Hoc ex Caſparĩo ꝑgamẽſi.
¶ Ouid dicã de iuſticia q̃ ĩ te plurimũ
lucet:qd de pietate ac religione: qᷣd de fi

dei cõſtantia:q̃d de rerũ oim moderatõe

qd de arũ ſtudiis: qbꝰ ĩ medio maxĩ bel
li feruoꝛe dare operã nũq; deſtitiſti.· Ma
xrima ꝓfecto ſũt hec: ⁊ eximia regis oꝛna
Aracß 1 illa qᷓ iãidudũ a te poſſidẽ t᷑

Aler.

hereditaria regna ſub tãtis vtutibꝰ tuis

trãquille beateqʒ degũt · Leonardus re
tinus. ¶ Aliud ẽ natura aliud diſciplĩa:
vt ĩ Rhetoꝛica ⁊ Muſica licqʒ ĩtueri · Qui eĩ
muſice ſcientiã tenz :lõge meliꝰ de illa iu
dicabit ⁊ ſentiet: qᷓ; is qui vel ĩgenio pꝛo
ꝛio:vel ad alteriꝰ im itatõeʒ vocẽ foꝛma
bir 6 quoq; ⁊ ĩ arte Rhetoꝛica etſi eniʒ
magnis pditi ĩgeniis:quidã copiã dicẽdi
ſine arte aſſecuti ſũt: ars tñ dux certioꝛ ẽ
q́ᷓ; natura · Niud ẽ enĩ arbitratu ſuo vᷣba
facè: aliud ea ꝗᷓ dicas rõe ⁊ arte diſtigue
re.Idẽ ¶ Beritia lẽ̃aruʒ ⁊ ſcĩa rerũ:hec eĩ
duo ſeſe ĩuicẽ iuuãt:mutuaq; deſeruiũt.
Nam ⁊ lr̃e ſine rerũ ſcia ſteriles ſunt ⁊ in
anes:⁊ ſcĩa rerũ q̃ʒuis ĩgens ſi ſplendoꝛe
careat lẽ̃arũ abdita qᷓdã ⁊ obſcura videt᷑
Quid eĩ ꝓdeſt multa pulcra ſcire ſi neq;
loqui de his cũ dignitate:neq; mãdare li
teris niſi ridicule poſſis? Atʒ ita cõiuga
ta qdammõ ſũt pitia lr̃aruʒ ⁊ ſcĩa reruʒ
hec duo ſimul cõiũcta veteres illos quo
rũ memoꝛiã veneramur ad celebꝛitatem
noĩs gloꝛiãq; ꝓuexè · Tdẽ · ¶ Animũ vĩce
re. Tracundiã cohibere · ſibi ĩperare· victo
riã tp̃are victis. Indulgẽ ſupplicãtibus:
ui hoc fecerit nõ ẽ ſũmis viris equãdus
ſe deo ſimillimꝰ iudicãdus. Ne ergo ere

das iracũdie qᷓ ẽ ĩimica cõſilio · ne credas

victoꝛie q̃ de natura ẽ ĩſolens ⁊ ſuꝑba: ſʒ
vice teip̃m q eeteros gloꝛia vĩcis ⁊ virtu
te · Jdẽ ¶ Vt eĩ affectꝰ ſũt hũani qui nos
flectũt ⁊ ducũt:ita vᷣtutes adũſus hoſ ex
oſite reſiſtũt · Ex quo fit vt moꝛales qᷣdẽ
vᷣtutes:oẽs circa difficile arduũq; vᷣſant.
difficile ẽ libidĩes quaſi freno cõpeſcere.
difficile iracundiã tenere . difficile auari
ciã coercere· Ad q̃ enĩ ꝓni natura ſumus
aduſus illa ᷣtutes exponunt᷑· Nil agas
tumide dicit vᷣtus/nil ĩtẽperãter · nil aua
re·nil iracũde· nil iniq; nil abiecte: grãäde
potius quiddaʒ tibi ꝓpoſituʒ ſit · Etſi ab
ſint facultates magniſicentia ſplendeat ·
honores vero ita ꝓſequere: vt declines
ambitionẽ.veritaſ vt ĩ ſermone ⁊ ĩ omni
vita eluceat · p̃terea caue ne te vᷣtutis ſpe
cie ðcipiat viciũ. Incõſulta audacia foꝛti
tudo ñ ẽ ſʒ temeritas ⁊ veſania:tãq; ẽ in
vicio qᷓ nõ timẽda foꝛmidat: qᷓ; qᷓ timẽda.
omnino nõ expaueſ. cit · Idem . Virtutis eĩ
laus oĩs ĩ actõe cõſiſtit Iꝗdẽ Nulle eĩ tã

i.

bone artes ſũt qᷓ abutẽtiũ vicio depꝛaua
ri nõ poſſint Idẽ ( B ¶ Dicet e regione

quiſpiã · An ñ tibi hi beati vident᷑ qui qd

qd ad explẽdas valupentes expleri p̃t fa

ciliter aſſecunt᷑ g quibꝰ cõuiuandi · cubã
di . vagãdi · lauãdi·ludẽdi·venãdi· aucupã
di: ad omnẽ nitoꝛem ac ſatietatẽ ſꝑ facul
tas:quibꝰ quotquot velĩt:cõcubitꝰ femi
narũ: quotquot velit arma:equi · canes:
quibꝰ tot ſunt agri · tot ſerui ·tot exculta

palacia.tot munite arces 1 oppida: qui
tantũ poſſideãt auri · gemmarũ· veſtiuz ·
ſuppellectilis:quibꝰ annuãt omẽs.aſſur

gãt· iclinẽt:quos populi venerent᷑ · time

ant. laudẽt·qui leges dicãt · mãdẽt · exter

reant· ꝓſeribant· puniãt · extollãt amicoſ

vĩidicent ĩimicos trucident rebelles. Nõ

ẽ tam magna vt exiſtĩies beatitudo eoꝛuʒ
Nam parit certe faſtidia tãta bonoꝛũ cõ

tinuatio:tãtaq; affluentia.Neq; ſapit tã

tũ:que nõ aliqñ ĩtermittit᷑ voluptas· Be
atos tñ aliquoſ ñ nego fuiſſe moꝛtaleſ ſʒ
ꝑraros tñ:quos ꝑraros ? qui amoꝛe vtu

tis ⁊ l̃aruz cõtempſerũt cetera mũdi bo
na:qui ſe ĩnocuos · puros ĩtegros·caſtoſ/
ĩcoꝛruptoſq; ſeruãtes: extulerũt aĩm al

tius ad guſtandã diuinã excellentiã: hũa

na quaſi ſoꝛdida ⁊ abiecta relinquentes.

Nam virtus ꝑ ſe tã dulcis:tamq; iocũda
res ẽ:vt ĩcredibiles amatonbus ſuis affe

rat voluptates· tã nobilis ⁊ pᷣſtans eiꝰ

poſſeſſio: vt ſũma quadã bonoꝛuʒ vber
tate ditet poſſeſſoꝛes ſuos:quã qui vere
fuerit aſſecutꝰ:nihil pᷣter l̃arum ſtudia
dulce:nihil pᷣter deũ habet amabile: q̃ taʒ
pᷣdulcia ſibi bona · ſtabilia· ppetua ĩcoꝛru

pta pᷣeligat.cuſtodiat· cõplectat᷑ · Reli
vero mũdi ſup̃mo tandẽ guſtu:·amara ·i

firma· momentanea· coꝛruptibilia · fuco

mẽdatioꝛa· hallo ĩanioꝛa · hilla ieiunioꝛa·
pappis volãtibus leuioꝛa fugit cõtẽnit
abucit cõculcat: cõtentuſq; ſeipſo:hone

ſtiſſimis ſuauiſſimiſq; ſtudiis ſuis:totuʒ
nihili mundũ ducit:ruentẽqʒ etiã nõ foꝛ
midat · In his vᷣo recreak reſocillat letaz
⁊ iocundã agit vitã. ridet tãtas hoĩm: tã
qʒ ſtultas:⁊ vltro ſibi qᷓſitas anxietates:
tot ĩeptias·tot caſſos laboꝛes · tot ĩanes

curas.Nemĩ nocet.nemĩ moleſtus ẽ·lau

dant eũ oẽs· p̃dicãt admirant᷑· beniuolẽ
tia cõplectũt᷑. fauoꝛe ⁊ hõꝛibꝰ ꝓſequunt᷑·

Quã vᷣo hic beatꝰ ẽ: q] cõſciẽtie ſue ĩnocen

tia ⁊ ĩtegritate frui᷑ qð pꝛimũ ẽ ⁊ dulci
us oĩm bonũ ſecuruſq; ſui nullo timote
angit᷑ nulla anguſua toꝛquet᷑· non timet
largas ꝗᷣbus caret:q̃ſq; nihilifacit diuiti
as ſibi a potẽtibꝰ eripi:nõ timet a quoq;
ſe ledi: qui nec quẽq; ſe leſiſſe certo ĩtelli
git · Quã vere hic felix ẽ: ꝗqᷓ a tot tãtiſq; ſe
motis curis ⁊ ꝑiculis:tãtarũ vacuꝰ pꝑtur
bationum:ſibi ſꝑ:aliiſq; iocundꝰ letet᷑ GEt
oĩbus quotquot ſũt mũdi honeſtis:⁊ hiſ
etiã qᷓ̃ celitũ cõmunes ſũt voluptatibꝰ ꝑ
fruat᷑:q hũanioꝛibꝰ ſanctioꝛibuſq; deditꝰ
ſtudus cõtẽnat oĩa:oĩaqʒ cõtẽnens recte
cũcta poſſideat · Nã poſſidẽ is oĩa videt᷑:
nõ qͥ oĩbus abũdet:ſʒ cui nihili deficiat ·
poꝛro nihil illi deficit: ꝗᷓ nibil cõcupiſcit:
cõcupiſcẽs aũt nihil:cõtẽnit oĩa:contem
nenſq; ea:id aſſequit᷑ qð ðſiderat:deſide
rio vᷣo ſui frui:ea demũ vera ⁊ ſola beati
tudo:bonoꝛũq; oĩm pleĩtudo ẽ· Mec ba
ptiſta de ſancto petro furiſutriuſq; do
ctoꝛ Bononiẽſis ĩ quadã epla de aduſita
tibꝰ hꝰ ſeculi q; religioſe dixit ¶ ¶ Gui
qdeʒ elegãti dicto applaudat id qð legit᷑
apud frãciſcůʒz petrarchã de miſeria vite

hũane ĩ hee vᷣba ¶ Quid de hac vita quã

degimꝰ videat᷑ ĩterꝛogas neqʒ immerito
Multe eĩ ⁊ varie de hac ipſa opĩiones ho
minũ ſũt:meã bꝛeuibꝰ ackipe⸗ Videt mihi
vita hec dura ꝗᷓdã arca laboruʒ paleſtra
diſcriminũ.ſtella ſolacioꝛũ·laboꝛintus er
roꝛũ.circulatoꝛũ ludꝰ.deſertũ hoꝛribile.
limoſa palꝰ.ſenticuloſa regio·vallis hiſ
pida·mons p̃ruptꝰ.caligãtes ſpelũce·hi
tatio ferarũ · terꝛa ĩfelx.cãpꝰ lapidoſus

apꝛicoſũ nemꝰ · pꝛatũ herbidũ plenũ ſer
etibꝰ. floꝛẽs oꝛtꝰ ac ſterilis· fõs curaruzʒ

fluuiꝰ lacrimarũ.mare miſeriarũ· qes an
xia.laboꝛ ĩefficax·conatꝰ irꝛitꝰ .grata fre
neſis · põdꝰ ĩfauſtum · dulce virꝰ·degener
metꝰ icõſulta ſecuritas·vana ſpes·ficta
fabula·falſa leticia· viſus doloꝛis. Riſus
ĩcõditꝰ.fletꝰ ĩutilis · ĩane ſuſpiriũ.cõfuſꝰ
oꝛdo.tumultuoſa cõfuſio · trepidatio tur
bulẽta.ſolicitudo ꝓpetua · Inſons ĩerita
fnops copia · diues iopia· mbecillis po
tẽtia · tremule vires. Egra ſanitas.· Tugis
moꝛbus·. gemĩa egtudo·.Mec Erãciſe pe
trarcha ð miſeria vite hůane ( D a
audiſſeʒ iãdudũ a plimis:qbus cũ ẽ mihi

cen

Ulei
nore
mnet

ntt

„

tur

66 t

ihif
dit⸗
ecte
et:

0,
ſe

freqñs cõſuetudo te eẽ virů doctiſſimũ:
atq; oĩ l̃aruʒ genere pᷣſtantẽ:ſtudioſiſſi
mũ vero earũ ſ̃aruʒ ꝗᷓ ſpectãt ad ſtudia
hũanitatis:ſumma ſtatĩ ſum cõplexꝰ be
niuolẽtia · Aceſſit ad eã augendã qð qui
dã mihi retulerũt:te cũ voleepente egere
eplas meas:q̃ʒuis ꝑuo ſint exſſtimande.
Quod aũt pꝓlunis facio q; reliqua omnia
ðq; ad amoꝛẽ me etiã excitauit: multi af
ſenit te ad variarũ multipliciũq; reruʒ
ſcientiã adiũxiſſe etiã ſtudia ꝓbitatis ac
virtutis:neq; minoꝛẽ te laudẽ ex eius cul

tu:qᷓ; ex ltis repoꝛtaſſe:qua ĩ re ꝑymagnũ

adeptꝰ es doctrine ac ĩgenii fructũ.Ot hi
qui id ſuis ſtudiis aſſequunt᷑:vt eis vtan
tur tãq́; iſtrumẽtis ad honeſtũ ⁊ decoꝛũ
illud qdð laudat᷑ a philoſophis capeſcen
dü:hi mihi vident᷑ egregiũ atz excellẽs p
mium ex ſuis vigiliis repoꝛtare · Quibus
vero multarũ rerũ ſcientia attulit irꝛita
menta aut fomenta vicioꝛũ: iam pᷣſtaret
illos rudes fuiſſe q́; doctos:mutos poti
us q; eloquẽtes. Idcirco enĩ bone artes
reꝑte fuerũt:vt illis iſtrueremur qͥd agẽ
dum eſſet quid ve omittendũ:vt ꝑ earuʒ
exhoꝛtationes optĩs moꝛibꝰ ĩſtrueremur

HMec ẽ cauſa cur piktes velĩt poſtremã

cui vacandũ ſit debere eſſe philoſophiaʒ
moꝛalẽ tanq; ꝑfectioꝛes cuiuſdã vite p̃ee
ta ⁊ ĩſtitutiones cõtinentẽ · Cum igit᷑ ex
ris ſummã oĩm rerũ doctrinã ſis cõſecu

tus: virtꝰ aũt boni viri tibi nomẽ indide

rit cõmotus ſum ad te toto ex aĩo diligẽ
dum . Scis enĩ virtutẽ tanti eſſe.vt nos
ad eoꝛũ etiã quos nunq; vidimꝰ beniuo
lentia cõpellat· Hoggiꝰ floꝛentinꝰ ¶ Hu
rimũ delectatꝰ ſum tuis ad me literis mi
bñdicte: ⁊ ſimul ſũ admiratꝰ ingenii tui
acumen:qui cũ tantã oꝑam ĩpenderis iu
ri ciuili ꝑdiſcẽdo: vt ĩter doctiſſimos eiꝰ

artis viros digne ãnumerari poſſis · Tta

tñ eloquẽter ita omate · ita facũde ad me
ſcripſiſii:vt nõ minoꝛẽ ex eloquẽtie facul
tate:q; ex legũ doctrĩa laudem mea ſnĩa
merearis· Td. ¶ Nã oiĩs actio vite mee ĩ
ſtituto rñũdet · Grandes ĩ me opesĩgẽteſ
q; pecunie floꝛẽtiſſimaꝛũ v᷑talie ciuitatuʒ
munifſicẽtiſſimoꝛũ pꝛicipũ muneribus
ſunt collocate· ARt mihi quotidie ẽ tantũ
dẽ: ac ſi mibil vnq́; collatũ fuerit: ⁊ cuʒ ni
hil ſit: nihil tñ deeſt· tta mecũ agit᷑ diuĩa

1.

quadã benigtate:vt qui ꝓpe nihil habeã
videar oĩa qdammõ poſſidere· Satis me
locupletẽ ſꝑ opulentẽq; foꝛe duxi :ſi cõſi
lia:cogitatões oĩs ad virtutẽ:deumqʒ re
ferꝛẽ · Quid enĩ deeſſe cuiq; poteſt qͥ vir
tute comite vtat᷑ ad deũ? Nulla ſane vi
derẽmihi neq; cenſenda virtꝰ: neq; nomi

nanda qꝗᷓ ad deũ tanq́; ad fummũ ĩcõmu

tabileq; bonũ nõ referat᷑ · Hãc ego potiꝰ
qᷓ; quoꝛũdã ſtoicoꝛũ qui humanã glonaʒ

popularis illiꝰ: ⁊ fucate honeſtatis noĩe
venerabant᷑ ſententiã ſequẽs:nõ qð ſtul
tis hoĩbus: ſed qð ſapiẽtibus a deoq; ꝓ
batũ iri putẽita bonũ iudico:⁊ aliud ni
hil ponã ĩ bonis:nec ĩanem gloꝛiã huius
müdi: ſed verã illã ac celeſtez ꝓpono glo

riam. Quare qd de me ſtulti vel ſentiant

vel loquant᷑ nõ tã negligo qᷓ; cõtẽno:meʒ
honoꝛẽ facio pluris q; ignominiã ſi ab ĩ
ꝓbis conferat᷑. Nullius iſani minas:nec
inſidias ꝑtimeſco.Me in oĩs ĩpꝛobos ⁊ ꝑ
ditos eq; acerꝛimũ hoſtem p̃beo · Bonos
aũt ⁊ honeſtatis ſtudioſos:atq; tui ſimi
les vnice diligo ⁊ admiroꝛ · Frãciſeꝰ phi
lelfus · ¶ Quid enĩ ĩ hominũ vita magis
neceſſariũ cenſeri debet: q̃ᷓ; aut id maxĩe
omniũ ſequi:qð honeſtum ſit:aut id om

ni ope atq; opera aſpernari: qð afferat

ſecum vllã turpitudis feditatẽ· Non enĩ
ad cibũ ac potũ: nõ ad pꝛurientẽ coꝛꝑis
voluptatẽ:que ipſa nobis cũ pecudibus
ſunt cõmunia:ſed ad decus dignitatẽqʒ
nati ſumꝰ. Idcirco nobis mens data eſt ĩ
moꝛtalis ac diuĩa:vt imoꝛtalitati ſeruien
tes dei ſimꝰ qᷓʒſimilimi · Et uo pacto ꝓ
pius ad deũ accedimus q́; ꝑ bñficentiã ⁊
iuſticiã g Tunc deũ mayxĩe imitamur cuʒ
alis bñfacimꝰ:cũ iuſti ſumꝰ . Quibꝰ rebꝰ
eo ẽ magis a nobis ſtudendũ:quo nõ ſo
lũ gloꝛiã huiꝰ mũdi:q̃ quãtacũq; ẽ: tota
ẽ bꝛeuis: planeqʒ ĩanis: ſed multomagis
celeſtẽ illiꝰ atq; ſempiternã aſſequimur
Nec ille mihbi iuſtus videri ſolet q noceat
nemĩ:id qð etiã cũ pleriſq; aliiſ aĩantibꝰ
ẽ nobis cõmune:ſʒ qͥ vel ꝓſit cũ pᷣt vel ꝓ
pulſet ĩiuriã.Nõ Polis nobis nat̃a nos
genuit:̊ his oĩbꝰ quoſ ĩtelligẽtie vis:ra
tioniſq; virtꝰ · ĩmoꝛtalitati quadã foꝛma
inſigniuit · Atqui vt is abhoꝛret a digni
tate nature qui ĩiuſtus ſit:qui nihil opis
nmhil adiumenti conferat ĩ humanũ gen?ꝰ

1. —

1.

ta hbic admoduzʒ p ſe fert nature bonita

tẽ:qui ad cõmunem hoĩm ſalutẽ atq; oꝛ
namẽtũ ſeſe natũ meminerit · Qſi hone
ſtũ ẽ ob cõmunes hoĩm vtilitateſ nullos
laboꝛes: nulla pꝑicula fugere: quãto hone
ſuus ⁊ p̃clarius duci cõuenit id facere ũ
ꝓpter hoĩes ſolũ:ſed ꝓpter deuʒ: ꝓpter
Thuaros ninn pter chꝛiſtũ optimũ ma
ximum: qui nullo a nobis officio ꝓuoca
tus vltro ſe nrẽa cauſa moꝛti dedidit · Tdẽ
Pbilelfus. Mec circa virtutes ſufficiant:
nunc ad alia trãſgrediamur ¶Circa pa
cem: a felicẽ reipublice ſtatũ· Ac circa reſ
ſecũudas hoĩs pꝛiuati:Et vbi de his reipu
M

blice: nobis: aut alteri cõgratulamur.

T.Qeclauſule:Tncipiũt·
Ec aĩaduertenda ĩ ciuitate ſũt:
que ſunt apud Hlatonem nr̃m
cripta diuinitꝰ. Quales ĩ repu

re eſſe ciues · Id etiã iubet idẽ ille Pato:
quẽ ego vehemẽter ſequoꝛ autoꝛẽ: tantũ
cõtendere ĩ republica:quantũ ꝓbare tu
is ciuibus poſſis:vim neqʒ parenti:neq;
patrie afferꝛe opoꝛtere · li · puo. Cpiſt · ix ·
Pꝛimũ tibi vt debeo gratuloꝛ:letoꝛq;
tum pꝓñti:tũ ſperata etiã tua dignitate:
ſerius nõ negligentia mea: ſed ignoꝛãtia
rerü nmn ſiedn bis enĩ ſum locis: quo 2
ꝓpter longinquitatẽ: ⁊ Ppeer latrocinia
tardiſſime omia ꝑferunt᷑ li · ſcdᷣo· Epi · ix.
¶ SDi ipſa reſpublica tibi narꝛare poſſet
quo ſe abenei⸗nd faciliꝰ ex ea cognoſce
re poſſes:q; ex liberto tuo phania:ita eſt
homo nõ modo pꝛudẽs:verũ etiaʒ qdð vi
di curioſius · Qua ꝓpter oĩa tibi ille expla
nabit id enĩ mihi ⁊ ad bꝛeui tatẽ eſt aptiꝰ
⁊ ad reliq̃s res ꝓuidẽtius.li.tercio · Epi.
a ECiarulatio tua etſi ẽ mihi ꝓbatiſ
aa ab optĩo fit anĩo:tamẽ hoc mihi
multo iocundiꝰ eſt ⁊ gratiꝰ ꝙ in ſumma
paucitate amicoꝛũ · ꝓpinquoꝛũ · ac neceſ
arioꝛũ: qui vere mee ſaluti fauerẽt:te cu
pidiſſimũ mei ſingularẽq; beniuolentiaʒ
mihi p̃ſtitiſſe cognoui.li·q̃rto · Epiſt· xi ·
¶ Tibi gratuloꝛ:mihi gaudeo · te amo.

tua tueoꝛ· a te amari. ⁊ quid agas · qᷣdqʒ

52

agat᷑ certioꝛ fieri volo· Vale.li·vi. Cpi · xx

SDi te doloꝛ aliquis coꝛꝑis·aut infirmi

tas valitudĩs tue tenuit quo minꝰ ad lu

dos veneris:foꝛtũe magis tribuo q; tue

blica puicipes eſſent: tales reliquos ſole

ſapiẽtie · Sin hec ꝗᷓ ceteri admirant᷑ cõtẽ
nen da eſſe duxiſti: cũ ꝑ valitudineʒ poſ

ſes venire tamẽ noluiſu: vtrũq;ʒ letoꝛ a ſi

ne doloꝛe coꝛpis te fuiſſe: anĩo valuiſſe:
cũ ea que ſine cã mirant᷑ alii neglexeris:
mõ vt tibi conſtiterit fructꝰ ocii tui:quo
quidẽ tibi ꝑfrui mir iſice licuit: cuʒ eſſes ĩ
ilta amenitate pene ſolus relictus · li·vii.
Gpi·paa. ¶ Reliquias vᷣo ꝑtis diei tu cõ
ſumebas his delectationibus:q̃s tibi ipſi
ad arbitriũ tuũ cõparas.Cadem. Rei
que ſunt venatões bine ꝑ dies quĩqʒ ma
gnifice nemo negat · Sed qᷓ poteſt homĩ
politico eſſe delectatio: cũ aut homo ĩbe
cillis a valẽtiſſima beſtia laniat᷑:aut pᷣcla
ra beſtia venabulo trãſuerberat᷑: qᷓ tamẽ
ſi vidẽda ſunt ſepe vidiſti:neq; noſ ꝗᷣ hec
ſpectamꝰ quidquid noui vidimꝰ. Eadem
Ekac q̃ro cauſas omẽs aliqñ viuendi
arbitratu meo:teq; ⁊ iſtã ratõnẽ ocii tui

1 laudo vehemẽter ꝓbo· Cadem. ¶ „*
oĩ

vero ĩ lepidi ſuauiſſimi doctiſſimiq; h
familiaritatẽ veniſii: ñ dici poteſt q; val
de gaudeã: qui fac te qʒmaxie diligat. mi
hi crede nihil ex iſta ꝓuincia potes qð io
cũdius ſit depoꝛtare:Epi xv. ¶ Reliquũ
eſt vbi nũc ẽ reſpublica ibi ſimꝰ : potiꝰ q;
dũ üllã veterez ſequamur ſimꝰ ĩ nulla.li.
ix · Gpi · ix · ( oĩo patrie cãritas meo
quidẽ iudicio maxĩa:ſʒ amoꝛ volũtatiſqʒ
cõiunctio plus certe habʒ ſuauitatis· Ita
q; cõmemoꝛatio paterne neceſſitudĩs:be
niuolentieqʒ eiꝰ quã erga me a puericia
erulilſe ccterarc reruʒz ꝗᷓ ad eã ſentẽ
tiã ptinebant:ĩcredibilẽ mihi leticiã attu
lerunt· Rurſus declaratio anĩ tui quẽ ha
beres de republica:quẽqʒ habiturꝰ eſſes
mihi erat iocundiſſima· eoqʒ maioꝛ erat
hec leticia:ꝙ ad illa ſuperioꝛa accedebat·
Ftaq; te ñ hoꝛtoꝛ ſolũ mi plance:ſed pla
ne ⁊ oꝛo:qð feci his lĩñis quibꝰ tu hũaniſ
ſime reſpondiſſi:vt tota mente: oĩqʒ ani
ĩpetu in rẽpublicã ĩcumbas. Nihil ẽ qð
tibi maioꝛs fructꝰ gloꝛieq; eẽ poſſit nec
quicq; ex oĩbus rebꝰ humanis ẽ pᷣclariuſ
aut pᷣſtantius q; de republica bene mere
nir Gpr v-(& reipub· cauſa maxĩe
gaudere debeo: tantüũ te ci pᷣſidi: tantuʒ
opis attuliſſe extremis pene tꝑibꝰ:quan
tũù ab aliquo memona nr̃a nõ recoꝛdat᷑:
tamen ita te victoꝛẽ cõplectoꝛ republica

d⸗

Sr

es

recuꝑata:vt magnã ꝑteʒ mihi leticie tua
dignitas afferat: quã ⁊ eẽ iaʒ ⁊ futuram
ãpliſſimã traliso Gpi di C Lirge igit
vt agis: nomẽq; tuũ cõmẽda ĩmoꝛtalita
ti: atq;ʒ bec omia que habẽt ſpem glorie
collecta ĩanibꝰ ſpledoris inſignibꝰ cõtẽ
ne bꝛeuia fugacia caduea exiſuma· Veruʒ
decꝰ ĩ virtute poſituʒ eſt: que maxĩe illu

ſtrat᷑ magnis ĩ repu· meritis· Gam facul

tatẽ taliter habes maximã: quã qñ cõple

xꝰ es . tene · pfice · vt ne minꝰ reſ publica

tibi: q; tu reipublice debeas. Me tue di

gnitatis nõ mõ fautoꝛẽ: ſed etiã ãplifica
toꝛẽ cognoſces · id cũ reipu · que michi vi

ta mea eſt carioꝛ:tũ noſtre neceſſitudini
debere me iudico: atq;ʒ in his curis quas

cõtuli ad dignitatẽ tuã cepi magnaʒ vo

luptatẽ: ꝙ bñ cognitã mihi Titi minatii
pꝛudẽtiaz: ⁊ fidẽ magis etiã ꝑſpexi ĩ eius
incredibili erga te bnuolẽtia ⁊ diligẽtia

Cadẽ, (Nuq́; me hbercule mi Cicero me
penitebit marĩa picula ꝓ patria ſubire:

—

dũ ſiquid acciderit mihi a E hẽſione te

meritatis abſim · epi· xxiii· ¶ Laterenſis
. 2* . „ 1 . . S .
noſtri 1 fidẽ a aĩm in rẽpub: ſingularem

ſꝑ fateboꝛ.Hadẽ. ¶ PHacis inter ciues cõ

ciliãde te cupidũ eſſe letoꝛ· pacẽ eam ſi a

ſeruitute ſeiũgas:cõſules ⁊ reipublice:

dignitati tue. Sin iſta pax ꝑditũ homĩeʒ

in poſſeſſionẽ ĩpotẽtil ſimi dominat re
ſtituta eſt:hoc aio ſcito omẽs ſanos: vt

moꝛtẽ ſeruituti anteponũt · Ttaq; ſapien
tius meo qᷣdẽ iudicio facies: ſi te ĩ iſtã pa

cificatõem nõ ĩterpones: que neq; ſena
tui neq; populo neq; cuiq; bono ꝓbat᷑·
ſed hec audies ex aliis : aut certior fies li
teriſ. Tu ꝓ tua pꝛudẽtia qͥ d oꝑptimum fa
ctu ſit videbis · Epi · xxvii · ¶ Sũ cõplexꝰ
totã rẽpu.egiq; acerrime :ſenat ũqʒ iam
lãguẽtẽ ⁊ defeſſũ ad pᷣſtinã virtutẽ con
ſuetudinẽq; reuocaui: magis ani q; ĩge
nii viribꝰ hic dieſ: meaqʒ cõtẽtio atʒ actõ
ſpeʒ pᷣmo populo romano attulit liber
tatis recuꝑande · Nec vero ip̃e poſtea vl
lũ tp̃s ĩtermiſi de repu·nõ cogitãdi ſolũ
ſed etiã agẽdi: epi · xxvni · ¶ Natura aũt
mea ⁊ ſtudia trahũt me ad pacis liber
tatis cupiditatẽ · epi · xxxi · Echuare eum
me exiſtia eẽ qͥ pᷣmũu paciſ cupidiſſimꝰ ſiʒ
(oẽs enĩ ciues plane ſtudeo eſſe ſaluos)

deinde qui 1 me rẽpub. vẽdicare ĩ libeꝛ

tatem ꝑat? ſim . Gadez ¶ Deol homĩeſq;
teſtoꝛ patres cõſcripti:qua mente: ⁊ quo
aĩo ſꝑ ĩ rempub· fuerĩ:⁊ ꝙ nibil antiqus
cõmuni ſalute:ac libeꝛtate iudicarim:qd
vob bꝛeui ꝓbaſſeʒ: niſi mihi foꝛtuna pro
priũ cõſiliũ extoꝛſiſſz epi· vltima ¶ Ma
xima ſũ leticia affectꝰ cũ audiui te conſu

lem eſſe factũ: eũq; honoꝛẽ tibi deos for

tunaꝛe volo: atz te ꝓ tua parẽtiſqʒ tui di
nitate admiſtrari · lib · xv · epi.octaua·
RXNNMarcellũ tuũ cõſulẽ factũ: teqʒ
ea leticia affectũ eẽ q́;maxime optaſti mi

rãdũ ĩ modũ gaudeo.idqʒ cũ ipſiꝰ cauſa
tũ ꝙ te oĩbus ſecũdiſſimis rebꝰ digniſſi

mũ iudico:cuiꝰ eꝛga me ſingularẽ bñůuo
lẽtiã:vel in labore meo vel in honoꝛe per

ſpeyi· Totã deniq; domũ veſtrã: vel ſalu
tis vel dignitatiſ mee ſtudioſiſſimã: cupi
diſ ſimãq; cognoui · Quare gratü mmi fe
ceris ſi vxori tue iunie gꝛauiſſime atz op
time feĩe meis verbis eriſ gratulatꝰ Rte
id quod cõſueſti peto: abſẽtẽ me diligas
atqʒ defendas. Epla. ix · Et hec ex tullio
Sequũtur ex Caſparino ·

(¶No idem. (B
On de puatis cõmodis vt ſepe
antea:ſed de ſalute nrõrũ ciuiuzʒ
Ohas literas ad te obſignaui:ſi vn
q; tp̃s fuit quo tibi ſtatꝰ reipu. cure fue
rit:vide vt hodieꝛno die illi ⁊ cõſilio ⁊ au
xilio tuo velis adeſſe · Gaſparinꝰ ꝑgamẽ
ſis. ¶ Quis ſit noſtre ciuitatis ſtatus ex
hoc poteris ĩtelligere:ꝙ nũq; melioribꝰ
auſpiciis iacta fuerũt füdamenta noſtre
reipub. qᷓ; hodierno die · ¶ Si de nrã re
pu.liberiꝰ ad te hꝰ tꝑe ſcribo q; oliʒ fece
rim: nihil eſt ꝙ admirari te opꝛteat: nun
qᷓ; enĩ tẽpuſ fuit quo vehemẽtiꝰ ꝓ publi
ca vtilitate ad te ſcubẽdũ fuit (¶ Quid ð
publica vtilitate noſtroꝛũ ciuiũ ſentiam
1 qua ratõne ea res meliꝰ poſſit a nobis
agi:⁊ omnẽ cõſiliorũ meoꝛũ ratõem tibi
ĩprimis aperiã · Sed plura de bñuolẽtia
ſpe ciuiũ oĩʒz ĩ te poſita ſcriberẽ: niſi tu
qui oĩa noſti: ſũme patriã diligis ea te

cum melius ꝓſpiceres· ¶ Ded vbi te ad

iutoꝛẽ ad hãc reʒ haberẽ: ſpero facile ob
tẽtu eſſe oĩa fieri: de quibꝰ ad te ſcripſi:
nõ fugias ergo velut cõſido hũc laboreʒ
ſuſcapieſq; tum reipub:cauſa:tũ fũma ĩ

me beniuolẽtia tua: banc ꝓcuratõeʒ tibi

boneſtã: ⁊ reipub.qᷓ;vtilẽ. ¶ Que adhuc
ſunt a te ꝓ noſtra republica ꝑfecta maxi
me cõmẽdo:vtinã oẽs qui in ea veiſãtuꝛ
eo aimo in cõſeruãda atq; exaugẽda pa
tria eſſent quo ſemꝑ fuiſu. ¶ Qualem ĩ
gerẽdis magiſtratibꝰ me p̃buerim:volo
potius ſit alioꝛũ q; meũ iudiciũ .Illud ñ
dubitabo ad te ſenbere nunq; me amici
ciam cuiuſq;: neq; gratiã tãti feciſſe quĩ
leges ⁊ equitatẽ omni priuate cauſe p̃tu
lerim:ſed illud ſcio neminez poſſe tã ſub
ducta ratõne viuere:vt eiꝰ officiũ oĩbus
placeat. ¶ Scias enĩ fere nihil ꝑiculoſiꝰ
eſſe iudiciis: 1 oportere oĩa ſuſpecta ha
bere que iure ciuili diffiniũt᷑: cũ nulla re
piat᷑ lex: cui ſi hoĩes qui ꝑiti in iure dicũt
igeniũ accõmodeuerĩit:non poſſit diſpu
tãdo hue ⁊ illue trahi:Inſtabis ergo nec
prius cõquieſces:q; ea man tencbis
adhuc ſola in ſpe habemuſ ¶ Magni ho
nores his diebꝰ delati ſũt ad Antonium
ciuẽ noſtrũ hoĩem ceꝛte ſapiẽtiſſimũ:qui
bus nemo noſtrũ eſt qui nõ ſũme letari

debeat . Nõ enĩ fieri poteſt vt ſua gloria

etiã noſtra nõ ſit· Eſt pꝛeterea nõ parua
ſpes nobis oĩbꝰ iundta bene ſperandi de
noſtra repu.⁊ poſſe aliqñ ſili bñficio vti
¶ Nulla re ſcito nos multis anniſ maio
rẽ voluptatẽ cepiſſe:qᷓ; poſtq̃; denuncia
tũ nobis eſt de non⸗ de latis ad anto
nium ¶ Ego non expectaui vt hec
res per alios ad te ferretur: ſed antece
dere volui: vt qui amoꝛe ⁊ beniuolentia
rioꝛ eram: citius tibi de omnibus re
us a nobis geſiis congratularer · Tan
ta vero leticia ⁊ exultatio oĩm fuit:vt ñ
iã multoꝛũ hoĩm ſed vmiꝰ facies eadẽ:at
q; idem animꝰ videret᷑ · Merito ergo vrẽ
foꝛtune gratuloꝛ:que quo magis iſꝑata
erat:eo mihi iocun dioꝛ fuit · ¶ Caudeo
mediuſfidiꝰ: ⁊ pluſq; credi poſſʒ felicita
te tua letoꝛ · ¶ Hoc habet oĩs maximarũ
rerũ foꝛtuna:vt cũ ad ſũmũ ꝑuenerint:
tũc ĩtelligamꝰ ꝓpe eyitũ eſſe· Mec ex Ca
ſparino Pameſ. e cio verbis:
aut qua oꝛatõne vti queã:ad hãc ĩmẽſaʒ
aĩ mei leticiã:voluptatẽq; exprimẽdam·

.

Tãta enĩ eſt magnitudo gaudi:vt omĩa

verba leuioꝛa: frigidioꝛaq; videant᷑. Red

ditꝰ eſt mihi frater · amicꝰ.comes· famili
aris· ſocius ſtudioruʒ paniter i volupta

tů. Rtqʒ inde redditꝰ eſt. Vnde redditio
nem eius iã pleniſſime deſperatã habui:
a duriſſimo carcere · a truculentiſſima be
ſtia a manibus ĩmanis tirãni:qui nocen
tum ⁊ inocẽtũ cedibus ꝑiter inhiabat mi
hi reddituſ eſt· Ab hoc tã crudeli:tãq; ſe
uo poꝛtẽto meus dulciſſimꝰ atz ſuauilſi
mꝰ panagathos ſoſpes incolumiſq; eua

ſit. Abiit meroꝛ ceſſauit afflictio: receſſit

anĩ aſſidua egritudo · Neq; michi enĩ po
terat eſſe quicq;ᷓ dulce:dũ is amicus quẽ
ego llel⸗ q; dimidiũ anĩ mei ſꝑp putaui ĩ
ſqualoꝛe ⁊ carcere iniuſtiſſime tenebatuꝛ
Leon. Fretinꝰ ¶ Cũ ꝓ tãto honoꝛe tam
q; ample dignitatis gradu tibi peꝛ meaſ
literas gratulari vellẽ.ſuꝑuenerũt liteꝛe
tue que leticiã ante ſuſceptã mirũ in mo
dũ accumulauere · 1dẽ̃ · Baluu te adue
niſſe gaudeo: ac e piſana celi grauitate
ad ſalubꝛes Rretinorũ colles incolumeʒ
euaſiſſe:ĩcredibilẽ de eo ſuſcepi voluꝑta
tez . Idez · ¶ (En medio tribulationũ
ac moleſtiarũ: quibꝰ ꝑ hoc tẽpus omnia
redundãt: letiſſimꝰ heri nobiſ ⁊ iocũdiſſi
mꝰ euulſit dies:qui mẽtes nrãs depuilſis
triſticie nubibꝰ mirifice ſerenarz: memo
riãq; oĩm pꝛeſentiũ vel ĩpediẽtiũ calami
tatù penitꝰ auferret. Tres enĩ familiariſ
ſimi in vnũ cõueniẽtes:⁊ nõ bellieũ ſʒ ba
chicũ cõcinẽtes:ſatis magnã ſodaliuʒ et
amicoꝛũ manũ cõtraximꝰ: oĩbuſq; ad le
ticiã diſpoſitiſ in villã Namani archiepi
ſcopi piſani:ipᷣo alamano duce veluti ex
diuturnis vinculis emiſſi:nullũ gauden
di: imo ut veriꝰ dicã repuereſcẽdi genꝰ
omiſimꝰ . Villa eſt media ferme inter pi
ſas ⁊ luchã a dextra ripa anſerici fluui:
ameniſſimo loco ſita: ⁊ mayime ad ruſii
canas voluptates excogitata.Surgẽs eĩ
leniter in collẽ:ſubiectãq; planiciẽ deſpi
ciẽs:mõtes a tergo habet cõiunctos: ad
aucupatõnes venatõneſqʒ aptiſſimos ·
taqʒ ſiue rapaci aue: ſiue moꝛdaci cane.
ſiue plagis · ſiue venabulo · ſiue curſu · de
niqʒ ſiue feris · ſiue auibꝰ. ſiue piſcibꝰ de
lecteris:vicini mõtes ·cõiuncii colleſ.ſub
iecta planices: pfluens amnis: affatim
omne genꝰ pꝛede tibi largiter ſũmĩſtrãt
Verũ nob illuc ꝓfectis nec venari apꝛos
placuit:nec figere ceruos:nec rurſus ca
nibus lepoꝛes agitare fugaces: nec fera

ng,

nu
nin
16

blacteolis vngues armata ſonoris cepit
auis predã · Sed traxit noſ:⁊ vẽdicauit ſi

bi ĩcredibilis amenitas anſerici amnis:
qui tectꝰ fronde populea. criſtallino al

ueo . viridibꝰ ripis mira placiditate flue

bat: qbꝰ allecti depoſitis togis ⁊ calceis
acerrime piſcati ſumꝰ · In quo ita luſimꝰ
vt pueri ita clamauimꝰ vt ebrii · ita con
certauĩꝰ vt demẽtes: ĩſaniq; videremur
derat omnibꝰ ipſe alamanꝰ. qui q̃n q;
religione impediebat᷑ vna ludere: tamen

ita ſpectatoꝛeʒ ſe p̃bebat: vt ea que gere

bant᷑ mura feſtiuitate riſuqʒ cõpꝛobaret
Egreſſis tãdeʒ e fluuio cena dubia appo
nitur ex piſcibus roſtratiſqʒ auibꝰ.Expe
ctaſti forlan vt dicerem nauibꝰ:ſed ũ ita

eſt non eſt: ſed aderant aues multe:vina

plurima · Omitto cetera que cũcta oppi
pare apparata fuerũt. Poſt cenam veꝛo
auide voraciterq; vt laboꝛãtibꝰin aq̃ eue
nire cõſueuit aſſũpta deãbulatio fuit eqᷓ

ſtris inter flauẽtes ſegeteſ: ⁊ amena vire

ta ramoſqʒ fecũditate fructuũ incuruos
qui lõge lateqʒ vagati: cãtantes alii: alii
iocũdantes poſt multaſ variaſq; vrbani

tates ad ipſũ amneʒ quẽ antea vado:tra

iecerãꝰ reuſi: ⁊ ĩ arena depoſiti: luctãteſĩ
ter ſe agriculas nudos ⁊ lacertoſos:qui

placẽdi grã cõuenerãt quaſi in gladiato
rio certamine.vſqʒ ad pꝛimã nociiſ hoꝛã
letiſſime ſpectauimꝰ Qũ illi ſepe violẽtia
maioris roboris ꝓſtrati:⁊ gꝛauiſſio caſu

ad terrã eliſi: ſcenoqʒ ĩuoluti : vberẽ ridẽ

di materiã nobiſ p̃beꝛẽt · Sed ego gna ip
ſa voluptatũ nõ ſingula ac minuta(naʒ
id quidẽ lõgius eſſet enarro: Scis enim
tu q;multa eẽ ſoleãt ĩteꝛ familiareſ letoſ

et vnanimiter ad feſtiuitatẽ ꝑatos · deni
qʒ hic dies ꝓculdubio faſus aſſcribẽdus
eſt:⁊ meliori lapillo numerãdꝰ: pᷣſertim
cũ eo turbatõmis deuenerit res nrẽ (de
curialibꝰ loquoꝛvt ſũmo ſtudio conqui
rẽdũ ſit aliquid qð nos quacũq; ratõne

ab illarũ amariſſima cogitatõe diuertat·
Tdẽ Leonardꝰ aretinꝰ lepioe .CNX

¶ Boſteaq; receſſiſti a nobis nihil ð te ĩ
tellexi p̃ter rem optatiſſimã mihi: paceʒ

ſcilicz compoſitã ĩter leonardũ aretinuʒ

⁊ nicolaũ:quod factũ egregiũ cũ ſtudio
ſis lrãrum oĩbus ſpero gratũ foꝛe: tum

vero mihi ꝓpter meũ in vtrunq; ipſorũ

ab ipa adolẽſcẽtia ſingularẽ amoꝛem ita

carũ fuit:vt haud ſciã quid optatius mi
bi accidere potuiſſet · Eꝛat enĩ mirũ i mo

dü mibi moleſtũ hoĩes doctiſſimoſ mihi
qʒ amiciſſimos: quos olim ſũma cum ne
ceſſitate cõiunctos viderã tãtaʒ beniuo
lẽtiã tã not am oĩbus:ĩ aptã maliuolẽtiã
vertiſſe. Videbat᷑ p̃ᷣterea quedaʒ nota nõ

ſolũ illoꝛũ ſed doctorũ oĩm: taʒ acre odi

um lõgius vigere:q̃; equũ eꝛat ĩter excel
lẽtes viros:atʒ omni laude pᷣſtantes:qð
quãdo viꝛtute oꝑaq; tua ſublatũ eſt:me
rito ſũmis es laudibꝰ extollẽdus Qui cũ
floꝛẽtiam veniſſes nihil tibi antiquiꝰ du
xiſti: q; vt ageres de eoꝛũ animis recõcili

andis 1 pace firmãda. Gffeciſſti rem mihi

iocũdiſſimã:atq; omni laude cumulataʒ
ſanãs moꝛbũ difficilẽ adeoq; ĩueteratuʒ
vt quãdoq; diffideꝛẽ poſſe curari ſʒ quo
res erat difficilioꝛ:eo maioꝛẽ es honoꝛeʒ
cõſecutꝰ.virtuti ꝓfecto oĩa paꝛẽt: nihilq;
eſt tã aꝛduũ quo illa nõ aſcẽdat: debetuꝛ
(mihi crede)triũphalis arcꝰ nõ minꝰ ob
hãc pacẽ tibi:q; illis ꝑriſcis principibus
ob rẽpublicã reſtitutã · Siquidẽ nõ ẽ ma
ius bellũ cõficere cũ hoſtibꝰ: q; paceʒ ſta
tuere inter ciues kta ⸗ mea ſetẽtia deceꝛ
no tibi verbis ampliſſimis nõ ſolũ aure
am ſtatuã:ſed ⁊ triũphũ ĩſignem ad glo
riã huiꝰ cõpoſite pacis · Nã quo pluriſ ẽ
ſapiẽtia anĩ q́; coꝛꝑis artes:eo nobilioꝛ v
tus videri debet pacis cõponende · q; ho
ſtiũ ſuꝑandorũ. Ergo cedãt arma togis
cõcedat laurea lingue · Poggiꝰ floꝛenti

nus. ( B ¶ Gũ te libertati tue:ac priſti

ne digtati reſuitutũ accepiſſẽ vix dici qᷓat

quãta ſum leticia gaudioq; affectuſ.Nõ
enĩ potuerã nõ dolere te talẽ tãtũq; põ
tificẽ cõiectũ in carcerẽ:qui bonoꝛuʒ oĩʒ
ĩnocẽtiũqʒ viroꝛuʒ ⁊ ꝑfugiuʒ eſſes ⁊ por
tus· Ttaq; tibi ãpliſſimo patri maioꝛeʒ ĩ
modũ gratulor· mihi aũt letoꝛ ꝓlurimũ
ꝙ doloꝛẽ quẽ ex ĩidigna tua captiuitate
acerbiſſimũ cõceperamaudita nuꝑ iſtiꝰ
mõi libatõ tua ĩ maximã miłhi voluꝑtatẽ
verterit · Erãciſeus philelfuſ ¶Hic
enĩ ille dies fuit iocundiſſimus:iocũdiſſi
mus inq; hic fuit ille dies:vnde anno iaz
ĩ girũ reuoluto tot bona· tot res ſcdas
atq; fel ices · liberãqʒ viuẽdi facultatem
vobis ⁊ reipublice peperiſtis · O diem

1

„

₰ °

5 2

* „

itaq; fauſtum atqʒ feliceʒ nulla vnqᷓ; po

ſteritate:vel temꝑis diuturnitate delẽdũ
O lucem optatiſſimã lõge nobis omĩbꝰ
expectatã:aurea vnde bertal que diu ſe
pulta latuerat oĩm cõſeruatrix: adiutrix
qʒ bonorũ emiciutvnde tã excelſa · mirã
daq;ʒ facĩoꝛa vrã ac res geſte ſuas modo
radices· atq; alta ꝓrincipia enãciſcũtur ·

vnde ſẽpiternũ nobis decus: ⁊ gloria im

mortalis. vnde vrĩs firma ſalus liberis:

vnde demuz ppetuo vrõ ceptro ĩcolumi
tas mirabiliter emanauit · Si romani ve
teres lugubꝛe àniuerſariũ variorũ ludo
rũ genere ſi quinquatria: qui dies nihil
proꝛſus ſuauitatis habebãt honoꝛatiſſi
me coluerũt: nos quãti vniuerſi hãc lucẽ
accuratius:ꝑpetuo celebrãdã:ſũmaqʒ fe
ſtiuitate agẽdaʒ duxerimus · que ex tene
bris ad lucẽ·ex ſeruitute ad libertatẽ · ex
meroꝛe ad leticiaʒ nos liberoſq; noſtros
atq; caras cõiuges euocauit. Balda· Ra
ſinus ¶ Nũc vero quanta ſit libertatis
iocunditas:q̃ntꝰ ve fructus:q̃nta iteʒ ſu

autas dicerẽ ri entiarũ: ilud niſi ſecũ
1

dis atqʒ felici

mis argumẽtis hoc ãno
ſ. cpins fuiſſetis exꝑti· libeꝛtas eĩ maximũ
celitũ munus nemo eſt qui neſciat:nos:
noſtros dulces liberos: vxores dilecuiſſi
mas:cõterꝛaneos · vrbẽ. pꝛedia · colonos

veſtrũ deniqʒ; vniuerſũ imꝑpiũ aptiſſime

cõtutat᷑:partas opes cõſeruat: recentes

ac nouas ĩſuituit.ſtudia bonaſqʒ; artes ĩ

ues operam· Tdem ·

ſtaurat: laudẽ ⁊ gloriã parit · Tnuiſuʒ ſer
uitutis moꝛtalibꝰ vniuerſũ aufert genꝰ
hoſtes territat· ſecuros ſomnos prebet ·

omnẽ q̃ excogitari põt dulcitatẽ hic ĩter
hoĩes nobis pãdit: demũ que nobiſcum
nata illiꝰ ſi leges ĩuiolatas ĩmitati fueni

mus: ꝑbeatos ĩter aſtra nos: celites apð

ſempiterne collocat· Idẽ. ¶ Vt mecum
vna aliquztu⸗ ꝑ cõgratulari queas:qui ſe
cũdis rebꝰ meis ſemꝑ exhilaratꝰ es:id ti

bi cõſtare velim: tãtũ acceſſiõis ac foꝛtu

ne optabilis meis obtigiſſe laribꝰ: vt ni
hil iam aliud bonã pᷣ̃ter eſtimatõnem ac
venuſtiſſimũ nomẽ ipſe cõcupiſcam:cui
nẽpe rei quã tãtoꝑe ardeo te oꝛatũ veliʒ
quẽadmodũ ceteris vſq; meis egiſti rati
onibꝰ ꝑdiligẽter faueas:atq; ſolertẽ na

felici reipublice ſtatu: nũc ex oꝛdine de

viciis erit trãſigẽduʒ.

verecũdðĩ ipſi de ſeſe ſen

¶ Viſo de virtute

ℳ *„ „ 9

¶ Uirca vida ⁊ inimicias: ⁊ malos hoĩʒ
mores.· Et vbi quẽ ex eis arguimꝰ M.T.

Edauſiule inapiũt.
Lud plane moleſte tuli:ꝙ iuſtiſ

ſimũ certiſſimũ triũphum hoec
ĩuidoꝛũ cõſilio eſſe tibi ereptum

videbã: quod ſi tu tãtifacieſ:quãti ego ſẽ

ꝑ iudicaui faciẽdũ eſſe: facies ſapienter:
T ages victoꝛ ex inimicorũ dolore trium
phu iuſtiſſimũ li.tercio· epi · ix. ¶ Sʒ qð
te nõ fugit hec ſũt in eo S ricia: et
ãt neceſſe eſt:
ſiquid eſt laudãdũ: 1 p̃tereãt ſiquid ẽ re
p̃hẽdũ · Nccidit etiã vt minoꝛ ſit fides: mi
noꝛ autoritas · Multi deniq; rep̃hẽdant
dicãt verecũdioꝛes eſſe victoribꝰ: eorũ

qʒ noĩa magna voce ꝓnunciarĩt: cuz ip̃i
ante ludoꝛũ miſſionẽ coꝛona donentur:

aliuʒ p̃conẽ adhibeãt:ne ſua voce ipſi ſe

victoꝛes eſſe p̃dicẽt· hec nos vitare cupi
mus: ſi reeißis cauſaz noſtrã vitabimꝰ

idqʒ vt faciaſ ro amꝰ. li · v· epi · xii. ¶ M
roꝛ cur me accuſas:cum tibi facere nõ li
ceat: quod ſi licebat:nõ tamen debebas.

ESEgo en te in cõſolatu obſeruaraʒ: 2 ais

fore vt te ceſar reſtituat. multa tu qᷣdem

dicis ſed nemo tibi credit · Tribunatum

Plebi⸗ dicis te mea cauſa petiiſſe: vtinaʒ
ſemp eſſes tribunꝰ ĩterceſſoꝛẽ nõ q̃ᷓreres

negas me audere quod ſẽtiam dicere · qi
tibi cum parũ ĩpudenter me rogares: pa

rũ foꝛtiteꝛ reſpõderim · hec tibi ſcripſi vt

iſto ipſo in gne ĩ quo aliquid poſſe vis:

te nihil eſſe cognoſceres: ꝙ ſi humaniter
mecũ queſiꝰ eſſes:libẽter tibi me ⁊ facile
purgaſſẽ. nõ enĩ in ſar⸗ ſũt mihi que fe
ciſu: ſed que ſcripſiſii moleſta· Me aũt ꝓp
pter quẽ ceteri liberi ſũt tibi liberum nõ
viſũ demiroꝛ: Nam ſi falſa fuerũt que tu
ad me vt ais detuliſti: qͥd ego tibi debeo

ſi vera tu es optimꝰ teſtis mihi quid po

pułꝰ romanꝰ debeat · libꝛo · vii · epiſtola
xxviii. ¶ Memini ꝙ michi deſipere vide
bare: ꝙ tu iſtic potiꝰ viueres q́; nobiſcũ
Erat enĩ multo domiciliuz huius vrbis·
tum quidẽ hec vrbs aptiꝰ humanitati et
ſuauitati tue:qᷓ; tota peloponẽſis · epi ·
xxix. ¶ Dudet me tibi cõfiteri ⁊ queri de
apii homĩs ingratiſſimi imuris: qui me

odiſſeq;: magna mihi debebat bñſicia)

cepit: ⁊ eum homo auarꝰ vt ea ſolueret
ſibi ĩpare nõ poſſet · occultũ bellũ mihi ĩ

dixit:ita occultũ tñ vt multi michi renũ
7 — „ = — =—
ciarẽt: ⁊ ipſe faule anĩaduerteꝛẽ: male eũ

de me cogitare. libꝛo octauo · epiſtola · vi
¶ (t quãdo tu hoĩem ĩeptioꝛẽ q̃; tuum
gn.põ · vidiſti:qui tãtas turbas:qui tam
nugax eſſet cõmouit ? queʒ aut ceſare
noſtro aerioꝛẽ in rebꝰ geꝛẽdis:eodẽ in vNi
ctoria tẽperatõꝛẽ aut legiſti· audiſti ·aut

vidiſu · epi · ix ¶ Nũq; me hercule mi Ci
cero me penitebit marima ꝑicula ꝓ pr̃ia
ſubire:dum ſiquid acciderit mihi a repꝛe
hbẽſione temeritatis abſim. Qõfiterer im
prudẽtia me lapſuʒ ſi vnq; lepido ex aĩo

eredidiſſeʒ · Credulitas eĩ erꝛoꝛ eſt magis

qᷓ; eulpa. quidẽ in oꝑtimi cuiuſqʒ men
tem facillime irrepit · ſed ego non hoc vi
cio pene ſum deceptꝰ. lepidũ enĩ pulcre
noꝛam . libꝛo · x. epi · xxiii · ¶ Nec moueaꝛe
eius ſermonibꝰ: quẽ tãetſi nemo eſt qᷣ vi

dere velit: tñ nequaq; ꝓinde ac dignꝰ ẽ

oderũt hoĩẽs.ꝑiculuʒ nõ eſt· deo ẽ eniʒ

ĩuiſus mibi:vt nihil nõ acerbũ putẽ qð

cum illo cõmune ſit · epiſto · xxxi ¶ Dii ſe
gulio iſti malefaciãt hoĩ nequiſſimo om

niuz qui ſunt · qui fuerũt . qui futuri ſũůt
Quid tu illuʒ tecum ſolũ:aut cum ceſa

re qui neminẽ pᷣtermiſit: qui cum loqui
potuerit:cui non eadeʒ iſta dixerit: te tñ
mi bꝛute ſic amo vt debeo: ꝙ illud dqᷣd
eſſet nugarũ me ſcire voluiſti
magnũ amoris dediſti · libꝛo.xi · epi · xxi.
EBed homo amẽs ⁊ ꝑditꝰ multoqʒ; ne
quioꝛ q; illeipſe:queʒ tu neq̃ſſimũ occiſũ
eſſe dixiſli:cedis initiũ querit. li·xii.epi.
ſecunda. ¶ Dolabella valde vitupatur
ab hoĩbus nõ ĩſulſis· epi·q̃rta. ¶Bceb
affinis tui lepidi:ſũmãq; leuitatẽ ⁊ incõ
ſtãtiã ex actis q̃ ad te mitti certe ſcio co
gnoſcere te arbitroꝛ:epi·octaua ·. ¶ Fta
qʒ eadẽ ſuꝑbia ĩ pꝛauitate vtunt᷑:quoꝛũ
im ꝓbitateʒ aliquãdo retũdi: ⁊ nõ pati ĩ
punitate augeri: nõ ſolũ vtile eſt reipu.
noſtre:ſed etiã neceſſarium.epi.xiiii ·
¶ OQue ſi ita vt tu ſcribis fato facta pu
tarẽ:ferrẽ paulo faciliꝰ:ſed oĩa ſunt mea
culpa cõmilſſ. a· qui ab his me amari puta
bam qui ĩuidebãt: eos nõ ſequebar 4 pe
tebãt. ſi noſtris cõſiliis vſi eſſemꝰ ne
q; apð nos tãtũ valuiſſʒ ſermo: aut ſtul

ti: ſignuz enẽ

liij.

torũ amicoruʒ:aut ĩpꝛoboruʒ beatiſſimi
viueremus.li · xiiii· epi · i · Hec ex tullio·
Nunc ſequunt᷑ ex Caſparino ·
NW idem Auau —.
Ois aũt quot mala ſepe inuidia
attuleꝛit · Nã cũ plurime ſint alie
peſtes qᷓ magna plerũqʒ regna

enertũt:neſcio an nila ꝑnicõſioꝛ humão

generi: q; hec vna quã ſtatiʒ dixi· Caſpa

rinꝰ ꝑgamẽſis · ¶ Nõ poſſum doloꝛem
tuum accuſare: qui cum benefaciendo
multos ad inuidiã excitaueris · nõ põt ni
ſi iuſte cõceptꝰ a te videri · Eſt fateoꝛ per
moleſta res ⁊ inique ferẽda odiũ pro be
niuolẽtia cõſequi:⁊ quos nrõ deuĩcer̃᷑ be
neficio ſperamꝰ:eoſdẽ nobis inĩcos red
dere CNri eſt qð te ꝑturbare magno
ꝑe debeat: ſi tuã famaʒ ſepe ĩpeti audis:
ab his qui ipſi ĩ nulla ꝑte laudis ſunt eõ
ſtituti · Eſt enĩ is ꝑuetꝰ mos: ⁊ iaʒ inuete
rata cõſuetudo:vt nunq; eo aĩmo alienã
virtutẽ hi ferãt qui maxime a virtute ab

ſunt · ſed maledictis eoꝛũ occurꝛere: ⁊ ma

gis vita q; verbis oẽm ĩuidoꝛũ ratõnem

cõfutare:⁊ ſapiẽtis ⁊ docti homĩs eſt·

Nõ põt fieri quin iſta etas multa ha
beat que repᷣhendãtur a ſenibꝰ: ⁊ ſemꝑ
inter equales reꝑiunt᷑ qui ꝓpter inuidiã
aut cõfingũt aĩmo:aut vicia noſtra aliis
maioꝛa faciunt:ſiquis vel ĩgenio:vel ſtu
dio pᷣſtare illis videat᷑ · ETuadercz tibi
ac plane rogarẽ: ne huiuſmõi hoĩem au
dires · cuz aliqd de me male refert · niſi te
optime cognoſcerẽ · cui nõ poſſunt niſi
frugi hoĩes placere · habes qualis hõ hic

ſit ſed quãdo ei credẽduʒ ſit:cum is taʒ ĩ

pꝛobꝰ tã ꝑditus aliuʒ apud te accuſet ꝓ
tua modeſtia que ſũma eſt ꝓſpicies ·
¶ Tu ſiquid aliter ad te refertur quod

ſit p̃ter dignitatẽ · et eã eſtimatõem q̃ de
me babe᷑oĩa vt facis amice et libere ad

me ſcribas: vnuʒ velim ꝓ tua humanita
te ĩpetratũ iri a te:ſinas vt nihil ð me te
mere credas· plures eĩ ſunt qui aut odio
aliquo aut ĩumia cõmoti veniũt ad ĩpu
FnduI alienã famã · qᷓ; ratõe vel cauſa
oneſta ĩducti · ¶ Siquid erit in quo tu
me de via errãtem videris malo tuas cõ
tumelias ⁊ redargutõeſ audire . q; ab hiſ
laudari qui me ĩ pꝛeſentia cõmẽdant · in
abſẽtia vero non ceſſant ſuis maledictis

1

„ 7 „

1

lacerare atq; inurere : qð iniquo aĩo per
ferrẽ niſi kec vetꝰ eſſet cõſuetudo. Semꝑ
enĩ fuerũt:nec in futurũ deerũt homĩes

qui ſibi voluptati ducant: quoſ alicui bo

no ſtudio deditos ridẽt: fama ⁊ bõa opĩ
one ſpoliare:⁊ ſemꝑ aliquaʒ falſam fabu
lam confingere:et ſpargere ĩ vulgo vari
os rumoꝛes a quibꝰ abſiinere nõ eſt faci
le· multa qdem ꝑ ſilia habẽt neqʒ vnq; re
pᷣhendunt᷑: niſi poſtq̃ᷓ; nocuerint· Mec ad
te ſcribo non ſine cauſa:q̃nq; enĩ ſũma ĩ
me vtanis modeſtia: nec quẽq; ĩ tuis lrñis
noĩes:tñ qrimũ tuas lrãs legi ſtatim ĩ
tellexi quo ex fõte omĩa manarẽt. Tu ve
ro ſi me caꝛum habes non plus hiſ homĩ

bus credas: q; et vita mea: ⁊ ipſa dicta

facta verbis eoꝛũ cõſentiant. ¶ Sed peꝛ
mitte queſo te a me exoꝛari: plus mihi

vni credaſ qui omnia ꝑſpecta habeo: ⁊ te
ſumme diligo:q; hoĩ iſti ¶ Sed tu ꝓtua

pꝛudentia nõ ſolũ cõſiderabis de quo ali
d dicatur: ſed etiam a quo homĩe nec eu
ius vita ĩpꝛobata ſit eiꝰ oꝛatõni fidez ha
beas · ¶ Nunq; enĩ adduci potui vt ver
bis eiꝰ fidẽ haberẽ:donec ſermone 2 lris
multoꝛũ idẽ afferri mihi intelleri. ¶ Se
uis homo ĩtollerabilis eſt: cuiꝰ temerita

tẽ niſi tua virtus fꝛãgat ac penitꝰ retun
dat: nullꝰ erit crede mibi) qui euʒ ꝑpferie

poſſit · Tlle eĩ ſpũs qui adhue metu legũ

7

aliqua ex ꝑte ĩfringit᷑: ſi oĩa ſe ĩpune mo

liri viderit: nihil ent quod nõ audeat.
Siquid recte curatũ velis vt eſt apð

comicũ huic mãdes quẽ neq; iuſiurãduʒ
neq;ʒ reuerẽtia amicicie:neqʒ hoĩz iudicia

monẽt ¶ Nõ ſatis equo aĩo poſſũ ferꝛe

huũc tiberiũ qui ſp ei licere credit quidqᷣd
ſibi libuit. neq; vlla vnq; fuit tãta leguʒ

reuerẽtia quĩ libidini ſue crederet omĩa

debere licere · ¶ Niſi honoꝛẽ tuum eq̃ ac

meũ cariſſimũ hẽrẽ:certe hodie haſ ad te
lrãs nõ dediſſẽ: ſed qꝛ te nimis amo non
poſſũ te nõ admonẽè vt diligenter tibi

tuis ꝓſpicias ab hoĩe illo qui tãtũ fami

liaritatẽ tuã appetere videt᷑. ¶ Niſi aĩo
ꝓuideas qua ratõe deuites aſtutiã ac ma
liciã Titi:aliquã ꝓfecto inſigneʒ cõtume
liã tibi afferet: ſolet em maxime ſtudeꝛe
a ſe deceptos eẽ: multiſ antea beniuolen
tie ſignis ꝓſequi: quo matunꝰ nihil tale
ſuſpicãtes opprimat · ¶ Rudiui nuꝑ ab

his qui nunc ad te veniũt ꝙ fãiliariſſime

vteris Lucio: que res certe ſũmã de tuis

ſtudüs ac virtutibꝰ diffidẽtiã michi attu

lit · Eſt enim homo flagicioſiſſimus com

munis iuuenum ꝑnicies: 1 ingenuoꝛum
adoleſcentium corruptela. Bu pica
tus aliquid de te ſum cuʒ intellexi Cicili
um hominem flagicioſiſ ſimũ aſſũptum
eẽ in amicicia ac familiaritate tua: nemo

quideʒ eſt hoc homĩe pernicioſioꝛ: ⁊ eius

conuerſatio pluſ qᷓ; credi poteſt eſt ꝑicu
loſa.TFſta em̃ belua aut aſpectu:aut peſii
fero anhelitu ſuo:vt baſiliſeꝰ bonos cor
rumpit animos atʒ inficit. ¶ Fnimicus
meus homo eſt qui audacia ⁊ viribꝰ valʒ
propterea neq; tuã:neqʒ vlliꝰ homĩſ po
tentiam ſe timere dicit. cuius fuꝛorem ni
ſi retũdas timẽdum eſt nõ ſolũ ei credẽ
dum eſſe in cauſa mea: ſed etiam ne tuaʒ
autoritatem multo magis contemnat.
¶ WVellem res tue meliori loco eſſent: ha
bes enim pꝛocuratoꝛem qui meo iudicio

ad te fallendum magna arte vtitur.

6 poſſum facere quin ad te ſeribam
q; paruifaciat atz contemnat dignitat
tuaʒ titus inuidus meus:nec tibi amic
qui adeo immoderata ſua potentia du
cltur: vt neminem putat in noſtꝛa ciuita
te viuere:cui quicq; in re illa a ſe defeꝛen
dum arbitretur.· ¶ Caius homo locu
letiſſimus eſt:quod ego certe in parte
ludis eius reponerem:ſi ad neceſſarioſ
vſus tantas pecunias comparaſſet: ſed

cum in perniciem bonorum ciuiuʒ id ab

eo factum ſit: cogita quantam apud te
gratiam habere ipſum conueniat ¶ Cõ
mendarem facta kuci ſi ea conſilio ma
gis q; temeritate miniſtrata eſſent : ſed
cum fortune ſue velit eam deberi gratiã
que vix conceditur virtuti non poſſum
non ſtomachari: pꝛeſertim cum ea re tan
tum ſibi iuris aſſumat in res alienas.
RKmicus noſter paulo elatioꝛ eſt qʒ cõ
ſuetudo noſtre ciuitatis ferat: confidit
nimis vt mihi videtur rebus geſtis: et
gloria ſuoꝛum maiorum . Noliqʒ ex hoe
pati ꝙ ab homine illo viliſſimo condem
naris: fuit olim nobilitas rerum geſta
rum gloria: nunc vero nichil aliud eſt
qᷓ; aliene virtutis iactantia ⁊1 immodera
ta quedam dicendi: faciẽdiq; oĩa libeꝛtaſ

S

— — —

¶ Caius homo iudicio ſuo ⁊ ĩgenioſus

eſt ⁊ nõ parũ doctꝰ. Is ad te accedit quo

mõ ipſũ magmificas · Ggo vero nemineʒ
cognoſco cui magis comicũ illud cõueni
at · Kſinꝰ. ſtipes · plũbeus · lapis · et ſiquid
deterꝰ eſt ¶ Nõ poſſum nõ ſto machari
quotiens mente ſubit inquinatiſſima vi
ta huius tui tabellionis: qui ſi tibi ſatis
notus eſſet (crede mihihũc hboĩem impᷣ
mis fugeres.Gſt enĩ luxuria p̃ditus:qui
diem ſomno: noctẽ vero ĩter ebrietates
1 viliſſimas mulierculas cõſumit· ¶ Ea
cio rem mihi ĩſolitaʒ cuʒ apud te mores
euiuſqʒ homĩs accuſo: ſed quia ſpero te

ita de me ſentire:vt nibil noui a me ſine

cauſa fiat:nõ dubito ea libere diceꝛe que
de Lucii vita ſentiã. multos nõ egabo
me cognouiſie hoĩes ĩpudicos:infruges
(vt aiũt) nates cõſumere: neminẽ tũ ha
beo cuiꝰ vita magis turpi luxuria deꝑdi
ta ſit atq; ĩclinata: q; hoĩs de quo ſtatiʒ
dixi · Nã oĩs eiꝰ vita eſt in patellis ⁊ vio.
amat vnctũ ⁊ ſagimẽ: nunq; ſine ſcortis
viuit · ¶ Di rem te dignã mihi gratiſſi
mã cupis facere:vide ne vllã tibi eſtima
tõem facias de ho ĩe qui ad te venit · Eſt
eniʒ adeo toꝛpens ⁊ in oĩbus rebꝰ deſes:

vt etiã in his que aliquãdo recte didicit
nunq; vllã rem pficiat · tenet᷑ eniʒ tãta ſe
gnicia atqʒ toꝛpoꝛe vt homĩe illo nullaʒ

credã teſtudinẽ inceſſu tardioꝛẽ non eſſe
¶ Nunq; te illi tuto cõmittas quẽ ĩ ſua

re ceſſare ac frigere videas: quo in vicio
ſiquis eſt qui frequẽs ſit: is certe eſt qui
nunc apud te maxime cõtẽdit: vt foꝛtũaſ
tuas cure ſue cõmittas · ¶ Noli ergo ſi
me amas:imo ſi te caruʒ habes:te cõmit

rere hmõi hoĩbus:quorũ omnis oꝛõ blã

da eſt facta veꝛo aut inſidiarũ plena:aut
lõge ab oꝛatõe eoꝛũ diſſidẽtia · Cogoꝛ enĩ

de ſalute tua ac de omnibꝰ foꝛtunis ſoli

citꝰ eſſe:qd minime facereʒ niſi te maxiĩie
Scio iam annũ terciũ agi poſt

colerẽ ·
qᷓ; papiã literaꝛuʒ cã ꝓfectꝰ fuiſti:q̃d ede
ris hoc tãto tꝑe.quãtũ ve ꝓfeceris nõ la

tet amicos tuos · vtinã hec ſũma eſſet ia

ctura que tantum ad opes attinet: illud
multo deteriꝰ eſt ꝙ hoc totũ tꝑs ad digi
tos fluxit: nec ĩtelliges multoſ ex equali
bus tuis iaʒ egregie doctos atʒ eruditos

eſſe. Si te aliqn literis meis rephendi: 1

1

quid de te ciues tui ſentiant ſcripſi: diciſ
me tibi fabulas narꝛare:i eſſe nimis gra
uẽ atq; moleſtũ: nec ſatig attẽdere quid
etas adoleſcẽtiũ feꝛat. ¶ Alud aut viðo
neminẽ fere hac noſtra etate ĩueniri: qui
diuerſa ſtudia eodẽ tẽꝑe nõ ſequat᷑:non
quo magis ꝓficiant:ſed vt homĩbus do
ctioꝛes videãtur.mihi vero cuʒ in omĩbꝰ
rebꝰ:tũ marme in diſciplinis ſẽꝑ maxĩo
odio fuit ambitio · nec eorũ opinioneʒ; ꝓ
bo qᷣ ſe malũt videri q; eſſe:quod viciuʒ
hodierno die ita vſitatũ ⁊ frequẽs eſt:vt
nemo ſit qui nõ magis ad opionem mul
torũ:q; ad veritatem ſtudia ſua referat.
Tu vero quoniã bene a natura inſtitutꝰ
mihi videris: magis curabis quid de ſtu
diis tuis ſentias: q; quid alii iudicẽt · Nã
plurimũ refert an vera laus de nobis p
dicet᷑: an falſa ⁊ inanis ſit gloria noſtra.
Ala eni ſuas habet radices · ITſta vero po

tiꝰ hominuʒ ſermone fulta eſt q; ſuis vi

ribꝰ. Cogita ergo non poſſe vmꝰ homĩs

famaʒ diuturnaz ete qn⸗ nulla aut vera

aut honeſta cauſa conſtat. ¶¶ Siquid eſt
quod ego vllo tꝑe apð te magno ſtudio
cõtenderim:nũc a te hoc etiã atʒ etiaʒ exi
go:vt ꝓ nrã amicicia legas animo atten
tiſſimo ea de quibus hodierno die ad te
ſcribo · Sepe vt ſcis te admonui:vt famã
tuã nõ negligeres:ꝓſpicereſqʒ tibi in fu
turũ:tu vero id negligẽtiꝰ adhuc tuliſti
ſed niſi tibi aduigilaueris video non lõ
ge a te abeſſe periculũ. Inqunt enim ho
mines te neq; modeſto ſũptu: neq; hõe
ſtis hoĩbꝰ vti ¶ SDepe ad te ſcripſi ne ve

lis ĩ tua re negligẽs eſſe: aut minꝰ cautꝰ

qᷓ; opoꝛtʒ: ſed verba mea neſcio quo mõ
adhuc ꝓ ioco ⁊ ludo habuiſti:nmec videriſ
curare quid ego aut ceteri amici tui ð te
opinẽtur. has ad te lrãs vltĩas dare con

ſuatui:quibꝰ ſi obſecutꝰ fueriſ tibi vni be

ne conſules:ſin vero ꝑſeueraueris ꝑgere
quo cepiſti cõſilium nõ eſt tua ſtulticia
meipᷣm excruciare aĩo· Ego enĩ (vt aiũt)
in portu nauigo:tibi (crede mibi)ludus
iſte ludi/ur ( Si mihi fidẽ habueris gau
debo mediuſfidiꝰ magis tua q̃; mea cau
ſa:ꝙ ſi in opinione tua ꝑſtabiſ·ego meo
in te officio ꝑfunctꝰ ero:tu vero lues ·

Nune vero ne te non admonitũ a me
dicas ſcribo omnes aĩcos atzʒ neceſſariod

—–

E

„ „% „

iij

tuos ate auerſos eſſe: neqʒ vllam reruʒ gibus . ſine iudiciis · ſine iure. ſine fide re

tuarũ relle deinceps curã agere: ego ad
huc reſto quẽ vt uideo a tuo amoꝛe ac be
niuolẽétia extrudes. ¶ Tu quid tibi cõue

niat etiaz atz etiã videb Ego te amabo ſi
cõfirmaueris iudicium quod de te feci.ſi

minꝰ:habebis me tibi ſũmũ aduerſariuʒ
qui te ꝓlurunũ ad hãc vitã ante omnes
hoꝛtat fui:Mec ex Caſparino pgamenſi
Habeo ſcriptoꝛeʒ rudis iĩigenu et
monbꝰ ruſucani· am q̃ttuoꝛ mẽſibuſ ni

chil alud ago q́; eũ docere vt diſcat ſcri

bere:ſed vereoꝛ ne litus areʒ · Scribit mõ
valeriũ in quo eyꝑiet᷑ ruditatẽ ſuã ſʒ ĩ di

em fit ſtultioꝛ. Ttaqʒ clamo·ĩtonoiurgo

ĩcrepo:ſed is habet aures picatas. plum
beꝰ.cautes · ſtipes · aſinꝰ. et ſiquid ſtolidi

us ĩeptiuſ. q; dici põt · dü eũ ꝑdãt · obliga

tꝰ eſt mecum biennio : foꝛſan coꝛrigetur
Scribis cãcellariũ depoſitũ eẽ ab officio
honouſficẽtiꝰ depoſuiſſʒ poſtq̃; ſẽtiebat
ſe oppugnari. Poggiꝰ floꝛẽtiꝰ ¶ Nimis
diu iacuimꝰ in vicus vñ erui difficile erit
nõ inqnati ſolum:ſed pene ĩfecti:erꝛaui
mꝰ docti ꝑiter a ĩdocti:ſed doctoꝛũ hoĩʒ
maioꝛ eſt culpa:qui eorũ doctrina tã ma
le abutunt᷑:diligẽtiꝰ eniʒ loqui q; viueꝛe
didicerũt . IJdẽ. Expediti circa vicia:Nunc
circa res aduerſas tã reipublice q́; pua
te curauimꝰ elaboꝛare·

1 circa res ad 2 63
moꝛtẽ ⁊ ſimilia· Et vbi ð his dolemꝰ:aut
queʒ ſolamur M.T. C. dauſule ĩcipiunt
Juẽ me hercule nõ puto eſſe qui
tempꝑibꝰ his ridere poſſit: profe
cto vides quãta vis ĩ republica
tẽporũ ſit quãta varietas: rerũ q; ĩcerti
exitꝰ:q; flexbiles hoĩm volũtates:q̃d in
ſidiarù:quid vanitatis ĩ vita ſit:nõ dubi
to quin cogites·li· ſecũdo·epi.ſeptima.
Cgn doloꝛe me affeciſſẽt tue liter
niſi iaz ⁊ ratõ ipſa depuliſſet omnes mo
leſuas: ⁊ diuturna deſperatõe rerum ob
duꝛuiſſet animꝰ ad doloꝛẽ nouũ.epiſto ·

xvi · ¶ Vtinã ſerui ſaluis rebꝰ(ſic enĩ eſt

loquẽdũ)colloqui potuiſſemꝰ inter nos
pꝛofecto aliquid opis occidẽti reipubli.
tuliſſemus · li · qᷓrto · epi · pᷣma · ¶ Res vi
des quomõ ſe habeat· oꝛbẽterrarũ impe
ris diſtributũ ardere bello: vrbẽ ſine le

¶ Wuca bellũ:⁊ ꝑturbatũ reipublice ſta
. ſas hois priuati:ſcʒ

fitẽt᷑ ſe tenẽ medicĩe ſciaʒ:ipſi ſe curat ñ

lictã direptõni ⁊ ĩcendus · Ttaq; mihi ve

—

mnire ĩ mẽtẽ nibil põt:nõ modo quid ſpe

rem:ſed vix iam quid audeã optare· Sin
autem tibi homĩ prudentiſſimo videtur
vtile eſſe nos colloqui:quãq̃ʒ lõgiꝰ etiaʒ
cogitabã ab vꝛbe diſcedeꝛe cuiꝰ etiam no
men ĩuitus audio: tamẽ ꝓpius accedam
epi· eadẽ. ¶ Tãta ꝑturbatio ⁊ confuſio
rerũ eſt: ita pꝛecluſa ⁊ ꝓſtrata fediſſimo
bello iacent oĩa · vt is cui locꝰ vbiqʒ iꝑſe
ſit miſerrimꝰ eẽ videat Cipi Irca. C20
ſteaq; mii renũciatũ eſt de obitu tullie
fllie tue ſane q; ꝓ eo ac debui moleſte tu
li:cõmunẽqʒ eaʒ calamitatẽ exiſtimaui: q
ſi iſtic affuiſſeʒ:neq; tibi defuiſſeʒ:coꝛam
q; tibi doloꝛẽ meũ declaraſſẽ.Etſi genus
hoc cõſolatõis milerũ atqʒ acerbum eſt
ꝓpterea quia ꝑ quos ea fieri debẽt ꝓpin
quos ac familiares: ipſi pari moleſtia af
ficiũt᷑:neq; ſine lacrimis multis id cona

ri aar r magis ipſi videãt᷑ alioꝛũ cõ

ſolatõe ĩdigere: ʒ aliis poſſe pᷣſtare ſuũ
officiũ: tñ qᷓ in ꝓñtia ĩ menteʒ mihi vene
rũt decreui bꝛeui ad te ꝑſceribere · non ꝙ
ea te fugere exiſumẽ:ſed ꝙ foꝛſitan dolo
re impeditꝰ: minus ea ꝑſpicias · quid eſt
ꝙ tãtoꝑe te cõmoueat tuus doloꝛ ĩteſii

nus. epi · v. ¶ In vniꝰ muliercule animu

la ſi iactura facta eſt tãtoꝑe cõmoueris:
q̃ſi ñ hoc tꝑe diẽ ſuũ obiiſſʒ:paucis poſt
ãaniſ tñ ei morniẽdũ fuit:qm̃ hõ nata fuat
eadẽ ¶ Noli te obliuiſci ciceronẽ eẽ.⁊ eũ
q aliis cõſueris p̃ciꝑe: ⁊ daꝛe cõſiliũ:neqʒ;
imitare malos medicoſ: qͥ ĩ alieĩſ moꝛbᷣ ꝓ

—

pñt:ſʒ potiꝰ q̃ᷓ aliis tute pᷣciꝑe ſoles:tute

tibi biice:atʒ apð aĩzʒ ꝓpone Nlls dolor
ẽ quẽ lõgĩqᷣtas tꝑis ñ minuat ac molliat
Eað ¶( Huara me ad te de hac re ſcribeꝛe
Pudet:ne videar pꝛudẽtie tue diffidẽ. q̃ꝛe
ſi hoc vnũ ꝓpoſuero finẽ faciã ſcnibendi

Vidimꝰ aliquotiẽs ſecũdã pulcerrime te

ferre foꝛtunã:magnãq; ex ea re te laudẽ
adipiſci: ſac aliqñ intelligamꝰ aduerſam
quoq; te eq̃ ferre poſſe:neqʒ id maiuſ q̃;
debeat tibi onus videri · ne ex oĩbus vᷣtu
tibꝰ tibi hec vna videat᷑ deeſſe · O ad me
attinet:cũ te trãquillioꝛẽ aĩo eẽ cognoꝛo
de his rebꝰ que hic geꝛũtur quẽadmodũ
ꝓuincia ſe habeat certioꝛem faciam Eað

pe
Pe
din
tur
i⸗

ſo
mo

Ne

lie

s

din

o

hibuiſii· Gpi · ſexta

¶ Ego vero vellẽ ſerui vt ſcribis in meo
grainſſimo caſu affuiſſes: quãtũ me pꝛe
ſentia enĩ adiuuare potueris ⁊ cõſulẽdo
ꝓpe eq; dolẽdo facile ex eo ĩtelligo: ꝙ
lñis lectis aliquantulũ acquieui · Nã ⁊ ea
ſcripſiſti qᷓ leuare luctum poſſent.⁊ ĩ me
cõſolãdo nõ mediocerẽ ipſe anĩ doloꝛẽ ad
¶ Neq;ʒ monere te au
deo pᷣſtanti pꝛudẽtia virũ:nec cõfirmare
maximi aĩ hoĩem:virũq; foꝛtiſſimũ: cõſo

lari vero nullo mõ. Na ſi ea qᷓ̃ acciderũt

ita fers vt audio gratulari magiſ virtuti
debeo q; cõſolari doloꝛẽ tuũ.Sin te tãta
mala reipublice frangũt:nõ ita abundo

igenio vt te cõſoler: cũ ipſe e me nõ poſſiz

Gpi · viii . ¶ Ftaqʒ oĩbus his rebꝰ quibus
oꝛbis ⁊ natura me:⁊ volũtas ⁊ conſuetu
do aſſuefecerat:cũ ceteris vt quidẽ vide
oꝛ:tum mihi ipſe diſpliceo· Natus enĩ ad
agendũuũ ſemp aliquid dignũ viro: nũc ũ
mõ agendi rõnem nullã habeo: ſed ne co
gitandi quidẽ · Gpi · xii · ¶¶ Reliquũ ẽ vt
cõſoler ⁊ afferã rõnes quibꝰ te a moleſti
is coner abducere: It ea quidẽ facultas
vel tui vel alteriꝰ cõſolandi ĩ te ſumma ẽ
ſi vnq;ʒ ĩ vlo fuit · Ttaq;ʒ ꝑtem eã n⸗ ab
H quadã rõe ⁊ dectrina ꝓficiſcit᷑
nõ attingã: tibi totã relinquam · Quid ſit
foꝛti ⁊ ſapiẽti homĩe dignũ: qͥd grauitas
quid altitudo anĩ ·quid acta tua vita. qᷣd
ſtudia · quid artes:quibꝰ a puericia floꝛu
iſti a te flagitẽt tu videbis · Ego qð ĩtelli
gere ſẽtire(qꝛ ſuʒ Rome ⁊ qꝛ talia curo
attendoq;) poſſum: id tibi affirmo te ĩ
iſtis moleſuis ĩ quibus es hoc tꝑe nõ diu
tius futurũ. Gadẽ. ¶ Extremũ illud ẽ vt
te hoꝛtoꝛ ⁊ obſecrẽ aĩo vt maxĩo ſis: nec
ea ſoluʒ memineris qꝗ̃ᷓ ab aliis magnis vi
ris accepiſti:ſed illa etiã q̃ ipſe ĩgenio ſtu
dioqʒ peꝑiſti:q ſi colliges ſperabis oĩa
optie ⁊ qᷓ accidẽt qualiacunq; erũt ſapiẽ
ter feres. Sed hoc tu melius: vel optime
omniũ · Gadẽ ¶ Ego doloꝛi tuo nõ ſoluʒ
ignoſco:ſed ſummã etiã laudem tribuo:
meus enĩ ſenſus: quanta vis fraterni ſit
amoꝛis admonet · A te peto vt tu quoqʒ
te iudicẽ doloꝛi meo pꝛebeas:ſi acerbe · ſin

crnudeliter · ſi ſine cauſa a tuis ſum oppu

gnatus li · v.· Epi: ſcda. ¶ Habet enĩ pte
riti doloꝛis ſecura recoꝛdatio delectatõʒ
GEpi·xii · ¶ Circũſpice oĩa mẽbꝛa reipub.

lv.

que notiſſima ſũt tibi: nulluʒ repꝑies ꝓfe
cto qð nõ fractũ debilitatũ ve ſit: ꝗᷓ ꝓſe
querer:ſi aut meliꝰ ea viderẽ qᷓ; tu vides
aut cõmemoꝛare poſſem ſine doloꝛe:quã
q́; tuis monitis pᷣceptiſq; oĩs abiiciend?
doloꝛ ergo ⁊ domeſtica feremꝰ vt cẽſes
publica etiã paulo foꝛtius foꝛtaſſe: q;
tuipſe qui pcipis:. Epi . xii · ¶ 1gnoſces
mihi de meipſo aliqd p̃dicanti:quarũ enĩ
tu rerũ cogitatõe nos leuare egritudine
voluiſii:earũ etiã cõmemoꝛatõe lenimur
Ftaq; vt mones quicuz potero me ab oĩ
bus moleſtiis ⁊ angoꝛibꝰ abducã: trãſfe
ramqʒ; animum ad ea quibus ſcde res oꝛ

nantur: aduerſe adiuuant᷑ Cadem. ¶ Et

ſi vnus ex oĩbus minime ſum ad te cõſo
landũ accõmodatus: ꝙ tm̃ ex tuis mole
ſuis cepi doloꝛis:vt cõſolatõe ipſe egerẽ
tamẽ cũ longius a ſummi luctus acerbi
tate meꝰ abeſſet doloꝛ q; tuus:ſtatui no
ſtre neceſſitudĩs eſſe meeq; ĩ te beniuolẽ
tie:nõ tacere ĩ tanto tuo meroꝛe tãdiu:
ſed adhibere aliquã modicã cõſolationeʒ
q̃ leuare tuũ doloꝛẽ poſſet:ſi minus ſana
re potuiſſet. Eſt aũt cõſolatio ꝑpuulgata
quidem ulla maxĩe: quã ſemper ĩ oꝛe atq;
ĩ animo habere debemus:homiĩes nos vt
eſſe meminerimꝰ:ea lege natos:vt omni
bus telis foꝛtune ꝓpoſita ſit vita noſtra
neq; eſſe recuſandũ quo minus ea q̃ nati
ſumus cõdicõe viuamus:neue taʒ graui
ter eos caſus feramꝰ:quos nullo cõſilio
vitare poſſumus euentiſq; alioꝛũ memo
ria repetẽdis: nil accidiſſe noui nobis co
gitemus · Gpiſt · xvi · ¶ Quãobꝛem oĩbus
officiis amicicie diligenter a me ſancteqʒ;
ſeru atis: ne hoc quidẽ pᷣtermittendũ du
xi:te vt hoꝛtarer rogarcqʒ vt ⁊ hominem
te ⁊ virũ eſſe meminiſſes· Ideſt vt ⁊ com
munẽ ĩcertũq; caſum:quẽ neq;ʒ vitare q̃ſ
q; noſtrũ:neq; pᷣſtare vllo pacto potel
ſapiẽter ferꝛes:⁊ do loꝛi foꝛtiter ac foꝛtũe
reſiſteres:cogitareſqʒ ⁊ ĩ nĩ̃a ciuitate ⁊ ĩ
ceteris qᷓ̃ rerũ potite ſunt multis foꝛtiſſi
mis atz optis viris ĩiuſtis iudiciis tales
caſus incidiſſe · Epiſtola.xvii · ¶ Etſi ego
met qui te cõſolari cupio: conſolandus
ipſe ſum: ꝓpterea ꝙ nullã rẽ grauiꝰ iam
diu tuli:q; icõmodũ tuũ:tñ magnopꝑe te
nõ hoꝛtoꝛ ſolũ:ſed etiã ꝓ amoꝛe nr̃o ro
go atzʒ oꝛo:te vt colligas virumqʒ pᷣbeas

lv.

qua cõdicõe omnes homines ⁊ quibus

tꝑibꝰ nati ſumꝰ cogites. ꝓlꝰ tibi tua vir
tus dedit q; foꝛtuna abſtulit · Epi. xviii ·
¶ Omnbbus his de cauſis debes iſtã mo
leſuã q́; leuiſſime ferꝛe: meus animꝰ erit
ĩ te eer ſ tu eſſe vis 1 G

eſie debet. Cadẽ · ¶ Moc loco ſi videoꝛ au

gere doloꝛẽ tuũ quẽ cõſolando leuare de

beã:fateoꝛ me cõmunẽ maloꝛũ cõſolatio

nem nullã ĩuenire pᷣter illã:q̃ eã ſi poſſis

ſuſciꝑe maxĩa ẽ:quaq; ego quotidie mag
vtoꝛ:cõſcientiã recte volũtatis maximaʒ
eẽ cõſolationẽ rerũ incõmodarũ:nec eſſe
vllüũ magnũ malũ pᷣ̃ter culpã a qua quã
do tãtü abſumꝰ:vt etiã optĩe ſenſerimꝰ:
euẽtuſq; magis nii cõſilii Reonſilii rep̃
hendat᷑:⁊ qñ pᷣſtitimꝰ qð de
rate qð euenit feramꝰ.li·vi · Epi·quarta
Etſi tali tuo tꝑe me aut cõſolãdi: aut

iuuãdi tui cã ſcribẽ ad te aliq̃d ꝓ noſtra
amicicia opoꝛtebat:tñ ad huc id ñ feceri,
qꝛ neq; lenire videbar oꝛõne:meq; leuare

poſſe doloꝛẽ tuũ: poſtea vᷣo q; magnam

ſpem habere cepi foꝛe vt te bꝛeui tꝑe ĩco

lumẽ hẽremus:facere nõ potui quin tibi
⁊ ſentẽtiã ⁊ volũtatẽ declararẽ meã ·pi.

xiii · ¶ Nüc vo euerſis oĩbus rebꝰ cũ cõoſii
lio nihil ꝑfici poſſit: vna rõ videt᷑ qdq d
euenerit ferꝛe moderate: pᷣſertim cũ oĩm
rerũ moꝛs ſit extremũ:⁊ mihi ſim cõſcius
me quoad licuerit dignitati reipub· cõſu
luiſſe:⁊ hac miſſa ſalutẽ retinẽ noluiſſe·
hec ſcripſi nõ vt de me ipſe dicerẽ: ſed vwt
tu q cõiũctiſſima fuiſti mecũ ⁊ ſnĩa ⁊ vo

lũtate eadẽ cogitares · Magna eĩ cõſola

tio ẽ:cũ ea recoꝛdare etiã ſi ſecꝰ acciderit:
te tñ recte vereq; ſenſiſſe · Atq; vt liceat

aliqñ aliquo reip · ſtatu nos frui:ĩcer noſ

qʒ cõferꝛe ſolicitudĩes nr̃as qᷓs ꝑtulimus

tñ cũ timidi putabamur q; dicebamꝰ ea

futura q̃ facta ſũt · De tuis rebꝰ mhil eẽ

qð timeas pᷣter vniuerſe reip·ĩteritũ tibi

cõfirmo · de me aũt ſic velĩ iudices qtum
ego poſſim me tibi ſaluti tue liberiſq; tu

is ſũmo cũ ſtudio pᷣſto ſꝑ futurũ pi · xxi

Ex oĩbus aũt his ꝗᷓ dixi incõmodis ni
hbil tolerabiliꝰ exilio pᷣſertĩ ĩnocẽti vbi n·

la adiuncta ẽ turpitudo.Addo etiã cũ ea

vꝛbe careas:ĩ qua nihil ſit q videre poſ

ſis ſine doloꝛe · li · vi . Gpi · ii · ¶ Cum deci

mũ iã diẽ grauiter ex ĩteſlinijs laboꝛarem

uimꝰ: mode

neq; his qᷓ̃ mea oꝑa vti volebant me ꝓba
rẽ nõ valere: q; febꝛim nõ haberẽ fugi in
tuſculanũ: cũ quidẽ biduũ ita ieiunus fu
iſſem: vt neq; aquã quidẽ guſtarẽ · Ttaq;
cõfectꝰ lõgoꝛe ⁊ fame magis tuũ officiuʒ

deſiderarẽ: qᷓ́; a te requiri putaui meum.
Gpi · xxvii. Gſuz uo ſum grauiſſime

afflictꝰ ferꝛẽ certe moderatiꝰ ſi te haberẽ
Nã ⁊ oꝛõ tua pꝛudẽs:⁊ amoꝛ erga me ſin
gularis multũ leuaret: ſed quomã bꝛeui
tꝑe vt opinio nr̃a ẽ te ſũ viſurꝰ ita me af
fectũ offendes:vt multũ a te poſſizʒ iuua
ri:nõ ꝙ ita ſim fractꝰ vt aut me homĩem
eſſe oblitꝰ ſim:aut foꝛtune ſuccũbenduʒ
putẽ:ſed tñ illa hilaritas nr̃a ⁊ ſuauitas
ꝗ te p̃ter ceteros delectabat erepta mibi
oĩs ẽ:firmitatẽ tñ ⁊ cõſtãtiã ſi mõ aliqñ

fuit ĩ nobis eandẽ cognoſces quã reliqui

ſti. li. ix. Epi · xi. ¶ TFncidit ĩ ea ipſa mala
q̃ ſũmo ſtudio vitauerat: oppᷣſſus ẽ eniʒ
bello repẽtino · Gpi · xii. C pᷣt enim
ſpes eſſe ĩ ea repub:ĩ qua hoĩs ĩpudẽtiſſi
mi armiſ oppᷣſſa ſũt oĩa:⁊ ĩ qua nec ſena
tus nec populꝰ vĩ habet vllã? nec leges
vlle ſũt nec iudicia:nec oĩo ſimulacrũ ali
ð: ac veſtigũ ciuitatis · li · x. Epi. pꝛima.
EPao ita pugnatũ ẽ vt acriꝰ nõ poſſet
ex vtraq; ꝑte pugnari.Gpi:.xxx.¶ &ρ tar
dius certioꝛ fierẽ de p̃liis apud mutinaʒ
factis lepidus effecit:q meos tabellarios
nouẽ dies retinuit: tãetſi tantã calamita
tẽ reipub. q;tardiſſime audire optanduʒ
ẽ: ſcilicet illis qͥ ꝓdeſſe nibil poſſunt neqʒ
mederi · Gpi · xxxiii · ¶ Naʒ neqʒ deeſſe:ne
qʒ ſupeſſe reipub. volo.maxĩe tñ doleo a
deo lõgo ĩifeſto itinere ad me veniri:
vt die quadꝛageſimo pꝰ aut vltra etiã q̊;ʒ
facta ſunt oĩa nuncient᷑· Cadẽ · ¶ Quod
ad bellum boc attinet nec ſenatui nec rei
publice deerimus:que poſtea egerimꝰ fa
ciã te certioꝛẽ. Gpi · xxxiiii . ¶ Panſa amiſ
ſo quãtũ detrimentũ reſpublica accepit
nõ te pᷣterit. Nunc autoꝛitate ⁊ pꝛudẽtia
tua picias oꝑtet:ne ĩimici nr̃i cõſulibꝰ
ſublatis ſperẽt ſe cõualeſcere poſſe · li.xi ·
Gpi · ix · ¶ Sed bellũ iſtic renatũ mirant᷑
hoĩes:nihil tã pᷣter ſpem vnq̃ Epi · xiii.
Nunc vero cũ ſim cuʒ tironibus egen
tiſſimis valde ⁊ meã ⁊ vram vicẽ doleam
neceſſe ẽ. Gpi · xix. ¶ Ego niſi valð necce
fuerit ex ᷑talia nõ excedã·legiones armo

——

n
mne

—

—w — N —— ——

paro · ſpero me nõ peſſimũ exereitũ habi
turũ ad oĩs caſus ⁊ ĩpetus hoĩm. Gpi · xx
¶ O rem niſſerã dñm ferꝛe nõ potuimꝰ
cũ ſeruo ſeruimus: ⁊ tamẽ me quidẽ fauẽ
te magis q; ſperãte · li · xi · Cpi. ui · ¶ Der
uii ſulpicii moꝛte magnũ pᷣſidium amiſi
mus · Reliqui ꝑcim inertes: partim imꝓ
bi · Gᷓpiſtolav. ¶ Sin (qd dü omẽs auer
tant) oppꝛeſſus ibi erit:omnis hominuʒ
curſus eſt ad nos· pꝛoinde fac animũ tan
tũ hapeas rantad apparatuʒ: quantum
opuſẽ ad vniuerſã rempublicã recuperã

dam. Gpi. vi. ¶ Vt enim grauiꝰ egrotãt

hi qui cũ leuati moꝛbo vident᷑:in eũ deĩte
gro ĩciderunt:ſic vehementiꝰ nos laboꝛa
mus qui ꝓfligato bello: ⁊ pene ſublato
renouatuʒ bellum gerere conamur .Gpi.
vltima. Non queo reliqua ſeribere:tã
ta vis lacrimarũ ẽ: neqʒ te ĩ eundẽ fletuʒ
adducã · li · xiiii. EGpi.pama. ¶ Ad te vero
1 ad nram tuliolã nõ queo ſine plurimis

lacrimis ſcribere. Vos enim video miſer

rimas:quas eß⸗ beatiſſimas ſemper eſſe
volui · Gpiſto

deo: nec miroꝛ ſed mereo caſum huiuſ

modi:vt tantis tuis miſeriis mee miſerie
ſubleuentur. Nã ad me publius valerius

hõ officioſus ſeripſit:id qd ego maximo
cũ fletu legi:quẽadmoð a veſta ad tabu
lã valeriã ducta eſſes:hem mea lux.meuʒ
deſideriũ: vnde omẽs opẽ petere ſolebãt
te nũc mea terentia ſic vexari: ſic iacere ĩ
lacrĩs ⁊ ſoꝛdibꝰ: idqʒ; fieri mea culpa qᷓ ce
teros ſeruaui: vt nos ꝑiremus. Gadem.
Necepi ab riſtocrito tris eplas: q̃s
ego lacrimis ꝓpe deleui·. Conſiteoꝛ eniʒ

meroꝛe mea terẽtia: nec mee me miſerie

magis excruciãt qᷓ; tue veſtreq;· Ego aũt
hoc miſerioꝛ ſum q; tu q̃ es miſeruma:q;
ipſa calamitas cõmunis vtriuſqʒ; noſtrũ
ſed culpa mea ꝓpꝛia ẽ. Gpi · iii. 6 Naʒ mi
hi añ oclos dies nocteſqʒ verſat᷑ ſqualoꝛ

veſter.⁊ meroꝛ:⁊ ĩfirmitas valitudĩs tue

ſpes aũt ſalutiſ ꝑtenuis oſtendit᷑inimici

ſunt multi:ĩuidi pene om̃s.Gadẽ ¶ Non

—☛

queo iã plura ſcribere ĩpedit meroꝛ Epi
quarta ¶ Omnis moleſtias ⁊ ſolicitudi
nes qbus ⁊ te miſerrimã habui (id quod

mihi moleſtiſſimũ ẽ) tuliolãq;ʒ q̃ nobis

noſtra vita dulcioꝛ ẽ depoſui ⁊ eieci. Gpi

a. ſecunda. (Rte quidẽ
omnia fieri foꝛtiſſime 1 amantiſſime vi

.

ſtola ſeptĩa ¶ ¶Id ceteras meas mi
ſeriaſ acceſſit doloꝛ de dolobelle ⁊ Tullie
valitudĩe oĩo · de oĩbus rebꝰ nec quid cõ
ſuii capiã nec quid faciã ſcio · Tu veliʒ tu
am 2 Tullie val itudinẽ cures. Vale. Epi.
ix · ¶ In maxĩg meis doloꝛibus excruciat
me valitudo Tullie nr̃e: de qua nihil eſt
qð ad te plura ſcribã · Tibi enĩ eque ma
gne cure eſſe certe ſcio · Epi·xix. ¶ Etſio
poꝛtunitatẽ oꝑe tue oĩbuſ locis deſidero
tñ non tã mea q́; tua cauſa doleo te non
Valere:ſed cũ in q̃rtanã cõuerſa vis moꝛ
bi ẽ Cic enĩ ſcribit Curiꝰ) ſpero te diligẽ
tia adhibita etiã firmioꝛẽ foꝛe: mõ fac id
qð eſt hũanitatis tue:nequid aliud cureſ
hoc tꝑe:niſi vt qcõmodiſſiẽ cõualeſcas
on ignoꝛo quantũ ex deſiderio laboꝛes
ſed erũt oĩa facillima ſi valebis.feſuinare
te nolo:ne nauſee moleſtiam ſuſeipias e
er pꝑicloſe hieme nauiges.li.xvi.Epi · x
Quo in diſcrimine verſet᷑ ſalus mea
bonoꝛũ oĩm: atq; vniuerſe reipublice ex
eo ſcire potes:ꝙ domos nr̃as ⁊ patriam
ipſaʒ vel deripiendã: vel iĩflãmandaʒ reli
quimuſ.t᷑n eum locũ res deducta ẽ:vt ni
ſi quis deꝰ vel caſus aliqͥs ſubuenerit ſal
ui eſſe nequeamꝰ . Gpixi. ¶ Tncredibili
ſum ſolicitudine turbatus de tua valitu

dine: qua ſi me liberaris: ego te omni cu

ra liberabo. pixiii · ¶ Menandꝛꝰ poſt
ridie ad me venit vltra qᷓ́; expectareʒ· Tta
habui noctẽ plenã timoꝛis ac miſerie ·
Tuis lrĩs nihilo ſũ factꝰ ẽtioꝛ quo te
hẽres ſʒ tñ ſum recreatꝰ.Gpi ·xiiii. Mec ex
Tullio: nũc circa ideʒ videamꝰ ex Caſpa
rino ꝑgameẽi. .
ktere tue tantam attulerũt mo
leſtam animo meo: vt nullo
tempoꝛe maioꝛi ĩ meroꝛe fuerĩ
cum enim eo perducta ſit foꝛtuna noſtre
reipublice vt iam nihil pꝛeſidii poſſit ab
hominibus expectari:maxime timenduʒ
eſt ne diuĩo ⁊ noſtro auxilio pꝛiuati ſimꝰ
Gaſparinus. ¶ Epiſtolam tuam plenaʒ
rerum nouarum accepi: miſeret me con
dicionis ⁊ ſtatus tot magnificarum vꝛbi
um:atq; populoꝛum pꝛouincie veſtre ·
¶ Ouantum ſun tuis literis commotus
melius ab amicis ⁊ neceſſariis tuis ĩtelli
ges:nihil enĩ puto ĩ noſtra republica e?

qð ſit moleſtius ferendum:qᷓ; ꝓ bñfactis
noſtris malefacta referꝛi: nõ tñ odio ma
loꝛũ nr̃a ĩnocẽtia ẽ deponẽda:ſed eo ſtu
dioſius ĩ rẽpub· ĩcumbendũ:quo plures
ĩueniunt᷑ qui vel ĩuidia:xl aliquo doloꝛe

ĩ nẽ̃a ſtudia ĩuehunt᷑. ¶ ulta habeo qᷓ

me vehemẽter excruciãt:ſed nibil tñ ẽ q

magis angar:q; ꝙ ĩ vꝛbe nr̃a nullũ viðo
loc ee h ani tati atzʒ clemẽtie ¶ Mouʒ
me plurimũ ea factio quã oꝛiri video ĩ vꝛ
be nr̃a:cui niſi occurꝛat᷑ ꝓfecto erũpet in
aliqð magnũ malũ bonoꝛũ ciuiũ · ꝰ aũt
ꝓditõis quis ſit autoꝛ ⁊ ſi putẽ nos mul

tis ſignis ĩtelligere poſſe: tñ aꝑte agno

ſcetis ex eo quẽ cum multis meis ad vos
mãdo/¶ ¶ Narꝛarẽ hoc loco tibi quo ĩ ſta
tu eſſem: niſi ⁊ doloꝛ me pᷣpediret:⁊ tu is
eẽs qͥ foꝛtunã meã ſatis noſſes:plura iazʒ
ad te p lacrimis ſcribẽ nõ poſſum:ſed tu
officio tuo ac pietate ĩ me fũgere · ¶ Cu
pis ex me ſcire quo in ſtatu res nĩr̃e ſint·

Qaput ẽ ꝙ ſi omnes hoĩes ĩ excidiũ nẽm

cõiuraſſent:vix deterioꝛi loco eſſe poſſe
mus ¶ Niſi aliud hẽas noli mibi ſuaſoꝛ
eẽ ĩ ea re q̃ mihi poſſet plura q; credis ñ
ſolũ ĩcõmoda:ſed etiã vite mee ꝑicula af
ferꝛe ¶ Gũ foꝛtuna olĩ abſtuliſſet: moꝛs
nouiſſime oẽs mihi amicos ⁊ neceſſarioſ
abſumpſit: nihil igi᷑ habeo cur diutiꝰ in

vita aut manere veli aut debeã :niſi aliqᷓ

mihi ſpes oꝛiat᷑. ¶ IFmiſi quidẽ vno tpe
opes· amicos · dignit ates· patriã.⁊ neceſ

ſarios meos: vagoꝛq; ꝑ alienas terꝛas ex

ul.ĩops: mẽdicus:⁊ qð mihi duriſſimũ ẽ
oĩbus ignotꝰ:mihil itaq; optatiꝰ q́; moꝛſ
¶ Et quomã hũana pᷣſidia res nras de
ſtitueruũt cogimur¶qð ĩ tempeſtate ſepe
nautis accidit) oĩa cõſilia nr̃a:oẽm ſpem
atz cogit atõem ad deũ referꝛe: ad quã rẽ
cõſequẽdã nobis eris ⁊ adiutoꝛ ⁊ ſocius:
qzuis eĩ deus videat᷑ auertiſſe anĩm ⁊ au
res a nrĩs pᷣcibꝰ:tñũ ſperamꝰ clementiam
ſuã mutaturã eſſe ĩ meliꝰ mala quibꝰ cõ
flictamur: ⁊ pene cõficimur ¶ lud velĩ
ſcias paulominꝰ hac tua iactura me eſſe

aĩo cõmotũ: q; ſi ĩ ꝑte foꝛtunarũ mearuzʒ

dãnuzʒ factũ eet · Tta enĩ ſꝑ de te iudicaui
nihil poſſe tibi accidere qð nõ mihi ꝓpꝛi
um eẽt . qð ego arbitroꝛ multis olĩ te ſi
gnis pſpexiſſe · Neminẽ bodierno die
viuẽ puto qui me vno ĩfoꝛtunatioꝛ ſit:tã

ta en me circũſtant ĩcõmoda vt nullum

ego exitũ illis videã: niſi quẽ moꝛs mihi
attulerit · Naʒ ita miſer ſum vt iam non
babeat foꝛtuna:vbi poſſit me ferꝛe ·hoe
ita vell mibi credas: vt ex oꝛaculo phitii
appollinis nõ ceriꝰ edictũ putes · ¶ Tã
to me doloꝛe tue le affecerũt:vt egoipᷣe
mayĩe cõſolatõe egeã · Nã vt ſꝑ in rebus
letis nri ſenſus cõueniebãt: Ita poſteaqʒ
illa ꝑturbata atʒ abiecta ſũt:quibꝰ diu in
ter ciues tuos floꝛueris:nõ minoꝛẽ aĩo ꝑ
turbationẽ ſentio:acſi oĩa rebꝰ meis acci
diſſent qʒqʒ quid magis p̃t meũ dici: qͥʒ
qdquid tuũ ẽ.habebis ergo magis me tu
arũ erũnarũ ſociũ atʒ ꝑticipẽ q; conſola
toꝛem · ¶ Etſi dolẽdo meroꝛ leuat᷑: qʒuis
hoc genꝰ cõſolatõis ꝑ alienũ ſit:nihil in
tuo doloꝛe minuẽdo pᷣtermittã · facies er
o qð ego ĩ hoc tuo doloꝛe maxĩe cupio
las aĩo erecto: ꝑferẽdo vĩces foꝛtunã
q̃ te pꝛiꝰ vicerat. Si hoc feceris maioꝛem
certe gloꝛiã ex tua victoꝛia:q̃; ex oĩbus re
bus iacturã referes ¶ Cõpatioꝛ equidez
tibi: ⁊ aliqñ acerbiꝰ huiuſce tue calamita
tis ĩdignitatẽ fero q; tuipſe:pferꝛẽq;ʒ mo
leſtiꝰ niſi ecte virtute cognoſcerẽ ꝗᷓ tibi
ſatis p̃ſidii afferꝛet ¶ NWon ſatis poſſum
ad te ſeribere quãtã egꝛitudinẽ aio meo
pceperĩ:de his unonbns qui falſo de te
diſſipati ſũt. ¶ Nunc te vere diligere mi
hi videoꝛ:cũ audio quo aĩo hũc acerbiſſi
mũ caſũ tuũ feras:q; enĩ maxĩa ⁊ pluria
vite omamẽta ĩter pauciſſimos dies ami
ſeris foꝛtune fuit: ꝙ aũt ĩfracto ſis ⁊ ma
gnanimo hoc ẽ cõſtãtie ⁊ foꝛtitudĩs tue
¶ Go res mee ꝑducte ſunt:vt iã pluribꝰ
lcõmodis vite affectꝰ ſim:q; vel ipſi etiã
ĩimici mei ſpare auſi ſint · Non habeo ad
quẽ potiꝰ me conuertã q; ad te ipſũ:qui
me valde amãdo id effeciſti:vt ſolꝰ ĩ me
cõſolãdo magis apud me valeas: q; cete
ri oẽs amici QWiora ſũt iã ĩcom moda
mea: q; vt eis quiſq; poſſit mederi . vnũ
tũ habeo in his malis remediũ: ꝙ ea non
diu ſũt a me ꝑferẽda.ſpero quidem cito
moꝛs me ab his abſoluet · Quid enim eſt
ꝙ me iaʒ viuere delectat:aut cui ſpei me
reſeruo · Si omnes homines ſimul affini
tarentur vix mihi poſſent eſſe auxilio.
SDed hoc in his malis meis fruoꝛ ſolatio:
ꝙ ſine cuiuſq; hoĩs iniuria vixi · Nolui te

lum

iͤi

non

de⸗
hiti

alſe
bus

uin

erũnas meas ignoꝛare: qui ſiq̃d vnq; io

cundi ĩ vita habui ſꝑ mili cõſocius fuiſti

uãgraue mihi ſit ĩ ſenectute ꝓpter
ĩopiã ſeruire: facile potes ex te ⁊ alus cõ
iecturã facere:ſʒ hoc ĩter nos refert:ꝙ tu
auptati aſſuetꝰ es:ego vo cum ĩ maxĩo
plẽdoꝛe abũdãtia foꝛtune ſꝑ vixerĩ: nõ
poſſuʒ iugũ iſtud ꝑferꝛe · Ceteris foꝛtaſſe
memoꝛia rerũ ꝓſperarum moleſta ẽ:ego
vero nõ ſolũ hoc malo crutioꝛ: ſʒ etiã cuʒ
hmõi ĩcõmodoꝛũ nũqᷓ; exꝑtꝰ fuerĩ:eo mi
nus patientiã poſſũ habeẽ· vtinã aut ĩ hac

miſeria natꝰ eẽm:aut q; beate vixerĩ nun

q; memiſſeʒ ¶ OQuo ĩ ſtatu fuerĩ:aut ĩ qꝰ
nüuc poſitꝰ ſim nõ te puto ignoꝛare · Fllð

aũt me ꝑturbat maxĩe: ꝙ neq; aĩmꝰ neqʒ

cõſuiũ ẽ mihi:quo poſſim me iuuare·Nõ

ſũ eĩ ſic a natura ĩſtitutꝰ:vt doloꝛẽ meuʒ

—

poſſim diſſimulare: neq; ſub bis p̃cepto

ribus educatꝰ:vt pauꝑtatẽ meã foꝛtiter

pati poſſiʒ.· Scis q; molliter fuerĩ a parẽ
tibꝰ meis nutritꝰ:nũqᷓ; ſpare poterã huc
ĩdignitatiſ ꝑuẽturũ iri · Si vicio meo qð
multis accidẽ video ad ĩopiã redactꝰ eẽʒ

aliquãto foꝛtunã meã eqᷣoꝛi aĩo ꝑpferꝛem:

ſʒ cũ oĩa p̃ter mea ſtudia bñ multis faciẽ
do: adũͦſa ceciderĩt: ñ ſatis poſſũ mihi ac

qeſcere · ¶ Si illũ ĩopie mee finẽ: aut p̃ſi
diũ futurũ ſperarẽ:nihil tã durũ poſſet ĩ
bac mea foꝛtũa eẽ: qd magno ⁊ ĩcõcuſſo
aĩo nõ ꝑferꝛẽ: ſʒ cũ nulla ꝓꝛſus me ſpes
hẽat:qͥd ẽ ꝙ ĩ vita diutiꝰ manere cupiaʒ·

Solebã amicos meos a die natali nůare
vt ĩtelligerẽ quãtũ tꝑis ſedðᷣm naturã mi

hi reſtaret · tũc maxĩe viuẽdi cupidꝰ eraʒ:
☛— 2 „ „ 92 .—
cũ nihil erat cur vitã accuſarẽ:nũc vo ni

hil mibi ꝓlixiꝰ ãnis videt ¶ OQuo me cre
dis anĩo eſſe:cũ foꝛtunas meas ab oĩbus
amicis deſutui ĩtelligo:qꝗ̃ res ita me ꝑtur

bãt: vt mihiipſi ĩmutatꝰ eẽ videar: nõ ex
pectabã vt qͥᷣ ſꝑ officio meo illos iuuiſſeʒ
nũc ſumul ab his oĩbꝰ deſlitutꝰ eẽz · Tan

dẽ ex magna ſolicitudĩe ac metu liberatꝰ
ſũ. Spero te multoꝛũ ſermone ⁊ lñs ĩtel
lexiſſe:me dũ iter etrurie ꝑagerẽ quo pe

terẽ vꝛbẽ Romanã ĩ quoſdã ĩcidiſſe: qͥ aſ
ſiduis latrociniis ĩfeſtabãt eã ꝓuĩciã: ⁊ fe

re oẽs viarũ aditꝰ occupabãt · putabã in

manꝰ carnificũ veĩſſe qᷓ me multis mõois
, — 2 — ◻
excruciarẽt · Ego vo cũ aĩm pararẽ ad foꝛ

titer ꝑferẽdũ oẽs penas qs illi mihi ĩfer

ly

re voluiſſent:neq; iã illos qᷣcq; rogare

ueni apud eos maioꝛẽ pietatẽ: q; fuiſſeʒ
vnq; auſus ab eis ſperare · hec ex Caſpa
rino · CXNR ¶ Plures his diebꝰ a te mihi
reddite fuerũt eple:oẽs ferme cõmẽdati
cie: qbus ĩ rũñdẽdo tardioꝛ fui gnoſce p̃
coꝛ ñ occupatõibꝰ rerũ agendaruz qᷓ nul
le ĩ hoc tꝑe ſũt:ſʒ ꝑturbatõi ⁊ egritudini
quibꝰ aſſidue mirũ ĩ modũ diſcrutioꝛ Eũ
ꝗppe ĩ locũ res deductas cerno:vt neceſ

ſarium ſit meroꝛe cõfici: ⁊ qſi eõſter nari:

amiſſiſ iã ſepe ac ĩ peiꝰ labẽtibꝰ idiẽ rebꝰ
ſed his omüſis q̃ accuſari faciliꝰ q; emen
dari pñt bꝛeuiter rũdebo. Leonardꝰ Are
tinus ¶ Nos ſumꝰ hic cõtinẽter ĩ armis
atʒ eo fit vt minꝰ attẽdere lrĩs queã · Tã
ta ẽ eĩ Romani populi ĩcõſtãtia ae ꝑuer
ſitas nullꝰ vt relinquat᷑ qeti locꝰ · heri añ
lucẽ egreſſi vibẽ Romani cũ quibuſdam
auxiliaribꝰ regis pontẽ molium occupa
re tẽptarũt · Turã ſuꝑ eo põte nĩi cuſto

diũt: neqs ĩuito põtiſice tranſire poſſit ·

vehemẽter ibi aliquot hoꝛis pugnatũ ẽ.
Tandẽ nr̃is laboꝛãtibꝰ: ſubſidio iniſſi eqͥ
tes Romanos ĩ fugã vtere:paucis ĩterfe

ctis:frequẽtibꝰ vulneratis · Clli in vꝛbẽ re

uſi ſolita temeritate ĩ capitolio cõſiſtũt:
mltitudĩeʒ cõuocãt · feſtꝰ erat dies · plebs
ocioſa.⁊ vĩo calẽs· cõcurſat · ſumunt᷑ rap
tĩ arma· vexilla ꝓmunt᷑· ad oppugnãdas
põtificis edes ire ꝑgũt. Nñ cõtra ĩſtare ·
ꝑare tela· cohoꝛtariĩſiſtere·expectare foꝛ
ti anĩo populi ker AAñ molẽ adꝛani qᷓ

male ꝑata nobiſ ẽ vallũ iacẽ· Nox deniq;ʒ

certamẽ dirimit · Ca nocte vigilie ꝑ totaʒ

vrbẽ facte· Neſcio quẽ finẽ res ſit habit᷑a

Tu gaude: 2 ſiqd ð piſis hẽs me certioꝛẽ
fac. dem ¶ B Si ſerius mi doctiſſime

Rarole oꝛnatiſſimi atz amãtiſſimi quon
dã mihi Laurentü nñi:debitũ virtuti mu
nus p̃ſtiti: q; eiꝰ ĩ me officia poſtulabãt:

nõ negligẽtie:nõ obliuioni tribuendũ ẽ
ed doloꝛis magnitudĩ: queʒ ex cariſſimi

deq; me optiĩe meriti viri moꝛte ſuſcepi.
Tantꝰ enĩ meroꝛ: tãta vis egritudĩs mẽ
tem oppꝛeſſit: vt quotiẽſcunqʒ animum

ad eiꝰ memoꝛiã reuocarim: nõ ſcribendi
facultatẽ: ſed lacrimarũ eopiã ipſiꝰ recoꝛ
datio mihi ſuppeditarit: qdq; imbecillis
ſolʒ anĩs euenire ita ceſſerit doloꝛi ratio

ſenbendi: vt a tꝑe meroꝛis mitigatõ füit

„—

ij

expetẽda. Gtenĩ quis tã durus vel potiꝰ

ferꝛeus eſſet: qui fletũ ⁊ lacrĩas ĩ talis vi
n atq; amici cõmemoꝛatione cõtineret 5

Multa quippe diuerſoꝛuʒ hoĩm vulnera
quotidie añ oculos obuerſant᷑ vt nulliꝰ ĩ
obitu tãqʒ ĩ re ĩſolita obſtupeſcere debe
amuſ.ſed tñ mayĩa ꝑs hoꝛũ hi ſũt:vt ĩcer
tũ ſit: vita ne illoꝛũ moꝛti potiꝰ:an moꝛs
vite fuerit p̃ferẽda · Viuãt enĩ an ĩtereãt
parũ ĩtereſſe moꝛtaliũ videt᷑. At vᷣo cum
moꝛtẽ obiit is:cuiꝰ vita oĩbꝰ cõfert:cuiꝰ
ſalꝰ multoꝛũ ſalutẽ amplectit᷑: cuiꝰ opes
ac foꝛtune ſemꝑ amicis p̃ſto fuere: qui li
beralitate atʒ hũanitate oẽs aũñcellit: tuʒ
demũ graue ac difficile ẽ nõ cõq̃ri · Quid
enĩ vita hoĩm eſſet ðrelicta bonoꝛũ tute

la:ſpoliato amicicie fructu: quẽ vnuʒ ha

vident᷑ ĩ vita hoĩm cõſtituti ?g Gtenim ſie

bemꝰ tutiſſimũ poꝛtũ ĩ varüs caſibꝰ qui

ſentio nullũ eſſe doloꝛẽ qui ad amicoꝛuʒ
doloꝛẽ accedat.Nã parẽtes · pr̃es · filii tũ
boni tũ mali quicũqʒ hi fuerint: natura

tribuunt᷑ nob: quo fit:vt eos ꝑſepe odio

hẽamus:nobiſq;ʒ eoꝛuʒ ĩteritus exoptet᷑·
Kmicos vᷣo nos ipſi eligimꝰ ſpõte nr̃a qͥ
ſũt nobis cariſſimi:quoꝛũ iocũditate cuʒ
pꝛiuamur:nulla videt᷑ nobis vita eẽ iocũ
da · & ſi cui vnq; in amici obitu dolere li
cuit: mihi certeſeer maxie qui nõ ſoluʒ
dulciſſimo ac ſuauiſſimo amicicie fructu

ſed meipſo videoꝛ eſſe pꝛiuatꝰ. Ille enim

hareuril mihi caritatẽ.amici officia · frĩs

niuolentiã pᷣſtabat · Ile meas curas ſu

as eſſe dicebat· Ale me opibꝰ.pecuĩa · pa
trimonio ſubleuabat · deniq; ea erat ĩter
nos mutua caritaſ ac beniuolẽtia:vt illo
viuo nullã foꝛtunã extimeſcẽs ſecurꝰ re

rũ ĩ trãquillo videlicʒ poꝛtu viderer qui
eſcere · Ttaq; ſuentio meo cãm p̃buit non
obliuio ſed meroꝛ grauis:qui diutius q;

vellẽ tenebꝛas quaſdã ita aĩo offudit: vt

nulla adhuc concedat᷑ ſcribẽdi facultas.

Poggius floꝛentinꝰ ¶ ¶ Tuã ſeerlege

ſiſſe ſignificet:quẽ ꝓ hoĩs ĩgenio. doctri

do eplam nõ mediocris ĩiecta mihi dubi
tatio ẽ: plus ne iocũditatis attulerit an
acerbitatis Nã cũ lamolã meũ vita exceſ

na· virtute · ac ſtudioꝛũ ſocietate : pietate
vt füiũ· caritate vt fratrẽ · veneratõne vt
natu maioꝛẽ amplectebar: amariſſimum
aĩo vulnꝰ accepi · Rmico nanq; ⁊ intimo

tus: nõ acerbe mereri nõ poſſũ: cũ

familiari: meoq; diutiꝰ domeſtico pꝛiua

õgio
re cõſuetudine ꝑ multa annoꝛũ curꝛicula
comꝑatũ amicũ: tã bꝛeuis hoꝛa ⁊ tꝑis pũ
ctum ĩterceꝑit · Sed ceſſemꝰ hoĩs moꝛteʒ

lamẽtis ꝓſequi cũ ſpes melioꝛis eui: fe
licioꝛiſ habitaculi ð nos SAr iubeat

CGuarinus veronẽſis ¶ D ¶ Longeua qᷣ

dez pacis ſecuritas venenũ ẽ rerũ publi

carũ: tũc eĩ ꝓ virtute ignauia · ꝓ iduſtria
luxus· ꝓ triũphis ciuiu diſcoꝛdia ſenſim
brepu Vnde potẽtiſſime ac floꝛẽces vꝛ
bes ſepenumero euerſe fũditus ⁊ delete
ſunt · vt enĩ bellũ laudabile illud quideʒ:
qð aſſumit᷑ pacis ⁊ trãquillitatis cauſa:
ſic ⁊ pax illa repudiãda ⁊ execrabilis que
ciuitatẽ effeminet:exiciuʒ nntiiak Hoſes
augeat ·victos vlciſcat᷑ · Cato vir ille oĩm
pꝛudẽtiſſimꝰ nunq; aĩo ĩduci potuit: vt
optaret reſpub·romanoꝛuʒ hoſte carere
oꝛo:veritꝰ ne ſpᷣlato hoſtiũ metu gRoma
nü illud robur atz armoꝛũ peritia ĩ ſecoꝛ
diã abiret atʒ luxuriã.domi quidẽ hoſlis
id ẽ· voluptas ea ſane ꝑnicioſiſſima ẽ. eo
q; magis ꝑiculũ atʒ diſcrimẽ: quo famili
arius bellũ. Sola igiẽ armoꝛũ exercitatio

diſciplina caſtroꝛũ: vſi. uſ militie Roma

nos oꝛbiſterꝛaruʒ dños fecit: ⁊ euerit ad
celos.Tam quantũ exercitatio conducat
reipub. videtis:tũ ad parandã gloꝛiã:tũ
etiã ad cõſeruandã · Qua ex re veſtrũ hoc
tam longeuũ ociũ:⁊ exoſaʒ ſꝑ maionbus
nẽr̃is lentitudinẽ:nõ poſſũ nõ vebemẽter
odilſe: veritꝰ iã vobis poſſe cõtĩgere qð
abomĩoꝛ:ea ꝗᷓ apliorb atz potẽtioꝛibꝰ
ꝑ ignauiã accidiſie ciuitatibꝰ legi. Nemo
quidẽ bello aut aliqua ĩiuria laceſſere au
debit:quẽ accinctũ ad obſiſtẽdũ:tũ ad vĩ
dicanduũ expeditũ ꝓmptum itellexenit ·
Aioquĩ ĩ rebꝰ bellicis celeritas mito ma
gis q; virtꝰ ⁊ foꝛtitudo pꝓdeſſe cõſueuit ·
Nulla res alia magis philippũ Macedo
nie Regẽ victoꝛẽ:a ſepe triuphanteʒ effe
cit qᷓ; celeritas ip̃a ⁊ pᷣuẽtio rerũ agenda
rum · Quid eſt per immoꝛtales deos viri
ianuenſes? Qur ñ putem atqʒ vaticiner
vos victores atq; felices euaſuros:quos
ſciam foꝛtes cõtra timidos: ſtrenuos cõ
tra ignauos iuſtos cõtra iniuſtos: deni
qʒ bellatores contra mercatoꝛes foꝛe di
micaturos· Antonius panoꝛmita:

dez
ſa:
ue
.
dim
t
ere
ma
co:
s
eo
mli
Atlo⸗
na

da

—

—

¶Erofuit certo nobis hoſtẽ habere qᷓ

cũ eſſet cõflictandũ:ne foꝛte nimio ocio
atʒ ĩertia nẽ̃a iuuentus emarceſceret aut
ceteroꝛũ aĩ ex maxĩa trãquillitate toꝛpen
tioꝛes euaderent ·. Reoꝛ itaqʒ noſtro hoſii
debere plurimũ: ꝙ ciues meos honeſtis
qui artibꝰ domi operaʒ nauabãt:ab vſu
armoꝛũ abborrẽtes: oĩ certamĩs genere
ex frequẽtibꝰ p̃ᷣlis iã eruditos reddidit.
Repetite qᷓſo memoꝛia id tꝑis cũ armoꝛũ
Pofkluä fragoꝛ: vr̃a ſuꝑioꝛe anno menia

circũſonaret· cũ agros nr̃os furẽs hoſtiſ

atq; ſubuibia grãdi cũ ignominia atʒ de
trimẽto vaſtaret:vr̃am quoq; ĩ mentem

ſuburbani veniãt:coloniq; nii qui rebuſ

ab hoſte exuti oĩbus ad vos cũ liberis at
q; vxoꝛibꝰ cateruatizʒ ſtipẽ poſtulãtes ſe
ſe cõferebãt· quoꝛũ calamitatẽ eſtiſ vtiqʒ
collato ſuffragio commiſerati· Baldaſar
Raſinus Te num ex cũctis quos vnqᷓʒ
viderim moꝛtaliũ excipio: meas qui cum
fortunas cõferꝛe magis cõcupiſcã: a ea ĩ
ꝛimis ꝗᷓ erũnoſa: atʒ luctulentiſſima no
o ĩ ſolo patrio recentiſſime verſari liq
do concernunt᷑· Celeberꝛimoꝛũ ſane viro
rũ ac doctiſſimoꝛũ:in te p̃cept᷑a inſlituta
qʒ ſepiꝰ ĩterlegiſſe mihi conſtaret: his re

bus calamitoſis pri afferꝛe ſolamĩs

ipſe ꝑmolier. Noſtre eqᷣdẽ libertatis om

nino ſũ expers: qñ id ſit in ꝓmptu nẽ̃am

vꝛbẽ legum · iudicioꝛũ · iuris · fidei . oĩmq;
bonarũ artiũ ꝓꝛſus expꝑtem eſſe:frequen
tiq; pᷣde ac depopulationi plurĩe miruʒ
ĩ modũ addictã. Te igit᷑ ꝑſuaſum velĩ tã

etſi quos vnq; ſũ cõſpicatus:oĩm ſis ho

minũ coꝛdatiſſimꝰ:infractũ atqʒ ĩconcuſ
ſum tibi aĩm cõpares: ⁊ qdqͥd acerbi no
uercãs foꝛtuna iuſſerit: ĩcaparata fronte
patiaris. Idem. ¶ Minus ĩter ceteros te
euris agitari opoꝛʒ: qñ has erũnas :hãc
qʒ oĩm ꝓpe rerũ ĩtemperiẽ alto ex pecu
liari tua ſapiẽtia ꝓuideris· his de cauſis
te vebemẽter hoꝛtoꝛ iocũdã tibi vitã ĩſti
tuas.phĩeq; moꝛali naues operã: qᷓ ĩ cala
mitatibꝰ refocillatrix ẽ maxĩa:qñquidem
arti oꝛatoꝛie: cui ſũmo ſtudio A b ĩcũ
bebas:nec ĩ foꝛo neq; ĩ ſenatu quippiaʒ
ſit loci relictũ.Tdẽ ¶ Triſui vbi leto
tui gnati mee fuerũt aureſ ꝑulſe: medio
cri haud meroꝛe fui ꝑcitus: u tui ſi fa
cultas pñtis mihi oblata fuiſſet palã cer

to patefeciſſeʒ· hãc nẽpe ſolãdi ꝓuinciaʒ
longe difficilẽ eſſe ĩtueoꝛ: ꝓpterea 4 vul
go id refocillãdi genꝰ his addici ſolet ad
uerſis eoꝛũ caſibꝰ:quibꝰ vel amicicia vel
neceſſitudie ſunt deuincti:qui focillamĩe
etiã egere vident᷑ quo fit ſua nãme vota
quãtũ cõdeceret explere qant . Et cũ ani
mũ id induxiſſeʒ meũ: vt tuas ĩpñtiarũ
curas aliquãtiſper meo cirographo leua
rẽ:nõ potui ocellos meos a lacrimis tem
perare: ꝗqᷓ aaduerſioni Rlurnio ſunt ĩpedi
mẽto· Ga igit᷑ gratia qᷓ ſũ dicturus cõtra
ham ĩ paucula ⁊ inelimata quidẽ · qũqui
dez ſi lõ gioꝛ rebꝰ ĩ huiuſcemòi mea foꝛet
oꝛatio:tue mediuſfidiꝰ ſapiẽtie diffidere
viderer: quã ſp maximã ceſui.Solũ quip
pe patriũ · bona· oĩaq; ſuauia:q̃ tuo cum
ingenio:tũ foꝛtuna tibi cõpararas amiſi

lv

ſti: qua ĩ calamitate aĩo cõſtãti ⁊ ĩfracto

Emalſſti. i itaq; tuis rebꝰ duris ⁊ acer
is animꝰ ĩduruerit: lõge miroꝛ ꝙ gna
ti tui extrema tantoꝑe deploꝛes: qñ ea ꝑ

dideris ꝗᷓ tibi multo debuerũt eſſe cario

ra · p̃terea neq; te clam ẽ oĩa qᷓ mari ter

ra ⁊ celo naſeunt᷑ diuĩa lege ĩterire atq;ʒ

pꝛudẽtes ceteri quoꝛum numero aſcribe
ris· Videſ quoq; iugavꝛbes. inſulas. ᷓ

que hũana ĩ dies ꝑire:ac labefactari: que

labi opoꝛtere:qd equo aĩo ferie debeſ:vt

ſuapte natura plꝰ nimirũ habẽt roboꝛis

q́; hũana ĩbeciullitag · Que res nos admo
net caſus ſimiles nobis occurꝛẽtes equo
aĩo ferꝛe debeamus · Multo deniq; plura
ad te ſcriberẽ:qᷓ curarů̊ leuamini cõduce
rẽt: ſi his te egere ĩtelligerẽ: alioꝛũ quem

hoĩm ſemꝑ ſapientiſſimũ iudicaui. dem
¶ Vt te ſolari poſſim nec me dignũ exi
ſtimo qui pꝛudẽtia oĩbus añcellis. Neqʒ

id eſſe opꝰ ꝑcenſeo: ꝓpterea ꝙ aĩo es foꝛ
tiſſimo ⁊ cõſtantiſſimo: ꝗᷓ res cõgratula
tioni magiſqᷓ; ſolamĩ multo ẽ cõoucibili
oꝛ · Qui ſane plurimũ debeo:tuũ ẽ id aĩo
volutare:hqis ſi rebus ĩfelicibus tibi com
modo aut adiumẽto eſſe poſſim· Idem.

( (Eoꝛtunã in te tuoſq; acerumaʒ ſeui

re nuꝑ:mouercariq; plim mihi recẽtiſſiẽ

ĩtellectũ ẽ:qð q;tũ meroꝛiſ ac ſolicitudĩs

mihi attulerit nec facile dixerĩ · Td aũt lex
iubz amicicie vt q̃ calamitoſa nr̃is obtin
gir amicis: nob quoqʒ adueiĩſſe certo ar

itremur · Tdẽ qꝰqʒ iudiciũ ĩ res letaſ atʒ

-

mj ⸗

ocũdas ꝗᷓ recte ſapiũt tranſferꝛe ſ olent.
Aſt tui erit munenis aĩo vt cõſtanti ⁊ in
fracto qᷓ fata iubent pa tiaris: qð tue an
xitudĩs ſum mũ fuenit antidotũ · Ipſe vo
tua ꝓ ſapiẽtia virtuteq; ſin gulariaiuriã
eoꝛũ qui tibi inſidiant᷑ audenter ꝓpulſa
bis quoad poteris: quibꝰ ſi mĩme reſiſte
re licuerit: ſũme tibi laudi erit aĩo haud

quaq;ʒ cecidiſſe 4 Verũ ne tu exiſtſies ſoꝛ

tis auſpicate ac felicis mõ veſtigia me ſe

ctari: erũn oſaſq; amici rõnes: qd Pleriqʒ
turpiter factitarũt deſpicari: omne meu
ſtudiũ:curã · duigentiã · opeſ · coꝛpꝰ: ac de

niq; aĩm quo nibil mihi ẽ cariꝰ: tuas ad

calamitates leuãdas ꝓꝛſus:aut ſ. altẽ leni
endal polliceoꝛ: atz libẽs offero· qð ne te
mere dictũ arbitreris qſo ꝑiculũ facias:

quod ſi feceris me germanice fidei (qua

nulla ẽ p̃ᷣſtantioꝛ ſingulariſqʒ amicicie .
petuũ emulatoꝛẽ eẽ: ac foꝛe nepe iudicab

Idem Baldaſar Raſinꝰ ad Qregoꝛiũ heſʒ

ler. ¶ D(SDi vitã grãm meã ſeruare

vobis vultiſ nulł auferat pullũ.nec fru
menta. nec ſegetẽ · nec vinũ · Non oleum

nõ ſalẽ.nõ ligna: quiſqʒ ſit ſupẽdio ſuo
cõtentus · De pᷣda enĩ hoſtiũ nõ de lacri
mis amicoꝛũ viuere debẽt · habeãt arma
ſua terſa.a lucida: ferꝛamẽta acuta · calci

amẽta foꝛtiaveſtes nouas ⁊ nõ veteres ·
ſtipendiũ nõ ĩ ſacco ſed ĩ baltheo poꝛtẽt

equũ ⁊ ſomariũ ſuum captuʒ aliis nõ vẽ
dant. a medicis gratis curent᷑. alter alte

ri obſequat᷑ĩ hoſpitiiſ ſe habeãt honeſte
qui litẽ fecerit vapulet. Epla ẽ Kurcliani
Impatoꝛis ad ſuũ exercitum ¶ E¶ Nos
ꝓ tuis ĩiuriis cõtinuis aĩo ſtrenue cõmo

ti ĩimicicie bellare tecũ ſtudemꝰ:ſed com

munis exempli ac ſidei gratia viſum ẽ:

vt te ſaluũ velimꝰ: vt eſſet quẽ armis vĩ

cere poſſemꝰ. Ad nos venit Nitias fami
liaris tuꝰ qᷓ ſibi a nobis pᷣcium peteret:ſi

te clam ĩterfeciſſet ůd nos negauimꝰ: ne
ve ex huiuſmõi re aliqd cõmodi expecta
ret:ſimul viſũ ẽ vt te certioꝛẽ faceremus
ne quicq; tale ſi accidiſſet: id nro conſilio
ciuitates putarẽt factũ: ⁊ ꝙ nobiſ nõ pla
cet p̃mio · aut pcio· aut dolis pugnare:
tu niſi caues iacebis · Epiſtola ẽ C. fabꝛi

cii ⁊ Gmilii cõſulũ Romanoꝛũ ad pirrhũ
Regẽ. ¶ E¶ Bex ragonũ vtriuſq; Si
cilie· Spectahiles ⁊ magnifici viri: deum

hoieſ. q3 teſtamur quanta hactenꝰ cura
diligẽtia ſp operã dederimꝰ atz ĩcubueri

mus:vt vobiſcũ ĩ pace ⁊ tranquilitate vi
ueremꝰ: ſed vos ſtimicis noſtris fauentes
atz auxiliũ p̃ſtãtes: qð ne ageretis ⁊ lrĩs
plurimis: ⁊ nuntis ſepe monuimꝰ. Nos
Plecto inuitos ac laceſſitos ad ea erga
vos agenda ĩpulſtis: ꝗᷓ hucuſq; quoad
potuimꝰ ſꝑ effugẽ niſi ſumꝰ .· Quappter

q: nõ vlteniuſ nos cõtinere poſſunꝰ:quĩ

aduerſus vos ⁊ quidẽ merito bellũ gera

musvos ex nunc huiuſmõi noſtris lrĩs

nrõs publicos hoſtes deelaramus ſie dir
fidaturi · quibus emulis ⁊ imicis lige
noſtre:q̃ᷓ ad vniuerſalẽ pacẽ atʒ quietem
Italie inita ⁊ cõtracta ẽ: fauẽte altiſſimo
victoꝛã ſperamꝰ obtinere:datũ ĩ caſtello
noue Ciuitatis noſtre neapolis die ſcða
mẽſis Iunũ Nnno ꝛc· lii. Litere difſidatio
nis cõtra floꝛẽtinos· ¶ Vbi rẽ aliquã ge
ſtam amico ſigniſicamꝰ: aut ꝗd ab eo ex
poſcmus: aut eu ad rem aliquaz peragẽ
dam exboꝛtamur Marci Tullii Ciceronis
dauſule Incipiuint.

.

OQOmpeiũ ⁊ hoꝛtari ⁊ oꝛare: ⁊ iaʒ

liberius accuſare ⁊ monere: vt
magnã infamiã fugiat nõ deſi
ſtimus:ſed plane nec pᷣcibus noſtris:nee
ammonitõibus reliquit locũ· Nam cũ in
ſermone quotidiano:tũ ĩ ſenatu palã ſic
ee cãm tuã:vt neqʒ eloquentia maioꝛe
qq;: nec graiitate: nec ſtudio· nec cõten
tione agere potuerit:cũ ſumma teſtifica
tione tuoꝛũ ĩ ſe officioꝛuʒ: ⁊ amoꝛis erga
ſe tui. li · pĩo. Epi· pꝛĩa Enclinata res ẽ
libonis ⁊ hiipſei nõ obſcure:Nos ĩ cauſa
autoꝛitatẽ eo minoꝛẽ habemus:ꝙ tibi de
bemus:grãm autẽ nrãm extinguit hoĩm
ſuſpitio· Cadẽ. ¶ Tdibꝰ Tanuaniis ĩ ſena
tu nibil ẽ confectum: ꝓpterea ꝙ dies ma
gna ex pꝑte cõſumptus ẽ altercatõe lentu
li cõſulis ⁊ camini tirãni.Epi · ſcda ¶ Eiꝰ

oꝛõi ab oĩbus vebementer reclamatũ eſt

Grat eniʒ iniqua ⁊ noua · Conſules neqʒ
cõcedebant.neq; valde repugnabãt. diẽ
cõſumi nolebãt · Id quidẽ eſt factũ·ꝑſpici
ebãt enĩ in hoꝛtenſu ſententiã multis ꝑti
bus plures ituros. Nadem ¶ Mac cõtro
uerſia vſq; ad noctẽ deducta ſenatus eſt
dimiſſus: 1 ego eo die caſu apud põpeiũ
cenaui: nactuſq; tꝑus magis idoneuʒ qʒ

vnqᷓ; antea ꝙ poſt tuũ dexeſſum is dies
honeſtiſſimꝰ nobis fueꝛat. In ſenatu ita
ſum cũ illo locutuſ:vt mihi viderer aĩm

hoĩs ab om̃i alia cogitatõe ad tuã digni

tatẽ tuẽdam traducere. Gadẽ ¶ Hec leri
pſi ad· xvi.ł. febꝛuarii añ luceʒ:eo die ſe
natꝰ erat futurus · Nos in ſenatu quẽad
modũ ſꝑo dignitatẽ nrãm vt põt ĩ tãta
hoĩm Rdia iniquitate retinebimꝰ. Ea
dẽ. ¶ Oue gerant᷑ accipies ex polione qᷣ
oĩbꝰ negociis nõ ĩterfuit ſolũ ſʒ pꝛefuit
Gpiſtola.v.¶ ¶ ſcire vis qua quiſqʒ in
te fide ſit ⁊ volũtate difficile dictu eſt · de
ſingulis vnũ illud audeo quod ãtea tibi
ſepe ſigniſicaui · nũc quoqʒ; re ꝑſpecta ⁊
cognita ꝑſcribere:vehemẽter quoſdã ho
mies: ⁊ eos maxime qui te: ⁊ maxime de

buerũt: ⁊ plurimũ iuuare potuerũt inui

diſſe dignitati tue · Quoꝛũ autoritatẽ · di
gnitatẽ · volũtatẽqʒ defenderas non taʒ
memoreſ eſſent virtutis tue q; laudiſ ini
mici · quo qdem tꝑe vt ꝑſcripſi ad te ãtea
cognoui hoꝛtenſiũ ꝑcupidũ tui ſtudioſũ
lueulũ:ex HH aũt lutiũ ratiliũ

fide ⁊ anĩo ſingulari · Gpi·ſexta. ¶ XFla

me ratio monet:vt te ex noſris euentis
cõmunibꝰ admonendũ putarẽ:vt cõſide

rares in omni reliq̃ vita: quibꝰ crederes

quos caueres. Eadẽ· ¶ Mic ego quantũ
humano conſilio efficere potui:creũſpe
ctis rebꝰ oĩbus meis ratõibꝰqʒ ſ hᷣductis

ſũmã feci cogitatõnũ oĩʒ — cibi

ſic breuiter exponã · epi.nona · ¶ Et qm̃
meã tuoruʒ erga me meritoꝛũ memoriaʒ
vnq; nlla delebit obliuio:te rogo vt me
mineris quãtecunq; tibi acceſſiones fiẽt
⁊ foꝛtune ⁊ dignitatis: eas te nõ potuiſ
ſe cõſequi:niſi meis puer oliʒ fideliſſimiſ
atz amãtiſſumis cõſiliis paruiſſes· Quaꝛe
hoc aĩo in nos eſſe debebis: vt etas nr̃a
iam ingraueſcẽſ in amoꝛe atq; adoleſcen
tia tua conquieſcat · li · ſecũdo· epi. Pma.

Breui tñ ſic habeto:in euʒ ſtatuʒ tem

porũ tuuʒ redituʒ ĩcidere:vt his bonis qᷓ
tibi natura.ſtudio· foꝛtuna data ſunt:fa
cilius oĩa que ſunt in repub· ampliſſima

cõſequi poſſiſ q́; muneribꝰ.quoꝛuʒ neq;

facultateʒ quiſq; admirat᷑ ( Eſt enĩ copia
munerũ nõ virtutis) neq; qͥſq́; eſt quin
ſocietate iã defeſſus ſit· Epi· tercia ¶ Sũ
mã ſcito in te expectatõneʒ eſſe:eaq; a te

expectari que a ſũma virtute:ſũmo inge
nio expectãda ſunt · Ad q̃ ſi es vt dẽs ꝑa
tus (quod ita eſſe cõſidoꝰpluribꝰ maxis
qʒ muneribꝰ nos amicos ciues tuos
vniuerſos:⁊ rẽpublicã efficies· Cadem.
¶ De rebꝰ vrbanis ꝙ me certioꝛẽ feciſti
cum ꝑ ſe mihi gratũ fuit: tuʒ ꝙ ſignifica
ſti tibi oĩa mãdata mea cure foꝛe. n qui
bus te vnum illud p̃cipue rogo:vt cuꝛes
nequid michi ad hoc negocii aut oneris
accedat aut temꝑis:hoꝛtẽſiũq; nr̃m colle
ã ⁊ familiarẽ roges:vt ſi vnq̃; mea cau
2 gniec⸗ aut ſenſit aut fecit: de hac quo
qʒ ſententia decedat: qua mihi nibil põt
eſſe inimiciciꝰ.li.tercio· epi ·ſeptĩa · ¶
lud quod polliceris velim ꝓ tua ſide dili
gẽtiaq;:⁊ ꝓ nrã nõ ĩſtituta:ſed iaʒ ĩuete
rata aĩcicia cures.enitare vt ſupplicatio

nobis q;honorificentiſſime q;eprimũ de

cernat᷑ · Epi · octaua ¶ Etſi ſcio nõ iocun
diſſimuʒz me nunciũ vobis allatuꝛuʒ:tam̃
quoniã caſus natura ĩ nobis dñantur
viſuʒ eſt faciẽduʒ quoquo mõ reſ ſe habe
ret uos certioꝛes facere · li.q̃rto · epi · xii·
¶ Ita vir clariſſimꝰ ab hoĩne teterrimo
acerbiſſima moꝛte eſt affectꝰ:⁊ cui inimi
ci pꝛopter dignitatẽ peꝑcerũt ĩuentꝰ eſt
amicꝰ qui ei iotez alkse ret⸗Gade CS
de noſtris rebꝰ ſatis vel etiã nimiuʒ en
ta de tuis velim vt eo ſis aĩo quo debes
eſſe · Td R nequn tibi p̃cipue timenduz
putes · Si em̃ ſtatus erit ciuitatis aliquiſ
qcunq;ʒ erit: te oĩʒ ꝑiculoruʒ video exꝑtẽ
foꝛe · Nam alteros tibi iam placatos eſſe
intelligo: alteros nũqᷓ; iratos fuiſſe · epi.
xiiii · Cuare te rogo ſi opꝰ erit ad ceſa
rem cauſã meã agas:neq;ʒ tibi in omnes
ꝑtes defẽdẽdũ pꝓutes:hoc exiſtimãs nemi
nem te tui amãtioꝛeʒ habere · li · v. epi . x.
¶ Vt potui accuꝛatiſſime te: tuãq; cãm
tutatꝰ ſuʒ · Et ꝓxime recẽti aduentu meo
cũ rem aliter inſtitutã offendiſſeʒ ac mi
hi placuiſſet ſi affuiſſẽ: tñ nulla re ſaluti
tue defui. Gpi · xvii ¶ Te hoꝛtoꝛ aĩo foꝛti
magnoqʒ ſis ita enĩ natꝰ. ita educatus ·

ita doct es· ita cognitꝰ etiam vt tibi ita

faciundiʒ ſit · deniqʒ ſpez quoqʒ habeas
firmiſſimã ꝓpter eas cãs quas ſcripſi.
me vero tibi liberiſq; tuis omĩa ꝑatiſſia
eſſe cõfidas velim. Id em̃ et vetuſtas nr̃i
amoris:⁊ mea conſuetudo: ⁊ tua multa

„

lix.

1

74

*

i.

Me ſcito om̃ez meü laboꝛẽ.omnc ope

(Deß ofſicia poſtulant . libꝛo · vi ⸗ epi . v

ram.curã.ſtudiũ ĩ tua ſalute cõſumere·
Nam cũ te ſemꝑ dilexi:tũ fratrũ tuoruʒ

quos eqᷓ atqʒ te ſũma beniuolẽtia ſuʒ cõ

Plexꝰ : ſin gularis pietas amoꝛq; fratnuſ
nullum me patit᷑ officii erga te: ſtudiiq;

munus aut tp̃s pᷣtermittere: ſed q̃ᷓ fauã

fecerimqʒ ꝓ te ex alioꝛũ te lrĩſ q; ex meis
malo cognoſcere · Quid autẽ ſperem aut
cõfidam:⁊ exploꝛatũ habeã de ſalute tua

id tibi a me declaꝛari rolo· Nam ſi quiſqʒ
eſt timidus ĩ magnis periculoſiſqʒ rebꝰ
ſẽꝑq; magis aduerſos rerũ exitꝰ metuẽs
.9u(ͤ ſꝑans ſecundos is ego ſum: aſi hoc vi

cium eſt eo me nõ carere cõfiteoꝛ. Epiſto
la.xiiii. ¶ De reliquis vt te ſepe ꝑ lrãs
hoꝛtatꝰ ſum :ita velim tibi ꝑſuadeas te ĩ
hbac cauſa nibil habere quod tibi timẽdũ
ſit pᷣter cõmunẽ caſum ciuitatis:qui eiſi
eſt grauiſſimꝰ tam̃ ita viximꝰ: ⁊ id etatis
iam ſumus: vt omnia que nõ noſtra cul
pa nobis accidãt foꝛtiter ferre debeamꝰ
Spiſto ·xx · ¶ Eac queſe qui ego ſũ eẽ te
Eſt ne aut tui pudoris:aut noſtni pᷣmuʒ
rogare de die: deinde plus annua poſtu
laꝛe · Sed eſſẽt mi galle oĩa facilia:ſi et ea

mercatꝰ eſſes q̃ ego deſiderabã: ⁊ ad eaʒ

ſũmaʒz quã volueraʒ:attamen iſta ipſa qᷓ

te emiſſe ſcribis:nõ ſolũ rata michi erũt

ſed etiaz grata· plane enĩ intellige te nõ
modo ſtudio :ſed etiaz amoꝛe vſu
lectarit hoĩem:vt ego ſemꝑ iudicaui ĩ oĩ

iudicio elegãtiſſimu: que me S puta

ris coemiſſe · lib · vii · epi · xxiiü · ¶ Qanino

cõſule ſcito neminẽ pꝛãdiſſe:nihil tamen

mali eo cõſule factũ eſt·fuit enĩ miri fica

vigilãtia:qui toto ſuo cõſulatu ſõnũ nõ

viderit · hec tibi ridicula vidẽt᷑: nõ enĩ ad

es:q̃ ſi videres lacrimas nõ teneres · epi·
xxx · ¶ Omnia tibi exponeꝛe niſi coꝛã nõ

poſſũ:idq; celeriter foꝛe ſpero.libro · viii

epi. ix · ¶ Der foꝛtunas tuas Cicero: ꝑ li
beros oro · obſecro nequid grauius de ſa

lute ⁊ incolumitate tua conſulas.Nã de
os hoĩeſq; amiciciãqʒ noſtrã teſtoꝛ me q̃

tibi p̃dixi nee temere monuiſſe· epiſto · x.
¶ Ouare ſi tibi tu. ſi fuliꝰ vnicꝰ.ſi domꝰ

ſi ſpes tue reliqͥ tibi cuꝛe ſũt: ſi aliqd apð

te nos . ſi vi optimꝰ gener tuꝰ valet: 7

rũ foꝛtunas nõ debes velle cõturbare:ie

m:q de

quere eam cauſã in cuius victoria ſalus

noſtra eſt: ne aut odiſſe: aut relinquẽ co
gamur: aut ĩpiam cupiditatẽ cõtra ſalu
tẽ tuã habeamꝰ Cadẽ ¶ Hlus facio q; ca
niniꝰ mãdauit · ꝓs eĩ ſiqd eon cirẽ roga
rat quod tu neſcires · ego tibi ea narꝛo q̃
tu melius ſcis q; ipſe qui narro · faciã er
go illud quod rogatus ſũ:vt eoꝛum que
tẽꝑis huius ſint que tua audieꝛo nequid

ignores · Epi · vi. libꝛo.ix. ¶ Et tullia nꝛã
recte valet · Terẽtia minꝰ belle habuit :ſʒ
certũ ſcio iaʒ cõualuiſſe eaʒ· p̃ᷣterea rectiſ
ſime ſũt apud te oĩa. epi · ix · ¶ Oratiũcu

lã ꝓ deiotaro quaʒ requirebas habebam
mecum quod nõ putarem · taqʒ eaʒ tibi

miiſtꝛquaz velim ſie legas vt cauſaz tenu

em ⁊ ino pem: nec ſcriptõe magnoꝑe di
gnam · Sʒ ego hoſpiti veteri ⁊ amico mu
nuſculũ mittere volui leui denſo eraſſi fi
lio cuiuſmõi ipſiꝰ ſolẽt eſſe munera.epi
xii. ¶ Si me amas tu fac vt ſciam q;d de

nobis facturuʒ ſit · habuiſti em̃ in tua po
teſtate ex quo rel ex ſobrio · vel certe ex

ebrio ſcire poſſes· epi · xvii. ¶ Hoc tamẽ
ſcito nõ modo me q cõſiliiſ nõ interſum
ſed ne ipᷣm qʒẽ prĩcipem ſcire quid futu
rum ſit · nos en illi ſeruimꝰ. ip̃e temꝑibꝰ

tta nec ille quid tꝑa poſtulatura ſit: nec

nos quid ille cogitet ſcire poſſumꝰ.eadẽ

¶ Dupliciter delectatꝰ ſum tuis literis

1 iße riſi ⁊ ꝙ te ĩtellexi iaz poſſe ridere
Me aũt a te vt ſcurrã:vel itẽ male onera
tum eſſe:nõ moleſte tuli · Allud doleo in
iſta loca venire me vt cõſtituerã non po

tuiſſe· habuiſſes enĩ nõ hoſpitẽ ſed cõtu

bernalẽ. At quẽ virũ gnõ eũ quẽ tu es ſo
litꝰ ꝓmulſide cõficere · Integrã fameʒ ad
ouũ affero· Ttaqʒ vſqʒ ad aſſũ vitellinuʒ
oꝑa ꝑducit᷑ · Alla mea que ſolebas antea
laudare.O hoĩeʒ facilẽ. O hoſpitẽ nõ gꝛa

uẽ· Nã oẽm noſtrã de repu.curaʒ. cogita

tõem: de dicẽda ĩ ſenatu ſnĩa:cõmẽtatio
nẽ cauſarũ obiecimus · In epicuri nos ca
ſtra aduerſarii nrĩ cõiecimꝰ:nec tamẽ ad
hãc inſolẽtiazʒ:ſed ad illã tuã lauticiaʒ ve
terẽ dico:cũ me ĩ ſũptũ habebas · Etſi nũ
q; plura p̃lia habuiſti: pinde te para cuʒ
hoĩe edaci tibi res eſt.Epi xx ¶ Hec igit

cẽ nũc vita nrã mãe ſalutãꝰ dom bonos
viros miltos q;ʒ triſtes: ⁊ hos letos victo
res qui me quidem ꝑofficioſe ⁊ ꝑamãter

id

obſeruant. vbi ſalutatio defluxit literis
me inuoluo:aut ſcribo·aut lego · veniũt

etiã qui me audiũt quaſi doct homineʒ

q; paulo ſũ q; ipᷣi doctioꝛ· Inde coꝛꝑi om

ne tẽpꝰ dat᷑ · patriã duxi iã ⁊ grauiꝰ ⁊ diu

tiꝰ:q; ila mater vnicũ fuiũ · Sed cura ſi
me amas vt valeas: ne ego te iacente bo
na tua comedaʒ · Statui em̃ tibi ne egro
to quidẽ ꝑcere· Gadẽ. ¶ R¶Heri veni ĩ
Qumanũ:cras ad te foꝛtaſſe:ſed cum cer

tũ ſaã faciã te paulo ante certioꝛem· etſi

M.cepariꝰ cũ michi in ſilua galinaria ob
uiã veniſſz: queſiſſẽqʒ quid ageres : dixit
te in lecto eſſe ꝙ ex pedibꝰ laboꝛares: tu
li ſcʒ moleſte vt debui: ſed tñ cõſtitui ad

te venire:vt ⁊ viderẽ te ⁊ viſerẽ ⁊ cenarẽ

etiã · nõ em̃ arbitroꝛ cocũ etiã te architri
cliniũ habere · expecta igit᷑ hoſpitẽ tũ mi

nime edacẽ:tũ inimicũ cenis ſũptuoſis.

Gpiſto · xxii · ¶ Ded me hbercule mi pete

extra iocũ moneo te.quod ꝑtinere ad be
ate viuẽdũ arbitroꝛ:vt cũ viris bonis ·io

cũdis· amãtibꝰ tui viuas.nil ẽ aptiꝰ vite
nil ad beate viuẽduʒ accõmodatiꝰ.nec id

ad voluptatẽ refero:ſed ad comitateʒ vi
te atqʒ victꝰ:remiſſionẽq; aĩmoꝛũ:q̃ ma
xime ſeꝛmone efficit᷑ familiari:q in conui
uis dulciſſimꝰ. Epi ·xxmi. (
fabioquod ſcire te arbitroꝛ mibi ſũmꝰ
vſus eſt. valde eũ diligo: tuʒ ꝓpter ſum
mã ꝓbitatẽ eiꝰ ac ſingularẽ modeſliam:
tum ꝙ in his cõtrouerſiſ quas habeo cũ

tuis cõbibonibꝰ epicuris:optima opera

eiꝰ vti ſoleo · xxv. ¶ Ftaqʒ michi maxime

cure eſt nõ de mea quidem vita cui ſatiſ

feci.vel etate · vel factis · vel etiã ſiq̃d hãc
ad rem ꝑtinet gloria:ſʒ me patria ſolici
tat · li · x· epi . i. ¶ In his aũt rebꝰ q̃ nihilo

minꝰ vt ego abſim cõfici poſſunt. peto
a te vt ratõem habere velis ⁊ ſalutiſ ⁊ di
nitatis mee · epiſto· ſecũda · ¶ Cuʒ ipßᷣm
urniũ ꝑ ſe vidi libẽtiſſime: tum hoc libz
tiꝰ ꝙ illũ audiẽs te videbar audire · Naz

in re militari vuꝛtutẽ. ⁊ in admĩſtranda

ꝓuincia iuſticiã: ⁊ ĩ oĩ gnᷣe prudẽtiaʒ tuũ
expoſuit · ⁊ pᷣterea mihi nõ ignotaʒ:in cõ

ſuetudine ⁊ familiaritate ſuauitatẽ tuaʒ

adiũxit . pᷣterea ſũmã erga ſe liberalitatẽ

que oĩa mihi iocunda fuerunt expoſuit ·

hoc extremũ etiã gratũ fuit · ᷓpi · tercia ·
C

aue tempꝰ amittas · ſic moneo vt ſi

ũ Marco

lium:ſic faueo vt mihi:ſic hoꝛtoꝛ vt pꝛopᷣ
um ⁊ amiciſſimum.Gpi ·v. ¶ Wrede igit᷑
mihi plãce omẽs quos adhuc dignitatis
gradꝰ cõſecutꝰ ſis (es nürnepr ampliſ
ſimos)eos honoꝛuʒ vocabula habituros
nõ dignitatis inſignia: niſi te cum liber
tate populi Romani: ⁊ cum ſenatꝰ auto
ritate cõiunxeris· epi · vi· ¶ Beiũge te
ſo aliqñ ab his cum quibꝰ te nõ tuuʒ iu
dicium ſed tẽpoꝛuʒ vincula cõiunxerũt.
Gadẽ ¶ Copias adduco ⁊ numero ·a ge
nere · ⁊ fidelitate firmiſſimas · Epi · nona
¶ BSDedulitas mea vt ſpo ⁊ mihi ⁊ reipu
blice tulit fructũ · Nãqʒ; aſſiduis ĩternun
ciis cum lepido egi:vt omiſſa omni con
tentõne: recõciliataq; voluntate nrã cõ
muni cõſilio reipu· ſuccurrerʒ:ſe· liberoſ
vꝛbemqʒ pluris q; vnũ ꝑdituʒ abiectum
q; latronem putaret: obſequioq; meo ſi
ita faceret ad omnis res abuteret᷑ · ꝓfeci
itaq; ꝑ laterẽſeʒ ĩternunciũ:fidem michi
dedit: ſe antoniũ ſi ꝓuincia ſua phibere
nõ potuiſſet bel lo ꝑſecuturũ.epiſto· xx.
CBam ſnĩam dixi: cui aſſenſi ſunt om
nes ad vnuz:ea q̃ fuerit ex ſenatuſcõſul
to cognoſces · Gpiſtola.xvi ¶ & ſi omĩa
mihi ĩtegra ⁊ ipᷣe ⁊ foꝛtuna ſeruarit:reci
pio me vobis celeriter negociuʒ ex ſentẽ
tia cõfecturũ frẽz meũ aſſduis laboribꝰ
cõcurſatõibꝰq; cõfectũ grauit᷑ ſe hũiſſe
ãtea tibi ſcripſi:ſed tam̃ cũ pᷣmũ poſſe ĩ
gredi cepit: nõ magis ſibi q; reipu · ſe cõ
ualuiſſe exiſtimãs: ad oĩa ꝑicula prĩceps
eſſe non recuſauit:ſʒ ego eũ nõ ſolũ hoꝛ
tatus ſum verũetiã coegi iſto pꝛoficiſci·

ſpi · xvii ¶¶ Sed mi plãce incumbe vt bel

li extrema ꝑficias:in hoc enit ſũma ⁊ grã
1 Kor. Gpiſ.xix · ¶ Din vt ſcripſiſti ad
collegã ita ſe res habet omni cura libera
ti ſumus:nec tñ erimꝰ priuſq; ita eſſe tu
nos feceris certioꝛes. Rpi·xx. ¶ Nec de
pugnare ſi occaſio tulerit:mec obſideri ſi
neceſſe fuerit:nec mori ſi caſus inciderit
pꝓ nobis ꝑatioꝛ fuit quiſq;· Quare hoꝛtoꝛ
te mi Cicero exercitũ huc traiciẽdum q̊;
primum cures: ⁊ matures priꝰq; hoſtes
magis coꝛroboꝛent᷑ noſtri ꝑturbentur
ĩ quo ſi celeritas erit adhibita reſpublica
in poſſeſſione victorie deletis ſceleratis
ꝑmanebit · Ppi · xxi · ¶ In quo hãc capio
voluptatẽ:ꝙ ceꝛte quo magis me petiue

runt:tanto maioꝛem iis fruſtꝛatõ doloꝛẽ
attulit · Tu mi Cicero quod adhuc fecſti
idem p̃ſta:vt piglanre neruoſeq; nos qᷓ
ſtamus ĩ acie ſuboꝛnesepiſtola·xxni·
¶ Ꝙ⁹g viuit Antonius hodie · ꝙ lepidus
vna eſt · ꝙ exercitꝰ habet nõ cõtẽnendos
ꝙ ſperãt · ꝙ audent: om̃e ceſari acceptuʒ
referre poſſũt. Epixxmi · ¶ Quãobꝛez ſi
q̃d operis tibi etiã nũc reſtat:id magno
pe cẽſco ꝑſequẽdum · Epi · xxx · ¶ Sed tñů
ſentẽtiã meã tibi ignotã eſſe nolebaʒ:cu
ius eſt hec ſũma:vt hec omĩa te metiri di
gnitate malĩ qᷓ; ambitõne: maiorẽqʒ fru
ctũ ponere ĩ ꝑpetuitate laudiſ:qᷓ; ĩ celeri
tate p̃ture· Cadẽ ¶ Mihi enĩ ne goeii plꝰ
reliqſti vm.·q; p̃ter me omnibus.epiſto.
xxvii · ¶ Ceſarẽ vero ꝙ me in tãta foꝛtu
na mõ cognitũ vetuſuſſumoꝛuʒ familiaꝛi
um loco habuit: dilexi ſũma cũ pietate
fide · Que mea ſnĩa gerẽ mihi licuit ita fe
ci · vt optiꝰ quiſq; maxĩe ꝓbaꝛet . qð iuſ
ſus ſũ eo tꝑe atq; ita feci:vt appareret ĩ

uito imꝑatũ eſſe · epil · xxxi. ¶ Abs te mi

Cicero magnope peto ſi meaʒ vitã ⁊ ſtu
diũ diligẽtiſſime ſuꝑioribꝰ tẽꝑibꝰ ĩ admĩ
ſtrãda repu. qᷓ lepido digna üũt ꝑſpecta
hẽs: vt ꝑia aut eo ãplioꝛa rliqꝰ tẽꝑe expe
cteſ ⁊ ꝓiñ tua autoritate me tuẽdũ exiſli
mes:quo cbi lura tuo merito dẽo · Hpi
ſto· xxxmi · ¶ Eallere nemo nos põt niſi
tu:qð certe abeſt a tua virtute ⁊ fide:ſed
alius nemo facultatẽ habʒ decipiẽdi nos
tibi em̃ vni credimꝰ ⁊ credituri ſumꝰ.libᷣ
xi. epi.ſecũda· ¶ Vt pꝛicipiis cõſentiant
exitꝰ:tuũ eſt hoc munꝰ.tue ꝑtes·a te hoc
ciuitas vel om̃s potiꝰ gẽtes nõ expectãt
ſolũ:ſed etiã poſtulãt:quãq; cũ exhoꝛta
tõe nõ egeas:mõ vtar ea pluribꝰ verbis
Gpiſtola.v.¶ Quãobꝛẽ ad oĩa ita ꝑatus
ita animatꝰ debes eſſe:nõ vt nihil faciaſ
niſi iuſſus:ſʒ vt ea geras que ab omibuſ
ſũma cũ admiratõe laudent᷑· epi · ſeptĩa ·
¶ Gõiũctio tua cũ collega:concoꝛdiaq;
vrã que lrĩs cõibus declarata ẽ: ſenatui:
populoq; Ro·grauiſſima accidit · Qð ſu
peſt ꝑge mi brute · ⁊ iã nõ cũ aliis ſʒ tecũ
ipſe certa · epi · xx. ¶ Oð ꝓ me non facio
id ꝓ te facẽ amoꝛ meꝰ in te:tuaq; officia
cogũt vt timeã · epi . xx. ¶ Ego niſi valde
neceſſe fuerit ex italia nõ excedã · Cadem
¶ Nos hic valemꝰ recte:⁊ quo meliꝰ va

leamꝰ operã damꝰ. Que tibi ſuꝑioribus
lris mea manu ſcripſi: terꝛendi tui cauſa
hoĩes loquũtur · epixxni· ¶ Orede mihi
niſi iſta ita fiant quẽadmodũ ſcribo: ma
gnũ nos oĩs adituros ꝑiculũ · Rogo te vꝛ
dete quibꝰ homĩãbꝰ negociũ detis:qui ad
me legiones adducãt: ⁊ fide opus eſt et
celeritate · epi · xxvi · ¶ Reliqua magna
ſũt ac multa ſed poſita oĩa in vobis: q̃n
q́ᷓ; quid pᷣmũ explicemꝰ nõ vigeams i.
xii · epi · pma. EWVelin em̃ pulcerrimi fa
cti ille furioſus me principẽ dicit fuiſſe:
vtinã quidẽ fuiſſẽ: moleſtꝰ nobis nõ eſſz
epi · tercia · ¶ Vellẽ I dibꝰ marciis me ad
cenam ĩuitaſſes: reliqarum nihil fuiſſet:
Epiſto.q̃rta · ¶ Ded tu qᷣ;d ageres · quid
acturus · vbi deniq; eẽs neſciebam. fam a
nüciabat te iſſe in ſyriã:autoꝛ eꝛat nemo
eadẽ. ¶ Hiemem credo adhuc ꝓhibuiſſe
quo minus de te certũ haberemus quid
ageres · maximeq; vbi eſſes · epi · v. 65
xi de te que potui tãta cõtentõe: quãtuʒ
foꝛũ eſt:tanto clamore cõſenſuqʒ popu
li:vt nihil vnq; ſimile viderim: quod aũt
T in ſenatu pluribus verbis diſſerui ⁊ di
xi in contione in eo velim fidem meam li
beres · Epiſtola ſeptima· ¶ Nunc te co
boꝛtatõne non puto indigere:vt nos ab
ſentis rẽq; publicam quantum opus eſt
defendas · Gpiſtola vndecima· Erke a
te peto non ſolum reipublice que tibi ſẽ
er cariſſima fuit: ſed etiam amicicie no
e⸗ nomine: quam confido apud te plu
rimum poſſe · Epiſtola duodecima
¶ De noſtra dignitate velim tibi vt ſẽp
cure ſit: quocunq; tempoꝛe occaſionẽ
babueris I in ſenatu ⁊ in ceteris rebus
laudi noſtre ſuffragare· ᷓpiſtola decima
quarta · ¶ Ego poꝛro non mediuſ ſidꝛ
us cupiditate pꝛouincie produci mihi lõ
gius ſpacium volo · Nam mihi fuit iſta ꝓp
uincia plena laboris. periculi · detrimen
ti · Cadem . ¶ Athenas veni ad.· xi· kalen
das Tumas:atq; ibi( quod maxime opta
bam)vidi fuium tuum dedituz optimis
ſtudiis:ſummaqʒ; modeſtie fama·qua ex
re quantam voluptatem ceperim · ſcire
etiam potes me tacente · non enĩ neſcis
quanti te faciã: ⁊ q; ꝓ noſtro veterrimo
veriſſumoq; amoꝛe omnibus tuis etiã mi
nimis cõmodis · ñ mõ tãto bono gaudeã

Noli putare mi Ciceꝛo me hoc auribꝰ tu
is dare: nibil adoleſcẽte tuo carius atqʒ

adeo nrõnihil enĩ mihi a te eẽ ſeiũctuʒ)

aut amabiliꝰ oĩbꝰ his qui athenis ſunt:
aut ſtudioſiꝰ earũ artium quas tu maxĩe
amas hoc eſt optimarũ · Itaqʒ tibi quod
vere facere poſſuʒ libẽter quoʒ gratulor
nec minꝰ etiã nobis: ꝙ eum queʒ neceſſe
erat diligere qualiſcũq; eſſet talẽ habeꝛe
mus: vt libẽter quoq; diligamꝰ.pi · xvi
¶ Rudiebã quedaz turbulẽta que ſcz cu
pio eſſe falſa: vt aliquãdo ocioſa liberta
te fruamur: qd vel minime michi adhuc
cõtigit · ego tamẽ nactꝰ in nauigatõe no

—

ſtꝛa puſil lũ laxamẽti cõcinaui tibi munu

ſeulũ ex ĩſſituto meo · eadez. ¶ Etſi pꝑini

quo patiebar aĩo te a me diſgredi: tamẽ
eo tpe me cõſolabar: ꝙ in ſũmuz etiã oci
um te ire arbitꝛabaꝛ: ab impẽdẽtibꝰ ma
gnis negociis diſcedẽ. Gpiſ. xvii. ¶ Om
nẽ cõdicõneʒ ĩperii tui ſlatũq; ꝓuĩcie mi
hi demõſtrauit tratorius. O multa into
lerabilia locis oĩbus · Sʒ quo tua maior
dignitas: eo que tibi acciderũt minus fe

renda.neq; enĩ que tu ꝓpte: magnitudi

nẽ anĩ ⁊ ingeni moder ate fers:a te nõ

vleiſcẽda ſũt: aſi nõ ſint dolenda. Sz hec

poſterius rerũ vꝛbanaruʒ acta tibi mitti
certo ſcio: quod ni ita putareʒ eſſe ꝑſcri
berẽ .· Gpi · xxni · 6 Atqʒ ante hec quidem
ſperare ſaltẽ licebat: nunc etiã id ereptũ
eſt Gquidẽ ⁊ hec ⁊ oĩa que homĩ accideꝛe
poſſũt ſic fero:vt phᷣie magnã habeã gꝛa
tiã: que me non modo a ſolicitudine ab
ducit: ſed etiã cõtra oĩs foꝛtune impetꝰ
armat:tibiq; idẽ cẽſeo faciũdũ. Nec a ꝗ
culpa abſit qᷣcq; in malis numerzddͦ 8z
bec tu meliꝰ. Eadeʒ · ¶ Te tñ hoꝛtor vt
omni cura in rempublicam incumbas.
hoc eſt animi · hoc eſt ingenii tui · hoc eſt
ſpei quam habere debel ãplificãde digni

tatis tue · Sed hac de re alias ad te pluri

bus · Gpiſto · xxmi · ¶ OQuãq; admodũ ſu
mus iaʒ defatigati : ſed nulla laſſitudo ĩ
pedire officiũ ⁊ fideʒ debet · verũ hec hac

tenus ab aliis te de me: qz a meip̃o malo

cognoſcere. Rudiebamꝰ ea que maxime
vellemꝰ de gneo munitio: queʒ tu quibꝰ

dã literis ad celũ laudibꝰ extuliſti. rumo

res durioꝛes erant: id quale ſit: omnĩoq;
auid iſlic agat᷑ facias me velim certioreʒ

epi · xxp · ¶ Velĩ ſiqua offẽſiuneula facta
elt anĩ tui ꝑuerſitate aliquoꝛũcnoui eniʒ
ẽtem illam)deſ te ad lenitatẽ: vel ꝓpteꝛ
uümaz humanitatẽ: vel etiã honoris mei
cauſa · libꝛo · xni · epi · pma ¶ Impedioꝛ re
recũdia ne te pluribꝰ rogeʒ: neq; tam̃ du
bito quin ſi tua nihil: aut nõ multũ ĩter
ſit eo ſis aĩmo quo ego eſſem: ſi quid tu
me rogares: michi certe gratiſſimuʒ fece
ris · epi · ſecũda ¶ Ded hec q̃ ſupꝛaſcripta
ſũt eo ſpectãt vt te hoꝛter ⁊ ſuadeã· Reli
gua ſunt que ptinẽt ad rogãdum :vt nõ
olũ tua cauſa tibi conſuliuʒ me dare pu
tes : ſed ꝙ mihi opus ſit me a te petere
rogaꝛe · gratiſſimũ igit mibi feceriſ ſi vol
teranos omnib“ rebꝰ integros ĩcolumiſ
qʒ eſſe volueris· epi · q̃rta ¶ Pro tuo aĩo
in me ſingulari exiſtimaui me opoꝛtẽ ad
te accuratiꝰ ſcribere: a ſi nõ ſũ neſeꝰ ⁊ q
tẽpoꝛuʒ ratio: ⁊ que tua poteſtas ſit: tibi
qʒ negocium datuʒ eſſe a Caio ceſare nõ
iudiciuz pᷣclare ĩtelligo · Quare a te tãtuʒ

peto quãtuʒ ⁊ te facere poſſe: libenter

mea cauſa factuꝛũ eſſe arbitroꝛ· Et pᷣmuʒ

velim exiſſimes (quod res eſt municipii

fortunas oẽs in iſto vectigali conſiſtere ·
his aũt tꝑibꝰ maximis oneribꝰ preſſum
ſũmis affectũ eſſe difficultatibꝰ.hoc et ſi
cõmune videt᷑ eſſe cuʒ multis: tamẽ mihi
crede · ſingulares huic municipio calami
tates accidiſſe quas idcirco nõ cõmemo
ro: ne de miſeris meoruʒ neceſſariorum
cõquerẽs homĩes quos nolo videar offẽ
dere. epi · octaua · Beo hoc quale ſit tu

ꝓ tua prudẽtia cõſiderabis. Ego te plãe
rogo: atʒ ita vt maiore ſtudio iuſtioꝛe de

cauſa:magis ex aĩmo rogare nibil poſſi

vt albino parcas· pꝛedia laberiana ne at

tingas: magna me affeceris nõ modo le
ticia: ſed etiĩẽ quodãmõ gloria · epiſto · ix.
¶ Nero me“ mirificas apud me tibi gra
tias egit ꝓꝛſus ĩcredibiles: vt nullum ho
noꝛẽ ſibi haberi potuiſſe diceret: qui a te

p̃teꝛmiſſus eſſʒ. Magnum fructũ ex ipſo

capies. Nihil eſt em̃ illo adoleſcẽte grati

us. Sed me hercule michi quoq; gratiſſi
mü feciſii · pluris eniʒ ex omm nobilitate
neminez facio . Ttaqʒ ſi ea feceris que ille

Eine tecũ agi voluit.gratiſ ſumum michi

eceris · epi. lxvi · ¶ Tu qð me hoꝛtaris
vt animo ſim magno: 1⁊ ſpem habeam

xj.

reeupãde ſalutis:id velĩ ſit eiuſmõi vt re

cte ſpeꝛare poſſimus. Nunc miſer qñ iaʒ

tuas lr̃as accipiã g q̃ʒ ad me ꝑferet 2O
reliquũ eſt ſuſtẽta te mea Terẽtia vt po

tes· honeſuſſime viximꝰ.floꝛuimꝰ: nõ vi

ciũ noſtrũ ſed virtꝰ noſtra nos afflixit.

peccatũ eſt nullũ niſi ꝙ nõ aĩam vna cũ

oꝛamẽtis amiſ mꝰ. l:xmiepi:q̃rta.
¶ Si tu tulliola nr̃a lux valetis:ego
⁊ ſuauiſſimꝰ cicero valemꝰ. Piidie Idibꝰ
octobris athenas venimꝰ:cũ ſane aduer
ſis vẽtis vſi eſſemꝰ: tardeqʒ ⁊ incõmode
nauigaſſemꝰ de naue exeũtibꝰ nobis aca
ſtus cũ literis preſto fuit. epi · v. ¶ Bol
lueẽ ſi adhuc nõ eſt ꝓfectꝰ qprimuʒ fae
ext rudas.epi · ſexta · ¶ Statim ita ſi uz le
uatus vt deus mihi aliquis medicinaʒ fe
eiſſe videat᷑:cui quidẽ tu deo quẽadmoð
ſoles pie caſte ſatiſfacias.epi. ſeptima
dinẽ tuã velim cures diligẽtiſſime· Nam
mihi ⁊ ſcriptũ ⁊ nũciatũ eſt te in febrim
ſubito ĩcidiſſe. Q celeriter me feciſii ð ce
ſaris literis certiorẽ feciſti mibi gratum
Itẽ poſthac ſiquid opuſ erit: ſiquid acci
derit noui facias vt ſaã · Qura vt valeas

¶ RRC(Si vales bene eſt . ego valeo. valitu

epi· octaua. ¶ B ¶ Da operã vt cõuale

ſcas: quod opus erit:vt res tẽpuſq; po

ſtulat ꝓuideas atq;ʒ admiĩſtres: ⁊ ad me
de omnibuſ rebꝰ qſepiſſime literas mit
tas: epi · xxi· ¶ OQ ¶ Nos quotidie tabel

larios noſtros expectamꝰ: qui ſi venerĩt

foꝛtaſſe erimꝰ certioꝛes quid nobis faciẽ
dũ ſit faciemuſq; ſtatiʒ te certioꝛẽ.valitu

dinẽ tuã cura diligẽter · epi. xxii · ¶ Sum

ma tua autoritas fecit · meũqʒ ꝑpetuum
de tua ſin gulari virtute iudicium: vt ma
gni mea intereſſe putarẽ: i res eas quaſ
geſſiſſem tibi notas eſſe: ⁊ non ignoꝛari

a te qua equitate ⁊ cõtinẽtia tuerer ſoci

hulncize⸗ adminiſtrarẽ · his enim a

te cognitis arbitraboꝛ facilius me tibi q̃ᷓ
vellẽ ꝓbaturũ.li · xv·epi· q̃rta. ¶ Idqʒ
ſi tlibꝰ ð rbꝰ grauiſſimos hoĩeſ ⁊ rogare
ſolere.⁊ rogari ſcio:tñ admonẽdũ potiꝰ
te a me q; rogãdũ puto Gadẽ ¶ Si mihi
minꝰ tecũ eſſet q; eſt cũ tuis oibꝰ:allega
rẽ ad te illos a quibꝰ ĩtelligis me pᷣcipue
diligi. patris tui beneſicia in me ſũt ãpliſ

unarnſe em̃ ſaluti mee neq; amoni ami
tioꝛ quiſqᷓ

q; dici poteſt: frater tuꝰ quanti

me faciat ſẽꝑq; fecerit:eſſe hoĩeʒ q igno
rat arbitroꝛ neminẽ.domꝰ tua deniqʒ to
ta me ſemꝑ omnibꝰ ſũmis officii s pꝛoſe
cuta eſt· Neq; veꝛo tu in me diligẽdo cui
q́; cõceſſiſti tuorũ · Quare a te peto ĩ ma
ioreʒ modũ · vt me ꝑ te q3omatiſſunuʒ ve
lis eſſe:meamq; ⁊ in ſupꝑlicatõne decer
nẽda:⁊ in ceteris rebꝰ exiſtimatõeʒ : ſatis
tibi eſſe cõmẽdatã putes · Epiſto.decima
Nõ audeo vehemẽter a te cõtendẽ: ne
aut ipſe tue ꝑpetue cõſuetudĩs erga me
oblitus eſſe videar: aut te oblitũ putem .
Quare vt te velle arbitroꝛ ita faciam: atʒ
ab eo quem oẽs gẽtes ſciũt de me optĩe
meritũ bꝛeuiteꝛ petam· epi:xni. ¶ De fa
bio faciemus ſtudioſe que rogas. Tu mił

tis de cauſis velleʒ me cõueĩre potuiſſes

primum vt te queʒ iamdiu plurimi facio
tanto interuallo viderem · Deinde vt ti
bicquod feci per literas) poſſem pꝛeſens
gratulari: tum vt quibus de rebus velle
mus tu tuis ego meis inteꝛ nos commu
nicaremus· poſtremo vt amicicia noſtra
que ſũmis officiis ab vtroq; culta eſt: ſʒ
longis interua llis tempoꝛum ĩterruptã
connieendine, habuit:confirmaretur ve

hementius. I0 cuʒ nõ accidit vtemur bo
no literarũ:et earum fere abſenteſ que ſi

coram eſſemus conſequemur· Vnus ſci
licet ille fructus qui in te videndo eſt ꝑ
cipi literis non poteſt:alter gratulatõis

eſt is quidem exilioꝛ q; ſi tibi teipſum in
tuens gratularer: ſed tamen ⁊ feci antea

facio nunc · Tercium eſt vt id quod de

rebus noſtris coꝛam eõmunicaſſemus in
ter nos conficiamus idẽ literis · Gpi · xmi

Te penitus rogo· ne tam longe naui

gatõni ⁊ vie ꝑ hyemẽ niſi bene firmũ cõ

mittas:neue nauiges niſi exploꝛate · vix

in ipſis tectis ⁊ opidis frigus ĩfirma va
litudine vitatur (magne enim nobis eſt
ſo licitudini ualitudo tua) ne dum ĩ mari
2⁊ uia ſit facule abeſſe ab iniuria temporiſ

frigus inimiciſſimuʒ macillentis inquir

euripedes:cui tu quãtum credas neſcio:

ego certe ſingulos eiꝰ uerſus ſingula eiꝰ
teſtimonia puto.libꝛo · xvi·epiſtola.viii
¶ Nos a te ut ſcis diſceſſimꝰ. ad. iii · No
nas nouembris · leucadem uenimus ad

vii · Idus No. 'i ꝓpter tẽpeſtatẽ moꝛa
ti ſumꝰ. Inde ad/v. coꝛcpraʒ belliſſie

ter

it

pi · nona ·

nauigauimꝰ. Tbi retenti uentis ſumus.
Interea qui cupide ꝓfecti ſunt miti nau
fragia fecerũt · Soluimꝰ ĩde auſtro leniſ
ſimo celo ſereno; nocte illa ⁊ poſtero die

in Italiã ad ydꝛuntẽ ludibũdi puenimus
eodẽq; vẽto poſtridie Bꝛũduſiũ venimꝰ
ſclapo medicꝰ plane con
firmat ꝓpediẽ te valentẽ foꝛe · Nũc qdeʒ

ego te hoꝛtoꝛ: vt om̃em diligẽtiã adhibe
as ad cõualeſcẽdũ · tuã pꝛudẽtiã · tẽperan

tiam· amoꝛẽ erga me noui·. Scio te oĩno
facturũ vt nobiſcũ qprimũ ſis: ſed tam̃
ita velim vt ne quid ꝓperes ne ue teme
re nauiges. Solẽt naute feſtinare ꝗᷓſtus
ſui cauſa · Cautus ſis mi Tyro mare ma
gnuz ⁊ dif ficile tibi reſtat. Si poteris cũ

meſcinio · caute is ſolet nauigare: ſi mꝰꝰ

cum honeſto aliquo hoĩe cuiꝰ autoritate
nauicularius moueat᷑. In hoc omneʒ dii
Fee ſi adhibueris:teq; nobis incolumẽ

feceris omnia a te babebo · etiã atqʒ etiã
noſter Tiro vale · medico ð te ſcripſi dili

gẽtiſſime · GCadeʒ. ¶ AGxpecto tuaſ li
teras de multis rebꝰ:teipſuʒ multomag
demetriũ redde noſtrũ:⁊ alið ſiquid po

teſ boni· de Anfidiano noĩne nibil te hoꝛ

toꝛ: ſcio tibi cure eſſe ſed cõfice: ⁊ ſi ob eã
rem moꝛaris accipio cauſaʒ· ſi id te nõ te
net aduola.literas tuas valde expecto ·
Vale.Mec ex Tullio:nunc ad idem ex Ga
ſparino vide. ”
Rd idẽ . ¶ B
io te rerũ nouarũ cupiduz eſſe
T—accuſaſſe me ſepe ꝙ nũq; ad te
ſcribo de his rebꝰ que hic fiunt ·
faciã hodierno die ne poſſis deinceps cri
minari negligẽtiã meã tmplebo itaq; te
nõ vulgaribẽ vt multi ſolent:neq; falſis
rumoribꝰ:ſed magnis ⁊ de quibꝰ certos
autores habemꝰ. Gaſparinꝰ. (Nihil
quod libẽtiꝰ facio: q; de maximis et pul
cerrimis rebꝰ que hic fiũt te certiorẽ red
dere. ¶ Si te noua delectãt habeo qᷓdem

vnde poſſim abunde huic tuo deſiderio

ſatiſfa cere. Anrã quidẽ aut patrum me

moria tante rerũ mutatões nõ fuerunt:
quãte hodie inſtãt: et iam in nrĩs ꝑtibuſ
fiũt. ¶ Nouiſſima res his diebꝰ nob ac

cidit: de qua te certioꝛẽ facere volui:vt ĩ

telicenen nullã rem fore tãtam aut tam
occu

tazʒ: quã nõ maxime cuperẽ impᷣmiſ

leij

tibi eſſe notam. ¶ Nichil aũt in hac nrã

regione agitatur: quod vel ſuauitate vel

magnificẽtia ſit ad te ſeribẽdũ · ſumꝰ em̃
om̃s tãto in ocio:quanto neſcio an alias
fuerimus· Et vereoꝛ ne hoc foꝛte pᷣſce vir
tuti ⁊ bonis artibꝰ noſtris noceat· Nam
vt nimia foꝛtũe aſperitas:ita etiã immo

derata ꝓſperitas ſepe glorie nocuit ·
¶ 6t ſi ea de quibus ad te ſeribo non

ita noua atq; inuſitata ſint: vt nunqᷓ;
alus bominibus aliquid huiuſ modi obti
gerit: tamen non paruam ex opinione

que habebatur admirat õnem excitarunt

¶ um de rebus inuſitatis ad te ſcri

bo videor mihi rem tibi ꝑgratam facere

ſcio em̃ ſemꝑ te harum rerum cupidũ eẽ
faciam ergo te participem facti pulcerri
mi nõ multis annis ante a quoq́; noſtꝛũ
auditi · ¶ Si vllo tempore de rebus ma
gnis ad te ſcripſi: illud ꝓfecto eſt ſũmuʒ
ac maximum oĩm: quo tanta mihi viden
tur mala rebꝰ noſtris impendere:vt niſi
deꝰ aliquis hecipſa a nobis auertat: faci
le poſſim noſtrarũ partium deſolatõem

ac ruinam diuinare · ¶ Volui hec omnia

tibi nota eſſe:vt qui periculorum noſto
rũ ſemper ſocius fuiſti:etiaʒ publice trã
quillitatis ꝑticeps fieres:⁊ fortunis nrĩſ
congratulareris ¶ Quomodo in pericu
lis reipublice me geſſerim: ⁊ ſi tibi renũ
ciatum eſſe non dubitem g tamen qꝰ cer
tioꝛ de oĩbꝰ rebꝰ fias illud ad te ꝑſcribo.
¶ OQuid adhuc in cauſa tua iudices ege
rint:ſatis arbitroꝛ ab his omibus tibi re
nũciatum: qui quotidie a nobis ad te ve

niunt · poſtridie autem cetera ⁊ grata vt

puto ad te ꝑſeribam · ¶ Sia noſtris le
gibus non abhoꝛreret de cauſa tua bene
te ſperare iubeo. ¶ Siquid aliud in ce
teris rebus cognoſceres quid ad me per
tineat: facies vt cepiſti certiorem · ¶ Ne
deſiderium tuum differã: ſtatim ſatiſfaci

am tibi de eo quod maxĩe optabas a me

audire. ¶ Curabis vt quancunq; fortu
nam res veſtre habuerint: nihil ſit quod
me per te lateat. ¶ Scio me om̃ibꝰ poſt
habitis magno ſtudio perfeciſſe omnia
que ad te pertinere ĩtellexi:de quibꝰ nũc
ad te quo ſint a me ordine geſta perſcri
bo ¶ Qum tantum habeã fidei pꝛudẽtie

tue ſummeq;ʒ in me beniuolẽtie: quãtuʒ

„ 7
2

„

vt. ¶ Sed vnũ a te queſo ñ obliuiſcaris
te illum eſle:cui ip̃a reſpublica ſe ⁊ ſuos
ciues cõmẽdat · Ded illud te rogo atz ob
ſecro:vt ſiquod remedium ad hanc opoꝛ
tunitatem potes ꝑ alios adhibere:nullã
occaſionem p̃termittas· Sed illud a vob
etiam atz etiam videndum eſt: ne aĩm ve
ſtrum nimium in ſecũdis rebꝰ efferatis·

Et eſt maxime ꝓuidendüũ ſicut facitis: vt
victoriã vr̃aʒ referatis potius ad diuinaʒ

cauſã q; ad humanã · Sumus fere om̃es
in piculis noſtris animo ſũmiſſo:⁊ tune
ſũme veneramur:ac excolumꝰ deum: ne
ſcio qua iniquitate poſtea ingꝛati reperi
mur: cum ſũmã votoꝛũ attigimus:dein
de querunt᷑ homines nullã felicitateʒ eẽ
perpetuã:⁊ foꝛtunã accuſant. ex ex Ca
ſparino ꝑg amẽſi:nũc ex aliis accipe·
3 Romam veni ad.viii. Hł. Aprilis
moxq; vt primũ licuit pontificeʒ adiens

ſalutandi cauſa 2 met ipſius exhibẽdi:
ab eo ꝑbenigne quidẽ ac perhumaniter

receptus ſum: qᷓnq; primo ſtatim cõgreſ
ſu vbi me aſperit: nullo adhuc vbo a me
facto conuerſus ad eoſ qui pꝛoxrime aſta
bãt. Iunioꝛ hic eſt inquit longe q́; puta
ram · hec prima vox illius a me auditaẽ
poſt hec ego conſueta veneratone illum
affatus cum eſſem·ipſeq; perpauca que
dam reſpondiſſet:reſumplit ea ipſa que
primo aſpectu edixerat · Leonardus are
tinus · ¶ Statueꝛam nihil ad te ſcri
bere anteq; rediſſem: ſed cum laurentiꝰ
QOremonenſis vir perfamiliaris ⁊ ſtudio
ſus tui hodie michi occurrens: nunquidð
ad te vellem rogaret nolui ipſum omni
no vacuum dimittere literarum mearuʒz

Scito igitur iam me multos dies viter
bii commoꝛatum· Nam iter ſic infeſtum

latrociniis ⁊ hoſtilibus incurſionibuſ fu

it: vt tuto tranſire poſſe deſperariʒ · nũc

vero quoniam inducie quedam cum ho

ſuibus facte dicuntur:licebit iteꝛ arripeꝛe

quod faciam hodie vti ſpero · Ex vrbe ro
mana proliyius ad te ſcribamvale Tdẽ.
¶ Wegocia lupi noſtri de quibus ſigni
ficari tibi iam ſepius me ꝑ tuas literas
monuiſti:ſcias plane his pꝛoximis diebꝰ
eſſe confecta · poſtulatio enim que michi

illius nomine tradita fuerat nobis dep

nemini:te etiã atz etiaʒ hoꝛtoꝛ ac moneo

cantibus per pontiſicem admiſſa eſt. de
quibus ad ipſum ſeribo latius. que lite
re vt ei reddantur curabis.dem. (Nõ
puto opꝰ eſſe multis vt verbis te cohor
ter:cum tibi ⁊ de amiciſſimi viri negocio
de re tibi grata leue onus impono·Tu
ipſe re cognita moueri debes ſine vlla
poſtulatõne aut rogatõne noſtra:Idem
¶ E Din vererer pater optime ne te
auocarem a tua contemplatione et ſan
ctitate: qua vteriſ hoc ieiunii tempoꝛe:eſ
ſem longioꝛ in ſcribendo: ſed te diuin is
rebus ita occupatum puto: vt ſtultum
videatur inanibꝰverbis velle obſtrepere
auribus tuis:que quotidie ſanctoꝛum vi
roꝛum vocibus replentur· Sed tamen id
vnum ſcribamquod te libenti animo ꝓ
noſtra amicicia auditurum confido.Qõ
mater tua(octauus hic eſt dies peperit
mihi infantulum puchellum: Qui nomẽ
indidi kohannis baptiſte · Ago deo grati
as qui me hoc tanto dono: et laudabili

voluptate cumulauit: qua fruar quoad

libuerit ei qui ilum nobis largitus eſt.
Et certe magna in me gratia dei fuit: cũ
ſenectam meam tam bella pꝛole conſole
tur. vtinam memoꝛem me efficiat benefi
cioꝛum ſuoꝛum que qu meminit conſe
quetur amplioꝛa · In hoc autem educan
do non eſt opus vt me iterum moneas:
quoniam ſuperioꝛes litere ita copioſe in
ea re fuerunt: vt nichil videatur ad eam
doctrinam amplius addi poſſe· Vale et
me ama-Doggius florentinus. ¶ Ego

ſatis habeo et honoris et lucri · non eu

pio diuitem fieri · hoc eſt valbde opulen
tum . Nam diues quidem ſum · poſui
enim teꝛminum deſiderüs Qupio aliquã

do quielceꝛe · Ttaq; ego tibi ceteriſq; ami

cis hunc laboꝛem remitto · Regnum non
eſt tantum vt ſtatum pro eo velim mu
tare. Sum in loco celeberrime vrbis · fru

oꝛ libertate maxima. lucroꝛ quantum ſa

tis eſt ad modeſtam vitam paꝛuo cum la
bore·. non curo quis aſcendat aut deſcen

dat: nulla ambitõne laboꝛo conuenit

mecum ſtatug meus· Quid ad hanc vi

tam addi poteſt? Gxcedo creſum diui
tiis: cum modum poſuerim cupiditati ·

Igitur vale et ſi me amas bac in re ob

muteſcas oꝛo· Idem · ¶ Nunc vero te ꝓ

te
io
u

mn
is

ere
N
d
0
tit
ti
li
1
i

e
4

nr̃a amicicia hoꝛtoꝛ moneoq;: vt has ſtu
dioꝛũ tuoꝛũ pꝛimicias tales eẽ veliſ: vt ex
agro ⁊ fertili ⁊ bñ culto ꝓdire videãtur.
Qulłta vᷣo aĩ vᷣtus ẽ.q̃ vberũãos fructꝰ ꝑit
hãc ãplectẽ · hanc exerce · Curaqʒ oĩ diligẽ
tia vt ꝓpter doctrinã iuris ᷣcte quoq; vi
uẽdi ſtudiũ cõſeq̃ris · Impꝛimis coꝛrupte
las fuge · te q; immaculatũ a peccatis ſer
ua:neq; quicq̃; agaſ quoad pᷣ̃t fieri:cuiꝰ
te penitere neceſſe ſit · Inter cetera iuſlici
am cole· Recte iudica· ⁊ quidqd agis deũ
ſpectatoꝛẽ cogita:pᷣſtat enĩ pauꝑioꝛẽ eſſe
ĩtegris moꝛibꝰ:q̃; diuitem vita ꝑdita. ⁊ð
age vt iuris ſciẽtia non ſolũ afferat vite
ſubſidiũ: ſed vt etiã virtutis oꝛnamentũ
hbi en rectiſſime mihi vitã inſtituere vidẽ
tur qui verã doctrinã cõiungunt cũ ſan
ctimonia viuẽdi · Sed oĩa aſſequeris:ſi fu
geris auariciã maloꝛũ oĩm irꝛitamentuʒ.
Scripſi hec paucis ꝓpter amoꝛẽ ĩ te meũ
q̃ tu accipiaſ ĩ bonã ꝑtem volo· Ater foꝛ
taſſe te ad luerũ ⁊ q̃ſtũ cohoꝛtaret᷑ Cgo ⁊
ulud idẽ tibi ſuadeo:dũmodo nõ ſit a vir
tute ſeiunctũ · Nam ĩ turpitudĩe nihbi pᷣt
eſſe vtie. Sed hec tu meliꝰ vale· Idẽ
Si tu ac tui valetis bñ ẽ· ego quidẽ valeo
anc vel peſtẽ vel peſtis ſuſpitionẽ cum
aliis de cauſis: tũ vero hbac ipſa deteſtoꝛ
⁊ maledico:ꝙ me tua iocundiſſima cõſue
tudĩe pꝛiuauit · Ynuidet nobis credo foꝛ
tuna:ſi tm̃ voluptatis ex mutua familia
ritate ſuſcipemuſ: ſi lõge ſemota fuerĩt
coꝛꝑa:pñtes erũt aĩ: cogitatio. ⁊ mutua
recoꝛdatõ:ꝗqᷓ res ꝓcul eẽ nõ ſinẽt.Si ñ da
bit᷑ vt coꝛã loqui: ⁊ viuos habere ſermo
nes poſſumꝰ:iteruenit mutuũ łHaruʒ of
ficiũ:qð abſentie nr̃e moleſtias mitigare
ac tꝑare queat:fit eĩ neſcio qũo:vt mira
quedã ſeribendi ſit voluptas:cũ aliqñ ab
ſentibꝰ amicis ĩterꝛuꝑta ẽ oꝛatio · Cuari
nus veronẽſis ¶ B ¶ Doſteaq́; a nobis
abüſti de te nihbil accepimꝰ. Ttaqʒ nõ Poſ
ſumus nõ vereri: neq;d tibi qd nolimꝰ ac

ciderit · Nam hoſ pes ille ad quẽ aduerte

ras nocte cuius ꝓximo die hinc ꝓuectus
es:mediolanũ modo veniens renũciauit

te cũ eſſes P ſe hoſpitatus:viſum eẽ

e ſtomacho laboꝛare:⁊ de caunpone q̃ſtuz
apud quẽ pꝛãdiſſes · Quare velim me faci
as de te tuiſq; cõſiliis q;pꝛimũ certioꝛeʒ ·
Nam ſi vales quid iſtic tẽpus inaniter te

5

k

ras neſcio · Sin minꝰ vales danda ẽ oꝑa

D 4

„2 —

11)

ne tua negligentia ſis peioꝛe condicione

vale · Eranciſcus philelfus ¶ ¶ Dapiã
veni vbi tã diu acturus ſum donec Medi
olani peſuilentia deſierit deſeuire · Cum
pumũ nunciũ idoneuʒ nactus fuero mit
tam ad te pecuniolã ꝓ velluto · Interim
abs te peto vt eruditiſſimuʒ michaelem
parmenſem: qui iſtic adoleſcentiã docet
nomie meo adeas: ⁊ ab eo certioꝛ fias: q
nam ſit qui illud opꝰ de varietate metro
rum habet:qð ꝑgamenſis epiſcopi fuit:
Kit em̃ eius quidã diſcipulꝰ rem eſſe per
egregiam. Si illud offenderis:fac excribi
mea ĩpenſa:illudq; ad me dabis. Qupio
epiſtolas meas huic nouellino papienſis
cimbe gubernatoꝛi ad me des:eaſq; papi
reis pluribus panno ve lineo ĩuolutas:
quo tutiores ſint ab imbꝛibꝰ. Tacobũ me
um valere plurimũ cupio · Tu me M.o
hanni cõmenda ac vale cũ Bartholomeo
melio · barbaries aũt reliqua male valeat
Idem ¶ Niſi vebemẽter amẽ amoꝛẽ tuuʒ
ĩgratus ſim. q̃ magnifici equitis aurati
fohãnis tholẽtinatis ſeriba:tuo noĩe mi
hi coꝛã expoſuit libẽtiſſime audiui· Quid
aũt aut ſentiã aut velis: tecũ vna Cremo
ne ad paucos vſqʒ dieſ cõmentaboꝛ atqʒ
ſtatuã · Naʒ ad klas Naias hĩc iter capiã
ad vꝛbẽ Romã negocii mei gratia: id qᷓ
dez ex pꝛcipis nr̃i ſnĩia · Qaũt qᷓ̃ri viſus
es: ꝙ mhil ad te ſcribã: non iure id facis·
Nam ximis diebꝰ literas ad te dedi· Tu
vero Endiimionis ſomnũ doꝛmis :rñdẽs
omĩo nihil:ſed idcirco ignoſco tibi:ꝙ ita
ranarũ Qremonenſiũ clamoꝛibuſ obtun
derig: vt apud te eſſe nõ poſſis · vale · Tdẽ

¶ H¶ Laz ver ẽ ĩ limĩe: taq;ʒ a te peto: vt

hieme plantas illas ficulneas ad me dare
veluti peritioꝛ agr icola noluiſti: nũc tan
dem dare ĩcipias · Niſi foꝛtaſſe qð no lim
moleſte feraſ res vllas bonas foꝛe tibi cõ
munes cũ aliis · Nam ſi pluribus rogari

te cupias:mõ poſſum nõ vereri vel ĩuidie

vel obtrectationis ſis accuſandus: quas
quidem perturbationes indignas arbi

troꝛ magnitudine animi tui·. Qupio itez

plantas bꝛunoꝛum damaſenoꝛum vale.

Idem. ¶ ¶ Deto abs te in maioꝛẽ mo

dum . vt quod ⁊ mihi coꝛaʒ recepiſti: ex
ꝓrĩs meis lñs audire pocuiſti: id apud

7 „

pPatrẽ tuũ pᷣſtãtiſſimũ ⁊ munificẽtiſſimũ
pꝛincipem q;pꝛimum 2 q;optime conſi
cias hac mibi re neq; gratiꝰ quicq;: neq;

magis neceſſarium pꝛeſtare potes · vale

Idem ¶ E¶ Detii abs te ꝓxis l̃is ſcðm
qð eẽ nũc terciũ ⁊ peto:⁊ te quoq; ſi pa
teris rogo: vt rẽ meã apud pꝛãcipẽ nrm
muniſicentiſſimũ patrẽ tuuʒ: vbi minus
cõfeceris ita cõficias:vt mihi abiẽs coꝛaʒ
recepiſu. In hũc diẽ neqʒ tu rñdiſli qᷣcqᷓ;
nec ex alio ſũ certioꝛ factꝰ qͥd egeris aut
nõ egeris· Ttaq; aut rñde qʒpꝛimum:aut
equũ mitte quo vehar ad vos · Naʒ ſi ad
vos venero facile futurũ ſuſpicoꝛ: ne va
cuus mediolanũ repetã: p̃ᷣſertim cũ iam
iſtet natalis xp̃ianus:q̃ pꝛicipes ſolet ad
bñficẽtiã exhoꝛtari · vale · Cdẽ· ¶ ¶ OQð
paceps nr̃ Erãciſcus Sphoꝛtia tibi abe
unti iuſſerat: ipſe vᷣbis pluribus abs te
petü:ſi minꝰ in hãc diẽ cõficere potuiſti:
vt cõſicias tandẽ cupio:hac eĩ vna re ne
q; gratiꝰ mihi quicq; pᷣſtare q̃as:neq; eti
am iocũdiuſ:Atqui bñficiũ illud quis nõ
libẽter cõferat:ꝙ is ĩ quẽ cõferamꝰ maxĩ
ſit facturꝰ:⁊ eo tñ vſurus nõ ſit g? Sic enĩ
tũ ſumꝰ liberales cũ ex hmõi nra liberali
tate neq; moleſtie neq; incõmodi quicqᷓ;
accipimꝰ. Tenes qd velĩ.vale.Tdeʒ philel
fus · Nũc cirea clauſulas generales extra
uagãtes·autoꝛitates · ⁊ ꝓuerbia nr̃am in
ſutuemꝰ doctrinã.
Circa res generales ⁊ extrauagãtes:
ac circa autoꝛtates · ꝓubia a exẽpla M.
T. C. dauſule Incipiunt
Abac rõe q;d res qᷓd cã · q̃d tꝑs
ferat:tu facile optĩeqʒ ꝑſpicies
q́d nobis placuiſſʒ ex me potiſ
ſimũ putaui te ſcire oꝑtere · li · pꝛo · Epi·
vi · ¶ taqʒ tota iã ſapientũ ciuiũ ulez
me ⁊ eſſe ⁊ numerare volo·⁊ ſnĩa ⁊ volũ
tas mutata eẽ debet · Id enĩ iubet Hato
quẽ ego vehemẽter autoꝛẽ ſequoꝛ:tĩ cõ
tendere ĩ republica: quãtũ ꝓbare tuis ci
uibꝰ poſſis · vĩ neq; ꝑenti:meq; patrie af
ferꝛe optere · Gpiſt · ix. Duyx nobis ſis 1
autoꝛ:opꝰ ẽ ⁊ eoꝛũ vẽtoꝛuʒ quos ꝓpoſui
moderatoꝛ quidã ⁊ q̃i gubernatoꝛ:qui 2
ſi ex oĩbus viuis exoptãdus eẽt: quẽ tecũ
cõferꝛe poſſemꝰ nõ hẽremꝰ .li·ſcdo. Rpi ·
vi Ehares ne vnqʒ accidẽ poſſe: vt
mihbi vᷣba deeſſent: neq; ſolũ iſta vr̃a oꝛa

toꝛia:ſed hec etiã leuia nr̃atia 5 Spiſt. xi.

¶ Vꝛbeʒz mi Ruffe cole:⁊ ĩ iſta luce viue
Omnis ꝑegrinatio(qʒ ego ab adoleſcen
tia iudicaui)obſcura ⁊ ſoꝛdida ẽ: his quo
rũ ĩduſtria Rome p̃t illuſtris eẽ: qð cum
ꝓPbe ſcirẽ vtinam ĩ ſmia ꝑmanſiſſem · Quʒ
vna me hercule ambulatiuncula atʒ vno
ſermone nẽo · omes ꝓuincie fructꝰ nõ cõ

fero · Gpi · xi · C lec eo pluribꝰ ſenpſi: ꝙ
myji ſigniſicabãt tue lĩe ſubdubitare te:

qua erga illũ eẽm volũtate · Credo te au
diſſe aliq;d falſũ ẽ (mihi crede) ſiqd audi
ſti · Nibil eĩ feci vnq;: neq; dixi:qð cõtra
illiꝰ exiſtimatõeʒ eẽ velim·. Epi ·xii. ¶ Mi
ro me deſiderio vꝛbs afficit ⁊ om̃es mei:
tuq; ĩpꝛimis· Cadẽ ¶ Non me iſta terꝛẽt
q̃mibi ad te ad timoꝛẽ fidiſſime atzʒ amã
tiſſime ꝓponunt᷑ · Epiſt· xvi. ¶ Equidẽ ꝓ
eo quanti te facio rio feceris ap ꝓba
bo· ſed te quoq; cõſido ea facturũ qᷓ mihi
maxĩe ĩtelliges eſſe accõmodata.li· tercio
Gpi · tercia Cauio nüc me fefellit ĩ ſcri
bendoꝓcul enĩ aberã a reipſa ⁊ a locis)
ſimul ac ꝓgredi ceꝑo: q; celerius potero
q́;crebeꝛrimis lĩis: faciã vt tibi nota ſit
oĩs rõ dieruůᷣ atzʒ itinerũ meoꝛũ · Oneris ti
bi ĩponere nec audeo quicq; nec debeo.
Epi.quarta ¶ Veruntũ plus ĩ hac ſpe:
tua ſapĩa ⁊ hũanitas cõſolat᷑: q; opoꝛtu
nitas tꝑis · Ttaq; quẽadmodũ expediã ex
itũ hꝰ ĩſtitute oꝛõis nõ reꝑio · Epiſto · xi.
¶ Nemo ẽ hoĩm qui cũ potiꝰ mihi q; te
cũ cõicandum putẽ· Nec enĩ clariſſimoꝛũ
viroꝛũ quoꝛũ ſimiles eſſe debemꝰ exẽpla
neqʒ doctiſſimoꝛũ quos ſꝑ coluiſti pᷣcep
ta fugiunt . li . iii · Gpi · pꝛĩa ¶ Quãtũ nos
fefellerit: ⁊ quẽ in locũ res deducta ſit vi
des: neq; ſolũ ea ꝑſpicis q̃ gerunt᷑: queq;
i geſta ſunt: ſed etiaz gqui curſus rerũ: ꝗ
exitus ſit · Cpi· ſcda ¶ Quid ẽ qd nõ pꝛi

qᷓ; datũ ẽ ademptũ ſit. Gpi · v. ¶ Nonne

mauis ſine ꝑiculo tue domi eſſe: q; cũ pꝑi

culo aliene? Gqdẽ etiã ſi appetẽda moꝛs
domi atq; ĩ patria mallẽ:qᷓ; ĩ extremis at
qʒ alienis locis. Epiſtola · vü · ¶ Eliſdez

igit᷑ de rebus etiaʒ hotoꝛ ꝗbus ſuꝑioꝛibꝰ

liis hoꝛtatus ſũ:vt in ea repub· qᷓcunq; ẽ

bpuma velis eſſe · Multa videbis foꝛtaſ
e que noles: non plura tamen q; audis

quotidie· Nõ ẽ poꝛro tuũ vno ſenſu ſolũ

ocloꝛũ moueri:cũ illð idẽ auribꝰ gꝑcipꝑias

Tt
lle

uo

je

e
bi
cio
cri
8)
ero
iſt

-

qdð etiã maius videri ſolet minꝰ laboꝛare

Kt tibi ipſi dicendũ erit aliqd qð nõ ſen
tias:aut faciundũ qð nõ ꝓbes·pꝛimũ tẽ
poꝛ cedere · idẽ neceſſitati Pater ſp ſapi
entis ẽ habitũ. Deinde nõ habet:vt nunc
quidẽ ẽ id vicii res:dicere foꝛtaſſe q̃ ſenti
as nõ licet: tacere plane licet · Epi. ix ·
Sapiẽtis ẽ carere patria:duri ñ deſidera
re · Etſi repub.nõ poſſiſ frui:ſtultũ ẽ nol
le pꝛiuata· Eadẽ (Depi⸗ mihi veniebat ĩ
mentẽ q̃ri ꝙ ita viuerẽ: q; gaudẽ ꝙ viue
rẽ. Spi · xiii· ¶ Non enĩ ignoꝛo q;ipuden
ter faciã qui tibi pꝛimũ tm̃ oneris iponã
pᷣt enĩ denegare occupatõ tua · li.v. Epi.
xii. ¶ Oui ſemel verecũdie fines trãſierit
eũ bene ⁊ gnauiter opoꝛtet eẽ ĩpudentẽ
Gadẽ. Nec ita feci vt te ad meũ arbi

triũ adducerẽ: ſed tribui tibi tm̃:quantũ

tribuiſſe nunq; penitebit. Gpi·xx· ¶ Ti

bi ꝑſuade pᷣter culpã ⁊ peecatum quo ſꝑ
caruiſti 1 carebis: hoĩ accidere nihil poſ

ſe: qd ſit hoꝛribile aut ꝑtimeſcendũ. Gpi⸗
vlti· ¶ Ego quãti te faciã ſemꝑq; feceriʒ
quãti me a te fieri intellexerĩ ſu ipſe miłi
teſtis.li. vi. ẽpi x. ¶ Eſt tue ſapiẽtie ma
gnitudiſq; aĩ quid amiſeris obliuiſci qᷣd

recuꝑaris cogitare · viues cuʒ tuis viues
nobiſcũ · plus acqſiſti dignitatis:q̃; amiſi

ſti rei familiaris · Spi ·xi · ¶ In quibꝰ ipſe

HPõpeius cõfitet᷑ ſe 1 opam a oleũ ꝑdidiſ
ſe · li · vi · Cpi · pꝛĩa. ¶ Vetus ẽ enĩ vbiũ
ſis qui fueris nõ eſſe cur velis viiere . ſʒ

tñ vacare culpa magnũ ẽ ſolaciũ · p̃ſertĩ

cũ habeã duas res quibꝰ me ſuſtentẽ op
timarũ artiũ ſcientiã: ⁊ maxiaruʒ rerum

gloꝛiã: quarũ altera mihi viuo nunq; eri
piet᷑:altera ne moꝛtuo quidẽ. piſto.iii.

Quid agas ·quid cõſſitueris.⁊ vbi ſis
hiematurꝰ cupio ſcire · Gpi · ix. ¶ Verũtñ

rideamꝰ licet · ſũ enim a te ĩuitatꝰ.Epi. x.
¶ Ded bec iocati ſumꝰ tuo moꝛe ⁊ nõ

nihil etiã nr̃o. Cpi.xiiii · ¶ In equo troꝛa

no ſas eẽ ĩ extremo.ſero ſapiũt. Gpi · xvi.

¶ EGum libꝛũ tibi miſi Regio ſcriptũ qᷓ;

pleniſſime res illa ſcribi potuit. Sin tibi
ꝗ̃daʒ videbunt᷑ obſcurioꝛa cogitare de be
bis nullã artẽ lĩis ſine ĩterp̃te: ſine aliq̃

exercitatiõe ꝑcipi poſſe· Gpi.xx. ¶ Si va

lebis meaq; negocia videbis: meq; diis

iuuantibꝰ añ bꝛumã expectabis · Cpi · xxi.
¶ K(¶liuſeras heri ĩter ſaphos qdð dixerã

miſſie turpiſſimũ ẽ pi · xvi.
moderate qdã ⁊ ĩgrate nr̃a facilitate ab

cõtrouerſiã eẽ:poſſet ne heres qð furtuʒ
antea factũ eẽt furti recte agere · Ttaq; ⁊
ſi domũ bñ potus ſeroq; redierã:tñ id ca
put vbi hec cõtrouerſia fuit notaui: de
ſeriptũ tibi miſi:vt ſcires id qð tu nemi
nẽ ſenſiſſe dicebas:Sextũ Gliũ maniliuz.
M.bꝛutũ ſenſiſſe · Cgo tñ ſceuole te teſte
aſſentioꝛ· vale. Gpi·xxiii. ¶ Mec etiã audi
tu acerba ſũt:tñ audire tolerabiliꝰ eſt qᷓ;
videre · Gpi . xxxi. ¶ Ala izuis ridicula eſ
ſent ſicut erãt mihi:tñ riſũ nõ mouerunt
Gpi · xxxiii · ¶ Non diu ſz acriter nos tue
ſupplicatões toꝛſerũt · Incideramꝰ enĩ in
dilnterl nodũ · li · viü · Gpi · v.· ¶ Facillimũ
erit ab eo tibi iꝑſi ĩpetrare ⁊ meas tũ p
ces apud eũ nõ mĩmum autoꝛitatis habi

turas puto.li ix · Spi · ix. ¶ Extremũ illð

ẽ: qʒ tu neſcio an pꝛimũ putes:plures iã
pauones cõfeci qᷓ; tu pullos colũbinos
Tu te iſuc hateriano iure delectato: ego
me bic hirtiano · Gpi · xviii · ¶ Non ẽ igno
tus mihi ſẽſus tuꝰ:neqʒ ſi facultas opta

bilis mibi quidẽ tui pñtis eẽt vnq́; a tuiſ

cõſiuliis diſcreparẽ:nec nũc cõ mittã vt vl
lũ factũ meũ iure repᷣhendere poſſis · li· x
Gpi·iii · ¶ Ded nõ poſſuʒ nõ exhoꝛreſce
re:ſiq̃d ĩtra cutẽ ſubeſt vulneris qð pꝛꝰ
nocere pᷣt:q; ſciri curariq; poſſit · Gpiſt ·
zan. rantͤl auũt ĩ acie tironi ſit com
mittendũ nimiũ ſepe exꝑtũ hẽmus · Epi ·
xxnii. ¶ Hane bñq;ʒ peculiatꝰ his rumo
ribꝰ vtrũ gadis referat᷑ an Romã (ad ſin
gulos · n. nütios turpiſſimũ cõſilia muta
re) nõdũ ſio⸗ i.rrri ¶ Succ urꝛet foꝛ
taſſe hoc loco alicui nẽ̃m: cur nouiſſimuʒ

tẽpus expectamꝰ potiꝰ:qᷓ; nũc aliqd mo

liamur . qꝛ vbi cõſiſtamꝰ nõ hẽmus.li.xi
Gpi·pꝛia ¶ Id ſi ita ẽ oĩa facilioꝛa · ſin ali
ter magnũ negociũ: cuiꝰ exitũ nõ extime
ſeo.tue ꝑtes ſũt· go pluſqᷓ; feci facẽ nõ

poſſũ · te tñ id q; ſpero oĩm maximuʒ

clariſſimũ videre cupio.pi· xnii: ¶ Moc
cũ populꝰ Romanꝰ memit meipᷣm ñ me
ed im

utunt᷑.verũ hec ꝓpediẽ ⁊ multa alia coꝛã
l·xii · Epi·pꝛĩa. ¶ Sed hõ amẽs ⁊ ꝑditus
multoq; nequioꝛ q; ille ipſe quẽ tu neqᷣſ
ſimũ occiſum eſſe dixiſti cedis initiũ qrit
Epiſt.ſecũda ¶ Ded hec tolerabilia: illꝭ
non ferendum quidem eſt. Cadem.

7

xiiij.

„ 7% % *

¶¶ SDed hbec meliꝰ ex re ⁊ ex tꝑe cõſtitues:
mihi quidẽ vſqʒ cure erit quid agas: duʒ
quid egeris ſclero · Epiſt · xix · 4 Hanſa 1
entit bene loquit᷑ foꝛtiter · hirtius no
ſter tardiꝰ cõualeſcit · quid futurũ ſit pla
ne neſcio · Spes tñ ẽ vna aliqñ populuʒ
Ro·maioꝛũ ſim ilẽ foꝛe · ſpiſt · xxii. ESes
ita fato neſcio quo cõtigiſſe arbitroꝛ: vt
tibi ad me omandum ſemper detur fa
cultas:mihi ad remuneranduʒ nihil ſup
petat p̃ter volumtatẽ · oꝛnaſti cõſulatuʒ·
oꝛnaſu reditũ meũ · li. xx · Epi · xii· ¶ Sed
ea ſũt conſueta:vt magis mirũ ſit accide
re illa potuiſſe: q; nos nõ vidiſſe ea futu
ra:mec hoĩes cũ eſſemus diuinare potuiſ
ſe · Cpi ·xv.¶ Nec ex Tullio ſequunt᷑ nũc
ſimiliter ex Tullio ſine quotta Eplarum
eo ꝙ ſub bꝛeuitate ſequentes contexunt᷑
clauſt Con ge alia cõdicõe ego ſum
ac ceteri ¶ Non me hercule erit dep̃catõ
nis locꝰ ¶ Vos doꝛmitis neq; hbec adhuc
mihi videmini eltigere Woſri valde
ðpugnare ⁊ facile algere ⁊ eſurire cõſue
uerũt · ¶ Quid faciã tẽpoꝛi ſeruiendũ ẽ.
Rea⸗ hec vna vox oĩm ẽ. ¶ Eſt tñ nõ
alienũ a dignitate tua ¶ Sed his de rebꝰ
coꝛã plura ꝓpediem vt ſpero ¶ Sedeba
mꝰ enĩ in puppi Tua mediuſſidiꝰ ma
gis q; mea cauſa cupio·
dũ cu valentioꝛibꝰ nõ putaui. ¶ Ne ſcis
me ab illo oĩa expiſcatũ . ¶ Ded quid lu
dimus neſcis quo cũ imꝑatoꝛe tibi nego
ciũ ſit · ¶ Non minus poſſe te q velle ex
loraei mihi ẽ ¶ Siquidẽ q̃ nunciant᷑ vl
a ex ꝑte ſunt vera Eersver⸗ te volo qᷓ
ĩ manibꝰ ſunt
video ¶ Hec oĩo nobis ſũt expedienda ·

Getera cuiuſmodi ſunt ex hoc iudica ·

¶ Bed redeamꝰ illuc vnde diuertimus.
¶ Non put aui fieri poſſe vt mihi verba
deeſſent ¶ Ded vereoꝛ ne iã mih ſupeſſe
rerba putes ·q̃ᷓ defutura dixerã ſũ
mam aĩo foꝛti ſitis ¶ Vt hec igit᷑ omittã
q̃ mihi tãti eſtimãda ſunt:quãti vitã eſti
mo ⁊ ſalutẽ meã ¶ Tu tuũ iſtud bñficiũ
moꝛa ne coꝛrũpas ( Sunt ⁊ plura adiici
enda qᷓ ⁊ grãdis carta nõ caꝑet ¶ Naʒz ſi
ate oc ĩ filios excogitat:quid vltra re

tat de oĩm furiũ ac legũ ⁊ officioꝛum ꝑ
¶ Sunt alia clariſſima argu
mẽta q;plura q̃ extendi nec manu nec cea

uerſione ·

Viribꝰ certan

Nec eius quidẽ rei finẽ

lamo p̃ magnitudĩe pñt · ¶ Oð meliꝰ ca
deret nibil vidi (O rẽ nõ modo riſu ſed
admiratõe digniſſimã ¶ Hoc aſꝑſi vt ſci
res:me tñ ĩ ſtomacho ſolere e Ee
nõ malus homo hoc ſuſpicabar ¶ Nec ĩ
pune. Nam ſentiet quos laceſſerit ¶ Mo
rum maloꝛũ oĩm culpã foꝛtuna ſuſunnet ·
¶ Eratqʒ his ⁊ tua iuiſa volũtas ⁊ mea
oꝛatio ¶ Muc enĩ vt venirẽ ſi nio lõgiuſ
1

qᷓ; volui fluxit oꝛatio Non licuit diuti
us bñ de eo ſperare (Nulla enĩ minãtiſ

autontas apud liberos ẽ ¶ Non ſi varꝛo
nis theſauros habereʒ ſufficere ſumptui
poſſẽ ¶ Noui timoꝛeſ retexerũt ſuꝑioꝛeſ
Renouatio timoꝛis magnã moleſtiã affe
rebat. ¶ Verũ vt tandẽ his verbis finẽ ĩ
ponamꝰ illud ẽ qð iam claudi volumus.
Mec ſimil ex Tullio· ſequunt᷑ ex aliis ⁊ ſi
ne autoꝛis vocabulo: ꝓpter bꝛeuẽ clauſu
larũ cõtextũ.¶ Tẽ D ĩ oꝛe loquẽtis
verba peidere · (Bo; ecce ad occaſũ lux
diuina flect᷑: ⁊ illa nemoꝛũ opaca cõden
ſitas irꝛuẽtis noctis tenebꝛs oꝑit᷑. ¶ Di
rigit enĩ pꝛudentiã ⁊ cõſiliũ p̃teritorum
noticiã: extuſqʒ; ſimiliũ ceptoꝛũ. Sed
hec vt notilſima trãſeamus:nõ ẽ in re aꝑ
ta aut multũ laboꝛandũ aut inſudandũ.
¶ Sane qui nõ ſuccurꝛit dũ p̃t nõ cõpa
ti dicit: ſed ĩaniter ac ficte cõdolere GBi
quis tauro venienti ſe obiiciat p̃textu di
uini auxilii temeraria ẽ hec fiducia ¶ az
ĩgens mihi reſpirãdi facultas dat᷑ · t vt
ad nẽm ĩſtitutũ redeã vñ me ꝓpemoduʒ
eximia virtꝰ: venerãdiſſimaqʒ tãti põtiſi
cis dignitas abalienarat ¶ s enĩ quem
peccati penitet declarat ſe maluiſſe non
eccare q; penitere ui ẽ pꝛiceps peſ
imoꝛũ criminũ: inſigne fieri debet pena
rũ exemplũ ¶ Ve illis quoꝛũ ĩfelicitas ce
teris ẽ diſciplina ( Tota ĩ me pena ſeui
at a quo tota emanauit offenſa · ¶ Tĩ
ſoluit pene vt mhil remãſiſſe videtẽ offẽ
ſe ¶ Diget ĩ nĩo hoſte talia cõmemoꝛare
mallẽ aduerſa. ¶ Biget equidẽ tãte leui
tatis: vel potꝰ imꝓbitatis reminiſei.
¶ Quid op? ẽ verbis ĩ eos inuehi quos
cõtraria ⁊ iterſe repugnãtia nõ pudet ꝓ
fiteri ¶ Multa dicta ſùt a vobis ſed plu
ra re ſtãt dicẽda:ſi vana q̃q; ⁊ minuta cõ

qrere velimꝰ. ¶ Inter bie 1 nſũ memet

cõtineo Nec qᷣd a multis: ſʒ qd veriſile

ui
In
ſſi
we
en

s
tp
lu
45
et
1

diceret᷑ grauitati vr̃e credendum fuit

¶ Ouis nõ gloꝛiet᷑ re bñ geſta⸗ ¶ It vi

detis q; fauſte feliciterq; ꝓceſſerit ¶ No
ta quidẽ ſũt atz erũt ſempiterne ¶ Exar
ſit ira iuuenis ac retũdẽ oꝛa gladio cepit
¶ Solent en graueſ viri plerũq;ʒ facere
vt qua ĩ re alis maxĩe pᷣſtant:in ea ſe ꝑte
nues eſſe dicãt: ⁊ cũ ꝑdiuites ſint ſuã pa
lã decantẽt pauꝑiem ¶ It ita ſit eam de
me quã libet opinionẽ qs faciat: dũ qð ĩ
rẽ tuã fuerit:id tibi ꝑſuadere queã Mi
nime te fugit verſiculꝰ ille vulgatiſſimꝰ.

Polliticis diues ꝗlibet eẽ p̃t ¶ Honos ꝓ

fecto (vt p̃clara ẽ illa Ciceroĩs ſentẽtia)
alit artes: omneſq; ĩcendimur ad ſtudia
gloꝛie: iacẽtq; ea ſꝑ q̃ apð quoſq; Pban
tur. ¶ Ded qm de tanta re loqui alienũ
ab ĩſſituto oꝛõis mee curſu eſſe ĩtelligo ·
ad te vñ egreſſus ſum honoꝛãde pᷣceptoꝛ
redeã. ¶ Eoꝛtẽ enĩ ac ſapientẽ oĩ penitꝰ
paſſiõe vacuũ eẽ decʒ · ibiq; patriã eſtĩare
vbi bñ beateq; degere poſſit. vñ mihi in
mentẽ veniũt lepidiſſimi poete nĩi verſi
culi · Omne ſoluʒ foꝛti patria ẽ vt piſcibꝰ
equoꝛ:Vt volucri vacuũ qdqᷣd ĩ obe ptz ·
abundare; ꝓfecto hmõi exẽplis niſi

timeꝛẽ epiſtole modũ excedere: atq; ego

apud te ſermonẽ haberẽ: qui hec mihi ꝓ
tua multarũ rerũ ſcĩa atq; noticia cumu
latius:⁊ magis affatim reterꝛes. ¶ Labi
lis ẽ res erbi emiſſũ ·puo lat aures.non
cõſiſut.nõ figit altiꝰ radices ſuas N
eni ĩ verbis So rebꝰ cõſiſtit virtꝰ ¶ Tra
hit ſua quẽq; voluptas:pauciſſimos(mi
hi crede) publica monet vtilitas ¶ Non
eĩ placat᷑ deꝰ lingua ſed affectiõe coꝛdis ·
ERarn qui coꝛꝑi ſeruiet · ſeruiet ĩpotẽ
ti · ĩgrato· iexplebili:in qð quo plura con
geſſeris:eo maioꝛa ipabit- Magna enĩ
ꝑs ſanitatis ẽ: ⁊ moꝛbũ ſuũ cognoſcere:
⁊ velle curari:qᷓ̃ vbi abſũt ſalus ẽ deſpan
da ¶ Süt qui neſciũt verbis extollere ſu
os dños niſi depumãt alienos ¶ Sʒ hoꝛ
remuſ ĩgredi cũ ꝑuo nauigio magnũ ma
re ¶ Quãuis eiꝰ rei gloꝛiã pleriq; ĩ alios
deriuẽt: quoꝛũ ea oꝑa fuit ꝗᷓ ſolet illoꝛum
eſſe:qui fugatũ ab aliis feſſũq; ceruũ in

tercipiunt ¶ Os licet de tãto lumĩe non

eſſet credibile: qꝛ tñ acciderũt aliqñ peio
ra:non fuit abſonũ foꝛmidare ſimilia· Fn

credibiliter exultat · feſtos dies agit illud

q;ʒ ſecũ ſerio = ¶ Nunqʒ enĩ huc

erroꝛis ꝓlabar ¶ Deceptꝰ ẽ nõ defatiga

tus bac nõ ſucceſſit alia aggrediet᷑ via

¶ Nihil ẽ qð diligẽtis hoĩs ſtudiũ nõ ꝑ
ſicat vigülanti iſtanrt vgenri ꝓ voto cũ

cta ſuccedũt laboꝛ impꝛobus omĩa vicit

¶ Tu ne cede malis. ſed cõtra audiẽtioꝛ

ito quo difficiliꝰ eo p̃clarius ages· ¶ Ne

3enĩ inuitantis ẽ tepide agere:ſed rẽ ip

ſaz ad quã ĩuitat vltro offerꝛe · ¶ Caput

tamẽ ⁊ ſũma oĩm vt bene viuas· Id vVero

nõ de menſa ſed de mẽte ſumiẽ ¶ Sempꝑp

eĩ nẽa de fine ĩ finẽ gradit᷑ quidẽ: ꝓcedit

qʒ ĩtentio · ¶ Hec ferme ẽ ni falloꝛ ſtoice

diſcipline foꝛma neſcio an vera:ſed certe
maſcula atz robuſta ¶ Yd que enim ꝓni
natura ſumꝰ aduerſus illa virtutes expo
nunt᷑ ¶ Incõſulta audacia foꝛtitudo nõ
&: ſed temeritas potiꝰ veſania: tanq; ẽ
ĩ vicio qui nõ timenda foꝛmidat:q; qui ti
menda oĩo nõ expaueſcit · ¶ Quas vero
cauſas ãbigendi habeã:ſi nõ tibi hec mea
— moleſta ẽ conaboꝛ expꝛimere

Sed nõ oĩa pñt hoc tãto: ⁊ tã p̃cipiti

diſcurſu explicari ¶ Garũ nẽpe diſcuſſio
ꝓPlixitatẽ exigit:bꝛeuitaſ aũt ſuſcepti oꝑiſ
cõpẽdiũ flagitat ¶ Niſi bonꝰ ſit vir: pꝛu
dentẽ neminẽ eẽ poſſe ¶ Imꝓboꝛũ ſiqui
dẽ hoĩm iudicia ꝑinde ſũt vt egrotantiũ
guſtus:q nulla ferme ĩ re verũ ſapoꝛẽ ag

noſcũt ¶ Geterũ ne pluribꝰ vos remoꝛer

exẽplis.¶ Nalo eĩ ꝑpetuo ſiẽtio vti:q;
aliqd petere: qd a te ĩpetraturus nõ ſim
Et hec qdẽ de me iã hĩc tãdẽ eat᷑ ĩ meſ
ſem tuã · Hec ex Tullio ⁊ aliis· ſequuntur
ex Caſparino ·
Ro I'dem.
Vpio oĩa palã ad te ſlcribi ⁊ eſt
(vt dici᷑ )amicoꝛũ ꝓpꝛiũ oĩa in
ter ſe apta habere · Nullã enim
artẽ arbitroꝛ eẽ: ꝗᷓ minꝰ gratie: ⁊ magis ĩ
cõmodi afferat hoĩbus:q; eandẽ q̃ docet
ꝓ alieno ðbito ĩ iudicio ſiſti ⁊ ſideiubere
Et eſt notũ ꝓuerbium:qui alteriuſ cauſa
dem in laꝗo mittit: ſuo tantũ ꝑiculo 1
ior exoluit: ſed hoc tarde in re mea ꝑ
ſpexi · Caſparinus ¶ Siqui ſunt quibus
opes ⁊ pecunie ſint: nemo tñ eſt qui nõ
malit ſuas res ĩ poꝛtu cõtinẽ: qᷓ; ſe mani
feſtis piculis cõmittere· ¶ Opus ẽ itaq;
maturatiõe:dum res adhuc p̃t curari:ne

.

1

tibi id accedat qdð ſołʒ his euenire: qͥ moꝛ
tuo metico marceſcũt. ¶ Tua iam res ĩ
tuto eſt:a vt aiunt iam ĩ ꝓpoꝛtu nauigas.
Nihil eniʒ qdð ab amicis deſiderari poſſit
defuit tibi ad victoꝛiã cauſe tue Nihil cer
te natura tua meliꝰ habere poteſt:neqʒ; ĩ
duſtria laudabiliꝰ:q; vt te hoĩbꝰ p̃beas:
⁊ ea velis ꝗᷓ ab oĩb us deſiderari ĩtelligis.
Eſt enĩ pᷣclare a ſtoicis dictũ · oĩa ĩ terꝛis

hoĩm cauſa genita ſũt: homĩes vᷣo hoĩm

gratia:vt mutuo ĩterſe officio alter alte
ri ſuũ ſtudiũ accẽ modet:neq; aut laboꝛ:

aut ꝑiculũ ab ea re nos ðterꝛeat (Rihil

enĩ meliꝰ natura pᷣt haberi: aut ĩduſtria
dignius cõſequi: q; vt qui ĩ aliqua opini

one virtutis poſiti ſũt: ſtudeãt maxie ſe

diſſimiles eſſe his qui nõ ꝑñt equo anĩo
bene de aliis audire · ¶ Mec mãadata cuʒ
adhuc puer eſſem olĩ a pr̃emeo audiebã
hec eadẽ nũc ad te ipᷣm quẽ loco filii hẽo

libenter ꝑſeribo:qᷓ ſi ſtudio tuo ⁊ virtute

ecte iudicas nullũ malum opoꝛtere
magnũ videri qð bꝛeue futurũ ſit: ſiqᷣd ẽ
qð aliquã anĩo acerbitatẽ afferꝛet:id pu
to eſſe qð mala q̃ nobis accidũt nõ expe
ctata fuerũt ¶ Oredebã aut aliquem his
ad uer ſit atibꝰ finẽ eſſe:aut(qð trito ꝓuer
bio dici tẽpus hoĩbus egritudineʒ adi
mere:ſed vtrũq; falſũ exꝑioꝛ · Nam ⁊ ira

cẽſeq̃ris: ego tuo ꝓfectu maxĩe letaboꝛ·
CR

foꝛtune ſꝑ crudeſcit. ⁊ quo diutiꝰ his ĩcõ
modis atʒz moleſuiis cõflictoꝛ: eo ſꝑ dete

rius me habeo ¶ He ſũt ciuiũ noſtroꝛuzʒ
artes:cũ res nr̃e ſcðe ſũt:oĩa vltro polli
ceri:certare verbis de ſũma bemuolẽtia
de ſide · de cõſtantia cũ his qui nos vere
amant· Si vero vẽtos mutatos eſſe vide
rint rõnem foꝛtunarũ ſuarũ ac liberoꝛũ
otius q́; amicoꝛũ habendã eſſe dicẽt:ni
hil de antiquis officiis. nihil de bũficiis
acceptis cogitãt:⁊ quos ſine ꝑiculo tueri
poſient: facile patiunt᷑ a ſe deſertos eſſe
hec te admonere pñt ſi pꝛudẽs es: neduʒ
tue res adhuc ſũt ꝓſpere: hmõi amicos
tuo cũ incõmodo tibi cõpares · Nemo te
p̃t meliꝰ docere qᷣd ſit hoc tꝑe cauendum
qᷓ ego:qui meo ꝑiculo pꝛudẽs factus ſũ ·
Ben nego D tua pñtia multũ vo
luptatis mic afferꝛet:ſed neſcio qũo eue

nit vt nr̃e cogitatões magis obtuſe vide

ant᷑:cũ eos ipſos quoſ diligimꝰ ĩtuemur

6 du illis abſẽ tibꝰ eoꝛů de nobis ſtud ia . —
jmones·⁊ cõſulia nobiſcũ ipſi cogitamꝰ2

puto hoc ideo nobis accidere ꝙ nri affe

ctus habẽt aliquid maiꝰ ac nobiliꝰ:qᷓ; nñi
ſenſus poſſint attingẽ · poſſident᷑ quidezʒ
aĩo vbi etiã ſũt recõditi ¶ Mihi eni cum
maxĩa ꝑſ vite iã exacta ſit nihil pᷣt eẽ quo
diu ĩ ea vtendůũ ſit · vr̃a aũt etas q̃ melioꝛi
ĩcurſu ẽ.⁊ ĩ futurũ ſpectat multa habʒ:q̃
iure ſibi poſſit ĩgerendis magiſtratibꝰ ꝓ
mittere ¶ Ego vo iã magis ociũ q; nego
ceiũ cõcedi ſenectuti mee deſidero· vxos qꝗᷓ ĩ
ea exoꝛnanda atq; locupletãda occupati
eſtis: ꝓ vr̃a ſapiẽtia conſiderabitis qᷣd rei
pub. cõueniat · qdquid v de me cõſtitue
ntis ego boni cõſulã ¶ Wea quidẽ ſentẽ
tia fuit:⁊ itẽ oĩm ꝓhᷣoꝛum ſꝑ vnã rẽ opti
me ab vno agi:neq; opoꝛtere ĩgeniũ no
ſtrũ cũ vnũ ſit rebus plurnibꝰ ſimul intẽ
tum eſſe ¶ Sunt q leuiter inuidiã feren
dã putent ac dicãt virtutẽ cũ expectatõe
inuidie hoĩbus datã eẽ:nec illũ velle ĩ lau
ta ꝑte eſſe qui nõ poſſit ĩuidiam foꝛtiter
Pati · vbi res arbitrio meo pene liceret
bsrer hãc ſopientiã illis cõcederẽ:⁊ mal
lẽ ſine ĩuidia vᷣtute vti q; cum inuidia
¶ Quid enĩ ſanctius ab vllo nr̃m pᷣt fie
ri q; odia ꝗᷓ reipub· cã ſuſcepimus: eiuſdẽ
reipub.cã deponere · ¶ Eſt enĩ ſꝑ oꝛõ eo
rũ ſuſpecta qui ꝓmpti ſũt ad maledicen
dũ de alio:cũ vel ĩuidia id faciunt vel ali
quo alio dolo:etſi nõ verũ tñ ſimile veri
ſit ¶ Neminẽ arbitroꝛ tã iniquo aĩo eſſe
qui ĩ his rebꝰ q̃ nullo commodo ſibi aece
düt nõ deponeret maliciã ſuaʒ: ⁊ mallet
ſe ĩdignũ ſua foꝛtuna vidri E; vt arbi
troꝛ ſepe hi q̃ diu ſceleribꝰ ſuis freti ſũt:
repetũt ĩterdũ auidiꝰ honeſta ſtudia: ꝗ
illi qui ſꝑ ĩter leges ⁊ iudicia viuũt
cidit ergo qð ſepe ĩ magnis ĩcẽdiis vide
mus:q̃ vbi neglecta fuerĩt: etiã ſi mĩma
ab ipſo mitio extiterint:tñ ad ſummũ cõ
ſurgũt ¶ Naʒ qð ĩ moꝛbis didi ſolet: ma
lũ iſtud recrudeſcit aliqñ aſꝑius q̃; ince
pit ¶ Ded ĩde piculũ factũ ẽ:vñ p̃ſidium
expectabamꝰ 6 Oĩa (vt dicit) noua hoĩ
bus placẽt: ⁊ maxĩe quo magiſ ad hũana
ſtudia accedũt. ¶ Sic res eueĩt vbi fides
illis debet᷑: quibꝰ nihil pudoꝛis ineſt aut
modeſtie Werus ꝓuerbiũ ẽ creſcentibꝰ
diuitiis vicia creſcere ¶ Nõ om̃e qð lucz

net

ſe

0

xiliares habuiſſe legit

bito P te cõ

(vt ĩ veteri ꝓᷣbio aurũ iudicari debet
¶ Theodoſiꝰ iure optĩo ĩter diuos ceſa
res numerãdus:cũ oꝛa bella diuĩs auſpi

ciis gereret:ac nomẽ vniꝰ ⁊ ĩmoꝛtalis dei

ſignis ⁊ verillis inſcriptis deferꝛet:nõ ſo
lũ hoĩes ⁊ arma:ſed etiaʒ ipſos vẽtos au
heodoſius ĩpe
ratoꝛ maledicentẽ nr̃e maieſtati pene no
lumꝰ ſubiacere:quoniã ſi ex leuitate dixe
rit cõtẽnendũ ẽ.ſi ab ĩſania mẽtiſ ei miſe

rendũ ẽ:ſi aũt ab ĩiuria remittẽdũ ¶ Phi

lippꝰ Rex macedonũ:cũ vno tꝑe tres nũ
cii leti ſibi veniſſẽt· pꝛimꝰ ꝙ quadꝛigaruʒ

curſu olimpia viciſſet · ſcðs ꝙ ꝑmenio eiꝰ
duyx dardamoſ ſupaſlet . tereiꝰ ꝙ olimpia

filiũ maſculũ edidiſſet:ſublatiſ ĩ celũ ma
nibꝰ. O deꝰ ĩquit mediocrẽ his calamita
tẽ repone · NHudẽs enĩ Rex nõ ignoꝛabat

cꝙ maximis ſucceſſibꝰ foꝛtuna ĩuidere ſo
let· hec S arino ꝑpgamẽſi 1 quibul
C

dã alis Ne eredas laudatoꝛibꝰ tu
is: ĩmo irꝛiſoꝛibꝰ tuis aurẽ ne libenter ac

cõmodes:qui cũ te adulatõibꝰ fouerĩtꝛi

qdammõ nu ore mentis effecerint:ſi ſu
pexeris: aut ciconiarũ poſt
te colla dephẽdis curuari: aut manu au
riculas agitare afini: aut eſtuantẽ canis
tendi linguã. Mec ſactus Hieronimus.-
Eeerte modernis tꝑibus nec pudicicia
nec moꝛũ honeſtaſ mouẽt ad nuptias:ſʒ
tm̃ diuitie ⁊ libido. Iðo nec ꝑſeuerat ami

cicia· nec ꝓuenit ꝓles aꝑpta. Tdeʒ hieroni

mus ad Ruſticũ ¶B Naturã omniuʒ
ferme eã eẽ videmꝰ vt ꝓmptioꝛ ſit ac pa
ratioꝛ ad culpandũ ea q̃ minus recte agi
arbitramur q́; ad laudãduʒ illa qᷓ̃ vident

fieri cũ virtute. Poggiꝰ floꝛẽtinus ¶ Cu

pio enĩ colloqui ſec ꝑ las:licet hi calo
res me reddiderũt ardiuſculũ ad ſcriben

duz adeo vᷣt neceſſe ſit etiã vᷣba expiſcari

cũ loqui volo:ſʒ ĩteriʒ pluet ⁊ nos bume

ctabimur. Tdẽ. ¶ Vereoꝛ ne paruʒ cumu

late recẽſuerĩ q̃ ĩ eiꝰ laudẽ veriſſime dici
poſſe videbant᷑. Sʒ ea reliquo eloquẽtio
ribꝰ:q copioſe ⁊ oꝛnate cogitatiões ſuas
mãdare lris pñt · Ego mulierũ moꝛe q̃rũ
ſubita cõſilia pꝛudẽtioꝛa habent᷑ qdqᷣd in
mẽtẽ venit pꝛio cõceptu exp̃ᷣſſi:relinqñs
aliis vberẽ voluerĩt ſcribẽdi facultateʒ
Idem ¶ Satis recte videoꝛ cõſuluiſſe qᷣe
ti mee futuris amicis licet quidam ex

leyj

amicis ridẽtes dicant:tũc me artẽ nouaʒ
ĩcipe:cũ deſinendũ cſſet: ſed qð bñ ⁊ ho
neſte fit id nunq́; fieri ſero putat᷑ · ⁊ quẽ
admodũ boni poete extremũ actũ politi
oꝛẽ ꝑfectioꝛẽqʒ efficiũt: itidẽ ego qð tꝑis
ſuꝑeſt ꝑfectioꝛi vite dedicaui · Catoniſ au
tẽ diuoꝛtiũ miſſuʒ faciamus · Multa fere
bat illoꝛũ tempoꝛũ cõdicio qᷓ hodie imꝓp
bant᷑. Seneca citiꝰ ebꝛietatẽ laudare vult
ꝓpter Catonẽ:qᷓ; Catonẽ dehoneſtare ꝓp
pter ebꝛietatẽ · Sic tuus Hoggiꝰ qᷣdqd ca
to ⁊ phᷣus ⁊ ſtoicꝰ fecit ⁊ honeſtate ⁊ cuʒ
virtute exiſtimat feciſſe · verũtamẽ vt Ci
cero ſcribit Sponſam cuiqʒ ſuã placere:
ſic tu tuã ego meã opionẽ ſeruabo · Tdeʒ ·

(¶ Quis enĩ taʒ diſſonas tanqʒ varias

opiniones ĩ vnũ cõgerat æquis tã ꝓceris
capitibꝰ ĩperet g quis eos domet aut re
at quoſ vndiq; montiũ clauſtra ⁊ circũ
Ra pelagi ambituſ nõ tã ſecuros q; ſuꝑ
bos reddidere · Candidꝰ duciſ Mediolani
ſecretariꝰ. ¶ Equidẽ vt apud Qurciũ be

ne ac ſapiẽter fat᷑ Nexãder · Regũ ducuʒ
q; clemẽetia nõ ipſoꝛũ mõ:ſed etiã ĩ illoꝛũ

q parẽt ĩgeniis ſita ẽ: obſeq̃o mitigant᷑ ĩ
pia · VYbi vero reuerẽtia exceſſit ex aĩs:
imis ſũma cõfũdimꝰ:vi opꝰ ẽ vt vĩ repel

lamus.ITdẽ · ¶ Male quidẽ res ſe habet:

cũ is qͥ parere deberet ĩperare cupit:nec
tm̃ cupit ſed vult ⁊ ſe dignũ ducit · Teʒ ·
Nunc ad maioꝛa ꝓcedamꝰ vt vᷣitas oĩ
bus ĩ rebꝰ emineat:q;q; pleraq; adeo le
uia ſint ⁊ cõtẽnenda:vt ipſis nulla re me
lius qᷓ; taciturnitate queat rñderi. Idem
Atqui ſane verũ eſt qð Publs vir ulle
egregie doctꝰ ⁊ eruditꝰ ſeribit: monetqʒ;
veterẽ ferendo ĩiuriã ĩuitas nouã. ITdem
¶ Et hec circa hãc Rubꝛicã ſat erũt. Nũc
de clauſuliſ:qᷓ loco ꝑẽtheſis poni cõſueue
runt doctrinã agemꝰ.Et qm̃ rubꝛica hec
minus dotata euaderet: verſus aliquos
qui ſimiliter loco parẽtheſis:aut alias cõ
uenienter ĩ eplłlis locari poterunt: ſubne
ctere ſtudeamꝰ:ac tandẽ quaſdã epiſtola
rum ſupꝛaſenptiões circa hec abſoluere
nra erit intentio· ß
¶ Circa dauſulas : ac circa quoſdaʒ ver
ſus qui loco parẽtheſis:aut alias cõueni
enter ĩ epiſtolis poni cõſueuerũt · Et cir
ca epiſtolarũ ſuꝑꝛaſeriptõnes iuxta meri

ta cuiuſq; debite ĩſtituendas

re ſcio ¶ Nec vana loquoꝛ
cet enĩ verũ dicere ¶ Non eniz

eſſe ¶ Nec vana fides ¶ Sic enim ẽ dicẽ
dum · ¶ Sic eni vere appellare poſſum.
¶ BDic em̃ placet mihi appellare illũ.
¶¶ Sic em̃ appellas (S enim accipio.
¶ Sic enĩ ſcribit Curius ¶ Quoniã hec

—

Id quod ignoꝛat nemo ( Vt eos com
memoꝛẽ qui patrias ſuas colũt ¶ Quod

melius caderet nihil vidi ¶ Neqʒ em̃ fas

eſſe arbitroꝛ quicq; me rogantẽ abs te ñ
ĩpetrare ¶ H
— — !d 5 — „
le nõ erant ¶ Cõuenio aũt quotidie plu
rimos· ¶ Nam ⁊ obuiã ꝓceſſeram milia
paſſuum centũ quo maturius veniret ·
HLꝛiocul enĩ aberam a re ipſa ⁊ a locis.

„

¶ Scis enim ꝙ attẽte te audire ſoleam.

¶ Vtinã ceteris rebus poſſem ¶ Neſcio

quo meo fato ¶ Abfuimus enĩ duobus
menſibus ruſticandi cauſa ( Octauꝰ hic
ͤ dies ¶ Sic enĩ arbitrabamur ¶ Quod

ego ab adoleſcentia iudicaui ¶ Hꝛolixio

res nanq; hoc tꝑe ad te l̃as dare ipſius
nuncii frequentia pꝛohibet ( Re; alia

vlla fuit cauſa ĩtermiſſionis epiſtolaruʒ:

niſi ꝙ vbi eſſes plane neſciebam ¶ Et id
feci parce ⁊ molliter ¶ Melius eniʒ ei ca
uere volo qᷓ; ipſe aliis ſolet· ¶ Quod ita
eſſe cõfido alde eĩ metuo ne frigeas
in hibernis ¶ Libet enim iocani ( Verũ
tamen nideamus licet ·˖ ſum em̃ a te ĩuita
tus ¶ Sed iã ſatis iocati ſumus ¶ Ouis
te ferꝛet pᷣter me qui omnia ferꝛe poſſuʒ
¶ ihil em̃ cumulatiꝰ fieri poteſt q; pol
liceris ¶ Nihil eĩ te fugere potuit ken
em̃ tu putabas. ¶ Boſſe enim te mihiꝑ
ſuaſi CDuon facis pꝛofecto ¶ Wibil erm̃
mihi a te poteſt eſſe ſeiunctũ ¶ Eacile eĩ
potes ⁊ ſcis amicicie obtemꝑare ¶ DHote
rigs autẽ plurimis· ¶ Quomã tu ita vis.
¶ Boteſt enim denegare occupatio tua
¶ BSum em auidioꝛ etiã q̃; ſatis ẽ gloꝛie·
¶¶Eſt enĩ oĩ liberali doctrĩa politiſſimꝰ
¶ d nimis pꝛodigum eſt verbũ (Sur
enim nonnulla antiqua ⁊ digna viſu
Co nu eſt ⁊ dulcius omnibus
G

bonum ¶ Eſt em copia munerũ non vir

poſſim aliter dicere ¶Eatendum ẽ enim
Duto enim etiã atz etiã mihi dicendãũ

erant tẽpoꝛa. ¶ Etenĩ penitus ĩſederat·

Aura em̃ cõmittenda epiſto

tutis ¶ Rara auis in terꝛis coꝛuoc; rari
oꝛ albo ¶ Wiſera eſt illa quidem conſola
tio tali pᷣſertim viro ſed tamẽ neceſſaria
vta me deus ſaluuz velit ſi vere ⁊ non
ficte loquoꝛ· ¶ Hec enĩ oꝛnamenta ſunt
tibi etiã cum aliis cõmuma ( Non eniz
iam ſatis eſt conſilio pugnare : artiſiciuʒ
quoddã excogitandum ẽ· ¶ Vt pꝛeclara
eſt illa Ciceronis ſentẽtia ( Magne eniʒ
nobis eſt ſolicitudini valitudo tua ¶ Oð
boni viri eſt. ¶ Nam ex vtraqʒ parte ſũt
qui pugnare cupꝑiunt · ¶ Id qð mibi mo
leſtiſſumum ẽ n id auertat Fupiter
¶ Ouod dii ꝓbibeant ¶ Nam id quidez
vulgare vicium ẽ. ¶ Noui enim gentem
illam ¶ Qua mundicia homines qua ele
antia ( Quis enim eſſet qui illum tam
urioſum arbitraretur (Etenĩ videbat᷑
eſſe commotus. ¶ Dic enĩ iam tandez te
hoꝛtari libet· ¶ Leuat enim doloꝛem cõ
munis quaſi legis ⁊ humane condicioniſ
recoꝛdatio (m exul (vt crude liſſimo
peſſimo homini conueniens erat) moꝛ
tuus eſt ¶ Quod ſumme deteſtandũ eſt
ta enim ab imminentibus malis res

pu lica te diuuãte liberabitur ¶ Licet

enim verũ dicere · Quod numina vtinam

bene vertant ( Nam quin velis non du

bito ¶ Quis enim in te id non faciat?
¶ Kominẽ certe non ſperandũ ( Vtoꝛ
enĩ libenter verbis tuis ¶ Sic enĩ inſcri
ſi Fuuat certe cum ad te ſcribo omia
ui libere que ſentio ¶ Salua pace
6a bona venia tua ¶ Hec ex Tullio.
Gaſparino ⁊ aliis ſufficiãt. Noteris etiaʒ
clauſulas ſupꝛa ꝓxima Rubꝛica poſitas:
ſub bꝛeuitate:ac vno verboꝛum ſtructu
cõtextaſ loco parẽtheſis cõuenienter col
locare:item ⁊ verſus quos nũc ex oꝛdine
ponam: qui noſtras epiſtolarum rõnes
multo vberioꝛes:elegantioꝛeſqʒ conſtitu
ere certiſſime poſſunt: ⁊ quidezʒ maxime
uãdo ipſos verſus ſeu carmina nr̃o epi
ſlelii generi ꝑ imitationẽ aptiſſime du
xerimus accõmodandos;

¶ Sequunt᷑ ex pꝑumo Eneidos Virgilü.

G Vſa mihi cãſ memoꝛa · quo numi

e leſo ⸗

Quid ue dolẽs regina: deũ tot

voluere caſus
¶ BInſignẽ pietate virũ: tot adire laboꝛes
Impulerit ? tãte ne aĩs celeſubꝰ ire⸗

Nec dũ etiã cauſe irarũ ſeuiq; dolores

Exciderãt animo ·

(¶ DCõiugio iũgã ſtabili ꝓpriãq; dicabo
Omnes vt tecũ meritis ꝓ talibꝰ annos

Exigat · pulcra te faciat ꝓle ꝑentem
¶ E Extẽplo enee ſoluũtur frigoꝛe mẽbꝛa
Ingeit · 1 duplices tẽdẽs ad ſida palmas
Apparẽt rari nãtes in grugite vaſto.
E Tãta ne vos generis tenuit fiducia vr̃is
oſt mihi nõ ſimili pena cõmiſſa luetis
H Maturate fugã regiq; hec dicite veſtro

Nõ illi imꝑperiũ pelagi ſeuũq; rudẽtem:

Sed mihi ſoꝛte datum.
lla ſe iactet in aula.

Ac veluti magno ĩ pplo cũ ſepe cooꝛta ẽ

Seditio · ſeuitqʒ anis ignobile vulgꝰ

tãzz faceſ ⁊ ſaxa volãt· furoꝛ amma mĩſlꝛat
Tũ piet ate grauẽ ac meritis ſi foꝛte virũ
Qõſpexẽ ſilẽt:arectiſq; auribꝰ aſtãt (quẽ
Ule regit dictis aĩos ⁊ pectoꝛa mulcet.
Erõte ſub aduerſa ſcoplis pẽdẽtibꝰ ãtꝛũ

Intus aque dulces ·
¶ Rc pᷣmũ ſilicis ſcĩtillã excutit achates

Suſcepitq;ʒ ignẽ foliis:atqʒ arida circuʒ

Nutrimta dedit:rapuitqʒ ĩ foĩte flamas
¶LGt dictis merẽtia pectoꝛa mulcet.
O ſocii(neq; eĩ ignari ſumꝰ añ maloꝛũ)
O paſſi grauiora·dabit deꝰ hiſ quoʒ finẽ
Expꝑti reuocate aĩos meſtũq; timoꝛẽ
Mittite · foꝛſan ⁊ hec olĩ memiſſe iuuabit

Der varios caſus ꝑ tot diſcrimina reruʒ

Tendimus in latium

Durate:⁊ voſmet rebus ſeruate ſecũdis

Talia voce refert curiſq; ingẽtibꝰ eger
Spẽ vltu ſimlat:pᷣmit altũ coꝛde dolorẽ

pẽq; metũq; ĩt dubii ſeu viuẽ credãt

Siue extrema pati ⸗
atis cõtraria fata repẽdẽs
Quẽ das ſinẽ rex magne laboꝛum⸗

HMis ego non metas rerũ nec tꝑa pono.

Imperium ſine fine dedi ·

Cõſilia in meliꝰ referet: mecũq; fouebit

Romanos.
Vt primũ lux alma data eſt

Dis felix noſtrũq; leues quẽcũq; laboꝛeʒ

Haud equidem tali me dignoꝛ honore
Sed ſũma ſequar faſuigia reru.
Mlta malꝰſimulãſ vana ſpe luſit amtẽ.
Sʒ vos q tãdẽ: q?* aut veniſtis ab oris⸗S
Quo ve tenetis iter g q̃rẽti talibꝰ ille
Suſpirãs: imoqʒ trahẽs a pectoꝛe voc
O dea ſi pᷣma repetẽs ab origine pergaʒ
Gt vacet:ãnales noſtroꝛũ audire laborũᷣ
Ante diem clauſo cõponet veſꝑ olimpo
Me dea mõſtrãte viã:data fata ſecutꝰ
Derge mõ ⁊ q̃ te ducit via dirige greſſuʒ
Sũt lacrime rerũ ⁊ mẽtẽ moꝛtalia tãägũt
Solue metus ·feret hec aliquã tibi fama
ſalutem.
Sic ait · atʒ aĩm pictura paſcit inani
Mlta gemẽs:largoq; hũectat fluĩe vltũ
Diua ſolo fixos oculos auerſa tenebat
Tũ vo ĩgẽtẽ gemitũ dat pectoꝛe ab imo.
Si genꝰ hũanũ ⁊ moꝛtalia tẽnitis arm:
At ſpate deoſ mẽores phãdi atʒ nephãdi
Dii tibi:ſiq̃ pios reſpectãt numĩa: ſiq̃dſa
Vſq́; iu ſticie eſt:⁊ mens ſibi cõſcia recti:

Pr emia digna ferãt · ꝗᷓ te iã leta tulerunt

Secula. q̃ tãti talẽ genuere parẽteſ.
In fꝛeta dũ f luuii cunẽt dũ mõtibꝰũbꝛeb
Luſtrabũt:cõuexa polꝰ dũ ſidera paſcet:
Sꝑ honos nomẽ tuũ laudeſq;ʒ manebũt
Einibꝰ expulſũ patriiſ noua rꝗgna petẽtẽ
Quajr̃ agite o tectiſ iuueneſ ſuccedite mĩſ
Nõ ignara mali miſeris ſuccurꝛẽ diſco cc
Oiĩs ĩ aſcanio cari ſtat cura parẽtis · Sð
d te cõfugio ⁊ ſupplłx tua nuĩna poſco
ec ex ꝓprimo.Sequũtur ex.i. eneidos
Scĩdit᷑ ĩcertũ ſtudia in cõtꝛania vulgus (cEc
Accipe nũc danaũ ĩſidias·⁊ cmĩe ab vno
Diſce omnes.
uadũt vrbẽ ſõno vinoq; ſepultam. (C
Cedũtur vigiles poꝛtiſqʒ; patẽtibꝰ orñſes
Accipiũt ſocios atʒ agmina cõſcia iũgũt
Tẽpꝰ erat quo pᷣma qes moꝛtalibꝰ egris
Incipit:⁊ dono diuum gratiſſima ſerpit
Iͤn ſomnis .
Exorit᷑ clamoꝛqʒ virũ clãgoꝛq; tubarum
Irma amẽs capio:nec ſat rõiſ in armi
Sʒ glomeraie manũ ⁊ cõcurꝛẽ in arceʒ (h
QCũ ſociis ardẽt anĩ ·furoꝛ ir aqʒ mentem
Precipitãtplcrũqʒ mori ſuccurrit ĩ ariſ
Vna ſalꝰ reis nui ſpare ſalutẽ. ¶( u
Quis dadẽè illiꝰ noctis? qͥs funera fãdoc;k
Explicʒ gaut poſſit lacrimis eq̃re laboꝛes⸗
Vrbs antiq̃ ruit multos dñata ꝑ annos

4

Plurima ꝑq; vias ſternũtur ĩertia paſſiʒ
Coꝛꝑa:ꝑq; domos ⁊ religioſa deoꝛuʒ

Liminanec ſoli penas dãt ſãguĩe teucri

Quõdaʒ etiã vicuis redit ĩ p̃coꝛdia virtus
Heu mihi ĩuitis fas quẽqʒ fidere diuis:
(Rupui ſteeerunta come· ⁊ vox fauci
uid tm̃ ĩſao iuuat ĩdlgẽ dolori (bꝰ heſit
¶ Mec ex ſecũdo.Sequũt᷑ ex tercio

Mihi frigidꝰ horꝛoꝛ·

¶ in Mẽbꝛa q̃tit gelidꝰqʒ coit fodĩe ſãguiſ

EQuid nõ moꝛtalia pectoꝛa cogis
Ruri ſacra famesæz— S
¶ p Nox erat ⁊ terris aĩalia ſõnus habebat
Tũ gelidꝰ toto manabat coꝛꝑe ſudor
Coꝛripio e ſtratis coꝛpꝰ. tendoqʒ ſupĩas
Ad celũ cũ voce manꝰ.⁊ munera libo
Intemerata phocis·
r Qedãꝰ ꝓhebo ⁊ moniti melioꝛe ſeq̃mur
C ait: ⁊ cũcti dictis paremꝰ ouãtes.
nuoluere diẽ nĩbi ⁊ nox hũida celuz
Abſtulit · ĩgeĩnãt abruptis nubibꝰ ignes
Excutimur curſu ⁊ cecis erꝛamꝰ in vndis
Accipite eigo anĩs atzʒ hec mea figite deã
t It ſociis ſubita gelidꝰ foꝛmidĩe ſãguis
Diiguit · ceeidẽ anĩ.nec iã ãpliꝰ armis
Sʒ votis pᷣcibꝰqʒ iubẽt expoſcere pacem
Dii ꝓhibete minas:dii tale aùtite caſum
Et placidi ſeruate pios·
v Tẽdůt vela nothi fugiꝰſpumãtibꝰũdiſ
HMic ĩcredibilis rerũ fama occupat aures
¶ Viriguit viſu ĩ medio calor oſſa reliquit
Labitur · ⁊ lõgo vix tãdeʒ tẽꝑe fatur·
¶ V Viuo equidẽ vitãq; extꝛema ꝑ oĩa duco
Deiecit vultũ:a demiſſa voce locuta eſt.

Talia fũdebat lacrimãs longoſq; cebat

Incaſſum fletus

Et multũ lacrĩas verba int ſingula fudit

Nãq; omnẽ eurſũ michi ꝓſpera dixit
Religio.⁊ cũcti fuaſerũt numĩe diui
ttaliã petere ⁊ terꝛas tẽptare repoſtas.
Signa tibi dicã tu cõdita mente teneto

¶ Fata viã ĩueniẽt·aderitq; vocatꝰapollo

Hec ſunt que nrã liceat te voce moneri ·
Kccipe ⁊ h manuũ tibi q̃ mõim̃ta meaꝛũ
Sint puer·
Sic oculos ſic ille manus ſic oꝛa ferebat.
ðq Moſ eꝰ digrediẽſ lacrĩiſ affabaꝛ ab oꝛtiſ
Viuite felices qbꝰ eſt foꝛtuna ꝑpacta
aʒ ſua.nos alta ex aliis ĩ fata vocamur.

¶ m Incerti quo fata ferãt: vbi ſiſteꝛe det᷑.
Litoꝛa tũ patrie lcrimãſ ꝓoꝛtꝰqʒ reliquo

Vobis ꝑta quies ·

Qoꝛpoꝛa curãꝰ.feſſos ſopoꝛ irrigat artꝰ
Nec dũ oꝛbẽ mediũ nox hoꝛiſ acta ſbᷣibat
Tẽptamꝰq; viã ⁊ velorũ pãdimus alase
Fã rubeſcebat ſtellis auroꝛa fugatis:
Qũ ꝓcul obſcuros colles: hũilẽqʒ vidẽꝰ
Ftaliam.
Satis eſt gentem effugiſſe nefandã.
Di talẽ terris auertite peſtem. Cf
Hoſtqᷓ; fata iubẽt.nec iã dat᷑ vlla facltas
Qõſcẽdit pirrã dixitq; nouiſſima veꝛbacg
Et vitã infelix multo cũ ſãguine fudit ·
¶ Nec ex ·ii · Sequunt᷑ ex iui:eneidorum.
Quiſ nouꝰ h̊ nriſ ſucceſſit ſedibꝰhoſpeſab
Degeneres aĩos tĩor aꝛguit · heu qbꝰillei
Factatꝰ fatiſ? qᷓ bella erb uſta canebat †
Si mihi nõ aĩo fixũ ĩmotũq; ſederet ·
Minc vni foꝛan potui ſuccubere culpe ·
SDed mihi vel tellꝰoptem ima dehiſcat ; K
V pr̃ oĩpotẽſ adigat me fuline ad ũbꝛaſ
Pallẽtes: vmbras herebi noctẽqʒ ꝓfũdã
Añ pudoꝛ q; te violẽ: aut tua iuꝛa rſoluã
lle meos pᷣmꝰ q me ſibi iũyxit amores
bſtulit · ille hẽat ſecũ ſeruetq; ſe pulcro
Sic effata ſmũ lacrimis ĩpleuit ab oꝛtis
Nec dlces ratoſ. veneriſ nec pᷣmia noꝛſ
Id cinerẽ aut manes credis cuꝛaĩ ſeplłtoſ
His dẽis ĩcẽſũ aiʒ ĩf lamauit amore Im
Spẽqʒ dedit dubie mẽti ſoluitq; pudoꝛtẽ
Mabes tota quod mẽte petiſti.
Krdet amãs dido traxitq; ꝑ oſſa furorez
Si mõ qð memoras factũ foꝛtũa ſequat
Mecũ erit iſte labor nũc q̃ rõe qð ĩſtat n
QCõfieri poſſit paucis Muerte) docebo·
Vbi primos craſtinus ortus Q.
Ereulent titan:radiiſq; retexerit obem ·
Occeanũ ĩterea ſurgẽs auroꝛa reliquit
klle dies primꝰ leti: primusq; malorũ (p
Qauſa fuit· .
Eama malũ quo nõ aliud velociuſ vllũq
Mobilitate viget:vneſq; acquirit eundo
t vero eneas aſpectu obmutuit amẽs(ãar
rrecteqʒ hboꝛrore come ⁊ vox faucibus
heſit.
Nuſq; tuta ſides · Cſ.
Imꝓbe ãor qͥ d ñ moꝛtalia pectoꝛa cogiſt
Qur mea dẽa negat duras deiĩttè ĩ aures
Extremã hãc oro veniã miſerẽ ſororis u
Quã mihi cũ dedꝛiſ cumlatã moꝛte rẽittcã
Mẽs ĩmota manet lacrĩe voluũt᷑ inaneſ
Cõſiliũ vultu tegit ac ſpeʒ frõte ſerenat

– ——
= S

—
—

E EEAKN

Et bene apud mẽoꝛes veteris ſtat grã fi
¶ Nya age rũpe moꝛas · variũ ⁊ mutabile
mper femina ·
Dulces exuuie dũ fata deuſq; ſinebãt
ccipite hãc aĩaʒ:meq; his exoluite curiſ
Vixi · ⁊ quem dederit curſũ fortuna ꝑegi
Et nũc magna mei ſub terꝛaſ ibit imago
¶ CVnguibꝰoꝛa fedãſ ſoꝛoꝛ: ⁊ pectoꝛa pugis
Her medios ruit: ac moꝛiẽtẽ noĩe clamat
¶ Hec ex q̃rto· Sequunt᷑ ex·v:eneidos
¶ HSalue ſãcte ꝑens iterũ ſaluete recepti
Ne quicq; cĩeres aĩeq;ʒ vmbꝛeq; paterne
Intẽti expectãt ſignũ · exultãtiaq; haurit
Coꝛda pauoꝛ pulſans ·
(Cratioꝛ eſt pulcro veniens ĩ coꝛꝑe vᷣtus
ESubiiciüt verub⸗ prins ⁊ viſceꝛa toꝛrẽt
XAt nõ tardatus caſu neqʒʒ territꝰ heros ·
XVrcrioꝛ in pugnã redit ac vim ſuſcitat ira
Tũ pudor incendit vires ⁊ conſcia vᷣtus
Infelix que tanta aĩm dementia capit

¶ CInde vbi clara dedit ſonitum tuba fini

bus omnes

Haud mora ꝓſiluere ſuis ferit ethera cla

mor Nauticus
Hullati colles clamore reſultant ·
(¶ M(Kt pater eneas caſu cõcuſſus acerbo
QG Nüc buc ĩgentes nũc illuc pectore curas
M⅞⁴àutabat verſans ((mur.
Nate dea qfata trahũt ĩtrabũtqʒ; ſequa
Quidquid erit ſi = fortũa ferẽdo ẽ.
Vnũ ꝓ multis dabitur caput ·
¶ Mec ex quĩto eneidorũ · Sequũt᷑ ex · vi
R Non hboc ipſa ſibi tꝑs ſpectacula poſcit
Subito non vultus non color vnus
Nõ cõpte manſere come: ſʒ pectꝰ anellũ
Et rabie fera corda tument ·
¶ ¶Tu ne cede malis ſʒ cõtra audẽtioꝛ ito.
Oia percepi mecũq; animo ante peregi.
Q vt te ſupplex peteꝛẽ ⁊ tua limia aduẽ
Idem orans mãdata dabat ·
Tros anchiſeade facilis deſcẽſuſ auerni
Noctes atʒ dies patet atri ianua ditis
Sʒ reuocare gdũ ſuꝑaſq; euadẽ ad auꝛaſ
MHoc opuſ hic labor ẽ· pauci quos equus
amauit
Jupiter. aut ardẽs euexit ad ethera virtꝰ
OIn ſano iuuat indulgere labori.
It comes ⁊ paribꝰ curis veſtigia ſigit
Multa inter ſeſe vario ſermone fere bãt
tʒ bec ipſe ſuo triſti cũ corde volutat ·
Nũc animis opꝰenea nũc pectore firmo

xvüj.

Diec age · nãq; mihi fallax haud añ reꝑtR
Hoc vno reſpõſo aĩm deluſit apollo ·
En hec ꝓmiſſa fideſqʒ 5
Da dexterã miſero tecũ me tolle ꝑ vndaſ
Deſine fata deũ flecti ſpare pcando GS
Sʒ cape dicta memor duri ſolacia ceſus·
Sic poꝛ aggredit᷑ dictis atʒ ĩcrepat vltꝛo
Eare age qͥ;d veĩas? iã iſtĩc ⁊ cõpᷣme gꝛeſ
Si te nulla mouʒ tãte pietatiſ imago
Siſte gradũ teqʒ aſpectu ne ſbᷣtiahe nrõ
Quẽ fugis gextremum fato quod te allo
quor hoc eſt ·
Talibꝰ eneas ardentẽ ⁊ toꝛua tuẽtem
Leniebat dictis aĩm lacrimaſqʒ ciebat ·
Ila ſolo fixos oculos auerſa tenebat
Nec magiſ ĩcepto vultũ ſermone mouet᷑̃

7

Ouã ſi dura ſilix aut ſtet marpeſia cauteſ

Nec vidiſſe ſemel ſatiſ ẽ iuuat vſʒ moꝛari
Vt videre virũ fulgẽtiaq; arma ꝑ ũbꝛas
Ingẽti trepidare metu ꝑs vertere terga
Nãq; vt ſup̃mã falſa ĩter gaudia noctẽ
Egerimꝰnoſti.⁊ nimiũ memiĩſſe neceſſe
Dlæciſ ⁊ alta qᷣeſ placideqʒ ſimilſa moꝛti
Scilicʒ id magnũ ſpans fore munꝰ amãti
Diſtulit ĩ ſeꝛa cõmiſſa piacula moꝛtẽ.
Diſcite iuſticiã moniti ⁊ ñ tẽnere diuos:
Nõ mihi ſi lgue cẽtũ ſint oꝛaqʒ centuʒ( S
Eerrea vox · om̃s ſcelerũ cõp̃nde foꝛmas
Oĩa penarũ ꝑcurrere noĩa poſſim.
Largioꝛ hic os ether ⁊ luĩe veſtit (Caãa
DPurpureo ·ſolẽqʒ ſuũ ſua ſidera norunt
Dars ĩ gramineiſ exercẽt mẽbꝛa paleſtriſ⸗
Cõtẽdũt ludo ⁊ fulua luctãt᷑ arena ·
DParſ pedibꝰ plaudunt coreas ⁊ carmi(bb
na dicũt ·
Nec non traitius lõga cum veſte ſacer (Cc
dos Obloquitur numeris ·
Ock ſ. acerdotes caſti dũ vita manebãt
Atq; huic rñſũ paucis ita ĩddidit heros
Nulli certa domꝰ lucis hitamꝰ opacis d
Riparumq; thoros ⁊ prata recẽtia riuis
Incolimus·
sq; vbi tẽdẽtẽ aduerſũ ꝑ gramĩa viditE
Eneã.alacris palmas vtraſq; e di⸗
Effuſeq; genis lacrime ⁊ vox excidit oꝛe ·
Veniſtli tãdem tuoqʒ expectate parẽti ·
Vicit iter durum pietas datur ora tueri
Nate tua.·
Da iũgere dextrã · da genitoꝛ teq; ãplexu
Ne ſubtrahe noſtro· L
Dicã eqᷣdẽ nec te ſuſpẽſũ nate tenebo g

4

Suſpicit anchiſeſ atʒ oꝛdĩe ſingla pãdit
Quiſq; ſuos patimur mães:exiĩde ꝑ ãplũ
Mittimur eliſiũ ·⁊ paueci leta arua tenẽꝰ
Fmꝑiũ terris amos equabit olimpo.
t dubitãꝰ adhuc vᷣtutẽ extẽdere feis g
¶ Vĩicet amoꝛ pĩie laudũq; imẽſa cupido·
KR Tu regere ĩꝑio ꝓplos romane memẽto
MHMe tibi erũt artes paciq; ĩponere moꝛeʒ
HParcere ſubiectis.⁊ debellare ſuꝑbos
Dʒ falſa ad celũ mittũt ĩſõnia manes
Anchora de ꝓra iacit᷑ ſtãt litoꝛe ꝓuppes
¶ Mec ex ſexto· Dequũt᷑ ex ſeꝑtĩo
U Neptun vẽtis impleuit vela ſecundis ·

nm Co

õtinuo ſalue fatis mihi debita tellꝰ⸗
Hic domꝰ hic patria. .—
¶ Ceꝛtatĩ ĩſtaurãt eplaſ atʒ omĩe magno
Qrateras leti ſtatuũt ⁊ vina coronant
Poſtera cũ ma luſtrabat lãpade terꝛas
Orta dies ·
Martia qͥ ob pr̃iaz pugnãdo vulna paſſi
C Eama eſt obſcurior annis
¶ P Tãð letꝰ ait di nrã ĩcepta ſecũdẽt ; ẽ
ag ſat dubitẽ haud eqᷣð ĩploꝛaẽ qd vſ
Electere ſi neꝗo ſuꝑpos: acherõta mõebo
Crin erat foꝛma pᷣſtãti ⁊ coꝛnibꝰ ingẽſ
aulatĩ ſeſe tollit maèa altiꝰũdaſ Erigit
iec ex ſeptĩo.Sequũt᷑ ex vii.
t Sol mediũ celi cõſcẽderat igneꝰ orbem
Tũ mihi pᷣma gẽas veſubat flore iuuẽta

.

t lux cũ primũ terris ſe craſtina reddet

Ruyxilio letos dimittã opibꝰq;ʒ iuuabo.
¶ Hec vbi dicta dapes iubʒ blata rpõi
Hocula.gramĩeoq;ʒ viros locat ip̃e ſedili
Hoſtq; exẽpta fães ⁊ amoꝛ cõpᷣſiꝰ edẽdi
Rexr euãdrꝰ ait nõ hec ſolẽnia nobis ·
Spelũcãqʒ petit:pedibꝰtioꝛ addidit alas
HFoꝛtũa omĩpotẽs ⁊ ineuitabile fatum .
Faz adeo exierat portis eꝗtatus apertis .

¶ Stãt pauið ĩ muriſ mꝛſ ocdliſq; ſequũt᷑

DPuluereã nubẽ ⁊ fulgẽtes ere cateruas.
d quẽ ſic roſeo theumãtiaſ oꝛe loeuta ẽ
Agnoutt iuneis dupliceſqʒ ad ſira pal
Suſtulit a tli fugiẽtẽ ẽ voce ſecutꝰmas
G Sʒ piiſſe ſel ſatiſ ẽ:peccaẽ fuiſſʒ Eemĩeũ
Ante ſatis.penitꝰ mõ nõ genꝰ oẽ exoſuʒ
Interrupti ignes ater ad ſidera fumus
Quecũqʒ mihi fortũa fidelqʒ ẽ( Egredit
In veſtris pono gremiis·

4

tz animũ patrie ſtrĩxit pietatis imago
Seo nõ augurio potuit depellere peſteʒ

gnelteOB*

Purpureꝰveluti cũ flos ſuccidit aratroab
Lãgueſcit moriẽs:lapſove papaua collo
Demiſere caput:pluuia cũ forte grauãt᷑
Tũ magis ĩcreſcũt anĩs diſcordibʒ ire (
Martiꝰa ſtabliſ rapuit luꝑꝰũdiqʒ clãoꝛ
llec ex · ix· Sequũt᷑ ex · x.eneidorũ:
Tũ pater oĩpotẽs rerũ cui ſũma ptãs(að
Inquit eo dicẽte deũ domꝰ alta ſueſcit ·
Et tremefacta ſolo tellꝰ ſilet arduꝰ etheꝛ
Accipite ergo anĩſ atz hec mea figite dẽa
Eoꝛtunãq;ʒ ferʒ rex iupiter oĩbuſ idẽ · ¶ Re
Eata viam inuenient. èòMD
Secumq; volutat Guentus belli varios
Rudẽtes foꝛtũa iuuat timidoſq; repellit
Der prĩſ hoſpitiũ ⁊ m̃ſaſ q̃s aduẽa adiſti
Tũ gẽitoꝛ natã dẽiſ affat᷑ aĩciſCe p R
Stat ſua cuiq; dieſ breue ⁊ irꝛeꝑabile tꝑ
Oiĩbꝰ ẽ vite :ſʒ famã extẽdẽ fẽ̃iſ Mꝰ vᷣtutiſ
Neſcia mẽs hoĩʒ fati ſoꝛtiqʒ fut᷑e opꝰCg
Nec ſeruaꝛe modũ rebꝰ ſublata ſecũdiſ·
Oiĩpotẽs genitoꝛ tãtõ me crimĩie dignũah
Duxiſti .⁊ tantas voluiſii expẽdere pẽas
gnouit lõge genitũ preſaga mali mẽe⸗/
Zhebe diu rel ſiq̃ diu moꝛtlibꝰ vlla ẽ Vixiꝰ

¶ Nec ex · x. Sequũt᷑ ex vndecĩo eneidos.

Haud Fnafe erã qᷓntũ noua gla ĩ arĩs. (i
Et pᷣdulce decus primo certamĩe poſſet
Cõſulite ĩ mediũ ⁊ rebꝰ ſueccurrite feſſis.
Nulla ſalꝰ bello pacẽ te expoſcimuſ oẽſſak
Turne · ſimul pacis ſolũ ĩmobile pignꝰ
Sed non replenda eſt eura verbis ·½ ( l
Poſcit qͥd ĩuida vᷣtus Exꝑiare licet
Qur indecores in limine prinmo
Deficĩꝰcur añ thbã trẽoꝛ occupat artuſ⸗
Multa dies variuſq; laboꝛ mutabiliſ eui
Retulit ĩ melius:multos alterna reuiſẽſ
Luſit:et in ſolio rurſus foꝛtuna locauit-
Cogite cõſiliũ ⁊ pacẽ laudate ſedẽtes
See ex .xi ·Sequũt᷑ ex · xii · eneidorũ
Rut hẽat victoſ cedat lauiia ↄiũx (geuim
Reſpice res bello variaſmiſeꝛẽ ꝑntiſ.Lõ
Deiꝛge decʒ:foꝛſã miſeꝛoſ melioꝛa ſeq̃nt᷑ en
Nõ hchũaĩſ opibʒ ñ ãte mõra · ꝓueniũt
Diſce pueꝛ vᷣtutẽ ex me veteꝛũq; laboꝛõio
Eortunã ex aliis · nũe te mea dexta bello
Defẽſũ dabit:⁊ magna ĩter pᷣmia ducet.
Tu facito:mox cũ mat᷑a adoleuit etas ap
Sis memor ·
Meu q;d agat varia ne qcq́; ftuctuat iracq
Diᷣſeq;ʒ vocãt aĩʒ ĩ cõtraria cure
Eluctuat iraĩtꝰ rũpũt᷑ neſcia vĩci Pectoꝛa

uie
e E
lo

☛ Si

—

—

Vſq; adeo ne mori miſeꝛũ ẽ; vos o michi
manes Eſte boni·
¶ KROQuo deꝰ 1 q dura vocat foꝛtũa ſeq̃mur
Eoꝛs ⁊ virtꝰ miſcere in nluũůu
4 Hec ex libris eneido· Sequũt᷑ ex bucco·
3 Gt ꝗᷓ tãta fuit Romã tibi cauſa videndis
Nũqʒ gꝛauiſ eꝛe domũ mihi dexta ĩ̃dibat
(Fnte leues ergo paſcẽt᷑ in ethere cerui.
Et freta deſtituẽt nudos in litoꝛe piſces:
IFntec(perꝛatis ãborũ finibꝰ) exul
Rut arariʒ ꝑtus bibet aut germaĩa tigriʒ
Quã nrõ illiꝰlabat᷑ pectoꝛe vultꝰ.
¶ OH Mic tñ hac mecũ poteris reqeſcẽ nocte
Erõde ſuꝑ viridi ſũt nobis mitia poma·
Qaſtanee molles ⁊ p̃ſſi copia lactis.
Gt vꝓcul iã ſũma villarũ culmĩa fumant:
Maioreſq; cadũt altis de mõtibꝰ vmbre
EO formole puer nimiũ ne crede colori
Alba liguſtia cadũt vacinia nigra legũt᷑
Nec te peniteat calamo triuiſſe labelluʒ
Hec eadẽ vt ſcierʒ:qd nõ faciebat amĩtas
ETorua leena lupüũ ſe eqt᷑: lupꝰ ipᷣe capellã
Eloꝛẽtẽ cithiſũ ae laſciua puella:al'ſ ca
eclala.ẽ ((Lras
Te coridon alexi · trahit ſua q̃nqʒ volup
H Me tñ vrit amoꝛ: qͥs eĩ modꝰ aſſit amoꝛi
Hiia coridon coꝛdon qᷓ te demẽtia cepit5
PDartiꝰ iſta viris tũ obiciẽda memento·
Gt ſi nõ aliqua nocuiſſes moꝛtuꝰ eſſes·
E Quid dũñi faciẽt audẽt cũ talia fures⸗
R Gſt mibi nãq; domi pat:ẽ ſiuſta nonca:
Bis die nuant ãbo pecꝰ:alter ⁊ hedos
Efficiã pꝰᷣhac ne quẽq; voce laceſſas.

¶LOñn age ſiqͥd habes ĩ me mora ñ erit vlla

icite qñquideʒ ĩ molli cõſedimꝰherba
Et nũc oĩs ager nũc oĩs ꝑturit arbos
Niüc frõdent ſilue nũc formoſiſſimꝰ ãnꝰ
Malo me galathea petit laſciua puella
Et fugit ad ſalices ſe cupit ante videri

(NOui legitis flores ⁊ hũi naſcẽtia fragra

Frigidꝰ o pũᷣi fugite h̊ latʒ ãguis ĩ he:ꝛba
Meu heu q;piĩigui mac ẽ mihi tauꝛꝰ ĩaꝛuo
Dic qᷣbꝰ ĩ tris ⁊ eris mibi magnꝰ apollo
Tris pateat celi ſpaciuʒ nõ ãpliꝰ vlnas ⸗
Nõ nim ĩter vos tãtas cõponeꝛe lites
Olaudite iã riuoſ pueri ſat prata biber̃t
R Vltima cumei venit iã caꝛminis etas
Magnꝰ ab integro ſeculoꝛũ naſcit᷑ ordo:
taʒ redit ⁊ virgo redeũt ſaturnia regna:
Iã noua pꝛogenies celo demittitur alto
Oara deũ ſoboles magnũ vouiſ ĩcrem̃tũ

Iſpice cõnexo nutãtez pondere mũduz.

O mihi tũ lõge maneat ꝑs vltima vite ·
Spinitꝰ.⁊ quãtũ ſat erit tua dicere facta
ncipe praue pueꝛ riſu cognoſceꝛe mrẽʒ
Lẽta ſalix quãtũ pallẽti cedit oliue· ¶
Puniceis humilis quãtũ ſaliũca roſetis:
fudicio nrõ tãtum tibi cedit amintas.
Vitiſ vt arboribꝰdecori eſt:vt vitibꝰvu
Vt gꝛegibz tauri ſegeteſ vt pĩguibz aꝛuiſ
Tu decꝰ oẽ tuis poſtq; te fata tulerunt·
Grãdia ſepe quibʒ mãdauĩꝰ oꝛea ſulcis
Infelix loliũ ⁊ ſteres dominãtur auene
Dro molli viola pro purpureo narciſco
QCarduus ⁊ ĩ ſpinis ſurgit paliurꝰ acutis
Spgite humũ foliiſ ĩducite fõtibʒ ũbꝛas
Tle tuũ carm̃ nob diuĩe poeta Haſtoꝛes
Quale ſopoꝛ feſſis ĩ gramĩe:q̃le ꝑ eſtum
Dulcis aque ſaliẽte E reſtiguere riuo·.
An quicq; tali ſi nobis munere maius⸗
Dũ iuga mõtiſ aꝑ fluuioſ dũ piſciſ ama
Dũqʒ thĩo paſcẽt᷑ apeſ dũ roẽ cicade(bit
Sp honos nomẽ tuũ laudeſq; manebũt

Que tibi que tali reddã ꝓ camine dona⸗

Ha vir go infelix que te dementia cepit.
W virgo ĩfelix tu nüc in montibʒ erꝛas ·
Strata iacẽt paſſi ſua q̃qʒ ſe̊ atbor̃ põa
Quid non ſperemus amantes z
Non omnia poſſumus omnes
Numero deus impare gaudz.

Neſcio quid certe ẽ: ⁊ ylaſ ĩ limie latꝛat
Nunc victi triſtes qm̃ foꝛs om̃ia veꝛſat ẽ

Mic ver purpuꝛeũ:G̊ varioſ fluĩa eircuʒ Sð
Fũdit humꝰ floꝛes:hic cãdida ppls ãtro
Imminet.⁊ lẽte texunt vmbracla vites·
Muc ades · ĩſani feriãt ſine litoꝛa fluctus.
Oia fert etas:aim quoʒ.ego ſepe lõgoſe
Qãtãdo pueruʒ memĩ me condere ſoles.
Nüc oblita mihi tot cana:vox quoʒ me
ã fugit ipᷣa · lupi meri vidẽ poꝛeſ. (rim
Cauſando noſtros in lõgũ ducis ãores.
Deſine plura puer ⁊ q;ð nũc inſtat agãꝰ.
Venit ⁊ opilio· tarde venere ſubulci.
Oia vincit a moꝛ:⁊ nos cedamuſ amori·.
Cuius amoꝛ tãtuʒ mihi creſcit in horas(ff̃
Quãtũ vere nouo viridis ſe ſbiieit alnus
Surgamus·ſolʒ eẽ grauis cãtãtibʒ ũbra
tunipꝑi grauiſ übꝛa· nocẽt ⁊ frugibʒ übre Gᷓ
kte domũ ſate( venit heſperꝰ ite capelle
¶ Hec ex buccoli.Sequuùt᷑ ex CGeoꝛgicis:
Da facilẽ curſũ atʒ audacibʒ ãnue ceptis (h
Tũc varie venẽè artes.laboꝛ oĩ a vincit

èð

Improbus.⁊ duris vꝛgẽs ĩ rebʒ egeſtas.
Ncſuſua ſignoꝛũ obit ſpeclamur a oꝛtꝰ
Ci Quippe etiã feſtis quedã exercere diebꝰ

Eas ⁊ iura ſinũt.·riuoſ deduceꝛe nulla
Religio vetuit · ſegeti p̃tẽdere ſepẽ.
Inſidias auibus moliri:ĩcẽdere repꝛes.
Balãtũqʒ gregẽ fluuio meꝛſari ſalubri.

K; mpmis vereꝛar̃ deoſ:atz ãnua magne

Dacra refer cereri letis oꝑatꝰ ĩ herbis

Extreme ſub occaſu hiemis:iã veꝛe ſeno:

Tüc agni pĩgues:a tũ molliſſima vina

Tũ ſõm dulces:dẽſeq; ĩ mõtibꝰ vmbꝛe ·

Cuũcta tibi cererẽ pubes agreſlis adoꝛet
Qui tu lacte fauos ⁊ miti dilue bacho.

Teꝛq; nouas circũ felix eat hoſtia frugeſ

Oiĩs quã chorꝰ a ſocii comitent᷑ ouãtes

ctt cererẽ clamoꝛe vocẽt ĩ tecta · neq; ãte

Palcẽ maturis qſq; ſupponat ariſtis:

Quã cereri toꝛta redimitꝰ temꝑa quercu

Det motꝰ ĩcõpoſitos. ⁊ carmĩa dicat.

Itz hec vt certis poſſimꝰ dicere ſignis.
Eſtuſq; pluuiaſqʒ ⁊ agẽteſ frigoꝛa vetoſ-

. Ipſe pater ſtatuit·

Seuit toto mars impius orbe ·

Dalue magna pens frugũ ſaturnia tellꝰ
¶ Im Sʒz dubi mars medis erꝛat in armis.

Qãdida venit auis lõgis ĩuiſa colubris

Tũ pater oĩpotẽs ſedis imbribus ether:
Qõiugis ĩ gremiũ lete deſcẽdit.⁊ omnes

Magns alit magna comie coꝛpe fetus

¶ Ergo rite ſuũ bacho dicemꝰ honorem
Qarmĩbꝰ patriis lãceſqʒ ⁊ liba feremus:

.

Piĩguiaqʒ ĩ ferubꝰtorrebiꝰ exta colurnis
EO fortunatos nimiũ ſua ſibi bõa norĩt

Agricolas.qbꝰ ipſa ꝓcul diſcoꝛdibꝰ arĩs

Eũdit humo facilẽ victũ iuſuiſſima tellu-
Si nõ ĩgẽtẽ foribʒ domus alte ſupbis
Mane ſalutãtũ totis voit edibus vndä:

Kt ſecura quies ⁊ neſcia fallere vita

(Pp Eelix q potuit rerũ cognoſcere cauſas

Atq; metus om̃es :et inexorabile fatum

Sbiecit pedibʒ.ſtꝛepitũq; acheꝛõtiſ auari

Inter ſe adũſis luctãt᷑ coꝛnibꝰ edi·
ꝗ Tẽptãda ria eſt qua me quoq; poſſim
Tollere hũo victoꝛqʒ virũ volitare ꝑ ora
Te ſñ nil altũ mẽs ĩchoat ·en age ſegnes
Rumpe moras: 2S

¶ x Optima qqʒ dies miſeris mortalibꝰ eui
Dria fugit · ſbeũt moꝛbi.triſuſq; ſenectꝰ

Gt labor · ⁊ dure rapit ĩclemẽtia mortis ·
¶ Nec nõ 1 peconi ẽ idẽ delectꝰ equino

Hi motus aĩorũ atq;

Tũ mõ quos ĩ ſpeʒ ſtatuiſ ſũmittẽ gẽtiſ
Precipuũ iã ĩde a teneris ĩpẽde laboꝛem
Qõtinuo pecoris generoſi pullꝰ ĩ aruis
Atiꝰ ĩgredit᷑: ⁊ mollia crura reponit.
Primꝰ ⁊ ire viã ·⁊ fluuioſ tẽptaꝛe mĩaceſ
Rudet ignoto ſeſe committere ponto
Nec varioſ hoꝛrʒ ſtrepituſ illi aꝛdua cuix

NXFiꝛgutũq; eaput:bꝛeuiſ aluꝰ:obeſaqʒ t᷑ga
Luyxuriatq; thorisaĩ moſũ pectuſ hõeſti
Spadices · glauciq; color det᷑rimꝰalbis
Gt giluo·tũ ſiqua ſonũ ꝓcul arma dedẽe:

Staẽ loco neſcit.micat auribʒ ⁊ trẽit tꝰ
QCollectũq; pᷣmẽs voluit ſub naribꝰ ignẽ
Deſa iuba:a dextro iactata recũbit in aꝛ
t duplyx agit᷑ ꝑ lũbos ſpĩa:cauatqʒ (mo
Tellurẽ.⁊ ſolido grauiter ſonat vngula

Nec tupi ignoſce ſeneete (comu(tt

Erigidꝰ ĩ renerẽ ſenior:fruſtraqʒ laborẽ
Ingratũ trabit · ⁊ ſi qũ ad p̃lia vetũ eſt ·
Nimio ne luxu obtuſior vNſus
Sit genitali aruo:⁊ ſulcoſ oblimet ĩerteſ
Qarpit eĩ vires paulatĩ vritq; vidẽdov
Pemniinn.
Om̃e adeo genuſ ĩ tris hoĩtʒq; ferarũq; ¶x

3 Et genul equoreũ · pecudelſ· picteq; volu

In furias ignẽqʒ ruũt·ãor oibʒ idẽ (cres
Sʒz fugit iteꝛea fugit inepabile tempuſp
Cõcreſcũt ſubite currẽti ĩ fluĩe cruſte. £
4 5b

Dira ꝑ ĩcautũ ſerpẽt cõtagia vulgulſ ·

Dil melioꝛa piis erꝛoꝛẽq; hoſtibʒ ilum ·
Et vox Audit᷑ fractos ſonituſ imi tata tu

Ingẽteſ aĩoſ ãguſto ĩ pectoꝛerſite baꝛü(ac
dec ceꝛtamĩa tanta
Pulueris exigui iactu cõpᷣſſa quieſcent

Oibus vna qes operũ labor oĩbʒ vnus·

Eeſſoſq; ſopoꝛ ſuus occupat artus. ¶
Maud credunt celo aduentãtibus euris
t genꝰ ĩmortale mãet:miltoſqʒ ꝑ ãnoſ ae

Stat fortuna domuſ: ⁊ aui nůant᷑ auoꝛù
Pulcrãq; petũt ꝑ vulnera mortẽ ¶

Quis dubiutet naʒ ſepe fauos ignotus
adedit Stellio

Tãta mee ſi te cepeꝛũt tedia laudis.

Oeſariem effuſe nitidam ꝑ candida colla

Nouit nãq; oĩa vates · que ſint.q̃ fuerĩt
que mox ventura trabantur.

Nulla venuſ:mulliq; aĩm flexẽ neetes
a

Si veio ſolẽ ad rapidũ lunaſq; ſeqnteſ

Ordiĩe reſpicies. nunqᷓ; te craſtina fallet

Hora.neq;ʒ ĩſidiis noctis capiere ſerene·
Luna reuertẽtes cũ pᷣmũ colligit ignes:

us.
euris
inoſze
auori
G
otns

„

colla
jerit

neica
teſca
allet

ene ⸗
nes:

eeerrte

— —

err

Si nigruʒ obſcuro cõpᷣndit aera coꝛnu
Maximus agricolis pelagoq; pabit᷑ ĩber

Kt ſi virgineũ ſuffuderit ore ruborꝗ⸗:··

Ventꝰ erit· vẽto ſemꝑ rubet aurea phebe
Sin oꝛtu q̃rto(nãq; is certiſſimꝰ autor)
DPura:neq; obtuſis ꝑ celũ coꝛnibꝰ ibit:
Totꝰ 2 ſlle dies ⁊ qui naſcentur ab illo
Exactũ ad menſẽ pluuia vẽtiſq; carebũt
Sol quoqʒ exoriẽs ⁊ cũ ſe cõdet ĩ vndas

Signa dabit · ſolẽ certiſſima ſigna ſeqnẽ

Et que mãe refert: que ſurgẽtibꝰaſtris

Ille vbi naſcẽtẽ maculis variauerit ortũ
QOõditus ĩ nubẽ medioq; refugerit oꝛbe:

Suſpecii tibi ſĩt ĩbres · nãqʒ vꝛgz ab alto
Frboribꝰqʒ ſatiſq; nothus pecoriq; ſini
Kut vbi ſub lucẽ dẽſa ĩt nubila ſeſe(ſter
Diũſi rũpẽt radii:aut vbi pallida ſurgit
Titani croceũ linquẽs auroꝛa cubile:
Heu male tũ mites defẽdit pãpinꝰ vuas

rida grando ·
Hoc etiam e mẽ
DProfuerit memĩſſe magis· nã ſepe vidẽꝰ
vpſiꝰ in vultu varios errare colores ·
Ceruleꝰ pluuiã denũciat· igneꝰ euros:

Omĩa tũ pariteꝛ vẽto nimbiſq; videbis
Eeruere

Lucidꝰ orbis erit:fꝛuſtra terꝛebe nimbis

Deniq; qͥd veſꝑ ſerꝰ vehat:vnde ſerenas
Vẽtꝰ agat nubes:qd cogitet hũidꝰauſteꝛ
Sol tibi ſigna dabit · ſolẽ quis dicere flim
e e

Tum multa in tectis crepitans ſalit hor
ſo cũ iã decedet olimpo⸗:
Sin macule ĩcipiẽt rutilo ĩmiſcerieꝛ igni

It ſi cum referetqʒ diẽ condetq;ʒ relatuʒ

Et claro ſiuas cernes aquilone moueri.

Kudeat xlibris geoꝛgicorũ Sequi
tur vid ere ex uuenail. V
EGSp ego auditoꝛ tm̃ nũq; ne reponam:
Vexatꝰ totiẽs ¶ Prĩcipiũ Tuuenal ſatirici

lucus Martis ·
Bſt noſ ergo manꝰferule ſubduxiꝰ.⁊ noſ

Dormiret ·
Vnciolã ꝓculeiꝰ hẽt ſed gillo deuncem
DPartes quiſq; ſuas ad mẽſurã inguinis
beres Accipiat·
¶ Ouid en ſaluis infamia numis 5
Doctus ⁊ ad calicẽ vigilãti ſtertere naſo
Et multũ referẽs de mecenate ſupino.
Rude aliquid breuibz gaziſ caꝛcẽ dignũ
Si vis eſſe aliquid· ꝓbitas laudat᷑ ⁊ algʒ

Nota magis nulli domus eſt ſua q; mihi

Cõſilium dedimuſ ſille pᷣuatus vt altum

ic nullꝰpᷣbiſ pudoꝛ· aut reuerẽtia m̃ſe
ſpice qͥ;d faciãt cõmertia venerat obſes
Mic fiunt hbomines 22?
Nũuc ſacri fõtis nem us a delubꝛa locani¶
Iudeis · quorũ cophinꝰ fenũq; ſuꝑppellex ·
Maneãt qui nigrũ in cãdida vertüt
Quis nũc diligit᷑ niſi cõſciꝰ⁊ cui feruẽsE
Gſtuat occultis aĩmus ſꝑq; tacendis
Nil tibi ſe debere putat:nil cõfeꝛet vnqʒ
DHarticipẽ qui te ſecreti fecit honelſti
Creculus eſuriẽs in celũ iuſſeris ibit ·
Hec eadẽ licet ⁊ nobis laudare:ſed illis
Creditur·
Quãtũ quiſqʒ ſua numoꝛũ ſeꝛuat ĩ arcaE
Tantũ habet ꝛ fidei · M
Nil habet infelix paupertas durius ĩ ſexl
Ouã ꝙ ridiculos homines facit ·
Haud facile emeꝛgũt quoꝛũ virtutibʒ ob
ſtat Res anguſta domi · =
Cõmune id viciũ ẽ hic viuimꝰ ãbitioſa
PHaupꝑtate omnes ·q̃ᷓd te moroꝛẽ omĩa ro
me Cum precio· HS
Viuẽdũ eſt illic vbi nulla incendia:nulli
Nocte metus·
Lectꝰeꝛat codꝛo.procla mĩoꝛ. vrceoli ſe eR
Cẽtũ conuiue:ſequit᷑ ſua quẽqʒ culina
Nam quid agas cũ te furioſus cogat
idem Eoꝛtioꝛ·
Libertas pauperis hec eſt.
DPulſatus rogat ⁊ pugnis bñ ceſꝰ adoꝛat
Vt liceat paucis cũ dẽtibus inde reueꝛti.
Hiis aliis poterã ⁊ plures ſbᷣnectẽ cãs N
Sʒ iumẽta vocãt inclinat:eũdũ eſt ·
Vt ꝑhibẽt qͥ de magnis maiora loquant
Qonſilium laudo artificis “
Res fiſci ẽ vbicunqʒ; natat · donabit᷑ eꝛgo
Ne pareat · MZV
Ille igiẽ᷑ nunq; direxit bꝛachia contra(O
Toꝛrentem.nec ciuis erat qͥ libera poſſʒ
Verba animi ꝓferre:et vitã pẽdere vero
Quãuis iurato metuã tibi credere teſti
Nurima ſunt que non audent homines
pertuſa dicere lana ·
Vilibus ancipites fũgi ponẽtur amicis (Q
Boletus domino.
Minꝰ quis melior ploꝛante gulaz ¶
Spes bñ cenãdi vos ðcipit · ecce dabit iã
Semeſũ lepoꝛẽ atq; aliqd de cluĩbʒ apꝛi
Alle ſapit qui te ſic vtitur:omnia ferre
Si potes ⁊ debes pulſãdũ vertice raſo
Nrebebis qñqʒ caput nec dira timebis

le.

. 4

Elagra pati · bis epulis ⁊ tli dignꝰ amico

Quippe aliter tũc oꝛbe nouo ce loq; recẽ
ti Viuebant homines · .

¶ Sntiquũ ⁊ vetꝰ ẽ alienũ poſtume lectuzʒ

Eerꝛe potes dñaʒ ſaluis tot reſlibꝰvllam
Qum pateãt alte ealigãteſqʒ feneſtre
Qũ tibi viciũ ſe pꝛebeat emiliꝰ pons ·
O medici mediam pertũdite venam ·
Vnus ybernie vir ſufficit s ocius illud
Extoꝛquebis vt hec oculo eõtẽta ſit vno
An expectes vt quĩtilianus ametur g

„— 7
Cõcutere · atʒ ſacri geniũ cõtẽnere fulcri
.

—

Eoꝛtem animum preſtant rebus quas

turpiter audent
Si iubeat eõ iuny:durũ eſt eõſcẽde nauẽ
Tic ſentina grauis: tũ ſũmus vertit᷑ aer
Que mechũ Sae ſtõacho vałʒ · illa maꝛtũ
Cõuomit · hec ĩter nautas ⁊ pꝛãdʒ ⁊ erꝛat
Der puppẽ ·⁊ duros gaudet tractare ru
dentes. ¶CCeperat ·
Nam ſergiolus iam radere guttur
¶ Rara auis ĩ terriſ nigroq; ſimillia cigno
Quis ferat vxoꝛẽ g cin cõſtãt oĩa·
¶ Quid enĩ nõ excitat inguem 5
ox blãda ⁊ nequã digitos habet ·
Pacies tua computat annos ·
a Prĩa peregrĩos obſcena pecuĩa moꝛes
Intulit. ⁊ turpi fregerũt ſecula luxu
Diuitie moles· quid eĩ ve nuſ ebria curat
Inguĩs ⁊ capitiſ que ſũt diſerimĩa neſcit
Airãdiaqʒ mediiſ iã noctibꝰoſtrea moꝛdʒ
¶ Eb Fudio quid vetereſ olĩ moneatis amici
DNone ſerã:cobibe · quis cuſtodiet ip̃os
QCuſtodes ?g cauta ẽ.⁊ ab illis ĩcipit vxor
Kamq; eadẽ fũmiſ ꝑiter mĩmiſq; libido E
Multiſ res ãguſta domi ſʒ nulla pudoꝛẽ
Pauptatiſ habʒ. nec ſe metit᷑ ad illum
Quẽ dedit hec poſuitqʒ modum· tamen
vtile quid ſit
DProſpiciũt aliqñ viri.friguſq; famẽqʒ
Ed Eormca tãdẽ quidã expauere mꝗr̃a
Hrodiga nõ ſẽtit ꝑeuntem feĩa cenſum
c velut exhauſta rediuiuꝰ pullulet arca
Numus.·⁊ e pleno ſꝑ tollatur aceruo
Nõ vnq; repetũt q̃nta ſibi gaudia cõſtẽt
Ee Nil nõ ꝑmittit mulieꝛ ſibi:cpe putat nil
Intolerabilius nihil eſt q́; femina diues.
EErcepit blãda ĩtrãtes atʒ era popoſcit

7

Continueq;ʒ iacens cunctoruʒ obſoꝛbuit

(Sg Si verũ excutias facies nõ vxoꝛ amat

Tres ruge ſbeãt:⁊ ſeſe cutis arida laxet:
Eiãt obſcuri dentes:oculiqʒ minores:
Collige ſarcinolas dicet libertus ⁊ exi·
Iam grauis es nobiſ a ſepe emũgeris en
Ocius ꝓpera ſicco vemi altera naſo·
Si tibi ſimplicitas vxoria deditus vni (h
Eſt animꝰ: ſũmitte caput ceruice parata
Eerre iugũ.nullã ĩuenies q̃ ꝑcat amanti
Frdeat ipſa licʒ · tormẽtis gaudʒ amãtis
Et ſpoliis ··
Nulla vnqʒ de moꝛte hominis cuntatio (i
longa eſt · .
O demẽs ita ſeruꝰ hõ eſt:nil fecerit eſto
Hoc volo ſic iubeo ſit ꝓratõe voluntaſc;k
mperat ergo viro
Deſperãda tibi ſalua cõcoꝛdia ſocru ·
Ala docet ſpoliis nudi gaudere mariti
Ala docet miſſis a coꝛruptõe tabellis
Nil rude nil ſiplex reſ. ribere veapir illa
OQOuſtodes·aut ere domat.tũc corꝑe ſano
Aduocat aꝛchigenẽ oñoſaq; pallia iactat
Kbditꝰ ĩterea latet ⁊ ſecretus adulter
Fmpatiẽſq; more pauet ⁊ pᷣpucia ducit:
Nulla fere cauſa eſt in qua non feia litẽ
Mouerit.
Semp habʒ liteſ altemaq; iurgia AR
In quo nupta iaqʒ: ⁊ mĩ mũ doꝛmit᷑ ĩ illo
Tüc guis illa viro:tũc oꝛba tigride peioꝛ
Cũ ſimulat gemitꝰ occulti conſcia facti ·
Kut odit pueros · aut ficta pellice ploꝛat
Vberibuſqʒ lacrimis ſꝑq; paratis
In ſtatione ſua ·
Qlames licet ⁊ mare celo
Confundas · hõ ſũ.nihil eſt audaciꝰ illis
Deprenſis· irã atʒ aĩos a crimie ſumũt ·
Vt ſpectet ludos cõducit oculina veſtem
Qõducit comites·ſellã. ceruic al amicas

Imponit finẽ ſapiẽs ⁊ rebꝰ honeſtis Cnn
Nãq; docta ninnſ cupit ⁊ facũda videri ·

t hinc miſeri fiſcãt᷑ labia marit ο
d mechũ lota veniũt cute · qñ videri
Vult foꝛmoſa domi gmechilſ foliata ꝑant
Virgine pigmea nulliſ adiuta cotuꝛnis Pp
Et leuis erecta coſurgit ad oſcla plãta

Ille petit veniã quotiẽs ñ abſtĩet vxoꝛꝗq

QConcubitu.ſacris obſeruandiſqʒ diebus

Magnaq; debet᷑ violato pena ceaduco.
Et genꝰ humanũ dãnat caligo futuri ·

Vos ego pupilli mõeo quibꝰ ãplioꝛẽ reſ
Quſtodite aĩas:⁊ nulli credite menſe·

Mlinoꝛ admiratio ſumnis

= 7

=

[☛ ˙

—

—

[=

Fnte pedes··
Rara in tenui facundia panno-· ( ma

¶ 8R Ouis coloꝛ.⁊ qð ſit cãe gñs · atqʒ vbi ſũ
Queſiio ·q̃ veniant diuerſa parte ſagitte
Noſſe volũt hoĩes mercedẽ ſoluè nemo;
¶ Si foꝛtuna volet fies de rhetoꝛe conſul.
Zi volet hec eadẽ fies de cõſule rhetoꝛ ·
Eeliy ille tñ coꝛuo quoqʒ rarioꝛ albo
( Tota licet veteres exoꝛnẽt vndiq; cere·
Ktria. nobilitas ſola ẽ atʒ vnica virtus
¶ EHMiſerũ eſt aliene ĩcumbere fame ·

Sũmũ crede nephas aĩam p̃ferꝛe pudoꝛi

Et ꝓpter vitam viuendi ꝑdere cauſas
¶ Pone ire frena modumqʒ
Pone ⁊ auaricie miſerere inopũ ſocioꝛũ ·
Oſſa vides regũ vacuis exuſta medullis.

eſpice quid moneãt leges ·
(H

—„

Qurandũ ĩpꝛimis ne magna ĩiuria fiat
Eoꝛtibꝰ ⁊ miſeris tollas licʒ oẽ qð vſq; ẽ
Kuri atz argẽti ſcutũ gladiũqʒ reliques
St iacula galeã · ſpoliatis arma ſupſũt ·
Q¶Q¶ Om ne aĩ viciũ tanto cõſpectius in ſe
VUrimẽ habet: quãto maioꝛ qᷓ peccat hẽt᷑ ·
/¶ EKEata regũt hoĩes fatũ ẽ in ꝑtibus illis
¶ LOmibꝰ ĩ rebꝰ numerent᷑ deinde laboꝛes
An facile ⁊ pꝛonũ ẽ agẽ ĩtra viſcera penẽ
Legitimũ · atʒz illic heſterne occurꝛẽ cene
Seruꝰ erit minꝰ ille miſer qͥ foderit agrũ
Non dominum .
¶ã ¶ O coꝛidon coꝛidon ſecretũ diuitis vllũ
Eſſe putas · ſerui vt taceãt iumẽta loqñt᷑
Gt canis poſteſ ⁊ marmoꝛa clande fene
ſtras . Hr men
Vela tegãt rimas·iũge hoſtia·tollito lu
medio ⁊ clamẽt oẽs· ꝓpe nemo ĩcũbat
OQð tamẽ ad cantũ galli facit ille ſecũdi:
LPDiꝛoximus ante diem caupo ſciet ·
¶ N Viuendũ recte tũ ꝓpter plurĩa: tũ his
ꝛecipue cauſis vt linguas mancipioꝛuʒ
Qontẽnas·nã lĩgua mali ꝑs peſſima ſʒui
O Vtile cõſiliũ mò ſed cõmune dedilti
Nũc mihi ꝗᷣ ſuades pꝰ dãnũ tꝑis ⁊ ſpes
Deceptas · feſtinat em̃ decurꝛere velox
Eloſculłꝰ.anguſte miſereq; bꝛeuiſſiã vite
DPoꝛcio · dũ bibĩꝰ.dũ ſʒta.uguẽta puellas
Poſcimus · obꝛepit ñ ĩtellecta ſenectus

Debet᷑ mõſtris quotiẽs facit ira nocentẽ
Nos tũ hꝰ agimꝰ tenuiq; ĩ puluẽ ſulcos
Ducimus litus ſterili verſamuſ aratro
Reſpicit hoc pꝛimũ qͥ litigat an tibi ſzui
Octo · decẽ comitel · poſita ſit ſella togati

34

Rarus venit ĩ cenacula niiles ·

Cantabit vacuꝰ coꝛã latrone viatoꝛ (D
Xd generũ cereril ſiñ cede ac vulnẽ pau
Delſcẽdũt reges ⁊ ſicca moꝛte tirãni (ci
Exitus ergo quis ẽ o gloꝛia
Moꝛs ſola fatetur
Quantula ſint hoĩm coꝛpuſcula.
Da ſpaciũ vite multos da iupiter ãn os
Moc rcto vultu ſolũ hoc ⁊ pallidꝰ optas
Sʒ q; cõtinuis ⁊ quãtis lõga ſenectus (
Plena malis? defoꝛmẽ ⁊ tetrũ añ oĩa vul
Diſſimilẽq; ſui defoꝛmẽ ꝓ cute pelleʒ ctũ
DPendẽteſq; genas ⁊ tales aſpice rugag
Sed tuꝰ endimion dilecte fiet adulter G
Matrone · mox cũ ðderit ſeruilia numos
Eiet ⁊ illiꝰ quã nõ amat · exuet omnem
Ooꝛpis oꝛnatũ.qᷣd eĩ vlla negauerit vdis
Inguinibusez
Qñqdẽ accepto claudẽdaẽ ianua dãno E
Quippe minuti L
Sempꝑ ⁊ firmi ẽ aĩ exiguiq; voluptas
Vltio · cõtinuo ſic collige ꝙ vindicta
Nemo magis gaudet q́; femina· D
Dociles imitandis
Turpibus ac pꝛauis omnes ſumus.
Oreſcit amoꝛ nũmi qtũ pecuĩa creſcit (¶
Terꝛa malos homĩes nũc educat atq;ʒ Ca
puſilos MrUðð
Ergo deꝰ quoſcũqʒ aſpexit ridet ⁊ odit ·
Mec Tuuenalis· Sequunt᷑ ex ꝑſio
Quis eypediuit pſitaco ſuum chere⸗ ¶ bb
Dicaſe 3 docuit nr̃a verba conari 5
NMlagiſier artis ingeniiqʒ largitoꝛ:
Venter · negatas artifex ſequi voces
O curas hoĩm o quãtũ ẽ ĩ rebꝰ ĩane · EC
Quid faciã ? ſʒ ſũ petulãti ſplene cachino·
Scire tuũ nihil ẽ ñ te ſcire hꝰ ſciat altendð
At pulcrũ ẽ digito mõſtrari ⁊ dicier hic ẽ
Rides ait · ⁊ nĩis vncis Naribꝰ ĩdulges· SE
O iune a tergo quẽ nulla cicoĩa pinſit. f
Nec manꝰ auriculas imitata ẽ nobil albas
Nec lingue quantũ ſitiat canis apula tĩ
Vos o patriti ſanguis quos viuẽ fas ẽ
Occipiti ceco poſtice curꝛite ſanne·
Non ſecꝰ acſi oculo rubꝛicã dirigit vno ·
Ruriculas aſini quis nõ habetz—
GEleboꝛũ fruſtra cũ iã cutiſ egra tũebitg
Hoſcẽtes videas: veniẽti occurꝛẽ moꝛbo
Gt qd opꝰ cathero magnos ꝓmittẽ mõteſ
Diſcite o miſeri cãs cognoſcite rerũ (do
Quid ſumꝰ.ãt qdnã victuri gignimur oꝛ

Quis datus:aut mete: q; mollis flexus:

Vnde: (aſper
Quis modꝰ argẽto:q̃d fas optare: quid
Vtile numus hʒ. patrie cariqʒ ꝓpĩquis
Quantum elargiri deceat · quẽ te deꝰ eſſe
fJuſſit.⁊ hũana q ꝑte locatꝰ es ĩ re. (trã

(b Tãge miſer venas ⁊ pone ĩ pectoꝛe dex

Nil calet bic:ſũmoſqʒ pedes attĩge: ma
nuſq; Non frigent.
Egregium cum me vicinia dicat:
Non credam.

EReſpue qð ñ es:tollat ſua mũera cerdo

Tecuʒ habita.⁊ noꝛis q; ſit tibi curta ſup
ellex.
kk Vatibꝰ hic mos ẽ cẽtũ ſibi poſcẽ voces
Qentũ oꝛa·⁊ liguaſ optare ĩ carmĩe cẽtũ

¶ Eolle pꝛemis ventos nec clauſo murmu

re raucus.
Neſcio quid graue tecũ coꝛnicaris ĩepte
Nec ſclopo tumidas ĩtẽdis rũꝑe buccas
Verba toge ſeqᷓ̃ris iunctura c

Hic ego cẽtenas auſim depoſcere voces
Vt quantũ mihi te ſinuoſo ĩ pectoꝛe fixi
Voce trahã pura totũq; hec vba ĩſignẽt
Oð latet arcana nõ enarꝛabile febꝛꝛ
¶ mi Tecũ etem̃ memĩ lõgos cõſumẽ ſoles
St tecũ pꝛias epulis decerpere noctes
Vnũ opꝰ ⁊ rquiẽ ꝑiter diſponimꝰ ambo
Atq; verecũda laxamus ſena menſa.
¶ in Nõ equidẽ hoc dubites amboꝛũ federe
Cõſẽtire dies ⁊ ab vno ſidere duci (ẽcto
Noſtra vel equali ſuſpẽdat tẽpoꝛa libꝛa
Neſcio qʒð certe ẽ ꝙ me tibi tꝑet aſtrum.
Co Mille hoĩm ſpecies ⁊ rerũ diſcoloꝛ vſꝰ
Velle ſuũ cuiq;ʒ ẽ nec voto viuit᷑ vno·
Mercibꝰ hic italis mutat ſub ſole recẽti
Rugoſuʒ piꝑ· ⁊ pallentis grana cumini-
HMic ſat᷑ iriguo mauult turgeſcere ſõno
lic cãpo ĩdulget:hunce alia dcoquit · ille
In venerẽ putris · ſʒ cũ lapidoſa chirogra
Eregerit articulos veteris ramalia fagi
Tũc craſſos trãſiſſe dies lucẽq; paluſtrẽ
Gct ſibi iã ſeri vitã ĩgemuere relictam ·
¶PP Detite hinc iuueneſq; ſeneſg
Einem aĩo certũ.miſeriſq; viatiea canis
Oras hoc fiet · idẽ eras fiet g qͥd q̃ſi ma
Nẽpe diẽ dõas · ſʒ cũ lux altera veĩt gnũ
Fam eras heſternũ conſumpſimꝰ . ecee
aliud cras

idus acri
Ore teris modico pallẽtes radere moꝛes
Doctus.⁊ ĩgenuo culpã defigere ludo·

Cgerit hos annos.a ſꝑ pauluʒ erit vlttra
(See pſi? Sequũt᷑ ex QOui.de ſine tituuluo
Acrius iuitos multoq; ferocius viget Cr
Quã q̃ ſeruitiũ ferꝛe fatent᷑ amoꝛ (¶ vꝛeg
Tu quoq; ñ paucos(ſi te bñ nouimꝰ) C
Tu quoq; pᷣteriẽs vulnera multa dabis.
Non pñ̃t (licet ipſe velis) ceſſare ſagitte
Feruida vicio flãma vapoꝛi nocet
Verba ſuꝑciliiſ ſine voce loquẽtia dicã t
Que tu ĩddiðriſ ego pꝛꝰ pocula ſumã

Gt qua tu biberis hac ego ꝑte bibam
Nlilta mäer meo arſen imlta Pterue E.
xemꝑliq; metu toꝛqueoꝛ ipſe mei.·
Vir bibat vſq; roga pᷣcibꝰ tñ oſcula dep
Dũqʒ bibit furtĩ ſi potes adde merũ · ſint
Si bñ cõpoſitus vino ſomnoq;ʒ iacebit
Conſiuiũ nobis reſq; locuſq; dabunt.

Flla verecũdis lux ẽ pᷣbenda puellis

Qua timidꝰ latebꝛas ſperat habẽ pudoꝛ.
Vt ſtetit añ oculos poſito velaĩe nros h
In toto nuſq; coꝛpoꝛe feda fuit
Quos humeros ·qles vidi tetigiq; lactos
Foꝛma puellarũ q; fuit apta pꝛemi
Quã caſtigato planꝰ ſub pectoꝛe vẽter ·
Quã ⁊ quale latꝰ qᷓ; iuuenile femur·
Singula qᷣd referã: nil nõ laudabile vidi
Gt nudũ pꝛeſſi coꝛpꝰ aduſq; meum
Oetera qͥs neſcit:feſſi requieuimꝰ ambo-
Hꝛoueniãt medü ſic mihi ſepe dies.
Vꝛbibꝰ obſeſſis clauſe munimĩa poꝛte (ac
Pꝛoſunt ĩ media pace quid arma times
Quid facies hoſii ſi ſic excludis amantẽ⸗
Heu melioꝛ quãto ſoꝛſ tua ſoꝛte mea ẽ ð

—

Nox ⁊ ſãoꝛ nũq; mibi moðrabile ſuadẽtae

la pudoꝛe vacat liber amoꝛq; metu ·
Omia cõſumpſi nec te pᷣcibuſqʒ miniſq;
Mouimus: (vultu
Kſtitit illa amẽs albo ⁊ ſine ſanguine (al
Eranimes artus ⁊ menbꝛa tremẽtia vidi·
Suſpẽſeq; diu lacrime fluyere per oꝛa
Qualiter abiecta de niue manat aqua.
At tu ne dubita minuit vĩdicta doloꝛẽ C
Quelibet ĩfirmas adiuuat ira manus.(
Tam felix eſſes q; foꝛmoſiſſima vellem (ai
Ludũt foꝛmoſe caſta ẽ quã nemo rogauit
t ſi ruſticitas nõ vetat ipſa rogat.·
Labit᷑ occulte fallitq; volubilis etas (
Et celer amiſſis labitur annus equis.
PHartiꝰ exigito pᷣcium dũ retia tendis
Ne fugiãt.captos legibꝰ vre tuis
Sepe ſimultates ira moꝛata facit.

— — — + —

lxxij

RNec ſiquẽ falles tu ꝑiurare timeto
C Poſtmodo de ſtipula grãdis aceruꝰ erit
pre Won bene ſi tollas pᷣlia durat amoꝛ
C ¶ Impia ſub dulci melle venena latent
8. ¶Di tibi dẽt nudoſq; lares ĩ opemq; ſene
te Et lõgas hiemes p̃petuãq; ſiim (ctã
¶ Wilitat oĩſ amãs ⁊ hʒ ſua caſtra cupido
ſtt Que bello ẽ habilis veneri quoqʒ cõueĩt
W Turpe ſenex miles cpe ſenil amoꝛ (etas
Quos petiere duces aĩos ĩ milite foꝛti
Hos petit in ſocio bella puella viro
Quis niſi vl miles vel amãs ⁊ frigoꝛa no
C Et dẽſo mixtas ꝑferet ĩbꝛe niues: (ctis
int Ille graues vꝛbes hic dure limẽ amice
Obſiet · hic poꝛtas frãgit ac ille foꝛes

Ergo deſidiã quicũqʒ vocabit amoꝛẽ
Deſinat · ingenii ẽ exꝑientis amoꝛ:
, Inde vides agilẽ nocturna bella gerentẽ
Qui nolet fieri deſidioſus amet ·
ECur ſim mutatꝰ q̃ris qꝛ munera poſcis
Hec te nõ patit᷑ cauſa placere mihi.
Stat meretrix ẽto quouiſ mercabiliſ ere
Non bene cõducti vendũt pꝑiuria teſtes
MCratia ꝓ rebus merito debet iemptis
Diꝛo male cõducto gratia mulla thoꝛo
Omnia conductoꝛ ſoluit mercede ſoluta
Nec manet officio debitoꝛ ille tuo ·
Darcite foꝛmoſe pꝛeciũ ꝓ nocte paciſci
Nõ ba bet euẽtus ſoꝛdida pꝛeda bonos ·
Nec tñ indignũ eſt a diuite pꝛemia poſci
Munera poſcẽti que dare poſ ſit habet ·
Carpite de plenis pẽdentibꝰ vitibꝰ vuas
Prebeat autũni poma benignꝰ age·
Officiũ pauꝑ pꝛebeat ſtudiũq; fidem
Quidòᷣd habet domĩe cõferat omne ſue ·
Eſt quoq; carminibuſ meritas celebꝛare
puellas
Dos mea · quã volui nota ſit arte mea·
Secindüũtur veſtes gẽme frãgũt᷑ et auruʒ
Oarmina que tribuẽt fama ꝑhẽniſ erit ·
Nõ dare ſed pꝛeciũ poſci dedignoꝛ ⁊ odi
Quod nego poſcẽti deſine velle dabo ·
¶ Nic iuuat ĩ teneris dñe iacuiſſe laceꝛtiſ
Oĩa ꝑppeterer ſed ſurgere mane puellas
Ouis niſi cui nõ eſt vlla puella feratæz-
Optaui quotiẽs ne nox mihi cedẽ vellz ·
L Mollierãt duras dulcia verba foꝛes.
. It facies tenere laudata eſt ſepe puelle ·
Quẽ metuit quiſq; perire cupit.
¶ Wir doluit fame dãna puelle tulit ·
Grede mihi nili ſũt crimia grata marito

— —

S

lxxij.

—

Viderit ipſe licet: credet tñ ille negãti ·
Dãnabitqʒ oculos et ſibi verba dabit·

Iſpiciet domĩe lacrimas: ploꝛabit ⁊ ip̃ᷣe.
N Quid pᷣcibꝰ noſtris mollius eſſe poteſt⸗

¶N Nõ caret effectu quod voluere duo.
Oentü ſüt cauſe cur ego ſẽꝑ amẽ;
¶ Oſcula cãtãti rapta dediſſe veli.
H Qãdida me capiet capiet me flaua puel
Eſt ⁊ in fuſco grata coloꝛe venus. ( la

Nullus amoꝛ tãti eſt abeas pharetrate

cupido:
Vt mihi ſint totiẽs maxĩa vota mori.

REelix qui quod amat defẽdẽè foꝛtit audʒ

Quod decuit reges cur ego turpe puteʒ
Vt tamẽ iratos in te defixit occkios
Vidit te totis erubuiſſe genis·
EStulte quid eſt ſomnus gelide niſi mor
tis imago 5
Longa quieſcẽdi tẽpoꝛa fata dabũt.
Me modo decipiãt voces fallacis amice-
Sperãdo certe gaudia magna ferã
¶Eſt mõ blãdicias dicat mõ iurgia nectat
Sepe fruar domĩa:ſepe repulſus eã.
Eelix quẽ veneris certamĩa mutua ꝑdũt
Dui faciũt leti cauſa ſit iſta mei
VYVade memoꝛ noſtri vẽto redituꝛa ſcdo.
¶ Fnulo foꝛmoſe digitũ vincire puelle
nuida foꝛmoſe pꝛiꝰ tangam oꝛa puelle.
Verba puellarũ foliis leuioꝛa caducis
Irutaqʒ vt viſũ ẽ ventus ⁊ aura ferunt.
¶ H Implicuitq; ſuos circũ mea colla lactoſ
St6t que me ꝑdunt oſcula mille dedit
Vincoꝛ: ⁊ ingenium ſumptis reuocat᷑ ab
armis · .
¶ Qui peccare licet peccat minꝰ ip̃a ptãs
Semina nequicie lãguidioꝛa facit ·
Deſine (crede mihi) vicia irꝛitare vetãdo
Obſequio vĩces aptius ille tuo.
bb Ingeniũ quondã fuerat pᷣcioſiꝰ auro.
Luna pauperibus clauſa eſt dat cenſus
honores.
Inde grauis iudex inde ſeuerus eques.
Viue piꝰ.moꝛiere pius· cole ſacra colẽtẽ.
do Ruſhca nec vacuũ pectus amoꝛis habʒ
Eẽ Nõ facit ad moꝛes tã bona foꝛma maloſ
Eacta mouẽt odiũ facies exoꝛnat amoꝛẽ.
Hlec ex ouidio Tequunt᷑ ex Statio-
Nuda ptãs Armauit fratres pugna eſt
de Paupe regno.
gg Spes anxia mentem
EGxtrahit longo cõſumit gaudia voto

————.———,

— —

———

¶ Maioꝛ ĩ exiguo regnabat coꝛꝑe virtus.
Pꝛoh gnara nihil mõtalia fati· Coꝛda ſui
Exulibꝰ ꝓr̃iaq; fugatis · Nõdũ leta venꝰ.
Dabit᷑ mihi crede merẽtũ QOõſiliis trãq̃l
Hone modũ letis (a dies
Non parat populis regnũ bꝛeue⸗e-·
¶ ¶ Oceca nocẽtũ Cõſilia · o ſꝑ timidũ ſcelꝰ
BEidãq; negant ſuſpecta ſiẽtia pacem.
Hꝛona fides populis deꝰ oĩa credẽ ſuadʒ
Dulce loqᷓ miſeris vetereſqʒ reducẽ q̃ſꝰ
Duñm tẽpus agit rem Conſulite .
Hꝛoh foꝛs ⁊ ceca futuri Mens hominũ
Subdit amoꝛ ſumulos ⁊ rulnera ſanat.
O iuuenes ſzuate aos auidũq; furoꝛẽ
Sanguinis aduerſi. (tueri
Bellicus ar doꝛ Cõſiliis obſtat ꝓhibetqʒ
EEVtere luce tua longãq; indue famaʒ
¶ MWille modis leti miſeros moꝛs vna fati
Sʒ diuũ foꝛtia qd ñ Tela qantæ? (gat
H Nox fecũda operũ pulcreqʒ accõmoda
fraudd. Rara comes.
Inuida fata piis ⁊ foꝛs ĩigentibus auſis
t pꝛolis amoꝛ crudelia pectoꝛa vincit ·
F Nec nõ ancipitis pugnat ſentẽtia vulgi
Diſcoꝛdeſq; ſerit motus
Eelix qui tantã lucem mercede reliquit.

¶ RRara dan terꝛiſqʒ ſolet cõtingere virtꝰ.

Si pudoꝛ ẽ pꝛimũ miſerere tuoꝛum.
Fec pietas hic verꝰ honos ibi gloꝛia tm̃
Ventoſũq; decꝰ tituliq; ĩ moꝛte latẽtes
Adde moꝛãa celeri ⁊ metire qð audes
¶ Da veniã afflicto dictis ignoſce ſi upbis.
Triſtes moꝛs obꝛuit iras
Ite alacres tanteqʒ p̃coꝛ cõſidite cauſe·
Hec ſtatius·Sequunt᷑ ex pꝛudẽtio ·
Oibus vna comes virtutibus aſſociat
N Auxiliũq; ſuũ foꝛtis patiẽtia miſcet
Nulla ãceps luctamẽ init vᷣtute ſine iſta.
Virtus nã vidua ẽ quã nõ patĩa firmat.
¶ Deſine grãde loqͥ frãgit deꝰ om̃e ſuꝑbũ
Magna cadũt · ĩflata crepãt· tumefacta p
Diſce ſuꝑciliũ deponẽ diſce eau? (mũt
Knte pedes foueà q̃ſquis ſublime miariſ
NHeruulgata viget noſtri ſnĩa chꝛiſti
Scãdere celſa hũiles ⁊ ad ima ĩdire foꝛa
Si penitet baud nocet erꝛoꝛ. (ces
Nec ꝑcit ꝓpꝛiis ãoꝛ ĩmoderatꝰ habendi
Pignoꝛibuſ.ſpoliatqʒ ſuos fames ĩopia
Stãt tuti rõis ope ſtãt t᷑bĩe ab oĩ. (natoſ
vmmunes foꝛteſq; animi:
(R Nil ifert armis cõtigat palma dolis ue

„ „

Sũma qᷣes nil velle ſupꝛa q; poſtulʒ vſS
Debitꝰ.vt ſimplex alimomia veſtis ⁊ vna
Infirmos tegat ⁊ recreet medioẽter artꝰ
Expletũq; modũ nature nõ trahat extra
Ingreſſurus iter· pera ne tollito: ne ue
De tunice alteriꝰ geſtamĩe ꝓuidus eſto ·
Nec te ſolicitat res craſtina ne cibꝰ aluo
3

Deſerit · redeunt eſce cũ ſole diurne ·

Wone vides nulla auiũ cras cogitet ae
H Paſcendã pᷣſtã

te deo ñ ãxia eredat ¶
Confidũt volueres victũ nõ defoꝛe vileſ

HPDaſſeribꝰqʒ ſubeſt modico venalibꝰ aſſe
Indubitata fides · dũm curare potentem

Ne pereat · tu cura dei facieſq; chꝛiſti

AEn dubitas ne te tuꝰ vnq; deſerat autoʒ s

Ne trepidate hoĩes vite datoꝛ ẽ datoꝛ eſce
Querite luciferũ celeſti dogmate Hana.
Qui ſpeʒ multiplicãs alit ĩuiolabilis eui
Coꝛpis imemoꝛeſ memoꝛ ẽ q̃ cõdidit illð
Suppeditare cibos atʒ ĩdigna mẽbꝛa fouẽ
Nã palloꝛ ĩ oꝛe Conſcꝰ audaeis facti
dat ſigna reatus
DPax plenũ vᷣtutis opꝰ.pax ſũma laboꝛũ
Hax belli exacti pᷣciũ ẽ.pᷣciũq;ʒ ꝑicli
Sidera pace vigẽt cõſiſtũt terꝛea pace
Nil placitũ ſine pace deo ·ñ munꝰ ad arã
Mec pꝛudentiꝰ Gequunt᷑ ex Martiali.
Non eſt crede mihi ſapiẽtis dicere viuã
Sera nimis ẽ vita eraſtina viue hodie·
Sit mihi vᷣa ſartrix ſit ñ doctiſſiã cõiũx( ⸗
Sit nox eũ ſomno ſit ſine lite dies.
Quid nõ ſeua ſibi voluit foꝛtuna licere (a
Hominẽ malignũ foꝛſan tu eſſe credas
Ego eſſe miſerũ eredo cui placet nemo(bb
Orede mihi q́;uis ingentia dones (Cc
Rutoꝛis pereũt garꝛulitate ſui:
Si duri puer ĩgenii videt᷑:pᷣconẽ facies ð
aut architecttum
Simpllr pateat viciũ foꝛtaſſe puſillũ ẽ C
Quod tegit᷑ maius credit᷑ eſſe nephas
tmpius ifando miles coꝛrumpit᷑ auro (If
Aceipe q;pꝛimũ bꝛeuis ẽ occaſio lueri.
Inferioꝛ matrona ſua ſit pꝛiſco marito
Non aliter fiũt femina virq; pares
Hincipis ẽ virtus maxĩa noſſe ſuos: E8S
Etſi nõ dederis ceſar ꝑmitte rogari·
Offendũt nunq; thura pᷣceſq; iouez (Ph
Et dñm mundi flectere vota valent
Sit tandẽ pudoꝛ ⁊ modus rapinis.
Quid nõ ingenio voluit nata lieee ¶q
Nũc quẽ mẽſa tibi quẽ cẽa ꝑauit amicũ

Eſſe putas ſide pectus amicicie.·
Quis enĩ damnat ſua vota libenter⸗
¶ K Quid ñ lõga dies.qͥd ñ cõſumitis anni.
Vt captuʒ teneas capto quoq; munera

Quãuis largus opũ:ſemꝑ egenꝰ ero ·
Deficiũt validi lõgeuo tꝑe thaunri C ãam
Et quondã pulcer fit mõ turpis equus.
Eracta diu validi compeſcit᷑ ira leonis
BEelix q meruit trãquillã ducere vitaʒ (in

De cauea fugiat ne male paſtꝰ aꝑ (mitte
¶ mm Vrẽ nec miſerũ ceſlãt ſuſ piria pectꝰ. A Et leto ſtabiles claudere ſine dies·

¶ n Darce p̃coꝛ laſſo vanoſqʒ rĩᷣmitte labo ; vam nihil ẽ totũ qð viximus: oĩa ſecũ (ao
Qui tibi n ꝓſũt ⁊ mihi galle nocẽt ( res Tempus ppᷣteriẽs hoꝛaqʒ ſumma trabit

ο OQaluo turpiꝰ ẽ nihil comato

P Alla placet telłꝰ ĩ q̃ res ꝑua beatum
Me facit· ⁊ tenues luxuriant᷑ opes
qq Ardua res hec ẽ opibꝰ ũñ tradere moꝛes
Er Sit pudoꝛ ⁊ tandẽ veri reſpectuſ ⁊ equi
Rebꝰ ĩ anguſtis facile ẽ cõtẽnere vitam
Eoꝛtiter ille facit qui miſer eſſe poteſt.
t Vxoꝛ vade foꝛas aut moꝛibꝰ vtere nr̃is
Nõ ſũ ego nec curiꝰ nec numa nec tatiꝰ.
¶ Si te dlectat grauitas lucretia toto
Sis licet vſqʒ die: taida nocte volo.
Eale meꝰ ad ſubitaſ ĩuitet amicꝰ offellaſ
ec mihi quã poſſũ reddere cena placet
¶ y Nil ẽ deterius latrone nudo.
Qui ſua metit᷑ põdera ferre poteſt
G Quid dentez dente iuuabit·
Rodere· carne opus ðẽ ſi ſatur eſſe velis
¶ b Claudẽ q̃ cenas lactuca ſolebat auoꝛũ.
Miroꝛ cur nr aſ ĩchoet illa dapeſ aleriꝰ
Martialis.Scex Maximiang
c Heu ſenibꝰ vite poꝛtio quãta manet
¶ D Tu me ſola tibi ibᷣdis miſerãda ſenectꝰ
Qui cedit quidqᷣd vĩcere cũcta poteſt.
Qontinuos gemitꝰ egra ſenectus habet
Stat dubiꝰ tremulꝰq; ſenex ſꝑq; maloꝛũ
Oredulꝰ.⁊ ſtultus it ipᷣe timet·
Laudat ſicritos Ppntes deſpicit actus·
Sunt ſola foꝛtes garꝛulitate ſenes·
Gxultat leuitate puer grauitate ſenectꝰ.
Ce IRpſa etiã veniẽs cõſumit ſaxa vetuſtas
ESt nullũ ẽ qð nõ tꝑe cadat opus
Lur pe ſeni vultꝰ nitidi veſteſq; decoꝛe ·
, Diuerſos diuerſa iuuãt nõ oĩbus hoꝛis
Omia cõueniũt res pꝛius apta nocet
S Eſt homini virtus fuluo p̃cioſioꝛ auro.
Cũcta trahit ſecũ vertitq; volubile tꝑs
O quã dura pᷣmit miſeros cõdicio vite
¶ Non moꝛs humano ſubiacet imꝑio-
Dulce moꝛi miſeriſ ſʒ moꝛſ optata rcedit
Sed cũ triſtis erit p̃cipitata venit
Brimẽ amare iocos crimẽ cõuiuia cãtꝰ
O miſeri quoꝛũ gaudia crimẽ hñt·
¶ Quid mihi diuitie q̃ruʒ ſi dẽpſeris vſuʒ ·

Otꝛtꝰ cũcta ſuoſ ĩ petũt matrẽq; ĩqrũt ( ap
Sic redit ad nihilũ qð nihil añ fuit
Quod natura negat reddere nemo p̃ᷣt Caq

Dura ſatiſ miſeriſ mẽoꝛatio pꝛiſca bonoꝛũ

Obtũdunt ſiqdẽ curarũ põdera ſẽſus r
Non iĩtellecti nulla ẽ curatio moꝛbi · (as
Vnguibꝰ ⁊ moꝛſu teneri paſcũt᷑ amoꝛes
uentꝰ varios res noua ſꝑ habet ¶
Ruſticus exptũ deflet cecidiſſe iuuẽcũ (ax
Qum quo cõſueuit victoꝛ honoꝛat equũ
Qaſtus amoꝛ veneris dicite quãdo fuit⸗
O quã difficile ẽ abſcõdere pectoꝛis eſtꝰ
Handit᷑ ĩcluſus ſepius oꝛe furo ¶
Omnia nemo pati:ñ omẽs oĩa poſſunt ·
Sub qᷓ diſcubuit reqᷣeſcere diligit ũbꝛaap
Thaurus ⁊ amiſſuʒ ꝗᷓrit ouile pecus G
Dulcius ĩ ſolitis cãtat ꝓphłomẽa rubetis
Eitq; ſuũ rapidis dulce cubile feris lec
Maxumianus. SBe: ex Ruianga
Nã ſtultũ nĩs ẽ cuʒ tu pꝛauiſſiã tẽptes c
AIlterius cẽſoꝛ vt Bctote notes·
PDauperioꝛ caueat ſeſe ſociare potenti ·
Nanq;ʒ fides illi cũ parili melioꝛ·
Sic mos ẽ hoĩs quidòd ꝑfecerit ipſe ¶ bd
Vie licet maneat:appꝛobat ipſe tamẽ
Nolo velis rerũ quicq; laudare tuarũ (e

—

Ni ſint alterius oꝛe ꝓbata pꝛius: ðð
Siqua virtute nites ne deſpice quẽq; b
Ex alia quadã foꝛſitan ille nitett
Hiec noſ dicta manẽt magnis obſiſtere Cg
Haulatĩq; truces exuꝑare mĩias · (rebꝰ
Nemo ſue laudis nimium letet᷑ hõꝛe (bb
Ne vilis factus poſt ſua fata gemat
Nemo niĩs cupide ſibi reſ ðᷣſiderʒ vllas (bi

Ne dum plus cupiat ꝑdat id qð habet

Neue cito vᷣbis cuiuſq; credito blãdiſ(b K
SDed ſi ſint fidei reſpice qd moneant
Qui bñ ꝓloquitur coꝛã ſʒ poſtea pꝛaue (
Mic erit inuiſus bina ꝙ oꝛa gerat: (oꝛmãt
Miramurq; mag quoſ mũera mẽtiſ adem
Quã qui coꝛpoꝛeis emicuere bonis ( lec
¶Kuianus. De ex Pamphlo
Nam ſolet ars dñm ſepe iuuare ſuuʒ (bn

.

—
=
=

ſe

△ —

—„

rs aĩos frangit ⁊ firmas dirimit vꝛbes
Irte cadunt turꝛes arte leua᷑ onus
Epes reficit dominũ fallit ⁊ ipſa ſuum:
Caudia ſp amat ⁊ ludicra verbe iuuẽtꝰ
Eſt cũ leticia pulerioꝛ oĩs homo:
¶ ¶Excitat ⁊ mitrit facũdia dulcis amoꝛem
¶ Wredo qꝙ ĩterdũ multis mẽdacia ꝓſunt
¶ Eincipe ſpe meliꝰ dedit ⁊ dabit omia tꝑs
Nõ ſa qui fuerã vix me cognoſcẽ poſiũ.
Verbula mixta iocis iurgia nulla mouẽt
ESepiꝰ ĩpediũt iuſtos peccata maloꝛum.
Sic nocet alterius non mea culpa mihi.
QVſus ⁊ ars docuit qð ſapit omis homo
Me ſubito nimiũ deus ⁊ natura beauit
Nam diues redeo qui miſer ante fui·
Vſu creſcit amoꝛ omĩs:decreſcit abuſu-
Herpetuo ignis creſcit creſcẽtibꝰ lignis
Detrahe ligna foco ꝓtinus ignis abeſt·
Pꝛouidʒ ⁊ tribuit deꝰ ⁊ laboꝛ oĩa nobis.
Hꝛoſicit abſq; deo nullus ĩ oꝛbe labor ·
¶ ¶R Duncipiũ verbi finẽ quoq; aſpice verbi
Vt melius poſſis pꝛemeditata loqui ·
¶ LIrboꝛe de dulci dulcia poma cadunt
Demoõſtrat ſignis ꝓlem natura freqñter
Sepe ſolet ſumilis ⸗ eſſe patri·
Noſtra mõ vaeuis deducimꝰ ocia verbis
AEx mĩma magnꝰ ſcintilla naſcit᷑ ignis-
N Nam venit a ſola ruſticitate pudoꝛ.
p ĩiquoꝛũ ſcelus ĩpedit acta bonoꝛum.
¶ Wultotiẽſ hoĩm fruſtrat᷑ ſpeſqʒ laboꝛqʒ
Mitte qð eſſe nequit pete qð eſſe pocaſs
Stulte q;d ĩſanis cur te doloꝛ vrgʒ ĩaniſ
Acquirit gemitꝰ pᷣmia nulla tuus
Terge tuas lacrimas reſpice quid facias
Sepius exigua doloꝛ ingens labit᷑ hoꝛa
(RGſtq; ſerena dies pꝰ lõgos gratioꝛ ĩbꝛeſ
Et poſt triſte malum gratioꝛ ipſa ſalus:

—r rPr2

DPercipiãt anĩ dones teneantq; fideles
Om̃e uacuũ pleno de pectoꝛe manat
Nõ ſy Rier qdcũq; minabit᷑ arcꝰ¶ QOui
Se kee (ſtris Cdẽ de Nuce ·
Quã miſerũ ẽ odiũ dãnis accedere no
Dulcis amica veni noctis ſolatia Pſaſ ρα
Inter aues etenĩ nulla tui ſimilis e
Tu philomena poteſ vocũ diſcrinũa mil
Mille vales varios rite referie modos
Nã qᷓ;uis alie volueres modulaĩa tẽptẽt(a
Nulla poteſt modulos equipare tuos
Inſuꝑ eſt auium ſpaciis garꝛire diurnis
Tu cantare ſimul nocte dieq; potes
Sancta tñũ dño depmis munera laudis
Tu valeas felix ceu longo temꝑe fenix ¶
Et foueat tellus velut te pelle vitellus.
Ouidius de philomena:

Tota mẽte deꝰ tota vi coꝛdis amet᷑Mo(c
Quo melioꝛ cũctis deꝰ ẽ ꝑlꝰ dz meee
Nõ qlis ſis tu ſʒ q̃ntꝰ q̃rit᷑ es tu ( Sapi.¶ ð
Luxuriant animi rebꝰ plerunq; ſecùdis
Nec facile ẽ eq̃ cõmoda mente paticui·
Ce arte · Mũtas
Vt pecudeſ qꝰ vult trahit ĩpetuoſa vo (E
Sic hoĩes agitat luxurioſus amoꝛ (ſapi.
Exemplũ nobis pꝛebet foꝛmica labons (
Qñ ſuo ſolitũ poꝛtat in oꝛe cibũ(Ohiſio.
Tu quãcũq; deꝰ tibi foꝛtunauerit hoꝛã
Grata ſume manu nec dulcia differt in
annum Quidius in epiſtolis
Omnes vicit opes ſecurã ducere ritaʒ (H
Haupꝑius nihil ẽ q; miſer opũ vſi naEie.
Dilige ñ alta mediũ tuʒ dilige ſꝑſaꝑi.(¶
Rara qᷣdẽ virtꝰ quã ñ foꝛtũa gubernat (E
Haſſibꝰ ambiguis foꝛtũa volubilis erꝛat
Ouidiꝰ de triſubus.

Ludus foꝛtune variat᷑ imagine lune

ic me foꝛtaſſis falſo ſolamine paſcis. reſcit decreſcit ĩ eodẽ ſiſtere neſcitſap̃.
SSolius eſt ꝓpꝛium ſcire futura dei · ¶KRdño cõmiſſa tibi bona cũcta mem̃toa.

Soꝛte ſub abigua ſpes ⁊ laboꝛ oĩs hẽtur & Non habet ĩ nobis iã noua plaga locum
¶ Eſt mẽs nĩa ſuis cõtraria ſe epe loquelis udiꝰ de ponto. (de remedio
Nec factis ſequimur oĩa que loquimur. Hoſſe pati facile ẽ ſi ñ patĩa deſit ( Oui.( ¶
Eſt ſcelus ĩmenſum ſi diues fallit egenũ Diligitur nemo niſi cui foꝛtũa ſeda ẽ. ¶n

DHallida furtiuũ facies mõſtrabit amoꝛẽ uidiꝰ de ponto · rat Sapiẽs
Leta decet letis paſcere coꝛda iocis Qui leuiter ſpõdet ñ multũ ſoluere cu ¶ũyn
OQonuenit vt q̃ras nr̃os quaſi neſcia caſꝰ Qui ſua dat largo ñ dat ſz fenoꝛat illi. (⸗
Qum res cõſilis facta ſit ipſa tuis SDemia pauca iacit cõmoda mita metitla.·

Eructibꝰ ipſa ſuis q̃ ſit cognoſcit᷑ arboꝛ·
Vt grauiter doleãt nõ ꝑtinet ad ſapiẽteſ
¶Mec ilus M
Quidqᷣd p̃cipies eſto bꝛeuiſ vt cito dicta

Oibꝰ vnea cibis era ſi ubeẽ putat O ui de
Oredite eũt anni moꝛe fluẽtiſ aa (põ(ꝗ
Nec que pᷣteriit iterũ reuocabit᷑ vnda r.

7

(.
“ä
/

—

Qui ſemel ẽ leſuſ fallaci piſciſ ab hamo

/
4

7

a Nec q̃ pᷣ̃teriit hoꝛa redire p̃t.
Vtendũ ẽ etate:cito pede labit᷑ etas:
Nec bona taʒ ſequit᷑ q; bona pꝛima fuit·
¶ Oui · de arte ·
C¶b Vt flos aut amnis hic mũdus dicit᷑ eẽ
Omnia p̃tereunt pᷣter amare deũ ·

Obſeqᷣo ſuꝑãt mẽtrix ⁊ ꝓditoꝛ ẽs ¶a ¶

Eſt vᷣtꝰ placitiſ abſtiuiſſe boĩs (Or repi rr
Nõ ſatis ẽ tutũ mellitis credẽ vᷣbiseſo
Quiſquis ñ fuerit patiẽs ꝑendo iubẽti (tt

Impio nulli pᷣficiendus erit Capiẽs
Deniqʒ nõ ꝑuas aĩo dat gloꝛia vires ( S
DHatet in hbac vꝛna ꝙ nõ ſit vita diurna · Gt fecunda facit pectoꝛa laudis amoꝛ.
Et quia non durat miſer eſt qui viuere ¶ Ouidius de triſtbus .
EC curac Sapiens. en „Occaſuʒ ſapiẽs ſtultꝰ eõſiderat oꝛtũ ¶a.
E( ECcSepe creat molles aſpa ſpina roſa Oui. Non ſpꝑ ſacras reddunt oꝛacula ſoꝛtes x

uidius de pon.

Q dd Eertilioꝛ ſeges ẽ alienis ſꝑ in agris·
Vicin umq; pecus grandius vber habet ·

OQOui ·de arte ·
Er Fnuidius ĩuidia eõburit᷑ ĩtus ⁊ extra
Fnuidioſus ego ñ ĩuidus eẽ nboEa
Quem ſua facta pꝛemunt: cur aliena
uat ſo
Vn o coꝛrecto caſtigant᷑ quoqʒ ꝓlures.
Sicqʒ fit vt multuʒ valeat coꝛrectio ſem
perSapiens (aures
(gg Nee retinent patule eõmiſſa fideliter

Euolat emiſſũ ſemel irreuocabile verbũ

Mendaces faciũt ne credã vera loquẽti·
Nam multis iuſtis ꝑfidus vnus obeſt.
Qui nũq; iu rat nunqᷓ; ꝑiurꝰ habet᷑ api.
¶ Omne genꝰ peſtis ſuꝑat mens diſſona
lingue(Eſopus
Wr plenꝰ fraude ꝑmiſcʒ mella veneno:
ll Vt ſic decipiat ĩpꝛobo coꝛde nimis ſap̃ᷣ.

Qualẽ cõmendas etiaʒ atʒ aſpice ne mor

Incutient aliena tibi peccata pudoꝛem.
Ouidius in epiſtolis

nm Lauda tu parce ſi nõ vis vanꝰ haberi

n Nil meliꝰ muliè bona:nil ĩq; mala peiꝰ
Omnibꝰ iſta bonis pᷣſtat:⁊ illa malis ·

Mitioꝛ ẽ anguis linguoſe cõiugis ira

Qui tenet hanc eius nõ caret angue ſinꝰ

Deterioꝛ longe linguoſa ẽ femĩa ſcoꝛto ·
Hꝛeualet ĩ lingua qui nõ ẽ foꝛtis ĩ armis
Nullus ĩ hac pugna plus meretrice põt
Quem vixr amat famuluʒ miroꝛ ſi diligit
vxoꝛ·

SDemp ĩ ĩſidiis hũc timet eẽ ſibi (S ſbie.
Eo Miroꝛ ſi mulier p̃uignũ dier vlla ſa.

Vileſcit mulier ſuſpitõe eito Capiens
p Scoꝛtũ vas vile medio :capra ẽ qꝛ fetet
AKnguis ad extremũ: qꝛ duoꝛat oĩa demũ
Idcirco digne meretrix ẽ dicta chĩera Ca·

Nõ ſecreta manẽt quoꝛũ fit cõſcia tba.

NDura tñ molli ſayxa cauant᷑ aq̃( Qui ð
Artib' ingenis qſita ẽ gloꝛia multis (d

Aam laudãs Ntultꝰ neſcit hẽre modũa·

2
7

Nüũera(crede mihi) capiũt boĩeſe

4
3

(Put oꝛans

Electe genu · tunde pectus · nuda ne
Mereat os terꝛe · mẽs celo ligua 1 2.

Eelicẽ dicas quẽ ſua terꝛa tenet ( Quidiꝰ
ſine titulo (mutatſapiẽs
Sepe locuʒ mutans animuʒ cũ re quoqʒ
Ballere q̃ didicit fallere ſꝑ Zmatcſoput
Eximia ẽ virtꝰ pᷣſtare ſientia rebus ¶
Et cõtra grauis eſt eulpa tacenda loqui

Duidiꝰ de arte u¶ui de pon.

Cutta cauat lapidẽ conſumit᷑ anulus (ab

Cutta cauat lapidẽ non vi ſʒ ſepe caden

dollapiens

Eerꝛeus aſſiduo cõſumit᷑ anulus vſu c

uid mag ẽ ſaxo duru: qd molliꝰ vnda 5

¶ Guidius de pon. .

Qui ſcit laudat᷑ qui neſcit vituperaẽ ( ꝛe

/

) Gx a us pa eas.ex iſus colli e grana 4
ecũdi caliceſ quẽ ñ fecẽ?

Wii ep
n mĩoꝛ ẽ virtꝰ q; qᷓrere parta tueri (t
¶ Ouidius de arte (cãt· ſapiens ·
ſpa verba mouẽt anm ſed dulcia pla)
Non ẽ cõueniẽs pᷣlatos eccleſiar ( ag
Kut ſãctos magna velle manẽ daoe
In pcio pᷣciũ nũc ẽ dat cẽſus honoꝛes (ab
Aus amucicias pauꝑ vbiq; iacz Qui: 8 fa⸗
Qui ſe peccatis gaudet feliciter vti
Infelix nimis ẽ ꝓſperitate ſua Moſper
Sit tibi potꝰ aq cibꝰ aridꝰ.aſꝑa veſuis ¶
Doꝛſo vᷣga· Buis ſõnꝰ.durũq; cubileſſa.
Quãuis n hẽas meritoꝛũ mũera digna (ak
Non ſis ꝓpterea reddẽ feſſus ea apiẽs
iũ e miſeris ſocios habẽ penarũ
de (am
HNaãcat᷑ donis iupiter ipſe datisui.ð ar.
Nõ bũ cũ ſocis regna venꝰ q; manẽt n
(ui · de arte ·

— ,— —
—
—,,

π

eee e

SA

☛☚ S

—
—

——

¶ XNon bñ cõueniũt nec ĩ vna ſede moꝛãt᷑
Maieſtas ⁊ amoꝛ: ſceptri grauitate reli

cta Ouidi: maio: de remedio
Succeſſoꝛe nouo vincit᷑ oĩs amoꝛ ui.
¶ ¶Nã mirãda canũt ſʒ ñ coẽda poete (Qa.

K ¶ OQuo qſq; maioꝛ magis ẽ placabilis ire.

-

Et faciles motꝰ mẽs gnoſa ſapit ui. de
(E Darcẽ ſbiectis neſcit iiquꝰ hõſa. (triſuj·
DParcere ſubiectis ẽ vebellare ſuꝑbos
Hec ẽ in ſũmis gloꝛia ſumma viris
Subiectis ſp pdeſſe q; p̃eſſe me mẽto
Noiĩs eſt aliter gloꝛia vana tuiſapiens
EElãma recẽs ꝑua ſpſa rĩſedit aq̃ cuiepi ·
Vtile nõ rectũ cupiũt homĩes mõ crede
Diligit᷑ cẽſus ſpernit᷑ ecce deus ¶apiens
(HI Palht augurio ſpeſ bõa ſepe ſuo ( Qui·

in epiſtolis;

¶ E Moi ĩſecat moꝛſ oẽ necat qð carne creat

Eſt cõe moꝛi moꝛs nulli ꝑcit honoꝛiſap ·
¶ R Prꝛcipio moꝛbi medicũ cõducito ſꝑ a.
arua necat moiſu ſpecioſũ viꝑa taurũ

Kcane ñ ſepe tenet᷑ aper Oui de
[Oui male feciſti ne te cõmiſeris illi (re-

Hꝛetereũte malo ꝓꝑmanet ira maili.
Nunqʒ ſpernendꝰ a te tuꝰ ẽ ĩimic? api.
Leuiter ex merito qᷓdqͥd patiare ferendũ
¶ NOue veit ĩdigne pẽa oleda veĩt Quidi⸗
us:eꝑiſtolarum·
Impia ꝑs mũdi ꝑti ẽ ĩfeſta pioꝛũ(Moſp·
Oopia vboꝛũ ẽ vbi ñ ẽ copia ſẽſus Capi ·
¶ OEtas dat varios cũctis ꝑ ſecula moꝛes
Nã mẽs mutat᷑ nec nõ cõplexio ſꝑ cſapi·
¶ H Alteriꝰ nõ ſit qui ſuus eſſe potelt
Ditioꝛ ẽ liber mendicus diuite ſeruo.
Non bene ꝓ toto libertas vendit᷑ auro
Hoc celeſte bonũ pᷣterit oꝛbis opes Eſo.
Hꝛe cũctis aĩ libertas eſt veneranda
Seruitꝰ ẽ ſꝑ cũctis quoq; ðᷣſpiciẽda (ſa.
Hꝛouida mẽs ſtabilẽ figit vbiq; gdũ (la.
RNobilis atq; potẽs cõmittit peſſiã ſe

Hꝛio qᷣbꝰ ſtultus grauia fert populꝰ (a :

Nam tua res agit᷑ paries cuʒ ꝓximus ar
det ui. epiſtolarũ ·
SQuid valet hic mundus: quid gloꝛia:qᷓd
ve triumphus · I
Pꝰ miſerũ funꝰ.ꝓuluis· ⁊ ũbꝛa ſumꝰ ¶a ·
Nam virtus vidua ẽ quam nõ patientia

firmat Sapiens ·

¶ TSiquid agas pꝛudenter agas 1 cõſpice

finem Eſ opus

Eerꝛe minoꝛa volo ne grauioꝛa ferã Eſo.

Wuũ maioꝛe moꝛ cõtendẽ deſinat 1 ſe G

z
Sonia fallaci ludunt temeraria nocte EF

=S=

Kccepti memoꝛes nos decʒ eẽ boni ¶ſo.·
Omnia nõ credas non oĩ tꝑe pꝛudẽs ſa.
Sepe minus faciũt homĩes qui magna
minantur ·
Sepe gerit nimios cã puſilla metꝰ (ſo.
Ouod tibi nõ vis fieri ne feceris vlli
Oue tibi fieri vis hoc quoq; fae aliis Capi·
S8 cibi ñ facereſ aliis teciſſe caueto lo·.
G&ſbia nolit fien n iterat vlli ioſp-

Cõſulat:⁊ vires tꝑet ipſe ſuas (ſopꝰ
Vale vale caue ne titubes mandataq;ʒ
frãgas Quidius Gpiſtolarũ·

Eoꝛtes adiuuat ipſa venus

¶ Tibullus cum ſequentibus:

Gelari vult ſua furta venus·
Meu male nũc arteſ miſeraſ hec ſecula (a
tractant · H
Fkam tener aſſueuit munera velle puer
Blãdiciis vult eẽ locũ venꝰ ipſ. a. ꝗrel is (b
Supplicibꝰ.miſ eris · flẽtibꝰ illa fauet
Sepe ego tẽptaui curas depellere vĩio (C
t doloꝛ ĩ lacrimas verteret omne merũ
Nam donis vincit᷑ omnis amoꝛ (dd——
Munera nec poſcas det munera canꝰ (Ec
amatcoo
Vt foueat molli frigida mẽbꝛa ſin
h lapis ẽ ferꝛũq; ſuaʒ qcunqʒ puellam̃
Verberat · HW
furaui quotiẽſĩditurũ ad limĩa nunqʒz ff
Qum bhbñ iuraui pes tamen ipſe redit ·
Spes fouet ⁊ ſꝑ cras foꝛe ait meliꝰ

Gt pauidas mentes falſa timere iubent·
h crudele genus nec fidũ femĩa nomẽ (
Wh pereat:didicit fallere ſiqua virum.
Sed flecti poterit mens ẽ mutabilis illis
Venit poſt multaſ vna ſerena dies (Ek
Eelix qui cum doloꝛe
Alterius diſces poſſe cauere tuo
DHeriuria ridet amantum tupiter
Nõ ego ſũ ſatis ad tãte p̃eoĩa laudis (mm
pſe mihi non ſi pᷣſtabit carmĩa phebus
Et tibi q poſſit magnis ſe aceingere rebꝰ
Volgius:eterno pꝛopioꝛ ñ lrer pomero
MHec Tibullus.
Si memi fuerãt tibi q̃ttuoꝛ lilia dẽtes Cin
Expulit vna duos tuſſis:⁊ vna duos:
kam ſecura potes totis tuſſire diebus:
Nihil iſtic quod agat tercia tuſſis habet
Lirgilius in vetulam.

Hev

Vt tibi dẽt ãnos ſuꝑi digniſſimꝰ euo es

¶ Elermofrodita ·
Vxoꝛ ⁊ occulte redeũt p̃coꝛdia flamme:
O ego ſiſileaʒ terq; quaterq; miſer·
eis amena fur le mea facta place

Ded p̃ter pᷣciũ nil mibi dulce fuit· (bãt

Diruit hec eadẽ q̃ me cõſtruxerat vna.
Vna mee vite cauſa neciſqʒ fuit ·

¶ꝗ Quid qᷓ̃reriſy qͥd te tãto meroꝛe laigat

Spes mea . blãdicie · Slicieq; mee · Crupůt

4 Quid gemis ? ⁊ totiẽs ſingultꝰ pectoꝛa

Qui vite arbitriũ moꝛtis ⁊ viuis habes·

Sume age · ſume aĩoſo vita dulcioꝛ:o mi

Dulcis amoꝛ· vita carioꝛ ipſa mea.
Hone moð lacrĩs:tãtos cõpeſce doloꝛes
KFngelina rogat:qð rogat obſequere

„

Er Ferꝛea ñ ego ſũ neq;ʒ ſũ ð tigride nata

Nt placidus ſanguis nobile coꝛpus alit ·

Te clari exoꝛnãt moꝛes te viuida virt us

Eſt tibi frons leta ẽ ⁊ amica virẽtibꝰ ãnis
Ingenuuſqʒ tuo ſplendoꝛ ĩ oꝛe ſedet ·
lla gerit ſilices ⁊ clauſo ĩ pectoꝛe ferꝛũ.
Que talẽ iĩpꝛudens neſcit amare virũ

Te decoꝛ atzʒ alte nobilitatis honos·
1

¶ tt Hoc vnũ ſuꝑeſt vt me miſeratꝰ amantẽ

GExcipias.noſtros in tua iura ſinus.

Qauſa mee vite cauſaq; moꝛts eris·
Tu noſtrũ ſidus.tu gloꝛia nẽ̃a ꝑennis.
Om nia tu noſtre iura ſalutis habes·

¶ Di te ꝑꝓpetuent cũcta ⁊ ꝑ ſecula letũ

B eddit ſint vite ſtamina lõga tue (Ner

j, Ey Rũoꝛ ð veteri faciet vẽt᷑a tioꝛi · mofro
CVras poterũt fieri turpia ſicut heri
Vinuit ac ĩuita q; viuit pauꝑe vita·

. Tot ne putes plagis addẽ poſſe magis.·

Nemo rebellat᷑ ⁊ iuno belligerat᷑·
Miroꝛ ꝙ ſit ei mentio nulla mei.
¶̃ In exclamatione troye.
GSi ſapiẽs viuas tibi ſolꝰ cõmodꝰ extas.
Vis fatuus fieri tibi fers incõmoda ſoli.

b Durioꝛ ĩmaneʒ ſuccendit ſermo furoꝛẽ.
Mollificat dirã reſponſum molliꝰ iram·

Cc Inſipiẽs totũ feſtinat fundere flatum.

Temperat in terdũ ſapiens ĩ tꝑe motuʒ ·

d Demp ſolicitꝰ cruciat᷑ ſuſpicioſus.
Qui ſibi nil conſcit ſecura mẽte quieſcit.

Quid lacrĩs totiẽs lumĩa meſta madẽt 5
Sume aĩos lux nr̃a aĩe ꝑs altera noſtre:

Tu me ardẽ facis · tu me lãguere furẽtẽ·

¶ Eoꝛma fuit teneris ſꝑ ſuſpecta puellis

OQð legale voues votũ ne reddẽ tardes acS
ẽdere qð nolim ꝓmittere qliter auſmm
Om̃e nocʒ nimiũ mediocriter oẽ gerẽðlak
Qaudit᷑ ad dãdũ vola pãdit᷑ ad capiẽduz
Qum locuplete viro litẽ motare caueto.
Fure ꝑoſus eriſ ſiquid ſophiſtice q̃ris Cig
x ꝓuerbiis Salomonis . .
vpe ſacce diẽ tibi ſũ cõuiua futurꝰ (ah
Eoꝛſitan ignoꝛas:at foꝛe ne dubites.
Grga para cenã:nõ qualẽ ſtoicus ambit·
Sed lautã ſane moꝛe ciirenaico ·
Nanqʒ duas mecũ floꝛẽti etate puellas.
Adducã·quarũ balſama cunnus olet
Vern ula ſoia domi ſedat:quã nuꝑ hẽbaſ
Si nondũ cunnus vepꝛibus hoꝛruerit ·
Sunt q te ĩſimulent ⁊ auari crimẽ amici
Obiiciãt· facito rumoꝛ vt iſte cadat ( Ohi
lelfus ad Catonem.
Eker ſunt que tibi ex diuerſis dare Nu
ribus autoꝛibꝰ volui carmĩa:vt ea tuis
eplarum generibus loco parẽtheſis:aut
alias vt meliꝰ cadere vident᷑ poſſis apꝓ
pꝛiare · Nũc aũt de eplarũ ſuꝑꝛaſcriꝑtio
nibꝰ vt ex Rubuca accepiſti: q;bꝛeuiter
videre noſtra erit inſſitutio
Anctiſſimo.Beatiſſimo. Qlemẽ
tiſſimo· Piiſſimo · Reuerendiſſi
mo.Religioſiſſimo · Colendiſſi
mo·. Venerabili. Venerãdo. Deuotiſſimo
Benifico· Cloꝛioſo· Diuo·nclito · Inclu
ſo · Sereniſſimo· Sacratiſſimo· Chꝛiſſia
niſſimo· Inuictiſſimo · Aluſtriſſimo. EGx
cellentiſſimo.Nluſtri:· Excelſo · Magniſi
co·Magno· Hotẽti.Eelici ·. Magnanimo.
Strenuo·Opimo· Foꝛti · nſtätiſſi
mo:Grauiſſuno· Integerꝛimo Heſtãtiſſi
mo · Ampliſſimo.Spectatiſſimo · Specta
bili. Clariſſimo· Ceneroſo· Inſigni · Qele
berꝛimo · Eximio · Egregio· Sa pienti · hHDo
batiſſimo· Circũſpecto.MHonoꝛãdo. Crã
deuo.· Pima rio· Nobili. ¶ Doctiſſimo ·
Grudito · Meclaro· Literatiſſimo tngeni
oſo · Ingenuo · Obſequioſo · Liberali
ſimo · Emẽdato.Moderato· Vꝛbano · Mãa
ſueto · Benigno · Eoꝛmoſo · Prudenti.
Decoꝛo · Pifcreto⸗ Douido⸗ Solerei. Sin
gulari · NHecipuo. Heritiſſimo · Glegan
tiſſimo· Eacũdo · Oꝛnatiſſimo · Virtuoſo
Officioſo · Splendido ¶ Cratioſo · Rmi
co:Supꝑioꝛi · æꝛlepido.Tocũdiſſimo Sua
uiſſimo · Humaniſſimo · Optatiſſimo.

ll.

t
ebel
erit.
micad

u

tvis
aut
pro

ler

emne
diſ
iſ
no

cias EGpi·x. ¶
amiciſſimo te tribuiſſe officiũ · re ubi pre

Eeſtiuo Eacetiſſimo Studioſo honeſuiſſi

mo.Dilecto · Deſideratiſſimo. Rmantiſſi

mo · Qariſſimo· Neceſſario · Qõiũctiſſimo
Qordiali. ᷣntimo· Eamiliariſſimo.· Dome
ſtico. Heramãdo· Monoꝛabili.Munifico.
Eideli.Prompto.Beniuolo.Sagaci.Qõ

ſtanti Diligẽtiſſimo· Vigilãtiſſimo · Dari

Sincero· Dulciſſimo· Pacifico. ffabili.
Et multa his ſimilia · Sʒ nüc huic finẽ ru
brice ſtatuo:⁊ ad vltimã ĩ oꝛdine rubricã
que de cõcluſionibꝰ erit eplarũ accedam
Eirca artificioſas eplarũ cõcluſiones
T.Q.clauſule incipiũt · (¶ XKW
Me oĩa ſũma ĩ te ſtudia officiaq;
expecta:nõ fallã opinioneʒ tuam
Mlibro Bmo epi. Ca me de tu
s8 rebꝰ omĩbus:⁊ de lentuli tui noſtriq;
ſtudiis: exercitatõibuſqʒ tuis velim q̃ʒfa
miliariſſime certioꝛẽ ⁊ q;ſepiſſime facias
eſumeſqʒ nemineʒ cuiqʒ neqʒ carioꝛẽ: ne
qʒ iocũdioꝛẽ vnq;ʒ fuiſſe q; te mihi: Idq;
me nõ mõ vt tu ſentias.ſʒ vt om̃s gẽtes
etiã vt poſteritas oĩs ĩtelligat eſſe factu
rũ. epi· x. ¶ Tu velim ad me de oĩ reipu

blice ſtatu q;ʒdiligẽtiſſime ꝑſcribas.Ga eĩ

certiſſima putabo que ex te cognoꝛo · lib

ſecũdo · epi · xi · ¶ Ego res romanaſ vebe

mẽter expecto ⁊ deſideꝛo:ĩprimiſq; quid
agas ſcire cupio: Nã iãdiu ꝓpter hiemiſ
magnitudinẽ nichil noui ad nos affere
bat᷑· epi · xv. ¶ Klec ad te ſcripſi liberi us

fretꝰ cõſciẽtia officii mei. beniuolentieqʒ;

quã a me ceꝛto iudicõ ſuſceptã quoad tu
voles cõſi neranbo⸗litereto epiſto⸗ ſexta
¶ lHec igit᷑ tibi erũt cure quęadmodum
oſtẽdis: meq; totũ ⁊ mea ⁊ meos cõmen
datos habeas. epi · octaua. ¶ Exploratuʒ
hbabeo qdq;d nos cõmuni ſnĩa ſtatuerĩꝰ:
id om̃es hoĩes ꝓbaturos.lib.q̃rto· epi·i.
¶ Sed plura q; ſtatuerã. Redeo eꝛgo ad
vnũ illud me tuũ eſſe: foꝛe cũ tuis ſi mõ
erũt tui:ſi minꝰ me certe ĩ oĩbus rebꝰ ſa

tis nrẽ cõiũctioni amoriq; facturũ. epi ·

octaua · ¶ Tuũ eſt cõſulere tꝑibꝰ ⁊ inco
lumitati ⁊ vite ⁊ foꝛtunis tuis. epi· nona

¶ BPDutaui ea de re te eſſe admonẽdũ: ſed
quoniã qð mihi placeret oſtẽdi· Reliqua
tu ꝓ tua prudẽtia cõſiderabis. me tñ ve

lim quo ad tẽpꝰ te expectemꝰ certiorẽ fa
Tu vero vt ĩtelligas homĩ

lxyj

ſtabo · epi · xi · ¶ Sed bec tu meliꝰ vel op
time oĩm · ego ꝗᷓ ꝑtinere ad te nrale ſtu
dioſiſſime oĩa diligẽtiſſimeq; curabo:tu
orũqʒ triſtiſſimo meo tꝑe meritoꝛũ erga
me memoriã cõſeruabo·epi · xii · ¶ JTu
velim 1 quid agas: ⁊ quid acturuʒ te pu
tes facias me q;diligẽtiſſime certioꝛem ·
epi · xmi · ¶ Quapropter ſuimꝰeo aĩmo in
ter nos quo ſemꝑ fuimus:qð de te ſꝑare
de me p̃ſtare poſſũ· epi· vltima. ¶ Si po
teris velim pᷣſtinã tuã erga me volũtatẽ
cõſerues · libꝛo · v· epi · tercia. ¶ Tecumq;
ero tãtũ quãtũ patiet᷑ vtriuſq; etaſ ⁊ va
litudo:etſi eſſe vna minꝰ poterimꝰ q̃; vo
lemus: aĩmorũ tamẽ cõiũctõne üſdemq;

ſtudiis ita frue mur vt nõnunq; vna eſſe

videamur · epi · xni · ¶ Tu ſiquid forte ad
me ſcripſeris ꝑficiã · ne te fruſtra ſcripſiſ
ſe arbitrere · epi · xvii · ¶ Ego ſi videbituꝛ
recte fieri poſſe ad te veniã breui: ſiquid
acciderit vt mutãdum cõſiliũ ſit te certõ
rem faciã ſtatẽ · tu ita fac cupidꝰmei vidẽ

di ſis vt iſtine te ne moueas tam ĩfirma

valitudine:niſi ex me pryꝰ queſieriſ ꝑ lite
ras quid te velim faceꝛe · Me velim vt fa

cis diligas valitudiniq; tue ⁊ trãquillita
ti animi ſeruias · epi · vlti · ¶ Iu veliz ſeri

baſ ad me qᷣd agas ⁊ vbi futurꝰſiſ:vt aut

quo ſcribã aut quo veniã ſcire poſſim.ili

bro ſexto · epi ·ſecũda · ¶ Mec mihi:tu:tui

tua oĩa maxĩe cure ſũt:⁊ dũ viuam eꝛunt

epi· tercia.¶ Tu cura cũ firmitudine anĩ

te:tũ etiã ſpe optima ſi uſtẽtes · Cpi. ſe exta

Qaue dubites quin oĩa de ſalute tua

ac reditu perfecta ſint · epi · xii · ¶ Mic tui
omneſ valẽt:ſũmaq; pietate te deſideꝛãt

T diligũt ⁊ colũt Tu ⁊ cuꝛa vt valeaſ a te
iſtinc ne temere cõmoueas epi·xx.¶ Qu
ra igit᷑ vt valeas ⁊ me hoc biduo aut tri

duo expecta· libro ſeptĩo · epi· qrta ¶ Cu

ra vt valeas ⁊ me vt amas ama · Ego tu
as britonicas literas hecdo: epiſiola.

ſ are oĩbus de reb fac vt qʒprimuz
ciam: aut conſolando: aut cõſilio: aut re
iuuero· epi · decima · ¶ Seribere aliquan
do ad nos quid agas ⁊ a nobiſ quid fieri
aut curari velis· Epiſtola duodecima.
¶ LTu ad me de 83
veliz q;zdiligẽtiſſime · Epiſtola· xni · ¶ Te
valde amamus noſq; a te amari tum uo
luumus tũ etiã cõfidimus. Gpiſtola.xmi.

7

s rebus oĩbꝰ ſeribas

=

¶ Nihil te ad me poſtea ſcripſiſſe demi

roꝛ pꝛeſertim tã nouis rebꝰ.epiſtola·xix

eliquã ſpeʒ nullã video:quare ad p

ma redeo: ſapiẽter hec reliquiſii ſi cõſilio
Naã eſt hbomo
nõ ingratꝰ: meq; vehementer obſeruat

feliciter ſi calu · epi · xxix ·

d eü de te diligetiſ ſime ſcripſi:eãqʒ epi
ſtolã cũ hac ep iſtola cõiũxi guã ille cum
acceperit:⁊ quid tibi pollicitꝰ ſit veliʒ ad
me ſeribas· Epi · xxxi. ¶ Tu veliz poſihac
ſic ſtatuaſ tuas mibi lrãſ lõgiſſimas q̃ſqʒ
ſtiſſĩaſ foꝛe · epi · vl· ¶ Rte peto vt meal
riurias ꝓinde doleas: vt me exſtimas et
dolere vlciſci tuas ſolere · lib · octauo·
epi· ſexta · ¶ Tu quid ſis acturus ⁊ quid
tibi placeat ꝑgꝛatũ mihi erit ſi ad me ſeri
pſeris. libꝛo nono· epi· ſecunda. ¶ Eaciã
ergo illud quod rogat? ſũ:vt eoꝛũ que tẽ
pis huiuſ ſint que tua audiero nequid ig
noꝛes· Gpi. ſexta · ¶ Ded tamẽ ſi ſciaz qd
tu conſlitueris meũ cõſiliũ accõmodabo
potiſſimũ ad tuũ: quare expecto tuas li
teras epiſto.ſeptima· ¶ EGrit tue quoq;ʒ
fidei ⁊ humanitatis curare vt is tabella
riꝰ quẽ ad te miſi reuerti poſſit ad me: 2
a te mihi literas referat epiſtola nona⸗
¶ Tu velim animo ſapiẽti foꝛtiqʒ ſiſ:vt

tua moderatio grauitas aliorũ ifamet
iniuriã · ᷓpiſto· xii ¶ Tu velim vt ſcribiſ

cũ fabris eam ꝑſpicias: ſi em̃ nichil eſt in
parietibus aut in tecto vicii ceter a michi

pꝓbabuntur. Gpiſtola · xv · ¶ Tu tamẽ ꝓ
tua ſapiẽtia debebis optare optima: co

gitare difficillima: ferre quecũq; erunt.

Spiſtola decimaſeptima ¶ Me quotidie
aliud ex alio ĩpedit: ſed ſi me expediero
vt in iſta loca venire poſſim: nõ cõmittã
vt te ſero a me certioꝛem factum putes
Spiſtola· decimanona ¶¶ Sed cura ſi me
amas vt valeas: ne ego te iacente bona
tua comedã· Statui enĩ tibi ne egroto qͥ
dem pcere · Epiſtola.viceſima Interea
que ad dignitatẽ tuã ꝑtinere arbitr abor

ſiudioſe diligẽteꝛq; curabo · libio decimo

epiſtola tercia· ſi ꝓinde vt ipſe me
reoꝛ mihi ſucceſſerit: certe ⁊ tibi cui maxi
me cupio ⁊ omibꝰ viris bonis ſatiſ faciã.
Epiſtola quarta· ¶ In illã igit᷑ curã ĩcũ
be mi plãce:vt ne qua ſcintilla teterrimi
belli relinquat᷑: quod ſi erit factum ⁊ reʒ
publicã diuino beneficio affeceriſ et ipſe

eternã gloriã cõſequere· epiſtola. xmi
ac valeas: meq;ʒ mutuo diligas: digni

–—

ð

tatẽqʒ meã ſi mereoꝛ tueare ſicut adhhbuc

ſingulari cũ beniuolẽtia feciſti. Epiſtola

x vn. ¶ Literas tuas vebemẽter expecto

quidẽ talis qualis maxime opto · Epꝛi·
xxu. ¶ Tu vt inſuituiſti me diligas rogo

ꝓpeqʒ tuũ eſſe ꝑſuadeas · epiſtola.xxmi.

Magnã em̃ inuidiã his faciemꝰ: nil ta
mẽ nõ poſtulãdũ putaui qð equũ eẽ ſta
tuerem · libro vnirimo ehiſtola prima.
¶ Cũ primũ de AIntonio eyploratuʒ ha
buero tfaciã te certioꝛẽ · Tu me amabiſ ita
ſi hoc dem me in te facẽè ſenſeris · Epi·x·.
¶ Waliuolẽtie hoĩm in me ſi poteris oc

curres:ſi non poteris hoc cõſolabere:

me de ſtatu meo nullis cõtumeliis deter

vim habeat te exiſtimare malo qᷓ; me aꝑ
tius ſcribere·epi· duodecima ¶
q; feci facere nõ poſſũ:te tamen id quodð

ſpeꝛo omniũ maximũ ⁊ elariſſimũ videre

cupio · epi · decimaquarta· lura ſcri
bere nõ debeo pᷣſertim ad te quo mgro
breuitatis vti cogito · epi · decimaquinta ·
¶ Id has literas ſtatim michi reſcribe:
tuorũq; aliqueʒ mitte ſiquid recondituʒ
magis erit meq; ſcire opus eſſe putaris
epi · viceſima · Siquid erit occultiꝰ et rt
ſcribis recõditũ meorũ aliquem nittam
quo fidelius ad te litere feiantur⸗ epi ·
xxi · ¶ Ego tuis neq; deſũ neq; deero: ꝗ
ſiue ad me referẽt ſiue nõ: mea tibi tamẽ
in te beniuolẽtia ⁊ ſides pᷣſtabit᷑ · libꝛo · xii
epiſtola.ſecũda · ¶ Nüc reſidet ſpes in
virtute tua · de reliquo malo teipſum te

cuʒ loqui q; dicta noſtra cognoſcere · epi

ſtola.tercia · ¶ Seriberẽ plura ſi rem cãʒ
qʒ noſſeʒ : nunc que ſcribo ſcribo ex hoĩʒ
opinione atʒ fama: tuas literas auidꝰ ex
Peao⸗ rineen ¶¶ Eratris em̃ loco mi

rere Pachunt ept vnwecinn ¶ Moc quaz

Ego plꝰ

i eſt qui ex te natus E dignus eſt ˖ epi

ſtola decimaquarta

nas daturũ:quarto nonaſ funias ꝑge·
¶ Dibil mihi tam deeſſe ſcito: q; qui cuʒ
hec familiariter docteqʒ ride aʒ:is tu eris
ſi qʒprimũ veneris: quod vt facias non

mea ſolum: ſed etiam tua intereſſe arbi

troꝛ:epiſtola·decimaoctaua· ¶ SDed hec
melius ex re ⁊ ex temꝑe cõſtitues · michi

uãobrẽ opiniöe
celerius cõfido ſceleratiſſimũ latronẽ pe

4

quidem vſqʒ cure erit quid agas duʒ qᷣd
egeris ſcieꝛo· epiſtola·xix· ¶ Plura ſerip
ſiſem niſi tui H ꝓktaq; ceniꝑpꝑo
noſtro me velim excuſes · epi · xxii · 4 Da
operam vt valeas hoc mibi gratiꝰ faceꝛe
nibil potes · epiſtola · xxni. ¶ De reliquo
velim tibi ꝑſudeas nõ eſſe mihi meam di
gnitatẽ tua carioꝛẽ.epivltima. ¶ Maiꝰ
mihi dare beneficiũ nullũ forent id mihi
ĩtelliges eſſe gratiſſimũ · libꝛo · xni. epi · ix
Mihi certe gratiſſimũ feceriſ ſi intelle
xero has lrãs tãtũ quãtũ ſeribẽſ confide
bã apud te põdus habuiſſe·epiſto · xviii
(Mie rem mihi plãce ſi effeceris meaʒ
de tua erga me beniuolẽtia ſpem confir
maueris:ipſũ capitonẽ gꝛatiſſimũ.offici
oſiſſimũ· optimũ virũ ad tuã neceſſitudi
nẽ tuo ſũmo beneficio adi ũxeris · eꝑi.xxx
¶ Deto igit᷑ abs te vt oĩbus rebꝰ q̃ ſine
moleſuia tua facere poſſis ei cõmodes ha
bea in numero tuorũ: ꝑficiaſq;ʒ vt ĩtel
ligat has lrãs meas magno ſibi vſui fuiſ
ſe: erit id mihi maioꝛẽ in modũ gratum.

Gſpi · xxxvi · ¶ Tu modo adme velim · oꝛa

diligẽtiſſime ꝑſcribas etſi magis rem q;
literas debeo expectare · Qura vt valeas
⁊: ita tibi ꝑſuadeas mihi te carius nihil eſ
ſe nee vnqʒ fuiſſe · vale mea terẽtia quaʒ
ego vidẽ videoꝛ · Ttaq; debilitoꝛ lacrinns
libꝛo· xmi.epiſtola.tercia. ¶ Cura quod
potes vt valeas:⁊ ſic exiſties me vehemẽ
tiꝰ tua miſeria q́; mea cõ moueri · Mea te
rentia fidiſſima atq; optima vxoꝛ.⁊ mea
cariſſima tuliola: a ſpes reliqua nrã Cice
ro valete · epi · qrta · 8 Cicero belliſſimuſ
tibi ſalutẽ ꝓlurimã dicitetiaz atq; etiam

vale . epi. ſeptĩa ¶ Vos mee cariſſime ani

me q;ſepiſſime ad me ſcribite:et vos qᷣd
agatis ⁊ quid iſtic agat᷑. Quĩtus frater 2
filiꝰ ⁊ ruffus vobis ſalutẽ dicũt.Valete.
octauo halẽdas quiti les · Min turnis·epi
ſtola.xmi (Sazobee tibi ſic ꝑſuadeas
velim ſi mibi tua ſẽtẽtia tributus honos
ex meis literis fuerit me ſic exiſtimaturũ
cũ autoritate tua: tum beniuolẽtia erga
me mibi quod maxime cupieꝛim cõtigiſſe
li .· xv.epi ·qᷓrta·Vale ⁊ nos dilige: ⁊ ĩſticu

to itinere ſeueritatẽ: diligẽtiãq; ſociig ⁊
reipublice preſta·epiſtola.quĩta: ¶ a

gnope a te Fero vt operã des · efficiaſ: ne
quid mihi fiat iniurie: neue quid temꝑis

8 4

ad meũ am munuſ accedat: quod ſi fece
ris magnꝰ ad tua priſtĩa erga me ſtudia
cumulꝰ accedet.epiſtola.xii.¶ Nobis qͥ
dem qui te amamuſ erit gratù: 1 amabo
te cum dabis poſthac aliqͥd demũ lrãruʒ
mei meminens · ego nunq; quenq; ad te
cum ſcaʒ ſine meis literis ire patiar · epi.
xvii. Balo te paulo poſt valentem q́;
ſtatĩ ĩbecillẽ videꝛe · Cura igit᷑ nihil aliud
niſi vt tu valeas:cetera ego curabo.etiã
atz etiã vale · leucade ꝓficiſcenſ. vi · Cdus
Nouẽbris. ¶ Nemo nos amat qui te nõ
diligat · Carꝰ omĩbꝰ expectatuſq; venies
Epi.ſecunda· ¶ Ilud igit᷑ potiꝰ cura po
tiſſimũ vt valeas· de tuis ĩnumerabilibꝰ
in me bñficiis erit hoc mihi gratiſſimuʒ.
epi.tercia ¶ Quãtũ me diligis tantũ fac
vt valeas:vel quãtum te a me ſcis diligi
epi·quarta · Cefkee ſi me diligis vt va
leas:⁊ vt ad nos firmus ac valẽs qpᷣmũ
venias · Ama nos ⁊ vale · epi octaua.
¶ NHec te ſcire volui · Tu etiã atq; etiam
cura vt valeas:literaſq; ad me mittaſ qꝰ
tiẽſcũqʒ habebis cui des·epi ·decima.
Tu velim impᷣmis cures vt valeas:vt
vna colloqui dulciter poſſimꝰ. Antherũ
tibi cõm̃do·Vale· epi · xxi. ¶ Noli cõmit
tere vt excuſatõe potiꝰ expleas officium
ſeribẽdi:q̃;ᷓ aſſiduitate epiſtolarũ·Valde
enĩ mihi ſemꝑ ⁊ vera ⁊ dulcia tuiſ epiſto
lis nunciãtur:·epi·xxv · ¶ Et hec ex Tullio

Nunc ex Caſparino ⁊ alis tolle
l ( Dem.

Liud nõ eſt pꝛemiuʒ quod maiꝰ
a te ꝓ noſtra amieicia expectem:
qᷓ; vt intelligã ea me poſſe facile
apud te cõſequi que ſũt honeſta. ¶ Op
to vt illũ exitũ veſtra cõſilia ĩueniãt quẽ
foꝛtuna viſa eſt mibi p̃ᷣmo in ſucceſſu uo
bis ꝓmiſiſſe · Rem ꝑgratã mihi feceris ſi
mature de exitu rerũ ueſtrarũ oĩa ad me
. cnibes. ( T hec ſecreta habebiſ donec
efferẽdi tẽpus datum eſſe ꝑ meas literaſ
ĩtelliges · Aliud nõ eſt quod ad te ſeribã

niſi ꝙ me tuis literis admoneas:quotiẽſ

eniʒ ipſas lego uideoꝛ mihi tecum eſſe
loqui. ¶ Expecto aũt literas tuas qbus
intelligam quid mihi ſit ĩter tot pertur
batõneſ agendum: aut enim me conſola
beris: aut ad omnia que male me habẽt

magno animo ſuſtinẽda tua exhoꝛtatio

Hrvi.

foꝛtioꝛem facies · ¶ NMec omnia ad te
bꝛeuiter perſcripſi: nam de ſingulis que
a nobis nõ minus foꝛtiter q; feliciter ge
ſta fuerũt doctioꝛ ab hiſ fies qui huic bel
lo interfuerũt:quibus ego literas meas
cum mandatis ad te cõmiſi · ¶ Veruʒz qꝛ
hec ſepius a te cogitari ſao finẽ ſeribẽdi
faciã:ſi prius illud tibi ꝑſuaſero neminẽ
ãanis mitis ĩ noſtra ciuitate fuiſſe cui no
ſtra reſpublica ſe magis debere fateatur
q; tibi vni. ¶ Fac ergo vt ſepe de rebus
tuis ad me ſeribas mec me ꝑmittaſ eẽ oci
oſũ · tüc enim me mayime a te diligi puta
bo:cũ magnũ aliquid ⁊ quod ĩ tua re ſit
pſepe mihi ipoſuens. ¶ mihi peꝛgꝛa
tam facies ſi quotiẽs habebis cui poſſis
tuas literas cẽ mittere ſempeꝛ aliquid ad
me ſcribas· totiens enim tecũ eſſe videor
quotiẽs tuas literas lego.nec permittaʒ
amiciciaʒ noſtrã eſſe occoſam. Siquid ae
cidet in quo vel tua mihi poſſis opera ꝓ
deſſe vel ego tibi mea · ¶ Scripſi bee ad
te nõ ꝙ in re deſpata tuũ cõſiliũ ac pꝛeſt
dium expectẽ: ſed quia leuare doloꝛeʒ mi
hi vid eoꝛ cũ de meis ĩcõmodis tecum lo
quor· ¶ Te autẽ videre cupio vt non
ſit quod tãtũ cupiam:quod feciſſem ſi et
imbꝛes ſinerẽt equorũ inopia meuʒ de
ſideriũ nõ obturbaretĩterim agemus li
teris:vt cũ corꝑibus preſenteſ eſſe neqa
mus: oratõne procul non ſimus ( Re

creaſti me clariſſimi equitis noſtri cõme

moꝛatõne: bene igitur valeat quoniam
ſua virtus immoꝛtalitate digniſſima eſt-
Nunc cũ abſumus mutuo literarũ of
ficio fallamꝰ hoc tempꝰ. Cõmenda me io
hãni viro ſingulari ⁊ luis:⁊ ludouicũ me
um ad ſceribend ũ incita · Reliquum eſt vt
me tibi ꝓ tua virtute doctrina atq; hũa
nitate deditiſſimũ eſſe ꝑſuadeas: a ĩ locu
lis habeas (vt aiũt) quẽ om̃em tibi ſpon
deo · dedo. ac denoueo: ⁊ vt pro tuo arbi
trio vtaris: atqʒ arbitreris expoſtulo.Va
le · ¶ Cabriel valens eſt letus:interdũ
autẽ ſuſpnat longo non viſaʒ temꝑe ma
trem · Tu filioli ꝑſonaʒ ſuſtineas interim
apud elegãtiſſimà mulierem . Quraq;ʒ te
mollit · Nos cõtra ñ deerimꝰ pollicitatõi
noſtre · Salutabis meo ore palacioluʒ no
ſtrũ puellũ ingenue indolis·bone ſpei
amenitatis germ anũ. ¶ Occulta queſo

has literas ne in alioruʒ perueniant ma
nus · vale ⁊ parce verboſitati mee que a
magna mea erga te beniuolẽtia ꝓfecta ẽ
(Au mihi obuiam emitte epiſtolas te
dignas . ¶ Huꝛa ſcrnibam ſi plus ocii ha
buero · ¶ Reliqua tecum aget craſſus fa
miliaris meus.· ¶ Tu velim vt conſueſii
nos abſentis diligas atq; defendas.
e quando expectemus fac vt ſciam.
Tu fac teipſum vincas· ¶ Oura te ſi
me amas diligẽter · ¶ Ex Seruffino ⁊ ca
tone iureconſultiſ ſalue ⁊ vale.Ex papia
q́;raptim · ¶ Vale ⁊ ſiquid habeſ de do
mino Geoꝛgio noſtro p̃claro ⁊ bumano
uiro admõe q̃ſo Vaeteru nec p̃t mit
te qͥn me cõmendas preſtantiſſimo viro
domino lauro quirino · ¶ Nos valemꝰ
Cõradus frater valet ac ꝓficit · Vincen
cie ĩIdibus februariis. SVae ſi me de
fratre benemeritũ putes: benemerituʒ
ſpeꝛaſ: equũ puta mei quoqʒ nũc deniq;
ratõnẽ haberi · ¶ Vale ⁊ ſi me amas hac
in re obmuteſcaſ oꝛo. ¶ Vale ⁊ qñ ad
uarinũ ſcribis eũ ſalutato verbis meis
TVale mea ſuauitas: ⁊ peritiſſimũ atq;
optimũ virũ lamolã meù ſaluere iube.
Wale 1Valeant qui diſſidium inter nos
nolũt · ¶ Tu autem princeps illuſtriſſi
me prĩcipũ decꝰ:⁊ ſpes muſarũ vale atʒ
iterũ vale: ⁊ hãc primã operis noſtri ꝑtẽ
alacri queſo fronte excipe:atqʒ; albertuʒ
tuum ſempeꝛ tui obſequentiſſimuʒ in lo
culis tui cordis recõde: ⁊ cõmẽdatiſſimũ
tibi vt habes habe ·
Rutoritates diuerſorũ tã oratorũ q;
poetarũ uiroꝛũ ſane clariſſimorũ: qͥbus
omnẽ noſtrã epiſtolãdi ratõem ⁊ dicẽdi
modũ comoboꝛare exoꝛnare · ⁊ maxĩe am
pliſicare poſſumꝰ . Et primo circa Pmuʒ
Marci T. Q. officiorum librum feliciter
incipiunt ·

Vpe riori huius operis tra
ctatu illuſtriſſime princeꝑpſ
vir humaniſſime:ſatiſ ac ſa
tis ⁊ quidẽ copioſiſſime in
tellexiſti:qua ratõne: ⁊ quo
oꝛdine omnia epiſtolarũ genera:nõ tam
elegãter q̃; commode inſſituere debeas.
Et quoniã autoritates diuerſorũ orato
rũ ⁊ poetarũ virorũ maxĩe clariſſimorũ
ad epiſtolarẽ doctrinaz manmopꝑe ſunt

neen
jede
niq;

nad
neig
g

0
1

— —

E I= 12 —ω☛ n

neceſſarie ⁊ conducibiles · Idcirco non te
mere infinitas pene autoritates· exẽpla
hiſtorias. fabulas· ſimilitudĩeſ. cõpatões
leges moꝛes· inſtitutõnes prouerbia et
dir finitões:qbꝰ om̃eʒ noſtrã epiſtolandi
ratõem coꝛroboꝛare exoꝛnare: ⁊ maxime
ãplificare poſſumꝰ:qᷓ;bꝛeuiter: mõ poſte
mus(nõ em̃ ingens poterit camelꝰ fora
men trãſire acꝰ ãguſuſſimũ ſtudebimꝰ
recolligere· Et ĩprimis circa autoritates
officioruʒ M. T. Q.verſari noſtra erit di
ſciplina:que in hũc arca ꝓꝑrimũ eiuſdem
ſequũtur modũ. ¶ RNulla eniz vite
pars neq; publicis: neq; priuatis: neqʒ;
forẽſibꝰ:neq; domeſticis in rebus: neq;
ſi tecũ agas quid: neq; ſi cũ altero cõtra
has vacare officio poteſt: In eoq; excolẽ
do ſita eſt vite honeſtas oiſ:⁊ negligẽdo
turpitudo. ¶ B ¶ Omnil enĩ que a rati
one ſuſcipit᷑ de aliqua re inſtitutio debʒ
a diffinitõe ꝓficiſci: vt ĩtelligat᷑ quid ſit
iðd de quo diſputat᷑ · Cum em vtilitas ad
ſe rapere: honeſtas ecõtra a ſe reuocare
videt: fit vt diſtrahat᷑ in deliberãdo ani
mus:afferatqʒ ancipitẽ curã cogitandi:
¶ Drincipio generi animantiũ om
ni eſt a natura tributum: vt ſe: vit ã: coꝛ
puſq; ſuũ tueatur: Declinetqʒ ea que no
citura videant᷑ · Oĩaqʒ que ſint ad viuen
dum neceſſaria ĩquirat ⁊ paret vt paſtũ
Tlatibula vt alia eiuſmõi generiſ: Cõmu
ne aũt omniũ amãtiũ eſt cõiunctõniſ ap
petitꝰ pꝛocreãdi cauſa: ⁊ cura quedaʒ eo
rum eſt que ꝓcreata ſunt · Sed iter homi
nẽ ⁊ beluã hoc maxime intereſt: ꝙ hec tã
tum quãtũ ſenſu mouet᷑ ad id ſe Run qss
adeſt quodq; pꝛeſens eſt ſe accõmodat
paululũ admodũ ſẽtiens pᷣterituʒ aut fu
turũ: homo aũt q rõis eſt ꝑticeps:ꝑ quã
cõſequẽtia cernit:cauſas reũ videt earũ
q; ꝓgreſſus:⁊ quaſi anteceſſiones nõ ig
norat: ſimilitudines cõꝑat: rebuſqʒ pᷣſen

tibus adiungit: atqʒ annectit futuras.

facile totius vite curſum videt ad eamq;
degẽdam p̃pat res neceſſarias. ¶ H
ar enĩ rebꝰ qᷓ tractãtur ĩ vita:modũ
uẽëdã oꝛinẽ adhibẽteſ: honeſtatẽ ⁊ de

cuſ cõſeruabimꝰ ¶ ᷓ ¶ Oẽs eĩ tꝛiabimu:
1ducimur ad cognitõnis ⁊ ſcĩe cupidita
tẽi qua excellere pulcrũ putamus: labi

aüt erꝛare . neſ⸗ ciꝛe · decipi ⁊ malũ ⁊ turpe

ſunt nõ ꝓpulſãt iniuriã · Naʒ qui ĩiu

xxvuj

dicimꝰ. Qð in rebꝰ honeſtis ⁊ cognitõne
dignis oꝑe cureq; ponet᷑:id iure laudabi
tur. ¶ E ( Virtutis em̃ laus oĩs ĩ actio
ne cõſillit:a qua tñ fit ĩteꝛmiſſio ſepe mł
tiq; dãt᷑ ad ſtudiũ reditꝰ. ¶ Ois ei cogi
tatõmotuſq; anĩ aut in cõſiliis capiẽdis
de rebꝰ honeſtis:⁊ ꝑtinẽtibꝰ ad bene bea
teq; viuẽdũ:aut ĩ ſtudiig ſcĩe cognitõniſ
qʒ verſabit ¶ E ¶ Zuſticia eſt ĩ qua vir
tutis ẽ ſplẽdoꝛ maximꝰ ex qua viri boni
noĩantur: ⁊ huic cõiuncta beneficentia:
quã eandẽ vel benignitatẽ vel liberalita
tẽ appellari licet · Et iuſticie pᷣmũ munuſ
eſt vt ne cui q̃ͥs noceat niſi laceſſitꝰ iniu

ſuis · ¶ H ¶ Dreclare ſcriptũ ẽ a platõe
nõ nobᷣ ſolũ nati ſumꝰ: ortuſq; noſtri ꝑ
tẽ pr̃ia vẽdicat ꝑtẽq; amici · Itʒ vt placʒ
ſtoicis· ea que in terris gignũt᷑ ad hoĩm
vſũ oĩa creari.hoĩnes at hoĩm cã eſſe ꝓ
creatos:vt ipſi inter ſe alii aliis pꝛodeſie
poſſint · In hoc naturã debemꝰ ducẽ ſeqͥ
cõmunes vtilitates afferꝛe in medium:
cõmutatõne officioꝛũ dãdo·accipiendo:
tum artibꝰ.tũ oꝑa·.tũ facultatibꝰ deuĩce
re hoĩm ĩter hoĩes ſocietatẽ · fũdamẽtuʒ

auũt oĩs iuſuicie fides · id eſt dictorũ cõuẽ

toꝛũq; cõſtãtia ⁊ veritas · C ¶ Iniuſti

cie duo ſũt genera·: vnũ eoꝛũ qͥ inferunt

alterũ eorũ qui ab his qbus infeꝛ᷑ ſi poſ
ke
petũ in quẽpiã facit:aut ira: aut ꝑturba
tõe aliqua ĩcitatꝰis q̃ſi manꝰ videt᷑ infer
re ſocio:qui aũt nõ defẽdit nee obſiſtit ſi

poteſt iniurie:tã ẽ ĩ vicio qᷓ; ſi aut paren

tes: aut amicos: aut patriã deſerat· ¶ R

¶ Eypetũtur aũt diuitie:tũ ad vſuſ vite
neceſſarios:tũ ad ꝑfruẽdas voluptates.

¶ ¶C¶ Delectãt etiã magnifici apparatus:

viteq; cultꝰ cum elegãatia ⁊ copia:quibꝰ
rebꝰ effectũ eſt vt ĩfinita pecunie cupidi
tas eſſet · Nec vero rei familiaris ãplifica
tio nemĩ nocẽs vituꝑanda eſt: ſed fugiẽ

da ſemp iniuria eſt · ¶ M ¶ Maxiĩe autẽ

adducunt᷑ pleriq;: vt eos iuſticie capiat
obliuio:cũ ĩperioꝛũ · honorũ ·glorie cuꝑi
ditatẽ ĩciderĩt · Qð em̃ eſt aput Ennium
nlla ſãcta ſocietas nec fides regni eſt:id
latius patʒ · Nã qᷣdqͥd eiu ſmõi eſt in quo
nõ poſſunt plures p̈cellere · in eo fit ple
rũq; tãta contentio: vt dif ficllimum ſit

ria.deĩde vt cõibꝰ ꝓ cõibꝰvtat᷑: pᷣuatiſ ut

maiꝰ dãnũ anpõi mĩon

ſeruare ſcãʒ ſocietatẽ ¶ N In oĩ iuſticia

ꝑꝓmultũ ĩteſt:vtꝛũ ꝑtbatõne aliq aĩ:q ple
rũq; bꝛeuis ẽ ⁊ ad ts: an cõſulto ⁊ cogi

tata fiat tiuria:leuioꝛa eĩ ſũt ea q̃ repẽtie
⁊ motu aliqꝰ accidũt :q́; ea ꝗᷓ̃ meditata ⁊
p̃pata ĩfeꝛũt᷑ Hoc ipſũ iã iuſiũ ẽ qð recte
tit ſi ẽ volũtariũ. en eĩ difficilis cura
rerũ aliẽarũ.Eqtaſ eĩ ꝑſe lucʒ ¶ O¶Nec
ꝓmiſſa ſeꝛuãda ſũt ea qꝗ ſũt his qbꝰ ꝓmiſ
ſa ſũt ĩutilia. Nec ſi plꝰ tibi ea noceãt q;
illi ꝓſint cui ꝓmiſeris · cõtꝛa officiũ eĩ R
(In repu.
maxĩe cõſeꝛuãda ſũt iuꝛa beili Nã cũ ſint
duo gua dectãdi: vnũ ꝑ diſceꝑtatõʒ · alte
rũ ꝑ vi: cũq; illð ſit ꝓpũ hoĩs: hoc belua
rũ:cõfugiẽdũ eſt ad poſteuꝰ ſi vti nõ licʒ
ſuꝑioꝛe · Quare ſuſcipiẽda qᷣdẽ bella ſunt

ob eã cãʒ vt ſũ iiuria ĩ pace viuat᷑:ꝑta au

tẽ victoria cõſeruãdi ſũt hi qui nõ crude
les in bello neq; ĩmanes fuerũt C
Mea quidẽ ſnĩa paci que nihil habitu
ra ſit ĩſidiarũ ſemꝑ cõſu ldũ putaui.

4 Et cũ his quos rvi deuiceris cõſulẽduʒ
eſt:tũ hi qui armis poſitis ad ĩꝑatoriſ fi

dem cõfugerĩt: qʒuis murũ aries ꝑcuſſe
rit recipiẽdi ¶R Etiã ſiqu id ſingulis
tẽꝑibus ſacramẽto adacti hoſti ꝓmiſerĩt
in eoipſo fides ſeruãda eſt ¶ Wem ineri
mꝰ aũt etiã aduerſus ĩfimos inſticiã eſſe
ſeruãdaʒ · Eſt aũt ĩfima cõdicio ⁊ fortũa
ſeruorũ· ¶ S¶ Cũ aũt duobꝰ mõis id
eſt aut vi aut fraude fiat ĩiuria: fraus q̃.
vu lpecule:vis leonis videt᷑. Vtrunq; a
homiĩe alieniſſimũ · Totius aũt iniuſticie

.

nulla capitalioꝛ: q́; eorũ qui tũ cũ maxĩe

fallũt: id agũt vt vin boni eſſe videãtur
C Bchelicctia ac liberalitate nichil
eſt natura homĩs accõmodatiꝰ.Sed hẽt
multas cautões: vidẽdũ eſt em̃ primum
ne obſit benignitas ⁊ his ⁊ ipſis quibus
kenlgne viorit fieri ⁊ ceteris:deinde ne
maioꝛ ſit benignitas q; facultates: tum
vt ꝓ dignitate cuiq; tribuat᷑· id eſt enĩ iu
ſticie f—ùůdamẽtũ ad quã referẽda ſunt oĩa
Nã a ꝗ gratificãt᷑ cuipiã qð obſit illi cui
ꝓdeſſe velle videãt᷑ ñ bñfici neq; libeꝛaleſ
ſʒ pnicioſi ⁊ aſſẽtatoꝛes iudicãdi ſũt · Et
q aliis nocẽt vt ĩ alios ſint libales ĩ eadẽ
ſũt ĩiuſlicia vt ſi ĩ ſuã rẽ alienã cõ uertãt
Sũt aũt multi quidẽ cupidi ſplẽdoris et
glorie q̃ accipiũt aliis: qð ⁊ aliis largiãẽ᷑

biqʒ ſe arbitrãt᷑ bñficos ĩ ſuos aĩcoſ viſũ
iu ſi locupletẽt eoſ q̃cũq; rõe · id ãt tm̃ ab
ab officio:vt nihil magis officio poſſit
eẽ cõtrariũ · Vidẽdũ ẽ igit᷑ vt ea liberalita
te vtamur ꝗᷓ ꝓſit aĩcis:nemĩ noceat· ¶
Qui beĩgnioꝛes eẽ volũt q; res patiat
pPmü ĩ eo Percii qꝙ iiurioſi ſũt ĩ ꝓxioſ.q̃s
eĩ copias his ſuppeditari eq⁊ reliqui 1
erat:eas trãſfer̃t ad aliẽoſ T neſt aũt ĩ tlĩ.
liberalitate cupiditas plerũqʒ rapiendi
Tqauferẽdi ꝑ iiuriã vt ad largiẽdũ ſuppe

ditẽt copie · Vidẽ em̃ licʒ pleroſqʒ ñ tã na

ta libales q́ʒ qᷓdã gloria ductoſ mita facè
vt bñfici videãt᷑:q̃ ꝓficiſci ab oſtentatõe
magiſ q; a volũtate vidẽt᷑. ¶ Tal aũt ſila
tio vanitati ẽ cõiunctioꝛ:q̃ᷓ;ᷓ aut libalitati
aut hõeſtati Woreſ eiꝰ erũt ſpectã
di ĩ quẽ bñficiũ cõferet᷑:vt aĩꝰ erga noſ ⁊
cõitaſ ac ſocietaſ vite ⁊ ad nrãſ vtilitateſ
bũñ ficia añ collata.( Nẽo oĩo ẽ negligẽdꝰ
ĩ qꝰ aliq̃ ſigficatõ vᷣtutiſ apꝑet ¶ Brimũ
illð ẽ ĩ officõ vt ei plimũ dẽamꝰa qꝰ plu
rimũ diligamur Sʒ bñuolẽtiã ũ adoleſcẽ
tlorũ moꝛe: ardore quodã amoris: ſʒ ſta
bilitate potiꝰ ⁊ cõ ſtãtia indicks. (Gtei ſi
ĩeos quos ſꝑamꝰ nobᷣ ꝓfut᷑̃os ñ dubitãꝰ
officia cõferꝛe: q̃es ĩ eoſ eẽ dẽmꝰq iã ꝓfu
ert ¶¶ Wlii eĩ faciũt mita temeritate 3
dã ſñ iudicõ vl mõ ĩ oẽs : vl repẽtĩo quo
dã q̃i vẽto ĩpetu ani ĩcit ati . qᷓ bifiaa ita
eq̃ magna ñ ſũt hñda:atʒ ea q iudicõ cõſi
ðꝛato cõſtãtiq; delata ſũt Sʒ ĩ collocãdo
bñficio ⁊ ĩ refeꝛẽda grã ſi ceta ꝑia ſũt hoc

maxĩe officii ẽ vt qͥq; maxĩe opiſ ĩdigeat

ita ei potiſſimũ opitlari ·qd ↄtꝛa fit a ple
riſq;ʒ: a quo eĩ plimũ ſperãt etiã ſi ille is
ñ egz tñ ei potiſſimũ ĩſeruiũt · Optie aũt
ſocietas hoĩz cõiũctioq; ſeruabit᷑ ſi vt q̃
qʒ erit cõiũctiſſi ita ĩ eũ beĩgnitatis pꝑli
mũ cõfẽt ¶ O ¶ In gꝛecoꝛũ ꝓuᷣbio ẽ aĩcoꝛũ
eẽ cõia oĩa · ¶ Sãguiĩs aũt cõtũctõ ⁊ bñ
uolẽtia deuĩcit hoĩes caritate · magnuz ẽ
eĩ eað hẽre maioꝛũ monum̃ta eiſð vti ſa
cris:ſepulcra hẽre cõia ( aa Sʒ oiʒ ſocie
tatũ nlia p̃ſtãtioꝛ ẽ.nllła firmioꝛ:q; cũ vi
ri boni moribꝰ ſiles ſũt faĩliaritate cõiũ
cti · Nihil eĩ amabiliꝰ nec coplatiꝰ: q; mo
rũ ſi itudo bonorũ · In his ĩ qᷣbꝰ eadẽ ſtu
dia ſũt: eeð volũtatesi his fit vt eqᷓ qᷣſqʒ;

alto dᷣlectet᷑ ac ſeip̃o: efficit᷑q; id qð pita

goꝛas vult ĩ aĩcicia:vt vnꝰfiat ex pluribꝰ

¶¶ Eſtea iocũdiſſima amicicia quã ſumili
tudo moꝛũ cõiugauit ¶CNR (S officia
q̃ aliis magꝗ q; alis debẽt᷑:vt vicinũ citiꝰ
adiuueris in fructibꝰ ꝑcipiendis: q; aut
fratrẽ aut familiarẽ: at ſi liſ in iudicio ſit
ꝓpinquũ potiꝰ ⁊ amicũ 6 vicinuz defen
deriſ. ¶ B ¶ Nemo qui foꝛtitudiniſ glo
riã cõſecutꝰ eſt ĩſidiis aut malicia laudẽ

adeptus eſt· Ctaqʒ viros foꝛteſ magnani

mos eoſdẽ bonos ⁊ ſimplices: veritati s
amcos: mmeq; fallaces eſſe volumꝰ
¶ ¶ Sciẽtia que eſt remota a iuſticia
calliditas potiꝰ q́; ſapiẽtia eſt appellan
da. ¶ Diffieile cũ pᷣſtare oĩbus concu
piueris ſeruare equitatẽ que eſt iuſticie
maxime ꝓpria · (BCNal enĩ tẽpus
eſt quod iuſticia vacare debeat · foꝛtel igi
tur magnanimi ſũt habẽdi nõ qui faci
unt: ſed ᷣ ppulſat iniuriã. ¶ E EEreni
qᷓ ex erꝛoꝛe iperite multitudĩs pẽdet hic ĩ
magnis viris nõ eſt habẽdꝰ EVer iueni
tur ꝗ laboribꝰ ſuſceptis periculiſq; adi

tis nõ quaſi mercedẽ rerũ geſtarũ deſide

ret gloriã · C E ¶ Decunie eſt fugienda
cupiditas · Nihil em̃ eſt tã anguſti animi
tãq; parui q; amare diuitias· Nihil hone
ius magnificẽtiuſqz; q; pecuniã cõtem
nere ſi nõ habeas · Si vero habeas ad mu
nificẽtiã liberalitatẽqʒ cõferre · ¶ E
¶ Cauenda eſt etiã glorie cupiditas · eri
pit em̃ libeꝛtatẽ ꝓ qua magnanimiſ viriſ
omiĩs debet eſſe cõtẽtio · Nec vero ĩperia
expetẽda:ac potiꝰ nõ accipiẽda interdũ
aut deponẽda nõnunq;· ¶ In oĩbus ne
gociis priuſ q; aggrediare adhibẽda ẽ p
patio diligẽs. ¶ Harua em̃ ſunt foris ar
ma niſi ſit cõſuiũ domi · AC Bellũ au
tẽ ita ſuſcipiat᷑ vt nibil aliud niſi pax q̃ſi
ta videatur · Eoꝛis vero aĩ ⁊ cõſtãatis eſt
nõ ꝑtuꝛbari in rebꝰ aſperiſ:nec tumultu
antem de gradu deici vt dicit᷑: ſed p̃ſenti
anĩo vti ac cõſilio nec a ratõne diſcedere
¶ Wemere aũt in acie veiſari ⁊ manu cũ
hoſte cõfligere ĩmane quiddã ⁊ beluaruʒ
ſimile eſt · Sed cũ temp? neceſſitaſq; po
ſtulat:decertanduʒ manu eſt: ⁊ moꝛs
uituti turpitudiniq; anteponẽda. ¶ Eu
iẽdũ etiã illud ne offeramuſ noſ ꝑiculiſ
ſne cauſa quo nihil põt eſſe ſtultiꝰ. ¶ †
¶ In trãquillo tẽpeſtatẽ aduerſaʒ opta

a

re deme

cabilitate atzʒ clemẽtia. ¶ N 0

tis ẽ: ſubuenire aũt tẽpeſtati qꝰ

uig aĩo qᷓuis ratõne ſapiẽtis eſt · CRE
¶ Oio qui reipub.pꝛeſũt duo platonis

pᷣcepta teneãt · Vnũ vt vtilitatẽ ci uiuʒ ſic

tueãt᷑ vt qdquid agãt ad eã referant: ob
liti cõmodoꝛũ ſuoꝛũ · Aterũ vt totuʒ cor
pus reipublice curent: ne dũ ꝑtẽ aliquaʒ
tueant᷑ reliquas deſerãt · Vt em̃ tutela ſie

ꝓcuratio reipu · ad eoꝛũ vtilitateʒ qui cõ
miſſi ſũt: nõ ad eorũ. quibꝰ cõmiſſa ẽ ge

rẽda ẽ · Qui aũt ꝑtem duiũ cõſulũt ꝑtem

negligũt: rem ꝑnicioſiſſimã ĩ ciuitateʒ in

ducũt: ſeditõem nech diſc oꝛdiam . Cx quo
euenit vt ali populareſ alii ſtudioſi opti

mi cuiuſq; videant᷑:pauci vniuerſorum ·.

¶ E¶ Miſerrima oĩno ẽ ambitio hono
rüq; cõtentio· ¶ M ¶ Dihil em̃ laudabi
liꝰ:nibil magno ⁊ pᷣclaro Viro di niꝰ
anĩaduerſio ⁊ caſtigatio cõtumelia vaca
re debz: neq; ad eiꝰ qui punit aliquẽ aut
verbis caſtigat : ſed ad reipublice vtilita
tem referri debet ¶ O ¶ Cauẽdũ ẽ etiã
ne maioꝛ pena q; culpa ſit: ⁊ ne üſdez de
cauſis alii plect nk:ali ne plectant᷑ qᷣdeʒ

hibenda aũt maxĩe eſt ira in puniendo
Nuncs enĩ iratꝰ qui accedet ad penã me
diocritatẽ illã tenebit que ẽ inter nimiuʒ
parũ · ¶ H ¶ Optãdũ ẽ vt hi qui p̃ſüt
reipublice legũ ſimiles ſint: que ad puni
endũ nõ nꝛacundia ſed eqtate ducunt᷑· At
qʒ etiã ĩ rebꝰ ꝓſperis ⁊ ad votũ noſtꝛum
fluẽtibꝰ ſuꝑbiã magnope ⁊ faſtigiũ arꝛo
gãtiãq; fugiamꝰ ¶ O EN vt aduerſas
res ſic ſecũdas immoderate ferre leuita
tis ẽ · pꝛeclaraq; ẽ ebilitas in omni vita
idez ſꝑ vultus eadẽqʒ frõſ. Recte pᷣcipe
re vidẽtur monẽt vt quãto ſuꝑiores

ſumꝰ: tãto ſubmiſſiuſ nos geramꝰ. ¶

¶ In ſecũdiſ ſimis rebꝰ maxĩe ẽ vtenduʒ
cõſilio amicorũ·iiſqʒ maioꝛ etiã q; ante ẽ
tribuẽda autoritas · his temꝑibꝰ cauẽdũ
eſt ne aſſentatoribꝰ patefaciamꝰ aures:
neq; adulari nos ſinamꝰ in quo falli fa
cile ẽ· Tales em̃ nos eſſe putamuſ vt iure
laudemur: ex quo naſcũtur innumerabi
lia peccata cum homines inflati opinio
nibus turpiter irritent᷑: ⁊ in maximis v
ſant᷑ erroribus. ¶ Nã negligere quid ð
ſe quiſq; ſentiat nõ ſolum arrogãtis ẽ:
ſed etiã omĩno diſſoluti · ¶ S ¶ Omnis
autem actio vacare debet temeritate et

pla
aũt

Her

A 1

ay

negligentia: nec vero agere aliquid cuiꝰ

nõ poſſis cauſã ꝓbabuẽ reddere · Efficiẽ

dum eſt enum vt appetitus obediãt ratõ
ni: eamq; neq; percurrãt: neq; per pigri
ciam neqʒ per ignoꝛantiã deſerant:Sint
q; trãquilli atq; omni pertuꝛbatõne ani
mi careant:ex quo eluceat omnis cõſtan
tia omniſqʒ moderatio · ¶ T ¶ Kppeti
tus omnes contrahendi ſedandiq; ſunt
excitandaq; animi aduerſio ⁊ diligentia
vt ne quid temere ac foꝛtuitu inconſide
rate negligenterq; agamꝰ.Neqʒ enim a
natura ita generati ſumus vt ad ludum
⁊ iocum facti eſſe videamur ſed ad ſeue

ritatem potius: ⁊ ad quedam ſtudia gra

uioꝛa atq; maiora: ludo auteʒ ⁊ ioco vti
illo quidem licet:ſed ſicut ſomno ⁊ quie
tibus ceteriſ:tum cum grauibus ſeriiſ q;
rebus ſatiſ fecerimus:ipſumq; genus io
candi non pꝛofuſum nec immodeſtum
ſed ingenuum 1 facetum eſſe debet. Vt
enim pueris non omnem ludendi licen
tiam damus:ſed eam que honeſtatis acti

onibus non ſit aliena :ſic in ipſo ioco ali

quid ꝓbi ingenü lumen eluceat · ¶ Lu
dendi etiam eſt quidam modus retinen
dus:vt ne nimis omnia pꝛofundamus:
elatiq;ʒ voluptate in aliquam turpitudi
nem dilabamur. ¶ V¶ Mominis mens
diſcendo alitur: et cogitando ſempeꝛ ali
quid aut inquirit aut agit: videndiq; et
audiendi oblectatõne ducitur · *
¶¶ Si quis eſt paulo ad virtutem erecti
or quãuis voluptate capiatur occultat
diſſimulat appetitum voluptatis pro
pter verecundiam · Ex quo intelligitur
coꝛporis voluptatem non ſatis eſſe dig
nam hominis preſtantia: eamq; contem
ni ⁊ reuci opoꝛtere · Sin ſit quiſpiam qui
aliquid tribuat voluptati diligenteꝛ ei te
nendum eſſe eiuſ fruende modum · ktaqʒ
victus cultuſqʒ corporis ad valitudineʒ
referantur: et ad vires non ad volupta
tem · Atq; etiam ſi conſiderare volumus
que ſit in natura hominis excellentia et
dignitas facile intelligimus q; ſit tur
pe defluere luxuriam ⁊ delicate ac molli
ter viuere:q;qʒ honeſtum ·paꝛce continẽ
ter ſeuere ſobrie ¶ Vt enĩ in coꝛꝑi
bus magne diſſimilitudines ſũt: alios eĩ
videmꝰ velocitate ad curſuʒ:alios viribꝰ

ad luctãdũ valere:idẽq; ĩ formis:aliis di
gnitatẽ ineſſe:aliis venuſtatẽ: ſic in anĩs
exiſtũt etiã maiores varietates ·
¶ Neqʒ em̃ attinet nature repugnare:

neq; qcq; ſequi quid aſſequi nõ queas·
¶ aa

Ideoq;ʒ (vt aiũt) nihil decet in uita
minerua obteſtãte:id eſt aduerſãte et re
pugnãte natura · ¶ Ad quas igitur res
aptiſſimi erimus: in his potiſſimũ elabo
rabimus. Sin aliquando neceſſitas nos
ad ea detruſerit que noſtri ingenii non
erũt: omniſ adhibẽda erit cuꝛa · meditatõ
diligẽtia: vt ea ſi nõ decore:attamẽ mini
me indecore facere poſſimus· Nec tã eſt
enitendũ vt bona que nobis data nõ ſũt

ſequamur: q; vt vicia fugiamuſ ¶ bb
CN

az regna· imperia · nobilitateſ·hono
res · diuitie · opes · ⁊ ea que ſunt hiſ cõtra
ria in caſu ſita temꝑibꝰ egurur 1 guber
nãt᷑ · Ipſi aũt gerere quã ꝑlonã velimuſ a
noſtra volũtate ꝓficiſcit᷑ · Ttaq; ſe ali ad
philoſophiaʒ: alii ad iuſ ciuile· alii ad elo
quẽtiam applicãt:ipſarũq; virtutum in
alia alius mauult excellere · Quorũ vero
patres aut maiores aliqua gloria preſti
terũt:hi ſtudẽt plerũqʒ eodem in geneꝛe
laudis excellere · EEn p rimis autẽ
cõſtituẽdum eſt quos nos ⁊ quales eſſe
velimus: ⁊ ĩ quo genere vite:que delibe
beratio ẽ oĩm difficillima. neute eĩ ado
leſcentia:cũ ineſt maxima ĩbecillitas cõſi
lii:tũ id ſibi qſqʒ genꝰ etatis degẽde con
ſtituit qd mayxĩe adamauit itaqʒ añ ĩpli
cat᷑ aliqꝰ certo gne curſuqʒ viuẽdi q; po
tuit qð optimũ eſſz iudicare · Herũqʒ ꝑn
tũ pᷣceptiſ ĩbuti ad eoꝛũ cõſuetudinẽ mo
rẽqʒ deducimur · Jlii multitudĩs iudicio
ferũt᷑:qq; maiori ꝑti pulcerrima vidẽtur
ea maxie exoptãt · ¶ Multo em̃ firmior
eſt ⁊ cõſtãtioꝛ natura q; foꝛtuna.· ¶ dd
Kmieicie qᷓ minꝰ delectãt ⁊ minꝰ ꝓbãt᷑
magis decere cẽſent ſapiẽtes ſenſim dilu
ere q; repẽte p̃cidere · Cõmutato aũt ge
nere vite omni ratõne curãdũ eſt · vt id
bono cõſilio feciſſe vidamur ¶ ee 6Eſt
igit᷑ adoleſeẽtis maiores natu reuereri:
ex hisq; diligẽ optĩos ⁊ ꝓbatiſſĩoſ quo
qʒ cõſilio atʒ autoritate tutat᷑· Maxĩe au
tẽ hec etas a libidibꝰ ẽ arcẽda:exeicẽdaqʒ
ĩ laboꝛe patiẽtiaq; ⁊ anĩ ⁊ coꝛꝑis:vt eoꝛũ
ĩbecillis ⁊ ciuilibꝰ officiiſ vigeat ĩduſtria

—

— — — —

— .

Atqʒ etiã cũ relaxare aĩmos: ⁊ dare ſe io

cũditati volent:caueãt ĩtꝑantiam. memi
nerit verecũdie:qð facilius erit ſi in eius

„

modi quidẽ rebꝰ maioꝛes natu velint in
teres Cd SDenibꝰ auũt laboꝛes coꝛꝑis mi
nuendi: exercitatões anĩ etiã augende vi
dent᷑ · danda vᷣo ẽ oꝑa:vt ⁊ amicoſ ⁊ iuuẽ
tutẽ . ⁊ maxĩe rem pub.cõſilio ⁊ pꝛudẽtia
q́ᷓ;plurimũ adiuuẽt · Nihil aũt cauenduzʒ
magis ẽ ſenectuti:q; ne languoꝛi ſe deſi
dieq; dedãt · Luxuria vero cũ oĩ etati ſit
turpiſſima:tñ ſenectuti ẽ fediſſim a. Sin
aũt libidinum ĩtꝑantia acceſſerit duplex
malũ eſt:ꝙ ⁊ ipſa ſenectꝰ dedecꝰ cõcipit:

adoleſcentiũ facit ĩpudentioꝛẽ intꝑan

tiam· ¶ B ¶(Gſt igi᷑ ppꝛium munꝰ ma
giſtratus ĩtelligere ſe gerere ꝑſonaʒ ciui

tatis · debereq; eiꝰ dignitatẽ ⁊ decꝰ ſuſti

nere · leges ſeruare · iura diſtribuere. eaq;

fidei ſue cõmiſſa meminiſſe ¶ ¶ Nihil
aũt ẽ qð tam deceat:q; in oĩ re gerenda
—☛ /

capiẽdoqʒ cõſilio ſeruare cõſtantiam

Duo maxjĩe ſunt fugiẽda:ne quid effe

minatũ aut molle: ⁊ nequid durum aut
ruſticũ fiat ¶ D¶ Oum aũt pulcritudi
nis duo genera ſint:quoꝛũ ĩ altero venu
ſtas ſit ĩ altero dignitas:venuſtatẽ muli
ebꝛem dieere ſolemus:dignitatẽ virilẽ.er
go ⁊ a foꝛma remoueat᷑ oĩs viro ñ dignꝰ
oꝛnatus:⁊ huic ſimile viciũ ĩ geſtu motu
q; caueat᷑· foꝛme aũt dignitas coloꝛis bo
nitate tuenda ẽ: ⁊ coloꝛ exereitationibus
coꝛpoꝛis · Adhibẽda ẽ p̃terea mundicia ñ
odioſa neq;ʒ exquiſita nimis:tmq; effugi
at agreſtem ⁊ ĩhumanã negligentiã · Ga
dez rõ eſt habẽda veſtitꝰ ĩ quo ſicut ĩ ple
riſq; rebus mediocritas optĩa ẽ. ¶ ᷓ
¶ auendum ẽ aũt ne aut tarditatibus
vtamur ĩ ingreſſu mollioꝛibꝰ vt pompa
rũ ferculis ſimiles eſſe videamur: aut in
feſtinatõibus ſuſcipiamꝰ nimias celerita
tes · que cum fiũt anhelitus mouent᷑ · vul
tus mutant᷑· oꝛa toꝛquent᷑:ex quibus ma
na ſignificatio ſit nõ adeſſe cõſtantiam
Sed multo etiã magis elaboꝛandũ ẽ: ne
anĩ motus a natura recedãt:qð aſſeque

mur ſi cauebimꝰ ne in ꝑturbatões atʒ ex

animatões ĩcidamus:⁊ ſi attẽtoſ aĩos ad
decoꝛis cõſeruationẽ tenebimꝰ ¶E(Ou
randũ eſt vt cogitatiõe ad res q̃;optĩas
vtamur · appetitũ rõni obedientẽ p̃bea

amus. ¶ In omni vita rectiſſime pᷣcipit̃
vt ꝑturbatões fugiamꝰ:id ẽ motꝰ animi
nimios rõni nõ obtꝑantes · ¶ Maxĩe cu
randũ ẽ vt eos quibꝰ cũ ſermone cõferi
mus: 1 vereri ⁊ diligere videamur . CGC
(Ira ꝓeul abſit cũ qua nihil recte fieri:
nihil conſiderate p̃t · Magna aũt ꝑte cle
mẽti caſtigatõe lieet vti grauitate tñ ad
iuncta:vt ſeueritas aobbeat: cõtume
lia repellat᷑ ¶ Oue cũ aliqua ꝑturbatiõe
fiunt:ea nec cõſtanter fieri pñt :neq; ab
his qui aſſunt appbari ¶ M ¶ Defoꝛme
etiã ẽ de ſeipſo p̃dicare falſa p̃ſertiz:⁊ cũ
irꝛiſione audientiũ imitari militẽ gloꝛio
ſum · Oꝛmanda ẽ em̃ dignitas domo:at ñ
ex domo tota ꝗᷓrenda:nec domo dñs ſed
dño domꝰ ẽ honeſtãda ¶ Medioeri
tas ad omnẽ vſum cultũq;ʒ vita trãſferẽ
da ẽ. In oĩ aũt actiõe ſuſcipiẽda tria ſunt
tenẽda · pꝛimũ vt appetitꝰ rõi pareãt:qꝰ
nibil ẽ ad officia cõſeruãda accõmodatiꝰ
Deide vt aĩaduertat᷑ qnta illa res ſit quã
efficere velimꝰ: ne ve maioꝛ minoꝛ ve cu
ra ⁊ oꝑ a ſuſcipiat᷑ q; cauſa poſtulet.Ter
ciũ vt caueamꝰ vt ea q̃ ꝑtinent ad libera
lẽ ſpeciẽ ⁊ dignitatẽ moderata ſint · hoꝛũ
triũ tũ pᷣſtãtiſſimũ ẽ appetitus obtꝑare
rõi ¶Tinpe ei valbech vicioſũ ẽ in
re ſeuera: cõuiuio dignũ aut delicatũ ali
quẽ ĩferꝛe ſermonẽ. ¶ Decet nõ ſolũ ma
nꝰ ſʒ ci oculos bſneces Pabe A Pie
em̃ neſcio qũo vt magis ĩ aliis cernam
qʒ ĩ nobiſipſis ſi qᷣd deinqaie ¶ (Sine
verecũdia nihil rectũ eẽ pᷣt nibil honeſtũ
Omniũ rerũ ex quibꝰ aliqͥd requirit᷑ ·
nibil ẽ agricultura meliꝰ nihil vberiꝰ . ni
hil dulciꝰ.nihil libero hoĩe digniꝰ. C M
¶ Stuoiis officiiſq; ſele pponẽda ſũt
officia iuſticie: Aanene ad hoĩm vtilita
tẽ q̃ nihil hoĩ debʒ eẽ antiqus ( NC¶Ma
gnitudo anĩ remota iuſticia hũanaq; co
mitate ⁊ cõiunctõe feritas qdã fit: ⁊ ima
nitas ¶ Om̃e officiũ qð ad cõiunctionẽ
hoĩm ⁊ ad ſocietatẽ tuendã valet: aũpo

nendü eſt illi officio qð cognitõe ⁊ ſcien

tia contine᷑ ¶ O ¶ Cogitatõʒz pꝛudẽtiã
qʒ ſequitur conſiderata actio · Tta fit vt
agere conſiderate pluris ſit : q; cogitare
pꝛudẽter · ¶ H¶ Pꝛima officia dis im
moꝛtalibus · ſecunda patrie· tercia paren
tibus · deinde gradatim reliqs debeant᷑

Wir.

quit nunc ex ſcðdo CO ¶ Duid em̃ ẽ per
deos optabilius ſapiẽtia g qᷓ;d p̃ſtantiꝰ ⸗
quid meliꝰ g quid hoĩe digniꝰ ghanc igit
qui expetũt ꝓhi nominant᷑: nec quicq; a
liud ẽ phia ſi ĩterpᷣtari velis pᷣter ſtudiũ
ſapientie · ¶ Qui parũ ꝑſpiciunt hi ſepe
verſutos hoĩes 2 callidoſ admirãtes: ma

liciã ſapientiã iudicãt:quoꝛũ erꝛoꝛ eripiẽ

dus ẽ: opinioq; oĩs ad eam ſpeciẽ tradu
cenda:vt honeſtis cõſiliis iuſtiſqʒ factis:
nõ fraude ⁊ malicia ſe ĩtelligant ea q̃ ve
lint cõſequi poſſe ¶ R ¶ Deoſ placatoſ
pietas efſiciet ⁊ ſãctitas. ¶ Hopꝛiũ hoe
ſtatuo eſſe virtutis cõciliare anios homi
nũ a ad vſus ſuos adiũgere · ¶ Decunde
res.honoꝛes· ĩperia · victoꝛie: qᷓnq; foꝛtũa
ſint:tñ ſine homĩm opibus ⁊ ſtudiis neu
trã ĩ partẽ effici pñt. ¶ S¶ Male emm
ſe res habet cũ qð virtute effici debet:id
tẽptatur pecunia ¶ T¶ Itz etiã ſubüci
int ſe hoĩes ĩ perio alteriꝰ ⁊ ptãti de cau
ſis pluribꝰ. ducunt᷑ em̃ aut beniuo lẽtia ·
aut bñficioꝛum magnitudie · aut dignita
tis p̃ſtãtia· aut ſpe ſibi vtile futurũ · aut
metu ne vi parere cogant᷑ · aut ſpe largi
tionis ꝓmiſſioniſq; capti aut poſtremo
mercede cõducti · Omniũ aũt rerum nec
aptius ẽ quicq; ad opes tuendas ac tenẽ
das ; diligi:nec alieniꝰ qᷓ; timeri V
Malus em cuſtos diuturnitatis metꝰ

cõtraqʒ bñuolẽtia ſidelis vel ad ꝑpetuita

tẽ ( Oð igi latiſſime patet: neq; ad ĩco

lumitatẽ ſolũ ſed etiã ad opes ⁊ potenti
am valzʒ plurimũ id ãplectamur: vt metꝰ
abſit:caritas retineat᷑ · Tta facillime qᷓ vo

lemꝰ ⁊ pꝛiuatis ĩ rebꝰ ⁊ ĩ repub· cõſequi

mur . Gteĩ qui ſe metui volut a quibꝰ me
tuunt᷑ eoſdẽ metuãt ipſi neceſſe ẽ ¶
¶ Nec vero vllla vis ĩperii tãta ẽ que p
mente metu poſſit eẽ diuturna (Serth.
igit᷑ hoc ſit:idq; ⁊ pꝛimũ ⁊ maxĩe neceſſa
riũ familiaritates habere fidas amantiũ
nos amicoꝛũ ⁊ mirantiũ nr̃a· ¶ Vehemẽ
ter autẽ multitudĩs amoꝛ cõmouet᷑ ipſa
fama ⁊ opĩone liberalitatis· bñficẽtie · iu
ſticie · fideiqʒ · oꝛ mqʒ earum virtutũ q̃ ꝑti
nent ad mãſuetudinẽ moꝛũ ac facilitatẽ
¶ V¶ SEides aũt vt adhibeat᷑ duabꝰ rebus
effici p̃t: ſi exiſtiabimur adepti cõiunctaʒ
cũ iuſticia pꝛudentiã · Nam ⁊ his fidẽ ha

¶Et bec ex prio libio officioũ N. T. O. Se⸗

bemus quos plus ĩtelligere qᷓ; nos arbi
tramur: quoſq; ⁊ futura ꝓſpicere credi
mus: cũ res agat᷑ ĩ diſcrimẽq; ventũ ſit
expedire rẽ: còſiliuz ex tẽpe caꝑe poſſe ·
Manc em̃ vtilẽ homĩ es exiſtimant verãqʒ
udentiã . iuſtis aũt ⁊ fidis hoĩbus id ẽ
bonis viris ita fides habet᷑:vt nulla ſit in
his fraudis ĩiurieq; ſuſpitio · itaq; his ſa
lutẽ noſtrã · his foꝛtunã ·his liberoſ rectiſ
ſime cõmitti arbitramur · harũ igit᷑ dua
rũ iuſticia ꝓlus pollet ad fidẽ faciendam
Quippe cũ ea ſine pꝛudẽtia ſatis habeat
autoꝛitatis:pꝛudentia ſine iuſticia nihil
valet ad fidẽ faciendã · Quo em̃ quis ver
ſutioꝛ ⁊ callidioꝛ:hꝰ ĩuiſioꝛ ⁊ ſuſpectioꝛ
babit᷑ detracta opĩone ꝓbitatis · ¶ Ho
pularibꝰ enĩ verbis ẽ agenduʒz ⁊ vſitatis
cũ loquimur de opinione populari ¶C H
on eĩ omẽs eos cõtẽnunt de qui
male exiſumãt · Contemnunt᷑ aũt hi qui
nec ſibi nec alteri vt dicit᷑ ꝓlint·ĩ quibus
nullus laboꝛ: nulla iduſtria.nulla cura ẽ
Kdmiratione aũt afficiunt᷑ hi: ꝗᷓ anteire
ceteros virtute putant᷑:⁊ cũ omni carere
dedecoꝛe:tũ vero his viciig quibꝰ alii nõ
poſſunt facile obſiſtere · ¶ Nemo iuſtus
eſle p̃t · qui moꝛtẽ · qui doloꝛẽ · qui exilium
qui egeſtatẽ timet:aut qui ea ꝗᷓ ſunt his
cõtraria equitati añponit · ¶ aa ¶ Waxi
me admiramur eũ qui pecuĩa nõ mouet᷑
qʒd in quo viro ꝑſpectũ ſit hunc dignum
ſpectatu arbitramur Omis rõ atqʒ in
ſtitutio vite hoim adiumẽta ðſiderat· In
pꝛimisq; vt habeat quibꝰ cuʒ famihares
poſſit cõferꝛe ſermones · qð ẽ difficile: ni
ſi ſpeciẽ p̃ te boni viri feras· ¶ (ku
ſticie tãta vis ẽ:vt ne illi quidẽ qui male
ficio ⁊ ſcelere paſcunt᷑ pñt ſine vlla ꝑti
cula iuſticie viuere. Nã qui eoꝛũ cuipiam
q vna latrocinant᷑ furat᷑ aliq;d aut eripit
is ſibi ne ĩ latrocinio ꝗdẽ reliquit locum
Qũ igit᷑ tanta vis iuſuicie ſit:vt ea etiã la
tronũ opes firmet atqʒ augeat:quãtã ei
us vĩ ĩter leges ⁊ iudicia ⁊ inſtituta foꝛe
putamꝰ ? Omniũ igit᷑ rõe colẽda ⁊ reti
nẽda iuſticia ẽ:tũ ipſa ꝑ ſeſe: nã aliter iu
ſticia ñ eẽt: tũ ꝓpter ãplificationẽ hõꝛis
1 gloꝛie ¶ cc ¶ Heclare ſocrates hãc vi
am ad gloꝛiã ꝓximã ⁊ q̃ſi cõpendiariã di
cebat eẽ:ſi qs id agerʒ:vt q̃lis haberi vel
let talis eſſet · &ſiqui ſimulatõe ⁊ inani

— —— — — — —— — — — — —

oſtentatione: ficto nõ mõ ſermone ſed

etiã vultu:ſtabilẽ ſe poſſe gloꝛiã cõſequi

rent᷑:vehemẽter erꝛãt Vera emn gloꝛia ra

dices agit atʒ etiã ꝓpagat᷑· ficta oĩa cele
riter tanq́; floſculi decidũt · ¶ & ¶ Nec
ſimulatũ quicq; pᷣt eẽ diuturnũ. Qui igt

tur adipiſci verã gloꝛiaʒ volet:iuſticie fũ

officiiſ ¶ B (Si qs ab ĩeunte etate
J

abet cauſã celebꝛitatis ⁊ noĩs:aut a pr̃e

aeceptã aut aliquo caſu aut foꝛtunaʒ: in

hũc oculi oĩm coniiciunt᷑ atq; in eũ quid

agat aut quẽadmodũ viuat iquirit᷑ tãq;ʒ
in dariſſima luce verſet᷑ nullũ eiꝰ dictum
aut factũ pᷣt obſcurũ eẽ · Quoꝛũ aũt etas
pꝛima ꝓpter hũilitatẽ ⁊ obſcuritatẽ ĩ ho

minũ ignoꝛantia verſat᷑:hi ſimul ac iuue
nes eſſe ceperĩt mag na ſpectare: ⁊ ad ea
rectis ſtudiis debent cõtendere: qð eo fir
mioꝛe aĩo facẽt:qꝛ nõ modo nõ iuidetur

illi etati:verũetiã fauet᷑ ¶ Vt reliquis in

rebꝰ multo maioꝛa ſũt oꝑa anĩ q; coꝑis

ſic he res quas ĩgenio ac rõe ꝓſequimur
ratioꝛes ſũt q́; ile quas viribꝰ. C
Eacillime aut a in optimam ꝑtem co
gnoſcunt᷑ adoleſcẽtes qui ſe ad claros 1

ſapiẽtes viros bene conſulentes reipub.

cõtulerũt quibꝰ cũ ſi frequẽtes fuerĩt o
pinionẽ aſſerũt populo eoꝛũ foꝛe ſe ſimi

les quos ſibiipſi delegerint ad imitandũ

D¶ Difficile dictu ẽ quãtoꝑe cõciliet a
mmos comitas affabilitaſq; ſermonis ·
¶ Q ¶ Magna ẽ admiratio copioſe ſapien
terq; dicẽtis quem qui audiũt ĩtelligere
etiã ⁊ ſaxe plus q; ceteros arbitrant᷑· Si
vo ineſt ĩ oꝛõe mixta modeſtie grauitas
mhi admir abilius fieri p̃t:eoq; magis ſi

ea ſũt ĩ adoleſcẽte ¶ E¶ Hoc p̃ceptum
officii diligẽter tenendũ ẽ: ne vnq; inno
centẽ iudicio capitis arceſſas· id em̃ ſine

ſcelere nullo mõ ſieri p̃t · Nam q̃d ẽ tam
ĩihũanuʒ q; eloquẽtiã a natura ad ſalutẽ
hoĩm ⁊ cõſeruationẽ datã:ad hbonoꝛũ

ſtẽ ꝑniciẽq; cõuertere ? Ne tñ vt hoc fu

giendũ:ita ẽ habendũ religioni nocentẽ
qñq; ⁊ nephariũ ĩpiumq; dðfẽdere · Vult
hoc multitudo · patit᷑ cõſuetudo · fert eti
am hũanitas ¶ C¶ Kudicis ẽ ſꝑ ĩ cauſis
verũ ſequipatroni vᷣo nõnunq; veriſile
etiã ſi minꝰ ſit verũ defẽdere Maxĩe autẽ
gloꝛia parat᷑ ⁊ gr̃a defenſionibus:eoq;
maioꝛ ſi qñ accidit vt ei ſubueniat᷑ qͥ ꝑo

hyyj

tentis alicuiꝰ opibus circũueniri vrgeri
q;ʒ videat᷑ CH . Hꝛeclare ĩ epla quadaʒ
Rlexandꝛũ fuliũ philippꝰ accuſat:ꝙ largi
tione beniuolentiã macedonũ cõſectet᷑:
qdð te malũ ĩquit rõis ĩ iſtã ſpẽ ĩduxit:vt
eos tibi fideles foꝛe putares quos pecu
nia coꝛrupiſſes. An tu id agis vt macedo
nes nõ te regẽ ſuũ ſed miniſtruʒ ⁊ pᷣbito
rem exiſii mẽt ? Quid ſoꝛidiꝰ regi: meli
etiã: q; largitionem coꝛruptelã eſſe dixit

fit em̃ deterioꝛ q̃ accipit: atqʒ ad idẽ ſꝑ ex
pectandũ paratioꝛ Ex. Anuneß tñ ẽ
lirgienoi neqʒ hoc benignitatis genus
oĩo repudiandũ: ſepe ido neis ho ĩbus
de re familiari ĩpendendũ ẽ ſed diligẽter
moderate · Multi em̃ pr̃imonia effude
runt ĩconſulte largiẽdo · Quid aũt ẽ ſtul
tius q; qð libenter facias curare vt id di
utius facere nõ poſſis? atq; etiã ſequũ
tur largitioneʒ rapine· cũ em̃ dando ege
re ceperit:alienis bonis manꝰ inferꝛe co
unt᷑ · Ita cum beniuolẽtie cõꝑande cau
bñfici eſſe velĩt nõ tanta aſſequũt᷑ ſtu
dia eoꝛũ quibꝰ dederũt: quãta odia eoꝛũ
quibꝰ adimerũt · Quãobꝛẽ nec ita claudẽ
da ẽ res fa miliaris:vt eã benignitas apꝑi
re nõ poſſit:nec ita reſerãda vt oĩbus pa
teat.Modus adhibeat᷑ iſq; ad facultates
referat᷑· oĩo memĩſſe dẽmus id qð a nr̃is
hoĩbꝰ ſepiſſiẽ vſurpatũ · Tãqʒ ĩ ꝓubii cõ
ſuetudĩez venit · largitõz fundũ ñ habere
Vitãda tñ ſuſpitio auaricie ẽ. Qauſa igit
largitõis ẽ ſi aut necce ẽ aut vtile · in his
aũt ipſis mediocritatis regula optĩa ẽ. ꝓ
penſioꝛ aũt benignitas eẽ debebit ĩ cala
mitoſos:niſi foꝛte erũt digni calamitate

¶R ¶ Cõueniet aũt tũ ĩ dãdo munificũ eẽ

tũ ĩ exigẽdo nõ acerbũ: ĩ oĩqʒ re cõtrahẽ

da emedo vẽdẽdo · cõducẽdo· locãdo. ⁊ĩ ci

uitatibꝰ ⁊ eõfiniis equũ facilẽ multa mul
tis de ſuo iure cõcedẽtẽ · a litibꝰ vo q̃ntũ
liceat:⁊ neſcio an ⁊ pauloplꝰ q; liceat ab
hoꝛrẽtẽ. Eſt eĩ nõ mõ liberale paulũ non
nuq; de ſuo iure cedere:ſʒ ĩterdũ etiã fru
ctuoſũ · hñda aũt rõ ẽ rei familiaris: quã
quidẽ dilabi ſmere flagicioſũ ẽ:ſed ita vt

illibalitatis auaricieqʒ abſit ſuſpitio. ¶ L
¶ Recte a theophꝛaſto ẽ laudata hoſpita

litas Eſt eĩ vt mihbi qᷣdẽ videt᷑ valð dcoꝛũ
Enis domꝰ hoĩm illuſtriũ hoſpitibꝰ illu
ribꝰ. Gſt eẽ vehem̃ter vtile his qᷓ hõeſte

ro:Nqꝭ coꝛrupti moꝛes depꝛauatiq;

lyyj

poſſe multa volũt ꝑ hoſpites aꝑð extra
neos populos valere opibꝰ ⁊ gratia /
¶ Nam iure cauere · conſilio iuuare atqʒ
boc ſciẽtie genere ꝓdeſſe multis vehemẽ

ter ⁊ ad opes augẽdas ꝑtinet ⁊ ad grati

am·Itaq; tũ multa p̃clara maioꝛũ: tũ qͥ
dem optie cõſututa iuris ciuilis ſummo

. ĩ honoꝛe cognitio fuit atʒ ĩterpᷣtatio·

¶Qum aũt nõ poſſint oẽs ne multi
quidẽ aut iuriſpiti eẽ aut diſerti: licet tñ
opa ꝓdeſſe multis · bñficia petentẽ cõmẽ
dare iudicibꝰ magiſtratibꝰ. vigilare ꝓ re

alteriꝰ aut eos ipſos qui cõſulũt aut de
fendunt rogãdo.qð qui faciũt plurimũ

gratie cõſequũt᷑ latiſſimeq; eoꝛũ manat

iduſtria.Tam illud nõ ſunt admonendi:

Eſt em̃ ĩ ꝓmptu vt aĩaduertant cũ iuua
re alios velint ne quos offendant · Sepe

em̃ aut eos ledunt quos nõ debent: aut

eos quos nõ expedit: ſi ĩpꝛudentes negli
gentie ẽ: ſi ſciẽtes temeritatis · Vtendů ẽ
etiã excuſatiõe aduerſus eos quos ĩuituſ

offendas quacũqʒ poſſis:quare id qð fe
ceris neceſie fuerit nec aliter facere potu
eris ( N ¶ Melius apud bonos q́; apð

foꝛtunatos bñſicium collocari puto · dã
da tñ oĩo opa ẽ vt omni genere ſatiſface

re poſſimꝰ. Sed ſi res in contentionẽ ve

nerit nimiru· ( ¶ Themiſtocles ẽ au
to adhibendꝰ qui cũ cõſuleret᷑. Vtrũ bo
no viro pauꝑi an minus ꝓbato diuiti fi
liam collocaret · Ego vero ĩquit malo vi
rũ qui pecunia egeat:q; pecuniã ue vi
üut ad
miratione diuitiarũ: quarũ magnitudo
quid ad vnũ quenqʒ nr̃m ꝑtinet:illũ foꝛ

taſſe adiuuat qui habet nec id quidẽ ſꝑ ·

Extremũ aũt in bñficiis oꝑaq; danda
ne quid cõtra equitatẽ cõtendas: ne qᷣd
ꝓ iniuria · fundamentũ ẽ em̃ ꝑpetue con
ſeruatõnis ⁊ fame iuſticia: ſine qua nihil
p̃t eſſe laudabile.· ¶ ¶ In pꝛimis vidẽ

dum erit ei qui rẽpub · adminiſtrabit vt

ſuũ q̃ſq; teneat:neq; de bonig pᷣuatoꝛuʒ
pbᷣlice diminutio fiat ¶ Q¶ Hanc eĩ ob
cauſam maxĩe vt ſua tenerent᷑ reſpublice
ciuitateſq; cõſtitute ſunt. Nam etſi duce

natura hoĩes cõgregabant᷑: tñ ſpe cuſto

die rerũ ſuarũ vꝛbiũ pᷣſidia qᷓrebant ¶

¶ Danda erit oꝑa vt omẽs ĩtelligant ſi

ſalui eſſe velint neceſſitati eſſe parendũ

tqʒ etiã oẽs qui rempub · gubernabut
cõſulere debebunt vt earũ rerũ copia ſit
que ſunt neceſſarie ¶ Caput aũt ẽ in oĩ
ꝓcuratiõe negocii ⁊ muneris publici: vt
auaricie ꝓellat᷑ etiãẽ mĩma ſuſpitõ.Nullũ
igit viciũ tetrius ẽ ( vt eo · vnde egreſſa ẽ
reuertat᷑ oꝛatio) q; auaricia p̃ſertim ĩ pꝛ
cipibuſ rempub · gubernãtibus · habere
em̃ queſtui rempub · nõ modo turpe eſt
ſed ſceleratũ ⁊ nephariũ. ¶ S¶ Nulla
aũt re cõciliare faciliꝰ beniuolentiã mul
titudĩs pñt hi qui reiꝑub:pᷣſunt q; abſu
nentia ⁊ cõtinentia Gr Nam cui res
erepta ẽ inimicꝰ ẽ cui data ẽ · At vero ille
qui accipit iniuriã:⁊ memũt ⁊ p̃ ſe fert ſu
um doloꝛẽ ¶ aẽ ſumma rõ ⁊ ſaxi

entia boni ciuiſ:cõmoda ciuiũ nõ diuelle
re: atʒ oẽs equitate eadẽ cõtinere ¶ Oui

rempub· tuebunt᷑ ĩ pꝛimis operã dabüũt
vt iuris ⁊ iudicioꝛũ equitate ſuũ quiiſqʒ

teneat ⁊ neq; tenuioꝛes ꝓpter hũilitatẽ

circũueniant᷑: neqʒ locupletibꝰ ad ſua vlłl
tenẽda vel recuꝑanda obſit ĩuidia ( Res
aũt familiaris queri debet his rebꝰ a qui
bus abeſt turpitudo· conſeruari aũt dili

gentia 1 pſunonia: eiſdẽ etiã rebus auge
ri·ec ex ſco officioꝛũ: Sequunt᷑ nunc

ex tercio · ¶ Dubitandu nõ ẽ quin
nunq; poſſit vtilitas cũ honeſtate còten
dere · ¶ O ¶ Detrabere aũt alteri ſui cõ

modi cauſa: 2 ex hoĩis ĩicõmodo ſuũ com
modum augere:ẽ magis cõtra naturã q;

moꝛs·q; pauꝑtas.q; doloꝛ·q́; cetera cun
cta que pñit aut coi accidere aut rebus

externis · Nam vt ſibi quiſq; malit qð ad

vſum vite ꝑtineat q́; alteri acquirere cõ
ceſſũ ẽ nõ repugnante natura· Nlud qui
dẽ natura nõ patit᷑: vt alioꝛũ ſpoliis no
ſtras facultates copias opeſq;ʒ augeamꝰ
Neq; hoc vᷣo ſolũ natura id ẽ iure gẽtiuʒ
ſed etiã legibus populoꝛũ:quibꝰ ĩ ſingu
lis ciuitatibꝰ reſpub· cõtinet᷑: eodem mõ
cõſtitutũ ẽ: vt ñ liceat ſui cõmodi cauſa
alteri nocere· hoc enĩ ſpectant legeshoc
volũt ĩcolumẽ eſſe ciuiũ cõiuncuõʒ: quã

q̃ dirimũt eos moꝛte exilio: vĩculis dãno

coercẽt: atʒ hoc efficit multo magis ipſa
nat᷑e rõ q̃ ẽ lex diuĩa ⁊ hũana:cui parere

q; velit (oës aũt parebũt q ſcᷣm naturaʒ

volunt viuẽ) nũqᷓ; cõmittet vt alienũ ap
petat:⁊ id qð alceri craxerit ſibi aſſũat

it
ſt

— — S=

—

—
S. ⸗ = ⸗

= =—

—. — — — — — +,— —

—
=
—

2S= -.
.

lt

ui

—

Etenĩ multomagis ẽ ſcᷣm naturã excelſi
tas aĩ ⁊ magnitudo· itẽq;ʒ cõitas· iuſlicia
liberalitas q; voluptas· q; auaricia. q; di
uitie:qᷓ quidẽ cõtẽnere ⁊ ꝓ nihilo ducere
cõꝑantẽ cũ utilitate cõi magni anĩ ẽ a ex
celſi · Itẽq;ʒ magis ẽ ſcdᷣin naturã ꝓ oĩbuſ
gentibus ſi fieri poſſit cõſeruãdis aut iu
uandis maxĩos laboꝛes moleſuaſq; ſuſci
pere: imitãtes herculẽ illuʒ quẽ hoĩm ſa
ma bñficioꝛũ memoꝛ ĩ cõcilio celeſuũ col
locauit q; viuere in ſolitudĩe nõ modo ſi
ne Vllis moleſtiis: ſed etiã ĩ maxĩs volup
tatibꝰ abundanteʒ oĩbus copus ꝛvt excel
las etiã puleritudie ⁊ uiribus · Quo circa
optio qſqʒ ⁊ ſplendidiſſimo ĩgenio lõge
illã vicã buic añponit · Ex quo efficit᷑ ho
minẽ nature obedientẽ homĩ nocere nõ
poſſe ¶ OQui aut rationẽ ſuoꝛũ ciui
um dicũt habendã:externoꝛũ negant:hii
dirimũt cõmunẽ humani generiſ ſocieta
tẽ. Qua ſublata bñficẽtia· liberalitaſ.bo
nitas · iuſticia fũditus tollit᷑:qᷓ̃ qui tollũt
etiã aduerſus deos ĩmoꝛtales impii iudi
candi ſunt· ¶ B Juſicia em̃ vna virtꝰ
oĩm ẽ domĩa ⁊ regina virtutũ. ¶ Suum
cuiq; incõmodũ ferendũ ẽ potiꝰ qᷓ; de al
terius cõmodis detrabendů . ¶ (¶ CNi
hil vero vtile qð nõ idẽ honeſtũ.nihil ho
neſtü qð nõ idem vtile· ⁊ vbi turpitudo
ibi vtilitas eſſe ñ p̃t· ad honeſtatẽ em̃ na
ti ſumus ¶ Satis em̃ nobis ſi mõ ĩ phia

aliq;d ꝓfecimus ꝑſuaſum eẽ debet · ſi oẽs

deos hoĩesq; celare poſſimꝰ . nihil tamẽ
auare.nihil iiuſte.nihil libidinoſe nihil ĩ
cõtinenter eſſe faciendũ. ¶ Moneſta enĩ
bonis viris nõ occulta querunt᷑. ¶ Nec

noſtre nobis vtilitateſ obmittẽde ſũt ali

iſqʒ tradẽde cũ his ipſi egeamus: ſed ſue
cuiq; vtilitati qð ſiñ alteriꝰ ſtiuria ſiat ſer
uiendũ eſt. ¶ D¶ Saite em̃ Criſippus
qui ſtadiũ ĩquit curꝛit eniti ⁊ cõtendere
debet q; marime poſſit vt vĩcat Supplã
tare eũ qui cum certet aut manu pellere
nullo mõ debet · Sic ĩ vita ſibi quẽqʒ pe
tere qð ꝑtineat ad vſum nõ iniquũ ẽ:ſed
alteri diripe ius nõ eſt. ¶ E Decg con
tra rempub.neq; cõtra iuſiurandũ ac fi
dem: amici ſui cã vir bonꝰ faciet · Nam ſi
oĩa facienda ſint q̃ amici velint nõ amici
cie tales ſed cõiuratões putãde ſunt· Nã
cũ id qʒ vtile videt᷑ in amicicia cuʒ eo qʒ

5

honeſtũ ẽ cõparat᷑:iaceat vtilitatis ſpẽs
valeat honeſtas. Qum aũt ĩ amicicia que
honeſta non ſunt poſtulant᷑:religio ⁊ fi
des anteponat᷑ iuſticie · ¶ E ¶ Niil qd
crudele vtile · ẽ enĩ hoĩm nature quã ſeqᷓ
debemꝰ maxĩe inimica crudelitas.
¶ Male etiã qui pꝑegrinos vꝛbibus vti
hibẽt eoſq; externmnnãt. Nam eẽ ꝓ ciue qͥ
ciuis nõ ſit rectũ eſſe nõ licere· vſu vᷣo vꝛ
bis ꝓbibere ꝑegrinos ſane ĩhumanũ eſt.
¶ Ex omni vita ſimulatio diſſimulatõ
qʒ tollenda ẽ.· Tollendũ eſt igit᷑ ex rebus
cõtrabendis omne mendaciũ ¶ Ennius
ait ne quicq́; ſapiẽtẽ ſaꝑe qui ſibi ꝓdeſſe
nõ querit G 6 aüt ſ. RPiztis nihil cõ
tra moꝛes· leges · inſtituta facere·habere
rõneʒ rei familiaris. Neq; enĩ ſolũ nobiſ
diuites eſe volumꝰ:ſed liberis. ꝓpĩquis
amicis· maxĩeqʒ reipub.Singuloꝛũ enim
facultates ⁊ copie diuitie ſũt ciuitatis.

¶ R¶ Nec vlla ꝑnicies rite maioꝛ ĩueniri

t q́; in malida ſimulatio itelligẽtie· Mi
i quidẽ etiã vere hereditates ñ boneſte

vident᷑:ſi ſunt malicioſis officioꝛũ blãdi

tiigs nõ veritate ſed ſimulatõe queſite · at
qʒ ĩ talibꝰ rebus aliud vtile ĩterdũ aliud
honeſtũ videri falſo ſolet ¶ L ¶ Homo
iuſtꝰ is quẽ ſentimꝰ bonũ virũ nihil cui
q; qð ĩ ſe trãſeat detrahet:hoc qui admi
rat᷑ is ſe quid ſit vir bonuſ neſcire fatea
tur. At vero ſiquis voluerit anĩ ſui cõpli
catã notionẽ euoluere:iã ſeipſum doceat
eum bonũ virũ eſſe qui ꝓſit qbus poſſit
noceat nem niſi laceſſitꝰ ũuria · IFtaq;
talis vir ñ modo facere ſed nec cogitare
quidẽ quicqᷓ; audebit qð non valeat p̃di
care · Nec vero turpe ẽ phos dubitare q̃
nec ruſtici quidẽ dubitãt. Qadit igit᷑ ĩ vi
rum bonũ mentiri emolumẽti ſui cauſa.
crimmari:eriꝑe. fallere g nibil ꝓfecto mi
nus· Eſt ergo vlla res tanti.aut cõmodũ
vllü tam expetendũ: vt vin boni ⁊ ſplen
doꝛẽ 1 nomen amittas · Quꝛd ẽ qð afferꝛe
tulitas iſta poſſit: ſi boni viri nomẽ ari
puerit ⁊ fidẽ iuſticiãq; detraxerit ? Quid
entz ĩtereſt vtrü ex homiĩe cõuertat ſe qͥs
in beluã:an homis figura ĩmanitateʒ ge
rat belue · Qui ſi omnia recta ⁊ hon K⸗
negligunt dummodo potentiam conſe

Gerror ne immanitatẽ belue gerüt⸗

M¶ Quid ſi tirãnidẽ occupare · ſi patria

lxrij⸗

ꝓdere conabit᷑ ꝑr: ſiebit ne filius ? imo
Lero obſecrabit patrẽ fulius ne id faciat
ſi nihil ꝓficiet accuſabit: minabit᷑ etiã ad

extremũ · ſi ad ꝑniciẽ patrie res ſpectabit
patrie ſalutẽ ſaluti patris añponet ¶ N

¶ Pacta ⁊ ꝓmiſſa ſemꝑ ſeruãda ſunt qᷓ
nec vi nec dolo malo vt pᷣtoꝛes dicere ſo
lent facta ſũt · ¶ O ¶ Neqʒ ſꝑ depoſita
reddenda ſũt . Si gladiũ quis ſana mẽte

apud te depoſuerit: ⁊ repetat ĩſanꝰ: red

—

dere peccatũ:officiũ nõ reddere · Qſi is

qui ap ud te pecuniã dep oſuerit bellũ in

ſcrat patrie:pꝓactũ ne reddes depoſitũ g
nõ credo. facies em̃ cõtra rẽpub · que de
bet eẽ cariſſima · Sic multa qᷓ honeſta vi
dent᷑ natura: tꝑibus ſiunt nõ honeſta · fa
cere ꝓmiſſa·ſtare cõuẽtis · reddere depo
ſita cõ municata vtilitate fiunt nõ hone
ſta. ¶ P¶ Deruertũt homĩes ea q̃ ſunt
fundamenta nature cũ vtilitatẽ ab hone
ſtate ſeiungũt · Omnes em̃ expetimꝰ vti
litatem ad eamq; rapimur: nec facere ali
ter vllo mõ poſſiumꝰ. Naʒ quis ẽ qui vti
lia fugiat g aut quis potiꝰ ẽ qui ea non
ſtudioſiſſime ꝓſequat᷑g ſed qꝛ nõ poſſu
mꝰ niſi laude · decoꝛe · honeſtate vtilia re
perire: ꝓpterea illa pꝛima ⁊ ſũma hẽmꝰ.
Vtilitatis vero nomẽ non tã ſplendiduʒz
q́ᷓ; neceſſariũ putamus · vñ oĩm regula
vna ẽ quã tibi cupio eſſe notiſſimã · Aut
illud qd vtile eſſe videt᷑ ne turpe ſit: aut
ſi turpe ne videat᷑ eſſe vtile · 0. ¶ Eſt
em̃ iuſiuranduz affirmatio religioſa. qð
aũt affirmãdo quaſi deo teſte ꝓmiſeris
id ſeruandũ ẽ · Non em̃ falſuʒ iurare ꝑiu
rare ẽ:ſed qð aĩ tui ſentẽtia iuraueris ſi
cut verbis cõcipit᷑ ĩ oꝛe nr̃o:id nõ facere
piurium ẽ· Nam nulluʒ vinculũ ad ſtr in
gendã fidẽ iure iurãdo nr̃i maioꝛes eẽ ar
tius voluerũt · Eſt aũt ius etiã bellicuʒ fi
deſq; iuſiurandi ſepe cũ hoſte ſeruanda.
¶ Non debet ratũ eſſe qð actũ ẽ ꝑ vim:
quaſi vero foꝛti viro vis non poſſit adhi
beri · Et hec ex libꝛis officioꝛuʒ M.T.Q.
Sequitw᷑ nüc de amicicia eiuſdẽ ·
De amicicia M:T. Q· QAutoꝛitates inci

piunt. E⸗
Fiſtimare debes hoĩm oculos ĩ

te eſſe cõiectoſ:vnũ te ſapientẽ
appellãt ⁊ exiſtimãt: nõ ſolũ
natura moꝛibꝰ:ſed etiã ſtudio ⁊ doctri

na: neq;ʒʒ ſicuti vulgꝰ ſed vt eruditi ſolẽt
appellat ſapientẽ· hanc eſſe ſapientiã in
te exiſtimãt: ꝙ oĩa tua ĩ te poſita eſſe du
cas:hũanoſq; caſus virtute ĩferioꝛes pu
tes · ¶ Tu aut ꝙ mihi tãti attribui dicis

quantũ ego nec agnoſco nec poſtulo fa

cis amice. ¶ Nullo caſu arbitroꝛ hoc cõ
ſtanti homĩ poſſe cõtingere:vt vlla ĩter
miſſio fiat officii · ¶ Suis incommodis
grauiter augi ñ amicũ ſʒ ſeipᷣm amãtis ẽ
¶ Os dicã de moꝛibus facillimis. de pie
tate in matrẽ·liberalicate ĩ ſoꝛoꝛes · boni
tate ĩ ſuos· iuſticia ĩ omnes· hec omĩa no
ta ſunt nobis· Quã aũt huic ciuitati carꝰ
fuit meꝛoꝛe funenſ indicatũ ẽ. Quid ergo
paucoꝛũ amnoꝛuʒ acceſſio hũc iuuare po
tuiſſet ?ẽ Quãobꝛẽ vita quidẽ talis fuit vł
foꝛtũa vel gloꝛia vt nihil vltra poſſet ac
cedere moꝛiendi aũt ſenſum celeritas ab
ſtulit.¶ S¶ Ego vᷣo vos hoꝛtari tantũ
poſſum:vt amiciciã oĩbus rebꝰ humaniſ
aũponatis · Nihil ẽ em̃ tam nature aptuʒ
tãqʒ cõuemens ad res vel ſecũdas vel ad
uerſas ·ſed hoc ĩ pꝛimis cẽſeo niſi ĩter bo
nos amiciciã eſſe nõ poſſe ¶ Nos aũt ea
que ſunt ĩ vſu vitaq; cõmuni:nõ ea que
fingunt᷑ aut optant᷑ ſpectare debemus.
Kaga mꝰ igit᷑ pingui (vt aiunt) miner
ua.qui ita ſe gerũt ita viuũt vt eoꝛũ ꝓbe
tur fides·ĩtegritas eꝗᷓbilitas.liberalitas:
nec ſit ĩ eiſ vlla cupiditaſ:libido· auaricia
ſitq; magna cõſtantiahos viros bonos
vt habiti ſunt:ſic etiã appellandos pute
mus:qui aſſequant᷑ quantũ homĩes pũt
naturã optimã bene viuẽdi ducẽ N* S
Sic em ꝑſpicere videoꝛ mihi ita natoſ
eſſe nos vt ĩter omẽs ſocietas quedã ſit
maioꝛ aũt vt quiſq; ꝓxime accedit · itaq;
ciues potioꝛes q; ꝑegrini: ꝓpinqui quaʒ
alieni· cũ his enĩ natura ipſa peꝑit amici
cia m: ſed ea ſatis ñ habet firmitatis · Na
q; hoc pᷣſtat amicicia ꝓpĩquitati:q ex ꝓ
pinquitate beniuolẽtia tolli p̃t:ex amici
cia ñ poteſt ·ſublata enĩ beniuolẽtia ami
cicie nomẽ tollit᷑: ꝓpinquitatis manet ·
Quanta aũt vis amicicie ſit ex hoc ĩtel
ligi pᷣt maxĩe ꝙ ex ĩfinita ſocietate hũani
generis:quã cõciliauit ipſa nata:ita con
tracta res ẽ:ĩ anguſtũq; deducta: vt oĩs
caritas aut ĩter duos aut paucos cõiũge
ret ( Eſt eĩ amicicia nibil alis niſi om

—

diuinarũ humanarumqʒ rerũ cum beni

uolentia ⁊ caritate conſenſio · Qua quidẽ
haud ſcio an excepta ſapiẽtia quicq̃;ᷓ me
lius ſit hominibus ab dis immoꝛtalibuſ
datum. diuitias alu pꝛeponunt · bonam
alii valitudinem: alii potentiam · alii ho
noꝛes · alii quidem voluptates coꝛpoꝛis ·
Beluarũ hoc quidẽ extremũ ẽ · illa aũt ſu
perioꝛa ⁊ eaduca ⁊ incerta ſunt: poſita ñ
tam in noſtris cõſiliis q; ĩ foꝛtune teme
ritate · Qui aũt in virtute ſummũ bonuʒ

ponũt: illi quidem pᷣclare agunt: ſed hec

ipſa virtus amiciciã ⁊ gignit ⁊ continet:
qꝛ nec ſine virtute amicicia vllo pacto eẽ
poteſt/ Tales igit᷑ inter viros amicicia tã
tas opoꝛtunit ates habʒ quãtas vix queo
dicẽ · pꝛicipio qui p̃t eẽ vita vitalis vt ait
Ennius qui nõ in amici mutua beniuo lẽ
tia eõquieſcat · Quid dulcius q; habere q̃
eũ omia audeas ſic loqui vt tecũ? Quis
eſſet tantus fructꝰ in ꝓſperis rebus:miſi

haberes qui illis eque ac tuipſe gauderz

Kduerſaſ vero reſ ferꝛe difficile eſſet ſine
illo qui grau etiã q; tu ferꝛet · Deniqʒ
cetere res ꝗᷓ expetunt᷑ opoꝛtune ſunt ſin
gule rebꝰ fere ſingulis · diuitie vt vtare ·
opes vt colare · honoꝛeſ vt laudere · volu
ptate vt gaudeas. va htudo vt dolore ca
reas ⁊ muneribꝰ fungare coꝛꝑis · Amici
cia res plurimas cõtinet quocũq; te ver
teris pᷣſto eſt. nullomõ.nullo loco exclu
ditur · nunq; intẽpeſiiua· nunqᷓ; moleſta
eſt itaqʒ nõ aqua nõ igne (vt aiunt) lo
cis pluribus magis vtimur q; amicicia·
Neq; ego de vulgari aut de mediocri q̃ᷓ
tamẽ ⁊ ipſa delectat ⁊ ꝓdeſt: ſed de vera
pfecta loquoꝛ:qualis eoꝛum qui pauci

nominant᷑ fuit · Nam ⁊ ſecũdas res ſplẽ

didioꝛes facit amicicia: ⁊ aduerſas ꝑtienſ
cõmunicanſqʒ leuioꝛes · Cumq; plurias
⁊ maxĩas cõmoditates amicicia cõ tineat
tamẽ illa nimiruũ pᷣſtat omnibꝰ: ꝙ bonaʒ
ſpem p̃lucet in poſterum: nec debilita ri

animos aut cadere patit᷑:verũetiã amicũ

qui intuet᷑:tanq; exemplar aliqð intuet᷑
ſui. Quocirca ⁊ abſentes aſſunt · ⁊ egen

tes abundant. ĩbecilles valent· ⁊ qd diß

ſficilius ẽ dictu moꝛtui viuunt· Tantꝰ eoſ
honos memona deſideriuʒ ꝓſequit᷑ ami

coꝛũ:ex quo illoꝛũ beata moꝛs videt᷑: ho
rum vita laudabilis · Qſi exemeris ex re

rum natura beniuolentie cõiunctioneʒ:
nee domꝰ vlla nec vꝛbs ſtare poterit nec
agricultura ꝑmanebit · dD ſi minus ĩtelli
gitur quãta vis amicicie concoꝛdieq; ſit
ex diſſenſionibꝰ atq; diſcoꝛdiis ꝑcipi p̃t ·
Que em̃ domus tam ſtabilis:que tam fir
ma duitas ẽ: que nõ odiis ⁊ diſſidiis fun

ditus poſſit euerti gex quo uantũ boni
ſit in amicicia iudicari p̃t · (Kmoꝛ
em̃ ex quo amicicia noĩata ẽ: pꝛĩceps eſt
ad beniuolentiã cõiungendã · Nam vtili
tates quidẽ etiam ab his ꝑcipiunt᷑ ſepe:
qui ſimulatione amicicie colunt 1 obſer
uantur tpis cauſa (B (In amicicia au
tẽ nihil fictũ ẽ nibil ſimulatũ ⁊ quidquid
id veruʒ ẽ ⁊ volũtariũ · Qua ꝓpter a na
tura mibi videt᷑ potiꝰ q; ab ĩdigentia oꝛ
ta amicicia: applicatõe magis animi cuʒ
quodã ſenſu amandi qᷓ; ogiraniane quã
tũ iũlla res vtilitatiſ eſſet habitur a. Quod
quidem quale ſit etiã in beſtiiſ quibuſoã
aaduerti poteſt: ꝗqᷓ ex ſe natos ita amãt
ad tẽpus:ab eisq; amant᷑: vt facile earuʒ
ſenſus appareat: qd in homĩe eſt multo
euidentiꝰ:pꝛimũ ex ea caritate que ẽ ĩt.r
natos parentes q̃ dirimi niſi deteſtabi
li ſcelere nõ poteſtdeĩde cõſumilis ſenſꝰ
extitit amoꝛis: ſi aliquẽ nacti ſumus cuiꝰ
moꝛibus ⁊ natura SKrnainnsen in
eo quaſi lumen aliqð ꝓbitatis ⁊ virtutis
ꝑſpicere videamur· ¶ ¶ Nihil em̃ eſt
virtute amabilius: nihil qð magis allice
at ad diligendũ: quippe cũ ꝓpter virtu
tem ⁊ ꝓbitatem etiã eos quos nunqʒ vi
dimus quodã mõ diligamꝰ · ¶ ſi tanta
vis ꝓbitatis ẽ: vt eam vel eos quos nun
qᷓ; vidimꝰ: vel qð magis eſt etiã in hoſte
diligamuſ quid mirũ eſt ſi animi bomĩm
moueant᷑ cuʒ eoꝛum quibus cum vſu cõ
iuncti eſſe poſſunt virtutem ⁊ ꝓbitatez
cõſpicẽ videant᷑: quãq; cõfirmat᷑ amoꝛ
bñficio accepto ⁊ ſtudio perſpecto· ⁊ cõ
ſuetudĩe adiũcta:qbꝰ rebꝰ ad illũ pꝛimũ
motuʒ anĩ ⁊ amoꝛis adhibitis: admirabi
lis quedam exardeſcit beniuolentie ma
gnitudo: quã ſiqui putant ab imbecilli
tate pꝛoficiſci: vt res ſit per quam aſſe
Anr⸗ quod quiſqʒ; deſideret: humilem
ane reliquunt 1 minime generoſum (vt
ita dicam) oꝛtum amicicie quam ex in
opia atq; indigentia natam volunt ·

hyyri

¶ D¶ Vt em benefici liberaleſqʒ ſumuſ ñ
vt exigamus gratiã (neq; em̃ beneficiuʒ
feneramur) ſed natura ꝓpenſi ad libera
litatẽ ſumꝰ:ſic amiciciã nõò ſpe mercedis
adducti:ſʒ ꝙ eius oĩs fructꝰ i ipſo amoꝛe
ineſt expetendã putamꝰ. Nam ſi vtilitas
amiciciã cõg lutinaret· eadem cõmutata
diſſolueret · Sed qꝛ natura mutari nõ p̃t

7

idcirco vere amicicie ſempiterne ſunt
¶ Sapio nihil difficiliꝰ eſſe dicebat q;
amiciceiã vſqʒ ad extremũ vite diem ꝑma⸗
nere · Mutari etiã moꝛes hoĩm ſepe dice
bat: alias ex diuerſis rebꝰ: alias etate in
graueſcente:atq; earũ rerũ exempluʒ ex
ſimilitudine ineuntis etatis capiebat: ꝙ
ſummi pueroꝛũ amoꝛes ſepe vna cũ p̃te
xta vel toga deponerent᷑ · Sin aüt lõgiuſ
in adoleſcentiam pꝛoduxiſſent dirimi ta⸗/
men interdum contentione vel luxurie ·
vel cõdicõis · vel cõmodi alicuius:qð idẽ
adipiſci vterqʒ nõ poſſet · Q ſqui loge
ĩ amicicia ꝓuecti eſſent tñ ſepe labefacta-
ri ſi ĩ honoꝛis cõtentionem ĩcidiſſent · pe
ſtem em̃ nullã maioꝛẽ eſſe in amiciciiſ q;
in pleriſq; pecunie cupiditatẽ.ĩ optimis
quibuſqʒ honoꝛis certamẽ ⁊ gloꝛie ex qꝰ
inimicicias maxĩas ſepe ĩter amiciſſimoſ
extitiſſe · magna etiam diſſid ia ⁊ plerũqʒ
iuſta naſci dicebat: cum aliquid ab ami
cis qð rectũ nõ eſſet poſtularet᷑:vt aut li
bidĩs miniſtri aut adiutoꝛes eſſent ad in
iuriã: qð qui recuſarẽt q́;uis honeſto id
facerẽt:ius tñ amicicie deſerere arguerẽ
tur ab his quibus obſequi nollent llos
aũt qui qᷓduis ab amico auderẽt poſtula
re poſtulatione ipſa ꝓfiteri oĩa amici
cauſa eſſe facturos eoꝛũ qᷓrela ĩueterata
nõ modo familiaritates extingi ſolere:ſʒ
etiã odia gigni ſempiterna item dicebat
ſcipio ˖· ( Nulla enĩ excuſatio pecca⸗
ti ſi amici cauſa peccaueris: nã cum cõci-
liatrix amicicie virtutiſ opinio fuerit:dif
ficile ẽ amicicias ꝑmanere ſi a virtute de
flexeris · ¶ſi rectũ ſtatuerimꝰ vel cõcede
re amicis quidq velĩt:vel impetrare ab
his quidqᷣd velimꝰ:ꝑfecta quidẽ ſapiẽtia
ſumus ſi nihil habeat res vicii · hec igit᷑ in
amicicia lex ſantiat᷑: vt neq; rogemꝰ res
turpes: neq; faciamꝰ rogati · Turpis em̃
excuſatio ẽ mime accipiẽda:cũ ĩ ceteris
peccatis:tũ ſiquis cõtra rempub· ſe ami

( cauſa feciſſe fateat᷑· ¶ ¶ Wihi non
mĩoꝛi cure ẽ qualis reſpublica poſt moꝛ
tem meã futura ſit:q; qualiſ ſit hodie
¶ M ¶ FHec igit᷑ pꝛa lex ĩ amicicia ſantiat᷑
vt ab amicis honeſta petamus: ⁊ amico
rũ cauſa honeſta faciamꝰ:nec expectemꝰ
quidẽ dũ rogemur · ſtudiũ ſꝑ aſſit · cũcta
tio abſit · cõſulium verũ dare gaudeamus
libere · Hurimũ ĩ anncicia amicoꝛũ bene
ſuadentiũ valet autoꝛitas:eaqʒ adhibeat᷑
ad monendũ nõ modo apte ſed etiã acri
ter ſi res poſtulabit: ⁊ adhibite pareatur
Solem em̃ e mũdo tollere vident᷑ qui
amiciciã de vita tollũt: qua nihil a diis ĩ
moꝛtalibꝰ melius hẽmus nihil iocũdius.
¶ Videas rebus ĩiuſtis iuſtos maxĩe do
lere · imbecillibꝰ foꝛtes· flagicioſis mode
ſtos:ergo hoc ꝓpꝛium ẽ animi bñ conſii
tuti ⁊ letari bonis rebꝰ ⁊ dolere cõtrariiſ
Quãobꝛẽ ſi cadit in ſapientẽ animi doloꝛ
qui ꝓfecto cadit niſi ex eiꝰ anĩo extirpet᷑
bumanitatẽ arbitramur qui cauſa ẽ cur
amiciciã funditus tollamus e vita:ne ali
uas ꝓpter eã ſuſcipiamus moleſtias.
Eè Quid em̃ tam abſurdũ ẽ qᷓ; de lectari
multis rebꝰ inanibꝰ:vt honoꝛe · vt gloꝛia
vt edificio · vt veſtitu cultuqʒ coꝛꝑis. aĩo
aũt virtute p̃dito:atq; eo vel qui amare:
vel (vt ita dicã) reamari poſſit nõ admo
dũ delectari · Nihil ẽ em̃ remuneratiõe be
niuolentie · nibil viciſſitudĩe ſtudioꝛ uʒ of
ficioꝛũq; iocundius · qʒ ſi etiã illud addi
mꝰ qð recte addi poteſt: nihil eſſe qð ad
rem ſe vllã tam alliceat ⁊ tam attrabat:
q́ᷓ; ad amiciciã ſimilitudo · CR ¶ Gonce
dit᷑ ꝓfecto veruʒ eſſe vt bonos boni dili
gant accerſentq; ſibi quaſi hinairare
cõiunctos atz natura · & am quis
ẽ(pꝛoh deoꝛũ atq; homĩm fidẽ) qui velit
vt neq; diligat quenq;: neq; ipſe diligat
ab vllo:circũfluere oĩbus copiis:atq; in
omni rerũ abundãtia paupꝑrime viuere ·
Hec enĩ ẽ tirannoꝛũ vita: in qua nulla ſi
des. nulla caritas ·. nulla ſtabilis p̃t beni
uolẽtie eſſe fiducia.oĩa ſꝑ ſuſpecta atʒ ſo
licita ſunt.nullus amicicie locꝰ. Quis em̃
aut eũ diligat quẽ metuat:aut euʒ a quo
ſe metui putat? Colunt᷑ tñ ſimulatione
düũtaxat ad tẽpus ꝙ ſi foꝛte (vt fit plerũ

Moceciderint: tum Kelligunt q; fuerint

iopes amicoꝛũ. ¶ Non ſolũ ipſa foꝛtũa

on
o

t:
.

n
s
ene⸗
eat
len

qui
igi
18:
do
de
ſu
niſ
lo

cun,
li
.
ari
zi
ſo

— 2— — ——

—

—

— —☛e SãA ⏑ —–— ⏑☚ — —

eeca eſt: ſed eos etiã plerunq; cecos effi

cit quos cõplexa eſt. Ttaq; illi efferũt ur

fere faſtidio ⁊ cõtumacia:nec quicq; inſ
piẽte fortunato ĩtolerabiliꝰ fieri po teſt ·
Quid aũt ſtultius q; cũ plurimis copiis
facultatibꝰ opibuſ poſſint cetera ꝑare ꝗᷓ
parant᷑ pecuniaequos famulos · veſtez

egregiaʒ · vaſa pcioſa · Amicos vero pare

optimã ⁊ pulcerrimã vite (vt ita dicam)
ſuppelleculẽ · Etenĩ cetera cũ parant cin
parant᷑ neſciunt: nec cuiꝰ cauſa laboꝛant
Gius em̃ eſt iſtorũ quodq; qui vicit viri
bus · Rmiciciarũ ſua cuiq; ꝑmanet ſtabił
et firma poſſeſ ſio:vt etiã ſi illa maneãt qᷓ
ſũt qnaſi dona foꝛtune:tam̃ vita ĩcilta ⁊
deſerta ab amicis nõ poſſit eſſe iocunda
CX Quãmulta enĩ que noſtri cauſa

nunq; faceremꝰ amicorũ cauſa facimus
p̃cari ꝓ amico ĩdigno · ſupplieare tum ĩ

aliquẽ acerbiꝰ ĩuehi:inſectariq; vehbemen

tiꝰ: que ĩ noſtris rebꝰ nõ ſatis honeſte: ĩ
amicorũ ſunt honeſtiſſune · Multeqʒ ſũt
res in ꝗbꝰ de ſuis cõmodis viri bom mi
ta detrahuũt detrabiq; patiuntur : vt his

amici potius q; ipſi fruant᷑ · Beniuolẽtiã
ciuiũ blãdiciis ⁊ aſſẽtãdo colligere t᷑ pe ẽ
vᷣtꝰ quã ſeqᷓt᷑ caritas nĩme repudiã daẽ.
¶ B¶ Suͤr igit̃᷑ firmi ⁊ ſtabiles 2 cõſtã

tes eligẽdi:quos ad amiciciã idoneos iu

dicamꝰ: cuius generis ẽ magna penuria
1 iudicare difficile eſt ſane niſi pus ſit ex
ꝑtũ · ECxpiendũ eſt aũt ĩ ipᷣ̃a amicicia: ita

pcuꝛrit amicida iudiciũ tollitq; exꝑiendi

poteſtatẽ. ¶ ¶ ¶ Vbi eos ĩueniemꝰ qui
honoꝛeſ. magiſtꝛatꝰ ĩꝑia·poteſtateſ.opeſ
amicicie nõ añponãt xvt cũ ex altera ꝑte
ꝓpolita hec ſint:ex altera viſ amicicie nõ
multi illa malint gmbecilla eſt enĩ natu
ra ad cõtẽnẽdũ potentiã · Vbi em̃ iſtũ in
uenies qui honorẽ amici anteponat ſuo
Ftaq; veꝛe amicicie difficillime reꝑiuntur

CD

ui omni ĩ re grauẽ cõſtantem

in bis ui in honoribꝰ reipublice verſãt

ſtabilẽ ſe in amicia pᷣſtiterit:hũc maxime
ex raro hoĩm genere debemuſ iudicare 1

pene diuino. firmamẽtũ aũt ſtabilitatis

coõſtãtieq; eius quã in amicicia querimꝰ
ſides eſt. Nibil em̃ ſtabile qð infidum eſt
, ‚—— — ☛ —
(EGSimplieẽ pᷣterea ⁊ cõmunẽ ⁊ cõ

ſentientem id eſt qui rebꝰ eiſdẽ moueat

eligi par eſt: que oĩa ꝑtinẽt ad fidelitateʒ

expꝛobꝛãti
i quẽ collata ſũt nõ cõmẽoꝛare qᷣ cõtulit

Neqʒ em̃ ſidũ t eſſe multiplex ĩgeniuʒ

1toꝛtuoſũ.¶ Neqʒ vero q̃ nõ eiſdem re

bus mouet᷑ natureq; cõſẽtit aut ſtabilis

aut fidus eſſe põt · Rddẽdũ eodem elt vt

ne criminib“ aut ĩferẽdis delectet᷑ amicꝰ

aut credat oblatis:qᷓ omnia peꝛtinent ad
ea m quã dudũ tracto cõſtãtiã · ita fit ve

rũ illud quod dicit᷑ amiciciã niſi inter bo
nos eſſe nõ poſſe ¶E ¶ Eſt em̃ boni vi
ri quẽ eũdem ſapiẽteʒ licet dicere h duo

tenere ĩ amicicia · primuʒ ne quid fictum

ſit ne ue ſimulatũ · Apte enim amare vel

odiſſe magis ĩgenuũ eſt qᷓ; frõte occulta
re ſnĩam.deide nõ ſolũ illatas ab aliquo
crimĩatõnes repellere: ſed ne ipſũ qdem
eſſe ſuſpitioſũ ſemꝑ aliquid exiſtimãtem

ab amico fuiſſe violatũ· Accedat huc ſua
uitas ꝗᷓdam ſermon ũ opoꝛtet atʒ moꝛuʒ
— „ . 7 ww ,77
haud quoq́; mediocre cõdimẽtũ amicicie

Triſticia qdem ⁊ in omĩ re ſeueritas hñt

illa qdem grauitatẽ. ſed amicicia remiſſi
oꝛ eſſe debet ⁊ liberioꝛ ⁊ dulcioꝛ.⁊ ad om

nẽ comitatẽ facilitatẽqʒ ꝓcliuior.· ¶ E.
ut alia

¶ẽõ em debẽt eſſe amiciciarũ ſic
rũ rerũ ſocietates · Veterrima q̃q; vt vĩa
que vetuſtatẽ ferunt eſſe debẽt ſuauiſſĩa
Verũ illud eſt quod dicit᷑ mitos modios
ſalis ſimul edẽdoſ eſſe:vt amicicie munꝰ

expleat᷑· Nouitates aũt ſi ſpem offerant

vt tanq; in herbis nõ fallacibꝰ fructꝰ ap

pareat:nõ ſunt ille quidẽ repudiãde · ve
tuſtas tamẽ ſuo loco cõſeruãda eſt. ¶ E
¶ Waxĩa em̃ vis eſt vetuſtatiſ ⁊ conſue

tudiĩs: atqui ĩ ipſo equo ſi nulla res ĩpe
diat nemo eſt qui non eo quo cõſueuit li

bentius vtat᷑ q; ĩtacto ⁊ nouo · Nec vero

in hoc quod eſt aĩal: ſed in his etiaʒ que
ſũt ĩanimata cõſuetudo valet cũ lociſ ip

ſis de leétemur mõtuoſis ⁊ ſuueſtribus ĩ

quibus diutius cõmoꝛati ſumꝰ. Sed ma

ximũ eſt in amicicia ſuꝑioꝛẽ eẽ paꝛẽ ĩferio
ri. ¶ M (Eructus em̃ ĩgenii ⁊ virtutis

omniſq; pᷣſtantie tũ maximꝰ capit᷑ cũ in
pꝓximũ quẽq; cõfertur · Vt igit᷑ hi qui ſũt
in amicicie cõiũctõniſq; neceſ ſitudine ſu
piores: exequare ſe cũ ĩferioribꝰ debent:
ſic ĩferioꝛes ñ dolere ſe a ſuis amicis aut
. foꝛtuna · aut dignitate ſuꝑari

10 Odioſũ ſane genus hoĩm officia
obꝛã

tiũ que memĩſſe debʒ is potius

eſſe moꝛũ ſtudioꝛũqʒ diſtãtia.
re cõſiderãdũ eſt ⁊ qd poſtules ab amico

¶ R ¶ Diſpares moꝛes diſparia ſtudia

ſequunt᷑ quoꝛuʒ diſſimilitudo ſeꝑat ami
cicias.nec ob aliã cãm vllã boni ipꝛobis
ĩpꝛobi bonis amici eſſe non poſſunt miſi
ꝙ tãta eſt ĩter eos quãta maxime poteſt
Cn cm̃i

qᷣd patiare a te ĩpetran. ¶ L¶ Nichil
eſt em̃ turpiꝰ q; cu eo bellũ gerere q̃ cuʒ
fam iliariter v᷑ ixeris. Quãobꝛẽ pᷣmũ dãda
eſt opera ne q̃ amicoꝛũ diſſidia fiãt · tũqʒ
etiã cauẽdũ eſt:ne in graues inimicicias
amicicie ſe cõuertãt:ex qᷣbꝰ iurgia:· male

dicta · cõtumelieq; gignũt᷑: que tam̃ ſi to

lerabiles fuerint ferẽde erũt: ⁊ is honos
veteri amicicie tribuẽdus eſt: vt is in cul
pa ſit qui faciat nõ is qui patiat᷑ ĩiuriam
Oĩno oĩm viciorũ horũ atzʒ ĩcõmodoruʒ
vna cautõ eſt atʒ vna ꝓuiſio:vt ne nimiſ
cito diligere ĩcpiãt :ne ue nõ dignos di
gni aũt amicicia ſũt quibꝰ in ipſis ineſt
cauſa cur diligãtur. Rarũ genꝰ equidem
oĩa pꝛeclara raꝛa:nec quic; diffialiuſ qᷓ;
reꝑire qð ſit ex omni ꝑte in ſuo genere ꝑ
fectũ· Sed pleriq; neqʒ in rebꝰ humanis
quicq̃; bonũ noꝛũt niſi qð fructuoſum ẽ
⁊amicos tanqʒ pecudes eos potiſſimuʒ
diligũt a quibꝰ ſperãt ſe maxĩos fructꝰ
eſſe capturos Itaq; pulcerrima illa 2⁊ na
turali maxĩe cearẽt amicicia ꝑ ſe ⁊ propt᷑
ſe expetẽda nec ipſi ſibi exẽplo ſũt. Verꝰ
igit᷑ amicus nunq; reꝑitur. Eſt eniʒ is qͥ
dam tanq; alter idez. qui n ſe ipſe diligat
⁊ alterũ acquirat cuiꝰ aĩm ita cũ ſuo mi
ſceat:vt efficiat pene vnũ ex duobꝰ.Sed
pleriqʒ ꝑpuerſe ne dicã impudẽter talem
amicũ volũt quales ipſi eſſe nõ poſſunt
queq; ipſi nõ tribuũt amicis:hec ab ipſi
deſiderãt· Dar eſt aũt: ꝓrimũ ipſũ eſſe vi
rũ bonum tũ alterũ ſimilẽ ſui querẽ. In
talibꝰ enim ſtabilitas amicicie cõſirmari
poteſt:cũ hoĩes beniuolẽtia cõiũcti pᷣmũ
cupiditatibꝰ his qbus ceteri ſeruiũt ĩpe
rabunt · deinde equitate iuſticiaqʒ gaude
bunt · om̃iaqʒ alter ꝓ alteꝛo ſuſcipiet: nec
quicq; vnq; niſi honeſtũ ⁊ rectũ alter ab
altero poſtulabit: neq; ſolũ colent inter
ſe ac diligent ſed etiã verebunt᷑ · Naʒ ma
ximũ oꝛnamẽtuʒ amicicie tollit:qui ex ea
tollit verecũdiam ·itaqʒ; pnicioſus error
eſt in his qui exiſtimãt libidinuʒ peccato

rũq; oĩm patere in amicicia licẽtiã · Vir
tutũ amicicia adiutrix a natura data eſt
nõ vicioꝛuʒ comes:vt quoniã ſolitaria ñ
poſſit virtꝰ ad ea que ſũma ſunt ꝑueniꝛe
cõiuncta ⁊ cõſociata cum altera ꝑpuenirz
¶ Cũ iudicaueris diligere opoꝛtet: non
cuʒ dilexeris iudicare G Multi duui
tias deſpiciũt: quos ꝑuo cõtẽtos tenuis
victꝰ cultuſq; delectat · honores vero qꝰ
rum cupiditate quidã ĩf lamant᷑ q;multi
ita ↄtẽnũt vt nihil mĩꝰ nihil eẽ leuiꝰ exiſti
mẽt . Ttẽq; cetera q̃ ꝗbuſdaʒ admirabilia
vident᷑ ꝑmulti ſunt qui ꝓ mhilo putent
De amicicia om̃s ad vnũ idez ſentiunt: 1
hi qui ad rempub.ſe cõtulerũt:⁊ hi quiĩ
rerũ cognitõe doctrinaq; delectantur: 1
hbi qui ſuũ negociũ Frunr ocioſi · poſtre
mo hi qͥ ſe totos voluptatibꝰ tradideꝛũt
ſine amicicia vitã eſſe nullã ſetiũt: ſi mõ
aliqua velĩt ex ꝑte liberaliter viuere · Ser
pit enĩ neſcio quomõ ꝑ oĩm vitas amici
cia: nec vllã etatis degẽde ratõem patit
eſſe expertẽ ſui · quin etiaʒ ſi aſpitate ea ẽ
aliquis ⁊ inbuman itate nature vt egreſ
ſus hoĩm fugiat atq; odenit:tũ is pati ũñ
poſſet:quin noſcet aliquẽ apud quez ſpi
ritum ſue acerbitatis euomeret
CWarura nibil ſolitariũ amat ¶ Eſt eĩ

—
7

variꝰ ⁊ multiplex vſus amicicie:multeqʒ
cauſe ſuſpitõnũ offẽſionũq; dãtur:quaſ
tum euitare:tum eleuare:tum velle ferie
ſapiẽtis eſt · Vna illa ſbleuãda eſt offẽſio
vt et vtilitaſ in amicicia et fides retineat᷑

¶ ¶¶ Nam ⁊ monẽdi amici ſepe ſũt ⁊ ob

iurgàdi: ⁊ hec accipiẽda ſunt amice cum
beniuole fiüt · C ¶¶ Sʒ neſcio quomõ
verũ eſt qð in andria meus familiariſ di
xit · Obſequiuʒ amicos veritas odiuʒ pit·
Moleſta eſt em̃ veritas ſi quideʒ ex ea na
ſcat᷑ odium qð eſt venenũ amicicie:ſʒ ob
ſequiũ multo moleſtiꝰ qð peccatiſ indul
gẽi p̃cipitẽ aĩm ferri ſinit· maxĩa autẽ cul
pa in eo qui ⁊ veritatẽ aſpernat᷑ ⁊ ĩ frau
dem obſequio impelliẽ· Oĩ igit᷑ hac in re
habẽda ẽ ratõ et diligẽtia · pmũ vt moni
tio ncerbitate: deĩde obiurgatõ cõtũelia
careat ¶ Q¶ In obſeqᷣo aut cõitas aſſit
aſſentatõ vici oruʒ adiutrix ꝓcul amoue
atur: que nõ mõ amico ſed ne libero qui
dem digna ẽ. Niter enĩ cum tirã no aliteꝛ
cum amico viuitur · Cuius autem aures

lrr

veritati dlauſe ſunt:vt ab amico verũ au enim adulãtẽ nemo nõ videt niſi qui ad
dire nequeãt:huiꝰ ſalus deſperanda eſt· modũ eſt excoꝛs · Qallidꝰ ule ⁊ occultus
Scitũ e em̃ illud ꝓuerbiũ catonis: mul adulatoꝛ ne ſe ĩſmuet ſtudioſe cauenduzʒ
to meliꝰ acerbos inimicos de quibuſdaz eſt · nec enim faciliter agnoſcit · quippe 4
mereri:q; eos amicos qui dulces videan etiã aſſentãdo ſepe aduerſet᷑ litigaꝛe ſe

tur · Illos verũ ſepe dicere hos nunqᷓʒ: at

ſimulãſ blãdiat᷑: atq; ad extremũ det ma
qʒ illud abſurdũ eſt: ꝙ dũ monẽtur eam

moleſtiaʒ quã debent capere nõ capiunt

eam capiũt qua debẽt vacare Peecafe eĩi⸗

ſe nõ anguntur:obiurgari moleſte ferũt
qð contra opoꝛteret · vt igi᷑ ⁊ moneꝛe et

moneri ꝓpriũ eſt vere amicicie: ⁊ quideʒ

alterũ libere facere nõ aſpere: alterũ pa
tienter acciꝑe nõ repugnãter:ſic habẽdũ
eſt nullã in amiciciis peſteʒ eſſe maioꝛem
qʒ adulatõem blãdiciã i aſſentatõnem ·
S RR¶ Cũ autẽ oĩm rerũ ſimulatio vici
ola eſt (tollit em̃ iudiciũ veri idq; adulte
rat)tum amicicie repugnat maxime ( de
let em̃ veritatẽ ſine qua nomẽ amicie ma
nere nõ põt) Nã cũ amicicie vis ſit in eo
vt vnꝰ quaſi animꝰſiat ex pluribꝰ:qui id
fieri poterit ſi nõ in vnoquoq; quidem
vnꝰ anĩꝰ erit idemq; ſempꝑ:ſed variuſ cõ
mutabilis ⁊ multiplex· Quid em̃ põt eſſe
tam flexibile tamq; deuiũ q; amimꝰ eius
qui ad alteriꝰ nõ modo ſẽſum atq; volũ
tatẽ:ſed etiã vultũ atq; nutũ conuertit᷑:
Negat quis nego · ait ⁊ aio poſtremo im
ꝑari egomet mihi oĩa aſſentari vt terẽtiꝰ
ait. ¶ B ¶ Secerni autẽ blãdꝰ amicuſ a
vero ⁊ internoſci tam põt adhibita dili
gẽtia q; oĩa fucata ⁊ ſimulata a ſineeris
atq; veris · ¶ ¶ Aſlentatio quãq; xni
cioſa ſit: nocè tamẽ nemĩ poteſt niſi ei qͥ
eã recipit atq; ĩ illa delectat᷑ Virtute eniʒ
ipſa nõ tam multi prediti eſſe q; vden
volũt:hoſ delectat aſſẽtatõ: iſ uictꝰad eo
rũ volũtatẽ ſermo cũ adhibet᷑:oꝛatõeʒ i
lam vanã teſtimoniũ eſſe laudũ ſuarum
putãt · Nulla eſt igit᷑ hec amicicia cũ alteꝛ
verum audire nõ vult alteꝛ ad mentiẽdũ
paratꝰ eſt. Nec paraſitorũ nobis aſſẽta
tio in cõmediis faceta cõmẽdaret᷑ niſi eſ
ſent milites glorioſi · Semp em̃ auget aſ
ſentatoꝛ id qð is ad cuiꝰ volũtatẽ dicituꝛ
vult eſſe magnũ:Quãobꝛẽ quãq; iſta blã
da vanitas apud eos valeat qui ipſi illaʒ
allectãt ⁊ inuitãt:tñ etiã grauioꝛes cõſtã
tioꝛeſq; admonẽdi ſũt vt aniaduertant
ne callida aſſentatõe capiantur · Rperte

7 on nvn

nus vĩciq; ſe patiat᷑: vt is qui illuſus ſit

lꝰ viciſſe uideatur· quid auũt turpiꝰ q; i
udi g quod ne accidat magis cauẽduʒ e ·
¶ Virtꝰ cõciliat amiciciaſa cõſeꝛuat

In ea eſt em̃ reruʒ ⁊ moꝛuʒ cõuenientia:ĩ

ea eſt ſtabilitas· in ea cõſtãtia: que cum
ſe extulit 1 oſtendit ſuũ lumẽ: ⁊ idẽ aſpe
xit ⁊ agnouit ĩ alio:ad id ſe admouet: vi
ciſſimq; accipit illud quod in altero eſt:
ex quo exardeſcit ſiue amor ſiue amicicia
Vtrũqʒ enĩ ab amãdo dictũ eſt. ¶ G
Fmare en nihu eſt aliud niſi euipſuz
diligere quẽ amas nulla indigẽtia nulla
vtilitate queſita: hac nos nooleſcktes be
niuolẽtia ſenes dileximus: hec etiã magiſ
elucet ĩter equales. Sed qm̃ res bumane
fragiles caduceq; ſũt ſẽꝑ aliqui acquiren
di ſunt vere quos diligamꝰ 1 a quibꝰ di
ligamur. Qaritate em̃ beniuolẽtiaq; ſub
lata omnis eſt e vita ſublata iocũditas ·
E Omnia bꝛeuia tolerabilia eſſe de
bẽt etiã ſi magna ſint. ¶ Vos auteʒ hor
toꝛ vt ita uirtutẽ locetis: ſine qua amici
cia eſſe nõ poteſt: ut ea excepta nibil ami
ciaa pꝛeſtabiliꝰ putetis . Et hec ſufficiãt

autoritates ĩcpiũt. ¶ GE

Vnq; ſatiſ digne laudari philoſo
phia poterit cui qui pareat om̃e
. tpſ etatiſ ſue ſine moleſtia poſſit
degere Qunb eni nihil eſt ĩ ipſis operis
ad bene beateqʒ viuẽduʒ:his oĩs et aſ gꝛa
uis eſt· ¶ M ¶ Oui aũt oĩa bona a ſeip
ſis petũt: his mibil poteſt malum videri
qð nature neceſſitas afferat:quo in gne
ĩ pᷣmis eſt ſenectꝰ:quã ut adipiſcãt᷑ om̃s
optãt: eãdem accuſãt adeptã: tãta eſt in
conſtãtia ſtulticia atq; ꝑuerſitas · Obre
ere quidẽ eam aiũt: ⁊ citiꝰ q̃ᷓ; putauiſſẽt
are⸗ cũ paribus veteri ꝓuerbio fa
cillime cõgregant᷑· ¶ Moderati enĩ 1 ñ
difficileſ nec humani ſenes tolerabilem
agunt ſenectutẽ· ¶ Importunitas aũt
1inhumanitaſ omni etati moleſta eſt.

¶ Dropter opes ⁊ copiã ⁊ dignitatẽ to

lerabiliorẽ ſenectutẽ videri aiuũt nõnulli
Neqʒ enĩ in ſũma ĩopia leuiſ eſſe ſenectꝰ
poteſt: nce ſapiẽti qdem: nec ĩſipiẽti ſene
ctus ĩ ſũma quoq; copia nõ grauis · p
tiſſima oĩno ſunt arma ſenectutis artes
ſeʒ exercitatõneſq; virtutũ q̃ in oĩ etate
culte cũ diu multiũ qʒ vixeris mirificoſ ef
ferũt fructꝰ: nõ ſolũ quia nunq; deſerũt
ne in extremo cdez etatis tꝑe:quanq̃ʒ iꝰ
quidẽ maximũ eſt.verũetiã qꝛ cõſcientia
bene acte vite:multorũqʒ bñficioꝛũ ĩ̃cor
datio iocũdiſſima eſt · ¶ † Nõ omnes
poſſũt eſſe ſcipiones aut maximi vt vꝛbi
um expugnatoꝛes:vt pedeſtres nauales
ue ꝓpugas:vt bella a ſe geſta vt triũphos
recoꝛdent᷑· Eſt etiã quiete ⁊ pure atqʒ ele
gãter acte etatis plaeida ac ſeuis ſenectꝰ
qualẽ accepimꝰ platoĩs: qui vno ⁊ octui
ageſimo anno ſeribẽs mortuꝰ eſt:qualeʒ
iſocratis q eũ librũ qui panathenaicus ĩ
ſcribit᷑ quarto nonageſimo anno ſcrip
ſiſſe dicitur:vixitqʒ quinquẽniũ poſtea:
cuiꝰ magiſter leontinꝰ goꝛgias centuʒ et
ſeptẽ cõpleuit ãnos:neq; vnq; in ſtudio
ſuo atqʒ oꝑe œſſauit · Qui cũ ex eo quere
tet᷑ cur tãdiu velit eſſe ĩ vita.nihil habeo
inquit quod accuſeʒ ſenectutẽ.p̃clarũ re
ſpoſũ ⁊ docto homie dignũ · Sua eĩ uicia
inſipiẽtes ⁊ culpã ſuã in ſenectutẽ confe
rũt. Enni iã ãnos ſeptuagĩta nactuſ ita
fcrebat duo que putãtur maxima onera
pauptatẽ i ſenectutẽ:vt eis pene delecta
ri videret᷑. ¶ R ¶ Etem̃ cũ cõplectoꝛ aĩo
quattuoꝛ cãs reperio cur ſenectꝰ miſera
videat᷑: vnã ꝙ auocet a rebꝰ gerendis · al
terã ꝙ coꝛpꝰ faciat ĩfirmiꝰ·teꝛciã ꝙ puet
fere oibus voluptatibꝰ · quartã ꝙ haud
ꝓcul abſit a moꝛte· Rrebus gerẽdis ſene
ctꝰ abſtrahit:a quibꝰgan his que gerũt᷑ ĩ
iuuẽtute et viribꝰg nulle ne igit᷑ reſ ſunt
ſeniles? quales infirmis corꝑibꝰ ammo
tũ admiĩſtrarent᷑ · Nichil igit aſſerũt qui
in re gerẽda ceſſare ſenectuteʒ negant:ſi
miles ſũt vt ſi qui gubernatoꝛẽ ĩ nauigã
do nihil agere dicãt:eum alii malos ſean
dũt · alii ꝑ foꝛes curſent:alii ſentinam ex
bauriãt: ille aũt manu clauũ tenens ſede
at quietꝰ in puppi · Nõ facit ea que iuue
nes: at vero młto maioꝛa melioꝛa facit
Nõ viribus aut velocitate aut celeritate

corporũ res magne gerũt᷑: ſed cẽſilio au
toritate ſẽtẽtia:quibꝰ nõ modo orbari ſʒ

etiã augeri ſenectꝰ ſolʒ ¶ L¶ Nã manʒ

memoria ſenibʒ mõ ꝑmaneat ſtudiũ et ĩ
duſtria · Memoria em̃ minuit᷑᷑ niſi eã exer
ceas. ¶ M ¶ Nemo eſt tam ſenex qui ſe
anum nõ putet viuere poſſe:ſed üdez in
his elaboꝛãt que ſciũt oĩno nihil ad ſe ꝑ
tinere:ſeꝛunt arboꝛes que alteri ſeculo ꝓ
ſunt vt ait ſtatiꝰ noſter in ſenephebis.
¶ Edepol ſenectꝰſi nihil aliud quicq̃; vi
cũ appoꝛtes tecum cũ aduenis Vnum id
ſatis eſt ꝙ diu viuẽdo mlta que nõ uult
videt · de enim adoleſcẽtibꝰ bona ĩdo
le pᷣ̃ditis ſapientes ſeneſ delectant:leuioꝛ

q; ſit ſenectꝰ eorũ qui a iuuentute colũt᷑

et diligütur: ſic adoleſcẽtes ſenũ pceptil

gaudẽt quibꝰ iuuenes ad virtutum ſtu
dia ducunt. ¶ Solonem veꝛſibus gloriã
tem vidimꝰ: qui ſe quotidie aliqu id addi

ſcẽtem dicit ſenẽ fieri ¶ Nec nũc quideʒ
vires (is enim erat locus alteꝛ de viciiſ ſe

nectutis) pluſqʒ adoleſcens vires thauri
aut helephãtis deſiderabã · quidqͥd eſt eo
vti decet: quidquid agas agere ꝓ uiri

bus (¶ N (Nec vlli bonarũ artiũ magi

ſtri nõ beati putãdi quãuiſ conſenueꝛũt

uires atq; defecerunt: 1 ſi ipſa iſta defle

ctio viriũ adoleſcẽtie viciis ſepius efficit
qᷓ; ſenectutis · libidinoſa etenim intem
perãs adoleſcentia effetum orpus tra

dit ſenectuti · ¶ O ¶ Gurſus eſt certus

etatis una via nature:eaq; ſimplex: ſua
qʒ piopꝛia · Quiqʒ parti tempeſtiuitas ẽ
data:vt eſt infirmitas puerorũ: ⁊ feroci
tas iuuenum: grauitas iam conſtantis

etatis: ſic ⁊ ſenectutis maturitas natura
le ſibi quidem habet quod ſuo tempore
percipi debeat ¶ H ¶ Boteſt exercitatõ
et temperantia etiam in ſenectute cõſer
uare aliquid pꝛiſtini roboris · Nõ ſunt in
ſenectute uires: nec poſtulantur quideʒ

uireſ a ſenectute · Ergo legibꝰſcriptiſ

inſtitutis uacat etas ſenum: 1 muneribꝰ
his que poſſunt ſine viribʒ ſuſuneri.Ita
qʒ nõ modo qð nõ poſſumꝰſed ne qntů
poſſumus quidẽ cogimur. Itqʒ ita mul

ti ſũt ĩbecilles ſenes vt nullũ officiũ om

nino aut munus exequi poſſit: at id qdẽ
non proprium eſt vicium ſenectutis:
ſed commune inualitudĩs ſenectutis ·

¶ ⅜¶Quid mirũ igitur in ſenibꝰ ſi ĩſirm
ſint aliquãdo: cum id nec adoleſcentes qᷓ
dez effugere poſſint · Reſiſtẽdũ ſenectuti

eſt: eiuſq; vicia diligẽtia cõpenſãda ſunt

pugnãdũ nanqʒ ſicut cõtra moꝛbũ ſic cõ

tra ſenectutẽ. habẽda eſt ratõ valitudĩs
exercitatõnibꝰ vtendũ modicis · tãtum ci

bi ⁊ potionis adhibẽdũ vt reficiãt᷑ vires

nõ opprimãt᷑: nec vero coꝛꝑi ſolũ ſubue
—◻ 4 „Sv „ — .
niẽdu eſt: ſed etiã mẽti atq; aĩmo multo
magis. Naʒ hec quoq; miſi tanq́; lumini

oleu iſtillariſ extĩguũtur ſenectute: ⁊ coꝛ
poꝛa qᷣdeʒ defatigatõe exercitatõnũ ĩgra
ueſcũt:animi aũt ſe exercẽdo leuantur.

¶ B ¶ Seniliſ iſta ſtulticia que deliratõ ap

pellari ſolet ſenũ leuiũ eſt nõ oĩm. Nam
quattuoꝛ filios robuſtos ⁊ quinqʒ filias
tãtam domũ: ⁊ tantas cliẽtelas ARppius
regebat ⁊ ſenex ⁊ cecus· Intentũ enĩ aĩm
tanq; arcũ habebat:nec lãgueſcẽs ſuccũ
bebat ſenectuti · Tenebat nõ ſolũ autori
tatẽ ſed et imperiũ in ſuos:metuebãt ſeꝛ
ui · reuerebant᷑ liberi · carũ om̃s habebãt ·
vigebat ĩ ea domo mos patriꝰ⁊ diſciplĩa
taqʒ; ſenectꝰ honeſta eſt ſi ſeipſã defẽdit
ſi iuſ ſuũ retinet · ſi ſine vicio ſi nulli man
cipata eſt· ſi vſq;ʒ ad extremũ ſpũm dñat᷑
in ſuos. Vt em̃ adoleſcẽtem in quo ſenile
aliquid: ſic ſenem in quo aliquio adole

ſcentie ſit pꝛobo: quod qui ſequetur ſe
nex eſſe coꝛpore poterit: animo nunqᷓ;ʒ

erit· he ſũt exercitatões ingenii:hec men
tis curricula: in his deſudãs atʒ laboꝛãs
coꝛpis vireſ nõ magnope deſiderat: neq;
ĩtelligit quãdo obrepat ſenectꝰ. ¶ G
¶ Denectutẽ vituꝑant qdã hbec qdem
tercia obiurgatõ ſenectutis eã carere
dicũt voluptatibꝰ: ſed o pᷣclarũ munus

etatis ſi quidẽ id aufert nobis qð ẽ ĩ ado
leſcẽtia vicioſiſſimũ · Aꝛchita em̃ tarẽtinꝰ

nullã capitalioꝛẽ peſtẽ qᷓ; voluptatẽ cor
ꝑis hoĩbus dicebat a natura dataʒ: cuius
voluptatibꝰ auide libidines temere et ef

frenate ad potiẽdũ incitarẽt · Hic patrie

pꝓditões· hinc rerũ publicarũ euerſiones
hic cũ hoſtibꝰ clãdeſtina colloquia naſci
dicebat . Nullũ denic ſcelꝰ.nullũ maluz
facinꝰ eſſe: ad quod
voluptatis ĩpelleret · Stupꝛa vero 1 adl
teria omne tale flagitiũ nullis aliiſ ille
cebris incitari niſi voluptatibꝰ: Qũq; ho

uſcipiẽdũ nõ libido

lrxyj

mini ſiue natura ſiue qͥs deus nibil mẽte
pᷣſtabilius dediſſet:huic diuĩo muneri ac
dono nihil eſſe tã inimicũ q; voluptateʒ
Neq; em̃ libidĩe dominãte temꝑantie lo
cũ eſſe:neqʒ omnio in voluptatis regno
virtutẽ poſſe cõſiſtere· Qð quo magis ĩ
telligi paſer in animo iubebat tanta
ĩcitatũ aliquẽ voluptate coꝛꝑis: quantã
ꝑcipi poſſet maxima: nemĩ cenſebat fore
dubiũ quin tandiu dũ ita gaudeꝛet nihil
agitare mente:nihil rõe · nihil cogitatõe
cõſeq̃ poſſʒ · Quo cca nihil eẽ tã deteſtabi
le tãqʒ; peſtifeꝛũ qᷓ; voluptatẽ·ſiq̃ ea cũ
maioꝛ eſʒ atqʒ lõgioꝛ om̃e animi lumen
extingueret · ĩpedit aũt cõſiliũ voluptas
ratõni inimica: ac mentis( vt ita dicaz p½
ſtringit oculos: nec habet vllũ cuʒ virtu
te cõmerciuʒ · Quoꝛſũ igit᷑ tam multa de
voluptate:q; nõ mõ vituꝑatõ vlla:ſʒ eti
am ſũma laus ſenectutis eſt: ꝙ eas volu
ptates nullas magnope deſiserat ⁊ carz
epłis: extructiſq; mẽſis ⁊ frequẽtibꝰ po
culis · Caret ergo vinolẽtia crudelitate
inſõniis. ¶ H ¶ Quãqʒ aũt ĩmoderatis
caret epalis ſenectus: modicis tñ conui
uiis delectari poteſt. Neqʒ ipſoꝛũ conui
uiorũ delectatõem voluptatibus coꝛꝑis
magis q́; cetu amicorũ ⁊ ſermonibʒ me
tiri debemuſ. ¶ Si ũᷣo ſenectus habʒ ali
quid tanq́; pabulũ ſtudii atq; doctrine
niil eſt ocioſa ſenectute iocũdiꝰ ¶ Oue
ſũt igit᷑ epularũ aut ludoꝛũ aut ſcoꝛtoꝛũ
voluptates cũ his voluptatibꝰ cõpande
atz hec quidẽ ſtudia doctrine: que pꝛudẽ
tibꝰ a bene inſtitutis ꝑiter eum etate cre
ſcũt.qua voluptate aĩ nulla certe maioꝛ

elſe poteſt ( (Voluptates agricola

rũ quibꝰ maxime delectoꝛ nulla impediũ
tur ſenectute: a mihi ad ſapiẽtis vitaʒ ꝓp
xime vident᷑ accedere · habẽt en ratõem
cum terra ꝗᷓ nunq; ſine vſura reddit qð
accepit · quãq̃; me qᷓdeʒ nõ fructuſ modo
ſed etiã ipſiꝰ terre uis ac natura delectat

Neq; veꝛo ſegetibꝰſolũ ⁊ pꝛatiſ ⁊ uinetiſ

et arbuſtis res ruſtice lete ſunt:ſed ortis

etiã 1 pomariis:tum pecudũ paſtu: tum

Hõ ⁊ florũ oĩum varietate.
Varo nanqʒ bene culto nihi poteſt nec

vſu eſſe vberius mec ſpecie oꝛnatius nec

natura pulcriuſ ad quẽ fruẽdũ nõ modo
retardat: verũetiaʒ inuitat atq; oblectat

lxen

ſenectuſ. Mea quidẽ ſetẽtia haud ſcio an
Vlla vita poſſit eſſe beatioꝛ· Neq; ſolum
quidem officio hominũ cultura agroruʒ
eſt ſalutaris: ſed delectatõe ⁊ ſaturitate
copiaq; rerũ oĩm que ad vitam hoĩm ad

cultũ etiã deorũ ꝑtinẽt · hac igit᷑ foꝛtuna
ſenibꝰ frui licet: nec eos impedit quo mi

nꝰ ⁊ ceterarũ rerũ ſtudia teneãt vſq; ad

tẽpus vltimum ſenectutis · ¶ E CCu

rio ad focuʒ ſedẽti magnũ auri xõduſ ſã
nites cũ attuliſſẽt repudiati ſũt · Nõ em̃
aurũ habere pᷣclarũ duyit ſibi videri: ſed

aurũ habẽtibꝰ ĩpare · poterat ne tantus

animꝰ iocũdaʒ nõ efficere ſenectutẽ ⸗g

¶ ¶ Extrema etas hoc beatioꝛ eſt q; me

dia: ꝙ autoritatig habeat plus minuſ ue

laboris· ¶ H ¶ OPpex eſt aũt ſenectutis
8.

autoritas· habet p̃ſertim ſenectꝰ honoꝛa
ta tãta; autoritatẽ vt ea pluriſ ſit q; om
nes adoleſcẽtie voluptates · Sed in omni
oratõe memẽtote me eã ſen ectutẽ lauda
re que fũdam̃tis adoleſcẽtie cõſututa ſit
Ex quo illud efficit᷑ miſerã eſſe ſenectutẽ
que ſe orõe defẽdit · Nõ cam nõ ruge re
pẽte autoritatẽ eriꝑe poſſũt:ſed honeſte

acta ſuꝑioꝛ etas fruct capit autoritatis

ext remos hec em̃ ipſa ſũt honorabiliora
que vident᷑ leuia atʒ cõmun ia ſq; ſaluta
ri · appeti/decedi ·. aſſurgi·deducireduci ·
cõſuli:que ⁊ apuv nos ⁊ ĩ aliiſ ciuitatibꝰ
vt queq; res optime moꝛata eſt :ita dili
gentiſſime obſeruat᷑ · ¶ In fragili corpe
odioſa oĩs offẽſio eſt. ¶ Vt em̃ non om̃e
vinũ :ſie nõ oĩs etas nature vetuſtate co

aceſcit. ¶ ¶ Kuaricia ſenilis quid ſibi
velit nõ intelligo · Noteſt em̃ quicqᷓ eſſe
abſurdiꝰ:q̃;ᷓ quo minꝰ vie reſtat: eo pluſ

viatici querere· Quarta reſtat cauſa que

mayxime angere:atz ſolietam habere no

ſtram etateʒ videt᷑ appꝓpinquatõ mortis

que a ſenectute nõ põt lõge abeſſe ¶ E
O miſeꝛũ ſenẽ qᷓmoꝛtẽ cõtẽnẽdã eẽ in
tã lõga etate ñ viderit:q̃ aut plane negli
gẽda eſt ſi extiguit oĩno aĩm: aut etiã op

tãda multo magis ſi aliquo eum deducit
vbi ſit futurꝰ eternꝰ: atqui certe tereium
nihil ĩueniri poteſt · Quid igitur timeam

ſi aut nõ miſeꝛ poſt moꝛtẽ aut beatus eti
am futurꝰ ſim. Quãq; quis eſt tã ſtultuſ
tã ſui fidẽs:q;uis adoleſcẽs cui ſit explo
ratũ ſe ad veſperũ eſſe victurũ:quin etiã

etas illa multo plures q; noſtra mortis

caſus babet.faciliꝰ in moꝛboſ ĩcidũt ado
leſcẽtes · grauiꝰ egrotãt·triſtius curant᷑
Itaq; ꝑpauci vemũt ad ſenectutẽ: qd ac
cideret ſi melius ⁊ prudentius viuerent.
Mens em̃ ⁊ ratõ ⁊ cõſil ium in ſenibʒ eſt ·

Omni ĩquit ſcipio et ati moꝛtẽ eſſe cõmu

nẽ. It ſperat adoleſcens diu ſe eſſe victu
rũ quod ſpare idem ſenex nõ poteſt? in
ſipieter ſperat · Quid em̃ ſtultius qᷓ; ĩcer
ta ꝓ certis habe· falſa ꝓ veris· At ſenex
ne quidẽ habet quod ſperat ? at ẽ eo me
liore cõdicõne qᷓ; adoleſcẽs: cũ id qð ille

ſperat ſit cõſecutus: ille vult diu viuere

bic diu vixit: quãq; o dii boni quid eſt in
vita homĩs diug ¶ L¶ Wihi quidẽ nee
diuturnuz quicqʒ videt᷑: in quo eſt aliqð
extremũ:cũ em̃ id aduenit: cũ illud quod
pᷣterit effluxit:tãtũ remanet quãtũ vir
tute ⁊ benefactis cõſecutꝰ ſis· More qͥᷣdẽ
cedũt 1 dies ⁊ mẽſes ⁊ anni mec p̃teritũ
tẽpus vnq́ʒ reuertit᷑: nec quid ſequat᷑ ſci
ri poteſt· quod cuiqʒ tẽporis ad viuẽduzʒ

dat᷑ eo debet eſſe cõtentus · CM Bre
ue ttepus etatis ſatiſ lõgum eſt ad be

ne honeſteq; viuẽdũ. Sin ꝓceſſeris lõgi

us nõ magis dolẽdũ qᷓ; agricole dolent:
p̃terita verni tẽpis ſuauitate:eſtatẽ autũ

nũq; veniſſe: Veꝛ em̃ tanq; adoleſcẽtiam

ſignificat oſtẽditq; fructus futuros. Re

liqua aũt tꝑa de metẽdis fructibʒ ⁊ ꝑcipi
ẽdis accõmodata ſũt. fructꝰ aũt ſenectu
tis eſt ante partorũ bonorũ copia et me
moria· Oĩa vero q̃ ſcdᷣm naturã fiũt ſũt
hahẽda in bonis· qd eſt aũt tam ſcᷣm na
turã q; ſenibuſ emori: qð idẽ cõtĩgit ado
leſcẽtibus aduerſãte ac repugnãte nat᷑a
Itaq; adoleſcẽtes mori mihi ſic videntuꝛ
vt cũ aque multitudine flame vis oppri
mit᷑ · Senes aũt ſic cũ ſua ſpõte nulla vi
adhibita cõſũptus ignis extĩguit᷑· Et qᷓſi

poma ex arboribʒ cruda ſi ſint ui auellũ
tur: ſi matura ⁊ decocta decidũt: ſic vitaz

adoleſcẽtibʒ vis aufert:ſenibʒ maturitas
que iã mihi tã iocunda eſt quo ꝓpius as
moꝛtẽ accedã quaſi terrã uideri uidear.2

aliquãdo in poꝛtũ ex longa nauigatõne
venturus· Senectutis aũt nullus certus

eſt terminus recteq; in ea viuit᷑: quoad
munus officii exeq;̃ poſſis ⁊ tueri· ⁊ tuto
moꝛtẽ cõtemnere · ex quo fit vt aĩmoſior

etiã ſit ſenectꝰq; adoleſcẽtia ⁊ fortior
¶ Eed vinẽdi eſt finis optimꝰ: cuʒ
ĩtegra mẽte certiſq; ſenſibꝰ opus ip̃ a ſu
um eadẽ que cõglutinauit natura diſſol
uit:vt nauẽ ⁊ edificiuʒ facillime idem de
ſtruit qui cõſtruxit:ſic hoĩem eadẽ optĩe
que cõpoſuit natura diſſoluit· am om̃iſ
cõglutinatõ recẽs egre ĩueterata facillĩe
diſſoliut᷑ . Ita fit vt facile illud bꝛeue vite
reliquũ nec auide appetẽdũ ſenibus nec
ſine cauſa differendũ ſit · Vetatq; pitago
ras ĩ iuſſu imꝑatoris hoc eſt dei de preſi
dio ⁊ ſtatõne vite diſcedere · CB CS.
lonis quidẽ ſapientis eulogiũ eſt quo ſe
negat velle ſuã moꝛtẽ dolere amicorũ et
lamentis vacare· Sed haud ſcio an meliꝰ
Enniꝰ . Nemo me lacrimis decoꝛet neq;
funera fletu faxit:nõ cenſet lugẽdaz eſſe
moꝛtẽ quã ĩmoꝛtaliſ cõſequat᷑· Eoe
meditatũ/ab adoleſcẽtia debʒ eſſe moꝛtẽ
vt negligamꝰ: ſine qua meditatõe trãqᷣl
lo eſſe aꝛmo nemo poteſt· Moriẽdũ eniʒ
certũ eſt incertũ an hoc ipᷣo die · Mortẽ
igit᷑ horis ſingulis ĩpẽdẽteʒ metuẽs quiſ
poterit aĩo ſecuro cõſiſteres (G 3
ſumꝰꝰ ĩcluſi ĩ his cõpagibꝰ coꝛꝑis muneꝛe
uodã neceſ ſitatiſ ⁊ gꝛaui oꝑe ꝑfũgimur
em̃ celeſtis aĩꝰ ex altiſſimo domicilio
dep̃ſſus ⁊ q̃ſi demerſus ĩ terrã: obtinens
diuine nature locũ eternitatiqʒ cõtrariũ
Ded credo deos ĩmortales ſparſiſſe aĩos
in coꝑa humana ꝛvt eſſẽt qui terras tue
rẽt᷑:quiqʒ celeſtiũ oꝛdinẽ cõtẽplãtes imi
tarent᷑ eũ: vite mõ atq; cõſtãtia · Nec me
racio ĩpulit vt ita crederẽ ſed diſputatio
etiã ⁊ autoritas veteꝛũ ⁊ nobiliũ philoſo
phorũ:⁊ in pmis pitagoꝛe q ex vniuerſa
mẽte diuina delibatos nos anĩos habere
dem õſtrauit · ̃terea ſocratis qui ſup̃mo
vite die de ĩmoꝛtalitate aĩmorũ diſſeruit
Quid multa ſic ꝑpſuaſi mihi ſic ſentio cuʒ
tãta celebritas aĩmorũ ſit · täta memonia
pᷣteritoꝛũ · futuroꝛũq; pꝛudẽtia.tot arteſ
tãte ſcientie · tot inuẽta:nõ poſſe eam na
turã que res tãtas cõtineret eſſe morta
lem. Hlato etiã noſter apud xenophãteʒ
moriẽs hec dixit · Nolite arbitrari o mibi
cariſſimi filii cũ a vobiſ diſceſſeꝛo me nuſ
q́ᷓ; aut nullũ foꝛe · Nec em̃ dũ eꝛã vobiſcũ
ecuũuũ videbatis aĩm qui hos artꝰ regebat:
ſed eſſe eũ in hoc coꝛꝑe ex hiſ rebʒ qᷓſ geꝛe

rvij

baʒ ĩtelligebatis:eũdẽ igit᷑ eſſe creditote
etiã ſi nullũ videbitis · Mihi quideʒ ꝑſua

deri nunq; poterat aĩmos dũ in coꝛꝑi
cẽnt moꝛtalibʒ viueꝛe: cũ exiſſẽt ex eiſ mo

ri · Nec vero eũ aĩm eſſe ĩſipiẽteʒ cũ ex in

ſipienti coꝛꝑe euaſiſſet: ſed cũ admixtiõe

corꝑis liberatus purus ĩteger ne eſſe ce
piſſet tunc eſſe ſa piẽteʒ :atqʒ; etiã cuʒ na
tura hominis moꝛte diſſo luitur ceteraꝛũ

rerum ꝑſpiciũ eſt noſſe quo queqʒ diſce
dãt · Abeũt enĩ lluc omnia vnde orta ſüũt

Knimus autẽ ſolus.nec cũ adeſt nec cu
diſcedit apparet· iam vero videtis nichi

eſſe moꝛti ſimiliꝰ q; ſõnum: atq; doꝛmiẽ
. „ „ — 5 . 7 .
tium animi maxime declarãt diuinitateʒ

ſuaʒ: ex quo intelligitur facile quales fu
turi ſint cum ſe plane vinculis coꝛporuʒ
relaxauerint · Nõ enĩ multi pᷣſtantes viri
quos enumerare nõ eſt neceſſe tãta eſſẽt

conati que ad poſtentatis memoriaʒ peꝛ

tinerent niſi iudicaſſẽt animos ĩmoꝛtles
poſt defunctũ coꝛpꝰ exiſtere· Nõne meli
us multo fuiſſet ocioſã etatem ⁊ quietã
ſine vllo labore maximo ⁊ cõtentõne tra
ducere Quod quidem niſi ita ſe haberet
vt animi immoꝛtales eẽnt: nõ optimi cu
iuſqʒ animꝰ maxime ad ĩmoꝛtalitatiſ glo

riã niteret᷑ · Quid ꝙ ſapiẽtiſſimus qui ſq;

equiſſimo animo morit᷑ ſtultiſſimus ini
quiſſimo ? Nonne videtur vobis is qui

plus cernit ⁊ longius videat noſſe ſe ad

melioꝛa pꝛoficiſciæ lle autem cui mẽſ ſui
obtuſioꝛ nõ videre · Nõ libet em̃ mihi de

plorare vitaʒ quod multi indocti ſepe fe

cerũt: neqʒ; me vixiſſe penitet · quoniã ita
vixi:vt nõ fruſtra me natũ exiſſimem: ⁊ e
vita ita diſcedo tanq; ex hoſpitio nõ tan

q̃ʒ e domo :commoꝛandi enim natura di

uerſorium nobis non habitandi dedit.
O pꝛeclarum diem cum ad illud diuino

rũ aĩoꝛũ cõciliũ cetũqʒ iei car . Et ſiq̃s

deus mihi lar giat᷑ vt ex hac etate repueri
ſcam: nec vero velim quaſi decurſo ſpa
cio a calce iterũ reuocari· Quid em̃ habet
vita cõmodi: quod nõ potiꝰ laboris · Le
uis eſt ſenectꝰ.nec ſoluʒ nõ moleſta ſed
etiã iocunda · ſi nõ ſumꝰ ĩmoꝛtales fu
turi: tamẽ extingui homini ſuo tempore
optabile eſt · Naʒ habet natura vt aliarũ

omnium reruʒ ſic viuẽdi modũ· Senectꝰ

autẽ etatis eſt ꝑactio tanq; fabule:cuius

krj

defatigatoͤem fugere debemus preſertiz
adiuncta ſatietate. ¶ Et hec de ſenectute
ad vtinã ꝓperueniamus: vt ea que di
cta ſunt re eyꝑti ꝓbare poſſimꝰ . Sequit᷑

nunc de paradoxis eiuſdem Marci Tul

lii Ciceroneis
De paradoxis Marci Tullii Ciceꝛoniſ

autontates incipiunt· ¶ DH

Phil eſt tã incꝛedibile ucn nõ di
cendo fiat probabile · Nihil tam
oꝛridũ: nihil tã incultum quod
nõ ſplendeſcat oꝛõe · ¶ ¶ Nunq; me
hercule ego neq;ʒ pecuĩas · neq; facta ma
gnifica:neq; opel · neq; imꝑia· neqʒ volu
ꝓtates in bonis rebꝰ expetẽdis eſſe duxi
¶ Doteſt ne bonũ cuiq́; malo eſſe: aut
poteſt quiſq̃ʒ in abundantia bonorum
ipſe eẽ nõ bonuss ¶ E¶ Irrideat ſiquis
vult · ꝓlus apud me vera ratio valebit q̃;ʒ
vulgi opinio · Neq; ego vnq; dicam illũ
bona perdidiſſe ſiquis pecus aut ſuppel
lectilẽ amiſerit · Necnõ ſepe laudabo illũ
ſapientem biantẽ cuius cum patriaʒ ple
nam cepiſſet hoſtis ceteriq; ita fugerent
vt multa de ſuis rebus ſecũ appoꝛtaꝛent

cum eſſet amonitus a quodam vt ipſe
idem faceret · Ego vero inquit facio· Nazʒ

omnia mea mecum poꝛto · ille hec ludi

bria fortune nec ſua quidem putauit ꝗᷓ

nos etiam appellamus bona.
¶ Ouid eſt igitur queret aliquiſ bonũ ⸗
ſi quid recte fit ⁊ honeſte et cum virtute
id ſolum opinoꝛ bonum · xllud arte qui
dem tenent accurateq; defendunt:volu
ptatem eſſe ſummũ bonum: que quideʒ
mihi vox pecudum videtur eſſe non bo

minum . Tu cuʒ tibi ſiue deus ſiue mater

vt ita dicam) omnium rerum natura
dederit animum quo nibil eſt pꝛeſtantiꝰ

neq; diuinius: ſic te ipſe abiicies atq; ꝓ

ſterneſ vt nichil inter te 1 quadrupedem
putes intereſſe · Vt enim quiſqʒ maxime
eſt boni particeps:ita ⁊ laudabiliſ maxĩe
Neq; enim eſt vllum bonum de quo is
qui id habeat honeſte non poſſit gloria

n · Quid nã hoꝛum eſt in voluptate ? me

liorẽ ne efficit:aut laudabiliorem virum
an quiſq; in potiundis voluptatibꝰ glo

riando in predicatõne ſe efferet · Rtq; ſi
voluptas que plurimorum patrociniis

defenditur modo in rebus bonis haben
da nõ eſt: eaq; quo maioꝛ eſt: eo magis
mẽteʒ ex ſua ſede ſtatu dimouet: ꝓꝛofſe
cto nichil eſt aliud bene ⁊ beate viuere ·
niſi honeſte et recte viuere. ¶ H ¶ Ne
mo poteſt non beatiſ ſimus eſſe qui eſt
aptus totus ex ſeſe: quiq; in ſe vno ſua
ponit omnia · cui ſpes omnis ⁊ ratio et
cogitatio pendet ex foꝛtuna: huic nichil
poteſt eſſe certi:nihilqʒ quod exploratũ
babeat permanſurum ſibi vnum diem .
¶ E¶ Aors terribilis his quorum cuʒ
vita omnia extinguũtur: non his quorũ
emori laus non poteſt · Exilium autẽ his
quibus quaſi circumſcriptus eſt habitan
di locus: non his qui omnem orbemter
rarum vnam vrbem eſſe dicunt. ¶ V
peccata non rerum euentu ſed riciis ho
minum metienda ſunt · ¶ Oue vis ẽ enĩ
que magis arceat homĩes ab omni imp
bitate q; ſi ſenſerint nullum eſſe in deli
ctis diſcrimen. ¶ Modũ rerum fingere
nõ poſſumus: animorum moduz tenere
poſſumus. ¶ Nibil neqʒ meum eſt neqʒ
cuiuſpiam quod auferri:quod eripi · qð
amitti poteſt · ¶ B Quomodo igitur

1 cui tandem hic libero imperabit qui

non poteſt ſuis cupiditatibus imperaꝛe
Refrenet primum libidines · ſpernat vo
luptates · iracundiaz teneat · coeꝛceat aua
riciaʒ · ⁊ ceteraſ animi labeſ repellat · Tũc
incipiet aliis imperare cum ipꝑſe impro
biſſimis doniſ.dedecori ·aut tiꝛpitudini
parere deſierit: dum quidem hiſ obediet
non modo imperatoꝛ ſed liber omnino
habendus non erit Dictum eſt ab eru
ditiſſimis niſi ſapientẽ liberũ eẽ nemmẽ
Quid eſt enim lbereas niſi poteſtas vi
uẽdi vt velis? Quis igitur viuit vt uult
niſi qui recta ſequitur· qui gaudet offici
is · cui viuendi via conſiderata atqʒ pro
uila eſt. qui legibus quidem non ꝓpter
metum paret ſed eas ſequitur: atq; tol
lit id quod ſalutare maxime iudicat eſſe ·
Qui nichil facit · nibil dicit: nichil cogitat
deniq; niſi libenter ac libere cuius om
nia conſilia res q; omnes quas gerit ab
ipſo pꝛoficiſcantur · eodemq; feruntur
Nec eſt vlla res que plus apud eum
polleat qᷓ;ᷓ ipſius voluntas atqʒ iudici
um :cui etiam que vim maximam habeꝛe

dicit foꝛtuna cedit ipſa · Sicut ſapiẽs di

cit poeta.ſiis quiſq;ʒ fungit᷑ moꝛibꝰ. So
li igit᷑ hoc cõtingit ſapiẽti: vt nihil faciat
ĩuitus: nihil dolẽs nibel coactꝰ. Vñ illud
bꝛeue cõſitendũ ẽ niſi qui ita affectus ſit
eſſe liberũ nennnẽ. ¶ R Serui igit᷑ ĩ p
bi omẽs:nec hoc tã re ẽ q; dictu ĩopĩatuʒ
atz mirabile · Non em̃ ita dicũt eos eẽ ſer
uos vt mancipia qꝗᷓ ſunt dñoꝛuʒ facta ne
xu aut aliquo iure ciuili: ſed ſic ſeruitꝰ ſit
ſicut ẽ obedientia fracti anĩ atʒ abiecti ⁊
arbitrio carẽtis ſuo · Quis neget licet re
ges:om̃es leues.omẽs cupidos·omẽs de
niq; ĩpꝛobos eſſe ſeruos ? An ille mihi li
ber videt᷑:cui mulier ĩpe rat · cui leges im
ponit · p̃ſcribit vetat · iubet qð videt᷑:qui
nihil ĩperanti negare p̃t · mihil recuſare
audet:ſi poſcit dandũ ẽ.ſi vocat veniẽdũ
?. eiicit abeundũ.minat᷑ extimeſcendum·
Ego vero nõ iſtũ mõ ſeruũ ſed nequiſſi
mũ ſeruũ etiã ſi ĩ ampliſſima familia na
tus ſit appellãdũ puto · An etiã eoꝛũ ſer

uitus dubia ẽ qui peculii cupiditate nul

lam condicionẽ recuſant duriſſime ſerui
tutis? hereditatis ſpes qᷓ;d ĩiquitatis in
ſeruiẽdo nõ ſuſcipit g quẽ nutũ locuple

tis oꝛbi ſenis nõ obſeruat? loquit᷑ ad ei

us voluntatẽ quidꝗd denunciatũ ſit · fa
cit · aſſenſat᷑ · aſſidet · ĩuitat · Quid hoꝛũ eſt

liberi g qͥd deniqʒ ſerui nõ ĩertis ? Quid

iam illa cupiditas que vid et᷑ eſſe liberali

oꝛ honoꝛis ⁊ ĩperii ꝓuinciarũ:q; dura eſt
domina . q; impioſa. q; vehemẽs · JZudex
vero quãtũ habet dñatũ: quo timoꝛe no

centes afficit:an nõ ẽ oĩs metus ſeruituſ
Ois anĩ debilitas:⁊ humilis ⁊ fracti timi
ditas ſzuitꝰ ẽ (4 (Nihil quiſqʒ dz niſi
qð ẽ turpe nõ reddere ¶ Quẽ em̃ ĩitelligi
mus diuitẽ: at hoc verbu in quo hoĩe po

Diue

nimus gopinoꝛ ĩ eo cui tãta poſſeſſio eſt

vt ad liberaliter viuendũ fadile cõtentus

ſit. Qui nihil qrat · nibil appetat nibil op
tet ampliꝰ.animꝰ opoꝛtet tuꝰ ſe iudicet

diuitẽ: nõ hoĩm ſermomeqʒ poſſeſſiones
tue:qui nihil deeſſe ſibi putet:nihil curet
amplius ſatiatus ẽ: aut cõtentꝰ etiã pecu
ma cõcedo diues ẽ. Sin aũt ꝓpter auidi
tatẽ pecunie:nullũ queſtũ turpẽ putas:
cũ iſui oꝛdini ne honeſtꝰ q̃dem polſit eſſe
vllꝰ: ſi quotidie frandas · decipis· poſcia

paciſceris. aufers · rapis · ſi ſocios ſpoli

rvii

as· erariũ expilas·ſi teſtamẽta amicoꝛuʒ
expectas quidẽ atʒ te ipſe ſupponis: hec
vtrũ abundãtis an egẽtis ſigna ſũt? Ani
mus hoĩs diues nõ arca appellari ſolet

q́;uis illa ſit plena: dum te ĩanẽ videbo:

diuitẽ nõ putabo · Ctem̃ ex eo quantũ cui
.„₰ , — / ₰ ◻ —7 — —
q́ᷓ; ſatis ẽ metiunt᷑ hoĩes diuitiarũ modũ
filiã quis habet pecuĩa opus ẽ·duas ma

ioꝛe · ſi plures maioꝛe etiã · It ſi vt aunt

danai quĩquagĩta ſint filie alicui: tot do
tes magnã querũt pecuniã · quãtũ enim
cuiqᷓ; opꝰ eſt ad id accõmodat᷑ vt añ diyi
diuitiarũ modꝰ. Qui igit᷑ nõ filias plureſ
ſed ĩnumerabiles cupiditateſ habet: que
bꝛeui tꝑe magnas copias exhaurire poſ
ſint: hunc ego qñ appellabo diuitẽ cum
ipſe egere ſe ſentiat? Etem̃ diuitiarũ fru

ctus ĩ copia ẽ: copiã aũt dcla rat ſatietas

rerũ atʒ abundantia · Quis igit᷑? ſiquidẽ
vt quiſqʒ qð plurimi ſit poſſideat:ita di
tiſſimꝰ ſit habendꝰ.dubitet quĩ ĩ virtute

diuitie ſint: qm̃ nulla poſſeſſio nulla vis

auri ⁊ argẽti pluriſq; virtus eſtimãda ẽ ·

¶ ¶ ¶ Odu ĩmoꝛtales nõ ĩtelligũt homĩes

q; magnũ vectigal ſit ꝑſimonia· Vter igi
tur ẽ ditioꝛ: cui deeſt an cui ſuꝑat g qui
eget an qui abundat ? cui poſſeſſio quo

maioꝛ ẽ eo plus requirit ad ſe tuendã an

qui ſuis viribꝰ ſe ſuſtinet æ Non eſſiatio

ne cenſus verũ victu atʒ cultu terminat

pecunie modꝰ. Non eſſe cupidũ pecunie
7 „ . En —
nõ eſſe tenacem vectigalis:cõtentũ vero
ſuis eſſe rebꝰ: maxime ſunt certiſſimeq;

diuitie · Eteniʒ ſi iſti callidi rerũ eſtimato

res pꝛata ⁊ areas quaſdã magni eſtimãt
ei generi poſſeſſionũ minime quaſi no
ceri poſſit:quãti eſt eſtimãda virtus que
nec eripi nec ſurripi poteſt: neq; naufra

gio neq; ĩcendio amittit᷑:nec tẽpeſtatum

nec tẽpoꝛũ ꝑturbatione mutat᷑: qua pꝛe

diti qui ſũt ſoli ſunt diuites ·ſoli em̃ poſ

ſident res ⁊ fructuoſas ⁊ ſempiternas·
ſoliq; quod ẽ ꝓpꝛium diuitiarũ contenti
ſunt ce ſuis ſatis eſſe putãt qð eſt · ni
hil appetunt · nulla re egent:mihil ſibi de
eſſe ſentiũt · nihil requirũt · Im ꝓbi aũt ⁊

auari qm̃ ĩcertas atʒ caſu poſitas poſſeſ
ſiones habẽt: ⁊ plus ſꝑ appetunt:nec eo

rũ quiſqᷓ; adhuc ĩuentꝰ ẽ:cui qð hʒ ſatis

nõ mõ non copioſi ac diuites: ſed etiaz
inopes ac pauꝑes eſtimãdi ſũt · Et hec de

.

padoxis ſeqᷓt nũc de q̃ſtionibꝰ tuſculaĩs
Marci Tulln Ciceronis ⁊q/Ex qꝗ̃ſuionibꝰ
tuſculanis Marci Tullü Ciceronis Auto

nitates incipiunt. ¶ D

Reile ẽ vincere nõ repugnãtes
¶ Monos alit arteſ:omẽſqʒ in
cendimur ad ſtudia gloꝛia lau
dis:iacẽtq; ea ſꝑ que apð quoſq; impꝛo
bant᷑ ¶ Momis eſt ĩtꝑantis abutentis ⁊
otio ⁊ liis. ¶ ¶ Moꝛiendum ẽ oĩbus.
¶ OQOue en pt nobis ĩ vita eſſe iocũditaſ

cũ dies ⁊ nocteſ cogitandũ ſit iamiam eẽ
moꝛiendũ ¶ Intiquitas quo ꝓpius abe

rat ab oꝛtu ⁊ diuina ꝓgenie hoc meliꝰ ea
foꝛtaſſe qᷓ̃ erãt vera cernebat (E(Nul
la gens tã fera:nemo hoĩm tam ẽ ĩmaniſ
cuiꝰ mentem non ĩbuerit deoꝛũ opinio ·
Multi de diis ꝑpꝛaua ſentiũt: id enĩ vicio
ſo moꝛe effici ſolet · Omẽs nõ eſſe vim 1

naturã diuinã arbitrant᷑: nec vero id col

lutio hominũ aut cõſenſuſ efficit · nõ ĩſti

tutis opinio ẽ cõfirmata nõ legibꝰ. Om

ni aũt in re cõſenſu oĩm gentiũ lex natu

re putãda ẽ ¶ & ¶ Que ẽ melioꝛ ĩ homi

nũ genere natura qᷓ; eoꝛum qui ſe natos
. — 7 — — —
ad hoĩes iuuãdos · tutandos· cõſeruãdoſ

arbitrant᷑ · Abiit ad deos hercules: nũq;

abiſſet niſi cũ ĩter hoĩes efſet eã ſibi viaz
muniuiſſet ˖ ¶ Nemo vnq́; ſine magna
ſpe ĩmoꝛtalitatis ſe offerꝛet ꝓ patria ad
moꝛtem ¶ Magni aũt ẽ ĩgenii reuocare

mentẽ a ſenſibꝰ:a cogitationẽ cõſuetudi

ne abducere · ¶ Quã quiſq;ʒ noꝛit artẽ in
hac ſe exerceat · ¶ M ¶Nihil & anĩo velo

cius.nulla ẽ celebꝛitas qᷓ poſſit cũ anĩ ce

lebꝛitate cõtendere:qui ſi ꝑmanet ĩcoꝛmu
ptus ſuiq; ſimilis: neceſſe eſt ita ferat᷑ vt
penetret ⁊ diuidat om̃e celũ a quo quidẽ
aĩo:phia tanq; ab oculis caliginẽ diſpu
lit:vt oĩa ſupera ·ĩfera · pꝛima· media · vl
tima videremus · ꝓꝛſus hec diuina mihi

videt᷑ vis ꝗᷓ tot res efficiat ⁊ tãtas ¶

Nec vero de ipe qui ĩtelligit᷑ a nobis
alio modo ĩtelligi pᷣt niſi mens ſoluta q̃

dam libera ſegregatõe ab omĩ cõcretio
ne moꝛtali. ¶ 8 Socrates cũ pene in

manu iam moꝛtiferũ illud teneret pocu

lum locutꝰ ita ẽ vt nõ ad moꝛtẽ trudi:ve

rum ĩ celũ viderẽt᷑ aſcendereꝛita enĩ cẽſe

bat . Ttaqʒ diſſeruit duas eſſe vias dupli
ceſq; curſus animarũ coꝛꝑe excedentiuʒ ·

Nã qui ſe hũanis flagitis atʒ viciis: ⁊ ſe
totos libidĩbus dediſſent:vel ĩ repub. vi
olanda fraudes ĩexpiabiles cõcepiſſent:
bis demũ quoddã iter eſſe ſecluſuʒ a cõci
lio deoꝛũ · Qui aũt ſe ĩtegros caſtoſq; ſer
uauiſſent:quibꝰ fuiſſet mĩma cũ coꝛꝑibꝰ
cõtagio:ſeſeq; ſꝑ ab his reuocaſſẽt: eẽnt
qʒ ĩ coꝛꝑibus hũanis vitã imitati deoꝛũ.
bis ad illos a quibꝰ eẽnt ꝓfecti reditũ fa
cilem patere · LCChr aüt ſie abit e
vita vt cauſa moꝛiẽdi natũ ſe eſſe gaude

ret · Tota enĩ phoꝛum vita commentatio
moꝛtis ẽ· Nam quid aliud agimꝰ cũ a vo
luntate id ẽ a coꝛpoꝛe: cũ a re familiari q̃
eſt miniſtra ⁊ famula coꝛꝑis:cũ a repub.
cũ a negocio omni reuocamꝰ animu miſi
animũ ad ſe ipſũ euocamꝰ.ſecũ eſſe cogi

mus · maxĩeq; a coꝛꝑe ſeducimꝰ. Secerne
re aũt a coꝛpe animã: nec quicq; ẽ aliud

niſi emoꝝ diſcere · Quare hec cõmẽtemur
diſuungamuſq; nos a coꝛꝑibus id ẽ cõſue

ſcamꝰ moꝛ · hoc ẽ dum erimꝰ ĩ terꝛis erit
illi celeſti vite ſimi le: ⁊ cũ illic ex his vĩcu

lis emiſſi feremur minꝰ tard abit᷑ curſus
animoꝛũ · Quo cũ venerimꝰ tũ deniqʒ vi
uemus. Nam bec io vita moꝛs ẽ:qu ã
lamẽtari poſſes ſi
caritas ẽ patrie vt eã nõ ſenſu nr̃o ſed ſa

iberet ( M ¶ Tanta

lute ipſius metiamur · Ttaqʒ nõ deterꝛet

ſapiẽtẽ moꝛs q̃ ꝓpter ĩcertos caſus quo
tidie ĩ minet: ꝓpt er bꝛeuitatẽ vite nunq̊ʒ

p̃t lõge abeſſe:quo minꝰ ĩ om̃e tẽpus rei

pub· ſuſqʒ cõſulat: ⁊ poſteritatẽ ipſaʒ cu
ius ſenſũ habiturꝰ nõ ſit ad ſe putet ꝑti

nere ¶ N¶ Natura ſic ſe habet: vt qũo
initiũ nobis oĩm reruʒ oꝛtus noſter affe

rat: ſic exitũ moꝛs · Et vt nihil ꝑtinuit ad

nos añ oꝛtũ: ſic nibil ꝓꝰ moꝛtẽ ad nos ꝑ
unebit ¶ O (Oue etas lõga ẽy aut
quid oĩo hoĩ longũ? Nõne mõ pueros
mõ adoleſcẽteſ ĩ curſu a tergo ſeqñs nec

opinãtes aſſecuta ẽ ſenectꝰ · Sed qʒ nihil
vltra habemꝰ hoc longũ ducimꝰ oĩa iſta

pinde vt cuiq; data ſunt ꝓ b aut
4

vita lõga aut bꝛeui abducunt᷑ ¶ P (Si
expectãdo ⁊ deſiderãdo pẽdemus anĩs ⁊

cruciamur angimur · ꝓh dii ĩmoꝛtales

q; illud iter iocudũ ęẽ debʒ: quo cõfecto
nulla reliqᷓ curꝗ mulla ſolicitudo ſit futa.
¶ Won miſerabiliter vir clarꝰ emoꝛit
Nec em̃ cuiq; bono mali quicq; euenire

—

q diis ĩmoꝛtalibꝰ negligent᷑· ¶ Nos aũt
teneamus vt nihil cẽſeamꝰ eſſe malũ qð
ſit a natura datũ omnibꝰ: ĩtelligamus ſi
moꝛs malũ ſit eſſe malũ ſempiternũ.Nã
rite miſ ere moꝛs finis eſſe videt᷑ . Moꝛs
ſi eſt ẽ miſera finis nullus eſſe p̃ᷣt ¶ Cuã
q; ſenſus abierit tũ ſummis ⁊ ꝓpꝛis bo
mis laudis ⁊ gloue q́;uig nõ ſentiãt moꝛ
tui nõ carebùt ¶ Non em̃ t cumu
lus bonoꝛũ iocundus eſſe pᷣt q́; moleſta
diſceſſio ¶ Momĩes moꝛtẽ vel optare ĩci
piant:vel timere deſiſtãt · Nam ſi ſũmus
ille dies nõ extinctionẽ ſed eõmutationẽ
affert loei quid optabilius:ſin aũt ꝑemit

½

pᷣt nec viuo nee moꝛtuo:nec eiꝰ res

⁊ delet oĩo quid meliꝰ q; ĩ mediis vite la

boꝛibus obdoꝛmiſcere:⁊ ita cõuenienter
ſõno cõſopiri ſempiterno · qð ſi fiat meli
oꝛ eſt Ennii q; ſolonis oꝛatio · hic em̃ no
ſter Nemo me lacrimis decoꝛet ĩquit nec
funera fletu faxit · At vero ille ſapiens⸗
Moꝛs mea ne careat lacrimis: linquamꝰ
amicis meroꝛẽ vt celebꝛẽt funera cum ge
mitu · Nos vero ſiquid tale acciderit: vt
a deo denunciatũ videat᷑: vt exeamꝰ e vi
ta leti:⁊ agentes gratias ꝑamus: eripi
qʒ nos e cuſtodia ⁊ leuari vinculis arbi
tremur:vt aut ĩ eternã ⁊ plane ĩ noſtraʒ
domũ remigremus:aut omĩ ſenſu mole
ſtiaq; careamꝰ. Sin aũt nihil denunciabi
tur: eo tñ ſumus aio vt illũ hoꝛribilẽ diezʒ

aliis nobis fauſtũ putemꝰ:nihilq; in ma

lis ducamus qð ſit vel a diis ĩmoꝛtalibꝰ
vel a natura parẽte oĩm conſtitutũ .Non
em̃ temere ⁊ foꝛtuite facti ⁊ creati ſumꝰ.
Hoꝛtũ itaq; nobis paratũ ⁊ ꝓfugiuʒ pu
cemus quo ꝓuehi liceat· Sin reflantibuſ
ventis reüciemur: tñ eodem paulo tardi
us referamur neceſſe ẽ: id ne miſerũ vni
eſſe p̃t · ¶ Igamꝰ ea potiſſimũ que leua
tionẽ habeant egritudĩs · foꝛmidinũ eu

piditatũ:qui ĩ omĩ phia ẽ fructus vberꝛi

mus.· Mec ex pꝛiimo ¶ B (Difficile ẽ enĩ
ĩI phᷣia pauca eſſe ei nota: cui nõ ſint aut
pleraq; aut oĩa · Nam nec pauca niſie mł
tis elegi pnñt nec qui pauca ꝑcipiet ñ idẽ
reliqua eodẽ ſtudio ꝑſequet᷑ (Eui qð
vitari nõ pᷣt metuit:is viuere ao quieto
nullo mõ p̃t:ſed qui non mõ qꝛ neceſſe ẽ
moꝛi veruetiã qꝛ nibil habet moꝛſ qð ſit
hboꝛrendũ moꝛtẽ nõ timet is ſibi p̃ſidium

aũt ꝓpꝛium maxiĩe
nera ſũt maxia duo ſcʒ moꝛtis doloꝛiſqʒ
cõtemptio · Vtendũ ẽ igit᷑ his ſi virtutis
cõpotis: vel potiꝰ ſi viri volumꝰ eſſe:qm̃

a2d beatã vitam cõparat (Qe ¶ Effectuſ
dloquentie ẽ audientiũ appꝛobatio ¶ Ef
ficit hoc phia ſcʒ medet᷑ anĩs· ĩanes ſolici
tudines detrahit ˖ cupiditatibus liberat ·
pellit timoꝛes· foꝛtes enĩ nõ modo foꝛtu
na adiuuat · vt ẽ in veteri ꝓuerbio:ſʒ mul
to magis ratõ:qᷓ quibuſdã quaſi pᷣceptis
cõfirmat vim foꝛtitudis ¶ DH ¶ Nam vt
ager qʒuis fertiulis ſine cultura fructuoſ *
eſle nõ p̃t:ſic ſine doctrina animꝰ. Qultu
ra aũt anĩ phia ẽ:hec extrahit vicia radi
citus: ⁊ pparat aĩos ad ſata ſuſcipienda:
ea mũdat: ea (vt ita dicã) ſerit que adul
ta fructꝰ vberꝛime ferãt· ¶ Eirmandꝰ ẽ

animꝰ ad doloꝛẽ ferendum ¶ G 6 Sine

pꝛudentia ne ĩtelligi quidẽ vlla virtꝰ: ne
dum eſſe pt ¶ E Temperãtia nõ ſinet
te quicq́; imoderate facere ( G ¶ Con:

ſuetudo enĩ laboꝛũ: ꝑpeſſioneʒ doloꝛũ ef

ficit facilioꝛẽ · Nam ferꝛe laboꝛẽ · cõtemne

re vulnus cõſuetudo docet · Conſuetudi

nis etenĩ magna vis ẽ: Qui bene ĩſtituti

ſüt accipe dage malũüt qʒ turpiter vita

ppellata ẽ a viro virtuſ.viri

e ẽ foꝛtitudo:cuius mu

a viris virtus nomẽ ẽ mutuata. ¶ Nihil

babet natura p̃ᷣſtantius: nibil qð magis
expetat:q́ᷓ; honeſtũ · qᷓ; laudẽ · q; dignita
tẽ.· q; decus. ¶ † (Nos ſi pes cõdoluit

ſi denſ. ſi tactũ doloꝛe coꝛpꝰ. ferꝛe nõ poſ

ſumus:opĩo ẽ quedã effemĩata ac leuis:
nec ĩ doloꝛe magis qᷓ; eadẽ ĩ voluptate ·

Hoc enĩ maxĩe in doloꝛe ẽ ꝓuidenduz:ne
quid abiecte· ne quid timide· ne q;d igna
ue: ne quid ſeruiliter muliebꝛiterq; facia

muſ. Ingemiſcere nõ nun 3 viro cõceſſũ
idqʒ raro:eiulatio ne mulieri quidem.

Nec vero vnq; ĩgemiſcit vir foꝛtis ac ſa

piens: niſi foꝛte vt ĩcendat ſe ad firmita

tẽ vt in ſtadio curſoꝛes execlamãt q;maxi
— ‚— . . — „ ⸗
me pñt.faciũt idem cũ exercent᷑ athlete ·

pugiles vero etiã cu feriũt ad uerſarium
igemiſcunt nõ ꝙ doleant aĩo ne ſuccum
bant:ſed quia ꝓfundẽda voce omne coꝛ
pus incendit᷑ venitq; plaga vehemẽtioꝛ
Qum autem nihil ĩminuat doloꝛis gemi
tus: cur fruſtra turpes eſſe volumus ⸗
Quid etiã eſt fletu muliebꝛi viro turpiꝰj

¶(R(Sepe enĩ multi qui aut ꝓpter victo fert cũ accidit qð poſſe accidere diu cogi

rie cupiditatẽ: aut ꝓpter gloꝛiã: aut etiã

vt ius ſuũ ⁊ liberent᷑ tuerent᷑ vulnera ex
ceperũt foꝛiter ⁊ tulerũt:iidẽ omiſſa cõ
tentõne doloꝛẽ moꝛbi ferꝛe nõ pñt:neqʒ
em̃ illũ quẽ facile tulerũt:rõne aut ſapiẽ
tia tulerũt:ſed ſtudio potiꝰ ori S
oĩa fugiẽde turpitudis:adipiſcẽdeq; ho
neſtatis cauſa faciemꝰ:non mõ ſtimulos
doloꝛis: ſed etiã fulmina foꝛtune cõtem
nimꝰ. Mec ex ſecũdo: ſequunt᷑ nũc ex ter
cio ( L (Sunt en ingeniis nĩis ſemĩa
inata virtutũ:que ſi adoleſcere licerzʒ:ip
ſa nos ad beatã vitam natura ꝑduceret ·
Nunc aũt ſimul atqʒ editi in lucẽ ⁊ ſuſce
pti ſumus:ĩ omni cõtinuo pꝛauitate: ⁊ ĩ
ſumma opinionũ ꝑuerſitate verſamur:
vt pene cuũ lact e nutricis erꝛoꝛẽ ſuxiſſe vi
deamur:cũ vero parẽtibꝰ redditi vel ma
giſtris traditi ſumus: tũ ita vrariis imbu
imun erꝛoꝛibꝰ:vt va nitati veritas: ⁊ opi
nioni cõſirmitate natura ipſa cedat ·
(N ¶ Inimꝰ eger vt ait Ennius ſꝑ erꝛat
neq; pati neq; ꝑpeti poteſt: cuꝑe nunqʒ
deſinit. cuius ꝓfecto medicĩa ẽ ꝓhia. Nõ
aũt oẽs un curare paſſi ſe ſunt cõtinuo
etiã cõualeſcũt: ani aũt qui ſe ſanari vo
uert Prepaiſ qʒ parentũ paruerint ſa
piẽtũ ſine vlla dubitatõe ſanant᷑ · Et niſi
ſanatus ſit animꝰ qð ſine phia fieri non
p̃t finis miſeriarũ nullꝰ eſt ¶ Munꝰ ani
mi ẽ rõne bene vti:⁊ ſapiẽtis animus ita
ſp affectus ẽ vt rõne optĩe vtat᷑ ¶( N
6 Vident᷑ enĩ omĩa repẽtina grauioꝛa:
ex Foc ⁊ illa iure laudant O Dꝛeme
ditatio futuroꝛũ maloꝛũ lenit eoꝛũ aduẽ
tum q̃ᷓ veniẽtia longe añ videris Kna
xagoꝛã ferunt nũciata moꝛte filii dixiſſe ·
fſciebam me genuiſſe moꝛtalem:q̃ vox de
clarat his eſſe⸗ hec acerba a quibus nõ fu
ert cogitata ¶HErgo io quidẽ non
dubiũ quĩ oĩa ꝗᷓ mala putant᷑ ſt ĩ puiſa
grauioꝛa: Multũ itaq; pᷣt ꝓuiſio am 1 p
paratio ad minuendũ doloꝛẽ.· Nihil eniʒ
ẽ qʒ tam obtundat leuetq; egritudinem
q; ꝑpetua ĩ ommi vita cogitatio · nihil eẽ
qð nõ accidere poſſit:q̃ᷓ; meditatio cõdi
cionis hũane:qᷓ; vite lex cõmẽtatioqʒ pa
rendi· Neq; qui rerũ naturã · qui vite va
rietatẽ · qui ĩbecillitateʒ generis humani
cogitat meret cũ hoc cogitat: ſed facilius

tauerit:qᷓ cogitatio vna maxĩe moleſnias
omẽs extenuat ⁊ diluit· ¶ Q¶ Ouid eſt
nequius aut turpiꝰ effeminato viro ¶ R
(oſui repentinus aduentus magis
aliqñ cõturbat q; expectatus:⁊ maris ſu
bita tẽpeſtas q; ante ꝓuiſa terꝛet nauigã
tes vehemẽtius ⁊ eiuſmodi ſũt pleraq;:
ſic cũ diligenter nec opinatoꝛũ naturam
cõſideras: nihil aliud reꝑies niſi oĩa vide
ri ſubiecta maioꝛa. £ ¶ Denſim enim
pedetentim ꝓgrediens extenuat᷑ doloꝛ
nõ quo ip̃a res imutari ſoleat aut poſſit
ſed id qð rõ debuerat vſus docet minoꝛa
eſſe qᷓ ſint viſa maioꝛa ( Tolerabilius ſe
ret ĩcommodũ qui cognouerit homĩ ne
ceſſe eſſe tale quid accidere ¶T¶ Ea e
lege nati ſumus:vt nemo in ꝑpetuũ eſſe
poſſet expers mali:Nam moꝛtalis nemo
ẽ quẽ ũñ attingit doloꝛ moꝛbuſe q; (Becta
etaſ honeſte ac ſplẽdide tantã affert con
ſolationẽ: vt eos qui ita vixerint aut nõ
attingat egritudo·aut ꝑleniter pungat
anĩ doloꝛ · ¶ PHueros matres ⁊ magiſtri
etiã caſtigare ſoſẽt: nec verbis ſolũ ſʒ eti
am vᷣberibꝰ:ſiquid ĩ do meſtico luctu hila
rius ab his factũ ẽ aut dictum ploꝛare co
gũt ¶ V ¶ Theofraſtus moꝛies accuſaſ
ſe naturã dicit᷑ ꝙ ceruis ⁊ coꝛnicibꝰ vitaʒ
diuturnã: quoꝛũ id nihil ĩtereſſet: hoĩbuſ
quoꝛũ maxie ĩterfuiſſet tam exiguã vitaʒ
dediſſet: quoꝛũ ſi etas eſſe potuiſſet lon
ginquioꝛ futurũ fuiſſet vt oĩbus ꝑfecta
artibuſ omĩqʒ doctrina hoĩm vita redde
ret᷑: querebat᷑ igit᷑ ſe tũc cũ illa videre ce

piſſet extĩgui. ¶ ¶ Hecdlarũ illud 1

ſi queris rectũ quoq;ʒ ⁊ verũ vt eos qqᷓ no

bis cariſſimi eẽ ðbeãt eq̃ ac noſmetipſos
amemus: ac vero plus fieri nullo pacto
p̃t: ne optãdũ quidẽ eſt ĩ amicicia vt me
ille plus q́; ſe: ⁊ ego illum plus q; me · ꝓ
turbatio enĩ vite ſi ita fit atq;ʒ officioꝛuz
omnium cõſequetur · ¶ V ¶ Eſtenim⸗

paum ſtulticie alioꝛum vicia cernere: o

iuiſci ſuoꝛũ ¶ Hec officia ſũt cõſo
lantiũ tollere egritudinẽ aut ſedare aut

detrabẽ q;plurimũ aut ſuppꝛimè: nec ꝑpa
(Su

ti manè lõgius aut ad alia traducẽ ¶ Si
mendũ tẽpus ẽ nõ minuſ ĩ animoꝛũ moꝛ

bis q́; coꝛnis (aa ¶ Quid aũt pᷣclarũ ů
idẽ arduũ.hſec ex terco ſequunt᷑ ex ẽrto

90

X

¶ KCVt bona natura appetimꝰ ſic a ma ceſſum ſit vituperet᷑ tũ cahinatio. Godez

ſlig natura declinamꝰ. Omniũ ꝑturbatio
num fontẽ eſſe dicunt intẽperantiã qᷓẽ a
recta mente ⁊ a recta rõne defectio· Naʒ
quẽadmodũ ſedat appetitões recta tꝑan
tia:⁊ efficit vt he recte rõni pareãt: cõſu
matq; cõſiderata iudicia mentis: ſic Guic
mimica ĩtꝑpantia omnẽ anĩ ſtatũ ĩflãmat
cõturbat ĩcitat· Itaqʒ ⁊ egritudĩes ⁊ me
tus ⁊ relique ꝑturbatõnes oẽs gignunt᷑
ex ea ¶ Ommbꝰ en quibus mens abhoꝛ
ret a rõne ſꝑ aliquis terꝛoꝛ ĩpendet ¶ B
¶ Homo frugi omĩa recte facit ¶ Quid
en videat ei magnũ humaĩ s ĩ rebus cui
eternitas oĩs totiuſq; mũdi nota ſit ma
gnitudo? Naʒ quid aut ĩ ſtudiis hũanis
aut ĩ tãta exigua bꝛeuitate vite magnuʒ
ſapikt vidri pᷣt qᷣ ſꝑ aĩo ſic excubat: vt ei
nibil ĩpꝛouiſũ accidere poſſit:nihil ĩopĩa
tum.nihil oĩo nouũ: atq; idẽ acerꝛrimà in
om̃es ꝑtes aciem ĩtendit: vt ſꝑ videat ſe
dem ſibi ac locũ ſine moleſtia atʒ angoꝛe
viuendi:vt quẽcunq; caſum foꝛtuna ĩue
xerit hunc aꝑte ⁊ quiete ferat:qʒ qui faci
et nõ egritudine ſolũ vacabit: ſed etiã ꝑ
turbationibꝰ oĩbus reliquis:his autẽ va
cans animꝰ pfecte atq; abſolute beatos
efficit:idemq; cõcitatus ⁊ abſtractꝰ ab in
tegra certaqʒ rõne: nõ conſtantiã ſolum
amittit verũetiã ſanitatẽ ¶ Impunitas
peccatoꝛũ data videt᷑ eis qui ignominiaʒ
1 infamiã ferũt ſine dolore · Moꝛderi eſt
em̃ mel ex cõſcientia. ¶ ¶¶ In oibus
fere rebꝰ mediocritatẽ eſſe optimã exiſii
mant (D Neq; ẽ em̃ vlla Hiticudo
rõnis ẽ expers · Contẽnende ſũt hũane ĩ
iurie · negligẽda moꝛs ẽ· patibiles ⁊ dolo
res laboꝛes putandi · hec cum cõſtituta
ſint iudicio atʒ ſentẽtia: tum ẽ robuſta il
la ⁊ ſtabilis foꝛtitudo ¶ Vtile ẽ eĩ vti mo
tu ani qui vti rõne nõ p̃t ¶ ᷓ ¶ Non eĩ
ſuſciꝑe ipſi egritudĩes ꝓpter al ios debe
mus:ſed alios ſi poſſumus leuare egritu
dine ¶ Adhibita rõ cernit quid optimuʒ
ſit: neglecta multis ĩplicat erꝛoꝛibꝰ ( Eſt
aũt vtilis ad ꝑſuadendũ ea qꝗᷓ acciderint
ferri ⁊ poſſe ⁊ opoꝛtere enumeratõ eoꝛũ
qui tulerunt ¶ ESint ſane iſta bona
que putant᷑ honoꝛes diuitie voluptates
cetera:tñ in eis ipſis potiendis exultãſ
geſtienſq;ʒ leticia turpis ẽ· Vt ſi ridere cõ

ſatis poſſe ad beate viuendũ

em̃ vicio ẽ effuſio anĩ in leticia: quo ĩ do
loꝛe cõtractio: eadẽq; leuitate cupiditas
in appetẽdo:qualeticia ĩ fruendo: vt
nimis afflicti moleſuia: ſic nimis elati leti

cia iure iudicant᷑ leues· Et vt turpes ſũt

qui ſe efferũt leticia tũc cũ fruunt̃ vene
ris voluptatibꝰ:ſic flagicioſi qui eas ĩflã
mato anmo cõcupiſcut · Hec ex quarto.
ſequunt᷑ nũc ex quĩto ⁊ vltimo libꝛo (G
Omniũ vicioꝛũ peccatoꝛũqʒ; noſtroꝛũ
oĩs a phia petẽda coꝛrectio ẽ: cuiꝰ ĩ ſimuʒ
cũ a pꝛimis tꝑibus etatis noſtre volũtas
ſtudiũqʒ cõpuliſſet: his grauiſſimig caſi

bus ĩ eundem poꝛtů quo eramus egreſſi

magna iactati tẽpeſtate cõfugimuſ. O vi
te phia dux. O virtutis inda gatrix exple

trixq; vicioꝛũ· Quid non mõ nos ſeð oĩo
vita homim ſine te eſſe potuiſſet 5 Tu Nꝛ

bes peꝑiſti · tu diſſipatos homĩes ĩ ſocie

tatẽ vite cõuocaſii· Tu eos ĩter ſeſe pꝛo

domiciliüs: deinde cõiugiis: tũ l̃arum ⁊
vocum cõmunione iunxiſti · Tu ĩuentrix
legũ. Tu magiſtra moꝛũ ⁊ diſciplĩe fuiſti
d te cõfugimꝰ:a te opẽ petimꝰ.tibi noſ
vt antea magna ex pꝑte: ſic nũc penitꝰ to

toſq; tradimꝰ. Eſt aũt vnus dies bñ ex pᷣ

ceptis tuis actus pene toti ĩmoꝛtalitati
añponenduſ. Quiꝰ igit᷑ potiꝰ oꝑibus vta
mur q; tuiſ: que ⁊ vite trãquilitatẽ largi
ta nobis es: ⁊ terꝛoꝛem moꝛtis ſuſtuliſi·
Caue em̃ ne putes vllaʒ ĩ phia vocẽ emiſ

ſam clarioꝛem: nullũ ve eſſe phᷣie ꝓmiſſũ

vberius aut maius q; hec vox ẽ virtuteʒ
Ao
tus turbulenti iactationeſq; anioꝛũ ĩcita
te in impetu: incõſiderato elate rationeʒ
omnium repellentes: vite beate nullã ꝑ
tem relinquunt · Quis em̃ poteſt moꝛteʒ
aut doloꝛẽ metuens:quoꝛũ alteruʒ ſemꝑ
adeſt: alterũ ſꝑ impendet:eſſe nõ miſer
Quid ſi idẽ qð plerũq; fit pauꝑtatem · ig
nominiã. in famiã timet · ſi debilitatẽ ceci
tatẽ ſi deniqʒ qð nõ ſingulis hoĩbus ſed

potẽtibus populis ſepe cõtingit ſeruitu

—

tẽ: p̃t ea timens eẽ quiſq; beatus? Quid

—

qui nõ modo ea futura timet:verũetiam
fert ſuſtinetq; pñtia · exilia:luctuſ·oꝛbita
tes:qui rebꝰ his fractus egritudine etiaʒ

eliditur: poteſt tandem eſſe miſerꝛimꝰ g
Quid vᷣo illũ quẽ libidinibus inflãmatuʒ

42 .. . „2-rN„ . . .
— *

furentẽ videinꝰ:oĩa rapide appetenteʒ
cũ ĩexplebili cupiditate quoq; affluentiꝰ
vuluptates vrdiq; hauriat: eo grauiꝰ ar
dẽtiꝰq; ſitiẽtẽ:nõne recte miſerꝛimũ dixe

ris ? Quid elatꝰ ille leuit ate ĩaniqʒ leticia

exultans ⁊ ten ẽ geſtiens:mõne tanto mi

ſerioꝛ quãto ſibi videt᷑ beatioꝛ? Ergo vt
bi miſeri ſic econtra illi beati:quos nulli
metus terꝛent · nulle cgritudĩes excedũt ·
nulle libidĩes ĩcitant: nulle futiles leticie
exultãtes languidis liquefaciũt volupta
tibus · Q ſi ẽ qui vim foꝛtune: qui oĩa hu
mana que cuiq; accidere pñt tolerabilia
ducat:ex quo nec timoꝛ euʒ nec angoꝛ at
tingat: idezq; ſi nibil cõcupiſcat: ſi nulla
efferat᷑ animi ĩani voluptate: quid ẽ cur
is beatus nõ ſite Et ſi hec virtute effieiũ
tur quid ẽ cur virtus ipſa ꝑſe nõ efficiat
beatos? ¶ T ¶ Neq; em ſinem vnq; in
uenit libido ¶ E¶ Accurꝛate diſputan
tis illud ẽ nõ quid quiſqʒ dicat:ſed quid
cuiq; dicendũ ſit videre ¶ L¶ Omibuſ
em̃ virtutibꝰ ĩſtrucios ⁊ omatos tũ ſapi
entes: tum viros bonos dicimꝰ. ¶ Non
ex ſingulis vocibꝰ phᷣi ſpectandi ſunt ſed
ex ꝑpetuitate atʒ conſtantia ¶¶ Rem em̃
opinoꝛ ſpectari nõ verba · ¶ Nam cui vi
ro ex ipſo apta ſunt oĩa que ad beate vi
uendum ferant:huic optime viuendi rõ
cõparata ẽ Neqʒ em̃ letabit᷑ vnqᷓ; nec me
rebit nimis qui ſemꝑ ĩ ſeipſo omnẽ ſpeʒ
reponet ſui M Ckhman⸗ animus de
cerptus e mente diuĩa cũ alio nullo niſi
cũñ ipſo deo ſi fas eſt dici cõparari p̃t · hie
igit᷑ ſi ẽ excultꝰ a ſi eius acies curata ẽ vt
ne cecaret᷑ erꝛoꝛibꝰ fit ꝑfecta mens id eſt
abſoluta rõ:qð idem ẽ virtus · t ſi eſſe
beatũ eſt cui nihil deeſt ⁊ qd in ſuo gene
re expletũ atq; cumulatũ ẽ:id virt us eẽ
pt· Certe omnes virtutes cõpotes beate
ſunt ¶ N¶ Quid em̃ deeſt ad bene bea
teq; viuendũ ei qui cõfidit ſuis bonis ⸗
aut qui diffidit beatus eſſe quis poteſt ⸗
Volumꝰ em̃ eum qui beatꝰ ſit tutũ eſſe · ĩ
expugnabilem · ſeptũ · atq; munitũ: non
vt paruo metu pᷣditus ſit ſed vt nullo
(Non ſunt bona dicẽda nec habẽda
quibus abundantẽ licet eſſe miſerꝛrimuʒ.
Kn dubitats qm̃ pᷣſtans valitudĩe viribꝰ
1foꝛma acernmuſ ĩtegerrimuſq; ſenſibꝰ
Adde etiã ſi libet ꝑnicitatem ⁊ velocitatẽ

da diuitias · honoꝛes impia · opes. gloꝛiaz
ſi fuerit is qui hec habet ĩiuſtus ĩtempe
rans · timidus· ebeti ĩgenio atʒ nullo: du
bit abis ne tu eũ miſerꝛimũ dicere? (H
¶ Dic pꝛinceps ille phᷣie diſſerebat:qua
lis cuiuſqʒ affectꝰ eẽt talẽ eẽ homĩeʒ qlis
aũt hõ ipſe eẽt talẽ eẽ eiꝰ rõeʒ · Ratõi aũt
ſimilia facta: factis vita. Affectus aũt aĩ
ĩ bono viro laudabil ⁊ vita igit᷑ laudabil
boni viri ⁊ honeſti:ex quibus bonoꝛũ be
atam vitã eſſe cõcluditur · KCe ¶ Vir t?
perans ⁊ conſtans ſine metu · ſine egntu
dine · ſme alacritate Vlla. ſine libidine nõ
ne beatus ? ¶ Beata vita laudabilis nec
quicq; ſine virtute laudabile: beata igit
vita virtute conficitur. ¶ R ¶ Etem vt
ſtulticia etſi adepta ẽ qð cõcupiuit nũqʒ
ſe tñ ſatis cõſecuturam putat:ſic ſapien
tia ſemꝑ eo cõtenta qð adeſt:neq; eã vn
q; ſui penitet ¶ Se SDic ſe res babet:te
tua: me delectant mea ¶ T ¶ Nunq́; na
turã mos vincit:eſt em̃ ea ſemꝑ ĩuicta.·
nitere poſſit facere:nihil ĩuitũ. ſplẽdide
cõſtanter · grauiter· honeſte omĩa: nihil
ita expectare q́; certo futurũ: nihil cũ ae
ciderit admirari vt inopinatũ aut nouũ
accidiſſe videat᷑: omĩa ad ſuũ arbitriũ re
ferꝛe: ſuiſqʒ ſtare iudiciis:quo qͥd ſit bea
tius mihi certe ĩ mentẽ venire nõ poteſt
Ie mente quidẽ vti poſſumus multo
cibo ⁊ potõne repleti:nec vnqʒ mihi pla
euit bis in die ſaturũ fieri (Suo modo
iocunda vita eſſe pᷣt a qua abſit pꝛudẽtia
abſit moderatio 5 ¶ Dieſ deficiet ſi
velim pauꝑtatis cauſam defendere: aper
ta enĩ res eſt quotidie nos ipſa natura
ammonet q; ꝑuis rebus egeat q́; ve vili
bus. Num igit᷑ ignobilitaſ aut humilitaſ
aut etiã popularis offenſio ſapientẽ bea

tum eſſe ꝓhibebit? Vide ne plus cõmen

datio in vulgus 2 hec que expetitur glo
ria moleſtie Paea qᷓ; voluptatis· (Kn
tibicines hi qui fidibꝰ vtunt᷑:ſuo nõ mul
titudĩs arbitrio cantus modoſq; mode
rant᷑ vir ſapiens multo maioꝛe autoꝛita
te pꝛeditus nõ quid veniſſimum ſit: ſed
quid velit vulgꝰ exquiret g. ¶ Tniurias
foꝛtũe quas ferꝛe nequeas diffugiendo
relin quas ¶ Et hec ſufficiant ex queſtio
nibꝰ tuſeulanis . Marci Tullii Ciceronis

C Sequit᷑ nũc ex veteri Rhetoꝛica ⁊c ¶( Gx
peteri Rhetoꝛica Marci Tullu Ciceronis

RKutoꝛitates incipiunt feliciter ·
G diu quidẽ cogitante rõ ipſa ĩ
hanc potiſſimũ ſententiã ducit
vt enſtimem ſapientiã ſine elo
quẽtia parũ ꝓdeſſe ciuitatibus· Cloquen
tiam vero ſine ſapiẽtia nimiũ obeſſe ple
rumqʒ: ꝓdeſſe nunq; · Quaſi qui omillis
rectiſſimis atʒ honeſuſſimis ſtudiis rõis
officii cõſumit omnẽ oꝑaʒ ĩ exercitatõe
dicẽdi:is inutilis ſibi:pnicioſus patrie:ci

uis alteri. Qui vero ita ſe armat eloquen

tia:vt nõ obpugnare cõmoda patrie ſed
pꝓ bis pugnare poſſit: is mihi vir ⁊ ſuis
1 publicis rõibus vtiliſſimꝰ atq;ʒ amiciſſi

mus ciuis foꝛe vidẽ ¶ B ¶ Euit qðdaʒ
tẽpus cũ in agris hoĩes paſſim beſtiarũ

moꝛe vagabant᷑: ⁊ ſibi victu ferino vitaʒ
ꝓpagabant:mec rõne quicq; ſed pleraq;
viribus coꝛꝑis admĩſtrabant: nõdum di
uine religionis:nõ huani officii ratio co
lebat᷑ · Nemo nuptias viderat legitimas:
ñ certos quiſq; aſpexerat liberos· Nemo
ius equabile q;d vtilitatis haberet accepe
rat · Tta ꝓpter erꝛoꝛẽ atz ĩſcientiã ceca ac
dñatrix cupiditas ad ſe explendã viribꝰ
coꝛpoꝛeis abutebat᷑ quaſi ꝑnicioſiſſimis
ſatellitibꝰ.Quo tꝑe quidã magnus vir ⁊
ſapiẽs cognouit:q̃ materia eſſet:⁊ quãta
ad maxĩas res opoꝛtunitas ĩ aĩs eſſet ho
minũ ſiquis poſſet eã elicere ⁊ ꝑcipiẽdo
melioꝛẽ reddere · Qui diſperſos Pomines
ĩ agris: ⁊ ĩ terris ſilueſtribꝰ abditoſ rõne
quadã cõpulit vnum ĩ locum ⁊ cõgrega
uit · Et eos ĩ vnamquãq; ꝑtem inducens
vtilem atʒ honeſtam: pꝛimo ꝓpter ĩſolen
tiam reclamãtes:deinde ꝓpter rationeʒ
atq; oꝛationẽ ſtudioſius audientes ex fe
ris ⁊ ĩmanibus mites reddidit 1 mãſue
tos. At mibi quidem hoc nec tacita vide
atur nec ĩops dicẽdi ſapiẽtia ꝑficere po
tuiſſe:vt hoĩes a cõſuetudine ſubito con
uerteret: ⁊ ad diuerſas rõnes vite tradu
ceret · Xge vero vꝛbibꝰ cõſtitutis:vt fidẽ
colere:⁊ iuſliciã retinere diſcerẽt: ⁊ aliis
ſua volũtate parere cõſueſcerent: ac nõ
modo laboꝛes excipiẽdos cõmunis com
modi cauſa: ſed etiã vitã amittendã eſtĩa
rent:qui tandẽ fieri potuit mſi homines

ea que rõne ĩueniſſent eloquẽtia ꝑſuade
re potuiſſẽt? ꝓfecto nemo niſi graui ac
ſuaui motꝰ oꝛõne cum viribꝰ plurimum
poſſet ad ius voluiſſet ſine vi deſcẽdere
vt ĩter quos poſſet excellere cũ his pate
retur ſe equari: ⁊ ſua volũtate a iocũdiſſi
ma conſuetudine recederet: que p̃ᷣſertim
iam nature vim obtineret ꝓpter vetuſta

tem · R pꝛimo quidẽ ſic ⁊ nata 1 ꝓgreſſa

lõgius eloquẽtia videt᷑:⁊ item poſtea ma
ximis in rebꝰ a pacis ⁊ belli cũ ſũmis ho
minũ vtilitatibꝰ eſſe verſata . Poſtq̃; ve
ro cõmoditas ꝗᷓdam ꝑua virtutis ĩmita
trix ſine rõe officii dicẽdi copiã cõſecuta
tum ingenio freta malicia ꝑpuertere vꝛ

bes ⁊ vitas hoĩm labefactare conſueuit
¶ ¶ Quo Wwißiens rẽ honeſtiſſimã ⁊ re

cuſſimam violat ſtultoꝛũ ⁊ ĩpꝛoboꝛuʒ te
meritas ⁊ audacia ſũmo cũ reipub · detri
mento:eo ſtudioſius ⁊ illis reſiſtendũ ẽ:
reipub · conſulendũ · (D ¶¶ Gloquẽtie
ſtudendũ ẽ etſi ea quidã ⁊ pꝛiuatĩ ⁊ pub
lice abutunt᷑ ꝑuerſe: ſʒ eo quidẽ vehemẽ
tius ne mali magno cũ detrimẽto bono

rum ⁊ cõmuni oĩm ꝑnicie plurimũ poſ

ſint:cũ pᷣſertim hoc ſit vnum qð ad om̃s
res ⁊ pnuatas ⁊ pub.maxime pertineat:
hoc tuta · hoc honeſta · hoc illuſtris· hoc
eodẽ vita iocũda fiat · Nam hine ad rem
pub.pluri ma cõmoda veniũt:ſi modera
trix oĩm rerum pᷣſto eſt ſapiẽtia · hinc ad
ipſos qui eã adepti ſunt laus honos di
gnitas cõfluit · hinc anicis quoq; eoꝛuz
certiſſimũ tutiſſimum pᷣſidium comꝑat᷑
Ac mihi quidẽ vident᷑ hoĩes cum mnſtis
rebꝰ humilioꝛes ⁊ ĩ firmioꝛes ſint: hac re

maxime beſtiis pꝛeſtare ꝙ loqui poſſunt

Quare pꝛeclarum mihi quidem videtur
adeptus is qui qua re homines beſtiis p
ſtent: ea re hominibꝰ antecellat · hec ex ꝓ
hemio:ſequũt᷑ nunc ex tractatu · ¶ G
Naʒ ab iratis ſi ꝑſpicue pax ⁊ beniuo
lentia petit᷑tnõ modo ea non inuenit᷑ ſed
auget᷑ atq; ĩf lammatur odiũ ¶ E. (Nõë
minus rerum non neceſſariarũ q; verbo
rum multitudĩe ſuperſedendũ ẽ· Nam ſe
pe parũ ẽ res ĩtellecta: lõgitudine magiſ
qᷓ; obſcuritate narꝛationis · c quoq; ver
bis dulebus vtendum eſt ¶ &Q ¶ Genꝰ
eſt omnium libidinum cupiditas: eius
auũt generis ſine dubio ꝑs eſt auaricia

x

¶ M (Sepe opoꝛtet cõmetiri negociũ cuʒ

tpe ⁊ videre potuerit ne aut magnitudo
negocii aut magnitudo rerũ ĩ eo trãſigi
tempe ¶(† am ſi his qui ĩpꝛudenter
leſerũt ignoſa cõueĩt:his qui neceſſario

ꝓfuerunt haberi gratiã nõ opoꝛtet · ¶R

¶ Nemo ẽ qui ñ liberos ſuos ĩcolumes
beatoſ eſſe cupiat ( ¶ Taciturnitaſ
imitat᷑ cõfeſſionẽ ¶ Meliuſ accurã
tur qᷓ cõſilio regunt q; que ſine conſilio
adminiſtrant᷑ Eomus ea ꝗᷓ rõne regit
oĩbus eſt ĩſtructioꝛ ⁊ apparatioꝛ rebꝰ q;
ea ꝗᷓ temere 2 nullo cõſilio adminiſtrat᷑.
Sxercitus is cui p̃poſitus ẽ ſapiẽs ⁊ calli
dus impatoꝛ oĩbus ꝑtibus cõmodius re
git᷑ q; is qui ſtulticia ⁊ temeritate alicu
ius adminiſtrat᷑· adẽ nauigii ẽ rõ· Nam

nauis optime curſũ conficit ea que ſcien

tifico gubernatoꝛe vtit᷑· Nam ⁊ ſignoꝛuʒ
oꝛtus ⁊ obitus diffinitꝰ quendã oꝛdineʒ
ſeruãt annue cõmutationes nõ modo
quadã ex neceſſitate ſemꝑ eodẽ mõ fiunt

verũ ad vtilitates quoq; rerũ oĩm ſũt ac

commodate: diurne nocturneq;ʒ viciſſi
tudĩes nulla ĩ re vnq; mutate quicq; no
cuerũt:que ſigno ſũt oĩa nõ mediocri cõ
ſilio naturã mundi admĩſtrari · Conſilio
igiẽ mundus adminiſtrat᷑ ( Si opoꝛtet
velle ſape dare operã phᷣie cõuenit ¶ Si
ſũmope ſapientia petenda ẽ ſũmopꝑe ſtul
ticia vitanda ẽ. ¶ N¶ Omnes leges in
dices ad cõmodũ reipub · referꝛe opoꝛtet

1 eas ex vtilitate cõmuni nõ ex ſcriptõne

que ĩ lis ẽ ĩterpꝛetari · Ea em̃ virtute 2
ſapiẽtia maioꝛeſ noſtri fuerũt vt ĩ legibꝰ
ſeribẽdis mihil aliud ſibi niſi ſalutẽ ⁊ vti

litatẽ reipub. ꝓponerent · Neq; em̃ ipſi

qð obeſſz ſeribere ſolebãt: ⁊ ſi ſcripſiſſẽt

cũ eſſet intellectũ repudiatũ iri legem in
telligebãt · Nemo em̃ legeſ legũ cã ſaluaſ

eſſe vult ſed reipub · qꝛ ⁊ legibus omnez

rempub. optime putant admiſtrari ·

uãobꝛem leges igit᷑ ſeruari opoꝛtet
⁊ ad eã cauſam ſcripta oĩa in terpᷣtari cõ

uenit: hoc eſt qm̃ reipub.ſeruimus: ⁊ rei

pub.cõmodo atʒ vtilitate interpᷣtemur.

Nam vt ex medicĩa nihil opoꝛtet putare
ꝓficiſci:niſi qð ad coꝛꝑis vtilitatẽ ſpectet
quo niã eiꝰ cauſa ẽ inſututa: ſic a legibus
nihil cõuenit arbitrari:niſi qð reipub · cõ

ducat ꝓficiſci:quoniã eiꝰ cauſa ſunt com

emo ẽ qui
nõ pecuniã q́; ſapientiã mallit · ¶ Q
4 P

2 qui

arat ergo vos quoq; iudices deſinite
legis lr̃as ꝑſcrutari: ⁊ legẽ vt equũ eſt
vulitatẽ reipub· cõſiderate · Nam iudiceſ
qui ex lege iurati iudicatis:obtẽꝑare legi
bus opoꝛtet:obtẽperare autẽ legibꝰ nõ
poteſus: niſi id qð ſcriptum ẽ in lege ſe
quimini. Qð em̃ certius legis ſcriptoꝛ te
ſumoniũ voluntatis ſue relĩquere potu
it: q; qð ipſe magna cũ cura atqʒ diligẽ
tia ſcripſit · ¶ſi lre nõ extarẽt magnopꝑe
eas requireremꝰ:vt ex his ſcriptis volun
tas cognoſceret᷑ (60 Qui ſepenumero
nos ꝑ ſidẽ fefellerũt: eoꝛũ oꝛatõi fidẽ nõ
habere debemus · Siquid pfidia illoꝛũ de
trimenti accepimus nemo erit p̃ᷣter nos

metipſos quẽ iure accuſare poſſi muſ. At
brunu auio⸗ decipi incõmodũ ẽ: iterum

ulte:tercio turpe: ſumma igit᷑ amẽtia ẽ
in eoꝛũ fide ſpem habere quoꝛũ ꝑfidia to
tiens deceptus ſis. CP N 6

—

Nemo p̃t vno aſpectu neq; pᷣteriens
T amoꝛẽ incidere · ¶ R¶ Stulticia eſt im
mẽſe gloꝛie cupiditas ¶ Nihil ẽ crudeliꝰ
;ʒ vꝛbes diruere ¶ Oui virtutẽ habet is
uullius rei ad bñ viuendũ ĩdiget ¶ S
¶ Mulierũ genꝰ ẽ auarũ. Dala ẽ ma
ximũ auaricia:multos magnis ĩcõm odiſ
afficit pecunie cupiditas·

ficentia ĩ quo grauitas ⁊ autoꝛitas ẽ ꝑlłꝰ
ꝓſicit ad miſericoꝛdiã cõmouendã: q; hu
militas ⁊ obſecratio
hil citiꝰ areſcit.Mec ex pꝛimo:ſequunt᷑ ex

ſecũdo. ¶( *. ¶Non en parũ cognoſle:

ſed in parũ cognito ſtulte ⁊ diu pſeueraſ
ſe turpe ẽᷣ. ꝓpterea ꝙ alterũ cõmuni ho
minũ ifirmitati:alterũ ſingulari vnius
cuiuſq; vicio ẽ attributũ in iudi
ciis quio equũ ſit queri᷑ · ¶ Opinio du
pliciter fallit hoĩes cũ aut res aliuſmodi
ac putatũ: aut ſi nõ is euentꝰ quẽ arbi
trati ſunt. ¶ S¶ Ex victu multe trahũ
tur ſuſpitões:cù quẽadmodũ apð quos
S educatus erudit ſit querit:
quibus cũ viuat:qua rõe vite: quo mo
re domeſlico viuat (aa (Nã affectõis
quidẽ ꝑſpicuã ſolet p̃ ſe ſerere cõiecturã

vt amoꝛ iracundia moleſua: ꝓpterea ꝙ

ipſoꝛũ vis intelligit᷑: ⁊ qᷓ res harũ aliquã

V¶ Lacrima ni

zioitas. T Maxie
bonũ ẽ amicicia:plurime em̃ delectatẽões
ſunt in amicicia · ¶ Sepe virt? ex magni

—

„

conſe equãtur faciles cognitu ſunt · ¶ E

Suſpitõnibꝰ credi nõ opoꝛtet:ecõtꝛa

fuſpitõnibꝰ credi opoꝛtet · ¶ Nature
dem ius eſſe videt᷑: quod nobᷣ nõ opinio

ſed ĩnata qu edã vis afferat:vt religionẽ
pietatẽ · gratiã · vindicatõem/obſeruãtiã
veritatẽ · ¶ Gã en ex bello gloriã virtu
te peperimꝰ:vt eterna inſignia poſteris
noſtris relinqᷓre velimꝰ: attamẽ eternuʒ
inimicuciarũ monim̃tũ ſtatuere nõ opor

tet· ¶ B ¶ Nullũ factũ inutile · neq;ʒ tuꝛ
pe. neq; vtile · neq; honeſtũ putari opor

tet: niſi quo aĩo·quo tempe: qꝗᷓ de cauſa
factũ ſit itelligat᷑· ¶ G 4 Nã bñficii ma

gnitudo ex vtilitate atʒ honeſtate aut fa

cti neceſ ſitudine demõſtrat᷑. ¶ D( Nõ
oportet añ ſuppliciũ q; iudidũ interpo
nere. ¶ Si hoc conſtitutũ ſit vt peccata
hoĩes peccatis ⁊ iniurias ĩiuriis vlłciſcãt᷑

quãtũ incõmodorũ conſequet᷑

quẽqʒ officio cõſulere opoꝛtet· ¶ In om

nibꝰ rebꝰ volũtatẽ ſpectari opoꝛtet·

(& (Wihil idigni⸗ qᷓ; eũ qui culpa caꝛeat
E

ſupplicio nõ carere.

¶ Coceſſo pctõ

difficile eſt ab eo qͥ pctõrũù vĩdex eẽ debz

vt ignoſcat ĩpetrare · Oportebit enĩ euʒ
qui ſibi vt ignoſcat᷑ poſtulabit cõmemo
rare ſiqua ſua potenit beneficia : iſi pote
rit oſtẽdere ea maioꝛa eſſe q; deliquerit:
vel plus ab eo boni q;ᷓ mali ꝓfectũ eẽ vi
deat. ¶ Cũ bñfici s onos babitꝰ ſit
maleſicio penas ſnmi opoꝛtet. ¶ (Go

rũ miſereri opoꝛtʒ ꝗᷓ ꝓpter foꝛtunã non

ꝓpter maliciã in miſeriis ſũt ¶ Bremia

virtutiſ 1 officia ſãcta ⁊ caſta eſſe opoꝛtʒ

neq; ea aũt cũ improbis cõmunicar: aut
ĩ mediocribꝰ hoĩbꝰ ꝓmulgari.¶ H¶Que
em̃ rara ⁊ ardua ſũt:ea experiẽdo pulcra
⁊ iocũda hoĩbꝰ vident᷑ · ¶ F ( Eaculta
tes augere non minuere opoꝛtet· Impu
dẽs eſt q ꝓ bñficio nõ gr̃aʒ verũ meꝛcedẽ
poſtulat. Cõtra aũt ð pecunia ratiocina
ri ſoꝛdidũ eſt cũ de grã referẽda delibeꝛa

tur (R ¶ Duabꝰ de cauſis iudicẽ dubi

tare opoꝛtet: ſi aut ſcriptum ſit obſcure:
aut neget aliquid aduerſariꝰ. Cũ ⁊ ſcrip

tũ ſit apꝑte ⁊ aduerſariꝰ oĩa cõfiteat᷑: tůc
iudicẽ legi parere nõ ĩteꝛp̃tari legẽ opoꝛ
tet: Nã ſũma ĩpꝛudẽtia ẽ eũ qui cõt:a id

uod ſcriptũ ſit aliqdR ꝓbare velit. ¶ L
6 N

Nulla ẽ lex ꝗᷓ aliquẽ rẽ ĩutilem aut ini

quã ſieri velit: oĩa ſupplicia que a legibꝰ
pficiſcũt᷑:culpe aut malicie vindicãde ca

cõſtitute ſunt (M Nulle res neq; le
ibꝰ neqʒ ſcriptura vlla: deniq; neqʒ in
Trn one quidẽ quotidiano: atʒ impeniis
Domeltielgreete poſſũt admiſłꝛari:ſi vnꝰ

q̃ſqʒ velit verba expectare ⁊ nõ volũtatẽ

eges nobᷣ care eſſe debẽt non ꝓpter
lrãs q̃ tenues ⁊ obſcure note ſũt volũta
tis: ſed ꝓpter earũ rerũ q̃bꝰ deſcriptuʒ ẽ
vtilitatẽ: ⁊ eoꝛũ qꝗ ſcripſerũt ſapietiã ⁊ ĩ
telligẽtiã · ¶ O ¶ Judex is videt᷑ legi ob
tẽpare qui ſnĩam eiꝰ nõ qui ſcripturaʒ ſe
quit (PCSi leges due aut p ureſ aut
quotquot erũt cõſeꝛuari nõ poſſũt quia
diſcrepãt inter ſe:ea maxime cõſeruanda

eiꝰ qui ea vᷣba habuerit accedere· ¶ N
CL

putetur que ad maximas res pertinere
videtur · Et maxime conſeruanda eſt ea

lex que diligetinſſima ⁊ ſancta eſt · Mul
tis etiaʒ in legibus multa preterita ſunt
que idcirco pᷣterita arbitrãt᷑ ꝙ ex ceteris

egnb⸗ ſeriptũ eſt ĩtelligi poſſint · ¶

Nã opoꝛtet cõiectuꝛã ex eo qð ſcriptũ
ẽ ad id qð nõ ſit ſẽptũ ꝑueĩre· Nẽo eĩ po
teſt om̃s res ꝑ ſcripturã cõplecti:ſʒ is cõ

modiſſime ſcribit qui curat vt quedã ex
qbuſdã ĩtelligant᷑ · ¶ Stulti ſcriptoris ẽ
6 poſſe oĩbʒ de rebꝰ cauere qͥbꝰ velit.
( E qð ĩꝑat᷑ neceſſaꝛiũ:illud qð ꝑmit

tit᷑ volũtariũ eſt · ¶ S¶ Rerũ expetẽda
rũ tria ſũt genera. par aũt numexꝰ vit⸗

darũ ex cõtraria ꝑte · Nã ẽ quoddã quod

ſua vi nos alliciat ad ſeſe nõ emolumẽto
captãs aliquo ſed trabẽs ſua dignitate:
quod genꝰ virtꝰ ſciẽtia veritas ẽ.Eſt aũt
aliud nõ ꝓpter ſuã vim ⁊ naturaʒ:ſed ꝓ
pter fꝛuctu atʒ vtilitatẽ petẽdaʒ qð pecu

nia eſt · Eſt poro quoddã ex hoꝛũ ꝑtibuſ
iunctũ:qð ex ſua vi ⁊ dignitate nos du

ctos ducit ⁊ ̃ ſe quãdã gerit vtilitatem

quo magiſ expetat᷑ vt amicicia bona eſti
matio · Atq; ex his horũ cõtꝛaria facile ta

ger. ¶ T (Süt res

centibꝰ nobis iĩtelli
. — . — 2
quedã ex tẽꝑe ⁊ cõſilio nõ ex ſui uatura

cõſiderãde: quibʒ in oĩbʒ q̃d tꝑa petunt

aut quid ꝑſonis dignũ ſit cõſiderãdũ eſt

et nõ quid ſed quo qᷓdqʒ; animo: uie H

uo tempe: q;diu ſit attẽdẽ dũ eſt· ¶ V
Videre aut hoc in laudãdo ⁊ vitupan
do opoꝛtebit nõ tam que in coꝛꝑe aut in

———

exttaneis rebz habuerit is de quo agitu⸗
q; quo pacto vſus ſit his rebus · Nam
foꝛtunã quidẽ et laudare ſtulticia vitu
ꝑare ſuꝑbia eſt.· Animi aũt ⁊ laus hõeſta
et vituꝑatõ vehemẽs eſt. ¶ Et hec de ve

teri rhetorica Marci Tullii Ciceꝛonis. Se

quũtur nũc ex noua eiuſdem

¶ Ex noua rhetorica Marci Tullii Cicae

itates ĩcipiut ¶ *
On em in ſe parũ fructꝰ habʒ co
pia dicẽdi ⁊ cõmoditas oratõis
Iſi recta ĩtelligẽtia ⁊ diffinita mo
deratõe animi gubernet
libꝛo:ſequũtur ex ſccũdo. ¶
cm̃ inuentõis ab arte debẽt ꝓfiaſci: a ce
tera facile cẽꝑabit exeꝛcitatõ ¶ Z¶ Ea
cta nõ famã ſpectari opoꝛtet· ¶ Rumo
ribꝰ eredi nõ opoꝛtz · ¶ Maioꝛes nĩ̃i veri

ronis a

Hec ex pᷣmo
nitia

6 .

ĩueniẽdi cã toꝛmẽtis ⁊ cruciatu volueꝛũüt

queri:⁊ ſũmo dolore hoĩes cogi:vt quid

qd ſciãt dicãt. ¶ aa ¶ Maioꝛeſ volueꝛũt

—.

certis in rebꝰ queſtiones ĩterponi:cuʒ
vere diceꝛẽt᷑ ſciri ꝓoſſent aut ꝓbari:q̃ f. 4
ſo ĩ queſuone ꝓnũciarent᷑ refelli poſſẽt
irdigna facinꝰ ẽ ſine teſtibꝰcõiectuꝛã
ſuſpitõeʒ firmamẽti ſatis habere ¶ bb
Temẽ fama naſci nõ ſolʒ qn ſubſit ali

quid. ¶ Calũniatoris ẽ officiũ. Verba

lrãs ſequi negligere volũtatẽ ¶ Opoꝛtu

it ne in ea re peccare in qua aliꝰ ante ꝑec
cauit. Cecd Nã qui ſe ꝓpter vinũ aut
amoꝛẽ aut iracũdiã fugiſſe rõnez dicet: il
aĩ vicio videbit᷑ neſciſſe nõ ĩpꝛudẽtia:qꝛe
ĩpꝛudẽtia ſe defẽdz: ſʒ pa cõtamĩabit ꝑ
ſonã . ¶ Volũtatẽ ĩ oĩbʒ rebʒ ſpectari cõ
uenit que cõſulto facta nõ ſũt:ĩ eis frau
dẽ eẽ nõ opoꝛtet · ¶ Difficillimuʒ ẽ inuẽ

tũ epolire ⁊ expedite ꝓnũciare.
¶ Gim̃s eĩ cũ mĩma pctã aliq̃ cũ ca ſuſci
piũt: tũ vero illa qᷓ multo maxĩa fũt ma
eficia aliquo certo emolumẽto ĩducti ſu
ſciꝑe conãt᷑ · Si multos ĩduxit ĩ peccatuʒ

pecunie ſpes · ſi q;plures ſceleꝛe ſe conta

minauerũt ĩperiũ cupiditate: ſi multi le
ue cõpẽdiũ fraude maxĩa cõmutarũt: cui
mirũ videbit᷑ a maleficio iſtũ ꝓpter acer
rimã formidinẽ nõ ſe tꝑaſſe:virũ foꝛtiſſi
mũ itegerrimũ · inimiciciarũ ꝑſequẽtiſſi

mũ.iniuria laceſſitũ ·ira exuſcitatũ: hõ ti

midꝰ.nocẽs· cõſciꝰ ſui peccati· ĩſidioſus

5

inimicũ incolumẽ eſſe noluit · Cui tandẽ
hoc mirũ videbitur · Nã cum feras beſti
as videmꝰ alacres eſſe erectas vadere vt
alteri beſtie noceãt :ñ eſt ĩcredibile putã
dum iſtiꝰ quoqʒ animũ ferũ crudeleʒ atʒ
inhumanũ cupidũ ad inimici ꝑniciẽ eſſe
ꝓfectum:p̃ſertim cum in beſuis nullam
neqʒ bonã neqʒ ratõem malã videamus
in iſto plurimas ⁊ peſſimas ratõeſ ſemꝑ
fuiſſe ĩtelligamꝰ C ¶ Oẽs qui in pau
ꝑtate ſũt malunt maleficio ꝑare diuitias
qʒ officõ pauꝑtateʒ tueri · Id quod in ali
quo paupꝑe ĩprobo eſt in om̃ſ pauꝑes fal
ſo ⁊ iniuna cõfert᷑ · ¶ f ¶ Due ſunt res
que om̃es hoĩes ad maleficiũ ĩpellunt lu
xurieſ ⁊ auaricia· qd amoꝛ ĩquiet quiſpiã
qd ãbitio ? qͥd irreligio? qᷓd metꝰ moꝛtiſ
qd imperii cupiditas 5 quid deniqʒ alia
multa ? ¶ gg ¶ Wres peſtes ſũt q̃ oẽs
hoĩes ſolicitãt. metꝰ.cupiditaſet egritu
do · Satis em̃ fuerat dixiſſe metuʒ cuꝑidi
tatẽ.qm egritudinẽ cũ vtraqʒ re cõiũctã
eẽ neceſſe eſt. ¶ b ¶ Oĩm maloꝛuz ſtul
ticia eſt mater atʒ materies:ea parit pre
ceteriſ ĩmẽſaſ cupiditateſ· Immẽſe ponꝛo
cupiditates ĩfinite et ĩmoderate ſunt: he
ariunt auariciã maliciã · Auaricia porꝛo
keieim ad qduis male ficiũ iĩpellit. ¶ n
Eortunã inſald eſſe ⁊ cecã ⁊ brutam
pꝓhibẽt ꝓhiloſophi: ſaxiq; inſtar globoſi
dicũt eſſe volubilẽ · ¶ Magno malo eſt
homĩbʒ auaricia · idcirco ꝙ hoĩes magniſ
⁊ multis ĩcõmodis affligãt᷑ ꝓpt᷑ ĩmeſam
pecunie cupidirate Crd Grlis Eſapiẽ

₰—„d

tia ꝓptea ꝙ ꝗ ſapiẽtes ſũt pietatẽ colere
cõſueuerũt · Iteʒ vtile ẽ amicos veros ba
bere · habes eĩ q̃bꝰ cũ iocari poſſis ¶ ¶K
Vicicoſũ ẽ ĩ cõꝑandis rebꝰ alterã reʒ
efferre:de re altera mẽtionẽ non facere:
aut neceſſe putari alterã rẽ vrituꝑari cuʒ
alt erã laudes:nõ em̃ neceſſe eſt ſi alteꝛos
pᷣ̃ponas:alteros vituꝑes · fieri eĩ poteſt
vt cũ altos mag laudaris:aliquã alteris
ꝑtẽ laud⸗ attribuas: ne eide pugſſe
cõtra veritatẽ puteris · ¶ Volũtario faci
nori nlla ẽ excuſatõ ĩpꝛudẽtie:⁊ iuſta de
p̃catio ꝑata ¶ min ¶ Maiꝰẽ maleſiciũ ſtu
pꝛare ĩgenuã: q; ſacrũ legẽ: cũ alteꝛũ ꝓp
ter egeſtatẽ · alterũ pꝛopter intẽpatam
ſuperbiam fiat · Nichil enim lacnima
vitiꝰ areſcit · He ex ſecũdo nũc ex tercio

ACiij N

¶ NHoneſta res diuidit᷑ ĩ rectũ et lauda ſi cõmoda cũ ĩcõmodis cõferemus:cuʒ al

bile · Rectũ eſt quod cuʒ uirtute ⁊ officio
fit · Td diuidit᷑ in pꝛudentiã.iuſticiã · foꝛti
tudinẽ. modeſuã · ¶ B ¶ Drudẽtia cal
liditas que ratõe quadã põt habere dele
ctũ bonorũ ⁊ malorũ:dicit᷑ etiã ꝓpꝛudẽtia
ſcĩa cuiuſdã artifici:⁊ appellat᷑ pꝛudẽtia
multarũ rerũ memoria ⁊ vſus qʒpluriũ
negociorũ. ¶ ¶ ¶ Fuſticia ẽ equitas ius
vnicuiqʒ; tribuẽſ ſcdᷣm dignitatẽ cuiuſqʒ
(D ¶ Eoꝛtitudo eſt magnarũ rerũ appe
titio ⁊ rerũ humiliũ contẽptio ⁊ laboris
cũ vtilitatis ratõe ꝑpeſſio (E¶ Mode
ſtia eſt m animo cõtinẽs moderatõ cupi

ditariͤ E ¶ Vlciſci malemeritos opoꝛ

tet · ¶ Si fidẽ magnopꝑe cẽſebimꝰ conſeꝛ
uãdaʒ ſi leges ⁊ mores ciuitatis egregie
dicemꝰ opoꝛtere ſeruari: ſi ſocietates at
qʒ; amicicias ſtudioſe dicemus coli conue
mire: ſi quod ius ĩ pntes· deos· patriã na
tura cõꝑauit:id religioſe colẽdũ demon
ſtrabimus:ſi hoſpitia.cliẽtelas · cognati
ones · affinitates caſte colẽdas eſſe dicẽꝰ
ſi nee pᷣcio· nec grã · nec ꝑiculo · nec metu
nec ſimultate a via recta oſtẽdemꝰ dedu
ci opoꝛtere iſi dicemꝰ ĩ oĩbʒ equabile ius
ſtatui cõuenire · CCCPis atq; buiuſ
mõ ꝑtibʒ iuſticie ſi quam rem in cõtione
aut in concilio faciẽdaʒ cẽſebimꝰ: iuſtam
eſſe oſſẽẽdemus:cõtrariis ininſtã. Ita fiet
vt eiſdẽ lociſ d ad diſſuadẽdů
ſimus cõpati ¶M Reſmagnaſ a excel
ſas ſeqin a appetere oportʒ·ſi fotitudĩs
ꝑtibus vtennir.· kte; res humiles ⁊ indig
nas viris foꝛtibʒ viros foꝛtes ꝓpteꝛea cõ
tẽnere opoꝛtẽ nec idoneaſ dignitate ſua
iudicare · Ctẽ ab nulla re honeſta ꝑicli aut
laboris magnitudine deduci opoꝛteꝛe:an
tiquiorẽ mortẽ turpitudine haberi: nul
lo dolore cogi vt ab officio recedat᷑: nul
lius ꝓ rei venitate metuere inimicicias:
quodlibet ꝓ patria:parẽtibʒ·amicis · ho
ſpitibzʒ . ⁊ his rebʒ quas iuſſicia colere co

git adue piculũ ⁊ quẽlibet ſuſe NWN boꝛẽ
¶ ¶ Wodeſtie ꝑtibʒ vtemur ſi nimias

libidines honoris pecunie ſimiliũqʒ; reꝛũ
vitupabimuſ: ſi vnãquãqʒ reʒ ceꝛto natu
re termino diffiniemꝰ: ſi quoad cuiq; ſa
tis ſit oñdemuſ: i ſi nimiũ ꝓgꝛedi diſſua
debimus: ⁊ modũ vnicuiq; rei ſtatuemꝰ

¶R ¶ Drudẽtie ꝑtibʒ vtemur in dicendo

terũ ſeqͥ· vitare alterũ cohoꝛtemur ¶ Ne
mo erit qᷣ eẽſeat a virtute recedẽdũ eſſe.

¶ Neqʒ em̃ ſolũ laudis cã rectum ſequi
cõuenit:ſʒ ſi laus cõſequit᷑ duꝑlicatur re
cti appetẽdi volũtas ¶ L¶ Nulla vtili
oꝛ res eſt incolumitate · virtutibʒ vti nẽo

ℳ

õt q̃ ſuas ratões in tuto nõ collocauit.
C Dii nõ ſũt auxilio his q̃ ſe inconſul

to ĩ periculũ mittũt· honeſtũ nihil opor
tet exiſtimari quod nõ ſalutẽ pariat ·
¶ Virtus nullo tꝑe relinquẽda ẽ· dolor
ſi is timeat᷑: moꝛs ſi ea foꝛmidet᷑ dedecoꝛe
ĩfamia leuioꝛ eſt · ¶ Eoꝛtitudini foꝛtũa
quoq; adiumẽto eſſe ſolet · ¶ Is tute vi

uit qui honeſte viuit nõ qui i pᷣſẽtia ĩco
lumis eſt ⁊ is qui turpiteꝛ viuit ĩppetuũ
incolumis eſſe nõ poteſt CNCC

ſũüt ea que natuꝛa coꝛꝑi attribuit commo

oꝛpis

da aut incommoda:vt uelocitalſ· uires · di
gnitas:valitudo ⁊ que cõtraria ſũt· Anĩ
mi ſũt ea que cõſulio ⁊ eogitatõne noſtꝛa
cõſtant ·ꝓrudẽtia · iuſticia.foꝛtitudo · mo
deſtia que cõtraria his ſũt · ¶ Nuper
rime dictũ facile me morie cõmẽdatur·

¶ Kcuta exdamatõ faucis vocẽ vulneꝛat

in ceteris rebʒ ingemi bonitas imita
tur ſepe doctrinaʒ: ars porro nature cõ

moda cõfirmat ⁊ auget · ¶ Nõ mag aut

minus in memoria q; in ceteris artibus

ſit vt ingenio doctrina p̃ceptõne natuꝛa
niteſcat · Docet nos ip̃a natura qᷓd opoꝛ

teat fieri:Nã ſiquas res ĩ vita uideamus

puas vſitatas quotidianas eas memiĩſſe
diu nõ ſolemꝰ: ꝓpterea ꝙ nila niſi noua
—

aut admirabili re cõmouet᷑ animus It ſi
quid videmus aut audimꝰegregie tuꝛpe
aut hõeſtũ:ĩuſitatũ tñ ⁊ ĩauditũ ·magnũ
incredibile · piculoſum: id diu meminiſſe

cõſueuimus:taq; ſiquas res ante oꝛa ui

demꝰ aut audimus obliuiſcimur pleꝛũqʒ
ꝗ acciderũt in puericia memĩmꝰoptiĩe ſe
pe · Nec hꝰ alia de cã põt accidẽ niſi ꝙ vſi
tate res facile memoria elabũt᷑. nſignes

1 noue in animo manẽt diutiꝰ. Sol exor
tus curſus occaſus nemo admiratur ꝓp
terea quia quotidie fiũt: at eelipſes ſolis

admirãt᷑ ꝙ raro accidit:i ſol eclipſes mi
rãt᷑ mag q; lũe pꝛoptea ꝙ he crebrioꝛes

ſunt · docet ergo natura ſe vulgari vili ⁊
vſitata re nõ exuſcitari: nouitate ⁊ ĩſigni

quodã negoeio cõmoueri· Imitet᷑ igitur
ars naturã ⁊ ea que deſideꝛat inueniat: ſi
quid oſtendit ſequat᷑ · Nihil em̃ eſt quod
aut natura extꝛemũ inuenerit aut doctri
na primũ ſed reꝛũ pꝛincipia ab inegenio
ꝓfecta ſũt.⁊ exitꝰ diſcipline comꝑantur
tis pceptio ſine ſĩ ma aſſivuitate exercita
tõnis: tũ vero ĩ memonis minimũ valet
doctrina:niſi ĩduſtria ſtudio · laboꝛe · dili
gẽtia cõpꝛobet᷑ · ¶ Mec ex tercio ſequunẽ
ex quarto a vltimo· ¶ ¶Hoc iꝑſum
maximũ artificiũ eſt in arte ſua poſſe ali
enis exẽplis vti · ¶ Nõ oĩa cõceden
da ſüt antiquitati · ( Vide ne facias ĩpu
dẽter qui tuo nomĩ velis ex alioꝛuʒ labo

ribꝰ libare laudẽ ¶ Moc intereſt inter te

ſtimoniũ ⁊ exẽplũ: exẽplo demõſtrat᷑ id
quod dicimꝰ cuiuſmodi ſit: teſtimonio eẽ
illud ita vt nos dicimꝰ cõfirmat᷑ ¶ Inter
eſt magni eiꝰ qui diſcere vułt:vtrũ vnuʒ
oĩa:an omnia neminẽ: ſed aliud aliuʒ pu

tet cõſequi poſſe · Neceſſe erit eũ putare

ab omnibʒ omĩa ab vno vix pauca potu
R¶Brimũ oĩm qued ab ar

tis ſcriptoꝛe affert᷑ exẽplũ de eiuſdẽ arti

ſicio debet eſſe . Si triptolomꝰ cũ hoĩbuſ

ſemen largiret᷑ ipe ab aliis id hoĩbꝰ mui
tuaret᷑ · Rut ſi ꝓmotheuſ cũ moꝛtalibz ig

nem diuideꝛe vellet: ip̃e a ricinis cũ teſta
ambulãs carbũculos coꝛrogaret: num ii
diculũ viderct᷑g Iſti magiſtri oĩm dicẽdi
Fceptoꝛes num vident᷑ ſibi nidicule face
re: cum id quod aliis pollicẽtur ab alis
uerũt? Si qs ſe fõtes maximos peĩtuſ
abſcõſos aꝑuiſſe dicat: ⁊ hic ſitiẽs q́;ma
xime loquat᷑ neq; habeat quo ſitim ſedet
nõ rideat᷑? Hti enĩ cũ non mõ dominos
ſe fontiũ. ſed ſeipſos fõtes eſſe dicant: 1
omniũ rigare ingenia debeãt: nõ putãt
foꝛe ridiculũ:ſi cũ id polliceãtur: areſcãt
ipſi ſiccitate · (S Que en res apud
naos nò erãt:earũ rerũ nomina non pote
räãt eſſe vſitata· ¶ Na rerũ omniũ ĩperi
ti qui vniuſeuiꝰqʒ rei de rebʒ ante geſuſ
exẽpla petere nõ poſſũt:hi ꝑ impꝛudẽtiã
facillime deducunt᷑ in fraudẽ · At hi q ſci
unt quid aliiſ acciderit facile ex eoꝛũ euẽ
tibꝰ ſuis poſſũt ratõibʒ ꝓuidere. ¶
¶ Solẽt enĩ diu cogitare omneſ qui ma
gna negocia volüut agere · ¶ Ex quo tꝑe

cemni diſciplina ĩfirma eſt ar

teſtate eſt biecta ſũt!
ne dominatõi. ¶ b ( Qui fortunis ali

cõcoꝛdia de ciuitate ſublata eſt: libertas
ſublata eſt:ſides ſublata eſt:amicicia ſub
lata eſt. ¶ Qui nihil habet in vita iocun
dius vita:is cũ virtute vitã colere nõ po
teſt · ¶ V ¶ Diuitias ſine diuitũ eſſe: tu
vero virtutẽ p̃fer diuitiis · Naʒ ſi voles vᷣ
tutẽ cũ diuitis cõꝑare:vix ſatis idonee ti
bi videbunt᷑ diuitie que virtutis pediſſe

que ſũt · ¶ Cur eã rem tãſtudioſe curas

que tibi multas dabit curas · Amari iocũ
dum eſt ſi curet᷑ nequid inſit amari.¶
Nulla faclliꝰad beneficiũ cauſa q; tur
pis amoꝛ ⁊ ĩtemꝑans libido cõmouẽ põt
Nã cuiꝰ mulieris animꝰ eſt conꝛuptꝰ eius
coꝛpꝰ eſſe caſtũ nõ põt · Mulieres aũt ad
oĩa maleficia cupiditas ducit vna · viros
ad vnũquodq; malũ ſingule cupiditateſ
ĩpellüt: WDua; nobis facultatem
foꝛtuna dedit iniquuʒ eſt in eorũ ſuꝑpli

cio cõſũmere: quos eadẽ foꝛtuna paulo
ante in ãpliſſimo ſtatu collocauit · Idcir

co maiores noſtri bene putauerũt vt ne

minẽ regẽ quẽ armis cepiſſent vita pua
rẽt
cũda: eadẽ exitꝰ amariſſimoſ affert. Diffi

Habʒ aſſentatio principia io

cile eſt pᷣmũ virtutes reuereri qui ſꝑ ſecũ
da foꝛtuna ſit vſus liber is exiſumãduſẽ
qui nlli turpitudini ſeruit · Egẽs eque is
eſt qui nõ ſatis habet: ⁊ is cui nihil ſatis
eſſe põt · Optima viuẽti ratõ eſt eligẽda
uã iocũdaz cõſuetudo reddet · ⸗
¶Oẽs bñ viuẽdi ratões in virtute ſunt

collocãde ꝓpterea ꝙ ſola virtꝰin ſua ꝑo

la p̃teꝛ eã ſubiecta ſũt foꝛtu

cuiꝰ inducti amiciciã eiꝰ ſecuti ſũt: hi ſil
ac foꝛtuna delapſa eſt euolãt om̃es. Quʒ
em̃ receſſit ea res que fuit cõſuetudĩs cã

neri ¶ cc ¶ Errãt qui in ꝓſperis rebus
om̃s impetꝰfoꝛtune ſe putãt fugiſſe· Sa
piẽter cogitãt qui temꝑibꝰ⸗ ſecũdis caſus
aduerſos refoꝛmidãt cũ ratõe: hoc pacto
Qui pleſcẽtiũ peccatis ignoſci putant
πι£ fallunt᷑: ꝓpterea ꝙ etas illa nõ
elt impedimẽto bonis ſtuduis· At hi ſapi
enter faciũt qui adoleſcẽtes maxĩe caſti
gant: vt quibꝰ viꝛtutibꝰ omnẽ vitã tueri
poſſint eas in etate maturiſſima velint
cõꝑare · ¶ dd ¶ Oui ſuis ratõnibus ini

nibhil ſupeſt uaꝛe poſſint in amicicia reti

mic fuerit ſemꝑ eum quo modo alienis

* l⸗,

j6. . 1/
7/.

— ——— — - — —

incõſiderata dolorũ ꝑpeſſione gladiato
ria periculorũ ſuſceptio ( H D

rebus amicũ fore ſperes ?g Quẽ in amici
cia ꝑfidioſũ cog noueris:eũ quare putes

inimicicias cũ fide habere poſſe? Aut qͥ

priuatꝰ ĩtoleꝛabili ſuꝑbia fuerit eũ cõmo

dũ ⁊ ſe cognoſcentẽ videre in poteſtate

quis poterit æt qui in ſermonibꝰ ⁊ con

uẽtu amicorũ verũ nõ dixerit· nunq́ʒ euʒ

ſibi in cõtionibꝰ eredas a mendacio repa
tum. ¶ (Ei nõ multũ põt obeſſe foꝛ
tuna qui ſibi firmiꝰ in virtute q; in caſu

pᷣſidiũ collocauit· Nã ſiquis ſpei nõ mul

tum collocarit in caſu quid eſt qð ei ma
gnope cal? oheſſe poſſit ỹ ſi ĩ eos plu
rnimũu foꝛtuna poteſt qui ſuas rõnes om

nes in caſu contulerũt: nõ ſũt oĩa cõmit

tẽda foꝛtune:ne magnã in nos nimis ba

beat dominatõem. ¶ B ( Quiꝰ oĩs ĩ pe

cunia ſpes eſt a ſapiẽtia eſt animꝰ eiꝰ re

mot. diligẽtia cõpat diuitias: negligen

tia conũpit aim: ⁊ tñ cum ita viuit nemi
nẽ p ſe ducit hoĩem · ¶ Dervitiſſima oꝛõ

eſt amoꝛẽ petere: pudoꝛẽ fugeꝛe · diligeꝛe
formã negligere famã. ¶ ¶ Nolo eẽ
laudatoꝛ ne videar adulatoꝛ. ¶ D(Sa

lus antiquioꝛ ẽ militũ qᷓ; ĩpedimẽtorum
Diligẽtia eſt accurata ſeruatõ ſuoꝛũ.¶ G
¶ RKuaricia eſt iniurioſa appetitio aliẽo
rum ¶ E Eoꝛtitudo ẽ cõtẽptio laboꝛũ

piculi cũ ratõne vtilitatis ⁊ cõpẽſatõe
incõmodoꝛũ. ¶ & ¶ Wemeritas eſt cuz

—

virtu
tis comes ĩuidia q̃ bonos ĩſeq̃ris plerun

.

q; atz adeo ĩſectaris. ¶ Eoꝛme dignitas
aut moꝛbo defloꝛeſcit aut vetuſtate extĩ

guit ¶ Eſſe opoꝛtet vt viuas nõ viuere
vt edas ˖ ¶ Si ſtult? es ea re taces: non

tũ ſi taces ea re ſtultuſ es ¶ Omibus re

bus ereptis ſuꝑeſt mihi ſoluʒ animus et
coꝛpus ¶ Ir mis italia non poteſt vinci
nec grecia diſciplinis .· ¶ F ¶ Nã cum ca
nes fungunt᷑ officiis luporũ cuinã preſi
dio pecuaria credemꝰs ¶ Senatul ẽ offi
cium cõſilio ciuitatẽ adiuuare. xgiſtra
tus eſt officiũ cũ honoꝛe ⁊ diligẽtia cõſe

qui volũtatem populi · Hopuli officium

eſt res optunas ⁊ hoĩnes idoneos maxĩe
ſuis ſẽtẽtiis diligere ⁊ apꝓbare. Accuſa
toris eſt officiũ inferie crimĩa. Defẽſoriſ
ẽ diluere ꝓpulſare· Teſuſ ẽ dicere q̃ ſci
at aut audierit Queſtoris eſt vnũquẽqʒ

ium ꝓ republi.vita

hoꝛũ in ſuo officio cõtinẽ. ¶ Quẽadmo
dum in ratõe viuẽdi fugit᷑ inuidia: ſic in
dicẽdo cõſilio vitat᷑ odiũ · ¶ E ¶ Due ſüt

res que poſſũt om̃s hoĩes ad turpe com

pẽdiũ cõmouere ĩopia atqʒ auaricia.
E. CNall tm̃ eſt ꝑiculũ quod ſapiẽs ꝓ
ſalute patrie vitãdũ arbitret᷑ · Cũ agetur
incolumitas ꝑpetua ciuitatis qui bonis

erat ratõnibꝰ preditꝰ ꝓfecto nulluʒ vite
diſerimẽ ſibi ꝓ fortunis reipub· fugiẽdũ

putabit · Et erit in ea ſnĩa E vt ꝓ patria
ſtudioſe q;uiſ in magnã de

cẽdãt vite di
micatõeʒ · Nã ſapiẽs qui oĩa reipu.cauſa

„.

ſuſcipiẽda pericla putabit ſepe ip̃e ſecuʒ
loquit᷑:nõ mihi ſoli ſʒ etiã atq; adeo mul
to potiꝰ natuſ ſum patrie. Vita que fato
debet᷑ ſaluti patrie potiſſimũ ꝑſoluatuꝛ ·
MNluit hec me tute atq; honeſte perduxit

vſqʒ; ad hãc etatẽ · mumuit meas ratões

bonis legibꝰ:optimis moribꝰ: honeſiiſſi
mis diſciplinis · Quid ẽ quoò a me ei per
ſolui poſſit ſatis vnde hec accepta ſuntz
Quare hec ſapiẽs loquet᷑ ſecũ· Sepe ego

in periculis reipub· nullũ ip̃e periculum

fugi. Quis eſt tã tenui cogitatõe pꝛeditꝰ
cuius animꝰ tãtis inuidie anguſuis cõti

netur qui nõ hũc hoĩeʒ ſtudioſiſſime lau

det ⁊ ſapiẽtiſſimũ iudicʒ:qui ꝓ ſalute pa
trie · ꝓ ĩcolumitate ciuitatiſ.ꝓ reipublice

fortunis q́;uis magnũ atq; atrox ꝑiculũ
ſtudioſiſſime ſuſcipiat: ⁊ libẽter ſubeat⸗
quidẽ magis hũc hoĩeʒ cupio ſatis lau
dare qᷓ; poſſim Sapiss itaq; nullũ ꝑicu
it · Tdeo qð ſepe fit
qui ꝓ republica perire noluerit neceſſa

rio cum republica ꝑeat · Et qm̃ oĩa ſũt cõ
moda a patria accepta: nullũ ĩcõmoduʒ

Pꝓ patria graue putãduʒ eſtErgo ꝗ fugi
unt id periculum quod ꝓ republica ſbe

undũ eſt ſtulte faciũt · Nã neq; effugere

ĩcõmoda poſſũt: ⁊ ingrati in ciuitatẽ re
pient᷑ · It qui patrie ꝑicula ſuo peꝛiclo ex
petũt hi ſapiẽteſ putãdi ſũt:cũ ⁊ eũ quẽ
debẽt honorẽ reipub · reddũt:⁊ pro mul

tis perire malũt q́; cũ multis · Eteniʒ ve

hemẽter iniquũ eſt vitã quã a natuꝛa ac

ceptã pꝛopter patriã cõſeruaris) nature

cũ cogat reddere: patrie cũ roget ñ daꝛe
Et cũ poſſis cuʒ ſũma virtute et honore
pꝛo pria ĩterit:malle ꝑ dedecꝰ ⁊ ignauiã

viuere · Et cum pꝛo amicis ⁊ parentibus

=

Cicn
⁊ceteris neceſſariis adire periculũ velis
pꝛo repub.(in qua ⁊ hoc ſãctiſſumum no
men patrie cõtinet)nolle ĩ diſcrimẽ veni
re· Itaq; vti cõtẽnẽ dꝰ eſt ile qui nauigã
do nauim reliq̃t qua ſe mauult ĩcolumẽ
Ita vituperãdꝰ eſt qͥ ĩ reipub.diſcrimine
ſue ꝓł*z ſaluti cõſulit cõmuni · Naui em̃
fracta miti ĩcolumes euaſerũt:ex naufra

io patrie ſaluꝰnemo poteſt enatare-·
GX. Nea equꝰ ĩidomitꝰ qʒuis bene na
tura cõpoſitꝰ ſit:idoneꝰ poteſt eẽ ad eas
vtilitates aptꝰ que deſiderãtur ab eqꝰ
Neq; hõ indoctꝰ q́uis ſit ingenioſus ad
virtutẽ põt ꝑuenire:qm nõ põt virtuſ ſi
ne doctrĩa cõpari ¶ N ¶ In amicicia ge
rẽda ſicut in certamĩe curꝛẽdũ:nec ita cõ
uenit exerceri: vt quoad neceſſe ſit veĩre

poſſis:ſed vt ꝓductꝰ ſtudio ⁊ viribus vl⸗
tra facile ꝑcurꝛas· ¶ O ¶ Vti citharedꝰ
cũ ꝓdierit optime veſtitꝰ palla aurata ĩ
dutꝰ cũ clamide purpurea coloribꝰvariiſ

intexta:coꝛona aurea magnis fulgẽtibuſ

gẽmis illuminata: citharã tenens exoꝛna
tiſ ſimã auro ⁊ eboꝛe diſtinctã · Ip̃e p̃teꝛea

foꝛma ⁊ ſpecie ſit ⁊ ſtatura aꝑppoĩta ad di

gnitatẽ: ſi c magnã popuh cõmouerit
his rebꝰ expectatõem: ⁊ repẽte ſilẽtio fa
cto vocem emittat acerbiſſimã cum tur
piſſimo coꝛpꝑis motuũ: quo meliꝰ oꝛnatus

ſit ⁊ magis fuerit expectatus :eo mag de
riſus ⁊ contemptꝰ eiicit᷑ · Cta ſiquiſ ĩ excel

ſo loco:a in magnis ac locupletibꝰ copi
is collocatuſ:foꝛtune muneribꝰ ⁊ nature
cõmodis oĩbus abũdabit: ſi virtutiſ ⁊ ar

tiũ que virtutiſ magiſtre ſũt egebit:quo

magis ceteris rebus erit copioſus ⁊ illu
ſtris ⁊ expectatꝰ:eo vehemẽtiꝰ deriſus et
cõtẽꝑtus ex om̃i cõuẽtu bonorũ eiciet᷑ ·
Eea vt irũdines eſtiuo tẽpe p̃ſto ſũt
frigoꝛe pulſe recedũt: ita falſi amici ſere
no vite tpe pᷣſto ſũt.ſil ac hiemẽ fortune
viderĩt euolãt om̃s· ¶ Non em̃ res tota
toti rei neceſſe ſimilis ſit:ſed ad ip̃ᷣum ad
quod cõfert᷑ ſimilitudinẽ aliquã ha bere
opoꝛtet. ¶ Q¶ͥ Iſte quotidie ꝑ mediuʒ
foꝛũ tanq́; draco ſerpit · dẽtibʒ aduncis ·
aſpectu venenato·ſpũ rapido:circunſpe

ctãs huc ⁊ illuc ſiquẽ rapiat: cui aliquid

tibꝰ inſ. re Aagua alnter poſſit CK
e elle

¶ Eeꝛ niãſuete foꝛtunã tuã noſce t

homin. ¶ Hec er quaito ⁊ vltimo libꝛo
Rhetoꝛice noue M. L.Q.Sequũt᷑ nũc a
toritates ex oꝛõnibus eiuſdẽ·
¶ Ex oratõmbꝰ Marda Tullii Ciceronis
autoritates icipiũt: ũ—
Am in ceteris rebꝰ cũ venit cala
mitas tũc detrimẽtũ accipit᷑:at ĩ
vectigalibʒ nõ ſolũ aduentꝰmali
ſed etiã metuſ ipe affert calamitatẽ. Eteĩ
ſi vectigalia neruos eſſe reipub.ſẽꝑ dixi
eũ certe oꝛdinẽ qui exercet ſla firmamen
tũ ceteroꝛũ oꝛdinũ recte eẽ dicemꝰ ¶ Nõ
em̃ poſſũt in vna ciuitate multi rẽpubli
cã ac foꝛtunas amittere: vt nõ plures ſe
cũ trahãt in eãdeʒ calãitatẽ. ¶ T ¶ Ego
em̃ eſtimo ĩ ſũmo imꝑatoꝛe quattuoꝛ haſ
res eſſe opoꝛtere ſcʒ ſclam rei militaris·
virtutẽ· autoritatẽ · felicitatẽ · Neqʒ; eĩ ille
ſüt ſole virtuteſ imꝑatorie que vulgo exi
ſtimãtur laboꝛ in negociis·foꝛtitud o ĩ ꝑi
culis· induſtria in agẽdo· celeritas in con
ſiciẽdo · cõſilium in ꝓuidẽdo· Neq; etiam
bellãdi tãtũ virtꝰ in ſũmo imꝑatoꝛe q̃rẽ
da eſt: ſed multe ſũt artes eximie huiꝰ ad
miſtre comiteſq; virtutis · At Pᷣmũ quan
ta ĩnocentia debeãt eſſe ĩꝑatoꝛes:quanta
deinde omĩbus in rebꝰ tẽꝑantia: quanta
fide:quãta felicitate:quãto ingenio:quã
ta humanitate · Neqʒ etiã põt exercitum
cõtinere is ĩꝑatoꝛ qui ſeipᷣm nõ cõtinet:
neq; ſeuerꝰ eſſe in iudicãdo q̃ alios in ſe
ſeueros eſſe iudices non vult ¶ V¶ Et
ſi tpᷣs nullũ iure homĩs necãdi que miſta
ſũt certe il lud ẽ nõ mõ iuſtũ verũetiã ne
ceſſariũ cũ vi vis illata defendit᷑ · Eſt igit
hec iudices nõ ſcripta ſed lata lex:quaʒ ñ
didicimus · accepimus · legimꝰ. verũetiazʒ
ex natura ip̃a arripimuſ·hauſimus· expᷣſi
ſimꝰ:ad quã nõ docti ſed facti:nõ inſtitu
ti ſed ĩbuti ſumus ·vt ſi vita nrã in aliq̃s
inſidias:ſi in vim: in tela latronum aut
inimicoꝛũ incidiſſet: oĩs honeſta ratõ eẽt
expediẽde ſalutis Silẽt em̃ legeſ inter ar
ma neVexpectari iubent cũ ei qui expe
ctare velit añ iniuſta pena luẽda ſit qᷓʒ iu
ſta repetẽda. Et ſic ſapiẽter quodãmodo
dat ipa lex tacite poteſtatẽ defẽdẽdi:q̃ ñ
mõ hoĩem occidi ſed eẽ cũ telo homĩs oc
cidẽdi cã:vt cũ cauſa nõ teluʒ quereret᷑ q̃
ſui defẽdẽdi cauſa telo eſſʒ vſus:nõ hoĩ
occidẽdi cauſa habuiſſe telum iudicareẽ᷑.

¶¶Vide q; ſit varia vite cõmutabiliſqʒ
ratio:q́;aga volubiliſq;ʒ foꝛtuna: quan

te infidelitates in amicis · quãte ad tẽpui

apte ſimulatões·quãte in periculis fuge
ꝓximorũ:quãte timiditates· ¶ Eoꝛtes
ſapiẽtes viros non tã pᷣmia ſequi ſolere
recte factorũ qᷓ; ipſa recte facta. Sʒ nibil
in vita niſi pᷣclariſ ſime feciſſe. EGriliuz
ibi eſſe putat vbi virtuti nõ ſit loc Mor
tẽ nature finẽ eſſe nõ penã ¶ B ( Neq;

eſt vllũ certiꝰ amicicie vinculũ q; conſen

ſus ⁊ ſocietas cõſiliorũ ⁊ volũtatũ · ¶ ¶

Aõ em̃ cõuiciis iudicat ſẽp populus:
ſed mouet᷑ plerũqʒ grã: cedit pꝛecibuſ:fa
uet eos a quibꝰ eſt maxĩe ambitus · deni
qʒ ſi iudicat nõ delectu aliquo aut ſapiẽ
tia ducit᷑ ad iudicandũ:ſed ĩpetu nõnun
q̃ʒ ⁊ quadaʒ etiã temeritate. Nõ eĩ eſt cõ
ſiliũ in vulgo · nõ ratõ · nõ diſcrimẽ · nõ di
ligẽtia·ſemꝑq; ſapiẽtes ea que populus
feciſſet ferẽda:nõ ſẽꝑlaudanda dixerunt
Eſt em̃ cõdicio libe rorũ populorũ preci
pueq; huiꝰ prĩcipis populi ⁊ oĩm gẽtiũ
domĩ ac victoris:poſſe ſuffragiis vel da
re vel ſubtrabere quod velit cuiq; · Nt̃m
eſt aũt qui in hac tẽpeſtate iactamur ac
fluctibʒ ferre modice populi voluntates
allicere alienas:retinere partas: placare
turbatas. ¶ H ¶ Laudãda eſt em̃ vleti
am amãda vicinitas retinẽs vetereʒ illuz
officii moꝛem:nõ infuſcata maliuolentia
nõ aſſueta mẽdaciis · nõ fuſcata: non fal
lax· nõ erudita artificio ſimulationis vel
ſuburbano vel etiam vrbano · ¶ Eteniʒz
eſt grauiꝰ ſpoliari foꝛtunis q; nõ augeri
dignitate ¶ ¶ Nã meo iudicio pietas
eſt füdamẽtũ oĩm virtutũ.¶ E ¶(Eſteiĩ
in virtute aſcẽſus: vt is gloria magis ex
cellat qui virtute plurimũ pᷣſtet · ¶ Om
nes eĩ iſtiꝰ mũdi artes in his repꝛehẽdũt᷑
qui cũ ꝓfeſſi ſũt ſatiſfacere nõ poſſunt
nõ in his qui abfuiſſe in iſtis ſtudiiſ con
fitent᷑ virtuſ. ꝓbitas· integritas in candi
dato. nõ lingue volubilitas· nõ ars · ñ ſei
entia requiri ſolet · ¶ Etenĩ iudices cuʒ
oĩbus virtutibʒ me affectũ eſſe cuipiam
tũ nihil eſt quod malim q; me ⁊ gratũ eẽ
videri:hec eſt vna vᷣtus nõ ſõlũ maxĩa
ſed etiã mater virtutũ oĩm reliquarum·
Quid eſt pietas niſi volũtas grata in ꝑn
tes. Qui ſũt boni ciues qui bello q̃ͥ domi

XC

qui de patria benemerẽtes: niſi qui pf̃ie
beneficia meminerunt · Qui ſãcti qui reli
gionẽ colẽtes: niſi qui meritaʒ diis ĩmor
talibʒ gratiã iuſtis bonoribuſ Q memori
mẽte pſoluũt· Que põt eſſe iocũditas vi
te ſublatis amiciciis g que poꝛro amici
cia poteſt eſſe inter ingratos? Quis eſt
noſkrü liberalicer educatus:cui nõ educa
tores:cui nõ magiſtri ſui atq; doctores
cui ñ locꝰ ũle mutꝰ vbi ipᷣe alitꝰ atʒ doctꝰ
eſt cũ grata recoꝛdatõe in mẽte verſetur
Quius opes aut tãte eẽ poſſũt aut vnqᷓ;
fuerũt: que ſine multoꝛũ amicoꝛum offi
ciis ſtare poſſint? que certe ſublata me
moria ⁊ grata nulla extaꝛe poſſunt· Gqui
dem nil tam pꝛopriũ hoĩſ exiſtimo q; nõ
modo beneficio:ſed etiã beniuolẽtie ſig
nificatõne alligari· Nihil poꝛro taʒ inane
tam ſerum q́; cõmittere vt bñficio nõ di
catur indignus ſed victus eſſe videatur ·
(G (Ni qui ꝓ repub.vitam dederũt
licet me deſipere dicatis nunq; me heꝛcu
le eos moꝛtẽ potius qᷓ; imoꝛtalitatẽ aſſe
cutos putaui · CM EShrnpler officium
atqʒ vna eſt bonorum omnium cauſa
RNeq requiem me dixeris deride
re.miſi foꝛte regium tibi uidetur ita viue
re ut non modo homini nemini ſed cupi
ditati quidem ulli ſeruias: contemnere
omnes libidines:non auri:non argeng
nõ terrenaruʒ rerum indigere:in ſenatu
ſentire libere:populi utilitati magiſ con
ſulere q; uoluntati:nemini cedere:mltis
obſiſtere:ſi hoc putas eſſe regium me re
gem eſſe cõfiteoꝛ · lCEir⸗ poſteri
tatis cauſa reperte ſunt que ſubſidio ob
liuioni eſſe poſſent · (on his libẽtiſſi
me ſoleo reſpõdere quos mihi videor fa
cillime poſſe ſuꝑare ¶ ¶ Omibz in re
bus iudiceſ: que grauioꝛeſ maioꝛeſq; ſũt
quid quiſqʒ voluerit · cogitarit admiſerit
nõ ex crimine ſed ex moribus eius qui ar
guitur eſt ponderãdum. Neqʒ enim põt
quiſqᷓ; noſtrum ſubito fingi: nec cuiuſq́;
uita repẽte mutari:aut natura cõuer ti
(M Veſtra enĩ qui cum ſumma ele
gatia atq; integritate vixiſtis hoc maxĩe
itereſſet nõ ex libidine aut ſimultate aut
leuitate teſtium cauſas honeſtorũ hoĩm
ponderare:ſed in magnis diſquiſitõibuſ
repẽtiniſq; perieulis vitam uniuſcuiꝰq;

XCv

eſſe teſtem· ¶ N ¶ Moc natura ẽ ſſitu,
vt quẽ timueriſ qui cum de vita foꝛtuni ⸗
qʒ contẽderis cuiꝰ ex ĩſidiis euaſeris:hbũůe
ſempꝑ oderis ¶ tem̃ oẽs arteſ que
ad humanitatẽ ꝑtinẽt habẽt quoddã cõe
vinculũ: ⁊ quaſi cognatõe quadã ĩter ſe
ERrwierli ad ea que
babemꝰ nibil dicere: querere ea que habe
re nõ ꝓpoſſumꝰ:⁊ de hoĩm memoria tacẽ⸗
literarũ memoriã flagitare· Et cũ habeaſ
ãpliſſimi viri religionẽ antegerrimi mu

D

cõtinẽtur.

nicipii iuſiurãdũ ſidẽqʒ:ea que nlło mõẽ

depꝛauari poſſũt repudiare: tabunlas qᷓS
idẽ dicis folere coꝛrũpi deſiderare · ¶
Nihil eẽ in vita magnoꝑe expetẽdum
niſi laudẽ atq; honeſtatẽ n ea aũt pꝛoſe
quẽda om̃s eruciatꝰ corꝑis: omĩa ꝑicula

moꝛtis atqʒ exilii ꝑui eſſe ducẽda · ¶ R

¶ Ego multos boĩes excellẽti animo ac

virtute fuiſſe ⁊ ſine doctrina:nature ipſi

us habitu ꝓpe diuino ꝑ ſeip̃oſ ⁊ modeꝛia
tos ⁊ graueſ extitiſſe vidi · Ctiã illud adiũ
go ſeꝑiꝰ ad landẽ atq; virtutẽ naturam
ſine doctrina. q; ſine natura valuiſſe do
ctrinã · Atq; idẽ ego cõtẽdo cũ ad naturã

eximiã atq; itluſtrẽ acceſſerit oratõ qᷓdaʒ
cõfirmatioqʒ doctrĩe:tũ illud neſcio qᷣd
Selrcan⸗ ſingulare ſolere exiſtere

¶ Ouid ſi nõ hic tãtus fructꝰ oſtẽdeꝛe

turs6Gt ſi ex his ſtudiis delectatio ſola pa
teret᷑:tñ vt opinoꝛ hãc animi aduerſionẽ
Pumaniſſumã ac liberaliſſimã iudicaretiſ
Nã certe neq;ʒ tẽporũ ſunt neq; etatum
oĩim neqʒ locban. ee ſtudia adoleſcẽtiam
agunt /ſenectutẽ oblectãt·ſecũdas reſ or

nant᷑ · aduerſis ꝓfugiũ ac ſołaciũ pꝛebẽt ·

oblectãt domi· nõ impediũt foris · peꝛno
ctant nobiſcũ :pegrinant᷑ ruſticant᷑ · Oſt
ipſi hec neq; attingere neq; ſenſu noſt:io
guſtare poſſemꝰ:tamẽ ea mirari deberẽꝰ
etiã cũ in aluiis videremꝰ. Eteĩ ſic a ſũmis
hoĩbus eruditiſſuniſq; accepĩꝰ:ceteꝛaruʒ
rerũ ſtudia: a doctrina ⁊ pꝛeceptis ⁊ arte
cõſtare:poetã natura ipᷣa valere ⁊ mẽtis
viribʒz excitan quaſi diuino quodã ſpũ
inflari:Quare ſuo iure noſter ille Enmuſ
ſanctos appellat poetas: ꝙ quaſi deorũ
aliquo dono atz munere cõmẽdati nobis
eſſe videant᷑ · E ¶ Nõ em̃ eſt hoc diſſi
mulãdũ quod obſcuꝛari nõ põt ſʒ pie no
bis feredũ· Trahimur om̃s ſtudio laudis

Toptimus quiſqʒ maxĩe gloria ducitur.
Ipſi etiã philoſophi illis libris quos de
cõtẽnẽda glia ſcribũt: nomẽ ſuũ iſcubüut
In illo em̃ in quo p̃ᷣdicatõem nobilitateʒ
qʒ deſpiciũt p̃dicari de ſe ae nomĩari vo
lunt· Nulla eĩ ᷣtus laborũ ꝑiculorumq;
mercedẽ deſwerat p̃ter hãc glorie et lau
dis. ¶ V ¶ Eſt vere foꝛtunatꝰ ille cuius
ex ſalute nõ minoꝛ pene ad oẽs q; ad ilũ
vẽtura ſit leticia puenerit· ¶ ¶ Nũqʒ;
em̃ temeritas eũ ſapiẽtia cõmiſcet᷑ n ad
cõſiliũ caſus admittit᷑ · ¶ H ¶ Nulla er̃
eſt tãta vis tãta copia: q̃ nõ ferꝛo ac viri
bʒz debilitari frãgiqʒ poſſit · ¶im vero vi
cere · irã cohibere · victoriã tꝑare · Rdueꝛſa
riũ nobilitate ⁊ ĩgenio ac virtute p̃ſtãteʒ
nõ mõ extollere iacentẽ:ſed etiã aplifica
re eiꝰ pᷣſſinã dignitatẽ:hec q faciat ñ ego
eũ cũ ſũmis viriſ cõꝑo ſʒ ſimilimũ deo iu
dico ¶ S¶ At vo cũ aliqd clemẽten mã
ſuete · iuſte · moderate · ſapiẽter factũ ĩ ſꝛa
cũdia pᷣſertĩ q̃ẽ inimica cõſilio: ⁊ ĩ victo
ria que natura inſolẽs ⁊ ſuꝑba ẽ audimꝰ
aut legĩꝰ: quo ſtudio ĩcẽdimur nõ mõ in
geſtis rebus ſed etiã in fictis:vt eos ſepe
uos nunq́; vidimus diligamus. ¶ aa
Nihil eſt enĩ oꝑe ⁊ manu factũ quod
nõ aliqñ cõficiat ⁊ cõſumat vetuſtas.·
¶¶ Qui vᷣo victoꝛ pacis autores diligit:iſ
ꝓfecto declarat ſe maluiſſe nõ dimicare
q; vincere · ¶ Quidqd eſt enĩ qzuis ãplũ
ſit id certe eſt parũ:tũ cuʒ eſt aliqd ãpliꝰ
¶ Ingratus ẽ iniuſtuſqʒ ciuis qui aꝛamo
rũ ꝑiculo liberatus aim tñũ retinet arma
tum. ¶ Nemo mirari debet humana cõ
ſilia diuina neceſſitate eſſe ſuꝑata. ¶ bb
¶ agna vis animi eius viri eſt quẽ de
ſuſcepta cauſa ꝓpoſitaq; ſnĩa:nulla con
tuthelia null vis; nullũ ꝑiclm poſſit de
pellere ¶ c ¶ Nihil eſt enĩ tã populaꝛe
q; bonitas · ¶ Momiĩes enim nulla re ad
deos ꝓpius accedũt qᷓ;ᷓ ſalutẽ hoĩbʒ dan
do. ¶ Impunius fit quod cũ ⁊ factum ẽ
negari põt · ¶ Vbi enĩ id qð intus ẽ atz
noſtꝛũ iĩpune euolaꝛe põt cõtꝛaqʒ noſ pu
gnare: fit ĩ dñatu ſeruitꝰ:ĩ ſeruitute dna
tus ¶ Quid de virtute dicã · de magnitu
dine anĩ · grauitate:cõſtãtia: que oẽs do
cti atq;ʒ ſapiẽtes ſũma quedã ⁊ ſola bõa
eſſe dixerunt:hiſq; non modo ad bene ſʒ
etiã ad beate viuẽdũ cõtẽtã eẽ virtutem

RXRN¶ De inuid ia aũt ſic ĩter vos d iſcepta
re debetis:vt nõ qᷓd dicat᷑ a nobis ſed qᷣd
opoꝛteat dici cõſideretis ¶ B ¶ illð me
nõ pꝛeterit in iudicio filii de turpitudĩe
parẽtis dici vix oꝑtere ¶ Moc fere ſcitis
om̃s quãtã vim hẽat ad cõiungẽdas ami

cicias ſtudioꝛũ ac nature ſimilitudo ¶(

ſe enientiſunn eũ eẽ dicũt qᷓ qd opus
it ipſi veniat ĩ mentem: pꝛoxime accede
re illum qui alteriꝰ bene inuentis obtem

peret · In ſtulticia contra eſt· Minus em̃
ſtultus eſt is cui nibil in mentem venit:
qᷓ; ille qui quod ſtulte alteri venit ĩẽ men
tem cõpꝓbat · ¶ D ¶ Gmnes enĩ oꝛõnes
cauſarũ ſunt ac tempoꝛum nõ hbomimuzʒ

ipſoꝛuʒ ac patronoꝛũ · Nam ſi eauſe ipſe
pꝛo ſe loqui poſſent nemo adhiberet oꝛa
toꝛem · ¶ ¶ Moc enim vinculum huiꝰ
dignitatis qua fruimur in repablic⸗ hoc
fundamentuʒ libertatis hic

ra nra ſine mente ſic ciuitas ſine legibus

ſuis ꝑtibꝰ vt neruis ac ſanguĩe ⁊ mẽbꝛis

vti nõ pt · vñ legũ mĩſtri mgr̃atus:legũ ĩ

terpᷣtes iudices:legũ deniq; idcirco om̃s

ſerui ſumꝰ vt liberi eẽ poſſimꝰ ¶ Eſt en
ſapiẽtis iudicis cogitare tm̃ ſibi a popu

lo Romano eẽ ꝑmiſſum:quãtũ cõmiſſuʒ
ſit ⁊ creditũ . Et nõ ſolũ ſibi ptãtem datã

verũetiaz fidẽ habitã eſſe memĩiſſe: poſſe

quẽ oderit abſoluere:quẽ nõ oderit cõdẽ
nare ⁊ ſꝑ nõ quid velit ipſe ſed quid lex

religio cogat cogitare · Anĩaduertere ꝗᷓ
lege reus citet᷑:de quo reo cognoſcat: qᷓ
res ĩ qſtione verſet᷑ · Cum hec ſint viden
da:tũ vero illud ẽ hoĩs magni iudicis ac
ſapiẽtis cũ illa iudicãda cauſa tabellã ſũ
plſerit:nõ ſe putare eſſe ſolũ neq; ſibi qð
cunq;ʒ cupierit licere: ſed ſibi habere ĩ cõ
ſilio legẽ.religionẽ · equitatẽ · fidẽ · libidi
nẽ. aut odiũ ·ĩuidiã · metũ · cupiditateſqʒ
omẽs ammouere:maximeqʒ eſtſiare cõſci
entiã mẽtis ſue:quã a diis ĩmoꝛtalibꝰ ac
cepimꝰ que a nobis diuelli nõ p̃t: que ſi
optimoꝛũ conſilioꝛũ ac factoꝛũ teſtis ĩ oĩ
vita nobis erit:ſine vllo metu ⁊ ſũma cũ
honeſtate viuimꝰ ¶ Momiĩes ĩimicos ſu
os afſici moꝛte volũt:vel qð metuũt aut
qð oderũt ¶ Ouo plus ꝓpter virtutem
nobilitatẽqʒ pñt:eo minus q; poſſint de

ons equita
tis.mens:animus:·⁊ cõſilium ⁊ ſententia
ciuitatis poſita eſt in legibus: vt copo

XCvf.

bent oñdere ¶ Non enĩ quẽadmodũ pu
— — —₰
tatis oĩa ſunt ĩ eloquentia · Eſt tũ quedã

ita ꝑſpicua veritas vt eã infirmare nulla

res poſſit.· ¶ E ¶ Viſerum ẽ exturbari

fortunis oĩbꝰ:miſerioꝛ ẽ iniuria · Acerbũ

ẽ ab aliquo circũueniri: acerbius a ꝓpin
quo · Calamitoſuʒ ẽ bonis euerti: calami
toſius cũ dedecoꝛe · funeſtũ ẽ a foꝛti atqʒ

honeſto viro iugulari:funeſtiꝰ ab eo cuiꝰ
vox ĩ p̃toꝛio queſtũ pᷣſtitit · Ixndignů eſt a

pari vinci aut ſuꝑioꝛe· idignius ab iferio

re atq; humilioꝛeluctuoſũ ẽ tradi alteri
cũ bonis:luctuoſiꝰ ĩimico· hoꝛribile ẽ cau
ſam capitis dicere: hoꝛribiliꝰ eſt ꝓpꝛio lo
co dicere ¶ & ¶ HNec en rõ ac magnitu

do aĩoꝛum ĩ maioꝛibꝰ nr̃is fuit:vt cum in
„ . . . . H 2 „
pꝛiuatis rebꝰ:ſuiſq; ſumptibꝰ minime cõ
tenti tenuiſſimo cultu viuerẽt · tᷣn imꝑio
ac pub · vtilitate oĩa ad gloꝛiã ſplendoꝛẽ

qʒ reuocarẽt · ¶ Non enĩ oĩa qᷓ dolemus
eadẽ queri iure poſſumꝰ.¶ Sua cuiqʒ ci
M¶O cõdi

uitati religio ẽ nr̃a nobis

ciões miſeras admĩſtrandarũ ciuitatuʒ
ꝓuinciaruzʒ:ĩ quibꝰ diligẽtia plena ſimul

tatũ: negligẽtia vituperationũ:vbi ſeue

ritas piculoſa ẽ: liberalitaſ ĩgrata: ſermo
ĩſidioſus:aſſentatio ꝑnicioſa: frons oĩim

familiaris: multoꝛum animus iratus:ira

cundie occulte:blandicie aꝑte: venientes
pᷣtoꝛes expectant: pꝛeſentibꝰ inſeruiunt:

abſentes deſerunt ( † Semp graues
T ſapientes iudices ĩ rebus iudicãdis qͥᷣd

vtilitas ciuitatis:quid communis ſalus:

runc ;

quid reipub· temꝑa poſcerent cogitaue
int. ¶ O

miſera vite ratio que tamdiu

reſides in voluptate q; diu poſcit foꝛtũe
libido· ¶ R ¶ Quid dulcius bominum

generi a natura datum eſt q; ſui cuiq; li

beri ¶ L¶ Eſt enim vłiſcende ĩiurie fa

cilioꝛ ratio q; beneficii remunerandi:Nã
qui in vlciſcedo remiſſioꝛ fuit mox aper
te laudatur: at grauiſſime vituperatur
qui in beneficiis remunerandis eſt tardi
1: neq; ſolum ĩgratus quod ipſum gra
ue eſt: verũetiam impius appellet᷑ neccẽ̃e
S¶ W¶ Alſiouꝰ vſus vni rei deditus
ĩgeniũ ⁊ arteʒ ſepe vincit · ¶ N¶ Ouid ẽ
igit᷑ ꝓpoſitũ his reipub · gubernatoꝛibꝰ
qð ĩtueri:⁊ qꝰ curſũ ſuũ dirigẽ debeant ·
dẽ qð ⁊ pᷣſtantiſſimũ maxĩeq; optabile
ſanis ⁊ bonis ⁊ beatis cũ dignitate ociũ

—

xCj.

poc qui volũt omẽs optimates: qui effi

ciũt ſũmi viri ⁊ cõſeruatoꝛeſ ciuitatis pu
tant᷑ · Neq; eĩ rerũ gerendarũ dignitate
hoĩes effera ita cõuenit vt ocio ñ ꝓſpici
ant: neq; vllũ ãplexari ocũ qð abhoꝛrea
tur dignitate · huiꝰ aũt ocioſe dignitatis
hec fundamẽta ſüt · Religiones · auſpicia
ßrees. magiſtratꝰ. Senatus· autoꝛitas ·
eges· mos· maioꝛũ · iudicia · iuriſoicio fi
des ꝓuĩcie · Socii·ĩpii laus · res militarig.
Garù barũ rerũ tot atʒ tantarũ eſſe defẽ
ſoꝛem atʒ patronũ: magni anĩ ẽ.magni ĩ

Berii magnec; cõſtantie ¶ O ¶ Maioꝛi

us piculis oppugnat᷑ reſpub · q; defen
dit᷑: ꝓpterea ꝙ audaces hoĩes 2 ꝑditi nu
tu ĩpe llunt᷑: ⁊ ipſi etiã ſponte ſua contra
rẽpublicã ĩcitant᷑ · Boni neſcio qũo tardi
oꝛes ſunt ⁊ pꝛicipiis rerũ neglectis ad ex
tremuʒ ipſa deniq; neceſſitate excitant᷑ ·
Ita vt nõnunq; contatione ac tarditate
dũ ociũ volunt etiã ſine dignitate retine
re ipſi vtrũq;ʒ amittãt · ¶ HMec ẽ vna via
mihi credite ⁊ laudis ⁊ dignitatis a boĩs
viris ⁊ ſapientibꝰ bene a natura cõſtitu
tis laudari ⁊ diligi · ¶ Id eſſe optimũ pu
temus qð erit rectiſſimũ:ſperemꝰ ꝗð vo
lumꝰ:qdð acciderit feramꝰ. ¶ P (Cadu
ea ſꝑ ⁊ mobilia hec eſſe dixi ñ virtutis at

q; ingenii: ſed foꝛtune ⁊ tẽpoꝛũ munera

quoꝛũ ego nõ tã facultatẽ vnqʒ ꝛ copiã
extendendã putaui: q; ⁊ ĩ vtẽdo rõnem:
1ĩ carẽdo patientiã ¶ Q Etem̃ quis ẽ

tam vecoꝛs qui aut cũ ſuſpexerit ĩ celum

deos eſſe nõ ſentiat: ⁊ ea q tanta mẽte fi
ant:vt vix quiſq; arte vlla oꝛdinẽ rerũ ac
neceſſitatẽ ꝑſequi poſſit:caſu fieri putet
aut cũ deos eſſe ĩtellexerit eoꝛũ numine
hoc tm̃ ĩperiũ eſſe natũ ⁊ auctũ ⁊ eternũ
¶ R ¶ Deterioꝛes cauete quoꝛũ quidem
magna natio ¶ Eacile ſùt pᷣces apð eos
qui vltro nobis viã ſalutis oñdũt ¶ Nõ
is ſolũ gratꝰ debet eſſe qui accipit bũfici
um verumetiã is cui ptãs accipiẽdi fuit.
¶ Erx bac copia q; multos eẽ arbitroꝛ q̃
boibus potẽtibus gratioſis diſcretis cuʒ
aliqd eos velle arbitrent᷑ vltro ſe offerꝛe
ſoleãt: operã nauare · teſtimoniũ pollice
ri ¶ Equidẽ multos ⁊ vidi ĩ hac ciuitate
Iaudiui:nõ mõ qui pꝛimoꝛibꝰ labꝛis gu
ſtaſſent genꝰ hoc viter extremis vt digi
tis attigiſſent:ſed qui totã adoleſcentiaʒ

roluptatibuſ dediſſent emerſiſſe aliqñ
ſe ad frugẽ bonam vt diet᷑ recepiſſe: gra
ueſq; hoĩes atqʒ illuſtres fuiſſe · dat eniʒ
cõceſſu oĩm huic aliq; ludus etati:⁊ ipſa
natura ꝓfundit adolel. cẽtie cupiditates:
q̃ ſi ita erũpunt vt nulliꝰ vitã labefactẽt
nulliꝰ domũ euertãt faciles ⁊ tolerabileſ
haberi ſolẽt·. Multa enĩ nobis blãdimen
ta natura ipſa genuit: quibꝰ ſopitis vir
tus cõuiueret: a ĩterdũ multas vias ado
leſcentie lubꝛicaſ oñdit quibꝰ illa ĩſiſtere
aut ĩgredi ſine caſu aliquo aut ꝓlapſio
ne vix poſſet · Et multarũ rerũ iocundiſ
ſimarũ varietatẽ dedit:qua nõ mõ hec e
tas ſʒ etiã iam coꝛroboꝛata caperet᷑ · Quã
obꝛeʒz ſiquẽ foꝛte ĩueneritis qui aſpernet᷑
oculis pulcritudinẽ rerũ:nõ odoꝛe vllo:
nõ tactu:nõ ſapoꝛe capiat᷑: excludit auri
bus omnẽ ſuauitateʒ: huic homĩ ego foꝛ
taſſe ⁊ pauci deos ꝓpicios:pleriq; auteʒ
iratos putabũt. ¶ S ¶ Viciũ ventris 1
gutturis non modo minuit etas hoĩbus
ſed etiã auget ¶ T ¶¶ O magna vis veri
tatiſ qᷓ cõtra oĩm ĩgema.calliditatẽ ſoler
tiam.cõtraq; factas oĩm ĩſidias facile ꝑ
ſeipſam defendat. ¶ V ¶Si em̃ ĩnocen
tes exiſtimari volumꝰ nõ ſolũ nos abſti

nẽtes ſed etiã nros comites p̃ſtare debe

mus · pꝛrimũ oĩm opa tãta danda ẽ vt eoſ
nobiſcũ ducamus qui nr̃e fame capitiqʒ
cõſulant.deniqʒ ſi ĩ hoĩbus eligẽdis nos
ſpes amicicie felellerit vt vĩidicemus miſ
ſos faciamꝰ ¶ FEuit iſta quondã in

bac repub· virtꝰ: vt viri foꝛtes acrioꝛibꝰ
ſuppliciis ciuẽ ꝑnicioſũ q; hoſtem acerꝛi

mũ coercerẽt Hoc aĩo ſꝑ fui vt ĩ

uidiã virtute partã gloꝛiã nõ inuidiã pu

tarẽ ¶ Non minꝰ nobis iocũdi atq; illu
ſtres ſũt dies quibꝰ cõſeruamur q; illi qꝗ

bus naſcimur: ꝙ ſalutis leticia certa ẽ:na

ſeẽdi ĩcerta cõdicio:⁊ qð ſine ſenſu naſci
mur cũ volũtate ſeruamur Neqʒ;
em̃ turpis moꝛs foꝛti viro p̃t accidẽ · Nõ

em ĩtelligemus moꝛtẽ a diis ĩmoꝛtalibꝰ

eſſe ſupplicii cauſa cõſtitutã · ſed aut ne
ceſſitatẽ nature:aut laboꝛũ ⁊ miſeriaruʒ
eſſe quietẽ. Ttaq; eã ſapiẽtes nunq; ĩuiti
foꝛtes etiã ſepe libẽter appetierũt · Vin
cula vᷣo a ea ſempiterna certe ad ſingula
rem penã nepharii ſceleris ĩuenta ſunt.
¶ Sepe enĩ grauiꝰ vidi offendere anĩos

tis oĩbu

auditoꝛum eos qui aliena f lagicia aper
ts dixerũt q̃; eos qui cõmiſerũt. C*
arere debet oĩ vicio qui ĩ alteruʒ di
cere ꝑatus ſit:demũ maledicit qui nõ p̃t
uerum ab altero audire· ¶ B (Satius
ẽ me meis rebꝰ geſtis floꝛere qᷓ; maioꝛuʒ
opinione niti: ⁊ ita uiuere ut ſim poſte
ris meis nobilit atis initiũ: ⁊ uirtutis exẽ
plum:Et hec ex oꝛõibuſ Marci Tulli Cice
ronis ſufficiãt: in qu ibꝰ ⁊ aliis Qiceroĩs
opꝑibus ſatis pede ꝑtrãſiui celeri: ideo vt
lati us in libꝛis · Oocli lactantii firmiani
qui ab oĩbus ſũt habiti diuiniſſimi eo ꝙ
diuinarũ inſtitutionũ fimbꝛias dilatare
poſſem:Sequunt᷑ igit᷑ autoꝛitates ex pꝛi
mo libꝛo lactantii diuninarũ inſututionũ
in hunc modũ.
ECx lactãtio Coclo firmiano diuinarũ
ſututionũ aduerſus gentes autoꝛitate
Agno ⁊ excellẽti ĩgenio viri cuʒ
ſe doctrine penitꝰ dediſſent: qᷣd
laboꝛũ poterat ĩpendi:cõtemp
3 1 pꝛiuatis ⁊ publicis actionibꝰ
ad inquirende veritatis ſtudiũ cõtulerũt
exiſtimãtes multo eſſe p̃larius humana
rũ diuinarũq; rerũ ĩueſtigare ac ſcire rõ
nem: q;ᷓ ſtruendis opibus ac cumulãdis
honoꝛibꝰ ĩherere: quibꝰ rebꝰ quoniã fra
giles terꝛeneq; ſũt: ⁊ ad ſolius coꝛꝑis ꝑti
nent cultũ:nemo melioꝛ nemo iuſtioꝛ ef
fici p̃t· Grant quidẽ illi veritatiſ cognitõ
ne digniſſimi: quam ſcire tãtope cupiue
rũt:atʒ ita vt cam rebꝰ oĩbus anponerẽt
Nqq ⁊ abieciſſe quoſdã res familiares ſu
as ⁊ renũciaſſe vniuerſis voluptatibus
cõſtat:vt ſolã nudamq; virtuteʒ nudi ex
peditiq; ſequerent᷑ · Tantũ apud eos vir
tutis nomẽ ⁊ autoꝛitas valuit:vt in ipſa
eſſe ſummi boni pᷣmiũ p̃dicarẽt · Sed ne
q; adepti ſũt id qdð volebãt:⁊ operã ſimł
atz induſtriã ꝑdiderũt: qꝛ veritas id ẽ ar
chanum ſummi dei qui fecit oĩa ingenio
ac ꝓpꝛiis ſenſibꝰ nõ pᷣt cõpꝛehendi: alio
quin nibil ĩter deũ ⁊ hoĩeʒ diſtaret: ſi cõ
ſilia ⁊ diſpoſitões huiꝰ maieſtatis eterne
cogitatio aſſequeret᷑ hũana:qð qꝛ fieri ñ
potuit vt homĩ ꝑ ſeipſum rõ diuĩa note
ſceret:nõ ẽ paſſus deꝰ hoĩem lumẽ ſapiẽ
tie requirentẽ diutius erꝛare:ac ſine vllo
laboꝛis effectu vagari ꝑ tenebꝛas inextri

1

cabiles· ARperuit oculos eiꝰ aliqũ: ⁊ notõ
nem veritatis munꝰ ſuũ fecit:⁊ vt huma
nã ſa pientiam nullã eſſe mõſtraret: ⁊ er

ranti ac vago viã cõſequende ĩmoꝛtalita

tis oſtẽderet ¶ D ¶ Bauci vtunt᷑ celeſii
beneficio ac munere:ꝙ obuoluta ĩ obſcu
ro veritas latet · ¶ E ¶ Virtutibꝰ amari
tudo ꝑmixta ẽ:vicia vero voluptate cõdi
ta ſunt E ¶ Nec tam de rebꝰ hũanis
bene meret᷑ qui ſcientiã bñdicẽdi affert:
qᷓ; qui pie ⁊ ĩnocenter docet viuere.Tdcir
co apud grecoſ maioꝛe ĩ gloꝛia ꝓRi q; oꝛa
toꝛes fuerũt · Nli em̃ recte viuendi docto
ꝛes ſũt exiſtiati qð ẽ longe pᷣſtabiliꝰ: qim̃ʒ

bñdicere ad paucos ꝑtinet · bñ aũt viue

re ad omnes ˖ ¶ Veritas licet poſſit ſine
eloquẽtia defendi vt ẽ a multiſ ſepe defẽ
ſa:tũ claritate ac ſermoĩs nitoꝛe illuſtrã
da qdammõ diſſerenda ẽ:vt potentius
ĩfluat ĩ aĩos:⁊ vi ſua ĩſtructa ⁊ luce oꝛõiſ
oꝛnata ¶ & ¶ De religione itaq; nobis

rebuſq; diuinis inſtituit᷑ diſputatio · Nã

ſiquidẽ maximi oꝛatoꝛes ꝓfeſſionis ſue qᷓ
ſi veterani decurſis oꝑibꝰ actionũ ſuarũ
poſtremo ſe phᷣie tradiderũt: eãqʒ ſibi re
quiẽ laboꝛñ iuſtiſſimã putauerũt:ſi aĩos

ſuos ĩ earũ rerũ que ĩueniri nõ poterant

ĩquiſitione toꝛquerẽt:vt non tà ociũ ſibi
negoeiu q̃ſiuiſſe videant᷑:ꝛ quidẽ mul
to moleſtiꝰ q; ĩ quo fuerãt añ uerſati:q̃n
cto iuſtius ego me ad illã piam ſapientiã
dedi: quaſi ad poꝛtũ aliquẽ cutiſſimũ cõ
feraʒ· n quo oia dicta Piona ſüũt · auditu
ſuauia ·facilia ĩtellectu

ſopirẽt: quãto melius nos ⁊ rectius diui
nas ĩſtitutiones lris ꝓſequemur:ĩ quibꝰ

nõ de ſtillicidiis: aut de aquis arcendis:

aut de manu cõſerenda: ſed de ſpe · de vi
ta.de ſalute.de ĩmoꝛtalitate · de deo loqͥ
mur: ut ſuꝑſtitiones moꝛtiferas: erꝛoꝛes
qʒ turꝑiſſimos ſopiamꝰ · Nobis itaqʒ qui
ſacramentũ religionis accepimꝰ:cum ſit

veritas reuelata diuĩtus:cũ doctoꝛẽ ſapi
entie ducẽq; vᷣtutis deũ ſeqᷓmur: vniuer
ſos ſine ullo diſcrimĩe uel ſexꝰ uel etatis
ad celeſte pabulũ cõuocemꝰ Nullꝰ eĩ ſua

uioꝛ aĩo cibꝰ ẽ q́; cognitio vᷣitatis.Nõ er
go pigeat ad ꝑcipiẽdã ſapiẽtie diſciplin ĩ

oneſta ſuſceptu
Et ſi quidã pꝛudẽtes ⁊ arbitri equitatis ĩ
ſtitutiões ciuilis iuris cõpoſitas edid erc
quibꝰ ciuiũ diſſidẽtiuʒ lites cõtentõeſqʒ

cen

audiendi vel legẽdi patientiã cõmodare
(M CRon em̃ eſt religio vlla ſine ſapien
tia ſuſcipienda: nec ſine vlla religione
banda ſapiẽtia ¶ Stoici docuerůt necſi
eri mundũ ſine diuĩa rõe potuiſſe:nec cõ
ſtare niſi ſũma rõne regeret᷑ · Nemo enizʒ
ẽ tam rudis tã feris moꝛibꝰ:qui non ocu
los ſuos ĩ celũ tollens tãetſi neſciat euiꝰ
dei ꝓuidentia regat᷑ hoc omne g cernit᷑
nõ aliquã tñ eſſe ĩtelligat ex ipſarũ rerũ
magnitudĩe · motu.diſpoſitõe · cõſtantia
vtilitate. pulcritudĩe.tpatione:nec poſſe
fieri quin id qð mirabit rõne cõſtat:niſi
cõſilio maioꝛe aliquo ſit ĩſtructuʒ· Nemo
etiã ẽ qui ſapiat rõnem qui ſecũ putet:q
nõ vnũ eſſe itelligat qui cõdidit omĩa:
eadem q̃ cõdidit virtute moderet᷑ · Qui
aũt putat hãc tantã magnitudinẽ ñ poſ
le ab vno regi fallit᷑: neqʒ quanta ſit vis
ac ptãs diuine maieſtatis ĩtelligit: ſi eri
ſtimet ſingularẽ deũ qui facere munduʒ
potuit:eundẽ regere nõ poſſe quẽ fecit.

Atſi cõcipiet anio quãta ſit diuina huius

oꝑis ĩmenſitas cũ antea nibil eẽt: tñ vir
tute atzʒ cõſilio dei ex nibilo eſſe cõf lataz
qð opus niſi ab vno ĩchoari ꝑficiq; ñ po
tuit· Tam ĩtelliget multo facilius eſſe ab
vno regi q; ẽ ab vno cõſtitutũ · Vniꝰ igit
arbitrio regi mundũ neceſſe Eꝛniſi em̃ ſin
gulaniũ pꝑtium ptãs ad vnã ꝓuidentiam
referat᷑ nõ poterit ſumma ipſa cõſtare.
Qua in re qm̃ a ſenſu deficimꝰ 1 verbis:
qꝛ neqʒ tantã intelligẽtie lucẽ pectus hu
manũ: neqʒ expoſitionũ tantarũ rerũ ca
pit lingua moꝛtalis idipſũ nos ĩtelligere
opoꝛtet ac dicere · Dicere aũt multoꝛũ ar
bitrio regi mundũ tale ẽ: quale ſiquis af
firmat ĩ vno coꝛꝑe multas eẽ mẽtes:quo
niã multa ⁊ varia ſunt miſteria mendro
rũ:vt ſingulos coxis ſenſus ſingule mẽ
tes regere credant᷑ · Itẽ multi affectꝰ qui
bus cõmoueri ſolemꝰ vel ad iram vel ad
cupiditatẽ· vel ad leticiã · vel ad metũ. vel
ad miſerationẽ:vt ĩ his oĩbuſ totidẽ men
tes putant᷑ oꝑari (Deus qui ẽ eter
na mẽg ex oĩ vtiqʒ ꝑte ꝑłecte cõſumateq;
virtutis ẽ:ꝙ ſi verũ ẽ vnus ſit neceſſe ẽ.
HPoteſtas enĩ vel virtus abſolute retinet
ſuã ꝓpꝛiam firmitatẽ. Id autẽ ſolidũ eſti
mandüũ eſt eui nihil decedere: id pfectum

cui nihil poſſit accedẽ · Quis dubitat po

tentiſſimũ eſſe regẽ qui totiꝰ oꝛbis habe
at impium ? neq;ʒ ĩmerito cuʒ illiꝰ ſint qᷓ

vbicunq; ſũt oĩa:cũ ad eum ſolũ omnes

vVtiq; copie cõgerant᷑· At ſi plures parti
antur oꝛbẽ minꝰ certe opum minꝰ viriũ
ſinguli habebũt:cũ inter pᷣſcriptam por
tionẽ ſe quiſq;ʒ cõtineat:Godem mõ etiã
dii ſi plures erũt minus valebũt aliis tã
tũdem ĩ ſe habentibꝰ. Virtus aũt ꝑfecta

aliiſ aũt ꝑfectioꝛ natura ĩ eo p̃dt eſſe ĩ quo

totũ ẽ:qᷓ; ĩ eo ĩ quo ꝑs exigua de toto ẽ.
deus vero ſi ꝑfectus ẽ qꝛ ꝑfectus ẽ vt eẽ
debet:mõ poteſt eſſe niſi vnuſ vt ĩ eo ſint
oĩa·deoꝛũ igit᷑ virtutes ac poteſtates ĩſir
mioꝛes ſint neceſſe ẽ:q; tantũ ſinguliſ de

erit quantũ ĩ ceteriſ fuerit:ita quãto plu

res: tãto minoꝛeſ erũt· Quid ꝙ ſumma il
larum rerũ ptãs ac diuina vis ne ſemel

quidẽ diuidi pᷣt. Quidq;d enĩ capit diuiſio

„ — — „ — .
nẽ ⁊ intcritũ capiat neceſſe ẽ · Si aũt inte

ritus ꝓeul ẽ adeo q; incoꝛruptibilis ẽ ⁊ e

ternꝰ:cõſeqũs ẽ vt diuidi diuĩa ptãs nõ
poſſit · deꝰ ergo vnꝰ ẽꝛſi nihil aliud eẽ p̃t

qð tantumdẽ capiat ptãtis · Ita fit vt ad

regendũ mundũ vniꝰ ꝑfecta virtute opꝰ
ſit q; ĩbecillitate multoꝛuzʒ · ſi ita eſſet
vt iſti aſſertoꝛes deoꝛũ ĩtelligunt: ita ſcʒ
deos peſſe ſingulis rebꝰ ac ꝑtibꝰ vt vnꝰ
tũ ſit rectoꝛ eximius· Tam ergo ceteri nõ
dii erũt ſed ſatellites atz miniſtri quos il
le vnus maximꝰ ac potẽs omniuzʒ: bis of
ficiis pᷣfecerit: ⁊ ipſi eiꝰ imꝑio ac nutibuſ

ſeruiãt· Si vniuerſi pares nõ ſint: nõ igi
/„ ,„ r 4 . — — 7 ☛G .
tur dii omẽs ſunt · Nec enĩ p̃t hoc idẽ eẽ

qð ſeruit ⁊ qdð dñatur. Nam ſi deꝰ nomẽ
ẽ ſumme ptãtis ĩcoꝛruptibilis eſſe debet
ꝑpfectus.ĩpaſſibilis· nulli rei ſubiectus:er
go dii nõ ſunt quos parere vni maximo
deo neceſſitas aliqua cogit. ¶ R (Nũc
aũt diuine ptãtis vnitatẽ teſtimoniis cõ
ꝓbemus · Hophete qui fuerũt admoduʒ
multi vnũ deu p̃dicant vnũ loqenmeur:
Quippe qui Vnius dei ſpiritu pleni ꝗᷓ fu
tura eſſent:pari cõſona voce p̃dixerũt:
ac enĩ veritatis expertes nõ putãt his eẽ
credendũ· llas eni nõ diuinas voces: ſʒ
huũanas eẽ aiũt videlicʒ qui de vno deo
coniũ faciũt:aut inſani aut fallaces fue
rũt. Itqui ĩ pleriſq;ʒ ĩpleta e quotloie il
lorũ vaticinia videmꝰ:a ĩ vnã ſententiaʒ
cõgerẽs diuĩatio docet ñ fuiſſe furioſos

Quis enim mentis emote nõ modo futu
ra pᷣcinere:ſed etiã coherẽtia poſſit? Nũ

ergo fallaces erãt qui talia loquebant᷑ ⸗
Ouid ab his tam longe alienum q; ratio

fallendi cũ ceteros ab omni fraude cohi
berent · Idcirco adeo mittebant᷑ vt pᷣco
nes eſſent maieſtatis eius: ⁊ coneptoꝛes

Frauitaris humance · NHeterea voluntas
1

ngendi ac mẽtiendi ẽ eoꝛum qui opes
appetũt qui lucra deſiderãt: que res pꝛo
cul ab illis ſanctis vins fuit· ta em̃ dele
gato ſibi officio functi ſũt: vt relictis oñ
bus ad tutelã vite neceſſarüs nõ modo ĩ
futurũ ſed ne ĩ diem quidẽ laboꝛa rẽt: cõ
tenti ĩ tẽpoꝛali cibo ſ deus ſũminiſtra
ret:hi nõ modo queſtũ nulluʒ habuerũt
ſed etiã cruciatus atqʒ moꝛtẽ. Amara em̃
ſunt vicioſis ⁊ male viuentibꝰ p̃cepta iu
ſticie · Ctaq; hi quoꝛũ peccata ⁊ arguebãt᷑
pꝓhibebantur excruciatos eos acerbiſli
me necauerũt:Ergo a qͥbꝰ abfuit ſtudiuʒ
lucri abfuit eẽ voetas ⁊ cã fallẽdi.Quid
ꝙ aliq eoꝛũ pꝛĩcipes aut eẽ reges fuerũt
ĩT quos cadere ñ poteſt ſuſpitio cupidita
tis 2 fraudis: ⁊ tñ pꝛeconiũ dei ſingula
ris eadẽ qua ceteri diuinatõe fecerunt.
¶XNE(SDed omittamꝰ⸗ ſane teſtimonia pꝛo
phetarũ: ne minꝰ idonea ꝓbatio videat᷑
eſſe de quibus his oĩo non credit᷑. Venia
mus ad autoꝛes:⁊ eos ipſos ad ꝓbatiõeʒ
veri teſtes citemꝰ:quibus cõtra nos vti
ſolent poetas dico ⁊ phos ex his vnum
deũ ꝓbemus neceſſe ẽ: non ꝙ illi habue
runt cognitã veritatem: ſed ꝙ veritatis
ipſius tanta vis ẽ vt nemo poſſit eſſe taʒ
cecus quin videat ingerentẽ ſe oculis di
uinã daritatem· Poete em̃ q́B;uis deos oꝛ
nauerũt carminibꝰ ⁊ eoꝛũ res geſtas am
plificauerũt ſummis laudibꝰ: ſepiſſime
tamẽ confitent᷑ ſpiritu vel mente vna cõ
tineri regiq; omĩa (B ¶ Opbeus qui
vetuſuiſſimꝰ poetarũ ⁊ equalis ipſoꝛuʒ
deoꝛũ ſiquidẽ tradit᷑ ĩter argonautas cuʒ
tindaridis a hereule nauigaſſe deũ verũ
magnũ quẽ pꝛimogenitũ appellat: ꝙ
añ ipſum nihil ſit genitü : ſed ab eo ſunt
cuncta generata · Gundẽ etiã nominãt i
luminatoꝛẽ ac parentẽ: ꝙ cũ adhuc nihil
eſſet pꝛius ex ĩfinito apparuerit ⁊ extite
rit:cuiꝰ oꝛiginẽ atz naturam qꝛ cõcipere
aĩo nõ poterat ex aere ĩmenſo natuz eſſe

„

¶ Ouidiꝰ quoqʒ ĩ pꝛĩcipio ſui p̃clari oꝑis ſi

Wv

dixit · Vnde · pꝛimogenitus pheton lõge
aere natꝰ. Rliud em qð ampli diceret ñ
habebat· hũc ait oĩm deoꝛũ eſſe parenteʒ
uoꝛũ cauſa celũ cõdiderit liberiſq; pꝛo
Pererit vt haberẽt habitaculũ : ſedemq;
cõmunez · Condwit ĩmoꝛtalibꝰ domũqʒ
ĩcoꝛruptibilẽ · Natura igit᷑ ⁊ rõne ducẽte
ĩtellexit eſſe pſtantiſſi mam ptãtem celi
terꝛe cõditricẽ · Non poterat em̃ dici
uem eſſe pꝛincipẽ reru qui erat ſaturno
natus: nec etiã ipſum ſaturnum qui celo
natꝰ ferebacẽ · Celum aũt tanq; deum pꝛi
mũ cõſtituere nõ audebat ꝙ elemẽtuʒ vi
debat eſſe mundi ꝙ ipſum eguerit auto
re. Mec em̃ rõ ꝑduxit ad deum illũ pꝛimo
genitũ: cui aſſignat ⁊ tribuit pꝛincipatũ ·
¶ Momerus nihil nobis dare potuit
qð ꝑtineat ad veritatẽ qui humana poti
us q; diuina cõſcripſit: qui tñ bellãtes i

terſe deos finxit cũ alii troiã cape vdlẽt

alii repugnarẽt ¶ D ¶ Dotuit Hileſiod⸗
qui deoꝛu generationẽ libꝛi vniꝰ oꝑe cõ
plexus ẽ: ſed tñ miil dedit: nõ a deo con
ditoꝛe ſumenſ exoꝛdiũ:ſed a chaos qð eſt
rudis ⁊oꝛdinateq; materie cõfuſa cõgeri
es ¶ ᷓ ¶ Maro nõ longe fuit a veritate
cuiꝰ de ſummo deo mentẽ ac ſpirituʒ no
minãdo hec verba ſũt · pꝛĩcipio celum ac
terꝛas cãpoſq; liquentes Lucentẽq; glo
bum lune titaniaq; aſtra Spiritꝰ intus

alit totaq; ĩfuſa ꝑ artꝰ.· Mens agitat mo

lem ⁊ magno ſe coꝛꝑe miſcet It nequis
forte ignoꝛet qui nã eſſet ille ſpiritꝰ qui

tĩ haberet ptãtiſ declarauit alio loco di
cens.Deum nanq; ire ꝑpomes terꝛas tra

ctuſqʒ maris celũq; p undüů · hic pecudeſ

4

armẽta viros genꝰ omne ferarũ · Quẽqʒ

ſibi tenuis naſcentẽ areſcere vitas ¶ E

ne vlla nois diſſimulatõe a deo quẽ mũ

di fabꝛicatoꝛẽ quẽ rerũ opificẽ vocat mũ
dü fatet᷑ ĩſtructũ · Qſi oꝛpheꝰ vel illi nñi
q̊ natura dueẽte ſenſerũt: ꝑpetuo defen
diſſẽt eandẽ quã nos ſequimur doctrinã

cõp̃henſa veritate tenuiſſẽt ¶ G ¶ Hec

hactenꝰ de poetis ad ꝓphos veniamꝰ quo

rũ grauioꝛ ẽ autoꝛitas certiꝰqʒ iudicium
qꝛ ñ rebꝰ cõmenticiis: ſʒ ĩueſugãde veri
tati ſtuduiſſe eredunt᷑ ¶ M ¶ Tales mu
leſiꝰ qͥ vnꝰ ex ſeptẽ ſapiẽtũ numero fuit

qq; pꝛimꝰ oĩm de cauſis nat̃alibꝰ tradit

2

4)

4226

xCv uij
quã eſſe dixit ex qua nata ſunt omĩa:
deüũ eſſe mentẽ q̃ ex aq̃ eũcta creauit ⁊ re

foꝛmauit ta materiã rerũ poſuit ĩ hũo

re:ꝑꝛcipiũ cauſãq; naſcẽdi cõſtituit ĩ ðdo
F ¶ Eitagoꝛas ita diffiniuit ꝙ ẽ deꝰ ani
mus ꝑ vniuerſas mũdi ꝑtes omnẽq; na
turã cõmeans atzʒ diffuſus:ex quo oĩa qᷓ
naſcunt᷑ animalia vitã capiunt (R
¶ Enaxagoꝛas deũ eſſe dicit ĩfinitã men
tem q ꝑ ſeipſam moueat᷑ L¶ Entiſti
nes multos quideʒ eſſe populares deos
vnũ tñ naturalẽ id ẽ totiul ſumme artiſi
ceʒ ¶ M ¶ Oleãtes Anaxamenes ethe
ra eſſe ſummũ deuʒ · Qui opinioni poeta
noſter aſſenſit · Tum pr̃ oĩpotens fecun
dis imbꝛibꝰ ether QConiugis ĩgremiuʒ le
te deſcendit 1 oĩs Nagnus an magno
Pmixtus coꝛpe fetꝰ. ¶ N ¶ Oriſippꝰ na
turalem vim diuina rõne pᷣ̃ditam ꝛinter
dü diuinã neceſſitatẽ deũ nuncupat ·
(O ¶ Item Zenon naturalẽ diuinãqʒ le
gem · hoꝛum oĩm ſentẽtia q3uis ſit ĩcerta
eodẽ tñ ſpectat:vt ꝓuidentiã vnã eſſe cõ
ſentiãt ſiue em̃ natura · ſiue ether · ſuie rõ
ſiue mẽs.ſiue fatalis neceſſitasſiue diui
na lex . ſiue quid aliud dixeris idẽ eſt qð a
nobis dicit᷑ deꝰ: nec obſtat appellationũ
diuerſitas:cũ ipſa ſigniſicatõe ad vnum
oĩa reuoluant᷑ ( H ¶ Friſtoteles qᷓzuis
ſecũ ipſe diſſidiat:ac repugnantiã ſibi
dicat ⁊ ſentiat ĩ ſummũ tñ vnam mentẽ
mundo peſſe teſtat᷑. ¶ Q ¶ Plato q om
nium ſapiẽtiſſimus videbat᷑ monarchiã
plane apteq; defendit: nec ethera:aut ra
tionẽ:aut naturã ſed vt ẽ deũ nominat:
ab eo mundũ hũc ꝑfectum:atz mirabileʒ
eſſe fabꝛicatũ (R ¶ Ouem Gieero ſecu
tus atz imitatꝰ ĩ plurimis frequenter de
um cõfitet᷑ ac ſupꝛemũ vocat:iĩ his libꝛis
quos de legibꝰ ſcripſit ab eo regi mũdũ
argumẽtat᷑: dum cũ diſputat de natura
deoꝛũ hoc mõ· Nihiłl ẽ pᷣſtantius deo: ab
eo igit᷑ mundũ regi neceſſe eſt:mulli igit
nature ẽ obediẽs aut ſubiectꝰ deus: om
nem ergo regit ipſe naturã Quid aũt ſit
deus cõſolatione diffinit · Nec vero deꝰ
ipſe qui ĩtelligit᷑ a nobis alio mõ ĩtelligi
nõ poteſt:niſi mens ſoluta quedã ⁊ libe
ra ⁊ ſegregata ex omni cõnexione moꝛta
li omĩia ſentiẽs ⁊ monẽs ¶ S ¶ Knnuẽs
quoq; Seneca qui ex Romanis vel acerꝛi

mus ſtoicꝰ fuit ſepe ſummũ deũ merita
laude ꝓſequit᷑ · Nam cũ de ĩmatura moꝛ
te diſſereret nõ ĩtelligis ĩquit autoꝛitatẽ
ac maieſtatẽ iudicis tui:rectoꝛitz oꝛbiſter
rarũ celiq;:dominoꝛũ ⁊ deoꝛũ oĩm deuʒ:
a quo iſta numĩa que ſingula adoꝛamus
⁊ colimꝰ ſuſpenſa ſunt ¶ T ¶ MWercuriꝰ
quintꝰ qui tãetſi homo fuit antiquiſſimꝰ
tñ ⁊ inſtructiſſimꝰ in omĩ genere doctri
ne adeo vt ei multarũ rerũ ⁊ artiuʒ ſcien
tia Trimegiſto cognomẽ imponeret᷑· hic
ſcripſit libꝛos ⁊ quidẽ multos ad cogni
tionẽ diuinarũ rerum ꝑtinentes:ĩ quibꝰ
maieſtatẽ ſummi ac ſingulariſ dei aſſerit
hiſq; noĩbus appellat quibꝰ nos deũ ac
patrẽ: ac nequis eiꝰ nomen requireret ſi
ne noĩe eſſe dixit: eo ꝙ noĩs ꝓpꝛietate nõ
egeat ob ipſam ſeʒ v nitatẽ. Ipſiꝰ hec ver
ba ſunt· deus aũt vnus. vnꝰ aũt noĩs nõ
eget:eſt em̃ qui ſine noĩe ẽ · Deo igit᷑ no
men nõ eſt q; ſolus ẽ: nec opus ẽ ꝓpꝛio
vocabulo mſi cũ diſcrimẽ exigit multitu
do. Vt vnãquanq; ꝑſonaʒ ſua nota ⁊ ap
pellatione deſignes · deo aüt qui ſp vnꝰ
ẽ ꝓpꝛiuʒ nomẽ eſt deꝰ ¶ V (Berken de
reſpõſis ſacriſq; carmbus teſtimonia ꝗᷓ
ſunt multũ certioꝛa ꝓferie. Naʒ foꝛtaſſe
bi cõtra quos agimꝰ nec poetis putent
eſſe credẽdũ tanq; noua fingentibꝰ: nec
Bis qui erꝛare potuerũt qꝛ ⁊ ipſi hoĩes
fuerunt · Tdcirco teſtimonia decẽ Sibilla
rum q̃ᷓ omnes vates ſunt a veteribꝰ ap
pellate:quid ipſe de vno deo ſenſerunt ĩ
mediũ ꝓferemus. Quarũ quidẽ noĩa hec
ſunt Sibilla perſea Sibilla libica Sibilla
delphica Sibilla canea Sibilla eritrea Si
billa ſamia Sibilla cũana Sibilla eleſpõ
tia Sibilla frigia Sibüla tiburtis · Quarũ
oĩm libꝛi ſunt cõfuſi nec diſcerni pñt nec
ſuũ cuiq;ʒ aſſignari niſi Eritree qᷓ nomen
ſuũ veru carmini ĩſeruit ⁊ eritreaʒ ſe no
nunãt ˖ Omẽs igit᷑ he Sibille vnũ deuz p
dicant maxĩe eritrea qᷓ celebꝛioꝛ ĩter cete
ras ac nobilioꝛ habet᷑:quarũ de vno deo
hec ſũt teſtimonia · Vnꝰ deus qui ſolꝰ eſt

iſq; ampliſſimꝰ a ĩcreatꝰ. hũc eſſe ſolum

deum qui celũ fecerit᷑ luminibuſq; diſtĩ
xerit· Ttem alia.Sed deuſ ſolus ẽ eminen
tiſſimus qui fecit celũ atqʒ ſoleʒ ⁊ ſtellas
MNunã frugiferam terꝛã ⁊ tumoꝛes aque
ponti · Qui quomõ ſoluſſit ita edificatoꝛ

— —— — —

— ——— ——

— — — — —- — — —

NN

„— — — — — ——.— —

mundi ⁊ artifex rerũ rel quibus conſtat
vel que in eo ſunt ſolum coli opoꝛtere te

ſtatur:im hec verba. Ipſum qui ẽ ſolꝰ co

lite pꝛincipẽ creatoꝛẽ mundi qui ſolus ẽ
in ſeculũ atʒ a ſeculo factꝰ.Ttem alia ĩ vo
ce dei ſic ait. Solus enĩ deus ſum ⁊ nõ ẽ
alter ¶ A ¶Exequerer nũc teſtimoĩa ce
terarũ niſi ⁊ hec ſufficerẽt · Sed cũ defen
damus cauſaʒ veritatis apud eos qui ab
erꝛantes a veritate falſis religionibꝰ ſer
uiunt:qð genꝰ ꝓbationis aduerſus cos
magis adhibere debemꝰ: q; vt eos deoꝛũ

ſuoꝛũ teſtimoniis reuincamꝰ g Appollo

em̃ quẽ p ceteris diuinũ exiſtimant q̃ren
ti cuidam quis eſſet aut quid eſſet omĩo
de us reſpõdit viginti ⁊ vno verſibꝰ quo
rum pꝛincipiũ ẽ. Ex ſe oꝛtꝰ infectus ſine

matre ĩexpugnabilis · cuiꝰ nomẽ nec ver
bo capiendũ · igneum ſeculum hoc deꝰ

modica aũt dei poꝛtio angeli nos. De ſe
quidẽ ille mẽtitus ẽ qui cũ ſit e numero
demonũ ãgeliſ dei ſe aggregauit. deniq;ʒ
in aliis reſpõſis demonẽ ſe eſſe cõfeſſus
eſt · Naʒ cum ĩterꝛogaret᷑ quomõ ſibi ſup
plicandum eſſet ita reſpõdit · Omnia ſa
piens omnia docte qui ꝑ multa verſaris
exaudi demon · Quid ergo ſupeſt niſi vt
ſua cõfeſſione verberibꝰ veri dei ac pene
ſubiaceat ſempiterne · Nam ĩ alio reſpon
ſo ita dixit · demones qui ꝑgunt circa ter
ras ⁊ circa pontũ ĩfeſſi domant᷑ ſub ver
bere dei Ee Retrabant ergo ſe homi
nes ab erꝛonbꝰ ⁊ abiectis religionibꝰ pꝛa
uis parentẽ ſuum deũ cognoſcant: cuiꝰ
nec virtus eſtimari p̃t:nec magnitudo ꝑ
ſpici: nec pꝛincipiuʒ cõpꝛehendi: cũ ad il
lum hũane mẽtis ĩtentio ⁊ acumen ⁊ me
moꝛia ꝑuenerit quaſi ſubductis ⁊ cõſum
matis oĩbus viis ſubſiſtit · heret · deficit.
nec ẽ aliquid vlterius quo ꝓgredi poſſit

CG Verum qꝛ fieri nõ poteſt quin id qð
ſit aliqñũ cepit eſſe:cõſequens ẽ vt quoni

am nihil añ illum fuit: ipſe añ omnia ex
ſeipſo ſit ꝓcreatus · Tdeoq; ab apolline ĩ
creatus ĩfectus ⁊ ex ſe natꝰ Sibilla Ex ſe
n o ante oĩa ꝓcreatus deus noĩat᷑ · Qð

eneca homo acutꝰ in exhoꝛtatõibus vi

dit · Nos ĩquit aliunde pendemꝰ:itaq; ad
aliũ reſpicimꝰ: cui qð ẽ optimum nobis
debeamus:alius nos edidit: alius nos in

ſtruxit:deus ipſe ſe fecit CD (Ms igi

tur tot ⁊ tãtis teſtibꝰ cõpꝛobat᷑ vniuſ dei
poteſtate ac ꝓuidentia mundũ guberna
ri: cuiꝰ vim maieſtatẽq; tantã eſſe dicit ĩ
thimeo plato:vt eam neqʒ mente cõcipe
re neq; verbis enarꝛare quiſq; poſſit ob

vero aliqͥs an quicq; difficile aut ĩpoſſi

bile ſit deo qui tãta tanqʒ mirifica oꝑa ꝓ

uidẽtia excogitauit · virtute cõſtituit · rõ

ne pfecit · Nunc aũt ſpiritu ſuſtentet · po
teſtate moderet᷑ · icogitabilis. ĩeffabilis.
⁊ nulli alii ſatis notꝰ q; ſibi ᷓ ¶ Vnde

mihi ſepiꝰ de tanta ptãte cogitãti qui de

os colũt ĩterdũ videri ſolent tam ceci · tã
ĩexcogitabiles· tã excoꝛdes · taʒ nõ multũ
a mutis aĩalibus differẽtes: qui credunt

eos qui geniti ſunt maris ac femie coitu

aliquid maieſtatis: diuĩeq; virtutis habẽ

potuiſſe · Cum ſibilla eritrea dicat· Non
poteſt ex viri ſemine ⁊ matrice deus foꝛ
matus eſſe:qdð ſi ẽ verũ ſicuti ẽ:apparet

herculem:appollinẽ.liberũ.Mercurium
Ffouemq; ipſum cũ ceteris homines fuiſ

ſe quoniam ſunt ex duobꝰ ſexibus nati.·

Quid ẽ a deo tam remotũ q; id opus qð

ipſe ad ꝓpagandã ſobolẽ moꝛtalibus tni
buit:⁊ qð ſine ſubſtantia coꝛꝑali nullum

poteſt eſſe? Dii aũt qui ſunt ĩmortales
Teterni: quid opus ẽ altero ſexu? Deo

igit᷑ qui ẽ ſempiternꝰ neqʒ al terſer⸗ ne
FE [Grzaue
runt aũt qui ĩ deũ nomẽ trãſtulerunt qꝛ
qui ſolus ẽ non ĩdiget noĩe · Non em̃ t᷑u

qʒ ſucceſſio neceſſaria eſt

piter potuit eſſe deus eo ꝙ huius nomĩs

ꝓpꝛietas nec diuinã vim expꝛimit ſed hu

manã · Nam Touẽ iunonemq; a iuuando
eſſe dictos Cicero interpꝛetat᷑: ⁊ Tupiter

quaſi iuuans pater dicit᷑: qd nomẽ in de

um mĩme cõgruit:qꝛ iuuare hoĩs ẽ oꝑis
aliquid cõferentis ĩ eum q̃ ſit alienꝰ ⁊ mi
nimi beneficii · Nemo ſie deum pꝛecatur
vt ſe adiuuet ſed vt ſeruet vt vitã ſalutẽ
qʒ tribuat:qð multo plꝰ ac maius ẽ q; iu

uare · Deus aũt verus pater ẽ ꝑ quem ſu
mus ⁊ cuius toti ſumꝰ:a quo fingimur.
a qꝰ aĩamur a quo illumĩamur: q nobis
vitã ĩpertit᷑ · ſalutẽ tribuit · victũ multipli
cem Aluniniltrat. Non ĩtelligit bñficia di
uina q̃ ſe tmmõ iuuari a deo putat: ergo
nõ ĩpitus mõ ſʒ etiã ĩpius ẽ qui noĩ vã-
uis vir tutem ſumme ptãtis imminuit·

E¶Sbeã autẽ cauſam Tupiter Satur illoꝛũ: vniuerſis gentibꝰ tradiderunt·
nus ⁊ ceteri erꝛore hoĩm dii ceperunt no Qb banc vanitatẽ Sibilla eos ſic ĩcrepat

minari · Nam nulli reges añ Saturnum

vel vꝛanũ fuerũt ꝓpter hoĩm raritatẽ: qᷓ
aggreſtẽ vitã ſine vllo rectoꝛe viuebant:
nõ ergo ẽ dubiũ quĩ illis tꝑibus homĩes
regem ipſum totãq; genteʒ iactare ſum

mis laudibꝰ ac nouis honoꝛibꝰ ceperint
vt etiã deoſ appellarẽt: ſiue ob miraculũ

virtutis hoc vere putabant rudes adhuc
ac ſim plices:ſiue vt fieri ſolet ĩ adulatio

nez pᷣſentis potentie: ſiue ob bñficia qui
bus erant ad huũanitatem cõpoſiti.
de ipſi reges cũ cari fuiſſent his quoꝛum

vitã cõpoſuerunt: magnũ ſui deſideriuz

moꝛtui reliquc runt · Itaq; homĩes eoꝛũ ſi
mulacra finxerũt:vt haberent aliquod ex
imaginũ cõtem platione ſolaciũ: ꝓgreſſi

qʒ longiꝰ ꝓ amoꝛem memoꝛiaz defuncto
rum colere ceperũt: vt Srariam referꝛe
ucceſſoꝛes eoꝛnũa

benemeritis viderent᷑
allicerẽt ad bene regendi cupiditatem:
(M ¶ Ouod ciccro de natura deoꝛũ docet

dicens · Suſcepit aũt vita hominũ cõſue

tudoqʒ cõmunis: vt bñficiis excellentes

viros ĩ celũ fam a ac volũtate tollerent

hinc hercules · kinc caſtoꝛ· hĩc p ollux· hĩc

eſculapius · hinc liber alio loco atʒ alio ꝰ
in plemiſq;ʒ cinttaube itelligi poteſt acus

de Virtutis gratia quo libentiꝰ reipub.

cauſa ꝑpiculum adiret optimus quiſq; vi
roꝛũ foꝛtium. ¶ † ¶ iac rõne RBomani

ceſares ſuos cõſecrauerunt 1 Mauri ſu
os reges· Sic paulatim religioneſ eſſe ce

perunt:dũ illi puimi qui eos nonerãt oo
ritu ſuos liberos ac nepotes:deinde oẽs
poſteros ĩbuerunt. Sic populos atqʒ
hoĩes grati eſſe ĩ ſuos pꝛincipes cupiũt:
1 alios Eonoꝛes quos vita carentibus
defcrãt ĩuenire nõ poſſũt.p̃terea pietas

regiones varia ſacra ſuſc

eoꝛum qui ſucceſſerũt plurimũ contulit
ad erꝛoꝛez: qui vt diuina ſtirpe nati vide
rent᷑ diuinos honoꝛes parentibꝰ detule
runt deferꝛiq; zullerüt Recellerun etiaʒ
oete 1cõpoſitis ad voluntatẽ carmini

bus ĩ celum eos ſuſtulerũt: q malum a

grecis oꝛtũ eſt quoꝛũ leuitas inſtructa di

cendi facultate ⁊ copia:ĩcredibile ẽ quian
tas mendacioꝛũ nebulas excitauerũt: Ita
qʒ admirati eoſ: ⁊ ſuſceperũt pꝛimi ſacra

oſiti. dein

Grecia quid cõfidis ĩ viros pꝛcipes:quia
bõa aut dona ĩania moꝛtuis acqris: imo
las ſimulacris:qs tibi erꝛoꝛẽ ĩ mẽtẽ poſu
it 5 (CVe dl qui deos aſſerũt vide
ant quo rñdeant huic argumento qð ife
remꝰ . Si duo ſũt ſexꝰ deoꝛũ ſeqt cõcubi
tus: ſi coeunt ⁊ domos habeãàt neceſſe ẽ:
nec em̃ carent virtute ac pudoꝛe vt boc
ꝓmiſcue ⁊ in ꝓpatulo faciant ſicut mul
ta facere videmꝰ alalia.Si domos habẽt
cõſequens ẽ vt ⁊ vꝛbes habeant: equideʒ
autoꝛe Naſone qui ait/Hlebs habitat di
uerſa locis ac fronte potentes Oelicole
dlariq; ſuos poſuere penates. Si habent
vrbes 1 agros igit᷑ habebunt · Tam quis
nõ videat que ſequent᷑: arare illos ⁊ cole
re qð victꝰ cauſa ſit:ergo ⁊ moꝛtales ſũt
Quod argumentũ retrouerſũ idem valʒ
SDi em̃ agros nõ habent ne vꝛbes quideʒ
Si vꝛbes nõne domus quidẽ.Si domibꝰ
carent ergo cõcubitu.Si cõcubitus abh
his abeſt ⁊ ſexus igit᷑ femineꝰ: in diis uu
tem videmꝰ feminas fuiſſe ergo du nõ
ſunt: diſſoluat hoc argumẽtũ ſiquis pt
ita em̃ reſ rem ſequit᷑ vt hec vltima neceſ
ſe ſit cõfiteri · Sed ne illð quidẽ diſſoluet
aliquis: Ex duobꝰ ſexibus alter foꝛtioꝛ ẽ
alter ĩfirmioꝛ.Robuſuioreſ enĩ mares:im
becillioꝛes femine ſũt: imbecillitas nõ ca
dit in deum ergo nec femineꝰ ſexus · huie
addit᷑ ſuꝑioꝛis argu mẽti extrema illla cõ
luſio:vt dii nõ ſint qm̃ in diis ⁊ femine
ſunt. ¶ E¶ Non res ipſas geſtas ſinxe
runt poete qð ſi facerẽt eſſent vaniſſimi
ſed rebus geſtis addiderũt quendã colo
rem: nõ eni obtractantes dicebãt illa⸗ ſz
oꝛnare cupiẽtes· Minc hoĩes decipiuntur
maxĩe ꝙ dum hec oĩa non ficta eſſe a poee
tis arbitrant᷑ colunt qð ignoꝛãt Neſciũt
en quis ſit poetice licẽtie modꝰ :quoſqʒ
ꝓgredi fingendo liceat. (Me Cum of
ficiũ poete in eo ſit · Vt ea que vere geſta
ſunt ĩ alias ſpecies obliquis figuratõibꝰ
cum decoꝛe S cõuerſa traducant:to
tum auteʒ quod referas fingere:id eſt in
eptum eſſe 1 mendacẽ bore q; poetam:
ſed finxerũt iſta que fabuloſe credunt᷑
Non igit᷑ a poetil totũ fictũ eſt:ſed aliqᷣd
foꝛte traductum: i obliqua figuratione

VT —

obſcuratũ:quo veritaſ inuoluta tegeꝛet᷑

vera ſũt ergo que loquũtur poete: ſʒ ob

tẽtu aliquo ſpecieq; velata·poteſt monſ
olimpus in quo fupiter maximã ꝑteʒ vi

te colebat: figurã poetis dediſſe vt Touẽ
dicerẽt celi regnũ eſſe ſoꝛtitũ: ꝙ olumpꝰ
ambiguũ nomẽ eſt ⁊ mõtis ⁊ celi. Multa
ĩ hũc modũ poete trãſferũt nõ vt ĩ deos
mẽtiant᷑ quos colũt: ſed vt figuris verſi
coloribꝰ venuſtatẽ atq; lepoꝛẽ carmĩbuſ
ſuis addũt · Qui aũt nõ ĩtelligũt quõ aũt
quare qͥdq; figuret᷑: poetas velut mẽda
ces ⁊ ſacrilegos ĩſequũtur·hoc erꝛoꝛe de
cepti etiã ꝓphiloſophi ꝙ ea que de oue fe
runt᷑ mĩme cõuenire in deũ videbantur
Mẽ daciũ em̃ poetarũ nõ in facto ſʒ ĩ no
mine: metuebãt em̃ malũ ſi cõt:ꝛa publicã
ꝑſuaſionẽ faterent᷑ quod erat verũ.Non
igit᷑ exigo vt aliqs poetarũ fictõnibʒ cre
dat: qui hoſ mẽtiri putat põtificũ ipſoꝛũ
ſcripta cõſideret: ⁊ quidquid eſt l̃aꝛũ ad
ſacꝛa ꝑtinẽtiũ reuoluat: pluꝛa foꝛtaſſe q̃;
nos aſſerimus inueniat:ex qbʒ intelligat
inania·. ĩepta · ⁊ cõmẽticia eſſe oĩa que ꝓ
ſanctis habent᷑. ¶ A ¶ Siqs aũt ꝑcepta
ſapiẽtia depoſueꝛit erꝛorẽ ꝓfecto ridebit
ineptias hoĩm pene demẽtiũ: illos dico
qui vel ĩhoneſto ſaltatu tripudiãt: vel q̃
nudi · coꝛonati · vncti · aut ꝑſonati · aut lu
to obliti currũt· Quid de ſcutiſ vetuſtate
iã putridis dicaʒ g que cũ poꝛtãt deos ip
ſos ſe geſtare humeris ſuis arbitrantur
Merito igit᷑ cũ hec a viris nõ ĩperitis ac
rudibꝰ fiãt lucretiuſ exclamat· O ſtultas
hoĩm mentes o pectoꝛa ceca· Quis eĩ hec
ludibria ñ rideat qui habet aliqᷓd ſaĩtatis
cũ videat homĩes velut mente captos ea
ſerio facere que ſiquis faciat in luſu ine
ptꝰeſſe videat᷑ ⁊ nimiſ laſciuꝰ ¶ B C(Ma
rũ vanitatũ apud Romanos autoꝛ et cõ
ſtitutoꝛ Sabinꝰ ille rex fuit: qui maxime
aĩos hoĩm rudes atq; ĩperitos nouis ſu
ꝑſtitionibꝰ implicauit:quod vt facerʒ ali
qᷓ cũ autoritate ſilauit cuʒ dea egeria no
cturnos ſe habere cõgreſſus ¶¶ Mil
leſiũ aũt Cretẽſiũ regẽ primũ diis ſacriſi

caſſe: ac ritus nouos ſacrorũq; põpaſin

troduxiſſe didimꝰ ait·cuiꝰ filia Meliſſa a
patre pᷣma ſacerdos matri magne eſt cõ
ſtituta · vnde adhuc eiuſdẽ matris antiſti
tes meliſſe nũcupãtur · ¶ D (Oui enz

ſubiect? eſt ſẽpiterne ·

ti ſũt ha

C.

virtutis eſt expers:qui cupiditate ac libi
dĩbꝰ malis vincit᷑:nõ cupidini ſed moꝛti
CCui dubiũ ẽ q̃ͥn
is qui alicui rei obſequit᷑ maximꝰ non ſit
nam ſi ſit nõ accipiat fata ſed faciat· ¶ G
¶ Nlle ſolꝰ vir foꝛtis debet iudicari q tẽ
ꝑpans moderatꝰ eſt Tiuſłꝰ. ¶ E¶ Sciãt
romani capitoliũ ſuũ · id eſt· ſũmũ caput
religionũ publicarũ nihil aliud eſſe q; ĩa
ne monumẽtũ. ¶ Quid em̃ tã cõuemẽs
deo q; iuſtũ regim̃ ac piũ ſeculũ ¶ Mor
tui noĩa mõtibꝰ aut flumĩbꝰ ĩdideꝛũt:ſic
maria traxiſſe noĩa necehinn eorũ qui ð
ciderãt in ea · vt egeũ · ychareũ elleſpõtũ:

à in latio Juentinꝰ mõti vocabulũ dedit

in quo ſepultꝰ eſt. Tiberinꝰvel tibris am
ni quo merſus eſt · (G ¶ Warcꝰ Tulliꝰ
romane płᷣie princeps ⁊ ãpliſſimo ſacer
dotio p̃ditus nõ tm̃ ꝑfectꝰ oratoꝛ ſed eti
am philoſophꝰ fuit: ⁊ ſolus platonis ex
titit imitatoꝛ: huic nõ eloquẽtia ſed fidu
cia defuit ignoꝛãti veritatem:qð ip̃e ſim
pliciter in oꝑe de natura deorũ teſtatur
Rit em̃ facilꝰ ſe poſſe dicere q̃d nõ ſit q;

ſit: hoc eſt falſa ĩtelligere vera neſcire

M ¶ Venꝰ que oĩm libidĩbʒ ꝓſtituta
non deorũ tm̃ ſed et hoĩm: pᷣma ut hiſto
ria ſacra cõtinet᷑ artẽ meretriceã ĩſtituit:

autoꝛq; in mulieribus in ſtupꝛo fuit · vti

uulgo coꝛpe queſtũ facerẽt: quod idcuco
imꝑauit ne ſola p̃ter alias mulieres ĩpu
dica ⁊ uiroꝛum appetẽs uideret᷑ · ¶ E
¶ Ouis tã ſtultꝰ tãqʒ ineptus eſt ut cor

pis uires diuinũ uel etiãẽ humanũ bonuzʒ

iudicet: cũ ſint ⁊ maioꝛes pecudibꝰ attii
bute:⁊ uno moꝛbo ſepe frãgant᷑:vel ip̃a
ſenectute minuant᷑ ⁊ coꝛruant· ¶ Creci
res viliſſimas ſꝑ ꝓ maxĩs habuerũt.

¶ E ¶ Virtꝰ em̃ colẽda eſt nõ imago virtu
8

tis:⁊ colẽda eſt ñ ſacrificio aliquo thure
aut p̃catõne ſolẽni:ſed volũtate ſola atʒ
ꝓpoſito.Nã qd eſt aliud colere virtuteʒ
niſi eã cõpꝛehẽdere aĩo aut tenere · Qui eĩ
ſic virtutes colũt vt umbꝛas ⁊ imagines
virtutũ cõſectãt᷑: eaipſa que vera ſũt te
nere nõ Holu 1. Hin potiꝰ ſcelera
ẽdi qui cũ ſint libeꝛaliũ diſcipli
narũ ſtudiis expoliti ab humanitate deſi
ſtũt: q̃; qui rudes ⁊ ĩperiti ad mala facio
ra bonorũ ignorãtia labunt᷑· ¶ Drimus
ſapiẽtie graduſ eſt falſa intelligẽ · ſecũoꝰ

vero vera cognoſcere:qua cognitõe veri
nulla eſt hoĩm iocũdioꝛ voluptaſ ad quã
cognoſcẽdã nũc ꝓpius accedamꝰ · CEe
hec de primo libꝛo lactantii firmiani.Se
Fürur nüc de ſecũdo eiuſdẽ ·

Ex ſecũdo libꝛo lactãtii firmiani auto

ritates incipiunt · ¶

Quidẽ ſicut opoꝛtet ð ſumma re

rũ ſepenumero cogitãs admira
ri ſoleo maieſtatẽ dei ſingularis
que cõtinet regitqʒ oĩa in tãtam veniſſe
obliuionẽ: vt ꝗᷓ ſola debeat coli ſola po
tiſſimũ negligat᷑:hoĩes aũt ip̃os ad tãtã
cecitatẽ eẽ deductos · vt vero ac viuo deo
moꝛtuos pᷣ̃ferant: terrenos aũt ſepultos
qʒ in terꝛa ei qͥ fũdatoꝛ ipſiꝰ terre fuit.
N Nã tum maxie deuſ ex memoria ho
minũ elabit᷑: cũ de beneficiis eiꝰ fruẽtes
honoꝛem dare diuine indulgẽtie debent
At vero ſiqua neceſſitas grauis preſſerit
tũc deũ recoꝛdant᷑ · Si belli terꝛoꝛ ĩfremit
Si moꝛtifera moꝛboꝛũ vis incubuit. Si
alimẽta frugibꝰ lõga ſiccitas denegauit
ſi ſeua tẽpeſtas · ſi grando ĩgruat:ad deũ
cõfugit᷑: a deo petit᷑ auxlliũ:deꝰ vt ſubue
niat oratur. Siquis in mari vento ſeuien
te iactatur hũc ĩuocat:ſiquis aliqua vi af
flictat᷑ hunc potiꝰ ĩploꝛat · ſiquis ad extre
maʒ mẽdicandi neceſſitatẽ deductꝰ victũ
pᷣcibꝰ expoſcit:deũ ſoluʒ obteſtatur ꝑ eiꝰ
vnicũ atzʒ dininũ nomẽ hoĩm ſibi mileri
coꝛdiã querit · Nũq; igi᷑ dei meminerũt
niſi cũ ĩ ꝑiculis ſũt: poſtq; metꝰ deſeruit
pꝑicula receſſerũt tũ vero alacres ad de
orũ tẽpla cõcurrũt · his libant · his ſacrifi
cãt·hoſ coꝛonãt:deo aũt quẽ in ipᷣa neceſ
ſitate ĩploꝛauerant ne verbo quidẽ grãs
agant: adeo ex reruʒ ꝓſperitate luxuria:
ex luxuria vero vt vicia oĩa:ſic impietas
aduerſus deũ naſci᷑ · ¶ O ¶ Ceteri ani
mãtes ꝓnis coꝛꝑibꝰ in humũ ſpectant qꝛ;
ratõem ac ſapiẽtiaʒ nõ acceperũt :nobis
aũt ſtatus rect* ſublimis vultꝰ ab artiſi
ce deo datꝰ eſt · Spectare nos celũ deus
voluit vtiq; nõ fruſtra. Naʒ ⁊ aues et ex
mutis pene oĩa celũ vidẽt:ſed nobiſ pꝛo
prie datũ eſt celũ rigidis ac ſtãtibꝰ intue
ri vt religionẽ ibi queramꝰ . Vt deũ cuiꝰ
illa ſedes eſt: quoniã oculis nõ poſſumꝰ
1 animo cõtẽplemur · hoĩem igit᷑ ex hũo
ſubleuatũ ad cõtemplatõem ſui artificis

deꝰ erexit: quod optime ĩgenioſus poeta
Ouidiꝰ ſignificauit: ꝓnaqʒ ſpectẽt aĩalia
cetera terꝛã. Os homĩ ſublime tedit celũ
qʒ videre iuſſit· ⁊ eꝛectos ad ſideꝛa tolleꝛe
vultus· hũc vtiq; antropon greci appel
lauerũt ꝙ ſurſũ ſpectet · Ipſi eꝛgo ſibi re
nũciãt: ſeq; hoĩm noĩe abdicant qui non
ſurſuʒ aſpiciũt ſed deoꝛſũ· Eſt aũt pꝛauiſ
ſimũ cũ ratio coꝛporis recta ſit qꝗð eſt tẽ
pale:ipſũ vero aĩm qui ſit eternꝰ humilẽ
fieri: cũ figura et ſtatꝰ nibil aliud ſignifi
cãt:niſi mẽteʒ hoĩs eo ſpectare opoꝛtere
quo vultũ ⁊ aĩm tam rectũ eſſe debe e qʒ
coꝛpꝰ:vt id ⁊ cui do minari debet inntet
verũ hoĩes ⁊ noĩs ſui ⁊ rõnis obliti: ocu
los ſuos ab alt o denciũt ſoloq; deſigũt:
ac timẽt opera digitorũ ſuoruʒ quaſi ue

ro quicqᷓʒ eſſe poſſit artiſice ſuo maius:
H¶ Naã oĩno fingẽdaꝛũ ſimilitudinũ

ratio idcirco ab hoĩbus inuenta ẽ:vt poſ
ſit eorũ memoria retineri qui vel moꝛte
ſubtracti vel abſẽtia fuerãt ſeꝑati · ¶
imiditas ĩ ſapiẽte eẽ nõ debz · ¶ R
OQuid igit᷑ ꝓfuit te vidiſſe veritatẽ quã
nec defẽſurꝰ eſſes nec ſecuturꝰ · Sʒ liben
ter etiã erꝛant hi qꝗ̃ erꝛare ſe ſẽtiũt:quãto
magis vulgꝰidoctũ oõpiſĩanibz gau
det: animiiq; puerilibʒ ſpectat oĩa : o ble
ctat᷑ friuolis: ⁊ ſpecie ſimulacrorũ capit᷑
nec põderare ſecũ vnãquãq; rem poteſt
vt ĩtelligat nihil colẽdũ eẽ qð oclis mor
talibʒ cernit᷑: qꝛ moꝛtale ſit neceſſe ẽ ¶S
Inpugnate ſũt a pꝛudẽtioubʒ falſe re
ligiones q; ſẽtiebãt eẽ falſas: ſʒ nõ ẽ ĩdu
cta vera: qꝛ qlis aut vbi eẽt ignoꝛabant:
itaqʒ ſic habuerũt q̃ſi nulla eſſet oĩno:qꝛ
veram nõ poterãt ĩuenire·⁊ eo mõ ĩcide
rũt in enoꝛẽ multo maioꝛeʒ qʒ illi qꝗᷣ falſã
tenebãt: ⁊ qm̃ faciliꝰ eſt iudicare de alie
nis q; de ſuis:dũ alioꝛũ pᷣcipitiũ viderẽt
nõ ꝓſpexerũt q; añ pedes ſuos eſſet.
4 Stultioꝛes aũt illos qui nullã qᷓ; qͥ
alſaʒ religionẽ ſuſcipiũt dico: qm̃ ve nia
cõcedi põt ĩpitis ⁊ ꝗ ſe ſapiẽtes eſſe non
fateant᷑: his vero nõ poteſt qui ſaꝑiẽtiaʒ
ꝓfeſſi ſtul ticiã potius exhibent. .
Eaiſi u ĩtelligere eſt qdez ſapiẽtie ſʒ hu
mane vltra gradũ hũc ab homine ꝓcedi
nõ põt · Verù aũt ſeire diuine ſapiẽtie ẽ.
homo aũt ꝑ ſeipᷣm ꝑuenire ad hãc ſciẽtiã
nõ poteſt niſi doceatnr a deo · płi quod

— — — — — —

ni

ſummuz fuit humãe ſapiẽtie aſſecuti ſũt

vt ĩte lligerẽt quid nõ ſit:illud aſſequi ne
q̃uerũt vt dicerẽt quid ſit · Nota Cicero

nis vox ẽ. Vtinã tã — ĩueĩre poſ

ſem q; falſa cõuĩcere · ¶ Que igi ĩſania

eſt ab biſ aliquã ſꝑare tutelã que tueri ſe
metip̃a nõ poſſũty ꝗqᷓ ꝑuerſitas ad eoruzʒ
pᷣſidia decurreꝛe que ipᷣa cũ violãt muta

ſunt. ¶ &(õ placebat ꝑſio: ꝙ aurea

vaſa tẽplis ĩferant᷑:ſuꝑuacuũ putãti eſſe

ĩter religiones quod nõ ſãctitatis ſʒ aua
ricie ſit ĩſtrumẽtũ · Nla em̃ ſatius eſt deo
quẽ recte colas inferre ꝓ munere cõpoſi
tũ ius faſq; animi ſãctoſqʒ receſſus mẽ

tis ⁊ incoctũ generoſo pectus honeſto.

Senũ ſtultiaã Seneca deridʒ · Nõ inquit
bis ꝑpueri ſumꝰ vt uulgo dicit᷑ ſed ſemꝑ·.
B¶ Quãto igit᷑ reciꝰeſt omiſſis imẽ
ſibilibꝰ ⁊1 vanis: oculos eo tẽdẽ vbi ſedes
vbi habitatõ eſt dei veri:qui terꝛã ſtabili

firmitate ſuſpẽdit: qui celũ diſtixit aſtrii

fulgẽtibꝰ:qui ſoleʒ rebʒ humanis clariſſi

— — 2 — „ .
mũ ac ſingularẽ lumẽ ĩ argumẽtum ſue

vnice maieſtatis accẽdit: terris auteʒ ma

ria circũfudit:flumĩa ſẽpitemo lapſu flu

ere pcepit · kuſſit et extẽdi cãpoſ ſubſide

re valleſ: frõde tegi ſiuas lapidoſos ſur

gene motes. Que vtiqʒ; omĩa nõ fupiter

ecit qui ante ãnos mille ſeptĩgẽtos na

tꝰ eſt: ſed ille opifex rerũ mũdi melioris

origo qui vocat᷑ deꝰ:cuiꝰ pnᷣcipiũ quůdo
nõ põt cõpꝛehẽdi ne queri quide m debz
Satis eſt hbomĩ ad plenã ꝑfectãqʒ pꝛudẽ
tiaʒ ſi deũ ĩtelligat: cuiꝰ ĩtelligẽtie vis et
ſũma hec eſt vt ſuſpiciat ⁊ honorificʒ cõ

munẽ ꝑntẽ generis hũani ⁊ rerũ mirabi

liũ fabricatoꝛẽ. Vnde qdã hebetiſ obtuſi

qʒ coꝛdis elemẽta que ⁊ facta ſũt ⁊ carẽt
ſenſu tanq; deos adoꝛãt: nec vnq; intelli

Pere querũt quãto maioꝛ quãtoqʒ mira

ilioꝛ ſit qui illa fecit ex nibio: que cum

videãt diuinis legibꝰ obſequentia: cmo
dis atqʒ vſibʒz homĩs ꝑpetua neceſſitate
famulari: tñ illa deos exiſumãt eſſe ĩgra

ti aduerſus beneficia diuĩa qui deo ⁊ pa
tri ĩdulgẽtiſſimo ſua ſibi oꝑa pᷣtulerunt
¶ ¶¶ Eneſt ſideribʒ ratio ad ꝑagẽdos
meat? ſuos apta: ſed dei eſt eẽ illa ratõ 4
fecit ⁊ regit oĩa nõ ori ſiderum que
mouent᷑ · Nã ſi ſtare ſoleʒ voluiſſet 1 ꝑpe
tuꝰ vtiqʒ dies eſſet · Itẽ ſi motꝰ aſtra non

J-

habeꝛẽt quis dubitat ſempiternã noctez

futurã fuiſſe g ſed vt diei ac noctis vices

eſſent moueri illa voluit: tam uarie mo
ueri vt nõ mõ lucis atzʒ tenebꝛarũ mutue
viciſſitudines fierẽt: quibʒ laboris ⁊ qui

etis alterna ſpacia cõſtarent: ſed etiaʒ fri

goris caloris:vt diuerſorũ tẽporũ vis
ac poteſtas vel generãdis vel maturãdis

frugibʒ cõueniret · Quam ſolertiã diuine

poteſtatis I machindis itineribus aſtro

rũ:qꝛ philoſophi nõ videbãt: aĩalia eſſe
ſidera putauerũt tanq; pedibʒ et ſponte
nõ diuina ratõne ꝓcederẽt · Cuꝛ autẽ illa
excogitauerit deꝰ quis nõ intelligit g ſeʒ
ne ſolis lumine decedẽte nimiũ ceca nox
tetris atq; horꝛẽdis tenebris ĩgꝛaueſcerʒ
noceretqʒ viuẽtibʒ· ITtaq; ⁊ celũ ſimul mi
ra varietate diſtinxit: ⁊ tenebꝛas ipᷣas mł
tis minutiſq; luminibꝰ tẽꝑauit· Quanto
igit᷑ naſo pꝛudẽtius q illi qui ſ apientie
ſtudere ſe putãt qui ſentit a deo lumina
illa vt hoꝛroꝛẽ tenebꝛarũ depellerẽt inſti
tuta:in bis verſibus · Tot numero taliq;
deꝰ ſimulacra figura Impoſuit celo ꝑqʒ;
atras ſparſa tenebꝛas. Claꝛa pꝛuinoſe iuſ
ſit dare lumĩa nocti · Oð ſi fieri nõ poteſt
ut ſtelle dü ſint ergo ne ſol quidẽ ac lũa
dii eſſe poſſũt: qm̃ a lumĩbʒ aſtrorũ non
rõne differũt ſed magnitudĩe: ꝙ ſi hi di
nõ ſunt ergo ne celũ quideʒ ĩ quo illa oia
cõtinẽt᷑ · ¶ D ¶ Sp argumẽta ex flo pe
tita ineptos ⁊ abſurdos exitꝰhabent.

¶ Stoici ñ tm̃ veritate ſj etiã vᷣbis ſuis
reuincunt᷑· ¶ Sieut domꝰ in vſum habi
tãdi facta ꝑſe nihil ſentit:dñoqʒ ſubiecta

eſt q eam fecit aut ĩcolit:ita mundus ꝑ ſe
nibil ſentiẽs factori deo ſi ubiacet qui euz

in vſum ſuum fecit. ¶ ᷓ ¶ Tãta boĩnes

imaginuʒ cupiditas tenet vt iam viliora
ducãtur iulla que uera ſunt:auro ſq; et gẽ

mis et eboꝛe delectant᷑. Hoꝛũ puleritudo

ac nitoꝛ ꝑſtringit oculos: nec ullam reli
gionẽ putant vbicunq;ʒ illa nõ fulſerint
taq; ſub obtentu deorum auaricia et
cupiditas colitur · ¶ Tãta ẽ auto
ritas vetuſtatis ut inquireꝛe in eã ſcelus
eſſe dicatur · Ttaqʒ credit᷑ ei paſſim tanqᷓ;

„ . „ „ „ P „
cognite ueritati.· ¶ &Q ¶ Maioꝛes noſtri
etiã nulla ratõne religionis reddita credi
derũt: ⁊ eis quidem nulla ratõe reddita

ratõnis eſt credere· Nam ſi credis cur

—„„

—
N R

J.

ergo ratõnem requiris ꝗᷓ poteſt efſiceꝛe
ne cꝛedas . Sin rõnem requiris ⁊ queren
daʒz putas ergo nõ credis . Ideo em̃ qris
vt eam ſequaris cũ ĩueneris · (HM Ro
mul“ vrbem cõditurꝰ paſtoꝛes ĩter quos
adoleuerat cõuocauit · Cũq; is numerꝰ
cõdẽde vrbi parũ idoneꝰ videret᷑ cõſtitu
it aſplum: eo paſſim cõfugerũt ex finiti
mis locis peſſimi quiq; ſine vllo cõdicio
nis diſcrimĩe : ita cõflauit ex his omĩbus
populũ:legitq; in ſenatuʒ eos qui etate
oĩʒ anteibãt: ꝛ patres aꝑpellauit: quoꝛũ
cõſilio oĩa gereret · De quo ſenatu Hoꝑ
tiꝰ hec loquit᷑ · Buecina cogebat priſcos
ad verba quirites. Centũ iũᷣli in prato ſe
pe ſenatꝰ erat · Quria pᷣtexto nũc q̃ nitet
alta ſenatu.Nellitoſ habuit ruſuica coꝛda
patꝛeſ.Mi ſũt pꝛẽs quoruʒ decretis erudi
ti ac prudẽtes viri deuotiſſime ſeruiant
Tdq; verũ atq; ĩmutabile omnis poſteri
tas iudicet: qð centũ pelliti ſenes eſſe ſta
tutũ voluerũt:quoꝛũ autoritas tanti ha
bebat᷑ a poſteris vt nemo duʒ viuerẽt ne
qʒ ſũmꝰ neq; infimus illos affinitate di
gnos iudicauit (X*4 Quare opoꝛtet in
ea re m axime in qua vite ratõ verſat᷑ ſibi
quẽq; cõfidere:ſuoqʒ iudicio ac ꝓpriiſ ſẽ
adã ꝓpẽdendã verita

ſibz niti ad znelſtg
tem: q́;ᷓ credẽtẽ alienis erꝛoribꝰ decipi tã
qʒ ipſi ũ ratõis expertẽ · Dedit oĩbꝰ deꝰ ꝓ
virili poꝛtõe ſapiẽtiã:vt et ĩaudita ĩueſii
gare poſſent · audita ꝑpendere · Nec qꝛ
nos illi tẽporibꝰ anteceſſerũt: ſapientia
quoq; anteceſſerũt:que ſi oĩbꝰ equaliter
datur occupari ab antecedẽtibʒ nõ põt.
Hlibabilis eſt tanq; lux ⁊ claritas ſolis:
qnia vt ſol oculorũ ſic ſapiẽtia lumẽ eſt
coꝛdis humani. Quaꝛe cũ ſapere id ẽ veri
tatẽ querere oĩbꝰ ſit ĩnatũ: ſapiẽtiaʒ ſibi
adimũit qui ſine vllo iudicio inuẽta maio
rũ ꝓbãt: ⁊ ab aliis moꝛe pecudũ ducũtur
Sʒz hoc fallit ꝙ maiorũ noĩe poſito ũ pu
tãt fieri poſſe:vt aut ipſi plꝰ ſapiãt quia
minoꝛes vocant᷑:aut ipſi deſipuerĩt quia
maioꝛes nõiãt᷑· Quid ergo ĩpedit d ab
ipſis ſumãꝰ exẽplũ:vt quõ illi qui falſa ĩ
uenerãt poſteris tradiderũt:ſic nos qͥ ve
rũ inuenimꝰ poſteris melioꝛa tradamus
EK ¶ Multa pᷣterea poſſent ſimilia exem
pla ꝓferri: ſed vereoꝛ ne ſi fuero ĩ ꝓpoſi
tõe rerũ cõtrariarũ diutiꝰ immoꝛatꝰ:aut

oblitus ppoliti eſſe e aut crimẽ lo

quacitatis incurꝛã · ¶ L¶ Sicut mater
ſine exẽplo genuit autoꝛẽ ſuũ: ſic ĩeffabi
liter pater genuiſſe credẽdꝰeſt· Coeternꝰ
de matre natus eſt qui añ iam fuit de pa
tre qui aliquãdo nõ defuit · hoc fides ere
dat ĩtelligẽtiã nõ requirat: ne aut nõ in
uẽtum putet ĩcredibile :aut reꝑtũ nõ cre
dat ſin gulare ¶ M¶ Nemo queꝛat ex qᷓ
bꝰiſta mateꝛieſ tã magna tã mirifica oꝑa
des fecerit · oĩa em̃ fecit ex nihilo· Nec au
diẽdi ſũt poete qui aiũt chaos ĩ prĩcipio
fuiſſe · id eſt cõfuſionẽ rerũ atʒ elemẽtoꝛũ
poſtea vero deũ diremiſſe oẽm illã cõge

riẽ: ſin guliſq; rebꝰ ex cõfuſo aceꝛuo ſeꝑa
tis in oꝛdinẽq ʒ deſcriptis ĩſtruxiſſe mun

dũ pariter ⁊ oꝛnaſſe:quibꝰ facile ẽ reſpõ
dere poteſtatẽ dei nõ ĩtel ligẽtibꝰ quem
credãt nihil efficere poſſe niſi ex materia
ſubiacẽte ac ꝑata:ĩ quo erꝛoꝛe etiã phi fu

erũt Et Cicero de natuꝛa deorũ diſputãſ

ait. vt em̃ faber cũ quid edificaturꝰ ẽ nõ

ipᷣe facit materiã ſed vtit᷑ ea que ſit ꝑata:

ſic iſti pꝛiouidentie diuine materiã preſto

eſſe opoꝛtuit: nõ quã ip̃e faceret ſʒ quaʒ
haberet ꝑatã: ꝙ ſi materia nõ ẽ fcã a deo
nec terꝛa quidẽ ⁊ aqua ⁊ aer ⁊ ignis a ðo
factus ẽ. Nõ ẽ ĩquit ip̃ᷣe ꝓbabile materiã
rerũ a deo factã · Sed mihi ecõtrario da
rius vel maxime ꝓbabile videt᷑: nec tũñ te
mere videt᷑ cogitanti plus eẽ aliqᷣd ĩ deo
quẽ ꝓfecto ad ĩbecillitatẽ hoĩs redigit ci
cero:cui nihil aliud qᷓ; opificiũ concedit
Quo igitw᷑ ab hoĩe illa diuina vis differꝛet
ſi vt homo ſie etiã deꝰ ope ĩdiget aliena⸗
Indiget aũt ſi nihil moliri poteſt niſi ab
altero illa materia mĩſtret᷑: qdð ſi fit ĩper
fecte vtiqʒ virtutis eſt: ⁊ erit iam poten
tioꝛ iudicãdus materie inſtitutoꝛ:quo er
o noĩe appellabit᷑ qui potẽtia deũ vĩcit
iquideʒ maiꝰ eſt ꝓpria facere q́; aliẽa di

ſponere.· Si aũt fieri nõ bot vt ſit poten

tius deo qcq;:quẽ neceſſe eſt ꝑfecte eſſe
virtutis· poteſtatis · ratõniſqʒ · Idẽ igituꝛ
materie fi ctoꝛ ẽ: qᷓ ⁊ rerũ ex materia con
ſtãtiũ: neqʒ em̃ deo nõ faciẽte ⁊ inuito eẽ
aliquid aut potuit aut debuit:ſʒ ꝓbabile

eſt inquit materiã rerũ ⁊ habeꝛe ⁊ hũiſſe

vim et naturam ſuaʒ: quam vim potuit
habere nullo dante g quam naturã nilo

generante: ſi habuit vim ab aliquo eam

— — — — — — — — — —

A —— — —,

— — — —

— — — —

ſumpſit:a quo autem ſumere niſi a deo
ocue 5 ſi habuit naturaʒ que vtiqʒ a na
ſcẽdo dicit᷑ nata ẽ:a quo aũt niſi a do po
tuit ꝓcreari ?g Natura em̃ qua dicitiſ oꝛta
eſſe oĩa:ſicõſiliũ nõ habet efficere nichil
Hareſt n aũt generãdi ⁊ faciẽdi potẽs ẽ.
habet ergo cõſiliũ et ꝓpterea deus ſit ne
ceſſe eſt: nee alio noĩe appellai poteſt ea
vis:in qua ĩeſt ⁊ ꝓuidẽtia excogitandi et
ſolertia poteſtaſq; faciẽdi ( A¶ Meliꝰ

igit᷑ ſeneca oĩm ſtoicorũ acutiſſimꝰ: q vi

dit nihil aliud eſſe naturã q̃; deũ: ergo ĩ

quit deũ nõ laudabimꝰ y cui naturalis ẽ
virtꝰ:nec illã eſſe didicit ex ullo:iĩimo lau
dabimꝰ: quis eĩ naturalis illi ſit ſibi illã

dedit: qm̃ deꝰ ipſe natura eſt · Ineptiſſia

eſt aùt de fabꝛo cõꝑatio. Nam deus facit
ſibi ipſe materiã quia p oteſt:pꝓoſſe enim
dei elt. Nã ſi nõ põt deꝰ nõ ißo mo facit
ex eo quod ẽ:q; ꝑ moꝛtalitatẽ ĩbecillis ẽ:
er ĩbeculitateʒ definite ac modice pote
atio dens aũt facit ex eo quod non eſt:
quia ꝑ eternitatẽ foꝛtis eſt:ꝑ foꝛtitudinẽ
Poteſtaris ĩmẽſe:que fine ac modo caret
ſicut vita factoris· Quid ergo miruʒ ſi fa
cturus mũdũ deꝰ:prius materiã de q̃ fa
ceret p̃ꝑauit:⁊ pᷣꝑpauit ex eo qð non erat
qꝛ nephaſẽ deũ aliunde aliquid mutuari
cũ ex ipſo vel in ipᷣo ſint oĩa · Materia eſt
em̃ ex qua fit aliquid: om̃e aũt ex quo fit
quia reopit opificis manũ deſtruit᷑ ⁊ ali
ud eſſe ĩapit · Ergo qm̃ ſinẽ habuit mate
ria: tñ cũ factuſ ẽ ex ea mũdꝰ⁊ initiũ quo
qʒ habuit. Nã qð deſtruit᷑ edificatuʒ eſt:
quod ſoluit᷑ alligatũ:qdð finit᷑ ĩceptũ. Si
ergo ex cõmutatõe ac fine: materia colli
git habuiſſe prĩcipiũ:a qꝰ alio fieri niſi a
deo potnuit? Soluſ igit᷑ deuſẽ qui factus
nõ eſt: idcirco deſtruere alia poteſt ip̃e
deſtrui nõ põt · pꝑmanebit ſp ĩ eo qð fuit
quia nõ ẽ aliũde generatꝰ nec oꝛtus: nec
natiuitas eius ex aliq̃ re altera pẽdet q̃ il
lũ mutata diſſoluat:ex ſeipᷣo ẽ ⁊ ideo tal

eſt qualẽ ſe eẽ voluit · ĩpaſſibilis incõmu

tabilisĩcoꝛruptus.beatꝰ.eternus· Tta qʒ

diuma ꝓuidẽtia effectũ eẽ mũdũ vt tace

am de trimegiſto qui hoc pᷣdicat:taceam
de carmĩbus ſibillarũ q̃ idẽ nũciãt:taceã
de ꝓphetis qui opus mundi opificium
dei vno ſpũ ⁊ pari voce teſtant᷑: etiã ĩter
vniuerſos pene pbᷣos cõuenit · Id em̃ pi

tagorici · ſtoici · ꝑipatetici · qui ſů unt prici
pales oĩm diſcipline · deniqʒ a Pmis illis

ſeptẽ ſapiẽtibʒ a ſocꝛate vſqʒ ad platonẽ

pro cõfeſſo ⁊ ĩdubitato habitũ ẽ: donee

vnus multa poſt ſecula extitit delirꝰ epi
curus:qui auderet negare id quod ẽ eui
dentiſſimũ ſtudio ſcz inueniẽdi noua: vt

noĩne ſuo cõſtitueret diſciplinã · Et quia
nihil noui potuit reꝑire vt tñ diſſentire
a ceteris videꝛet᷑ vetera voluit euertereĩ
quo illũ circũlatrãtes philoſophi om̃es

coarguerũt · Certius eſt igi᷑ mũduʒ pro

uidẽtia inſtructũ qᷓ; materiã pꝛouidentia
cõglobatã · Quare non opoꝛtuit putare
idcirco mũdũ nõ eſſe diuina ꝓuidẽtia fa
ctũ qꝛ materia eius diuina pꝛudẽtia facta
nõ ſit:ſʒ qꝛ mũdus diuina ꝓuidẽtia ſit ef
fectus etiã materiã eſſe factã diuinitus·
Oredibiliꝰ eſt em̃ materiã potiuſ a deo fa
ctã:qꝛ deus põt oĩa:q̃; mũduʒ a deo eẽ ñ
factũ:qꝛ ſine mẽte · rõe · cõſilio nichil fieri
põt · Ita deus fecit oĩa nec qcq; eẽ poteſt
oĩno quod nõ originẽ a deo traxerit ·

(B Gt noluit deus hoĩem ĩducere ĩ hũc
mũdũ niſi ꝑfectis oibꝰ: vt ſacte litere do

cent hoĩem fuiſſe vltimũ dei opus:⁊ ſic ĩ
ductũ eẽ in hũc mũdũ q̃ſi in domũ iã pꝛe
ꝑatam ⁊ inſtructã · Illius em̃ cauſa facta
ſũt oĩa · Idẽ etiã poete fatent᷑ · Ouidiꝰ ꝓfe
cto iã mũdo ⁊ vniuerſis aĩalibʒ figuratiſ

hec addidit.Sactius his anĩal mẽtiſq; ca

pacius alte deeꝛat adhuc ⁊ quod domina
ri in cetera poſſet natus hõ eſt a deo: ne
phas exiſtimãdũ eſt ea ſcrutari que deus
voluit eſſe celata. ¶ Q ¶ Quõ autez illa
fecerit ne mẽte quið vident᷑ · Quia vt her
mes ait moꝛtale ĩmoꝛtali tẽporale perpe
tuo · coꝛruptibile incoꝛrupto ꝓpinquare
nõ põt.id eſt · ꝓpius accedere ⁊ intelligẽ
tia id ſubſequi: ⁊ ideo terꝛenũ adhue aĩal
rerũ celeſtiũ ꝑſpectõem non capit:qꝛ coꝛ
ꝑe quaſi cuſtodia ſeptũ tenet᷑: quo minꝰ
ſoluto ac libero ſẽſu cernat omia · Sciat
igitur q̃; inepte faciat qui res inenarra
biles querit:hoc eſt em̃ modũ cõdicõnis
ſue trãſgredi:nee intelligeꝛe quouſq; ho
mini liceat accedere · Deniq; cũ aperiret
homini veritatem deus: ea ſola ſcare noſ
voluit que interfuit homĩ ſcire ad vitam
cõſequẽdã. Que vᷣo ad curioſã ⁊ ꝓphanã
cupiditatẽ ꝑtinebãt reticuit vt archana

or⸗

Cij

eſſent . Quid ergo queris que nec potes
ſcire:nec ſi ſcias beatioꝛ fias ? ꝑfecta eſt

in hoĩe ſapiẽtia ſi ⁊ deũ eẽ vnũ ⁊ ab iꝑſo

facta eſſe vniueꝛſa cognoſcat ¶¶ o
diumã mi di fabricaʒ de qua in aꝛchanis
religioniſ ſãcte literiſ traditur nũc reuer

tamur.Eecit igitur deus primũ celũ ⁊ in
ſublime ſuſpẽdit: ꝙ eſlet ſedes ipſius dei

cõditoris: deĩde terꝛã fũdauit ac ſbdidit
celo: quã hõ cũ ceteris aĩaliũ generibus

ĩicoleret: eam voluit hũoꝛe circùflui et ecõ

tineri ¶ E ¶ Suũ vero habitaculũ diſtĩ

xit claris lumibus ⁊ impleuit: ſole ſcʒ lu

neqʒ oꝛbe fulgẽti:⁊ aſtrorũ micãtiũ ſplẽ
dẽtibz ſignis adoꝛnauit · Tenebꝛas autez
qð eſt his cõtrariũ cõſuituit ĩ terꝛa.Nihiil

em̃ ꝑ ſe cõtinet lumĩs niſi accipiat a celo:
in quo poſuit lucẽ ꝑhenneʒ ⁊ ſupos ⁊ vi

tam ꝑpetuã: a ecõtra ĩ terra tenebꝛas 1 1
feros ⁊ moꝛtẽ · Tãtũ em̃ hec ab ilis ſupe
rioribʒ diſtãt quantũ mala bonis ⁊ vicia

virtutibʒ. ¶ E ¶ Ipſiꝰ quoq; terre bĩas
partes cõtrarias ĩter ſeqʒ diuerſas cõſti
tuit.oriẽtẽ ſeʒ occidẽtẽq;:ex ꝗbus oriẽs

deo: qꝛ ipſe lumĩs fons ⁊ illuſtratoꝛ ẽ re

rũ:i ꝙ oriri nos faciat ad vitã ſẽpiternã

Occidẽs aũt cõturbate illi pꝛaueqʒ mẽti
aſſcribit᷑ꝙ lumẽ abſcõdat: ꝙ tenebꝛaſ ſẽ
per ĩducat: I ꝙ hoĩes faciat occidere atʒ
iterire peccatis · Nã ſicut lux oriẽtis eſt: ĩ
luce aũt vite ratio verſat᷑: ſic occidẽtis te
nebꝛe ſüt: ĩ tenebris aũt moꝛs ⁊ interituſ
cõtinet᷑. ¶ & ¶ Deide alteras ꝑtes eadẽ
ratõe dimẽſus eſt meridiẽ ac ſeptẽtrionẽ
que ptes illis duabꝰ ſocietate iunguntuꝛ
Ga em̃ que eſt ſolis caloꝛe flagrãtioꝛ pro
xima eſt ⁊ coherʒ oriẽti · At illa que frigo

ribꝰ 1 ppetuo gelu toꝛpet: eiuſoẽ ẽ cuiuſ

eyxytremꝰ occaſus. Nã ſicut cõtrarie ſũt lu
mini tenebꝛenta frigꝰcalori · vt igit᷑ caloꝛ
lumini ẽ pꝛoyimus ſic meridies oriẽti: vt

frigꝰ tenebris ita plaga eſt ſeptẽtrionis

ocæaſui· Quibꝰ ſingulis ꝑtibꝰ tẽpus ſuũ

attribuit · Ver ſcʒ orienti ·eſtatẽ meridiãe

u ge · occidẽtis autũnꝰ eſtſeptẽtrionis
5

bernꝰ. In his quoq; duabꝰ ꝑtibꝰ meri

diana ⁊ ſeptẽtrionali figura vite ac mor
tis continet᷑: qꝛ vita in caloꝛe eſt:moꝛſ in
frigoꝛe Sicut aũt caloꝛ ex igne eſt ita fri
gꝰex aqua:ſecũdũ haiũ paꝛtiũ dimẽſionꝰ?

GS

Diẽ quoʒ fecit ac no ctẽ que ſpacia

oꝛbes tempoꝛim ꝑpetuos ae volubileß
quos vocamꝰ annos alterna ꝑ vices ſu-
ceſſione cõficiãt· dies queʒ pᷣmus oriens
ſubminiſtꝛat dei ſit neceſſe eſt vt oĩa quc
cũq; melioꝛa ſũt · Nox aũt quã occidens
extremꝰ ĩducit eiuſ ſcʒ quẽ dei eſſe emulũ

diximꝰEt q;uis ſtelle ĩnumerabiles mica

re ac radiaꝛe videãt᷑:tñ qꝛ nõ plena et ſĩo
lida lumĩa nec ealoris pᷣferũt quicq;: nec
tenebꝛas multitudĩe ſua vincũt · Duo igi
tur illa pricipalia ĩueniũtur: qᷓ diuerſã 2
cõtiariã ſibi habẽt Poteſtatẽ caloꝛ ⁊ hũoꝛ
que mirabiliter deꝰ ad ſuſtẽtãda ⁊ gignẽ
da oĩa excogitauit · Nã cũ virtꝰdei ſit ĩ ca
loꝛe ⁊ igne:niſi ardoꝛẽ viʒ qʒ eiꝰ admixta
humoris a figoris materia temperaſſet
ꝛec naſci quicqᷓʒ nec coherere potuiſſet
quin ſtatim cõf lagratõe ĩteriret quidq̃d
eſſe cepiſſet ¶ ¶ Verũ aũt eſt ſimul ex
vtroq; ꝑmixto caloꝛe ſcʒ ⁊ humoꝛe cũcta
generari. Ig nis qᷣdeʒ ꝑmiſceri cum aqua
nõ poteſt: qꝛ ſunt vtraq; inimica:⁊ ſi co
minꝰ venerit alteꝛutrũ qð ſuꝑauerit con
ſiciat alterũ neceſſe ẽ· Sʒ eoꝛũ ſbe ꝑpmiſce
ri poſſũt.ſubſtãtia ignis caloꝛ ẽ:aq̃ hũõoꝛ:
Becte igiẽ Ouidiꝰ. Quippe vbi tẽperiem
ſũpſere humoꝛq; caloꝛq; Cõcipiũt: ⁊ ab
his oriunt᷑ cũcta duobus.C ũqʒ ſit ignis
aque pugnax vapoꝛ humidꝰ oĩs Res cre
at ⁊ diſcoꝛs cõcoꝛdia fetibꝰ apta.Alteruʒ
em̃ quaſi maſculinũ elemẽtũ eſt:alteꝛũ q̃
femĩnũ · alterũ actiuũ · alterũ patibile.Tcõ
qʒ a veteribꝰ ĩſututũ ẽ vt ſacramẽto igs
Taq̃ nuptiarũ federa ſãciãt᷑:ꝙ fetꝰ aĩan
tium caloꝛe ⁊ hũoꝛe coꝛꝑent᷑ atʒ animent᷑
ad vitã. Qũ em̃ cõſtet oẽ aĩal ex aĩa et coꝛ
ꝑe: materia corꝑis in humore eſt: aĩe ĩ ca
lore · & ex auiũ fetibꝰ dat᷑ ſcire quos cꝛaſ
ſi humoris plenos miſi opifex calor foue
rit: nec bumor põt corꝑari nec corpꝰ aĩja
ri. ¶ K (Exulibʒ quoq; ignis et aq̃ ĩteꝛ
dici ſolebat:adhuc eĩ videbat᷑ nephas qʒ
uis malos tñ hoĩes ſuꝑplicio capitiſ affi
cere · Interdicto igi vſu earũ rerũ qbus
vita hoĩs cõſtat ꝑinde habebat᷑ acſi eſſet
qui eam ſententiam exceperat moꝛte m
ctatus · Adeo iſta duo elementa prima
ſunt habita: vt nec oꝛtum hominis nec
vitam ſine his crediderint poſſe conſtaꝛꝛ
horum alterum nobiſ cõmune cũ ceterii

anialibus eſt: alterũ ſoli homini datum.

Nos em̃ quoniã celeſte atʒ ĩ mortale ani
mal ſumꝰ igne vtimur:qui nobis ĩ argu
mẽtũ ĩmoꝛtalitatis eſt datꝰ: qm̃ ignis e
celo eſt cuiꝰ natura qꝛ mobilis ẽ ⁊ ſurſũ

nitit᷑: vite cõtinet ratõem · Cetera veꝛo aĩ

malia qm tota ſũt moꝛtalia tantũmõ aq̃ᷓ
vtunt᷑ quod eſt elemẽtũ coꝑale atq;ʒ ter
renũ: cuiꝰ natura quia mobilis eſt ac de
oꝛſũ vergẽs figurã moꝛtis oſtẽdit · Ideo
pecudes neq; in celũ ſuſpiciunt neq; reli
giones ſentiũt: quoniã ab his ignis vſꝰ
alienꝰ eſt · Vnde aũt vel quõ deꝰ hec duo
pricipalia ignẽ ⁊ aquã vel accẽderit vel

a eent⸗ ſolus ſceire põt qͥ fecit · E

¶ Oõſũmato igit᷑ mũdo aĩalia varü ge
neris diſſil ibus foꝛmis ⁊ magna ⁊ mĩora
vt fierẽt imperauit: ⁊ facta ſũt bina · id ẽ
diuerſi ſexꝰ ſingula:ex quorũ fetibꝰ ⁊ aer

terꝛa ⁊ maria cõpleta ſunt · Deditqʒ his

oĩbus generatĩ deus alimẽta de terꝛa vt

vſui eſie homĩ poſſent · Alia nimirũ ad ci

bos:alia vero ad veſtimẽtũ · que aũt ma

gnarũ ſũt viriuʒ vt ĩ excolẽda terꝛa iuua

rent: vnde dicta ſũt iumẽta· Ita rebꝰ om
nibꝰ mirabili deſcriptõe cõpoſitiſ regnũ

ſibi eternũ parare cõſtituit: ⁊ ĩnumerabi

les aĩas ꝓcreare qbus ĩmoꝛtalitatẽ darʒ
¶ B ¶ Tic fecit ipe ſibi ſimulacrũ ſẽſibile
atq; ſerelligeg. ẽ. ad imaginis ſue for
mã: quo nihil põt eẽ ꝑfectiꝰ. hoĩem figu
rauit ex limo terre · Vñ hõ nũcupatꝰ eſt

ſit factꝰ ex hummo veniq; plato hũanaʒ;

oꝛmã theoidẽ eſſe ait: ſibilla q̃ dicit · ho
mo eſt imago mea rõnem rectam habẽs
De hac hoĩs fictõe poete quoʒ q;3uis cor
rupte:tñ nõ aliter tradiderũt · Nã hoĩeʒ
ex luto a ꝓmetheo factũ eſſe dixerũt: res
eos nõ fefellit ſed nomẽ artificiſ· Qeteꝛũ
fictio veri ac viui hoĩs e limo dei eſt: qð
hermes quoq;ʒ tradidit q̃ nõ tm̃ hoĩeʒ ad
imaginẽ dei fictũ eſſe dixit a deo · ſzʒ etiaʒ
illud explanare tentauit: qᷓ; ſubtili rõne
ſingula queq; in coꝛꝑe hoĩs membꝛa foꝛ

mauerit: cũ eoꝛũ nihil ſit qd nõ tãtũdem

ad vſus neceſſitatẽ quãtũ ad pulcritudi
nẽ valeat:deꝰ igit᷑ rer uʒ oĩm machinatoꝛ
fecit hoĩeʒ:quod Cicero q̃ʒuis expers ce
leſuũ lrãrũ:vidit tñ:qui libꝛo de legibuſ
primo boc idẽ tradidit: qd ꝓphete · cuiuſ
verba ſüt · nĩal hoc ꝓuidũ · ſagax · multi
plex. acutũ · memoꝛ plenũ ratõis ⁊ conſi

Ciij.

lii quẽ vocamꝰ hoĩem: p̃dlara quadã con
ditione gene ratũ eſſe a ſupᷣmo deo ſolũ
Eſt em̃ ex tot aĩantiũ generibʒ atq; natu
ris ꝑticeps ratõis ⁊ cogitatõis : cũ ceteꝛa
ſint oĩa exptia· Vides ne hominẽ qʒuiſ 16
ge a veritatis noticia remotũ:tn quomia
imaginẽ ſapiẽtie tuebat᷑ ĩtellexiſſe ñ niſ

àa deo hoĩem potuiſſe generari · Sʒ tñ di

uinis opus ẽ teſtimoniis ne minꝰ hũana
ſufficiãt· ſibilla hominẽ dei opus eẽ teſta
tur. Solus ẽ inq̃t deus cõditoꝛ nulliꝰ im
perio ſi ubiacẽs· ipſe aũt ⁊ finẽ foꝛme ſoli
dauit ⁊ ip̃e omni hoĩ naturaʒ miſcuit ge
neratõis vite deus · ergo veri patris of
fico functꝰ eſt. Tpᷣe coꝛpꝰeffinyit tpᷣe ani
mã qua ſpiramus infudit · illuſ eſt totũ
quod ſumꝰ: quõ id effecerit ſi nos opor
teret ſcire docuiſſet: ſicut docuit ceteꝛa qᷓ
cognitõem nobis 2 Pſtini erroris et veri
lumĩs attulerũt (CWenital a nes

ſolz variis ᷣmoĩbꝰ diſſipata coꝛrũpi

Eactũ eẽ diluuiũ ad ꝑdẽdã tollẽdaʒq;ʒ
ex oꝛbe terraq; maliciã cõſtat inter omẽ/
G ¶ Oia enĩ tribus temporibʒ conti

neri neceſſe ẽ pᷣterito · p̃ſenti · ⁊ futuro: p̃

teriti eſt origo · p̃ſentis ſubſtãtia · futuri

diſſolutio:que oĩa in ſingulis hoĩbus ap
parent· Incipimus em̃ cù naſcimur: et ſu
mus cũ viuimꝰ: ⁊ deſmimꝰ cũ interimuſ
E¶ Vnde etiã tres parcas eſſe volue
rũt poete · vnã que vitaʒ homĩbꝰ oꝛdinat
alterã que cõtexat · terciã que rũpat ac ſi
niat: que in hoc verſiculo cõtinẽtur· Olo
to colũ baiolat lacheſis trahit antro poſ
occat · in toto aũt geneꝛe hommũ qꝛ i
tẽpus pᷣſens apparet · ex eo tñ ⁊ pᷣteritũ
id eſt. origo colligit᷑ ⁊ futurũ · id ẽ· diſſo
lutio· Nã qm eſt apparet aliquãdo cepiſ
ſe . Eſſe em̃ nulla res ſine exoꝛdio poteſt:
quia cepit apparet qñq; deſiturum ·
¶ OQz faule ẽ redarguere mendacia.
¶ Cũ ergo marẽ primũ ad ſimilitudinẽ
ſuã finxiſſet deus:tũ etiam feĩnam confi
urauit ad ipſiꝰ hoĩs effigiẽ: vt duo ĩter
e ꝑmir᷑ti ſexus ꝓpagare ſobolẽ poſſent
om̃eʒ terrã multitudine opplere · kIn ip
ſius aũt hoĩs fictõne illarũ duarũ mate

riarũ: quas ĩter ſe diximꝰ eſſe contrarias

ignis ⁊ aque cõcluſit ꝑfecitq; ratõnem·
ficto em̃ coꝛꝑe ſpirauit ei animã de vitali
fonte ſpũs ſui qͥ eſt ꝑenniſ vt ipſiꝰ mũdi

—

Cij.

ex cõtrariis cõſtantis elementis ſimilitu

dinẽ gereret · Cõſtat em̃ ex aĩa et coꝛꝑe·

id ẽ· qñ ex celo ⁊ terra:qmq̃dẽ aĩa qua vi
uimꝰ velut a celo orit᷑ a deo:coꝛpꝰ e terꝛa

cuiꝰ e limo diximꝰ eſſe foꝛmatũ:· ¶ H

Empedocles quattuoꝛ elemẽta conſti
tit.ignẽ aerẽ aquã ⁊ terꝛã: foꝛtaſſe Tri
megiſtũ ſecutꝰ qui nrã coꝛꝑa ex his quat
tuoꝛ elemẽtis cõſtituta eẽ diyit a deo · ha
bere nãq;ʒ ĩ ſe aliqd ignis·aliqd aerisg · ali
q̃d aq· aliqd terꝛe:·⁊ neq; ignẽ neq; aeꝛeʒ

eſſe neq; aquã neq; terrã· Que qᷣdẽ falſa

nõ ſũt.nã terꝛe ratio in carne ẽ· hũoris ĩ
in ſãguine. aeris ĩ ſpũ· ignis in calore vi
tali· Sʒ neqʒ ſãguis a coꝛꝑe ſecerni poſſit
ſicut hũor a terra:neqʒ caloꝛ vitalil a ſpi
ritu ſicut ignis ab aere · Neo rerum oim
duo ſola repiunt᷑ elementa quorũ oĩs ra
tio in noſtri coꝛꝑis fictõe cõcluſa ẽ.Ex re

bus ergo diüſis ac repugnãtibꝰ hõ factꝰ
ẽ: ſieut ipᷣe mũdꝰ ex luce ⁊ tenebris ex vi
ta ⁊ morte:que duo inter ſe pugnare in

hole pᷣcepit: vt ſi anĩa ſuꝑauerit q̃ ori᷑ ex

deo ſit im oꝛtalis ⁊ in ꝑpetua luce verſet

Si aũt coꝛpꝰ vicerit aiaʒ dicioniq; ſue ſbᷣ
iecerit ſit in tenebris ſẽpiterniſ ⁊ ĩ moꝛte

cuiꝰnõ ea vis ẽ vt iniuſtas aĩas extiguat

oĩnd ſʒ vt puniat ĩ eternũ . ¶ (Gã pe
nã ſecũdã moꝛtẽ noĩamꝰ q̃ẽ ipᷣa ꝑpetua

ſicut ⁊ ipᷣ̃a ĩmo:talitas. Drimã ſic diffini

mꝰ. Mors ẽ nature aiantiũ diſſolutio· vl
ita· Morſ eſt corꝑis aĩeq; ſeductio.Secũ

dã vero ſic.· Moꝛs eſt eterni doloris ppeſ

ſio.vel ita.Mors ẽ aĩarũ ꝓ meritis ad et
na fupplicia dãnatio· He mutas pecudeſ
nõ attingit:quaꝛũ aĩe nõ ex deo cõſtãtes

ſed ex cõmũi aere moꝛte ſoluũtur In hac
igit᷑ ſocietate celi atq; terre quorũ effigi
es exp̃ſſa eſt in hoĩe ſuꝑiorẽ partẽ tenẽt
ea q̃ᷓ ſũt dei aĩa ſcqʒ q̃ dmium coꝛꝑiſhabet
inferiorẽ ea ꝗᷓ fũt diaboli coꝛpꝰ vtiq; qʒ
qꝛ terrenũ ẽ aĩe debʒ eſſe ſubiectũ ſiẽ cra
celo · Eſt em̃ terra q̃ſi vaſculũ quo tanq̃ʒ
domicilio tẽꝑali ſpũs hic celeſtis vtatur ·
Vtriuſq; officia ſunt vt hoc qð eſt ex ce
lo ⁊ deo ĩperet · lud vero quod ex terra
⁊ diabolo ſeruiat:qð qᷣdẽ nõ fugit hoĩeʒ:
neqʒ Saluſtiũ qui ait: Sed noſtra omnis
vis i aĩo coꝛꝑe ſita eſt·animi ĩperio:cor
pis ſeruitio magis vtimur Recte ſi ita vi
xiſſet vt locutꝰ eſt · Oſi aĩa ignis eſt in ce

lũ debet eniti ſicut ignis:nec extĩguatur
hoe eſt ad ĩmoꝛtalitatẽ que in celo eſt· nã
ſicut ardere ac viuere nõ põt ignis niſi
aliqᷓ pĩgui materia teneat᷑ ĩ q̃ habeat ali
ñtũ:ſic aĩe materia ⁊ cibꝰ ſola eſt iuſticia
qua tenet᷑ ad vitam RQ¶ Boſt hec de
us hoĩem qua expoſui ratõe generatum
poſuit ĩ ꝑadiſo · id ẽ · in oꝛto fecũdiſſimo
ameniſſĩo:quẽ in partibʒ orientis ex oi

genere ligni arboruq; cõſeruit · vt ex ea

rũ variis fructibꝰ aleret᷑ experſqʒ omniũ
laborũ deo patri ſũma deuotõne ſeruirʒ
Tũ dedit ei mãdata qᷓ ſi obſeruaſſet ĩmoꝛ
talis maneret:ſin trãſcẽdiſſet morte affi
cẽt · Id aũt pᷣceptũ fuit:vt ex arboꝛe vna
que fuit in medio ꝑadiſi nõ guſtaret: ĩ q
poſuerat intelligẽtiã boni ⁊ mali.Tũ cri
minator ille ĩuidẽs operibꝰdei om̃s falla
cias ⁊ calliditates ſuaſ ad dcipiẽdũ hoĩez
intẽdit vt ei adimeret ĩ moꝛtalitatẽ:et pri
mo mulierẽ illexit dolo vt vetitũ cibum
ſumeret: ⁊ per eã ipſi quoʒ hoĩ perſuaſit
vt trãſcẽderet dei legẽ · NPercepta igitur
ſcientia boni et mali ꝓꝑudere eum nudita
tis ſue cepit: abſcõditq; ſe a facie dei qð
antea nõ ſolebat · Tum deus ſententia ĩ
Peccatores data eiecit hominem de para
diſo: vt victum ſibi labore conquireret:
ipſũq; paradiſum igni circumfallauit ne
homo poſſet accedere donec ſummuz iu
dicium faciat in terra:⁊ iuſtos viros cul
tores ſuos in eundem locum reuocʒ moꝛ
te ſublata: ſicut ſacre voces docent 1 Si
billa eritrea cum dicit · Qui autem deum
honorant verum eternam vitam heredi
tabunt perpetuo ſeculo ipſi habitantes
paradiſum ſimul ameniſſimum ortum ·
Verum hec quoniam extrema ſunt in ex
trema operis eius parte tractabimus:
Nunc ea que prima ſunt explicemus·
Moꝛs itaqʒ ſecuta eſt hominem ſecundũ
dei ſententiam: quod etiaʒ Sibilla in car
mine ſuo docet dicenſ. hominem plaſma
tum dei manibus: quem et iam ſeduxit
ſerpens doloſe in fatum mortiſ aſcẽdeꝛe
notionemq; accipere boni et mali. ¶ L
¶ Deus autẽ poſtea cum videret orbez
terre malicia ⁊ ſceleribꝰ oppletũ ſtatuit
bumanũ genus diluuio ꝑdere:ſed tñ ad
multitudinẽ repandã delegit unũ qð coꝛ
ruptis oĩbꝰ ſingulare iuſucie ſupererat

exemplũ hie cũ · de · eſſet annoꝛuʒ fabꝛica

uit archã ſicut pᷣceꝑat ei deuſ. In qua e

cũ cõiuge ac tribuf filiis totidẽqʒ nuribꝰ
reſeruatus ẽ· cũ aqua vniuerſos montes
altiſſimos opꝑpuiſſet · deĩde oꝛbe ſiccato exe
cratus ĩiuſticiã pꝛioꝛis ſeculi deus:ne rur
ſus lõgitudo vite cauſa eſſet exco gitãdo
rum maloꝛũ paulatĩ ꝑ ſingulas ꝓgenies
diminuit hoĩs etatẽ atʒ in centũ ⁊ vigin
ti annis metã coll ocauit quã tranſgredi
ñ liceret · Nle vero cũ egreſſus eſſet ex ar

cha ſicut ſancte lr̃e docent terrã ſtudioſe

coluit:ac vineã ſua manu ſeruit · ¶ X

¶ Vnde arguunt᷑ qui autoꝛẽ vini liberũ
putant · Clle enĩ nõ mõ liberũ: ſed etiã ſa

turnuzʒ atz vꝛanũ multis añceſſit etatibꝰ

Qua ex vinea cũ pꝛimũ fructũ ceꝑiſſet le

tus factus bibit vſq; ad ebnetatẽ: iacuit
q; nudus: qdð cũ vidiſſet vnus ex liberis
cui nomẽ fuit OCham nõ teyit patris nu

ditatẽ ſed egreſſus etiã fratribꝰ ĩdicauit

It illi ſũpto palio ĩtrauerũt auerſis vulł
tibus patrẽq; texerũt · Que facta cũ reco

gnouiſſet pater abdicauit atʒ expulit fi
4 Kt ille ꝓfugus ĩ eius terre ꝑp

hũ. (B

te cõſedit qᷓ̃ nunc arabia noĩat᷑ · Caqʒ ter

ra de eius noĩe Chanaã dicta ẽ ⁊ xoſteri
eius chananei.Mec fuit pa gens qᷓ deuʒ

ignoꝛauit:qm̃ pãcepſ eiꝰ ⁊ cõditoꝛ cultũ
dei a patre nõ accepit maledictus ab eo.
Ttaq; ignoꝛantiã diuĩtatis minoꝛbꝰ ſuiſ
reliquit · Ab hac gẽte ꝓximi quiq; populi
multitudiĩe ĩcreſcẽte fluxerũt. Ipſius au
tẽ patris poſteri hebꝛei dici penes quoſ
religio dei reſedit: ſed ab his poſtea mul
tiplicato in ĩmenſum numero:cũ eos an

guſue locoꝛũ ſuoꝛũ caꝑe nõ poſſent: tuʒ

adoleſcẽtes vel miſſi a parẽtibus vel ſua
ſpõte cũ rerũ penuria cogeret: ꝓfugi ad
ꝗqᷓrendas ſibi nouas ſedes huc atʒ illuc di
ſꝑſi omẽs ĩſulas ⁊ oꝛbẽ totuʒ repleuerũt
T a ſtirpe ſancte radicis auulſi nouos ſi
bi moꝛes atq; ĩſtituta ꝓ arbitrio cõdide
runt:ſed oĩm pꝛimi qui egiptuʒ occupa
uerãt celeſuia ſuſpicere atz adoꝛare cepe
runt ¶ ¶ ¶ Et qꝛ domicilis nõ tegebã
tur ꝓpter aeris qualitatẽ: nec vlis in ea
regione nubibꝰ ſubtexit᷑ celũ:curſuſ ſide
rum ⁊ defectꝰ notauerunt:dũ ea ſepe ve
nerãtes curioſius ac liberiꝰ ĩtuerent᷑ · po
ſtea deinde poꝛtẽtificas aĩalium figuras

Cii

quas colerẽt cõmentati ſũt quibuſdaʒ ꝓ

digiis ĩducti · ¶ D¶ Ceteri aũt qui per

terrã diſperſi fuerũt admirãtes elemẽta

mundi:his ſacrificia in aꝑto celebꝛabant
ſic aberꝛantes a noticia dei gentes eſſe ee

perũt ¶ & ¶ Qum ergo numerus hoĩm
cepiſſet ĩcreſcere ꝓuidens deꝰ ne fraudi
bus ſuis diabolꝰ cui ab initio ðᷣderat ter
re pt ãtẽ vel coꝛrũperet vel diſꝑderet ho
mines:qð in exoꝛdio rerum fecerat:miſit
angeloſ ad tutelã cultũq;ʒ generis huma

ni:quoꝛũ vnũ ſolũqʒ ẽ officiũ ſeruire nu

tibus dei:mec oĩo quicqᷓ; niſi iuſſa facere ·
Sic em̃ mundũ regi a deo dicimus vta re
ctoꝛe ꝓuinciam. Quiꝰ apparitoꝛes nemo

ſocios eſſe ĩ regenda ꝓuincia dixerit:qm
uis il loꝛũ mĩſterio res gerant᷑ ⁊ hi tamẽ

pñt aliquid p̃ter iuſſa rectoꝛis ꝑ ipſiꝰ ig
noꝛantiã ꝗᷓ eſt cõdicionis hũane · Ttlle aũt

pꝛeſes mũdi a rectoꝛ vuiuerſi qui ſcit om

nia cuius diuis oculis nihil ſeptũ ẽ:ſoluſ

habet rerũ omniũ cũ flio ptãtem: nec ẽ

in angeli s quicq; niſi parẽdi neceſſitas.
ftaqʒ nullum ſibi honoꝛẽ tribui volunt:

quoꝛũ honoꝛ oĩs ĩ deo eſt.· ¶ E ¶ Demo

nes aũt qui deſierũt a dei miſterio quia
ſunt verit atis inimici ⁊ ̃uaricatoꝛes dei

nomẽ ſibi ⁊ cultũ deoꝛũ vendicare conã

tur:nõ quo vlluʒ honoꝛẽ deſiderẽt quis

enĩ ꝑditis honoꝛ ẽ g) nec vt deo noceant
cui noceri non poteſt ſed hoĩbus:quos

nitunt᷑ a cultu ⁊ noticia vere maieſtatis

auertere:ne immoꝛtalitatẽ poſſent adipi

ſci quam ipſi ſua nequicia perdiderunt ·
Offundũt itaq; tenebꝛas:⁊ veritatem ca
ligine obducunt:ne dominum ne patrez
ſuum norint · In oꝛaculis autẽ vel maxĩe

fallunt quoꝛuʒ pꝛeſtigias pꝛophani a ve
ritate intelligere non poſſũt. Tdeoqʒ ab

illis attribui putant inpert⸗ ⁊ victoꝛi
as · ⁊ opes:⁊ euentus pꝛoſperos rerum ·
deniqʒ ipſorum nutu ſepe rempublicam

periculis imminentibus liberãt. Que pe

ricula ⁊ reſponſis denunciãt ⁊ ſacrificiis
lacati auertũt.ſed omĩa iſta fallacie ſũt
Ri cũ diſpoſitões dei p̃ſentiant quippe
cum miſtri eiꝰ fuerũt:interponunt ſe in
his rebus vt quecunq; a deo facta ſunt
vel fiunt ipſi potiſſimum facere aut feciſ
ſe videantur · ᷑ta ſibi apud homines qui
eos neſciũt autoꝛitatẽ ac timorẽ pariũt ·

„

j.

8

⸗7 „-

uig

E Der eos aũt inuenta ſunt Fruſpici

.

na auguratio ⁊ ipſa que dicunt᷑ oꝛacula
⁊ nigromãtia ⁊ ars magica: ⁊ qdqᷣd p̃ter
ea maloꝛuʒ exercent hoĩes vel palam vel
occulte q̃ omĩa ꝑ ſe falſa ſunt vt Sibilla
eritrea teſtat᷑. Erꝛabilia ſunt omĩa quecũ
qʒ inſipiẽtes hoĩes ſcrutant᷑ quotidie · hi
poꝛro vagi ſpiritus vt turbent omnia
erꝛoꝛes humanis pectoꝛibꝰ effundant: ſe
runt ac miſcent falſa cũ veris: ⁊ hominũ
crudelitatẽ mentita diuinitate deludũt:
bi deniq; cõtaminati ac ꝑditi ſpiritꝰ per
omnẽ terꝛã vagant᷑: ⁊ in ſolatiũ ꝑditiõis
ſue ꝑdẽdis hoĩbus operant᷑· Ttaq; omĩa
inſidiis · fraudibꝰ.dolis erꝛoꝛibuſqʒ com
pPlent · Adherẽt em̃ ſingulis hoĩbuſ:⁊ om
nes hoſtiatim domos occupꝑãt:ac ſibi ge
nioꝛũ nomen aſſumůũt.· ( ¶ Qui quo
niã ſpiritus ſũt tenues ⁊ incõpꝛehenſibi
les ĩſinuant ſe coꝛꝑibus hoĩm: ⁊ occulte
ĩ viſcenibꝰ oꝑati valitudinẽ viciant. moꝛ
bos citant ſomniis aĩos terꝛent · mentes
furoꝛibꝰ quatiunt:vt hoĩes his malis co
gant ad eoꝛũ auxilia decurrere · Et nocẽt
illi quidem: ſed bis a quibꝰ timent᷑ quos
manuſ dei potẽs ⁊ excelſa nõ ꝓtegit:qui
ꝓphani ſũt a ſacramẽto veritatis · Tuſtoſ
aũt id ẽ cultoꝛes dei metuũt:cuiꝰ nomĩe
adiurati de coꝛꝑibus excedũt: quoꝛũ ver
nes eſſe ſe cõfitent᷑:ſʒ etiã noĩa ſua edũt ·
qꝛ nec deo ꝑ quẽ adiurant᷑ nec iuſtis quo
rũ voce toꝛquent᷑ mentiri pñt · Itaq; ma
ximis ſepe vlulatibꝰ editis verberari ſe

bis tanq; flagris verberati nõ mõ demo

ardere ꝓclamãt: tm̃ habʒ dei cognitio ac

iuſticia ptãtis· Qui ergo nocere pñ̃t niſi
bis quos babẽt ĩ ſua ptãte · deniq; affir
mat hermes eos qui cognouerũt deũ nõ
tantũ ab ĩcurſionibꝰ demonũ tutos eſſe
verũetiam ne fato quidẽ teneri· Vna ĩq̃t
cuſtodia pietas.piũ em̃ hominem nec de
mon malus nec fatũ tenet · Nam deus li
berat piũ ab omĩ malo:qð ẽ enĩ vnum ⁊
ſolum ĩ hoibus bonũ pietas· Allos ergo
nequiſſimos ſpiritꝰ qei q̃s veneratꝰ fue
rit ac ſecutus neq; celo neq; luce potiet
que ſunt dei: ſed decidet ĩ tenebꝛas ⁊ ĩife
ros ⁊ ſuppliciũ ſempiternum · Quicunq;
igit᷑ ſacramentuʒ hoĩs tueri rationemq;
nature ſue nitit᷑ obtinere · Ipſe ab bumo
ſe ſuſcitet: ⁊ erecta mẽte oculos ſuos ten

dat ĩ celũ: ſub pedibꝰ qᷓrat deũ neca ve
ſtigiis ſuis eruat qð adoꝛet:ſed querat ĩ
ſublimi q̃rat in ſũmo · tta enĩ res ſe habʒ
vt quiſqͥs aĩam ſuã cuiꝰ oꝛigo de celo eſt
ad ĩferna ⁊ ima ꝓſtrauerit eo cadet quo
ſe ipſe deiecerit · Ideoqʒ opoꝛtet rõnis ac
ſtatus ſui memorẽ nõ niſi ad ſuꝑna niti
ſemꝑ ac tẽdere · Quod qui fecerit hic pla
ne ſapiẽs hic iuſtꝰ homo hic deniqʒ celo
dignus iudicabit᷑:quẽ ſuus parẽs nõ hu
milez nec ad terꝛã moꝛe quadrupedis ad
iectũ:ſed ſtantẽ potiꝰ ad rectũ ſicut eum
fecit agnouerit · Et hec de ſecũdo ſequũ

tur de tercio lactantii:ꝗqᷓ ꝑs de phᷣia erit 1

vera ſapientia.
¶ Ex tercio libꝛo lactãtii firmiani autoꝛi
tates Incipiunt · cc
Voniã deus hãc rei voluit eẽ na
turã vt ſimplex ⁊ nuda veritaſ
eſſet luculentioꝛ qꝛ ꝑ ſe oꝛnata
ſatis ẽideoõq; oꝛnamẽtis extriſecus addi
tis fucata eoꝛrũpit᷑: mẽdaciũ vero ſpecie
placʒ aliena: qꝛ ꝑ ſe coꝛruptũ vaneſcit ac
diffluit: niſi oꝛnatu aliunde ꝗ̃ſito circũli
nitũ fuerit ac politũ · Etenĩ vidi maxĩos
quoſqʒ oꝛatores a cauſidicis mediocribꝰ
ſepe victos ꝙ tãta ẽ potẽtia veritatis vt
ſeipſaʒ q;uis ĩ rebꝰ exiguis ſua claritate
defẽdat: quã nemo diſputando aut cogi
tando aſſequi p̃t ¶E ¶ Nam cauſas na

turalium rerũ diſquirere aut ſcire velle.

Solvtrũ ne tãtus quãtus videat᷑ a mul

tis ꝑtibus maioꝛ ſit q; oĩs hec terra·. Ttez⸗
lũa globoſa ſit an cõcaua. Et ſtelle vtrũ
ne adhereãt celo an ꝑ aerem libero curſu
ferant᷑ · Celũ ipᷣm qua magnitudĩe q̃ ma
teria conſtet:vtrũ quietũ ſit aut mobile
an ĩcredibili celeritate voluat᷑ · Quãta ſit
terꝛe craſſitudo aut quibꝰ fundamẽtis li
bꝛata aut ſuſpẽſa ſiper inquã diſputan

do ⁊ cõiecturis velle cõpꝛebendere tale ẽ

ꝓfecto quale ſi diſſerere velimꝰ:qualẽ eẽ
arbitramur cuiuſpiã remotiſſime gẽtis
vꝛbẽ quã nunq; vidimꝰ cuiuſe nihn ali
ud q́; nomẽ audiuimus· Si nobis ĩ ea re
ſcientiã ĩdicemꝰ q̃ nõ pᷣt ſciri nõne ĩſani
re videamur gqui affirmare id audemus
ĩ quo reuinci poſſimꝰ:quanto magis qui
naturalia qᷓ ſciri ab hoĩe nõ pñ̃t ſi ſcire ſe
putãt furioſi demẽteſq; ſunt iudicandi.
Recte igit᷑ ſoẽtes ⁊ eũ ſecuti achademici

W — K — S 8 — - — r N — ——

ſcientiã ſuſtulerũt q̃ nõ diſputãtis ſed di
uinãtis ẽ · Supereſt vt opinatio ĩ ꝓhia ſo
la ſit:nã vnde abeſt ſciẽtia id totuʒ poſſi
det opinatio Id eni opinat᷑ quiſq; qð ne
ſcit · Clli aũt q̃de rebꝰ nat᷑alibꝰ diputant
opinant᷑ ita eẽ vt diſputãt · Neſciũt igict

vitatẽ: qm̃ ſcĩa certi ẽ:oꝑĩatio ĩcerti Stul

ti ꝗꝰ ſumꝰ ſi hoc diſputatõne qᷓramꝰ:p̃t
eĩ ſuꝑuenire aliqͥs ꝗᷓ opiniones nr̃as deri
deat: noſq; ꝓ ĩſanis beat q velimꝰ id qð
neſcimus quale ſit opinari · At qui boc fa
ciũt phᷣi quia diſputant ĩ celo quid agat
ſed eo ſe id impune facere arbitrãt᷑:quia

nullꝰ exiſtit qui er:ꝛoꝛes eoꝛum coarguat:
ꝙ ſi exiſtimarẽt deſcenſurũ aliquẽ q eos

delirare ac mẽtiri doceret nunq; quicqᷓ̊ʒ
de his rebꝰ quaſ ſcire nõ pũt diſputarẽt
Nec tñ ideo felicioꝛ putãda eſt eoꝛũ ĩpꝛu

dentia audacia qꝛ non redarguunt᷑· Re
darguit enĩ deus cui ſola veritas nota ẽ

licet cõuiuere videat᷑: eamqʒ hoĩm ſapiẽ
tiam ꝓ ſũma ſtulticia cõputat · Recte igi
tur zeno ac ſtoici opinationeʒ repudiaue
rũt. Opinari eni te ſcire qð neſcias nõ ẽ

ſapiẽtis ſʒ temerarui potiꝰ ac ſtulti: ergo
ſi neqʒ ſciri quicq; p̃t vt ſocrates docuit:
neq; opinari oꝑtet vt zeno tota ꝓhia ſub
lata · Non ſic· Sunt eĩ multa q̃ ſcire nos
natura ipſa a vſus frequẽs ⁊ vite neceſſi
tas cogit· taq; parendũ ẽ niſi ſcias que

ad vitã ſint vtilia vt appetas:qᷓ piculoſa

vt fugias ⁊ vites · Net erea milta ſũt que

vſus muemt. Nam ſolis ⁊ lune varii cur

ſuſ ⁊ meatꝰ ſiderũ ⁊ rõ tẽpoꝛũ veßbenſ. a
natura coꝛpoꝛũ a medicis herbarũqʒ
vires: i ab agricolis natura terꝛaruʒ nec

nõ imbnũ futuroꝛũ ac tẽpeſtatum ſigna

collecta ſut · Nulla deniq; ars ẽ ꝗᷓ nõ ſcia
cõſtet· fuit igit᷑ iter ꝓhᷣos ſapiẽtia ſed ne
mo vidit. An putauerũt poſſe ſciri o'a:

ſapiẽtes vtiq; nõ fuerũt. Alii nihil: ne hi
quidẽ ſapiẽtes fuerũt Hli qꝛ plus hoĩ de
derũt:hi qꝛ minꝰ:vtriſq; in vtrãq; ꝑtem
modꝰ defuit · Thi ergo ſapĩa ẽ: vt neqʒ te
oĩa ſcire putes qð ẽ dei: neq; oĩa neſcire
qð ẽ pecudis · Eſt eni aliqð mediũ qd ſit
hoĩs.id ẽ ſcĩa cũ ignoꝛatõe cõiuncta ⁊ tẽ
perata. Sciẽtia ĩ nobis ab aĩo ẽ qui oꝛt᷑ e
celo. Ignoꝛatio a coꝛꝑe qð ẽ terꝛa · Vnde

nobis ⁊ cũ deo ⁊ cũ aĩalibꝰ eſt aliq̃ cõmu

nitas· Tta qm̃ ex his duobꝰ cõſtamus ele

v.

mentis quoꝛũ alterũ luce pᷣditũ ẽ alteruz
tenebꝛis ꝑs nobis data ẽ ſciẽtie ꝑs igno
rantie · p Punc quaſi ꝑontẽ trãſire ſine ca
dendi piculo licet ¶ & ¶Quo ad alterã
phᷣie ꝑtem quã ipſi moꝛalẽ vocãt: in qua
totiꝰ phie rõ cõtinet᷑: in qua ſola oblecta
tio ẽ atʒ vtilitas:ĩ qua nullꝰ diſſidio nul
lus erꝛoꝛi locꝰ ẽ: ſed vnũ ſentire omnes
opoꝛtet · Vnũ eligamꝰ ac potiſſimũ qð ẽ
ſummũ ac pncipale bonũ ĩ quo totiꝰ ſa
piẽtie cardo verſat᷑· Et Epicurꝰ quidẽ ſũ
mum bonũ in voluptate anĩ eſſe cenſet·
Friſtippꝰ ĩ voluptate coꝛꝑis · Calliophõ
dino machꝰ honeſtatẽ cu voluptate iũ
xerũt. Diodoꝛus ĩ pnuatõne doloꝛũ ſum
mũ bonũ poſuit· Mieronimꝰ ĩ nõ dolen
do. Peripatetici aũt ĩ bonis anĩ coꝛpis 2
foꝛtune. Grillus ſummũ bonũ eſſe ĩ ſcien
tia Jenon cũ natura cõgruenter viuere
Quoꝛũdã ſtoicoꝛũ virtutẽ ſequi· Ariſto
teleſ ĩ honeſtate ac virtute ſummũ bonũ
collocauit· Me fere ſũt oĩm ſetẽtie · Quid
ergo ſupeſt niſi vt omiſſis litigatõnibus

furioſis ac ꝑtinacibꝰ veniamꝰ ad iudicez

illũ ſeʒ datoꝛẽ ſimplicis ⁊ quiete ſapiẽtie
qui nõ tm̃ ifoꝛmare nos ⁊ ĩducere ĩ viaʒ
poſſit:verũ etiã de cõtrouerſuſ iſtoꝛũ fer
re ſententiã ¶ Venio igit᷑ nũc ad vere ſa
piẽtie ſummũ bonũ cuiꝰ natura hoc mõ
determinãda ẽ · pꝛimũ vt ſoliꝰ homĩs ſit
nec cadat in vllũ aliud animal. deinde vt
ſoliꝰ animi nec cõmunicari poſſit cũ coꝛ
poꝛe · poſtremo vt nõ poſſit vnq; ſine ſci
entia ⁊ virtute cõtingere · Summũ igitur
hoĩs bonũ ĩ ſola religione ẽ. Nam ceter a
etiã que putant᷑ eſſe homĩ ꝓpꝛia ĩ ceteris
quoq; anĩalibus reꝑiunt᷑· Qum enĩ ſuas
voces ꝓpꝛiis inter ſe notis diſcernũt atz
dignoſcũt colloqui vident᷑· Ridendi quo
qʒ rõ apparet ĩ his aliqua cum demulſis
auribꝰ ⁊ oculis ĩ laſciuiã reſolutiſ aut ho
mini alludũt aut ſuis quiſq; cõiugibus
ac vetibꝰ ꝓpꝛiiſ. Religioni ergo ſeruiẽdũ
ẽᷓ quã qͥ ñ ſuſcipit ipᷣe ſe ꝓſternit ĩ terꝛaʒ
vitã pecudum ſecutꝰ hũanitate ſe abdi
cat· Vn ſũmũ bonũ qð facit beatos non
pᷣt eſſe niſi ĩ vera religione atʒ do ctrina
cui ſpes ĩmoꝛtalitatis adiũcta ẽ. Seneca
quoqʒ nullũ eſſe aliud virtutis pᷣmiũ q̃ᷓ;
immoꝛtalitatẽ fatet᷑:laudãs virtutem in
eo libꝛo quẽ de ĩmatura moꝛte cõſcripſit

Cv.

Vna inquit res ẽ virtus que noa imoꝛ

talitati donare poſſit ⁊ pares diis facere
Sed ⁊ ſtoici quos ſecutus eſt negãt ſine
virtute effici poſſe quenq; beatum: ergo
virtutis pᷣmium beata vita ẽ · Si virtus
vt recte dictũ eſt beatã vitã facit. non eſt
igit᷑ vt aiunt phi ꝓpter ſeipſam virtꝰ ex
petenda ſed ꝓpter vitã beatã que virtu

tem neceſſario ſequit᷑: qð argumentum

docere eos potuit qð eſſet ſummũ bonũ
Epicurus deũ beatũ ⁊ incoꝛruptũ vocat
quia ſempiternꝰ ẽ. Beatitudo aũt ꝑfecta

eſſe debet vt nihil ſit qᷓ eam vexare aut

minuere aut immutare poſſit · Nec aliter
quicq; extimani beatũ p̃t miſi fuerit incoꝛ
ruptũ:Incoꝛruptũ aũt nihil eſt niſi qð ẽ
ĩmoꝛtale· Sola ergo ĩmoꝛtalitas beata ẽ
qꝛ coꝛrũpi ac diſſolui nõ poteſt · Qſi ca
dit in hominẽ virtꝰ q;d negare nullus p̃t
cadit ⁊ beatitudo· Non poteſt em̃ fieri vt
ſit miſer qui virtute pꝛeditus ẽ.· Si cadit
beatitudo ergo ⁊ ĩmoꝛtalitas cadit ĩ ho
minẽ q̃ beataẽ· Summũ igit᷑ bonũ ſola ĩ
moꝛtalitas muenit᷑: qꝛ nec aliud animal
nec coꝛpꝰ attigit: nec pᷣt cuiqᷓ; ſine ſciẽtie
vtute id ẽ ſiñ dei cognitõe ac iuſticia ꝑue
nire: cuiꝰ appetitio q; recta q;uera ſit ip
ſa vite humane cupiditas indicat q̃ licet
ſit tẽpoꝛalis ⁊ laboꝛe pleniſſima expetit
tñ ab oibus ⁊ optat᷑. Manc eni tam ſeneſ

q́;ᷓ pueri: tam reges q; ĩfimi:tã deniq; ſa

pientes qᷓ; ſtulti cupiunt · Pbiloſophi tñ
qui de ĩmoꝛtalitate diſputãt ĩtelligere ð
buerunt ideo ꝓpoſitam nobis eſſe virtu

tẽ vt ꝓꝑdomitis libidinibꝰ rerumq; terre

ſtriũ ſuꝑata cupiditate pure ac victrices
aie ad deum id ẽ ad oꝛigenẽ ſuã reuertan
tur· Idcirco ſoli animantiũ ad aſpectum
celi erecti ſumꝰ vt ſum mũ bonum nẽ̃m ĩ
ſummo eſſe credamꝰ · Ideo religionẽ ſoli
capimus vt ex hoc ſciamꝰ humanũ ſpiri
tum nõ eſſe moꝛtalẽ quẽ deus qui ẽ ĩmoꝛ
talis ⁊ deſiderat ⁊ agnoſcit · Non cadit
igit᷑ in bomĩe beatitudo illo mõ quo ph̊ᷣi
putauerũt vt tũc beatꝰ ſit cũ viuit ĩ coꝛ
poꝛe qð vtiq; vt diſſoluat᷑ coꝛrũpi neceſ
ſe ẽ:ſed tune cũ aĩa ſocietate coꝛꝑis libe
rata ĩ ſolo ſpiritu viuit · hoc vno beati eẽ
in hac uita poſſumus ſi mĩme beati eſſe
videamꝰ.ſi fugientes illecebꝛas volupta

tũ ſoliqʒ virtuti ſeruiẽtes in oĩbus miſe

rũs laboꝛibuſq; viuamus: qᷓ ſunt exẽpla
coroboꝛamẽta virtutis:ſi deniq; aſpe

ram illã vitã difficilẽqʒ teneamꝰ ꝗᷓ nobis
ad beatitudinẽ patefacta ẽ. Summũ igi᷑

bonũ vt dixi qð facit beatos non poteſt
eſſe niſi ĩ vera religione atʒ doctrina cui

ſpes ĩmoꝛtalitatis adiuncta ẽ ¶ B C NS

coꝛꝑis bona:id ẽ ĩcolumitas indulgentia

7 — „ — , .„ . —
valitudo nõ minꝰ ſũt mutis q; homĩ ne M
ceſſaria ¶ Quis em̃ ſcire cõtentus ẽ non

expetẽs aliquẽ fructũ ſciẽtie · Artes ideo
diſcunt᷑ ut exerceant᷑: exercent᷑ aũt uel ad

ſubſidia uite uel ad uoluptatẽ uel ad glo

riam. ¶ Summo laboꝛe ſummũ bonum
aſſequi neceſſe ẽ ¶ Wagnũ eſſe credis vi
dere celũ atʒ ſolem:cur nõ iꝑſiuſ uirtutẽ
pꝛudentiã ptãtem metiris añ:cuiꝰ opera
miraris? Neceſſe ẽ enim ut multo mira
bilioꝛ ſit qᷓ mirabilia fecit · Naʒ ſi te quiſ
piam uocaſſet ad cenã ĩ eaqʒ optĩe accep
tus eſſes:num ſanuſ uidere ſi pluris face
res ipſazꝭ uoluptateʒ q; autoꝛẽ. Adeo ad
coꝛpus ph̊i referunt omĩa nihil ꝓꝛſus ad
mentẽ nec uidẽt ampliꝰ q; ſub oculoſ ve

nit: ſed nõ ideo na ſcimur ut ea que ſunt

facta uideamꝰ:ſed ut ipſũ factoꝛẽ rerum
oĩm cõtemplemur · ¶ ¶ ¶ Duare ſiquis
hoĩem qui uere ſapiet ĩterꝛoget cuius rei
gratia natꝰ ſit rñdebit ĩtrepiduſ ac para
tus colẽdi ſe dei gratia natũ qui nos iðo
generauit ut ei ſeruiamꝰ.Seruire autem
deo nihil aliud ẽ ; bonis opibus tueri
ſeruare iuſticiã · Non ergo oculis mũduſ
ſed deus aĩo cõtemplandꝰ ẽ q; deꝰ ut ip
ſe ẽ ĩmoꝛtalis ſic animuʒ uoluit eẽ ſempi
ternũ · Dei aũt cõtemplatio ẽ uenerari 2

colere cõmunem parentẽ generis hũůani

D ¶ Diuina eruditio dialeticã ĩ qua oĩs
loquendi ratio cõtinet᷑ nõ deſiderat qꝛ ñ
in lingua ſed ĩ coꝛde ſapiẽtia ẽ: nec inter
eſt quali utare ſermone· Res em̃ non uer
ba querunt᷑: ⁊ nos nõ de grãmatico aut
oꝛatoꝛe quoꝛũ ſcĩa ẽ qũo loqꝗ deceat ſʒ de
ſapiẽte diſſerimꝰ e doctrĩa ẽ qũo uiuere
opteat · Qſi neq; phiſica illa rõ ncc̃aria
eſt neq; hec logica qꝛ beatum facere non

poſſunt · reſtat ut ĩ ſola ethica totius phi

loſophie uis cõtineat᷑:ad quã ſe abiectis
omĩbus ſocrates contuliſſe dicit᷑iin qua
etiã parte qm̃ phᷣi errauerũt: q ſummuʒ
bonũ cuiꝰ capiẽdi gratia grauati ſunt ñ

cõpꝛehenderũt apparet falſaʒ eſſe ⁊ ĩanẽ plenis manibus largientẽ. Da timioũ do
omnẽqʒ phᷣiam: q; nec ĩſtruit ad iuſticcie &ο loꝛis ac moꝛtis: iã cruces v ignes cotem
munera nec officiũ hoĩs rõeſq; cõfirmat net . Da libidinoſum adulterũ gãneonez

—

—

— — — —— — —

— — — — ⏑ J — —W — 0% — —

— — — —rrʒ—

1
14
e

— —⏑— — —

—

Xrꝛ0 gans ẽ qui ſibi audet vendicare

qð hũana cõdicio nõ recipit ¶ ¶ Vel

lem igit᷑ Ciceronẽ pauliſper ab ĩferis ſur

gere vt vir eloqñtiſſimꝰ ab homũculo ñ
diſerto doceret᷑ ¶ Sicut vnꝰ ẽ huius mũ
di cõſtitutoꝛ ⁊ rectoꝛ deꝰ vna verit as:ita
vnã eſſe ac ſimplicẽ ſapientiã neceſſe eſt
q; quidquid ẽ verũ ac bend pfectum eſſe

nõ poteſt niſi fuerit ſingulare ¶ B ¶ Qui

docent tm nec faciũt ipſi p̃ceptiſ ſuis de

trahunt. Bonũ ẽ aũt recta ⁊ honeſta pꝛe
cipere:ſed niſi ⁊ facias mendaciũ ẽ:⁊ icõ
rnane atʒ ineptũ nõ in ꝑectoꝛe ſed in la
ꝛis habere bonitatẽ CRi nimiũ parcꝰ
ẽ diſcit aqua ⁊ polenta vitã poſſe tolera
ri: qui odit vxoꝛẽ huic enumerant᷑ celiba
tugbona habẽti malos liberos oꝛbitas
p̃ᷣdicatur: aduerſus ĩpios parẽtes nullũ
vinculũ eſſe nature Eiekre licet pauce
ſint varie tñ collocate ĩinumerabilia ver

ba cõficiunt ¶ Non em̃ phas ẽ aut eum
qui ſceleratuſ ĩ vita feliciter effugere qð

meret᷑:aut eũ qui ob iuſticiã miſerꝛimus
fuerit ſua mercede fraudari ¶¶ Siq̃s
nos ĩterꝛoget vtrũ ne bonũ ſit moꝛs an
maluʒ: rñdebimus qualitatẽ eius ex vite
rõne pendere:ſicut vita ipſa bonũ ẽ ſi cũ
virtute viuat᷑:malũ ſi cum ſcelere. Sic ⁊
moꝛs ex pᷣteritis vite actibus ponderan
da ẽ . kta fit vt ſi vita ĩ dei religione tranſ
acta ſit moꝛs malũ nõ ſit qꝛ trãſ latio eſt
ad ĩmoꝛtalitatẽ:ſi aliter: malũ ſit neceſſe
ẽ:qm̃ ad eterna ſupplicia trãſmittit.
(Qelebee hꝰ ꝓuerbi ũ Socrates habuit

qð ſupꝛa nos ẽ nihil ad nos attinet ¶ Rt

nulla vehemẽtioꝛ diſcoꝛdiarũ ẽ cauſa q;
vnius femĩe a multis maribꝰ appetitio ·

¶ H ¶ Ouid dicã de bis neſcio qui cum ſe

mel aberꝛauerũt cõſtanter ĩ ſtulticia ꝑſe

uerant ⁊ vanis vana defendũt:niſi ꝙ eoſ

ĩterdum puto aut ioci cauſa philoſopha
ri:aut pꝛudẽtes ⁊ ſcios mẽdacia defendẽ

da ſuſcipe:quaſi vt ĩgenia ſua ĩ malis re

bus exerceãt vel oſtendãt · ¶ ᷓ ¶ Da mi
hi virũ qui ſit iracundꝰ maledicus effre
natus· pauciſſimis dei verbis tã placdũ

q; ouem reddã· Da cupidũ auarũ tenacẽ

iam eũ tibi liberalẽ dabo ⁊ pecuniaʒ ſuã

vt eam poſſent ĩtueri

iam ſobꝛium caſtũ a continentẽ videbis·

Da crudelẽ ſanguĩs appetentẽ: iam in

verã clementiã furoꝛ ille mutabit᷑. Da in
iuſtũ ĩſipientẽ peccatoꝛẽ cõtinuo: ⁊ equꝰ

1 pꝛudẽs ⁊ ĩnocẽs erit · Vno enĩ lauacro

malicia oĩs abolebit᷑ · Tanta diuĩe ſapĩe
vis ẽ vt in hoĩs pectus ĩfuſa matreʒ deli
ctoꝛũ vno ſemel ĩpetu expellat: ad qð ef
ficiendũ nõ mercede nõ liberis non lucu
bꝛationibꝰ opus ẽ: gratis iſta fiunt · faci
le · cito· pateant modo aures · Nam nos
aquã nõ vendimꝰ nec ſolẽ mercede p̃ᷣſta
mus: dei fons vberꝛimꝰ atʒ pleniſſimus
patet cũctis:⁊ hoc celeſte lumẽ vniuerſis
orit᷑ quicunq;ʒ oculos habẽt:⁊ dei pᷣcepta
ſic totũ hominẽ ĩmutant ⁊ expoſito vete
re nouũ reddũt vt nõ cognoſcas eundeʒ
eſſe ¶ E ¶ QOuid ergo nil ne phi ſimile
pᷣcipiunt imo ꝑmulta ⁊ ad verũ frequẽ
ter accedũt:ſed nihil põderis habent illa
pᷣcepta q; ſunt humana ⁊ autoꝛitate ma
ioꝛe id ẽ diuina carẽt Nemo igit᷑ credit qͥ
tam ſe hoĩem putat eẽ qui audit q; ẽ ille
qui p̃cipit· p̃ᷣterea nibil apud eos certiẽ:
nihil qð ad ſcientiã veniat: ſed cũ oĩa cõ
iecturis agant multa etiã diuerſa ⁊ varia

4

pferant · Stultiſſimi ẽ hoĩs eepei eoꝛũ
a Ve

velle parere q̃ vtrũ ſint vera vel falſa du
bitat᷑: ⁊ idðo nemo paret qꝛ nemo vult ad
ĩcertũ laboꝛare:virtutẽ ſtoici eſſe aiũt q̃
ſola efficiat vitã beatã nihil p̃ᷣt verius di
ci: ſed qͥd ſi cruciabit᷑ aut doloꝛe efficiet᷑:
poterit ne q̃ſq; iter carnifices beatꝰ eẽ ʒ
Immo vero illatus coꝛꝑi doloꝛ materia
virtutis ẽ. taqʒ ĩ toꝛmentis quidẽ miſer
ẽ · Nullus igit᷑ ex virtute fructꝰ ẽ vbi vir
tus moꝛtalis ẽ ⁊ caduca CCzt 3 vm

bꝛam quondã virtutis videbant ipſã vir

tutem non videbãt. Defixi enĩ fuerunt ĩ
terꝛam nec vultus ſuos ĩ altũ erigebant
ueri ꝗᷓ ſeſe celi regiõibꝰ
oſtẽtabat· Beatꝰ ẽ igit᷑ ſapiẽs ĩ toꝛmẽtis:
ſed cũ toꝛquent᷑ ꝓ fide ꝓ iuſticia ꝓ deo:il
la patiẽtia doloꝛis beatiſſimũ faciet. Eſt
eni deꝰ qui ſolꝰ pᷣt honoꝛare virtutẽ cuiꝰ
merces ĩmoꝛtalitas ſola ẽ:quã qui nõ a
petũt nec religionẽ tenẽt cui eterna ſu
iacʒ vita · ꝓfecto neq; vᷣtutis vĩ ſciũt cuiꝰ

Cvj.

pꝛemiũ ignoꝛant:nec ĩ celum ſpectãt qð
ipſi ſe facere putãt:cũ res non inueſtiga
biles querũt: q; ratio ĩ celum ſpectandi
nulla ẽ alia niſi aut religionẽ ſuſciꝑe aut
animã ſuam ĩmoꝛtaleʒ eſſe credere · Quiſ
quis enĩ aut colẽdũ deũ eſſe ĩtelligit aut

ĩmoꝛtalitatis ſpem ꝓpoſitam ſibi habet

mens eius in celo ẽ: ⁊ licet id nõ aſpiciat
oculis animi tamẽ lumen aſpicit · 6
Qui aũt religionem nõ ſuſcipiũt terꝛeni
unt quia religio de celo ẽ:i qui animaʒ
putant cum coꝛꝑe ĩterire eque in terꝛam
pectant:qꝛ vltra coꝛpus qð ẽ terꝛa nihil

amplius vident qð ſit ĩmoꝛtale. Nihil igi

tur ꝓdeſt ita fact ũ eſſe hominẽ vt recto
coꝛꝑe ſpectet in celũ niſi erecta mente de
um cernat:⁊ cogitatio eiꝰ in ſpe vite ꝑpe
tue tota verſet᷑ · Quappter nihil aliud ẽ ĩ
vita quo ratio quo condicio nr̃a nitatur
niſi dei qui nos genuit agnitio religi

ſus ⁊ pius cultꝰ. Vnde quoniã phi aber

/

rant vtiqʒ nõ fuerũt:q̃ſiuerunt illi quidẽ
ſapientiã ſed qm̃ non rite qᷓrebant ꝓlap
Ers longiꝰ ⁊ ĩ tantos erꝛoꝛes ĩciderũt ·
¶ Maximo qᷣdem erꝛoꝛe Ph;i credunt eẽ
foꝛtunã quaſi deam quandã res hũanas
variis calbus illudentẽ: quia neſciũt vn
de ſibi bona ⁊ mala eueniãt:cuʒ hac ſe cõ

poſitos ad pꝛeliandũ putãt: nec vllaʒ ta

men rõnem reddũt a quo ⁊ quã ob cãm:
ſed tñ cum foꝛtuna ſe digladiari momen
tis oĩbus gloꝛiant᷑ Mar · Tulliꝰ in ſua cõ
ſolatiõe pugnaſſe ſe ſemꝑ cõtra foꝛtunã
loquit᷑ eamqʒ a ſe eſſe ſuꝑataʒ cũ foꝛtiter
inimicoꝛũ ĩpetus recudiſſet nec tũ quid
ſe ab ea fractũ ceum domo pulſus patria
caruit · Tum aũt cũ amiſerit cariſſimaʒ fi
liam victũ ſe a foꝛtuna turpiter confitet᷑
Magnam inquit etiã eſſe foꝛtune vim in
vtrãq; partẽ· Nam ⁊ cũ ꝓſpero flatu eiꝰ
vtimur ad exitus ꝑuenimus optatos: 1
cũ reſpirauerit vel reflauerit affligimur
ſed certe foꝛtuna nihil ꝑ ſe eſt: nec ſic ha
bendũ ẽ tanq; ſit in aliquo ſenſu· Nam ſi
foꝛtuna deaſt cur hoĩbus ĩuideat eoſq;
yditos cupiat cũ ab his religione colatẽ᷑⸗
Our equioꝛ ſit malis iniquioꝛ aũt bonis⸗
OQur ĩſidiet᷑ affligat decipiat exterminet⸗
Quis illam generi hoĩm vexatricẽ ꝑpetu
am cõſtituerit? Qur deniq; tã malã ſoꝛti
ta ſit ptãtem:vt res cũctas ex libidie ma

gis q; ex vero celebꝛet obſcuretqʒ hec in
q; pPhos inquirere opoꝛtuit potius q; te
mere innocentẽ accuſare foꝛtunã:que eti
am ſi ſit aliqua nihil tñ afferꝛi ab his pᷣt:
cur hoĩbus tam inimica ſit q; putat᷑. Ita
q; ille omnes rõnes quibus iniquitatem
foꝛtune lacerãt ſe ſuasq; virtutes cõtra
foꝛtunã ſuꝑbiſſime iactant:nihil ſunt ali
ud q; deliramenta ĩconſiderate leuitatis
Eſt aũt quidã pꝛauus ac ſubdolꝰ ſpiritꝰ
qui ẽ inimicꝰ hoĩs hoſtiſq; iuſticie:hic ĩſi
diat᷑ vniuerſis nõ foꝛtuna:⁊ eos qui deũ
neſciunt erꝛoꝛe ĩpedit ſtulticia obꝛuit · te
nebꝛiſ circũfũdit:nequis poſſit ad diuini
noĩs noticiã puenire:ĩ qꝰ vno ⁊ ſapĩa cõ
tinetur ⁊ vita perpetua· Gos autem qui
deum ſciunt dolis ⁊ aſtu aggreditur vt
cupiditate aut libidine vincat: aut pecca
tis depꝛauatos impellat ad moꝛtẽ: vel ſi
dolo nihil ꝓfecerit violentia deiicere co
nat᷑:vulgi igit᷑ ⁊ ĩperitoꝛuʒ opinionibus
credunt:qui foꝛtunã putãt eſſe qᷓ̃ tribuat
hoĩbus bona ⁊ mala R¶ Turpe ẽ ho
minẽ ingenioſuz id dicere qð ſi neges ꝓ
bare nõ poſſit ¶ ¶ Omis ſapiẽtia ho
minis ĩ hoc vno ẽ vt deũ cognoſcat ⁊ co
lat:hoc nẽ̃m dogma:hec ſũma ẽ. Quanta
itaq; voce poſſum teſtificoꝛ· ꝓclamo· de
nuncio: hoc eſt illud qð ꝓhi omẽs ĩ tota
ſua vita qſierunt nec vnq; tñ ĩueſtigare·
cõp̃hẽdere · tenere valuerũt · qꝛ religionẽ
aut pꝛauã retinuerũt: aut totã penitꝰ ſu
ſtulerunt · faceſſant igit᷑ illi omnes qꝛ bu
manã vitã nõ mſtruut ſed turbãt· Quid
enĩ docẽt aut quẽ inſtruunt q ſeipſos nõ
dum ĩſtruxerunt ægquẽ ſanare egroti:quẽ
regere ceci poſſunt ? Qui vult igit᷑ ſapi
ens ac beatus eſſe audiat dei vocẽ · diſcat
iuſticiãſacramtũ natiuitatis ſue noſcat
bumana cõtemnat . diuina ſuſcipiat: vt
ſummũ illud bonũ ad qð natus ẽ poſſit
adipiſci · Mec de tercio:ſequunt᷑ de q̃rto·
Ex quarto libꝛo Lactantii autoꝛitateſ
Incipiunt. GGM—
Quidem ſoleo mirari ꝙ cum pi

tagoꝛas ⁊ pꝰea Hato amoꝛe in
dagãde bvitatis ĩcenſi ad egipti
os ⁊ perſas ⁊ magos vſq; penetraſſent:
vt earũ gentiũ ritꝰ ac ſacra cognoſcerẽt
Suſpicabant᷑ em̃ ſapientiã in religione
verſari)ad iudeos tantũ non acceſſerũt:

penes quos tũc ſolos erat: ⁊ quo faciliuſ
ire potuiſſent:ſed id factum eſſe arbitroꝛ
diuina puidentia neſcire poſſent verita

tem quia non dum fas erat alienigenis

hominibus religionẽ dei veri iuſtſiciam
qʒ noteſcere. Statuerat enĩ deꝰ appꝛo piĩ
quante vltimo tẽpoꝛe ducẽ magnuz celi
tus mittere: qui eam perſido ingratoq;
populo ablatã ceteris natõibꝰ reuelaret
Quaʒ quidẽ ſapientiã cũ religione ſic co
herere oñdaʒ vt diuelli vtrũqʒ nõ poſſit
Naʒ vbi ſapiẽtia cuʒ religione inſeꝑabili
nexu coheret vtrũq; eẽ verũ neceſie ẽ:qꝛ
in colendo ſaꝑe debemꝰ id ẽ ſare quid
nobis ⁊ quomõ ſit colendũ:⁊ in ſapiẽdo
colere id ẽ re ⁊ actu qð ſcierimuſ implere
Vbi ergo ſapiẽtia cũ religione cõiũgit ⸗
ibi ſeʒ vbi deꝰ coli᷑ vnus: vbi vita ⁊ actꝰ
omnis ad vnũ caput ad vnã ſummaʒ re
fert᷑ deniqʒ idem ſũt doctoꝛes ſapientie
qui dei ſacerdotes · Nec tũ moueat quẽ
q; qꝛ ⁊ ſepe factum eſt ⁊ fieri pᷣt vt phᷣus
aliquis deoꝛũ ſuſcipiat ſacerdotiũ:qð cũ
fit non tũ coniungit̃ pꝓhᷣia cũ religione:
ſed Phia ĩter ſacra ceſſabit: ⁊ religio qũ
ph̃ᷣia tractabitur · Ala em̃ religio muta ẽ
non tm̃ quia mutoꝛũ eſt: ſed q; ritus eiꝰ
in manu 2 digitis ẽ · Non in coꝛde aut lin
gua ſicut nr̃a que ẽ vera · Idcirco ⁊ in ſa
pientia religio ĩ religione ſapiẽtia eſt:
ergo ñ poteſt ſegregari: qꝛ ſape nihil ali
ud ẽ nili deũ verum iuſtis ⁊ piis cultibꝰ
honoꝛare· Vnus aũt colendus ẽ qui põt

vere pater noĩari· Ideʒ etiã dũs ſit neceſ

ſe eſt: qꝛ ſicut poteſt ĩdulgere ita etiaʒ co
ercere · pater ideo appellandꝰ ẽ quia mul
ta ⁊ magna largit᷑ · dñs ideo quia caſtigã
di ac puniendi habet maximam ptãtem.
Quibus rebꝰ apparet qm̃ inter ſe cõiun
cta ſunt ſapiẽtia ⁊ religio · Sapientia ſpe
ctat ad filios que exigit amoꝛem · religio
ad ſeruos que exigit timoꝛem · Nam ſicut
illi patrẽ diligere debẽt ⁊ honoꝛare:ſic hi
dominũ colere ac vereri:deus autem qui
vnus ẽ qm̃ vtrãq; ꝑſonam ſuſtinet ⁊ pa
tris a dni: ⁊ amare eum debemꝰ quia fili
ſumuſ:⁊ timere qꝛ ſerui · Non p̃bdt igit᷑ nec
religio a ſapientia ſeꝑari: nec ſapientia a
religione ſe ece i: idem deus ẽ qui ⁊ in

telligi debet qð ẽ ſapiẽtie: ⁊ honoꝛari qdð

religionis · Ded ſapiẽtia pᷣcedit religio

Cvij

ſequit᷑:quia pꝛiꝰ eſt deũ ſcire cõſequens

colere· Tta ĩ duobꝰ noĩbus vna viſ ẽ quã
uis diuerſa eẽ videãt᷑: alterũ eĩ poſitũ ẽ ĩ
ſenſu: alterũ ĩ actu:ſed tñ ſimili⸗ ſũt du
obus riuis ex vno fõte manantibꝰ · fons
aũt ſapiẽtie ⁊ religionis deus ẽ:a quo bi

duoꝛũ ſi aberꝛarint areſcãt neceſſe ẽ: que

qui neſciüt nec ſapiẽtes eſſe pñt nec reli
gioſi ¶ Nunc qm̃ docui ſapientiam
1 religionẽ nõ poſſe deduci:ſuꝑeſt vt de
ipſa religiõe ⁊ ſapiẽtia diſſeramꝰ. Sẽtio
qui qᷓ;difficilis ſit de rebus celeſtibus di
ſputatio: ſed tũ audenduʒ ẽ vt illuſtrata
veritas pateat multiqʒ ab erꝛoꝛe atʒ ĩteri
tu liberent᷑: qui eam ſub velamine ſtulii
cie latentẽ aſpernant᷑ ac reſpuunt · Sed
pꝛiuſ. ineipi⸗ de deo ⁊ opibus eiuſ diee
re pauca mihi de ꝓphetis añ dicenda ſüt
uoꝛũ teſlimoniis nũc vii neceſſeẽ. ¶ B
Knte oĩa qui veritatẽ ſtudet cõpꝛeh
dere nõ modo ĩtelligendis ꝓphetarũ vo
cibus aĩaʒ debet ĩtendere: ſed etiã temꝑa
ꝑ que quiſqʒ illoꝛũ fuerit diligẽtiſſime ĩ
quirere vt ſciat ⁊ que futura ppixerint:
poſt quot annos pᷣ̃dicta cõpleta ſunt
nec difſtrultas ĩ hbis colligendis ĩeſt vlla
Et moiſes quidẽ pꝛimuſ ꝓpheta qui tro
ianum bellũ noningentoſ re annos an
teceſſit. Ts cũ ꝑ annos quadꝛagĩta popu
lum rexiſſet: ſucceſſoꝛẽ habuit oſue qui
ſepteʒ ⁊ viginti annis tenuit pꝛincipatũ
Exinde ſub ducibus fuerũt ꝑ annos tre

centos ſeptuaginta · Tum mutato ſtatu

reges habere ceperũt: quibꝰ imperiũ te
nentibus ꝑ annos quadꝛingẽtos quinqᷓ
ginta vſq; ad Sedechie regnũ oppugna
ti a rege babilonie: capti iudei diuturnũ
ſeruitiũ ꝑtulerunt:donec ſeptuageſimo
oſt anno Cirꝛus maioꝛ iudeos teras ac
oibus ſuis redderet:qui ꝑ idem tẽpus ĩ
ꝑſas ſuſcepit imperiuʒ quo Rome Tarqᷓ
nus ſuꝑbus· Quare cũ omĩs tempoꝛũ ſe
ries ⁊ ex iudaicis ⁊ grecis Romamſq; hi
ſtoꝛis colligat᷑:etiã ſin.guloꝛũ ꝓphetarũ
temꝑa colligi poſſunt:quoꝛum ſane vlti
mus zʒacharias fuit quẽ cõſtat ſub dario
rege: ſecũdo anno regm eius octauo mẽ
ſe ceciniſſe · Q ſiquis collectis ꝑſpectisqʒ
temꝑibus fundamentũ doctrine ſalubꝛi
ter iecerit: ⁊ veritatem penitus compꝛe
hẽdet:⁊ erꝛoꝛẽ cognita veritate deponet ·

Cvij

(Deus igit̃ machinatoꝛ cõſtitutoꝛqʒ

ta:deinde ne enunciari poſſe hoĩs oꝛe: ſi

rerũ anteq́; ꝓclarum hoc opꝰ mundi ad
oꝛiret᷑ ſanctũ ⁊ incoꝛruptibilẽ ⁊ incõpꝛe
henſibilẽ ſpiritũ genuit quẽ filiũ nuncu
paret: ⁊ q́;uis alios poſtea ꝑ ipſũ ĩnume
rabiles creauiſſet quos angelos dicimuſ
hbunc autem ſolum pꝛimogenituz diuini

nominis appellatione dignatus eſt pa

terna ſcilicet virtute ac maieſtate polle
re ·. Eſſe aũt ſummi dei filiũ qui ſit ptãte
maxĩa pᷣ̃ditus nõ tantũ cõgruẽtes i vnũ
voces ꝓphetarũ ſed etiaʒ Trimegiſti pᷣdi
catio ⁊ Sibillarũ vaticinia demonſtrant
H¶ N hermes hbis vſus ẽ verbis. Do
minus oĩm factoꝛ quẽ deũ nomĩare vide
mus ſecundũ deũ fecit viſibilẽ atq; ſenſi
bilẽ · Senſibilẽ aũt dico nõ qꝛ ipſe ſentit
ſed 7 ad ſenſum mentẽ ſuggerat:qꝛ igit
huũc feeit pꝛimũ ⁊ ſolũ ⁊ vnũ vel bonꝰ ei
viſus ẽ ⁊ pleniſſimꝰ oĩm bonoꝛũ gauiſꝰ
⁊ nimis dilexit quaſi ſuum partũ.· ¶ G
Sibilla eritrea ĩ carminis ſui pꝛcipio
qð a ſummo deo exoꝛſa ẽ: filiũ dei duceʒ
ĩperatoꝛẽ omniũ p̃dicat · Et rurſus ĩ fi
ne ait · Aterum dedit deus fidelibꝰ viris
honoꝛare· Et alia Sibilla p̃cipit hunc oꝑ
tere cognoſci · Ipſum tuũ cognoſce deuʒ
qui dei filius ẽ. U ¶ Dalomon p̃terea
de Qhꝛiſto filio dei tale ꝓfert teſtimoniũ
Deus cõdidit me initio viarũ ſuarum in
opa ſua ante ſeculũ fundauit me · n pꝛin
cipio anteq; terꝛã faceret: anteq; abiſſos
cõſtitueret:pꝛiuſq; ꝓcederent fontes aqᷓ
ruʒ: ante omẽs colles genuit me domin
fecit regiones ⁊ fines ihabitabiles ſub ce
lo · Qum pararet celos ad erã illi: ⁊ cũ ſe
cerneret ſuã ſedẽ: cũ ſuꝑ ventos faceret
validas nubes: ⁊ cum firmatos ponebat
mõtes ſub eelo:qñ foꝛtia faciebat funda
menta terꝛe erã penes illũ diſponẽs:ego
eram cui ad gaudebã quotidie aut iocun
dabar ante faciẽ eius cũ letaret᷑ oꝛbe ꝑfe
cto ¶ &O ¶ Edcireo illũ Trimegiſtus crea
toꝛẽ dei cõſiliariũ: ⁊ Sibilla Cimboiiaon
appellat:ꝙ tanta ſapiẽtia ⁊ virtute ſit in
ſtructus a deo patre vt cõſilio eius ⁊ ma
nibus vteret᷑ in fabꝛicatione mũdi. ¶ H
Woms dei filii ne angelis quidẽ notũ
eſſe qui moꝛant᷑ ĩ celo:ſed ipſi ſoli ac deo
patri: nec añ id publicabit᷑ vt ẽ ſanctis li
teris traditũ q̃; diſpoſitio dei fuerit ĩple

cut hermes docet hec dicens · Eſt em̃ fulii.
ſecretus quidã ſermo ſapiẽtie de ſolo do
mino oĩm: a⁊ pᷣſciente oĩa deo:quẽ dicere
ſupꝛa hoĩcmẽ · Sed q3uis nomẽ eius qð
ei a pꝛincipio pater ſumus ĩpoſuit nullꝰ
alius p̃ᷣter ipᷣm ſciat: habet tamẽ ⁊ inter
alios aliud vocabulũ: ⁊ ĩter homines ali

ud · Hieſus quippe inter bomines no
minat᷑· Nam Chuſtus non ꝓrꝛiuʒ nomẽ

eſt: ſed nũcupatio ptãtis ⁊vregni · Sic enĩ
iudei reges ſuos aꝑpellabãt:t nos eum
xpᷣm nuncupamꝰ id ẽ vnctuʒ qui ebꝛaice
Meſſias dicik ¶ E ¶ Nũc vero de pꝛima
eiꝰ natiuitate dicamꝰ. vmpꝛimis em̃ teſti
ficamur illũ bis eſſe natũ·pꝛimũ in ſpini
tu poſtea ĩ carne · Vnde apud Hieremiaʒ
ita dicit᷑ pꝛiuſq; te foꝛmarẽ ĩ vtero noui
te: ⁊ item apud ipᷣm Beatꝰ qui erat ante
qᷓ; naſceret᷑:qð nulli ali cõtingit pꝛeter
xp̃m qui cum eſſet a pꝛcipio filius dei re
generatus ẽ denuo ſcᷣm carnem:que du
plex natiuitas eiꝰ magnum ĩtulit huma
nis erꝛoꝛẽ pectoꝛibꝰ circũfudit tenebꝛas
etiã his qui vere religionis ſacramẽta re
tinebãt · Sed nos id plane dilucideqʒ mõ
ſtrabimꝰ:vt amatoꝛeſ ſapientie facilꝰ ac
diligentius inſtruant᷑:quanq́; nec ſciri a
quoq; poſſunt nec narꝛari oꝑa diuina ·
Sed tñ ſancte litere docẽt in quibus cau
tum ẽ illũ dei fllium eſſe ſermo nẽ: itẽq/
ceteros angelos dei ſpiritꝰ eſſe. Nam ſer
mo ẽ ſpiritus cũ voce aliqᷣd ſignificante
ꝓlatus:ſed tamẽ onia ſpiritꝰ ſermo
diuerſis ꝑtibus ꝓferuntur: ſpiritus nari
bus:oꝛe ſermo ꝓcedit: magna ĩter hunc
dei filium ceteroſq; angelos differentia
. Nli em̃ ex deo taciti ſpiritꝰ exierunt qꝛ
nõ ad dei doctrinã tradendã ſed ad mini
ſteriũ creabant᷑ · Ele vero cuʒ ſit ⁊ ipe ſpi
ritus tñ cum voce ac ſono ex dei oꝛe pꝛo
ceſſit ſicut verbũ: ea ſeʒ ratione qꝛ voce
eius ad populũ fuerat vſurꝰ. Id ẽ ꝙ ille
futurꝰ magiſter eſſet doctrine dei cele
ſtis archani ad homĩes ꝓferendi: ꝙ ip̃ᷣm
pꝛimo locutꝰ ẽ vt ꝑ euʒ ad nos loqueret᷑
1ille vocẽ dei ac voluntatẽ nobis reuela
ret· Merito igi᷑ ſermo ⁊ verbũ dei dicit᷑:
quia deꝰ ꝓcedentem de oꝛe ſuo vocalem

ſpiritũ quẽ nõ vtero de mente cõcepat:

ĩexco gitabili quadã maieſtatis ſue vtute

potentia in effigiem que pꝛoprio ſen
ſu ac ſapiẽtia vigeat cõpꝛehẽdit: ⁊ alios

ĩter ſpus ſuos in angelos figurauit no

ſtri ſpũs diſſolubiles ſũt qꝛ moꝛtales ſu

mus:dei aũt ſpũs etiã viuunt ⁊ manent

T ſentiũt qꝛ ⁊ ipſe ĩmoꝛtalis eſt ⁊ ſenſus
ae vite datoꝛ· Noſtꝛe voces licet aura mi
ſceãtur atz vaneſcãt: tñ plerũq; ꝑmanẽt

lris cõpꝛehẽſe.Quãto magis credẽdũ eſt

pei vocẽ ⁊ manere in eternũ ⁊ ſenſu ac x
tute comitari:quã de deo pꝛẽ tanqᷓ; riuꝰ
de fõte traduxerit. ſiquis mirat᷑ ex ðdo
deũ ꝓlatõe vocis ac ſpũs potuiſſe gene
rari ſi ſacras voces ꝓphetaruʒ cognouit

deſinet ꝓfecto mir an. ¶ & ¶Dauid au
tẽ rex potẽtiſſimꝰ qui troiane vrbis exa

diũ plꝰ ducẽtos anteceſſit ãnos: ꝓpheta

quidẽ ⁊ diuinoꝛũ ſci ptoꝛ himnoꝛũ ſic ait
Verbo dei celi ſolidati ſũt ⁊ ſpũ oris eiꝰ
oĩs virtꝰ eorũ:Itẽ rurſus · Gructauit cor
meũ verbũ bonũ dico ego opa mea regi:
cõteſtãs videlicet nulli ali opera dei no

ta eſſe niſi filio ſoli qui ẽ verbũ dei ⁊ quẽ
6 tẽ

regnare ĩ ꝑpetuũ neceſſe eſt · ¶ B¶
Salomõ ipſũ verbũ dei eſſe demonſtrat

cuiꝰ manibꝰ opa ipᷣa iſta mũdi fabricata
ſint· Ego inquit ex oꝛe altiſſimi ꝓdu ante
omnẽ creaturã:ego in celis feci vt oriret
lumẽ indeficiẽs: in nebula texi om̃ʒ terrã
ego ĩ altis habitaui ⁊ tronꝰ meꝰ ĩ colum
nã nubis Tohãnes quoʒ ita tradidit. ¶
¶ In pricipio erat verbuʒz a verbuz erat
apud deũ deꝰ erat verbũ. hoc erat ĩ pᷣn
cipio apud deũ oĩa ꝑ ip̃ʒʒ facta ſũt ⁊ ſine

ipſo factũ eſt nibil · Sʒ meliꝰ greci logos

dicũt q; nos verbũ ſiue ſermonẽ: logos
em̃ a ſermonẽ ſignificat ⁊ ratõem: qꝛ ille

eſt ⁊ vox ⁊ ſapiẽtia dei ·hũc ſermonẽ diui
nu ne phᷣi qᷣdẽ ignoꝛauerũt. ¶De Diq
dem Zeno rerũ nature diſpoſitoꝛẽ atq;
opificẽ vniuerſitatis p̃dicat:quẽ et fatuʒ
1 neceſſitatẽ reꝛũ ⁊ deũ ⁊ aĩm iouis nũcu

pat:ea ſcʒ cõſuetudine qua ſolet iouez ꝓ

deo accipere:ſed nihil obſtãt verba cũ ſẽ
tentia congruat veritati: eſt em̃ ſpũs dei
quẽ ille aĩm iouis nũcupauit G ¶Nã
trimegiſt?qui veritatẽ ꝓpene vniuerſã ne
ſcio quomõ ĩueſtigauit:fatet᷑ eſſe ĩeffabi
lẽ quẽdã ſanctũq; ſermonẽ cuius enarꝛa

tio modũ hoĩs excedat ¶ E¶ Nũc de ſe

cũda chriſti natiuitate · Imprimis igitur

Cv

homieſ ſcire opoꝛtet ſic a pncipio ꝓceſſi
ſe diſpoſitõem ſũmi dei vt eſſz neceſſe ap
propiquũte ſeculi termino dei filium de
ſcẽdere ĩ terraʒ vt cõſtitueret dei tẽplum
doceretq; iuſſiciã. verũtũ nõ virtute ãge
li aut poteſtate celeſti: ſed ĩ figuꝛa homĩiſ
in codicõne moꝛtali:⁊ cũ magiſterio fũ
ctus fuiſſet: traderet᷑ in manꝰ impioꝛum
moꝛtẽq; ſuſciꝑet ⁊ ꝑ virtutẽ domĩcaʒ teꝛ
cio die reſurgeret · deſcẽdẽs itaqʒ de celo
ſãctus ille ſpũs dei ſãctã virginẽ cuiꝰvte

ro ſe ĩſmuaret elegit · At illa diuino ſpũ

repleta cõcepit:⁊ ſine vllo attactu viri re
ete virginalis vterꝰ intumuit.· ſi aĩa
k quedaʒ vẽto ⁊ aura cõciꝑe ſolere oĩbꝰ
notũ eſt:cur quiſq;ᷓ mirũ ꝓutet cui cum
ſpũ dei facile eſt g ⁊ hoc qᷣdẽ futuruʒ ãte

multa ſecula ꝓphete cecinerũt.· Salomõꝰ

in pſalmo ita dixit. Infirmatꝰ eſt vterus

virginis ⁊ accepit fetũ ⁊ grauida facta ẽ

in multa miſeratõe mateꝛ virgo· Ttem ꝓ
pheta Kſaias cuiꝰ hec verba ſüt · Hopte
rea dabit deꝰ ip̃e ſignũ: Ecce virgo eonci

piet ⁊ pariet filiũ ⁊ vocabit᷑ nomen eius

emanuel/Itẽ et dauid.Veritas ð terꝛa or
ta eſt: q deus ĩ quo ueritas eſt terrenuʒ
coꝛpus accepit: ut terꝛenis viam ſalutis
aꝑpiẽt · Idẽ Haias· Exultẽt celi deſuper et
nubes induãt iuſticiã: aperiat᷑ tena ⁊ pul

lulet ſaluatoꝛẽ:ego em̃ dñs deꝰ creaui te·

Idem· Gcce nobis natꝰ eſt puer ⁊ datus ẽ

nobis filiꝰ cuiꝰ imperiũ ſuꝑ hõeros eius
⁊ vocatũ nomen eius magni cõſilii nũeꝰ
Idcirco em̃ miſſus ẽ a deo pꝛẽ ut uniuſis
gẽtibꝰ que ſub celo ſunt ſingularis ⁊ ue

ri dei ſãctũ miſteriũ reuelaret ablatũ Pfi

do populo qui aduerſus deũ ſepe deliqᷣt
Daniel quoq; ſimilia pᷣlocutus eſt·Vide

bã inquit in viſu noctis:⁊ ecce in nubibꝰ

celi ut filiꝰ hoĩs veniẽs ⁊ vſqʒ ad uetuſtũ

dierũ ꝑuenit· Gt qui aſſiſtebãt obtuleꝛũt
eũ:et datũ eſt regnũ honoꝛ et imperium
⁊ om̃s populi tribꝰ et lingue ſeruient ei

et poteſtas eiꝰ eterna que nũq; tranſibit

⁊ regnũ eiꝰ quod non coꝛrũpet᷑· Sũmus
igit᷑ deus ac parẽs oĩm cũ religionẽ ſuã
trãſferꝛ e voluiſſet doctoꝛẽ iuſticie miſit e
celo:ut nouis cultoribꝰ nouã legem ĩ eo
uel ꝑ eũ daret nõ ſicut añ fecerat ꝑ hoĩeʒ

ſed tñ eum naſci uoluit tanq; hominem:
vt ꝑ omnia ſũmo patri ſimilis exiſteret ·

„ *

itj .

Ipᷣe em̃ deus pater ⁊ origo ⁊ principiuʒ
reruz qm̃ parẽubꝰ caꝛet a Trimegiſto ue
riſſime noĩatur ꝙ ex nullo ꝓcreatus· 0
circo ⁊ filiuʒ bis naſci opoꝛtuit ut ipᷣe fie
ret apat rio atq; amatrio.n prima enim
natiuitate ſpiritali amatrio fuit q; ſine
officio matris a ſolo deo patre generatꝰ
eſt. In ſecũda vero carnali apatrio fuit:
qm̃ ſine prĩs officio virginali vtero pro
creatꝰ eſt:vt mediã ĩter deũ et hoĩem ſbᷣ
ſtãtiã gerẽs noſtrã hãc fraguẽqʒ naturã
guaſi manu ad iĩmoꝛtalitatẽ poſſz educẽ
Eaci eſt ⁊ dei filiꝰ ꝑ ſpũm: ⁊ homĩſ
Pcarnẽ. id eſt. ⁊ deꝰ ⁊ homo :dei virtus ĩ
eo ey oꝑpibus que fecit appuit: fragilitas
hoĩs ex paſſione quã ꝑtulit · Vnde Gſaias
Tu em deꝰ es ⁊ nos neſciebamꝰ deꝰ iſra
hel ſaluatoꝛ. Ttem Hieremias. Mic ẽ deuſ
noſter ⁊ nõ deputabit᷑ aliꝰ abſq; ilło. Ftẽ
Dauid in pſalmo · Tronus tuus in ſecu
la ſeculorũ virga equitatis virga regni
tui. Dilexiſii iuſuciaʒ ⁊ odio habuiſu iniqᷓ
tatẽ ꝓpterea vnyit te deꝰ deus tuus oleo
exultatõnis· Deinde hoĩem fniſſe eũ ie
remias docet dicẽs· Et hõ eſt ⁊ qs cogno
uit eũ? Itẽ Efatas. Et mittet eis deus ho
minẽ qꝗ faluabit eos · Sed ⁊ mopſes in nu
meris ſic loquit᷑. Orietur ſtella ex iacob ⁊
exurget homo ex iſrhael · Pretea apud eũ
dẽ Gſaiam ſic ſcriptum elt· Et erit in ilła
die radix yeſſe et que exurget prĩcipari ĩ
natões:in eũ gẽtes ſperabũt ⁊ erit reqes
eius ĩ honoꝛe· Ge alio loco⸗yiet virga de
radice yeſſe ⁊ flos de radice eiꝰ aſcendet
requieſcet ſuꝑ eũ ſpũs dei ·ſpũs ſapien
tie ⁊ intellectꝰ.ſpũs cõſilii et foꝛtitudĩs·
ſpũs ſcĩe et pietatis:⁊ impleuit eũ ſpũs
utmoris dei. (MCOuibʒ ex rebz appet
ꝓpbetas oẽs denũciaſſe ð chriſto fore ali
quãdo vt ey gnᷣe dauid coꝛꝑaliter natus

conſtitueret eternũ tẽpluʒ deo qð appel
latur eccleſia:et vniuerſas gentes ad reli

gionẽ dei veraʒ conuocarʒ -hec eſt domꝰ
ſidelis ·hoc ĩmoꝛtale tẽplũ ĩ quo ſiq̃s nõ
ſacriſicauerit ĩmoꝛtalitatiſ pꝛemiũ nõ ha
bebit· Quius tẽpli et magm et eterni qm̃
chriſtus fabricatoꝛ fuit tdem neceſſe eſt
habeat in eo ſacerdotiũ ſẽpiternũ · de qꝰ
dauid in pſalmo· Turauit dñs et nõ peni
tebit eũ tu es ſacerdos in eternuʒ· tẽ Ba
ſulion. Et ſuſcitabo mibi ſacerdotẽ fidelẽ

äõs

ui oĩa que ſũt in coꝛde meo faciet et edi
ſteabo ei domũ fiðlẽ ⁊ trãſibit ĩ cõſpectu
meo oĩbus diebʒ . Itẽ Zacharias · Et oſtẽ
dit mibi dominꝰ deus hieſũ ſacerdotẽ ma
gnũ ſtãteʒ ante faciẽ angeli domini:⁊ dy
abolus ſtabit ad dextraʒ ipſiꝰ.vt cõtradi
ceret ei · Quis nõ igit᷑ captos mẽtibus tũ
fuiſſe iudeos arbitret᷑ g qui cũ hec ⁊ lege
rẽt et audirẽt nefarias manꝰ deo ſuo ĩtu
lerũt. ¶ ¶ Nũe a prĩcipio totius ſacꝛa
menti origo narrãda eſt:Maioꝛes enĩ no
ſtri qui erãt pꝛĩcipes iudeoꝛũ cũ ſterilita

te atʒ ĩopia laboꝛarẽt trãſirẽt in egiptuʒ

rei frumẽtarie gratia · ibiq; diutius com
moꝛãtes intolerabili ſeruitutis iugo pre
mebant᷑· Tuʒ miſertus eorũ deus eduxit
eos ⁊ liberauit de manu regis egiptiorũ
duce moyſe: pei quẽ poſtea lex illiſ a de
data ẽ. In qua eductõne oſtẽdit virtuteʒ
maieſtatis ſue deꝰ. Traduxit em̃ populũ
medio mari rub:o lecdete angelo et ſein
dẽte aquã vt populꝰ ꝑ ſiccũ gradi poſſet
Qua re audita tirãnus egiptioꝛũ cuʒ ma
gna ſuoꝛũ mãu ĩſecutꝰẽ mare adhuc pa
tens temere ĩgreſſꝰ:coeũtibʒ aquis cum
omni exercitu deletus eſt· Mebꝛei vero in
greſſi ĩ ſolitudineʒ multa mirabilia ride
rũt· Nãqʒ cuʒ ſitim paterent᷑ ictu virge ꝑ
cuſſa petra eriliuit fons aque populũqʒ
recreauit: quo rurſus eſuriẽte celeſtiſ ali
mẽti pluuia deſcẽdit · quĩetiã coturnices

in caſtꝛa eoꝛũ vẽtus induxit:vt nõ modo

ane celeſti ſed etiã ĩſtructioribꝰ epulis
kur metin ꝓ his tñ diuinis bñſiciis ho
norẽ deo nõ reddiderũt: ſed depulſa iaʒ
ſeruitute: iam ſiti fameqʒ depoſita in lu
xuriã ꝓlapſi ad ꝓphanos egiptioꝛuʒ ritꝰ

aiĩos trãſtulerũt· Poſtea vero cũ in deſer

ta paꝛte es ſirie cõſediſſẽt amiſeꝛunt ue
tus nom̃ hebꝛei:⁊ quoniã prĩceꝑps exami
nis eoꝛuʒ iudas erat iudei appellati ſunt
Tterraʒ quã ineolueꝛe iudea · Et pꝛimo qᷣ

dem nõ dñio regũ ſubiecti fuerũt ſed po

pulo ac legi: cuiles iudices p̃ſidebant ñ
tñ in ãnũ cõſututi ſicut romani cõſ ules
ſed ꝑpetua iuriſdictõe ſũmiſſi: Tũ ſubla

to iudicũ noĩne poteſtas regalis ĩducta

eſt · vbi tũc finitimoꝛũ belliſ vexati:poſtie
mo capti abductiq; babilonẽ penas ĩpie
tatis ſue graui ſeruitõ pepẽdeꝛũt: donec
Qirus veniret in regnũ qui ſtatĩ iudeos

reſſituit edicto. EGxinde tetrarchas habue
rũt vſq; ad herodeʒ qui fuit ſub imperio

tyberü ceſaris. Cuiꝰ ãno· xv · ⁊ duobꝰ ge
minis cõſulibꝰ ante diem · x· kł. Aprilis
iudei chriſtũ cruci affixerũt· ¶ & ¶ Quzʒ

igit᷑ ſepe iudei p̃ceptis ſalutaribus repzu

gnarẽt atq; a diuina lege deſiſterẽt aber
rãtes ad ĩpios cultꝰ deoꝛũ.tũ deꝰ iuſtos
12 electos viroſ ſpũ ſancto ĩplebat: ꝓphe
tas in media plebe cõſtituẽs ꝑ quos pec
cata ĩgrati populi verbis minãtibus ĩcꝛe
paret:⁊ nibilominꝰ hoꝛtaret᷑ ad penitẽti
am ſceleris agẽdã:quã niſi egiſſet atʒ ab
iectis vanitatibꝰ ad deũ ſuũ rediſſẽt foꝛe
vt teſtamẽtũ ſuũ mutarʒ · id eſt · heredita

tẽ vite ĩmoꝛtalis ad exteras cõuerterz na

tõnes · aliũq; ſibi populũ fidelioꝛẽ ex ali
enigenis cõgregaret · lli aũt a ꝓphetis ĩ
crepati nõ mõ verba eorũ reſpueꝛũt:ſed

ſibi peccata expꝛobꝛarent᷑ offeſi eoſi

8 exquiſitis cruciatibʒ necauerüt ·

¶ Lcaqʒ deſut mittere ꝓphetas ad eos:

ſed filium ſuũ daogernri illũ opificeʒ
rerũ ⁊ cõſiliatoꝛẽ fuũ labi iuſſit e celo:vt

religionẽ ſanctã dei trãſ ferꝛet ad gentes

⁊ad eos qui deũ ignoꝛabãt:doceretq; iu
ſtieiã quã ꝑfidꝰ populꝰ abiecerat:qdð iaʒ

pridẽ denüciauerat ſe eſſe facturuʒ: ſicut

malachias ꝓpheta ĩdicat dicẽſ· Non ẽ mi
hi volũtas circa vos ⁊ ſaerificia non acci
piam de manibꝰ veſtris: qm̃ a ſolis oꝛtu
vſq; ad occaſũ gloriabit᷑ nomẽ meũ a gẽ

tibꝰ. Itẽ dauid in pſal.xvi. Cõſtitues me

in caput gẽtiũ populꝰ quẽ non cognoui
ſeruiuit mihi·Ergo vt ceperã dicere · Cũ
ſtatuiſſet deꝰ doctoꝛem virtutis mittere
ad hoĩes renaſci eum denuo in carne pᷣce
pit: ⁊ qm̃ clemẽs et pi eſt erga ſuos deꝰ

ad coſipſos eũ miſit quos oderat:ne illii

impꝑpetuũ ſalutis viam clauderet: ſed da
ret his liberã facultatẽ ſequẽdi deũ: vt ⁊
pᷣmiũ vite adipiſcerẽtur ſi ſecuti fuiſſẽt·
Kpud illos igit᷑ 1 ex eoꝛũ ſemine regene
rari eũ iuſſit· ne ſi fuiſſet alienigena iuſtã
poſſẽt excuſatõem de lege pᷣtẽdere ꝙ euʒz
nõ ſuſcepiſſẽt:ſimul ⁊ nulla oĩo gẽs eſſʒ
in terra eui ſpes ĩmoꝛalitatis negaretuꝛ
¶ ¶ ¶ Hieſus cũ primũ cepit adoleſce
re tinctꝰeſt a iohãne ꝓpheta in ioꝛdane
flumine c um lauacro ſpiritalivt peccata
nõ ſua que vtiqʒ non habebat ſed carnis

quã gerebat aboleret. vt quẽ admodum
iudeos ſuſcepta circũciſione : ſic etiã gen
tes baptiſmo · id eſt · purifici roris ꝑfuſio
ne ſaluaret · Tũc vox de celo audita ẽ Eili
us meꝰes tu ego hodie genuite:que vox
apud dauid ĩuenit᷑ pdicta · Et deſcẽdit ſu
ꝑ eum ſpũs dei foꝛmatꝰ in ſpẽ colũbe cã
dide . Cyinde cepit multas virtuteſ faceꝛe
nõ pᷣ̃ſtigis magicis que nihil veri ac ſoli
di cõmunicãt ſed in hac poteſtate celeſti
ue iãpridẽ ꝓphetis nũciãtibꝰ canebat
Oue oꝑa tãmulta ſũt vt vnꝰ liber ad cõ

plẽda oĩa ſatis nõ ſit· Nã virtutes eiꝰ fue

rũt quas appo llo portẽtificas nomĩa uit
quacũq; iter faciebat egꝛos ac debileſ
1oĩm moorg eneꝛe laboꝛantes vno vᷣ
bo vnoq; momẽto reddebat ĩcolumes:
adeo vt mẽbris oĩbus capti receptis re
pẽte viribʒ roboꝛati: ipſi lectulos ſuoſ re
poꝛtarẽt in qͥbʒ fuerãt paulo ante delati
Ula udis vero ac pedũ vicio aff lictis non
modo gradiẽdi ſed etiã curꝛẽdi dabat fa

cultatẽ · Tuʒ quoꝛũ ceca lumina in altiſſi

mis tenebris erãt eoꝛũ oculos in pᷣſtinuʒ
reſtituebat aſpectũ · Mutoꝛũ quoʒ lĩguas
in eloquiũ ſermonẽqʒ ſoluebat· Ttem ſuꝛ
dorũ patefactis auribꝰ ĩſinuabat auditũ
Pollutos etiã aſpſos madlis repurgabat
t hec omĩa nõ manibꝰ aut aliqua mede
la ſed verbo ac iuſſione faciebat· Sic em̃
Sibil la pᷣ̃dixerat oĩa verbo agẽs om̃eʒ qʒ
egritudinẽ curãſ. Ne mirũ vtiq; ꝙ veꝛbo
faceret mirabilia cũ iße eſſet dei verbuz
celeſti virtute ac poteſtate ſũmiſſuʒ. Nec
ſatis fuit ꝙ vires imbecillibus redderet
ꝙ debilibz ĩtegritatẽ:ꝙ egris lãguenti
bus ſanitatẽ:miſi etiã moꝛtuos ſi ettant
velut e ſõno ſolutos ad vitã reuocaret:
que vidẽtes tũc iudei demonica potẽtia
fieri arguebant:cũ oĩa ſic futura vt facta
ſunt archane ulloꝛũ liteꝛe cõtinerẽt· Lege
bãt quippe tũ alioꝛũ ꝓphetarũ Eſaie veꝛ
ba dicẽtis · Confortami manus reſolute
⁊ genua debilia conſolidamini: qui eſtis

puſuli aĩmo nolite timex nolite metueꝛe

de noſter iudicium tribuet ipe veniet et
ſaluos noſ faciet · Tũ aperient᷑ oeuli ceco
rũ ⁊ aures ſurdoꝛũ audiẽt · Tũ ſaliet clau
dus velut ceruꝰ ⁊ plana erit ᷓgua muto
rũ:quia rupta eſt in deſerto aqua riuus
in terꝛa ſitieti · Sʒ ſibilla eadez cecinit his

C L
verſibꝰ.Moꝛtuoꝛuʒ aũt reſurꝛectio erit
claudoruʒ curſus velox ⁊ ſurdꝰ audiet et

ceci videbunt ⁊ muti loquent᷑ ¶ D¶ De

alio etiã xp̃i miraculo ſibilla cecĩerat oliʒ

xps ex quĩqʒ panibꝰ ⁊ duobꝰ piſcibus

quĩqʒ milia hoĩm eſſet ſatiaturꝰ. Quiꝰveꝛ
ſus tales ferũtur:Ex panibʒ autẽ quinqʒ
⁊ piſcibꝰ duobʒ virorũ milia quinq; ĩ lo

co deſerto ſatiabit: 1 qᷓ ſuperunt fruſta

tollẽs duodecim q̃los alias cophinos im
plebit in ſpe multoꝛuʒ · Quid hie potuit

ars magica moliri cuiꝰ ꝑitia ad nibil alið
; ad circũſcribẽdos oculos valet? Men
ttũtur foꝛtaſſe litere ſãcte docẽtes tãtam

fuiſſe in eo poteſtateʒ:vt imperio ſuo co
geret ventos obſequi maria ſeruire · moꝛ
bos cadereĩferos obedire? Quid ꝙ eað
Sibilla carmibus ſuis ante docuerit ſic
dieẽs vẽtos ſtatuet verbo: ſternet auteʒ
maria furentia pedibus pacis ac fidei cal

catis· Et rurſus alia que dieit f luctꝰ pam·

bulabit · lãguores hoĩm arcebit. viuifica

bit moꝛtuos areebit dolores . multis er

vno fõte ſatietas erit viroꝛũ ¶ ¶ Ear

mina aũt ſibillma quidã eſſe ficta atq; a

noſtriscõpoĩta aiũt:qð ꝓfecto nemo pu
tabit q eieeꝛonẽ varꝛonẽqʒ legeꝛit alioſq;
veteres q Grithꝛeã maxĩe ſibillã cõmemo
rãt qui autoꝛes ante obierũt q; chriſłꝰ ſe
cũdũ carnẽ naſceret᷑ · Verũ nõ dubito q̃ͥn
Ula carmina poribꝰ tꝑibus ꝓ deliram̃to.

habita ſint: cũ ea nemo ĩtelligeꝛet · Denũ

ciabãt em̃ mõſtruoſa quedã miracula qꝰ
rũ nee ratõ nec tp̃ᷣſ nec autoꝛ vehignabat
deniq;ʒ eritrea foꝛe ait vt diceret᷑ ĩſana et
mẽdax · ait em̃ dicent ſibillã ĩſanã mẽdacẽ
Qum aũt facta fuerĩt oĩa memoriazꝭ mei
facietis:· ⁊ nemo me tũc iã furioſaʒ dicet
dei magni ꝓphetã· latuerũt igitur miłtis
ſeculis:poſiea anĩaduerſa ſũt:qm̃ natiui
tas chriſti ⁊ paſſio patefecit aꝛcchana Siẽ
etiã voces ꝓphetarũ que cũ ꝑ annos mi
le quĩgentos ⁊ eo ãpliꝰ lecte fuiſſẽt a po
pulo iudeoꝛũ ntũ ĩtellecte ſũt.niſi pꝰq̃;
illas chriſtꝰ 2 verbo ⁊ opibꝰ ĩterpᷣtatus ẽ
lũ eĩ ꝓphete ãnũciauerũt · nee vllo mõ
pot erãt qꝗᷓ illi loꝗbãt᷑ ĩtelligi niſi fuiſſent
vniueꝛſa cõpleta. CE. Venio nunc ad
ipᷣaʒ paſſionẽ que velu
obiectari ſolet: ⁊ hoĩem ⁊ ab homĩbus

inſigni ſupplicio affectũ exeruciatũ co

toppꝛobꝛiũ nobiſ

lamꝰ:vt doceã eãip̃am paſſionẽ ab eo eũ
magna ⁊ diuina ratõe ſuſceptã : i ĩ ea ſo
la ⁊ virtutẽ ⁊ veritatẽ ⁊ ſapiẽtiã cõtineri
Naʒ yp̃s virtute ac iuſticia inſtructꝰ:ĩmo
vero ipſe vᷣtus ipᷣe iuſuicia ẽ:venit ĩ terrã
deſcẽditqʒ vt eã doceret ac hoĩnem refoꝛ
maret · Quo magiſterio a dei legatõne ꝑ
fũctus ob eãipᷣam vᷣtutẽ quã ſil doeuit et
fecit ab omibꝰ gẽtibꝰ ⁊ meruit ⁊ potuit
deus credi . ergo cũ magnꝰ populꝰ ad eũ
vel ob iuſticiã quã docebat vel ob mira
cula q̃ faciebat ſubinde cõflueret ⁊ prece
pta eius audiret: ⁊ a deo miſſũ deiqʒ fili
um crederet · Tum priores iudeorũ ac ſa
cerdotes ira ſtimulati ꝙ ab eo tanqʒ pee
catores ĩcrepabantur: ⁊ inuidia depraua
ti ꝙ cõfluẽte ad eũ multitudine cõtemni
ſe ae de ſeri videbãt:⁊ ꝙ caput ſceleris il
loꝛũ fuit ſtulticia: ⁊ erꝛoꝛe cecati: ⁊ ĩmẽo
res pᷣceptoꝛũ celeſliũ ac ꝓphetarũ coier̃t
aduerſus eũ:ĩpiũqʒ cõſiliũ de eo tollẽdo
cruciãdoqʒ; ceperũt:ꝙ ꝓphete multo añ
deſcripſerãt · Nam ⁊ dauid in principio
oſalmoꝛũ ſuoꝛum ꝓuidẽs ĩ ſpũ qua ntuʒ
facinꝰ admiſſuri eſſent: beatũ eſſe ait qui
nõ abierit ĩ cõſilio impioꝛũ Et Salomon
in libꝛo ſapiẽtie his verbis vſus ẽ. Cireũ
ueniamꝰ iuſtũ qm cõtrariꝰ ẽ nob: ⁊ exp

brat pᷣcepta legis:ꝓmittit ſcĩaʒ dei ſe hẽ

re:⁊ filiũ dei ſe noĩat.⁊ gloriat᷑ pꝛẽʒ ſe hẽ
re deũ · Videamus ergo ſi ſermões illiꝰ ve
ri ſint. ⁊ tẽꝑtemus qꝗᷓ euẽtura ſũt illi:con
tumeliis ⁊ toꝛmẽtis interꝛogemus eum.
hoc cogitauerunt ⁊ errauerunt: exceca
uit enim illos ſtulticia ipſoꝛum et ne⸗
ſcierunt ſacramenta dei · Increpati ergo
ſepe a chriſto iudei expꝛobꝛãte illis pcẽa
⁊ iiuſticias: ⁊ a pplo pene deſerti: cõcita
ti ſũt ad eũ necadũ · Cuius rei audaciã de
dit illis humilitas eiꝰ. Nã cũ legerẽt cum
quanta virtute ac daritate filius ho mĩs
venturus eẽt e celo: Ipſũ autẽ cernerẽt
hũilẽ cetũ · ſodidum infoꝛmem. non cxe
debant fülium dei eſſe: ignoꝛantes duos
eius aduẽtus a ꝓphetis eẽ pꝛedictos · pri
mum in humilitate carnis obſcuruʒ. Se
cundum in foꝛtitudine maieſtatis mani

feſtum· De primo Dauid ĩ pſalmo ſeptu

ageſimoprimo ſic ait · Deſcendet ſicut
pluuia in vellꝰ et orietuꝛ ĩ diebus eiuſ iu
ſticia ⁊ abũdãtia pacis dõec extolla luna

—.

Srrut em̃ pluuia ſi deſcẽdit ĩ vellꝰ anĩad
uerti nõ põt qꝛ ſtrepitũ nõ facit · Tta xp̃ʒ
in terꝛã ſine cuiuſq; ſuſpitõne vẽturũ eẽ
dixit:vt iuſticiã doceret ⁊ pacẽ · Et Sibil
la eodẽ modo locuta eſt · vilis ignominio

ſus ĩfoꝛmis ſpem vilibus dedit: ꝓpt᷑ hãc

humilitatẽ deũ ſuũ nõ agnoſcentes inie
rũt cõſil iũ deteſtãdũ vt priuarẽt eũ vita
ui vt eos viuificaret aduenerat.
ira atq; ĩuidia ſua quã in coꝛdibꝰ

ſuis gerebãt itus incluſam ꝓferebant ꝙq

legem dei ꝑ moyſen datã ſolueret:ꝙ ſab

batũ nõ vacarz operãs ſalutẽ hoĩzʒ: ꝙ cir

cũciſionẽ vacue facerzʒ: ꝙ abſtinẽtiã ſuille
carnis auferꝛet· n qᷓbꝰ rebʒ iudee religi
onis ſacꝛamẽta cõſiſtũt · Ob hãc itaqʒ cãz⸗
cetera ꝑs populi qᷓ nõdũ ad chriſtũ ſeceſ
ſerat a ſacerdotibꝰ incitabat᷑ vt impium
iudicaret eũ ꝙ legẽ dei ſolueret : cũ hec il
le nõ ſuo iudicio ſed ex dei volũtate ⁊ ſe
cũdũ p̃dicta faceret ꝓphetarũ · Micheas

em̃ nouã legẽ iri denũciauit hoc mõ Lex
de ſpon ꝓficiſcet᷑ ⁊ ſermo dñi ex hieruſa
lẽ:⁊ iudicabit inter plurimos populos

reuincet ⁊ rehget validas natões· Sed 2
mopyſes pdixeꝛat foꝛe vt ꝓpheta maximꝰ
mitteret᷑ a deo qui ſit ſupꝛa legeʒ qui vo
lũtatẽ dei ad hoines ꝑferat · Vnde in deu
tronomio ita ſcriptũ reliq̃t · Et dixit dñs
ad me ꝓphetã excitabo eis de fribꝰ eorũ
ſicut te:⁊ dabo verbũ meũ ĩ os eius:a lo
quetur ad eos ea q̃ pcepero ei:⁊ q̃ſqʒ; nõ
audierit ea que loquet᷑ ꝓpheta ille in no
mine meo vidicabo in eüũ · denũciauit ſcqz
deus ꝑ ipᷣm legiferũ ꝙ filiũ ſuũ · id eſt · vi
uã pᷣſentẽqʒ legẽ miſlurꝰeſſet · ⁊ illam ve
terẽ ꝑ moyſen datã ſoluturꝰ: ⁊ denuo ꝑ
eum ꝗ eſſet eternꝰ legẽ ſanciret eternam
B ¶ tẽ de circũciſione ſoluẽda Gſaias
ita ꝓphetauit· Renouate ĩter voſ nouita
tẽ ⁊ ne ſemĩaueritis ĩ ſpinis:circũciditis
vos deo veſtro circũcidite ̃pucium cor
dis veſtri: ne vreat ira mea ſicut ignis et
nõ ſit qui extĩguat · Qircũaoſionẽ ſecũdaʒ
futurã eſſe dixit nõ carnis ſicut fuit pᷣma
qua etiã nũc iudei vtunt᷑ ſed coꝛdis ⁊ ſpi
rituſ.Nã illa carnis circũciſio caꝛet vtiqʒ
ratõne · quia ſi deus id vellet ſic a pꝛina
io foꝛmaſſet hoĩeʒ ut p̃pucũ nõ haberʒ
* huiꝰ ſecũde circũaſionis figura erat
ſignificãs nudãdũ eſſe pectꝰ ·id eſt· aꝑto

uno eorũ traderet · ¶ D
C .

1 ſimplici coꝛde opoꝛtere noſ viuere:qm̃ᷣ
ꝑs illa coꝛꝑis que circũcidit᷑ habʒ quãdaʒ

ſimilitudinẽ coꝛdis ⁊ eſt pudẽda:ob hãc
cauſã deꝰ nudari eam iuſſit vt hoc argu
mẽto nos admoneret ne iuolutũ pectus
bhabeamꝰ ( ¶¶ EGodẽ ſpectat etiam car

nis ſuille ĩterdictio:vt ne vitam poꝛcoꝛũ
imitarent᷑ qui ad ſolã moꝛtẽ nutriuntur
ne ventri ac voluptatibꝰ ſeruiẽtes ad fa
ciẽdã iuſticiã ĩutiles eſſent ac moꝛte affi
cerẽtur · Itẽ ne ſe fedis libidinibꝰ ĩmerge

rẽt ſicut ſus que ſe ĩgurgitat ceno: vlł ne

terrenis ſeruiant ſimulacris ac ſe luto in
qnẽt · Sic vniuſa pᷣcepta iudaice leg ad ex

hibẽdã iuſticiã ſpectãt:vt ꝑ caꝛnaliũ figu
rã ſpũalia noſcerent᷑. Cũ igit᷑ ea q̃ deꝰ fie

ri voluit queq; ꝑ ꝓphetas ſuos mitis ſe

culis ante pꝛedixit chriſł ĩpleret:ob eam
cauſam ĩcitati ⁊ diuinas literas neſcien
tes coierũt vt deũ ſuũ cõdẽnarẽt. Quod
cũ ſciret futuruʒ ac ſubinde diceret opoꝛ
tere ſe pati atq; ĩterfici ꝓ ſalute multoꝛũ

ſeceſſit tũ cum diſcipulis ſuis nõ vt uita

ret qð neceſſe erat ꝑpeti ac ſuſtinere:ſed
ut oſtenderet ꝙ ita fieri opoꝛteret ut ab
Itaqʒ iudas

p̃mio illectus tradidit filiũ dei iudeis· Ot

cõpꝛehẽſũ ac põtio pilato qui tũc legatꝰ

ſiriam regebat oblatũ: cruci affigi poſtu
lauerũt: obiiciẽtes ei nihil aliud q; ꝙ dix
erat ſe filiũ dei eſſe ĩ regẽ iudeorũ · Item

qꝛ dixerat Si ſolueritis hoc tẽpluʒ quod

edificatũ eſt ãnis· xlvi ego illud ĩ triduo
ſine manibꝰ reſuſcitabo: ſignificãs futu

rã bꝛeui paſſionẽ ſuã ⁊ ſe a iudeis inteꝛfe

ctũ tercia die reſurrecturũ · vᷣpſe em̃ erat
uerum dei templũ:has eiꝰ uoces tanq; in
fauſtas ⁊ impias ĩſectabant ¶ G ¶ QOue
cũ pilatus audiſſet: ⁊ ille ĩ defenſionẽ ſui
nibil diceret: ꝓnũciauit nihil ĩ eo dãnati
one dignuz uider i · At illi ĩiuſtiſſimi accu
ſatoꝛes cũ po pulo quem ĩcitauerant ſuc
damare ceperũt: ⁊ crucẽ eiꝰ uiolẽtibꝰ uo
cibꝰ flagitare · Tum pontiꝰ 1 illoꝛuʒ clão

ribꝰ:⁊ herodis tetrarche ĩſtigatõe metu

ẽtis ne regno pelleꝛet᷑ uictꝰeſt. Nec tamẽ
ip̃e ſẽtẽtiam ꝓtulit ſʒ tradidit euʒ iudeis
ut ipſi de illo ſedðᷣm legẽ ſuam iudicarẽt ·
CE ¶ Duxeꝛunt igit᷑ eũ flagellis verbe
ratũ priꝰq̃; cruci affigerẽt: illuſert iĩidutũ
cũ coloris pũicei ueſte:ac ſpinis coꝛõatũ

S.

quaſi regẽ ſalutarunt:a dedeꝛunt ei cibũ
felliſ:⁊ miſcuerũt aceti potõem.poſt hec
cõſpuerũt in faciẽ eiꝰ et palmis cecideꝛũt
QCũq; iꝑſi carmfices de veſumẽtis eiꝰ cõ

tenderẽt ſoꝛtiti ſunt inter ſe de tunica et

pallio: ⁊ cũ hec oĩa fierẽt nullã vocem ex

oꝛe ſuo tanq; ſi mutꝰ eẽt emiſit · Tunc ſu
ſpẽderũt eũ inter duos noxios medium

qui ob latrocinia dãanati eꝛãt cruciqʒ affi
xerüt. 4 ¶ Ouid ego hie in tãto faci
noꝛe deploꝛẽ g aut qbus verbis tiñ nefas
cõquerar g quid de huiꝰ crucis indignita
te dicemꝰ in ꝗᷓ deꝰ a cultoribꝰ dei ſuſpen
ſus ẽ atq; ſuf fixꝰ? Quis tã facũdꝰ ⁊ tãta
rerũ verborneß copia ĩſtructꝰ exiſtet g qᷓ
oꝛatio tãta affluẽtie vbertate decurrens
vt illã crueẽ deploꝛet merito q; mũdꝰ ip̃e
⁊ tota mũdi elemẽta luxeꝛũt ec autẽ ſic
futura fuiſſe ⁊ ꝓphetarũ vocibꝰ et Sibil
linis carmĩbʒz denüciatũ eſt · Apud eſaiaʒ
ita ſcriptũ ĩuenit᷑· Nõ ſum cõtumax nec
traditoꝛ doꝛſum meũ pono ad flagella:
maxillas meas ad palmasfaciẽ autẽ meã
nõ aueꝛti a feditate ſputoꝛũ. Sibil la quo
qʒ eadẽ futura mõſtrauit· In manꝰ iniq̃s
ĩfideliũ poſtea veniet. Dabũt autem pal

mas deo manibz inceſtis · et oribʒ ꝓdigio
ſis expuẽt ſaliuas venenatas:dabit aut

tunc in verbera ſimpliciter ĩnocẽs ſãctuʒ
doꝛſuʒ. ¶ H ¶ De ſilẽtio eius eadẽ Sibil
la.et eollaphos accipiẽs tacabit ne qͥs ng
unoſcat qð verbũ vel vnde venit vt mor
tuig loquat᷑ et coꝛona ſpinea coronetur

¶ ¶ De cibo vero ⁊ potu etiã ſibilla con

cnata eſt. In eſcã vero fel ⁊ ĩ ſitim acetũ
dederũt:hãc in hoſpitalitatis mõſtrabũt
menſã (R¶ Et alia ſibilla iudeã t᷑rã his
ĩerepat verſibꝰ. Tu em̃ ſtulta deum tuuʒ
nõ intellexiſti ludẽtem mortalibʒ menti
bus ſed ſpinea coꝛonaſti coꝛona hoꝛrẽdũ
fel miſcuiſii · foꝛe aũt vt iudei manꝰ infeꝛ
rent deo ſuo eũq; ĩterficerẽt teſumonia
ꝓphetarũ hec anteceſſerũt· ¶ L ¶ Eſa
as facinꝰ eoꝛũ deſignãs dicit · In humili
tate iudiciũ eius ſublatũ eſt.· Natiuitatẽ
eiꝰ quis enarꝛabit g qm̃ aufeꝛet᷑ a terꝛa vi
ta eius.a facinoribꝰ populi mei abductꝰ
eſt ad moꝛtem · ⁊ dabo malos ꝓ ſepult᷑a
eius ⁊ diuites ꝓ moꝛte eiꝰ: q; facinꝰ non
fecit nec inuẽtus eſt dolus in ore eius: ꝓ
pterea ipe hereditabit multoſ ⁊ foꝛtium

diuidet ſpolia ꝓpterea ꝙ traditus eſt ad
moꝛteʒ ⁊ inter facinoroſos deputatꝰ eſt·
ipᷣe peccata multoꝛũ ꝑtulit ⁊ ꝓpter fa
cinoꝛa illorũ traditꝰ eſt. Dauid quoq; in
pſalmo·. Qaptabãt ĩ aĩam iuſti ⁊ ſãguinẽ

innocẽtẽ cõtemnabũt.⁊ factus eſt michi

dominꝰ in refugiũ · Ttẽ Hieremias · Dñe
ſignifica mihi et cognoſcã: tũc vidi medi
tatões eorũ: Ego ſicut agnus ſine madla
adductus ſuʒ ad victimã: in me cogitaue
rũt cogitatões dicẽtes · Venite mittamuſ
lignũ in panẽ eiuſ ⁊ nomẽ eius nõ erit in
memoria amplius·lignũ aũt crucẽ ſigni
ficat ⁊ paniſ coꝛpꝰeius:q; ipᷣe eſt cibuſ ac
vita hoĩim · Preterea dauid ĩ pſalmo · xx ·

Effoderũt manus meas ⁊ pedes meos
dinumerauerũt oĩa oſſa mea · Ipſi autez

cõtemplati ſũt et viderũt me diuiſerunt
veſtimenta mea ſibi et ſuꝑ veſtẽ meã ſor

tem miſeꝛũt Que vtiqʒ ꝓpheta non de ſe

locutus ẽ·fuit em̃ rex ⁊ nunq; illa ꝑpeſſꝰ
eſt · ſed ſpũs dei ꝑ eũ loquebat᷑ qᷓ fuerat ii
la paſſurus poſt annos mille et quĩgen

tos · tot em̃ colligũtur anni a re gno Da
uid vſq; ad crucẽ dñi hieſu xp̃i Quid am

plius de facinoꝛe iudeoꝛuʒ dici Lateſ q;

excecatos eos fuiſſe atq; inſatiabili furo
re coꝛreptos.qui hec quotidie legẽteſ ne
qʒ ĩtellexerũt:nec quin facerẽt cauere uo

luerũt ¶ ¶ ¶ Suſpẽſus igit᷑ atq; affixꝰ
exclamauit ad dominũ voce magna ⁊ ul
tro ſpũʒ poſuit · Et eadẽ hoꝛa terꝛemotuſ

factuſẽ· et velũ tẽpli quod ſeꝑabat duo

ſciſſũ eſt in duaſ ꝑtes · ⁊ ſol repẽte ſuboun
ctus eſt. Et ab hoꝛa ſexta vſq; ad hoꝛã no
nã tenebꝛe fuerunt.· ¶ N EEna de re
amos ꝓpheta teſtat᷑ · Et erit in illo die di

cit dñũs occidet ſol meridie ⁊ tenebrabiẽ

dies lucis ⁊ cõuertã dies feſtos vrõs ĩ lu
ctum·et cãtica vrã in lamẽtatõem· Et Si

billa.Tẽpli aũt ſcindet᷑ velũ ĩ die: medio
die nox erit tenebꝛoſa nimis ĩ tribʒ horis

Qum hec facta eſſent ne prodigüs qᷣdem
celeſtibʒ facinus ſuũ ĩtelligere quiuerũt
S = qm̃ p̃dixeꝛat ſe teꝛcia die ab
ĩferis reſurrecturũ:metuentes ne a diſci
pulis ſubrepto ⁊ amoto coꝛꝑe vniuerſi
reſurrexiſſe eum crederent · et fieret ĩ ple
be multo maioꝛ confuſio ˖ detraxerũt euʒz
cruci et concluſum firmiter in monumẽ

to: militari cuſtodia circundederunt ·

— . 2 =

¶ C(Verũ tercia die ante lucem terre
motu facto repẽte patefactũ ẽ ſepulcrũ
2 cuſtodibꝰquoſ attõitos obſtupeſceꝛat
pauoꝛ nihil vidẽtibꝰ: ĩtegre ex ſeplero ac
viuꝰ egreſſus ĩ galileã ꝓfectꝰ eſt vt diſci
pulos ſuos q̃reret · In ſepulchro vero ni
hil reꝑtũ eſt niſi exuuie quibʒ ĩuolutum
coꝛpꝰ ĩicluſerãt · Tllum aut apud inferos
nõ remãſurũ ſʒ tercia die reſurꝛecturũ ꝓ
phete cecinerũt· Dauid ĩ pſalmo · xv · Nõ
derelĩques aĩaʒ meã apud ĩferos neq; ſã
ctũ tuũ dabis videre ĩteritũ · Ttẽ in tercio
Ego domiui ⁊ ſõnũ cepi et exurrexi qm̃
dñs auxiliatꝰ eſt mibi. Et idẽ Sibilla poſi
turũ eẽ moꝛti terminũ poſt tridui ſõnuʒ
Gt moꝛte moriet᷑ tribꝰ diebʒ ſomno ſuſce
pto ⁊ tũc ab ĩferis egreſſus ad lucẽ veni
et primus: reſurꝛectõnis principio voca
tis oſtenſo. ꝓfectꝰ ergo in galileã noluit
iudeis ſe oſtẽdere ne adduceret eoſ ad pe
nitẽtiã atqʒ ĩpios reſanaret · Diſapulis
iterũ cõ gregatis ſeripture ſancte literas
id ẽ.ꝓphetarũ archana patefecit:que an
teq; pateret᷑ ꝑſpici nullo mõ poterãt qꝛ
ipᷣm paſſionẽq; eius indicabant·Idcirco
moyſes ⁊ idem ipſi ꝓphete legẽ q̃ iudeis
data eſt teſtamentũ vocauit:qꝛ niſi teſta
toꝛ moꝛtuꝰ fuerit nec cõfirmari teſtamẽ
tũ põt nec ſciri quid in eo ſcriptuʒ ſit qꝛ
clauſũ ⁊ obſignatũ eſt:Ftaqʒ niſi chriſtuſ
moꝛtẽ ſuſcepiſſet aperiri teſtamẽtũ:idẽ.
reuelari ⁊ ĩtelligi miſteriũ dei ñ potuiſſz·
¶ B ¶ Verũ ſcriptura oĩs ĩ duo teſtam
ta diuiſa eſt. Nlud qð aduẽtũ paſſionẽq;

xp̃i añceſſit lex et ꝓphete vetus dicit᷑· Ga

vero ꝗᷓ poſt reſurꝛectõem eiꝰ ſcripta ſũt
nouũ teſtam̃tũ noĩant᷑ · Judei vetere vtũ
tur.nos nouo: ſed diuerſa non fũt:qꝛ no
uũ veteris adĩpletio eſt ⁊ in vtroqʒ idem
teſtatoꝛ ẽ xpᷣ̃s qᷓ ꝓ nobis moꝛte ſuſcepta
nos heredes regni eterni facit: abdicato
exhereditato populo iudeoꝛũ .· Sic̃ Mic
remias ꝓpheta teſtat᷑ cũ laui talia. De
reliqui domũ meaʒ ⁊ dimiſi hereditatem
meã in manu inimicoꝛũ eiꝰ. facta eſt heꝛe
ditas mea mihi ſicut leo in ſilua · dedit ip
ſa ſuꝑ me voecẽ ſuã ideo odiui eam: cum
ſit hereditas eius celeſte regnuʒ nõ vtiq;
ipe hereditatẽ ſe dicit odiſſe ſed heredes
qui aduerſus euʒ ĩgrati ⁊ impii extiterũt
facta ẽ inq̃t hereditas mea mihi ſicut leo

idẽ. pꝛeda ⁊ deuoꝛatio factus ſũ hẽèdibus

meis q me ĩmolauerũt ſicut pecus:dedit

ſuꝑ me vocẽ ſuam · id ẽ. ſnĩam aduerſus

me moꝛtis cruciſq; dixerũt. ¶ O ¶ Edez

alio loco ſimiliter ait · Ecce dies venient
dicit dñs ⁊ cõſũmabo domui uiirael et do
mui iuda teſtamẽtũ nouũ ꝑ quod oñdit
vetus illud teſtamẽtũ · qdð ꝑ moyſẽ datũ
nõ fuiſſe ꝑfectũ · Id aũt quod per xpᷣm
dari haberet cõſũmatũ foꝛe. Per domuʒ
iuda ⁊ iſrl nõ vtiq; iudeos ſigficat quos
abdicauit: ſed nos qui ab eo conuocati

ex gẽtibꝰin illoꝛũ locũ adoptõne ſucceſſi
mꝰ ⁊ appellamur filii iudeoꝛũ · Quod Si
1 Pr

billa declarat cũ dicit· kudeoruʒ beatum
diuinũ genꝰ celeſtiuz · Oð aũt futurũ eẽt
id genꝰ Gſaias docet: apud quẽ pater ſũ

mꝰ ad filium loquit᷑ dicens Ego dñs deꝰ
vocaui te ad iuſticiã: ⁊ tenebo manũ tuã

cõfirmabo te:⁊ dedi te teſtamẽtũ gene
ris mei in luceʒ gentiũ apire oculos ceco
rũ.ꝓducere ex vinculis Alitaton :2 8 do
mo carceris ſedẽtes in tenebris · Quʒ igit
nos antea tanq́; ceci ⁊ tanq́ʒ carcere ſtul
ticie ĩdluſi ſederemꝰ ĩ tenebris ignoꝛãtes
deũ ⁊ veritatẽ: illummati a deo ſumus qꝗͥ
nos teſtam̃to ſuo adoptauit: ⁊ libeꝛatos
malis vĩculis atʒ ĩ lucẽ ſapiẽtie ꝓductos
ĩ hereditatẽ regni celeſtis aſciuit.· ¶ DH
¶ De vtroqʒ aũt teſtamẽto veteri ſcʒ et
nouo Maro vugiliꝰ poetarũ princeps in
ſuis oꝑibꝰ eneidoꝛũ geoꝛgicoꝛuʒ ⁊ bucco
licoꝛũ diuine cecinit: que quideʒ ſua vati
cinia Poba mulier illuſtris ſpũſancto ĩ
flamata ĩ ſuo cẽtone recollegit ⁊ ad vtꝛũ
teſtamẽtum ſãaãctiſſime adaptauit
E¶ Et imprimis ad vetꝰ de creatõe celi
⁊terre hoc mõ.Principio celũ ac terꝛas
cãpos q; liquẽtes · Lucẽtẽqʒ globũ lune
E 3 laboꝛes Ip̃e pater ſtatuit.· ¶ E
e⸗ de creatõe ade eue ſic · kamq; im
ꝓuiſo tante pietatis imago· Procedit no
ua foꝛma viri pulcerrima pᷣmum Os hu
meroſq;ʒ deo ſimul mẽtẽqʒ manũq; · Ma
ioꝛ agit deꝰ atqʒ oꝑa ad maioꝛa remittit.
Querit᷑ hinc aliuſ ¶ E ¶ Etẽ de eo ꝙ po
ſuit eos in paradiſũ ſic ait· Vinite felices
interq; nitẽtia culta Eoꝛtunatoꝛũ nemo
rum ſedeſq; beatas.Mec domꝰ hec pria
eſt requies ⁊ certa laborumHis ego nec

metas reꝛũ nec temꝑa pono · Imꝑiũ ſine

dj

„

fine dedi. ¶ H ¶ Item de eo ꝙ fagiune
S ꝑadiſo ſic ait. aud moꝛa feſunãt iuſſi

rapidiſq; ferunt᷑ Daſſibꝰ piter greſſi ꝑ

opaca viarũ· Coꝛripiũt ſpaaũ mediuz lu
menq; relinquũt Elentes ꝛ2 pibus curis
veſtigia ſingůt. CXCKtẽ ð eo ꝙ chaim
occidit abel ſic· Tũc gemini frẽs adolent
dum altaria cedis Alter in alteriꝰ p̃lato
ĩuidet honoꝛe ¶ EK ¶ De diluuio aũt ſic

Tunc pat omnipotẽs grauiter cõmotuſ

abalto Ethere ſe niittit tellurẽ infundit
in vndas · Diluuiũ miſcẽs celũqʒ in tar
tara ſoluit. Sternit agros ſternit ſata le
ta boũqʒ laboꝛes Diluit iplent foſſe et
caua flumĩa creſcũt· Et genꝰ om̃e neci pe
cudũ dedit om̃e ferarũ · Et plura alia de
veteri teſtamẽto cecinit maro ¶. ¶ De
nouo aũt teſtamẽto ⁊ imp̃ᷣmis circa nati
uitatẽ dñi ſic 1 diuiniſſime qͥᷣdẽ locutus ẽ
Nũc ad te ⁊ tua magne pater cõſulta re
uertoꝛ.Maiꝰ opꝰ moueo vatũ p̃dicta pri
orum Aggredioꝛ q;uis anguſli termiiſ
eui Accipiat tẽptãda via ẽ qua me quoq;
foſuim Tollere humo ⁊ nomẽ fama tot
erꝛe ꝑ annos/Oð tua ꝓgenieſcelo deſcẽ
dit ab alto Attulit 1 nobis aliqũñ optãti
bꝰ etas Ruxiliũ aduẽtũqʒ dei vel tui quo
femina Fma Virginis os habitũq; geꝛẽſ
(mirabile dictu) Nec generis noſſri pue
rũ nee ſãguinis edit· Sacraq; terriſici ce
cinerũt oꝛavates/ Aduẽtare virũ populiſ
terriſq; ſupbů Semine ab ethereo ꝗ viri
buſ occupet oꝛbẽ.Impeꝛiũũ occeano famã
qui terminet aſtriſ: Tãq; aderat pꝛomiſſa
dies quo tẽpoꝛe pᷣmuʒ Extulit os ſacrum
diuine ſlirpis origo Miſſus ĩ iꝑiuʒ venit
qʒ in coꝛꝑe virtus Maxĩa deo ſubiit cari
genitoris imago ( Haud moꝛa cõ
tinuo celi regione ſerena. Stella faceʒ du
cẽs multa cũ luce cucurrit · Rgnouere de
um ꝓceres cũctiſqʒ repẽte Muneribuſ cu
mulãt ⁊ ſanctũ ſidus adoꝛãt Tũ veio ma
nifeſta ſides clarũqʒ paterne Nomẽ erat
virtutis ⁊ ipſi agnoſcere vultꝰ Frãgant
nudent diuim ſigna decoris. ¶ N

etũ Eama volat magniſq; acuit rumori
bus iras. ¶ O ¶ Incendit aĩm matriqʒ
allabitur aures tᷣlla dolos. dirumq; ne
fas haud neſcia rerum Heſenſit motꝰqʒ
cepit prima futuros Heſcia venturi fur

7 .
C Protinꝰ ad regẽ magno clamoꝛe cru

tim mãdarat alendũ Duz cure ambigue
dũ mens exeſtuat ira. ¶ H

cipitare iubet ſubiectis vrere flamis Mł
ta mouẽs mittitq;ʒ viros qui certa repoꝛ
tent Maud ſecus ac iuſſi faciunt rapidiſ
ferunenr Haſſibus et magnis vrbem
c

clamoribꝰ implent · Continuo audite vo
ces vagitus et ingens Infantiumqʒ ani

me flentes ante oꝛa parentum. Qoꝛpora

natoꝛum ſternuntur lumine primo At

mater gemitu nõ fruſtra exterrita tanto

Fpſa ſimul pꝛe ſe poꝛtans tuꝛbante tum

tu. Infantem fugiens plena ad pꝛeſepia
tendit · Hec natum anguſti ſubter faſu

gia tecti Nutribat teneris immulgens
vbera labris ¶ Q ¶ Item de eo hie
ſus adoleſcens docebat turbas ſic ait.

Ante annos animum geſtans celeſiliſ ori
go · Der medias vrbes graditur populoſ
qʒ propinquos· Nlluʒ omnis tectis agris
qʒ effuſa iuuentus Attonitis inhiãs ani

mis proſpectat euntem · Turbaqʒ mira
tur matrum quis ſpiritus illi: Quis vul

tus vociſqʒ ſonus vel greſſus euntis eſt
¶R ¶ tem de baptiſmo chriſii ſic.
Continuo vates(nanq; is certiſſmuſ au
toꝛ) Vt proeul a gelido ſecretum flumi
ne vidit Tempus ait deus ecce deus cui
maxima rerum Verboꝛũqʒ ſides tu non
eris alter ab illo · Eoꝛtunate puer celi cui

ſideꝛa parent· Sic equidem ducebam ani

mo rebarqʒ; futurum Expectate venis
ſpes ⁊ ſolacia noſtri·Mec vbi dieta dedit
fluuio merſare ſalubri Occepit veniẽteʒ
ac mollis extulit vndis · Exultãtq; vada
ſubito commota columba Deuolat at
q; ſuper caput aſuitit inde repente · Va
dit iter liquiduz celeres neqʒ commouet
alas- Muc omnis turba ad ripas effuſa
ruebat Certatim largos bumens infun
dere rores. ¶ S ¶ Ktem de eo ; ſter
nebant veſtes in via du ſederet ſuper aſi
no ſic maro locutꝰẽ.Tuũc etiã tardi coſliſ
agitat᷑ aſelli Inſedit mẽbꝛo effulgẽs cui

plurima circũ Mreſ atzʒ viri ⁊ pur velami
na nota Subiiciũt funẽq; manu cõtĩge

re gaudẽt. ¶ T ¶ Itẽ de eo xp̃s dixit
vnꝰ veſtrum me tradet ſic maro cecinit·
Et lux cum primũ teꝛris ſe craſſa reddet

Vnus erit tm̃ in me exitiũqʒ meoꝛũ Duʒ

¶ It rex ſoli
citus ſtirpẽ ⁊ genus omne futurum Pre

— —

w. f f fhf f

7

R medium ſe offert de coꝛpoꝛe noſtro

¶ Nãqʒ dies niſi falloꝛ adeſt ſecludite

curas Mecũ erit iſtle laboꝛ nec me ſenten

tia fallit.Vnũ ꝓ multis dabit᷑ caput hee
ita fatuſ Conticuit ſeramqʒ dedit ꝑ men
bꝛa quietẽ ¶ B ¶ Occeanũ ĩterea ſurgẽs
auroꝛa reliquit Tamq; ſacerdotes late lo

ca queſtibꝰ implẽt· Cum populo pr̃ibus

ſeriturq; ꝑ agmina murmur · Quod genꝰ
hoc hommum que re hunc tam barbara
moꝛẽ Permittit patria penas cũ ſangui
ne poſcũt · Vndiqʒ collecti ⁊ magno dla
moꝛe ſequunt᷑ nſontẽ: ſeuitqʒ aĩs igno
bile vulgus.Sol mediũ celi cõſcenderat
igneus oꝛbem Qum ſubito accerſiri oẽs
Porallo⸗ q; patreſq; Eypoſcunt fariqʒ iu
ent quo ſanguine cretus · Quidqʒ petat
quid ve ipſe ferat pᷣclara tuentis facta vi
ri mixtus doloꝛ ſlupo⸗ vꝛget mẽtes ¶
Net cia mens bominũ certauitq; illu
dere capto. ¶ D¶ [um vero ca Ptis cõ
curꝛũt vndiq; telis. Tollit᷑ ĩ celũ clamoꝛ
cunctiq; repente Qoꝛripuere ſacrã effigi
em manibuſq; cruẽtis nſignem quercũ
decuſſis vndiq; ramis Conſtituũt · ſpiriſ
qʒ ligant ĩgentibus iũllũ. Tendebãtq; ma
nus pedibuſ ꝑ mutua nexis. Triſte miſte
rium ſequit᷑ quos cetera pubes· NAuſi om
nes ĩmane nefas auſoq; potiti:Nle autẽ

ĩpauidus quo vincula necuitis ĩquit. Tã

ta ne vos omnes tenuit fiducia noſtri.
DPoſt mihi non ſimili pena cõmiſſa luetiſ
Tali perſtabat memoꝛans fixuſq; mane
bat · ¶ ᷓ ¶ Interea magno miſceri mur
mure celũ vᷣncipit ⁊ rebus nox abſtulit
atra coloꝛẽ · Tmpiaqʒ eternam timuerũt
ſidera noctẽ Terra tremuit fugiere fere
Imoꝛtalia coꝛda Der gẽtes humiles ſtra
uit pauoꝛ inde repẽte Dat tellus gemitũ
celũ tonat omne fragoꝛe Extẽplo com
mote herebi de ſedibꝰ imis Vmbꝛe ibant
tenues tellꝰ quoq; ⁊ equoꝛa põti · Signa
dabüt ſiſtunt amnes terreq; dehbiſcunt.
Quin ipſe ſtupuere domꝰ atq; ĩti ma leti
Tartara ⁊ vmbꝛoſe penitꝰpatuere cauer
ne.¶ E¶ Sol quoqʒ exoꝛiẽs cũcti ſe ſci
re fatent᷑ · Dum caput obſceura nitide fer
rugine texit · ¶ E ¶ Diffugiũt comiteg

nocte tegunt᷑ opaca Multaq; dura ſuo
triſti cũ coꝛde volutãt · Quid faciãt herẽt
ĩfixo pectoꝛe vultus · Verbaqʒ nec placi

dã mẽbꝛis dat cura quietẽ. ¶ Tunc ſeni
oꝛ tales referebat pectoꝛe voces · Multa
utãs vbi nũc nobis deus ille magiſter.·
Din ſequimur quo ve ire iubeſ vbi po
nere ſedeg: Odoloꝛ atzʒ decꝰ tantarũ glo
ria rerũ ¶ H¶ Fãiaʒ nulla moꝛa ẽ vt nos
rape ĩ omĩa tecũ Oꝛamus teq; aſpectu

ne ſubtrahe nẽo ( oo ĩter motus
media ĩter talia verba. Tercia lux gelidã
celo dimouerat vmbꝛã · Tamq; pedẽ refe
rens ſuꝑas veniebat ad auras · ¶ R
Jum ſubito añ oculos ĩgenti mole ſe
pulcrũ · Coꝛpus vbi exanime poſituʒ nec
clauſtra nec ipſi Cuſtodes ſufferꝛe valẽt
auulſaqʒ ſaxis Saxa vidẽt laxis laterũ cõ

pagibus artis· Eit ſonus ĩgenti cõcuſſa ẽ

põdere tellus:Moꝛroꝛ vbiq; animi ſimul
ipſa ſilentia terꝛẽt · ẽt matutim volucrũ
ſub culmine cãtus. Ingredit᷑ linquẽs an
trũ ſpoliiſq; ſuꝑbus· tat ouãs pulſuqʒ
pedũ tremit excita tellꝰ. Vulneraqʒ ipſe
gerẽs foꝛibꝰ ſe ĩtulit artis ¶L Kt hic
igentẽ comitũ affluxiſſe nouoꝛũ Inueĩt
admirans numerũ cũctiſqʒ repente Im
ꝓuiſus ait coꝛã quẽ queritis aſſumVicit
iter durũ pietas ⁊ ĩuidia virtus · Pacem
oꝛate manu pacẽ laudate ſedentes · Ma
nanimi paciſqʒ olĩ ĩuiolabile ꝓignꝰ (N
¶ Et ſimul his dictis faciẽ oñdit ⁊ oꝛa.
Ora manuſq; ambas populatoqʒ temꝑa
ferro· ᷣmmiſcetq;ʒ manũ manibꝰ gaudet
q; tuẽtes · Hec vidiſſe ſimul ſatis ẽ iuuat
q; vſqʒ moꝛari Et cõferꝛe gradũ ꝝ dextre
cõiungere dextrã Eki⸗ demum ex
actis ſpirãte domũq; vmbꝛas · Rera ꝑ te
ner um celoqʒ ĩuentus aperto.Moꝛtales
viſus medio in ſermone reliquit · In pri
moqʒ refert ſeptus (mirabile dictu) Rtz
illum ſolio ſtellatis regio cel i Iccipit:e
ternum tenet per ſecula nomẽ Ee ex
publio Marone virgilio inter cetera de
vtroq; teſtamẽto: q̃ etſi gẽtilis fuerit vt
neq; deũ neqʒ legẽ cognouerit cũ tñ plu
res annos natiuitatẽ xpᷣi añceſſerit ñ mi
nꝰ de eo q; de ceteris ꝓphetis credendũ
Eẽyt oꝛe hec ipᷣa fuerit atteſtatꝰ ꝓphetico
O¶ Wüc ipſiꝰ crucis rõ reddẽda ẽ ⁊ vis e
narꝛãda:Quid ſũmus pr̃ a pacipio diſpo
ſuerit: ⁊ quẽadmodũ cuncta q̃ geſta ſũt
oꝛdinauerit: nõ tantũ diuinatio ꝓpheta
rum q̃ in xpᷣm vera ꝓeeſſit ſed etiã ratio

Gi.
ipſius paſſionis docet · Qecunq; em paſ
. ſhie ẽ non fuerũt ĩania ſed habuerũt figu
ram ⁊ ſignificantiã magnaʒ: ſicut alia di
uina opa que fecit maioꝛis ptãtis fuerũt
ſignificatiua. ¶ H¶ Kceti enĩ potus ac
fellis cibꝰ acerbitates ⁊ amaritudines in
hac vita ſectatoꝛnbꝰ veritatis pollicebat᷑:
quas tolerare ac ꝑpeti neceſſe ẽ eos den
veritatẽ ſequunt᷑:quoniã veritas acerba
E⁊ inuiſa oibus qui virtutis expertes vi
tam ſuã moꝛtiferis voluptatibꝰ dederũt
Nam coꝛona ſy pinea capiti eiꝰ ĩpoſi
ta id declarabat foꝛe vt diuinã ſibi plebẽ
de nocentibꝰ cõgregaret · Coꝛona aũt di
citur circunſtãs ĩ oe populꝰ. Nos aũt
qui añ cognitionẽ dei fuimus iniuſti · ſpi
ne id ẽ mali ac nocẽtes:eramus ig noꝛan
tes quid eſſet bonũ ⁊ a iuſticie notiõe atʒ
operibꝰ alieni: oĩa ſcelere ac libidine pol
luebamꝰ.Glecti vero ex dumis ⁊ ſentibꝰ
dei Sibu cingimꝰ qꝛ cõuocati ab ipſo
circũfuſi vndiq; ad euʒ magiſtro ⁊ docto
re deo aſſiſtimꝰ regemqʒ illũ mũdi ⁊ om
nium viuentiũ dominũ coꝛonamꝰ. ¶ B
Deus aũt crucẽ maluit:vt ĩtegrũ coꝛ
pus eius cõſeruaret᷑ quẽ die cercia reſur
gere ab ĩferiſ opoꝛtebat:ideo etiã carnifi
ces latus eius ꝑforauerũt neqʒ oſſa eius
ſieut mos eoꝛũ ferebat fregerunt:vnde ĩ
tegruʒ coꝛpꝰ patibulo detractũ ẽ ⁊ ſepul
cro diligẽter icluſum: ne leſum ac dimi
nutũ coꝛpus ad reſurgendũ ĩhabile red
deretur .· Nla quoq;ʒ pᷣcipua fuit cauſa ;
cruce exaltan iunr neceſſe: vt oĩbus gen
tibꝰ paſſio dei noteſceret ⁊ ad eũ cogno
ſcendũ pariter ⁊ colendũ cũcte nationes
ex ommi orbe cõcurrerent ( S ¶ Exten
dit ergo manus ſuas ĩ paſſione oꝛbemqʒ;
dimenſus ẽ:vt iam tũc oſtẽderet ab oꝛtu
ſolis vſqʒ ad occaſuʒ magnũ populũ ex
oibus linguis ⁊ tribubꝰ congregatũu ſub
alas ſuas eſſe venturũ ¶ T¶ Oꝛinata
vo diſcipulis ſuiſ euãgelica ac noĩs ſui p
dicatione circũdedit ſe repente nubes eũ
qʒ in celuʒ ſuſtulit quadꝛageſimo pꝰ paſ
Phem die ſicut Daniel foꝛe oſtẽderat di
cens. Et ecce ĩ nubibꝰ celi ⁊ filiꝰ hoĩs ve
mensg vſq; ad vetuſtũ dierum ꝑpuenit
Ee ¶ Diſcipuli vero ꝑ ꝓuincias diſperſi
fundamẽta eccleſie vbiq; poſuerũt:faciẽ
tes ⁊ ipſi ĩ nomĩe magiſtri dei magna 1

pene ĩcredibilia miracula Ex quibꝰ petrꝰ
1 paulus rome pꝛedicauerũt:vbi hoc fu
turum eſſe dixerũt vt poſt bꝛeue tempuſ
imitteret deus regẽ qui ⁊ expugnaret iu

deos ⁊ ciuitates eoꝛũ ſolo adequaret · Tp

ſos aüt fame ſitiq; cõfectoſ obſideret: tũ
foꝛe vt coꝛꝑibus ſuoꝛũ veſcerent᷑ ⁊ conſu

merẽt ſe muicẽ · Poſtremo vt capti veni
rent ĩ manuſ boſtiũ:⁊ ĩ conſpectu ſuo ve
xari acerbiſſime cõiuges ſuas cernerent:
viol ari ac ꝓſtitui virgines:diripi ꝓueroſ
allidi paruulos:omnmia deniqʒ igni fenio
qʒ vaſtari: captiuos in ꝑpetuũ terꝛis ſu
is exterminari: eo ꝙ exultauerĩt ſuꝑ amã

tiſſimũ ⁊ ꝓbatiſſimum dei filiũ.T᷑taq; pꝰ

illoꝛũ obitũ cum eoſ Nero ĩteremiſſet iu
deoꝛũ nomen ⁊ gentẽ Veſpaſianus extin

it: fecitq; oĩa q̃ illi futura eſſe p̃dixerũt

¶ Ouicũq; dat pᷣcepta hoĩbuſ ad vitã
moreſq; fingit alioꝛũ ſiquidẽ bona ſunt
q̃ pꝛecepit ipſi eodẽ modo viuendum eſt

quo docet eſſe viuenduʒ: ne ſi aliter vixe

rit ipſe pᷣceptis ſuis fidẽ detrahat: leuio
rẽq; doctrinam ſuã faciat ſi re ipſa reſol

7 4 D . „7—
uat qð verbis nitat᷑ aſtringere · Cum igiẽ
quis nõ faciat que p̃cipit:que ĩſolentia ẽ

vt homĩ libero ĩponere velit leges quibꝰ
ipſe nõ pareat:hoĩes enĩ malunt exẽpla

— 7

ũ dicimꝰ deũ patrẽ deũ filiũ

̊ʒ verba q; loqui facile eſt p̃ſtare diffici
nõ diuerſũ dicimꝰ nec vtrũqʒ ſecernimꝰ
qq;q nec pater eſſe ſine filio p̃t nec fuliꝰ p̃t

ſine Fre generari · Cum igit᷑ ⁊ pater fili
um faciat ⁊ flius patrẽ vna vtriqʒ mens
vnus ſpus vna ſubſtãtia ẽ: ſed ille quaſi

exuberãs fons ẽ : bic tanq́; defluẽs ey eo

riuuſ. Nle tanq; ſol: hic tanq; radiꝰ a ſole

poꝛrrectus: qui quoniã ſummo patri 1 fi

delis ⁊ carꝰ ẽ nõ ſeparat᷑ ſicut nec riuꝰ a
fonte nec radiꝰ a ſole:qꝛ ⁊ aqua fontis ĩ
riuo eſt ⁊ ſolis lumen in radio · Eqʒ nec

vox ab oꝛe ſeiungi nec virtꝰ aut manuſ a
coꝛpe diuelli p̃t· Cum igit᷑ a ꝓphetis ideʒ

manus dei ⁊ virtus ⁊ ſermo dicat᷑ · vtiqʒ
nulla diſcretio ẽ qꝛ 1 lgua ſermonis mi
niſtra ẽ manꝰ in qua virtꝰ ẽ indiuidue
ſũt coꝛꝑis poꝛtiones ·deniqʒ vnuʒ deũ eẽ
tam patrẽ q; filiũ Iſaias oſtẽdit cũ diait ·
Adoꝛabũt te ⁊ in te peabunt᷑ quoniã ĩ te

deus ẽ 1 nõ eſt aliꝰ deus pꝛeter te · Sed

alio loco ſimili ait deus rex iſrabel ⁊ qui

eruit eũ deus eternꝰ: ego pꝛimꝰ ⁊ ego no
uiſſimꝰ 2 pᷣter me nõ ẽ deus·Vnus ẽ enĩ
ſolus deꝰ ſummus carẽs oꝛigine q; ipſe
ẽ oꝛigo rerũ ⁊ in eo ſimul ⁊ filiꝰ ⁊ omn ia
cõtinent᷑ · Quaꝓpter cũ mens alterius in
uoluta ĩ altero ſit vel potiꝰ vna ĩ vtroq;
merito vnus deꝰ vterq; appellat᷑: quia
quidqd ẽ in patre ad filiũ trãſtulit: ⁊ q̃d
quid ẽ in filio a patre deſcẽdit Non põt
igit᷑ ſummꝰ ille ac ſingularis deꝰ niſi ꝑ fi
lium coli qui ſolũ ſe patrẽ colere putat:
ſicut filiũ non colit ita ne patrẽ quidem
colit qui aut filiũ ſuſcipit ⁊ nomẽ eiuſ ge
rit · Is vero cum filio ſimul ⁊ patrẽ colit
uoniã legatꝰ nuncius ·hic oſuu vite
GBole igit᷑ catholica eccleſia ẽ que ve
rum cultum retinet · hic ẽ fons veritatis·
hoc domiciliũ fidei · templũ dei:quo ſiq̃s
vel nõ intrauerit vel a quo ſi quis exierit
a ſpe vite ac ſalutis eterne alienꝰ eſt· Ne
minẽ ſibi opoꝛtet ꝑtinaci cõcertatiõe blã
diri · Agit᷑ eĩ de vita ac ſalute cui niſi cau
te ac diligenter cõſulatur amiſſa ⁊ extin
cta erit · Sed tamẽ qꝛ ſinguli quiq; cetus
hereticoꝛũ ſe potiſſimũ xpᷣianos ⁊ ſuam
eſſe catholicã eccleſiã ꝓputant · Sciendum
ẽ illã eſſe veram ĩ qua ẽ cõfeſſio ⁊ penitẽ
tia que peccata ⁊ vulnera quibꝰ ſubiecta
ẽ ĩbecillitas carnis ſalubꝛiter curat· Quo
niã ſatiſ in hoc quarto libꝛo de religione
vera ⁊ ſapiẽtia locuti ſumuſ· Nunc ĩ quĩ
to de iuſticia diſſeramus·
¶ Ex quinto lactantii autoꝛitates.
Am hec in pꝛimis cauſa eſt cur
apud ſapiẽtes ⁊ doctos ⁊ pꝛĩci
pes huiꝰ ſeculi ſcriptura ſancta
fide careãt:q ꝓphete cõmuni ac ſimplici
ſermone vt ad populũ ſunt locuti contẽ
nunt᷑ . taqʒ ab his qui nihil audire vel le
gere niſi exploꝛatũ ac diſertũ volunt:nec
quicq; inherere anĩs eoꝛuʒ pᷣt niſi qð au
res blandioꝛe ſono mulcet · tlla vero que
ſoꝛdida vident᷑ anilia inepta · vulgaria
exiſtimant᷑ · Ideo nihil verũ putãt niſi qð
auditu ſuaue ẽ: nibil credibile niſi qð p̃t
ĩcutere voluptatẽ· Nemo reʒ veritate põ
derat ſed omatu · Non credũt ergo diuĩs
quia fuco carent · Nam etſi hoc accidit ei
Qipꝛiano ſcʒ: qui erat ĩgenio facili copio

ſo· ſuaui· ⁊ que ſermonis maxĩiaẽ virtus

E

apto: vt a quodã homie ſane diſerto vna

ĩmutata litera· Capꝛianꝰ vocaret᷑: quaſi

ꝙ elegans ingeniũ 2 melioꝛibꝰ rebus ap
tum ad ciuilel fabulas cõtuliſſet: quid tã
dem putemꝰ accidere eis quoꝛũ ſermo ie

iunus ẽ a ĩgratus: qui neq; vimꝑſuadẽ

di: neq; ſubtilitatẽ argumẽtandi:neq;
lam ꝓꝛſus acerbitatẽ ad reuincenduʒ ha
bere potuerãt ¶ ¶ ¶ Non idcinco deum
credimꝰ xpᷣm qꝛ mirabilia fecit: ſed q; oi
dimꝰ ea facta eſſe omĩa que nobis annũ
ciata ſunt vaticinio ꝓphetarũ · Magnuʒz
utaſſemꝰ vt ⁊ iudei tunc putauerũt:ſi ñ
illa ipſa facturũ chaſtuzʒ ꝓphete omnes
vno ſpiritu p̃dixiſſent· Ttaq; deum credi
mus nõ magis ex factis operibuſq; mirã
dis q; ex illa ipſa cruce quã iudei ꝑſequũ
tur: quoniã ſimul a illa pdicta eſt D
qui agit cõtra hominẽ veritatis ignaruʒ
dilatis pauliſꝑ diumis lectionibꝰ foꝛma
re hunc a pꝛĩcipio tanq; rudem debet: ei
qʒ paulatim lucis pꝛrcipia monſtrare ne
toto lumine obiecto caliger. Nam ſicut ĩ
fans ſolidi ac foꝛtis cibi capere vim non
t ob ſtomaci teneritudineʒ · ſed liquoꝛe

actis ⁊ mollitudĩe alitur: donec firmati

viribus veſci foꝛtioꝛibꝰ poſſit · Tta ⁊ ei qᷓ
nondũ cape . diuina: pꝛius hũana teſt
monia id ẽ pho
ferẽda· ¶ D¶ Nunc de iuſticia que aut
ſumma virtꝰ aut fons virtutis:quã nõ
modo phᷣi ueſtert ſed poete quoq; qui
pꝛioꝛes multo fuerũt · hi plane ĩtel exert
ab eſſe hãc a rebꝰ humanis:eãq; finxerũt
offenſam viciis hoĩm ceſſiſſe e terra ĩ ce
lumqʒ migraſſe:ſed ĩpꝛudenter poete eã
ad ce cokagiſſe ad Fouis regnũ ceeine
runt · In cõſpectu enĩ oĩm iuſiicia ẽ:ſuſci
pite ſi poteſtis:eamq; ĩ domicilio veſtri
ectoꝛis collocate· Eſtote equi ac boni ⁊
equet᷑ vos ſua ſpõte iuſticia quã ꝗᷓritis ·.
deponite omnem malã cogitationem de
coꝛibꝰ veſtris ⁊ ſtatim vobis tẽpus illð
aureũ reuertet᷑ qd aliter conſequi nõ po
teſtis qᷓ; ſi deũ colere ceperitis · Quiꝰ qui
dem iuſticie quaſi vene ſũt pietas ⁊ equi
tas:his enĩ duobꝰ fontibꝰ cõſtat tota iu

ſticia. Nam ſides tẽperantia ꝓbitas ĩno

centia ĩtegritas ⁊ cetera eiuſmodi vel na
tura vel ĩſtitutõne parentũ poſſũt eſſe
his homĩbus qui iuſticiam neſciunt ·

ꝛum ⁊ hiſtoꝛicoꝛũ ſunt of

—„„

i

——R

Geij.

¶ E (Bictas aũt mihil aliud q́; dei notio
E

ſt ſicut Trimegiſtꝰ reriſſime diffiniuit.
Si ergo pietas ẽ cognoſcere deum:cuius
cognitionis hec ſumma ẽ vt colas: igno
rat vtiqʒ iuſticiã qui religionẽ dei non te
net: quomõ en poteſt eam ipſam noſſe
qui vnde oꝛiat᷑ ignoꝛat · plato quidẽ mul

ta de vno deo locutꝰ eſt a quo ait cõſtitu

tum eſſe munduʒ ſed nihil de religione:
ſomniauerat enĩ deum nõ cognouerat ·

(EIltera ẽ iuſticie ꝑs equitas · Equita

tem dico nõ vtiq; bene iudicãdi quã Ci
cero equalitatezꝭ vocat · Deus enĩ qui ho
mines generat ꝛ ĩſpirat omnes equos id
E pares eſſe voluit:eandeʒ condicionẽ vi
uendi oĩbus ĩpoſuit:omẽs ad ſapientiaʒ
genuit:oĩbuſ ĩmoꝛtalitatem ſpoſpondit
nemo a bñ̃ficiis eius ſegregat᷑ celeſtibus
Nam ſicut oĩbus vnicũ ſuum lumẽ equa
liter diuinit:emittit oĩbus fontes:victuzʒ
ſũminiſtrat: quietẽ ſomni dulciſſimã tri
buit:ſic omĩbus equitatẽ vir tuteʒqʒ lar
gitur· Nemo apud eũ ſeruus ẽ nemo do
minus:ſi en eunciis idẽ pater ẽ equo iu
re omẽs liberi ſumꝰ. Nemo deo paupꝑ eſt
niſi qui iuſticia ĩdiget: nemo diues niſi q̃
virtutibꝰ plenus ẽ: nemo deniqʒ egregiꝰ
niſi qui bonꝰ ⁊ ĩnocens fuerit: nemo cla

riſſimꝰ niſi qii oꝑa niſericoꝛdie largiter

fecerit: nemo ꝑfectiſſimꝰ niſi qui omnes
gradus virtutis ĩpleuerit · Quare nec ro
mani nec greci iuſticiã tenere potuerũt:
quia diſpares multis gradibuiſ homines
habuerũt . Apauꝑibus ad diuites · ab hu
milibꝰ ad potentesa pꝛiuatis deniqʒ ad
Regum ſublimiſſimas ptãtes · Vbi enim
nõ ſunt vniuerſi pares equitas nõ eſt:ac
exeludit ĩequalitas iuſticiã ipſam: cuius
vis omĩs in eo ẽ vt pares faciat eos q̃ ad
huiuſ vite condicionẽ pari ſoꝛte venerũt
duobꝰ igit᷑ illis iuſticie fontibꝰ ĩmutatis
omnis virtꝰ oĩs veritas tollit᷑ ⁊ ipſa iu
ſticia remigrat ĩ celũ · patet ergo ꝙ iuſii
cia nihil aliud ẽ qᷓ; dei religioſa cultura.

¶ & ¶ Videamꝰ vtrũ ne iulucia fedus ali

quod cũ ſtulticia habere poſſit vt Carne
ades diſputauit: cuiꝰ vt concludã diſpu
tationẽ nõ poſſe eundẽ iuſtũ eſſe ac ſtul
tum eundẽ ſapientẽ ⁊ iniuſtũ:docet ipſa

ratio· Qui enĩ ſtultꝰ ẽ quid ſit iuſtum ac
bonũ neſcit ⁊ ideo ſemꝑ peccat · ducit᷑ eĩ

quaſi captiuus a viciis nec reſiſtere vllo

mõ pᷣ̃tf quia caret virtute quã neſcit · Tu
ſtus aũt ab ommi peccato ſe abſtinet qð
aliter facere non pᷣt q; ſi habeat recti pꝛa
uiq; noticiã · Rectuʒ aũt diſcernere a pꝛa
uo quis pᷣt niſi ſapiẽs ? ta fit vt nunqᷓ;
poſſit iuſtus eſſe qui ſtultꝰ ẽ:neq; ſapieſ
qui fuerit iniuſtꝰ H ¶¶ Stulticia igit᷑ ẽ
in factis dictiſq; ꝑ ignoꝛantiã boni ac re
cti erꝛatio · Ergo KKus ẽ qui ne ſibi qui
dem parcit dummõ nõ noceat alteri qð
malũ qð q;deʒ nobis ⁊ rõ ⁊ vitas ipſa p
ſcribit · In omĩbꝰ enĩ videmꝰ aĩalibus q;
ſapientia carẽt conſiliatricẽ ſui eſſe natu
ram · Nocent igit᷑ aliis vt ſibi ꝓſint:neſci
unt enĩ quia malũ ẽ nocere · homo vero

duia ſcientiã boni ac mali habet abſtinet

e a nocendo etiã cum incõ modo ſuo qð
animal irration ale facere non p̃t· Et idðdo
ĩter ſummas homĩs virtutes inocentia
numerat᷑:quibꝰ rebus apparet ſapiẽtiſ
ſimum eſſe qui mauult ꝑire q; ne noceat
vt id officiũ qꝰ a mutis diſcernit᷑ ſeruet ·
¶ Ouis ẽ tam excoꝛs tam qʒ cecꝰ qui ñ
videat in martiribꝰ fuiſſe ſapientiã: licet
eoꝛũ ꝑſecutoꝛes malicia ⁊ furoꝛe excecati
ſtultos eos eẽ arbitrant᷑:qui cũ haberẽt
in ſua ptãte ſupplicia vitare · cruciari tñ
⁊ moꝛi maluerũt: ſed poſſẽt ipſi ex eo iꝑ
ſo puidere nõ eſſe ſeukeiei in qua tanta
hominũ milia ꝑ oꝛbem totuʒ vna ⁊ pari
mente cõſentiunt. Si enĩ femine ſexus in
firmitate labunt᷑: viri certe ſapiũt. Si pu
eri ſi adoleſcentes ĩpꝛouidi ſunt:ꝑ etatezʒ
mat uri certe ac ſenes habent ſtabile iudi
cium · Si vna ciuitas deſipit: cetere vtiqʒ
ĩnumerabiles ſtulte eſſe nõ poſſunt · Si
vna ꝓuincia vna natio pꝛudetia caret: ce
teras om̃s habere ĩtelligentiã recti neceſ
ſe eſt · Cum vero ab oꝛu ſolis vſqʒ ad oc
caſum lex diuina ſuſcepta ſit: ⁊ oĩs ſexus
oĩs etas:⁊ gens:⁊ regio.⁊ natio vnis ac
paribꝰ animis deo ſeruiãt:eadẽ ſit vbiqʒ
patiẽtia:idẽ cõtemptꝰ moꝛtis :ĩtelligere
debuerãt aliquid ĩ ea re eſſe rõnis · qð nõ
ſine cauſa vſq; ad moꝛtẽ defendat᷑:aliqᷣd
fundamẽti ac ſoliditatis qd eam religio
nẽ non tm̃ iniuriis ⁊ vexatõe nõ ſoluat:
ſed augeat ſemꝑ ⁊ faciat firmioꝛẽ · Debu
erant pᷣ̃terea exiſtimare cũ videãt dilace
rari ho ĩes variis toꝛmentoꝛũ generibus:

inter fatigatos carnifices ĩuictã tenere
patientiã:cõſenſuʒ tam multoꝛum ⁊ ꝑſe
uerantiam moientium nõ vanã eſſe:mec
ipſam patientiaʒ ſine deo cruciatus tan
tos poſſe ſuperare· Latrones enim robu
ſti coꝛpoꝛis viri eiuſmodi lacerationes ꝑ
ferꝛe non queunt · exclamant ⁊ gemitus

edunt vincuntur enim doloꝛe quia deeſt

illis inſpirata patientia. Noſtri autẽ (vt
de viris taceam) pueri ⁊ muliercule toꝛ
turas ſuas taciti vincunt: 1 expꝛimere il
lis gemitũ nec ignis poteſt. Ecce ſexus ĩ
firmus ⁊ fragilis etas dilacerari ſe toto
coꝛꝑe vtiqʒ patit᷑ non neceſſitate qꝛ licet
vitare ſi velimt: ſed volũtate qꝛ cõfidunt
in deo· De hiſ aũt chꝛiſti martiribꝰ flaccꝰ
in liricis ſenſiſſe videt᷑ cum ait· tuſtum ⁊
tenacẽ ꝓpoſiti virũ nõ ciuiũ ardoꝛ pꝛaua
iubentiũ non vultꝰ ĩſtantis tiranni men
te quatit ſolida · Quo nihil verius dici p̃t
ſi hoc ad eos referat᷑ qui nullos cruciatꝰ
nullã moꝛtẽ recuſant ne a ſide iuſticiaq;
declinẽt: qui nõ tiranicas iuſſiones non
pᷣſidum gladios fremunt quo minus ve
ram ac ſolidam libertatẽ conftanti mẽte
defend ant: que ĩ hoc ſeculo tuenda ſapiẽ
tiaẽ ¶ A ¶ Religio cogi non p̃t verbis
potius q; verberibꝰ res agenda ẽ. defen
denda autẽ religio ẽ nõ occidẽdo ſed mo
riendo: non ſeuicia ſed ſapiẽtia:nõ ſcele
re ſed fide · Na em maloꝛum ſunt:hec bo
norum neceſſe ẽ bonũ in religione ver
ſari nõ malum. Nam ſi ſanguĩe ſi toemẽ
tis ſi malo religionẽ defendere velis · Tazʒ
nõ defendet illa ſed polluetur violabit
vnde nihil ẽ tam voluntarium q́; religio
in qua ſi animꝰ ſacrificantis aduerſus ẽ
deo ſublats iaʒ nulla ẽ.· Recta igit᷑ ratio ẽ
vt religionem patientia vel morte defen
daſ. In qua fideſ cõſeruata ⁊ ipſi deo gra
taẽ a religioni addit autoꝛitatem G
¶ Magna ⁊ pcipua virtus eſt patientia
quã pariter ⁊ vulgi publice voces ⁊ phᷣi
oꝛatoꝛes ſummis laudibꝰ celebꝛant· ¶
ſi negari nõ poteſt quin ſumma ſit virtꝰ
nereſſe eſt iuſtũ ⁊ ſapientẽ virum ĩ pote

ſtate eſſe homĩs iniuſti vt capiat patiẽti

am ¶ ¶ Hatientia ẽ enim maloꝛũ que
aut inferunt᷑ aut accidũt cũ equanimita
te ꝑlatio: ergo iuſtus ac ſapiens q; virtu
tem capit habet in ſe patientiã qua care

Sxiiij

bit omnino ſi nihil patiet᷑ aduerſi: Cõtra
qui in rebus ꝓſperis agit ĩpatiens eſt 17
virtute maxima caret ipatienteʒ dico
nihil patit᷑ · Innocentiam quoqʒ ſeruare
nõ poteſt que ⁊ ipſa iuſto ⁊ ſapiẽti viro
pꝛopꝛia virtus ẽ· Tniuſti aũt ac deũ neſci
entes ⁊ diuitiis · ⁊ potentia honoꝛibus
floꝛent: bec enim cuncta ĩiuſticie pꝛemia
ſunt: quia ⁊ ꝑpetua eſſe nõ poſſunt ⁊ ꝑ
cupiditatẽ violentiamq; querunt᷑ · Tuſ
vero ac ſapiens qꝛ illa omia humana ſũt
vt ẽ a lelio dictum ſua bona diuina iudi
cat nec alienũ quicqᷓ; concupiſcit: ne quẽ?
contra ius hũanitatis ledat omnino: nec
vll am potentiã honoꝛem ve deſiderat ne
cui faciat iniuriã: ſic enĩ cunctos ab eodẽ
deo eadẽ conditione generatos iure fra
ternitatis eſſe cõiunctos:ſed ⁊ ſuo cõten
tus ⁊ paruo: quia fragilitatis ſue memo:
non ampliꝰ querit q; vnde vitã ſubſten
tet ⁊ ex eo ipĩio quod habuerit impertit
etiam nõ habenti quia piꝰ eſt:pietas au
teʒ ſumma virtus ẽ: ⁊ accedit ex eo ꝙ vo
luptates cadueas vicioſasq; contemnit
quarum cauſa bet appetunt᷑:quoniam
continens ẽ ac libidinũ victoꝛ:quia nihil
tumoꝛis atq; inſolentie gerẽs non extol
lit ſe altius nec erigit ſuperbũ caput ſed

placidꝰ ⁊ cõcoꝛs ⁊ cõmunis ⁊ planus eſt

qꝛ condicionẽ ſuam nouit· Qum ergo ĩiu
riazʒ nulli faciat nec aliena capiat nec ſua
quoq; ſi vi auferant᷑ defendat: cum ſciat
illataʒ iniuriã moderate ferre quia vir

tute pꝛeditus eſt: neceſſe ẽ iuſtum homi

nem ſubiectũ eſſe miuſto:⁊ contumeliis
affici ab inſipiente ſapientem vt ille pec
cet quia iniuſtus eſt· ⁊ hic in ſe virtutem
habeat quia iuſtus eſt ¶ D¶ Siquis au

tem volet ſcire cur malos ⁊ ſiuſtos deus

potentes beatos diuites fieri ſinat: pios
econtra humiles miſeros inopes eſſe pa
tiatur: quia coꝛruptos ⁊ vicioſos hbomi
nes non putat deus emendatione ſua di
gnos: bonos autẽ quos diligit caſtigat
ſepius ⁊ aſſduis laboꝛibus ad vſum vir
tutis exercet: nec eos cadueis ac moꝛtali
bus bonis coꝛrumpi ac depꝛauari ſinit·
Vnde nemini debet mirum videri ſi pro

noſtris ſepe delictis caſtigamur a deo

immo vero eum veramur ac pᷣmimur: tũ
maxime gratias agemus ĩdulgentiſſimo

„ „% „ °

patri ꝙ coꝛruptelã noſtram nõ patitur
longius ꝓcedere ſed plagis ac verberibꝰ
emendat · Ex quo intelligimus nos eſſe
deo cure quibus quoniam cũ peccamus
iraſcit᷑ · Naʒ cũ poſiet populo ſuo ⁊ opes
⁊ regna largiri:ſicut dederat ante iudeis
quoꝛum nos ſucceſſoꝛes ac poſteri ſumꝰ
dcirco eum noluit ſub alia dicione atqʒ
ĩperio degere ne rerũ ꝓſperaruʒ felicita

te coꝛruptꝰ in luxuriã labeꝛet᷑ ac dei p̃ce
ta cõtẽneret:ſicut illi maioꝛes noſtri qͥ
ſepe terrenis ac fragilibꝰ his bonis ener
uati aberrauerũt di ciplina legis vicu
la rupe· ꝓuidit ergo quatenus cultoꝛibꝰ
ſuis pᷣſtaret quietẽ ſi mãdata ſeruaſſent:
⁊ tñ eos emendaret ſi pᷣceptis nõ obtem
peraſſent·Ttaq; ne tũc coꝛrũperent᷑ ocio

pꝛemi eos voluit ab his ĩ quoꝛũ mambꝰ

eos collocauit: vt eos ⁊ labẽtes cõfirmet
⁊coꝛruptos ad foꝛtitudineʒ reparet ⁊ fi

dos experiat᷑ ⁊ tẽptet · It hec de quĩto ſe

iint nüc de ſexto de vero cultu ad Cõ
antinũ ĩperatoꝛem·

¶ Ey ſexto lactãtii autoꝛitates.

Enio nunc ad id qð ẽ maximuʒ

cio deũ coli opoꝛteat: q; in hoc

ſolo ſũma rerũ ⁊ oĩs beate vite rõ conſi

ſtit· Quãdoquidẽ ꝓpterea facti ⁊ inſpira
ti ab eo ſumus:nõ vt celũ videremꝰ ⁊ ſo

lem qð anaxagoꝛas putauit:ſed vt artiſi

cẽ ſolis ⁊ celi deũ pura a ĩtegra mẽte co
leremus. Nihil aũt ſancta ⁊ ſingularis il

la maieſtas aliud ab hoĩe deſiderat q; ſo

lam ĩnocentiã:quã ſiquis obtulenitt deo
ſatis pie ſatis religioſe litauit · Non igit

opimas ⁊ pingues hoſtias deo quaſi eſu

rienti vt cultoꝛes deoꝛũ faciebant macte
mus:mõ vina tanq; ſitiẽti ꝓfundamus:ñ
lumina veluti ĩ tenebꝛiſ agẽti accendamꝰ

ſed mẽte ſancta ⁊ iuſto aĩo ⁊ pectoꝛe cele
ſtem maieſtatẽ placare ſtudeamus. Non

enĩ religio celeſiis cõſtat ex rebꝰ coꝛrup
tis ſed ex virtutibus a eo cultu qui oꝛi᷑ e
celo ĩ quo mens colentis ſeipſam deo im
maculatã victimã ſiſtit · Quiſquis igit᷑ p
ceptis celeſtibꝰ obtꝑauerit hic cultoꝛ ẽ vi
dei · Cuius ſacrificia ſunt mãſuetudo anĩ
Vita ĩnocens ⁊ actus boni: que oĩa qui
exhibet totiẽs ſacrificat quotiẽs bonum

vt doceam quo ritu quo ſacrifᷣ

aliquid ac pium fecerit· Ftaqʒ in arã dei

que vere maxĩa eſt:que ĩ hominis coꝛde
collocata ĩquinari nõ poteſt ſanguine iu
ſticia imponit᷑· patientia.fideſ.ĩnocentia

caſtitas:abſtinentia· hic ẽ veriſſimꝰ ritus

bec il la lex dei vt a Cicerone dictũ eſt pꝛe

clara ⁊ diuina ſemꝑ que recta ⁊ honeſta
iubet:vetat pꝛaua ⁊ turpia:cui Farente⸗

certiſſime ac ſanctiſſime legi:iuſte ac legi
time neceſſe ẽ viuere · Cuiꝰ legis paucae
quidẽ capita ĩ ſequẽtibus ponã · Siquis
aũt omĩa cõpꝛebendere volet ex fonte ip
ſo petat vñ riuus iſte manauit · ¶ Nunc
de lacrificio · bur ĩquit plato nõ caſtum
donũ deo: quid ergo picta ſcʒ ⁊ texta pꝛe
cioſa? Immo vero nõ caſtũ donum deo

quidqͥd corũpi quidquid ſurꝛipi p̃t: Ve
ſtes igit᷑ ⁊ gemmas ⁊ cetera qᷓ habent᷑ in

pᷣcio ſiquis putat deo cara: is plane qui
ſit deus neſcit cui putat voluꝑtati eẽ eaſ
res: quas etiã homo ſi cõtempſerit iure
laudabit᷑. Duo ſunt aũt que offerꝛi debe
ant donũ ⁊ ſaerificiũ:donũ in ꝑpetuum
ſacrificiũ ad tẽpus·verũ apud iſtos qui
nullo mõ rationẽ diuinitatis ĩtelligunt
donum ẽ quidqd auro ⁊ argento fabꝛica

tur·. †tem quidqd purpura ⁊ ſerico texit.

Sacrificiũ eſt victima ⁊ quecunqʒ; in ara
cremant᷑:ſed vtroq; nõ vtit᷑ deus quia ⁊
ipſe ĩcoꝛruptꝰ ẽ ⁊ totũ illud coꝛruptibile
Itaq; deo vtrunqʒ ĩcoꝛpoꝛale offerendũ
eſt quo vtit᷑:donũ ẽ integritas animi:ſa

crificiũ laus ⁊ imnus Si enĩ deus non vi

detur ergo his rebꝰ coli debet quẽ nõ vi
dentur.
que virtute ⁊ iuſticia cõſtat · Quomõ aũt
deuſ iuſuicia homĩs vtat᷑ intellectu facile

eſt. Si enĩ iuſtuſ fuerit homo accepta im

moꝛtalitate ineternũ ſeruiet deo: hoĩes
autẽ non niſi ad iuſuciã naſci tum phᷣi ve
teres tum etiã Cicero ſi uſpicak diſl⸗
enĩ de legibus:ſed omniũ inquit que in

hoĩm doctoꝛũ diſputatiõe verſant᷑ nihbi

eſt ꝓfecto pᷣſtabiliꝰ q́; plane ĩtelligi nos
ad iuſticiã eſſe natos td ergo ſolum deo

exhibere atz offerꝛe debemus: ad qð ca pi

endum nos ipſe generauit · de hoc ſacri
ficio Trimegiſtus hermes ſie locutus eſt
Qultus autẽ dei vnus ẽ malũ non eſſe O
fili adoꝛa ⁊ cole· vᷣbo enĩ ſacrificari opoꝛ
tet deo · Summꝰ igit᷑ colendi dei ritꝰ ẽ ex

ulla igit̃ religio alia ẽ vera niſii

reng

oꝛe iuſii hoĩs ad deũ directa laudatõ:que
tñ ipſa vt deo ſit accepta ⁊ humilit ate
timoꝛe ⁊ deuotõe maxĩa opus ẽ: nequis
foꝛte ĩtegritatis atʒ inocentie fiduciã ge
rens tumoꝛis ⁊ arꝛogantie crimẽ ĩcurꝛat
eoq; facto gratiã virtutis amittat: ſʒ vt
ſit deo caruſ omĩqʒ macula careat miſeri
coꝛdiaʒ dei ſꝑ ĩploꝛet: nihilqʒ aliud pᷣcet᷑
niſi peccatis ſuis veniã licet nulla ſint:ſi
quidẽ alið deſiderauerit nõ ẽ opꝰ deo ſci
enti qͥd velimꝰ. Si quid ei bom euenerit
ratias agat: ſi quid mali ſatiſ faciat. ⁊ id
ibi ob peccata ſua eueniſſe fateat᷑: 2 ni
hilo minꝰ etiam ĩ malis gr̃as agat ⁊ ĩ bo

nis ſatiſ faciat vt idez ſit ſꝑ ⁊ ſtabilis ⁊ i

mutabilis ⁊ ĩconcuſſus · Nec tñ hoc niſi ĩ
tẽplo putet ſibi eẽ faciendũ: ſed ⁊ domi
ĩT ipſo etiã cubili ſuo: ſecũ deniq; habeat
deũ ſp ĩ coꝛde ſuo cõſecratum: qm̃ ipſe

dei tẽplum eſt · O ſi deo patri ac dño hac

aſſmuitate· hoc obſequio · hac deuotione
ſeruierit oſũmata ⁊ ꝑpfecta iuſtida ẽ: quã
qui tenuerit deo paruit: hie religioni atʒ
officio ſuo ſatiſfecit · ¶ X¶ Due ſůt vie
ꝑ quas hũanã vitã ꝓgredi neceſſe ẽ: vna
q̃ in celum ferat: altera ꝗᷓ ad ĩferos depꝛi
mat qs ⁊ poete carmĩbus ⁊ Phi in diſpu
tatõibꝰ ſuis ĩduxerũt: ⁊ quidẽ ph̊ᷣi alterã
virtutũ eẽ voluerũt:alterã vicioꝛũ · Cam
qʒ que ſit aſſignata virtutibꝰ pꝛo aditu
eſſe arduã ⁊ cõfragoſaʒ · In qua ſiquis dif
ficultate ſuꝑata in ſummum erꝰ euaſerit
habere eũ de cetero planũ iter ⁊ lucdum
amenũq; campũ ⁊ omẽs laboꝛũ ſuoꝛum
cape fructus vberes atq; iocũdos · Quos
aũt pꝛimi aditus diffieultas deterruerit:
eos ĩ üllã vicioꝛũ viam labi atʒ def lectere

neceſſe ẽ: qᷓ pꝛo ingreſſu ſit quaſi amena

multoqʒ tritioꝛ:deinde cũ ĩ eaʒ paulo vl
terius ꝓceſſerit amenitatis illius ſpecieʒ
repẽte ſubduci.Exoꝛiri aũt viã pᷣcipitem
nũc ſaxis aſperã · nũc obductã ſentibus ·
nunc gurgitibꝰ ĩterciſam · vel toꝛrẽtibus
rapidaʒ: vt laboꝛare · herere · labi · cadere
ſit neceſſe · Que oĩa eo ꝓferunt᷑ vt appa
reat ĩ virtutibꝰ capiẽdis laboꝛes eſſe ma
xĩos: ĩ ꝑceptis ãt maxoĩs frcuſ ⁊ ſolidas
atq; ĩcoꝛruptas voluptates · Deſcribam
igit᷑ vtrãqʒ ⁊ earũ ꝓpꝛietates habituſq;
mõſtrabo. Vna ẽ itaqʒ virtutiſ ac bonoꝛũ
via qᷓ fert nõ in heliſeos cãpos vt poete

loquunt᷑ ſed ad ipſã mũdi arcẽ ( BCt
leua maloꝛũ exercet penas ⁊ ad ĩpia tar
tara mittit · Eſt enĩ criminatoꝛis illiꝰ qui
pꝛauis religionibꝰ inſtitutis autit hoĩes
ab itinere celeſti ĩ viã ꝑditionis ĩducit·
Qnius vie ſpẽs ⁊ figura ſic ẽ cõpoſita in
aſpectu vt plana ⁊ patẽs ⁊ omm genere
floꝛũ fructuũ delectabilis eẽ videat᷑· In
ea en poſita ſunt oĩa qᷓ ꝓ bonis babent᷑
ĩ terra: opulentiã dico· honoꝛẽ · quietem.
voluptatẽ: illecebꝛas omẽs: ſed cũ his ꝑi
ter ĩiuſticiã · crudelitatẽ · ſuꝑbiam · ꝑfidiã
libidinẽ.cupiditatẽ · diſcoꝛdiã · ignoꝛanti
am.mẽdaciũ · ſtulticiã ceteraqʒ vicia · Exi
tus aũt huius vie talis ẽ:cũ ventũ fuerit
ad extremũ vñ iam regredi nõ licet cum
oĩ ſua pulcritudine tã ſubito pꝛecidit᷑:xt
nõ ante quis fraudẽ ꝓſpicere poſſit q; p̃
cipitatus ĩ altitudinem ꝓfundam cadat
Quiſqs enĩ pᷣſentiũ bonorũ ſpecie captꝰ
in his cõſequẽdis ac fruẽdis occupatꝰ:
nõ pᷣuiderit ea ꝗᷓ poſt moꝛtẽ ſecutura ſũt
ſeq; a deo auerterit: is vero ad ĩferos de
iectus in eternã damnabit᷑ penã ¶G
¶ Via ergo illa celeſiis difficilis ꝓpoſi
ta eſt: vel ſpinis hoꝛren tibus aſꝑa:vel ſa
xis extãtibus ĩpedita: vt cũ ſũmo laboꝛe

ac pedũ tritu: cunqʒ magna cadendi ſoli

citudĩe ſit cuiq; grad iendũ · In hac poſu
it iuſticiã. tꝑantiam.caſutatẽ · fidem · pati
entiã . abſunentiã·cõcoꝛdiã · ſcientiã · veri
tatem. ſapientiã · ceteraſq; virtut es: ſed
ſimul cũ his pauꝑtatẽ· ignominiã · laboꝛẽ
dolorẽ· amaritudĩes omnes Quiſquis eĩ
ſpem ſuã poꝛrexit lõgiuſ melioꝛa malu
erit carebit terre bonis vt expeditꝰ ac le
uis difficultatẽ vie ſuꝑet · Nec enĩ pᷣ̃t qui
ſe apparatu regio circũdederit aut diuiti
is onerauerit anguſtias illas vel ingredi

vel tenere · Vnde ĩtelligit᷑ idcirco malis

ĩiuſus faciliꝰ ꝓuenire qᷓ cupiãt: qꝛ pꝛona
decliuis ẽ eoꝛũ via· Bonis aũt que obti
nent difficile ꝓcedere q; difficili 1 arduo
itinere gradiunt᷑· Tuſtuſ ergo quomiã du
rũ aſperũq; icer ĩgreſſuſ ẽ cõtemptui · de

riſui · odio ſit neceſſe ẽ. Omnes em quos

cupiditas aut voluptas p̃cpites trahpit 1
uidẽt ei qui virtutẽ cape potuit inique
fert᷑ id habere aliquẽ qð ipſi non habent
Grit itaq; pauꝑ · humilis· ignobilis:ſubie
ctus ĩiurie · ⁊ tandẽ omĩa que amara ſunt

2 ⸗
R

.

pferẽs ⁊ ſi patientiã iugẽ ad ſummũ illũ

gradũ finẽqʒ ꝑduxit dabit᷑ ei coꝛona vir
tutis: ⁊ a deo ꝓ laboꝛbꝰ quos ĩ vita pꝛo

Fee iuſticiã ꝑtulit ĩmoꝛtalitate donabit

de ſüt vie qᷓs deus hũane vite aſſignauit

In quibus ſingulis ⁊ bona oñdit ⁊ mala

ſed oꝛdĩe p̃poſiero atz cõuerſo· In vna eĩ

mõſtrauit temꝑalia pꝛiꝰ mala cum eter

nis bonis qui eſt oꝛdo melioꝛ· In altera

tempoꝛalia pꝛius bona cum eternis ma

lis qui eſt oꝛdo deterioꝛ: vt quicunq; pꝛe
ſentia mala cũ iuſticia delegerit maioꝛa 2
certioꝛa bona cõſequat᷑ z uerit illa que
ſpꝛeuerit. Quiſqͥs aũt pñtia bona p̃poſu
erit iuſticie ĩ maioꝛa ⁊ giora incidet ma
la q; fuerint illaꝗ fugit ·

na bꝛeuia ſint neceſſe ẽ · Rclla vero ſpũalis
ꝗ huic terꝛene cõtraria ẽ qm̃ ſempiterna
e: idcirco ⁊ bona eius ⁊ mala ſempiterna
ſũt · Ttaqʒ fit vt bonis bꝛeuibꝰ mala eter

quãto ſatius ſit ppertus bonis mala bꝛie

uia pẽſare q̃; ꝓ bꝛeuibꝰ ⁊ caducis bonis

mala ꝑpetua ſubſtinere · Omia itaqʒ ama B
ra ⁊ grauia patiẽter ferẽda ſũt:⁊ eo gi

dem ꝓmptius quo nobis imꝑatoꝛ noſtri
deus pᷣmia ꝓ laboꝛibus eterna cõſtituit:
cũ in hac terrena militia tm̃ homĩes la
boꝛis exhauriãt qᷓ pñt eodẽ mõ ꝑire quo
parta ſunt:certe nobis nulluſ laboꝛ recu
ſandus ẽ quibꝰ id acquirit᷑ qð nullo mõ
poſſit amitti. ¶ D¶ Hꝛius q́; ſingulas
virtutes exponere incipiã determinãda
ipſa virtꝰ:quã nõ recte phᷣi diffinierũt
quid eſſet: aut ĩ quibꝰ rebꝰ:qͥd oꝑis: aut

quid habeat officui . Nomẽ itaq; ſolũ reti
nuerũt:vim vero ⁊ rationẽ ⁊ effectũ ꝑdi

derunt. Eſt aut virtꝰ iram cohibere:cupi
dit atẽ cõpeſcere:libidinẽ refrenare · Td ẽ

eni viciũ kigere hor enĩ OQꝛatiꝰ dixit: vir

tus ẽ victũ fugere· Nam fere omĩa que fi
unt ĩiuſte atqʒ ĩpꝛobe ab his oꝛiunt᷑ affe

ctibus · Omne igit᷑ virtutis officiũ ẽ non

Pecrart ¶ ¶ ¶ Quid ſit bonũ ⁊ quid ma

lum neſciſſe phos certũ ẽ fons enĩ bono

rũ ẽ deus. laloꝛũ vero ille criminatoꝛ di
uini noĩis ſꝑ inimicꝰ . Ab his duobꝰ pꝛĩci

pis bona malaq; oꝛiunt᷑: q̃ veniũt a deoo

c enĩ vita tem
poꝛaliſ q;bꝛeuis ẽ: idcirco ⁊ mala eiꝰ ⁊ bo

na:⁊ malil bꝛeuibꝰ bona eterna ſuceedüt
Ttaq; cũ ſimul ꝓpoſita ſint homĩ bona
mala cõſiderare vnumquenqʒ ſecũ decet

hanc habẽt rõnem v᷑t ĩmoꝛalitatẽ parẽt
qð ẽ ſummũ bonum: que aũt ab illo alte
ro id habẽt officiũ:vt a celeſtibꝰ auocatũ
terꝛeniſq; demerſũ ad penam ĩterficiant
ſempiternã qð ẽ ſummũ malũ· Non igit᷑
dubiũ eſt quin illi omẽs q;d eſſet ſummũ
bonũ ⁊ malũ ig noꝛauerĩt qꝛ nee deũ nec
eius aduerſariũ cognouerũt · Itaq; fineʒ
bonoꝛũ ad coꝛpus ⁊ ad hanc vitã bꝛeuem
retulert: quã ſcʒ ſolui ⁊ occidere neceſſe
·ſic oĩa eoꝛũ p̃cepta ⁊ omnia bona que
inducũt terꝛe ĩherent ⁊ humi iacent: qm;
ſimul cũ coꝛpoꝛe qð ẽ terra moꝛiunt᷑. Et
ptinent non ad vitã hominum cõparan
dam ſed ad qrendas vel augendas opes
honoꝛes · gloꝛiam· potentiã que ſunt vm
uerſa moꝛtalia tam ſcʒ ipſa q; ille qui vt
ea ſibi cõtingerent laborauit: non enim
in his cõparandis virtutis ratio cõſiſtit
ſed in bis quas nobis nec homo vllłꝰ nec
moꝛs poſſit auferre· Quiſquis igit᷑ rectũ
iter tenere nitit non terꝛã debet aſpicere
ſed celum: ⁊ vt aꝑtiuſ loquaꝛ nõ homin⸗ẽ
ſequi debet ſed deũ nõ his terꝛeſtribus ſi
mulacris ſed deo ſeruire celeſti: ñ ad coꝛ
pus referꝛe omnia ſed ad mentẽ:nõ huic
vite dare operã ſed eterne ¶ E C(S uſci
pienda aũt lex dei ẽ que nos ad hoc iter
ſummumq;ʒ bonũ dirigat· tlla ſcilicet lex
ſancta illa celeſtiſ quã Marcꝰ Tulliꝰ in li
bꝛo de republica tercio ꝑpene diuina voce
depinxit ĩ hec verba E ¶ Eſt quidem
vera lex recta.rõ ve cõgruens· diffuſa in
omnes:cõſtansſempiterna: que ad offi
eium iubendo.vetando a fraude deterꝛe
at:qᷓ tamẽ nec pꝛobos fruſtra iubet: aut
vetat nec ĩpꝛobos:huic legi nec ꝓphana
ri fas eſt nec derogari aliquid licʒ nec to
ta abꝛogari poteſt. Nec vero aut ꝑ ſena
tũ aut ꝑ populũ ſolui hac lege poſſumꝰ
nec ẽ querend eyplanatoꝛ aut interpꝛes
alius. Nec erit alia lex Rome alia athenis
alia nunc alia poſt hac: ſed ⁊ omnes gen
tes 1 omni tẽpore vna lex ⁊ ſempiterna
imutabilis cõtinebit. tndeq; erit com
munis quaſi magiſter ⁊ imꝑatoꝛ omniuʒ
deus· Tlle legis buiꝰ ĩuentoꝛ · diſceptatoꝛ
ſatoꝛ:cui qui nõ parebit ipſe ſe fugiet ac
naturã hominis aſpernet᷑: hoc ipſo luet
maximas penas etiamſi cetera ſupplicia
que putant᷑ aufugerint· Quis ſacramẽtũ

dei tã ſigniſicanter enarꝛare legẽ dei poſ
ſit q; illa homo longe a veritatis noticia
remotꝰ expᷣſſit:ego vero eos qui vera im
pꝛudẽtes loquũt᷑ ſic habẽdos puto tanq;ʒ
diuinẽt ſpũ aliquo ĩſtructi · & ſi vt legis
ſãcte vim rõemq; ꝑuiderit: ita illud quo
qʒ ſciſſet aut explicaſſet ĩ qbʒ p̃ceptiſ lex
iſta cõſiſteret : mõ phᷣi fũctꝰ fuiſſʒ officio

ſ. pleete ge quia facere ille nõ poterat
nobi
illo vno magiſtro 2 iĩꝑatoꝛe oĩm deo.

CCS certe oĩs doctrina ⁊ virtꝰ phᷣo . ã
in

e capite ẽ: qm̃ deũ neſciũt q ẽ virtu tis
doctrine caput:quẽ qͥ nõ agnoſcit licet

videat cecꝰ eſt:licet audiat ſurdꝰ: licet lo
quac᷑ mutꝰ.Qũ vero cõditoꝛẽ rerũ ꝑnteʒ
qʒ; cognouerit:tũc ⁊ videbit et audiet et
loquet᷑: habeꝛe em eaur cepit in quo ſũt
lingua.Nã ꝓſecto is videt q veritatẽ ĩ qᷓ
deus ẽ. vel deũ in quo veritas eſt oculis

ſenſus omes collati.

coꝛdis aſpexerit · Is audit q diulas voces

ac pᷣcepta vitalia pectori ſuo affigit. Iſlo
uit᷑ qᷓ celeſtia diſſerẽs virtutem ac maie
Aar⸗ dei ſingulis enarꝛat · Quare nõ ẽ du
biũ quiĩ ĩpius ſit quiſquis deũ non agno

uerit: omſqʒ virtutes eꝰ quas habere aut

tenere ſe putat in illa moꝛtifera via repi

unt᷑ que eſt tota tenebꝛa:ũ.Quapꝛopt ni

bilẽ ꝙ ſibi aliqs gratulet᷑ ſi has inanes
tutes adeptꝰ eſt:qꝛ nõ tm̃ miſeꝛ qui bõiſ

pᷣſẽtibꝰ caret:ſj etiã ſtultꝰ ſit neceſſe eſt·

ſi laboꝛes ĩ vita ſua maximos ſuſcipiat ĩ

caſſũ. Nã dẽpta ſpe ĩmoꝛtalitatis quam

deꝰ Pollicet᷑ iĩ ſua religione veꝛſãtibzʒ cu ꝰ

aſſequẽde grã vitꝰ appetẽda ẽ: ⁊ quidqᷣd
malorũ acciderit ꝑferẽdũ:maxĩa erit pro

fecto vanitaſ obſequi velle virtutibʒz que

fruſtra hoĩm ealamitates affeꝛũt et labo
res.· Nã ſi virtus eſt egeſtatẽ exiliũ. dolo
rẽ moꝛtẽq; timere: a ceteris pati foꝛtiter
ac ſubire: quid tandem in ſe boni habet
cur eã ꝓpter ſeipſã philoſophi dicant ex
petẽdã ?g Nimirũ ſuꝑpuacuis ⁊ inanibʒ W
niſ delectãtur qnibʒ licet agere trãquille
ſi em̃ moꝛtales ſũt aĩe:ſi virtus diſſoluto

coꝛe nichil futura eſt? Sed certũ ẽ: vir

tutiſ nulla bona ſũt alia niſi ꝑpetue vite

hãc aũt pᷣſtare quis põt niſi deꝰ qui vir

tutẽ ipſã ꝓpoſuit· Ergo in dei agnitõne
Tcultu rerũ ſũma verſat. In hoc eſt ſpeſ

is faciẽdũ eſt qbʒ ipa lex tradita ẽ ab.

S

oĩs ac ſalus hoĩs· hinc eſt ſapiẽtie gradꝰ
primꝰ:vt ſciamꝰ q ſit nobis verus pater
eũq; ſolũ pietate debita pꝛoſequamur:
huic pareamꝰ: huic deuotiſſinie ſeꝛuiamꝰ
in eo ꝓmerẽda actꝰ oĩs ⁊ cura opꝑa col
locet᷑ · ¶ B ¶ Diri q;d debeat᷑ deo:dicam
nũc quid homĩi tribuẽdũ ſit · Nã pꝛimũ iu
ſticie officiũ eſt cõiũgi cũ deo:ſecũdũ cuʒ
hoĩe · ſed illud primũ religio dicit᷑ · hoc ſe
cũdũ miſericoꝛdia ⁊ huanitas no miatur
que virtꝰ ꝓpria eſt iuſtoꝛũ ⁊ cultorũ dei
ꝙ ea ſola vite cõmunis in ſe cõtinet rati

onẽ. Deꝰ em̃ qui ceteris aĩalibꝰ ſa piẽtiaʒ

nõ dedit:naturalibꝰ ea munimẽtis ab in
curſibꝰ ⁊ ꝑiculis tutioꝛa gen erauit:hoĩeʒ
vero qꝛ nudũ frgilẽq; foꝛmauit vt eũ ſa
piẽtia potiꝰ inſtrueret:dedit ei pᷣter cete
ra hũc pietatis affectũ: vt homo hoĩem
tueat᷑.diligat · foueatcõtraqʒ oĩa picula
accipiat ⁊ pᷣſtet auxiliũ· (Baͤma
ĩteꝛ ſe hoĩm vinculũ eſt humanitas:qð qͥ
diſ rũpet nefariꝰ ⁊ parricida exiſtimãdus
eſt. Nã ſi ab vno hoĩe quẽ deꝰ finxit om̃s
ſumꝰ oriundi certe cõſãguinei ſumꝰ:⁊ iõ
maximũ ſcelꝰ putãdũ ẽ odiſſe hoĩem vel
nocẽtem: ꝓpterea deꝰ pᷣcepit inimicicias
ꝑ nos nũq; faciẽdas:ſed ſemꝑ eſſe tollen
das: ſcʒ vt eos qͥ ſint nobis inimici neceſ
ſitudinis admonitos mitigemꝰ. ¶( DH·
¶ Etẽ ſi ab vno deo ĩſpirati om̃s ⁊ aĩati
ſumꝰ quid aliud q; frẽs ſumꝰ: ⁊ quid cõ
iũctioꝛes anĩs q̃; qui coꝛꝑibʒ ¶ Ttaq; nõ
errat lucrecius cũ dicit deniqʒ celeſti ſũůꝰ
om̃s ſemĩe oriũdi ·oĩbus ille idẽ pater ẽ.

ESrgo ꝓ beluis immanibꝰ ſüt habẽdi qui

hoi nocẽt:qui cõtra ius hũanitatis ⁊ fas
om̃s ſpoliãt.cruciãt · occidũt· exterminãt
ob hãc neceſſitudinẽ germanitatiſ docet
deꝰ nũq; malũ ſed bonũ facere · C G
(FJd auũt ipſũ benefacere quid ſit: idem
ipᷣe pꝛeſcribit: pꝛeſtare auxiliuʒ depreſſis
T laboꝛãtibꝰ:ĩꝑtiri victũ nõ habẽ tibʒ. De
us enĩ qm̃ pius: animal nos voluit eẽ ſo
ciale · Ttaqʒ in aliis hoĩbʒ noſipſos cogi
tare debemus.nõ meremur in ꝑiclo liba
ri ſi ñ ſuccurꝛꝰ nõ meremur auxiliuʒ ſi ne
gamus.Nã qui ſe a pꝛeſtando auxilio re
mouet etiã ab accipiedo remoueat neceſ
ſe ẽ: quia nulla oꝑe ĩdigere ſe putat qui
aAlteri ſuã denegat . Retinẽdum eſt igitur

. — 2 — „ 2
omniĩio vinculũ ſocietatiſ humane: quia

Sevj.

hbomo ſine homine nullo modo poteſt

rviuere. Retentio auteʒ ſocietatis eſt com
munitas · id elt . auxilium pſtare ut poſſi
mus accipere· Sin uero ut aliqui diſpu
tant bumanitatis ipſius cauſa facta eſt
bhominum congregatio: homo certe ho
minem debet agno ſcere: quod ſi fecerũt
illi rudes in ꝓprimeua etate nõduʒ conſti
tuta loquẽdi ratõe: quid putemꝰhoĩbus
expeditis ſmone oĩmq; reruʒ cõmercio ĩ
ter ſe copulatis eſſe faciẽdũ:q aſſueti hoĩ
bus ſolitudinẽ ferꝛe nõ poſſũt “Cõſeruã
da eſt igiẽ humanit as fi hoĩnes recte dici
velimus. I˙d aũt ipᷣm cõſeruare qͥd aliud
eſt q; diligere hoĩem qꝛ homo ſit ⁊ idem
quod nos ſumꝰ .· Diſcoꝛdia igit᷑ acdiſſen
ſio nõ ſcᷣm hoĩs ratõeʒ eſt:verũqʒ illud
eſt Ciceronis qð ait hoiem nature obedi
entẽ homĩ noeere nõ poſſe:ergo ſi noce
re homĩ cõtra naturã eſt · pꝛodeſſe igitur

homini ſedᷣm naturã ſit ncec̃e eſt: quod qᷓ

nõ facit hominis ſe appellatõe diſpoliat
q; humanitatis officiũ ẽ neceſ ſitati hoĩs
ac ꝑiculo ſubuenire · huiꝰ em̃ oꝑis ⁊ offi
cii mereeſ a deo ẽ expetẽda ſolo · Nã ſi ab
hoĩe expectes iam nõ humanitaſ erit illa
ſz bñfiei fenoꝛat õ: nec põt videri bñ me
ruiſſe qui d facit nõ alteri ſed ſibi p̃ſtet
¶ E¶ Nã ⁊ ipᷣe deꝰ hoc pᷣcipit:vt —
cenã parauerimꝰ in cõuictũ eos adhibea
mꝰ qui te vocare nõ poſſint ꝛ vicẽ reddẽ
vt oĩs actus vite noſtre nõ careat miſeri
coꝛdie munere · Recte eigo ĩquit Ciceꝛo a
Theofraſto ẽ laudata hoſpitalitaſ.Eſt eĩ
vt mihi quidẽ videt᷑ valde decoꝛũ patere
domos hoĩm illuſtriũ boſpitalitatis ·
(¶ & ¶ Eaptiuoꝛũ etiã redẽptio magnũ at
qʒ p̃clarũ iuſticie munꝰ cſt: qd idẽ tulliꝰ
app robauit · At qui hec benignitas ĩquit

etiã reip· eſt vtilis:redimi a ſeꝛuitute eap

tiuos:locupletare tenuioꝛes:Hãc ego cõ
ſuetudinẽ benignitatis largitõni mune
rũ lõge antepono · hec eſt grauiuʒ hoĩm
atz magnoꝛũ. Nropriũ igit᷑ iuſtoꝛũ ẽ opꝰ
alere pauꝑes ac redimere captiuos · cum
apð ĩiuſtos ſiqui hec faciãt graues ⁊ ma
gni appellent᷑ · his em̃ maxĩe laudis ⁊ bñ
facere quos nemo ſperauit eẽ facturos·
¶ H¶ Naʒ qui bene facit vel cõſanguineo
rel ꝓximo vel amico: aut nullã aut certe
nẽ magnã laudẽ meret᷑:qꝛ facere debet:

ſitqʒ iy ſiꝰ ac deteſtabile niſi fecerit id qdʒ

ab eo ⁊ natura ipᷣ̃a ⁊ neceſſitudo eyigit:
ſi facit nõ tã glorie aſſequẽde: q; repꝛe

Fẽſionis vitãde gꝛã facit Qui aũt facit ali
eno ignoto: is vero dignꝰ ẽ laude:quo

niã vt faceret ſola duct eſt humanitate ·

bi ergo iuſticia eſt:vbi ad bũfacidũ ne

ceſſitatiſ vinculũ nullũ eſt ( ¶ Munꝰ
deniqʒ magnuz iuſticie eſt pupillos et vi

duas deſtitutos ⁊ auxilio ĩdigẽtes tueri

atq; defendere: qʒ a deo vniuerſos diui
na lex illa p̃ſcribit: quãdoquidẽ boni qui
qʒ iudices ad officiũ ſuuʒ iudicant perti

nere: vt eos naturali humanitate foueãt

ac bis idem prodeſſe nitantur· ¶C B
¶ Egros quoʒ quibuſ defuerit curãdos

fouẽdoſq; ſuſcipe ſũme humanitatis et

magne oꝑatõnis eſt:quod qui fecerit hic
viuã hoſuã deo acquuet:⁊ quod alteri de
dent ad tẽpꝰ: ip̃e a deo accipiet in et᷑nuʒ
L¶ Vltimũ illud 2 mayimũ pietatis

officũ eſt ꝑegrinoꝛũ et pauperum ſepul

tura.Nõ em̃ patiemur ſigurã ⁊ ſigmẽtũ
dei feris ac volucribꝰin p̃dã iacere:ſʒ red
damꝰ id terꝛe vnde oꝛtũ eſt· Nã iã hoc nõ
homini pꝛeſtat᷑ q nibil ſentit: ſed deo cui
cariſſimũ ſacrificiũ eſt opꝰ iuſtũ. ¶ M
¶ Igere pnĩam nihil ẽ aliud q; ꝓfiteri
Taffirmare ſe vlłteriꝰ nõ peccaturum ĩg

noſcit itaq; deꝰ his qui ad peccata ĩpru

dẽter ĩcauteqʒ labunt᷑: veniã nõ habet qͥ
ſeẽs peccat · Nec tñ ſi aliquis fuerit puri

ficatus ab oĩ labe peccati: tẽꝑpandum ſibi

ab opere largitõis exiſtimet: quia nõ ba/
beat peccata que deleat:immo vero tum
magis iuſticiam debet operani cuʒ factuſ
eſt iuſtus: vt quod ante in medelam vul
nerum fecerat: poſtmodum faciet in lau
dem gloriam q; virtutis · Go accedit ꝙ
nemo eſſe ſine delito poteſt q̃;diu indu
mento carnis oneratus eſt · cuius infir
mitas triplici ſubiacet dominio peccati·
factis · dictis cogitatõne. Her hos gradꝰ
ad ſummum culmen iuſucia procedit ·
ꝛimus eſt virtutis gradus malis operi-
us abſtinere: ſecũdus etiam malis ve.ꝰö
tercius etiam cogitatione rerum mala⸗
rum · Qui primum gradum aſcendit ſa
tis iuſtꝰ ẽ:qui ſecũdũ ꝑfecte virtutis eſt
ſiquis neq; factiſ neq; ſermone deliquat
q terciũ il vᷣo ſil itudinẽ dei aſſecutꝰvidet᷑

Eſt em̃ ſupꝛa humanũ modũ: ne cogitati
one quideʒz admittere:quod ſit vel facto
malũ vel ĩpꝛobũ dicto. Itẽ etiã iu ſti hoĩ
nes qui frenare ſe poſſũt ab oĩ oꝑe iniu
ſto:nõnũq; tñ ipſa fragilitate vĩcuntur.
vt vel in ira malũ dicãt:vel in aſpectu re
rũ delectabiliũ cogitatõe tacita nõ cõcu

piſcãt:debẽt e largitõne ꝑpetua pec
cata carnis aboleri: ⁊ deꝰ in cuius cõſpe
ctu bonũ feceris ¶ ꝓbabit ⁊ mercedeʒz pie

tatis exoluet. ¶ R ¶ Kffectꝰ quaſi vber
tas eſt naturaliſ aĩoꝛũ · Nã ſicut in ſenteſ
ager qui ẽ natura fecũdꝰexuberat:ſic ani
mꝰ ĩcultus viciis ſua ſpõte inualeſcẽtibʒ

velut ſpinis obducit᷑:ſed cũ veruſ cultoꝛ

acceſſerit ſtatĩ cedẽtibʒ viciis fruges vᷣtu

tis oriũtur. Deus itaq; cũ hoĩem primuzʒ
fingeret mirabili ꝓuidẽtia ĩgenerauit ei
* . —⏑ *☚
pᷣus animi cõmotões vt polſint capeꝛe vᷣ

tuteſ ſicut terꝛa culturã:poſuitq; materi

am viciorũ in affectibꝰ. virtutis in viciiſ

q̃ ꝓfecto aut nulla erit aut in vſu eſſe nõ
poterit:ſi deſmit ea ꝑ q̃ vis eiꝰ aut appa
ret aut cõſtat · Nã ſi vᷣtus ẽ ĩ medio ue im
petu:ſeipſũ cohibere ac reprimere :caret

ergo virtute qͥ̃ſqʒ; ira caꝛet · Si vᷣtus ẽ libi

dinẽ coꝛꝑis cõtinere:virtute careat neceſ

ſe eſt qui libidinẽ quã tẽꝑet nõ habet· Si

vᷣtus ẽ cupiditatẽ ab altera appetitione
frenare:nullã certe virtutẽ põt habere qͥ
caret eo ad qð cohibẽdũ vᷣtutiſ vſuſ adhi
bet᷑ · Vbi ergo vicia nõ ſũt nec vᷣtuti qᷓdeʒ
locus ẽ:ſic ut nec victorie quidẽ vbi nlłs
aduerſarius ẽ · Tta fit vt bonuʒ ſine malo
eẽ ĩ hac vita nõ poſſit · ¶ B ¶ Tres autẽ

ſũt affectꝰ qui hoĩeſ in ola facinoꝛa pꝛeci

pites agũtira.cupiditaſ.libido· ꝓpteꝛea

poete tres furias eſſe dixerũt que mẽtes

hominũ exagitãt · Tra vltionẽ deſiderat:
cupiditas opes:libido voluptates.· Sed
his omnibꝰ deus certos limites ſtatuit:
quos ſi trãſcẽderĩt maioꝛeſqʒ eſſe cepent
neceſſe ẽ natuiã ſuã depꝛauẽt ⁊ ĩ moꝛbos
ac vicia vertãt᷑· Nã cupiditas ad ea cõpa
rãda nobᷣ data ẽ qᷓ ſũt ad vitã neceſſaria:
libido ad ſobolẽ ꝓpagãdã· vre affectꝰ ad
coercẽda peccata eoꝛũ qui ſũt ĩ nr̃a pote

ſtate.id ẽ · vt artioꝛe diſciplina mĩoꝛ etas

ad ꝓbitatẽ iuſticiãqʒ foꝛmet᷑: q̃ niſi metu
cohibeat᷑ licẽtiã pariat audaciãq; ad om̃e
flagiciũ ⁊ facinuſ euadet · Ctaq; vt ira vti

aduerſus mĩoꝛes ⁊ iuſtũ ẽ ⁊ neceſſarium
ſic aduerſus pares ⁊ ꝑnicioſũ ẽ ⁊ impiuʒ
Manus ergo nrãs ſupꝛa minoꝛes ſẽꝑ ha
beamus:hoc ẽ vt peccãtes eos aſſiduis vᷣ
beribʒ coꝛrigamꝰ:nec amoꝛe ĩutili ⁊ ĩidul
gentia nimia educẽt᷑ ad maluʒ ⁊ ad vicia
nutriant᷑. Sʒ rerũ ĩperiti ⁊ ratõis ignari
affectus qui ſũt hoĩ ad vſus bonos dati
exterminauerũt: ⁊ latius q; ratio poſtu
lat euagant᷑· Inde iniuſte et ĩpie viuitur
vtunt᷑ ira cõtra pares: hinc diſſidia hinc
expulſiones:hĩc bella cõtra iuſticiã nata
ſüt · vtũt cupiditate ad cõgerẽdas opes
hĩc fraudes hinc latrocinia hinc oĩm ſce
lerũ genera exoꝛta ſũt. vtunt᷑ libidine ad
capiẽdas nouas voluptates:hinc ſtupra
hinc adulteria binc coꝛruptele om̃es exti
terũt · Quicũq; igit᷑ illos affectus intꝛa fi
nes ſuos redegerit: quod ignoꝛãtes deũ
facere nõ poſſũt:hic patiẽs hic foꝛtis hie
iuſtus eſt (G CRekat vt nüc de ſeſuũ
voluptatibus bꝛeuiter dicã:que oẽs qm̃
vicioſe ac moꝛtifere ſunt vᷣtute ſuꝑari atʒ
opprimi dẽnt:uel ad rõneʒ ſuã reuocari·
Cetere aĩantes pᷣter vnã voluptatẽ qᷓ ad
generãdũ ptinet nullã ſentiũt · vtũtur er
go ſẽſibʒ ad nature ſue neceſſitatẽ: uidẽt
ut appetãt ea quibʒ opus eſt ad vitã tuẽ
dã · audiũt ĩuicẽ ſeq; dignoſcũt ut poſſit
cõgregari · Que utilia ad uictũ aut ex
odoꝛe ĩueniũt aut ex ſapoꝛe ꝑcipiũt:inu
tilia reſpuunt ac recuſãt:edẽedi ac bibẽdi
officiũ ventris plenitudine metiuntur.
Homĩ uero ſolertiſſimi artificis pꝛouidẽ
tia dedit uoluptatẽ infinitã ⁊ i uicium ca
dẽtez: ꝓpoſuitq;ʒ ei vᷣtutẽ que cũ uoluꝑta
te ſemꝑ tãq; cuʒ domeſtico hoſte pugna
ret Cicero in Catone maioꝛe ĩquit adul
teria 1 omne flagiciũ nullis excitari aliiſ
illecebris niſi uoluptatis · Qunq; homĩ ſi
ue natura ſiue quis deꝰ nihil mente p̃ſta
bilius dediſſet:huic diuino muneri ac do
no nihil tam inimicũ qᷓ; uoluptatẽ.· Nec
em̃ libidine dñante tẽꝑantie locum eſſe:
nec in uoluptatis regno uiꝛtutẽ poſſe cõ
ſiſtere · Sed ecõtrario deus idcirco vtutẽ
dedit ut repugnaret ac uĩceret uolupta
tem:eãq; egrediẽtẽ fines ſibi datos intꝛa
pᷣſcriptuʒ coerceret:ne homĩeʒ ſuauitati
b delinitũ atqʒ captũ dicioni ſue ſbiicẽt
ac moꝛte mulctaret. ¶ DH ¶ Voluptas

Grvi.

oculoꝛuʒ varia eſt ⁊ multiplex:que capit
ex aſpectu rerũ que ſũt in vſu hoĩm: vel
natura vel opere delectabiles: hãc philo
ſophi rectiſſime ſubſtulerũt:aiũt em̃ mł
to eſſe p̃clariꝰ ⁊ hoĩe digniꝰ eelũ potius
q́; celata ĩtueri:⁊ hoc puleerrimũ opuſĩ
termicãtibʒ aſtroꝛũ lumĩbꝰ tanqʒ floribꝰ
adoꝛmatũ: q; picta ⁊ fictaa gẽmis diſtĩcta
mirari. Sʒ cuᷣ diſerte ad cõtẽptũ terꝛeſtri
um noſexhoꝛtati ſunt ⁊ ad celi ſpectacu
lũ excitauerũt:tamen ſpectacula hec pu
blicanõ cõtẽnũt: itaqʒ ⁊ his delectantur
⁊ libẽter interſũt: que quoniã maxĩe ſũt
irritamẽta vicioꝛũ:⁊ ad coꝛrũpẽdos aĩos
potiſſimũ valẽt tollẽda ſũt nobis: qꝛ nõ
mõ ad beatã vitã nihil cõferũt ſed etiam
nocẽt plurimũ · Nã qui homĩeʒ qʒuis ob
merita dãnatũ in cõſpectu ſuo iugulari
ꝓ voluptate cõputat:cõſciẽtiã ſuã pollu
it: tanqʒ ſi homicidii quod fit occulte ſpe
ctatoꝛ ⁊ ꝑticepſ fiat· Vitãda etiã ſpectacu
la oĩa ſũt:nõ ſolũ nequid vicioꝛũ pectoꝛi
bꝰ ĩſideat que ſedata ⁊ pacifica eſſe dicũt
ſed ne euiuſuis nos voluptatis cõſuetu
do deliniat ima deo atz bonis operibꝰ au
tat. 45 ¶ Ruriũ voluptas ex vocum
cãtuũ ſuauitate ꝑcipit᷑: ſcʒ tã vicioſa eſt
qᷓ; oblectatio illa oculoꝛũ · Nã carmẽ com
poſitũ ⁊ oꝛatõ cũ ſuauitate decipiens ca
pit mẽtes:⁊ quo voluerit impellit. Inde

hoĩeſ brãti cũ ad religionẽ dei acceſſerint

ab aliquo imꝑito doctoꝛe fundati minus
credunt:aſſueti em̃ dulcibʒ ⁊ politis ſiue
oꝛatõibʒ ſiue carmĩbꝰ diuinarũ lrãrũ ſim
pliceʒ cõmunẽq; ſermonẽ ꝓ ſoꝛdido aſꝑ
nant᷑:id em̃ querũt quod ſẽ ſũ demulceat
pſuadet aũt qᷣdquid ſuaue eſt:⁊ aĩo peni
tus dũ delectat inſidet· Nũ igit᷑ deꝰ ⁊ mẽ
tis ⁊ vocis ⁊ lingue artifex dilerte loq̃ nõ

põt g ĩmo vero ſũma ꝓuidẽtia carere fu

co voluit ea qᷓ diuina ſũt:vt om̃ſ ĩtellige
rẽt qᷓ ipſe oĩbʒ loquebat᷑ · Ergo qui veri
tati ſtudet abiciat inimicas ac noxiaſ vo
luptates que aĩaʒ ſibi vinciant:pᷣfeꝛat ve
ra falſis:eterna bꝛeuibꝰ.vtilia iocundis.
Nihil aſpectu gratũ ſit niſi qd iuſte qð
pie fieri videas: nichil auditu ſuaue niſt

quod aĩaz melioꝛeʒ teq; reddat maxĩeqʒ
hic ſenſus nõ eſt ad viciũ retoꝛquendꝰ qͥ
nobis ideo datꝰ eſt vt doctrinã dei ꝑcipe
poſſimꝰ.t aqʒ ſi voluptas eſt audire car

mina ⁊ cãtus:dei laudes canere ⁊ andire
iocũdũ ſit:hec eſt voluptas veꝛa qᷓ̃ comeſ
ſocia virtutis. hec nõ eſt caduca ⁊ bre
uis ſed ꝑpetua ⁊ ſine vlla ĩtemuiſſione de
lectans· ¶ E (R voluptates aũt ſapo
ris ⁊ odoris qui duo ſẽſus ad ſolum cor
pus pꝑtinẽt nichil eſt quod a nobis diſpu
tet᷑:niſi foꝛte qͥs exigat vt dicamuſ turpe
eſſe ſapiẽti ſi ventri ⁊ gule ſeruiat: ſi vn
guẽtis oblinitꝰ aut floribʒ coꝛonatꝰ ince
dat: ꝗqᷓ qͥ faciat vtiq; ĩſipiẽs ⁊ ineptꝰ et ni

bil eſt. ¶O ¶ Venio nunc ad eã que ꝑci

pit̃᷑ ex tactu voluptatẽ qui ſenſus ẽ qᷣdeʒ
totius coꝛꝑis:ſꝭ ego nõ de omamẽtiſ aut
veſtibꝰ ſed de ſola libidine dicẽduz michi
puto:qᷓ maxĩe coercenda ẽ qꝛ maxime no
cet · Cũ excogitaſſet deꝰ duoꝛũ ſexuũ rati
onẽ · attribuit his vt ſeĩuicẽ appeterẽt et
cõiũctõe gauderẽt:taq; ardẽtiſſim azʒ cu
piditatẽ cunctorũ aantiuʒ corꝑibʒ admi
ſcuit: ut in hos affectꝰ auidiſſime ruerẽt
eaq; ratõne ꝓpagari ⁊ multiplicari gᷣa
poſſent:ꝗqᷓ cupiditas ⁊ appetẽtia in hoĩe

vehemẽtioꝛ ⁊ acrioꝛ inuenit᷑:vel qꝛ hoĩm
multitudinẽ voluit eẽ maioꝛẽ vel 4 vtu

tez ſoli homĩ dedit: vt eſſʒ laus ⁊ glia in
coercẽdis voluptatibꝰ ⁊ abſtinentia ſui.
Scit ergo aduerſariꝰ ille noſteꝛ quãta ſit
vis huiꝰ cupiditatis:quã quidã neceſſita
tẽ dicere maluer̃t: eãq; a recto ⁊ bono ad
pꝛauũ ⁊ malũ trãſ feꝛũt · Nllicita em̃ deſide
ria ĩmittit vt aliena cõtaminẽt qbꝰ hẽre
ꝓpria ſine delicto licʒ · Obiicit qppe ocu
lis irritabiles foꝛmas:ſuggeritq; fomen
ta ⁊ viciis pabulũ ſũminiſtrat· Tũ ĩtimiſ
viſceribꝰ ſtimulos om̃s cõturbat ⁊ com
mouet · ⁊ naturalẽ ulũ incitat atʒ ĩflamat
ardoꝛẽ: donec irretitũ hoĩem multiplica
tũq;ʒ decipiat · Opoꝛtet ergo ſibi quenq;
ꝓponere duoꝛũ ſexuũ cõiũctõem gignẽ
di cauſa datã eſſe viuẽtibꝰ: eãqʒ legez his
affecuibʒ poſi tã vᷣt ſucceſſionẽ parẽt · Si
cut autẽ dedit nobis oculos deꝰ non vt
ſpectemꝰ voluptatem q; capiamꝰ:ſed vt
videamus ꝓpter eos et an ꝑtinent ad
vite neceſſitatẽ· ta genitalẽ corbis paꝛtẽ
quod nomẽ ip̃um docet nulla alia cauſa
niſi effigiẽde ſobolis accepimus · huie di
uine legi ſũma deuotõne parendum eſt ·
Sint hoĩes qui ſe diſciplos dei ꝓfitebũt
ita morati et iſtituti:vt ĩpare ſibi poſſit:

Nã qui voluptatibꝰ ĩdlłgẽt q̃ libidini ob
ſequunt᷑ hi animã ſuaʒ coꝛꝑi mãcipãt ad

moꝛtẽqʒ cẽdẽnãt:qꝛ ſe coꝛꝑi addixerũt in
quo habet moꝛs poteſtatẽ·Vnuſq̃ſq; igi

tur quãtũ poteſt firmet ſe ad verecũdiaʒ
pudoꝛẽqʒ colat: caſuitatẽ cõſciẽtia ⁊ men
te tueat᷑: nec tñ legibꝰpub.pa reat:ſed ſit
ſuꝑ omes leges qci legẽ dei ſequit᷑. Mẽs
eſt deniqʒ que peccat:que ĩmodeꝛate libi
dinis fructũ cogitatõe cõplectit᷑ · In hac
crimẽ ẽ: in hbac om̃e delictũ . Nã etſi coꝛpꝰ
nulla ſit labe maculatũ:nõ cõſtat tñ pu
dicicie ratio ſi aniꝰ ĩceſtꝰ eſt: nec illibata
caſtitas põt videꝛi vbi cõſciẽtiam cupidi

tas ĩquinauit· ¶ &(Nec tñ deficiat ali

☛

quis:aut de ſe ip̃e deſperet:ſi aut cupidi
tate victꝰ aut libidine impulſꝰ . aut erꝛo
re deceptꝰ: aut vi coactꝰ ad niuſticie viazʒ
lapſus ẽ·põt em̃ reduci ac liberari · Si eũ

peniteat actoꝛũ 1 ad meliora reuerſus ſa

tiſfaciat deo·. Nam ſi liberos nrõs cũ deli
ctorũ ſuoruʒ cernimꝰ penitere coꝛrectos
eẽ arbitramur: Q abdicatos abiectos q;ʒ:
rurſus tñ ſuſtẽtamꝰ.ſuſcipimꝰ.fouemꝰ.
ãplectimur: cur deſꝑamus clemẽtiam dei

patris penitẽdo Foli lacari. Ergo idezʒ

dũs ac parẽs ĩdul gẽtiſſimꝰ remiſſurũ ſe

penitẽtibꝰ peccata ꝓmittit: ⁊ obliturum

omes iniquitates eiꝰ q iuſticiaz denuo ce
perit oꝑari · Sicut em̃ nihil ꝓdeſt male vi
uẽti acte ꝓbitas vite: qꝛ ſuꝑueniens neqᷓ
cia iuſticie oꝑa deleuit:ita nihil officiunt

peccata vetera coꝛrecto: qꝛ ſuꝑueniẽs iu
ſticia labẽ vite poris aboleuit · Is em̃ quz

facti ſui penitet erꝛoꝛẽ ſuũ pſtinũ intelli
get : Nemo em̃ põt eẽ tã pꝛudẽs tã circũ

ſpectꝰ vt nõ aliqũ labat᷑: ⁊ idcirco deꝰ ĩ

becillitatẽ noſtrã ſciẽs ꝓ ſua pietate aꝑu
it homĩ poꝛtũ ſalutis :vt huic neceſſitati

cui fragilitas noſtra ſubiecta ẽ medicina

penitẽtie ſubueniret · Ergo quicũqʒ aber
rauerit referat pedẽ: ſeqʒ q;primũ recipi
at ac refoꝛmet · Sʒ reuocare gradũ ſuꝑas
qʒ euadere ad auras hoc opus hic laboꝛ ẽ
Scit em̃ deꝰ oĩa ĩ cuius cõſpectu viuimꝰ
nec ſi vniuerſos hoĩes celare poſſumus:
deũ celae poſſumus:cui nihil abſcõditũ
nibil põt eſſe ſecꝛetũ. Vñ Seneca exhoꝛta
tõnes ſuas mirabili ſnĩa terminauit· Nla
gnũ inquit neſcio qd maius quicq̃; cogi
tari põt · Numẽ eſt cui viuẽdi oꝑaʒ damꝰ

S

huic nos apꝓbemus: nã nibil pdeſt ĩclu

ſam eſſe cõſcientiã patemus deo: purge

mus igit᷑ cõſciẽtiã qᷓ oculis dei ꝑuia ẽ: ſꝑ
ita viuamus vt ratõeʒ reddẽdã nobis ar
bitramur: ꝓutemꝰqʒ; nos mom̃tis omĩbʒ

nõ in aliquo oꝛbis terre theatro ab hoi
bus:ſed deſuper ſpectari ab eo qui et iu

dex teſtis idẽ futurus ẽ: cuius rõnem
vite repoſcẽti actus ſuos inficiari non li
cebit· Ergo ſatis ẽ aut effugere cõſciẽtiaʒ
aut noſipos vltro apire aĩm: i ꝑnicieʒ re
ſciſſis vulneribʒ effũdere: qbʒ nemo aliꝰ
mederi põt: niſi ſolus ille qͥ ⁊ greſſũ clau
dis a viſũ cecis reddidit: maculata m̃bra
purgauit ·. Ile ardoreʒ cupiditatis extin
guet · extirpabit libidines · ĩuidiaʒ diſtra
het· iram mitigabit. Ale reddet verã et ꝑ
petuã ſanitateʒ· Appetẽda eſt hec omĩbʒ
medicina: qm̃ maiori ꝑiculo vexat᷑ anima
q̃; corpus:⁊ q;primũ latẽtibʒ moꝛbis ad
hibẽda curatio eſt.· Neq; em̃ ſi vtat᷑ aliqͥs
oculorũ acie clara:mẽbris oĩbʒ integris
firmiſſima totius coꝛꝑis valitudine: tuʒ
eũ dixerĩ ſanũ ſi efferat᷑ ira· ſuꝑbia tumi

dus ĩf let᷑· libidĩ ſeruiat· cupiditatibʒz mar

ceſcat:ſed eũ potius qui ad alienaʒ felici
tatẽ nõ attollat oculos.opes nõ admire

tur·alienaʒ mulierẽ ſãcte videat. nibil oẽ

no appetat.nihil cõcupiſcat alienũ:non

ĩuideat vlli.nõ faſudiat quẽq; ſit hbumi

miſeꝛicoꝛs beneficusmitis.humanꝰ.pax
in aĩmo eius ꝑpetua verſet᷑:ille homo ſa
nus. ille iuſtus ille pfectus eſt· Quiſqͥs
igit᷑ his omĩbʒ pᷣceptis celeſtibʒ obtempꝑa

uerit hic cultoꝛ eſt veri dei · Cuius ſacrifi

cia ſũt mãſuetudo anĩ.⁊ vita ĩnocens· et
actus boni ·ꝗqᷓ oĩa qui exhibet totiẽs ſacri
ficat quotiẽs bonũ aliquid ac piũ fecerit
Et hec de libro ſexto. Sequit᷑ nüc vider e
de · vi · In quo de beatitudine ⁊ ſũmo p
mio ⁊ die nouiſſimo diſſeremus

¶ Ex ſeptĩo Lactãcii firmiani autorita

tes incipiunt

diſpoſitõe ſũmi dei ſie oꝛdinatuʒ
ot iuſtü hoc ſe eculũ decuꝛſo tem
poꝛum ſpacio teiminũ ſumat:extinctaqʒ

pꝓtinus oĩ malicia: ⁊ pioꝛũ anĩs ad beata
vitã reuocatiſ.quietũ ·tꝛãquillũ · pacificũ

aureũ deniq; vt poete vocãt ſeculuʒ deo

ipᷣo regnãte floreſcat.quod fit cum anie

Vnc ignaros veritatis ĩſtruamꝰ2

„

Vn)

„7„

coꝛpibus erute ĩmoꝛtalitati ſũt donate.
Sed ãteq̃; ĩmoꝛt alitatẽ aĩme attigemus:
totã rõem bꝛeui circũſcriptõne ſignemꝰ
C(C Rcirco mũdus factus eſt vt na

ſcamur·ideo naſcimur vt cognoſcamus

factoꝛẽ mũdi ac noſtri dominũ et deũ:iõ
agnoſcimꝰ vt colamꝰ: ideo colimꝰ vt im

moꝛtalitatẽ ꝓ laboꝛũ mercede capiamus

Quoniã mayrimis laboribʒ cõſtat dei cul
tus: ideo pᷣmio immoꝛtalitatis afficimur
vt ſimiles angelis effecii ſũmo patri ac
domino ĩ ꝑpetuũ ſeruian?ꝰ: ⁊ ſimus eter
num dei regnũ · hec ſũma rerũ eſt. hoc ar
chanũ dei hoc miſteriũ mũdi a quo ſunt
alieni qui ſequẽtes pᷣſentẽ voluptatẽ ter
rems ac fragilibꝰ bonis ſe addixerunt:2
amias ad celeſua genitas ſi uauitatibꝰtanqʒ
luto ceno ve demerſerũt. Quã ſũmam
philoſopki nõ cõpꝛehẽderũt nec veritatẽ

cõpꝛehẽdere potuerũt: qʒuis ea fere qᷓbꝰ

ſũma ipᷣa cõſtat ⁊ viderit explicauerit:
ſed diuerſi ae diuerſe illa oĩa ꝓtulerunt:
nõ annectẽtes nec cauſas rerũ nec conſe
quẽtiaſ: nec ratõeſ:vt ſũmã illaʒ que cõti
net vniuerſa ⁊ cõpꝛehẽderent ⁊ cõpꝛoba

rẽt · Sʒ hoc nẽo facè niſi veri pitꝰ ac ſciẽs

põt: verũ aũt ſcire nõ niſi eius eſtqᷓ ſit do
ctus a deo: neqʒ põt aliter repudiaꝛe que

falſa ſũt: eligeꝛe ac ꝓbaꝛe que vera · TCotãa

igitur veritatẽ ⁊ om̃e diuĩe religionis ar

chanũ philoſophi attigerũt ſCy aliiſ reuel

lẽtibz defedere id quod ĩuenerant nequi
uerũt:qꝛ ſingulis ratõ nõ uadrauit: nec
ea qu⸗ vera ſẽſerãt ĩ ſ ümaſ
us fecimꝰ redigẽ potuerũt. ¶ D ¶ Vnũ
eſt igi᷑ ſůmũ bonũ imoꝛtalitas: ad qua
capiẽdã infoꝛmati a prĩcipio ⁊ nati ſumꝰ
ad hãc tẽdimꝰ: hãc ſpectat humana na

tura: ad hac nos puehit virtꝰ: qð bonuz

„

qꝛ dep̃hẽdimꝰ:ſuꝑeſt vt etiã ipſa ĩmor
talitate dicamꝰ.in qua nobis diuinatõne
pt cetenis opus nõ eſt: q; veritateʒ diuini
tag ip̃a patefecit. his itaq; argumentis qᷓ
nec plato nec vllus aliꝰ iuenit aĩarũ eter
nitas ꝓbari atq; ꝑſpici põt · Inte omnia
qm̃ deus ab hoĩe videni nõ põt: ne qs tñ
ex eompſo putaret deũ nõ eẽ q; moꝛtalibʒ
oculis nõ videret᷑· Inter cetera inſlituto
rũ ſuoꝛũ miracula fecit etiã multa quoꝛũ

vis onidẽ appareret: ſbſtãtia tñ nõ vide
ret᷑:ſicut ẽ vox odoꝛ ventꝰ: vt harũ reruz

icut nos ſupi

argumẽto: exẽplo etiã dñi licʒ ſub oculis
nõ veniret: de ſua tñ vi ⁊ effectu et ope
ribus cerneremꝰ. Quid voce clariusgaut
vento foꝛtiusg aut odoꝛe violẽtiꝰgnec tñ
cũ ꝑ aerẽ ferũtuꝛ: ad ſẽſuſqʒ nrõs veniũt
1eos potẽtia ſua ĩpellũt nõ cernũt᷑ acie
lummũ:ſed aliis coꝛꝑis ptibʒ ſentiũt᷑. Si
militer deꝰ nõ aſpectu nobis: ab alio ve
fragili ſẽſu cõpꝛehbẽdẽdus eſt:ſed mentis
oculis ĩtuẽdꝰ:cũ opera eius p̃clara et mi
rãda vwdeamus. Qſi deus ẽ ⁊ incoꝛꝑalis
Tĩuiſibilis ⁊ eternus:ergo nõ idcirco ĩte

rire alaʒ credibile eſt qꝛ ñ videtur Foſei⸗
6E

receſſit a coꝛpe quã cõſtat eſſe aliquod
tiẽs ac vigẽs qð nõ veniat ſub aſt Pectu.
At em̃ difficile eſt aio cõprebẽdere quem
admodũů poſſit anim? retinere ſenſu: ſñ
his partibꝰ in ꝗbʒ ineſt officiũ ſe entiendi
Quid de deo? nü facile eſt cõprehendere
quẽadmodũ vigeat ſine coꝛꝑe · ſi deos

eſſe credũt qui ſi ſint : vtiqʒ aĩe ſi ũt erxper

tes coꝛporũ: neceſſe ẽ humanas amas ea

dẽ ratõne ſubſiſtere: qm̃ ex ip̃a ratõne ac
prudẽtia ĩtelligitur eẽ quedã in bomine
ac deo ſimilitudo. deniq; illud argumtũ

quod etiã Marcus Tullius vidit ſatis fir

mũ ẽ: ex eo et nitatẽ aĩe poſſe dinoſci q=E

nullü ſit aĩmal quod habeat noticiã dei
aliquã: religioq; ſit pene ſola que hoĩez
diſcernat a mutis:que cũ in hoĩem cadit
ſolũ: ꝓfecto teſtatur id affectare nos · id
deſiderare· id colere:qd nobis familiare.
qð ꝓximũ ſit futurũ. An ſi aliquis ceteꝛa
rũ aĩlantiũ naturã cõſiderauerit: quas
nas coꝛꝑibus abiectas in terꝛamqʒ ꝓſtra
tas ſummi dei ꝓuidẽtia effecit: vt ex hoc

ĩtelligi poſſit nibil eas ratõis habere cũ

celo: pot nõ ĩtelligere ſolũ ex omibus ac
diuinũ aĩal eſſe hoĩeʒ · cuiꝰ coꝛpus ab hu
mo excitatũ:vultus ſublimꝰ.ſtatus rectꝰ

originẽ ſuã querit: ⁊ q̃ſ cõtẽpta hũilita

te terre ad alta vertit᷑: qꝛ ſentit bonuʒ ſũ
mü in ſümo eſſe querẽdũ memoꝛqʒ con
dicõnis ſue qua deus illũ fecit eximiũ ad

artificẽ ſuum ſpectat. Qũ aũt ſapiẽtia q
ſoli homĩ dataẽ nihil aliud ſit q; noticia
dei:appet hoĩnem nõ interire ac diſſolui
ſed manere in ſẽpiternũ. qꝛ deum q ſem

piternꝰ eſt ⁊ querit ⁊ diligit ip̃a natura
cogẽte:ſentiens vel vnde oꝛta ſit et quo
Tuectura · p̃terea ñ exiguũ ĩmoꝛtlitatis

argumentũ eſt: q; homo ſolus celeſũi ele

mẽto vtitur. Nã cũ rerũ natura his duo
bʒ elemẽtis q̃ repugnũtia ſibi ac inimica
ſuüt cõſtet · Igni ⁊ aqua: quoruʒ alterũ ce

lo alterũ terꝛe aſſcribit᷑. Cetere anĩantes
ꝛ terꝛene moꝛtaleſq; ſũt teneno ⁊ graui
elemẽto vtũtur:homo ſolus ignẽ in uſu

habet: quod ẽ elemẽtũ leue ſublime cele
ſte · Ba vero que põderoſa ſũt ad moꝛtez

deprimũt:⁊ que leuia ſunt ad vitã ſuble

uãt · qꝛ vita in ſũmo eſt moꝛs in imo:⁊ vt

lux eſſe ſine igne nõ põt:ſic vita ſine luce
gnis igit᷑ elemẽtũ eſt lucis ac vite:vnde
appet hoĩem qui eo vtitur ĩmoꝛtalẽ ſoꝛti
tũ eſſe cõdicõneʒ:qꝛ id illi familiare ẽ qð
facit vitã · Virtꝰquoqʒ ſoli bomĩ data ma
gno argumẽto ẽ ĩmoꝛtales eſſe aĩas: qð
nõ erit ſecũdũ naturã ſi ania extĩguitur
huic em̃ pᷣſenti vite nocet:mã vita iſta teꝛ
rena quã cõmunẽ cũ multis aĩalibꝰduci
mus a voluptatẽ expetit: cuiꝰ fructibus
variis ⁊ ſuauibʒ delectatur: ⁊ doloꝛem fu
git: cuiꝰ aſperitas naturã viuẽtiũ acerbis
ſen ſibz ledit: ⁊ ad moꝛtẽ ꝑducere nititur
que diſſoluit aiantẽ. Si ergo virtꝰ ⁊ pro
hibet his bonis hoĩem que naturalit ap
petũtur:⁊ ad ſuſtinẽda mala ĩpellit ꝗqᷓ na
turaliter fugiũtur: ergo malũ eſt rirtꝰ ⁊

inimica nature:ſtultũq; iudicare neceſſe
eſt q̃ ea ſeqᷣtur · Nam cũ liceat nobis iocũ

diſſimis frui voluptatibꝰ:nõne ſeſu carẽ

videmur ſi malimꝰ in humilitate · in ege

ſtate · in cõtẽptu ĩ ignominia viuere: aut

ne viuere q;dẽ ſed dolore cruciari ⁊ mori

ex qbʒ malis nibil ampliꝰ aſſeqᷓmur: quo
poſſit voluptas oĩs pẽſari · Si aũt vitꝰ
malũ nõ eſt facitq;ʒ hõeſte ꝙ uoluptates
uicioſas turpesq; contẽnit: foꝛtiter ꝙ;
nec doloꝛẽ nec moꝛtẽ timet ut officiuʒ ſeꝛ
uet:eꝛgo aliquod meliꝰ bonũ aſſeq̃tuꝛ ne

ceſſe eſt q; ſũt illa q̃ ſꝑnit:at vero moꝛte

ſuſcepta quod vlteriꝰ bonũ ſpari põt ni
ſi eternitas · Suꝑeſt citare teſtes quoꝛum
autoritate argumẽta firmẽtur: ⁊ omiſſis

teſtimoniis ꝓphetarũ: hbermes naturam

hoĩs deſcribẽs vt doceret quẽadmodum
eſſz a deo factꝰ hec ĩtulit. Et idẽ ex vtriuſ

q; naturis ĩmoꝛtali ac moꝛtali vnã facie
bat naturã hominis: eũdeʒ in aliquo qui

dẽ ĩmoꝛtalẽ: in aliquo aũt moꝛtalẽ faciẽs

1iſtum ferẽs in medio diuine ĩmoꝛtalis

erx

q nature mortalis ac mutabilis conſa
tuit:vt uniuerſa cernẽs uniuer ſa mire
tur · Preterea maiꝰ requiramus teſlimo
niũ Hollites q̃dẽ cõſuluit Appollinẽ mil

leſiũ:vtrũ ne maneat aĩa poſt moꝛteʒ an
diſſoluat᷑· et rñdit his vbis Anima quidẽ

qʒdiu uinculis in coꝛꝑe tenet᷑ coꝛruptibi

les paſſiones ſẽ tiẽs moꝛtalibʒ cedit dolo
ribʒ · Cũ vero humanã ſolutõeʒ poſt cor
ruptũ tẽpus ĩuenerit oĩs ad ethera ſem
per ſenectutis expers effert᷑: 1 in eternuʒ

manet ind omita: primo genita nãqʒ dei
hoc diſpoſuit ꝓuidẽtia · Mato etiã de ani

ma diſſerẽs ex hoc ait cognoſci poſſe ani

mas eſſe ĩmoꝛtales atʒ diuinas: ꝙ in pue

ris mobilia ſint ĩgenia ⁊ ad ꝑcipiẽduʒ fa

cilia: ꝙ ea ꝗᷓ diſcãt ita celeriter rapiãt: vt

nõ tũc illa primũ diſcere videãtur: ſed re

cognoſceꝛe ⁊ reminiſci: in quo pir ſa ꝑiẽs
¶ Mro

poetis nepriſine credidit · ¶ R
pinquãte huius ſeculi termino hum ana
rum rerũ ſtatuʒ cõmutari neceſſe eſtã

deterius nequicia inualeſcẽte ꝓlabi. vt iã
noſtra hec tꝑa quibus ini qtas ⁊ malicia

vſq; ad ſũmum gradum creuit. in illius
tam inſanabilis mali cõpatõne felicia et
ꝓpe aurea poſſint iudicari·᷑ta eĩ iuſticia
rareſcet · ⁊ impietas: ⁊ auaricia · ⁊ cupidi

tas · ⁊ libido cꝛebreſcet: ut ſiqui foꝛte cuʒ

fuerĩt boni pꝛede ſint ſceleratis · ac diue
xent᷑ vndiq; ab iniuſtis· Soli auteʒ mali
opulẽti ſint · boni uero in ommbus con
tumeliis atz in egeſtate iactãtur· cõfun
dent omne ius H leges interibũt.nibil qᷣſ
qᷓ; tũc habebit niſi aut male q̃ſitũ aut ma
le defeſum. Audacia ⁊ vis omnia poſſide
bunt:non fides in bomĩbus:non pax. ñ
hbumanitas: nõ pudoꝛ:non veritas erit·
atz ita neq;ʒ ſecuritas· neq; regimẽ. neqʒ
requies a malis vlla. Omnis em̃ terꝛa tu
multuabitur·fremẽt vbiq; bella: omnes
gẽtes in armis erũt a ſeinuiceʒ expugna
bũt. Qiuitates ĩter ſe finitime pᷣliabunt᷑
et prima omniũ egiptus ſtultarũ ſuper
ſtitionũ luet penas:a ſãguine velut flũi
ne opietur · Tũc ꝑagrabit gladius oꝛbem
mecẽs omnia tãq; meſſẽ cuncta ꝓſteꝛnẽs
Quius vaſuitatis ⁊ cõfuſionis hec erit cã
qꝙ romanũ nomẽ quo nũc regitur orbis
(hoꝛret animꝰ dicè ſʒ dicã q f uturũ eſt)
tollet᷑ e terra ⁊ ĩperium ĩ Aiã reueꝛtetur

Seyr

ac rurſus oriens domĩabitur atʒ occidẽs
ſerinet · Nec mirũ cuiqʒ debz viden: ſi re

gnũ tãta mole fũdatũ ae tãdiu ꝑ tot ⁊ ta

les riros auctü tãtis deniq; opibꝰ cõfir

matũ aliquãdo tũ coꝛruet· Nihn eſt eniz
humanis rebzʒ aboratũ quod nõ bumãis
eqʒ viribʒ deſtrui poſſit:qm̃ moꝛtalia ſũt
oꝑpa mortaliuʒ:· Sed ⁊ alia priꝰ regna euʒ
diutiꝰ floruilent · nihilo minꝰ tñ occide
rũt.Nã et egiptios et ꝑſaſ ⁊ grecoſ ⁊ aſſi

rios ꝓditum eſt regnu habuiſſe terraruzʒ

qbus oĩbus deſtructis ad romanos quo

qʒ rerũ ſumnma ꝑuenit:qui quãto ceteris
omnibz regnis magnitudie anteſtant tã

to maioꝛe decidẽt lapſu:qꝛ plus habent

põderis ad ruinã re ſüt ceteris altioꝛa

Et id qᷓdem futurũ bꝛeui cantiones ꝓphe
tarũ denũciant ſub ambage aliorũ noim

ne facile quis ĩtelligat· Sibille tñ apeꝛte
in ĩteritũ eſſe romã loquũt᷑: quideʒ iudi
cio dei ꝙ nomen erꝰ habuerit inuiſũ ⁊ ini

mica uiſticie veritatis alumnũ populum
trucidaret.Hiſtapes pades quoq; q fuit
medoruʒ rex antiquiſimꝰ a quo amnis
lomẽ accepit qui nũc hiſpades dicit᷑ ad

mirabilis oim ſub ĩterpᷣcatõe vaticenan

tis pueri ad memoriã poſteris tradidit:

ſublatũ iri ex oꝛbe ĩperiũ nomẽq; Roma

nũ multo ante pꝛefatꝰ eſt q; illa troiana

gens cõderet . ¶ B ¶ Quõ aũt id futurũ

ſit nequis ĩcredibile arbitret᷑ oſtendam·
Imprimis mitip licabit᷑ regnũ ⁊ ſũma re
rũ poteſtas ꝑ ꝓlurimos diſiipata ⁊ cõci
ſa minuet᷑: tũc diſcoꝛdie ciuileſ imꝑpetuũ

ſerẽtur. nec vlla requies bellis exicialibꝰ
erit:donee reges decẽ extãt· qui o.bẽ ter

renõ ad regẽdũ ſed ad cõſumẽdũ partiã

tur : hi exercitibꝰ in imẽſũ aucis: 1 agro
rũ culcibus deſututis: quod eſt prĩcipiãũ

euerſionis ⁊ cladis:diſpdẽt oĩa ⁊ cõminu

ent ⁊ voꝛabũt.Tuũ repente aduerſus eos

hoſtis potẽtiſſimꝰ ab extremiſ finibʒ pla
ge ſeptẽtrionalis oriet᷑: qui tibus ex eo
numero deletis qni tũc aſiaʒ obtinebãt
aſſumet in ſocietatẽ a ceteris:ac prĩceps

oĩm cõſtituet᷑· hic inſuſtẽtabili dnatione
— „ „
vexabit oꝛbẽ:diuina ⁊ bumana miſcebit:

infanda dictu execrabilia moliet᷑: noua

cõſilia in pectoꝛe ſuo volutabit vt ꝓpriũ
ſibi eõſutuat imperiũ·leges cõmutabit ·
ſuas ſanciet · cõtaminabit · dirripiet· ſpoli

abit· occidet · Deniq; ĩmutato noĩe atqʒ

imperii ſede tꝛãſlata cõfuſio ac ꝑturbatõ

kumani gniis cõſequet᷑ · Tum vero dete
ſtabue atz abbominandũ tẽpꝰ eyiſtet · q
nulli hoĩm ſit vita iocũda. Gruent᷑ fundi

tus ciuitates atqʒ interibũt nõ modo feꝛ

ro atq; igni:verũetiã terremotibꝰ aſſidu

is:eluuie aquarum: ⁊ mo:bis frequẽtibꝰ
fame crebꝛa. Rer enim viciabitur: 2 cor

ruptus et peſulẽs fit: modo impoꝛtunis
imbribꝰ.modo inutuli ſiccitate: nunc fri
goribꝰ:nunc eſubus nimiis:mec terꝛa ho

nini dabit fructũ: non ſeges quicqᷓ;: nõ
arboꝛ non vitis feret · Sed cum in flore

ſpem maximã dederint:in fiuge decipiẽt

Fontes quoqʒ in fluminibus areſcẽt: vt

ne potus quidem ſuppetat · Et aque ĩ ſã
guinẽ aut amaritudineſ mutabũt᷑. ꝓpteꝛ
hec ⁊ deficent:⁊ in terra qᷓdrupedes: 1
aere volucres ⁊ in mari piſces· Et ꝓdigia
ĩ celo mẽtes hoĩiʒ maxio ᷑ roꝛe cõfũdẽt et
crines cometaruʒ: et ſol tenebꝛe: a coloꝛ
lune:et cadẽtiũ ſideiũ lapſus:Nec tñ hec
vſitato mõ fiẽt ſʒ exiſtẽt ſłito ignota et
ĩuiſa oculis aſtra·Sol ĩꝑꝑetuũ fuſcabit᷑:

vt vix inter noctem diemq; diſcernatur.
Luna iam non tribus deficiet horis ſed
ꝓerpetuo ſanguine obfuſa: meatuſ extꝛa

ordinarios peꝛaget:vt non ſit homĩ ꝓm

ptum aut ſiderum curſus aut rationem
tempoꝛum agnoſcere · fiet enim vl'eſtas
in hieme vel hiems in eſtate · Tunc ãnus
breuiabirur 1 minuetur:menſis ⁊ dies in
anguſtum coartabitur·. Stelle creberri⸗

ne cadent. vt celum omne cecum ſmine vl

lis luminibus appareat · Montes quoqʒ

altiſſimi decident: ⁊ planis equabuntur

Mare innauiga biue conſtituetur · c ne
q uid mali homini ter:cqʒ deſit audietur

e celo tuba: Quod hoc modo Sibula de

nunciat· taq; trepidabunt omnes et ad
lactuoſũ illũ ſonitũ cõtiemiſcẽt Tũ op
irã dei aduſus boĩes qͥ iuſticiã ũ agnoue
rũt:ſeuiet ferrũ igs:fameſ.morbꝰ.⁊ ſup
oĩa metꝰ ſꝑ ĩpẽdẽs · Tũc oꝛabũt deũ et ñ

exaudiet: optabit᷑ moꝛs et non veniet:ne

nox qdẽ requiẽ timori dabit ne ad oclos
ſõnuſ accedet: ſʒ aĩas hoĩm ſolicitudo ac

vigilia macerabit· ꝓloꝛabũt ⁊ gement: 1
dẽtibꝰ ſtridẽt gratulabunt᷑ moꝛtuis.⁊ vi
uos plangent· his ⁊ pluribꝰ aliis malia

7

Q

ſo litudo erit ĩ terra:⁊ erit defoꝛmatꝰ oꝛð

atz deſert? . Quod ĩ carmibus Sibillinis

ita dicit · Tta enĩ cõficie᷑ humanũ genus
vt vix decima ꝑs relinquat᷑: ut unde mil
le ꝓceſſerant uix ꝓcedẽt centuʒ. de culto
ribꝰ etiã dei due ꝑtes intenibũt: ⁊ tercia qᷓ
fuerit ꝓbataremanebit ¶ ¶ Ded pla
nius qũo id eueniet exponã · Imminente
iam tẽpoꝛuʒ cõcluſione ꝓpheta magnus
mittet᷑ a deo cõuertẽs hoĩes ad dei agni
tionẽ: ⁊ accipiet ptãteʒ mirabilia faciẽdi
ubicũq; hoĩes nõ audierint eũ claudet ce
lum ⁊ abſtinebit imbꝛes:aquã cõuertet ĩ
ſanguinẽ ⁊ eruciabit iullos ſiti ⁊ fame:⁊ qᷣ
cunqʒ conabit᷑ eũ ledere ꝓcedet ignis ex
oꝛe e ⁊ cõburet eũ·his ꝓdigiis ac virtu
tihꝰ cõuertet multos ad dei cultũ ¶ B

¶ Heractiſq; tꝑibus ipſiꝰ alter rex oꝛiect

ex Siria: malo ſpiritu genitꝰ: euerſoꝛ ac

ꝑditoꝛ generis hũani:qui reliquias illius

pꝛioꝛis mali cũ ipſo ſimul deleat hic pug
nabit aduerſus ꝓphetaʒ ⁊ viĩcet ⁊ ĩterfici
et eũ:⁊ ĩſepultũ iacere patiet᷑: ſʒ ꝑꝰ diem
terciũ reuiuiſcet:atʒ ĩſpectantibꝰ ⁊ mirã
tibuſ cũctis rapiet᷑ ĩ celũ.Rex vero ille te
terrimꝰ:erit quidẽ ⁊ ipſe ſed mẽdacioꝛuʒ
pheta: ⁊ ſeipᷣm cõſutuet ac vocari deuʒ
eqʒ coli iubebit vt dei filium · Et dabit᷑ ei

pts vt faciat ſigna ⁊ ꝓdigia: quibꝰ viſis

irretiat hoĩes vt adoꝛent ipſũ tubebit ig
nem deſcẽdere de celo:a ſolẽ a ſuis curſi
bus ſtare: ⁊ imaginẽ loqui:⁊ fiũt hec ſub
verbo eiꝰ:quidꝰ miraculis etiã ſapientiũ
plu nimi allicient᷑ ab eo · Tũc eruere tem
plũ dei conabit᷑ ⁊ iuſtũ populũ ꝑſequet᷑:
Terit pᷣſſura ⁊ cõtentio q́lis nunq; fuit a
pacipio mũdi · Quicũqʒ erediderĩt atʒ ac
ceſſerint eo ſignabunt᷑ ab eo tanq̃ʒ pecu
des ˖ Qui aũt recuſauerĩt voci eius aut in

mõtes fugerit: aut cõp̃henſi exq̃ſitis cru

ciatibꝰ necabunt᷑· Idẽ iuſtos hoĩeſ obuol
uet libꝛis ꝓphetarũ: atqʒ ita cremabit: 1

dabit᷑ ei deſolare oꝛbẽ terre mẽſibꝰ. xliii.

Id tẽpus citra qʒ iuſucia ꝓiiciec᷑ ⁊ ĩnocẽ
tia odio erit: q mali bonos hoſuiliter p
dabun?᷑. nõ lex·aut oꝛdo:aut militie diſci
plina ſeruabiẽ: nõ canos qſq; reuerebiẽ:
nõ officiũ pietatis agnoſcet: nõ ſexꝰ aut
ĩfantie miſerebit᷑: cõfundent᷑ oĩa ⁊ miſce

bunt᷑ cõtra ꝓphᷣas cõtra iura nature.Tta

quaſi vno cõmuniq; latrocinio terra vni

3

uerſa vaſtabit᷑ · Cũ hec facta erũt tũ iuſii
Tſectatoꝛes veritatis ſegregabũt ſe a ma

xx.

lis i fugiẽt ĩſolitudĩes · Quo audito ĩpiꝰ

—

rex inflãmatus ira veniet cũ exercitu ma

gno ⁊ admotis omibꝰ copiis circũdabit
montẽ ĩ quo iuſti moꝛabunt᷑ vt eos cõpᷣ
hendat · lli vero vbi ſe clauſos vndiq; vi

derint atz obſeſſos exclamabũt ad deum

voce magna:⁊ auxiliũ celeſte ĩploꝛabũt:

exaudiet eos deꝰ: ⁊ emittʒ regẽ magnũ
de celo qui eos eripiat ac liberet:omeſqʒ
ĩpios ferro igniqʒ diſꝑdat · C¶ G ¶ Hec
ita futura eſſe:cũ ꝓphete omẽs ex dei ſpi

ritu:tũ etiã vates ex ĩſtinctu demonuʒ ce

cinerũt·Miſta pes enĩ deſcripta ĩiquitate

ſeculi huiꝰ extremi:pios ac ſideleſ a nocẽ

tibꝰ ſegregatos ait cũ fletu ⁊ gemitu ex

tẽturos eſſe ad celũ manꝰ: ⁊ ĩploꝛaturos
fidẽ Touis ouẽ reſpecturũ ad terrã ⁊ au

diturũ voces hoĩm atʒ ĩpios extincturũ:
que oĩa vera ſunt pᷣter vnũ:ꝙ dixit iouezʒ
ee facturũ ꝗᷓ de faciet· Sʒ ulð non ſine

demonũ fraude ſubtractũ ẽ: miſſum iri a

Fe tũc filiũ dei qͥ deletiſ oĩbꝰ malis pioſ

.

ait · Cũ igit᷑ hec fuerit hũc ĩ modũ o aſcl
pie:tũc dñs ⁊ pĩ̃ ⁊ deꝰ ⁊ pꝛimi ⁊ vniꝰ dei
ereatoꝛ:ĩſpectis his qᷓ fiũt:⁊ ſuã volunta
tẽ id ẽ bonũ temeritati opponẽs:ac erꝛo

iberet. OQð hermes tũ ñ diſſimulauit cuz

rẽ ruocãs ⁊ maliciã expugnãs:tũ q̃dẽ a6

nimia diſſoluẽſ: tũ ien rapido cremãs:ĩ
☛ 11 7 4 — „ —
terdũ bellis ac peſtibꝰ ꝑcutiẽs ad pᷣſtinũ

reduxit ⁊ ſuũ reſutuit mũdũ · Ftẽ ⁊ ilud

teſtimoniũ · veniet etiã vꝛbẽ beatoꝛũ ĩpu

gnare volens: ⁊ quidã a deo Rex miſſus
ſuis oẽs ꝑdet reges magnos ⁊ viros op
timos:deinde iudicabit ab immoꝛtali ho
mimous Sibille non aliter quoqʒ; foꝛe
oſtẽdunt: qᷓ; vt dei filius a ſummo patre
mittatur: qui ⁊ iuſtos liberet de manibꝰ
impioꝛum: ⁊ iniuſtos cum tirannis ſeui
entib us deleat: e quibꝰ vna ſic tradidit .
iu gũ nr̃e ſeruitutis ĩtolerabile ſuꝑ collo
poſitũ tollet: leges ĩpias ſoluet viculaqʒ
violẽta· Cõmot igit̃ deꝰ ⁊ piclo ãcipiti
miſerãda cõploꝛatõne iuſtoꝛũ mittet ꝓti
nꝰ liberatoꝛẽ: tũc aꝑiet celũ mediũ ĩ tẽpe

ſta ⁊ tenebꝛoſa nocte vt ĩ oꝛbe toto lumz

deſcẽdentis dei tãq; fulgoꝛ appareat: qð
Sibilla bis verſibꝰ elocuta ẽ: ũ venerit

igniſ erũc tenebꝛe ĩ media nocte obſcura

bec ẽ moy que nobis ꝓpter aduentũ re
gis ac dei nĩi ꝑuigil celebꝛat᷑. Cuiꝰ nociiſ

duplex ẽ rõ: ꝙ ĩ ea ⁊ vitã tũ receꝑit cum
paſſus ẽ: ⁊ poſtea regnũ oꝛbis terre rece

pturꝰ ẽ.hic ẽ enĩ liberatoꝛ ⁊ iudex ⁊ vltoꝛ

1 rex ⁊ deꝰ quẽ nos xp m vocamꝰ:qui gꝛi
uſq́ʒ deſcẽdat hoc ſignũ dabit 63 E
det rᷣpẽte gladiꝰ e celo:vt ſciãt iuſti ducẽ
ſãcte militie deſcẽdere: ⁊ deſcẽdet comi
tantibꝰ angelis ĩ mediũ terre ⁊ añcedet
eũ flãma ĩextinguibilis:⁊ virtꝰ angeloꝛũ
tradet ĩ manꝰ iuſtoꝛũ multitudinẽ illã qᷓ
montẽ circũſederit: ⁊ cõcidet᷑ ab hoꝛa ter
cia vſqʒ ad veſperũ:a fluet ſanguis vſq;
ad mare moꝛe toꝛrẽtis:deletiſqʒ oĩbus co
piis ĩpiis ſolus effugiet:i ꝑibit ab eo vir
tus ſua-hic ẽ aũt qui appellat᷑ antixp̃ᷣus
ſed ſe ipſe xpᷣm mentiet᷑: ⁊ cõtra veruʒ di
micabit ⁊ victus effugiet:⁊ bellũ ſepe re
nouabit ſepe vincet᷑:donec quarto p̃lio

5 —0w

cõfectis oĩbus ĩpus debellatꝰ ⁊ captꝰ: tã

dem ſcelerũ ſuorũ luet penas· Sed ⁊ cete

ri pꝛcipes ac tirãni qui cõtriuerũt oꝛbeʒ
ſimul cũ eo vincti adducent᷑ ad regẽ: in
erepabit eos coarguet a exꝓbꝛabit his
facinoꝛa ipſoꝛũ ⁊ dãnabit eos:ac meritis

cruciatibꝰ tradet. Sic extincta malicia ⁊ i

pietate cõpꝛeſſa requieſcet oꝛbis qui per
tot ſecula ſubieciꝰ erroꝛi ac ſceleri nephã
dam ꝑtulit ſeruitutẽ.· Non colent᷑ vltenꝰ
dii manufacti:ſed a tẽplis ⁊ puluinaribꝰ
ſuis deturbata ſimulacra igni dabunt᷑: 1

cũ donis ſuis mirabilibꝰ ardebũt · Qð eti

am Sibilla cũ ꝓphetis cõgruẽs futurum
eſſe p̃dixit· Conterẽt aũt idola moꝛtales
cũctas diuitias Gritrea quoq; idẽ ſpon
det . Opera aũt eorũ manbꝰ hũanis exu
rent &GPeſt bec aꝑient᷑ ĩferi reſt ur

gent moꝛtui de quibꝰ iudiciũ magnũ idẽ

ipſe rex ac deus faciet:cui ſũmus pater
iudicãdi regnãdi dabit maximã ptãteʒ
de quo iudicio ⁊ regno apud Gritreã Si
billa ſie ĩueni· Qum auũt ⁊ hic dies fatalẽ
finẽ acceꝑit:⁊ ad moꝛtaleſ iudiciũ ĩmoꝛta
lis dei venerit:veniet ſuꝑ hoies magnuʒ
iundiciũ ⁊ initiũ· Tartareũ aũt chaos tũc
oñdet inbiãs terra:wenient aũt ad tribu
nal dei regis omẽs· Celũ voluẽs terre la
tebꝛas apenã tũc leuabo moꝛtuos: fa
tũ ſoluẽs ⁊ ſſimulũ moꝛtis:poſteaqʒ ĩ iu
diciũ ducã iudicans pioꝛũ ac ĩpioꝛũ vitã

viuoꝛũ· Nee tamẽ vniuerſi tů a deo iudi

cabunt᷑: ſed hi tantũ qui ſunt ĩ dei religi

one verſati:qm̃ ſententiã de his ĩ abſolu
tionẽ ferre non pᷣ̃t qui iã iudicati dãnati
qʒ ſũt ſanctis l̃is cõteſtãtibus nõ reſur
recturos eſſe ĩpios ĩ iudiciũ · Tudicabunt᷑
en qui deũ ſciuerũt:⁊ eoꝛũ facinoꝛa id ẽ
mala oꝑa cũ boniſ collata ꝓonderabunt᷑
vt ſi ꝓplura ⁊ grauia fuerĩt bona iuſtaq;
dent᷑ ad vitã beatã · Si autẽ mala ſri paue
rint cõdemnent᷑ ad penã· ECE. quã
q; anĩa ĩmoꝛtalis ſit: tñ patibilis inducit
ac pene ſentiẽs: Nam aĩa cũ diuoꝛtiuʒ fe

cit ex coꝛꝑe ẽ vt ait poeta · Dar leuibꝰ ven

tis v olucriqʒ ſimillima ſomno:qꝛ ſpũs ẽ
T ipſe tenuitate ĩcõpꝛehẽſibilis ſed nobis
qui ſumꝰ coꝛꝑales· deo autẽ cui ſubiacet
poſſe omĩa cõpꝛehẽſibilis· Tanta ẽ enim

dei ptãs:vt etiã icoꝛꝑalia cõpꝛehẽdat: 1

quẽadmodũ voluerit efficiat· Nam ⁊ an
ãgeli deũ metuũt:qꝛ caſtigari ab eo pñt
ĩenarrabili quodã mõ: ⁊ demones refoꝛ

mdãt: qꝛ toꝛquẽt᷑ ab eo ⁊ pᷣmunt᷑ · Quid
ergo mirũ qui cũ ſint ĩmoꝛtales anĩe paſ
ſibies tamẽ deo ſunt· Nã ci m in ſe nihbil

habeãt ſolidũ ⁊ contrectabile a ſolidis 2

coꝛꝑalibus:nullã vim pati pñt · Sed qꝛ in

ſolis ſpũalibus viuũt a ſolo deo tractabi
les ſũt:cui virtus ⁊ ſubſtãtia ſpiritualis
ẽ. Sed tamẽ docẽt nos ſancte lĩe quẽad
modũ penas ĩpii ſint daturi·Nam qꝗ pec

cata ĩ coꝛꝑibus cõtraxerunt rurſus carne

ĩduent᷑ vt ĩ coꝛꝑibꝰ piaculũ ſoluãt:⁊ tñ ñ
erit caro illa quã deꝰ hoĩ ſubiecerit huic
terrene ſimilis: ſed ĩſolubilis ⁊ pꝑmanens
leternũ:vt ſufficere po ſiit cruciatibus ⁊
igni ſempiterno E ¶ Cuiꝰ natura di
uerſa ẽ ab hꝰ nr̃o quo ad vite neceſſaria
vtimur:qui niſi alicuius materie vomite
alat᷑ extinguit᷑ At ille diuinus ſeip ſum
ſemꝑ viuit ac viget ſine vllis alimentis:
nec admixtũ habet fumũ:ſʒ ẽ purꝰ ac liq

dus ĩ aqᷓ modũ fluuidꝰ.Non enĩ i aliqꝰ

ſurſũ verſus ue vrget᷑ vt nẽ quem labes
terreni coꝛꝑis quo tenet᷑ 1 fumꝰ ĩtermi
xtus exilire cogit: ⁊ ad celeſtẽ naturã cuʒ
trepidatione mobili ſubuolare· Tdem i⸗
le diumus ignis vna eademq; vi ac po
tentia ⁊ ceremabit impios ⁊ recreabit: 1
qntũ e coꝛpibus abſumet tantũ reponet
ac ſibi ipſe eternũ pabulũ ſummiſtrabit

CR(Sed iuſtos cũ iudicauerit deꝰ etiã
igni eos examiabit· Tamẽ quoꝛũ peccata
uel põdere uel numero pᷣualuerint igni
ꝑſtrin gent᷑ atq; cõburent᷑. Quos aũt ple
na iuſticia ⁊ maturitas virtutis ĩcoxerit:

illũ ignem nõ ſentiẽt · habẽt en ĩ ſe aliqd

dei quod vim flame repellat at reſ puat ·
tanta eſt vis innocentie vt ab ea ignis il
le refugiat innoxius: quia accepit a deo
hanc potentiam: ut ĩpios vrat iuſtis ob

tẽperet · Nec tñ putet quiſq; anĩas poſt

moꝛtẽ ꝓtinus iudicari: nã omẽs ĩ vna cõ
muni cuſtodia retinent᷑ d onec tẽpus ad
ueniat quo maximꝰ iudex meritoꝛuʒ faci
at examẽ:tũ ꝓlata quoꝛuʒ fuit iuſticia hi
p̃ᷣmium ĩmoꝛalitatis acciꝑiẽt:quoꝛũ aũt
eccata ⁊ ſcelera detecta nõ reſurgẽt ſed
cum ĩpiis in eaſdẽ tenebꝛas recõdent᷑ ad
certa ſuꝑplicia deſtinati.veniet igit ſum
mi 2 maximi dei filiꝰ vt viuos ac moꝛtu
os indicet Sibilla teſtãte atz dicẽte. Naʒ
totiuſ terre moꝛtaliũ tuc cõfuſio erit ipe
oĩpotenſ cũ venerit ĩ tribunali viuoꝛũ ac
moꝛtuorũ aĩas iudicare ⁊ mũdũ vniuſũ
Et fiet tũc publica oĩm reſurꝛectio etiam
ĩ qua excitabunt᷑ ĩiuſti ad cruciatꝰ ſe empi
ternos: ⁊ pariter oĩs turba ĩpioꝛũ ꝓ ſuiſ
facinoꝛibꝰ ĩ cõſpectu angeloꝛũ atqʒ iuſto
rũ ꝑpetuo igni cremabit᷑ in eternũ. hec ẽ
doctrina ſanctoꝛũ ꝓphetaruʒ quã xp̃iani
ſequimur: hec vera ſapientia quã iſti qui
vel fragilia colũt:vel ĩanem phiaz tuent

tanq; ſtulticiã ⁊ vanitatẽ deridẽt. O ſi ñ
mõ ꝓphete ſed etiã vates a poete p1
moꝛtuoꝛũ futurã eẽ reſurrectioneʒ cõſen
tiunt: nemo ꝗᷓrat a nobis quẽadmodũ fi

eri poſſit · Nec enĩ diuinoꝛũ operũ reddi
F⸗ ratio:ſed ſi a pꝛicipio deꝰ hom inez ne
cio quo ĩenarrabili mõ ĩſtituit: credamꝰ
ab eodẽ reſtitui veterẽ poſſe qui nouũ fe
cit ¶ B ¶ Supeſt nüc vt exboꝛtemur oẽgs
cũ vera religione ad ſapientiã: cuiꝰ vig
officiũ in eo vertit: vt cõtẽptis terreſtri
buſ ⁊ abiectis erꝛoꝛibꝰ fragilibꝰ ſeruiẽteſ
⁊ fragilia cõeupiſeẽtes: ad eterna celeſuiſ
theſauri p̃ᷣmia dirigamur. Vniuerſos igi
tur opoꝛtet operã dare:vt vl'ſe q́;pꝛimũ
ad rectã viã dirigãt:vel ſuſceptis oꝑatis
q; virtutibꝰ huiꝰ vite laboꝛibꝰ patienter
exactis cõſolatoꝛẽ habere deũ mereanc.

Pater enĩ nr̃ ac dñs qui cõdidit foꝛmauit

qʒ celũ:qui ſolẽ cum ceteris ſideribꝰ ĩdi
xt: qui liberatã magnitudiĩe ſua terram

vallauit mõtibus.mari circũdedit amni

buſqʒ diſtinxit: ⁊ quidqd ẽ in hoc oꝑpe mũ
di cõf lauit ⁊ ꝑfecit e nihilo:ꝑſpectis erro
ribus hominũ ducẽ miſit qui nobis iuſii
cie iura pãderet: hũc ſequamur omnes .
hũc audiamꝰ.huic deuotiſſime pareamꝰ
Quoniã ſolłꝰ vt ait lucretius veridicis ho
minũ purgauit pectoꝛa dictis · Et finem
ſtatuit torpedĩs atʒ timoꝛis. Expoſi uitqʒ;

bonũ ſummũ quo tendimꝰ omẽs Quid
foꝛet: atq; viã mõſtrauit limite ꝑuo Quo

poſſemꝰ ad id recto cõtẽderę curſu Nec
mõſtrauit tiñ ſed etiaʒ pᷣceffit nequis dif
ficultatis gra iter vᷣtutis hoꝛreret · Et q̃n
to quiſqs annis ĩ ſenectutẽ vergentibus
appꝛopinquare cernit illuʒ diẽ quo ſit ei
ey hac vita demigrandũ: cogitet qᷓ; purꝰ

abſcedat: q́; inocens ad iudiciũ veniat: ſe

—

ad deü tota mẽte cõuertat:vt illũ dieʒ
ſecuruſ expectet quo pᷣſes domin?ꝰ qʒ mũ
di deus de ſinguloꝛũ factis ⁊ cogitatõibꝰ
iudicabit · Quecunq;ʒ hbic expedunt᷑ nõ cã

tum negligat ſed ⁊ fugiat: potiorẽqʒ ani

mam ſuam iudicet: q̃; bona iſta fallacia
quoꝛum ĩcerta ⁊ caduea poſſeſſio eſt: mi

grãt enĩ quotidie ⁊ multo velociuſ exeũt
q́; ĩtrauerãt: ⁊ tamẽ ſi nobis vſq; ad vlti

mũ liceat iſtis frui aliis certe relinquẽda
ſunt · Nihil nobiſcũ ferꝛe poſſumꝰ niſi vi
tam bene atqʒ ĩnocenter actã ille ad deuz

copioſus: ille opulẽtuſ adueniet: cui aſta

bunt cõtinẽtia · miſe ericoꝛdia.patiẽtia.ca
ritas · fides: hec ẽ be reditas nr̃a que nec e
ripi cuiq́; nec trãſferꝛi ad alterũ poteſt.
bi Plaboridus requiẽ · ꝓ moꝛte vitaʒ. ꝓ

tenebꝛis claritatẽ. ꝓterrenis ac bꝛeuibꝰ

bonis eterna ac celeſlia largient᷑. Qum q
mercede acerbitates ac miſerie quas ꝑpe
timur ĩ hoc mũdo faciẽteſ oꝑa iuſucie cõ

ferri ⁊ coequari nullo mõ poſſunt. Quis

qs igit᷑ coꝛruptelaſ terre vᷣtute ealcauerit
hũc arbiter ille ſũmus verax ad vitam
lucẽq; ꝑpetuã ſuſcitabit. Nemo diuitiis
nemo faſtibꝰ. nemo etiã regia poteſtate
cõfidat: ĩmoꝛt alẽ iſta nõ faciũt. Nam qui

cunq; rationẽ homĩs abiecerit: ac pñtia

ſecutuſ in humũ ſe ipſe ꝓſtrauerit tan 3
deſertoꝛ dii ⁊ ĩpatoꝛis ⁊ pr̃is ſui puniec
Vbi nõ Terentiana illa:molendum eſſe

„

Syj.

vſq;ʒ ĩ pꝛiſtino.uapulandũ hũde cõpedeſ
futura ſunt nobis: ſed his multa atrocio
ra earcer cat henetoꝛmẽta patienda ſu

7

ſtinẽ di doloꝛes· moꝛs deniqʒ ipſa ⁊ ſuſci
piẽda ẽ a⁊ ferẽda· Intẽdamꝰ ergo iuſticie
q̃ nos ĩſeꝑabilis comes ad deũ ſola ꝑdu
cet: 1 dum ſpũs hos regit artus ĩfatiga

bilẽ militiã deo militemus· ſtationes: ui
guiaſqʒ; celebꝛemus: cõgrediamur cũ ho

ſte quẽ nouimꝰ foꝛtiter vt victoꝛeſ: ac de
uicto aduerſario triüphantes pᷣmiuʒ vu
tutis qð ipſe ꝓmiſit a dño cõſequamur·

Et hec de ſeptimo · Sequunt᷑ de octauo

de opificio ſeu hoĩs foꝛmatiõe ·

octauo Lactantii de Opificio hois

autoꝛitates.
Sdit eĩ homĩ artifex ille noſter
ac parẽs deꝰ ſenſũ ⁊ rationẽ:vt

ex eo appareret nos ab eo eſſe

generatoſ: quia ipſe ĩtelligentia ipſe ſen
ſus ac ratio ẽ.· Qeteris eĩ aniantibus qm̃

rõnalem iſtam vitã non attribuit quẽad

modũ tamẽ vita eoꝛuʒ tutioꝛ eſſet añ pꝛe

uidit Omnes eni ſuis ex ſe pellibꝰ tent:
quo facilius poſſent vim pꝛuinarũ ac fri

goꝛũ ſuſuinere· Singulis aũt generibus
ad ꝓpulſandos ĩpetus externos ſua pꝛo
krin munimẽta còſutuit: vt aut naturali
us telis repugnẽt foꝛtioꝛibꝰ: aut qᷓ ſunt

ĩbecillioꝛa ſubtrahãt ſe ꝑiculis pnicitate
fugiẽdi: aut qͥ ſimul ⁊ viribꝰ ⁊ celeritate
ĩdigent aſtu ſe ꝓtegãt: aut latibulil ſerpi

ant. Ttaqʒ alia eoꝛũ vel plumis leuibus ĩ

ſublime ſuſpenſa ſint: vel ſuffulta vngu
lis:vel ĩſtructa coꝛnibꝰ · Quibuſdã in oꝛe

arma ſũt dẽtes:aut ĩ pedibus adunci vn

gues: nulliq; munimẽtũ ad tutelã ſui de
eſt. pomĩ aũt rõe cõceſſa: ⁊ virtute ſenti

endi atʒ eloquẽdi data:eoꝛuʒ que ceteris

aĩantibus attributa ſüt fecit expertẽ:
ſapiẽtia reddere poterat qꝗᷓ illi nature cõ
dicio denegaſſet: ſtatuit nudũ ⁊ inermeʒ

qꝛ ⁊ igemo poterat armari ⁊ rõne veſtiri

hominẽ itaq; qm̃ eternũ animal atʒ imoꝛ
tale fingebat: nõ foꝛinſecꝰ vt cetera ſed i
teriꝰ armauit: nec munimentũ eiꝰ in coꝛ
poꝛe ſed ĩ anĩo poſuit:qm̃ ſuꝑuacuũ fuit

cũ illi qd erat maximuʒ tribuiſſet coꝛꝑali
bus eü regee munimẽtis: cũ pᷣſertiz pul
critudinẽ hũani coꝛꝑis ĩpedirẽt.· Nam ſi

homiĩ verinos dentes aut coꝛnua· aut on

gues· aut varii coloꝛis pilos addidiſſet:

ñ ſentiat q; turpe aĩal eẽt futurůüz

D Gt quãq́; fragilis ĩbecillusq; naſcit
pomo:tũ a mutis oĩbus tutꝰ eſti ea oĩa
q̃ firmioꝛa naſcunt᷑ etſi vim celi foꝛtiter

patiunt᷑:ab hoĩe tñ tuta eſſe nõ pñt· Tta

fit vt plus homĩ cõferat ratio q;ᷓ natura
mutis: qm̃ ĩ illis neq; magnitudo virium
nec firmitas coꝛꝑis efficere p̃t:quo minꝰ
aut oppꝛimant᷑ a nobis:aut nr̃e ſubiecta
ſint ptãti: p̃ᷣt ne igit᷑ aliqs cũ videat etiaʒ

boues·equos·lupos·vaccas cuʒ ĩmaniſſi

mis coꝛꝑpibus ac viribꝰ ſeruire homĩi: que
ri de opifice rerũ ðo:ꝙ modicaſ vires:ꝙ
paruũ coꝛꝑis acceꝑit: nec bñficia in ſe di
uina ꝓ merito eſtimat:qdð ẽ ingrati: ĩmo
vt verius loquar ĩſani · Hus enĩ manus
p̃ᷣſiant hoĩ: q; volucri leuitas vſusqʒ pẽ
narum: plus ligua q́; totiꝰ coꝛꝑis alteriꝰ
animãtis foꝛtitudo· Que igit᷑ amẽtia ẽ ea
ferꝛe que ſi data ſint acciꝑe detractes.
Stultiſſimi etiã ſũt qui de moꝛte im
matura querunt᷑:qm̃ nature condicio lo
cũ illi fact: ita cõſequens erit vt moꝛbus
quiſq; ſubiectꝰ ent Magna etenĩ rõne ꝓ

uiſum ẽ:vt ⁊ moꝛbis vexari poſſet homo

⁊ vita ſua ſepe ĩ medio curſus ſui ſpacio
reparet᷑ · Cum enĩ de aĩal qð fecerat ſua

ſponte ad moꝛtẽ tranſire cognouiſſet:vt

moꝛtẽ ipſam q̃ eſt diſſolutio nature caꝑe
poſſet dedit ei fragilitatẽ ꝗᷓ moꝛti adituʒ
a qua diſſoluendũ eſſet aĩal ĩueniret Nã
ſi eiꝰ roboris fierzʒ: vt ad eũ moꝛbꝰ ⁊ egri
tudo adire nõ poſſet:nec moꝛſ quidẽ pol
ſet: quoniã enĩ moꝛs ſeqla moꝛvorüũ eſt.
Neqʒ patit᷑ hoc natura vt abeſſe poſſit ĩ

furmitaſ ab eo coꝛꝑe qʒ iocirco nõ ſolidũ

firmũq; natũ ẽ vt aliqñ ſoluendũ ſit (E.
en pucipio cũ des fingeret aĩalia nolu
it eã rotundaʒ foꝛmare ſpeciẽ cõglobare
atz colligere: vt ea moueri ad ambulãdũ
1 flectere ſe ĩ quãlibet ꝑtẽ facile poſſent

ſed ex ipſa coꝛꝑis ſũma ꝓduxit caput in
quo eſſet regimẽ totiꝰ aiantis:⁊ datũ ẽ i

li boc nomẽ vt quidẽ varro ad Ciceronẽ
ſcribit: ꝙ hinc capiãt initiũ ſenſuſ ac ner

ui · Ttem ꝓduyit mẽbꝛa quedam longius

que vocant᷑ pedes:vt alteriꝰ motibus ſo
lo fixa ꝓducerent aĩal quo mens tuliſſet
aut quo petẽdi cibi neceſſitas ꝓuocaſſet

x ipᷣo aũt vaſculo coꝛꝑis quattuoꝛ fecitt

exercitãtia:bina poſteriꝰ que ſũt ĩ oĩbus
pedes:bina ꝗᷓ varios aĩantibꝰ vſus p̃ᷣbẽt
n pecudibꝰ enĩ ⁊ feris ſũt poſterioꝛibꝰ
ſimiles pedes:ĩ hoĩe aũt manus que nõ
ad ambulandũ ſed tenendũ ſüt nate. Gſt
⁊ terciũ genꝰ ĩ quo pꝛioꝛa illa neq; pedeſ
neq; manꝰ ſunt ſed ale:in qinbꝰ penne ꝑ
oꝛdinẽ fixe volãdi exhibẽt vſum: ita vna
fictio diuerſas ſpẽs ⁊ vſus habet · IFtz vt
ipſam coꝛꝑis craſſitudinẽ firmiter comp̃
hẽderet maioꝛibꝰ ⁊ bꝛeuibꝰ oſſibꝰ ĩuiceʒ
cõgregatis quaſi carinã cõpegit: quam
nos ſpinã dicimꝰ:eãqʒ noluit ex vno per
pPetuoqʒ oſſe foꝛmare: ne gradiẽdi flectẽ
diq; ſe animal facultatẽ non haberet:ex
neruis parte quaſi media coſtas tranſ
uerſas:⁊ quaſi media oſſa poꝛreyit in di
uerſum:quibꝰ clemẽter curuatis: ⁊ in ſe
velut ĩ circulũ pene cõductiſ ĩterna viſce
ra cõgregant᷑: vt ea q̃ molliora ⁊ minus
valida fieri opus erat:illiꝰ ſolide cratis

amplexu poſſent eſſe munita. Ga vero qᷓ

diximꝰ de coꝛꝑe vel ambulãdi vel faciẽdi
cã eſſe ꝓducta: nec nimiũ lõgis ꝓpter ce
lerẽ mo bilitatẽ: nec nimiũ bꝛeuibꝰ ꝓpter
firmit atẽ: ſed ⁊ paucis ⁊ magnis oſſibꝰ
cõſtare voluit:que tũ nõ fecit ſolida:ne ĩ
gradiẽdo pigricia ⁊ grauitas retardaret
ſed cauata ⁊ ad vigoꝛẽ coꝛꝑis cõſeruãdũ
medullis ĩtrinſecꝰ plena:ſũmaſ. q eoꝛuʒ
ꝑtes craſſioꝛibꝰ nodis conglobauit : vt
ſubſtningi neruis faciliꝰ ⁊ verti citiꝰ poſ
ſent:vñ ſunt vertibula nomĩata: eos no
dos firmiter ſolidatos leui quodã oꝑcu
lo texit:qð dicit᷑ cartilago ſcʒ vt ſiũ attri
tu ⁊ ſine ſenſu doloꝛis aliquo flecterent᷑.
Deus igit᷑ ſolidamẽta coꝛꝑis q̃ oſſa dicũ
tur nodata ⁊ adiũcta ĩuicẽ neruis alliga
uit atq; cõſtrinxit: quibꝰ mens ſi exeurꝛe
re aut reſiſtere velit tãq; retinaculis vte
ret᷑: ⁊ quidẽ nullo laboꝛe nulloq;ʒ conatu
vel mimo motu totius molẽ coꝛꝑis tẽpe
raret aut flecteret · hec aũt viſceribꝰ ope
ruit: vt quẽcunq; locuʒ decebat: vt q̃ ſoli
da eẽnt cõcluſa tegerent᷑ ¶ Ftẽ viſceribꝰ
ipſis venas admiſcuit qᷓſi riuos ꝑ coꝛpus
omne diuiſos: ꝑ quas diſcurꝛẽs humoꝛ 1
ſanguis vmuerſa mẽbꝛa ſuccis vitalibuſ
irrigaret: ⁊ ea viſcera ſuꝑiecta pelle cõte
xit quã vel ſola pulcritudĩe decoꝛauit:vl
ſetis adoꝑuit:vel ſquamis muniuit: vel

Syx

plumis ĩſignibus adoꝛnauit Illud vero
cõmentũ dei mirabile ꝙ vna diſpoſitio 1
vnꝰ habitꝰ inumerabiles animantũ p̃fe
rat varietates.Nam ĩ oĩbuſfere q̃ ſpirãt
eadẽ ſeries ⁊ oꝛdo menbroꝛũ ẽ · pꝛimum
enĩ caput ⁊ huic annexa ceruix tẽ collo
pectus adiunctũ ⁊ ex eo ꝓminẽtes armi:
adbherẽs pectoꝛi venter ntẽ ventri ſubne
xa genitalia: vltimo loco femur pedeſqʒ
Nec ſolũ menbꝛa ſuũ tenoꝛẽ ac ſitũ ĩ om
nibus ſeruãt:ſed etiã pꝑtes menbꝛoꝛũ · Nã
ĩ vno capite iſ. o certã ſedẽ poſſident au
res· certã oculi:nares item· os quoq;ʒ · in
oꝛe dẽtes ⁊ lingua: Que oĩꝛa cũ ſint eadeʒ
ĩ oĩbus animãtibꝰ:tñ ĩfinita ⁊ multiplex
diuerſitas figurarũ ẽ: ꝙ ea ꝗᷓ dixi aut pro
uidẽtio ꝛa·aut ꝓductioꝛa:aut cõtractioꝛa
lineamẽtis varie differentibꝰ cõpꝛehẽſa
ſunt · Quid illud nõne diuinũ ꝙ in tanta
viuentiũ multitudie unũqðq; animal in
ſui genere ⁊ ſpecie pulcerꝛimũ ẽ: vt ſiq̃d
viciſſim de altero ĩ alterũ trãſferat᷑ nihil
ĩpeditius ad vtilitatẽ: nihil defoꝛmiꝰ ad
aſpectũ uideri neceſſe ſit · In quadꝛupedi
bus aũt idẽ opifex cõtextũ ſpine a ſůmo
capite deductũ longiꝰ extra coꝛpꝰ dedu
rit ⁊ acumĩauit ĩ caudam:ut obſcene coꝛ

poꝛis ꝑtes uel ꝓpter feditatẽ tegerentur

uel ꝓpter teneritudinẽ munirent᷑. ut aĩa
lia quedã minuta ⁊ nocẽtia motu eiꝰ ar
cerent᷑ a coꝛꝑpe:qð menbꝛuʒ ſi detrahas ĩ
pfectũ fit aĩal ac delibile · Sed tñ cũ ipſa
nuditas hoĩs mire ad pulcritudinẽ uale
at nõ tamẽ etiã capiti cõgruebat: quãta
enĩ defoꝛ mitas ĩ eo futura eẽt ex caluicõ
apparet · Texit ergo illud pilo:⁊ qꝛ ĩ ſum
mo futurũ erat q̃ſi ſũmũ edificii culmen
oꝛmauit · Erõs ergo uallata ꝑ circũitũ:
a tꝑibus effuſi ante aures capilli: ⁊ earũ
ſũme ꝑtes ĩ coꝛone modũ cincte:⁊ occipi
trũ omne cõtectum ſpeciem miri decoꝛis
oñdit · kam barbe ratio ĩcredibile ẽ quan
tũ cõferat ad cognoſcendũ coꝛpꝑxm matu
ritatẽ: uel ad differentiã ſexus:uel ad de
coꝛem uirilitatis ac roboꝛis:ut uideatur
omĩo nõ cõſtituta fuiſſe totius oꝑis rõ:
ſi quicq; aliter eſſet effectũ ¶ R ¶ Nũc
rationem totius hominis oſtendam. ſin
guloꝛumq; menbꝛoꝛum utilitates ⁊ habi
tus explicabo. Qum igitur ſtatuiſſet deꝰ
ex omnibus aĩalibuſ ſolũ hominẽ facere

.„

.

Sedj

celeſtẽ ⁊ cetera vniuerſa terꝛena: hũc ad
celi cõtẽplationẽ rigidũ erexit bipidẽqʒ
cõſuituit vt eo ſpectaret vñ illi oꝛigo eſt.
B ¶ Ula vero deÿſſit ad terrã: vt qꝛ nul
a hiſ ĩmoꝛtalibꝰ expectatio ẽ: toto coꝛꝑe

ĩ umũ ꝓiecto vẽtri pabuloq; ſeruirent ·

hoĩs aũt ſolũ recta rõ ⁊ ſublimis ſtatus
factus deo ꝓr̃i cẽmunis ac ꝓximus:oꝛigi
nẽ ſuã fictoꝛcq; teſtat᷑ eiꝰ ꝓpe diuĩa mẽs

qꝛ nõ tm̃ animantiũ q̃ ſũt ĩ terra ſed etiã

ſui coꝛꝑis ẽ ſoꝛtita dñatũ: ĩ ſũmo capite
collocata tanqʒ ĩ arce ſublimis ſpeculat
oĩa ⁊ cõtuet᷑· Mãc eiꝰ aulã deus nõ obdu

ctam poꝛrectãqʒ foꝛmauit vt ĩ mutis aĩa

libus:ſed oꝛbi ſimilẽ ex gladio: ꝙ oĩs ro
tũditas ꝑfecte rõis ẽ ac figure:Co igitur

mens ignis ille diuinꝰ tanq; celo tegit

Quius cũ ſummũ faſtigiũ naturali veſte

texiſſet pꝛioꝛẽ ꝑtẽ q̃ dict᷑ faces neceſſari

is menbroꝛũ mũĩſteriis ⁊ inſtruut ꝑiter

oꝛnauit ¶ ¶ ¶ d pꝛimũ oculoꝛũ oꝛbes

cõcauis foꝛaminibꝰ cõcluſit: ⁊ eos neq;
minꝰ q; duos eſſe voluit: eo ꝙ ad ſpecieʒ
nullꝰ ẽ ꝑfectioꝛ numerꝰ q; duoꝛũ: quorũ

ꝑfectio oculoꝛũ pᷣcipue ĩexplicabilis ẽ ac
mira ſubtulitas· Quare eoꝛũ oꝛbes gẽma
rũ ſimilitudineʒ pᷣferentes ab ea ꝑte qᷓ vNi

dendũ fuit mẽbꝛaniſ p̃lucẽtibus texit:vt
imagineſ rerũ cõtra poſitarũ tanq; ĩ ſpe

culo refulgẽtes ad ſenſũ ĩtimũ penetra
rent· ꝑ eas igit᷑ mẽbꝛanas ſenſus ille qui
dicit᷑ mẽs ea q̃ᷓ ſũt foꝛis trãſpicit quaſi ꝑ

feneſtras ꝓlucẽte vitro aut ſpeculari la

pide obductas· Et idcirco mẽs ac volũtaſ
ex oculis ſepe dinoſcit᷑· Itaq; ad videndũi
mẽbꝛis potiꝰ ĩ oꝛbẽ cõglobatis opꝰ fuit
vt viſus ĩ latũ ſpargeret᷑· Ergo ĩeffabilis
diuine ꝓuidẽtie virtus fecit duos ſimilli
mos oꝛbes:eoſq; ita duxit vt nõ ĩ totum
cõuerti ſed moueri tñ ac fleci tmmodo
oſſent. Oꝛbes autẽ ipſos hũoꝛis puri ac

iquidi plenos eẽ voluit ĩ quoꝛũ media ꝑ
te ſcintille luminũ tenerent᷑ q̃s vi bülas
nũcupamꝰ:ĩ quibꝰ puris ac ſubtilibꝰ cer

nendi ſenſus ac rõ cõtinet᷑ · ꝑ eos igit᷑ oꝛ
beſ ſeipſã mẽs ĩtendat vt videat:mira;
rõne in vnũ miſcet᷑ ⁊ ciungit᷑ amboꝛum

luminũ vſus.¶ HD¶ Ouid ipſa ſuꝑcilio
rũ faſtigia pilis

ꝛeuibꝰ adoꝛata gnõne
quaſi aggeribꝰ ⁊ munimẽtũ oculiſ:ne qd
ſupꝑne ĩcidat:⁊ ſpeciẽ ſimul pᷣſtãt· Ex quo

rũ cõfinio naſus exoꝛiens:⁊ veluti poꝛre

ctus iugo:vtrãqʒ aciẽ ſimul ⁊ diſcernit 1

munit · ¶ ¶ ¶ Naſi vero ꝑs ſuꝑioꝛ vſq;
ad mediũ ſolida foꝛmata ẽ:iferioꝛ aũt car
tilagine adherẽte mollita: vt vſu digito
rũ poſſit eẽ tractabilis. In hoc aũt quam
uis ſimplici mẽbꝛo tria ſũt officia conſti
tuta · vnũ ducẽdi ſpiritꝰ. Alterũ capiendi
odoꝛis:terciũ vt ꝑ eiꝰ cauernas purgam̃
ta cerebꝛi defluãt. ¶ E ¶ Inferiꝰ quoq;
genarũ nõ indecẽs tumoꝛ ĩ ſimilitudineʒ
colliũ leuiter exurgens:ab oĩ ꝑte oculos
efficit tutioꝛes. (E. ¶ Oꝛis quoq;ʒ ſpẽs
rituſ ex trãſuerſo patefactꝰ q;ʒ vtilis q̃;
decẽs ſit enarrari nõ p̃t:cuiꝰ vſus in duo
bus cõſtat officiis:ſumẽdi victꝰ ⁊ loquẽ
di (M ¶ Tingua ĩtus ĩcluſa q̃ vocẽ mo
tibꝰ ſuis i verba diſcernit: ⁊ ẽ ĩterpꝛes aĩ
Nec tñ ſola pᷣt ꝑ ſe loquẽdi munꝰ ĩplere
niſi acumen pallato uũlliſerit: niſi adiuta
vel offenſione dentiũ vel compꝛebẽſione
labioꝛũ:dẽtes tñ plus cõferũt ad loquen

dũ . Nam ⁊ ĩfantes nõ añ incipiũt fari ʒ

dẽtes habuerĩt: ⁊ ſenes amiſſis dentibꝰ
ita balbutiũt vt ad ĩfantiaʒ reuo luti eſſe
denuo videant᷑ .· Sed bec ad hominẽ ſoluz
ꝑtinent: ad aues ĩ quibꝰ ẽ acumiata ⁊ vi
bꝛata certis motibꝰ ligua: ĩinumerabiles
cãtuũ flexiones ⁊ ſonoꝛũ varios modos
expꝛinit · habet p̃ᷣterea ⁊ aliud officiũ:qꝰ
ſolũ ĩ mutis vtit᷑ ꝙ cõtritos ⁊ commolli
tos dẽtibus cibos colligit:⁊ cõglobatos
vi ſua depꝛimit ⁊ trãſmittit ad ventrem ·
Itaqʒ; varro a ligando cibo putat lingue
nomẽ ĩpoſitũ · beſtias etiã potu adiuuat
ꝓtenta em̃ cauataqʒ; hauriũt aquã: eã cõ
phenſam lĩgue ſinu ne tarditate ac moꝛa
effluat ad palatũ celeri mobilitate com
plodũt · hec itaq; palato cõcauo tanq; te
iludĩe tegit᷑: eãqʒ dentiũ ſeꝑtis deꝰ quaſi
muro circũuallauit ¶ ¶ ¶ Dẽtes aũt ip
ſos ne nudi ac reſtricti magis hoꝛr oꝛi q;
oꝛnamẽto eſſẽt gingiuis mo llibꝰ q̃ a gig
nẽdis dentibꝰ nomant᷑: ac deinde labio
ruʒ tegimĩbꝰ honeſtauit · quoꝛũ duricies
ſicut ĩ molari lapide maioꝛ ẽ ⁊ aſpioꝛ q; ĩ
ceteris oſſibꝰ:vt ad cõterẽdos cibos pa
bulũqʒ ſufficerẽt.· ¶ E ¶ Labia ipſa q̃ ſi
q̃ᷓſi arma coherebãt q́; decẽter ĩterſcidit
quoꝛũ ſuꝑius ſub ipſa medietate nariuʒ
lacuna quadam leui quaſi valle ſignauit

—

— —*

—— — — — — —

Inkeriꝰ honeſtatis gẽa foras molliter ex

plicauit · Ligua deniq; ẽ q̃ ſapoꝛes ſenti

unt᷑ nec tñ tota:mã ꝑtes eiꝰ qᷓ ſũt ab vtro

qʒ latere tenerioꝛes ſapoꝛẽ ſubtiliſſimis

ſenſibꝰ trahũt: a cuʒ neq; ex cibo quicqᷓ;

neq; ex potiõe minuatur: tñ ĩena rrabili

modo penetrat ad ſenſuʒ ſapoꝛ· Cetera

q;decora ſint vix expꝛimi p̃t · ¶ ¶ De
ductüũ clementer a genis mentuᷣ: ita in
fert᷑ cõcluſũ vt acumẽ eiꝰ extremũ ſigna

re uideat᷑ lemter ĩpꝛeſſa diuiſio · Rigiduz
collũ quo ſcapule uelut mollibꝰ iugis a

ceruice ſunt demiſſe ualida ⁊ ſubſtri cta
neruis ad foꝛtitudineʒ bꝛachia ĩſignibus
thoꝛis extantiũ lacer toꝛũ uigens robur:

utilig ac decẽs f lexura cubitoꝛũ. ¶ B

uid dicã de manib rõis ac ſapiẽtie mi
niſtris:quas ſolertiſſimꝰ artifex plane ac

modice cõcauo ſinu finxit :vt ſiqᷣd tenen

dü ſit apte poſſit ĩſidere: ⁊ digitis termi
nauit: ĩ quibꝰ difficile ẽ expedire vtrũ ne
ſpẽs an utilicas maioꝛ ſit · Nazʒ ⁊ numerꝰ

xfectus ⁊ plenꝰ: ⁊ oꝛdo ac gradꝰ decẽtiſſi

mꝰ ⁊ articloꝛũ pariũ curuat᷑ a flexibilis:⁊

foꝛma vnguiũ rotũda cõcauis tegimĩbꝰ

digitoꝛũ faſtigia cõpᷣhendẽs atzʒ firmãs:
vt neq; mollitudo carnis in tenẽdo cede
ret magnũ pᷣbet oꝛnatuz. ¶ ¶ Rures
etiã duas eẽ uoluit ut oculoſ:ĩ his audiẽ
di tm̃ officiũ cõſtitutuʒ ẽ ſicut ĩ oculis ui
dendi: quarũ foꝛamĩa noluit eẽ nuda:qð
⁊ minꝰ decoꝛũ ⁊ minꝰ vtile fuiſſet: quibꝰ
inditũ nomẽ a vocibꝰ hauriedis:vñ vir
giliꝰ vocẽ his auribꝰ hauſi · Noluit etiam
deꝰ artifex eas mollibus pelliculis defoꝛ
mare:ne puleritudinẽ demerẽt pẽdule at
qʒ flectẽtes:neq; duris ac ſolidis oſſibus
ne ad vſũ eſſent inhabiles ĩmobiles ac ri
gẽtes: ſed eẽt hoꝛũ mediũ excogitauit
vt eas cartilago mollioꝛ alligaret: ꝛ babe
rẽt apeäſinnl flexibilẽ firmitatẽ · ¶ D

¶ Dedit eẽ hoĩ patens ⁊ erectũ pectꝰ:qꝛ

plenũ rõis ⁊ e celo datũ hũile aut ĩdecẽs
eſſe ñ debuit · In quo papille quoq; leni
ter eminẽtes:⁊ fuſtioꝛbꝰ ac ꝑuis oꝛbibꝰ
coꝛonate nõ nihil addũt venuſtatis:feĩs
ad alẽdos fetꝰ date maribꝰ ad ſolũ decuſ
ne ĩfoꝛme pectꝰ ⁊ q̃ mutilũ vidret᷑· Muic
ſ[b̈dita ẽ dlanictes vẽtris: quã mediã fere
vmbilicꝰ ñ ĩdecẽti nota ſignat:ad hoc fa
ctus vt ꝑ eũ ⁊ fetꝰ dũ ẽ in vtero nutriat᷑

ar nccario vt de ĩternis quoq;
iſceribꝰ dicere incipiã: qb ñ ẽ puleritu
do qre ſũt abdita: ſʒ vtilitas ĩcredibilis
attributa ẽ. Qm opꝑꝰ fuerat vt terrenum
hoc coꝛpꝰ ſucco aliq de cibis ac ꝓotibuſ/
aleret᷑: ſiẽ terra ip̃a ĩbꝛibꝰ ac prumis:ꝓui
dẽtiſſimꝰ artifex ĩ medio eꝰ ĩceptaculũ ci
bis fecit:qͥbꝰ cõcoctis ⁊ liqfacus vitales
ſuccos mẽbꝛis oĩbꝰ diſpgeret · Sed cũ hõ
cõſtet ex coꝛꝑe atʒ aĩa illud qð ſupꝛa diyi

receptaculũ ſoli coꝛꝑi p̃ſtat alimentum.

Knie bᷣo aliã ſedẽ dedit:fecit enĩ genꝰqʒ

dã viſcerũ molle atʒ rarũ qð pulmonem

vocamus:ĩ qdð ſpũs reciꝓca viciſſitudine
cõmearet · Ipſa enĩ viciſſitudo flãdi ⁊ ſpi
randi reſpirãdiq; tractꝰ vitaʒ ſuſtẽtat in

coꝛꝑe · Qm̃ ergo duo ſũt ĩ hoĩe receptacu

la vnũ aeris qð alit animã ·alterũ ciboꝛũ
qʒ alit coꝛpus vt f lecti ceruix ac moueri
facillime poſſit:duas eẽ ꝑ colluʒ fiſtulas
neceſſe ẽ cibalẽ ⁊ ſpintalẽ: quarũ ſuꝑioꝛ
ab oꝛe ad ventrẽ ferat: ĩferioꝛ a naribus
ad pulmonẽ· Tamẽ hec fiſtula ſpiritalis
nõ tãtũ ad nares verũ ad os quoq; ĩter
patet ĩ extremis palati regiombꝰ:cuius
rei cã ⁊ rõ nõ obſcura ẽ·loquẽdi eĩ faciil
tatẽ ñ haberemꝰ: ſicut gule iter ad os tẽ
tum:ita gurgulio ad nares tantũ paterʒ
nec ꝓcedẽs ex eo ſpũs efficere vocẽ ſine
lingue miĩſterio poſſet · Aperuit igit᷑ viaʒ
voci diuĩa ſolertia ex illa fiſtula ſpiritali
vt poſſet lingua mĩſterio ſuo fungi:qui
meatꝰ ſi aliquo mõ ĩterceptꝰ ſit matũ fa
ciat neceſſe ?. ¶ E ¶ Grꝛat enim ꝓfecto
quiſquis aliã cauſaʒ putat cur hoĩes mu
ti ſũt:ñ enĩ vt vulgo credit᷑ vinctã gerũt
lguã:ſed hi vocalẽ illũ ſpiritũ ꝑ nares q̃
mugiẽtes ꝓfundũt: ꝙ vocis trãſitus ad
os aut nullꝰ oĩno ẽ: aut nõ ſit patens vt
plenã vocẽ poſſit emittẽ: q; plerũqʒ na

tura aliqñ etiã caſu accidit: vt moꝛbo ali

quo hie aditus deſeptꝰ voceʒ nõ trãſmit
tat ad linguã faciatq; de loquẽtibus mu
tos qð cum acciderit auditumq; obſtrui
neceſſe ẽ· Cibi vero in aluũ recepti ⁊ eum
potꝰ humoꝛe permixti: cũ iam caloꝛe per
cocti fuerint eoꝛũ ſuccus ienarrabili mõ
p mẽbꝛa diffaſus irngat vniuerſũ coꝛpꝰ
vegetat · vInteſtinoruʒ quoqʒ multipli
ceſ ſpire ac lõgitudo ĩ ſe ↄuoluta:ex imo
tñ ſubſtricta viculo qᷓ; mirificũ dei opꝰ

xiij.

*

Nla quoqʒ rõ ſubtiliſſima ẽ ꝙ veſica cui?
vſum volucres nõ habẽt cũ ſit ab inteſti
nis ſeꝑata nec vlla habet fiſtulã qua ex il

lis vꝛinã trahat:cõpletur tamẽ ⁊ humoꝛ
diſtendit᷑: qꝛ veſica tenuis ⁊ ſubtilis hũo

reʒ abſoꝛbet ⁊ colligit: vt foꝛas qua natu

ra exitũ patefecit emittat ¶ ¶ De vte

ri quoq;ʒ; cõceptione dici neceſſe ẽ · Nam
vena in maribꝰ que ſeminũ rationẽ cõti
tinet duplex ẽ paulo ĩterioꝛ qᷓ; ilud hũo
ris obſceni receptaculũ· Sicut em̃ renes
duo ſunt itemq; teſtes ita ⁊ vene genita

les due i vna tm̃ cõpage coberẽtes: vide
mus quidẽ ĩ coꝛꝑibꝰ aimaliũ cũ ĩterfecta

ꝓatefiũt:ſed illa dexterioꝛ maſculinũ cõ
tinet ſemen: ſmiſterioꝛ femineũ · Et ideo ẽ

toto coꝛꝑe ꝑs dextra maſculĩa ẽ: ſiniſtra

vero feminina · Ipſum ſemẽ putãt ex me
dullis tm:quidã ex omĩ coꝛꝑe ad venam
genitalem cõf luere ibiqʒ cõcreſcere: ſed
qũo fiat hũůana mens nõ pᷣ̃t cõpꝛehẽdere
Itẽ in femininis vterꝰ in duas ſe diuidit
ptes:q̃ ĩ diuerſum diffuſe ac reflexe circũ

plicant᷑ ſicut arietis coꝛua: ꝗᷓ ꝑs in dex
trũ retoꝛquet᷑ maſculina ẽ: que ĩ ſiniſtrũ

feminina. Conceptũ igit᷑ varꝛo ⁊ Ariſto

teles ſic fieri arbitrant᷑· NRiunt enĩ nõ tm̃
marib“ in eſſe ſemẽ verumetiã feminis·

Inde plerumqʒ matiibꝰ ſimiles ꝓcreari:

qʒdð ſi recte cũ virili mixtuʒ ſit vtraqʒ con

creta ⁊ ſiml coaglata ĩfoꝛmari t pnmũ
quidẽ coꝛ homĩs effingi ꝙ ĩ eo ſit ⁊ vita
oĩs ⁊ ſapiẽtia deniqʒ totũ oꝑꝰ quadꝛage
ſimo die cõſumari · Ex aboꝛſione hec foꝛ

taſſe collecta ſũt. n auium tñ fetibꝰ pꝛi
mũ oculos fingi dubiũ nõ ẽ qð ĩ ouis ſe
pe repᷣhend imꝰ.vnde fieri nõ poſſe arbi

troꝛ quin fictio a capite ſu mat exodium
Qũqʒ ſuſcepto fetu cũ ꝑtuſ apppĩquare
iam ceꝑit:turgeſcẽtes mãme dulcibꝰ ſuc

cis diſiendunt᷑: ⁊ ad nutrmẽta naſcentis

fontibꝰ lacteis exuberãt.⁊ dq; ipſũ ſoler

tiſſime comꝑatũ ẽ vt cadẽs ⁊ pingu is hu

moꝛ tenentudinẽ noui coꝛꝑis irrogaret:

donec ad foꝛtiotes capiẽdos cibos ⁊ den
tibus inſtruat᷑ ⁊ viribꝰ roboꝛe · Poteram
nũc ego ipſoꝛũ quoq; genitaliũ menbꝛo
rũ mirificã rõnem exponere: niſi me pu

doꝛ ab hmõi ſermone reuocaret · itaqʒ a

nobis ĩdumẽto verecũdie qᷓ̃ ſunt pudica

vel pudẽda vivent᷑ velent᷑ · Impii aũt ac

ꝓphani dicunt᷑: ⁊ ſummũ nephas admit
tunt qui diuinũ a admirabile dei opug
ad ꝓpagandã ſucceſſionẽ inexcogitabii
rõne ꝓuiſum ad effectꝰ vel turpiſſimos
q̃ſtuſ:vel ad obſcene libidis pudẽda oꝑxpa
cõuertũt:vt iã nibil ex re ſanctiſſima pe
tant q; inanẽ ⁊ ſterilẽ voluptatẽ · Multa
denq;ʒ ĩ coꝛꝑe eſſe conſtat:quoꝛũ vim rõ
nemq; ꝑſpicere nemo pbt niſi qui fecit ·
Nam oꝛa que ad motꝰ anĩ anĩeq; ꝑtinẽt:
tam obſcure alteq; rõnis eẽ arbitroꝛ: vt
ſupꝛa hominẽ ſit ea liquido ꝑuidere · JD
tamẽ ⁊ indubitatum eẽ debet:res tãtas
tot viſcerũ genera vnũ ⁊ wẽ habere offi
ciuʒ vt aĩam cõtineãt ĩ coꝛꝑe: ſed quid ꝓ
pꝛie ſingulis numeris ſit ĩiunctũ quis ſci
re niſi artifex p̃t:cui ſoli opus ſuũ notuʒ
E: CNH Videt᷑ em mens ꝗᷓ dñatum coꝛ
poꝛis tenet ĩ ſũmo capite cõſtituta tãqʒ
ĩ celo deus: ſed cũ in aliqua ſit rõne:com
meare ad pectꝰ ⁊ quaſi ad ſecretuʒ aliqð

penerrale ſecedere:vt cõſiliuʒ tãq; ex the

auro recõdito dicat ⁊ ꝓferat · Tdeoq; cũ
ĩtenti ad cogitandũ ſumꝰ: ⁊ cũ mens oc
cupata ĩ altũ ſe abdiderit: neqʒ audire qᷓ
circũſonant: neq; videre ꝗᷓ obſtant ſole
mꝰ.ITd vero ſi ita ẽ admirandũ ꝓfecto eſt
quo mõ id fiat:cũ ad pectꝰ ex cerebꝛo nul
lũ iter pateat :ſin aũt ita ñ ẽ nihilominꝰ
tñ admirandũ ẽ ꝙ diuina neſcio qua rõe
fiat:vt ita eſſe videat᷑ An pᷣt aliq̃s nõ ad
mirari ꝙ ſenſus ille viuꝰ atqʒ celeſtis qui

menſ vel anmꝰ nuncupat᷑ tãte mobilita

tis ẽ vt vno tꝑis puncto celũ omne collu
ſtret ſi velit:maria ꝑuolet:terꝛas ⁊ vꝛibes
ꝑagret: oĩa deniq; libuerit qᷓuis longe la
teq; ſũmota ſint ꝗᷓ ĩ conſpectu ſibi ipe cõ
ſutuat.Et mirat᷑ aliqs ſi diuĩa mens dei
ꝑ vniuerſas mũdi ꝑtes ĩtenta diſcurꝛit:
⁊ oĩa regit: oĩa moderat᷑ vbiq; pñs: vbi
qʒ diffula:cũ tãta ſit vis ac poteſtas mẽę
tis hũane ĩtra moꝛtale coꝛpꝰ ĩcluſe:vt ne
ſeptis quidẽ grauis huiꝰ ac pigri coꝛꝑis
cui illigata ẽ coerceri vllo pacto poſſit q
minꝰ ſibi liberã vagãdi facultatẽ quietis
ĩpatiens largiat᷑ · Siue igit᷑ menſĩ capite
habitat ſiue in pectoꝛe: pᷣt ne aliqs cõpꝛe
hẽdere ꝗᷓ vis rõnis efficiat: vt ſenſus ille
incõpꝛehẽſibilis: aut ĩ medulla cerebꝛi he
reat:aut ĩ illo ſanguĩe bipeiro qui ẽ ĩclu
ſus ĩ coꝛde:ac nõ ex eoipſo colligat que

—

S .

S —n 2 -

— — —— — S

——

—

—— ———

DESupeſt de ana dictꝛe: qnq; eipie⸗
rõ ⁊ nat̃a ñ poſſit: nec iõ tñ ĩmoꝛta

tãta ſit dei poteſtas.ꝙ animꝰ ſeipſuʒ nõ
videt:aut qualis aut vbi ſit:nmec ſi videat
tñ ꝓſpicere poſſit quo pacto rei copora
li res icoꝛꝑalis adiũcta ſit: Siue etiäõ men
tis locꝰ nils ẽ:ſʒ ꝑ totũ coꝛpꝰ ſꝑſa diſeur
rit: quod ⁊ fieri põt ⁊ a xenocrate plato
nis diſcipulo diſputatũ ẽ. Siqdeʒ ſeſus ĩ
q̃libʒ ꝑte coꝛꝑis pᷣſto ẽ mec q;d ſit mẽſ aut
qnal ĩtelligi ꝑõt:cũ ſit nata eiꝰ tã ſhᷣtilis
ac tenuis:vt ſolidis uiſceribʒ ĩfuſa: viuo
qſi ardẽti ſẽeſu mẽbris oĩbʒ miſceatur ·

Metiſ igit᷑ rõeʒ ĩcõphẽſibilẽ qͥs eẽ noſciat
niſi qui oĩo illã nõ habʒ:cũ ipa mẽs quo

loci ſit.aut cuiꝰmõi neſciat᷑ qꝛ quod eſt ſe

rẽdarũ aĩarũ ratõ vni ac ſoli deo ſubiaczʒ

ez eẽ
aĩaʒ nõ ĩtelligamꝰ: qm̃ quidqd vigʒ mo

uet᷑qʒ ꝑ ſe ſꝑ:nec videri nec tãgi põt eter
nů ſit nefe e · Quid ãt ſit aĩa ñdũ ĩt phos
cõueĩt nec vnq; foꝛtaſſe cõuenirʒ. Nii ſã
guinẽ eẽ dixerũt· alii ignẽ· alii ventũ. vñ
aĩa vel aiꝰ nomẽ accepit:ꝙ grece ventus
anemos dicit᷑: nec illoꝛũ tñ quiſq; dixiſſe
aliquid videt᷑ · Varꝛo itaqʒ ſic diffiniuit:
Ania eſt aer cõceptꝰ ore deferuefactus ĩ
pulmone·temꝑatꝰ ĩ coꝛde · diffuſus ĩ cor
puns per apti ſſime falſa ſũt· Nlla ergo ex

7

q ſenſerũt:vt oĩno nihil dixerĩt. Nã et ſã

guĩe ſi ⁊ caloꝛe ⁊ ſpũ viuimꝰ: ſed cũ con

ſtat aĩa ĩ coꝛꝑe his omĩbʒ adunatis nõ ex
pꝛeſſerũt ꝓpe qᷣd eiſʒ:qꝛ nõ tã põt expᷣmi

q; videri:ſʒ eiꝰrõ ſoli deo qͥ eã hoĩ dat no
ta ẽ.· Nõ em̃ a ꝑntibʒ dari aias:ſed ab nno
eodẽqʒ oĩm deo pꝛẽ cõſtat·q legẽ ratõem

qʒ naſcẽdi tenet ſolus ·ſiquidẽ ſolꝰ efficit

Nã terꝛeni ꝑntiſ nibil alið ẽ: niſi vt hũoꝛẽ

corꝑis in quo ẽ materia naſcẽdi cũ ſenſu
voluptatis eĩttat vel recipiat:⁊ citra hoc
opus hũoris hõ reſiſtit: nec ãplius qᷣcq;
põt:iõ naſci ſibi filios optãt qꝛ nõ ipſ 6

ciũt · Cetera iã dei ſũt oꝑa ſcʒ cõceptꝰ iße
⁊corꝑis ĩfoꝛmatio ⁊ ĩſpiratõ aime ⁊ par

tus ĩcolumis:quecũq; deĩceps ad hoꝛem

cõſeꝛuãdũ valẽt:illiꝰ ĩmunis ẽ ꝙ ſpiramꝰ*2
terq;ʒ ꝙ ipſi

—

ꝓviuimꝰ. ꝙ vigemus · Nã
us bñficiis incolumes ſumꝰ coꝛpꝑe:⁊ ꝙ vi
ctũ nobᷣ ex variis rebʒ ſũmĩſtrat ſapiẽtiã
qʒ homĩ tribuit:quã terrenus pater daꝛe

nullo mõ põt. Iõqʒ ⁊ de ſapiẽtibʒ ſtulti:

is vera ſnĩa ẽ: nec tñ falſos eẽ dicendũ ẽ

Exxiuſ.

de ſtultis ſapiẽtes ſepe naſcũt · Oð qᷣdeʒ
fato ac ſideribʒ aſſignãt: ſʒ ĩepti ſũt qui
hãc potẽtiã deo detrahũt i operibʒ eius
attribuũt. ¶ Hec de octauo Lactãtii· Se
quũt᷑ nũc de nono ⁊ vltimo ſcʒ de ira dei
Ax nono libro Lactãtii de ira dei auto
ntates meipiunt. BZd —
niadueꝛti ſepe plurimos id exiſti
mare:qð etiã nõ nulli pᷣorũ pu
taueꝛũt Nõ iraſci deũ:ſʒ ſepe phi
oſophi ꝑ ignorãtiã veritatis a ratõe diſ

ceſſerũt:atʒ in errores iciderũt ĩextricabi

les· Co em̃ ſolet iis euenire ꝙ viatori viaz
neſaẽti nõ fatẽti ſe ignoꝛare vt vagetur
dũ peunctari obuios erubeſcit· vnũ illud
extremũ ſuꝑeſt :ĩ quo ſolo poſſit peritas
ĩueniri: quod a phᷣis nec ſuſceptũ eſt vn
q́;: nec aliq̃ndo defẽſũ: cõſequẽs ẽ vt ira
ſcat᷑ deus qm̃ grã cõmouet᷑· hec tuẽda no
bis ⁊ aſſeranda ſnĩa eſt.In ea em̃ ſumma
omnis ⁊ cardo religionis pietatisq; vᷣtit
Nã neq; honoꝛ vllꝰ ðberi poteſt deo ſi ni
hil pᷣſtat colẽti. Nec ullus metus ſi nõ na
ſcat᷑ nõ colẽti · Nã acci dentibʒ malis affli
cti homines ad deũ pleꝛũq; cõfugiũt.mi
tigãt: obſecrãt:credẽtes euʒ poſſe ab his
iniuriis ꝓpulſare. hahet igit᷑ cãm miſerã
di deꝰ: nec em̃ tã ĩmitis ẽ hoĩmqʒ contem
ptoꝛ:vt auxiliũ laboꝛãtibʒ deneget · tem
plurimi qbus ꝑſuaſuʒ eſt deo placẽ iuſii
ciam:eũqʒ qꝛ ſit dñs ac ꝑens oĩm venera
tur: ⁊ pᷣcibus aſſiduis ⁊ frequẽtibꝰ votis
dona ⁊ ſacrificia offerunt: nomẽ eꝰ laudi
bus ꝓſequũt᷑.ergo ẽ ꝓpter quod deus
poſſit ⁊ debeat gratificari · Cõtꝛa aũt ſũt
aliqui facinoroſi ⁊ nefarii q̃ oĩa libidĩbꝰ
polluãt · cedibʒ vexẽt · fraudẽt. rapiãt · piu
rãt .nec cõſãguĩbꝰ nec parẽtibꝰ parcant
leges ⁊ ipᷣm deũ etiaʒ negligãt:habʒ igit
ira ĩ deo materiã · Nõ eſt em̃ fas eũ cũ ta
lia fieri videt nõ moueri:⁊ ĩſurgere ad ul
tionẽ ſceleratoꝛũ · ⁊ peſtiferos nocẽ teſq;
delere · ut bonis oĩbꝰ cõſulat· adeo ⁊ ĩ ipa
ira nõ ineſt gratificatõ. Cratia igit᷑ ⁊ ira
⁊ miſeꝛatio habẽt in deo materiam.recte
qʒ; illis vtit᷑ ſumma illa ⁊ ſingularis pote
ſtas ad rerũ cõſeruatõem. Vñn apud ſi bil
lã erithreã de ſũmo ⁊ cõditoꝛe reruʒ deo
huiꝰmõi veiſus reꝑiunt᷑ · Incoꝛruptibilis
cond tor eternus in aeꝛe habitans bonis
bonũ ꝓferẽs ⁊ multo maiorẽ mercedem

Syriij

1

Iniuſtis aũt malis iram furorẽ excitas
Rurſus alio loco enumerãs quibꝰ maxie
facinoribꝰ iĩcitet᷑ deꝰ hec intulit · fuge reli
giones impias· ⁊ viuo deo ſerui. b adul
terio te abſtine.⁊ maſculoꝛũ ĩdiſcreto cõ
cubitu· ꝓpꝛã ſtirpẽ educa neq; oecide Nt
em̃ deꝰ ĩmoꝛtalis iraſci᷑ quiſqs peccarit

indignat᷑ ergo aduerſus pctõꝛes · Deide
alia ſibilla celeſtiũ terꝛeſtriũq; genitoꝛeʒ
diligi opoꝛtere denüciat: ne ad ꝑdendos

loĩes ĩidignatio eiuſ mſurgat · in hec vᷣba
Ne quãdo natꝰ deꝰ immoꝛtalis deſtruat
vitã ⁊ ſtirꝑẽ impudẽtẽ: opꝰ eſt amare de
um genitoꝛẽ ſapiẽtẽ qui ſꝑ eſt Nõ em̃ pu
temus celeſtis iperii maieſtatẽ ſine ira
metu poſſe cõſiſtere · ppollo mileſius 8
iudeoꝛũ religione cõſultꝰ reſpõſo hec in
didit · Deũ vero regẽ ⁊ genitoꝛẽ ante oĩa
quẽ terꝛa cõtremiſcit ⁊ celũ ac mare: tar
tareeq; latebꝛe ⁊ demones hoꝛrẽt · Cõſu

lat vnuſqᷣſqʒ affectꝰ ſuos:iã ĩtelliget ne

minẽ poſſe ſine ira ⁊ caſtigatõe ĩperio ſbᷣ
iugari · Vbi ergo ira nõ fuerit · imperiuz
quoq; nõ erit · deꝰ aũt habet imperiũ er
go et irã quacõſtat ĩperiũ habeat ncc̃e ẽ

Que ira diuina ĩ eternũ manet aduerſus

eos qui peccãt in eternũ: placat᷑ aũt non

thure · nõ hoſtia nõ pᷣcioſis muneribuſ:q̃

oĩa ſũt coꝛruptibilia·ſed moꝛũ emẽdatio
ne:⁊ qui peccare deſinit irã dei moꝛtalez

facit. Idcirco em̃ nõ ad pꝛeſens noxiũ ali
quẽ punit:vt habeat bomo reſipiſcendi

ſci nõ in totũ

ſui facultatẽ. C5 ¶ Deus itaq; qui ira
phi

ibet irã: qꝛ is affectꝰ ne
ceſſario datus ẽ·ſed ꝓhibet in ira ymane
re· Tra em̃ mortaliũ debet eẽ moꝛtalis:nã
ſi maneat cõfirmãtur inimicicie ad ꝑnici

em ſẽpiternã ·deĩde ruꝛſus hoĩnem iraſci
quidẽ ſed tñ nõ peccare pᷣcipit:non vtiqʒ
euellit irã radicitꝰſed tẽpauit:vt ĩ om̃i ca

ſtigatõe modũ ac iuſticiã teneremꝰ. Qui

ergo iraſci nos iubet: ip̃e vtiq; iraſcitur
qui placari celeriꝰpᷣcipit:eſt vtiq; ipᷣe pla
cabilig. ¶ H ¶ Ded quõ ? Qui peccãt ſe

pe felices ſunt:a qui pie viuũt ſepe miſe

ri:qꝛ et fugitiui ⁊ abdicati libere viuũt: i

qui ſunt ſub diſciplia patris ⁊ dñi ſtricti

us frugaliꝰq;· Virtus em̃ ꝑ mala ⁊ ꝓbat᷑

cõſtat:vicia ꝑ voluptatẽ · Nec tñ ille qͥ
peccat ſpare debet ꝑpetuã ĩpunitatẽ · qꝛ

nulſa 6 ppetua felicitas:ſʒ ſeʒ vleima ſ Ep

expectãda dies homĩ diciq; beatus ante
Mri nemo ſup̃ maq; funera debʒ: vt ait
poeta: nõ inſuauis exitꝰ ẽ ꝗ arguit feliccd
tateʒ: et nemo iudiciũ dei põt nec viuꝰ ef
fugere nec moꝛtnꝰ ·habet em̃ poteſtatez
viuos pᷣcipitaꝛe de ſũmo:⁊ moꝛtuos et
nis af ficẽ cruciatibꝰ.mo ĩquit ſi iraſci
de? ſtatĩ debuit vĩdicaꝛe ⁊ ꝓ merito qnẽę
qʒ punire · At eĩ ſi i faceꝛet nemo ſuꝑeẽt
Nlls ẽ em̃ qui nihil peccet:⁊ multa ſũt qᷓ
ad peccãdũ irritẽt · etas· violẽtia:egeſtas
occaſio pᷣmiũ·adeo ſubiecta ẽ peccato fia
gilitas carnis q̃ induti ſumꝰ : vt niſi huic
neceſſitudini deus ꝑceret:mmiũ foꝛtaſſe
pauci ĩuenirent᷑ ꝓpteꝛ hãc cãm patiẽtiſſi
mus ẽ·⁊ irã ſuã cõtinet · Nã qꝛ ꝑfecta ẽ in
eo virtus:neceſſe ẽ patientiã quoqʒ; eius
eſſe ꝓfectã: que ⁊ ipᷣa virtus ẽ · qmulti ex
eccatoribꝰiuſti poſteꝛꝰ effecti ſũt.ex ma
fis boni · ex ĩprobis cõtinẽtes · qʒmulti ĩ
pma etate turpes ⁊ omniũ iudicio dãna

ti: poſt modũ tamẽ laudabiles extiterũt:

quod vtiq; non fieret ſi omne peccatum
pena ſequeret᷑ In tãta igit᷑ ĩpietate hoi⸗
tãtiſq; peccatis · id aſſequit᷑ patientia dei
vt ſe ip̃i hoĩes dãnatis vite poris errori

bus conigãt: deniq; vt boui fiant iuſtiqʒ

multi:⁊ abiectis terrenis cultibꝰ maieſta
tẽ dei ſingularis agnoſcãt · Sed cũ maxvi
ma ⁊ vtiliſſima ſit dei patiẽtia: tuʒ qʒuis
ſero noxios punit · nec patit᷑ lõgius Pee.
dere cũ eos inemẽdabiles puiderit· ¶C E
¶ EKic foꝛtaſſe querit aliq Vnð ad hoĩeʒ
peccata ꝑuenerĩt.aut qᷓ prauitas diuini
inſtituti regulã ad peioꝛa detoꝛſeit· vt cũ
ſit ad iuſticiã genitꝰ opera tamẽ efficiat
iniuſta. Nã conſtat deũ ſimul ꝓpoſuiſſe
bonũ ac malũ · ⁊ bonũ diligere · et malu
quod huic repugnat odiſie: ſed ideo ma
lum pmiſiſſe vt ⁊ bonũ emicarʒ:quod al
terũ ſine altero intelligimuſ cõſtare non
poſſe Deniqʒ ipᷣm mũdũ ex duobʒ elemẽ
tis repugnãtibʒ ⁊ inuiceʒ copulatis eſſe
cõcretũ i gneo ⁊ humido: nec potuiſſe lu
cem fieri niſi et tenebre fuiſſẽt:quare nec
ſupe:ũ poteſt eſſe ſine infero:nec orienſ
ſine occidente · calidum ſine frigido · nec
molle ſine duro · Sic 1 nos ex duobus eq
repugnãtibus compacti ſumus anima?
coꝛpoꝛe.quoꝛum alteꝛuʒ aſſcribitur igni
quia tenue eſt ⁊ intractabile · alterũ terꝛe

quia comp̃hẽ ſibile eſtalterum ſolidũ et
eternũ eſt: alterum fragile ⁊ moꝛtale. Gr
go alteri bonũ adheret:alteri malũ. alte

ri lux·vita.iuſuciaalteri moꝛs. tenebre

iniuſticia· hinc extitit in homĩbus nature
ſue deprauatio · vt eſſʒ neceſſe cõſiitui le
gem qua poſſent ⁊ vicia ꝓhiberi:⁊ virtu
tis officia ĩpetrari · Cũ igit᷑ ſit ĩ rebus hu

manis bona ⁊ mala:neceſſe ẽ in vtrãqʒ
ꝑꝓtem moueri deũ ⁊ ad gratiã cũ iuſta fie

ri videt: ⁊ ad irã cum cernit iniuſta·Tdeo
dedit deꝰ homini aduerſariũ nequiſſimũ
⁊ fallaciſſimũ ſpũʒ cũ quo in hac terꝛeſtri
vita ſine vlla ſecuritatis requie dimicarʒ
qꝛ virtus eſſe nõ potnit.niſi fuerit cõpaꝛ
aliqᷓs in quo ſuꝑando vim ſuã vel exerce
at vel oſtẽdat· Nã vt victoria cõſtaꝛe ſine
certamine nõ põt:ſic nec virtus ipᷣa qᷣdẽ
ſine hoſte · Itaqʒ qm̃ virtuteʒ dedit homĩ
ſtatuit illi ex cõtrario inimicũ: ne virtus
ocio toꝛpẽs naturã ſuam ꝑderet · Noluit
em̃ deꝰ hoĩem ad ĩmortalẽ illã beatitudi

virtutẽ dedit hoſtẽ ꝓrius:qui animis

minũ cupiditates ⁊ vicia ĩmitteret:q̃ eẽt
autoꝛ erroꝛũ malorũqʒ oĩm machinator

vt qnũ hoĩem deus ad vitã vocat:ille con

tra vt rapiat ⁊ traducat ad mortẽ. ¶
¶ Si cõſideret aliquis vniuerſam mũdi
admiſtratõem ĩtelliget ꝓfecto q̃ᷓ; veꝛaſi

ſma ſtoicoꝛũ:qui aiũt noſtra cauſa mun

dũ eẽ cõſtructu Oĩa em̃ qbꝰcõſtat: queq;
generat ex ſe mũdꝰ ad vtilitatẽ ſoliꝰ hoiſ

accõmodata ſüt · homo igne vtit᷑ ad vſuʒ
calefaciẽdi: ⁊ lumĩs ⁊ molliẽdoꝛũ ciborũ
ferriqʒ fabricãdi.Vtit᷑ fontibꝰ ad potum

ad lauacra.fluĩbꝰ ad agros irrigãdos:

terminãdaſq; regiones· Vtit᷑ terꝛa ad ꝑei
piẽdũ frugũ varietatẽ . ꝓlanis ad ſegetẽ
collibz ad cõſeꝛẽda vineta· mõtibz ad vſ⸗

arborũ atq; lignorũ:Vtit᷑ mari non ſolũ
ad cõmercia · coꝑias ex lõgĩquis regio

nibzʒ ꝑferẽdas.verũetiã ad vbertateʒ oĩs
gnis piſciũ. ſi hbis elemẽtis vtit᷑ quibꝰ
e ꝓximus:nõ ẽ dubiũ quin ⁊ celo: qm̃ et
celeſtiũ rerũ officia ad fertilitatẽ terꝛe ex

qua viuimꝰ tẽꝑata ſũt · Sol em̃ aut oriẽs

diẽ ꝓmit ad laboꝛẽ: aut occidẽs nocteʒ ſu

pindueit ad requiẽ: ⁊ tñ abſceſſu lõgius

ad meridiez tñ acceſſu ꝓpius ad ſeptẽtri
onẽ:hiemis ⁊ eſtatis viciſſitudines facit ·

nẽ delicato itinere ꝑueuire · daturus ige
50

xv.

vt hibernis ĩbribꝰ⁊ pruinis vbertate ter
ram pĩgueſcat: a eſtiuis caloribʒ herbide
frugeſ maturitate durẽtur: vel q̃ ſunt in
bumidis incocta a feruefacta miteſcant.
Luna quoq; nocturni tꝑis gubernatrix:
amiſſi ac recepti lumĩſ vicibʒ mſtrua ſpa
cia moderat᷑: ⁊ cecas tenebris hoꝛrẽtibuſ
noctes vulgoꝛe ſue dlaritatis illuſtrat:vt
eſtiua itinera.⁊ expeditões ·⁊ oꝑa ſine la
boꝛe ac moleſtia cõfici poſſint· Aſtra ⁊ ce
tera vel ortu vel occaſu ſuo certis ſtatio
nibz opoꝛtunitates tẽporũ ſũmiſtrant:
ſed ⁊ nauigiis quoq;:ne nimis errabun
do curſu ꝑ imẽſuʒ vagarẽtur regimẽ pre
bẽt cum ea rite gubernatoꝛ obſeruãs ad
portũ deſtinatũ litoris ꝑuehat᷑·Vẽtoruʒ
ſpũ attrahunt᷑ nubes: vt ſata ĩbribʒ irri
ent᷑ · ut uites fetibꝰ: arbuſta pomis exu
keret. Simnliter muta iĩitelligimꝰ eodẽ
mõ in vſũ hoĩs a deo facta: partim ad ci.
bos:ꝑtim ad veſtitũ·ꝑtim ad operis auxi
lia:vt clarũ ſit diuinà ꝓuidẽtiã:rerũ ⁊ co
piarũ abũdãtia hoĩm vitã inſtruere atqʒ
oꝛnare voluiſſe · Ob eãqʒ cãz ⁊ aerẽ volu
eribus.⁊ mare piſcibʒ: et terꝛã quadiipe
dibz ĩpleuit · Nuc ſi deus oĩa hoĩm cauſa
fecit: ceur multa cõt:aria ⁊ inimica ⁊ peſii
fera nobᷣ reꝑiunt᷑ taʒ in terꝛa q; in mari·
Qui queſtioni bꝛeuiter reſpõderi poterit
hũc in modũ ·deus cũ formaſſet hoĩeʒ ve
luti ſimulacrũ ſuũ quod eꝛat diuini opiſfi
cii ſũmũ ĩſpirauit ei ſapiẽtiã ſoli:vt oĩa
ĩperio et dicioni ſue ſubiugaret:omĩbus
q; mũdi cõmodis vteret᷑· ꝓpoſuit tam̃ ei
bona ⁊ mala qꝛ ſapiẽtiaʒ dedit: cuius oĩs
ratõ ĩ diſcernẽdis bonis ac malis ſita eſt
Nõ põt em̃ qᷣſq; diligere melioꝛa et ſcire
quid bonũ ſit: niſi ſciat ſimul reiicere ac
vitare que mala ſũt. Fnuicẽ ſibi alterutꝛũ
cõnexa ſũt:vt ſublato alterutro vtrunq;
ſit tolli neceſſe · Propoſitis igitur bonis
maliſq; tũ demũ opus ſuũ ꝑagit ſapien
tia:⁊ quidem bonuʒ appetit ad vtilitatẽ
malum reiicit ad ſalutẽ. Ergo ſicut bona
inumerabilia data ſũt quibꝰ frui poſſet:
ſic et mala que caueret · Nã ſi malũ nullũ
ſit ꝑiculũ: nihil deniq; quod ledere hoĩeʒ
poſſit:tollit᷑ oĩs materia ſapiẽtie:nec erit
neceſſaria homini · poſitis em̃ tmmodo ĩ
conſpectu bonis quid opus ẽ cogitatõe
ĩtellectu.ſciẽtia· rõe: quocũq; poꝛrexerit

—

manũ · id nature aptũ et accõmodatũ ſit

Vides ergo magis ꝓpter mala opus eſſe
ſapiẽtia que niſi fuiſſẽt ꝓpoſita rõnale
aĩmal nõ eſſemus · poſſet aũt deus mala
tolleꝛe ſed non vult q; ſapientiã ſimul at
tabuit: 1 Pluſ eſt boni iocũditatiſ in ſa
piẽtiaq; in malis moleſtie · Sapiẽtia eniʒ
ſacit vt etiã deum cognoſcamuſ:⁊ peꝛ eã

cognitõem ĩmoꝛtalitatẽ aſſeqmur: quod

eſt ſũmũ · Ttaqʒ niſi pꝛius maluʒ agnoue

rimus nec bonũ poterimꝰ agnoſceꝛe. Oõ
ſtat igit᷑ oĩa ꝓpter boĩem ꝓpoſita taʒ bo

na q́; 1 mala · B ( Sicut deꝰ müdum

Ppter hoĩem machinatꝰ eſt: ita ipᷣm ꝓppt
ſe tanq; diuini tẽpli antiſtitẽ: ſpectatorẽ

operũ rerũq; celeſuũ. Solus eſt eĩ qͥ ſen
tiẽs capaxqʒ ratõis ĩtelligere poſſit deũ
opꝑa eius admirari: virtutem poteſtatem

q; ꝓſpicere · Idcirco em̃ cõſilio · mẽte · · ꝓ

uidẽtia ĩſtructꝰ ẽ.ideo ſolus pᷣter ceteꝛas

aiantes rectus coꝛꝑe ſtatu factus ẽ: vt

ad cõtẽplatõem parẽtis ſui excitatus eſſe
videat᷑ · õ ſermonem ſolus accepit ac lin
guã cogitatõis ĩterp̃tem: vt enarꝛare ma

ieſtatẽ dñi ſui poſſit · poſtremo idcirco ei
cuncta ſubiecta ſũt: vt factori ac artifici
deo eſſet ipᷣe ſubiectꝰ. Si ergo deꝰ hoĩem

ſuũ voluit eſſe cultoꝛẽ:vtiq; iuſtiſſimum
eũ amare hoĩeʒ qui ſit nobiſcũ diuini

iuris ſocietate cõiũctus mec em̃ ẽ fas cul

torẽ dei a dei cultoꝛe violare · vnde ĩitelli
gimus religionis ac iuſticie cĩ hoĩem eẽ

niguratũ · Cuiꝰ rei teſtis ẽ Marcꝰ Tullꝰ i

libro de legibꝰ ita dicẽs · Sed oĩm qᷓĩ do
ctorũ hoĩm diſputatõe verſant᷑ nihil ẽ ꝓ

fecto p̃ſtabiliꝰ:q; plane ĩtelligere noſ ad

iuſticiã eſſe natos· Qð ſi ẽ veriſſimũ deuſ

ergo vult oẽs hoĩes eſſe iuſtos. ⁊dẽ deuz

hoĩem caros habere:deuʒ ſcʒ honorare
tanq; prẽm · hoĩem diligere velut fratrẽ
In his em̃ duobꝰtota iuſticia cõſiſtit · qui

ergo aut deũ nõ agnoſcit: aut homĩ nocʒ
„ — 4 — — 4 . 2
imuſte a cõtra naturã ſuã viuit: hoc mõo

rũpit inſnitutũ legẽq; diuinã (CCDe
bemꝰ igit᷑ deũ oẽs ⁊ amare ꝙ pater ẽ · et
vereri ꝙ dominꝰ: ponoꝛificare ꝙ bene

ficus: ⁊ metuere ꝙ ſeuerꝰ. Vtraq; ꝑſona

in eo venerabilis · Quis ſalua pietate nõ
diligat anime ſue parentẽ ? aut quis ĩpuj
ne cõtẽnat eum:qui reruʒ dominatoꝛ F
beat in oẽs verã ⁊ eternã poteſtatem.Si

patrẽ cẽſideret oꝛtũ ad luxcẽ nobis qᷓ frui
mur ſüminiſtrat: ꝑ illũ viuimꝰ: ꝑ ilũ in
hoſpitiũ mũdi hinus intrauimꝰ. Si deuʒ
cogites ille nos ĩnuabilibꝰcopiis alit ille
ſ uaſecat. in huiꝰ domo habitamꝰ.huiꝰ fa
milia ſumꝰ:etſi minus obſequẽtes q; de
cebat: minuſq; q; offenſa dñi ⁊ ꝑntis im
moꝛtalia merita poſcebãt: tñ plurimũ ꝓ
ficit ad veniã cõſequẽdã:ſi cultũ eius no
tionẽqʒ tencamus:ſi abiectis bumilibus
terreniſq; tã rebꝰq; bonis: celeſtia ⁊ diui
na ſẽpiterna meditemur · Qð vt facẽ poſ
ſimus deus nobis ſequẽdꝰ eſt · deus ado
rãdus ⁊ diligẽdus · qm̃ in eo eſt materia
rerũ ⁊ ratio virtutũ ⁊ fõs bonoꝛũ · Quid
em̃ deo aut potentia maiuſ: aut rõne peꝛ
fectius:aut claritate luculẽtius? Qui qm̃
nos ad ſapiẽtiã genuit · ad iuſticiã ꝓcrea
uit: nõ ẽ ſs hoĩem relicto deo ſenſus ac
vite datoꝛe:ter:ienis fragilibuſq; famula
ri: aut querẽdis tꝑalibʒ borus ĩherẽtẽ ab
ĩnocẽtia ⁊ pietate diſcedeꝛe.Nõ faciũt be
atũ vicioſe ac moꝛtifere voluptates · non
opulẽtia libidinũ iꝛritatrix · nõ inaniſ am
bitio · nõ caduci honoꝛes: quibꝰ illaquea
tus animꝰ humanus ⁊ coꝛꝑi macipatus
eteꝛna moꝛte dãnat᷑ · Sed ſola ĩnocentia
ſola iuſticia cuius legitĩa ⁊ digna meꝛces
ĩmoꝛtalitas:quã ſtatuit ĩ pricipio deus
ſãctis ⁊ ĩcoꝛruptis mẽtibʒ: que ſe a viciis
ab omi labe terꝛena ĩtegras inuiolatai
qʒ cõſeruãt · huius pᷣmii celeſtis ac ſẽpiteꝛ
in pticipes eſſe nõ poſſũt: qui fraudibus
facinoribus · rapinis · circũſcriptõnibus
cõſciẽtiã ſuã polluerũt:quiqʒ iniuriiſ ho
minũ. nephariis cõmuſſis indelibiles ſibi
maculas cõtraxerũt · Noinde vn iuerſos
opoꝛtet qui ſapiẽtes qui hoĩnes merito
dici volũt fragilia cõtemnere.terꝛena cal
care:humilia deſpicere:vt poſſint cũ deo
beatiſſima neceſſitudine copulari · Aufe
ratur ĩpietas/diſcoꝛdie. diſſenſiõeſqʒ tuꝛ
bulẽte · ac peſtifere ſopiãtur: quibꝰ hũa
ne ſocietates ⁊ publici federis diuĩa cõoũW
ctio dirimit᷑ · diſſipat᷑.Quãtũ poſſumꝰ bo
ni ac benefici eſſe meditemur · Si q́d nob
opum fuerit: ſi qd ſuppeti copiaꝛuʒ vide
mus:nõ voluptati vnius ſed multorum
ſaluti ĩptiatuꝛ. Voluptas em̃ tã moꝛtalis
eſt q; coꝛꝑus cui exhibet᷑ mĩſteriũ · Tuſti

cia vero beneſficentia tam immoꝛtales

q; mens ⁊ anima:que bonis enbund
militudinẽ dei aſſequit᷑ Sit no

ſtructibilia ſũt oĩa que manu fiũt. Mun
demus hoc tẽplũ ·quod nõ fumo nõ pul

uere:ſʒ malis cogitatõibꝰſoꝛdidat᷑: quod
nõ cereis ardẽtibʒ ſed claritate ac luce ſa
piẽtie illuminat᷑ In quo ſi ſemꝑ deuʒ cre

diderimꝰ eſſe ꝓñtem:cuiꝰ diuinitati ſecꝛe
ta mẽtis patẽt: ita viuemꝰ vt ꝓpiciũ ſꝑ
babeamꝰ: ⁊ nunq́; vereamur iratum.

ec de Lactã tio firmiano:in quo ꝓli
xiori ſcribendi ſtilo fimbrias dilataui: vt
eẽt de oꝑe noſtro:ex quo ⁊ theologus et
phiſicus ⁊ philoſophus cõſolatõnem ac

fructũ excerpere poſſit.

Ex macꝛobio ſup ſomniũ ſcipioniſ au

toritates icipiũt. ¶ R

ſine qua nõ ſolũ reſpu · ſed nec exiguum

hoĩm cetus: nec domꝰ quidẽ ꝑua conſta

bit · d hũc poꝛo iuſticie affectũ pectori

bus ĩcudẽdũ nihil eque patrocinatuʒ vi

dit:qᷓ; ſi fructꝰ eius nõ videret᷑ cum vita

hoĩs terminari: hune vero ſuꝑſtitẽ poſt
hoĩeʒ durari qui nõ poterat oſtẽdi niſi p
us de ĩmoꝛtalitate anĩe cõſtaret· Sole au
tẽ virtutes ſũt que ĩmoꝛtaleʒ beatũq; fa
ciũt: nulla q; alia quiſq;ᷓ via hoc nomen
adipiſot᷑ · Vñ qui eſumãt nullis miſi phbi

loſophãtibʒ ĩeſſe virtutes:mullos pꝛeteꝛ

phos beatos eſſe ꝓnũciãt· Agnitõem em̃

rerũ diuinarũ ſapiẽtiã ꝓprie vocantes:

eos tmmodo dicũüt eſſe ſapiẽtes qui ſup

na acie mẽtis requirũt:⁊ querẽda ſagaci

diligẽtia cõpꝛehedũt: ⁊ quãtũ viuẽdi peꝛ

ſpicuitas pᷣſtat imitantur. Et in hoc ſolo

eſſe aiũt exercitia vᷣtutũ Quarũ ſie officia
diſpẽſant. pꝛudẽtie eẽ mũdũ iſtũ ⁊ oĩa

in mũdo inſũt diumoꝛũ eõtẽplatõne de

ſpicere:oẽmq; animi cognitõem in ſola
diuina dirigeꝛe · Temꝑantie oĩa reliqueie
oĩa ĩquãtũ natura patit᷑ que coꝛꝑis vNſus
requirit.foꝛtitudĩs aĩam nõ terreri:a coꝛ
ꝑe quodãmõ ductu phᷣie recedẽte: nec al
titudine ꝑfecte ad ſuꝑna aſcẽſionis hoꝛre
re· Tuſticie ad vnã ſibi huiꝰ ꝓpoſiti cõſen

tire riã vniuſcuiꝰ qʒ virtutis obſequium

litud t nobis de? nõ
iĩ tẽ̃plis ſed in coꝛde noſtro cõſecratꝰ.de

Grũ oĩm plato ⁊ actuuʒ naturaz
benitꝰ inſpiciẽs aduertit ĩ omni
Aermone de reipublice ĩſtitutõne
cõſtituto:ĩfũdẽdũ animis iuſticie amoꝛeʒ

Cyn.

Ntz ita fit vt ſcdᷣm hoc tã rigidũ diffiniti
onis abꝛuptũ:rerũ publicarum rectores
beati eſſe nõ poſſũt.· Sed Boatinus inter
ꝓhie ꝓfeſſoꝛes cũ platone princeps in li
bro de virtutibzʒ· gradus earũ vera et na
turali diuiſionis ratõne cõpoſitos ꝑx or
dinẽ digerit ( B ¶ Quattuoꝛ ſũt inquit
quateꝛmaꝛũ genera virtutũEx hiſ prime
pollitice vocãt᷑ · Secũde purgatorie.· Ter
cie animi iam purgati · Quarte exempla

res.· Et ſũt pollitice hoĩſ quia ſociale aĩal

eſt: his boni viri reipub · cõſulunt · vꝛbes
tuent᷑ parẽtes venerãtur.liberos amant
pꝛoximos diligũt· his ciuiũ ſalutẽ guber
nãt· his ſocios circũſpecta ꝓuidẽtia pro
tegũt· iuſta liberalitate deuincũt · Et po
litici eſt pꝛudẽtia ad ratõnis noꝛmã:que
cogitat quõ agit vniuerſa dirigere ac ni
bil p̃ter rectũ velle vel facere:bumaniſqʒ

actibꝰ tanq́; diuinis arbitriis prouidere

Prudẽtie aũt inſũt ratio ⁊ ĩtellectus cir
cũſpectio·prouidentia · docilitas· cautio.
foꝛtitudinis animũ ſupꝛa ꝑiculi metum
agere:nihilqʒ niſi turpia timeretolerare
foꝛtiter vel aduerſa vel ꝓſpera · Eortitu
do pᷣſtat magnanĩtatẽ · fiduciã.cõſtãtiaz.
ſecuritatẽ· magnificẽtiã · tolerãtiã · firmi
tatẽ · Tẽpantie nihil appetere: penitẽduz
in nullo:legẽ ratõnis nõ excedeꝛe · ſub iu
go ratõis cupiditatẽ domare · Temꝑãtiaãa
ſequũt᷑ · modeſtia· verecũdia · abſtinentia.·
caſtitas honeſtas.moderatio· analtas —
ſobrietas· pudicicia· Tuſticieẽ ſeꝛuate vni
cuiq; qð ſuũ ẽ · De iuſticia veniũt innocẽę
tia amicicia cõc oꝛdia pietas religio affe
ctꝰ humanitas · Mis virtutibʒ vir bonus
primũ ſui ⁊ ſuorũ:deinde reipubl:rectoꝛ
efficit᷑:iuſte ac ꝓuide gubeꝛnãs:humana
nõ deſerẽs. 6. Secũde quas purga

torias vocãt homĩs ſũt qui diuini capax

eſt: ſo lũqʒ aĩm eiꝰ expediũt:qui decreutt
ſe a coꝛꝑis cõtagione purgare: ⁊ quadaʒ
humanoꝛũ fuga ſolis ſeſe inferꝛe diuinis
He ſũt ocioſorũ qui rerũ publicarũ acti
bus ſe ſequeſtrãt· haruz quid ſingule ve
lint ſi iues er Peſſinut cuz de virtutibus
philoſophãtiũ diximus: quas ſolas eſti
mauerũt quidã eſſe virtuteſ ¶ H ¶ Ter
cie ſũt purgati iaʒ defedatiqʒ animi: ⁊ ab
omni mũdi huiꝰ aſꝑpgine preſſe puregq
deterſi · llic prudẽtie eſt diuina nõ quant

in electõne p̃ferꝛe ſed ſola ineſſe: 1 hab?
tanq; nihil ſit aliud intueri. Tempantie
terꝛenas ci p.ditates nõ repꝛimeꝛe ſed pe
nitꝰ obliuuci · Eoꝛtitudinis paſſiones ig
noꝛare nõ vincere:vt neſciat iraſci: cupi

at nihil · IZuſuicie ita cũ ſuꝑna diuina mẽ
te ſociari:vt ſeruet ꝑpetuũ cũ ea fedꝰimi

tãdo · ¶ ᷓ ¶ Quarte ſunt q̃ in ip̃a diuia

mẽte cõſiſtũt · lic pꝛidẽtiaẽ mẽs ipᷣa di
uina Tẽpantia ꝙ in ſe ꝑpetua intentõne

cõuerſa ẽ. Eoꝛtitudo ꝙ ſemꝑ idẽ ẽ nec ali
qñ mutat᷑· ITuſticia qᷓ ꝓhẽni lege a ſẽpit᷑ni
operis ſui cõtinuatõe nõ flectit᷑· Mec ſũt
q̃temarũ q̃ttuoꝛ gna vuitutũ :q̃ p̃teꝛ ceta
maximã in paſſionibʒ habẽt diffeꝛẽtiam

ſui:paſſiones vt ſciamus vocant᷑: q ho
mĩes metuũt·cupiunt · gaudẽtqʒ.dolẽt

q;ʒ:has pᷣme moliũt:ſecunde auferũt:teꝛ
cie obliuiſcũtur· n quartis nefas ẽ nomſa

ri. Si ergo hoc eſt officiũ virtutis beare:

cõſtat ⁊ politicas eẽ virtutes:igit᷑ et de

politicig efficiunt᷑ beati · Ture ergo Tul

euo ſẽpꝑiterno fruãtur· Ila aũt ſola iuſta

eſt multitudo: cuiꝰ vniuerſitas in legum

cõſentit obſequiũ ¶ E ¶ Philoſopho fa

bulã nõ opoꝛtet cõfingi:qm̃ nullũ figmẽ

ti genꝰ veri poſſeſſoribʒ cõuenit·Nõ enĩ

in omĩ diſputatõe phĩůoſophi admittũůt

fabuloſa vel illicita: ſed his vti ſolẽt: cuʒ

vel de aĩma vel de etheriſ aeriſq; poteſta

tibꝰ:vel de ceteris diis loquũt᷑.
eteruʒ cũ ad ſũmũ deũ ⁊ prĩcipem
oĩm qui apud grecos piotoſoton nũcu
pat᷑ tractatꝰ ſe audet attolleꝛe:vel ad mẽ
tem quã greci noyn appellãt originales

rerũ ſpẽs:quã dicũt cõtinentẽ ⁊ ex ſůmo
natã ⁊ ꝑfectã deo:cũ ð his inquã loquũ

tur ſũmo deo ⁊ mẽte:nihil fabuloſuʒ pe

nius attigunt · ſed ſiqd de his aſſignare

conẽt᷑ qᷓ̃ nõ ſermonẽ tm̃mõ ſed cogitatio

nẽ ſuꝑant humane nature: ad ſimlitudi
nef ⁊ exẽpla ꝓueniũt · Sic plato cũ de dOo
loq̃ eẽt aiatꝰ:dicere qͥd ſit nõ auſus ẽ: hꝰ
ſolũ de eo ſeiẽs quod ſciri q̃le ſit ab hoĩe
nõ poſſit · Solẽ vero ei ſimilimum de viſi
biliʒ ſolũ repꝑit:a ꝑ eius ſilitudinẽ viã

ſermoni ſuo: attollẽdo ſe ad nõ cõp̃henſi

bilia patefecit· Nã deꝰ qui pᷣma cã eſtet

voeat᷑:vnus oĩm queque ſũt ⁊ que vidẽ

tur cſſe prĩcepſa origo ẽ:hic ſuꝑabũdan

N
9

ti cãditate maicſtatis de ſe mẽtẽ creauit:
Hiec mẽs qᷓ Nops vocat᷑ qua prẽʒ ĩſpiat
plenã ſimilitudinẽ ſeuat autoris CqH
lenitudo em̃ ꝓprie niſi diuinis rebz
ſuꝑmiſq; cõuenit · Neq; em̃ copꝰ ꝓprie
plenũ dicit᷑:quod cũ ſui ĩpatiẽs ſit eff luẽ
do:alieni appetẽſ eſt hauriẽdo:q̃ ſi metal
licis coꝛpibuſ nõ vſu veniũt:nõ tñ plena
illa ſed vaſca dicũtur. ¶ ¶ Rnĩarũ ori
ginẽ manaꝛe de celo inter philoſophãtes
idubitate cõſtat eſſe ſnĩe · Et hec ẽ ꝑefecta
ſapiẽtia vt vñ oꝛta ſit de quo fõte venerit
recognoſcat.· ¶ R EEn ac vita deliqn
tes ſimiles ſũt ſuꝑ equale ſolũ cadẽtibꝰ.
quibꝰ denuo ſine difficultate p̃ſto ſit ſur
ere · NRias vero ex hac vita cuʒ delictoꝛuz
ſawibd reccdẽtes equãdas his qui in ab
ruptũ ex alto p̃cipitiqʒ delaꝑſi ſũt: vnde
nunq́ʒ ſit facultas recedẽdi.tdeo g vten

dü eſt conceſſis vite ſpaciis: vt ſit ꝑfecte

purgatõis maioꝛ facultas. ¶ L¶ Nam
plato duas hoĩs aſſerit moꝛtes:quarum
vnã natura:virtutes alterã p̃ſtant·hõ eĩ
morit᷑ cũ aia corpus relinquit ſolutum le
ge nat᷑e · Mori etiã dicimur cũ aĩa adhuc
ĩcoꝛꝑe cõſtituta coꝛꝑeas illecebꝛas phia
docẽte cõtẽnit: ⁊ cupiditatũ dlces ĩſidias
reliq̃ſq; oẽs exuit᷑ paſſiões.hãc ergo moꝛ
tẽ dicit plato ſapietibʒ appetẽdã allã vᷣo
quã oĩbʒ nat᷑a cõſtituit cogi vel accerſiri
vel ĩferꝛi vetat:docẽs expectãdã eẽ nacaa
pari aũt cõſtãtia moꝛs nevenies ꝑ nataʒ
timẽda ẽ:nec cõtra oꝛdinẽ cogẽda natuꝛe
CN ¶ Hi viuũt q̃ ex coꝛporeis vinculis
tanq; e carcere euolauerũt· vrã vero que
dicit eẽ vita moꝛs eſt ¶ De re manifeſta
faſtidiũ ꝓlixa aſſertatõe gnat᷑ · Nã lõgioꝛ
facit ſermo faſtidiũ ¶ Comes ebrietatis
obliuio ẽ. ¶ Opiĩonis oꝛtus ẽ memorie
defectꝰ.profectũ vlteriꝰ nõ req̃rit quiad

ſ ugna Puenit Mec de pᷣmo macrobii ſu

Sõniũ ſcipionis· ſequũt᷑ de ſecũdo:¶ N

E .
¶ Oiĩs babitus anmi cantibus gubema
tur · Nam dat cantus ſomnos adimit qʒ:
necnon curas et immutat a retrahit. trã

ſuggerit ˖ clementiam ſuadet · co rporis

quoq; moꝛbis medetur:ihinc eſt ꝙ egris
Pſtãtes pᷣcinere dicũtur· Et quid mirũ ſi
iter hoĩes tãta muſice dñatio ẽ: vt aues
quoq; velut cigni alieve:id genuſ cantu
veluti quadã diſciplina ſue artis exeꝛceãt

Nõnulle vero aues vel terꝛene ſeu aqua
tiles belue ĩuitãte cãtu ĩ retia ſepe decur
rũt · Ture igit᷑ muſica capit᷑ om̃e qdð viuit
q; celeſtis aima qua animat᷑ vniuerſitas
originẽ ſũpſit ex muſica· Moꝛtuoſ quoq;
ad ſepulturã ꝓſequi cũ cantu opoꝛtere
plurimarũ gẽtiũ ⁊ regionũ inſtituta ſan
xerũt: ꝑſuaſione bac: qua poſt coꝛpꝰ aĩe
ad originẽ dulcedinis muſice · id eſt ad ce
lũ redir e credũt᷑. ¶ ¶ IUla ſüt ꝑquirẽ
da quibʒ verba qꝗᷓ explanãda ceperis poſ
ſint liquere·q; in re naturaliter obſcura
qui ĩ exponẽdo plura q; neceſſe ẽ ſuꝑin
fũdit addit tenebras nõ adimit dẽſitateʒ
¶ B ¶ Virtutis fructũ ſapiẽs in ſciẽtia
ponit: minus ꝑfectus in gloria · Vnð ſci
pio ꝑfectõem cupiẽs ĩfundere nepoti au
toꝛ eſt illi:vt contẽtus in ſcientie pꝛemio
gloriã nõ requaat (¶ Wotus animi
eſt bom maliqʒ diſcretio · virtutuʒ amor
cupido viciorũ: ex quibꝰ effluũt oẽs ĩide
naſcẽtiũ rerũ meatꝰ.Motus eius ẽ qᷓdq̃d
iraſcimur: ⁊ in feruoꝛẽ mutue colliſionis
ar mamum: vnde paulatĩ ꝓcedens rabeos
fluctuat pᷣliorũ· Motus eiꝰ ẽ ꝙ ĩ ðᷣſideria
rapiamur: ꝙ in cupiditatibʒ Agamm .
Sʒ hi motus ſi ratõe gubernẽt᷑ ꝓpueniũt
lueaner: ſi deſtituãt in pceps ⁊ rapiun
tur ⁊ rapiũt · Et hec de ſecũdo macrobii
ſuꝑ ſomniũ ſcipionis · incipiuut eiuſdem
in ſaturnalibus MD
¶ Ex macrobio in ſaturnalibus autori
tates incipiunt · ¶ DH .
Vltas variaſq; reſ in hac vita no
bis natura cõciliauit: ſʒ nlla nos
magis q́; eorũ ꝗqe nobis eẽnt ꝓ
creati caritate deuĩxit:eãq; noſtrã in bis
educãdis atq; erudiẽdis curã eſſe voluit
vt parẽtes neqʒ ſi id qð cuperẽt ex ſẽten
tia cederet tm̃ vlla alia ex re voluptatis
neqʒ ſi cõtra eueniret tm̃ meroris capeꝛe
poſſint· ¶ E ¶ Ppeſ em̃ quodãmõ debe
mus imitari que vagãtuꝛ ⁊ floꝛes carpũt
deinde qdqd attulere diſponũt ac peꝛ fa
uos diuidũt: ⁊ ſuccũ variũ ĩ vnuʒ ſaporẽ
mixtura q̃dã ⁊ ꝓprietat e ſpũs ſui mutãt
Nos quoqʒ qd qᷣ d diuerſa lectõe q̃ſiuimꝰ
cõmittamꝰ ſtilo:vt ĩ oꝛdinẽ eodẽ dirigen
te coaleſcat Nã ⁊ in aĩo meliꝰ diſticta ſeꝛ
uãtur: ⁊ ip̃a diſtĩctio nõ ſine quodã ferm̃
to quo cõditur vniueꝛſitas in vniꝰ ſapo

Cxrvij

ris vſũ varia libam̃ta cõfũdit:vt etiam ſi
qd apꝑuerit vnde ſũptũ ſit ꝛaliud tů eſſe
q; vn ſumptũ noſcat᷑ appeat. ¶ E(Co
lant te potiꝰſerui tui(mihi cꝛede) q; time
ſt · vñ putas arrogãtiſſimũ illð manaſſe
pꝛouerbiũ:totidẽ nobis hoſtes eſſe quot
ſeruos:nõ habemꝰ illos hoſtes ſʒ facimꝰ
cum in ſllos ſuꝑbiſſimi:crudeliſſimicon
tumelioſiſimi ſumꝰ. Domi em̃ nob aĩos
ĩduimꝰ tirãnoꝛũ:et nõ quãtũ decet ſʒ q̃n
tũ licet exercere volumꝰ ĩ ſeruos. Naʒ vt
cetera crudelit atis genera pᷣtereã:ſunt qᷓ
dam dü ſe mẽſe copiis ⁊ auiditate diſten
dũt: crcũſtãtibus ſeruis mouere labia:
nec in hoc quidẽ vt loquãtur licere ꝑmit
tũt:virga murmur om̃e compeſcũt: ⁊ ne
foꝛtuita qᷓdẽ verberibʒ excepta ſũt:tuſſis
ſternutamẽtũſingultuſ magno malo lu
itur· Sic fit vt iſti de dño loquãtur: qbꝰ
coꝛã dño loqui nõ licet· Tibi aũt vnde in
ſeruos tãtũ ⁊ tam ĩmane faſtidiũ ? qſi ñ

iiſdeʒ tibi 1 cõſtent ⁊ alant᷑ ele mẽtis:eun

dem ſpũm ab eodẽ pꝛĩcipio carpãt· Non
vis tu cogitare eos quos ius tuuʒ vocas
iiſdem ſemĩbz oꝛtos:eodẽ frui celo:eque
viuere ac mori: Serui ſũt ĩmo homines.·
SDerui ſũt ĩmo cõſerui · Si cogitaũis tãtũ
dem ĩ vtroſq; licere foꝛtune:tã tu videꝛe

illũ liberũ potes q́; te ſeruũ· Neſcis qua

etate hecuba ſeruire ceperit: qua xerxes
qua darii mater:qua dyogenes:qua po
ſnemo plato · Quid ita nomen ſeruitutis
hoꝛremꝰę Seruꝰ eſt q̃dem ſed neceſſitate
ſed foꝛtaſſe libero aimo · Seꝛuꝰ ẽ hoc illi
nocebit · Si oſtẽderis quis nõ erit? NRliꝰ
libidĩ ſeruit · alius auaricie.aliꝰ ambitõni
om̃es ſpei · om̃s timori: ⁊ ceꝛte nulla ſeꝛui
tꝰ turpioꝛ q; voluntaria · At nos iugo a
foꝛtuna ĩpoſito ſubiacẽtẽ tanq; miſeruʒ
vilemqʒ calcamꝰ: ꝙ vero nos noſtriſqʒ
ceruicibʒ ĩſeruimꝰ nõ pati mur repᷣhendi
In uenies ĩter ſeruos aliquẽ pecunia for
tioꝛẽ · Inuenies dñm ſpe lucri oſcula alie
noꝛum ſeruorũ manibʒ ĩfigẽtem · Non eꝛ
go foꝛtuna hoĩem eſtimabo ſed moribz ·
SDibi q̃ſqʒ dat moꝛes:condicõnem eaſus
aſſignat · Quẽadmodũ ſtultꝰ eſt qͥ ẽptuiꝰ
equũ nõ ipᷣm inſpicit ſed ſtatum eius ac
frenos· Ita ſtultiſſimꝰ eſt q homineʒ aut
ex veſte aut ex condicõne:que nobᷣ veſtis
modo circũdata eſt eſtimãdũ putat · Nõ

eſt ergo qui amicũ tuũ in foꝛo ⁊ in curia
queras: ſi diligent᷑ attenderis inuenies 1
domi. Tu mõ viue cũ ſeruo tuo clemẽter
coĩter quoq;:⁊ ĩ ſermone illũ nõ nũquã
in neceſſaniũ admitte cõſiliũ ( & ¶( Sce
nola cõſultus qᷣd ferus agi liceret:Reſpõ
dit quod pᷣtermiſſũ nocerʒ · Quapꝛopter
ſi bos in ſpecũ decidiſſet:eũq; pateꝛfami
lias adhibitis oꝑis liberaſſet: nõ eſt viſꝰ
ferias polluiſſe · Nec ille qͥ trabẽ tecti fra
ctã fultiẽdo ab iĩminẽti veẽdicauit ruina·
vnde ⁊ maro oĩm diſciplĩarũ ꝑitus·ſciẽs
lauari ouẽ aut lane purgãde:aut ſcabiei
curãde grã: ꝓnũciauit tũc ouẽ ꝑ ferias li
cere merſari:ſi hoc remedii cã fieꝛet · Balã
tũqʒ gregẽ fluuio merſare ſalubri · Rdici
endo em̃ ſalubri oñdit:auertendi moꝛbi
grã tmmodo:nõ etiã ob lucruʒ purgãde
lane cã fieri cõceſſũ · Vnde ſi ꝑ ſacra ſolẽ
ma ſalubri fluuio merſare oues fas ⁊ iu
ra ꝑmittũt: ſi riuos deducere religio nłla
ꝓhibebit:cur nõ religionis honoꝛ putet᷑
dicare ſacris diebꝰ. ſacrũ ſtudiũ literarũ
¶ H¶ Opoꝛtet em̃ verſari in conuiuio
ſermones vt caſtitate ĩtegꝛos:ita appeti
bues venuſtate. Matutĩa vero erit robu
ſtioꝛ diſputatio que viros ⁊ doctos ⁊ pꝛe
clariſſimos decet · Nã ſuꝑfluũ video ĩter
ſapiẽtes nota ꝓferꝛe· Sic etiã loquẽduʒ ẽ
eũ homibus tanq́; dii audiẽt: ⁊ ſic loquẽ
dũ cũ diis tanq;ᷓ hoĩes audiẽt · Quiꝰ ſcda
pars ſentit: ne qᷣd a diis petamus: quod
velle nos indecoꝛũ ſit hoĩbus confiteri.
Supuenire aũt fabulis ñ euocatos haud
equidẽ turpe eſt:verũ ſpõte illa ruere in
eæõuiuiũ aliſ p̃paratum nec homero ſine
nota vel in fratrẽ memoꝛatũ eſt · ¶
Nõ oĩno diis exoſos eſſe qui ĩ hac vi
ta cũ erũnarũ varietate luctãtur:ſed eſſe
archanas cauſas ad quas paucoꝛũ potu
it venire curioſitas. 7 R¶ Detere veni
am ſolemꝰ aut cũ ĩprudẽter erꝛauimus:
aut cũ noxia ĩperio cõpellẽtis admiſimꝰ
AIntiquitatẽ vobis placere iactatis:q;
honeſta a ſobria ⁊ modeſta ſit: viuamus
ergo moribʒ p̃teritis · verbis pᷣſentibus
vtamur · e nobis quidẽ erubeſcẽduʒ
puto querere: quod ꝗſitu dignũ om̃s ve
teres putauerũt. ¶ Ouis em̃ obſeruatõ
ni locus cũ eligẽdi facultas nõ ſuperſit.
¶ CGonceptu mẽtis cõſulia naſcũt· (V

culo quodã patientie obligãdi ſũt impe
tus belli · (Pboſ ophia quod vnicuz ẽ
munꝰ deorũ:⁊ diſciplina diſciplinarum
hoꝛrẽda eſt anteloquia ¶ Et hec de prĩo
Macrobii ſaturnaliũ.Sequũt᷑ de ſecũdo
eiuſoẽ · ¶ L¶ Beneficiũ dãdo accepit qꝗᷣ
digno dedit. feras nõ culpes quod muta
ri non põt · Cui plus licet q;ᷓ par eſt plus
vult qᷓ; licet · Comes facũdus in via ꝓ ve
hiculo eſt.heredis fletꝰ ſuꝑ perſona riſꝰ

eſt · Euroꝛ ſit leſa ſepiꝰpatiẽtia. Impꝛobe

neptunũ accuſat qui iterũ naufragiũ fa

cit· Nimiũ altercãdo veritas amittit᷑ · ꝑs
beneficii eſt quod petit᷑ ſi cito neges· Tta

amicũ habeas poſſe vt hũc inimicuʒ fieri
putas·Veterẽ ferẽdo iniuriã inuitas no
uã.Nunq; periculũ ſine ꝑiculo vincitur:
¶ ¶ Egite añq; ſurgẽdum nobis ſit

vino ĩdulgeamꝰ: quod decreti platonici

autoritate faciemꝰ: q eſtimauit fomiteʒ
eſſe ignitabulũ ĩgenii vtriuſq;: ſi mens

Tcoꝛpus hoĩs vino f lagrer⸗ tũc Euſtachi
us qͥd ais inquit euãgele g an platonem

eſtimas hauriẽda paſſim vina ſuaſiſſe: et

nõ magis ĩter minuta pocula iocũdiorẽ
liber alioꝛẽq; inuitatõem que fieꝛet ſub q̃
buſdã quaſi arbitris ⁊ magiſtris cõuiui
orũ ſobꝛis nõ im ꝓbaſſe · Et hoc eſt qð in
primo ⁊ ſecũdo de legibʒ nõ ĩutile uiris
eſſe decernit · Nã ⁊ modicis honeſuſqʒ in
terbibẽdũ remiſſionibʒ reſfici ĩtegrariqʒ
aĩos ad ĩſtaurãda ſobrietatis officia pla
to exiſtimauit.redditoſq; ſenſus letioꝛes
ad ĩtentões rurſũ capeſcẽdas fieri habili
ores · Et ſimul ſiqui penitꝰ ĩ his affectio
nũ cupiditatũq; erꝛoꝛes ĩeſſent· quos ce
laret alioquin pudoꝛĩferensea oĩa ſine
graui ꝑiculo libertate ꝑ vinũ data dete
gi:⁊ ad coꝛrigẽdũ medẽdũq; fieri opoꝛtu

nioꝛa · Itqʒ hoc etiã plato ibideʒ dicit:nõ

diſ fugiẽdas eſſe huiuſmõi exercitatõnes
aduerſus ꝓpulſãdaʒ vini moleſtiã: neq;
ullũ vnq; cõtinẽtem ꝓꝛſus:aut tꝑantem
ſatis fideliter viſũ eſſe · Qui uita nõ inter

. a erꝛorũ ꝑicula ⁊ in mediiſ voluꝑtatũ
tieqʒ; omes cõuiuioꝛũ incognite ſũt: qᷣq;

ecebris exploꝛata ſit · Nã cui licẽtie gra

illorũ oĩno eypers ſit:eũ forte ad ꝑcipiẽ
das huiſmõi voluptates aut volũtas tu
lerit· aut caſus induxerit: aut neceſſitas
impulerit mox deliniri ⁊ capi:neq; mẽtẽ

eiꝰ aimqʒ cõſiſtere · Cõgrediẽdũ igitur ẽ
tanz in acie quadã cũ voluptaruſ rebus

cunq; iſta vini licẽtia cominꝰ decernẽda
vt aduerſus eas nõ fuga nec abſentia ſi
mus tuti · ſʒ Agaꝛ⸗ anĩ 2 cõſtãti preſẽtia

modeꝛatoqʒ vſu tẽꝑantiã cõtinentiamq;

tueamur. Ct calefacto ſimul refectoq; aĩ

mo ſiq in eo vel frigide triſticie: vel tor

pẽtis vẽcũdie fuerit diuamꝰ ¶ R C Sʒ
q; voluptatũ fecimꝰ mẽtionẽ docet Fri
ſtoteles a qꝗ* voluptatibꝰ ſit cauenduz

Quĩqʒ em̃ ſunt homĩs ſeſus ꝑ quoſ volu

ptas aĩo aut coꝛpoꝛi queri uidet᷑· Tactuſ
guſtꝰ.odoratꝰ.uiſus auditꝰ. Ex his oĩbꝰ
voluptas ꝗᷓ ĩmodice capit᷑ ea turpiſ atqʒ

im pba eſt Sʒ em̃ q; nimia ex guſtu atqʒ
tactu eſt· ea igi᷑ gemina voluptas ſicut

ſapiẽtes uiri cõſueuerũt oĩm rerũ fediſſi
ma eſt eoſqʒ maxime q̃ ſeſe duabus iſtis

voluptatibꝰ dediderũt: grauiſſimi vicii

vocabulis nos uel incõtinẽtes dicimus
uel ĩtemperatos· Iſtas auteʒ voluptates
duas guſb atq; tactꝰ.id ẽ· cibi ⁊ veneris
ſolas hoĩbus cões uidemꝰ eẽ cũ beluis.
Et idcirco ĩ pꝑecudũ feroꝛũqʒ aĩaliũ nůo

hbabẽt᷑: qſqs eſt his duabꝰ voluptatibus

occupatꝰ. Cetere ex tribꝰ alus ſenſibꝰ ꝓ

ficiſcẽtes hoĩm tm̃ ꝓprie ſunt· Quis igit

habẽs aliqd humani pudoris voluptati
bꝰ iſtis duabʒ coeũdi comedẽdi: que hoĩʒ
cũ ſue atʒ aſino cõmunes ſũt gratuletur
Socrates quidẽ dicebat mitos hoĩnes ꝓ

terea velle viuere ut ederẽt ⁊ biberent:

e bibẽ atz edere ut uiueret · Ppocrates
aũt diuina vir ſcĩa de coitu venereo ita
exiſtimabat:ꝑtẽ eſſe quãdã moꝛbi deterri

mi: quẽ noſtri comitialẽ dixerũt. Sed vt

ait poeta veronẽſis:nee voluptas nobis
ut ſtoicis tãq; hoſtis repudianda eſt: nec
ut epicuris ſůmũ bonũ in voluptate po
nẽdũ:excogitemꝰ alacritatẽ laſciuia carẽ
tem. E Vt hedera ſerpens uires ar

boꝛeas necat: ita vetuſtas ãplexu ãnorũ

necat . ¶ Quiſqs pñtẽ ſtatũ ciuitatis cõ
mutari nõ volet ⁊ ciuis ⁊ vir bonus eſt.
—„ 1 2 „ 2 rrp L
5 facile ĩ eũ ſcribere qᷓ põt pᷣſcribẽ
¶ Doteſtas nõ ſolũ ſi ĩuitet ſʒ etiam ſi
ſupplicʒ cogit· ¶ Neceſſe ẽ vt mitoſ time
at qm miti timẽt ¶( Nihil mag magno du
ci cõuẽit q;ᷓ ꝓ oĩbʒ co gitaꝛe SBee ciſ
qð veſꝑ uehat Ekke de ſcðo. ſequut᷑ mõ

xv

de tercio ¶ ¶ Vetuſtas qᷣdẽ nob ſp ſi ſa
pimꝰ adoꝛãda ẽ.· tlla qppe ſcla ſũt qᷓ hoc
imꝑiũ vl ſãguine vel ſudoꝛe peꝑerũt: qð
nõ niſi tutũ facẽt vbᷣtaſ:ſʒ fatẽdũ ẽ ĩ illa
vᷣtutũ abũdãtia uiciis quoʒ etas illa ñ ca
ruit: e qꝗbꝰ nõnulla nrõ ſclo moꝛũ ſobrie
tate coꝛrecta ſũt ¶( E¶ Iuſte nimirũ cauſe
fuerunt ꝓpteꝛ qs tot nuo leges de cenis
ſũptibzʒ ad pꝑli ferebant᷑:⁊ ĩꝑari cepit
vt patẽtibʒ ianuis pꝛanſitaret᷑ ⁊ cenaret᷑
Sic oclis ciuiũ teſtibʒ factis luxurie mõꝰ
ne fieret. prĩa aũt oĩʒz ð cenis lex ad pplʒꝭ
oꝛchia ꝓueit· Sũma aũt eꝰ pᷣſcbebat nũʒ
cõuiuarũ · AIt niſi peſſimil effuſiſſimiſq;
moribʒ viuet᷑: ꝓfecto opꝰferẽdiſ legibz ñ
fuiſſʒ · Vetꝰ vᷣbũ ẽ . eges ĩ qᷣt bone ex mal
moribʒz ꝓcreãt᷑ CRA igioſi ſũt q̃ faciẽda
uitãda diſe farnee C. iros triũphales.
victoꝛes gẽtiũ luxuria ricit · ¶ Hec de · iii ·

ſequũt᷑ de quito:q; de q̃rto mibil not
gnũ reppi ¶ C¶ in moribʒ ĩoleſcẽdiſ ma

gnã fere ꝑtẽ nutriciſ ĩgeniũ ⁊ nata lacuſ
tenet:q̃ ĩfuſa tenero:⁊ mixta ꝑntũ ſemi
adhuc recẽti:ex hac gemĩa cõcretõe vnaz
indolẽ cõfigur at · Neq; in kyibe id ſoluz
ſʒ ĩ pecudibʒ quoʒ aĩadũſũ ẽ· Nã ſi ouiuz
lacte edi aut capꝛarũ lacte agni forſitan
alant᷑:cõſtat foꝛe in his lanã durioꝛẽ:in il
lis capillũ gigni tenerioꝛẽ · In arbori buſ
etiã ⁊ frugibʒ ĩdolẽ vel tractãdaʒ ul augẽ
dã: maioꝛ plerũqʒ vis ul poteſtas ẽ aq̃rũ
1 terrarũ qᷓ alũt q; ipſiꝰ qd iacit᷑ ſeminis
AIc ſepe uideas letã nitẽtẽqʒ arboꝛẽ ſi in
locũ alteꝛũ tꝛãſferat᷑ ſucco tre dtcioriſ elã
guiſſe.¶ Qubnatoꝛ qui exploꝛat celũ cre

bꝛo ref lecte ceꝛuicẽ debet captãdo de diũ

ſis celi region ibʒʒ ſecuritatẽ ſereni · Ame
nitas ĩtertexta faſtidio narrationuʒ me
det᷑ · ¶ Hec de. v· Sequũt᷑ de· vi. ¶
¶ Wõſiderãdũ hũc ee fructũ legẽdi: emu
lari ea q̃ ĩ aliis ꝓbes: ⁊ qᷓ maxĩe ĩter alio
rũ dicta mireris ĩ aliquẽ vſũ tuũ opoꝛtu
na deriuatõe cõũᷣtè: qð ⁊ nñ tã ĩter ſe q̃ᷓ;
ex grecis:⁊ grecoꝛũ excellẽteſ ĩter ſe ſepe
fecer̃t. ¶ † ¶ Nẽo qᷣſq; tã afflictis ẽ mori
b'q̃n faciat aut dicat nnũq́; aliq̃d qð lau
dari ꝗqat.Sʒ eĩ q oĩ ĩ re atq; oĩ ĩ tꝑe laudi
oĩ vacat:is illaudãdꝰ ẽ:Iſq; oiʒ peſſimus
deterrimuſq; ẽ· Ac ſicuti ois culpe pᷣuatõ
inc patũ facit :ĩculpatꝰ aũt inſtar ẽ abſo

lute vtutiſ.illaudatꝰquoʒ finiſ ẽ extꝛeme

rig
malicie. ¶ Nã tropheũ ferꝛe a foꝛti viro
pulcrũ ẽ:ſi aũt vincaris vinci a tali nullũ
ꝓbꝛũ ¶ E ¶ Nã ſi regnũ foꝛtuna atqʒ;
opes eriꝑe qͥuit: ⁊ vᷣtutẽ neqbit· ¶ RAudẽ
tes foꝛtuna iuuat:foꝛtibʒ ẽ foꝛtuna viris
data·haud quẽqᷓ; ſꝑ foꝛtuna ſecuta ẽ ¶ L
Ad rẽ agẽdã ſil adhibe ri debet indu
ſtrie celeritas: ⁊ tarditas diligẽtie:ex q̃bʒ
duobz cõtrariis fit maturitas. ¶ Multa
ignoꝛamus qᷓ nõ laterẽt:ſi veteꝛum lectõ

nob eẽt familiaris · ¶ Hec de. vi· ſequũc

de · vii· vltimo · ¶ ¶ In cõuiuũs Pma
eiꝰ obſeruatõ erit eſtimaꝛe cõuiualſ:deiñ
vbi ſibi locũ patẽ viderit nõ de ipſis ꝓfũ
ditatis ſue ĩteꝛ pocla ſecretiſ loquet᷑:nec
nodoſaſ ⁊ anxiaſ ſʒ xłtiles quidẽ facileſq;
ſtiões mouebit GN ſiẽ ĩter ülos qͥᷓ
exercicii genꝰhñt ĩ mediiſ ſaltae cõuiuiis
ſiquis vt ſe ãpliꝰ exerceat:vel ad curſũ ul
ad pugillatũ ſodales laceſſiuerit: q̃ſi ine
ptus relegabit᷑ ab alaeritate cõſoꝛtii: ſic
apud mẽſaʒ qñ licqʒ aptiſ philoſophãdũ ẽ
Nã ſicut fateri neceſſe ẽ ĩ oĩ cõuentu aut
tacẽdũ ẽ aut loquẽdũ: qramus ſilẽtiũ ne
cõuiuis: an ⁊ opoꝛtuniꝰſermo cõueniat
Nõ em̃ minus q; dulłcedo vini hilarãt vᷣ⸗
ba eõuiuiũ . Sʒ nihil tã cognatũ ſapiẽtie

q́ᷓ; locis ⁊ tꝑibʒ aptare ſe Erinones. Na⸗ ſo

crateſ grecꝰoꝛatoꝛ cũ ĩ cõuiuio a ſodalibʒ
oraret᷑: vt aliqd ĩ mediũ de eloquẽtie ſue
fõte ꝓferitʒ: hae veniã dep̃catꝰẽ. Que pñs

inqᷣt locus ⁊ tp̃s exigit ego nõ calleo:que

aũt calleo nec loco pñti ſũt apta nec tꝑi
Sʒ abſit vt Phia q̃ ĩ ſcolis ſuiſ ſolicite tꝛa
ctat de officiis cõuiualibʒ ip̃a cõuiuia re
foꝛmidet :tãq; ñ poſſit rebʒ aſſerẽ q̃ ſolʒ
v̈bis docere:aut neſciat ſeruare modũ cꝰ
in oĩbʒ hũane vite actibꝰtermĩos ipſa cõ
ſtituit · Neq; eĩ ita ad mẽſã ĩuito phiam
vt ñ ſeipſã moderet᷑:cꝰ diſciplina ẽ reruʒ
oĩim moderatõeʒ docere. ¶ O ¶ CGũ aũt
videas ancepſ eẽ oẽ ſeomatũ genꝰſuadðdo
ĩ cõuiuiis ĩ ꝗbʒ leticie ĩſidiat᷑ ira ab hmõi
dicus faceſſas: 1 mag ꝗqᷓſnões cõuiuales
vl ꝓpõas vlipᷣe ſoluas · Qð gen veteres
ita ludicrũ nõ putar̃t: vt ⁊ ariſtoteleſ ali
quid de ipſiſ cõſcripſerit: ⁊ plutarchuſ
noſter apuleius:nec cõtemnẽdũ ſit P tot
philoſophãtiũ curã meruit · Nã apud la
cedemomios inter cetera exacte vite inſii
tuta hoc quoq; exercicii genus a liguꝛgo

inſtitutũ:vt adoleſcẽtes ⁊ ſcomata ſine
moꝛſu dicere: ⁊ ab alis ĩ ſe dicta ꝑpeti di
ſcerẽt · At ſiquis eorũ indignatõeʒ ob tle
dictũ ꝓlapſus fuiſſet: vltenꝰ ei in alteꝛũ
diceꝛe nõ licebat. Scoma aũt pene dixerĩ
moꝛſũ figuratũ: q; ſepe fraude vel vrba
nitate tegit᷑: vt aliud ſonat aliud intelli
gas:nec tñ ſꝑ ex amaritudĩe ꝑgit:ſed nõ
nunqz his in quoſ iacitur dulce ẽ. Quod
genus maxime vel ſapiens vel alias vꝛba
nus exercet pꝛecipue inter menſas et po
cula:vbi facilis eſt ad iracundiam pꝛouo
catio· Nam ſicut in pꝛecipiti ſtantem vel
leuis tactus impellit: ita vino vel infuſũ
vel aſꝑpſũ ꝑuuſ quoq;ʒ doloꝛ ĩcitat in fuꝛo
rẽ · Ergo cautiuſ in cõuiuio abſtinẽdũ ſco
mate:qð tectã ĩtra ſe habet iniuriã· Tãto
em̃ pᷣſſiuſ herẽt dicta talia:qᷓ; directe ledo
rie qᷓ exꝑꝛobꝛatõeʒ ac directã ſonãt cõtu
meliã vt hami anguloſi q́; directi mucro
nes tenacius infigũt᷑ (BCSrgo ſi opoꝛ
tunitas neceſſarie rep̃ᷣhẽſionis emerſerit
ſic a phᷣo ꝓficiſcet᷑ vt ⁊ tecta ⁊ efficax ſit·
doloꝛ eĩ ſꝑ rep̃hẽſionẽ vel iuſtã ſeqẽ ( Q
Quis eĩ àbigit eũ qui diũſo vino utit
ĩ repẽtinã ruere ebrietatẽ: necdũ hoc po
tus copia poſtulante· Qui auteʒ fiũt cre
bꝛo ebrii cito ſeneſcunt:alii ante tempuſ
competentis etatis vel caluicio vel cani
cie inſigniuntur: que non miſi inopia ca
loris eueniunt · Fta etiam vitanda eſt ci
boꝛum varietaſ:ut uaria ſolent uina uita
ri · Nam pulmentorum varietas recipit
varia condimenta: quibus gula vltra q̃;
nature neceſſe eſt laceſcitur: ⁊ fit inde cõ
geries dum pꝛuritu deſiderü amplius:
vel certe de ſingulis parua libantur·
Hinc ſocrates ſuadere ſolitus erat illos
clbos potus ve uitandos: qui vltra ſitiʒ
famemq; uitandam pꝛoducunt appeten
tiam · ¶ R ¶ Oui uult amenus eſſe
conſultoꝛ ea interzoger que ſunt interꝛo
gato facilia reſponſu: et que i llum ſcit
ſedula exercitatione didiciſſe · Caudet
enim quiſq;ʒ ſi prouocatuꝛ ad doctrinam
ſuam in medium pꝛoferendam: quia ne
mo uult latere quod didicit: maxime ſi
ſcientia quã laboꝛe queſiuit cum paucis
illi familiaris et plurimis ſit incogni⸗
ta: tunc enim videtur adipiſci fructum
laboris cũ cõſequit᷑ occaſionẽ publicãdi

qᷓ didicerat: ſine oſtẽſionis nota qᷓ caret
qui nõ ingerit ſed ĩuitat᷑ vt ꝓferat. Con
tra magne amaritudĩs ẽ ſi coꝛã multis in
terꝛoges aliquẽ: qð nõ opima ſciẽtia q̃ſi
uit. Cogit᷑ eĩ aut negare ſe ſcire: qdð eytre
mũ verecũdie damnuz putat: aut rñdere
temere ⁊ foꝛtuito ſe euentui veri falſiqʒ
cõmittere · Vñ naſcit᷑ ĩſcicie ꝓditio:⁊ om
ne hoc ĩfoꝛtuniũ pudoꝛis ſui ĩputat cõſu
lẽti · Necnõ ⁊ qui obierũt maria ⁊ terias
gaudẽt cũ de ignoto multis: vel terrarũ
ſer vel ſinu maris ĩterrogant᷑: libẽterqʒ
reſpõdent ⁊ deſcribũt mõ verbis mõ ra
diis loca:gloꝛioſiſſimuʒ putãtes ꝗᷓ ipſi vi
derãt alioꝛũ oculis obucere ¶ R¶ Ouid
duces 2 milites ? q;ᷓ foꝛtiter a ſe facta di
cturiũt ⁊ nõ tacẽt arrogãtie metu. Nõne
ſi vt hec rferãt ĩuitent᷑ mercedẽ ſibi labo
ris eſtimãt ꝑſolutãg remuneratõeʒ putã
tes ĩter volẽtes narrare qᷓ fecerãt ¶ B
¶ Vdeo aũt id genus narrationũ habet
quendã gloꝛe ſapoꝛẽ:vt ſi ĩuidi vel emu

li foꝛte pᷣſentes ſint: tales ĩterrogatões

obſtrepẽdo diſcutiãt: a⁊ alias ĩſerendo fa
bulas ꝓhibeãt illa narrari que ſolẽt nar
rãti laudẽ creare · Pericłla quoq;ʒ p̃ᷣterita
vel erũnas penitus abſolutas qui euaſit
vt referat gratiſſime ꝓuocat᷑· Naʒ qui ad
huc ĩ ipſis vel paululũ detinet᷑ hoꝛret ad
monitionẽ ⁊ foꝛmidat relatũ Que vᷣo ma
loꝛũ genera ſũt vt q̃ non vult qui ꝑtulit
vel trãſacta memiĩſſe: caue ne ĩterroges:
ne videariſ obicere: q; nõ minꝰ ĩterroga
tus offendit᷑ q; cũ ĩ ipſis malis fuit: vt q
carnifices exꝑtus ẽ ⁊ toꝛmẽta mẽbꝛoꝛuʒ:
qui infauſtas ꝑtulit oꝛbitates:vel cui no
ta quondã afflicta cẽſoꝛia ẽ. Illum ſepe ſi
ores nd narrandũ ꝓuoca qui recitando
auoꝛabiliter acceptꝰẽ: vel qui libere ⁊ fe
liciter legationẽ ꝑegit vel qui ab imꝑato
re fauoꝛabiliter cõiterq; ſuſceptꝰ ẽ: vel ſi
quis tota pene claſſe a Heraris occupata
ſeu ĩgenio ſeu viribꝰ ſolꝰ ſolutus euaſit:
qꝛ vix ĩplet deſideriũ loquẽtis taliũ reruz
vel lõga narratio · Tuuat ſiquẽ dicere iuſ
ſeris amici ſui repentinã felicitatem: qm
ſponte nõ audebat vel dicere vel tacere
modo iactãtie.mõ malicie metu ¶ ¶
Quu venatibꝰ gaudet ĩterroget᷑. de ſi

ue ambitu·de ambage luſtroꝛũ ð venati

onis euẽtu · Religioſus ſi adeſt da illi re

ferẽdi coꝑiã qͥbꝰ obſʒuatiõibꝰ meruit au
xilia deoꝛũ: qᷓntꝰ illi ceremoniarũ fructuſ
q; ⁊ ho gñs religionis erſtſiant numinuʒ
bñficia n tacẽ · Adde qꝛ volũt ⁊ amicos ſe
numinũ eſtari. ¶ D¶ Si voa ſenex P

ſens ẽ habes occaſionẽ qᷓ plurimũ illi cõ

tuliſſe videaris ſi eũ ĩterroges vel q̃ ad il
lũ oĩo nõ ꝑtinẽt.Eſt enĩ huic etati loqua
citas familiaris: hoc ſciẽs homerꝰ qndaz
cõgeriẽ ſimul ĩterrogationũ Neſtoꝛi fe
cit offerꝛi Tot loquẽdi ſemĩa ĩterꝛiogãdo
congeſſit vt pꝛuritũ ſenectutis expleret.
Et virgilianꝰ Eneas gratũ ſe ad omĩa p
bẽs euandꝛo variaſilli narrãdi occaſiões
mĩſtrat:neqʒ enĩ de vna re aut altera reqᷓ
rit ſed ſingula letꝰ exquiritq; auditq; vi
rũ monimẽta pꝛioꝛũ · It euander cõſulta
tõibꝰ captꝰ ſcitis qemłta narrauerit (In
omĩ vite genere pᷣcipueq;ʒ licẽtia cõuiua
li om̃e qð videt᷑ abſonũ ĩ vnã cõcoꝛdiã ſo
ni ſalua ĩnocẽtia redigendũ ẽ ¶ ¶ Ve
lut pauce lĩe mute diſpſe ĩter multas vo
cales ĩ ſocietatẽ vocis facile mãſueſcunt
ita rarioꝛes ĩperiti gaudẽtes cõſoꝛtio ꝑi
toꝛum aut cõſonant ſiqua pñt: aut rerũ
taliũ capiunt᷑ auditu (Eie ẽ Vna de phi
loſophie virtutibꝰ:qꝛ cũ oꝛatoꝛ nõ aliter
niſi oꝛãdo ꝓbetur:ph̊us nõ minꝰ tacẽdo
ꝓ tꝑe Ploquendo philoſophat᷑ ¶ E
¶ PHiebeia ĩgenia magis exẽplis q́; rõne
capiunt᷑ ¶ Noxa cuius cauſa dep̃henſa ẽ
facile vitat᷑. ¶ Scimus ſimilibus ſimilia
nutriri · ſimuibus enĩ ſimilia gaudent

¶ E ¶ Gx iocis ſeria facit violentia loquen

di (Conſuetudinem ſecundã naturam
pꝛonunciauit vſus. ¶ Tria ſunt em que
ex anime pꝛouidentia accipit coꝛpus ani
malis: vt viuat:vt decoꝛe viuat: ⁊ vt im
moꝛtalitas illi ſucceſſione queratur·
Qui volet eligere ſequenda vſum con
ſulat: ⁊ quid ſit vcilius ſanitati experien
tia docebit ·. ¶ M ¶ Voluptas non mox
nomine ipſo infamis eſt:ſeo fi t modo v
tendi vel honeſta vel arguenda: parum
eſt ſi excuſata ſit ⁊ non etiam laudetur
voluptas . ¶ ¶ Hotentioꝛ mola am
plioꝛa grana confringit: interea illa que
ſunt minutioꝛa trãſmittit · Vento nimio
abies aut quercus auellitur Qannaz nul
la facile fragit ꝓcella.Mec ex ſaẽnalibus
Macrobii. Incipiũt X&puleii de Magia.

tes incipiunt. (R
Nerates phᷣus vltro etiã ſuaſiſſe
fertur dicipulis ſuis: crebꝛo vt

eorũ foꝛet puleritudĩe ſibi cõplacitꝰ: ĩpẽ
dio ꝓcuraret ne dignitateʒ coꝛꝑis malis
monbꝰ dedcoꝛaret:qui vᷣo minꝰ cõmẽda

bilẽ ſe foꝛma putaret:ſedulo oꝑam daret
vt virtutis laude turpitudinẽ tergeret ·
Kdeo vir oĩm ſapiẽtiſſimꝰ ſpeculo etiaʒ
ad diſciplinã moꝛũ vtebat᷑ · Demoſtenes

vero pꝛimariũ dicẽdi artificiũ:quis ẽ qui

nõ ſciat ſꝑ añ ſpeculũ q̃ſi ante magiſtrũ

cauſas meditari.Fta ille ſũmuſ oꝛatoꝛ cũ
a platone pho facundiã hauſiſſet: ꝓnun
ciãdi cõuenientiã a ſpeculo petiuit · ¶ L

Pauptas olĩ phᷣie ĩ macula ẽ frugi · ſo

bꝛa ꝑuo potẽs.⁊ emula laudis·aduerſuʒ

diuitias oſlella. hĩtu ſecura · cultu ſim
plex · cõſilio bñſuadaũ neminẽ vnq; ſup

biaʒ ĩflauit· neminẽ vnq; ĩ potẽtia depꝛa
uauit · neminẽ tirannideʒ efferauit · daliet
as vẽtris ⁊ inguinũ neq; vult vllas neqʒ;
p̃t. Quippe hec ⁊ alia flagicia: diuitiaruʒ
alũni ſolet: maxĩa quoq; ſcelera.Si ex oĩ
memoꝛia hoĩm ꝑeenſeris nullũ ĩ illis: in
iſtis plurima reꝑies· Si quẽcunq; in aliq̃ᷓ

laude miramur eũ pauꝑtas ab incunabi

lis ĩtricata ẽ· pauꝑtaſ inqᷓ; pꝛiſca apud ſe

cula oĩm ciuitatũ cõditrix· oĩm artiuʒ re

paratrix · oĩm peccatorũ ĩops · oĩs gloꝛie

muniſfica · cũciis laudibꝰ apud omẽs na

tiones ꝑcuncta · Etenĩ oĩbus ad vite mu

nia vtẽdis qdquid aptã moderatiõeʒ ſub

gredit᷑: oneri potiꝰ q; vſui exhibet᷑ · Tgit

etiã ĩmodice diuitie velut ĩgentia ⁊ enoꝛ

mia gubernacula facilius mergunt q; re
gũt: qm̃ habẽt irretitã copiã:noxiã nimi
etatẽ · Quin ex ipſis opulentioribꝰ ea ꝑo
tiſſimuʒ video laudare qꝗ̃ᷓ nullo ſtrepitu ·
modico cultu diſſimulatis facultatibus
agũt:a diuitias magnas admiſtrãt: ſine
oſtẽtatione: ſine ſuꝑbia: ſpecie medioeri
tatis pauperũ ſimiles: quin etiã diuitibꝰ
aſſit argumentũ modeſſie q̃ſi imago que
dã ⁊ coloꝛ pauꝑtatis Qur eiꝰ pudeat te ni

mis:qui ea nõ ſimulate ſʒ vere fügimur.

poſſuʒ equidẽ tibi ⁊ ipſiꝰ noĩs cõtrouer

ſiaʒ facere · Neminẽ nim pauperẽ eẽ qui

ſuꝑuacanea nolit: poſcit nccania·Nanq;

ſemet ĩ ſpeculo cõtẽplarent᷑:vt qᷓ

4

(4 Leze,

is plurimũ hẽbit qᷓ minimũ deſiderabit:
hẽbit eni qᷓntũ volet mĩma: ( MCEt id
circo diuitie nõ meliꝰ ĩ fundis ⁊ ĩ fenoꝛe
q́ᷓ; ĩ ipſo homĩs eſtimant᷑ aĩo:qui ſi ẽ aua
ricia egenꝰ:⁊ ad om̃e lucrum ĩexplebilis:
nec montibꝰ auri ſatiabit᷑: ſed ſꝑ aliquid
ante parta vt augeat mẽdicabit: qᷓ quidẽ
vera cõfeſſio ẽ pauꝑtatis· Omĩs enĩ cuꝑi
do acquirẽdi ex opinione ĩopie veĩt: nec
refert q;ʒ magnuʒ ſit quod tibi minus ẽ·
Non habuit tantã rẽ familiarẽ phᷣus q̃n
tã le lius:nec leliꝰ qᷓntã ſcipio:nec quantã
ſcipio Or aſſus diues:at eni nec Craſſus
diues qntas volebat · Tta cũ oẽs ſuꝑaret
a ſuamet auaricia ſuꝑatus ẽ: oĩibuſqʒ po
tiꝰ diues viſus ẽ q; ſibti ¶ N¶ Ulle heliſe
us totiꝰ rerũ nature cã.⁊ rõ.⁊ oꝛigo initi
alis· ſũmus anĩ cognitoꝛ:eternꝰ animan
tium ſoſpitatoꝛ· aſſiduꝰ mũdi ſui opifex ·
Sed eĩ ſine oꝑa opifex: ſine cura ſoſpita
toꝛ:ſine ꝓpagatõe genitoꝛ: neqʒ loco. ne
qʒ tꝑe· neq; vice vlla cõp̃hẽſus:eo ꝙ pau
cis cogitabilis· nemi efrabiliſ ( Wunera
deũ gloꝛioſiſſima nequaq; aſꝑnẽda: que
tñ ab pſis tribui ſueta multis volẽtibus
nõ obtingẽt ¶ Hato ĩ libꝛis de legibꝰ ꝓ
hibet vt delubꝛa nemo audeat pꝛiuatim
cõſtituere: cẽſet etenĩ ſatis eẽ ciuibꝰ ad ĩ
molandas victimas tẽpla publica ( O

(Ego nunq; ſtudui malefacta cuiuſq; co

gnoſcere ſed ſꝑ potiꝰ duyi mea peccata
tegere qᷓ; aliena ĩdagare ¶ Nihil enĩ ĩ re
bus oĩbus tã ĩnoxiũ quin id poſſit ad ali
qᷓ obeſſe: nec tã letũ qð non poſſit ad tri
itudinẽ ĩtelligi: nec tñ idcirco oĩa ad ne
quioꝛa trabunt᷑ ¶ Neq; enĩ grauiꝰ ẽ cor
poꝛe q; coꝛde collabi: pede potiꝰ q;ᷓ mẽte
coꝛruere:ĩ cubiculo deſpui q; ĩ ipſo ſplẽ?
didiſſimo cetu deteſtari · (BBegire
factũ facilis res ẽ ⁊ nullo patrono ĩdiget
recte factum vel ꝑperã docere: id vᷣo mul
to arduũ a difficile eſt · fruſtra igit᷑ an fa
ctũ ſit querit᷑ q nullã malã cauſaʒ habu
it vt fieret · Cta facti reꝰ apud bonuʒ iudi
cem ſerupulo ꝗᷓſtionis liberabit᷑ ſi nulla
fuit ei rõ peccãdi · ¶ ¶¶ Non enĩ vt ꝓ
gnatꝰ ſz vt moꝛatꝰ qſqʒ ſit ſpectãdũ: nec
qua regione ſed q̃ rõne vitam viuere ime
rit cõſiderandum eſt (R Veteres qui
dẽ medici eẽ carmĩa remedia vulnerũ no
minãt:vt oĩs vetuſtatis certiſſimꝰ autoꝛ

homerus docet: qui fecit vlixi de vulnere
ſanguinẽ ꝓfluentẽ ſiſti carmĩe. Nihil em̃
8 ſalutis ferẽde gratia fit criminoſũ ẽ.
Hec de pꝛĩo: ſequunt᷑ de ſecũdo ⁊ vlti
mo eiuſdẽ · ¶ AR¶ Virgo foꝛmoſa etſi ſit
opido pauꝑ: tñ abunde dotata: affert
quippe ad maritũ nouã anĩ indolẽ. pul
chꝛitudĩs gratiã· floꝛis rudimentũ.I pſa
vᷣgimtatis cõmendatio iure merito oĩbꝰ
acceptiſſima ẽ maritis · Nam qðcunq; ali
ud ĩ dotẽ accepis potes cũ libuerit ne ſis
bñficio obſtrictuſ omne vt acceꝑas retri
buere · pecuniã renumerare mãcipia reſti
tu ere · domo demigrare · pdiiſ cedere. So
la virginitas accepta ẽ.reddi nequit.ſola
apud maritũ ex rebꝰ dotalibus remanet⸗-
Vidua aũt qualis nuptiis venit: talis di
uoꝛtio digredit᷑:nihil affert ĩpoſſibile: ſʒ
venit iã alio p̃floꝛata· ¶ B ¶ Neqʒ facũᷣ
die oſtẽtatio rudi ⁊ ĩdocto:neqʒ gloꝛie cu

pido ruſtico ⁊ barbaro: neq; ĩceptio pa
trocinioꝛũ ſeni cõgruit C& ¶ Buerum

quis nõ oderit cũ videat velut monſtrũ
qddã pꝛiꝰ robuſto ſcelere q; tꝑe:añ nocẽ
tẽ qᷓ; Potẽtẽ: viridi puericia cana malicia
qui cũ venia ꝑnicioſus ẽ: ⁊ nõ dũ pene iã
ĩiurie ſufſicit ¶ Non oꝛa q̃ fieri ꝓoterũt
ꝓ factis hñda ſunt · Rerũ vices varias e
uen ire. Certũ iudicẽ euiuſq; aĩm eẽ. Qui
ſp eodẽ ĩgenio ad virtutẽ vel ad maliciaʒ
moꝛatꝰ:firmũ argumentũ ẽ accipiẽdi eri
minis vel reſpuẽdi. ¶ H ¶ Depe audiui
nõ de nihilo dici mendacẽ memoꝛẽ eẽ o
tere Crauiꝰ habendũ ẽ qð ĩ iudicio E
ſcribit᷑:q; qd ĩ epiſtola ſcribit᷑ ¶ NHec de
Lucio Aρuleio de magia · Tncipiũt de Fſi

no aureo eiuſoe. B
4 Ex Encio Apuleio de Aino aureo au
tontateg. G

facilia ſenties 0 E¶ Ne tu foꝛtunarum

lubꝛicas ambages:a ĩſtabiles ĩcurſiones

1t recipeas viciſſitudĩes ignoꝛas ¶ &E
¶ Dam vt lacrĩe ſepiuſcule de gaudio p
deunt:ita ⁊ ĩ nimio panoꝛe riſus cõtineri

nõ pᷣt ¶ H¶ Quid viatoꝛi de ſũma paupie

—

yr.

latrones auferre pñtg ¶ Quis enĩ de duo
bꝰ comitũ alterũ ſine alteriꝰ noxa ꝑemp
tũ crederet g ¶ Non ĩmerito medici fidi
cibo ⁊ crapula diſtẽtos:ſeua ⁊ grauia ſõ
niare autumãt . ¶ Ego vᷣo nihil ĩpoſſibi
le arbitroꝛ:ſed vtcũqʒ facta decreuerunt
ita cũcta moꝛtalibꝰ ꝓuenire:ſed ⁊ mihi
tibi ⁊ cũctis hoĩbus multa vſu venire mi
ra ⁊ pene ĩfecta:q̃ tñ ignaro relata ſideʒ

pdant Specimen tibi gloꝛioſũ arroga

ris:ſi cõtentus lare puulo pr̃is tui virtu
tes emillaueris· ¶ Mec de pĩo.⁊ qꝛ de ſe
cũdo nihil occurꝛit ſequunt᷑ de te rcio

Imis hercule calles pꝛauiſſimis
opinionibꝰ ea putare mẽdacia:qᷓ
vel auditu noua vel viſu rudia·
vel certe ſupꝛa captũ cogitatõnis ardua
videant᷑: q ſi paulo accuratiꝰ exploꝛabis:
nõ mõ cõpertu euidẽtia: verũetiaʒ factu

C ¶ Die eſtus inuadit aĩm veſptine recoꝛ

datõis facinoꝛis. ¶ Memineris ſere mo
nitõis cũ ceꝑis ſero penitere ¶ Hꝛouidẽ
tia deũ nihil ĩpunitũ nocentibꝰ ꝑmittit.
¶ Nullius dei phana cerimonieq; negli
gi debẽt: ſed oĩm beniuolentia miſcdia
coꝛrogari (R(Fn ignoꝛas lõge facili
oꝛes ad expugnandũ domꝰ eſſe maioꝛes:
quippe ꝙ licet numeroſa familia latiſ di
uerſet᷑ edibus:tñ quiſqʒ magis ſue ſaluti
q; dñi cõſulit opibꝰ.frugi aũt ⁊ ſolitarii
hoĩes foꝛtunã ꝑuã vel certe ſatis amplazʒ
diſſimulãter obtectã ꝓtegunt acriꝰ: ⁊ ſã
guĩs ſui ꝑiculo muniũt ¶ Hi ſũt em̃ bea
ti quoꝛũ diuitias nemo nouit ¶ L¶ Im
pares eĩ nuptie ⁊ p̃terea ĩ villa ſine teſti
bus ⁊ pr̃e nõ cõſentiẽte: facte legitĩe nõ
pñt videri:ac ꝑ hoc ſpuriꝰ iſte naſcetur ·

¶ M¶ Elamma ſeui amoꝛis puo quidem

pꝛĩo vapoꝛe delectat:ſed fomẽto cõſuetu
dinis exeſtuãs ĩmodicis ardoꝛibus totos
adurit hoĩes · ¶ Dii bom q; facilis licʒ ñ
artifici medico cuiuis tñ docto veneree
cupidĩs cõp̃henſio cũ videris aliquã ſine
coꝛꝑis caloꝛe flagrantẽ ¶ N¶WDe famu
latõe veneris cõſuetudo ẽ. ¶ Non ad in
ſtar barbarice feritatis vel tirannice ĩpo

tẽtie dãnari debet aliqs ĩauditꝰ: ⁊ ĩ pace

placida tã dirũ ſeculo ꝓdi nõ debet exem
plũ (O ¶De puis ĩdignatõis elemẽtiſ
ad exitiũ diſciplie ciuitatiſq; ſeditio ꝓce
dit ¶ ¶ Wedicoꝛũ ſecte ñ cõu enit cau
ſas vlli pᷣbere moꝛti nec exitio: ſed ſaluti
hoĩm medicina q̃ſita ẽ ¶ In ignoꝛas eoſ
qui moꝛituris auxiliũ ſalutare denegarĩt
qð cõtra bonos moꝛes idipᷣ̃m fecerint ſo
lere ꝑpunmri (OQ¶ Moꝛiẽs paupꝑ viaticũ dz
qrè W ero doloꝛi natales vires adelſe

Sxr

ſolẽt. ¶ In erũna miſerꝛimũ ẽ neſcire de
quo qᷓraris ¶ In curia ſequẽs pꝛioꝛis ꝓ
uidẽtie bñficia coꝛrũpit Ede iniurium
ẽ cuius bñſicio redieris ad hoĩes:ei totuʒ
debere ꝙ viues · ¶ Spes futura bñficiis
pñnñtibus pignoꝛat᷑ (Ner tu illicita affli
ctare pietate · In cetu turbulẽto varie fu
ere ſnie ¶ Multũ pᷣt nutꝰ eẽ magni pᷣnci
pis ¶ Spes hilarioꝛ ĩ capit ale ꝓceſſit exi
tiũ · In rebꝰ ſeuis affulſit foꝛtũe nutus hi
larioꝛ ¶ Nam qð nemo nouit pene ñ ſit
neipiunt nunc de libris floꝛidoꝛũ Luci
ARpuleii.
¶ Ex lucio Apuleio de libꝛis floꝛidoꝛum
autoꝛitates incipiũt · R

Ocrates arbitrabat᷑ homĩes non
oculoꝛũ ſed mẽtis acie ⁊ aĩ obtu
tu cõſiderandoſ · Nec iſta re cum
plautino milite cõgruebat q̃ ita ait: plu

ris ẽ oculatus teſus vnꝰ quã auriti deceʒ

ĩmo eĩ vero hũc verſũ ille cõuerterat: ad
examinãdos hoĩes pluris ẽ auritꝰ teſtis
vnꝰ q́; oculati decẽ. Eſt aũt qdðdã genus
hoĩm pᷣſtabile quoſ Cunwoſop aſta vo
cãt:hos ego mayĩe admiroꝛ ꝙ hoĩes ſint
periti:nõ ꝓpagãde vitis:nec ꝓſcindendi
ſoli:nõ illi noꝛũt aruũ colere · vel aurũ co
lare · vel equũ domare · vel taurũ ſubige
re. vel ouẽ vel capꝛaʒ tõdere vel paſcere·
Quid igit᷑ ẽ g vnũ ꝓ his oĩbꝰ noꝛũt:ſapiẽ
tiam ꝑcolũt tã magiſtri ſenes diſcipu
li iunioꝛeſ· Nec qᷣcq; eq̃ penes illoſ laudo
q; ꝙ toꝛpoꝛẽ aĩ ⁊ ocium oderũt · kgit᷑ vbi
mẽla poſita pꝛiuſq; edulia apponantur
omẽs adoleſcẽtes ex diuerſis locis ⁊ offi
ciis ad dapes cõueniunt: ⁊ magiſtri ꝑro
gãt qð factũ a lucis oꝛtu ad iſtud diei bo

nũ fecerit· hic aliꝰ ſe cõmemoꝛat ĩter du

os arbitrũ delectũ: ſanata ſimultate · re
conciliata gra:purgata ſuſpitõe · amicos
ey ĩfeſtis reddidiſſe· Ttidẽ aliꝰ ſeſe parẽti
bus obediſſe · Et alius aliqd meditatione
ſua reppiſſe:vel alteriꝰ demõſtratõe didi
ciſſe:deniqʒ ceteri cõmemoꝛant: qui nihil
habet ad offerre cur prãdeat ĩprãſus ad
opꝰ extrudit᷑ ¶ Nec quicq; oĩm ẽ qd poſ
ſit ĩ pꝛimoꝛdio ſui ꝑfici:ſed in oĩbꝰ ferme
añ ſpei rudimentũ q; rei exximentũ (S
Caae enĩ facilioꝛ res q; ligue rabies 2
vilitas moꝛũ: altera ex alioꝛù cõtẽptu: al
tera ex ſui ¶ In qlibet ciuitate hꝰ quoqʒ

genꝰ hoĩm ĩuenit᷑:qq melioꝛes obtrect are
malint q; imitari · ¶ epꝛo ſequũt᷑
de ſecũdo. ¶ I¶ ulli me ꝓbatioꝛẽ vo
lo q; quẽ ipſe añ omẽs merito ꝓbo· Enĩ
natura ſic cõpꝛobatũ ẽ:vt cũ quẽ laudes
ames:poꝛro quẽ ames etiam laudari te
ab ülo velis W ¶ Bia me docuit non
tm̃ bũficiũ amare ſed etiã maleficiuʒ: ma
giſqʒ iudicio ĩꝑtiri quã cõmodo ĩſeruire

.

1 cõmune expediat malle q; qð mibi

¶ Non mihi Phia id genꝰ oꝛationũ lar
gita ẽ vt natura quibuſdã auibꝰ bꝛeuẽ
tẽpoꝛaneũ cantũ accõmodaui:hirundini
bꝰ matutinũ Qicadis meridianũ ·noctu
is ſerũ · Vlulis veſpertinũ· bubombꝰ no
cturnũ · gallis añ lucanũ: quippe hec aĩa
lia ĩter ſe vario tꝑe ⁊ vario mõ occinunt
ſed enĩ phᷣi rõ ⁊ oratio tꝑe iugis ẽ· ⁊ audi
tu delectabilis· ⁊ ĩtellectu vtilis · ⁊ modo
omĩcana ¶ O ¶ Ditagoꝛas puꝰ ꝓhie nũ
cupatoꝛ ⁊ oditoꝛ nihil pꝛiꝰ diſcipulos do
cuit q; tacere:pꝛimaq; apud eũ meditatõ
ſapiẽti futura ligug omnẽ coercere: vba
q̃volãtia poete appellãt ĩtra murũ cãdẽ
tiũ de ntiũ pᷣmere Tocciones enĩ ferme
quĩquenmũ velut ĩ exlliũ vocis pᷣmebãt᷑
poꝛro nĩ plato nihil ab hac ſecta vel pau
lulũ deuiꝰ pitagoꝛiſat ĩ plurĩs ¶ NHec de
ſecũdo:ſequunt cio 1 vltĩo floꝛido
rũ ¶ SC¶In nõ ꝓperandũ ẽ vt ꝓ eo ho
noꝛe multas gr̃as dicamꝰ: ꝓ quo nullas
p̃ces dixerimꝰ . Neq; eĩ aut leui mercede
emit qui pcat᷑: aut ꝑuuʒ pᷣciũ accipit qui
rogat᷑ · Ideo ego arbitroꝛ pᷣcipue in hõre
obſeruandũ quẽ qͥ laboꝛioſe exoꝛauerit:
ſibi debet vnã grĩam quã ĩpetrarit: qͥ vo
ſine moieſua ambitꝰ adeptꝰ ẽ duplã grẽaʒ
pᷣbentibꝰ debet: 1 ꝙ nõ petierit: acce
ꝑit ¶ Sũmũ argumẽtũ amoris ẽ frequẽ
tibꝰ delectari ceſſantibꝰ obiraſci:ꝑſeuerã
tẽ celebꝛare.deſimentẽ deſiderare· ¶ aa
¶ Hofecto vt gladiꝰ vſu ſplẽdeſcit.ſitu
rubiginat:ita vox ĩ vagina ſilentu cõdita
diutino tꝑe toꝛpoꝛe hebetat᷑· Deſuetudo
en oĩbꝰ pigriciã · pigricia veternũ parit

¶ bb ¶ Verũ vbũ ẽ ꝓtecto qð aiunt. Nihil

quicq; hoĩ tã ꝓſperũ diuinitꝰ datũ ẽ: qͥn

☛G

1 tñ admixtũ ſit aliqͥd difficult atis:vt eti

am ĩ ãpliſſima quaqʒ leticia ſubſit ꝗᷓpiaʒ
vel ꝑpua qᷓrimoma:cõiugatõe qᷓdaʒ mellis
⁊ fellis:Vbi vber ibi tuber ¶ cc Sapiẽtis

viri ſuꝑ menſam celebꝛe dictũ ẽ. pꝛima ĩ

quit crathera ad ſitiʒ ꝑtinet.ſeda ad hila
ritatẽ· tercia ad voluptatẽ · qᷓrta ad ĩſaniã

Veruʒ enĩuero muſarũ crathera vᷣſa vice
q̃nto crebꝛioꝛ q̃n ES meratioꝛ: tãto ꝓpi

oꝛ ad aĩ ſanitatẽ ¶ R¶ mibus bonis ·

rebꝰ conatꝰ ĩ laude effectꝰ ĩ caſu ẽ. Tta e

cõtra ĩ maleficiis etiã cogitata ſcelera nõ⸗

ꝑfecta adhuc iudicant᷑ cruẽta mẽte · pura
manu · Ergo ſicut ad penaʒ ſufficit medi
tari puniẽda ſic ⁊ ad laudẽ ſatis ẽ conar i

pᷣdicãda ¶ Impuiſa ꝑicula hoĩbꝰ ſubito

oꝛiunt᷑ ¶ Cogitatio voluptate ĩpeditur.
¶ Doteſt aũt quis falſo gloꝛiari ( Nihil

ampliꝰ ſpectari debet q; cõuenientiũ rõ

dicẽtis oꝛõ. ¶ Nabet iterdũ neceſſaria
feſunatio honeſtas moꝛas· vkncipiũt mõ
de deo ſacratis eiuſdẽ.

ꝛitates. .

ieſtatiſ ĩcredibili quadã nimietate ⁊ ĩeffa
bili nõ poſſe penuria ſermonis hũani qᷓ

uis oꝛõne vel modice cõp̃hendi:vix ſapi?

tibꝰ viris cũ ſe vigoꝛe anĩ q̃ntum licuit a
coꝛꝑe mouerũt: ĩtellectũ huiꝰ dei id quo

q iterdũ vel ĩ artiſſimis tenebꝛis rapidiſ

ſimo choꝛuſcamĩe lumẽ candidũ intermi
care ¶ Q ¶ In terra p̃cipuũ aĩal homĩes
ſumꝰ: qnq; pliq; ſe ĩ curia diſcipline ita
oĩbus erroꝛibꝰ ac piacularibꝰ depꝛauaue
rint: ꝓpe exoſa mãſuetudĩe generis ſui
ĩmane efferarint:vt poſſit videri nulluz

aĩal ĩ terris hoĩe poſtremiꝰ. Igit᷑ homĩes
rõne plaudẽtes.oꝛõne pollẽtes:ĩmoꝛtali
bꝰ aĩs.moꝛibũdis mẽbꝛis·leuibꝰ ⁊ anxiis
mẽtibꝰ. bꝛutiſ ⁊ obnoxiis coꝛꝑibꝰ diſſimil

limis monbꝰ. ſimillimiſ erroꝛibꝰ.pnicaci
audacia.ꝑtinaci ſpe· caſſo laboꝛe · foꝛtũa

caduca·ſingulatĩ moꝛtales cũcti.tñ vniũ
ſo genere ꝑpetui · viciſſim ꝓle mutabiles
volucri tꝑe· tarda ſapĩa:cita moꝛte·qᷓrula
vita.terras ĩcolũt ¶ D ¶ Nihil ẽ em do

₰

ſimiliꝰ gratiꝰ qᷓ; vir aio ꝓfecto bonꝰ:q
hoĩbꝰ ceteris añcellit qᷓ; ip̃e a diis ĩmoꝛ
talibꝰ diſtat · Quin nos potiꝰ quoq;ʒ So
cratis exẽplo ⁊ cõmemoꝛatõne erigimur
Et nihil eq; miroꝛ q́; cũ omẽs ⁊ cupiãt
optĩe viuere: ⁊ ſciãt nõ alia re q; ai vi

Ex Lucio Apuleio de deo ſacratis au

Lato celeſti facũdia p̃ditus equi
ꝑabilia diis diſſerẽs ĩmoꝛtalibu s
freqñtiſſime p̃dicat: hũc ſolũ ma

ui: nec fieri poſſe quin vt optĩe viual ani
mꝰ colendꝰ ſit:tñ aĩm ſuũ nõ colãt. At ſi
q velit acriter cernẽ oculi curãdi ſunt qᷣ
bus cernit᷑:itidẽ ſi pugillare valide velis
bꝛachia vegetãda ſũt qbꝰ pugulat᷑. Si ve
lis ꝑniciter currere pedes curãdi ſũt q̃bꝰ
currit᷑:ſimilr ĩ oĩibꝰ ceteris membꝛis ſua
cuiq; cura ꝓ ſtudio ẽ. Qð cũ oẽs facile ꝑ
ſpiciãt neqo ſatis meũ reputare: ⁊ ꝑpĩde
vt res ẽ admirari: cur ñ etiã aĩm ſuũ rõöe
excolãt· Que quidẽ rõ viuẽdi oĩbꝰ eq; ne
ceſſariaẽ: nõ rõ pĩgendi·nec rõ pſallẽdi
q quis bonꝰ vir ſine vlla aĩ vituꝑatõne
ſine turpitudĩe ſine labore contẽpſerit·
Neſcio vt hiſmenias tibiis canere: ſed ñ

pudet me tibicinẽ nõ eẽ. Neſcio vt ppe

les coloꝛibꝰ pĩgere:ſʒ nõ pudet me no eẽ
ſignificũ · idẽ ĩ ceteris artibꝰ ſi oẽs ꝑſe
q̃r liceat tibi neſcire nec pudeat Enĩuero
dic ſodes neſcio bñ viuẽ vt ſocrates: vt
plato · vt pitagoꝛas vixerũt: nec pudʒ me
neſcire bñ viuẽ: nũq́; hꝰ dicè audebis.Sʒ
ĩpꝛimis mirãdũ ẽ ꝙ ea qᷓ mĩime videri vo
lut neſcire diſcere tũ negligũt :i eiuſdeʒ
artis diſciꝑlinã ſimul ⁊ ignoꝛantiã detra
ctãt ( ¶Nõ enĩ ĩ emedis eq́s falleras
cõſideramꝰ:⁊ balthei polimĩa ĩſpicimꝰ:⁊
oꝛnatiſſime ceruicis diuitiaſ cõtẽplamur
ſi ex auro ⁊ argẽto ⁊ gemmis monilia va
rie gaʒe depẽdẽt:ſi plena artis oꝛnamẽta
capiti ⁊ collo circũiacẽt:ſi frena celata: ſi
epiphia fucata:ſi ſingula aurata ſint· S
iſtis oĩbꝰ exuuiis amolitis:equũ ipᷣm nu
dũ ⁊ ſolũ coꝛpꝰ eiꝰ ⁊ aĩm cõtẽplamur:vt
ſi ad ſpẽm honeſtꝰ:ſi ad curſurã vegetuſ
⁊ ad vecturã validꝰ.Tã Honu ĩ corpe ſi ſit
argutũ caput ·bꝛeuis aluꝰ.obeſaq; terga
luxuriatq; thoꝛis aioſuʒ pectꝰ honeſus ·
̃terea ſi duplex agit᷑ ꝑ lumbos ſpina.vo
ſ. enĩ nõ mõ ꝑniciter verũetiã molliter
uehat (Ee Similiter igit᷑ 1 ĩ homĩbus
cõtẽplãdis noli aliena illa eſtiare:ſ⸗ 3 ipm
hominẽ penitus conſidera: ipſũ vt meuʒ
ſocratẽ pauperẽ ſpecta· Aliena aũt voco
que parentes pepererũt: i que foꝛtuna
largita eſt:quoꝛũ nihil laudibus ſocratiſ
mei admiſco: nullam generoſitatem. nul
laʒ ꝓſapiã· nullos lõgos natales.nullas
inuidioſas diuitias · Mec enim cuncta vt
dico aliena ſunt . Igitur omnia ſubtili
ter aliena numeres licebit· Ceneroſus

Cyyj.

eſt parentes laudas: diues eſt non crevo
foꝛtune· Magis iſta dinumero validus ẽ
egnitudie fatigabit᷑ ꝓnix ẽ abit ĩ ſenectu
te· foꝛmoſus ẽ expecta pauliſper ⁊ ñ erit
Kt enĩ bonis artibꝰ doctꝰ:⁊ appꝛime elt
cruditꝰ.⁊ q̃ntũ licet hoĩ ſapiẽs:tandẽ ali
qñ ipſũ virũ laudas · hoc enĩ ne a pr̃e be
reditariũ ẽ: nec caſu pẽdulũ:nec a ſuffra
gio ammĩculũ: nec a coꝛꝑꝑe caducũ:nec ab
etate mutabile · hec oĩa meꝰ ſocrates ha
buit:ideo cetera habere contẽpſit · Quin
igit᷑ ⁊ tu ad ſtudiũ ſapiẽtie te ĩgeris vt p
ſperas:ſaltẽ vt nihil alienũ ĩ laudibꝰ tuii
audias ( Nemo ſpõte capeſcit no
ua niſi quẽ penituit pꝛioꝛũ.· Non pᷣt enim
ſubſequi vlla mutata rõ ſine pᷣeedentiũu ĩ
firmat õe · Qua ppter debet deꝰ nullã ppe
ti vel opis vel amoꝛiſ tꝑalẽ ꝑfunctionẽ:⁊
idcirco nec ĩdignatõne nec miſericoꝛdia
cõtingi· nullo angoꝛe cõtrahi· nulla ala
critate geſtire: ſed ab oĩbꝰ aĩ paſſionibꝰ
liber. nec dolere vnq̃; · nec aliqñ letari:
nec alidd repentinũ velle vel nolle H
Nec qᷣcq; oĩm ẽ qð habere ⁊ laudẽ di
ligẽtie ſimul: ⁊ gratiã celeritatis poſſit
¶ Darit eĩ cõuerſatio cõteptũ: raritas
cõciliat admirationẽ · Tncipiũt nũc Lucii

Apuleii de natura deoꝛũ ·

celi ſuſpiciẽdi venerabilẽ curã. Memĩerit
ergo hõ d ꝑtibꝰ cõueniat ſuis qᷓ̃ ſibi vtẽ
de bꝰ ſibi ĩſzuiendũ ſit ĩeognoſcat · Lau
des grateſq; maxĩas agẽs deo:eiꝰ imagi
nem venerãs: nõ ignarꝰ etiã ſe ſedᷣm eſle
imaginẽ dei · Vñ efficit᷑ qm̃ ẽ ipſè vna cõ

rõe diuinꝰ ẽ:velut ex elemẽtis ſuꝑioꝛibꝰ
aſcẽdere poſſe v ideat᷑ ĩ celũ·ꝑte vᷣomũda
na qᷓ conſtat ex igne ⁊ aq̃ ⁊ aere moꝛtalis
reſiſtat ĩ terrã · Sic enĩ huanitas ex ꝑte di
uina ĩmoꝛtalis: ex alia ꝑte effecta morta
lis ẽ ĩ coe cõſiſtẽs:hoc aũt ſacrilegis ſi
mue eſt cũ deũ roges ceteraqʒ:thus incẽ
dere · Nihil deeſt ei q ipſe ẽ oĩa aut in eo
ſũt oĩa:ſed nos agẽtes gr̃as adoꝛemꝰ. he
ſüũt em̃ ſũme ĩcenſioneſ dei cũ agunt᷑ gre
a moꝛtalibꝰ. Gratias igit᷑ tibi ſũme ⁊ exu
perãtiſſime deꝰ agimꝰ:tua em̃ gr̃a tm̃ ſu
mus cognitõis tue lumẽ cõſecuti nomen
ſanctũ ⁊ honoꝛandũ · Nomẽ vnũ quo ſo
lus deus ẽ bñdicẽdus religione paterna ·
Qm oĩbus paternã pietatẽ ⁊ religionẽ
amoꝛẽ ⁊ qcunq; ẽ dulcioꝛ efficacia pᷣbere
dignaris:cõdonãs ſenſu.rõne ĩtelligẽtia
Senſu vt te cognouerimꝰ .· Ratõne vt te
ſuſpitõibꝰ ĩda gemꝰ. Cognitõne vt te co
gnoſcẽtes gaudeamꝰ ꝙ te oñderis nobis

Ex Eucio Apuleio de natur um totũ· CGaudeamꝰ ꝙ nos ĩ coꝑꝑibus ſitos
autoꝛitates·· (((R ” eternitati fueris cõſecrare dignatꝰ . Hec
Uus enĩ deꝰ ⁊ merito ſolꝰ ipſe ẽ enĩ hũana ſola gratulatio cognitio ma

ĩ ſe ẽ· a ſe ẽ · ⁊ circa ſe totꝰ ẽ ple
nus atz pfectus · iſq; firma ſua
ſtabilitas eſt: nec alicuiꝰ ĩpulſu nec loco
moueri p̃t· Sic cõtingit hoĩbus vt q̃ſi ꝓ
caliginẽ q̃ ĩ celo ſũt videamꝰ quãtũ poſl
ſibile ẽ ꝑ cõdicionẽ ſenſus hũani:hec a=ut
ĩtentio anguſuſſima eſt ꝑuidendis tãtis nũ bonitatis tue · hoc tm̃ depꝛecamur vt
boeonis. Nã oĩm mirabiliũ vĩcit admiratö nos velis ſeruare ꝑſeuerãtes ĩ amoꝛe co
nem: ꝙ hõ diuinã potuit ĩuenire naturã· grnitiõis tue: ⁊ nunq; ab hoc vite genere
Simplici eĩ mẽte ⁊ aĩo diuinitatẽ colere Rpat. (Euſto hoĩ in dei religione
debemꝰ: eiuſqʒ facta venerari: agere etiã fũma pietate pᷣſidiũ ẽ· Deus eĩ tales ab
dei volũtati gras q̃ ẽ boĩtatis ſola plenii/ oĩbus tutat᷑ malis pr en oĩm ⁊ dñs qui

ieſtatiſ tue Cognouimꝰ te lume maximũ
ſolo tellectu tenſibili ĩtelligimꝰ te · O vi
te vera vita. O naturarũ oĩm fecũda pꝛe
gnatio: cognouimꝰ te totius nature tuo
cõceptu pleniſſime cognouim te eterna
ꝑſeueratio · In oĩ eĩ iſta rõe adorãtes bo

pago:pte qua ex aĩa ⁊ ſenſu ⁊ ſpiritu atʒ

ſima · Vide hoĩʒ admiratõibꝰ.adoꝛatõibꝰ
laudibꝰ.obſequiis celũ celeſteſq; delectã

tur:nec ĩmerito ĩ hoĩm cetũ muſarũ cho
rus ẽ a ſũma diuĩtate demiſſuſ:ſcʒ ne ter
renꝰ mũduſ videret᷑ ĩcultioꝛ ſi modoꝛum
dulcedĩe caruiſſet:ſʒ potiꝰ ĩuſitatis hom
cãtilenis celebꝛaret᷑ laudibꝰ. Mliq aũt i
q; pauciſſimi pura mẽte p̃diti:ſoꝛtiti ſũüt

ſolus ẽ oĩa oĩbus ſe libẽter oñdit:nõ vbi
ſit loco:nec qualis ſit qualitate · nec quã
tus quãtitate: ſed hominẽ ſola iluminãſ
mẽtis itelligẽtia. Qui diſcuſſis ab eo aĩ o
erroꝛum tenebꝛis:⁊ venitatis claritate ꝑ
cepta toto ſe ſenſu intellligentie diuine
cõmiſcet· Cuius amoꝛe a ꝑte nature qua
moꝛtalis ẽ liberatꝰ:ĩmoꝛtalitatis future

concipit fiduciam · hoc ergo inter bonos
maloſqʒ diſtabit vnuſquiſq; enim pieta
te religione · pꝛudẽtia · cultu.⁊ veneratõe
dei clareſcit: cſi oculis vera rõne ꝑſpecta
fiducia credulitatis ſue tm̃ ĩter homĩeſ

uãtũ ſol lumie cet eris aſtris anteſtat
(NW

¶En deoꝛũ ab hoĩibꝰ dolenda ſeceſſio
ſoli nocẽtes angeli remanẽt q̃ hũanitati
cõmixti ad oĩa audacie mala miſeros ma
nu ĩiecta cõpellũt ĩ bella.ĩ rapĩas ·ĩ frau
des· ⁊ ĩ oĩa ꝗᷓ ſũt aĩarũ nature cõtraria

B ¶ Cũ fuerit aĩe a coꝛꝑe facta diſceſſio:

tũc arbitriũ examẽq; meriti eiꝰ trãſiet in

ſũmi demonis ptãtem · Tſqʒ eã cũ delicto

rũ illatã maculis viciiſq;ʒ viðrit:deſuꝑ ad
ima deturbãs ꝓcellis turbinibuſqʒ aeris
ᷣgni ⁊ aq ſepe diſcoꝛdãtibꝰ tradit:atz in
ter celũ ⁊ terrã mũdanis fluctibꝰ ĩ diuer
ſa ſꝑ eternis penis agitata raptat᷑: vt in
hoc obſit anĩe eternitas ꝙ ſit ĩmoꝛtali ſẽ
tentia eterno ſupplicio ſubiugata· Ergo

ne his ĩplicemur cauendũ.verendũ timẽæ

duqʒ eẽ cognoſce · Encredibiles eĩ e⸗ deli
cta cogent᷑ credẽ nõ verbis ſʒ exẽx
minis ſʒ ipſa paſſione penarũ C(ic

mũdus qᷓ dicit᷑ ſenſibilis receptaculũ eſt
oĩm ſeſibiliũ ſpecierũ ·q̃litatũ· vel coꝛꝑm
q̃ oĩa ſine deo vegetare nõ pñt· Oĩa enizʒ
deꝰ ⁊ a deo oĩa: ⁊ eiꝰ volũtatis oĩa:qð to

tũ ẽ bonũ:decens ⁊ pꝛudẽs:ĩmutabile.⁊

ipſi ſoli ĩſenſibile · atz ĩtelligibile: ꝛ ſine bꝰ

nec fuit aliq̃d nec ẽ nec erit · Oĩa eĩ ab eo
1ĩ ipſo · ⁊ ꝑ ipſũ:⁊ multifoꝛmes qlitates
⁊ magne qntitates · ⁊ oẽs mẽſurã excedẽ
tes magnitudĩes· ⁊ oĩfoꝛmes ſpẽs: q̃s ſi
ĩtellexeris o aſclepi gras acturꝰ es deo:ſi
ĩ totũ aĩaduerteres vᷣa rõe ꝑdiſceres mũ
dũ ipſũ ſenſibilẽ: ⁊ ꝗᷓ ĩ eo ſùt oĩa a ſuꝑio
re illo mũdo q̃ſi ex veſtimẽto eẽ cõtecta:

Nihil ẽ deniqʒ ſine oꝛdĩs diſpoſitõe · En
oĩbus mũdꝰ iſte ꝑfectꝰ ẽ · Tpſe enĩ mũdꝰ

oꝛdie geſtat᷑:vel totꝰ conſtat ex oꝛdĩe

¶ Euentꝰ ⁊ foꝛs ĩſunt oĩbꝰ ꝑmixta mũda

ms· ¶ DPreſcire cũcta pꝛudẽtes decet.
¶ Multos enĩ ſpes timoꝛq; moꝛtis excu
tiat vere rõnis ignaros·
gmare platonis eiuſdem ·

¶ Ex Lutio Apuleio de dogmate ꝑlato
nis autoꝛitates · 5b
Mnium terꝛenoꝛum nihil homĩe
pꝛeſtabiliꝰ pꝛudentia dedit · Qui

is: nec

Incipiunt de

Erxxij

quidem lingue ⁊ dẽtiũ vallũ: ⁊ iꝑſiꝰ oen
li venuſtas acceſſit: qd qdẽ aliis aantibꝰ
ad explendã victꝰ neceſſitatẽ: ĩferẽdaſqq
vẽtri copias cõꝑatũ ẽ:ſed hoĩ ꝓmptuari
um potiꝰ recte rõis ⁊ ſuauiſſime oꝛõnis
datũü ẽ:vt q̃ pꝛudẽtia coꝛde cõceꝑit ea ſen
ſa ꝓmat oꝛatio · At enĩ hoĩem tũc eſſe ꝑfe
ctũ cũ aĩa ⁊ coꝛpꝰ eq̃liter copulant᷑·⁊ ĩter
ſe cõueniũt · ſibiq; rñdẽt:vt firmitas mẽ
tis pᷣualentibꝰ coꝛꝑis viribꝰ nõ ſit ĩferio:
Coꝛpꝰ vo tũc natiuis ĩcremẽtis auget᷑ ceů
valitudĩs poꝛtio ꝓcurata ſalubꝛiter: mo
dũ neceſſarii metꝰ neſcit excedere: nec va
litudo obterit᷑ magnitudĩe heſternoꝛũ la
boꝛũ: nec pabuli ſarcina ĩmoderatiꝰ infe

cti vel vt nõ oꝑet digeſti diſtributiq;ʒ per
coipꝰ. Tũc enĩ artꝰ ac mẽbꝛa vigoꝛiſ debi

tũ modũ ac vires retinẽt:cũ id qð in fer
ad totiꝰ coꝛꝑiſ cõſeruationẽ veluti ſigilla
tim exequatũ cũctis ꝑtibꝰ diuidit᷑ (
¶ Sapientẽ ꝑfecte eẽ nõ poſſe dicit pla
to niſi ceteriſ ĩigenio pᷣſtet:⁊ artibꝰ ⁊ pꝛu
dẽtie ꝑtibus ĩbutꝰ ſit· deniqʒ ſapiẽs nec ĩ
ſecũdis rebꝰ effert᷑: nec cõtrahit᷑ ĩ aduer
ſis:cũ ſe oꝛnamẽtis ſuis ita ĩſtructũ ſciat
vt ab his nulla vi ſegreget᷑ ·hũc talẽ ñ ſo
lũ ĩferꝛe ſed nec referꝛe qdẽ oꝑtet iniuriã
Non em̃ cõtumeliã putat quã ĩ pbus fa
ciat:ſed eã quã patiẽtia firmiter tolleret
Equidẽ ſapiẽs oĩa accidẽtia ad melioꝛes
reputat rões · Tdẽ ille diẽ moꝛtis ſue ꝓpi
cius nec inuitꝰ expectat: ꝙ de aĩe ĩmoꝛta
litate cõfidat · Nã vĩculis liberata coꝛpo
reis ſapientis aĩa remigrat ad deos:⁊ ꝓ
merito vite puriꝰ caſtiuſue trãſacte: hoc
ipſo vſu deoꝛũ ſe cõdicioni cõciliat · un
dẽ ſe nbiente optimũ ac bonũ atʒ pꝛudẽtẽ
idẽ plato recte arbitrat᷑:cuiꝰ ſane cõſilia
cũ factis rectiſſime cõgruũt ·⁊ cui innt
pia ꝓfecta ſũt a iuſti rõne· At hũc ſapien
tẽ ⁊ foiſſimũ dicit eẽ qui vigoꝛe mentis
ad oĩa ꝑpetiẽda ſit ꝑatus · Nec etiã ange
tur ſapiẽs cariſſimis oꝛbatꝰ affectibꝰ:vl
qð decreto ⁊ lege recte rõnis interdicit᷑ ·
Rem deniqʒ publicã negat cõſiſtere pla
to niſi is qui imperitat habeat ſapientie
ſtudium: ⁊ is qui ad imperandum deligi
tur inter omnes ſapientiſſimus habeat᷑ ·

¶ E( Voluptas nec abſolute bona nec ſim

pliciter mala:ſed eaqᷓ ſit honeſta nec pu
dẽdis rebꝰ ſed gloꝛioſis actibꝰ veniat nõ

Grxxij.

fugiẽda.Hlã vᷣo quã aſpnat᷑ natura ipᷣa
turpꝑi delectatõne qꝗᷓſitã vitari oꝑtere pla
to cenſebat.Solicitudinẽ ⁊ laboꝛem ſi na
turales eẽnt ⁊ ab ipſa vᷣtute deſcẽderẽt:
eẽnt ꝓ aliq̃ clara admĩſtratione ſuſcepti
appetibiles ducebat eẽ: ſed ſi aduerſũ na
turã turpiſſimarũ rerũ cã gignerent᷑ ma
las ĩteſtabileſq; eẽ ¶ & ¶ Nanq;ʒ eũ cui

nõ ex natura nec ex ĩduſtria recte viuẽdi

ſtudiũ cõciliari p̃t: vita eſtimat plato eẽ
pellenduz: vel ſi cupido vite eum teneat
opoꝛte re ſapiẽtibus tradi:quoꝛum arte
quadam ad reciioꝛa flectatur · t eſt ſane

melius talem regi: nec ipſum regendi

alios habere ptãtem: nee dñari ſʒ ſeruire

¶ ¶ Dites ĩferioꝛes nuptias nõ recuſẽt

locupletũ cõſoꝛtia ĩopes cõſequant᷑ · Et
ſi vires opũ nõ cõgruũt:ĩgenia tñ diuer
ſa miſcẽda eſſe:vt iracũdo trãquilla iun
gat᷑: ⁊ ſedato hoĩ ĩcitatioꝛ mulier applice
tur:vt talibꝰ obſʒzuationũ remediis ſobo
les natura diſcrepãte cõfecta:moꝛũ ꝓuẽ

tu melioꝛe coaleſcat:a ita cõpoſitaruʒ do

moꝛũ opibꝰ ciuitas augear̃ ¶ T. ¶ Bonꝰ
Ai q; ⁊ ĩduſtrioꝛ ĩ honounbꝰ officiis p

erat᷑ peſſimi ciues luce careãt dignitatiſ⸗
¶ Neceſſitudinũ ⁊ libꝛoꝛũ amoꝛ nature
cõgruꝰ ẽ (R ¶ Malicia ꝑfecta ſeditiõez

mẽtibꝰ parit:ĩpediẽs ĩcepta eiꝰ atz medi
tata cõſulia: nec ꝓmittẽs qᷣcqᷓʒ eoꝛũ q̃ volʒ

¶ L ¶ Immoderatũ ĩgeniũ ĩ ꝗmcũq; ꝓrue

rit:modũ nõ habet: ⁊ ideo ſꝑ ei aut deeſt

alid aut redũdat i ¶Nus ſibi obeſt qui

aliũ cupit ꝑditũ q; ili nocʒ aduerſũ qu?

talia machimnat᷑ · Neqʒ obitꝰ cã lamẽtatio
nes ſuſcipi oꝑtet· ¶ ¶ Sola virtꝰ foꝛ

tunatiſſimos pᷣt facere cũ abſqʒ hac ex a

cipiunt de habitudine mũdi.

¶Ex Lucio Rpuleio de habitudie mũdi

aut oꝛitates·

tis ĩdagatrix · expultrixq; vicio
rũ: diuinarũ ꝑticeps rerũ phᷣia

videbat᷑:⁊ nũc maxĩe cũ nature ĩterpᷣtatõ
nẽ: a rᷣmotarũ ab oculis rerũ ĩueſtigatõʒ

ſibi vẽdicet · Nã cũ ceteri magnitudie rei

territi eiuſmõi laboꝛẽ arduũ ⁊ ꝓfundum
exiſtiarent:ſola phia ſuũ nõ deſperit ĩge

niũ: nec ĩdignã ſe exiſtĩauit cui diuinarũ

hũanarũq; rerũ diſceptatio deferat᷑ (O

liis ꝓſperis nõ poſſit felicitas ĩueniri· T᷑n

Onſiderãti mihi ſepe alias:vᷣtu

¶ OQuid ent mũdo pᷣſiantiꝰ ꝓ lauda quã
out as ſpeciẽ poꝛtio a te laudabit᷑ mũdi ·
dmirare quã voles tꝑantiã · oꝛdinatõeʒ
figurã · hic ꝑ hoc illud qdcunq; ẽ ĩueniet᷑
eſſe laudandꝰ · Nã qd (oꝛo teHoꝛmatũ atʒ
oꝛdinatũ videri p̃t:qð nõ ab ipſiꝰ exẽplo
imitata ſit rõ ¶ P Vee⸗ opinio ẽ:atqʒ
cogitatões oĩm hoĩm ĩſedit deũ eẽ · oꝛigi
nis habere autoꝛẽ: deũqʒ ipſũ ſalutẽ eſſe
1 r euerãtiã earũ q̃s effecerit rerũ.· Neqʒ;
vlla res ẽ tã pᷣſtãtibꝰ viribꝰ q̃ riduata au
xilio ſui natura cõtẽta ſit. hãc opinioneʒ
vates ſecuti ꝓfiteri auſi ſũt oĩa ſoue ple
na eſſe · Cuiꝰ pᷣſentiã nõ iã cogitatio ſola
ſed oculi ⁊ aures ⁊ ſenſibilis ſubſtãtia cõ
p̃hẽdit · Rex igit᷑ oĩm ⁊ pr̃ quẽ tm̃mõ aĩe
nt̃e oculi cogitatõis vidẽt:machinã iugi
ter ꝑ circũitũ ſuis legibꝰ termĩatã · clarã
ſideribꝰ relucentẽ ·ſpẽſqʒ ĩnumeras ab
vno pꝛĩcipio agitari iubʒ ¶ Q¶ Simile
iſtuc eẽ bellicis rebꝰ bĩc liceat arbitrari ·
Nã cũ bellũ tuba cecinit milites clãgore
ĩcenſi:aliꝰ accingit᷑ gladio · aliꝰ clipeuʒ ca
pit · Ale loꝛica ſe ĩduit · hic galea caput · vl
crura ocreis ĩuoluit · hic tẽperat frenis e
quũ ⁊ iugales ad cõcoꝛdiã copulat.Et ꝓ
tinus vnuſq̃ſq; cõpetẽs capeſcit officiuʒ
Velites executionẽ adoꝛnãt ·oꝛdĩes pꝛĩci
ꝓes curãt · eqᷓteſ oꝛdĩbus p̃ſunt · ceteri ne
gocia q̃ fati ſũt agitãt · Cũ ĩ terꝛa vniꝰ du
cis ĩperio tãtus exercitꝰ paret e p̃fece
rit:penes quẽ ẽ ſũma rerũ nõ aliter hũa
narũ ⁊ diuinaruʒ rerũ ſtatꝰ agit᷑:qñ vno
moderamie cõtẽta oĩa penſũ ſui oꝑis ag
noſcũt:euraq; oĩbꝰ occulta vis nullis o
culis obuia:miſi qbꝰ mẽs aciẽ ſue lucis in
cẽdit · Nec hoc vel illi ad moliendũ:xł'no
bis ad ĩtelligendũ obeſt · Ceterũ ea q̃ vel
e celo accidẽ oculis aduertimꝰ:⁊ aerẽ fie
ri ex aq̃: etiã illa a deo fieri credẽda ſunt:

cuiꝰ tutela mũdi hꝰ a cura ẽ·deo aũt nec

triſtis nec oneroſa ẽ ĩperii ſui cura·. Nam
qʒ vt ẽ lex ciuitatis ſe emel ꝓmulgata · ppe 12
tuis obſeruationũ rõibꝰ fixa:ipᷣa qᷣdẽ im
mutabilis ẽ. At eiꝰ arbitrio pentũ mẽtes
agitant᷑: nutuqʒ eius ⁊ damnatione fle
flectunt᷑ ¶ R ¶ Soꝛs naſcentiũ obitoꝛũ
loco pullulat:⁊ occidentiũ numerꝰ naſcẽ
tium locũ pãdit · Nanq; habitꝰ ſic eſt: vt
manibꝰ extẽſis celũ pꝛecemur · Et hec de
habitudine mũdi ſiue de Coſmographia

—— — — — — ———

Lutii Rpuleii· Tncipiũt nunc Oroſii.

ZEncipiunt⸗ .
Im 1 magna magni pfr̃iſfe mi
liaſ domo cũ ſint multa diuerſi
generis anĩalia: adiumẽta fami

nitã quandã obediẽtie foꝛmulã: ſola diſci
plinati timoꝛis expectatione ſuſpẽdi: do
nec ad pagendi licentiam nutu ſigno ve

mittant᷑ · habent enĩ ꝓpꝛios appetitꝰ:qᷓn

tum bꝛutis excellẽtioꝛes: tm̃ homĩbus ꝓ
pinquãtes:hoc ẽ diſcernere · amare · ſerui
re· Nam diſcernẽtes ĩter dños atʒ extra
neos:nõ ſolũ hos quos ĩſectant᷑ ederũt:
ſed hos quos amãt ʒzelant · Et amãt es do
minuz domũ non quaſi ex natura apti
coꝛꝑis vigilãt: ſed ex nature cõſcientia ſo
liti amoꝛiſ ĩiuigilant· Vnde etiã miſtico ſa
cramẽto ĩ euãgeliis ſacris: ꝙ edãt micas

catelli ſub mẽſadñoꝛum: ⁊ cananea non
erubuit diceren dñs nõ faſtidiuit audire
Beatus etiã Thobias ducẽ angelũ nS

canẽ comitem habere nõ ſpꝛeuit (Fure

ab initio homĩes ꝑ bona malaq; alternãä
tia exercent᷑:hũc modũ ſentit quiſ. * P

ſe atʒ in ſe humanũ genus videt ¶

Ex abundãtia eĩ luxuria: ex luxuria fe
de libidines adoleuere ¶ Enimuero cui

placet obliuiſcit᷑:cun dolet memĩt ¶
¶ Quiſquis nõ docet᷑ timoꝛẽ dei ꝓpala

te religionis ſtudio · Tre eiꝰ vltionis ter
reat᷑ exemplo ¶ Berpetuo ĩ vita ſua trã

quillitatũ ⁊ delicioꝛuʒ ſereno aſſuefacti:

ad omne vel modicũ obducte ſolicitudĩis

¶ Hauli Oꝛoſi de oꝛmeſta autoꝛitates

liaris rei cõmoda:non ẽ tñ canũ cura po
ſtrema. Quibus ſolis natura ĩſitum ẽ vo
luntarie ad id qð p̃parant᷑ vrgeri:⁊ ꝑ ige

nubilũ cõmouent᷑ ¶ Hec de pꝛĩo:ſequũ
tur de ſcðo.¶ D¶ Neminẽ iã eſſe arbi
troꝛ quẽ latere poſſit quin hominẽ ĩ boc
mũdo de fecerit · Vnde etiã peccante ho
mine mũdus arguit᷑: ac ꝓpt er nr̃am ĩtẽ
perãtiã cõpꝛimendã terra hec ĩ qua viui
mꝰ defectu ceteroꝛũ aĩalium: ⁊ ſterilitate

ſuoꝛũ fructuũ caſtigat᷑· Ttaqʒ ſi creatura
dei merito ⁊ diſpẽſatio dei ſumꝰ: quis eĩ

magis diligit q; ille qui fecit g qs aũt oꝛ

dinatiꝰ regit q; is qui fecit ⁊ diligit ? qͥs

vero ſapientiꝰ ⁊ foꝛtiꝰ oꝛdinare ⁊ regere
facta pᷣt q; qui ⁊ facẽda ꝓuidit · ꝓuiſa ꝑ
feet? Quaꝓpter omnẽ ptãtem a deo eẽ

rii

omnẽqʒ oꝛdinationẽ: ⁊ q nõ legerũt ſen

tiũt:i qui legũt cognoſcũt . ſi prãätes

a deo ſunt quãtomagis regna:a quibus
relique ptãtes ꝓgrediunt᷑ · Si aũt regna
diuerſa:q̃nto equiꝰ regnũ aliqð maximũ

cui reliquoꝛũ regnoꝛũ ptãſ vniuerſa ſub

iicit᷑:q̃le a pꝛcipio babilonicũ: ⁊ deinde
macedonicũ fuit: pꝰ etiã Affricanũ:atq;ʒ
ĩ fine Romanũ:qð vſq; ad nũc manet

( ¶ Ouidqᷣ d enĩ ẽ oꝑe ⁊ manufactũ :labi
⁊ cõſumi vetuſtate capta cõfirmat:cuius
vt pꝛimũ imperiũ ac potẽtiſſimũ extitit:

ita ⁊ pꝛimũ ceſſit:vt veluti quodam iure

ſuccedẽtis etatis ðbita poſteris traderet
hereditas · Ipſis quoq; eandẽ tradẽdi foꝛ

mulã ſeruaturis ¶ E¶ Quippe ocio diſ

coꝛdie nutriunt᷑:aut vbi neceſſitas ĩcubu

it poſtpoſitis pꝛiuatis cauſis atʒ odiis in

cõ mune cõſuli ¶ ¶ Expers cõſilii fu

roꝛ doloꝛẽ virtutẽ putat:q̃ntũcunq; me

ditat ira tm̃ ꝓmittit audacia ¶ Sequun

de tercio eiuſdem. ¶ MH ¶ PBhbilippꝰ Rex

NKklacedonũ pr̃ Nlexandꝛi: qui cũ pꝛidie q;
occideret᷑ ĩterrogatꝰ fuiſſet:qui finiſ hoiꝛ
magis eſſet optandꝰ · Reſpõdiſſe fert᷑ eũ
eſſe optimũ qui viro foꝛti poſt virtutuz

ſuarũ gloꝛias ĩ pace regnãti ſine cõf licta
tione coꝛꝑis ⁊ dedecore anĩ: ſubitus ⁊ ce
ler ĩoꝑinato ferro potuiſſet accidere: qð
ipſi mox cõtigit · Nec ab iratis dis quos
ꝑuipenderat ſꝑ:quoꝛũq; aras ·tẽpla· ⁊ ſi
mulacra ſubuerterat:qui electi ſſimaʒ vt
ipſi videbat᷑ moꝛtẽ adipiſceret᷑ potuit im

pediri · Naʒ die nuptiarũ cũ ad ludos ma

nifice apparatos: ĩter duos Alexãdros
uiũ generũq; cõtẽderet · ARpauſania no

bili macedonũ adoleſcẽte ĩ ãguſtiis ſine

cuſtodibꝰ circũuentꝰ occiſus EIEE CXXi
ſolẽt hũane mutabilitati oĩa ſoꝛdere pꝛe
ſẽtia · Nouitates rerũ actu audituq; pꝛu
rientibꝰ:ipſa etiã vita faſtidio ẽ ¶ Quip
pe gretie ciuitates dũ ĩpꝑare ſingule cupi

unt:imperiũ oẽs ꝑdiderũt:oppᷣſſe demũ

huitutes ſenſerũt ¶ R ¶ Hemit miſeros
l

ĩter iiuriarũ ſtimuloſ ſuꝑ

uꝰ pauoꝛ: 2⁊ ip
ſa quoq; diſſimulatõe doloꝛ creſcit ( In

magna maloꝛũ multitudĩe difficillig dr

cus fiᷣs ¶ Sequunt᷑ nũc de q̃rto (¶ D
xiſſe Eneã virgdiꝰ refert:cũ ꝓꝰ ꝑicula ſua
ſuoꝛũqʒ naufragia ĩſiduoſ egre ſocioſ ſo

larec̃· Eoꝛſan ⁊ hec oli memiſſe iuuabit

7 %S

xxij.

hec ſentẽtia ſemel apte ficta ſꝑ vĩ ſui tri

plicẽ cũ diuerſiſſimis effectibꝰ refert· Cũ
⁊ pᷣterita tãto gratioꝛa habent᷑ ĩ verbis:
quãto granioꝛa referunt᷑ ĩ geſtiſ· t futu
ra dũ deſiderabilia faſtidio p̃ᷣſentiuʒ fiũt
ſp melioꝛa credunt᷑ · Ipſis aũt pñtibꝰ ob
hoc nullã ĩ ꝑtem miſeriarũ iuſta cõꝑatio

adhiberi p̃t:qꝛ multo maioꝛe moleſuia af
ficiũt quãtulacũq; ſint iſta qᷓ ſũt: q; illa

] ſiue trãſacta ſiue vẽtura etſi magna di
cunt᷑ ĩterim tñ oĩo nõ ſunt ¶ Fruſtra de

ꝓle cura ẽ niſi rebꝰ pñtibꝰ cõſulat᷑. (N
ctoꝛi

Victoꝛie gloꝛiã maculãt dãna vi

niſi foꝛte cũ adeo pauci cadut: vt admira

tionẽ terroꝛẽqʒ virtutis augeat paucitaſ
ꝑditorũ. ¶ Si gloꝛioſum ẽ duci ⁊ patrie
lurimos hoſtes ĩteremiſſe: q̃nto magis
etũ patrie ⁊ duci beatũ p̃t videri:ſuorũ
vel nullos vel pauciſſimos ꝑdidiſſe ¶ Tri
bulatõnes ⁊ plage etſi plerũq; ꝑ aereas
ptãtes fiũt:tñ ſine arbitrio oĩpotẽtiſ dei
oĩo nõ fiũt ¶ Iducit᷑ pñtibꝰ malis triſti
oꝛ fama ¶ N¶ Diſcoꝛdia infeliciter exa

gitãte:nulla vnqᷓ; E* foꝛis ꝓſpera vl
¶ OQuia maligni

domi qᷣeta dicunt
atq;ʒ ĩuidi vicioſo oculo vidẽt q̃ vidẽt:at
q; iðo duplicia illis vident᷑ q̃ vidẽt · Et cõ

fuſi caligĩe neqᷣcie ĩ io cadũt vt minus vi

dẽdo plus videãt:cũ tñ id qð ẽ ita vt ẽ vi

dere nõ pñt· Intm̃ enĩ eaptũ coꝛ obliq̃ti

uidia: vt rectũ natura ñ videat ( E¶ Eoꝛ

Sequũt᷑ de quĩto(¶ OQ ¶ Maioꝛes nñ̃i bel

buta obtulerũt · Tributũ pᷣciũ pacis eſt·

Nos tributa öpẽdimꝰ ne bella patiamur
(RCNil ꝑdidi vbi nihil amaui: totũqʒ ba

beo qñ quẽ diligo ẽ mecũ (¶ S¶ Oõſidera
tionẽ fuꝛoꝛ adimit ¶ Sequũt᷑ de ſe exto (T

¶ Omẽs hoĩes cuiuſlibʒ ſecte vel vite vl

prie ita ſꝑ ad ꝓſpectũ pꝛudẽtie nat᷑ali bo
no erigunt᷑:vt oblectamẽto coꝛꝑis rõna
le mẽtis etſi nõ actu pᷣferant iudicio tñ p

ta ĩ ſcĩiam dei q̃ſi artẽ ꝓſpicit · deũ enĩ qli

bet hoĩm cõtẽnere ad tpᷣs pᷣt:neſcire nõ
fe ĩ totũ:qppe nã ⁊ phi dũ ĩtento mẽtis
udio ꝗqᷓrũt ſcrutant᷑q; oĩa · Vnũ deũ au
toꝛẽ oĩm reppierũt ad quẽ vnũ oĩa refe
runt᷑ · Nã ⁊ vbi rõtinatio deficit fideſ ſub
uenit:miſi cenĩ crediderimꝰ nõ ĩtelligemꝰ

tis ĩ alterutrũ deſpatio in melioꝛa ꝓficit.

la geſſer̃t bellis fatigati pacẽ petẽtes tri

Ab ißo audias ipſiqʒ deo credaſ qð verũ
velis ſcire de deo ¶ V¶ O quãta ⁊ q; iof

fenſa lux vᷣitatis eẽt:ſi nõ adue rſus eã vl
tro ſe offerẽtẽ ĩbedilli ĩfeliciter oculi clauu

derent᷑ ¶ Sequunt᷑ de ſeptio vltĩio (
¶ Vere igmiſ ardẽs xpᷣs:quẽ qͥ ſequit᷑ illu
minat᷑:q tẽptat exurit᷑· t pſe ẽ xpᷣs xpᷣiano
rũ caput · ſaluatoꝛ bonoꝛũ.maloꝛuʒ puni

toꝛ · iudex oĩm:q foꝛmã ſub ſe cũctis ᷣbo
ope ĩſtituẽs: quo magis doceret patiẽ

teſ ĩ ꝑſecutõibꝰ ꝗqᷓſ ꝓ vita eterna acciꝑent

eẽ oꝑtere · Mox vt vᷣginiſ ꝑtu ediꝰ mũdo
appuit a paſſionibꝰ ĩcepit · Nãq; eũ Rex

iudee herodes ſimulvt natũ cõpit necare

decreuit: plurĩoſq; tũc ꝑuulos dũ vnuʒ ĩ

ſectat᷑ occidit · hic malignis ĩpꝛobe ĩcurꝛẽ
tibus digna punitio ẽ · hic ĩquantũ tran
quille agit᷑ mũdꝰ credentiũ gra:quantũ

ꝑnicioſe ĩquietat᷑ blaſphemãtiũ pena eſt

Securꝰ ꝑ oĩa fidelibꝰ xpᷣianis quibꝰ aut
eterne vite req̃es ĩ tuto:aut etiã huiꝰ ĩ lu

cro ẽ. Qito aũt vᷣra dei ĩ miſericoꝛdiã ver

tit᷑:vt cepte vltiõis maioꝛ foꝛma qᷓ; pena
ĩ menſurã plenitudĩs reputet᷑ ¶ ᷓ¶ Qui
deꝰ vt vnꝰ vnã fidẽ tradidit: vnã eccleſiã
tota oꝛbe diffudit · hãc aſpicit · hãc diligit
hãc defendit: quolibet ſe qſquis noĩe te
gat: ſi huic nõ ſociat᷑ alienus:ſi hanc ĩpu
gnat limicꝰ ẽ.·. Maligna autẽ ſp aduerſus
deũ verũ diabolica iſectatio: ꝗᷓ ab initio
müdi vſqʒ ad nũc a ſincero fidei religio
niſq; tramite: effuſis erroꝛum nebulis lu
bꝛica hoĩm coꝛda ꝑturbat:pꝓoſtq; xpᷣianiſ
ĩpatoꝛibus ſũmã regie ptãtis in melioꝛa
vertẽtibus eccleſiã xpᷣi ʒelo idolatrie pſe
qui deſiſtit: aliud machinantiũ genꝰ quo

ꝑ ceoſdẽ xpᷣianos ĩpatoꝛes: xpᷣi eccleſiã ve

xaret ĩuenit & ( Obbe ab initio creatũ
ĩſtitutũ humanũ genꝰ: vt ſub religiõe
cũ pace ſine laboꝛe viuẽs fructu obedien
tie eternitatẽ ꝓmeret᷑ ¶ Inter ſacra con
tinua paganoꝛuʒ ĩceſſabilibꝰ cladibꝰ nul
lus finis ac nulla requies fuit: niſi cũ ſal
uatoꝛ mũdi xps illuxit · cuiꝰ aduentu p̃de
ſtinata fuit ĩꝑii Romani pax Caom
aſtoꝛis ẽ tõdere pecꝰ nõ deglutire · ¶ bb
Sapies noĩandus ẽ qui ani vires tran
quillis ſtudis accommodat ¶ DBublicas
interdici leges nõ opoꝛtet ſine quibꝰ reſ
publica non ẽ reſpublica · Incipiũt nune
victurini autoꝛitates· GM

¶ Victurini de architectura autoꝛitates

NR

cis lacte non poteſt ali:neq; ad
vite creſcẽtis gradus ꝑduci: ſic
ciuitas ſine agris ⁊ eoꝛũ fructibus in me
nibus affluentibus non poteſt creſcere:
nec ſine abundantia cibi mefuenti habẽ

opulũqʒ ſine copia tueri ¶ Hec ex ſcdo
icturini: qꝛ de pꝛimo nihil occurrebat

Sequũtur de tercio eiuſdem ¶ B ¶ Del
hicus apollo Socratẽ omniũ ſapientiſ

imũ phitie reſponſionis eſt ꝓfeſſus. Cv᷑S
aũt memoꝛatur pꝛudenter doctiſſimeqʒ

dixiſſe:opoꝛtuiſſe hominuʒ pectoꝛa fene

ſtrata ⁊ aperta eſſe:vt non ocultos babe

rent ſenſus ſed patenteſ ad conſiderãdũ
Vtinam vero rerũ natura:ſententiaʒ eiꝰ

ſecuta explicata et apparẽtia ea conſtitu

iſſet · Si enĩ ita fuiſſet nõ ſolum laudes
vicia animoꝛũ ad manum aſpicerent᷑:ſed

etiã diſciplinaꝛũ ſcientie ſub oculoꝛũ con
ſider atõe ſi ubiecte nõ incertis indiciis ꝓ
barentur:ſed ⁊ doctis ⁊ ſcientibꝰ autoꝛi
tas egregia ſtabilis adderet᷑ · Tgit᷑ quo

niam hec nõ ita ſʒ vti natura rerũ voluit
ſunt cõſtituta:nõ efficit᷑ vt poſſint hoĩes
obſcuratis ſub pectoꝛibus: ingeniis ſci
entias artificioꝛũ penitꝰ latentes quẽad
modũ ſunt ĩdicare· Mec de tercio:de q̃rto

1¹ ineuihn ſe obtulit. Sequũtur de ſe

xto (Q(Ga vera p̃ſidia ſunt vite: qui
bus neq; foꝛtune tempeſtaſ iniqua:neqʒ
publicarũ rerũ mutatio: neq; belli vaſta
tio poteſt nocere · Non minus eam ſentẽ
tiam augẽdo theophꝛaſtus: Hoꝛtãdo do
ctos potius eſſe q; pecunie confidentes:
kta ponit doctũ ex omnibus ſolũ neq; in
alienis peregrinũ: neq; in amiſſis famili
aribus ⁊ neceſſariis inopem amicoꝛũ:ſed
in omni ciuit ate eſſe ciueʒ:difficileſq; foꝛ
tune ſine tĩoꝛe poſſe deſpicere caſus· At
qui nõ doctrinaruʒ ſed felicitatis p̃ſidiis
putaret ſe eſſe vallatũ:labidis itineribuſ
vadentem:nõ ſtabili ſed infirma cõf licta
ri vita· Cpicurus vero nõ diſſimiliter ait ·
pauca ſapientibus foꝛtunã tribuere: que
aũt maxima ⁊ neceſſaria ſunt anĩ mentis
q; cogitationibꝰ gubernari· Omnia eniʒ
munera foꝛtũe cũ dantur: ab ea faciliter
adimunt᷑ · diſcipline vero cõiuncte cũ ani

enim natus ĩfans ſine nutri

Gyni.

mis nullo tꝑe deficiunt:ſed ꝑmanent ſta
biliter ad ſummũ exituʒ vite · ¶ Sequun
tur de ſeptimo eiuſdem ¶ D ( Maioꝛes
tum ſapienter tum etiã ſalubꝛiter ſic ĩſti
tuerunt:per cõmen tarioꝛũ relatões cogi
tata tradere poſteris vt ea nõ interirent
ſed ſingulis etatibꝰ creſcentia volumini⸗
bus editis gradatim ꝑuenirent vetuſtati
bus ad ſummã doctrinarũ ſubtilitatem ·
Ttaqʒ nõ mediocres ſed infinite ſunt his
agende gratie:ꝙ nõ inuidi oꝛe ſuentes p
termiſerũt:ſed omniũ generuʒ ſenſus cõ
ſcriptioĩbus memoꝛie tradendos curaue
runt· Nanqʒ ſi nõ ita feciſſent non potu
iſſemus ſcire que res ĩ Troia fuiſſent ge
ſte · Nec quid Tales· democritꝰ. anaxago
ras reliqui q; phiſici ſenſiſſent de natura
rerũ · Seu xerxes· NAlexander. darius· cete
riq; reges quas res:aut quibus ratioĩbꝰ
geſſiſſent non fuiſſent note· niſi maioꝛes
pceptoꝛũ cõparationibus omniũ memo
rie ad poſteritatẽ cõmẽtariis extuliſſent:
C(G Eeg quẽadmodũ his gratie ſũt
agende:ſic ecõtra qui eoꝛũ ſcripta furan
tes ꝓ ſuis pᷣdicant ſunt vituperandi:qui
qʒ nõ pꝛopꝛiis cogitationibꝰ ſcriptoꝛũ ni
tuntur: ſed inuidis moꝛibꝰ aliena violan
tes gloꝛiant᷑nõ modo ſunt repᷣhendẽdi:
ſed etiaʒ qui impio moꝛe vixerũt pena cõ
demnandi . In octauo nihil ſe obtulit· Se
quuntur de nono · ¶ E ¶ QOui a teneris
etatibus doctrinarũ abundantia ſatiant
optimos habent ſapientie ſenſus· Inſti
tuunt ciuitatibꝰ humaĩtatis moꝛes:equa
iura· leges:quibꝰ abſentibꝰ nulla ciuitas
poteſt eſſe incolumis· Cũ ergo tanta mu
nera a ſcriptoꝛũ pꝛudẽtia pꝛiuatim publi
ceqʒ fuerint hominibus pꝛeparata:nõ ſo
luʒ arbitroꝛ palmas ⁊ coronas his tribui
opoꝛtere: ſed etiã decerni triumphos:⁊ ĩ
ter deos ſedes eoꝛũ dedicandas iudicare
Ergo eoꝛum viroꝛũ cogitata nõ ſoluʒ ad
moꝛes coꝛrigẽdos:ſed etiaʒ ad omniũ vti
litatem perpetuo ſunt p̃parata· Athleta
rum aũt nobilitates bꝛeui ſpacio cũ ſuis
coꝛpoꝛius ſeneſcuntTtaqʒ neq; cuʒ ma
xime ſunt floꝛẽtes:neq; poſteritate neqʒ;
inſtitutis hi quẽadmoduʒ ſapientiũ cogi
tata hominũ vite pꝛodeſſe poſſunt. Cum
vero neqʒ moꝛibus neq; ĩſtitutis ſcripto
rum pꝛeſtantibꝰ tribuant᷑ honoꝛes: ipſe

Syyrig

autem per ſe mentes aeris altioꝛa ꝓſpici

entes: memoꝛiarũ gradibꝰ ad celuʒ elate

euo ĩmoꝛtali nõ modo ſentẽtias:ſed etiã
figurã: eoꝛũ poſteris cogunt eſſe notas:
⁊taq; qui literarũ iocunditatibus inſtru
ctas habẽt mentes:nõ poſſunt niſi ĩ ſuis
coꝛpoꝛibus delicatas habere ſicuti deoꝛũ

Hec de victurino de architectura:quia in

decimo libꝛo qui eſt vltimꝰ nihil repoꝛtã
dum ꝑpendi.vncipiũt Quinti Qurtii Ruf
fi de geſtis Nexandꝛi autontates

dꝛi autoꝛitates · =
NNiam naturã plerũqʒ foꝛtuna coꝛ
— rumpit · ¶ Momines cum ſe E

ſcere foꝛtune etiã naturã dediſcũt
¶Leterũ deſtinata ſalubꝛiter omm rõe
otẽtioꝛ foꝛtuna diſcuſſit. ¶H ¶ Omaa
Re ander facilius q́; moꝛã ꝑpeti poterat
Diſcoꝛs exercituſ nec ad vnũ imperiũ
intentus vario tumultu cuncta turbat·
Quis aut in victoꝛia aut ĩ fuga copias nu
merat? ¶ Vbipartes labãt ſũma turba
tur · ¶ Hec de tercio: naʒ pꝛimi duo libꝛi
cõmuniter non habent᷑:ſequunt᷑ de qrto
¶ Di quoqʒ ꝓ melioꝛe ſtãt cauſa. ¶ Vt
opinoꝛ ĩeuitabile eſt fatũ. ¶ F ( Nulla
res multitudinẽ efficacius regit q́; ſuꝑſii
tio:alioquin potens·ſeua:mutabilis. vbi
vana gloꝛia capta ẽ melius vatibꝰ q; du
cibus ſuis paret · ¶ Quid opuſ eſt armis

ĩter quos odia ſublata ſunt Semper

i in paucitate iactura eſt·

Temeritas vbi pꝛimũ impetũ effudit: ve
lut quedã animalia emiſſo aculeo toꝛpet
¶ Ne duces quidem copiaruʒ ſua laude

fraudãdi ſunt: quippe vulnera que quiſ
qʒ excepit indicia virtutis ſunt · Gffugit

moꝛtẽ quiſq; cõtemꝑſerit:timidiſſimum

quenq; cõſequi᷑ ¶ Quippe vbi intrauit
anĩos pauoꝛ:id ſolũ metuunt qð pꝛimuʒ

foꝛmidare ceperũt ¶ Fragilitatis huma
ne nimia in ꝓſperis obliuio eſt. ¶ LH
Omnia experiri neceſſitas ſubiit:quippe

cũ pꝛimas ſpes foꝛtuna deſtituit futura

pᷣſentibus vident᷑ eſſe potioꝛa ¶ Nunq;
diu eodẽ veſtigio ſtare foꝛtunã: ſemꝑ qʒ;

homines quantãcunq; felicitatẽ habeant

inuidiaʒ tñ ſentire maioꝛẽ · ¶ Nibil diffi
cilius eſſe qᷓ; in illa etate tantã capere foꝛ
tunã. ¶ M (Eoꝛtuna quos vm ſibi cre

dere coegit: magna ex ꝑte auidos gloꝛie
magiſq́; capaces facit · ¶ Nihil autẽ põt
eſſe diuturnũ cui nõ ſubeſt ratio: licet fe
licitas aſpirare videat᷑ tamen ad vltimuʒ
temeritati ñ ſufficit · p̃terea bꝛeues ⁊ mu
tabiles vices rerũ ſunt: ⁊ foꝛtuna nunq;
ſumpliciter indulget · ¶ Nihil habenti ni
hil defuit · ¶ Metu ⁊ ſpe occulta ꝓbãtur
¶ In rõem neceſſitas verſa eſt · DSap
pe vbi exploꝛari vera nõ poſſunt: falſa ꝑ

metũ augent᷑ ¶ Meæ de quarto: ſequunt

de quinto. CNCN qui optime miſeri
as ferũt ? qui abſcondũt· nec vlla tam fa
miliaris eſt ĩfeliabus patria q̃; ſolitudo
T ſtatus pꝛioꝛis obliuio · Nam qui multũ
in ſuoꝛũ miſericoꝛdia ponunt ignoꝛãt q;
celeriter lacrime inareſcant· Nemo fideli
ter diligit quẽ faſtidit · Nam ⁊ calamitas
querula eſt ⁊ ſuperba felicitas· Tta ſuam
quiſqʒ foꝛtunã in cõſilio habet cũ de alie
na de liberat· Et niſi mutuo miſeni eſſemꝰ
olim alius alii potuiſſemus eſſe faſuidio:
¶ O (Nõ ſpecioſa dictu ſed vſu neceſ
ſaria in rebus aduerſis ſequenda eſſefer
ro geri bella nõ auro · viris nõ vrbium te
ctis· omnia ſequi armatosSed ſi iuſta ac
ia bella dii aduer ſant᷑: foꝛtibus tñ viris
kecebi honeſte moꝛi · ¶ H¶ In caſſris q
nullius regunt᷑ inperio varii animoꝛum
motus ſunt: nec in cõmune vt ante cõſu
litur · Adeo omnẽ ſenſum territis foꝛtũa
penitus excuſſerat:vt nec hoſtiũ paucita

tem nec multitudinẽ ſuã ſatis cernerent ·

¶ ¶¶ Quod vi non põt fraude aſſe equi
temptandũ eſt· ¶ Mumanis ingeniis pa
rata ſimulatio eſt· ¶ Bono viro diffiaſi⸗
eſt dominari q́; decipi. ¶ JFlieno ſcelere
q́ᷓ; meo moꝛi malo· ¶ Eatigatis neceſſa
ria quies eſt · RCWVagna res celenita

tis ẽ pꝛemiũ · ¶ S¶ Vt opinoꝛ ignauiã
Ina

quoq; neceſſitas acuit ⁊ ſepe deſperatio

ſpei cauſa eſt · ¶ Quid miruʒ foꝛtunatos
ſemꝑ parẽ querere · ¶ Verſabilis foꝛtũa
eſt. ¶ Conſuetudo natura potioꝛ vicit.

¶ ¶ WVedici quoqʒ grauioꝛeſ moꝛbos

aſperiſ remediis curãt: ⁊ gubernatoꝛ vbi
naufragium timet: Tactura quidquid ſer
uari poteſt red imit. ¶ Hec de quinto:ſe
quunt᷑ de ſexto · ¶ V ¶ Sicut in coꝛpibꝰ

egnis nihil qð nocituruʒ eſt medici relin
quũt: ſic quidquid obſtat ĩperio recidẽdũ

eſt.· Parua fepe ſcintilla contẽpta magnũ
excitauit incendium. Nil tuto in hoſte de
ſpici᷑:quẽ ſpꝛeueris valentioꝛẽ negligen
tia facias · 4 ed qui p ſentes metuũt in
abſẽtia hoſtes erũt· Suis aũt quiſq; pla
cidius paret:etiã cũ is p̃eſt qui magis ti
meri poteſt · ¶ ¶ Vincii bomĩs nõ ſu
peruacua ſolũ ſed etiã ĩuiſa defenſio eſt:
ue iudicẽ non docere videt᷑ ſed arguere
B ¶ Liberioꝛ eſt inter mutuaſ ꝗrelas
doloꝛ · Vera cõfeſſis ⁊ falſa dicẽtibus ideʒ
doloꝛis finis oſtendit᷑. ¶ ¶ ¶ã Fram a ſu

ſpitões exeitat incõſultus pauoꝛ ¶ D
(orma pudoꝛ honeſtat · reri virtu
tem partarũ ſecura poſſeſſio eſt ¶ Bene
meritis nõ inſi diandũ eſt· ¶ Eeras beſti
as captas ⁊ incdluſas q; ipſarũ natura nõ
poteſt longioꝛ dies mitigat ¶ ¶ Mui
ta exilia patẽt fugienti · patria ẽ vbicũq;
vir foꝛtis ſedem ſibi elegerit · ¶ Suꝑbiã
berber⸗ anĩ inſolen tſeguct⸗ . E (Ver
a ĩnocenti reperire facile eſt:modũ ver
boꝛũ miſero renene difficile · ¶ & ¶ Ea
uentẽ habes iudicẽ ſiquod admitti nõ po
tuit ſaltẽ negari põ Ego ipſe quotiẽs

ue audierã detuli:cũ ludibuo crudelita

tis repulſus ſum:ſic ⁊ cũ iudicamus ĩuiſi
⁊cũ tacemus ſuſpecii ſumus ·quid facere
opoꝛtet? (Sequunt᷑ de ſeptio. ¶H
os affectus impetu rapimur vitupe
ramus· laudamꝰ.miſeremur. iraſeimur:
vtcũq; pꝛeſens mouit affectio: Modo in
diam adire ⁊ occeanũ libet:mõ cõiugũ
liberoꝛũ patrie qʒ memoꝛia occurrit· ſed
has locutões:has ĩter ſe colloquentiũ vo
ces ſignũ tuba datũ finit: in ſuos oꝛdĩes
quiſqʒ currimus: ⁊ quidqd irarũ in taber
n acul cõceptũ eſt ĩ hoſtiũ effundit᷑ capi
de deceptis q́; honeſte moꝛtis ſolaciuʒ ex
hoſtüũ cede TEEoruna belli artem
victos quoq; docet ¶ Eoꝛtunã tuã pᷣſſis
manibus tene:lubꝛica ẽ nec ĩ vita teneri
põt · Salubꝛe cõſiliũ ſequens qð pꝛeſens
tẽpus oſẽdit · Melius ĩpone felicitati tue
frenos facilius illaz regis · Noſtri ſine pe
dibus dicũt eẽ foꝛtunã: que manus ⁊ xen
nas tantũ habet: cũ manus poꝛrigit pen
nas quoq; cõpꝛehendẽ nõ patit᷑ ·
Deniqʒ ſi deus es tribuere beneficia moꝛ
talibus debes nõ ſua eripere:Sin autem

Nibil aliud ſupeſt locoꝛũ frau

xxv.

homo es id qð es ſemꝑ eẽ te cogita· Stul
tum eſt eoꝛũ meminiſſe ꝓpter que tui ob
liuiſceris · Quibus bellũ non intuleris bo
nis amicis poteris vti · Nã ⁊ firmiſſima ẽ
inter pares amicicia: ⁊ vident᷑ pares qui
nõ fecerint inter ſe periculũ viriũ. Quos
viceris amicos tibi eſſe caue ne credaſn
ter dominũ ⁊ ſeruũ nulla amicicia ẽ. Etiã
in pace belli iura ſeruant᷑ · Curando gr̃am
ſcithas ſectari ne credideris: colẽdo fideʒ
iurãt· Grecoꝛũ iſta cautio eſt qui facta cõ
ſignant ⁊ dos ĩuocant:nos religioneʒ in
ipſa fide nouimusQui nõ verent᷑ hoĩes
allunt deos ˖ Nec tibi amico opus eſt de
cuiꝰ beniuolentia dubitas· G ¶ OQuid
tu ignoꝛas arboꝛes magnas diu creſcere
vna hoꝛa extirpari · Stultus ẽ qui fructuʒ
earũ ſp ectat altitudinẽ nõ metit᷑:vide ne
dum ad cacumẽ ꝑuenire cõtendis:cũ ip̃is
ramis quos cõp̃hendis decidas. Leo quo
aliqn minimarũ auium pabulüũ fit · Et
PBri rubigo cõſumit · Nihil tam firmũ ẽ
cui perieulũ non ſit etiã ab inualitudine
CNEAE er a eoꝛũ cõdicio eſt qᷓbus foꝛ

.

ſitan nõ piculoſius eſt tacere 43 dicere

Tneminẽ abſolui poſſe niſi q dixerit cau

ſam ¶ Nullis meritis ꝑfidia mitigari po

teſt ¶ O ¶ Nec aut cõmercio lingue aut
ſupplicio cũ velamẽtis pꝛecibuſq; mhibe
ri crudelitas põt. ¶ Culpã maioꝛũ poſte
ri luere · ¶ H¶ Seruo vtilius eſt parere
domino q; afferre conſiliũ:cũ qui pareãt
idẽ qð ceteros maneat: qui vero ſuadeãt
ꝓpꝛium ſibi periculũ · 4 Aienigenaz do
minũ pati nemo vult · ¶ Nihil tã alte na
tura cõſtituit quo virtus non poſſit eniti
experiẽdo q̃ ceteri deſperauerũt· ¶ Oai
vicia negodo diſcutienda ſunt ( Melioꝛ
eſt cauſa ſuũ nõ tradentis q; poſcẽtis ali
enũ ¶ ¶ ¶ Natura moꝛtaliũ hoc quoq;
nomine pꝛaua ⁊ ſiniſtra dici põt:ꝙ in ſuo

n - negocio hebetioꝛ eſt q; in alieno ·

onſilio nõ ĩpetu opus eſt ¶ R¶ Nobi
lis equꝰ vmbꝛa quoqʒ virge regit᷑ nn

uus ne calcari quidẽ cõcitari põt ( S
¶ Canis timidꝰ vehemẽtius latrat q; moꝛ
det · Atiſſima queqʒ flumina minĩo ſono
labi. ¶ Sequunt᷑ de octauo T ( Ma

le humanis ingeniis natura conſuluit ꝙ
plerũq; nõ futura ſʒ tranſacta ꝑpendimꝰ

Srv

G ¶ Regum ducũqʒ clementia nõ in
ipſoꝛũ modo:ſed etiã in illoꝛuʒ qui parẽt
ingeniis ſita eſt· Obſequio mitigant᷑ ĩpe
ria:vbi vero reuerẽetia exceſſit animis: et
ſumma imis cõfundimus. vi opus eſt vt
vim repellamus. ¶ & ¶Nõ eſt diuturna
Faſ eſſio in quã gladio inducimur: bene
icioꝛũ gratia ſempiterna eſt Eoe⸗ ſta
bile ⁊ eternũ facit ĩperiũ Iqnſatiabilis aũt
auaricia eſt adhuc ĩplere velle qð iã circũ
fluit Eama en bella cõſtant · 2 ſe
pe etiã qð falſo credituʒ eſt veri vicẽ obti
muit · (Katéen- belli neceſſitas mutauit
¶ Efficatiogin aduerſis neceſſitas q́; ra
tio remediũ inuenit ¶ S ¶ Contra obſe
uia foꝛtune nõ ſatis cauta moꝛtalitas ẽ ·
Kenus neget eximiã quoq;ʒ; gloꝛiã ſepiꝰ
foꝛtune q̊ʒ virtutis eẽ enckcha g? Caa
Hudoꝛẽ vt vere fit immodicus laboꝛ vin
at. ¶ Vincit gratiaʒ meriti ſceleris atro
atas· ¶ Uratia eſt pigricia coꝛpoꝛuʒ fati
gatis:MHominẽ cõſequi᷑ aliquãdo nunq̃ʒ
comitat᷑ diuinitas · E CRoeo ptin ax
ſpes eſt quã humane mẽtis cõcupiſcẽtie
deuoꝛauerũt ¶ Triſtius moꝛte eit in ſer
uitute viuere ¶ cc ¶ Qcü ſerẽdis rumo
ribus natũ eſt · ¶ Quis credat ĩter vicia
curã eſſe ſapiẽ tie? Qui gloꝛie nulitat ni
hil magis q; famã timet ꝑfidie · ¶ ðd
¶ Illexander dixit imnuidos boles nihi alis
eſſe q; ipſoꝛũ toꝛmenta Cee ¶ APpud in
dos gemme margarite q; eſtimant᷑ pur
amenta eſtuantis freti · Preciũ autẽ eis
ibido cõmiſcuit. ¶ Sequun?᷑ de nono.
¶ ff ¶ Kuaricia gloꝛie ⁊ inſatiabilis cu
pido fame nihbil inuiũ nibil remotũ vide
ri ſmit ( Ruidi milites ſunt ⁊ pecunie
7 . 6
gloꝛie ſimul ¶ ꝗg ¶ Eoꝛtuna rebꝰ famã
pciumq; cõſutuit: ⁊ militie ꝓbꝛum plerũ
q; vertit in glouã · ¶ Ph ¶ Orta ſedicio
in diuerſa cõſilia deducit vulgũ. ¶ Sedi
cionis interdũ non remedia qᷓ; pꝛincipia
maioꝛa ſũt ¶ In tumultu feſuinatio quo
q; tarda eſt · ¶ Vnũ eſt temeritatis ſola
cium ppetua felicitas. ¶ ¶ Deſperatõ
magnũ ad honeſte moꝛiendũ incitamen
tum eſt ¶ Quãq; ſalutis deſperatio egri
tudine afficiat:nõ tñ inuictũ animũ cure
obꝛuunt · Vmcum bonũ diuturnã vitã ex
iſimãtes ſepe acerba moꝛs occupat·
¶ EE ¶ Regũ eyitꝰ ſi reputaueritis plu⸗

res a ſuis qᷓ; ab hoſte interenptos nume

rabitis. ¶ ¶¶ OQuippe armato G

nudũ demẽtia nõ temeritaſ videt᷑ ¶ Nec
luxurie quicq; crudelitas:nec crudelitas
luxurie obſtat · ¶ mm ¶ Eamen deinde
peſtilentia ſecuta eſt· Quippe inſalubꝛiuʒ
ciboꝛũ noui ſuci:ad hoc interius laboꝛ et
egritudo animi vulgauerãt moꝛbos·
6 nn Ipa ſolicitudo: natura quoqʒ im
mitia efferauit ingenia CEronmü ſqʒ
fructũ finito tandẽ periculo eypedit · vin
cit cupido ratõʒ E Nam vbi paria
ſũt periculũ ac ̃miũ: ⁊ ſecũdis rebꝰ am
plioꝛ fructus eſt ⁊ aduerſis ſolaciũ maiꝰ
Sequunt᷑ de decĩo ſiue vltĩo

¶ Nullã potentiã ſcelere queſitã cuiq;ʒ eſſe

diuturnã · ¶ q ¶ Sqʒ res ſecunde valẽt
⁊ cõmutare naturam: ⁊ raro quiſq̃;ᷓ erga
bona ſua ſatis cautus eſt · ¶ xr ¶ Luxu
omĩa fluũt:⁊ nimia felicitate mergimur
in voluptateſ. Imperiũ qð ſub vno ſtare
oteſt dũ a pluribus ſuſtinet᷑ ruit · Nã in
Pciabile eſt regnũ ¶ Sine ſuo capite di
ſcoꝛdia mẽbꝛa trepidãt ¶ Eiuſdẽ iuris eẽ
debent q̃ ſub eodẽ rege victuri ſunt· ¶ ¶
lud ſcire debetiſ militarẽ ſine duce turbã
coꝛpus eſſe ſine ſpũ. ¶ I¶ ¶ Ex cõpatiõe
regis noui deſideriũ excitat᷑ amiſſi· ( Nul
lum ꝓfundũ mare:nullũ vaſtũ fretũ ⁊ ꝓ
celloſum tãtos ciet fluctus:quãtos mul

titudo motus habet: vtiq;ʒ ⁊ ſi noua ⁊ bꝛe

ui duratura libertate luxuria. ¶ Nemo
aũt ei ſatis fidus eſt quẽ metuit· ¶ tt
Ingens ſua ſpõte meſticia vltime deſpe
ratõis indey eſt ¶ Nunq́; aduerſus ĩmo
dicas cupiditateſ terminꝰ ſtat · Dif ficile ẽ
nos contentos eſſe eo qð offert occaſio:
quippe ſoꝛdẽt ᷣma queq; cũ maioꝛa ſpe
rant᷑· ¶ vx ¶ Diſſimulatio ire grauioꝛẽ
criminãtis autoꝛitatẽ facit · ¶ Diſſimula
tione cõſiliũ pᷣmendũ eſt vt oppꝛimat᷑ in
cautꝰ de geſtis Aexandꝛi: Sequũ
tur Tulii Celſi de geſtis Ceſaris·
¶ ulii Celſi de geſtis Qeſaris autoꝛita
tes incpiuntt
¶ Virtute magi
cõtendendũ eſt exemplo maioꝛũ
Con ueuerũt dii ĩmoꝛtales quo
grauius hoĩes ex cõmutatõe rerũ doleãt
quos ꝓ ſcelere eoꝛuʒ vlciſei velint:his ſe
cu ndioꝛes interdum res:⁊ diuturnioꝛem

8 q; dolo aut ĩſidiis

₰

cogunt᷑
¶ Gia in victoꝛia poſita ſunt· ¶ E (Et

ſi a foꝛtuna deſerimur:tñ omnez ſa
( G

impunitatẽ cõcedere · ¶ R ¶ Sunt non
nulli quoꝛuʒ autoꝛitas apud plebẽ pluri

mũ valeat qͥ p̃uatim plus poiſunt q; ip̃i

magiſtratꝰ:hi plerũq; ſedicioſa atq; im
pꝛoba oꝛatione multitudinem deterrẽt ·

B ¶ ITus belli ẽ vt qͥ vicerĩt his quos
vicerũt quẽadmodũ velint iperent · Idez
criptũ: ſʒ ad ſuũ arbitriuʒ imꝑare cõſue
uerüt. G ¶ Qui alicurꝰ iniurie ſibi cõ
ſcius ẽ nõ ei cauere difficile. ¶ Sine cau
ſa timendũ nõ eſt ( Damnatũ penã ſeqᷓ
opoꝛtet · ¶ Sequunt᷑ de ſcðo.· ¶ D En
magna reruʒ iniqtate foꝛtune quoqʒ euẽ
tus varii ſequunt᷑· Eacilia ex difficillimis
anĩ magnitudo facit· ¶ In ſola virtute
oĩs ſpes ſalutis cõſiſtit · ¶ Sequunt᷑ de
tercio. ¶ ¶ Nã vt ad bella ſuſ. apiẽda
galloꝛũ alacer ⁊ ꝓmptus eſt animus: ſic
mollis ac minime reſiſtens ad calamita
tes ferendas mens eoꝛũ eſt. ¶ E (Gtſi
ꝓpter multitudinẽ ⁊ veterẽ belli gloꝛiaʒ
paucitatẽ qʒ inimicoꝛũ ſe tuto dimicatu
ros aliꝗᷓ exiſtimẽt: tñ tutius arbitranduʒ
eſt: obſeſſis viis:cõmeatu ĩtercluſo ſine
vulnere victoꝛia potiri · ¶ Eere libenter

hoies id ð volũt credunt ¶ Bequunt d

B to ¶ QNeqʒ legati audiendi: neq;
cõditões accipiẽde ſũt ab His: aui ꝑ dolũ
atq; inſidias petita pace vltro bellũ intu
lerũt · Cxpectare vero dũ hoſtiũ copie au
geant᷑ ſũma demẽtia eſt · ¶ Sequunt᷑ de
quinto (H ¶ Omia plerũq; cõſilia eis
deficiunt i ipſo negocio cõſiliũ capẽ

In diſſenſione nulla ſalus e.

lutis
ſpem ĩ virtute ponẽ debemus ( Grrant
qui quicq; ab hig pᷣſidii ſperãt qui ſuiſ re
bus diffidũt · ¶ Nõ eſt ſepius foꝛtuna tẽ

ptanda · ¶ Vnũ cõmuni ſaluti auxiliũ in

celeritate ꝓonendũ eſt ¶ Sequunt᷑ de ſe

Fepiin Romanꝰ victis nõ ad alterius p

xto. (R (Eere pleriſq; accidit vt pꝛeſi

dio literarũ diligentiã in ꝑdiſcẽdo ac me

moꝛiã remittant ¶ Depe temerarios ho
mines atq;ʒ ĩperitos falſis rumoꝛnbuſter

reri: ⁊ ad facinus ĩpelli:⁊ de ſũmis rebuſ

cõſiliũ cape cognie eſt. ¶(L ¶¶ Ex pecu
nie cupiditate factões diſſenſioneſqʒ na

ſcunt᷑· Nã ⁊ pꝛede cuꝑpiditas multos lon
gius euocat· ¶ ¶ Nemoðẽ tam foꝛtis

Syrj

quin rei nouitate ꝑturbet (NCMulta
tum in oĩbus rebus tũ in re militari põt
foꝛtũa: Sic ⁊ ad ſubeundũ periculũ: ⁊ ad
vitãdũ multũ foꝛtuna valet ¶ Sequunt᷑

de ſeptĩo · Un acie pᷣſtat interfici:
q; nõ veterẽ belli gloꝛiã libertatẽ q; quã
a maioꝛibus accepimꝰ recuperare · Grrãt
qui in bello om̃s ſecũdos rerũ ꝓuentus
expectãt· ¶ Tmꝑatoꝛũ res aduerſe auto
ritatẽ minuũt ¶ Nõ minus in milite mo

deſtia q́; virtꝰ atq; animi magnitudo de

ſideranda ẽ ¶ H ¶ Oppida icendi opoꝛ

tet qᷓ nõ munitõe a loci natura ab ommni

ſint ꝑiculo tuta:ne ſuis ſint að detractan

duz maliciã receptacula: neu dominãtibꝰ

ꝓpoſita ad cõmeatus copiã: p̃damq; tol
lendã· Mec ſi grauia aut acerba videant᷑:
multo iülli grauius eſtimari debere: libe
ros· cõiuges ĩ ſeruitutẽ abſtrahi .ipſos in
terfici:q ſit neceſſe accedẽ victis ¶ Quod
nihil nobis cõſtat nõ videt᷑ ꝓ certo eẽ po
nendũ ¶ Q¶ Knimiẽ iſta mollicies nõ
virtutis:inopiã pauliſper ferre nõ poſſe

—
.*
* .

¶ Oia em pleruũq; que abſunt: vehemẽ

7

tius hominũ mẽtes ꝑturbãt· ¶ Eoꝛtune
credendũ eſt: ⁊ ad vtrãqʒ rem ſe illi offe

rendũ . ¶ Qui ſe vltro moꝛti offerant fa
cilius reperiunt᷑: q; qui doloꝛẽ patienter
ferant · ¶ Magna ex diſſenſionibꝰ ĩcom
moda oꝛiri ſolent · ¶ Laudis cupiditas:

—

timoꝛ ignominie ad vᷣtutẽ excitãt ¶ Se

unt᷑ de octauo. ¶ R Cauſa peccati

facillime moꝛtuis deleg at᷑· Nemo vo tan
tũ pollet:vt ĩuitis pꝛincipibus.reſiſtente
ſenatu · oĩbus bonis repugnãtibus.infir
ma manu plebis bellũ cõcitare ⁊ gerere
poſſit · ¶ Gõſpiratoꝛũ ac ſeckeraco

rũ ꝛſi paucitas cõteni poſſit: tñ ꝑtinacia
magna pena ẽ afficiẽda: ne malo exẽplo

ceteri moueant᷑· ¶ T¶ Qõtra opinionẽ

em̃ militũ famãqʒ omniũ p̃lio diffugiſſe
magnũ detrimẽtũ affert · ¶ erũq; ho
m inũ nimia ptinacia atq; arrogãtia aca

der e ſolet vt eo recurrant: ⁊ id cupidiſſĩe

etãt: qð paulo ante cõtempſerint. ¶(
(Necurn pᷣlia ſunt vitanda.· Nõ minus
eſt imperatoꝛis: cõſilio ſu ꝑare q; g ladio:

¶ Nullꝰ oꝛdo.nullũ ĩperiũ certũ eſt: cuʒ

ſuo quiſq; vtit᷑ cõſſio · ¶ Cõgreſſu a da
moꝛe maxime hoſtis cõteric 4 Dequunt᷑

de nono. (¶ Timoꝛ variis bominuʒ

xxyj

ſermonibus celeriter auget᷑: vnuſa uiſq; S

*

cm̃ opiniões fingit: a ad id qð ab alio au
dierit ſui aliq̃d tioꝛis addit · hoc vbi vno
autoꝛe ad plures ꝑmanauerit: atq; aliu s
alii tradiderit: plures autoꝛes eius rei vi
debunt᷑ · ¶ Nã que volumus ⁊ eredimus
libenter: qne ſentimꝰ ipſi reliquos ſen
tire ſperamꝰ. Preſtat ꝑ virtutẽ ĩ
pugna belli foꝛtunã expiri: q; deſertos
circũuentos a ſuis grauiſſimũ ſuꝑpliciũ
Ppeti · ¶¶ Ouia fiducia ex oꝑe ⁊ natura lo
ci munitiſſima caſtra expugnari poſſe cõ
fidimus · ¶ O¶ Vti coꝛꝑis vulnera: ta
exercitꝰ incõmova ſũt tegenda:ne ſpem
aduerſariis augeane⸗C. Duilabori⸗ mi
lites ſp euẽtu belli p̃mia petũt · ¶ aa
Rerũ omniũ magber vſus ẽ · ¶ Officiũ
gati fiduciariã operã obtinet · Ociuʒz cõ
ſiliis militum maxie cõtrariuʒ ẽ. ¶ Quid
dubitas vti tꝑis opoꝛtunitate? ¶ De ſu
is homĩes laudibꝰ libenter p̃dicãt. ¶ Se
quunt᷑ de decimo ˖ ¶ bb ¶ Nlie em̃ ſunt
legati ꝑtes atqʒ iNaroaig: Arer oĩa agẽ
ad pᷣſcriptũ:alter libere ad ſũmã rerũ cõ
ſulere debz. ¶ cc (Srae eſt ac miſerũ
xꝑpaucos ð ſũma ſalute om niũ decertare
quoꝛũ ſiqui aut omnĩo aut vtute cedãt:

reliqᷓs etiã eſt cauendũ qbus ꝓ ſe pugnã
CM

di facultas nõ fuerit · ¶ Magna plerũqʒ;
autoꝛitas victoꝛiadeſt· ¶ Om̃e certamẽ

in vᷣtute cõſiſtit ¶ ðd ¶ Eoꝛtũa plurimũ
m bellis poteſt. ¶ Eoꝛtuna plerũqʒ eos
quos plurimis beneficiis oꝛnauit ad du
rioꝛẽ caſũ reſeruat: ſuꝑioꝛũ ipſoꝛum diſſi
milis. ¶ Nõ eſt equa ꝑte cõtentꝰ qui oĩa
habiturũ ſe csfion dlulrd eſt hoĩbus
pᷣſidii in anĩ firmitudie · ¶ Herũqʒ ĩ
uitate fama antecedit ¶ Ipſa ſpes ĩopiã
ſuſtentat. ¶ ee ¶ Terroꝛ hoĩbus mentẽ
conſiliũq; eripit ⁊ mẽbꝛa debilitat. ¶ Id
em̃ ẽ integrũ qð ita ẽ vt fuit · ¶ ff.· ¶ Vir
tus vincit incõmodũ nature difficultateſ
q; ¶ gg ¶ Wagnũ vectigal maius creat
odiũ · Mec ex ulio celſo de geſuis ceſaris.
Inciꝑiunt modo ex oalerio maximo
¶ GEx valerio maximo hiſtoꝛie ⁊ autoꝛita
tes incipiunt bbp
Intum aũt ſtudiũ antiqs: nõ ſo
lum ſeruãde ſʒ etiã amplificande
“ Vreligionis fuit:vt floꝛẽtiſſima tũ
opulentiſſia ciuitate:decẽ pꝛincipũ filii

ſenatuſcõſulto ſingulis etrurie popul:p
cipiende ſacroꝛuʒ diſcipline gratia trade
rent. CETlcrdlbs vero pontifex ma
ximꝰ Poſtumiũ cõſulẽ eundẽqʒ flamineʒ
martialẽ: ad bellũ gerẽdũ africã petentẽ
ne a ſacris diſcederet mulcta ĩdicta:vrbẽ
egredi paſſuſ nõ eſt·Religioniq; ſummũ
imperiũ ceſſit:quo tuto ſe poſtumiꝰ mar
tio certamini cõmiſſuruſ nõ videbat᷑ ceri
moniis martiis deſertis ( Rk ( It ſulpi
cio ĩter ſacrificãdũ e capite apex ꝓlapſus
eidẽ ſacerdotiũ abſtulit Ga nanq; pꝰ
religionẽ ponẽda ſemꝑ nr̃a ciuitas duxit
etiã in ꝗbꝰ ſũme m aiekatis cõſpici derus
voluie Orappter nõ dubit auerũt ſacris
ĩperia ſeruire:ita ſe hum anarũ rerũ futu
ra regimẽ eſtimãtia:ſi diuine potẽtie bñ
ac Rater fuiſſent famulata ¶ I (Kce
rite quidẽ oppido inftitutũ eſt ſacra ceri
monias vocari:qꝛ ceretani ea ĩ fracto rei
ſtatu ꝑinde ac floꝛente ante coluer̃t
Noluerũt em̃ pꝛiſci viri quicq; in hac
obſeruari ciuitate: quo anĩ hominũ a de
oꝛũ cultu auocarent᷑ · ¶ mi ¶ Pari vwm
dicta parentũ ac deoꝛũ violatio expiãda
eſt . Gmn (S iracuſis genitus dioniſius
detracto ioui olimpio magni põderis au
reo amiculo:quo eũ tirannꝰ hiero manu
biis entagtmenſin oꝛnauerat: iectoqʒ la
neo pallio dixit: eſtate graue eſſe aureuʒ
amiculũ· hieme frigidũ: laneuʒ autem ad
vtrũq;ʒ tꝑs anni aptiꝰ.Idẽ epidauri eſcu
lapio barbã aureã demi iuſſit:ꝙ affirma⸗
ret pr̃em appollinẽ imberbẽ:ipᷣm barba
tũ cõſpici · Idẽ victoꝛias aureaſ. ⁊ pateraſ
⁊ coꝛonas:q̃ ſimulacroꝛũ poꝛrectis mani
bus ſuſtinebant᷑ tollebat: ⁊ eas ſe accepiſ⸗
ſe non auferre dicebat:ꝑq̃ʒſtultuʒ eſſe ar-

gumentãdo: a qbus bona p̃camur ab his

poꝛrigentibus nolle ſũmere· Qui tam ꝛſi
debita ſupplicia nõ exoluit: dedecoꝛe tñ
fili penas moꝛtuus rependit q̃s viuꝰ ef
fugerat Lento em̃ gradu ad vindictã ſui
diuina ꝓcedit ira: tarditatemq; ſupplicii
grauitate cõpenſat · ¶ Quid attinet mo-
res natiõe ꝑpendi:ĩ media barbaria oꝛtꝰ
ſacrilegiũ alienũ reſcidit ¶ oõ ¶ Deiota
ro vero regi oĩa fere auſpicatu gerẽti ſa
lutaris aqle cõſpectus fuit:qua viſa abſti
nuit ſe ab eiꝰ tecti vſu:qð nocte ĩ ſequẽti
ruina ſolo equatũ ẽ. ¶ ꝓp ¶ Hetiliꝰ aũt

conſul in liguria bellũ gerens: cũ montẽ
cui leto eognomẽ erat oppugnaret: ĩter
qʒ adhoꝛtatõeʒ militũ dixiſſet: ego vtiq;
hodie letũ capiã: incõſideratius p̃liando
foꝛtuitũ iactũ vocis leto ſuo cõfirmauit
Ommũ etiã obſeruatio aliquo tractu re
ligioni ĩnexa eſt:qm̃ nõ foꝛtuito motu ſ
diuina ꝓuidentia cõſtare eredi᷑ ¶ Eque
em̃ virtutis ẽ ⁊ bona patrie auxiſſe:⁊ ma

la in ſe trãſferre voluiſſe ¶ (Seruio

Tullio etiã tũ puerulo doꝛmiẽti circa ca

put flãmã emicuiſſe domeſtici oclł'i anno
tauerunt:qð ꝓdigium ancii marcii regis
vyxoꝛ Tanaquil admirata:buatũ natũ in
modüũ filii educauit: ⁊ ad regiuʒ faſtigiuʒ
euexit · ¶ B In exercitu xerxis quẽ ad
uerſus ꝓuintiã greciam cõtraxerat:eque
partu lepoꝛẽ editũ cõſtat: quo genẽè mon
tãti apparatꝰ euẽtus ẽ ſigficatus:Nã
q mare claſſibꝰ:terrã pedeſtri cooꝑuit ex
ercitu:vt fugax aĩal pauido regreſſu: re
gnũ ſuũ repetẽ ẽ co actus· NWV. ellez
qdẽ placidiꝰ ſʒ qð relatu vᷣm ẽ: ſic dii ſpꝛe
ti excandeſcũt:ſic hũana cõſilia caſugãt᷑:
vbi ſe celeſtibus p̃ferũt ¶( Inuicte leges
neceſſitudis: pectus alioqᷣn ꝓcul ab amẽ
tia remotũ: ꝓdigia iſta iuſta eſtimatõe ꝑ
pendẽ paſſe nõ ſũt· ¶ H ¶ It cartaginẽ
ſiũ dux Amilcar cũ obſidẽt ſiracuſos iter
ſomnũ ſe exaudiſſe vocẽ credidit:nũcian
tẽ futurũ vt ꝓximo die ĩ ea vrbe cenaret·
letus igit᷑ ꝑinde ac diuĩtus ꝓmiſſa victo
ria exercitũ pugne cõꝑabat · in quo inter
ſiculos ⁊ penos oꝛta diſſẽſiõe:caſtris eiꝰ
ſiracuſani ſubita irruptõe oppᷣſſis:ipſuʒ
ĩtra menia ſua vinctũ ꝑtraxerũt · Ia ma
gis ſpe q; ſõnio deceptus cenauit: ſiracu
ſe caytiuꝰ:nõ vt aĩo p̃ſumpſerat victoꝛ·
¶ Acibiades quoq; miſerabilẽ exituʒ
ſuũ haud fallaci nocturna imagĩe ſpecu
latꝰ ẽ.· Quo em̃ pallio amice ſue doꝛmiẽs
optũ ſe viderat:ĩterfectus ⁊ inſepultꝰ ia
cens eõtectus ẽ · Quid ergo alið putamꝰ
qᷓ; diuĩo numĩe effectũ:ne deſtinatũ iam
ĩmoꝛtalitati eaput:ĩdignã celeſui ſpũ foꝛ
tune vio lẽtiã ſentiret ¶ Nõ ẽ inter pr̃eʒ
filiũ vllius rei cõꝑatõʒ fieri: p̃ſertim di
uĩtatis faſtigio iũctos· ¶ Neceſſitas adi
tũ luctui dedit · ¶ Fruſtratꝰ em̃ ſeipſe ẽ:
nepotis felicitatẽ celeſtiũ iudieio deſtina
t3 Füanis cõſiliis ĩpedire conãdo· ¶ E

*

yrvij

Multa etiã ĩterdũ a vigilſtibus accideft

ꝑinde ac tenebꝛarũ ſommiqʒ; nube ĩuolu

ta:ꝗᷓ qꝛ vñ manauerint aut q̃ rõe cõſtite
nnt dignoſcẽè arduũ eſt merito miracula
vocent quoꝛũ e magno aceruo illð occu:
rit ĩpꝛimis ¶ O Triennio cõtinuo vex
ata peſtiulẽtia ciuitas nrᷣa:cũ finẽ tãti ⁊ tã
diuturni mali: neqʒ diuĩa mĩa: neqʒ hũa

no auxilio ĩponi videret · cura ſacerdotuz
inſpectis ſibil limis libꝛis aĩ adutit nõ ali

ter pᷣſtinã recuꝑari ſalubꝛitatẽ poſſe:q; ſi
ab epidauro eſculapiꝰ eẽt accerſitus Ita

qʒ eo legatis miſſiſ:vnicã fatalis remedii

opem: autoꝛitate ſua qꝗᷓ iã ĩ terriſ erat am
pliſſima impetraturã ſe credidit: neq; eã

m

opinio ekurt 3 ſtudio petitũ ac

pmiſſũ eſt p̃ſidiũ. ¶ H ¶ Doſſunt ꝛ illa

mir aculoꝛũ loco poni: ꝙ de vſto ſacrario
ſalioꝛũ nihil in eo p̃ter litiũ:hoc ẽ baculũ
romuli paſtoꝛaleʒ integrũ reꝑtũ eſſe.

ſerui Tulli ſtatua inuiolata ꝑmanſit:cuʒ
edes foꝛtune flagraſſet · Qq; claudie ſta
tua ĩ veſiibulo tẽpli mĩis deũ bis poſita
ea ede incẽdio cõſũpta:in ſua baſi flãmiſ
intacta ſtetit · ¶ ¶ Ouidã athenis vir

eruditiſſimus cũ ictũ lapivis capite exce
piſſet:cetera oĩa tenadſſima memoꝛia re
tinẽs:lr̃arũ tantũmõ qͥbus pᷣcipue inſer

uierat oblitus ẽ: dirũ malignũq; vulnus

in anio ꝑecuſſi q̃ſi de induſtria ꝑſcrutatis

ſenſibꝰ: in eũ potiſſĩe quo maxie letabat᷑

acerbitate nocẽdi erupit: ſingularem do
ctrinã hoĩs: ꝓleno inuidie funẽ efferẽdo

Cui ſi talibꝰ ſtudiis ꝑfrui fas nõ erat:vti

lius aliquãto fuit ad illa adituʒ nõ impe

traſſe:q; iĩ ꝑcepta eoꝛũ dulcedine caruiſ
ſe. ¶ R ¶ Coꝛgie quoq; epirothe foꝛtis
⁊ clari viri oꝛigo:maximi admiraculi eſt:

AYin funẽ mĩis ſue vtero elapſus ĩopina

to vagitu ſuo lectũ ferẽtes coegit cõſiſtẽ
nouũq; ſpectaculũ patrie pꝛebuit:nõ tñ

ex ipſo genitricis rogo lucẽ ſʒ ⁊ cunas aſ

ſecutus · Codẽ emm̃ momẽto tꝑis:altera iaʒ
fato functa: alter ante elatus q́; natus ẽ

¶ L¶ Oraculo appollinis macedonũ rex
Philippus admonitus:vt a qdꝛige violẽ
tia ſaluteʒ ſuã cuſtodiret: toto regno diſ
iungi currus iuſſit: eũqʒ locũ qͥ in boetia
q̃dꝛiga vocat᷑ ſꝑ vitauit: nec tũ denuncia
tü piculi Fene effugit · Nã pauſanias in

adii quo eù oecidit quadꝛigam

capulog

Syvij
. —
habuit celatã. ¶ V ¶ Remigẽ quẽ ĩ der
ſe litoꝛe tirioꝛũ ſentinã bauniẽtẽ: cũ e na
ui fluctꝰ abieciſſet:altero latere reꝑpcuſſũ
cõtrariꝰ fluctuſ ĩ nauim retulit · Ctaqʒ mi

ſeri ſil ac felicig cõploꝛatõni ꝑmixta fuit
gratulatio X En tipater poeta ſido
nius oĩbꝰ ãnis vno tantũmõ die quo ge
nituſ erat feba ĩplicabat᷑:cũq; ad vltimã
etatẽ ꝑueniſſet natali ſuo certo illo ccũi
tu momhi cõſũptus ẽ. ¶ O ¶ Doliſtratꝰ
⁊ hippoclideſ ꝓhᷣi eodẽ die nati:eiuſoẽq;
p̃eeptoꝛis epicuri ſectaʒ ſecuti: primoni
etiã ꝓoſſidẽdi:alendeqʒ ſcole cõmunione
cõiuncti:eodẽqʒ momẽto tꝑis oltima ſe
nectute extinct: Lantã eq̃lẽ foꝛtũe ꝑiter
atq; amicicie ſocietateʒ: qᷓs nõ ã ipſiꝰ cele
ſus cõcoꝛdie ſinu genitã. nutritã atqʒ fi
nitam putet ? Nõ admiratõne iſta ſᷓ me
moria pꝛoſequi debemus: cum ſciamus
recte a natura plurimum licentie vendi
cari:penes quã infinitus cuncta gignan
di laboꝛ conſiſtit · ¶ Neqʒ vi enim vlla
extingui diuinitas poteſt · ¶ Sequũtur
de ſecundo .
¶ Ex libꝛo ſecundo Valerii maximi hiſto
rie 1 autoꝛitates. R
Ve vno cõtente mr̃imoĩo fuerãt

coꝛona pudicicie honoꝛabant᷑·. Cx

‚iſtimabãt em̃ eũ p̃cipue matrone
ſineera fide ĩcoꝛruptũ eẽ aĩm:qͥ pꝰ depo

ſite ᷣginitatis cubile ĩ publicũ egredi ne

ſciret: multoꝛũ mr̃imonioꝛũ exꝑientiã q̃ſi
legitĩe cuiuſdã ĩtẽꝑantie ſignũ eẽ creden
tes · ¶ Q ¶ Brimꝰ aũt Spuriꝰ carbilius
vxoꝛẽ ſterilitatis cã dimiſit:qᷓ quãq; tole

rabili rõe motꝰ videbat᷑:rep̃hẽſiõe tũ nõ

caruit:q; nec cupiditatẽ de liberoꝛuʒ cõ
iugali fide p̃poni debuiſſe arbitrabant᷑:

ſz quo mr̃onale decꝰ verecũdie munimẽ

to tutiꝰ eẽt:ĩ ius vocãti matronã coꝛpus
eiꝰ attingè nõ ꝑmiſert:vt ĩuiolata manꝰ
aliene tactu ſtole relinq̃ret᷑ ¶ R¶ Vini
vſus olim romanis feminis ignot? fuit:
ne ſez in aliqð dedecus ꝓlaberent᷑· qꝛ ꝓn
mus a libero pꝓr̃e intẽꝑantie gradꝰ ad in
cõceſſã venerẽ eſſe cõſueuit ¶ S¶ Gete
rũ vt nõ triſtis earũ ⁊ hoꝛrida pudidcia:
ſz etiã honeſto comitatis genẽ tꝑata eſſzʒ
Endulgẽtibꝰ nãq; maritis:⁊ auno abun
dãti: ⁊ mita purpura vſe ſũt) quo foꝛmꝗ
ſuã cõcinnioꝛẽ cõſicerẽt· ſũma cũ dili gen

tia capillos cinẽ rutilarũt · Nulli em̃ tũc

ſubſeſſoꝛũ alienoꝛũ mr̃imonioꝛũ odli me

tuebant᷑ · ſʒ pariter ⁊ vidẽ ſancte ⁊ aſpici
mutuo pudoꝛe cuſtodiebant᷑ CE C. a.
nifeſtũ igit᷑ ẽ tm̃ religioĩs ſanguũ ⁊ affini
tati:quãtũ ipſis dis imoꝛtalibꝰ tributũ:
ꝛ ĩter iſta tã ſancta vĩeula nõ magis q; ĩ
Aiquo ſancto loco nudare ſe nefas eſſe
credebat᷑ ¶ ¶ Gõuiuiũ etiã ſolẽne ma
ioꝛes ĩſtituerũt:idq; cariſtiã vocauerũt:
cui p̃ter cognatos ⁊ affineſ nemo ĩterpo
nebat᷑:vt ſiq̃ ĩter neceſſarias ꝑſonas qꝗre
la eſſʒ oꝛta:apud ſacra mẽſe:⁊ ĩter hilari
tatẽ aĩoꝛũ:⁊ fautoꝛibꝰ eõcoꝛdie adhibitis
tollereẽ ( X eweeturl iuuẽtus ita cu
mulatũ ⁊ circũſpectũ honoꝛeʒ reddebat:
tanq; maioꝛes natu adoleſcẽtiũ cões pa
tres eſſẽt· nuitati ad cenã diligẽter qre
bãt:qui nã ei cõuiuio eſſent interfuturi:
ne ſenioꝛis aduentũ diſcubitu p̃currerẽt
ſublataqʒ mẽſa pᷣoꝛes cõſurgere ⁊ abire
patiebant᷑· x qbus apparet ceene quoqq;

ſpe 3 parco ⁊ q́; modeſto hmone his pꝛe

entibꝰ ſoliti ſũt vti ¶ Maioꝛes na
tu ĩ cõuiuiis ad tibias egregia ſuꝑioꝛuuam
oꝑa carmĩe cõpꝛehẽſa pangebãt:quo ad
ea imitãda vᷣtutẽ iuuenũ alacrioꝛeʒ redde

rent. Quid hoc ſplẽdidiꝰ g qͥd etiã vtilius
certamĩe g pubertas canis ſuũ decꝰ red

debat: defuncta ririũ curſu etas: ingredi
entes actuoſã vitã fauoꝛis nutrimẽtis ꝓ
ſeq̃bat᷑. ¶ O¶¶ Nunq; em̃ taciturnitatẽ
optimũ ac tutiſſimũ admĩſtrãdarũ rerũ
vinculũ labefactari volebãt.· ¶ Nõ ego
fili mi ſummũ ĩperiũ tuũ cõtempſi: ſʒ ex
periri volui:an ſcires cõſulem agere: nec
ignoꝛo qd pr̃ie veneratõi debeat᷑ · Veruʒ
pub · inſtituta pᷣuata pietate potioꝛa iudi
co E Ctoan mirifice cõſtantie vi
ri: qui legati a ſenatu tarẽtũ ad res petẽ
das miſſi: cuʒ grauiſſimas ibi iniurias ac
cepiſſent:Vnus etiã vrina reſperſus eſſʒ
in theatrũ vt ẽ cõſuetudo grecie introdu
cti: legationeʒ quibꝰ acceperãt vᷣbis pere

gerunt:de his que paſſi erant queſii nõ

ſunt:nequid vltra ac mandatum eſſet lo

querentur · Intuſqʒ pectoꝛibus eoꝛuʒ an

tiqui moꝛis reſpectus: doloꝛe qui ex con

tumelia grauiſſimus ſentitur cõuelli nõ

potuit Ambigue laudis ciuis exiſtima?
q debitis reipub · officiis nõ ſua ſpõte ſʒ

iuſſus fungit᷑ · Quia quidqᷣd ĩperio cogit᷑
eygẽti magis q; pᷣſtanti acceptũ refert᷑
G☚ Trmeru tractãdoꝛũ meditatio a pu
blio rutilio conſule Qneo mallio collega
militibuſ ẽ tradita· s em̃ nulliꝰ añ ſe ĩpe
ratoꝛis exẽplũ ſecutꝰ:ex ludo C. Fur alit
ſcauri doctoꝛibꝰ glad iatoꝛũ accerſitis vi
tãdi atqʒ ĩ ferẽdi ictus ſubtilioꝛẽ rõ em le
gibꝰ ĩgenerauit: vᷣtutẽq;ʒ arti ⁊ rurſus ar
tẽ vᷣtuti miſcuit:vt illa ĩpetu huiꝰ foꝛtioꝛ:
hec i lꝰ ſcĩa cautioꝛ fieret ¶ B ¶¶ Velitũ
vſuſ eo bello pᷣmũ reꝑtꝰ ẽ:quo capuã ful
uius flacchus ĩꝑatoꝛ obſedit· Nã cũ equi
tatui cãpanoꝛũ crebꝛiſq; excurſatõibꝰ eqᷓ
tes nr̃i qꝛ numero pautioꝛe ſ erãt) reſiſte
nõ poſſent · Q· neuius cẽturio e peditibuſ
lectos expediti coꝛꝑis bꝛeuibꝰ ⁊ ĩ turmis
ſepteniſ: armatoſ haſtis:puo tegmĩe mu
nitos veloci ſaltu iungẽ ſe eq̃tivus: ⁊ rur
ſus celeri motu dilabi ĩſtituit: quo faciliꝰ
eqſtri p̃lio ſubiecti ꝓedites viros pariter
atq; equos hoſtiũ telis ĩceſſerẽt: eaq; no
uitas pugne vnicuʒ cãpane ꝑfidie debili
tauit auxiliũ: Ideoqʒ autoꝛi eꝰ neuio ho
nos adhuc ẽ habitꝰ. ¶ ¶¶ Nã gladiato
riũ munꝰ pmũ rome datũ ẽ ĩ foꝛo boario
appio claudio Q. qʒ fuluio cõſulibꝰ dede
rut M.⁊ druſus fili bꝛuti: funebꝛi memo
ria pr̃is cinereſ honoꝛãdo Athletarũ quo
q; certamẽ a Nſcauri tractũ ẽ mumificẽ
tia ¶ H ¶ Veneficii qᷓſtio ⁊ moꝛibus 2 le
gibus romaĩs ignota:cõpluniũ matrona
rũ patefacto ſcelẽ oꝛta ẽ: qᷓ cũ viros ſuos
clamdeſtĩs ĩſidiis veneno ꝑimerẽt: vniuſ
ancille ĩdicio ꝓtracte ꝑ ſenatũ capitali iu
dicio dãnate Q.⁊. lxx· numerũ expleueĩ̃t
¶ ¶ Geterũ ſalubꝛitatẽ ſuã ĩduſtrie certiſ
ſimo monimẽto ac ſideliſſ ĩo veteres tue
bant᷑: boneq; valitudĩs eoꝛũ q̃ſi qdã in
erat frugalitas · inimica luxurioſis epuliſ
TIaliena nimie vini abũdãtie:⁊ ab ĩmode
rato veneris vſu auſa· ¶ Eacilioꝛ vᷣtutis
ad luxuriã: q;ᷓ luxurie ad virtutẽ trãſitꝰ ẽ.
¶ Ithemẽſes qᷣd qſq; ſuoꝛũ ageret: aut
quo naʒ qᷓſtu ſuſtẽtaret᷑ diligẽtiſſĩe inqrẽ
Tlebar:ot hoĩes honeſtatẽ vite rõeʒ me
moꝛes reddẽdã eẽ ſeq̃rent᷑· Virtutis vber
rimũ alimẽtũ ẽ honos ¶ Nec adduci poſ
ſũ vt credã vꝛbi vtilẽ quẽ domui ſceleſtũ
cerno ¶ E¶ Oui tres ĩ eodẽ manumiſſi
ones reſcindi ꝑmittũt: ſi ter ab eodẽ dece

xxvuij.

ptũ dñm cognouerũt: qᷓrto erroꝛi ſubue
niẽdũ ñ putãt:q̃ſi ſua iã culpa miuriã ac
ceperit ꝗᷓ ei ſe iã totiẽs obiecit ¶ Spectã
di cõſuetudo etiã imitãdi licẽtiam ſumit
¶ Kcõdita meſſilienſiũ vꝛbe gladiꝰ ẽ ibi
quo noxii iugulant᷑:rubigĩe qdẽ exeſuſ:

vix ſufficiẽs mĩſterio ſʒ ĩdex. In minimis

quoq; rebꝰ oĩa antiq̃ cõ ſuetudis monim̃

ta buada · ¶ Quid attinet aut hũano dolo
ri ĩdulgeri: aut diuĩũo numini ĩuidiã fieri:
ꝙ ĩmoꝛtalitatẽ ſuã nobiſcũ ꝑtiri noluẽit⸗
E En maſſiliẽſiũ oppidũ ĩtrare ni li cũ
cz

telo licʒ: pᷣſtoq; eſt q̃ id cuſtodie gra acce
ptuʒ exituro reddat:vt hoſpitia ſua quẽ
admodũ veniẽtibꝰ humana ſüt: ita ipſis

quoq; tuta ſint ¶ H¶ Moꝛũ menia egreſ

ſis vetus ille mos galloꝛuʒ occurrit: quo
memoꝛia ꝓditũ ẽ: pecuĩas mutuas q̃ his
apud ĩferos redderent᷑ dare: qꝛ pſuaſum
habuerint aĩas hoĩm ĩmoꝛtales eẽ · dicerẽ
ſtultos ñ idẽ bꝛacati ſenſiſſẽt qð pilleatꝰ
pitagoꝛas credidit. ¶ Ruara 2 fene
ratoꝛia galloꝛuz phia alacris ⁊ foꝛtis cim
bꝛoꝛũ · id ẽ· flandꝛenſiũ ⁊ celtiberoꝛũ:q̃ in
acie gaudio exultabãt: tanq; gloſe Pei
citer vita exceſſuri:.lamẽ tabant᷑ ĩ moꝛbo:

ſi turpiter ⁊ miſerabiliter pituri: Celti

beri etiã nephas eẽ dicebãt pᷣlio ſuꝑeſſe:
cũ is occidiſſʒ ꝓ cuiꝰ ſalute ſpũm deuoue
rãt. Laudãda vtroꝛũqʒ pploꝛũ anĩ pᷣſtan
tia:ꝙ ⁊ patrie ĩcolumitatẽ foꝛtiter tueri:
4 fidẽ amiacie cõſtãter p̃ſtandaʒ arbitra
bant R (Tratie vo illa natio merito
ſibi ſapĩe laudẽ rẽdicauerit·qᷓ natales ho
minuz flebiliter: exeqas cũ hilaritate cele
bꝛat·Mec ſine vllis doctoꝛũ p̃ceptis verũ
cõditõis nr̃e habitũ p̃uiditremoueat᷑ ita
q; natal oĩm aĩaliũ dulcedo vite:q̃ᷓ mita
facè ⁊ pati turpiter cogit: ſi ea moꝛtua
eiꝰ aliquãto felicioꝛ ac beatioꝛ finis repe
riet᷑ · Quo circa recte litii cũ bis luctus ĩci
dit muliebꝛẽ veſtẽ iduũt: vt defoꝛmit ate
cultus cõmoti maturiꝰ ſtultũ ꝓicere me

roꝛẽ velit. ¶ LH¶ Derſarũ admodũ ꝓba

bile ĩſtitutũ fuit: ꝙ liberos ſuos nõ pus
aſpiciebãt q; ſeptimũ annũ ĩpleſſẽt: quo
Euloi amiſſionẽ eqoꝛe aĩo ſuſtinerent

¶ ¶ ¶ Quidqᷣd em̃ ĩ excelſo faſtigio poſitũ

eſt:hũili trita cõſuetudĩe(quo fit vene
rabiliꝰvacuũ eẽ cõuenit· ¶ ¶ Venio

nẽ ad pᷣcipuũ decꝰ ⁊ ſtabilimẽtũ romani

imperii: ſalutari ꝑſeuerãtia ad hoc tẽpus
ſincerũ incolume ſeruatũ: militaris di
ſcipline tenaciſſimũ vinculũ:ĩ cuius ſinu
ac tutela ſerenꝰ trãquilluſq; beate pacis

ſtatꝰ acqᷣeſcit · diſciplina em̃ militaris acri
ter retenta pꝛincipatũ italie Romano im

perio peperit · ⁊ mitarũ vꝛbiũ · magnoꝛũ

regũ · validiſſimarũ gentiũ regimẽ largi
ta eſt: fauces põtici ſinus patefecit: alpiũ
thauriqʒ mõtis cõuulſa clauſtra tradidit
oꝛtũq; e ꝑua romuli caſa totius terraruz
oꝛbis fecit columẽ ¶ Aſpero ⁊ abſciſo ca
ſtigatõis genẽ militaris diſciplĩa ĩdiget
q vires armis cõſtant q̃ vbi a recto teno
re deſciuerint oppᷣſſura ſũt niſi oppꝛimã
tur.:Mũane ĩbeallitatis efſicaciſſimũ du
rament ũ eſt neceſſitas. ¶ Eneruos aĩos
odiſſe vᷣtus ſolet · Vos bellicaruʒ
re rũ ſeueriſſimi cuſtodeſ poſtumi tibur
te ⁊ malli toꝛqte memoꝛia ac relatõe com
plectoꝛ: q anĩaduerto foꝛe vt pondẽ lau
dis quã meruiſtis obꝛutꝰ.magis ĩbecilli
tatẽ ingeniü mei detegã: q̃; veſtrã vtutez
ſiẽ par ẽ repᷣſentẽ Tu nãqʒ poſtumi dicta
toꝛ · poſtumiũ queʒ ad gnis penetraliũ
qʒ ſacroꝛũ ſucceſſionẽ ꝓpagandã genue
ras: eæ ĩfantie blandimẽeta ſinu atq; oſcu
lis foueras:quẽ puerũ lñis:quẽ iuuenem
armis ĩſtruxeras: ſanctũ.foꝛtẽ. amãtẽ tui
Pariter ac patrie: quia nõ tuo iuſſu ſj ſua
ſpõte p̃ſidio ꝓgreſſus hoſtes fuderat: vi
ctoꝛẽ ſecuni fenini iuſſiſu: ⁊ ad hoc ꝑpagen
dũ ĩperiũ paterne vocis mĩſterio ſufſicẽ᷑
raluiſti: nam oculos tuos (certũ ſco) dla
niſſima ĩ luce tenebꝛis offuſos:ĩgens anĩ
opus ĩtueri nequiſſe. Tu itẽ malli toꝛq̃te
latino bello cõſul: filiũ ꝙ ꝓuocatus a ge
minio metio duce Gaſccaltoug ad dimi
canvũ te ignaro deſcẽderat:gloꝛioſ⸗ a3 vi
ctoꝛiã ſpecioſa ſpolia referenteʒ arripi
aà lictoꝛe: ⁊ in modũ hoſtie mactari iuſſi
ſti. Sanctiꝰ eẽ iudicans filio:qᷓ; patriã mi
litari diſciplina carere · Leuiter hoc pr̃es
cõſcripti fecere: ſi carthagi nenſiũ ſenatꝰ
ĩ militie negociis ꝓcurãdis violẽtiã ĩtue
ri velimꝰ: a quo duceſ bella pꝛauo cõſilio
gerẽtes ietiã ſi ꝓſpera foꝛtuna ſubſecuta
eẽt: cruci tũ ſuffigebant Osð bene geſſe
rant deoꝛũ ĩmoꝛtaliũ adiutoꝛio: qd male
ſuluerãt ipſoꝛũ culpe ĩputantes.· ¶
Eutiꝰ quoq; calphurnius piſo cõſul: cñ

1 titius equitũ ꝑfectus

rii

ſicilia bellũ aduerſus fugitiuos gereret:
agitiuoid hoſtiũ
multitudine circũuentus arma his tradi
diſſet: his p̃fectum ignominie generibuſ
affici iuſſit: Eũ toga laciniis abiciſis ami
ctum: decinctaq; tunica ĩdutũ: nudis pe
dibus a mane ĩ noctem vſqʒ ad pꝛincipia
Eomne tꝑs militie adeſſet: ĩterdixit etiaʒ
ei cõuictum hominũ vſumqʒ balneoꝛum
turmaſq; equitũ qᷓbꝰ p̃fuerat ademptis
uis lſnditertl alas tranſcripſit · ¶ Q

e
(Blearch⸗ vo lacedemanioꝛũ dux egregio

dicto diſciplinã militie cõtinebat: identi

dem exercitus ſui auribus inculcando. NR

44

militibus ĩperatoꝛẽ potius 3 hoſteʒ me
tui debere · quo aꝑte denũciabat futurũ:
vt ſpm̃ pene ĩpenderent:quẽ pugne acce
ptum ferre dubitaſſent ( R¶ Ob leuia
plia quidã imꝑatoꝛes triumphos ſibi de

cerni deſiderabãt: quibꝰ vt occurrer et᷑ le
ge cautũ eſtrneelns triumpharz niſi qui

quinq;ʒ milia hoſtiũ in vna acie cecidiſſet
nõ em̃ numero ſed gloꝛia triumphoꝛũ ex
celſiꝰ vꝛbis nr̃e futurũ decus maioꝛes ex
iſtimabant. Laureã nec ſenatus cuiq; de
dit: nec quiſq; ſibi dari deſiderauit ciuita
tis parte lacrimãte: ceterũ ad quercũ pꝛo
ne manus poꝛrigunt᷑:obi ob ciues ſerua
tos coꝛona danda ẽ en⸗ poſtes anguſte

domus ſempiterna gloꝛia triũphãt. Naʒ

„.-

ʒuis quis pᷣcdlaras res maximeq; vtiles

reipub · ciuili bello geſſiſſet: imꝑatoꝛ tam̃
eo nomine appellatus non eſt: neq; vlle
ſuꝑplicatões decrete diis ſunt:neq; aut

ouãs aut curru triumphauit: quia vt ne
ceſlſarie iſte: ita lugubꝛes ſemꝑ exiſlimate

ſunt victoꝛie: vtpote non externo ſed do
meſtico parte cruoꝛe· Se oꝛis aũt
eſt ab imperatoꝛe ducturo triũphum cõ
ſules inuitari ad cenã: deinde rogare vt
venire ſuꝑſedeant: nequis eo die quo ille

eaſe aioꝛis ĩ eodẽ cõuiuio ſit ĩ

T¶ Ouãuis luctaci adhuc tacueris
ſeðm te litẽ do· Mirifice iudex: ꝙ ĩ maĩfe
ſto negocio tꝑs teri paſſus ñ ẽ. ꝓbabiliꝰ
luctati: ius ampliſſi honoꝛis cõſtãter
defẽdit · Sʒ nec valeriꝰ quidẽ ĩpꝛobe:quia
foꝛtis ⁊ ꝓſpẽ pugne vt ñ legitimũ ita op

tãdũ p̃miũ petüit · Tãtũ em̃ ĩtereſt adiici

as alidd: an ðtractũ ĩſtituas:ntũ diſlat

Lñficii in:tiũ ab ĩiurie fine¶ V Caſtreſis

diſcipline tenaciſſimum vinculum: 1 mi
litaris rationis diligens obſeruatio ad
monent me:vt ad cenſuram pacis magi
tram cuſtodemq; tranſgrediar (Nam
vt opes populi Ro· in tantam amplitu
dinem imperatoꝛum virtutibus exceſſe
runt.Ita ꝓbitas ⁊ continentia cenſoꝛio
ſuꝑcilio examinata ẽ: opꝰ effẽu par belli
cis laudibus · Quid em̃ ꝓdeſt foꝛis eẽ ſtre
nuũ: ſi domi male viuit᷑expugnent licʒ
vꝛbes · coꝛripiant᷑ gẽtes · regniſ manꝰ ini
ciant᷑ · niſi foꝛo ⁊ curie officiũ ac verecun
dia ſua cõ ſtiterit: partarum rerũ celo cu
mulꝰ eq̃tꝰ:ſedẽ ſtabilem ñ hẽbit· Ad rem
igit᷑ ꝑtinʒ noſſe: atqʒ adeo recoꝛdari acta
cæſone poteſtatis GDamallu 1 po
ſtumius cẽſoꝛes: era pene noĩe: eos qui
ad ſenectutẽ celibes ꝑuenerãt:ĩ erarium
deferre iuſſ. Ctein puniri dignos:ſi
quo mõ ð tã iuſta cõſtitutõe ꝗ̃ri ſũt auſi
cũ in hũc modũ increparen?᷑ TBCN
tura nobᷣ quẽadmodũ naſeẽdi: ita gignẽ
di legẽ ſeribit · penteſq; vos alẽdo nepo
tum nutriẽdoꝛũ debito(ſiqs eſt pudor)
alligauerũt· Accedit his ꝙ; etiã foꝛtũa lõ
ga pᷣſtãdi huiuſcemodi muneꝛis vacatõʒ
eſtis aſſecuti:cũ interĩ cõſ ũpti ſunt anm
vr̃i:ꝛ mariti ⁊ pr̃is noĩe vacui · te igitur
⁊ nodoſã exoluite ſtipẽ: vtilẽ poſteritati
numeroſe ¶ ¶ Geta cinna cũ a lutio
metello Qn· domitio cẽſoꝛibus ſenatu
motꝰ eẽt.poſtea cẽſoꝛ ẽ fcẽus.FTteʒ M.Va
leriꝰ meſſala cẽſoꝛia nota ꝑlſ. Eptꝰ: cẽſoꝛia

poſtmodũ ptãte ĩꝑauit: quoꝛum ig nomi
nia vᷣtutẽ acuit · Ruboẽ em̃ eiꝰ exatati oĩ

bus viribꝰ incubuert: vt digni ciuibuſ vi
der ent᷑: qꝗbuſ dari potius q; obiici cẽſura
deberz 4 Go magis notãdus ẽ qᷓ am plii
ſimi honoꝛis maieſtatẽ tetro facinoẽ inq
nat ¶ D Ereniſũt iniecti vosᷣ qrites
nullo modo ppetiẽdi· alligati ⁊ còſtricti
eſtis amaro viculo buitutis. Lex eĩ lata ẽ
vos eẽ frugi iubet · Rbꝛogẽꝰ igit᷑ illud
horride vetuſtatis rubigĩe obſitũ ĩperiũ
Etem qd opꝰ libertate: ſi volentibꝰ luxu
perire ñ lic ¶ (Ouã putẽꝰ cõſulan

tis p̃ualidi illũ ĩgenii fuiſſe: q neq; tri

ſii iudicioꝛũ exitu cõpelli: neq; bonoꝛ um
magtudiĩe adduci potuit: quo ſe blandio
rẽ admiſtratõe reipu. gerer; CE (Eſt
Tüla qᷓ; puata cẽſura: maieſtas claroꝛum

tates 2 biſtoie. GG

Eryrr

viroꝛũ ſine tribunaliũ faſligio: ſine appa

ritoꝛũ mĩſterio: potẽs ĩ ſua ãplitudĩe ob
tinẽda. Qrato em̃ ⁊ iocũdo ĩtroitu aĩmiſ
hbhoĩm illabi᷑: admiratõis pᷣtextu velata:
quã recte qͥs dixerit lõgũ ⁊ btm̃ honoꝛeʒ
eẽ ſine onere ¶ & ¶ Nam qd plꝰ tribui
potuit cõſuli q; ẽ datũ reo Metello q cũ
cãz repetũdarũ dicerʒ: tabuleq; eꝰ ab ac
cuſatoꝛe expoſtulate: ad nom̃ iſ heiedn;

circa iudiciũ deferrent᷑: totũ cõſiliũ ab ea

rũ cõtẽplatõne oclos aũtit: ne de aliqᷓ re
qᷓ ĩ his relate erãt vider᷑ dubitaſſe. ¶ NH
NS eĩ ĩ tabul ſʒ ĩ vita Q. Metelli: argu
mẽta ſincẽ admĩſtrate ꝓuĩcie legẽda ſibi
iudiceſ credider̃t:ĩdignũ rati integritatẽ
tãti viri eigua cera ⁊ paucis lris ppẽdi

¶ Rex ãtiochꝰ bello qð cũ Ro·geꝛebat
filiũ Affricani a militibꝰ ſuis interceptũ

honoꝛatiſſiẽ excepit: regiiſq; muneribuſ
donatü vltro ⁊ celeriter pr̃i remiſit: quã

z ab eo tũ mayime finibꝰ imperi pelle

bat᷑:ſʒ ⁊ rex laceſſitꝰ maieſtateʒ excellẽtiſ
ſimi viri venerari: q; ſuũ doloꝛem vlciſci
maluit ( R (Caius mariꝰ in ꝓfũdum
miſeriarũ abiectꝰ vltimarum: ex ipo vite
diſerimine beneficio maieſtatis emerſit-
Miſſus em̃ ad eũ occidendũ in pᷣuata do
mo minturnis clauſũ:ſeruꝰ publicus na
tione cimber. ⁊ ſenẽ. ⁊ inermẽ.⁊ ſqualoẽ

obſitũ:ſtrictũ gladiũ tenẽs aggredi non

ſuſtinuit: ⁊ claritate viri obcecatus: abie

(to ferro attonit inde ac tremens fugit
¶ E¶ Danduz eſt aliqd loc alienigenis

exẽplis: vt domeſticis aſꝑſa ipᷣa varieta

te delectent · Quantũ poꝛro honoꝛis athe

nis xenocrati: ſapiẽtia pꝑiteꝛ ac ſanctitate
claro tributũ eſt:cum teſtimoniũ dicere
coactus ad aram acceſſiſſet: vt moꝛe eiuſ

ciuitatis iuraret omnia ſe vere retuliſſe:

vniuerſi iudices conſurꝛexerunt procla

marunt qʒ ne iuſiurandum diceret: qd
qqʒʒ ſibimetipſis poſtmodum ſententie di
cende loco remiſſuri non erant: ſinceri
tati eius concedendum exiſtimauerunt.
¶I¶Delapſa celo ſidera hominibus ſi
ſe offerant venerationis amplius nõ re
cipient · ¶ Mec de ſecundo: ſequuntur
de tercio ·

¶ Ex libꝛo tercio valerii ma ximi autoꝛi

Sexy

tingam quaſi cunabula qᷓdam
elemẽta virtutis animiqʒ; ꝓce
dẽte tempoꝛe ad ſummũ gloꝛie

Nulmẽ ꝑuẽturi:certo cũ indol expimẽto

dato geſtꝰ referã 6 ¶ Emnliꝰ lepidꝰ
ruer etiã:tũ pꝛogreſſus in aciem hoſteʒ
interemit:ciuem ſeruauit · Quius taʒ me
morabilis operis index eſt in capitolio
ſtatua bullata ⁊ incincta pᷣtexta ſen atus
cõſulto poſita· Iniquũ em̃ putauit eũ ho
loꝛi nõdũ tẽpeſtiuũ videri:q i vᷣtuti ma
turus fuiſſʒ:pcurrit igit᷑ lepidꝰ etatiſ ſta
bilimẽtũ foꝛtiter faciẽdi celeritate:dupli
cemqʒ laudẽ e pᷣlio retulit: cuiuſ eum vix

ſpectatoꝛẽ ãni eſſe patiebãt᷑ Orma em̃ in

feſta.⁊ diſtricti gladii·⁊ diſcurſꝰ teloꝛuʒ:
⁊ aduẽtantis eq̃tatus fragoꝛ: ⁊ cõcurren
tiũ exercituũ ĩpetꝰ: iuuembus quoqʒ ali
ntũ terroꝛis ĩcutit:ĩterq; pᷣlia gẽtiſ emi
lie puenicia coꝛonã mereri ſpolia rapere
valuit ¶ H¶ Alcibiades ille grecꝰ: cum
adhuc puer ad ꝑiclem auũculũ ſuũ veniſ
ſet: eũq; ſecreto triſtẽ ſedentẽ vidiſſz: in
terrogauit qͥd ita tantã ĩ vultu cõfuſioẽz
gererzy It ülo dicẽte mãdato ſe ciuitatis
pilea minerue qᷓ ſũt ianue arciſ edificaſ
e:cõſũptaq; in id opꝰ ingẽti pecunia:ñ
inueĩre quo pacto mĩſteru rõeʒ reddeꝛet
atz ideo cõflictari · Ergo inq̃t qᷓre potius
quẽadmoð rõeʒ nõ reddas· Ttaqʒ ãpliſſi
mus vir ⁊ pꝛudẽtiſſiꝰ ſuo cõſilio defectꝰ

pueri vſuſ eſt · tz id egit ut atheniẽſeſ fi

nitimo ĩpliciti bello:rõibus exigẽdis nõ
vacarẽt OοWagnä foꝛtitudinis exẽ
plũ antitaſ offert Romani galloꝛũ exer
citu pulſi:cũ ſe in capitoliũ ⁊ in arcẽ con
ferrẽt: inqʒ his collibꝰ moꝛari oẽs ñ poſ
ſent:neceſſariũ conſiliũ in plana ꝑte vꝛvᷣ
relĩquẽdoꝛũ ſeniorũ ceper̃t: quo facilius
iuuẽtus reliqas ĩperii tuereẽ· Ceterum
ne illo qᷣdẽ tã miſero tã q; luctuo ſo tẽꝑe
ciuitas nr̃a vᷣtutis ſue oblita ẽ.de fũcl eĩ
honoꝛibꝰ aptis ianuis· in curulibus ſell-
cũ inſignibꝰ mgr̃atuũ quos geſſerant ſa
cerdotioꝛũqʒ ꝗᷓ eꝛãt adepti cõſeder̃t:vt ⁊
ip̃i ĩ occaſu ſuo ſplẽdoꝛẽ ⁊ oꝛnamẽta pᷣte
rite vite ĩᷣtinerẽt:⁊ plebẽ ad foꝛtius ſuſſi
nẽdos caſꝰ ſuos aarẽt:venerabil eoꝛũ a
ſpẽus pᷣmo hoſtibꝰ fuit:⁊ nouitate rei:
magficẽtia cultꝰ:a in ipᷣo audacie gůe cõ
motis · Sʒ qs dubitarʒ quĩ ⁊ galli ⁊ victo

res illã admiratõʒ: mox ĩ riſũ ⁊ ĩK oẽ cõti

melie gẽꝰ cõuerſuri eẽnt? Nõ expectauit
igit᷑ hac iniurie ĩmanitatẽ C· atiliꝰ: verũ

barbã ſuã ꝑmulcẽti gallo:ſcipioneʒ vehe

m̃ti ictu capiti ſuo inflixit:eiqʒ ꝓpter do
loꝛẽ ad ſe occidẽð ruẽti cupidꝰ coꝛpus at
tulit · Capi ergo vᷣtꝰ neſcit· patia dedecuſ
ignoꝛat:toꝛtũe ſuccũbẽ omni fato triſtiꝰ
ducit· noua ⁊ ſpecioſa gna ĩteritus exco

git at: ſi q ſq; interieꝛit ꝗ ſic extĩguit CR

¶ Diuus ⁊uliuſ certiſſiã vere vtutiſ effi
gies: cuʒ ĩnumerabili multitudĩe ⁊ feroci
impetu neruioꝛũ ĩclĩari aciẽ ſuã videiʒ:ti
midus pugnãti militi ſcutuʒ detraxit:eo
qʒ tectus acerrĩe pᷣliari cepit: quo facto
foꝛtitudinẽ ꝑ totũ exercitũ diffudit: labẽ

tẽqʒ belli foꝛtunaʒ diuini aĩmi ardoẽ iſti
tuit· T dẽ alio p̃lio legionis martie: aquili

ferũ ineũde fuge gẽa iã cõuer ſũ:faucibꝰ
comp̃hẽſũ in cõtrariã ꝑtẽ detraxit: dexte
ramqʒ ad hoſtẽ tẽdens:quoꝛſũ tu inquit
abis? tllic ſunt cũ qbus dimicãꝰ.⁊ mani
bus quidẽ vnũ militeʒ adhoatõe vᷣo taʒ
acri:oĩm legionũ trepidatõnem coꝛreyit
vinciq; patas vincẽ docuit· ¶ S ¶ Etru
ſcis in vibẽ põte ſublitio irrũpẽtibuſ ho
ratiuſ cocles extremã eius ꝑtẽ occupauit
totũq; hoſtiũ agmẽ donec poſt tergum
ſuũ põs abrũꝑet᷑ infatig abili pugna ſu
ſtinuit:atʒ vt patriã ꝑiculo iminenti libe
rataʒ vidit: armatus ſe in tiberim miſit:
cuius foꝛtitudinẽ dii ĩmoꝛtales admirati
incolumitatẽ ſincerã ei pᷣſtiter̃t · Nã neq;
altitudine deiectus qᷓſſatuſue:npõdẽ aꝛ
moꝛuʒ pᷣſſus: nec vllo verticis circũitu a

ctus: nec tel quidẽ qᷓ vndiqʒ ingerebant᷑

leſus:tutũ natãdi euẽtũ hũit· Vnꝰ vaqʒ
tot ciuiũ tot hoſuiũ in ſe oculos cõuertit
ſtupentes illos admiratione: hos ĩter

metum leticiam heſitãteſ:vnuſq; duos
acerrĩa pugna cõſoꝛtes exercitus alterũ

repellẽdo alterum repugnãdo diſtr axit

Deniqʒ vnus vꝛbi nr̃e tm̃ ſcuto ſuo: quã

tũ tiberis alueo munimẽti attulit · Quap

pter diſcedẽteſ etruſci dicẽ potuerũt.Ro

manos vicimus:ab hoꝛatio victi ſumus:

¶ E¶ Bublica religiõe conſecrata virtus

nulla pꝛiuata laudatione indiget ¶De
foꝛme eſt vt quos digtate preſtamus ab
his virtute ſuꝑari ¶ Botioꝛ eẽ debet ꝓbᷣ
dignitas ſine vita: q; vita ſine dignitate

ſũt eĩ ab eo lr̃arũ latĩarũ monim̃ta.adiu

naſcitur quia ſic moꝛi᷑ ¶ B ¶ Bompeiꝰ
qui dum legatõnis officio fungeretur a
gentio rege interceptus: cum ſenatus
conſilia prodere iubeꝛet᷑:ardenti lucerne
admotũ digitũ ciemãdũ p̃buit · Caq; pa
tiẽtia regi ſi deſꝑationẽ: toꝛm̃tis qᷣcqᷓ;
ex ſe cognoſcẽdi excuſſit:i expetẽde ppli
Ro·aĩcicie magnã cupiditatẽ ĩgeneꝛauit
¶ ¶ ¶ Vetuſto macedõie moꝛe regi Alexã
dro nobiliſſimi pueri pꝛeſto erant ſacriſi
cãti · e ꝗꝰ vnꝰ turibulo arrepto añ ipᷣm
aſtitit: ĩ cꝰ bꝛachio carbo ardẽs delapſus
ẽ: quo etſi ita vꝛeret᷑ ut aduſti coꝛꝑis eius
odoꝛ ad cireũſtãtiũ nares ꝑuenirʒ:tam̃ ⁊
doloꝛẽ filẽtio p̃ſſit:ꝛ bꝛachiuʒ ĩmobile te
nuit: ne ſacnfli alexãdꝛi aut cõcuſſo tu
ribulo impedirzʒ: aut edito gemitu regiaſ
aures aſper gerʒ · Rex quoq; patĩa pueri
magis delectatus:hoc certius ꝑſeuerãtie
exꝑimẽtũ ſumẽ voluit:cõſulto em̃ ſacrifi
cauit diutius · n? hac re euʒ ꝓpoſito repu
lit · Si huic miraculo dariꝰ ĩſeruiſſʒ ocloſ
ſciſſz eꝰ ſtirpis milites vĩci ñ poſſe · cꝰ in
firmã etatẽ tãto roboẽ p̃ditã anĩadũtiſſz
¶ D¶ Eſt 2 ulla vehem̃s ⁊ cõſtãs aĩ militia
lris pollẽs venerabiliũ doctrĩe ſacroꝛuʒ
atiſtes phia: qᷓ vbi pectoꝛe rcepta ẽ hoĩm
ĩhoneſto atʒ ĩutili affectu diſpulſo: totũ
ĩ ſolide vᷣtutiſ munim̃to cõfirmat: poten
tiuſq; metu fẽit ac doloẽ ¶ ( eĩ fa
ſtidioſo aditu vᷣtꝰ excitata:ĩuida ĩ geĩa ad
ſe penetraẽ patit᷑ · Neq; hauſtũ ſui cũ ali

¶ ¶ Nunc enim veſter EEnes

qꝰ ꝑſoãrũ diſcẽmine largũ malignũ ve p
bet:ſʒ oĩbꝰ eq̃liteꝛ expoĩta:qͥd cupiditatiſ

potiꝰ: q; qͥ digtatiſ attuleriſ eſtiat: inqʒ
cnpe bõruʒ ſuoꝛũ tibiip̃i põdꝰ exaĩandð
relĩ

t: vt qntũ ſ hire aĩo ſuſlinueriſ tm̃ te
cũ afferas · Quo eueiĩt vt ⁊ hũili loco nati
ad ſũmã digtatẽ cõſurgãt:⁊ gnoſiſſiãruʒ
ymaginũ fetꝰ ĩ aliqd reuoluti dedecꝰ ac

„

ceptã a maioꝛibꝰ lucẽ ĩ tenebꝛas cõũtant
¶ E n cunabula Tulli hoſtilii agꝛeſte tu

guriũ cepit:eiuſdẽ adoleſcẽtia in ꝓecore

etas ĩperiuʒ Ro · rexit ⁊ duplicauit.Sene
ctꝰ excellẽtiſſĩs oꝛartis dcoꝛata ĩ altiſſi
mo maieſtatiſ faſtigio fulſit¶ H¶ Marci
vᷣo poꝛtii catonis ĩcrem̃ta publicis votis
expetẽda fuerũt:qᷓ nom̃ ſuũ tuſeuli igno
bile rome nobiliſſimuʒ reddidit · Ornata

in
paſcẽdo fuit occupata · ¶ & ¶ Validioꝛ
pli

ta diſciplina militaris: aucta maieſtas ſe
nat· pꝛogata fãilia:i qᷓ maximũ decꝰ po
ſterioꝛ oꝛtꝰ ẽ cato ¶ F Quã mez Euri
pides: aut quẽ pr̃ez dmoſtenes habuerit
ip̃oꝛũ quoq; ſeclo ignotũ ẽ. Ateriuſ aũt
mr̃eʒ olera:alteriꝰ pr̃eʒ cultellos vẽdicaſ
ſe oĩm pene doctoꝛũ lr̃e loquũtur.Sʒ qᷣd
aut illiꝰ tragica: aut hꝰ oꝛatoꝛia vi clariꝰ

¶ R¶ Ige Q. fabii maximi aliobꝛogi ciuis

patoꝛis clariſſimi filius Q. Eabius ma
ximꝰ q;ꝑditã luxuꝛia vitã egit CL ¶ Gu
ius vt cetera flagicia obliterẽt᷑: tñ abũde
illo ddecoẽ moẽs nudari pñt: ꝙ ei Q.põ
peiꝰ p̃tor vꝛbã⸗ pr̃nis bõis ĩiterdirit · R
q;ʒ ĩ tãta ciuitate zinl⸗ decretũ ĩp̃hẽdẽt ĩ
uẽtꝰ ẽ. Holẽter eĩ hoĩeſ ferebãt pecũiaʒ qᷓ
fabie gẽtis ſplẽdoꝛi buiẽ dẽbat flagiciis
diſiici · Ergo quẽ nimia pr̃is ĩdulgẽtia hẽ
dẽ liqrat:pub·ſeueritaſ exhẽèdauit ( M
lenir fauoꝛẽ pleb Qlodius pulcer
adhenſqʒ poſtea fuluiãe ſtole:pugio mi

litaẽ decꝰ muliebꝛi ĩpio ſbiectũ hũit:quo

rũ fuliꝰ pulcer pᷣterq; ꝙ eneruẽ ⁊ frigidã
iuuẽtã egit: ꝑdito etiã amoꝛe vulgatiſſiẽ
mẽtricis ĩfaĩs fuit moꝛtiſq; erubeſcendo
gne cõſũptꝰ ẽ. Ruide eĩ abdomide deuo
rato: fede ac ſoꝛdide intpantie ſpm̃ tradi
dit ( N ¶ Inĩadůto ĩ q;piculoſũ iter ꝓ

ceſſerĩ: itaqʒ me ip̃ reuocabo:ne ſi reliqᷓ
eiuſdẽ gñis naufragia cõſectari ꝑſeuera

uero: aliq ĩutili relatõe implicer · Referaʒ
igitur pedeʒ defoꝛmeſq; vmbꝛas in imo
gurgite turpitudinis ſue iacẽ patiar. Sa
tius eſt enim narrare qui illuſires viri
in cultu: ceteroqʒ vite ritu aliqua ex par
te nouãdo ſibi ĩdulſerint CCas
duellius qui pꝛimum naualeʒ triumphũ
ex penis retulit: quotienſcunq; epula

turus erat ad funalem cereum pꝛeeunte

tibicine ⁊ fidicine a cena domini reuer
ti ſo litus eſt · Enſignem bellice rei ſucceſ
ſum nocturna celebꝛatione teſtando.
DP Lutius autem ſilla cum imperator
eſſet camidato ſibi crepidato habitu
Neapolim ambulare defoꝛme non duxit

¶ Q¶ Caiꝰ vero Marius poſt iugurtinũ

cĩbꝛicũqʒ ⁊ theutonicũ triumphũ: cãtaꝛo
ſꝑ potauit: qm̃ liber pr̃ inclitum ex aſia
ducens triũphũ:hoc vſus poculi gne fe
rebat᷑: ut inter ipᷣm hauſlũ vini victorie

Sl.

eꝰ ſuas victoꝛial cõparet ( R ¶ Vegeta
1 ſtrenua ĩgenia quo pꝓlꝰ receſſusg ſumũt
vehemtioꝛes hĩc ĩpetus edũt. ¶ S ( Li
uii ſalinatoꝛis eterne meõꝛie tradendus
aĩmꝰ ꝗ cũ Aſdꝛubalẽ exercitũq; penoꝛuʒ
ĩ vmbꝛa deleſſz: 1 ei diceret᷑ gallos ligu
res ex acie ſine ducibꝰ a ſigiis ſpeꝛſos ac
balãtes parua manu oppmi poſſe· Rñt:

in hoc eiſ optere parei ne boſube cite cla

dis domeſtici nũci deeſſẽt ¶ Cato
vo ſuꝑioꝛ ſepenumero ab inimiciſ ad cãe
dictationẽ vocatꝰ nec vllo vnq; crimine
cõuictꝰ: adultimũ tm̃ fiducie ĩ ſua ĩnocẽ
tia poſuit:ut ab his in qᷓſtionẽ publicam
deductus:tiberiũ gracchũ a quo ĩ admĩ
ſtratõe reipu · ad multuʒ odiũ diſſidebat
iudicẽ depoſcerzʒ:q̃ qdẽ aĩmi pᷣſtantia ꝑti
naciam eoꝛum inſectãdi ſe ichibuit C( O
¶ Nctius poeta fulio ceſari ãpliſſimo ⁊
oꝛmatiſſiõ viro ĩ collegiũ poetarũ veniẽ

—☛ 0
*
*

ti vng; aſſerir maieſtatis eiꝰ ĩme
moꝛ:ſꝭ qꝛ ĩ comꝑatõe cõmuniũ ſtudiorũ
aliqnto ſe ſuꝑioꝛẽ eẽ cõfiderz: qppter in
ſolẽétie crimĩe caruit:q; ibi voluminũ nõ
pmaginũ certamĩa exercebãt᷑ ¶ ¶ Ne
euripides qᷓdẽ athenis arrogãs viſus eſt
cũ poſtulãte ꝓplo:ut ex tragedia q̃ndaʒ
ſerntentiã tollerʒ: ꝓgreſſus in ſcenã dixit
ſe ut eũ docerʒ: nõ ut ab eo diſcerʒ fabu
las cõponẽ ſolere · ¶ Oᷓ¶ Laudãdo ꝓfe
cto fiducia eſt:qᷓ eſtiatõz ſui certo pondẽ
examĩat:tm̃ ſibi arrogãs:q̃ntuʒ a cõtem
ptu ⁊ inſolẽtia diſtaẽ ſatis ẽ. Ttaq; etiam
Alceſcidi tragico poete reſpõdit ꝓba
die apud quẽ eũ q̃reret᷑ ꝙ ab eo triduo

rnõ uvltra tres verſus: maxio impẽſo labo

re deducẽ potuiſſʒ: atqʒ; ife ſe cẽtuz ꝑfaci
le ſcrip ſiſſe gliaret᷑: ſʒ in hoc inqt ĩtereſt
p tui in triduũ tm̃modo: mei ĩ oẽ tẽpus
ſbfficiet Flteni⸗ em̃ fecũdi curſ?ꝰ ſ. cripta
intra mas meõꝛie metas coꝛruerũt.

terius cõtante ſtilo elucubꝛatũ opꝰ ꝑ oẽ

eui tempus: plenis glie vel efferet᷑: ¶
Nobiliter etiã vterqʒ Spartanus: 2
ĩcrepatꝰ a quodã q̃ in aciẽ claudꝰ deſcen
derz pugnae: ſibi nõ fugẽ ppoſitũ eſſe re
ſpõdit · Et qᷓ referẽte quodã: ſagittis ꝑſa
rum ſolez obſcurari ſolẽ· bene narras in
quit:ĩ vm bꝛa eĩ meliꝰ pᷣliabimur· Eiuſdẽ
vir vi atz ami · hoſ piti ſup prie muros
excelſoſ latoſq; oſtẽdẽti dixit· Si mulieri

teri mauis crede ¶ cc

bus iſtos cõpaſtis recte: ſi riris turpiter

¶ ã ¶ Lex vtilitati cedit ¶ Nõ eſt eiuſdeʒ

capꝑe aliquos velle ⁊ timẽ ¶ bb EFor
titer ſe gerè in aduſis rebꝰ q̃d aliud ẽ q;

ſeuiente foꝛtunã in adiutoꝛiuʒ ſui pudoè
victã cõtẽ ¶ Derfecta ars foꝛtũe lenoci
mo defecta:iuſta fiducia nõ exuit᷑: quãq;
ſe ſcit laudẽ mereri:eã etſi ab aliis nõ im

petrat dõeſtico tam̃ acceptã iudicio ĩᷣfeꝛt
An tu vituline carnũcule q; imꝑatoꝛi ve
. (Dr ⁊ aĩioſum
bõa ſiducie pectꝰ em̃ſũ:q̃ debituzʒ oꝑpꝰ ſu
peſt cõſtãtie repᷣſẽtatio · Cura em̃ ſic com
Paratuʒ ẽ: ut . quiſ ſe aliqᷓd oꝛdine ac re
cta mente cõplexũ cõfidit:vel iã geſtum
ſi obtrectet᷑ acriter tueat᷑:vl nõ editum ſi

interpellet᷑: ſine vlla cõtatiõe ad effectuʒ

ꝑducat ¶ Vbi dõeſuca qeſ ſeditionũ agi

tata flucubuſ eſt pᷣſce cẽſuetudinis auto
ritaſcõuellit᷑ pluſq; valʒ qð violentia co

t:
V

Ei⸗ qð ſuadʒ ⁊ pcipit verecũdia ( dd
t

hũilitaſ plitudieʒ venerari dʒ:ita a

nobilitate fouenda magiſ q; ſꝑnẽda bõe

indol nouitas eſt ¶ ee euius centu

rio diui auguſti: cũ Antoniano bello ſe

penuo excellentes pugnas edidiſſz: im p

uiſis hoſtiũ inſidiis circũuentuſ:a ad ˙n

toniũ alexãdꝛiã ꝑductuſ: interrogatuſqʒ;
q̃dnã ð eo ſtatui deberzʒ fugulari me in
ꝗt iube:qꝛ nõ ſalutiſ beneficio:neq; moꝛ
tis ſuꝑplicio adduci poſſũ:vt eſſe ceſariſ

mues d ſentetia deſinã:aut tuuſ eſſe inci

piã. Ceterũ quo cõſtantiꝰ vitã cõtempſit
eo faciliꝰ ipetrauit· Antoniꝰ em̃ vᷣtuti eiꝰ
incolumitatẽ p̃ſtitit ff (Bpotion vo
cũ atheniẽſes rẽ aliter atʒ ipᷣe ſuaſerat ꝓ
ſpeꝛe admiſtraſſent: adeo ꝑleuerãs ſente
tie ſue ꝓpugnatoꝛ extitit: vt in cõtõne le
tari q̃dẽ ſe ſucceſſu eoꝛũ ſʒ tñ cõſiliũ ſuũ

aliqnto meliꝰ fuiſſe diceret· Nõ em̃ dãna

uit qð recte viderat:qꝛ qð alius male cõ

ſulerat bñ geſſerant:felicius illð eſtimãſ
hoc ſapiẽtius: plerũq; em̃ temeritateʒ ca

ſuſiuuat:⁊ vbi pꝛauo cõſilio ꝓpiuſ aſpi
rat quo vehementiuſ noceat deſpatiꝰ
deſt · Placidi ſane miſericoꝛdeſ ⁊ liberaleſ

omniqʒ ſuauitate ee mores ꝓho

tionis quos optime ꝓfecto cõſẽſus oĩm
bonitatiſ cognomine decoꝛandos cẽſuit
Itaq; cõſtantia que natura rigidioꝛ vide
batur leuis e manſueto pectoꝛe fluxit ·

—

¶ ¶ Suacuſãꝰ q qꝗbuſdã monẽtibꝰ vt ad
uſꝰ eraclidẽ ⁊ calippũ quoꝛũ fidei plimũ
credebat tãq; ĩſidias ei nectentes cautioꝛ
eẽt · Rñt vita ſe malle excedẽ q̃; metu vio
lẽte moꝛtis aĩcos inimicis iuxta ponẽ.
¶ HNec ð tercio:ſequũt᷑ ð q̃rto ¶ Ex li.iui·
Valerii maxĩ ¶ Hiſtorie ⁊ auto.
Ranſgrediar nũc ad ſaluberrĩaʒ
ꝑtẽ animi moderatõem q̃ mẽtes
nr̃as impotẽtie ⁊ temeritatis in
curſu trãueꝛſas fieri nõ patit᷑:quo eueĩt
vt rep̃hẽſionis moꝛſu ſit vacua:⁊ laudis
queſtu ſit opulentiſſima.· ¶ ¶ Multo
em̃ multoq; ſeipᷣm q; hoſtẽ ſuꝑare oper
ſious ẽ: nt adũſa pꝛe ꝓpera feſtĩatõe fu
gientẽ:nec ſecũda effuſo gaudio app̃hẽ
dentẽ ¶ Doloꝛ moderatõi cedere debet ·
¶ Sumpſiſſem a te ſupplicium niſi tibi
iratꝰ eſſem · Malo ĩpunituʒ te dimittẽ q;
Xxpter iraʒ iuſto grauiꝰ punire· Eoꝛſitan
em̃ ⁊ nos cũ ĩ gradu digtatis nr̃e eſſemꝰ
aliqᷣd tale fecimꝰ:q̃ᷓ trãquillitate conſilii
ipᷣe ſibi cõdicionẽ exilii placidioꝛẽ reddi
dit · ¶ Ga em̃ demũ tuta eſt potẽtia q̃ᷓ vi
ribus ſuis moð ĩponit · W Marcus
rutiliꝰ cẽſoꝛinus iterũ cẽſoꝛ creatꝰ:ad cõ
tionẽ pplin vocatuʒ q; potuit grauiſſiã
oꝛõe coꝛripuit: ꝙ poteſtateʒ eam ſibi bis

detuliſſet:cuiꝰ maioꝛes qꝛ nimis magna

videret᷑ tẽpꝰ coartãdũ iudicaſſẽt. vterqʒ
recte ⁊ cẽſoꝛinꝰ ⁊ ppls:alteꝛ em̃ ut mode
rate honoꝛes crederent prece pit: alteꝛ ſe
moderate credidit ˖ ¶ G Cinens ſce
uola excel lẽtiſſimꝰ vir teſtis in reuʒ ꝓdu
ctus:cũ id rñdiſſʒ: ꝙ ſalutẽ ꝑiclitãtis ma
gnope leſurus vicbat diſcedẽs adiecit:
ita ſibi credi oꝑtere ſi ⁊ alii idẽ aſſeueraſ
ſent · qm̃ vniꝰ teſtimonio aliquẽ cedeꝛe
eſſimi eẽt exẽpli· Et religiõi igi᷑ ſue de
bee fidẽ:⁊ cõmuni vtilitati ſalubꝛe conſi
liũ reddidit· ¶ E ¶ Numidicꝰ metellus
populari factione patria pulſꝰ: ĩ aſiaʒ ſe
ceſſit: ĩ qᷓ cũ ei foꝛte ludoſ theatralibꝰ ſpe
ctanti:lr̃e reddite eẽnt qbus ſcriptũ erat
maxio ſenatus ⁊ ppli cõſenſu: reditũ illi
ĩ vibẽ datum:nõ e theatro pꝛius abiit q̃ᷓ;
ſpectaculũ ederet᷑ · Nõ leticiã ſuã ꝓxĩe ſe

dẽtibus vlla ex ꝑte patefecit · ſz ſummum

gaudiũ ĩtra ſe cõtinuit· Gundẽ cõſtat pa
ri vultu ⁊ exulẽ fuiſſe ⁊ reſtitutum· ARdeo
moderationis bñſficio mediꝰ ſẽꝑ ĩter ſe

S

cũdas aduſas res animi firmitate ver

ſatus ẽ. ¶ E ¶ Tpata platonis modera
tio · Nã cũ adſus delictũ ſerui vehbemen
tius exarſiſſʒ:veritus ne ip̃e vĩdicte moð
deſpicẽ ñ poſſz: ſpeuſippo amico caſiiga
tionis arbitriũ mãdauit:defoꝛme ſibi fu

turũ eyiſtimãs:ſi cõmiſiſſʒ ut parẽ repᷣbẽ

ſionẽ culpa ſui:⁊ anĩaduſio platonis me
reret᷑. (1. ¶koẽ plato cuʒ audiſſ. 3 xeno
cratẽ diſcipulũ ſuũ de ſe multa ĩpie locu
tum:ſine vlla cũctatẽ e crimĩ ationem re

ſpuit: cũq;ʒ ĩſtetiſſʒ toꝛuo vultu ĩdexr cãm

querens:cur ſibi fides ñ adhiberet᷑. Adie
cit nõ eẽ credibile ut quẽ tãtope amaret
ab eo inuicẽ nõ diligeret᷑· Doſirẽo cuʒ ad
iuſiurãdũ immicias aſſerẽtis malignitas
cõfugiſſʒ: ne de ꝑiurio eiꝰ diſputarʒ af fir

mauit: nũqᷓ; xenocratẽ illa dicturũ fuiſſe

niſi ea dici expedire ſibi iudicaſſʒ. Non in
coꝛꝑe moꝛtali: ſ in arce celeſti qdem ar
matũ aĩm eiꝰ vite ſtatõeʒ putes pegiſſe:
huũanorũ vicioꝛuʒ ĩcurſus a ſe inuicta pu
gna repellẽtẽ:cũctoſq; vᷣtutis nos alti

tudiĩs ſue ſinu clauſos cuſtodientẽ. ¶ F
Staſippus tegeates hoꝛtãtibus aĩcis

vt grauẽ ĩ admĩſtratõe reipub.emulũ: ſʒ
alioqᷓn ꝓbũ ⁊ oꝛnatũ virũ:q̃libʒ rõne vel
tolleret vel ſũmoueret: negauit ſe factu
rũ:ne quẽ ĩ tutelã pr̃ie bonus ciuis locũ
obtineret malus ⁊ ĩpbꝰ occuparet: ſe eqʒ
potius vehem̃ter adſario vꝛgeri: q; pa
tri
R¶K piſcatoꝛibus ĩ mileſia regione re
ticulũ trahẽtibuſ qᷣdã iactũ emerat:extra
cta deinde magm põderis aurea delphi
ca mẽſa oꝛta cõtrouſia ẽ. Ill' piſciũ captu
rã vẽdidiſſe affirmãtibus.hoc foꝛtunam

tractus ſe emiſſe dicẽte. Qua cõtẽtõne p

pte: nouitatẽ rei ⁊ magtudinẽ pecũie ad
vniſum ciuitatis eius pplin delata. pla
cuit appollinẽ delphicũ cõſuli: cuinã ad

iudicari mſa deberet · deus rũt illi eẽ dan

dam qꝗ ſapĩa ceteros pᷣſtaret. LTũ illi mile
ſio taleti mẽſã deder̃t: ille ceſſit eã bianti
bias pitaco:is ꝓtinus alii:deĩcepſ. q; per

oñʒz ſeptẽ ſapiẽtũ oꝛbẽ adultimũ ad ſolo

nẽ puenit: ꝗ ⁊ titulũ ãpliſſiẽ pꝛudentie

D emium ad ipſum appollineʒ trãſtulit.

¶ Knchiochus a lucio ſcipione vltra
thaurũ montẽ imperii finibus ſũmotus
— ☛ — — ⸗ — .
cũ aſiã ꝓuĩciã vicen aſqʒ ei gẽteſ ademiſſz

am gregio aduocato carẽ p̃optauit·

EG

Sl

gras agere ꝓpopulo Ro. non diſſimulan
ter tulit:ꝙ nimis magna ꝓcuratõne libe
ratus modicis regni termĩs vteret᷑. Et ſa

ne nihil eſt tã p̃clarũ aut tã magficuʒ qð

nõ moderatõe tempoꝛari deſiderz C M

Tranſgrediamur ad egregiũ humani

aĩmi affectũ:quẽ ab odio ad gram defle

xum equideʒ cũ leto ſtilo pꝛoſequamur·

Naʒ ſi placidũ mare ex aſpero:celũqʒ; ex
nubilo ſerenum hilari aſpectu ſentit᷑: ſic
belluʒ pace mutatũ plurimum gaudii af

fert · Specioſius aliquãto iniurie benefi
ciis vĩcunt᷑:qᷓ; mutui odii ꝑtinacia pẽſan
tur. ¶ N¶ Memiliꝰ lepidus bis cõſul
⁊ põtifex maxĩꝰ:ſplẽdoꝛiq; honoꝛum par
vite grauitate: diutinas ac vehementes
immicicias cũ fuluio flaccho eiuſdeʒ ãpli
tudĩs viro geſſit: qu as ut ſimul cenſoꝛes
creati ſũt in cãpo depoſuit:exiſtimãs nõ
opoꝛtè eos pꝛiuatis inimicicis diſſidẽ ꝗᷓ
pub.ſumma iũcti eſſent poteſtate·
Aarũ etiaʒ ĩ affricano ſuꝑioꝛe ac tibe
rio graccho depoſitarũ inimiciciaruʒ exẽ
plum· Siquidem ad cuiꝰ mẽſe ſacra odio
diſſidentes venerãt:ab ea ⁊ amicicia ⁊ af
finitate iũcti diſceſſerunt· Non contentꝰ
em̃ ſcipio autoꝛe ſenatu ĩ capitolio Touiſ
epulo cũ graccho cõcoꝛdiã cõmunicaſſe:
fuiã quoq; ei coꝛneliã ꝓtinus ibi deſpon
dit · B agna cura pᷣcipu oqʒ gau
dio referẽð eſt:q̃ntoꝑe libidĩs ⁊ auaricie
furon ſimiles impetꝰ ab uluſtriũ viroꝛũ
ectoꝛibꝰ cõſilio ⁊ rõe ſũmoti ſunt.Quia
h demuz penates:ea ciuitas· id regnum
eterno in gr adu facile ſteterit: vbi mini
mum viriũ veneris pecunieq; cupido ſi
bi vẽdicauerit · Naʒ quo he gnis bumani
certiſſime peſtes penetrarũt: iniuria do
minat ꝛinkuma flagrat: qbus relictis cõ
trarios his tã diris viciis moꝛes cõmeõ

ramus. ◻Tocupler eſt non multa
poſſidens ſz modica deſiderans · ( Que

vꝛbs voluptati plurimũ tribuit imperiũ
maximuʒ amiſit: ꝗᷓ laboꝛe delectata eſt oc
cupauit · Et illa libertatẽ tueri nõ valuit
Hec etiaʒ donaẽ potuit ¶ R¶ De pub.
miſterio nihil cuiq́; p̃ter laudeʒ bene ad
miſtrati officii accedẽ debet · ¶ Non au
ri ⁊ argẽti:ſʒ amplitudĩſ pondꝰ exiſtimã
dum eſt · ¶ Pretoꝛi nõ ſe J manus axpe
cunie lucro:ſʒ etiam oculos a libidinoſo

. aſpectu cõtinẽtes eſſe debe S. (Nar. .

cus curius cũ italia pirrhum regẽ exegiſ
ſet:nihil oĩno ex p̃da regia q̃ exercitũ vr
bẽqʒ ditauerat attigit · decretis etiaʒ a ſe
natu ſeptenis iugeribꝰ agri populo:ſibi
aũt quiq̃ginta: popularis aſſignationis
modũ non exceſſit: parũ idoneũ reipub·
ciuẽ exiſtimãs ꝗ eo qð reliquiſ tribueret᷑
cõtentꝰ nõ eſſʒ · 8 dem Samnitũ diuitias
ꝑ legatos miſſas cõtempſit: vultum riſu
ſoluẽſ: marrate inqᷓt ſamnitibꝰ M· Quriũ
malle locupletibus imꝑare: q; ip̃m fieri
locupletẽ· Atqʒ iſtud ut p̃coſuʒ ita malo
hoĩm excogitatuʒ munꝰ retroferte:⁊ me
mẽtote nec acie me vĩci:nec pecunia coꝛ
rumpi poſſe ¶ T ¶ Sophocles etate iã

ſenioꝛ cuʒ ab eo cdã qᷓrerʒ:an etiaʒ nunc

rebꝰ venereis vteret᷑s Di melioꝛa ingui

Libẽter em̃ iſtinc tanqʒ ex aliqᷓ furioſa p

fugi dominatõe · ¶ V¶ Bbirne nobile

Athenis ſcortuʒ iuxta xenocratem vino
grauẽ accubuit: pignoẽ cuʒ qbuſdã iuue

nibꝰ poſito an tꝑantiã eiꝰ coꝛrumꝑe poſ
ſet: quã nec tactu nec ſmõe aſꝑnatꝰ quo
ad voluerat ĩ ſinu ſuo moꝛataʒ ꝓpoſiti ir
ritã dimiſit: factuʒ ſapĩa ĩbuti aimi abſti

nens: ſz meretricule quoqʒ dẽm face

tum. deridẽtibꝰ em̃ ſe adoleſcẽti

detib en 2tã
foꝛmoſa tãq;ʒ eligãſ:poti ſenis aĩm ilece

bus pellicẽ nõ potuiſſʒ:pactũ 3 victoꝛie

Seciuʒ flagitãtibꝰ:ð hoĩe ſe cuʒ his nõ de
ſtatua poſuiſſe pignꝰ rũt · põt ne bec xe

nocratis cõtinentia a quoq; magis vere
magiſq; ꝓpe demõſtrari: q; ab ip̃a meꝛe
tricula expᷣſſa ẽꝓphirne pulcritudine ſua
nulla ex ꝑte cõſtãtiſſimã eiꝰ abſtinẽtiam

labefecit · ¶ ¶ Gia nimiruʒ hʒ ꝗᷓ nihil
coõcupiſcit: eo qᷓdẽ ceꝛtiuſ q̃; qᷓ cuncta poſ
ſidʒ qꝛ dominiuʒ reruʒ collabi ſolʒ · Bõa
mẽs pfert᷑ diuitiis: bõe mẽtis vſurpatio
nulluʒ triſntioꝛis foꝛtune rcipit incurſum

Ttaq; quoꝛſũ attinʒ:aut diuitias in pᷣma

felicitatis ꝑte: aut pauꝑtatẽ ĩ vltiõ miſe
riaruʒ ſtatu ponegcum ⁊ illarũ frõs hila

ris multis intꝰ amaritudibꝰ ſit ĩferta: a

h'* hoꝛridioꝛ aſpẽus ſolidis ⁊ certis bõis
abuũdz (QOuos S reipub · impatoꝛeſ

aſſerebant:ãguſtie rei familiaris (qᷓd ceſ

ſo pꝛopꝛium nomen veritati reddere)

bubulcos fieri cogebant· ¶ Nihil eoꝛum
que virtuti debent᷑ emere pecunia licet ·

¶ Ouid mẽdicã foꝛtunã q̃ſi p̃cipuum

gnis hũani malũ diut᷑niſ cõuiciiſ lacerãꝰ
qᷓ ut ũ abũdãtibꝰ ita fidis vberibꝰ publi
co laſ· elioſ.fabꝛitioſ.curioſ·ſcipiõeſ· ſcau
ros:hiſqʒ paria roboꝛa vᷣtutiſ aluit.· ( B

In Cau fabꝛicii ⁊ Qemilii papii pᷣnci

pũ ſeculi ſui domibꝰ argentuʒ fuiſſe cõfi
tear oꝑtet · Vterq; eĩ patellã deoꝛũ ⁊ ſa
linũ habuit: ſʒ eo lautiꝰ fabꝛiciꝰ ꝙ patel
lam ſuam coꝛneo pediculo ſuſtinere vo
luit · Papus quoq; ſatis animoſe qui cuʒ
hereditatis noĩe ea accepiſſet religionis
cauſa alienanda nõ putauit· e Kti
lium aũt qui ad euʒ arceſſendũ a ſenatu
miſſi erãt:ad imperium populi Ro · ſuſci
piendũ ſemen aſpergentẽ piderunt: ſed
ille ruſtico oꝑe attrite manus ſaluteʒ pu
blicã ſtabilierũt ingentes hoſtiũ copias
peſſundederunt· Queqʒ vero modo arã
tium boum iugum rexerant: triũphalis
currus habenas retinuerunt · Nec fuit is
ruboꝛ eburneo ſcipione depoſito agre
ſtem ſtiuã aꝛatri repetẽ poteſt pauperes

conſolari Itilius: ſed multo magiſ docẽ

lo cupletes:q; nõ ſit neceſſaria ſolide lau
diſ cupidini anxia diuitiarũ co mpar atio
Ev. erecũdia en iuſtiſſimis vinis pᷣce
Hit ut pꝛiuatas facultateſ negligerẽt: pu
cui ꝑinde ac celeſti numini tẽpla extꝛuan
tur areq; cõſecrent᷑:qꝛ parens eſt omĩs
honeſti conſilu: tutela Elenmuz officio
rum·magiſtra innocẽtie· cara ꝓximis · ac
cepta alieniſ oĩ loco· omĩ tꝑe fauoꝛabilẽ
pꝛe ſe referens vultuʒ. ¶ E Excellẽtis
pulcritudinis adoleſcẽs Spurina: cũ mi
ra ſpecie cõplurium feminarũ ulluſtrium
ſolicitarʒ oculos:ideoqʒ viriſ ac parenti
bus earũ ſe ſuſpectum eſſe ſentiret:oꝛis
decoꝛem vulneribꝰ cõfudit defoꝛmitateʒ
ſancuitatis ſue fidẽ: q; foꝛmã irritamẽtũ
aliene libidĩs eſſe maluit ¶ E ¶ VYbi ioẽ

⁊ mayximꝰ ⁊ honeſiiſſimꝰ amoꝛẽ aliq̃nto
pᷣĩſat moꝛte iungi qᷓ; diſtrahi vita · ¶ E

¶ Tuos caſtiſſimos ignes poꝛtia M.Oa
tonis filia: cũcta ſecula debita admiratio

ne ꝓſequent᷑:que cũ apud philippos vi
ctum ⁊ interemptũ virũ tuuʒ brutum co
gnoſceres:qꝛ ferꝛũ non dabat᷑: ardentes

oꝛe carboẽſ haurire ñ dubitaſti: muliebꝛi
ſpiritu virilem pr̃iſ exitum imitata ¶ H

N

licaſ q;ampliſſimas eſſe cuperẽt: digna

¶ Hipſicratea quoq; regina Mitridatẽ
coniugem ſuũ:effuſis caritatis habenis
amauit: ꝓpter quẽ pꝛecipuum foꝛme ſue
decoꝛem in habituʒ virilem cõuertere vo
luptatis loco habuit · Tonſis en capillig
equo ſe ⁊ armis aſſuefecit: quo faciliꝰ la
boꝛibus ꝑiculis eius intereſſʒ:quĩ etiaʒ
victũ a gneo pompeio ꝑ efferatas gẽtes
fugientẽ: aĩo pariter ⁊ coꝑe infatigabili
ſecuta eſt:cuius tãta fides aſperarũ atq;
difficiliũ rerũ: mitridati maximũ ſolaciãũ
⁊ iocũdiſſimũ lenimentuʒ fuit:cũ domo
en ⁊ penatibuſ vagari ſe credidit vrore
ſimul exulãte. ¶ ¶ Cõtẽplemur nũc
amicicie vinculũ potens ⁊ p̃ualidũ:neq
vlla ex ꝑte ſãguinis viribꝰ inferius . hoc
etiã certius ⁊ exploꝛatius: ꝙ illud naſcẽ
di ſoꝛs foꝛtuitũ opꝰ:hoc vniuſcuiuſq; ſo
lido iudicio ĩchoata volũtaſ tõtrahit· Cta
celerius ſine rep̃hẽſione ꝓpinquũ aã

ſere q́; amicũ: q; altera directio iniqᷣtatiſ

altera vtiq; leuitatis crimini ſubiecta eſt
Cũ en deſerta ſit futa vita hoĩs:nullius
amicicie cincta p̃ſidio:tã neceſſariũ ſubſi
diũ temẽ aſſumi ñ debzʒ · ſemel autẽ recte
appᷣhenſũ ſꝑni ñ cõuenit · Sincẽ vero fi
dei amici pcipue ĩ aduſiſ rebꝰ cognoſcũt
ĩ qbuſ quicq́; p̃ſtat᷑ totũ a cõſtãti beniuo
lẽtia pꝛo ficiſcit᷑· felicitatiſ eultus qꝛ maio
re ex ꝑte adulatõmi qᷓ; caritati erogat᷑ ce
te ſuſpectꝰ ẽ: xĩde ac plus ſꝑ petat q; im
pẽdat · Accedit huc ꝙ ĩfracte foꝛtune ho
mines magis aĩcoꝛũ ſtudia deſiderãt vel
pᷣſidii vel ſolacii gr̃a. Nã leta qdẽ ⁊ ꝓſpe
ra negocia:vtpote cũ diuĩa ſuffragatõe
foueãt᷑:hũana minꝰ ĩdigẽt. Tenacꝰ igiẽ
eoꝛũ noĩa poſteritatis meõꝛia app̃hẽdit:
q aduſꝰ aĩcoꝛũ caſꝰ ñ ðᷣſeruert: q; qͥ ꝓſpe
rũ vite curſũ comitati ſũt ¶ Quis illum
ſceleratũ putaſſʒ fuiſſe ſi tacuiſſʒeqs nõ
etiaʒ ſapiẽtẽ ſi pꝛo ncc̃itate tpis locutus
eſſz ¶ ¶Verũ nulla tã modeſta felici
tas ẽ qᷓ malignãtes dẽteſ vitaẽ poſſit · Et
quo ſeceſſu quoſdã fugerisgaut qbꝰ ifu
lis miſericoꝛdie ꝑmulſerisæne alieniſ ma
lis ꝑĩde ac bonis ſuis letẽt᷑ ⁊ geſuãt· diui
tes ſũt alioꝛũ iacturis locupleteſ calami
tatibus:ĩmoꝛtales funeribus. Sʒ illi qᷓte
nus alienis ĩcõmodis ſuoꝛũ adhuc exper
tes ĩſultent:optĩa vĩdex ĩſolẽtie varietaſ
hũane cõditõiſ viderit · ¶ Incepto nãq;

—

i

egregio non irrito euẽtu exiſtiari debet.
Dans 1 an Pirmgorie pꝛudẽ

tie ſacris iniciati tam fidelẽ iter ſe amici
ciam iunxerunt:vt cũ alterũ ex hiſ dyponi
ſius ſiracuſanꝰ interficẽ vellet:atq; is tẽ

pus ab eo quo pꝛiꝰ qᷓ; perirz domuʒ ꝓfe

ctus res ſuas oꝛdinarʒ impetraſſet:alter
vadẽ ſe ꝓ reditu eiꝰ taãno dare nõ dubi
tauitSolutꝰ erat a ꝑiculo moꝛtis qͥ mo
do gladio ceruices ſubiectas habuerat·
GEidẽ caput ſuũ ſbᷣiecerat:cui ſecuꝛo viuẽ
licebat:Tgit᷑ oẽs ⁊ impᷣmis dyoniſius no

nue atqʒ ancipitis rei exitũ ſpeculabant᷑·

ppꝛopinquãte igit᷑ definita die nec illo
redeũte: vnuſquiſqʒ ſtulticie taʒ temera
rium ſponſoꝛeʒ dãnabat:atq; is nihil ſe
de amici conſtãtia metuẽ p̃dicabat · Lodẽ
aũt momẽto ⁊ hoꝛa a dioniſio cõſtituta:
eam q acceꝑat ſuꝑuenit · Admiratꝰ ambo
rum animũu tirãnus ſuppliciũ fidei remi
ſit: inſuꝑ q; eos rogauit:vt ſe in ſocieta
tem amicicie terciuʒ ſodalicii graduʒ inti
ma culturuʒ beniuolẽtia reciꝑent · Mecci
ne vires amicicie mois contẽptũ igno
rare:vite dulcedinẽ extĩguẽ:crudelit ateʒ

manſuefacẽ: odiũ in amoꝛẽ cõuertẽ: bene

ficio penaʒ pẽſare potuerũt:quibꝰ pene
tantũ venerationis:qntũ deoruʒ immoꝛ
talium cerimoniis deber.

ca ſalus:his pꝛiuata continet᷑ ¶ M ¶Li

beralitate duo ſũt maxĩe ꝓbabileſ fõteſ:

verũ iudiciũ:⁊ honeſta beniuolentia.Nã
cum ab his oꝛiet᷑ tum demũ ei rõ cõſtat ·
Dono aũt ipᷣi gẽ̃am magtudo quidẽ ſua
ſʒ efficacioꝛem aliquãto opoꝛtuĩtaſ cõci
liat.· ¶ Proni ſtudii certiꝰ in dicium eſt
ſupꝛa vires niti:qᷓ; viribꝰ ex facili vti · A
ter enĩ qð põt pꝛeſtat:alter plłꝰ etiam q;
poteſt Tifabins in honoꝛẽ patrie pauꝑ
tatem inopia mutauit · ¶ Omne pᷣ̈clari
facti decus crebꝛa meõria in ſeipᷣo reuire
ſcit. ¶ Tãta celuʒ damoꝛis alacritate cõ
pienerir⸗ ut certe cõſtat aues q̃ ſuꝑuola
ant attonitas pauentes qʒ decidiſſe ·

¶ N¶ Igrigẽtinꝰ gillia quẽ ꝓpemodum
ipſiꝰ libera itatiſ coꝛwia cõſtat habuiſſe

Grat opibꝰ excellẽs:ſʒ multo etiã animo
q́ᷓ; diuitiiſ locupletioꝛ: ſemꝑ qʒ in erogã
da q; in conodẽda pecunia occupatus:
adeo vt domꝰ eius qſi qᷓdaʒ muniſicentie
officina rreveree Tine enĩ publicis vſi

Illis enĩ publr

miſcz

bus apta monumẽta ertruebant᷑· Alline
grata populi oculis ſpectacula edebant

llinc epularũ magfici apparatꝰ latẽtiſ

qʒ annone ſubſidia oꝛiebant᷑· Et cuʒ hec
vniũᷣſis pꝛiuatĩ alimẽta inopia laboꝛanti
bus:dotes virginibꝰ pauꝑtate pᷣſſis:ſub
ſidia detrimentoꝛum incurſu q̃ſſatiſ ero
gabant᷑: hoſpites quoq; tuʒ vꝛbanis pe
natibus:tũ etiã ruſticis tectis benigniſſi
me excepti variiſ muneribꝰ omati dimit

tebant᷑· Quodã vero tꝑe quĩgẽtos ſimul

gelentiũ equiteſ vi tẽpeſtatiſ ĩ poſſeſſio
nes ſuaſ cõpulſos aluit ac veſuuit· Quid
multagnõ moꝛtaleʒ aliquem: ſʒ pꝛopicie
foꝛtune benignuz eſſe diceres ſmũ · Ergo
qð gilliaſ poſſidebat oĩm q̃ſi cõmune pa
trimoniũ erat:pꝛo cuiꝰ ſalute ⁊ incremẽ
tis tũ agrigentina ciuitas:tum etiam vi
cine regioneſ votis excubabant· Colloca

to econtraria ꝑte arcas inexoꝛabilibus

clauſtris obſeratus:nõne preſtantioreʒ
aliquanto exiſtimes illam impenſam qͥʒ
hanc cuſtodiã · Hec de quarto:Sequũtur

autoꝛitates·
beralitati qᷓs aptioꝛes comites
ſq; humanitatẽ ⁊ clementiã dede
. rimgquoniã idẽ genus laudis ex
petũt · Quarũ pᷣma inopia:pꝛoxima oceu
atione:tercia ancipiti foꝛtuna p̃ſtatur.
um anitatiſ autẽ dulcedo etiam effeꝛata
barbaroꝛuʒ ingenia penetrat:oꝛboſqʒ et
truces hoſtiuz mollit oculos: ac victoꝛie
ĩſolẽtiſſimos ſpũs flectit. Nec illi arduuʒ
ard difficile eſt inter arma cõtraria:ĩter
diſtrictos cominus mucrones placidum
iter reperiꝛe:vincit iram:pꝛoſternit odiũ
hoſtilẽ qʒ ſanguinem hoſiilibuſ lacrimis
H¶ Ga demum victoꝛia apud
deuz ⁊ apud hoĩes mĩme inuidie habitu
ra eſt:que plurimum humanitatiſ habet
Nã etſi egregiuʒ eſt hoſtẽ abiicẽ mon
minus tamẽ laudabile infelici ſeire miſe
reri · ¶ Eq;ʒ pulcrum eſt ⁊ vincere reges
⁊ facere.Moꝛtaliuzʒ negocia foꝛtuna ver

ſat. ¶ (Philiſtratus athenienſiuz ti

rannus:q cũ adoleſcẽſ quidã amore fulie

eiꝰ virginiſ accẽſusi publico obuiaʒ ſibi

factã oſculatus eẽt: exoꝛante vxoꝛe vt ab
eo capitale ſupꝑplieiũ ſumerʒ· Reſpondit

Si eos qui nos amant ĩterficiamus:quid
his faciemus quibꝰ odio ſumus.Minime
digna vox:cui adiiciat᷑ eam ex tiranni oꝛe
de humanitate manaſſe · In hunc moduʒ
filie iniuriã tulit:ſuam multo laudabili
¶ NBDirrhbus Rex audierat quoſdam
in cõuiuio tarentinoꝛũ parum honoꝛatũ
de ſe ſermonẽ habitũ: accerſitos qui ei ĩ
terfuerunt ꝑcunctabat᷑· An ea q̃ ad aures
ipſius ꝑuenerant dixiſſent · Tũ ex his vnꝰ
niſi inquit vinũ nobis defeciſſet iſta que
tibi relata ſunt: ꝓ his que de te locuturi
eramꝰ ludus ac iocus fuiſſent · Tam vrba
na crapule excuſatio:tãq; ſimplex verita
tis cõfeſſio iram regis cõuertit in riſum
Qua quidẽ clemẽtia ⁊ moderatiõe aſſecu
tus eſt:vt ⁊ ſobꝛii ſibi tarentini gr̃as age
rent: ⁊ ebꝛii bene pꝛecarent᷑· G (GSle
uet aliquis p̃mia virtutis:cũ ammaduer
tat foꝛteſ viros felicius ſepeliri q́; viuere
ignaros · Inter armoꝛũ ſtrepitũ verba iu
ris ciuilis exaudiri nõ poſſunt Satius
eſt ab iniuſtiſſimis circũueniri q̃; bñmeri
to gratiã nõ referre ¶ Sane ampliſſime
ſpecioſiſſime diuitie ſũt feliciter eroga

tis bñficiis late poſſe cenſeri· ¶ O (Ti

beralis populꝰ Ro.:magnitudĩe muneris
qð AIthalo Regi Aſiã dono dedit: ſʒ atha
lus etiã teſtamẽti equitate gratꝰ:qui ean

dez Aſiam populo Ro. leg auit· Ctaq;ʒ nec

huius mumificẽtia:nec illius tam memoꝛ
beneficii animꝰ tot verbis laudari poteſt
ꝙ ampliſſime ciuitates pel amice donate
vel pie reddite ſunt · ¶ H ¶ Quid abeſt
quin publica demẽtia ſit exiſſimãda: ſum
mo cõſenſu maximas vᷣtutes q̃ſi grauiſſi
ma delicta punire:beneficiaq; iniuriis re
pendere? Quid cũ vbiqʒ ĩtolerabile vide
ri debet in q̃ urbe adũſus ingratos actio

cõſtituta eſt g Et recte quia dãdi ⁊ accipi
endi beneficii cõmerciũ: ſine quo vix vita
hominuʒ cõſtat tollit quiſq; benemerito

parẽ ĩferre gratiã negligit· Quantã ergo

repꝛehenſionẽ merent᷑:qui cũ equiſſima

iura ſed iniquiſſima ĩgenia haberẽt: mo

ribus ſuis qᷓ; lgb vainluerit G
¶ Marcꝰ Cicero

popiliũ lenantẽ picene

—

regioĩs rogatu M-QCelii:nõ minoꝛi cura

qᷓ; elegãtia defendit: eumq; eauſa admo

dum dubia fluctuantẽ: ſaluũ ad penates
ſuos ĩmiſit· hic popiliꝰ poſtea nec re nec

Gluj.

v̈bo a Cicerone leſus vltro M. Intoniuzʒ
rogauit:vt ad illũ ꝓſcriptum ꝑſequendũ
⁊ iugulãdũ mitteret᷑: Impetratiſq; dete
ſtabilis miniſterii ꝑtibus gaudio exultãs
gaietam cucurrit: ⁊ virũ Comitto ꝙ am
pliſſime dignitatis certe ſalubꝛi ſtudio:
pꝛeſtãtis offici pꝛiuatim ſibi venerãdũ)
iuguluʒ pᷣbere iuſſit: ac ꝓtinus caput Ro
mane eloquẽtie: et pacis clariſſimã dexte
ram:ꝑ ſummũ ⁊ ſecurũ ociuʒ amputauit
Ga q;ʒ ſarcina na oFunis ſpoliiſ alacer
in vrbẽ reuerſus eſt · Neq;ʒ ei ſceleſtũ poꝛ
tanti onus ſuccurrit: illud ſe caput ferre
qð ꝓ capite eiꝰ quondã ꝑoꝛauerat · Inua
lide ad hoc monſtrũ ſugillãdũ litere quo
niã qui talẽ caſum Ciceronis ſatis digne

Wa are queat:alius Cicero non extat.
CE

¶ Cõmendabilis pietas eſt que mã
ſuetis parẽtibus pꝛeſtat᷑: ſed maniliꝰ quo
hoꝛridioꝛẽ patrem habuit:hoc laudabiliꝰ
eius ꝑiculo ſubuenit:qui ad eũ diligẽduʒ
̃ter naturalem amoꝛẽ nullo indulgentie

blandimento inuitatus fuerat.Nulla enĩ

acerbitate foꝛtune nullis ſoꝛdibus pꝛeciũ
care pietatis euileſcit:quin etiã eo certiꝰ
quo miſerius exꝑimentũ habʒ. Cetere enĩ
virtutes admiratõis tantũmõ multũ:pie
tas vero etiã amoꝛis plurimuʒ meret᷑· pꝛi
ma 2 ofeln⸗ rerũ natura pietatis ang Fa
que nullo vocis miniſterio nullo vſu lite
rarum indigens: ꝓpꝛiis ac tacitis viribus
caritatẽ parentũ liberoꝛuzʒ pectoꝛibꝰ ĩfun

dit ˖ Quid ergo doctrĩa ꝓficit vt politioꝛa

ſq;: nõ vt melioꝛa fiant ingenia:quoniam
uidẽ ſolida vᷣtus naſcit᷑ magis q́; fingit ·
FS Sanguĩs ingenui muliereʒ pᷣtoꝛ
apud tribunal ſuum capitali crimie dam
natã triũuiro necandã ĩ carcere tradidit
Quã receptã is qui cuſtodie pᷣerat miſeri
coꝛdia motꝰ nõ ꝓtinus ſtrangulauit: adi
tum quoq; ad eꝙ; filie ſʒ diligẽter excuſſe
nequid ſibi ĩferret dedit:exiſtimans futu
rũ vt inedia cõſumeret᷑ · Quʒ aũt iam plu
res dies ĩtercederent:ſecum ipᷣe querens

quid nam eſſet ꝙ tam diu ſuſtentaret᷑:cu

rioſius obſeruata filia anĩaduertit illã ex
erto vbere famem matris lactis ſui ſubſi
dio lenientem · Que tam admirabilis ſpe

ctaculi nouitas ab ip̃o ad triuʒuirũ: a triũ
viro ad pᷣtoꝛẽ: a p̃toꝛe ad cõſiliũ iudicum
ꝑglata remiſſionẽ pene mulieri ĩpetrauit ·

Cxliij.

Quid nõ penetrat aut quid * excogitat

pietas⸗?que in carcè ſeruande genitricis

nouam ratõeʒ ĩuenit · Quid enĩ tam inuſi
tatũgquid tã inauditũ q̃; matrẽ nate vbe
ribꝰ alig putauerit hoc aliquis cõtra rerũ
naturã factũ:niſi diliger
nature lex eſſet ¶ M
ſuauitatis illa recoꝛdatio eſt ĩ eodẽ domi

cilio anteq; naſcerer hahitaui:in iiſdeʒ in

cunabilis infantie tẽpus per egi: eoſdem
appellaui parentes: eadẽ ꝓ me vota excu

buerũt:parẽ ex maioꝛũ imaginibꝰ gloꝛiã
traxi · Cara eſt vxoꝛdulces liberi · iocundi
amici · accepti affines:ſed poſtea cogniti/

nulla beniuolẽtia accedere debet que fra

ternã exhauriat ¶ ¶ Tãtũ enĩ Tiberiꝰ

pꝛinceps parenſqʒ; noſter: inſituz animo

amoꝛẽ fratris dꝛuſi habuit:vt cum Ticini

quo victoꝛ hoſtiũ ad cõplectendos paren

tes venerat: graui illuʒ ⁊ periculoſa vali

tudĩe ĩ germania fluctuare cognouiſſet:
ꝓtinus inde metu attonitus erumperet:
kter quoq; q́; rapidum q́; 1⁊ p̃ceps velut
vno ſpiritu coꝛripuerit:eo patet ꝙ Ipes

“M

Rhenũqʒ trãſgreſſus:die ac nocte muta
to ſubinde equo ac habitu:ducenta milia

paſſuuʒ ꝑ modo deuictã barbariã naman

thabagio duce ſolo comite cõtentus eua
ſit · Sed eũ maximo tũc laboꝛe ⁊ periculo

implicatũ:moꝛtaliũ q; frequẽtia defectũ

ſanctiſſimuz pietatis numen ⁊ dii fauto
res eximiarũ virtutũ:⁊ fidiſſimus Roma
ni imperü cuſtos tupiter comitatus eſt ·
e⸗ a domo rei pub ſtatus manẽ po
teſt: vrbis ruina penates omniũ ſecũ tra
hat neceſſe eſt · EC i ſunt ſuperbe
cartaginis alta meniazævbi maritima glo
ria incliti poꝛtꝰgvbi cunctis littoꝛibꝰ ter
ribilis claſſisæ vbi tot exercitꝰ g vbi tãtus
equitatusvbi immẽſo affrice ſpacio nõ
cõtenti ſpirituss Omnia iſta duobꝰ ſcipi
onibus foꝛtuna partita eſt · Nihil eſt igiẽ
excepta virtute qð moꝛtali manu ⁊ ano
immoꝛt ale queri poſſi ¶ ¶ Cũ in me
dia parte foꝛi Rome:vaſto ac repentino
hiatu terra ſubſideret:reſponſumq;ʒ eſſ:
ea re illuʒ tantũmodo cõpleri poſſe:qua
populus Ro.plurimũ valeret. Qurtius ⁊

generis ⁊ anĩ nobiliſſimus adoleſcẽs: in

terpꝛetatꝰ vrbem noſtrã virtute ⁊ armis
pcipue excellere:milit aribus inſigniis oꝛ

e parẽtes pꝛima
Quãcopioſe eniz

natus equũ cõſcendit:eumq; vehemẽter
admotis calcaribuſ p̃cipitem in illud pio
fundũ egit · Super quẽ vniuerſi ciues ho

noꝛis gratia certatim fruges iniecerunt:

cõtinuoq; terra pᷣſtinũ habitũ recuꝑauit
agna poſtea decoꝛa ĩ foꝛo romano flu

xerũt:nullũ tñ hodieqʒ piet ate Curtii er
ga patriã clarius obuerſatur exemplum.
CM

nouerce

tas ⁊ maxima verecundia:ad vltimã tabẽ

coꝛpus eiꝰ redegerãt· Tacebat ipſe ĩ lectu
lo moꝛibũdo ſimilis: lamẽtabant᷑ neceſſa
ni pater herte pſeraens de obitu vnici
fulii de qʒ ſua miſerrima oꝛbitate cogita
bat:totiꝰ domus funebꝛis magiſqᷓ; regiꝰ
erat vultus · Sed hanc triſticie nubẽ lepti
nii mathematici vel vt quidã tradũt Ga
ſiſtrati medici ꝓuidentia diſcuſſit· Tuxta

enĩ anthiochum ſedens:ot eum ad introi
tum ſtratoniceſ ruboꝛe ꝓfundi: ⁊ ſpiritu
increbeſcere:eaqʒ egrediente pallere: et
exercitatõne anel itũ ſubinde recuperare
animaduertit:curioſioꝛe obſeruatõne ad
ipſam veritatẽ penetrauit · Intrante eniʒ
ſlearoniee ⁊ rurſus abeunte:bꝛachiũ ado

leſcentis diſſimulãter appᷣhendendo mõ

languidioꝛe modo veßetoꝛe pulin vena

rum cõperit:cuiꝰ moꝛbi eger eſſet:ꝓtinꝰ

qʒ id ſeleuco expoſuit · Qui cariſſimaʒ ſibi
cõiugẽ filio cedere nõ dubitauit:ꝙ ĩ amo
rem incidiſſet foꝛtune acceptũ referens:
ꝙ diſſimulare eũ vſq; ad moꝛtem paratꝰ

eſſet: ipſius pudoꝛi ĩputans · Subiciatur
animis · ſenex · Rex · amans · iam patebit qᷓʒ
vaterni affectus in
dulgẽtia ſuperauit ¶ N¶ Lutius bꝛutꝰ
gloꝛia par Romulo: qꝛ ille vrbẽ:hic liber

multa q; qʒ difficilia

tatẽ Romanã cõdidit: filios ſuos Tarqui
ni dominatiõʒ a ſe expulſam reducentes:
ſum mũ imperiũ obtinens cõpꝛehenſos:

ligatos ſecuri ꝑecuti iuſſit · Exuit patreʒ vt
cõſulem ageret:oꝛbuſq; viuere qᷓ; publi
ce vindicte deeſſe maluit ( O ¶ Lutius
agelius omnibꝰ honoꝛibꝰ ad cenſurã de

functus:cũ grauiſſima crimĩa de filio in

I (aeuaj regis filius Anthiochꝰ
e ſtratonices infinito amoꝛe coꝛrre
ptus · memoꝛ q; ĩpꝛobis facibus arderet ·
impiũ pectoꝛis vulnus pia diſſimulatiõe
cõte ckar raeß diuerſi affectus üſdez vi
ſceribus ac medullis incluſi:ſũma cupidi

nouercam cõmiſſum ſtupꝛũ ⁊ paricidiuʒ

miratus beniuolentiã accerſut eim2 qo

excogitatũ pꝛopemodũ exploꝛata habẽt: ita hoc g aut quo merito ſuo hoc faceret
non tñ ad vindictã ꝓcurrit cõtinuo: ſed interrogauit g Tum illa certa eſt inquit
pene vniuerſo ſenatu adhibito in cõſiliũ ratio ꝓpoſiti mei: puella em̃ cum graueʒ
4 ⁊ expoſitis pꝛius ſuſpitionibuſ poſtea de tirannũ haberemus carere eo cupiebam
1 fendendi ſe adoleſcẽti poteſtatẽ fecit: in quo ĩterfecto aliquãto deterioꝛ arcem oc
ſpectaqʒ diligentiſſime cauſa abſoluit eũ cupauit: eiuſqʒ finiri dominatõeʒ magni
8 tum cõſilii ſenatus:tum etiã ſentẽtia ſua eſt mabã · Tercium te ĩpoꝛtunioꝛẽ ſuperi
OQſi impetu ire abſtractꝰ ſeuire feſtinaſ ounbus habere cepimus rectoꝛẽ · Ttaq; ne
ſe ſet:admiſiſſet magis ſcelus q̃; vĩdicaſſet ſi tu fueris abſumptus deterioꝛ in locum
et⸗ (Ke ¶ Knaxagoꝛaſ audita moꝛte filii:nibil tuũ ſi uccedat:caput meũ ꝓP tua ſalute De
mihi inquit inexpectatũ aut nonũ nunci uoueo · Tam facetã audaciã punire dioni
as :ego em̃ iũllũ ex me natum ſciebam eſſe ſius erubuit · ¶ Due res que hominibus
moꝛtalẽ has voces vtiliſſimis pꝛeceptis amariſſime vident᷑ magnã licentiã pᷣbent
be imbuta vᷣtus emittit quas ſiquis efficaci ſenectꝰ a oꝛbitas· ¶ ¶ Ratio publica
n ter auribus receꝑit nõ ignoꝛabit ita libe imperii pᷣtoꝛem minus aſperum eſtimari
1 ros eſſe ꝓcreãdos:vt meminerit his a re nõ patitur · ¶ Non em̃ putauerunt ſeue
ſi rum natura ⁊ accipiẽdi ſpũs:⁊ reddendi riſſimi viri in tam euidenti ſcelere longũ
ti eodẽ momẽto tꝑis legem dici: atq; vt ne ublice queſtionis temꝑpꝰ expectan dum
9 minem moꝛi folere qui nõ vixerit: ita ne taq; quoꝛuʒ innocentiũ defenſoꝛes fuiſ-
viuere aliquẽ quidẽ poſſe qui nõ ſit moꝛi ſent ſontiũ mature vindices extiterunt.
4 turus Ci ee deé qnto. Sequunt de ſexto· R (E ¶ Egiatus auũt metell usS Vyxoꝛẽ P vinũ
¶ Ex libꝛo ſexto valerii maximi hiſtoꝛie biberet fuſte ꝑcuſſam interemit· Idq; fa
. autoꝛitates. B ctum nõ accuſatoꝛe tm̃ ſed etiam repben
4 Vx romane pudicicie lucretia: cu ſoꝛe caruit vno quoq;ʒ exiſtimante optĩo
ius virilis animus maligno erro illam exemplo violate ſobꝛietatis penas
re re foꝛtune muliebꝛe coꝛpus ſoꝛti pependiſſe · Et ſane quecũqʒ femina vini
8 tus ẽ.·a Toꝛquini regis ſuꝑbi filio ꝑ vim vſt um ĩmoderate appetit: ⁊ virtutibꝰ om
ſtupꝛum pati co acta:cũ grauiſſimis vᷣbiſ nibus ianuam claudit delictis aperit·
iniuriã ſuã in cõcilio neceſſarioꝛũ deplo G ¶ Hoꝛridum C· Sulpicii galli marita
raſſet: ferro ſe qð veſte tectum attulerat e ſuperciliũ · Nam vxoꝛẽ dimiſit: ꝙ eam
interemit · cauſamq; tam animoſo interi capite aperto foꝛis verſatã cognouerat.
tu imperium cõſulare ꝓ regio pꝑmutandi abſciſa ſententia ſed tñ aliqua ratõe mu
populo Ro· pꝛebuit · 6 Quid p. me nita · lex em̃ tibi meos tantũ pꝛefinit ocu
h 4 nius: q; ſeuerũ pudicicie cuſtodem egit5 los:quibꝰ foꝛmã tuã appꝛobes bis dec o⸗
In libertum nanqʒ admodũ ſibi gratum ris inſtrumenta compara: his eſto ſpeci
animaduertit: I eu tam nubilis etatis fi 3 of⸗ boꝛum te certioꝛt crede noticie: vlte
lie oſculũ dediſſie cognouerat: cũ p̃ſertiʒ rioꝛ tui cõſpectus ſuperuacua irritatõne
i nõ libidĩe ſed erroꝛe lapſus videri poſſz· accerſitus: in ſuſpitõe crimĩe hereat ne
4 Ceterũ amaritudine pene teneris adhuc ceſſe eſt · CM ¶Sceipio emulianus cum
puelle ſenſibus caſtitatis diſciplinã inge Seruius ſulpitius galba ⁊ Aurelius con
nerari magnũ eſtimauit:eiq; taʒ triſti ex ſul in ſenatu cõtenderẽt · vter aduerſus
ler emplo pꝛecepit:vt nõ ſolũ virginitatem veriatũ in hiſpaniaʒ mitteret᷑:ac magna
ſce illibatã: ſed etiã oſcula ad virum ſincera inter patres cõſcriptos diſſenſio eẽt: om
tes⸗ pferret · ¶ H ¶ Senectutis vltime muli nibus qua nam eius ſententia ĩclin aret
ſs er quedã ſiraeuſis:omnibus tiranni dio expectantibus:neutrũ inquit mihi mitti
3re rmſu exiciũ ꝓpter nimiã moꝛum acerbita placet: quia alter nibil habet: alterius ni
yt tem ⁊ intolerabilia onera votis expetẽti Hi eſt ſatis· eq; malam iudicans inopiaʒ
b bus: ſola quotidie matutino tꝑe deos:vt atq;ʒ auariciamquo dicto vt neuter ĩ pꝛio
ius incolumis ⁊ ſibi ſuperſtes eſſet oꝛabat · uintiã mitteret᷑ obtinuit · ¶ ð ¶ Dubli⸗
dde Quod vbi is cognouit:nõ debitaʒ ſibi ad⸗ rutilius cũ amici cuiuſdã iniuſte rogatõi
gin

lüij.

reſiſteret:atq; his per ſummã ĩdignatõz

dixiſſet: quid ergo mihi opꝰ eſt amicicia
tua? ſiqð rogo nõ facis · Reſpondit ĩmo

₰

quid mihi tua ? ſi aliqd inhoneſte ꝓpter

aliqᷓ
te facturus ſum· ¶ R ¶ Thimocares am
bꝛacienſis fabꝛicõ cõſuli pollicitus eſt · ſe
pirrhum veneno per filium ſuũ qui poti
onibus eius p̃erat necaturũ · Ga res cum
ad ſenatũ eſſet delata miſſis legatis pir

rhum monuit: vt aduerſus huiuſmodi ĩ

ſidias ſe cautius gereret:memoꝛ vꝛbeʒ a

filio martis cõditam armis bella non ve

nenis gerere debere · Thimocaris aũt no
men ſuppᷣſſit:vtroq; modo equitatẽ am
exus: quia nec hoſtẽ malo exemplo tol
Kie ne eũ qui bene mereri paratus fue
rat ꝓdere vdlui ¶ L¶ ZBalencus vꝛbe
locrenſiuʒ a ſe ſaluberrimis a vtiliſſimis
legibus munita: cuʒ filius eius adulterii

crimine damnatus: ſcm ius ab ip̃o con

ſtitutum veroq oculo carere deberet:et
tota ciuitas in honoꝛẽ patris neceſſitatẽ

pene adoleſcẽtulo rᷣmitteret aliq;diu re

pu gnauit · ad vltimuʒ populi p̃eibus eui

ctus ſuo pꝛius deinde filii oculo eruto:

vſum videndi vtriq;ʒ reliquit · Tta debitũ

ſuplicii modũ legi reddit: equitatis ad

mirabili tẽpeꝛamento:ſe inter miſe ricoꝛ
dem patrẽ: i iuſtuʒ legiſlatoꝛẽ partitus·
M¶ Iffricanus ſuperioꝛ: cum onuſtam

multis ⁊ illuſtriũ carthaginẽſiũ viris na

uem in ſuã poteſtateʒ redegiſſet: inuiola
tam dimiſit: qꝛ ſe legatos ad eum miſſos
dicebant: tam iſi manifeſtum erat illos
vitandi pᷣſentis periculi gratia falſum le
gatiõ is nomẽ amplecti: vt romani ĩperii
potiꝰ deceꝑta fides q; fruſtra imploꝛata
videretẽ᷑ ( N¶ Thercia emilia ffricani
pꝛioꝛis vxoꝛ mater Qoꝛnelie matris Cet
T.gracchoꝛũ:tante fuit comitatis 1 pati
entie:vt cum ſciret viro ſuo ancillulaʒ ex
ſuis gratã eſſe diſſimulauit:ne domitoꝛẽ
oꝛbis Affricanũ femina ĩpatientie reum
ageret:tantũq; a vindicta mens eius ab
fuit: vt poſt moꝛtẽ Affricani manumiſſã
ancillam ĩ matrimoniũ liberto ſuo daret
¶ O¶ Ouid vꝛbani panapionis ſeruus q;
admirabilis fidei gqui ceũ ad dominũ pꝛo
ſeriptũ occidẽdũ domeſticoꝛũ iudicio cer
tioꝛes factos militeſ in reatinã villam ve
niſſe cog noſceret: cõmutata qʒ cũ eo re

ſte:pmutato etiam annulo:illum poſtica
clam emiſit: ſe aũt in cubiculũ ac lectulũ
recepit: ⁊ vt panapionẽ ſe occidi paſſus
eſt (aiei animis hoĩm ⁊ fiducie
adiicere: ⁊ ſolicitudinis detraher e poteſt
moꝛũ ac foꝛtune in claris viris recognita
mutatio: ſiue noſtros ſtatꝰ ſiue ꝓximoꝛũ
ĩgenia cõtemplemur. Nã cum alioꝛũ foꝛ
tunas ſpectando: ⁊ ex cõdicione abiecta
atqʒ cõtempta emerſiſſe claritatẽ videmꝰ
Aio aberit g quin ⁊ ipſi melioꝛa ð nobis
emꝑ cogitemus· Memoꝛes:ſtultũ eſſe ꝑ
petue intelicitatis ſe dãnare:ſpemq; que
etiã incerta recte fouet᷑:interdũ certam ĩ
deſperatõem cõuertere. ¶ O ¶ Scipio
Iffricanus ſuꝑioꝛ quem dii ĩmoꝛtaleſ na
ſci voluerũt:vt eſſet in quo virtus ſe per
om̃s numeros hoĩbus eæfficaciter oſtẽde
ret: ſolutioꝛis vite pꝛimos adoleſcẽtie an
nos egiſſe fert᷑:remotos quidẽ a luxurie
crimine: ſed tñ punicis tropheis deuicte
carthaginis ceruicibus ĩpoſito iugo tene
rioꝛes. ¶ R Gelius quoq; valeriꝰ flac
chus ſcdᷣi punid belli tẽpoꝛbus luxu ꝑdi
tam adoleſcentiã inchoauit: ceterũ a D.
lcinio pontifiee maximo flamẽ factꝰ quo
facilius a viciis recederʒ: ad curã ſacroꝛũ
⁊ cerimoniarũ cõuerſo ammo:vſus duce
frugalitatis religione · quantũ pꝛius fue
rat exemplũ luxurie:tantũ poſtea mode
ſuie ⁊ ſanctitatis ſpecimẽ euaſit · ¶ S

Derdite luyxurie athenis adoleſcens pole

mo:meqʒ illecebꝛis eius tantũmodo: ſed
etiã ipſa infamia gaudens cum e cõuiuio
non poſt occaſum ſolis ſed poſt oꝛtũ ſur
rexiſſet:domũq; rediens xenocratis ꝓhi
patentẽ ianuam vidiſſet:vino grauis: vn
guẽtis delibutus:ſertis capite redimito
ꝑlucida veſte amictus:refertaʒ turba do
ctoꝛum hoĩm ſcolã eius intrauit · Nec cõ
tentus tam defoꝛmi introitu cõſedit etiã

vt dariſſimũ eloquiũ ⁊ pꝛudẽtiſſima pᷣce

pta temulẽtie laſciuiis eluderet · Orta de
inde ut par erat omniũ indignatõe:xeno
crates vultũ ĩ eodẽ habitu cõòtinuit:om iſ
ſaqʒ re quã diſſerebat: de modeſtia ⁊ tem
perantia loqui ce pit · Cuiꝰ grauitate ſer
monis coactus reſipiſcere polemo: pᷣmũ
coꝛonã detractã capite ꝓiect: paulo poſt

bꝛachiũ intra paliũ reduxit: ꝓcedente tꝑe

oꝛis conuiualis hil aritatem depoſuit: ad

— — — — — ——

Srrr = —— —

— — — *

=– = — — —

— —,— — — —

—

Vltimum totã luxuriam erxuit: vn ius oꝛa
tiomis ſaluberrima medicina ſanatus:et
ex infami ganeone maximus płůs euaſit.
Eegrinatus eſt huius amimꝰ in nequicia
nõ habitauit · ¶ ¶ Oaduca ni miruz et

fragilia: puerilibus q; cõſentanea crepi

dis: ſunt iſte que vires atq; opes humãae
vocant᷑:affluũt ſubito: repẽte dilabunt᷑
nullo ĩ loco: nulla in ꝑſona ſtabilibꝰ nixa
radicbus cõſiſtunt: ſed incertiſſio f latu
foꝛtũe huc atq; illuc acta quos ĩ ſublime
extulerũt:ĩpꝛouiſo recurſu deſtitutos in

pPfundo cladiũ miſerabiliter immergũt.
taqʒ neq; exiſtimari neqʒ dici debent bo
na: que inf lictoꝛũ maloꝛũ amaritudĩe de

ſideriuz ſui duplicant· Mec de ſexto libto

valeri: Sequunt᷑ de ſeptimo.

Ey libꝛo ſeptimo valerii maxrimi hiſto

nie autontates. (B

Tdeamus
rũ QMetelluʒ a pꝛimo oꝛiginis
die ad vltimũ vſq; fati tempꝰ nũ
q; ceſſante indulgentia ad ſi ummbeate
vite cumulũ cõſtans ac ꝓpicia foꝛtuna
duxenit · Naſci eũ in vꝛbe terrarũ pꝛinciꝑẽ
voluit: p arẽtes ei nobiliſſimos dedit: ad
iecit ani clariſſimas dotes a coꝛpis vires
vt ſufficere laboꝛibꝰ poſſet:vxoꝛẽ pudici
cia ⁊ fecunditate cõſpicuã cõciliauit· cõſu
latus decus.ĩpatoꝛiã maieſtatẽ. ſpecioſiſ
ſimi triũphi pᷣtextam largita ẽ: fecit vt eò
dem tpe tres filios eõſulares:vnũ etiam
cenſoꝛiũ ⁊ tnumphalẽ: ⁊ quartũ p̃toꝛiuʒ

videret: vtqʒ tres filias nuptui daret: ea
rũq; ſobolẽ ſinu ſuo exciꝑet. Tot partus

tot incunabula· tot viriles toge tam mul

te nuptiales faces honoꝛũ·ĩperioꝛuʒ· oĩs
de niq; gratulatõis ſumma abundantia:

cum intenim nullũ funus. nullus gemitꝰ
nulla cauſa triſtice· Celum contemplare

vix tñ ibi talẽ ſtatuʒ reperies: quoniãqui
dem luctus ⁊ doloꝛes deoꝛũ quoqʒ pecto
nbus a maximis vatibus aſſig nari videa

mus:Hlunc vite actũ eius cõſentaneus ſi
nis excepit· Nanq;ʒ Q. metellũ vltime ſe
nectutis ſpacio defunctuʒ: leuiq; genere

7

ſuis ꝑ vꝛbẽ latũ rogo ĩpoſuerũt· ¶

um giges regno lidie armis 1 diuitus
abundãtiſſimo inflatus aĩo:appollinem

ot gradibus bñficio

moꝛtis ĩter oſcula ⁊ cõplexꝰ dariſſimoꝛũ
Pignord extinctuʒ: fn i generi humeris

Gr.

rbitiũ ſciſcitatũ venilſet: an aliquis moꝛ
calium ſe eſlet felicioꝛ 5 Deus ex abdito
ſacraru ſpecu voce miſſa. galũ ſophidi
um ei pᷣtulit: is erat archadũ pauꝑrimus
ſed ecate iam fenioꝛ terminos agelli ſui

nunq; exceſſerat: paruuli ruris fructibuſ
voluptatibꝰ cõtentus.Verũ ꝓfecto be

ate vite finẽ appollo nõ adumbꝛatũ oꝛà

culi ſagacitate cõplexus eſt.· Quocirca ĩſò

lenter fulgoꝛe foꝛtune ſue gloꝛiãti reſpõ

dit ˖ Magis ſe ꝓbare ſecuritate ridens tu
guriũ: q; triſtẽ curis ⁊ ſolicitudinibꝰ au
am: paucaſqʒ glebas pauoꝛis exꝑtes: qᷓ;
pinguiſſia lidie arua metu referta: vnũ
aut alterũ iuguʒ boũ faalis tutele: qᷓ; ex
ercitus ⁊ eqtatus arma voꝛacibus ĩpen

ſis oneroſa: vſus neceſſarü hoꝛreolum

nulli minꝰ appetendũ: q; theſauros om
nüü inſidiis cupiditatibꝰ expoſitos. Ita

giges dum aſtipulatoꝛẽ vane opinionis

deü habere cõcupiſcit:vbi nam ſolida et
ſincera eſſet felicitas didicit ¶ DNuc

id genus felicitatis explicabo: qd totum

in animi habitu cõſiſtit· nec uotiſ petitur
ſed in Fecdoibus ſapiẽtia pꝛeditis vatuʒ
dictis factiſq; pꝛudẽetibꝰ eniteſcit. ¶ Im
menſa illa ſapiẽtia que nec in ipo quwdeʒ
vite exceſſu obliuiſci ſui põt. Pantre⸗
aliquid concupiſcere ⁊ in eo pſeueranter
moꝛari ericio vicina ea dulcedo ẽ. ¶ G
negociũ pplo Ro:meliꝰ qᷓ; ociũ cõ mitti:

no Kignorarer q; iocundus trãquillita

atus eet: ſed ꝙ ziaduerteret ̃potẽ

tia ĩperia agitatõe rerũ ad vtutẽ capeſcẽ
dam agitari: nimia quiete indeſidiã reſol
re negociũ nomĩe hoꝛridũ:ciuita
tis noſtre moꝛes ĩ ſuo ſtatu cõtinuit: blã
de appellatõnis quies plurimis uiciis re
ſperſit. ¶ E ¶ Scipio vero Iffncamis

ui. Et

turpe eſſe aiebat in re militari dicere nõ

„

uen⸗vialiq ⸗ exploꝛato ⁊ excuſſo cõ

ilio que ferro agunt᷑ adminiſtrari opoꝛ

tere arbitrabat᷑: umma quidẽ cũ ratione

knemendabilis eſt em̃ erroꝛ qui violẽtie
m artis cõmitti᷑. ICdem negabat aliter cũ

hoſte cõfligere quẽq; debere: q; aut ſi oc

caſio obueniſſet: aut neceſſ itas mmcidiſſet
eque pꝛudenter. Nã ⁊ ꝓſpere gerẽde rei

facultateʒ omittere maxima dementia 6
in anguſtias vtiqʒ pugnandi cõpulſu;

honoꝛes cõcupiſeis: qui o

abſtinere ſe p̃lio peſtifere ignauie affert

exitum: eoꝛũqʒ qui iſta cõmittũt alter be
neficio foꝛtune vti: alter iniurie neſcit re
aſtere (C ( Socrates humane ſapien
tie qᷓſi quoddã terreſtre oꝛaculuʒ nihil ul

tra petendũ a diis ĩmoꝛtalibꝰ arbitrabat
qᷓ; vt bona tribuerent: q; hi demũ ſcirẽt
qqd vnicuiq; eẽt utile: nos aũt plerũq; id

uotis anns qð nõ ĩpetraſſe meliꝰ
M

foret · ¶ Sten denſilſimis tenebꝛia
inuoluta moꝛtaliũ mens:in q́;late patẽ
tem erroꝛẽ cecas pᷣcatiões tuas ſpargis 5
diuitias appetis:que multis exico fuer̃t
6 Aures peſſun

dedert · Regna tecũ Fe po uis:quoꝛũ exi

tus ſepenumero miſerabiles cernuntur·
S plendidis cõiugiis iniicis manꝰ: at hec

vt iag uſan. n⸗ nön uns fundituſ

domoſeuertũt:deſine igit᷑ ſtulta futuris
maloꝛũ tuoꝛũ cauſis quaſi feliciſſimis re

bus inhiare: teqʒ totũ celeſtium arbitrio
committe: qꝛ qᷓ tribuere bona ex facili ſo
lent etiã eligere poſſunt aptiſſime · ¶ E

Idem expedita copendian ria eos ad
gloꝛiã ꝑuenire dicebat:qui id agerent vt

Oles videri vellẽt tales etiam eſſent: Qua
quidẽ pᷣdictione monebat aꝑte:vt hoĩes
ipſam potiꝰ virtutẽ haurirent q; vmbꝛaʒ
eius cõſectaren· ¶( R Tdem ab adule
ſeentulo quodã cõſultus vtrũ vxoꝛeʒ du
ceret: an ſe omni mrimonio abſtinerz re

ſpondit:vtrũ eoꝛũ feciſſet acturũ penitẽ

tiã: hinc te inquit ſolitudohinc oꝛbitus.
bhinc grauis interitus hinc heres alienus
excipiet · Fllinc ꝓꝑpetua ſolicitudocõtextꝰ
Grelarũ:dotis expꝛobatio · affiniũ graue
ſupꝑciliũ· garrula ſocrus lingua · ſucceſſoꝛ
alieni matrimonii· incertus liberoꝛũ euẽ
tus.· Non paſſus ẽ iuuenẽ ĩ cõtextu reruʒ
aſperarũ: qſi lete materie facere delectũ.
¶ ¶¶ Rex ille ſubtilis iudicii: quem ferũt
tradituʒ ſibi diadema pꝛius q́; capiti ĩpo
neret retentũ diu cõſideraſſe ⁊ dixiſſe · O
nobilẽ magis felicẽ pannũ:quẽ ſiquis
ca

penitꝰ cog noſcat q; mſtis ſolicitudinibꝰ

1 pericul ⁊ miſeris ſit refertus: ne bumi
quidẽ iacẽtẽ tollere vellet· ( M ¶ Quid

xenocratis reſponſũ q;laudabile q cũ

quoꝛundã malcdicto ſmoni intereſſz ſũ

mo ſilẽtio: vno ex his q̃rente cur ſoluſ lin

guã cohiberʒ: qꝛ dixiſſe me inq̃t aliqñ pe

nituit: tacuiſſe nũqᷓ; ¶ N ¶ Mirifice etiã

Thales. Nã ĩterrogatus. In facta hoĩm

deos fallerent? nec cogitata inq̃t: vt nõ
ſolũ manꝰ ſed etiã mentes puras habere

vellemꝰ:cũ ſecretis cogitatioĩbꝰ noſtris
celeſte numẽ ad elle crederemus· ¶ O

¶ Vnice filie p̃ Themiſtoclem cõſulebat:

rũ ꝓbato co

dicto ſtultũ monuit: vt generu

Vtrũ eã Paußiſz oꝛnato: an locupleti pa.
locaret: cui is malo ĩquit vi
rũ pecuĩa:qᷓ; pecuniã viro ĩdigentẽ: quo

— .R

u potiuſ q̃;
diuitias generi legeret · ¶ H (Friſtot⸗

les de ſemetip̃o ĩ neutrã ꝑteʒ loq̃ debere

reicalat qi laudare ſe vani:vituꝑare

ſtulti eſſet · ¶ Q¶ã Demaclis dictũ ꝗ; ſa
Fienamolenti em̃ AIthenienſibꝰ diuĩol
ponoꝛes Allexandꝛo decernere · videte in

quit ne dũ celum cuſtoditis terrã amitta
tis ¶ R¶ Quã poꝛro ſubtiliter Anachar
ſus leges aranearũ telis cõꝑabat g nã vt

. 2
—+„ *

illas ĩfirmioꝛa aĩalia retinere: valentioꝛa

tr anfmittẽ · kta hbis humiles 1 Paußes cõ
ſtringi: diuites 2

ℳ—

5potentes non alligari
aiebat · ¶ S Eſt aliud factoꝛũ dictoꝛũ

qʒ genus a ſapiẽtia ꝓxĩe def lexũ ad vafre

nomẽ ꝓgreſſũ:qð niſi fallacia vires aſſũ

pſerit fidẽ ꝓpoſiti nõ inuenit: laudemq;

occulto magis tramite qᷓ; aꝑta via petit ·

¶ ¶ Ouintus fabius labeo cũ rege Anti

ocho quẽ bello ſuꝑauerat ex federe inito

dimidiã ꝑtẽ nauiũ acciꝑe deberʒ: mediag
oẽs ſecuit vt eũ tota claſſe pꝛiuaret · ¶ V

¶ YPppollinẽ iuuenes eõſuluerũt qͥs nã ex

ipſis rome regnaturꝰ videret᷑ It is pe
nes eũ ſũmã vꝛbis nr̃e poteſtatẽ futuraʒ

rũdit: q ante om̃s matri oſculũ dediſſet ·
Tum bꝛutꝰ ꝓinde atqʒ caſu ꝓlapſus: de
induſtria ſe abiecit: terrãq; cõmunẽ oĩm

mr̃em exiſtimãs oſculatus ẽ. Qð tã vafre

telluri ĩpꝛeſſum oſculũ vꝛbi libertatẽ bꝛu

romd in faſtis loeũ pᷣbuit ¶ ¶ Kmã
tiſſi

mus quidã filii:cũ eum ĩconceſſis ac
periculoſis facibus accenſum· ab inſꝗna
cupidit ate pr̃ inhibere vellet:ſalubꝛicoſi

lio paternã indulgentiã temꝑauit · petiit
em̃ vt pꝛiuſq; ad illaʒ quã diligebat iret:
vulgari ⁊ pmiſſa venere vteret᷑:cuiꝰ p̃ci
bꝰ obſecutꝰ adoleſcẽs: ĩfelicis anĩ ĩpetũ
ſatietate licẽtis ocõcubitus reſolutũ:ad id

qð ñ licebat tardioꝛẽ PFi qʒ afferẽs

paulatĩ depoſuit ¶ ᷓ ¶ Bias ita aiebat

— — —, w — ——

opoꝛtere homines ĩ vſu amicicie verſari
vt meminiſſent eã ad grauiſſimas inimi
cicias poſſe cõ uerti:qd quidẽ pꝛeceptum
pꝛima ſpecie nimis foꝛtaſſe callidũ uidea
tur inimicũ qʒ ſumplicitati qua p̃eipue fa
miliaritas gaudet: ſed ſi altioꝛibus anĩs
cogitatio demiſſa fuenit ꝑquãutile repe
riet ¶ XKla vᷣo pars callirta tis egre
gia ab omi rep̃henſiõe ꝓcul remota cuiꝰ
opera q; a latin a appellatiõe vix apte ex
pꝛimi poſſunt greca ꝓnuntiatõne ſtrate
gemata dicunt᷑ · ¶ B ¶ Gum vꝛbe capta
Calli capitoliũ obſiderẽt:ſolãq; potiẽdi
eius ſpem ĩ fame eoꝛũ obſeſſoꝛuũ poſitam
animaduerterẽt: ꝑqʒcal lido genẽ cõſilii
vnico ꝑſeuerãtie irritamẽto victoꝛes ſpo
liauerũt · panes em̃ cõpluribꝰ iacere e lo
eis ceperunt: quo ſpectaculo obſtupefa
ctos:infinitã q; frumẽti abundãtiã niis
ſupeſſe credentes:ad pactionẽ omittẽde
obſidioĩs cõpulerũt · ¶ ¶ ¶ Igathocleſ
ſiracuſarũ Rex audacter callidꝰ:cum em̃
vꝛbem eius maioꝛe ex ꝑte carthaginenſeſ
occupaſſent: exercitũ ſuũ in affricã traie
cit:vt metuʒ metu:vim vi diſcuteret:nec
ſine effectu Nam repentino eius aduẽtu
peni ꝑculſi libenter incolumitatẽ ſuaʒ ſa
kue hoſtiũ tutati ſunt: pacti qʒ ſũt vt eo
dem tpe ⁊ affrica ſiculis: ⁊ ſicilia punicis
armis liberaret᷑ · ¶ D ¶ Ouid tam excel

lens? quid tam opulentũ gqᷓ̊ L.Silla di

uitias ĩperia largitus eſt: leges vetuſtas

abꝛogauit:nouas tulit · hic quoqʒ ĩ eo cã
po cuiꝰ poſtea dñs extitit repulſa p̃ture

eſt ſugillatus: omĩa loca petito honoꝛis:

ſiquiſ modo deoꝛũ foꝛmã ⁊ imaginẽ fut̃e
eius potẽtie populo Ro · repꝛeſ entaſſet ĩ
petraturus E. ¶ Oretenſes qui obſidi
one metelli ad vltimã vſq; penuriã com
pulſi: ſua iumentoꝛũqʒ ſuoꝛũ vꝛina ſitim
toꝛſerũt:iuſtius dixerim q;ᷓ ſuſtentauer̃t

qꝛ dum vinci timẽt id paſſi ſunt qð pati
eos nec victoꝛ qᷓdem coegiſſet · Quoniam
Plur a ad finẽ libꝛi ſeptimi:itẽ ⁊ plura de
pꝛincipio octaui capitula:ſilentio duxi p

tereunda:eo ꝙ nihil ĩ eis nota dignũ per

penderim Igit᷑ ad capitulũ de ſtudio ⁊ in

duſtria qð de libꝛo octauo decimũ ĩ oꝛdi
ne eſt: calamum do ·
Ex libꝛo octauo v mi hbiſto
re autoꝛitates

alerii may

terpꝛete alloqui poſſet · ¶

G vj;

Vid ceſſo vires induſtrie comme
moꝛare: cuiꝰ alacri ſtudio milite
ſtpendia roboꝛant᷑· foꝛenſis gla
accendit᷑· fido ſinu cuncta ſtudia recepta
nutriunt᷑ · quidq̃d anĩo:quidquid manu:
quidqd ligua admirabile eſt ad cumuluʒ
laudis pducit᷑ que cũ ſit pfectiſſima vtus
duramẽto ſui confirmat᷑· ¶ & ¶ Socra
tem cõſtat etate iam ꝓuectũ fidibus tra
ctandis ope rã dare cepiſſe:ſatius iudicã
tem eius artis vſum ſeꝛo q; nunq; ꝑciꝑe

quantula ſocrati acceſſio ſciẽtie futura

erat:ſed ꝑuicax hoĩs induſtria: tantis do

ctrine ſue diuitiis etiã muſice rat õnis vi

liſſimũ elemẽtũ accedere voluit · Dum er

go ad diſcẽdũ ſe pauperẽ credidit: ad do

cendũ fecit locupletiſſimũ. ( ¶ Vtri
uſq; induſtrie laudẽ duo inter ſe Reges
partiti ſunt · Cirus omniũ militũ ſuoruʒ
nomĩa:Mitridates duarũ ⁊ viginti gen
tium que ſub regno eius erant linguas
ediſcẽdo · Nle vt ſine monitoꝛe exercitum
ſalutaret:hic vt eos quibꝰ imꝑabat ſme ĩ
induſtrie ⁊ ſtudio maxime cõtrariũ videt᷑
pᷣcipue ſubnecti debʒ:nõ euaneſcit virtꝰ
ſed quo recreat᷑ · Aterũ em̃ etiã inertibꝰ
vitandũ:alterũ ſtrenuis quoqʒ ĩterdum
appetendũ eſt · Nlis ne ꝓpꝛiam vitã ener
uem exigant: his vt tẽpeſtiua laboꝛis re
miſſione ad laboꝛ andũ fiant vegetioꝛes-

¶ R¶ Sceuola optĩe pila luſiſſe tradit᷑ q;
pvidelicet ad hoc diuerticulũ aĩm ſuũ foꝛẽ

ſibus miniſteriis fatigatũ trãſferre ſole
bat· Nea quoq; ⁊ calculis ĩterdũ vacaſſe
dicit᷑:cũ bene ac diu iura ciuium ⁊ cerimo
nias deoꝛũ oꝛdinaſſet: vt em̃ ĩ rebꝰ ſeriis
ſceuolã: ita in ſcenis luſibus homĩeʒ age
bat:quẽ rerum natura patientẽ continui

laboꝛis eſſe nõ ſinit ¶ L¶ Socrates cui
nulla pars ſapientie obſcura fuit nõ eru

buit interpoſita arundine cruribus ſuis

cum paruis filiolis ludere: vnde riſus eſt

ab alcibiade· ¶ W ¶ Diſiſtratus tm̃ dicẽ
do valuiſſe traditus eſt:vt ei athenienſeſ
regiũ imperiũ oꝛatõe capti ꝑmitterẽt · cũ

pᷣſertim amantiſſimus patrie ſolon ecõ

traria ꝑte niteret᷑:ſʒ alterius ſalubꝛioꝛes

er ant cõtentões:alteriꝰ diſertioꝛes. Quo

euenit vt alioquin pꝛudentiſſima ciuitas

libertati ſeruitutẽ pfenet ( N ¶ Quũt

R

ſuf

lvj.

hoꝛtenſius plurimũ ĩ coꝛpoꝛis decoꝛo mo
tu repoſitũ credens: pene plus ſtudii in
eodẽ elaboꝛãdo: qᷓ; ĩ iᷣa eloq̃ntia affectã
da ĩ pẽdit.· ᷑taqʒ neſcires vtrũ cupidiꝰ ad
audiendũ eũ: an ad ſpectandũ occurrere
turSic vbis oꝛatoꝛis aſpectus: ⁊ rurſus
aſpectui ᷣba ſeruiebãt.· ¶ O ¶ Goꝛgias
leontinꝰ cũ centeſimũ ⁊ ſeptimũ ageret
annum nterrogatus quapꝛopter tãdiu

viuere vellet: q; nihil ĩ quit habeo quo ſe

nectutem meã accuſem · Quid iſto tractu
etatis aut longius aut beatius? iam alte
rum ſeculũ ĩgreſſus neqʒ in hoc querelã
vllam inuemit: neq; in illo reliquit ¶ H

Nulla eſt tanta humnlitas que dulcedine

gloꝛie nõ tangit᷑: Nla vero a cdlaris viris
terdũ ex humillimis rebꝰ petita ẽ. ¶ Ge
terum gloꝛa ne ab his quidẽ qui contem
ptum eius introducere conant᷑ negligit᷑:
quoniãquidẽ ipſis vo luminibꝰ noĩa ſua
ciligenter adiiciunt: vt qð pꝛofeſſione le
uãt: vſurpatõe memone aſiequant ( OQ
DHDulcedinẽ gloꝛioſam Allexandꝛi pectus
ĩſatiabile laudis accepit:qui naxarcho
comiti ſuo ex autoꝛitate democriti pꝛece
ptoꝛis ĩnumerabiles mundos eſſe referẽ
ti · heu me inquit miſerũ ꝙ nec vno qᷣdeʒ

adhuc ſum potituſ. Anguſta homĩ poſſeſ

ſio gloꝛie fuit que deoꝛum oĩm domicilio
ſeir. ¶ RDitagoꝛe tãta veneratio
ab autoꝛbus tributa eſt: vt ꝗᷓ ab eo acce
perant in diſputatõem deducere nephas
putarẽt:quin etiã interpellati ad redden
dam cauſaʒ: hoc ſolũ reſpondebant ipᷣm
dixiſſe ·Sequunt᷑ de non oa vltimo.
Ex libꝛie nono Valerii maximi biſtoꝛie

autonegtes

Lamum etiã malũ luxuria uaz
accuſare aliquãto facilius eit q;
vitare: oꝑi noſtro inſerat᷑: nõ qui
dem vt vllũ honoꝛẽ rceipiat:ſed vt ſemet
ipſam recognoſcens ad penitentiã ĩpelli
poſſit · Tungat᷑ illi libido:qm ex iiſdem vi

cioꝛũ pꝛincipiis oꝛit᷑: neqʒ aut a repꝛehen
ſione aut ab emendatõne ſeperent· ¶
¶ Legũ victrix audacia: ꝙ ſi anĩ muliebꝛig

apparatus intueri potuiſſent quibꝰ quo
tidie aliquid nouitatis ſumptuoſius adie
ctum eſt:ĩ ip̃o introitu ruenti luxurie ob
ſtitiſſent · Quas quidẽ mulieres ⁊ imbecil
litas mẽtis: ⁊ grauioꝛũ operũ negata af

fectatio:omne ſtudiũ ad ſtudioſioꝛeʒ ſui
cultũ hoꝛtat᷑ conferre ¶ V ¶ Upana lu
xuria q;utilis noſtre cĩtatis fuit· nuictũ
em̃ Anibalem armis: illecebꝛis ſuis com
plexa vincendũ romano militi tradidit ·
Hla ducẽ vigilãtiſſimũ:illa exercitũ acer
rimum:dapibus largis. abundanti vino
vnguentoꝛũ fragrãtia · veneris vſu laſci
uioꝛe ad ſõnũ ⁊ delicias euocauit:ac tum
demum fracta ⁊ cõtuſa punica feritas eſt
cũ ſe plauſia ⁊ albana caſtra eẽ ceperunt
Quid his ergo viciis fedius? quid etiã dã
noſius ? ꝗbus virtus atterit᷑ · victoꝛie re
langueſcunt · ſopita gloꝛia ĩ infamiã con
uertit᷑: anĩ q; pariter ⁊ coꝛꝑis vires expu
gnant᷑:adeo vt neſcias ab hoſtibꝰ ne: an
ab illis capi ꝑnicioſius habendũ ſit · ¶
Age xerxes opum regiarũ oſtentatõe exi
ma eouſq; luxuria gaudens:vt edicto ei
pꝛemiũ ꝓponeret qui nouuʒ voluptatis
genꝰ repperiſſet· Quanta dum deliciis ni
mis capit᷑ ampliſſimi ĩperii ruina euaſit.
E ne etruſci quidẽ parum feroces ĩ
penas excogitandas: qui viroꝛũ coꝛpoꝛa
cadaueribus auerſa aduerſis alligata et
conſtricta:ita vt ſingule membꝛoꝛũ ꝑtes

—

ſingulis eſſent accõmodate tabeſcere ſil

patiebãt᷑:amari pariter vite ⁊ moꝛtis toꝛ
toꝛes · Sicut ⁊ illi barbari quos ferũt ma
ctatarũ pecudũ inteſtinis ⁊ viſceribꝰ ege
ſtis hoĩes inſerere:ita vt capitibuſ tantũ
modo emineant: quoſq; vt diutius pene
ſufficiant cibo ⁊ potione infelicẽ ſpiritũ
ꝛogare· Donec ĩtus putrefacti laniatui
inr animalibꝰ que in tabidis coꝛponbuſ
naſci ſolent· Queramur nũc cũ rerũ natu
ra:ꝙ nos miltis ⁊ aſperis aduerſe valitu
dinis incõmodis ob noxios eſſe voluerit:
habitũ qʒ celeſtis roboꝛis humane condi
cioni denegatũ moleſte feramus: cuʒ tot
cruciatus ſibimet ipſa moꝛtalitas ipulſu
crudelitatis excogitait ¶C Fra quo
qʒ aut odiũ in pectoꝛibꝰ hũanis magnoſ
fluctus excitant· ꝓcurſu celerioꝛ illa nocẽ
di cupidine:hoc ꝑtinacius vterqʒ; cõſter
natõis plenus affectꝰ: ac nunq; ſine toꝛ
mento ſui violentus· qꝛ doloꝛẽ cũ inferre
vult patit᷑:amara ſolictudine· ne nõ con
tingat vltio anxius. ¶ Ois cõſulere ſci
tis· cõſulẽ facere neſcitis · ¶ Maximis vi
ris expꝛobꝛare vicia ſua verecundie eſt ·

CG Semir amis aſſirioꝛũ Regina:cuʒ ei

circa cultũ capitis ſui occupate nunciatũ
eſſʒ babiloniã defeciſſe: altera ꝑte cri niũ
adhue ſoluta: ꝓtinus ad eã expugnandã
cucurrit: nec pꝛius decoꝛẽ capilloꝛũ in oꝛ
dinem: qʒ tantã vꝛbem in poteſtatẽ ſuaʒ
redegit · Quo circa ſtatua eius babilonie
poſita eſt illo ĩ habitu quo ad vltionẽ pe
tenda pᷣcipiti celeritate tetendit· ES.
Protrahat᷑ etiã auaricia latentiuʒ ĩdigna
trix lucroꝛũ: maĩfeſte p̃de auidiſſima vo
rago:neq; habenti fructu felix: ⁊ cupidi
tate querẽdi miſerrima :· ¶ ¶ Ruaricia
ante om̃s l·ſeptimuli p̃coꝛdia poſſedit:q̃
cum Srarchifamiknris fuiller caput
eius abſcĩdere:⁊ ꝑ vrbem pilo firũ ferre
ſuſtinuit: qꝛ opimiuſ cõſi ul⸗ auro id repen
ſurũ ipſi dixerat · Sunt qui tradant liq̃to
ꝓlumbo eũ cauataʒ ꝑtem eapitis quo põ
deroſius eſſet expleſſe ¶ DH ¶ Verxes cu
ius in nomĩe ſuꝑbia ⁊ ĩpotentia habitat
ſuo iure tam ĩſolenter vſus eſt:ꝙ grecie
indicturus bellũ adhibitis Aſie pꝛincipi
bus:ne viderer inꝗ̃t meo tantũmõ vſus
cõſiulio vos cõtraxi· Ceterũ memẽtote pa
rendũ magis uobis eſſe q; ſuadendũAr
roganter aſi victoꝛi ei repetere regiã con
tigiſſʒ: tam defoꝛmiter victi neſcias vtrũ
inſolentius dictũ an ĩpꝛudentius-¶ G

¶ Oceultũ iam ⁊ inſidioſum malũ ꝑfidia la

tebꝛis ſuis eytrahat᷑:cuiꝰ ef ficaciſſime vi

timus dieſ cõtinet: qꝛ plurimũ ĩtereſt qui
bus auſpiciis inchoet᷑: ⁊ quo fine clauda
tur · Tdeoqʒ; eũ demũ felicem exiſtimamꝰ:
cui ⁊ accipere lucẽ ꝓſpere: ⁊ reddere pla

cide contingit · Medii temꝑis curſus ꝓut

foꝛtũa gubernaculũ rexit:modo aſpero
mõ trãquillo motu peragit᷑: ſpe ſemper
minoꝛe:dum ⁊ cupide votis extenditur:
⁊ fere ſine ratõe conſumit᷑:Nam ⁊ ſi arbi
trari velis etiã ꝑuum ampliſſimũ efficies
nunerũ annoꝛũ multitudĩe operuʒ ſupe
rando: alioquin quid attinet inerti moꝛa
gaudẽ:ſi magis exigiſ vitã q; appꝛobas 5

Ded ne longius euagari libeat:eoꝛũ men

tionẽ faciã:qui non vulgari genẽ moꝛtis
abſumpti ſunt · ¶ ¶ Tullius hoſtilius

fulmine ictus cũ tota domo cõflagrauit:

ſingulari fati ſoꝛte· ¶ ER ¶ Coꝛneliꝰ gal

lus pᷣtoꝛiꝰ ⁊ C ateremis eques romanꝰ:

inter vſuʒ puerilis veneris abſumpti ſũt

quãq; quoꝛſũ attinet eoꝛuʒ cauillari fine

quos nõ libido ſua: ſed fragilitatiſ huma
ne ratio abſtulit · fine nanq; vite noſtre

variüs ⁊ occultis cauſis expoſito:interdũ
quedã immerentia ſupꝛemi fati titulũ oc

cupant:cũ magis in tempus moꝛtis inci

dant q; ip̃aʒ moꝛtẽ accerſant L(Nõ
vulgaris etiã homeri moꝛtis cã fertur: .
in inſula:qꝛ queſtionẽ a piſcatoꝛibꝰ poſi

tam ſoluere nõ potuiſſet: doloꝛe abſum
ptus credi᷑ (

Sed atrocius aliquã

res ſunt mẽtiri ⁊ fallere: fructus ĩ aliquo

to Guripedes finitꝰ eſt:ab Irhelai em̃ ce
amiſſo ſcelere cõſiſtit tñ certu s:cũ credu

na regis in macedonia domũ rediens bo

₰☛ —

litatẽ nefariis v inculis circũdedit: tantũ ſpitalẽ: canũ moꝛſibꝰ laniatus obiit: cru

incõmodi humano generi afferẽs:quãtũ
ſalutis bona fioes pꝛeſtat: habeat igitur
nõminus rep̃henſioĩs: quã illa laudis cõ
ſequit᷑. ¶ E ( Seruius galba ſumme ꝑ
fidie · Triũ em̃ luſitanie ciuitatũ eonuoca
to populo tanq; de cõmodis eius acturꝰ
octomilia in quibus flos iuuentutis con
ſiſtebat electa ⁊ armis exuta partiʒ truei
dauit: ptim vendidit: quo facinoꝛe maxi
mam cladem barbaroꝛũ magnitudiĩe cri
minis anteceſſit Mitridatis factũ
ſceleratiſſimũ qui nõ cum fratre de pr̃no
regno ſed cũ ipᷣo patre bellũ de domina
tione geſſit · In quo:quis aut homĩes vl
los adiutoꝛes ĩuenerit · aut deos ĩuocare

auſus ſit p admiratõe ñ diffinio. ¶( M

umance aũt vite cõdicõem pꝛimus ⁊ vl

delitas fati ingenio tanto nõ cõueniens

N¶ hilemonẽ aũt vis riſus ĩmoderati
abſtulit · paratas ei ficus ⁊ poſitas in con

ſpectu: aſello cõſumente: puerũ vt illum

abigeret ĩclamauit: qui cũ iam cõmeſlis

omnibꝰ? ſupueniſſet: qꝛ inquit tam tardiꝰ
fuiſti: da nunc merũ aſello: ac ꝓtinus vꝛ
banitatẽ dicti crebꝛo hanelitu cachinno

rũ ꝑſecutuſ:ſenile guttur ſalubꝛi ſpiritu
pꝛiuauit · ¶ O ¶ Anacreontẽ quoq;: dũ
paſſe vue ſuco tenues ⁊ exiles viriuʒ reli

quias fouet: vnius grani ꝑtinacioꝛ ĩ hoꝛ

ridis faucibus humoꝛ aſſumpſit· ¶ B

¶ Wilo crotomates cũ iter faciens quercũ

in agro cuneis adactis fiſſam vidiſſet:fre

tus viribus acceſſit ad eaʒ: inſertiſq; ma

nibus diuellere conatus eſt: quas arboꝛ

excuſſis cuneis in ſuam naturã reuocata

cõpꝛeſſit · eumq; laceranduʒ feris p̃buit·.
Mec de valerio maximo: tametſi pau
ca quedã ſaxerſint capitula:quibꝰ nihil
ſapoꝛis ineſt᷑ncipiunt modo ex Laercio
autoꝛitates de viciis ⁊ moꝛibus philoſo
phoꝛum . Et impꝛimis de ſepteʒ grecie ſa
pientibus
¶ Ex aercio de pita ⁊ moꝛibus phoꝛuʒ
autoꝛitates Incipiunt.
Mes ph̊ᷣus Aſianis Ithenis cla
ruit:hic ꝑpꝛimus ſapiens appella
tus eſt ſtöm quẽ ⁊ ſeptẽ ſapien
tes vocati ſunt · fuit aut conſcriptꝰ ciuis

S.
*

mileti:ideo tales mileſiꝰ dictꝰ eſt: hic F.
△

politicã naturalis phie factus eſt ſpecu
toꝛ: ⁊ inuẽtoꝛ fuit vrſe maioꝛis ⁊ naualig
aſtrologie ( R Et pꝛimus inter phos
dicit᷑ de aſtrologia tractaſſe:⁊ pꝛimꝰ ani
mas ĩmoꝛtales poſuiſſe:⁊ de nat᷑a diſpu
taſſe · Temꝑa quoq; anni fert᷑ inueniſſe:
T in tricentos ſexaginta quinqʒ dies diui

ſiſſe · Mic tales (vt tſidoꝛꝰ ſcdᷣo eth̊. dicit)

*2

phiſicã apud grecos pꝛimus ꝑſcrutatus

eft· Erat aũt pauꝑ:q; phie vacans ſtudiiſ

aeqſitõi pecuniarũ intendere nõ valebat
Comige carens: et interrogatus cur nõ
duceret ꝙ Reſpondit ob filioꝛũ amoꝛem.
Eertur ꝙ duʒ nocte duceret᷑ extra domũ
a vetula vt aſtra cõſideraret incidit in fo
ueam: eoq; lugente dixit vetula· Tu qᷣdẽ
o tales que ante pedes tuos ſunt videre
nequiens:que ĩ celo ſũt ꝑutas cognoſcẽ
Hic fert᷑ diriſſe:hoꝛũ triuʒ eauſa gratias
ago foꝛtũe · pꝛimo quidẽ ꝙ hõ factꝰ ſum
T non beſuia:deinde ꝙ mas ⁊ nõ femina
tercio ꝙ grecus ⁊ nõ barbarus· ¶ S
Muius hec dicta ferunt᷑ vt ait laerciꝰ in li
ꝛ20 ð vita ph;oꝛũ · Antiqſſimũ entiũ ẽ deꝰ
ingenitũ ⁊ eternũ · Optimũ entiũ eſt mũ
dus: nã opus dei:Maximũ entiũ eſt locꝰ:
omĩa nanq; capit · velociſſimũ entiũ ĩtel
lectus:paſſim etenĩ currit · validiſſimum

entiũ neceſſitas: dominat᷑ em̃ cũctis: pꝛu

dentiſſimũ entiũ tꝑs: adinuenit em̃ oĩa.
T¶ Interrogauit eũ ꝗdã: ſi lateret deoſ
vomo iniuſte agens ? ſʒ nec cogitatões ĩ
quit · Enterrogatꝰ qᷓd difficileg ait ſeip̃ᷣm
agnoſcẽ· Interrogatꝰ qᷓd dulciſſimũ g ait
acquirere· Interrogatꝰ qᷓd eſt numẽ? ait
qð nec ꝓuncipiũ habet nee finẽ Interro

gar qualiter qᷓs iuſte viuere poſſit? ait

que iubet alus ip̃e agat · Interrogatus

quis felix ſit? ait qui ſanus coꝛꝑe: anima

copioſus: natura docilis Obiit aũt tales

anno etatis ſue ſeptuageſĩo octauo. Qla

ruit vero Acham regis iude tempoꝛibus

¶ VSolon pPhᷣus vnus de ſeptẽ ſapienti

bus Feecie natõe Atheniẽſis Kthenis cla
ruit · hic athenienſibꝰ leges optimas edi

dit: quas poſtmodũ Romani ab athemẽ

ſibus acceperũt: multaqʒ beneficia eis cõ
tulit: ⁊ multo tꝑe eos pꝛudentia ſua a ſer
uitute ⁊ tyrannide liberauit· ⁊ tandẽ foꝛ

tuna mutata ꝓfugus in egpptü ſe trãſtu

lit· deĩde creſo lidoꝛũ regi adheſit:demã

in cipꝛo ſenectutẽ exegit: ibiq; moꝛtuꝰẽ.
Qlaruit autẽ tꝑe eʒechie regis iude · E
¶ Inter ceteras eius leges inuente ſunt he

vt ait laercius· Siquis parentes indigen
tes nõ alat inglonus ſit. Eilii eoꝛũ qui ꝓ
republica obiere publice nutriant᷑ ⁊ doce

antur · Itẽ ſtatuit tutoꝛẽ cum oꝛphanoꝛuʒ

matre nõ habitare· Nec tutoꝛis officiũ ex

ercere in quẽ defunctoꝛũ oꝛphanoꝛũ ſub

ſtãtia ꝓueniet · Et ſi vnum oculũ habẽteʒ
quis illo pꝛiuauerit viceuerſa ip̃e gemĩs
careat · Et ꝙ ſi pᷣnceps ebꝛioſus fuit nece
damnet᷑ · EBius * legunt᷑ fuiſſe ſentẽ

tie · Saturitas ab opibus Generat. Goneu

melia veroa ſaturitate · Que nõ poſuiſii
ne tollas. ꝓbitatẽ iureiurando certioꝛem
habe · Amicoſ ne cito poſſideas: quoſ aũt
poſſederis ne repꝛobes· conſule nõ dulci
oꝛa ſed optima Icntellectũ fac ducem. Ne
mala loquaris. Deos honoꝛa: 1 parẽtes
reuerere ¶ ¶ Neminem quã diu viuit
dicas eſſe felicẽ: eo ꝙ vſq; ad vltimum vi

te diem poſſit foꝛtuna mutari: felicitatis

em̃ index dies vltimus eſt: rerũ initia de

bentur foꝛtune.· ¶ ¶ Interrogatꝰ ſo

lon qd eſt verbũg Reſpondit ymago ope

—

rum · Quo firmat᷑ verbũ x ſilentio · Quo
firmat᷑ ſientium gtempoꝛe· Interrogatꝰ

Id eſt rex ? foꝛtis poteſtas (aa ¶ Quid
lex g aranee tela:quia ſi in eam inciderit

quid debile retinet᷑:graue aũt pertranſit
tela reſciſſa. Interrogatus qua ſpe fretꝰ
tam audacter reſiſteret piſiſtrato tyran
no ? ait ſenectute · Muic Soloni moꝛtunʒ

filium lugenti: non eſſe flendũ ait quidã

eo ꝙ flere nihil ꝓdeſſet: cui ille eo magis

—E I

ploꝛo ꝙ damnum meum irremediabile
videro · ¶ R ¶ Oum in loeo quodã mul
tis loquentibus Solon non loqueret᷑
tnterrogatus a periandꝛo vtrum pro
pter verboꝛum inopiam an q; ſtultꝰ eẽt
taceret qui ait nemo ſtultus tacere po
teſt. Interrogatus qualis debet eſſe po
puli rectoꝛ 5 Reſpondit populi rectoꝛ
pꝛius ſe q; populũ rectificare debet: alio
quin erit velut qui vmbꝛã curuaʒ rectifi
eare conat᷑:pᷣuſq; virga curua vmbrã fa
ciens recta Rar kier6 atꝰ quid acutiꝰ
gladios Rñt pꝛaui hoĩs Fgra. (B Gn
terrogatꝰ quis eẽt liberal?ait qᷓ ſua bõa
libẽter aliis impartit᷑:i alienarũ rerũ cu

ene regi poſſetæait ſi pĩceps ⁊ maioꝛeſ
ßm leges vixerint · ¶ ¶ don ppᷣus
lacedemonius vnus de ſeptẽ ſapiẽtibus
grecie · hie vt ðꝛ in policrato libꝛo pᷣmo·
iungẽde ſocietatis cauſa miſſus fuit cho
rinthuʒ: vbi duces ⁊ ſenioꝛes ppli luden
tes inuenit in alea: ꝓpter qð infecto ne
ocio reuerſus eſt dicẽs: ſe nolle gloꝛiaʒ
Ppareanoru hac maculare infamia: vt di
ceretur cuʒ aleatoꝛibus cõtraxiſſe ſocieta
tem .· Euit aũt chilon bꝛeuiloquus · vixit
annis quinq̃gintaſex: a elaruit tẽꝑe ſede
chie regis iude · 6
dñan lingue: pᷣſertim in conuiuio nõ
eſſe maledicendũ ꝓximis:alioquin opor
tet audire ea quibꝰ quis triſtabit᷑ · Item
non eſſe min anduz cuiqᷓ;ʒ: qm̃ hoc mulie
bre eſt· Citius ad calamitates amicoruʒ
qᷓ̃; ad ꝓſꝑitates ire· Nuptias buĩles facẽ-
Non eſſe maledicendũ moꝛtuo · Senium
honoꝛaie.· ¶ E ¶ Cauere ſibiip̃i · Dãnuʒ
malle qᷓ; pꝛauũ luerũ:ilð em̃ ſemel cõtri
ſtabit · hoc aũt vſq; quaqʒ · Non irridere
infelicẽ · Foꝛtẽ ⁊ domĩatoꝛẽ manſuetum
eſſe:ut pꝛoximi magis reueꝛeantur q; ti
meant · Diſcere bene p̃eſſe ꝓpꝛie domui
Linguam nõ pᷣueĩre intellectũ· tre domi
nari · Nõ caꝑe impoſſibilia· Non feſtiare
in via · Loquentẽ non mouere ma nũ.Le
gibus obedire · vti ſolicitudiĩe · In hiſ que
dicunt᷑ de eo ad ꝓpꝛiam mentẽ recurrere
in lapideis em̃ cotibus aurũ examĩatur:
viroꝛum vero bonorũ ⁊ maloꝛuʒ intelle
ctus dedit examẽ. In iudiciis inimicuʒ iu
dicare hm leges: ut ſaltem lex conſeruet

Hivie e carʒ nterrogatꝰ q̃liter ciuitas

D¶ Docebat aũt hic

Se vuüj.

Kmico vero ꝑſuadere:iut vtraq; cõſeruẽ
tur lex ſeʒ 1 amicus ( E (Itẽ bas duas
affectiones ſcʒ amoꝛẽ ⁊ odium licet fero
ciſſimas ſic dicebat coercẽdas: vt amicos
diligat quis tãq; foꝛte quãdoq; odio ha
bituros:⁊ inimicos oderit tanqᷓ; poſtea
amaturos ¶ & ¶ MHunc vt ait· Laercius
interrogauit Gſopus poeta:quid nã age
ret iupiterz? Reſpõdit chilon alta huĩliat
huĩlia vero exaltat· Interꝛog atuſ in quo
differant docileſ ab indoctis: ait bõa ſy pe
Interꝛogatus quid ẽ fortũagait ignarus
medicꝰ:mitoſ em̃ excecat · C1 Hicha
cus aſianꝰ mitilenꝰ phᷣus illuſtris vnus
de ſeptẽ ſapiẽtibꝰ ĩ re militari ſtrenuꝰ
Eert᷑ de eo vt ait laerciꝰ: ꝙ quidã opariꝰ
in eius filium ſecurim ingerẽs interfecit
ciuibus autem ligatum homicidam nmit
tentibus ad eum: ipſum abſoluit dicens

¶ ¶ Endulgentiam eſſe ſupplicio potio

rem · Mic pithacꝰ videns multum vinuʒ
in inſula mitilenenſium creſcere: volens
ebꝛietati hominũ pꝛecauere lege publica
ſtatuit: ut peccans ebꝛius dupliciter pu
niretur. Debe autem vinum
bonum ⁊ malũ eſſe·malum quidẽ ex cra

pula: ſed bonũ ex natura. Viiit annis ſe
ptuaginta:⁊ claruit tempoꝛibus vToachĩ
regis iude · ¶ L¶ Eius he legunt᷑ fuiſ

ſe ſententie · Dicebat eas optimas eſſe vi
ctoꝛias e ſine ſanguine ate tem di
cebat infoꝛtunia non eſſe vituperanda.
Item dicebat quid facturus ne predicas
deficiens em̃ irrideberis · Huius pithaci
fuit illa ſententia ab aliis poſtmoduʒ re
citata: pꝛincipatus virum oſtendit 6 NM
¶ Bias pꝛimẽſis phᷣus aſianus vnus de
ſ. ee grecie ſapiẽtibus: fuit in pꝛimẽſiuʒ
vrbe pꝛĩceps · ¶ N ¶ Cũ ãt vt ait laer
cius inter pꝛimẽſes ⁊ meſſanẽſes grecie
inſtaret bellum: ⁊ pꝛimenſiũ milites vir
gines multas mecanenſirg captiuas du
nſſent: confeſtim bias his viſis doluit:
1 captiuas puellas liberans tanquam
propꝛias filias cuſtodiuit · Induẽſq; eas
⁊ ſingulis dotes tribuens ſub fida cuſto
dia remiſit ad ꝑentes: mimicis exhibens
pietatem: ⁊ deteſtans hoc impietatis

ßenere etiam crude liſſimos hoſteſ fuiſſe

edẽdos · Qunq; hoc fuiſſet ĩ meſſanẽſiũ
cõcione narꝛatũ:miſſi ſunt cũ muneribs

„ %

Slvx iij.

nũcii ad biantẽ: pacẽ placatis animis po

ſtulantes · Olaruit aũt tꝑe ſedechie regis

iude: quo moꝛtuo primẽſes ei templum
dedicauerunt G. ¶ Hui“ ferunt᷑ fuiſſe
ſentẽtie.Moneſtis ⁊ ſenibus complacere
ſtude ¶ H¶ Moleſtius inter duos ami
cos q; inimicos iudicare: nam amicoꝛuʒ
re alcen erit inimicꝰ .inmimicoꝛuʒ vero
4

ter amicus efficiet᷑. Vitam vero ſic mẽæ

ſerang elſe direhar: ſi bores multo et
bꝛeui tꝑe victuri ſint· Quiquid ꝓpoſueriſ

firmiter ſeruãs ꝑſeuera · De diis loquẽè

vt ſunt. Indignũ hoĩem ne laudes ob di
uitias:ꝑſuadẽs accipe non violãs. Quid

quid boni feceris ad deos trãſfer· Sapiẽ

tia om̃ibus poſſeſſionibꝰ certioꝛ ẽ ⁊ ſeeu
rioꝛ· ¶ Q ¶ Diu veliberatos amicos eli
ge:eos q; vno affectu nõ vno habeaſ me
rito· Amicos ſequere quos ñ pudeat ele
giſſe · Amici vitam tuã reputa gloꝛiã · Qõ
lilio maxime cõtraria ſũt feſtinãtia ⁊ ira

¶ R¶ Celeritaſ bñficiũ gratius facit ¶ S

enterrogatꝰ bias quid ſit in hac vita
optimũsgait mẽs ſibi bone rectitudĩs con

ſaa. Interrogatꝰ ab hoĩe impio quionaʒ

eẽt euſebiagtacebat:co autẽ cãz ſuentũ
qᷓrente · ſleo inct qꝛ non de cõueniẽtibꝰ
tibi q̃ris. Interrogatꝰ quis ſit ĩter hoĩes
infoꝛtunatꝰgait qui non põt infoꝛtumia

Pati · Interrogatuſ quid ſit dulce hoĩyait
ꝓpriũ ¶T¶ Eleobołꝰ ꝓhᷣus vnus de ſe

ptẽ ſapientibꝰ in grecia:claruit tꝑe ſede
chie regis iude.Scripſit aũt de enigmati
cis qſtiomibꝰ libꝛos triũmiliũ carminum
Cbit vero cõpletis ãnis vite ſue feptua
ginta · Quins celebꝛes ſententie apꝓbate
ſüt he (Ve ¶ Rmico bufac ut amicicior
fiat: Inimicũ vero amicũ facẽ ſtude · Ma
gis an icoꝛũ inuidiam q́; inimicoꝛuʒ inſi
dias cauere debẽꝰ:illuð em̃ aꝑtuʒ: hoc ce
latũ eſt m alũ: nocendi qʒ fraus q̃ nõ ſpe
ratur potẽtioꝛ eſt· Quãto plus licʒ tanto
libeat minꝰ.Qunq; qͥs exierit domũ que
rat primo quid ſit facturus: cũ aũt intra
uerit qᷓrat iterũ quid fecerit: Conſulebat
aũt eleobolus coꝛpꝑꝰ bñ exercẽ · diligẽ ma
giſ audire q́; loq· diligere ſapiam ⁊ ſcien
tiam. Ignoꝛantiã fugere. Qiuitati cõſulẽ
dum eẽ potioꝛa:.Linguã frenataʒ babere
virtutis ꝓpꝛium eõ: vicii alienuʒ · Tniuſii
ciam fugere:dominari voluptati · filios

erudire · Fknimiciciam p̃terire E ¶ Wu
lieri non eẽ familiarẽ · Nec cõtendere cuʒ
ſuis pñtibꝰ alienis:nã illud qᷓdem amen

tiam: hoc vero inaniã ſignat · Seruuz ex

ebꝛietate cõuiciantẽ nõ plectere · vxoꝛeʒ
ex paribꝰ ducere:nã ſi ex maioribꝰ dños
habebis cognatos · Non irrideas expro
bꝛatos:mam fies odioſus· In ꝓſperitate
ne ſuꝑbiaſ. In paupꝑtate ne deiciariſ. Mu
tatões foꝛtune viriliter ſcito ferre · ¶ G
Heriãder chorinthius phᷣus vnus de
ſeptem ſapiẽtibus:claruit repe ſedechie
regis iude · Moꝛtuus vero eſt octogena
rius iam factus. ¶ De cuiꝰ ſentẽtiis cele
bꝛioribus has habere potuimꝰ. Proſpe
rans modeſt? eſto· in foꝛtunatꝰ vero pꝛu
dens · Amicis felicibus ⁊ infelicibuſ idem

ſis · Quodcũqʒ ꝓmittis obſerua.verborũ

infandoꝛum enũciationem nõ faciaſ.Nõ
ſolum peceantes ſed peceaturos plecte ·

E¶ Soꝛoaſtes philoſophus rex batria

noꝛum fuit:quẽ rex aſſirioꝛum pᷣlio inter
fecit· de hoc ita ſeribit Solinus in libro

de mirabilibus mundi: naſcentium vor

pꝛima vagitus: leticie em̃ ſenſus differt᷑
in ſexageſimũſecundum diem:ita vnum
nouimus eadẽ hoꝛa riſiſſe qua erat natꝰ
ſcʒ zoꝛoaſtem · hie pꝛimus magoꝛũ extitit
quã multa poſt ſecula magicaʒ artem de
metriꝰ ampliauit· Qlaruit aũt zoroaſtes
tꝑe Tare pr̃iſ abꝛhaã ¶ aa ¶ Anaximan
der mileſius philoſophus auditoꝛ taletiſ
ſapientiſſimi fuit·hic de natura celoꝛum
⁊ motu ſpere celeſtis · curſu ſideruzʒ · ⁊ na
tura rerũ milta cõſcripſit:ꝛ magnarũ ſbᷣ
tilitatũ aſtro logie inuentoꝛ fuit. laruit
tẽpe ciri regis ꝑſarũ. ¶ b ¶ Fnaxarſis
pls f, regis ſcitaruʒ fuit: qᷓ iura moꝛeſ
qʒ athenienſiũ ĩ ſcitas introducè conaba
tur:volẽs pr̃ie ꝓfectũ affeꝛre:ob quã cãʒ
ĩuidꝰ fr̃ eꝰ ĩ venatõe ſagittã ĩ eũ iaciens:
letale ꝓppᷣo vulnꝰ ĩflixit · Qui moꝛiens ait
ꝑ ſapĩaʒ ĩ grecia ſaluatꝰ ſũ:ſjʒ ꝓpter inui
diã ĩ ꝓpꝛiis pereo: ¶ Dicebat ãt anaxar
ſis vineã ferꝛe tres botros. pmũ iocundi

tatis. ecũdũ ebꝛietatis · terciuz anxietatiſ

Ftẽ Turpe q;d auſurus te ſine teſte time ·
Itẽ Meliꝰ eẽ vnũ aĩcũ hr̃e mltis dignum
qᷓ; mitoſ nulliꝰ dignoſ. Interrogatꝰ quõ
poſſit qſ fieri ñ amatoꝛ potꝰęait ſi p̃ ocu
lis habeat inebriãtium ſe turpitudines ·

—

õ

¶ ¶nterꝛogatꝰ q̃ nauiũ ſũt tutioẽſ

ait que in terra quiete iacẽt · nam ſciens

quattuoꝛ digitorũ eſſe ſpiſſitudinem na
uis: tm̃ dicebat a moꝛte nauigantes diſta
re· Interrogatus quid eſt in homĩbꝰ bo

num malumszait lingua ¶ B ESpime

nides phᷣus cretenſis ſeripſit de geneſi
oꝛtu diuino libꝛos in quĩq; milibus ver

ſuum:nec non ⁊ de diuerſiſ naturis rerã

libros nouẽ miliũ ⁊ quingẽtoꝛũ verſuuʒ
ttẽ ſcripſit ꝓſaice de victoꝛiis ⁊ ð cretẽſi
politia· Eundauit autẽ apud athenas tẽ
plum venerandoꝛũ deoꝛũ:⁊ Solonis ſa
pientiſſimi temꝑe claruit· pixit annis cẽ
tum ſeptuagintaſeptẽ · ¶ ¶ Momerꝰ
poeta aſianus in grecia dlaruit tꝑe Saul
regis iſrhael·Mic ab athen iẽſibus ꝓ inſa
no habitꝰ eſt:eo ꝙ deos inter ſe bellige
raſſe diceretHic etiã vt dicitur ĩ policra
to libꝛo pꝛimo·leuem queſtionẽ a nautiſ
ſibi ꝓpoſitam videlicet: quotquot cepĩꝰ
non babemꝰ: quos nõ cepimus retine
mus:vermes em̃ in veſtibus ſcrutabant
¶ H Homerus vero ad piſces cogitatuʒ
dirigebat ſuũ: non potuit explicare· R qͥ
bus cum impꝛudẽtius ⁊ ꝓcacius deridẽt

vir verecundi ingenii in inſaniã ꝓlapſuſ

ſeip̃m ſuſpendit · vixit autẽ annis centuʒ

octo:Hic iuxta numerũ grecarũ litera

rum de troie captiuitate vigĩtiquattuor
libꝛos heroicis verſibus edidit:qð opus
iliadem noĩ auit · Vnde ⁊ ipᷣe ut hiſtorio
graphi referunt nõ ſolũ poetarũ ſʒ etiã
ph̊oꝛum pꝛinceps vocari apud grecos iu
re meruit · G6 ¶ Ligurgꝰ phus ac prin
ceps inſignis apud lacedemones claruit
⁊ tẽpoꝛibꝰ heliſei ꝓphete· In inſula autẽ
cretẽſi voluntariũ exiliũ ꝑpetuo egit:ibi
qʒ moriens ꝓiici oſſa ſua in mare iuſſit:

ne foꝛte lacedemoniã referrent᷑:quibꝰ ut

narrat trogus põpeius iura ⁊ leges de
dit: eos iureiurãdo obligauit : ut nihil de
eis ĩmutarent puſqʒ reuerteret᷑:ſimulãs
ſe ad oꝛaculũ delphicũ pꝛoficiſci: conſul
turũ quid addendũ vel mutandũ le gibꝰ
videret᷑ · (E (Leges vero eiꝰ inter ce
teras ſunt he · Nã cõuinare oẽs iuſſit pu
blice: ne cui diuitie vel luxune ĩ orculto
eſſent · Tuuenibꝰ non amplius vna veſte
vti toto ãno ꝑmiſit: nec aliquem cultius
altero progredi · nec opulentius epulari

Slx

Fundos omniũ equaliter diuiſit: ut eq̃ta
patrimonia neminẽ potentiorem altero
redderent · Emi ſingula non pecunia ſed
cõpen ſatione mertium iuſſit:pueros pu
bereſ non ĩ forum ſed in agrum duci iuſ
ſit: ut primos annos non in luxuria:ſed
ĩ om̃i opere ⁊ laboꝛe agerent · Nihil eos
cauſa ſomni ſubſternere:⁊ vitaʒ ſine pul

mento agere:nmeq; pꝛius in bꝛibem redire

q; viri facti eſſent ſtatuit · pᷣgines ſine do
te nubere iuſſit · ut vxoꝛes non pecunie
cauſa eligerẽtur: ſeueriuſqʒ matrimonia
ſua viri coercerẽt · cum nullis frenis do
tium tenerent᷑ · Maximũ honoꝛem nõ di
uitum ſed ſenũ eſſe ſtatuit · nec quiſq;ʒ lo

cum honoꝛatiorẽ ſenibus obtinerz ¶ &E
¶ Dictagoꝛas Ploſophus natione ſa

mius:claruit temꝑe nabuchodonoſoꝛ re
gis aſſirioꝛuʒ· ic ut ait boetiꝰ ĩ
i : muſice Irtis muſice inuẽtoꝛ fuiſſe apð
grecoſ dicit᷑ per malleoꝛũ ferientium ine

qualia pondera:⁊ per coꝛdaruʒ inequali

tatem vel inequalem extenſioneʒ: ac per
calamoꝛũ inequaleʒ longitudinẽ · hũc pi
ctagoꝛam Ruguſtinus de ciuitate dei di
cit ydꝛomanticũ extitiſſe: fuit etiã nigro
manticus ut ibideʒ dicit᷑: adeo ut adhibi
to ſanguĩe etiam inferos ꝑhibeatur exci
taſſe· hic primꝰ apud grecos ĩueĩt ĩmor
tales aĩas: ſed errauit ponẽdo eas ð cor
poꝛibus ad coꝛꝑa trãſire. ¶ Docuit
aũt pictagoꝛas hec enigmata· Stateram
ne trãſileas · id eſt · ne ꝑgrediaris iuſticiaʒ
Ignem gladio ne foueas · id eſt · iratum

tumidũ aĩm v̈bis maledicis ne laceſſas.
Der uiam publicam ne ambules d eſt ·

ne multorum ſequaris erroꝛes· Crundĩeʒ
in domo ne ſuſcipias · id eſt · garrulos et

vboſos hoĩes ſub eodẽ tecto habitare ñ

mittas. ¶ De dẽis eꝰ notalibꝰ habent᷑
Re Eusgios ſũt oĩbꝰ mõis ⁊ abſcindẽda
lãguoꝛ a corꝑe· Impitia ab aĩa.⁊ luxuria
a mẽte · a ciuitate ſeditio · a domo diſcoꝛ
dia. 1ĩ cõe a cũcuis tᷣbꝰ ĩtꝑantia · Ricoꝛuʒ

dicebat oĩa eẽ cõia: ⁊ aĩcũ ſeipʒʒ eẽ alteꝛiꝰ

duoꝛũ tꝑm maxĩaʒ eẽ hñdaʒ curã dicebat
mãe ⁊ ueſpi ·i.eoꝛũ q̃ acturi ſumꝰ ⁊ que
geſſimꝰ. ¶ Doſt deũ dicebat vitatẽ
eẽ colẽdaʒ:ꝗᷓ ſola deo hoĩes ꝓxĩos facit.
Loqᷓ ignorat qᷣ tacẽ neſcit. Duo lacriarũ
genera ſũt in oclis mulierũ: veri doloriſ

vnum: inſidiarũ ve aliud · ¶ L¶ Ruari
hoĩes pupillis bꝛeuis etatis ſiles ſũt qui
bus de ſuo nihil vti licʒ · ¶ Znterꝛogauit
quidã pictagoꝛã ſi cupꝑet eẽ diues g qui

—

ait:diuitias contemno hr̃e 4 liberalitate

rdunt᷑ parcitate putreſcunt. ¶ M
EVidit pictagoꝛas quendã pᷣcioſis ĩdu
tum veſtibꝰ qui turpia loq̃bat᷑: ⁊ ait illi
aut loquaris bᷣmones tuis veſtibus ſiles
aut pãnos induas tuis eloquiis cõgruẽ
tes · Cũ quidã ſtolidꝰ audiente pictagoꝛa
diceret:malle ſe cũ mulieribꝰ eſſe q; cuʒ
Pphis cõuerſari: ſues inqt pictagoꝛas li
entiꝰ in ſceno q; in aq̃ verſant᷑. Interro

atus quid ẽ in mũdo nouumz ait nihil.
G Anaxagoꝛas phᷣus aſianus athenis

claruit tꝑe xerſis regis·hic cũ admodum
diues eſſz:poſſeſſiõibꝰ derelictis ſtudẽdi
grã diutinã ꝑegrinationẽ aſſumpſit ⁊ cũ
a quodã crimĩaret᷑ dicente:ñ ẽ tibi cure
patriagertenſo bꝛachio ⁊ oſtenſo celo ait
imo mih admoð patria cure eſt· Mic ſtu
dioſiſſimus valde fuit: ⁊ multa de motu
celi ⁊ curſu ſiderũ: ⁊ natura rerũ ſcripſit
vixit ãnis · lxxii· In carcere e m̃ ab atheniẽ
ſibus Poſite multa inedia ſqualidꝰ ve
nenatꝰ eſt ab eis:qꝛ ſolẽ dicebat lapidem
eẽ ignitũ quẽ illi ꝓ deo colebait, ¶. Tnter
rogatꝰ aliqũ ad qd factꝰ fuiſſʒgad contẽ
plationẽ inq̃t ſolis ⁊ lune ⁊ celi. Quidam
ei dũ exularz ab atheĩs dicẽti pᷣuatuſ es a
theniẽſibꝰ:nequaqʒ ait ſʒ illi me· Interro
gãti amico dũ ſenex eẽt an añ moꝛteʒ in
patriã vellet afferri ut in pr̃ia moꝛeret᷑⸗
ait nihil neceſſe ẽ:vndiq; em̃ ad inferos
tantũdẽ vie eſt ¶O (ates thebanuſ
ppBuſ:hic vt ait hierõꝰ epla teꝛcia magnũ
pondꝰ auri ꝓiecit ĩ mare dicẽs · abite peſ
ſime diuitie: ego potiꝰ vos ſubmergam:
8 ſubmergar a vobis · Non em̃ putauit
ſe poſſe ſil virtutes ⁊ diuitias poſſidere.
Hlic etiã vt ait Seneca li pᷣmo eplarum:
adoleſcentulũ ſecreto ambulantẽ ĩterro
gauit: qͥd illic faceretzſolus mecũ inquit
oquoꝛ· cui crates · caue ne cũ hoĩe malo
loquaris· ¶ ESDimonides poeta ma
ximus: claruit tempꝑe manaſſe regis iude
hic interꝛogatꝰ qd ĩter hoĩes facile cõſe
.H ¶ Muius he ferunt᷑ eẽ
ſentẽtie · ¶ Q ¶¶ Tutiuſeſt tacè qᷓ; loqui

neminẽ em̃ tacendo: multos aũt loquen

do circũuentos agnouimꝰ· Innocentem
nõ debilitat cõſcia:cuʒ in adũuſis ſolaciũ

eſt homĩ nõ meruiſſe que patit᷑ · fortuna

innocentẽ deſerit ſepe:bona ſpes nũqᷓ; ·
R ¶ Gopus adelphis poetaclaruit tꝑe
iri regis perſarũ: hic confinxit fabulas
elegãtes:q̃s Romulꝰ quidã de greco trã
ſtuſi in latinũ:ĩ quibꝰ docʒ quid obbua
re debeant hoĩes:⁊ vt vitam hoĩm oſten
dat ⁊ moꝛeſ: inducit aues arboꝛes beſtiaſ
qʒ loquentes · hic ãno prĩo Ciri regis fer
tur fuiſſe ꝑemptꝰ GS£ ¶ Zeno enthigẽ
ſis Phäoſo hus:ſtoice ſecte inuentoꝛ ac
magiſter Socratis ãnis centũ ⁊ ſeptem
vixit ⁊ nunqʒ a ſtudio ceſſauit · de hoc ait
ſeneca ĩ libꝛo de tranquillitate animi: ꝙ
nũciatũ quãdoqʒ fuit illi naufragio oĩa
ſua fuiſſe ſũmerſa:at ille ait iubʒ me for
tuna expeditiꝰ philoſophari ¶ T¶ Hic
viro ⁊ vxoꝛi garrulis dixit:cum duo ſoli
eſtis quõ capit vos vna domꝰ loquaces·
Muiꝰ ſunt iſte ſententie · Sepultuſ ſit
apud te ᷣmo queʒ tu ſolus audieris. Ma
lum hoĩem blãde loquentẽ agnoſce tuũ
laqueum eſſe· Cuidã loquaci ait.Si meil
te auribꝰ audires tacereſ. ¶ V¶ Tſocra

tes philoſophꝰ d aruit ĩ grecia tꝑe aſſue

ri regis · Scripſit aũt librũ exhoꝛtandum
ad dimoniũ:de quo notabilia qᷓdaʒ ſunt
hec.Talis fias ꝑentibus quales erga te
fieri natos optas· Que nephas eſt agere
eadẽ neq; bonũ fari exiſtimes· Nunquaʒ
vllũ ꝑpetrãs facinus latere credas:Nam
etſi ceteros hoc lateat tu tibi cõſcius es ·
In veſtibꝰ neqʒ magficus ſis neq; curio
ſus · Odi blãdientes tanq; decipiẽtes: nã
vterq; equaliter miuriat᷑· Neq; riſuʒ pᷣci
pitẽ diigas:n? verbũ cũ acrimonia acce
ptes:illud eĩ amẽs:hoc vero furioſumẽ·
SDerua magiſ vᷣboꝛũ q; rerũ ðpoſita ¶

¶ Veminẽ aicũ cõcilies pᷣuſq; peũctaris qD
pacto ſe geſſerit erga pꝛiſcos aĩcos: cre

das eũ etiam erga te hmõi futuruʒ cuiuſ
mõi erga illos fuit· Lẽte fias amicꝰ:fẽ̃us

aũt pſeuerare nitaris: eq; eĩ malũ ẽ nul

lũ hre ⁊ alternare multos: Quoſcũq; vel

tibi aĩcos facẽ de his aliq;dR boni ꝓfer· Au

rũ in igne pꝛobamus:amicos autem in
aduer ar bus diſeer ninum. Kinicoraam
abſentium velut pᷣſentium memoꝛ eſto:
ne cenſeri valeas abſentes nõ diligere ·

ES ¶ Benefacito boĩs:aderit eĩ tibi debi

ta grã: benefaciẽs aũt malis ſiliſ eris alẽ
tibus alienos canes· lli nãq; ĩ imꝑendẽ
tes panẽ vt ĩ quoſlibet latrãt:pꝛaui quo
qʒ iuuãtes ſe vt nocẽtes ledũt Conſiliaẽ
diutius:effice vero deliberata velociter ·
Qui ꝑpeꝛã agit in ꝓpꝛiis: nunq; cõmode
cõſiliabit᷑ ĩ aliẽis ornale 8 philo
ſofus atheniẽſis pꝛimꝰ ethice ĩ uẽtoꝛ fuit
vltĩas terre regioneſ ad acquirẽdã ſapiẽ
tiam ꝑluſtrauit vſqʒ ad ſenectutẽ: ⁊ licet
eſſet ſapiẽtiſſimꝰ ſe nihil ſciꝛꝛe reputabat
Vñ id ſepe dicebat hoc vnũ ſcio ꝙ neſcio
De eo tulliꝰ in tuſculanis dicit: q phiaʒ
euocauit de celo ⁊ in vrbibus collocauit
Euit aũt mirabil caſtitate · iuſticia· tpan
tia · aliiſ qʒ vᷣtutibꝰ:ita vt ꝓpter virtutuzʒ
her oicarũ eminẽtiã:eũ vltra hoĩem etiaʒ
philoſophi ꝓnũciaꝛent · Aliquãdo( vt ait
ageliꝰ libꝛo ſecũdo)reꝑtꝰ eſt ſtare a ſum
mo lucis oꝛtu vſqʒ ad ſolẽ alterũ oꝛientẽ
ĩmobil · iiſdẽ veſtigiis ⁊ ore atqʒ ocul di
rectis cogitabũdus tanqᷓʒ ĩ exceſſu mẽtis

¶ ¶ ¶ Datiẽtia vero mira ili ditus inui

ctus fuit in oĩbꝰ tribulatõibus ſuſtinen
dis · Semel em̃ ictu calcis a quodã ꝑcuſſꝰ
eſt: ⁊ dũ quidã eiꝰ tolerantiaʒ miraretur
ait: ſi aſinꝰ me calce ꝑcuſſiſſʒ nũquid euʒ
in iudiciũ cõuenirẽæcur igit᷑ non ſic eq̃ni
miter ſuſtineã ictꝰ hoĩm ſiẽ percuſſuras
ferrẽ irrationabiliũ beſtiarũ · TCtẽ cuidam
dicenti ſibi tal maledici t tibi: ait ideo ma
ledicit qꝛ bene loqui ñ didicit · Itẽ quodã

tꝑe a xaneipe vxoꝛe cũ in finita cõuicia in

eũ dixiſſet:aq̃ ꝑfuſus immũda:mil ãpliuſ
rñt q; eapite dep̃ſſo ſciebã imquit ꝙ illa
tonitrua imber cler Ci ſocrateſ quoſ

daz hoſpites ſuos ſatis tenui cena ſuſci

Paret:ait ſi boni ſũt eq̃nimiter ferunt
i mali ñ ẽ curanduʒ · Socrates (vt in po
licrato li · viii.ðꝛ)in ſenectute ſua didicit

muſicã credẽs ſi ei muſica defoꝛet ſibi cu

mulũ ſapĩe defuturũ · Cum aũt ei diceꝛret᷑

nunquid nõ verecundaris in ſenectute

ſtudere? Rit maioꝛ veꝛecũdia eſt in ſene

.

ctute ignoꝛãteʒ eẽ: q; in ſenectute ſtudẽ
Moꝛtuus eſt veneni poculo tẽꝑe aſſueri
regis aſſirioꝛũ· Anno vᷣo etatis ſue · xciiüi ·

3 Iino librũ nobiliſſimum cõpoſue rat

¶ De dictis Socratis nobilibꝰ ſiue ꝓ
uerbiis habent᷑ hec · Oriente ſole cõſiliuʒ

.

occidẽte cõuiuiũ cogitandũ · Age ſic alie
num ut tuũ nõ obliuiſcaris negociũ.Qõ
traria ſunt cõſilio ira feſtinatio:velox cõ
ſuliũ ſequit᷑ penitẽtia · pꝛincipiuʒ amicicie
eſt bene loqui · maledicere ẽ inimicici arũ
exoꝛdiũ · Amicus raro acquirit᷑ cito amit
titur. Cũ amicis bꝛeues oꝛatões: longas
amicicias habere oportet: aluʒ alienuʒ
tuũ ne feceris gaudiũ. Melius eſt cauere
q́; pauere: vtiliꝰ eſt erubeſcẽ q; paueſcè·
Od habes ita vtere vt alieno non egeas
Grauioꝛ ẽ laboꝛ vbi nullꝰ effẽus ẽ. Tratꝰ
filio ipſe te coerce · Eilio modeſto nunqᷓ;
raue ẽ qð pr̃ iubʒ ñ ſit impoſſibile· Pꝛe
Vneslaudate abſentis famã ledere mi
nime decz · Penã a quo merueriſ fruſtra
petis preſidiũ· Oculos ⁊ aures vulgi pu
ta malos teſtes eſſe · Ede ⁊ bibas vt bene
viuas:non viuas vt tantũ edas ⁊ bibas.
Eelicitas ſemper ſubiecta eſt ĩuidie:ſola

ergo miſeria inuidia caꝛet · Nihil amittit

qui nihil habet: ⁊ parum eget qui paruʒ
cupit.· ¶ ¶ Nulla tam bona vxor eſt
qua ñ ĩueniaſ ꝙ cõq̃raſ· Sicut nihil ſupe
rius benigna coniuge: ita nihil infeſta
muliere crudelius · Eſt igitur vxoꝛ aut tu
tum refugium: aut penale toꝛmentum.

Mulier ſpecioſa ⁊ pulcra templũ eſt ſi up
doacam edificatũ. ¶ E (n

terrogatuſ
ſocrates a quodam inope quid agè debz
pauca habẽs ⁊ multis indigẽsgait ſi res
tua tibi ñ ſufficit:tu ꝑce viuẽdo fac vt ꝛei
tue ip̃e ſufficias· Cũ garrulus qdaʒ deri
dẽdo lterrogarʒ ſocratẽ:vt eũ doceret ſa

piẽtie p̃cepta · duo inqt ſapientie p̃cepta

tibi neceſſaria ſũt: vnum vt taceas:aliud

vt loqui diſcas· Interꝛogatꝰ in quo quis

famã acqrere poſſitęait ſi geſſerit optĩa

⁊D locutus fuerit pauca · Interrogatus a

quodam ut ait Tullius in tuſculanis de
qua patria eſſetęzait mundanus ſum to
tius eĩ mũdi ſe incolã ⁊ ciuẽ arbitrabat᷑
nullam ſibi appꝛopꝛiãs pr̃iaʒ ¶ & ¶ Kri
ſuppꝰ phᷣus tireneꝰ atheĩs claruit: qut

ait laerciꝰ ad dioniſiũ tirãnũ ĩ ſiracuſam

pfectꝰ eſt: adeo ãt p̃ſtãtiſſimi coꝛdis exti
tit: ut tẽꝑi loco ⁊ ꝑſone ſemꝑ conuen ire
1 ſe coaptare poſſet · vnde quodã temꝑe

dyponiſio in eum ſputante patientiſſime

ptulit: ⁊ cõdolẽti amico diyit: pi ſcatores
ſuſtinent a mari madefieri vt venentur

Q.

cobiũ: ego aũt nõ ſuſtinebo vino lĩpha
to aſꝑgi vt blennũ accipiamæ Eſt aut co
bius piſciculus ꝑuus: blẽnus vero gran
dis pPiſcis eſt · Niunt huc qnqʒ iuſſiſſe ꝑdi
cem quĩquagĩta dꝛagmis emi : culpante
vero quodã ait · tu nec obulo eã emiſſes:
Ingreſſus eſt qñq; Ariſtippus ignoꝛan
ter domũ meretricis: ⁊ viſo ſcoꝛto confe
ſtim exiuit:quodã vo pueroꝛũ erubeſcen
te:q cũ eo erant ait Ariſtippuſ: intrare il
luc malum non eſt ſz nequire exire ¶(M
Demoſtenes oꝛatoꝛ athenis claruit:
de eo ait yſidoꝛus pᷣmo eth. Qũ philippꝰ
rex macedonũ athenas obſediſſet ⁊ aba
thenienſibus poſtularet:vt ſibi decẽ oꝛa
toꝛes darent᷑: ⁊ ſic diſcederet ab obſidio
ne:emoſtenes in cõſulio athenienſium
hãc fabulã cõfinyit. lupi ſuaſerũt aliqũ
paſtonbꝰ ut in amicicia cõuenirẽt: cunq
paſtoꝛibus placuiſſet: petierũt lupi vt p
ma vice ſecuritatis traderent᷑ eis canea
in quibꝰ videbat᷑ eſſe occaſio iurgiorum
amnuerũt paſtoꝛes:tũc lupi adempta foꝛ
midĩe oẽm gregẽ non ſolu ꝓ ſatietate ſʒ
etiam ꝓ libidĩe laceraueꝛũt · Sic igiẽ phi
lippus ſublatis oꝛatoꝛibus in pplo athe
nienſi facturꝰ eſt · Q audientes atheniẽ
ſes demoſtenis cõſilio acquieuerũt: ⁊ ſie
ciuitas a ꝑiculo libeꝛata ẽ tem demoſte
nes ſtomachũ laidis nobiliſſime meꝛetri
cis iocãdo ſuꝑpalpitans ⁊ queritãs: hoc
qntũgilla diceret mille denariis. Reſpon
dit ˖ Ego peĩtere tãti nõ emo ECkpo
cras medicꝰ inſignis artaxerſis regis tẽ
poꝛe claruit apud athenas: hic volupta
tes multum deteſtabat᷑: vt ait agelius:
Euit aũt yppocras ꝑui coꝛꝑis· pulcre for
me · grãdis capitis: tardi motus·mute co
gitationis·tarde locutioms:⁊ fuit modi
cibi. viyit aũt annis nonagintaquinq;
Sceripſit libros circiter: xxxi · elegãtes.de
eo yſidoꝛus · qᷓrto · ethi·ita ſcribit. ¶ E
¶ WVedicĩe artis autoꝛ lpro apð gre
coſ ꝓhibet᷑ Rppollo:hãc filius eiꝰ Eſcula

ius laude ⁊ ope ampliauit: ſed poſtq;ʒ
lmĩs ictu interiit:interdicta fert᷑ medẽ

di cura.⁊ ars ſimul cuʒ autoꝛe defecit: la
tuitq; ꝑ ãnos fere quĩgentos vſq; ad tẽ
pus artaxerſis regis ꝑſarũ.tune eaʒ re

uocauit in lucẽ:curam rationabiliteꝛ peꝛ
ſcrutatuſ infirmitatum ppocras aſlepio

¶ N¶ Itẽ cũ quidã lentul

tatur. Aliꝰ ſur d

patre genitus:ip̃e em̃ diſcuſſis etatuʒ re

gionũ ⁊ egritudinum qualitatibus · cau
las rõnabiliter perſcrutatus eſt infirmi

tatum (¶ L (Cunqpides poeta adeo r
chelao regi perſarũ carus extitit ⁊ dilẽuſ

vt ſummã ei conſilioꝛũ ſuoꝛũ cõmitteret

. qui cum a cena regis domũ rediret a ca
nibus dilacerat eſt· Mic vt ait boetiꝰ: ca

rentẽ liberis infoꝛtunio dicebat eſſe feli
cem .· ¶ ¶ Diogenes philoſophꝰ cini

cus antiſtenis diſcipulꝰ fuit: qui moꝛiẽs

ex febꝛe vt ait Tullius libꝛo pꝛimo in tuſ
culanis: uſſit inbumatũ coꝛpus ſuũ relĩ
qui: ⁊ cũ amici dicerẽt ꝙ a feris deuora?
tur: ait mĩme:ſed iuxta me baculuʒ quo
feras abigã ponite:ait quidaʒ quid pote

ris nõ ſentiens?Quid ergo ait feraruʒ la
niatꝰ mili nõ ſentienti oberunt: ob hoc

cõcludens illi nihil obeſſe carentiã ſepul
ture · Qlaruit aũt diogeneſ tẽpibus alexã
dꝛ. ¶ Mic quodã tẽpe in vſu potãdi cali

cem ligneũ habẽs: vidit uerum cõcaua

manu bibentẽ:vñ eliſit ulũ ad terram di
cens meſciebã ꝙ natura xo culũ habebat
verbis plimis
dehoneſtaſſz diogenẽ: ⁊ illo nõ ĩſpõden
te interꝛogaſſent quidã:cur maledicenti
nõ daret reſpõſumgait nolo cõtendẽ cuʒ
hoĩe ſup re in qᷓ qu obtinet vilioꝛ repu
ehoneſtauit eũ verbiſ cõ
tumelioſis nec rñt: ⁊ cũ diceret᷑ ei quare
nõ reſpõdessgait non poſſũ ego illi tãtã
dehoneſtationẽ inferꝛe: q̃ntam ipe ſie lo
quendo intulit ſibup̃ᷣi · Nius rurſũ debo
neſtauit eũ verb cõtumelie nec ĩdignatꝰ
e: ⁊ cũ ei diceret᷑ cur nõ indignaris ? Rñt
hic dehõeſtatoꝛ meus aut ẽ veridicuſ aut
mẽdax · ſi veridicꝰ ꝓpter veritatẽ nõ iraſ
car:ſi mẽdax deeſt indignatõis cauſa: ex
quo nõ nouerit q;d direrit · Cum quidã ei

referrz ꝙ quidã amicꝰ eiꝰ contra euʒ ma

ledixiſſet: ait an amicus meus ita dixerit
dubiũ ẽ: de te ãt ꝙ ita dixeris mihi mãife
ſtũ eſt · Itẽ cũ qᷣdã ei nũciaſſet:cũcti vitu
perãt te · optet inquit ſapiam ab inuipi⸗
tibus iĩpugnari:eſſe eĩ meloꝛẽ iudicat lin
ua mala quẽ carpit· Quadã vice duz ꝑre
Ken te diogene veriſificatoꝛ qᷓdam multis

laudibus extolleret NRlexandꝛum preſen

tẽ: aſſumens diogenes panem cepit co
medere: cunq; diceretur quid agisg ait

te⸗

——- —

vtilius eſt ſic agere q; audire mendacia.
Qum qdam foꝛme turpis diogeni domũ
oſtendiſſet ſuã:omĩbus ĩ ea lociſ auro ni
tentibus:ĩ faciẽ illiꝰ ſpuit: inqens nichil
adeo vile ĩ ea domo ſe vidiſſe · MMic cuʒ vi
diſſet iuuenẽ bonoꝛum moꝛũ:facie tamẽ
turpi:ait aĩe illius bonitas dat multum
pulcritudĩs faciei · dem cuʒ vidiſſet quẽ
dam decoꝛa facie ⁊ moꝛibus ĩhoneſtum:
ait O q; bona domus ⁊ malꝰ hoſpes· Itẽ

vidit quendã idiotam ſedentẽ ſuꝑ lapidẽ
T ait lapis ſuper lapidẽ· Infirmatꝰ ẽ qua
doq; dio gones: ⁊ cum eum confoꝛtarẽt

amici dicẽtes: non timeas q; hoc a deo ẽ
ait ꝓpterea magis timeo. Gan quidam
letanter diceret diogeni ſe de nouo vxo
rem duxiſſe:ait illi ꝑuum ſolacium ⁊ ma
gnã ſolicitudinẽ es lucratus . Vidit dio
genes ſenẽ quendã tegentẽ capillos:cui
ait qꝛ canos occultag non ꝓpterea ſene

ctutem abſcõdis · ¶ ¶ Qum quidam

garrulꝰ ſophiſta diceret diogeni: Quod

ego ſum.tu nõ es:ego ſum homo:ergo

tu nõ es homo· Nit diogenes:hoc quod
concludis falſũ eſt· qꝛ a te leepiſti: ſed ſi
vis veruʒ id fieri a me incipe ⁊ ĩ te cõclu
de ¶ Ex celebribꝰ eiꝰ ſenten tiis reperte
ſunt iſte · kudex bonuſ nemo erit niſi qui
de ſe alterũ iudicare cognoꝛit · Qui inno
cente; damnat:ſeipᷣm vulnerat: qm̃ ſua
ſententia ſemꝑ reus ſeip̃m punit cõſcien
tia. ¶ B Nulle ſunt occultioꝛes ĩſidie
qᷓ; he ꝗᷓ latent in ſunulatione officii aut ĩ
aliquo neceſſitudis nomĩe: nam euʒ qui
palam eſt aduerſarius facile cauẽdo vita

re Hyr:r troianos equus idcirco fefellit:

qꝛ formã minerue mentitus eſt. Si bõꝰ
vVis fieri a te expelle qð in alio deſpicis·

(G ¶ Weliꝰ eſt medicũ adire q; accerſire

querè igit᷑ medelã donec ſanꝰ fueris me
lius eſt:q; tunc medicũ requirere cuʒ na
turaʒ exuꝑauit egritudo · Cäneenogn⸗
diogeneſ cur taz magnã nutruet barbã⸗
ait vt eã citius vidẽs ⁊ tangẽs virũ ſe eẽ
meminerit · Interꝛogatꝰ que hoꝛa eſſʒ co
meſtioni cõgruazait habẽti qd comedat
hoꝛa ẽ cõgrua cũ fameſcit · nõ habẽti vᷣo
qñ habere poteſt·tᷣnterꝛogatꝰ a quodaʒ
in quo turbari facere poſſʒ inimicũ ſuuʒ
ait ſi tu es valde bonꝰ.nt errogatꝰ quid
ẽ triſticiazait carcer aĩ me· (P ato

Y.

philoſophꝰ atheniẽh tẽpe darii regis ꝑDla
rum natꝰ eſt. hic vt ĩ policrato ðꝛ Leſte a
puleio pꝛiꝰ Ariſtoteles dictꝰ eſt:ſʒ demũ
a latitudie pectoꝛis plato. ¶ ¶ Hic in
phedꝛone ſuo quẽ tranſtulit Cicero vali
diſſinis argumẽtis aĩe immoꝛtalitatem
aſſeruit · Et põt o m̃is ratiocinatio ĩ vniꝰ
ſilogiſſimi cõpendiuʒ ita redigi aĩa:ex ſe
mouet᷑:qð ex ſe mouet᷑ pꝛincipiũ motus
eſt:qð aũt pꝛincipiũ motus eſt natuʒ nõ
eſt: ⁊ quod natuʒ non ẽ ĩmoꝛtale eſt: aĩa
igit᷑ immoꝛtalis ẽ · Moꝛtuꝰ eſt autẽ plato
tꝑe philippi regi macedonũ vt ait Sene

ca in eplis anno octuageſiõ p̃mo natal

ſui die ſine vlla deductõe · (E ¶ Dlato

—

nis vero elegãtia quedam dicta ſunt hec

Qui ſuaʒ aĩam q̃ vna eſt gubernare non

põt: quomodo multoꝛũ hoĩm guberna
toꝛ eritæ tem dicebat debere hoꝛeʒ ĩ ſpe
culo ſepius ſuã faciem intueri: qm ſi vi
derit eam decoꝛã indigne feꝛet agere tuꝛ
pe opꝰ. Si vᷣo turpẽ cẽſuerit verebit᷑ ſiml
duo turpia aggregare· ktẽ dixit eſcã ma
loꝛũ eẽ voluptatẽ: eo ſeʒ ꝙ ea capiuntur
hoĩes ſiẽ hamo piſces Item ſi ſapĩe for
ma oclis videri poſſit ad amoꝛem ſui oẽſ
maxĩe exctaret · Ttẽ non põt comp̃hendi
foꝛma iuſticie niſi pꝛius iniuſuicie ſeries
diſcutiat᷑ · Moꝛs philoſophãtibꝰ appetẽ
da ẽ: ipᷣ̃a q; ꝓhia eſt meditatio monendi:

totiuſ philoſophie robur patĩa eſt. ¶ E

¶ Interrogatꝰ plato in quo qs ſapiam
adipiſci poß itg ait in non expectãdo que
eueĩre nõ pñt nec de p̃teritis recoꝛdari.
Interrogatꝰ ꝑ quid cognoſcit᷑ ſapiens⸗
ait ſapiens cũ vituperat᷑ non iraſcit᷑:et ñ
extollitur cũ laudat᷑· Interrogatus ꝑ qͥd
hoĩes cognoſcũt᷑gait hoĩes ⁊ vaſa teſtea
ſii modo ꝓbamus·illa quideʒ in ſono:
bos in ſmõe cognoſcimꝰ. Interrogatus
quãto cenſu deßeat homo eſſe contentꝰ
ait tm̃ acquirat qͥs ꝙ defectũ nõ habeat
ĩ eo qð ei neceſſe eſt:⁊ ꝙ nõ expediat ei
homibus adulari· Interꝛogatus quis eſt
inter hoĩes foꝛtioꝛg Reſpõdit qui ppeiqʒ
põt iracundiã vincere: v᷑nterrogatꝰ quis
eſt inter homĩes debilioꝛgait qui ſuũ nõ
poteſt celare ſecretũ· Interꝛiogatus quiſ
eſt inter homĩes potentioꝛgait qͥ ſuã ſcit
abſcõdẽ pauꝑtatẽ· Interꝛogatꝰ qs ẽ ĩter
hoĩes tꝑantioꝛgait cui ſufficit id qð habʒ

Qj.

Interꝛogatus quis eſt homo bonoꝛũ mo
rumzait qui maloꝛũ moꝛuʒz hominẽ pati
poteſt· Interꝛogatus qualium locoꝛum
vel vꝛbiũ habitatio ſit vitandagait nõ ha
bites terrã in qua ſũptꝰ lucra exuperãt:
in qua mali pᷣualent bonis: ⁊ vbi pluri
mum dñi mentiunt᷑ · ¶H¶ Interꝛoga
tus in quo quis poſſit pꝛincipũ gratiam
obtinẽegait ſi inſipientis: ipſius ſequere
voluntatẽ · ſi vero ſapientis que ad rem
non pertinẽt vel contra rationem ſunt
oſtẽdere non obmittas · ¶ ¶ Friſtote
les phᷣus eximius gente macedo: patria
ſtragoꝛitanus platonis fuit diſcipulus:
hic adhuc iuuenis eloqntie nauauit ope

ram factus aũt annoꝛũ decem 1 ſeptem

mittit᷑ athenas vbi heſit Socrati tribus
anmis: quo moꝛtuo heſit platomi ãnis vi
gintiocto · Trãſcendit aũt Ariſtoteles in

pbiloſophia hũanã menſurã: ita vt com

mune nomẽ philoſophoꝛũ anthonoma

ſice ſibi ꝓpꝛium eſſe meruerit · Euit enim

facundꝰ eloquio · ſed vberioꝛ ſenſibꝰ: agi
litatẽ coꝛꝑis ⁊ perſpicaciã ingenii habẽs
vixit annis ſexagintaduobꝰ in optĩio mẽ
tis vigoẽ/ numero cõpoſuit (vt ait laer
cius) ubꝛos circiter trecẽtos · Nibi tñ le
git̃ ꝙ in vniuerſo cõpoſuit tractatus nu
mero mille ¶ R¶ Kriſtotelis aũt elegã
tia dicta ſunt hec· De ſemetipᷣo in neutꝛã
partẽ loquendũ eſt:qm̃ qui ſe laudat va
nus ẽ: qui ſe vituꝑat ſtultus ẽ· tẽ nunq;
verecũdioꝛes eſſe debẽꝰ q; cũ de diis agi
tur. Tniuria iniuſte irrog ata eiuſ eſt inſ

mia qui facit · ktẽ dicebat de duobꝰ hoim
generibus vehemẽter admiroꝛ · ſcʒ ð illo

in quo bona nõ ſunt:⁊ tñ ſi de ipᷣo dican
tur acceptat ⁊ gaudet: de illo de qꝰ ma
la ꝓferunt᷑ que in eo non ſunt ⁊ inde tur

batur · Ttẽ dicebat radices diſcipline eſſe

amaras:fructus vero dulces · teʒ tribus

indiget diſciplina natura documento et

ſolicitudĩe · Ttẽ dicebat ex parentibus ho
noꝛabilioꝛeſ eſſe eos qui inſtruũt:q; qui
generãt:qm̃ hi quidẽ dant viuere:illi vᷣo
bene viuere · ¶ L¶ Interrogatꝰ Friſto
teles quid eſt qʒ cito ſeneſcitæ Reſpõdit
gaudiũ · Interrogatꝰ quid ẽ ſpes:Reſpõ
dit iuge ſomniũ · Interꝛogatꝰ quid ẽ ami
cusgait vna aĩa ĩ duobꝰ corpibuſ cohabi
tãs Interꝛogatꝰ qd aĩcis ofſern debẽ?ꝰ 5

9 ,

minoꝛes moꝛte damnabant ·

patibulũ ſubriſit dicens:ꝙ magni fures

ait ea qᷓ nobis offerꝛe optamus · Tnterro
gatus quid ſiqi ex phia acqſiſſet? ait non

coacte facere que aliq ob timoꝛẽ legis fa

ciũt · Rep̃henſus ẽ ariſtoteles: qꝛ iniquo
homĩ elemoſinã dedeꝛat: qui reſpõdit na
ture nõ malicie ſum miſertꝰ. Quidam ia
ctanti ſe ꝙ eſſʒ de ciuitate magna: ait nõ
eſt cõſiderandũ ex qua patria qᷣs oꝛtꝰ ſit:
ſed quali patria dignus ſit
leius affer philoſophꝰ platonicꝰ atheni
dlaruit ⁊ ĩ greca ⁊ latĩa ligua doctiſſimꝰ
hic platom ſucceſſit ⁊ libꝛos plures ſcri
pſit: ⁊ ĩter alios libꝛum ſcripſit quem aſi

num aureũ ĩititulauit · vbi refert ſibi acci

diſſe ꝙ accepto veneno ſibi a muliere da
to humano animo pmanente: viſum illi
fuit ꝙ in aſinũ fuiſſet mutatꝰ:a q̃ illuſio
ne poſtmodũ eſt curatꝰ ¶ Huius he ſũt

ſetentie · Nihil eſt deo ſimilius qᷓ; vin aĩo

ꝑfecte bonus · Irtes alie ſiue ſciẽtie pñt
ignoꝛari ſine erubeſcẽtia:ſicut ratio pin
endi pſallendi ſiue eantandi: quas vir
nus põt ſine animi vituꝑatione contẽ
nere: ſed neſcire bene viuere nuſqᷓʒ aude
bis dicere ſine pudoꝛe · Multa alia eiuſ di
cta vide ſupꝛa vbi ⁊ libꝛis ſuiſ ¶ ¶ Xe
nocrates philoſophꝰ maximuſ platonis
diſcipulꝰ fuit · hic cuidam loquaci fertur
dixiſſe:udi multũ:loqueꝛe pauca:os eĩ
vnum ⁊ aures duas a natura accepimus

Quodã illi maledicente ſurgens diſceſſit

⁊ maledicẽti ait:vt tu lingue tue:ita ego
auriũ mearum dũs ſum · Cdem cum eſlet

cum qᷣbuſdã detractoꝛibus taceret:que

rente vno cur ſoluſ taceretæ?qꝛ dixiſſe me

inqt aliquando penituit: tacuiſſe nunqʒ

hic cum vidiſſʒ quendã latroneʒ duci ad

¶ De
mas athenienſ philoſopuſ alexãdꝛi tẽꝑe
daruithic athenienſibꝰ nolẽtibus alexã
dꝛo diuinos honoꝛes exhibere ait· videte

ne dum celũ cuſtoditis teꝛrram amittatis

huius etiaʒ dictũ illud egregiũ fuit:Rmi

co mutuã me rogante pecuniam: ip̃m et
pecuĩaʒ ꝑdo. ¶H Gpicur? atheniẽnb

Buäuiſ ut ait hierõꝰ l̃as ñ didicerit: ⁊ ar
tẽ diſputãdi teſte boetio ignoꝛauerit: tñ
multa egregia reperiunt᷑ eiꝰ dicta· Et dla
ruit temꝑe Ciri regis PerſP arũ · de hoc ſili

ter hieronimꝰ refert ĩ hec verba· Gpicurꝰ

Qij.

h
n voluptatis aſſertoꝛ qð valde mirandũẽ pienti inire aliquãdo matrimoniũ ſtatiʒ
omes libꝛos ſuos repleuit oleribus po intulit · hec aũt raro in nuptis vniuerſa
mis:vilibuſq; cibis dicẽs eẽ vtẽdũ:qꝛ car cõcoꝛdãt:nõ eſt igitur vxoꝛ ducẽda ſapiẽ
n neſ exqſite epule:ĩgenti cura ⁊ ſolicitu ti · pꝛimo qꝛ ipediunt᷑ ſtudia philoſophie
i dine miſera p̃parate: maioꝛẽ penã habẽt nec poteſt quiſq; libꝛis ⁊ vxoꝛi pariter in
65 in inquirendo: q́; voluptatẽ ĩ abutendo ſeruire· Multa ſunt que matronarũ ſunt
it Sapientie quoq; operã dare nos nõ poſ vſibus neceſſaria: pᷣcioſe veſtes· aurum·
p ſe dicebat:ſt mẽſe abundantiã cogitemꝰ: gemme · ſumptꝰ. ancille · 1 ſ. upelle varia.
que laboꝛe nimio ⁊ cura indiget · Grrauit deinde ꝑ totas noctes garru ueſtioe
aũt in multis Epicurus plus q́; om̃s phᷣi UNla oꝛnatioꝛ ꝓcedit in publicũ: hec hono
nam putauit deũ res humanas ũñ curare ratur ab omnibꝰ: ego in cõuentu femina
1 ſed ocioſũ eſſe ⁊ nihil agere · dixitqʒ volu rũ miſella deſpitioꝛ. Qur aſpiaebae vici
4 ptatem ſummũ bonü eſſe: ⁊ anĩas cũ co. nam ? quid cũ ancilla loquebaris y de fo
d poꝛibus ĩterire. 1 Seneca de egre ro veniens quid attuliſti gnõ amicũ non
giis Epicuri dictis hec ſcripſit.· Moneſta ſodalẽ habere poſſumꝰ· alterius em amo
1 res eſt leta pauꝑtas: illa vero nõ eſt pau⸗ rem ſuũ odium ſuſpicat᷑. Si totã ei cõmi
3 pertas ſi leta eſt· Si cui ſua nõ videntur ſeris domü ſeruiendũ eſt illi. ſi aliqo tuo
6 am liſſima licet totius müdi ſit dñs tam̃ arbitrio reſeruaueris: fideʒ ſibi adhiberi
miſer eſt · Niquis vir bonus 6enona nõ putat: ideo in odiũ vertit᷑: ⁊ iurgia
. nobis: ac ſemꝑ ante oculos habendꝰ: vt concitat: ⁊ niſi ciro cõſuleris parat vene
F tanq; illo vidẽte faciamus· Si ad naturä cile contemnit · difficile eſt aũt cuſtodire
vixeris nunqʒ eris pauꝑ: exiguuʒ natura quod plures amant: moleſtũ ẽ poſſidere
deſider at: opinio ĩmenſuʒ · Ante circũſpi quod nullłꝰ vel amare vel habere dignat᷑
. ciendum eſt cum quibus edas a bibas: minoꝛe tñ miſeria defoꝛmis habet᷑ q; foꝛ
. q̊; quid edas et bibaſ · Tnitium ſalutis moſa ſeruet᷑· Nihil em̃ tutũ eſt in quo to
eſt noticia peccati: ⁊ meditari moꝛteʒ· Tra tius populi vota ſuſpirant· Nreterea qᷣd
. immoderata inſaniam gignit . deſt diligẽs cuſtodia:cũ vxoꝛ impudica
¶ Nõ comeſatões · nõ potatiões · nõ copule ſeruari nõ poſſit:pudica nõ debeat · Fnfi
feminarũ.nõ copia piſciũ ⁊ alioꝛũ huiuſ da em̃ cuſtos caſtitatis ẽ neceſſitas· Nul
modi que ſplendido vſui parant᷑ cõuiuii la eſt igit᷑ vxoꝛis electio:ſʒ qualiſcũqʒ ve
ſuauem vitã faciũt:ſed ſobꝛia diſputatio nerit eſt habenva:ſi iracunda:ſi fatua. ſi
multe em̃ ex deliciarũ epulis moleſtie ge defoꝛmis · ſi ſuꝑba · ſi fetida: quid: quecũ
nerant᷑ (¶ Theofraſtus philoſ. opß⸗ ee⸗n HA D & poſt nuptias diſcimus: quus· aſinꝰ
ariſtotelis diſcipulꝰ ⁊ ſucceſſoꝛ fuit · Sceri bos · canis· ⁊ viliſſima mancipia pꝛius ꝓ
pſit Theo-libꝛũ de amicicia in quo amici bant᷑ q́; emunt᷑:ſola vxoꝛ nõ oſtendit᷑:ne
ciam omniũ caritati p̃fert: ⁊ raram in re ante deſpiciat᷑ q; ducat᷑ ¶ Muius Theo
6 bus bumanis cõteſtat᷑ eſſe. ¶ D¶ Hic fraſii he le gunt᷑ fuiſſe ſentẽtie · potiuſ eſt
accuſaſſe naturã dicit᷑: ꝙ eeruis ⁊ coꝛnici doctũ eſſe q; pecunie cõfidentẽ: doctꝰ em̃
he bus vitã diuturnã: quoꝛũ id nihil ĩtereſt: ſolus ex oĩbus nec in alienis peregrinus
homĩbus quoꝛuʒ maxime intereſſet tam neqʒ amiſſis familiaribus 2 heceſt ariis ĩ
exiguã vien dedieruion ſi etas eſſe poſſz ops ẽ amicoꝛũ:ſed ĩ omni ciuitate ciuis ẽ
13 longioꝛ: omĩbuſ ꝑfecte artibus eoꝛũ vita (Ckee; expedit tã amicos ꝓbatos ama
n erudiret᷑ · querebat᷑ ergo tunc ſe cum illa re:q́; amaturos ꝓbare · Amicicias em̃ im
4 videre cepiſſet extingui. Scripſit etiã Au Toeſen eſſe opoꝛtet · Cũ amicis oꝛatõeſ
5 reolus theofraſtus libꝛũ de diuitiis· Iteʒ bꝛeues: amicicias longas eẽ opoꝛtet. Ami
. libꝛũ de nuptiis (vt ait hieronimus cõtra cũ blandũ caue cuiꝰ verbũ ẽ dulce Semꝑ
Fouinianũ) ĩ quo querit ¶ ẽ ¶ In ſit ſa bonꝰ amie grauiuſ iraſcit᷑ · Rmicũ ledere
4 pienti vxoꝛ ducenda · Et eum diffiniſſet ſi nec ioco quidẽ opoꝛtet Pro amico oceidi
pulcra eẽt · ſi bene moꝛigerata:ſi boneſtiſ plꝰ? expedit q́; cũ inimico viuere ¶ E
5 pentibus nata· ſi ipſe ſanꝰ ⁊ diues ſit: ſa (Bepo omeꝰ ꝓhiladelphꝰ. Egipti rex fuit

Cg

ſtudioſiſſimꝰ v libꝛoꝛũ cupidꝰ:demetriuʒ
bibliotece ſue p̃fecit:cũ ab eo queſiſſet ð
numero libꝛoꝛũ:viginti milia adeſſe Re
ſpondit: ſed paluo poſt tꝑe vſq; ad quin
q̃ginta milia poſſe ꝑnenire putabat. Hic
ptholomeus canones aſtroꝛũ cõpoſuit:
hic fecit deſeriptõem oꝛbis terre: 1 ꝑ era
ſehotenẽ ꝓhᷣm qui adiutus a menſoꝛibus
ptholomei ĩuenit numerũ ſtadioꝛũ terre
in arculo terre mira ſubtilitate ĩgenio
fuit em̃ ĩ quadꝛuuialibꝰ valde doctiſſimꝰ

¶ MH ¶ Zenon ſtopcus ꝓus tpe ptolomei

floꝛuit: huiꝰ fuit illa ſentẽtia Sapientis
eſt nõ poſſe turbari: ſeʒ vt ratio eius pꝛa
uis cedat affectibus Qui hac etiã oꝛatiõe
vſus ẽ vt ait Seneca. Nullũ malũ eſt glo
rioſum: moas eſt gloꝛioſa:moꝛs ergo ma
lum nõ eſt· Vnde ip̃e zenon manus ſibi
intulit vt poſt moꝛte riueret feliciꝰ. ¶ E
Statius cecilius poeta ſocius 2 eõtẽpoꝛa
neus Ennii poete natõe gallꝰ elaruit Ro⸗
me · mediol ani autẽ obut:Muius hec fuit
ſententia vt ait agelius. Tnimici peſſimi
ſunt frõte Hilari:coꝛde vero triſli · bic du
os filios habuit poetaſ metricoſ ſcʒ archi
menidẽ a thebaidẽ. ¶ R¶ Titus liuius
biſtoꝛiographus ⁊ tr agediarũ ſcriptoꝛ il
luſtris:rome claruit ante iuliũ ceſarẽ no-
uem annis·fuit natõe patauinus:id pa⸗
duanus: vbi moꝛtuꝰ eſt anno qrto ĩperü
Tiberü ceſaris:vixit auteʒ amns circiter
octuaginta· Scripſit vero egregie de pꝛe
liis romanoꝛũ cũ ambale ĩ icis centum
L¶ Scipio romanoꝛũ eõſul ab euentu
victoꝛie affricane dictꝰ eſt affricanus: qꝛ
affricã ſua ꝓbitate deuicit· De quo victo
narũ mag narũ miri ⁊ laudabiles actus
legunt᷑ i hiſtoꝛis romanoniʒ. Sed quia
phus ⁊ pbiloſophi auditoꝛ fuit ꝓuta pa
netii: quedã pꝛudẽtiſſima eiꝰ di cta acta
cõmendabilia hic ĩſerenda ſunt.Hic opti
mis moꝛbus adeo oꝛmatꝰ fuit: vt pius in
matrẽ· liberalis ĩ ſoꝛoꝛes· bonus in ſuos
1iuſtus in om̃s fuiſſe legat᷑ Mic ſeipio vt
nit auguſtinꝰ libꝛio pꝛimo de ciuitate dei
pon nter nag us: ⁊ iudicõ totius ſenatꝰ
vir optimus:nolebat emulã romano im
perio cartagineʒ:ab ipſo eaptam ⁊ deui
ctam dirimi: a ĩ hoc cõtradicebat catoni
timens qð poſtea euenit: ſallie; ne roma
ni cum ſine terroꝛe belli eſſent laſciuirẽt

¶ H¶ Muiꝰ aũt Tu

Tiinter ſe bellarent. ¶ M ¶ Dicebat ſa
pio nihil eſſe diffioliꝰ q; amiciciã vſqʒ in
extremũ diẽ vite permanere · knterdũ em̃
dimittit᷑ cõtentõe luxurie vel alterius cõ
mo di: qʒ ideʒ adipiſci vterqʒ nõ põt. DPe
ſtem quoqʒ maioꝛẽ nullã eſſe in pleriſq;
amiciciis q; gloꝛie cupiditatẽ: ex qua o
certamẽ honoꝛis ⁊ gloꝛie inimiacias ma
ximas ſepe ĩter amiciſſimos extitiſſe vide
mus· TPẽ etiã de ſe dicere ſolebat: nunqᷓ;
ſe minus ocioſum eſſe q; cũ ocioſus eſſʒ:
nec minus ſolũ q; cũ ſe lis eſſet N
Tulliꝰ cogno mẽto Marcus ⁊ Cicero ro
manus nobiliſſimꝰ: ĩter cõſules romano
rũ iulii ceſaris tꝑe claruit: qui phᷣus maxi
mus fuit ⁊ ſtudioſiſſimus: de quo ſcribit
decimo libꝛo codicis: ꝙ ros ⁊ tuba roma
m eloquii. ¶ O ¶ Scripſit aũt Tullius
egregios libꝛos ſub titulis infraſcriptis·
de amicicia libꝛũ vnũ.De ſenectute libꝛũ
vnũ · Philippicarũ libꝛũ vnũ.Tuſculana
rũ queſtionũ libꝛos quinq;. Tnuectiuarũ
libꝛos ſex · De diuinatõe libꝛos duos. De
creatõe mũdi libꝛũ vnum· Dialogoꝛũ ad
hoꝛtenſiũ libꝛũ vnũ· De partitõe oꝛatõis
libꝛũ vnum·De agricultura libꝛũ vnum.
De iuſticia ⁊ iure naturali libꝛũ vnũ:Ver
remarũ · id eſt · geſtoꝛũ cõtra verrem libꝛũ
vnum.ꝓnuectiuarũ cõtra ſaluſuũ libꝛum
vnũ·nuectiuarũ cõtra catilinã ⁊ ſũt oꝛa
tões q́ttuoꝛ. De rebus militaribus libꝛuʒ
vnũ· De officiis libꝛos tres· de oꝛatoꝛe li
bꝛos tres· de paradoxis libꝛũ vnũ.Rheto
ricorũ libꝛũ vnũ· Orationuʒ libꝛios duos
de legibꝰ libꝛos tres· de fato libꝛos tres-
de natura deoꝛũ libꝛos tres· de repub. li
bꝛos ſex.de achademicis libꝛũ vnuʒ. Tho
picoꝛũ libꝛũ vnuʒde cõſiliis libios duos
de ſinonimis libꝛũ vnũ · de gloꝛia hũana
libꝛũ vnũ · de laude catonis libꝛũ vnũ · de
pCᷣnoſticatõibus libꝛos duosde conſola
tõe libꝛũ unũ · de reſponſis auruſpicuʒ li
bꝛum unũ · ttem epiſtolas ſcripſit mltas
li di cta elegãtia: quia
plura ſupꝛa in libꝛis ſuis poſui: bꝛeuiter
aliqua ſunt hec. Virtutis omĩs lauſ ĩ acti
one conſiſtit. Omnium ſocieta
tum nulla pꝛeſtãtioꝛ: nulla firmioꝛ q; cũ
boni uiri moꝛibus ſimiles faĩliaritate cõ
iuncti ſunt. Nihil enim amabilius eſt nec
copulatius qᷓ; moꝛũ ſimilitudo bonoꝛuʒ.·

ana
ariͦ
De⸗
1R
tois
um.

*
i
ho⸗
nos
zmn
de
ſol
4
61

S=SA = — – —

ec

In quibus em̃ ſunt eadem ſtudia: eedem

volutates in his fit vt altero alter eq; de
lectet᷑ vt ſeipſo:⁊ ſic vnus fiat ex pluribꝰ

neceſſe eſt · Nihil eſt laudabiliꝰ vl magno
p̃claro q; viro digniꝰ placabilitate ⁊ cle

mentia. ¶ A¶ Omĩs animaduerſio ca
ſtigatio a cõtumelia vacare debet:nec ad
eius qui punit vel caſuigat aliquẽ: ſed ad
reipub.vtilitatẽ deferri · Cauendũ etiaʒ ẽ
ne maioꝛ ſit pena q; culpa · Et ꝓhibenda
eſt ira in puniẽdo maxime · nunq; em̃ ira
tus qui ad puniendũ accedit mediocrita
tez iülã tenebit que ĩter parũ eſt ⁊ nimiũ
Qui igitur reipub/pᷣſunt legũ ſimileſ ſint
que ad puniendũ nõ iracũdia ſed eq̃tate

ducunt ¶ B ¶ Luxuria cũ omĩ etati tur

pis ſit: ſenibus maxĩe fediſſima eſtHloĩs

incõmodo ſuũ agere cõmodũ magis eſt

cõtra naturã q; moꝛſ ( (Tlla unfſ
ſeruanda nõ ſunt qͥ bis ipſis inutilia ſũt

quibus illa ꝓmittis· ec lex ĩ amicicia ſer

uet᷑ vt neq; rogemuſ res turpes:neq; ro
ati faciamꝰ. Ben mihi minous cure eſt
qlis reſpub· poſt moꝛtẽ meam futura ſit
q qualis hodie ſit. Conſiliũ veruʒ libere
dare gaudeamꝰ. Omĩa bꝛeuia tolerabilia
eſſe debent etiã ſi magna ſint· Tteʒ ĩ libꝛo
de ſenectute· Tantus cibus adhibendꝰ ẽ
vt vires reficiant᷑ ⁊ nõ oppꝛimant᷑· ttẽ in
libꝛo philipicarũ Hoſterioꝛes cogitatõeſ
(vt aiunt) ſolent eẽ ſapientioꝛes: Omne
malũ naſcẽs faciliter oppꝛimi᷑: inuetera

tum plurimũ robuſtius fit (D ¶ Oato
marcus poꝛtiꝰ ꝓhᷣus ⁊ poeta latinus cla
ruit Rome virgilii tẽꝑe: hic vir tante con

ſtantie fuit: vt gloꝛie eius nullꝰ vnq; lau
dando ꝓfuerit: nec vituperãdo nocuerit
Hic licet gentilis humanã tñ gloꝛiam fu
giebat: ſed rt de illo ſcnibit Saluſtius)
quo minꝰ appetebat gloꝛiã eo magis illũ
gloꝛia ſequebat᷑· hic aias ꝓpetuas eſſe ex

iſtimans: tandẽ tedio duplcis quartane
ſeipſum occidit: vt melioꝛẽ vitã muenirʒ
hbic docuit rempubvirtutibꝰ magiſq́; ar

mis eẽ tuendã · hic vt ait auguſtinuſ libꝛo
quĩto de ciuitate dei dixit bonũ ciuitatis
eſſe erariũ opulẽtũ: ⁊ tenues res puatis
Item cũ quidã obſeruãs auguria catonẽ
cõſuluiſſet: eo ꝙ mures caligas eiꝰ coꝛro
ſiſſent: deridens ait:nõ eſt mirũ ſi mureſ
caligas coꝛroſerũt:ſed hoc fuiſſʒ mali fu

Clij.

turi magnũ indiciũ:ſi mures a caligis fu
iſſent coꝛroſi · Scripſit autẽ cato libꝛũ de
moꝛibꝰ ꝑtim ꝓſaico ſermone ꝑtim metri
co:qui a pueris ĩ ſcolis frequetat᷑: q mul
tas notabiles cõtinet ſentẽtias · ¶ G

¶Daluſu⸗ phᷣus ⁊ poeta elaruit tꝑe Tulli

cuius emulus extitithic ſcripſit de bello
catilinario libꝛũ vnũ· tem de iugurtino
libꝛũ vnũ. ¶ E ¶ Hancus numaceius ci
ceronis diſcipulꝰ oꝛatoꝛ ĩſignis rome cla
ruit · hic cũ galliã comataʒ regeret lugdu

num cõdidit ˖ huius illa legit᷑ fuiſſe ſnia ·
(G

¶ Natura ſuꝑbi eſt mmoꝛeſ deſpicere
maioꝛibus ĩuidere ab eq́libus diſſentire·

¶ M ¶ Hautꝰ poeta conucꝰ Tullii diſcipu

lus rome claruit: fuit aũt eloquẽtiſſimus
¶ De ſententiis eiꝰ infra vbi de ip̃o age

mus ĩ libꝛis ſuis dicemus: ſ̊ ꝓnũc accipe

paueas: Hecunia rerũ ac ſolicitudinũ eau
ſa eſt caput · Sibimet eſſe ſufficiẽtez pꝛi

mũ bonũ eſt vis iure honoꝛẽ tibi deferri

inter miſeros viuito· In amiciciã a fidem

ſtultũ ne receperis· Inſipiẽtiũ ⁊ reꝓboꝛũ

faciliꝰ ſuſtinet᷑ odiũ q; collegiũ.· Nemini

te nimis ſodalẽ feceris. ¶ Z ¶ Virgilius

int er om̃s poetas optimꝰ: natõe mantu

anus:cremone ſtudus eruditus ẽ:deinde

ſumpta toga magiſterii Mediolanũ iuit:

poſt bꝛeue aũt tꝑs Romã ꝓfectus eſt· hic

vt ait auguſtinus libio pꝛimo de ciuitate
dei inter ceteros poetas magnus omniũ

q; pᷣelariſſimus ⁊ optimꝰ:moꝛe tũ poeta⸗

rũ mentitus ẽ· hie ideo virgilius eſt voca⸗

tus qſi a virga:qꝛ mater eius ſomniauit
ſe pariturã virgã onnps que vſqʒ ad ce
lũ ꝑtingeret:qð nihil aliud fuit niſi quia

+△—

erat paritura virgiliũ qᷓ loquẽdo de altis
celum tangeret · Hic(vt ait vgo)

nã phia pꝛeditus ⁊ nigromanticus Ru

2 mira quedaʒ arte illa feeiſſe narrat᷑· In
oꝛta neapolis campanie dicit᷑ feciſſe mu/
ain eneã: que oẽs muſcas ab vꝛbe expel/
lebat · Ttẽ in eadẽ vꝛbe macellũ ſic cõſtru
xiſſe fertur:vt nulla ibi caro putreſceret
Iteʒ eadẽ vꝛbs cũ letali peſte ſanguiſuga
rum vexaret᷑: liberata eſt ab eo cũ ſãgui
ſuga aurea piecta in puteum· de eo enim

narrat Nexander neqm: ꝙ ip̃e oꝛtũ ſuuʒ

aere ĩmobili vicem muri obtinẽte muni
uit ⁊ ambiuit · Et po ntẽ aereũ conſtruxit
cuius bñficio ad loca deſtata ꝓ arbitrio

voluntatis ſue adire cõſueuit · Cãpanile
quoddã ſic dicit᷑ cõſtruxiſſe:vt turris ip̃ᷣa
lapidea eodeʒ modo moueret᷑:quo cãpa
ne dum pulſabant᷑ · Ortum quendã ſic di
citur feciſſe:vt in eũ non plueret · De vir
gllio etiam legit᷑ ꝙ quedã dña traxit eum
vſqʒ ad mediũ turris euiuſdaʒ: ⁊ ibi fecit
eũ ſtare:vt om̃s de ciuitate cõſpicerẽt eũ
qui poſtea depoſituſ arte ſua fecit:vt nõ
niſi in natura ſua igniſ ĩueniri ⁊ incendi
poſſit · Ipſe virgiliꝰ ĩ vita ſua tres libꝛos
inter alios cõpoſuit:vnuʒ in quo docuit
artem paſcendi pecoꝛa: qui vocat᷑ buco
lica· Aliũ in quo artẽ colendi agros: qui
vocat᷑ geoꝛgica · Et terciũ ĩ quo docuit ar
tem bellandi:qui vocat᷑ eneida · Moꝛtuꝰ
elt bꝛu nduſii quinqgeſimo pumo etatis
ſue anno:oſſa vero eius tranſlata ſũt ne
apolim · Cuʒ virgilio ab imperitis obiice
retur: ꝙ alienos verſus ſuo operi inſere
bat: Reſpõdit magnoꝛũ viroꝛũ eſt clauaʒ
extoꝛquere ð manu herculis · Claruit aũt
tꝑe pompei · ¶ L¶ Julius celſus hiſtoꝛi
ographus ſcripſit diligen ter libꝛũ de bel
lo ceſaris:in quo multa doctrinalia ⁊ mo
ralia continent᷑: vt ſupꝛa in libꝛig ipſius
poteris cõpꝛehendere.· ¶ ¶ Terenciꝰ
publius poeta cartaginẽſis rome claruit

tñ ſtudia intermittant᷑ ne omittant᷑· Ne
ſcire quid eſt pauꝑtas optimus ẽ ad ſum
mas diuitias ꝓgreſſus. Nõ eſt miler niſi
q̃ ſe eẽ credit · Nulla iactura grauioꝛ ẽ ſeiẽ
ti q; temꝑis · multi laudẽ anuttũt quã ip̃i
eam de ſe p̃dicant · ¶ H ¶ Oratius flac
chus poeta illuſtris rome claruit tempo
ribꝰ ceſaris auguſti· hic ſcripſit libꝛũ ſer
monũ·⁊ epiſtolarũ·⁊ carminũ.libꝛũ oda
rum · Ttem poetriã · ⁊ de remediis · moꝛtuꝰ
rome anno etatis ſue.lvii. ¶ Q ¶ Hu
ius he ſunt ſententie · Om̃e tulit punctũ
qui miſcuit vtile dulci· Hoc placuit ſemel
decies repetita placebũt · Quo ſemel ẽ im
buta recẽs ſeruabit odoꝛem teſta diu· Ne
mo adeo ferus eſt ꝙ nõ miteſcere poſſit ·
Dimidiũ facti qͥ bene cepit habet · Eſt mo
dus in rebꝰ ſunt certi deniq; fines:Quoſ
Vltra citraq; nequit cõſiſtere rectũ. ¶ R
vFiſtus pitagoꝛicus philoſophꝰ q̃ claruit

tempe octauiani imꝑatoꝛis ſcripſit libꝛũ
ſentẽtiarũ moꝛaliũ queʒ rufinus pᷣſ biter

de greco tranſtulit ĩ latinũ:de quo libꝛo

Leatus Ruguſtinꝰ mentionẽ facit in ſe8o

retractationuʒ · de hoc infraſcripta nota

bilia exerpta ſunt · Gtiã in minimis caute

age · opta tibi euenire nõ qð vis ſʒ quod
expedit · In omni eo qð bene agis actoꝛẽ

tꝑe octauiani auguſii· Scripſit aũt come
diarũ libꝛũ elegantẽ:ĩ quo moꝛes multo
rum ad p̃cauenda pericula annotauit: hꝰ
ſententie ad plenũ infra in ipſius cõme
dis certe patebũt · ¶ N¶ Varro marcꝰ

eſſe deputa deũ. Intolerabilis fit malicia
cum laudat᷑· Melius eſt lapidẽ fruſtra ia
cere qᷓ; verbũ. Tunc loquere qñ tacere ñ
expedit · Melius eſt vinci a vero dicẽte q́;
vincere mentiẽtem · Cum pᷣ̃es hominibuſ

rome claruit octauiani imꝑatoꝛis temꝑe
qui nonagiĩta vixit annis: vir doctiſſimꝰ
acuti ingenii:⁊ in omĩ ſeculari eruditiõe
eritꝰ. hic apud latinos ĩnumerabiles li
ꝛos ſcripſit · Cuius qᷣdẽ varronis ſenten
tie ſunt he · Contra om̃s ſapere deſipere
eſt. COCFicte referas gratias inuite
danti · Vi datũ ne reputes beneficiuz ſed
ꝑꝛedã. Semel dedit qui rogatus:bis qui
nõ:extoꝛquere eſt pluſq; ſemel rogare ·
pulcerrimũ eſt data cuʒ fenoꝛe reddere·
Ex animo dantis cenſet᷑ munus magnuʒ
Amici diuitũ palee ſunt circa grana.Vis
exp eriri amicũ calamitoſus fi as· Non re
fert quis ſed quid dicat · Non tam lauda
bile eſt meminiſſe qᷓ; ĩueniſſe:hoc alienũ
eſt:illud ꝓpꝛii muneris ẽ Excellentiſſimũ
eſt docẽdi genus exemploꝛũ ſubditio · Co

8

memẽto q tibi p̃eſt deus · Et iudicãs ho

mĩes ſcito qꝛ ⁊ ip̃e iudicaberis a deo· ma
gis periculũ eſt iudicantis q; eius qui iu

dicat᷑· Oge magna non magna pollicens

Tunc eris ſapiens cũ te nõ putaueris ſa
pientem · multitudinẽ fideliũ nõ ĩuenies
Rarum em̃ eſt om̃e quod bonũ eſt· Excru
cient te liberi male viuentes magis q;

moꝛentes:viuere quidẽ nõ eſt in nobis:

recte aũt viuere ĩ nobis eſt · magnã ſcito
ſapientiã ꝑ quã ferre potes in eruditoꝛũ
ipientin Oirue in bonis actibus lauda
ri vis: ita ĩ delictis patienter accipe ſi cul
peris · Coꝛpꝰ tuũ anime putato eſſe veſii

mentũ: mundũ igit᷑ ſerua illud· Animam

moꝛs nõ perdit ſʒ vita mala· Nures tuas

non omnibus côͤmittas . Sapiens ſequi
tur deum: a deus ſequit᷑ animã ſapiẽtis·

—. — — (— —,, — —

S

81
nies
on

¶ R¶ Ouidius naſo poeta floꝛuit tẽpe Ti

berii ceſariſ ⁊ moꝛtuus ẽ in exilio·hic ſcri
pſit libꝛos poeticos metrico s· Idem oui
diꝰ ꝗ fuit ante chꝛiſtũ ⁊ cuʒ chꝛiſto ĩ libꝛo

de mutatõne vite ſue:qui intitulat᷑ de ve

tula libꝛo tercio ĩquit trinitatẽ:ꝛ incarna
nonẽ: ⁊ multa p̃dlara ⁊ ſecreta fidei nẽe·
B ( Valerius maximꝰ octauiani anguſti
tempe claruit · hic libꝛũ edidit de factis et
dictis antiquoꝛũ moꝛalibus:qui apud gẽ
tiles romanos ⁊ grecos babeb
ſi ⁊ illuſtres:addens ex ꝓpꝛiis quedã ad
virtutũ cõmendatõem ⁊ vicioꝛũ deteſtati
onem ꝑtinentia luculento ſermone:vt ſu
pꝛa in libꝛo ipſiꝰ dictũ fuit · ¶ ¶ ¶ Dene
ca coꝛdubenſis phᷣus vir doctiſſimꝰ cato

nis ſopel diſcipulꝰ:lucani poete patruꝰ

rome claruit:⁊ neronis impatoꝛis duʒ iu
nioꝛ eſſʒ pᷣceptoꝛ fuit· Muius tꝑe gloꝛioſi
apoſtoli petrus ⁊ paulꝰ pᷣdicabant. cum
aũt ſeneca ⁊ miti de domo ceſariſ ad pau

lum cõf luerent:fuit ſeneca beato paulo

adeo familiaris:videns in eo diuinã ſciẽ
tiam:vt ſe ab eius colloquio vix temꝑare
ſſet.· Et qñ eum oꝛe ad os alloqui non
valebat:frequẽtibus datis ⁊ acceptis epi

ſtolis:eius colloquio amicabili ac cõſilio

fruebat᷑ · Scripta quoqʒ pauli coꝛã ceſare
legit:⁊ in cunctis eum admirabilẽ reddi

dit · Sen atus aũt de paulo alta ſentiebat
¶ D ¶ Hic ſeneca de admirãda tenacitate

ſue memoꝛie ita ſeribit ĩ pᷣmo libꝛo decla
matõnũ·memoꝛiã ĩ me floꝛuiſſe aliqñ:vt
nõ tm̃ ad vſum ſufficeret:ſed ĩ miraculũ
vſq; ꝓcederet nõ nego:nam ⁊ duo milia
nommũ recitata quo erant oꝛdine dicta
reddebã · Et ab ipſis qui ad audiendũ pꝛe
ceptoꝛẽ noſtrũ conuenerãt:ſingulos ver
ſus a ſingulis dictos plures q; ducentos
ab vltimo incipiens vſq; ad pꝛimũ recita

bam . Nec ad cõplendũ tantũ que vellem
. „ . —+ „ ☛☚
velox mihbi erat memoꝛia ſed ad cõtinẽda

que acceperat:Hic ſeneca cõtinentiſſime
vite fuit:quẽ beatus hieronimꝰ annume
rat ſanctoꝛũ catalogo:illiſ epiſtolis ꝓuo

catus que legunt᷑ pauli ad eum ⁊ ipſiꝰ ad

paulum · HMic ſeneca plures ſcripſit libꝛos
eleganteſ: ⁊ maxime decem tragediarũ li
bꝛog.hunc ſenecã cũ quadã die reſpicerʒ
nero: ⁊ verbera que ſibi in puericia intu

ler at ad memoꝛiaʒ reduceret: ac infremu

ant famo

iſz: p̃cepit ei vt qdð vellet moꝛtis genꝰ eli
geret · TPe aũt quaſi ſuaue genus moꝛtis
arbitrans in balneo moꝛi inciſione vene
vtriuſq; bꝛachii elegit · Vnde ⁊ quodã pꝛe
ſagio recte vocatũ eſt nomẽ eius ſeneca.
id eſt. ſe necans ¶ E ¶ QOuintilianus po
eta qui tꝑe galbe imꝑatoꝛis elaruit abbi
ſpania romam venit: bublicaib: ſcolã
tenuit · ¶ Mic ſcripſit libꝛos de oiatoꝛia
inſtitutiõe octo:ex quibꝰ hec exerpta ſũt
moꝛalia · Vtinã libeꝛoꝛũ noſtroꝛuʒ moꝛes
nõ ĩi ꝑderemus · Infantiã ſtatim deliciiſ
ſoluimus · Mollis educatio quã indulgẽ
tiam vocamus neruos mẽtis ⁊ coꝛpons
frangit · OConſuetudo eſt certiſſima ſoquẽ
di magiſtra. vtendũq; plane ſermone mi
nimo cui publica foꝛma eſt:vſitatis enim
tutius vtimur · Non eſtimandũ eſt cuius
quiſq; etatis ſit:ſed quantũ ĩ ſtudio iam
ꝓfecerit· carendũ nõ ſolum vicio turpitu
dinis ſed etiã ſuſpitiõe· ¶ E ¶ In genia
pueroꝛũ nimia eruditiõis ſeueritate deſi
ciunt · Nam ⁊ deſperãt ⁊ dolent:⁊ nouiſſi
me oderũt qð maxime nocet · dum oĩa ti
ment nihil conant᷑. Ne temptes qð effiei
nõ poſſit· ¶ EQ ¶ Drinceps qui vult oĩia
ſcire neceſſe habʒ multa ignoſcere · ¶

¶ Tam deeſt auaro qð habet q; quod non

habet · Aff lante foꝛtuna pene omĩa decẽt
Dulcerrimi operis ſtudio vacare mens ñ
niſi omnibꝰ viciis libera poteſt·meliꝰ cer

te pſuadebit alis qui pꝛius Paſ uaſit ſibi

ſolum faſtidiũ ſed plerũqʒ Rdu

vnq; tanta eſt loquendi facultas que nõ
titubet ⁊ hereat quotiens ab animo vba
diſſentiunt · Non habet cauſam loquẽdi
cui nõ poteſt credi: ablata eſt ab eo oĩm
verboꝛuʒ fides ⁊ omnis ſermonis autoꝛi
tas. ¶ L¶ NWotius hoĩs libertas eſt ocu
los ꝑdidiſſe· oculi ſunt ꝑ quoſ pauꝑtates
ferre non poſſumus.Oeuli tota nr̃a luvu
ria ſunt:hi nos in oĩa quotidie vicia pꝛe
cipitant mirant᷑ adamant concupiſcunt.
W¶ Dlutarchus phᷣus inſtitutoꝛ traiani
impꝑatoꝛis: vt dicit᷑ in policrato libꝛo qn
to fidelis in ſententiiis:ĩ verbis luculen
tus: in ſacrario moꝛum tantus arbiter
fuit: vt facile traiani imperatoꝛis poſſit
agnoſci p̃ceptoꝛ·hic in pꝛincipibꝰ qttuoꝛ

„ ‧°°%*

v

debere vigere dixit: ſcʒ reuer ẽtiã dei atqʒ

ipſius cultũ:ſui diſciplinaʒ: officialiũ po
teſtatem affectũ i ꝓtectionẽ ſubditoꝛuʒ.
N (Blinius ſcdᷣus veronenſis oꝛatoꝛ 1

hiſtoꝛiographus inſignis buius plurima

extant oꝑa multi ingenii· Scripſit em̃ bel
la omnia que vnq; cũ romanis geſta ſũt
que in · xxxviii · voluminibus cõpꝛehendit
Itẽ ſeripſit natural hiſtoꝛie libꝛoſ· xxxvii ·
quos imperatoꝛi veſpaſiano dixerit. fuit

auũt plinuis in equeſtri militia induſtrio

ſus Quius hec legit᷑ fuiſſe ſententia/ Ani
mi magnitudo mhil ad oſtentatõem oĩa

vero ad cõſciẽtiã refert:recti q; facti mer

cedem nõ ex populi ſermone ſed ex facto
petit · Idem dieit ꝙ ho mo exiſtens in pu
teo ꝓfundo ſtellas videbit in die ſicut in

nocte · ¶ O ¶ Htholomeus phᷣus tempe

adꝛiani impatoꝛis claruit: in geometria 2
aſtrologia p̃clariſſnnus fuit · Ipſe em̃ ꝑlꝰ
ĩ aſtrologia addidit q; eſſet totũ qd ance
ſe ſcriptũ inuenit. Hic compoſuit libꝛos
multos mayime libꝛũ de perſpectiua Nõ
fuit vnus ex regibus egypti qui ptholo
mei vocati ſũt:ſed habitauit ĩ alexamdꝛia
1in rhodo · vixit aũt annis· lxxxvii · ¶ E
rouerbia eiꝰ moꝛalia ſunt hec· Inſipiẽs
eſt qui ſui ipſius quantitatẽ ignoꝛat: In
boms que nobis a deo conferunt᷑ bonita
tem largitoꝛifcõſidera· In malis aũt pur
gatõnis aut remuneratõis bonitatem at
tende · Quanto magis fini appꝛopinq̃ue
ris tanto bonũ cuʒ augmẽto oꝑare. Hau
per nõ ẽ qui ſuo ĩtellectui domina· Qui
inter ſapienteſ humilioꝛ eſt ſaꝑientioꝛ ex
iſtit · Non diſſeras niſi cum eo qui verita
tẽ cõcedit: nec reſpõdeas niſt a te qrenti
conſiliũ ⁊ cupide recipiẽti · Tuum cõſiliũ

non eõmittas ei qui ſecretũ ꝓpꝛium non

celauit · Qui in dignitate ſua non extollit

parũ in eius amiſſione turbat᷑. Qui i mẽæ

dacio cõfidit cito deficiet · ¶ Q ¶ Scdus
phᷣus athenis claruit temꝑe adꝛiani impe
ratoꝛis: qui phᷣatus eſt omni tẽpoꝛe ſilen

tiũ ſeruans. Qauſa aũt taciturnitatis ſue

hee fuit:nam adhuc paruulus audiuit in
ſeolis aliqũ: omnis mulier foꝛnicatrix
ſit ⁊ impudiea· vnde poſt multos anno ʒ
in ꝓhia perfectus in patriaꝭ remeauit: cõ

munẽ gerens ꝑegrinandi cõſuetudinem

baculuʒ ⁊ peram eireũferens: coma capi

tis ⁊ barba ꝓlixa. hoſpitatus eſt aũt ĩ do

mo ꝓpꝛia nemĩe domeſticoꝛũ ipᷣm agno
ſcente:nec etiã ꝓpꝛia matre·volenſ ergo
ꝓbare:ſi foꝛte verũ eſſet quod de mulieri
bus audier at:cuidã ancille decem ꝓmiſit

aureos:ſi matri ꝑſuaderet cõdoꝛmire ſibi

at mater cõſentiens ancille:veſpere illũ
ad ſe introduci fecit · Nlle velut ꝓpꝛiã mi

trem amplectens ĩter illius vbera obdo:

miuit . Mane vt egredi vellet: illa appꝛe
hendẽs eũ ait:vt qd me tẽptaſti? Qui di
xit nequaq́; mi domina mater: neq; eniʒ
dignũ eſt illud me vas maculare vñ exiui
lla ſciſcitante quiſnaʒ eſſet g Reſpondit
ego ſum ſecundꝰ filius tuuſ. lla vero qᷓ;
pꝛimũ exanimata eſt· vnde ſciens ſeðs ꝙ
ꝓpter loquelã ſuaʒ moꝛs matni cõtigiſſʒ:
hanc a ſe exegit penaʒ ne amplius loque
retur: ⁊ ſic vſq; ad moꝛtẽ taciturnitatem
ſeruauit: atq; adeo: vt adꝛianus imꝑatoꝛ
ſub pena etiã capitis: quã ſibi ſcds immi
nere vidit: illũ ad loquendũ cõſtringere
nequiuit · ¶ E ¶ Tunc adꝛianꝰ admirãs
pꝓhiloſophi conſtantiã: ſumẽſq; tabulam
diyxit illi: Scribe: ⁊ ſaltẽ manu tua loquẽ:

1 ad quedaʒ ꝓbleumata mibi reſponde:

uid ẽ deus
MNle ſcriptis reſpondit ſuis:deus ẽ ĩmoꝛ
talis mens· incontẽplabilis celſitudo.foꝛ
ma multifoꝛmis · multiplex ſpũs · ĩcogita
bilis inquiſitio · inſopitus oculus· om nia
cõtinens· lux hominũ. ¶ I ¶ Quid ẽ ce
lum ? ſpera volubilis · tectũ immenſum ·
¶ V i eſt ſol? oculus diei:noctis cõ

uoꝛũ pꝛimum erit · ¶SCQC

certatio · celi ⁊ nat᷑e pulcritudo · caloꝛis

circũitus · ſplendoꝛ ſine occaſu· indeficiẽs

q; f lãma celeſtis viatoꝛ· hoꝛarũ diſtribu

toꝛ. ¶ «¶ Quid eſt luna celi purpura

ſolis emula malefactoꝛũ inimica· ſolamæ

itinerantiũ· directio nauigantiũ·ſignum
ſolennitatuʒ. recirculatio menſiũ· oculus
noctis · largif lua roꝛs · pᷣſaga tẽpeſtatuʒ.

6à Quid eſt homo ymens incarnata.la

boꝛioſa aĩa· parui tꝑis habitaculum. ſi F.
a

ritus receptaculũ· fantaſma tꝑis · ſpecu
toꝛ vite · lucis deſertio· vite conſumptio ·

7

eternus motus · tranſiens viatoꝛ:loci ho

ſpes · mancipiũ moꝛtis· ☚◻0

mulier? homĩs confuſio·inſatiablis be
ſtia.cõtinua ſolicitudo· indeſimnẽs pugna

uid eſt

quetidianũ damnũ · ſolitudĩs ĩpedimẽtũ

Clv.

aſſentiens curare nõ nititur ĩimo blandi
endo nocere C rogus pompeiugs
atheniẽſis hiſtoꝛiographus natõe hyſpa
nus claruit tempoꝛe antonii pii imꝑato
nis bic totiꝰ oꝛbis hiſtonias a rempe mini.
regis aſſirioꝛũ vſq; ad monarchiam ceſa
ris latino pᷣmone cõpoſuit ꝑ libꝛos.xliii ·
quoꝛũ abbꝛeuiationꝶ iuſuinus eius diſci
Phus athenienſiſ claruit tempe goꝛdiani
impatoꝛis· hic pꝛofitetur ſe inueſtigaſſe
multa phoꝛũ ſcripta: ⁊ mitas ſectas ipſo
rum de anima: ⁊ dicit ſe non ĩueniſſe ali
quã vniuerſalem viã anime liberande·id
eſt · per quã pꝛobaretur anima ĩm oꝛtalis
hic etiã vt ait Ruguſtinꝰ libꝛo quarto de
ciuitate dei philoſophus antiquꝰ poſuit
deum patrẽ ⁊ fuium ab eo genitum ꝛcĩ

Tiri iconti nẽtis naufragiũ:adulterii vas
pernicioſum pᷣlium· aĩmal peſſimũ. pon
dus grauiſſimũ· aſpis inſanabilis: huma
num mancipiũ ¶ Ouid eſt amicicia
equalicas animoꝛũ ¶ B ¶ Ouid ẽ fides⸗

. .

incognite rei certitudo miranda · ¶
¶ Ouid eſt vita g beatoꝛũ leticia: miſero ꝛũ
meſticia: expectatõ moꝛtis ¶ H ¶ Quid
eſt moꝛs g eternus ſomnꝰ.diſſolutio coꝛ
poꝛum · diuitũ pauoꝛ · pauperũ deſideriũ.
meuitabilis euẽtus· icerta peregrinatio
latro hominis ſommi pater · fuga vite · vn
uoꝛũ diſceſſio:reſolutio omniũ. CG
¶ OQuid eſt ſenectus? optatuʒ malũ: moꝛs
viuentium: veneris expers: moꝛtis meta
incolumis languoꝛ (E¶ Quid eſt ſpes
refrigeriũ laboꝛis: dubius euentus AE&
Quid eſt nauis g marina operatio· domꝰ .
ſine fundamẽto:auis lignea:ſalus ĩcerta luo videt᷑ ſenſiſſe trinitatis miſterium·
¶ H¶ Quid eſt litera æ cuſtos hiſtoꝛie:con ¶¶Claudianus peeta claruit rome tꝑe
ſeruatoꝛ memoꝛie (XOuid ſũt diuitie 7 Diuνανν theodoſii ſenioꝛis hic ſcripſit libꝛoſ duoſ

=⸗ nO — —

—

auari ꝓondꝰ:curarũ miniſter: delectatio
verenda: inſanabilis inuidia: deſiderium
inexplebile: res deſiderata: os excelſum:
inuiſa cõcupiſcentia · ¶ R ¶ Ouid ẽ pau
pertas g odibile bonum . ſanit atis mater
curarũ remotio·ſapiẽ tie repertrix · nego
ciuʒ ſine damno· poſſeſſio ſine calummia
indetractabilis ſubſtantia:incerta foꝛtu
na: ſine ſolicitudine felicitas ( L ¶ Ca

lienus inſignis medicꝰ toto oꝛbe celebꝛi/

natus eſt apud pergamum aſie: hic po
cratis interp̃s fuit· ⁊ daruit athenis alex
andꝛie rome tpe antonii pii imꝑatoꝛis:
in quibꝰ locis plurimũ in ꝓhia ⁊ ſcientia
medicĩe ꝓfecit· vixit annis octuagint aſe
ptem in quibus cõſcriptioni libꝛoꝛuʒ me
dicinaliũ inſudauit · ¶ Muius he legunt᷑
eſſe ſentẽtie · Scientia ĩſenſato nõ ꝓdeſt:
nec ei qui nõ vtitur ꝓdeſt ſenſus: Potẽs

eſt hen o ſuos dirigere cuʒ agnouerit ſe

metipſum: nam excellentis eſt ſapientie
homĩeʒ ſuüpſius habere noticiã: ne ex di

lectione quã habet in ſeipᷣo fallatur ⁊ bo
num reputet ſe cum nõ ſit· Olim conſue

uerũt haberi medici pꝛecipientiũ loco:et

vice ſubiectoꝛũ infirmi eoꝛum non pꝛeua

ricando mandata: ⁊ ex hoc cõſequebãtur

ſuum medicine ꝓfectum:munc vero infi
mus pꝛecipit ⁊ medicus velut ſubiectus

applaudit: ⁊ infirmoꝛum oblectamentis

metricos ſcʒ claudianũ maioꝛem daudi
anum minoꝛẽ:ĩ quibusg multa pꝛouerbia
Tvtilia continent᷑· ¶ P Symacus pa
triciꝰ claruit rome temꝑe anaſtaſu impe
ratoꝛis:⁊ ſua pꝛudentia rempub:illuſtra
uit. Bic ſcripſit libꝛũ epiſtolarum: de quo
pauca hic ſubiecta ſunt notabilia. ¶
Omnis oſtentatio non caret ſuſpitione
mendacii: quia quidquid aſſumit᷑ ꝓpꝛiu-
non putatur.Semp natura gaudet equa
libus· ⁊ familiare ſibi eſt om̃e quod ſumi
le eſt · ¶ R¶ Natura rerũ eſt vt qui bal
butiunt plus loquant᷑:affectant enim co
piam ſermonis pudoꝛe defectus. DPro op
timis viris quiſquis interuenit ñ magis
videtur illoꝛum iuuare cõmodum q; ſuũ
cõmendare iudicium. Minus eſt alienam
ſententiam ſpernere: q; a piopꝛia diſere
pare · Ella veſtis decenter induitur qᷓ nec
puluerem trahit: nec ĩ humũ demiſſa cal
catur · In re apta piget eſſe pꝛolixvum· xn
arduis aũt rebus multum valet longioꝛ
diligentia · Omnis affectõ impatiens eſt
etiam iuſte ⁊ legittime tarditatis· Datriã
defectu alimentoꝛũ laboꝛantẽ ꝑnicioſuʒ
eſt habitare:crudele ⁊ impium deſerere·
Et hec de vita ⁊ moꝛibus philoſophoꝛuʒ
Teaertio ſatis ſint dicta· (Ountan vi⸗—
dimus ex oꝛdĩe apud philoſophos ⁊ ma
ioꝛes noſtroſ initia multarũ rerumitem

Qv
T ſupꝛa ĩ libꝛo ſecundo valerii maximi de
ĩſututi s antiquis:vnde nam res plures
ſuum ſumpſerunt exoꝛdium: quare nunc
de ſimilibus bꝛeui agemꝰ ſermone: 1 im
pꝛimis qui nam ſanctoꝛũ oꝛdinum ⁊ quo
tempoꝛe legantur fuiſſe inuentoꝛes
(Ess pꝛima ab adam pꝛimo homine: a
quo vſq; ad Seth anni interfluxerunt
ccxxx: Itẽ ab adam ad enos anni · ccccxxxv
Ad diluuium · MMccxlii. ⁊ tunc fuit etas
ſecunda. Ttem abꝛ aam.NIMIVclxxx· etas
tercia · Moyſes. MNMWoclxxxix · Dauid
NMNINcxxiiii etas quarta· helias.MM
NMccc· Troia.MNNMI. Roma. MM
MMcceclxxxiii. etas quinta. Tranſlatio
babilonis.MNMdcxix· pꝛima monar
chia· Cirrus · MNINdexxxiiii · fregit ba
biloniam ſecunda monarchia perſarum.
Kriſtoteles. MNMdeccxxxvi. Nexan
der deuicit aſiam.NNMWVdcccxlviii . Se
ptuaginta interpᷣtes· Mcccxiii·
Octauianus auguſtus·:MVIMcliii;
Monarchia romanoꝛum quarta. Naſcit
chꝛiſtus.· INNMWcxcix · etas ſexta: vñ

ante hieſũ duo.cc minus vno milia qᷣͥnq;

¶ Sanctus dyoniſius mittitur ad galli

am anno a natiuitate domini xciiii. Nero
pPoſt chꝛiſtum.lviii · perſecutio pꝛima chii
ſtianoꝛum: monare da quinta· Silueſter
papa . cccxxxi · Tulianus apoſtata ccclxv.
Heremite de quibus in vita patrum flo
ruerunt ·. ceclxxxviii · Auguſtinus bapti
atur quadꝛingenteſimo triceſimoſexto.
Maria egpptiaca ducenteſimo nonageſi
moſecundo · Septem doꝛmientes ducen
teſimoquinquageſimofecũdo.Bichimiꝰ.
tricenteſimo octuageſim ooctauo. Tuſtia
nus leguʒ compilatoꝛ· quingenteſimo ui
eeſimoqnto.Baſilius pꝛi mus regule clau
ſtri ĩſtitutoꝛ tricenteſimo nonageſimo ſe
cundo · Cregoꝛius quingenteſimo nona
geſimoſecundo. Vndecim milia virginũ
quadꝛingenteſiõ quĩqgeſiõſexto · Egidiꝰ.
ccecclix · Et tũc ꝑ Narolet magnü trãſfert
imperium a grecis. Beda·dxxi .· Benedictꝰ
dxx · Regula canonicoꝛum ĩſiituitur· decc
xvi. Ordo cluniacenſium incepit · ccccxii ·
Ordo ſancti benedicii · cccclxxv. Ordo pꝛe

monſtratenſium⸗ Myvyx.alias.Mcxxvi. Or

do cartuſienſium M lxxxix· alias·xxviii
Ordo aſtercienſium. xcvui· Ordo ſan

cte trinitatis · Mcxlviii · Ordo fratrum mi
noꝛuʒ · Mcvi· Franciſeus vidit ſeraphin
Mcecxxvi · Ordo pꝛedicatoꝛum · Nccxxv ·
Sanctus dominicus · Mec · Ordo templa
rioꝛum confirmat᷑ · Mcelxxviii · Ordo theu
tunicoꝛum incepit · Mecv.Sancta clara ĩ
cepit · Mecxii · Secta machometi incepit.
deccxiii · Anglia conuertitur.dxcii · Mali
er papa. decclix · Sanctꝰ conradus· deccc
xli· Callus · dxcix. Sanctus rupertus oꝛ
dinis ciſtercienſis· Mexii.Sanctus hiero
nimus· cccl. Origenes. ccxxiiii · Magiſter
libꝛi ſententiaruʒ · Mcxlii. CGratianus fra

ter eius autoꝛ decreti · Mcl. Cregoꝛiꝰ no

nus compoſuit decretales · Mecxxii · Bo
nifacius octauus papa in oꝛdine cxcvin ·
edidit Sertum. Alchev Olemens papa
ſextus edidit · Cemẽtinas· Mcccxii.Moy
ſes dicitur pꝛimus hebꝛeoꝛum literas in
ueniſſe · Abꝛaham caldeoꝛum ⁊ ſiroꝛum.
po ynachi filia ⁊ aſiris vxoꝛ egyptioꝛum
Phenix agenoꝛ filius grecoꝛum: quas
cadinus edoctus a fratre phenice pꝛimꝰ
in boetiam detulit: quem pꝛimum auto
rem grecarum literarum crediderunt.
Qarmentis mater Euandꝛi que et Nico
ſtrata dicta eſt fertur pꝛimas latinas lite
ras inueniſſe.Hec de iia. Ferpiund mo
do apophthegmata plutarchi per Eran
ciſcum Philelphum e greco in latinum
tranſlata·
ARpophthegmata plutarchi Chero
nenſis per philelphum tranſlata in
Vm apud traianum imperatoꝛẽ
coniunciiſſime plutarchus viue
ret: munus illi ⁊ parẽtele ceteris
ſe factùrum exiſtimauit: ſi que magna cu
ra et induſtria collegiſſet apophthegma
ta eiuſ nomini dedicaſſet · Pophthegma
ta vero ipſa ſunt bꝛeues oꝛationes graui
oꝛem ſenſum aliquem argutioꝛemq; con
tinentes · Que quidem apophthegmata
mirabilem quandam liberam ac variaʒ
grauitatem ſententiarum: ad omneʒ oꝛa
tionem augendam atq; exomandamad
hec enim totus noſtri operis pꝛogreſſus
intendit) adhibere poꝛrigereq; videntur
Non tamen omnia ſed aliqua magis no
ta digna atqʒ iocunda: vt in ſuperioꝛibꝰ
a me actum eſt: ne opus noſtrum nimiuʒ

pꝛotendatur in longum duxi ꝑcenſenda
Quoꝛum primum ex oꝛdine ſit hoc.· ¶
Darius rex perſarum xerxis pater:
cum de ſuis laudibuſ predicaret: aiebat
et in preliis ſeſe ⁊ periculoſis aduerſiſqʒ
in rebus pꝛudentioꝛem fieri.· ¶ Idem
cum tributa ſubditis imperaſſet: pꝛouin
tiaruʒ prefectos accerſiuit:i an tributa
grauia eſſent interrogauit g quibuſ re
ſpondentibus: ea mediocriter ſe habere
iuſſit dimidium quiſqʒ ſolueret · ¶ B
Semiramis regina · quod ſibi ſepul
crum conſtruxerat inſcripſit · Quicun
q; pecuniis rex indiguerit: patefacto
monumento quot voluerit: accipito ·
Itaq; dariuſ ſublato lapide pecuniarum
nihil inuenit:ſed alias repperit literaſ:
que hec dicerent · Ni malus vir eſſet ac
nũmis inſatiabilis: cadauerum loculoſ
non moueres · ¶ ¶ ¶ Verxes darii fi
lius · quos in caſtris ſpeculatoꝛes gre

cos deprehendiſſet nulio affecit ſup

plicio:quin vbi iuſſiſſet vt audacter in
tuerentur exercitum:liberoſ dimiſit·.

¶ D Ertaxerxes xerxis filius Satibar

rane cubiculario iniuſti quiddam ab co
petente: vbi non obſcure didiciſſet tri
intamilibus daricis ab illo id fieri: que
Rori imper auit totidẽ daricos ad ſe por
taret: quos illi tradens: accipe inquit ſa
tibarranes · hos em̃ cum tibi dedero pau
perior certe factus non ſum: at ſi qð pe
tieras fecero:iniuſtioꝛ · ¶ E ¶ Orontes
regis artaxerxis gener:cum ob iram in
ignominiam excidiſſet: conde mnatui eẽt
inquit:quẽ admodum computatoꝛum di
giti nũc decieſmillenarios numeros:nũc
vnarios queunt ponere · eodem quoq;
modo regum amicos poſſe:quãdoq;ʒ to
tum: quãdoq; minimũ ¶E (¶Scilurus
cum relictis maribus filis octuagita diẽ
eſſet obiturus: haſtaruʒ faſcem cuiq; ob
tendens: ut illum confrĩgeret ſubebat.
1d aũt ſingulis ſe poſſe neganeibus ipſe
ſingilatim eductas haſtas facile om̃is cõ
fregit:ita docẽs illos vbi vna eſſe ꝑſeue

rarent firmos ac potentes foꝛe · imbeal

les aũt ſi ſeparentur ac diſſiderent (E

¶ liero tirannus: eoꝛum neminem qui

liberius eum licentiuſq; adirent: intẽpe
ſtiuum dicebat eſſe:qui aũt ſecretum veꝛ

bum occultumqʒʒ efferient: iniuria affi:
cere etiam illos exiſtimabat ad quos ef
ferretur · Obiurgatus autem a quodam:
ſibi os feteret:ſue id vxoꝛi crimini da
at: vtpote que nibil vnquam hac de
re dixiſſet:at ũlla ait exiſtimabam emm
viros omnis ita olere· ¶ M ¶( Dyoni
ſius tirannus poſteaq; in tirannidis
initio obſideretur: inſurgentibus aduer
ſus ſe ciuibus amici conſulebant: ni vel⸗
let ſuperatus captuſqʒ moꝛtem dare:
magiſtratum imperiumq; deponeret ·
Kt e bouem a coquo iugulatum confe
ſtim ꝓlapſum intuens:deinde non inio
cundum ac triſte eſt inq̃t: nos met u moꝛ
tis que adeo breuis eſt: tantũ ac tale ĩpe
rium deſerere ¶ Matri vero que duʒ eta
te confecta eſſet:velletq; tum nubere ait
ciuitatis legibus vim poſſe auferri:natu
re autem haud poſſe. CRe cum accepiſ⸗
ſet duos adoleſcentes mlta de ſe:de ſhe
qʒ tirannide: petulãter maledice qʒ locu
tos interpotandum: vtrunq; ad cenam
inuitauit: quoꝛum cum alterum ebꝛioſe
multa contumelioſe qʒ delirantem: alte
rum raro moderate aſſeruanterq; biben
tem intueretur:illuʒ quidem dimiſit: ut
pote qui natura eſſet contumelioſus: et
ob ebnetatem maledixiſſet: hunc autem
e medio ſuſtulit:quippe qui dedita oꝑe
ra ut ⁊ maliuolus ⁊ hoſtis idẽ perpetraſ
ſet ¶ ARecuſantibus vero quibuſdam bo
minem a ſe honoꝛari ⁊ ad dignitatem ꝓ
uehi:qui et impꝛobus foꝛet ⁊ moleſtus
ciuibus: at volo inquit eum eſſe: quem
magis q; me oderint · ¶ It iumor dyo
niſius dicebat multos alere ſophiſtas:
non ꝙ illoſ admiraretur: ſed quoniam
per iſet admirationi eſſe vellet · ¶ Gie
ctus autem ex tirannide cum interroga
retur: quid tibi plato aut philoſophia ꝓ
fuit. reſpondit vt equo animo faale q;
ferꝛem huiuſmodi foꝛtune mutabilitatẽ

¶ ¶¶ Abathocles figuli fuit filiꝰ:q tuʒ vr

bẽ obſideret: ⁊ quidã e menibus per con
uicium dicerent · O figule quo pacto mi
litibus ſſipendium ſolueſ g manſuete
is atq; ſurridenſ ait: cum hanc cepero-
Qum auteʒ vꝛbem in ſuã egiſſet dicionz
captiuoſ venũdabat inquienſ: ſi cõ uicio
me rurſuſ affeceritiſ qᷓrar apð dñoſ vr̃oſ

Qvj.

KKCDion qui dyoniſuiʒ exegit ex tirãn i

de. cũ calippum cui oĩm vni ⁊ hoſpitũ
amicoꝛũ maxiĩie fideret:inſidias ſibi tẽdẽ
accepiſſet: eũ arguere paſſus nõ eſt: mo
ri inquiẽs longe pᷣſtare q; v iuere:vbi nõ
hoſtes ſolum: ſed etiã amicos cauẽ opor
tuerit ¶ L¶ Archelaꝰ cũ a loquaciore
tonſoꝛe interrogaret᷑ quonã modo te tõ
deo tacens inquit · G cũ quidã eum
aqua uiſꝑſiſſet:cõmotus aduerſus hoĩeʒ
ab amicis:me non inſpſit inquit: ſed illů
quẽ eſſe exiſſumauit ¶ ¶ Philippum
alexãdꝛi ꝓr̃em theofraſtus tradit non ſo
lum genere ⁊ digtate regia:ſed etiam et
foꝛtuna ⁊ moꝛibus maioꝛẽ ceteris regibꝰ
moderatioꝛẽ qʒ extitiſſe.Oui cũ miłte res
ex ſẽtentia dariſſimeq; geſte vno die nũ
ciarent᷑. O foꝛtuna inquit paruʒ aliquid
mihi mali ꝓ tãtis talibuſqʒ bonis facito:
¶ Am icis philippi iubentibꝰ:ut maledi

cum ⁊ cõuiciatorẽ quendam e ciuitate ex

pelleret: id facturuʒ ſe negauit: ne inter
luris circũiens malediceret · ¶ Oum ei
bellari clauicula fracta eſſʒ:⁊ medicuſ qꝗᷣ
euʒ curabat:quotidie pꝛoꝛſus aliqᷓd pete
ret: ſume inqᷣt quot volueris iaʒ clauem

habes.¶ Cunoʒ duos imꝓbos flagicio

ſoſq; iudicaret ſententiã tulit: ut alter e
macedonia fugeret:alter ut illũ inſeq̃re
tur ¶ Et cum in bono agro caſtra foꝛet
poſiturꝰ: audiretqʒ illic pabulum iumen
tis nõ eſſe:cuiuſmodi inqᷣt nr̃a eſt vita:ſi
ad aſmoꝛũ cẽmodũ nobis viuendum eſt
¶ Itqʒ cũ munitiſſimũ caſtellũ qdðdam
ca xe vellet:v bi exploꝛatoꝛes retuliſſent
q́ difficilimũ eſſe: ⁊ nullo mõ capi poſ

ſe:rogauit an ita eẽt difficile quo ne aſi

nug quidẽ auro onuſtꝰ quiret accedere.
Conſulebat ꝓhilipꝓꝰ ut qᷣ in ciuit ati
bus viribꝰ pꝛeſtaret:⁊ bonos viros ami

cos ſiLi cẽꝑaret ⁊ malos: deinde alteris

vteret᷑: alteris abuteret᷑ · ¶ Hreterea cuʒ
ab hoſpite quodã ad cenã inuitatꝰ: mul
tos quos obuios habuiſſet adduceret:vi
deretqʒ hoſpitẽ turbatũ(non eĩ ſufficie
bant ꝗᷓ Parata erãt) ſingulis amicis ami
ce cẽmonefaciis: ut placente locũ relinqᷓ
rent iubebat: hi vo ita eẽ putantes expe
ctanteſqʒ cõmedebant haud multũ: atqʒ
omnibꝰ hoc pacto ſatis fuit · ¶ Rurſus
cũ accepiſſet alexandꝛuʒ queri ac ei crimĩ

dare:ꝙ filios ex pluribus ſuſciperet mu
lieribus: ꝓinde inqᷣt qñquidẽ multos ha
bes regm emulos dato operã: ut ⁊ hone
ſtus ⁊ ꝓbus fias:quo nõ mea ſʒ tua gẽa
regnum adipiſcare · ¶ Item cũ barpalus
rogaret:vt familiarẽ ſuum qui eſſet iniu
riarum accuſatꝰ iudicio liberaret:ne ĩ cõ
uitio foꝛet: ac nihilo tamẽ minꝰ mulctaʒ
ſolueret:melius eſt inquit hunc ipᷣm: q;
nos in infamia eſſe · K cũ pluſculum
tꝑis militie ſomno indulſiſſz: deinde vbi
ſurrexit:tuto inqᷓt doꝛmiebã: Antipater
em̃ vigilabat · Ead us cuz interdiu is
doꝛmiret:⁊ greci qui ad foꝛes cõuenerãt
grauiter id ferrent:atq; incuſarent: par
menio ne admiremĩ ait ſi nüc philippus
doꝛmit: naz cũ voſ doꝛmiretis hic vigila
bat · ¶ Cũ vo pſaltẽ quendã vellet inter
cenandũ emẽdare:ac de pulſãdis coꝛdis
diſſerere: ait pſaltes: ſuperi id abs te ma
li rex auertãt:vt hec q; ego meliꝰ ipſe te
neas · ¶ Inus v paupꝑcula:cuʒ rogaret
vt ſuam cauſã iudicaret eẽtqʒ ſepe ĩpor
tunioꝛ: philippꝰ ait ocioſuʒ ſe nõ eẽ. Tuũc
anus vociferãs ait: at regem te noli: ille
aũt verbũ admiratus non illã modo ſed
alios quoq; cõtinuo audiuit (N (Fle
xãder adhuc puer:cũ ⁊ leuitate corpis ⁊
pedũ velocitate plurimnm valeret: hoꝛta
tus a pr̃e vt in olimpiacis ludis ſtadium
currerʒ: ait facerẽ id qᷓdem:ſi cũ regibus
mihi certamẽ futurũ eẽt. n multam
vero noctẽ cum ad eum puella quo vna
quieſceret adducta foꝛet:interrgauit: qd
tã ſero æ illa aũt reſpõdẽte expectaui em̃
quoad vir cubaret:grauiter ĩ ſeruos anĩ
aduertit:qm̃ quantũ in illis fuerat adul
terium fere ꝑpetraſſʒ ¶ Itẽ cum granici
pꝛelium pugnaturꝰ eſſet macedonas hoꝛ
tabatur:affatim cenarẽt:ac omia in me
diũ ferrẽt:pinde vt ex boſtium rebus po
ſtridie cenaturi · ¶ Inſup cum ex amico
rũ nũo ꝑillus qdã dotẽ filiaruʒ gr̃a pete
ret:talẽta vt quinq̃gĩta acciperet iuſſit ·
Go aũt dicẽte decẽ ſatis eẽ. Tibi dixit acia
pere qᷣdẽ ſatis ẽ:at mihi dare nequaquã

ſatis · Queſtoꝛi ãt cũ iuſſiſſet: vt Anaxar

cho H q̃ntũ peterzʒ darʒ . ꝗᷓſtoꝛ q;ʒ dixiſ
ſz talẽta cẽtũ eũ pete · pulere inquit facit
Noſcit eĩ ⁊ amicũ ſe habere ⁊ eum quidẽ
amicuʒ qui talia elargiri: poſſit ⁊ velit

—⏑ à — — — — —

= = —

4 Atq;ʒ eum a dario ſibi talenta pmulta
milia darent᷑: ⁊ ut aſiam ex equo ſecũ di⸗
uideret: diceretq; parmenio: equidẽ acci

perem ſi alexander eſſ ez · Et ego quoq; ꝑ

touem inquit ſi parmenio eſſem · dario
aũt rſpõdit neqʒ terrã duos ſoles: neq;
aſiã reges duos tolerare. ¶ Et cuz ad ar

belas aduerſus decies centena hoĩm mi-

lia de ſũma rerũ acie dimicaturus foret:
eum amici adiere qᷓ milites accuſarẽt: ꝙ;

intra tabernacula ſermoneſ haberent ac

paciſcerent᷑: ut nihil oĩno ſpolioꝛuʒ in re
giam relaturi foꝛent: ſed ſibiip̃is compa
raturi:At ille ſurridẽs bona inq̃t nuncia
tis omia: audio em̃ iis viris vincendi nõ
fugiendi conſulationes eẽ ¶ Qui aũt in

ter ĩdos optĩe arcu vti videret᷑: diceretu:

qʒ ꝑ anulũ ſagittã emittere:eum cum ha
eret captiuu ut id oſtenderet iuſſit: q
cũ ille nollet: iratus alexãder hoĩem ĩpe
rauit interimi:tᷣlle vero cum ageret᷑: vbi

ad eos a quibꝰ agebat᷑ cõuerſus diceret:
multos ſe dies ei rei non ſtuduiſſe: ꝓpte
reaq; ne aberraret timuiſſe· dD poſteaqᷓ;

alexãder audiſſet: ⁊ miratuʒ eſſe: 1 mune
ribus donatũ hoĩem liberaſſe: qi occiſũ
iri ſe: q; indignũ gloria videri maluiſſet·
¶ Mexander quoſdã ex amicis: quos in
alearũ ludo haud vti loco didicerat mul

tauit ¶ Venocrati phᷣo quinq̃ginta talẽ
tacum miſiſſet: atq; is ea non recepiſſet

ꝙ ſi iiſce opꝰ nõ eſſe diceret: rogauit an
ne amicũ quidẽ xenocrates haberet· Naʒ
mihi inquit vix darii diuitie ĩ amicos ſuf
ficerent ¶ AIt cũ poꝛꝰ ab eo poſt pugnã
interrogatꝰ:quo te pacto vtaꝛs regie re

pondilſlet · Interrogatuſqʒ; iteruʒ nunqᷓd

pꝛeterea aliudg oĩa in ipᷣo regie ineſſe di
xiſſet: ad miratus alexãder eius viri: tum
grauitatẽ: tum etiaʒ pꝛobitatẽ:plus ſoli

ad id qð antea habuiſſet addidit· ¶ Qer

tioꝛ aũt factꝰ ſe a quodã conuicuis affici
Regiũ inquit eſſe euʒ qui beneficꝰ eſt vi
tuꝑari · E⸗ Kntigonus mirãtibꝰ cun
ctis:q poſteaq; ſenectutẽ attigiſſet:hũa
ne atq; mãſuete rebus vteret᷑ Antea em̃
inquit potẽtia mihi oꝑꝰ erat: ſed nũc et

gloꝛia beniuolẽtia ¶ Philippo autem

lio multis pñtibus percunctanti:qũñ ca
ſtra mouebimꝰ ? quid inquit times ? nũ
quid ne ſolus tubam audias? ¶ Atqʒ

poſteaq̃; longã egrotationẽ euaſiſſet:cõ
ualeſceretq;:nihil ait deterius acadat:
hec em̃ aduerſa valitudo nos monuit:ve
hemẽtiuſ nobis efferẽdũ nõ eſſe:quoniã
moꝛtales ſimus · ¶ Dicẽte aũt quodam
omma regibus ⁊ honeſta ⁊ iuſta eſſe:ita
per iouẽ inquit barbaroꝛũ regibꝰ: nobis
aũt ea dũtaxat honeſta ſunt ꝗᷓ honeſta:
ea ſolum iuſta que iuſta ſũt · ¶ Mar ſie
veꝛo fri cũ aliqñ eſſet controuerſia: roga
retqʒ ut eiuſce rei iudiciũ domi fieret: at
fiet inquit in foꝛo:vel cunctis audiẽtibꝰ
ſi nihil per iniuſticiã agimꝰ ¶ Iem cum
Friſtodemus amicus quidã qui patre co
quo natus eẽt ei cõſuleret: ut ⁊ ſumptꝰ
Tlargi tiones tolleret: verba tua Ariſto
deme reſpõdit ius olent · ¶ Thraſillo ůAt
cinico minimũ ab eo petẽte:at hboc inqt
dare regis nõ eſt · ſubdẽte autẽ illo:ergo
da mihi talentuʒ: at non eſt inquit cinici
hoc acciꝑe · ¶ B ( Antipater du parme
nionẽ ab alexãdꝛo enecatũ accepiſſz ait:
ſiquidẽ parmenio alexãdꝛo tetendit inſi
dias cui fidendæſin mĩꝰ tetẽdit quid agẽ
dũ ỹ CGC ¶ Antiochꝰ terciꝰ diane ſacer
dotem ꝗᷓ miranð in modũ foima pᷣſtare

videbat᷑:cũ eſſzʒ intuitus cõtinuo deceſſit
epheſo: veritꝰ neqd p̃ter aĩ ſententiã qð
nefas eẽt agere cogeret᷑ · ¶ H ¶ Themi

ſtocles interꝛogatꝰ vtruʒ achilles mallet
an homerꝰ eẽ? Tu aũt ip̃ᷣe inquit vtrum
victoꝛ ĩ olipia eẽ malles an victorũ p̃co
Ad ſimonidẽ vero q̃ iudiciũ qdðᷣdaz in
iuſtum ab eo cõtenderʒ dixit: neqʒ illum
bonũ poetã eſſe poſſe:ſi pᷣter modulu m
numerũ q; cõcinnerʒ:neq;ʒ ſe bonũ pꝛin
cipẽ:ſi pᷣter legẽ iudicarʒ· At cũ duo filiaʒ
eꝰ ꝓcarẽt᷑.pᷣtuliſſetq; frugi ac ꝓbũ locu
pleti alteri:ait ſe malle virũ qᷓ pecuniis:
qᷓ; pecunias q̃ viro ĩdigerẽt· ¶ ᷓ ¶ Alci
biadeſ adhuc puer cũ eo captu ĩ paleſtra
cõp̃hẽſꝰ eẽt:queʒ nequiret euadẽ moꝛde
bat luctãtis manũ:atqʒ illo dicente: mor
deſ ut feĩe: mĩme ĩquit ſʒ ut leoneſ ¶ Ca
nẽ quoc; cũ optimũ hr̃et quẽ numum ſe
ptẽ milibꝰ emerat:ei caudã abſcidit: hoc
iõ feci inqens: qꝰ athen iẽſes hac de re lo
intis de me aliud nihil curioſiꝰ qᷓritent·
Qum ad periclis floꝛes veniſſet: au
diſſetqʒ non eẽ ocioſum: qm̃ quo pacto
athenier ſibꝰ rõem redderet cõſideraret ·

nome melius ẽ inquit goiae qui non
reddas ¶ Atq; accerſitꝰ a

inquiens q; ſtultum eſſe qui cũ habet cõ
trouerſiã non querit effugere:dum licet
fugere · ¶ E ¶ Lamachus manipulareʒ
pᷣfectum quendaʒ cum rep̃ᷣhenderet qm̃
deliquiſſet: is q; diceret nunquaʒ foꝛe vt

id amplius faceret: belle inquit bis erra

re non licet · ¶ &Q ¶ IPpbicrates qiñ̃ cer

donis eſſet fuliꝰ.ad harmodium qui ſibi
ignobilitatẽ expꝛobrauit: meum inquit
genus a meipo initium ſumit: tuum au
tem in te finit. Chnabnas dicere
conſueuit foꝛmidabiliꝰ eẽ ceruoꝛũ agmẽ
ductu leonis: q; leonum ceruo duce ( F½
Photion atheniẽſis neq; ridere neq;
lacrimare ab vllo vnquã eſt viſus· At in

contione cũ quis dixiſſe t: cogitabundus
videris o photion:recte cõiectas inquit

cogito em̃ ſiqua valeo in iis bꝛeuitate uti
que apud atheniẽſes dicturus ſum ¶ Rt

qʒ cũ aliquãdo apud populũ ſententiaz

dicens auditoꝛibꝰ gratus eſſet: intueret᷑
— „ ☛ . — „
qʒ om̃es:qui cõmuni eodẽq; cõſenſu qð
dixiſſet admitterent:ad amicos cõuerſꝰ

ait · Num foꝛtaſſe mali quippiaʒ locutus
ſum neſcius? ¶ Tdem cum ab antipatre

rogaret᷑:ut iniuſti quoddã faceret · Non
potes inquit antipater ⁊ amico ⁊ aſſẽta
toꝛe photione vti ¶ R¶ Diſiſtrat? athe
nienſiũ tirannꝰ cum traſibolus eiuſ ama
ret fiam: obuiãqʒ factus ſuauiaſſet: pꝛo
ptereaqʒ in illũ ab vxoꝛe exaſperaẽt᷑ ait

ſiqui nos amãt oderimus:quid iis falie
mus qui oderũt:vxoꝛẽ traſibolo virgiez
dedit · ¶ L¶ Demetriꝰ phaleriuſ mone

bat ꝓptholomeũ regem: ut de regno ĩpe
rio q; libꝛos ſibi comꝑaret atq; ꝑlegeret
que em̃ amici non audent monere reges
hec in libꝛis ſe cripta ſunt. ¶ M ¶ Eucur
guſ lacedemoniꝰ aſſuefecit ciueſ nutrire
comã: inqens foꝛmoſos coma venuſtio
res effici:defonnis vero foꝛmidabilioẽs.
dem expeditiones aduerſus eoſdem

hoſtes ſepius educere ꝓhibuit: ne ii belli

coſioꝛes redderent᷑ · ¶ harilaus
rex rogatus: cur leges adeo paucas licuꝛ
gus tuliſſet? Reſpondit qͥ verboꝛũ pauci
tate vterentur:legibus haud multis ĩdi
gere ¶ Id illum vero qui interrogaret:

atheniẽſibuſ
ex ſicilia ad capitis cauſã:ſeipᷣm abſcõdit

q̃d nutrirent comãæ Reſpondit · qm̃ ex oĩ
omatu hic q́;minimi ſumptus eſt· CO
Theopompus cum qᷓdam in vꝛbe mu
rum ſibi qᷓdam oſtẽderet: ⁊ an ſibi pulcer
altuſqʒ videret᷑ in terrogaretęminime ſi
mulierũ eſt inquit · Se Braſidas cuz
in caricis murẽ compᷣbendiſſet: morſus
eum dimiſit. deinde ad aſtãtes ait : nichil
eſt ita paruũ:qðd ſi auſit inuadentibus re
pugnare:non ſe incolume ſeruet ·
¶ Mens rex ad mantineã cuʒ hoſtes qm̃
plures eẽnt expugnare nequiuiſſet ait:
qᷓ multis vellet dominari opus eẽ ut cuʒ
multis quoqʒ pugnaret· ¶ Cũ vero eli
laudarent᷑: ꝙ olimpiacos ludos pᷣd are a
erent: at q;d inquit admir atõe dignum
Puneſi quattuoꝛ annoꝛũ curꝛiculo diẽz
vnũ iuſticia vtunt᷑ · ¶ Ounqʒ laudibꝰ ĩſi
ſterent:ait:qᷓd mirandũ ſi pulcra in re iu
ſuicia vtũt᷑ pulcre ¶ R¶ Liiſãder amictꝰ
quos dy oniſiuſ tirannuſ ad eius filias p
cioſiſſimos miſiſſʒ:nequaq; accepit:vere
ri inqens ne iiſce defoꝛmioꝛes videntur ·
Locedemonioſ vᷣo cũ ad expugnãdoſ
coꝛinthioꝛũ muros timidioꝛes aſpiceret:
vt lepoꝛẽ vidit exilienteʒ e foſſa:himnõi in
quit hoſtes metuetis:ĩtra quoꝛũ muros
pᷣ inertia lepoẽſ doꝛmitãt e cũ mega
renſis vir qᷓdaʒ in publico cetu audacter
ad eũ ac licentiꝰ loqᷓretuꝛ: tua inq̃t verba
cluitatis egent · (BCRgeſilaus cuz de
foꝛtitudĩe iuſticiaq;ʒ rogaret᷑: vtra eſſet
melioꝛgnihil ait foꝛtitudie indigemus:ſi
iuſti oẽs ſimꝰ. ¶ Etẽ cum noctu repẽte
ex hoſtili ſolo caſtra moturꝰ forz: ⁊ eum
cuiꝰ amoꝛe teneret᷑ ob infirmitatẽ relin
atq; lacrĩare ĩtueret᷑:duruʒ eſt inqᷣt miſe
reſle ſiml ar ſape · ( T¶ Cleomenes cũ
q̃s ſe gallos ei daturum polliceret᷑ qᷓ pu
gnãdo interirẽt:iſtos mihi des inqᷓt noli
illos potiꝰ qᷓ pugnãdo interimãt (
Hedaretꝰ ñ elẽus in numeruʒ trecẽto
rum:qͥ qᷓdeʒ in vrbe ceteris digtate p̃ᷣſta
bat hilaris ſurridẽſ q; abibat:gaudẽ ſei
quiẽs:ſiqᷓdẽ trecẽtos vꝛbs hr̃et ceues ſeſe
melioꝛes ¶& ¶ Damonidas ĩ vltimum
choꝛi oꝛdinẽ locatꝰ a choꝛi mgr̃o · pulecre
qᷓdẽ inueĩſti inꝗt:q etiã ipᷣe honorabilis

fias W atalcidaſ cũ ſophiſta qui
dam herculiſ laudationem lẽurꝰ eſſz:ait:
quiſ eĩ eũ vituꝑat⸗ Epaminõdaſ

– =-⸗

an
en
ren
um

„

die

iſe

iu

5

e⸗/
.
do⸗
n

1

carnoſioꝛibus ſe infeſtum prebebat: ac
talem quendam amouit exercitu: inqui
ens vix tribus quattuoꝛ ve clipeis tegi
eius ventrem:cuius ventris magtudine
ſuam ipſius mentulam :ne videre qui
dem poſſet. ¶ Ounqʒ alio temꝑpore vn
gentato coꝛpoꝛe ac hilari facie apparere
conſueſſet: poſtridie ſqualidꝰ ac demiſ
ſa fronte proceſſit in medium: percon
tantibuſ q; amiciſ an egri quicquam ſibi
accidiſſet g nihil accidiſſe reſpondit: ve

rum ſentiebam me elatioꝛe animo bheri

fuiſſe q; par eſſet: itaq; immoderatam
leticiam hodie plecto· ¶ Item cum didi
ciſſet armigerum per multas ab homĩe
captiuo pecunias rerehiſſennin ait di
peum redde tibi vero faciundo queſtui
tabernam cõmitto· Non enim amplius
eque diſcrimen ſubire velis:qui vnus e
diuitibus beatiſq; factus ſis ¶ Interr o

gatus quoq; vtrum ſeſe melioꝛem im

peratoꝛem duceret: an Chabꝛiaʒ an Iphi
cratem? difficillumum eſt inquit iudica
tu quoad viuimus · ¶ A¶Belopidas
epammode collega in pᷣtura cum ad pu
am egrederet᷑:vxoꝛe eum p̃cante vt ſe
ſaluum faceret:hoc alios ait monendos
eſſe: ac pꝛinciꝑẽ ⁊ pꝛetoꝛem ut ciues face
ret ſaluos ¶ ttem cũ quidam dixiſſet in
hoſtes incidimus:quid in illos nos ma

e⸗ inquit inedim?: q; in nos illisæ ( B

Cuʒ ſamnites poſt aduerſuʒ cõf lictũ
ad marcũ curium ꝓfecti aurum darent:

rapas elixabat in fictilibus. Samnitibus
aüt reſpondit mĩme ſe auro indigere: qᷓ

tali cena vteret᷑: atq; malle bhabentibus
impare q́; habere aurũ. ¶ ¶ ¶ Eabritio

conſuli pirrhi medicus epiſtolã miſit: 4

polliceret᷑ ſi is iuberet: ſe pirrhũ veneni
interfecturũ: at fabꝛitius eam eplam ad
pirrhũ dedit: ſanioꝛe ut mente vteretur
monens:qm̃ ⁊ amicoꝛum ⁊ hoſtiuʒ peſſi
mus iudex eſſet ( H ¶ Gum miles luca
nus apud fabium maximũ eſſet accuſatꝰ
ꝙ mulieriſ amoꝛe noctu ſepe a caſtris va
garetur: ceterũ mirabili armoꝛũ virtute
vir eſſe narraretur: mulierem comp̃hen
di iuſſit ⁊ ad ſe duci: ut autẽ adducta eſt
accerſito homine ꝙ pꝛeter legem inquit
pernoctares haud nos latuit: at ne pus
quidem latuerat ꝙ pꝛobitati ſtu deres:qᷓ

re foꝛtiter tuis ac recte factis errata con
donentur: reliquum nobiſcum eris: ha
beo enim ſponſoꝛem: 1 adductam mu⸗
lierculam ei commendauit ac tradidit
Kec cum iam ſenioꝛ eſſet:ac fi lius cõ
ſul de rebus gerendis in publico loque⸗-
retur : pꝛeſentibus Runbus aſcendit e
quum atqʒ pꝛocedabat · cunq; lictorem
iuuenis miſiſſet iuſſiſſetqʒ equo deſcen
deret: aliis ſeſe auertentibus fabius ipſe
equo exiliens pꝛeter etatem accurrit · na
tumqʒ complexus belle inquit ſapis o fi
li qui plane intellgas quibus imperas:
cuiuſmodi imperü magnitudinem ſu
ſceperis · ¶ H ¶ Scipio maioꝛ cum a re
militari atq; vrbana ſtudium ad literas
conuerteret: dicebat cum ocioſus eſſet
plura tunc negocia a ſe geri ¶ Idem vbi
carthaginem in deditionem ut accepiſtz
ac milites quidam cepiſſent captiuam
preſtanti foꝛma ac virginem adueheꝛent
atqʒ illi darent:libenter inquit accipere
ſi pꝛiuatus non imperatoꝛ eſſem. ¶ At
q; in ſicilia cum quis percontaretur eu
ius rei fiducia ad carthaginem claſſẽ fᷣo
ret traiecturus: oſtenſis ei armatis exer
citatis qʒ viris trecentis:⁊ alta turri que
e mari eminebat · Nemo eſt hoꝛum inqᷣt
qui vbi ſuper hanc turrim aſcenderit:
non ſi iuſſero pꝛecipitem iaciat · Prete

rea cum pecunie ſibi a ſenatu ex erario

decrete eſſent: neqʒ eo die queſtioꝛes era
rium vellent aperire: ſe aperturum ait:
etem̃ per ſe dauſum eſſe:qui tam ingen
ti pecunia illud impleſſet· ¶ E ¶ Daulꝰ
emilius cum multam in caſtris audaciaz
garrulitatemq; offendiſſet:quã impera
toꝛes ac mĩme rerum neceſſariarum ſtu

dioſi induxiſ ſent vt ⁊ quieſceꝛẽt: ac ſoluʒ

gladios acuerent iuſſit: ſibi eniʒ reliqua

cure foꝛe ¶ & ¶ Cato ſenioꝛ aiebat mal

lo pꝛo collato beneficio gratiam non re
cipeꝛe:qᷓ; pro illata iniuria ſuppliciuʒ nõ
ſubire: üs ſemper omnibus qui deling
rent pꝛeterq; ſibi veniam dare ¶ It cuʒ
magiſtratus ad delinquentis plectẽdos
hoꝛtaretur · dicebat qᷣ ⁊ poſſent:⁊ ñ ꝓpul
ſarent iniuriã: eos lapidibꝰ eẽ obruẽdoſ
¶ NRurſus ii ſe iuuenibꝰ magis dicebat
delẽari: qᷓ rubeſcerẽt q; qui palleſcerẽt
¶ Dicebat etiam eum ſibi militem odio

viij .

elle:q ĩbulãdo manꝰ:pugnũdo t pedes
mouerz: ac ſterterʒ magil 3 inclamitarz

¶ Itq; peſſimum eum aiebat unperato

rem: qui ſibiipſi impeꝛare ñ poſſet ¶ It
hec maxime opoꝛtere exiſtimabat: vt qᷣſ
qʒ ſuiipſius pudore teneꝛetur: neminem
enim vnquam ab ſeſe abelſe . G orn
bus ignoſcẽdi poteſtas eẽt:ut illi igno
ſrerem hortabat᷑:qua ſemꝑ poteſtate li
ceret vti · ¶ Et qui vᷣtuti honoꝛẽ auferꝛẽt
eos dicebat iuuentuti virtutem auferre ·
¶ Idem neqʒ ꝓ iuſtis rebuſ magiſtratũ
aut iudicẽ oꝛanduʒ eſſe dicebat:neqʒ pꝛo
rebꝰ iniuſtis exoꝛandum ¶ It ſenectuti
mlita cuʒ aſſint turpia:ne vicii turpitudo
adderet᷑ hoꝛtabat᷑· ¶ Atq; iratum ab ĩſa
no arbitrabat᷑ tꝑe differre · ¶ Item illis
mĩme inuideri:qui fortuna mãſuete mo
deſteqʒ vterent. Non em̃ nobis: ſed que
nobis bona ſunt inuidẽt. ¶ Preterea qᷓ
eſſent in ridiculis ſtudioſi:aiebat ĩ ſeriis

.

ridendos foꝛe · ¶ Goꝛripiebat aũt ciues

ui eoſdẽ ſemꝑ ad magiſtratuʒ deſignaſ
ent · Videbimi eĩ dicebat exiſtimare: aut

non multi magiſtratum faciundum: aut

non multos dignos eẽ qui magiſtratuʒ
gerant · ¶ eẽ cum iuuentutẽ docerʒ au

denter pugnãdũ eẽ dicebat 1 verbo ma
giſqʒ enſe:⁊ voce magiſq; manu plerun
. (H

q; verti conſternari hoſteſ ¶ H ¶ Sci

pio iunioꝛ polibii pꝛeceptum obſeruans

ſtudebat nõ pꝛius e foꝛo abire· q; aliquẽ
ex adeuntibꝰ familiarẽ atqʒ amicuʒ quo

uis pacto effeciſſet· ¶ Et cuʒ iuuenis ad

huc eſſet:tantã ⁊ foꝛtitudinis ⁊ pꝛudẽtie

eypectationẽ de ſe p̃ſtitit: ut cato ſenior

de is interꝛogatus qui ad carthaginem
miitarent: inter quos erat etiã ſcipio di

ceret · ¶ Solus is quidez ſapit ac viget ·

ad hunc aũt vmbꝛe cõcedũt ¶ Scipio cũ
cliciniuʒ pꝛetereuntẽ intueret᷑: ſcio hunc
ait virum peieraſſe: at nequeo nemine
accuſãte:⁊ accuſatoꝛ eẽ ⁊ iudex ( ?F. Oe
cilliuſ metellꝰ cum munitũ caſtelluʒ ado
riri vellet: dixiſſetq; centurio ſi modo de
cẽ viros amiſerit: foꝛe ut caſtellũ caperʒ
rogauit eũ metellus:an vellet vnuſ e de
cem eẽz ¶ Rurſum cum iunioꝛ quidam
tribunus militũ queret: quið facturꝰ fo
rets Si hanc rñdit tunicam exiſtim arem
mentis mee cõſciam eſſe:eam exu tus in

ignem mitterẽ (R ¶ Caius marius cũ

vtroqʒ in crure varices pateretur: ſo lu
tus: crus medico excecandũ p̃buit: neqʒ
vllo emiſſo ſuſpirio: nec contractis ſuꝑci
liis ſectionẽ ꝑtulit:at cũ medicꝰ trãſitũ
faceret ad alterum crus:moluit:inquiẽs
curatõʒ eo doloꝛe dignam nõ eẽ ecq;
cum aduerſum teutonas in pꝛoyimo ca
ſtra poſuiſſʒ:eo in loco qui ꝓarum habe
ret aque:dicerentqʒ milites ſiti ſe affici:
mönſtrato illis flumĩe qð iuxta hoſtiuzʒ
vallum deflueret:illine nobis potus eſt
inquit emẽdus ſanguĩe · i aũt duci ſe ro
gabant donec ſanguini ineſſʒ humoꝛ: ac
nondũ pꝛe ſiti conſtringeretur t cuʒz
in bello ciuili foſſa rtudatus ⁊ obſeſſꝰ:

occaſionẽ ac tempus operiret᷑: diyiſſe cq;

pompeius ſilo.O mari ſi magnus impe
ratoꝛ es deſcende in acieʒ: ꝓinde tu inqᷣt
ſi magnus es imꝑatoꝛ:coge me vel inui
tum in aciem deſcendeꝛe ¶ Splla cogno

mento felix: inter maximas ſuas felicita
tes duas exiſtimabat:pii metelli amiciciã
et ꝙ vꝛbem athenaruʒ non equaſſet ſolo
ſed ſeruaſſet potius. S

btius. um metel
lus nepos ad ciceronẽ dixiſſet: pluris te
ſtimonio tuo occidiſti q;ᷓ; patrocinio ſer:

uaſii · Etem̃ plus mihi eſt inquit fidei q́;

eloquẽtie · ¶ Interrogante etiã metello

quis ei pater eẽtgæhanc inquit reſponſio
nem dif fialioꝛẽ effecit mater tua:Eueꝛat
er̃ metelli mater impudica: at metellus
ipe et leuis erat ⁊ inconſtãs ⁊ libidinibꝰ
deditus . ¶ Vaſtü autem popillium: qui
ſe iuris peritũ haberi vellet: cum ⁊ rudiſ
tum a obtuſus eẽt:vbi ad controuerſiaʒ

quandã aduocaſſz teſtem · atqʒ ille dixiſſz

mhil ſcire: putas em̃ ait de iure te foꝛtaſ
ſis interrogari. ¶ Et cum vnconiũ cum

tribus filiabuſ defoꝛmiſſima facie obuiũ
habuiſſet:ſũmiſſa voce ad amicos dixit ·

Phebo haud oꝛiente genuit hic pignoꝛa.

t cũ quidam ad pompeium a ceſare

trãſſfugiſſʒ:diceretq; pꝛe celeritate equũ

reliquiſſe: melius inquit acero fuiſſet:ſi
de equo conſuluiſſet ( M ¶ Caiꝰ ceſar
cum rome pontificatum peteret · habe

retq; eius rei emulum atq; competitoꝛẽ

Qatulum:qui romanis reliquis dignita
te pꝛeſtabat:a matre ad foꝛes deductus
hodie inquit mater vel pontificem filiuʒ

—

iug

vel exulem habebis · ¶ Dreterea cum ale
xander res geſtas legeret collacrimauit:
dixitq; ad amicos· s cum hac eſſet etate
darium vicit mihi vero in banc vſqʒ dieʒ
eſtum eſt nibil . ¶ Et cum in alpibus
rile inops qʒ oppidulum pꝛeteriret:
amicis querentibus an etiam hic ſeditio

nes alique contentioneſqʒ de pꝛĩcipatu

eſſent: ſubdubius cogitabundꝰ qʒ : malĩ
inquit hic pꝛimus eſſe q; rome ſecundus
¶ Rurſum cum a uchuftoann hoꝛtaret᷑
vt antoniũ atq; dolobellam de quibus
male opinabant᷑ ſibi caueret · Reſpondit
non hos ſibi rubicundos ⁊ pinguis tĩo
ri eſſe: ſed macilentos illos ac palidos-
Bruto Caſſioq; oſtenfis · ¶ Et cum ĩter
cenam dum ortus eſſet de moꝛte fermo

quenã foꝛet optima: inopinata reſpon
dit. (CErſr Ruguftus qui pꝛtimus

eſt Juguſtuſ cognonnnatꝰ:cum de adul

teris legem tuliſſet: qua ſanxeꝛat quo pa
cto rei iudicandi ac compꝛebendendi: pu
niendi eſſent: deĩde ira lapſus adoleſcen
tem qui de iulia eius filia eẽt infimulatꝰ
ereuteret manibꝰ: cunq; ille reclamarzʒ
gem tuliſti O ceſar ta penitẽtia ductꝰ
eſt: ut diem illum cenã omiſerit ¶ It cũ
piſo edes a fundamentis ad totũ vſq; te

ctum accuratiſſime edificaret: bono me

ani mo letoqʒ inquit facis: qui ita edifi
cas:tanquã perpetua roma futura ſit.
Et hec quantum ad plutarchi Cheronen
õ ſufficiant.

Liber Auguſtalis imperatoꝛum fran

ris curauerunt.

Vomam in ſuperioꝛibus de phi
loſophis·regibus . conſulibus.
1 alus p̃elartſſimis viris:qui añ
chꝛiſti ſaluatoꝛis noſtri aduentũ ĩ carne
claruerũt diſſeruimus: nũc de iis qᷓ poſt
cheiſti natiuitatẽ romani ĩperatores exti
terunt paucis agemꝰ. Qð neq; cõmodiꝰ
aut breuius a nobis fieri poteſt.qᷓ; ſi euʒ
libꝛũ: quẽ auguſtalem dicimus:continen
tem ſub cõpẽdio bꝛeueʒ oĩm auguſtoꝛũ
deſcriptionẽ: per laureatum poetam do
minũ franciſcũ petrarchaʒ de lanciſa f lo
rentinũ:editum.huic noſtro oꝑi duxerĩꝰ
inſerendũ. Quius quidẽ petrarche verba
ſie exoꝛdientis ſunt hec · Quia non modi
cum confert cõmoditatis ad agnitioneʒ

ciſci petrarche incipit. B

geſtoꝛũ: p̃ſeꝛtim Bolcs venit tempꝰ gra
tie: quo rex ⁊ vꝛbem ⁊ oꝛbem totum ad
vnã voluit redigi monarchiam:noſſe an
nos:quibus quiſq; pꝛincipum impauit:

4

non per modũ narr antis: ſe d potius nu

merantis ſinguloꝛum tempora: bꝛeuiter
ĩmo tranſcurrenter perſtringam:lucido
cum ſermone · Eſt autem huĩliter p̃ſcien
dum: ꝙ omnes hiſtoꝛiarum deſcriptoꝛes
atholiei ſie in obſequium fidei: ſiue ob
alienaz cauſam (ſicut oꝛoſius in oꝛmeſlo
mundi: ⁊ ali plures) incipiũt deſcriptio
nes a ceſare auguſto: quia ſub eo xp̃us
naſci dignatuſ eſt: a quo incipit pꝛimitĩa
eccleſia· vel quia diutius imperauit: 1 ſa
lubꝛius rempublicã gubernauit · Vnð vi
detur velle: ꝙ ceſar fuerit potius quidaʒ
pꝛecurſoꝛ imperii: ſicut baptiſta fuit pre
curſoꝛ domini · Omnes vero gentules bhi
ſtoꝛiaci incipiunt a iulio ceſare:ſicut ſue
tonius ⁊ alii:quos magis ſequi intendo
quia non aliud q; veritatẽ tradere poſte
6. ¶ Eꝛimug igitur ᷣ
romanum arripuit imperiũ fuit iulius
ceſar lucii filius:valentiſſimus oĩm pꝛin
cipum · qui in vigoꝛe animi ñ habuit pa
rem:nec ante ſe nec poſt ſe· Mic vixit ãniſ
lvi· Imperauit aũt poſt finẽ belloꝛũ ſuo
rum annis tribꝰ: ⁊ ſeptẽ mẽſibus . Inter
fectꝰ eſt in medio ſenatuſ vigintitribus
vulneribꝰ ¶ D ¶ Geſar auguſtus dẽus
octauianus a natiuitate: ꝓnepos ceſaris
filius adoptiuꝰ: ſucceſſit illi in imperio
HMic fuit feliciſſimꝰ omniũ pꝛincipũ pꝛio
rum ⁊ poſterioꝛũ· Nã alta pꝛudentia ſua
imꝑauit pꝛudẽter laudabiliter tot ãniſ
quot ceſar vixerat· ſ. lvi · de qb⸗ regnauit
xii· cuʒ antonio ⁊ lepido· reliquum tẽꝑis
ſolus: ⁊ cũ magna pace ⁊ tranquillitate
oꝛ · Et vixit ãnis.lxxvi.mĩꝰ.xxxv.diebus.
Moꝛtu⸗ eſt feliciter apud nolã ciuitate⸗

cãpanie· ¶ ¶ ¶ Tiberiꝰ pꝛiuignuſ augu

ſti ex leuia: adoꝑtatꝰ ab eo: fuit heres im
ori HMic ut ait plinius fuit triſliſſimꝰ
oĩ ſenex. fediſſiꝰ oĩ turpitudĩe luxuria
rum ⁊ ebꝛietatũ. fuit tñ ſtrenu victoꝛ in
iuuẽtute · de quo diẽ oꝛoſiꝰ:q ex manſue
tiſſiõ pᷣncipe cõũſꝰẽ ĩ ſeuiſſiãʒ beſuã.Qũ
vᷣo ĩpetraſſʒ in ſenatu: ꝙ ip̃e ꝓ deo hr̃eẽ

moꝛtuꝰ ẽ gui moꝛbo vł venẽo· vixit ãnigs

lxxviii· Imperauit annis vigintitribu s

(E(Caiuſ Calligula ꝓnepos Tiberii:

natus ex germaĩco filio dꝛuſy: ꝗᷓ fuit fr

ipſiꝰ tiberii· Mic fuit vir iuuenis peſſimꝰ
oĩm:excepto nerone:oĩ ſcelere cõtamina
tus · vixit annis vigintinouẽ· Imꝑauit an
nis tribus:mẽſibꝰ decem:diebꝰ octo· In
terfectꝰ cõiuratione ſuoꝛũ · ¶ ¶ Glau
dius nepos tiberii:natꝰ ex dꝛuſio:patruꝰ
gaii calligule: indifferens ⁊ varius młtũ
qui a pꝛimeua etate fuit ſemꝑ ifirmꝰ.vil
T: triſtis · Vñ cũ debuit ſuccedere tiberio
gaius fuit ſibi p̃latus· fuit tñ ſatis vtil:
ſed infoꝛtunatus in vxoꝛibus:de quaruʒ
vna meſſalina:ſcribit coꝛneliꝰ tacitus:et
iuuenalis dicit · Et laſſata quãuis nondũ
ſatiata rceſſit · Atera veꝛo agrippina ma
ter Neronis:ipᷣm claudiũ venenauit in
fungis (M Bero de genere domitia ·
pꝛiuignus claudi: ⁊ gener eius adopta
tꝰ fraude agrippine· hic fuit nequiſſimꝰ
oĩm:hoſtis humani generis: ideo iudica
tus eſt hoſtis a ſenatu · ĩterfecit ſe pugio
ne quattuoꝛ miliaribus longe ab vꝛbe:
cũ imperaſſet paulo minꝰ anniſ q̃ttuor
decim · vixit annis trigintaduobusg. Et fa
milia ceſarũ nerone defecit · ¶ ¶ Cal
ba ſenex de nobili ſtirpe ſulpitioꝛũ ſepti
mus:poſt neronẽ vir vicio ſuſ:cõmiſit ſe
totum regendũ vicioſiſſimis ſeruis. Vñ
occiſus in foro a militibꝰ:cũ imperaſ
ſet menſibus ſex · vixit aũt annis ſeptua

gĩtaquattuoꝛ ECEro octauus im
peratoꝛ fuit:nobilis homo natuſ ex eq̃te
romano:non poterat eſſe bonus nec ca
rus bonis:qꝛ B homo familiariſſimus
neroni‚fuit tamẽ dilectiſſimus militibꝰ:
qui victꝰ a vitellio ſe occidit pugione cũ
imper alſſet · xcv· diebus: anno etatis ſue
lvin. ¶ L¶ Vitellius nobilis de gente
vitellioꝛũ:vir pꝛofunde gule ⁊ crudelis:
qui a puericia fuit educatꝰ inter meretri
ces tiberii · Vituꝑatiſſime occiſus in furo
re populi inteꝛ oĩa ludibna ⁊ toꝛneamen
ta· Regnauit mẽſibꝰ.viii · vixit ãnis · lvii
Et nota ꝙ oꝛoſius ottonẽ ⁊ vitelliũ abie
cit de num ero pꝛincipũ romanoꝛũ ( M
Veſpaſianus nobilis de gente flauia
ſucceſſit decimus in imꝑio vitellio: cum
eẽt dux belli iudaici ꝓ nerone · hic fuit ſa
fiene enex· ⁊ vtilis reipu · qui vixit ãnis
ix: mẽſibus tribꝰ:diebus·vii · Imperauit

(O ¶ Domicianꝰ

ãnis x · mẽſibꝰ.viii. diebꝰ decẽ · moꝛtuꝰ ẽ
fluxu ventris · ¶ N ¶ Titus veſpaſiani
fuius: clariſſimus om̃i virtute: glorioſiſ
ſumum triumphũ duxit de iudeis. ſuimul
cum patre:qꝛ ambo ſimul impeꝛauerunt
Vt dicit plinius optimꝰ teſtis:⁊ hic amo
re oĩm tenuit imperiũ ſolꝰ annis duobꝰ
diebus vigiti · vixit annis· xli · ⁊ moꝛtuus
eſt febꝛe cum magno planctu ommum-.
veſpaſiani frateꝛ ti
ti: poſus vtutum:ꝑſecutoꝛ chriſtianoꝛuʒ
eiud eoꝛũ:qui vixit ãnis · xlx · Imperauit
xv.occiſꝰ ẽ a ſuis in camera ¶ P ¶ Ner
ua ſenex ſatis:nobilis:honeſtus:⁊ mode
ſtus:contrarius domici ano:factꝰ eſt ĩꝑa
toꝛ opera occiſoꝛum eius qui adoptauit
traianũ in filiũ ꝓpter egregiam vtutem
Vixit annis· lxxii:ᷣmperauit anno vno:
et moꝛtuꝰ ẽ moꝛte naturali ¶ Q ¶ Tra
ianus oꝛtꝰ rome:cuiꝰ antiqui fuerunt hi
ſpani. optimꝰ fuit oĩm auguſtoꝛũ: ſũme
iuſticie · clementie · ⁊ ciuilitatis: qui uir di

uinꝰ mirabili vᷣtute ⁊ felicitate romanuʒ
imperiũ ſatiſ infirmatũ magnifice ãplia
uit · hic uixit annis. lxiii · menſibꝰ nouem
1 diebus quattuoꝛ: Imꝑauit anniſ decem

⁊ octo:menſibꝰ ſexi moꝛtuus eſt ex flu
xu uentris.· ¶ R ¶ Rorianus ut ſenpſit

Sparcianus natus ex ſobrino traiam: fi

lus adoptiuus eiꝰ.cuius maioꝛes fuerũt
in italia tempoꝛibꝰ Scipionũ:magne cõ

ſcientie: magne eloquẽtie: nunc crudelis

nunc clemẽs · qui plus pꝑcurrit ꝓuintias

romani imperii: q; aliꝰ ĩpatoꝛ · Odnanꝰ

uite tedio afflictuſ ꝓetebat occidi:⁊ mor
tuus eſt anno etatis ſue·lxxii.mẽſe quin
to:cum imꝑaſſet ãnis· xxi: (S ¶ Into

nius piuſ gener I.driani: 1 fuius adopti

uus: vir foꝛma pulcer:inſignis ingenio
eęloquio:magne literature moderatiſſi

mus: benigniflimꝰ: q romanũ imperiuʒ
plus ſtuduit conſeruare q́; ampliare: ba

benſ in oꝛe illud uerbũ Scipionis· Malo
vnum ciuez ſeruare: q; mille hoſteſ appᷣ
hendeꝛe uel occidere · Antoniuſ periit an

no.lyxx. impauit anniſ uigintitribuſ·Moꝛ

tuus eſt ex febꝛe ⁊ quaſi doꝛmienſ. ¶ T
¶ Entoniuſueruſ pii gener ſucceſſit ei

in imperio: cũ lutio fratre ſuo · Tſti duo
fratreſ primi uocati ſũt quguſii· Iſte ue

ruſ ſapientiſſime celauit ⁊ ſupportauit

ti
uß
uit
Ner
dde
ie

nuit

1o:
Ira

thi

N

u
to
pi
eni
ſ
Ni
el

vicia fratris: qui reqnauit ſecuʒ xi. anmis
fuit em̃ magnus philoſophus:ſancttate
vite omĩbus p̃ponendus: nunq̃; mutãs
vultum: qui vir tante virtutis poterat di
ci felix:ſi vxoꝛem fauſtinã:⁊ fůuium cõmo
dum nõ habuiſſet: imperauit annis decẽ
octo · vixit annis ſexagintauno. moꝛtuus
eſt ex moꝛbo· ¶ ¶ Entonius cõmodꝰ
ſupꝛadicti antonii veni filius: paternaruʒ
virtutuʒ hoſtis: crudelis · luxurioſus: qui
a pu ericia fuit toto coꝛꝑe omĩ turpitudi
ne fedatus:Trecentas meretrices: ⁊ toti
dem pulcros pueros in pallatio babens
infamatoꝛ omniũ: ab omĩbus infamatꝰ:
foꝛtis ſolũ in pugnis beſtiarũ:cõmodus
omibus incõmodiſ. Qum imperaſſet an
nis tredecim ſtrangulatꝰ fuit cũ magno
cõmodo omniũ. ¶ B ¶ Bertinax factus
imperatoꝛ mandato ſenatus:fuit genere
ignobilis ex patre libertino:ſed moꝛibuſ
nobilis · ſenex · venerabilis · temperãſ. con
trarius comodo:reputatus eſt auarus:di
lectus populo:militibꝰ odioſus:vnde oc
ciſus eſt a militibus ĩ domo ſua.vixit an
nis lx · Ct imꝑerauit mẽſibus ſex: diebꝰ
xxv. E ¶ ulianꝰ didius po ſt ꝑtinaceʒ
aſſumpſit ĩperiuʒ: qui fuit nepos ꝛuliani
magm ii conſulti: qdð magis nobilita
uit eum· Cuius antiqui fuerut de medio
lanoTulianus fuit peſſimꝰ hoĩm. miſer
rime viuenſ:vnde odioſus populo:deſer
tus ab omĩbus:pꝛiuatus eſt impio: auto

ritate ſenatus in palacio occiſus:vixit an

nis xlri:· ⁊ menſibus uii.· Imperauit men
ſibus ii · ¶ D¶ Deuerus s in nume⸗
ro pꝛincipũ fuit ex affrica: vir foꝛtis:ma⸗
na bella geſſit: terribilis ſenatui pꝑlo
Re militibus amabilis: qui maius ſupen⸗
dium dedit q; aliuſ imꝑatoꝛ.hic tm̃ anno⸗
ne reliquit: ꝙ ſuf ficere poterat vꝛbi · vii ·

annos dando modios lxx. mille in die: de
quo dixit ſenatꝰ ꝙ nunq́ʒ debuiſſet naſci.

vixit annis lxxxix· moꝛtuus eſt in batania
cum imperaſſet annis xviii · ¶ E ¶ Baſſi
anus filius ſeueri: dictus antonius cara
tallꝰ:ſucceſſit patri in imꝑio: aſperioꝛ eo
luxurioſus nimis:q̃ papinianũ magnuʒ
iuriſconſultũ trucidari fecit:qꝛ repꝛehen
debat eum ꝙ duxerat iuliã nouereã ſuaz
in vxoꝛem · hic ĩperauit annis quaſi ſex:et
occiſus eſt apud carras inſidiis macrini

Cx.

pꝛefecii:ãno etatis ſue xliiii · ¶ E C Ma
crinus occiſo Biſſiano arripuit imperiũ:
homo omniũ vicioꝛũ:viliſime natus: et
viliſſimus ſeruꝰ ſub cõmodo:fuit erudel
ſanguinarius· iuuentoꝛ nouarũ moꝛtium
ſed pꝰ annũ ſui imperi fuit ociſus apð
antiochiã ab heliogabalo. ¶ &Q ¶ Vanꝰ
heliogabalus filius ſupꝛaſcripti baſſiani
ex ſemirama algaſſt ima meretrice: ad
cuius voluntatẽ fecit omĩa turpia:impu
rioꝛ omni beſtia· occiſus eſt cõiuratõe mi
litum: ⁊ deiectus in cloacam ſtercoꝛiariã:
⁊ mater cũ eo:digniſſima tali ſilio luxuri
oſo · pꝛodigo· ſcenoſo:qui nõ eſt nominã
dus homo: ſed vppuꝑa fediſſima impe
rauit annis tribus Allexander ſi
lius varii:cõſobꝛinus heliogabali natꝰ ex
mãminea chꝛiſtianiſſima muliere· accepit
imperiũ ad remediuʒ generis humani:
iuuenis virtuoſiſſimus:purgatis ſoꝛdibꝰ
heliogabali rempub ſ. alabeger guberna
uit: conſil io vlpiani i fuit legalis ſcien
tie pꝛinceps· habuit alexan der oẽs dotes
nature· ⁊ vitas bonoꝛũ pꝛincipũ metrice
ſcripſit · vixit annis xxxix. menſibus tribꝰ
diebus feptẽ · imperauit annis xiii·occi
ſus eſt in gallia a militibus opa maximia
ni· quod ĩdignatiſſimũ viſuʒ eſt. Nam bo
ni pꝛincipes vt plurimũ bene moꝛtui ſũt
1 mali male · ¶ ¶ Maximianus natus
de regione tracie:ey patre ⁊ matre barba
rus:ſine autoꝛitate ſenatus a miulitibꝰ ap
pellatus eſt auguſtus: q̃ fuit nnagne et
gigas foꝛtiſſimuſ.ferus ⁊ aſper/ſuꝑbus.
nullũ anĩal crudelius fuit ĩ terris.· Vnde
milites in affrica fecerũt ĩperatoꝛeʒ goꝛ
dianũ ſenem grauiſſimũ:ſed maximianꝰ
occiſo gordiano ⁊ filio cius iuuene: veni
ebat cõtra romã fulminãs:ſenatus terri
tus fuit: fecit tres ĩperatoꝛes contra euʒ:

ſq; pupienũ albinũ ⁊ goꝛianũ paruuluʒ

nepotẽ goꝛdiani ſenis· Maximianꝰ apud

aquileiam occiſus ẽ a militibꝰ:cũ ĩperaſſʒ

qui fuerat appellatꝰ auguſtus a ſenatu:
cuʒ pupieno ⁊ albino: occiſis illis fraude
militum:q̃ ĩperauerat duobus annis:ſo

lus tenuit ĩperiũ valde puer:cui nihil de

ficiebat niſi etas: amabil'⁊ gratioſus· bic
cum bella feliciter gereret ĩ oꝛiẽte: cõſilii
manſichei ſoceri ſui viri pꝛudentiſſimi:

Cr.

interfectus fuit a militib filippi arabis
dicentis ꝙ puer neſciebat regere ĩperiũ⸗
Imperauit annis ſex · ¶ L EEnigp- de
arabia poſt goꝛdianũ factus eſt ĩperatoꝛ
filippũ filium participem regni fecit:qui
de vili genere natꝰ:ſuꝑbe imꝑaint annis
ſeptem: ⁊ mihil laudabile fecit niſi ꝙ fuit
ꝛimus ĩperatoꝛ chuſtianus: ⁊ ambo ĩter
Eeiiſ unt tumultu militari effectu detii:
pater verone:filius rome Et hic nota ꝙᷓ
omnis auguſtꝰ eſt ceſar ⁊ non ecõuerſo:
nam ceſar eſt electus a pꝛincipe vel exer
citu: auguſtꝰ vero cõfirmatus a ſenatu:
M ¶ Detius de pannonia natus:vir ĩdu

ria militari ſtre nuus: occiſis filippis in
uaſit imperiũ:qð tenuit annis tribus:et
ipſe cũ ſ⸗ uẽ fecerat ceſarem occiſus
eſt in mevio Varbaroꝛiircin belld araret
contra emilianũ:qui in meſſia rebellaue

nat: Qrude lis fuit cõtra ehꝛiſlianos- ( N

¶ Callus hoſulianꝰ poſt moꝛtẽ detii ſucceſ

ſit in ĩperio cum voluſiano ſuo:quod vix
tenuit duobus anms: quo tꝑe fecerunt
ꝑſecutionẽ ĩ chꝛiſſianos:⁊ peſtig peſſima
generaliter fuit vbiq; (6. ¶ Valerianꝰ
ab exercitu appellatus eſt auguſtꝰ:nolẽ
te populo ⁊ gaudente ſenatu: q;ꝛ fuit vir
nobals ſanguine:ſcientia eloquẽtia cla
rus:ſed infeliciſſimꝰ omniũ: Nam captꝰ
eſt a rege perſarũ in miſera ſeruitute:ſu

ſtinens ſemp in tergo een cũ aſcende

ret equũ · hic vixit amnis ſeꝑtuaginta: im
perauit annis ſex ¶E¶ Calien? filius

valeriani qui iam ceſar erat:factuſ eſt au

guſtus a ſenatu loco patris:qui luxurio
ſus: marcens ocio dadit ſe totuʒ volupta
tibus: neglecto patre ⁊ ĩperio· ¶ Vnde
triginta tyranni inuaſerut imperiũ · fuit
tamẽ poeta darus:vnde cũ eelebꝛaret ſe

mel nuptias: tenens Panlun 1 ſponſaz

per manus dixit mirabiles verſus · Ite ſil
pneri pariter ſudate medullis Omĩbus:
inter vos nõ murmura veſtra columbe
Brachia nõ hedere nõ vineãt oſeula con
che ( Q ¶ Gaudius ſc&ᷣs ĩperatoꝛ factꝰ
de Voluntate ſenatus:dicit᷑ m ſe habuiſſe
bona omniũ pꝛincipum:ſicut virtutem
traiani:pietatẽ antonini: ꝓuidentiaʒ au
guſii· hic Nictis feliciter gothis:moꝛtuus
eſt ex familiari ĩfirmitate:virtutibus ſuiſ
celum peciit:euʒ imperaſſet quaſi annis

duobꝰ. Quo moꝛtuo quintilius frater eiꝰ
vir optimus: tenuit imperiũ diebus · xvii
Toccſus eſt. ¶ R ¶ Rurelianus natꝰ ex
paruis parentibus barbaris: fuit vir foꝛ
tiſſimus in omni genere armoꝛũ exercita
tus a puericia: qui magna bella geſſit in
oꝛiẽte:i muros vꝛbis plus ampliauit · q;
aliquis alius ante vel poſt: ſed clementiã
ns aburt que eſt pꝛima virtus pꝛincepũ
triumphus eius fuit gloꝛioſiſſimus· Naʒ
zenobiam magnanimã mulierẽ: que ma
gnifice vendicauerat ſibi ſiriã duyit ante
currũ triumphalẽ ligatã multis cathenis
aureis· Inperauit ãnis quinq;: menſibꝰ
ſex · Occiſus frauð notarii ſui apud biſan
tium ¶ S Tacitus vir cõ ſularis ſenex
⁊ grauis factꝰ eſt ĩperatoꝛ:cũ ſumma cõ
coꝛdia ⁊ longa deliberatõe militũ:ſe natꝰ
⁊ populi ſpacio ſex menſiũ· temperatus·
ſ beine lectione libꝛoꝛũ delectatus mõ fe
cit magnifica ꝓpter tꝑis bꝛeuitatẽ:qꝛ tm̃

E. menſibꝰ ĩperauit: moꝛbo periit · ¶
Pr.

robus de pannonia oꝛiundus de ciuita
te ſyrmien nobilioꝛe matre:qui vere pꝛo
bus iudicio omniũ bonoꝛũ: factus ĩpera
toꝛ rempub· quietiſſimã ⁊ ſecuriſſimam
reddidit: nobiliſſimiſ virtutibꝰ elarꝰ:ſub
magnis ducibus valeriano aureliano et

cdaudio multa bella geſſit feliciter ⁊ ꝓbi

ter:terroꝛ barbaroꝛũ · Tdeo finaliter occi
ſus eſt apud ſyrmiũ:q; nimis eos graua
bat pꝛeliis ⁊ laboꝛibus anno imperü ſui
qnto. ¶ V ¶ Carus ro manꝰ vel medio
lanenſis:viſus eſt militibus dignus ĩpe
rio poſt moꝛtẽ ꝓbi: ⁊ tamẽ medius fuit ĩ
ter pꝛincipes bonoſ ⁊ malos · hic capta ci
uitate cararũ in perſia: longius ꝓcedẽdo
cũ exercitu fulminatus eſt cũ imperaſſet
annis duobus· Qarus habuit duos filios
ceſares: quoꝛuʒ minoꝛ numerianus: ma
gnꝰ oꝛatoꝛ poeta qʒ fuit:⁊ occiſus ẽ ꝓdi
tione apꝛi ſoceri ſui: qui volebat occupa
re imperiũ · Maioꝛ aũt nomine carinꝰ om
nium cõtaminatiſſimꝰ victus ⁊ occiſus
a dpocleciano· ¶ *. ¶ Dioclecianus cuʒ
onus pꝛinceps quereret᷑ occiſo numeri
ano conſenſu ommũ appellatus ẽ augu
ſtus: ⁊ magnanimus· pꝛudens· alti conſi
lii. Qum aũt ſolus libere ĩperaret: ſubito
oꝛtis ma gnis bellis⸗ioclenan⸗ fecit au
guſlũ maximianũ: quẽ a ꝑꝛĩcipio fecerat

ſus
a;
en

l
ſ

oſarem elegit conſtantium patreʒ ma
gni conſtantimi ⁊ galleriuʒ ·poſt multas
belloꝛum victoꝛiaſ diocl eci anus ſenex:re
duxit ſe pꝛimũ ad vitam pꝛiuatã apud ſo
lanas ciuitatẽ dalmatie patriã ſuam: et
maximianus coactuſ ab eo idẽ fecit apud
mediolanũ · Et diocletianus ĩ oꝛiente:et
maximianꝰ in occidẽte crudelius ꝑſecuti
ſunt chꝛiſtianos: qᷓ; aurelianꝰ.val erianꝰ.
detius ⁊ ceteri. Dioclecianꝰ venenũ bibit
Anno etatis · Avii · cũ ĩperaſſet annis de
cem · ¶ A ¶ Conſtantius ⁊ galerius ce
ſares facti auguſti diuiſerunt ĩperium in
ter ſe · Nam cõſtantius cõtentus gallia
byſpania:ceteras ꝓuincias college cõceſ
ſit· Oonſtantiꝰ ex patre eutropio nobili
romano fuit vir optime cõſtantie ⁊ ciuili
tatis · omĩbꝰ amabilis ⁊ venerabilisQui
moꝛtuus eſt in bꝛitania: anno pꝛincipatꝰ
ſui · xiii · relicto filio Cõſtantino ex helena

(B ¶ Callerius cũ impr aſſet tllirico:mili⸗

tes p̃ᷣtoꝛiani rome fecer̃t imꝑatoꝛẽ maxen
tium filiũ maximiani: cõtra quẽ galleriꝰ
miſit quendã ſeuerũ: qui cum incredibili
multitudĩe obſedit romã:⁊ tamẽ ꝓditio-
ne ſuoꝛum a maxentio fugiens ocaſus ẽ
⁊ maxentius cõfirmatus in ĩperio factus
eſt ſeuiſſimus eprame⸗ Cakerius vero
poſt multa mala qꝗ̃ fecerat in chꝛiſtianos
dum putaret venire ĩ ytaliã:moꝛbo faſti
diendo putrefractus cũ vermes inceſſa

biliter emitteret de coiꝑe cruciatus impa

tiens manu ſua ſe interfecit anno ĩperi/
ſui · x. CConſtruinms magnus cö⸗
ſtantii filius omni virtute refulgens:op/
timis pꝛincipibus cõparandus: rogatus
a ſenatu ⁊ poplo romano:vt ciues ſuos
liberaret a ſeruitute crudeliſſime beſtie
maxentii:cõuocato licinio qui ĩperabat ĩ
byſpaĩa cũ magno apparatu belli:venit
cõtra maxentiũ quẽ magno pᷣ̃ᷣlio vicit: et
maxentius fugiẽs ſuffocatus eſt ĩ tiberi:
Conſtantinus cũ magna gloꝛia intrautt
vꝛbem: poſtea liciniũ ſibi rebelleʒ ſepe vi
ctum tandẽ occidi fecit · conſtantinꝰ oĩm
victoꝛ eccleſiã romanã refoꝛmauit: fidem
chꝛſtianã cõfirmauit: ſedem imperii tra
ſtulit in greciã obi fecit ſecundã romam
conſtantinꝰ cũ magna virtute ⁊ foꝛtuna
ꝓſperrima imꝑauit annis· xxx. menſibus

decẽ diebus xi · vixit annis · lvi: ⁊ moꝛtuus

Che

eſt feliciter · ¶ D ¶ Gonſtans 71 conſtan .

tius filii conſtãtini: occiſo fratre eoꝛũ cõ
ſtantino tenuerũt ambo ĩperiũ · Cõſtans
pꝛimus arrianus pſecutꝰ eſt catholicos:
ſed poſt multa pꝛelia geſta contra ꝑſas:
factus oĩbus ĩtolerabilis occiſus ẽ anno
imperii · xviii · etatis vero annoꝛũxxx·¶ E

¶ Conſtantius poſt fratrẽ ſolus tenuit im

periũ annis ſex: tẽperãs 1 placidus quis
arrianus · hic iulianũ conſanguineũ ſuuʒ
fecit ceſarẽ ⁊ ſoꝛonũ ſuum:⁊ miſit ĩ galli
as: qui elatus victoꝛia inuaſit impe riũ in
ytalia conſtantio occupato bellis parto
rum.Qonſtantius rediens cõtra eũ moꝛ
tuus ẽ in via anno etatis · xlv · CE Fu
lianus ſucceſſit ſolus in ĩperio vir libera
lis.literatus· eloquẽs · memoꝛioſus. cupi
dus gloꝛie · fuit tũ ingratus cõtra conſtã
tium:⁊ ꝑfidus cõtra fidem.vnde vocatꝰ
ẽ apoſtata·qui ſolus poſt conſtantiuʒ re
ceſſit a fide chꝛiſtiana ⁊ xpᷣianos odio ba
buit:quibus interdixit officia ⁊ ſtudia ſci
entiarum. Tulianus vixit annis·xxxii.· ᷑m
rauit anno vno: mẽſibus viii · tranſ fixꝰ
telo ĩdeſerto parthie ab vno milite iggo
to · ¶ C ¶ TKouinianus de pannonia on
undus:electus ẽ imꝑatoꝛ ab exercitu iuli
ani: qui coꝛꝑe pulłcer: letus amnino: exer
citũ quẽ iulianus fecerat paganum fecit
chꝛiſnianũ: ⁊ reduxit ſaluuʒ ex ꝑiculo ma
gno·Moꝛtuus octauo menſe imperii:eta
tis eius· xxxii · ¶ H ¶ Valentimanus de
pannonia: qᷓ receſſerat a iuliano:qꝛ verꝰ
xp̃ianus erat: factus ẽ imꝑatoꝛ a nmnlitibꝰ
no le ns:vir pulcer · pꝛudens· ꝓbus·ſimil
adꝛiano ⁊ aureliano: qꝛ fratrẽ ſuum valẽ
tem:⁊ gratianũ filiuʒ fecit auguſtos. hic
vir ꝑfectus poſt multa bella moꝛtuus ẽ

ſubita ſanguinis effuſiõe:anno imperii

xi · etatis vero· lv · quo moꝛtuo valens te
nuit imperiũ in oꝛiente:⁊ gratianus ĩ oc
cidente · ¶ T ¶ Valens imꝑatoꝛ in oꝛiẽte
tanq; arꝛianus ꝑſecutus ẽ catholicos xpi
anos · Vnde pᷣcepit vt monachi mulitarẽt
ſed infeliciſſime bellũ gerens cũ gothis:
ꝑdito exercitu ipᷣe vulneratus ſagitta:fu
giens in vilem caſam viuus crematus ẽ
igne:cũ imperaſſet q̃ſi annisiiii· Gratia
nus poſt moꝛtẽ patrui ĩperauit ãnis ſex
qui iuuenis · gratus· catholicus.ĩ fidelis
contra almanos feliciter pugnauit: ſub

quo tota ytalia receſſit a ꝑfidia arriano
rum Cratianus videns multas gentes ĩ
feſtas romano ĩperio: elegit in ĩperatoꝛẽ
ientis theodoſiũ nobiliſſimũ byſpanũ
qvir.xxxiii:annoꝛũ tartaros terribiliter
debellauit: ⁊ ceteris hoſubus conciliatis
gloꝛioſus fuit apud conſtãtinopolim.
(CV alentinianus ſeðs frater gratiani
inpauit in occidente: theodoſius ĩ oꝛiẽte
Iſte vir bonꝰ expulſus de gallia a maxĩo
tyranno: Theodoſius tyrannũ potentẽ

cum paruo apparatu feliciter vicit apud

aquilegiã: ⁊ captũ decapitauit · Valẽtinia
nus reſtitutus ĩ regno occidentis cũ ĩ pa
ce regnaret:ſtrangulatꝰ eſt apud viennã
fraude arboguſtri comitis ſui: cum impe
raſſet annis vii· ¶ L¶ Theodoſuis ma
gnus:cũ iam imꝑaſſet annis · xii:cũ grati
ano ⁊ valentiniano fratribꝰ: ſolꝰ remãſit
in ĩperio annis tribuſ in oꝛiente occidẽ
te· ſte fuit optimꝰ imꝑatoꝛ chꝛiſtianoꝛũ:
ſimilis traiano a quo oꝛiginem traxit: de
quo mirabiles laudes fecit ambꝛoſius:cu
ius auxilio expulit arrianoſ ò mediolano
Theodoſiꝰ cõtra eugeniũ qui vſurpabat
imperiũ ĩ gallis:cõſidens virtute ceiſti.
illius aurito ĩuocato ĩ alpibus ruit ĩ pꝛe
lium: ⁊ ſubito oꝛta vi ventoꝛũ cũ crudeli
tẽpeſtate:cõtra hoſtes theodoſius victoꝛ
cũ parua cede ſuoꝛum eugeniũ captuz in
terfecit · de qua re memoꝛiã facit claudia
nus poeta floꝛẽtinꝰ paganꝰ:vt refert au
guſtinus de ciutate dei Theodoſiꝰ anno
etatis l.feliciter eſt moꝛtuus apud medi
olanũ: relictis auguſlis duobꝰ fuus ſuis
archadio honoꝛio. ¶( M Frehadius

ſueceſſit patri tbeodoſio in imꝑio oꝛiẽtis

honoꝛius in ĩperio occidentis: ambo viri
boni: nõ degenerantes a patre · anno im
perii x· Radaguſius rex gothoꝛũ cũ infini
ta multitudine barbaroꝛũ: miſerabiliter
victꝰ a romaĩs: fame ⁊ frigoꝛe occiſuſ:ro
me cũ ſuis moꝛe pecudũ venditus- Archa
dius anno ĩperii·xii· moꝛtuus ẽ apud cõ
ſtãtinopolim: relicto filio ſuo theodoſio
in impio oꝛientis ¶ N¶ Monoꝛius qui
iam xiii:annis ĩperauerat cuʒ fratre ſuo:
poſtea imꝑauit cuʒ theodoſio minoꝛe an
nis quindecim: ſub quoꝛũ ĩperio alaricuſ
rex gothoꝛũ cepit romaʒ cũ furoꝛe ⁊ ſpo
liauit: parcens fugientibꝰ ad templakin

ctoꝛum: ſub iſto honoꝛio mlta bella ciui
lia ⁊ externa terminata ſunt in occidente

cũ modico ſanguine· Ipſe vero occiſuſro

me ſine filiis ¶ O ¶h· Theodoſius minoꝛ
filius archadii moꝛtuo honoꝛio regnauit
in oꝛiente vigintiſeptẽ annis · hic valenti
nianũ cõſobꝛinũ ſuũ fecit auguſtuʒ · TCꝑe
huius theodoſii carthago crudeliꝰ capta
a genſerico rege rvandaloꝛũ: q; roma
ab alarico: quia genſericus nõ pepꝑcit ec
cleſiis. Moꝛtuus eſt apud conſtantinopo
lim ⁊ ſepultus cũ pr̃e ſuo archadio·
Valentinianꝰ tercius ĩ oꝛiente tenuit im
periũ annis quinq; poſt moꝛtẽ theodoſii
cum quo ĩperauerat annis · xxv. Et marti
anus ſucceſſit theodoſio tꝑe iſto quo atti
la iſte potens ⁊ terribilis:cũ multis regi
bus ⁊ gentibus barbariſ de pannonia ve
niens i ytaliã: crudeliter aff lixit ꝓuintiã
venetam ⁊ lombardiã · quilegia pꝛimo

euerſa:a tũc facta ẽ ciuitas venetiarum a

fugientibꝰ ſeuicia attile · Valentinianꝰ ti
moꝛe vel inuidia occidit eccium duceʒz bel
licoſiſſimũ romani exercitus ĩ gallia: qui
ſolus fuit vi ctoꝛ attile · Cuius moꝛte ruit
imperiũ ⁊ ſalus occidẽtis· Et ipſe valenti
nianus anno ſequẽti occiſus eſt rome ab
vno milite eccy:cũ annis iam · xxx · rexiſſet
imperiũ · Ge ¶ Martianus qui iã qnq;
amis impꝑauerat cuʒ valentimano: poſi
moꝛteʒ eius imꝑauit annis duobus:quo
tꝑe genſericus rex rvandaloꝛũ veniẽs ex
affrica cũ mauris cepit romã: ⁊ eam rapa
citer expoliauit: ſimiliter capnam cũ cam
panea· Martianus anno .vii·imperii occi

ſus eſt cõiuratõe ſuoꝛũ apud cõſtantino

polim (K¶ Leo in cõſtantinopoli ĩua

ſit imperiũ:qui leonẽ filium ſuuʒ fecit cõ

ſoꝛtem regni oꝛientaliſ: quo tꝑe imperniũ
occidẽtis a multis laceratũ eſt. Nam qui
dam maioꝛanus inuaſit ĩperium apud ra

uennã: ⁊ ita alii miti · Rauenna em̃ potẽs

erat tꝑe gothoꝛũ · Leo moꝛtuus eſt anno
ĩpenii ſui· xvii· in oꝛiente. ¶ S¶ Zeno iᷣ
peratoꝛ leonis gener ſucceſſit illi in ĩpe

rio: quo tꝑe odonater veniens cũ foꝛti ex

ercitu de vltimis finibus pannonie obti
nuit regnũ rome cũ tota ptalia: quod cũ
obtinuiſſet annis · xiiii · Theodoꝛicus rex
gothoꝛũ veniens de grecia cũ autoꝛitate
zenonis vir ſtrenuiſſimꝰ:victo odonatre

g
n

falſo accuſatus: odio ⁊ timoꝛe auguſte:q̃
minabat᷑ eũ reducere ĩter mulieres: fecit
venire longobardos de pannonia qui in

obtinuit ro mam cum tota ytalia· zeno in

grecia cum impaſſet annis.xvi· moꝛtuus

eſt: ſimilis papiro curſoꝛi infelicitate pe

dum · Knaſtaſius poſt zenonem

adeptus ẽ imperiũ: qui factus hereticus

ꝑtinax: cũ non poſſet reuocari ad ſanctaʒ
ſidem: iuſto dei iudicio ꝑcuſſus fulmine
pPeriit:anno ĩperii ſui ·xvi. quo tꝑe theo

doꝛicus regnauit in ptalia-¶ B ¶ Juſii
mnus maioꝛ ſucceſſit anaſtaſio: ꝗᷓ vir c atho
licus ⁊ pius in partibꝰ oꝛientis omni ſtu

dio nomẽ arrianoꝛũ querebat extĩguere:

ſed theodoꝛic?ꝰ minatus eſt ſibi: niſi re
ſutueret arrianos ip̃e ĩ ptalia om̃s popu

los necaret · Tuſtinus ex cõpaſſione om̃s
arrianos in pace dimiſit · Et ipſe cũ impe
raſſet annis · xvi.in pace quieuit ĩ c õſtan
tinopoli. (6. fuſtinianꝰ iuſtini ſoꝛo
ris filius ſucceſſit illi ĩ imꝑio:qui iuſtiſſi

mus pnceps romanoꝛũ imperiũ armis

legibuſ reparauit · Nam ꝑ belliſariũ virũ

bellicoſiſſimũ debellauit ꝑſas qui inuaſe
rant fines romanoꝛũ:affricã liber auit de

manibus wandaloꝛũ: ⁊ ytaliam de mani
bus gothoꝛũ: vbi neapolim receptanteʒ
gothos crudeliſſie exterminãs:nulli par
cens· poſtea narſeꝰ eunuchꝰ iterũ romaʒ
liberauit de manibꝰ totile regis gothoꝛũᷣ
quẽ interfecit iuſtinianꝰ· Leges romanaſ
mirabili bꝛeuitate ĩĩ foꝛmauit:qui moꝛtuꝰ

eſt cũ imꝑaſſet annis· xxxvii· ¶ D¶ Zu

ſtinꝰ minoꝛ nepos iuſuiniani ſucceſſit ei
in imꝑio:qui iniuſtiſſimus pᷣnceps fuit:

homo auarꝰ.rapaxĩpius.⁊ hereticus:
P

☛

Peer- qð narſeus qᷓ ꝑ infidiam fuerat illi

ytalia ceperũt mediolanũ papiaʒ ⁊ quaſi
totã ptaliã ⁊ lombardiã. FTuſtinus cũ im
peraſſet annis·xi·alienatus mẽte moꝛtuꝰ
eſt relicto tiberio ceſare. CEGCE iberiꝰ
ſcðs ſucceſſit iuſtino ĩ imꝑio:qui fuit re
cte contrarius illi:vir largus in pauꝑes·

chꝛiſtianus ꝑfectus · ſapiens · iuſtuf: q the
ſauros iuſtini male acquiſitos:bene pau

Paribus erogauit: ⁊ de ꝑſis magnã pꝛedã

babuit · Tiberius moꝛiẽs reliquit heredeʒ

imperü⸗Mauritiũ data ſibi füia in vxoꝛẽ

cũ imperaſſzʒ annis · vii · ( EB ¶ Mauritiꝰ

gener tiberii pꝛimus ex grecis habuit im

H

cũ filio ſuo tiberio.

perium:wir vtilis romano populo:cuius

tpꝑpe magnum diluuiũ fuit in ytalia apud

vꝛbem ⁊ veronã.Mauritius anno.vii.im

keri occiſus fuit cũ duobus filiis. ¶ CE

Eocas occiſoꝛ mauricii ⁊ filioꝛũ obtinuit
imperiuʒ: qui pꝛimꝰ obtinuit ꝙ romana
eccleſia caput eſſet eccleſiarũ:cũ pꝛius cõ
ſtantinopolitana ſe nomaret: Eocas cũ
iĩperaſſet annis · v· pꝛiuatꝰ ẽ vita inbio

ab eraclio qui regebat affricam. ¶
Gracliꝰ ſucceſſit foce cũ filiis ſuis: ⁊ con
ſtantĩo ſcᷣo ex illa familia:quo tempoꝛe
macho metus peſtilentiſſimꝰ dꝛaco ĩ ara
bia feeit ſectam ſuã ab oꝛiente in oceidẽtẽ

ſuum venenũ deſeminãs cuʒ peſſima de

ſolatõe fidei xpiane · Graclius factꝰ ydꝛo

picus moꝛtuꝰ eſt anno ĩperii ſui:xxxi
E

¶ Conſtantinuſ cũ fratre iura ſuſcepit
imperii: ꝗᷓ crudelis raptoꝛ veniens in ita
liam ſpoliauit romã omnibus oꝛnamẽtis
ſuis · deinde in ſicilia inauditas crudelita

tes ⁊ rapinas fecit ꝑ ſex annoſ. bi tandẽ

occiſus ẽ a ſuis in balneo:cũ imperaſſet

annis. xix. R¶Gonſtantin⸗ qrtus fi
lius ſupꝑioꝛis ſucceſſit illi ĩ ĩperio:qui vir
bonus ⁊ catholicus multuʒ cõfirmauit fi

dẽ chꝛiſtianã cõtra hereticos· Et moꝛtuus
eſt in pace cũ regnaſſet annis xxvi: ¶ L.

¶ Fuſtimanꝰ ſecũdus filius cõſtantini q̃rti

de domo ⁊ familia eraclioꝛũ ſu cceſſit ei:

qui liberauit affricã de manu ſarraceno

rum fuit tñ ſciſmaticus ⁊ infeſtus poꝑlo
romano.imperauit annis decẽ. Et hic no
ta ꝙ om̃s pꝛincipes vſq; ad kar olum ma
gnũ fuerũt de ſtirpe eius poſt moꝛtẽ era

ci. ¶ MCeo ſecundꝰ expulit iuſtinia
nů pꝛedictũ de regno: quem relegauit in

ponto:⁊ imꝑauit tribus annis:⁊ regnuʒ

pdidit : vt ſtatim ĩfra dicet᷑. ¶ N ¶ Tibe
rius tercius ĩſurgẽs cõtra leonẽ arripuit
regnũ ei: quẽ tenuit in cuſtodia toto tpe
qui imꝑauit ãnis · vi · ¶ O ¶ Zuſtinianꝰ
ſecunduſ ꝗ relegatus fuit a leone recupe

rauit regnũ .1 cõtinuo iugul ari fecit ĩ pu
blico leonẽ qui expulerat eum: v tiberiuʒ

qui ĩuaſerat imperiũ leonis: ⁊ multa ma
grnifice fecit:ſed cõtra eũ quidã philippi

cus r elegatus creatus e ana ab exera
tu apud conſtantinopolim vicit ⁊ occidit
ipᷣm iuſtinianũ:cũ eraſſlet annis. vi⸗

P ¶ Bhilippicus

dictus bardanus ſuccedens iuſtiniano a
ſe occiſo:pꝛiuatus eſt regno ⁊ oculis ab
anaſtaſio cũ regnaſſet anno ⁊ menſibus
ſex:q̃ fautoꝛ fuit hereticoꝛũ · ¶ Q¶Fna
ſtaſius ſcdᷣs athenis: pꝛiuato vita philip
pico tenuit uanpenül:ſo exercitꝰ eius ele
git theodoſiũ ĩ ĩperatoꝛẽ licʒ ĩuitũ anno
tercio ĩperii eius:cũ eſſet fautoꝛ catholi
coꝛũ · EE C Theodoſius tercius factus
imꝑatoꝛ a militibus anaſtaſiũ graui pꝛe
lio vicit:quẽ captum fecit fieri ſacerdotẽ
p̃e vero catholicoꝛũ amicus ĩperauit an
no vno · ¶ S ¶ eo teraus ſucceſſit in
imperio:qui conſtantinũ filiũ fecit cõſoꝛ
tem regni: quo tꝑe cõſtantinopolis fuit
lõga obſidione mibabiliter afflicta a ſar
racenis · hic leo pꝛauꝰ fuit: qui imagines
ſancte marie in publico fecit igne crema
ri: 1 tamẽ ĩperauit annis vigintiquinqʒ.
T¶ Gonſtantinus quintꝰ leonis p̃dicti
flius peioꝛ patre: dictꝰ eſt ꝑſecutoꝛ eccle
ſie · qui multos monachos ⁊ vere eatholi
cos occidit:vacans ĩpie magicis artibus:
tamẽ regnauit annis · xxv · quo tꝑe pipi
nus vicit in ytalia aſtulphuʒ regẽ longo
bardoꝛũ. (VCEeo quartꝰ Qõſtantini
quinti filiꝰ imꝑauit in oꝛiente poſt eũ an
nis qninq;:dignus pr̃e ſuo ſuccedens in
viais ( 2 0 Conſtantinꝰ ſextus leonis

filius inpauit cuʒ matre hirene:qᷓ matre

pꝛiuata poſtea imꝑio regnauit ſolꝰ anis

quinq; · Mater vero cecauit filiũ ⁊ ſola re
gnaiut annis v · Tunc romanũ imperiuʒ
qð fuerat ĩ oꝛiente a ᷣmo cõſtantio vſqʒ
ad iſtũ vltimũ terminatũ eſt· Nam facta
eſt diuiſio imperii:vt iĩperium occidẽtale
diceret᷑ romanoꝛũ:⁊ oꝛientale grecoꝛũ:
imperium romanũ trãſiuit ad francos.
PKarolꝰ magnꝰ pipini filꝰ: vito de
ſiderio rege longobardoꝛũ apud papiã:
veniens romã electus eſt ĩperatoꝛ a ſena
tu ⁊ pplo romano:a cõfirmatus a ſũmo
rontſice: qꝛ adiutoꝛ erat eccleſie · hic fuit
optimus pꝛinceps xp̃ianoꝛũ:qui te rram
ſanctam occupatã a ſarracenis:⁊ imꝑiuʒ
in oꝛiente ⁊ occidente recuꝑauit: vbi tũc
femĩa pꝛaua hirena ĩperabat in oꝛiẽte:to
tam kyſpaniã liberauit:maximꝰ fidei xp̃i
ane ⁊ eccleſie romane ꝓtectoꝛ · vixit ãnis
lyxxi.⁊ moꝛtuꝰ ẽ felidter: eũ regnaſſet ſu
francos ãnis · xlvii:i ĩperaſſet · xiii· (2£

¶ Lodouicus pius karoli magni filius ſuc

ceſler Pati in imꝑio ſuꝑatis duobus fra
tribꝰ.hic fuit vir iuſtus:ſʒ plus demens
1 ſeerarue vltra oẽs patiẽs:nullis vin
cibi

geſſit: deuotiſſimꝰ xp̃ᷣianus nõ diſſimilis

ri · vixit annis · lxiii · Impauit annis · xxv
¶ aa ¶ Lotharius lodouici pii fuiuſ ĩperiũ

arripuit:nõ faciens regni ꝑtem fratribꝰ
ſuis ſedm oꝛdinatã diuiſionẽ pr̃is· Vnde
cõtractis viribꝰ cũ ĩaudita ſtrage franco
rum pace fracta lothariꝰ imꝑauit ĩ italia
hic anno ĩperii ſui · xv · diuiſo fůiis regno
factus ẽ monachus ⁊ moꝛtuꝰ ẽ feliciter 4
fuerat violẽtus ĩ vita ¶ bb ¶ Lodouic
ſecundus lotharii ĩperatoꝛis monachi fi
lius. Imꝑauit annis·xxi · ꝗᷓ ſiue triſtis ſiue
infelix bellũ habuit cũ fr̃e ſuo crudeliter

regnãte ſuꝑ francos:⁊ turpiter victus ẽ

1 nihil magnificũ gerẽs moꝛtuꝰ ẽ ĩ italia
videt᷑ ſepu ieus mediolani:a dicit᷑ ſapiẽ

ter pacifice rexiſſe ytaliã · ¶ cc ¶ Raro

lus ſecũdus dictus caluus filius lodouici
fun patruꝰ lodouici ſcdðᷣi ſupꝛaſcripti:et
1

frater lotharii ſucceſſit lodouico ſecũdo

in ĩperio:vir lepoꝛe timidioꝛ: fugè qᷓ; fu

gare paratioꝛ:dictus eſt gr oſſus vel ſim

plex.qᷓ multa monaſteria fabꝛicari fecit
dot auit veneno extinctꝰ eſt cũ imꝑaſſet
anno vno: mẽſibus · ix. (SCEarol⸗
minoꝛ noĩe terciꝰ lodouici germanoꝛũ re

gis filius: a nepos eiuſdẽ karoli calui ĩpe
riũ italie obtinuit:galliã ⁊ germaniã poſ

ſedit pacifice. Robertũ ducẽ noꝛmãdie vi
ctũ de ſacro fõte leuauit: ⁊ filiã ſuã dedit

ſibi ĩ vxoꝛẽ · hic ãno ĩperii · rii · de ficiẽs aĩ
1 coꝛpe repugnatꝰ ẽ a magnatibꝰ regni:
arnulpho facto imꝑatoꝛe: a ipſe karolus

moꝛtuꝰ ẽ anno ſequẽti (ee (¶ Irnulphꝰ

ex karoloꝛũ ꝓgenie·Mic noꝛmãdos nura
bili cede deleuit:romã cepit:tandeʒ lõga
egritudine diſſolutꝰ a Pedirani roſus ẽ:
ſic felix p̃lio ĩfelix moꝛb
perii ſui.xi · ¶ ff ¶ Lodouicus terciꝰ ar
nulphi filiꝰ ſucceſſit patri ĩ imꝑio: quod
tenuit ãnis x · ñ felicioꝛ pr̃e · Nã ſub eo de
fecit ĩperiũ ð ꝓgenie karoloꝛũ: cũ ñ iuua
ret ecclaz moꝛe maioꝛũ cõtra lõgobardoſ
ifeſtãtes eccleſiã · ⁊ tũc diuiſũ ẽ ĩperiũ:qꝛ
aliqͥ ĩpauerãt ĩ italia ſiẽ̃ q̃ttuoꝛ berẽgarii

o periit: anno im

is malis: qᷓ viuẽte patre cũ regnaret
⁊ poſt moꝛtẽ cũ imꝑaret młta magniſice

neo
glia
no

i
ifi
iue
ter
8
lin
di
o
ici
et
do

io
n
us
n

00

1

66

Rliqui in alamania ſicut conradus henri
eus vſq; ad ottoneʒ pꝛimũ qui vtrobiq;

imꝑauit· Lodouicus ꝑſecutus eſt berẽga

nium in ptalia: captus apud veronã: ceca
tus dicit᷑ cũ imperaſſet annis decẽ (¶ R
Berengariꝰ pumꝰ ĩperante lodouico ter
cio imꝑauit ĩ ytalia tm̃ annis · iiii · hic fuit

vir pꝛudens ⁊ ſtrenuus in armis: qui bel

lum cum romams geſſit. ¶ B ¶ Conra
dus alamanus ſucceſſit lodouico tercio ĩ
imperio:ſed nec ipᷣe ꝑuenit ad benedicti
onẽ in ptalia· Tdeo nõ ponit᷑ inter pꝛinci
pes · vir tñ ſapiens·foꝛtis ⁊ victoꝛ·hic im

perauit annis · vii· ⁊ moꝛiens coꝛaʒ pꝛinci

pibus regni deſignauit regem henricuʒ
ſiliũ ottonis ducis ſaxonũ. Berengarius
ſeðs imꝑauit annis · ix · in ytalia. G
Henricus poſt conradũ imꝑauit ĩ alam a
nia annis · xviii · vir bonus fimplex qᷓ ot
tonem pꝛimũ genuit · Et henricus non cõ
putatur inter iĩperatoꝛes:qꝛ nõ regnauit
in ytalia: nec coꝛonatus a papa: qꝛ vir pa

cificus nullã operam dedit vt ptaliaʒ de

manibus tyrãnoꝛũ liberaret. (DCBe
rengarius tercius tꝑe pꝛefati henrici ĩpe
rauit ytalicis annis vii·ſub quo magnũ
ſciſma fuit in italia · Nam vgo rex longo
bardoꝛũ ĩmo boꝛgondioꝛuʒ inuitatus ab
italicis pugnauit cũ berengario: ⁊ victoꝛ
regnũ italie tenuit tribus anniſ:⁊ relicto
lothario filio rediuit in galliam. C¶ G

¶ Cotharius vgonis boꝛgondienſis filius

iperauit in italia annis duobꝰ ¶ E ¶ Be
rẽgarius quartꝰ poſt lothariũ regnauit
annis duodecim:cũ alberto ſilio ſuo apð
mediolanũ · Tſte vir ferox nimiũ tyranni
ce pꝛemebat italiã: ſed finaliter victus ab
ottone pꝛrimo: moꝛtuus eſt ĩ exilio in ala
mama:⁊ filius in coꝛſica · Et nota ꝙ om̃s

a berengario pꝛimo vſq; ad iſtuʒ vlti mũ

non vident᷑ poſſe dici vere nee ꝓpꝛie ĩpe
ratoꝛes· ¶ E ¶ Otto pꝛimꝰ henriei filiꝰ
ex germanoꝛũ gente:⁊ ex alta domo ſaxo

num: pꝛimꝰ ex theutonicis ſolus obtinu

it imperiũ oceidentis:⁊ poſt eũ ſoli theu
tonici imp erauerũt vſq; in pꝛeſens tꝑs·
hic vir ꝓbus ⁊ potẽs feliciter refoꝛmauit
italiam ſpiritualiter ⁊ tꝑaliter: liberãdo
eccleſiaʒ Qa manibꝰ pape iohannis · xii · quẽ
turpiter tractabat: ⁊ italiã traxit de tyrã
mde berengarii quarti:qui ĩpie pᷣmebat

(HM

Qonradus pꝛimus nobilis duy ex gente

eam · Otto ĩperauit ãnis · xxxvi · ſcðm ſigii

bertũ: ſcòm alios annisxii· 1 moꝛtuus ẽ

ſenex valde relicto filio eiuſdẽ nominis.
M ¶ Otto ſecũdus pꝛimi filius ſucceſſit
illi ĩ imꝑio ⁊ virtute: qui vir acer ĩ armi s

ingenio ſagax ĩperium feliciter cõfirma

bat · Nam romanos ꝓceres ſepe rebelles

vocatos ad cõuiuium cinxit armatis: et

nocentes ſecuri ꝑeuſſit: reliquos epulari
iuſſit: ⁊ imꝑauit annis nouẽ ¶ T ¶ Otto
tercius filius ſecũdi fuceeſſit ei in impꝑio:
de quo dictũ eſt Otto poſt otto regnauit
tercius otto.hic fuit vir iuſtus ⁊ cõſtans
qui creſcentiũ potentẽ romanũ:in caſtel
lo ſancti angeli obſeſſum: tñ poſt multa
fecit decollari antipapã introductũ ꝑ euʒ
ludibꝛioſe tractauit · Ipſe etiã vxoꝛem ſuã
fecit igne cremari:qꝛ falſo accuſauerat ĩ

nocentẽ · Imperauit annis · xix. ⁊ moꝛtuuſ

eſt ſine liberis· Et ĩperatoꝛes poſtea non

. ..

ſucceſſionẽ ſed ꝑ electionẽ facti ſunt

R¶ Henricus pꝛimus accepit imperiuʒ
poſt ottonẽ terciũ bauarie dux: filiꝰ hen
rici ducis:qui fuit natul ex henrico fratre
pꝛimi ottonis · hic vir honeſtiſſi mus mul
ta ꝓſpere geſſit in italia ⁊ germania:con

tra ardonũ q electus erat rex a longobar
dis: 1 ſtephanũ regem vngarie fecit xpᷣia
num cü gente ſua: opera ſoꝛoꝛis ſue: quã

dedit illi ĩ vxoꝛẽ: impauit annis.xxii. licet
alii dicantxii. Alii etiã vocant iſtũ henri
cum ſcm: q; habent reſpectũ ad henricũ
ſuperioꝛẽ · hic finem ſuũ ſancte fecit ¶ L

franconũ vir:mepos ſuꝑioꝛis henrici ꝑue

nit ad imperiũ autoꝛit ate ipſius henrici:

opera electoꝛuʒ: qui vir ſtrenuus veni
ens ĩ italiam: coꝛonatꝰ eſt apud mediola

nũ ⁊ romã: ⁊ ſiluit terra in cõſpectu eius

ſed tñ ĩdignatus ẽ contra archiepiſcopũ
dum ĩpugnaret mediolanũ: moꝛtuus eſt
anno · xv· imperii ſui:alii tamẽ dieunt q;
imperauit annis · xx · CM ¶ Henrie⸗ ſ

cundus gener conradi pdicti filius adop
tiuus ab eo: fuit heres patrimonii 1 ĩpe

rii potiꝰ fato q; ex pꝛopoſito: hic fuit vir
aptus ĩperio · iocũdus.letus.bellatoꝛ qui
voandalos ſubegit cõtermĩos ſueuis · vn
garos vicit· pandulphũ pꝛincipeʒ capita
num cepit:milta dabat pauperibꝰ: expul
ſis ioculatoꝛibus a curia ſua:qui carus

Cheiij

omiĩbus cũ floꝛeret imꝑio: migrauit a ſe
culo anno. xvii· ĩperii: relicto fuio puulo
ſui noĩs· C N Menricꝰ terciꝰ ſedi filiꝰ
ſucceſſit pri in imꝑio vir ĩpius:q̃ imꝑauit
annis. · imnidꝰ gle ꝓboꝛũ viroꝛũ: eccleſie
hoſtiſ: ⁊ ꝓpter multa mala geſta eiꝰ:fuit
electus rodulphus dux ſaxonũ cõtra eũ:
quẽ tñ henricꝰ atrociſſimo p̃lio vicit · ſed
infelicẽ finẽ habuit: nã filius eiꝰ aſſũpta
coꝛona ĩperii:ĩſurgẽs cõtra eũ ĩuaſit ipᷣʒ
bello:⁊ ꝑr̃ leodii latẽs:⁊ ꝓauꝑ moꝛtuus ẽ
excõicatus· ¶ O ¶ Henncus qrtꝰ tercii
fuliꝰ:arripuit ꝓri imꝑiũ ſub coloꝛe ſuccur
rendi ecclłe ⁊ impio:cõtra iura nature et
hoĩem:⁊ tñ fuit hoſtis excleſie licet recõ
ciliatus: quo tꝑe claruit inclita comitiſſa

matildis ĩ lõbardia:⁊ robertus gwiſcar

dus ĩ ſicilia· hic henricus moꝛtuus ẽ ſine
liberis cũ regnaſſet ãnis xv · ¶ H ¶ Lo

tharius qᷓrtus ꝗ luctaniꝰ dictus ẽ cũ ma

gno cõſenſu cõſilio electus ẽ imꝑatoꝛ:
hic dux ſaxonũ ſapiẽs ⁊ ĩduſtris:fuit an

tiquus · deuotꝰ ecclłe · pollens diuitiis vi

.

ctoꝛig magnis· Imꝑauit feliciter ãnis · ·
Cõradus ſcðs nepos henriei q̃rti: q
impiũ affectauerat ãte lothariũ ſucceſſit
illi ĩ impio · hic vir optimuſ paſſagiũ fecit

collecta magna multitudine cr uciſigna

toꝛũ: ⁊ pꝰ aliqᷓ ꝓſpere geſta vᷣtute magna
tñ cõſulte: p̃ſſus iopia victualiũ mita mi
lia ſuoꝛũ amiſit: ⁊ reſus in regnũ obiit:
cũ imꝑaſſʒ ãnis xv. ¶ R ¶ Eniderieꝰ Pei
mus nepos cõradi ſedi: defũcto pr̃e ſu
romanũ ſuſcepit imꝑiũ:q̃ de nobiliſſima

domo ſueuie vocatus ẽ barbaruſſa · G̊ vir
ſtrenuiſſimꝰ mediolanã ciuitatẽ floꝛẽtiſſi
mã:cũ auxilio papienſiũ: ꝛ multoꝛũ lom
Bepe fut ĩfeſtus eccle: et

bardoꝛũ eũtit ·
alexãdꝛũ papã ꝑſecutus ẽ apud venetias
victus paeẽ fecit:tñ cũ iuiſſet in ſubſidiũ

terre ſancte ſuffocatꝰ ẽ in quodã flumĩe

Empauit magnifice ãnis · xxxvi · ¶ S
¶ Henncus qntus filius barbaruſſe ĩpauit
patrẽ: ꝗᷓ fuit maritus cõſtantie magne
llie gryilhelmi optimi regis ſicilie: ſub
cums titulo inſulã ceꝑit: fuit ſtrenuus et
aſper moꝛe pr̃is: ⁊ aliqñ infeſtus eccleſie
Moꝛtuus ẽ ĩ ſicilia ⁊ ſepultꝰ apud ꝑeno:

mium: relicto friderico filio infantulo:i-
philippo fr̃e ſuo ad gubernatõeʒ S
ℳM „ ⸗ .

cũ in ꝑaſſet ãnis vii:⁊ mẽſibus· v·

¶ Otto q̃rtus dux ſaxonie:defũcto henrico

electus ⁊ coꝛonatꝰ ẽ imꝑatoꝛ:cũ magno
fauoꝛe lombardoꝛũ: ſʒ cõtinuo contra iu
ramẽta iura eed'e occupauit: cõtra quem

electus ẽ Eridericus ſcòs iuuenis cũ auxi
lio philippi tercii regis francoꝛuʒ: a u⸗
ere

cũ imꝑaſſʒ ãms ·i · ¶ V ¶ Eridericꝰ ſcds

*

tandẽ debellatus moꝛtuus ẽ otto mi
natus ex henrico q̃nto: ⁊ cõſtantia mona
cha vetula: fuit potẽtiſſunus ĩperatoꝛ ita
lie ſicilie ſardinie · hieruſalẽ ⁊ ſueuie:quo

nullus magnificẽtioꝛ tenuit romanũ ipe
riũ a karolo magno citra· fuit armoꝛum

ſtrenuus· linguarũ ꝑituſrigoꝛoſus·luxu

rioſus · epicurus.nibil curans vel credẽs
niſi alere multis põtificibus romane

eccleſie bellũ habuit:p̃cipue cũ gregoꝛio
nono · Tandẽ vᷣtute ĩnocẽtii q̃rti ianuẽſis
excõmicatꝰ victus ẽ: fugatus de lombar

dia: nec ſibi ꝓficẽ potuit potẽtia · vixit an

nis · lvii · Imꝑauit ãnis·xxx. Male moꝛtuꝰ
eſt ĩ regno apulee ĩ opido floꝛẽtino:p̃ſen

te ſolo manfredo ex ſiliis ſuis:pꝰ cꝰ moꝛ

tẽ vacauit ĩperiũ circa ãnos· xxiiii · ¶ X

¶ Gõr adus filius friderici ſecũdꝰ electꝰ ad

huc viuẽte pre:poſt moꝛtẽ eius regnauit

annis q̃ſi duobus:ſʒ manfredus fr eiꝰ na

turalis venenato cõrado tenuit regnũ ſi
eilie mag nifice ãnis.xiii· ⁊ karolus ſenioꝛ
victoꝛ mãfredi ⁊ conradini nepotis eius
regnauit ãnis · xvi · hic cõradus caruit ĩpe
riali bñdictõe.iõ nõ dict᷑ imꝑatoꝛ· 6

¶ Kodulphus comeſ de auenſperg genere

germ anus:poſt longã vacationẽ ĩperii
electus ẽ rex romanoꝛũ:⁊ cõfirmatus ẽ a
yegoi decimo in fauoꝛẽ terre ſancte:h

uit vir pꝛudẽs in agẽdiſĩ armis ſtrenuꝰ

iuſtus · deũ timens · ciuilis· ⁊ parcus:⁊ tñ
licet regnauerat · xx · ãnis nunq; viſitauit
italiã vt minabat᷑:implicitus multis agẽ

dis ĩ regno alamanie · Nã regẽ bobemie

diuitẽ . ⁊ potentẽ dedignãtẽ obedire ſibi
duriſſimo p̃lio vicit · Quo occiſo dedit ſi
lio pacẽ ⁊ filiã ſuã in vxoꝛ ¶ Z¶ Kdul

phus comes de naſſavue gene germanꝰ

in romanoꝛũ regẽ electus eſt:ſj nõ bene
dictionẽ nec coꝛonatõeʒ recepit in italia
H fuit vir magnanimꝰ:cõtra quẽ albertꝰ
rodulphi p̃dicti fuiꝰ inſurgẽs ipᷣm bello
vicit · Nã adulphꝰ magis viribꝰ qᷓ; cõſilio
vtẽs oceiſus ẽ· cũ regnaſſz ãnis · iiii · ¶ aa

— — — —.— —, ——

— — — ——

—
—

— — =P᷑6+ =

¶ Wbert“ dux auſtrie rodulphi fuiꝰ vi
cto ⁊ occiſo adulpho:electus ẽ ĩ romano
rũ regẽ ab electoribꝰ Et a boĩfaco papa
famoſo petiit veĩre ad bñdictõeʒ ⁊ coꝛo
nationẽ· Qui bonifadus magnanimꝰ ti
rannus ſacerdotum reſpondit: ipſum in
dignuʒ imperio: quia occiderat pꝛoditio
ne dñũm ſuum adulphum in prelio: ⁊ te
nens coꝛonam in capite ⁊ ſpataʒ ad latꝰ
dixit Ego ſuʒ ceſar: tamẽ poſtea oꝛta gra
uiſſima diſcoꝛdia inter philippum regeʒ
francie ⁊ ſe: conſirmauit albertum ⁊ vo
cauerat eum· hc albertus eũ repugnaſ
ſet annis decem interfectꝰ ẽ ab vno ſuo
nepote filio fratis.· ¶ X¶ Menricus ſe
xtus g enere germanus paruus . comes
de luczenburgo:factus eſt imperatoꝛ: et
veniens in italiam coꝛonatꝰ eſt rome cũ
difficultate: ⁊ obſiſtẽte ſibi ſapiẽtiſſimo
rege robertohic vir prudens ·iuſtus.ho

neſtus:catholicus:dilectus omibus.omi

bus ſedatis ſolicite diſcoꝛdiis alamanie-
Ato animo diſpo nebat refoꝛmare potẽ

tem italiam: ut ſie abilius redimeret ter

ram fanctam: ſi fata permiſiſſent· Et ſpe

rabatur dominus oĩm in bꝛeui:cum ma

no fauoꝛe lombardoꝛum ⁊ tuſcoꝛum:ſʒ
bononia 2 floꝛentia cum quibuſdaʒ aluſ
obuiauerunt ſibi: vnde opera floꝛentino
rum ut infamia fuit venenatus apð bon
cõuentum caſtellum ſenarum optimus
imꝑatoꝛ cum imperaſſet amiſ quattuoꝛ
menſibus octoꝛ diebus decẽ et octo nũ
quã elatus pꝛoſperitate:nunq; deiectus
aduer ſitate · AInno dñi .M.cii· moꝛtuꝰ
eſt. ¶ B ¶ Rarolus quartꝰ de lucʒẽbur
go nepos ſupꝛaſcripti magni henrici ex
iohanne bohemie rege factus imperatoꝛ
eoꝛonatus eſt rome ſine reſiſtentia . Mic
fuit vir peritus l̃arum.⁊ multarum lin
guarum · aſtutus· ſagax · qui regnum bo
bemie optime refoꝛmauit . ſed ĩi italia vi
ctrices arpias p̃ ſe ferens loco aquilaruʒ
bacho ĩmolans:mihbil memoꝛiale geſſit ·
Nam cũ magno potentatu vemens:ope
ra ⁊ fauoꝛe vꝛbani ·v·terribilis omnibus
pꝛo apparuit:ſed cito cũ maꝗᷓ pecuĩa: ſʒ
maioꝛe infamia reuerſus eſt ad patriam
humilis impatoꝛ moꝛtuus eſt ſenex: cum

in paſſet ant · xx. Venezen⸗ laus ſa
fili

praſcripti Raroli filiꝰ:viuente aphuc pa

Qxiij.

tre electuſ eſt imꝑatoꝛ: adhuc regnat · hic
iuuenis · robuſtus· venatoꝛ: quid facturꝰ
ſit ignoꝛo:tamen minatur ſe venturum
ad italiã: ſed non venias p̃camur te: ſi nõ
vincis laude patrem tuuʒ: quãquã aliud
in te ſpeꝛamus:cum pꝛeſentia pꝛimi ceſa
ris vix ſufficeret ad cõpeſcẽda mala: qui
bus miſera laceſſitur italia tempoꝛibus
tuis · Sic imperium oꝛbis celũ verſat · ut
illud quondã potens: veneratum genti
bus ⁊ regibus romanum iePerin Pfigu
ratum in tibiis ferreis: cui nibil olun de
fuit niſi modicũ oꝛientis: nunc pꝛochdo
loꝛ nihil poſſideat niſi modicũ occidẽtiſ
HMec de imperatoꝛibus romanis vſq; ad
tempus franciſci petrarche: cui pꝛeſens

auguſtalis appꝛopriat᷑ libellus. Nunc ex

oꝛdine nomĩa deoꝛum quos romani cete

riqʒ gẽtiles coluerũt videãꝰ ¶ Noĩa deo
rũ quos romani ⁊ gẽtiles colueft. ¶

Voniã ſupꝛa nomĩa reguʒ · Con
ſulum poetarum.a romanoruʒ
imꝑatorum dedimus: nunc hoc
cõuenienter loco: nomĩa deoꝛum: quos
romani: ceteriqʒ gentiles coluerunt: ut

de om̃ibus hoc noſtrũ o pus e ich

reſplendeat:dare noſtra eſt intẽtio.·¶
¶ S

aturnus pater deoꝛũ ſcz iouis. Ne
ptuni ⁊ plutonis.dicit᷑ etiã deus temꝑis

triſticie · ⁊ frigoꝛis. cui kr ſigno attri
buit᷑ · qꝛ prĩo docuit italicoſ coloꝛe agroſ

1 plãtare vineas· Qui ⁊ celiꝰ a pr̃e celio

diat . ¶ E (Iupiter filiꝰ ſaturni deus
deoꝛũ dicit᷑ · Stiaʒ ðꝛ his noĩbus pater oĩ
potẽs.igneꝰ.tonans · altitonãs · ſaturnꝰ
dieſpiter · i· diei pater · fulmĩfer. Mamon

i: iupiter. aren arius. creticus a loco quia

natus in candia (G ¶ Sol filius iouis

ex latona filia ciei gigãtis: qͥ fuit de gůe
titanoꝛũ · i · gigãtũ· Etiã ðꝛ phebꝰ a phioſ

qð ẽ lumẽ vitale·cinthiꝰ a mõte: delos:
vbi natus eſt:delꝑhicuſ ab inſula.vel del
phos · id eſt· apertus: quia aperta peten
tibꝰ dederat reſpõſa. Appollo. i.pdẽs ſi

ue extermĩans· Qrinitꝰ a capill'qꝛ ĩtõſus

erat · Titã a factõe titanica·Hean .i. liricẽ
variꝰ cãtꝰ laudis·latõiꝰ a mr̃e .Meliconeꝰ
a fonte vel loco muſarum.· Frcitenens
q; deꝰ ſagitationis. Litius a litio phano
apud delon. Phitius · id eſt· fidem aufe
rens (Bachus filiꝰ iouis ex ſemele filia

ð

Ceiiij.

Cadini deus vini eſt Vocat᷑ etiam liber

quia liberat hominem a curis Bromius
id ẽ. cõſũptoꝛ Lieuſ a loco Tgnigena geĩ
tꝰ ex igne Niſeꝰ a eiuitate niſa Indetõſꝰ
id eſt· non rafus Liniꝰ q linit · Noctileus
qꝛ eius ſacra fiebant in nocte Hiacus ab

aperitione venarũ Euchius · i.bonꝰ filiꝰ
M.

A¶ Mercuriꝰ filius iouis ex maia filia
athlãtis ⁊ pleiie:natus apud archadiã in

mõte cilleno: qꝛ hec regio ſpẽaliter ſtudʒ

eloquẽtie · Eſt eĩ deꝰ eloquẽtie · ⁊ ðꝛ mer⸗
curiꝰ.i.mereatoꝛũ deus· Eſt etiã deꝰ furũ
Vocat᷑ etiam maiades a matre.Qileniꝰ a
mõöte · ſtülans · ſerpẽtiger · agnifer· caduci
fer · athlãtides · preco deoꝛũ interpꝛes ſu

perũ:nunciꝰ iouis ( ¶ Mars fi lius io
uis deꝰ bellonꝑʒ · frater palladis· vocatur
etiã mauors · bellicuſ.bellatoꝛ· victriꝰ·.ſa

Hõ ige gradati itur ad bel
um · Tratiꝰ qꝛ potiſſimũ colit᷑ in tratia·

¶ R¶Vulean? vnicꝰ filius wouis cuʒ iuno

Ppetates.· Delia ab ĩſula· Delp

7

ne deꝰ igni⸗ Tfaber vouis dꝛ: cꝰ cicoples

dieunt᷑ lerui fabꝛica re fulmia· vo cac᷑ etiã
mulciber· Lemiꝰ ab inſula · iunonis igni

tus ¶ L¶ Ven“ꝰ filia iouis: ẽ dea amoꝛiſ
⁊ voluptatis.q̃ vocat᷑ etiã citharea a mõ

te citheron frodiſſa a ſpuma · idalia. acci

dalia.cipꝛia a locis vbi colebat᷑· Ericina a

mste ſicilienſi. Daphia a mõte cipꝛi ( M

Diana filia iouis ex latonia: et ſoror
phebi. ð diſiſ noĩbꝰ ſᷣm diuerſas ꝓpꝛie

tates· luna ĩ celo· ꝓſerpina ĩ infernis: q̃ſi
P terrã ſerpentem. Dyana ĩ ſiluis:q; dea
2 „RD „ „ .
venatõis eſt: eo ꝙ omiſ venatio in nocte

paſcit᷑ · cinthia a mõte· Triuia Fter tres
ica a pha

no. Latonia a mre. phebe q; ſoꝛoꝛ phebi

„

phebꝰ? eĩ i. nouꝰ. Eſt ãt dea vᷣgitatiſ· vena
tionis hũiditatis ¶ N ¶ Neptunꝰ ſatur

ni füiꝰ: frater iouiſ: deꝰ aq̃rũ: ⁊ dici᷑ a nã

do· vocat᷑ etiã his noĩbꝰ. amphitritõ· poſ

ſidoniꝰ. buccinatoꝛ. ſaturniꝰ.rex aq̃ticus
tridẽtifer ¶ O (Sůt etiã alin dii maris
Tanc; ꝓ ipᷣo neptuno ponũt᷑ſcʒ nereuſ

nereo aũt ⁊ doꝛis cõiuge eiꝰ nate ſunt

nernides dee maris · Cgeus pr̃ theſei: q cũ
paupitarʒ ſe a turri ĩ mare deificatꝰ dedit

nomẽ mari egeo · Et occeanꝰ q ꝓ ip̃o ma

ri onit᷑ habʒ ãt cange thetidem ¶ EP

¶ Pluto fur ſaturni: frater iouis 1 ne

ptuni ex ſorte poſſedit inferna. His noĩ

bus etiã ðꝛ demõ q̃ſi ſciẽs · Goꝛgon qꝛ in
terris-Diſ ditiſ ex mltitudĩe ad ſua rĩgna
cõfluẽte · Saturnꝰ a pr̃e · Proſerpinus a
coniuge · Stigius a palude · Orceus · i · ter
rens. Rex herebi ·i. ꝓfũdi. Rex inferoꝛum

(Q¶ Manes ãt ſũt aĩe infernales · dicũt

etiam ſpũs · demones · penates atri · ⁊ dii
auerni · KR¶Kuno in ſaturni vnica
ſoꝛor ⁊ cõiunx iouis ðꝛ variis nomĩbus
ſcʒ monetaria cui moneta cõſecrata eſt ·
Keria eſt em̃ aer ĩferioꝛ·Hopulana quia

pploſ multiplicʒ · Satuꝛnia a pr̃e · Samia

ab ĩſula ſamos · regina deũ · alũna neptũ
Vmia qꝛ nubẽtes variiſ vngebãt᷑ vnguẽ
tis odoriferis· ꝓnuba:qꝛ pᷣeſt nubẽtibus
Lucina ·.i· dea ꝑtus.Eſt etiaʒ iuno regno
rum dea a diuitiarũ ( S ¶ Pallas mayi
ma filia iouis ðꝛ nata ex eꝰ cerebꝛo: hec ẽ
dea armoꝛũ ⁊ belloꝛũ: dea ſapĩe ⁊ artiuʒ
q̃re attribuunt᷑ ei diũſa noĩa· Virgo belli
ca Virago · i · viriliter agẽs Bellona Belli
gera Irmigera · tritoma a palude tratie
ciclopia a fůdatore athenaruʒ. Minerua
qi minuẽs neruos ſtudẽtiũ 6 (Nim
pha ẽ gnᷣale nomen oĩm virginũ:dicunt
etiã naides dee fontiũ Nimphe dee etiaz
ſtãgnoꝛuʒ ſiue aliarũ aq̃rum · Potanides
dee fluuioꝛũ· Driades dee ſiluaruʒ Nam
dꝛia ẽ dea arboꝛis · Amadꝛiades dee arbo
rum. Hoꝛeades dee mõtiuʒ Minnides dee
pꝛatoꝛũ Napee dee f lorum.Eloꝛa opis a
gapte dee florum ⁊ gaudii · Dodona dea
gladiuʒ· Dales dea ceſpitũ pabuloꝛũ ſeu
paleſtre· Eenilia dea fem ⁊ ruſticoꝛũ. Ce
res dea bladoꝛũ· Lauerna dea furuʒ ⁊ la
tronũ. Lucina dea ꝑtus Iuuẽta dea iuuẽ
tutis · Senecta dea ſenectutis · Matrita
dea auꝛoẽ Agenoꝛa dea ſalutiſ Aſcea dea
iuſticie Thenꝰ dea vaticinii Echo dea vo

. ſiue reflexiõis vocis tris dea pluuie.

V ¶ Sut etiã tres ſoꝛoẽſ fatales ꝗᷓ ꝑce di
cunt᷑ Clato dea creatõis Lacheſis dea vi

te: ⁊ antropos dea moꝛtis · ¶ Sut etiam

tres filie phoꝛci:q̃ dicũt᷑ goꝛgonel · ſcalicʒ
Meduſa qᷓ obliuio mẽtis · ⁊ dicit᷑ dea ſtu

oꝛis: nã qdq;d videbat vertebat in ſaxuʒ

Stenio debilitatio mẽtis: ⁊ eureliale flu

ctuatio mẽtis ¶ * ¶ Sũt etiã tres furie

ifernaleſ nate ex achirõte ⁊ vecte · ſeʒ Ale

cto · i. ſine rede Theſipho ne · i. imittẽs ne
cẽ Magera media lõga · i· mala cogitatio

— — — —

—— ᷓCü—— — —,

m
4
ter

ie
di
ien
dus
el.
uin
mu
pti

.

ano⸗
nai
ece
ti⸗
xlli
elli
ttie
ua
Vim
uunt
ni
des

die⸗
ted
eayi
nam
ali
1ſtu
ing
flu
nrie
Re⸗
ne
tti⸗

q̃ etiĩ noĩbus cõibus dicũt᷑ Gumenideſ a

bono deficiẽte Statenocte ⁊ furie ĩferna

les ¶ R¶ Breterea nouẽ ſũt muſe poe

tice:q qꝛ diuſimode ĩtellectui deſeruiunt
hũano variis nücũpant᷑ nomibus Olio
pma.i· fama.Eama eĩ ĩducti ſciẽtiã q̃riꝰ
T¶ inteꝛpᷣtat᷑ clio · i. qrẽde ſciẽtie cognitio
GEuterpe · i · bñ delectãs· Caliope ĩterpᷣtat
pulcra vox vlł pulcra facies · Melpomene
id ẽ · meditatio Thalio · id eſt. capacitas·
Holihimnia · i · multũ memoꝛiã faciens
Erato · id ẽ: inueniens ſile Terpſichoꝛe · i·
delectans inſtructionẽ vel diſcretionem
Vrania · id eſt · electio:dicũtur etiã cõmu
niter his nomĩbus Ronides a thebis ci
uitate Caſtalides a fonte Hierides a pie
ro rege hñte nouẽ filias:q̃s mutauejĩr̃t in
picas Melicõides a loco Begaſiades a pe
gaſo eqꝰ Meonides a ꝓuĩtia Meõꝛiales
Hhebiades a phebo q ẽ deꝰ ſciẽtie:⁊ peſt
choꝛo muſaꝛũ Camene qᷓi canẽteſ amene
B ¶ Eortuna ẽ dea ĩdifferẽs ⁊ cõis:dãs
bonũ ⁊ malũ: ꝓſꝑa ⁊ adũſa Et ðꝛ ꝛamiſia
a loco vbi potiſſimũ colebat᷑:ðꝛ etiã foꝛs
Bifoꝛmis tnſtabi ¶ Dee facinoꝛuʒ
ſiue odii ſũt Inuidia liuo 2⁊ Colubꝛea Aua
ra Eatuaẽ dea ſtulticie Copia dea abũdã
tie Eameſ dea cõſũptõiſ ſiue ĩedie Eam a
dea opinionũ ⁊ rumoꝛũ Virtꝰ dea virtu
tis Salꝰ dea ſalutis:⁊ ſic de pluribꝰ aliis
ſimilibus · Cibeles aũt dicitur mater deo
rum ¶ D¶ Cupido deus amoꝛis dicit᷑:
filius veneris:que ſimiliter dea eſt amo
ris: qᷓ tres habuit filias amoꝛis Prima
fuit paſiphea·id eſt.attrahbẽs vel alliciẽs
amoꝛẽ Altera aglaie · id eſt · demulcens
Tercia eufroſine · id eſt · retinens: que ge
nerali noĩe dicunt᷑ catites ſeu caiſtone
Depingit᷑ autem cupido in foꝛma pueri

nudi: cecati: hñtis alas:arcuʒ ⁊ pharetrã
cum ſagittis duarũ naturarũ. Soluit eĩ
facit amoꝛẽ cum illiſ Telum quod facit

amoꝛẽ hʒ cuſpidẽ aureã hamataʒ. Qð ſol

uit habet plůbũ ſub arundine: 1 ẽ obtu
ſum: qdð mĩme inheret · Dicit᷑ etiã cecatuſ

Krcitenẽs Aiger Cipꝛius Erodiſſios Gri
cineus (eEen himene? ſᷣm aliquos
dicitur fůlius veneris ⁊ bac hi:⁊ eſt deus
nuptiarũ · Alii dicũt fuiſſe uuuenem athe
nienſẽ tãte pulcritudĩs ꝙ feĩa mentiret᷑:
dicit᷑ etiĩ Fmen ꝓpꝛie mẽbꝛanula in qua

Chr
zye us CECaw nepos noe dicitur

fuiſſe: q tãte pꝛudẽtie erat ꝙ pingit᷑ duo
bus vuleibo. ante ⁊ retro: quare eti am
dicit᷑ bifrõs:hic dici᷑ deꝰ prudẽtie anni ·
Inde ianuariꝰ dicit᷑ ab eo pᷣmus menſis
anni ¶ G ¶ Briapꝰ cuſtos oꝛtoꝛũ:deus
mẽbi virilis dicit᷑:quẽ mulieres ſteniles
adoꝛauerũt pꝛo fecunditate eis cõceden
da Dicit᷑ etiaz Inguineus.a membro MẽzE
bꝛoſius Lamſacus a loco Saligmeus:qꝛ
eius ymago extructio ſalicis erat
HBan vero dicit᷑ deus nature:etiã deuſ
paſtoꝛum Similiter geniꝰ deus nature·
Somnus rex ſomnoꝛũ ⁊ deuſ quietis Cõ
ſcius deus conſilioꝛum Fauni ⁊ lemures
dei campoꝛum Satiri ⁊ ſiluani dei ſuua
rum teſpitum arboꝛum Monticuli dei
montium: qui ⁊ numina ruſtica dicũtur

¶ ¶ Eolus filius Ipotis dicit᷑ deus ſiue

rex ventoꝛuʒ: ⁊ habitare in eolia ⁊ ibi im
erare ventis · Vnde etiam dicitur eoliuſ
Pirnilirer potades a patre · Sunt autezʒ
quattuoꝛ venti pꝛincipales Aace qui
libet habet duos collateraleſia ſic efficiũ
tur duodecĩ · Orientales vẽti ſunt ſubſo
lanuseurus · vulturnus · Occidentales
ſũt fauoniꝰ zephirꝰ cirtiꝰ. Meridionales
ſũt auſter nothꝰ affricꝰ. Septẽtrionales
ſũt boreas aqlo choꝛꝰ.Mec de noĩbꝰ deo
rũ ¶ Nomĩa officia romanoꝛum.
actiſ noĩbꝰ deoꝛũ:nunc nola et
officia ro · quoꝛũ aliq̃ hodie ĩ vſu
ſũt apð noſ:nõnulla etiã ĩ deſue

tudĩeʒ abiere abſoluẽꝰ ¶ R ¶ Eꝛimo eĩ

fuer̃t regeſ:quoꝛũ pᷣmꝰ fuit romulus:qð
officiũ ſiue digtaſ durauit vſq; ad oſuleſ
Senatus ãt vocabat᷑ ſocietas ſenato
rũ q erãt.c·oꝛdĩati ꝑ romulũ.Exactis ĩᷣgi
bꝰ ⁊ cõſulibꝰ erectis ſenatuſ creauit.cc·ꝗ
vocati fuer̃t pr̃es cõſẽpti:⁊ gubernabãt
romã veluti pr̃es filios.quoꝛũ digtas

e
L¶ Cõſulũ ãt officiũ digtaſ ãno dura

. tua erat: ⁊ eoꝛũ nati patricii vocabant᷑

at: ⁊ ĩ capite ãm cõuocato pploĩ cõm
tio deponebãt cõſulatũ: ⁊ duo alii ex oĩʒ
cõcoꝛdia creabãt᷑ ¶ M ¶ Officiũ vᷣo cõſu
lũ erat executõi mãdaẽ determĩ ata ⁊ pᷣce
pta ſenatꝰ:⁊ hẽbãt autoꝛitatẽ cõdẽnandi
abſoluẽdi · ⁊ vnuſq̃ſqʒ cõſulũ hẽbat ſe⸗
ptẽ ſexcẽtos:qꝗ lictoꝛes vocabant᷑ · Dicta
toꝛ erat qᷓ ſup̃ alioſ officialeſ plꝰ digtatiſ

hebat:a honoꝛis atq; potentie:eo ꝙ a ſẽ pulo non intelligebant̃ ſenatores neqʒ
tentia ſua nemo ſe poterat appellare ne patricii · (Wlebe vocatur a pꝛinci
q; eõtradieere· Qui dictatoꝛ tm̃ in rebus pio tm̃ ppluſ minutꝰ:cuiꝰ tribuni erant
arduis eligebat᷑:cuiꝰ digtas ſex mẽſes cõ defenſoꝛes 2 ¶ Datricii erãt defenſo
muniter durabat: i poterant eẽ plures reſ ſenatoꝛũ ſeu patrũ cõſcriptorũ ¶ bb
eodẽ tꝑe· hẽbat etiã dictatoꝛ quendã offi
cialem:q magiſtermilitũ vocabat᷑· ¶ N
¶ Impatoꝛ vocabat᷑ guerre capitaneus
creatꝰ ex cõi cõcoꝛdia ppli Ro:vel a ſolo
dictatoꝛe vel cõſule:aut alio quocũq; of
ficiali ibi p̃ſidẽte:q imꝑatoꝛ in exercitu
ſuo duos hẽbat offficiales·ſ.legatos:qui
poſt eũ maioꝛes ceteris in exercitu erant
G. Tribuni erãt officiales ⁊ defeſores
Ro·plebis: ⁊ erant exẽpti ⁊ liberi in vꝛbe
1 extraꝑ vnũ miliare:⁊ eoꝛũ officium du
rabat ad tẽpꝰ deternũ atũ:hẽbant ſub ſe
ſexcẽtos ꝗᷓ vocabãt᷑ viatoꝛes ( H¶ Dre

¶ Wagiſtratus dicebat᷑ gnaliter quodli
bet officiũ: ⁊ quelibet digtas rome · Pri
uati erãt ciues:q ſine officio in aliqua ci
uitate degebant: quoꝛum contꝛarũ voca
bat᷑ publici · i · cmunes ¶ cc ¶( Colonia
erat certa ciuitas ciuiũ non diuitũ miſſo
rum a ſenatu in terꝛas de nouo acqſitas
ꝓ cuſtodia· Comitia vocabãtur electõeſ
of ficialiũ: ⁊a locꝰ ⁊ tẽpus eiuſdẽ electõnis
¶ Dd ¶ Legio eꝛat numerꝰ gentiũ armato
rum nõ determinatꝰ:ſm ꝙ electi erant 1
ſcripti ꝑ eoꝛum imꝑatoꝛeʒ ſiue cõmenda
toꝛem · Sed tñ dicit vegetiꝰ de re militari

toꝛ erat official ꝗᷓ pplo Ro. reddebat ia· legio ẽ ſexmiliũ ſexĩgentoꝛũ ſexaginta
ſticiam vt poteſtas· Et inuẽtuʒ fuit illud ſex pliatoꝛuʒ: de qbꝰ ſe erngitaſer eꝛant olf
officiũ ꝓpter impedimentũ: qð cõſules iciales Cohoꝛs vo cõtinebat quĩgentos

hẽbant tpe guerre ¶ Q¶ã Brefectꝰ erat
offficial ad ꝓuidendũ cũcuis neceſſitatibꝰ tur
ppli Ro · in victua libus:ac etiã ad reſtau Decuriones decẽ eqtum. Turma vel ala
randũ oẽz defectũ ĩminentẽ ¶ R (̃pi eꝛat ſocietaſxxx· armatoꝛuʒ· Milites erãt
ſcopi erãt pᷣncipes ſacerdotũ ſacrificioꝛũ q digtate militari decoꝛabant᷑.· Eq̃tes ge
1t augurioꝛũ · Inter quos ep̃os erat vnus ner aliter oẽs illi qᷓ ibãt ĩ exercitu ¶ Tnũ
vocatus rex ſacrificioꝛũ · Et eoꝛum digni phꝰ erat ſummꝰ honoꝛ:quẽ obtinebant

hoĩes armatoꝛum · Qiliarce erãt milites
mille eqtuʒ · Cẽturiones cẽtum equitum

tas ad tẽpus durabat determiatũ. ¶ S Bcies o p̃liabant᷑ egregie 2 vince
¶ Cenſoꝛes erãt officiales ſup extimis ãt. Quatio erat honoꝛ ſiue gaudia: que
.⸗ ſiue cẽſu:⁊ viis atʒ oꝛamtis totiꝰ ciuita fiebãt illis qͥᷣ pᷣliabant᷑ egregie ⁊ ꝑuam vi

tis:⁊ ad reſtringẽdũ malas expẽſas cõis
ciuiũ · ⁊ erãt magne autoꝛitatiſ ⁊ pꝛudẽ
tie viri:quorũ officium a pᷣncipio dura
bat ꝑ quinquẽniũ · ſʒ poſtea reductiʒ eſt
ad . xviii· mẽſes Dueſtotes erãt in
ueſtigatoꝛes rationũ cõis rome: ⁊ erant
ſupꝑ tributis ⁊ redditibꝰ ciuitatis:ac etiaʒ
diffinitores ꝓuiſoꝛes queſtuũ: ⁊ litiuzʒ
romanorũ duiũ ¶ V¶ Interroges erãt oꝛũ · Et hec de his romãoꝛuʒ officiis ſuffi
officiales: liberũ arbitriũ ad eligendũ of ciãt· ꝗᷓ tibi ad magnã nr̃i oꝑis ꝑtẽ cõducè
ſficiales: ꝗᷣ p diſcoꝛdiã in comitiis eligi nõ pñt Incipiũt mòõ de adũᷣſa ⁊ ꝓſꝑa foꝛtũa
poterant hñtes. ¶ « (GSdiles erãt offi Hiciſei petrache autoꝛitates ⁊ remedia ·
ciales qͥ curã gerebãt de tẽplis menſuris Erãciſci petrarche de aduſa fotüa re
põderibꝰ:ꝛ tenebãt totã ciuitatem libe Vncnũc p̃dicti frãciſcei ( media
ram 2 purã: ac etiã multarũ rerũ curam petraꝛche: oꝛatoꝛis ſane ⁊ poete
gerebãt:q̃ ediles reſidebant ĩ ſedibꝰ:red

ctoꝛiã deportabãt· Coꝛnua ſunt extreĩta
tes acieruʒ p̃liãtiũ ⁊ exercituũ· Leges a
pellabãt᷑ cõſtitutões pplłi· Senatuſcõſul
ta erãt ſtatuta a ſenatounbꝰ fẽa · Mebiſci
ta a tribunis ð cõſẽſu pleb. Decreta erãt
pᷣcepta ſeu edẽa ĩpatoꝛũ ⁊ hẽbãt vĩ legis
1 obbuabãt᷑ ut lex huiuſcemõi pᷣcepta 3
fectoꝛũ· p̃toꝛũ: cẽſorũq̃ſtoꝛũ · ediliũ ⁊ ali

dentes Vnicuiq; ius ⁊ iuſticiã vſurarum
1 curã ſpẽaliter hẽbant de locis cõibus
rebus publicis ¶ ᷓ ¶ Dopulꝰ appella
bantur oẽs ciues Ro: dicũt aliq ꝙ ĩ po

alriſſimi de adůſ. a 1 ꝓſpa foꝛtuã
et ĩ pꝛimis de adũſa: autoꝛitates noſtro

operi inſereꝛe tẽptabo · Cui quidẽ petrar
che talis ꝓcedendi in his ẽ conſuetudo:

vt ſi de re quapiam doleas:remediũ tibi

46
1R
ſo

Ad
c
nia
iſlo
itis
töef
önis
hato
r
enda
itai
inta
tol
tog
ites
tum
Ide
erit
gge
Ini
bint
e
ne

udo:

reſpondendo aftfert: doloꝛe ne nimio cõ
ficiaris · Siquidẽ gaudeas: ut infra de ꝓ
ſpere fortune remediiſ:item leticia ne ni
mia extollaris · Et pꝛima in ordine:aduer
ſe foꝛtune ð defoꝛmitate coꝛpis ſe offert
Rubꝛica hoc modo ¶ Egiſſe mecuʒ
ninns illiberabiliter naturã ꝗroꝛ: ꝗᷓ me
deformeʒz genuit · ¶ Reſpondeo. Quot
faces extinxitg quot occurrit incendiis 5
Nam ſi defoꝛmẽ helenã genuiſſet: vel ut
veriuſ loquar ſi defoꝛmè paridem: foꝛtaſ
ſis plion adhuc ſtaret · Et ſi non dedit na
tura qð delectet: foꝛte qdð pꝛoſit dedit ·
Raro etem̃ forma inſignis: ho neſtaſq;
ſub vno lare babieant Hene tibi accidit ſi
ioꝛe excluſa: hoſpes melioꝛ tecum eſt.
Pana nãq; fugax: ⁊ fragile natuꝛe donũ
paucis ad vtilitatẽ:multis ad perniciem
nulli ad ſalutẽ veramq; gloꝛiam data ẽ
Ideo aũt defoꝛmẽ te genuit natuꝛa: ut te
oꝛnares ac foꝛmoſum faceres: ea forma
ue tecum eſſet in aĩmo·in grabatulo .ĩ
Arecren ſepulcro: eſſetqʒ tua: non na
ture aut parentũ: pulerius eſt pulcrum
fieri q; naſci:illud em̃ caſus:hoc ſtudii ẽ
Diſce igit᷑ amare atq; optare melioꝛa: ñ
vt foꝛmoſus eſſes: ſtultũ eſt amare peri
culum ſuũ: ſtultum optare qð nullo ſtu
dio acquiri põt. Nam ſi contra naturam
foꝛmoſus fieri ſtudeaſmil vltra pꝛoficiaſ
q; ut defoꝛmioꝛ videare · ¶ B Natura
me genuit imbecillem doleo ¶ Reſpon
deo · Vt in putrida vagina enſis ferreus:
ſic in fragiki coꝛꝑe foꝛtis ſepe animꝰ latʒ·
Animi eĩ robur optabile eſt:qð nec dies
minuit nec foꝛtuna. Qui em̃ ĩgenio fragi

les: coꝛꝑe pꝛeualent: hi beluis ꝓxime acce

dunt: 2 ſepe qð miſerum eſt aliis ſeruiũt
Sepe vero quod miſerrimũ:atq; vbi hu
mane miſerie ſũma eſt: animũ ipſi ſuum
ſeruire coꝛpi ſuo cogũt ſeruitute fe diſſiã

(nualida valitudo eſt doleo · Re

ſpondeo· At ẽ valida: artatrixq; libidinũ
1 magiſtra modeſtie.· Nã ſi valitudo a
bõa ẽ: pone ſolicitudinem:quidqᷣd coꝛꝑi
euenerit ſaluꝰ es. Multis etiaʒ ad ſalutẽ
aĩme ꝓfuit coꝛꝑis egritudo.lle vir altꝰ

ex humili 1 ex aquis vectꝰ ad ſidera: celi

qʒ clauiger effectus:cuiuſq; vmbꝛa ſola
moꝛbos coꝛꝑis moleſtiaſqʒ pellebat· ĩter
rogatus aliquãdo:cur filiaʒ ſuam graui

Ary

moꝛbo pꝛeſſam ipe ſineret? reſpondit:

ſic expedit ei:tu qd ſcis an tibi expediat

Si igitur valido coꝛꝑis extrema ⁊ ſine re
medio eſt tibi: ſie ⁊1 gaude ruinoſo carcè

vinctum te egredier faciliꝰ ⁊ citius. C D

¶ Doleo. qꝛ febre vror ĩpoꝛtuna ¶ Re
ſpondeo. Diu eſſe ſimul nõ poteſtis: ne
mo diu ardet. aut te illa deſeret: aut tu il
lam. ¶ ¶ Dolore torqueor yliaco·
¶ Reſpõdeo · Spes eſt fateoꝛ acerba ſo⸗
Ucriul arerbin pati poſſe. ¶ E ¶ Di
gra coerceor podogra doleo ¶ Reſpon
deo · Vaga mens homĩs freno eget:hunc
paupertas ilu tenet carcer: aut grauioꝛ

mobus: ludens te pedibus alligat fortu

na: non podogra ſed pedice ſunt:iam di
ſce conſiſtere · ¶ ¶ Doleo. dentibus
eger ſum. ¶ Reſpondeo· Inualidũ atqʒ
caducum animalẽ: cui etiam que pꝛeua
lida videbant᷑ infirma ſunt G Kmi
ſi oculos doleo ¶ Reſpondeo Erontis
foꝛtaſſe non pectoꝛis: hi ſi ſuperint bene
habet: ſalua res eſt. Nam ſi oculos pdidi
ſti duces malos qui in pꝛecipitiũ te duce
bant perdidiſti: mirũ dictu. Sepe quidez
lucidiſſima pars coꝛꝑis: totam ammam
in tenebꝛas trahit· TCam vocantem ad me
lioꝛa ſpiritum ſequi incipe. ⁊ veritati pꝛe
be aurem clamãti: nolite querere que vi

dentur: ſed que non vident᷑ eterna. C

Doleo· Auditum ꝑdidi. ¶ Reſ põdeo
Rdulantiũ iam ſuſurros:atqʒ obtrectan
tium iurgia euaſiſti: diuerſimode ſed par
malum: niſi ꝙ aliquanto viriliꝰ ẽ iurglis
q; blandiciis adbibere aures:tᷣllis nanqʒ
medicamentũ aliquãdo: his venenũ ĩeſt
ſemper · kllud ergo ſemper moꝛdendo ſa
nat: hoc mulcẽdo inquinat: atʒ ita peior
eſt falſus amoꝛ vero odio CK Nimiꝰ
doloꝛ ne furorẽ pariat metuo ¶ Reſpõ
deo · Obſta illi cogitatõibꝰ boĩs ac placi
dis: qdã furoꝛi viã paſſiõibꝰ faciũt:ex mi
tis aſfectibe ſanis:vera tandẽ pdit in
ſania: ſiẽ ex cõtrariis vera vᷣtꝰ:freq̃ntatiſ

acuba ꝗᷓri hĩtũ philoſophicũ dogma eit.
¶ L¶ Venenũ timeo.

Rũñdeo potu ab
ſtie ciboq;ʒ ꝑmiſcuo:expertoꝛũ fides ami
coꝛũ excubʒ· ſuſpectos limen arceat. vina
turbida: fuſca exulent pulmẽta: dapũq;
ꝑmixtio cautio aſſit ⁊ ſobꝛietaſ ⁊ tarditaſ
pᷣcipitatio aũt abſit: qᷓ ⁊ aliis· et preſertĩ

—

genere hoc mortis multoſ perdidit · Sit
ad menſaʒ lenta manuſ· oculuſ celer: ani
mus rigil:memoꝛq;ʒ diſcriminis: nec tuiſ
tiñ ſed tuoꝛũ oculis atq; animis obnixiꝰ

inuigila: magnis ꝑiculis magna obſtat
intentio 4 M¶ Doleo doꝛmire nõ poſ
ſum: ¶ Reſpondeo . vigila ⁊ gaude: vite
tibi tẽpus auctuʒ · inter obdoꝛmire enim
atqʒ emori quid intereſt: niſi ꝙ alteꝛ tem
poralis:ꝑpetuꝰ alter eſt ſopoꝛ · Ctaq; ne

ſcio an non ſatis ꝓpꝛie ſomnus bꝛeuis

moꝛs:⁊ moꝛs ſomnꝰ longuſ ſiue eternus
dici poſſit · Non autẽ vi ſo blandiciis re
petẽdus eſt ſomnuſ: ſi incũbas ꝑdis ope
ram:cogi nequit: age aliud:facile animiſ

vagis ⁊ coꝛpoꝛibus feſſis EK. CN
C R

Somniis inquietoꝛ doleo ¶ Reſpon
deo · Si verum eſt qð ſapiens quidẽ ait:
multaſ curas ſequunt᷑ ſomnia · qd noſtri
quoq; appꝛobant autoꝛes:radicem mali
amputa:curaſ pelle:ſomnia queq; pepu
leris C Holeo.Craui duroq; ſum
ingenio ¶ Reſpondeo· Crauedo mole
ſtioꝛ:ſed hec quoq; minuit᷑ ſi diligenter
intẽderis · Et ſi literis ñ potes:at virtuti
ſtude: nemo non ad illã ſatis ingenioſꝰ
vbi nõ acumẽ queritur ſed voluntas: ad
quã quidã literas non ꝓdeſſe: aliquãdo
etiam obeſſe opinati ſunt · Ideoq; deſer

tis ſtudiis in ſolitudĩem abiere:⁊ eximie

illis ſciẽtie locꝰ fuit ignoꝛãtia literarum.
Maius tutiuſq; ẽ virtute qᷓ; literis clarũ
fieri¶ P¶ Doleo · Memoꝛia fluxa eſt ·

¶¶ Reſpõdeo Diligẽtia ⁊ artificio ilam

ſtringe: cũctis memoꝛie ingeniiſqʒ defe
ctibus occurrit induſtria:nil patit᷑ perire
nil minui. Hec eſt qᷓ phᷣos ⁊ poetas ſeneſ

vVirentiſſimo ingenio ac ſtilo · Hec ẽ que
decrepitos oꝛatoꝛes:voce ſolida validiſ
qʒ lateribꝰ:ac tenaci meõꝛia ſeruare põt

Vnde ſi tibi inuida meõꝛia eſt:noli illi fi
dere: ſepe calculũ ſecũ pone:quidqd cre
dideris ſtatim exige:⁊ qd cras facturus
fueris nunc facito:mon eſt tuta dilatio ·
QDoleo Gloquentie nihil eſt. (Re
ſpondeo · Cura ut ſapiẽtie ſit aliqd: ut in
nocentie: vt vᷣtutis · Illa em̃ paucoꝛuʒ: he
ſunt oĩm· Multi ꝓpter eloquentiã perie

re.Sunt quibꝰ obſcurũ nomen ꝓpugna

culum eſt ſalutis · diſertis nunq̃; deſunt
lab oꝛes:tanteq; vigilie vltro ſuſcipiant᷑:

flatus volatilis ſic exercet animũ:ſolida
quaſi virtꝰ in verbis ſit · rebꝰ intẽde aĩm
in verbis em̃ flatꝰ ⁊ laboꝛ ⁊ eloquium in
rebus quies virtꝰ ⁊ felicitaſ· Vnde ſi tibi
eloquiũ deeſt: maxio querendi odii ĩſtru
mento cares ¶( R Boleo Lingue vſũ

perdidi . ¶ Reſ fendeo.Et mentiẽdi con
1

ſuetudĩem: ⁊ fallendi artes: ⁊ inimicicia
rum querẽdeqʒ infamie inſtrumentum·
Plures em̃ lingua ſunt qᷓ; facto infames

Nulla ꝑs coꝛpis ad nocẽduʒ ꝓmptioꝛ:ad

frenandũ difficilioꝛ. Merito ergo qſi ma
gnum aliquid ⁊ rarum ꝓtulit qui dixit ·
QOuſtodiam vias meaſ ut non delĩquã in
lingua mea. ¶ S¶ Doleo · Crauis ſum
coꝛꝑe ¶ Reſpõdeo · Queri poſſes ſi ut vo
lucris ad volatũ:mon vt vir ad virtutes
natꝰ eſſes. Nam et ſi mole coꝛpoꝛea labo
ras: aliꝰ alio:aliꝰ cõtrario laboꝛat:nulliꝰ
ſine laboꝛe vita agitur:ſed quiſq; ſuũ no

uit: alienũ nõ deſpicit vel ignoꝛat · ¶
¶ Doleo · Cito ſenui ¶ Reſ pondeo · Vi

uere optabas:⁊ viyiſſe te peĩtet: an quid
aliud eſt rei? In neſcias: 7 vite curſus
nunc bꝛeuis mũc breuiſſimꝰ: longꝰ nũqʒ
durꝰ ſemp aſperqʒ ambigu⸗ huiꝰ vlti
ma pars ſenectꝰ:fims autẽ eſt mors: q̃d
hic habes querimonie ? genuiſti: peregi
ſti iam vite munꝰ debeſ:veniſti ad exitiũ

quieſce · mens viatoꝛ eſt qui laboꝛe vie

exhauſtꝰ: ad initium remeare cupit:nihil
feſſis gratiꝰ hoſpitio ¶ V ¶ Doleo Tri

ſuis ſum. Reſp ondeo · Refert qua ex

cauſa triſtis eſ aut letꝰ:triſticia nanqʒ de

peccato vtilis eſt: ne deſperatio ſub rĩApẽᷣʒ
ti danculum manũ det · Ic gaudium de
vᷣtute de q; memona bonoꝛum operũ ho

neſtum: modo ne ingerenti ſe ſuꝑbie fo
res pandeant · Doleo Ignobilis
patrie ciuis ſum · ¶ Reſi aͦdes Eſto tu

nobilis:nam nil vetat · Nihil eis pfie no

bilitate tua nobilitas mixtum habʒ
¶ Doleo . Obſe curis parentibꝰ natꝰ ſum
¶ Reſpondeo · Non ẽ foꝛſan ut tu reris
odioſa cõdicio neſcio an ⁊ optabile igno
bilem naſci:vtrãuis uite uiam ſpectes:
Nam ſi uoluptatibus obſequi: uulgiq;
ueſtigiis tutum iter ſequi ſtatuis excuſa

bilior fies· Sin vᷣtutis ſemitam raro pe

de ſignatã eligis: co darioꝛ fieſ:qꝰ maio
ribꝰ tenebſ pꝛeſſꝰ ac crcũuẽtꝰ emerſeras

cig

nes
nad

it.
fiin
ſum
tpo
utes
lbo

llis

WVi

ſun
n
o
tes⸗
vofe

e

ſeras

Tota claritas tua erit rerum particeps
tuarũ:quidqᷣd bene geſſeris: ſolus inde
famã metes:ſolus inde laudaberis: ſolꝰ
autoꝛ fundatoꝛq; voeaberis:qð non fie⸗
ret ſi nobil natꝰ eſſes · Vides ne ergo q̃n
te tibi noue laudis accõmodata eſt: nobi
lem per te fieri:⁊ nobilitatẽ dare non ac
cipeꝛe dabis hoc poſteris tuiſ:ꝙ nobileſ
naſcant᷑:qð parẽtes tibi nõ dederũt. Et
quid oꝛo nocuit ventidio ad felicitatẽ et
ad ſummũ decus⸗ꝙ hũiliter natꝰ eſſet:
uima etate foꝛtuna hũili vſus ⁊ miſera
Pire R ¶Doleo. Origo nõ tm̃ humil
ſed obſcena eſt · ¶ Reſpõdeo· Vera ⁊ ſũ
ma obſcenitas vna eſt animi: ilã mihi ſi
dẽpſeris pulcra ſũt oĩa.Bene igit᷑ viue:
bene moꝛere. Nã qui bene viuit bene na
ſciẽ᷑ bene moꝛit᷑ At qui male viuit:bñ na
tus eẽ non poteſt.quid em̃ refert q́;dful
ido tramite cecus inceſſerit g aut q̃d re
r vnde veneris:ſi in culpã ⁊ ĩ miſeriã
venis ? Nil etiã tu contra leges: ſed ꝑen
tes tui egerũt:tu ſᷣm leges age omĩa · ⁊n
hoe quidẽ nullum penitꝰ tuũ crimẽ fuit
de oꝛtu tuo:ali de ſuiſ:tu de moꝛibꝰ tuiſ
rationẽ reddesVñ moꝛũ candoꝛ: a dari

tas vite:nõ maculas modo:ſfed ⁊ meõꝛiã

cẽm fede oꝛiginis delebũt:hoc remediuʒ

dũ licet arripe:aliud mihi crede nulluʒ ẽ
¶ B ¶ Doleo· Suꝑbo dño ſeꝛuio Kel põ⸗
deo· Quid ſciſ ã ip̃e ſuꝑbiori dũo ſeruiat
ſoꝛſan vxoꝛi: forſtr
his ip̃is quibus imperat: poſtremo gou

n meretricule: foꝛſan

=.

—

riſſima eſt oĩm ſeruitꝰ:foꝛſan ⁊ ipᷣe ſibi:
hoc eſt viciis ⁊ paſſionibꝰ:ac violctis af
fectibꝰ ſuis ſeruit. Quid vis dicã g pauci
in veritate ſunt libeni: ⁊ ſiqui ſunt: eo la
boꝛioſioꝛ ẽ vita:quo altioꝛ: Multo enim
citius · multoqʒ enis fidelis ſerui:q; re
giſ implent᷑ officia· Vnð diocleciani iam
pꝛiuati:⁊ de pᷣterito iudicantis:et exꝑien

tia edocti dictũ meõꝛiale eſt. Nihil diffici

liꝰ q; bene imꝑare.¶ ¶ Doleo .· Dau
erioꝛ ſum in vita. ¶ Reſpondeo · Gris
etioꝛ ĩ moꝛte: Nemo em̃ tam pauper vi

.

t: ut moꝛiens nollet vixiſſe pauperior.
(D

¶ Domo · familia. neceſſariis atq; or
namẽtis omnibꝰ ſpoliatus:quid agam ⸗

quo me vertam g ¶ Reſpondeo· d eas

opeſ quibꝰ ſpoliari nequealſ · que te vndi

qʒ comitatũ · diuitẽ ⁊ ornatum pꝛeſtent ·

Qrvij

(G ¶ Doleo Tenuis victꝰ eſt mihi. (Re

ſpondeo · Et tenuis voluptas:⁊ mũda ſo
bꝛietas:an tu gule ſtudio contrario mal
lesg5 Mec em̃ tenuitas podagram pellet
tuis e finibꝰ:doloꝛem capitis aufert: ceꝛe
bꝛiqʒ vertiginẽ:vomitũqʒ: ⁊ ructum: et
nauſeam: ⁊ ſudoꝛẽ:tediumq;:⁊ faſtidiuʒ
tuupſius:palloꝛem alternũ ac ruboꝛem:
odoꝛẽ quoqʒ ⁊ oꝛis ⁊ coꝛpis tibi atʒ aliis
impoꝛtunũ ſiſtet · preterea pedes inſtabi
les: manꝰ tremulas: nutãs caput:quod
qʒ eſt optimũ: animũ ipᷣm moderabitur
frenabitq; · ¶ E¶ Doleo. In pauperta
te etiam natus ſum ¶ Reſpondeo. Quiſ
non nudus de vtero matris egreditur g
nihil hic pꝛecipuũ habent reges. Lactan
tiꝰ firmianꝰ vir doctrine multiplicis pau
per natus eſt·Elacchus inops vixit: 1 ſic
de multis aliis poetis ⁊ philo ſophis. Si
in his quaſi exẽplis humilibꝰ ⁊ terreſtri
bus non moueris:ipſe celi dñs hic pauꝑ
fuit: vt exemplo doceret hanc inopie viã
qua tamẽ ad veras diuitias per geretur.
pſe inq; per queʒ reges enarn⸗ pauꝑ
natus: pauꝑ vixit:n ud us obiit:cui cũcta
interim obſequebant᷑ elem̃ta. Tu bomũ
cio domini tui ſoꝛtem fers moleſte:nec ĩ
epte pudet inſolentie (G ¶ Holeo.· De
cuniam amiſi dulce vite pꝛeſidium ¶ Re
ſpondeo ˖ Quid ſcis an animarũ potiꝰ ex
adium g plures multo ꝓpter opes q̃ʒ ꝓ
pter inopiaʒ periere. Nã etſi pecunias a
miſiſti· ⁊ cũ illa curas wultalpenculscß
perpetuuʒ: ⁊ laboꝛem cuſtodie: ꝑdendi
metum· Sic ꝑdendo pecuniã bona duo:
vnũquodq; pᷣſtantius amiſſo:ſecuritatẽ
requiẽ inueniſu· ¶ M ¶Tem ig amiſ
ſionem fleo ¶ Reſpõdeo · Eſſet ec eo iu
ſtioꝛ q; ſuꝑioꝛ querela: quo leuior eſt pe
cunie iactura q́; temꝑis: ꝙ nec neceſſaria
ad bñ viuenduz eſt pecunia. ⁊ amiſſa re
ſtaurari barrtepus neceſſariũ ⁊ ꝓrſus
irrecuꝑabile eſt:niſi ꝙ nolenti pecunia:
volenti aũt tempus eripit᷑:quã cauſã ne
o vbi q̃ patit᷑ volẽs patitur · ¶ ? ¶ Ho
Eo Rermnn pꝛomiſſa non complentur·
¶¶ Reſpõdeo. Quid de hoc ſingulariter
ꝗ̃reris · qð omibꝰ ẽ cõe. Nulla qdẽ res et
munus magis inqnat: q; dura frõſ ac lẽ
ta dilatio· Sʒ hic ẽ moſ.cito vultiſ acciꝑe
carde ãt dare · ad illð alacreſ ad hec meſſi

4 — .

Chvij.

ad illud pcipites ad hoc ſegnes · Ingrati
tudinis duplex radix: duplex materia qᷓ
rularum: du ⁊ loſ moꝛa: cele ritas hoſ
contriſtat.· ¶ R ¶ Doleo pꝛo altero fidẽ
obſtruxi mennc. Pe⸗ pondeo · ꝓ teipſo
illam ſolues: ⁊ mi de bere· ac ſine compe
dibus agere q̃; iocundũ ſit· tuo diſces in
cõmodo · Vnde ſi vadem ꝓ amico te dedi
ſti: da poſt hoc amicis egentibus aurum
argentũ vinum.oleuʒ· frumentũ·domos
veſtes pꝛedia oo ilich l olatium · Cũ amm⸗
cis denuo om̃ia partire: vnam tibi habe:
nulligz vnquã tuam dederis libertatem
L¶ Doleo. Domus igne ſubito confla
grauit mea ¶ Rñndeo. t templũ diane
olim arſit epheſi:quo nil ſecula illa foꝛ⸗
ioſiuſ viderunt· Irſit ⁊ templũ hieroſo
lim is celi deo ſacrum: arſere vrbes. Car
thaginẽ ſemel: ⁊ troiam biſ flama cõbuſ
ſit · Si tu euaſiſti viuus:cinerẽ cur fles ex
tinctum· ¶ M ¶ Doleo. Terribile nau
fragium viy euaſi Ckeeſpondeo Neſcio
quid terribiliꝰ adeo ſit in aquis moꝛi q́;
in terris qñq̃dẽ in alterutro morienduʒ
eſt · Seu d optabilius: vermiũ cibum eẽ
ʒ piſciũ: poſtq; tamen enataſti:cura ne
iterũ fracto vitaʒ remo:aut lacere credas
tabelle: diſcee terꝛenũ animal terram pati
celũ potiꝰ abire qᷓ; pelagꝰ.¶ N ¶ Do
leo·Me fureſ infeſtant Een põdeo. Qõ
tra hoc malũ nil querelis agitur: ſuppli
cis oꝑꝰ eſt. Interim cuſtodia ꝓficit vigi
lanti· Sunt qͥ nihil cuſtodiũt ⁊ accuſant
fures:cum vetꝰ ſit verbũ: ꝙ occaſio furẽ
facit ¶ O ¶ DHoleo. DPredonibus ſ polia
tus ſum. ¶ Reſpondeo· Quãuis ciuili le

ge niſi falloꝛ ſcriptũ ſit: ꝙ nullus fur im

ꝛobioꝛ q; qᷓ vi rapit. ſũt tñ damdeſtini
ires me iudice vilioꝛeſ. Illi fraude agũt
hi aũt vi· Et ideo iuſta ſentẽtia ciceronis
li vulꝑecul:hi leonibuſ ſimilant᷑. Rdde
ꝙ fures rebꝰ ſpoliãt ſgera ſuſpitiones
ac pꝛedonibus pᷣdaſſe fere ſatis eſt:ſuſpi
tionibus nõ relmquũt locũ.¶ P ¶ Do
leo. Ager melioꝛa pollicitus me fefellit.
¶ Reſpondeo. Non te ager fallit: ſz im
pꝛc bitas cupiditaſq; animi.Q uncta vobᷣ
ad nutum ſucceſſura ꝓmit titis vobᷣ inſo

lentes · Tuus ager moꝛem ſuum tenet:

tu tuũ tenes. Terre em̃ vbertas ⁊ ſterili
tas alterna: ſed cupiditas tua ꝑpet ua eſt

Vos qʒ iniquiſſimi oĩm interpꝛeteſicum
illam grate ac ſobꝛie: hanc patiẽter ⁊ for
titer ferꝛe debueritis: illaʒ condemnitis:
hanc def letis· Illa tumidos facit: hec qᷓru
los · Terram bobus ⁊ raſtris celuʒ votis
ac p̃cibꝰ fatigatis · ventoꝛũ ſpiritꝰ.opor
tunitas imbꝛiũ: germini decoꝛ · agri ſpẽſ
puluis ybernus· lutum uernuʒ. eſuiui ſo
les. maturitas autũnalis: om̃ia cupidos
in ſpem trahũt. ut arentẽ ſtuppaʒ flama
om̃is incendit: ut inanem puluerẽ f latus
om̃is impellit · Sic auarum animũ: lucrũ
om̃e ſuſpendit atqʒ erigit · Sed frenate
miſ eri motus incõditos: infinitam cõcu
iſcentiam coercete: ⁊ ſpem credulẽ mil
P. tandem deluſam ſucceſſibꝰ caſtigate.
Quid nunc celũ terramqʒ reſpicitis:non
aliunde ſterilitas q́; a deo eſt: cllum moꝛ
tales agere ſinite: ⁊ videte qð agit᷑ ⁊ lau
date · Sinite opificẽ operari: Et vnius ar
tificii perito hom exhibendã reuerentiã
non negetis deo: pudeat terrea vaſcula
celeſtem vigulũ arguere: Sed in om ibꝰ
illi: voce atq; animo gr̃as agite:q neceſſi
tatum conſcius vr̃arũ: neq; cupiditatuʒ
neſcius: ill is ſuccurrit:iſtis occurrit vtro
biqʒ miſericoꝛs vtrobiqʒ terribilis in cõ
ſilüis ſuꝑ filios hoĩm: ut de illo ſcriptum
eſt · Sperate iam tandẽ non in agris vñis
ſed in domĩo: ⁊ facite bonitatẽ: ⁊ inhabi
tate terrã. ⁊ paſcemũ ĩ diuitiis eius: iacta
te ſuper dñũm eiꝛam vr̃am ⁊ ipe vos enu
triet · Qui celeſti manu editi: non niſi ter
ram cogitatis: terrãq; diligitis. Nolite ĩ
terrã ſpem habere:ſed ĩ illo qui reſpicit
terram 2 facit eã tremere · Qui te deniq;
ab agello tuo paſſꝰ ẽ falli:vt in illo ſpeʒ
poneres qui nõ fallit ¶ Q ¶ Doleo Ar
ta domus eſt mihi ¶ Beſpondeo. Domꝰ
lutea celeſtem animuʒ non anguſtat· Se
pe parua domꝰ magne gloꝛie capax fuit ·
vis ut domus omnis tibi ampliſſima vi
deat᷑: ſepulerũ cogita ¶ R ¶ DHoleo. Car
cere claudoꝛ ĩdigne ¶ Reſpõ deo. Meliꝰ
eſt indignus carcer q́; libertas indigna:
multoqʒ ſatius immeritũ pꝛo iuſticia ma
la pati:q;ᷓ peꝛ ſcelus bonis affluere:quã
uis nec mala illa dici debeãt: neq; hec bo
na:ſʒ loquor vt vulgus:qð doloꝛẽ malũ

in en wolupegee ſũmum bonũ iudicat

S¶Rimis crebꝛis exagitoꝛ laboꝛibus.

G
N

t⸗
i
G
t
.

¶ Reſpõdeo· Nimiũ ⁊ parũ ꝓ varietate
ſapientiũ accipit᷑ignauo laboꝛ omũs eſt
nimus: nulluſ ĩduſtris· honoꝛatũ te ĩgra
te accipis: neſcis vt nocte media: dum di
cate deo virgines ſtratis ſurgũt: algent.
vigilãt· ⁊ diuinis officiis exercent᷑· Adul
ter interim ſuis ꝑfruitur illecebꝛis: dum
pꝛo defendenda patria miles in caſtris ·
pꝛo augenda dux in tabernaculo:pꝛo oꝛ
nanda ſtudioſus inter libꝛos excubat: le
no infamis inter ſuaſ acies:inqʒ ſuis ten
toꝛiis cõquieſcit:quibus vero ſit melius·
diffinire nemo cui vel modicũ ingenium
ſit pudoꝛis heſitet· Vnde dura virtus du
rus laboꝛ:mollis voluptas mollis ĩertia
ſimilia bene cohabitant: inter aduerſa di
uoꝛtiũ eſt. deniqʒ quiſqʒ naſcit᷑:ad l aboꝛẽ
naſcit᷑: nee regũ filios excipio: laboꝛ ⁊ vir
tus nĩe artes ſũt:nõ ociuʒ ⁊ voluptas: qᷓ
bus qui applicãt ammũ:hi demũ a natu
ra hominũ degenerãt: atq; in pecudũ ſe
tranſfoꝛmant. ¶ K¶ Doleo. Longum
atq; durũ iter pedibus melt? ago . &Be
ſpondeo Qalceatus foꝛſan· Sanci auteʒ

Pes munis pedibus deſerta luſtrabant ·

Nuncii dei omĩpotentis apoſtoli:mundi
climata circũibant: hic ad oꝛientẽ: ille ad
occidentẽ: hie ad arthon: ille ad meridiẽ:
nauigans ĩterdũ: raro id quidẽ: neqʒ ali
ter q; cogente locoꝛũ ſitu. Sed quẽ Feoꝛ
equitẽ legis:p̃ter ex omnibus vnũ iohan
nem ? neqʒ id amplius q; ſemel:idqʒ per
eriguo vie ſpacio:dum quod cdlemẽs ſcri
pſit: a eccleſiaſuca habʒ hyſtoꝛia: ad recu

perandũ ꝑditi adoleſcentis animũ: pium

illũ feſtinatio ꝑurgeret·. Quomõ aũt equi

tarẽt quoꝛũ domimus ibat ?æ vix aſellũ ſe
mel quidẽ ille:mox in crucem aſcenſurus
aſcendit. Quid igit᷑ ire niſi eques doles g5

In in hunc mundũ ĩtraſti eques g an exi
bis 50 pꝛincipiũ humile o finis bumilioꝛ

;ʒſuꝑba inter vtrũq; ſunt media: 2 ĩ bꝛe
ui curſu: quãta pꝛoꝛſus obliuio termino

ruʒ: nec vnde certe: aut quo ꝑgitis memi

niſtis ¶ B ¶Doleo . Gxilio pelloꝛ iniuſto

¶ Reſpondeo· Quid tu ergo iuſto pelli

malles exilio: nempe qð ad iniurie cumu
lum in diuerſuz trahit᷑: habes em̃ iniuſti
eyllii comitem iuſticiã: que iniuſtoſ ciues
deſlituens te ſecuta tecũ exulat· Nam et

ſi falſo iudicio exularis: eſt qui te vindicʒ

Qxvi i .

is qui facit iudiciũ iniuriã patientibus: q
qʒ ait · Mea eſt vltio ⁊ ego retribuã eis in
tempoꝛe · Eſt ⁊ obi nõ cogitas ipſos iudi
cans: aut teſtis ĩ pectoꝛe:mag ni ibi habi
tant vltoꝛes:nulliꝰ belue moꝛſus ẽ acrioꝛ
q; cõſcientie · ¶ Q¶ ¶ Beſtem latiſſime ſe
uientẽ hoꝛreo · ¶ Beſpondeo · Et hie quo
qʒ nil amplius q; moꝛtis eſt metus: quo
depoſito plena ſecuritas ꝑata erit · Enim
uero his magnis animis: non depoſitus
modo ſed ne admiſſus quidẽ eſſe debet
Nam quid minꝰ viri eſt q; hoꝛrere cõmu
nia ¶ D Doleo Craues inimicide mi
bi ſunt vndiq;· ¶ Reſ põdeo NMagne ini

micicie plerũq;ʒ magnarũ amiciciarũ fue

re pꝛincipiũ· Et nunq; darioꝛ ſanctioꝛq;
fuit populus romanuſ: q; dum multis ac
rauibꝰ occupabat᷑ bellis:pax initiũ ma
i fuit: ſecuʒ nãq; ſubiit libido blanda ho
ſtis ac peſſilẽs · Si igit᷑ inimicicias habes
fac vt iuſlicie ſis amicus:mullũ certius p
ſidium:vera virtus foꝛtune minas caleat

ac deſpicit ¶ G ¶ Doleo Videbar vleiſci

malũ agere potentia mayima ẽ: nempe qᷓ
omnipotẽti eſt ꝓpꝛia. Nã ſi pulcerrimuʒ
vindicte genus elt nolle vlciſci: pulcerri
ma neceſſitas nõ ſini:vltro virtutem am
plecti optimũ: ꝓximũ eſt compelli· Si igi
tur vindicta tibi excidit · Colubꝛũ e manu
excidiſſe credito: videto ne it erum ſubꝛe
pat.· Nihil homĩ tam cõtrariũ q; inbuma
nitas: per hanc em̃ homo deſinit: idqʒ ſic

poſſe nec potui · ¶ Reſpõdeo. Nõ poſſe

eſſe ipſum nomẽ iudicio eſt:· Nullus moꝛ

bus tam cõtrariꝰ ne moꝛs quidẽ · la em̃
Kaunr- . aturã decmir ic dutem cõtra.
euire in boiĩiem inbumanũ eſt quis me
ritus· ¶E (DoleoDelloꝛ e pabrle⸗
Reſpondeo Dulſum te peſſimis: opti
mis te mſere:neq; te patria:ſed patriam
te indignã rebus ꝓba: ſentiat illa quid ꝑ
didit: tu nihil te ꝑdidiſſe ſentiaſ· Neq; cũ
illis eſſe cupias:qui te cupiunt abeſſe: ne
q; demũ quod a te fieri debuit:ab alio fa
cium egreferas: debuiſti cedere ciuium
inuidie: vtq; ulam fugeres vltro in exili
um ire · Cupiendo igitur quod cogeres:
efficias ne cogaris · Omne violentũ patiẽ
tia vincitur: ⁊ deſinit eſſe violentum qð
volẽti fit ¶ &Q ¶ Doleo. euerſa ẽ pria
¶ Reſpõdeo · Carthagineʒ atq; numãatiã

292

Chrvij

ffricanus minoꝛ: hieroſolimam titus:
aliaſq; alii:romam nullus in totũ diruit
ſed ſenectus attriuit ciuium · Quid tu igi
tur tuam patriaʒ reris exemptã imperio
foꝛtune:cui vꝛbes mayime: atq;ʒ imperia
ſuberunt Celum ruet ac terra: montes
maria mouebunt᷑ ⁊ creata de nihilo in ni
hilum redigent᷑ · Tu ruiſſe tuam patriam
aut mireris aut quereris: ſunt eniʒ vt ho
mmibus ſic vꝛbibus moꝛtes ſue.
¶ Doleo. Ambiguus ſtatus eſt mibi. ¶ Ke
ſpondeo.It non ambiguus deo:id ſatis
eſt: ili teipſum fidens crede:a dic in ma
nibus tuis ſoꝛtes mee · Id cum pie feceris
pone metũ·pone ambiguitatẽ· pone ſoli
citudinẽ· Nlle ſcit quid de te acturꝰ ſit nul
lius ra dubius· parua quidẽ ſed firma in
nauicula magnuʒ ſulcas mare:fidus tue
3 ſalutis amantiſſimus gubernatoꝛ eſt.
uid refert an viaʒ vectoꝛ ignoꝛet:ſi ma
giſtro nauigii nota ẽ. ¶ E Doleo. Kni
mi diſcoꝛdia laboꝛo. Reſpondeo. Nul
lum hoc bello peiꝰ nec ciuile quidẽ· Illud
er ciuibus inter ſe:hoc homĩ ſecum eſt ·
Ellud inter ꝑtes populi in plateis vꝛbiũ:
hoc intus in aĩa: interq;ʒ ipſas ꝑtes aĩme
gerit᷑· Cbi nõ pater cõtra filiũ: nec frater
aduerſus fratrẽ: ſed hõ ipſe contra ſe liti
gat: quo durãte litigio nulla quies anĩo:
nulla poteſt eẽ ſerenitas. Quare ſi diſcoꝛ
dat animus: ⁊ diuerſis ſecũ pugnat affe
ctibus diuerſitatẽ illã abiice: vnũ velle in
cipe:tunc cõpoſita erit ⁊ ĩmota pax am:
cũ diſcoꝛdes affectus quaſi ſedicioſi ciueſ
in vnã cõuemunt volũtatẽ. Alioquin vt
cõtrarũi coꝛrupti hum oꝛes febꝛẽ coꝛpo
rum: ſic cõtrarii affectus febꝛẽ pariũt ani
moꝛũ:que tanto ẽ ꝑiculoſioꝛ:quãto ⁊ ani

mꝰ coꝛꝑe nobilioꝛ: ⁊ eterna mors terribi

lioꝛ tẽꝑoꝛali:vtrobiq; tñ adhibitũ tꝑamẽ
tum: 1 equalitas quedã ad ſalutẽ via eſt.
R¶ Unſtantis pugne caſũ timeo. (Re
pondeo.· Vix bene gerit᷑ qð pauide gerit
Timoꝛ modeſtꝰ cautionẽ: vehemẽs vero
deſperatõem parit: quarũ altera nil ĩ bel
lo melius:alt era peius nil in rebus oĩbꝰ
Si tñ bel lo vinci metuis: pacem quere·
¶ Doleo. Eſt mihi collega pꝛeceps 2 in
conſtans· ¶ Reſpondeo· Eſto tu conſlãſ
modeſtus: ac foꝛtiter atq; induſtrie mi
niſteriũ tuũ age: ⁊ inter tui college erro

res tua virtus emineat: nuſqᷓ; em̃ virtus
clarioꝛ eminet q; ſuo admota contrario.
Qur nõ potiusiillũ regas.q; te ille pcipi
cet. (C Loleo Nnuz ſum bello.
Reſpondeo· Bello victus libertatẽ re
tinet ac vitaʒ: vicio aũt victꝰ vtrãq; amit
tit · Quiſquis igit᷑ illi ſuccumbit vere vin
citur. ¶ M (Boleo Tranſuerſo vulnẽ
facies diſtoꝛta eſt ¶ Reſpondeo · Nõ vul
nus ſed cauſã vulneris attende· Juſto ci
catrix bello parta:miris modis honeſtat
faciem viri ſhrtiform oſum ꝓ iuſticia ſu
ſceptũ vulnꝰ:multoqʒ ſpecioſioꝛ ẽ moꝛs:

¶ N ¶Doleo · Proditus ſum ab his quibꝰ

fidebam ¶ Reſpondeo · Vix fallit᷑ qui nõ
fidit · Enimuero quo maioꝛ quiſq;:eo mi
nus poteſt tuto ſidere: eoq; plus fidere
ac pluribus eſt neceſſe · Vnde fit vt cõmu
ne regũ ſit ꝓdi:neq; omnino vllũ genus
tam noxiũ huic malo ¶ O ¶ Tyrannidẽ
depoſui · ¶Reſ pondeo · Sepe ſe nocẽtiſ
ſimi innocẽtes putant · Sunt tamẽ ⁊ alie
nõ minoꝛes cauſe pᷣcipitate tyrannidis:
q alienis vxoꝛibus iniurioſum nõ eſſe: ĩ
olentia ſcilicet · auaricia· crudelitas: ⁊ ſu
perbia.⁊ ĩuidia.Et ad ſummã: ⁊ reges et
tyranni om̃s: ⁊ quicũqʒ in potentatu ali
quo ſunt:debẽt ſi regnare diu volũt acri

ter excutere: memoꝛiterq; dictuʒ illud ca

thonis apud liuiũ Ruaricia ⁊ luxuria om
ma magna ĩperia ſubuerterunt. ¶( H

¶ Doleo · Supbia extolloꝛ. ¶ Reſpondeo.

Qur queſo? An nõ te moꝛtalem: an non

aſſidue fatiſcentẽ: an nõ peccatoꝛẽ: an ñ
mille caſibus expoſitũ:an nõ moꝛti incer

te obnoxiũ: an nõ deniq; tu te miſerum

meminiſti? Scire velim quid te hoꝛum
otiſſime ad ſuꝑbiam coartat. In fragi
itas membꝛoꝛũ:exercituſqʒ moꝛboꝛũ:an

vite bꝛeuitas: an cecitas animi inter ſpẽs

viliſſimas metuſqʒ ꝑpetuos fluctuantis
an pꝛeteꝛitoꝛũ obliuio: an ignoꝛantia fu
turoꝛũ ⁊ pᷣſentiuʒ: an hoſtium inſidie:an

moꝛtes amicoꝛũ: an aduerſitas pſeuerãs

an fugitiua ꝓſperitas? e nõ alie ſunt
nobis ad ſuperbiam ſcale:his aſcenditis
ad ruinã · Atqui cetera hominũ penicula:

Iſi iniuſtam aliquã tamẽ excuſationẽ: ſu

perbia ⁊ inuidia nullã habent · Quid deni
qʒ ſuperbis terra a cinis. Nihil ẽ odioſiꝰ

deo q; ſuperbia ·.ꝑ hanc ille pulcerrimus

.
nib⸗
ins
dere
n
nus
nde
tiſ
llie
18:
ei

et
ali

— — —

2 —

¶ B ¶ Doleo · Eſtu quatioꝛ libidinũ ·

creatus raptim coꝛruit:per quã tu pecca
toꝛ vis aſcendere · Si ſic üli ob hoc vnum
accidit: quid ꝑ hoc alis culpis adiuncts
tibi euenturù arbitraris· Maluʒ ſarcinis
tuis cumulũ ſuꝑpoſuiſti · ¶ R WDoleo .
Multa querendi vꝛgeoꝛ appetitu. ¶ Re
ſpondeo · Nec aduertis qꝛ inter querẽdũ
tempus ⁊ vita:cui illa querebant᷑ elabit᷑·
Sic mira ꝑplexitas ĩcidit:dum vita abun
dare videmini diuitiis indigetis: dumq;
indigentia illa pꝛeteriit: ſuꝑuenit altera:
diuitiis abundantes vita indigetis·Nõ
hoc ignoꝛabat ille ſapiens qui diit· Qui
aceruat iniuſte alis cõgregat: ⁊ in boniſ
illius alius luxuriabit᷑· O terribile dictuʒ
ſed cõmune: quotidieq; ſe oculis ingerẽſ
nec idcirco ꝓficiens in animis auaroꝛuʒ:
ſpõde o. Atqui libidinẽ toꝛpoꝛ gignit: gu
la aũt ulã parit: quid mirũ igitur filiã pꝰ
parentes ſe zui. Canam certe ⁊ luxuriam
cõmunes vobis eſſe cũ beluis:maximeq;
beſtialẽ vitaʒ veſtrã foꝛe ſapientibꝰ viſuʒ
eſt · Ttaq; cũ ſint alia grauioꝛa nullũ viliꝰ
Vnde ĩquit ſeneca:blandiſſime dñe nos
cõplectuntur vt ſtrangulent · Non aliter
ergo q; latrunculi viatoꝛibus ĩſwiantes
eol q;ʒ ſubducentes declinãde ſunt· ¶ ¶
Fra eſtuo · ¶ Reſpõdeo· Euris ergo· Tra
furoꝛ bꝛeuis eſt inquit flacchus·vix autẽ
iracũdus vnqᷓ; adeo quiſq; fuit: vt nulla

re laceſſitus raſceret᷑ miſi foꝛ te celius:q

clienti ſuo ſibi in oĩbus cõſentienti: atq;
omĩa confitenti iraſcens exclamauit · dic
aliquid cõtra vt ſimus duo · duruʒ caput
qualiter tuliſſet iniurias: qui obſequium
nõ ferebat · deus ip̃e quotidie verbis ⁊ re
bus offendit nec ſenm iraſci᷑: vos omne
verbũ caſu elapſum ad iniuriã caꝑitalem
trahitis: ĩpatiens genus:· ¶ D ¶Doleo
Gula ſolicitoꝛ· (Seſ pondeo · Prope id
quidẽ nulla res tam vilis: tam ſ olicitos
vos habet· Terrarũ tractꝰ: celiq; ⁊ maris
abdita penetratis: meditati eſtis retia et
bamos ⁊ viſcũ ⁊ laqueos: ⁊ rapaces ĩpe
rio parere ⁊ p̃dari vobis docuiſtiſ: ad mil
aliud niſi vt gule ſatis fiat:quã nõ modo
explendo ſed onerãdo fatigatis:⁊ angu
ſtuʒ ventrẽ varia arte laxatis: ac punitis
obſequendo: cui aliquanto vtilioꝛ fames
elſet: vtiliſſia vero ſobꝛietas · CG ¶ In

te tam
tu aliquãdo aliquem fefelleris:Eſus enizʒ
fere om̃s ad fallendũ pꝛoni · feres aũt fa

uidia crucioꝛ· ¶ Reſpõdeo· Simul 1pec
cas plecteris:expedita iuſticia.· Sed an
non ſatis eſt veſtris ꝓpꝛis malis angi:
que tam mita ſũt: miſi ⁊ aliena bona vos
crucient: vndiq; miſ eri ⁊ inſani· Eſt autẽ
inuidia lippa: longinqua nõ videt: vicini

tas atq; ꝓſperit as inuidie ſunt parẽtes·

¶ E ¶ Doleo .· Tnuidet᷑ mihi a multis (Re

ſpõdeo · Linque honoꝛes ⁊ officia pu li
ca: deſine ĩceſſu elato:⁊ ſuꝑbo comitatu
ꝑ oꝛa ciuiũ volitare: nec vultu: nec verbo
nec habitu digito te notãdũ pꝛebias· vul
gus ⁊ liuoꝛ ĩ plateis habitant:ſicut ⁊ ma

la ferme omĩa· Quidã hoſtes nullo meliꝰ
modo q; fuga vincunt᷑ ac latebꝛis· Tolle

mali materiã: malũ omne ſuſtuleris-Ni
mis opibus modũ pone:quidqᷓd eximia
ſpye inf lamare animos poteſt vel abiice
vel abſconde · Si quid ẽ quo carerę nolis
aut nequeas modeſte vtere· Tnuidiã quã
inſolentia exaſperat: humilitas lenit ·

¶ & ¶ Fnimi aggrauoꝛ toꝛpoꝛe· ¶ Reſpõ

deo · Toꝛpoꝛ ex imꝑfecta volũtate oꝛitur:
mox ut bonũ bñ uelle ceperis: ardoꝛ erit
atqʒ impetꝰ:qui cũ ad multa ſit ꝑeſſimꝰ:
optimus eſt ad uututem. ¶ H Voleo

Malo vnde non timui crcũuentus ſum.

C Reſp; deo · Si timuiſſes deceptus foꝛ
acile nõ fuiſſes- Et nũc cogita an

ciliꝰ ab altero tibi fieri: alteri qð feceris ·
Sed uos ⁊ que facitis aliis nõ ſentitis: et
que ab aliis uobis fiunt pati nõ poteſtis
rerũ omnium iniquiſſimi iudices:· ¶

¶ Holeo · Infamia pꝛemoꝛ graui· ¶ B eſpoõ

deo. Si iuſta ñ infamiã ſʒ ifamie cauſam
defle. Sin iniuſta: erroꝛes hominuʒ alto

animo ꝓculcare: tua te cõſcientia ſolare.

Vnde ſi flagiciis collecta: grauis fateoꝛ.
ſi caſu:facilis· ſi honeſti ſtudio: gloꝛioſa·

ſi quideʒ bonis actibus queſita infamia:
laus eſi · Inſultent fatui: tu exulta lucro

nobili · pauciſſimis em̃ accidit: omni ſemꝑ
infamia caruiſſe · delicatiſſima res eſt fa
ma hominis: ⁊ que ſepe rubiginẽ leuibꝰ
contrabit ex cauſis: ꝛ ad ſummã vt nil cla
riꝰ fama eſt:ſic nil obſcurari ꝓniꝰ: nilqʒ
peregrinarũ ut ſic dixerim capacius im

peieſſionũ ¶ R ¶ Doleo.lieno ime

infamoꝛ · ¶ Reſpondeo · AMieni te crimis

Chy.

voloꝛ attingere poteſt non infamia. Vñ

ſi alieno crrimine meſtus es:eſto tua letꝰ

innocentia (L¶ Indignũ laudaſſe pu
det ae enieere Reſpeo. Duvox 1pe
nitentia doloꝛ: ſcale ſunt ⁊ gradus ꝗdã
ad reſipiſcẽtiã ⁊ ſalutẽ· pauci ſune qui ad
rectum iter: mſi ꝑ deuia multa ceſpitan
do ꝑuemant. Si quidẽ indignum ſciens
laudaſti: repꝛehẽſibilis· at ſi ignoꝛans: ex
cuſabilisg: Minus eſt malũ falli qᷓ; fallere
falli em̃ alienuʒ: fallere aũt pꝛopꝛium fal
lentis eſt crimen. Vnde indignũ laudare
malũ: vituperare tũ immeritũ multo eſt

peius ( N ¶ Doleo. ſpernoꝛ. ¶ Reſpõ

deo · Circa hoc verbũ vnum: quattuoꝛ bo

na dixere eſſe aliqui · Vnde verſus. S er
nere mũdũ ſpernere nullũ ſpernere r e
Spernere ſe ſperni: quattuoꝛ iſta beant.
hoc tibi vltimum opus eſt. ¶ N ¶ Non
poſſum equo anio repulſam pati· ¶ Re
ſpondeo · Cur petendi tibi arrogas licen
tlam: ac negandi aliis eripis libertateʒ 5
Quid yſepe indigna petitio:dignam re
pulſe pᷣbuit materiã?g Quid ꝙ ſepe etiam
petẽti repulſa vtilis fuit: cui qð petierat
impetraſſe damnoſum erat· Mulu ſe ma
gna mernitos putant:vnde penitꝰ nil me
rent᷑: hinc repulſe doloꝛ. hinc querele iſte
quibus oꝛbis terre: omĩs vita hominuʒ
plena ẽ. ¶ O Lotentis domini graui
pꝛemimur iugo · ¶ Reſ Fond⸗ Raro eqᷓ
dem tyrannus abſq; culpa ciuiũ ſurrerit
in populo · vetus eſt aũt verbũ ede quod
H ſi omĩs poteſtas a deo eſt:
ſeu ad bonoꝛũ exerciciu ſeu ad maloꝛũ pe
nam: par eſt vt diuĩo imꝑio te ſummitti
ſentias nõ humano Cuius ſi miniſter im
mitioꝛ videt᷑: patiẽtia foꝛtaſſis efficiat vt
miteſcat . vix eſt ollum tam ferox in geniũ

vt non obedientia ⁊ obſequio len iat᷑: uel
ferendũ deniq;ʒ: vel ponendũ eſſe qð pꝛe

mit · Nempe nihil eſt tetrius pꝛeter impa
tientiã: que moleſtiã nõ minuit ſed acer
uat · vnde ſi peſſimus eſt vobis dñs: non

erit diu: ſi bene ꝓhᷣis viſum eſt: violentuʒ

niſ il eſt diuturnũ · deniqʒ vnũ vos om̃es
habetis hoſtem notũ:vnꝰ multos ille ha
bet incognitos: ꝑiculoſio: ſtatus.¶ DH
Doleo·. Serui fugiere ¶ Reſpõdeo.Spõ
te igitur fecere qd cogendi erant gratiã
habeto depellendi immanes beſtias:tibi

dempt eſt laboꝛ:qui niſi fugiſſent tu fu

gere debuiſſes· Nunc tu liber: nunc tu ſe

curus: nunc domus tue dñs remãſiſii · fu
gitiuos vindicandi ius eſt domĩo: tu te

dominuʒ diſſimula: nec hoc iure vtere:ſi
boni eſſent nõ fugiſſent: malos amiſiſſe
non iactura ſed queſtus eſt. C OQ ¶ Do
leo · QGraues vicinos ꝑfero. ¶ Reſi põdeo
Multũ cunctis in rebus valet opmio: le
ues finge anĩo leues erunt · Multi etiam
ſuam culpã ꝓximis imputant:acutius ali

ena cernunt᷑: diſcutiunt᷑ exactius: ſeueriꝰ

iudicant᷑:ſuarũ rerum nemo ⁊ mitiſ arbi
ter pius ẽ iudex. vnde ſi penitus ab hac
peſte vis abſolui ĩ ſolitudinẽ te reconde
Sic em̃ res ſe habet:vt vbi eſt maioꝛ loco
rum vicinitas: ibi maioꝛẽ videas diſtãtiãᷓ
animoꝛũ · Rara ſine iurgiis ⁊ rancoꝛe pici
nia ẽ. Nemo veſtrũ nin falloꝛ arabũ aut
indoꝛũ regibus muidet · lippus eſt liuor
longinqua non aſpicit. EE oleo·
Villicus eſt mihi nequiſſimus. ¶¶ Reſpõ
deo · Aut villici nequiciaʒ tolerare condi
ſce: aut famẽ perpetii · Mutare em̃ villicũ
nõ ꝓderit:ad vnuʒ modũ ferme facti ſũt
niſi ꝙ ſemꝑ peioꝛ eſt vltimus. Sunt emz
ita furtis addicti: vt eis aliqndo ſit cultiꝰ
id modicũ qð furant᷑: qᷓ; quidqd ex omni
iuſto laboꝛe ꝑcipiunt: ⁊ hoc ip̃m tñ feren
dũ eſt · nec quen vnus debet qd; omnibꝰ
eſt cõmune · ¶ S¶ Doleo. I iſapulum
habeo indocilẽ ¶ Reſpõdeo· Derdis ope
ram:littus aras: ſemĩa ꝓiicis: natura nõ
vincit᷑. ¶ T ¶ Doleo· Amicos experioꝛ ĩ
f.deles · ¶ Reſpõdeo. Impoſſibilẽ rẽ nar
ras:ne foꝛte aũt amicos credideris ꝗᷓ nã
erant · Nempe id nõ modo poſſibile ſz cõ
mune eſt · In amicicia cõſilio vtere catho
nis: qui amicicias que nõ placent ſenſim
diſſuendas eſſe ſinit: nõ ſubito diſcinden
das: ne geminũ graue dãnũ:ſimul a ami
q perditi videantur: ⁊ queſiti hoſtes:niſi
foꝛte acrioꝛ caſus ac moꝛe impatiens ma
turo cõſilio vti vetet ¶ V¶ Doleo. Mul
ti mihi ſunt ingrati · ¶ Reſpõdeo· An tu
idẽ multis fueris recoꝛdare.vna em̃ ĩigra

titudo aliã punit:ſiẽ ĩ rebꝰ vnũ ſepe pec
catũ alteriꝰ pena ẽ. Graue crim̃ ĩigratitu
do: eã vituꝑare ſuꝑuacuũ:oĩm nẽpe moꝛ
talium hanc ſermo cõdemnat· Nulla vir
tus tã laudata ẽ qᷓn vituꝑatoꝛes ĩueniac.

—— —,— ,— — —

—

ti

= = = S

Gratitudinẽ nulla barbaries gentiũ:nul
la moꝛum ĩmanitas non laudabit· Nemo
vſq; non uituperabit ingratitudinẽ.· Sit
fur .· ſit ſiccariꝰ · ſit pꝛoditoꝛ · ſit ingratus:
vicium ſuũ excuſare non audebit ſ̊5 nega
re. Que q;uis ita ſint nihilominus tamẽ
innumerabiles ſunt ingrati Nec eſt vere
vicium aliud:quod tam multis verbo dã
natum:tam multi rebus ip̃is amplectan
tur ac teneant· Quid cõcludã ?g damnãdũ
vtiqʒ non ſolũ verbo ſed animo maxi me
atq; iudicio: ⁊ in ſe cuiq; bono fugiendũ
in altero tollerandũ XPolso. lo
leſtiſſuimã habeo vxoꝛem . ¶(Reſtſ pondeo ;
MHabes vnde patiẽtie laudem queras:vñ
diſcas requiẽ optare · Vnde peregrinari
ames:reditumqʒ odeꝛis· vnde vocẽ exer
ceas ac vacillum. ¶ B Doleo. Impudi
ca eſt mihi vxoꝛ ¶ RBeſpondeo · Dudicicia
inſignis ĩperioſas fadt matronas. Nihil
metuit que ſibi nihil eſt conſcia: huic ma
lo hoc ſaltem boni ineſt:etiã moleſta mi
nus incipiet: minuſq; inſolens· Sepe em̃
obſequentioꝛ in reliquis viro eſt:que ſe
meminit ĩpudicã · de niq;ʒ ſi cõiugalis tibi
ſides frangit᷑ · vide ne tu hãc alus nõ ma
ritis tantũ: ſed uxoꝛi tue fregerns · Nam
ſunt qui ab vxoꝛe exigunt qd nõ pꝛeſtãt:
ui laſciuiã ſuam titulo vrbanitatiſ exeu
ant:alienã vt grauiſſimũ ſcelus ſeueriſ
ſime punientes:qui cũcta cum ſibi ꝑmiſe
runt:cuncta aliis negent:niquiſſimi iu
= de pudicicia iudicent impudici ·

¶ Q ¶ Doleo. Vxoꝛ ſterilis eſt mihi. ¶Re

ſpondeo · Vnũ coniugalis ĩcomodi reme
dium ſterilitaſ: obſequioſas facit atq; hu
miues · Que plurimos parit iam nõ uxoꝛ
credit eſſe ſed dña:ſterilis aũt f let ⁊ tacʒ.
annã helcane meminiſti · Vnde puerperã
emulantẽ · nutrices litigantes· ĩ fantulos
vagientes audire:ſterilitas omma tedia
hec ſummouet ( De ¶ Doleo· Rapta elt
mihi vxoꝛ · ¶ Reſpondeo · Si incomoduz
coꝛꝑis curanti p̃miuʒ debet᷑: quid non le
uanti animi angoꝛes ⁊ moleſtias debeat
Si quis tibi medicus tercianã febꝛem ab
ſtuliſſet: ⁊ gratiã illi haberes ⁊ pᷣcium da
res: quid nũc facias continuã auferenti.
Neſcis quid raptoꝛi debeas ? Naʒ ⁊ ſi co
acta iuit vxoꝛ ignoſcito:at ſi volens:vno
actu duplex tibi querit᷑ vindicta:nam et

adultera ſuũ ad toꝛtoꝛẽ adiit:⁊ ille tuum
virus ſuam tranſtulit in domũ. Qualem
em̃ mechus ſperet que talis fuit marito:

¶ & ¶ Doleo · Vxoꝛeʒ bonã ac decoꝛã ꝑdidi.

Reſpondeo · Stulti eſt cõpedes ſuas
qᷓ;uis aureas amare nunq; foꝛtaſſis opi
mioꝛẽ queſtũ lux attulit vna:quãtis com
pedibus elapſus es: q̃ᷓnto naufragio ena
taſti · Lam ſine aduerſario tui rerũ q; tua
rum dũs eſſe incipis: Ante lucem lectulo
matutinus domo egredi:veſpertinus re
gredi:ſolus aut cũ . voles totos di
es agere ꝑmitteris ¶ E ¶ Doleo. Tuder
me pꝛiuauit ſponſa ( Reſpondeo. Iduil
ter aut raptoꝛ foꝛſitan te pꝛiuaſſet · leuiꝰ
eſt ſponſam amiſiſſe q; cõiugẽ:in illa em̃
ſpes perditur: in hac res: leuioꝛ autẽ ſpei
iactura q; rei eſt· deniqʒ ſi in iudicio ſue
cubuiſii:dignus es viciſſe · Nam duobus
de vna muliere certantibꝰ:qui mulierem
habet is ꝑdidit: qui vicit hic eſt victus:q
vincit᷑ hic ẽ victoꝛ ⁊ liber. ¶ G ¶ Doleo
Eilia laſciuire incipit · ¶ Reſpondeo⸗Oec
curre pꝛincipiis: dura ferro: tenera digi
tis cõuellunt᷑ · Qui ſibi vel alteri habitum
querit a teneris annis ĩcipiat:facile ⁊ tra
ctant᷑ mollia ⁊ flectunt᷑. Vnde lautas da
es ⁊ ueſtes illi molles ac fulgidas· anu
lſ; ⁊ armillos detrahe: ⁊ quidqᷣd ẽ alis
uo ⁊ ipᷣa ſibi placet: ⁊ aliis placè ſtudet
Obiice illi domeſticas curas· penſa.acus
⁊colos:⁊ ſiquid eſt oꝑis quod ſuaues ac
molles manus in callũ donet · Seduc eaz
a ſpectaculis: a cõcurſu popli:feſtis etiã
diebus illã domi contine · Nullũ vagis ac
diſcolis cogitatibꝰ tempus linque· Occu
patio ⁊ laboꝛ ⁊ incultioꝛ habitus ⁊ uictꝰ
aſperioꝛ ⁊ ſeceſſꝰ:inqʒ vnũ aliquid iugis
intentio · Ad hec teſtis carus ⁊ uerendus
frequẽs admonitio: dulces mine:⁊ ſi qñ
res exigat aſpere he ſunt caſtitatis aduer
ſus ĩpudiciciam ſere ac uectes:qui ⁊ ĩſul
tantes ocioſas anĩo paſſiones arceant:
ingreſſas eiiciant · ¶ H ¶ Doleo· Nume
roſa pꝛole pꝛegrauatus ſum· ¶ Reſpon
deo · Sic dicis qſi felicitate ðpꝛimaris tua
⁊ uota pꝛima moꝛtalium tibi cumulatius
obueniſſe fers grauiter: mirũ genus im
patientie · Nam is eos paſcet:qui te a iu
uentute tua paſcit in ſenium:qui non ſo
lum homines:ſed piſces ⁊ quadꝛupedes

—=

paſcit ⁊ volucres. ¶ T ¶ Doleo. Nouer
ca ſuperbiſſima eſt mibi · ¶ Reſpondeo.

Et femine ꝓpꝛium ſuperbia eſt:⁊ nouer

ce eſt: ſi gemine cauſe vnuʒ pariunt effe

ctum non eſt quod ſtupeas:eſt qð feras

te q; ⁊ pꝛeuignum ⁊ filiũ bonum pꝛobes

Nulla aũt re q; humilitate melius vincit

ſuperbia. Vnde ſi impia atq; ĩpoꝛtuna ẽ
tibi nouerca: ſis ili pius 1 patiens: pieta

tem patri debes:patientiaʒ femine: reue
rentiam nouerce · Nam ſi tibi iniurioſa
eſt: iniurias cõtemne· Muliebꝛes em̃ iniu
rie cõtemptu magis melius q; q; vltõne
plectunt᷑· ¶ RB¶ Doleo · Durum patioꝛ
parentem. ¶ Reſpondeo · Duricies pr̃is

ſepe filio ſalubꝛis: ſemper damnoſa mol

licies:non lingue tantum: ſed nec virge
parcendũ docti cõſuluere · Nam que tibi
duriſſima: illi foꝛſan vtilia vident᷑: cui et
certius iudiciũ: incrrepito eſt affectꝰ.

adoleſcentia nõ niſi que ſub oculis ſunt

metitur: etas maturioꝛ omma circumſpi
cit:deniq; ſi durum habes patreʒ: habes
vbi amoꝛem·vbi pudoꝛẽ · vbi patientiam
tuã pꝛobes · Nullũ imperium in terris iu
ſtius qᷓ; patris · Nulla honeſtioꝛ ſeruitus
q́ fili · Nil tam ſuũ cuiq; eſt q; fiius pa
tri· nibil cuiqʒ indignius eripit᷑·
Doleo.Mabeo filium cõtumacem. ¶ Re

ſpondeo. Dum aliquid vel minimuʒ ſpei

eſt ſemꝑ ad miſericoꝛdiã inclina:memen
to qʒ te patrẽ non eſſe iudicem· Neq; hic

tibi terentianũ illud excidat:pꝛo peccato

magno paululum ſuplicii ſatis eſt patri ·

Magis autẽ animum pꝛemit: pungit q;

acrius ſuperbi filu verbum vnũ irreuerẽ

tius ꝓlatum:q; ſeueri patris quecũq; du
ricies · Clle em̃ iniuriam facit:hic iure ſuo

vtitur·. ¶ V ¶ Doleo· Eilius qui meus
dicebat᷑ alienum audio· ¶ Reſpondeo.
Qur hoc aliis potius q; vxoꝛi credis: qua
boc vnũ ſaltem nemo certius nouit.lla
certe tibi filium dedit:quẽ nũc alii nitun
tur eripere · Audiſti credo in patrum me
moꝛia:vir illuſtris fuit:cui foꝛma ⁊ genẽ
par vxoꝛ obuenerat: ſed fama pudicicie

ambigua . Ex hac vnicus infans pulcerri

mus natus erat · Quẽ die quadã ĩ gremio
habens mater:grauẽ curis ⁊ ſuſpirãtem
rirum aduertiſſet: queſiuit que nã tanti
cauſa ſuſpirii eſſʒ? Rurſus ille ſuſpirãs:

¶ Doleo · Amici abſentia me affligit

cellem inquit dominii mei dimidiã partẽ
paciſci:vt mihi ita conſtaret hunc puerũ
meũ:ſicut cõſtat eẽ tuũ· d hoc illa nihil
fronte mota vel animo Enimuero inquit
nequaq; tãti pꝛecii eſt opus:da mihi cen
tuʒ pꝛati iugera:vbi greges meos paſcã:
1 de hoc ipᷣo certũ ego te faciam. Cunq;
ille impoſſibile pꝛoꝛſus id dic eret:conuo

catis qui ꝓpe erant pꝛoceribus:⁊ ſponſi

one interpoſita:nmatuʒ illa vlnis extulit ·
Eſt ne inquit meus vere inquit:cum vir
ãnuiſſet · Nla bꝛachiis teme illi pueruz
poꝛrexit: ⁊ accipe ait dono eum tibi. Tam
haud dubio tuus eſtRiſu aſtantiũ aboꝛ
to ꝓ vxoꝛe diffinitũ: ⁊ vir om nũ ſenten
tiis cõdenmatus eſt ¶ N ¶ Doleo Filiũ
amiſi · ¶ Reſpondeo· Si pium nihil ẽ qð
iam illi timeas in tuto eſt:at ſi impiũ nu
meratoꝛẽ annoꝛum:tue ſtimulũ knectu
tis amiſiſti. ¶ OQ ¶ Doleo. Hatreʒ aman
tiſſimũ amiſi · ¶ Reſpondeo: Incipe iam
de alis curare:qui te curet amplius non
erit · Neq; ſcis quid ſit patrẽ perdere niſi
fuũ habuiſti ¶ H¶ Doleo · Mater obiit
mitiſſima. ¶ Reſpõdeo· NMater ſubſiſlit
duriſſia: que te ⁊ matrẽ quã requiris vno
gremio ſeruabit: cuius ĩ Deere ſunſti. illa
huius in vtero tecũ erit:te ⁊ illam vt cre
dimus die vltĩo pariturã. ¶ Q ¶ Doleo
Rmiſi atre. C teſponven. oꝛtaſſis vi
te tue emulũ ⁊ gloꝛie obicem:fratris im
erio nullus hoſiis infeſtioꝛ. ¶ R CDo
eo. Eſt mihi diſcoꝛs domi frater · ¶ Re
ſpondeo· An ⁊ hoc miraris eſſe magna ĩ
domo: qð ĩ ipſis materni vteri fuit angu
ſtiis:vbi olim ꝛſi maioꝛiſ miſterii velamẽ
tum eſſet: certe non diſcoꝛdes fratres le
gimus ſed bellantes · ſt ne igitur nouu
ſi faciunt armati qð nõ nati ſolent.

ſpondeo . Gſt id fateoꝛ cõmune mulierũ:
atqʒ ommũ muliebꝛiter amantiũ:quoꝛuʒ
delectatõ omnis ĩ ſenſibus eſt Nihil omi
nus de his ipſis poeta loquebat᷑ ubi ait ·
Abſentem abſens auditq; uidetq; · Inter
dum aũt non cognoſcitur amicus niſi ab
eſſe ceperit · Sicut cunctis in rebus:ſic in
amicis copia ingẽs guſtum ebetat:penu
ria acuit· & ſi magiſter amoꝛis ĩtermiſſi
onẽ amantibus utilẽ dicit:quibus omni
bus in pᷣſentia eſt uoluptas:cur nõ eadẽ

nte
i
bil
lut
cen
ſei⸗

q

bor
iten
Pli
icß
uUum
echn
man
iam
non
niſi
dbiit
ſſſt
no⸗
ilti
te

bleo

pi
n

de
ad
m
reͤle
voun
(8
(De
len:
gort
N
Are
ſic
Nicin
venn
miſti
omni
eẽ

vtilis ſit amicis:quoꝛũ ĩ uirtute iocundi

tas tota eſt: que abſentie nullum ſentit ĩ
cõmoduʒ:cũ ubiqʒ pꝛeſens ſit· Noli ergo
deſiderio ſuccumbere:ſed amicuz mente

amplectere:quẽ tibi nec diſceſſus eripiat

nec moꝛs ipᷣa· ¶ A ¶ Doleo. Fnnumera
biles uſqʒ ad tediuʒ me honoꝛant· ¶ Re

ſpondeo · Tu uero dei munus agnoſcito.

Cle te honoꝛat ut te illum ⁊ honoꝛare de
lectet:⁊ inhonoꝛaſſe peniteat. Omnis ho
noꝛ ⁊ quodcũq; homini ab homĩe bonuʒ
fit a deo eſt· Quãuis aũt non ſit optanda
celebꝛitas ꝑ ſeipſum:ferenda eſt tamen:

⁊ amande cauſe ipſius virtus ⁊ ĩduſtria:

neq; vnqʒ vt illa careas deſerẽde.Multo
eſt gloꝛioſus: laboꝛ optabilioꝛ q; ignaua
requies · ¶ Item malos moꝛes ho minuʒ
egrefero:ſi caritate motꝰ laudo: ſi ira vel
indignatõe non laudo · Quid a te em̃ qui
bus moꝛibꝰ ſint alii:dummõ tu ſis bonꝰ
Kn nunc pꝛimũ intelligis vulgi moꝛes g
An tibi negocium paruũ ſentis:vitã tuã
cõponere ? non inuigiles aliene: ⁊ id ag
grediare:qdð nec ars vſqᷓ; efficere valuit

nec natura · Vnde nihil vnqʒ ſperes: niſi

tedia ⁊ laboꝛes fuerint · he tn ⁊ phis cure
quoꝛũ alter ĩ publicuʒ egrediens ſemper
f lebat:alter contra moꝛes hoĩm ridebat.
neuter ſine cauſa:ſʒ iſtud pietati:hoc ſu
perbie ꝓpinquabat · ¶ Item enoꝛmes ac
ſubitos hos habitꝰ ferre nõ poſſum.Ma
le ꝑ vim dehoneſtari ferres ſi neceſſe eſſʒ
qui ſponte tua alios defoꝛmatos pati ne
queas· Sine illos indui vt libet: tu vt licʒ
atq; libet ĩduere:atq; ita te vlciſcere.nõ
minus laſciuos oculos honeſti habitꝰ of

fendunt:q̃ᷓ; modeſtos in honeſti · Quid qᷓ
reris feditas aliena tuo adiacet decoꝛi ·

ktem tot fraudes:tot artes auaricie:
tot ſpecies libidinũ:quis ferat Que tibi
merito diſplicent declina: ⁊ que in aliis
dãnes ne in te damnẽt alii caueto · ¶ tẽ
quis hoc gule regnũ g Maxime iter ebꝛi

os ſpacioſa ſobꝛietas:vbi eque boni oẽs

nullus excellit · ¶ ITtem quis tam multa

mendacia:ſi mendacio of fenderis verita

ti ſtude · ¶ Item quis tot ferat inſolenti
as g humilitas eo acceꝑptioꝛ quo pluribuſ
eſt obſeſſa ſuꝑbiis. Etenn vulgi cõten
tionibus feſſus ſum:vulgo aures dũ pꝛe

bueris nõ quieſces · ¶ tem vulgi ſtrepi

Chexj.

tu fatigoꝛ. vulgi vᷣba deſpicito:pene eniʒ
quidqᷣd vulgus loquit᷑:aut nihil aut fal
ſum elt: idq; non aliter q́; mugitus boũ:
aut balatus pecudũ:aut vꝛſoꝛũ murmur
quid em̃ tibi beluarũ voces ſunt uel iner
tium vel ferarũ · ¶ Item latratibꝰ can uz
vexoꝛ · Qui vulgi latratꝰ fer re didicit:ꝛnul
los horꝛebit canes · ¶ Etẽ pulicibus ĩqui
etoꝛ · Sanis cogitatõibus cõquieſce. Cogi
ta nihil mali pᷣter peccatũ homini contin
gere · Multis nõ hec modo facilia:ſed que
vident᷑ grauiſſima ꝓfuerũt Quid ſcis an
ſi pulices abirent:ſopoꝛ nimiuſ aut male
libidines ſubirẽt · Crede bene in omĩbus
tecũ agi: bene erit · Si igi᷑ nocturno pu
licum pᷣlio victus es: quid ſuꝑbis igitur
vmbꝛa ⁊ cinis? qᷣd erigeris iners lutuʒ a
pulicibus victꝰ:cõtra deum calcitrans:iu
mentũ indomituʒ ac ſtolidum. ¶ Item
mures thalamũ ĩfeſtãt · Quid ſcis an ip̃i
in thalamo exoꝛti:quẽ tu foꝛſan ꝑegrinꝰ
inhabitas: de te iuſtiꝰ queri poſſint:qᷓ na
tale illis aduena ſolũ eripis· Sed omiſſis

iocis hoꝛum ommũ ratio vna eſt.Tocireo

equidẽ his infeſtis vitã agitis:vt diſcatis
alterã optare:atq; illuc animũ habeatis
vbi nec mures nec fures: nec aranee nec
tinee: nec dãna nec tedia ula ſunt. ¶ Ftẽ
magno toꝛqueoꝛ caloꝛe. Cxpecta hyems
tediũ hoc pulſare feſtinet · ¶ Ktẽ. Meſto

ac turbido atterroꝛ litigio · Dro re aptis

ppotecis vſus es:vbi em̃ lig ibi nec gau
dium nec trãqullitas eſſe ꝓõt:tu ſi litibꝰ
vis carere litiuʒ contẽne materiã. Nuari
cia lites parit: 1 partas alit.· ¶ B C Do
leo· Moꝛtẽ timeo · ¶ Beſpõdeo.Et naſci
timuiſſes ⁊ viuere:vite limen initiũ moꝛ
tis eſt · Nam quidqᷓd eſt natũ moꝛitur:qᷓd
quid moꝛit᷑ natũ erat· Quãmulti egre no
men illud audiũt: quod ſemꝑ internã au
rem pulſare debuerat: nempe ſine quo ñ

eſt qᷓ ſeipſum coꝛrigere poſſit. Recuſatis

ecce moꝛtẽ cogitare quã confeſtim ⁊ cogi
tare opoꝛtebit ⁊ pati: cuiꝰ paſſio faciliter
ſequeret᷑ ſi cogitatio p̃ceſſiſſet:nũc ſimul
in anguſtiis altera alterã exaſperat · Om
ne em̃ inopinũ ⁊ ſul itum animã quatit
Eque ſtultum eſt vel appetere id fruſtra
vel vitare velle qð nequeas · Atqʒ nil dã
noſius ĩ humanis malis:q; dei ſuiqʒ ipᷣiꝰ
⁊ moꝛtis obliuio: que tria ſic cõnera ſunt

chej

vt vix valeant diſſolui. It vos veſtri me
moꝛes videri vultis.⁊ pꝛincipii ⁊ finis im
memoꝛes · Vna eſt moꝛiendi neceſſitas:
tametſi multa ſint moꝛtis genera ut vite
hanc tu cupis excutere: quam nec patreſ
tui:mec vlli vnq; reges gentium excuſſe
runt: nec excutient quidem · Optate ergo
bene moꝛi quod ipſum niſi bene vixeris
fruſtra eſt · Optate inquam ⁊ enitimini
⁊ quod in vobis eſt facite · Reliquum illi
committite qui vos in hanc vitam vltro
vocauit:⁊ non rogatus manũ dabit: nõ
moꝛi auteʒ nolite optare:non modo em̃
impudens arroganſq;:ſed inef ficax etiã
inane votum eſt Aſſueſcite o moꝛtales
nature legibus: ⁊ ineuit abili iugo colla
ſummittere: ⁊ ſi voſipſos amatis ꝙ nati

eſtis amate non ꝙ nati eſſe velletis · neqʒ

enim natura nobis: ſed illi obſequi par
eſt ¶ ¶ ¶ Moꝛtem mihi conſcire pꝛopo
ſitum ẽ ¶ Reſpondeo· Rem vnam nunc
metuere nunc optare hec tota veſtra cõ
ſtantia eſt · Nunc tu moꝛtem muliebꝛiter
foꝛmidabas: nunc eandem inhumane ap
petis. Rogo que nam ſubita mutãdi cau
ſa eſt? Si tedio vite: familiare hoc viciuʒ
ſtultoꝛũ omniuʒ· Sapientibus em̃ omĩs
vita iocũda eſt:letã libenter: triſtẽ ferũt
pPatienter · Et ſi rebus ipſi nequeũt patiẽ
tia delectant᷑· Nihil in rebus letius: nihbil
dulcius ẽ vᷣtute · lla ẽ qᷓ moleſta lenit: ob
liqᷓ dirigit: dura mollit: ac mitigat ardua
atq; aſpera queq; cõplanat:ceſſant que
rimonie:ceſſant pᷣcipitia · Et ad ſummam
ſapientis vita nil ſerenius: nilqʒ trãquil
lius: hi aũt animoꝛũ f latus atq; angoꝛes
he nubes 1 ꝓcelle: que ĩ ſcopulos fragilẽ
vite tumbã tradũt:e ſola triſticia oꝛiunt᷑
Sin aũt moꝛbi ĩpatientia moꝛi eligiſ:ſtul
te qᷓdẽ eligis ac ſuꝑbe · Sine dñm de ſuo
coꝛꝑe quod ip̃e fecit ſtatuere · An qð tibi
in tuo edificio vis licere: in quo non lapi
des tu feciſti: in quo deniqʒ p̃ter ſtructu
ram nihil eſt tuũ · Td ĩ ſuo licitũ dño oĩm
nõ vis ? qui non in illo tm̃ carneʒ ⁊ oſſa
I ſanguinẽ ⁊ ſpiritũ:ſed celũ ⁊ terras et
maria: ⁊ omia que ĩ his ſunt creauit ex ni
hiuio · Nec dicas apud temetipſum: coꝛpuſ
nm eũ graui doloꝛe angit᷑:nõ tu dominiuʒ
ſed vſum coꝛꝑis accepiſli bꝛeue ad tẽpus
lutee te do minũ dom uscrevdistqualins

es: qui fecit omnia is eſt omniũ dominꝰ.
Igitur vitam equanimiter ꝑferendã: moꝛ
tem foꝛtiter ſpectandam · hec noſtri reme
diü ſumma eſt · ¶ D¶ Holeo · Moꝛioꝛ·
Reſpõdeo· Omnes hi qui modo lectu
lum tuum ambiunt:omnes pᷣterea quos
vidiſti vnq̃ʒ: om̃s de quibus audiſti aliqᷣd
aut legiſti: iter hoc egerũt acturi qʒ ſunt·
Immo dum moꝛeris:carnis tributuʒ: na
ture debitũ ꝑſoluis: fac libens qð vel no
lens faceres · deniqʒ nõ moꝛeris ſʒ obdoꝛ
mis:viteqʒ feſſus ut arbitroꝛ requieſcis.
Vadis in eternã requiem:vbi nũc pꝛimũ
viuere incipis: bona moꝛs initiũ eſt vite.

¶ E ¶ Doleo· Moꝛioꝛ ante diem: ⁊ dum be

ne agere cogitabam. ¶ Reſpõdeo· Inte
diem nemo moꝛitur · ſed non oĩbus dies
idem:ĩmo vt eximius vates ait · Stat ſua
cuiq; dies:ad quã quiſqʒ duʒ venerit me
tam attigit Et quid ꝙ bene agere cogita
bas: nec agebass ſic foꝛtaſſis in ꝑpetuũ
cogitaſſes · Sunt qui bene agere cogitãt
nunq; tamen incipiunt · O ſi bene agere
ceperas ne dubita: quãuis boni opꝑis finẽ
moꝛs peruertat:apud ceca hominum iu
dicia foꝛtaſſe aliud ſed ſpernenduʒ apud
infallibilem rerũ eſtimatoꝛeʒ nil tibi ſub
trahitur: integra merces tua eſt: nõ actu
um modo ſed votoꝛuʒ · Quid ſi plus vixiſ
ſes 5 nunquid ideo nõ vixiſſes modicuz
Quid plus inquã habet qui diutius vixit
niſi foꝛte curas· laboꝛes · doloꝛes· ⁊ tedia·
⁊ foꝛte peccata · Eſt in expectatõne fateoꝛ
pluſculum aliquid: at cum ſpacum vtrũ
q; tranſierit (mihi crede nichil inuenies

quo plus viyriſſe facilius ſit.· ¶ E ¶ Do

leo· Moꝛte pereo violenta· ¶ Reſpõdeo
Si nolens moꝛeris violenta moꝛs omniſ
eſt: at ſi uolens nulla: perſuaſum autem
multis ſcio in mari miſeruʒ moꝛi:ꝙ ethe
reus atʒ ardens ſpiritus ſuo cõtrario vi
detur oppꝛimi · Sʒ de hac re naute neſcio
cuius reſponſionem pꝛobo:quem cũ qui
dam interrogaſſet: vbi nam pater eius
obiiſſet g in mari inquit: cunq; idem ille
de auo ⁊ pꝛoauo atq; attauo nominatim
ex oꝛdine queſiuiſſet: reſponſum q; idem
de ſingulis accepiſſet: intulit:⁊ nunquid

tu inquit mare ingredi non times? Re
ſpondit nauta diſſimul ans. Et vbinam

tuus pater obiit g ſuo ait in lectulo: ubi

eo

en
te
gi
us
le

/

auus inquitg a is ait ⁊ proauus et maio

res mei om̃es ſuis in lectul obiere · Tum
nauta:nunquid tu tuum in lectulum nõ
times aſcendere ?g Eleganter quidem ali
quanto q; pluſq; nautice · de morte igi
tur natura viderit que moꝛtales fecit:at
de geneꝛe moꝛtis · de loco ⁊ tempe viderit
foꝛtuna · Vnð non vbi:ſʒ q̃liter moriaris
ad rem ptinʒz vbiqʒ bene moñ licet: vb iqʒ
male nõ· Nõ in loco ſed in animo eſt qð
felicem morteʒ facit aut miſerã · Et quid
refert coꝛpus terrenum:terre reddas an
pelago. ¶ X ¶ Doleo · Ignominioſe mo
rioꝛ · ¶ Reſpõdeo· Nemo bonꝰ male mo
ritur nemo malꝰ bene: honeſtã moꝛtem
non funeralia · non mĩſteria· non purpu
re faciunt eximie:non inuerſi clipei atq;
enſes: a flens dñũm faĩlia: ⁊ vulgi clamor
ac lamẽta: ſed virtus ⁊ clarũ meritis viri
nomẽ:dura moꝛs foꝛtaſſe videbit᷑ igno⸗
mimoſa:certe non fuerit:ĩmo vero non

. — - „ 7
nũquã eo cl arioꝛ quo durioꝛ· Et ad ſum

mam:om̃e genus moꝛtis honeſtare põt
virtꝰ:virtutẽ nulla moꝛs inquinat ¶ B
O ſi domi moꝛerei ¶ Reſpõdeo.Mul
ta ibi foꝛſitan videres ꝗᷓ moꝛtẽ tibi effice
rent grauioꝛẽ. Vñ ideo te ſũmotũ crede:
vt erectis curis om̃ibus deũ ſolũ cogita

res . ¶ ¶ ¶ Quid de liberis q;d de patri

monio ſperẽ neſcio.¶ Reſpõdeo· Et pa

trimonium dnos inueniet: ⁊ liberis ſua
ſoꝛs erit · nã a terreno pr̃e deſertos:ĩ ſuã
curam celeſuiſ pater accipiet:non relictu
rus ut tu:neq; orphanos facturus · Ille
eos nutriet ⁊ docebit a iuuentute eoꝛum
modo dociles ſe p̃ᷣbeant:⁊ vſq; ĩ ſenectã
ſenium:vſq; ad moꝛtẽ ⁊ ſepulcrum nõ
deſtituet · Spes naſcẽtiſ homĩs deꝰ nõ ge
nitor: quãuis diues quãuiſ ille rex:non ẽ

edificandũ in arena ſʒ in petra· Oĩs ſpes

de homĩe bꝛeuis ⁊ caduca ẽ.filii igit᷑ tua
ſpe deluſi: ponãt in deo ſpem ſuã: ⁊ can
tent cum dauid· Dater meꝰ et mater mea
dereliquerunt me:dũñs aũt aſſumpſit me
Multoꝛũ indolẽ filioꝛũ:⁊ virtutum ſemẽ
mẽtibus inſitũ parentũ blandicie extĩxe
runt: ſicut ex adueꝛſo molliciẽ ſepe excuſ
ſit oꝛbitas ac paupertas. ¶ D ¶ Quid a
gat vxoꝛ amantiſſima poſt me neſcio ·
Reſpondeo · Tuo iugo abſoluta vel
bibit aliud: vel libera ceruice vagabit:

en
E (G

ma eſi · ¶ Reſpondeo · Eragili miteris

qd ad te? Quid cũ te euaſerit actura ſit

cogitas y cum tibi ſubiecta quid egerit

neſcias .Magna pars moꝛtaliuʒ quid do
mui ſue fiat neſcia: quid i n celis agitur:
quid ve in terris agendũ ſit querit · Sine
quid deinceps agat vxoꝛ ipſa: ead em vel
maritus alter viderit: ad te ampliuſ cura
illa non ptinet · ¶ ¶ Ouid de me poſt
fata dicent hoĩes· ¶ Reſpondeo.Intem
peſtiua ſolicitudo: hoc a iuuẽtute proui
ſum eſſe debuit:qualis fere vita hominũ
talis eſt fama· Sic habeto: qualis quiſq;
dign ſit fama poſt moꝛtem: nulla re me
lius q́; moꝛte cenſeri · Quippe cum mitoſ
per oẽz vitam inglorioſ ⁊ obſcuros ſola
(dictu mirabile) moꝛs illuſtret · ¶ E
¶ Doleo · Nati quos optabam ſperabã
q; ſuꝑſtites pꝛeceſſerunt. ¶ Reſpõdeo·
Mabes ad quos ire cupias:non a quibuſ
doleas abire · non exiguũ ſolamen · dubi
tari aũt nequit:quõ multi felicius obitu
ri fuerint: ſi ſine filiis obiiſſent· ¶ E
¶ Holeo. Inſepultꝰ ero turpis aſpectu.
¶ Reſpõdeo· DHarum ne oro negocii tui
hẽs:ni ſuſcipias alienuʒ: ꝓuideãt quos
res tangit ·hanc tu em̃ turpitudinẽ non
videbis · Et hec ð remediis aduerſe foꝛtu

ne. ſequunt᷑ ꝓſpe eiuſdem ·

Eranciſci petrarche de ꝓſpera fortu
na remedia M
Audeo · Etas floꝛida ẽ:⁊ multuʒ
ſuꝑeſt vite. ¶ Reſpõdeo.En pꝛi
ma moꝛtaliũ ſpes:ꝗqᷓ multa hoim
milia 1 fefellit ⁊ fallʒ. t᷑ nane gaudium 1
H iſte dum loquimur areſcit

audeo · Eoꝛma corporis elegãtiſſi

fundamento· Coꝛpꝰ ipſum vmbre ĩ mo
rem preterit: ⁊ tumomentaneum coꝛpo
ris accidens tibi manſurũ ſpondes · Rue
re querũt accidentia ſtante ſubiecto: ne
quiunt illo ruente non ruere· Tuum igi
tur bꝛeue caducumqʒ donum ĩane gau
dium ſine inuidia tibi habeto · habes tu
foꝛmoſe hoſtem tuum domi quodqʒ eſt
peius delectabilem ac blandum . habes
raptoꝛem quietis ⁊ temporis: perpetuũ
q; tortorem · habes et materiam laboris
berrimam hbabes velum oculis: la⸗
queum pedibus: alis viſcum · haud fa
cule ſeu vera diſcernere: ſeu veritatem

Cxij
ſequi poteris ſeu in altum euolare aĩmo
Multos enĩ ad hõeſia ꝑgenteſ foꝛ ma de
tinuit.detorſitqʒ contrariã in ꝑtẽ. habeſ
poſtrẽo diſcriminũ cauſã:fomenta libidi
num:nec minoꝛeʒ qᷓrendi odii q̃́; amoriſ
aditum · fieſ muliercul'foꝛſan amabiliſ:

odioſuſ uiriſ: aut foꝛte ſuſpectꝰ:qm̃ nul
la re magiſ qᷓ; foꝛma coꝛporea: coniugal
ʒelꝰ accendit᷑ · Nulla aute reſ ardentiꝰ ap

petit᷑ q; foꝛma:nulla aĩm mouere ꝓoten
tioꝛ: atz ideo nulla ſuſpectioꝛ · O quot de

lectabiliꝰ abſtinẽt foꝛmoſi iuueneſ:quot
ſuſcipiunt laboꝛeſ :q̃nta ſibi ĩferunt ſup

plicia: ut foꝛmoſioꝛes nõ ſint quidẽ ſed

appareãt · quãti ſit foꝛma viui hoĩs moꝛl
oſtẽdit: nec moꝛs ſola ſʒ ſenectꝰ:⁊ pauco

rum ſpaciũ annoꝛũ:ĩmo vłl vniꝰ lucis re
pentina febricula. Hoſtremo ut nihil ex⸗

tremũ incidat: ꝑ ſe ſepe ſtãdo durãdoqʒ
cõſumit᷑:⁊ ĩ nibilũ coir ne⸗⸗ tm̃ gaudi

veniẽs tulit: q̃ntũ fugiens fert doloꝛis ·
Veris ergo ac mãſuris boĩs delectari cõ⸗
ueĩt: nõ falſis ac labẽtibꝰ. Si id efficis: ut
virtꝰ aĩ: coꝛꝑis foꝛme iũcta ſit:tũ demum

vndiqʒ foꝛtunatꝰ eris: foꝛmaqʒ clarioꝛ vNi
— * „ . „ „ . „
debit᷑: ⁊ vᷣtus gratioꝛ· Quare nõ mibi vi⸗

ſus ẽ errare virgiliuſ qͥ ait· Gratioꝛ ẽ pul

cro veĩens e coꝛꝑe vᷣtꝰ. ¶ R ¶ Caudeo.

Valitudo coꝛꝑis bona ẽ.· ¶ Reſpondeo·

Bñ vtere:alioquĩ leue bonũ· Multiſ peri

culoſa ⁊ peſtilẽs ſaĩtas fuit qᷓ tutiꝰ egro
taſſent · ¶ L¶ Caudeo · Incipiti egritu
dine abſolutꝰ ſum. ¶ Reſpõdeo. Oredi

toꝛeʒ habes infallibile: dilata ſolutionis
dies ẽ: ſʒ nõ caſſa· habes egrotari iterum

1 moꝛi:⁊ ſomnꝰ ⁊ vigilia: ⁊ laboꝛ ⁊ reqes

moꝛbꝰ ⁊a ſanitas:eꝗᷓ ſũt graduſ ad mor
tem. ¶ M ¶ Caudeo Vaſtũ ⁊ p̃ualiduʒ
ooꝛpꝰ eſt ¶ Rñdeo· Nemo milone robu
ſtior: clarioꝛes multi. Thaurina ẽ glia. p
ſtãtiſſima reruʒ vᷣtus mole coꝛpoꝛea non
egz: in animis habitans· Et certe vide ne

q̃d aggrediare viriũ ſiducia quo imbecilł

appareas. ¶ N ¶ Caudeo Incredibilis

mihi pnicitas mõ eſt. ¶ Rũdeo Quʒ oẽs
hoĩes exceſſeris:lepuſculũ nõ eqbiſ 4
¶ Laudeo . Ingeniũ magnũ ẽ 1 Reſpõ

4
deo · Bonũ cupio 1modeſic macritndo
ſola ſuſpecta ẽ: Sepe magnũ ingenium
magnoꝛũ initiũ maloꝛũ fuit· Raro eĩẽ ma
gni erroẽs niſiex magnis ĩgeniis ꝓdiẽ

¶(Candeo Meoria ypta eſt · ¶ Re

pondeo· Mallẽ volũtas ꝓna:caſtũq; de
ſideriũ:⁊ honeſta cõſilia:⁊ actꝰ innocui:.
⁊ vita ꝓbri neſcia · Nam ſi tibi memoria
multarũ rerum ẽ:mltis in rebꝰ pauca de
lectãt:pꝓlurĩa cruciãt: ⁊ ſepe delectabiliũ
meſta rcoꝛdatio ẽ.Et ſi apud te tenax eſt
meõria ſatis erit ſi celeſtũ p̃ceptoꝛum q̃
tam pauca ſũt numero:ſi dei vnius ſi tui
met apud te recoꝛdatio habeatur· QCQ—
¶ Vaudeo. Sapiẽs ſũ ¶ Rñdeo · Crede
aut nunqʒ ſi verꝰ eẽs hoc dicereſ. Sapiẽſ
em̃ q̃ntuʒ eſt qð ſibi deſit intelligit: non
gloriat᷑ itaq;:ſʒ ſuſꝑirat· Credẽ ſe ſapien

72

tem pᷣmꝰ ad ſtulticiã gradꝰ eſt: ꝓximꝰ cõ
fiteri · Nec mouearis.ſi vulgo ſapiens di
caris vulgus em̃ inſanos ſaꝑiẽtes dici:·
⁊ ſapientes inſanos iure ſuo didicit: qd
ẽ ut falſa ꝓ veris:⁊ vera ꝓ falſis habeat·
dihil ẽ a veritate ĩᷣmotiꝰ q; vulgaris opi
nio ¶ R¶ De vera religiõe mihi placeo
Rũñdeo· Hacẽè ſibi ſuꝑbie ẽ · Hec ãt va
religio ẽ:q̃ te deo ⁊ deũ tibi religat:hũili
tatẽ piis mẽtibꝰ inſerit:ĩſolẽtiã extirpat
SDit tibi gꝰ gaudẽ ꝑmiſſũ:ut q̃nto letior:
qntoqʒ; religioſioꝛ:tãto ſis huĩlioꝛ:et opi
bus boĩs aff luẽtioꝛ· Illi grqʒ agenſ qᷣ tibi
ex hac moꝛtalitate rectũ iter ont ad eter
nam vitaz · ¶ S ¶ Gaudeo. Quiſ⸗ js ego
ſim opinio hoĩm ð me bõaẽ.¶ Rñdeo.
Opinio rẽ nõ mutat · Opinio nomẽ ẽ re
ſabigue:certiſſiã res eſt vᷣtꝰ.Si bonum te
cõis hʒ opinio:qͥd ſi malꝰ tu g nunquid
opinio falſa ẽæ ſcientẽ certe falſo gaudẽ
demẽtia ẽ Nõ refert qᷣd ð te ali ſentiant
ſzʒ qd tu · Eſt ĩtꝰ ĩ aĩa teſtis cõſcĩa tua.hãc
ĩterroga:illi crede · Nã ⁊ ſi vir bõꝰ tibi vi
dearis:ergo es malꝰ.boĩ eĩ ſibi diſplicẽt
ſeq; accuſãt · Si deniq; totũ vulgus vna
te voce laudat: Nulla ꝓnioꝛ ad errorem
atz ad pcipitiũ via ẽ: q; ꝑ vulgi veſtigia:
quidꝗd eĩ vulgꝰ laudat: pene vitupio di
gnũ ẽ · quidqᷓd p̃dicat vleẽ cogitat uanũ
·quidq;d loquit᷑ falſuʒ ẽ. quidqͥd ĩ pbat
bonuʒ ẽ · quuidquid appbat malum eſt.
quidquid agit ſtultum eſt· Igitur n unc ĩ
ſanioꝛum ſermunculis glonare. ¶ T
¶ Caudeo. Liber ſum · ¶ Reſpondeo.
Hane ſi pꝛudens es · ſi iuſtus · ſi fortis. ſi
modeſtus· ſi innocens · ſi pius · HMoꝛum ſi
quid affuit pro ea te parte ſeruum ſcito-

—

—— —

—— 2 —— — ò —

.

—
—,ᷓ

“

„
er.

N

nin
it

1

.

Sed idcirco te ut reoꝛ liberum dicis:ꝙ eẽ

tibi dñm nõ vides. Sunt eĩ vobis ĩuiſibi

les animoꝛũ dñi · Eſt ĩ ipſa oꝛigine hoĩm
latens peſtis · eſt naſcẽdi genꝰ obno xiuʒ
peccato:q̃ nulla grauioꝛ ſeruitꝰ fingi po
teſt: ſũt occulti hoſtes: ⁊ bella clãdeſtina
ſunt q̃ miſeras aĩas nundinent᷑ volu pta

tes fediſſime: ꝗᷓ vos inenodabili laqueo

vĩctos tenẽt· te nẽ ⁊ libertate gloꝛiamĩ
SDed vos ceci nihil niſi coꝛpoꝛeuʒ videtis:
vñ eũ qui vni moꝛtali dño ſubeſt ſeruuʒ
dicitis:eũ veꝛo qᷓ mille immoꝛtalibꝰ oppᷣ
itur tirãnis liberũ iudicatis: eleganter
vt reliq̃· ꝓfecto aũt liberuʒ non facit for
tuna ſed virtꝰ. CN Cudeo.⸗Datnin
mihi felix ac nobilis eſt· Rei pondeo
Bene ꝑ oĩa ſi virtutum hoſpes:vicioꝛum
hoſtis:foꝛtune em̃ illud:hoc aũt tuũ eſt·

Gſuimatione vera egregie atqʒ ſũme pa⸗

trie lauſ:ſola virtus ẽ ciuiũ ¶ B ( Cau
deo · Magna ẽ nobilitas antiquoꝛũ meo⸗:
rum · ¶ Reſpõdeo · Mallẽ ꝑ te alii: q;ᷓ tu

ꝑ alios noſcereris: verum age aliqd ⁊ tu

vnde ſis nobil.Nã ⁊ illi niſi aliqd egiſſẽt
laude dignũ:nunq; nobiles fuiſſẽt · verꝰ
nobilis nõ naſcit᷑ ſed fit:⁊ ne foꝛte videa
tur heredit ariũ bonũ virtus(non libens

dico: ſʒ res ip̃a cellẽtis vi
ri filiꝰ excelleſ fuit ¶ O ¶ Caudeo. Nul

to ⁊ magno ĩ ſtatu natꝰ ſum · ¶ Rñũdeo
Iaʒ pꝛĩo ex alto grauis lapſus:⁊ magno
ĩ pelago rara qes in imo aũt pᷣcipitium

nõ metuas: nec naufragium ĩ ſicco· ¶ D

¶ Caudeo· Lautis ⁊ multiplicibuſ vtor
cibis · ¶ Rñndeo· Propter crapulã multi
perierũt·qᷓ aũt abſunẽs ẽ adiiciet vitam
pᷣe demuʒ ꝓfeſſoꝛ voluptatis epicurus
tenuẽ victũ qᷓi vnicũ auxiliuʒ ſue ꝓfeſſio
nis laudauit ⁊ coluit · Cibꝰ eĩ tenuis ac

modicus · ſiccos · validos· ⁊ aſpectu placi
dos:ac odoꝛe coꝛpis nec ſibi nec aliis mo
leſtos fẽit· Victꝰ autẽ crapule·madidos ·

eſtuãtes tremulos:⁊ olẽtes:⁊ ut Cicero
nis vtar bis ſudãtes 1 ructantes facit:
ut aſpẽu videat᷑ qd interſit inter frugali
tatem ⁊ crapulã C6. ¶ Conuiuiis glior
Reſpõdeo.Lautꝰ victuſ ⁊ volaprarie
cõuiuia:qͥd aliud ſũt niſi põpaticꝰ furoꝛ⸗
Nõne furoꝛ ẽ multos diuites a negociis
fortaſſis honeſtioribꝰ abſtrahe: ⁊ honoꝛi
ſico tedio vnũ in locũ congerẽ:⁊ multos

vetres aut vacuos meli? manki uros: aut

ſaltẽ ſuo gratius implẽdos arbitrio: exqᷣ

ſitis ⁊ nociuis cibis infarcire: vbi ut vni
moꝛẽ geſſeris palato: multis tedio fueriſ
ac faſtidio · Sʒ ⁊ raro inter cõuiuas con
ſenſus conueĩt:verũq; dep̃hendit᷑ qð ait
ille · Treſ mibi cõuiue ꝓpe diſſẽtire vidẽt
DPoſcẽtes vario miltũ diuerſa palato · Si
tres diſcoꝛdẽt · qd centũ facient aut mille
vix ſine tacitis abeũt lamẽtis ĩter ſe mur

murãdo:hoc male ſapuit:illð male oluit

ulud pᷣferendũ fuit: ulud elidũ: illud in
tẽpeſtiuũ crudũ illð:hoc lacerũ.vſte faũ

lus ſegnis · hic pꝛeceps· hic ſurdaſter · bic

cõtumax · bic clamoꝛe offẽdit · hic ſuentio
ille illotis vaſis aquã tepidã · hic vinum
molle porrexit · his qᷓrelis non tã aule qᷓ;
uici reſonãt ⁊ platee · Si igit᷑ qᷓrelis ac 6
ſtidio cõuiuarũ uis abſtiere cõuiuiis ab
ſune . Qui ãt hoc ipᷣm arguit ꝙ conuiuio
nõ interſit: nõ iã il le cõuiua eſt:ſʒ impu
dẽtiſſimꝰ ꝑaſitꝰ: cuiꝰ ligua non plus eſti
manda ẽ6z gula eſt (8. ¶ Caudeo Egre
gie exqſitiſſiẽ iduoꝛ. ¶ Reſpõdeo· Que
pura ſũt:muda uideri amant: mos ẽ feda
coloribꝰ abdere · pudebit aũt cultus exte
rioꝛ: quotiẽs qͥd eo tegit᷑ cogitab· Inſana
emz ambitio ẽ fimũ tege purpura · ¶ CQ
Candeo Optima qꝗete ꝑꝓfruoꝛ·. ¶ Re
ſpõdeo· Que deꝰ uel nat᷑a uel ars aliquã
do nob ad obſequiũ deditĩ ueſtrũ dede
cꝰ dãnũqʒ cõuᷣtitis:potũ cibũq; ad ebꝛie

tatẽ ad crapulã: ociũ ⁊ quietẽ ad ſõnolẽ

tiã: ualitudieʒ ⁊ robur ad iniurias. Inge
niũ ad fraudes:ſciam ad ſuꝑbiã: eloquẽ
tiã ad diſcrimẽ:domiciliũ ac ueſtitum ad
pompã inanẽ q; iactantiã: opes ad auari

ciã ⁊ luxũ plenũ:cõiugiũ ad metuʒ ⁊ ſoli

citudinẽ ĩmoꝛtalẽ· te nũc ⁊ ſtupete ⁊ q̃ᷓ
rimĩ.ð foꝛtuna ⁊ mal'ueſtris ĩigemiſcitis
ð boĩs mala facitis:deq; celeſtibꝰ bo nis
cõpedes uobᷣ ac uĩcula aĩe cõflatis.Som
no ãt ſi delẽaris. Qudiẽdꝰ ẽ hieronimus
ad euſtochiũ ſcribẽs. Nocti bus bis terqʒ

ſurgẽdũ inq̃t: reuoluẽdo de ſcriꝑturis qᷓ

medꝛiter ĩtinẽꝰ:deniq; his ſtudiis fatiga

ti ocdli alterno ſopoẽ recreãdi: ⁊ bꝛeui qe

te cꝛeati alterno exeꝛcitio fatigãdi ert ne
totiſ noctibꝰ doꝛmiẽ̃do ⁊ clłcitre ĩcũbẽdo
ſeplta cadauera uideamĩ motu creb atʒ
õcſto uoſ ⁊ uiuoſ vᷣtuti ðditoſ opꝑbate

2 2

i

Criij

(M (Ponis odoꝛibus illicioꝛ ⁊ delectoꝛ.

¶ Reſpondeo. Fieri non poteſt: quan
doq; delectabilia ſunt natura ⁊ alliciant
dum pꝛeſentia ſunt delectent . Sed au
guſuini reſpice ſententiam: de illecebꝛa
odoꝛum inquit non ſatago nimis: cum

abſunt nõ reqro:cũ aſſũt non reſpuo:pa
CO

tus eis etiã ſemꝑ carere · ¶ ¶ Cantibꝰ
ſonis q; ꝑmulceoꝛ · ¶ Reſpõdeo · D
refeꝛt ⁊ haud dubie in aninis hoĩm gene
roſis maxĩe pontẽtiſſima muſica g ſed ef
fectus ſupꝛa fidem varii:hos ad leticiam
inanẽ: hos aũt ad ſãctũ ac deuotum gau
dium: pias q; nonnũq; lacrimas mouet
Que varietas in diuſas ſentẽtias magna
traxit ingenia· Nempe anaſtaſiꝰ vamta⸗
tes oẽs fugiens canẽdi vſũ in eccleſus in
troduxit · Ambꝛoſiꝰ aũt pietatis exereitiũ
appetẽs ut caneꝛet᷑ inſtituit ¶ R ¶ C
reis gaudeo. ¶ Reſpõdeo.Miror nichil
em̃ vnq; ex choꝛeis niſi libidinoſũ ⁊ ina

ne ſpectaculũ. honeſus inuiſũ oculis: vi

ro indignũ. Corpus aĩm tegit ac detegit
manui iactura· pes mobilis: oculꝰ vagꝰ
ac petulans·tale alih⸗ arguũt ĩ aĩmo eẽ
qð non cernit᷑ · Occulti eĩ affectꝰ ⁊ pecto
ris latebꝛe ſepe ꝑuis indiciis pateſcunt.
Seſſio · accubitꝰ.geſtus.riſus·inceſſꝰ.ſer
mo .· ſigna ſüt animi · Cauendum eſt ergo
valð modeſtie cultoꝛibꝰ: neqd effemina
tum agãt aut loquant᷑. Quid obſecro eſt
choꝛea niſi veneris p̃ludiũ:libere volant
voces.Eſt aũt ſepiꝰ hoſtis pudicicie: ⁊ a
mica ſcelerũ vox ip̃ᷣa · E*ρ n delectat
pile ludꝰ. ¶ Reſpõdeo. Siquidẽ motus
oĩs pehemẽtioꝛ: p̃ſertĩ ſi clamoꝛe pmixtꝰ
fuerit: honeſtũ dedecet ingemum. NM
¶ Vlee ludꝰ placet. ,¶ Reſpõdeo⸗Dam
noſus qᷣdẽ ſi aduertis. Nec obſtat ꝙ NRu

guſtinꝰ eo vſus fuit:q diutiſſime atʒ op

time rexit:id ꝓ diuerticulo laboꝛis elegit
Sunt em̃ dociis ⁊ magnis viriſ appetitꝰ
quidã ꝑegrini ·quos ſi indocti imitari vo
luerint facile labi pñt. ¶ N ¶ Caudeo.
Luſi ⁊ vic · (K⸗sderni ners iteruz 1
des · Quod viciſu aũt hinc atqʒ illĩc mil
ſ. diripiẽt · qd perdideris nemo reſtituet
t qʒ lucratꝰ fueris non fit tuũ: at qð ꝑ
dis ſi non fuerit alterius.tuũ tñ eſſe deſi
net:mon ergo gloꝛiare ꝙ viceris.Ludus
turpisdãnoſa victoꝛia:bꝛeue gaudium:

Teſſe gaudiũ de ſuo malo ſtultuʒ eſt. Sʒ
⁊ q;d ꝓuerbialiter vulgatũ ſit hoc ludo

memiſti 5 ⁊ veꝛũ iugi exꝑiencia dephẽdi᷑

Om̃es ſcʒ iſtiꝰ ludi mgros nudos eẽ: atʒ
ĩopes ⁊ egenos ¶ O ¶ Caudeo.Hiſtrio
nes doctos habeo ⁊ ad riſũ me mouẽtes
¶ Reſpõdeo · Mabes de qbuſ rideas qui
qʒ te irrideãt atʒ rodant:peſtis diuitum
peruetuſta · ¶ Baleſtris ludis dele
ctoꝛ ¶ Reſpõdeo. Si ſis ſpectator: vanꝰ
SDi aũt luctatoꝛ:inſanꝰ ¶ Spectacu
lis delectoꝛ. ¶ Reſpõdeo. Spectacul pu
diciciam ſepe ſtratà:ſemꝑ impulſã vidĩꝰ
T ut ſileam viros quibꝰ poꝛũ ſceleruʒ fu
roꝛ eſt: ut pene iã adulterio gloꝛient᷑: mł
tarũ ibi fama perit pudoꝛq;. Multe dein

de domũ pudice: plures ambigue redire.
¶ R (Equo libẽs circũuectoꝛ ¶ Reſpon

deo. Nõ multo eſt peiꝰ man turbido:qᷓ́
fremẽti equo rapi: nullũ aĩal inſolentiuſ
důo ſuo ẽ. . ¶ Ex cambus gaudeo.
¶ Reſpõdeo· Audi flacchũ dicentẽ Eꝗqᷣs
canibuſqʒ gaudeſ. Et ſequit᷑. In viciũ ſle
cteris monitoꝛibꝰ aſper · Vtilium tardus
ꝓuiſoꝛ oig⸗ eri s.Subl
mata relinꝗre ꝑnix ¶ T ¶ Caudeo. Ser
ui multi mihi ſũt ¶ Rñdeo. Multi ſerui

mite lites:multeqʒ diſcoꝛdie:multa dem

qq bella domeſtica · quoꝛuʒ vel ſpectatoꝛ

fedꝰ:vel laboꝛioſꝰ cõpoſitoꝛ ſis opoꝛtet:

interq; reos ⁊ accuſatoꝛes mediꝰ ſeruis
tuis ſeruias: iudex factꝰ ex dño. Melius
enim pauci ſeruiunt qᷓ; multi.vbi multi
ſerui ſunt alter alteriꝰ manus aſpiciens

quieſcit laboꝛemq; fugit At quidem vbi
multi ſerui: ibi multus eſt ſtrepitꝰ: pau

ca ſeruitia: ſecretum nulluʒ · Quot ſeruo

rum lingue:tot pꝛeconum tube· quot ſeꝛ
uoꝛum aures atq; oculi:tot domoꝛum ri

mule:quibus etiam ꝗ̃ in fundo ſunt faci
le dilabuntur: pertuſum vas ac futile ſer

uilis animus: nihil diu continet: quidq d

infuderis mox effluet · Summa eſè:curio
ſiſſimum animal ſeruus ad inquirendũ
negligentiſſimum ad obſequendum. qᷣd
cogites:aut quid agas noſſe vult:ſed qͥd
iubeas ignoꝛare · WW audeo ˖ Cra
uiſſime edes ſunt michi · Eeſ pondeo.
Quid hinc tumes architecti laus eſt non
tua·vna eſt autem vꝛbium ⁊ domoꝛum
lex·ñ idcirco melius habitant qui latiꝰ

imis cupidꝰ? 1 a

neqʒ enĩ qᷓᷓ late hĩteſ:ſʒ qᷓ; lete reqrit᷑ ad
onã vitã · Sepe vl ĩ palaciis regũ: laboꝛ
doloꝛq;ʒ hĩtãt: vel ĩ tuguriis inopũ q̃es
gaudiũ · ¶ Q¶ Caudeo. Mlta mibi va
ni gůiſ ſuppellex domi ẽ ¶Rñ deo · kuge
bellũ ñ cũ furibꝰ mõ:ſʒ cũ murnbꝰ tineiſ
· Et aranee ⁊ rubigo fumꝰ q;ʒ puluiſ ⁊
ĩber ĩ noſ dimicãt · O diuiteſ delicati: bꝰ
armis hoſtes hos aꝛcebitiæ ( B ¶ Cem
maruʒ fulgoꝛ ⁊ ſpẽſ delectat. ¶ Rñdeo
Rerũ fateoꝛ terreſtriũ ⁊ moꝛtaliũ: vaĩta
tiſ ꝑs ñ vltĩa ẽ hec · Nũqd vaĩtaſ maxĩa qᷓ
ſo ẽz exiguo ĩ lapillo patrimonia mag
ꝓfundere: cuius pꝛeciũ inſtabile meri⸗
tum variũ e ſola mercantium fama.⁊ di⸗
uitum inſanoꝛum credulitate dependeat
Factũ deniq; legimꝰ:ut gemme diu ſpre
te maximis pᷣciis attolluntur · ⁊ gemme
famoſiſſime ſubita premuntur infamia:
¶ ¶ ¶ Caudeo . Libris affluo · Reſ pon
deo · MWallem ingenio ⁊ eloquentia ⁊ do⸗
ctrina: multoqʒ maxime innocẽtia ⁊ vir
tute: ſed ⁊ hec venalia non habentur ut

libꝛi:⁊ ſi haberentur neſcio an emptoꝛes

totidem:quot libꝛi reperirẽt᷑. clli erñ mu
ros veſtiunt: hec animos.qui qm̃ oculis
non vident᷑ ab omnibus negligunt᷑. Rc
pꝛofecto ſi libꝛoꝛum copia doctos facerʒ
aut bonos: doctiſſimi oĩm atʒ optimi eẽ
poſſent qui ditiſſim: cuius contrarium
ſepe videmꝰ. ¶ D¶ Senbo (¶ Reſpon
deo· Si ut ingeniũ exerceas: ſcribendoq;
aliis te doceas cõmendo. Si autem obli
toꝛum: pꝛeteritiq; memomoꝛiã:ac pᷣſens
tediuʒ effugias excuſo. Sed ſi ſcribendi
morbo miſerioꝛ tibi: ſi tibi nudum nomẽ
queſiturus: nihil vanius· qm̃ pꝛeceſſerũt
vini in ſcribendo clarioꝛes:omnẽ ſeriben
di copiam ſuo laboꝛe trãſcendẽtes· Quis

eĩ cceronis libꝛos quos ſcripſit: aut var

—

ronis emumeret ? Et certe grecoꝛũ vnus
ſex milia libꝛoꝛum edidiſſe tradit᷑ᷣ. C G
audeo · Magiſterio inſignitus ſum
¶ NReſpondeo · Malim fateoꝛ diſe iplina.
gro em̃ indiſciplinato ⁊ rudi:nihil eſt
turpiꝰ ¶ E¶ Caudeo. Diuine atqʒ hũa
ne ſcientie titulũ cõſecutꝰ ſum ¶ Reſpõ
deo · Sapientia titulis non eget · per ſeip
ſam clara eſt · Quis vnq; queſo lucernaʒ
ſoli vt videꝛet᷑ adhibuit ? Multi etem̃ hiſ
titulis obſcuri clariſſimi euaſere · Sepe

malis moꝛibꝰ clarum ſignũ fuit: bonis
nullũ · Nam ſi medicĩe iuriũq; ꝓfeſſoꝛ es

ad hoc egri tui ⁊ clienteſ reſpondeãt: qd
illis vnq; ad ſalutem coꝛꝑis wvictoꝛiamqʒ;
cauſarũ titulus iſte ꝓfuerit:tibi quidem
ad lucrũ ſepe ꝓfuit· t᷑n his magna pars
reoꝛ opinionibus agitur · At virtuti dedi
tos titulis gloꝛiari alienum ꝓrſus atqʒ

abſonum:ĩmo vere nec poſſibile quidez

reoꝛ· ¶ Q ¶ Caudeo·. Negocioꝛũ regis
cia gerere laboꝛioſum eſt: qᷓd putas alie
na pꝛecipueq; potentũ y quib pPlacuiſſe
ꝑpetua ſeruitus: diſplicuiſſe diſerimẽ: ſu
perciliũ graue:paratũq; ꝓ leui etiam of
lenſ a ſuppliciũ · Si pꝛocuratoꝛ regis es:
ergo hoſtis es populi. Si fiſci: ergo rei
publice inimicꝰ.· Si iudex es: ſic iudica q̃ſi
mox ab alio iudicandꝰ.vnus ẽ oĩm iudex
tribunal incoꝛruptuʒ habens: ante illud
ſtabitis o moꝛtales: vbi nec pecunie· nec

geſtoꝛ ſuʒ · ¶ Reſpondeo · Bropꝛia nego

gẽa. nec falſi teſtes.nec ĩdigne p̃ces. nec

manes mine · nec diſerti ꝓderũt patroni

¶ H ¶ Caudeo. ilitari cingu lo exoꝛnatꝰ

ſum. eſpõdeo.DHauca tibi vite mala

viſa erãt: ñ etiã militiã addidiſſeſ·q ĩqje

tus ſꝑ ⁊ ꝑiculo reꝑoſitꝰ vl ĩgloꝛꝰ cõtẽp
tui ſiſ oꝑtʒ ¶ ¶ Caudeo. Queſiui mihi
regũ aĩcicias.¶ Rñdeo.Moĩm vera ami
cicia rara ẽ:tu tibi aĩcicias regum fingis.
quos foꝛtũe ſplẽdoꝛ tumoꝛqʒ aĩ oĩm ipa
riũ cõtẽptoꝛes fẽit · Si regibꝰ carꝰ es vil
ergo tibi eſt aĩa· virtꝰ.fama.qes · ocium.
ſecuritas · Notꝰ eĩ eſt mos reguʒ: vix dili
git niſi his omĩbꝰ abiectis ⁊ neglectis: ſe
ſeuicie illoꝛũ: ac libid ĩs ſeruuʒ fecerit. Si
ge carꝰ es ĩgibꝰ. ñ ẽ qð de te ãpliꝰ q̃ram
vil'es tibi · Nãa ⁊ ĩgibꝰ boĩ qᷓ; mali ſuſe
ctioẽs ſũt· his aliena ſꝑ vᷣtꝰ foꝛmiduloſ
ẽ· Meliꝰ itaqʒ ſi eẽs ĩcognitꝰ regi: meliug
foꝛtaſſis ſi odioſꝰ.fugeres eĩ qdð nũc ſecd⸗
ris diſcrimẽ peioꝛ ẽ auibꝰ inuitãtis aucu
pis blãda modulatio:qᷓ; vi llici ſo nitꝰ de⸗
terrẽtis · mira res bonũ ĩgẽs ſpnit᷑.⁊ h
ꝑiculũ p̃grãde ſepe mags ꝑicuł emit᷑· ſic
vſꝰ hoĩm. O q̃nto citiꝰ: q̃ntoqʒ facilius
ĩgis oĩʒ aĩciciaʒ meruiſſes. RK Cau⸗
deo · Amicos ni falloꝛ fidos hẽo.ꝗ¶ Rn-
deo · Multum eſt: mibil amico carius:ni
hil rarius· vide autem ne fallarſne ve ex⸗
Periri cupias· Nam ſep e cuius rei fuerit.

dulcis opinio:amarum fuit expimentuʒ·
¶ L¶ Gaudeo Fama ab extremo terre at
tulit mibi amicũ. ¶ Reſpõdeo. Eama cõ
traria ullũ tibi auferʒ eoq; faciliꝰ quo pa
tentioꝛes malis q́; bonis relatibꝰ aures
ſũt · Nã qbus vis fiunt creſcũtq; oĩa.eiſ

dDdem facile reſoluunt᷑ · Et natura vult: ut

cCito aucta cito deſinãt · Vñ aũt ſcis q; bo
nas ſit amicꝰ quẽ nõ videris Rogo ? cuʒ
nec ſcias q̃les hi ſint quoſ quotidie videſ

tanto tꝑe alloqriſ.· Nimiũ fidei fame at

tribuis mendaci · Speras enĩ aĩm videre
cuiꝰ nunqʒ frontem videris:cum tñ ſint
etiã inter notiſſimos quoq; tot pectorũ
diuerſoꝛia tot latebꝛe · Difficille eſt amicũ
niſi in magna adüuüͤſitate cognoſce . Ope⸗
roſiuſ eſt illũ noſcere q; qᷓrere · vna ſepe
hora paucis verbis q̃rit᷑: q vix multis an
nis atz expimentis agnoſcit᷑ · Voco nunc
amicũ ut vulgꝰ verũ em̃ nõ ante q̃ritur
q;ᷓ ꝓbet᷑ · Nec amicum ꝓbãt alioꝛũ verba

— kener Ppria:ſʒ expeꝛta caritas fideſq;

audeo · Scio certitudinaliter me
amicũ multis ac magnis exꝑtuʒ caſibus
certiſſimũ hr̃e ¶ Reſpõdeo·Habes ergo
rem dulciſſimaʒ ſãctiſſimãqʒ:q̃ vna poſt
vtutẽ ſolam: hoĩ nibil meliꝰ in hac vita:
nikilqʒ dulciꝰ fateoꝛ · dulces ſũt ꝑentes:
dulces fun: dulces fr̃es:poſſũt tñ amare
ſcere:nmec ꝑentes ideo eſſe deſinũt: nec fi
lii:nec fr̃es cũ dulces eẽ deſierint:at ami⸗‚⸗
cus ſolꝰ dũ ſit verꝰ:dulcis ⁊ carꝰ eẽ non
deſinit · ¶ N ¶ Caudeo. Diuitiis plenꝰ
ſum. ¶ Reſpõdeo · Qaue ne te rumpant
Om is em̃ plenitudo q̃rit exitum: Multis
mortẽ diuitie attulere:requiẽ fere oĩbu s
abſtulere · Mallẽ igit᷑ te potiꝰ virtutibus
qqʒ diuitiis abũdare: Si eĩ opes habes mł
tas: habeſ ⁊ rem qſitu difficilẽ:cuſtoditu
anxiã. amiſſu flebilẽ · Si aũt ſeruate non
te diuitẽ ſz occupatũ:nõ te dominũ ſʒ cu
ſtodẽ faciũt · Vix diuitẽ inueĩes:q̃ non ſi⸗
biſ meliꝰ fuiſſe in mediocritate vel hone⸗
ſta pauptate fateat᷑ · Si accreuerunt diui
tie. tũc ſecuritas:gaudiũ.trãquillitas de
creueruntAnceps igit᷑ ⁊ oneroſa felici
tas: ꝗᷓ plus inuidie ſit habitura q; gau
dii (. O ¶ Caudeo Jurifodinã inueni ·
¶ Reſpondeo. Laboꝛ certꝰ euentus am
biguus . vetꝰ aüt eſt verbũ · Sepe vnus le
poꝛem mouet: alter capit · Tnueĩſti pdam

tu foꝛte ille vnꝰ nõ eris ¶ H
Inſaꝰ in theſaurũ incidi· ¶ Reſpondeo

ſomniantiſ

vinetis ·

quã plurimi cõcupiſcunt:vnꝰ rapiet: et
Aaudeo

Tutiꝰ foꝛſan in colubꝛũ incidiſſes:cuʒ eĩ

Pppꝛium ſit oĩbus diuitiis: ut virtutuʒ in

opiam afferãt:tamẽ p̃cipue id cõueĩt re
pẽtinis:qð alie ſenſun nocẽt:he ſubito ĩ
pꝛouiſo deniq; mẽtes turbãt:Vnde ſi ti
bi theſaurꝰ inſperatꝰ obtigit repente:et
repẽte deſimʒ · Quecunqʒ fere cito creſcũt
cito excidunt · Subite eĩ opes q̃ſi felicitaſ
¶ OQ ¶ Caudeo. Colui vineã
exquiſite ¶ Reſpondeo · Letam foꝛte cũ
illa vindemiã es pactus:ſed ſi etiam cum
ꝛuina: aut cũ grãdine pepegiſtu videto ·
Nam et ſi ſolito largius aruum ſeruiſii:
plures paſces rure grues: plures domi
mures ¶ R ¶ Caudeo · Decoris ſpacior
eſpondeo · Delectabilia lo
ca ſepe inſwiis optima ſunt:dum licẽtiꝰ

ibiq; laxius degitur ⁊ minus circumſpe

S CCaudeo

ctione pericula cauent᷑· ¶ S
Simea delectabilis eſt mihi · ¶ RBeſpon
deo · Eeduʒ animal: aſpectu triſte:de quo

quid aliud q; tediũ ſperes quidquid do

i reperiet aut corrumpet aut ſparget .

mi
¶ T¶ Caudeo · Pauones multos habeo.

Ce pondeo · Habes fateoꝛ in hoc qð
viſup

ulcrum ẽ:ſed hec roluptas oculo
rũ multo auriũ tedio eſt penſãda:que ſe
e eoꝛũ tartaree vocis hoꝛrore fatigant᷑
Bi pullos nutris:ĩpedimẽtum nutriſ do
mui:eſcã vulpibꝰ:aree ſuffoſſoꝛes·⁊ quo

ruʒ labore nunq; ſuꝑficies eq̃ manet· Si

apibꝰ abundas:nõ moꝛtalis modo:ſed
volatil ⁊ fugitiua felicitas tua ẽ.· Si colũ
baria tibi ſũt plena:ſunt q litigẽt ⁊ q̃ͥ ge

mãt:q diebꝰ domũ fedent: ⁊ nocubus ſõ

num frangãt· En magni gaudi materia.
Si gregibꝰ ⁊ armẽtis gaudes: bꝛutinum
ẽ gaudiũ.Si piſces cõcluſos ĩ piſcina ha

bes: qᷣd ẽ aliud piſces concluſos habere:
niſi oĩbus velle impare. vt libidini ſeruia

tis · Neq; tibi nũc vſum piſciũ: ſʒ potius
magnã tam ignobilis rei curã interdico
Si canoꝛam luſcinio lam nactus es: me
lius multo(crede mihi) in ramis caneret

q̃ᷓ; veſtris in caueis.Sed veſtra heu cupi

ditaſ nihil eſtĩat niſi qð ſibi ꝓpꝛiũ fecerit
qĩ natura facit cõia · Sic vltra ſuos fines
atq; vltra ſuum nomen tendit auaricia ·

—

Aõ

3

„

Nu
860
in⸗
un
le
re
in

60
ſe
et
ri
i
es

¶“CGauveo. (õiuge gratã duxi. ¶ Re

põdeo · Grras tᷣlla te duxit diu nimiũ fue
raſ tuꝰ: acceſſit ſponſo dña · carnifex p̃ui
gnis· emula ſocrui·faĩlie iuguʒ.coq̃ne la
boꝛ · onꝰ penui · ſũptꝰ arcule · diurnů ſpe⸗
ctaculuʒ feneſtre· lis nocturna cubiculo.
grauis ſarcina · dure cõpedes liberos hu
meros atʒ olĩ liberos pede s pᷣmẽtes · du
rũ dẽu: atʒ duriꝰ cogitatu:ſʒ duriſſimũ ꝑ
peſſu:ñ vniꝰ luciſ ſʒ totiꝰ vite:quã ñ eua
des ĩ pudii ſpe ſpᷣlata:miſi moꝛs excludat
Cõtraxiſti itaq; cũ cõiuge nuptias: ſʒ cũ
pace diuoꝛtiũ: cũ ſõno ꝑpetu exiliuʒ·tn
maritali lecto raꝛꝰ ac tenuiſ ſopoꝛ: hiĩc vo
luptaſ:hĩc iurgia:qeſ nũq;. Vñ ſi claꝛo cõ
iugio felix es: caſto eẽs ſeſicton äfeliciſſiꝰ
celibatu · ¶ B ¶ Caudeo.Eoꝛma coniu
gis magna ẽ. ¶ Reſpõdeo· Et magna ſu
perbia: vix eſt aliqd qð eque aĩm tume
faciat ⁊ extollat· Vana ãt ⁊ bꝛeuis delecta
tio · Nã nihiĩ foꝛma fugacius ⁊ pᷣſertim
feminea · qui vxoꝛeʒ ꝓpter foꝛmã diligit:
cito illã oderit · Solet deniqʒ foꝛma cor
poꝛiſ ut multa: aut paritate gaudere:im
paritatẽ ac diſſimilitudinẽ aſpernari. Si
ergo pari tibi foꝛma eſt exerceberis: alio

quin cõtemneris: vtrunq; laboꝛioſum.

Vnde difficilẽ ꝓuintiã nactus es. vigila
iam durũ eſt ⁊ difficile cuſtodire: quod a
multis appeti᷑ ¶ ¶ ¶ Gaudeo.Eecũda
eſt mihi vxoꝛ· ¶ Reſpondeo. Multas ti
bi curas multos pariet laboꝛes. Vxoꝛ ſte
rilis vnica tm̃ eſt· fecũda autẽ ſarcina do
mꝰ ẽ multiplex: huic nati ⁊ nutrices ade
rũt. ¶ D ¶ Caudeo.Eacũda vxoꝛ mihi
eſt. ¶ Reſpondeo.Hinc verba non dee
runt:habes cũ qua diſputes ac declameſ
cõiugẽ qrebas: magiſtrã inueĩſti· Eſt ĩteꝛ
mũdi tedia nullũ impoꝛtuniꝰ ꝓcaci feĩa
T tacere neſcia.¶ G ¶ Caudeo. Cõiugiſ
dos immẽſa · ¶ Reſpõdeo. Conſequens
eſt vt elatio ami ſit immẽſa: timoꝛ auteʒ
viri nullus. Nõ audebis vicia rephendẽ
cũ reſpicies dotẽ:non pᷣſumeſ humiliare
illaʒ: ꝑ quã te memineris ſuꝑbie faſuidia
attigiſſe: non ſoluʒ tedia ſed ⁊ ꝓbꝛa ⁊ in
iuriaſ tollerabiſ.Nã vxoꝛe multũ dotata
nihil impoꝛtuntꝰ: mihil ĩtractabiliꝰ: nil ſi
bi non licitũ arbitrat᷑:qᷓ ſuaſ opeſ maniti
compat egeſtati · Que virũ paſcit dñaʒ ſe
putat non ſociã · ¶ E¶ Caudeo· Fmor

chn

haud dubie ˖ ¶ Reſpõdeo· Derſuaſit mu
lier tua ut video:ſʒ non eſt magnũ ꝑſua
dere volẽtibꝰ.oĩs amãſ cecꝰ.Gſt eĩ amor
latẽs ignis · gratũ vulnus.ſapidum vene
nuʒ · dulcis amaritudo·delectabil moꝛbꝰ.
iocundũ ſuppliciũ · blãda moꝛs. Sed o in
ſane nihil vnq́; impudicicie p̃ſeꝛtĩ credaſ
feĩe:ſexꝰ.ardoꝛ·leuitas.cõſuetudo mẽtiẽ
di · fallẽdi ſtudium · fructuſqʒ fallacie: hec
ſingula: multoq; maxĩe hec oĩa. quidqͥd
ꝓdierit ſuſpectum faciunt· ¶ & ¶ Gau
deo.Eilii mibi ſũt ¶ Reſpõdeo. Si boni
iugis timoꝛ: ſi mali ſempiternꝰ doloꝛ:ĩte
rim ſolamen ambiguum: ſed certa cura·.

¶ MH Caudeo · Eſt mihi nata pulcerrima

Reſpondeo · Qircũſpice inſidias: vim
caueto: non vnuſ tm̃ ſed mille ſũt qui eã
habere querunt · Tibi ergo eſt ſol idctudo
laboꝛ atq; metꝰ:quẽ nõ niſi morte aut
ipſius ſenectute effugies. Si nuptüs eaʒ
dederis: metum ipſum alteriꝰ in domum
trãſ feres non aũt extingues ¶ ¶ Gau
deo · Caſta mihi eſt filia. ¶ Reſpondeo
Zocunditas magna ſed ſolidta. Quanto
em ĩ ea caſtitas maioꝛ: tanto in ea vigilã
tioꝛ libido. Nil tam ardenter inuaditur:
q; qd caſtis excubiis:⁊ femineo pudore
eſt velatuʒ. Mu ltum cupite rei difficilis
ſolet eẽ cuſtodia. Si tibi caſtitas filie no
ta eſt: opta vt ꝑpetua ſit. Nam apud poe
taʒ legis: variũ ⁊ mutabile ſemꝑ femina.

Quot adoleſcẽtulas pudicas pꝛimũ poſt

laſciuas anus vidimꝰ:quo nullũ in ſexu
atq; etate ludibꝛiuʒ maius.Eſt ergo tibi
qð timeas · Qum em ſit in omnibus rara
cõſtãtia: tamen in femmis nulla eſt CR
¶ Laudeo· Foꝛtiſſimus mihi eſt filius.
¶ Reſpondeo. Quanto ille foꝛtioꝛ: tãto
tu timidioꝛ ſis opoꝛtet · Reuolue tẽpus
pᷣteritũ ⁊ fortiſſimos fere om̃es vicſera
moꝛte cõſũptoſ reꝑies· Vñ verum eſt qʒ
8ðꝛ · Omibꝰ mors vicina: ſʒ viris foꝛtibus
cõtigua ẽ. ¶ L AIdoptaui mihi filium
Rñdeo.Sepe melioẽs adoptãt᷑ qᷓ; gĩ

gnũt᷑ . nec mirũ · cũ id exꝑiẽtia ⁊ conſilio

muniat᷑ · hꝰ ãt neutro hoꝛũ · Sepe etiã ecõ
tra:nõ tm̃ peioès ſʒ peſſimi adoptãt᷑. Ra
rꝰ ꝗt pᷣuignꝰ bonꝰ:rarior vitricus. ¶
ChucEo- Nati mihi ſũt nepoteſ ¶ Re
ſpondeo · Mi iam minus ad te pertinent
hoc gaudium ⁊ hanc pr̃ibus curã lĩque.

.

Che

¶ N ¶ Caudeo· Eiliaʒ vuo dedi (Reſpõ
deo Noli nimiũ hinc gaudere: nuptie mł
tis anxietatibus pꝛincipiũ fuerunt: durũ
negocium cõiunx: ſi fecunda eſt naſcent᷑
filu: ſcaturietq;ʒ domi fons curarum · Si
ſteriliſ:moleſta odioſaqʒ erit:ac pꝛoinde
mãſiſſe tecum optabit pietatẽq; hãc tuã
odiet · C O Caudeo ; Optimus gener
eſt mihi: C eſhonvec⸗ Deber is eſſe vl

flilio carioꝛ: ſiquidem filium caſus affert

generum aüt affert electio ( H¶ Secũ

das nuptias celebꝛabo Keſ pondeo ˖
Qui e pꝛimo coniugio ꝓlem
uercam ſuꝑinducit: ſuis manibus ſuã in

vomü mittit incendium Naʒ etſi noſſes
ad liquidum quid eſt femĩa:q̃d ve de illa

ſcribunt magni viri:nec primas qᷣdẽ nu

uas celebꝛaſſes ¶ Q¶ ¶ Caudeo⸗ Natrẽ
habeo optimũ⸗ (Reſpõdeo. Rut ille lu

cQcum tibi pariet. aut tu ſibi: ſi oo ſerua

tur magni fletus: hereditas teeum manʒ

ꝙ ſi ꝑuertitur ſecũ erit · Et ſi patrẽ habeſ

decrepituʒ: nouiſſuna tunc pietatis offi
cia in illum cõ gere dum licet: ſiquiꝰ nũc

omiſeris dolebis ſemꝑ· ¶ R¶ Caudeo
Kmãtiſſima mihi eſt mater ¶ Reſpõdeo

ESe illi ingẽs pauoꝛ dᷣſideriũq; ꝑpetuũ
S¶ Caudeo Cquos pioſqʒ fratres ha
beo Re pondeo⸗Rarum: nã parẽtes
vere ſemꝑ amãt:fratres ſemꝑ inuident
1 ſepe deſpiciunt· Naſonis ergo veritas

Raram eſſe fratrum grãm clamat· Vnde
ſerua illos pietate mutua ac equitate:de

licatiſſima res eſt amoꝛ:difficile querituꝛ
facile ꝑditur· ¶ T¶ Caudeo. Hulcerri

me mihi ſunt ſoꝛoꝛes¶ Reſpondeo. Qu

ſtos es rei labilis:vigilantibus oculis do

los caue· Si difficilis eſt vnius feĩe cuſto
dia: q;d multarũ rerum. Sane virgineam
caſtitatẽ nulla arte melius q́; maturo cõ
ſilio pᷣſeruabis. ¶ V¶ Excellẽti p̃cepto
re glorioꝛ· ¶ Reſxondeo-Flieno nõduʒ
deſiniſ gloriari · Quid ad te excellẽtia p̃ce
ptoris tui? Crede mihi qð ſepe repeto
itra te ſit opoꝛtet:qð te faciat glorioſum
de te qlis tu diſcipulus ſis videto· In ne
ſcis multos ſtultos ac ebetes:fuiſſe ĩ ſco
lis ſocratiſ aut platoniſ ¶Æ. (Caudeo
Dueri nobiliſ mihi cuꝛa cõmiſſa eſt ¶ Re

—

ſpõdeo· Suſpecta eſt etas ⁊ ſuſpecta no

bilitas·aſta ſpondet immemoꝛẽ:hec ſuꝑ

abens no⸗

ſtes fuerant iam fili ſunt · ¶ cc

bum. CTaudeo⸗Bonu; mihi 1 pa
trie dũm ſoꝛs dedit · ¶ Incõponibilia pe
nituſqʒ contr aria:nã ſi bonus non dũs:
ſi dũs non bonusdominũ bonum dici:
blãduʒ mendaciũ atq; adulatio nota eſt
Sit licet affabilis:ſit blãdiloquus:ſit po
ſtremo munificus:in paucoſ de multoꝛũ
ſpolis· Me em̃ ſunt artes tirãnoꝛũ: quoſ
vulgus dominos voeat:carnifices tamẽ
exꝑitur · ¶ O¶ Caudeo · Hotentia ma
gna mihi eſt ⁊ multa ¶ Reſpõdeo.Eꝛgo
inuidia magna picula multa: ⁊ laboꝛes
infiniti: a ĩexetricabiles cure · Neſcis etiaʒ

ꝙ res hoĩm non ſtant · Qui volubili ĩ ro

ta ſedet altioꝛ:is ꝓximus eſt ruine · ¶ aa
Caudeo. Inueni magnam gloꝛiam ·
Repõdeo. Magna in exiguo qualiter
explicentur non intelligo · Si tẽpoꝛum ſi
locoꝛũ anguſtias metiare: magnam hic
gloꝛiam nõ poſſe eſſe fateberis. Nam ⁊li
quido cernit᷑:quenã ſit hec moꝛtalis atqʒ
terrene glorie wagniendo⸗i tamẽ p̃ful
gens ⁊ digna ſit tibi gloria: gaude nõ ꝙ
abeas: ſeð ꝙ meraiin⸗(. Caudeo
Sceptrũ ⁊ dyadema ſoꝛtitus ſum. ¶ Re
ſpondeo · Fulgidas compedes claramq;
miſeriã: que ſi plene omnibus nota eſſet
crede mibi:mon vno totiẽſ de ſolio litiga
rent duo: ſed plura eſſent regna q; ĩ̃ges
Nõ potes nunc huiꝰ a illiꝰ hoſtis eſſe:ex
quo pater oĩm eſſe meruiſti · id pꝛincipi
iuris eſt in ciues:qð patri in filios. iuſtꝰ
princeps patrie pater eſt: tibi e
¶ Cau
deo ˖ Summi pontificatꝰ ſolium aſcendi ·
¶ Reſpõdeo quo mare altiꝰ. ⁊ vẽti plu

res: ⁊ ꝑiculoſioꝛ tempeſtas · tẽpeſtate
in poꝛtũ fugi ſolet: tu e poꝛtu in tem

ſtatem ſponte fugiſ tui miruſ nauta. Ha

rum ne difficilis parum ne grauis vniꝰ
anime cura tibi videbit᷑: niſi oĩm curaſ in
te vnum tranſtuliſſes. ¶ do ¶ Caudeo

Sum felix · ¶ Reſpondeo· Siqdeʒ hic es

felix: es quod nemo vnq; fuit: nemo erit

vt augurioꝛ· Nam quis queſo hoĩm felix

in mileriis 5 Nemo ergo felix priuſq; ex
bac miſeroꝛum valle migrauerit · ¶ ee

¶ Caudeo. Dopulus me amat meq; ho

noꝛat · ¶ Reſpondeo· Subſiſte paululuʒ
mox odentt · labiis te crede honorat ꝛ cor
auüut ip̃oꝛum longe eſt a te. Non eſt enim

ſn
1es
ent
lit

e
2

ſug

nim

tibi fidelioꝛ q; deo · Raro ex aĩmo quicq;
facit vulgus:niſi tumultuare furere ⁊ ſe

uire · ¶ AR¶ Caudeo · Multi meis benefſi

cis ſunt obſtricti · ¶ Reſpondeo · Quidã
ſe relaxabũt obliuione:alu foꝛſan ĩiuriis
beneficia penſabunt:vt ceſſent ĩliurie nõ
ceſſabũt querimonie · O qmulti de bene
factoꝛibus conquerunt᷑ ſuis:iniquũ fate
oꝛ ſed cõmune adeo:vt nõ tam crebꝛe de
hoſtibꝰ ſint querele· Siquidẽ durũ dictu
ſed dicendũ tamẽ · Animal ĩgratius hoĩe
nullũ eſt · Omnis aũt ĩgratitudĩs triplex
niſi falloꝛ cauſa eſt · nuidia ſcʒ que dum
aliis ĩpenſa beneficia: ſuas dicit iniurias
in ſe collata nõ aſpicit · Suꝑbia que vl ſe
maioꝛibus dignam cenſet: vel Plerre ſibi
aliquẽ indignat᷑ · Cupiditas que muneri
bus nõ leni᷑ ſed accendit᷑tvt dnm querẽ
dis inhiat: queſita nõ meminit · Si igitur
multis beneficia cõtuliſti: multos ingra

tos eyperiens dolebis ¶ B¶ Epypecto ſe

nis hereditatẽ · ¶ Rñdeo · Neſcis q;d iſte
foiſ an expectat · Eſt ea quidẽ inter hoĩes
vulgaris inſania: vt fere om̃s nõ coeuis
tantũ:ſed minoꝛibus quoq;ʒ diutiuſ ſe vi

cturos ſperent · Inuiti ſua de moꝛte cogi

tant moꝛtales:de aliena aũt libenter: cu
tamẽ contrariũ agere eſſet vtilius · ¶ Q

¶ Caudeo Magna mihi ꝓmittit alchimiſta

¶ Reſpondeo · Dic vt ea ſibi pꝛeſtet que
ꝓmittit aliis:pꝛimũqʒ ſuã Peſat inopiaʒ
Eſt em̃ fere mendicũ genꝰ hominũ: cũq;
paupꝑes ſe fateant᷑ ditare alios volũt: qſi
aliẽa illis q; ꝓpꝛia moleſtioꝛ ſit pauꝑtas

Solent impudenter ⁊ ignotis etiã inter

duz magna ꝓmittere · O turꝑis ꝓmiſſio
1ſtulta credulitas · Nam ⁊ hic qui tibi au
rum ſpõdet:cũ tuo foꝛte auro ĩpꝛouiſus
effugiet · Noui nibil narro: mos ẽ publi

cus:⁊ tu deluſus ĩᷣmanebis:di gitoq; mõ
ſtraberis auarus ⁊ ſtolidus (BCR
deo · Multa mihi ꝓmittunt mathematici
¶¶ Reſpondeo · Nil ꝓmptius qᷓ; ꝓmiſſis
affluere his qui careãt pudoꝛe:quos mẽ
tiri aũt pudet ad ꝓmittendum tardi ſũt:
Miri eni hoĩes qui ſola futura nouerint
pꝛeteritoꝛũ ac p̃ſentium ignari · Et que ĩ
celo fiunt ita ꝓnunciant: quaſi cõſilio ce

leſuum interfuerint: recentiq; nunc ĩde

veniant memoꝛia cum tamen ĩterim qᷣd
ĩ terris:quid in patria:quid ĩ domo · qð

yrvj

in thalamo ſuo fiat neſciant· Sic penituſ
verum eſt ꝗqð apud tulliũ legitur · Quod
eſt ante pedes nemo ſpectat:celi ſcrutan
tur plagas · Bene ⁊ cato ille rigidus mira
ri ſe dixit:ꝙ nõ rideret ⁊ auruſpex auru
ſpicem cũ videret· Idq; ad omnes eq̃ ſoꝛ
tilegol· auruſpiceſ· augures · ac totã quã
dixi mathicen trahi poteſt deniq; tam ĩ

certũ eſt: an üloꝛũ fraus turpioꝛ: an ridi

culoſioꝛ veſtra demẽtia ¶ ¶ Caudeo
Multi letos nunciãt rumoꝛes:¶ Rũdeo
Sepe tutius vni credit᷑ q; mltis·Mos fa
me vulgaris notus eſt:veris falſa miſcè
paucis veris multa mendacia cõdiuntur
omnia mẽtienti nihil credit᷑ Noli igit᷑ fa
me credere q̃ mendax eſt· ¶ E¶Spero
pꝛincipẽ venturum ¶ Reſpondeo · Et ſe
cum illos motus rerũ: varias mutatões
vꝛbium nouitatẽ · famẽ · peſt em · bella. di

ſcoꝛdas · hec vel vniuerſa vel ſingula: mo

dernis cũ pꝛincipibus venire ſunt ſolita.
Si hec placẽt pꝛincipẽ ſpera:vt nil hoꝛũ
foꝛmidabile ſit · Quzʒ em̃ pꝛeſentẽ videris
pꝛincipẽ: ſcito ⁊ infauſtũ felicis reipubli
ce ſidus aſpicere:vel memoꝛiã ipſe tuam
vel ꝑentes interroga auos ꝓauos id eſſe
reperies vt dico · Idq; tu fis tuis ⁊ ne
potibus tuis annuncia: ne ipſi quoq; ad
uentũ pꝛincipis ſtulti ſperẽt · dic em̃ q̃ſo
qñ vnqʒ leonis aduentũ fere minute:vel
affuturã aquilã auicule ſp rauert · liceat
verũ loqui · Stultiſſimũ ⁊ mali ſui ſemꝑ
au diſſimũ aĩal ẽ hõ:In ceteris capiendis
aĩalibus eſca opns eſt:komo aũt ſolis fa
me ſibilis capi · ¶ & ¶ Spero amicum
reuidere · eſonoecrem pᷣdulcẽ ſpe
ras:ſed fallacẽ· foꝛſitan quẽ expectas iaʒ
nunc t veniendi ĩpedimentoꝛũ mille
ſunt genera:ſed vnũ cõe oĩbus moꝛs·Si
vero vxoꝛis aduentũ ſperas · quid iã me
tuas ignoꝛo? Sunt ſcʒ tñ ꝗ eyſp ectãt cõ
iugẽ I qui febꝛẽ· CH Eerd tꝑa me
lioꝛa ¶ Rũdeo · Omĩa vere tꝑa eq; bona
ſunt:qꝛ creatoꝛ tꝑm eq; bonus eſt ſemꝑ ·
ſed vos tꝑibus bonis male vtimmi/Inqʒ
hoc vt in aliis culpas vr̃as rebuſ aſſcribi
tis: fac vt hoĩes boni ſint ⁊ tꝑa bõa erũt
Vna autẽ ẽ ad hec via:vt animũ tibi faci

as letioꝛẽ: qd ſine vᷣtute ſieri nequit: vbi

boc feceris leta erũt omnia triſte mhil-

¶ ¶ Caudeo Serenꝰ trãquillus ẽ aer ·

¶ Reſpondeo · Mallẽ ꝙ a ſerenus ⁊ trã

qu.llus eſſet animꝰ tuus:vtilis vtiqʒ eẽt
ilta ſerenitas:ſtabiliſq; trãquillitas quã
nec nubes occupẽt nec quatient venti.
¶ R ¶ Caudeo Trãquillũ mihi ſe p̃bet ma
re · ¶ Reſpõdeo · IInſidioſa trãquillitas
(vtq; ita dixerim) eſca ẽ naufragii · Si ſꝑ
turbidũ eſſet mare:nullꝰ hoĩm nauigarʒ
Quid ſi ꝓſpere deniq; nauigaſlg Nam
⁊ ſacrilegi ꝓſpere nauigãt ⁊ viri ſanctiſſi

mi naufragant᷑· ¶ L Caude o⸗Caſſeʒ

cũ magna victoꝛia ſum ingreſſus· ¶ Re
ſpondeo.· De egreſſu cogitaĩgredi nepe
facile eſt: ſolet equoꝛ ĩtrantibus planũ
eſſe: ſed ꝓgredientibuſ ſepe mõtuoſũ ac
difficlle · Oceci:vite quã maxime diligitii

ꝓdigi: moꝛtẽ vndiqʒ quã ſuꝑ omnia time
tis accerſitis ¶ M ¶ Caudeo. Multe mi

hi ſũt ⁊ valide legiões· ¶ Reſpõdeo. Ha
rum tedia atqʒ moleſtias ĩſolentiaſqʒ ne
mo facile dinumeret · Sed tu oĩa expenẽz

do cõdiſces: 2⁊ quãto ſit ſatius ſolũ viuè
q́ᷓ; cũ multis legionibꝰ.ꝓfecto nulle iniu
rie: nulla ꝑfidia: nulla crudelitas caſtren
ſiũ moꝛibus cõparande ſũt:vt veriſſime
iĩtelligas hũc verſũ · Nulla fides Pioral. q;
viris qui caſtra ſequunt᷑ · Tutiꝰ

rectoꝛ exercitus· Mãſuefieri coꝛda ferarũ

poſſunt:ſed quoꝛundã hoĩm nõ poſſunt
minant᷑ anteq; feriant fere:odia hoimm
ĩpꝛouiſa ꝓdeunt ⁊ erũpunt ¶ N (Bali

ſus affluo ¶ Reſpõdeo. Meliꝰ belli odio
⁊ ſtudio pacis aff lueres · Cũ cetera quidẽ
arma ĩquieti aĩmi:hec ⁊ degeneris ſigna
ſunt: nec pacificis quidẽ grata:⁊ beltato
ribus ĩuiſa magnanimis Qui baliſtã pꝛi

mus ĩuenit: aut pauiduſ fuit: aut ꝓditoꝛ

aut nocendi auidꝰ:⁊ metuens hoſtis.foꝛ
tis añt bellatoꝛ cõgreſſũ hoſtis adoptat:

quẽ ſagittarius vitat. ¶ O ¶ Gaudeo.

Magno theſauro ſubnixuſ ſum ĩ bellum
¶Reſpõdeo Solet theſaurꝰ iſte poſſeſ
ſoꝛi ſuo Podi metũ afferre:hoſuibꝰ lueri

ſpem:i bellandi ſil audaciã. Quis nõ ala
cer ĩ id hellũ eat:quo qᷓrere multũ poſſit
nik il amitterey Et ꝓfecto ſi ad clariſſuma
rerũ exẽꝑla reflecteris videbis romanos
pauꝑes omniũ gẽtiũ fuiſſe victoꝛes: ſed
tũc vinci cepiſſe dũ diuiteſ facti ſunt. Ita
ad aduentũ diuitiarũ diſceſſere victoꝛie

oꝛtaſſis
paſtoꝛ trigidũ eſſes atqʒ vrſoꝛũ:q; dñs ⁊

ac virtutes:ſimulq; opũ comites delicie
ac libidĩes ſubiere S audeo . Vlci
ſci poſſũ:nil dulciꝰ vĩdicta ¶ Reſpõdeo
tra nihil amarius: quã cur quidã dulceʒ
dixerint mirari ſoleo? ſi omnino vin
dicte nomẽ dulce ẽ: oſtendã tibi quo mul
ta cũ gloꝛia vti poſſis· Nobiuiſſimũ vĩdi
cte genꝰ ẽ parcere · nã iſi vlciſcaris: plus
te ipᷣm q; hoſtẽ leſeris · Tlli coꝛpꝰ foꝛſitan
aut opes:tibi animã famãqʒ coꝛruperis·

Multos aũt clemẽtia honeſtauit: nullũ

vltio · Nil tam neceſſariũ inter moꝛtales
nihil tam cõmune q; venia · Nemo ẽ enĩ
qui nõ peccet: nemo cui nõ miſericoꝛdia

opus ſit: fac hoĩ tu qð tibi ab hoĩe ſieri

velles · EImpꝛudenter a dño veniã petit qᷓ
conſeruo ſuo illã negat · eccleſiaſticus do
ctoꝛ clamat · Indignãs homo hoĩ ſeruat

irã ⁊ a deo qᷓrit medelã: ĩ hoĩem ſibi ſumi

lem nõ habet miſericoꝛdiã: ⁊ de peccatis
ſuis depꝛec
ro · ¶ Reſpondeo · Dacẽ haberes vtilius
Melioꝛ tutioꝛqʒ pax certa q; ſperata vi
ctoꝛia · Qũ fallax vbilibet: tñ in bello fal
ſiſſima ſpes eſt:in quo nihil fere de pᷣme
ditato agit᷑:in opinione erũt omĩa.· ¶ B

¶ Caudeo · It vici · ¶ Reſpõdeo· Caue ne

vincat ira:ſuꝑbia· crudelitas· furoꝛ· rabi

es · hi ſunt em̃ victoꝛie comites:⁊ victoꝛũ

hoſtes ĩuiſibileſ ⁊ hoꝛrendi:a quibꝰ ſepe
clariſſimi victoꝛes turpiſſime victi ſunt.·

(S¶ Caudeo de moꝛte inimici ¶ Reſpp

deo ſi qñ veſtre cõdicõnis memonã habe
retis: nunq; homo de moꝛte homĩs gau
deret · Quando em̃ queſo duoꝛum qui ad
ſuppliciũ duce rent᷑: alter de alteriꝰ moꝛ
te gaudiũ cepit: ſciens idẽ ſi upplici genꝰ
ſibi inſtare:⁊ nõ potius illi

cogitãs ĩgemuit · ¶ T ¶ Caudeo· de car
cere letus erupi ¶ Reſpõdeo · TCbis ꝑ pla

teas vꝛbiũ litibus plenas: per tumultus

qʒ negocioꝛũ ⁊ tempeſtatũ: libertatẽ pu

tans gratulaberis: qdᷣqʒ clauis vrna con

cluſerat: mille ſtringẽt laquei · Cũq; leti
omnes e ꝓcellis poꝛtũ petãt:vnꝰ tu nau
ta mirabilis e poꝛtu letus ĩ ꝓ

¶ V ¶ Caudeo· DPacẽ habeo ¶ Rñdeo· Bo
nũ igsẽs ſi ſincerũ eẽt ꝑpetuũq;: neutrũ

ꝛecat᷑· ¶ Q¶ Bello victoꝛiã ſj pe

moꝛte ſuaz

cellas rediſ

ſane ẽ: mã neq; nouũ ĩmo eõe ſatiſ:nimiſ
q; quotidiauũ ẽ: vt ſh̊ ũbꝛa pacis bellũ la
tcat Neqʒ pacẽ q;uiſ ꝓurã diutur nã ſinit

— — — — — —— —

—

anĩoꝛũ inſtabilitas:ſecũ aſſidue nõ minꝰ

q́; cũ hoſte pugnãtiũ · Si aũt inducias fe

ciſti:hoſti ſpaciũ dediſti ad colligẽdas vi

res qbꝰ foꝛtiꝰ te ferirʒ ¶ Spero pa

cem requiẽ q; animi· ¶ Reſpõdeo· S
rare paceʒ bellantis ẽ quis ao tuo bellũ

infert niſi vnꝰ tu: qdð dum ipᷣe tibi abſtu
leris ĩpudẽter ab altero poſtules aut ſpe

res · pone arma cupidinũ atʒ irarũ plenã

ro

multas:graueʒ ſarcinã ex lapidibus ⁊ tri

bulis ſperas · Si honeſtas filii filie q; nu
ptias ſperas: nulla ferme res tam crebꝛo
fallit:⁊ tã grauiter. Si vetule vxoꝛis obi
tũ ⁊ cõiugẽ iunioꝛẽ ſperas:attrito laq̃o
diſſolui ſperas:vt nouo ac valido vinda

ris · Si gloꝛiã ⁊ famã poſt moꝛtẽ:leueſ au
ras poſt naufragium ſperas.· Nam ⁊ hoc
quotidianũ ⁊ vulgare eſt:vt multi ĩ vita
famoſi chari:polt

in cunctos vꝛbanitas:hec ⁊ his ſimilia vi

uentibus famã querunt Ga vero mox ut
hinc abierint non durant: miſi foꝛſitan q́;

diu ſuꝑſunt hi qui ilos nouerãt: qdð etiã
qᷓ; bꝛeue ſit cõſpicis. ¶ H ¶ Spero vi

tam eternã. ¶ Reſpondeo. Nulla maioꝛ

nulla pulchecrioꝛ nec ſanctioꝛ ſpes:modo

nõ pᷣceps ceca ve ſit· Sũt em̃ qui ſʒ male
agendo bonũ ſperent:quo nihil ẽ ſtultiꝰ
Eſt quedã virtutũ cõſanguinitas atq; cõ
nexio:vt a phs diſ lararn eſt intantuů ut
bet: oẽs habere virtu

neceſſe ſit ꝗ vnã ha
tes · Qui illud eſt cõſequens vna carè:cun

ctis carere vᷣtutibus: qð ſi de moꝛalibus

verũ eſt:quid de theologicis opinemur g

animi pacẽ queſiuiſti· ¶ B ¶Baceʒ ſpe
¶ Reſpõdeo. Spes pacis multos ꝑdi
dit: ſperate q; paci ſuccedẽs inſperata ca

lamitas incautos obꝛuit: ſopitoſq; quos
exꝑrectos ĩueniẽs nõ leſiſſet (OBpe
ro multa (Reſ põdeo Et multa metuas
opoꝛtet: ſine metu em̃ ſpes non habitat.
Inqʒ multa ſpe multa eſt vanitas: multꝰ
q alendi aditus foꝛtune.Si vitã longã
ſperas:diuturnũ carcerẽ ſperas:⁊ mitas
feras inuidias· Si foꝛmã coꝛpis elegantẽ
voluptatuʒ ſtimulos ſperas: Si diuitias

4 aurcas,ſis in volumimbꝰ maxĩe ſũt
imitati · Ne aũt res ſit quepiam:quã vicõ

obitũ ſint incogniti 1
obſcuri.iraris g cauſa rei huius in ꝓm
ptu ẽ· Affabilitas qdẽ: ſermo comptꝰ ac
lepidus:blandũ ſuꝑciliũ:clara frons: be
nigna ſalutatõ: beneficia ĩ vicinos: pꝛote
ctio in clientes: hoſpitalitas in externos

Cexui.

ftaq; ſi ſpeʒ habeas:caritatẽ ſimul habe
as opoꝛtet ⁊ fidẽ ſiqua harũ deſit:nõ iaʒ
ſpes illa:ſed ⁊ pᷣſumptio inconſulta.lec
de aduerſa proſpera foꝛtuna petrache·
Nunc ad terentiũ comicũ accedamꝰ7.
¶ Ex comediis Terentii poete clariſſimi
elegantie: autoꝛitates 2 familiares elocu
tiones.2 pumo ex Indꝛia. CG
Ccedat nuncnũc Terentiꝰ ille
comicus: genere affer: poeta
p̃clarus:elegãtiaruʒ pꝛinceps
uẽ pꝛiſtianus grãmaticꝰ:alii

in hoc noſtro oꝑe dare poſſitis: qꝛ ſcilicet
nihil elegantiarũ: quotidiane:familiaris
peculiaris elocutõis dederim: hunc ego
terentiũ optimũ maxime:plautũa⁊ quoſ⸗

dã alios: ad comedias circiter triginta:ñ

tam eoꝛũ in autoꝛitatibus:q; famnliaribꝰ
⁊ peculiaribus elocutõibꝰ:imitandos itẽ
arbitroꝛ:vt ne intelligẽdo faciatis:vt ni
hil intelligatis· fauete igitur: adeſte equo
aĩo:⁊ rem cognoſcite:Et has nũc vobis
elegãtias intro afferemꝰ. ¶ Terenti igit᷑

adeſdũ paucis te volo:nempe fac vt eu

rent᷑ recte hec ¶ Quid tibi mea ars efficẽ?
poſſit nõ habeo¶ Nihil iſtac opus ẽ ar

te tua ad hãc rem quã paro:ſed his q̃s ſp
ĩtellexi in te ſitas:fide ⁊ taciturnitate

(E- Expecto quid velis· CEgo poſtam

emi te a ꝑuulo:ut ſemꝑ tibi apð me iuſta
Tclemens fuerit ſeruitus ſcis:feci ex ſuo

vt eſſes libertus: mihi ꝓpterea ꝙ ſeruie

bas liberaliter: qd habui ſummũ p̃cium
perſolui tibi. ¶ & ¶ In memoꝛia habeo
Haud muto factũ. ¶ Caudeo ſiqd ti
bi feci aut facio:qð placz ſimo ⁊ id gratũ
fuiſſe aduerſuʒ te: habeo gratiaʒ · ſed hoc
mibhi moleſtũ ẽ. nã iſtec comemoꝛatio qſi
expꝛobꝛatio ẽ ĩmemoꝛis bñficii.¶ Qumnm
tu vno v̈bo dic qd eſt: qd me velis ¶ Hoc
pꝛimũ in hac re pᷣdico tibi ¶ Rem omnẽ
pꝛincipio audies· ¶ H ¶ s poſtq; exceſ
ſit ex ephebis libenꝰ fuit viuẽdi poteſtas
nam antea q ſcire poſſes:aut ingeniũ no

eunm etas:metꝰ magiſtri ꝓhibe bãt

F Dleriqʒ oẽs adoleſ. centuli animũ ad
aliquod ſtudiũ adiungũt ¶ Fecit hec oĩa
mediocriter ¶ Id arbitroꝛ appꝛime ĩ vik
eſſe vtile: nequid nimis ¶ Eacile omnes

Cryi

2

rferebat ac patiebat᷑ cum quibꝰ erat.
R¶ Sapienter vitã inſtituit ¶ Moc tꝑe
obſequiũ amicos:vitas odiũ parit. ¶ Mu

lier egregia foꝛma: atʒ etate ĩtegra ¶ Hei

vereoꝛ neq̃d andꝛia appoꝛtet mali· ¶ Du

dice vitã ꝑce ac duriter agebat:lana ac te

la victũ qritãs · ¶ Vnus ⁊ itẽ alter. ¶ L
¶ Ingenũ eſt oĩm hoĩm a laboꝛe ꝓcliue ad

libioinẽ. ¶ Oerte captꝰ ẽ:habet. ¶ Die
ſodes · ¶ Oð ſimbolũ dedit? ¶Cõperie
bã nihil ad eũ quicqᷓ; attinẽ. ¶ M ¶ Em
uero ſpectatuũ ſatis putabã: 1 magnũ ex
emplũ cõtinentie · Nã qᷣ cũ ingeniis cõfli
ctatur huiuſmõi:neq; cõmouet᷑ animꝰ in

ea re:tũ ſcias poſſe habẽ iaʒ ipᷣm ſue vite

modũ · ¶ Vno oꝛe om̃s oĩa bona dicebãt

laudabãt foꝛtunas meas: q gnatũ hẽ̃eʒ

tali ĩgenio p̃ditũ. Quid ni vᷣbis opus eſtg

Beaſti me· ¶ Hic pꝑue cõſuetudĩs cauſa

huiꝰ moꝛtẽ tam fert familiariter· ¶ Ego

hec putabã eſſe oĩa hũ ani ĩgeni mãaſueti

qʒ anĩ officia. ¶ Quid multis moꝛoꝛ ? Ni

hil ſuſpicãs mali: ¶ Bona foꝛtaſſe. ¶ N

—

t vultu adeo modeſto: adeo venuſto vt
nihil ſupꝛa ¶( Dercuſſit illico aĩm. ¶ Ouã

tũ timeo quoꝛſũ euadas

ꝑditũ g (Reiecit ſe in eũ flens q; famili
ariter ¶Redeo inde iratꝰ atq; egreferẽs
¶ Moneſta ratio ẽ ¶ O ¶ SDi ulũ obiur
ges vite qᷓ auxiliũ attulit: quid facies illi
qui dederit damnũ aut maln Nec bec
uidẽ ſatis vehemẽs cauſa ad obiurgãdũ
Tute bis rebꝰ finẽ pᷣſcripſiſu · G

¶ Prope tꝑs eſt cũ alieno moꝛe viuenduʒ ẽ

mihi: ſine nüc me meo viuẽ ĩterea moꝛe.
uis igit᷑ relictus ẽ obiurgãdi locus⸗
¶ EGa pꝛimũ ab illo anĩaduertẽda ĩiuria
eſt. 6

uẽ ego credo manibꝰ pedibuſqʒ

obnixe oĩa facturũ. ¶ Mala mens: malꝰ
animus: quẽ quideʒ ſi ſen ſero. ¶ Ducoꝛ

falſo gaudio. ¶ Nec fuit nobis ſpacium
HH ¶ Meũ gnatũ rumoꝛ ẽ amare.

◻ ppls curat ſcʒ. ¶ Dũ tꝑs ad eam
rẽ tulit: ſini animũ vt expleret ſuũ. Nũc
h dies aliã vitã affert: alios moꝛes poſtu
at ¶ Boſtulo ⁊ ſi equũ eſt oꝛo vt redeas
iam in viã. ¶ R (Brnes ui amant ſibi
grauiter vxoꝛẽ dari fer̃t · ¶ Siqs magẽm

ceperit ad eã reʒ ſpolunpin aĩm egrotũ
ad deterioꝛẽ ꝑtẽ plerũq; applicat.· ¶ S

0
G ſi fit pereo fundit.

ene diſſimu
latũ amoꝛẽ a celatũ indicat. ¶ Gur te is

velis qð poſſis

¶ Dauus ſum nõ edipus· ¶ Nẽpe apte vis
q̃ reſtant me loꝗ·. ¶ Ita aꝑte mõ ipſã reʒ

locutꝰ:nihil circũitõe vſus es · ¶ Vbi vis
aſſus faciliꝰ ſim: q; ĩ hac re me deludier
EBona vᷣba qᷓſo.¶ Frrides:nihil me fall
¶ We infenſus buat ¶ Ad hec mala hoc
mihi accidit · ¶ Enceptio ẽ amentiũ haud

amantiũ. ¶ ¶ Eingunt quandã nunc
ĩter ſe fal laciã (Is obiit moꝛtẽ ¶ Ne de
hac re ĩpꝛudẽtẽ oppꝛimat· ¶ V¶ Temu
lenta ẽ mulier ⁊ temeraria ¶ Zmpoꝛtuni
tatẽ ſpectate anicule obſecro 15
facultatẽ obſecro huic pariũdi. ¶ Quidnã
pamphilũ exanĩatuʒ video? vereoꝛ quid
ſit. COpertar vt ſcaã nũc ¶ Nõne opoꝛ
tuit me pᷣſciſſe? (Nõne pᷣus cõmunicatũ
oꝛtuit? ¶ Miſerũ me:qð vᷣbuʒ audio.
(eo ne
decz eſſe ĩuenuſtũ aut in fcureh ego

ſum Eacta trãſacta oĩa ¶ S iqd mon

ſtri alunt. ¶ Ea qm nemini obtrudi põt
itur ad me Gratio hec me miſerũ
exammat metu · ¶ Tantã ne in rem tam
negligẽter agere decuit · ¶ Abicito 1 ſu
ſpende te · r

eſt qᷣd agã . (Sʒ hoc nüc popus ẽ.

¶ dum indubio ẽ animus paulo momento

huc vel iluc impellit᷑ · o ne illud co

nari queã · ¶ Adeõ me ignauũ putaſ:adeõ

ingratũ:poꝛro aut ĩhumanũ aut ferũ:vt
neq; me cõſuetudo: neqʒ amoꝛ:neq; pu
doꝛ cõmoueat:neqʒ cõmoueat vt ſeruẽ fi
dẽ ( Vnũ ſcio hoc ¶ aa Huiꝰ foꝛmã eta
tẽ vides:nec clam te ẽ q; uli nunc vtreq;
res inuti les: ⁊ ad pudiciciã: ⁊ ad rẽ tutan
dã ſint ¶ bb ¶ Te in germani ffs dilexi
loco:te ſolũ ſꝑ maximũ feci: tibi moꝛige
rus fui ĩ rebꝰ oĩbꝰ. ¶ cc ¶ Niſi moꝛs adi
met mibi hanc nemo ¶ do ¶ Verbü vnũ
caue. ¶ VWe miſero mihi:vt aĩꝰ in ſpe atq;
tim oꝛe uſqʒ ante hac attẽtꝰ fuit. Eben
pta ſpes ẽ· ¶ Oñ nofot id fieri qð vis: id
ee ¶ Satius ẽ te ad id
dare operã: ꝗ iſtũ amoꝛẽ ex anĩo expellas

tuo:q; id loq quo masꝗ libido fruſta incẽ
dat᷑ tua. Eacile oẽs cũ valemꝰ re

cta cõſilia egrotis damꝰ:tu ſi hic ſis aliter
ſẽtias.¶ Oia experiri certũ ẽ pᷣuſqᷓ; pereã

66 AKvbi hinc ĩ malã rẽ cũ ſuſpitõe iſtac
celus.

Ad te venio ſpem · ſalu tẽ . auxiliuz ·

ii date

ot me ĩpediunt cure: que
aĩm meũ diuſe trahũt ¶ Mei mihi ĩcertũ

— — — — — — -æ· — — - — —

Axxvij
pãc nũc facio¶ Hoſtremo nũc mihi id da
negocii· ¶ Abi intro: ibi me operire: q
ato ẽ opꝰ para ¶ Haud mihi ẽ id dubiũ
Optatꝰ aduenis ¶ Faſculta pauas¶ E

¶ Der ego deos te oꝛo:a noſtram amiciciã

conſiliũ expetens e pol cõſiliũ hẽo
neqʒ; auxili copiã ¶ Hodie poſtre mũ me
vides ¶ Haud mecũ ſenttt · ¶ Nunc teꝑ
amicici: ⁊ ꝑ amoꝛẽ obſecro · ¶ Ege neuti
qʒ officiũ liberi eſſe hboĩis puto ¶ Reddidi

— — — —

aĩm. Nüc ſiq;d potes aut tu aut ;̊ bi

creme: que ĩcepta a Eeis cũ etate accreuit

B ria: facite fingite ĩuemite efficite. ¶( N ſcꝛvt me aviuues ĩ ac re (F ne me ob
. Metũ ĩ quo nunc es adimaz: atʒ expleam ſecra: qſi hꝰ te oꝛãdo a me ĩpetrare opoꝛ
m gaudio · ¶ Ceſſas alloqui·. Ambos teat: aliũ cenſes eẽ nũc me at olim⸗/¶Te
opoꝛtũe vos volo. (Nea quidẽ in dubio oꝛo in cõe vt cõſulas. CG Kmantiuz
ẽ vita ¶ Obſecro te q;pꝛimũ hoc me miſe ire reĩtegratio amoꝛis ẽQ Eacile ex illis
rũ libero metu. Etẽ alia multa ꝗq nüc nõ ſeſe emerſurũů malis (Eieri in filia piclin
narrãdi locꝰ ¶ Uerta res ẽ· ¶ Liberatꝰ graue ¶ Incomoditas venicg huc omĩs
ſũ hodie tua oꝑa· ¶ B¶ Ridiculũ caput redit ¶ Werito te ſꝑ maximũ eci. ¶(apſe
¶ JPtbo tãetſi ſepe mea ſpes hec fruſtrata mihi ꝗ intimus eſt eoꝛũ cõſiliis dixit· ¶ 33
. ¶ Ibi tũ oẽm culpã trãſferʒ ĩ te ¶ Hoc adueſ craſcir ¶Propemodu habeo tibi
i haud dubiũ ẽ. ¶ Vxoꝛẽ bis monbꝰ dabit fidẽ EWV. ab cõſiliũ callidum ( Recta ꝓfici
nemo ¶ Vide quo me ĩdicas Gurabit · ſcar via ( Nihil loci pᷣeibꝰ relictũ· CMN
e ¶¶ Reuiſo qᷣ d agãt aut quid caꝑtẽt cõſilii · ¶ Hec cõfiteoꝛ mihi iure obtigiſſe:qñ q̃deʒ
6 ¶ Lu fac apud te vt ſis ¶ Quaſi de ĩ Ppuiſo tã iners:tam nullꝰ cõſuii ſum:vt homini
9. aſpice Na nỹe timeo ꝑti qᷓd rñdeat foꝛtunas meas cõmiſerim taʒ futili:ergo
4 WEBec iſtic neqʒ alibi tibi vſq; erit in pciu · ob ſtulticiã fero. ¶ Muic malo aliq;
me moꝛa. ¶ Eads vt decet eũ iſtue qð vo ꝓducã moꝛã · ¶ Sine paululũ ad me vt re
m lo ĩpetro cũ gr̃a.Merꝰ quãtũ audio vxo deã ¶ NHei mihi cur nõ habeo ſpaciũ:vt ð
re excidit· ( Verũ illud vᷣbũ ẽ vulgo qð di te ſumam ſuppliciũ vt volo. ¶ † ¶ Moc

ai ſolet:o m̃s ſibi eẽ meliꝰ malle q; alteri ·
ic nũc me credit aliq; ſibi fallaciã poꝛ
tare: ⁊ ea me hic reſtitiſſe gratia ( Breter
ſpeʒz euenit · ¶ †pe ſecũ eã vẽ recta reputa
uit via ¶ DH ¶ Hü licitũ ẽ ei dũ etaſq; tu
lit amauit: tũ id clam cauit: ne vnq; infa
mie ea res ſibi eẽt: vt virũ foꝛtẽ decqʒ: nũc
vxoꝛe opꝰ ẽ aim ad vxoꝛẽ appulit· ¶ Sub
triſtis viſus ẽ aliquãtulũ mihi. ¶ Nimiuz
ꝑparce facit ſum tũ . ¶ Quid hic vult ve
teratoꝛ ſibi⸗ Eidelẽ baud ferme mulieri

ſus es id ee en

cine credibile aut memoꝛiabile :tãta ve

coꝛdia innata cuiq; vt ſit:vt malis gaude

at: atq; ex incomodis alteriꝰ ſua vt cõpa
ret cõmoda · ¶ I18 ẽ genꝰ hoĩm peſſimum-
¶ PHroximus ſum egomet mihi · ¶ Ingerã
mala multa ( Et me ⁊ te ĩpꝛudens ꝑdidi
¶ Stiã nũc me ſeducè iſiis dictis poſtulas
¶ Cõplacitaẽ tibi. ¶ R ¶ Meu me miſe
ruʒ q tuũ aĩm ex aĩo ſpectaui meo⸗¶ Eal
¶ Veſcis ĩ q̃ntiſ mal
uãtas hic ſuis cõ

verſer miſer. ¶ L

H ĩuenias virũ ¶ Vtinã aut hic ſurdus: aut ſilis mihi cõfecit ſo icitudĩes. ¶ Mirum ẽ
ei hec ſit muta facta· ¶ Vera pdicat Bonũ de te ſi exẽplum capit Tu ceoact⸗ tua vo
g⸗ ĩigeniũ narras adoleſcẽtis. Oð remediü luntate es ¶ Qur me enecas? ( Dii tibi di
nuũc huic malo inueniã ?Vix tanvẽ ſtoli gnũ factis exitiũ dent · ¶ Hac nõ ſucceſſit
. dus ſe enſi (Serua me obſeero. ¶ Mui tam alia ag grediemur via ¶M CEgo pam
. cito ¶ Ego ĩ poꝛtu nauigo. dhue aſ Phile ti i hoc † ſe eruitõ debeo: conari ma
en ſolent az opoꝛtet Seer ad ſalutẽ: oĩa nibꝰ pedibuſ⸗ q; : nocteſ 31 dies: eapitis
puic eſſe video ( ¶Seitus puer ẽ natꝰ piculuʒ adire dũ ꝓſim tibi: tuũ eſt/ ſiquid

e pãphilo:deos q̃ſo vt ſit ſupſtes · ¶ Mec
qs ñ credat ꝗᷓ te noꝛit abs te eẽ oꝛta · ¶ In
terminatꝰ ſũ ne facereſ.¶ Nõne ſatis me
ꝑnoſũli qlis ſim ſimo· ¶ Diqd tibi narrare
aeepi: cõtinuo tibi dare verba cenſes ·
¶ Hroꝛſus a me opinionẽ hãc tuã eẽ amo
tã volo· ¶ Wulta occurrũt ſił qᷓ cõiecturã

pter ſpem euenit mihi ignoſcẽ. ¶ Reſti
tue in quẽ me accepiſti locũ· ¶ Tu mõ aĩe
mi noli te macerare Optime te mibi of
fers. ¶ Moc malũ integreſcit· ¶ Fge ſi
pic non inſanit ſatis ſua ſponte inſtiga⸗
¶ Der om̃s tibi adiuro deos nunq; eam

me deſerturũ: mõ ſi capiendos mihi cciaz

eni

122„

eſſe inimicos om̃s hoĩes: hanc mihi expe
tiui· cõtigit cõöueniunt moꝛes:valeant qꝗᷓ
inter nos diſſidiũ nolunt: ¶ Non appen
lims magis verũ atq; boc reſponſum ẽ·
¶ Wiſer eq̃ es atq; ego ¶ Dies mihi vt
bic nõ ſatis ſit vereoꝛ ad agendũ·

¶ Etiã narratõis incipis mihi in itiũ· ¶ Huc

fac ad me vt venias. ¶ Nũc opus ẽ tua
mihi ad hãc rẽ ex ꝓmpta malicia atz aſtu

tia. ¶ Q¶ Noua nüũc religio ĩ te iſtec in

ceſſit · ¶ Siqd ẽ: quo mea oꝑa opꝰ ſit vo
bis:aut tu ꝓłꝰ vides manebo: neqᷓ̃d vrẽm
remoꝛer cõmodũ /¶ Ouid turbe ẽ apud fo
rũ (Deliras ¶ Adeon videmur vob eſſe
ydonei: in ꝗbus ſic illudatis. ¶ Caue quo
q́; ex iſto exceſſis loco · ¶ Di te eradicẽt
ita me miſerã territasg:· ¶ Mitte id quod

ſcio:dic qd rogo · ¶ O facinꝰ animaduer
tendũ · 6 SEallacta alia aliã trudit ·
In malũ inſcẽs pene incidi· ¶ Der tꝑs
aduems: auſculta. ¶ Nõ te credas dauũ
ludere. ¶ Ne me attingas lceleſte ¶ IEn
epta neſcis qᷣd ſit .d Rlio pacto haud
poterat fieri· ¶ Daululũ ĩtereſſe cenſes
ex aĩo oĩa vt fert natura ſi facias: an de ĩ
duſtria · ( Vt qmus:qũñ vt volumꝰ nõ licʒ
HMaud auſpiato huc me cõtuli (Q
dam ſi id ſciſſem nunq; detuliſſẽ huc pe
de. (Qui io mibiſie acdle arqg vedle i
oꝛũ exempla cõmonent · RC atis iã
ſatis ſimo ſpectata ẽga te amicicia ẽ mea
ſatis ꝑiculis incepi adire: oꝛãdi iã fineʒ fa

*

. „

ce dũ ſtudeo obſequi tibi (S ¶ Nũc q3
maxiĩe abs te poſtulo atq; oꝛo creme: ut
bũfeiũ vbis initũ dudũ muc ſeõpeobes
¶¶ BDer ego deog te oꝛo vt ne illis aĩm in
ducas credẽ. ¶ Neſcio q;d tibi ſũ oblitus
hodie ac volui dicere CFnio nüc iã ocio
ſo eẽ ĩpero. ¶ Ego cõmodioꝛẽ hoĩem ad
uentũ ad tꝑs nõ vidi. ¶ Ois res iã eſt in
vado ¶ Geſſo alloqᷓ (O ſalue bone vir
¶ Ouid iſtic tibi negoci ẽ ¶ ¶ Cũ fa

ciẽ ceiꝰ videris videt᷑ eẽ quanti vis pᷣcii: tri

ſiis:ſeueritas ineſt ĩ vultu: atq; ĩ vbis fi

des ˖ Sublimẽ hunc ĩtus rape q̃ntũ po

tes.· ¶ V ¶ Siquicq́; ĩuenies mentitum
occidito e ſeui tan
miſeret mei ? tm̃ laboꝛẽ capè ob talẽ filiũ

h ne ſeui tantope ˖ ¶ Nõ te

Prẽ potiꝰ ip̃aʒz dic: ac mitte male loqᷓ.
O ingentẽ cõfidentiã .· ¶ NHãc babere
ſtudet cũ ſümo ꝓbꝛo · ¶ Ita aĩm ĩduxiſti

tuũ. ¶ ¶ Sʒz qd ego me: aut cur excru
cio g aut cur me macero ?g cur meaʒ ſene
ctutẽ huiꝰ ſolicito amẽtia g an vt ꝓ huiuſ
pctis ego ſuppliciũ ſufferãgimo habeat
valeat:viuat cũ illa ( Ego me amare fa
teoꝛ hanc: ſi id peccare ẽ “ id quoq;·
Tibi pr̃ me dedo: quid vis oneris ĩ
poneipera ¶ Pro pctõ magno paululũ
ſupplicii ſatis ẽ patri ¶ Mitte oꝛare:vna
oꝛũ qᷓuis cã me ut faciã monet ¶ Ita ne
huc ꝑatꝰ adueĩs ? Tu ne hoĩes adoleſcẽ
tulos ĩperitoſ rerũ:eductos libẽ ĩ fraudẽ
illicis: ſolicitãdo ⁊ pollicitãdo eoꝛũ amas
lactas ¶ Si mihi pget que vu dicẽ: ea ꝗᷣ
nõ vult audiet · EFrigen es pã
phi le ¶ Vy ſũ apud me:ita animꝰ cõmo
tus ẽ metu .ſpe · gaudio: mirando hoc tã
to: ac tam repẽtino bono ¶ It mihi vnꝰ⸗
ſcrupulꝰ etiã nũc reſtat· qui male me ha
bet · ¶ Dignꝰ es cũ tua religione odio
oduʒ in ſcirpo q̃ris · ¶ Hilũ in ouo

q̃ris ¶ In hac egomet re poſſũ medicari

mihi. ¶ Zaʒ millies audiui. ¶ Ita me dii
ament ¶ Zã dudũ res reduxit ipᷣa ĩ grati

am tuã ¶ O fauſtũ ⁊ felicẽ hũc diẽ · 6 aa
eſſe

Ego deoꝛũ vitã ꝓpterea ſempiternã

arbitroꝛ: ꝙ voluptates eoꝛũ ꝓpꝛie ſũt: iã
mihi ĩmoꝛtalicas parta ẽ: ſi nulla egritu
do huic gaudio ĩterceſſerit:ſed queʒ mihi
potiſſimũ exoptẽ:cui hoc nũc narrẽ dari
¶ Ouid mihi obtigerit ſcio ¶bb ¶ Mo
re hoĩm euenit: ut qð ſim nactꝰ mali:pᷣuſ
reſciſſeres tu:qᷓ; ego illud qð euenit tibi
boni · ¶ O factũ bene er amicus
ſũmus nobis· ¶ Nũ ille ſomniat ea q̃ vi
voluit? Solꝰ es quẽ diligüt du ·

Adibo ⁊ colloqr ¶ In tpe ip̃o mihbi ad

uenis ¶ cc ¶ Me in tuis ſecũdis reſpice
Tuus ẽ nũc Cremes: facturũ q̃ voles
ſcio eſſe oĩa. ¶ Abi domuz ꝓpere · (Ne
expectetis duʒ exeant huc:intus deſpõde
bit᷑:intꝰ trãſiget᷑ ſiqᷣd ẽ qð reſtat. CVes
valete ⁊ plaudite Caliopiꝰ recenſui ·

¶ Ex eunucho Terentii elegãtie ⁊ auto

ritates ſequunt᷑. ¶ do
quiſq; ẽ qui placere ſtudeat bo

nis ſe qzplurimis:etiã minĩe mul
7 „ ℳ
tos ledere:in hiſ poeta hic nomẽ
ꝓfitetur ſuũ ¶ Is ne erret moneo ⁊ deſi

nat laceſſere: habeo alia multa q̃ nũc con

donabunt᷑: qᷓ ꝓferent᷑ poſt ſi ꝑget ledere

11ð

e

es

e.

hul
me
eſi
on
re⸗

ita vt facere inſutuit· ¶ Herfecit: ſibi vt
in ſpiciẽdi eſſet P ESyelamant furẽ

elle nõ poetã · ¶ Peccatũ impꝛudentia ẽ

¶ RRNullu iam dictũ: qð nõ di ctum ſit

Nam

„
.

pꝛius. ¶ In ita me cõparẽ nõ ꝑpeti mere
tricũ cõtumelias· ¶ Si qᷣdẽ hercle poſſis
nihil pꝛiꝰ neqʒ foꝛtiꝰ. ¶ B ¶ Eludet vbi
te victũ ſenſerit · ¶ Proinde tu dum tꝑs ẽ
etiã atqʒ etiã cogita · ¶ Que res ſcʒ amoꝛ ĩ
ſe neqʒ cõſiliũ neq; modũ habet vllũ:hãc
cõſilio regere nõ potes. In amoꝛe hec oĩa
inſunt vicia · iniu rie · ſuſpitões · inimicicie
inducie · bellũ · pax rurſum· Tncerta hec ſi
poſtlas ratõe certa facẽ: nibilo plꝰ agas
q ſi des oꝑpam. vt cũ ratõe ĩſanias. &6
ec vᷣba vna falſa lacrimula: quã oculos
terẽdo miſere vix vi exp̃ſſerit reſtringet
te vltro excuſabit: ⁊ dabis ei vltro ſup
C6 indignũ facinꝰ. ¶ D ¶ Te
redimas captũ quãti qᷓas minimo:ſi neq̃ᷓ
as paululo at quãti qas: ⁊ ne te aff lictes
Eeca ipᷣa egredit᷑ nñ fundi calamitas

¶ E ¶ Vereoꝛ ne illud grauiꝰ tulerit:ne u e
alioꝛſum atʒ ego feci acceꝑit · ¶ Tot? tre
mo hoꝛreoq; poſtqᷓ; aſpexi hanc ¶ Bono
anĩo ſis:accede ad igneʒz hunc iã caleſces
plꝰ ſatis ¶ Quid bic ſtabas ycur nõ recta
introibas? ¶ De excluſione verbů nulluz
¶ He mihi patent foꝛes· ¶ Sũ apud te pꝛi
mus ˖ ¶ Vtinã eſſet mibi ꝑs equa amoꝛis
tecũ · ¶ Re crucia te obſecro anĩe mi· ¶ kta
vt res erat faciũdũ fuit¶ Huc qua gẽra te
accerſi iuſſi auſculta ¶ Hac lege tibi meaʒ
aſtringo fiẽ· ¶ Henus rimaruʒ ſum hac
atqʒ e fluo · ¶ Sine me puenire quo
volo (ETur⸗ ſcis q;intimũ habeo te
⁊ mea cõſilia vt tibi eredam oĩa.( Impꝛu
dens harũ rerum ignarus q; oĩm. ¶ ẽgo

—

quãtũ ſuſpicoꝛ ad virginẽ animũ adiecit

(Sola ſũ: hẽo h̊ nemineʒ neq; amicũ
neq; cognatũ:q;obꝛẽ cupio aliquoſ ꝑare

amicos beneficio meo: id amabo adiuta

me quo fiat faciliꝰ ¶ Tandẽ ꝑdoluit ¶( Nẽ
pe oia hec verba nũc huc redeunt ·
Num vbi meã benignitatez ſenſiſli in te
ner Conu Bten imicum habeaz

faciã vt iuſſeris/¶ Vtinã iſta vᷣba ex anio

ac vere dicer es ? Si iſtue crederẽ ſincere
dici: quiduis poſſẽ ꝑꝑeti¶ Labaſcit vno
vict v̈bo q; cito. ¶ Sine te exoꝛẽ· ¶ Moꝛi

ꝗð nos capẽ opoꝛtʒ:hec interci pit

Q◻O

chan

erandũ eſt ¶ Inhoc biduũ vale. ¶
Gelo wies nocteſq; me ames · me deſide
res · me ſomnies· me expectes · de me cogi
tes · me ſperes· me te oblectes mecũ tota
ſis meus fac ſis poſtremo animꝰ:qñ ego
ſum tuꝰ ¶ Hic mihi foꝛſitan paruã habet
fidẽ: atq; ex alioꝛũ animis nũc me iudicat
Ne iſtuc tam iniquo patiare aĩio ( R
unus nĩm omato vᷣbis quoad poteris

Giciunda hercle hec eſt mollicies animi
Nihi indulgeo nimis· ¶ Stat ſententia ·
¶ Di boni qͥd moꝛbi eſt: adeon om̃s ĩmu
tarier ex amoꝛe:vt nõ cognoſcas eundeʒ
eſſe · ¶ Dii ĩmoꝛtales homĩ hõ qͥ d pᷣſtat ⸗
ſtulto intelligẽs q̃d intereſt· Snueni
hodie hoĩem:ſentũ ſqualidũ:egrũ pãnis
anniſq; obſitũ ( M ¶ Ouo redactus ſũ
om̃s noti me atq; amici deſerũt ¶ Simul
cõſiliũ cũ re amiſiſti.· ¶ Omĩa habeo:nec
quicq; habeo:nihil cũ eſt: nihil deſit mihi
tñ (Moc nouũ eſt aucupiũ· ¶ N ¶ Eſt
genus hoĩm qni ſe pmos eſſe oĩm reruʒ
volũt nec ſũt: hos cõſectoꝛ:ſimul quidqͥd
dicãt laudo:rurſũ ſi negãt laudo id quo
q;: negat q̃s nego ait aio: poſtremo ipe
raui egomet mihi oĩa aſſentari:is quelłꝰ
nüc eſt multo vberrimꝰ ¶ Seitum bhercle
hoĩem ¶ Mic hoĩes pꝛoꝛſus ex ſtultis ĩſa
nos facit. ¶ O ¶ Oeiuʒ cibus qᷣd facit
alienꝰ ; Hic hoĩes frigent ¶ Nebulonẽ
hüc certũ eſt eludẽ rrime ſalute per

Vro hoĩem. ¶ Vt falſus anio es. ¶D
Omnüũ rerũ viciſſitudo ẽ ¶ Sine biduuʒz
boc pᷣtereat ¶ Mihi nũc vno digitulo fo
reſ aperis foꝛtunatꝰ:ne tu iſtaſ faxo calci
bus ſepe ĩſultabis fruſtra. ¶ Neſcio quid

rolan ſummũ ſuuʒz impertit gnato.

Ofaciẽ pulcrã deleo oẽs dehinc mu
ieres ex anĩo:tedet me quotidianarũ ha

irc . kllã e cõſpectu emiſi meo.
2

rum foꝛmarũ. ¶ Neſcio hercle ego: neq;

vnde eã g neq; quoꝛſũ eam ? ita pꝛoꝛſus
ſũ oblitꝰ mei · ¶ Vtilitatẽ ĩ ea re eg faciã
vt cognoſcaſ meã ( Digna res eſi:vbi tu

neruos ĩtendas tuos. ¶ R ¶ Maud ſilis
eſt virgo vᷣginũ noſtrarũù ( Noua figura
onꝛs: coloꝛ verus:coꝛpꝰ ſolidũ ⁊ ſucci ꝑle

nũ: anni ſedecim: ac flos ip̃e ¶ S ¶( Me
cũ ſtomachabar mõ: neq; quẽq́; hoĩeʒ ar

bitroꝛ eẽ eui magis bone felicitates om̃s

Syyr.

aduerſe ſint ¶ Momo incuruus tremulꝰ.

labus dimiſſusgemens· ¶ Conclamatũ
eſt · ¶ Duras ꝑtes fratris pꝛedicas. ¶ Ea

ciã ſedulo:ac dabo operã · ¶ Aderit vna

in vnis edibus:cibũ nõ nunq́; capiet cuʒ
ea· ¶ Dixti pulere nunq; vidi melius cõſi
lium dari · ¶ Carris · Tnelligo (No
eſt ꝓfecto· ¶ Iſtec in me cudetur faba
Eas itidem fallam vt ab eis fallimur·
erũ vide: ne poſt cõferas ĩ me culpã
Dii voꝛtant bene ¶ Derio triumphat

.

nõ tam ipſo quidẽ dono q; abs te datum
eſt · ¶ T ¶ Laboꝛe alieno magnã partã

gloꝛiam: verbis ſepe in ſe tranſmouet: q

Pabet ſa ES te eſt · ¶ Regẽ elegãteʒ

narras/¶ Momo eſt ꝑpaucoꝛũ hominũ

Lepus tute es ⁊ pulpamentũ queris

acete · lepide · laute · vt nibil ſupꝛa.
Effert᷑ impꝛimis hoc ꝓuerbiũ:Har pa
ri referto rabi quod eã moꝛdeat ¶( Vihi
iſtuc in mentẽ non venerat ¶ Qð pꝛinci
piũ oꝛatõi dedit adueniẽs · ¶ Perpulcra
credo dona haud noſtris ſimilia. CRes
indicabit. ¶ Eac ꝑiculũ in literis: fae in
paleſtris: in muſicis:q̃ liberũ ſcire equuʒ
eſt: adoleſcẽtẽ ſolertẽ dabo · ¶ V (Bus
ego eſſe infra hoĩes puto infimos om̃s-
E Won conue nit vna ire cũ amica impe
ratoꝛem in via · ¶ Quid tibi ego multa
dicam: domini ſimilig es · ¶ Abi p̃curre
vt ſint domi ꝑata.
a me euellere. ¶ O capitulũ lepidiſſimũ
Aus eo. ¶ Malam in rem hinc abi ·
Nunc mibi hoc negociũ ceteri dedere
vt ilum querã: ibo ad eum viſaʒ ſi domi
eſt ¶ Nequeo ſatis mirari: neq; cõiieere
Lubet pꝛius d ſit ſeiſcitari· ¶ Quio
geſtio g aut quid letus ſum. ¶ O feſtus
dies hominis. ¶ Nemo ẽ omnium quez
ego nüc magis cuperẽ videre qᷓ; te. ¶ No.

ſcis 6 elegans ſpectatoꝛ foꝛmarum ſim.

uid ex ea re tandẽ caperes cõmodi⸗
Num parua cauſa ẽ?s aut parua ratõ⸗
Conſimilẽ luſerat iam olim ille ludũ.
Dum hbec mecũ reputo: templa celi
ſumma ſonitu cõcutit · ¶ Os tuũ ipudẽſ
rvidere nimiuʒ vellem: qs eſſet ſtatus: fla
bellũ tenere te aſinum tantũ .· ¶ Derſtre
punt(ita vt ſit) domĩ vbi abſunt· ¶ Som

nus virginẽ oppꝛimit ¶ In ego mihi oc

caſionem oſtentatã: tam bꝛeuem: tã opta

tam: tam inſperatã amitterẽ5 ¶ IJd faci
d eam rem

ebat retinendi illius cauſa
tꝑs nõ erat· ¶ H Sibi putabat adductũ
ante oculos emulũ ¶ Nendebat inde ad
iurgiũ ¶ Vt pꝛimũ potnuentt ſe illine ſub
ducet ſcio CG Enn rus eo:cepi ego
met mecum ĩter vias:ita vt fit:vbi quid
in anĩo eſt moleſtie:aliam rem ex alia re
cogitare: ⁊ omnia in peioꝛẽ ꝑtem. ¶ Nũc
ſi detur mihi:vt ego vnguibus facile in
oculos inuoluẽ veneſico ¶ Neſcio quid

ꝓfecto abſente me turbatũ ẽ domi. ¶ aa

¶ Abi hinc quo dignꝰ es cũ donis tuis
tam ülepidis · ¶ Q
nam ſic ſint qui male mihi volunt · ¶ bb

bſecro tam nefandũ facinus tu ne au

diſti quidem g ¶ Eyi foꝛas ſceleſte.· ¶ O
¶ llud vide os vt ſibi diſtoꝛſit carnifex.
¶ ecc ¶ Varia veſte exomatus fuit:nũc tibi
videtur fedus q; illam nõ habet · ¶ do

Eſt vetus ·vietus·veternoſus.ſenexcolo
re muſtelino. ¶ Mem que bec eſt fabula

eo redigiſ me: vt is egerim egomet ne

ſciam · ¶ O ſceleſtum atq; audacẽ homi

nem ·˖ ¶ ee ¶ ſtiam nuc credis indignis
nos eſſe irriſas modis· ¶ Boſſum ne ego
hodie ex te exculpere veruʒ. (ff (Lar
menonis tam ſcio eſſe hanc tegnã:q̃;ᷓ me
viuere · ¶ Tu pol ſi ſapis:quod ſcias ne
ſcis. ¶ Mac re ⁊ te omni turba euolues.
ülli gratũ feceris. ¶ Data mihi hercle

verba ſi ess . icit me vinũ quod
ego bibi · ¶ Neqʒ pes neqʒ mẽs ſatis ſuũ
officium facit · FE ¶ Dine cerere et li
bero friget venus. ¶ i ¶ Kamduduz eta
te lites facte ſunt ĩter nos maximę. M
roꝛ vbi ego huic anteuerterim · ¶ Qredo
equidem illum iam affaturum eſſe ( Si
illam digito attigerit uno: illico oculi ef
fodientur. (kk ( Vſe q; adeo ego illius
ferre poſſum ineptias:⁊ magnifica vᷣba5
uerba dum ſint:uerum enim dum ſi ad rẽ
conferentur uapulabit᷑ · ¶ Id te attinet
hec omnis res · ¶ Educta eſt ita ut te q;
illa qʒ dignum eſt· ¶ Nec expecto ꝓ illa
abs te quicqᷓ; pꝛecii · ¶ ¶ Nemo eſt ho

minum qui metuat minus:atq;ʒ ita opuſ

eſt· ¶ Moc cogitato qui cum res tibi eſt

¶ Eſi mmus potens q; tu:minus notꝰ.
minꝰ amicoꝛũ hic habẽs ¶ mm ¶ Tu qð
cauẽ poſſis ſtultũ ẽ admittẽ. ¶ nin ¶ Opꝰ

uid iſtuc eſt rei 5¶Vti

6— — –☚, —— — — - — -- —

—

eſt ꝑat rono quem defenſorem paro ·
Carci ne ego vt contumeliã tam inſi
gnem in me accipiam gnato: moꝛi me
ſatius eſt · ¶ Dequimini me pꝛimum
edes expugnabo:virginem eripiam: ma
le mulctabo ipſam · Vbi centurio eſt g
manipulus furum · ¶ Ego ne impera
toꝛis virtutem noueram: ⁊ vim militum
ſine ſanguine hoc non poſſe fieri ¶ Ego
hie ero poſt pꝛincpia: inde ommbus
ſignũ dabo Clae elt ſape: vt hoſce in
ſtruxit:ipſus ſibi loco cauit:tũ vt pirrhꝰ
factitauit · ¶ Quãmox irruamꝰ. GX
Or mia conſi H expiri q̃; armis ſæpiẽ

tem decet ·

Nunq; accedo quin abs te
abeã doctioꝛ(¶ B Eaciã vt hꝰ loci dieiq;ʒ

mei ſemꝑ memineris · ¶ Miſeret tui me
ui hunc tm̃ hoĩem facias inimicum tibi
Dirnimua ego caput tuum hodie: niſi
abis. ¶ Os durũ EG I
mulierũ: molũt vbi tu velis: vbi tu nolis
cupiunt vltro· ¶ Num tu iſtuc apꝑte di⸗
cturus es quidqᷣd eſt? ¶ Ouẽ lupo cõ
miſiſti.

ba · ¶ Oredin te impune abiturũz ¶ D

¶ Vnam hãc noxã omitte:ſi aliam admi

ſero vnq; occidito ¶ Non meã ſeuiciem
veritꝰ es · ¶ Vix me cõtineo:quin inuol
uem in capillũ. ¶ Wiſſa hec faciamus.
¶ ¶ ¶ Nam ſi ego dignus ſũ bhac contume
lia maxĩe:at tu indignꝰ qui faceres miłi
E¶ Neqʒ qᷣd nunc conſilii capiam ſcio
Nüc dehinc ſpero eternam inter nos
graʒ foꝛe · Sepe ex huiuſmodi re quapiã
⁊ ex malo pꝛincipio mag familiar ta cõ
flata eſt ¶ Ego in eã ꝑtẽ accpio ¶ Vnü
hoc ſcito:cõtumelie non me feciſſe cauſa
ſed amoꝛiſ ¶ & ¶ Non adeo inbumano
ingenio ſũ: neqʒ tam imperitꝰ: vt quid

amoꝛ valeat neſci am · ¶ M ( Wbiſto che
rea tibi cauendũ intelligo· ¶ Nunc ego

te ĩ hac re mihi oro vt adiutor ſis
¶ Ego me cõmẽdo tue ⁊ committo ſidei:et

mihi patronũ te cupio ¶ Vis ne interea

dum is venit domi operiamur: potiꝰ qʒ
hbic ante hoſtiũg ¶ Quã tu rem acturus
obſecro es g ¶ Urede de hoc mee fidei ·
¶ Moue te ocꝰ ¶ Nichil ꝓmoues. Spe

ro me habere qui hunc meo excruciẽ mo

do. ¶ Reuiſo quid nam cherea hic reruz
gerit. ¶ Quantã ⁊ q; veram laudem ca

Noui ingeniuz

iſpudet ſic mihi data eẽ ver

piet parmeno ¶ R CCa cõfeci ſine mo
leſtia vt potiret᷑:ſine ſũptu:ſine diſpẽdio
¶ Moc ego mihi reputo palmarium me
reꝑiſſe:quomodo adoleſcẽtulus meretri
cum ingenia: ⁊ moꝛes poſſet noſcere ma
ture:⁊ cũ cognouerit ꝑpetuo meretrices
oderit:que dum foris ſunt videtur nihil
mundðiꝰ: nec magis cõpoſitũ quicq;: nec
magis elegans:que cũ amatoꝛe ſuo cum
cenãt liguriunt · harũ videre ingluuiem.
ſoꝛdes · inopiã: q; ihoneſte ſole ſint domi
atz auide cibi: quo pacto ex iure externo
panẽ atrum voꝛẽt: noſce om̃ia hec: ſalus
eſt adoleſcẽtul ¶ Ego pol · te ꝓ iſtis fts
⁊ dẽis vlciſcar ſcełꝰ.vt ne ĩpune in nos il
luſeris geut pꝛimo eũ miſeris
nodis · ¶ An nõ tibi hoc maximum eſt g
¶ Dicã etſi mihi magnũ malũ ſco para
tum. ¶ Weceſſe ẽ huic vt ſubuemã. ¶ L
¶ ITu iſu narrato oꝛdine:om̃e vt factuʒ
eſt. ¶ Ex meo ꝓpĩquo rure hoc capio cõ
modi: neqʒ agri neq; vrbis odiuʒ me vn
q; ꝑcipit · vbi ſatietas cepit fieri cõmuto
locũ. ¶ SDaluũ te adueiſſe here gaudeo-
¶ Ouẽ pᷣſtolare 5 ¶ M (Cin ua heret
metu ¶ Quid tu trepidas ? ¶ N ( Hoc
ꝛimũ arbitrari id qð res eſt velis: ¶dqᷣd
kui⸗ eſt factum: culpa nõ factuʒ eſt mea·
poꝛtuit rem p̃ᷣnarraſſe meę.
Wenit aliud ex alio malum ¶ Ne me ſpe
ctes:me impulſoꝛe hoc nõ facit ¶ Omit
te de te dicere · ¶ Niud dquid eſt Pmũ
expedi · ¶ Kudaciam meretricum ſpecta
¶ Nunquid eſt aliud mali damni ue qð
non diſſeris reliquum g ¶ Non dubium
eſt quin michi magnum maluʒ ex hac re
ſit · ¶ H ¶ Nunq; pol · hominem ſtultio
rem vidi: nec videbo · ¶ Non poteſt nar
rari quos ludos pꝛebuerit mtus ( Q
Qallidum ⁊ diſ ertum credidi hominẽ
Quid illi credis animi tum fuiſſes
¶ Ita ne lepidum tibi viſum eſt ſcelus
nos irridere? ( Nullus ſum · ¶ Oua
ſpe: quo conſilio huc imus 2 ( Thaidi
me dedam:a faciam quod iubeat.· ¶ B
¶ Opopulares: a quis me viuit hodie
foꝛtunacior ? Nemo hercle quiſq̃ʒ· Nã in
me plane dii poteſtatem oẽm ſuam oſtẽ
dere:cui tã ſubito tot cõtigert cõmoda ·
¶ Oparmeno mi:o mearũ vo luptatuʒ
oĩm inuẽtor ·ꝑfectoꝛ · inceptoꝛ:ſcis ne m

boc eẽ atticã e oquentiam.

ex eunucho

Cho

quibus ſim gaudiisæ ¶ S¶ FEratri meo
gaudeo eſſe amoꝛem oẽm in tranquillo.
¶ Quid cõmemoꝛẽ pꝛimuʒ: aut laudem

marie ? illũ qͥ dedit mihi conſiliũ ut face

rem:an me qui auſus ſum inciꝑe: an for

tunam collaudez q̃ gubernatrix fuit: ꝗᷓ

tot res:tantas:opoꝛtune in vnũ cõcluſit
diez · an mei prñ̃is feſtiuitatẽ ⁊ facilitatẽ⸗
O iupiter ſerua obſecro hec bona nobis
¶ Dii voſtrã fidẽ: ĩcredibilia ſũt parme
no mõ q̃ narrauit ¶ Quãto minꝰ ſpei eſt
tanto magis amo ¶ Berfice hoc pᷣcibus
precipio:ut heream in ꝑte aliqua tandeʒ
apð thaidẽ:ſiquidẽ ſi ebi collibuit eſt fa⸗
l ¶ T Moc ſi effeceniſ qðuis donũ
a me ⁊ pᷣmium optato:id optatum feres
Si efficio:hoc poſtulo:ut mibi tua do

T ut ſit locu s ſemꝑ ¶ Do fidẽ ita futurũ
Qur in his ego te cõſpicio regionibꝰ⸗

mus te ñ te 1 abſente ateat inuocato:

¶ V¶ Edico tibi:ſi te n oren offendero

hac pꝰ vnq́; periſti. ¶ Nõ cognoſco gẽ⸗

vpeſtru tam ſupbum ¶ Brius audite me
aucis:qð cũ diyero ſi iaeuen facitote

. Eatuus eſt. inſulſus.tardus· ſtertit
noctes qʒ dies ¶ Vnũ etiam vos oꝛo:ut

me in veſtruʒ gregẽ recipiatis · ¶ Satis

diu iam hoc ſaxũ voluo.¶ F ſtite ignoꝛa

bant · ſed poſtqᷓ; eis oſtendi moꝛes tuos

collaudaui:ſim facta a vntuteſ tuas im
petraui (Benefeciſii. gr̃am babeo maxi
mam ¶ Nunq́ʒ etiã fui vſq̃; quin me oẽs
amarint plurimũ ¶ Dixin ego vobis in
Nibil pᷣter
os valete 2 plaudite &er
Ex heutontumerumenon
Terentii elegantie ⁊ autoꝛitates
Gcui vrm ſit mirũ · cur ptes ſeni
Imiſhi poeta dederit q̃ ſunt adole

miſſũ eſt · ¶

eelne prim dicã: deĩde d ve
une Pele⸗ has ꝑptes didi

ni eloquar·
cerim paucis dabo: ¶ Id eẽ factũ hic nõ
negat· ¶ P ¶ Irbitriũ vr̃m: vr̃a eſtĩa
tio valebit ¶ Cauſã hanc iuſtã eſſe: aĩm

inducite vrm: ut aliq̃ ꝑs laboꝛis minuat᷑

mihi. ¶ S¶ Eypimini in vtrãqʒ ꝑtẽ: in

genũ qd poſſit meũ · ¶ Exẽplũ ſtatuite

ĩi me ¶ aa ¶ Vitꝰ tua me inducit:vicini

taſqʒ:quã ego in ꝓxĩa ꝑte amicicie puto

facit: ut te audacter moneaʒ: 1 conſulem
familianiter · ¶ Bb ¶ Knnos ſa exaginta

4
.
R

„ uabo te ·

facẽè: tibi qdð ex vſu ſit.

nactꝰ es:aut plꝰ eo ut cõiicio:⁊ tñ nullũ
remittis tẽpus laboꝛis: neq; te reſpicis.
¶ Tantũ ne ab re tua eſt ocii tibi:aliena
vt cures: eaq;ʒ que nihil ad te attinent⸗
Momo ſũ: hũani nihil a me alienũ pu
to ¶ cc Sic eſt mihi vſus:tibi ut opuſ
eſt facto face · ¶ In cuiq; eſt vſus homĩ
vt ſe cuciet ¶ Quid de te tm̃ meruiſti

ð ¶ Ne lacrima: atqʒ iſtuc quidqd ẽ fac
me ut ſciã: ne retice: ne vero:crede inquã

mihi aut conſolãdo: aut cõſilio: aut re iu
Sine me: vacuũ tẽpus ne qð
dem mihi laboris ¶ ;A₰ equum nõ facis
Die meritũ ẽ meũ Ce clã me omĩa
fecit ¶ ee ¶ Vbi rẽ ſciui cepi ñ hũaniter
neq; ut aĩm decuit egrotuʒ adoleſcẽtuli

tractare:⁊ via ꝑuulgata prĩr̃m quotidie ac
cuſabã ¶ Erras ſi id credis: ⁊ me ignoras

¶ Ego te meũ tãtiſꝑ dici eẽ volo:duʒ qð
te dignũ ẽ facies:ſʒ ſiid nõ facis:ego qð
me ĩ te dignum ſit facẽ ĩuenero·

res ad id rediit ¶ Clã me ẽ pfectꝰ: mẽſes

tres abeſt ¶ Imbo accuſãdi ¶ ff ¶ Riẽ

pudẽtis ſignũ: ⁊ ñ ĩſtrenui ¶ DPro ſe qſe
ſedule faciebat: ut illaʒ mihi lenirẽt mi

riã (SgS (Alla e ad hec vten
da ydonea ẽ ¶ Inſcripſi illico edes ( bh

¶Wec fas ẽ vlla me vo uptate H̊ frui ( Fn

enio te eẽ ĩ liberos leni puto:⁊ illuʒ ob
Ranes ¶ Verũ neq;ʒ tu illũ ſatis noueraſ
neqʒ ille te ero illũ tibi ſaluũ eẽ af
futurũ ꝓpediẽ ¶ i ¶ Cõmodũ ſiẽ dyo
niſia h̊ ſut hodie: apð me ſis volo (SDae
ſo tãdẽ aliq̃ntulũ tibi ꝑce ¶ T0 abſẽs fa
cere te hꝰ vult filiꝰ (FR (Lacrĩaſ excuſ

ſit mihi: miſeretqʒ me eiꝰ ¶ Quid crepue
rũt foës? qſnã egredit᷑s ¶ I ¶ Solicitu

iĩeʒ iſtã falſa:q̃ te excꝛuciat mittaſ ¶ mm

¶ Odueientẽ: e naui egꝛediẽtẽ il lico adduxi
ad cenã: nã mihi maꝗ cũ eo iã indeuſq; a

puericia fuit faĩliaritas ¶ Voluptatẽ ma
gnã nũcias. ¶ m ¶ Nãc leticiã nec opi
nãti: pᷣmꝰ obiiciã ei:atqʒ et̃ nẽ tꝑs ẽ (oo
Quid rliqẽ quĩ hẽat:qᷓ ꝗdẽ eẽ ĩ hoĩe dicũ
tur bõa:ꝑentes· patriã ĩcolumẽ. amicos
gẽꝰ.cognatos · diuitias:atʒ h ꝓĩde ſunt

₰

vt illiꝰ aiꝰ ẽ q ea ko tinni vti ſcit ei bõa

ſut:ei qñ ſcte vtit᷑ mala In metu eẽ hũe

illiẽ vtle ¶ Quẽ ferret ſi patrez nñᷣ feret
ſuũ g ¶ Moc ſcitum eſt 1 ericulũ ex aliiſ

¶ Quã iniqᷣ

—

„*

is.

ein

+☛
—

+—– — — — —=S,. ☛

— —

ſunt patres in omẽs adoleſcẽtes iudices
qui equuʒ eſſe cẽſent: nos iam a pueris
illico naſei ſenes:neqʒ illaruʒ eſſe affineſ
rerum:quas fert adoleſcentia:ex ſua libi
dine moderantur nos:nunc que eſt:mon
que olĩ fuit:mihi vnq; ſi filius erit:nõne
ille facillime me vtetur patre? Nam et
cognoſcendi ⁊ ignoſcendi dabit᷑ peccatiſ
locus · RCEhu ſcit quã mibi nunc
ſurdo narrat fabulã . ¶ Is ſuarũ rerum
ſatagit ¶ Nihil eſſe mihi religio eſt dice
re. ¶ B (Si mihi ſecũde res de amore
leo eẽnt: iamdudũ ſcio veniſſent inter⸗
nuncii ¶ Cõcurrũt multe opiniones: qᷓ
mihi aĩm exaugeant:occaſio· locus·etas ·
i nihil iam p̃ter precium eſt dulce ·

¶ Q ¶ Neſcio uid ꝓfecto mihi aĩꝰ pᷣſagit

mali .·¶ D ¶ Noſiin moꝛes mulierũ: dũ

moliunt᷑:dum conant᷑ annꝰ eſt ¶ Abi tu

illis obuiã ꝓpera:q̃d ſtas æg ¶ Ve miſero

mihi: qnta de ſpe decidi ¶ Que res te ſo

litatæ ¶ Nũc demũ intelligo ¶ Edeſno
ſtre vix capiẽt ſcio:qᷓd comedẽt g quid bi
bent? ¶ O iupiter: vbinam eſt fides g
Ego ꝓpter te errans mea patria careo
demens · ¶ Nemo ẽ miſerioꝛ me. ¶ ic
de nĩis verbis errat · C(G Ra ⁊ vita ẽ
eadẽ: ⁊ amꝰ erga te idem ac fuit ¶ E
¶ Ouotidiane vite cõſuetudo:cuiuſq; ĩ
geniũ vt eſt declarat maxĩe · C(GC Ob
ſecro ne me in leticiã fruſtra coniicias ·
¶ Vagnũ eſt hoc ſignũ dñam eſſe extra
noxam:cũ eiꝰ tam negligunt᷑ internũcii.
Cauene falſam gram ſtudeas mire
¶ Quid ait vbi me nomĩas ¶ H ¶ Dre
gaudeo (ita me dii amẽt) vbi ſum neſcio
¶ Non fit ſine ꝑpꝑiculo facinꝰmagnum

meõꝛabile ¶ † ¶Mitte iſta atq; ad rem
redi · ¶ Vis amari:vis potiri: tuum eſſe
in potiẽdo periculũ non vis:haud ſtulte

ſapis:ſi quidẽ id ſapere eſt:velle te id qð
non põt contingere · aut hec cuʒ illis ſũt
habenda: aut illa cũ his ſunt amittenda;
¶ Orando iam ſi urdas aures reddidiſti
mihi. ¶ Longũ eſt ſi tibi narreʒ quão b
rem id faciam · ¶ R (Nihil ſatis firmi

video: quãobꝛem accipe hunc michi expe

diat metum. ¶ Rdemptum tibi iam fa

xo omnẽ metum in aurem vtrãuiſ ocioſe

vt doꝛmias ; ¶ Fruare dum licet:nam ne

ſcias eius ſit poteſtas poſt hac· ¶ L

Chej.

¶ Et me meum amoꝛẽ ⁊ famam pꝑmit
to tibi.· ¶ M ¶ Tu eſ iudex:nequid accu
ſandus ſis vide · ¶ Ridiculũ eſt te ſtuc
admonere: quaſi iſtic minoꝛ res mea aga
tur q; tua: hic ſiquid nobiſ aduerſi euene
rit:tibi erunt parata verba:mihi verbeꝛa
quappter hec res neutiq̃ʒ neglectui eſt
mihi . ¶ In eum iam res reduiit locum.
In tempꝑe veni: quod rerum oĩm ẽ pri
mum·. ¶ Derdocta eſt pꝛobe ¶ Vide ne
quid impꝛudẽs ruas· Cten, nouiſti
ad has res q; ſit ꝑſpicax ¶ Quãcito ſunt

conſecute mulieres. ¶ RKbeas ſi ſapis.

N (Fe laudo: tefoꝛtunatuz iudico:
id cũ ſtuduiſti iſti forme ut mores conſi
miles foꝛẽt · ¶ Niſi ꝓſpectum alid inte
rea nobis eſt: deſerte viuimꝰ. ¶ Hoc bñ
ficio vtriqʒ ab vtriſqʒ deuincimĩ: ut nun
q vlla amoꝛi vrĩo incidẽ poſſit calamitas
EWe ſcio ſemꝑ quidem feciſſe ſedulo:

vt ex illius cẽõmodo: meũ comparẽ cõmo

dum ¶ Tu me ſola reducẽ in patriam fa
cis. ¶ We miſerum non licere meo mõ
et ingenio frui· ¶ O mi expectate clinia

ſalue · ¶ Saluum adueniſſe te gaudeo.

¶ Vos dudum expectat ſenex. ¶ Luceſ
ſit · ¶ Our ceſſo pulſare hoſtiũ Oelẽ
tam inſperatum gaudiuʒz⸗ 86 Nam
qntũ ꝓotero adiuuabo ſenẽ. Noſenim ſe

* eſt equum ſembus obſequi ¶ H
D

iem adimere egntudinem hoĩbus con
ſiat · ¶ Nunciũ apporto tibi:cuiꝰ maxĩe
te fieri ꝑparticipẽ cupis · ¶ Valet atqʒ vi
C

uit · ¶ ITimet ne duricia tua illa antiqua

etiã adaucta ſit · ¶ Deſſime in te cõſulis

ſi te tam leni animo atqʒ victo eſſe oſten
deris · ¶ Satis iam ſatis durus pa

ter fui. ¶ : vehemens in vtram q;ʒ pPar

teʒ es nimis:aut largitate nimia:aut par
ſimonia in eandem fraudẽ ex hac re atqʒ
ex illa incides. ¶ Ditiſſando modo mibi
quid vini abſumpſit · ¶ It me tuarum
miſertum eſt miſerarum foꝛtunarum-
R (Eaciat quod lubʒ:ſumatconſumat
dat decretum eſtpati dum illum modo
kapeam mecum . ERlud permagni ifer
re arbitroꝛ. ¶ Conferunt conſilia adole
ſcentes · ¶ Mui quã feneſtram ad nequi
ciã patefeceris GS. ¶ Deterioꝛes cẽs ſu
mus ¶ Videris verũ a tz ita ut res ẽ dicẽ

Somnum ego hac nocte oculis non

Ch.

vidi meiſ ¶ Cedo manũ dexterã ¶ Dein
quid nunc te facere volo · Sirus elt
appꝛebendendus atq; adhoꝛtandus mi
chi. ¶ Daululũ hoc negocii mihi obſtat ·
¶ E¶ Dii noſtram fidẽ. itan comꝑatã eſſe
hominũ naturã omniũ:aliena vt melius
videãt iudicẽt q; ſua?g an eo fit:qꝛ ĩ re
nẽa aut gaudio ſumꝰ p̃pediti nimio: aut
egritudine? hic mibi nũc quantoplus ſa
pit q; egomet mihi
opam vt tibi darem ¶ Intẽdenda ẽ in ſe

nem fallacia ¶ V ¶ Ille ſeruꝰ tardiuſcu

lus eſt:ideirco huic nro tradita eſt ꝓuin
tia ¶ Viſa eſt in te(qð dici ſolet) aquile

ſenectꝰ. ¶ Mulier cõmoda 2 faceta eſt:
⁊ quidẽ foꝛma lucułẽta: ¶ Nabet patre
quendã auidũ:miſerũ · atʒ arrivũ · ¶ Ti⸗
bi timui male ¶ Magnarũ ſepe id reme
diũ egritudinũ eſt ¶ Jocon an ſerio illa
dicat neſcio ¶ ).+ ſenem aliquã fabꝛicam
fingit ¶ Eacile equidẽ facẽ poſſum ſi iu⸗
a ere quo paèto id fieri ſoleat ealleo
¶Nõ eſt mẽtiri meũ ·
ſpero ¶ Nunq; cõmodiꝰ nũc q; herũ au
diui loᷓ (Quiſnã a nob egredit᷑ foꝛaſg
uis iſſic mos ẽ g ita ne fieri opoꝛtet ·
¶ Icta hec res ẽ ¶C ¶ Eacis adeo ĩdi⸗
gne iniuriã illi qᷓ nñ abſtineas manũ (Nã
iſtec q;dẽ cõtumelia ẽ: hoĩeʒ amicũ reciꝑẽ
ad te: atʒz eꝰ amicã ſubagitare ⸗ CPe

ri ĩ cõuiuio q; imodeſtus fuiſti : Noui
ego amantiũ aĩm:adutũt grauiter qᷓnõ
cẽſeas · ¶ S¶ Wihbi fides apud hunc ẽ ·
¶ Wulta fert libido:ea face ꝓhibet tua
pñtia (Ego de me facio cõiecturã. ¶ aa
¶ Nemo ẽ meoꝛũ amicoꝛuʒ hodie apud
uẽ exꝓmẽ oĩa mea occulta audeã: apud

aliũ ꝓhibet digtas: apud aliũ ipᷣiꝰ fi pi⸗
get: ne ineptus: ne ꝓteruꝰ videar GB
cipio tibi hoĩs frugi ⁊ tẽperãtis fũ garis
officio ¶ Neq;ʒ id iniunia quĩ mihi mole
ſtũ ẽ ¶ Vin tu hoĩ ſtulto mibi auſcultaèg
¶ VRbi deãbulatuz. (¶ bb ¶ Di te eradi
cent ſire: ꝗᷓ me iſtinc extrudis ¶ Mibi mi
nus minuſh obtẽpat ¶ Ex alio aliud ĩci
dit ¶ Opta loquẽ ¶ Niſ me ai? fallit: H
pfecto ẽ anulłꝰ quẽ ego ſuſpicoꝛ ¶ Quid
vult ſibi he oꝛatio ? ¶Hic ego te ĩterea
opiboꝛ · ( Deſ. cio qd triſtis eſt:nõ temeꝛe

Ei:metuo òd ſit. ¶ cc ¶ De iſte magno iã
do

conatu: magnas nugas dixerit

peccaui mi creme feci inſciẽs.

iſſolui me ociuſ

6 vſus veiat

re

ius ſũmũ ſepe ſũma malicia ẽ ¶ Al
cet: tibi ñ licʒ· ¶ oo (Nulla ẽ tã facil res
quin dif ficilis ſit:quam inuitam facias ·

¶ Vis me iſtuc tibi: etſi ĩcredibile ẽ credere

credo 5 ¶ Neſcio qͥ;d pcci poꝛtat hec pur
gatio? ¶ Vihi maximope es ĩterminat?
¶ Tantã ne eẽ ĩ aĩo inſciciaʒ decʒ⸗ (Si
¶ Tot pec
cata ĩ hac re oñdis · ¶ Quã bñ vero abs
te ꝓſpectũ eſt ¶¶ Satis eſt duz viuat mõ·
ee (BDui cuʒ iſtis agas ? q neqʒ ius: ne
qʒ bonũ:aut equũ ſciunt: meliuſ: peiꝰ:qp
ſit ne: an obſit emi vidẽt niſi quod lubet

( ff ¶ Deccaui fateoꝛ nũc te obſecro: quã

to tuus ẽ amus grauioꝛ natu:tanto ſit
ignoſcentior vt mee ſtulticie iuſticia tua
ſit alid p̃ſivi · Cgg C(Hlusſ ei video
q; volo ¶ Vt p̃ter ſpem eueĩt ¶ Qua ti
mui male me nüũc aĩo eſſes duro. ¶ Non
licet hoĩem eſſe ſepe ita ut vult:ſi res nõ

ſinit ¶ b ¶ Niſi me aĩꝰ fallit: haud mul

tum a me aberit infoꝛtuniũ: ita in angu

ſtum oppido nunc mee coguntur copie

rucioꝛ tm̃ bolũ mihi eſſe ereptũ taz

ſubito e faucbꝰ meis ¶ Quid agam aut
q̃d cõminiſcar: ratio de integro ineunda
eſt mibi. ¶ (Nihil tam difficile ẽ quĩ
queꝛẽdo ĩueſtigari poſſit ¶ Nud tibi ex
ſentẽtia tua obtigiſſe leto: ¶ Gui eqʒ au
diſti cõmodiꝰ qᷣcq; eueĩſſez ¶ Ek ( Ego
nũc non tã meapte cã letoꝛ:q; illiꝰ e
ſcio honoꝛe quouis dignũ GB te mihi
viciſſim ¶ Amici quoq; res eſt videnda:
in tuto ut collocet᷑ · ¶ Eere deorũ vitam
adepti ſumꝰ ¶ Fruſtra opam opinoꝛ ſu
mo hanc ¶ Ouo oꝛe appellabo patrem⸗
¶ Ouid dicã? quã cauſaʒ e ke
cta via rem narrat ordine oẽm · ¶ Tu qͥ
dem illũ pdis plane. ¶U ¶ Nuic eqᷣdeʒ
cõſilio palmã do ¶ Tu fortaſſe ð me qᷣd
fiat ꝑuicuras:dũ illi conſulas ¶ Quid ſi
nüc celũ ruat ¶ Tergo penaſ pẽdz ¶ mi
¶ Satis ſcite ꝓmittit tibi ¶ rgẽtũ cu

do qð tibi dem CDignũ me putas: quẽ

illudaſ? ¶ Ne ulle haud ſcit: hoc paululũ
lucri qᷓntũ ei dãni apportet ¶ Tu neſcis

id qð ſas: ſi ſapies ?⁵: Cn ¶ Rea me dii

amẽt:vt nũc menedemi vice miſeret me
tm̃ adueniſſe ad eũ mali CTe mihi ip̃m
iamdudũ optabã dari · ¶ Woriare eueĩſ
4

ſe ex ſentẽtia ¶ Verum eſt illð qð dicüt:
0 N iis ſi li

— — — ᷑ — — — —

=SD

= —

— —

¶ Etu hic quo dignꝰ es:qꝛ pene tua me
ꝓdidit ꝓteruitas· ¶ Bono aĩo ſis. ¶ Lu
dis foꝛtaſſe me · ¶ ꝓTPpſa re experibere ·
¶ Quid ſtas lapis? ¶ (u mlta in
iuſta ac pꝛaua fiũt monbꝰ ¶ B ¶ Multo
oĩm nunc me foꝛtunatiſſimũ factũ puto
eſſe gnate:cũ te intelligo eſpileliger
ua( qð in te eſt) flium· ⁊ me·⁊ familiam
¶ Queſo quid hoĩs esg ( In ne oblitus
es inter nos qᷣd ſit dictũ ¶ Quãta de ſpe
decidi g ¶ Vah fruſtra igitur ſũ gauiſus
miſer ¶ Ne tu ꝓpediemvt iſtaz rem vi
deo) iſtiꝰ obſat᷑abere ? ¶Ego domieero ſi
quid me voles.¶ Te ſciẽte faciã quidq̃d
egero g (Ego me nõ tam aſtutum
neq; ita ꝑſpicacẽ eſſe id certe ſcio ¶ Cau
dex · ſupes · aſinꝰ. plũbeus ¶ Exuperat eꝰ
aſtutia oĩa.· ¶ Jam deſine deos cõgratu⸗

lando obtũdere · ¶ Nihil credis intelligẽ

niſi idẽ dictũ ſit centies · ¶ Vultꝰ quoqʒ
hoĩm fingit ſcelus ¶ Magis ſi magis no
Ce mitorſi

ris putas rem ita eẽ. ¶ Te miroꝛ qui alia

tã Plane ſcias:⁊ iſta ignoꝛas ¶ In dubiũ

id tibi eſt quenq; aĩo tã comi eẽ ⁊ leui u
tas: ꝗᷓ ſe vidẽte amicã patiat᷑ coꝛrũpi ſuã

¶ H¶ Dre iracũdia non ſũ apud me· ¶ E

õne hoc flagiciũ eſt:te aliis cõſiliuzʒ
dare:foris ſaꝑe:tibi ñ poſſe te auxiliarier
¶ Eac ut audeat tibi credẽ: oĩa abs te pe
tere ⁊ poſcẽ ¶ E ¶ Quot incõmoda tibi
ĩ hac re capies:niſi caues Cra dictuopꝰ
eſt:ſi me vis ſaluũ eſſe.¶ Id emirari te ſi
mulato· ¶ HMic ita ut liberos ẽ equũ dẽis
cõfutabit᷑ · ¶ C ¶ Ego ſi viuo adeo exoꝛ
natũ dabo:adeo depexũ: vſq; dũ viuat
meminerit ſp:q ſibi me ꝓ ridiculo: ac de
lectamẽto putʒ ¶ Non(ita me dii amẽt)
auderz facere vni vidue mulieri · ꝗᷓ in
me fecit ¶ H ¶ Tta ne tandẽ q̃ſo ẽ mene

deme:ut pr̃ tã in bꝛeui ſpatio: oẽʒ de me

eiecerit aim pr̃is g qð nã ob facinꝰ: quid
ego tm̃ ſceleris admiſi miſer:vulgo hꝰ fa
dut adoleſcẽtes ¶ E ¶ Scio tibi eſſe hoc
grauius multo ac duriꝰ cui fit: verũ ego
aud minꝰ egie patioꝛ id:q neſcio nec ra
tionẽ capio:niſi ꝙ tibi ex aimo bene volo
¶ OQuidqd hꝰ feci:tibi Pſhert ⁊ ſtulticie
tue:vbi te vidi eẽ aĩo omiſlo: neqʒ cõſulẽ
ĩlõgitudinẽ · ¶ R ¶ Duãtas turbas cõ
ciui ĩſciẽs? ¶ Emori cupio· ¶ PHrius q̃ſo
diſce qᷣ;d ſit viuẽ:vbi ſcies:ſi diſ plicebit vi

nire :ea ſatiꝰ eẽ
i

Chyj

ta:tũ iſtoc vtitoꝛ ¶ L¶ Nec tu aram ti
bi:neq; pᷣcatoꝛẽ paras · ¶ ꝓFrrides me i re

tant a:neq; me quicq; conſilio adiuuas.

¶ Non aberit longiꝰ. ¶ Ego dicaʒ guid
mihi ĩ mẽte ẽ:tu diiudica · ¶ M ¶ An tu

ob pcẽm hoc eẽ illũ iratũ putas g¶ Ma
tres oẽs fůüs in peccato adiutrices: auxi
lio in paterna iniuria ſolẽt eſſe · ¶ Rem
ꝓfer palam·. ¶ Sat recte hoc mihi in mẽ

tem venit · ¶ Rdoleſcen s qͥ in mima ſpe

ſitus erat tam facillime pr̃is pacẽ ĩ leges
conficiat ſuaſ ¶ Seni nio fidei nil babes
¶ Profecto niſi caues: aliqd gnato cõſi
ciet mali· ¶ Quomodo tam ineptũ quic
q tibi venire in mentẽ mi vir potueritg
Ob iniqnus es qͥ me tacẽz de re tanta
eies. N ¶ Iſtuc nĩis inimicis ſit ·
¶ Tui ſi is eſt ꝓbe · Si vnq;ʒ vllũ fuit
tẽpus:cuʒ ego voluptati tibi fuerĩ: obſe
cro eiꝰ vt memineris· ¶ Inopis nunc te
miſereſcat mei · ¶ Obſecro te ne iſtuc in
aĩm inducas tuũ · ¶ O ¶ Caue poſt hac
ſi me amas: nũq́; iſtuc verbũ ex te audiaʒ
Si me metuis: moꝛes caue ĩ te eẽ iſtos

¶ Nẽõ ſut hec parẽtis dẽa ( Non patiar

flagiciis tuis me infamẽ fieni H¶ DBu
det dicẽ hac pñte vᷣbũ c pe ¶ QOuã ego nẽ
totꝰ diſpliceo mihi:pudet: neqʒ qð pꝛĩci
piũ incipiã ad placandũ ſcio Aniene
cremes nimis grauiter cruciat adoleſcen
tuluz: nimiſqʒ inbumane · ¶ Q ¶ Da ve

niã cremes: ſine te exoꝛẽ ¶ Hec dũ ĩcipias

eni ſunt:dũq; ignoꝛes:vbi cognoris
a

cilia ¶Ruffã ne ilãvᷣginẽ dabis: ceſiaʒ
CR

ſ ooꝛe · adũco naſo:nõ poſſũ ꝑr

Siro ignoſcas volo:ꝗqᷓ mea cã fecit.hbc

ex heutontumeromenõ:ſequunt᷑ ex adel
phe ¶ Ex adelꝑhe terẽtii elegãtie ſequũt᷑

Profecto hoc vere dicũt ho
mĩes.Si abſis vſpiã:aut ſi vbi ceſſes:eue
ꝗᷓ ĩ te vxoꝛ diẽ: ⁊ q̃ ĩ aĩmo
cogitat irata:qᷓ; illa qᷓ̃ ꝑenteſ ꝓpicii:vxor
ſi ceſſas:aut te amaẽ cogitat:aut te ama

ri: aut potaẽ: aut aĩo obſeqᷣ: tibi bñ eſſe

—

ſoli:cũ ſibi ſit male · Ego qꝛ ñ redit filiꝰ
cogito g ⁊ qbꝰ nẽ ſolicitoꝛ ĩᷣbꝰ g ne aut 4
le alſerit: vſpiã ceciderit ã ꝑfregerit ali
qͥd ¶ ¶¶ Vab quẽq́; ne decʒ hoĩeʒ iſtituẽ
ĩ aĩo aut ꝑare:qdð ſi carius q; ipſe eſt ſibi

Vod illi maledictũ vebemẽs eſſe
exiſtimãt eã laudẽ ;̊ ducit maxĩaʒ

Cexaj⸗

¶ Ego iam inde ab adoleſcẽtia hanc cle
mentẽ vitam vrbanã · atʒ ociũ ſectatꝰ ſũ:
1qð iſti foꝛtunatuʒ putant vxroꝛẽ nunq;
babu. (VCNa qui mẽtiri aut fallerẽ

inſuerit patrẽ: aut audebit: tantomagis

audebit ceteros ¶ ¶ Dudoꝛe a liberta

te liberos retinẽ ſatius eẽ credo q́; metu
Hec fratri mecũ non cõueniunt: neq;
placẽt.· ¶ V¶ Nimiũ ipſe durꝰ eſt p̃ter

equũ ⁊ bonum ¶ Crat qᷣdem longe mea

ſentẽtia: qui imperiũ credat graui eſſe:

aut ſtabilius:vi qʒð fit: q; illud qdð amici⸗

cia adiungit᷑. ¶ Moc ernn elt potius
cõſuefacere filiũ: ſua ſponte recte facere

neſcire imꝑare liberis

quicqᷓʒ · nec metuit en q́;neq; legẽ pu

tat ſe tenere vllã. ¶ In oꝛe eſt oĩ populo
¶¶ Deniqʒ ſi conferẽdũ exẽplũ Tu

illũ coꝛrumpi ſinis. Cbie impe

₰

niſi qð

rito nunq; irch iniuſtius eſt:
ip ſe facit: nihil rectũ putat.
nõ ſinit egeſtas facẽ nos · ¶ Tu nũc tibi
id laudi dicis:qʒ; tu feciſti inopia? iniu
riũ ẽ. ¶ bb ¶ Eac dũ pietatẽ licet ¶ Tu

homo rediges me ad inſaniam ¶ Nõ eſt

f gcis facere hoc adoleſcẽtulum ( ÆA£b
auſculta ne me obtũdas de hac re ſepius

¶ Diis gratia. ¶ Dater eẽ diſce ab his

qvere ſciũt ¶ Natura tu illi pater es:cõ
ſiliis ego· Quremꝰ equã vterq; pꝑtẽ ¶ Si
tibi iſtuc placet· ꝓfũdat ꝑdat. pereat: ni
bil ad me attinet. ¶ Sperabã iam deſe

ruiſſe adoleſcẽtiã gaudebã ¶ cc ¶ Volo
hoĩeʒ cõueĩre:ſi apud foꝛũ ẽ. ¶ Obſecro

pulares: ferte miſero atʒ ĩnocẽti auxi
ium: ſubuẽite inopi. ¶ Ocioſe clamas.

do Ne te ignarũ fuiſſe dicas meoꝛum

moꝛũ · leno ego ſũ ¶ Orede hoc: meũ ius
N

ꝓſequar deqß tu ᷣbis ſolues vnquaʒ
qð mihi ĩ re malefeceris ¶ ee ¶ JTuſiurã

tibi rei mecũ eſt g

di. ¶ gg ( Leno ſũ fateoꝛ: ⁊ ꝑnicies c
munig adoleſcentiũ: ꝑituris ſum peſiis

(pb ¶Alluc ꝗſo:redi quo cepiſii. Mini
mæ miroꝛ qͥ inſanire occipiut ex iniuria.
. 7 . „ 27 ₰☛r
¶ Cogito id qð res eſt ¶ i ¶ Nunquã

q̃ᷓ; alieno metu: hoc qͥ nequit: fateatur ſe
¶¶ Ouẽ neq; pudʒ

aa (Hec

dum dabit:te eſſe indignum iniuria hac
5 — „ „ „ 7
Aſtuce volo ip̃m ego expiri. ¶ Ouid
G ¶¶ Si moleſtꝰ ꝑgis eſſe
iã intro arripiere: atz vbi vſq; ad necem
opiere loꝛis ¶j Omute iſta atqʒ ad reʒ re

vidi iniquius certationẽ cõꝑatam:q; hec
qᷓ hodie iter nos fuit:ego vapulãdo: ille
verberãdo: vſqʒ ãbo deſeſſiſtumn⸗ (CkR
Adoleſcẽti moꝛem geſtũ oꝑtuit · pecu
niam ĩ loco negligẽ: maximũ interdũ eſt
lucrũ ¶ Hoĩm hò ſtultiſſime ¶ Ego ſpẽ
p̃cio ñ emo ¶ Nũq; rẽ facies: vbi neſcis
inbeſcare hbomĩes· ¶ Knimꝰ tibi pendet
¶ Fnieci ſcrupulũ boĩ ¶ Scio te non eẽ
vſum añ hac amicicia mea · ¶ Sedulo fa
ciam. ¶ Abs quiuis hoĩe cũ eſt opus bñ

ficium accipe gaudeas. ¶ U ¶ Quid ego

nunc te lau deʒ ſatis certe ſcio:nunqʒ ita

magnifice quicq;ʒ dicam: id virtꝰ quĩ exu

peret tua ¶ Ofeſtũ caput: qui omĩa ſibi
poſłponenda putauit eẽ ꝓ meo cõmodo
maledicta.famã.meũ amoꝛeʒ: peccatuʒ
in ſe tranſtulit · ¶ In tuto eſt om̃is res:

omitte vᷣo tiiſticiã tuã ¶ Vereoꝛ in os te

laudare corã: ne id aſſentãti magis gra:

q́; ꝙ gratũ habeaʒ facè exiſtimes ¶ Ige
E qi ñ norimꝰ nos iter nos (mm

tulticia ẽ iſtee nõ pudoꝛ:taʒ ob ꝑuu

lam rẽ pene ex patria ſceſſiſſe. ¶ Ego ãt
iam trãſacta re cõuertam me domũ cum
obſonio. ¶ in ¶ Queſo qñ bene ſuc
ceſſit: hilarẽ nunc ſumamꝰ diẽ ( Nunqʒ
vnũ ĩtermittit diẽ quĩ ſemꝑ veĩat ¶ So

lus mearũ miſeriarum eſ remediũ (oo

¶ Ve miſero mihi:tot res repente cirreca

uallãt: vñ emergi non poſſũ:vis: egeſtaſ
iniuſticia · ſolitudo. infamia ¶ Quẽ neqʒ
fides · neq; iuſiuraduʒ. neqʒ miſenicoꝛdia
vlla ĩ preſſit:neq; reflexit · ¶ Nem
me miſerũ vix ſũ compos aimi: ita ardeo

iracũdia: nihil ẽ quod malĩ q; illã totã fa

miliã mihi dari obuiã: ut ego iram hbãcin

oẽs eos euomã om rẽ:dũ egtudo hec eſi
recẽs:ſatis id mihi habeã ſupplicii:dũ d
los vlciſcar mõ.¶ Sʒ ceſſo herũ hoc ma
lo ĩptiri ꝓpere ¶ Vi geta:aiʒ fcipe ¶ qq
¶ Aliẽꝰ a nr̃a failia· acrĩaſ omitte
c doet⸗ qð ad hãc rẽ opꝰ ẽ poꝛro cõſule.

ãa pᷣmũ illũ alieno aĩmo a nobᷣ eẽ:res

ip̃a ĩdicat ¶ rr ¶ Beioè res loco nõ põt

eẽ q ĩ q' nic ſita ẽ ¶ Hic de grege illo ẽ

i me ſẽſerit eũ qᷓritaè: nũq; dicit car

nifex:ñ oñdã id me velle ¶ ¶ ¶ Oẽm ræ

mõ tibi qꝰ Fde hr̃et enarraui oꝛdĩe:nil
vidi quicq; letius ¶ Huic mãdes:ſi q;d re

cte curatuʒ reł ¶ et ( Eſt hercle inepta

—

—

f,— — —.

—– — —- m „ rr-

—

—

–

du
b

(ne dica dolo)atz abſurda ( Iſtuc eſt ſa

pere: non qð añ pedes mõ eſt videre:ſed

etiã illa q̃ fut̃a ſut ꝓſpicẽ · ¶ Fnepta leni

tas pĩis: ⁊ facilitas pꝛaua · ¶ Eratris me

quidẽ pudet ꝑigetq; 6 qꝛ ades pñs
dico hoc · ¶ Elt uůlle futilis vt ſomnium-

¶ Dex totis menſibus pꝛi⸗ efer rl
t q̃ſ

¶ RK¶Vigilantiã tuã mihi narras

qʒ ſuũ fuliũ vult eſſe ita eſt ¶ Adoꝛrus ẽ
iurgio fr̃em ¶ Elagicia facere te:⁊ hec te
admittẽ deqz ĩdigna generi tuo pe
ro eſt ſiſis maioꝛũ ſuoꝛũ . ¶ B ¶ Inſpicẽ
tanq; in ſpeculo vitas hoĩm iubeo: atqʒ

ex alus ſumere exemplũ ſibi ( ¶ Hoc

laudi eſt:hoc vicio dat᷑· ¶ Non ociuz eſt
nũc mihi auſcultãdi · ¶ Eiſces ex ſenten
tia nactꝰ ſũ.hi mihi ne coꝛrũpant᷑ cautio
eſt · ¶ Vt hõ eſt ita moꝛẽ geras · ¶ Quid
agas hic:vbi ſiqd bñ p̃cipias:nemo obtẽ
peret ¶ H Fmicus nobis iam inde a
puero eſt:homo antiqua fide ac virtute
¶Bacinꝰ indignũ qd narras ¶ Niñ fa
cient ꝗᷓ ilos equum eſt: haud ſi auferent

¶ ¶ In te ſpes oĩs nobis ſita eſt · te ſolũ

hbabemus:tu es patronꝰ:tu es pater :ille

tibi moꝛiẽs nos cõmẽdauit:ſi deſeris noſ

tũ perimus· ¶ Neq; boni neq; liberalis
functꝰ officiũ eſt viri ¶ E¶ Nã hoc qui
dẽ ferendũ aliquo mõ eſt:ꝑſuaſit nox · a⸗
moꝛ:vinũ·adoleſcẽtia·humanũ ẽ: vbi ſie
factũ.¶ Deferoꝛ doloꝛibꝰ ¶ Num nam
illa pturit qᷓſo ¶ G ¶ Eidẽ nunc veſtrã
ĩploꝛat: qð vos ius cogit:vt id volũtate
eeret . Vna a pueris ꝑuuli ſumꝰ edu
cati · vna ſꝑ militie ⁊1 domi fuimꝰ:pauꝑta
tem vna ꝑtulimꝰ grauẽ ( H CRracez
cõueniã:is qð mihi dederit de hac re cõſi
liũ:id ego ſeq̃r · ¶ Tecũ hoc aĩo cogites

Quã eſtis maxĩe potẽtes · diuites · foꝛ

tunati · nobiles:tã maxĩe nos equo anĩo

eꝗᷓ noſe cẽ optz:ſi vos vultis ꝑhiberi ppos
E

ient ꝗᷓ fieri equũ ẽ oĩa ¶ T ( Nimia
illec licẽtia ꝓfecto euadet ĩ aliqd magnũ
malũ · ¶ Ebo ⁊ requirã freʒ:vt ĩ eũ

hoc euomã · ¶ Bono aĩo fac ſis:⁊ iſta qʒ

potes fac cõſolare ¶ L¶ Vt res geſta ẽ

narr abo oꝛdine ¶ Vtinã quidẽ quod cũ

ſalute eiꝰ fiat) ita ſe defatigarit velim: vt
triduo hoc Prtn⸗ ꝓꝛſus e lecto neqᷓat
ſurgẽ [Mũc diẽ nimiſ cupio vt ce

pi ꝑpetuũ in leticia degè · ¶ Ego uliꝰ ſen

Chen

ſum pulere calleo ¶ Cũ feruet maxĩe tã
placidũ q; ouẽ reddo ¶ Hoĩ illico lacrĩe
cadũt q̃ puero p̃ gaudio. ¶ N ¶ Lupꝰ
Kriffa (OF
neqᷓo ſatis diſcernẽ niſi me credo huic eẽ
natũ rei:ferẽdis miſeriis: pᷣmꝰ ſentio ma
la nr̃a:pᷣmꝰ reſciſco oĩa:pᷣmꝰ poꝛto: enũ
cio:egre ſolꝰ ſiqᷣd fit ſero. C ke ſolus ne
ſcit oꝛla ( Nõ puduit ſe verberare hoĩeʒ
ſenẽ:quẽ ego nõ puerũ tantilulũ ĩ mani
bꝰ meis geſtaui:¶ Laudo patriſſas:abi
virũ te iudico. ¶ Ille cõtinebit poſt hac

ſi ſapiet manus ¶ Toẽ ſenſit te eſſe huic

rei caput · (D ſane. ego te exercebo
hodie vt dignꝰ es · ¶ Q ESnod quidez
erit belliſſimũ carꝑã: ⁊ ciatos ſoꝛbillans
paulatim hũc ꝓducam diẽ · ¶ Ego ĩ bac
re nibil reꝑio: q;3obꝛem lauder tantope·
Te nunq;; aliter atqʒ es in animuʒ in
duxi meum · ¶ Si ita equum eſſe cenſes
aut ſi ita opus eſt facto eamus: ¶ Dolo
re ac miſeria tabeſceit · ¶ R ¶ Omnes qꝗᷓ
bus res ſunt minus ſecunde · magis ſũt ·
(neſcio quomodo) ſuſpicioſi:ad cõtume
liam omia accipiũt: magis pꝛopter ſuam
impotẽtiã ſe ſꝑ credũt negligi ¶ Teipᷣm

purgare ipſis coꝛã placabiliꝰ ẽ. ¶ Dicru
tioꝛ ao:hoccine de ĩ ꝓpuiſo mali mihi obii

ci tm̃:vt neq; d ð me faciã:nmeq; qͥ;d agã
certũ ſit:mẽbꝛa metu debilia ſũt: aĩimꝰ ti

moꝛe obſtupuit: pectoꝛe nihil cõſili qᷣuit

Vãah qũo me ex hac tba expediaʒ:tãta nẽ
ſuſpido de me incidit: neqʒ ea immerito
ES
vſq; adhuc ẽ:nẽ poꝛro exꝑergiſcere ¶ E
Quid h̊ negocii huic ẽ g CEacha a vob du
rit᷑ ĩmiſericoꝛdit᷑ ; atʒ ec ſi ẽ dicẽd mag

apte) i liberalit᷑ · ¶ An ſedẽ oꝑtuit domi

vginẽ tã grãdẽ ¶ V¶ O mi pr rt me hꝰ
ðilictũ admiſiſſe ĩ me:id m̃ vehem̃t dolet
me tui pudʒ(¶ Nã ĩgeniũ nou tuũ libe
rale (Orodidiſii te ⁊ ulã:qd qᷣdẽ ĩ te fuit

¶ Abi domũ · ac deos cõp̃caẽ ¶ ¶ Dii

amo meosDefeſſus ſũ de tot ãbulãdo

me pr cẽs oderĩt:ni ma te q; oclos nẽ
(D
vt ſire te cũ tua demõſtratõne falſa: ma

nꝰ pdat iupiter preptaui vſʒ oẽ opidũ
Noua capitalia (Si ñ ipa re iſtuc
dolet tibi · ſimulare certe ẽ homĩs u

tare nunc cum nequeo equo animo fero

Hoc malũ ĩfelicitatis

atis diu dediſti ba nob: ſatis ad

uc tua nos fruſtrata ẽ fides ¶ Ceſſatũ

„ 2

n)

Qorg

9%

¶ ta vita eſt hoĩm:q̃ſi cum ludas teſ
ſeris: ſi ilud qð marme opꝰ eſt iactu nõ
cadit · illud qd cecidit foꝛte · id arte vt coꝛ
rigas ¶ Meretrix ⁊ mĩ̃famil ias erit vna
in domo ¶ Vt video tuam eſſe ineptiaʒ:
facturum credo vt habeas qui cuʒ canti⸗
tes · (aa ¶ Omitte tuam iſtanc iracun
diam: atq; ita vti decet hilarem ac luben
tem facte in nuptiis · ¶ Ego hos conue
niam :poſt huc redeo. CvS ¶ Vrxoꝛ ſine
dote vemet intus · pſaltria eſt:domꝰ ſum
ptuoſa: adoleſcens luxu eſt ꝑditus · ſenex
delirans:ipᷣa ſi cupiat ſalus: ſeruare pꝛoꝛ
ſus hanc familiã non poterit · ¶ Edepol
ſyriſce te curaſii molliter · laute q; munꝰ
admĩſtraſti tuũ.
h ſapientia. Exemplũ omĩbus cu
rarem vt eſſes ¶ Sane nollẽ hunc exitũ
¶¶ An tibi mauis diſpergi cerebꝛum hic.
dd ¶ Tandem repꝛime iracundiam atqʒ
ad te redi · ¶ Rem ip̃am putemꝰ. ¶ ee
Nam vetꝰ verbũ hec quidẽ eſt · cõmu
nia amicoꝛũ eſſe ĩter ſe om̃ia · ¶ Oĩa hec
ſi vo les in animo vere cogitare:a tibi et
mihi ⁊ illis depꝛeſſeris moleſtiã. ¶ ff
¶ Wulta in hoĩe ſigna inſunt:e quibus
cõiectura facile fit:duo cum idem faciũt
ſepe vt poſſis dicere:hoc licet facere ĩpu

ne huic:illi nõ licet:non ꝙ diſſimilis res

ſit ſed ꝙ is qui facit eſt diſſimilis:· ¶ gg
ſoluz

¶ d oĩa alia etate ſapimꝰ reciꝰ:
vnum hoc viciũ ſenectus affert honãbꝰ
attentioꝛes ſumꝰ ad rẽ omẽs q;ᷓ ſat ẽ:qð
illos ſat etas acuet · ¶ Da te hodie mihi
expoꝛrige frontem · ¶ Fta tẽpus fert: fa
ciundũ eſt ¶ Oras cum pꝛima luce hinc

ibo . ¶ Modie bilarẽ te modo fac Cbb

+7

¶ NGilarem hunc ſumamꝰ diẽ ¶ Nunqʒ
ita quiſq; bene ſubducta ratõne ad vitã
fuit:quĩ resetas · vſus ſemꝑ aliquid ap
3 ꝛtet noui · aliqd moneat:vt illa que te
cire credas· neſcias: ⁊ qᷓ tibi putaris pꝛi
ma in experiundo repudies· ¶ Re ipſa
repperi: facilitate nihil eſſe homĩ melius
neq; clementia · ¶ ¶ Ego ule agreſtis
ſeuus triſtis.parcus.truculentꝰ. ten ax:
duxi vxoꝛẽ · cõtriui in querendo vitã atqʒ
etatem meã. ¶ Ali credunt conſilia oĩa-
Ego oc a meiſ me amari:⁊ magni
pedi poſilo· hoc verũ ẽ.⁊ ipᷣa re experire
ꝓpemodũ · ¶ Maximi pcii eſſe te hoĩem

Tu iam verba fũdis

iudicaui animo meo. ¶ Rk ( Zs mibi ꝓ

fecto eſt ſeruꝰ ſpectatꝰ ſatis:cui dominꝰ

eure eſt. ¶ Meditoꝛ eſſe affabuis. ¶ Te

amo pluſqᷓ; hoſce oculos ¶ I ¶ Cur nõ
vxoꝛem q̃ſo accerſiss ¶ Dii tibi bñ faxĩt

cum te video noſtre familie tam ex anio

bene factum velle · ¶ Ego vero iubeo et

hac re: ⁊ aliis omnibus q́; maxie vnaʒ fa
cere nos familiã: colere· adiuuare adiũgẽ
¶ Natu ſum grandioꝛ ¶ Quid tu aſine
Ego nouꝰ ma

auſcultas huic · ¶ mm

ritꝰ anno demũ quĩto ⁊ ſexageſimo ſiam
atq; anũ decrepitum ducã ¶ Quaſi hoc

non ſit maximũ · ¶ Et ſi hoc mihi pꝛauũ
ineptũ. abſurdũ atq; alienum a vita nr̃a

videtur: ſi vos tantoꝑe iſtec vultis fiat ·
¶ nn 4 Hegio eſt cognatꝰ ꝓximus . affinis

18· paup:bene nos facere ip̃i aliquid

decet · ¶ Agelli eſt hic ſub vrbe paululũ

qð loctas foꝛis · huic demus qui fruatur
1

¶ Bene ſapienter dixti dudũ:viciuz
cõnune oĩm eſt:ꝙ nimiũ ad rem in ſene
cta attenti ſumus: hanc maculã nos decʒ

efſugere.¶ Suo gladio hunc iugulabo
CG

go quidẽ hodie mea ſentẽtia iudico
ſyrum fieri eſſe equũ liberũ. ¶ Quodnã
ob factũ⸗ p (Es iſtos vſqʒ a pue
ris curaui ambo
bene pᷣ̃cepi ſemꝑ que potui oĩa. ¶ O le
idum caput · Cönab⸗ gram ha
ko. ſeoꝛſum p̃terea tibi. ¶ Rme argẽ
tum quãti eſt ſumito · ¶ Düi tibi oꝛo oẽs
ſemper omnia optata offerant · ¶ rr
¶ Droceſſiſti hodie pulcre · ¶ Que res
tam repente moꝛes mutauit tuos g qðᷣ ꝓ
luuiuui? que eſt iſta ſubita largitas g
¶ Ete iſu facilem ⁊ feſtiuum putant:id

non fieri ex rera vita:neq; adeo ex equo

bono:ſed ex aſſentando · indulgendo·
largiendo · ¶ ¶ Si id vultis que vos
potiꝰ pꝛo pter adoleſcentiam minꝰ vide
tis: magis impenſa cupitis:cõſulitis pa⸗
rum:hec repꝛehendere ⁊ coꝛrigere me:et
obſecundare in loco:ecce me habetis:qð

id faciam vobiſ· Sequunt᷑ nũc ex hechira
Ex hechira terentii elegantie 1 auton

—

tates ſequuntur ¶ tt

Oio dubiam ſoꝛtunã eſſe · ſcenicã
ſpe incerta. ¶ Qertum laboꝛem
mihi ſuſtuli · ¶ Nunc turba nul
la eſt:ocium ⁊ ſilentiũ eſt:agendi tempꝰ

89:ſedu lo docui: monui:

aui

gund
lulu
dtur
au
ene
de
8
dico
dni
pie
i:

nune mihi datũ eſt (R. ¶ Eacite vt vra
autoꝛitas: mee autoꝛiati fautrix adiutrix
q; ſit · ¶ Fs in tutelã meã ſtudiũ ſuum:⁊
ſe in veſtram cõmiſit fideʒ · ¶ B ¶ Wea
cauſa cauſã hanc accipite ¶ Ego te ſedu
lo bachis· ⁊ moneo a hoꝛtoꝛ:ne cuiuſq̃m
te miſeret:quin ſpolies:mutiles · laceres
quẽqʒ nacta ſis ¶ ¶ Fniuriũ eſt vlciſe
aduerlſarios g aut qua via te captent illi
eodẽ ipᷣos caꝑi ? ¶ Biemiũ perpetuũ mi
ſera ulũ tuli ¶ Gõmode finẽ ſtatuiſti oꝛa
tõi tue · ¶ Haud ꝓpterea te rogo vt hoc
ꝓferã:ſed vt tacitus mecũ gaudeã (Nun
q; tam dices cõmode:vt tergũ meũ:tuaʒ
in ſidem cõmittam In quod me cõieci
malũ g ¶ Vt ad pauca redeã ¶ Diebus
ſane pauculis poſt me ſolũ ſeducit foꝛas
¶¶ Dolo ludibꝛio hbaberi. ¶ Maligna mul
to:⁊ magis pꝛocax illico facta eſt C¶ Ali
co it viſere eam ¶ D ¶ Droh deũ ſidem
atq; hoĩm:qð hoc genus eſt gque cõuma
tio hec g vt om̃s mulieres eadẽ eqʒ ſtude
ant:neqʒ declinatã quicqᷓ; ab alienarũ in
genio vllã repias: atq; adeo vno animo
om̃s ſocrus oderunt nurus:vnis eſſe ad
uerſas:eq; ſtudiũ eſtſumilis ꝑtinacia eſt:
in eodem oẽs mibi vident᷑ ludo docte ad
maliciam: ⁊ ei ſi vllus eſt ludo: magiſtraʒ
hanc certe ſio (E ¶ We abs te imeri
eſſe æcuſatũ poſtmoduʒ reſciſces We
vos mihi domi entis:pꝛoinde ego ero fa
ma foꝛis. ¶ Tam pꝛidẽ quidem audiui:ce
piſſe tui odiũ philomenã CE Ce 63

imerito egnitudo hec out᷑ mihi-

(Ego vos lolii cuns exteris ( Tuos eſſe

il moꝛes moꝛbũ magis q; vllam aliaʒ rẽ
arbitroꝛ CMN ¶ Ego KKiorm eũ ius eẽ
vt cogem te que nace⸗⸗ facere:ego tamẽ
patrio anĩo victus faciã vt tibi concedã:
neq; tue libidini aduſaboꝛ ¶ T ¶ Neq;
adeo me dam eſt:q̃; eſſe eũ grauiter latu
rum. ¶ Et benignitatẽ dilgentig vraʒ
noui:quã exhibetis erga filiã:⁊ que diciſ
eſſe oĩa vt dicis am ĩduco:⁊ te hoc mihi

cupio credere ¶ Iliud foꝛtaſſe aliis vicii

eſt:ego ſum amo leni natus:nõ poſſum
aduerſani meis ¶ E. ¶(Ne nos ſumꝰ mu
lieres eq; om̃s inuile viris: ꝓpter paucaſ
que om̃s faciunt:digne vt videamur ma
lo ¶ Ka me dü ament: quod me accuſat
nüc vir ſum extra noxam· ¶ Nõ facile ẽ

¶ O foꝛtũa vt nunq; es ꝑpetuo bona. Gli

Chexxiiz.

SH ¶ Iaa animũ induxerũt. ¶
Au

nq; ſecus habui illã. ac ſi ex me eẽt na
ta. (Wes om̃s ſumus eiuſmodi: quibꝰ
eſt alicunde aliqᷓs obiectus labos: omne
qð intra tꝑs ẽ pꝛiuſq; id reſcitũ ſit:lucro
eſt· ¶ M ¶ Nunc aduentũ tuuʒ omnes
ſcio reuerituros : ¶ Leuia ſunt que tuꝑ
grauia in am induxti tuũ· ¶ Ouio c5

Ee me:an quiſq; gentiũ eſt eqʒ miſer.

Matris ferre iniurias me pietas iu
bet · ¶ Dueri inter ſeſe q; ꝓ leuibꝰ noxis
iras gerũt:qꝛ qui eos gubernat ani mus:
eum mifirmũ gerãt · itidẽ ille mulieres ſũt
ferme vt pueri leui ſentẽtia: foꝛtaſſe vnũ
aliquod ver bũ inter eas iram cõcinerit.
Eepivart ſentio curſari rurſũ.¶ Ne
ſcio qð magnũ malum ꝓfecto me celant
Inuiſos nos om̃es iſtis ſentio ¶ O
Nam qui am at cui odio ipſius eſt:bis fa
cere ſtulte dico:laboꝛẽ inanẽ ip̃ius capit:
illi moleſtiã affert ¶ H ¶ Dis gratias
habeo:iſtoc verbo animꝰ mihi rediit ⁊ cu
ra ex coꝛde exceſſit: ¶ Weliuſcula eſt.
¶ Nequeo mearũ rerũ imtiũ vllum in
uenire pdoneũ:vnde exoꝛdiar narra re:q̃
nec opinanti accidunt · ¶ Intro me coꝛri
pui timidꝰ ¶ Extẽplo eius moꝛbũ cogno
ui · ¶ am neqʒ vt celari poſſet: tempꝰ
ſpacium vllũ dabat ¶ B E. enua ac
cidit lacrimãs miſera ¶ Moc ꝓfecto ſic ẽ
vt puto omnibꝰ:vt res ſeſe dant:ita ma
gni atq;ʒ bumiles ſumꝰ ¶ S ¶( CGũoꝛata
eius reminiſcoꝛ: nequeo quin cõlacrimeʒ
miſer · ¶ Que foꝛs vel foꝛtuna nobis te
hodie obtulit⸗ (Si vnq; erga te:animo
me eſſe amico ſenſiſti:rogo id facias: qð
in rem ſit meã .· ¶ E ¶ Dollicitus ſum:
ſeruare in eo certũ eſt quã dixi fidẽ. (

uo mõ mihi eſt hinc ablegandus · ¶

in tu tibi hoc incõmodũ eueniſſe iter⸗

—

on verbis dici poteſt tm̃:q; re ip̃a naui
gare incõmodũ eſt · ¶ CBorturate
neſcis quid mali pᷣterieris: qui nunq; in
greſſus es mare· Nam alias vt omittam
miſerias:vnã hãc vide:dies triginta: aut
plus eo in naui fui: tum ĩterea ſemꝑ moꝛ
tem expectabã miſer: ita vſq; aduoꝛſa tẽ
peſtate vſi ſumus: ¶ In arcẽ tranſcurſo
opus eſt · ¶ UWadaueroſa facies. ¶ Nam
me parenti potius q;ᷓ amoꝛi obſeqͥ oꝑtet

piij.

Penefactuʒ: te adueniſſe adeo quod ctam iniuriã ſe expurget:parũ mihi pꝛo

¶ Momo voluptati obſequẽs fuit dũ vixit:

.

qui ſic ſunt haud multũ heredes iuuãt:
ſibi vero hanc laudẽ relinquũt:vixit dum
bene vixit ¶ Tum igit᷑ nihil attuliſti huc
plꝰ Vna ſentẽtia Epane optare iſtuc
licet · ¶ Omnẽ rem ſcio vt ſit geſta adue
niens audiui omnia mõ⸗ ehuidos dii
pdant: qui hec libenter nunciãt. ¶ Ego
me ſcio cauiſſe:ne vlla merito CSmelia

ſieri a nobis poſſet. ¶ bb ¶ Si memoꝛa

re hic velim q́; fideli ⁊ benigno animo in

illam: ⁊ clemẽti fui:vere poſſum:in te ex

—

re id magis velim reſciſcere · ¶ cc

Haud ĩuito ad aures ſermo mihi acceſſit
tuus:cũ te poſt putaſſe om̃s res ꝓ paren⸗
te ineeige dd ¶ Vwe ne ĩpulſus ira

pꝛaue ĩſiſtas pampbile. ¶ Quibꝰ iris im

pulſus nũe in illã iniquus ſim:que nũq̃ᷓ;
quicq; erga me emeritaẽ:nã fuiſſe erga
me miro ingemo expertus ſum. ¶ ee

¶ Quia paululũ vobis acceſſit xecunie ſub

lati anĩ ſunt ¶ Rudiuiſſe voceʒ pueri vi
ſus eſt vagientis· ¶ Vxoꝛ ſe duyit foꝛas.
¶ Wredo:neqʒ adeo arbitrari patris eſt

aliter ¶ ff ¶ Amicã habere:id viciũ nun

q; eſſe ego adoleſcẽtie:nam id omnibus

7

innat u eſt. ¶ Id nüc res iudiciũ bec facit
¶ Diſſimulare humanũ ẽ ¶ gg ¶ Nũc

tibi me certũ eſt cõtra gratiaʒ referre · vt

apud me pꝛemiũ eſſe poſitũ pietati ſcias
CEb

Rihu pol i iſtec res mibi volupta

tis ferunt:dum etas tꝑs tulit ꝓfuncta ſa

tis ſum: ſatietas iã me tenet ſtudioꝛum
iſtoꝛũ:hec nunc cura eſt mihi maxima: ut
ne cuimee longinq̃tas etatis obſtet: moꝛ

tem ne exoptet meã. ¶ ii ¶ Mec res nõ
minus habet me male q; te ¶ Eſtuc ẽ ſa

pere:qui vbicũq; opus ſit aĩm poſſis fle

ctere:qð faciundũ ſit ¶ am nos fabule
ulla tibi hic
iã cõſultatio eſt ¶E ¶ Genſen te poſſe
repire vllã mulierẽ que careat culpa gan

ſumus: ſenex atq; anus

quia nõ delnquũt riri ?g ¶ Que hec amẽ
tia eſt ? ¶ Enimu ero pꝛoꝛſus iam tacere
nequeo· ¶ In eandẽ pitam reuolutuʒ te
denuo video elſſe · ¶ Hane hic diuinat.

¶ Dabo iuſiurãdũ nibil eſſe iſtoꝛũ.¶ Nõ

hoc de nihilo eſt · ¶ Zam ea etate ſum: ut
n ißi ignoſci equũ ſit ¶ Il ¶ Qui poſt fa

deſt Cmm (Eacilẽ beniuolũ lĩigua tua

iã me tibi reddidit. ¶ Noſtra poꝛro vte
re amicicia ut voles · ¶ Repꝛi maʒ me ne
egre ex me quicq; audias· ¶ nn ¶ HNoc
te moneo vnũ qualis ſim amicus: aut qᷓd
ſſim potius q; inimicꝰ periculũ facias
Nihil me apud tibi defier. patiar:quin
qð opus ſit benigne pꝛebeat᷑ · ¶ Gum tu
ſatura atqʒ ebꝛia eris:puer vt ſatur ſit fa
cito ( ¶ Noſtras mlieres ſuſpectas
fuiſſe:falſo nobᷣ re inuenimꝰ (¶ Mo

do exple animũ · ¶ Scio meü conſpectũ
his foꝛe inuiſum hodie · ¶ ꝓp ( Nupta

teretrici hoſtis ẽ a viro vbi ſegregataẽ

¶ (Ne meã eſſe herus operaʒ rar

pui pꝛecii. ¶ †: bi totũ deſedi diẽ. ¶ Tua
quod mhil refert ꝑcontari deſimas ·˖ ¶rr
Modie quieſcendi poteſtas haud data eſt
mihi:ita curſitando atqʒ ambulãdo:totũ
hunc cõtriui diem· ¶ Nam memini (ab

hinc menſes decẽ fere)ad me nocte pᷣma

cõfugere anelãtẽ domũ:ſine comite:vini
plenu. ¶ ¶ ¶ Mec tot ppter me gaudia
illi cõtigiſſe leor al tt Nunq; animũ
ueſti gratia ad malas adducam artes-
dum illi licitum eſt vſa ſum be
nigno lepido ⁊ comi · ¶vv ¶ WIta ex
quo fuerint cõmoda:eiꝰ incõmoda equũ
eſt ferre ¶ Vide vt mihi hec certa ⁊ dara
attuleris: ne me in bꝛeue hoc cõicias tps
audio hoc falſo frui. ¶ xx ¶ Quis meẽ
Petnnat⸗onvetrulbati⸗ qʒ adeo ꝓplemoꝛ g
ego ne tibi ꝓ hoc nuncio quid donem ne
ſcio? ¶ ꝓp ¶ Egon qui te ab oꝛcho moꝛ
tuuʒ me reducere relucẽ feceris: ſinã ſine
munere a me abire ? ab nimiũ me ingra
tum putas · ¶ O mea bachis ſerua
trix mea:antiq; tuam adeo venuſtatẽ ob
tines:vt voluptati: obitꝰ.ſermo ·aduen
tug tuus quocũq; adueneris ſemper ſit ·
AIc tu ecaſtoꝛ moꝛẽ antiquũ atq; ingeni
um obtines:vt hominũ vnuſ homo te vi
uat nuſqᷓ; quiſq; blandioꝛ. ¶ Nunq; an
te hane diem meis oculis: eam ꝙ noſſe ri
deram: perliberalis viſa eſt · Bene fa
ctum ⁊ volupe eſt ¶ Hi quos par fuerat
reſciſcere ſciunt: quos non autẽ ſcire eſt

ero hanc rẽ eſſe euẽturã nobis ex ſen
tentia. ¶ Hlus boni feci ĩpꝛudẽs q; ſciẽs

aunene reſciſcent neq; ſcient · ¶ ab
—

SaSaa

—

1

ante hũc diẽ vnq; · Sequũt᷑ ex phoꝛmiõe.
hoꝛmione Terentü elegãtie et au
toꝛitates: (N
medio omnibuſ palmã eſſe po
ſitam: qui artem muſicã tractãt·
— Maledictis ſi non certaſ
et audiſſet bene· quod ab ipſo allatũ eſt
ſibi id eſſe relatũ putet. Ebe üllo iam fi
nem faciã mihi dicendi: peccandi de ſe cũ
ipſe finem nõ facit · ¶ Nunc quid velim
animũ aduertite · ¶ Amicus meꝰ ſũmus
⁊ poplaris geta heri ad me venit (erat ei
de ratiũcula iam pꝛidẽ apud me reliquuʒ
auſuulũ numoꝛũ) id vt conficerem:con
ki. ¶ ¶ ¶ Quã iniq; comꝑatũ eſt:hi qͥ
minus habent vt ſemꝑ aliquid addãt di
uitioꝛibꝰ ¶ D ¶ Ouod ille vnciatim vix
de dimenſo ſuo: ſuũ defraudãs genium
cõparſit miſer: id illa vniuerſũ arripiet:
haud eſtimans quãto laboꝛe partum·
¶ Mem lectũ eſt argentũ. ¶ Kmo te:et
non neglexiſſe habeo gratiã ¶ Nũůc ſũt
moꝛes: adeo ad hoc res rediit: ſiquis red
dit magna bhabenda ẽ grẽ̃a. ¶ G ¶ Vbiſis

inſciens:cuius tu fidẽ in pecunia ꝓſpexe

ris verere ei verba credere:vbi quid lucri

eſt mihi te fallere (E Cs ſenem ꝑ epi

ſtolas pellexit modo:nõ mõtes auri pol
licens·ſed plurima alia:cui tãta erat res:
¶ O regem me eſſe oꝑoꝛtuit ¶ Prouin

ciam cepiſti duram · ¶ Seni fidelis dum

ſum ſcapulas ꝑdidi· ¶ Namqʒ inſcicia ẽ
aduerſus ſtimulũ calces· ¶ Cepi his oĩa
facere· obſequi que vellent. C Beiſti vti

foꝛo. ¶ & Nanc amare cepit perdite:
1 aliud nihil niſi oculos paſcebat. ¶ H

aupertas mihi onꝰ viſum eſt: 1 miſerũ
graue · ¶ ¶ Virgo pulcra:⁊ quo ma
gis diceres: nibil aderat adiumẽti ad pul
critudinẽ:capillꝰ paſſus:nudus pes:ipᷣa

hoꝛrida: lacrime: veſtitꝰ turpis:vt ni vis
boni in a eſſet foꝛma:hec foꝛmã exting

uerent · ¶ R ¶ Vnũ hoc ſcio:quod foꝛs
feret feremus equo animo EIn me oĩs
ſpes mihi e Chnd rei gerit - ¶ Quã
mox veniat: qui hanc mibi adimat cõſue
tudinẽ ¶ Gerte vita hec expetenda optã

da q; eſt ¶ Ita pleriq; ingenio ſumꝰ om

nes:noſtri noſmet penitet. ¶ L ( Subi
to tanta te ĩpendent mala: que neq;ʒ vti
deuitem ſcio: nec qũo me inde extrabam

ctum ad hanc rem eſt

(M¶ Non oteſt celari diutius nr̃a iam

audacia · ¶ HMec ſi nõ ꝓuidentur aſtu:me
aut herũ peſſundabũt. ¶ Ouidnã ille cõ
motus aduenit g ¶ Tempoꝛis mihi pun
(Buio illud mali
eſtz ( N ¶¶ Oð eius remediũ inueniam
iracundie g loquar ne ? incendã · taceaz5
inſtigem · purgẽ me · laterẽ lauem ¶ Meu
me miſerũ tum mihi paueo: tuʒ antipho
me cruciat anĩo:me eius miſeret:ei nunc
timeo· ¶ Minc me cõiiciam ꝓtinus in pe
des ˖ ¶ Vbi nam euʒ reperiam? aut qua
q̃rere inſiſtam via⸗ ¶ Neſcio quod
magnũ hoc nuncio expecto maii e
tis ꝓ ĩperio quiſqͥs es locutꝰ es · ¶ Vno
id ſi potes verbo E(Boꝛtes

foꝛtuna adiuuat. on ſum apud me.

¶ QSi ſenſerit te timiduz e eſſe: ar

bitrabit᷑ cõmeruiſſe culpam ¶ Qum bhoc
non poſſum illud minus poſſem ¶ Ouid
cõterimus oꝑam fruſtra? ¶ Iſtuc ſerua
verbũ verbo par pari vt reſpondeas
¶ Junc pꝛoꝛ adito tu:ego in inſidiis hic
ero ſuccenturiatus ſi quid deficies. ¶ B

¶ Ia ne tandẽ vxoꝛẽ duxit ĩ iuſſu meo:nec

meũ ĩperiũ age mitto ĩperiũ ñ ſimultatẽ
meã vereri:.ſaltẽ ñ pudẽ debuit? o facinꝰ
audax· ¶ Scientẽ ⁊ tacitũ cauſam aduer
ſariis tradere:etiã ne id lex coegit· ¶ S
vncertũ eſt id agam:quia pꝛeter ſpem
atq; ĩcredibile mihi hoc obtigitita ſum
irritatus: animũ vt nequeã ad cogitan
dum iſtituere · Quãobꝛem om̃s cum ſcðe
ſunt res:tuʒ maxime meditari ſecũ opoꝛ
tet: quo pacto aduerſam erumnã ferant:
pericula· exilia · dãna · pegre rediens ſemꝑ

cogitas:aut filii pctm: aut vxoꝛis moꝛteʒ
aut moꝛbũ filie:cõmunia hec fieri poſſe ·

vt nequid ſit aĩmo nouũ: quidquid p̃ter
ſpem eueniat: id om̃e deputare eſſe in lu
cro (Satis oĩa ex ſententia ˖ (Sua

vt ſciat culpa lenem patreʒ illum factum
me eſſe acerrimũ. (K.
ſuccenſeas · ¶ Omnia ſimilia cõgruunt ·

Ntqui nihil fecit qð

Vnum cũ noꝛis om̃es noꝛis.¶ V

¶ Hrobe hoꝛum facta iĩpꝛudens depinxit ſe

nex · ¶ Judices ſepe ꝓpter inuidiam adi
munt diuiti:aut ꝓpter miſericoꝛdiam ad
dunt pauperi · ¶ Di noſſem cauſam cre

derẽ hunc vera loqui ¶ An quiſqᷓ; iudex ẽ

qui poſſit noſcere tua iuſta:vbi tute vᷣbũ

Cr

non reſpondeas ? ita vt ille fecit ¶ Eun

ctus eſt adoleſcentuli officium liberalis:

Foſtq; ad iudiceſ ventũ eſt:nõ potuit eo
gitata ꝓloqui:ita eum timidũ obſtupefe
cit pudoꝛ. ¶ & ¶ Salue columẽ noſtre

„

familie:cui cõmendaui filiuʒ binc abiens

meum. ¶ Y ¶ Deruũ hominẽ cauſas le

geſ oꝛare nõ ſinũt:neq; teſtimonii dictio
eſt · ( Nil ẽ dictu facilius. ¶ Sͤ ¶ Hoc pe
riculũ tibi omne eſt exedendũ: accingere
In me omnẽ iram deriuẽ paens CVe
reoꝛ ne hec foꝛtitudo in neruuʒ erumpat
deniqz. (E pedũ viſa eſt via · ¶ Quot
me cenſes hoĩes iaʒ deuerberaſſe vſqʒ ad
necezʒ? ¶ aa ¶ Nõ rethe accipitri tendit
neq; miluo qui malefaciũt nobis: illis q̃
mhil faciunt tendit᷑:quia em̃ in illis ẽ fru
ctus:in iſtis oꝑa ludit᷑: aliis alicunde ẽ pe
riculum:vnð aliquid abꝛadi poteſt:mihi
ſciunt nihil eſſe Rere nolunt hominẽ
edacẽ:⁊ ſapiunt quidẽ mea ſententia: pꝛo
maleficio ſi beneficiũ ſummũ nolunt red
dere · ¶ bb ¶ Nõ poteſt ſatis ꝓ merito
tibi referri gratia ab illo. ¶ c ¶ An pa
rum ſit te ad ſimbolũ venire vnctũs⸗ atq;
lautum e balneis: ocioſum ab anĩo:cum
paterfamilias ⁊ cura ⁊ ſumptu aſſumit᷑:
duz tibi ſit quod placeat: ille vrget᷑: tu ri
des: pꝛioꝛ as Poꝛ decũbaſ:cena dubia
apponit᷑:vbi tu quid dubitas ſumas po
tiſſimũ:hec cũ ratõe ineas q; ſint ſuauia
1 63 cara ſint ei qui p̃beat· Num tu habe
as bunc plene pꝛeſentẽ deũ: vnde nemo

ſatis ꝓ merito regi grat refert · ¶ Hri

la
ma coitio eſt acerrima ¶ Egens relicta ẽ

miſera:ignoꝛat᷑ parens: neg

egligit ipſa.
Vide quid auaricia faciat· ¶ dd ¶ Ts ẽ

bonoꝛũ extoꝛtoꝛ:legũ toꝛtoꝛ:tibi abſenti

te indignas: ſeqʒ dignas cõtumelias nun

z ceęſſauit dicere hodie ¶ Primũ abs te
hoc bona venia expeto:mihi vt reſpõde
as. ¶ ee ¶ Expiſcare quaſi non noſces.
Redige in memori. Wenporiter ꝓPge
niem veſtrã vſq; ab auo atqʒ attauo ꝓfe
rẽs. ¶ Dilucide expediui quibꝰ me opoꝛ
tuit iudicibus · CRns nõ poteſt de Ka
ticia dici vt iuſtũ eſt. ¶ Maud deſinaʒ do

nec ꝑſecero hoc· ¶ Quod eſt ferendũ fe

ras. ¶ Satis iã verboꝛũ ẽ. ¶ ff ¶ Guot
homĩes tot ſententie: ſuus cuiq; mos eſt
miłi non videt᷑ quod ſit factum legibus

reſcindi poſſe. ¶ gg ¶ Encertioꝛ ſũ mul
to q́dudũ:pꝑcõtatù ibo ad poꝛtũ quoad
ſe recipiat ¶ Nios credidiſui tuã rem ma
gis q; te anĩaduſuros ¶ hb ¶ Spes opeſ
q; ſunt in te vno om̃s ſte.( hil fecit
noui · ¶ QConfutauit verbis admodũ ira
tum patrẽ · Cn ¶ Die habent

ſeſe dt dico:adhuc trãquilla res ẽ· ¶ Rie

bat de eiuſ cõſilio ſe velle facere quod ad

hanc rem attinet · ¶ kk ¶ Stenĩ tedet au
dire iam te: eadẽ millies ¶ MWirabar ſi tu
quicq; mibi afferres noui. ¶ Kriolare: ſ
tibi credo · ¶ Eeneratũ iſtuc beneficium
pulcre tibi dices· (Eabule.¶ Logi· ( Oan
tilenã eandẽ canis ¶ ¶ Vdeon ĩigenio
te eſſe duro decet: atʒ inexoꝛabili:vt neq;
miſericoꝛdia: neq; pᷣcibꝰ moliri queas ⸗
alleratis dictis ſeducas me ¶ mm

¶ Nuribus teneo lupũ:nam neq;ʒ quomõ a

me amittam ĩuenio:neqʒ vti retineã ſao
¶ Idẽ hoc tibi qd bene ꝓmeritus fueris
cõduplicabit. GBi tibi om̃es id quod ẽ
dignum diunt . ¶ Da locũ melioꝛibus.
Se ſum:ſi placet vtere me ( Siccine
hunc decipis · ¶ nn Na ne hunc patie
mur fieri miſerũ:qui me dudũ adiuuerit
comiter: quin cũ opus eſt: beneficiũ rur
ſum ei experiamur reddere · ¶ Scio equi
dem hoc eſſe equũ · ¶ Ex vnde id inueniã
edoce · ¶ oo CBrctum ſapienti ſat eſt 5
uid ego vobis alienus ſum. ¶ Nul

lus locus relinquit᷑ pᷣci¶ Quoquo hinc

aſpoꝛtabit᷑ terrarũ:certũ ẽ pꝛoſequi aut
perire ¶ Pp ¶ Dii bene vertant. ¶Noli
metuere:vna tecũ bona mala ve tolerabi
mus · ¶ qq ¶ DBreſto eſt: audaciſſime d
uis oneris ĩpone ⁊ feret:ſoluſ eſt hõ ami
co amicus Rib eſt eqʒ qð faciã lubẽs
Vr ¶ Te mihi fidelẽ eſſe eq;:atqʒ egomet
um mihi ſciebã ¶(Bluſq́; opus eſt ſcito
ſciet · ¶ Neqʒ defeciſcar vnq; ego experi
ner: donec tibi id qð pollicitus ſum effe
cero · ¶ Ego callidioꝛẽ hoĩem vidi nemi
nem q; te · ¶ Vix dum dimidiũ dixerã in
tellexerat · ¶ Qõmodius eſſe opinoꝛ du
plici ſpe vtier. ¶ ¶ Mei mihi q́; timeo
aduentũ huius.quo ĩpellat patre · ¶ tt

¶ Venire ſaluũ voluptas eſt · ¶ Viſum eſt

mihi:vt eius pertẽptarẽ ſententiã: inter
vos hec potius: cũ bona vt cõponantur
gratia:q; cũ mala:herus liberalis eſt:et

— —DU

n

fugitãs litium· ¶ Eya ſudabis ſatis ſi cũ

ilio inceptas hoĩe: ea eloquẽtia eſt . ¶ X

Nam ſat ſcio:ſi tu aliquã parteʒ equi bo
niqʒ dixeris:vt eſt ille bonus vir: tria nõ
cõmutabitis verba ĩter voſ. ¶ Nõ potuit
melius ꝑuenirier eo:qð nos volumus.
B ¶ Vt ad pauca redeã: ⁊ mittem illiꝰ in
eptias:hec deniqʒ fuit eius poſtrema oꝛa
tio. ¶ Nam mihi veniebat in mentez eiꝰ
incõmodũ ¶ Vihi opus eſt: vt aꝑte nũc
tibi fabuler ¶ Nullã mihi dari q; iſtanc
malim vxoꝛẽ ¶ ¶ Vtrũ ſtultitia facere
ego hunc:an malicia dicam: ſcienteʒ an ĩ
fauoente incertꝰ ſum. ¶ D¶ Huſcula
upellectile opuſ ẽ: opꝰ ẽ ſũptu ad nupti
as . ¶ Emunzyi argento ſenes ¶ Xliud
mihi reſpondes ac rogo· ¶ ¶ ¶ Quid er
go narrẽ: opera tua ad reſtim mihi quidẽ
res rediit ꝓplaniſſime ¶ Vt te quidẽ om̃s
dii deeq;: ſuperi ⁊ inferi malis exemplis
dwant. 1 ĩquid velis huic mandes: qd
quidẽ recte curatũ velis:qui te ad ſcopu
lum e tranquillo afferat · E CNoſtra
cau ſa ſcilicet in neruũ potius ibit. ¶ Ni
hil eſt quin male narrando poſſit depꝛa
uarier · ¶ & ¶ Introit in edes alienus
canis ater: anguis ꝑ impluuiũ decidit de
tegulis: gallina cecinit: interdiyit arioluſ
auruſpex vetuit ãte bꝛumã quid noui ne

gocii icipere. ¶ H ¶ Vt captus ẽ vbi nõ

eſt opus. ¶ Nõ ſat eſt tuũ officium te fe
ciſſe:ſi non id fama appꝛobat ¶ Mulier
mlieri magis cõgruit · ¶ T ¶ Ouid agã 5
quẽ mihi amicũ miſer inueniaz ? aut cui
hec cõſilia referã? aut vnde auxiliũ mihi
petam. ¶ Gerte niſi animꝰ me fallit: aut

Ran reſpiciũt oculi gnatũ video. ¶ B

6 is es obſecro quẽ ſꝑ te eſſe dictitaſti.
¶ Watrẽ ipᷣaʒ ex egritudie miſerã moꝛs
cõſecuta eſt ¶ Quãſepe temere foꝛte eue
niunt que nõ audeas optare ¶E ¶ No
ſtrapte culpa facimꝰ:vt malos expediat
eſſe:dum mimiũ dici nos bonos ſtudemꝰ
1 benignos · ¶ M ¶ Mis nũc pꝛemü eſt
qui recta pꝛaua faciunt Vt ſtultiſſime
quidẽ rem geſſimus· ¶ Haud ſcio hercle
vt homo eit:an mutet animũ. ¶ bi pꝛe
nũcia banc venturã ¶ PHage creſcũt niſi
ꝓſpicis (N ¶ Hariter nüc opa adiuuaſ
ac dudũ re opitulatus es· ¶ Eactũ volo
at pol minꝰ queo viri culpa q; me dignũ

S

Chexxvj

eſt ¶ Mei patris bene parta indiligẽter
tutat᷑ ¶ Vir viro quid pᷣſtatæ ¶ Vde ne
te adoleſcẽs mulier deſatiget · ¶ V terqʒ
vtriqʒ eſt coꝛdi · ¶ Nõ temere dico: redi
mecũ in memoꝛiã ( O (Ita ne paruaz

mihi fidẽ eſſe apud te decet ¶ Non ſatis

tutus eſt ad narrandũ locus hic ( H
nt: fratri

¶ Letus ſum vtut mee res ſe habe
obtigiſſe qð vult · C QG ¶ Quãſcitum eſt

eiuſmodi parare in anĩo cupiditates: q̃s
cũ ſi res aduᷣſe ſint:paulo mederi poſſis·
eq; me domũ nũc recipereʒ:ni mibi

eſſet ſpes oſtenſa huiſce babende · CVIi
ciſſim ꝑtes tuas acturus ẽ. CR ¶ O fo:ꝛ
tuna:o foꝛſ foꝛtuna quãtis cõmoditatibꝰ
qᷓ; ſubito hero meo:ope veſtra hunc one
raſtis diem. CNaos quoc amicos eiꝰ ex

oneraſtis metu· ¶ Non mirũ aut nouuʒ

eſt reuocari curſum cũ inſtitueriſ· ( Nun
qᷓ; odio tuo tu vinces me ¶ Qurialis ver
nula eſt qui me vocat. ¶ S ¶ Omnium

(quãtũ eſt qui viuãt) hoĩm homo hono

rantiſſime:mam ſine cõtrouerſia a diis ſo

lus diligere ¶ T ¶ Satin eſt ſi te delibu

tum gaudio reddo: ¶ Omitto ꝓloqui: nã
nihil ad hanc rem eſt. ¶ Mec vbi ego au
diui ad foꝛes ſuſpenſo gradu placide ire

4 7 R☛R 1 — — . /
perrexi · acceſſi · aſtiti · animũ cõpꝛeſſi aurẽ
admoui:ita animũ cepi attẽdere: hoc mõ
ſermonẽ captans:hic pulcerrimuʒ facinꝰ

audiui: atq; pene excamaui pꝛe gaudio⸗

V¶ Benecita me dii ament) factuʒ: gau

deo tantã foꝛtunã eſſe his de ĩpꝛouiſo da
tam. ¶ *ιο. ¶Süma eludendi occaſio eſt

nunc mihi ſenex· ¶ Moc qui oee re ip̃a
repperi· ¶ H¶RNic geſtus mihi vultuſ
qʒ eſt capiundꝰ nouus ¶ S¶ Dis meri

to magnas gratias habeo atqʒ ago: quãà
do venere hec nobis frater ꝓſpere ( aa

¶ In verebamini me nõ id facere:quod

re cepiſſeʒ ſe mel ? heus heus:quãta mea
hec pauꝑtaſ eſt:tñ adhuc curaui vnũ hoc

quidẽ: vt eſſet mihi fides. ¶ Nam om̃es

poſt habui mihi res:ita vti par fuit:poſt

ic adhoꝛtatꝰ eſt me:ne illã tibi darẽ
Satin ſuꝑbe illuditis me ¶ Quo redi

bo oꝛe ad eam quã contẽpſerim · C Nõẽ

equũ me ꝓpter vos deifi Tbinc ĩ ma
lam rem: cũ iſtac magnificentia fugitiue ·
¶ In ius ambula. ¶ Vt ludos facit·

tantoꝑe id vos velle am aduerteram

=
O

Cyej

¶ b ¶ Fudio quid vos (malũ)erga me ſie

ludificamini inepti:veſtra puerili ſenten
tia: nolo ·volo.volo.nolo:rurſũ cedo ca

pe: quod dictũ indictum ẽ:q modo erat

ratũ id irritũ eſt. ¶ Quo pacto g aut vñ

hee bic reſciuit ?g Tnieci ſerupulũ. ¶ ec

Animo vinili p̃ſentiq; vt ſis para· ¶ Hi

gladiatoꝛio anio ad me affectant viam.
¶Ego redigã vos in gratiaʒ· ¶ Venias

nũc mihi pᷣcibus lautũ peccatũ tuũ ¶ dd
Canta ne decet affectũ quẽq; eſſe hoꝛem

audacia · ¶ In id redactꝰ ſum loci:vt q̃d
agam neſcio pꝛoꝛſus · ¶ Vna iniuria eſt
tecum. Ee opus eſt C Os oppꝛime
Impurũ os vide quãtũ valet ¶ Bagnos
in ventrẽ igere. Geula eclude · ¶ Eſt
vbi vos vlciſcar locus ¶ Tange eũ:ſi nõ
totus friget me eneca ¶ Delirat miſer ti
moꝛe · (Dos opus eſt dicto· ¶ W homo
diui melius diunt. ¶ Brob diüi ĩmoꝛtales
facinus indignũ ⁊ malũ:de hoc actũ eſt.

In quicq; hodie eſt factũ indigniꝰ q̃ʒ
mihi⸗ 6 Te apello. ¶ Ego eſſe ĩ hac
re cułpam meritã nõ nego: ſed ea que ſit

ignoſcẽda· ¶ Verba fit moꝛtuo· ¶
neqʒ negligentia tua: neq; odio id fecit·

¶ KEere ab hinc ãnos qndecim:ea moꝛ

tem obiit · ¶ Emedio abiit qui fuit in re
hac ſcrupulꝰ ¶ Oro vt alia facta ſũt tua
equo an ĩo hec feras· ¶ Oupio ĩ hac re iã
defungier. ¶ Dane iam ſupplicii ſatis ẽ
mihi. A abether eigdð dum viuat vſqʒ
ad aurẽ obganiat ¶ Quid ego nũc ea cõ
memoꝛẽ ſigillatim qualis i Wunn hunce fu

erim? (gg (Tam qñ accuſando fieri ĩ

fectum nõ poteſt:ignoſce.oꝛat · cõfitetur
purgat: quid uis ampliꝰ? (Ouo illũ oꝛe
obiurgabiſreſponde mibi?5 ¶Eius iudi
cio ꝑmitto oĩa. ¶ Pulcre diſcedo ⁊ ꝓbe
p̃ter ſpem ¶ Ego ecaſtoꝛ pꝰ hac tibi qð
potero: a que voles faciã ⁊ dicam. Et ha

ctenꝰ pꝛinceps ulluſtriſſime: ⁊ pater reue
rendiſſime ſpero feci:fen inqʒ maxime rẽ

uibi ſeio gratiſſimã:quãdoquidẽ terentiũ
tuũ comicũ:cuiꝰ tu totum volumẽ in vẽ
tre tuo habes:cũ ex oꝛe tuo ſedulo ſermo
redolet terentianus: ſic tibi ꝑ ſuas elegã

tias: ⁊ peculiares ſermões dederim abſo

lutũ:non quidem meo ex ingenio: ſed ex
tua magis induſtria ⁊ arte: quã mihi dũ
ſimul ageremus: pꝛo tua immenſa huma

nitate atqʒ clementia oſtendiſti · Nũc igi

tur ex oꝛdine plautinas quãbꝛeuiter acci
pe dicendi cõmoditates.
Hauti comici elegantie autoꝛitates
Gt pꝛmo ex amphitnone ·
Eſtat nunc pꝛinceps illuſtriſſime
pater reuerendiſſume:q;ᷓ bꝛeuiſ
ſime plautinas videre elocutões
autoꝛitates dico:non familiares ⁊ quoti
dianos ſermones:vt ſupꝛa ĩ terentio egi
mus:quandoquidẽ in longum noſtra ni

miuzʒ flueret diſpoſitio· ⁊ pꝛimo ex cõme
dus apud nos vſitatis:⁊ quidẽ ex ampbi

trione in hunec modum incipiunt autoꝛi
tates ¶ ¶ uſta ab iniuſtis impetrare
non decet:iuſta autem ab iniuſtis petere
inſipientia eſt:quippe illi iniqui iuſ igno
rant neq;ʒ tenent · Bune iam nunc ani
mum ad ea que loquoꝛ aduertite · ¶kk
irtute dixit victoꝛes iupiter viuere:non

ambitione neq; perſidia:qui minus eadẽ

hiſtrioni ſit lex que ſummo viro · virtute
ambire opoꝛtet non fauitoꝛibus ¶ U

¶ Sat habet fauitoꝛum ſemper qui recte fa

cit: ſi ilis fides eſt quibus eſt ea res ĩ ma
nu. ¶ Opulento homini ſeruitus dura
eſt · ¶ Eacit ille quod vulgo haud ſolent
vt quid ſe dignũ ſit ſciat· ¶ mim ¶ Olet
quidem homo malo ſuo · ¶ VObi ſummuſ
imperatoꝛ non adeſt ad exercitum :citius
quod nõ facto eſt vſus fit:q; qð facto eſt
opus ·¶ Nimis ſcitus hic eſt ſicophanta·
¶ Viſerrima iſtec miſeria ẽ ſeruo bo
no:apud herum qui verba loquit᷑:ſi id vi
verum vincit · (a diis eſt placidũ: vo

luptati vt meroꝛ comes cõſequat᷑ · ¶ oo
GVi

rtus pꝛemiuʒ eſt optimum: virtus om
nibus rebus ante it: ꝓfecto libertas · ſałꝰ
vita · res. ⁊ parẽtes ·patria.⁊ pꝛo gnati tu
tantur ſeruantur: virtus omnia ĩ ſeſe ha
bet: omĩa aſſunt bona quẽ penes eſt vir

tus ¶ Haud equũ facit: qui qð didicit id
dediſcit · ¶ Oue non deliquit decʒ

audacem eſſe: cõſidenter ꝓ ſe ⁊ pꝛoterue

loqui · ¶ qq ¶ Nõ ego mihi illam dotez

duco eſſe:que dos dicit᷑: ſed pudiciciã: et
pudoꝛẽ. ⁊ ſedatum cupidinẽ· deũ · metuʒ.
parentem amoꝛem. ⁊ cognatum cõcoꝛdi
am. tibi moꝛigera:· ¶ rr ¶ Siquid dictuʒ
eſt ꝑ iocũ: non equũ ẽ id te ſerio p̃uoꝛtier

¶ ¶ ¶ Nam in hoĩm etate multa eueniunt

☛

e
il
es
gi
ni
1e

di
re

huiuſmodi capiunt voluptates: capiunt

rurſum miſerias:ire interueniũt: redeũt
rurſum ĩ gratiã:verũ ire ſi que foꝛte eue
niunt huiuſmõi:inter quos rurſum ſi re
uentũ in gratia eſt:bis tanto amici ſunt
inter ſe q; pꝛius ¶ X cta ſeruũ par vi
detur frugi ſeſe inſlituere: ꝓinde vt heri
ſit ipſe:item ſi vultu ⁊ vultuʒ cõparet:tri
ſuis ſit triſtes ſi fuerĩt: hilares ſi gaudeãt
¶ Kmat · ſapit · recte facit ão quãdo ob
ſequit᷑ ſuo · Sequunt᷑ de aſinaria.
C aſinaria plauti elegãtie ⁊ autoꝛita
tes:

Agis percipim us lingua dici: qʒ
factis foꝛe. ¶ Nam neq; fictum

ematis: vbi lena bene agat cũ quiq; amã
te qui frugi eſſe vult· Nõ tu ſcis:que amã
ti parcet:eadẽ ſibi parcet parũ: quaſi pi
ſcis itidem eſt amatoꝛ lene: nequã eſt miſi
recens:is habet ſuccum:is ſuauitatẽ: cuzʒ
quouis pacto cõdias · ¶G (Nõô tu ſcis:

lenarũ queſtus aucupii ſimillimus ẽ.· Au
ceps qñ cõcenauit areã:effundit cibum:
aueſ aſſueſcũt (neceſſe eſt facere ſumptũ

qui querit lucrũ) Sepe edũt:ſemel ſi ſũt

cap te:rẽ ſoluũt aucupi · Ttideʒ hoc apud
lenas· Edes area eſt:auceps lena:eſca eſt
meretrix:lectus illex eſt:amatoꝛes aues:

bene ſalutãdo cõſueſcũt:cõpellando blã

ditur · oſculando · oꝛatõe · vinul a. venuſtu
la:ſi papillã ꝑtractabit haud eſt ab re au
cupis· Suauiũ ſi ſumpſerit ſumẽ eũ licet
ſine retibus ¶ D ¶ Eadẽ nos diſciplina

vtimur: ſemꝑ oculate ſunt manꝰ noſtre:

credũt qð vident ¶ E ¶ Boꝛtitoꝛũ ſimil
lime ſunt ianue lenonie:ſi affers tum pa

tent: ſi nõ eſt q des nõ patent· C Bro

monſtro eſt qñ qui ſudat tremit· ¶ E

¶ Hem iſta virtꝰ eſt:qñ vſu eſt qui malum

fert foꝛtiter: foꝛtiter malũ qui patit᷑: ideʒ

Poſt patiẽ bonũ ¶ & ¶ Wõ decet ſupbůũ

oĩem eſſe ſeruũ ( M ¶Lupus ẽ homo

homĩ nõ hõ: cũ qualis ſit nõ nouit. ¶ Sa
tis dicacula ẽ amatrix. ¶ Lingua poſcit:
coꝛpꝰ querit: animꝰ oꝛat:res monet ·
¶ Vt miſer eſt hõ qui amat:ĩmo vero qᷓ̃ p-ꝰ
det multo eſt miſereoꝛ· ¶ Cireũſtamus

heruʒ: alter hinc: hinc alter · ¶ Diite ſer

uaſſint ſemꝑ:cuſtos herilis:decus popli

theſaurus copiarũ: ſalus ĩterioꝛis coꝛꝑis

vſ. ener pictũ: neq; ſcriptũ ĩ po

.

amoꝛis q; ĩperatoꝛ. ¶ Vt cõſuere hoĩes
ſalus fruſtratur a foꝛtuna. ¶ R ¶ Decʒ
verecũdũ eſſe adoleſcẽtẽ· Mec ex aſmaria
Sequunt᷑ ex comedia de duobꝰ captiuis·
CUrduobus captiuis plauti elegãtie 1
autoꝛitates · (L
Aber captiuus animꝰ fere cõſimi
lis eſt · ſemel fugiendi ſi data ẽ oc
caſio·ſatis eſt nũqᷓ; poſt illa poſ
ſis pꝛendere: om̃s ꝓfecto liberi lubentiꝰ
ſumus q; ſeruimus. ¶ Deſe om̃s amant

¶ ¶ Tum deniqʒ homines nẽa intelligi

mus bona:cũ que in poteſtate habuimꝰ

ea amiſimꝰ. ¶ Laudo malũ:cũ amici tui
dicis malũ· ¶ N ¶ Vt ſepe ſũma ĩgenia

in occulto latent ¶ O ¶ Di ĩmoꝛtales id
voluere vos:hanc erũnam exequi: decet
id pati equo animo:ſi id facietis leuioꝛ la

bos erit: domi fuiſtiſ credo liberi: nũc ſer
uitus ſi euenit:ei moꝛigerari mos ẽ bonꝰ
eamq;ʒ ⁊ herili ĩperio ĩgeniis veſtris leuz
reddere ¶ E C Indigna digna babenda
C re mala aio
ſi bono vtare adiuuat· ¶ Doli non doli
ſunt:in aſtu colaſ:ſed malũ maximũ ſiid

ſunt herus ꝗᷓ facit

palam ꝓuenit RCkm fere maxima

ars moꝛẽ hunc hoĩes habent:qð ſibi vo

—

unt dum id ĩpetrant boni ſunt: ſz id vbi

iam penes ſeſe habent:ex bonig peſſimi
fraudulentiſſimi füt ¶S Qui cauet
ne decipiat᷑ vix cauet:cũ etiã cauet:etiam

cũ cauiſſe ratus ẽ: ſepe is cautoꝛ captꝰ ẽ.
¶ ¶ Ded viden. foꝛtuna humana frãgit

artatq; vt lubet:me qꝗ̃ libet fuerã ſeruuʒ

fecit:ex ſũmo infimũ:qui imꝑare ĩſueue

— 7

ram: nũc alterius ĩperio obſequoꝛ· ¶ V

¶ Eſt ꝓfecto deus:qui que nos enne au

dit vwdetq;:is vti tu me bic hahueris:pꝛo
inde illu illic curauerit bene merẽti bene
Faerir male merenti par erit ¶ Quã tu

lliũ tuuz: tam me pater meus deſiderat ·

Non ego omnio lucrũ om̃e eſſe vti
le homini exiſtimo:ẽ etiã vbi ꝓfecto dam
num pſtet facere q; lucrũ · Odi ego aurũ

multa multis ſepe ꝑſuaſit ꝑperaʒ · ¶ Nũc
buc animaduerte:vt ea que ſẽtio pariter

ſcias ¶ Eac fidelis ſis fideli:caue fi

dem fluxam geras. ¶ Dater ſcio faciet:

que illi facere opoꝛtet omia C S (M.
ſer homo eſt:qui ipſe ſibi quod edit ꝗᷓrit:
id egre ĩuenit: ſed ille miſerioꝛ:qui et

Cxrri⸗

egre querit:⁊ nihil ĩuemt · Clle miſerrimꝰ
qui cũ eẽ cupit: qd edat nõ habet · ¶ Naʒ
hercle huic ego diei ſi liceat ocłlos effodiã
lubens:ita malignat᷑ oĩs moꝛtalis mihi.
¶ Quid eſt ſuauiꝰ q; bene rem gerere bo
no publico: ſicut ego feci ¶ Eſt miſeroꝛũ
vt male volẽtes ſint: atqʒ inuideãt vt bo
nis: aa ¶ Decet ĩnocentẽ ſeruũ apud

innoxiũ conſidentẽ eſſe:ſuũ apud heruʒ

potiſſimũ ¶ Qui ꝑ virtutẽ peritat nõ in
terit · ¶ Satur homo habet ꝓfecto ĩ ven
tre cõfidentiã. ¶ Mos eſt oUnuſet homi
nibus:neqʒ; nouiſſle cuiꝰ nihil ſit facũdia
grata .· ¶ Qui pudicicie eſſe vultis pᷣmiũ
auſum date · Sequit᷑ comedia curculio
Ex curculione plauti elegãtie ⁊ auto

ritateg. ¶bb

Ta tuũ cõferto amare ſempꝑ ſi ſa
piſ:ne id qð ames populi ſi ſciãt
tibi ſit ꝓbꝛo. ¶ cc ¶ Sẽꝑ curato
ne ſis inteſtabilis:qð amas ama teſtibus
pꝛeſentibꝰ ¶ Magnũ inceptas:ſi id expe
ctas qð nuſqʒ cn⸗ 5s CWere Pabet
nec vetat:quin qð palam eſt venale:ſi ar
gentũ eſt emas · Nemo ire quẽqᷓ; publica
ꝓhibet via: dum ne ꝑ fundũ ſeptũ facias
ſemitam: dũ tete abſtineas nupta · vidua
Virgine · iuuentute. ⁊ pueris liberis: ama
quod lubet Ee (Dem tu ſcito f lãma
fumo eſt ꝓxima:fumo cõburi nihil põt:

flãma poteſtQui e nuce nucleũ eſſe vult

frangit nucẽ:qui vult cubare pandit ſal
tem ſamum. Er (Edepol ui amat: ſi
eget:miſera affieit᷑ erumna:¶ I[pſus ſe ex
cruciat: qui homo quod amat videt: nec
potit᷑ dum licʒ · ¶ Bonũ eſt pauſillũ ama
re ſane:inſane nõ bonũ eſt:verũ totũ ĩſa
num amare · ¶ Male merere de ĩmerẽte
inſicia eſt· Nullũ eſt homĩ ꝑpetuũ bonũ;
Noli amabo verberare lapidẽ: ne per
des man gg ¶ Eacile eſt miſerũ ir
ridere. ¶ Oui homo mature queſiuit pe
cuniã:niſi eaʒ mature parſit: mature eſu
rit · ¶ Oui monet quaſi adiuuat Chb
vtem genus eſt lenonũ inter hoĩes: meo
quidẽ anĩo vt muſce culices ? pedeſq; pu
lices qʒ: odio ⁊ malo: ⁊ moleſtie bono:
vſui eſtis nulli:nec vohiſcũ quiſqᷓ; ĩ foꝛo
frugi conſiſtere audet.qui cõſiſtit eulpãt
eum: conſpuit᷑ vituperat᷑:eum rem ſideʒ
q; ꝑdere tametſi mihil fecit aiunt: edepol

lenones meo aĩo nouiſii lepide · ¶ Indig
nis ſi male ð: maledictũ id eẽ dico: verũ
ſi dignis dicit᷑ bene dictũ eſt meo quidem
animo · ¶ ¶ Oui homini dii ꝓpicii ſũt
lucrum ei pꝛofecto obiiciunt. d⸗ rei
diuine operam dabo:certum ſit bene me
curare · ¶ Antiquum poetam audiui ſcri
pſiſſe in tragedia: muliereg duas peioꝛes
eſſe q; vnam:res ita eſt (Non male cre
ditur:
rit.· ¶ Sequunt ex eaſſina.
Ex caſſma plauti .

Vi vtuntur vino vetere ſapiẽtes
puto: ⁊ qui libenter veteres ſpe
ctant fabulas: antiqua opera et
rerba cũ nobis placent:equũ eſt placere
ante veteres fabulas: nam huc noue que
ꝛodeũt comedie multo ſunt nequioꝛes·
Beruli pꝛobaʒ nihbil habere addecet
clam viro:tum ⁊ que habʒ partũ ei haud
cõmodi eſt:quin viro aut ſubtrahat: aut
ſtupꝛo ĩuenerit: hoc viri cenſeo om̃e eſſe
Gnni tuũ eſt. ¶ mm (Neqʒ ſalſum
neq; ſuaue eẽ poteſt quicq̃;:vbi amoꝛ nõ
admiſcet᷑: nam vbi amoꝛ condimentũ ĩge
rit: cuiuis placiturũ credo:fel quod ama
rum eſt id mel faciet: id homineʒ ex triſti
lepidum ⁊ lenem ¶ m ¶ Hroh frugi ho
minem iam pꝛidem te eſſe arbitrox ¶ oo
Stulticia eſt ei te eſſe triſtem:cuius pote
ſtas plus valet:ſed nihil eſt me cupere fa
ctum: niſi tu factis adiuuas. ¶ Non ma
tronarum par eſt officium: ſed meretri
cum:viris enie ſubblandiri ·

Nec pol ego olimpie:neqʒ vſqʒ lados t

feſtinos fieri credo: qᷓ; hic intus fiunt lu
di ludificabiles: omnes feſtinãt intus to
tis edibus:ſenex in culma clamat: hoꝛtat᷑
coquus quin agitis hodie: quin datis: ſi
quid datis pꝛoperate:cenam iam eſſe co
ctam opto:villicus hic auteʒ cum coꝛona
candide veſtitus lauteqʒ exo matuſq; am
bulat:ille autem in cubiculum armigerũ
oꝛnant:quem dant pꝛo caſſina nuptum.

qq Age tibicen: dum illã educunt huc

nouam nuptam foꝛas:ſuaui cantu conce
lebꝛa omnẽ hanc plateam· ¶ Ouid nunc
tam diu ĩtus remoꝛat᷑ ? ¶ Dii me capiũt
ſeruatũ:crepuit hoſtiũ:exit᷑ foꝛas. CE
Eeẽſim ſup attolle lim̃ pedes nouanupta

ui nunq; reddunt᷑: ſed pꝛoꝛſuʒ pe

— — — —

— — — —

ſoſpes iter incipe hoc:ut viro tuo ſemꝑ
ſis ſuꝑſtes: vt vincas virum: nutrixq; ſis
ſuperet tuũ imperium:vir te neſciat: tu
viruʒ diſpolies: diu ut viro ſubdola ſis
obſecro memento . ¶ Neq; quo fugiã⸗
neqʒ vbi lateame neq; hoc deducas quo
celem ſcio g ita nũc pudeo:atʒ ita nũc pa
ueo:atq; ita ixriduluʒ ſumꝰ amabo (
Rmabo cur mea vxoꝛcula? cur viruz
tuum ſic me ſpnis· ¶ Eepidioꝛẽ vxoꝛem

nemo quiſq; q; ego habeo · Sequunt᷑ ex

comedia ciſtellaria ( Gx ciſtellaria plau⸗

ti elegantie autoꝛitates-

mus:guſtu dat dulce: amarũ ad

ſatietatem vſq; aggerit · ¶ G

¶ Matrone magiſ cõdubile eſt iſtud: vnũ

amare:⁊ cum eo etatẽ exigere cui nupta
ſemel eſt:verũ em̃ meretrix foꝛtunati eſł
oppidi ſimilima:non põt ſuam rem ob
tinere ſine multis viris · ¶ Iᷣmmũdas foꝛ
tunas equũ eſt ſqualoꝛẽ ſequi · ¶ Nichił
eſt ꝑpetuũ datum · ¶ D¶ Kures obtun
do tuas ¶ Libera vti lingua collibietum
eſt mihi (Tacere ne ueo:qð tacito vſꝰ

eſt ( Multiloqua eſt hec anus ¶ Memi

niſſe 88 hane rẽ vos volo:ego abeo do⸗

mũ ¶ Decimo poſt mẽſe exacto pexerit

¶ Educauit eã ſibi ꝓ flulia bene ac pudi⸗
ce· ¶ E ¶ Hlico huc cõmigrauit · B5
valete: ⁊ vincite virtute vera que feciſuis
ante hac:ſeruate vr̃os ſocios veteres et
nouas. ¶ E Oui oẽs homĩes ſuꝑo atʒ
aneo cruciabilitatibꝰ aĩ actoꝛ. crucior.
agitoꝛſamuloꝛ·verſoꝛ in amoꝛiſ rota mi
ſer. exaoꝛ· feroꝛ · differoꝛ · diſtrahoꝛ . diri
Pioꝛ:ita nullam mentẽ animi habeo:vbi
ſum ibi non ſũ:vbi non ſũ ibi eſt animꝰ:
ita mihi om̃ia ingenia:qð lubʒ non lulʒ
iam id continuo:ita me amoꝛlapſum aĩ
ludificat · fugat · agit · appetit · raptat . reti
net · iactat · largitur · qd dat ñ dat · deludit
modo · qdð ſuaſit diſſuaſit. qd diſſuaſit id
oſtentat · Eſt ne hoc miſerum memoꝛatu

¶ & (Neqʒ nos factione tanta: quãta tu

ſumꝰ:neq; opes nr̃e taʒ ſũt valide q̃; tue
Quodcunqʒ optes tibi velim contĩgẽ
H ¶ Quod dedi datũ non vellẽ: quod re
liquũ eſt nõ dabo · ¶ Scis iam dudũ oẽz
meam ſententiã: ſatin iſtuc tibi in coꝛde
eſt certũ ¶ ¶ Quis hic eſt qui recta pla

Moꝛ ⁊ melle ⁊ felle eſt fecundiſſi

eſt.

Cexxvij.

tea curſum huc oſtẽdit ſuũ g (Coꝛ ſalit.
¶ Rudire expetit ut res geſta ſie ( Ser
uate dii me obſecro· ¶ Meum elocutum
eſt nomẽ interii ¶ R ¶ Nam occupatus
ſum ampliter ( Animũ meũ inducã: ut
illud qð tuam in rem bene cõducat cõſu
lam ¶ Accipe me ad te moꝛs amicũ ⁊ be
niuolum. Geudite edes peſſulis·
¶ Tbo ſi poſſum tranquillũ facere ex ira
to mihi. ¶ Volo reʒ ꝑalam eẽ · ¶ Jnibo
gram cũ illis ¶ E (Dunn dedita opera
ĩ tꝑe ipᷣo ſpes mihi fancta ſubueĩt. M
Niſi quid mihi opis dii dant diſperii.
ã ⁊ intꝰ paueo:⁊ foꝛis foꝛmido: ita
nũc vtrobiqʒ metꝰ me agitat ¶ Id terꝛã
aſpice: ⁊ deſpice oculiſ:inueſtig es aſtute
Sociũ te mihi adopto ad meã ſaluteʒ
Queſo ambages mitte: atqʒ rem eloq;

re ¶ Quid hoc negocii ẽ:qð oẽs homĩes
fabulant᷑ ꝑ uias Eemo exibit: oẽſ intꝰ
cõficiũt negociũ · Sequunt᷑ ex comedia qᷓ
epidicus dꝛ ·
Ex epidico plauti ele gantie ⁊ autoꝛi
tates ·

Lus ſcire ſatius eſt q; loqᷣ:buum
homĩem:ea ſapientia eſt Tam
iſtoc pꝛobioꝛ eſ meo quidẽ aĩmo
cum in amore tepes. CKN Nihil agit
qui diffidentẽ verbis ſolatur ſuis · =s eſt
amicꝰ qui in re dubia iuuat: vbi re opus
(B ¶ Nam quid te igit᷑ retulit oꝛa
tione beneſicum eſſe:ſi ad rem auxilium
emoꝛtuũ eſt ¶ H Bleriq; hoĩes quos
cũ nibil refert pudẽt.vbi pudendum eſt:
ibi eos deſerit pudoꝛ cum vſus eſt ut pu
deat ¶ Q ¶ Monoꝛis cauſa modo hoĩes
equum fuit ſibi habere ſpeculum:vbi os
contẽplarẽt ſuum:ſibi id qui perſpicere
poſſent coꝛ ſapientie: igit᷑ perſpicere ut
poſſint coꝛdis copiaʒ:vbi id inſpexiſſent
cogitarent poſtea vitam: ut vixiſſent oli
in adoleſcentia. R ¶ Drofecto delira
mus interdum ſenes · ¶ Non nimis po

teſt pudiciciam quiſqᷓ; ſue ſeruare filie·

ichil homini: amico eſt oportuno
amicicius · SCNam ſtrenuioꝛi dete
rioꝛ ſi pꝛedicat ſuas pugnas:de illius ille
ſunt oꝛe ſoꝛdide. e Multa michi in
vnum locum conf luunt: que meum pe
ctꝰ pulſãt ſil:mitiplex erũnã exercitaʒ hʒ
paupꝑtas·pauoꝛ tritat mẽtẽ aĩ: neqʒ vbi

xviij

„ 7% °

mens collocem ſpes baheo. ¶ Lõga dieſ
aim incertat · ¶ M guttula pectꝰ meuz
ardenſ aſꝑſiſii. ¶ V CSaluꝰ ſum quia
te ſaluuʒ eſſe ſentio· ¶ Mabe bonũ aĩm
leuem ⁊ tranquilluʒ · ¶ Ideaſ:venienti
des ſalutem atqʒ oſculũ. ¶ ¶ Yliter

catuli longe olent:aliter ſues · ¶ Abi ha

beto bonum aĩim C Libertas in mundo
ſita ẽ· ¶ Contẽpla vſq; ab vngula ad ca
pillum ſummũ. ¶ Non habeo vllã occa
ſionem: ut apud te falſa fabuler ¶

(Sed memẽto ſiqd ſeuiüt ſeneſ ſuppetiaſ

mihi ferre · ¶ Remeabo intro: ut accurẽ
tuꝛ adueniẽteſ hoſpiteſ. (SCIle qui
dem vulcani iratꝰ ẽ filiꝰ: quaqᷓ tangit oẽ

cõburit: ſi ꝓpiꝰ aſſtes eſtu calefacit ( Ne

ſcio quã fabncaʒ facit ? ¶ Quomodo me

Vt a pro
benefactis cũ malis meſſeʒ metas
uo libeꝛto opꝰ ẽ qð pappet ¶ bb
te epidice: mibi ut ignoſcas:ſiquid ĩpru⸗

ludo feciſti ⸗ C31 ¶ Vt acerbuz eſt

dens culpa peccaui mea · ¶ Inuitꝰ do ti

bihanc veniam: niſi neceſſitate cogar·

cc ¶ Mic is homo eſt q libertateʒ malicia

inuenit ſua · ¶ Hlaudite · valete · lumbos
exurgite atz excolite · Sequunt᷑ autoꝛita⸗
tes de comedia aulularia plauti ·

¶¶ Erx aulularia plauti elegantie 2 auto

tate . (dd

tute deum ⁊ maioꝛũ meoꝛũ diu

ſum ſatis. ¶ Dol ſi eſt aĩimꝰ⸗ ub ſa⸗

tis habes:q bene vitã colas · ¶ Nunc pe

tit cum pollicet᷑:inhiat aurũ ut deuoret:
altera manu fert lapidẽ: panem oſtentat

altera · Nemini credo qᷓ blãde largꝰ eſt di

ues paupi:vbi manuʒ iniicit benigne :ibi
onerat aliquã zãmiaʒ: ego iſtos noui po

lipos:quin ibi quidqᷣd tetigerĩt tenent
erDe mihi operam ꝑpaucis:eſt qdð te
volo de cõmuni re appellare:mea ⁊ tua:.
¶ Saluũ eſt ſiqᷓd non deperit · ¶ Maud
decoꝛũ facinꝰ tuis factis facis · ¶ Nã de

te neq; re neq; vᷣbis merui: vti facẽs qð
facis Neq; edepol te deriſũ veĩo:

neq; derideo:neqʒ dignũ arbitroꝛ C Ni

ni me moꝛdicitꝰ ſcindut:me boues incur

ſant coꝛnibꝰ ¶ gg ¶ Dum moꝛata reéte

veniat: dotata eſt ſatis. ¶ Me ſunt atqʒ

alie multe in dotibꝰ magnis incõmodita

On temerariũ eſt: ut diues blan
de appellat pauperẽ · ¶ Ego viꝛ

tes:ſũptuſqʒ intolerabiles.Nã que indo
tata ẽ:ea ĩ poteſtate ẽ viri:dotate mactãt
⁊ malo ⁊ dãno viros ¶ Video ego te me
arbitꝛari hodie idoneũ:q̃ ſenecta etate lſlu
do facias: haud merito meo ¶b (Da⸗
ctum non pactũ ẽ:non pactũ pactum eſt
qð vobis lubet:nulla controueꝛſia michi
tecũ erit · ¶ Volui aĩm tãdem confirmaẽ

hbodie meum. ¶ ii ¶ We miſerũ fuſuibꝰ

male concuderũt ¶ Momo nullꝰ ẽ te ſce
lerioꝛ:qui viuat hodie ¶ Veni huc auſpi
cio malo. ¶ Laudant ſapienter factũ.et
cõſilio bono: opulẽtiores: pauperũ filiaſ
vt ĩdotatas ducãt ¶ Neq; pol megadore
mihi: neq; cuiq; pauꝑi opinione:res me
lius ſtructa eſt domi· CE ¶¶ Ego te bo
die reddam madiduz ſi viuo ꝓbe:tibi cui
decretum ẽ bibere aquã · C [Nonme
tuo: ne aurũ inueĩat: ita ꝓbe ĩ latebꝛis ſi
tum ẽ · ¶ Excute dũ paliũ · ¶ Moꝛtuum
ego me mauelim leto malo:q; nõ ego illi
dem hodie ĩſidias ſeni. CDditiflimus .
ego ſũ oĩm in terra· ¶ Quinaʒ hõ hic añ
edes nras eiulans cõquerit᷑⸗ ¶( mm
Id adeo te exoꝛatũ aduenio: ut ao equo
ignoſcas mibi· ¶ Eactũ fieri infectũ nõ
põt · ¶ Deos credo voluiſſe: nã ni vellẽt
ñ fieret ſeio ¶ n ¶ Si iſtud iuſ ẽ: ut tu
iſtuc excuſaẽ poſſis:luce clara diripiamꝰ
aurũ matronis palã:poſt id ſi pᷣhenſi ſu
mus:eycuſemꝰ ebrios nos feciſſe amoꝛis
cã:nimis vile ẽ vinum atqʒ amoꝛ:ſi ebꝛio
atz amãti ĩpune facẽ qð lubeat liceat.

¶o ¶ Om tibi vltro ſupplicatum venio

ob ſiulticiã meã:ñ mihi hoĩes Daet⸗ qui
qũ male fecert purgitãt. ¶ Mas res eſt
quã ego tecũ ocioſe:ſi ociũ ẽ:cupio loqui
¶ Oui hõ culpã admiſit in ſe: nullus

tã parui p̃ci quin pudeat:quin purgz
ſeſe · ¶ q; ¶ Heu mihi qð facinꝰ ego ex

te audio ¶ Herii oppido: ita mibi ad ma

lum male res plurie ſe agglutinãt

Spaciũ ei dabo exqrẽdi meũ fẽm · ¶
ES

ii immoꝛtales qbꝰ ⁊ q̃ntis me donatis
gaudiis? qͥs me eſt diuitioꝛ ? qs me atbe
nis nũc magis quiſqᷓ;ẽ hõ cui dii ſũt ꝓpi
cii ¶ Reppꝑi ñ qð pueri clamitãt in faba
ſe reppiſſe ¶ tã ne ut ſoles deludis here
mane eloqᷓr: iã auſculta· Auſculta inquaz
Pnceps illuſtriſſiẽ ceteras:q̃ nůo ſũt.xii
plautinas comedias:ĩuſitatas ⁊ nouiter

reptas:⁊ impmis muſtelariã accipe co⸗
mediã . ¶ Ex comediis plauti inuſitatis
1 nouiter reꝑtis elegãtie: ⁊ fãiliares elo
cutiones. Et pꝛimo e Aaria (
On om̃eſ poſſunt olere vnguẽta
xotica. ¶ Vnũ hoc ſcito nimio
ccelerius ve nire qð moleſte: q; il
lud quod cupide petas· ¶ B ¶ Ignauia
verecundiã: ⁊ vrtutis modũ deturbauit
texit ( ¶ VYbi amoꝛ adueiĩt in coꝛ hoĩs
Tis vſq; in pectꝰ ꝑmanauit: ⁊ coꝛ ꝑmade
ſcit:ſimi res· fides/famavirtus·decuſqʒ
deſerũt:homo fit nimio nequioꝛ · ¶ D
Quin tute exornas moꝛibus lepidis cum
lepida tute es:mon veſtẽ amatoꝛes amãt
mulieris:ſed veſtis ꝑtum · ¶ E ¶ Inſpa
ta accidũt magis ſepe:qᷓ; qᷓ ſperes ¶ Ego
ſi bonã famã mihi ſeruaſſo:ſat ero diues

¶ E¶ Mulier que ſuã etatẽ ſpnit ſpeculo
eluſa eſt ( & ¶ Mulier recte olet vbi ni

hil olet: mã iſte veteres que vnguẽtis vn

cttant:vetule edentule qꝗᷓ vicia coꝛꝑis fu

eo occultant:vbi ſeſe ſudoꝛ cũ vnguenti⸗
cõ ſociauit:illico itidẽ olẽt:quaſi vna cuʒ
multa iura confüdit oοσ.
neſcias miſi id vnũ nil male olere intelli⸗

gas- (¶ M¶ Kmatoꝛ meretricis mores
9

libi emit auro 2 purpura⸗¶ † Burpu
ra etate occultãda eſt:auruʒ turpi mulie
ri:pulcra mulier nuda erit:q̃;ᷓ purpurata
pulerioꝛ.poſtea ne quicq; exoꝛnata ẽ bñ:
ſi moꝛata eſt male:pulcrũ oꝛnatũ:urpeſ
mores:peiuſ ſceno concinunt: nam ne ſi
pulcra eſt: nimis omata ẽ· CR Edes
plenas conuiuarũ ⁊ mulierũ miſeruʒ eſt
opus ¶ L¶ Nihu 6 miſerius: q́; animꝰ
bomiĩs conſaus· ¶ Sibi quiſq; iure me
tuit. ¶ M ¶ Serui ꝗᷓ cum culpa carent:
tum maluz metuũt:hi ſolẽt eſſe heris vti
biles:mã illi qui nihil metuũt:poſtq̃ʒ ſũt
malum meriti: ſtulta ſibi expetũt cõſulia
exercent ſeſe ad curſurã: fugiunt· ¶ Nꝗ
ve ſerui volũt eſſe heruzʒ:ita ſolent:
des ſeruanda eſt: ne ire inficias poſtules
N ¶Oui homo timidꝰ.erit in rebus du
ug: is nauta non erit · ¶ Meticuloſa
res eſt ire ad iudicem · ¶ O¶ Sape iſta
etate opoꝛtet cum q̃s eſt capite candida
Tgrter autoꝛitates de perſa plau
8

ti. ¶ Ex perſa plauti elegantie et autoꝛꝝ

uid oleas

xxxuy

Vi amãs egẽs ingreſſus eſt prin
ceps in amoꝛis vias: ſupauit erũ
nis ſuis erumnas herculis: nam
cũ leone ⁊ cum ydꝛa:icum ceruo:cũ apro:
cum auibus ſtimphaliciſ:deluctari maue
lim q; cũ amoꝛe· ¶ Miſer eſt q amat: cer
te is quidẽ nihil eſt: qui nibil amat ( Ni
chil amas cum ingratũ amas ¶ OQ ¶ Im
micdi famaʒ non ita ut nata eſt ferunt·
COum aliquo malicia ceꝛtare miſeria ẽ
R¶ Omes ſũt lene leui fide: neq;ʒ ſtipu
eleuius pondꝰ eſt: q́; fides lenonia·

(S¶ Quanq; nobis ſint res paupercule

modice: ⁊ modeſte: melius eſt ita viuere:
nam ad pauptateʒ ſi adnigrat᷑ fama: gra
uioꝛ pauꝑtas fit ¶ T Pim immoꝛta
lis eſt in famia:etiã cum viuit:cũ eſſe cre
das moꝛtuã . ¶ V¶ Oogita hoc vᷣbũ: he
rus ſi minatꝰ eſt malũ ſeruo ſuo:tametſi
id futurũ non eſt:vbi captũ eſt flagrum
dũ tunicas depoĩt: qᷓnta afficit᷑ miſeria⸗

¶¶ Virgo atz mulier nulla erit quĩ ſit ma

la:qᷓ recitet:ſiq̃d ꝑuerſe fieri videt ¶
Siquã rẽ accures ſobꝛie ac frugaliter: ſo
let ila recte ſõ manꝰ ſuccedẽ atq; edepol
ferme:ut q̃ſq; rẽ accurat ſuam.ſic ei ꝓce
dit ¶ Cũ hoĩ dui ꝓpicii ſũt:aliqᷣd obuciũt
lucri ¶ O ¶ Maud põt etiã ĩ pᷣmo verbo
ꝓſpici ſapĩa· (SES ĩcole bñ ſũt mo
rati: pulcre opidũ munitum arbitroꝛ:pfi

dia ⁊ peculatꝰ ex vrbe ⁊ auaricia ſi exulãt
qrta inuidia:quĩta ambitio: ſexta obtre

ctatio:ſeptĩa ꝑiuriũ :octaua indiligẽtia:
nona iniuria:decimũ qð peſſimũ aggreſ
ſu ſcelꝰ:hec vñ aber̃t cẽtuplex murꝰ rebꝰ
buãdis parũ ſit. ¶ aa Eeneri lenonio
nũq; vllꝰ deꝰ tã benignꝰ fuit: q fůit ꝓpi
cius ¶ bb ¶ Quãtũ ẽ adhibẽ aĩcũ hoiem

vbi qᷣd geras· ¶ Operã tibi ixẽ das:vbi

tu tuũ aĩcũ adiuuas ¶ ec ¶ Optata eue
niũt:opam addito ¶ Homo miſer ẽ:cum
ipſus ꝓpe ꝑditꝰ ẽ:⁊ beniuolentes ꝑdidit
¶ NWibil mihi tã pui ẽ quin me id pigeat
pdere ¶ do ¶ Rã ĩ pbus ẽ hõ:q bnficiuʒ
ſcit ſumẽ: ꝛ reddẽ neſcit ¶ ee Gn ps li
bertinoꝛũ ẽ.ſᷣ pr̃ono qͥ aduſatus eſt᷑. nec
ſatis liber videt᷑ nec fatis frugi nee ſatis
honeſtus.ni id efficit. ni ⁊ maledixit · ni
ingratus ingrato repertuſ eſt· Sequunt
ex rudente comedia.

¶ Ex rudẽte plauti elegãtie 2 auto· ( EEC

Oneo vos ego hoc qui eſtis bo⸗
ni · quiq; etatẽ agitis:cũ pietate
u ſide reti nete · poꝛro poſt fatum

tem hoĩem addecet:moleſtũ vltro adueĩ
re ad alienam domum:cui debeatur nihil
loc qð eſt·id neceſſarium eſt peꝛpeti
(Pb CO mibꝰ modis ꝗ paupes ſũt hoĩes
miſeri viuunt:pᷣſertim qbus nec queſtuſ

eſt: nec didicere artẽ vllaz: neceſſitate qd

uid eſt doni: id ſat eſt habendum . ¶ ü
TFar facile quẽ obſeruat videt:cuſtos
qui fur ſit neſcit ¶ Facinꝰ impudicũ eſt
quã liberã eſſe opoꝛteat: ſerune poſtula?
( ¶ Wulta p̃ter ſpem ſcio multis bona
eueniſſe:at ego etiã q ſperauerunt ſpem
decepiſſe multos: ergo aĩmꝰ F

mum ẽ erũne condimentum ¶ ¶ Qui

homo ſeſe miſerũ ⁊ mendicuʒ volet: nep

tuno credat ſeſe: atʒ etatẽ ſuuam Imm

¶ Quis eſt homo tãta cõſidẽtia: ꝗᷓ ſacerdo

tem violare audeat· ¶ nn ¶ Nimis bõö

mhil eſt q piger eſt: nimiſq; ido genuſ odi
ego male · ¶ ¶ Vigilare decet hoĩem

ᷓ vult ſua tẽꝑi conficere officia:non em̃

illum expectare opoꝛtʒ diem: herꝰ ſe ad
ſuũ ſuſcitet officiũ:nam q doꝛmiunt libẽ
ter:ſine lucro.⁊ cũ malo quieſcũt · ¶ Bo
nis qð bene fit haud perit ¶ ꝓp ¶ Taci
ta mulier eſt bona ſemꝑ q́; loquẽs ¶ In
etate hoĩm ꝓlurime fiũt traſene · vbi deci
piũtur dolis: atq; edepol in eas plerũqʒ
eſca imponit᷑:quã ſiq̃s auidꝰ poſcit eſcã:

auariter decipit᷑: in traſena auaricia ſua:
ille q conſulte· docte.aſtute cauet diuitie

vti bene licet · ¶ q ¶ Miſerũ iſtuc ver

bum eſt ⁊ peſſimũ:habuiſſe ⁊ nil habere

ddecet bñ merenti: bene ferre gẽam

Sequunt᷑ autoꝛitates de ſticho plauti
CEr ſucho plauti elegantie ⁊ autoꝛita
Oſtrum officium (tes (rr
nos facere equũ eſt. Nã omẽes ſa
pientes ſuum officiuʒ eſt colere
facere· ¶ Eaciendum ẽ id nobis quod
arẽtes imperãt. ¶ Queramꝰ nobis d
covſ⸗ us ſit. ſ ¶ Qui manet ut mo
neatur ſemꝑſeruus hbomo:ofſicium ſuũ
ne voluntate id facere meminit · ſeruus
is habitu haud pꝛobus eſt:vos memĩſiiſ
quidẽ alendis petere demenſum cibum
qᷓ minus memĩſiis qð opus ſit facto face

vt letem · ¶ gg ¶ Impudicũ ⁊ impudẽ

re in edibus ¶ tt ¶ Si obfirmabit pater

aduerſum nos:pati nos oportʒ quod illi
faciat:cuiꝰ poteſtas plꝰ poteſt.¶ Nũq;
em̃ nimis curare poſſunt ſuum patrem
filie · ¶ uu ¶ Bonas mulieres equuʒ eſt
facere: ut abſentes viros ꝑinde habeant
quaſi preſentes ſint · Pvicicia eſt eos
magnificare:q nos ſocias ſumpſerunt ſi
bi · ¶ Eacillime plectatur mulier que in
genio eſt bono: cui malefaciũdi eſt pote
ſtas:q̃ ne faciat id temperat. ¶ malis
multis:malum qð mimmuz eſt:id mini
mum eſt malũ: qui poteſt mulieres vita
re vitet:ut quotidie pꝛidie caueat:ne fa
ciat qd pigeat poſtridie· ¶ Mulier vide
tur multo ſapientiſſima:qᷓ tum cũ res ſe
cunde ſint ſe poterit noſcere: illa que e
quo animo patiebat᷑ ſibi eſſe peiꝰ q; fuit
¶x(Stulticia eſt venatũ ducere inuitoſ
canes: hoſtis ẽ vxoꝛ inuita: que ad viruʒ
nuptui datur. yHaras facit ri
diculus foꝛẽ:nam illa omes artes ꝑdocet
vbi quẽ attigit · ¶ 3 ¶ Gurioſus nemo
eſt qui non ſit maliuołꝰ. ¶ Secũdas foꝛ
tunas decent ſuꝑbie · ¶ ab ¶( Hoc tu fa
cito cogites: ut cuiq; homĩ res parata ẽ.
firmi amici ſunt:ſi res laſſe labant: itideʒ
amici collabaſcunt:res amicos inuenit.

¶ Deruo hoĩ modeſte melius eſt facere

ſumptuʒ q; ampliter:ſuũ quenqʒ decet:
cui diuitie dom ſunt ¶ c ¶ kta eſt ĩge
nium mulierũ:bene cũ lauata eſt.· terſa.
oataficta eſt: infecta ẽ tamẽ: nimioq;
ſibi mulier meretrix reperit odiuʒ ocius
ſua immũdicia:q̃;ᷓ in perpetuum placeat
mũdicia ſua.Sequuntur de trinumio.
Ex trinumio plauti elegantie ⁊ auto
ritates· Q 28
bene viuitur: diu viuitur ¶ Si
immutare vis ingeniũ moꝛibus
aut ſi demutãt ingeniũ tuuz mo
res:nmeq; eos antiquos ſeruas:aſt caꝑtaſ
nouoſ ( ae ¶ Oẽs bonos bonaſq; aceu

rare addeczʒ: ſuſpitionẽ ⁊ culpam ut ab ſe

ſe egregẽt Caf SDi tu ex aĩcis certis mi .

chi es certiſſimꝰ:ſiq̃d me ſcis feciſſe ĩſcite
aut ĩ ꝓbe ſi id me ñ accuſas:tute ipᷣe ob
iurgadꝰ es ¶ ag ¶ Quid ſetiꝰ ẽ g aut qͥᷣd
ĩtereſt g dare te in manus argentum a
manti hoĩ adoleſcenti an gladiũ ꝗſe occi

deret (ab ( Nihil eſt pꝛofecto ſtultius

— —

— — —“

ta

neqʒ ſtolidius: neqʒ mendaciloquius:
neq; argutum magis:neqʒ confidentilo
quius · neq; periurius:q̃;ᷓ vrbani aſſidui
ciues:quos ſcurraſ vocant · qꝛ omnia ſeſe
ſimulant ſcire: nec quicq; ſiaunt · ¶ Oui
eget parui eſt pᷣcii · (Re ¶ Nunq́; amor
quenq; niſi cupidum hominem poſtulat
moꝛ amara dat tibi ſatis · Nam qui in a
moꝛe p̃cipit auit: peius perit q; ſi ſaxo ſa⸗
liat:apageſis amoꝛ tuas res tibi habe. a
moꝛ mihi amicus ne fias vnq;; ſunt tamẽ
quos miſeros male q; habeas:quos tibi
obnoxios feciſti · ¶ kta eſt amoꝛ:ut bali
ſta iacit:nihil ſic celer ẽ neqʒ volat · Inſa⸗
num eſt ⁊ malum in hoſpitiũ diuerti ad
cupidinem · ¶ B Boni hec expetunt.
rem. fidem. honoꝛem glonam.⁊ gratiaʒ ·
hoc pꝛobis pꝛecium eſt:eo mihi magis lu/
bet cũ pꝛobis potius q̃; cũ impꝛobis vi⸗
uere vanicidis · ¶ Noui ego hoc ſ- eculuʒz
moꝛibus quibꝰ ſit:malus bonum malum
eſſe nõ vult: ut ſit ſublimis ¶ ¶ ¶ Oui
homo cũ aĩmo inde ab ineunte etate de⸗
pugnat ſuo:vtrum id ita ne eſſe mauelit
vt animus equũ cenſeat.at ita Farias ut
parenteſ eum eſſe ⁊ cognati velint:ſi ani
mus hoĩem pepulit:actum:ſi animo ſer
uiuit nõ ſibi:ſi ipſe animuʒ pepulit: dum

piuit victoꝛ victoꝛũ eluet:tu ſi ammũ vi⸗

ciſti:potius q̃; animꝰ te:eſt qð gaudeas:
Nimo ſatius tui opꝰ eſt:te ita eſſe:q̃ᷓ ut
a mo lubet:qui animũ vincunt:q̃; quos
animus ſemꝑ pꝛobioꝛes eluent.
e mendico male meretur:qͥ ei dat quod
edat aut bibat:nam ⁊ illud qdð dat perdit
⁊ illi producit vitam ad miſeriaʒ.· ¶ DBre
monſtro tibi:ut te aliorũ miſereat: caue
tui alius miſereat· ¶ ð ¶ Deſerere ami⸗
cum ⁊ non iuuare in rebus aduerſis pu
det: pol pudere q́; pigere pꝛeſtat · CE
ſi amicis feceris: ne pigeat feciſſe: at po
tius pudeat ſi non feceris:de magnis di
uitiis ſiquid demas:ꝓlus fit ab amicis
¶ Gantari ſolet:qð habes non bhabeas:
illud qʒ nunc nõ habes habeas ¶( Ma
lum eſt quãdoquidẽ nec tibi bene potes
pati nec alteri · E (Kdoleſcentulus
nõ etate:verũ ingenio adipiſcitur ſapiẽ
tiam (Stulte facere: ſtulre fabularier
vtrũq; in etate haud bonum eſt ¶ E

¶ Verecundari neminẽ apud menſam decʒ

eſt · ¶ Nunc leno num ⁊ ſcortoru m pluſ
En

.

¶ Demper tu hoc facito: cogites id opti

mũ eſſe ut ſis optimuſ. ¶ H (Nimium

difficile eſt reꝑire amicum:cui tuam rem

ſi credideris: ſine om̃i cura dormis ¶

¶ Nullum beneficiũ eſſe duco: id quod
cui facias non placet · ¶ Oapeſcis virtu
tem animo: coꝛde expellas deſiviã tuo·
¶ Nunq́ʒ; erit alienis grauis: qui ſe ſuis
concinnat leuem · ¶ Eieri iſtuc ſolet: qd
in manu teneas: atz oculis videas: id de
ſideres · ( R ¶ Nunc moꝛes nibil faciũt
quod licet niſi qð lubet · ¶ Ambitio iam
moꝛe ſancta eſt libera ⁊ a legibꝰ. Detru
culento (Ex truculento plauti elegãti
B amatoꝛe poſcere atq; auferre
mos eſt mulierum: nam omnes
id faciunt:cũ ſe amari intelligũt
omnis etas ad perdiſcendũ ſat

eſt fere q́; muſcaruʒ cum caletur. ¶ Hoc
nobis viciũ maximũ eſt: cum amamꝰ tũc
perimus ¶ M ¶ Wererricẽ condecet ar
ridere quiſquis adueniat: blandeqʒ allo
qui:male coꝛde conſultari: bene loqui lin
gua: meretricẽ eſſe ſimilẽ ſentis condecʒ
quenqʒ hoĩem attigerit:proſecto aut ma
lum: aut damnũ infert · ¶ N ¶ Nunqʒ
quiſq̃; ꝓrobꝰ erit amatoꝛ:niſi qui rei ini
micus eſt ſue:nuge ſunt niſi cũ dederit:
dare iam iubeat denuo· Is amat᷑ apð me
retrices:dũ amatoꝛhabeat cum amet vbi
nihil habeat:aliis qui habent det locum:
ꝓbus eſt amatoꝛ qui relictis rebus ꝑdit
ſuam· ¶ Gcaſtoꝛ nunq́; ſatis dedit ſue
quiſq; amice amatoꝛ:neq; pol ſatis acce
bie meq; ulli ſatis popoſcit · ¶ O ¶ Va
e qdð mulier facẽ icepit: niſi illud ꝑficere
petrat:id illi moꝛbo id illi ſenio ẽ · ſi bñ
acerę incepit: eius cito odium percipit.

¶ H¶ Nõ laudãdũ ẽ:cũ pꝑlꝰ credit qͥ audit

q́; q vidʒ · Nõ placʒ cũ illi plꝰ laudãt q au
diũt. q; ꝗᷓ vident:pluris ẽ oculatus teſtis
vnꝰ: q̃;ᷓ auriti decẽ:q audiũt auditas res
dicũt: q vidẽt plane ſciũt ¶ Eacile ſibi fa
cũditatẽ vᷣtꝰ arguta ĩueĩt ¶ IEma id quod
decz ¶ Diu taceto ¶ OQ ¶ Stultꝰ ẽ qᷓ fẽaĩ
fecta facẽ vbis poſtulʒ ¶ Hlꝰ põt qͥ plus

valʒ ¶ Oẽs hoĩes ad ſuũ q̃ſtũ callẽt (R

Fnuidẽ alii bñ eẽ: tibi male eẽ miſeria eſt
ſiq inuidẽt egent illis quibus inu idetur.

¶ S¶Si alia membra vino madeant: cor

ſit ſaltem ſobꝛium · De milite gloꝛioſo ſe

quuntur ¶ Ox milite gloꝛioſo plauti au
toritates (T
e ſiquid agis vigilia ve ſomno
ſtude · ¶ Quid muliere peiꝰ atz
audacius · Naʒ neq; eques neqʒ
pedes p̃fectus quiſq; eſt tanta audacia:
q eᷓ faciat confidenter: q́; mulieres fa⸗
ciunt ¶ Siqᷣd faciendum eſt mulieri ma⸗
le atʒ malicioſe:⁊ ſibi immoꝛtalis memo
ria eſt memĩſſe ⁊ ſempiterna. Sin bene

quid aut fideliter faciundũ ſit:euenit ob

liuioſe extẽplo ut fiãt:memĩiſſe nequeũt
¶ Mulier profecto nata eſt ex ip̃a moꝛa
nam qᷓuis alia que moꝛa eſt eq; moꝛa: ea
minoꝛ videtur: q; qᷓ propter mulierem ẽ

¶ V¶ In mala vxore atq; inimico ſiq̃d ſu

matur ſumptus eſt:in bono hoſpite atʒ
amico oſe
uinis rebus ſumas ſapienti lucro ẽ. ¶
Si fapis muſitabis:plus opoꝛtet ſcire
ſeruũ qᷓ; loqui.

oꝛationemqʒ ¶ Tu hercle ſi te dii
ament linguã compꝛimas:poſt hac etiaʒ
illð qʒð ſcies neſciueris:ne videris quod
videris ¶ Loqᷓre lepide ⁊ comode CNe
mo ſolus ſatis ſapit ¶ Eacile eſt ĩperiũ
in nobis EEProchrare liberos lepi
dum eſt:hercle vero liberũ eſſe:id multo
eſt lepidius · ¶aa ¶ Hoſpes nullꝰ: tam
amici hoſpitium diuerti poteſt:quin vbi
triduũ continuũ fuerit:iam odioſus ſit:
verũ vbi dies decem continuos pſtiterit
tametſi dñs nõ inuitꝰ patitur:ſerui mur
murãt ( bb

pro lectario:ſermone nũc qᷣdem hoſpes

vtere · Nam hi ſolẽt qñ accubuere:vbi ce
na appoſita eſt dicere: qᷓd oꝑꝰ fuit hoc ſũ

ptu tanto nr̃a gra:inſaniuiſti hercle:naʒ

idem boc homibꝰ ſat erat decẽ: qd eoruʒ
cauſa obſonatũ eſt culpant ⁊ comedunt

tamẽ. Sed hi hoĩes nunq; dicũt quãquã

appoſitũ ẽ ãpliter: iube illud demi: tolle

hãc patinã:remoue ꝑnam:nihil morare
aufer illã offã poꝛcinaʒ remoue:ibi aufeꝛ
neminẽ eoꝛum hec aſſeuerare audias:ſed

peedunt: ſed pꝛocũbunt: dimidiatim ap

petũt:paleſtrio bonꝰ.bene ut malos de

us eſt qdð ſumitur: ⁊ qð in di

Momini ſeruo bonos
domitos habeꝛe opoꝛtet oculoſia manuſ

uid tu iſtanc oꝛationez
hinc veterẽ atʒ antiquaz ammoues? naʒ

ſcripſit moꝛes ¶ c ¶ Non tu ſcis cuʒ ex

alto puteo:ſurſum ad ſummũ aſcẽderis
maximũ periculũ inde etiam abſũmo:ne

rurſum cadas 4 dd ¶ Modico diſce mo
derare aĩmo:ne ſis cupidꝰ. Mec de milite
glorioſo.Sequunt᷑ ex comedia de merca

tore · ¶ Ex mercatore plauti elegantie 2

autoritates; ee

Moꝛem hec cũcta vicia ſectari ſo
lent · cura egritudo · nimiaqʒ ele
antia:hec non modo illum qui

quiſq; ſine grandi malo pꝛeter q; res pa

tlitur ſtudet elegãtie · Sed amori accedũt

etiaʒ inſomniaerumna.erroꝛ ⁊ terroꝛ· fu
ga ineptia ſtulticiaqʒ adeo ⁊ temeritas ĩ
cogitantia:immodeſtia:petulantia· cupi
ditas · 1 maliuolentia. Inheret etiazʒ auidi
tas.miuria:deſidia·inopia· contumelia·
diſpendium · multiloquiũ:pauciloquiũ
hoc ideo fit:quia que mil attingunt ad
rem nec ſumptus:videt tamẽ amator ꝓ
ferri ſepe aduerſo tempore:hoc paucilo
quium rurſum idcirco predico: quia nul
lus vnq3 amatoꝛ adeo callidꝰ: facunduſ
qʒ in rem fit ſuam: ut poſſit loq . ¶ In a
moꝛe hoc malum inueni:vbi voluptatez
egritudo vincat · ¶ In pectoꝛe atz in cor
de facit amoꝛ incendium. adde:et in pedi
bus curſum · ¶ Qui amat quod amat ſi
habet id habet pꝛo cbo: videre amplecti
oſculari alloqᷓ · ¶ff ¶ Denex cum exem
plo eſt iam nec ſentit nec ſapit: aiunt ſo
ere eum rurſum reſpiraſcere · ¶ Senilẽ
ſe etatem habere equius eſt: adoleſcens
cum ſis:tum cum eſt ſanguis integer:
rei tue querende conuenit operam dare
demum igitur cuz ſis ſenex:tunc in ociuʒ
te colloces dum potes ¶ Ltidem vt tem

pus etatem aliam: aliud factum conueĩt

nam ſi iſtuc iuuiſſʒ ſenecta etate ſcrutari
ſenes:vbi loci res foret publica · 6 gg
¶ Dic mihi:an boni quid vſq; eſt᷑: quo
quis vti poteſt ſine malo omni:aut ne la
boꝛem capias:cum illo vti voles? ¶ Wi

ris mòis dii ludos faciũt hoĩbus:miriſqʒ;

exẽplisĩ ſõnis donãt. ¶ Pb ¶ Eecẽè tale
añ alii ſpectati vnꝛi hůanũ amaẽ ẽ · hũaniꝰ
autẽ ignoſcẽ · ¶ Wultum mali ineſt pꝛo
pter vicinũ malum ( Nulla mulier

amat:ſed quẽcunqʒ attigit · magno atz ſo
lito mulcet infoꝛtunio. Nec pol pꝛofecto

110

m
ſee

ſte

le
gui

to
pe
düt
fu
gi
upi
nd
ia
niũ

p
clo

N
ens
ger
dare
dein
Ctenn
huei
un
8
n
hel⸗
NI

ni⸗

HD
lier

bona ẽ. ¶ Ecaſtoꝛ lege dura viuunt mu
lieres:mu
nam ſi vir ſcoꝛtum duxit dlam vxoꝛe ſua.
id ſi rſciuit vxoꝛ impune eſt viro:vxor vi
ro ſi dam domo egreſſa eſt foꝛas:fit cau
ſa exigitur matrimonio:vtinã lex eſſet ea
dem ꝗ vxoꝛieſt viro:nmam vxoꝛ contenta
eſt q̃ bona ẽ vno viro:qui minꝰ vir vna
vxoꝛe contẽtus ſit ecaſtoꝛ faxim · Si itideʒ
plectãt᷑ viri: ſiquis clã vxoꝛe duxerit ſcor⸗
tum ſuã:ut ille exigunt᷑:que in ſe culpaʒ
cõmerent.ꝓlures viri ſunt vwui q; nũc
mulieres. CXKCV bi moꝛes deteriores
increbꝛeſcũt indies:vbiq; amici qui infi⸗
deles ſint nequeas ꝑnoſcere:vbi quid eri
piatur aĩmo tuo qð placeat maxiĩe:ibi q
dem ſi regnum det᷑ nõ eſt cupita ciuitas
Sequuntur de pſeudulo. ¶ Expſeu⸗

dulo plauti elegãtie ⁊H autoꝛitates ¶

On eſt vtilis quiſq;ʒ amatoꝛ:niſi
qui ꝑpetuat data:detq; vſq; qñ
nihil ei ſit amare deſmat · ¶ Ni⸗
mio id ꝗð pudet facilius fert᷑: q; id quod
piget CEEiomies qui geſtãt:quiq;
auſcultãt crimia:ſi meo arbitratu liceat:
om̃es pẽdeant geſtoꝛes linguis: audito
ribus auribꝰ. ¶ Vt nũc eſt maxĩe:q̃d mi
rum fecit? qꝗᷓd nouum adoleſcẽſ homo ſi
amat g CP ¶ Brobũ eſſe patrẽ opoꝛtʒ
qᷓgnatum ſuũ eſſe ꝓbioꝛem q; ipſus eſt
oſtulat . ¶ I1 ne tu miraris fi patriſſat
klis g ¶ Fam iſtec inſipiẽtia eſteſt irã ꝓm
ptu geras:q̃nto ſatius eſt adire blandis
veꝛbis:q; exqrere ſi illa nec ne ſint:q̃ tibi
renunciant᷑.Bonus aĩmꝰ in mala re dimi
dium eſt mali. ¶ Gauenduz eſt ab boſte
irato · ¶ ¶ ¶ Num q in ſcenã ꝓuenit no
uo modo: nouuʒ aliqd inuentum afferre
addecet:ſi id facere nequeat:det locũ illi
q̃ queat · ¶ E a ſtulticia eſt: facinus
magnũ:timido coꝛdi eredere · ¶ Naʒ oẽſ
res ꝑpinde ſũt ut agas: ut eas magnificaſ
¶ Non ſoles reſpicere te cuʒ dicas iniu
ſte alteri ( G Brofecto hoc ſic erit:cẽ
tum doctum hoĩmconſilia: hec deuincit
dea foꝛtuna:atzʒ hoc verum eſt ꝓinde ut
ſq; foꝛtuna vtitur ita p̃cellet:atʒ exinde

ſapere oẽs dicimus: bñ vbi quid diſcimꝰ

conſuiũ accidiſſe:hoĩem cautũ eum eẽ de
claramus:ſtultũ aũt illum cui vertit ma
le. Stulti aũt ſumus fruſtraqʒ ſcimus:ut

ltoqʒ; iniquioꝛes miſere qᷓ; viri.

qd in rem ſit poſſimꝰ noſcere:certa mitti
mus dum incerta petimꝰ:atq; hoc venit
in laboꝛe atz in do loꝛe: ut moꝛs obꝛepat ĩ
terim. CN Gui ſeruituteʒ du dant le
noniam puero atʒz eideʒ ſi addunt turpi
tudinem:ve illi qᷓntum ego nũc corde cõ
ſpicio meo: malam rę:magnã: multaſq;
erũnas dant E An tu inueĩre poſtu
las quenq̃; cocum:miſi miluinis atʒ aqui
linis vngulis ? Ballio· An tu coquinatũ
ire quoquaʒ poſtulas:quin ibi cõſtrictis
vngulis cenam coquas · ¶ RCMWalus
⁊ nequã eſt homo:q̃ mhil imperium beri
ſui ſeruus facit: nibil eſt aũt ſuum qᷣ offi
ciuʒ facere ĩmemoꝛ eſt:mſi adeo monitꝰ:
nam q liberos eſſe illico ſe arbitrant᷑: ex
conſpectu heri ſi ſui ſe abdiderunt: luxu
riant᷑· luſtrant᷑ · cmodunt: qð habent no
men diu ſeruitutis ferunt:nec boni inge
nii quicqᷓ; ĩ his ineſt: niſi ut impꝛobis ſe
artibus teneant. ¶ L ¶ Memorẽ imme
moꝛem facit:q̃ monet qð memoꝛ memĩt
¶ HDauci iſtuc faciunt homies:nam ĩ fo
ro vix decumus quiſquis eſt: qͥ ipſius ſe
nouerit ¶ M ¶ De impꝛobiſ viris aufeꝛ
ri pꝛemiũ decet ¶ Magnũ hoc vicium in
eſt vino:pedes caꝑtat patrũ:luctatoꝛ do
loſuſ eſt·Mec ex pſeudulo·Sequuntur ex
Henulo co media lepidiſſima ·
Ex Penulo ꝑplauti elegãtie ⁊ autoꝛi.
Voniam penulus comedia eſt le
idiſſima: ideo in ea ampliꝰ fim
Ria dilatabo: qð item in bachi
de: 1 in Menechinis agam: quin quidem
has tres comedias admodũ iocundiſſiãs
in ſcolis audieram · Alariſſimo oꝛatoꝛum
pꝛincipe domino baldaſare raſmo legẽte
⁊ docente · Cui honoꝛ ſit ⁊ magnificentia
ſempiterna · Et ſequũtur in hunc moduʒ

¶ N (Sieete ⁊ tacete:atq; animũ aduerti

te: audire iubet vos imperatoꝛ hiſtrieas:
bonoqʒ ut animo ſedeant in ſubſelliis:⸗

qui eſurientes ⁊ ſaturi venerunt:qui edi

ſtis multo feciſtis ſ- Plentias. qui non
ediſtis ſaturi ſite fabulis: nam cuiuis pa

ratum eſt qð edat noſtra gratia:n imia ẽ

ſtulticia ſeſſum impꝛãſum incedere ¶ O
¶ Nic quaſi edi obuagiant ¶ [Ppſe abiit
ad acherontẽ ſine viatico. ¶ I E& hö
licꝰ q̃ntũ hoĩm terꝛa ſuſtinʒ ſacerriꝰ: ⁊ is
oĩs lĩguas ſcit:ſʒ diſſimulat ſciẽs ſe ſeixe

80

(OCe ¶ Depe res multas ego tibi mandaui frodiſia hodie. ¶ bb ¶ Rmicas relque 1
milphio:dubias:egenas · mopioſas con ſallicarias. miſeras· ceno delibutas: ſerui 1
ſuii:quas tu ſapienter·docte a coꝛdate: lico las·ſordidas:que tibi oleant ſtabulũ E
cate mihi reddidiſti opiperas opera tua: ſtratũqʒ ſellũ: a ſilibolũ meruʒ:q̃s adeo
quibꝰ ꝓ benefactis fateoꝛ deberi tibi et haud quiſq; nunqᷓʒ liber tetigit:neq; du ”””
libertatẽ: ⁊ multas grates grãs ¶ Scitũ xit domũ:ſeruuloꝛũ ſoꝛdiduloꝛuʒ ſcorta WZMVZ
eſt ꝑtempus· ¶ R ¶ Tue blãdicie mibi duobolaria · ¶ cc ¶ Sat ẽ iſtuc alios di .
ſüt ¶qð dici ſolet) gerre germane: edepol cere nobis ne noſmęt noſtra etiam vicia .
lire lire nunc mihi blanditꝰ es · ¶ Quod loquamur · ¶ dd Non em̃ poteſt que
feci:ign oſcere id te mihi equũ eſt. ¶ Di ſtus iam conſiſtere:ſi eum ſũptꝰ ſuperat
ſpeno cupidine (SCLenone lico non eho illud ſatius ſi ſatis qð ſatis eſt CN
lutũ eſt lutulentiꝰ ¶ Oculos volo meos illa mulier lapideʒ ſilicem ſubigere:ut ſe 0
delectare mũdiciis meretriciis ?g ( T amet poteſt ¶ ee ¶ Nam tu es lapide ſi
Ineſt amoꝛis macula huic homĩ in pecto lice ſtultioꝛ · ¶ Vbi exempla conferũtur
re: ſine dãno magno que elui neutiq; po meretricũ aliarum: ibi tibi erit cordoliuz
teſt:cui iam infoꝛtunii intẽta baliſta eſt ſiquã omatã magis foꝛte aſpereꝛis CR
. ꝓbe g V ¶ Negociũ ſibi qui volet cõ⸗ uidia nunqʒ in me nata eſt:neq; malicia
parare: nauem ⁊ mulierẽ hec duo comꝑpa mala:bono ingenio me eſſe oꝛnatã:qᷓ; au
to:nam nulle magis res due plus nego⸗ ro multo mauo lo:aurũ in fortuna inueĩ
cii habent:foꝛte ſi occeperis exoꝛnare: ne tur natura ingeniũ bonum: bonam ego
qʒ vnq; ſatis hee due reſ omant᷑:neq; eiſ q; beatã me eſſe nimio dici mauolo · Me
Vlla oꝛnãdi ſatis ſatietas eſt:atq; bec ut retricem pudoꝛem gerere magilſ decet q̃;
loquoꝛ nũc nũ docta dico g nã nos vſq; purpuraʒ:magis quidẽ:meretricẽ pudo
ab auroꝛa ad hoc qð diei eſt: poſtq; auro rem qᷓ; aurũ gerere cõdecet· pulcrũ oꝛna
ra illuxit: nunq; ceſſauimus ex induſtria tum turpes moꝛes peius ceno collimunt.
ambe lauari:aut fricari · aut tergi: aut or lepidi moꝛes turpẽ omatuʒ: facile factis
nari ·poliri expoliri · pĩgi.fingi · ⁊ vna bi cõꝓbant· ¶ ff ¶ Obſecro hercle ut mul
ne ſinguliſq; date nobiſ ãcille:cauſa noſ ſa loquit᷑mo nihil niſi laterculos. ſeſu
lauando eluendo operã dederunt: ad ge mam· papauerẽq;· triticũ. frictas nuceſ
rundãq; aquã ſunt viri duo defeſſi. Apa Lucrũ amare nullũ amatorẽ addecet
geſis negocii quantũ in muliere vna eſltt.· ¶ gg ¶ Ego ⁊ oleuʒ ⁊ operã ꝑdidi. ¶ Quo
Si vero due(ſat ſcio maxĩo vni populo te agis 5 ¶ Whtam ſeuiter ARpud edẽ
cui lubet:plus ſatis dare potis ſunt: que veneris hodie eſt mercatꝰ meretriciuſ: eo
noctes dieſqʒ in om̃i etate ſemꝑ oꝛmãtur cõueniũt mercatoꝛes ¶ Inuendibili mer .
lauant᷑ tergent᷑ poliunt᷑ · poſtremo mo ci opoꝛtet vltro emptoꝛẽ adducere: ꝓba .
dus muliebꝛis nullꝰ eſt:neq; vnq; lauan merx facile emptorẽ repperit:tametſi in
do ⁊ fricando ſcimꝰ facere:nam qꝗᷓ lauata abſtruſo ſita eit ¶ h ¶ Tunc tibi copu I
eſt niſi perculta eſt:meo quidẽ ao quaſi laboꝛ:quo die oꝛcꝰ ab acherõte moꝛtuos
iniuſta ẽ ¶ E ¶ Matrone tacite ſpectẽt · emiſerit ¶ Ige ſuſtolle hunc amiculum K
tacite rideant: panoꝛa hic voce ſcaturire ¶ Eene ꝓmittis multa:ex multis oĩa in .
tẽperent· domũ ſermoneſ fabulandi con caſſum cadunt. C i CO mea voluptas n
ferant:ne ⁊ hic viris ſint ⁊ domi moleſte mee delicie · mea vita · mea amenitas. meꝰ “
Nam cũ ſedulo munditer n os habẽꝰ: oculus: meum labellum· mea ſalus· meũ 1
vix egreq; amatorculos inuenimꝰ. ¶ V ſanium.meum mel.meum coꝛ:mea collu .
( vnum tamẽ cogitato:modꝰ om̃i ſtra:meus molliculꝰ caſeꝰ. ¶ kk ( Qui HMM
bus rebus optimꝰ eſt habitu. Nimia oĩa bene volunt: bene viſitẽt · ¶ Si ante qui 1
nimiũ exhibent negocium homibuſ ex ſe dẽ mentitus ſit: nunc iam dehinc erit ve 14
¶ ¶ Vulieres ſunt inſulſe asmodũ: atʒ rax tibi. ¶ I ¶ Non ego homo trioboli 6
muenuſte ſine mundicia 1 ſumptu ſum:miſi ego illi maſtigia exturbo oclos .
¶ O diem pulcrũ celebrem ⁊ venuſta atq; dentes · ¶ Quaſi oſtratum tergum ”””

tis ꝓlenũ dignum veneri:pol cui ſunt af vlceribus geſtito ꝓpter amorẽ veſtrum:

rrng

ſe
rui
li
deo
du

rtn

8di
icin
gue
et
N
tſ.
eſ
itnr
lu
S
lci
n
lei
9o
na
nt.
ns
nul

¶ Fliquid huic reſpõde amabo cõmode
ne incòômodus nobis ſit ¶ ¶Etiam ve

neri dicito multam meis verbis ſalutem-.
(B ( Haucis verbis rem diuinam facito-

SDuperſede iſtis verbis
magis officiũ q; tuum. ¶ Obe quantuʒ
acheronte eſt moꝛtuoꝛũ. ¶ Nam ilu qui
dem hercle oꝛationi edippo opus eſt con

Meũ ẽ iſtuc

credere · ¶ Kã tuus ſum mercenariꝰ
me dii ament: tardo amico nihil eſt qcqᷓ;
iniquiꝰ p̃ſertim homini amãti:qui quid

iectoꝛe · ¶ Q¶ Uredo vt mihi eſt equuʒ
. . Fta

quid agit ꝓperat omĩa. ¶ Moiĩes ſpiſſi .
Pradiſſimi ac tardioꝛes q́; coꝛbite ſunt ·
¶ ¶¶ Liberos hoĩes ꝑ vrbem modico ma

gis par eſt gradu ire:ſeruile eſſe duco fe
tinantẽ currẽ: pꝛeſertim in re populi pla
cida: atq; ĩterfectis hoſtibus nõ decet tu
multuari ¶ E ¶ It ſi ad pꝛãdiũ me ĩ edẽ
voſ dixiſſem ducere:vinceretis ceruũ cur
ſu: vel glabatoꝛem gradu: nũc vos quia
mihi aduocatos dixi teſtes ducere: po

= viciſtis cocleã tarditudie

E Nimis iracundi eſtis equidẽ. hec vo

bis dixi ꝑ iocum Der iocũ itidem dictũ
habeto:que nos tibi reſpondimus· ¶ E
bſecro herdle oꝑam celocem banc mihi

non coꝛbitam date: at trepidate ſaltem·
¶ Scitis rẽ: narraui vobis: quod veſtra

oꝑa mihi opus ſit.· ¶ Meminiſtis memo

riter ¶ Vix quidẽ rem teneo:ita pauſilla

eſt digitulis pꝛimoꝛibꝰ. ¶ Moc cito ⁊ cur

ſim eſt agendũ: ꝓperate iam quantũ po
teſt. ¶ H ¶ Non tutũ quidem ẽ amicis

per iocum iniuſte loqui. ¶ Baſilice oma
tus incedit: ⁊ fabꝛe ad fallaciam. ¶
Modie doctioꝛes nõ ſunt qui liteſ creant

(S6 ſunt qui ſi nibil eſt litiũ lites ſerant

R Hiic eſt theſaurus ſtultis in lingua

ſitus: vt queſtui habeant maleloqui meli

oꝛibus:viam qui neſcit qua deueniat ad
mare:eum opoꝛtet amnẽ querere comitẽ
ſibi ¶(L¶ Malo benefacere tm̃ eſt peri
culum: quantũ bono malefacere: malo ſi
qᷓd benefacias:bñſiciũ interit:bono ſiq̃d
malefacias etateʒ expetit · ¶ Agere tuaz

rem occaſio eſt. ¶ Tuã rem ages ſi ſapis

Biliande boĩem compellabo. ¶ M
Hoſpes oſeltaenim te adue

„

nire gaudeo agis me benigne nunc
ſalutas: q́; ante hac. ¶ N ¶ Tranquilli

Sc.

—

tas euenit qᷓſi naui in mari: vtcunq;ʒ ven
tus eyt velum vorit᷑. ¶ Fta mihi renun
ciatum ſamd credo ſatis ¶ Cõpoſita

fallacia · ¶ Nugas agũt ¶ Lupo agnũ
eripere poſtulant. Roſro ſeruire ſibi

nos cenſet cibo ¶ O ¶ Verũ ita ſunt iſti
noſtri diuites · ſiqd benefacias leuioꝛ plu

ma eſt gratia: ſiquid peccatũ eſt plũbeas
iras gerunt. ¶ E Seruire amanti mi

ſeria eſt: pꝛeſ. ertim qui quod amat caret·

domi. ¶ Verba facit emoꝛtuo. C roin

de habet oꝛationẽ q̃ſi ipſe ſit kug C

Haud amice facis: cui cũ onere offers mo
ram · ¶ Apage neſcio quid viri ſis ¶ Ea

☛G

ciam E ociuz eſt · ¶ Lepide elo

Memoꝛanvũ eſſe aliter decet.

quere · Cl
We partũ male diſperit. ¶ R ¶ Si

ne pennis volare haud facile eſt. ¶ Ope
ram perdis qui doctũ doces · ¶ Hoc tu te

cum tacitũ habeto ¶ Loquere:occaſio qzʒ

locus eſt libere:hic ſoli ſumus. ¶ Nimiũ

lepidum memoꝛas factum· ¶ S¶ Vale
as: beneq;ʒ vt tibi ſit opto. ¶ Vale:⁊ hec
cura clanculũ vt ſint dicta · ¶ Non dictũ
eſt: vale. ¶ Ego illũ excruciandũ totum
carnifici dabo. ¶ T Heus tu ſiquid ꝑ
iocum dix i: nolito in ſerium conuertere.
ncipere multo eſt qʒ ĩpetrare facilius.
V¶ Multa ſunt mulierũ vicia: ſed hoc e
multis maximũ eſt: cuʒ ſibi nimis placẽt
nimiſq; operam dant vt placeant viris·
Decipit᷑ nemo quideʒ mea ſententia:

uiſqs amicis narrat recte res ſuas. ¶ *
Sequere intro patrue mi: vt hunc feſtuʒ

diem habeamꝰ hilarẽ: huius malo: ⁊ nro
bono. Ouid me hac re facè deceat: ego
met mecum cogito. ¶ ᷓ¶ Ego tibi me
purgatũ volo:ſiqd dixi iratus aduoꝛſum
animi tui ſentẽtiã: id vt ignoſcas queſo.
Bequunt᷑ nunc ex bachide.
EEr bachide plauti elegantie et autoꝛi

¶ Kta vinarioꝛũ habemus noſtre delectũ

tates:
WBi me effugiet memoꝛia:ibi tu fa
cias vt ſubueĩas ſoꝛoꝛ· ¶ Dol ma
Agis metuo mihi ĩmouendo ne de
fuerit oꝛatio· ¶ Hol ego quoqʒ metuo lu
ſciniole ne defuerit cautio „CDai in cõ
ſilio cõſuluiſtis g¶ Wiſeriꝰ mihil ẽ q;ᷓ mu
lier. ¶ Habeo aurũ quod illi renumerẽ.

¶ Sedens hic operibere. ¶ aa (Viſ c

merꝰ meretricũ eſt blandicia · ¶ Due vnũ
expetitis palumbẽ:pꝓarua byrundo alas
verberat bb¶ Non ego iſtuc facinus
mihi cõducibile eſſe arbitroꝛ · ¶ Quia ba
chis baccas metuo: ⁊ bachanal tuũ.¶ Wa

g illectũ tuũ: q; lectum metuo. ¶ ec

tuuenili etati nõ conducit mulier: nec la
tebꝛoſus locus· ( It iſtec lepida ſunt me
moꝛatu: eadem in vſu:atq; vbi periculuʒ

facias aculeata ſũt: animũ fodicãt: bona

turem: vbiq; imponat in manũ aliuſ pꝛo

diſtimulãt facta ⁊ famam ſauciant ¶ .

mmiü ferꝰ es · ¶ Walaciſandꝰ es · ¶ do
Quid ego metuaʒ rogitas g homo adole

cens penetrare meretricũ in paleſtraʒ:
vbi dams deſudaſcit᷑:vbi ꝓ diſco damnũ
capiã: ꝓ curſura dedecꝰ: ꝓ machera tur

ceſtu cantarũ: ꝓ galea ſcaphiũ: ꝓ inſigni
ſit coꝛola plectilis: ꝓ haſta talus: pꝛo loꝛi

ca malacũ capiam paliũ:vbi mihi ꝓ equo

lectus det᷑: ſcoꝛtũᷣ

ꝛo ſcuto accubet: apa

ge a me apage ¶ Oh nimiuʒ pꝛecio ſa es

. 2

t lepidꝰ cũ lepida accubat

operaria · dide cu lep
ee (Si rapidus fluuiꝰ eſt: nõ hac temẽę
nſiri

tr⸗ poteſt. ¶ ff. ¶ Eſtoc illecebꝛoſi
us fieri nibil poteſt: nox: mulier. vinum
bomini adoleſcentulo ¶ Bol nihilifacio

iſi cauſa tua (S88 C Sum ne aüt nihili
q nequeã ingemo moderari meo ? (Nũc
ego me tibi emancupo. ¶ Tu facito ſit

nobis obſonatum opulentũ obſonium.

Cgo obſonabo · ¶ flagiciũ meü ſit ·
Bene me accipis aduenienteʒ mi ſoꝛoꝛ:
b¶ Diſcatus meo quidẽ animo hic tibi
hodie euenit bonus.¶ Sequere me ĩtro

in lectũ vt ſedes laſſitudinẽ. ( Ligurgꝰ

mihi quidẽ videt᷑ poſſe hic ad neqnnann
adducier. ¶ Quo nũc capeſcis te hinc ad
uerſa via:cũ tanta pompaz ¶ i ¶ In do

mo meretricea habitat amoꝛ, voluptas.

venusvenuſtas. gaudiũ:iocus.ludꝰ. ſer
mo ſuauis· ſauiatio ¶ Kk ¶ Ouid tibi cõ

mereii eſt cuʒ diis dãnoſiſſimis ? (Mali

ſunt hoĩes qui bonis dicũt male:tu diis

nec recte dicig· ¶ H¶ O lide es barbarꝰ

lem:is ſtultioꝛ es barbaro potitio:qui tã
tus natu deoꝛũ neſcis nomina. ¶ mm

quẽ ego ſapere nimio cenſui pluſq; thal

—

Si decem babeã linguas: mutũ eſſe adde

cet· ¶ Non oĩs etas ludo cõuenit. ¶ Odi

oſus mihi es · ¶ Non par videtur · ¶ n

Sperat quidẽ animꝰ.quo eueniet diis in

manu eſt · ¶ O mitte lide ⁊ caue malo.

. ¶ Zam exceſſit mihi etas ex magiſtratu
tuo.¶ oo ¶ Obaratrũ vbi nunc es: vt

ego te vſurpẽ lubẽs:video nimio iã mul

to plus q; voluerã vixiſſe:nimio ſatius ẽ

a Pinere⸗ ¶ Datis byſtoꝛiarum eſt
M.

aud etati optabile feciſti: cũ iſtãc
nactus es imꝑudentiã
giſter te iſtec docuit nõ ego:nimio es tu

ad iſtas res diſcipulus docilioꝛ: 8 ad illa
tſtactenus

que docui vbi operã ꝑdidi E
tibi libertas data eſt oꝛatõis:ſatis ẽ ¶ xr

¶ Kerilis patria ſalue: quã ego biẽnio poſt
q; hbinc in epheſum abi coſpicio. ¶ Me

vadatũ amoꝛe vinctũq; attines· ¶ Com
endio verba multo iam faciã tibi ( Sa
utem tibi ab ſodali ſolidã muncio: roga
bis me vbi ſitz viuit: recteq; valet Ckitiie
volebam ego ex te pcontarier · ¶ ¶
Moſpitiũ ⁊ cenaʒ polliceri cõuenit ꝑegre

aduenienti · ¶ Minus valet: moꝛibundꝰ

. ¶ tt (Knima eſt amica amanti.
R

minet . ¶ Num inuitus rem bene geſtaz
audis ? Non metuo nec cuiq; ſupplico:
dum quideʒ hoc valebit pectus perfidia·

¶ vvx ¶ Negociũ hoc ad me attinet aurari

um ¶ Ego hodie aliquã machinaboꝛ ma
chinam:vnde aurũ efficiã amanti herili fi

lio. ¶ Eons concrepuit noſtra:qui nunc

exit foꝛas · ¶ Extexam ego illũ pulcre iã:
ſi dii volũt. ¶ Maud doꝛmitandũ eſt: opꝰ
eſt chꝛiſo chꝛiſa lo ¶ Odibo hunc quẽ qui

dez ego hodie faciã hic arietẽ phꝛiſi:i taqʒ

tondebo auro vſq; ad viuã cutem.

mum ſalutẽ redis q́; dedi (xx (Valuit

pancratice atq; athletice ¶ Huax aſperſi
ſti aquã ¶ Meu coꝛ meũ ⁊ cerebꝛũ
findit᷑: iſtius homĩs vbi fit quaq;ʒ mẽtio:

vulcanus ·ſol· luna · dies · dei quattuoꝛ: ſce
leſtioꝛẽ nullũ illuxere alterũ · ¶ Quid fecit
quid ñ fecit ? ¶ nficias ire cepit. ¶ Dre
toꝛ recuperatoꝛes dedit· ¶ Runilego ho

ſpiti aurũ credidi Egenin auidi haud

ernoꝛam hoſpitis ˖ ¶ Lenibus ille mibi
levi latus C poꝛtu noſtra nauis ſolui
tur. ¶ Reuerſionẽ ad terrã faciũt veſpi.
¶ Subducunt lembũ capitibꝰ q̃ſſantibꝰ

¶ qq ¶ Beioꝛ ma

egiões colere mauellẽ achermiticas
¶ Immo vnice vnũ plurimi pendit:non
tantulũ vnq; intermittit tꝑs:quin eũ no

—

—————

Exciij.

in
¶ Brofecto 8 auro nihil ſcio niſi neſe cio (R.nnocens ſuſpitionez hanc ſuſtinet
¶ Qur ita faſlidit g Tantas diuitiags cauſa mea Et nüc pꝛiuſqʒ ſeptuennis
habz neſcit quid faciat auro. CXN ¶ Gen eſt puer:ſi dedenſte eũ manu: extemplo
ſe ebaz me effugiſſe a vita maritima ne na pedagogo tabula diſrumpit caput: cum
uigarem tandẽ hoc etatis ſenex Deos patrẽ adeas poſtulatum pueros:ſic dicit
atqʒ; amic os · it ſalutatũ ad foꝛum · . pater: noſter eſto duz te neens defenſa
de klle eſt oneratus recte: a plus iuſto vehit re iniuria ¶ Reris poſtulatio hec ẽ.¶ Mi
en Hic noſtra aget᷑ etas ĩ malacũ modũ. rum eſt ni eũ pugnis cõtuderit. ¶ Haud
ll nex reſeiuerit: cũ ſe excucurriſſe illuc fru nari accubat. ¶ L ER ſodalis iã puer
ns ſtra ſciuerit? (Si ülli ſir unt virge ruri: at puero fuit: triduũ iam ĩtereſt vter maioꝛ
G mihi tergũ domi eſt ¶ Dandite atq; ape ſit: verũ ingeniũ ꝑlus triginta annis ma
N rite pPꝛopere ianuam hanc oꝛchi obſecro· ius eſt qʒ alteri · Eernper ce in ülũ dieẽ
M (Ge Apage iſtam a me: que hominuʒ ſoꝛ iniuſte Wuin ecg un peribat vidi: nõ
A bet ſanguinẽ (D ¶ Omnigs ad ꝑniciem ex audito arguo Acerrime viros ea ab
G inſtructa domus meretricea optime atq; ſoꝛbet:vbi quẽqʒ; attigit. ¶ M ¶ ta ne
P opipare · ¶ Que vt aſpexi me cõtinuo cõ opoꝛtet rem mandatã gerere amici: ſedu .
D tuli ptinus in pedes Neq; mei neq; te lo ⁊ ipſiꝰ in gremio oſculantẽ mulierem
tui intus puditũ ẽ factis que facis De teneat ſedens:nullon pacto res mãdata
egr me hanc culpã demo. (8 ¶ Multis mo poteſt agi:niſi identideʒ manus ferat ad
nde dis meditatuſ egomet mecũ ſum: ita eẽ papillas: labꝛa a labꝛis nuſq; auferat: naz
Rtit. arbitroꝛ:homimi amico qui eſt amicꝰ: ita alia memoꝛare: que illũ facere vidi diſ pu
cas vti nomen poſſidet:niſi deos ei nihil pꝛe det: cum manũ ſub veſtimenta ad coꝛpꝰ
non ſtare: id opera exꝑtus ſum eſſe ita ¶ Hoc detulit bachidi: me pꝛeſẽte: neq; pudere
no⸗ factũ eſt ferme ab hinc bienniũ. Nam L be iquid verbis opꝰ ẽ:nuhi diſcipulꝰ
ſ pol quidẽ meo anĩo: ingrato homine nil tibi ſodalis periit: huic fü ius:nã ego illũ
⸗ nimio pꝛeſtat ĩpendioſum te:q̃; ingratũ pPeriſſe dico: cui quidem periit pudoꝛ.
1 dicier lllum laudabũt boni hoc etiam ip̃i (NSain vt quẽ tu habeas fidelłẽ tibi:
culpabunt mali ¶ Minc auſcultabo quã aut cui credas neſcias?⸗ CO CIn te er
rem agant. ¶ E ¶Nunc experiar ſit ne go hoc onus omne ĩpono· ¶ P ¶ Cura
. aeetũ tibi coꝛ acre in pectoꝛe ¶ Eeniter 4 cõcaſtiga hominẽ pꝛobe:qui dedecoꝛat
ſeuiunt ſapiunt magis:minus miranduz te · me· amicos· atqʒ alios: f lagiciis ſuis.
eſt illec etas ſiquod illoꝛũ facit q; ſi nõ fa ¶ ¶¶Veniaʒ mihi ; grauate pater dedit
gat: feci ego iſtuc itidem in adoleſcentia· de chꝛiſalo: verum poſtremo ĩpetraui vt
F G Mei mihi iſtec illũ⸗ didit aſſentatio nequid ei ſt uccenſeat. ſt ne hic hoſtis
nam abſe qʒ te eſſet:ego illũ haberez recte quẽ aſpicio meus?⸗ Odibo contra 2 tol
. ingeniũ bonuz: nuc ppter te tuam lam gradum. CERC Non plas cen mi
lu (E factus eſt fiduciã ſtoclerꝰ. ( NH hi que bilem mouet · CS- Rduenienti
i Hauliſper lide eſt libido omini: ſi uo aĩo egritudo obiecta eſt · ¶ Multi moꝛe iſto
obſe equi:iam aderit tempus cũ ſe eſe etiaʒ atqʒ exemplo viuunt: quos cum cenſeas
ipſe oderit: moꝛẽ geras dum caue at᷑ p̃ter tibi amicos: reperiunt᷑ falſis falſimoniis
equũ: nequid delinquat: ſine ( (Nõ lingua factioſi: inertes opera: ſubueſta
nſe ſino: nequidẽ illuʒ me viuo coꝛrùpi ſinã. fide: nullus eſt qui non inuidiat: rem ſe
ſent ¶ ¶ Iu qui ꝓ tam coꝛrupto: dicis cauſam cundam obtingere: ſibi ne muideatur ip̃i
e filio: eadẽ ne hec erat diſciplĩa: cũ tu ado ignaui recte cauent (Tu ulloꝛum moꝛes
leſcẽs eras g nego tibi hoc annis viginti perq́;mediate tenes · ¶ T ¶ Di non fe
ud fuiſſet pꝛimis copie digitũ longe a peda cero ei male aliquo pacto me eſſe dicito
hi gogo pedem ne efferres ex edibꝰ: in ſella ignauiſſimũ · Nequã hominis ego parui
du apud magiſtrũ aſſideres:tum libꝛũ lege pendo gratiaʒ · ¶ V ¶ Vt pulſat pꝛopu
res: ſi vnã peccauiſſes ſillabam: fieret co dium. comeſſe panem tris pedes latũ po
b rium taz maculoſũ:qᷓ; eſt nutricis palliũ tes: foꝛes pultare neſcis. Euetemale

—

SCiij.

crux agitat qui ad iſtunc modum alieno
iuris tui extẽtes hoſuio foꝛis pene effre
giſu · ¶ I ¶ Ne tibi haud lõge eſt os ab
infoꝛtunio: ita dentifrangibula hec meis
manibus geſtiunt · ¶ Mihi cautio eſt: cũ
ego buiuſ verba interpꝛetoꝛ: ne nucifran
gibula excuſſerit ex malis meis. ¶ llius
jum ĩ tegumentũ coꝛpoꝛis ¶ Y ¶ Ineũ
nunc reuenit bec res locum: vt qᷣd cõſilii
dem neſciam. ES ¶ PBetulans · ꝓteruo
iracundo anĩo indomito.incogitato · ſine
modo ⁊ modeſtia ſum·ſine bono iure atʒ
honoe · incredibilis · impos qʒ animi· ina
mabilis· inlepidus viuo:maleuolẽte ĩge
nio natus poſtremo· ¶ Conſolandꝰ hic
mihi eſt · ¶ aa ¶ Modo deus ſecond re
ſpiciet nos aliquis. Munc hoĩeʒ decet au
ro expendi: huic decet ſtatuã ſtatui ex au
ro. ¶ bb ¶ Merũ maioꝛẽ meũ vt ego ho
die luſi: lepide vt ludificatꝰ ẽ ¶ c ¶C Ma
li hoĩes ex ingenio malo malũ inueniunt
ſuo:nulli amici ſunt: inimicos ip̃i in ſeſe
oĩs habẽt:atqʒ hi ſe cũ fruſtrant᷑: fruſtra
ri alios ſtolidi exiſtimãt ¶ dd ¶¶ Nequiꝰ
nihil eſt qᷓ; egẽs conſilii ſeruus: niſi habʒ
multipotens pectus:vbicũq; vſus ſit pe
ctoꝛe expꝛomat:nullꝰ frugi poteſt eẽ hõ:
niſi qui ⁊ ben? ⁊ male facere tenet: ĩpꝛo
bis cũ ipꝛobus ſit: arpaga furibus furet᷑
quod queat: verſipellem frugi conuenit
eſſe ho mineʒ: pectus cui ſapit: bonus ſit

bonis: malus ſit malis: vtrũq; res ſit ita

animũ habeat · ¶ Quẽ quero optume ec
ce obuiã mihi eſt ¶ ee ¶ Num qui numi

exciderũt here tibi: ꝙ ſic terraʒ obtuere g
ff

uid vos meſtos tam triſteſq; eſſe

cõſpicoꝛ g nõ placet:nec temere ẽ. ¶ Oc
caſio ad ean rem fuit mea virtute parta.
¶ gg ¶ Duã nuncnũc me accuſes magis:ſi
mag is rem noueris. ¶ Oeccidi · animꝰ iaz
iſtoc dicto plus pꝛeſagit᷑ mali · .
mne aurũ cũ ramento reddidi (Mem
iſtoc dicto dediſti hodie me incruciatum.
¶ Egre ĩpetraui:ne tibi ſuccẽſeat pater
¶ Denẽ hodie doctũ docte fallas·¶ Quã
lubz me poſcitote aurũ ego dabo ¶ Emũ
gan hercle hoĩeʒ ꝓbe hodie ¶ u ¶ Quid
mii refert chꝛiſalo eſſe nomẽ:niſi factis
pꝛobo. ¶ ̈h placido volo vnũqdq; aga
mus. ¶ Intenã baliſtã in ſenem. (Rk
Apud te eſt anim? noſter · ¶ Vax nimis

bellus:atq; vt eſſe maxime optabã locus
Si potius moꝛbũ moꝛteʒ ſcribat q; ſa
utem:id erit rectius ¶ I ¶ Oelerẽ opoꝛ
tet eſſe amatoꝛis manũ · ¶ Mea fiducia
opus conduxi:⁊ meo periculo rem gero.
76 imperatoꝛẽ ꝓbum: iam bis bibiſſe
opoꝛtuit · ¶ Vos veſtrũ curate ofſicium
ego efficiam meũ ¶ Tam frictũ ego illũ
reddam:q; frictũ eſt cicer · ¶ Nunc ẽ mi
bi adeundi ad hominẽ tempus. ¶ Omia
reſciui ſcelera ex lio tua. ¶ Nihil iã me
opoꝛtet ſcire: oblitus ſum omnia: neſeio
etiã id quod ſcio. ¶ mim Nunc ab tra
ſena hic turdus lumbꝛicũ petit:pendebit
hodie ricre ir intendi tenũ ¶ Cõſtrin
ge tu illi actutũ manus. ¶ Belloʒophon
tem iã tuꝰ me fecit filiꝰ:egomet tabellas
detuli vt vincirer · ¶ nn ¶ O ſtulte ſtul
te neſcis nũc vendi te:atʒ ĩ eo ipᷣo aſſtas
lapide:vbi pꝛeco pᷣdicat · ¶ oo ¶ Duẽ di
ligunt dii adoleſcens moꝛi᷑: dum valet:
ſentit · ſapit: hunc ſi vllus deus amaret:
plus annis decẽ: ꝑlꝰ iam viginti moꝛtuũ
eſſe opoꝛtuit · ¶ Terre odiũ ambulat ia
nihil ſapit:nec ſentit tanti eſt quanti ſt
fungus putidus· ¶ Ex me quidem
hodie nunqʒ fies certioꝛ · ¶ Nõ me arbi
tr at᷑ militem ſed mulierẽ: qui me meoſq;
non queã defendẽ: nã neq; bellona mibi
vnqʒ neq; mars creduat:ni illũ exaĩmalẽ
faxo ſi cõuenero:ni ve exheredẽ fecero vi
te ſue:nihil eſt lucri qd me hodie facere
mauelim:q; illũ cubantẽ cuʒ illa oppꝛimẽ
ambos vt necẽ: tum illã que coꝛpꝰ publi
cat vulgo ſuũ faxo:ſe haud dicat nactam
quẽ derideat Haciſci cũ illo pau
la pecunia potes ¶ Zam illoꝛũ ego anĩa
amboꝛũ exo ꝛbabo oppido · C tibi ſ
machera:⁊ nobis vꝛbina ẽ domi:qᷓ quidẽ
te faciã ſi tu me irritaueris cõfeſſioꝛeʒ ſoꝛ
ricinia venia. ¶ rr Satin ẽ ſi plura bo
die ex me audiet mala:q; audiuit vnq; cli
nia ex demetrio ¶ Equũ ẽ tabell cõſigna
tis credẽ ¶ Drobe ita res ſucceſſit · meliuſ
qʒ adhuc ſuccedet · ¶ Vrbes v̈âis inermis
capit. ¶ Vt ſit mulſum qui triumphent
milites ¶ ſ. ¶ Optimꝰ ſum oꝛatoꝛ:ad la
crimas coegi hoĩem caſtigãdo:maleq; di-

ctis:qᷓ qdẽ quiui cominuiſti ¶ VYerbũ nul

lũ feẽ:lacrimãſ tacitꝰ auſcultabat qᷓd ego
loqbar ( tt Tabellaſ obſignataſ m dedit

a—r —r=r2C-r

— 5R— —— — — EC =

ere⸗

Nol

tibi me iuſſit dare: ſed metuo ne ideʒ can
tent q uod pꝛioꝛes· ¶ Juſtum eſt tu⸗ cibi
ſeruus tuo arbitratu ſeruiat. ¶ Recita:
aurium operã tibi dabo. CXNGO pater
ducẽtos philippos queſo da:ſi eſſe ſaluũ
vis me:aut vitalem tibi · ¶ Ende a pꝛinci
io iam impudens epiſtola eſt · CB
Seulte feciſſe fateoꝛ:ſed queſo pater ne
me in ſtulticia ſi deliqui deſeras:ego aĩo
cupido atq; oculis indomitis fui: pſuaſũ
ẽ facẽ:cuiꝰ me nẽ facti pudet ¶ ¶ ¶ Driꝰ
te cauiſſe q; pudere equũ fuit · ¶ Gadem
iſtec verba dudum illi dixi omnia. ¶ Ba
ter me obiurgauit plurimis verbis mal:
me melioꝛeʒ fecit merepris ſuis:vt ei ba
bere gratiam equum ſit bonam. ¶ H
¶ Dui deliquit ſupplex eſt vltro omnibug
¶ Ego iuſiur andũ ver bis cõceptis dedi
¶ Nihil ego tibi hodie conſilii quicq; da
bo:nmeq; haud cõmittaʒ vt ſiquid peccatũ
fiet: feciſſe dicas de me mea ſententia
(Nolo inq; aurũ cõ credi mihi. ¶ Eui
ego illa etate: ⁊ feci illa oĩ a ſed moꝛe mo
deſto: neq; placitant moꝛes:quibꝰ video
vulgo gnatis eẽ parẽtes:duxi·habui ſcoꝛ
tumpotaui · dedi· donaui· enim id raro⸗
Sic vt eum cõuenit ſcio feciſſe: eo eſt ĩ
genio natus. ¶ E ¶ Ouicũq; vbi ſunt:
qui fuerũt:quiqʒ futuri ſũt poſthac:ſtul
ti · ſtolidi · fatui · fungi· bardi.blenii· bucco
nes: ſolus ego omnes longe ante eo ſtul
ticia ⁊ moꝛibus indoctis. ¶ Magis q; id
reputo:tã magis vxoꝛ .· ¶ & ¶ Gmiĩa vt
quodq; actũ eſt memoꝛauit· ¶ Hoc hoc
eſt qdð peracceſſit: hoc eſt demum quod ꝑ
crucioꝛ:me hoc etatis ludificari: ĩmo ede
pol ſic ludos factos cano capite: atz alba
barba. Cil ¶ Ego ſi alibi plus pdideriz
mimus egre habeam: minuſqʒ id mihi dã
no ducam ari foꝛtuna etate vt ſumꝰ

vtimur. ¶ ½ ¶ Actutum aperi foꝛes: niſi

maius foꝛes ⁊ poſtes cõminui ſecuribus
¶ He oues eunt a pecu balitantes. ¶ It
ol nitent: haud ſoꝛdide videntur ambe.
Eiaw ſcio quid eo opus ſit:qui nec la
ctem nec lanã habet vllam (R (Exolu
ere qnanti fuere: õnis fructus iam illis
decidit · ¶ L
condono: tibi habe: nunq; abs te petam
Qiappter nob malũ minitamini. ¶ Meũ
penſũ ego lepide aceurabo. ¶ Quãodio

iquã rem malã debeſ te

S

ſum eſt moꝛtẽ amplexari ( M ¶ Tactus

ſum vehementer viſco:coꝛ ſſimulo fodit
bin hine: nõ homo tu quideʒ; es qui

iſtoc pacto tam lepidaʒ illepide appelles
¶ Vt blandiloqua eſt. (E EDbe ego
nequã hominẽ: verum te neminẽ deterio
rem. ¶ O ¶ Duod dü dãt bonucauce cul

¶ Caput pꝛurit· ¶ H

a tua amiſeris
¶ Dum viuas tibi benefacias:iam pol id 4

dem eſſe haud per longinquũ:neq; ſi ho
die amiſeris: poſtea ĩ moꝛte id euenturuʒ

eſſe vnq;ʒ ¶( ITna ſum opera ꝛopter te
impꝛobioꝛ ¶ Q ¶ QOuod ſemel dixi haud

mutabo ¶ Denes niſi fuiſſent nihili iam
inde ab adoleſcentia:non flagicium face
rent canis capitibus · ¶ Veſper hitc eſt:
ſequimini ¶ Spectatoꝛes vos valere vo
lumus: clare applaudere. ¶ Mec ex ba
chide ·˖ Sequunt᷑ ex menechinis etiã come
dia lepidiſſima ·
Ex menechinis

ARlutem pꝛimũ iam a pꝛincipio ꝓ
piciam mihi atqʒ vobis ſpectato
res nuncio: appoꝛto vobis plau
ſum lingua nõ manu:queſo vt benignis
accipiatis auribus: nunc argumentũ acci

pite atq; animuʒ aduertite: q́; potero in

verba conferã pauciſſima: atq; adeo hoc
argumentũ greciʒat tamẽ non atticiſſat:
hoc vobis demenſũ dabo:non modio ne
q; trimodio: verũ ipſo hoꝛeo. ¶ S¶ Kni
mum deſpondit aquis. ¶ Manc rem vo
bis examuſim diſputo ¶ T ¶ Siquis qᷣd

veſtrum epidanum curari ſibi velit: auda

cter imperet ⁊ dicat:ſed ita vt det vnde
curari id poſſit ſibi: nam niſi qui nunc ar
entůũ dederit: nugas egerit Verum il
uc redeo vnde abii. V. Nam rus vt
ibat: foꝛte vt multuʒ pluuerat ingreſſus
fluuiũ rapiduʒ ab vrbe haud longule: ra
pide raptoꝛi ſubduxit fides: abſiraxit
Tarnine in maximã malam crucem. G
Fuuentus nomẽ fecit peniculon mihi qꝛ

menſam quando edo detergo: homines
captiuos qui a cathenis vinciũt: ⁊ qui fu

gitiuis ſeruis ĩdunt cõpedes: nimis ſtul

te faciũt mea quidẽ ſententia. Nã homĩ
miſero ſi ad malum accedit malũ: maioꝛ

libido eſt fugere facere nequiter: nam

ſe ex cathenis eximunt aliquo modo: tuʒ

‚—rT

ii

cido ;

xCiij.

compediti ianuam lima pꝛetereunt: aut

lapide excuciunt clauũ:muge ſunt he:quẽ
tu aſſeruare recte ne aufugiat voles:eſca

atq; potione vinciri debet: apud menſaz

plenam homini roſtrum deliges:dum tu
uli quod edat ⁊ quod potet pꝛebeas:ſuo
arbitratu affatim quotidie: nũq; edepol

te fugiet: iaʒ ꝛſi capital fecerit facile aſſer
uabis: dum eo vinclo vincies:ita iſtec ni

mis lecta vincla ſunt eſtaria: q; maßzs ex

tendas: tanto aſtringant artius·
¶Nam ego ad menechinum nunc eo cui iã
dilui ſum iudicatuſ:vltro eo vt me vinciat

Nam illic homo homines non alit:weruʒ

educat recte: atq; nullus melius medici⸗
nam facit: ita eſt adoleſcens ipſus maxĩe

eſce cerealis cenas datnta menſã extruit
tantas ſtruices concinat patinarias: ſtan

dum eſt in lecto ſiquid de ſummo petas.

ed mihi interualluʒ iam hos dies
multos fuit · ¶ Hoꝛtitoꝛem domum duyxi

non vxoꝛem. ¶ Teneo dextera genium

meum· ¶ Non potuiſti magis per tẽpꝰ

mihi aduenire q́; aduenis (aa ¶Como

ditatis omnis articulos ſcio ¶ Vni tu fa

cinus luculentũ inſpicere g ¶ Moc mihi

abs te caueo cautius:clam vxoꝛem vbi ſe
pulerum habeamus: atq; hunc combura
mus diem:atqʒ ſane q; mox incendamuſ
rogum:mam dies ipſe iam ad vmbilicuʒ

eſt dimidiatus moꝛtuus ¶ Oculum effo

dito per ſolum pꝛoiice · ¶ Concede huc
a ſorbeg. E ¶ Ige dudum adoꝛare
opoꝛtet veſtimentum muliebꝛemam ex
iſtoc loco ſpurcatur a ſummo odoꝛe ĩ lu
¶ cc ¶ Wihi tibi atqʒ ulli iubebo iã
apparari pꝛandium:inde vſq; ad diurnã
ſtellam craſtinam potabimus. ( dd

¶ Weretrix tantiſper blanditur: dum illud
quod rapiat videt · ¶ Si eam amabas iaʒ
EErete⸗ naſum abꝛeptum moꝛdicus·

Cape tibi hanc veſtem: quãdo vna vi
uis meis moꝛigera moꝛbus: ee⸗ ¶ Da
raſitus octo hominum munus facile fun
gitur (ff ( Nulla eſt voluptas nauitis
maioꝛ meo animo:q;ᷓ cum exalto pꝛocul
terram conſpiciunt: maioꝛ(non dico do
lo)qᷓ; ſi adueniens terram videas que fu
erit tua ¶ gg ¶ Mic annus ſextus ẽ poſt

s rei huic operã damus. ¶ Pb ( Si acũ
credo quereres acum inueniſſes ſi appa

reret:tam diu hominem inter viuos que
ritamus moꝛtuũ: nam inueniſſemus iam
diu ſi viueret · ¶ Ego illum ſcio q; coꝛdi

ſit carus meo · ¶ In ſcirpo noduz queris

Quin nos hinc domum redimus: niſi

ſ byſtoꝛiam ſcripturi ſumus. ¶Ci ¶ Nõ

potuit paucis plura plane pꝛoloqui ·
¶ Verum tamen nequeo cõtinere quin
loquar: audi cũ inſpicio marſi uiuz viaci
acati hercle asmodum eſuiue ſumus·

(kk ¶V. luprani atq; potatoꝛes maximi

tum ſincophãte atq; palpatoꝛes plurimi
in vrbe hac habitãt: tum meretrices mu
lieres nuſq; perhibentur blandioꝛes gen
tium:pꝛopterea huic vrbi nomẽ epidam
no recte inditũ eſt: quia nemo ferme huc
ſine damno diuoꝛtitur I ¶ Bene abſo
naui:atq; ex mea ſententia bonum ante
ponam pꝛandium pꝛanſoꝛibus. ¶ Quin
illi homini diminuam caput. ¶ Tum de
mum ſciam recte monuiſſe:ſi tu recte ca
ueris · ¶ mi (Sternite lectos: incendi
te odoꝛes:mundicia:. illecebꝛa animo elt
amantuʒ: amanti amenitas malo: ſed no
bis lucro eſt· ¶ nn ¶ Animule mei mihi
miruʒ videtur te hic ſtare foꝛis: foꝛes cui
pateant magis q; domus tua:domus cũ
“D tua ſit:pꝛandiuʒ vt iuſſiſti hic curatũ
eſt: vbi lubet ire licet aceubitum · ¶ oo

¶ Eolia nunc cadunt:nunc ſi triduum hoc

hic erimus: tum arboꝛes in te cadent: naʒ
iſte ſunt hic meretrices omnes illecebꝛe:
argentarie. ¶ Muc in hanc vrbem pedeʒ
nin hodie nunq; ĩtro detuli. CrCEd
nauis lignea · ſepe trita · ſepe fixa · ſepe ex
cuſſa maleo:qſi ſuppellex celionis: palus
palo pꝛonmus eſt · ¶ Dallam ad frigio
nẽ deferas vt reconanet᷑ · ¶ Abduc iſtos
in tabernam actutum diuerſoꝛiã

¶ Lu facito ante ſolis occaſum venias ad

uerſum mihi · ¶ Mihi dolebit non tibi: ſi
qd ſtulte ego fecero. ¶ rr Vulier hec
ſtulta atq; inſcita eſt quantum perſpexi
modo. ¶ Ducit lembum directum nauiſ

GSn ¶ V eniam aduerſum tẽpoꝛi

W¶¶ BDius trigĩta annis natus ſũ: quom
ĩterea loci nunq; quicq; facimus feci pe
ius neqʒ ſceleſtius:q; hodie:cum in conti
onem mediam me immerſi miſer · ¶ tt
oh dii immoꝛtales:cui homini vnquã
vno die boni dediſtis plus: qui minus

ſperauerit: pꝛandi:potaui: ſcoꝛtuʒ accu
bui quid multis verbis:minoꝛe nuſquã
bene fui diſpendio · ¶ Quis hie eſt qui
aduer ſum ſit nuhi 5 KOuid vis
homo leuioꝛ q; pluma peſſiĩe ⁊ nequiſſi
me: flagicium hominis:ſubdole:ac mi
nimi precii? quid de te merui? qua me

cauſa pꝛoderes 5 ¶ B ¶ Eeciſti funus

meo abſenti pꝛandio · ¶ ¶ ¶ Adole
ſcens queſo quid tibi mecum eſt rei:qͥ
mihi maledicas ignoto inſciens? an ti
bi malam rem vis pꝛo maledictis dari⸗
GEtiam derides quaſi nomẽ non no
ueris · ¶ Non edepol ego te quid ſci
am vnq; ante hunc diem vidi neq; no
ui:verum hoꝛtoꝛ quiſquis es ſi equum
facias: mihi odioſus ne ſis. ¶ Non ſa
num eſſe tibi adoleſcens ſinciput intel

ligo · ¶ Et iſtud ⁊ aliud ſiquid curari

voles me curaturum dicito ¶ DH ¶ Ob
trudit foꝛes · ¶ SDed quid ceſſo dum
datur vecaſio:tempuſq; abire ab his lo
cis lenoniis:pꝛopera igitur menechine:

fer pedem:confer graduʒ. ¶ ¶ ¶ Vti
quiq; ſunt optimi maximi moꝛeʒ babẽt

bunc. Chentis ſibi omnes volunt eſſe

multos: boni ne an mali ſint:id haud

queritant· Res magis queritur:q; clien
tum fides huiuſmodi oluat:ſi eſt pau
per atq; haud malꝰ nequã habetur:ſin
diues malus eſt:is cliens frugi habetur
qui neq; leges neq; equum bonũ vſq;
colunt:ſolicitos patronos habent: da
tum denegant quod datum eſt: litium
pPleni · rapaces · viri fraudulenti: qui aut

fenoꝛe aut periuriis habent rem para
tam: mens eſt in querelis: iuris vbi di

citur dies ſimul patroms dicitur: qui
pe qui pꝛo illis loquantur qui male 4
cerint:aut ad populum:aut ĩ iure:aut
ad iudicem res A. ¶ E ( Diiilluz om
nes perdant:ita mihi hunc hodie coꝛru
it diem . ¶ Diem coꝛrupi optimum
EFafer hinc palꝑationes. CPalla al
loꝛem ĩcutit · Nutar ne loquar CRi

hil hoc confidentiug: qui quid videt ea

perneget · ¶ Q ¶ Wec rem commemi
nit ſuam · ¶ Rufer manũ · ¶ Neqʒ ego

geaneie hodie huc intro detuli pe

dem ˖ ¶ Quin vt dudum diuoꝛti abs te

ego ſum excluſiſſimus.

culpam paucis: nõ lõgos logos:

ſum ab his regio

ua rabioſa femĩa obſeruat canis ¶ Ve

ExCv.

redeo nunc demum domum. ¶ Omĩa
31. edictaui. ¶ Bactum nequiter

¶ M ¶ Vin adferri noctuam: que tu
tu vſq; dicat tibi:iam nos defeſſi ſumꝰ
xoꝛ reſciuit rem omnem vt factuʒ
eſt oꝛdine · ¶ E ¶ Tu buc poſt bunc di
em:pedem intro non feres ¶ Tu bene
merenteʒ tibi habes deſpicatui ( Nũc
¶ Ebo ⁊ conſu
lam hanc rem amicos:quid faciundum
cenſeant ¶ Immerſit gliquo ſeſe credo
inganeum ¶ Quid tandez admiſi in te
vt loqui non audeam· ¶ Hariter hoc
atz alias res ſoles ¶ R¶ Vt etas mea
eſt: atq; vt hic vſus facto eſt: gradum
pꝛoferam: pꝛogredi pꝛoperabo:ſed id
eſt q; facile ſit michi aut haud ſum fal
ſus: nam pernicitas deſerit: conſitus
ſum ſenectute:onuſtuʒ gero coꝛpus:vi
res reliquere:vt etas mala eſt:merx ma
la ergo eſt:naʒ res plurimas peſſimas
quom aduenit adfert:quas ſi autumeʒ
omnis: nimis longus ſermo eſt ¶ Hec
res mihi in pectoꝛe et coꝛde dura eſt·
eſcio quid vos velitati eſtis inter
vos duos . ¶ Loquere vter n
L

dibꝛio habeoꝛ · ¶ Male facis qui inſon
tem inſimulas. Si ego intra edis hu
ius vnquã vbi habitat penetraui · omni
um hominum exopto vt fiam miſeroꝛũ
miſerrimus · ¶ kam vero ſatis iocatꝰ:
nüuc ad rem age redi · CM ¶ V iden tu
illi oculos vrere:vt viridis exoꝛitur co
loꝛ ex tempoꝛibus atq;ʒ fronte:vt oculi
ſcintillant vide · GNRI ¶ Won abire poſ
nibu

s8:ita illa me able

capiti tuo Flli oculos exuram lampa
dibus ardentibꝰ ¶ Enimuero illud pꝛe
cauendum eſt:atq; ad curandum mihi.
umbi ſedendo:oculi expectãdo do
lent. ¶ O ¶ Moue foꝛmicinum gradũ

¶ Edepol ne bic dies uert us atz ad

uoꝛſus mihi obtigit ¶ Munc ego homi

nem ſiquideʒ viuo vita ſoluam ſua.
G Condigne autem hec meretrix fe

cit: vt mos eſt meretriciꝰ ¶ Hei ne ego
homo viuo miſer C Q ¶ Vbi ſatur ſuʒ
inteſtina non crepitant: quando eſurio

tunc crepitant · ¶ R Eacilin tu do:ꝛ

mis curans-. rdomiſ⸗ co ſi reſolui
argentũ cui debeo· ¶ Modeſtioꝛ nunc

uidem eſt de verbis pꝛout duduʒ fuit

S¶ Et ob eam rem in carcerem te cõ
pactum eſſe ſcio: et Poſtq; es emiſſus
ceſum virgis ſub furca ¶ Obſecro pꝛo
ere quidquid ſis facturus fac· ¶ T
(Srechemen bonos ſeruos is eſt:qui rẽ
erlem pꝛoeurat · videt · collocat. cogi
tatq;:vt abſente hero rem heri diligen
ter tutetur: q; ſi ipſe adſit: aut rectius
tergum q́; gulam: crura qᷓ; ventrẽ opoꝛ
tet potioꝛa eſſe: cui coꝛ modeſte ſitũ eſt
receꝛdetur id· Qui nihili ſunt:quid is p

cii det ob ſuis heris: ignauis impꝛobis

viris:verbera.compedes mole magna
laſſitudo.fames·frigus duruʒ: hec pꝛe
da ſunt ignauie · Eerui qui culpa ca
rent metuunt:ſolent eſſe heria vtibi
les:nam illi qui nibili metuunt: poſtqʒ
malum pꝛomeritum eſt metuunt . G.
¶ Wecum haud multuʒ pꝛope eſt:quã
do ceruſo faciam pꝛecium exoluet .
¶ Her ego vobis deos atqʒ homĩes dico
vt imperium meum ſapienter habeatiſ
atqʒ imparaui: atq; impero: facite illic
homo iam in medicinam ablatus ſubli
men ſit · ¶ V¶ Fam ſublimen raptuz
opoꝛtuit · ¶ Ecquis ſuppecias mihi au
det ferre g nunc obſecro te quiſquis es
operam mihi vt des: non ſinaſ in me in
ſignite fieri tantam iniuriam Fmmo
operam dabo ⁊ defendam ſubueni
bo ſedulo: nunqᷓ; te patiar perire ¶ NHi
ſce ego iam ſimentem in oꝛe faciaʒ: pu
gnos atq; obſeram· ¶ Nam abſqʒ te ſi
eſſem: hodie nunquã ad ſolis occaſum
viuerem. ¶ S¶ Zubeo ſiquid imperii
eſt in te mibi ¶ Tua eſt ymago:tam cõ
ſimilis eſt q; poteſt · ¶ Rſ loqu ere
mihi tuum nomen niſi piget · ¶ Nõ me
edepol ita pꝛomeruiſti de me vt pigeat
que velis · ¶ Oueſo ignoſcas ſiqd ſtul
te dixi aut impꝛudens tibi. ¶ Delirare
mihi videre CNeq occupare neq; pꝛe

ripere tuum poſtulo· ¶ aa ¶ Dii imo:

tales ſpem inſperatam date mibi quaʒ
ſuſpicoꝛ (Ego hominem hom ini ſimi
loꝛcm nunquã vidi alterum. ¶ Quin

MM

tu me admonuiſti recte: ⁊ habeo gratiã
¶ Promeruiſti vt neqᷣd oꝛes quod ve
lig:quin impetres ¶ vo ¶ Tanquã me
cmieris argẽto liber ſeruibo tibi · ¶ M
ra memoꝛes:vtinam efficere quod pol

licitꝰ es poſſis · Wrame vſqʒ; ad huc

conueniunt ſigna ˖

uod longiſſime
meminiſti dic mihi in patria tua g quot
eras annos gnatus: cum te pater a pa
tria vehit? Nam tunc dentes cadebant

premulum · ¶ Di interpellas loquentẽ

ego tacebo · ¶ Continere quin comple
ctar nõ queo · ¶ O ſalue inſperate mul

tis annis poſtq; conſpicoꝛ N. ¶ Die

ſeytimi auctio ſiet: venibunt ſerui: ſup
pellex· fundi · edes: omnia venibunt: qui
qui licebunt pꝛeſenti pecunia: vembit
vxoꝛ quoq; etiazʒ ſiquis emptoꝛ venerit
do Caadbec, edepol ſiquid ꝓpter me

tibi euenit boni:nam illa cum te ad ſe

vocabat me eſſe credidit · Et ego nunc

quoqʒ non tã gaudeo qz leteꝛ ꝓunceps

illuſtriſſime ⁊ pater reuerendiſſie quan
doquidem Terẽtianus ⁊ MHautinas co
medias tibi dederim abſolutas:nũc ve
ro aliquas extra oꝛdinarias item come

dias: ⁊ quidem numero tres:pꝛoſequen
das ex oꝛdine duxi · Ct ĩ pꝛimis philodo
xios:que ẽ caroli aretini: ſeſe offert co⸗

media admodum iocundiſſima·

¶ Ex philodoxios comedia caꝛoli areti

ni autoꝛitates: ¶e—

bi: ⁊ neſcio an abunde nimis:ſʒ

barbare:mũc auſcultate:a viuo iudiciũ

date. ¶ ff ¶ Exoꝛatũ capi venio:hanc
vnã ſingularez pꝛecibus a vobis vt im

petrem gratiam: non ad uituperium in
oſtrennſ dari: ſi pꝛeter voſtram de no

bis expectionem in negociũ me ad ſcri

bundas fabulas miſerim ¶ gg ¶ Nũc
ſumite id voſtra ex animi humaniſſimi
tate: mibi q;:etati qʒ me precibꝰ apud

vos meis concedite:ſinite vt exoꝛem:da

tis ne admodum hoc gratie? ⁊ datis vi
deo. ¶h (Eſt mihi fide optuma: et
ſingulari amicicia coniunctus frontiſis
qui cum omne conſilioꝛum congero ·

¶ ¶ Et merito ſuperis gratias ha⸗

On diu Kaeiuit tẽꝑis poſtq; ebi

rit vobᷣ iudicio:ſi apð voſ loq̃r

marum viſu fieret doctioꝛ (Eſt ne bo
ra ut edamus: mecum eris in cena ·
Demper ſum tecum animo et æo a
lias coꝛpoꝛe ut iuſſeris· ¶ V ¶ Eſt foꝛ

beo:q̃ me hoc etatis:tã libẽ:tãq; ut vo
loſinũᷣt degẽ:qð q̃dẽ libertatis ẽ. ¶
Naʒ his miltis afflictat᷑ curis:q̃s forte
R aſſolʒnunc aĩmo denumerat ſuo.

CDrofecto grauiter eiꝰ cauſa aĩo af
ficioꝛ:video enim qʒperdite amet: q;

timeat:qᷓ; affectet:q; expectet: que oꝛĩa
mala animum trudunt:a ſcindunt: 2

agitaut ſuum. Quraui maxime hoc tan

tum furoꝛis ab ſe ut extirparem: non
quiui:malum enim hoc iam radices de

dit nimias. ¶ Studeo cunciis:

⁊pᷣſertim vobis me in beniuolentiam
ſubdere · ¶ D¶ WVe ne contingas ne
me comp̃bendas:erit hoc michi pꝛo in
iuria ⁊ dolo · ¶ Elem quid manus inue

his g o populareſopem opẽ afferte . lĩ
gna·particas.fuſtes · accurrite · ſuccur

rite. (Ge ¶ Mico me tibi optumo affe

ceum foꝛe animo: non ſecus: q́; qui te
ament . ¶ E¶ Neminem habeo ĩ quẽ

tuto conſidam · ¶ Ego dum tua ꝓ gra

tia liceat:volo tibi eſſe ⁊ hbonoꝛi à com

modo q;eplurimo · ¶ C¶ Non enim
licet timere omnia que dubites: nec du
bitare ſiqua ſepiuſ incidunt: neq; enim
Anag perſepius fiunt ſemꝑ fiũt.

(Me

dem velim noſtre amicide firmum ac

perpetuum foꝛe vinculum ¶ Ditonuſ

ſum amicoꝛum amicis amiciſſimus
¶ X ¶ Brebe operaʒ obſecro:beniuole
te paucis ut alloquar · Audiui ſemper
amicos ⁊ viros optumos:qui moꝛibus

⁊ ingenio polleant:ſimplici ⁊ aperta a

micicia adeundũ foꝛe:aperto igitur lo
quar: eo qꝛ te fidum ⁊ prꝛiobum ſemꝑ
audierim . ¶ Vellem lares tuos michi
foꝛe familiares. ¶ E ¶ Ego me omnẽ
tibi dedo ⁊ dedic o:ut tuo pro iure tibi
moꝛigerꝰ ſim. ¶ Mabemꝰ en ſuperũ
gratia:noſtroq; ex laboꝛe amicos· beniĩ
uolos· familiareſqʒ nonnullos: quos
re pꝛoſpera ⁊ aduerſa nobis optimos:
Vti deceat experti ſumꝰ:qui ꝓ nobis
negq; rebꝰmeqʒ vite parcant ſue· ¶ L.
Erit (mihi crede hoc tuum beneficium
viro non ĩdigno:⁊tibi amiciſſimo per
gratum ¶ Receſſit huc ut rerum pluri

põd eo ego tibi hac dextera fi
dẽ: diis teſtibus: ⁊ tua virtute:qua qui

ma quidem et moꝛbus:ut nichil addi:
nichil optari ãplius poſſit:adeo ut aut
formoſioꝛem:aut ſunillimam veneri di
iudicem:decoꝛum caput:venuſta facies
aſpectus hilaris: modeſtꝰ inceſſꝰ: habi
tudo motus:omnia ut matronam:et
romanam ciuem conuenit (n is ex
animo cupio hanc videre · ¶ Ad id ope
ram iam nunc paro. ¶ Mas pꝛopinqᷓs
vt videſ ſuꝑbaſ edes ea inbabitat ¶ N
¶ Wature ⁊ attemperate omĩa ut fiãt

opus eſt. pꝛebe te ut videat virum: nec

impudicum·nec immundum. nec laſci
uum pꝛemo:tum te ut cognoſcat:et ge
ſtus ⁊ mores tuos:teq; pꝛimo cum lu
bens tum expectato ut videat. demum
loquere enarra · ¶ O ¶ Stat ſententia
nolo aſſiduo exarare has poꝛticus:⁊ ob

tundere oculis ⁊ ſuſpirio · foꝛeſ qʒ. fene

ſtraſqʒ· foꝛamina q;:⁊ omnia· omnẽqʒ

conuicinam: nolo me inperio nolo he

ritudini:nolo annutui mulierum ſu bi

gere nolo mihi animo id tantum miſe

rie obfirmare quod efficere pleꝛoſq; vi
deo:aut effectuʒ me quicq; pluſq; ſim
metip̃i mihi: p̃ter viꝛi officiũ eſt mulieri
bus:⁊ tã certatĩ affici:quibꝰ tandiu ſia
mꝰ in grẽaʒ:qʒdiu vl bacho aut volupta
te ⁊ ioco:ad ſuꝑf luum vſq; explete ſint
vel dũ vi munerũ tandẽ extrudũt᷑. ut ĩ
terdũ oculoſ ĩ nos dimoueãt ſuos:idq;
ꝑparce:peſſimũ gẽꝰ aĩantiuʒ ¶ Verba
dotatĩ cõmutas ut lubʒ. ingre
diar iã cũ foës patẽt · ¶ Dõeſticꝰ ſũ mi
atẽt foꝛes:ĩgredioꝛ:ſaluete lares

biſi
¶ OQ ¶ Mec cõmeatio mihi ꝓ triũpho eſt

hꝰ totũ iter meũ:p̃ gaudio ñ poſſũ me
metipʒʒ cõtinẽ:qdqᷣd video iubeo ſaluẽ:
ac ſi velĩ oĩa hoc meo gaudio imptirer ·

R (Saluete etſi mihi ſatiſ ĩiuſui foꝛte

ſitis ¶ S Tibi ĩgẽtes gras ⁊ vtinam
dignas exoptaſq; ꝓtuo hoc tm̃ fadno
re referãſoũ ꝓoterĩ · huc accedẽ poſt an
gulũ à colũnã: ne noſ videãt auſculta

biꝰqd conſilioꝛũ cõgerãt· ¶ Mei michi
qᷓ; male nr̃is rebꝰ timeo¶ T¶ Sie volẽ

amicos mutuo inter ſe conuenire:vt li
berali animo ⁊ conſulerent ſe ſibi·et o
peras referrent. ¶ V¶ Te dudum a
ſpicio: nunc tua bec voxe memoria in
mentem reducit: te ut agnoſcam ·
Kn recolis cum ſolebam te in ſinu e

domo patris geſtare ad noſtram 7 q;

eras fraudicolus:ſemper in barbam?
capillos duriter coniiciebas manum
¶ Nunquaʒ ego antea ex ſtudio hanc
conſpexeraʒ conuicinam ¶ Volo (cri
men ſi crimen aꝑud vos eſt) incuſare
meum.
ctis ut dignus es:⁊ dignuſ eſſet cloacã
aliquam tuis dictis reſponſum ut de⸗

deret: cui nichil pꝛopꝛium eſt:niſi lin⸗
ue in de

gua iſtec tua fetida peſſima:
terius indies conualeſcit ·
aurem conferunt C
lus amplius ſperandi locus nobis reli
ctus eſi· ¶ Tritum hoc pꝛouerbium
eſt: integra cum fide tuta ſpes cohabi

Tace in

tat:poſtq; fides diſrupꝑta eſt: ſpes inte
Et tritum hoc

reat neceſſe eſt
eſt prouerbium: quod tritum nimiſ eſt
haud ſapoꝛeʒ habet ¶ Tace · bone fac
ſis animo.· vnumquodq; iter ſuum ba
bet exitum.
aſtutiam. G

riꝰ debachatꝰ

eſt: n on ſe ſulunet · uid nunc ani
mo fabꝛcat ſuo?g ¶ Mabeo animam

inter dentes 1 labia · ¶ Cc ¶ In fo

ro legati ex af frica:be
pa nunc cum tranſirẽt:ſeduxi me ut vi
derem ſpectaculum inuiſum · inauditũ
incognitum · immeditatum · triumphũ
dicens triumphiſſimuʒ.· tibicines citha
riſte · curricula aurata ·equi rotati · can
didi · maximi Meones Pan there · ſcinne · a
quileſtruciones: bubones· mõſtꝛa:reſ

mire ⁊ innumerabiles: quas videre lõ

ge opereprecium eſt · Interea acceſſit
putus qui caballum effrenum magnũ

inſedet: hunc concutit calcibus: neſcio

rem vt duyerit: hoc exinde adpoꝛto no

uicrus michi ſemifractum eſſe. ¶ Ma

ioꝛi etiam ĩ re libere: animo ſatis obſe
quaꝛ tuo. ¶ do ¶ Quod nobis iter
tenenduz eſt⸗ hic in tõſtrina Cli
marchus medicuſ: boum:⁊ quadꝛu pe

Erofecto verba bla

Herii nuil

Mabeo argutã

ne re geſta ců ppõ

dum omnium et hominum etiam:ſuo
ꝓ officio ſingularis (ee ¶ Won ſine

ingenio·perſidia:⁊ animo:fit magnuʒ

facinus: mirabar quid ineptiarum age

ret frontiſis: cum defoꝛmarit luto ⁊ ge
ſto ſeipſum ¶ Volo illi hac parua in re
exigua morigerꝰ eſſe. Ef ¶ Noſti
ꝙ te iam diu amarim:ſed foꝛte non ut
res ſe habet ita apud te notuʒ eſt: q;ſo
licito:et q;firmo animo tibi affectus ſẽ
per fuerim:nã ut recte id videre potui
ſti nimis honon inſmuabam tuo.t ni
falloꝛ eã ob rem foꝛte perſepe:hoc tan
tuʒ gratie abs te commeritus ſum.ver
balenlicet michi miſero amanti dono
ut dederes: quibus vitã hanc: que om

nis inteꝛ ſuſpiria et lacrimas diffuſa eſ

ſet reficeres: et fugitiuũ coꝛ quod qui
dem cura aduſtum ſit vite reſſtueres
que quidem omnia iam olim tuam in
diclonem conceſſerunt:nec enim cum
non licuerit: tum non libuerit facere
non eſt qð percunter: verum ut gra
tias agam tanto pꝛo hoc beneficio tã
toqʒ tuo pro merito: abſ teqʒ vt exoreʒ
dum pro mea honeſuſſima affectione
ĩ te michi aliquid vnq; debeat:vt huiꝰ
tui miſeꝛeat vite: et poſtq̃; meo fato ſic
inſtitutum eſt:tuus ut ſun:maliſ me vi

uum:cum forte emolumento quãtulũ

vobis eſſe poſſim qᷓ; interemptum tua
(vt ita dixerim) crudelitate: qð quidẽ
neq; laudi:meq; in partem commodo
rum tibi eſſe poſſit · At nolim hec di
ziſle: ſi dixiſſe tibi egre ſit. ſed ſi licet ꝓP
tua liberalitate abs te vt exoꝛem:hoc p
coꝛ videndi te ut ſepius comm odum
ſit et poteſtas.Neq; obpeto id nimis:
neqʒ etiam id ſatis voſtro ſine commo
do volim:neqʒ dum rem factu difficilẽ
etſi michi amplam ⁊ gratiſſimam e vo

—,

bis petii:neq; amplius quicq;ᷓ dari op

to: mſi vt meam hanc voluptatem et
conſuetionem:neqʒ duro neq; graui
feratis animo· Sinite deambulẽ ſinite
vt videam hoc michi ad voluptatem:
hꝰ michi ad vitã ẽ:hoc michi foꝛe aĩ vol
ui vob dicier ¶ gg me ameſ et vi
di ⁊ cognoſco:idq; accipio aĩo neq; in
grato: ſʒ neſcio ego.quo pacto hꝰ vob

innatũ ſit amantibus ut nunqʒ ſat ſit qʒ
nimis ſit · 1 pꝛofecto dixti pulcre:ſʒ ages
nob rẽ gtã te iſtĩc ſi abducẽs ¶( ¶Solz
aliis amoꝛ uoluptas eſſe: michi non qð
amo:ſed ꝙ te amo: ⁊ uoluptas⁊ felicitas
eſt: ſed quia me in tanta egritudine ob
amoꝛem coſtitutum uideo: ut mee inter
dum miſere miereat uite · uolui hoc e
ꝛobis gratie exoꝛaſſe · Nam nox et dies
ſuũ peruerſe in me officium ꝑagũt. ſẽꝑ
quidem meos inter oculos·ſꝑaĩ· ſꝑ ĩſita
in me es · multa mea cauſa uelim · multo
plura nolim: tue ne male afficiam hone
ltati · Non ſum meus:tuus ſum tam totꝰ
q; grandis ſum:a tuus volo eſſe: me q;ʒ
vt rapias precoꝛ:velimq; et me inuito:
hoc velim tibi foꝛe pꝛo ſtatua lucernaria
dum in ſero ſtas natura naturaliter bel⸗
lula:abſq; lege ⁊ fictione in palliis ⁊ cri
mbus. tandem ut tibi eſſem aut cõmodo
aut voluptati:michiq; dum te vel viderẽ
vel audirem: eſſe vite mee vinculum · O
dii aut eſſem cithara: quia dum peꝛtracta
res pꝛorumperem in voces amenas :ca⸗
noꝛas: ſuaues: ꝙ armoniam ſaltem adꝛi
dereres: mterdum ſaltem contingeres:
pꝛoh deumq; eſſem felix. ¶ B ¶(qui⸗
dez non inexperte hoc ip̃m dici ſolet · In
amicoꝛum cauſa ſolent qui amant perpe
ti ⁊ p̃termittere:que ſua in re non fſier ẽt
Et mei et ᷣboꝛũ peĩtꝰ oblitꝰ fui miſer
¶ ¶ Quid nunc rerum agenduz eſt 5 ob
negundumociumeſt ¶ Volo meum
omnibꝰ pꝛeterpoſitis rebꝰ fabꝛicatoꝛem
fraudum conuenire:⁊ enarrabo omnia:
vt re·conſilio.⁊ opera omni omia confi
ciat. ¶ Quid hi muſant ? nolo hĩc furtĩ
auſcultae · ¶ D¶ Ego ſic cenſeo ꝓ hac
pꝛouintia:te dignum foꝛe legatum: nam
eius moꝛes longam ob conſuetudineʒ ti
bi explano patere:ut ſiquid incuſauerint
reculauerint ne:confauta omnia· ¶ G
¶ Ego ſecꝰ cenſeo:tibi pꝛouintiam iure
delegatam foꝛe: cum ⁊ facundia ampliuſ
valeas:⁊ quia conuicinis ſis tutiꝰ id poſ
ſis · CE- Quid exordiaris g fabulas et
muliebꝛia:aut de anſere ⁊ de gallo quere
aut pro cucurbitis ſemen exquire: vel ſi
quid tale ¶ & ¶ editabar: pꝛiuſ q; veꝛ

ba pꝛoferrem quicqʒ obſonarier: nam di
gmoꝛa ⁊ multo pinguioꝛa ſe eferant:etſi

neſcias plꝰ centies hanc hodiernam iĩter
rupi cenam: non poſſum mei compos eẽ
nam ieiunꝰ ſum:quid peius q; ieiune et
incompoſito ventre loqui.· ¶ H ¶ Non
ne ſum verepardus: vereplumbeus: qui
hoc viderim · cogitarĩ · ⁊ pᷣſcierĩ diu:hoſte
res omniſ meaſ quaſi ad ꝛuinam ſeduceꝛe
improcliui: neq; quicq;ᷓ obpoſuiſſe ſub
tenaculi. ¶ Ruſculta paucis: condicam
rem ut res ẽ · ¶ Tllico ſuſpectare incipio
oculis:non minꝰ ⁊ animo · ¶ Dic cenſeo

uia cenſent noſ cenſere:ꝙ male cenſeãt
E

Hrofecto in hominum vita mibil ap
prũne ab diis optimum video: ut qʒ nos
ſic ſuccedant bona:tum vt ſiquid velis:
at teipᷣo exquiras · Sum deus cum nichil
deſit:habeo omnia cũ diis cõmunia p̃ter
vitam: habeo voluptatem ⁊ voluntateʒ
vt lubz: ſuz etate ad vires apta: ⁊ venu
ſta bellitudine inter primos non poſtre
mus:ſubpeditant pecunia · beniuolentie
honores ⁊ om̃ia oĩa:ſunt ve q;plurimi qͥ
me efferant laudibus: quibus ⁊ bñ poſ
ſum facere: qui ve ſemper ſtudẽt q̃; mul
ta meam in vtilitatem ⁊ voluptatem ac

cumulare:ſiquidem perpetua vita ſit ap
pollo ſim · S ¶ Oineptiſſime:q; inſa
nis capite:q̃; blactis · Scin quid volim:
hunc fore cloacam: ut interdum illiuſ
nates labiis attractaret: et interdum de
glutiret quicqᷓ· ¶ E¶ Quis hbic arridet
ſum vobis an ludus ? bene vertam in lu
ctum ſi cepero ¶ Habeo grandius aliqᷣd
agere ¶ Obiuit longe fugam animus
pꝛe timore ¶ Di hꝰ crediderim: quẽpiaʒ
amare qð minime viderit: aut ea in re af
fectum eſſe quã potiſſimuʒ neſciat ¶
¶ It audiſtis tantos tumultꝰ domeſti
cos· ut noluiſtiſ oꝑem afferre:ut ſtetiſtiſ
ſpectatoꝛes (NCR.e cio quid dicam
non ſum mei recte compos: neq; valeo
loqui:dic tu: narra ut geſta hec ſunt:que
rectis videris omnia peſſima. ¶ O

Saluere nos omnes iubet: reddimus vi

ces · ¶ H ¶ Cum pꝛimum nos reſpectat
adiungit ſe in pedes:accurrit ad nos.
Q¶Soleo ſemper cum vos video: ani
mo fronte ve libeꝛali ⁊ amplo memetipᷣʒ
leticia in immenſum afficeꝛe ¶ Foꝛtuniꝰ
vir quidem optimꝰ ⁊ facetꝰ.cum hoĩe ſti
pulatur cenã pinguẽ ⁊ lautã: ſtat pignꝰ

4

ſtant teſtes ⁊ arbitri. ¶ R ¶Ts narrat
altos parentes· profũdas diuitias· ingẽ
tes clientelaſ/multa.immenſa:⁊ magna
grandia: bellitudinem hominis: pꝛobita

tem. moꝛes · ingeniũ vſe Een deſit niſi
cõſimilis coniunx ES Vale meqʒ me
moꝛie cõmendatum habe.¶ T ¶ Proh
dii que hoĩm petulãtia.qui furoꝛ·ꝗqᷓ laſci⸗
uies · que iniuria? vellẽ aliqua in re huic
foꝛe pꝛo meritis vt mere᷑. ¶ V¶ NMeu
mihi ſic datur fatis:ſic recipi par eſt: dii
ſic mandant: ſie nos velle opus ẽ. ¶
Mei verſo q́zmulta meam inter meõ⸗
riam:q̃ ꝑtim nolim: ꝑtim malim optez.
Nam E hoĩm condicio hec:velle ralle
hoc velle ⁊ hoc nolle ſuapte in tempe p⸗
pe ſapientum eſt:molle qᷓ vel opoꝛteant:
aut velle que poſſis mĩme: eoꝛuʒ ẽ qͥᷣ ſibi
ſolis ccdant ⁊ cupiant. ¶ H¶ Olent
ſceleſti ſemꝑ ſuo ſcelere: ſeq; palã ſcelus
trahit: parem ut ꝑturiat penam ¶
QOuid e egiſti vite tibi ad exercitium hac
in vrbey ¶ Dic ſodes: quid tibi nomĩs⸗
Tu omi in re ⁊ durioꝛ ⁊ difficilior mi⸗
hi videri ſolitus es:q;ᷓ nunc videare facil
Ha mi vir:nunc te nunc pꝛimũ cogno
ui: cuʒ in adem tendi viſum: 1 q́; es non
ſimiliſ ſolito:q; defoꝛmis:q̃; cognitu difſ
ficilis · En (Xaen ſier ſacrificiũ diis tã
to ꝓ debito ˖ ¶ Equidẽ mihi cum illo eſt
opt ia aperta beniuolẽtia:ampla ⁊ con
tinua familiaritas:firma ⁊ ſimplex amici
cia. ¶ bb ¶ Gurabimus rectius oĩa:⁊ ut
oppinor poſſum bonã tibi expectatõem
polliceꝛi:conabimur ꝑſuaſione ⁊ precbꝰ
rem ducere ut velitis. ¶ ce ¶ Droh diiĩ
moꝛtales: quãtum habet virũ deſuetudo
̃; eſt efficax ad ſcindẽdas oĩs ⁊ ſi firmas
amicicias. ¶ Rudiui. auſcultaui: habeo
omia: mee nunc erũt ptis facere qd in re
agendum viſero. ERarrarcſen portas
nunci · ¶ Comecerã me in pedes: cũ pꝛi
mum videꝛam te accurrẽtẽ: quia timide ti
mebam. ¶ Vbioffendiſti tam extemplo
bunc. ¶ dd ¶ Me hercle nunq; vidi ho
minem tardioꝛem: confectus ètate iam ẽ
1 annoꝛum plenus: tam ſe dimouet:qᷓ; ſi
habeat calculos om̃is ad vnuʒ vſq; dinu
merare · ¶ ee ¶ Ecquid hocẽ boni g nar
ra:me ut impertias tua leticia. Opior
foꝛte non vano: hunc fuiſſe hac ĩ cauſa

autoꝛitates iocunde.

pꝛimariũ magiſtrum. ¶ ff ¶ Tam ñ ero
potis quicqᷓ; ut inſtitueram: voꝛtendum
conſilium eſt ¶ gg ¶ Neq; enim habeo
cauſaʒ omnino imquã: neq; ĩuſitata ſũt
hec:neqʒ ſunt indigna adol eſcẽtulo.Nõ
enim ea ſunt grauiter habenda:que etaſ
oĩs ſuo quaſi iure exigat ⁊ expoſcit: oĩm
in etate multa ſunt pᷣtermittenda:multa
tolleranda ſunt · ¶ Saluus ſis chronos

quid operis hic eſt tibi. ¶ Pb (Eecero
hodie: meritas penas fenore ut luat ¶

¶ Lenſeo non ab tua iuſticia alienum:ſi
pPartim pietati in nos:partim ⁊ humani
tati tue concedas: redde te dignuʒz ſolita
etiam manſueta humanitate tuaiſine: te
xt exoꝛeʒ ¶(kk ¶ Velim mihi hoc ut fiat
gratie.q;ᷓ ſi feceris:feceris rem equaz: pa
riter ⁊ his om̃ibus gratam ¶I. Eron
tiſis ſi ob meã in te ſingularẽ obſeruan
tiam cõmeritus vnq; ſum ate ut poſſim
quicq;: nunc pꝛecor:id omne non quod
debes ſed quod poſſis: in amiciſſimi cau

ſa ut ſemp ſoles erbeas gometim me

me oẽm tue dedico:tue relinquo fidei.

¶ Quid colloquimini tã ſeducte ¶ mm
redo noſua ꝑſuaſione perfeci:ut hu

ius expectatõi ⁊ deſiderio ſatiſfiat ¶ Rd

mirabamur pꝛudentiã ⁊ humaniſſimam

fadlitatẽ tuam: pꝛo eo quod apud te his
in rebus que optime ſint: non precibus
neq; dum ampla pſuaſione opus ſit:qui

ävt omni ex ꝑte tibi ſimus honori ⁊ cõmo

do: ppetuã ⁊ curam ⁊ diligentiã capimꝰ.
Scio vos ea virtute pᷣditos: ut poſ

ſim tuto vobis:⁊ credula ⁊ moꝛigera eẽ:

ſed vos id videte: quo me in ludo conſti

tuatis · ¶ Viden quo in periculo res no

ſtre ſint æſubiice adminiculi quicq; ut cõ

uĩcamus. ¶ oo ¶ Neceſſe ẽ has fieri nu
ptias:da manũ: hic tibi ſit vir. hec tibi ſit
vxoꝛ:volus? ¶ Dii immoꝛtales:quis vn

q; meditato hec dixerit g ſum admodo

beatus·plaudite hoc meo bono:plaudite
Sequuntur modo ex Comedia mercurii
ronʒii vercellẽſis:ð falſo ipocrita ⁊ triſii
¶ Ex Comedia ronziu de falſo ere⸗

Vid anxius queritas indo
leſcens bones eſt ne foꝛte quod

labe lautuʒ ire te velis:adeſt: quem tãta

is ado

u

hominũ frequentia ſtipatum cernis: vir
religioſiſſimꝰ:qui te abluat: ⁊ crimina ꝓ

cul pellat: potes interea te huc introdaẽ.

mecuʒ ut pauliſper conſedeas: ⁊ exaudie
ris ſtatim · ¶ R¶ Dluribus deambula⸗
tionibꝰ hac die longe defeſſus ſũ ¶MNec
ipſa maxĩe auarum atʒ pluitationum tẽ

por a:valẽt amplecti compto quoq; tho
B

ro virginem · ¶ B¶ Non ea tibi vt cer
no vis eſt:vt plurimuʒ hac diſciplina va
leas: bachico quideʒ ſuaui liquoꝛe: iamiã
puto moueris:plꝰ ſatis q;ᷓ luxuria: iſtec
amodo te pꝛecoꝛ aliena facito: tuum tin
tinandi officium ſit: idq; perpetuo ſerua

¶ ¶ ¶ Quartus denus annꝰ me

quindenus imp̃ſentiarũ nutrit · ¶ Di
te perdãt impoꝛtune: non es veritꝰ deuz
tue pꝛofeſſionis pꝛorſus oblite · ¶ D

¶ Oum pumũ huc aduentaſſeʒ: didici para

ſitos opoꝛtere heripedes eſſe: aſſellorũ
aures habere ⁊ doꝛſa· CG ¶ Mitto pus
iram fluere:werum timeo ne poſtea res
implacabilis fiat: ſi nõ adeo modo: ſane
introibo. ¶ E¶ Vnde iam furcifers die

vnde profectꝰ ſies g credo te vilioꝛẽ e vi

li futuruʒ quo plus viues:neſcio qui me
contineam ? quid ita longe diu abſẽs de
ſuſu copiam tui facere ? cedo fide tua:in

₰—⏑

tenti vos ſocii deniqʒ pᷣcoꝛ eſte:quas ab

ſentie ſue miſer cauſas enarret · ¶

¶ GEo profectus ſum ad ipᷣa deoꝛum immoꝛ

talium templa:ut accuſarem meme · illic
innu mere om̃i facinorum genere matro
ne graues defatigantes ſacros lõgis au
ſcultationibus viros:defatigãtes inquã
ſacros ambagibus viros: he quidẽ nichil
effeaſſe putant:ni pinguius euomãt cũ
cta:ab ouo tindaride ſermones ſuos paſ
ſim reſumentes:itaqʒ mihi tẽpus furatũ
eſt: vt tibi detentus ſiem diutiu s:q̃ʒfoꝛte

cuperes:ignoſcendum eſt igitur ſi equũ

exiſtimas·perge modice ceruicis: qui nec
verbum vllum perpeti potes CMH (Si

ne plura verba michi dare · ¶ Hunc re

creandoꝛum ſpirituum cauſa conueni.

biſpidus ipſa macieſ E¶ Sinite ope
ram hanc mihi: meum volo ſit: ut penãs
commiſſi dedam tempeſtiue nimium cre
do ſapiet:arte ſua quid linius poſſit ·

¶ Eſt homo annoſi in laſſꝰ

(E¶ Vbi ſceleſtum hunc inueniemus

Cvüj.

quis eum nobis dabit? quo demum que
rendus loco ? ¶ Queſo dic: quo propꝛio
eum nomine vulgus appellet? vbi reſi
deat inquam: vt ſe inueniam y ¶ Hac ꝑ
gito cum lapideas ſcalas compereriſ pci
itato te in templum:de hinc in manuʒ
keuam te ſtatim voꝛtas ¶ Soſpes pergi
to vias tuas. ¶ Hec circũ clauſtra deam
bula quoad redeam. ? fac eſto diligẽs ut

ſoles ¶ ¶ Vereoꝛ modo ne lõge diu

tenet:at operiboꝛ: ⁊ ſi me adueſper ari o
poꝛteat: reʒ ſpero perficiet: ꝙ ita detine
tur diu: verum nimius in verbis nunc
eſt · ¶ N ¶ Mem eccum hilarem video:
ergo ad eum ut rideam · ¶ Quin vno
e queſo explices verbo ·
taui peſſulo clauſa· (0 Ingredere:
nunc ſolus pꝛandia prope carpſi: tu q;
bucellum mecum ſumes · ¶ P ¶ Haud
quaq; qð abs te michi oblatum eſt inqᷓ;
renuere cenſui: nam in ineunda homi⸗
num familiaritate: ipſa potiſſime confa
bulandi:aut huiuſcemodi bucellandi co
hbabitatio valuit · Epa igitur iſtuc loci ac
ceſſi:ut tua potiar conſuetudine: ⁊ amo
ris tui particeps fiam: tum ipſe nil quip

-

pe gratius mihi dictũ puta: q; ut in tua

ego quoq;ʒ reſideã gra· ¶ Q ¶ Fudilun
vnq;: ꝙ in pꝛeſentia ſoꝛdeſcant laudes
B reʒ pꝛopero: ut huiuſcemodi ad

uentus inquam cauſas intelligas · ⁊ que
mibi animi paſſio ſit aduoꝛtas. ¶ S

e ſingulariſſimum quem omnes famãt

delegi taciturnitatis patrem · ¶ Quid
oxus fuit ut tibi alienaſſes nomen 5
We plus ſatis amabat q́z ſe:vel ſaltez
totus ? quis ſibi tune geſtus fuerit te p
coꝛ dice · ¶ Stant federa · ¶ Orede non

eſt hominum te felicioꝛ quiſqꝗ;· ¶

¶ Eortuna quideʒ ſeſe offerens ſtatim am

plectenda eſt ſiquis ſapiat:eos dii ꝑdant
qui poſſunt frui bono negligunt deli
gentes malum · ¶ IRpſa potius conſilia
mittito ad alteram ſcolam · ¶ Na ha be

parum ſiſte:ſine michi pꝛius ſpirituʒ red

di: perge modo ¶ Si me ames te p̃cor
iſtec deſine verba facere ¶ V ¶ Derge

ad eũ:ne dedignet᷑ foꝛtaſſis vbi mẽtiri te
viderit:cernẽs vacua polliatatõis loca·
kſtec inquam malo:congr uẽtioꝛi tꝑe

Num ad boc commoueri debuit

Cviij .

ſeruemꝰ ut cõmodius fiant ( X ( Red
dent te nempe fommoſioꝛem pili·. ¶ P
¶ Sine me pꝛius parũ quieſcere: qui ſũ
adhuc tanto cachino ꝑlenꝰ: ut vllos vix
artus regam. SErß in templũ:hac
atqʒ paſſim illue fluas quoad veniam;
¶ Nu mihi compateris g ꝙ tam longe
diu hic loci te operioꝛ crude? ¶ aa ¶ Ne
minem credo qͥ tibi compar ſiet: ita ꝓfe⸗
cto facilem te cunctis pᷣbes:nullum tam
arduũ puto:qð tibi keue non fiat. ¶ Nõ
hic fabulis agenduʒ eſt · ¶ Ad tua mala
nimiũ pꝛoperas vir bone · ¶ Te Pſilias
intro. (Wole quidẽ reſupinꝰ ut iaceas
(Non expedit te vereri mecum · ¶ Tu
modo ip̃m querita. ¶ Drecaue ne cachi
no mouearis · ¶ Continebo me puto:
te potiꝰ contineas. E (Nos inuicez
tecum infamas:has ob res ꝑſuaſum ẽ no
bis:ne acciperemuſ te comit em. ¶ cc
¶ Lues ſi me fata ſinent:nec impᷣſentiaruz
euades crede. 4 do ¶ Proh deum :miſe
remini pᷣcoꝛ miſeꝛemini: ſinite me pꝛecoꝛ
vt abeam: nunq́; rediturꝰ ꝗppe Sn
hi ne religionis moꝛe sæ ¶ Ma pꝛobi viri
me ſinite:miſerationibꝰ cõmiſſum me ve
ſtris queſo ſuſcipite:ſaltẽ oꝛo deoꝛum
feſſionis mee vos moueat religio (ee
¶ Di boni nunc maxime mihi fautoꝛes
maxĩe nunc adiutoꝛes eſte:vllibi ſi vnq;ʒ
veſtra mihi ꝓfuit gratia: ha boni dii: ipᷣa
tantum nũc veſtra mihi opus eſt maxĩa
gratia · ¶ F¶ In amplioꝛẽ ſaltem que
Fe locũ includite:ne iſtoc anguſto taʒ
carcere: atq; tenebꝛoſo ſiſtam ¶ Ju mõ
fac pꝛeſidi denũcies: quo de ſe ſuppliciũ
ſumat: tu interea vir neq;ᷓ vtere tacitur
nitate:ſi non vis redeã: ⁊ ad feeiſ emiſſio
nem te calcibus cedã · ¶ gg ¶ Id te nüc
Pero qui me vocitas · ¶ Deliberemus
Pii qua pena plecti vir ipſuſ debeat: ne
impunis eat: quid cenſes lini g tu dehĩc
Iqd ronzi? (bb¶Ggo ne pꝛiꝰ dicam 5
cui indiciũ minimũ aut verius nullũ eſt:
nunq; equos nec pꝛeire ſolet quadriga:

tu pꝛedice: nec plura ¶ Drinꝰ poſtq; lu⸗/
bet meo iudicio: tanto ſcelere ſtatuã con⸗

dignaſ penas hklardes ſane melioꝛibꝰ
vbiq; iudiciis veſirig: hoꝛtor ut qua ꝑte
deliquit luat . ¶ i ¶ Iu crudꝰ es nimũ
nam quiſquis ĩ hoſce:quoꝛũ vltoꝛes fũ t

facit
nec excogitari: ceterum rectꝰ longe qᷓ; ĩ
ſtitutũ foꝛet:diis opitulantibꝰ ſcelus de
tectum credo: ideo ꝙ ipocriſim nimium
moleſtã ferunt. C mm
falſus ſis:modicũ te faciaſ triſtem:haud
quicq; eſt qð tibi tantũ vel plus fidei p
ſtet: q́; ſi cõ peſceꝛe lacrimulã eum ſingul
tibus queas: at aliter ſi nequeas: irriges
fac ſaltem tibi lumina paululum ſputo:
aut certe reminiſcere tc ĩfortunii cuiuſ

philogenia Comedia Vgolini parmẽſis:
¶ Vgolini parmenſis ex philogeni⸗
media autontates AKAAH

dii manus iniicit: pꝛofecto conſilio caret

¶ K (Si ad ea ſolu in ſpieeremuſ que me
Titus es· nõ euaderes quĩ te in maluʒ da

remus vſq; ad necem: verum ipᷣa optimi

dei noſtri miſeratio: cuiꝰ ſpe cuncti fata

les degimꝰ: indulgentia te dignũ potiuſ
8 ¶ Widiſuin vnqᷓʒ meliꝰ ſuccedẽ

piã ·qð nonnunq́ʒ ꝑpeſſus ſies:ita ſoleo

dum triſtis videri cupio · ¶ nn ¶ Vis li
m rectum conſiliũ tibi dedaʒquod nũq̃ᷓ;

1.

eyx aĩmo excidat tuo? ¶ Dlus id ſatis ſer
uo: pꝛecipuũ teneo· ¶ oo Nulli pu

to citra necem infelicioꝛ vnq; fuerit dies
q́; heſterna mihi ut exinde nec cibis nec

potu nec ſomnis valeaz. Cf ¶ Hura

q;ᷓ auri pondo ducẽta e facultatibꝰ meis

damna patior: ſi non ꝓuideam. ruboꝛez
tũ (et ſie dü me iuuent) atz meroꝛẽ tuum
pPlus triſtoꝛ q́; dãna· ¶ Te aĩme mi ſup

plex oꝛo:ſine ſe in malũ quieſcere:nec ex

per giſci velis a ſõnis eanes. C(a CSi L
tito his mala dicere:q̃ nec bona ſci
ip̃i quidẽ mali ſemipaſcunt᷑ maledicendi
cõſuetudĩe ¶ Me quoqʒ dãnarũt:ſunbo
lü ut pſoluerẽ Sa

cape· ¶ Acta pereant: leti fiamus malo.

a LCirent:

uod tuũ ẽ tutus

Eac me deĩceps ſepiꝰ viſites ¶ Id te

mnmulla ꝓfecto dies pᷣteribit quin veniaz ſi
poſſim ¶ Tu quoqʒ ꝑlꝰ ſatis vale:valete
2plaudite ſocii · Sequũt᷑ modo floꝛes ex

re hꝰ poſſũ dicẽ ĩ amoꝛe me ꝑdi
tũ ⁊ miſerũ:atʒ oẽ z etateʒz meam
contriuiſſe:dũ amoꝛi opam dedi
vtqʒ vnovᷣbo expediã: amaui fruſtra:dii

boi tãta ne duricia affectũ quẽq;:ut amo
ſnñ ñ ĩſpõdeat ¶ tt ¶ Exploꝛatiſſimũ illð

ẽ quẽ alteri debẽ ñ ſuppuduerit · oĩbꝰ ĩ re

bꝰ boĩ viri ſꝑ offiicũ reliq̃re ¶ võ ¶ AUð .

tibi coſilii do:ꝛ ut animum imperit um ex
pedias:et calamitates iſtas·ſolitudines ·
cruciatus:quos amoꝛ ſecum affert reii
cias:et te tibi vendices non enim decet᷑
omni tempore eundem eſſe: ſemel dum
etas · locus· ⁊ res poſtulant: non mltum
vicio datur indulgere laſciuiis: velle au
tem eo in ludo vitam vniuerſam dege
re: turpiſſimum quidem eſt ⁊ flagicio
ſiſimum: quare heus expergiſcere luxu:
⁊ ex ocio excedas impigre · Ratione viris
viuendum eſt: non autem pariter ut
belue appetitu duci debent: hoc vir 1
belua intereſt· ea enim ad quodcunq;
delectabile ſeſe accõmodat · nos autem
qui cum diis animos communes habe
muſ vti ratione decet: ⁊ huiuſmodi mo

tus:ab honeſto et ſimili et vtili decinan

tes: penitus ſub condicione noſtra reti
nere:vida cohibere:virtutes foꝛtiter am
plecti ¶ ¶ Drobe dicis: ſi modo ut
dici:ita fieri facile poſſit: nunq; ita ſolu
tum aĩm: ⁊ taʒ recte compoſitum habitu
rus ſum:dũ iuuẽtutis annos degam: ut
iſta grauia ſtoicoꝛũ dicta mihi ꝑſuadere
poſſint:eſſe fac facilia:ea auteʒ pꝛedicare
pulcrum eſt: ⁊ ſapientie ſingularis indi⸗
ciũ:agendũ eſt pingui minerua ut aiunt
extreme ꝓfecto ſubtilitates franguntur
equabilia nature ⁊ ingenio quiſqʒ preci
piat:ſi pareri ſibi poſtulat · 4 B TSre⸗
derunt hec mihi meõꝛia: vel ut rectiꝰ lo⸗
quar:mihil potui dediſcẽ:cuʒ nil vnq; di
dicerim. (GE tibi aliũ queras qui
tue ſententie ſit equabilioꝛ ¶( An hoc pa
cto emoꝛi opoꝛtet: ⁊ anihilari pedetẽtim
¶ D ¶ Foꝛibus foꝛuna ſemꝑ fauet (Ba
liſtarii ſolent ab arcu plerumq; ſagittas
centũ emittere pꝛiuſq; ſignũ attigerint ·
foꝛte foꝛtuna euolabit vna:q̃ ſtatim ĩ me
tam ſtatuet᷑ ( ¶ Sic mulieres ſe capi
ſinunt:deniq; volũt rogari · item exoꝛari
centies: ut mercature ſue cõmeritiũ ven
dant: ⁊ ut aliqᷓndo irate amatoꝛi ſuo poſ
ſint obiicere.nunq; te dep̃eata ſũ: nec te
queſitũ veni · Sed llaqueant᷑ multis tan
dem modis 2 p̃cibꝰ:⁊ momẽto magis q;
mẽſibus · tñ hoc intelligo:nullum aut feꝛ
me paucos muliere potiri poſſe: niſi fue
rit impoꝛtunuſ aut inſidiatoꝛ continuuſ
¶ E ¶ Moneſtate ſi virgo caret:ẽ abſq; do

οα*½

te: ⁊ extrema turpitudinis habet᷑: 1 a mu
lieribus pudicis ſepoſita. ¶ & ¶ Ego
iam vigeſimũ nacta ſum annum:ego car
ne 7 oiſibus nata ſum ut cerereniſin pte
rea eſt coꝑis habitudo ad venerem aptiſ
ſima:quare non poſſuʒ non cõmouerni li
bidine:atqui hoc peccatũ quo nos ad id
natura ꝓpenſioꝛes fecit: eo magis igno
ſcendum eſt:nam hunc amo: ut michi ex
caro fiat carioꝛ:qð hac re tandẽ compro
bare poſſuzʒ:ſi mei copiã ſibi fecero (NR&
Lapilli iactus aut ſcreatus:aduentus
huc ſui ſigna ſunt ¶ ÿ ¶ Suauioꝛ fit fru
ctus ⁊ ſapidioꝛ:quẽ laboꝛe maximo acqᷣſi
ueris Ek ¶¶ Saluete parietes atʒ foꝛes
vite mee futuri ſepulerũ: niſi quid oꝑis
quiſpiaʒ deus attulerit hic manebo: ſtat
ſcio ad auroꝛam vſq; rubeſcentẽ: hec eſt
mihi lex antiqua:ve mihi miſero quo re
dactuſ ſuzę mea quidẽ vita(xt dici ſolʒ
in aliarum ludo poſita eſt:ſed qͥd audio⸗
hem adeſt aĩ mei moꝛbus ꝑpetuus· O ſal
ue anime mi: ſolamẽ vnicũ: meum coꝛcu
lum:⁊ mea ſuauitas:tibi in manu ẽ viuã
aut pereã · ¶ E¶ BPratris loco te dilexi
ſemꝑ:ex aduerſa putabã te ſincera fide a
mare me abſqʒ turpitudine vlla:ſed eſtis
hmõi fere omnes mon amatis virgines:

niſi ut libidinẽ veſtram expleatis: ratõeʒ

voluptatis veſtre magis q́; decus earuʒ
amatis ( M ¶ Non recte iudicas: bona
venia negari hoc audeo ¶ Tu circumdu

ds me verbis acutis a callidis · ¶ Ne ex

alioꝛum ingenio me iudices 5¶ Turpe
eſt quidem te vnum ab alioꝛum cetu diſ
ſonare · ¶ Daltem abſolue quod pollici
tus es · ¶ N¶ Num pietati. humanita
ti · miſericordie ve apud te locus erit⸗
O n pius nequeo pati:neq; hbos la
oꝛes · dolores · ⁊ eruciatus tolerare poſ
ſum: video me paulatim reſolui: vt nix
ſole liqueſcit: fer opem his rebus obſe
cro Non deuoꝛat amãs delicias ( Nõ
tibi verbis mens conſona · ¶ Fd tam fie
ri poteſt:q; celum ruere · ¶ Caue iſtud
verbum nunq; ex te audiam: miſſa hec·
¶ Quam mulierem pꝛidie in templo ſpe

ctabas ita anxius ? que viſaẽ facie ſplen

didioꝛ · ¶ Tue tantum parti conſulis et

pertinax:rẽ aũt nr̃aʒ facis ꝑui ⁊ floccipẽ
dis ¶ Ne me obtundas de hac re ſepius.

or

GCI Rem iſtam ꝓfecto tam caute taʒ ac
curate agemꝰ: ut ſoli dii quos nil latere
poteſt:id neſcituri ſnt· ¶ Q¶ Barẽtes
em̃ hmõi fere om̃es ſunt: interminant᷑ fi

liis:nequid ſceleris:flagicii· inhoneſti ne
cõmittant:ꝛ eos obſuant:quantũ ĩ ipᷣis
eſt:qm̃ ſciunt non ſolũ preceptis ·ſʒ etiaʒ
cuſtodia magis: a diligenti obſeruantia

filios cohiberi.· ¶ R ¶ Oum iuuẽtꝰ oĩs

ad libidinẽ: ⁊ ad animi oblectationes: et

ad ceteras voluꝑtates quodã modo pꝛo

cliuia ſit: quo ſit ut adoleſcẽtes veniã me
reant᷑: non aũt veſani ſenes: quos his vo
luptatibꝰ abſiinere:etas merito illa coe⸗
git 1 imperat ¶ Sed ut ad rem noſtram

pedem referamꝰ . ¶ S ¶ Nunqʒ (crede
mibi) culpabis hoc conſiliũ .· ¶ Eſtis oẽg

blandiloqui moꝛibꝰ:⁊ verbis conſmiles

tantã em̃ vim habet in ſe veſtra eloquen

tia: ut nõ modo virginen reue as 1 igna
ras reruʒ alliciatis: ſed etiam lapides(ut
aiunt)ex parietibꝰ poſſitis euellere ¶ T
¶¶ Eredin tu tot vigilias potuiſſe ferꝛe⸗
tot ꝑnoctationes in via. tot eſtus · tot fri

goꝛa · tot nubes:tot pluuias. tot niues.

tot labores · tot deniqʒ timoꝛes · ⁊ ꝑicula
moꝛiẽdi adire potuiſſe:ſi te amatẽ tepide
et vulgariter ¶ Redigis me ad ĩſamã: 1
ad merorẽ maximũ E Pacriaf mihi
miſere excuſſiſti:cohibeãꝰ lacrĩas:ne vſ⸗

q̊ʒ exaudire poſſumꝰ. ¶ Ne ſis in necem

meã tam ꝑtinax ¶ Tecum melius actum
poſt dices:q̃ᷓ optaẽ vnq; auſꝰ es ¶ Ele⸗
xit is me tandẽ lacrimis · ¶ Vnũ diem ſi

ne te victurũ me nõ poſſe certuʒ habeas
Non ſum apud me: ita obſcuraſti mi
chi mentẽ ⁊ rationẽ. ¶ RBes om̃is erit in
vado ¶ Eacile ẽ qð fit libenti aimo ¶
Nolo ob dementiã ⁊ effrenataʒ libidi

nem:atʒ petulantiã filie:vitaʒ vlla ſolici
tudine aut angoꝛe:mihi bꝛeuioꝛẽ efficere
Nõ poſſum nõ grauiter commoueri.
¶ Res ſcia(ut fit) pꝓ meliori diis recipiẽ
da eſt · ¶ V¶ Vitam hilarẽ queramꝰ no

bis:⁊ reliquũ hoc pauculuʒ noſtre vite a
C

gamꝰ ꝑpetua in leticia ¶ auſpiciis bo
nis · ¶ Doleo quidem amici cauſa Ou

pio hodie his in rebꝰ abs te fieri doctior

¶ Wulieri ſi obuiaʒ factꝰ fueris lumina

toꝛqueas: eã videre nolle oſtendas: ſit ti
bi contẽptui · ¶ Z ¶ Siquid me vis: reli

ctiſ rebꝰ om̃ibꝰ:ecce me tibi ¶ Jdero hic

continuo (aa ¶ Mei mih poſtq̃ʒ res in

publicum ꝑducta eſt:⁊ peccatũ meuʒ ela
tum foꝛas: negaie nõ audeo: ſed quid fa
cturꝰ ſũ cõſule amabo ac mature ¶
non eſt narrãdi locꝰ:ſic opus eſt. ¶ bb
¶ Abeunti mihi domo: meng futuni ma
li pᷣſaga pꝛedixit hoc· ¶ Cc ¶ u aliud ẽ
nobis q̃rendũ deinceps: quẽadmoduʒ le
ti viuamꝰ: quare dum dat᷑:fruare riſu et
gaudio.Gſt eĩ ſolicitudo ⁊ animi triſticia
potiſſimum ſalutis inimica · ¶ dd ¶ Me
miſeꝛũ q́; ſubito oppꝛeſſit nos calamitas
ha foꝛtuna ſaltẽ ſiniſſes nos triduuʒ hoc
perpetuũ degere in leticia:quot incõmo
da moꝛtalibꝰ affert hec tua varietas: vel
lem ꝓotius te nunqʒ facilem nobis pre

ae nre⸗ exitꝰ: retro fedatũ punci

pium. ¶ ee ¶ AInte oculos om̃ia mihi fu
tura video: luctum ⁊ infamiã cruciatum.
deniq; moꝛtem: vtinaʒ hec me pꝛeripiat
Exaudiri haud decet inhoneſta rogã
tes· ec amicicie lex pꝛima tradi᷑ · ¶ ff
¶ ¶ulier ſi foꝛte pꝛolixa ſit in pꝛĩcipiis
anteq; amatoꝛi obſequat᷑: attamẽ vbi de
creuit amare: flagrãtiꝰ ⁊ ſtabilius q; vir

amat:⁊ in amoꝛe euʒ ſuperat. vir em̃ vbi

potitus eſt muliere: ꝓpter quã ſe duduʒz

deperire oſtẽderat:ſecuʒ ſic cogitat: hbec

meo arbitratu: ⁊ iuſſu ſemꝑ erit:ad aliaʒ
aucupemur.⁊ ſic ꝓ munè ſibi palmario
ducit: ſi plures (vt aiunt) in codice deſcri
pſerit · Mulier aũt cũ intelligat nihil ſibi
eſſe deteriꝰ: atqʒ fame honoꝛi ve ſuo ma

gis aduerſum: qm amoꝛẽ ſuũ plurimis ĩ

pertiri ei quẽ a ſe amari dignuʒ iudicaue
rit: cuiuſq; volũtati ſemel dedicauit ſuũ
amoꝛem iibatum incoꝛruꝑtũq; conſer
uat:hem poꝛro mulieri ſuo ꝓ merito. h
a viro refert᷑ gra expletus eſt: ⁊ viſcera ſi

bi om̃i voluptate complacita refarcuit:

eã aſpernatur ⁊ deſerit: ha fallaces viri:
mulieribꝰ ſi ſapiãt abbhoꝛrendi · ¶ Quot
effrenatoſ ⁊ oblitos ſui amoꝛ fecitæquot

dedit pꝛecipites? quot cecauit ratione g⸗

quot deniqʒ crudeliter interemit? Quaʒ
ſepe euenit in re quapiã tute tecuʒ: libꝛa
tis ratiunculis tuis:deterioꝛeʒ ꝑtem ſciẽs
accipias · ¶ ꝗg ¶ Hei mihi: video me ad

extreme turpitudinis termĩos: ⁊ miſerie
redactũ eſſe nam nil pᷣter motẽ expecto

¶ R¶ Wulieribus aduerſis in rebus:flere
eſt remedium: ⁊ ſꝑ recurſus ad lacrimas
¶ B ¶Reintegrari res nequit ampliꝰ: nea
vlla ex ꝑte reſlitui:de futuris habenda ẽ
deliberatio vt vulgo traditũ eſt· Aqua q̃
lis fluit excipiat᷑. n re deſperata
foꝛſan deus quiſpiã ĩſpirabit auxiliũ:qð
em̃ ab hoĩe nequit imꝑetrari: ſolet a dus
imploꝛari: ſuccurrite igit᷑ du: opeʒ ferte:
ſiquid vos humana mouent:date veniã:
T ſi id neq; meritus ſum: attamẽ vos mi
ſericoꝛdia ſmite flecti: ad verillum veſtre
clementie cõfugio:obſecro mihi ſitis pꝛe
ſidio: hinc vobis fauentibꝰ ⁊ quãtũ eniti
potero:finẽ peccandi faciã · Sar ẽ ver
bora (D Quoquo foꝛtũa trahit:eun
dum eſt .· Res niſi tractet᷑ aſtu in irritum
euadet ˖ ¶ Dine me cõmode oꝛatõi mee ſi
nem facẽ ¶ 1 legiſlatoꝛis autoꝛitate cõ
pꝛobatũ eſt:vt quibus ĩ laribꝰ quiſq; na
tus ſit: ab hiſdẽ cognomen accipiat.
Ego ne aduͦſus ammi tur litid inẽ nil vn
q́; auſus eſſem gnec conari poſſem:ſi hoc
in rem noſtrã eſſe ꝓputas:ecce me:facturꝰ
ſum qð voles:tibi rurſus dico quidquid
iuſſeris facã: ⁊ ſi minuſ mihi gratũ impe
raueris. ¶ E (Nil vnq́; p̃ter bonum
equũ tibi p̃cipiam· ¶ Goncinite quicq̃m
donec hoc agã negocii Are Vale: ⁊ di
mitte ſolicitudinẽ omnẽ:⁊ deos dep̃care
vt nobis hane rem ſecundẽt felicitentq; ·
foꝛtunatus ⁊ validus · ¶ Reditũ ad
nos mature habeas memoꝛie ¶ Ne cogi
tes qᷓ nunꝗʒ poſſint cõtingẽ ¶ M (Gi
vere diligit ⁊ ſincero coꝛde: is nunqꝗʒ po
teſt deſiſtere: amoꝛ ſi nobilitate deriuet᷑
ſtabilis manet ꝑpetuo:a nunq̃m ex amo
excidit ¶ Cetera miſſa facio: ne nimiꝰ in
verbis ſim. ¶ Vt mihi maximã ꝑtem ca
lamitatũ mearũ ſuſtuleris ¶ F ¶ Dii bo
ni quantũ ad felicitatẽ mibi adiectũ eſſe
putabo:ſi quẽadmoduʒ cupio:res iſta ſe
cundabit ·˖ ¶ Quid tibi ẽ in his regiomibꝰ
negocii ¶ Heambulãdi cauſa vrbẽ egreſ
ſus ſum ¶ R ¶ Quattuoꝛ ĩ muliere que
vult nubere querẽda ſunt:pꝛimũ q; ſapi
at: q; honeſta ⁊ pudica ſit: poꝛro q; foꝛ
moſa:tercio eñ oꝛiginẽ habet? ⁊ que af
finitas g poſtremo eris quãtũ ferat ſecũ
tu a nouiſſimis occepiſti caude frena po
nere · ¶ Tu foꝛtaſſis iſtud etatis itidẽ fa

habeo: ⁊ cũ dabis referã.i

CC

ciebas · ¶ L ¶ Hoc eſt adoleſcentibuſ cõ

mune viciũ:vt cũ mulieribus pꝛius ad rẽ

q;ʒ ad verba ſe cõferre velint: ⁊ om̃es mo

ras ferũt grauiter ¶ M ¶ Knio mihi ni
hil triſticie inſidere põt · ¶ Vix eris apud
te cũ videris ipſã:crede mihi:ẽ facie egre
gia: venuſta: boniſq; moꝛata moꝛibus:
bella.lepidula·faceta· ⁊ lactinea:atqʒ taʒ
tenella:vt eã cũ vngue ſcinderes · es
liberalis es nimiũ ¶ N ( Ego tibi gras
Bonis auſpi
ciis omĩa cõficient᷑ ( O (Nox iſta mihi
etas videbit᷑. ¶ Adhuc ante menſem ita
vxoꝛe ſaturabere:vt quocũq; aſpicies vx
oꝛes tibi plurime videbuntur occurrere ·
¶ Iam adueſperaſcit:tꝑs monetivt me
in vrbem recipiã ¶ PH ¶ Brofecto res il

la vt opinoꝛ:diis fauẽtibꝰ in poꝛtũ tradu

cetur. ¶ Q ¶ Guũ veneris poteris diſcũ
bere ⁊ ſoꝛbillare · ¶ Meus pueri tendite
menſam ⁊ ꝑate omĩa.¶ Tutüũ eſt ſermo
ne ꝓuerbiũ:fidei ſcriptũ nõ appenditur.
ECEä aurũ ceperimꝰ tunc gratias habe
amus. ¶ Sine paululũ ad me ſpiritũ re
uocare:poſt narrabo qͥd a vobis velim:

relictis pambulis: que vulgariter ab ipe
trare volẽtibꝰ p̃mitti ſolent · res itaq;ʒ ad

vos me venire cõpulit:quaʒ vobis bꝛeui

explicabo. ¶ Biam ⁊ ſanctã rem aggreſ
ſurus es ·˖ ¶ Tu tibi carpe qd vis ſolacii.

¶ R¶ Intermiſſione nulla:ſi mala ſemper

agas quis deus hoc ſufferre poterit⸗
Sempꝑ dii fuere bonis pᷣſidio: ⁊ iuſte

depꝛecantibꝰ. ¶ S(Kud eſt ſ. apere: ſi

que pᷣter ſpem ⁊ equũ euenerĩit feras foꝛ
titer: ⁊ vbi qñ opus ſit tuũ animũ ſine de

orũ ſuffragio flexeris · Eya nõ ſemꝑ decʒ
auxiliũ ĩploꝛari:cũ nobis ratõeʒ cũ virtu

te dedere: atqʒ nobis infundè aĩos:q poſ
ſunt omnẽ foꝛtũe motũ: ⁊ tẽpeſtatẽ eua

Nar e cohibere:⁊ ſenſibꝰ domi

nari · ¶ Tu cõſules:ego obſeq̃r. ¶ T

¶ Tecũ repete memoꝛia qᷓdqͥ̃d peccaueris:

id ne vereare pontifici ꝓpalare:ſic opus
eſt vbi animã peceatis laueriſ: leuiꝰ coꝛpꝰ

ctficies: ⁊ ola bonis auſpiciis ſecũdabũt ·
GCBDi quoꝛũ ſub ĩperio ſũt oĩa: quiq;

benigne moꝛtales reſpicitis: obſecro mi
hi melioꝛẽ mentẽ date:qua poſſim ſꝑ ma
ie ſtatẽ veſtrã:cultu vero:caſte ⁊ incoꝛru

pte cõtẽplari ¶ Is rectus modꝰ viuẽdi ẽ

.

velle ſe dis expurgare.· ¶ F ¶ Omnis

actio vt virtuoſa uel vicioſa dici poſſit:

voluntaria ſit opoꝛtet · quãobꝛem ſi mini
me ad id turpitudinis te uolũtas: ſed ne

ceſſitas impulit: te inocẽtem eſſe dico·

¶ Nam homines ira cecat ratione.

[Amare uiles q́; delicatas epulas: id
quidem ĩſulſum eſt. Malo ego oua q́; fa
bas:amigdalas q; ciceras: edum q́; ſuc
culum: item pullum q; irundinem. perdi
cem q́ß anſerem: damnantur dumtarat
qui ingluuiunt· deuoꝛant.⁊ ſoꝛbiliunt:
plus q́; eoꝛum caloꝛ naturalis queat di
gerere:⁊ qui plus im penſe faciunt in cõ
nenſationibus q; redditus eoꝛum poſ⸗
ſint ſuppetẽ:hoꝛũ ebꝛietateſ craple cõpo
tatões:elixatões tm̃ culpant᷑ mõ eoꝛuʒ cõ
uiuia ĩuitatões:q̃ ex malis bona ferda
diligunt. a ex groſſis tenuia:cũ vtraq; ⁊
appo ſita babeãt ⁊ pari ſũptu ¶
u:di crimẽ ẽ peſſimũ:⁊ ĩnate cõplexionis
alteratio: ⁊ hũidi radicalis ſenſim cõſum
tio.nulla cũ uolũtate · ſʒ cũ triſticia ⁊ do
oꝛe ꝑpetuo·q̃re cauendũ eſt oĩbꝰ ne afſi

ciant iuidia Caa (In Pa deoꝛũ te re

ſutuo:ea poteſtate qᷓ̃ mihi a pᷣmario põti
fice tributa ẽ · abi· ⁊ hic peccandi finẽ faci

as· abi cũ diis optimis. ¶ bb Certe ia

nõ eſt ĩ bis młtus· ſʒ bꝛeuiſſimus.tñ ad
rem ea qᷓ ꝑinent nõ pᷣtermittit· ¶ Onꝰ

maximũ te abieciſſe exiſtimo Benigne

tecũ actũ eſſe potes dicere· ¶ Milarẽ fac
eypoꝛrige frõtẽ ¶ cc ¶ Virgĩes vehemẽ
tius amãt q́; reliꝗ: qꝛ ſũt ĩ amoꝛe nouitie

molles:vt ſicut facile imaginẽ mollibꝰ
ceris potes ĩpꝛimere:ita eas ĩ amoꝛe tuo
bꝰ volueris ĩſtitutis:tibi licebit effingẽ
vidue aũt nupte q3uiſ rẽ aſtu maioꝛi per
tractare ſcirẽt: attamẽ mihi nunq; digne
riſe ſunt:in q̃s amoꝛẽ meũ tenderẽ:tum

qꝛ plerũqʒ nos alliciũt ĩ alio amoꝛe occu
pate:tũ ꝙ ad noſtrã conſuetudinẽ eas re
ferre velle:moꝛbꝰ alienis aſſuetas:ñ niſi

magno ingenio: a ſingulari cura põt ĩpe

trari · In amoꝛe aũt pꝛimũ eẽ opoꝛtet mo
rum cõſuetudinẽ: que ad idem velle ⁊ ad

idẽ nolle nos annectit· Cgo itaq; in puel
las teneras etate:ſincẽ mẽtis:incoꝛrupte
fidei:ſuauis ingenii ſemꝑ amoꝛẽ meũ cõ
tuli ¶ Tu adeo deinceps eris apud te: vt

tibi pendulã palii nullus audeat attinge

In

ðð Iu mihi certe frugaliſſimus iudica

tus es:ĩtellexi te cõtinentẽ ruri eſſe · par
gum.⁊ ſobꝛiũ:atq; laboꝛi nõ parcere:ſed
abſq; inertia querendis opibus inbhiare:

vt res tua domeſtica ſe ſutferre queat:et
ſumptus quotidianos ⁊ emergẽtes tole

rare:hem hec eſt viri virtus ſùmis cũ lau
dibus offerenda · ¶ ee ¶ Tibi omnibus
in rebus ero moꝛigerus ⁊ obſequẽs:que
mandabis curabo diligẽter: nec vlla erit
in me moꝛa. ¶ fẽ ¶ Tenuit vetus cõſue
tudo:atqʒ moderna cuſtodit: digitoſ anu
lis oꝛnari ( gg ¶ Bonis auſpiciis a ſum
mo ioue capere initiũ ſtatuo:a quo ratio
omnis:mos gẽtibus:⁊ ipᷣa natura quod
ammodo exoꝛdiẽdũ eſſe pſuaſit: bone iu
piee iuec; hymenee fauete obſecro:vt
elix 1 foꝛtunatũ ſit cõiugium nuptias ve
ſtro iuſſu ⁊ ĩperio celebꝛamus:vt ſoboliſ
legitime fiat ꝓcreatio:⁊ foꝛnicãdi·ſtuꝑꝛã
di : mechandi. inceſtãdi dempta ſit occa
ſio. ¶ Pb (Nuptias ꝓfecto qui ſancte?ẽ
coꝛrupte q; ſeruauerĩt:diis erũt accepti?
ſimi: quod vt iſti facturi ſint nos ſuppli
ces exoꝛamꝰ. ¶ ¶ Is agreſtis · meſtigia
T nebulo:ea potiat᷑ vt lubet:quanqʒ ſi ve
lis rationem verã exequi:non ſit dignus
eius pedẽ erngere en venuſta eſt belli
tudine:gracili habitudĩe:atq; ĩ vniuerſũ
foꝛmoſiſſima:tũ ⁊ lepida:atq; in omĩ ge
nere virtutis oꝛnata:vt mea ſententia ſe
cile omẽs mulieres vulgi anteeat:ſʒ hoc
quodammodo facile dici poteſt: vt omĩa
iniqua ſoꝛte componantur:hec enim pul
cerrima: ⁊ mulier perdocta: turpiſſimo 2
rudi coniuncta eſt. Sed certe credo: nil
hoc ſibi fuꝛtunatius euenire potuiſſet:is
eſt enim ſibi maritus iners.babilo· ſom⸗
niculoſus: ⁊ (vt dicamyhominis quoddã
ſimulacrum:quare tutius ⁊ ſine ericdo
magis adhuc hec nobiſcũ victitabit: quo
uis enim ſuaui verbo capiet: explebit eũ
offa ⁊ iure quotidiano: poſt euʒ ad labo
res extendit:vbi ſe defatigarit vſq; ad fri
goꝛa:bibet vſ q; ad lacrimas: demum de
feſſus ſomnis oppꝛimetur: nec excitabi
tur a crepuſculo vſqʒ ad meridiem ·
¶ Is enim commenſatoꝛ ⁊ ſoꝛbillatoꝛ ẽ
maximus. ¶ Tempus eſt eundi: iam ad
ueſperaſcit · ¶Si pur eundi nobis ſtat
ſnia:molo mei cauſa vos ĩ moꝛa diutiꝰ eẽ

— — — — —— ——

— — —

ESya ſpiritũ reuoca

ptũ ꝓferre diẽ
tuna domꝰ: alte virtus animoſa cadit .

Kbi ſoſpes: me
uidebis ꝓpediem. ¶ Q ¶ Coꝛeis gaude
te:pſallite· cõcinite:⁊ quoad uobiſ datur
iocundi ſitis: de futuris dubiꝰ eſt euentꝰ
neq; ĩ iocũditate uite ſitis auaris cõſimi
les:qui ſemꝑ ingeniũ ſuũ fr audãt: ⁊ nu
mis parcunt: ut in futuris necceſſitatibꝰ
ſibi opitulari queant:quos tñ plus moꝛs
oppꝛimit: q;ᷓ aduenerit ſuo tm̃ iudicio ne
ceſſitas:hoc uobig dico: uiuite leti duʒ fa
ta ſmũt · ¶ B Tu igit᷑ ſaline mitte ſpi
ritũ in fiſtulã: ⁊ hi coꝛeas agẽt: ut feſtiui
uideamur: fruſtra neq; bhuc adueniſſe: qᷣd
moꝛare fiſtulã ĩſuf lare · Or fiet: Trur lu
ru lur lu. Trar la ra lar la · (¶ Comedus
exactis: que quidẽ ducatũ ad om̃s famili

ares ⁊ domeſiicas elocutões pᷣbent · nũc
tragediarum ſenece f loꝛes ⁊ autoꝛitates
exoꝛiamur ·

¶ Tragediaruʒ ſenece floꝛes ⁊ autoꝛita

tes incipiunt .

Kxime phᷣie libꝛũ tragediarũ Se
nece: ⁊ quidẽ moꝛaliſſimuʒ: vltĩo
inter autoꝛitates loco Hluſtriſſi

Ame pꝛincepſ ⁊ pr̃ reuerendiſſie ponẽ con
ſtitui: vt cõdecẽs nro operi ĩmineat finis
quas nũc autoꝛitates 1 floꝛes: in hunc ac
cipe q̃ ſequi᷑ moduʒ· ¶ ¶ Nouit pau

cos ſecura quies:q̃ velocis memoꝛes eui:

tpa nunq́; reditura tenẽt · ¶ D(Duũ fa
ta ſinunt viuite leti:ꝓperat curſu vita ci
tato: volueriqʒ die rota pᷣcipitis vertitur
anni (It gens hominũ fert᷑ rapidis ob
uia fatis:certa ſui:ſtigias vltro qᷓrimus
vndas· ¶ ¶ O magne olimpi rectoꝛ 1

müdi arbiter: iã ſtatue tãdẽ grauibꝰ erũ

nis modũ:finẽqʒ cladi: nulla lux vnq; mi

pi ſecura fulſit: finis alteriꝰ mali gradus
eſt futuri (FEluctuq; magis mobile vul

gus. ¶ Nulli iuſſo ceſſare licet:nulli ſeri
E Soꝛdida parue foꝛ

¶ Hroſperũ ac felix ſcelus virtꝰ vocat᷑:

ſontibus parẽt boni: ius ẽ ĩ armis: oppꝛi
mit leges timoꝛ

οOs nimis mileri
volũt hoc facile credũt:imo qd metuunt

nimis: nunq́; amoueri poſſe nec tolli ꝑu
na CH

tant: ꝓna ẽ timoꝛiſꝑ in peius fides ·

¶ kniqua raro maximis vᷣtutibꝰ foꝛtũa par

cit: nemo ſe tuto diu ꝑicnlis offerre tam

crebꝛo põt: quẽ ſepe trãſit caſus aliqñ in

1

GW.

uenit · ¶ Qui genus iactat ſuũ aliena lau

dat · ¶ Ois in ferro ẽ ſalus. ¶ Flie

no ĩ loco haud ſtabile regnũẽ ¶ R¶ Irs

pma regni ẽ poſſe ad inuidiã pati · ¶ SDi

eterna ſꝑ odia moꝛtales agẽt:mec ceptus
vnq; cedat ex anĩs furoꝛ:ſ̊ arma felix te

neat: ĩfelix paret: nihil relinquẽt bella:tũ

vaſtis ager ſqualebit aruis: ſbᷣdita tectis

face: altus ſepultas obꝛuet gentes cinis:

pacẽ reduci velle victoꝛi expetit:victo ne
ceſſe ẽ. ¶ Dominare tumidꝰ:ſpũs altos

ere: ſequit᷑ ſuꝑbos victoꝛ atergo deus ·
(L

¶ Irma nõ ſeruãt domũ: nec tꝑari fa
cile: nec repꝛimi põt ſtricti enſis ira:bella
de lectat cruoꝛ ¶ Querit᷑ belli exitus non

cauſa · ¶ Qũ victoꝛ arma poſuit: ⁊ victuʒ

moꝛi.
erit 5
nus

iubet:neſcit tyrannꝰ eſſe: diuerſa irroga

—

miſerũ veta perire:felicẽ iube ¶ N ¶C O

decet deponẽ odia · ¶ Oogi ꝗᷓ põt neſcit
Imperia dura tolle: quid virtus
Moꝛtale celo nõ poteſt iungi ge
MV¶SDoſt multa vᷣtus opꝑa laxari
ſolet· ¶ Qui moꝛte cũctos luere fuppliaũ

foꝛtuna viris ĩuida foꝛtibus: q;ᷓ nõ equa

bonis pᷣmia diuidis
nec patit moꝛas

¶ Odit verus amoꝛ
noꝛas (Votũ ſecundet qᷓ põt
nẽm deꝰ: rebuſq;ʒ laſſis aſſit· ¶ Que fuit

durũ pati meminiſſe dulce ẽ ¶ Nec ire la

boꝛ eſt p̃a deducit via.

pſa q; moꝛte
peioꝛ ẽ moꝛtis locus · ¶ Oð qſqʒ fecit pa

titur· autoꝛẽ ſcelus repetit:ſuo ꝗq; punit᷑

exẽplo nocens · ¶ O ¶ Quiſqs ẽ placide
potens:dñs q; vite ſeruat ĩnocuas manꝰ
⁊ incruentũ mitis ĩperiũ regit:aĩeqʒ par

cit longa ꝑmenſus diu felicis eui ſpacia:
vel celũ petit:vel leta felix nemoꝛis eliſii
C

loca.· ¶ H¶ kudex futurus ſanguine hu

mano abſtiĩe qcũq; ſcelera taxan
— ◻—

tur mõ maioꝛe nr̃a-
ſero venit vñ nunq; cũ ſemel venit potu

Nemo ad id

it reuerti: q́d iuuat durũ ꝓperare fatuʒ⸗

Feree vẽturis tibi moꝛs paramur: ſis licz

ſegnis ꝓperamus ipſi: pma ꝗᷓ vitã dedit

hoꝛa carpſit ( R

ratioꝛ nullꝰ liquoꝛ

tinxiſſet aras:victima haud vlla amplioꝛ

rex iniquus:

põt: magiſq; opima mactari ioui: quam
Oð ſubitũ hoc malũ eſt⸗
uperi rectã ĩ melius flectite mentẽ
Solus te iã pᷣſtare põt furoꝛ ĩſontẽ
n eee ſoꝛs eſt maĩbus neſci
◻

re nephas· ¶ Dectoꝛa tãtis obſeſſa mal

W☛◻

non ſunt ictu ferienda leui . Neſcio qd

animus grãde . ſagit malũ · ¶ Sepe vmn

dicta obfuit ·

cum⸗-

potes me facẽè:felicẽ potes · ¶ Sic ſtatue
quidq d ſtatuis: vt cauſam tuã famãqʒ in
arto ſtare ⁊ ancipiti ſcias ¶ Mec de pma
tragedia ſcʒ hercule:ſequit᷑ ſecunda Tan
tulꝰ· ¶ VCScelera nõ vlſceris niſi vin
as: ¶ ⅞ ¶ Maximũ hoe regni bonũ eſt.
ꝙ facta dñi cogit᷑ populꝰ ſui:qᷓ; ferre taʒ
laudare ¶ Yᷓ ¶ Laus vera a humili ſepe
cõtingit viro:nõ niſi potenti falſa. ☚

Vbi nõ eſt pudoꝛ: nec cura viris:ſãctitas

yietas fides: inſtabile regnuʒ eſt. ¶ Ne
Ebas nocere vel malo fratri puta:fas eſt
in illo quidq;d in fratre nephas ẽ. ¶ Ore
dula eſt ſxes ĩpꝛoba. ¶ Iam tps illi feeit

erũnas leues · Cn
ſus accreſcit die:leue ẽ miſeris ferre: per
ferre graue. ¶ Deioꝛa iuuenes facile pꝛe
cepta audiunt:in patre facient quidqᷣd ĩ
Patruo doces ¶ bb ( SDepe in magiſe uũ
ſeelera rediert fua .t nemo doceat frau
dis ⁊ ſceleris vias· Regnũ docebit ne ma
li ſiant times g Naſcunt᷑ Tſtud qð vocas
ſeuũ aſperũ:agiqʒ dure credis:⁊ nimiuʒ
im pie taſl illuc agit᷑ ( ce ¶ Tacita
tam rudibꝰ fides:mõ eſt ĩ annis: detegẽt
foꝛſan dolos · Tacere multis diſcitur vite
malis. ¶ Multa ſed trepidus ſo let dete
gere vultuſ:magna nolentẽ quoq; conſi
lia ꝓdunt. ¶ do ¶ Quis nos exagitat fu
roꝛ g alterius dare ſanguinẽ: ⁊ ſceptrum
ſeelere aggredi? Neſcitis cupidi artũ re
gnũ quo iaceat loco ?g Reges nõ faeiunt
opes: nõ veſtis tirie coloꝛ:non frontis

nota regie: non auro nitide trabes· Rex

eſt ꝗ Poſuit metus:⁊ diri mala pectoꝛis:
quẽ non ambitio ĩpotens:⁊ nunq; ſtabil
fauoꝛ:vulgi p̃epitis mouet:quẽ non lan
cea militis: nõ ſtrictꝰ domuit calibs. Qui
tuto ꝓoſitus loeo:infra ſe vipet omĩa:oc
curritqʒ ſuo hibens fato: nec querit᷑ moꝛi
reges cõueniant licet ¶ Rex eſt qͥ metuit
nibil: hoc regnũ ſibi quiſqʒ dat · Cee
⸗ culmine

Stet quicũqʒ volet potens:aule

lubꝛico me dulcis ſaturet quies: obſcuro

Maioꝛa quiſquis timuit.
¶ E(Sepe erroꝛ ĩgẽs ſeeleris obtinuit lo
Bemo polluto queat anĩo mede
ri:moꝛte ſanandũ eſt ſcelus ¶ Veniã da
bit ſibi ipſe qui nulli dedit:Miſerũ hauꝰ

Grras:maloꝛũ ſen

poſitꝰ loco:leni ꝑfruar ocio:nullis notꝰ
quiritibus:etas ꝑ tacitũ f luat:ſic cũ tran

ſierĩt mei:nullo cũ ſtrepitu dies :plebeiꝰ
moꝛiar ſenex· ¶ Nulli moꝛs grauis incu
bat:qui notus nimis omnibꝰ:ignotꝰ mo
ritur ſibi · ¶ Eulgoꝛe non eſt qui oculos
falſo auferat:cũ quo dat᷑ ſpectabis ⁊ tan

dẽ aſpice · ¶ Nõ capit regnũ duos· ¶ ff

Miſer eſſe mauult eſſe qui felix poteſt.

¶ gg ¶ Mii crede falſi magna nominibꝰ

placent:fruſtra timent᷑ dura: dum excel

ſus ſteti nunq́; pauoꝛe deſtiti: atq; ip̃m

mei ferrũ timere lateris:O quantũ bonũ
eſt obſtare nulli:capẽ ſecuras dapes hu
mi iacentẽ:ſcelera nõ intrant caſas: tutꝰ

qʒ menſa capit᷑ anguſta cibus.venenũ in
auro bibit᷑: exꝑtus loquoꝛ:Nam rebꝰ par

uis alta pꝛeſtat᷑ qes · ¶ Ph ¶ Nec abimẽ
dum eſt ſi dat imperiũ deus: nec appetẽ

dum: frater vt regnes oſae Redire

pietas vñ ſummota eſt ſolet · Reparatqʒ
vires iuſtꝰ amiſſas amoꝛ. ¶ Cum ſperat
ira ſanguinẽ neſait tegi ¶ Habere regnũ
caſus eſt: virtus dare ¶ Ouis influentis
dona foꝛtune abimit ? Expertꝰ eſt quicũ
qʒ q́; facile effluant ¶ ũ ¶ Nulla vis ma
ioꝛ pietate vera ẽ iurgia externis inimica
durant · Quos amoꝛ veruſ tenuit:tenebit
ira cũ magnis agitata cauſis (KRE C D

ioꝛ eſt bello timoꝛ ipᷣe belli ¶ l ¶ Nulla

ſoꝛs longa eſt:doloꝛ atq; voluptaſ inuicẽ
cedũt:bꝛeuioꝛ voluptas.Ima pmutat bꝛe
uis hoꝛa ſummis· ¶ mi (Vos quibus
rectoꝛ maris atq; terre:ius dedit magnũ
necis atz vite: ponite inf latos tumidoſq;

vultus:quidꝗd a vobis minoꝛ extimeſcit
maioꝛ hoc vobis dñs minat᷑ · Om̃e ſub re
gno grauioꝛe regnũ eſt:quẽ dieſ vidit ve
niens ſuperbũ:hunc dies vidit fugiens
iacentem · Nemo cõfidat nimiũ ſecundis

nemo deſperet melioꝛa lapſis: miſcet hec
illis ꝓhibetq; doto ſtare foꝛtunaʒ: rotat
omne fatũ:nemo tam diuos habuit fauẽ
tes:craſtinũ vt poſſet ſibi polliceri. Res

deus noſtras celeri citatas: turbine vᷣſat
Vite eſt auiduſ quiſqᷓs ũ vult mũdo ſecũ

pereunte moꝛi · ¶ nn ( DBectoꝛa longis

ebetata malis · iam ſolicitas ponite curaf⸗
fugiat meroꝛ: fugiatq; pauoꝛ: fugiat tre
pidi comes exili: triſtis egeſtas: rebuſq;

grauis pudoꝛ afflictis:magis vnd cadas

— — — à — —

q́ᷓ; quo refert: magnum:ex alto culmine
lapium: ſtahilẽ in plano figere greſſum:
magnũ ingenti ſtrage maloꝛũ pꝛeſſum.
fracti põdera regni:nõ inflexa ceruice pa
ti: nec degenerẽ victũꝗʒ malis:rectũ ĩpo
ſitas ferre ruinas· ¶ A ¶ DBropꝛium hoc

miſeros ſequit᷑ malũ· nunqᷓ; rebus eredẽ

letis·redeat felix foꝛtuna licet·tamẽ affli
ctoſ gaudere piget ¶ B¶ Inter ſubitoſ

ſtetit hoꝛroꝛes . Imber vultu nolẽte cadit

venit in mediaſ voces genitꝰ: meroꝛ lacri
mas amat aſſuetas:fledi miſeris dira cu

pido eſt (¶ WVittit luctus ſigna futu
ri: mens ante ſui pꝛeſaga mali · ¶ Inſtat
nautis fera tẽꝑeſtas:cu ſine vẽto trãquil
la tument.
dus:ſceleri modus debet᷑: vbi facias ſcelꝰ

D(Sceleris eſt aliqs mo

non vbi reponalſ.lec ex ſecũda tragedia

ſequunt᷑ ex tercia ((Sed flecte men

tem: pectuſ antiquũ aduoca: victaſqʒ ma

gno pectoꝛe erumnas doma. Beſiſte: tan
tis in malis vinci malũ eſt- ¶ E (Quio

iſta tandẽ cura ꝓſiciet tua:vbiq; moꝛs ẽ:
optime hoc cauit deꝰ. Eripere vitã nemo

nõ homini põt: at nemo moꝛtẽ: mille ad

hanc aditꝰ patẽt (& ¶ Mileros magis

foꝛtuna cõciliat ſuis Nibil iam iura na

ture valent: poſt iſta fratruʒ exempla:ne
CO

matri quidẽ fides habenda eſt⸗ uali

bet gaude moꝛa · ¶ Quotiens neceſſe eſt

fallere aut falli a ſuis: patiare potiꝰ ipſe
ʒ facias ſcelus. ¶ M (Eraudis aliene

dabo penes:at ille pꝛemiũ ſcelerũ feret ·

n ſeruitutẽ cadere de regno graue ẽ.

¶ E¶¶ Regna cũ ſcelere omnibꝰ ſunt eliis
grauioꝛa nũc belli mala ꝓpone: dubiaſqʒ;

martis incerti vices:licet om̃e tecũ regie
robur trahas: licet arma longe miles ac
late explicet:foꝛtuna belli ſemꝑ ancipiti

ĩi loco eſt:quodcũqʒ mars decernit: exeq̃t
duos: licet ĩpares ſint gladiꝰ ſpes ⁊ me
tus. ſoꝛs ceca verſat:pꝛemiũ ĩcertũ petit

certũ ſcelus ¶ R Begnare nõ vult: eẽ
qui inuiſus timet · Simul iſta mundi con
ditoꝛ poſuit deus:odiũ atq; regnũ:regiſ

eſt magni reoꝛ odia iſta p̃mere: multa do
minantẽ vetat amoꝛ ſuoꝛũ: plus in iratoſ
licet · Qui vult amari lãguida regnat ma
nu.·niqua nũqʒ imꝑia retinent᷑ diu: pꝛe
cepta melius ĩperii reges dabũt:exilia tu

diſpone ꝓ regno velim patriã· penates·

ribus ſemp fides (
obſtitit: pepulitq; amoꝛẽ: tutus ac victoꝛ
fuit · ¶ O ¶ Quod ratio poſcit:vincit ac

regnat furoꝛ:potenſq; tota mente domi

coniugẽ flãmis dare:imperia pᷣcio quoli

bet conſtant bene ec ex tercia tragedia
ſequunt᷑ ex quarta ( L Qui blandien
do dulce nutriuit malũ:ſero cuſat ferre

quod ſubiit iugũ⸗¶ Nec me fugit q; du
rus ⁊ veri inſolens:ad recta flecti regius
nolit tumoꝛ: ¶ M¶ Ouemcũq; dederit
exituʒ caſus ferã · foꝛteʒ facit vicina liber
tas ſenẽ. ¶ Dudoꝛ eſt ſecundꝰ noſſe pec

candi modũ ¶ Nam monſtra fato: moꝛi
bus ſcelera ĩputes:negata magnis ſcele
*½1 „ „*
N ¶ Quiſqs in pᷣmo

natur deꝰ:hic volucer omni regnat ĩ ter

ra potens:volitatqʒ celo pariter et terriſ

grauis. (PC Quiſqᷓs ſecundis rebus

exultat nimis: fluitq; luxu: ſemꝑ inſolita

mes: ſubit libido · ¶ Oð non poteſt vult
D poſſe qui nimiũ Pote ¶ Brecibus aut
vinci poteſt: amoꝛe didicimus vinci feros

appetens:tũc illa Er⸗ dira foꝛtune co

ars ſanitatis velle ſanari fuit.
Oui regi nõ vult amoꝛ vincat᷑. ¶ De

creta moꝛs eſt. querit᷑ fati genus: laqueo
ne vitã fineã? an ferro ĩcubem g ¶ Pro
hibere nulla ratio periturum poteſt:vbi

. auis moꝛi cõſtituit:⁊ debet moꝛi. ¶ R

ontemne famã: fama vix vero fauet·
¶ Vendicat omnes natura ſibi. Nihil im

mune eſt: odiũqʒ perit. Cum iuſſit amoꝛ
veteres cedũt ignibꝰ ire ¶ S ¶ Quãuis
tegat᷑ ꝓditur vultu furoꝛ. ¶ Non leuat

miſeros doloꝛ:¶ Maud eſt facile manda

tum ſcelus audire ¶ T¶ OQuid te ipe pe
nis grauibꝰ ĩfeſtus grauas g quẽ fata co
une hic quidẽ viuat miſer:at ſiq̃s vltro

e malis offert volens.ſeqʒ ip̃e toꝛquet:
ꝑdere eſt dignus bona qui neſcit vti· Eta
tate fruere: mobili curſu fugit nunc faci
le pectus:nũc grata iuuem venꝰ: exultet
animꝰ cur thoꝛo viduo iaces ? triſtem iu
uentaʒ ſolue:nũc luxus rape:effunde ha

benas:optimos vite dies effluere ꝓhibe
¶ V¶ Hropꝛia diſcribit deꝰ officia:⁊ euũ

ꝑ ſuos duyit gradus. leticia iuuenẽ:frõs

decet triſtis ſenẽ· Quid te coerces ga1 ne
cas rectã indolẽ? Seges illa magnũ fenꝰ

agricole dabit: quecũqʒ letis tenera luxu
riat ſatis:arboꝛq; celſo vᷣtice euĩcit nemꝰ

*

quã non maligna cedit:aut reſecat manꝰ
Ingenia meliꝰ recta ĩ laudes ſe fer̃t: ſi no

bilẽ aĩm vegeta libtas alit . Et ſeua bel

la marte ſanguineo gerãt

rouidit il
le/maximꝰ mudi parens. ¶ ¶Nõ alia
Pagie eſt libera ⁊ vicio carẽs:rituſq;ʒ me
lius:vita que pꝛiſcos colat:q; que relictiſ
menibꝰ ſlraſtaner⸗ ¶ Solicito bibunt
auro ſuꝑbi:q;ᷓ iuuat nuda manu captaſſe
fontem · ¶ ¶ Secura duro mẽbꝛa ver
ſantur thoꝛ · ¶ Rupere fedꝰ impiuſ lu
cri furoꝛ:⁊ ira pceꝑs:queq; ſuccẽſas agit
libido menteſ. ¶ Inuenit arteſ bellicus
mauoꝛs nouas:⁊ mille foꝛmas moꝛtis·

¶ S¶ Sed dux maloꝛũ femina: ⁊ ſceleruʒ

artifex obſedit anĩos:cuiꝰ inceſte ſtupꝛis
fumant tot vrbes:bella tot gẽtes gerũt
⁊ verſa ab imo regna tot populoſ pᷣmũt
Sileant᷑ alie:ſola cõiunx egei medea: red
det femas dirũ genꝰ. Qur omniũ fit cul
pa paucarũ ſcelꝰ.deteſtoꝛ omnes·hoꝛreo
fugio · execroꝛ ·ſcit ratio·ſcit natura. ſcit

dirus furoꝛ: odiſſe placuit. ¶ Depe obſti

natis induit frenos amoꝛ: a odia mutat.

¶ aa ¶ Intrepida cõſtent verba:qui timide
rogat:docet negare ¶ Qure leues loquũ

tur: ingentes ſtupent · ¶ Te ĩperia regẽ

me decet iuſſa exequi · Mens im

udicã facere nõ caſus ſolet· ¶ Anceps
oꝛma bonũ moꝛtalibꝰ:exigui donũ:bꝛe⸗

7

ue tꝑis. ¶ Vt velox ſceleri pede laberis ·

¶ KHes eſt foꝛma fugax:quis ſapiens bono
cõſidat fragili ? dũ licet vtere:tempus ſi

tacitũ ſubꝛuet: hoꝛa q; ſemꝑ pꝛeterita de

terioꝛ ſubit · ¶ Inſtruit᷑ onmis fraude fe
minea dolus ¶ cc ¶ Miüũ ſiere quod vo
les pꝛimus ſile · ¶ Moꝛ volẽti deeſſe nũ

7

q́; moꝛs põt· Moꝛs optima ẽ perire lacri
mando ſuis. ¶ do ¶ Eere quoqʒ ipſe ve

neris euitant nephas: aniſ⸗ leges in

ſcius ſeruat pudoꝛ (¶ OOVita fallax abdi
tos ſenſus geris: animiſqʒ pulcram turbi
dis faciem induis · ¶ Dudoꝛ ipudentẽ ce

/.

oꝛdine nullo foꝛtuna regit: ſpargitꝗʒ ma
nu munera ceca:peioꝛa ſouẽs. Vncit
ſanctos dira libido· ¶ EFraus ſublimi re
gnat in aula. ¶ Tradere turpi faſces po
pulus gaudet:eoſdẽ colit· Non capit
vnq́; magnos motus hũilis teciui plebeia
domueis Mec ex quarta tragedia:ſequunt᷑

lat: audacẽ quies (ee ¶ Res humanas

¶ Ob inquieto ſepe ſimulat᷑ qᷣes

nimiũ timet regnare neſcit.

patienter feras.

ex quinta. ¶ ff ¶ Quiſq; ne regno gau

det 5 O fallax bonũ:quantũ maloꝛũ fron
ce q; blanda tegis· ¶ Nulla pars immu

nis exicio vacat:ſed omĩs etas pariter et

ſexus ruit · ¶ Regiũ hoc ipᷣm reoꝛ aduer

ſa pati. ¶ Maud ẽ virili terga foꝛtune da

re · ¶ Dubiam ſalutẽ qui dat aff lictis ne

at · ¶ Querit pemptum nemo quẽ inco
ſums timet ¶ Viſu carẽti magna ꝑs veri
latet. ¶ Solent extrema ſecuros facere
mala ¶ Eari iubes tacere que ſuadet me
Iners maloꝛũ remediũ ignoꝛãtia
eſt · ¶ Vbi turpis eſt medicina ſanari pi
get · ¶ Odere reges dicta ꝗᷓ dici iubent ·
Vlli ne pena vocis exp̃ſſe fuit
Dubia

Odia qui
Regna cu
ſtodit metus. ¶ DPreſtare tacitã regibus
ſoleo fidẽ. ¶ Dubitat anceps memoꝛia.
¶ Veritas odit moꝛas · ¶ Quidqd exceſ

ꝓ certis ſolẽt timere reges ·

ſit modũ pendet inſtabili loco. ¶ Qð ſe

pe fieri nõ poteſt fiat diu. ¶ h ¶ Eatis

agimur: credite fatis · ¶ Quidquid pati
mur moꝛtale genuſ:quidqd facimꝰ venit
ex alto:ſeruatqʒ ſua decreta colꝰ. Nemo

fit fato nocens· Mec ex quinta: Sequunt
modo ex ſexta tragedia (ii (Eelix quiſ

q̃s bello moꝛiens:omĩa ſecũ conſũpta vi
det ˖ ¶ Kuuenile viciũ eſt regere nõ poſſe
impetũ (kk ¶ QOuo plura poſſis: ꝓlura
UVolenta nemo ĩ
peria cõtinuit diu: moderata durãt: quo
qʒ foꝛtuna altius euexit: ac leuauit huma
nas opeſ:hoc ſe magis ſuppꝛimere felicẽ
decet: varioſq; caſus tremere · ¶ Ded re

gi frenis nequit: ⁊ ira ardens · hoſtis· ⁊ vi

ctoꝛia cõmiſſa nocti:quidqd indignũ aut

ferũ cuiq; videri potuit:hoc fecit doloꝛ:
tenebꝛeq; ꝑ quas ſe irritat furoꝛ· ¶ mm
Qui nõ vetat peccare cum poſſit: iubet ·
¶ Eſt regis alti ſpiritũ regi dare ¶ Bre
ferre patriã liberis regẽ decet ¶ Lex nul
la capto parcit: aut penã ĩpedit · ¶ n

¶ Oð nõ vetat lex: hoc vetat fieri pudoꝛ·

¶ Quodcũqʒ libet facere victoꝛi licet. Ni

miũ debet libere: cui multũ licet · ¶ Tem

pus nos auidũ deuoꝛat: chaos:moꝛs in
diuidua ẽ: ⁊ noxia coꝛꝑi:nec parcẽs anĩe ·

¶ oo ¶ Victoꝛ feroces impetꝰ pᷣmos habet
¶ ꝓp ¶ Cedendũ eſt malis fata ſi miſeros

So —° —

—

— ⸗ — –+XN =

iuuant habes ſalutẽ: fata ſi vitam negãt
babes ſepulcrũ ¶ Leuius ſolet timere qᷓ
ꝓppius timet · ¶ Sed ſi glacet referamus
hinc alio pedẽ ¶ XAEſt quivẽ iniuſtꝰ“
doloꝛ reru eſtimatoꝛ ¶ B ¶(Simulata re
moue verba: nõ facile ẽ tibi decpꝑẽ vlixẽ·
Coacta dices:ſponte qdð fari abimis·
Magnifica verba moꝛs ꝓpe admota
excutit: ¶ Neceſſitas plꝰ poſſe q́; pietas
ſolet. ¶ Stulta eſt fides celare qð ꝑdas
ſtatim. ¶ Veritas nunqʒ laret. W ſew
ſcit animꝰ ſero qdð didicit diu (¶Nec
turpe puta quidqᷣd miſeros foꝛtũa iubet
¶ HEletus erũnas leuat. ¶ Vagnus ſibi
ipſi nõ facit finẽ doloꝛ ·
modus . ¶ Od autoꝛes redit ſ. celeris coa
ti culpa .¶ DProfuit multis capi ¶ Der
dere eſt patriã graue: grauius timere ·

DEerre ſoꝛtẽ patiunt᷑ oẽs nemo

recuſat· ( Nemo ſe credit miſerũ licʒ ſit
¶ Equoꝛ caſũ tulit . ꝓcellas mille ꝗͥ põ
to pariter carinas obꝛui vidit: tabulaſq;

littus naufraga ſpargi ( (Ruvax vi

rago nõ tulit retro gradu- equunt
nuc ex ſeptima: ¶(E (Raraẽ ĩ domos

iuſta licentia. Crauia quiſqs vulnera
patiente ⁊ equo motus aio ꝑptulit. ¶ Tra
que tegit nocet: ¶ Drofeſſa ꝑdunt odia

vindicte locũ ¶ Leuis eſt doloꝛ ꝗ cpere
conſiliũ põt ¶ Vix te tacita defendit qes
(Eoꝛtũa foꝛtes metuit: ignauos pꝛe
mit . ¶ Nunq; põt nõ eſſe virtuti locus.
(H ¶Spes nulla mõſtrat rebus aff lictis

viã.· Qui nihil põt ſperare deſperat nichil
¶ Rex eſt timendꝰ. ¶ Si iudicas cogno

ſce:ſi regnas iube · ¶ Equũ atqʒ iniquuzʒ

regis imperiũ feras· Fniqua nuũq; reßn
ppetuo manent ¶ C 8 ui ſtatuit aliqd
aud equus fuit (Rapida foꝛtuna: ac le
uis: Pcepſq;: ĩgno eripuit: 1 exilio dedit

Pee inaudita altera: equuʒ licet ſtatuerit

R¶ Moc reges babẽt magnificũ 1 ĩgẽs

nulla qs rapit dies: pdeſſe miſ. eris: ſup⸗
plices fido lare ꝓte gere. Que fraus ti

meri tpe exiguo põtx ¶ Nullũ ad nocen
duũ tps anguſtũ eſt malis. ¶ L¶ Nudax

—

nimiũ qui freta pmus: rate tn fragili ꝑfi
da rupit: terraſq; ſuas poſt terga videns

animã leuibus credidit auris dubioqʒ ſe

cans equoꝛa curſu: potuit tenui fidere li
„ . . . „ „ —
gno: inter vite moꝛtiſq; vias: nimiũ gra

ullus ẽ f lẽdi

CCiij.

cüli limite ducto· ¶ Nataleſe olũ non no
rant opes: ¶ Amoꝛ timere neminẽ verꝰ
poteſt· ¶ Nemo potẽtes aggredi tutus
põt· ¶ ¶ Nõ timoꝛ vincit virũ: ſz tre
ida pietas. ¶ Crauis ira regum eſt ſp.

ibi innocẽs ſit quiſqᷓs eſt ꝓte nocẽs

¶ ¶ Ingrata vita eſt cuiꝰ accepte pudet

retinenda nõ ẽ cuiꝰ accepte pudet Mi
ſerias lenit quies. ¶ Hec ex ſeptima: ſe
quũt᷑ ex tragedia octaua: ¶OCRegno
rum mag nis fallax foꝛtuna bonis: in pci
cipiti dubioq; nimis excelſa loco: nunqʒ
placida ſceptra quietẽ: alia ex alus cura
fatigat: vexatq; anĩos noua tẽpeſtas: vt
pcipites regũ caſus foꝛtuna rotat:metui
cupiũt: metuiqʒ timẽt:ñ nox illis alma re
ceſlus bet tutos:nõ curarũ ſ. omnus do

mitoꝛ pectoꝛa ſoluit. ¶ CGoꝛpoꝛa moꝛbis

maioꝛa patent· Quidd in altũ fortũa
tulit: ruitura leuat· ¶ Modicis rebꝰ lon
gius euũ eſt · ¶ P¶ Beriere moꝛes · ius
decus. pietas fides · ¶ Quidꝗd eſt da ſpa

ciuʒ ac tꝑs tibiiqð ratio nequit ſepe ſana

uit moꝛa. Miyxtꝰ doloꝛi ſubdidit ſtimu

los timoꝛ· ¶ Quocũq;ʒ me ira· quo doloꝛ
quo ſpes feret:huc ire pergã ¶ Qeca eſt

temeritas que petit caſum ducẽ. ¶Res

eſt ꝓfecto ſtulta neqcie modus· ¶ Capi
enda rebus ĩ malis pceps via ẽ. ¶ Moꝛs
miſera nõ ẽ cõmoꝛi cũ quo velig. ¶ Amoꝛ
iugalis vĩcit ac flectit retro ¶ Remeemꝰ*
Ulluc vnde nõ decuit pꝛius abire · (O
am ſera nunq; eſt ad bonos moꝛes via
quẽ penitet peccaſſe pene eſt innocens.
Nec regna ſocium ferre:mec tede ſciunt ·

¶ Quid honeſta pꝓdelt vita flagicio carẽs
B (on intrat vnq; regium limẽ fides

recio parata vincit᷑ pcio fides· ¶( Du
[S COmniſqz

bia plus toꝛquẽt mala·

—

nimiũ longa peranti moꝛa eſt ¶ Nil ra
tio 1 vſus audet in magnis malis: tenet
poꝛroꝛ artus. ¶ O qz miſerũ eſt neſare
moꝛi (T Lacrimas lacrimis miſcere
iuuat· Wagis exurunt quos ſecrete lace
rãt cure: iuuat ĩ mediũ deflere ſuos V

Epectate miſeri fata ſe vertunt retro . O

ſecunda poſcũt: aduerſa exigunt. ¶

. . . . „ —

¶ Rudis eſt tyrannus: moꝛte qui penã exi
git · ¶ Mortem aliquid vltra eſt ? vita: ſi

cupias moꝛi clec ex octaua: ſequuntur ex

nulla longi tempoꝛis felicitas: ¶ Eidem

nona tragedia: que octauia nominatur.

¶ Nec regi mentis poteſt generoſus
ardoꝛ ¶ Dabit afflicte melioꝛa deus tem
poꝛa mitis:tu modo blando vince obſe

quio placata virum · ¶ S¶ Knimi reti

ne verba furentis:temere emiſſam cõpꝛi
me vocẽ · ¶ Vince obſequẽdo potius im
mitem virũ. ¶ aa (Vis magna populi
eſt: pꝛincipis maioꝛ tamẽ (Bienilig ar
doꝛ impetu pꝛimo furit ¶ Inertis eſt ne

ſcire quid liceat ſibi: id facere laus eſt qð
decet: non quod licet· ¶ Calcat iacenteʒ

vulgus: inuiſum oppꝛimit: ferrum: tuet᷑
pꝛincipem melius ſides. ¶ Decet timeri

ceſarem:at plus diligi ¶ Quidquid excel

ſum eſt cadat ( bb ¶ Pulcrum eminere
eſt inter illuſtres viros: conſulere patrie
parcere afflictis:fera cede abſunere: tem

pus atq; ire dare: oꝛbi quieteʒ: ſeculo pa
cem ſuo: hec eſt ſumma virtus: petit᷑ hac
celum via. ¶ Tu pacis autoꝛ: generis bu

mani arbiter electus: oꝛbem ſpecie ſacra

geris: patrie parens: quod nomen vt ſer
ues petit · ſuoſqʒ ciues roma commẽdat

tibi ( cc ¶ Seruare viros pꝛincipi 1 pa
trie graues: claro tumentes genere: que
dementia eſt: cum liceat viua voce ſuſpe

ctos ſibi: moꝛi iubere ( Inceſta genitrix

detrahit generi fidem. ¶ Teneris in an

nis haud ſatis clara ẽ fides. ¶ dd ( Dro
bitas. fides q; cõiugis. moꝛes·pudoꝛ· pla

ceant marito:ſola perpetuo manent:ſub
iecta nulli: mentis atq; animi bona: flo

rem decoꝛs ſinguli carpunt dies · ( Om

nes in vnam contulit laudes deus: taleʒ
qʒ naſci fata voluerunt mibi ¶ee ¶ Vo
lucrem eſſe amoꝛem fingit immitem deũ
moꝛtalis erroꝛ:armat telis manus: artꝰ

qʒ ſacros inſtruit ſeua face: genitũq; cre

dit venere: vulcano ſatuʒ. vis magna mẽ
tis:blandus atqʒ animi caloꝛ amoꝛ eſt:iu

uenta gignitur luxu· ocio: nutritur inter

leta foꝛtũe bona:quẽ ſi fouere atq; alere
deſiſtas: cadit: bꝛeuiqʒ vires perdit extin
ctus ſuas: hanc eſſe vite maximam cauſã
reoꝛ: per quam voluꝑtas oꝛitur: introitu
caret: cum pꝛocreetur ſemper humanum

genus amoꝛe grato: qui truces mulcet fe

ras: ¶ Male neum regit vul⸗

gus duces. ¶ ff (Tandem quietem ma
gnus excuſſit timoꝛ: quatit oꝛa et artus

foꝛtuna domus.
moꝛtale genus: nec ſibi quiſquã ſponde

OColit hic reg

horidus noſtros tremoꝛ: pulſat pe

ctus: continet vocem timoꝛ · ¶ gg

ne paupertas humili tecto contenta latʒ
quatiunt altas ſepe pꝛocelle:aut euertit
re ¶ Regitur fatis

re poteſt firmum ⁊ ſtabile: per qʒ caſus
voluitur varios ſemper nobiſ metuenda
dietz animum firment exempla tuum: iaʒ

multa:domus qʒ veſtra tulit: quid ſeuioꝛ

eſt foꝛtuna tibi? ¶ Mec ex nona: ſ equun
tur ex decima que eſt tragedia vltima.
u ¶ Nunquã eſt ille miſer cui facile ẽ
moꝛ· ¶ Oq́; cruentus feminas ſtimulat
doloꝛ.felix iacet quicunq; quos odit pꝛe
mit. ¶ Merere amantes poſt vagos ig-
nes ſolent. ¶ EE ¶ Quidquid doloꝛem
paſcit:id nimium puta.¶ CGrede ſed ma

Pu⸗ doloꝛ iratug amoꝛ eſt. ¶ Vicit et

ſuperos amoꝛ. ¶ Nam rara ſides vbi iaz
melioꝛ foꝛtuna ruit. ¶ I ¶ Tu quicunqʒ

es qui ſceptra tenes:licet omne tua vul
gus in aula: centum pariter limina pul
ſet:cum tot populis ſupatus eas:m tot
populis vix vna fides: pauci reges non
regna colunt: plures fulgoꝛ conuocat
niſfeupit hic regi pꝛoximus ipſi: clarus

qqʒ latas ire per vrbes:vrit miſerum glo
na pectus: eupit hic gaʒis implere fameʒ

es: calcet vt omnes: perdat

q aliquos: nullum qʒ leuet: tantum ut
noceat cupit eſſe potens · ¶ mm ¶( Ce
ſpes tirio mollioꝛ oſtro.ſolet im pauidos
ducere ſomnos: aurea rumpũt tecta qui
ctem: vigiles q; trahit purpura noctes.

O ſi pateant pectoꝛa ditum: quantos in
tas ſublinns agit foꝛtuna metus: bꝛutia
choꝛo pulſante fretum· mitioꝛ vnda eſt·
ectoꝛa pauper ſecura gerit · tenet epatu
pocula fago.ſed nõ trepida tenet ipſa
manu · Qapit faciles viles qʒ cibos. ſed
dum ſtrictos reſpicit enſes: aurea miſcet
pocula ſanguis. dec ſibi felix pauper:ni
ſi felices cecidiſſe videt· ¶ nn Euf
quis medium defugit iter: ſtabili nunqᷓ;
tramite curret. CSn eranda refer: licet
ipſa neges: vultus loquitur quodeunq;
negas · ¶Decus illud oꝛbis: atq; pꝛeſi
dium vnicum: quem fata terris in locum
dederunt iouis. ¶ Miſerias pꝛoperant

ſuas audire miſeri · ¶ FEare quo poſita

in ſtatu iam noſtradomꝰ eſt ?g ¶ Nemo
nocens ſibi ipſe penas irrogat. ¶ R
Ded locum virtus habet inter aſtra⸗
¶ B (Ente naſcetur ſeges in pꝛofun
do:vel fretum dulci reſonabit vnda: an
te diſcedet glacialis vrſe ſidus: ⁊ ponto
vetito fruetur: q; tuas laudes poꝑlĩ qui
eſcant. ¶ O (Won duces ſeuos miſe
randa tellus habeat. (D ¶ Nunquam
ſtigias vertar ad vmbꝛas inclita virtus.
vinite foꝛtes: nec letheos ſeua per am⸗
nes: vos fata trahent: ſed cum ſummas
exiget hoꝛas:conſumpta dies:iter ad ſu
peros gloꝛia pandet · Ad quos nos ſupe
ros perducat: qui viuit regnat ꝑ infini
ta ſecula benedictus Amen. .H
¶ Orationes cõmendationes diuerſa
rũ reruʒ pꝛeclariſſime:⁊ pꝛimo ð diuinii
ſimo euchariſue ſacramẽto laudatio·

Voniam illuſtriſſime pꝛin

poſt exactos multoꝛuʒ cla
riſſimoꝛũ autoꝛum floꝛes:
autoꝛitates:paruʒ aut pe
ne nichil: meo quidẽ iudicio videreꝛ egiſ
ſemiſi cuʒ tu mõ fila ut ſic loq̃r) habeas
apta: telam tibi textam:⁊ exintegro com
poſitã datem:quã tamen nemo meliꝰ:ne
no perfectius: nemo deniqʒ elegantius:
qᷓ; tute:cum oĩm ſcientiarum diſciplina
et impumis earuʒ que ſunt humanitatis
artiũ: refulgeas dare poſſet.Idcirco nũc
nũc pꝛo laudabili noſtri operis comple
mento: nõnullas inſignes 1 predlaraſ: re
bus in diuerſis:accipe cõmendationes ·
6G6t ĩ pꝛimiſ de diuiniſſimo euchariſtie ſa
cramẽto oratio ſiue cõmendatio in hunc

incpit modum · ¶ Quom id meã venit

in mentem lectiſſimi patres:ſummos in

ommi genere dicẽdi oꝛatores:pꝛiuſq; me

dium orationis curſum attigiſſẽt his ſu⸗
pPer rebꝰ:quas fluxas:varias: im becilleſ
qʒ palam concernimus: ſepenumero in
frequenti ſapientiſſimoꝛum viroꝛum co
rona: quales hic aſtare intueor labentes
atq; pꝛopemodum elingues euaſiſſe:
non poſſum non animo commoueri ꝙ
ipſe omnium ferme diſciplinarum ig
narus: ⁊ expers: huie loci:tot vbi viros
conſpicoꝛ:qui non modo genere · opibuſ
ſed ſapienta:morum grauitate · pꝛuden

ceps:⁊ pateꝛ reuerẽdiſſime

CCiiij.

tia. copia diſciplinarum: omniq; laude

gloꝛia illuſtrantur: venerim ad oꝛandum
et de his pꝛeſertim rebus que vniuerſaʒ
ingenii humani pꝛeſtantiam:ab omnibꝰ
tranſcendere iudicantur· Neq; id velim
cuipiam ſupercillio aut inſolentie: a qua
ſemper abhorrui:vel demum inaniſ glo
rie cuꝑiditati aſſcribatis:ſed meoꝛum iuſ

ſis ſuperioꝛum: quoꝛum tanta in me eſt

autoꝛitas:ut maluerim meas vobis inep

tias. q; vllum ab ipſis reſiſtendi genus:

neas in rationes accuſari· Verum veſtrã

cum facilitatem: begnitatemq; maximaʒ
qui ante hac huiuſcemodi de rebus ver
ba fecerunt: cunctis fueritis impertiti:

vos quoad a me fieri poteſt oꝛatos velĩ
eadem quoqʒ impꝛeſentiarum:me redda
tis accumulatiſſimum · dicendum michi
eſt itaqʒ viri clariſſimi iamiam: ne verbis
vos teneam pluribus ſuſpenſos · de inef
fabili euchariſtie ſacramento: inauditam
cuius altitudinem admirabileq; numẽ:
nemo vnq; tam excellenti fuit ingenio
pꝛeditus:tanta qʒ diſciplinaꝛum copia qᷣ
pꝛo incredibili rei magnitudĩe ſatis poſ

ſet explicare · At pꝛiuſq; exoꝛdiar: quàdo

mĩmis etiam rebus diumũ imploraꝛe p̃ſi
ium conſuenimus:pꝛius clementiſſimã
chuſui omipocentis genitricem virgineʒ

mariam: ut ſuum apud vnigenitũ poten

tiſſimum fautrix ſit perpetua mihi vene
ranter his verſibus inuocandũ duxi: Sal

ue ſancta parens iterum regina poloꝛ uʒ
Salue ſtella maris meſtoꝛum poꝛtus et
auꝛa · Ad te confugio depoſco ſuꝑplico ⁊
oro· Caſta miłi faue ceptis his annue

meis:Qued diuiniſſimũeuchariſue ſacra

mentuz:teſtimonio neule iui ꝛac Veriſſi

ma hiſioꝛia nris a maioꝛibus proditum
eſt. Mieſus omnipotenſ cuʒ bec inferioꝛa
deſerere: celũqʒ conſcendere ſtatuiſſʒ:hꝰ
de quo agimꝰ mirabile ſacramẽtũ die io
uis poſtrema cena: ſuis omibꝰ aſtãtibus
diſcipuliſ mſtituit:ꝑpetuũ ſue paſſionis

veroſĩter xſticolas monimẽtũ·qꝰ figure

vetereſ abſoluerẽt᷑ ĩpꝛimiſ refocillarẽt

ſuarũ q curarũ atqʒ; ſolicitudinũ ꝑpetui

comites extitiſſent · PHanem quippe ac
vinummirabile dictu) veriſſimã ĩ carnẽ
ſuã:ac ſãguinẽ ceꝛtiſſimũ ea tẽpeſtate cõ

mutauit: qd ſane ſẽpiternũ miſterium ſu

=

CCiiij .

is primũ apoſtolis ſumẽdũ pꝛopꝛiis ma

nibus obtulit qð ea ratione ſic inuentuʒ
⁊a ſũmo deo conſtitutum autumant:ut
quẽ admodũ humana imbecillitas dulci
arboꝛis letifere fructu cecideꝛat: ſic hoc li
bamine ſuauiſſimo freta exurgeret:ſub⸗
limeſq; ſedes:vnð ſcaturierat:multo ſcã
deret faciliꝰ:quãdo id priſcum edulii ge
nus:pꝛimi quo noſtri ſunt cõfuncti parẽ
tes ꝑnicioſum ac letale·hoc veꝛo ſalutife
rum atʒ ꝑneceſſarium cũctis mortalibuſ
affuerit · verum enimuero oĩm qᷓ viſa vel
audita ſunt:ideirco mirificentiſſimũ cer
nitur: ꝙ aceidẽtia ſuo ſine ſubiecto cõſi-
ſtant:qð phiſici nature termĩos ꝑmetiẽ
tes vix auderent ꝓfiteri · Ceterũ hec hũa
nis ſenſibus mime percipi poſſunt:quã
doquidem vniuerſam ꝑſpicacitatẽ: atq;
excogitatõem humanã admodũ excellere
videantẽ᷑· fidei aũt ĩtegerrime que nobis
meritum affert accumulatiſſim ũ:operaʒ
enauemꝰ opoꝛtet · ut que cereriſ ac bachi
ſpeciẽ complecti ſuis ꝓ accidentibꝰ vidẽ
tur: in veriſſimã ſũmi ſaluatoris carnem
ſãguinemq; puriſſimũ verbis ſacratiſſi
mis trãſfuſa:ac ſubſtãtialiter cõmutata:
ex aĩmo arbitremur:ut altitonantẽ: celi
ac terre creatoꝛeʒ maximũ ſub aliena ſpe
cie deliteſcentẽ · qua in re ip̃a fides verſa
tur flagrãtiſſime: aſtare certo cõfidamꝰ.
Neqʒ illud minꝰ admiratione dignũ exti
terit:ꝙ tametſi hoc ſanctiſſimũ noſtri re
dẽptoꝛist coꝛpꝰ:ꝑtes in varias fuerit con
ſectum.illud tamẽ quauis ꝑticula ĩteger

rime continet᷑:nec vllam ea ſectione m

tilationẽ: aut leſionem:qð ceteris in cor

poꝛibus neutiq; lex nature patit᷑ poteſt

accipere · Sumit vnus :ſumũt mille: nec
tamẽ ille conſumit᷑ qlunc nempe diem
memoꝛabileʒ admodũ: omi etate celebꝛã

dum cenſuerim: quo tã venerandiſſimuʒ

nobiſq; ſaluberrimũ moꝛtalibꝰ obſoniũ

diuina clementia eſt conſtitutũ: quem ſa

croſancta vniuerſalis eccleſia. ſolennita

te atz varia celebꝛitate diebus a cõtiguis

ſeiunctuʒ eſſe voluit· Nam quom diue ce

remonie ꝓximis dieculis lugubꝛi ac me
ſto ritu ꝑacte ſint·h tamẽ lux expectatiſ

ſima:earũ nobis maioꝛem multo feſtiui
tatem:atz in celebꝛãdis officiis iocundi
tatẽ:viſa eſt aceruatim contuliſſe:vt hu

iuſcemodi obſeruatione amnua · bilarem
tante inſtitutionis magnitudineʒ comp
baret · planiſſime nobis aperiẽs hac rõe
ſupceleſtes atʒ perbeatas ſedes haud du
bie comꝑatum iri · Proſpicite queſo viri
ſpectatiſſimi: queſo nunc pꝛoſpicite:quã
ta nobis om̃ibus pꝛepotẽtiſſimi ſatoꝛis
noſtri facilitas emicuerit: inauditaqʒ be
nignitas · Nam cũ maioꝛes noſtri vario
circumducti erroꝛe: diuerſa animantiuʒ
genera: pꝛofanis penatibꝰ ſimulacriſqʒ;
ĩanibus ſuis in auſpiciis: ac bene ſpera

tis rebus:ſepenumero litarent illiſq; in

ter ſacra abuterentur · hic clemẽti ſſimus
totius oꝛbis opifex:refulgentiſſimũ cor
us ſuum in odoꝛiferam alimoniam: no
korumqzieuamen ſcelerũ:nobis vlltro

cõparauit · NHiſca em̃ gentilitaſ Saturnũ

fouem:Mercurium · Neptunum· Huto
nem·. Bachum · Appollinem· Halladeʒ · Tu
nonem. Oererem · vario ſupplicationis
ac venerationis genere: rationibus poſt
habitis omibus:ſummo ſtudio coluit: qᷓ
bus pꝛecioſa puluinaria: ſtatuas ingẽtes
Delubragz Si tuit eleboratiſſima quos
ſane diuos nihil ſẽſus habuiſſe: luce phe
bea multo eſt limpidius. Quo genere lar
gitatiſ a ſummo deo vberiſq; munificen
tie donati ſumus: queſo animũ aliquan
tiſper aduertite · hic hic autẽ hieſus op
timus non hircina nobis · non vitulina:
aut alioꝛũ animãtiuʒ viſcera: ut moſ apð
pꝛiſcum hoĩm genus fuit: noſtras inter
dapes: aut epulas pꝛopinauit: veꝛum ſe
ipſum omnẽ hoc pacto liberalitateʒ exu
perans: in ſempiternã ſalutem humano
ſumendũ generi · offerre nimirum eſt cõ
dignatꝰ. Qui beneficio immortali:qui re
ferre queat:data quoq; opera ſcio nemi
nem · quãdo illuʒ qui ex nihilo cũcta crea
uit: cuius in manu vita: moꝛſq; ſedet: et
viſere: ⁊ ꝑtractare lceat: ſuperioꝛibꝰ qð
neutiqᷓ; noſtris maioribus huũc ante dieʒ
conceſſum fuit · Quid igitur hoc munifi
centius ?̈ quid largius ? quid beneficen

tius ĩueniri aut excogitari põtg vl deni

q; ſalubꝛius ? hoc enim diuino munere
reatus omnes diluuntur: locupletioꝛem

ipſe virtutes aceruuʒ coꝛrogant: robur

corpoꝛiscõcupitaq; viuacitas inſtaurat᷑
tartareas ſedes effugimꝰ.diuinam ĩ nos

grãm illico contrabimuſ. humanal felici

tates · reſqʒ ſecundas faciliꝰ enãciſcimur
ac demuz lempiternã ad gloriã celeri ala
rum remigio conuolamꝰ Vellem viri do
ctiſſimi quempiaʒ mihi offerꝛi qui ſua ex
plicaret pꝛudentia: quiſnam cibꝰ hoc ſa
pidioꝛ? quis dulcioꝛ ?g fructuoſioꝛ eẽ põt
An manna quod deus omnipotens ma
ximuſq; ſuũ ad populum e celo trãſmi
ſit · omniſ alimonie ſapoꝛem · veriſſimum
qʒ guſtum redolens · ſtupendiſſimo hoc
munere fuit ſuauius ? Qui recte ſapit · id
certo dixerit.nec mĩma ex ꝑte huic ſacra
tiſſimo miſterio illud comparanduʒ. qð
ſane hanc pꝛofuſam laꝛgitatem foꝛe · ſi ꝓ
phetis credimus:multis ante ſeculis po
ſteritati pꝛefigurarat · Noſtrarum quip
pe dapum copia quibꝰ ſplendide indies
fũgimur · nos ſepiuſcule moꝛbis afficiũt
quibus extrema ad fata miſere contrudi
mur ·hoc autẽ cibo nitidiſſimo reficimur

ones· atq; cura leuamur · quo vniuerſa

labes: oriſqʒ macula pꝛoiſus aboletur:
amme quoq; ac coꝛpis incolumitas fit

(nec vana loquoꝛ)mlto vegetioꝛ · Mirifi
cẽtiſſimã itaqʒ hanc largitõeʒ dixerĩ:ver⸗

biſq; ad celum efferendaʒ : vbi elargitor

ſuum in munus apte cõf latur. ⁊ datum

idem ſuo cũ datoꝛe conſiſtit · Cuius ſane
rei nec mediocris admiratio ut paucis
vos cõmonitos ĩdderẽ:me coegit plłlimũ
tãetſi integritatem veſtrã om̃is virtutis
ſertim huiuſce ſacramẽti ſtudioſiſſimã

intellexiſſem. Vos igit᷑ impꝛimis viri reli

gioſiſſimi: quibꝰ flaminii dignitate ac ex
cellentia datũ eſt:hoc diuinũ pabuluʒ ef
ficere:cauẽdũ vobis cenſeo:ne id agatis

cum ſcelere:veſtris volutãdo animis: ve

ſtros inter digitulos oĩm rerum pꝛĩcipẽ
verſari ſempiternũ:qui cũcta regit:atq;

ſtabili ſceptro gubernat. Tdezʒ quoq; his

quibꝰ p̃fecti eſtis agendũ cõſulite: neqð
alimẽto debet eẽ ꝑpetuo: perennẽ pariat
ꝑniciem atzʒ calamitatẽ truculentiſſimam
Vos ſubinde ſcolaſtlici:non mõ ſemel ſin
gulos in ãnos quo oẽs obſtrĩgimur · ve

rumetiã ſepiꝰ tm̃ munuſ reuerenter aſſu
mite: ſi maxĩe cupitis oĩs doctrine erudi

tionẽ aſſequi · vos poſtremo viri bamber
genſes: tãte vrbis aſſidui accole: qᷓ omni
amenitate eſt cõfertiſſima:quibꝰ tot tan

Cv.

taq; bona ꝑta ſũt · huiꝰ diue largitatis

ſo viuite meõres: atz ſeruetis oꝛo: qᷓ pñti
die chꝛiſtꝰ p̃potens ac clemẽtiſſimꝰ: ſuis

imitatoꝛibꝰ cuſtodienda mãdauit · que et
ſi a nobis o m̃ibꝰ diligẽter obſeruata fue
rint· hic ĩter moꝛtales gram:ſempiternã
qʒ apud celiteſ gliaʒ enanciſcemĩ ad quã
nos ꝑducat qui viuit ⁊ regnat ꝑ infinita
ſecula benedictus Amen. ¶ In ſacratiſſi

mũ xpiane eccleſie doctoreʒ beatũ hiero

nimũ laudatiũcula feliciter incipit.
Nimaduerto:nõ mediocre ac pe
ne ethna mõte( vt dici ſolet) me
grauiꝰ onus hodierna die ſubire
atz ſuſinere: pᷣſtantiſſinm ſimulq;ʒ deuo⸗
tiſſimi viri:poſtq; factum ſit:nõ tam ſpõ/
te mea:q; maioꝛum meorũ quibus refra/
gari aut quicq; denegare: ne fas eẽ ducã

imperio. ut ĩ hac ãnua beati hieronimi ce
lebꝛitate: de taʒ diuino ſacratiſſimoq; do/
ctoꝛe:in tot pꝛeſtantiſſimoꝛũ virorum cõ/
ſpectu: aliq;d ꝓferre non vererer: ſed ma

gis auderem: maxime ne huiꝰ tam eximii
alioꝛũ p̃conis: pclariſſima oĩa ſulentio in

uoluerent᷑ pconiapotiſſimum: cũ quod

copioſiſſime ipᷣe aliis laudãdi officiũ ſẽꝑ

exhibuit: p̃ſtititqʒ· Is quaſi optimo iure
ſuo ab alis repoſcere debere videat᷑· ꝑfe
cta vero ⁊ vndiqʒ ſanctiſſimoꝛũ vuoꝛum
accumulata laude nichil ſane maius: pꝛe
dariꝰ.aut diuiniꝰ mihi videri ſolet:quan⸗

doqdẽ ad eam expꝛimẽdã explicãdamq;
is demũ ydoneꝰ eẽ atʒ aſpirare poſſe vi⸗/
deat᷑ · cuiꝰ ingeniũ fulgẽtiſſimo ſapientie

pradiat fonte: aut mirãdis vita pponde

rat vᷣtutibꝰ.Scitũ eſt em̃ ilð grauiſſimo/
rum autorũ:euʒ optime poſſe alioꝛũ lau⸗
des ꝓlſeqᷓ:q oĩm laudatiſſimus ſit: quiqʒ
qᷓd deceat: qᷓd nõ: quo vᷣtus: quo ferat
erroꝛ ut flacchus inqᷓt non tantũ verbo
p̃dicet:qᷓntuʒ vite ⁊ exẽplo cõpꝛobet ·
quo qᷣdẽ gradu:quãq; me lõge abeſſe ſẽ
tiã · tñ ĩmortal dei fretꝰ fauoẽ· ⁊ maiorũ

meoꝛũ ut paulo añ dixi pene coactus vo

lütate · rẽ ñ minꝰ difficilẽ q; officioſã.nõ
„ 9 . — bi — 9 „ 1=—
minꝰ arduã q; debitã ñ mĩꝰ admirabilẽ
q́; piis oĩbus ꝑgratã futurã aggreſſꝰ ſũ

ve ſi minꝰ oĩa q́; diuini penit eẽt ĩgenii

ſaltem aliqua pꝛo ingenioli mei parui
tate · de venerabiliſ ſimi patris hbieroni/

mi laudibus nobis in medium afferam.

Mihi ueꝛo de tam eximio ſacratiſſimoq;

doctoꝛe. ſepe multũq; cogitantiillud in

pꝛimis in mentẽ uenue ſolet · ꝙ tam pre⸗

ſtantiſſimus vir fuerit.ut ſiue eiꝰ excellæö

tiã qᷓdam cum aliis contentione cõferaſ.
ſiue eamipſam ꝑſe ponderes· vix tãto ui⸗
ro parem: aut non multo maioꝛẽ in oĩm
ſactoꝛum decalogo inueĩre queaſ.beatiſ
ſimuſ itaq; hieronimꝰ ſtridone dalmacie

oppido oꝛunduſ fuit · cunq; ea genſ baꝛ
bara a imperitiſſima. uixq; a bꝛutorũ ui

ta:vlla in parte diſtans a differens eſſet

ex ea tũ (ut aiũt) veluti de ſpinis roſa flo⸗

ruit: et adeo floꝛuit: ut cum alii laudem-
gloꝛiã 2 ſplendoꝛeʒ a patria ſua aſſequi
ſoleãt.hic miris floꝛibus ſuis.id eſtſciẽ⸗

tia ⁊ virtutibus: famoſam patriã ⁊ ꝓuin⸗

tiam ſuã reddiderit· Cum em̃ illud intel⸗

ligeret pꝛudentiſſimꝰ adoleſcens: ꝙ ea:

ad qꝗ capeſcenda miro quodã ardoꝛe ane⸗
labat: ſibi a patria ſua mime pꝛeſtari poſ⸗
ſent: eã deſeruit: ſeq; tum romam: illa q⸗
dem tempeſtate ut rerum dominã: ita 1

omibus optimis artibus ⁊ diſciplinis re

fertiſſimã: tum 2 ad alias pꝛouĩtias con⸗
tulit: a ad eas p̃ᷣſertĩ ex quibuſ vti merca⸗
toꝛes pꝛecioſa quedã aduehere ſolent: ſie
2 ipſe ſibi pꝛecioſas virtutes ⁊ diſ. ciplĩas
vendicare poſſet· Qua in re tã diligens.

tam aſſiduꝰ.tã accuratꝰ fuit:ut id nulla

ligua humana facile explicari poſſit. Nã

vt frequentia eiꝰ ieiunia: crebꝛas carnis
macerationes: iuges oꝛationes ⁊ pſalmo
dias omittã: que ĩ illo iocus luduſq; (ut

dici ſolet) fuerũt · cum eis tanq; remiſſſio-

ne: ⁊ recreatione qᷓdam vteret᷑:poſt vebe

mentiſſimã ſuoꝛũ ſtudioꝛum intentõem
vt ea inquã omittã: operep̃cium eſt eius

circa diſciplinas intelligere diligentiam
Qum nullũ doctoꝛẽ in aliqᷓ ſibi congruen⸗

te facultate excellentẽ ꝑſenſerit: quando
illũ liq; longiſſimo regionũ tractu diſtã

tem adire: 1 ꝑiter audire: oẽmq; illiꝰ eru/

ditõem: tanq; ſitibundꝰ abbibere atz ar⸗-

ripere voluerit. Tam vᷣo aſſiduus extitit
vt nullũ tẽpus ſiue diurnum ſiue noctur

num füit: qd tuʒ vigiliis: tũ lugubratöi⸗
bus ignauũu: aut feriatuʒ ſibi p̃terire paſ⸗
ſius ſit:ſibi vel cibuũ ſomnum: reliquaqʒ;
coꝛpi neceſſaria ſubtrabẽs: hꝰ eſt geniuz
ſuũ ut comicꝰ inquit defraudãs. Tã accu⸗

ratus demũ apparuit: ut infinita pene li

broꝛum volumia euoluerit: euoluta ĩtel

lexerit: intellecta ꝓfüde meõꝛie mãdarit.

Qui qdem magni aſſidui · clariqʒ laboꝛes
id peꝑerunt: ut noua boni intellect mũ

do lux daret᷑.que tãta in hieronimo fuit-
vt dad is nõ tenerʒ aliꝰ facile ignoꝛarʒ.

HMinc vᷣo tot parta ſunt claritatis luce ra

diantia volumina. hinc tot ardue ſolute

enodateq; q̃ſtioneſ: veram chꝛiſtinam re

ligionẽ concernentes· hĩc deo coopante
conſtitute cõſirmateq; ſentẽtie.hinc ſoli⸗
da xp̃ᷣianoꝛuʒ: a occidẽtalis eccleſie iacta:
coꝛroboꝛata. ſtabilitaq;ʒ fundamẽta.hinc
demũ ꝑcopioſus: omibuſq; vitã celeſteʒ
cupientibꝰ parẽtibꝰ emanauit cibꝰ. Qua

Ppter dies me ꝓfecto deficeret: ſi ſingu⸗

los enumerare velim fructꝰ: quos diuĩa
hieronimi ſ. apientia:tũ in vita ediderit:
tũ poſt moꝛtem poſteris reliqᷓrit: ut non

iniuria: tot ſibi excellẽtes dignitates: pꝛi-

mariaſq; dotes tributas legamus: quot
vix vniuerſe reliquoꝛũ ſãctoꝛuʒ turbe aſ⸗
ſeribere valeamus.Qunqʒ ſingulis alis
Pecuſati⸗ data ſint:ea omnia pariter in
ieronimo locum · ſedem · atqʒ domiciliũ
ꝓpꝛiũ habuerint.Ex qꝰ factum eſt: ut ne
dum pizelatores illiꝰ: verumetiã inuidi

pariter emuli:id ipſi hieronimo tribue
rint:qð paucis aut nullis potius contri

buãt. vt diuiniſſimus hieronimꝰ:non ſo⸗
lum angelos ⁊ archangelos:caritatis in
deũ ardoꝛe: ſed etiã priarchas autoꝛitate
Pphetas pꝛeſciẽtia: apoſtolos varüs lin

guarũ doctrinis:euãgeliſtas veridica ſe

rioſaqʒ; ſcripturarũ luce:martires fide ⁊

laboꝛum perferentia· confeſſoꝛes inno

centia·ſacerdoteſ miniſterioꝛum diligen⸗

tia: monachos ⁊ heꝛemitas ſolitaria me

ditatione: leuitas ſacroꝛum miniſterio.

vir gines humili puritate aut ſuperarit.
aut certe equarit · Et ne ſingula eius do

na percurram · omnem ſpiritumſãctum
ſibi domino infundente vendicauerit: qy

in eo cooperante ea inteꝛ moꝛtales docu/

menta edidenit: meritaq; ſibi adeptꝰ fůit
ut facillĩa ſibi rõe ꝓxĩaʒ excelſo ⁊ ĩmoꝛta

li deo ĩ cel ſedẽ ꝑauerit · Quã intercedẽti⸗

bus eius pꝛecipuis meritis: nobis poſt
debitam corpoꝛis obedientiam. a carnis
iugum. omnimodamqʒ animi deuotõem

.

Ule tribuere ac collargiri dignetur: qẽ
trinꝰ ⁊ unꝰ in ſecula ſeculorũ Amen.
ui pꝑli doctoꝛ hieronime ſcẽ̃e vocariſ
Nos tibi deuotos iã qᷓſumꝰ vt tueariſ.
De omnium artium ⁊ ſcientiaruʒ lau
dibus oꝛatio oꝛnatiſſima
Vm de ſũmis ⁊ mayxĩs rebꝰ:a me
hodierno die dicendũ ſit vini inſi
gnes 7 pr̃es optimi: neq; ea ĩ me
extet virtus:atʒ exercitatio dicẽdi: ut ea:
oꝛatione mea poſſim attingere:q̃ ad dig
tatem huiuſce rei ꝑtinerent:tñ cũ me vel
ad humanitatẽ: vel ad ſũmã ĩ me beniuo
lentiã veſtrã refero:mihil eſt qd in hac re
ip̃a vel de ſapientia vr̃a:aut de ingenio
meo diffidam:cũ pᷣſertim has omatiſſiãſ
ſedes atq; ſubſellia:tot doctiſſimis viris
referta eſſe conſpiciã: q ut in hoc ipſo p
claro dicendi genere:ita in cetenis rebus
principes mea ſententia non iniuria dici
poſſũt · Qum em ex hoc loco añ me q;plu
res ꝓ ſingulari modeſtia veſtra:nõ nibil
laudati diſceſſerint:ut hi non ſolũ in di
cendo acerrimi graues:veruʒ ⁊ iam or
natiſſimi atʒ copioſi a vobis oĩbus iudi
cati ſint:nmihil eſt qð vobis ⁊ audientibꝰ
⁊ iudicantibꝰ non bene ſperẽ · ⁊ ſi forte ð
me a vobis tale iudiciũ mĩme expectem:
qð ſi me vel ad rei amplitudinem:vel ad
dignitatẽ veſtrã:vel deniqʒ ad eam ipᷣaʒ
immẽſam ⁊ ſummã dicendi materiaʒ: de
ua apud vos oꝛatio mea habenda eſt: re
ero:non puto laudi mee detractũ iri:di
cendũ quidẽ a me eſt pᷣdariſſimi patres
⁊ doctoꝛeſ egregii:de hiſ artibꝰ ⁊ diſcipli
nis: q́s liberales ⁊ mathematicas appel
lãt Quiꝰ rei etſi tanta ſit amplitudo: atʒ
laus ſiue gloꝛia: ut in taʒ leta ⁊ ſingulari
materia:ne mini vel mediocriter ĩſtructo
deeſſe poſſit oꝛatio:qua ſatis eiꝰ rei digꝗ
tatẽ · vl extollere vel laudaẽ poſſit· nullũ
tamẽ in hac re pᷣtermittam officiũ:quod
ad enarrãdas eius rei laudes pertineat ·

RW¶Erãmatica igit᷑ pꝛimũ ſit:ceteraruʒ

ſcientiarũ regula oꝛdo ⁊ fundamentum
⁊ adeo fundamentũ.ut quicũqʒ ĩ ea clau
dicarit ſibi ad reteras vllnpi inas iter ĩdu
bitato clauſerit ¶ B ¶ ogicã vero ſiue
dpaleticam quicũq;ʒ tenuerit · quid veruʒ
quid falſũ.qd añcedens · q̃d conſequenſ.
qd conſentaneũ · qᷓd repugnanſ quacũq;

ACvj.

T re ſit facile nouerit: ut nullo fallaciaruʒ

laqueo implicari · nullo erroꝛe labi:nulla

falſitate arripi poſſit· ¶ ¶ Sed quibꝰ
honoꝛibus ? qua ue dignitate rhetoꝛicaʒ
id eſt· eam quã bene diſſerendi rationem
appellãt: ꝓſequar e cũ huic vni iaʒ dudũ
voſipſi bonam ⁊ magnã laudis ꝑtem at
tribueritis · q̃ntuʒ em̃ apudceteras artes
valeat · etſi vobis om̃ibꝰ viri inſignes no
tum eẽ arbitroꝛ:illud tamẽ aliarum ſciẽ
tiarum pace dicã· ꝙ om̃es fere alie artes
ac diſe ephnelene bac vna ieiune: ⁊ non ſa
tis oꝛnate habeant᷑: efficit quoqʒ: ut de
vna quaqʒ ſcientiarum copioſe ⁊ ſubtili
ter diſſeramus · Tantũ vero noſtris tem
poꝛibus apud nos lumen ⁊ dignitatẽ at
tulit: ut non ſatis docti habeantur:qui ĩ
hac vna ſaltem mediocre eruditi nõ ſint:
non nihil etiam ad animoꝛũ vim rationẽ
qʒ attinet: quod facile uidemꝰ ſi ueterum

exempla cõmemoꝛare voluerimus. (DH

In ea cognouimꝰ q́plures omne ſtu

diuz adhibuiſſe: ut in aliqua eius ꝑte flo

rerent· Rudiuimus llonipi oſ pꝛiſcos oꝛa
toꝛes · cathones atʒ gracchos:quoꝛuʒ elo

qqjuentia actum eſt: ut ea re: ſũmis honoꝛi
bus dignitatibus adaucti fuerunt ¶( E

¶ NRudiuimus alios: quoꝛuʒ eloquentia
imperio romano pꝛofuit · ciceronem ĩ pꝛi

mis craſſumq; antonium et alios q;plu

res· quibꝰ tantũ hodierno die debemus.
quantum his qui noſtriſ tempoꝛibꝰ ſum
mam laudẽ ⁊ oꝛnamentum attulerunt ·

Sed quid hunc vlterius locum oꝛatione

mea ĩ dicendo proſequor g quaſi hec uo
bis incognita aut noua eẽ puteʒ? Satiꝰ

ergo ducam:ſi aliqua de aſtroꝛum nume

rorum.menſurarumac omnis melodie
ſcientiiſ pꝛopoꝛtionibꝰ dixero:que cum

ſemper in maximo hominum ſplendore
fuerint.ita digniſſime cognitu extiterũt
que ex quattuoꝛ reliquis· Atronomia ui
delicʒ ⁊ Arithmetica CQeo metria ⁊ Muſi
ca conſtant· ¶ E ¶ Tanto pꝛofecto in
his ſit artibus utilitas · ut ſine his ducibꝰ
⁊ magiſtriſ.nichil diuinum ſiue humanũ
nichil inferius ſiue ſuperius nibil puum
ſiue magnum.nichil ſuaue ſiue abſonuʒ.
pcipi · cognoſci · ã ĩtelligi pene qᷓat · Quo
fit ut optĩo ſane iure a maioꝛibꝰ nĩ̃is li
berales uocitate ſint artes:ſiue ꝙ ab oĩ

ignorãtie nubilo:ſtudioſoꝛũ mteſ libeia

rent ſiue ꝙ eaſ vtpote digniſſimas · ac ni
hil buile in ſe hñtes:nulli licebat ediſceꝛe
niſi libero liber aliterqʒ educato homini
¶ ¶ Fam veio barũ omniũ artiũ matreʒ
⁊ ꝓcuratricẽ quandã:ac omniũ reginam
pꝓhiam·quis ſatis ꝓ digtate laudare ? q̃
ve eiꝰ dignitatẽ ⁊ munꝰ recenſeꝛe valeat

quãdo ipᷣa donũ deoꝛũ dieat᷑ · qᷓndo ipſa

uite gubernatrix · q̃ndo ipᷣa cauſarũ oĩm
ratio ⁊ explicatio:una oĩm uoce atq; ſen
tentia pᷣdicet᷑ aſſerat᷑· atz comprobet᷑: ut
nõ immerito poeta latinꝰ in eiꝰ laudem
lud ꝓtulerit · ¶ M (Eelix qͥ potuit re
rum cognoſcere cãs. Atq; metꝰ om̃es et
inexoꝛabile fatũ· Subiecit pedibuſ ſtrepi
tũqʒ acherõtiſ auerni. DPer eã nãqʒ phiaʒ
oim vegetalium · ſenſibiliũ · rationalium
ſuperrationaliũq; coꝛpoꝛũ nob( vt dici
ſe lea vnguẽ cauſe:ratõneſ a effectus
expꝛimunt᷑ atz deſeribunt᷑ ¶ ð ¶ Der eã
oĩm moꝛtaliũ vita:ſalutiferis ac diuinis
pceptis excolit᷑. Her eam ciuitates popu
li nationes ſanctiſſiõ inter ſe iure ſociate
regunt᷑· ꝓtegunt᷑· ⁊ amplificãtur. Eiꝰ ve
ro ſtudio q̃ allecti atʒ incenſi ſunt philo
ſophi noĩan᷑· id ẽ· ſapiẽtie amatoẽs:qua
Pfeſſione nulla certe dignioꝛ·p̃ſtabilioꝛ·
aut admirabilioꝛ hac in vita bumana cen
ſeri debeat. ¶ R¶ Demuz philoſophie
effectũ: id ẽ: medicinaʒ ip̃am mire vtilita
tis eſſe quis ãbigat g quãdoquideʒ ea ſit
ars qua vas animi · id eſt· coꝛpꝰ humanuz
ſanet᷑: ĩcolume pᷣſeruetur · quẽadmodũ
em̃ philoſophia ip̃a animoꝛũ quos ſanet

motbos tollat: ita ⁊ hec coꝛpoꝛibꝰ ipſis:

quoꝛum curatõnũ pꝛofitet᷑ medeat᷑ Qua
duplici vtilitate nihil ſane ad ſalutẽ vitã

r

ius nãq; medicine dignitaſ a exiſtĩa
tio:vel pꝛiſcis illis tpibus tãti fuit: ut nõ
moꝛtali ſz deo:ipſiꝰ artis attributa ſit in
uentio: Qui aũt deo? quẽ vite · queʒ veri
H ſapiẽtie · quẽ diuinationis p
ſidem ſemper celebrauit antiquitas. Vel
ipᷣo de ſe hunc in modũ teſuficãte Tnuen
tum medicina meũ eſt opiferqʒ; ꝑ oꝛbem
dicoꝛ: ⁊ berbarũ ſubiecta potẽtia nobis.
¶ W¶ Nec minꝰ eſt ꝙ eiꝰ filio: a vate illo
dicit᷑ Eſculapio:Totiqʒ ſalutifer oꝛbi cre
ſce puer:tibi ſe moꝛtalia ſepe coꝛꝑa debe

FEim pꝛeſtãtius inuenin poſſet. ¶L

iubet

bunt: aias tibi reddeꝛe ademptal fas erit
N ¶ Homerꝰ quoq; q;magnifice de me

dico ſenſerit paucis explicauit: cuiꝰ teſti

moniũ:vel ideo libens hie repetere non
dubitauerim: ꝓpter teſtis ſummã autori

tatem ⁊ gloꝛiã:vir medieus multis aliis ẽ

dignioꝛ vnus · Quãobꝛem g quia nõ vna
non alter a:ſed eunctarũ pene conſortio

doctrinarũ: etiã innumerabiliuz pene re

rum noticia:ars ipᷣa conſũmataſit:Et ꝓ

fecto ſi conditoꝛ oĩm deus:quos creauit

ſaluari vult: nulli dubiũ eſt medicũ ipᷣm
dei mĩſtrum eẽ. ut quos deus creauit:hic
arte diuina:diuinituſqʒ exhibita cõſeꝛuet

icolumes:lapſos curet:⁊ pene a moꝛtuiſ
mottales ſepe ad vitam reducat · Quo ex
merito:a priſci illi medici ob eoꝛuʒ admi
randã vtilitatẽ:ĩ deoꝛum numerum: vno

oĩm cõſenſu collocati ſunt ¶( O ¶ Inde

vtraqʒ ſeſe leguʒ maieſtas ofſert:⁊ ut de

ila Octauianꝰ dixit auguſtus· legũ vene
rãda poteſtas:iuſti atʒ iniuſti: pᷣmioꝛum
atz penaruʒ mõſtratrix · cuiꝰ tãta ſemꝑ ẽ
habita ſãctitas:ut earũ poſſeſſores meri

to ſacerdotes appellent᷑· t certe ſi vellẽ
cũcta complecti:qᷓ de pontificii ⁊ imꝑato

rii iuris laudibꝰ.excellẽtia:ac digtate me

rito dici poſſent ac deberẽt:hoc pꝛofecto
nec ingenii mei parua vis:nec huius tẽ
poris anguſtia paterentur. Que nam in
genii magnitudo concipere gque elegan
tia lingue explicare? que quantumlibet

compoſita aut longa oꝛatio maximas ca
nonum ac legum laudes:nedum comple

cti ſed vix attingere queat ? Huius igit
ſacratiſſimi iuris omia pꝛecepta atqʒ ĩſti
uta: oĩ ſua ex ꝑte recta ⁊ ſacta exiſtũt.
uid em̃ rectiuſ ſãctiuſ ve dici poteſt: q;

Yhlites ac iurgia depellit:cõcoꝛdiã parat
reformat pacẽ: hominum ineffrenatam
cupiditatem cohibet ac depꝛimit: malos
deſoꝛmatoſq; moꝛes coꝛrigit ac emẽdat ·
Temperantiam · ꝓꝛudentiã · pudiciciã · ce
teraſqʒ virtutes plenius edocet:iuſticiaʒ
berT demonſtrat: obſeruariq;

H¶ Summũ quippe in rebus
bonum eſt iuſticiã colere:qua remota ut

ZFuguſtinus ait: nihbil aliud ſũt regna ni
ſi latiocima· ¶ Q ¶ Tantaqʒ ut apud ci

ceronẽ legimus eius ẽ virtuſ: ut nec illi qᷣ

ſcelere vel maleficio paſcuntur ſine vlla

un

let

niſ

eius ꝑticula viuere poſſũt. ¶ A&¶ Quio
illa ſuꝑ creata omnia:ſuꝑ celoſ:ſuꝑ diſci
plias:ſuꝑ vᷣtutes excelſa:dei: quantum
fas eſt hoĩ reuelata cognitio ipſa:nõ hu
manis ſed angelicis pꝛedicãda vocibus:
quã noſtri theologiaʒ vocants de cuius
laudibꝰ ⁊ pꝛeconus nũc omittendũ cen

ſeo:me ſi rẽ adeo grandẽ:a ſupꝛa vireſ at

tẽptare velim in ipſo conatu ſuccumbã
B ¶ Crãdis em̃ materias ut bieronimꝰ
ait ĩgen ia ꝑua nõ ſufferunt. ¶ ¶ Hla
bent igit᷑ hee diuĩe artes nõ ſolũ miram
in ſe ut diximꝰ vtilitatẽ:verum ⁊ immen
ſam q̃ndã voluptatẽ:ut de illis iure dici
poſſit qð flacchus i ait. CD ¶ Omne
tulit pctũ qͥ miſcuit vtile dulci · Que em̃
p deũ immoꝛtalẽ maioꝛ voluptas aut de
kaaario eſſe põt: q; duʒ cuiuſqʒ rei rõem
aut notionẽ nobiſcũ conſideramus: aut
cũ alis cõmunicamus g Nã cum mentis
hũane cibus ſit rõ ip̃a:quo frequẽtiuſ eo
cibo vtat᷑ animus:eo maioꝛi fruat᷑ uolu
ptate· Quo fit:ut omniũ cũ muſis cõmer

cium habentiũ: uoluptuoſã uitam ducãꝰ

atz dicamus. Quid em̃ voluptuoſiꝰ fieri
poſſit:qᷓ; ex ipᷣo ſapiẽtie fonte · vl ip̃e po
tari.vel alios potare ? Quid dulciꝰ q̃; q;
ſtudio iſe tuo inueneris id alteri imꝑti⸗
ri atʒ cõmunicare ?g d quã quidẽ rem a
natura ip̃a ꝓcreati ⁊ inſututi videamur:
vt qð omibꝰ fructuoſũ eſſet:id ĩ mediuʒ
ſũma cum amoꝛũ alacritate ꝓfunderẽꝰ.
(¶ Inde eſt ꝙ ſolon vnꝰ ex ſeptem illis
grecie ſapientibꝰ vno v̈ſiculo glłiari ſole
bat:ſe videlicʒ addiſcẽdo ſenẽ fieri Qua
quidẽ animi voluꝑtate nulla certe maioꝛ
eẽ põt. ¶ E ¶ Ouantum vero omamẽti
afferant he artes ſeip̃as colẽtibꝰ:vel hĩc
1 atz ꝙ oẽs earũ ſtudioſos aut ex ignobi
bꝰ daros:aut ex dlaris clariſſiõs ⁊ cele

bꝛatiſſiõs viros reddãt:ut nõ minꝰ oꝛna

mẽti poſſeſſoꝛibꝰ earũ addãt:q̃; ab earuʒ
poſſeſſoꝛibꝰ ip̃e accipiãt · Gxquo innume

rabiles artiũ ſcriptoeſ ĩcẽſeri poſſint:qꝰ
ꝛum nomẽ om̃e vna cũ coꝛꝑibus deleſſet

vetuſtas:miſi ilos artes ip̃e ĩmoꝛtalit ati
tradidiſſent ( & (Klexãdeꝛ ille magn?
omẽti non minꝰ ponebat in bonarum
artiũ cognitione:q̃; in tãto eius imperio
quo maximã oꝛbiſterraruʒ ꝑtem occupa
rat.Vñ ⁊ ſuarũ expeditionuʒ comites et

cõmilitones ſemꝑ habuit:tum preclaros
ꝓhos· tum etiam pᷣclariſſimoru autoꝛum

codices: quibꝰ om̃e ab armis ocioſum tẽ

pus impẽderʒ· Dies me ꝓfecto deficiet:
banc ipᷣaʒ rẽ exẽplis aſſerere voluero: ve
ruʒ cũ ĩ re mime dubia teſtibꝰ.id ẽ. exem
plis nõ egeamꝰ.cũq; ad exitum iam feſti
net oꝛatio: illud ꝓ cõfeſſo relinqmus:qð

iam vel tritũ ſit bßmõe ꝓuerbiũ · Nihil eſt

inter moꝛtales qð adeo repente exoꝛnet ·

nobilitet: ⁊ demũ viros claros ac ĩimoꝛta

les reddat:q; he ipſe diſaplĩe:de quibuſ

iam lõgioꝛẽ ᷣmonẽ habuimus:Quare do
ctiſſimi viri:cũ tantã vtilitatẽ · voluptatẽ

atʒ oꝛna mentũ his pꝛediuiniſ artibꝰ ĩeſſe

ĩtelligatis:quis nõ admirari ? qͥs non in
cendig s nõ inflamari ad illas ꝓ ſua vi
rili capeſcẽdas debeat g qbus aſſiduiſ co
ntibus ⁊ tanꝗ; ducibus: nobis honoꝛes

emolumẽta.gr̃am ⁊ obſemantiã vẽdicaz

poſſimus: qbus ꝓ rebus maxĩa ĩter mor

tales certamĩa:cõtentõnes naſci ſoleãt ·
Omia vero hec pulere aſſe mur:ſi oĩ cu

ra· ſtudio.diligetia:atʒ vigilantia in bas
optĩas artes icũbemus: taleſq; eẽ ſtude
bimus: quales ⁊ haberi velimus ( M

¶ Nobiſqʒ añ oculos ponemus tuʒ pitha

goꝛã.ꝓlatonẽcõplureſqʒ alios: q ſumis
ſdonbus atz ſudoꝛibus preexcellẽtes 2
glioſi euaſere. ¶ E ¶ Tu ⁊ cleantẽ illũ ꝗᷓ
cũ ĩbibẽde phie ſiti arderet:nec ſibi vnð
ad victũ ſupeditarʒ eẽt: noctu ad exhau
riẽdã aq;ʒ oꝑam locabat ſuã:ut interdiu
chꝛiſippi preceptis ĩbibẽdis vacare poſſz
Quos qᷣdẽ ſi diligẽti imitatõne ſeqmur
(eſt enim hoc certamen non deliciarum:
ſed ſudoꝛis) eas profecto aſſequemur fa
cultates: que nos facile humo tollere: ꝗqᷓ
nobis cõmoda:que noſtris leticiam: que
Pettie noſtre gloꝛiam 1 omamentum af
erre poſſint ¶ RReliquum illud eſt
viri doctiſſimi:longeq; mihi dif ficil limũ
vt pꝛo tanto videlicet honoꝛe mihi colla
to:tamqʒ benigna mihi a vobis exhibita
attentione: vobis gratias agam:quas 1
vtinam referre poſſem: maximas tamen
vobis impꝛeſentiarum ago:quas ⁊ ſem
peꝛ habebo: me ad omniũ mandata be
neplacita quiſquis ſim offerens · domĩo
ſemper gratias Tobannes lamola

ij

¶ Id ſanctiſſimũ dñũm noſtrũ Nicolaũ
kram quintũpſereniſſimũ vominum
aoilaum vngarie regem ꝛc̃ oratio·
Vm anĩaduerto beatiſſime maxi⸗
me pontifex: me apud inclitos
pedes ſanctitatis tue conſtitutũ:
que inter moꝛtales dei om̃ipotentis vicẽ
gerit: coꝛam hoc ſacratiſſimo ſenatu: ad
quem illuſtriſſima totiꝰ mũdi ſidera: atʒ
hoĩes doctrina ⁊ ſanctitate lectiſſimi cõ
uenerunt: non iniuria equidem in tanta
rei magnitudine ſubſiſtẽs:vnde initium
oꝛationis ſumã: quibꝰ verbis te vnieuzʒ
chꝛiſtianoꝛũ pꝛincipẽ: te regum regẽ: atʒ

in terris deum adoꝛem: non facile conſti

tuere poſſum · hec em̃ tanti numiniſ pꝛe
ſentia:hic tam celſus audientiũ cetꝰ eru⸗
ditiſſimũ quoddã:eleganſqʒ dicendi gẽꝰ

exquirit: cui me ⁊ ingenio et eloquentia

longe in parẽ eſſe cognoſco:Quare tacẽ⸗
dum exiſtimarẽ: ne tantam ꝓuintiam ag
redererIn qua ip̃iꝰ etiã ciceronis: aut
ſorten ſu robur exſudaret:niſi admirabi
lis tue ſanctitatis clemẽtia collapſas ĩge
nii vires: ⁊ ſuccũbentes humeros ſuble
uaret:que cum omibꝰ ad ſe integra men
te cõuerſis incredibili benignitate patẽ
nõ deſinat · mihi quoqʒ ut cõfido conſue
te mãſuetudinis aditũ non pᷣcludet . Te
nanqʒ be atiſſime pater non ſine ratione
beatiſſimũ aꝑpellamꝰ:quẽ admianda ꝓ
bitatis: oĩmq; virtutum merita: incoꝛru
pta vite integritas ad hãc eminẽtiſſimaʒ
ſedeʒz iure optĩo extulerũt · Quis enim di
gmus in ea potuit collocari: q; ille queʒ
a pꝛimis ãnis celeſtẽ in terris vitam ſẽꝑ
egiſſe conſtat:qui ꝓ chuſuana religione
ꝑ innumeros caſus · ꝑ vaꝛia itinera · ꝑ diũ
ſas mundi ꝓuintias: oẽm etatem ĩ maxĩs
laboribꝰ:in oni rerum difficultate cõtri
uit· In cuiꝰ pectoꝛe om̃es liberales artes
om̃eſ ſcientie:⁊ pᷣſtantiſſima in pꝛimis ſa
crarum literarũ doctrina:patrios ( ut ita
dixerim) penateſ ſibi a tenera eiꝰ etate cõ
ſecrarunt. Tu inquã digniſſime: militan
tis excleſie es caput:que noꝝ ſine ratõne
ad triũphantis exemplar dicit᷑ oꝛdinata ·
Nam ut in ülla vnꝰ deus creatoꝛ oĩm ſce
ptrum ten et:ita ⁊ in hac tibi vni tantuʒ
dei vicario totius oꝛbis im periuʒ d elega
tum eſſe cõſtat· Vt em̃ ſancta fatet᷑ eccle

ſia: conſtituit dñs pontificem ſuꝑ gẽtes
et regna: ut euellet · diſſipet . plantet ·
Quanq́; igitur nõ ignoꝛẽ: complures hꝰ
in dubiũ reuocare: diſſerẽtes ſolam ſpiri
tualium rerũ curã ſũmo pontifici dataʒ

eſſe · terꝛeſtre aũt imperiũ Romano datů

imꝑatoꝛi affirmanteſ· Quid em̃ aliud cre
dendũ eſt chriſtum ſignificare voluiſſe:
dum ad ſe petrum ſolũ ſupra mare voca
uit: dum ei ſupremã ligandi atq; ſoluen
di facultatẽ cõceſſit · du ſibi caniſſimi gre
gis curam demãdauit · vxnũ certe in terriſ
principem conſtituere voluit.qͥ ſũmi dei
vice ac poteſtate inter hoĩes fungeretur
a quo vna vera ſapiẽtia.vera fides ad re
liquum genꝰ humanum pueniret · Conſi
ſuit em̃ in hoc vno xpᷣiane fidei ſacramen
tũ · cui · ſ. dñs dixit · Cgo ãt rogaui pꝛo te
vt non deficiat fides tua:⁊ tu aliquando
cõuerſus confirma fratres tuos. Tuam
igit᷑ ſanctitatem tanq; dñi noſtri locum
tenentẽ in terris: ac magiſtrã ⁊ ducẽ vni
uerſalis eccleſie recognoſcimꝰ om̃es. Te
certũ ⁊ indubitatũ beati petri ſucceſſorẽ
te paſtoꝛem dnici gregis:te ſanctoꝛũ euã
gelioꝛũ verũ interpᷣtem:te doctoꝛeʒ ſalu
taris vite · te deniqʒ clauigerũ regni cele
ſtis ꝓfitemur· Quo fit beatiſſime pater:
vt mihi quidẽ letiſſimã oĩm hodieꝛnã diẽ
illuyiſſe ſentio: in qua dininitꝰ datum eſt
⁊ tantũ ⁊ tam pꝛeſens numẽ intueri:colẽ
⁊ ſalteʒ integra mente: ac vera fide vene

rari · Cum em̃ ſanctitatẽ tuã inter hos ſe

liciſſimos:⁊ celeſubꝰ ꝑſimiles aſtantium
oꝛdĩesiĩ hac ſublimi ſede apoſtolica col
locatã ſuſpicio: nihil aliud ꝓfecto q; ſuꝑ
nam illã in terris maieſtatẽ videoꝛ admi
rari Maioꝛeſ etiã mei:qui vel vngarie bo
hemie vel auſtrie pꝛefuerũt· huiꝰ diuiniſ
ſime ſedis p̃cipui ſemꝑ amatoꝛes ⁊ culto
res fueruntGoꝛundẽ ꝓgenitoꝛuʒ meoꝛuʒ
veſtigiis inherẽdo te eterne vite clauige
rum ſũma quoad vixero reuerẽtia proſe
quar. Et cũ om̃es ſacre litere deum colẽ
dum clamitent huic me pꝛimũ dabo com
mẽdaboq;hic meꝰ eſt autoꝛ meus dũs.
buic omia debeo · Cunqʒ om̃es homines
deo referre gr̃as debeant:ego illi maxĩe
regratiari ⁊ ſeruire teneoꝛ:cuiꝰ munere
factũ eſt:ut ego rex naſcerer: poterã ego
vnd ex plebe · aut vnꝰ ex rure naſci . ſed

‚; — — ——

—

◻

—

— ———

— — — — —

— —

– — — —

— —2 2

T —

0

1

i;
je
ſe
Ne
D

re
tie
re
o

inſcrutabile dei iudicium me collocauit ĩ
ſublimi ſolio:nõ efferri debeo: nõ tume
ſcere:nõ ſuꝑbire:quod mihi datũ ẽ alteri
dare potuit:quãto maioꝛ ſum natus:tan
to me debeo hũilius gerere:ſubiücere col
lum religioni:ĩtereſſe diumis offficiis.nã
cui diuinus cultus eſt coꝛdi reliqua facile
famulant᷑: pꝛimũ querite regnuʒ dei ſcri

ptura dicit: poſt hec oĩa addicient᷑ vob

Romani quãuis gentiles erãt:oĩa tamen
27 — . , , Pe
poſt raitone duxerunt · in quibꝰ etiã ſũ
me maieſtatis decꝰ cõſpici voluerũt:nmec
dubitauerunt ſacris ĩperia ſeruire. ta ſe
humanarũ rerũ futura regimẽ exiſtiman
tia: ſi diuine potẽtie bene ac cõſtanter fu

iſſent famulata:Quid nos veri dei notici

am habentes facere decebit · Cauebo igit᷑
ne mibi religionẽ putem eſſe ſubiectam:
quãuis magni pꝛincipis nomine gaudeã
non dñs ſed fllius eccleſie ſacerdotis im

(R in his que dei ſunt ſubiectus ſum-

¶ Theodoſius ceſar quis potẽtiſſinꝰ
eſſet. ⁊ romanũ gubernaret imperiũ m
bꝛoſio tñ mediolanenſis eccleſie p̃ſulatũ

tenenti collũ ſubiecit: ĩperatãqʒ peniten
tiam ꝑegit bumiliter · ¶ Oonſtanti
nus aũt maximã ſacerdotio reuerentiam
pbuit: nec iudiciũ ſuꝑ epiſcopis in conci
k niceno ferre voluit: aſſeuerans deos
ab hominibꝰ non eſſe iudicãdos. Coꝛũdẽ
chꝛiſtianiſſimoꝛũ pꝛincipũ veſugiis inhe
rendo: ſacerdotiũ ſumma reuerentia pꝛo
ſequi nõ poſtponã. Ad quod ⁊ natura et

ipſe deus oĩpotens:greſſus meos ab ine

unte etate direxit:ad quod om̃s conatus

oĩa deſideria:om̃s cogitatões animi mei
ſemp ꝓſpexerunt · Cgo tandẽ meipſũ:do
minia ⁊ regna que mihi hereditario iure

debent᷑:tue clementie:tue fidei:tueqʒ ꝓp
tectioni cõmendo:ꝓ cuius tue ſanctitatiſ
feliciſſimo ſtatu:mihil vnq; arduũ: nullũ
periculi:nullũ laboꝛis: aut difficultatis

enus recuſabo ·
Oratio in laudibus ſapientiſſimi viri
dñi kohannis caſtellonei reuerendiſſimi
papie epiſcopi:ac cardialis ⁊ doctoꝛis di
gniſſim per Rugleriũ de comite medio⸗
lani facta · .
RD Tſi vereoꝛ pater reuerendiſſime:

nequa foꝛtaſſiſ de me animũ tuũ

ſubeat admiratio: meq; nõ ſoluʒ

CCviij .

inſolẽtie verũ etiã temeritatis vicio accu
ſes: quom ipᷣe adeo tenui exiliq; ingenio
1 in tam tenera etate his de rebus verba
facere audeã: que ꝓ rerum magnitudine
grauiſſimũ eloquẽtiſſimũ oꝛatoꝛeʒ:aut
magnũ quendã poetam efflagitant: Tñ

ſingularis humanitas tua: qua ĩter moꝛ

tales excellens: humili etiã genere beies
equo anĩo ſemꝑ audire cõſueuiſti:me hoꝛ
tata ẽ plurimũ:vt ea ſcribere nõ vererer
que cũ ad dignitatis ſplendoꝛeʒ: tũ ad ex
cellentiſſime laudis tue gloꝛiã ꝑtinere ex
iſtimant᷑ Primũ itaq; mihi videt᷑ de ſum
mis laudibꝰ tuis.deinde de ſingulari exi
miaqʒ dignitate :tũ de clara ac veteri ca
ſtellonee domꝰ nobilitate bꝛeuiter eẽ di

cendũ: Gtenim hac ieiuna oꝛatõe nõ tam

copiam:qᷓ; modũ in dicendo mihi querẽ
dum eſſe video · Nam ſi latiſſimos dicen
di campos habeo:⁊ eà mibi materies ob
lata eſt:ĩ qua nemini deeſſe poſſit oꝛatio

quo tamẽ aut verboꝛũ oꝛnatu gaut ſentẽ

tiarũ grauitate id aſſequi poſſim nõ ĩue
nio 5 Quis em̃ ꝑ deum imoꝛtalem niſi ſin
gulari ingenio: excellentiq; doctrina tu
as poſſet ĩ omni etate laudes nõ dicã elo
quentia decoꝛare:ſed enumeratõe cõple
cti g Tanta eſt em̃ ĩnumerabiliũ virtutuz
tu arũ multitudo:vt in eis recẽſendis nõ

minus negocii ſit:q̃; ĩ enumerandis celi

ſideribus elaboꝛare · Quantũ em̃ pꝛudẽtia
⁊ grauitate valeas:quantũ maximarum
pulcerrimarũqʒ rerù ſcia polleas: qᷓntuʒ
deniqʒ ĩ alio quouis laudis titulo pᷣſtes:
qͥs nõ admiret᷑? Cetere aũt vᷣtutes: ⁊ he
humanitas pꝛudentia: ⁊ diſcipline ſtudiũ
tanto in te maioꝛes ſunt: quãto ceteros
dignitate p̃cellis · Propoſuiſti tu quideʒ
pater ſapientiſſime nil melius:nil qʒ feli

cius agere poſſe:q; pclara ſcientia poꝛna
ri. ¶ OG . lludq; ariſtotelis ante oclos

coꝛam q; ſemꝑ habuiſti ſummã felicitatẽ
daris ſpeculationibꝰ acqri opoꝛtere· his
accedit tua illa admirabilis omibus ĩ re
bus animi magnitudo:ſingularis mode
ſtia:ſũma benignitas:pᷣcipua quedã vite
ac moꝛũ obſeruantia:quibus aut ceteris
virtutibꝰ regiis adeo p̃ditus atq; oꝛnatꝰ
es:vt nemo ad te accedat:qui non iam ſe

moꝛtalẽ hominẽ: ſʒ felicẽ ac pene diuinũ

ertim: qᷓ in pꝛincipibꝰ maxĩe eſſe debẽt

4

Sun.

CCviij .

intueri arbitret᷑ · Que vero fuit in aliquo
ſapiente khomine:aut pꝛudentia ĩ reſpon
dendo:aut in tacendo: audiẽdoqʒ mode

ſtia:quin illa multis ſignis pꝛiꝰ in te fue

rit a pꝛimis (vt ita dicã) in cunabiliſ tuis
ꝑſpecta g Nũc vero qͥs ſingularẽ ĩ te pꝛin
cipandi ſcientiã: in deliberãdo grauitatẽ
in cõficiendo celeritatẽ:in agendo guber
nandoqʒ iuſticiã vel ſatis admirari:vl' cõ
digne laudare poterit g Nota hec ſũt om

nibꝰ pater reuerẽdiſſie:nec vlla vnqᷓ; lau
des tuas ex anis hoĩm delebit obliuio:
nulla cõticeſcet etas. Quare nimirũ vide

ri debet · ſi pontifex maximꝰ:te hoc tali tã

qʒ pᷣclaro dignitatis munere decoꝛatũ iri

voluerit· hec eſt ꝓfecto ſciẽtie ac virtutis
tue mer ces: hec ſunt p̃mia: que ĩcredibil
ingenii tui magnitudo:pulcerrima opti
moꝛũ artiũ ſtudia: ſũma totius ſacre the
ologie cognito:elegans dicendi copia: p̃
cipua religio:regiꝰ deniqʒ ſplendoꝛ atqʒ
magnificentia pepererũt. Omittã hoc lo
co ſummã vite ſãctimoniã:dei ĩmoꝛtalis
cultũ:quibꝰ quidẽ ĩ rebus eoꝛũ:quos no
ſtra fert etashaud quaq; nemim cedis ·
Taceo beniuolentiã ĩ amicos:pietateʒ er
ga parẽtesin om̃s vero humanitatẽ atz
clementiã· Taceo pᷣterea rerũ gerendar ũᷣ
peritiã ĩ te ſingularẽ que qualis ac quãta
fuerit ꝑſpicue declarauit idem pontifex
maximus:qui te ſemꝑ ĩ magnis difficilli
miſq; rebus: ⁊ in maxima doctiſſimoꝛum
viroꝛũ copia vno omnium vti cõſueuit.
Quid em̃ memoꝛẽ ĩnumerabueſ fere lega
tiones: ampliſſimos magiſtratꝰ atq; al
pꝓmulta ⁊ difficillima muneraque nõ foꝛ
tunate minus:q́; conſtanter: ac grauiter
obiiſti · Pretereo quãto cũ ſtudio. laboꝛe

diligentia ĩſudaueris: vt talem ⁊ tantã ĩ
ſideliſſimi populi multitudinẽ: ad ſanctã
fidẽ: ac verũ ĩmoꝛtal dei cultũ reuocares
Ad quã ꝓfecto rem ꝑficiendã: niſi ĩmẽſe

ſapientie tue: ſũma quoqʒ acceſſiſſet elo
quentia: haud exiſtimo feros ac ꝑtinaces
illoꝛũ anios te molliri potuiſſe. ¶ D
Neqʒ em̃ mirandũ eſt ſi ſuue mõteſqʒ: oꝛ

Pbei vatis lirã ſepe ſeq̃rent᷑: ſuauiq; ſua

modulatõe feras mites ac faciles ille red

diderit: quom tu ĩpꝛeſentiarũ hac tua in
credibili dicendi copia: grauitate: ⁊ ſapĩa

infideles illos: 1 a nris omnino legibꝰ ab

hoꝛrentes:ad colendũ chꝛiſtianoꝛũ fidem
Tĩmoꝛtalis dei cultũ allexeris· hic mirifi
cam animi tui ꝓbitatẽ recognoſce:⁊ quã
tas eloquẽtia vires habeat aimũaduerte ·
¶ Doſſẽ hoc loco grauiſſimos laboꝛes
maximas vigilias: ⁊ alia ꝑmulta vite peri
cula: que ingenti ac excelſo animo pertu
liſti:cum ꝓ multoꝛũ ſalute:tũ vel maxĩe
ꝓ cõmuni chꝛiſtianoꝛũ fide cõſeruãda re
cenſere:que oĩa ſi a me peſ entiarũ ꝑcur
renda eſſent: nõ minus longũ: q; ꝑdiffi
clle videret᷑ · Reſtat q;bꝛeuiſſime de ſũma

dignitatis gloꝛia pauca recenſeã. Quom

itaq; ſingularẽ virtutis tue pꝛeſtantiã co
gnitã: atq; ꝑſpectã haberet pontifex pꝛu
dentiſſimus: ⁊ illud iuxta ſe cũ ĩtelligerẽt
om̃s: tui neqʒ; vita ꝓbabilius ⁊ ſanctius:
neq;ʒ iuſtitia rectius ⁊ ĩnocentiꝰ:neq; au
tontate clarius ⁊ amabiliꝰ ĩuenire poſſe
in te nõ ſolũ ſapientes:verũ etiã gratiſſi
mi ⁊ beneficentiſſimi animi documẽta ex
hibuit · Quippe qui hoĩm ſuis iam pꝛideʒ
benemeritis oĩno deuotũ:cuius fidẽ inte
ritatẽ· ꝑſeuerantiã.ſtabilitatẽ:⁊ inuicti
ſane aneini magnitudinẽ mille laboꝛibꝰ:
mille terra mariqʒ diſcriminibus pericli

tataʒ ac ꝓbatã haberet: ampliſſimis tan

dem muneribus affecit:haud quaq̃ʒ paſ
ſus hominis diuinã pene virtutẽ indona
tam relinqui· Ttaq; cõſiderans non ſatis
eſſe factũ vel vᷣtuti tue:vel cõcepte hoĩm
opinioni teipſũ vno omniũ cõſenſu car
dinalẽ ꝓnunciauit · Non em̃ poſtulãtibꝰ
amicis:mõ patria querẽti:nõ ymaginibꝰ
maioꝛũ:nõ opibus tributoꝛũ:non diuiti
arum exuberãtia: nõ populari gratia.ſed
virtute ⁊ ſapientia: quibus romana eccle
ſia ĩdigere maxime videbat᷑: es decus illð
honoꝛũ: talẽ tam q; ĩſignem dig nitateʒ
cõſetutus · p̃cipua quidẽ laus acceſſit põ
tifici ſapientiſſimo: quom cognoſcerent
om̃s in virũ benemeritũ collatã eſſe am
pliſſimã dignitatẽ: ⁊ vᷣtutẽ ab eo grope
re exoꝛnari decoꝛariqʒ ſolere: qui nõ inhi
antibus dignitati · nõ ambitionibꝰ ſʒ bñ
ꝓmerentibus illam cõtulerit. ¶ EIn
hoc quoq; romanoꝛũ pꝛudentiã imitatꝰ
qui ſcipionẽ quoniã cõſulatũ haud petie
rat vnq;.· bis cõſuleʒ effecere · ¶ E ¶ Ve
ruʒ id tibi accidiſſe puto·quod antea M.
catoni cõtigiſſe traditur:qui quo minus

N — — —A — —— —

loꝛiam petebat eo magis illam aſſeque
keeue Selent teren hi ſublim honoꝛes
Texcelſa dignitatũ culmĩa inflare hoĩes.
eoſdẽq; ſuiſplendoꝛis lumie adeo effer
re: vt ne dum alios · ſed ne ipᷣos quideʒ ſa
tis cognoſcant · pꝛioꝛũ fa rantenta obli
uiſcunt᷑ · ñ qꝗ ip̃i ſint ſʒ qd poſſint reſpiciẽ
tes · Cx pompa em̃ ⁊ faſtu extimari volũt

adeo pꝛioꝛes exuunt moꝛes · vt letheo ĩ

flumĩe merito oĩa merſiſſe videant᷑.Tibi
vero quẽ optimarũ artiũ·⁊ ſacrarũ litera
rũ ſtudia · humana omĩa deſpicienda do

nauere:longe ſecus euenit · Nulla elatio

nullꝰ faſtꝰ: nulla verba el atioꝛa dep̃hen
dunt᷑:ſed quãto ſublimiuſ teipᷣm euexiſti

tanto te geris ſum miſſius· humanitateʒ
vero atqʒ clemẽtiã: quã ꝑ i tempus age

bas nõ ſolũ conſeruaſu:verũ etiã miruʒ
ĩ modũ auxiſu · ura me de hac re dicere
cogitantẽ: domus ipſa de ſui dignitate
gloꝛia:lõgius ſermone differre nõ patit·
SDed vnde potiſſimũ iniciũ ſumaʒ in tan
tis familie tue excellẽtiſſimis bonis ? Si
em̃ vetuſtatẽ qᷓrimus:hec vna eſt que pꝛi
ſcarũ domuũ aãtiquitate ſua memoꝛiã ſu
perat· Si generis nobilitatẽ nihbil danus
Si literatiſſimoꝛũ hoĩm copiam nihil fre
quentius· Si maximarũ pulcerrimarũq;
rerũ ſcientiã nihil p̃ſtantius.Si vero cla
riſſimoꝛũ viroꝛũ inſignia:ſi ampliſſimos
magiſtratus: ſi magnificentiſſimos titu

los:ſi excelſas digmitates requirimuſ:qd

nã aliud hominũ genus cõperiemus hoc
vno pᷣſtantius 7 Nam vt eeteros(temꝑi
obſequẽs) conticeſcã:quid memoꝛẽ reue

rendiſſimũ illum atq; ſapientiſſimuz do
minũ bꝛandam cardinalłẽ: virum:du boni

quãta grauitate: quãta ſapientia: quãta
deniq; virtute pꝛeſtantẽ? Cuiꝰ res geſte
benefacta q;eplurima huiuſcemodi ſũt
vt nulla ſit etas laudes eius obſcuratura
Hoſſem innumerabiles eiꝰ fere legatões
ampliſſima munera: excellentiſſimas do
mos:ſacratiſſima tẽpła:pꝑ vniuerſũ terra
rum oꝛbẽ lõge lateqʒ diſperſa recenſere ·
Poſſem digniſſimũ hoc papienſis ſtudii

collegiũ: adeo pie: adeo ſancte ab eo ĩſti

tutũ obſeruatũqʒ referre:quod pꝛofecto
quantũ nomini ſuo laudis ⁊ omamenti:
quãtũ vtilitatis ⁊ emolumẽti: cũ ceteris

tum vl impꝛimis vuiuerſe familie tue cõö

Ccix

tulerit:nemo eſt qui nõ ſentit ⁊ admireẽ
Quibus rebus ſucceſſoꝛ ⁊ heres digniſſie
Iſi nobilitas tua ſatis apud om̃s inſigm
ta ſit:nunq; hoc tamẽ maioꝛũ tuoꝛũ ſplẽ
doꝛe ſatis oꝛatũ te iudicaſti: niſi aliqua
tua induſtria ⁊ virtute laudẽ ꝓpꝛiaʒ tibi

paranes felix ⁊ foꝛtunata domus ca
ſtulonea que in tam ꝑuo temꝑis curricu

lo:hos tales ac tanta dignitate viros ĩ lu
ceʒ ꝓdiderit· Quoꝛũ ꝓfecto laudes nulla
hominũ facundia: nulla ſapientũ viroꝛũ
ĩgenia: nulla momẽta literarũ cõticeſcãt
hac de re plura dicẽ: niſi illud ſane explo
ratũ bhaberẽ:nmulliꝰ eſſe tantũ flumen in
genii: qui poſſet nõ dicam oꝛnare verbiſ
ſed nec tuas quideʒ in omm vita laudes

enarrare· Permittes igit᷑ oꝛationi mee ſi

nem facere:ſi llud vnum adiecero:vt me
haud quaq; ea de cã ad dicendũ venille
exiſtimes: vt vellem aut poſſem tibi ꝑſua
dere me vnuz eẽ qui p̃clara vᷣtutis tue fa

cinoꝛa poſſem ꝓ magnitudine memoꝛiie

cõmendare · Sed vt aliqua ex parte ĩtelli

geres:quantũ laudis gloꝛie tue percu

idus exiſterem · Itaq; pater reuerendiſ
ime hec mea dicta:que ex vero ⁊ ſimplici
animo pꝛolapſa ſunt: ꝓ tua ſingulari hu

manitate atq; clementia equo animo pa

tiare.⁊ me ſi mereoꝛ aliquãdo dommati
oni tue cõmendatũ habe dir.
¶ Od epiſcopi: vel alterius pꝛelati electi
onem ꝑſuaſio opꝑtim.
Goꝛ viri religioſiſſimi:vos omẽsʒ
longe demirari: ꝙ ipſe omniũ di
ſciplinarũ: ⁊ pꝛeſertim artis oꝛa

toꝛie ignarus hanc dicendi ꝓuintiã ĩpꝛe

ſentiarũ aſſũpſerim:verũ ne foꝛte cuiuſ
q́ᷓ; arrogantie me accuſetis:vel ſuꝑbie:di
cam impꝛimis q́ʒobꝛem hunc locũ aſcen

derim: quod quom audieritis: ſiquid ſfeꝛ

te in dicẽdo a me pꝛetermiſſũ fuerit: aut
minus accurate dictũ:q; dignitati veſtre
cõuenire videat᷑:ꝓlene cõfido vberẽ vos
mihi vniuerſos veniã ĩpertituros · Goꝛũ
qui ſummũ i in me ĩperiuʒz habent tre
menda iuſſa:
do rationibus allegarũt:quibꝰ reſiſtere
nephas eẽ exiſtimabã. Malui etem̃ a voꝰ

ridiuſculũ uniuerſis:q; inobſequentẽ iu

dicari:quãdoquidẽ id in religionẽ quam
ꝓfitemur uidet᷑ eſſe maximũ:ut patribus

c dicendi onus meis mo

CCix·
atqʒ ſuperioꝛibus noſtris haud cõtanter
pareamus · Siquid igit᷑ a me in pꝛeſentia
dictũ erit: aliqua qð ex ꝑte accuſationem
pꝛomereat᷑:id queſo venia dignuʒ ueſtra
pꝓ facilitate iudicetis. Et ne diutiꝰ ſuſpen
ſo uos animo teneã: oꝛãdum mihi eſt de
electione ꝓuincialis: qͥ ea vita ſit: his mo
ribus eaq; doctrina ut nos om̃es rite: re
cteq; ⁊ regè: ⁊ gubernare poſſit· Quibus
aũt rebus talem hoĩeʒ redimituʒ eẽ opoꝛ
teat ſcitis om̃es:quod ſatis me ꝑſuaſum
facit:ut bꝛeuioꝛibꝰ uerbis hec oꝛatõ a me
ſit habenda· ¶ ¶ Nam veſtrũ quis ig
noꝛet: pumũ hũc hominẽ qui nobis pꝛe
eſſe debet iuſticia decoꝛari opoꝛtere: qua
ſine nihil eſt qð bene:lauteq; regi:aut ĩ
ſuitui poſſit: ſiue id coꝛpus:ſiue animã in

ſpiciat poſſem quippe ĩ mediũ multa ex

empla: variaſq; hyſtoꝛias afferre. quibuſ
ꝓbarẽ ex magiſtratibuſ iniuſtis:atq; pꝛe
latis iniquis maximã ꝑniciem:⁊ detrimẽ
ta innumera moꝛtalibꝰ obtigiſſe:que cõ
pluſcula ex ꝑte cõnumerarẽ· Niſi hec aĩo

ſedere veſtro arbitrarer (B ( DBruden

tem deinde hunc virũ eſſe cõdecet: vt is
ſua pꝛudẽtia ine e ratões atq; foꝛ
tunas cõtutari.
foꝛtitudĩe dixero:ea ſane tam neceſſaria
eſt ei:qui nos gubernaturus eſt:q̃ᷓ;ᷓ vniũ
ſis titan moꝛtalibꝰ:cuius certo carentia
onmibꝰ inferis animãtibus cladẽ cõpara
ret extremã. Deligamꝰ itaqʒ eũ: animo qᷓ
ſit infracto atq; inconcuſſo:om̃s infoꝛtu
nas que nobis obtigerint:vt is ĩtrepide
rebel e relitoni⸗ q; noſtre inimicos ob
tundat: atqʒ lõge repellat · ¶ HDNeq;
id vos lateße oeber ſapientilf imi patres:
eũ qui nobis p̃fectus ſit q̃;ᷓ modeſtiſſimũ
eſſe opoꝛtere: vt iam om̃s pꝛauas cupidi
tates: imoderatoſq; animi affectus ab ſe
ſe longe abiecerit · Nam quo pa cto quis
vnqʒ: aut qua lege alioꝛũ cupiditates fre
nabit: qui ſuas cohibere nõ poteſt g Ne
minẽ pᷣterea adhuc legimuſ aut vidimus
qui recte illũ oꝛdinẽ: aut hominũ ſocieta
tem rexerit:vbi ſeipᷣm emẽdare nequerit
ſuã q; vitã melioꝛẽ in ꝑtem redigere·hec
em̃ illa virtus eſt:hoĩes que ꝑbeatos effi
ct:quãdoquidẽ voluptates om̃s aufert

vanaqʒ oblectamẽta ſegregat: ⁊ quidaqᷣd
ratio cupit: illa libẽs cõplecat᷑ ¶ (Er

¶ Ouid ſubinde de

—

—

cilitas pꝛeterea atqʒ optata comitas: illi
haud quaq́; debet eſſe aliena: vt vnũquẽ
ᷓ ex grege ſuo cui pᷣfuerit: patiẽti equo

q; a mo audiat:ſuãq; honeſliſſime foue
at cauſã: qua em̃ quiſ autoꝛitate· dignita

te· magiſtratu · ſapĩa ceteris fuerit pᷣſtan

tioꝛ:eo maioꝛi:atqʒ locupletioꝛi illũ beni

(Eniare conuenuſtari opoꝛtebit· ¶ E

frit item ille nobis ꝓuincialis deſignan
dus: nii qui oꝛdinis atqʒ totius reglonis

cultoꝛ ſit maximus: ⁊ gregẽ ſuũ:i que di

uinũ ad cultũ attinere videbunt᷑: animo
flagrantioꝛi · atq; maioꝛi ſtudio ꝑtractet:
ac iugiter ſua mẽte reuoluat . ¶ d
uertendũ quoqʒ erit ꝙ is literarũ copia

redundat: ne vlla animi cecitas: aut igno

rantia oꝛdini nro vllã poſſit labem: aut ĩ
cõmodum afferre· Aſſunt ſepe bonaruʒ
artiũ.religionis · bonoꝛũ moꝛũ oꝛdiniſqʒ;
nr̃i oppugnatoꝛes:q ſcia falſis ĩ argumẽ
tationibꝰ abutunt᷑:quos niſi qui nobis p

ſũt cõtrariis argumẽtis: ⁊ ſũma ſapiẽtia

repꝛobauerint:eternã notã: atq; eternũ
dedecus illabimur · Quãobꝛẽ id curandũ
eſt diligentiſſime: vt eo regamur:qui nõ
modo virtutibꝰ ſuꝑioꝛibus:ſed doctrina

quoq; valeat plurimũ: quo poſſit onmßes
qui nobis literatura obeſſe voluerint ad
modũ refellere · Quid plura dicam g illuz
deniq; in ꝓuincialẽ noſtrũ deſignandũ:

laudo ⁊ ꝓbo:cui ea oĩa inſint:qui tãto
regimini: ⁊ taʒ ample dicioni cõuenire vi

deatur: vt om̃s intelligant atq; ſentiant
huic electioni ſũmo ſtudio . cura · diligẽtia

ꝓmptitudine· vigilantia: nos vniuerſos
operã enauaſſe. Neqʒ ſi in magiſtratibuſ

ſecularibꝰ ꝓcreandis ſũma accuratio ad

hibenda eſt:quãto lucubꝛatioꝛ ac vigilan
tioꝛ cura ſeruãda fuerit:in his qui ad reli
gionẽ decernant᷑ ꝓcurandã: atq; contu
tandã · d modo reſtat ſapientiſſimi pr̃es

quãqᷓ nõ opus eſſe arbitroꝛ:vt cõmone

faciaʒ:neqʒ quiſqᷓ; veſtrũ vllo animi affe
ctu hanc in electõeʒ cõtrahbat᷑: ſed animo
ſincero atʒ ĩmadlato: qð foꝛe reoꝛ:is vni

foꝛmiter a uobis eligat᷑:vtutibꝰ qͥ ſuꝑioꝛi

bus ſit inſignitꝰ: at longe oꝛn atꝰ. Quod
ſi a uob factũ erit:hic inter moꝛtales gra
tiã: ⁊ religionis nr̃e ſummũ oꝛnamentũ:
atq; apud diuos celites eternã gloꝛiã cõ

ſequamur: ad quã nos ꝑducat qui viuit

T regnat ꝑ infinita ſecula benedictꝰ amẽ·
Exboꝛtatio in clerũ ſaluberrima.In qᷓ
clericoꝛũ vicia detelt. ipſli ad btutes
muitant᷑ Incipi t (NW 2
Ellem patres reuerendiſſimi: tm̃
virtutis atq; animi roboꝛis ĩ me
eſſet: vt que nũe vᷣbis ſũ enuncia

turus:poſſẽ ipſis:atq; exẽplo rite oẽbus
cõpꝛobare· Ga demũ pfecti eſt hoĩs:ac ſa
pientis viri pꝛudẽtia: parẽ verbis p̃ſtare
ꝓbitatẽ: i cũ qͥd recte dixeris ad alioꝛum

cohoꝛtatõem:teipᷣm ꝓbare faciendo:Nec
em̃ ꝓdeſt plurimũ vite moꝛtaliũ:quoꝛum
cõmodis ſedᷣm inſtitutõem xveſtrã cõſi ule
debetis: nõ tm̃ viciis peceãtiũ:atq; ĩ illis
coarguẽdis vos aeres p̃ᷣbere:ſed bene vi
uendi officiis: ac rectiſſime vite eurſu co
hoꝛtari ad vᷣtutis vr̃e imitationẽ · pꝑmultũ
quidẽ in anĩs inberet: ꝗqᷓ ipſis oculis vide

mus: magiſq; cõmouemur ad rectã viuẽ?

di ratõem: ꝓbitates hoĩm inſpiciendo: 1
vite integriratẽ: q; audiendo vda ampu
loſa:⁊ magniſicas ſentẽtias:pᷣſertim a di
centis vita diſcrepãtes· AIt ille qui bene

viuẽdi foꝛmulã docet exemplo ſi ui: al ioꝛũ

vero vicia nõ ſolũ verbis: ſʒ rectis oꝑibꝰ
repꝛehẽdit: hic extollendꝰ eſtĩter ceteros
hic doctoꝛ bonus: ⁊ vite magiſter haberi
debet: fragiles nos ac ꝓnos natura cõſſli
tuit ad peccandũ:ſenſuũ dedit blandimẽ
ta: multas quibꝰ alliceremur palã poſuit
voluptates: cupiditatũ illecebꝛas qð am
modo ĩſinitas explicauit ¶ B ¶ Virtutẽ
vero tanq; omniũ rerũ dommatricẽ ĩ ar
duo quodã loco: atqʒ ĩ excelſa arce collo
cauit: ad quã nõ licet niſi fũmis laboꝛibꝰ
puenire: vt poeta nobilis inqt eſiodus:
deos ſudoꝛẽ poſuiſſe: q; dif ficilis eis cõſe
guende v̈tutis facultas eſſet oſtendens·
¶ Etaqʒ ſi velim deteſtari auariciam: ſi
luxuria: ſi ſuꝑbiã: ſi ambitionẽ: ſi reliquas
itẽ anĩ p̃ſtes:ampliſſie id copioſiſſimeqʒ

bolem facè 7g ¶ D¶ Incipiẽs ab illa ma

oꝛũ oĩm parẽte atʒ effectrice:magna vo
ce dicerẽ· Nllã pecuĩe ſtudiũ habẽ: quã ne
mo vnquã ſapiens cõcupiuit:nñis ĩbutã
malis: coꝛpus aĩm q; virileʒ effeminare.
nullã dare anĩo qᷣetẽ: mõ huc modo illuc
agere illũ ⁊ rapere:turbinis mõ ⁊ ꝓcelle

NMultis exẽplu ꝓbarẽ: plurimoꝛũ maloꝛũ

.

mitiũ cauſa moꝛtalib extitiſſe: nihil ſa

CC

ctum babere: nil equũ:nmil iuſtũ:nił caruʒ
p̃ter pecunii: nõ ſeruare religionq; erga

dum: mõ pietatẽ in parẽtes: nõ caritatẽ ĩ

ꝓximos: nõ in ceteros dilectonẽ: ſe tur

batis humane ſocietatis officiis: omia ad
queſtũ:oĩa ad cõmodũ ſuũ refernre· Etem̃

nullã ſeruare iuſtieiã: nullã colere pieta
tẽ: nulla eqtatis iura tueri: qui ardet aua

ricia: qui habet rebꝰ oĩbus pecuniã cari
oꝛẽ.hec ẽ em̃ illa q̃ nos reddit ſimillimos

beluis:vt in fabulis accep imꝰ Vlixis ſo

cios in varia ferarũ mõſtra vertiſſe: que

ab omni rõe ſenſuqʒ auocat· Cui ne ſapi

entes quidẽ ꝗ ſunt habiti reſiſtere value

74

rũt ¶ ¶ Nam od de ſymonia dicã H

de ea qſi ſůt ꝑmulti:eſt id quidẽ dignũ 4

rela. Iniquiſſimũ eſt em̃:cũ qð virtute e
fici debet:id temꝑtat᷑ pecunia· Sed tñ nõ

magis mihi põtificũ culpa videt᷑ q; eoꝛuʒ
q iſta querũt᷑ · nunq; em̃ vẽditoꝛes extitiſ
ſẽt rerũ ſacrarũ.miſi vos fuiſſetis empto

res: In quo tamẽ nõ video quid pontifici

bus poſſitis expbrare niſi ꝙ in magnis
ipſi peccãt vos i paruis? Sùt quidẽ mul
ti qui ex beneficiolis qᷓ cõferũt nõ exigũt

pecuniã · ſed extoꝛquẽt · id iure ſuo ⁊ con
ſuetudine ſe facè aſſerẽtes · nõ enĩ illam

ꝓtoꝛẽ illũ.fſurẽ.pꝛedonẽ nvocamus · ipi ni
Fii aliud doleamꝰ niſi ꝙ pꝛedã in quã in
hiabamus eripuit: ⁊ ne nos fures eſſemꝰ
effecit ·

tẽ noſtrũ ꝓumariũ· bentarita krieali e·
ſocietates ſancuſſimas diremiſſe · multa
bella ĩter hoĩes excitaſſe.ĩfimtas domos

euertiſſe· ⁊ vrbes q;plurimas· deniqʒ et

fuiſſe ⁊ eſſe qſi peſurferũ quoddã calami
tatũ noſtrarũ ſemen. Qð cõe viciũ andbi
tio.nõne ea nullũ terminũ habenspluri

mos moꝛtaliũ ita eſt cõplexavt coegerit
deſiſtere a recto tramite ratõis? Nõ eſt ꝙ
eſtimetis· puas vires huiuſ eẽ ad puerten
dum ſtatus noſtri quietẽ· verſat pectoꝛa
noſtra· nec ſinit nos rebus mediocribus
eſſe cõtentos:hec pꝛima inter gentes do

minia · hec imperia excitauit· hec reſpubli
cas peruertit · hec vaſtauit pꝛouĩcias/hec
oliʒ ſciſmata ⁊ ꝓcreauit fouit: Ipocriſiʒ

quãtũ illa nob pꝛeberet tꝑis ad dicẽoũ g
Lrimũ nanq; ſcimꝰ eã celo eieciſſe paren

c.

nos induxit:duz quiſqʒ videri vult di
gnus honoꝛe:q

mur ppocriſim cõtemplemur:immanem

beſuã:ſeuiſſimũ monſtrum:fraudis eſcã

pabulum iniquitatis: que ſola intenta ẽ
ad fallendũ Reliqua animãtia cum noce
re uolunt:nullis inſidiis id agunt: nulla
ſimulatõis ſpecie:ſed palam huiꝰ vicii ex
pertia· at ypoeriſis eũ maxime nocere ſtu
det: ſimulat ſe ꝓfuturam: ut pꝛiꝰ coꝛpoꝛi
noſtro vulnꝰ infigat:q; quis illiꝰ tela po
tuerit cõſpexiſſe · Ex omni nanq; genere
hoĩmquos uarüũs viciis.ingenioſa 1 ad
malũ pꝛona coĩquinat impꝛobitaſ.nullũ
neqʒ pꝛon ptioſiꝰ:neq; odibiliꝰ eſſe reoꝛ.
ſeuerion cenſura animaduerſione qʒ ple
ctendũ: q; eos qui cum ꝑuerſe mẽtis:ani
miqʒ mnek zoamis ſint: tamẽ fingẽdo id

callide conant᷑ agũt:vt ſancti ⁊ integer

nmi homĩes: ommq; carẽtes vicio habe
antur: hi ſunt quos videmꝰ non tam ve
ſutos pannis:q́; inuolutos veſtibuſ quo

rum ſunt illa ꝑgrandia pendentiũ capi

tum tegmina:monſtra hominũ areen
ta: tunicis tanqʒ culleis inſuti:quibus ſi

eſſet aliquid ſinceritatiſ:nunqm tantope

ſtuderẽt hanc eoꝛũ pannariã ſancutatem

oculis noſtris obiicere: ſed integrit atem

animi ſub cõmuni ⁊ vſitato habitu lat?
paterent᷑ · Studerentq; potiuſ vt homĩes
neſcirẽt eoꝛum bona: q; vt ſcirent:qðdð iſti
minime faciũt:ſed inculcãt ea oculis no
ſtris ⁊ ꝓpalam oſtendunt:per que ſe ſan
ctos ⁊ integerrimos cupiunt exiſtimari.

hbhuic ſoꝛdide defoꝛmatõi habitus:triſlicia

vultus: ⁊ deictio frontis adiungit᷑: que
ipᷣa oſtentandi ⁊ decipiendi inſtrumenta
ſunt maxima: vt et cognomẽ veſtrũ inde
ſit tractum.ypocrite triſtes:motꝰ oculo

rũ grauis · obtoꝛtꝰ crinis:ſputus frequẽſ

90

non tam a- abſtinẽtia ciboꝛũ: q́; anelati

one ꝓuenie ns. Nam hoc habet ypocrita

rum ſtudium: faciem exterminat.coꝛpus
in pinguat: que ſub veſtes latent ad oꝑa
voluptatis:que ſuꝑeminent ad fictioneʒ
fanciitatis exercet · Sed quid ego de vbis
eoꝛum loquar yin quibꝰ nihil eſt ſimplex
nil verũ: nil ſincerũ: oe idigniſſumũ
eſt: peccata in aliis acerbiſſime caſtigãt:
quibꝰ ipſi pᷣcipue obnoxii ſunt · JAlioꝛũ de

uem poſtulat. ¶ GEtr
quomã cepimꝰ:diligentius de qua loqui

merita redarguũt:ſuoꝛũ penitus ignari:
T cũ in ceteroꝛũ oculis paleam diligẽter
inſpexerint:ip̃i trabẽ non ſentiunt ĩ ſuis

uãmultus eis ſermo de cõſcientia:quã

multus de integritate:de iuſticia:de con
tinentia:de humilitate: hinc aduerſus im
pꝛobos inuehunt · vociferãt· inſaniunt:ſʒ
dez ip̃i vbi obmiſſis verbiſ ad res ꝑuene
rint: quaſi alii quidẽ hoĩes: ⁊ ꝓpꝛioꝛum p
ceptoꝛũ obliti: ꝑ fas ⁊ nefas cũcta facere
ꝓperant:que pꝛius in aliis deteſtabãt᷑ ut
cũ eoꝛũ vita mirum in modũ pugnet ora
tio· Et quidẽ ommiũ ypocritarũ vna ẽ re

gula:vnũ deniqʒ inſututũ:nt verba eoꝛũ

optima ſint:facta aũt peſſima· Non igit᷑
veſtis biſpida: ⁊ talos aduſqʒ ꝓf luxa to
ga:nõ pꝛegrãde capitis tegmẽ:nõ triſtis
ſeuera alus peccatis caſtigãdis:ſuis is
noſcẽdis cunoſitas:nõ ĩpoꝛtuna tẽploꝛũ

frequẽtatio:nõ admurmuratõ picturarũ

bonũ virũ efficiũt:vera ſinceritas animi
iſtuc pꝛeſtet opoꝛtet:nõ impꝛoba a capti
oſa oſtentatio ſui · Nõne dic ypocrita:bo
nus ⁊ integer vir omĩa cörratacere repe

rietur: q;ᷓ tu facias ? Et recte quideʒ: tibi

ꝓpoſitũ eſt vt bonꝰ videare. Ali vt ſit bo
nus· Tu faciẽ exterminas vt appareas ho

minibꝰ ieiunãs: ille lauat ⁊ vngit ne ieiu

nus appareat· Tu veſtes ĩduis que oclos
hoĩm ĩ admiratõʒ hũilitatis ⁊ honeſtatis
tue cõuertãt:ille ne cõuertant᷑ ĩ admirati
onẽ ocli:cõi veſtitu calceamtoqʒ; vtit᷑. Tu
tẽpla infeſtas:ille modeſte adit · Tu figu
ras attrectas: ille ſecũ ip̃e tacitus deũ ꝑo
rat · Tu ploꝛas ĩter ſaera: ille letat᷑· Tu tri
ſticiã vultꝰ p̃ te fers:ille hi aritatẽ · Quid
ad hec rñdes pꝓpocrita:nõne bonꝰ ⁊ ſince
rus vir hec facit oĩa: quoꝛũ tu cõtraria fa
ciss Quid igit᷑ miſer hãc ſãctitatẽ tuã ocu

lis nris ĩculcas?q̃d vᷣba iactas qͥ;d te oſtẽ
tas ? q;d ĩtumeſcis qd ĩ aliis repꝛehẽdis ⸗
te bonũ falſo ſimulans. Nõne om̃s inte

gritatẽ ⁊ ſeueritatẽ fingẽ poſſemꝰ? nũc

ip̃e cõſcius eſſes ĩiuriarũ tuarũ. Nec ego

ſolũ de religioſis:verũ ⁊ de ſecularibꝰ lo
quoꝛĩ vtroqʒ genẽ hec infanda reꝑit᷑ pe
ſus · Apud hos caue qᷓſo pecuniã depõas
caue qcq; credas · caue tutelã liberoꝛũ cõ
mittaſ.caue ad pudiciciã filiarũ filioꝛũ ve
tuoꝛũ aſpiraẽ Pa ĩt · pſuade tibi nã ꝑſua
dẽ tuto poteſyhꝰ eẽ nocẽtiſſimũ gẽꝰ hoĩʒ

cunctis flagiciis ſceleribus q; cooꝑtũ:
calamitatẽ euerſionem q; ꝓꝑꝛopinquoꝛuʒ
querẽtes· ſpoliatoꝛes viouarum pupiullo
rũqʒ:omniũ deniq; qui aliqua ĩ re eoꝛuʒꝰ
fidei ſe cõmiſerint eùſoꝛes:bos fuge·hos
uita · eum his nihil rei unq; tibi ſit· ſi qetẽ
amas· Nihil eſt enĩ quod ypocritis tuto

credi poſſit: cum omia eoꝛũ ſimulata ſint

atqʒ ficta· Nec ego ſalutares monitiões:

ac exhoꝛtatões diuinarũ rerũ repꝛehẽdo:

ſed fictões deteſtoꝛ: ⁊ ab his qui ſanctita

tẽ ⁊ caſtitatẽ ꝓfitent᷑: conſentaneã pꝛofeſ
ſioni ſue vitã requiro Vultũ aũt i geſtũ
1 inceſſum ⁊ verba:ad ſpem integritatis

ſanctitatiſqʒ foꝛmare:ĩtus vero turpiſſi

ma vicia retinè: aliena peccata ſeuere di

ſcutere:ſua faciliter ignoſcere:⁊ bonꝰ vi

deri cũ non ſis: idqʒ ad deceptionẽ boĩim
face re:tetrũ ⁊ flagicioſũ ac deteſtanduʒ

dico:hoc eſt qð in te ppocrita repꝛehẽdo:

hoc ẽ qð carpo atʒ deteſtoꝛ · Gt quid ẽ qʒ
deus in ſermonib? ſuis acrius deteſtatur
̊; ypocritarũ ꝑuerſitatẽ? quid qð tã ere
bꝛius repetat 5 cui vehemẽtius ac terribi
luius cõminat᷑? q;d maioꝛi odio magiſter
ille ſupꝛemꝰ eſſe ſibi oſtendat g hec foꝛmi

da igit o ppocrita dum tẽpus eſt ⁊ ante
iudiciũ:cũ illo cõminatoꝛe quẽ falli non
heet redi in gratiã: omitte has fictiones:

quibꝰ fallẽdi gratia hactenꝰ ſtuduiſti: ve
ris magis vᷣtutibus qᷓ; ſimulatis iĩhereas

vultu ⁊ veſtitu cõmuni vtere:nee tibi tã

ta cura ſit:vt homĩes de tuis bonis ſciãt
q̃ʒ vt neſciãt.In vicia aũt aliena nõ curi
oſus ſis: ſed in tua· ( N¶ Micto mune
ſtudiũ gule: que coꝛꝑis noſt

Hmancipia

— 7

nos reddit: dũ ventri ſeruire ſtude mus:
varia querẽtes pallatis oblectamẽta:mit
to iram in uidiã · luxuriã: mitto etiã reliqᷓ
dies em̃ me deficeret: ſi px omniuz genera
pvicioꝛũ diſcurrẽs:quanta incõmoda moꝛ
calibus attulerũt ꝑcenſerem Quis enim
nõ fadliter abundeq; iülla tractaret 5 vel

mutꝰ 2 elinguis eloquẽs eſſe poſſet ĩ taʒ

lata materia 1 tam ampla ?g vicioꝛũ qᷣdeʒ
referta ſunt omnia: que vndiq;ʒ agmine
facto irruunt: in nos circũſtant: pꝛemũt
quotidie: anime tẽpeſtatibus iactant᷑: vt

difficile ſit in poꝛtuʒ ſe ab his vendicare.
Magna eſt p̃terea impꝛoboꝛũ licentia:ca

teruatim redundantium: ſummi. infimi:

mediocres ꝓlabuntur . Et quid eſt(vt cõ
munia enumerẽ vicia ꝙ longe clientum
ac familiarũ agmine ſtipatus ĩcedis? qd

ꝙ nil comedis: mil bibis niſi pꝛeguſtatuzg
nullũ audis niſi f lexis Benubus zinſtar ſi
mulacri iouis ac martii

gQuo moꝛe gquo
exemplo tu humuncio ex ceno ⁊ luto cõ
poſitus tam inſolens euaſiti? In euan
geliũ chꝛiſti apoſtoloꝛũ doctrina te illa

facere docuerũt Quid ꝙ tibi ſumptuoſa

ſunt cõuiuia g epule magnificentiſſune⸗
varia ferculoꝛuʒ genera: pocula exqſita⸗
veſtium crebꝛa mutatio Quid ꝙ equoꝛũ
tibi maioꝛ cura ẽ multo:q; pauperũ chꝛi
ſti g an talia ſanctoꝛũ patrum fuerunt in
ſtituta? an talem viuendi noꝛmã ceteris
pꝛebuerũt ỹ ꝓfecto minime · Ote miſerũ
o infelicem:vel ꝙ ſciens tam fraudulẽter

peccagn ꝙ neſciens ignoꝛantia tua de

ectaris· Nõò ꝓſpicis: non conſideras: ad
quoꝛũ vtilitatem: ad quẽ finẽ hec ampla

eccleſiarũ patrimonia ſint conſuituta:nõ
vti raptoꝛi tibi cõmiſſa ſunt:ſed vt cuſto
di et diſpenſatoꝛi: nõ tua ſunt ſed paupe
rum. t ideo decim as: atq; pꝛimicias fru
gum: pꝛimogenita: vel ſacrificia pꝛo pec

cato:vel uota:que ſibi deus iuſſit offerri

ſacerdotibus aut miniſtris mĩſtrantibus
neceſſitatem patientibꝰ: diſtribui debere
cõſtituit:vt deuotiſſimo populo neceſſa

ria vite miniſtrãte: ipſi creatoꝛi ac paſto

ri ſuo liberis mentibus miniſtraret:atq;
in eius cultu ſine ulla ſolicitudine coꝛpali
poficerent: ne enens,ecupe konus
iplicati: of ficio ſuo dignas excubias ſtre
nue curare qui roſſent. Quapꝛopter poſ
ſeſſiones quas oblatas a poplis accipiũt
ſacerdotes: vel mĩſtri pauperũ: iam non
ſunt res mundi credende: ſed dei . Et que
dei ſunt carnaliter aut ꝑ pompam müdi
non debent diſpenſari: 1 eis nõ ut ſecuh
deo cõſecratis: aut cõtinentie dedicatis:
ſolũmodo ad neceſſaria pauperuz vti de
bent ſacerdotes · Sed refoꝛment᷑ ĩ nobis
nũc hec uicia: abiiciamus opera tenebꝛa

rũ a induaĩ'nur arma lucis-¶ B ( Opꝰ

eſt enim ſanctũ.laudabile. honeſtũ. Mul
te coꝛruptele:multi abuſus ſunt tolledi

ex ſanctuario dei: purgandus aer: ⁊ fon
tes amputandi: ut cõiectum ſemẽ fructũ

G

m ultipliceʒ nobis reddat. deponite ergo

opes· faſtũ·ſupbiam· auaniciã/libidineʒ:

Tceteras animi peſtes· Amate pauꝑtateʒ
paruo ſitis cõtenti:non appetatis digni
tates: intuemini ſaluatoꝛẽ noſtrũ: quem
verbis tm̃ ſequimur: opꝑibus vero ꝑpſequi
mur . It ille ĩquit:diſcite a me quia humi
lis ſum ⁊ mitis coꝛde: exemplũ em̃ do vo
bis. Diſcãt a vobis homĩes: humiliemini

vſq; ad moꝛtẽ ſi opus ſit· Nõ ſequamini

religionẽ diuinã ꝓpter queſtum:vt pleri
q; oẽs facimꝰ:ſed ꝓpter ſalutẽ animarũ:

uid tandem dicã 5nõ eſt vita veſtra bᷣm

diuina euangelii p̃cepta:nõ ſᷣm apoſtolo
rũ: ⁊ alioꝛũ ſanctoꝛũ patruʒ veſtigia:quo
rum in hereditatẽ intraſtis inſtituta· tᷣlli
em̃ ſanguine ſuo hãc vobis eccleſiã pepe
rerunt· vos alioꝛũ ſanguinẽ abſoꝛbetis.

Hli coꝛpoꝛũ toꝛmẽta ſuſtinuerũt ob fibdein

coꝛroboꝛationẽ:vos ad ipſius deſolatõeʒ

toꝛmenta pluribꝰ hoĩbus infertis.lli ſe

quebant᷑ ĩopiam:vos opes queritis: gau
debant illi pauꝑtate:vos diuitiis· Flli po
tentiaz mundanã aſpernabant᷑ bumilita
tem ſequẽtes:vos dominia ⁊ elatio dele

ctant. tlli diligi ⁊ amari ſtudebant:vos
metui vultis:neſcientes ꝙ nunq̃; timo:

cũ dilectione ⁊ caritate miſcet᷑:deniq; aꝰ
ſalutẽ illi noſtrã ꝓficiebãt:vos videmini
ad ꝑniciem cõſututi· Quidergo mirandũ
eſt: in tanta vita ac moꝛũ diſſimilitudie:
tanta nequicia: tanta ꝑuerſitate: ꝑſonas
eccleſiaſticas iã eſſe odio hoĩbus cepiſſe⸗
cum quiſq; bene loquat᷑:male viuat:non
in emendationẽ ſuã ſit diligens: ſed ĩ ali
oꝛum repꝛehẽſionẽ: cũ ſacra ꝓphanet:cũ
vendet eccleſiaſtica ſacramẽta:cũ qui vir
tutis exempla eſſe debent:ſint ſimulacra
vicioꝛũ·. In tanta igit᷑ reruʒ: tanta vicioꝛũ
puerſitate:nihil ẽ qdð noſtris meritis: no

ſtris operibꝰnos putem cõſecutuꝛos:om

nipotentis dei auxilium eſt imploꝛandũ:
poꝛrigende pces: vt noſtris calamitatibꝰ
ſuccurrat. Exaudiet vota nra ſi nos dig
nos fecerimꝰ qui exaudiamur: digni aũt
erimꝰ ſi abiectis viciis cũ virtute viuemꝰ
ſi moꝛes mutabimus:ſi cõcoꝛdat vita cuʒ
moubus·. Non em̃ placat᷑ deus lingua ſʒ
affecuone coꝛdis · Nimis diu iacuimus ĩ
viciis: vnde erui difficile erit: nõ inquina

ti ſolũ ſed pene infecti errauimꝰ docti pa

riter ⁊ ĩdocti:ſed doctoꝛũ hominũ maioꝛ
eſt culpa:qui eoꝛũ doctrina tam male ab
utunt᷑ · diligentius em̃ loqui qᷓ; viuere di
dicerunt · Quare patres reuerẽdiſſimm ex
citemus nos aliquando: a diuturno ſom
no expergiſcamur:demus operam virtu
ti: qᷓ aus attigerit adducit in ſumlitu
dinem ſui:pareamus rationi:que cum ſit
pars diu initatis qui parebit illi deo obtẽ
perabit · Omnẽ ſoꝛdem: omnem labem ex
animo depellamus: honoꝛes · dignitates ·
pompam ꝑuipendamus: pecuniã cõdem
nemus:non inbiemus his rebus:in qui
bus habet foꝛtuna poteſtatẽ:quarũ poſ
ſefſio inſtabil is eſt ⁊ incerta:quantuʒ ſat
eſt coꝛpoꝛi ĩpendamus: illius obſiſtamuſ

cupiditatibus. Nam qui coꝛpoꝛi ſeruiet:

ſeruiet impotenti· ingrato· inexplebili:ĩ

quod quo plura cõgeſſeris: eo maioꝛa im
perabit· Qui em̃ coꝛpoꝛis ſui nimiam cu

ram habet:is mibi videt᷑ eſſe omnino ob

litus ſalutis ſue · Nõ ergo aut coꝛpꝰ:aut

hec que vulgo appellant᷑ bona diligamꝰ
infirma.caduca· ad paruũ tempus dura
tura· Eterna ſunt illa ĩ quoꝛũ hereditateʒ

vocati ſumus:que debemus appetere:ad
que bꝛeuiſſĩa via eſt per cõtemptũ reruʒ

externarũ: quas ſiquis auidius cõcuꝑie
rit:amplũ iter anime ſue cõſtruit ad rui
nam. Equidẽ mecũ cogitans:noſtrarũ ca

lamitatũ maximã ꝑcẽ eſſe reoꝛ ꝙ ſtulcicie

nr̃e acquieſcentes ſapientiã non amamꝰ
nullo in pꝛecio illã habemus:floccipendi
mus eam:que ſola nos poteſt efficere be
atos · nos reddere pares deo.Nam qᷣd eſt
aliud ſapientia· niſi diuinarũ huma narũ
qʒ rerum cognitio · qui aũt diuina cogno

uit ad eoꝛũ noꝛmã viuat neceſſe eſt. ſimil
limum ſe ũulllis ef ficiens:cuius doctrinam

imiatur. Nla em̃ inſtruet vitam noſtram
flla nobis monſtrabit qu?admodum ma
licia depellenda ſit:bonitas appetenda ·
lla nos docebit eccleſias noſtras regere
hec admonebit rationem pauperum eſſe

babendam .. bonis viris ⁊ iuſticie fauẽdũ·
ſanctoꝛum geſta patrum ad memoꝛiam
reuocabit. Tlloꝛũ tum dicta.tum facta an

te oculos ponet · incendet nos ad illoꝛuʒ

ymaginem:⁊ ad ſimilitudinem ſui perdu
cet. Gt quã uolumus aliam ſapientiam

q́; ſaluatoꝛem noſtrum dominum bieſuʒ

õ

chꝛiſtum: ſuis humeris crucem ferentem
nos exemplis.nos verbis ſuis ad eterna
pꝛemia inuitãtem · Cllum ut verum ſapiẽ
tie fontem ſequamur: om̃ia hic bona forꝰ
tune tanq; nulliꝰ momẽtia nobis ſegre
ganda eẽ: ſi regnum dei querere volumꝰ
pcipientem: ad bona illa etema tam ſalu
tifere cohoꝛtantẽ ⁊ mandantẽ ut ea relin

quamus:q̃ corpus ⁊ amas poſſunt per

dere:que nos tñ mẽte(neſcio qua) ꝑuer
ſa querimus · appetimuſ.abutimur ſpon
te noſtra · tanq; ad volũtarium meritum
ꝓperantesO cecas mẽtes: o peruerſas
noſtras cupiditates · habemꝰ ſapientiaʒ
in aperto poſitã:cuiꝰ plurimi ſe doctoeſ
inſulſiſſime pꝛofitent᷑· habemꝰ ſaluatoꝛẽ

mundi om̃is ſapientie fundamẽtũ ·habe⸗
mus huius ſapientie tam multos egre⸗

gios mõſtratoꝛes: ⁊ tñ nihil his cõmoue

mur:ducimur a viciis: rapimur: neq; vil

lum auxi ium imploꝛamꝰ. Tamiam ſarci
nole colligẽde ſunt noſtroꝛũ operũ non
cõponende:reuocemus nũc pedem non
talecico ſed in ſolido cõſiſtamꝰ: aduer
ſus agmina vicioꝛum belligerãtes. Aſſu
mamus ſcutũ foꝛtitudinis: ⁊ nos ab inſi
diis ſathane tueamur · Td agamꝰ ut cum
ratio reddenda ent villicationis noſtre:

coꝛam iudice eterno:cuiꝰ cẽſura magno

pere timenda eſt: intrepide illã ⁊ ment e

firmius reddere valeamꝰ· Requiret᷑ eniʒ
a nobis non qᷣd edificauerimus in terris

ſed d a nobis theſauriſatũ fuerit ĩ celo ·
non ſolum factoꝛum:ſed dictoꝛũ quoqʒ
1cogitationũ ratio poſcetur. nõ licebit
tunc mentiri · non ſimulare· non diſſimu

lare.Non oceurrẽt auxilio mĩſtri: nõ ade

runt aduocati · tibi ꝓte cauſa dicẽda erit ·

patebunt ſcelera non tm̃ cõmiſſ a: ſed ex

cogitata. Non erit penitẽdi locus pꝛo cõ
milſis · cuiq; reddetur ſcdᷣm opera ſua·
O diem illum infelicez multis 1 calami
toſum: ex his qui nunc ꝑbeati foꝛe viden
tur: quantũ ille ab huius ſeculi ſplendoz?
diſtabit g Que pene ?qui cruciatus male
meritis parabuntur ? Reuocate queſo
diem extremũ ulum animis veſtris: i an
teq; veniat mente pꝛeoccupate: vos ad
extremũ terminum preꝑate · Neſcitiſ em̃
qua hoꝛa venturus ſit: ne cũ venerit voſ
mucnerit doꝛmiẽtes · Moꝛs quidem nos

circũſtat: vrget · inſequitur.danda ẽ opa
ne incautos nos oppꝛimat.nihil eniz eſt
certius moꝛte: hoꝛa moꝛtis mhil incertiꝰ.
moꝛimur aũt quotidie · ⁊ quilibet actus
dies moꝛti aceedit · Qua m re licet ſtulti
ciam noſtꝛã fateri: qui ſpes infinitas in
rebus humanis nobis ꝓponimus:in lõ
gum noſtras protrahimus cogitatõnes
Quis em̃ eſt tam firmo corpoꝛe· tam cer
tus ſui:ut ſibi polliceri poſſit ſe in Polle
rum diem victurum y Quid ergo gloꝛiaz
in hac fragili vita ⁊ moꝛtali:qᷓ; verius in
teritũ nomĩare poſſumus quid in ea ſi

gimus ſpem noſtrã? quã incolimus tan
q; aduene: quã ſicut peregrini peitranſi

mus: ad incertũ tẽpus vſum illiꝰ adepꝑti:

ad maioꝛa quedam geniti ſumus: ad v᷑tu

tem.ad laboꝛemad celeſtiũ rerum contẽ

plationẽ · It iniqᷓtates a mẽtibꝰ noſtris

repellantur · Amemus pacẽ ·caritatem 2

concoꝛdiam diligẽtes· ſtudeamꝰ deo ꝓpla

cere ⁊ non mũdo:queʒ qui ſequit᷑ ſaluus

eſſe nõ poteſt· ⁊ qui vero deo adherebit

hic vit
¶ Dro ſereniſſimi romanorũ regis d
friderici iocunda receptione:ex parte
mumtatis bononiẽſis Oratio peroti

ite eterne pᷣmia cõſequet᷑finit·

qua fides veri pᷣferri maxime ce
far Tẽpoꝛibꝰ poſſunt ſecula nul

la tuis Quãdo magis tuos licuit

ſpectare triũphos Quãdo palatim plus
meruere dei Pulcrioꝛ melioꝛ qꝰ ſbᷣ du
ce patria tota Sub quo libertas pꝛĩcipe
tanta fuit · Libuit em̃ mibi in tanta oim
expectatione: in hoc clariſſimoꝛũ viroꝛuʒ

cõuentu: in hac tanta celebꝛitate: lepidiſ
ſimi poete verbis affari te ĩuictiſſime im

peratoꝛ · Nã quẽ me vnum ex om̃ibꝰ: ad

tantam rem obeundam minime ydoneũ
dementiſſimi pꝛincipis noſtri ſingulariſ
bumanitas dignum fecerit · qui et maie
ſtatem ſacri nominis tui:in ingreſſu bu
ius noſtre vꝛbis pro moꝛe conſuetudine

q; laudareʒ· ei pro immortali eius gꝗlo

ria gratularer: non vidi equideʒ quibaſ
verbis exoꝛdiri melius poſſem:q; iis que
vno tempore: 1 incredibilem noſtram
leticiam: ex aduentu tuo ſuſceptaʒ oſten
derent: et ſingularem noſtram erga tuã
maieſtatem obſeruantiam demonſtra⸗
rent: ⁊ tui ſacri nominis immortaltem

extollerent: et auidiſſimam omnium

de te expectatõem declararent Iſpice qᷓ
ſo ceſar ſapientiſſimũ virum pᷣncipẽ no⸗
ſtrum. Aſpice clariſſimã hanc noſtre vrbᷣ
nobilitate:quẽqʒ ſuo ordine cerne ⁊ con
templare: mares·femĩas· adoleſcẽtes·iu⸗
ueneſ. viros · Quis eſt qᷓ non ſingularem
ac pene incredibilem vultu ipſo:ac facie
leticiam p ſe ferat? Arridẽt mediuſfidiꝰ

parietes ipſi: tecta ip̃a leticia geſtiũt: to

taq; vrbs tm̃ viſura triũphum circũful

ſa ruit · Verte quoq; verſus: tuoſ ſacratiſ

ſimos oculos ceſar: nihil ꝓfecto videbis:

ob hunc exꝑectatiſſimũ aduentũ tuuʒ: et

iamdiu ab om̃ibꝰ deſideratũ non plenuʒ
gaudii: non plenü leticie:non ꝑlenũ hila

ritatiſ: vident em̃ vmuerſi: atz aĩmo ſuo

contẽplant᷑ eiuſmodi ſibi hodiẽ illuyiſſe:

quo vel gratioꝛem: vel iocundioꝛem: vel

magis eoꝛum noĩ glorioſum ne optare
dem potuiſſent.· Nã ꝓꝑer ĩmoꝛtalẽ deum
ꝗᷓ accideꝛe poteſt aut homĩ maioꝛ laus:
aut ciuitati gloꝛia: aut patrie claritas:q̃

eiꝰ viri p̃ſentia illuſtꝛari:extolli.decoꝛari

quo(ſit ſanctiſſimꝰ romanꝰ pontifex ſeꝑ
exceptꝰ neminẽ per vniuerſuʒ terrarum
oꝛbem ſol viderit vel potẽtia parem: vel
digtate maioꝛem:vel nobilitate generis

vtutum preſtãtia: ⁊ reruʒ geſtarum glĩa

clarioꝛeʒ ? Vtinã mihi a dus immoꝛtalibꝰ
datũ eſſet:ut duiinis laudibus tuis ſacra

tiſſime imꝑatoꝛ ſi nõ omnino: ſaltez aliqᷓ

ex ꝑte parem eloquentiã p̃ſtare poſſem·.

SDed vereoꝛ ne ſi de his aliquid dicere ĩci
piam in medio ſermõe mihi deſit oꝛatio.
Quod em̃ tm̃ flumen ingenü gque dicen
di tanta vis: tanta copia que non dicam
exomare. ſed enarrare vel potiuſ attingẽ

ceſar res tuas poſſit 5s Nã ut imꝑatoriam

maieſtatẽ p̃teream: cuiꝰ excellẽtia · digni
tas: atz ĩplitudo tãta eſt: ut modeſtiꝰ ſit
de ea ſilere: q; tenuiter loqui. Qum diuĩa
potiꝰ ꝗᷓdã res:q̃ᷓᷓ humana videat᷑: ut tue
“ Rrmilie nobilitae omittaʒ: que tot iã ſe

tulis inter tot nobiliſſimas atiquiſſimaſ
q; totius germanie domos qſi ſol quidã

illuxit · Ex qua iã quattuoꝛ romanoꝛuʒ re

ges fuere:quos tu friderice impatoꝛ nũc
quĩtꝰ ſequeris· Et q̃ q3ʒplurimos habuit
clariſſimos viros: atʒ om̃i lauduʒ genere
oꝛmatiſſimos· Qui diuerſa etiã regna Bo

hemie · Vngarie · Dolonie vlł ſingulari vꝛ
tute cõpararunt:vel ab aliiſ relicta incre
dibili ſapia gubernarunt · Vt item res a
maioribꝰ tuis diuerſis tꝑibus pᷣclariſſiẽ
geſtas: quas cõnumerare ĩfinitum eſſet
pꝛetermittã: quis adeo omĩ geneꝛe dicen

di cumulat oꝛator reperiri:vel ut quod

ſentio dicã excogitari poterit:q diumas
vtutes tuas:qͥ res a te preclariſſiẽ geſtas
aĩmo:me dicã oꝛõne cõpleti poſſit? Quã
ta quãq; admirabilis ſit ſapia tua ceſar·
tum om̃is tua anteacta vita declarauit·
tũ vel maxime ꝙ nuper poſt romani no

ſtri pontificis ĩ apoſtolicũ tribunal aſſũ
ptionem:te autoꝛe · te duce:diuiſio et exe
crãdum ab om̃ibus ſciſma m eccleſia dei
e medio ſublatum:ac pꝛoꝛſus extinctum
fuit · O diuinã diuini pꝛincipis vᷣtuteʒ.O
admirabilem religionẽ·O ſingularem ſa

Pientiã: inueteratũ iã tot annis erroꝛem

tu ceſar ſi ubtuliſti· tniectã neſ. cio quo fa
to) tot pꝛincipũ claniſſimoꝛũqʒ viroꝛum
caliginem illuſtraſti· Exoataʒ in eccleſia

dei: ⁊ iã om̃ia peſtifero anelitu maculãtẽ
viperam conhibuiſti:diſſidẽtes fratres:
et iã aduerſus ſe inuicẽ gladios ſtringen

teſĩ cõcoꝛdiã reuocaſti· diuiſiones· diſcoꝛ
dialſ · bella tot pꝛincipũ · populoꝛũ.poten
tiſſimarũqʒ nationũ·in quietẽ · pacẽ.trã

qjuillitatẽqʒ cõuᷣtiſti · Quod ceſar adeo p
Aerum facinꝰ huic tuo comꝑari poterit.
HVoſſem hoc loco infinitas pene res abs
te domi militieqʒ pᷣdlariſſime geſtaſ com

meõꝛare · Neqʒ em̃ me latet q̃nta cuʒ glo

7

ria bella adſus vngaros geſſeris:quot
AIleſqʒ triũphos merueriſ: quot oppida
qquot ciuitateſ expugnaueris:atʒ in pote
ſtatẽ tuã redegeris:tenueriſqʒ ⁊ tenes in
hodiernũ diem 5 Neqʒ me latʒ inuictiſſiẽ
imperatoꝛ quãta ſemper fides· religio· ĩ

‚ tegnias maꝛqui ſemper ſaoſanctam

romanã eccleſiam: a clerum oẽm religio

ſiſſime coluiſti: qui ſanctam tellurem: et
ſacratiſſimum chriſti ſepulerum viſitare
voluiſu: qui inſtauratoꝛ temploꝛum:reli

ionis amator: ⁊ iuſticie cultoꝛ ſemꝑ fui
⸗Quius humanitas clementia · benigni
tas.foꝛtitudo·temperantia tanta eſt: ut

merito te omnes veluti diuinum quendã
bominem:wel potiuf mundanum quẽdã
deum diligãt · obſeruent · colãt· adoꝛent ·

veneꝛent᷑ · Quibuſ ex rebus factum eſt: xt
et coꝛonã iamdiu in germania ſũma cuʒ
laude ſuſceperis ⁊ paucoſ poſt dies aliã
rome a ſãctiſſimo romano pontifice cuʒ
immoꝛtali gloꝛia ſiſ ſuſcepturꝰ.Sed hec
om̃ia quãq; per ſe maxĩa:atʒ pᷣclariſſima
ſint:tñ ſi ei laudi cõpaꝛent᷑:quã ex eccleſie

cõcoꝛdia atʒ vnione vẽdicaſti exigua que
dam puſiulaq; videbunt᷑· Quãobꝛem lon
ße quidẽ p̃ſtaꝛe arbitroꝛ: vt diuimſ laudi

uſ tuis ſũmiſq; honoꝛiſ· foꝛtune. virtu

tiſ. in gemi reꝛũ geſtarum oꝛnamẽtis hoc

loco poſthabitis que longe latioꝛẽ dicẽdi
campũ expoſtularent · d gratulatõem

tãtũmodo:gr̃aſq; cõuertam: quanʒ hꝰ
queqʒ ſuꝑuacuũ video foꝛe ſacratiſſime
imꝑatoꝛ· quãdoquidẽ tãta leticia ꝑfruic᷑

vmũſi ciues noſtn:tãtis gaudiis exultãt
tanta in voluptate verſant᷑ vt etiam me
tacente eoꝛũ vultus· facieſ.oculi: maieſta
ti tue ⁊ ꝓ immoꝛtali eiꝰ digtate ac gloꝛia
gratulari: pro ſingulari decoꝛe atqʒ or
namẽto: qð ſibi: ſueqʒ ciuitati: tue ſacra

tiſſime maieſtatis p̃ſentia hodierna die

allatũ cernũt gratis agere videãt᷑: ut tuʒ
qð officii mei eſt aliqñ ꝑſoluã· Clemẽtil⸗
ſim e in ꝑatoꝛ:tibi ⁊ ſapiẽtiſſimi pꝛiapis

neſtri: ⁊ totius ſue ciuitatis noĩe:tui ſa-

cri noĩs immeꝛtalitati congratuloꝛ:et ꝓ
oma mẽto:qð huic ampliſſiẽ ciuitati ho⸗
die Pꝛeſtitiſti: qᷓs poſſum gr̃as ago· Res.
bona·foꝛtunas coꝛũ m aieftati tue · ꝓ cuiꝰ
cõmodo digtate ſalutem vitã ip̃aʒ liopꝰ
eſſet ꝓfundere nõ dubitarẽt: offerre im⸗
ſentiarũ turpe putant. Nam cum is ſit
ſancuſſimi romani põtificis erga tuaʒ ſa
cratiſſimã maieſtatem aĩmꝰ ut ſua om̃ia
tue celſitudini cõmunia fecerit:q̃s dubi⸗
tat hanc quoq; eiuitateʒ que ſancti tatis
eiꝰ eſt: ad om̃e ſacre tue maieſtatis impe
rium eẽ ꝓmptiſſimam:teq;ʒ; nõ ſecꝰ roma
ni pontificis ſubditis vti poſſe:q̃; ꝓpꝛiiſ
Vtinã vtinã eoꝛum animi tam facile ocu
lis cerni poſſent:qᷓ; cogitatõe compᷣhẽdi
Neminem pꝛofecto in tanto nobiliſſimo
rum hoĩm cetu videres ceſar:qui non li⸗
benti aĩmo ſi ita res ferret ꝓ tua ſalute:
ꝓ gloꝛia ſanctiſſimi nomĩs tui: res ſuas
omnes foꝛtunas:vxoꝛes· liberos· vitã de
niq; ip̃am ꝓfũdere paratiſſimꝰ foꝛet· Re
liquum eſt ꝙ te cũ omni qua poſſumus

obſeruantia pꝛecamur ⁊ obſecramur cle
mentiſſime imꝑatoꝛ: per manſuetudine;ʒ

benignitatẽ · iuſticiam · moderatõnem· ſa
pientiam tuam: per eam mentẽ que tibi

diuinitus data eſt:vt nocere nemini: ꝓ⸗

deſſe om̃ibus velis:per gloꝛioſiſſimã vi⸗

tam tuaʒ: que vigebit memoꝛia ſeculorũ
oĩm: q; poſteritas alte:quã eternitas ſep
tuebitur: ut cuʒ vna cũ ſanctiſſimo roma
no pontifice fueris:cum de rebus italie
rel potius chꝛiſtiane religionis: ⁊ totius
terrarum oꝛbis: cuiꝰ cura atq; admĩſtra
tio vos duos precipue ſpectat vna cõſul
tabis: huius qʒ vrbis noſtre memineris
eam reſpicias:ad eam tuos ſacratiſſimoſ
oculos parũꝑ cõuertas:eius dignitatem
atz amplitudinem cõmendatam habeas·
Ita dii tibi ꝓpicii ſint· Ita habeant pꝛofe
ctioneʒ tuã ſecundare:felicẽqʒ ⁊ foꝛtuna
tam faciant · Ita tibi omnia pꝛo deſiderio
animi tui ꝓſpera gloꝛioſaqʒ ſuccedant ·
Ego vero aliquãdo dicendi finẽ faciaʒ in
perſonaʒ huius noſtre ampliſſime ciuita
tis:eiuſdem poete verſibꝰ cõcludazʒ: cuiꝰ
verſibus exoꝛſus fui. Dii tibi dent et tu
ceſar quecũq; mereris. Dii mihbi dent et
tu que volo ſi mereoꝛ· ¶ Verſus nicolai
peroti cũ poſt orõnem pᷣſcriptam imꝑa
toꝛ eũ laurea coꝛonaſſʒ · Cinxiſti viridi ce
ſar mea tꝑa lauro:Ecce meas ornat ſacra
coꝛona comas· Nõ mea me virtꝰ tali nüc
munere dignũ: Sed dulce effecit pucipiſ
ingeniuz. Dii deeq; p̃coꝛ ꝓ me mitiſſime
ceſar Perſoluãt meritiſ pᷣmiadigna tuiſ
Aſt ego quo tanto tibi ſim pro munere
ratꝰ: Cantabo laudes dũ mihi vita tuaſ
regẽ aragonũ anthonii panommi
te oratio: ⁊ ſuiꝑpſius comendattio.
Andem rex ſereniſſime: quod a
ſuperis ĩmoꝛtalibꝰ ſp voti a pa
bus optaui: illa mihi dies illuxit
qᷓ̃ poſt maxios ſtudioꝛũ meoruʒ labores

¹

ſoſpes ad te redii · Agitur quidẽ rex opti

me annus quindecimꝰ poſtq;; ex hoc feli
ciſſimo regno tuo pene puer cum hoc a
lio fratre meo exceſſi · Cum enim tua
extarent plurĩa ac maxĩa ĩ ffes meos·atʒ
ĩ meip̃ᷣm bñficia: qd aliud erat qd ego: x
itẽ is fr meꝰ hõ nũc ĩ iureciuili eruditiſſiꝰ
poſſemus tue maieſtati regie digniꝰ aut
grati referre:q; ſi honeſtiſſimis artibꝰ

„ *° 2%

i .

CCxii.

optimiſq; diſciplinis imbuti: id cõſe⸗

cuti eſſemꝰ:ut vel in tua ſalute cõſeruan

da:vel in hoc ip̃o regno tuo honeſtando

atʒ augendo vtroqʒ noſtrũ qᷓ;aptiſſime

poſſes vti: Tua rex inclite memona quo

tiens aliquid a nobis agendũ aut dicẽdũ
erat ſemꝑ ante oculos noſtros verſabat

Tua expectatio nos adhoꝛtabat᷑ oẽs
ſolicitudines:omnes moleſtias maßno

animo eſſe a nobis perferendas:ut aliq̃n
do digni a te iudicaremur: quos inter fi

deles regni tui numerareſ· Tibi ergo rex

elemẽtiſſime omnia ſtudia noſtra: om̃es
curas atqʒ vigilias non iniuria dedicaui

mus:luſ’rauimꝰ terras ac maria: ut tibi
pꝓgratiſſimi eſſe poſſemꝰ.Nulla fuit ĩ to
to latio ciuitas:que ſtudioꝛum fama inſi
gnis haberetur: in qua nõ ſemꝑeos qui

optimarũ artium facile omniũ huius no
ſtre etatis principes iudicarentur impi

mis ſecuti fuerimꝰ. Napia enim placẽtia
bononia patauium vrbes literiſ ac fama
inſignes:nos ternis luſtris his artibꝰ di
ſcipliniſq; deditoſ viderũt:quas aut tue

regie maieſtati:aut tecno tuo magis cõ

uenire conducereq; arbitrabamur. NIul
ta erant que ut ita faceremuſ optimis ra
tionibus nos adhoꝛtabantur .· Amici ſcz
quibꝰ pꝛo ꝑpetuis eoꝛum in nos bñficiis
aliqᷓndo a nobis ſatiſfaciendũ erat .· Pria
pro qua ſepe viri ſapientiſſimi multa pe
ricula:multos laboreſ libẽter impigreq;
ſuſceperunt· Mouebat nos pᷣterea nõm
chil ipſa gloꝛia:que ſi meritis aut vᷣtute
parta extitit ſemꝑ eſt a ſummis viris ma
gno ſtudio queſita.⁊ a ſapientibꝰ hoĩbꝰ
maxĩe laudata.Sed nulla certa alia res
erat pꝛinceps humaniſſime:que nos ma
gis ad hec noſtra ſtudia excitaret: qᷓ;ᷓ ut
tue maieſtati celſitudiniq; cõplaceremꝰ.
Incredibile em̃ ẽ quantꝰ amoꝛ ſapien

tie:quãtũ deſideriũ nos haberet:quotiẽſ

ad tuas ꝓpe diuinas ⁊ immoꝛtales virtu
tes aĩm noſtrũ conuertebamꝰ · Quis em̃
te cementior q̃s fꝛtior g quis deniqʒ

iuſtioꝛ aut melioꝛ inter regeſ huiuſce no
ſtre etatis reꝑiri põt g Nam ſi ꝑcenſere

ores impꝑpatoꝛes ac principes voluero: 2
ſuas virtutes cum tuis comꝑare:meminẽ
reperiã quẽ cum tua excellenti ⁊ natura
⁊ tirtute ſatis digne poſſim conferre· Fn

te quidẽ ſũma eqͥtaſ· In te modeſtia · libe
ralitas:magnificentia · n te om̃es regie
pirtutes · In te plurime arteſ nobiles atʒ
egregie · Tu regnũ tuum hoc ip̃ᷣo tempe
quo totus fere oꝛbiſterrarum bellis atq;
odiis ardet:ſolus in ꝑpetua pace · atqʒ ĩ
ſũmo ocio tua virtute ac ſapientia conti
nes · Te regnante nulla ab externis hoſtii
bus ſenſimus nobis ex aliqua ꝑte inferri
bella · Tu pater patrie · Tu clemẽtiſſimuſ
tutoꝛ ac ꝓtectoꝛ ciuium tuoꝛũ ſẽꝑ fuiſti
Zure itaqʒ beatã ac felieem inſulam nr̃azʒ
noſq; oĩm foꝛe foꝛtunatiſſimos om̃es p
dicant · Quibuste rege fotiſſimo:te pꝛin
cipe ſapientiſſimo naſci contigit · Quãado
em̃ hoc tuum regnuʒ:hec nobiliſſima in
ſula ſepe illuſtriũ poetarum carminibus
atz oꝛatione celebꝛata ſatis grata in te eẽ
poterit g que niſi tua diuina ꝓuidentia:
niſi conſilio tuo coleret᷑tiam omnino de
ſerta ac vacua Peorl us eẽt Quis em̃ aliꝰ
cum ꝓpter crebras huiuſmodi aeris ĩfe
ctiones:hec noſtra inſula pene eẽt culto

ribus exhauſta:nouos incolas in eãdẽ in

troduxit 9 Quis alius eam temꝑibꝰ diffi
cillimis: non ſolum ab externis bellis de
rendit:ſed etiaʒ auyxit at exomauit? Tuũ
ergo eſt ꝙ ipᷣa hodie incolituꝛ:ꝙ noſ qui
hic ſumꝰ nunc in floꝛentiſſimo ac pulcer
rimo regno habit amus· Tuum eſt ut ali
quando concludam: ꝙ egoipſe: ꝙ is op

timus frater meus egregiis maioꝛũ nr̃o

rum diſciplinis atzʒ artibus oꝛnati hodieꝛ
no die ad te acceſſimus· habemꝰ itaq; ti
bivni ĩmoꝛtales gẽaſ ac maxĩe tepᷣm nõ
tm̃ ꝑpetuis in nos oẽs ꝓ meritis:łʒ etiaʒ

ꝓ tot regiis vᷣtutibꝰ tuis diligimus ⁊ ad

miramur: obſecramuſqʒ te rex clariſſime
vt qua caritate ac beniuolentia ſemꝑ hoc
regnũ tuum excoluiſti:eadeʒ vtrũq; no
ſtrũ diligas: ⁊ dignos gratia tua iudices.
Nos erñ rex mitiſſime qð poſſumus hoc
hoc tibi auidiſſime pollicemur: nunquaʒ
tuorũ ĩ nos bñficioꝛũ ĩmemoꝛes futuroſ
ſDcoĩ cura.ſtudio · ac diligẽtia ſemꝑ ea fa

cturos:qᷓ vel ad cõſeruatõem tui ſtatus

vl'ad diuẽmitatẽ nõis tui ꝑtinebũt ¶
dũñʒ mãtuanũ uluſtrẽ marchionẽ Oratio
Vnm tuam dignitatem atqʒ ãpli
tudĩeʒ ſũmã eẽ exiſtiãrẽ illuſtriſ
ſime marchio ac pᷣncepſ magfice

—

alienũqʒ a me eẽ dicerẽ: ne ſi taʒ ad verẽ

dum conſpectum tuũ accedere mihi fas

eẽt:nonnulla tibi pꝛo ingenioli mei ꝑui
tate narrarem · Etſi nullo aut exercita
to in dicẽdo ingenio:nulla deniqʒ orõis
autoritate pꝛeditus ſimq̃ in te ornando
atq; extollẽdo inſudare poſſem · Subide
qʒ verebar ſi quicq̃; dicendũ aggrederer
ad impꝛobandũ potiꝰ q; laude dignũ mi
chi vendicarem; Tua tamen clementia: ac
ſingularis humanitaſ om̃ibuſ nationibꝰ
mihiq; iãdudũ cognita atʒ ꝑſpecta id ef⸗
fecit:vt te principẽ cementiſſimũ: genẽ
nobilem · foꝛma ĩſignem· etate f loꝛenteʒ·
iuſticia fulgentẽ·pꝛobitate refertuʒ · hũa
nitate ſplẽdidiſſimũ eſſe viderem · Te do

minum.te mihi patronum · te mihi pꝛici⸗

pem.te mihi ꝓtectoꝛeʒ eſſe conſtitui:dũ
modo ĩperio tuo libitũ eẽ ſentirẽ · Quis
em̃ eſt tam rudis · tam crudus· tam feruſ
monbus:qui tuam non admiretuꝛ mode
ſliam gtuã non laudet fidem gtuũ nõ cõ
templetur ingenium? Tantũqʒ conſilio
poteſ:tãtumq; dicendi grauitate copia
vales: ut in teip̃ᷣo quedam imꝑatoꝛia dig

tas eſſe videatur · Nolo hoc in loco prin

ceps ĩtegerrime tuas virtutes ꝑtractare
Id facere non puto hominis mediocris:
ieq; parum eruditi eſſe cenſeo: ſed eius
oꝛatoꝛis qui oꝛatoꝛiam facultatem optĩe
noꝛit: multarũq; rerum ſcientia ceteros
an tecellit · ſolum dicere auſim
pꝛinceps clemẽtiſſime: cum de ſanctiſſiã

vite tue frugalitate: in fideq; catholica

deuotiſſima religione: ardentiſſima mo
rum venuſtate:mirifica quedaʒ ac pꝛope
diuma ad me fama perueniſſet:id quoti
dianis votis maximum ac im moꝛtalem

deum depꝛecatus ſum: ut quãdoqʒ hũa

nitatẽ: quã tibi celitus miſſam om̃es ad
muant᷑ · letãtur populi.congratulãtur ci
uitates· exultãt municipia mihi cupidiſſi
mo clientulo tuo pᷣſtare digneris· ¶ B
¶ Ouare ille Cirrhus perſarum rex mi

chi in mentẽ venit: quem aiunt dictitare

ſolitum: nullum tã puri pꝛincipis munꝰ:

8 humanitatẽ homibꝰ pꝛeſtare ¶

MVeminiſti ceſarem auguſtum clementiſ
ſimũ imprimis viruʒ adepto imperio glo
riantem: ꝙ illum iam gradũ aſcendiſſet:
vnde vniuerſis benefaciẽdi facultas p̃ſta

C iiij

retur · hoꝛũ dignitatẽ pꝛinceps humaniſ

ſime in me eligendo ꝓſequeris: numero

qʒ; tuoꝛum domeſticoꝛũ adiungere nõ du

bites · Te vnũ om̃i fide:om̃i beniuolentia
honoꝛe cõplectar · Siquid erit qð tue dig
tati fieri poſſit:aut vllo ingenio: vllo of
ficio· vlla opera id agere co ntendaʒ · Oĩa
ro te ſi opus erit pericula:omnes curaſ
lborem. udoꝛem angoꝛẽ · frigus fideliſ
ſimo animo ſuſcipere:equidẽ quantũ cũ
labore.vigiliis · ſiudio.ĩduſtria eniti: atzʒ
efficeꝛe potero nil p̃termittam: quod ad
autontatem ſalutem tuã pertinere ar

bitraboꝛ· Tu vero pꝛo illa tua imꝑatoꝛia

manſuetudine ſeruulum tuuʒ deuotum
accipere non recuſabis. nam ſi illiterati

apud te viuunt: quanto maioꝛi ſtudio co

nari debes: ut qui aliquo literarum gene
re prediti ſunt:apud te vitaʒ ducere poſ
ſint· Quare pꝛiceps f loꝛentiſſime ne plu
ra dicendo morer:qua fide me genitorẽ
qʒ meũ: liberoſqʒ ſuos · omia deniq; tue
fidei poteſtatiq; cõmittimus:eadem noſ
bumanitate ⁊ beniuolentia ꝓſequaris.
¶ Domini biſſarionis cardinalis tuſcu
lani bononienſis legati pꝛo exboꝛtatõne

noui pꝛetoris Oratio. D

ſi nihil eſt: qdð ſumme virtuti
dignuũ pꝛemiũ ſit ariſtotele teſte
honoꝛe tamẽ eam: ⁊ illos qui ex

ea denoĩantur:tanq; ſũmo premio meri
to decoꝛamus ¶ E ¶ Nam cũ bonoꝛum

alia aĩe· alia coꝛꝑis:alia exterioꝛa ſint: cũ

ctis exterioꝛibꝰ maiꝰ bonuʒ eſt honoꝛ:qð

facile patʒ cõſiderãtibꝰ: nec diuitias: nec

digtates. nec mgr̃atus quoſcũqʒ magni

hoĩes exiſtiari:mſi ꝓpter honorẽ· Quare
cũ deo immortali.nil aliud dignuʒ attri
buere habeamꝰ:honore ſolo erga debitũ
noſtrũ eũ abſoluimꝰ.hũc oẽs excellentis

ingenü appetũt · hic bene geſtarũ rerum

pmiũ ⁊ brauiũ eſt· Qui tal' exiſtẽs nihilo
minꝰ auget᷑ 1 diminuit᷑ honoꝛãtis condi
cione · quãto em̃ magis virtutibꝰ pollẽt
qui quenqz honoꝛãt: tãto maioꝛis ille bo
noꝛ exiſtindꝰ ẽ ⁊ ecõuſo. ¶ E¶ Ouare
plato qdẽ cũ a quodã hoĩe pꝛauo laudaẽ
tur dubitaẽ ĩq̃t: neqd a ſe neqᷣter factum
fuiſſet · Gius vero diſcipulꝰ ariſtoteleſ. Tõ
magis ĩqᷣt oblectamur bonoꝛũ viroꝛũ ho

noè: qꝛ ᷣtutis teſtimoniũ eum putamus

—

CCxiüij.

Que cum ita ſe habeãt:nos quoqʒ ⁊ hec ĩ
dita vꝛbs elegãtiſſime vir Rmodee: pꝛo
rebus bene ate geſtis: honoꝛe tanq; pꝛe⸗
mio maioꝛe om̃ibꝰ que habemꝰ:te ⁊ tuazʒ
virtutem decoꝛamꝰ. u nanq;
in omibus actionibuſ tuis non ſolum in
tentionẽ: finemqʒ rectum ꝓpoſuiſii · ve
rũetiam media que ad talem finẽ te duce
rent facile inueniſti · que duo beatum ho
min em faciũt: ꝓut in politicis ariſtote⸗
lis patet · Cum alteruʒ eoꝛum abſq;ʒ alte
ro ad bene beateq; viuendũ non cõferat
Nã ſiue finis ⁊ intentio recta ſitĩ meduſ

vero eligendis:qbus ad talem finem du

ceremur erret᷑· Siue media quideʒ oꝑtĩa
reperiamus.finem aũt prauum pꝛopoſi
tuʒ habeamꝰ.nihil omnino laude dignuz
egimꝰ:ſed ut hoc fiat· ambo concurrere
neceſſe eſt· Que cum in te etiã cõeurrerĩit
et laude 2 honoꝛe dignum te effecerunt.
kta ut ab alis omibꝰ:⁊ nunc a nobis ho
nore dign exiſtimeris· hunc aũt noſtruʒ
honorem . tum ꝓpter rem in ſe · tum pꝛo
ter ciuitatis ⁊ cuium condicionẽ qui fe
Peirate⸗ magtudine · ſapientia. ſcientia: et

utute oꝛnati te honoꝛãt· magni ĩmo ma

rimi exiſtimare non dubitamus. Caudẽſ
itaq; a nobis bꝛauium accipe ſummum
honoꝛem:virtutis ⁊ victorie ſignum · ad
gloriam dei:tuũ honoꝛem: ⁊ bonã famã
ꝑpetuam.
Homini Boncambii de Boncambiis
cum floꝛentie pꝛeture aſſumeꝛet officiuʒ
Reſgontſo.
Vanta ſingulari prudẽtia:quãta
q; modeſſia verba fecerit ſpecta
bil oꝛatoꝛ: excelſi domi: voſqʒ cla
riſſimi aſtãtes: ut nos om̃es ad bene agẽ

duʒz hortaretur audiſtis. Ego em̃ dico qðᷣ

ſentio: nihil qcqᷓ;ᷓ acceptius auribꝰ meis

eſſe potuiſſet· fuerũt em̃ veꝛba:⁊ grauiſ

ſime atq; honeſuiſlime ſe ententie: fuerunt
et precepta ⁊ documenta fũmoꝛum viro
rum:a ꝓbatiſſimis autoribꝰ:⁊ a philoſo

phia magiſtra vite depꝛõpta ⁊ aſſũpta.

Quare ut hanc coꝛis mei obiationeʒ: q;
talia audiendo pꝛecepta vobis aperiam:
nõnulla verba impꝛeſentiarũ faciaʒ: que
nõ niſi in bonã ꝑtem accipiatis oꝛo. Moꝛ
ta mur em ad iuſticiam· ad equitateʒ · ad
honeſtatem· adlaudem a decus vite. hor

tamur ad ea que pꝛeteriri ſine fũmo ſcele
re non poſſunt · d em̃ ꝓmiſimus·id iura
imus· id agere honeſtate ſuadente tene
mur · Accẽdamꝰ ergo lumen noſtre mẽtiſ
et ĩ admĩſtratione noſtri muneris: om̃ia
pꝛudẽter matureq; agamꝰ.Ac ita delibe
remꝰ omia: ut bona eligamus: cum ea ꝑ
te animi: in qᷓ eſt ratio atqʒ conſiliũ. Nec
ad conſultatõnem rerum noſtrarũ · cupi
ditatem · libidinẽ · metũ · egritudinem · vo
luptatem admiſceamus. Sit q; precipue
opera noſtra:ut iuris iudicioꝛum equi
tate ſuum qniſq; teneat· ¶ HM ¶ Simus
diligentes ſtrenui ſo llertes· Memoreg
ſententie ſenioꝛis Cathonis ſepiuſ dicen
tis:qui poſſent ⁊ non pꝛopulſarent iniu
riam lapidibus eſle obꝛuendos: a veꝛe

¶ Nã ſi poteſtatem tuam negligis: in

re neglectus eſſe debes· Nec eſi putandũ
omiĩa nobis licere:niſi honeſta:niſi recta
niſi iuſta ſint. ¶ K¶ Vt rex antigonus
cuidã reſpondiſſe dicitur · Barbaroꝛuʒ re
gibus omia licere: nobis dumtaxat que
honeſta ⁊ que iuſta ſunt.O ſapiẽtiſſimo

rum hominũ voees· O libẽter audiende

O vere imitande ſentẽtie · Quid honeſuꝰ
quid laudabilius æquid glorioſiꝰ eſſe po
telt gqz munꝰ ſuu m iuſte riteq; exercere

Non em̃ a natura geniti ſumꝰ ad ludum

1 ad iocuʒ: ſed ad quedã ſiudia maioꝛa et
grauioꝛa:que maxime in admĩſtratione
iuſticie excellentius ⁊ ſplendidius conti
nentur. Vt aũt ſinem aliquãdo faciã: qd
aliud eſt concludendum niſi noſ omi ſtu
dio · diligentia · medit atione · viglãtia. fi
de integritate obſeruãtia noſtra:ea age
mus que glorioſiſſime floꝛentie ciuitati:
et inuictiſſimo populo floꝛentino bone
ſtiſſima 1 cõmodiſſima erunt:freti conſi

lio ⁊ fauoꝛibꝰ excelſe dominationis ⁊ op

timoꝛũ ciuiũ · Ad laudem ſũmi dei Rmen
lluſtris comitis galeacii ducis me
ani fun ad venetos ꝓ atio.
Vm vellem id mihi vel natura vlł
arte conceſſum eſſet dux illuſtriſ
ſime· Clariſſimiq; pꝛicepeſ vt q̃n
ta veſtrã viſendi celſitudinem auiditate
huc loci me receperim impꝛeſentiarum
qui rem exarare · Oſtenderem mediuſfi
dius nullü vnq; hoſpitẽ quẽpiã pꝑlin vlł
pncipẽ:ã deniqʒ ſingularẽ aĩcũ adiuiſſe:

— —

ea qui beniuolẽtia. vł pietate potiꝰ:quã
erga vos omes gero:meas vllo pacto ra

tiones anteiret · Granciſcus Sfoꝛtia vice.
comes dux ligurum potentiſſimus · cui

maioꝛ natu ſum fuliꝰ.veſtrã me ad maie⸗

ſtatem ire iuſſit: ut palam vnuſquiſq; in

telligeret:quanta caritate:integraqʒ ani
mi ſinceritate· hoc latum floꝛenſq; impe
rium ſit obnixe complexus: ac vniuer

ſo terrarũ oꝛbi pleniſſime aperiret·inita
inter vos ⁊ eum pacis federa:nulla etate
dum genus eb ſuum quauis ratõne

peritura ¶ X&Eſtem̃ pax ip̃a non mo
do dulcis · ſed etiam ipſius nomẽ blandũ
ac ſuaue· tum res ipᷣa(vt ait Cicero nr)
ſalutaris · hac em̃ a gri · ac vrbes·hac res
prꝛiuate · hac publice · hac deniq; regna cõ
ſtituunt᷑ ⁊ conſeruant᷑ · Que quidẽ pax cũ
vnicuiqʒ ciuitati amabilis ⁊ iocunda eſſe
debeat · veſtre tamẽ q3maxĩe:ut quam a
maioꝛibus veſtris dignitatẽ accepiſtis ·
ac vos ip̃a veſtra egregia virtute peperi
ſtis:ppetuo tueri ac conſeruare poſſitis
Oeteros quoq; confratres meos:ea gr̃ᷣa
buc mecũ ablegaſſet: infãtia niſi tenella
qʒ etas ip̃os domi continuiſſet · Neq; di
ctu eſt faale magnificẽtiſſimi pꝛincipes
quãto gaudio · quãto ue plauſu: vniùſa
exultʒz liguria:cũ liquido ꝓſpexerit bina
imperia. veſtrum ſcʒ ac paternum:tã ſin
gulari amicicia: indiſſolubiliq; nodo cõ
iungi: ⁊ ita coniungi · ut nulle ĩſidie: nul

la inimicoꝛum fraus· nulł* liuoꝛ: nullaqʒ;

vis armoꝛũ · aut alia queuis ratio hanc ĩ
credibilem animoꝛũ coniũctionẽ vllo vn
q; temꝑe poſſit interſecare· Et ne veſtrã
diutius expectatõem remoꝛer ·ea quippe
mei eſt fixa parẽtis inuictiſſimi pꝛcipis
mens atq; ſententia ut om̃e ſuuz ſtudiũ
diligentiã · officiũ · operam ad amplitudi

— — —
nem veſtrã non modo cõſeruandã. verũ

etiã ad augendã ꝑpetuo trãſferat. quaʒ
quidẽ in canſã vniuerſas vꝛbes ſuas· po

pulos · exercitũ · libeꝛos om̃es· fratres· ce

teraq; ſui imperii oꝛnamẽta.ac ſuum po
ſtremo coꝛpꝰ ⁊ animũ · quibꝰ nihil habet
pᷣſtantiꝰ ⁊ carius libens offert: atqʒ ple
niſſime pollicet᷑ diri·
Kntonii panoꝛmite poete ⁊ oꝛatoꝛis

optimi:ianuenſiuʒz contra venetoſin bel

lum exhoꝛtatio.

Ccyv.

8 quis veſtrũ foꝛtaſſe admiretur
o viri ianuẽſes: ꝙ ego vir ſicilien
ſis: ⁊ a veſtra longe repub· remo

tus hodierno die ꝓſiluerim ad voſ cohoꝛ

tãdum claſſeʒ ſtruere ac bellum exercere
Is velim arbitret᷑ me hoc ꝓ veſtra digni
tate ⁊ gloꝛia: ac vniuerſe ſimul italie Kl
te ⁊ libertate adductuʒ potiꝰ:q; ꝑ impu
dentiam aliquã ſeaſle. Nanmn cum fuerim
ſemper ac ſim veſtre laudis apprime ſtu

dioſus: ac reruz a vobis gloꝛioſiſſime ge

ſtarum ⁊ admiratoꝛ ⁊ p̃dicatoꝛ. Etiaʒ ad
me pertinere viſum eſt: ſiquid in rem vxe
ſtraʒ foꝛe intelligerem: id vltro apð vos
ac libere pꝛo merẽ nec diſſimularem ¶ B
¶ Ouenam ciuitas vnq; fuit: aut ſcien
tia rei militariſ peritioꝛgaut virtute auda
cior gaut bello pᷣſtantior g aut victoꝛiis
felicioꝛ g aut dicione amplioꝛ gaut deniqʒ
vlla ex parte comparanda cum ciuitate
Romana?It poſt pꝛimum punicuʒ bel
lum: aliquot annorũ pax ita romanos
vbiq; uictores:ocio ⁊ armoꝛum deſuetu
dine eneruauit . infirmioreſq; reddidit:
ut ſecũdo punico bello anibali pares eẽ
nõ poſſent Q ¶ Tum demuz nec Pus
paßiveneur ad uictoꝛiã rediiſſe: q; cuʒp
tot conſulum. ducumegionũ· exercituuũ
ammiſſionẽ ad uſum: ac uetꝰ illud exerci
tium militare reuerti ꝓotuerunt· Longe
ua quidem pacis ſecuritas: uenenũ eſt re
rum publicarum · Tunc em̃ ꝓ v᷑ᷣtute igna
uia · ꝓ induſtria luxꝰ.ꝓ triũphis ciuiũ diſ
coꝛdia ſẽſim obꝛepit · vñ potẽtiſſiẽ ac flo
rẽtes urbes ſepenumero eùſe fũditus et
delete ſũt· ut ei bellũ laudabile illud qᷣdẽ
qð aſſumit᷑ pacis ⁊ trãquillitatis cã:ſic 2

pax illa repudianda ⁊ execrabilis: que ci

uitatem effeminet · exicium nutriat. ho

ſtes augeat uictos ulciſcatur · ¶( H·.

Qato uir ille omnium prudentiſſimus

nunq; animo induci potuit: ut optaret

reſpub· Romanoꝛum hoſte carere omni

no · ueritus ne ſublato hoſtium metu.

Romanum illud robur: atq; armoꝛum
peritia in ſecoꝛdiam abieret atqʒ luxuriã
domi quidem hoſtis·id eſt· uoluptas ea
ſane ꝑnicioſiſſima eſt:eoqʒ maiꝰ pꝑiculuʒ

atq; diſcrimẽ: quo familiariꝰ bellũ. Age

vo romanos conſideremꝰ o uiri ianuẽleſ
qbꝰ dũ eoꝛum reſpub.floꝛebatſẽper ⁊ ĩ

— .

om̃i foꝛtuna ſocii extitiſtis ⁊ amici · Age
iquã cõſideremꝰ romanos veſtros. Que
nam res ea eẽ potuit potiſſimũ · que vni
uerſũ his oꝛbem terrarũ ſi ubegerit? Nũ
militũ multitudo gat galloꝛuʒ exercitus
conſtat copioſioꝛeſ multo fuiſſe · Nuʒ coꝛ
poꝛũ vires ? at hiſpanoꝛũ coꝛpoꝛa longe
robuſtioꝛa· Num doli. opes · diuitie g at
hiſce rebus facile ſemꝑ cõceſſere Cartha
ginenſibus. Num deniqʒ ars vlla · vl elo⸗
quentia· vel pꝛudentia:⁊ his grecos pᷣſti
tiſſe palam eſt. Solũ igitur armoꝛuʒ exer
citatio:diſciplina caſtroꝛũ vſuſqʒ militie
romanos oꝛbis terrarum dños fecit: et
euexit ad celos· Nemo quidem bello aut
aliqua iniuria eũ laceſſere audebit: queʒ
adcinctũ ad obſiſtendũ. tũ ad vindicãdũ
expedituʒ ⁊ pꝛomptũ intellexerit · Niq̃n
do in rebus bellicis celeritas multoma
gis:qᷓ; virtus ⁊ foꝛitudo pꝛodeſſe cõſue
uit · ¶ ᷓ ¶ Nulla res alia magis phbilip
pũ macedonie regẽ victoꝛem: ⁊ ſepe triũ
phantem effecit:q; celeritas ip̃a ⁊ p̃uen
tio rerũ agendarũ. Tam vero o vii ianuẽ
ſes quantũ exercitatio: qᷓntũ ue celeritas
conducat reipublice videtis · tũ ad paran
dam gloꝛiã · tum etiã ad conſeruandam.
Qua ex re veſtrũ hoc tam longeuũ ociuʒ
eyoſam ſemꝑ maioꝛibꝰ noſtris lentitu
dinem:non poſſũ non vehbemẽter odiſſe:
veritus iam vobis poſſe cõtĩgere quod
abominoꝛ: ea qᷓ ⁊ amplioꝛibꝰ atʒ potẽtio
ribus ꝑ ignauiã accidiſſe ciuitatibus legi
Honite iã reuiuiſcat aliquis ex illis incli
tis belli maritimi imꝑatoꝛibus veſtris:
ac reuiſat poꝛtũ · armamẽtaria.caſteriam
ac reliqua id genus loca · EGxuſcitate igit
veſtrũ hoc vere pecularie munꝰ:ac bellã
di decus:⁊ dig mitatẽ illã reipub.quam a
maioribꝰ ampliſſimã clariſſimãqʒ accepi
ſtis· Curate ne ꝑ inertiã ⁊ diurnã quietẽ
langueſcat:ac contabeſcat· Quid eſt per
immoꝛtales deos viri ianuẽſes ? Cur nõ
putem atʒ vaticiner vos contra venetos
victoꝛes:atʒ felices euaſuros g quos ſciã
foꝛteſ cõtra timidoſ.ſtrenuſ cõtra igna
uos·iuſtos cõtra imuſtoſ.deniqʒ bellato
res cõtra mercatoꝛes foꝛe dimicaturos
Cerunt quidẽ rem ſemꝑ ut videtis alie
no milite: ac mercede conducto: vos cõ
tra vnanimes om̃es:ac conterranei non

ꝓ ſtipendiis:aut pecunia decertatis: ſed
P nnkeerto p glotia libertate · ꝓ ſocis

et amicis. Tantũqʒ abeſt: ut eos nunqm
ſuꝑaturos:ut exteris om̃ibꝰ:ut diiſ ĩmoꝛ
talibꝰ:ut ſuis etiã iure ac merito exoſos
eſſe · pſpectum cognitũqʒ habeam · Sʒ iã
finem dicendi facio:tantum id velim vo
bis perſuaſum iri · oẽm venetoꝛuʒ ampli
tudinem atz incrementũ:veſtrã fore im
minutionem atq; iacturam.
¶̃ in laurentium vallã poetaʒ Doggii
floꝛentini oꝛatoꝛs clariſſimi muectiua.

homĩs eſſe debet: ut cotumeliã depellat:
in quibus honoꝛis et exiſtimationis laus
aut ingenüũ fama a maliuolis in diſcrimẽ
adduci videat᷑· Conſcium em̃ eoꝛũ q̃ obii
ciunt᷑ ſe facere exiſtimat᷑:qui taciturnita
te vtit᷑ pꝛo defenſione · qm̃ cenſet᷑ quaſi
conſcientia ductꝰ non eſſe auſꝰ impꝛobo
rum maledicentie reſpõdere · ¶ E ¶ &
ſi diſſoluti eſſe homĩs Cicero ĩquit:ſper
nere quid de ſe quiſqʒ ſentiat ⁊ loquatur
multo diſſolutioꝛiſ videri põt:ea contem
nere que in ſuam ignominiaʒ ⁊ contume

liam ſint deſcripta. Dicet foꝛtaſſe aliquiſ

honeſtioꝛis officii fuiſſe futurũ: ꝓ nihbilo
ducere ſtulti palamqʒ inſani hoĩs verba
qui dementis ac furioſi moꝛe· in omnes
viros doctos baculo neſcio quo ſtulticie
ꝓteꝛuaq; iactantia temere incurſat: Non
me eſſe maioꝛiſ doctrine: non autoꝛitatiſ
q́ᷓ; fuerĩt Griſtoteles·. Varro. Marcꝰ. Ci
cero· Saluſtiꝰ. Lactantiꝰ. Boeciꝰ.ceteriq;
pᷣſtantiſſimi doctrina ⁊ eloquentia viri·
quos amẽs ille dente ſuo canino: in ra
biem verſo petulanter nimiũ lacerat ac
rep̃hendit:pᷣtereundos eſſe equo vultu
publice inſanos:⁊ eoꝛũ incurſꝰ leuiter ꝑ

ferendos· faterer ſatiꝰ eẽ quãdoqʒ tacere

aduerſꝰ animo ⁊ mẽte captos· niſi ſcðᷣm
Saluſtii ſententiam malꝰ fieret im ꝓbioꝛ
vbi negligas: ⁊ ſatis comꝑtum eẽt ſepiꝰ
ex reticentia aĩmos il adiici ad contume
liam inferendã. Ttaq; exiſtimãs ꝑſepe ne
ceſſarium eẽ caſtigare inſanos:quo cete
ri ſint ad iniuriam tardioꝛes · Sequar vul
gi opinionem qui iuſtum putant laceſſi
tum iniura parem gratiam referre · Eſt

quibꝰ in rebꝰ honeſiumẽ: con
ſenſuq; oĩmqʒ; permiſſũ iniuriaʒ
pꝛopulſare· in his maxĩe pudẽtiſ

— —

=

pꝛeterea in ſermone quotidiano vulgata
ridendi cauſa ſententia· tres eſſe ſpecies
foꝛtitudinis deſuetas:vnam ſi mulierem

maledicã ac cõtumelioſaʒ:ſi ſenem detra

ctoꝛem cõuiciatoꝛẽq;ʒ:terciã ſi dementem
atq; inſanũ caſtiges·hi em̃ hoĩies partim
ſexus:ꝑtim etatis:ꝑtim ſtulticie licẽtia cõ
fiſi:mlta dicũt:aguntqʒ nõ ferẽda:quos

fuſte repꝛimere aliquãdo inſueta virtus
exiſtimat᷑· hac ego fretus opinione iniqſ

ſimi detractoꝛis inſaniã: qui liuoꝛe ⁊ inui

dia cõmotus ſolita demẽtia in me ꝓſiluit

ſaltẽ verbis:neceſſario mihi cẽſui referẽ
daz .· Nripſi olim poſtq; redii ex bꝛitonis
plures variis de rebus epiſtolas: qᷓs poſt
modum multoꝛũ ſuaſione: eas legere cu
pientiũ in quoddã volumẽ redegi:qð cũ

in manus leuiſſimi: ac petulantiſſimi ho
minis laurentu valle: quẽ ig nominie cau
ſa nomino incidiſſet: multis in locis illas

carpens ꝓ earũ viciis ſuam ignoꝛantiam
exp̃ſſit:que qualia ſint pauca diſcutiemꝰ
Rit em̃ in puma epiſtola mei voluminis
male a me ſcriptũ. Niqua ex parte gras
referaʒ : qm̃ gratiã dicere deberemus: fal
ſa quidẽ ac digne coꝛrectoꝛis vl coꝛrupto
ris nri potius ſententia: qui id vicio dat
quod in vſu eſt omniũ qui latine ſcripſẽ·
Agere gratias dicimus:cur nõ etiã refer
re optime dicetur gquãq; ciceronis auto
ritas illius belue inſulſaz dementiã com
peſcit · Nit em̃ in epiſtola quadaʒ ad vati
niuz · Non em̃ tu modo habuiſti mihi gra
tias · ſʒ etiã accumulatiſſime retuliſti· No
lo inſiſtere in pluriũ teſtiũ ꝓductione: qᷓ
multi ſunt:ſed vnus pꝛo omnibꝰ eſt cice
ro:quoniã ad alia feſtinat oꝛatio · Id ſane
conſtat ⁊ agere ⁊ referre gr̃as reciiſſime
dici poſſe. Coꝛam pontifſice cũ ſcripſiſſeʒ
ſoleociſſinũ eẽ ait:⁊ apu d ſcribi debuiſſ⸗
hec belua ꝓfecto agrum ſtulticie depaſta
nihi intelligit in latinis · Neſcit quid dif
ferãt coꝛã ⁊ apud:legat liuiũ qui ait: ma

S apud quos q; coꝛã quibus loqueret

Bed hec belua fanatico ſpiritu ducta: cui

ſola detrabẽdi facultas eſt nota: impetu

quodã veſano fert᷑ in pᷣcepſ:⁊ pꝛe libidĩe
detrahendi labit᷑:vbi etiã pueri cõſiſtere

ſolent · Seripſi: nunq; venit in menteʒ re

ceſſus tui · At valla ſoleociſſinum dicit · aſi
nariꝰ ſtulticie plenus: quo em̃ oꝛe qua

temeritate redarguit:id qð ſepiſſie a tul

lio vſurpat᷑e qui ĩ epiſtola ad mariũ ait:
Solet venire in mentẽ illiꝰ tꝑis:quo ꝓxi

me fuimꝰ vna · vbi ego Feriſlime ſcripſi ·
Ule potiſſimũ poſuit:v
lle q; maxime: aſſerẽs ꝑ nuq; ſuꝑlatiuo
cõiungi · Nõ legit fanatica beſtia ſecundã
ciceronis oꝛatõeʒ de lege agraria.n qua

ſcribit ad animi mei fructũ atq; leticiam

duco eſſe ꝑmaximũ· Vbi eſtimaui: lle ex
iſtimaui · Multa q;ʒ pᷣterea inepta garru
litate grauis ignoꝛantie pᷣceptoꝛ culpat:
tanq; grãm atici inſulſuinepti:moleſti:
cõtentioſi ſolent ĩ verboꝛũ interpꝛetati

onibꝰ heret· hec:⁊ ſexcentas alias ĩeꝑtias
ridiculas in me cõfert ille barbarus:iĩber
bis:quibus nũc barbariſmi crimine: nũc
male cõiunctõis:nẽ male ſonoꝛitatis me

arguit: hõ incõditus abſonus abſurdus

incõcinnꝰ:q nullũ niſi cãpanarũ nouerit
aut timpanoꝛũ ſonituʒ: Quius inſanie re

ſpondẽ ad ſingula q̃ ſint incõcinioꝛa pꝛi
oꝛibus ſtultiſſimũ videret᷑. Sed ñ miroꝛ
allutinatoꝛẽ quẽdam fanaticũ ac demen
tem in me inſaniã ſuã euomuiſſe: qui pꝛo
oter innatam mẽtis ĩbecillitatẽ: ꝓpter in
kiam coꝛdis veſaniã: ꝓpter inſitaz animi
ꝑuerſitatẽ:om̃s pꝛiſceos illos doctiſſimos
viros:quoꝛũ memoꝛia omibus ſeculis ſũ
me laudis veneratõe celebꝛata eſt: fera qᷓ
dam ĩmaniq; ꝓteruitate cõtemnit cõpꝛe
hendit · culpat· aſ pernat᷑: ⁊ tanq; foꝛtune
rotam ĩ manu tenens:ſurſũ: deoꝛſuʒ vol
uit: ⁊ verſat oĩa:⁊ ad ſuũ arbitriũ trahit.
Vt vero a grãmaticis incipiaʒ: pꝛiſtianũ
ĩpꝛimis · donatũ:ſeruiũ.pompeiũ feſtuʒ.

nonium marcellũ. Ipſum deniqʒ marcuʒ
—+⏑ ° — —„ „ „
varronẽ in grãmaticis arguit· In dialeti

cis ac phia ariſtotelẽ ⁊ boetiũ multis ĩ lo
cis affirmat erraſſe· Ciceronẽ vt eloquen
tie pꝛincipẽ: ⁊ pꝛeceptoꝛẽ artiſ dicendi in
ſcium p̃dicat Titum liuiũ · ſaluſtiũ · lactã

tiuʒ: ceteroſq; egregios latine lingue au

toꝛes neq; elegantes fuiſſe: ⁊ plurimis ĩ
locis ſenſa verboꝛũ ñ recte poſuiſſe te ſta

tur. Priſcos iuriſcõſultos plurimum ver

boꝛum ſignificatõem ignoꝛaſſe affirmat
Om̃is damnat pᷣter vnum quintilianum:

quẽ doctiſſimũ omniũ qui vnq; fuerunt
1 ipſi ciceroni eloquentia ⁊ dicendi arte
pꝛefert: homo fanaticus aſſeuerat· Non

i ego permaxĩe:

CExv.

legit non quintilianũ:ſed ciceronem a be
ato hieronimo aureũ flumẽ Aoquetie ap
pellari:quãq̃; ⁊ hieronimuʒ ĩpꝛobat: aſſe
rens multa ab eo ꝑperam ĩ ſacra ſcriptu
ra eſſe in latinũ traducta· Et beatũ augu
ſtinum (tanta eſt hoĩs vel belue potius
ſtulticia) de fato · de trinitate: ⁊ diuina ꝓ
uidentia nõ recte ſenſiſſe fatet᷑. Omẽs q;
tam gẽtiles:q̃;ᷓ chnſtianos viros: ⁊ ĩ oĩm
doctrinarũ genere pᷣſtãtes ſub vna eadẽ
q; inſcicie nebula cõpꝛehendit · Coꝛũ aũt
qui nr̃a etate fuere:tres pᷣſtantiſſimos vi
ros eẽ dicebat. Leonardũ aretinũ: Quari
num veronenſe: ſe terciũ ytalie lumẽ: cũ
tamẽ pꝛimũ locũ meret᷑: niſi illis paulum
hüũanitatis gra cõcedere vellet. ¶ R
Sʒz quid mirũ ſi duobꝰ illis ſe p̃ferat: cuʒ
ſeipᷣm maioꝛis eſſe doctrine:q; M.varro

fuerit pal pꝛedicet: ſeqʒ nulla in faculta

te uli cedere: quẽ cicero ⁊ beatus auguſii
nus oĩbug latinis p̃ferunt ſapiẽtia ⁊ do
ctrina (B ¶ Ded neſcit hõ inſulſus q̃n
ta eum doctoꝛũ viroꝛũ deriſio ⁊ ſubſãna
tio ob eius tam ĩeptã iactantiã ſubſequa
tur. Nimis ꝓfecto magna vis dementie ẽ
que mentẽ aufert: diſcrimẽ rerũ tollit:ra
tionẽ obducit: animũ debilitat: furoꝛeʒ ĩ

gerit: deniqʒ; reddit homĩes beluis ꝑſimi

les:que ſeniu tm̃ ⁊ appetitu mouent᷑ oĩs
ratõis exꝑtes. Nroh du ĩmoꝛtales hoc ne

tam nefandũ monſtrũ: tam ĩmanis fera
tam deteſtandũ poꝛtentũ:tam diu ĩpum

ta ſtulticia gaudebit ? Nõne om̃s quibus

pꝛiſcoꝛũ memoꝛia cara eſt: qui rerũ natu

ram indagant: qui artibus liberalibꝰ ĩſu

dant: qui iuriſciuilis ſtudio indulgent: q

bus deniqʒ nĩa ſides eſt cowi: inſurgere

deberẽt ad hunc doctoꝛũ oĩm hoſteʒ: ad
hanc peſtem adoleſcentuʒ· labem ſeculi:

ignominiã nomiĩs ptali:lapidibus obꝛu

endam? Sed vt ſapiẽtes volũt nulla ma

ioꝛ pena:nullũ grauius toꝛmẽtum demẽ
tia reperit᷑· taq; inſanis ⁊ mente captis

rvita moꝛte deterioꝛ habenda eſt. Inferne
furie illos pᷣcipites agũt: mentẽ exagitãt

neqʒ ſinunt cõſiſtere: ingerutq; ſempꝑ vt

ea ſentiant · loquant᷑ ſcribãt que ſũt eoꝛũ
nomini dedecus: ⁊ infamiã allatura. Abi

in malam crucẽ ꝓteruum anĩal:cimbalũ
reſonans ſine ſenſu: vir inſulſiſſime: qui

milla facultate · nulla autoꝛitate: nulla do

ctrina es p̃ditus: ſed oĩm qui viuãt amẽ
tiſſimus: a ſapientes ſtultus: doctos ĩdo
ctus peritiſſimos ignauiſſim us:elegãteſ
abſurdus: latinos barbarus depꝛehendẽ
audes ¶ Q ¶ O monſtrũ imfoꝛme igens
cui mentis lumen adẽptũ eſt .O volatile
cerebellũ · O caput lardo ⁊ fumo refectũ:
O craſſa ceruix ·O veſanã leuitatem.O te
meritatem non ferendã · O impudentiaz
manifeſtã: qui furibundꝰ.demens· ĩſanꝰ
indoctus: peculans audes ciceronis elo
quentiã: tua inſulſa dicacitate coꝛrigere⸗
ns adeo bono eſt ſtomacho:nõ vt nau
ſeat cũ audierit eſſe rabulã quẽdã dicaceʒ
ex maledicoꝛũ foꝛo abreptũ · Qui ciceroĩs
autoꝛitati ſuã pꝛeferat vanitatem Quis
hoc equo animo toleret:abiectum neſcio
quẽ:ĩmundũ:ac ſtupidũ poꝛcellũ:in ara
ignoꝛantie:in temeritatis domicilio enu
tritũ:in pꝛincipẽ latini eloquii vomere a
mentiã ſuã: neq; pudere eũ repꝛehẽdere:
quẽ oẽs illi doctſſimi viri: maxĩeq; quin
tilianus:vt deũ eloquẽtie pꝛedicarunt ac
coluerunt g Quis hũc bipedalẽ nõ rideat
aſellũ: qui etiã lactantiũ inter eos quos
velut ignaros latine lingue caſuigat niti
tur emendare gvnde huic ſtulto tanta do
ctrina: tam noua dicendi ars:tam exq̃ſita
facultas ĩnata eſt:vt nouũ dicendi moꝛẽ
aliis incognitũ ĩtroducat gneſciuit lactã
ciꝰ latinã linguã:vt ei laurẽtio valla opꝰ
fuerit emẽdatoꝛe? Hiniũ macrobiũ var
ronem · agelliũ.pꝛiſtianũ · donatũ · ſeruiũ
nonium marcellũ Pompeiũ feſtũ: ſub ea
dem ignoꝛantie latine lingue nota cõpie
hendit · ariſtotelẽ ĩ phia ſolus valla nebu
lo repꝛobat · Vnde nã tãtã doctrinã valla
inſulſa pecus exhauſiſti:vt tibi om̃es pꝛi
ſcos viros tua loquacitate vt ĩſcios repꝛe
hendis · Nimiũ ꝓfecto dei patientia quan
doqʒ in ſceleſtibꝰ viris obdoꝛmit: cũ eos
tamdiu ſinit eſſe ĩpunitos · Sed dabit ſu

peris diis ĩferiſ valla penas ſatis ãplas

cũ beati auguſtini doctrinã reſpuit cum
eius dicta cõtemnit:cũ ceteros ſãctiſſios
1 doctiſſimos viros damnat. Qum cõtra
beatũ hieronimũ libꝛos pphanos de eiꝰ
vt ait erroꝛibus edidit.Quiꝰ nomẽ mille
amplius annos purum immaculatũſan
ctuʒ ab hoc nouello tanq; ex terre putre

dine nato fungo violatur. Quidnam eſt

———

hoc poꝛtenti dii boni. Impiꝰ ſanctũ: ſtul
tus ſapientẽ:doctiſſimũ ignoꝛantiſſimꝰ:
caſtum ĩpurus:religioſũ ꝓphanus:fidei

noſtre ꝓpugnaculũ hereticus valla ĩpu

frae Jug uſtinũ huic addit:quẽ veluti in

cium: ⁊ male de diuina ꝓuidẽtia 1 de fa

to ſentientẽ damnat.Gt beatũ thomã vt

verboſuʒ ſeriptoꝛẽ inſequit᷑ · Quã maioꝛẽ
expec᷑tamꝰ a ſceleſto poꝛtẽto penã:q; vt

moꝛe inſanientis herculis furiis agitati:

ſeipᷣm ꝓiiciat in flãmas ardẽtis ethne · ¶t

certe altiſſimus puniet maledicentiã tuã
nõ ſolũ inſania ⁊ dementia:quibꝰ nil de
teriꝰ homini põt accidere:ſed etiã coꝛꝑis

toꝛmẽtis: que haud longe abſunt:quãdo

id dñi iuſticia tquiret · Krubeſce erubeſce
inquã aliquãdo:a ſi non pꝛudẽtis aut bo
ni: at ſaltem paulũ verecũdi hominis fa

ciem ſume:nõ ſolita ſemꝑ vtaris inſania

non ſempꝑ officiũ tibi aſſumas hominis ſi

cofante · Recognoſce paulũ ſtulticiã tuaʒ

ꝓteruiaʒ caſtiga:iactantiã inanem remit
te:nõ ſis ſemꝑ mendax · impꝛobus. detra
ctoꝛ:cõuiciatoꝛ· Non in oĩbus tuis dictis
factis cogitationibꝰ teipᷣm ſolus laudes:
ſinas alus hunc locũ quẽ honeſuꝰ ceteri
tractabũt. Coꝛrũpe ſaltẽ pecunia aliquẽ:
qui te vel paulũ laudet ſcriptis ſuiſ:Qur
ſolus teipᷣm extollis æ An ignoꝛas laudeſ
in ꝓpꝛio oꝛe ſoꝛdeſcere g Nunqʒ cicero tã
aperte ſuã eloquẽtiam iactauit: qᷓ; tu ſtul
ticiaʒ tuã.Nunq; ariſtoteles laudauit ea
que in dyaleticis ſcripſit: at tu nõ ſolum
te laudas:cũ dicas nõ eſſe dpaleticã p̃ter
laurentianã:ſed ariſtotelẽ repꝛehendis .
Nullus vnqʒ ppᷣs non inn e plato dixit ſe
eſſe inter ꝓhos:qualis hercules inter ho
mines extitiſſet:qd tu ſepius de te ꝓtuli
ſti.· Nullus Prezzeni ſit ſua verba eſſe au
rea:ſicut tu de te aſelle demẽtiſſime. Nũ

q́; quis ſe tanti eſtimauit:vt diceret ſe cũ

viris doctiſſimis comꝑandũ.Nullũ vnqʒ
legimus adulatoꝛẽ tam ĩpꝛobuʒ: vt ea al
teri tribueret: que tu met de teipᷣo impu
dentiſſime ꝓfers· Riice queſo deinceps
hec omĩa:Noli amplius teip̃m fallere: fa
tere aliquãdo te eẽ qð es · Redi ad pꝛiſcos
moꝛes: pꝛioꝛẽ vitã aſſume · Suſcipe boni
hoĩs cogitationes· Redi in gratiã cũ deo
Kmplectere hoĩm beuiuolentiã. Qui ſi iu
diciuũ hoĩm cõtemnis:ſi deſpicis infamã

ſi gentiũ opinionẽ ſpernis: ſaltẽ moue⸗
ris timoꝛe dei:qui nullũ facinus ſinit eſſe

Ad laudẽ cõmendationẽ bamberge

ciuitatis Oratioo

mberga ciuitaſregia atq; floꝛẽ
Rtilſſima: intra clariſſime ⁊ opulen
tiſſime patrie franconie:qᷓ plerũ
qʒ francia oꝛientalis dicit᷑: ⁊ inter germa
mie natiões non minima: fines dicit᷑ eſſe

cõſtituta· hec ꝓfecto ciuitas: ⁊ ſitus opoꝛ

tunitate.a⁊ aliarũ maximarũ rerũ admira
tione digniſſima:inter alias tanqʒ ſol in
ter ſidera micat atqʒ pꝛeradiat: Cteniʒ ea
eſt cuitas:que de omni genẽ laudis atqʒ
virtutis:cũ quauis nõ modo earũ q̃ hac
tempeſtate p̃clare ac celebꝛeſ habent᷑: ſed
etiã cũ ommi poſſit antiquitatiſ memoꝛia
cõtendere · Et ĩpꝛimis adeo benigne a na
tura parente:bam berge letus ac fertilis
tributꝰ eſt ager:vt nõ modo indigenarũ
inquilinoꝛũ. ⁊ adi enarũ alimonias: fru
gum q; copiã abunde ſuppeditet: veruz
etiã finitimis vbertatẽ elargiti qat. Quo
circa bamberge terras:ĩpꝛimis alme cere
ris delectas: cultas qʒ nõ iniuria dixerim
bamberga hec famoſa eſt multitudine vi

netoꝛũ:⁊ bacho vt videt᷑ in pumis ſaer a:
Quid diuerſa pomoꝛũ genera:ſiluas ⁊ re
liqua arbuſta loquar gea nõ ſolum ad vi

ctum vtiliſſima: ſed etiã que infructuoſa
vident᷑:infinitas vſibus hoĩm cõmodita

tes appoꝛtant · Pratoꝛũ viriditas latiſſĩa
a pabuli copia:cũ amenũ quendã viſenti
bus aſpectũ: tum vero gregibꝰ 1⁊ armen
tis: ſins quibꝰ agri colendi modus haberi
nõ poteſt:ingentes quaſdã vtilitates af

ferunt· Ortoꝛũ pulcrit udo ſpacioſa iocũ
ditas · Quaſi nutrix ſedula quotianoſ pꝛo

uentus ita large ſũminiſtrat: vt herbarũ

floꝛũ vbertas:dulcia quedã vite condi

menta largiat᷑. Bamberga inſuꝑ flumine

ſiue amne nõ indecoꝛe abluit᷑: qui tectus
frõde populea:criſtallino alueo:viridibꝰ

ripis mira placiditate fluit. Surgit autẽ
bamberga leniter in collẽ: ſubiectãq; pla

niciem deſpicit: montes a tergo habet cõ
iunctos: ad aucupatões venatões qʒ ap
tiſſimos· Ttaq; ſiue rapaci aue:ſiue moꝛ
daci cane: ſiue plagis:ſiue venabulo:ſiue
curſu deniqʒ ſiue feris:ſiue auibus: ſiue

CCxvij
piſcibꝰ delecteris:vicini mõtes: cõiuncti
colles:ſubiecta planicies. pꝛef luẽs ãnis
afftim õe genꝰ pꝛede tibi kauirer ſuümi⸗
niſtrãt · Eſt deniq; bãberge pꝛo aſſumẽda
deambulatõe locus quidã ameniſſimus·
bi ĩter flauentes ſegetes.⁊ amena vire
ta:ramoſq; fecunditate fructuum incur
uos· ad ipᷣm amneʒ alii cãtãt · iocãtur alii
alii obſoniũ eõferunt · deniq;ʒ alii inter ſe
luctãtur lacertoſi·q̃ſi ĩ gladiatoꝛio certa
mine · qui deambulãdi ⁊ placendi gr̃a cõ
ueniunt ⁊ qui violentia maioꝛis roboꝛis
pꝛoſternunt᷑: ⁊ grauiſſimo caſu ad terraʒ
deiiciunt᷑: vberem ridendi materiã aliis
pbent · Supꝛa bãbergã ad verticeʒ mõtis
arx ẽ munitiſſima: ſicut tota franconia
caſtellis ẽ referta:que a nobilibꝰ tenent᷑
vt igit᷑ viateꝛes paulo plures numero cõ
ſpicant᷑:cũ iam illi caſtellis ſubſunt:repã
te ex arcibus comua ſonãt.⁊ q́; maxima
fieri poteſt multitudo hominum ex meni
bus et pꝛopugnaculis clamoꝛem extollit
hoſtilem:vt dicitur. t rauco cerepuerunt
coꝛnua cantu· Quem illi valere putãt ad
cuſtodiam rerum ſuarum: magis q; ab

iniuria temperaturos homines:ſi iam aſ

pecti a declamati ſe obſeruari exiſtimẽt.
Hoc etiam ad eumulum laudis additur
ꝙ tot copioſiſſimarũ vrbiũ vicina bãber
ga eſt:vt ſiq̃ᷓd noſtros ad vſus dedit:non
ſabonioſe vedicari poſſit:qᷓ; in ꝓm ptu ſit
̊̃̊z ꝓleno(vt dici᷑)coꝛnu·Mec nature ſere
dona ſunt. la vero artis nõ exigua ſane
Occurrũt nãqʒ cũ alta tẽpla multa:domi
foꝛiſq; diuine veneratõni: ⁊ chnſtiane re
ligioni dedicata: tũ vero ip̃a epiłcopalis
ſedes Bamberge eiuitatis pleno iure do
mina: cuiꝰ decoꝛ ⁊ magnitudo cuiuſlibet
etiã nobiliſſime ciuitatis oꝛnamento eſſe
poſſit · Surgũt p̃terea quoquote vᷣteris
tot tanteq; domus:edes regie:quarũ nu
merus magmnificentia ſpectabilẽ vrbeʒ
admirandã efficiant · Omĩa quippe ſũt

ad vrbis ſufficientiã: pꝛeterqᷓ; menibꝰ et

muro caret: in maxime libertatis ſignuʒ.
Non dicã nunc reuerendiſſimi antiſtitis
domini antonii ex nobili rotenbã fami
lia fidem ⁊ ſanctimoniaʒ. Non cleri deuo
tionem ⁊ pꝛeſtantiam · Non diuini cultuſ
inſuitutionẽ obſeruantiam. N on ciuiuʒ
bumanitatem beniuolentiaʒ · Non ado

leſcentuloꝛũ grauitatem ⁊ continentiam
Non matronarũ claritatem ⁊ pudiciciaʒ.
Non deniq; temploꝛũ omatum ⁊ totiuʒ
vrbis admirandã pulcritudineʒ: que me
hercle cõſpicua ſunt:⁊ egregia decoꝛata
lauticia: que ſi omĩa pꝛo dignitate lauda
re vellem: Ante diem clauſo cõponet ve
ſper olimpo· Manc igit᷑ feliciſſimam bam
bergenſem ciuitatẽ:ſapientiſſimã quoq;
appellare licet Quippe que quod ab etru

ſaius inuentũ: ⁊ a romanis vſurpatuʒ opti

mum regendi temperamentũ legerit: i-
ſibi vendicare ſtuduerit · Quemadmoduʒ
enim ad cõmunem tuendam libertatem
optimum factũ iudicarũt romani conſu
lares tribunoſplebis addẽ poteſtati:hoe
eſt plures creare magiſtratus:vt qð pau
ci non valerent:id plures ſuſtinerẽt: vti
q;ʒ quod in paueis pꝛeſidẽtibus periculo
ſum foꝛet:id a pluribus tutũ redderetur
vt demum in quo pauci aberrare poſſẽt:
id plures coꝛrigerent atq; emendarent.
Sic apud eos vnus per reuerendiſſimuʒ
dominum antiſtitem: quem ſcultetuʒ vo
cant deputatur: apud quẽ ſumma pote⸗

ſtas cum imperio eſt· hic nõ publicis edi

bus:ſed in pꝛiuata domo ſua ⁊ conſueta
habitat · hic ĩ caput vniuſcuiuſq; animad

uertendi poteſtatem habet · Si de homici

dio: ſi de furto:de rapinis:de veneficio:

de adulterio · ac ceteris criminibus agatc᷑:
aſtant in conſilio eius: quos ipſa ciuitaſ
deputat viros conſulares · Rei ipſi in vin
culis adducuntur · Tbi 2 accuſatoꝛibus
defenſoꝛibus dicendi contra reũ:⁊ pꝛo
reo facultas datur· Auditis omnibus in
ſententiam itur · Godẽ oꝛdine de ciuilibꝰ
cauſis cognoſcitur apud hunc magiſtra
tum eius conſiium: quia liberam iudi
candi habent poteſtatem · Veſtruʒ igitur

eſt reuerẽdiſſime pꝛeſul Magnifice ſeul

tete: ⁊ ſapientiſſimi conſules:tam glo⸗
rioſe patrie:ciuitati:⁊ reipublice conſule
re: iuſticiaʒ conſeruare · Nihil enim pul
crius: nihil dignius:nihil antiquius duci

tis: q; dies ac noctes pꝛo taʒ alma patria

1 republica vigilare: vigilando defende

re:defendendo cuʒ laude ⁊ gloꝛia guber
nare · Quam quidem facultatem ille vo

bis tribuat et concedat: qui cum bea⸗
tiſſima eius genitrice: ac diuis kemrico

kunegunde:quibus bamb erga gaudet
patronis:in excelſis viuit ⁊ regnat per ĩ
finita ſecula ſeculoꝛũ benedictꝰ Amen.
¶ I lausẽ 1 cõmendationeʒ clariſſima

rum feminarũ Oratio exquiſita:. CNKN

8 Kxima a ampliſſima me gloꝛia di
e: ſi ꝑpetuis a exq̃ſitiſſimiſ vos

audibus ſatis ꝓ dignitate extollere poſ
ſem:qð nullo ꝓfecto pacto cõſequi valeo
Qum dicẽdi ars a me aliena ſit:⁊ hec res
in ſe tantũ dignitatis ac excellentie cõti
neat:vt nõ infimũ aut mediocrem viruʒ

defatigaret:ſed ſummũ ac ꝓpe diuinum

oꝛatoꝛẽ illud aggredi phoꝛreſcere q;plu
rimũ faceret:tñ de laudibuſ ⁊ excellentia
veſtra:honeſtiſſime femĩe verba facturꝰ
(emꝑ cũ bona vr̃a venia) ¶ B ¶ Budi
cicia:que vobis eſt ꝓpꝛia:pꝛioꝛeſ ſibi niti
tur vendicare ꝑtes · Nam quãta ea ſit vir
tus:mulli pꝛofecto obſcurũ eſſe arbitroꝛ

vel ea inductus ratõe: ꝙ ipᷣe deus ĩmoꝛta
„ —
lis:⁊ dñs noſter humanã naturã induere

volens:mõ niſi ex pudiciſſima virgine cõ

cipi:naſci:ac ꝓcreari voluerit: qñ ve in ꝑ
petua eius humanitate pudiciſſimus ip̃e
fuit:quãdo ⁊ apud illũ nullus gradꝰ ma

ioꝛ:acceptioꝛ:aut pꝛoximioꝛ ⁊ ĩ terris fu

erit: ⁊ celeſti vita ſit:q; ꝓpudicarũ ⁊ pudi
coꝛũ· Primũ igit᷑ omniũ ſtatuer̃t romani
pudiciciã(quo quidã titulo nulluſ maioꝛ

cuiq̃; exhiberi poſſit) ꝓ dea:⁊ numie celi:
templis:ſacriſiciisqʒ rit e honoꝛari Nec

ĩmerito:quã videlicet vir oꝛum pariter ac

mulierũ pꝛecipuũ fundamentũ:quã pue
rilis etatis inſigne pᷣſidium:quã muuente
⁊ virginei floꝛis:ſimul ⁊ ſanctitatis ma

tronalis alias matrimonialis cuſtodẽ: et

oꝛnamentũ eſſe animaduertebãt.x quo
quidẽ illud apud eos laudatiſſimuʒ ema
nauit ĩſtitutũ:vt q̃ femine vno matrimo
nio cõtente fuiſſent: coꝛona pudicicie ho
norarent᷑ · Quã quidẽ pudiciciã quo facili
us inuiolatã ſeruarẽt:vini vſum romaĩs
feminis ⁊ inhibuerũt· ⁊ ignotũ eſſe volu

erunt: ne videlicet ĩ aliquod dedecus ꝑꝛo
labarent᷑:qm̃ pꝛoximꝰ a libero patre intẽ

perantie gradus: ad incõceſſam venerez
eſſe cõſueuit · Cunqʒ ſine libero ⁊ cerere

frigeat venus · Quid em̃ de minerua qua
. ... Ü‚7 i „„ „
dam: ⁊ eius pudicicia dicãy que ob virgi

—

gnũ arbitrarer: matrõe pudiciſſi

nitatẽ tuta ndã patreʒ dicit᷑ interemiſſe.

pluris em̃ integritatẽ:q́; parẽtis pietatẽ?
eſtimauut. Quid de calſidꝛa:ᷓ nec appol
lini quid cõſentire voluit? Quid de hbyp

pone greca: ⁊ bꝛctona cretenſe? quaruʒ
pꝛima cũ hoſtiũ dlaſſe eſſet excepta in ma

re(vt moꝛte pudiciciã ſeruaret) ſe abücẽ?
nõ eſt verita · Atera vero quã minos cre
tenſiũ rex cũ inſequeret᷑ aufugiens: eadẽ
ratione in mare ſe pᷣcipitem dedit · Quid

de veſta ſaturnia? que ob eius p̃cipuaʒ

nelope ⁊ didone:q̃s vno viro legimus fu
plurimis:q̃s ſi enumerare voluero: dies

potius q́; copia deficiet ¶ C Ded cõſi
deremus hanc tantã rem parũ diligentiꝰ

Quid em̃ eſt aliud maritis fldeʒ ſeruare:

aut illos admirabili caricate ꝓſequi: niſi

honeſtatis iura tenẽ milia ſuperioꝛi af
fricano.Thuria· Q· lucrecio nõne fidiſſ ĩe
fuere ? Sulpicia lẽtulo cõuige pꝛoſeripto
vt fides ĩcoꝛrupta remaneret.ſeipſazʒ pꝛo
ſcribere nõ dubitauit· Euande virũ ſuum
capaneũ adeo dilexit: vt dum illius cada
uer fulminatũ: ac ſemiuſtum in rogũ po

neret᷑:pꝛe ingenti animi doloꝛe:ſe flãmis

iniecerit:vt ita ſimul cũ illo exuſta in mi

xtis cineribus in eadẽ vrna deponeretur
fulia quoq; cũ e foꝛo pompei cõiugis ve
ſtem cruentam domũ relatã cerneret: ſu
ſpicans quid mali marito accidiſſe:graui
doloꝛe ⁊ cõceptũ:qð adhuc in vtero erat
eiicere: ⁊ qð acerbiuſ fuit expirare coacta
eſt· Nec hipſicrateã reginã tacebo: qᷓ ton
ſis capillis:⁊ ſingulare eius foꝛme decus
in habitũ virilem cõuertens: quo faciliꝰ
virum ſuũ mithꝛidatẽ comitari valeret:il
lum a pompeio victũ: ⁊ mente ⁊ coꝛꝑe in
fatigabili:ꝑ diuerſas gentes fugientẽ ſe
cuta eſt · Ouãta vero pꝛudentia:
aut potiuſ diuinitate hic muliebꝛis ſexus
floꝛuerit · Cyri filia.dyoniſii mr̃.calphur
nea:tanaquil:⁊ ſibille om̃s pariter ip̃e te
ſtant᷑ · Quid em̃ eſt aliud ex ſomniis futu
ra pꝛeuidere:aut ex pꝛodigiis · niſi pꝛudẽ
tia ⁊ quidẽ ſingulari · ac diuinitate pꝛodi
tum eſſe? Quid pꝛudẽtiꝰ aut diuinius qᷓ;
vᷣginis cõceptum.omĩpotentis dei aduẽ
tum·paſſionẽ· moꝛtẽ:ac reſurrectionem.
In quo maxime ſides noſtra conſiſtit· ab

cmnibus ſibillis diuinari:pꝛedici:⁊ pluri

bus verbis aperiri ? ¶ ( Tanta mulie
bꝛs generis ac ſexꝰ eſt foꝛtitudo:vt hac
vna maxime mulieres cõtinue quiſqʒ ad
miratus ſit: Arpalicẽ thꝛaci am audiuimꝰ
ligurgü patrem ſenem a gethis captuʒ:
collecta ſtatim multitudine:celeriꝰ q̃ᷓ; de
femina ſperare licuerit:armis: ⁊ ſuo pꝛo
pꝛio roboꝛe li beraſſe. Taceo ſemiramim
aſſprioꝛũ reginam:que poſt ſui coniugis
moꝛtẽ: ⁊ arma ferre:⁊ militare ſepius p
regni defenſione cõſueuit. Cloelia vero
cũ aliis poꝛſenne etruſcoꝛũ regi obſeſ da
ta: nocturno tꝑe deceptis cuſtodiis: cele
ri fluminis traiectu patriã liberauit. Poꝛ
tia autẽ cum apud philippos macedonie
campos bꝛutũ maritum moꝛtuuʒ intelle
xiſſet quia fet᷑rũ non dabat᷑)oꝛe ardẽtes

carbones hauſit. ¶ E (Si conſtantiazʒ

querimus ſempꝛonia gracchoꝛũ ſoꝛoꝛ et

ſcipionis e miliani vxoꝛ:cũ a tribuno ple
bis ad populũ in foꝛo ꝓduceret᷑: inſtaret
qʒ cõtra eam multis minis tribunicia po
teſtas:necnõ ĩcerta vulgi multitudĩe ob
ſtrepente·quitũ execrabili audacia: fal
ſo alienã volentem vſurpare ꝓpinquita
tem cõſtantiſſime repulit. IBn
bertatẽ:qͥd hoc femineo ſexu liberalius⸗
faniũ:marium a ſenatu romanoꝛũ hoſtẽ
indicatũ in ſnã domũ deduxit Rpulie re
gionis quedã femina buſa noĩe ditiſſima
nõ nullos ciues romanos canenſis pꝛelii
reliquias:domi ſue benigniſſime ſuſten
tauit · (MHSi pietatẽ:alias pr̃es inue
niemus: alias mr̃es ĩ carcere per multos

dies ſuo lacte ſeruaſſe.Antigona edippi

Flia patri ceco:⁊ ĩ exilium pulſo cõtinue

ducatũ miſeranda pᷣſtitit· Claudia veſtal

virgo inter patrẽ ſuũ triumphantẽ: ⁊ tri
buůnum plebis violẽta manu illũ e curru
trahentẽ ſe interpoſuit: ⁊ a parente ſola
vim tribunitiã ðpulit ( E deſüũt
mihi clariſſimarũ mulierũ exempla: qᷓ et
lris ⁊ ſtudis ⁊ eloquẽtia floꝛuerũt. Quid
em̃ ĩpꝛimis literis maius: aut excellentiꝰ
humano generi dari potuit: his nãqʒ re
cta.honeſta·ſancta · ac religioſa ſectari in
ſtruimur:his: que ad rem pꝛiuataʒ ac pu
blicam: his: que ad ſacre reli gionis ritus
ac cerimonias ſpectant doceri abundan
tiſſime poſſumꝰmo illud auſim dicere:

vir ſapiens vllo pacto quis eſſe nõ põt:
qui ſit omniũ penitus literarũ ignarus
1 epers:labet᷑ is in paruis minimiſq; re
bus · errabit · decipiet᷑: quo ſapienti nihil
magis põt eſſe cõtrariũ.harũ igitur tãte
vtilitatis ⁊ pᷣſtantie literarũ:quis moꝛta
libus vſum aperuit g quis earũ autoꝛ ex
titit? mulieres ꝓfecto · Cſidem ferũt: ſiue
illã ꝓmethei:ſiue aliã machi:nõ ſoluʒ ter
re cultũ: lini vfum:ſedqð pꝛeſtantius
eſt)apud egyptios literas ĩueuiſſe:quas
poſtmodũ nobis latinis Nichoſtrata o
mi archidum regis filia: aut eadẽ Qarmæ
tis euandꝛia non ſolũ dedit ſed etiã earũ
coniunctões:ac ſonos edocuit· Sed quio
de ceteris artibꝰ dicemꝰ g Minerua apud
argiuos phoꝛaneo:ſiue apud atheniẽſes
Ogigio regnante:⁊ lamificiũ:⁊ texturaʒ:
⁊ numeros:⁊ eoꝛundẽ figuras ĩgenio ad
inuenit acutiſſimo ·hanc etiã aiunt: ſiue
aliamnã plures mineruas legimus) oli
uarumquadꝛigarũ ·⁊ belloꝛũ autoꝛẽ exti
tiſſe ac pꝛincipẽ · Quid ceres? que moꝛta
libus ex duris glandibus pecoꝛũ moꝛe vi
uentibꝰ terras colere:ac fruges colligere
monſtrauit · Ita vt ꝓpterea nec ĩmerito
apud gentiles dee: hoc ẽ diuine mulieres
appellent᷑ · Extat coꝛnelia ſcipionis affri
cani filia:cuiꝰ ꝑmulta ſecula eius moꝛteʒ
extabant eple elegãtiſſimo ſtilo per ſeri
pte · Et Saphos poetiſſe libꝛi:ſũmo in ho
noꝛe apud grecos:ꝓpter ſingularẽ facun
d iã ſcribendi artẽ habiti ſunt:a qua ſa
phicum carmen dicũt denominatũ· Aſpa
ſia quoqʒ ꝑ ſocratis tꝑa fuit doctiſſima q̃
dem mulier: ⁊ eloquẽtia ⁊ literis p̃cellẽs
a qua Socratẽ ph̊m tãtuʒ ſe didiciſſe que
dam nõ pudeat confiteri · Extat Centona
quã diuinã dicereʒ:cũ ex marone tot ver
ſus ad dei noſtri intellectũ traxerit:ni ali
ter a nobis ſenſiſſet hieronimus:ſed(qð
repꝛehendi nõ poterit) doctiſſimã appel
labo. Quid de ameſia: quã eo ꝙ ſub femi
nea foꝛma virilẽ aĩm gereret Andꝛogenẽ
vocauere · Ga apud p̃toꝛes maximo pplĩ
concurſu: ⁊ cauſam egit: ⁊ pꝛima actione
a cunctis pene iudicis liberata eſt. Caia
quoq;ʒ a frãnia lutii ſenatoꝛis vxoꝛ:ita li
tibus a cauſis apta fuit: vt apud plures
magiſtratus ſepiſſime oꝛaſſe dicatur · et
qð omniũ eſt maximũ:humanum genus

alioquin bꝛeui periturũ foꝛet:ni eſſet hic

muliebꝛis ſexus· Mulieres itaqʒ ſunt que

familias:que res puplicas:q̃ totam deni
qʒ conditionẽ reſtaurant:⁊ qdð maius eſt
ĩmoꝛtalẽ reddũt· hoc romane vrbis cõdi
toꝛ intelligẽs qñ feminis careret:cuʒ Sa

binis bellũ graue inire nõ dubitauit · Oo

gnoſcebat em̃:huiuſmõi imperiũ:ſi muli
eres nõ adfuiſſent pauciſſimis eſſe dura
turũ diebus · Poſſem magnanimitatem.
ulcritudinẽ. ⁊ alias mulierũ dotes ſimi
liter exemplis ꝓſequi:niſi nũc moduʒ nr
excederet ſermo:vel verius:ne ego tã in
ſcius ſum:vt mulierũ vᷣtutes ac pſtantiã

memoꝛare me poſſe crediderim æſi em̃ re
cte penſabimus:in omni vᷣtutis genẽ (da
te veniam viri vera loquoꝛ) inueniemus
eas:ſi ñ ſuperaſſe viros:ad ſaltẽ equaſſe
R(n tot igit᷑ ⁊ tantarũ virtutum teſti

monia: qᷓbus muliebꝛis ſexus abundãtiſ
ſume fuit inſignitꝰ Conſtat vſqʒ; ad etatẽ
M.appii ⁊ ſe omaſſe mulieres:⁊ auro ab
undanti: ac purpura vſas:nõ ſolũ vt ma

ritoꝛũ autoꝛitatẽ ſeruarẽt: ſed etiã vt foꝛ
moſioꝛes ſeſe redderẽt· Tũc lata ẽ appia
lex:ne qua mulier plꝰ ſemiuntia auni hba

beret: aut veſtimentũ verſicoloꝛis: q̃ndo
reſpublica ĩ maxio diſcrimĩe erat: quom

KKnibalẽ romanã ad vꝛbem caſtra poſitu
rũ timerent:quom ſocii:milites · claſſes
cõmeatus· pecunie deeſſent q̃ᷓ ola huius
legis condende cauſa fuere: tamdiu du
rature:q̃;diu populuſ romanꝰ ab ea cala
mitate liber eſſet floꝛente poſtmoduʒ re
publica hanc legem abꝛogando grauiſſi
mus:ac ſereniſſumns vir i cõſul M. Cato
poꝛtius matronis oꝛnamẽta reſtituit:qð
ab eo tꝑe vſq; ad hãc diem ĩuiolatũ iure
ꝑmãſit· Aurũ itaqʒ:⁊ huiuſmodi inſignia

ac oꝛnatus:quẽ latet vᷣtutis teſtimonia: 1

bene inſtitute mentis eſſe p̃coniaz ¶ B
Nõ em̃ decoꝛaſſent mulieres maioꝛes nri
tãto oꝛnatu: aut ꝑmiſiſſent niſi aliqua vir
tute meruiſſẽt · Sic mulieres pꝛimarie ab
ignobilibus differebant: ᷣta ferũt antiqᷣ

tus ꝑſarũ reges varios ſibi: ⁊ inuſitatos
vulgo habitꝰ multo auro:multiſqʒ gem
mis ſe indulſiſſe:vt a pnuatis ⁊ ſubiectis
diſcernerẽt᷑: ⁊ amplioꝛis apud ſuos eſſẽt

veneratõis· Et ĩpꝛimis mulieribꝰ:quaruʒ

viri auro vtunt᷑ hec inſignia cõuenire: et

eas maritoꝛũ autoꝛitatẽ imitari (nã viro
rum genere nobilitant᷑: ⁊ illoꝛũ tantum

gloꝛia illuſtran)nemo dubitat gknde ll

pianꝰ iuriſcõſultus nõ ĩmerito eas vult
femin as clariſſimas appellari:qꝛ clariſſi
mis ſunt cõiuncte ꝑſonis:⁊ tãdiu clariſſi

me habent᷑: q́;diu cum clariſſimis viriss

matrimonio ꝑmãſerint:aut ab illis ſepes
rate aliis inferioꝛis gradꝰ nõ nupſerint·

hoc ius antiquũ:hoc nouũ:a vt iuriſcon
ſultoꝛũ verbis vtar: hoc ius nouiſſimum

aptiſſimis notat legibus. hac cauſa cum

ſuaſu Mardochei heſter nõ vocata Artax

erxem ꝑſarũ regem eius viruʒ adiſſet: ot
ipᷣm ꝓ cõmuni iudeoꝛũ ꝑiculo depꝛecare
tur:eoq; ꝙ ĩuitata nõ fuerat timoꝛ ſuos
artus oecupauiſſet Qex em̃ erat:vt ſiquis
ad regẽ nõ vocatus intraret capite puni
retur niſi ei quẽ ſaluũ eẽ voluiſſʒ cõtinuo
aurea virga poꝛrigeret᷑ Rex cõiugeʒ gre
mio collegit: fouit:⁊ oſculatꝰ eſt: ꝑſuaſit
q; ne ex lata lege quid mali metueret: ad
ducens leg es ſubiectis dici:nõ aũt vxoꝛi
bus:que ⁊ ꝑiter cũ maritis regnare: et ei=

dem debent habere poteſtatẽ· vt autẽ ali

quãdo cõcludã· Ad illarũ quas ſupꝛa dixi
feminarũ pꝛeſtantiã queſo matrone bo
neſtiſſime mentes erigite veſtras atq; ex

tollite · Quod quidẽ ſi a vobis factum fue

rit · It ſanctiſſima ꝓudicicia. cetereq; vᷣtu
tes ſuũ apud vos locũ obtinuerint:ſũma
apud deum ĩmoꝛtalẽ:apud quẽ nullũ bo
num eſt irremunerandũ merita. ſingula
remq; amoꝛẽ · fauoꝛemreuerentiaʒ ⁊ ob
ſeruantiam cõſequimini apud om̃s:⁊ de
niq; laudẽ vobis cõparabitis ꝑpetuã.
¶ In deſponſatõe dñůe Richarde: ⁊ incli
ti Marchionis Gſtenſis ſponſalitia Ora
tio oꝛnatiſſima. ”MM
Vam maximũ:q; ve ampliſſimꝛuʒ
munus hodierno die ĩfirmis bu
meris meil deſüpſiſſe intelligam

illuſtres heroes: vos q; magnifici viri: q

fauſtũ hunc nuptiarũ diẽ celebꝛaturi tan
to ſtudio:tantaq; ĩuſitata frequẽtia con
ueniſtis:clariſſimo ⁊ floꝛentiſſio cõcurſu
veſtro abunde in documẽto eſtis· Ga qui

dẽ altiſſia res: que ꝓ ſua digĩtate tracta

ta ad lõgũ vſq; volumẽ excreſceret: ⁊ no
bile qdᷣlibet onoꝛaret ĩgeniũ:pfecto ma
gno erat alicui delegenda oꝛatoꝛi:qᷓ hoc

in menſo dicendoꝛũ aceruo:ingenii vim
autoꝛitatẽ ⁊ eloquentiã pareʒ: mariti ac
marite dignitati: ⁊1 magnitudini reruʒ ſũ
mimiſtraret · MHec ego quãta eſſent: quãtũ
qʒ ſuo pondere vires meas oppꝛimerẽt:
cum mecũ ipᷣe cogitarẽ:cepi verecundus
ſubdubitare nuhi vicõ verti poſſe:ſi quo
tid ianis votis expetitã laudatõis occaſio
nẽ:non officioſe ſatis ⁊ accumulate ꝑſol
uero:dũ pꝛincipis mei memoꝛalibꝰ meri
lis exiguã dicẽdo:atq; ieiunã operã ĩper
tirer · Sed qꝛ excellẽtes pᷣncipes:qͥ me offi
cio ⁊ amoꝛe ꝓſecuti ſunt colẽdos eẽ: ipſo
rũqʒ ĩperatui parendũ ſꝑ exiſſimaui: con
ſtitui anĩo delatũ fidei mee oꝛatõnis hoc
genꝰ nulliꝰ loci exceptõe:nmulla ve cauſa
rcuſare: malo em̃ ĩbecillitatẽ q́; aĩim accu
ſari · Dũ igitardua hec: meiſq; maioꝛa vi
ribus molliri aggredioꝛ: diuinã opem im
ploꝛabo: vt quo adire mea ignoꝛatio nõ
poſſit: celeſti fauoꝛe adductꝰ aſpirẽ · verũ
nũc ip̃e locus:ipſaqʒ cõſuetudo illuſtres
ꝓceres nos admonet: ſũma queq; carpẽ
do ptranſire paucis: de ipſiꝰ matrimonii
ac ſponſoꝛũ laudibꝰ attingere decreuimꝰ
Qſi pꝓ earũ rerũ di gĩtate:veſtriſq; expe
ctationibꝰ minime dixiſſe videar· Mãc mi
hi a vobis veniã cõcedi opoꝛtet· Ita tamẽ
vt nõ rem ĩgemo.ſed ĩgeniũ rei defeeſſe
arbitremini · Quiſ em̃ cõmode aut omate
ſatis tanti ſacramẽti laudes explicare po
tuerit ? In quo nõ ſoluʒ honeſtas ⁊ vtili
tas: ſed ⁊ laus ſũma cũ iocũditate verſat᷑
Cũ em̃ multa diuinitus:ĩmo omĩa nobis
tradita ſint: quibꝰ iucundiſſie vitaʒ duca
mus: nihil ſane eſt ſi recta animaduerſio
ne meditari voluerimꝰ: qdð huic cõiugali
conſoꝛtio poſſit anteferri g Idmirande
ꝓfecto ⁊ ĩnumere ſunt laudes ſingulariſ
ſime:digĩtateſq;ʒ ſacratiſſimi matrimonii
ratõe multiplici ſũmopere venerãdi. Pri
mũ qꝗppe autoꝛis rõe. Deus em̃ veri pr̃is
functꝰ officio ne genꝰ deficeret humanuʒ
marẽ pꝛmo ad ipſius dei ſimilitudinẽ ef
ſinxit: deinde feminã ad ipſiꝰ viri cõfigu
rauit effigiẽ: vt duo inter ſe pm̃ixti ſexuſ

ꝓpagare ſobolẽ poſſent:⁊ cõmunẽ terrã

multitudine adimplere:vt quidẽ hieſus
chꝛiſtus · pius · verus · optimꝰ deus: nõ in
cõſulto dixit geneſiſ pᷣmo.Oreſcite ⁊ mul
tiplicamini ⁊ replete terrã. Loci inſuper

ratione digniſſimũ eſt matrimoniũ ſacra
mentum:quia in deliciarũ paradiſo initi
atum · Status pᷣterea:nam temꝑe innocẽ
tie: ⁊ ante peccatũ ĩſtitutũ fuit. Nihil ita
q; in rebus humanis ſalubꝛius atq; pꝛe

ſtantius cõiugio eſt· Conſpicimus em̃ hu

mani generis conſeruationẽ: hominũ ſa
luteʒ · vrbes · domicilia.foꝛtunas:⁊ quecũ
qʒ que ad bonum ſtatũ hominis attinẽt:
ſine iſtac copula nullo pacto duratura.
Quid mund ipſe eſſet? quid ciuitates:
parentele magnificũ cernerẽt:ſi nõ ma
trimomi cõtinuus vſus:⁊ cõſuetudo fre

quentaretur? per hoc pꝛelia etiam acer

rima: ac inimicicias ſũmas ſedari:in ami
ciciam conuertiq; videmus· Interq; con
iuges amoꝛem indiſſolubilem: earitatem
qʒ perpetuam mirum in modum genera

n.· Nam nihil iocundius: nihil carius op

tari poteſt: q́; pudicam ⁊ honeſtam mu⸗
lierem petere: que ĩ ſecundis ⁊ aduerſis
rebus ſocia · cõiunx. ⁊ amica ſit: que te in
ado leſcentia comitaturi ſenectute non

deſerit: tecum pernoctatur: peregrina:
tur: ruſticatur: laboꝛes non aſꝑnatur pe
ricula nõ metuit: moꝛtem nõ ꝑhoꝛreſcit:

cui deniq; cogitatões coꝛdis tui oẽs ſecu

re reſeras: de qᷓ Cicero ad atticũ loquens

ſie dixit: qᷓd dulciꝰ q; h̃e qͥ cũ oĩa videas

loqui vt tecũp̃terea maximus pꝛinceps
deus geneſis pꝛimo ait· Nõ ẽ bonũ hoĩeʒ
eẽ ſolũ faciamꝰ ei adiutoꝛiũ ſimile ſibi . de
quo etiã matrimonio Cicero cogitans in
ſomnio ſcipio nis ſic ait · Nihil eſt em̃ p̃n
cipi illi deo: qui omnẽ hunc mundũ regit
quod quidẽ in terris fiat acceptius q; cõ
cilia cetuſq; hominũ iure ſociati Nam cũ

moꝛtales eſſemꝰ effecit nos generis per

petuitate immoꝛtales· hinc dulce viri et
vxoꝛis nomen exoꝛtũ eſt · hinc pꝛopꝛii cui
qʒ libeni comparati ſũt·hinc immenſa va
gandi libertas extincta eſt· hinc inſueta qᷓ
dam. infinita · inſatiabilis · inexcogitata:
ipſis pꝛopemodum amantibus ĩcogni

ta dulcedo: atq; ſuauitaſ data eſt: que ma
ritum coniugi: coniugem marito: vtriſ

qʒ liberis liberos vtriuſq; demiceat· Qua

re non ſine cauſa iure ſtatutum eſt: ſine

vtriuſq; conſenſu matrimonium confici
minime poſſe: vt amoꝛ inter cõiuges per
retuo inuiolatꝰ permaneret: ⁊ ne vllum

pꝛoꝛſus futurum caritati atq; beniuolẽ

tie obiici poſſʒ obſtaculum · Ovehemẽs
amoris magtudo·O matrimonii vis ine.
ſtimabilis:qs te dignis vnq; laudibꝰ ꝓ⸗
ſequet᷑ gdebitaq; veneratione cõmenda
bit g aut meritis tuis parẽ gr̃am referꝛe
poteritSi quis eſt: quis inquã eſt per
deuz immoꝛtalẽ qui tanta: totq; magni⸗
fica de cõiugali laudatione dicere poſſit:
quin multo plura: multoqʒ magnificen
tioꝛa dicenda ſint ꝗᷓ ſi enumerare volue
ro:diem nocti coniungere opoꝛteret · Sʒ
omittamus iã quidẽ verba de ipſa faceꝛe
⁊ ad id qð ſecundo loco polliciti ſumus.
ſcʒ ad mariti mariteqʒ laudes tranſeamꝰ
Qua q̃dem in re cum videam maius ſoli
to mibi onus incũbere:mon queqʒʒ ſigilla
tim: ſed ſuccincte tractare ꝓpoſui:preſeꝛ
tim cum adeo clara.aꝑta:⁊ maĩfeſta ſint
vtriuſqʒ virtutũ ſuarũ p̃conia:vt nulliꝰ
laude creſcant·. nulliuſqʒ vituperatione
minuãtur· Et impꝛimis letoꝛ humaniſſi
mi dñi:qð apð hos dico quoꝛũ plimi cuʒ
in ip̃is pꝛincipis mei geſiis·tum rebuſet
periculis quotidie verſati. diumum aĩm
pꝛudenſq; ingenium eius: magiſtra ex
perientia cognouerunt · Nulla equidem
illud rerum ſublimitas ſuperat: nulla
confundit varietas· nulla oberie magni
tudo · Ciuſq; celebritas tanta eſt: tanta
in rebus perſpiciendis facilitas: ꝙ in
preclaris facinoribus: ⁊ implicita oĩm
magnarum rerum copia: ſublime alio
rum acumen adeo ſemper excelluit: vt
neſciam ad quẽ primũ ingenii vſum pꝛ
cipem ipſũ natura parens genueriti ip
ſa virtus exercuerit · Quibꝰ in rebus ſem
piternas oĩm laudes · in quibuſ ut cecero

memit difficiliꝰ eſt exitũ q; principium ĩ

uenire: volenti cõpoſito ⁊ florido oꝛatio

nis ſtilo contexere:tã copioſa materia:tã

ta oꝛnamẽtoꝛũ vbertas aboritur: ꝙ dies
noxq; om̃is media ipſa in oꝛatõne defice
ret:cum nullo ſplendoꝛe facundie:nulla
dicẽdi aut ſcribẽdi autoritate ſatis orna
ri:cumulateq; ſatis cõmemorari poſſint
Sed dicendi modus eſt adhibendꝰ: ⁊ vir⸗
tutes belloꝛuʒ: ꝗᷓ ille noſter Anibal ſtre
nue. victorioſiſſimeqʒ geſſit: ac cetere taʒ
animi q; coꝛꝑꝑis ipſiꝰ dotes ⁊ foꝛtune con
ſulto p̃tereũde:hoc tm̃ ĩcẽſebo ꝙ hic nĩ

x.

heros ut faciliꝰ ſublimi ſpeculatõne ſua
ad oĩm rerũ noticiam penetrarzʒ: varios
moꝛtaliũ moꝛes: diuerſarũ gentiũ multi
farias nat᷑as·ſitũ diffuſi oꝛbis:⁊ mundi
remotiſſimas regiones ꝑ ingẽtia maris
ac terre ꝑicula late peregrinatuſ:ſtuduit
oculorũ iudicio ⁊ cognitione callere · Qui
poſteaq; a viſitatione ſacrarũ ediuʒ Sal
uatoriſ ⁊ iacobi:ad regnum ⁊ ad patriaʒ
remeauit: poſt moderatũ exercitiũ ſaluti
coꝛꝑis indulgendũ: om̃e eius vacuũ tẽpꝰ
diſtribuit: ut vel cura ſua grãdis imperii
vl ſtudio ſacrarũ lẽarũ.aut legẽdis pſal
mis a oꝛatõibus traducat᷑ · Tta ꝙ; Roltent
ad quos tãtarũ virtutũ fama defluxerit
nomẽ ipſiꝰ in eternũ colebũt:celebratuʒ
qʒ facient: nos quoqʒ fuiſſe beatiſſimos
qui hoc diuino principe frui:eumq; nr̃iſ
oculis tueri potuimꝰ. Quãta aũt ſincero
in pꝛincipe coꝛdis fuerit integritas 5g1 ad
immoꝛtalẽ deum quãta reuerentia g quã
ta religio ? quantꝰ timoꝛ?g qui apud ſuã
celſitudineʒ quotidie religioſi patres ob
ſeruant᷑: tam confirmate mẽtis reperire
pauciſſimo confitent᷑ gvnde mirifica me
rita ſua nulliꝰ obſcure diuturnitatiſ obli
uio vnq; obliteꝛabit: ſe dũ viuet chꝛiſtia
num nomen de boc fulgentiſſimo ſidere
oẽs loquent᷑ pꝛedicabunt·⁊ teſtabuntur

1 celo demiſſũ fuiſſe pꝛincipẽ talem com

memoꝛabunt · Quo neſciãt· an quiſnam
eoꝛum quos aliquando aut viderint aut

legerĩt glorioſius ſuis impetarit ? Qua

igit᷑ p̃dicatõe fulmẽ illud acumĩs extolle
mus g? quod ĩ poteſtate ⁊ licẽtia tãta nũ
quã niſi ad benigtatẽ · ad officium · ad vir
tutem accõmodandam eſſe exiſtimauit.

ſSius quippe miſericoꝛdie extant in aliis

exempla ſatis rara.cum inopes homĩes
ip̃oꝛũ egeſtate ĩtellecta nüũq; a ſe dimiſe
rit neceſſariis deſtitutoſ:ſinguliſqʒ a me

niſſimã eiꝰ pñtiã adire ſolitis:paterna ca
ritate · feſtiua hilaritate: ſuauiſſiõqʒ ſue
maieſtatis applauſu oẽm meroꝛem ade

merit · omnez ſemper ſolititudĩeʒ mitiga
rit · Tta ut ad mirandam eius ſapien tiam

pietatem: modeſtiam · vti numen aliqð

nos qui ſue maieſtati ſeruimꝰ.amemꝰ:et
veneremur atz ita colãꝰ ꝙ ſine ſatellite · ſ

ne milite ſine armis tãta młtitudo pplo
rũ ⁊ moꝛtaliũ moderat᷑ tractat᷑ ⁊ regitur

——

Sed nune intelligo pudiciſſime ſponſei
„ 5 . :. . 272 . . —. ℳ. .
iuriam facere:eius mentionẽ tãdiu pre⸗

termittens·quanq; illa qᷓdem mea ieiu⸗
na: 2 agreſti laudatione non indigeat

que ſibi ſua pꝛudentia:moꝛuʒ grauitate:
vite dexteritate latam: vberemq; ad eteꝛ:
nitatẽ feneſtrã patefecerit. Omitto ð pas
tria · de parentibꝰ.de nobilitate · de diuts
tiis. ⁊ de ceteris foꝛtune bonis verba fa⸗
cere· pꝛeterea corꝑis valitudinẽ ⁊ fome
condecentiã ſuꝑpuacuum exiſtimo in lon⸗
gioꝛem ſermonẽ ꝓtelare· hec enim hmoi
vt habentibꝰ quidẽ laudabilia ſint: verũ
eis facile ſine ignominia careas:que tñ ĩ

honeſtiſſima ponn ſatis ip̃am oſtẽdüüt

cõmendant: a laudant. ANlud vnũ oĩbus

omiſſis ſilentio p̃terire nõ potui caſtio⸗
reʒ fe aut continentiorẽ me vidiſſe nemi⸗

nem: maiori modeſtia:ſobrietate maioꝛe
neminẽ· O felices thedas:⁊ beatum virũ

tali coniuge decoꝛatũ.· Nullam em inuei
diu mecũ aĩmo reuoluens:quã ſibi equi

parare valeã.· Nil habent relique (pace
ſua dixerim) ed m huius virtutibuſ
conferant:de

illa ſublimis:ſi cũ huius vᷣtute conferan
tur · In hac em̃ ſuas omnes vies natura

exiuiſſe videtur. ura de ſponſi 2 ſpoõſe

laudibus non dicã:me longius ab inſtitu

to mea euaget᷑ oꝛatio:ſʒ ea inclita vt riu-
qʒ generis iſignia libet hoc tꝑe preterire
quia in repetendis illis multoꝛũ annoꝛũ
lugubꝛatio ſtudioſa conſumeretur. Vos
igit᷑ clariſſimi viri italice nobilitatis luci
diſſima ſidera:qᷓ haud ſecuſq́; ſtelle celuʒ
hunc celebꝛẽ conſeſſũ atq; locũ oꝛnatiſſi

ma veſtra pꝛeſentia illuſtratis: ĩ hac tan

ta apliſſimoꝛũ hoĩm abũdãtiſſimaruʒ qʒ
laudũ mititudĩe pene obꝛuti mihbi cogita
tiones veſtras accõmodate: ut ea que ꝓ
magnitudĩe rerum in hat tempꝑis angu⸗
ſtia explicari a me cumulate nequeunt:
tacita vos ipſi cogitatione recenſeatis·
Tandem ut finem aliquãdo dicẽdi faciã

pꝛo mutua noſtra deuotione veſtlꝛe felici

ĩprumis ſponſe ⁊ heros magfice: ꝙ virgi

nem talẽ pudiciſſimã dñam richardam:

rant: deleo iam ex aio ceterarũ lau
des: nil ſecuʒ habet cõmune lucretia. nil
hoꝛtenſia.nil bꝛutiinil regis mitridatis
coniunx. Soꝛdeſcit em iam eoꝛum gloria

—„

honeſtate a elegantia oꝛnatiſſimam: tibi

in coniugẽ elegeris: ut duo nõ ſolũ vona
in carne pꝛo diuino pꝛecepto · ſed etiam

vna in mente futuri ſitis · Tibi etiã ſpoſa
1 dña elegantiſſima non minꝰ congratu

lamur: que principẽ atqʒ virũtam clari/

ſimũ es ſortita:⁊ iubilantes oꝛemus: ut
vir et vxoꝛ beate ac feliciter multos ſibi

exigant cõcoꝛditer annos:claroq; fiãt de
Pꝛole Parentde.
Hog gii floꝛẽtini ad Rarolũ Laurẽtiꝭ
de medicis laudatio funebris ĩcipit ¶( A
natiſſimi atqʒ amãtiſſim quõda
mihi laurentuũ noſtri: debitũ vᷣtu
ti munꝰ pꝛeſtiti:q; eiuſ ĩ me officia poſtu
labant· non negligẽtie. nõ obliuioni tri⸗
buẽdũ:ſed doloris magtudini:quẽ ex ca
riſſimi:deq; me optime meriti viri moꝛte
ſuſcepi. Tantꝰ em̃ meroꝛ:tanta vis egri
tudiniſ mentẽ oppꝛeſſit: ut quotienſeun
q; aĩm ad eius meõriam reuocarim:ꝛ non
ſcribendi facultatẽ:ſed lacrimarũ copiã
ipſius recoꝛdatio mihi ſuppeditarit: qd

q; imbecillis ſolet animis eueĩre: ita cſ
ſerit dolori ratio ſcribẽdi ut a tempore

meroris mitigatio fũit expetẽda. Gtenim
quis tam durus:vel potius ferꝛeus eſſet
qui fletum ⁊ lacrimas in talis viri atqʒ a
mici commemoꝛatione contineret g Mul
ta quippe diuerſoꝛum hominum vulne

ra quotidie ante oculos obuerſantur: ut

nullius in obitu tanq; in re ĩſolita obſtu
peſcere debeamus:ſed tum maxĩa pars
hoꝛum ſi ſunt: ut incertum ſit vita ne i

loꝛum moꝛti potius.an mors vite fuerit

preferenda gviuant em̃ an intereant pa

rum ĩtereſſe moꝛtaliũ videtur? At vero
cum moꝛtem obiit is· c uius vita omnibꝰ

confert · cuius ſalus multoꝛũ ſalutẽ ãple
ctitur: cuius opes ac foꝛune ſemper a
micis pꝛeſto fuere qui liberalitate atʒ hu
manite om nes antecellit. tum demum
graue ac difficile eſt non conqueri· Quid

em̃ vita hominũ eſſet derelicta bonoꝛuʒ
tutela⸗ ſpoltaen amieicie fructu g quem

vnum habemus tutiſſimum poꝛtum in
variis caſibus qui videntur in vita homi

num conſtitutt. ¶ B (Etenim ſic

doloꝛem accedat· Nam parentes: patres

filiitum boni.tuʒ mali quicunq; hi fue

rint natura tribuuntur nobiſ:quo fit: ut

eos perſepe odio habeamus: nobis eoꝛũ

mteritus exoptetur · Amicos vero noſip
ſi eligimus ſponte noſtra:qui ſũt nobis
cariſſimi·quoꝛum iocunditate euʒ pꝛiua⸗
mur nulla videtur nobis vita eſſe iocun
da . ſi cui vnq; in amici ohitu dolere li
cuit:mihi certe licet:maxĩe qͥ non ſolum
dulciſſimo ac ſuauiſſimo amicicie fructu
ſed meipᷣo videoꝛ eſſe pꝛiuatꝰ.lle em̃ pa
rentum mihi caritatẽ · amici officia · fris
beniuolentiã pꝛeſtabat. Ille meas curas
ſuas eẽ dicebat · le me opibꝰ. pecunia ·
patrimonio ſubleuabat · Deniq; ea erat
inter nos mutua caritas ac beniuolentia
vt illo viuo nullam foꝛtunã extimeſcens
ſecurꝰ rerum in tranquillo videlicet por
tu viderer quieſcere · Ttaq; ſuentio meo
cauſã pꝛebuit non obliuio:ſʒ meroꝛ gra⸗
uis:q diutius q; vellem tenebꝛaſ quaſoã

ita aimo offudit: ut nulla adhuc conceda

tur ſcribẽdi facultas· ¶ ¶ Verum ne
nunc qdem parem eiꝰ virtutibꝰ elegãtiã
repᷣſ entare poſſuʒ:dicã tamẽ ut facultas

ſe dabit: que credã ad eius laudeſ ꝑtin eꝛe

de qᷓbꝰ anteqᷓ; dicere aggrediar: imbe cil⸗
litas noſtra ⁊ cõis vite condicio·tum foꝛ
tune iniquitas paulũ mihi deploꝛãda eſt
Nam quãuis optĩe cum laurentio actuʒ
putem:q ſũma felicitate ĩ fris amantiſſi

mi: caſtiſſime vxoris: oĩm ſuoꝛum cõple

xu:ſũma hoĩm beniuolẽtia · patria def lẽ
te vita functus eſt· tamẽ durũ eſt atqʒ ar
duum foꝛtune arbitrio magis: q́; rationi
nobis eẽ parendũ.Grãt ignobileſ. ĩutileſ
nefarii ꝑmulti:quoꝛuʒ interitus magno
emolumento:cõmuni paci:⁊ quieti eſſʒ
futurus.In eos libido foꝛtune graſſari
poterat: ſũmo oĩm plauſu ⁊ cõmẽdatio
ne . At eum ſibi delegit: ĩ quo ſe maxime
nobis obeſſe exiſtimauit: 1 vexare q;ᷓplu
rimos· verſat em̃ ſingula ut libet: ⁊ cum
nibil firmũ.nihil ſtabile · nihil exploꝛatuʒ
nihil certũ eſſe ꝑmittat:ĩ reruʒ continuo
labentiũ mutatione: cumiemo colloca
mur.vxoꝛes·fili. patres · res domeſtice

omes.⁊ quidquid in humanis carũ habe

mus:illiꝰ arbitrio obtẽperẽt neceſſe eſt:
vt ne ĩ horaz qdez hmõi rerum certi eſſe

poſſumꝰ.nfirmitates quoq; ac debilita

Eyy.

tes coꝛꝑis:moꝛs noſtroꝛũ repentina: ĩcer
ti obitus · varii caſus ante oculos aduer
ſant᷑:ut non ſolũ laurentii moꝛſ:ſed mea
quoq;:ceteroꝛũq; q̃ mihi ſunt cariſſum:
dubia foꝛtuna:metu.ac ſolicitudine men
tem conturbat· Maud inſulſe xerxes rex
ille potentiſſimꝰ: cum tm̃ exercituʒ cõpa
raſſet: quantuʒ nunq́ʒ antea hiſtorie tra
diderunt: fleuiſſe dici condicionẽ: imbe

cillitatẽqʒ condicionis humane:ꝙ nemo

ex tot hominum milibꝰ infra centeſimuʒ
annũ vnus eſſet futurꝰ. Cenus itaq; bu
manũ ⁊ caducum eſſe ⁊ moꝛtale:ac ea le
ge natum vt pereat neminẽ latet. CB
¶ Sic thebanꝰ pindarꝰ hoĩeʒ ſcribit vm
bꝛam eſſe ⁊ quoddã ſomniũ.
theocritꝰ ĩ duobus paſtoribus exp̃ᷣſſit di
cens:paſtoꝛẽ quendã cũ iuuẽtos fugare
voluiſſet: paulo ĩconſideratius ꝑ quẽdaʒ
excurriſſe collẽ:paruaqʒ ſpina ĩ talo fixa
doloꝛe ꝑterritum:ſociũ cui cridon nomẽ
erat acclamaſſe ut ſibi ſpinaʒ euellerz · Tl
lumqʒ cũ intentis oculis vix eam ridiſiz
ac ſũmis vnguibus elicuiſſet. tandez his
verbis cuʒ admiratione ſuſtuliſſe:qᷓ; par

ua quidẽ F tam robuſtum virum do

mat ¶ D¶ Qua cauſa ſapiẽter homer⸗
nihil homine imbecillius terra m nutrire
aſſeuerabat. ¶ &ᷓ ¶ Qð etiam eleganter
apud maronẽ iupiter declarauit duʒ her
culẽ pro futura palladis moꝛte conſulat
Tum genitoꝛ natum dictis affat᷑ amicis·
Stat ſua cuiq; dies bꝛeue ⁊ irreꝑabile tẽ
pus· Omibꝰ eſt vite:ſedfamã extendere
factis:hoe virtutis opꝰ. Nihil aliud pru

dentẽ oetam ſenſiſſe credenduz eſt: niſi
cõmunẽ humani generis cõdicionẽ oſtẽ
dere · ¶ Idem oꝛatius:pallida moꝛs
equo pulſat pede: paupeꝛum tabernas:
regũq; turres Nulli igi᷑ diem pꝛoferre

licet · agimur enim fatis:atq; fatũ ineui
tabile eſt · Sed ne foꝛte quid erroris ĩ veꝛ
bo capiatur · non hic fatum ſcᷣm ſtoico
rum moꝛem accipitur: ſed per fatum dei
voluntatem intelligo:fato ergo hoc eſt

diuina voluntate omnes morimur: ⁊ hu
manum quidquid eſt ut labatur neceſſe
eſt· Nec ſua cuiquã manet ſpecies:⁊ aliis

alias reparat natura figuras · Nec tan
tum homines deficiunt:ſed omne quod
natum eſt. ¶ Q ¶ Zuxta illud Criſpi ·

—

Omia oꝛta occidũt:a aucta ſeneſcũt· Nõ

manet babilon menibusoꝛtis penſibꝰ.

tẽplo.arceq; mirabilis-Non tiros oſtro

ſuperba atqʒ purpura. Non choꝛinthus
ere nobilis · Non athene omniũ bonaruʒ
artiũ inuentrices· Non creta centũ cele

beꝛrima vꝛbibꝰ. Non carthago romani
imperii emula· Omnia pꝛoſtꝛaca ac diru

ta iacent· Et alioꝛum parue reliquie: alio

rum nullum veſtigium apparet · Et licet
coꝛnix nouem ſeculis viuat:eamq; ceruꝰ
quadruplo vite temꝑe ſupeꝛet: vterqʒ tũ

ſuam moꝛtem nouit:fingunt ideo poete
ſaturnum celii filiũ:ſuos natos deuoꝛaẽ
vt ſub hac fictione om̃ia tempoꝛe conſu⸗
mi maniſeſte demonſtrent M (Tem
pus em̃cut eſt apud virgiliuz edax rerũ

inuidioſa vvetuſtas om̃ia deſtruunt:vi⸗

ciataq; dentibus eui.paulatim nigra cõ
ſumunt om̃ia moꝛte · ¶ ¶ Sapiẽter ita
qʒ anaxagoꝛas audita moꝛte filii:miil in
quit mihi inexpertũ:aut nouum nũcias:
ego em̃ illum natum ex me ſciebam eſſe
mortalẽ. ¶ K¶ Solon etiã philoſophꝰ
athenienſis vemens ad moꝛtem· et dum
multi amici ⁊ attinentes ad eum conflue
rent:pᷣcepit eis ut nullus ipſoꝛũ eum la⸗
crimis honoꝛaret: nec pꝛo eo exequias fa
cerent:aſſignãs huiꝰ rei rationem· om̃ia
que ſcdᷣm naturã fiunt habenda ſunt in
bonis.quid eſt autẽ tam ſcedðᷣm naturã q;
mors ſenibuſ.vulgaris etem̃ illa demen
tia eſt cenſenda: du parentibus · aut libe
ris · ꝓximis cognatis aut agnatis.notis
vel amicis oꝛbamur.lugemus animiſqʒ
contriſtamur· ꝓilos euellimus. palmas.
genaſqʒ percutimus. magnoqʒ replemꝰ
vllulatu domũ:⁊ deum quaſi errantẽ ac
cuſamus:qui tam acerbe abſtuliſſe vide⸗
tur:qð foꝛte diu putabamus manſurum
hoc facit aĩoꝛum ignauia:mentiũ hebeta
tio:atz ſtulticia q;oberrãſ. Nec eſt modꝰ
iſte: niſi quidã amoꝛ impatiẽs:ut que de
ſieratiſẽꝑ inueniſſe credat. Ignoꝛat qᷣp
pe recte iudiciũ:ratione multotiens carʒ
modũqʒ neſcit. neq; aliud poteſt cogita
re q; qð diligit·hic amoꝛ non accipit de
impoſſibilitate ſolatiũ:neqʒ ð difficulta
te remediũ. ¶ L¶ Etem̃ qd attinet: ut
ait valerius: huano iĩdulgere dolori: aut
diuino numini iniuriã fieri:ꝙ ĩmoꝛtalita

tẽ ſuam nobis cõpertiri noluerit? quaſi
dicat:non eſt aliud lamẽtari de moꝛte ali

euius:miſi inuidere deo:qꝛ ipſũ ĩmoꝛtalẽ
non fecit ſicut ſeipſũ . quoniã
bec ita ſunt cõſtituta:vt neqʒ flecti: neqʒ
mutari queant:cõparemus nos ad eam
que acciderũt forti animo ferẽda: imite
mur q; ĩ hoc breuiſſimo vite curſu:⁊ lau
rentiũ:a reliquos qui cũ laude et gloria
vixerunt · †pſe em̃ is extitit:vt ab eo per
omnèẽ᷑ vitaʒ peti poſſint honeſtatis exem
Pla. Nã vt ad euʒ iã reuertar: cuiꝰ gratia
ker habet᷑ oratio:plena virtutiſ ac doctri
ne ülius per oẽm etatem moꝛuʒ iſtitutio
de quo ita loquoꝛ:vt primũ etas ſanctiſ
ſime per oĩm officioꝛum gradus exacta.
tum qᷓ; moderate q; modeſte fortune bo
nis:in qbꝰ modũ ſeruare difficillimũ ha
bet᷑ vſus fuit. deĩde vᷣtutes eiꝰ a me pau
cis referant᷑ (N ¶ Vt eĩ ab adoleſcẽtia
oꝛdiamur: educatꝰ eſt a parentibꝰ optĩs
atz oĩ laude digniſ ſimis i caſta ac religio
ſa domo:ita ut nulli vnqᷓʒ ð ſe maledico
locũ pᷣberet· Mabuit em̃ ip̃e parẽtes tum
ꝑhũanos:atzʒ honeſtate ⁊ vᷣtute pᷣſtantes
tũ vo deũ timenteſ:a quibꝰ nihil niſi lau
dabile · piũ · caſtumqʒ ꝑceperit· Ipſe aũt a
natura optie inſtitutꝰ:ĩduſtria ac diligẽ
tia auxit pr̃nas traditões ·ſtudiis l̃arum
deditꝰ: eam doctrinã ſecutꝰ eſt:quam hu
manitatis ſtudia appellamꝰ. Ab hiſ opti
me eruditꝰ: adoleſcentiam qᷓ multis volu
ptatũ illecebꝛis ſtudia ferre ſolʒ:ĩ vᷣtutis
atʒ honeſtatis cõtẽtione collocauit· Grat
ſpecimen atʒ ĩgeniũ magni futuri cuiuſ
dã viri:quẽ pr̃nas dotes nõ equaturũ:ſqʒ
⁊ ſuperaturuʒ ſperabãt. ⁊n medio ferme
adoleſcẽtie curſu:q̃ etas ĩfeſta libidine a
gitari ſolʒ: ut ſe caſtũ a vicdis:que mitos
peſſundãt ſuaret · lectiſſimã adoleſcentu
lam vxorẽ duxit · vt ſacro cõiugio oẽm la
bez libidini ꝓpulſarz · Quid vero ð mori
b adoleſcẽtie dicã g Nulla eiꝰ petulantia
nulla laſciuia.nulli luxꝰ.nulla ꝓteruitas
nulle cõtumelie · nulle iniurie cões illiuſ
cogitationes p̃ferri poſſunt· nullos effu
ſos ſũptꝰ vidiꝰ.nullũ flagiciũ · nullũ ſce
lus:nullas cõmẽſatõnes:nullos cetꝰ no
cturnos:ſʒ ĩtegrã vitã.purã: modeſtam·
tꝑpatãq; nouĩꝰ oĩm vicioꝛũ culpa ⁊ labe
vacãtẽ· Mirabãt᷑ omnes eam adoleſcẽtis

grauitatem: q̃ nec in ſenibꝰ qᷓdem maior
eſſet poſtulanda:maiores natu ſũma di
ligentia ꝑſequebat᷑· pudoꝛ a continenti
diuerſoꝛnũ quoddaʒ in eo feciſſe videbãt᷑
O adoleſcentia om̃i cõmendatione ⁊ be⸗
muolentia cõmendanda:q̃ntum nonnul
loꝛuʒ moꝛes ab eiuſmodi inſtitutõe diffe
runt:qui ſi hũc noſtꝛũ imitari voluiſſent
melius ꝓfecto ⁊ fame ⁊ honoꝛi cõſuluiſ⸗
ſent ; (R. ¶ It vero poſteaq; in virum
euaſit: nũqͥd paulum ab ĩſtitute vite cur⸗
ſu deflexit gnunqͥd ſe a virtute pꝛiſtina ĩ
mutauit? mime quidẽ: ſed pꝛeteritũ tẽ⸗
pus maioꝛi laude ⁊ pꝛeſtantia cumulauit
Nam primũ patrie: tum vero amicis: at
familianibꝰ maxĩe conſulebat·habebat eĩ
in oꝛe diuinã illam platonis ſententiam
pꝛimũ deo: tũ patrie · demuʒ amicis nos
eſſe pꝛocreatoſ. Ttaqʒ quãta religiõe fue
rit: qua pietateqm̃ id pluribus exẽpliſ
patet) nequaq; opus narratione · Sed eo

rum ego me pcipue teſtem ꝓfiteoꝛ: quo⸗

rum ille ſecretioꝛa cõmunicabat vnã vir⸗
tutem· Ga eſt caritas virtutũ oĩm parens

gquam colebat mayxime· Cgenoꝛum domi

cilium erat: ulle viduas: ille pupillos: ille
virgines ſuis facultatibꝰ ſuſtẽtabat.d
erat pᷣſio calamitoſis: patrociniũ eiꝰ nõ
rogari ſe patiebat᷑:ſed admoneꝛe eũ ſatiſ
erat.· Poſſem multos referre quoꝛuʒ ille
mopie ſuis copiis ſubueĩt · Neq; em̃ que
bomo optimꝰ occulta eẽ volebat ſunt a

me ꝓpalãda · fugiebat em̃ hominũ plau⸗
ſus: ne id quod ei virtus ſuadebat: ad

Foinp inanem gloꝛiã fiere videret᷑ · Re
ferre poſſẽ pluria templa·tũ inſtaurata·

tũ a fũdam̃tis cõſtructa: variaqʒ eccleſia

rum oꝛn amẽta:q̃ ſũt ei cũ fr̃e pᷣſtantiſſiõ
viro:atʒ optĩo ciue cõia:niſi ea ita oĩbus

nota eſſent: ut ad ea referẽda oꝛatio ſuꝑ⸗

uacua videret᷑· Veruʒ ita excelluit in his

ediſicãdis · oꝛdinandiſq; eoꝛũ deuotio ac

magficentia: ut nulli nre etatis viri cum
illis valeãt comꝑari · B (Eam bo qlis
in patriã fuerit ꝑſpicuũ eſt om̃eſ ſuas cu
ras· ſtudia · cogitationes ad illiꝰ auctionẽ

confirmationẽqʒ conferebat: nihil publi

ci cõmodi in pꝛiuatã vtilitatẽ deriuabat ·
lola prie ſalꝰ añ oculos verſabat᷑:tanqʒ e
ſpecula quadã ꝓſpectãs · ad illiꝰ cõmoda
ꝑſpiciebat · Ctaq; eiꝰ ꝑiculis ꝓpulſandis

erat ſolertiſſimus: deniqʒ eã vigil antiaʒ
ac ſolicitudinẽ in reipublice cura pᷣbebat

vt nemo amãtioꝛ patrie videretur. Neqʒ

em̃ ut plures conſueuerũt ex publicis ca
lamitatibus ditabat᷑: ſed ut virum decet
bonum:et pr̃ie caritas requirit: publica
damna ſua eſſe dicebat · Ca conſulens: ea
ſuadens que ad pacem ⁊ quietẽ publicaʒ
pertinebãat. Nulluʒ deniqʒ preteribat bo
ni viri cuiuſqʒ patrie amãtiſſimi officiuʒ
pꝛeferebat pꝛiuatis commodis cõmuneʒ
vtilitatem. Is erat ei queſtus vberrimus

dignitatem atq; ãplitudinem reipublice

augere Anc ipſius difficillimis tempo⸗
ribus ſuas foꝛtunas effundere ꝓ illiꝰ cõ⸗
ſeruatione (CKam vero qͥs ignoꝛat
qua obſeruantia g quo officio g quo ſtu
dio fuerit in amicos? hoc mihi videoꝛ ve
riſſimum eſſe dicturus:mulluʒ noſtre vr
bis ciuem plures habuiſſe amicos: nullũ

obſeruaſſe diligentius: nullum ſanctius

coluiſſe .Quod eoꝛuʒ meſticia declarauit
fletus:qui m funere affuerunt · dolent
certe maximis incõmodis ob eius interi
tum ſe affectos:deflentq; ipᷣm ſibi prere
ꝓptum eſſe vnum: cuni nemo etatis noſtre
erat: neqʒ officio erga benuolos: neq; a

moꝛe comparandus· Grat natura ad ami

ciciam pꝛopenſa: erat iocunda eius con
ſuetudo:erat humanitas facetiis coniũ
cta.erat ſuauitas loquẽdi:ac ſale quodã
reſperſa vꝛbanitas: ut que ex eius oꝛe ꝓ

dirent: a riſu condita: ⁊ ſerio prolata vi

derentur · let abatur cuʒ quempiã aut or

nare dignitate poterat: aut iuuare opi
bus: aut augere honore · aut ab iniuria

tueri · ꝗpꝛopter plurimi iüllius amoꝛe te
nebantur ⁊ beniuolẽtia · Egregie id qdẽ
virtutis indicium. Quid vero beneficia
eius ĩ aĩcos referã:que tot tãtaq; ſũt: ut
dies potiꝰ mihi ĩ his cõmeõꝛãdis · q; vᷣba
deeſſẽt · Id maxĩe pᷣclarũ. ꝙ in conceden
do beneficio amicoꝛum deſiderio occur
rebat· In referẽdo quoqʒ q; accipiẽdo ꝓ

pẽſioꝛ:qðᷣq; rarũ habet᷑ null penes eum

ad ĩpetrãva bene ficia pᷣcibus opus erat ·
Grat pᷣſto qᷓrentibus auxilium · inuitabat
etiam ſepe ut ſua liberalitate vti vellent
Sine cuiuſq; ĩuidia aut maliuolẽtia ſua

T me officia exponerẽ:miſi ad oſtentatõeʒ

ea dici viderentur ·. ſz ſcio multotiens in

eius virtute huic vr

CCh

me beneficium extitiſſe non requiſitum:
vltroq; multis in rebus ſuas copias: atʒ
opera obtuliſſe:quibꝰ ⁊ me vſuʒ ꝓfiteor
eum ei res a me gratiſſima videretur fie
ri ſi beneficium recepiſſem.O virũ egre⸗
gium.O vitam omni laude cumulatam:
vereoꝛ ne cum ſedare meroꝛẽ cuipiam in
eius laudibus cõmemoꝛandis recrudeſ⸗

cat multoꝛũ iam obductum vulnus: qui

eo magis doloꝛeʒz eſſe cenſentquo maio
re vite ſubſidio nudari videant᷑· Sed fan

di neceſſitas equa mente ferenda eſt: ne⸗

qʒ pꝛopterea vir ſanctiſſimuſ merita lau
de pꝛiuandus:ut ⁊ honoꝛ debitus eiꝰ vir

tuti tribuat᷑: ⁊ ceteri ſuo exemplo ad glo
rie curricula inuitentuꝛ ¶ D ¶ Elura ãt

in eũ foꝛtuna larga manu cõtulit:ea oĩa

vidimus abeo effecta melioꝛa: atq; illu⸗
ſtrioꝛa fuiſſe:neq; ad foꝛtune nutum: ſʒ
ad virtutis noꝛnam miniſtrata. Nam ut

ab foꝛtune meritis incipiam natus eſt in
magniſicentiſſima atʒ omatiſſima totiꝰ
italie ciuitateillã tum publicis: tum pꝛiĩ
uatis edificiis anguſtioꝛem reddidit atqʒ;
omatios. (6 CGa

bus · ea continentia fuit ut plurimum ex

uic vrbi dignitatis acceſſe⸗
rit atqʒ oꝛnamenti· ¶ E (Grat ex nobi

li familia medicoꝛum:ac pꝛimaria ciuita⸗

tis: in centeſimũ ferme annum ampliſſi

mis eius muneribus functa: In qua mul
ti equeſtris oꝛdinis:plures om̃i laude in
ſignes viri:ſummis copiis ac ho noꝛibus
claruerunt· ¶ EQ ¶ Hatrem bhabuit eum
quo neq; iuſtioꝛvir: neq; humanioꝛ: ne⸗
q; melioꝛ quiſq;:neq; carior patrie ciuiſ

fuit · At nulla in re filius inferioꝛ extitit

virtute paterna:ſed id egit ꝑ omne vite
tempus:ut eam ſua induſtria cdlarioꝛem

efficeret atqʒ vberioꝛem (M¶Opes

diuitias nacius eſt tãtas quãte ĩ ciue op
timo a liberaliſſimo: a ciuitatis pꝛincipe

requirunt᷑. Miſ nitidioꝛ: clarioꝛita mode
ſte ad amplitudinẽ· ad magnificẽtiã: atzʒ

egenorum ſubſidia vſus eſt: ut nullazʒ ex

eis obtrectationem:nullam iſuidiã. nul
lum maledictũ: ſed laudem cõmendatõeʒ
beniuolentiã oĩm conſequeretur:opta
rentqʒ homies eas ſibi perpetuas fore.

NMagna quidẽ virtus ac pꝛeclara non ef⸗
ferni diuitiis· nõ labi vltra quã rõ poſtu

Ga vero vita. his moꝛi

lat · non inſoleſcere.· non ſuperbire · non
eſſe iniurioſũ.Sapienter em̃ ſcripſit vir
ſapientiſſimus ypocrateſ:diuitias vicio
rum magiſq́; ᷣtutum eſſe adminiſtras.
At id effecit noſter laurentius:ut his tã
q́; aſſeclis ᷣtutum atqʒ opificibus vtere
tur: nullum eius inſolens dictũ: nullum
factuʒ impꝛudentius· nulle miurie· nulle
contumelie narrari queũt· Ad honeſti ei
pꝛeſcriptũ fruebatur diuitiis:que orribꝰ
pꝛodeſſent:nocerent nemini PGor
poꝛis dotes exoptatiſſimas nata tribuit
firmũ coꝛpus:valitudinem integraʒ: ſta
turam pꝛocerũ faciem liberalem · que oĩa
iudicio rationis parebant · ¶ R ( Sum
mum in republica locũ tenuit in pꝛimio
res ciuitatis:quẽ cum foꝛtuna aliquãdo
labefactare voluit:virtuſ poſtea foꝛtune
impetuʒ ſuꝑauit. R deo dignitate atʒ ho
noribus inſtitutus atzʒ ampliatꝰ ut exiſti
mari poſſit illius iniuriaʒ in beneficium
fuiſſe cõuerſam.hac pꝛeſtãtia moderate
ſemꝑ vſus eſt:ad ſalutem patrie ⁊ ciuiũ
columitatẽ. nihil aliud cogitanſ: niſi quo
modo poſſet pꝛodeſſe qplurimis · ¶ I⸗
Dinx de his qᷓ foꝛtuita exiſtimantur at

vᷣo vᷣtutes animi quales in eo fuerĩt:vita

eius ⁊ quotidianus uſus oſtendit. Erant
em̃ in conſpectu oĩm poſite:ita ut nulla
pars uite eſſʒ occulta:ſj cũ ſingule uirtu

tes mayime hoĩes exoꝛnant ⁊ pelaros ef

ficiunt:tum vᷣo ille pꝛecipue que nos in

ter nos caritate ⁊ beniuolentia deuĩcũt:

que eo moꝛtalibꝰ ſunt acceptioꝛes: quo
maioꝛ ex eis utilitas: maioꝛa cõmoda ꝑci
piũt᷑ · EGtem̃ pꝛudẽtia.tꝑantia frugalitas

cõtinẽtia· rerũ ſcientia illis tãtum uidet᷑

ꝓdeſſe in qᷓbus conſiſtũt:parũ quideʒ ad

alios declinantes At vo iuſucia · liberali

tas.humanitas:comitas. munificentia.

cõmuni reipublice conſeruationi: ac pre
ſidio accõmodantur: iuuantq; q;plurĩoſ
(M¶Nam iuſticia ea eſt vᷣtus que om̃es
reliquas complectitur· Nulla em̃ ciuitas
nulli hoĩm cetus· nulla ſocietas abſqʒ iu

ſticia põt cõſtare diutiꝰ · Emolumentum

quidem rerumpublicarum eſt: ⁊ humani
diuiniq; iuris cõſeruatrix · huic pꝛoximo

accedunt:que bemuolentiã pariũt. ſocie
tates cõtrahũt:aĩcicias cõbuãt:⁊ taqᷓʒ au
xiliũ egeno ſũt ⁊ calaĩtoſis ( N¶Nihil

X

eſt pꝛofecto nec; acceptiꝰ.neq; quod ma
gis conferat nobiſ qᷓ; vir beneficꝰ ⁊ libe
raliſ· Ttaqʒ inter ceteras virtuteſ liberali
tas obtinet pꝛincipatum· Nã manũ por
rigit feſſis · egenoſ ſuſtẽtat.erigit lapſos
omibus opitulat᷑.Sed eſt mirum ꝙ raro
reperiuntur huius virtutis cultoꝛeſ:ſibi
em quiſqʒ timenſ:ac foꝛtune varietatem
expaueſcens proſpicit rebꝰ ſuis:⁊ q̃ mul
tiſ accidunt conſierans manũ cõtrabit
eſt qʒ in lrgieno remiſſus: ſed quo ra

rioꝛ: eo pꝛeclarioꝛ habendꝰ eſt huiꝰ virtu

tis aſſectator Verũtamẽ ⁊ ſupenorũ vᷣtu
tum in lau rentio ſplendoꝛ emicuit:⁊ his
maxĩe claruit. Nam multarũ rerũ doctri
nam tantã in eo perſpeximꝰ:quantaʒ ue

bi percipiunt: qui ſtudiis literarũ ſe to

tos penitꝰ tradiderunt. ¶ ¶ Bruden
tia quoq; fuit ac tẽperantia ſingulari:ni
bil agẽs quod iure poſſe impꝛobari vide
retur · nã continentie vita om̃iſ attulit te
ſumoniũ:ſed he virtutes verſantur tãtũ
inter domeſticos parietes · Relique veꝛo
in aciem ac certamẽ publicuʒ pꝛodeunt.
Impꝛimis iuſticia ſuſtentaculum vite cõ
munis fuit in eo admirabilis · Non enim
ſolum ut ſua cuiqʒ tribuerentur:ſed ſua
etiaʒ aliis cõdonabat: cur abatq; ut boni
pꝛemio: mali debita pena afficerẽtur · Sʒ
omnibus in rebus equitatis rationẽ ma
xlme cenſuit habendã. Id ius optimum
exiſtimans: quod procul ab omni ſuſpi⸗
tione iniurie videretur. Liberalitas qᷓ vn
tus grata eſt homĩbus:ꝑꝛe ceteris ſibi p
claꝛa ac domeſtica fuit: ut nemim dubiuʒ
ſit: quin omes noſtre ciuitatis viros ma:
xime anteceſſerit beneficẽtia ⁊ liberalita
te:qui non ſolũ admonitus miſeroꝛum

fortune ſubueniebat:ſed vltro offerebat

que multi petere verebanẽ· Nemo illum
fruſtra rogauit:nemo em̃ qui rogaſſet ĩ
anis abiit:larga manu opitulabat᷑ egẽti
bus: multa coꝛã ſed plura ſecreto eroga
bat·⁊ qᷓ ſepius palã rogabat ad euitãdaʒ
oſtentatõeʒ occulte largiebat᷑· fuit ſemꝑ
domꝰ ſua officina qᷓdã beneficioꝛuʒ: cala
mitoſoꝛũ diuerſoꝛiũ: pauperũ domiciliũ
vta tũ largiens que petebant᷑:ut nullam
gĩram hoĩm vellet inire · ¶ B ¶ kam vo
fadilitas eiꝰ atzʒ hũanitas iure ab om̃ibus
laudanc· Nã cũ multis digtate atʒ hono⸗

α

ribꝰ anteiret tñ ſe parem p̃bebat infeꝛio
ribus· Nõ diuitie.non opes· nõ clientele
nõ digtates vel paulo elatioꝛẽ huncegre
giũ reddiderũt· EGrat aſpectu gratus· faĩ⸗
liaritate benignꝰ·iocundꝰ conſuetudine
non aſpernabatur infimos· neminem cõ
demnabat · facile aditus ad eum erãt.co⸗
m is precipue ac facetus· Nemo ad eum
acceſſit:quin placatus beniuoluſq; abirʒ

¶ ¶¶ Zam munificentie opera recenſẽda
non ſu

on ſunt: cum ante oculos hoim verſen

tur · templa. eccleſie · edifi in pluribus in

locis conſtructa:varia omamẽta diuerſiſ
ecc leſis ad vſum religtonis condonata .
q̃ idcirco enaꝛrare nolui:ne videaꝛ que di
uini cultus cauſa facta fuere: ad hominũ
gram velle referre · his vite oꝛnamentis
ac virtutibus p̃ditꝰ:non ſolum pꝛiuato⸗
rum hoĩm: ſed multoꝛũ etiam pꝛincipuʒ
beniuolentiã contraxit· ugenio autẽ ſũ
mo pontifici ita carus fuit: ut eiꝰ mortẽ
egerrĩe ferrʒ: ⁊ qð extremũ potuit funꝰ
eius ſingulari pompa dehoneſtauit. Nã

1 ſuis ecdeſieqʒ ĩſig nibꝰ decoꝛauit funꝰ:

nepotes ad ꝓſequendũ defũcti coꝛpus
niſit: neq; ſecus eã moꝛtem tulit: acſi qᷓſ
piam ſui generis ſibi cariſſimus obiiſſet
O virum inſignẽO def lẽdã moꝛtẽ. Quid
eĩ huic deeratęquod optimo homini: ac
frugaliſſimo dignũ eſſʒ?gSũma pruden
tia. ſüma religio.ſũma pietas ac conanẽ
tia:hunc oẽſ uluſtrabãt · vita integra:mo
res incoꝛruptiſincera virtus·ratio.exop
tãda cõſuetudo Qui ita vixit: ut ne curio

ſis qdez oculis daret᷑ occaſio detrabendi
huũc veluti ex quodã virtutũ ſacrario: no
bis dat ſubtrayit mors ĩmatura: atzʒ in
exoꝛabil ſoꝛs fatoꝛũ.O foꝛtũe iniquã ⁊ ĩ

hũanã ſorteʒ:qᷓ optĩos quoſq; viros de
cerpere:⁊ ð medio auferre cõtẽdat. Quiꝗ

eĩ vir melior nrẽo laurẽtio g q hũanioꝛ⸗
s liberalioꝛ gqs vita ſãctioꝛ gqs vtilior
ciuiſ gqs amãtioꝛ patrie fuit ?t ipſũ im

petꝰ foꝛtũe ĩ optĩo vite curſu abſtulit:et

cũ eiꝰ oꝑa oĩbꝰ fructuoſa amicis magno

uſui · ciuitati neceſſaꝛia · pr̃ie vtil eẽt. priaʒ
opꝑtĩo defẽſore:vrbẽ ciue pᷣſtãtiſſiõ.nos

aiĩco optĩo.ĩliquos optato p̃ſidio ſpolia

uit · Grãt viles ꝑmilti ĩ qꝰ foꝛtũe viſ poſſʒ

ĩpetũ facẽ at ea ſꝑ elegit nobilioẽs ac me

lioẽſ: neq; qᷣd vite moꝛtaliũ oducat:ſʒ qᷣd

„72

uij

eiꝰ libido appetat pro impeꝛio aduertit.

Sed omittamus foꝛtune temeritatem: a

laurẽtii virtutũ meõres: nomen eius cuz

omi beniuolẽtia pꝛoſequamur · Et cũ ni
chil ſit virtute pꝛeclarius: nibil amabiliꝰ
nichil qð magis conſulat rebus noſtris:
demus illi nos toto(vt aiunt) aio: ⁊ ĩ ea
excolenda etatem noſtrã:⁊ vite om̃e tem
pus collocemus· Cius em̃ ſplendoꝛe illu

ſtrati · pꝛimũ ex ipſius pꝛeceptis vitã aga

mus·tum mortis metũ foꝛmidineʒz de
pellamus·. Id aſſequemur facilius: ſi lau

rentii exemplũ ante oculos poſuerimus

Tibi aũt Rarole mi met debitũ conſolã⸗
di ꝑſolue:ac anĩ aduerte: ut bonus deus:

omia que bonus facit bona ſint neceſſe

conuenit: nec arbitreriſ id durum: quod
quẽq;: aut quibuſcunqʒ faciendũ eſt. d
hoc em̃ nec nati ſumꝰ ut maneamus eter
ni: ⁊ quippe cũ citius accidit: hoc arbitre

ris melius. N natura nibil hoĩbus bre⸗
uitate vite iocundiꝰ p̃ſiitit · Quis enĩ in⸗
ter anxietatẽ vagientis ſeculi: erũnaſq;

moꝛboꝛum ledentiũ: non magis moꝛtem

feſtinã deſiderare deberet:q; longã ſatiſ

Tlanguidã vitam· Nã dum in mundo ſu
mus ꝓbamur quotidie in acie: ⁊ immeõ
rabiles ire · auaricie · libidines · alioꝛumq;
varioꝛũ incentiua vicioꝛũ nos pertingũᷣt
d ruinã:que demũ moꝛte finẽ ſuſcipiũt
D ¶ En qua (ut ait cicero in tuſculanis)
aut ſummũ bonum: aut nullum malũ eẽ
cognouimus. ¶ E Won igitur dolere
debemenmer inuidere · ut Ennius vir pru
dentiſſimꝰ. Nemo me laerimiſ decoꝛet in
quit: nec funera fletu faxit· Nos igitur ſi
quid tale acciderit: ut velut certẽ denun⸗
ciatum:videamꝰ vt exeamus e vita leti:
agentes gratias pareamꝰ. Naʒ nulla her

cle tanta cõmoditas: quã ex vita alicuiuſ
vel expectare:vel conſequi valeamuſ quĩ

pluris facere debeamꝰ ipʒʒ eſſe ex tot ma
is: ac periculis vite exemptũ· Nec tã cu⸗
mulus bonoꝛum iocundus eſſe potelt:

nec vllũ tam cõmodum expectandum q;

beata diſceſſio. Si em̃ ſummus ille dies

vt ait Cicero: ⁊ catholica bene ſanxit au⸗
toꝛias non extinctionẽ: ſed cõmutatõeʒ

affert loci:quid optabilius moꝛte gSi ãt
perimit ac delet omnino ut quibuſdam
ſtoicis placet:qð abſurdum eſt ac ratõe

caret· quid melius q; in mediiſ vite labo
ribus Pomire:s tono ſuaui ſopiri ſe⸗
piterno · Heriqʒ etiam philoſophi vite
oppꝛobꝛium attendentes: nibil aliud eæ?
inferos voluerunt: aut hũana corꝑpa: qʒ
veluti carceres tenebroſoshoꝛridos.ſoꝛ
didos: ⁊ cruoꝛe fetidos:quibus aĩe ſunt
incluſe· Corpus em̃ ſuo pondere aggra⸗
uat aĩiam· Ideo ſolum mali quoꝛũ aĩmas

in ſe pꝛonas fecit coꝛpoꝛis vſus: ad ſolu

tionẽ coꝛpoꝛis perhoꝛreſcunt:⁊ cum illꝰ
fieri neceſſe eſt: cum gemitu et dolore ex

bac vita recedunt· Boni autẽ cum cordis
dulcedine deſiderant ad illu locũ aſcende

re:vbi beatitudine ſempiterna fruantur
vbi illa ſublimia angeloꝛuʒ agmina San
ctus dominꝰ deus ſabaoth clamare non
ceſſant· vbi lucis iocũditas perpetua dif
funditur · vbi excuſſa omni palea granuz
purũ in coꝛdis hoꝛreo collocatur: vbiſol
ille minq; in occaſum tẽdens · beatoꝛum
mentes in amoꝛem diuinitatis accendit ·
E ¶ Oue conſiderãs pꝛopheta dauid ad
uc per ſpeculum in enigmate:illius bo
ni carpebatur amoꝛe:ut vitam iſtam pꝛo
tedio habens diceret· Heu mihi quia ĩico
latus meus pꝛolongatus eſt nimis Sen
ſerat em̃ q; dilecta nobis eſſe debeãt illa
taberfurſſia domini virtutum:vbi om̃es
amicti ſunt ſtolis albiſ: ⁊ palme in mani
buſ eorum:⁊ ſequũtur agnum quocũqʒ

ierit. (&CNon ergo mi Rarole ð ma
gnifici 1 tam dilecti: ? merito diligendi
fratris tui moꝛte mens t ua turbetur · ſed
ex intimiſ coꝛdiſ expꝛimat cum beato iob

Dominꝰ dedit dominꝰ abſtulit: ſicut do

mino placuit: ita factum eſt: ſit nomẽ do
mini benedictum · Neq; doleas ꝙ talem
amilſeriſ: ſed gaudeas ꝙ talem habueris

dieſqʒ ille qui ab ignoꝛantibꝰ reputatur
extremꝰ:per pꝛudentiam tuam eternita

tis natalis eſtimetur· Quius animus tan
tarum virtutum preſidio munitus: de pᷣ
ſenti pelago ad litꝰ quietis:de exilio ad

patriam · de carcere ad palatium: et ſan
ctioꝛem regionem · vitãqʒ beatã felici ra

dio euolauit.dixi ·

¶ Orationes ſcolaſtice· Et pꝛimo in cõ
mendationem rectoꝛiſ vniuerſitatis do
eitnidi 8 lapide laudatiũcula

nidi 8 la

4

E EEõõ

säs

—. —

,

On mediocri admiratõne pleroſ
Agga motos exiſtimo magnifici et
Apectabiles domiĩ · ceteriq; doctiſ
ſimi ac Pumaniſſimi viri Qur inteꝛ tot ſi

mos viros: ad quos hoc munꝰ ſpectare
videbat᷑· ego ⁊ ĩdoctioꝛ:⁊ iunioꝛ: ⁊ pene

literatoꝛũ numero minimus: qui parum
autoꝛitate: minꝰ dicẽdi exercitatõe valeo
in hoc oꝛatiſſumo loco: tãtaq; p̃ᷣſtãtiſſi
moꝛũ hoĩm frequẽtia:cũctiſq; ſilẽtibꝰ q̃i
temeritate quadã hoc oꝛãdi pripueũ offi
ciũ.verũ iſi admiratio eoꝛũ nõ miuſta ſit
meã tamẽ excuſatõem quiſqʒ non minꝰ
equã velit acciꝑe · diutiſſime ⁊ vſq; q va
lui recuſaui hoc onꝰ meis humeris:⁊ viri
bus ſane impar: ſed quo magis renuebã
eo magis ĩſtatũ eſt a pꝛeclariſſimo domi
no:viro ĩter ceteros pᷣmario: qui ĩp̃ſenti
arũ adeſt rectoꝛe noſlio digniſſimo:huie
qdquid poſſũ debeo: huic moꝛẽ me geꝛẽ

iuſtũ puto · Malui idcirco de mea ſẽtẽtia
deiici q; amicicie nrẽ iacturã in me fieni

cũ alter ab altero ꝓ iure noſtro quiduis
po ſſimꝰ impetrare: Spontanea itaqʒ vi
victꝰ.celeberrimi domini de ampliſſima

hũanitate: a incredibili pietate veſtra cõ

fidens:auſus ſũ verbũ arriꝑe: quo hunc

noſtrũ rectoꝛẽ:hunc noſtre vniuerſitatis

prĩcipẽ hertnidũ virũ optimũ: ac nobᷣ ſẽ
per obſequẽtiſſimũ ꝑſuadeʒ · Quiꝰ m ode
ſtiſſimã in omni etate vitam:ſãctiſſimos
actorũ dierũ moꝛes nedũ late cõmemora
ri.ſed ne admirari ſatis poſſuʒ:veruʒ ſpe
ctabiles circũaſſidẽtes viri: aĩmo cũ iſta

mecũ repeto:videoꝛ muũ in modũ mecũ
ipſe plaudere: ⁊ ipſiꝰ virtutibꝰ eõg ratu

lari:quibꝰ ſuã cũ exe phebiſ creſcerzʒ adoꝛ

nauit vitã: inſtituit moꝛes: regebat actꝰ
vt nibil bono vio uel dignũ:vel vtile qð
eſſz omitteret · ¶ & (Recẽſere ĩpreſen
tiarũ nõ libuit oĩa illa quibus a fottuna
dotatus eſt bonis:vt puta nobiliſſimuʒ
⁊ vetuſuſſimũ equeſtris oꝛdinis genꝰ de
lapide cognoĩatũ · Clanſſimã ⁊ opulẽtiſ/

ſimã patriã frãconiã: que plerũq; frãti a

oriẽtalis dici᷑: ⁊ inter germanie natões
nõ minima Abũdatiſ ſimas opes:neceſſa
rios ⁊ amicos fidiſſimos:foꝛmam coꝛpis

pꝛeſtãtem. uuẽtutẽ floridã · ſanitatẽ op

tatã: Que oĩa foꝛtune dona uat ad fe

licitatẽ eõferũt neminẽ preterit · Maiora

tñ longe exiſtimo diuina animi ſui orna
mẽta: que ſua natura· ſua virtute · ſua in
duſtria ſibi cõꝑauit · Idoleſcẽtiã nãq; ſuã

literis omare · iuſtica munire: innocen

tia obſeruare ab ineũte vſq; etate conſti
tuit: atqʒ bis potiſſimũ laboꝛare ſtudiis:
earũ artiũ vacare p̃ceptis · quibus res fa
miliares · quibꝰ ciuilia negocia regere: di
ſponere · gubernare poſſit valeat · Qui
bus ad vtrãq; foꝛtunã coꝛꝑaret arma:ut
nec fractus caderet: nec elatus ĩtumeſẽt
quibʒ grauia in agẽdis captaret con ſuia
omnẽq; inimicã vitaret temeritatem :vt
nequid molliter· neqo effeminate: neqo
ĩdigne ꝑ eum ageret᷑ · Nõ iniuria ob hoe
huic noſtre vniuerſitati pꝛe poſitꝰ eſt pñ

ceps: ĩmo iure optimo electus ẽ digniſſi

me ad officiũ rectoꝛatuſ· Qud quia non
uulgari grã nec alia qu adã aĩcallidit ate
vel aſtutia ut plerũqʒ aſſolet cõſecutuſ ẽ
bis mihi nũc eũ libuit affari carminibus
laus tua·nõ tua fraus· virtus. nõ copia
ſerũ . Scãdere te fecit hoc decꝰ eximium
Pollicẽtur etiaʒ idcirco mibi numina: et
fauẽtia ſidera celi. eũ tali modeſtia · inte

gritate·⁊ ſapientia vniuerſitati noſtre p

futurũ.vt poſteris pꝛefectis rectoribus
integritatis quoddã ſpeculũ cõſtituat ⁊
exemplar. Stringẽdã in hac ꝑte de bhuius
ſũmi viri laudibꝰ duxi oꝛatõem.⁊ tãdem
in ꝑſona digniſſimi rectoris noſtri · totiꝰ
q; vniũſitatis te reuerẽdiſſimũ dominuʒ
⁊ prĩcipẽ noſtrũ apoſtolice ſedis le gatũ
voſq; ſũmos uiros ⁊ magiſtratꝰ obſecꝛo
atq; obteſtoꝛ:vt quibʒ ſemꝑ in om̃es hu
manitate.clemẽtia auxilio cõſilio·⁊ fauo
re fũcti eſuſ hiſ a noſtrũ rectoꝛẽ veſtri ſꝑ

obſeruãtiſſimũ: vniuerſitatẽqʒ ſuaʒ uob

ſp fideliſſimã ꝓſequi velitis· quod ꝓ eõſ
ſuna clemẽtia · ⁊ admirabili uirtute urã
uos facturos cꝛedimus.ſperamus atz cò
fid imus · hoc itaqʒ veſtro ĩmoꝛtali erga

nos beneficio mirum in modum opinio
nem noſtram ueſtra de integritate cõfir

mabitis: adeoq; ueſtre nos facietis clari
tati coniun ctos · vt reliquũ mil ſit G

abs · uoðᷣ ãplius poſtulemus dixi ¶( Cot

fridus lange ·

¶ In acceptatõne dignitatis rectoꝛatuſ

„½ % *%

in

N

Votiẽs egoipſe mecũ repeto:q̃n
to curarũ aceruo: ĩexplicabiliqʒ
laboꝛum mole:autoritas me vrã
humeros ſũmittere ccegit prẽs oꝑtimi:
nõ eſt q mẽs ſtupoꝛe ſtupeat om̃iſq; va
cillet ĩ coꝛꝑe vᷣtus: maxiĩe cũ mihi cõſcius
ĩgeniũ:vireſqʒ meas ad tã pᷣclatã magni
ficãqʒ dignitatẽ:veſtra michi autoritate
ĩpoſitaʒ mĩme cõp̃hẽdo ſufficere · Nemo
qpꝑe ſane mẽtis ignoꝛat:maxĩo ad eã in
genio opus eẽ: vbi tot ĩter p̃claros huiꝰ
oꝛdinis viros:quoꝛũ ſapiẽtiã · pꝛudẽtiam
ſciẽtiã totꝰſtupet oꝛbis:admiraturqʒ veꝛ
ſari opoꝛtebit · Nec ſane ĩdignum qͥd me

reoꝛ admiſiſſe ſi mox vt deuit vrẽ me obe

diẽtẽ autoritati nõ cõſtitui.Neminẽ eniʒ

fugit ꝑneceſſariũ eẽ huic vniũᷣſitati ſãcti

ſime hoĩeʒ myribʒ · ĩgenio · etateq; pᷣſtan
tẽ · olqʒ hũano in ſtudio nõ mediocriter
exercitatũ p̃poſitũ iri:que a me nõ modi
cũ aliena:mea ſetẽtia iudicãs manũ nõ ĩ

iuria parũper mihi videoꝛ detraxiſſe · ZS

tãdẽ vrõ ĩcredibili allectꝰ amoꝛe:ꝑſuaſuʒ

mihi habui:hoc loco vr̃iſ me obtẽꝑaſſe ſẽ
tẽtus · Spero nanq; vrãs ĩ hac re menteſ

declaraſſe:vobis aim nõ deficere: quo ſa
tius ꝑ eũ quẽ cõpulſũ ad hãc reʒ habueri
tis:huic vrẽ vniueꝛſitati: cõſultũ ſit adiu

trices manꝰ ĩꝑtiri:meaq; in ꝑſona ipſaz
ĩdefenſaʒ nõ relĩquere · Niꝰ enĩ tãta fama
tãta gloria nõ apud noſ ſolũ:ſed et apð
exteros populos ẽ: imprimiſq; effert᷑: ot

laudis eius terminꝰ nõ oꝛbis ãbitu clau
dat᷑t ſed celos trãſcẽdere ⁊ vltra videtur

q̃m verb ſi ꝓſequi vellẽ:neſcio vbi initiũ
taceo finẽ ſumeret oꝛõ· Sed ne rei lucide
vmbꝛã obiiciã: neve apud ſolis ſpſẽdorẽ

facibʒ vtar:modeſtiꝰ iudicaui de eiuſ lau
dibꝰ ſilere: q; tenuiter loqui ¶ B ¶ Suꝑ
ẽ igit᷑ pᷣſtantiſſimi pꝛẽs:pᷣclariſſimi ciues
voſq; ſcolares acutiſſimi: de honoꝛe ho

dierno mihi die in actu pñti ĩpenſo grãi

agere:in quo mihi videoꝛ ꝑmaxĩe deficè.
Nõ eĩ ſi mihi ligue cẽtũ:oraq; cẽtũ eſſẽt

ſuppeterẽt aĩ erga vos mei nimiã volun

tatẽ enarrare · Tãta em̃ vrã ſũs erga me
beneficia.vt nec quãtas volo poſſim:nmec
quãtas debeo grãas referꝛe:dũ tñ hos ſpi
ritꝰ fouet artus · oĩa mea bona· foꝛtunas

vitã deniq; ipſaz pro quolibet veſtrum

effundere p̃ſto eꝛio:voſq; opto ĩcolumeſ

cõſeruet · diuitias augeat· honores agge
ret deꝰ altiſſimus:qui viuit trinꝰ ⁊ vnus
ꝑ ĩfinita ſecula bñdictus amen·
In repetitõne aut ſimili actu ſcolaſii
co pꝛefatio ·
Nimo mecũ ſepenumero conſpi
ciens reuerẽdiſſimi prẽs: ſpecta
bilis rectoꝛ· generolſi milites · fão
iſſimi doctoꝛes.ceteriq; uiri oꝛnatiſſimi
grãde mihi onꝰ hodierna die iniunctum

anĩaduerto: cum rerũ agitãdarũ magni

tudini: ac vtriuſq; iuriſ diſceptatõe om̃e
meũ ingeniũ ĩpar eẽ cõfitear · Nec michi
ſuadere potuerĩ:vbi ſublimiꝰ ac diffici
kus mea potuiſſet diſceptatõ verſari: q̃ʒ
in tãto reuerẽdiſſimorũ patrũ: ac doctiſ
ſimorũ viroꝛũ cetu me iuris põtificii nu
dü pꝛeſẽtare · Quenã em̃ tã affluẽs: ac ꝓ
fũda memoria · tã elegãs ingeniũ: ac ſub
lime in tãte rei diſceptatõe corã tot p̃ſtã
tiſſimis p̃ſentiis ſatis digne ſufficiet g qᷓ
cum michi difficili nedũ: ſed difficillimo
quodãmodo oneri aſſeripſiſſẽ:ea ſepenu
mero ductus ſũ opinione:vt hoc etſi lau
dabile ⁊ honeſtiſſimũ ſit munus recuſaꝛe

conſueuerim alias cenſuerim· Cum atta
men ab his mihi delatum ĩtelligã: quibꝰ
beniuol entia et autoritate afficioꝛ:eoꝛuʒ

iudiciũ meo pꝛeferẽdum arbitratus ſuʒ
Quo in loco cuʒ nec ingenium · nec ſcire
deniq; meum ſufficere poſſe cõfidaʒ · oẽʒ
ſpem meã in vos patres reuerẽdiſſimoſ
collocaui:ꝗᷓ ꝓ ĩnata vobis mãſuetudine.
clemẽtia ⁊ benignitate ſoletiſ hu maniſſi
mas aures incredibili quadam attentio
ne accõmodare · Licet em̃ ſuꝑiori tẽꝑe ſi
milẽ locũ diſceptandi gratia ꝑſepe cõſcẽ
deriʒ adeo quidẽ vt hec ſit decima publi
ca diſceptatio · et in lectura annis octo
verſatus ſim·quotiens tamen anĩo repe
to · quot · quales· ⁊ quãtos inde cõcernaʒ
aſtã tes riros doctiſſimos· ⁊ pꝛeceptoꝛes
celeberrimos · ntvideã qͥd tãto cõſpectui
dignum . aut elegantia dicendi · aut ſentẽ

tiarum autoritate a me poſſit afferri. ſa

tis ipſe mihi contremiſco · verebar ĩſuꝑ

ſatis ne mibi paruʒ in hac re conſuluiſſe

iuvicetis · Iterũ cum animo repet erẽ ſin
gularem audientium grauitatem · benig
nam omnium humanitatẽ ingenio meo
vires aſſumpſi· conſtituiq; ſanctiꝰ eẽ reʒ

— õ

õ

==

hane mihidifficilẽ in medio tãtoꝛũ eduei
vt doctioꝛ factus quo verũ:⁊ quo ſe uer
tat erꝛoꝛ ĩtelligere valeã· ᷑n hoc quidem
ꝓlixioꝛ mea redderet᷑ oꝛatio: ſed qꝛ diſceꝰ
tatõni:mõ oꝛatõi locꝰ eſt ad glorioſũ p
liũ cõdeſcẽdo. ¶ ¶ Doleo vehemẽter
pꝛẽs reuerẽdiſſimi:voſq; viri ĩtegerrini
ꝙ ex tãta largitõe vrã neqaʒ dignas voõᷣ
referꝛe grãs: quod libenter facerẽ: vlla ſi
occaſio:vel facilitas faculis ꝑmitteret: ve
rũ ne me ĩgratũ: ac ĩmemoꝛẽ huiꝰ veſtre
liberalitatis foꝛe exiſumetis: quas poſſũ

vobis oĩbꝰ ago ⁊ habeo grãs · dixi

¶ In ĩtroitu examinis pro recitatõe pũ
ctorũ prefatio · ¶ B
FXrnc diez celeberrimi pꝛẽs: cuiqʒ
etiaʒ eruditiſſimo àbiguaʒ· pauẽ
am.atʒ tremẽdaʒ foꝛe ſepenůo
ipſe mecũ tractaui ac dixi· Ra em̃ elt: que
libꝛandos:ae pẽdẽdos ancipitis libꝛe noſ
gemina lance ſuſpendit: a que ſi male et
inepte garrrein ominiã de decꝰ: ſi bñ
apte. laudeʒ· gloriaʒ ⁊ honoꝛẽ affene ſo
let. t᷑ᷣn hũc quoq;ʒ locũ ĩtra tãtorũ patrũ
cõſeſſũ nõ paſſim quo⸗ q;: ſed ĩ genioſos
dũtaxat atq; doctiſſimos admitti ſolere
exploꝛatũ habeo:eos ppe ſoloſ doctoꝛa
lis gradꝰ celſitudinẽ cõſcendere dignos
meritoſq; iudicare ⁊ apꝓbaꝛe cõſueuiſtiſ
Quo fit vt ego qui nõ ſatis doctꝰ: nõ ſa
tis idoneꝰ:nõ ſatis tandẽ meritus·hꝰ tꝛe
mẽdũ examẽ ĩtraui: niſi a ſũmo oĩm pr̃
luminũ:a quociuxta canonicã iacobi)oẽ
datũ optimũ ⁊ om̃e donũ pfectũ deſcen
dit adiutus:veſtrarũqʒ humaniſſimaruʒ
paternitatũ ſuffragiis ſi uffult?:Hinc cuz
laude ⁊ honoꝛe euadere nõ poſſe me cen
ſeaʒ. In tam igit᷑ arduo: tamq; ambiguo
examĩe cõſtitutus: tot coꝛam clariſſimis

viris 1 patribꝰ. Alliꝰ a quocvt ait apoſto

lus)oĩs noſtra ſufficiẽtia ẽ: qui ⁊ potẽs
eſt omeʒ gratiã abũdare facere in nobis:
fauoꝛẽ· gratiã ⁊ benedictõneʒ petam: ve
ſtros piter paternitates exoꝛando: vt ſiñ

taz apte: nõ taz omatemõ tazʒ deniq; ido

nee bec puncta recitauero: q; ⁊ ſacratiſſi
marũ legũ excellentia:⁊ tãtoꝛũ patrũ di⸗
gnitas expoſceret: veniã ꝓ ueſtra ſolita

humanitate tribuatis: 2 imꝑpfectuʒ meuʒ

veſtra ꝓfundiſſĩa ſciẽtia ꝑficiatis · ¶ Bũ
cta igit᷑ mibi hoc ſũmo veſperi ꝑ pateꝛni

yr

tates uĩ as aſſignata recitaturꝰ: hũc ifra
dicẽdis oꝛdinẽ obſeruatũ me iri cõſtitui ·
Primũ nanq; ff· veteris pũcti exoꝛdium
faciẽs · Rubricã ipſã ſub qſituata ẽ lex mi
hi in pũctis aſſignata: ad precedẽtes cõ⸗
tinuabo rubricaſ.⁊ ſuꝑ ea:que a ſũmato
re aʒone recitant᷑ referã · Dehĩc ꝓpius ad
le. me cõuertẽs: illã diuidam ſùmabo fi
gurato caſu in terminis lrãʒ legaʒ· nota
bilia colligãdehic querẽdo· notando · et
opponẽdo ꝓut ſe cõmodi offerẽt expe
diam. Quo puncto a me ſic abſoluto: ad
puũctum Codicis me cõuertẽs rillud ſimi
li abſoluã oꝛine · his a me ſic explicitis:
vrõ me limatiſſimo: ac tremendo examĩ
ſubiiciam: pace itaqʒ vr̃a ad ea qᷓ inſutui
videlicet ad pũcta recitanda progrediar

que qᷣdeʒ vtinã mihi:⁊ om̃ibuſ qui me au

dituri ſũt bene ſuecedãt. Veſio itaqʒ ad

ipſã le.ĩperiũ.ſituatã ſub titulo ff.· de in
ris o · vidi . ꝓ cuiꝰ expeditõe capio glo · ru
brice · ꝗquidẽ diuidit᷑ ꝛc· Et cõtinuatuꝛ ſic
ad pcedẽtes hec rubrica ꝓut in ea ſuper
hac rubrica:et circa hanc materiã aʒo de
pluribꝰ qrit· Primo ꝛc·
¶ In licentia concedenda doctorandi
cõmendatio. K
Fea laus religioſiſſime antiſtes:
magnifiei preſides · vtriuſq; vni
uerſitatis rectores digniſſimi. iſi
gnes equiteſ. voſqʒ viri celebeꝛrimi· huic
Mexãdro noſtro tribuẽda eẽt · quã vᷣtus
ſua doctrinaqʒ meretur · cedẽduz mihi ꝗᷣ
dez eſſet · ⁊ ab oratione om̃ino ſuperſedẽ
dum. Nẽpe cũ virtus ſua mirificis pꝛeco

nis lauduʒ digniſſima ſit· ego autem is

ſum qui nec ingenio· nec facultate dicen
di.nec vllo oꝛatorio mun ere tante ſue ce
lebritati ſatiſfacere poſſim· Si veꝛo ſum
mum meü in ipſum ſtudiũ.caritas· atqʒ
obſeruantia conſideret᷑ · nullus adeo ini
quus rerum extimatoꝛ erit · qui me non
diiudicet maxime teneri · vt quantum in
me ſit ipſius laudes efferam · nomenq;

ſuum ad ſidera tollaz . Nam ſi laudare te
nemur clariſſimos viros quos nunqʒ vi
dimus. ſed quos vel audiendo intellexiꝰ

vel legendo cognouimus . quanto forti
us illos extollemus · qui quotidie nobi⸗
ſcum obuerſantur.qui nobiſ aſſuntqui
nos ſũmo honoꝛe complectũtur· quoſqʒ;

Eyxv.

nos mutuo reueremur facit igitur p̃ſtã
tiſſimi vini magna huius hoĩs rirtus:vt
plura que de ipſo dicenda eſſent neceſſa
rio pꝛetermittantur.Ecõtra autẽ magna
amiicia ac familiaritas que mihi ſecu eſt
me compellit: vt quedã ſalteʒ diſſeram:
que ad ſuã laudem decuſq; ꝑtineant.Nã
ſi plene ipſuʒ laudare cupiã: laudandum

mihi ſuü genus nobiliſ ſimũ eſſet: quod

vel antiquitate: uel nobilitate nulli vin
cẽtino generi cedit· ſiue paterna: ſiue ma
terna familia requiratur. Cõmemorãdũ
eſſet qð viris pᷣſtantibus abũdauerit ne
nia: triſcineaqʒ ꝓſapia: nõ modo ſplen
doꝛ. ſed etiã vetuſtas vtriuſq; penitus ꝑ
tractãda:afferendum eſſet quonã paren
te natus ſit ꝓhiloſopho claniſſumo: viro

; pariter ſapientiſſimo:qui ⁊ ppocratiſ

pceꝑtis: Kriſtotelis diſcipl inis vir pꝛe
ſtantiſſimus habeatur· Sed ⁊ vis ingenü

mei tota ſuecumberet: ⁊ ipſiꝰ tẽporis fa
cultas minime pateretur. Adeſt eni ma

ius: inſigniuſqʒ huius noſtri tironis pꝛe
conium: in quo mngemum ſuuz:virtuſqʒ
cõpꝛerẽditur.⁊ ſiquidem id longe lateqʒ

difſiniã dif ficillimũ erit · Ilud aũt ſtudii

ſui decus ampliſſimũ: quod ſatis omibꝰ
patet recẽſere cogoꝛ:Ipſũ eum ſeptẽnio
ciuili iuri ogerã dediſſet: vnoq;ʒ itẽ anno

iura pontiſicia ſuſcepiſſet: ab hac ãpliſſi

ma v᷑niuerſitate dignũ iudicatũ eſſe: qui
decretoꝛũ codices explicaret: publiceqʒ ĩ

terp̃taret᷑ · ẽt cum indies pꝛeclariꝰin hac

ſe exeꝛcitatõne gereret: optimaq; apud

viros doctiſſimos opinio de ipſo cõcipe
retur:curſus ſequẽti anno ſine vllius diſ
ſenſu confirmatꝰ eſt: i a venetis pꝛcipa

libʒ ea mercede exoꝛnatus: qua exoꝛnari
cõſueuerãt: qui eiuſmõi interpꝛetatõneſ

ſuꝑiori tꝑe ꝑtractauerãt.· Magna quideʒ

ſunt hec diſcipline ſue teſtimonia:hoc ve

ro multo maius quod hodierno die om
nü ad vnü cõſenſu de te exbibitum eſt.

Quapꝛopter clariſſime vir cũ bonũ ceꝛta
men certaueris:curſũ conſuůmaueris: in
eũq; euaſeris virũ:vt alios iã docere:taʒ

etſi anten docuiſti audẽtius poſſis:auto

ritate a ſacratiſſimo pontifiee patauino
de Randulfo de daalo michi tradita: do
ctoꝛalia in iure ciuili inſignia tibi peꝛmit
to: quecũqʒ de his ſtudiis benemeritiſ cõ

coli: ⁊ ius ſuũ cuiq; tribui iu

cedi ſolent: dans tibi poteſtatẽ in iureci
uili magiſtraleʒ cathedrã aſcendẽdi· legẽ
di · gloſandi interpꝛetãdi · ceteroſq; actꝰ
doctoꝛales exercendi hic ⁊ vbiq; locoꝛum
Ad laudem dei noſtri oĩpotẽtis men
¶ Id petendum inſignia in iureciuili
oꝛatio · ¶ H H
G ſacrarum legum laudibus· ex
cellentia · ac dignitate dicere am
pliſſimi patres nunc omittẽduʒ
cenſeo · Nam nec ingenii mei paꝛua vis
nec ipſa temporis bꝛeuitas. taʒ grandia
nunc recenſere facile tribuerent. Ad hoc
enim explicandum et maioꝛe ĩgenio: am
plioꝛe dicendi facundia:prolixioreqʒ ſpa
cio temporis opus pꝛofecto foꝛet· Que
nam ingenii magnitudo concipereg que
elegãtia lingue explicare gque quantum
libʒ compoſita:aut lõga oꝛatio maximas
legum laudes nedum cõplecti: ſed vix at
tingere queat? Quis id quod omni lau
dum genere pꝛeſtãtius eſt ſatis laudare
poſſit? Quis rem que omnẽ pꝛecellit or
natum verbis ualeat exoꝛnare g Nulluʒ
p fecto laudatoꝛẽ: nullã ve laudem ad id
eis efficienduʒ ſufficere ꝑoſſe exiſtimo
QCuncta vero tranſcẽdit ꝙ leges iuſticiaʒ
enĩ in rebus bonũ eſt iuſticiã coleꝛe:et iu
ra ſua cuiq; ſeruare.xii.qii:cum deuotiſ
ſimã · Tuſticia nanqʒ omniũ virtutum do
mina eſta magiſtra: ⁊ maioꝛ inteꝛ ceteꝛas
eſt virtutes · in autentico vt omnes obe
diant iudici in principio · Et eunctas vir
tutes ipſa ſecum ſola trahit: ab aliis enĩ
virtutibus augeri: ⁊ ad maius apparere
deſiderat: in autentico de referẽda in · ¶
ꝓ ea · R me igiẽ Futiarn hec ſunt ſilẽtio
pꝛetereunda: ne ſi rem adeo grandem:
ſupꝛa vires attẽptare velim: in ip̃o cona
tu ſuccumbam. Crandes enim materias
(vt hieronimus ait ingenia parua non
ſufferunt · verum ad id dũtaxat veniam
quod ſum poſtrẽo dicturus:ad ꝑetitõnẽ
ſcilicet inignium ſapientie ciuilis. Quiꝰ
cum ego ſkubna 2 diuina aduerterem
inſtituta: me ſibi totum dedicare :i om̃e
ſtudiũ meum ac tempus in ea capeſcẽda
conſumere ſemper optaui. Quod meum
deſiderium licet iam aliqua ex parte ſit
expletum:tamen hoc mibi quoq; reſtat:

vt eius ĩſigniar omamentis: quod ⁊ ma
ioribus noſtris in alio etiam genere reꝛũ
factitatum legimus · Naʒ ſiquem oꝛdineʒ
quiſqʒ pꝛofiteri voluiſſet: eius ſibi trade
bantur inſignia· Sic poete lauro: ſic mili
tari ſtigmate milites: ſic victoꝛes trium

pꝓhali bus infulis: ſic ſerui dei in apocali

plſi ſignati in frontibus: ſic tandem om̃s
Ulius artis: cui ſe dedicauere ĩſignibus
decoꝛari ſolent · Sic igitur et ego Iuriſci
uilis:cui deditus eſſe volo ĩſignia· ab hꝰ
almo iuriſconſultoꝛum collegio mihi tri
buibumiliter petam · Abs te igitur iunſ
ciuilis interpꝛete clariſſimo domino Qa
tone Sacco:tuo imprimis nomine: dein
de alioꝛũ meoꝛũ pꝛomotoruʒ: quos hic
aſtare concernis: me comitiandum ſup
plex expoſtulo · Ad laudem omnipoten
tis dei omĩa qui reg nat per ſecula amen
dixi ·
In tradẽdis ĩſignibꝰ oꝛatõ. ¶
Fxime optarem pꝛeſtantiſſimi
patres:vt ea mihi dicẽdi vis:idq;

dariſſimi pꝛeclara merita oꝛnatiſſimos
mores :cumulatiſſimaſqʒ virtutes et fa
eile: commodũ in medium afferre poſſez
Si em̃ hoc mihi daretur:vt eam oꝛatiõeʒ
que magnitudini reꝛũ atqʒ ſplendori cõ
ueniret adhibere poſſem: ſentiretis pro

fecto doctiſſimi vii ex ipſa oꝛatione quã

q; longa nullum tedium: nulluʒ ve falii
dium (quod oꝛatio nis longitudo geneꝛa
re ſolet) imo magis ſuauitateʒ quandaʒ
ſumamq; animi oblectationem mẽtibus
veſtris illabi · Nam huius nobili ſim vi
ri ea ſunt geſta:hi mores: ea merita: ea
ſcientia ac pꝛobitas: vt de his audire cui
qʒ iocundum eſſe debeat ⁊ ſuaue verum
cuʒ longiori oꝛationi temporis bꝛeuitas
locum vllum non relinquat: paupertaſ
qʒ ingenii mei: et exigue vires: celeberri
mi iſtius viri laudes mnumeras: 1 facta
pꝛeclara: ſui: maioꝛumq; ſuoꝛũ nobiliſſ
mam ſtirpem: ⁊ ſuſceptas in adoleſcẽtia
ampliſſimas dignitates complecti nõ ſa

tis ſufficiant: boc vnum tantum:quãtuʒ
videlicet ad legalez ſapientiam adipiſcẽ
dam ĩſudauerit: bꝛeuius vt facllius pote
ro conaboꝛ abſoluere· Is itaq; omne ſuũ

ſtudiũ:om̃eʒ operaʒ:ſolicitudinẽ atq; eu

tempus adeſſet: quo viri huius

ery

ram quo ſacratiſ ſimarum legum doctri
nas perquireret · perſequeretur ·et diſce
ret ita adhibuit: vt in eoꝛum numero poſ
ſit facile computari: quos in veteribus

hiſtoriis legimus luſtraſſe pꝛouintiaſ no

uos adüſſe populos· maria trãſiſſe: gus

eis aliquid ſapientie munus perciꝑe lice
ret · Sicut Plato egiptum: Pitagoꝛas
memphiticos vates: ⁊ architan tarẽtinũ:
eamq;ʒ oraʒ italie:que quondam magna

gretia dicebatur laborioſiſſime ꝑagraſſe
dicuntur · Appolloniũ quoqʒ ſiue ſlum
magnü vt vulgus loquitur: ſiue philoſo
phum vt pitagorici tradunt in traſſe peꝛ
ſas:pertranſiſſe caucaſũ:albanos·ſcitos
maſlagetas: opulentiſſima indie regna
penetraſſe · et ad extremuʒ latiſſimo phi

ſon amne trãſmiſſo ꝑueniſſę ad blagma

nas: vt byareã ĩ thꝛono ſedẽteʒ aureo au
diret docẽtem: memorie traditur · Ts po
ſtꝛemo inueniſſe dicit᷑ vbiqʒ quod diſcerʒ
1ſemper ꝓſiciens ſe ſen ꝑ melioꝛ fieret·
Quis vero colendiſſimi viri hunc mmus
pis:vt legalem ſapientiã ſequeret᷑ feciſſe
negabit5 quis hunc pari ſtudio omnia
ꝓ ſaẽtia. ꝓqʒ virtute temptaſſe non affi
met? Hlis nẽpe qui tot ꝓ ſcientia ſuſce

pere laboꝛes non imparẽ merito dixeriz

bic nanq;ʒ ab ipſis teneris annis incredi
bili quodaʒ diſcendi ductus ardoꝛe · patri
am parentes fratres · cognatos · natos ·
amicos· conciues · et agroſet cuncta que
aut iocunditati · aut voluꝑtati homĩ eſſe
poſſunt ſua ſponte relinquens ͤab extre
mis migrare finibus ad ea ſeſe contulit
loca · ubi literis incumbere poſſet · deniqʒ
punc nõ a patrio domicilio abſẽtia · non
interiacens longitudo terrarũ · nõ viaꝛũ
diſcrimina.nõ maris fluctus.atq; pcelle
ſpumãtes· nõ latronũ ĩſidie · nõ tadeʒz yl
l ꝑpicula.quĩ om̃ia vt hãc legalẽ ſapiẽtiã
capeſceret aggrederetur terreꝛe potue⸗
rũt: quinimo nihil horum que maximis
incõmodis ceteros afficere ſolent veritꝰ
immenſo quodam amoꝛe ſciẽtie ductus.
ſua ſponte factus peregrinꝰ et exul · ſe oĩ
bus periculis vt ſciẽtiã adipiſceretur ex
poſuit · Et tãta demum virtutis oꝑinio

valuit. vt nulli labori· nullis vigiliiſ. nlli

ĩcommodo · nlli parceret ſudori ·et ſuas
ad extremũ ꝓ hac ipſa ſapiẽtia exinanirʒ

–G —

xvj.
opes · Quas ob res quantum pꝛofecerit.
quantamqʒ ſcientie vbertateʒ retulerit:
hodierna die latiſſime patuit . quoniam
ab om̃ibus iſtis patnribus et dominis ne
mine diſcrepante fuit merito laudabi
liter apꝓbatꝰ. Quare dilectiſſime frater
cũ iaʒ tpᷣs:quo bonoꝛũ laboꝛũ quos pro
ſcientia ſuſcepiſu glorioſoſ ac dulces caꝛ
pas fructꝰ aduenerit:ego te meo: ac pro
motoꝛũ tuoꝛũ nomĩe legũ doctoꝛem con
ſtituo · declaro atqʒ decerno: ⁊ que effla
gitaſti in iureciuili doctrĩalia ĩſignia tibi
trado· Libꝛũ ſcilicet clauſũ ⁊ apertũ: bir
retum capiti tuo·ãnuluʒ digito: ac pacis
oſculũ . Clle autem te benedicat qui ſemꝑ
eſt benedictus · in cuiꝰ te noĩne benedico
ĩ nolĩe pr̃is ⁊ fuu ⁊ ſpũſſãcti Imẽ.
Cum quis ĩ collegiũ recipitur docto
rũ pꝛefatio· ¶ B JèMU
Vã maxima eꝛga me ſit beniuolẽ
tia vrã p̃ſtãtiſſimi prẽs:q̃ʒ ſiz vo
is cariſſimus: ⁊ q́; ꝓnus in me
ſit ammus veſter: ⁊ propterea quãtum
omĩbus vobis debeã ampliſſimũ munꝰ
quod mihi hodierna die contuliſtis indi
cat · Quod quideʒ eo masis ac magis eſti
mãdũ: ac magnipẽ dẽdũ puto:quo me p
latũ eſſe voluiſtis om̃ibus aliis: qui eth
nobilitate · ĩtegritate moꝛũ · grauitate · in
genio. ⁊ legum ſcientia pꝛeſtent:me tam
vnũ delegiſtis ex om̃ibus · Et reliquis di
miſſis ac ſpꝛetis almo collegio veſtro me
aggregaſiis: ac in eum vocaſtis ĩtrodu
xiſuiſ locũ:qᷓ q;magnꝰ q;pꝛecõſꝰ:qᷓ;cipu
us:q̃ᷓ; deniqʒ pmariꝰſit:q; nec ĩgeniũ:n?⁊
tẽpꝰ ſuppetũt · ⁊ id pᷣterea notiſſimũ eſt
nũc nõ explico · Cetera quoq; taceo· que
glorie · ſplendori · laudũq; veſtrarum cu
mulo accedere poſſũt · ¶ ¶ ¶ Et ne in
gratitudinis vicium maximũ icurꝛaʒ ad
grãrũ venio actiones: quas quidẽ ſi pro
beneficii magnitudine: vobis a me ſatis
referri poſſe puteʒ nõ ſapiã· Eas autem
quas poſſuʒ dominatõnibꝰ veſtris grãs
ago: ⁊ illuʒ depꝛecoꝛ ⁊ exoꝛo qui in euan
gelio ait · Beati miſericoꝛdes:quoniã mi
ſericoꝛdiã cõſequent᷑:vt quẽadmodũ me
cũ miſericoꝛditer egiſtis:ita ⁊ vobiſcum
agat ip̃e deꝰ om̃ipotẽs poſtiemo ne quã
de me habuiſus in vllo fallatur opinio.

p · v. polliceoꝛ me ꝓ viribꝰ conaturum:

optimũ ⁊ om̃e donũ ꝑfectũ eſt.· ¶ M
¶ Vñ elegãter NRug · in. li. de ciui · dei ait

vt is ſim qui ⁊ honoꝛẽ collegio ⁊ vob om

nibꝰ grata ꝓcurẽ · dixi. 1
¶ In priincipio alicuius libri legendi

Pefatio · ¶ DH

Diĩterpᷣtatõem iuris pᷣfatõne ali
qua nõ fcã ꝓcedẽdum nõ foꝛe ad
monuit iuriſcõſultꝰ in . l. i. ff. de
origi · iu· cuiꝰ autoritatẽ ſecutꝰ bar · in ru
brica · ff· de acq/ heredi · ait doctoꝛeʒ nõ de
bere ſine vlla p̃fatõe libꝛũ vel lecturã ĩci
pe · Que vero pᷣſtãtes viri dignioꝛ pᷣfatio
quod ve aptius exoꝛdium pᷣmitti poteſt
q; vt pᷣmũ quidẽ diuinũ poſcamꝰ auxiliũ
quod ⁊ apud veteres factitatũ legimus:
Nã ſi quippiam operis facturi fuiſſent:
ate omĩa celeſtem fauoꝛem pꝛecãtes deũ
inuocabãt ( G G apud pſiũ de hoc ĩ
ſtituto legit᷑ · Vatibꝰ hic mos ẽ centũ ſibi
poſcere voces: Cẽtũ ora:a linguas ĩ car
mine cẽtũ· ¶ E¶ Hinc ouidiꝰ ait Dii ce

ptis aſpirate meis · ¶ ¶ In minimis
quoq;ʒ rebꝰ diuinũ auxiliũ ĩploꝛari debẽ

placuit in Thimeo platoni (H (QOuiꝰ
autoritatẽ eueſtigio boetiꝰ tercio cõſola
tõis imitãs inq̃t ĩuocãdũ rerũ oĩm pꝛẽm
quo pᷣ̃termiſſo nullũ rite füdat᷑ exoꝛdiuʒ
CQꝛegoriꝰ etiã de cõſe · di · i · ĩs xpᷣianꝰ.Ad

deũ priꝰ cõfugiẽdũ: qui noſtre poſſit cu
rare anime paſſiones: ⁊ ãte oĩa diuini fa

uoriſ grãm poſtulãdũ monet ac pꝛecipit
¶ ¶ Hinc ĩpatoꝛ in li · i. C. de offi · pre

fec p̃to affri· Ad oĩa cõſilia oẽſqʒ actꝰ in

nõie dñi nrĩ hieſu xpᷣi ꝓgãdimur · Tdeirco

cupiens ego lectionũ mearũ initiũ· ad in
uocatõem.honoꝛẽ et laudẽ nomĩs hieſu
pp̃i fieri:qð qñ ĩᷣcolo flectẽ debeo genua
ſaltẽ coꝛdis· c· decet· ð ĩmunita eccle¶ E

¶ Eplũq; dñʒ hieſũ harũ lectõnũ meaꝛũ
(vt v̈bis boetii vtar) pricipiũ vectoꝛem.
ducẽ ſemitã · ⁊ terminũ foꝛe · Ab eo exoꝛdi
um peto ·qui ait · Sine me nihil poteſtis

facere· ¶ L ¶ R quociuxta canonicã Ta

cobiet habet᷑ · q· i · quã pio) Om̃e datuʒ

T habet᷑ · xxvi · qii· qui ſine ſaluatoꝛe ſalu

tem habere:⁊ ſine vera ſapientia eſtimat
ſe pꝛudentẽ fieri poſſe:nõ ſanꝰ: ſed eger
eſt. nõ prudens:ſed ſtultus: ĩ egritudĩe
aſſidua laboꝛabit: ⁊ in cecitate ſtultus et

demens pmanebit · ( N (Fpoſtolus

— —— — –6,q —

— — ——

quoq; acobꝰ dixit · Siquis indiget ſapi

entia poſtulet a deo: qui dat omnibuſ af
fluenter: et non impperat ¶ ¶ Gmis
em̃ ſapiẽtia a dño deo eſt: ⁊ cũ eo fuit ſ. Ep.

deſuꝑ bona cũcta ꝓcedãt ad illũ me:atqʒ

meũ vertã ſermonẽ: qui dixit petite ⁊ acd
cipietis:pulſate ⁊ aperiet᷑ vobis. ¶C G
Er in quo(vt dixit apoſtolus ſunt om̃s
theſauri ſapiẽtie ⁊ ſcientie · In cuiuſqʒ no
miĩe cũcta facere debemꝰ. quod ideʒ apo
ſtolus pꝛecepit dicẽs: ⁊ habet᷑xxvi.q· v.·
nõ licet · Oĩa quecũq; facitis ſiue ĩ veebo
ſiue in opere:ommia in nomine dom no

ſtri hieſu chriſti facite · ¶ D¶ Et dicam

cũ ſalomone.Da mibi domie ſediũ tuaũ

aſſiſtricem ſapiẽtiã: mitte illã de ſede ma

gnitudinis tue: vt mecũ ſit ⁊ mecuʒ labo
ret · ¶ ᷓ ¶ Et cum fudith· Da domine

ſermonẽ bene ſonantẽ in os meũ: Et nõ

ponderatis humanis demeritis: tua ſola
clemẽtia in me tui celeſtis irrigui gratiã
influas ſciẽtie ⁊ eloquẽtie:ſupplendo de

fectũ:augeẽdo ĩgenii modulũ: ⁊ memorie

ſentis:quẽ legẽdũ ſuſcepi veritatẽ pãde⸗

re:erꝛores fugare nodos ſoluere · o bſcu

ra dilucidare:⁊ dubia quẽadmodũ ad do

ctoris officiũ perti net declarare. c.i.ð re

li · et vene · ſanc . vt ſic cõſeruek ꝛ augmen
tetur ſcientia: virtus ⁊ gratia in meipſo.
¶ EGt iuxta verbũ pſalmiſucũ.De vᷣ

tute abulẽ in virtutẽ · de peni · di · i . · dño

qui vt dicit innocẽtius ĩ prĩcipio ſui ope

niã etſi men te quidẽ ĩtellectũ re cipiant .
in coꝛdis tamẽ deſideria nõ ponũ t Sim
leſ illi: qui vt hieremias ait: veneꝛũt hau

rire aquã. ⁊ vaſa ſua vacua repoꝛtaueꝛũt
ideo cõfuſi ſũt:ꝑiter ⁊ afflicti. ¶C

Nos ergo ne cõfũdamur: pariter ⁊ af
fligamur· nnocen: precepta ſeruemus:

⁊ has ſcriptuas ⁊ cõſtitões ſacras legen
tes :earũ intellectũ ſanuʒ in vẽtre mẽtis
noſtre ꝑcipiamus:coquamus:⁊ frequen
ti meditatõe digeramꝰ: ac mentis deſide
rio ſeruãda condamꝰ (H (Gt ſic ĩplea
tur in nobis quod egregie legit᷑ ab ange
lo dictum:vẽter tuus comedet:⁊ viſcera
tua ĩplebũtur volumĩe iſto quod ego do

tibi · hoc ẽ: vt quod deo autoꝛe legimus:
mẽte retineamus: ⁊ deſideriũ ⁊ intentio
nrã haruʒ conſtitutõnum nimio ſapoꝛe

re valeam: quas ſi non ſatis ample vt

oneri meo incumbit expꝛeſſero: nõ mibi
quidẽ:ſed bñficioruʒ magnitudini aſſcri
bere velitis queſo · Primo itaq; regrati
oꝛ omnipotẽti deo:eiuſq; genitꝛici marie
quorum pietate hunc in vſqʒ; dieʒ:ſũmis
cum felicitate ⁊ leticia perductus ſũ · vo
bis dehĩc reuerẽdiſſimi cardinales quas

bi p̃cipuo reuerendiſſimo patri domino

Lodouico tituli ſãcti laurẽtii in domaſo

cardinali digniſſimo: ⁊ aquilegienſis ec⸗

cleſie patriarche meritiſſimo patri dño
bñ factori colẽdiſſimo:quẽ patres opti
mi me ⁊ amare ⁊ colere ⁊ venerari decz:
dũ ſpũs hos regit artꝰ. Oĩbꝰ ĩſuꝑ pᷣlatis

epiſcopis · ꝓthonotariũs · archiepiſcopis
abbatibꝰ. ⁊ pꝛioribꝰ cuiuſcũq; gradꝰ.Et
magnifſico viro dño petro quirino ĩcliti
dñii venetoꝛũ legato meritiſſimo. Cene
roſis militibꝰ:a vniuũſis ſacroſãcte rõane

eccĩe officialibꝰ: cariſſimis doctoribus.
om̃ibus ciuibus.⁊ ſcolaribus grãs ingẽ

tes ago· In quibʒ perorãdis ꝓlixioꝛ mea

redderet᷑ oꝛatio· Sʒ vereoꝛ plurimum:ne
dũ rei tã ãple ſatiſfacẽ intẽdo:tenui mea

oꝛõe potiꝰ detractũ iri ĩtelligã · Cũ itaq;
ope ſatiſſacẽ nequeã: aĩm certe meũ amã

tiſlimũ. deditũ · oblat uů. 1 obligatiſſimuz

ſuſcipiatis · dixi ·

No libri 5 lemẽtu

et eiꝰ miſſionem

Vm anĩaduerto patꝛes reueꝛẽdiſ
ſimi vrãs ſingulares clemẽtias ·
humanitates quibus me preſẽti
aliter neduʒ venerari:ſed extollere digna
ti eſtis: neſcio michi ꝑſuadere quo dicen
di genere: qua elegãtia:qua deniqʒ facũ
dia condignas gratiaruʒ actõnes pꝛome

rãrũ actões: quas deniq; oblatõnes re
Rers mihi ꝓfecto uadere nequiui· Infi
nitas tñ ⁊ imoꝛtales oĩbʒ grãs ago:queſ
prudẽtia. excellẽtia: ⁊ moꝛuʒ ĩtegtate · ne
dũ cardĩ alatꝰ apice: verũetiã ſũmo ſacer
dotio iã digniſſimos om̃s ꝓfitẽtur · Et ti

CCxrvi

Fc nüuc ille dies mihi iucũdiſlimꝰ
fuit reueꝛẽdiſſime pr ac pnᷣcepſ il
uſtꝛiſſie · Lucũdiſſiꝰĩquã mihi hic
fuit ille dieſ:quo ꝑactũ ẽ maieſtate celeſti
ſuggerẽte ⁊ eiꝰ diuina pietate opitulãte
Qui ĩmoꝛtales agere:⁊ habeꝛe debemuſ
grãs:quãdoquidẽ referre nulla ſit nobiſ
relicta poteſtas)tã magnũ tam difficile
tam dulce·tam amenũ · tã inſperatũ· tam

diuinũ tã deniq; ĩmoꝛtale ſuſceptũ opꝰ

Exultemꝰ igit᷑:ac ſerio nobiſcuʒ triũph
mus:g loriemurq; re taʒ bene: tã fauſte:
tã feliciter geſta: ⁊ multos ouãter nunc
feſtos ducemꝰdieſ.Nã.venit poſt mitos
vna ſerena dies ¶ L( Sũt aũt egregia
in hoc elegantiſſimo libꝛo religioſiſſime
antiſteſ oꝑa multa.Oratoria · hiſtorica.⁊
poetica theòlogica deiqʒ ⁊ phiſica: vt eo
pacto varietas ꝓſit ⁊ delectet quibꝰ ſi au
res ⁊ ſtudiũ noſtrũ adhibuerimus: haud
dubiũ erit: qui ex eis nõ mediocrẽ volup
tatẽ: ⁊ plurimũ fructꝰ cõſeeuturi ſimus

Et quoniã maioꝛes noſtri ſẽꝑ artes illas

Pociſ imum:plurimũqʒ coluerũt: que ad
Pumanitatẽ cõſeruãdã · tuẽdaʒ· omãdãqʒ
rẽpubli· ſũme tłtiles eſſẽt: aut neceſſarie
de qbꝰ totꝰ hic liber ẽ refertiſſimꝰ: nõ ab
ſonũ foꝛe duxi·de laudibʒ · excellẽtia ac di
gnitate rethorice artis ĩ mediũ depmere
pauca· Que qᷣdẽ ſi ars friuola res eſſet · vt
eã milti ⁊ foꝛtaſſe hac in ꝑte nõ ꝓbãdi faci
unt: non tãtoꝑe apud maiores nrõs gre
cos ⁊ latinos: culta.celebꝛata. ⁊ in ſũmo
honoꝛe habita eſſj. Sed quibuſnã verbis
quibʒ honoribʒ.qua ve dignitateeã pro
ſequar nõ facile occurrit · Nõ eĩ ſuʒ ſatis
ad tante pᷣconia laudis. Et ĩprimis tãetſi
ſimplex: ⁊ nuda veritas:qua nullꝰẽ ſua
uioꝛ aĩo cibꝰ.pt ẽ de ĩmoꝛtali deo.de trini

tate · de fide. de diuinis opibʒ diſlerè: per

ſe clara:oꝛnata · excelſa atz magnifica vi
deatur: adeo vt poſſit ſine eloquentia de
fendi vt a multis ſepenumero ceſt defen
ſa:tamen adhibito oꝛatõnis floꝛe ⁊ oꝛna

mento quodammodo magis ac magis

eluceſceꝛe: 1 in lectoris animum poten
tius ĩfluere: ac firmius ꝑmanere videtur
ꝗ ipᷣa tñ ſi dicendi ſuauitate pᷣuaret᷑ ꝓpe

cõcideret · atq; iaceret· Quĩ etiã ipᷣa diui

noꝛũ officioꝛũ ac miſſarũ ſolennia: qᷓnqᷓ;
om̃i ſtudio ꝑpolita ſint:tñ cũ agũtur ĩ tẽ

os illis reſparſit · ¶ O

dum ſcaturit verſibus⸗

plis. dormitare nõnũqᷓ; animꝰ nr: oſcita

req; videret᷑. At em̃ ſi inter iſta choꝛꝰ po

eeica illa decãtaret carmina · iſte cõfeſſoꝛ

dñi · vel · vt queãt laxis reſonare fibris:eu
ius vſqʒ adeo meni humi dep̃ſſa eſt: vt ñ
eleuet᷑ animus: ⁊ quaſi ſuſciteẽ᷑? Ex quo
fit vt natura magis ad poeticã:qᷓ; ad aliã
lrãrum artem duci videamur: cinus q ex

pers ẽ: mime liberaliter eruditus ẽ nccẽe

eſt ¶ ¶ ¶ Wõne de oꝛpheo muſeo 1 am

phione: mira qdã pꝛedicat ãtiquitas? d

ici ſuauiſſimũ cantũ.ſaxa ⁊ mõteſ ire

umĩa ſtare poete decantãt. Nil aliud ſi

gniſicare volẽtes.q; tunc moꝛtales ſans
duꝛioꝛes:flumĩbuſ iſtabiloꝛes:dulciſſima

illoꝛũ oꝛatõe munitos:fractoſ.⁊ ad rectã

viuẽdi viã fuiſſe ĩductos.hi nãqʒ homĩes

primũ palãteset beluaꝛũ moꝛe viuentes
ſoli appetitui obſequẽtes: ĩ vnũ cogere
ac cõgregare· tecta ⁊ domos edificat· op
pida cõdere ſuig ameniſſimis cãtibus po
tuerũt · ¶ N ¶ Ouid Cicero gan pa rum

inſtructꝰ poetarũ cognitõe videbatur ⸗
qui non contentus ennio pacunio. actio

ceteriſq; noſtris: grecoꝛum inſi uper poe
mata in latinũ couertittotoſqʒ libꝛos ſu
Quid Sene
ca durus pꝛofecto vir ac ſeuerus? Non
ne ipſe poemata ſcripſit · et totus inter⸗
(B (Ouid
Homero deeſt· quo minus in omni ſapiẽ
tia ſapientiſſimus eſtimari poſſit? eius
pꝛoiſum totam eſſe doctrinam viuendi

quidam oſtendunt in belli tempoꝛa. pa

ciſqʒ diuiſaz (G ¶ Waronis deniqʒ no
ſtri ſapientia qʒmultifacienda eſt. cum
quaſi deo plenus inter ceteꝛa vaticinatur
parum ante Saluatoris aduentum di⸗

cens· Tam noua pꝛogenies celo demitti

tur alto · ¶ R Oentona vero muli
er (vd non deſmt nobis clariſimarum

mulierum exempla· que ⁊ literis · et ſtu
diis et eloquentia floꝛuerunt) quot ver

ſus ad dei noſtri intellectum ex marone

traxitæ (S C Extat Coꝛnelia Scipio

nis affricani filia cuiuſ per multa ſeciila

poſt eiuſ moꝛtem extabant epiſtole elegã
tiſſimo ſtiilo perſcripte · ¶ T (GEt Sa

phos poetiſſe libri ſummo in honore

apud grecos propter ſingularem facũ
diam · et ſcribendi artem habiti ſunt

f —

—

3
4

( ¶ Aſpaſia quoqʒ; ꝑ Socratis tẽꝑa fuit

doctiſſima quidẽ mulier: ⁊ eloquẽtia.⁊ li
teris p̃eellens · a qua Socratem phᷣm em̃
ſe didiciſſe quedã nõ pudeat cõfiteri ( B
¶ Legimꝰ hieronimũ ⁊ lactantiũ viros
ſanctiſſimos: ⁊ oĩm xpᷣianoꝛum ꝓculdu
bio eloquẽtiſſimos Qiceronis ⁊ gentiliũ
eloquentiã longe fuiſſe imitatos: ⁊ hi tũñ
ſapientia.vite ſanctimonia· atqʒ ĩtegrita

te floꝛuerũt · ¶ Q¶ ¶ Vnus ĩſuꝑ p̃cipuus
ac clarus extitit Cipꝛianꝰ:qui ⁊ magnã ſi

bi gloꝛiã ex artis oꝛatoꝛie ꝓfeſſione q̃ſie
rat: ⁊ admodũ multa cõſcripſit ĩ ſuo ge
nere mirãda · Crat enim ĩgenio facili. co

pioſo·ſuaui:⁊ q̃ ſermonis maxĩa ẽ virtuſ

aperto:vt diſcernere nõ queas: vtrũ ne
oꝛnatioꝛ ĩ eloquẽdo:an facilioꝛ ĩ explican
do. an potẽtioꝛ in ꝓꝑſuadendo fuerit 7 hic
tñ ab homie ſane diſerto deriſus ẽ: qui
eum ĩmutata vna lĩ̃a Capꝛianũ vocauit:
quaſi ꝙ elegãs inenit⸗⸗ melioꝛibꝰ rebꝰ
aptũ ad ciuiles fabulas cõtuliſſet. Qð ſi
accidit hoe ei:cuiꝰ eloquẽtia nõ ĩſuauis ẽ
quid tandẽ putemꝰ accidere · quoꝛum ſer
mo ieiunꝰ ẽ ⁊ ĩgratus ·qui neq; vim ꝑſua
dẽdi: neqʒ ſubtilitatẽ argumẽtandi · neqʒ

vllã ꝓꝛſus acerbitatẽ ad reuincẽdũ habe
re potuerũt? Cum hac aũt lr̃arum peri

tia: adhibendũ eſſe rerũ ſcientiã conſtat·
Nam ⁊ ĩe ſine rerũ ſciẽtia ſteriles ſũt ⁊ ĩ
anes· ⁊ ſciẽtia rerũ quis ingens. ſi ſplen
doꝛe careat literarũ abdita qdammodo
obſcura videt᷑ · Quid enĩ ꝓdeſt multa
pulera ſcire: ſi neq; loqui de his cũ digni
tate · neqʒ mãdare lr̃is niſi ridicule poſſis

¶ D ¶ Hec duo ſimul coniuncta veteres il

los:quoꝛũ mẽoꝛiaʒ veneramur ad celebꝛ
tatẽ noĩs · gloꝛiã q; ꝓuexere Hatonẽ De
mocritũ Rriſtotelẽ Theofraſtũ Varronẽ
Qiceronẽ Senecã Auguſtinũ Hierõimuʒ
Lactãtiũ · In qᷓbꝰ oĩbꝰ diſcerni vix pᷣt:ma
ioꝛ ne ſciẽtia rerũ· an peritia fuerit litera
rum·. Hures etiã alii p̃ſtantibus ĩgemis
viri: in vita humana hec ſtudia coluerũt ·
Go fit:vt ſapientia ⁊ veritaſ idoneis p̃co
mbus ĩdigeant ¶ G i

cipes buiꝰ ſeculi ſcriptura ſancta fide ca

reat · ꝙ ꝓphete cõmuni: ac ſimplici ſer

mone xt ad populũ ſũt locuti cõtẽnunt᷑·
Ttaq; ab his: qui nihil audire vel legere:

Nam bec ĩpꝛimis
cauſa ẽ: cur apð ſapiẽtes:⁊ doctos:⁊ pꝛĩ

niſi exploꝛatũ ac diſertũ volunt:mec quic
q́; inherere ais eoꝛũ p̃t.niſi qð aures 1

dioꝛe ſono demulcet · AUla vero qᷓ ſoꝛdida
vident᷑: ĩepta ⁊ vulgaria exiſtimant· T80
nihil veruz putãt: niſi qd auditu ſuaue ẽ
nihil credibile: niſi qð pᷣt incutere volup
tatẽ. Nemo rem veritate põderat: ſed oꝛ
natu ¶ Neq; verũ ẽ:vt pleriq; q poetas
inſectant᷑ aiunt: ꝙ amoꝛeſ ⁊ flagicia ĩ ülliſ
düũtaxat reperiant᷑ · In nullis enĩ ſcripto
ribus tãte pudicicic: tãte vxoꝛie diſciplĩe:
bonarũqʒ rerũ exempla.quãta in poetis
Rode reꝑiri cõſtat · ¶ etſi qñ amoꝛes de

cribũt.quiſ vſq; adeo ebes ẽ· vt nõ ſciat

eas res.⁊ aliud ꝓ alio ſignificãtes intelli
gat 5 ¶ E ¶ Nonne hec ipſa:vel etiã de
terioꝛa ĩ ſacris reperiunt᷑ libꝛis? an non
ibi Sãſonis ĩ dalidã amoꝛès pene ĩſani⸗
Tcrobuſtiſſimi viri caput gremio mulier
cule ĩpoſitum g foꝛtitudĩs detõſus cri
nis? In nõ hec poetica g an nõ flagitio
ſa 5 ¶ E C(Taceo filioꝛum Loth ſcelus
infandũ: ſodomitarũ exterminandam
obſcenitatẽ (M ¶ It enim Dauid amo

rẽ ĩ Berſabee:⁊ ſcelꝰ ĩ vriam ¶ ẽ ¶ Salo

moniſqʒ fratricidiũ ⁊ tam numeroſuʒ cõ
cubĩarũ gregẽ: quoꝛſũ ſpectare dicemꝰs
an q; hec mala ſunt.a flagitioſa.⁊ obſee
na: ꝓpterea negabimꝰ ſacros libꝛos eẽ

leg ẽdos 5F neqquã. Nec poete igit᷑ reſpu
endi ſüt: q ĩ illis ĩterdum aliq̃ ad delecta

tionẽ hoĩm ſcripta reꝑiant᷑
dẽ ſi qñ didonis: eneeqʒ amoꝛes apð vir

guiũ legimꝰ: ingeniũ poete admirari ſo
lemꝰ.rẽ aũt ipſã q;ꝛ fabuloſaʒ. auPe
N

lio ſignificantẽ nequaq; attẽdimꝰ (Ne
q; ieo oꝛatoꝛia ẽ ars vilipẽdenda: ꝙ ſe

penumero legimꝰ eloqñtes viros:hoĩbꝰ

ciuitatibꝰ maximã cladẽ: atʒ ꝑniciẽ ĩtu

liſſe. hꝰ ñ artis vicio: ſʒ eoꝛũ ꝗ ea abutt᷑

vſu veiĩt· Nulle eĩ tã bone artes ſi ũt: qᷓ ab
utẽtiũ Vicio depꝛauari nõ poſſint.Nõne
ſo medicĩe · Turiſciuilis: ⁊ reliquarũ bo
narũ artiũ ſcia:hũano generi multuz ne
ceſſaria ẽg nobiſ tñ nocẽ p̃t: ſiqs illis ĩbu
tus ꝑperã vti velit · Neceſſaria igit᷑ videri
ſolʒ Oꝛatoꝛũ ⁊ poetarũ cogtio:tũ ꝓpter
vtilitatẽ:variãqʒ mitarũ rerũ cognitiõeʒ

tum ob ſermonis excellẽtiſſimũ mtoꝛem
QOonſtat aũt nihil ex omnibꝰ ſtudüs eſſe

qð minꝰ nobᷣ̊ tꝑis auferat: q;benedicẽdi

—

ſcientia Nam ⁊ addiſcit᷑ in puericia:cum

aliis fere vacare nõ poſſumus: ⁊ inheret
memoꝛie ob rotundã cõcinnitatẽ:ruſtica

tur ⁊ ꝑegrinat᷑ vna nobiſcũ·⁊ ſine libꝛis
vltro recurſat · vt vel aliud agẽs:hoc etiã

agere videare · ¶ L¶ Hactenꝰ de laudi
bus Rhethoꝛice diſcipline:qua totus hic

liber vt ſplẽdoꝛ refulget firmamẽti. Nuc

de ſectione libꝛi ⁊ rerũ in ipſo cõpꝛehen
ſarũ enumeratione videamꝰ.Et quidem
totũ hoc pene opꝰ:in duas non ꝑperam
pꝛcipales digeſſimus ꝑtes · Hima nãqʒ

ꝑs eit p̃ceꝑtoꝛũ:a clauſularũ· Secũda au

toꝛitatũ ·⁊ oꝛationũ. Quibꝰ adiumentis

omne tuũ dicendi genꝰ:vel bꝛeuiter .· vel

mediocriter· vel ꝓlixe arbitratu quidem
tuo poteris cõtractare ( M¶ Dars ete

nim que p̃ceptoꝛũ ẽ: quinquaginta Rhe

torice artiſ pꝛe ſe fert documẽta limatiſſi
ma:que ex clariſſimoꝛũ oꝛatoꝛũ Caſpani
ni barſizi pergamenſis:⁊ Stephani fliſci

Soncinẽſis libꝛis recepimꝰ accõmodata·

In quibꝰ demonſtrat᷑ qua rõne l̃as:qua
ſillabas:qua etiã dictiões in oꝛõne obſer
uare deheamꝰ qua deniq; rõe neglige
re moneamur :quo itẽ oꝛdine oꝛnatã · cõ

cinnã.ſplendidã·ac reſonantẽ cõtexere:
neceſſariis amplificatõnibus exaggera

tã oꝛationẽ efſicere valeamus. Quas ꝓfe
cto adoꝛnãdi ſtili rõnes:ac multiplicãde
oꝛõnis ĩuentiones:ꝑ omẽs octo gramati

ce oꝛõnis ꝑtes:atq; ꝑ ipſarum genera: 1

ſpecies ꝑticulariter ꝑtractauimꝰ:⁊ ĩſcrip
ſimus diligenter· Dars aũt que clauſula
rũ eſt:in bina ꝓtendimuſ menbꝛa.pꝛimũ
quidẽ menbꝛũ ex p̃dictoꝛuʒ Caſparini ⁊
fliſci clauſulis deſũpſimus: a iuxta Rhe
thoꝛice oꝛõis ꝑtes: que ſũt Gxoꝛdiũ. Nar
ratio · diuiſio· cõfirmatio · cõfutatio · con
cluſio oꝛdinauimꝰ congruenter CN
¶ Reliquũ vero clauſularuʒ menbꝛũ.ex
dariſſimorũ Marci Tulli Ciceronis eiuſ
dez Caſparini Leonardi aretini Poggii
flornetini Guarini veronẽſis Baldaſaris

Raſini Franciſci Philelfi Rntanu panoꝛ

mite Nicolai ꝑoti: ⁊ alioꝛũ nr̃a etate oꝛa
torũ eplarũ libris accomodauimus · Et ꝑ
Rubꝛicas:ſiue titulos quatuoꝛdecĩ:noua
quadam:a laboꝛioſa adsmodũ terminaui
mus ĩuentione · Vbi ſub rubꝛica de parẽ
tkeſi:quã minꝰ dotatã dedimꝰ . nonnul

la nonnullorũ poetarũ carmina Virgili
Juuẽalis: Nerſi · Ouidii. Statii. Nrudẽtii
Valerii Marcialis. Maxĩiani.Ruiani.Pã
phili · Tibulli. Eſopi· alioꝛũ que nõnun
q́; parentheſis occupãt locũ intermedia
uimus ́; rectiſſime · Et his pꝛimam no
ſtri inſututi abſoluimꝰ ꝑtẽ. ¶ O ¶ Nũc
nũc ſecundã noſtri codicis partẽ: que ex
autoꝛitatibꝰ conſtat:⁊ oꝛõnibus ĩ mediũ
vocare neceſſe ẽ · Et quidẽ ꝑs autoritatũ
que vnuʒ ⁊ viginti autoꝛes p̃ ſe fert cele
berrimos hꝰ modo ĩ noſtrã ꝓꝛumpit pa
leſtrã ¶ Nam ĩpꝛimis ſunt Marci Tullii
QCiceronis ex libꝛis officiorũ autoꝛitates
Giuſdeʒ de amicicia· De ſenectute · De ꝑa
doxis· De qᷓſtionibꝰ tuſeulanis · De vete
ri rhethoꝛica · Et de noua · Et de libꝛis oꝛa
tionum eiuſdẽ ¶ Deinde autoꝛitates La
ctantii firmiani ex nouẽ libris diuinaruʒ
iſtitutionũ· In quibus plus ſolito:⁊ ꝓfe
cto pᷣter ſpem fimbꝛias dilataui: vt eſſet
ĩ quo hic liber ⁊ theologis:⁊ phᷣis ſuppe
ditare poſſet ¶ Inſupꝑ Macrobii ſi uꝑ ſom
niũ ſcipionis:⁊ de libꝛis ſaturnaliuʒ eiuſ
dem Eke Lucii Apulei · de Magia·de/ Aſi
no aureo. De libꝛis floꝛidoꝛũ · De deo ſa
cratis. De natura deorum· De dogmate
Platonis · Et de habitudĩe mũdi Cter
Pauli Oꝛoſi de oꝛmeſta.¶ Victurini de
Frchitectura · ¶ Quinti Gurtii Ruffi de
geſtis alexãdꝛi Tulii Oelſi de geſiis ceſa
rig ¶ Itẽ valerii mayimi hiſtoriographi

¶ Laertii ð vitis ⁊ moribꝰ ꝓhᷣorũ Vpo

thegmata Plutarchi (Liber auguſtalis
petrarche ¶ Noĩa deoꝛũ quos Romani
1 gẽtiles coluerũt· ¶ Noĩa ⁊ offfieia Ro
manorũ ¶ Liber remediorũ eiuſdem pe
trarche:aduerſe ⁊ ꝓſpere foꝛtune. ke
ex Terentii affri Comediis:q̃ ſũt Andꝛia
Eunuchus Heutontumeru menos.Adel
phis Mechira· ⁊ Phoꝛmio familiares elo
cutiones. ¶ Item ex Hauti Aſinii come
diis vſitatis:que ſunt Amphitrio · Aſima
ria Duo captiui· Curculio Caſſina Ciſtel
laria Epidicꝰ ⁊ Aulularia ſingulares dicẽ
di cõmoditates (GSt ex eiuſdẽ Hlauti co
mediis ĩuſitatis:⁊ nouiter reꝑtis · q̃ ſunt
Muſtellaria Perſa Rudẽs Stichꝰ Trinu
miꝰ Trucilentꝰ Miles gloꝛioſus Merca
toꝛ Pſeudulꝰ Penulꝰ Bachis Menechinꝰ
ſermones lepidiſſimi. ¶ Item ex tribus

4

comediis extraoꝛdinariis:q̃ ſũt Philodo
xios· Ealſus ipocrita Philogenia cõfabu
lationes riſu digniſſime Ee poſtremo
Senece tragici flores:qui hanc autoꝛita
tũ partẽ aptiſſime terminãt: atʒ claudũt
¶Quibus itaq; pꝛeceptis· clauſulis. 2

autountatibus abſolutis:quoniã ex eis ĩte

tegras dicẽdi poſſumus cõficere oꝛatõe s
nõ abſonũ exiſtimaui ad calcẽ noſtri ope
ris tractatũ ſũmittere oꝛationũ ·que qui
dem oꝛatio nes terdeno cõplectuntur nu
mero· ⁊ ex oꝛdine ſũt tales. ¶ Impꝛimis
ad diuiniſſimũ euchariſtie ſacramentum
oꝛatio pꝛeclara. Ad ſacratiſſimuʒ chꝛiſti a
ne eccleſie doctoꝛẽ beatũ Hieronimũ lau
datio · Ad omes artes ⁊ ſcientias cõmen
datio · Ad ſanctiſſimũ dominuʒ papã hu
miliatio. Id cardinalẽ ſuarũ virtutũ pꝛe
dicatio · Ad pꝛelati electioneʒ exhoꝛtatio.
OAleri ad virtutes ĩuitatio · Itẽ ad ſereniſ
ſimũ dominũ Imperatoꝛeʒ iucundiſſima
ſuſceptio · Ad regẽ perſone alicuius com
mendatio.Ad Marchionẽ perſuaſio. No
ui pꝛetonſ ad officiũ excitatio · Ciuſdẽ pꝛe
toꝛis oblatio · Ho pace inductio. NHo bel
lo cõfoꝛtatio.tẽ in hominẽ ſceleratũ in

uectio · Ciuitatis inſignis magnificatio.
Qlariſſimarũ feminaruʒ ex rebus geſtis

dig niſſima recoꝛdatio · In Sponſaliciis
gratulatio In funere lamẽtatio. Iteʒ Re
ctoꝛis gimnaſi laus atq; gloꝛia · Ciuſdem
Rectoꝛis ſũmiſſio· In actu ſcolaſtico pꝛo
teſtatio· In examine ante punctoꝛuʒ reci
tationẽ Arẽga·Licẽtie cõceſſio· nfularũ
doctrinaliũ petitio · Carundẽ collatio.do
ctoꝛis ĩ collegiũ receptio.t᷑n pꝛincipio li
bꝛi legẽdi pꝛefatio · Beneficii accepti gra
tiarũ relatio·Et poſtremo operis noſtri
dedicatio ˖ ¶ Habes itaqʒ gloꝛioſiſſime
pꝛinceps iden us margaritis ſpecioſiſſi
miſ hoc noſtrũ margaritarũ relucet opꝰ
B (Eabulas autẽ ⁊ fictiones: que ad rẽ

nõ attinẽt quoniã nullum figmenti ge
nus veri pꝛofeſſoꝛibꝰ cõuenit) admoduʒ

dedimus paucas: aut veriꝰ cõſulto duxi
mus pꝛetereundas · Cas etem̃ dedimus:

per quas ſacrarũ rerum notio · ſub pio fi
gmentoꝛũ velamine honeſiis tecta ratio
nuwus: 1 veſuta nominibus enunciatur ·
ECas vero poſt habuimꝰ: que ſolas auriuʒ

delicias pꝛofitentur·quas e ſacrario ſuo

xi.

nutricũ cunas ſapientie tractatus elimi

nat · Piloſophi nanqʒ cũ de ſummo deo

mente diuina locuti ſunt:mihil penituſ

fabuloſũ attigerũt:ſed ſiquid de his aſſe

rere conabant᷑· que nõ ſermonem tmm̃mo
do:ſed cogitationẽ quoq; ſuperabãt hu
manam: ad ſimilitudines ⁊ exempla. cõ

fugierunt ¶ Q ¶ Olibrũ elegan tiſſimũ

O codicẽ copioſiſſimũ. O opus perfectiſ

ſimũ.O rem deniq; diuinã tH ĩmoꝛtalem:

quot ſuauiſſimos ſales · quot fulgentiſſi
mas margaritas · quot floꝛes ameniſſi

mos · quot etiã res delicatiſſimas te ferẽ
5 ,1☛ „
tem a mirabilẽ quandã · ⁊ liberã · ac variã

ſententiarũ grauitatẽ ad omnẽ oꝛationẽ
agendam atz exoꝛnandam habentez con
ſpicimus y nihil pꝛofecto eſt (vt ita dixe
rim) bhumanis in actionibꝰ varie· elegan
ter · callide. pudice· cõtinenter · generoſe.
benigne. liberaliter · ĩnocenter · integre.
amice. nihil deniqʒ magnifice · nihil ſapiẽ

ter.nihil cum virtute.⁊ laude dictum. fa

ctum ue quod nõ a te opꝰ exquiſitiſſimũ
L 4

exemplũ venari queat· Quantum enim

decoꝛis: ⁊ dignitatis ad omnem ⁊ oꝛatio
nem · ⁊ vite cultũ afferre ſoleas liber dul
ciſſime · nõ ẽ dicendi locus· pꝛeſertim cuʒ

Peo id quidẽ.⁊ in ꝓmptu eſt intuenti.

H¶ In te nanqʒ qemulta ſunt literis tra
dita: que ad beate vite ſtatũ ſpectant.n
te omnis phᷣie partes moralis ſcilicet:qᷓ
elimatam moꝛum ꝑfectionem docet. Na
turalis: que de diuinis coꝛpoꝛibꝰ diſpu
tat · Et rationalis: que de mncoꝛpoꝛeis re
bus eſt)liquido cõplectuntur.In te non
doctrina ſolum admirabilis ac pꝛecipua
verum etiã incredibilis quedaʒ reſtiget

amenitas: tum ꝓpter determinationes

pulcerrimarũ queſtionuʒ:tum ꝓpter ex
plicationes innumerabiliũ pene rerũ:cð
gnitu digniſſimarum: tum deniq; ꝓpter
veterũ regũ: ⁊ potentiſſimarũ ciuitatuʒ.

12 ſapientiũ phoꝛum.ac legumlatoꝛũ nar

rationes. vt vel hiſtoꝛie gratia operepꝛe

cium ſit illa cognoſcere an te blanda etiã

vicia: que accuſare aliquãto facilius ẽ.q̃;

vitare inſerta ſunt:nõ quidem vt vllum

honoꝛẽ recipiant:ſed cuʒ ſeipſa recogno

uerint: tandem ad penitentiã impellant
In tuo itaq; ſinu dlicatiſſime liber ſic de
lciarum copꝑia exuberat: vt ibi ſit quod

Syn

ꝑfectus comedat · abundet 1 qð paruulꝰ

lugatItbi eſt ſimul ⁊ læcteus potus:quo
tenera nutriatur infantia: ſolius cibꝰ
quo robuſta perſectoꝛũ iuuentuſ omniũ
virtutũ accipiat incrementa Abi nec oui

bus pabula: nec paſloꝛbuſ deſunt alimẽ

ta. a bi eſt quod om ni ctati congruit · Thi
quod c mmi pꝛofeſſioni conuenit · Et qᷣ;d
tandẽ y 1bi pꝛoꝛſus ad ſalutẽ:bene beate
q; viuendũ conſulitur vniuerſis·. Omniſ
enĩ ſapientia homĩs in hoc vno eſt:vt de
um cognoſcat ⁊ colat:hꝰ noſtrũ dogma
eſt. hec ſũn a eſt · Tota igitur pulcra es
ſpecioſa:⁊ ſuauis in deliciis tins Marga
rica poetica. Tota inquã pulcra es Mar
garita poetica: ⁊ macula non eſt in te. fa
uus diſullansg labia tua· mel a lac ſub lin
gua tua odoꝛ vnguentoꝛũ tuoꝛuʒ ſuper
omia aꝛomata·laudarẽ ampliꝰ hanc tibi
Margaritã digniſſime pꝛelul niſi putarẽ
ĩconcinne fieri · vt quod iudicio tuo pꝛo
baturus es.⁊ quidẽ graui · id alieno pꝛo
bares· Et apud ſapientem dicatur:lauda
tu parce ſi non vis vanus haberi · Nam
laudans ſlultus neſcit habere modůũ.
¶ ¶ Vade nuncnunc liber optime: vade
inquã ⁊ peregrinare · quo te ſoꝛs tulentt ·
Et ipꝛimis rade IAο Reuerendiſſimũ pa
trem dominũ Tobannẽ Epiſcopũ Mona
ſterienſeʒ Comitẽ palatinũ Rheni:ac Ba
uarie ducẽ Muſtriſimü:qui te longe me
lius. multoq; oꝛnatius abſoluere potuiſ
ſet· ĩgenio quidẽ ſuo nobili ⁊ acutiſſimo
multarũ rerũ ſcientia atqʒ noticia cumu
latiſſ ime referto· ſed altioꝛ contẽplatiõi
vacans.⁊ infimis ſublimia pꝛeferẽs hoc
onus ſuſcipere haud curauit. (E C(Si
nunc tui cmendationem Religioſiſſime
antiſtes pꝛoſecutus non fuero:veniã mi
hi pꝛo tua innata clementia dabis · cum
oc verbis conſequi poſſe non ſatis con
ſidaz · Nam ſi alioꝛuʒ virtutes cũ tuis vo
luero conꝑare:meminẽ ſane reperio.quẽ
cũ tua excellenti ⁊ natura. ⁊ virtute ſatis
digne poſſim conferre · in te quidẽ eſt ex
imia in deum veneratio: ardentiſſima in
amicos beniuolentia: perfectiſſima ĩ om
nes fides · In vita integritas· pudoꝛ · caſti
tas.modeſiia. liberalitas magnificentia

1 cetere virtuteſ. In te deniq; plurime ar

tes nobiles atq; egregie: tandẽ mens ſi

bi conſcia recti. Ita cũ omni antiquitate
de vninerſis virtutibus contendis: vt ni
hit ad decus tibi.nihil ad gloꝛiã deſit · ta
viges Ita excellis. ta moꝛtales reliquoſ

longiſſime anteis: vt quidquid agis con

tinuo om ni ex ꝑte perfecte agis · Et quid
tandem? Te clari exomant moꝛes: te vi
uida virtus. Te decoꝛ: atqʒ alte nobitita
tis onus. Tu noſtrũ ſidus: tu gloꝛia nfa
perennis · Om nia tu noſtre iura ſalutis
kabes ¶ Iccipe igitur accipe inquã Par
ceps muniſicentillime hoc munuſculum
quantillũ eſt: tue lauditueqʒ gloꝛie obla
tum · atqʒ dedicatũ · quoddã mei tuam in
amplitudinẽ amoꝛis eciu pertenue
monin entũ:quod tanti eſt.quanti tu fe
ceris · Hoc tibi uoweeſ eſt deuouet au
toꝛ opus. Et quotiens illius inſpectandi
tibi facultas: vel occaſio affuer it· totiens
mei queſo vt memoꝛ euadas:Cum hoc ſi
mul quidquid eſt munuſeuli omnia que
in mea manu ſunt: operã · ſtudiuz · diligẽ
tiam · conſiliũ · induſtriã · fidẽ ſincerã · coꝛ
pus· ac deniqʒ ipſum animuz tue lbens
amplitudim offero: atq; vltro polliceoꝛ
quod vnũ habeo me vnũ tili dono · totũ
do. ac dedo · Siquid aliud mihi aut maiuſ
aut illuſtrius extitiſſet · id tue amplitudi
ni q; libentiſſime.· multo alacriuſ obtu
liſſem · (CSed vt artaxerxes pꝛeſtã
tiſſimus Rex perſaruʒ dicere ſolitus tra
ditur. Non regale minꝰ:atq; bumanuʒẽ
in ipſo ĩperatoꝛe ⁊ Rege accipere parua
munuſcula: q́; ingentia munera elargi
ri. non ſum neſcius ea te eſſe altitudine
animi:vt longe maioꝛa ſis ſolitꝰ referꝛe:
q́; acceperis. Nam qui ſua dat largo nõ
dat ſed fenerat illi. Semĩa pauca iacit cõ
moda multa metet · Nolim aũut argenti

mihi: nolim auri quicq́; referas · ſed maiꝰ

quiddã mediuſ ſidius.multoq; pꝛeclariꝰ
1 ea que ſunt pulłcerꝛima dona que maxi
me delectant accipientẽ · pꝛo mea erga te

fide a me poſcitur · vt equo anĩo feras te

ipſũ amem te colã · te amirer · ⁊ me qui
te vnice reneroꝛ qemaxĩe cõmendatũ ha
beas velim · Quãuis nõ habeas meritoꝛũ
munera digna . Non ſis Pꝛoßteren red
dere feſſus ea · Id ſi feceris nibil pꝛoꝛſus
mea quidẽ ſententia: ad ſplendwiſſime

tue in me munificẽtie cumulũ acceſſent ·

4

—————

—

—

Et accepti memoꝛeſ nos decet eſſe boni
Hoſt debitas nunc ſummi:optimiq; dei:
ac reliquoꝛũ celitũ gratias: tibi impꝛinii
gratias agãt: ⁊ ſi poterũt referãt omnes
tuũ tollant ad ſidera nomen: quãdoqdẽ
tui admonitione · impulſu. ⁊ pcepto fa
ctũ ẽ:vt hꝰ opꝰ ſaluberimũ ad te: q̃mqʒ
rudibus pene verbis pꝛo ut ingemi mei
mediocritas tulit ꝑſcripſerĩ.vbi ſatis me
feciſſe arbitꝛoꝛ:⁊ officiuũ hominis impleſ
ſe liberalis:ſi laboꝛ meuſ aliquos ab erꝛo
ribuſ ſciẽtiarũ ⁊ vite liberatos ad cog
nitionẽ ſapientie: ⁊ ad celeſtem quãquã
nimis pꝛodigum ſit hoc verbum) direxe
rit aulam dicant igitur cuncti: pclament
vniuerſi · Tu valeas felix ceu lõgo temꝑe
fenix · Et foueat tellus velut te pelle vitel
lus. Dii te ꝑpetuent cuncta ⁊ ꝑ ſecula le
tũ Reddant .ſint vite ſtamina longa tue
Kccipe qð ꝓ te lgua animoq; pꝛecer:vt
tibi dent annos ſuperi digniſimus euo
es · Vade deinde liber elegantiſſime Rd
reuerendiſſimũ .· Reuerẽdoſq; patres do
minũ Tobanneʒ Archiepiſcopũ Treuerẽ
ſem Sacri Romani Imperii Glectoꝛeʒ: ac
cãcellarium Callie: dominũ Ceoꝛgium

Spiſcopũ metenſem · Ct dominũ Marcũ

fratres germanos:lluſtres Marchioneſ
Badenſes. Quibus ꝓ immortalibꝰ eoꝛuzʒ
in me beneficiis nõ minus animi ſimpli
citatẽ: ſinceritatẽq; debeo:q́; reliqua ſiq̃
ſint mei officia · Omni enĩ cura.ſtudio ac

diligentia ſempꝑ ea faciã: que vel ad eoꝛuʒ
ſtatus conſeruationẽ: vel ad laudẽ. ⁊ glo

riam · ac diuturnitatẽ nomĩs ꝑtinebunt ·
¶ Vade inſuꝑ opus dulciſſimuʒ Id Re
uerendiſſimũ Reuerendosq; patres do
minũ Rupertum Epiſcopũ Ratiſponen
ſem· dñũm Ilbertum. ⁊ dominũ Fkobannẽ

fratres item germanos. Comiteſ Palati

nos Rheni: ac Bauarie duces lluſtriſſi
mos · A quibꝰ ſi vnicũ beneficiũ accepiſ
ſem:agerem nunc gratias multis ver biſ
ſed ſunt tot: ⁊ tã ampla · que ĩ me cõtule
runt · vt ſi verbis ſatiſfacere velim ſtulti
ſimus ſim exiſtimandꝰ . Ttaq;ʒ non agam
eis gratias:ſed ſemꝑ habebo:referã veꝛo
libenti animo: ſiquãdo facultas dabitur.
Quidquid enim erit qð deſiderent: iube
bunt.· ⁊ id ſummo ſtudio exequar:omnia
a me poſtulent· ⁊ expectent · vincã meis

er

officiis cogitationes eoꝛũ/quãdoquideʒ

ob ſingularia eoꝛũ erga me merita·ſicuti

molliſſimã ceram ad omne me arbitriuz
tractare flectere poſſunt ¶ Vade etiaʒ
liber grauiſſime ad Reuerendiſſimos pa

tres dominũ Intoniuz Rotenban Bam

bergenſem.t dominũ Tobannẽ de Epch
furiſutriuſq; doctoꝛẽ Eyſtetenſem Epi
ſcopoſ digniſſimos· A ad veneranda eo
rum capitula.mihi Concanonicos ⁊ con
fratres vniuerſos · maioꝛes ſemꝑ obſer
uandos · vt meum ip ſi ſtudiü · meuz labo
rem.meã deniqʒ aliquando intelligãt lu
cubꝛationẽ· Qui omni meo ĩgenio:omni
doctrina · atʒ induſtria·optimo iure qua
ſi re quadã eis debita vti ꝓpoſſunt· Omĩa
enim que eos vele ceq; ad eos · eoꝛüqʒ
eccleſias ꝑtinere arbitraboꝰ ſtudioſe dili
genterq; curabo·que cũ fecero beniuolẽ

tiam eoꝛum IF me imitaboꝛ.merita nõ

aſſequar (. ¶Vade pꝛeterea opus mi
rabile ad reuerendiſſimũ patrem ſingu
laris doctrine virum · dominũ Prothaſiũ
ex Baronibus de Schernabo Epiſcopuʒ
Olmuncẽſem· Ad magnificos . ⁊ genero

ſos:ac nobiles viros.dominũ Menricum

Comitem de vuerdenberg · dominũ Oꝛt

lib Baronem de Bꝛandiſo ·dominũ Otto
nem Truchſeſʒ de vualtpurg Sacri Ro ⸗
mani mperii dapiferũ·Et dominũ henri

cuʒ Truchſeſʒ de Bomerſ ſelden kmperi

alis Bam teenſe⸗ eccleſie dapiferum:ac
ceteros quoſcunq; Fernanteran aliarũ
nationum viros ſcolaſticos. Quibus om

nibus tantũ debeo:quantũ poſſum: om
niaqʒ eis bono animo faciaʒ · que vſui
eoꝛum eſſe ĩtellexero ¶ Vade:a merito ĩ

quã vade liber deſideratiſſime A*.“ ſpecta

bilem decretoꝛũ licentiatũ dominum Io
hannẽ de Eyb Onoldſpacenſem: ⁊ Spal

tenſem p̃poſitum: ac Bambergenſis Mer

bipolenſis ⁊ Eiſtetenſis eccleſiarũ Cano

nicum: mihi patruũ.⁊ p̃ceptoꝛem cariſſi

mum: cui tantũ me debere exiſtimo: quã

tum me ꝑſoluere difficle ẽ:ſed vtinaʒ da

retur mihidecaſio · qua ꝓ meo deſiderio

poſſim gratiaſ referꝛe· ac ſuo in me bene
ficio reſpondere · accumulatiſſime enim
ei ſatiſfacerem: ſed ad pꝛeſens nullaz me
ritoꝛũ partẽ:non mõ in referenda:ſed ne
cogitãda quidẽ gratia conſequi poſſum

eyr.

¶ Vade deniqʒ opus oĩm docuſſimoꝛu;
virorũ iudicio ſũmittẽdũ · Id clariſſimũ
oꝛatoꝛie artis pꝛincipẽ: dominũ Baldaſa
rem Raſinũ mibi pᷣceptoꝛẽ optimuʒ: qui
me ꝑ artẽ:vt pater generauit ꝑ naturam
vt te videat: te examinet: te trutinet: te
deniq; ruminet: quidquid ei viſum fue
rit ĩ tui cõmendationẽ dicat · Quiꝰ de me
amoꝛ: ⁊ iudiciuʒ de te: vtrũ plus mihi di
gnitatis ĩ ꝑpetuuʒ: an voluptatis quoti
die ſit allaturꝰ nõ facile dixerĩ ¶ . hos
omẽs vade liber triũphantiſſime: gaude
lecare:quãdoquidẽ omnesccerto ſcio)
magno te gaudio: maioꝛi plauſu: ⁊ maxi
ma denieg eticke⸗ ac feſtiuitate excipient
2 ab omni canino: ac rabido ꝑuerſoꝛum
hominũ moiſu defenſabũt · ꝓtegẽt · foue
bunt · Quod cum factũ fuerit:nõ medio
eris me letitudo demulcebit: ⁊ nihil ꝓfe
cto erit:qd iocundiꝰ meis poſſit auribus
inſtillari . Gos etiã omnes ad te liber ſalu
berꝛime: tanq; ad vberꝛimum:ac pleniſſi
mum omiĩs doctrine fontẽ mitto: vt tui
hauſtu atz potu ſuſceptã viſceribꝰ ſitim
ſedare:ardorẽq; reſtringere poſſint:fiãt
q; eis omĩa: facilia· ꝓna: ⁊ manifeſta:mo
do ne pigeat ad ꝑcipiendam ſapientie di
ſciplinã audiendi:vel legẽdi patientiã ac
cõmodare. ¶ B ( Vade pollemo liber
patiẽtiſſime: eo qdẽ pacto vt multas ma
loꝛum hominũ obtrectationes ſuſtineas
Multoꝛũ enim hominũ in manꝰ incides:
qui nimia arrogantia cõflati alios laceſ
ſunt:⁊ exardeſcẽti ĩuidia ſtimulatioĩbus
turpiter detrahũt: ac animũ ad ĩpugnan
dũ quecunq; vehemẽter cõuertunt · Qui
ſi te vt rem pꝛiꝰ apud alios ſcriptã repꝛe
hẽdere: ⁊ dẽte ſuo canino: ⁊ ĩ rabiem ver
ſo petulanter nimiũ lacerare tẽptauerĩt
hBos equo vultu vt publice ĩſanoſ: ⁊ eoꝛũ
icurſus leuiter ꝑferas neceſſe ẽ anennie
neq; nouũ:neq;ʒ inſolitũ eſt vt plures re
periant᷑:qui dementis ac furioſi moꝛe in
omnes baculo neſcio quo ſtulticie: ꝓter
uaq; iactãtia temere ĩcurſant: qui nimis
rigidi cẽſoꝛes: aut acres eſtimatoꝛes rerũ
bhominũ exiſtẽtes:dum aliena carpunt
ꝓ eoꝛuʒʒ vidis: eoꝛũ ignoꝛantiã expꝛimũt
Ter ne hoc opus limatiſſimũ vicio dent
ne ve in peioꝛẽ rapiãt partẽ obſecro atʒ
cꝛ: ac moneo vt deſinãt maledicere: ma

ledicta ne noſcãt ſua:faueãt:aſſint equo

animo ⁊ rem cognoſcãt: neq; me furtuʒ
feciſſe arbitrent᷑: tanq; alioꝛuʒ volumina

cõpꝛehenderim: alienas pᷣceptiones dede
rim nõ meas:a ab aliis exẽpla deſumpſe
rim q;plurima · Nam ſi hoc a me factuʒ
ſir: nin tñ temere: nihil ĩpudenter egi:
cũ meo haud quaq; nomini ex alioꝛuʒ la
boꝛibꝰ libauerim laudem:vt hi facere ſo
lent: qui fugatũ ab aliis feſſumq; ceruũ
ĩtercipiunt · Vnde non furtũ admiſi: quo
niã ĩuito domĩo haud quicq; cõtractaui
cũ cuiq; ſuũ dederim bo lum: ⁊ ſub ꝓpꝛii

cõmemoꝛatione noĩs: ſuas cuiq; ĩſcrip

ſerim diſciplinas: adeo vt hi qᷓ earuʒ rerũ
de quibꝰ in no ſtro oꝑe ĩuentoꝛes fuerũt
cum venuſtate iam ſatis omĩbus pꝛolati
ſint atʒ cõmendati · Ego aũt hoc ſummũ
eſſe artificiũ ſemꝑ cẽſui:res varias: ⁊ diſ
pares ĩ tot poemat ibꝰ ⁊ oꝛationibꝰ ſpar

ſas ⁊ vage diſiectas ĩ vnum deligere poſ

ſe:qm̃ qui idonea queqʒ eligit:eius rei ſũ
mus artifex ſit neceſſe eᷣ · Et artificiũ ma

ximum eſſe cõſtat: in arte ſua alienis poſ

*

ſe vti exemplis. Nam nullũ iam eſt dictũ

qð non dictũ ſit pꝛius· Nihil enim ſub ſo
le nouum: quare equũ eſt cognoſcere at

qʒ ignoſcere: que veteres factit arũt ſi fa
ciunt noui · de me igi᷑ quiuis quamlibet
opinionem faciat:qm̃ que ſcripſi: ad leua

tionẽ animi: ⁊ ad ĩgenii exerciciũ: ac mul
toꝛum cõplacentiaʒ ſcripſi · Et apud Qui

dium de ponto dicit · DSepe creat molles
aſpera ſpina roſas · Tgit᷑ et aliis paleas:
exſuis collige grana. ¶ ¶¶ Sed ne diu

tius deuotiſſime pꝛeſul: ⁊ pĩceps buma

niſſime auribꝰ tuis ꝑſtrepam· Tam finem

poſcit oꝛatio: atq; hoc opus excellentiſſi

mã in quo quidẽ ꝓlixioꝛem me fuiſſe ĩtel
ligo: qᷓ; ab initio conſtituerã: verũ vbi
incepi:ita multa ⁊ varia occurrerũt ſcri
ptu digniſſima: vt difficilius fuit reücere

8 yltro ſe obtulit:q̃ʒ de nouo repire ·

t illud ẽ quod iam claudi volumus:

vt vim dicendi: qua ceteris animantibus

maxime pᷣſtamꝰ: de qua ĩ hoc oꝑe admo

dum copioſe vehementer ſectemur: 1 co
lamus plurimũ viros pꝛudẽtia:⁊ oꝛatiõe
ĩſignes:ac debitis ꝓſequamur honoꝛibꝰ:
atqʒ familiaritate nobis conſuetudineq;

deuincamus:cũ ⁊ quod uirtutis ẽ pᷣmiũ:

„

Seg.

Toptimoꝛum pꝛincipũ nomen ꝑ eloquẽ
tiſſimos viros ſempiternũ fiat · Et ſapiẽ
ter etiã: ac ſumma cũ ratione ꝓuideamꝰ
vt honeſtos moꝛes: virtutes a teneris ĩ
bibamus annis· Nam cuʒ reliqua momẽ
tanea: ⁊ fugacia bona:⁊ foꝛtune ludibꝛia
ſint · virtutis ꝓfecto conſtans· ⁊ eterna.
ac certa ẽ poſſeſſio · Non enĩm ad cibum
ac potum:nõ ad pꝛurientẽ coꝛꝑis volup
tatẽ: que ipſa nobis cũ pecudibus ſunt
cõmunia · ſed ad decus· dignitatẽqʒ nati
ſumꝰ.dcirco nobis mens data ẽ ĩmoꝛta
lis ac diuĩa:vt ĩmoꝛtalitati ſeruiẽtes dei
ſimꝰ qſimillimi: ⁊ quo pacto pꝛopius ad
deum accedimus q́; ꝑ virtutes? Nam ſi
bene: ⁊ virtuoſe viuendi cura nobis eẽt
vt viuẽdi:ĩfinitos pene laboꝛes· quibus
ſtulticia eſtuat humana tanqᷓ; ſuꝑfluos:
inſanos fugiendos longe: omittendos
q; putaremus· nunc aũt omnis erroꝛ no
ſter ab eo manat · ꝙ ſine ꝓpoſito · ſine fi
ne viuimuſ. ⁊ non tam ꝑ callem aliquem
ꝓſpectum ⁊ certũ . qᷓ; pꝑer oblataʒ nobis
ſemitaʒ foꝛtuito ambulamꝰ. vt ſepe quo
noſtri foꝛent greſſus:n ec ipſi quidem ſci
amus edicere · ⁊ tanq; tenebꝛis obducu
ꝑ deuia aberramus . Sed aduerſus banc
humani generis cecitatẽ ⁊ tenebꝛas: opẽ
a philoſophia· hoc ẽ a pꝛeſenti nr̃o opere
ſe ziuberimo q fere totũ vera refulget
ſophia petẽdã eſſe cenſeo · que ſi foꝛte di
gnata lumen ſuum admouerit· hanc om
nem que nos turbat caliginẽ diſſipabit.
veramq; viuendi viã a fallaci diſcernet ·
Si ergo beati eſſe volumꝰ operam de
mus:vt boni ſimꝰ.virtuteſqʒ exerceamꝰ.
celeſtia ſpectemꝰ.humana cõtemnamus
non ſermonibꝰ vul gi nos demus. nec in
pꝛemiis humaniſ ſpem ponamꝰ rerũ no
ſtrarum · ⁊ ſine illecebꝛis opoꝛtet ipſa vir
tus ad verũ nos trahat decus: 2 gorian
ſempiternam · Ad quã nos ꝑducat quivi
uit ⁊ regnat trinus ⁊ vnus ꝑ infinita ſe
cula· Rmen ·

¶ Summa Alberti de Lyb vtriuſq; iuris
doctoꝛis eximũ: que Margarita poetica
dicit᷑: feliciter finit ·

—

5

*

B

““l
—õ

—.—

eplis ĩteruenire poterũt: ⁊ pꝛĩio Virgilii
Maronis Eneidoꝛũ.fo.lxvii..
QCarmĩia vᷣgilii· Buccolicoꝛũ:fo·lxix:B.
Oarmiĩa vᷣgilii Ceoꝛgicoꝛũ ·fo.lxix. hh.·
Carmĩa uuenalis ſatiri · fo· hxx XA.
Carmĩa Perſii ſatiri · fo· lxxi · vb. ¶ xxi.rr
Carmĩa Ouidii Naſonis de ſine titulo · f·
Carmin a Stacii thebaidoꝛũ · fo.lxxii · ff ·
Carmina Hꝛudentü · fo· lxxiii.M.
Carmina Valerii Martialis · fo · lxxiii · V·
Carmina Maximiani ·fo:lxxiii · ac ·
Carmina Ruiani · fo · lxxiii · be ·

QCarmĩa Pãphili · fo · lxxiii · bn · (· lxxiii· V

QCarmiĩa extraoꝛdĩaria diuerſoꝛũ poetarũ
Supaaſctirroe: eplarũ · ſo · lxxv · ai ·
Circa artificioſas eplarũ cõcluſiones.M
T.OQ.dauſule ·fo · lxxvi ·N..·
Et bec quãtũ ad pꝛimã ꝑtẽ huiꝰ opꝑis·
Vtoꝛitates diuerſoꝛũ oꝛatoꝛũ ⁊ poe
tarũ qͥbꝰ omnẽ nr̃am eplandi rõem
1dicẽdi moð coꝛroboꝛare exoꝛnare ⁊ am

officioꝛũ libꝛos · fo · kxvii ·
De amicicia .M.T.CQ.auto ·fo·lxxxii.R.
De ſenectute·M· T. Q·autofo· lxxxvx · C·
De ꝑadoxis · M· T· Qautofo·lxxxvii·D·

Ex queſtionibꝰ tuſculanis M.L. ¶ · auto ·

folio · lxxxviu · D. HMMUU
Ex veteri rhetoꝛica·M.T.Q.auto·f·xci.R
Ex noua rhetoꝛica .M.T.Q.·auto ·f.xcii·
Ex oꝛõibus.M.T·U¶·anuto:fo·xciii ·D.
Ex Lactantio firmiano diuinarũ ĩſtitutõ
num . auto. fo.xcvii · ¶¶ fo· cxxvi· R.
Ex Macrobio ſuꝑ ſomniũ ſcipiõis auto ·
Ex Lucio Apulegio de Magia·autoꝛi·fo-
cxxix · R· (fo.cxxx. E

Ex Lucio Apuleio de aſino aureo auto ·

Ex Eucio ARpuleio de libꝛis floꝛidoꝛũ au⸗

toꝛita.fo:cxxx · R. (fo· cxxxi. B·

Ex Lucio Apuleio de deo Socratis auto ·

Ex Lucio Apuleio de nata deoꝛũ · autoꝛi ·
fo · cxxxi . R · (auto.fo:cxxxii.D
Ex Lucio Rpileio de dogmate platonis
Ex Lucio Apuleio de hitudine mũdi au⸗
toꝛitates · fo.cxxxii· N. ””MD
DHauli Oꝛoſii de oꝛmeſta auto ·f.cxxxiii ·R
Victurini de architect᷑a auto·f·cxxxiiii · R
Quinti Qurtii Ruffi de geſtis Nlexandri ·
auto · fo · cxxxiiii · C· (v. xx
Tulii Celſi de geſtis Ceſaris auto · ſo · cxxx

Ex valerio maximo hiſtoꝛie ⁊ autoꝛitates

olio cxxxvi·hbhbp·

Ex laercio de vita ⁊ mor pnm fo ·
cxlvii · A av.R poſt mediũ ·

Rutoꝛes a ĩuentoꝛes plurimarũ rerũ · ſo ·
popthegmata plutarchi cheronenſis·
fo · clv · SDS.
Liber auguſtalis imꝑatoꝛũ romanoꝛum
franciſci petrache · ſo · clix · B·
Noĩa deoꝛũ quos romani ⁊ gẽtileſ colue
runt · ſfo · clxiii · D.

Nomia ⁊ officia romanoꝛum .fo·clxv ·.··

Eranciſci petrache de adũůſa foꝛtũa reme
dia · fo · clxv. (dia · fo· clxxii·M.
Erãciſci petrache de ꝓſpera foꝛtũa reme
Terentii comici elegantie auto:⁊ familia
res elocusões · Cuiꝰ comedie ſunt he· An⸗
dꝛia Gunuchꝰ Meutõtumerumenos Idel
phis Hechira ⁊ Phoꝛmio ſo · clxxvii · ·
Nauti comici elegantie ⁊ auto. Quiuſ co
medie vſitate ſunt he · Amphitrio Aina⸗
ria Duo captiui Qurculiocaſſma QCaſtel
laria Epidicus:⁊ aulularia ·. clxxxvi· hh.
Ex comediis plauti.inuſitatis ⁊ nouiter
reꝑtis elegãtie ⁊ familiares eloquutiões
Que q̃dẽ comedie ſũt he · Muſtellaria ꝑſa
Rudens:Stichus· Trinumiꝰ . Truculẽtꝰ

Miles gloſus.Marcatoꝛ· Pſeudolus.He

nulus· bachis ⁊ menechinꝰ.fo·clxxxix· R.
Ex philodoxios Comedia karoli aretini
auto · fo · cxcv · ee · Fo · cxcvii · pp ·

Ex comedia ronʒii· ð falſo prott⸗ auto ·

Ex philogenia comedia vgo
ſis· autoꝛitates · ſo · cxcviii · ſſ.
Tragediarũ ſenece floꝛes ⁊ auto ·fo. cci ·
Ratões ſiue cõmendatões diũſaruz
rerũ p̃clariſſie ⁊ pᷣmo de diuiniſſio
euchariſtie ſacramẽto laudatio·fo.cciiii ·
In ſacratiſſimũ xp̃iane eccleſie doctoꝛem
hieronimũ laudatiũcula · fo · ce. (ccevi
De oĩm artiũ ⁊ ſcĩarũ laudibꝰ oratõ · fo·
Ad ſanctiſſimũ dñm nicolaũ papã v · oꝛa
tio · fo · ccwii ·
In laudibꝰ reuerẽdiſſimi dñi Tohãnis Qa
ſtellonei cardinalis pap̃· fo · cc vii ·
Ad ep̃i vel alteriꝰ p̃lati electionẽ ꝑſuaſio
fo.ccix· .
Exhoꝛtatio ĩ clerũ ſaluberrima · fo·ccx·R
Hro ſereniſſio romanoꝛuʒ rege iocunda
receptio · fo · ccxii.
Rd legam arroganũ ꝑſone oꝛãtis cõmẽ
datio · fo · ecxiii ·

ini parmen

s

N IETI.

S T 0 V

R

O Balance Q

Focus

N

1.

J

H

G

F

E

D

VierFarbSelector Standard*-Euroskala Offset

.
5
S
=
8