Ce79_fol
author: Cicero, Marcus Tullius

2511887453 021

——

N

IIIIIIIIIIIIIuuIIIIIII —

U8 Töbingen

7
5

— . . — —
- 5 — 8 * — 2*
„ 4 5 5 .
. — Wr 2 — S . ₰
„ „ ð . 2„ — .- . 4
*
4 .
5* 5„
.
—
1
L
4
.
2
.
.
„
—
— ℳ
— ℳ
— *
7
4
.
„
17

—. *

„ 5

6
. „
3
. 4
8 1
„ 4 ⸗
5 2 —
£ . —
— *

———
.
*
*
.
.
ℳ *
„ —
– –
*
V
. 4
*
— — 5

PROEMIVM.
Marii Fabii Victorini Rhetoris in rhetoricis Ciceronis Liber primus incipit.

Mnisqcunq; incipit cuiuſq; generisorationem hæc triain principiisadhibere de/
bet: ut auditores faciat attentos: beniuolos: dociles. Ergo hic Cicero facit dociles
auditores: cum quid ſit eloquentiaoſtendit. Attentos: cum dicit ſe de eloquentia
0 ddarurnre ſcilicet magna. Beniuolos ſi quidem: quia oſtẽdit futurum ei com
modum: qui hisartibus fueritedoctus. Eloquentia igitur qualis ſit per ſe ipſam
non oſtendit:ſed eſt capax qualitatis: quam non in ſe habet: ſed incipitab agente.
Namut cuiuſq; ingenium fuerit eius:qui eautiturperine qualis ſit: & quid faci
„ at demonſtrat. Ergo quoniamquiuis medioeriter ſapiens poteſt uidere eloquen/
tiam: ſi in homine ſtulto ſit malameſſe: ſi in ſapiente bonam eſſe. Propterea Cicero non utrum bo/
num an malum ſit eloquentia quærit? ſed utrum plus boni an mali habeat oſtendit. Iꝓactat au/
tem in principiis quatuor theſis. Vnam talem oſtendendum eſſe ſapientiæ cum eloquentia.

Aliam parum prodeſſe ſolam ſapientiam: tamen prodeſſe. Tertiam multum nocere eloquen-⸗

tiam: ſi ſine ſapientiæta ſit: & qun poteſt dici. Ergo eloquentiæ ſtudendumnon eſſe.nam ubiq; ſapi
entiam Nudas Relſdondettndch dum eſſe eloquentiæ: quiaper eloquentiam uim ſuam ſapientia
exercetneceſſario. Quarta theſis: ſtudendum eſſe eloquentiæ: ſed tamen quæ ſit mixta ſapientiæ.
Animaduertere tamen debemusin principiis deliberationis propoſitionũ partes propoſitionis. Exe

cutionem partium. Poſtremo ueroſententiam: qued diligenterattendenti facile cognitu é. Sed an

tequam ad id unde cœpit Cic

erg ueniamus: dicendum primum uidetur quid ſit ars: deinde quid ĩ
44

terſit inter artem & uirtutem. Aeaquæ ſignificantiam ſuiplenam non habet: ſed ĩtelligitur ad ali

quid pertinere, non enim uelis Codpenommato ſcimus ſtatimquid ſit Codex: ita mox ſcire poſſu

☛⁵

mus quid ſitars: niſi additum fuerit cuiusartis: ut arspoeticæ: grammaticæ: eloquentiæ. Virtus eſt
animi habirusin naturæ modumnationi conſentaneus. Et ideo in naturæ modum duobusenim con
mus: anima & corpore. Anima immortalis eſt. Si immortalis eſt a diuinis deſcedit. Si a diuinis de
Edit perfecta eſt: ſed acies quãuis perfectæ animæ quodam corporis craſſotegmine irretitur & cir
cunfunditur: & ita fit ut quandamobliuionem ſui capiat. Cumuero ſtudio ac diſciplina ueluti dete
gi cœperit atq; nudari: tunc innaturæ ſuæ modum animi habitus reuertitur: atq; reuocat. Hanc uix
tutem Pla. dicit nunc arte fieri:nunc cum homimibusnaſci: nunc in exertitatõne confici: nunc a deo
dari. Hæc uirtus in rhetoricisa Cicerone eadem ponitur: quæ ſapientia, Alibi ueroideſt in libris de
republica ab eodem Cicerone illa uirtusdicitur: quæ prudẽtia. Virtus igitur habet partes quatuor
prudentiam: iuſtitiam: fortitudinem: temperantiam. Prudentia eſt rerum bonarum & malarump
omne tempus ſcientia: luſtitia eſtanimi habitus ita in formatus: ut omnibus mentis tribuat dignita

tem. Fortitudo conſiderata periculorum ſuſceptio: & laborum perpeſſio. Temperantia eſt ammi

crc res inutiles atq; in honeſtas uictrisac pudica dominatio. Harum partium partes in conſequẽti/
buscognoſcemus. Nunc ad id quæloſtẽdere propoſuimus reuertamur: ſcilicet ut quid inter artem
& uirtutem interſifuideamus. Harum quatuor partium: quas diximus ineſſe uirtutinulla omnino
in artem cadit. Arsenim tantumpræcepta tradit: non aliquid ſecundum ipſa præcepta faciendum.
Ideo ars ſapientiæ tradi non poteſt.Per ſeautem tota conſtatac permanet: quæ Perftcta eſt:ſi hæc qᷓ
tuor teneat. Prudentiam: luſtitiam: Fortitudinem: Tẽperãtiam. Datur autem ars æloquẽtiæ & rec
te datur. Etenim ſi conſtat quatuor rebusnatura: uſu: exercitatione: arte. neceſſarið & artispræcep
ta in eloquentiam dantur: Quæ ſi deeſtprofecto tria ills multum interdum nocere: nunquam pro/
deſſe poſſunt. Dicendumetiamuidetur quæ diſtantia ſit inter rhetorem: ſophitam: & oratorẽ. Rhe

tor eſt qui docet litteras atq; artes traditor eloquentiæ. Sophita eſtapud quẽ dicendi exercitium di
ſcitur. Orator ẽ qui in cauſis priuatisac publicis plena & perfecta utitur eloquẽtia: & ut ſciamus ali

um eſſe rhetorem: alium oratorem. Hosub' illa quæ habere debeat orator oſtendit: Nunc ergo cõſi

derans quid & quantum ſit illud dequo dicturus eſt: ideſt eloquentia recte ſe dicit diu cogitaſſenõ

utrum bona an mala ſit eloquentia: ſed utrum plus boni an plus mali habeat. .

Utrutmbe

mRhe⸗

oinen
dcdan
shoie
Entes
erlin
ubtbes
niͤms

Mpptere
Pberatöö
poſteroet
porde
trimerac
uutösreber

Sbrrbem

Unſmuen
üdnen
Mcam
huprim.
Mnqnäͤel
heulpen
(urued
Khecec
um Ete
Creelne
füubipo⸗
Utcloqne
Dencſour
Eliln
Mria dp
monigt
lmemorte
Amonn
frafrdl
mmamci
oliure
Eecbar e
Utenat,
Dormnang
inter.

L eindkepe

3
ſ△
Aepe & multum hoc mecum cogitaui: Horum ſi unum ſit non oftendit ſatis diutinam
Cogitationem. Poſſumus enm requenter aliquid cogitare: ied ſtatim a cogitaticne de
1 ſiſtere. Poſſumus itidẽ dliu aliqd cogitare: fed in uno tm die facere. Recte ergo utrung;
H cõiunxit. Sœpe && multũ hoc mecũ cogitaui: & ꝗa publicù res pferri nõ debuit niſi certa 0
rece, S8S8§ deliberata recte ait: hoc mecũ cogitaui. Boni ne an maliplus:cã deliberationis: non
tdoale utrum bona an mala ſit eloquen tia: ſed ut& plus boni an plusmali habeat eloquẽtia: nõtamẽ uacat ᷣ
enii sä ratio ordinis. potuit autẽ dicere ma
Kion M. T. CICERONIS ORATORIS CLARISSL li nean boni plus. Sed Cic. naturam o
lplam PDiI R S Liber primus incipbit fenuit eloquentiæ. Quæcum priꝰ
mi Rhetoricæ ueteris Liber primus incipit. duentlà, QNQcum pri⸗
Pente. h lcx teris Libe ptimus inc Pit. mmnmumagere cœpit ꝓfuit hoibus. Na
uäket “ . dnb it eos:& cõgregauit.Poſt aũt
loquen;/ Aoepe et multũ o. ncooitauf: hy Qdeprauata ingenio malog multum
epe et multũ hoc . auata inge e tin
runmdd;,. 1 epe 1. oe mecum cogital bo nocuit reipu. Bene ergoordinẽ tenu
ctat au⸗ ni ne an mali plus attulerit Bom nibus it ut diccrerbonincan mali plus ho
nenti ꝗ Nm Exr Ccifrarrs en en Irn e. . ,. mint Usatcuicrit S& tiuntattbus e .
J L et ciuitatibus copia dicẽdi: 0% m 4 18 FIp.
loq en? 1 b cop licẽdi ac ſummũ elo duobus cõſtat: publico: & priuato.
liſ Auentiæ ſtudium. Nã cũ et noſtræ reipu. Iõ hoĩbus& ciuetatibus hoc&i—rri .
Mcnn detrimenta cõſidero:et maximarum ciuitatũ ueteres clgerere debernscl ern b. .
iEe aio calamitates colligo: nõ minimã uideo ꝑ diſertiſſi untates. Copia dicẽdi: qn nomen „
d i tem res a noſtra memoria propter uetuſtatem remo- amaaaccipiat Iõmaluit definire elo
irepollu tas ex litterarum monumentis repetere inſtituo: wul- aduentiam. Ne quis ergoaucdita elo ”
eh tas urbes conſtitutas: plurima bella reſtrincta: fir- utmixta uideatur eé ſapiẽtiæ. Neqs &
lundte miſſimas ſocictates: ſanctiſſimas amicitias intelligo: mneuä delibcridüngerederet: uru
rurcit . plus boni an plusma i hẽat eloquẽs
ulacte . tia: ſed ipſã ꝑ ſe ſatis exiſtimaret bo
Hhanc ui nã: ppterea maluit def nire eloquẽtiâ ĩducẽdo copiam dicẽdi. Quæ qꝗa põt ad utrũq; flecti: cim de
meadeo liberatiõis ĩduxit. Acſũmũ eloquẽtiæ ſtudiũ.Poſtꝗᷓ docuit ꝗd eẽt eſoquẽtia p definitionẽſe ecurus
Ulbrode poſtea occupatis iã auditoꝶ ſenſibuseloquẽtiã noĩauit. Sed re e ait. Ac ſũmũ eloquẽtiæ ſtudiũ. Nõỹ
qoatvor . n. põt declarari qd poſſit eloquẽtia niſi ĩ aliquo fuerit ac plena fuerit. Nam cũ &noſtræ reip. de/
lanmp rrimẽta cõſidero. Oſtẽſurus qtũ boni aut mali poſſit eloquẽtia de repu. loqꝗtur. Et recte: nõ. n.in pri
rdin uatis rebus eloquẽtia piclitãda ẽ: ſed ĩ publicis. ita ipſe ĩ uerrinis: cũ de ſe ue de eloquẽtia ſua optimã e
Atanni pbatõemafferret: publicas cãs cõmemorat: tacet priuatas. Me ꝗ tor annis in cauſis iudiciiſq; publicis
ſoben⸗ ita ſim uerſatus. Nũc deniq; ut bonum monſtret eloquentiæde rep. incõmodis uel commodislogt.
minm Aiaduertendũ tamẽ: ꝙ ptes non eodẽordie exeꝗt: quo ꝓpoſuit Qit. n. ſupra boni nean mali pfus.
eleu⸗⸗ Nũca malis eloquẽtiæ ĩcipit: Sed ſupra naturã ut diximus ſecutus . Nũc cognatõisrõnem ſeruat. iI
drea⸗ Ia.n. prima cogitatõi occurrũt q uicina ſuntanr̃a memoria. Iõ& de recẽtibus: & quod eẽt magis ꝓ/
na , pinquũ elegit. Cũ ait. Noſtræ reipu. detrimẽta cõſidero. Cõſi deratio. n. reip. præſentis eſt. Ergoqm
üh hucuſq; incommoda per ſolam eloquentiam reipu. contigerunt: rectea malis eloquẽtiæ cœpit. poſt
ne dicturus de antiguioribus bonis & malis. Et maximaꝑꝶ ciuitatum ueteres animo colligo calamita/
iapraceh tes: Recedit paulatima repu. noſtra ad extraneas ciuitates:& recte poſt Romã maximas ciultates non, „
un⸗ m nat. Ergo quoniam uetuſtiorta ſunt hagꝑe empla ciuitatũ: aio ſe ait colligere. In repu. autnoſtra q.
wrih ſint geſta cõſiderat. Recte i taq; maximaꝶ ciuitatũ colegitcalamitates.lllic.n aliꝗqd patu r eloqué/
ciuum tia ubi populus maior eſt. Nõminimam ui. qa de mõ hicagitur. 1, utꝑ plus boni an Pplusmali affe⸗
am rat eloquentia. iõ ait non minimã uideo inuectã partẽ incõmodoꝶ per d iſertiſſ mos hoĩes: quod I/
elgoll pra diſputauimus. Noluitpeloquẽtiã dicere: ſed pꝑ diſertiſſimos hoies.i. qui habeant coplam dicë
ginſe di ſolã. Inuectam uero p metaphorã nauisreſp. diciturgubernari. Cum autem res a noſtia me⸗

moria pp eetuſtatem remotas. Expoſitismalis incipit dicere ꝗd boni habeat eloquẽtia: a noſtra me/
moria Iqt remotas: ut excuſetmemoriã quaſi negligentẽ:addidit pp uetuſtatẽ. Ergoilla quæ mmis
a memoria noſtra remota ſunt:qui ſcire poſſumus. Et litterage monumẽtis: inquit repetere inſtituo
hæc monumenta dupliciteraccipimus: aut annales: aut hiſtorias. primo. n. annales fuerunt: poſt hi/
ſtoriæ factæ ſunt. Multas urbes cõſtitutas:plurima bella reſtrincta: firmiſſimas ſocietates: ſanctiſſi
masamicitias, Deinde dicendum ẽ hoc loco ꝗd ſit ciuitas. Eſt autẽ cuitaszollecta hoium multitu/
doad iure uiuendũ. Cum ergo fuerit ciuitas conſtituta: neceſſe ẽ ut primo bella patiatur: poſt ca pa⸗
cẽagat. Pax.n. a pacto dicitur. pactum uero cẽ non põt mſi cauſa præcedat. 1. bellum. Fioc & Saluſti
us tenuit: cũ de rebus Romanis loqueret. Dixit. n. prius bellage apoſt pacem eſſe fundatã. res inꝗt
romana plurimũ imperio ualuit. Seruio ſulpitio &. M. Marcello confulibus omn galliacis rꝛ Benum
atq; inter mare noſtrum & oceanum niſi quæ a paludibus in uia fuit perdomita. Hicbellumgerit: r
deinde pacem memorat cõſecutam:optimisaũt moribus & maxima concordia egit rẽpainter ſecun- H
dumac poſtremum belluũ carthaginenſe. Quæritur autem uirum in belisaliquid poſſit eloquẽêtia
a ii

poteſt. n. ſine dubio: & tantum quantum uirtus poteſt. Nam ſi uirfute bella finiuntur: & eloquentia
bella finiũtur. lõergo ait plurima bella reſtrincta iam illudnotũ quod bella ardere dicutur: ut ait
Ardebat oĩshiſpania citerior. Item: ꝗs tanti incendia belli. Firmiſſimas ſocietates: ſanctiſſimasami
citias: inter ſocium &amicũ hoc ĩtereſt. Sociusẽ qui nobisaliquo pacto ad aliquid gerẽdũ cõiungit
Amicusẽ quimihil uſu uitæ ſimilispioac fideli amore cõmungit. Et quia ſocius aliquid nobiſcũ ge/
ritideo ait firmiſſimas ſocietates: ꝗa amicus ꝓ nobis amore cõiungit᷑: i ait ſanctiſſimas amicitias:
ergo interdum amicusẽ: & ſociusnõ ...
o eſtſi mecum mhil gerat: & rurſuscũ tum animi ratioe: tu ctiã facilius eloquẽtia cõparatas:
ſit ſocius: amicusnõcẽ:ſi aliquid me/ id din cogitantẽ ratio iſa i hãc mä
cum muitusgerat. Propterea Cice. ac me quide diu cogitante ratio lpla 1 ac potilimu⸗
ubiq; duo hæc iungu: Geiss Poptilo ſniĩam ducit:ut exiſtimẽ ſapiẽtiã Ime eloqntia parum
romano atq; amicos: itaq; & hicfir· Qeſſe ciitatibus: elontia uero ſine ſaptẽtia nimi
miſſimas ſocſetatis ſictiſſimasami odeſſe ciuitatibus: eloqntia uero ſine ſaptẽtia nimi
Ar ar entelliorrece intelligo. air um obeſſe pleruq; prodeſie nuꝗ Quar ſiqs omiſſis re
.n. ſupra: Ex lirteraꝶ menumétis re qiſſimis atq; honeſtiſſimis fiudus rati P. . –
petere ĩſtituo: Ergoid quod legit in Qiſſimis atq; honeſtiſſimis ſiudis rationis eĩoffici cõ
zelgiscum ẽ. Tunwanimi arione ſumit em operam in exercitatione dicendi: is inutilis
tũ facilteloquentia cõparatas. ubiq; qbi pnitioſus ciuis patriæ ali e.
hæcduo cõmungit. Sed quãd aliꝗd uibiꝑniti ſusciuis patriæ alitur. Quiucro ita ſcarmat
duæ res agũt: triplici mcagunt: zut eloquẽtia: ut nõ oppugnare cõmoda pr̃iæ:ueru propu
æquales ſunt:aut nũc iſta plus pᷣſtat Re Wir-ie mihi ifper ſpi Iieriseytiſ f
aiciapte:dar priasage Snare Poſit:is mihi uret ſuis et publicis rõnibusutiliſ
di ratões. Sed quis⸗ uirtus di migni, ſimus atq; amiciſſimus ciuis foreuidetur. Ac ſiuolu-
tudine ſui tarda eſt: iccirco ſupiun / iuIs rei s ure zri ſiie areis ſitz .
dinefhftarch ccrfiei“,„mishuis reiq uocatureloduetia:tucartisſn e ſu⸗
& uenerit: faciliuseloquẽtia cõpleatur dii: ſiue exercitationis cuiuſdã: ſiue facultatis a natura

liqd cito faciẽdũ.· Alteg. profectæ cõſiderare principiũ: reperiemus id ex hone

Ergoadal
Aterius auxili eget. Recte igit᷑ rép. H. - — -=
cõmodũ ex cõfectõe utriuſq; cõiun/ ſtiſſimis cauſis natu optums ratiõibus profectũ.
git. Ac mie ꝗdẽ: ſupra oſtẽdit quã/ —
rum obeſſet eloquẽtia: quatiq; proo eatimealanturn fabietia ſe
deſſer: ſed nn xta ſapienriæ. Nuncuero uult oſtendere ſingulatim quantum ſapiẽtia ſola ꝓſtt: quan/
tum eloquentia ſola obſit. Qe cumoſtenderit: quoniam ſapientia ſola parum prodeſt & eloquẽ
tia ſola multum obeſt: rurſusdicturuseſt eloquentlam ſapientiæ eſte iungendam. Omnisresautni,
, mium prodeſt: aut parum prodeſt: aut nimium obeſt: aut pagobeſt. Sapientiæ unum datut ſola pa/
rum proſit reipu. nihil tamenobſit. Eloquentiamuexro ſolam ſæpe ait nimiũ obeſſe. Qua in re obeſ

71

ſe ſemp oſtendit: ſed & interdum ſatisobeſſe.-lllam u roaliam partem tollit ſoli eloquentiæ: ut uel

5

patum proſit reip.multum tamep obſit. Veꝑ quod ait. Ac me quidẽ diu cogitantem fatio ipſa: lpſa

inquit ratioſapientiæ.ſ. quam eloquentiæ dicimuseſſe iungendam. Quareſiquis:oſtendit quid ſit

plena ſapientia. ſapiens. n. qui diuma atq; humana optime nouit. Ergo ſtudium recte rationis ad di/

uina: ſtudium honeſtiofficii ad humana referamus. quod autem an ſtudium rectius dixit quam ſi
dixiſſet. Quare ſiquisomiſſa ratione atq; officio. inhis. n. nonninibusperfecta philoſophia eſt: quam
quia nullusorator plene poteſt aſſequi. ideo nobishorum uel ſtudium habendum efle demonſtrat.

Conſumit omnem operamin exercitatione dicendi. Conſumit inquit: iam in iſto uerbo eſt inuti/

.lis labor. Quod autem ait in exercitatione dicendi: timet eloquentiam nommare: ut ſupra diximus.
ne ſenſum audientisoffendat. Itaq; hæc definitio eſt eloquentiæ. Eloquentia eſt exercitatio dicendi.

IS inutilis ſibi pernicioſus patriæ ciuis alitur. Omnishomo aut ſibi: aut patriæ conſulit: aut plus ſibi

quam patriæ-Rectæ ergo hommesad hæcduo miſcenda: ſapientiam & eloquentiam. Primo abuti⸗

liratibus ſui:deinde etiam publicis muitantu r. Quiinquit fuerit in ſola dicendi exercitatione uerſa,
tus:omiſſisſtudiis ratiouis & officii & ſibi inutilis & ernicioſus patriæ ciuisalitur. Quiuero itaſe⸗

ſe: & cætera: bene armat: quaſiſi apientia pro robore ſit:proarmis eloquentia, Atten danmiug tamien ut.
cum ſupra pro eloquentia: aut copiam dicendi: aut exercitationem: aut diſertitudimem nominaue/
rit. Nuncubi & de apiẽtia loquit᷑: ut ſecuruseloquentiam nominet. hicquoq; duo illa ſeruat quæ ſu

pra diximus. Quiinquit ſapientiæ miſcuerit eloquentiam: is & ſuis: & publicis ratiõibusutiliſſimus

atq; amiciſſimus ciuisfore uidetur: utilem circa priuata: amicum circa publica accipiamus. Ac ſi uo⸗

Iumus:& cætera. Primo rem quandam conſtituit:cui eloquentiæ nomen impoſuit. & oſtendit unde

naſcat᷑ eloquentia: ſiue exartè mquit:ſiue ex ſtudio: ſiueexercitatione: ſiue a natura. Huius iquit elo

quentiæ ciuis incertaeſt origo. fi uolumus conſiderare principium: inuenimus inquit id ex hodeſtiſ

fimis cauſis natum: atq; optimisrationibusp rofectum, Cauia eſt ammiimpulſusad aliquid agẽdũ-

Ratio eſt gerendorum ordoex cauſa uem ennum: ut quid quo loco facias:ac dicas intelligas. Ergo in.

quit ſieloquentiæ principium conſiderare uolumus. Primũ cauſa attẽdehda eſt: hæc cauſa honeſta

* Deinde rationes & caſdem optimas inuenimus, Inter ſtudiumaũt &exercitatiõem hoc itereſt. ſtu/

nm eſt animiad aliquidagendum pertinacia. Exgrcitatiοσſuſceptt qctus cõtinuatio, Ex hisquoq;

. .0 .
nti ſupra diximusnaſcieloquentiam poſſe. Nam fuit quoddam tempus:& cætera:Incipit commemo
tart Lare cauſasfuiſſe honeſtas:quibus eloquentia non ad ipſum ꝙ nata fit:ſed circa agendum principiũ
dum ſumpſerit: ut ſupra diximus, Aiunt philoſophi eduobus hominem conſtare: anima et corpore: Ani/
NNe mam uero eſſe perfectam: ſed impediri craſſitudmecorporis quo minusſe talem exerceat qualis eſt *
ige/ per naturam. Ergo mundo conſtituto erãt hominesminusim pediticorpore: & ĩ qbusuis animæ ob
MZõ ruta atq; oppreſſeẽt. Tunc neceſſario rapto uiuebant & malismoribusoppreſſo animæ bono: circa .

resoẽs uiribus corporis abutebant.

ak Nam fuit quoddam tempus cum in gris homines 4 Sd quianaruranualiterſe per e
7 rn errnn antep e e. mnes fundit: aliquando unus exti/
m aſſt rum more uagabantur et ſibi omnes fundit: aliquando unus exti
8 4 Paſſum beſtia Am motcu. gab. lbi Gi feri tit: qui ſe bene intelligeret: & qui uiH
um no uitam propagabant:nec ratione anim quicquam: deret eſſe hoĩbusaĩam illam diui/
im ſed pleraq; uiribus corporis adminiſtrabant: non-nam: quæ haberet inſe multas utili
Py. FE ammnnrabant⸗ lates:ſi tamẽ poſſet ah aliquo e late
te daum diuinæ religionis: non humani officii ratio co? ribus ꝗbuſdam elici atq; ꝓferri. Er/ D
ic lebatur: nemo nuptias uiderat legitimas: nonĩ certos go his cauſiseloquentiainitiũ nõna
ũ — — 15 J 1ſcendi ſedagẽdi ſumpſit. nã fuit qd
in quiſquam aſpexerat liberos non = quabile quid dam tépus: cum ĩ agrishomines paſ
9è utilitatis haberet acceperat. Ita propter errorem atq; ſim beſtiage more uagabantur: ſicut
. iſeiti. E . dominatrix Nm Virgi Iæcnemora indigenæ fauni V
N iniciiam cæca ac temeraria dominatr animi cupi- nymphæq; tenebant. Genſq; uirum
if ditas ad ſe explendam uiribus corporis abgtebatur ꝑ ttuncis& duro roborenata. Quisne
/, nicioſſſimis ſatellitibus. Quo tẽpore quidẽ mognus rausos. Aut cõpõereopes norant'aut
1, uidelicet uir et ſapiens cognouit:ꝗᷓ materia eẽt eg quã Parcere parto. Et ſibi uictu ferino
— .. imis icſſet hoſam:ſ uitam propagabant: Sapiens ommis
1 ta 3 ſſe eii Opportunitas dorele et olum.: 1 memoriæ ſtudet. IIli in garibu wis „
. uis eã poſſlet elicere et præcipiẽdo meliores reddere: animi mole corporis opreſſa delite/
Iuns ca po et Pæclp “ cit: non memoriæ ſtudent: ſed fe?i
l

.łMUM no ritu ſubſidia ſolis proſpiciunt di
. ebus. Sic Salu. Et quoniam uitai. pſa qua fruimur breuiseſt memori am noſtri quam maxime lIongam
“ efficere cõuenit: non pecog more uiuere: quæ natura prona atq; uentri obedientia finxit: ut iſti hoĩes

, fuerunt: ꝗ ſibi in uictu ferino uitam ꝓpagabãt. Nõdum diuinæ religionis & cætera. Plena philoſo
dNe ph'a ẽ: quæ conſtat ex duobus: ex phiſica & æthica. Phiſicaeſt q; diuimsagit. Aetica quæ de humanis
ni⸗ diſſerit. Sed quia Ci. illud docet: quod oratori ẽ neceſſariũ æthica proſequitur. Quæ ſi tunc abho
M minibusignorata ẽtmultomagis phiſica: ergo indicat utilli uixerunt: qui animæ cõmodis ignoratis.
def corporis uiribus pleraq; geſſerunt. Nemo nuptias uiderat legitimas atq; incertos quiſq; inſpexerat
bel liberos. Vtrunq;.n. uaga atq; incerta uenere conficiebatur. neque erant iura quæ id fieri prohiberent.
yun Non ius õ utilitatis haberet acceperant. Illic enin nullius iniuria uiuitur ubi eſt iu/
ſit ris æqualitas: æqua libertas: ubi aliquid aut omnibus licet facere dut ommibusnon licet. Pernicio-
/ ſiſſimisſatellitibus uires corporise cait cupiditatis miniſtras: quæ in animis hominum quandam
atf obtinet tyrrannidem. Quo tempore quidem magnus & cæter lut facilius intelligentiam cõſequa/
n mar rerum ſimilitudo proferenda eſt. Anima: ita eſt ut uinum. Nam quemadmôdum uinum pro
ri. uaſe in quoeſt habitum: aut retinet: aut amittit uiolentiam. Proinde anima ſi ôptimum & caſtum
ni⸗ corpus offenderit: ſeruat naturam: ſin alias uelut anuttit. Ita igitur cum mortalegenus brutum att; .
*“M inſcium rerum omnium uagaretur. Extiti'quidam uir magnusin quo animam ſuam retineret natu
dl ram & qui intelligeret omneshomines habere in ſequiddam diuinum: ſed id uitio corporisoppri/
miatq; deperire quod ſi fuiſſet elicitum maximasinde commoditates hominum poſſe contingere.
QCosnouit: quæ materies& quanda ad maximasres opportunitas inanimis in eſſet hominum.
aſ Mieria: non ad hocipſummateria eſt: quod materia uocatur: ſed ad id quod inde fieri haber ma
teria eſt. Opportunitas ueronon accidit: neq; in altero eſt: ſed in eadem materia eſt. Poteſt autem
in ligno ege materiesad aliquid faciendum: ſed ſi putreſcitopportunitas: in materia non ẽ. Similia
e & de reliquis materiis poſſumus dicere: ergonon ſuffecerat inuenta materia in hominibus niſi in ea
e dem materia etiam opportiunitas fuiſſetad maximas res. Siquiseam poſſet elicere.Eſt ergo qui po
teſt elicere:& quod poteſtelici. hoc deinde atten damus. Vnus poteſt uidere aliquid effici poſſe non
tamen etiam efficere. Deinde etiam iuſtum: ſapientem & magnum uirum. Cicero ait uidiſſe in
* hominibus materiem: ſed dubitaſſe de effectu. ait enim. Siquiseam poſſetelicere. Vtrunque tamen
n dat huic uiro & intelligere & efficere. Eſt enim & fapiens & eloquens. Et præcipiendo meliores red

dere. Erat ergo in hominibus ani mus:ſed ideo reddere: quia uidebat amiſſus. Era tbonus animus:
& ideoait præcipiendo meliorem reddere. Hiscauſi sigitur honeſtiſſimis: utuidemus: iſte quidâ
id compulſus eſt ad eloquennam:hoc eſtad id undenaſciàd actus primum cœpit eloquẽtia. Quæ. n.

eD cauſa honeſtior: quam homines Kellite modniuenre Ppræceptis uti libusatq; honeſtis ad humanã
eſt⸗ atq; diuinam cognitionem traducere. rgo iuſtum uirfum magnum atq; ſapieptem quemcunq; ac/
ſu⸗ cipiamus, Malti enim ſaturnum: Platenem: Ariſtotelem atqοεοt tâligi: ſed erant

—
Qui diſperſos homines in agris & tectis filueſtri bus abditos ratione quadam compulit unum ĩ la-
cum & congregauit. Ouasres ſupra pofuithoneſt ſſmasfuiſſe cauſas: optimaſq; rationes utad actus
elon uentia niſceretur: explicitis ergo honeſtiſſimis cauſis incipit oſtendere eloquentiæ ad actus

— „ ₰—

fuiſſe rõnes. Et ut intelligas iã de cauſiseẽ d ctũ rõne qᷓdam inquit:cõpulit unũ locũ & cõgregauit.

D'ximus rönem e rei gerẽdæordinẽ neceſſariũ: utputa hoc primũ debet fieri: hoc deindea tertio.

—

Vt nũc primo cõpellunt hoĩes: poſt cõgregant.Dein in unamquq; rẽ inducunt: utilẽatq; honeſtam

Cõpulit unũ ĩ loco & cõgregauit: cõ

Gulit quaſi inuir 6. lam nolenti Quidiſperſos hoĩes in agris:ct ĩ tectis ſilueſtribus ab
ditos ratione quadam cõpulit in unũ locũ et cõgre

um congregauit. Sd debemus ſcire
gd ſi cõpulit & cõgregauit qᷓſi ciuita & Quade r 10
tẽfecit. Namut ſupra diximus: ciui gauit: et eos ĩ unaquaq; rem inducensutilem atq; ho-
tas collecta holummultitudo ad „ *
jure uuẽdũ. Eo eloquéêtia pluri/

utile atq; honeſtũ ẽ ĩſinuat Et eos in
unãquamq; rẽ ĩiducẽs: utilematq; ho

cet. Vnum illud ſolum atq; purum.
Aliud qd cum utilinunctum ſo, Sed
ſolum illum apud paucos eſt eosſci

licet qui ſoli gloriæ ſtudent: nihilq; ad ſui utilitatem gerunt. Quicquid ſantiunt conſideratione bo/
ni maliq; generatim: ſanciunt nongratia in eodem uEſantium perſonarum. Honeſtum uero illud
cum utili.ldeo honeſtum uocat qnia id quod iunctumac duplex eſt ab eo quod maius eſt nomenac
cipit. Verum illud honeſtum philoſòhorum eſt: hoc illorum ſapientium qui.r. p. ſtudent: qui ĩ ci
uitate uerſantur. Quod quiderohoneſeum uritati ſe emper adiunctum eſt: & utilitas honeſtati.hoc

tiam Socrates altnihil eſſe utile quod non honeſtum ſit: mhil honeſtum quod non utile ſit. Sed ut
ipſum intelligamus:rerum exempla proferenda ſunt. Eſſe iudicem honeſtũ eſt. luncta eſt tamen uti
lites honeſtatiNam nemo ei iniuriam facit Nemo ſeruiseius prod eſt poſteris: liberis eius prodeſt.

Amicutergoſi quid præſtat etiã utile eſt. Sed quãquam hæc duo iuncta ſunt non tamenita mixta ſũt

ut uino aquamiſcetur: ſcilicet ut ſecerm nullo modo poſſint:ſed ita mixta ſunt ut ſecern poſſeuide
antur quemadmaodum ſi fiat aceruusex tritico & ordeo. Quãquam ergohæc duo mixta ſunt tamen
aliquo modo& ſecerni poſſint. Et. n, ſi aliquid alicui præſto nec gratiam repoſco honeſtumé. At id

ipſum quod præſto ſi gratiam repolſco fit utile. Ergo primum ſit illud ſolum honeſtum quod per ſe

placet nulla adiuncta grati a, Hoc medium honeſtum utile quod cum utilitateẽ. Tertia ſit cẽmodi/
Ras ꝗᷓ ſolis lucris intentãc abiecta omni honeſtate: honeſtum uero philoſophicum ſoligloriæ ſtuder
abiecta ẽt utilitate. Nunc ergo quoniam collectishominibus & cõgregatisciuitas facta ẽ ꝗd debet p/
ſuaderi:quid hoĩbusinſinuari: non honeſtumillud ſolum quod philoſophoꝑ& eſt: non commoditas
quæ homium perditorum eſt ſed illud medium honeſtumatq; utile quod in omni. r. p. quodi om

ni ciurtate uerſatur. Primo propterInſolentiam reclamantes Nihil egerateloquẽtia: ſi ſtatim inſi⸗

nuare cœpit quid eſſer honeſtum atq; utile perſuaſiſſe. ſed oſtendit magnas ineſſe uires eloquentiæ

ſi ad id quod erat optimum traduxit muitos, & ne uideantur iccirco reclamaſſe quod resoptima nõ
mo reclamantes. ODeinde ne eloquẽtiæ quibuſdam uenenisetiã
ad malam rẽ traducti uideant pp rationem inquitatq; orationemſtudioſius audien S. Ergo ubi ra
tio ẽ: & ſapientia malitiæ neſſe non: poteſt rõnemad ſentẽtiaꝶ grau itatẽ referendam ſciamus. Ora/

4

eſſet ideoait: propter inſolentiampri

tioné ad ornamẽta uerboge. Exferis & imanibusm tes ddidit & manſuetos. O fficile ẽ rem aliqᷓ
cuicunq; tollere. difficilusaliam dare. Hicutrunq; factumeſt. ſublata eſt hominibus feritasatq; im/
manitas& data eſt humamtas & manſuetudo. Acmihiquidem & cætera: ſunt multa quæſol ohabi
tu ſui perfecta ſunt: ſunt multa quæ & habitu & uſu utathleta ſi habeat corporis magnitudinem nS

cõtinuo perfectus eſt mſi ei & uſusaccedat. Vtorator cõcepto totius ſententiæ habitu nõ continuo p

fectus eſt niſi & ei uſus accedat.ſapientiauero habitu ſui perfecta ẽnec indiget uocis.i. uſus ſufficit ei
autẽ intra animoscontineri. Vſu ergonihil conſequitur. Erſiquando concepta uerbis uoligrit indi
care: nonideo ſapiens ſapientior fit: qa indicat ſe ſapientẽ: ſed perfecta ac ſalua ſapientia qdam ei
ad actusalios accedit, Ergohomines ex immanibus ac ferismites redditiac mãſueti paulatim quoq;
honeſtiumatq; utile didicerũt, ſedquia de exordio eloquentiæ loquit uideamusutꝑe hæc ſola ſapiẽé
tia fecerit an ſapientia: ſed cũeloquentia, Primo itaq; cognoſcere debemusquot modis qd perſuade
at ſapiẽtia & poſſumus itelligere multu hiceloquẽtiam ualuiſſe. ſapiẽt a ixitur ſea ola duobus modig

aliqa perſuadet. Aut cum tacet& aliqd facit: &id quod facit qa bonũ eſt alter mntat idemur qeqd

tacitus fecerit ſapiẽs id alter re: nõ uerbis doctus imitetur. Aut cum aliquid faciendunruel non faci

1

enduũuerbisperſuadet & hoc duplicimodo-Nunenaturalibus uerbisnunc per eloquẽtiam hoc loco
ſapientiam hoc perficere potuiſſe. negat mopẽ dicendi idem quæ uerbianaturalibus

negat tas tam
uteref. ſed illam ſapientiam quæ iuncta eẽt eloquentiæ, Ac hi quidem uidet; hocnec tacita nec
ops dicẽdi ſapiẽtia perficere potuiſſe. Perficereinquit. Alioqn plenæ ſapiẽtiæ officiũ ẽ iuenireut ſu
pra. Quo tẽpore inꝗꝗgdã nagnusuidelicet uir & ſa c

neſtam:primo propter inſolentiam reclamantes: dein
muũ pdeſt. Ni facitcuitatẽ & ꝗcd de propter rationem atque orationem ſtudioſius au-
dientes è feris:et immanibus mites reddidit et man⸗
neſtam. Ci, duplex eẽ honeſtum do ſuetos. Ac mihi quidem uidetur hoc non tacita neq;
inops dicendi ſapientia perficere potuiſſe ut homines

piens cognouit quæ materies & ꝗqta ad maximas

——;RTWM.— —☛n O+☛ — —0 — ‚,. ☚

— . — — N —

—

N – —

◻*

SD=. SSaA—N O

—

res oportunitasanimis ineſſet hoĩum ſi quis eã poſſet elicere & præcipiendo meliorem reddere. Er

go aium in hoĩbus eẽ ſapientia cognouit: ut congregarent᷑: & in unãquãq; rem utilẽ: atq; honeſtã ĩidu

cerẽt ſapientia quid ẽ:ſed eloquẽtia opitulãte pfecit. Acõſuetudine ſubito cõuerteret: & ad diuer

ſas uitæ rõnes traduceret. Magna uis eloquentiæ ſi ſubito conuertit: hox ẽ qc; põt ſapientia. Alioon

S ſapiẽtia pficit: ſed nõ ſubito:& ꝗd ait & ad diuerſas uitæ rõnes traduceret: ut ſupra diximus diſfi

cile eſt cuiuſlibet rei conſuetudinẽ tollere. hoc difficiliusalias etiã uiuendi perſuadere rõnes. Age

a conſuetudine ſubito conuerteretet ad diuerſas rati
onesuitæ traduceret. Ageuero urbibus conſtitutis: ut

fidem colere et iuſtitiam retinere diſcerent:et aliis pa-
rere ſua uoluntate conſueſcerent: ac non modo labo
res excipiẽdos communis commodi cauſa: ſed etiaam
uitam amittendam exiſtimarent: qui tandem fæœri po
tuit niſi homines ea quæ rarione ueniſſent cloquen/
tia perſuadere potuiſſent profecto nemo: niſi graui:
ac ſuaui commotus ratione cũ uiribus plurimũ poſſet
ad ius uoluiſſet ſine ui deſcendere:ut ĩter quos poſſet
excellere cũ his ſe pateretur æquari et ſua Zoluntate .
2 iucundiſſima cõſuetudine recederet Ax Ppræſer tim idagiꝑur ne ſint hella:aut reſtringũu
iam naturæ uim obtineret ꝑꝑ uetuſtatẽ. Ac primo q/ .
dem ſic et nata et progreſſa lõgius eloquẽtia uidetur

uero urbibuscõſtitutis: ut ſupra cũ oᷣ
de cõmodis eloquentiæ loqueretur
hũcordinẽ fecit. Multasurbes cõſti o
tutas:plurima bella reſtricta firmiſ
ſimas ſocietates: ſanctiſſimas amici
tias:& qᷓꝗᷓ hic hoĩes ex ĩimanibus pri
mo æquales facti:poſt ẽt obſequi ul
tro cœperint ſupra dictũ tamèẽ ſer
monẽ ſeruatũ poſſumus ĩuenit᷑. pri
mo itaq; beneficiis eloquẽtiæ ciuita
tes factæ ſunt utait ſupra:multasur
bes cõſtitutas. EGiuitasautẽ fieri dici
tur cũ hoĩesunũ in locũ cõgregan/
tur ad ire uiuẽdum ut fidem cole
re hinc bella reſtringuntur. Si. n. cu
piditas ad ſe explẽdã uiribus corpo
risabutebatur quaſi quædam bella
gerebãtur. Cũ ergo fides collit: aut

tur ilſa quæ fuerunt. Et iuſtitiã re
tinere diſcerẽt. luſtitia oĩsa nobis
circa alios ẽ ut:unicuiq; meritum ꝓ
prium tribuamus, Poteſt tamẽ hi

q̃ſi ſocietas cuſtodiri. Iuſtis &. n. cõditionibus ſocietas faciẽda:uel conſeruãdaẽ. Et aliis parere ſua
uoluntate conſueſcerent. lIuſtitia æquales hoĩes eẽ fecit. hic iã & minores eſſe patiuntur: ſua etiã uo
lIuntate:poſſunt tamen hicamicitiæ copulari.Noſtra.n.uoluntate nulli obſequimur niſi amici fue
rimus. Antea autẽ ſi uiribus corporiscuncta agebanturnon ſua uoluntate quiſꝗᷓ alteri paruitnec po
tuit amicus eẽ qui cogebatur. Ac non modo laboresexcipiẽdoscommunis commodi cauſa perfectũ
eſt inquit eloquentia ut libenter omnesnon modo laborẽ pro publica ſalute ſuſciperent: ſed etiam
utam ammitterent. Maltum ergo egit eloquentia: ut illi uitam paruipenderent qui iamdudum ſi/.⸗
bi uictu ferouitam propagabant. Qui tandem fieri potuit quærit utrunrad has rationes uinendi
per naturam deducti ſint: an præceptis uideanturadducti. Erant quidem in hommibusnatura me
lior:ſed oppreſſa corporis uitio ad malũ declinauerat, Verum qgia nihil uniformiter fũditui exi
ſtit:quin ſemper aliquid ſit quo intelligamusquid in cæteris deſit.lſte quidem magnus uir ac ſa 16
ens cognouit bonani in hominihus naturam multumq; eſſe profuturam ſi præceptis melior fuiſſet
effecta. Ergo omne quod perfectũ ẽ natura & diſciplina pfectũ ẽ. Sed iſte primus: ut diſciplinam ac
cipere non potuit pfectus fuit natura &uſu. Cũ.n. cognouit habitum ſuum & diu ſecum pertractã
do cognouit eſſe in hominibus bonam naturam: quæ ut perfecta eſſe potuiſſet præceptorum adhi/
buit diſciplinam. ergo in hominibus fuit materies. 1. pfecta natura quam perfectãpræcepta fuerũt
inuenta per ſapientiam inſinuataper eloquẽtiam. Profecto nemo niſi graui & cætera, Quãquamna
tura fuit apta ad perfectam uitam: amen ipſam naturam præcep tisaitad has uiuendi rationes eſſe
perductam. Graui inquit ac ſuaui commotugoratione. Grauitatem ad ſ- apientiam: ſuauitatemad
eloquentiam referamus. Iure grauitatem ad ſententias: ſuaui tatem ad uerborũ ornamenta refera/
mus. C uiribusplurimum poſſet: ad iusuoluiſſet ſine ui deſcẽdere. Oisresa ſe uincitur: utputa elo
quensuiucit᷑ abeo qui eloquentior fuerit. Fortisnõ uinciturniſiab eo qui fortior fuerit. Aſtutusnon
nincitur Riſi ab eo qui aſtutior fuerit. Animaduertendum ergo acumen Ciceronis. Homines inquit
ortiſſimi ad æqualitatem uiuendi non fortitudine qua ſolet uinci inferior fortitudo iſed eloquen
tia deducti ſunt. ergo ſupraoẽs uires eloquent ia eſt:ſed quæ ſit mixta ſapientiæ ut inter quos poſſet
excellere cum his ſe pateretur æquari. Excellere uiribus: ſcrlicet cum hisſe pateretur æquari: ita ſu
pra non iusæquabile quid ntilitatis haberet acceperat. Et ſua uolũtate:nõ coacti uiribus corporis:
ſed in his iam fecerat eloquentiæ perſuaſiouoluntatem. Ab iucũdiſſima conſuetudine recederet
& non dixita conſuetudine recederet: ſeda iucundiſſime inquit. Omnium enim rerum etiam mala
rumapud geren tesiucundiſſe ima conſuetudoeſt. uæ præſerti m iam naturæ uim op tinent prop/
ter uetuſtatem, Ergo hominum natura bona eſt:ſed malitia per conſi ne tudinem naturæ uicem cepe
rat obtinere, Acprimo quidé ſie: &nata: & cgtera ſatiſſecit ppoſitiõt ſue. Supra.n. dixit: & ſr uolu
mus eius rei quæ uocat᷑ elquẽtia cõſiderare principiũ reperiemus idex honeſtiſſimis cãisnatũ:at/

q; opttimis rationibas profectũ, Ita & hic. Ac prĩo ꝗdẽ ſic &nata co†—aà lõgius eloquẽtia uidef᷑.

.

Et item poſtea maximis in rebuspacis & belli. Oſtendit diu eloquentiam ꝓfuiſſe. Vegequod air

maximis in rebus: ut ſupra. Cognouit quæ materies: & quantaad maximas res oportumtas i animis
ineſſet hoĩum ſi ꝗseam poſſetelicere.Ergo maxime rex pax atq; bellum: Cù ſümishominu utilita/

tibus: cũ illa.ſ. utilitate:quæ cum honeſto eſt. Poſtꝗᷓ uero & cætera. Omne perfectũ bonum. i. quo

natura humanas resnullo adiuncto incõmodo munerata ẽ duobus ad plenũ cõſtat. Re ipᷣa:& ſpecie

atq; imagine ſui: utputa mel habet rem dulcedinem: habetſpeciem: ideſt colorem:atq;aſpectuù: quo

quaſi facile ita ut eſt dulce credat. . .. . .
Ita uir fortis habetrẽ, Virtuté. ſ. ha etitem poſtea maximis ĩ rebus pacis et bellli cum ſum

bet ſpeciem.i.pulchritud nè corpo poamin l è
riS. Indiſtorta. n. mẽbra: nec quæ iu/ mis hominum utilitatibuseſſe uerſata. Poſtquam ue

xta naturã ſui appetut appoſita ſũt rocommoditas quædam parua uirtutis imitatrix ſi-

Virtusnõ põt cadere: ut Virg.Et cæ . —1 5„5„ .
H 2 . S⸗ . ,—
teri quoſcũq; fortes & pulchrosfuiſſ c fationc offici dicendi copiam ſecu ta eſt tum inge
ſe dixerunt. Sc ucſtsene laber rem nio freta malitia peruertere urbes et uitas hominum
utilitatem texturæ habet ſpeciẽ gra pefigar „.„. . — r e.
tiam. ſ. circa aſpectũ faciei. Ergoille labefatare aſſucuit: atque huiuius quoq; exordium
neſcio quismagnus Wirae ſapiens: & mali quoniam principium boni diximus explicemu S.
hi qui poſtea còſecuts Accepta uitæ Irniirntt iIi id te
e E Pit iumi mih tur te: E
præcepta tenuerunt: utpfec eſſent Ven 1 limummihi en Jquodam teinpore: ne
habuerunt rem.i, ſapientian', habu in publicis rebus infantes et inſipientes homines ſo
erunt ſpeciem.i. eloquentiam. Qui lixos eſie uerſari:nec uer . .
hoĩes: qm ex merito uirtutisdignim? 10 I rlarec oadpt uatas cauſas magnos
(ma præmia conſequti ſunt. i. magi ac diſertos homines accidere ſed cũ a ſumms uiris:
ſtratus: aut aliasutilitates. NMlultidus maximæ res adminiſtrarétur: arbitror alios fuiſſe nõ
præmia ſibi paria exoptant reygno Nidos homi e dr al
rata ſpeciem ſolam ſequi cœpèrunt incallidos homines: qui ad paruas controuerſias pri

i. præterita ſapiẽtia ſolam dicendi uatorum accederent. Quibus in controuerſiiscũ ſæ

copiã cõſecuti ſunt.Præmiis itaq; ſo aCacâaμâ,. αaO6„ρα cOGiTCUeriIS
Ienducta commoditas re ignorata P mẽdacio cõtra uerũ ſtare hoĩes cõſueſcerẽt dicen-
eciem cœp turtutismitari: atq; di aſſiduitas aluit audaciam ut neceſſario ſuperiores
iò cõtingit ut mali mores adepti co 1 e at⸗ m arn I0 rIOreSs
piam dicendi circa cmoda reip. ſo ôèôMUMD
la eloquẽtia om ſſa ſapiẽtia ſint abuſi. Cõmoditasaũt. i.parua uirtutis imitatrix. Tertia illa eſt ho
neſto iliſoli cõtraria. Peruertere urbes: acuitas honunum labefactare aſſueuit:ſit ſupra boni: ne
an mali attulerit homimibus & ciuitatibus. his duobusemim reſpu. conflata eſt. Veriſimilimum
mihi uideret: nunc de incommodiseloquentiæ locus icipit. Quæri fautem quid fieri potuerit: ut
eloquentia mixta ſapientiæ. Quæcongregauit homines. Quæ perſuaſitutile: atq; honeſtũ: quæ ur

bes nſtituit: iura docuit: quæ multum hominibus profait. uteloquentia in quam mixta ſapientiæ

cœperit obeſſe hominibus& ciuitæibus. hoc.ſ. fut exordium malorumpri mum urbibus conſtitu

tis neceéſſe eſt creuiſſe eaſdẽ ciuitates propria doctrina ſiue uicina multitudine. In hisdeindenõ om
nesfapientes. atq; eloquentes fuiſſe ſed paucos. Quanqꝗᷓ omneshanc habendi materiem continerẽt.
Neceſſe ergo erat ut actis cumulatiſq; ciuitatibus ſapienteshomines:atq; eloquentes. r. p. gubernai ẽt
ipſiuſq; tantum curam gererent. Occupatis itaq; circa. r. p. ſapientibuspriuatorum negocia callidi
homines & dicaces agere: ac tractare cœperũt. Et primũ priuatarũ controuerſiarum poſtremũ for

tunaꝑ patroni fieri cœperũt. Qui eũ ĩterdũ cõtra iuſtit;ã malas cauſas defenderẽtſæpe ẽtuicerẽt

Coacti ſunt ſapientesilli. r. p. intenti eiuibus ac neceſſaris ſuis reſiſtere contraillos callidosacdiſer
tos quiaſſiduitate dicendinotiſſimi populo:atq;amiciſſimi eſſe cœperant. Itaq; illi callidi cũ con
tra illos ſapientes uirosdicerent ſæpe pares. Interdum ſuperiores fuiſſea populo iudicati ſunt & di/
gni haberi cœperuntqui. r. p. gubernarent. Quibuſq; poſtꝗᷓ cõmiſſa. r. p. & multa incõmoda: multa
naufragia contingerunt. Ita ergo factũ eſt ut eqoquentia ꝗᷓ primum fuerat: ſed mixta ſapiẽtiæ. Poſt

ſola mult offecerit utilitatihusremp. at quũp hosmale eloquẽtes cũcta regerent ſapiẽtes 1detur

bati ea quæ gerere cõſueuerãt ſcribere cœperuũt: Hiq; habiti ſuntphiloſophi & p hos factú ?ut uſq;

ad noſtrã memoriã reꝶ honeſtaꝶꝑ memoria: atq; imitatio puenixêt. Veriſimillimũ mihi uidet quo
dã tpe:qm aĩo in præteritis uerſatur multaſq; in mentẽ reuocat facies.reip. cõfirmat opinionẽ ſuam:
fuiſſe ſine dubio tp̃squo.rx.p.a ſapiẽtibus gubernata ſit priuatoꝶ negocia acallidiſſimis hoĩbus. 4
poſtea ps ſapiẽtibusinterdumq; melioresa multitudine iudicati. Commſſam ſibi. r. p.peſſunde de
derũt, Necnon ad priuatas cauſas magnos ac diſertos hominesaccedere: ideo quia publica fuere
anteponenda priuatis. Magnosad ſapientiam. Diſertosad eloquentiam referamus. Arbitror alios
fuiſſe non incallidos homines. Callidi ſunt qui dolo ac fraude exitum ui rtutis imitant. Cũ ſæpea
men dacꝓ cõtra ueg& ſtare homines conſueſcerent. Maltomelius res ipſas noĩauit quã ſi has ĩ negoci
ispoſitaẽnomina ſſet. utputa quum ſæpe mendacii rõne contra ueram cauſam ſtare conſueſcerent

—2 2 &£§— ——— — — — 14 — . ‚——

„.

artq; eloqntes hoĩesuerſabat᷑ omn

„.

Itaq; tuum in d cen do:in dicendo inquit. Ergo iam omiſſa eſt ſapientia ſi de ſola dicendi copia iu
dicium eſt. Nonnunquam etiam ſuperior uiſũseſſet. Oſtendit uerum iudicium non fuiſſe: ubi ui
cere aliquis uidetur potius ꝗᷓ probatur: fiebat: ut & multitudinis ſuo iudicio dignus qui. r. p. gere-
re uideret. Multitudinis inquitiudicio. ſãĩ multitudme uarietas ipſa uilisé. Quod aũrait ſuo iu
dicio: hoc quoq; irritum ſt. Quiſnã autẽ de ſe poteſt aut debet habere judiciunr. Ad poſtremum
dignus uideret: ut ſupra. Itaq; cũ in dicendo ſæpe par nõnũquã etiã ſuperior uiſus eſſet. Hicmimi/
..ꝗ . rü nõ niuriaun metaphora perma/
illiꝑꝑ Iniurias ciumum reſiſtere audacibus et opitulari ſit gubernacul U naufragia . Atune
„aarr Prie TI.. enn en inen„ nauis: negat enim cuidam deber mi
ſuis quiſ neœſſarüscogeretur. Ita ; cum in dicen- r uideriremmp peſſundati: Cad
do ſæpe par . nonnunquam Uero ſu perior uiſus eſſet eius regime Generibondcsrerné
— , A, 1 T mize E nrafer = rarii: atq; audaces. Hoc aũt intereſt
is qui omiſſo ſtudio ſapiẽtiæ nihil ſibi Præter eloquẽ interaucdlacerneteinsrariii Audax
tiã comparaſſet: fiebatut et multitudinis:et ſuo iudi poteſt ĩterdũ & pro bonoaccipi- Te
—1 EHErire — DEe merarius nöniſi malus. Audacia er
cio dignus Ar. P gerere uideretur Hincr imifum no go eſt duplex.nã & ille qui in proſpe
imuria:cũ ad gubernacula reip. temerarii: atq; auda/ ris rebus temer aliquidaggreditur.
ces homines acceſſerant maxia ac miſerrima naufra- Kacheeh 4 er pr ans eoe s,
gia fiebant. Quibus rebus tantum odii: at ; inuidiæ niã ergoaudacia duplicẽ fontem ha
ſuſcepit eloquentia:ut homines ingenioſi quaſi ex ali bet. Hicpræmiſit temerariũ ut itel
ceee n n . liiicgeremus audacé. Temeritas. n. &̃
qua turbida tempeſtate ĩ portum: ſic ex ſeditioſa ettu inconſiderantia cauſæ ſunt harum
multuoſa uita ſe in ſtudium aliquod traderẽt quietũ. euentusaudacia. (QQu bus rebustã
. . . e.õ „ tumodii: atq; inuidiæ ſuſcepit elo/
Quare mihi uidetur poſtea cætera ſtudia recta: atq; duen tia. Omniscauſa habet euentũ
honeſta ꝑ ociũ cõcelebrata ab optimis enituſſſe. Hoc ſuum. Qiſq; euẽtus cauſam. Vtputa æ
—„ FEFE iggniscũ in lignũ immiſſusfuerit. i li
ueroa pleriſq; eorũ deſertum obſoleuiſſe eo tꝑe quo gnũ ncendat᷑ neceſſe ẽ. Hic ignis fti
multo uchementuus erat retinẽdũ: et ſtudioſius ad au Snũ miſſus cauſa E. Cauſæ nõ cuen
275„ .. . ſtiſſ.mã iſſ tus incendiũ ita ergo eloquentia pri
ẽdũ.Nã quo ĩdignius rẽ honeſtiſſma et retilſima moodium cõtraxit. lam ex odio id
uiolauit ſtultorũ et ĩproborũ temeritas et audacia ſũ eſt ex cauſa neceſſe eſtaliquis cõſeq
„ . ... 7. di ſi . cilli 1 fiſtedai tur euentus. Ergo inuidia conſecuta
mo cũ reip. detrimento eo ſtudioſius etil rclutedd, eſt, Plerunq; enim exodio iuidia na
fuitet reip. cõſulemdum. Quod noſtrũ ll nõ fugit. ſcitur. Pleruncq; nduam Nam & alt-
eeee2° ußmpoteſt habere euentum: ſi enn
..ò.Mẽ hoſtem oderis:inõ nuides: ſed imi
cus eſt. Siſeruumoderisnon ſnuides: ſed iraſceris. Nonergo ſenner odii ẽ euẽtus inuidia: Sũt enm
cauſæ quæ interdũ nõ neceſſarios euentus habẽt: ut ſipuęno percutias & occidas. Sũt itẽ cãaæ quæa ne

ceſſarios hũt euentus:ut ignismiſſus ĩ ſtipulà faci ticẽdiũ neceſſeẽ. Quibus ĩ rebus im odu:atq; inuè

diæ: ſuſcepit eloquẽtia: poſtꝗᷓ inquit reſpu. ab inſipiẽtibus: & dicacibus cœpit am iniſſtrari. Sapien

tes illi eloquẽiã odiſſe cœperunt: &omiſſoſtudio. r. p. priuatim latq; ocioſe ea q gerere ĩ rep. non li.

cebat lr̃is ſcriptiſq; excrcerecœperũt. Atq; iõ factũ ẽ: utuſq;ad nr̃ammemoriã recti:atq;: honeſti me

moria pueniret: ut hoĩes igemoſiſſimi.ingeniũ c uisqdãnaturaliter aisi ſita ſuisuiribuspᷣualens. In
enio itaq; & ſapia ẽ &eloquẽtia: ut ĩ his ẽ quos igenioſiſſimos uocauit, Et igenioẽ ſola eloqntia: ur
ap ra tũ ĩgenio freta malitia. Quare mihi ur̃ .Abſolute hoc uerbo.i.ſtatus illequoĩ repu. ſapiẽtes
Turẽ: atq; obliuionẽ redactus. illo ĩ pᷣſerti tpequo reip.piculisma/

—„

Xĩe fuerat ſucurrẽdũ.Et hoc q̃ſi p ipugnationẽ ꝓnũcigdũ. Quod uero ait a pleriſq; recłe dicit. Non

. n. oẽs ſapiẽtes a rep. receſſertũt.dlâathemiẽſibus Solõ leges ſeripſit: & qa nora multos in rep. corru/

tiſſins ĩ exiliũ ultro ꝓfectus ẽ hiſdẽatheniẽſibus leges & dracõ duorũq; hoĩum legibus utunt.
Eigar gus lacædemomisẽtleges ſcripſit.nõ ergo oẽs ſapiẽtesa repu.receſſerũt:ſed ꝗa Pleriq; receſie
honeſtiſſima Quãdo aliꝗd

rãt: pauci reliꝗ facile:aut œſſerũt: aut oppreſ ſũt.nã quo ĩdignius rẽ tiſſima Quãdo aliꝗ
faciẽdũ pſuadẽusab hõeſio abutilia poſſibili pſuadẽus. Interdũ &neceſſari punimus: Fliſdẽ pee
ptis ẽt illã rẽ ꝗ ſit fcã rephẽdĩus: ut hic Ci. cũ qrit ſapiẽtesa re neceſſe ſiqdẽ ut id nõ facerẽt ſub
erat honeſtas. nã quo ĩdignius rẽ hõeſtiſſimã: & rectiſſimâ molabat ſuberat utilitas ſumo cũ rep. de

trimẽto: utiq; reip. piculũ ſubmouer utili 6. Suberat poſſibilitas ſtultoꝶt & proboge temeritas &

audacia. Facile. n. ſtulti ac temerarii ſupãt. Eo ſtudi. & il. hicquoq; héneſtũ : atq; utile ſeruaui ho
neſtũ ẽ n. ĩprobis reſiſter̃. Vtile reip.ĩ cais hr̃e defẽſã. Quodnm il.nrjm. i. Romanũ:nâ rephẽſio
illa ſupior ſapit̃tũ: atq; eloquẽtiũ de græcoꝶ prĩcipibus facta ẽ. Quod hi deſertis: ac dicgcibus ho
minibus facile reip. ceſſermt, nunc ueroueniatad Romanosquos õſtedit ita ſapiẽtes: atq; cloquẽtes
fuiſſe: uenũquam rẽpu deſernerint. neq; quicquamillis tantum deſertiscoceſſiſte. Quod quum fa.

cit: præponit græc is romans ſeq per Romanes, Verumexempla qu 1 m ꝓfœ&iimus nõ unũ aliquoc

“ *
ſed quã multa poſſumus Cũ decore tñ ꝓferre debemus: ut nunc Ci. cõmemorat Cato: ſtatĩ alios ſuſcep⸗
ſubiicit ſimul ꝗc ĩ Romanog laudeunius hois: quis egregii n ſufficit exẽplũ. Quibo ĩ hoĩbo erat ſuũu omnen
ma uirtus: & ſũma uirtute aplificata auctoritas: & quã his rebus ornamto: & reip. pſidio eẽt eloquẽ NKem
tia. Virtute ĩ artibus ſẽp ſapiẽtia accipiamus. Verũ ſapiens: atq; eloquẽs hre debet illã: quæ totãeffi ciwn
* cit auctoritatẽ. ltaq; ſi accedat ſapiẽtia amplificat auctoritas: ſi hisduobusacceſſerit eloquẽtia:erit uet
ꝗ hæc potuerit hre pfectus: ut hic maioribus nr̃is Catõi: Lælio: atq; aliis tradidit ſapiẽtia: auctori/ ne
o tatẽ eloquentiã. Gus me.ꝗ.a. me
minins ntpfacl octuor rhen eICatonem: neq; Lælium: neq; horum: ut uere dicaam (ccxn/
.o ſe: pricipalẽ illã iuügédã eẽ eloquen Tr —
tcieinn Sn le d ruliu 5R diſcipulum Aphricanum:neq; graccos aphricani ne uun
ſ r u ſola ſabién Pdecn?. potes quibus in hoĩbus erat ſumma uirtus: et ſumma e
ertiã illã nũquãoĩio eloquetiã ſolã „ K ⸗ . .
Pdelk Teib.nanid obeſſe pleruq;. Uirtute amplificata auctoritas: et quæ his rebus orna higr
poſten, de Snecloqucte diſi. re mẽto:et reip.præſidio eẽt eloquentia. Quare meog/ ſis
1& ꝗq eiuscirca actus natura fue , NIL, Le. g. 15 ”
dueni plin lerſech ſdiu uerit mix quidã et priuatim et publice puerſe abatuũtur: ſed eo len
ta ſapiæ. Poſt eandẽ toquẽtiã repu aclernn zri: z: j; - .
dtats ſabictin maxĩia Kautia ich⸗ quidem uchemẽtius ne mali magno cu detrimento eſt⸗
. liſſe reip. Magnuq; exide odiu: atq; bonoruũ: et cõi omnium Pnitie plurimũ poſſint cum cen
c reeereiced l præſertim hocunũ ſit quod ad omnes res et priuatas D
multa incõmoda ꝑ hãc cõtigiſſe mõ et publicas maxĩe ꝑtineat:hoc tutathoc honeſta:hoc id
ſtrauit, Neceſſariohæc ꝗrta theſis illuſtris: hoc eodem uitia iucunda fiat. Nam hic plu =
ẽſtudẽdũ eloquentiæ: ſedq nxta bö.. . . erd . nehn
ſit ſapientiæ: & hicꝗſi exortatio, ĩ rima cõmoda ueniunt ad rempu.ſi moderatrix oium ms
„ cxorlatôe uero deliberatiõis p̃cepta 7 præſto eſt ſapientia rerum. Hinc ad ipſos qui adepti
ſeruãt. Tractat utilitas. Tractat ho . — . e. r.. .
netas, tractat poſſibile. Vtilitaspor ſunt eã: laus:honor: dignitas cõfluit. Hic amicis quo
roduobusgeneribuscoõpræhécdit: ſi q; eorũ certiſſimum ac tutiſſimũ præſidiũ comꝑatur
mala repellamus: ſi ꝓſpera cõſequa — . .
murtergo hic tractat utilitatem ab S
utroq;: & primo: ut mala repellantur: ſed eo uehementius inquit: ſtudendum eſt eloquentiæ: ne
mali magnocum detrimento bonorum: & communi omnium pernicie plurimum proſin t. Deinde h
quo bona conſequantur. Cum prefertim inquit hoc ſit unum quod ad omnes res: & publicas & pri .
uatas: maximepertineat,. Poſtremoetiam ad ſolam priuatam utilitatem deſcendit: &ibi utile: atq; c
honeſtum ipſis noibus ſignat⸗Hoc tuta inꝗt: qd utile ẽ:hæc honeſta: hæc illuſtris: qd'ex utili: atc;· gu
honeſto eſt: hæc eadem inquituita iucunda fiet. Magna exortatio: ſiquidem inter ſtudia urilitars m
atq; Honeſtatis circa eloquentiamcomparandam: quæ quidem ſtudia multum habent laboris. Et m
lam uitam una fucurã dicit eẽ iucundam. Supereſt ergo poſſibile: utoſtendat eloquẽtiã poſſe cõſeꝗ bis
ii inquit non eloquẽtiã ſolum natura: neq; exercitatione: ſed etiã arte cõſtat:qm arte diſcere in no/ zur⸗
ſtra poteſtate eſt. poſſi umusinquit eloquentiamconſequi. In hac exercitatione eſt etiam auxeſis: au
get enim laudes eloquentiæ: Auxeſis porro duobus modisfit: ratione: &cparatione. quxit eloquen
tiam rõne: ubi ait per hãc: & publicas: & priuatasresadminiſtrari poſſe:per hãcuitam tutam:hone
ſtam: illuſtrem: mundam: futuram. per hanc unamqu q; veipu.ſibi: atq; amicis prodeſſe poſſe. Au
get uero eloquentiam comparaticne : cumait eloqutione ſola fieri : ut beluis omnibus antecella/ 2“
nuis:cum ſint alia inferiores beluis ſcimus: preclarumq; eſſe ſi propter ꝗ beluispræſtas:hoc etiã ip̃is cuin
hominibusantecelles. Quod poterit fieriſi eloquens fueris. Nucquoniamexhortatioms: atq; auxe ſige
ſis præcepta möſtramus ad interpretationẽin his poſitæ orationis redeamus: quare meo ꝗdem ani arte
niomhilominus eloquentiæ ſtudendum eſt. Quarta illa theſisſtudẽdum eſt eloquentiæ: ſed quæ dete
ſit mixta ſapientiæ. Et iucunde meo inquit aninmone quid ſihiuſurpaſſeuideatur:nõ dixit oquen da
tiæ ſtudendum cenſeo: ſed quod ait nihilominus.i.ꝗᷓꝗᷓ multa incommoda attulerit reipu. tamẽ elo us
4 quentiæ ſtudendumeſt: ſed ut ei ſapientiam coniungamus. Et ſi ea quidem priuatim & publice per ſtean
uerſe abutunturmagna exhortatio: cum ait quidam: ut ſi pauti ſunt: facile opprimn poſſe uidean/ nic
tur. Priuatim & pu. republica enim hisduobusconſtat:hominibus: & ciunatibus. peruerſe abutũ (d
. tur. obeſt enim reipu. quod prodeſſe debeat magno cum detrimento communi ommium permi/ L Ner
tie: & hic optie exhortat. Nequis. n. diceret quid mea ſi bõi piclitãt: recteaddidit:& cõi oĩum perni ls
cie ergo ſtudẽdũ ẽ eloquẽtiæne opprimãt. nã hĩc ad rẽpu. maxĩa cõmoda uemunt. Si moderatrix
ommium præſto eſt ſapientia. Bene perſuadet ſapientiam iungendam eſſe eloquentiæ ſiquidem re tia
rumoĩum moderatrixeſt. Ergomulta inquitad rẽpu. cõmoda ueniũtex eloquẽtia uel ſapiẽtia. Sed rie
quia multi Zius magis utiluatibus uolũt eẽ cõſujtũ. recte ſubdidit. Hincad ipſos ꝗ cãadepti ſũt n
lius: honor: ignitas confluit. Quæ oĩa & utilia ſũt: & honeſta. Hinc amicis quoq; eorum certiſſi/ Te
mum& tutiſſimum preæſi dium Cõpatur. Oſtẽdit hæc ꝗ agatorator. Sapics. n. c eloquẽtia negocia l
don
£△
ſ●
£

dlic
ſiͤ
i
ch
ent
tri⸗

ne
umn
ma
⸗
lia
deo
o⸗
e
hoe⸗

do
An
Z.Ne
ente
Apri

7
4

e

in

ſuſcepta nõ deſerit:& inde fit ut cõmodis amicoꝑꝶ deeſſenonpoſſit: ut ipfe Cicero in uerrinis. Et 9
omne reliquũ tempusquod mihi ab arnicd negociis datur in his ſtudiis laboribuſq; conſumam.
Ac mihi quidem uident: diximius ſupra Auxeſin in rõne & comparatiõe fieri. Hic comparatio eſt
hoĩum & beluarum && inter ſe hoĩum. Hoc ſi forte nõnatura mõ: neq; exercitatione conficitur: ue/
rum etiamartificio cõparatur: ut ſupra diximus. Poſſibile hictractatur. i. poſſe ab hominibus per
artem eloquẽtiam cõprehendi. Neceſſarioergo priuſquã eloquẽtiæ præcepta traderet: exhortatus
eſt ab honeſto:ab utili:a poſſibili:&
Ac mihi quidem uidẽtur homines cum multis rebus debere abboPid Pon e eloquen/
præſtare quod cloqai poſſunt. Quare præclarũ mi- renelind genere plius artsOm
hi quiddam uidetur adeptus is ꝗquare homines be- haberſechndum præeprdͦ:ſenten⸗
ſtiis præſtent: ea in re hominibus ipſis an tecellæt: hoc arn Varronis: qui ait eſſe artemex
ſi forte nõ natura modo: neq; exercitatione cõficitur: ere B ndrinteds ar⸗
uerum etiam artificio quodã comparatur: no alienũ Jam ſolã aen rſecnsuanta
—. . .. —„ ciẽtiam dat:ut illud ipſũ:ꝙ; ſcien⸗
eſt uidere quid dicant hi:qui quædam eius art Spræ tiam: dus rõibus ſeiamus ſtedar.
cepta nobis reliquerunt. Sed anteꝗᷓ de ptæceptis ora- Itailla ad ſciẽtiã ſolã ꝓficit: hæc ad
toriis dicamus. Videtur dicendum de genere ipſus ar ſciẽtiam: quæ in hacactu ſit: utputa
orus dicai . . I1idicam, Grãmatica ars eſt gnara p
tis:de officio:de fine:de materia:de partibus. Nam his —um Orationiszmar⸗ ſyllabarũ: gna
— .. rIIS uniſetiiſani- & fa litgrarum, Per hac diſcimus om
rehus cognitis facilius etexpedtus uniuſcuiuſqyani „ maKia munn e:hæcciu dico. Cui P
mus ipſam rationẽ ac uiam artis conſiderare poterit. hanc unar, u ui d nro⸗nz me cum
. . 1. r rt uitẽtur oſtendo. Artem illam extriĩ
De iure ciuili er partibus ens ſecus doceo: per quã ſola ſciẽtia d?/
c Iuilis quædam ratio e:quæ multis et magnis ſcitur. Si autem dlcafn quæ ſunt p⸗/
SS 7 tesorationis:quæ ſyllabæ: quæ litte
EX rebus conſtat: eius quædã magna ctamp la ræ: quibuſq; Mötsoinmia ilia cõſtẽt
Pars eſt artificioſa eloquentia:quam theroricã Uocat quo pacto uitia uitentur:tũc erit il/
AAuAua ars: cu'i eſt nomen itrinſecus: nO d
ad ſcientiam noſtrã tm̃ proficit: ſed quæ inactu ſit. Ergo & ars rhetorica duplex é nam eſt extrinſe/
cus & intrinſecus. Intrinſecusautilla eſtquæ nobisad actuspᷣcepta artis inſinuat. Extrinſecus porro“
quænobis ꝗd ſit rhetorica demõſtrat: quàcũ demõſtrauerit ſcimus tm: ſed exercerenon poſſumus.
Hanc itaq; artẽ extrinſecus quæ ſolã ſcientiã parit ꝗnq; rebus Tul. oſtẽdit. Genere artis: officio ſine
materia ptibus. lp̃e ãt oſtẽdit ſe de ea arte: quæ ẽ extrinſecus eẽ diotug.Intrinſecusuero artẽ: quæ no
bis ad actus pᷣcepta dat.lnterim differre ait.n. Sed anteꝗᷓ dep̃ceptisoratoris dicamus dicendũ uide
tur degenere ipſiusartis: qm prĩo artis genere ſatiſfaciẽdũ ẽ:q̃le genus rhetoricæ artis ſit explicẽus.
lIuilisquædam rõ: ut ſupra ꝓmiſimus de genere artis rhetoricæ nobis dicẽdũ ẽ. Gẽus hoc
ipſũ:quod ſonat: genus uoxẽ:hæc uox generis triplicẽſignificãtiã habet. Eſt gẽus.i. patria
partes: origo ſanguis. Quõ eſt illud unde genus ducis. Eſt itẽgenusſub quo multa ſimilia
ex eodẽ deſcẽdẽtia cõtinẽt: ut aial genus etiã hoc modopiſcis: equusaĩalia: ſed hoꝶ oĩum
genus animal. Eſt tertiũ illud genus:quo cuiuſſibet rei qualitas indicat ſi dicascuius generisueſtis
cuius generis factura. In hocgenere artẽ rhetoricã ponit. 1. qualis: uel quanta ſit demũſtrat. Et recte
ſi ꝗdẽars geuns ẽ:illud ſubquogenere artisars grãmatica: ars dyalectica :ars rhetorica. Sed oẽsiſtæ
artes in genere qualitatis ſunt ponẽdæ: quo quales: uel quantæ ſint demõſtrẽt ergo & rhetoricã ĩ ge
nere qualitatispomit: quo qualis:uel quanta ſint demõſtret. Deĩde debetattẽdereubi ſitars rhetori
ca:an ſola ſit:ſi par:ſi æqualis: maior: minor ne ſit. Atq; ideo hæc diligẽter inſpexit rhetoricã ci
uilis cuiſdã rõispartẽ diciteẽ maiorem. Et ꝗa ad genusartis rhetoricæ deſcẽdimus: quæ ſit uel ubi
ſit attẽdamus Omnis patria qeqd agit ciuilisrõ dr: hæc ciuilisrõ duplex : una quæ res certas ſolen
ni curſu: & ſine ullo tumultu agit:et altera quæ in lite acdiſceptione uerſat: ut hoc mõ ꝗcꝗd agit
duobus mõis agit: factis & dictis: ita ciuilis ẽ rõ: una ĩ factis& dictis: ſed quæ facta & dicta ĩ actu atq;
ope cõſtitutæ fũt. Alia ĩ factis & dictis: ſed quæ facta & dicta ĩ iudicio: uel quæſtiõe uerſat:ita una il
la rõ ĩ actu ẽ:atq;ope.hãc ueroalterãciuilẽ rõnẽ: quæ in quæſtiõe uerſat ſciẽtia noĩauit. hic. n. d ocet
qd iuſtũ: ꝗd utile:ꝗd hõeſtũ:hæc rurſus ciuilis rõ.i. ſciẽtia ĩ duoboẽ ĩ rhetorica.i.artificioſa eloqn
tia & ĩ ſapitia. i. rerũ cõceptiõe ex natura ueniéte. Sed qa orator pluspeloquẽtiã gerit: iccircorhete
ricã ciuilis rõnis partẽ eẽ diximus. Sed qa duplex cuiuſda rationispars, n & ſibi& ſapiengiæ: ur ge
nusexprimar rhetoricã ptẽ magnã: amplãq; eẽ cõfirmar. Ciuilis quæda rõ: quæ multis & magnis 80
rebus cõſtat. Eius quædâmagna &ampla parsẽartificioſaeloquẽtia: cũ cit Qukrda rõ eſt:oſtẽdit
duplicẽ eẽ: unĩ quæ ĩ ope cõſtituta cẽ:altera quæ ĩ quæſtiõibus. Quam rõem quiléan qua thetorica
ponit: ut ſupra diximus ſcientiã debemus intelligere: & quod aſ multes émagnis ex rebus conſtam

„ — .
Notũ ẽ.n. ꝗ crebris:& de qᷓ magnis rebus iudicia: uel quæſtiones habeãt. Parum ergo fuerat dixiſſe
multis ex rebus: niſi addidiſſet & magnis Eius quæda magna & ampla parsẽ artificioſa eloquenta

cũ ait. Quædã pars:oſtẽdit eloquẽtiã & ſciẽtiã ex duplicicõſtare.i.ex ſapiẽtia & artificioſa eloquẽ 1
0. tia:ſed eloquẽtiã partẽ eẽ maiorẽ:& magna inꝗt& arupla pars. Magnũ ẽ ꝙ ĩ cumulũ ſui:& magnitu “
dine creſcit. Amplũ ꝙ late patet: & p multa diffundit᷑: ita ut ſupraquæ multis& magnis. Magxnum
itaubi: ut hic poſuit:imultũ uero ad amplitudinẽ referamus. Magna & ampla pars: ingt artificioſa
eloquẽtia:ũ eloquẽtia ſolũ: ſed arti .
fciot eloinria: rhetorica nocet Naã neq; cũ his ſentimus qui ciuilẽ ſcientiã eloquẽtia
ntiam cloquentianépu dt idiget. non putat indigere et ab his qui eã putãt omnẽ rhe- R
Diximus ſi upra partem illam cuilis toris ui et artificio contineri magnopere diſſen timus.

uæ ĩ iudiciis uerſat ſciẽtiã uocari. 1 L
Nanen- c dupglici coſtar ſapictia 1. Quare hãc oratoriam facultatem in eo genere pone

.
—— — — —

. 2
7

e0 dloduétia: duaf nu ſe musuꝑ eam ciuilis ſcientiæ partem eſſe dicamus-
abillis diſſentire dicit ꝗq hoge altero ,S . —
ciuilẽ ſciẽtiã cõſtare dicut. nãneq; i/ P ficiũ aut cius facultatis eſle uidetur dicer a P
ꝗt cũ his ſentimus: ꝗqxiuilẽ ſcientiã 00 poſite ad ꝑſuaſionẽ finis perſuadere dictio

eloquẽtia nõ putãt indigere, Multi 2 ——,7 — ☛
iedicut ciuié ſci Enaſine edquüunn nẽ. Inter officiũ et fine hoc ĩtereſt: quod ioffi
tia ſtare non poſſe. Cuncta n. perna cio ꝗd fieri:iĩ finẽ quod officio cõueniat cõſideratur:
r diei ena e enene : utmedici efficiũ dicus ecuraread ſanidii appoſite: S
eloquẽtia cõſtare poſſe: illudq; eſſe o finẽ curatiõe ſanare. Itẽ oratoris 94 officiũ:et 44 finẽ
iuſtu: uel iniuſtũ: ꝙ eloquẽtia potu eg —1
Erit piuadere, e 425 39 n avert E intelligimus: cũ id qd facere debet officium eẽ djci “
. ꝙ diſſentio. nam ciuilisſciẽtia & ex musillud: cuius cauſa facere debet finẽ appellamus
ſapientia cõſtat:qᷓ cũcta ſentimus: S S=
eeloquẽtia:qua id qd ſentire pooꝛ—
ſumusexplicamus. Sed quia eloquentia poſita in republica facilius quod fueritagęreſſa. Perſuadet
iccirco eam in ciuili ſcientia partenm dixit eſſe maiorem. Et ab hisqui eam putant omnẽ rhetoris ui
& artificio contineri: Si ergo omnisciuilis ſcientia ſola rhetorica non poteſt cõtineri. Rhetorica ciuit

lis ſcientiæ eſt. Quod aũt ait rhetorisui &artificio tale eſt: ac ſidicatur. Grammatica eſtgnara lit/
terarũ. Per hanc enim diſcimus omnia uitia uirtute: non dico tamẽ quomodouitẽtur. Artem illam
extrinſecusdoceo: per quã ſolũ uitentur: ſed non quomodo. Si aut dicam: quæ ſint partes orationis
æſt: quæ ſyllabæ: quæ litteræ: qbuscaracteribus conſtent: quo pactouitia uitẽtur: tũcerit illa ars: cui
eſt nomenintrinſecus:nõ quæ ad ſcientia noſtram tim proficit: ſed quæ ad actus ſit. Ergo & arsrhe- HV
torica duplex eſt. Nam eſt extrinſecus intriniecus. Intrinſecus aũtilla eſt quæ nobis ad actuspræ⸗
cept artisinſinuat. Extrinſecusposro: quæ nobisqd ſit rhetorica demõſtrat: quam cũ demõſtraue 4

rit ſcimus tm: ſed exercere nõ poſſumus:hæcitaq; res: quæ ſolãſciẽtiã parit ui & artificio continet.
Artificiũ ẽ quoad aliꝗd citiusfaciẽduũ ꝑ pᷣcepta formamur. Nã id ex qc artificio cõficit uisẽ. Ergo 1
hic rhetoris. m. inꝗt: oſtenditq; unde uixilla deicendit & artificio contineri: quare hãc oratoriã fa/ DU
cultatẽ in eogenereè ponimus: ut eã ciuilis ſententiæ ptemeſſe dicamusofficiũ. Artificioſam eloquẽ 2
tiam facultatem oratoriam uocauit. Artem.n. uniuſcuiuſq; rei facultatem conſequimur. Et hæc ea
dem uisẽ: quæ ut ſupra diximus exarte colligitur. . “
Fficium eius facultatis uidetur eſſeappoſite dicere ad perſuaſionem: finisperſuadere di/
ctioneofficium eſt umuſcuiuſq; perſonæ actuscongruens ſecundum mores ciuitatis. Erge
officia pro perſomis diuerſa ſunt. Aliud enim eſtofficium partis: aliud amici: aliud ut ad
rem redeamus artis oratoris. Officia uero omnia ad finem ſpectant: fims quoq; ad officia H
refertur. Nam neq; officium recte definiri poteſt ſine admixtione finis: neq; finis ſine ofticii con
iunctione: & hoc in omnibus perſonis ac rebus: ut hic Cicero in definiendo oratoris officio fi-
nem nectit officio. Ait enim. Officium autem eius facultatis uidetur eſſe appoſite dicer. At per
ſuaſionem ergo officium oratoris eit dicere: ſed appoſitead perſuaſionem: ubi iam finis admixtio 1
eſt:ideſt perſuaſionis. Nam ſolum dicere non bene officium definiunt oratoris. Poteſt enim eẽ mul 1
torum. nam & poetæ & philoſophi dicunt. Itaq; oratoris officium plemſſime finisadmixtione de
clarauit. Demde finen' oratoris officii ait eſſe perſuadere. Sed non ſatisplena finem oratoris oſten
* derat: ſi ſolum perſuadere potuiſſet. Nam perſuadetur tabulis: tormentis: teſti bus:multiſq; aliis re
bus. Ergo ut finem proprium declararet fini adiunxit officium Alt emm finis eſtoratoris officii P H
ſuadere dictione. Dictione inquit quod eſtoratoris officium ita inquit. Etmedici officium eſt cura 2
re: ſed quia multi& incantatione & ligaturiscurant. Curare nquit: ſed appoſite ad ſanädum: ergo a
ut euideòtius officium medici demonſtrar t: finem qucq; iunxitofficionideſt curationi: ſamtatem.
Deinde finiseſt medicialis officii iquit ſanare: ſed quia multi ſtem ſanant addidit ſanare curatio
ne:ita ergoſemper ofycium & finisſine altero exprimi non poſſunt. Hanctamen diſtantiam dicit 2

eſſe incer officium: & finem, t m officio quid agendum ſit in fine: quid eomplendũ ſit coni derare

4
4 4

. *
IIi. ebeamus: hic Marcomãnus errauit qui dixit finem oratoris officii non eſſe perſuadere nec fin?
H e medicinalisofficu ſanare: & enim ſæpe non perſuadere oratorem & medicum non ſanare contigit:
mm ideoaddidit. Quatenus rerum conditio perſonarunique patiatur: ſed non intellexit Ciceronem
qui finem in rebus ipſis poſuit. Nam in euentu: ideſt qui finem in officio conſtituit & in his ipſis re
B bus:quæ dum in officio ſunt:ad finem enduntQuare & oratoris officii finem eſſe completum: ſi
appoſitæad perſuaſionem dicat & medicinalis officii finem eſſe completum: ſi quicquid ad ſanita
2 . ” tem ſpectare uidet adhibuerit. Mar
ℳ Ateriam artis eam dicimus: In qua oĩs ars: et ea comannus:itaque finem nõ in rebus
ke. .. ias: dua con Karke ” Ateriam artis eam dicci
“ dicinæ materiam dicimus morbos ac uulnera:quod in m mus. Res iter dũ ſpeciali
his oĩs medicina uerſetur. Item quibus in rebus uerſa- ter dfimmusquum quid
Ne 8 . eEöüſirabeiſcé ipiis icipiaus
tur ars et facultas oratorla: eas res materla artis rtheto-⸗ demõſtrare ut paulo ante definiuit
ricæ nominamus. Has auũt res alii plures alii pꝛausiores penus officiũ: finẽ ĩarte. ſerhetorica
1 2 . FInterdum quo clarius definiamus a
exiſtimauerut. nam Gorgias leontinus antiquiſſimus genere ĩcipimus eius rei: quam defi
1 fere rhetor:omnibus de rebus oratorem optime poſſe nimus ſed agenere quod ſibiuicinu
ere reWPoe ER ſitnon ualde remotum: utnunc Ci
dicere exiſtimauit. Hic infinitã: et immẽſam huic artt ce. Cunonateriã artis rhetoricæ de
k ficio materiã ſubiicere uidetur. Ariſtoteles autem: qui monſtraturus ſinonamateriæ defi
, . . . A. :.. nitione cœpit ſed a materia artis. pri
. huic arti plurima ad iumenta at ornamẽt? ſubmini mum autem genusẽ materia Mate
ſtrauit: tribus in generibus rerũ uerſari rhetoris offici· ia borro in duas ſpecies diuiditur
WS . . . . . . . . atem materia artis: & nonartisrur
um putauit:demoſtratiuo: deliberatiuo:et iudiciali. De * ſusm Reria artis diuiditur in artes
monſtratiuũ ẽ: quod tribuitur in alicuiuscertæ ꝑſonæ bplurimas sgrammatucam: dialecticã
— .—— — 1 õ ryhetoricam alias multas ergoa ma
laudẽ: uel uituperationẽ. Deliberatiuũ quod poſitum teria artis quæ medio ſupra ĩcipis
in diſceptiõe alicuius. et cõſultatõe ciuili habetĩ ſe ſen ur definiat materiãartis rhetoricx:
. ..J Miteriam inquit artis: ut genus eſſe
= è — non addidit rhetoricæ. Verũ quod
u l slä Ait eam dicimus. Oſtendit artis om
màm nem materiam in duobus eſſe.i. ĩ eo ubi facit aliquid & in eo unde facit: utputa fabri materia eſt in
4eeo ubi facit. i. ferrum quod tundit. Eſt itẽ fabri materia in eo unde facit.i. malleus dequo tdit. Ita
aui & medici materia ẽ ubi facit morbusac uulnera. Itẽ unde facit inſtrumenta ꝗbus curat. Sic& mate.
/ ria rhetoricæ artis poteſt in eo eẽ ubi facit.i.i deliberatiõe demonſtratione iudiciali. Poteſt & in eo
1, eẽ unde facit.i.in argumẽtis quæſtiõibus& ĩ reliꝗs materiæ neceſſ- ariis. Verũ Cicero generaliterma
e teriã artis illã dicit in qua oĩs ars & facultas ueniens ex arte uerſat j. ubi fit non unde fit: ut mecici

. materia ſit morbusac uulnera. Fabri ferrũ quod tundit. Rurſus rhetoricæ artis materia ſit delibe
ratio demonſtratio iudiciale: nõ argumenta & illa oĩa ꝗbus materia rhetoricæ artis ipletur. Verũ

2 „.
, quod ait in qua oĩs ars & ea facultas quæ cõficit᷑ ex arte uerſatur. Cum accipimus alicuius rei arte
le neceſſe eſt nosaliqꝗd ex ea cõſequi. Quare id qd ex arte cõficitur: ut ſupra docuimus facultas dicit.
8 Cuncta. n. partem faciliustranſigunt᷑. Hasãt res alii pluresalii pauciores: eas res.ſ.in ꝗbus materia
artis rhetoricæ conſiſtit: ſũt autẽ ut Ariſtotęli & Cicero placet/tres. i. triplex materia demõſtratiua
i, deliberatiua iudicialis. Itaque qtum ad materiä rhetoricæ artisex pectat hoc plenũ ẽ. I ꝗcqd plus
Ea plenopius iptelligerccouicquidminusd pleno mimus ĩtelligit. Ve& q plusẽ dupliciter plusẽé
4 aurico ubi modusẽ aut ĩ infinito. & ideoaddidit præter illud qd dixit alii plures exiſtimauerür
Nam gorgias inꝗt leontinus antiquiſſimus fere rhetor: oĩbus de rebus oratorẽ optime poſſe edi ce.
re exiſtimauit. Hic infinitã & ĩmenſã huic artificio materiã ſubiicere u idet. Ergo illi ꝗ in pluribus
, rhetoricã materiã conſtituũt: exortationẽ & conſolationẽ in rerũ generibusponut, i. in materia rhe
. torca. Sed Quia orator in ciuili ratione uerſat conſolatio porro priuatoꝶe tconſolari amici ẽ po
„ ” tiuſꝗ oratoris ODeĩde quia officiũ oratoris eſt perſuadere dictione exortatio ſiue dehortatioad ma
teriã non pertinent oratoris. Cum n. exhortor nihil perſuadeo:ſed uolentẽ aliquid ut magisuelit .
inſtigo: & cũ dehortor nolentẽ aliꝗd non tunc prim perſuadeo ut nolit: ſed ut magis nolit ĩ ſeigo. 7
. J Ergo neceſſario exhortationẽ & conſolationẽ Tulliusa materia rhetoricæ artis ſeparauit. lté il 14
n res pauciores rhetoricæ materiæ tribuut demonſtrationẽ tollunt. Dicunt, n.1 demonſtratiõe nihi „
re perſuadereoratorẽ cũ re uera pſuadeat: ſed falſo. Nam cũ aliquẽ uituperamus ſiue laudamus?; urr
io apud omnestalis hẽbatur qualẽ demonſtramus ſine dubio perſuademus. Ergo Cice, Ariſtotelẽ ſe
. cutus triplicẽ materiã eſſe dicit oratoriisofficii demõſtratiuã deliberatiua nudic alé. Sed has mate
1 rias ĩ publicis cauſis cõſtituit: hiſq; perſonas certastribuit. Quare has tres res diffiniuit i ciusinego
co poſitas cũ certæ ſignificatione perſonæ. Demonſtratio eſt inquit certæ perſonæ: aut laus autui
o tuperatio. Deliberatio eſt inqeit : quæ poſita ſn publicis cauſis a ertioni? ſuæ ſententiam Llicit⸗ 1

ludicialiseſtinquit quæ ĩ iudicio ciuili poſita duoa it: ut accuſat: aut petit contra: aut defendi t:
aut negat. Nam gorgias leõtinus antiquiſſimus fere rhetor hic oratorẽ dixit oĩbus de rebusoptime
poſſe dicere: ꝗ ut uideamusa pleno excedit & exceſſit non ad id qd habet modũ: ſed ĩ ſfinitum de
nique hoc ipſe Cice. oſtendit hic infinitũ inquit: & ĩmenſam huic artificio materiã ſubiicere uidet
Arlſſtotelesautem qui huic arti duo quæ oratori maxime ſuntneceſſaria Ariſtoteles circa ſcriben
dam artem dedit. Inuentionem: & elocutionẽ. adiumentũ.n.de inuentione uenit:ornamẽtũ de elo

cutione. hic ergo Ariſtotelis ſentẽti
am ſequit. Nꝗ rhetoricam materiã
triplicẽ cõſtituit. demõſtratiuã deli
beratiuã: iudicialẽ, Nã hermagoras
ſcimus Ci materiã rhetoricæ artis
triplicẽ cõſtituere: iudicialẽ delibe
ratiuã: demonſtratiuã: hocq; etiam
Ariſtoteli placuiſſe. Quare ſuperi
us reprehendit eos ꝗ oratori ifinitã
materiã cõſtituerãt: rep̃hẽdit & eos
ꝗqaddiderãt exhortationẽ: & conſo
lationẽ reprehẽdit. & eos ꝗ ſubtraxe
rant demõſtrationẽ. Hũc t herma
gorã ꝗ neque arte ſcripſit enfutat:
ac lacerat dicitq; hunc uehemẽter er
raſſe qd materiã oratoris ĩ duas ptes
diuidat: ĩ cãam: & ĩ quæſtionẽ. Quo
rũ unũ dicit eẽ oratoris officii: Cᷓn

ſ. aliud longe ab oratore remotiſſi.

mũ &nec ab ipis philoſoph diligẽ
ter cõpræhẽéſũ i. quæſtionẽ. nã her
magoras ꝗqdé nec ꝗd dicat attẽde
⁊e:nec qd polliceat ſtelligere uidet
Duobus modis rep̃hendit hermago
rã: quod nõ pſpexerit rei illiusui m;:
quæ oĩo remota ẽ aboratorisofficio

i.quæſtionẽ. Et ꝙ uideat de ſe pol

liceri ea quæ oratori attribuitad di

cẽdũ,.Hocquoque duobusmodis re
prehendit. Nam errauit inquit ſi

ne quod ommis orator: ſed quod ip

ſe poſſit ad materiam rhetoricæ artis a

tẽtiæ dictionẽ. Iudiciale quod poſitũ in iudicio hẽti

ſe accuſationem et defenſionem aut petitionem et re
cuſatiõem:et quemadmodũ noſtra quidẽ fert opinio.
Oratoris ars et facultas ĩ hac nateria tripartita uerſari
exiſtimãda eſt. Nã Hermagoras quidem nec quid di
cat attendere nec quid polliceatur intelligere uidetur
qui oratoris materiã ĩ cãm et quæſtionẽ diuidit. Cãm

eſſe dicit rem quæ habet ĩ ſe controuerſiã ĩ dicẽdo po

ſitam cũ certarũ ꝑſonarũ interpoſitone quã nos quo

que oratori dicimus eſſe attributãa: nam ei tres partes:

quas and diximus ſupponimus. Iudicialem: delibera-
tam:et demonſtratam. Quæſtionem aũt eã appellat
quæ habet in ſe cõtrouerſiam ĩ dicendo poſitam ſine
certanim perſonarum interpoſitione ad hunc modũ
quid ſit bonum in uita præter honeſtatem. Veri ne
ſint ſenſus hominis: quæ ſit forma mundi quæ ſit ſo
lis magnitudo:quas quæſtiones procul ab oratoris of

ficio remotas facile omnes intelligere exiſtimamus.

pplicuit. Deinde inquit nec ipſe potuit. Nam nunquamillũ

exrte dixiſſe omnes uidemus. Ergo quomam duo diximus ĩ hermagora reprehendiſſe Ciceronẽ
quod rem nõattenderit: quod muſtũ de ſeuideatur eſſe pollicitus: primo eum demonſtrat remꝗᷓ
oratori attribuerit non uidiſſe. Sed anteꝗᷓ id oſtendamus: quid ſit cauſa: quid quæſtio uideamus.
Cauſam eſſe dicat:quæ habeat in ſe cõtrouerſiam in dicendo poſitam cum perſonarum certa
rum interpoſitione. Cauſam inquit hanc eſſe dicit controuerſiam in dicendi contentione poſi tam
cum certis perſoms. Quam inquit cauſam nos quoque oratori dicimus attributan Nam huic in gt
cauſæ tria genera ſi upponimus. Iudiciale: deliberatiuum demonſtratiuum. Quæſtionem porro hàc
eſſe dicit. Controuerſiam quidemĩ dicendo poſitam ſed ſine certis perſonis:? Quæ ſcilicet rhetori
Ca dictio uocatur. Theſis porro duplex é:rhetoricæ & practicæ. Theoricæ eſt quæ diuina cognoſcit:

practicx eſt quæ in hominum negociis

&ciuili deſceptione uerſatur. Ergo primo aſſerit hermago

ram uim rei quam oratori attribuat non uidiſſe. Nam theſin oratoris materiam non eſt. e perſuadet
Quæ cum duplex ſit theoricen magis exaggerat. Nec prauis aut leuibus quæſtionibus: ſed in
finitis. Veri ne ſint ſenſusquæ ſit ſolis magnitudo.. Sed quare & practicen theſin poſuit:ideſt &
qd ſit bonũ præter honeſtatẽ. Theſin quidem Ci.materiã oratoris eẽ non dicit.Illamqdᷣe theoricẽ
omnino remouet. Parcticen autem theſin dicit aboratore tractari: ſed ut argumenti locum tene
at non materiæ. Ergo ita tollit oratori practigen theſin ut materia eius nõſit: liceatautem ei pro ar
guniento proferre & ꝗd ſit bonum p̃ter honeſtatem:ſtoici dicunt honeſtatem ſolã bonam eſſe. Iam
multi diſputant utrum &utilitas bonum ſit? utrum & dignitas bonum ſit? Veri ne ſint ſenſus: ut lu
cretius negat eẽ ueros:ſenſus:odoris uiſus tactus ſaporis:auditus. Quæ ſit ſolis magnitudo. Vt rum
tantus ſit qᷓtus uidetur an maior uel multom inor. Quæ ſit mundi facies. Multi. nedicunt mundũ
in modum ſperæ eẽ collectum. multi oblonga rotunditate eſſe formatun. multi plana facie: multi
quadrata: multi in cameræ modum. ſi ut ſub terra non ſit ſimilis:ac ſupra caput eſt mundi facies
Ququæſtiones procul ab oratorisofficio remotas facile oẽs itelligere exiſtimamus bene ait ab

oratoris officio remotas.

Oratoris officiũ. enimeſt negocium ciuile tractare. Non tamen dixit ab

oratore remotas. Poꝑeſt. n. orator poſtꝗᷓ proprio officio ſatiſfecerit etiã philoſophiæoperam dare

nunc⸗
eriſir
ſcoe⸗

tei
itnihn
nimum
maor⸗
tübute
mhihe
tradate
lrexer⸗
nechoc
Gicitar
toseit
GurNA

.

nütm
cemm
blere
es
nen
tur 0

N rasardechremeaze niloſe .
aſaden oratoris materiat lacgum sartolli uiloſopho fünrpjrimsc,
Nüdee genioſi magnocũ l 0 lit:theſin:& imusquare id f- . plurimo cù lab .
Pbri Tqui ereſu rerlititneihe arſericketollere imusdemonſtrarede onſumpt⸗ inrellss
tli, lam herm ũ quoque impleto asoratori quaſi zmaincquit tesillas in eumPtr int lliei
oet nagoram: quod pri pletofficiũ. Qr quaſi paruasp⸗ resillas in quibi zutnuc Cice.
D Nãduibus i D n furt uim réillius- nagnam ihishe plicare dementi ophi in
ã quibus iᷣ =MM Tilliusnonuidi hisherm ementiæ eſt
J . In 1 5èʒ—UN ohnut 2= agoras & cæte eſt. Ora
napn timocũ labe rebus ſũma ingenia hiloſo diſſe quãad DagcisCekera. Oltend
u D cũ labore conſũpta Reſ philoſophorũ Pplur rumaliquich eaterannlus 1 3 .
oratori attribuer eas ſicut aliq lIi ractatne ꝗd polli t. Nucillda
gudl Quod ſi e. tribuere Masna ame Hiquas igere uidet Et olliceatur intel
uod ſi magna in hi gna amẽtia uideti R&c feciſſe toſtédit prime ntel
—— in hiſ H — letia uide . eũ feciſſe ſie t primon B
jentia: falſum qui . paratam uid õ Auodii inꝗgt magn Iihi ituerit.
i fficio: et non quiddam conſtituiſſe etur fretus tus ſua ſci Efacuſtatẽui rmago
do officio:et non quid ars pe conſtituiſſe de oratoris tus ſua ſciẽtia f- até uide 5
ArS e de oratoriSs ciẽtia falſũ ſtatui retur
insdo eumetnnen poſſet:ſed quid ĩpſe Polſtren⸗ Tch Sktiei. Betde aine deora
ro ea uis eii =Wè oſſet eæ⸗ õfirmat. Simulq; i 1 il potuiſ
penes toricam citius qui ein homine:ut ei mul & philoſo 11 iulq; illi & rhetor: 11
squis ademerit ne: ut ei multorhe ephiloſophiam tollit. rhetoricã
llber conceſſeri emerit: quam ei philoſt ofhe rhetoricæcth n tollit. Practicæ. n.
1. ceſterit: ne quamei hil äl Nunc u Et eoticæ philoſ. Ca. D.
1ppel mendoſiſſin 4 eeouociαρa 1 ſophiam eir uE inquitcaui iloſophiæ.
Ppallat 01 ime ſcriptaui d squamedidit mihi imulto rhetoricãci is ẽĩ hoĩe: ut
ir üntiqtus arriusin catur Nam ſack iem iidert An artetefertr, gosſima
H A e uidetur EPirf am côceſlerit. Quodſim
ine oriminimum pſe noui per uIele tis dit ꝗbus rebus facultatẽ a
t: uimum eſt dearte loc pertuliſſe d iẽti& cõſequamur. ſti ltatẽ toti
eſiſo fecit:ſed multo . de arte loqui quod h ediuſciplin amur. ſtudioĩ
nime potuiſi um exarte di Hhoc à iqd. Diſciplinaẽpe aĩ cõſenſus ad
rsol e potuiſſe omne . dicere quod eũ cediidich iplina ẽpceptũ qi s ad
nobisrhe suidemus. quod eũ mi eptisid ꝙ deſider ptũ quibusac
Ws. rhetoricæ artisui Nenu Cñn eiatein qui dæ A ſui in epee lenn lta *
„ eile ivimus. r: quam A 9 nostſed adn R1. tum extra*
s Depmenkmk, si Zeliatam edlanrarnnanstt, arseius:d
rtes autem tritione ae afdeatut: catuisé oliene ſoripad
m hæ ſunt qi uau caturiea ulsel uit i he ipta
Inuentio. Diſ ſunt quas pleriq; dixerunt Keasgusa ern hermagsta
umili nunciatio. Ini iſpoſitio.Elo . erunt ho mconcedat. Sed trhetoricam
lenne nerif Dentio eſt excogitatio re emoria. Pro m d zi anamihi aracius Bitrſcl H
1at em 1 R . K. O oſiſſim . eius:ge 1i8-
Udeamus, ſi U am prob 7 u: aut Smendoſiſſimeno eat. lã eũ
mcem ltio eſt rerum inuentat * C dabilem redd 4 n .Diſt doſe. Et qm dix et nonnegat men 0.
huncint R ibi hermago batto. 7 re irge ſeriptrlui, PedtI& EH
oꝑꝶ da —— gẽtiã: ubi ſibi alieni d forte pb uscollegiſſe ut ſi
rthetoi. nimumẽ deart tꝗnĩmo mu i ſibialienismultacõ qd forte ꝓbabilealienũ egiſſe ut ſi
ſut mus orar rte loq: d naun tollit cũ ait.Et n aule Oant. Aioqetubi ilealienũ ſit. Deide
henme rũ tut exarte di ere debet: utartemi naxi exarte dicere: quoq; noui potuiſ,. eiuseta pſcri
velinde mihi hermagorasui ãt acciden lat dicendi: ut ipe ex inime potuiſſef ori mi
G⸗l tradat: gorasuidetur nsut artẽ dicendi ipe exarte dicat:ſe tuiſſe facereoẽs uide
1rſedn at: qd rhetori mendoſiſſime enditradat: qdr cat: ſed officiũ eiusex I uide
1. T QIIIc is ꝓpriũ giſed ime artesſcripſi tiqd rhetoris fficiũ iu eiusex hocue
jricch ræ exercitationẽ Eiſed ut ex . sſcripſiſſe:ſed . sofficiũ ſolũ ẽ. Ergor ocue
4 at: uomodocuũ eũ inꝗqt minime xime neceſſariũ eſt:nõ utart
tus. Deind mnec qd polliceatur ĩ erit. Ergoſinec ſapi eoẽs uidemus-Mini ergo hermago
uru Artesãt hæ qᷓ ituamustripli refutataſniaſupere et bonus: & dicendi 9
Vtrun P ðð Heii
Wonc rürme res explicate ſũt tisrhetoricæsde arte extrifec H a demonſtratiua t
tmulta Ci ate ſũt hoc DI e:deofficio: de fine zus Anq; res Ci ratinlammn.
er m cem! ta iceroabalii extremũ ẽ XiO⸗ efine:de materi 5 iceronem ſeſ —iſ
mmateriärhet aliis recte ĩ arti ut deptibusdifferar nateria: de ptib popõdiſſe M
iq; dixerũ Alii artiseẽ dixittiudi ita ſecutus tutp . artesſut æ iqt 3m qtuor
mat. Inuẽtionẽ vii., multi.iiii Lente iberatiuã: demèe te elis ſniam ſecutu dixe „
ionẽ: di H ii. ſed Ie 8 e1 emonſtratiuã. ecutus △
onẽ: mem kKo&α niam Ci gt ꝗs
né: memoriꝗ pronũciationẽ. Ii ce, ſecutus, v. par
clatione In . V. par

7 7 . .

. 4

Ueriſi milibus. Diſpoſitionem dicit eſſe ut inuenta locis neceſſari is per ordinem diſpona mus, Elo
cutionem porro in duobus ponit i idoneis uerbis: & ſententiis. ine in uerbis ſingulis barbariſmus:
ne in pluribusſoloeciſmus. Deinde ſiue uerba ſiue ſententias ut cõpetenter inuentonibus iſpenire
applicemus:Memoriã uero illã eẽ dicit: ut circe inuentiones retinendas argumenta uel uerba firmi
ter concepta teneamus,. ergo dicentis hæc memoria ẽ: nõ legentis, Deinde pronũciatio eſt in ꝗt ex re
r & Gerborum dignitate uocis & corporis moderatio. i. ut rẽ magnã dicturus pompam corporis uo
ciſq; per pendas ut rem humilem di

cturus hæc eadẽ moderatius oſtẽtes Elocutio eſt idoneorũ uerborũ et ſententiarum ad in

Pion 5 io 8 duebus ie uentiones accõmodatio. Mlemoria ẽfirma animi rerũ
motũ ſui & uultũ: quo.ſ-ad negociũ ac uerboru ad iuentionẽ præceptio. Pronunciatio eſt
bus breuiter cõſtitutis. Iã ꝗnq; res qs ratio. Nuũc his rebus breuiter conſtitutis eas rõnes qui
Kdrer Brce 4. Peet bus oſtendere poſſimus genus et finẽ etofficiũ huus
eed e dcdd aris alind itepus differemus. N et multorũ uerborũ
nihil tamen nohisad actusſut. Ha cepta tardenda ꝑtinent. Eim t qui artẽ rhetoricã ſcri

rum tres resſemper ĩ ſola ſcitia ſiét pit deduabus reliquis rebus materia artisac parti
i. genusofficiũ finis. & jdeo ſe alio „ tia art

tpe de his dicturum eẽ pmittit. Ad bus ſeribere oportere exiſtimamus. Ac mihi quidẽ ui

pcepta. n. artis rheroricæ minime qetur coniũctim agẽdũ de materia: ac ptibu §. Quare
tinẽt ut ipſeait. Nam & uerhorum 5 rtig dotiſſimum
multoꝶ indigent. Quippe hiselt huetio quæ Princepse omnium partiu potitiimum 1

longa diſputatio: & nõ tantopere ad omni genere cauſarum qualis debeat eẽ conſideretur .

artis deſcriptionẽ & p̃cepta ptinent — ae
Verum de duabus rebus dicturus G De inuẽtione.

De materia ac partibusquæ iãdudcu Mnis res quæ habet Tſe poſitam 1 dictiõe:aut

tm̃ ut ſcirẽus ꝗd eẽnt edocuit. Nũc „ — Ere
in his præcepta dat. ſ.ut hage reg& nõö dlſceptione aliꝗᷓ cõtrouerſia aut facti:aut no

Hlum ſcientiã: ſed ẽt actushẽamus. minis:aut generis aut actionis continet quæſtionẽ. Eã

Ergooſtendit eũ ꝗq artem rhetoriĩca .·· „„ - ee
ſcribat de chuabusteli grebus:d ma igitur quæſtiõem ex qua ca naſcitur cõſtiutiõem ap
teria artis ac partibus ſatiseẽ dicere òôJMẽ
Eum autẽ inquit ꝗ artem rhetoricam ſcribat de duabus reliquis rebus materia artis ac partibus ſcri
bere oportere enſtinmnnus⸗ Ac mihi quidẽ uidetur comũcte agendum de materia ac ptibus recte
ai coniuncte agendũ. ptes.n. ſim materia eẽ ñ poſſunt. Niſi. n controuerſiã: aut deliberatiuam:
aut demonſtratiuam dicamus quæ materiæ ſunt: ĩuentione: diſpoſitione: elocutione memoria pro
nunglatioe: quæ ptes ſunt uti non poſſumus. Coniuncte ergo agẽdum eſt de materia ac partibus. Ita
que oſtendit primo:qdeẽt genusa rtis rhetoricæ: quod officium ꝗ finis:quæ materia: quæ ptes. Ex
his tria ĩ aliud tps dſkalt t. i.genusofficium: finem. Atq; ideo de duobus reliqs: quæ ad pᷣcepta perti
nent ſe ait eẽ dictugʒ:de materia. ſ. acptibus. Partes porroquinq; ſunt: inuentio: diſpoſitio: elocutio:
memoria: pronunciatio. Harum ſolam muentionem ĩ quobus libris tractat: & ĩ hac præcepta tradit
Pauca ẽt de elocutione cõmem rat. Reliqua uero nec contingitquidẽ. i. diſpoſitionẽ memoriã: pro
nunciationem. Ergoquoniam de ſola inuentione dicturus eſt. & quoniam in oĩ cauſarum genere in
uentio plurimum ualet incipit de inuentione tractare. —.
Mnis res quæ habet: ut diximus tractatusĩcipit inuentionis: & primum hoc debemus ſcire
0 cõpẽdiũ:qd oĩs ĩuẽtio ꝗnq; locis cõſtat. Debemus.n. primo conſiderare: quæ ſit conſtitutio
Deide ſimplex: ne ſit cà an duplex. Tertio ſcripti an rõnis. Quarto quæ cãæ quꝓſtio: quæ
. 10: quæ iudicatio: firmamentũ. Quito ut oĩs cãæ pꝑtes nobiſcũ ptractemus. Deĩde ptes
oratõis prĩcipiũ: narratio diuiſio: cõfirmatio? rephẽſio: cõcluſio. Ergo ut ſe ordo hẽt: prim de con
ſtitutione dicemus. Hoc tñ aĩaduertamus: qd Ci. hos quatuor ſtatus rõnalescõſtitutiõnes uocet: atq;
hocſemp ĩ oĩbus negociis dicat eẽ principalei cõiecturam: finẽ:qlitatẽ: tranſlationẽ: hosergo conſti

tutiões appellauit. llosãt alios legales nõ cõſtitutiones:ſed ſtatus uocat. Nec unꝗᷓ hoꝶꝑ aliquem prin

cipalẽ dicit eſſe poſſe. Sed utoriginẽ ſtatuũ melius noſſe poſſumus: formã ſimilitudinisattẽdamus.
Omn is conſtitutio ſic eſt ut aſi pectus. Aut. n. aliquid uidere uolumus: nec uidemus: & eſt conſectura
aut cũ uidemusaliq d: & quærimus ꝗd ſit:& ẽ finis:aut cũ uidemus qd ſi it &quærimus qle ſit: eſt
ꝗlitas an ſlatio porro ab hac ſimilitudĩeuidetur eẽ remota. Igitur conſtitutionẽ eẽ dicitquæſtionẽ
ex qua cã naſcitur. Quæſtioẽ uox ĩtentiõis &negationis. 1. feciſti nõ feci. Aut iure feci:i hacergo quæ
Rione ſẽp ſitneceſſe ẽ cõſtitutio:Cã ẽuero quæ naſcit᷑ ex quæſtione.i.an fecerit: an recte fecerit, Hoc
tam tenere debemus quoq a Cice.& cã& quæſtio ad eandẽ ſignificantiã proferat: ut nunc cam pro

tem
Ran
etſ⸗
cu
un

Ci.
gce

Gu
6

liot
itl
tur,
beat
nom
oco
nom
Nguu
dol
Cohl⸗
dim
ſin
taia
denen
NCio
Locin
4
z
I

N

lon
ſtt.
tior
ſtul
gen

„
„
. —
g. do . ⸗ „ 2„ .ϑ, .† S
drine gquæ ſtione nune quæſtionẽ pro cã ponat. Itaque cõſtitutio facile inueniri poreſt:ſi extremam partem
dleln thematis attendamus. In qua cũ intentionẽ ex noſtra perſona propoſueri mus Debemusattẽdere ꝗd
dhefn ad intentionẽ competenter reſpõderi poſſit: tunc in reſponſione conſtitutionem neceſſe eſt inuemiri.
gran Ois res: quæ hẽt in ſe poſitam in dictione: ac diſceptatiõe aliꝗᷓ controuerſiã. Recte in dctione ac di .
HHl ſceptatõe: ſũ t., n. multæ cõtrouerſ æ nõ dictione: ut opificù Veꝶ quod ait:quæ hẽtĩ ſe peſitã nõ ĩ di
ctiõe:ac diſceptatione aliꝗᷓ cõtrouerſiã. dictio põt eẽ demõſtratiua materia: diſceptatio uero delibhe
ä l ratiua: & iudicialis Deide dictio põt
Wini Pelkmugonitiato ePimacohhidcinincecde aaigtonuin Detepaataudti⸗
Ctel Fulſoneitentionisprofecla hocmó. Feeiſtinonfect. gurſtiomzlpi n romus ofrouerf
aut ure feci. Cũ facti controuerſia eſt quoniã coietu Be uerlat .Er Sureuc⸗ res po
töode R;R— ee arE ſita dictione ac diſceptatõe facit ali
ing ris cã frmatur:conſtitutio coniecturalis appellatur: cũ quz controueſis neceſſeé héat quæ
ãt noĩs:quiauis uocabuli diffinienda uerbis: eſt conſti Enc lcttione:aurſaei narno
d ati Tifinſri, nenitir eſ er rals ſieree minis:aut generis:aut actionis:& pri
rhri utio difinitiua nonnnd tür . eu uero Aualis ſieres gux⸗ mũ rebus idicat quæſtiões ſiue cõſti
ritur: quia et de ulet de genere negocuü cõtrouerſia eſt: taeinezilolt his dabit noĩa barrin
nae ñ PA e A r ☛ „ ex rebus ſumſpta: partim ex cẽmodo
conſtitutio generalis uocatur. Ac cum cauſa ex co pen actiqis. Itaq; naͤe mõ rebus iudicat
rciſa dens quod non aut is agere uidetur quem oportet: iiones cũ ait:In oĩ cõtrouerſia
Sac part rS t nen arusd mee aut facti: autnomis: aut generis: aut
aut non cuco quleu opo rtet:aut non apud quos: quo actionis quæſtionẽ eẽ rtere „De
guci tempore: qua lege: quocrimine: qua pœna oportet: his, n rbus ſit quæcũque cõtrouerſia
Qur tranflatiua dicitur conſtitutio: quia actio tranſlationis* neceſſe . Sed areꝗ nomia det cõſtitu
. 1 d tiotibus definit ꝗd ſit cõſtitutio uel
Ammni et commutationis indigere uidetur: atque harum ali- Bncl naſe at Quæſtionẽ ĩꝗt ex ꝗᷓ
4 Arne cens ſ ineJe ſt. Nꝗ, citur cã: hãc cõſtitutionẽ uocare des
Unnr duam ln ne genus cauſæ incidere neceſſe eſt. Nã in bemus. Quæſtionẽ porro eẽ dixmus
qua re nõ ĩciderit.in ea nihil eſſe. poterit controuerſi?x. uocẽutriuſque partis.i.feciſti.nõ fe
loe a nt. Li:aut recte feci. Cãm uero illã aniu
K ſte fecerit hoc etiam diximus quod
Vao Ci. idẽ uelit quæſtionẽ eẽ quod cãm & quod hiscirca eandem ſignificantiã cõmuniter utatur, Deni
ni AQque ſtatim demonſtrauit ſe his uticõmuniter. Eam igit quæſtionem ex quacã naſcit hicprimã fecit
quæſtionem deinde ubi oſtendit ꝗd ſit cõſtitutioait. Conſtitutioẽ prima cõflictio cãrum. Incipit
norn 1 conſtitutionibus nomĩia dare. Cum facti inꝗt controuerſia ẽ id debemus facta ĩtelligere quod dicta
Vt.n.utrũ aliquid factũ ſit quærit. Ita & utrum aliquid dictũ ſit poteſt quæri Quare huic cõſtita
rntt. tionĩ qm incerta & non apparentia coniecturis uel ſuſpitiombus indagãt recte con cecturæ nõ ĩpoſu
wunce it. alii hãc conſtitutionẽ realẽ uocauerũt quod in ea quæratur utrũ resde qua agitur facta eſſe nidea
Ann “ tur. Alii ſtadiagon græco uocabulo Juidenquod i ea de incero iueſtigando maximũ certamè ha
kerruem⸗ beat. Vnde & ſtadium dr̃:quod ibi exerceant certamina. Sed Ciconſtitutioni huic ex mõ actionis
md nomen ĩpoſuit.lIn hac aut cõſtitutione modusactionis ẽ hic quod. res coniecturis quæritur. Ideo er
nlaann go coniécturã uocauit. Cum aur nominis quia uisuocabuli definiẽda uerbis ẽ:cõſtitutio definitiua
. nominat. Nomimis iꝗt eſt cõtrouerſia cũ de facto cõſtat ſed quærit quoid factum nomiĩie appellet
S atque ideo qtſi facti uocabulũ pro neceſſitate ſuſcepti negociinobis appoſita defimtione nudandũ
elocn . ẽ: conſtitutio definitiua nominat. Huic quoque cõſtitutioni non ex re ſed ex mõ acticnisnomen im
gntadt poſuit. Resc,n. huiusconſtitutionisnoĩisambiguitas. Modusactiõis ẽ noĩs definitio. recte ergo huic
mortipro conſtitutioni nõ ex re:ſed ex mõ actiõisnomẽ ĩpoſuit. Cum uero resqlisſit & cætera. Et ſu pra oſtẽe
geneadeen dimusc degenere artis rhetoricæ diſputaremus genus ĩ triplici ſignificatione cõſiſter̃᷑. Eſſe genus
ſãguinẽ.Eſſe genus ſub quo ſimilia multa teneãt.Eſſe genus ꝗlitatis.i. quo umuſcuiuſque rei quali
mnaſent tas ĩdicet. Ergo ĩꝗt cũ & de facto & de nle cõuẽit Sed quæritqle ſit id ꝗd ĩ iudicio uerſatur: qm de-.
ſtirno gernere negocii cõtrouerſia ẽ: cõſtitutio generalis uocatur. ꝗqᷓlitas ſ. Verum huic cõſtitutiõi nõ ex mo
ota actioniaut ſuperioribus duabus & poſt ꝗrtæ ſed ex re.i, negocio nomẽ ĩpoſuit. Hic. n. res iliasda
riteis gocii genere uel ꝗlitate quærit. Itaque ex re huic cõſtitutioni nomẽ ſpoſuit ut generalis uocet. 1. qli
üde con tas. At cũ inꝗt cã ex eo pẽdet & reliqua. Cu inqt talis fuerit cõtrouerſia ut ĩ hoc ſit tota cõtentio. Cũ
rt ccG aut apud aliosnos accuſari deber̃ dicimus: autnõ nos: ſed alios accuſari: aut napud hos: ſed illosnõ
ocorſt hac lege: ſed illa:nõ hoc crimie ſed illo:nõ hac pœna: ſed illa: qm ĩ his oibusde tranſlatiõe actiõis .
vem pkim cotrouerſia é, Agit. n. ut actiotrãſ latiua nom net Cõſtitutio tranſlatiua nomĩat. Huic quoque con
tidaland⸗ ſtitutõi ex mõ actõisnomẽ ĩpoſuit. Aigitur. n. ut actio tranſferatur. Veꝑ qd ait:nõ hoccrimiĩe: ſed il
mieckun lo:non ne:& in fine cũ quærit᷑: ut utrũ fur:an ſacrilegus ſit id quærit: qm magis crimie accuſandus
leſt ſit, Sed hoc ĩtereſt: quod in fine crimia utraque iungut. Nõ. n. c ſacrilegũ dico furẽ negꝑq,In traſla
goeſtat tione uero uno accuſanduscrimine ſiue illo: quod ntendimus. ſiue illo ad quod reus traſferri po
cergo ſtulat actionẽ. Atque haꝑ aliqᷓ in omne cãæ genus. Sue inqt i iudiciali: ſiue in deliberatiua: ſiue in
ert- H nonſtrattone neceſſeétat οaτPꝛëautfinitiuâ:autgeneralé: aut traiæ latiuã incidere conſti
cent li demonſtrattone neceſſeẽ:aut cõtec . uã: aut ge 1 ſee⸗
neinp „.

tutionem: Vbi inquitharùm nulla fuerit inuẽta ibi nullavſt cõtrouerſia. Quarenee cauſa eſſe iudi
canda eſt. Si. n. cõſtitutionulla eſt: unũ latus recedat oportet. id. n. cõſtat quod utrĩq; latere cõcurrẽt

fulcitur.igitur ſi conſtitutio non erit nec cauſa eſſe iudicanda eſt. Eſt n. aſſiſtata controuerſia. Ac

facti quidem controuerſia n omma tempora poteſt diſtribui. Nunc poſtqᷓ conſtitutiões& rebus

&nomimibus iudicauit ut has manifeſtius cognoſcere poſſimus hiſdem ſtatibusexempla ſuppom.

Ac facti quidem controuerſia inquit in omnia tempora diuiditur. Et ſupra diximus cum

oe ſit quæſtio coniecturam uocari:
go hic conlecturæ tua tempora aſſi
o gnat præteritum: præſens: & futurũ

quod quidem exemplis docet, Sed
hocſcire dehemus nullam rem ĩ iu

dicium. i. in iudiciale genus cadere
poſſe niſi de præterto. Omma, nar
gumenta non de futurisquæ incerta
ſunt:ſed de præteritis colliguntur.
itaq; coniectura ꝗᷓꝗᷓ habeat tria tem
pora tamen principalis eſſe non po
teſt:niſi de præterito ſit. De præſen
ti uero uel de futuro icidere poſſũt
poſt ſtatum alium principalefh. Er
gonec hancconiecturam principalẽ

ſſe credamus. bono ne ammo ſint

erga populum romanum fregellia
ni. in hoc themate demonſtratio cõ
tinetur: Nam deſcribendi nobigſut
fregelliam: qui ſemper uidebantur
oaduerſi. ita & quod ait ſi carthagi
nem reliquerimus incolumen: nun
quid ſi incommodi ad. r. p. peruẽtu
rum & hic deliberatiua poteſt eſſe.
Deliberat ſenatus an cur fagini pare
at. Ergo nihil in udicium niſi de p̃ᷣ

terito cadit. Nominis controuer

ſia eſt: quum de facto conuenit.
Nunc de fine tractat: cum nommis

maquit eſt controuerſia. i cum quæ

ritur quod id quod factum ẽ nomi
ne appelletur. Vegꝑe cum de nomine
ambigitur & de re neceſſe ẽ ambigs

tur. Nomen. n. rei ẽ. Res uero nunqᷓ
ſine nomineẽ. Quarecũ denomine

dubitatio ẽ de rẽ quoq; dubitet᷑ ne
ceſſeeſt. Ergo defmitiuus ſtatus hu

e facto

Quare eã nec cãm quidẽ conuenit putari.At factig-/
dem controuerſia in oĩa tempora poteſt diſtribu: Nã
quid factum ſit põt quæri hoc mõ:occiderit ne Aiacẽ
VlIyxes:et quid fiat hoc mõ Bonꝙ ne aio ſint erga rẽ

pu.fragelliani:et quid futurum ſit hoc mõ.Si cattha⸗
ginẽ relquerimus ĩcolumẽ nũquid ſit icommodi ad
rẽp.puenturũ. Nominis controuerſiaẽ:cũ de facto cõ

uenit.et quæritur id quod factũ ẽ quo nomie appella-

tur. Quo in geneie: ideo neceſſe ẽ nominis eẽ contro
uerſiã quod et de re ipſa nõ cõueniat:nõ quod de fa-

cto nõ cõſtt: ſed quod id quod factum ſit aliud aliini

Aeatur eſſe:et iccirco aliusalio nominare id appellet.

bis:et breuiter deſcribenda: ut ſiquis ſacrum ſurripue

rit en priuato utrũ fur an ſacrilegus ſit iudicãdus. Nã

id cum quæritur neceſſe eritutrũq; diffinire: quod ſit
fur. quid ſacrilegus de ſua deſcriptione oſtendere alio
nomine illam rem de qua agitur appellari oportere: at

q; aduerſarii dicunt.

Eyneris eſt controuerſia cum et quid factũ ſit cõ
uenit:et quo id factũ noĩe appellari oportere co

ſtat:et tamen ꝗᷓtum:et cuiuſmodi:et oĩo quale ſit quæ-
ritur hoc mõ. Iuſtũ an ĩiuſtũ: utile an iutile.et oĩa ĩ qui

busqunle ſit id quod factũẽ quæritur ſineulla noĩs õ

iuſmodi: eſt cum de facto conſtat & de re uel nomine controuerſi eſt. Inter factum n. & rem hoc ĩiter
eſt Res eſt certam ſui formam & ſpeciem circa cognitionem retinens. Ergo ſi ſpecies reinota ẽ nomẽ

quoq; notum ſit neceſſe eſt. Factum eſt

tumti confuſum quiddam& incertum. hoc ſolo certum quod ſci
tur quid factum eſt. In fine itaq; factum cõſtat: ſed res nõ cõſtat. & quia rei nomẽ ſemperadiunctu ẽ:

ideo de nomine controuerſia eſt. Quod inquitnomen breuiter nobis definiendum eſt & contra atq;

aduerſarius dicat deſcribendum. & dat exemplum. Vtſi quis ſacrum ex priuato ſurripuerit: fur

an ſacrilegus ſit iudicandus. Factum conſtat. Nam ſe caurum ex priuato conſtat eſſe ſublatum Deno

mine incertum eſt utrum ille furan ſacrilegus iudicetur, Quare definitiombus noſtris nomen illi

aliud qᷓaduerſarii uoluntimponere debemus Defimenda rẽs erit uerbis & breuiter deſcribenda ad
unum quidem utrunq; tendit.ſed quia multimodæ ſunt defimtionis: iudicamus interim quid inter

ſit inter definitionem & deſcriptionem. Definitio taliseſt. Homo eſt animal rationale bipes riſus ca
pax. Deſcriptiouero talis. Homo eſtqui rectum uerticem rotundo capitis attol lit: cuius ſunt ſub col

lo humeri brachiaq; dimiſſa & cætera in huncmodum ſed utipſe ait: breui deſcribenda. Ergo quo

niam de fine tractauimus. nuncquoq; quid tractetur de qualitate uideamus.

Eneris eſt controuerſia: Cu
id factum nom meappellar

4 quod factũ eſt uideamu

magoram reprehendere:qui demonſt

m quid factũ cõuenit tulit cõiecturã: Oeinde cum ait & quo
ioporteatconſtat tulit finem Ergo ſupereſtut quale uel qᷓ̃tũ ſit
u eſt uideamus, Et dat exemplum. Vt& iuſtũ an iiuſtũ ſit: utꝑ utile an inutile
it. Quod cũ qriturnõnomẽ rei ſed rei ꝗlitas qritur. & ideo qualitasappoſita ẽ. icipit her
rationem & deliberationem ſub qualitate conſtituerit.

Poicge
monltr⸗
Adem
Ciocrel
Aidbre

treiuſc

wer
phirk
D
Neccatun
neſlan
ween

gi

ſealit⸗
tel.De

a.
ſan

ttet⸗
anine
Cuſirun
he⸗Terti
WitE
ſecüar
musC
Edemo
ſtituroe
Alüipspa
deceeee
kaerepe

nnſablti
crzer⸗
weram
ſolide
admitti
nailla
Admitti
Eapoſt
Wuminee
ſtefedil
luqum
meoquoe
hrd
Mhk
do⸗
berant
Juitcan
urnull
erſee
Ctemn

ummne⸗
1s N
oſt
1ealo

Aühros
onenc
eſtce⸗
ciiii
nosc

nhociek

ee
nouſi
tüͤe:
nma
rir wt
mDen
wenili
Nendad
rsca
lobcol
go o

ita n
Airült
ninun⸗
ſaphe
en,

Huic generi hermagoras partesquatuor ſuppoſuit. Reprehenditut diximus hermagorz uo d de
monſtrationem & deliberationẽ ſubꝗᷓlitate poſuerit cum ipſa qualitas. i. cõſtitutio ſu

deliberatiua
& demonſtratiua ſit de qua re in cõſequẽtibus latius diſputabitur: quod eius: utnos putamusnõ me

diocre peccatum reprehendendumuidetur. Ait graue hermagoræ pecca tũ ſe debere reprehendere
& id breuiter. Ne ſi inquit. Taceamus quod primũ chermagoræ artesapprobareuideamur. Et
re eiuſdem artes non ſumusſecuti cauſasdare nequeamus. Deiĩde inquitne ſi latiſſime herma

trouerſia. Huic Hermagoras generi ꝑtes ꝗquatuor ſup gquidem eſt. Tertiu inquit noſtris

poſuit:liberatiuam demonſtratiuam: iuridicialem: ne cebtis mora uideamur afferre, Sed

. Agquod medium & de peccato herma
gocialem. Quod elus ut nos Putamus non mediocre goræ breuiter diſputabinm S8S.

. B AIIjliberatio & dmõſtratio
peccatum reprehendendum uidetur:uerum breui ꝛet 1 Qurſtio haec eſt quod ñ
ne ſi aut taciti præteriemus: ſine cauſa non ſecuti cum recte hermagoras delibe
Putemnutain ſi diutiusin hocconſtitcrimus morèmat tfationẽ: & demõſtrationẽ

rn 7 1 ſub qlitate poſuerit. Ci. ergo aitñ re
que ĩpedimentu reliquis præceptis ituliſſe uideamur. cte deliberationẽ & demõſtrationẽ

. ., 6’ ſub qᷓlitate poſitas quia genera cãgꝶ
—— J e nſ 0 gen 1645 2 P 9 8 4 Ccage
I deliberatio et d monſtratio g era ſunt fſimt. Qlsodd igencld caffane ese⸗
cauſarum non poſſunt recte partes alicuuus magoras mnerit confeſſus ſine dubio
. 4 11 lIi nõ hæc debuit ſub qualitate ponere
cauſæ putari. Eadem enim res alii genuseſ 20 Aialitate ponere
cauſæ putari. E m 6 useſ Sin negauerit docebit. Ci. genera eẽ

ſe: alii pars poteſt. Eidem Senus et pars eſſe non Po- cauſaꝑ, igit male hermagõras dmõỹ?

„Deli io autem et demonſtratio genera ſunt Rrationẽ & deliberationẽ ſub quali
teſt. Deliberatio autem et dcmonittat gen a ſu t. otate cogocauit. Ac primo per condi
cauſarũ. Nam aut nullũ cauſæ genus eſt:aut iudiciale tionalẽ quæſtionẽ. i. hypotethicã in
Iũ: aut et iudiciale: et demõſtratiuũ et deliberatiuã: Sreditur propoſitionem. Vbicunq;
ſolũ:aut et iudic iale et den „. .. 1 d enim ſi ẽ ſub quadã cõditiõe ppoſi
J.—. . I0 7-ſi inquit hocẽ:illud nõ ẽ. hoc
t ẽigit᷑ illud nõ :ita & hic ſi deliberatio inqt. & demõſtratiogenera ſũt cigenõ poſſunt recte partes

alicuiusgeneris ciæ putari. Genera ãt cauſaꝶ ſũt. igitur generis cãæ pteseẽ nõ pñt & docet genera eè
cauſarum, primũ igit ponamusgenuscãæ ſecũdũ ptesgeneris cãæ. i. cõiecturãa finẽ qlitat trãſlatio

nẽ. Tertiũ ſit illud ꝗcqd qlitati ſubiicit: ubi hermagoras deliberationem & demõſtrationem cõſti
tuit. Ergo Ci.primũ dicit deliberationẽ & demõſtrationém: qa pria ſũt: ſecãũda eſſeñ pñt. Quod ſi
ſecũda nõ ſũt: multomſus tertia eẽ poſſe:qd herm ꝛgoras cõſtituiſſe cõſpicit. itaq; meminiſſe debe
mus Ci. de duobus tractare.i.de prĩo& ſecũdo.ſ.de genere cãæ & ptibus generis. ſi igꝗt deliberatio:
& demõſtratio genera ſũt cãꝶ nõ recte ptes generiscãæ pñt Putariii. cõſtitutiões. Quod cũ docet con
ſtitutões eẽ nõ poſſe:multo magis uident ptes cõſtirutionis eẽ non poſſe. Eadẽ. m. res alii genus eſte:
alii ꝓspõt eidẽgenus eẽ. & psnõ põt Ariſtoteles ait res oẽsquæ in dicais & factis &ĩoĩ mũdo agũtur:
decẽ eẽ qꝑ& rerũ noĩa ponemus, Prĩia ſubſtãtia ẽ: Deinde quãtitas qqlitas ad aliquid: ubi qñ ſitus:hr̃e
facere pati. Græco autẽuocabulo ſic uocantur ” l
FIage primaut diximus ſubſtantia uocat. reliquæ nomz
in ſubſtãtia ſũt quæ accidẽtesuocantur:utputa mẽbrana ſubſtãtia ẽ accidũt ãt ei crocum ſcriptura
& cætera. Cum irerea & ſubſtãtia res ſit: & ea quæ accidũt res ſint, nũc ad id quo de unum agit re
uertamur. Eadem enim resaliigenuseſſe: alis parspõt: hic rem ſubſtantiam illas ponamus quae duũ
ſola ẽ patetoĩbusaccidẽtibus. Sed cum ab unoaccidenti fuerit occupata.Iam in ſe accidẽs :aliud nõ
admittit. Vtputa lana alba res eſt: ſed ſubſtantia, Hæc res patet multis accidentibus. Poteſt enim la

na illa: aut roſea fieri: aut ueneta: aut nigra. Sed ſi colorem unũ in ſe ſuſceperit: iã ĩſe colorẽ aliũ nõ

admittit. Similiter & homo ſubſtãtia ẽ: poteſt autenrid quod homo ẽ nunc ſeruuseẽ: nunc dominus
Sed poſtꝗᷓ dixerit dominum ineo quod dominus eſt:eſſe & ſeruugnon poteſt. Aut cum dixero ſer

uum in eò quod ſeruus eſt: & dominuseſſe non poteſt. Ita ergo & hic deliberatio & demonſtratio res

eſt: ſed illa Sabſtantia quæ quamdiu ſola eſt patetaccidentibus: ideſt generi cauſæ: & cauſæ partibus
Ita quamdiu in incerto ſũt genus alii:alii partes eſſe poſſunt. Cum uero generis nomen acceperint:
in eo quod genus ſunt: & parteseſſenon poſſunt: hoc eſt quod ait. Eidẽ genus: ideſt ſimile ac iudici

ale eſſe & parsnon poteſt. Ergolſi genusgenerispars eſſe non poteſt: multo minus partis generis pir

tes putabuntur. Deliberatioautem & demonſtratio genera ſunt cauſarum: id quod primo dubie p
poſuitaſſumpſit ſine dubitatione. Neque enim dicitſi deliberatio: ſed deliberatio autem & demon
ſtratio genera ſunt cauſarum: & id tripliciargumentatione conuicit ſcilicet demonſtratienem & de

liberationẽ genera eſſe cauſarum. Namaut nullum & cætera genuscauſæ eſt, Nam aut nullum in
quit cauſæ genuseſt. aut iudiciale ſolum: aut & iudiciale:& demonſtratiuum:& deliberatiuſeideſt

1

aut nullũ cauſæ genus:aut unũ aut tria. Duo.n. ꝓpterea nõ dixit:qm deliberatio & demõſtrati o: ꝗꝗq

inter ſe diuerſa ſunt: ſimul ti aut ĩgeneribuscãæ ponũt: & fiũt tria genera cauſæ aut ſimul tolluntur
& remanet unũ i iudiciale ſolũ: ergo tollit duo.i, nec unũ eẽ necnullũ: utid qdæliquu éapprobet.

Soræz
peccatum perſequi uoluerimus: qd/

0

Nullu inquit cauſæ genuseſſe non poteſt dicere. nãqui artesſcribit multaſq; dicit eſſe cauſas nulla
non poteſt dicere. Tulit rem unam: deinde unum iudicialeſolum eſſe enon poteſt dicere: propterea
qd & deliberatio & demõſtratiogenera ſũt cauſaꝶ. Nam & interſe diuerſa ſũt: & ab iudiciali multũ
ſeparata. Id porro qd diuerſũ ẽ tũcoĩo diuerſũ ẽ ſi ſter ſe & rebus: & exitu diſtet. Atq; ut rõnes ex ſi
milibuscolligamus: res eſt lectio exitusintellectus. Ergo hæc tria genera cau ſarũ re inter ſe diſtant.
Aliud enim agitur in demonſtratione: aliud in deliberatione: aliudĩ iudiciali. Rerum quoq; exitus
diſparẽ. Nam demonſtrationis fi
nis & honeſtas. Deliberationis utili
tas iudicialis: æꝗtasquod ſi hæc tria
inter ſe& re & exitu diſtantprofecto
genera cauſarum conſtitui debebut
Non ergo recte deliberatiõem: & de
monſtrationemqualitatis partes eẽ
dixit. In hisautẽ quæhucuſq; diſpu
tauimus: uideamus quinq; partiu
ſyllogſmum: ac primum quæſtio
nem d qua agitur còſtituamus. Hæc
auũt ẽ quæſtio: quod nõ recte herma
ras deliberationẽ & devõſtratio
nẽ ſub qualitate poſuerit. Si delibe
ratio & demõſtratio genera ſũt cau
ſarum:nõ poſſunt recte partesalicu
iusgeneriscãæ putari. Hocprimũ ẽ
Eadẽé. n. resalii genuseſſe: alii ps pᷣ
eidẽ genuseẽ: &psnõ põt. Hoc ſecũs
dum e ODeliberatio aùt & demöſtaa
tiogeneraſunt cauſarũ. Hoctertiun eſt. Nam utnull cauſæ genus : autiudiciale ſolũ:aut & iudi
ciale& deliberatiuum: & demonſtratiuum. hocquartum eſt: relinquitur ergo ut omnia tria genera
ſint cauſarum. Hæcconcluſio eſt. Videamusergoillum quem promiſimusſyllogiſmum quinq; par
tium. Si deliberatie & demonſtratiogenera ſutcauſarũ nõ poſſunt recte partes alicuius generis cau
ſæ putari. Hæc propoſitio eſt & quia neceſſe eſt exprimi cõfeſſione: ſecundum quoq; in confeſſionẽ
uenire. Propoſitionobisapprobanda: atqiungenda eſt: atq; ideo Cicero approbat propoſitionem.
Eadem enim res inquit:aliigenuseſſe: alii pars poteſt eademgenus eſſe: & parsnon poteſt. Approba
uit ergo propoſitionem. Rurſuspoſt approbatam propoſitionemillud quod quaſi in propoſitione
dubie propoſuerat:aſſumit hocmodo Deliberatio autem & demonſtratiogenera ſunt cauſarum.
Deinde approbataſſumptionem ut ſupra diximus tripliciargumẽtatione, Nam aut nullum cauſæ
genus eſt: aut iudiciale ſolum: aut & iudiciale & deliberatiuum & demonſtratiuum. Poſtremotres
adhibet concluſiones. Vbicunq;enim ergo uel igitur eſt cõcluſio ſitneceſſe eſt. Prima igitur conclu
ſio approbationisdeaſſumptioseeſt. Quid eni m eritinafſſi unptionis approbatione. Nautnullum
cauſæ genusẽ:autiudiciale ſolum: aut & iudiciale- &deliberatiuũ: & demõſtratiuum. Concludit
ergo hæc tria genera eſſecauſarum. Relinquitur ergo inquitutomnia tria genera ſint cauſarum. Se
cunda concluſio propoſitioniseſt ſiue argumentationiseius: Quid enimargumentatur in propoſiti
ons. Si deliberatio: & demonſtratio genera ſuntcauſarum:non poſſunt recte partes alicuius generis
cauſæ putari. Concludit hoc ipſum. Deliberatioigitur: & demonſtratio non poſſunt recte partes
alicuius generiscauſæ putari. Tertia autem concluſioquæſtioniseſt. Quæ enimquæſtio eſt qd her
magoras deliberationem & demonſtrationem non recte ſub qualitate cõnſtituit. Concludit itaque
quæſtionem. Male igitur eas generalisconſtitutionis parteseſſe dixit: Verum cũ in primo ſyllogiſ
mode duabus rebustractauerit: deprimo: & ſecundo: ideſt degenere & partibus generis. Cürhic
in tertia concluſione partispartium mentionem fecit. Quod ſcilicet tertium eſt Hoc primum ſic
excuſatur quod hæc concluſio præter ſyllogiſmum ſit. Eſt enimquæſtionisquæ extra ſyllogiſmum
eſt: ſed ex ea ſyllogiſmus. Deinde quod per hancextremam concluſionem ſenſim deſcęnditad ali
um ſyllogiſmumiubi hæc tractat:ideliberationem & demonſtrationem. Cum partes gereriseſſe nõỹ
poſſunt: multo magispartium parteseſſenon poſſunt. Sed primum ꝗᷓ de eodem ſyllogiſmo tracte
mus ea quæ in eo obſcura ſunt explicemus. Quodſſi generis cauſæ partesnon poſſunt recte putari.
Diſputaſti quidem ſuprao Cicero:deliberationem & demonſtrationem: quia genera ſint: partesge

Nullum dicere cauſæ eſſe genus cum cauſas eſſe mul-
tas dicat:et in eis præcepta det:amentia eſt. Vnum iu-
diciale autem ſolum eſſe qui poteſt:cum deliberatio et
demonſtratio: neq; ipſe inter ſe lmiles ſint: et a iudici-
ali quoque genere plurimum diſſideant:et ſuum quæ
que finem habeat quo referri debeant. Relinquitur

igitur demonſtratio non poſſunt recte partes alicuius
generis cauſæ putari. Male igitur eas generalis conſti
tutionis partis eẽ dixit. Quod ſi generis cauſæ partes
non poflunt recte putari:multo minus recte ptis cau
ſæ ꝑtis putabũtur. Pars ãt cauſæ conſtitutio ẽ ommis.

neriseſſenonpoſſe: non tamen oſtendiſtiutrum conſtitutio pars generis ſit: an ipſum genus. Incer

tum eſt enim utrum deliberatio ſub qualitate ſit:an qualitas ſub deliberatione. Doceas itaq; opor
tet utrum pars an genus ſit conſtitutio. Hæc ergo incidens quæſtio eſt: utrũ cõſtitutio pars: an genus
ſit. Iam ſupraoſtendit deliberationem & demonſtrationem genera eſſe cauſarum: quod & inter ſe
diſteyt: & ab iudiciali plurimum diſſideant: & ſuum quæq; finẽ habẽt quo referri debeãt. Nunc ei
docendumẽ: utrũ cõſtitutiones cauſarũ partes ſint: & ſicargumentat ꝓpoſito themate ꝗd primũ
inueniasgenus: an conſtitutionem. Vtique primumneceſſe eſtagnoſcas: utrum deliberatiua an de
monſtratiua controuerſi 4 ſit. Tunc deinde quæ ſit conſtitutio. Ergo parscauſæ ẽ cõſtitutio omms.

ergout omnia tria genera cauſarum ſint. Deliberatio

ſeéd
ene⸗
ſtutu
ecoe
l

Nr
li
gener
geer
Ccitp
ton
none

excaul
dur. t
Cimae
do.
dabanr
in
prid
ceſſar.
nicix
conclu
rocien
dondda
ſwdo⸗
pem.
oncl

4

tonom
liͤdef
(Or bus⸗
Ne
Prnet
moge⸗
tio
Fumpr.

dolle⸗

multo;
Uberin.
dradix

(tlcun

Udenm
mmto⸗
pod
n
Mend
doſte.

lunl
npe
almli
ronterſt
Nledl

ccerin

Veſen
Vnuni
lberthe
cta ucci⸗
lm ur
Anguimn
Dbento
meslans
krlennd
culen
RR
noen

lüan c
ummageer
mgun der
grengcnn
neMn
1. Mord
NNNNe
Mman

launsgmens
rteceens
veſtgs e
Jucititage

moſlsl

eprimmom ſc
lgimn
d.

ſcdepunn

n partesg⸗
gni⸗ . ncer
in0)o
ran gnn⸗

od Kinn .

ris cãæ partes nõ poſſũt recte putari. Et approbat a

Non enim cenuſa ad cõſtitutionem: ſed conſtitutio ad cĩm accommodat᷑.Prius. n. cãc oſcat᷑ neceſ
ſeé: deinde cõſtitutio. Plusãt cãm eẽ ꝗᷓ cõſtitutionẽ, ſic ẽt poſſumus cognoſcere ꝙ in Reauliscande

generi bus conſtitutionesuariantur. Cãautem oĩiumcoſtitutionum capax cẽ. Verũm cumcauſa:& cᷓ

ſtitutio iuncta ſibi eſſe uideantur: cã tũ unum alteri prius ſit. Oẽ.n. quod loquimur: ſiue quod men
te cõcipiamus: aut ſimplex ẽ᷑: aut cõiunctũ. Simplex ẽquod ad aliudnõattendi t:ut tabula: ſaxũ & re

liqua huiuſmodi. Cõiunctum uero: ut deduobus unũ prius habeat quatuormodis fit: aut tempore „

H M aut loco:autordine:autcã. Aetascũ
Non enim cauſa ad cõſtitutionem:ſed conſtitutio ad in homine ſit tempore ĩordinem ſe

cauſam accõmodatur: ſed demõſtratioet deliberatio Gernitur: ſidicas inuentas utiq; con

ſideratione tpis inuẽtasante ſenectu

generis cauſæ non poſſunt recte putari quod ipſa ſũt tẽ Deinde loco iuctadomus ſe cer
genera. Multo igitur minus recte ꝑtis eius quam hic nũtur. Cũ. n. dicisatrritũ: iprimuũ

— itelligis: quia cõſideras interiorẽlo
dicit partes putabuntur. MDU . cũ eẽ: ubitriclinium. Ordiĩe ueroſic
Eide ſi cõſtitutio et ipſa et ꝑs cõſtitutiõis ᷣus qu?æ dquum ieodẽ loco multiſedeamus p
ibet ittõis d — — 1 ordie ſedéẽtiũ nobisãteferamus. CG
libet ĩtẽtõis depulſio ẽ:quæ itẽtiõis depulſio cõſti auũt ſic de hisquæ iunctaſũt unum
tutio:nec ꝑs cõſtitutiõis eſt. At ſi quæ ĩtẽtiõis depulſio priusefficit: utputapr̃ & filius iũcta
. „ . . . ſibi ſit. Neq., n.ate pr: ꝗᷓ filius naſca
non eſt:ea nec conſtitutio nec pars conſtitutionis eſt. tur: aut ãte filius ꝗᷓ lnA pater. Sed
„ Auia filio ad naſcedu pr cà ẽnccirco
ex cauſa pater filio præfert᷑.Ita hic ĩ themate & cõſtitutio coniuũcta ſũt: ſed ut priorcã ſit cã effici

tur. Vt cõſtitutio. n. naſcat cã præcedit. Quod ipſe ait: nõ. n cãad cõſtitutionem: ſed conſtitutio ad

cãm accõmodatur. Hicquoq;aduerſarius ſyllogiſmũ quaqripartitũ. Prima ẽ enĩ ꝓpoſitio cuũ adiũ
cto. Quod ſi generiscauſæ partesnõ poſſuntrecte putari:ni'ultom eus recte partis cauſæ partes pu
tabunt᷑.Huic propoſitioni approbationon fuit ſubiictenda-Manifeſtum eſt enim ſi partescàæ non
ſint multo minuspartiscauſæ partesputari. Ergo incidit quæſtio: utrum conſtitutio pars ſit:& ut ſu
pra docuimas pbat partes. Sed hæc incidens quæſtio non pertinet adſſyllog ſmum. Verum quia ne
ceſſaria fuit interiecta ẽ ODeinde aſſumit illud qd' ppoſuerat. Sed deliberatio& demonſtratio gene
ümptioncm qd ipſa ſunt genera ĩꝗqt. Poſtremo
coneludit ꝓpoſitionis ſecũdã partem. Quid ẽ.n. in ſecũda parte propoſitiõis. Multo minus recte
tis cãæ partesputabuntur. Cõcludit hocipſũ. Multo igit minus recte partiseius qd hic dicit partes
putabũtur. Primæ. n. parti ꝓppoſitionis p incidẽtẽ quæſtionẽ ſatiſfecit. Quod ẽ. n. in prima pte ꝓpo

ſitionis. Quod ſi generis cãæ ptes nõ poſſut recte putari. Itaq; oſtẽditgeneris cãæ parteniconſtitutio

Zemigr ee r ergo ẽſyllogiſmus.Eſt enim propoſitio:aſſumptio:approbatioaſſumptionis
concluſio. Qu xſtio uero incidensad ſyllogiſmum minime pertinet. rGð
Einde ſi cõſtitutio & ipſa & pars conſtitutiomis eiusquælibet intẽtionis depulſio ẽquæ ĩtẽ
d tiõis depulſionõ ẽ ea:nec cõſtitutionec ps cõſtitutiõis ẽ Oiĩis ps tucplene parsẽ ſi generis&
nomẽ & definitionẽ recipiat: utputa alal gẽus S.iã ex aili hõ: equus: auis. Deĩde ex aui cor
uuscornixaqꝗla. Itaq; hæcoſa generis ſui & nomẽ: & definitioné recipe debebũt generisue

ro nomẽqd caĩal. Ergo & hõ. & equus: &auis: &coruus: & cornix: &aquilaaialia dicũt Deide gene
is definitio quæ õ. i.aialis. Aial ẽcorpus aĩatũ: itaq; & hõ: & equus: & auis & coruus & cornix& aqꝗla
corpus aiatũ & Veꝑꝶ definitio agenere trãſit ſn ſpẽs. Specierũ uero definitio ĩ genus tranſire non po

teſt. Non enim cũ hoĩem definio hõ ẽ corpusaĩatũ bipes. lam cũ dico bipesad generis definitionẽ n
ptmet. Eſt. n. aĩal & qᷓdrupes, Itaq; nũcaccèpra ſimilitudĩe ad argumẽtationẽ Ci. redeamus: & pri
mo quæſtionẽ quæ in cõtẽtiõe uerſatur attendamus. Illaãtut ſupradiximus quæſtioa qd delibera
tio&& demõſtrationõ recte ſub qualitate ſint poſitæ. Supra id iã duabus argumẽtatõibus it⸗Qua

rum prima ülla fuit deliberationem, & demonſtrationem ſi genera ſint cauſarum ptesgeneris eènm

poſſe. Et ꝓbauit genera eẽcãꝶ. ſecũda ueroargumẽtatio talis fuit ꝗdẽ ſi generis partes eẽ nõ poſſũt

multo magis ptes ptiũ eẽnõ poſſe. Nũctertiãaffert argumẽtatõnẽ. Si inꝗt cõſtitutio & ipſa eiusquæ
libet intetiõis depulſio ẽ:quæ intẽtionis depulſio nõẽ ea nec cõſtitutio nec pars cõſtitutiõisẽ ut ſu
pra diximus. Oĩs psgeneris ſui &nomẽ & definitionẽ debet recipe genus. Hicaut cõſtitutio eſt. Sub

cõſtitutiõe: q̃tuor cõſtitutiões. Subqualitate demõſtratio: deliberatioiuridicialis: negocialis. Itaq;

uideamus an deliberatio:& demonſtratio generisnomẽ & definitionẽ recipiãt⸗Generis nomenẽ cõ

ſtitutio qd nomen tollit Ci. demonſtrationi & deliberationi: ſed ne dicat hermagoras cõſtitutiões

dicipoſſe oſtendit definitionem generiscaderenõ poſſe in deliberat ionẽ & demõſtrationẽ. Quod
ſi definitio non cadit nomen quoq; caderenõdebebit. Cõſtitutiõemãt ſicdefinimus. Cõſtitutio eſt

intentionis depulſio. Qu im. ſ:definitionem in deliberatione: uel demonſtratione uidemus eſſe nõ

poſſe.qd ſi deliberatio & demõſtratio neq; nomen cõſtitutionis: neq; def nitionem recipiũt nec con
ſtitutionesſunt:nec partes conſtitutionis.lpſi autem placetconſtitutionem intentionis depiſionem

eſſe & conceditei alias definitiones. Rurſus inquit ſi finem per ſe ipſum conſideremus nihil aliud

——

ᷓfinem mſpiciemus: nec ĩ eo qc finis eſt poſſumustrãſlatiõem ĩtelligere:ita ergo cõſtitutiõesſingu

Iæ hit ppri uᷣ ſuũ ĩ quo poſitægenere cõmixtionemconſtitutionisalteriusnol admitunt. Rergo

conſtitutiones ſingulæ per ſemetipſasconſideratæ habent propriu ſuũ: cõnixtionem alteriusnõad

mittũt. Siue inquit cõſtirutionem primamcauſæ accuſatoris confirmationẽ dicat: ſiue defenſoris
primam deprecationem neceſſe eſt deliberationẽ& demonſtrationẽneq; cõſtitutionẽ eẽ:necpartem
conſtitutiomis. Hoc loco animaduertere debemusgenusſyllogiſmi: quod obſcuritate ſui & artificio

colligatum ſyllogiſmis fereomnibus antecellit- Sicitaq; ecolligit ſylllogiſmusa primoad ſecũdůũ
„ aſecundo ad tertium: a primoad tertiũ. Primũ enim & tertium ſimile eẽ mediũ facit quod utrique

coniungitur. Sed utmelius poſſit
oartificiũ Cicerõis ĩtelligi priusquæ
libet ſimilitudo faciẽda ẽ ponamus
itaq; hæc tria Victorinus docet unũ
ſic ſtelligis.aliud ſic ſpẽ habes: terti
um fic: itaq; faciamusſyllogiſmum
a primoad ſecundũ. Si Victorinus
docet itelligis. Nũca ſecũdo ad ter
tiũ ſi ĩtelligis ſpẽ habes. Deĩde a pri
moad tertiu, ergo ſi uictorĩus docet
ſpẽ habes. Primũ, n. &tertiũ ꝗqd pot
ueriſimile nõ uideri medio illo qſi
quadã approbatione cõiungite. Hoc
ergo & in Cicerõe uideamus. Primũ
hocẽ ſi conſtitutio: & ip̃a & parseius
quælibetiĩtẽtiõisdepulſio ẽ.Secũdũ
illud eſt. Quæ ĩtentiõisdepulſionõ
ẽea necxõſtitutio nec parscõſtititio In genere et coiecturalis eẽ et difinitiua. Rurſus nec
nisẽ. Tertiũ hoc ſit deliberatio &ô le * ee.õ „. 7 ——
diffinitiua cauſa poteſt ſimul ex eadem parte eodẽ ĩ ge

moenſtratio neq; conſtitutio nec pars
nere diffinitiua eſſe et tranſlatiua. Etomnino nul

Demonſtratio:et deliberatio:neq; cõſtitutiomec pars
conſtitutionis eſt. Si igitur coſtitutio et ipſa: et pars
eius quælibet intentionis depulſio cſt:deliberatio et de
monſtratio:neq; coſtitutio neque pars conſtitutionis
eſt. Placet autem ipſi intentionis eſſe depulſionem.
Placeati gitur oportet nõ eẽ cõſtitutionẽ nec partem
cõſtitutionis. Atq; hoc eodemurgebitur ſiue cõſtituti
onem primam cauſæ accuſatoris confirmationem di
xerit:ſiue defenſionis primam deprecationem. Nam

cõſtitutõisẽ. Nũcuideamus ſyllogiſ
mũa primoad ſecũdũ.Si cõſtitutio
ĩqt & ipᷣa & ꝑps eiusquælibet ĩtentõis
depulſio:quæ intẽtionisdepulſio ñ
gt ea nec cõſtitutionec psconſtitutio
nisẽ, Deĩde a ſecudoad tertiũ. At ſi
qua intentionis depulſio nõ eſt ea:
nec cõſtitio nec psconſtitutionis eſt
Oeliberatio & demonſtratio: neque
cõſtitutio:nec pscõſtitutiõisẽ. Nunc

quæque ex ſe et ex ſua natura ſimpliciter conſideratur

nõ ius cõſtitutiõis augetur. Ad deliberatiua cã ſimul

a primoad tertium. Si igitur conſtitutio: &ipſa &pars eius quælibet intentionis depulſio eſt: delibe

ratiò &- demonſtratio:neque conſtutio: neque parsconſtitutioniseſt. Ergoa primo ad tertium con
cluſio eſt ſyllogiſmi. Oenique Cicero. Si igitur inquit conſtitutio. VYVbicunque enim ergo: uel igitur
ponitur concluſio eſtargumenti. Deinde coniecturaliscauſa: non poteſt ſimul. Aliud incipit argu
mentũ:ideſt quartum ſy

Deinde inquit coniecturalis cauſa ſi inquit coniecturam per id quod cẽattendamusenihil aliud in
uenimusquam coniecturam ſolam:nec in eo quod coniectura eſtpoſſumusintelligere. Rurſusin
quit ſi ſinem per ſe pſum conſideremus. Nihil aliud qũam fineminſpiciemusnec in eoquod finis
eſt poſſumustranſlationem intelligere. Si ergo conſtitutiones ſingulæper ſemetipſas conſideratæ

habent proprium ſuum: in quo poſitæ genere commixtionem conſtitutionis alteriusnõadmittũt:
Mile igiturhermagora deliberationem & demonſtrationem partes conſtitutionis: ideſt qualtatis

eſſe uoluiſti: cum deliberatio:ſiue demonſtratio per ſe conſideratænon ſolæ intelligi ſed omnes in

ſe conſtitutionescontinere poſſint. Smul ex eadẽ parte eodem in genere:&ſupra legimus. Parsau

tem cauſæ ẽ cõſtitutio oĩs. Genusaũtẽ conſtitutionisid qd ualet:qd ſe explet.id denique:aluo una

quæq; cõſtitutio abaliis conſtitutionibusſegregatur-Parsautem coispoteſt eſſecum multis. Etom
nino nulla conſtitutio. Nec parscõſtitutionis & ctεa Quoniam deliberatione: & demonſtratiõe

quæſtio ẽ:iquæ deliberatio & demõſtratio parte conſtitutionis ab hermagora ponuntur recte cum

de ſolis conſtitutionibus loqueretur: partesetiam tetigit: & mnmino inquit: nulla cõſtitutio nere B
i.

conſtitutionispõt ſimul & ſuã habere: &alterius ſe uim continere. Altera aſfumpta numeruscon
tutionis duplicatur: non uis conſtitutionisauget. Sapienter dixit. Mult. n. conſtitutiones in ca uſa

eſſe poſti unt. Sed ſi pluresſintad numerũ conſtitutionum nõad augendã uim alterius cõſtitutionis
accedut. At deliberatiua cauſa ſimulexeadẽ pteeodẽ in genere & coniecturalẽ &generalẽ 1& defini

— — . „ . — —

tiuã & ctanſſatiuãſolet hr̃e cõſtitutionẽ: & una alſquã& plures nõnũꝗ: Cũ inquit cõſtet unãquãque

cõſtitutionẽalterã ĩ ſe ñadmittere deliberatiua ex eadẽ pte eodẽ ĩ gener oẽs ſolet recipe cõſtoõnes.Erx
go ipſa nec conſtõ: ne ps conſtõniseſt ſimul exeadẽ pte. Deliberatio. n. pars cauſæ ẽ.

—w

cum eadengomnia incommoda ſequentur: deide con
iecturalis cauſa non poteſt ſimul exeadem parte codẽ

la coſtitutio: nec pars conſtitutionis poteſt ſimul et
ſuã habere: et altertus ĩ ſe uim cotinere. Ideoque una

Altera aſſumpta numerus conſtitutionũ duplicatur

Mar llogiſmum quooſtendit non recte ſubqualitate deliberationem & demon
ſtrationem poſitas: Quem ſyllogiſnum prius quamoſtendamusea quæ in re ſunt ante uideamus

Videamus
nũcquadripartitumyllogimũ proponitſic. Primo ſpecialiter: deinde generaliter. Specialiter ſfic

eide
initi
partet
nitgel
alſc⸗

nndeap

creid
genen
ſatuuc
llgo 6
nndem
ech
Daun⸗
genen
berent
Aqllie
urN
tieſtea
iutſcot
ſiſ du⸗
Uun A
tiegun

fumid

neſdle
ſecge
nicttto
Quod
deliniti
Premii⸗
atur, e
Pederitu
Meenera
hollen
lerr
Romnte
ccurritil
kumnören
äü
ridde,C
mereritiü
rik,
Rocialis
mtüinrec⸗
lcktuirot
lrn
ede⸗
ge
lieli
lisli⸗
lprui
erinn.
ſeinab

frni
Adanen
dic
leidi
Crnque

nece
etpan
noete
utongs
WW
nn
onen
ceiten
wnend
s .
coiige
5
minl
nle
Ceun
eru
on

aähnl

ſt Celbe
womco
Ademon
udeam
Pilaludn
Rurſsn
ofni
Nicera
citrut:
guulars
Ondes
. Dadan
gvo⸗ U

Deide coniecturalis cauſa non poteſt ſimul ex eadem parte eodem in genere & coniccturaliseẽ &ſde
finitiua. Specialiterenim & coniectura propoſuit: rurſusnec definitina cauſa poteſt ſimul ex eadẽ

parteeodem in Keaere cd deſtnirinn eſſe: & tranſlatiua: & hicſpecialiter de fine propoſuit:nũc propo
nit generaliter de ommbusconſtitutionibus: & earum partibus: & mnino ĩquit nulla cõſtitutio nec
parſ coſtitutionis poteſt ſimul & fuam habere: &alteriusiĩſe ui continere. Hucuſque propoſuit. De

indeapprobatpropoſitionem. ideo inꝗt quod una quæque ex ſe & ex ſua natura ſimpliciter conſide

ratur altera aſſũpta numerus cõſti

ex eadem parte codem in genere et coniecturalem: et tutionũ duplicatur:mon uis cõſtitu

g eneralem: diffinitiuã: ettrãſlatitna et habere c5E tionisaugetur. Poſt approbationẽ ꝓp
8 NIRarN rãſlatiuam ſolet habere co poſitionisaſſunmnt quod ſibineceſſa
ſti tutionem:eẽ unam aliquando et plures nonunqua finn eſt. At deliberatiua inquit cau
ergo ipſa nee conſtitutio eſt:nec pars cõſtitutiõis. Idẽ ſa ſimul ex eadẽ pte eodẽ ĩgenere &
ers P . Qurd: Par cõſtitutiõis Idẽ cõiecturalem & generalem & defini
in demonſtratione ſolet uſu euenire. Genera ergo ut tiuãtranſlatiuã continet conſtitut o
. . . . —1 nunquam. Quod quoniam manife
alicuius conſtitutionis. Hæc igitur conſtitutio quam ſtum eſt &apertum omnibusnon fu

genera lem nominamus partes nobis uidetur duas ha ſtneceſſe approbare aſſumptionem
Pa obis uidetur duas ha ſequivir ergo concluſioquæ duplex

bere iuridicialem:et negocialem. Iuridicialis eſt:ĩ qua eſt. Prima ad id quod adſũptum ẽ

æqui et recti natura aut præmii:aut ratio ꝑgene quæxri At deliberatiua cauſa ſimul ex ea
muI. Necocialis5l aucd dtlid intfe 1. dẽ pte eodem in genere eſt. Ergo ip̃a
tur. Negocialis ẽ ĩ qua quid iuris ex ciuili more et æqui nec coſtitutionec pars cõſtitutionis
tate ſit conſideratur: cui diligentiæ præeſſe apud noæ“ eſt. Secunda ad utrunque quo de agi
genc p Pad nes tur ariter enm de deliberatiõe &

iur iſconſulti exiſtimantur . Ac iuridicialis quidem iP demonſtratione tractetur. genera in .
ſaĩ duas diſtribuitur partes: abſolutam: et aſſumpti quit igitur ut ante diximus hæc cau

St..n. r. — — k. arum putãda ſunt:non partes alicu
uam. Abſoluta eſt quæ iſpa in ſe continet iuris et iniu ius CoTltetdte lqne conſtitu
tiæ quæſtionem. Aſſum ptiua eſt quæ ipſa ex ſe nihil tio quam generalem uocamus ptes
firmi dat ad recuſationẽ: fortis t aliad 4 feſiõis aſſcit uidetur nobisduas habere. Ergo ipᷣa
Irmdat ad reculatione: Tortis at aliqd deteſiois aſſuit neque conſtitutio eſt neque parscon
᷑᷑Äü᷑ffftitutionis. Idem in demonſtratio
ne ſoletuſuuenire. Poſtquam docuit deliberationem & demonſtrationemnon partes qualitatis:
ſed genera eſſe cauſarum: ad ipſiusqualitatis deſcendit diſputationem. Acprimohancin duas di,
uidit partes: in iuridicialem &negocialem. Quarum partium hoc compendium tenere debemus.
Quod iuridicialis ſemper de præterito eſt: &negocialis ſemper de futuro Quæ tpa ĩ ipſaꝶ partiũ
definitione uidetur Cicero non declaraſſe: ait enim. Iuridicialiseſt: in qua æqui & recti naturs aut
præmii:aut poenæ ratio quæritur. Negocialis in qua quid iuris eciuili more & æquitate ſit conſide
ratur. Cui diligentiæ præeſſe apud nos iuriſconſulti exiſtimantur. Hic omnino tempus quaſi
præteritum nondemonlrarniſicp magis futurum tempus uideturincludere cum aut præmii: aut
Pœnæ ratio quæritur. Quo loco primo oſtẽdendum eſt bartan &præmium de præterito eſſe
poſſe. Nam &poſt ſupplicium dealiquo iniuſte ſumptũ po untnõnulli ĩ iudicium uocari: & ꝙ nõ
recte præmioaliquem donauerit pñt in iudiciũ uocari.Vt uerres qui ſuppliciũ ſumpſit de ciuibus
Romanis &anuloaureo ſcribã in cõtione doönauit. Ergopræmii& penærõ põt de pᷣterito eſſe.Sed
occurrit illud:põt tñ præmii & peœnæ rõ& de futuroeẽ: iõq; in iuridiciali qualitate tempus præteri
tum nõ recte definiuit. Cũ iã huic loco ſicrũdet dixerit rõ.Rõ.n.ſẽp depᷣterito eſt facto.definitio
äaut cũ quærit rõcinatio dicit: & ẽ ibi tm meriti rõ:qq; meritũpteritũ ẽ. Atq; ita ratio nũꝗᷓ niſi de p̃te
rito ẽ. Cũ.n.dicis petit pᷣmiũ:neceſſe cafferat meritũ:ita ĩ oc dern 5miũ nulla rõẽ. Sed cũ ais eũ
mereri tũ rõ ẽ exp̃teritoueniẽs: ergoait Ci.iuridicialisẽ ĩ qᷓ æq & recti natura:autpᷣmii: aut ꝑœnæ
rõ q̃rit. heo ꝙ ait: rõpᷣteritũ tpᷣs icludit.luridicialis a iur.æq/n. & cti rõñ niſi iure cõſtat: deĩdene
gocia lis ĩꝗt ĩ q ꝗd iurisexciuili more &ætateſit ſiderat negocialis qlitas talisc: cũ aliqd gene
ratiĩ iure cautũ ad ſpẽm deuocãus: utputa uiro forti pᷣmiu det: uir fortis petit mimici mortẽ ſeo qd-
dicit uiro forti pᷣmiũ dat ꝗdẽ uiroforti pᷣmiũ ſedñ ẽt deſignatilld forte qd petit, ergo ĩnegociali qli
tate ex æꝗta ePrectis iurisnoua iura firmãt. i, ut liceat id qd ĩ cõtentiõe uerſat᷑: & defuturo eſt.
Quod ẽt iuriſpiti faciũt ꝗ ſe forte id d quoagit iur ñ cautũ ẽ: p ĩterptationẽ ſtatuti iuris: id ẽtqd in
eodẽ iure noĩatiñ cõtĩet affirmat hoc ẽ qd ait. Cui diligetiæ peſſe apdnos iuriſcõſulti exiſtimãtur
Hoc quoq; tj sfutuꝶ demõſtrat cũ ait ꝗd iurisſit cõſideret. Cõſideratio. n. de ĩ certo ẽ: & ꝗa iuriscõ
ſideratios defucuroe, de iuridicialis ꝗdẽ ip̃a & ĩ duas diſtribuit ptes: abſolutã &aſſũptiuã. Negoci
alis ꝗllitas cõſtat: necaliqᷓs exſe ptesfũ it. Iuridicialisuero ĩ duas ptes füdit᷑: i abſolutã ꝗhiate &aſ
ſuptiuã: deide hicquoq; res: cõpẽdiũ tenere debemus: qd ĩabſoluta qualitate factũ ipſũ iuſtum aſ
ſerimus,. Inaſſumptiua uero qualitatenon factum iuſtum: ſed cãim facti iuſtã fuiſſe cõtendimus. Ita
que m abſoluta qualitate æqui &recti natura quæritur. Ina ſſumptiua uero p̃mii& pœnæ rõ quærit

4

—„

uæ aſſumptiua quatuor locis diuiditur: Cõceſſione remotione:criminis relatione criminiscom
paratione. Verum hic quatuor horum locorum Cicero ordinem conuertit, Nama poſtremo quod
bhic poſiut retrorſum uerſus ordo eſt: & enimuim ſingularum defenſionum conſiderare debemus.
Primo hæc eſt inocentis hominis: ut dicat non feci. Oẽinde feci: ſed non ſic uocatur. Tertio feci: &G
ſic uocatur: ſed iure feci: deinde hoc ipſum iure feci. Aut licuiſſe ſibi debebit oſtendere quæ eſtqua

litas abſoluta: aut ſi non licuit debet ſibi extrinſecusaſſumere aliquid quo hic probet quod imiuſte
* factũ uidetur. Videamusnunc quæ

ſit de his quatuor aſſumptõibusfor Eius partes ſunt.nii. conceſſio:remotio criminis relatio

r io. E . .
aſän id Srhaceer irret⸗ criminis comparatio. Conceſſio eſt cum reus nõ id q

iſſe quam obfuiſſe quc ẽqualitas cõ factum ẽ defendit:ſed ut ignoſcatur ſibi poſtulat. Hæc
penſatiua quam ideo Cicero compa in duas partes diuiditur purgatiohem et deprecationẽ
ratiõem uocat quod comparetur id induas pa tes diuiditur p gae deprecationẽ
quod in crimẽ uocatur ad id quo ſe Purgatio eſt:cum factum coceditur:culpa remouetur:

reusprofuiſſe dicirdre on paratio Pac ꝑas habet tres: Imprudentiã: caſuũ: neceſſitatem.
ſemper in eodem facto eſt:i utputa ꝗ

dã muros ciuitatis diſſipauit: hoſtes Deprecatio eſt: cum et peccaſſe reus conſulto peccaſſe
fugerunt reus fit læſæ ĩeipu.in eodẽ confitetur et tamẽ ut ignoſcatur poſtulat: quod genus

eſt comparatio. Nã quod muꝑos de “2 Fr .
iecit uidetur læſiſſe rẽpu, & qa mu perraro poteſt accidere .Remotio criminis eſt cumid

rosdeiecit hoſtesfugerutuidetur ꝓ crimen qued inferu abſe et a ſua culpaui et poteſtate

fuiſſe rempu. Ergo hoc primũ dbet · 1. SSS Miciter ſier
Htamere Fectſed profui. deide de in alium reus remouere conatur. Id dupliciter fieri po
bet dicere feci quidẽ ſed ut hoc face erit:ſi aut cauſa:aut factum in alium tranſtſertur. Cau
rem ante prouocatus ſum: ideſefeci S — . fas
ſed meruit quæ ceſt relatio criminis ſa tranſſertur:cum aliena dicitur ui et poteſtate factu
* Tertio debet dicer feci ſed alter me Padum autem cum al us aut debuiſſe: aut potuiſſe fa

impulit ut facerem quæ eſt remotio .. 1. . . . . ideò ite fada
criminis. Poſtremo ſi hæc cũcta de cere dicitur. Relatio crimins eſt quod 16 cO lure factu

cerit. i.ſi ut hæc faceret nec profuit dicitur quod aliquis ante iniuria laceſſerit. Cõparatio

nec iniuriam reddidit neque abalio — „1 —— . ——
compaulſus ẽ: quoniam mihil eſt quo eſtcu aliud aliquod factũ alicuius rectum aut utile 0
ſe dfẽdat debebit factum fateri ſed tẽditur:quod ut fieret ũlud gd arguitur Ar̃ eẽ cõmiſſũ
ueniã poſtulare quæeſt qualitaee èè
pialis: ꝗᷓ conceſſionem Cicero uoca YMMB è
uit. Hunc ergo ordinem Cicero hoc loco conuertit quem in poſterioribus ſeruat. Itaque conceſſio
duas paxtes habet: purgationem & deprecationem: in purgatione: tria ſunt. Impru dentia: caſusne
ceſſias ſi hæc non fuerint deprecatio eſt. Sed hæc aut apud umperatorem aut apud populũ: itaque
in purgatione factum conceditur: &d facientis animus excuſatur. Hoc eſt quod ait cum factum con
ceditur:culpa remouetur. In deprecatione uero & factum & culpa concedi tur: ſed tamen uema dep
catur. Hoc eſt quod ait. Deprecatio eſt: cum & peccaſſe & coſulto peccaſſe reus ſe confitetur & tamẽ
ut ignoſcatur poſtulat. Hæc ergo deprecatio non niſi aut apud imperatorem aut apud populum ua
letapud iudices uacat. Remotio crimimis eſt c id crimen quod infertur ab ſe & ab ſuia culpa ui: &
poteſtate in almũ reus remouere conat. Remotionẽ criminis haãc eẽ dicit cum reusi quod ei inten
ditur ab ſe remouet & in aliũ tranffert. Atque id duobusmodis facit ſi m alium aut cãm:aut factu

trãſferat: ſeu ut id faceret dicat aliũ coegiſſe. Veruũ quod ait factũ põt hic quæſtio moueri,Nam cũ

omnis qualitas facti confeſſionem teneat: cur hic factum non confitetur: ſed inalium tr aſferre co
natur. Denique nullus artium ſcriptor in hac qualitate facti trãſlationẽ noiauit ſed ideo qa nullus
ĩtellexit. Nã factũ ſica ſe remouet: ſalua tñ cõfeſſiõe facti: ut ĩ hoc themate qc; Cic.i ſecundo libro
oſuit Mincinus cũ numantinis fœdus fecit in iuſſu populi ac ſenatus pulſo eodẽ in exilium atque
oſtibus dedito petitur ad pœnã: etiã ille qui porcã tenuit cõtradicit. Nã hic & cam & factu in aliũ
remuet. Cãm ſic ut porcã tenerẽ mancinus ui ac poteſtate coegit. Deinde factũ ſic. Fœd & nõ ergo

feci ſed mancinus: qui aut debuit aut potuit. Manet tamen facti prima illa cõfeſſio. ꝙ porcãtenuit.

nõ enim poteſt negare a ſe porcã fuiſſe tentã Ergo remotio criminis duobus modis cõſtat. Si autem
cauſam in alium tranſferamus: aut factum. Relatio crmunis eſt cũ ideo iure factumdicatur ꝙ alius

ante mmiuria laceſſerit. Relatio criminis talis ẽ:ſi ĩ eo ꝙ fecimus uicẽ nos reddidiſſe dicamus utputa

occidi: quia ille me uolebat occidere. Hoc ergo feci: ſed meruit: Cõparatio eſt cũ aliud aliꝗd alicu

ius factũ rect aut utile contendit᷑: quod ut fieret illud quod arguitur dicitureẽ commſſum. In

ter comparationem & conceſſionem hoc intereſt: ꝙ in comparatione de eadem re cõparatio ẽ ut ſu
pra dixanus diſſipaſti muros: læſiſti rempu, Contra ille diſſipaui quidẽ muros:ſed hoſtes fugerũt
In eodem comparatio eſt: ut ſupra diximus diſſipaſti muros.i ꝙ muri diſſipati eẽ dicũt ait qd
ut fieret illud quod arguitur dicitur eẽ cõmiſſũ. Alioqn uerres qui multa ſigna &uaſa ex ſicilia ſu

ſtulit & utitur hac desenſione: ꝙ a bellis tutã ſiciliã red diderit. Non potuit dicere ideo ſigna ſuſtuli

mModoun

retend
ſtucnide
aicereg⸗
itral⸗
comurtet⸗
noend
In gvat.
onol
erhe
Gucan
lem
ſan eao
terura
i clt
geuneqn
niqi
coſttuni⸗
ecnulg
Gnnunn
Nirgn
taden
ſäümne
ſabrſin
pn
ne inn
Unihoc
Purb

Tddan
ignpe
Juxdan
Amcott:
neqturin
lncoi

Mrbuc
cdert
bügecte
Innma
nfſenr
Unt Exc-
nctuiſio
tng, ſr

d
Cchenn
dotten
Wrchn
d ulde

no Ll
noid 4
Urki
lcaton⸗
moneut
Gurn.
oferle
vod Feus
Sdannd
apolr
Uer un
keurta
trhi
ird
Uubes
üünili

Sn
rienre co
Canu
o Gann
30 Moro⸗
SS
vDW
NorCikh.
e. Kaunn
WS chotn
Kon.
cl
Maee/,
⸗ M
. „
etd

1

eiſh .

on.

ut defenderem ꝓuinciã: neq; enim propterea tulit ſigna: ut puincia eẽt defenſa. Itaq; utitur ueniali
ſtatu ideſt conceſſione per deprecationẽc. Ergo ĩ cõparatione id quod intẽditur ideoa nobis ſactum

dicere debemus: ut ex eo ipſo bonũ illud quod cõtingit fluxiſſe dicamus In quarta conſtituticne:

quã trãſlationẽnoĩamus.Et ſupra docuimus ꝗd in ſe trãſlatio contineret ſcilicet ut aut oẽm actionẽ

cõmutet: aut aliqua ex ꝑpte debilitet. Hoc eſt ꝙ hic ait: autoĩnoaliquid de cõmutatione: aut infirma
tione actionis. Igitur huius conſtitutionis hermagorasinuentore exiſtimat. Inueniendi duogenera

In quarta cõſtitutione: quã tranſlatiuã noĩamuseus

cõſtitutiõis eſt controuerſia:cũ aut quẽ:aut quantum
quomodo:aut apud qus:aut quo iure:aut quo tẽpore
agere oporteat quæritur: aut oĩno de cõmutatioe ali-
quid :aut ĩfirmatiõe actiõis agitur. Huius cõſtitutiõis
Hermagoras iuentor eſſe exiſtimatur:nõ quo no aſt
ſint ea oratores ueteres ſæpe multi:ſed ꝗanõ aĩaduer
terũt artis ſcriptores eã ſuꝑiores: nec retuler ĩt ĩnume
rũ cõſtitutionu. Poſt ãt ab hoc ĩuentã multi reprehẽ
derunt quos nõ tã ĩprudẽtia falli putamus: res. n. pſpi
cua ẽ:quã ĩuidia:atq; obtrectatiõe quadã impecliri. Et
cõſtitutiões quidẽ:et earũ ꝑtes expoſuimus exẽpla au
tẽ cuiuſq; generis:tunc cõmodius expoſituri uidemur
cũ in unuquodq; eorũ argumentorũ copiã dabimus
Nã argumentandi ratio dilucidior erit:cũ et ad genus
et ad exemplũ cauſæ ſtatim poterit accõmodari. Con
ſtitutiõe cauſæ reꝑta ſtatim placet cõſiderare utrũ cau

ſa ſit ſimplex:an coiuncta:et ſiconiũcta erit:utrum ſit

ex pluribus quæſtionibus iũcta:an ex aliqua cõpꝑatio

ne. Simplex ẽ quæ abſolutã ĩ ſe continet quæſtionem
unã hoc mõ:Corithis bellũ iudicamus an nõ. Cõiucta

ex pluribus quæſtiõibus ꝛin qua plura quærũtur hoc
modo utrum Carthago diruatur: an carthaginẽſibus

reddatur:an eo colonia deducatur. Et ex cõparatione

— ,●⏑ — — . . . — —
ĩqua ꝑ cõtentiònẽ utrũ potius: aut quid potiſſimũ ſit
quæritur ad huc modũ. Vtrum exercitus iĩ macedoni

am cõtra Philippũ mittatur qui ſociis ſit auxilio an te

neatur in Italia:ut quãmaxime ſint contra Hanniba-
lem copiæ controuerſia ſcripti.
9

pluribus cõſtitutio ſic ĩuenit. Occidiſti:nõ occidi aut iure occi

ſunt. Vnũ tale:cũ in mediũ proferi

mus id quod erat:ſed latebat. Aliud
quod quaſinon erat:ſed a nobis pri
mis uidetur iuentũ. Itaq; de-his Ci.
leuiorẽ inuentionem dedit Herma
goræ ſcilicet ut id ꝙ latuerat: n me
diũ ꝓtuliſſe uideatur. Hoc eſt ꝙ ait
Non quo non ufi ſint ea ueteres ora
tores ſæpe multi: ſed ꝗa aiaduerte
rint artis ſcriptores eã ſupiores & nõ
retulerit ĩnumerũ conſtitutionum.
Ideo autẽ trãſlationẽ multi ſcripto

res iter conſtitutiones referre nolu

erunt:q; oĩs cõſtitutio auctoritatem

cõſtituat. Trãſlatio autẽ id uideatur

ager̃ ne actio ſit. Sed hermagoras re
e hãc inter conſtitutiões poſuit: nã
oc ipm qd actionem cõmutat actio

EYſt. Itaqamulti ĩquit Hermagoram

reprehẽderũt: ꝙ trãſlationẽ ĩter cõ
ſtieutiones retulerit: ſed iuica ma
gis ꝗᷓ ex uero. Et cõſtitutiones ꝗdẽ
& eaꝑ partes expoſuinmus. Poſtꝗᷓ ꝗd
eſſent ſingulæ cõſtitutiões: uel quid
poſſent docuit:& eaꝑ ptes:ideſt qua
litates expoſuit ꝓmittit ſe his conſti
tutionibus exẽpla ſubdituꝶ. Sed tũᷣ

cũ cœpĩt argumẽta tractari quæar

gumẽta dulcidiora futura eẽ ꝓmit
tit: ſi hiſdẽ argumentis ĩ tẽpote exẽ
pla ſupponat. Hoc eſt quod ait:nam
argumentandi ratio dilucidior erit
cũ ad genus: &ad exemplum cau
ſæ ſtatim poterit accõmodari. Gene

ra cauſarum ſcimus tria eſſe demon

ſtratiuum deliberatiuum iudiciale:
Exempla uero cauſarum ſũt thema
ta ſcilicet. Conſtitutione cauſæ re
perta ſtatim placet conſiderare utꝑ⸗
cauſa ſit ſimplex an cõiuncta. Quo
niam in his duobus libris Cicerò ni
hil niſi de inuẽtione tractat: iccirco

perordinem:quæ ſint inueniẽda de

monſtrat. Poſtquã inquit conſtituti
onem inueneris conſiderare debebis
cauſam utrum ſimplex ſit an iuncta
ideſt utrum de una re agatur: an de

di. Cã uero hæc ẽ:an occiderit: an iu

ſte occiderit. Ergo hæc cauſa ſimplexan iuncta ſit coſiderare debemus. ODeinde iuncta: utꝑ ex pluri

bus quæſtionibus eſt an ex aliqua comparatione exp

uribus quæſtionibus cauſa i uncta eſt: ut nuer

inisaccuſatur. Verres quod multa furatus ſit: quod ciues Romanosnecarit: quod peculatum com

miſerit. Itaquequandoex pluribus quæſtiombuscauſa iuncta eſtupſæquæſtionesinter ſe diuerſæ

ſunt. Ex comparatione autem cauſa ſiuncta eſt: cum quid potiſſimum faciendum ſit cõſideratur: ut
in diuiſione agitur : utrum Cice. accuſet: an Cecilius. Sed quia comparandi duo modi ſũt: coapara
tiuus:& ſuperlatiuus:iccirco ait. Excomparatione in qua per contẽticnem utrum potius: an quid ꝑo
tiſſimum ſit quæritur Verum his locis quæ tractabimus ipſe etiã Ci. perſpi cua exem pla ſupponit

9 C

S= Eĩde conſiderandũ eſt ĩ ra
d tie an ſcripto ſit contro

uerſia. Prio ĩꝗt cõſtitutio ĩ

uoeniéda é. Secũdo utrũ cã
ſit ſimplex an ſucta. Tertio ĩ rõe: an

iſcripto ſit controuerſia. Scriptũ nõ

tãtũ leges accipiamus:ſed & ſenatus
cõſultũ & teſtamẽtũ & uerba ſola &
multa huiuſmodi. Huius ſcriptiõis
genera ſunt quinq; ut ipſc primũ re
bus:deĩde noĩbus idicauit i. primũ
ſcriptũ & uolutas. Secundũ leges cõ
trariæ. Tertiu ambiguitas. Quartũ
collectio: ſiue rocinatio. Quintu de

finitio legalis: ut ẽimn cecniana. Ra

tio ẽ aũt:cum oĩsoratio non ĩ ſcripti
one:ſed in aliqua argumẽtatione cõ
ſiſtit. ideo ait: cum omnis oratio nõ
i ſcriptione:ſed ĩ aliqᷓ argemẽtatiõe
conſiſtit. Quoniam & orationẽ ſcri
ptio:& oppoſitio orationẽ habet ſed
cum auctoritate: ꝗppe ex ſcripto. i.
ex teſtamẽto uel lege uenientẽ. Ergo
inquit ratio eſt cũ res quæ ĩ contioẽ

uerſatur:non ĩ auctoritate I Eis: ſecꝰ

ſĩargumentatione uerſatur. Actuũ cõ
ſideratiogenere cauſæ. Repto ĩquis=

enerr materiæ& cõſtitutiõe:& cau

ſa utrũ ſimplex an ũcta ſit: & ipſa
cã ſcripti an rõnis habeat cõtrouerſi
am. Deinde uidendum eſt quæ ſit

quæſtio:quæ ratio:quæ iudicatõ:

firmamentum, Verum de his tria p
cipue ſunt in omni cauſæ genere per
quirenda. Firmamentum uero per

raro adhibetur. Et ſi quàdo adhibe

tur neceſſe eſt:aut in themate ſit aut
i kiſtoria: alias lema dicitur. ideſt
falſum argumẽtũ: ergo tria illaſine

mtermiſſione ubique inſpiciẽda ſůt

ideſt quæſtio: ratio iudicatio. Quæ
ſtio eſt quæ naſcitur ex cõſtitutione
ut eſt illud iure ne occid erit, Ratio
ẽ quæ facit controuerſiam utputa oc

cidi clodiũ:propterea ꝗa ille me no
luit occidere.Infirmatio rationis eſt

etiam ſi te clodius uoluit occidere.
tu tamẽ nõ iure occidiſti. Iudicatio

eſt utrum cum clodiusuolueritocci

dere iuſte tamen a milone occiſus eſ

ſe uideatur: ut Cicero de oreſte exẽ

plum dedit-Firmamentũ ẽ firmiſſi

ma argumẽtatio defẽſoris & aptiſſi
maad iudicationem. Firmamétum

ſi uerum ſit ualde ꝓdeſt: ſed ſoli de

fenſori. Accuſator enim pro firma

mento aſſertionẽ habet:ſed hoc: ut
diximus raro ĩ cauſam cadit. Cuiuſ
modi autem fit firmamentum: ipm
Cicet docet:ut ſi uelit dicere.

Einde conſiderandũ eſt in ratione:an ſcripto

ſit cõtrouerſia. Nã ſcripti cõtrouerſiaẽ ea qux
ex ſcriptiõis genere naſcitur. Eus autem genera quæ
ſũut ſepata a cõſlitutionibus quinq; ſũt Na cum uerba
ipſa uidẽtur cuũ ſentetia ſcriptoris diſſidere:tum inter

ſe duæ leges ac plures diſcrepare:tũ id quod ſcriptũ 5
duas: aut plures res ſignificareuidetur: tũ ex eo quod
ſcriptũ eſt. Aliud quoq; quod non ſeriptũ eſt inueniri
tum uis uerbi:quaſi in diff nitiua cõſtitutõe:in quo po
ſita ſit quære. Quare primũ genus deſcripto et ſentẽ
tia ſecũdũ ex cõtrariũis legibus. tertium ambiguũ quar
tum ratiocinatiuũ:quintu diffinitiuũ noĩamus. Ratio

eſt autẽ cum omnis quæſtio non in ſcriptioneſſed ĩ ali

qua argumentatione cõſiſtit: ac tum cõſiderato gene
re cauſas et cogn ta conſtitutione:cũ ſimplex ne an cõ
iuncta ſit intellexeris:et ſcripti an rationis habeat con
trouerſiam uideris. Deinceps erit uidendum quæ quæ
ſtio:quæ ratio:quæ iudicatio: quod firmamẽtũ cauſæ
ſit: quæ omnia a conſtitutione proficiſcantur oportet.
Quæſtio eſtea quæ conflictione conſtitutione cauſa
rum gignitur controuerſia hoc modo non iute feciſti

iure feci. Cauſarum autẽ hæc eſt conflitio:in qua con
ſtitutio conſtat: Ex ea igitur naſcitur cõtrouerſia quã

quæſtionẽ dicimus hoc modo iure ne fecerit. Ratio ẽ
quæ continet cauſam:quæ ſit ſublata ſit:nihil in cauſa
controuerſiæ relinquitur hoc modo: ut dicendi cauſa
in facili et prouulgato exemplo cõſiſtamus. Oreſtes ſi

matricidi accuſatur:niſi hoc dicat: iure feci. lla eni oc

cidit patrẽ meũ nõ hẽt defenſionem. Quare ſublata

omnis controuerſia quoq; ſublata ſit. Ergo eius cauſæa

ratio eſt quod illaA gamẽnonem occiderit: iudicatio
eſt quæ ex infirmatione et confirmatione rationis na
ſcitur cõtrouerſia. Nam ſit ea nobis expoſita ratio quã
pauloante appoſuimus. Illa enim inquit meum occide
rat patrem. At non inquit aduerſarius abste filio ma
trem necari oportuit. Potuit enim ſine tuo ſcelere illi-

us factum puniri. Ex hac deductione ratiõis illa ſum-
ma naſcitur controuerſia. quam iudicationem appel-
lamus:Ea eſt huiuſmodi. Rectum ne fuerit ab ore-

ſte matrem occidi: cum illa Oreſtis patrem occidiſ-

ſet. Firmamentum et firmiſſima argumentatio de-

fenſoris: et aptiſſima ad iudicationem. Vtſi uelit.

Oreſt
“L
gekn⸗
ſenn
af⸗
Oeſte
uni
mler
tteri
cntonn
Gon
ne
noné
Aten
tntone
caula!
ſecor
mum
lau⸗
cohet

daſm
neoe
wa
leſut
lideti
ſoco
berne
bimnn
dari⸗
lume
otr
tet ite

neſtum

henſtone
Pi Exor
Ra
los⸗
Pdn
auch
guoch
epdum
ſt G
ſtona

en H .

Retnqn

aumneh
M r

Natcvq
ctmenn
Ennn o
mami
nügicen
Moneltli⸗
lubenen
umnaurd
Amenn cult
uropon
NdGR
umnrkaci
krenn Nrv
enilincu
Crendicn
u Oeltel
z cnioe
Dur bn
P abal
Aen udand
oe 1
ItnNNX
adrdon
uolte 1
öl ſan⸗

Oreſtes eiuſmodi animũ matriſ ſuæ fuiſſe in parentem ſuum ĩ ſeipſum acſorores in regnum et reh

qua: & cæterisquidem in conſtitutionibusad hunc modum iudicatienes reperiẽtur. Quemam ois
de facto iam confeſſio eſt:iccirco in omnibus conſtitutionibus dicit iudicationem deĩfirmatiene ra
tiomis fieri præter ĩ coniectura In coniectura enim facti nulla confeſſioeſt. Quare in conicctura
eadem erit iudicatio quæ quæſtio. Factum eſt: non eſt factum, Factum ne ſit? Quod autem ĩ cauſa

conſtitutiones: aut earũ partes erunt qualitatis: ſcilicet partes. r

Oreſtes dicere eiuſmodi aĩum matris ſuæ ĩ parẽtẽ ſu

um ĩ ſe ipſũ ac ſorores ĩ regnũ et ĩ famã generis et fa

miliæ: ut abea pœna liberi ſui potiſſimũ petere qbue
rit:et ĩ cæteris ꝗdẽ cõſtitutiõibus ad hũc modũ iudi
cationes reperiutur. In coniecturali aũt cõſtitutione:
qa ratio non ẽ: factũ.n. nõ cõceditur:nõ põt ex dedu
Gione rationis naſci iudicatio. Quare neceſſe ẽ ean-
dem quæſtionẽ eẽ et iudicationẽ: ut factũ eſt:factum
non ẽ:factum ne ſit. Quod autẽ ĩ cauſa cõſtitutiões
aut earum partesctũt:totidem neceſſe erit quæſtiões
rationes:iudicationes:firmamẽta reperiri. His oĩbus ĩ
cauſa repertis:tum deniq; ſingulæ partes totius cau-
ſæ conſiderãdæ ſunt. Nã nõut quodq; dicendum pri
mum ẽ:ita primum aĩaduertẽdum uidetur.iõ quod il

la quæ priĩa dicũtur:ſiuehementer uelis cõgruere et

cohærere cum cã ex eis dicas oportet:quæ poſt dicen
da ſunt. Quare cum iudicatio et ea quæ ad iudicatio
nẽ oportet ĩueniri argumẽta diligẽdi erunt artificio
reꝑta cura et cogitatõe ꝑtractata.tunc deniq; ordinã

dæ ſũt cæteræ ꝑtes oratõis. Hæ ꝑtes ſex eẽ oĩio nobs

uidẽturn exordiũ:narratio:ꝑtitio: cõfirmatio: reprehẽ
ſio:cõcluſio. Nũc quoniã exordiũ prĩceps oĩum eẽ de
bet:nos quoq; primum ĩ rõe exordiẽdi præcepta da
bimus. Exordium ẽ oratio aium auditoris idonee cõ
parãs ad reliquã dictionẽ: quod eueniet ſi eũ beniuo
lum et attentũ:et docilẽ cõfecerit. Qiare ꝗ bene ex

ordiri cãm uolet:cum neceſſe ẽ genus ſuæ cãæ diligẽ
ter ãte cognoſcere. Genera cauſarum ſunt quinq; ho
neſtum:admirabile:humile anceps:obſcurum. Hone

eliquæ enim conſtitutiõespartes nen
habent. Ergo quot in cauſa conſtitu
tiões uel partes erũt:tot neceſſe erit
inueniri quæſtiones ratione::iudica
tiones:firmamenta. His omnibus in
cauſa repertis: tum deniq; ſingulæ

partes totiuscauſæ conſiderãdæ ſũt

Sub diuerſa ſignificantia Cicero par
tes poſuit.Aliæ ſunt enim partesora
torisofficii:aliæ ptes qualitatis: aliæ
partes cauſæ: aliæ partes oratõis. Ita
que partes cauſæ ſunt ut ſuſcepto ne

gocio per rerum ordinem ea quæ di

cenda ſimt diligẽter ĩſpicias. Quod
cum pertractaueris:ideſt cum cauſæ
partes inſpexeris:tum de modo tibi
ordinandæ ſuut partesoratõis. Non
enim inquit:quia primũ exordiũ ẽ:

ſola tibi primo erunt conſideranda

princsia & ſcribẽda. Sed conſidera
to omni negocio:tũc appoſitæ ſume

re exordiũ debemus. Hæ partes eſſe
*ſex oĩo nobis uident: Multicnim q⸗

tuor eſſe dixerũt:ideſt exordiũ:nar
rationem:quæſtiones:epilogu Cice.
autem ſex eſſe dicit:ideſt exordium
narrationẽ: partitionem: confirmati

onẽ:reprehẽſionẽ: cõcluſionẽ: epilo
gum. ſ. & recte cõfirmationem & re

prehenſionẽ. Hoc enm maximũ eſt.
oratorisofficiũ: utargumẽta ſua pri
mũ afferat: deinde aduerſarioꝶ diſ
—H iꝗt queniam primũ
exerdiũ eſt principio exordii præce
pta trademus.Exordiũ eſt oratõ ani
mũ auditoris idonee comparans ad
reliquã dictionẽ. Optima definitio
ẽquæ a genere incipit. deĩde deſcen

ditad ſpeciẽ. Poſtremo ita ꝓpria cõ

plectitur: ut excludat oĩo id qd cum
aliis poteſt eſſe cõmune: ut hic ſex ꝑp
tes orationis Ci. ponit. Orator porro

duo agit: aut fidem facit: aut aſĩos cõ

mouit. Quare quatuor illis me

dus partibus fides fit in narratione ĩ

partitione: in cõfirmationeun repre

henſione. In exordio uerouel epilogis animi cõmouentur. Itaq; ut definiat exordium a genere inci
pit.Exordium eſtoratioomnis enim arsorareſt deinde ſic deſtendit ad ſpeciem. itaut excludat
1

quatuor illas partes medias: quibus

desfit animu inquit auditoris idonee Comparans. ſed quia &

in animi cõparantur: ita propriũ cõplectitur: ut excludat etiam epilogos Ad reliquam in

quit d

ionem. Ita, ergo exordii plena definitioeſt: Exordium eſtoratioammũ auditoris idenee cõ

paransad reliquam dictionem. Verumcũ aliquid fieri uolumus primũ defmire debemus quid ſit
illud quod fieri uolumus: ut hic de exordio definiuit quid eſſet exordium eſt inquit oratio animuũ
auditoris idonee comparãsad reliquã dictionẽ: demde debemus definire qd ĩde flat ut hic fecit:
quod euemiet inquit:ſi eũ beniuolù : attẽtum. Docilem fecerit ſed quia non bene aliquid Kcmes
niſi priusſciamus ubi faciendum ſit: priusoſtendit ubi faciendum ſit. Poſtremoquẽadmodum faci
endum ſit. ait ergo tuncnosoptime exordiri: ſicauſarum genera cognoſcamus: hoc eſtubi faciẽduùᷣ
ſit. Genera cauiarum quinque ſunt: honeſtum: admirabilehumrle ancepæ bſcurt m. Hic quæ
ſtionaſcitur: cum ſupra dixeritgeneracauſarum tria eſſe: demonſtratiuũ: deliberatiu ũ: iudiciale:

C 11

cur hic rurſus genera cauſarũ quinq; eſſe dixit. Verũ hæc fictio occulta nimis ratione ad difficili Nun
diſputatione diſſoluit. Aiaduertere enim debemusqd Ci. ſecurus ſit. Resmultæ ſunt quarumung ave
ſubſtantia reliquæ accidũt:Itaq; cũ ſubſtantiæ acciderit una qualitas põt & aliaaccidere. Sed quYg l
non ſit in eodem genere:in quo prima qualitas fuit: utputa ſi dicas foliorũ genera duo ſunt: de mẽ W
* brana.& decharta. hic foliũ ſubſtantia eſt. acceſſit ei una qualitas mẽbrana : & charta. Poteſt tamen anii
eidem ſubſtantiæ. i. folio alia qualitas accedere: quæ non ſit ĩeodẽgenere ĩquo prima qualitas, ſi di.
cas foliorũ genera ſũt tria. Eſt oblõ èð Se
gum ẽ latũ:eſt Juadrarum. Jnare ſtum cauſæ genusẽ cui ſtatim ſine oratione noſtra au⸗ rl
* ſicirca primâ q́litatẽ numerus defi „ — . L.:1,. .
nichansluafietii uitiũ eſt. Sinautem ditoris lauet animus. Admirabile quoque eſt a quo ali ms
in eicle u ſt en circa alias uali⸗ enatuse alus eoru qui audituri ſunt. Humile quod ne
tesnumerus definitõis uariet᷑: nõ e — F. õ uge
uitiũ: ut hic ait: primũ cauſag gene gligenter ab auditore:et non magopere attẽdendum ſe
ra tria ſunt cauſa hic ſubſtãtia ẽ. Ac uidetur. Anceps quo aut iudicatio dubia ẽ aut cauſa 4
cidit ei una qualitasut ſit demõſtra er hòdſtatis et turpitudinis ꝑticeps ut et beniuolẽtiam üunr
tiuũ genus: deliberatiuum iudiciale — P “ . * W
Deinde ait cauſaꝶ genera quinq; ſĩ ut pariat:et offenfionẽ. Obſcurũ 1 qu0 aut tardi audito
licet eadẽ ſit ſubſtatia : alia ramẽ ei res ſũt aut difficilioribus ad cognoſcẽdũ:negociis cã Ueh⸗
qualitasaccidit. In iudicialgenĩ ſuiee “ tã d etſa ſicenn ii
alio genere cauſæ iuenit & honeftũ implicita ẽ. Quare quoniã ta dideria ut genera cauſa ri
cauſægeus&a dmirabile& humile riũ:exorqiri quoq; diſpari ratione ĩ uno quoq; genere Auln
Saanceps: & obſcuruũ, Ergo duplici A — O.AHGnO Sckicre Ar
nhoc modo poſſumus itelligere. Aut neceſſe ẽ. Igitur exordiũ I duas partes diuiditur IPprI ,
,ſubltatiæniultæ ſæpe accidũt: * cipiũ:et ĩſinuationẽ. Principiũ ẽ oratio ꝑſpicue et pro “
1 lIitates aut ꝙ multæ qlitates ſabſtan . er . 5. . . ee
tial es ſunt: ideſt ; eis ꝗlitatibus poſ tinus pficiẽs auditorẽ beniuolũ:aut docilẽ: aut atten
* Hitaliæ accider qlitates: ut hic ſub tum. Inſinuatio eſt oratio quadam diſſimulatione et mummnrp
ſtãtia eſt cauſa:accidit cauſæ ut ſit · . ditorisan In acl dio
Iudicialis. Itaq; iudicialis qualitasé. circu tione obſcure ſubiens auditoris animum. In ad- Ma
Rurſus hx ipa ras ſublartaltt⸗ . mirabili genere cauſæ:ſi non oĩno infenſi erunt audi- tgeſe
t habeat ĩ ſe: 5 . . .
Ninna cie ents . aut din iratnle⸗ tores:principio beniuolentiam comparare licebit. .R lcere 0
aut humile: aut anceps: autobſcurũü =W . Gdoc
itẽ ĩ deliberatiuogenere eãæ: uel demõſtratiuo põt hocip̃meuenire. Quare nullus hic error ẽgene ena.
ris cãg circa definitionẽnũeri. Siꝗdẽſubſtãtiæ nũc pluresaccidã qlitates:ut ſupra docuimus:nũc —
* multæ ſintqlitatesſubſtittatcsideli quibuspofſumtaliæictdere Hu itatescuus ſimiliter ſupra do uab⸗
cuimus. Ergo quinque genera dixit eſſecauſarumhoneſtum admirabile: humile anceps: obſcurũ: ſiska
S deęfinit genera ipſa. Honeſtum inquit cauſæ genuseſt cui ſtatim ſine oratione noſtra fauet audito R n
ris animus. Definitionuncex rebasipſi: nuncex euentu reruũ colligitur. hasitaq; definitiones. Cicero laet
non ex rebusipſis: ſed ex euentu reru colligit. Sæpe. n. honeſtis: uel non honeſtis rumorũ opinioni lems
bus abutimur. Et ꝗa rumori facile creditur: Peruenitautem rumor uſq; ad iudicẽ. Orator porro
apud iudicemagit neceſſario non rei honeſtum ſequi debet: ſed opinionẽ quæ etiã iudici notã ẽ. Er clltates
9g0 Ci.honeſtũ cauſæ genus non ex rebus definiuit: ſed ex euentu rerũ qui notus ẽ iudici. Honeſtũ liar
inquit cauſæ genuseſt:cui ſtatim ſine oratiõe noſtra fauet auditoris animus. Ergo ſi & ſtatim & ſine .
oratiõenoſtra fauet:iudex opinionẽ ſequit: ideſt euentũ reꝶ. Admirabile: a quo ẽ alienus ammus. UIn
eorum qni audituri ſũt. Et hæc definitio de animis iudicũeſt Admirabile inquit cauſæ genus:cũ Aden
is defendit quem obmagnitudinẽ criminisdefendi nullus poſſe credebat. Itaque hic iudicesbenm
uoli faciend ſunt. Humile eſt quodnegligitur abauditore: etnon magnopereattẽdendum uidetuarr tolen⸗
Humile cauſæ genusſt ſi de re abiecta ſir controuerſia.In hocgenere attẽti auditores faciendi ſũt: gunne⸗
hæc quoq; definitio de animis iudicũ ſumpta ẽ. Ancepsĩ quo aut iudicatio dubia ẽ aut cauſa& hone

ſtatis & turpitudinisparticeps. Hæc definitio et abi. pſis rebusſũpta eſt. Verum anceps inguit cauſa ozs

duobus modiseſt. Si aut iudicatio dubia ſit: aut in honeſti ſſima materia: ut in Oreſtis themate: ꝗa culeſin
non una ratio eſt. Iudicatio quoq; ſit dubia. Occidiſti: iureoccidi. nã illa patrẽ meuũ occidit ẽtſi pa
trẽoccidit: nõ ſurea filio mĩ occiſa ẽ. iudicatio an cũ illa patrẽ occiderit iuſte a filio occiſa uideat. unlnert
Deinde põt & hæg eẽ ratio iure occidi:nã ut id facerẽ Apollo reſpondit. Infirmatio rõis ẽt ſi Apollo Cbn
. id riditñ iuſtea filio mr occiſa ẽ.iudicatio ancũ Appollo reſpõderit iuſte matera filio uideat᷑ ocor G
ſa. Ergo ĩ hoc thẽate iudicatio dubia ẽ.Deide ſitãceps cãæ genus:ſi hẽatĩ ſecãm & hõeſtatis & turpi R
tudinis. Si leonis filius fortiter faciat: & pᷣmiũ petat honeſtù ẽiꝙ fortiter fecit turpe:ꝙ filius leonis. rrni
inhoc quoq; genere cãæ beniuolẽtiã cõpare debemus:Obſcuꝶ ĩquo aut tardi auditores ſũt aut diffi R
ciliorilisad cognoſcẽdũ cã iplicata S. Quod obſcuꝑ& ẽ tribus mõisſẽp obſcuꝶ ẽ Slaut is ꝗ enarrat mag
n itelligit: aut is cuinarrat tardior ẽ: autſi resi pſa pplexa ẽ. Veg hic uo poſuit. Supfluũ.n. fuerat geotdi
cũ de oratore hic pfecto loq̃t:ſi aliꝗd d eius iprudẽtia diceret:hic itaq; iudices dociles facer̃ debẽus

ergo oñditprimuũ ꝗdæẽt exordiũ aioꝑ ĩꝗt cõmotio:deĩde oñdit ꝗd ĩde fiat: aut attẽuis aut docihis.

dhal
Hunmnn
unc
Gſtunen

l

enn
hian 1
H

n

epoan d

eencal
g gerer
ciurj Ni
creet pr⸗
n Neen
Alnnoneeer

hrimltin
nusammus.
gendsl
Imnucen
Mtiendllur
timm
S
idento
ruätuch
liulene

„
1

„7 1
ſütann e
d

aut beniuolus: deinde ubi fiat. ideſt in generi busquinque cauſarum: & oſtendit quæ eſſent

Nunc per quid faciendum:ideſt per principium & inſinuationem. Itaque breui ter quid in haclecti

one contineatur explicabimus. Exordium inquit in duo diuiditur
Horum duorum:hanc differentiam teneamus in principio aperte
bis: aut attentos aut dociles: aut beniuolos comparamus. In iſinuat:
circuitiombus hoc quoque compendium tenere debemus:quod ĩ om

Sin erunt uehemẽter abalienati confugere neceſſe exit

ad inſinuationẽ. Nã abalienatis ſi peripicue pax et be-

niuolentia appetitur: non modo ea non inuemitur: ſed
augeturatque inflamatur odiũ potius. In humile ãt
genere cauſæ contẽptionis tollẽdæ: neceſſe erit attẽtũ
efficere auditorem. Anceps genus cauſæ:ſi dubꝛã iudi
cationẽ habebit: ab ipſa iudicatione exordiendũ ẽ. Sin
autẽ partem turpitudinis et ꝑtẽ honeſtatis habebit be
niuolentiã captare oportebit: ut in genus honeſtũ cau
ſa trãſlata uideatur. Cũ autẽ erit honeſtũ cagſæ genus
uel præteriti pricipiũ poterit: et ſi cõmodũ fuerit aut a
narratõe ĩcipiemus: aut a lege:aut ab aliqua firmiſſima
ratõe noſtræ dictiõis. Sin uti prĩcipio placebit:beniuo
lentiæ partibus utẽduũ eſtut id quod eſtau geatur. In
obhicuro autẽ genere cauſæ per pricipiũ doc les audito

res efficere oportebit. Nũc quoniã quas res exordio cõ

ficere oporteat dictũ eſt. reliquũ eſtut oſtẽdatur ꝗbus

quoque rationibus quæque res cõfici poſſint. Beniuo

entia. iiii. ex locis cõparatur. Ab noſtra ab aduerſario
rũ: ab iudiciũ pſona: ab ipſa cauſa: Abnoſtra ſi de no
ſtris factis et officiis ſine arro gãita dixerimus ſi crimia

illita et aliquas minus honeſtas ſuſpitiones iniectas di

luemus:ſi quæ incõmoda acciderit:aut quæ inſtẽt diffi
cultates proferemus: ſi prece et obſecratiõe hũili ac ſup

plici atemur. Ab aduerſariorũ autẽ ſi eos:aut in odiu

aut ĩ inuidiã.aut ĩ cõtẽptionẽ adducemus. In odium

adducentur ſiquid eorũ ſpurce:ſuꝑbe:crudeliter mali

tioſe: proferetur. In iuidiã ſi uiseorum potẽtia diuitiæ
gratia cognatio:pecuniæ proferẽtur. atq; eorum uſus

arrogãs et intolerabilis: ut iis rebus magis uideãtur ꝗᷓ

cauſæ ſu& cõfidere. In cõtemptionẽ adducentur:ſi eo

rum inertia: negligentia:ignauia:deſidioſum ſtudium
etluxurioſum ocium proferetur. Ab auditorum perſo
na beniuolẽtia captabitur: ſi res ab his fortiter ſapien
ter mãſuete geſte proferentur:ut neque aſſentatio ni .
mia ſignificetur:et ſi de his ꝗᷓ hõeſta exiſtiatio: quãta-
q; eorũ iudici et au ſtoritatis expe?tatio ſit oſtendetur

lin principium: & mſinuatienem
& ut ipſe ait:protinus iudicesno
6e uero occulte et quibuſdam
mbuscauſæ generibuspricipio
nobis utendum eſt. Inadmirabili ue
ro nunc principio. Principio:tunc ſi
auditores non omnmo erunt aliena
ti. inſinuatione: tunc ſiuehementer
erunt alienati. Beniuolentia. iii. ex
locis comparatur ab noſtraabaduer
ſariorum: ab iudicum:perſona ab ip
ſa cauſa: Bemuolos inquit iudices a
ꝗqtuor locis facere debemus: uel poſ
ſimus. Anoſtra perſona ab aduerſa
rioruma iudicum ab ſpa cauſa. Rur
ſus a noſtra perſona quatuor ex locis
beniuoꝶntiam iudicis poſſumus cõ
parare. Si de noſtris inquit factis: &
officiis ſine arrogantia dicemus. ple
na enim ęgloria in his duobus eſt i fa

ctis & officiis. Officium eſt quod ex
*legibusuel ex natura neceſſe eſt nos
* implee. Factum uero eſt quod ſu

pra quã debemuspræſtamus. Ergo
ſi denoſtris factis & officus: ſed ſine
arrogantia dicemus. Deinde ſi crimi
nainquit illata & aliquas mmus ho
neſtas ſuſpitiones iniectas diluemus
ideſt ſi ea quæad deformationẽ per
ſonæ noſtræ præter iudicialem quæ
ſtionem fuerint obiecta diluemus.
Deinde ſi aliqd futurũ mali prædi

cemus quomodo pſe Cice. Moneo:

prædico: an denunciatio. Poſtremo
a noſtra perſona bemuolẽtiam com

paramus, ſi inquit pro nobis ſuppli

genera,

ci tamuroratione. Deideabaduer
ſariorũ perſona tribus ex locis beni

uolentiã iudicis comparamus ſi eos
aut in odiumiaut in contemptionẽ
aut in inuidiã deduxerimus. In odi
um ſic:ſi eorum turpia uel crudelia
facta proferamus.in inuidiam ſic ſi
eorum potentia gratiam pecuniam

proferamus. Et quoniã hæc interdũ

non modo:nõcrimini: ſed etiam de

cori ſunt:recte addidit. Horum om
nium uſum arrogantem. Multæ. n.
res per ſe malæ ſunt. Multæ cum me

diæ ex euentu bonæ uel malæ fiunt.
Deinde in contemptionem ſic aduer
ſarios adducimus: ſi eos contemnen
dos eſſe dicamus: quod aut negligẽ
tes ſint: aut ignaui. Ab iudicum per
ſona uero duobusex locisbeniuolen
tiã cõparamus:ſi eoꝑ bene geſta ſine
adulatõe ꝓferamus, Et ſi dicamuspᷣ

ſentis iudicii magnã eẽexpeciationẽ

poſtremoabi pſo negocio duobusex locis beniuolentiam cõparamus. Si noſtrã cãm laudandoextol
do deprimamus, Attẽtos autem faciemns ſi demonſtrabimuisea quæ

lamusaduerſariorũ uituperan tosautemiace 1
dicturi erimusmagna noua. Nunc docet quẽadmodũ attẽto; iudices facere debeamus: Attentos iqt

iudicesfaciemus:ſi nos ma ittamus dicturose it Vir. Maiusor ne ing
ua nos dicturoseſſe dicamus. INerdũ etiãſi magna inquit non ſit res: tamen noua aĩosauditorũ fa

ci
ſe promitto. Deinde ſi hæc inꝗt ma ””Ml 2 - .
gna noua incredibilia dicamu nũc Arebus ipſis ſi noſtrã cam laudãdo extollẽus aduer

ad oĩsptinere: utſæpe Ci. ait de quo ſariorũ per cõtẽptionẽ deprimemus. Attentos autem

agatur non ſolumad reu: ſed oluum α. r. OnE r 6E²
fortunas die Pinere uͤe 24 eos ꝗ faciemus:ſi demõſtrabius ea quæ dicturi erimus ma
audiunt:ut Ci.ſæpe ait hoc ideo aꝑi —— A,1 &τr àd eormnes. 1
utaimcdlictbustudicia trarfferantur. na noua incredibilia eẽ aut ad omnes: aut ad cos qui

Nãcad aliquos illuſtresſi dicamus audiẽt: aut ad aliquos illuſtres hoĩes:aut ad deosim-

“ ltiad ſacercotti. ad Enatres mortles: aut ad ſumam reipublicæ pertinere et ſinos
ad eosimortales: ut i domo ſua pollicebimur breui noſtrã cãm demonſtraturos: atq;

dicit. Rẽ ad eos ptinere. ne ipſi Cice . e e e —
ronẽ domo expluiſſe uideæ. Nunc exponemus iudic ionẽ aut iudicatiões ſi plures erut
ad ſũmã reipu. pertinere. Ergohis Dociles auditores faciemus:ſi aperte et breuiter ſũma
oĩbusattẽtos iudices facimus. Nec ñ en Is:hoc eſti. so
inquit ẽt tũcatẽtos iudices facimus cauſæ exponcmus: Hoc eſti 100 cõſiſtat cõtrouerſia
cũ nos hreuiter dicturos eſſe pmitti Nam et cu docilem uelis facere ſimul et attentũ faci

. . ]O . . „2„ . 64— . — 6e. —]₰AℳVB
mus. Et ne mentiri nos iudices putẽt“ as oportet:Nam is maxime docilis ẽ qui attẽtiſſime ẽ

quã breuiter nosdicturos eſſo ꝓmit . H 2
timus. Exponere inꝗt debemus iudi Paratus audire. Nuc ſſinuationes quẽadmodũ tracta

cationẽé: aut iudicatõesſi plurez erũét ricconueniat: deĩceps dicẽdũ uidet ur. Inſinuatõe igi
Deĩdeoſtendit quo pacto docileau . — »Irnirabile
ditores facere debeãus. Si iqtĩ prin tur utẽdũ eſt:cũ admirabile genus cauſæ eſt:hoc ẽ ue
cipusea quæ ſut nobis dicẽda pona aute diximus: cu animus auditoris infectusẽ.Id autẽ
mus utnobisiudicesad cognoſcẽdu —è . „ — -
negociuũ cõpemus pterea ĩiꝗt cũ doci tribus ex cauſis maxime fit:ſi aut ineſt ĩ ipſa ca quæ
les iudices facimus ſimulattẽtos u dam turpitudo. aut ſi ab his qui ante dixerũt:iã quid
dices facere debemus. Ita ipſe Ci. in pr. . — . —— —
cluẽtiana facit dociles iudicescũ ait dam auditori ꝑſuaſũ uidetur. Aut ſi eo tẽpore locus
aĩaduerti iudices oẽm accuſatoris dicẽdi datur: cũ iã illi quos audire oportet defeſſi ſũt
orationẽ in duas diuſſameſſe partes ꝗ I .
Deinde facit attẽtos cum n as audiendo. Nam ex hac quoq; re non minus quamex
alteram ĩniti & magnopere cõficere primis duabus in oratore nõnunquã animus offedi
uidebatur inuidia iueterata iudicii . „»Jrraris O! .— P
luniani & reliqua. Tuc& eni inqr iu tur auditoris. Si cauſæ turpitudo cõtrahet offenſionẽ
dex melius docilis fiet: ſi &attentus aut pro eo hominem ĩ quo oſtenditur aliũ hoĩem ꝗᷓ
fuerit effeétus: hæc dpricipiis: nůc Jilojtur iterpõi or fledi
nobis de inſinuatione diccdu é. in dillgitur ĩterpoi oportet: aut pro rec iduao Editur ali

ſinuatione igitur utendũ eſtcumad am rẽ probetar. aut pro re hoĩem aut pro hoĩerẽ aut

mirabile genus cãæ ẽ. Dixerimus pri r 1,
cikaohe triplicẽ eẽ finẽ.ſ.ut aut beniuolos iudicesaut attẽtos:aut dociles faciãus.idẽ nobis& ĩ ſſinua
tiõe faciẽdũ ẽ.ſed hoc ĩtereſt ꝙ ĩ pricipiis hoc aꝑte facius. In ĩſinuatiõe occulte & ꝗbuſdamcircuitio

nibusnec ĩ alio eauſæ genere niſi ĩadmirabili: tãccũ aĩ indicũ eruntuehemẽteroffenſi. Ergo igt

iſinuatiõe tũceritnobisutẽdũ cumaĩ iudicũ fuerit offenſi. Et oſtenditꝗbus rebus offenſosiudicum
aĩos poſſumusagnoſcere. Prius. n. uulnus ĩſpiciẽdũ ẽ ſic apponẽda medicia. Tribus ĩqtuel maxime
cauſisanimi iudicũ offendũtur: Veꝶ cũ ait maxĩe oñdit: & alii cauſisoffẽdi zudices rcnis plerũq;
ſi aut ĩ negocio ip̃o ĩeſtaliqᷓ turpitudo: ut res ip̃a p̃ter pſõas aut iudicisaut gẽtis pariat offẽſonẽ: aut
ſi iã aliqd iudicibusab his ꝗ primũ dixerũt pſuaſũ uidet. Et iõis ꝗpoſt dicturus ẽ nõ libẽter audi
tur. Aut ſi illi ꝗqaudituri ſũt :alios audiẽdo cœpiĩt eẽofféſi. Quare cũ hæcaiaduerteris ſingula hac
dicẽdi arte ſanabis ſi cauſæ turpitudo cõtrahet offẽſionẽ. Duobusmodis cãcõtrahit turpitudine:
aut. n. resturpisẽ: aut pſona. ſi ĩqt pſona turpis fuerit: aut aliu hoĩem ſubiiciesq amat᷑: aut rẽ ꝓ per
ſona. Deĩde ſires turpis fuerit: autaliã rẽ quæ honeſtaẽ ſubucies: aut re ꝓ hoĩem ſi utrũq; turpe fu
erit & res & pſõacõmodũ erit eã ſuſcipe. Tamẽ ſiqd leuiter turpe fuerit põt ſuſcipi deide iqit debe

bis diſimulare defẽſionẽ. Poſtq̃ mitiores reddiderisauditorespaulati igredi ĩ eãdẽ defẽſt oné&di

cere ea quæ aduerſariis diſpliceant tibi ẽt diſplicere:ſed nihil horũ ad tuũ negociũ ptinere. Deide
ĩꝗt occulte & deaduerſarus detrahere dbebis. Poſtrẽo ĩqt deſimili negocio aliquoꝶ iudicu afferri
oportchit exéplũ. Aladuerteretã debemus: ut & ĩſinuatiõe quatuor locisp̃cepit beniuolẽtiam coõpa

gna promittamus dicturos eſſe utait Vir. Miusopus moueo. Deĩde ſino

tattentos. Poſtremoſi incredibilia. Neceſſario etenim attente audiendum ẽ quod uix credi poſ

elti
wagn
W
hen

telenn

nddene

dictin
dmrin
Al⸗
Nläus d
U
neum
tens
tad eds⸗
ner eſin
Urnmer
Slpurtein
braumſini
1r Cooreli
A urmüdbe

ſmnee⸗
Ulh,

—

enl

„
.

he

1

4

eſ/⸗
.
14 ℳ

☛

wa N
A
eN
, r
1 N
„. „ 8
ſ
eH
mE d
7

A

dl

en

cum ait: & diſſimulare te id gefenln⸗

. . △ . 9⁹
randam.i. ab ipſa cauſa: a noſtra perſona: abaduerſariorum:a iudicum:a cauſa dixit poſſe beniuolẽ

tiam comparari: ubi ait pro co homine. in quooffenditur alium honnnem: qui diligitur interpom
oportet:& reliqua.Deinde oſtenditquemadmodum a noſtra perfona beniuolentiam comparamus

auditor ingredi pedetentim ĩ defen

ri, abaduerſarioꝶ ueropſõa docet quẽadmodũ beniuolẽtiãcõ

abeo quod oderit ad id quod aĩus auditoris diligit tra
ducatur:et diſſimulare id te defenſurum:quod exiſti-

meris defenſurus. Deinde cum iam mitior factus erit

auditor ingredi pedètentim defenſionẽ: et dicere ea: ꝗᷓ

indi gnẽ tur aduerſarii:tibi. quoq; indigna uideri. Dein
ge cum lenieris eum: ꝗ audiet demonſtrare nilul eorũ

ad te pertinere: et negare te quicꝗᷓ de aduerſarũs eſſe
dicturũ neq; hoc:neq; illud: ut neq; aperte lædas eos:
ꝗqdiligũtur:et tamẽ id obſcure faciẽs:quo ad poſſis aAli
enes ab eis auditorum uoluntatẽ: et aliquorũ iudicin
ſimili de re:aut auctoritatem proferre im atione di-

gnam. Deinde eandem: aut conſimilem: aut maiorem

aut minorem agi rem in præſentia demonſtrare. Sinꝰ

oratio aduerſariorum fidem uidebitur auditoribus ſe

ciſſe: id; ei gintelli git:ꝗbus rebus fides liat: faci le erit
cognitu oportet: aut de eo quod aduerſarii ſibi firmiſ
ſimum putarunt: et maxime hi: qui audierint proba-
rint primum te dicturum polliceri: aut ab aduerſarii
dicto exordiri:et ab eo po tiſſimum:quod Ule nuperri-
me dixerit:aut dubitatiõe uti quid primum dicas: aut
cui potiſſimum loco reſpondeas cum admiratiõe. N
auditor cum eum quem aduerſarii parant: perturba-
tum oratiõe uideat animo firmiſſimo contradicere pa
ratum:plærũq; ſe potius temete aſſenſiſſe: quam illum

äfine cauſa cqnfidere arbitratur. Si auditoris ſtudium
defatigatio abalienabit a cauſa te breuius: quam para
tus fueris eſſe dicturam: commodumeſt polliceri: non

imitaturum aduerſarium. Sin autem res dabit non in
utile eſt: aut ab aliqua re noua:et ridicula incipere: aut
ex tempore: quæ nata ſit: quod genus ſtrepitum ac cla

matiorm dicimus: aut iam parata: quæuel apologũ:
uel fabulam:uel aliquam contineat irriſionem aut ſi
rei dignitas adimet iocandi facultatem aliquid triſte
nouum horribile:nõ incõmodum ẽ ſtatim iniicere. na
ut ſacictas cibi et faſtidium: aut ſub amara aliqua re
releuatur: a ut dulci mitigatur :ſic animus defeſſus au
D diendo:aut admiratione integratur: aut riſunouaiur.

2: ꝙ cxiſtimaris defenſurus, Deinde ubi iã mitior factus erit
ionẽ: & dicere ea:q indignẽt᷑ aduerſarii:tibi queq; idigna uide
paramus:cũ dicit: Ftnegare te quicqꝗᷓ

de aduerſariis eẽ d'ctuꝶ: neq; hoc:
neq; illud: ut neq; aperte lædaseosq
diligunt & tñ id obſcure faciẽs: quo
ad poſſisabalienes ab his auditorũ

uolũtatẽ Poſtremo docet: ut a iudi

cũ pſona beniuolẽtiã cõparemus:cũ
ait: Et aliquoꝑ iudicu ſimili de re:
autauctoritatẽ ꝓferre imitatiõe di
gnã. Ve& qd ait. Deĩde eandẽ:aut ſi

milẽ:aut maiorẽ: aut minorẽ agi rẽ ĩ
pſentia demõſtrare. Eteni ſemp poſt

exẽplũ faciẽda ẽ cõparatio. Cõpara
tio porro:nũca parinunca maiori:

nũca ſia nori ſep fiatneceſſe ẽ. Oſtẽ

dit qc; primũ fuit: Si ꝑ cauſæ turpi
tudinẽ auditores offenſi extitiſſent:
ꝗbus mõis ab his poſſet bemnuolẽtia

cõparari. Nũc ĩqt ſior̃ aduerſario

rũ dictis finẽ fecerit. Et iõ iudices ui
dẽti abalc̃ati tribus modis beniuo
lẽtiã cõparamus:ſi aut ab eo argum̃
to:qd ſibi firmiſſimũ credideratad
uerſarii te dictug eẽ ꝓmittas: aut ſi
ab eo dicto ĩſpicias qd aduerſarius
nup dixerit:aut ſi ĩꝗt cũ acmiratõe
dubites:cui potiſſimũ rũdeas qõni:
cũ.n.ĩꝗt te iudices uiderint paratũ
ad reſpõdẽdũ exiſtimabũt ſibi ñ re
cte ab his:ꝗ ante dixerũt: id qd cre

diderant fuiſſe pſuaſũ, Poſtremo.

docet quo pacto beniuolẽtiã nobis a
ijudicibus cõparemus ſi forte ipſi iu
dices defatigati fuerĩt multos audi
endo. Prio iꝗt oportebit polliceri
breuius te ꝗᷓ fueris eẽ dictuꝶ. Deĩde
ſi ita hẽbit negociũ utile érit rebu⸗

nouis: uel ridiculis riſũ iudicibus:
aut iocũ mouere.

Atq; id duplici
mõ: aut ex tpe:ſi forte clamor: aut
ſtrepitus fuerit exortus: aut cogita
tis: paratiſq;: ut uel a fabula icipias:
uel apologoad pñs negociũ ptinẽti
bus. Fabulæ ſunt: qsfere uidennis
extitiſſe ex phedris Medeis cyltẽne

ſtoris: aliiſq; ſimilibus. Apolog füt
ex rebushunuilibus cõpoſitæ: q dam

formæ ac ſpẽsad uiuẽdũ ut extat il
la de mure & leone:ergo ſi ĩꝗt nego

cii dignitaspatietur riſum: uel iocũ

mouereoportebit. Sinautem tale
negociũ fuerit aut iocãdũ nõſita re

aliqua triſti & ſeuera cõmodũ erit

eere R ut ĩꝗt cibi faſtidium nũc
ſub dulci reinunc ſub amara releua

tur. Ita inquit ſtudium aidiendi

apud iudices nunc rebus ridiculis:
nunc a ſuperiorbus redintegratur.

Ac ſeparatim quidemĩquæ dẽ principio & inſinuatione dicenda uidebantur: hæc fere ſunt: Supra

inquit ꝗd in principiis faciendumeſſet: quid in inſinuatione ſeparatimdiſputamus. Nucingꝗt breui
ter: in utrunq; præcepta dabimus. Exordiuniſententiag & grauitatis plurimum debet habere: &
omninoomnia: quæ pertinentad dignitatẽ in ſecontinere, Sententia& inquit: non illaꝶ: quægenera
liter dicuntur: ut eſtillud: Obſequium amicosueritasodium parit. Præceptum eſt auté: ne quid in

principiisgeneraliter dicatur: ſed hicſententiasaccipiamus. Senſusatq; inuentiõesplurimas atq; caſ

dem graues. Præterea inquit: ut
commendati ſimusauditoribus: in
exordio omniailla habere debemus
quæ nobis:uel oratiõi noſtræ pariãt
dignitatẽ. Splẽdoris& feſtiuitatis
& concinnitudinismmnimu. In exor
dio inquit: nihil ſplẽdidũ: nihil di

ligenter accuratũ habere debemus:

ne ipſa dicendi diligentia diffiden
tiamnegoci demoſtremus. Docuit
qd ĩ principiis:qd ĩ inſinuatõne: qd
generaliter ĩ utroq; ſeruare debẽus.
Quare poſtꝗᷓ oſtẽdit ꝗd faciendum
eſſet:præcipit rurſus quid ne facien
dũ ſit. Vitia uero hæc ſunt certiſſi
ma exordiog quæ ſummopere uita

ri oportebit. Vitia uero inqt hæc fũt

certiſſima exordioꝶ. Cũ ait certiſſi
ma:oſtendit & ſupra ſenon nihil de
uitiis exordii dixiſſe. Ait. n. ſp endo
ris& feſtiuitatis& cõcinitudinis mi
nimum in exordio eſſe debebit. Ve
rum hæc maxima uitia exordiorũ
eẽ dicit: atq; hæcomnino uitanda eẽ
præcipit. Vulgare: cõe: cõmutabi

le:lõgum:ſeparatũ: trãſlatũ contra

præcepta. Vulgate eſt quod i plures
cauſas põt accõmodari: ut cõuemire
uideatur. Vulgare ẽ: quod in plures
cauſas põt accõmodari.i.ꝙ dicit ge
nerale principiũ: & ꝙ non unius: ſed
oĩum põt eẽcauſaꝶ:ſi ſic incipias.lo
uẽ eg optimũ aut maximũ uellem
ſi fieri poſſet iudices: Cõe: ꝙnihdo

minus in hanc quã in cõtrariam par

tem cauſæ poteſt conuenire. Cõe eſt
gquod nihilominus in aliquã contra
riam partem cauſæ poteſt cõuenire.
Inter uulgare & cõe hoc ĩtereſt. Vul
gare oĩum cõtrouerſiaꝶ eſt. Cõe in
eandem cõtrouerſia utriuſq; partis.
Itaq; commune ſpecie includitur.

Vulgare uerogenerale eſt. Quare

cõe erit quod tam a nobis quam ab
aduerſariis dici poteſt. Commuta

Ac ſeparatim quidem: quæ de pricipio et ĩſinuatione
dicenda uidebantur:hæc fere ſunt. Nunc quiddã bre-
uiter coniterq; de utroq; præcipiendumu detur. Exor
diũ ſentẽtiarũ et grauitatis plur mũ debet here: et oia
oĩo ea quæ ptinẽt ad dignitatẽ ĩ ſe cõtinere propterea
quod i optime faciendũ ẽ:quod oratorẽ auditori ma
xime cõmendat. Splendoris et feſtiuitatis et cõcinitu-
dinis minimũ: propterea: quod ex his ſuſpicio quædã
apparitionis atq; artificioſæ diligentiæ naſcitur: quæ

maxime orationi fidẽ oratori adimit dignitatẽ uel au

ctoritater. Vitia uero hæc ſunt certiſſima exordiorũ

quæ ſummopere uitare oportebit: uulgare cõe: com-
mutabile:ſeparatũ:longũ:tranſlatũ:contra præcepta.

Vulgare eſt quod in plures cãs poteſt accõmodari:ut

conuenire uideatur. Cõmune eſt quod nihilominus
hac ꝗᷓ in contrariã partẽ cauſæ poteſt conuenire. Com

mutabile eſt quod ab aduerſario põt leuiter mutatũ
ex cõtraria parte dici. Longũ ẽ quod pluribus uerbis
aut ſentẽtis ultra ꝗᷓ ſatis eſt producitur. Separatum ẽ
quod non ex ipſa cauſa ductum eſt:nec ſicut aliquod
mẽbrum annexum oratiõi. Trãſlatum ẽ: quod aliud
efficit quam genus ſuæ cauſæ poſtulat: ut ſi quis doci
lem faciat auditorem:cum beniuolẽtiam cauſa deſide
rat:aut ſi principio utatur: cum inſinuatione res po-

ſtulat. Contra præcepta eſt: quod nihil eorum efficit:

quorum cauſa de exordiis præcepta traduntur: hoc ẽ

quod eum:qui audit:neq; beniuolum: neq; attentum:

neq; docilem reddit: aut quod quo nihil profecto pe
ius ẽ ut cõtra ſit faciet.Ac de exordio ꝗdẽ ſatis dictũ ẽ

bile eſt: quodab aduerſario poteſt leuiter commutatum ex contraria parte dici. Commigabile eſt
inquit quod non quidem abaduerſariis dici poſſit:ita uta te probatumeſt. Sed commutato uerbo
ueladdito poſſitin partecontraria commutari. Longum eſt: quod pluribus uerbisaut ſentẽtiis ul
tra quam ſatiseſt producitur. Meminimus in duobuseſſeorationem noſtram: nuncun uerbisſingu
lismnucin cõiun tis: quæ ſententiæ dicuntur. Itaq; inquit longum eſt: quod nimis aut inuerbis: aut ĩ
ſententiis inuolutum ẽ. Separatum: quod non ex ipſa cãductum ẽ. Nec ſicutaliquod membꝑꝶ anne

xũ oratiõt. Separatum eſt:i quod nõe
tibi accuſandus ſit:& tu adulterii facin

Proprii negocii: neq; eius cauſæ qua deagiturtut ſi homicida
li facmoribus exordium ſumas. Tranſlatum E:quod aliud cõficit:
quam cauſæ genuspoſtulat: ut ſi quis docilem faciatauditorem: cum bemuolentiam cauſa deſideret
Tranſeatum ẽ inquit cum ignorato genere cauſæ aut dociles

exorduis: præcepta traduntur, Contra præœceptum eſt inquit: ꝙ nõiudicum animosnoò comparat ſibi
interdum etiam infeſtos fac. Quare finitis exordii præceptis: nuncnobis de narratione dicẽdu eſt.

Trar ere cauſæa Ules ꝓ attentis aut pro attentos pro bemuo
lis faciendosnobisiudices putamus. Cootra præceptum Eiquod nihil eorum efficit:quoꝶ cauſa de

N
fotut
equ
fipot
ſcoe
larun

Nn
ſto⸗
nn⸗
un
Muür⸗
ne⸗

ca
e
un
clr
zne
ſuel
um⸗.
Cndn
Upon
weno⸗
uC
n
nii

Cdetia
Juxca
Praru
ſato
men
Eof

muilit
Exktra

forio⸗
Femota
eſt com
Uer 0u

emn d

dardenke
lerAde
nceln
Wrt

nerſes⸗
ellam

fitnt.

eſtten

hahn

„
„
ir Narratio eſt rerum geſtarumaut ut geſtarum expoſitio:definit quid ſit narratio. In definitẽne ve
beri ro:ut ſæpe iam: diximus omnia quæad rẽ aperiendam pertinent: colligi: atq; includi debẽt. Qua
Ldener, re quomam non tantum illa narrantur: quæ uere geſta ſunt: ſed etiam illa quæ non geſta ſunt:ſed ge
egudn ri poterunt: ideoait: narratio eſt rerum geſtarum: aut ut geſlarum expoſitio. Geſtarum rerum expo .
Wageel ſitio eſt negociorum ciuilium & hiſtoriarum: ut geſtarum rerum expoſitio eſt comœdiarum: fabu
larum & thematum: quæ in auditorio dicuntur. Ergo tria Senera narrationis eſſe dicit: Verum .
tarr . ðDU M ſit in cauſæ expoſitione: ut eſt illud.
. Narratio cſt rerum geſtarum:aut ut geſtarum expo- aaras fenter hnsre D auinti *
J uit: & huic ſimilia, Verum quoni
huh uio. Narrationum ttaa ſunt genera. Vnum genuseſt fuit &chuicſmilia Ve olum agit⸗
’ in quo ipſa cauſa:etomnis ratio con trouerſiæ contin ut re⸗ BRas gahl e . Veru m n m
— „ m autcri multa futuris præſtruit quæſtioni
Nn tur. Aliud in quo digreſſio Aliqua extra cauſam aut pus. Animaduertamus ut Cicero
Gdn minationis: aut ſimilitudinis: aut delectationis nõ alie Kerung GScAUrinquo ipla u
Wrn . . . . APlifirariaonE ſa inquit: rerum expoſitionẽ
RKZũ næ ab c negocio:de oagitur: aut amplificationis Et omnis ratio controueilier conti
i cauſa interponitur. Tertium genus eſt temotumaci- netur:hoc ad quæſtiões pertinet:ex
00 1* . 2—— nutili S8oungum narrationisgenusé:tin quo
unt uilibus cauſis quod delectationis cauſa non inutili P SR & omnis ratio ChtECGRIN
En cum exercitatione dicitur et ſcribitur. Eius partes ſũt ſiæ ontinctut:Aliuc genus narrar
Eud . - . L SOma Onis eſt quod extra cauſam eſt: ſe
ndin duæ: quarumalteraĩ negociis:altera uero erſonis ma adeaulan facit: ut eſt illud: Agonis
. xime uerſatur. Ea quæ in negociorum expoſitione Poe eſt quædam lilibitana liberta Vene
decon ſita eſt tres habet partes fabulam: hiſtoriam: argumẽ * ris e&αn. Hæc narratio extra cau
unl s . „ n ſumeſt. Agitur enim qui magis debe
tum. Fabula eſt: in qua nec ueræ: nec ueriſimiles res at accuſare:ſed tamen ad cauſam fa ⸗
cchnnn continentur: cuiuſmodi eſt angues ingentes: alites cit- Locusenim introducitur:in quo
mmi uso inn &. Pliſtori t rer . . S e VeLecilii iniuriam a Verre paſſum
liugo iuncti. Hiſtoria eſt res geſta ab noſtra ætatis elſſe commemorat: qua ſe læſum ac
eln memoria remota: quod genus eſt: Appius indi- cuſare debere contédit, Verum hæc
murnl B. —, e. ſibaas bellim. A ſt fi marratio extra cauſam quatuor mo
Xit Carthaginen ibus bellum. A rgumentum eſt ti dis fit: aut criminationis cauſa: aur
sned cta res quæ tamen fieri potuit: huiuſmodi apud Te ſimilitudinis: aut declinationis: aut
rmmi ntium eſt. Nam ſi poſiꝙᷓ exceſſit ex ephebis Soſia. Anglificatiomus, Crimunationis cau
rentium eſt. Nam ſi poſtꝗᷓ exceſſit ex ephebis Soſia. ſa fit ut dio quidam fuit haleſinus
aenv H Paſellus mortuus eſt. C. ſacerdote
dän .— G JM H prætore: Similitudin s cauſa fit: ut ẽ
ur ””Md Wl lBludi:Sic iſte multo ſceleratior & ne
uscocl 11́è ô idutor: quam ille Adrianus: aliquã
ſcehce do etiam felicior fuit. Digreſſio:& hæc uideri poteſt:ſed non eſt: quia non interpomitur narratio
quæ cauſa eſt deliberationis. Delectationis cauſa fuit: non alienæ ab eo negocio: quo deagitur: ut ſi
enso⸗ Prata:ſi nemora:ſi fontes:riuoſq; deſcribas:& hanc ipſam deſcriptionem ad cauſam applices. Ampli
Acr. ficationis caue fit: ut eſt illud de Eriphila quæ uſſum ornamentumadamauit: Amplif icat cri
cnd men Verris:quod cum illa rem uiſam annnaliertt. Verres: multa etiam non uiſa concupierit.
m hoe Ergo ſecundum genus narrationis: hoc eſt: quæ digreſſo dicitur: quæ fit aut criminationis: aut
mnmm fimilitudinis: aut delectationis: aut amplificationis cauſa. Tertium genus narrandi eſt: quod
n extra oratorem eſt: hoc eſt: quod ait: Remotum a ciuilibus cauſis. Eſt autem poetarum: uel hi
okechok ſtoriographorum: dat tamen curſum etiam in hanc narrationem præcepta Hæcinquitna rratio
ciaii remota a ciuilibus cauſis duo membra habet. Nam aut propter negocia exponenda ſumitur: quod
Er. eſt comœdiographorum: uel tragœdiographorum: uel propter perſonas. Verſidici uero in
utroq; uesſantur. Nam Virgilius eneæ & mores & facta deſcribit. Ergo hæc narratio extra orato
, bick rem in duo diuiditur: in negocia &iin perſonas. Veꝶ illa narratio: quæ in negociis eſt tres habet
awdo partes: fabulam: hiſtoriamiargumentum. Fabulam dicit eſſe: quæ nihil ueri nec ueriſimile conti
imensbl net: & dat exemplum curuſmodi eſt: Angues ingentesalites iuncti iugo. Verum hic quæſtio eſt: cum
oloer in definitione generali narrationis dixerit: Narratio eſt rerumgeſtarum: aut ut geſtarum expoſitio *
absam cur in fabulæ definitione:quæ utiq; quoniam & ipſa narratio eſt generilſſimilis eſſedebuit. Ai t fabu
R lda eſt in qua nec ueræ nec ueriſinuiles res continentur. Deinde hiſtoria eſt inquit: quæ res uerasconti
nomd net: ſed anoſtra memoria remotas: & dat exemplum: quod genus Appius idix it Carthaginenſibus
udchen bellum. Argumentum eſt ficta res: quæ tamen freri otuit, Argumentumeſt: quod duidernancn eſt
1cdeſident factu:ſed fieri potuiſſe creditur: ut in Terentio: Adoleſcentis uita narrantur. Nam hispo guamn ex
nobnn ceſſit ex ephebis Soſia. Anegociis ergo narratio tres partes habet: fabulam: hiſtor fi denzlin . 3
nlte bula nihil ueri: necueriſimile continer hiſtoria geſta: ptertoꝑ argumentũ non uepeled ucii imne

4
.
—
* *
Illa autem narratio:quæ uerſatur in perſonisexprimen dis talis eſſe inquit debet:ut in narratione p
reg:uim pſonæ agẽtis: & aiosoſtẽdat: & dat exẽplum de Terẽ. ubi Demeæ& piironisi End perſona ar
mog contrarioſecernitur. Venitad me ſæpe clamitãs: Quid agis Mitio? cur ber is adoleſcẽtem 1l
bis & reliqua. In his oibus & rigor: & auſteritas perſonæ obiurgatisoſtenditur. Vege n nos ertur et ſt
ꝙ; & in illanarratione: quæ in negoclis 6: ſæpe etiam perſona deſcribitur. nam deſcribitur Catelina a

Jdeſcribitur Sertorius: & reliqui. Et illa rurſusnarratione: quæ de perſonisẽ geſta ẽt narrant.Nõ inqᷓ
nos perturbẽt: quia mixta ſunt. Sed . es er uteciaſiodi
ammaduertere debemus: quid pro Ula aut narratio eſt: quæ i perſonis uerſatur:ei modi
erdadhcarur da en aenade eſtut ĩ ea ſimulcum rebus ipſis pꝑſonarum ſermones:
geſta: narrãt: ut apertius qlis ſit per et animi poſſit perſpici hoc modo. Venit ad me ſæpe

Tna uideãtur. ſed ad præceptu nar Iamans: qd agis Mitio. cur perdas adoleſcentẽ nobis ne⸗
rationis illius reuertit: quæ ipſã cau gdag ſusectis: ſa
ſam continet: & totius cõtrouerſiæ cur amat: cur potat: cur his rebus ſumptu uggeris: Ve
ermation. . ortet⸗ g turc ſtitui nimio idulges:nimiũ ĩeptusẽ: durus eſt præter
ere res:ut breuis:u . ene . .
babilis ſit. Oportet igit eã tres habe æquu et bouum.Hoc ĩ genere narratois multa debet ĩ
reuirtutes: ut breuis: ut apere: ut p æg feſtiuitas cõfecta ex rerum uarietate: aiorũ diſſimi- N
babilis ſit. Tres uirtutes ſũt narratd . . tate⸗ ſyc⸗ ſuſitionc: deſid be
nis: ut breuis ſit narratio: ut aPia: ut li deſpriuicslerkuiate pe:metu:ſuſpitione: deſide- .
brobabilie⸗ e ut ha e ler rio⸗ch imlatõne:errore:miſericordia:fortunæ cõmu ch
m unũ aliquod'ex Ita õ —— . —. .
8 ſte tartutes mairato s: licet &aliis * tatione:inſperato icõmodo:ſubita læticia:iucundo exi “
pa ttiPusr) õ atõ rerum. Verum ex his hæc quæ poſtea de elocutiõe Uner
nt ꝓpriæ. Aliagꝑ aũt par . - .
. m orarigis n Erues Marrar:on ten præcipientur:ornameta ſumuntur. Nũc deenarratio- el
uenire n boſt t. Quælibetr . ẽ ne ea quæ cauſæ continẽt expoſitionem dicendumui li⸗
. et cõfirmatio: ibet SHSõä .
mirtio othere hæc criqi ſed ſi detur. Oportet igitur eam tres habere partes:ut breuis lie
aliena. Ipſa aut u ber narratiõi ut aperta: ut probabilis ſit: Breuis erit ‚ſiunde neceſſe Mur
ut: ut indu es: . . . . . . 1.. . 8e
artones:ereliqun hunuſmodi: d eſtzinde ſumatur initium:et non abultimo repetatur: nii
fidei ſunt:non affectus. Igit tres iſtæ 7 C
uirtutes narrationi oratoriæ conuenirepoſſunt: & illi narrationi: quæ extra ciuilescauſasẽ. Nãq; hi
ſtoria & breuis eſſe debet in expoſitione & aperta & probabilis: ut Sal. ſibi oĩa ĩ Catelina tribuit: qua
breuiſſime potero paucisabſoluam. Cũ aliis hyſtoriographi= ſingula tradidiſſet in libro prime hi m
ſtor:aꝶ dat Catoni breuitatẽ. romani generisdiſertiſſimus paucisabſoluit. Fanio uero ueritaté. ſed teti
anteqᷓ dicamusut breuis narratio iat: utaperta: ut ꝓbabilis principio dicendũ uidet ꝗd ſit narratõ
oratoria: ꝗd agat: uel quo diſteta reliquis partibus orationis. Oratio quænegociũ explicat:atq; inſi
nuat audiẽti narratio dicitur: explicãs quid geſtum ſit:aut perueꝶ:aut per ueriſimile: ideſt aut id utn
quod geſtum eſt: aut p id quod geri potuit: quæ oratio tametſipar̃tibusnarratione plenis inclmetur o
in actoriscõmodum:nõ taméad pugnamcõtinuo eaſdẽ partes ducit. Negocium. n. idici inſinuat: ceali
nõparsnegocii. Agitur. n. ut cauſan iudexnorit. Cauſa uero duag partium eſt: ſed Libtilitas expo Eitge
nentis aliquid quod ſuæ parti proſitĩſinuat. nam iudexiic ab unõo audit:quaſi extra partem. ſed ue An
re isoptimus patronus ẽ in narrando:qui ita narrat: ut &aduerſariusita narrare potuiſſe credatur. a
Vegtalis oratio eſſe enon poteſt cum crimina proponuntur: quibus in propoſitionibus: &ſi dicatur 1I toblenn
lud fuit:illud cõſecutum eſt: & cætera ſimilia: tamen narratio non eſt: quoniam hæcomniaad crimi breut⸗
nationem continuo ducuntur. Et non id agirur in hac oratione: ut iudex ſciat cauſam. ſed ut audiat Mrimo
crimen admiſſum. At in narratione:cum cã omnis fuerit explicata: tunc crimenaut ab accuſatore ꝓ ſonti
ponitur poſt narrationẽ: quaſi intentioaut a defenſore:quaſi quæſtio: ut purget. ſextus Roſcius occi rnc
ſus eſt. Accuſator dicita filio. Tullius negat: hinc eſſe criminatio poteſt & defẽſio. Inſinutur iudici Pidocn
p narrationẽ totum negocium: ubi:qᷓdo: quomodo ſextus Roſcius ſit occiſus. Hoc dicat utraq; pars hecten
neceſſe eſt huic ſinguli ſubtiliter interiaciunt id:quod parti ſuæ ꝓdeſſe poſſit:nõ pugnæ modo:ſed ſo
adiuncta ueriſimilitudine: ut ita narret: quaſi & aduerſarius eodem modo narrare põſſit, Explicito Uteſe
negocio:cauſaq; cognita: incipitaduerſarius dicere: ꝙ ſextum Roſcium filius iteremut: & hæc crimi- Een
natio. Si autem defenſor eſt ꝓponi crimẽ:quaſi quæſtionẽ. Occidiſſe partẽ ſextus Roſciusarguitur gun
& affert argumẽta quibus hoc poſſit diſſoluere. Itain dictionibusaliis crimmatiõcs intelligutur: nn
uel propoſitiones criminum: cumoratio exponendi quodammodo implicatã ſecu habet intentio d
nem: iu occidiſti: aut tuliſti. At ubi narratio ẽ: poſt narrationẽ dicũt: ſedtñ innarratione ſignificaã “”
tur iudici non aperte aboratore dicunt᷑. Breuis erit:ſi unde neceſſe eſt: inde initiũ ſumet᷑: & nõ ab Hie
ultimo repetet. Breuis erit: ſi undeneceſſe eſt ide mitiũ ſumet: nõ abultimo repetet. Oixit ſupra nar de
rationẽoratoriã tres uirtutęs habere debere: ut breuis ſit: utapta: ut ꝓbabilis. nũc docer breuisnarra duig

tio:quẽadmodũ eſſe poſſit:& breuis ꝓ qualitate negocii. Breuisi ꝗt erit:ſi mitium ſumas a rebus

2 ”” *

.
₰
neceſſar ius:nõ abultimo: ũtputa: Sinobis bellum Troianũ narrãdũ ſit: debemusa raptu Heicnin
. eipere: nõ a Læda: quæ Helenam Senulit: ergo præcepta dat in breuẽ narrationem: quæ in imtio nat
Aemmno rationis:quæ in fine:quæ in medio ſerua re debeamus:atq; hoc præceptum de initio narrationis eſt:
Euuder quod ait:Breuiserit:iſi unde neceſſe eſtunde initium ſumet mnonabultimo repetet. Etſi cuiusrei
lm ſatis erit: ſummã dixiſſe. eiuspartesnõ dicẽtur: utputa cũ ſufficiat dicere occidit: & non dicamus: &
Nr uoluit: potuit: & occidit. Cum harum partiũ ſumma: ſioccidit: & hoc dixiſſeſufficiat. Vcgehoc o
— pceptum de medio narrationis eſſe
nol etſi cuius rei ſatis erit ſummã dixiſſe eius Ptis nõdicen põt. Er vslegiin⸗ ⸗ ſitu opusẽ o
dons tur. Nam ſæpe ſatiseſt:quid factũ ſit dicere:nõ utenar ꝗquod ſit opn ſtinarrattcep un
welen ras:quẽadmodu factũ ſit: etſi nõ lõgius ꝗᷓ ſitu opusẽ diitur. i.ſi narresquouſq; narrãcdtm
i äs
aa ſcribitur:etſi ita dicetur:ut nonung ex e0: quod dictũ forn ger fecit Per t Hmni e ine
J 5õäs Tii dimidium:cotradicit: Narandu
threr ſit id quod dictum nõ eſt imelligatur: etſi non modo queadmmclu fortiterfeoeir mder
Eeberi id quod obeſt: uerũ etiam id quod nec obeſt:nec iuuat c ndnwdum ciuitatẽ regreſſuſ
.ot e. R. 6 i , Ir e ſ it: & quẽadmodũ præmiũ petierit:
iͤn⸗ præteribitur. Etſi ſemel unumquodq; dicetur:etſinon &Eicdmodumrete Ctradictimnat
delce⸗ abeo in quo proxime deſitum erit incipieturx deinceps Veꝑ hoc præceptũ de fine narratio
cin Ac multos imitatio breuitatis decipit: ut com ſe breues niseſt: Etſinullã irem aliam tranſi
— I — - bitur. ſ. ut illa tm narres: quæ ad cau
nde uiter dicant:nõut oĩo paucas res dicãt:et non plures ſin: &α uæ ad negociu mimme per
, — tint. Etſi ita dicet᷑: ut nõnunqᷓ ex eo
m⸗ neceſſe ſit. nam plæriſq; breuiter dicere uidetur:qui ita quod dictũ ſit:id quod nõ ſit dictũ
Wmur dicũt: Acceſſi ad ædes:puerum uocaui: Reſpõdit quæ ſtelligat. Vt poſita ſecũ daquæ füt
— . 1 d. — ſua prima declararent. Si dicas in cũ
rbrus ſiui dominũ:domi negauit eẽ:hæc tametſi tot res bre- reuerſuseſſem utiq;: cũ dicis reuer
l uius nõ potuit dicere:tamẽ ꝗa ſatis fuerat dixiſſe do⸗ ſusoſtendiſti: &profectũ neſcioquo
Ruü neoatit eſſ. — e . dr & peruẽiſſe poſtremũ reuerſum. Et
minũ negauit eſſe domi. Fit rerũ multitudine lõgus. ſinon modo ĩd quod obeſt: ue etiã
“ Quare hoc quoq; in genere uitanda eſt breuitat S imi id quod neq; obeſt: nec adiuuat p̃te
‚,N . Eriar: ribitur. Etenim qui breuitati ſtuder
Mn tatio:et no minus reru non neceflariaru: ꝗᷓ uerborum non modoilla in narratione pᷣteriæe
⸗ multitudine ſuperſedẽdum ẽ. Aperta autẽ narratio po debet: quæobfutura ſũt: uerum etiã
rmehl .r. . . r I. . . . . 1 illa:q nihil ꝓfutura: &ſi ſemel unũᷣ
tmunmnd ””ä PpPprætereantur: quæ aut obfutura ſũt
aut nihil ꝓfutura:ueꝶetiam illa: quæ proſunt:ut ſemel dicant᷑ nõ bis: his autamplius. Etſi non ab
em xo: quo in proximo deſitũ erit deinceps incipiet. Præceptũ omne duplex ẽ. nunc,noſtendit quid fa
Cahmenn ciẽdũ ſitnũc ꝗd nõ faciẽdũ. Ita hic Ci. in ſupioribusoſtendit ꝗd eẽt i narratiõe faciendum: nuũc oſtẽ
innut: dit ꝗd ſit nõ iciẽdum. Etſi nõ ab eo inqt: quo ĩ proximo deſitũ erit: deincepsincipiet i.ne a re illa:
limsene quam nuper diximus ad aliam rem ſumapnusexordiu. Si dicas pfectus urbe ſum: & cum eſſem ꝓfe
n ſed e Ausac uill ueni: & cum ueniſſem. Quare hisqui breuiternarraturus iterare mhil debet. Acmul
ron, tos imitatio breuitatisdecipit: ut cũ ſe breuesputent eẽ longiſſimi ſint. Sæpe inꝗt:&ſi dictioĩ uerbis
canrl breuis eſt: tñ lõga efficitur: cumnõneceſſariæ res in narratione ponuũtur. Quodut nos nõ prætereat
daum primo nobis dicendum eſt: quẽadmodum poſſumus intelligere ꝙ ubicunq; dicta ſint ſingula uerba
uredon ſignificant res ſuas ſingulas:ut ſedet:currit: eo:uenio.ltem copulatio ratõalis uerbog Hõ
aoeh rem continet. Maximeautẽ ſi in narratione ſit: cum pᷣmiſſa uerba tertia perſona cõcludit: ut. M. Le
Nuoen pido cum omnibus copiis Italia pulſo ſegnior: neq; minusgrauis: & multiplex cura partesexercebat
Mrud hæc tertia perſona unam rem fecitomnium ſuperioge. Itaq; ĩ oratõe tot res erunt:quot erunttertiæ ꝑp
Unis ſonæ. Ergo in hacoratõe: Acceſſiad ædes: puege euocaui. Reſpondit quæſiui dominum: domi nega
roco uit eſſe. Quare cum ſufficere dominegauit eſſe: abundabit rebusſuperfluis: quia dixit ante reſſ bon
Eypkadi⸗ dit. lta ergo multos imitatio breuitatisdecipit. Qui cum resbreuiſſime dicant: tamenquia plures .
nxccnt. quam oportet dicunt: incipiunt breues non eſſe. Quamobrem inquit:ſi breueseſſe e uolumus non 10
GAe Ium uerba non neceſſaria præterire debemus: ſed etiam res. Apertaautem narratio poterit eſſe e.Di
Cllngöe xit quemadmodum breuis narratio eſſe poſſit. Nunequemadmodum aperta eſſe poſſit: exponit.
GiGNO. Iiud autem perſpicere debemus: &mn apertamnarrationem illa dat præcepta: quæ& in reuem.
ſe Hic etiam quid in principio apertæ narrationis: quid in fine: quid in medio facere debeamus oſten
ne hen dit. Nunc itaq; totam complectitur narrationem: cum ait: Aperta autem narratio poterit eſſe: ſi ut
an quicque primum geſtum erit: ita primum exponetur: ſcilicet ut non peruerſo narrandi ordine-
mano
ſD

.
2 4
fiat iudicibus in cognitõe confuſio: & reꝶ ac tẽpoꝶ ordo ſeruabitur. ſ. ne id primũ narres: quod po
ſtea factum é. Quod ſi feceris: & in re& & in tempogꝶ ordine deliquiſti. Vr ita narrent: ut geſtæ res adm
erunt:aut ut potuiſſegeri uidebuntur: hoc ẽ quod ait ſupra in definitiõe narratiõtis, Narratio ẽ re nc
rũ geſtaꝑ: aut ut geſtaꝑ expoſitio.i. uera & ueriſinulis. Hic erit cõſiderandũ ne ꝗd perturbatett ſule
in pceptis breuis narrationis primũ oſtẽdit ꝗd faciendũ eſſet: demde ꝗd nõ faciendũuta & hicoſte Nrrn
dit primo ꝗd faciendũ eſſet: tum ꝗd nõ faciendu. Cõſiderandũ inꝗt erit:ne ꝗd perturbate dicat:
.iaſi reꝶ ac tempog& innarrationeor . ” . Ld
o do mutet Deinde anu⸗ Ne 2 cõ̊ expòetur:et reru ac teporu ordo ſeruabitur: ut ita nar ſun
torte.i.cũ interdu nõ facilistraſitus ” TFr. ⸗ rnn
ac directus ẽ:ſed obſcurus, Nequ rẽtur: ut geſtæ res erũt: autut potuiſſe geri uidebutur n
in aliã em trãſeat:ne onis re us Hic erit cõſiderandũ ne 94 pertu ate:neq; contorte rl
da præſens negociũ pertinẽtibusnõ ⸗/ — 1.gH 1. 1,
narranda: atq; aliena narremus: hoc dicatur nequã ĩ alia rc tra ſeatur: ne abultimo repe 12 oßent
præceptũ ẽt de breuinarfatione de tur: ne ad extremuũ procedatur: ne ꝗd quod ad rẽ pri-
dit. Et ſi innullam rẽ traſibitur: ne „ r e nr PrerIitate ſi .
ab ultio repetat: ita ut ſupra de bre neat prætercatur: ctOιπσπαπ 1ααρα de breuitate ſur te
ui narratione:ſi undencecfcr:mnde hoc quoq; in genere ſunt conſeruanda. Nam ſæpe res
initiũ ſumet᷑: nec abultimo repete S äl Llul
ner mdDete oa ngitudine magis ꝗᷓ obſcuritate nar
tur. Veꝶ hoc præceptũ ẽt hic Äe ini parum ĩtellecta lo gitud nen 81 Jobſe iaten Ar. cia
tio narratois Eine a extremum pro rationis. Ac uerbis quoq; dilucidis utendũ eſt:quo de 1
deat: ita ut ſupra de breui narratiè genere dicondum é in præceptis elocutionis. Probabi e
ne. Et ſi nõ lõgus:qᷓ quod ſitu opusẽ d⸗ r. õ „ʒ ln
narrando pcedet. Vege hoc pceptũ ls erit narratio: ſi mn ea uidebuntur ineſſe ea:quæ ſolẽt
ẽt hic de fine narratiomis entad Npparere in ueritate: ſi perſonarũ dignitates ſeruabun Hc
tremũ prodeat:ne qd quod ad kem *†ᷣ 1 H.. . tetlre
narratõisct:ita ut principii untiũ eſt, qiuidebũtur. Si tempus idoneu: ſi ſpacii ſatis: ſi locus wor
ſi ab ultimo repetat: finis aũt ſi ad 1IL— . -.r Cunn
extremũ prodeat. Deiñ cõcludit: lI oportunus ad eãdẽ rẽ: qua de re narrabitur fuiſſe oſtẽ
la inqr ola de breui narratione pce qetur:ſi res et ad eorum quiagent naturãa: etad uulgi l
ta ẽt inaperta nobis ſeruãda ſunt. „ 1 Hb cemus
am utapertanõ poſii eẽ narratio vumore et ad coru qui audient opinione accõmoda- Auud
nõ ĩtelligit. i/aperta nõ ẽ lõgitudine bitur. Acueri quidẽ ſimilis ex his ratiõibus eẽ poterit. ünd
magis ꝗᷓ obſcuritate. Ergo aut apta . . «”ð”ßsl ue
ſt narratio: & ut ĩtelligit minime lö .
ga. i. breuis eſſe debebit. Præterea inqt: ut aptã hẽamusnarrationẽ: uti inꝗt dilucido: ac de ꝓpxim oe
petito ſermone debemus. Probabilis erit narratio:ſi in ea uidebunt ieſſe ea quæ ſolẽtapparere ĩ ueri Du
tate. Secũdũ ordinẽ diuiſionis ſuæ: poſtꝗᷓ de breui &aperta narratiõe tractauit. Nũc ĩcipit de narra
tiõe ꝓbabili diſputare. Probabilis inꝗt erit narratio: ſi ĩ ea fuerint illa oĩa: ꝗbus ſolet ueritas ĩueniri. dcon
nã ĩi his ſeptẽ oĩsad fidẽ argumẽtatio cõtinet᷑. Septẽ illa ſupiora:ꝗs: qd:cur: ubi:ꝗdo:quẽadmodũ: tennn
ꝗbus adminiculis oẽsartiũ ſcriptores tractauerunt: & ĩ pceptis ſuaꝑ artiũ reliquerut. Veꝶ Cic. rege
ac tẽpoꝶ pſonaꝶq; cõſiderãs naturã: addidit illisoĩbus octauãopinionẽ: &recte. Res. n. oẽs nõ per ſe coſu
ſunt: nec ex natura ualẽt: ſed opinione. Neq; n. cu dicimustumcã: p ſe ipſam itelligimus tunicam eẽ reqlie
qua ueſtimur: ſed ꝗa noſtra nobisopinione pſuaſumẽ c gudierimustunicam itelligimus rẽ eẽ qua Au

ueſtimur. Et reliqua ſimiliter colligere poſſumus. Ergo Ci. oia dicit. Hãc uero opimonẽ ĩtribusple nentr
nam eẽ dicit:ſi id quod dicimusa noſtra natura nõabhorreat.i. ab eoꝶ natura: ꝓ ꝗbusagimus,. ſ. ne ſei
de pudicitia agat leno:de caſtitate meretrix: ꝙ ſi fiat ꝓbabilisnarratio nõ exit. Deinde ut id qd agi a
musa populi rumorenõ abhorreat. ſ. necõtra cõſuetudinẽaudiẽtiũ loqris. Sapud romanos narres lutq
cõtra iuſticiã:&ſi apud ſitchas mores barbaros rephẽdas.Poſtremo ſi id ꝗqd agimuscũ eog qcũq; au
diunt iudicaturi opintone cõſentiat. Itaq;narrationẽ ꝓbabilẽ eẽ dicit:ſi ea ſint ſeptẽ illa ꝗs:qd:cur nc⸗
ubi:qñũ:quẽadmodũ: qbus adminiculis:ſed cũ oĩa hic poſuerit:unũ nõpoſuit.i.modũ qd quẽad atgeſt
modũu. Et recte modũ ſter pᷣcepta ꝓbabilis narrationis nõpoſuit. Nõ. n. ĩ mõdo fides fit:ſed magis au
xeſis criminis. Et qm p̃cepta hæc:&ad cõiecturã accõmodãda erãt: ubi factũ negat: merito moduseſ

ſe non debuit:quia modus non excutit iniſi cum factum cõcedit. Cum autẽ ĩ cõiectura: ubi factum Nerini
. negatur oĩo eẽnõ poterit: multomagis alibi modus nõ erit. Si aut in reliꝗs ſtatibus fueritauxeſis fa ucti
cti eritnõ ꝓbabilisnarrationisexpoſitio. Ergo hic uideamusſeptẽ illa abſiq; ſolo modo. bPerſona: ſi Uomn
perſonag dignitates ſeruabuntur. Cauſa: ſi cauſæ factog extabunt. Facultas: ſi fuiſſe facultates Mite
uidebuntur. Tempus: ſi tempus idoneum. Locus: ſi Iocus oportunus. Videamus & opinionem: nten
quæ hisgĩbus quoq; a Ci. addita e. Si res & ad eog q agent naturam: &ad uulgi morem: & ad eoꝶ ꝗ licon
audiunt pinionem accõmodabitur. Si perſonaꝶ dignitates ſeruabunt:nõ honores:ſed proutqᷓꝗ: Qlldi
digna ſit. & tempus idoneumſi ſpaciiſatis. Duoò ſunt tempora: unum per ſpaciumi. per interual keseni
lus: Aliud per oportunitatem Spacium é: ut unus alter: multi dies: menſis: menſes: anni. Oportuni waerfi
tas eſt occaſio ex hominum actibus facta: ut bellum: pax: ludi: ſeditio: hoc eſt ergo quod ait: S tem tnnn

“
civer
enart
wod:
ic. 1
ncame
teegu
boppe
51. ne
des
Snan
iig

Cuc

ultates
ſoven⸗
deo

vortun
8 lem

pus idoneum ſi ſpacii ſatis. Iam cumait. Si tempusidoneum:

oſtendit tempus eẽ per oportunitatem

lllud aut præterea conſiderare oportebit: ſupra docuit quæ in narratione ſeruanda ſint:& quem

admodũ faciẽda. Nunc in ipſam narrationẽ quatuor Præcepta dat,. Quæſtio eſt enim: anubiq; nar/

randũ ſit. Deinde ſi narrandũ: quo loco narrandũ. Poſtremo ſi ita narretu r: quẽadmodũ cauſa po
ſtulet. Non ubiq; narrandũ Einquit. Etenim cum obeſtnarratio prætereũda : Et cum nihil ꝓdeſt
prætereũda ẽ. Deinde inꝗt uidendũ ẽ: quo loco narrandũ ſit. Sæpe enim poſt argumẽta narrandũ

Illud aũt præterea cõſiderare oportebit: ne aut cũ ob
ſit narratio: aut cũ nihil proſit ĩterponatur:tũc:aut nõ
loco:aut nõ quemadmodum cauſa poſtulat narretur
Obeſt tũ cũ ipſius rei geſtæ expoſitio magnã excipit
offenſionẽ:quã argumentãdo et cauſam a gendo leni
ter oportebit. Quod cũ acciderit mẽbrati oportebit
ꝑtes rei geſtæ diſpargere in cãm:et ad unãquaq; rẽ cõ
feſtim ratiõem accõmodare ut uulneri præſto ſit me
dicamẽtũ: et odiũ ſtatim defenſio mitiget. Nihuil pro
deſt narratio:tũc cũ aut ab aduerſariis re expoſita no
ſtra nihil intereſt iterũ aut alio modo narrare aut ab
his qui audiunt ita tenetur negociũ. ut noſtra nihilĩ
terſit eosalio pacto docere. Quod cum acciderit om
nino narratione ſuperſedendum eſt. Nõ loco dicitur
cum nõ in ea parte orationis collocatur in qua res po
ſtulet:quo de genere agemus cum de diſpoſitione di
cemus:nam hoc ad diſpoſitionem pertinet. Non quẽ
admodum cauſa poſtulat narratur: cum aut id quod
aduerſario prodeſt dilucide et ornate exponitur: aut

quod ipſum adiuuat obſcure dicitur et negligenter.

Quareut hoc uitium uitetur omnia torquenda ſunt
ad commodum ſuæ cauſæ contraria quæ præteriri po
terunt prætereundo: quæ illius erunt leuiter attin gẽ⸗
do ſua diligenter: et enodate narrãdo. Ac de narratio

ne quidem ſats dictum uidetur: deinceps ad partitio

nem tranſeamus. Recte habita in cauſa partitio illu-
ſtrẽ et ꝑſpicuam totam efficitorationẽ. Eius ꝑtes duæ
ſunt:quarumutraq; magnopere ad aperiendam cau
ſam etad conſtituendam pertinet cõtrouerſiã. Vna

Pars eſt quæ quid cum aduerſariis conueniat: et quid

eſt ut Ci. in milomana fecit. Poſtrẽo
ſecũdũ cauſæ genus narrandũ eſt:
ut quod non eſt prætereundum non
Prætereasquod prætereũdum præ
tereas. Obeſt tũc cũ ipſius rei geſtæ
expoſitio magnã excipit offenſionẽ
beſt inquit narratio: ſi cũ aperis:
atq; inſinuas rei geſtæ qualitatẽ ne⸗
ceſſe habes tibi auditorem reddere
infeſum. Quod cum contingit non
contexte inquitnarrare debebis: nec
cauſam omne iudicare: ſed ſingulas
cauſæ pertes proponer̃:& his ſtatim
argumenta ſupponere: ut res dubia
fidẽ p agẽtis accipiat uolũtate. Præ
terea inꝗt cũ nihil prodeſt narratio

Præteriri debet. Nihil autẽ prodeſt
harratio: tum cũ itaab aduerſariis

cã luckcibus expoſita ẽ ut a nobis ali
ter nirrandũ nõ ſit. Deniq; iã ſupra
diximusñ ĩterdũ oportuno loco po
ni narrationem, Verum hoc genus
pᷣcepti differt in id tempus: quo de
diſpoſitione dicturusẽ: nõ quemad
modũ cauſa poſtulat narratur. Præ
uaricatio duobus modisfit ſi utilia
noſtræ cauſæ cum obſcuritate dica
mus aut utilia aduerſariorũ mani⸗
feſte: atq; aperte proferamus, Veꝑꝶ
hæc tunc uitia ſunt ſi cũ id facimus
nihil nobis prodeſt. Sæpe enim pro
deſt: ut tali puaricatiõe aliud quod
uolumus obtinere poſſumus. Nã ut
obtineat Dauus ne Chremesdet fili

am bPãaphilio apte narrat id quod cõ
tra Pamphilũ poterat uideri illũ

peregrinam amae: & filiuũ ex ea ſu/
ſcepiſſe. Nunc ſecũdũ ordinem po
ſitæ narrationis ad partitionis pce/
pta ueniamus. Recte habita ĩ cau
ſa partitio illuſtrẽ:& perſpicuamto

tam efficit orationem. Anteꝗᷓ de p/

ceptis partitionis dicamus prius di
cẽdũ uideturquid interſit iter par
titionẽ & diuiſionem. Partitio ẽ to
tiuscauſæ per partes cõſtitutio: diui

ffe eſt reruũ ſub partitione iacentiũ
Verũ hic hoc animaduertẽdũ ẽ:ut definitionẽ partitionis:no

nab eo quid faciat collegerit. Recte

inquithabita in cauſa partitio illuſtrẽ & perſpicuã totam efficit orationẽ. Narrationis porro defini

tionem ab eo qd ſit ſcimuseẽ collectã. Narratio ẽ rerũ geſtarũ: aut ut geſtarũ expoſitio. Dicit itaq;

partitionẽ duas habere artes:Oiſtributionẽ: & aliam quæ oſtẽdit ꝗd aduerſarii confiteant:& ꝗdĩ
contentione uerſetur. Verũ utrunq; harum partium duplex effectuseſt, Aperit cauſam & cõtrouer

ſiã conſtituit. Aliud cẽ.n. quod aperit cauſã laliud quod conſtituit controuerſiam: Namq; tur
cauſa in narrationenin qua etiã ſi intelligit:quæ ſit cõtrouerſia: nõ tñ aboratore cõſtituit. Cõ

1tue

rec enim ꝓponere & dicere quid in cõtrouerſia ſit. Ergo in narratione aperit cauſa non cõſtituit cõ
trouerſia. At in partitione tãetſi aperit cauſa: tñ ſed utrunq; fiat. Namaperit utiq; cauſom. quia par
titur:quãꝗᷓ alio cõſtieuit᷑ controuerſia: ut non modoa perit ꝗᷓ in narratione. Cum enim dicit ictu

rus ſum de illo aperta eſt cauſa partitione:hoc eſt diſtributione. Item in alia partitione cum dicit ij

lud manifeſtum ẽnon negatur.Illud negatur utiq; aperit cauſa:ſed partitione ut diximus in eo ta-

mẽ & cõſtituit cõtrouerſia cũ qd in confeſſione ſit docet quid in negatione. Alia auũt partitio: quæ
diſtributio nuncupatur: poteſt aperire tantũ cam res enumerando: A”At cumueluerba iunguntur: uel

oratio quæ dicat de his eſſe dicendũ: tuncconſtituitur Srraluerſia Quaſtor uerres fuit legatus p/
tor urbanus: prætor ſicilienſis. Hoc ſolũ dicere aperire cauſam eſt: ſe

At uero illud adiungere quare hæc
erit quadripartita diſtributio toti/
usaccuſationis meæ. hoc ẽ cõſtituer̃
cõtrouerſiã.Itaq; ut diximus ptitio
ſpecies habet duas: unã quæ ꝗd cũ
aduerſariis conueniat docet & ꝗd ĩ
cõtrouerſia ſit. Altera quæ diſtribu
tionẽ habet mẽbrog ĩ reliquã orati
onẽ. Illa ſuperior ſpeciescu ꝓpoſue
rit ꝗd cõuelat ad ipſã ad fe ĩcliat: ut
ꝓ ſe faciat id qd aduerſarius cõfitet

Poſtea uero ſubiũgit id quod ſit ĩ

controuerſia. Facit hoc Gcero p/

Tullio. Dicã inꝗt uim factã. A. P. Fa

bii familia. Aduerſarii ñ negãt. Hic
propoſuit:quod aduerſarii fatean-/
tur. Deinde ipſum pro ſe fecit dicen

do damnũ datũ eẽ. M. Tullio. Cö-*

cedis uici unam rem. item adunxit
alterã partẽtĩ qua cõfeſſionẽ docet.
cũ dicit. Ni hominibus armatis nõ
negas. Vici alterã poſt ꝗd in cõtro/

uerſia ſit propõit cũ dicit. Dolo ma

lo factũ negas:de hoc iudiciũ ẽ: ſed
qm nõ i omni negocio aduerſaſius
fatetur illa altera adhibẽdi partitio
eſt:quæ diſtributio nucupat: ubito
tius cauſæ mẽbraponuntur. Verũ
hæc mẽbra aut ea ſunt quæ uere in

₰

in cõtrouerſia relinquatur oſtẽdit:ex qua certũ quod

dam deſtinatur: auditori:ĩ quo animum debeat habe
re occupatum. Altera ẽ in qua rerum earum de qbus
erimus dicturi breuiter expoſitio ponitur diſtributa
ex qua cõficitur: ut certas animo res teneat auditor:ꝗ
bus dictis peroratum fore intelligat. Nunc utroq; ge

nere partitionis:quẽadmodũ cõueniat uti breuter di
cendũ uidetur. Quæ partitio ꝗd cõueniat: aut ꝗd nõ
cõueniat oſtẽdit. Sed debet illud quod cõuenit incli
nare ad ſyæ cauſæ cõmodum hoc modo. Interfectã

eſſe matrem a filio conuenit mihi cum aduerſariis:
Item a Clitemneſtra interfectũ Agamẽnonem cõ
uenit:nam hic uterq; et id poſuit: quod cõueniebat:

et tamẽ ſuæ cauſæ conſuluit cõmodo. Deinde ꝗd cõ

trouerſiæ ſit ponẽdum ẽ in iudicationis expoſitione
quæ quẽadmodum ĩueniretur ante dictũ eſt: quæ au

tem partitio rerũ indiſtributarum cõtinet expoſitio
nẽ:hæc habere debet breuitatẽ abſolutionẽ: paucitatẽ

eodẽ negocio cõtinẽt ut ĩ uerrinisde quæſtura: de legatiõe: de p̃tura urbana de p̃tura ſiciliéſi. Ouvã
ꝗqdripartitã diſtributionẽ totiusaccuſationisſuæ. Tul, eẽ dixit. Item illa diſtributio de frumentoꝗᷓ
fecit dicẽdo emptũ decumanũ æſtimatũ Aut ſi partitio de ipſa cauſa nõ ſumit: ea mẽbra ponitorà

tor quæ ipſæ igenio inuenit. & ſibi ipſa

dicẽda coſtituit: nõ ex negocii factisad cauſã ſumptis: ſedar

gumẽtatione oratoris ĩ cã collocatis: ut in diuinatione. Ergo ſi itelligo ſicut de pecuniis repetundis
quæſtio ſit ſi nomẽ cuiuſpiã deferatur. Hæc duo ĩ primis expectari oportere quæ maxie auétorẽ ue
Iint hi:q eas iniurias paſſi ſint:& quem minime uelint hi: qui eas iniurias feciſſe arguant. ltẽ pro
ſexto Roſcio cũ unum crimẽ ſit parricidii. Ac propterea unum negocium partitur gamen Tullius
non cauſam:ſed orationem dicendo in crimen audaciam & in potentiam. Criminis confictionem.
Accuſator erutius ſuſcepit. Audaciæ partes Roſcii ſibꝰ depopoſcerunt Criſogonusautem potentia
pugnat. Altera eſt: in qua rerum earum: de quibuserimus dicturi breuiter expoſitio ponit. Parti/
tionis duæ partes ſunt: una quæ quid cum aduerſariis cõueniat indicat: & qd ĩ cõtrouerſia ſit demõ
ſtrat. Altera quæ dicit diſtributio: hæc eadé duplex. nam autea mẽbra cõtinet: quæ ĩcauſaſunt aut
eaquæ ingenio fingit orator. Quibus dictis intelligat fore peroratũ, Præcipit in partitione comple
tanihil amplius dicamus præter concluſionem. Quæ partitio quid conueniat: aut quidnõ conue-/

partitione ꝑ diſtributionem

niat: oſtẽdit. In hac partitione id quod aduerſarius cõfitetur ad cauſæ noſtræ cõmodũ nos docet in
clinare debere. Et dat exemplum. Si dicataccuſator matrem occiſam ab Oreſte filio conſtat. Iam
cum ait matremia filio conſtatocciſſam:id quod aduerſarius confitetur ad ſe inclinat. Cõſideratio
ne enim ſanguinisnon uidetur debuiſſe a filio matrem occidi.Deindeſi dicat Oreſtesuel eius de/
fenſor conſtata Clytemneſtra Agamẽnonem maritum occiſum confeſſionem aduerſarii ſine du/
bioad ſe inclinat. Conſideratione emm iuris occidi maritusabuxore non debuit. Iam quid in con/

erouerſia ſit ex iudicatione colligitur: ideſtan recte Oreſtesmatrem occiderit: cum illa patrem oc

ciderit Oreſtis: Quare accuſatoris talis erit partitio. Interfectam matrem a filio: cũ aduerſariis mi

hi cõtenit: cum ilſa occiderit Agamẽnone : ana frliooccidi debuerit: Quæſtio ẽ rei uero taliserit
artido. Interfectãa Clytẽneſtra Agamẽnonẽ cõuenit: ana filio Clytẽneſtra debuerit occidi. Quæ

ioẽ: quæ aũt partitio rerũ diſtributarũ cõtinet expoſitionẽ: hæc habere debet breuitatẽ abſolu/

tionẽ paucitatẽ. In oĩ diſtributione: ſiue quã habet orator ĩ mẽbrisnegocii: ſiue ꝗᷓ ĩ mẽbris:quæ ipfe

format & fingit dicẽda ſemare debet hæc tria: breuitatẽ: abſolutionẽ: pa ucitatẽ. Breuitasĩ uerbis ẽ

n⸗

r
busi⸗
Giur
Ene⸗
mim
lei
Purt

r
ſter⸗
ci
pau
Utar
Pars
nü
ceno
pert⸗
plici
moc
detu
ſ⸗
gide
jennan
huec
ſobt
ſpece
porthr
latio:c
P
cede
Ghe
Wer

144 l—
hüſe
cie
hom
dan

mcen
eot
n r
mtunul
oatus
tonen

eahb⸗
E Cb
nbu
üm
8
euter c

ugan
ut ind
nrteul

lethos⸗

onemd
eniebat
ege co
Olone
e
ol

☛☚

memo
Nonitora
asſecdar
Wemndis
usoree
i. kino
n potemn
t. bun,
ſtdeno⸗
ionta
econe
Gn.In
Sceraro
leiuse/

iſe

abſolutio in toto:pauvxitas ſn generibus. Breuitas eſt oum niſi neceſſiriumnullum aſſumitur ue
pũuũ: ut ſi ſie partiamur. Dicẽus de decumano frumẽto: deĩide de empto: poſtremo de æſtimato: nũc
dicemus de decumano frumento. Deinde ubi maius eſt crimen de eo:quod ſolet publicis preciis cõ

arari. Poſtremo ubi nihil auaritia uerris intactum reliquit: dicemus etiam de æſtimato frumento
Rier itaq; ſuperflua uerborum in breuitate partitionis uitare debemus: ut animus auditorisnõ uer
bis:ſed rebus potius occupetur. Hæc in hocgenere iccirco eſt utilis: in hoc genere:idefſt in diſtribu
tione breuitasutiliséad animos au

Breuitas ẽ cum nihil neceſſariũ nullũ aſſumituruer- ditorũ nõ uerbis: ſed rebus potius

. .— .„ occupãdos. Abſolutio eſt: per quã
bum:hæc ĩ hoc genere: iccirco utilis eſt: quod ipſis re omnia quæ incidũt in cauſam gene
bus et partibus cauſq non uerbis:ne ꝑ extraneis orna ra: de quibus dicẽdum eſt amplecti
E mar. Abſolutionem tuhc facimusſi

mentis animus auditoris tenẽdus ẽ. Abſolutio ẽ:per ommia qux mcidt ncauſam par-
gquam omnla:quæ incidũt in cauſam genere:d e ꝗbas tientes ponamus.Hæc quæ incidut

omnia nuc ſpeciebusconfici poſſũt

dicendũ ẽ amplectimur. In qua partitione uidendũ nac generibiis: quonlam autem ſpe

eſt:ne aut aliquod Senus utile relinquatur:aut ſero ex cierũ maior ẽ multitudo: ãguſtior
rartitionem id quod uitioſiſſimũ ac tu m generü uis& natura quippe cum ge
tra partitionem id quod aitioſiſſimũ ac turpiſſimũ nusmi tas in ſe ſpeciescontineat:
inferatur. Paucitas in partitionẽ ſeruatur: ſigenera ficit hartitions ge Pecigbur oĩbus
. . ne nermivte dim varti- Cauſæ incidentibus abſolutionẽ ꝗ/
bus implica tur. Na genus eſt quod plures P tes ample titione ꝓponit:ſed peccat:quod ſpe

. 1 . .r iz. * cierum latt tributio eſt & ĩ par
rur: x ſubeſt generi: ut endus:ſed ea cierum latior diſ ri P
ctitur: ut aĩal pars ẽ quæ ſubeſt generi:ut equus:fed ea, tier druunbiuscnamnquaiuor para

dẽ res ſæpe alii genus:alii pars eẽ põt. Nã homo pirs tesomnino eſſe non debent. Ergo ut

animalis eſtthebani aut troiani genus. Hæc igitur di abſolutiomelius idiſtributione ſer
uetur:ſpecies illæœ ad genera reſeruã

ligẽtius ĩducitur deſcriptio ut aꝑte ĩtelle cta generali dxæ ſunt: ut paucisgeneribus cu ſpe/
partitione paucitas generum ĩ partitiõe ſeruari poſſit ciesomms complex fuerimus abſo
Ee lunutionem conficiamus: quod omnia
ora e l 8paucittaté qd genera: quæ icidunt
ĩ cãm ĩ diſtributiõe collocamus:ne aurutile aliqd genus p̃tereamus: ut poſtea cãæ quod ẽ uitioſius
iferamus. Paucitas ĩ ptitiõe ſeruat᷑: ſi genera ipſa reg ponũt. Tuc ĩꝗt pauca ĩ partitione collocãus
cũ ꝗd ſitgenus qd ſit ſpecies iãſcimus:nec cũ generibus ſpeties iplicemus. Itaq; ſi ſtudere uolumus.
paucitatiiẽt genera pauca ĩ ptitione collocarè debemus. Nã genus ẽ quod plures ptesamplectitur

utanimal. Parsẽ quæ ſubeſt generi ut equus ON græci ſubſtãtiæ & accidẽti genus ponũtſed ñn bene

pars enim oĩs generi ſuo ſimiliseẽ debet. Subſtãtia porro res ẽ: quæ aliis rebus ſubeſt capax acciden

tiũ qualitatum. Deinde accidẽs ẽ id quod in ſubſtãtia cadit. Quare qm illud ſuperius ONutrunq;

eæẽ non põt:nõ recte ſubſtantiæ & accidẽti genus factũ ẽ. Ergo qm præcipimus: ut ſpeciesgeneri ſeni/

per ſimiliseẽ debeat uideamus: ubi hic Cice. quaſi uideat erraſſe. Nõ poſuit hominem reſpectu du
plici utad inferiora genus ſit:ad ſuperiora ſpecies:huic animal ppoſuit ut ſpeciẽ faceret id quod ho
mo cũ id ipſum genus uelletoſtẽdere: quod homo ſubucit huic ſpeciẽ romanu thebanu. Nõnę ui

detur eẽ uitioſum:quod cũ homo ſubſtantia ſit: romanusaũt aut thebanusaccidẽs. Etenim parũ re

cta ſubiectio ẽ ſub eo quod ſubſtãtia ſitid quod ẽaccidẽs collocari. nam rectũ illud præceptũ ẽĩ fa
ciẽdisgeneribus& ſpecibus & indiuiduis: rem aut ſubſtãtialẽ in omnibuseſſeſeruanda, aut accidẽéta

lem: ut cũ in genere ſit: ſubſtãtia & ĩ genere: & in ſpecie & indiuiduo ſit. Animal namq; ſubſtãtia eſt.
huiccũ ſuppono ſpeciẽ ſubſtãtia eẽ debet: ſuppono autem hominem. Item cũ ſupponohomim Ci.
ſubſtãtiã pono. Sic factũ eſt: ut in oĩbus ſubſtantia ſeruaretur pari rõe:ſi id quod ẽaccidensfuerit ẽt
ſpecies accidẽs debeo collocare. Pariter & idiuiduũ ut genus ponã colorem. Accidit enim color cor
pori huio cũ ſuppono ſpeciẽ:albũ: uel nigrũ intelligo:& hoc queq; accidens eſſe. Eritq; etiã ſinuilis
ratio:cũ ſub albo pono hocalbũ:quod ẽ ĩdiuiduũ.Indiuiduũ ẽ quod oculis:digitoq; monſtrat. Er
o&Dι albů & color accidẽtia cũcta ſunt corporis. ſ. Quãobrem romanus & thebanusaccidétia ſünt.
Resduren im ſubſtãtiæ cuilibet:aut hommi aut equo Cicero uero hominẽ ponit. i. ſubſtãtiã: & re

cte facit huic genus dido animal: namqꝗ; animal ſubſtãtia eſt. Non recte aũt cũ honums ſpeciẽ ſup

poneret thebanũ:& troianũ ſupponit: qm hæc ut diximus accidẽtia ſunt: fed hoc fruſtra ĩquæſtio
nem uenit: licet enim id quodaccidẽs ẽ poni ĩ ſubſtãtiã cũ eo ipſo ſibi copulato: cui ſupponit utpu
ta homout diximus aial s ſpecies ẽ hominisuero ſpecies ẽ thebanus: quod ẽaccidẽs hic nen theba
nũ ſolũ audire debeo: ſed hominẽthebanũ: ut ſimul cũ thebano: & homimnẽ audiẽdo faciaid qꝗ' ẽ
accidẽs ſubſtãriale. Quare Cic. recte hominẽ ammalis ſpeciẽ poſuit: & genus: thebanũ auiTroianmi
hom nis: ſcilicet, Itaq; inquit:ideo diligentius genera & ſpecies generũ defimmire uolumusut intelle
ctisaperte generibus quo breuior ſit partitio etiam genera pauca in partitiéne cadem colloccemus.
d ii

tertiũ

Nam qui ita partituroſtendam propter cupi ditatẽ & audaciam &auaritiam aduerſariorum om
A adrempu. perueniſſe. In partitione quædicitur diſtributio tria ſempꝑ dicit eſſe ſer

nia incommo

uanda: breuitatẽ: abſolutionenn paucitatem. Breuitasin uerbiseſt Abſolutio ut omnia genera quæ
in cauſam inciduntĩ partitione ponamus Paucitas ut ſola uerum genera quæ partium genera ſunt
abſq; partibus ſuisin partitione ponamus: & quægenerapartes aliorum generum eſſenõ poſſunt.
Nunc itaq; de paucitate tractatus eſt: & dat exemplum uitioſæ diſtributionis: ideſt in qua genus &

pars eius ſimul poſita ſũt, Nam qui
ita inquit partitur. Oſtendendã pp
cupiditatem & audaciam adueria/
riorum is inqt errauit. Etenim pau
citatẽ ſeruare neſciuit ſiquidem nõ
ſola rerumgenera poſuit:ſed genus

& partem generis. Cupiditas. n. ge

nusẽ parscupiditatis auaritia: ergo
in ſuperioribus quod faciẽdum eẽt
oſtendit nunc quid non faciendum.
Et hæc fere bipartita pceptoꝶ om/
nium diſciplina ẽ. Hoc igituruitã
dum eſt ne cum genus poſug is eius
ſpeciem ſicutialiquam diuerſam ac
diſſimilem partẽ ponas in eadem
partitione. Hoc igitur uitãdum eſt:
ut ſciamus nũc ilſud præcipi: quod
faciendum non ſi :quod ſi in genus
plures incidentꝑartes:id quoocum
in prima partitiõe cauſæ erit ſimpli
citer expoſitum. Gtnera inquit ip̃a
rerum in partitione ponenda ſunt:
ſed ſi cui generi partes ſuas fuerit ne
ceſſe ſupponi. Poſtquam ĩqnit parti
tionem cœpimusexequi: & ad id ge
nus uenerimus:tuc nos ptes eius cõ/

uenit explicare. In ptitõe tñptes ige

neri iũgerenõ debẽus. Intra ctabus.

Quæſtionũ debẽus de generispar⸗
tibus diſputare: Atq; illud quoq; p⸗

tinetad paucitatẽ: q de paucitate

tractatus eſt: atq; illud quoq; pertiz
net ad paucitatẽmgꝗt: ne plura quà
ſatis non demonſtraturos eẽ dicãus
hocmodo ĩꝗt. Oſtẽdã aduerſarios
qc; arguimus: & uoluiſſe & potuiſſe

& feciſſecũ in tertio cũcta ſint. Oei⸗
de iꝗt cũ ſimplex ꝗddã ĩ cõtreuer/
ſia ſit:nos tñ diſtributione utamur.

Ac ſũt alia quoq; præcepta partitio

nũ quæ ad hũc uſum oratoriũ tãto

perc ptincãt. Oſtẽdit ptitionũ mul
ta eẽalia pcepta:ſed ti quæ ad phi⸗/
loſophia:n quæa rhetoricã pertine

ant. Ad philoſophiã ĩqt: de q hæc

ipſa pcepta trãſtulimus: ideo ĩꝗt qa

nihil hoꝶ ĩreliꝗs artibus ĩuenimus
Oſtẽdit hæc de partitionepcepta la
tinos nũqꝗᷓ habuiſſe inartibus fuisſe
primũ traſtuliſſe de græcis: atq; his

de partitione p̃ceptis ĩ oĩ dictiõe me
opor, Adextremũ hoc dat ĩ partitio

one p̃ceptu: ut quod primũĩ parti/
tione ponimusid primum aggredi
anuir et explicemus qd ſecũduũ po
mmusut ſecũdoaggrediamur loco

Nam quiiita patitur oſtẽdã propter cupiditatẽ.et au⸗
daciã et auaritiã aduerſariorũ oĩa ĩcõmoda ad rẽpu.
pueniſſe is nõ intellexit: in partitjone expoſito gener̃
ꝑptem ſe generis admiſcuiſſe. Nam genus eſt oĩum ni
mirũ libidinũ cupiditas: Eius aũt generis ſine dubio
pars eft auaritia:hoc igitur uitandũ ẽ:ne cuius genus
poſueris eius ſecũ ſicuti aliquã diuiſam ꝑtemac diſſi⸗
milem ponas in eadem partitione. Quod ſiquidem
ĩ genus plures incidẽt partes id cum in prima cauſæ
partition erit ſimpliciter expoſitũ diſtribuetur eo tẽ
pore cõmodiſſime.cũ ad ipſum uetũ erit explicãdũ ĩ

cãt didictiõe poſt partitionẽ: atq; illud quoq; ꝑtinet

ad paucitatẽ: ne aut plura: ꝗᷓ ſatis ẽ demonſtraturos
nos eẽ dicãus.hoc mõ. Oſtẽdã aduerſarios id quod ar
guimuset potuiſſe facere:et uoluiſſe et feciſſe nã feciſ

ſe ſatis ẽ oſtẽdere:aut cũ ĩ cã ptitio nulla ſit.et cũ qdda

ſimplex agatur tamẽ utaur diſtributiõe: idq; perraro

poterit accidere. Ac ſunt alia quoq; præcepta partio
nũ.quæ ad hũc uſum oratorium nõ tatopere ꝑtineãt
quæ uerſantur ĩ philoſophia ex ꝗbus hæc ipſa trãſtuli

mus:quæ cõuenite uidebãtur: quorũ nihil icæteris ar

tibus iueniebaus: atq; his de ꝑtitõe præceptis ĩ oĩ dict
one memmiſſe oportebit: ut et pria quæq; ꝑsutexpoſi
ta ẽ ĩ ꝑtitoe ſic ordie trãſigatur:et oibus explicatis ꝑo
ratũ ſit hoc mõ: ut ne ꝗd poſterius præter cõcluſionẽ
iferatur. Particur at apud Terẽ. breuiter et cõmode ſe
nex idria:ꝗ co gnoſcere libertũ uelit eo pacto etuitã

nati et cõſiliu meũ cognoſces et ꝗd facereĩ hacare te

uelim. Itaq; quẽadmodũ in Ptitione expoſuit:ita nar

rat primuũ natiuitã hoc mõ: nam is poſtꝗj exeſſit ex
ephebis ſoſia. Liberius uiuẽdi fuit ptãs:deide ſuũ cõſi

liu et nũc id oꝑãdo.deĩde ꝗd ſoſiã uelit facer̃ id quod

extremũ poſuit ĩ ptitiõe poſtremũ dicit nũc tuũ ẽ offi

ciũ quẽadmodũ igr hic etad primã ꝑtẽ ꝗᷓ acceſſit et oĩ

bus abſolutis finẽ dicẽdi fecit: ſic nobis placet et ad ſin

gulas ꝑtes acceder:et oĩbus abſolutis ꝑorar nũc de cõ

firmatõe deĩceps ita ut ordo ipſe poſtulat præcipiẽdũ

certio poſtremofmitis p ordinẽ ſuũ partibusdictionẽ oẽm extremis epilogis cõcludãus,

tio.

on
al
ihit
wit
cis⸗
Vn

guin
auig
oc⸗

Ar
nic
(ér
per
um

ſe
derſ
teſtt
tiobe
ſou
abal

am

Motr

tur.)
Cezpe

00
unſe

Wide

Priirn
noden
Md
hl
o
u.
tum
Ver.
tom
derſo
Uten

.„
„
.
men
tcleſt Onfirmatio ẽper quâ argumẽtando noſtræ caufæ fidẽ &audtoritatè & firmameti adi
en „ N Dei 31S matslenericg Qaun * 1 E&auctoritaté & firmamẽtũ adiun
nſun LEC ltoratio.Definit ie . rma Sensper quod ẽ: ſed ꝑ id quod facit. Et ꝓaitnoſtræ cãæ
d e. Prceptuta detentoris Aaecu atoris, Vterc;. n. utroc; ſem der utit i. & cõfirmatiõe 5
r. & reprehẽſione. Sire aũt debemus exordiũ: narrationẽ: partitionẽ: & cõcluſionẽ in omnibus cauſæ
Konnc generibus: uel conſtitution bus generali diſciplina eadẽ pcepta retinere. Cõfirmationem uero& re
. prehenſionẽ per ſingula cauſarũ genera: uel ſingulas cõſtitutiones diuerſa & ppria ſemp habere pᷣ/
etan F „ .B . cepta. Nunc itaq; iuxta ordinẽ parti
tiin uidetur. De Confirmatioe.. um rrtmnéstrada⸗ de cõfir/
. fi 10 7 Sr ſtr. mationc.Et qm ut ſupra diximus in
D ſyefide et auctoritatẽ et firmamẽetũ adiũgit ora tutiõibus diuerſa & Ppri haber p/
Ho Hiſe Darti . 7ſer 1 cepta: quia mora eut per ſingulas cõ
Gen H ſarum Senera diuidentut. Verũtamen no incomodũ neral iter & Stiiſe pci vir: ꝗbus de 0
det 1 tiluii at teriã uni Ccilisargumentadi rationtbus tractis i
cclil⸗ uidetur quandã ſllui atc;matetia unin erſam Ante. Shnnianglard genere: uel in omni⸗/
eiden . Permixtamet cõfuſam exponere omniu argumęẽtati bus ſimul cõſtitutiõtbus cõfirniatio
onũ. Poſtaũt tradere quẽadmodum unumquod ; effici ſſit. Er hoc ĩprio libro agit
na mlſa oenms inc iut omne genus: formãq; cauſarũ:
Ne Cau 1 genushinc oĩbus argumẽtãdi rationibus tra⸗ quædam cõitas argumentationum
. ctatis cõfirmari oporteat oẽs res:argumẽtdo confir uelut ſilua ponat. Secundusaũt li⸗
lali IR OPoOrtwet Oc àSSaSI ber hoc cõtinet: ut in ſingulis cauſa⸗/
pin matutaut ex eo quod perſonis: aut ex co quod nego“ rügeneribusac formis ppria & cer/
6 ciis attributum eſt:ac perſonis has tres attributaspuꝰ ta dmerſa: & cepta ſeparét: de pri
tamus E: natt ui t: formã: habitum: f. i mo libro cũctisargumẽtãdi rõibus
1 er mus nome: naturamn UI: orma: abitum attectio tractis per quã argumentando. Hoc
uitel quin & narratio fidẽ facit: ſed nõ argumẽtando fidem & auctoritatẽ& firmamẽtũ. Fides ẽargumẽ
iadi tum: quocrimẽ pbamus. i. fidẽ crinuni faciamus auctoritas é argumentũ ueriusatq; honeſtius: &
cui quaſi neceſſe habeat credi,. Firmamentum ẽ creberrima argumẽtatio Omnes res argumentan
Nrn do confirmãt: aut ex eo ꝙ perſonis: aut ex eo ꝙ negocuscattributũ. Omnis res argumẽtado confir
m mat:ſed quæ in, &&& quæ cauſa dicit: cuiuscauſæ iſta definitio c. Iiscũ certa perſona. Hæc ꝗ
dem omns res ex illis ſeptẽlocis argumẽta cõtrahit: ꝗs: ꝗqd: cur: ubi:quãdo quẽadmodũgꝗbusadni
ürt niculis. Verũ ex his duo prima omnẽ uim argnmẽtatlonis continent quinq; reliqua ſecundo ſubia/
cẽt: itaq; duo hæcprima ꝗs& ꝗd apertioribus nomintbus Ci. & adopus uicinioribus nücupatudeſt
1 perſona & dictũ factũ ne quod negociũ c.Itaq; oĩs rescõfirmat: aut ex attributisperſenæ argumétis
ersa umptis:aut ex attributisnegocio. Perſonis aũt attributa ſunt undecim nomẽ: natura uictus forma
14. habitusaffectio: ſtudiũ cõſilia: facta: caſus:orf̃cnes.Itaq; ſi hæc oĩa attributa perſonæ ſũt: quæ ſit ip
dn ſa perſona uideamus. Nomẽ eẽ nõ põt: ꝗa primu attributũ pſone c. Homo eſſe non põt: ꝗa natuxæ
al perſon v attributũ ẽ: &natura mortaliũ ĩ duo diuidixur: in hoĩes & in feras. Quæ ergopſona. Illa
aA.quæ In ꝓnominibus finitis é: ut ego: tu: ille:hic: hæc: hoc. Itaq; ex perſona nulla argumentatiopꝑpo
n teſt ſumi: cum enim dixero: hic ꝙ argumẽtũ feci? Ex attributis aũt perſonæ ſumit oisargumenta
ore tio breuiter uèl ſub diſtributa: p quæ ſe aperit: & ꝗbusimpletur ipſa perſona attributis ſuis.Igit p/
3 ſonarũ omniũ uis ꝓpbatur. Nomen é quod unicuiq; perſonæ tribuit quo ſuo quæꝗq; ꝓprio & certo uo
R cabulo appellat:anteꝗᷓ ad hocnomẽ:quod definiẽdũ ẽ ueniamus prius de ſignificantia nomiis di
euti camus. Nomẽ hoc:qd ſonatnomẽ quatuor ſignificantias habet: Vna taliseſt quæ i ẽ appellatiõe re
6. rüũ omniu. Verba aũt noſtra oĩa rerũ noia ſunt: ut ſalio:curro. Vtiq; hisoibus noibus res ſignifican/
e rur. Vnde multi illũ ſapientiſſimũ ac beatiſſimũ eẽ dixerũt ꝗ rebusnoia ipoſuit. Certe ut ſciamus
tiunr osẽspartes or̃onis.i.omne quod loꝗmur noiĩia eẽ rerũ: cũ de Sybillæ reſpõſis agreretur. In reſpõſis ãt

ojs octo partes or̃onis fuerint neceſſe erc ait Virgilius/Foliiſq; notas & nomina madat. Ergo hæc
allr una ſignſficãtia noĩsẽ:quæ inomniũ uerboꝶ appellatione ẽ. Alia nonunis ſigniſicâtia talis eſt: qua

ucil unã parté õonisex octo partibusor̃oms uidemus eẽ ſignatã: ut nomẽ: ꝓnomẽ: uerbu, Tertia noĩs p
prii: ut hoĩs:ut deoꝶ. Quarta aũt hæc quadripartita ẽ: qua naugdierſona ſine alterius cẽmu
gol mone ſignat. Et ut ſciannis unã de quatuor hanceé ſignificationẽnoĩs: ſic ꝓpoſuit utoſtẽderet: qd
jeo nomẽ eſſet definiturus. Nomẽ ẽ inquit: quod unicuiq; perſonæ: quo quæq; ſuo proprio & certo uo *
Wel⸗ cabulo appellat. Ergo ut ꝓpriũ perſonæ: hocnomẽ & certũ ſit: per quatuor tendit: pnomẽ:nonien
Cteto cognomẽ:agnomẽ: prænomẽ porro interduũ una: interdũ duabus: interdu tribus litteris cont netur
1,. ut, C, Gaius. GN. genus ut ſextus: fuitq; nõnulla apud maioresnoſtros prænominis ratio, nà & ꝗn/
ctaa⸗ tum ideo dixerunt ꝙ quinto fortaſſis loco natuseet: & Luciũ ideo: ꝙ fortaſſe eẽ initio lucis ortus
ccke Verum qm hæc apud nos ratiomhil ualet Arguméfũ deprænominenõ quærimus. Cognomé por
co maiorũ ẽ tractũ ex fam lia uel ſanguine: ut Tullius Corneliusex corneliis nomen aut propriu
perſonæ eſt iut Cicero:ut Scipio. lam agnomen extrinſecus uenit. eue nit tribus modisaut ex animo
D aut ex corpore: aut ex forma. Ex animo ſicut ſuperbus: & pius cx corpore ſicut Craſſus& pulcher.
is teN corg lor ää e en Ci biehe

.
„
2£ . .
Ex fortuna ſieut aphricanus & creticus. Quatuor his itaq; partibus perſonæ proprium? & certum Ne
nomẽ includit. Prænomine. noĩe: cognomie: agnomine: ut Publiusprænoméẽ:nomẽ. Seipio: Cor- 1 *
neliuscognomẽé: aphricanusagnomẽ. Argumentu aut ſi neceſſe fuerit in tribus quæremus: in noie: as
cognomie: agnomie. Itaq; definitõis iſtius hæc ẽpropoſitio. Nomẽ cuiq; perſonæ: deinde hine inc⸗ wel
„ pit definitio: quo quæq; ſuo.i.uocabulo:ſed ꝙ ſuũ ẽ poteſteè cõe cũ fratribus: cũ ꝓpinquis: ut Tul. Ckioe
Malti n. itaq; Tullii: quia nomen exſanguine eſt: deinde addit pprio. Rurſus & uocabulũ propriũ
oteſt eẽ cõmune.ut Cice. ꝓpriüuo .
tabulu:l dtñ wulei poſſũt ce nem:ſtudia:conſilia:facta:caſus:orationes. Nomẽ eſt/ Prue
rones. Itaq; addiditcertâ . qd ex . laa
oĩbus guatdor conſtatiquo mnuleil quod umcuig perſoõæ attribuitur: gao ſuoquoq; Pro 4
iuſq; perſonæ uerum &nonniſi eius prio et cereo uocabulo appellat pſã naturam diffti-· us⸗
poſlit naa eteenned miri difficile ẽ. Partes aũt cius enumerare eas quaruũ in ide
quadäoprreclancenemne inmponnz digemus: ad hanc præceptionẽ facilius ẽ.hæ aũt diuui i
utillud i Salu. Tyräanumq; & Cynnäa ermarrimrmarrün morralri Here rerfirr: KAarrisg. ut⸗
ddbeillatereluan Nunuinnedlinomen no paxtim partim moralt in genete uerſatur: Morta: 1
certũ eẽnõ põt. Ouotienſcunq; aũt liũ auũt pars ĩ hominũ:pars in beſtiarũ genere numera nun
ſpecialiter aliquid uolumusaclude nur: atq; hominũ genus in ſcxu cõſideratur: uirile an- ulci
xehis tribus icludimus ſuo proprio . . 8. — —
certo:ut Tullius. Suis cũ certis pro/ muliebre ſit.et ĩ natione: patria:cognatiõe:ætate:Nato aqot
priiſq; criminibusaccuſabo, Naturã ne græcus Iin barbarus Patria atheniẽſis an laced?ymo alann
ipſam definire difficile e. Partes t 7 . tie eſzeti⸗ cu
eiusenumerare easquarũ idigemus Vius. Cognatione ꝗbus maioribus: quibus conſãgui raqu
ad hanc preceptronefaciliuséchæc Reis. Actate puer an adoleſcẽs. Natu grãdior: an ſene ute
Eratiout difficilis ſtnaturæ deinn 4
to: Eteniapd ſapiétescotétio e: dulld e en e te ren
prius deus: an natura. Si natura prior ẽ: ergo deus natusẽ: atꝗ deusnaſci ñ potuit. Rurſusſi deus pri zulbe
or ẽ: nata ẽnatura: qd ſi naſcipotuit natura ĩcipitñ eẽ natura.ltaq; naturæ difficilis defimtioẽ. ODiffi vuc
cilis definitio naturæ ſecùdu Platonẽé: uel alios ſapiẽtes ĩꝗt/Alioꝗn onditꝑ oſſe dfiniri: deniq; ſapiẽ telau
tes li ſte definiere naturã. Natura ẽ ignis artifex quadã uia uades ĩ resſceſibiles pcreãdas, Eteni ma rugu⸗
mifeſtũ eſt etE generari Plato aũt ſic definiuit. Natura ẽ deruoluntas:& inter cæte
ras:hæcmagisprobanda definitio. Nam ſi deus & natura ita ſunt: ut ex hisalterum prius non ſitne mat
ceſſe eſtaũt ex primo naſei: quod ſecũdũ eſt:deinde ſi quod naſcit nec deusẽ:necnatura. Recte na Vmr
turã dei dixit eẽ uoluntatem Deusenim ſemip uoluerit & uelit neceſſeé. ltaq; qm naſci natura nõ po
tuit: ſed dei uoluntas ẽ: utdeusnaſci nõ potuitinecnatura, Ilud autſcire debemusnaturam illud e
eẽ quod mundũ ultra mundũ naturam non eẽ: ſed deum. Yoluntatẽaũt dei:qua miunduseſt eanz cdtus.
dem eẽ naturã. Itaq; hic Ci, naturæ principalem defmitionem dimiſit: dixit aũt eẽ difficilem. Par?/ tuspu
ces ãt eius enumerat: ſed quarum inqtindigemus. Natura aialistinaialis. diuma mortalishominũ huben
BeRiA itcorDri Euiinlecsntac partem illam naturæ reliꝗt: quæ ĩ aialia generat: neq;: n. numo
eius indiget: ꝗ rhetoricam ſeribit: illius autẽ naturæ partes exeꝗtur: quæ motu ſuo iĩ rebusagitali wendt
qd/i. quæ uiuit. Eetenim ille ꝗq rhetoricã ſcribit pceptis ſuispſonã debet includere. Perſona aut hö. buntg
Huius itaq; naturæ indigemus in ꝗᷓ homo. Hæc igit natura quæ motu ſuo ĩ rebusaliqal agit pricipa cent
liter in duo ſcindit: i diumã naturã: & imortalem. Ac diuma ꝗdẽnatura ad rhetorica nõ pertinet & Etqa⸗
ideo hanc omiſit:ſciri tñ debet:qa loco argumẽti ſæpe rèrũ diuinaruũ inducit diſputatio iut illude gueſte
quæ res faciat: uruigeamusquæ utoccidamus: ſed hoc ad rhetorica: nõ tñ ex rhetorica deſcẽdit. a pema
q; cõferet ſe ad mortalemnaturã. Rurſuſq; hanc in duo diuidit: in hoĩes & i beſtias. Omne qd extra tiaiaun
homunẽ uiuit cũ anima & corpore beſtiasnominauit. Remoueamus itaq; & naturã illã mortalẽ quæ utartẽ
beſtiagcẽ: hãcq; ſolũ iſpiciamus in qua: hoĩes ſunt: & de eadẽ natura circa certã pſonã inuenta dupli qulnſe
citer argumenta capiamus: Etenim ea quæ ĩ hoĩs ſunt natura: nunctm naturæ ſunt: nunc itanaturæ: ner
ut & induſtriæ uel artiseẽ credant. Tripliciter aut debẽus in hoie inſpicere: atq; explorare naturã: lus,
uæ ſit natura aninn: quæ corporis: quæ extrinſecus. Verũ quæ in hoĩeextriſecus ſunt ea tm natufrᷣæ tbusen
unt quæ autẽi hoĩe aſuel corporis ſũt: ea &naturæ poſſunt eẽ & diſciplinæ. Itaq; primũ uideamus geert
quæ natura ĩ hoĩe ſit. Extrinſecus ut ſexus: Sexus en mtmnaturæ ẽ: nec ex diſciplina potaliꝗdo cõ penuf
tingere: ita & natio: & pria & cognatio: & ætastm naturæ ſunt. Natio éinqꝗt ut cõſideres utrũ græcus wmuſer
* ſit an barbarus: hoc ſecũdũ ipo& græcoꝑꝶ ſentẽtiã: ꝗ abſq; ſe reliquos barbaros appellabant. Prflia nenn
inꝗt ut cõſideres atheméſis an lacedæmonius: aquiléſis: an mediolanẽſisſit. Cognatio ẽ inquititt Dnft
conſideres quibus maioribus oriũ dus ſit:unde ſangumẽ ducat. fitq; hinc optimũ ut illud eſtiĩ Vir. nſ
Bellum ne inferre paratislaomedõtiadæ: ſed & hoc argumẽtũ quaſi ex noĩe fieri uidet: ꝙ ait laame lerat
donticdæ: cu hic ex natura colligendanobis inſinuatargumenta. Hoc itaq; intereſt:q ĩ nomine ex atote
ſonoipſo nois colligamusargumentu : ut ex uerre ꝙ euertat prouinciã. In natura autem: nen exno? D
mims ſono ſed ex cius actu: uel moribus: cuius nomẽ eſt colligimusargumentũ. Eremnim cum dici ſeaden
mus laomedõtiadæ in ſononoĩsnihil ẽ: mactu aut laomedontis perfide poſitum eſtargumentum. lgelte
Aetatẽaut inqt ĩſpicere debemus utr puer ſit an grãdior:an ſenex ut cuicunq; ætati crmẽ: ꝙ agit wnhl
aut conuemre: autnõconuemire doceamus. Hæc de hisquæ cxtrinſecus ſunt: quæ tm naturæ ſunt
2

C Nunc uenit ad ea quæ corporis & animi ſunt: & quæ tam naturæ quã diſciplinæ eſte poſſint. Eteni
nie interdum pſe multu ualet natura. Interdu tenuis:& infirma ẽ: diſciplina. n. uel uſu ſæpe mutatur.
nenel Enumerat Itaq;:quæ ita ſint ueluri cõia: ut cõſideremus: utꝑ aliquis ualensan iĩbecillisſit longus an
rl breuis: formoſusan deformis: ueloxan tardus. Hæcoia corporis ſunt quæ facile uidemus ſæpe hoi/ 0
i bus: exnatura ſæpe ex arte cõtingere Deide inꝗt debemus ĩſpicere memor: an obliui oſusſit. Comis.
Officioſus. Prudẽs. Patiẽs: an cõtra. Hæc rurſusoĩa anim ſunt: guæ ſimiliteruidemustã ex natura
4 H 1 nobis quã ex arte ꝓuenire. Vege cun
nech Præterea cõmoda et ĩcõmoda cõſiderãtur ab natura ca ilinge Aruihæcconord ſüt
Oro 1.5 7 . DS - 1 IIee. Ig ddꝗ ſæpe ex diſciplina: uel arte cõtin
⸗ data aiĩo aut eg P hoc modo: ualẽs an imbecillis: 16 git:tñ qualia: uel quata ſint nõ niſi ĩ
gus an breuis. formoſiss an deformis: uelox an tardus ſola aruma cſidetare debenms ka
Mu Ir.rIIIIS Ar r. em tfsct.„HEaut: quæ induſtria cõparant᷑ ĩ habi/
itacutus an hebetior: memoran obliuioſus: comis of tu fctius cõſi derabimu s n uictu cg
RKZ ficioſus:prudens:patiens:an cõtra:et ola quæ a natura ſiderare oportet apud quos: & quo
Mbun dãtur aio et corpori in natura cõſideranda ſunt. Nã qᷓ more: & cuiusarbitratuſit educatus
. . — k2- „— 4 uictus hoĩs ẽ oẽ illd tpᷣsa pueritia uſ
ed induſtriæ cõparãtur ad habitũ ꝑtinẽt de quo poſteri- q;ad id qd agit: uel quo deagit᷑. ltad;
len⸗ us dicẽdumẽ. In uictu cõſiderare oportet:apud quos S Srd ener abd quosnatus
Ns rr r ſit edluicalttus: 1ſirt ꝓnat eræ & ed apud quos educa
AAs et quo more et cuius arbitratu ſit educatus:quos habu tusſituñ ĩcipituictus apd quos ĩqt.
A erit artiũ liberaliũ magiſtros: quos uiuendi græcepto Intereſt. n. iſpicere illoge uita apud
ſs 5 e „E quos educatusſit, exhis.n, uiuendi
Nligel res:quibus amicis utatur:quo ĩ negocio quæſtu. artifi opotuit caper̃ diſciplinã.ſed ꝗa hoĩes
nſenen cio ſit occupatus: qũo rem familiarem adminiſtrat: ᷓ * ita d i ur uolũt educat ali q neceſ
a 1 . . ſitate pulſi ꝗppe & ſeueriores ſæ/
cõſuetudine domeſtica ſit. In fortuna quæritur ſeruus pe diſſolutius & diſſolutiores ſæpe
Eaut an liber pecunioſus an tenuis priuatus an cũ poteſta- ſeueriuseducãt. recte qrẽdũ dicit n
dech B — — .. . . . ſolum apud quos educatusſit: ſecd
ini te ſi cũ poteſtate iure an iniuria fœli an clarus an cõ- etiã quomore educatusſit Deidem
Bin fra: quales liberos heat-At ſide nonuiuo ꝗr turet qli aa Iſpicere debemusad cuiusarbi
er et On . rit coſideradũ. Pitäaut Delldens triũ ſit educatus.i. patris patrui co/
colre marte ſit affectus erit cõſiderãdu. Hitu aut appellaus gnatian aliemoris. Animaduertãus
Neihn aĩ aut corporis cõſtãtes et abſoluta ali in re ꝑfectione xaib ur uictus a primis annisuſq; ad
mroo äü ætates aliasprotendat᷑: ut dixit prĩio
mAd f quærendũe uemadmodum ſit edu ·
cſken⸗ catus. Hoc quemadmodum in tria diuiſit. Apud quos:quo more: cuiusar itratu. Deinde educa,/
m.a) tus puer ſolet ad diſcẽdas litteras ſortiri: eaſdemq;liberales. Itaq; qui liberaleslitteras diſcit duplices H
hemmni habere debet magiſtros: qui faciunt uirum bonum:& qui faciant cdiſcendi peritu:8& hisduobus ple
nchd. numoratorem Kecte ergo etiam hoc quærendum quos habuit artium! iberaliũ magiſtrosquosui/
. o⸗ uendi præceptores. ltaque non utrum habuerit magiſtros utrũ uiuendi præceptores: ſed uos ha/
k buit quærendum, ODeindęe etiam hic animaduertendus ordo eſt poſtquam litteras quis didicerit:
lte & certam uiuendi acceperit diſci plinam: tuncneceſſe eſt ut habere incipiat amicos:ſed quærendum
re eſt qualibusanmacisutatur. Amicus enimmihi eſſenon poteſt niſi ſimilismei. Deinde quonegocio
⸗ queſtu & artificio ſit occupatus quærendũ. Neceſſe ẽ. n. ut in uita noſtra aliqd agamus: quo nos occu
utl . . pemur & hicactus in uita aliquidagentium Nriplex eſt. Nã autnegocium eſt: ut mercatura: aut mili⸗-
tidtl tia: autagricultura & Cætera: aut queſtuséut præco: ut paraſitus: ut ſenicus: aut ſimilia: aut artificiũ
atenn ut artẽ.I.aliꝗ plene cogmtam. Aut exerceas: aut tradas: ut orator: ut rhetor &alia humſmodi. Alio
nalego quin ſcirealiquid pfecte & exercere nolle: habitus ẽ. Deinde aliqꝗd nõ plene ſcire:neque id quodcun
on bupl que exercere affectio eſt. Verum uniuſcuiſque rer & habitus &affectus ſi exerceatur & in actu ſit ui/
anmm. QAusé Anmimaduertédd inꝗt ẽt quo rem familiarè adminiſtret: qua cõſuetudine domeſtica ſit. Ex
Gehumd rebus eni priuatis & domeſticis quẽadmodum quis rei p. uiuat facile poſſumusagnoſcere.In fortuna
mmtt quæritur ſeruus ſit an liber. Hocquaſi naturæ magiseſſe uidetur: ut ſeruus ꝗsan liber ſit. Serui eni
ciumH pe naſcuntur. Sed ut taceamus ut multi ſæpe ex fortuna ſerui ſint etiam illesqui naſcũtur ex for
Aido⸗ tuna ſeruoseſſe manifeſtum eſt. Etemm excaptiuis primum ſerui facti ſunt. Captiuitasbelloin bel/
nerten lo non niſi incerta fortuna. Iltaq; ſeruum eſſe fortuna. Hoc etiam in fortuna conſiderandum pecu
t, Piu nioſusſit: an tenuis: priuatus an cum poteſtate. Sed quia nõ uno modo capimuspoteſtatẽ recteaddi/ .
ſcuttt Qdit ſi cum poteſtate iure an iniuria. FHoc ẽt fortunæ ut uideamusutg felix clarus an cõtra ſit. Cõſi-/
atiV. derare ẽt debemusnõ ut& liberos habeat: ꝗ naturæ ẽ: ſed quales liberos hẽat: utéillud i Virgi. uade
ieme aito felix nati pietatenõ nato felix: ſed nati pietate. Itaq; in eo fortunã inſpexit. Quippe uade ait ofe
ormvec lix inquit. Facit. n. fortuna felicẽ: quod ſiinquit cuius unctus quæritur mortuus crit non de morte:
ene ſed de mortis eiusgenere ꝗritur. Alioqꝗqn morsnaturæé. Habitũ aũt hůcappellamusanimi. Hitus
cumdi iꝗt iſte ẽ alicuiusrei: ſiue ĩ aĩo:ſiue ĩ corporea natura cœpta: ſeduſucorroborata & plena pfectio. Sci
mann re. n. plene aliꝗd habitus ẽ iã ſi id uoluerisexereere uictus ẽ. Videamus itaq; habitu quale eſſe dicat
uerſun
.„£

Aut uirtutis inꝗt hichabitusanimi. Virtusaũt quadruplex: iuſticia: tẽperãtia: fortitudo: ꝑrudẽ

tia: Sed tuc habitusſi uirtutẽ ita teneamusacceptã ut nunꝗ a ſemel cõparata recedamus. Nã ſi frequẽ
ter ſua cuiq; reddamus & aliqn rapiamns iam iuſticiæ habitũ p intẽperatiam nõ tenemus: ſinuliter

& circa aliquasuirtutes. Ita. n. ẽhabitus definitus. Habitũ ap ellamusanimiaut corporisconſtatem
&abſolutã aliqua ĩ re perfectioné. Abſoluta ẽ ut plena ſit: cõſtans ut ſemꝑ eadem fit: neq; aliqn a ſe re
cedat & tunc éſt uere habitus. Deinde aut artis inquit alicuius perceptionem: utputa ergo rheto
ricã plene ꝗqdẽ noui: ſed exercereno ů́ñl = =
1o.1 aklicet nõ rercei in eo upen aut uirtutis aut artis alicuius perceptionẽ: aut uis ſciẽ
quod rhetoricam plenenoul: hahod = Pen nt ad, n n Aat
oratoris habitu ita & in cæterisarti tiã. Et ite corporis aliquãcõmoditatẽ no natura datã
⸗ plenay cepAohabi tu⸗ 6 aut aun ſed ſtudio et induſtria parta. &ffectio ẽ animi: aut cor
cietia. Ars. Sciétia, Actus. Ar „5 . 2 — Ü— ..
tis. Nonartis: inter ſcientiã & arté PoreX tepore aliqua de cã cõmutatio: ut lætitia: cupi
hoc inter Rrsduiden duplex ẽ: ditas. metus: moleſtia: modus: debilitas: et alia quæĩ eo
una ĩ ſciẽtia:alia ĩ actu. Veꝑg ſcientia ”s — nnn n
rurſus duplex eſt. Eſt ſcientia artis. dẽ genere rcperiuntur. Studiũ aũt animi aſſidua er
õ gemmas uchemẽs ad reliꝗᷓ rẽ applicatã magna cum uoluntate
Pꝓbare artisẽ aut ſcire quotmilia ho tio: x. . erſ. irre
Hinuũ millo ſint populo: to ſpacio Ocπαo:7Hαhiloſophia: Poctriæ: geometriæ: littera
hæc urbsab illa diſtet. Hæcitaq; ſceci rum. Cõſilium ẽ aliꝗd faciẽdi: aut nõ faciẽdi uere ratõ

entia eſt: ſed non artis. Sed quoniam . . c

naiĩ nobis fuerit habitusncupatux, cõſiderabun tur: qd fecerit: aut ꝗd ſibi acciderit: autꝗd

Sed hucuſq; de habituanimi Dem/, Jiverit. rirenat faniat. ig inffa-e Jar. 1
de inqt & corporisaliqua modi- dixerit: aut quid faciat: quid ipſi accidat ꝗd dicat:aut

rasſtucliog duſtria öbarata habi quid faclurus ſit: quid ipſi cauſarum ſit: quia ſit uſu⸗
tus dr ut ſi corpus paleſtra robore,/ ne is quide hæc uidzrur attrib
musſi uclocitat⸗ obis exercẽdi ſtu 1us oracionc:ac pe rſonis quidẽ hæc uidẽtur attributa.
diocoparemus. Veꝶ:-& animi cdcor ð
poris habitum Ci.ĩ boniscollocauit. Quippehabitũ dixit eẽ uirtutẽ autartis pceptõem. deĩde aliqᷓ
corporis cõmoditaté. Ita & Ariſtoteles habitũ oẽm ĩ bonis poſuit cum ſecundum definitõem poſſit.
&& malis habitus eé. Na ſi demus ſemp operã utnihil itelligamusſtudio ſtulti ſumus: erit hic habi/
tusiduſtria cõparatus. Et rurſus ſi exercitiũ corpis deuitẽus ſtudio ibecilli ſumus: erit æq hichitus
corpis iduſtria cõpatus. Sed neſcio qũo rectehabitusmaloꝶnõ ẽ poſitusneq; a Ci. neq; ab Ariſtotele.
Nam ſi hoc ipᷣmnomẽ aſpiciamus & eius ſonũ uideamus habitum dictum eẽab eo quod hẽre uolu
erimus. Natura atnoſtra talisẽ: ut nũꝗᷓ mala uelimus. maloꝶergo eẽ habitus nõuidet: ẽ tamẽ. Nam
& catelina habitu malus fuit. i. malitiã ĩduſtria ſibi cõparauit. Affectio ẽ animi: aut corporis ex tpe

aliqua de cã cõmutatio: ut læticia: cupiditas: metus: moleſtia: morbus: debilitas: &talia: quæ generei

eodẽ repiunt. Habitũ eẽ diximusſiue ĩ aĩo: ſiue ĩ corpore alicuius rei pfectiõem. At cõtra ſiue aĩo:iſi
ue ĩ corpore alicuius rei ĩchoatio affectioẽ: quæ ſupito aliqua rõne naſcit. mox receſſura: uſſi ꝗdno
bis boninũtiet: & læti eẽ incipiamus ſiꝗd uideamus & idipᷣm cõcupiſcamus: uel aliqd timereĩcipia/
mus ſi moleſte fecit. Iſtæ oẽsanimi ſunt affectões. Dei de corporis ſi ſubito ĩi morbu icidamus ſi ali/
ꝗ ĩ nobisdebilitet᷑ ſed ad tps poſt aũt ſanet. Hæc itaq; erũtaffectiones corporis& æliquæ ei ſinules
Rudiũ autẽ eſtanimu aſſidua &uehemés. Studium5 inquit ad aliquam remaſſidua & uehemens
animicum magna uoluntate occupatio. Alioꝗnaſſidũa & ueheméẽs eẽ nõ põt ſi in ipſo opere habue/
rit uoluntaté. Et dat resnõ quæ ſtudiũ ſint: ſed quag ſtudium ſit: ut philoſophiæ inquit: nõ philoſo
phia aut poeticæ: aut geometricæ: litterage non poctica: & geometrica Iitteræ. Itaq; ſiqd uehemẽter
&& cũ magna uolũtate uolumus: ſtudiũ c. Deinde ſi id quod uolumsualiq ex pte cõſeqmur: affectio
ẽ. Sinautẽ quod plenum & perfectum ẽtenemus: habitus S. Quod ſi hoc ipſum plenũ: uel ſemiple/
num agendo exercere uoluerimus: erit uictus. Itaunumqlitate diuerſa i multa attributa conuertit.
Cõſiliumẽ aliqd faciẽdi:autnõ faciẽdiuere excogitata ratio. Quo ſempꝑ ſũt unde dubieamus: & un
de cõſilium c. Aut. n. ut faciamus aliqd quærimus. Autut nõ faciamus. Ita & leges quæ conſilio ſcri⸗
buntur duo ſemper hæccõtinent. Aut fieri iubent: aut fleri prohibent. Sed quia cum de realiqua du
bitamus in certa quædam ratio mnancipiti cogitatione uerſat. Poſtꝗ idipſum ſtatueris erit cogitata
ratio: & ideo excogitata: quia fuerat iam ante cogitata ratio. Quidconſilium ẽ. Facta autem & caſus
& orationes tribus ex tẽporibus cõſiderabutur. Ex hisquoq; non minima colli Simus argumenta: ut
de factisperſonæ argumẽeta capiamus: de dictis de his quæ ei acciderũt: ut danum: ut morbus: utor/
Pitas: &r eluu⸗ ſimilia. Veꝶ hæc per tria inquit tẽpora debemus inſpicere. Tunc. n. de futuro argu/
mentum poſſumus facere ſi ita & ante fuiſſe doceamus: utputa quia hoc fecit: hocfacit etiam: & hoc
facturrus eſt. Quia hocpaſſusé: hoc patitur ẽtpaſſiñ urus ẽ. Quia hoc dixit: hoc dici:: hoc ẽt dicturus
eſtthucuſq; autc attributa perſonæ- Aeperſonis quidé hæcuidet artributa eſſe. Septẽ ſu t quidemut
diximus elemèta unde oĩsargumentatio capit ad quãcunq;rẽ. Quis: quid: cur: quando. ubi: quéad/
modum: quibusadmimiuculis. Horum duoprima omnia cõtinent. Nihil autem aliud quertturm/

ſu
numb
ſuum
fnne
jackho

lens⸗

No
maan
liun
ſmi
ſenpe
Pun
gul
wiep⸗
guuo
lete

.
el

auloe

coappe
nſeſep⸗
ſunnes
lgeſti
nede
Cpmun

gqur
trinſe
conſee
cötigen
tulitc⸗
LPeſtior
huncit
unneti⸗
quine
ralac
nepoc
Apum
e! Upe
ſiderzr
jamdic
camſt
Denge.
Erechn
pp⸗ in

ee,i

eoen
Nälkrg
Weſimllie
Kenſiͤzen
naſen
chorhen

änaſc
tundri
n Wcot
muan
uchrig,
Aden 4
wolne
mulden
lvern
urag
Gra
uſtllu⸗
unban

ceigenli
vem lt.
thichb/
Whin
bAikore,

Ohereuolu

tame Nan
rbel e

ryneni

ſuraiod

Mufdte

mereicn
musl1/
reiſiule⸗
Lvehemen
rehabo
5 hi
luchandet
nuraliet
lſanne
1 benl.
nudl
ulole⸗
ealud
ntccplti⸗
en uins
umehin
chasu,
Uturo 1 ,
a
guden,
bienenn

nnI.

ſi quis fecerit & quid factum ſit atq; hæc ipſa Ci. ꝓpriis & apertioribus: & ad rem uicinioribus no/

mimbusappellauit, Quis, n. perſonã dixit: qd negociũ uocauit. Ac pſonæ ꝗdẽ quã in ꝓnomme po/
ſuimus quæ eſſent attributa iam dictum c. Nunc anteꝗᷓ dicamusquæ negocio attributa ſin tquid ſit
ipᷣm negocium uideamus. Negocium ẽ factum de quo quæſtio ẽ. Ve& hoc factum nunc ĩ facto ẽ nũc
ĩ dæcto: nũc ĩ cogitatu. Omne hoc itaq; factum de quo quæſtio ẽ negociumappellat. Ac factorum
dem genera tria ſunt. Eſt factum illud de quoquæſtio. Eſt factum quod ĩ negocio.eſt quoillud fa/
ctum de quo qſtio ẽ ꝓbat. Atq; hoc
factum tribus tẽporibus cõſiderat᷑
Ante. In. Poſt. Eſt & tertium genus
facti quod extra negocium ẽ ex quo
ad id factum dquo quæſtio ẽ trahit
argumẽtum: ut cluẽtii factum ẽ iu/
diciale de ueneno ꝙ occiderit oppi
anicum. Deinde extra hoc negociũ
facta eiusalia ad argumẽtum quod
pponit trahũtur, ꝙ multosante ue
neno necarit. Hoc tertium factum ĩ
attributispſonæaccepimus facta ca
ſus & oratões. Tria itaq; genera facto
rum ſunt factum de quo qſtio ẽ: fa/

Negociis autẽ quæ ſunt attributa:partim ſunt cõtinẽ
tia cum ipſo negocio partim ĩ. geſtiõe negocii cõſide
rãtur: partimᷣ adiuncta negocio: ꝑtim geſtũ negociũ
ſequũtur. Cõtinentia. n. cũ ipſo negocio:ſunt ea quæ
ſemper affixa eſſe uidentur ad rẽ:neq; abea poſſunt ſe
parari. Ex his prima ẽ breuis cõplexio totius negocii:
quæ ſummã cõtinet facti hoc mõ. Parentis occiſio: pa
triæ proditio. Deinde cauſa eius ſummæ per quam et
quãobrẽ et cuius rei eã factu ſit quæritur. Deinde an
te rẽ geſtã quæ facta ſunt cõtinẽtur:uſq; ad: pſum ne Aanaicl, cn mmcde aurlti
Joeſam. Or nele in ipſo gerẽdo quid actum ſit. Dein- ad negoczam ltacpferciihr Ulucl de

de quid poſtea factum ſit. In geſtione autem negocii e delio é negociu appellatur.

.·LL/82 egocio qᷓtuor pricipaliter at
qui locus ſecundus erat. De IS: quæ negocus attributa tributa ſubi ee Teunanen Ach ip *
⸗ ”́”ͦYMVhKe+ è”Yñůll gocio ẽquæ cõtinẽtia cũ ipſo nego/
cio appellauit.i. ꝗbus illud factum dequo qᷓſtio ẽ ꝓpbat᷑ & quæ ab ipſo negocio uident nullo mõ pu/
taſſe ſeparari ſecundum attributũ ẽi quo illa q in geſtione negociiſint neceſſe ẽ uidere. Aliud ẽ. neip
ſumnegocium., Aliud illa q ĩ geſtione negocii cõtinẽtur: utpta occidit:i negocium ẽ. In pſis aùt nego/
cii geſtione illa ſunt.Illo tpeoccidit:i illo loco occidit. Fuitoccaſio: ut occideret:& reliꝗᷓ quæ ĩgeſti
one negocii cõtinẽtur. Tertiũ attributũ eſt quod adiunctum negocio noĩatur. Hoc quoq; neq nego

ciumneq; ĩ geſtione negocii ſed extra negocium ẽ. Hocaboratore ſumit᷑:cuiusaſſumptõe resilla de

q̃ quæſtio ẽ aut ſimilis:aut diſſimilis demõſtrabit.ltaq; oĩa exẽpla tributa negocio ſunt. Sed qm ex/
trinſecus uemuntadiunctanegocium noĩlant. Quaꝶ attributum ẽ negocio quod geſtum negocium

conſeꝗt᷑. Hoc quoq; extrinſecus c. nõ.n ĩnegociouej geſtione negocii cõtinet᷑: ſed an poſt negocium
cõtigerit cõſiderat: utputa factum milonis hæ res cõſecutæ ſunt: ut de eodẽ facto legẽ nouã ſenatus

tulit cædẽ quæ ĩ appia uia facta eſſet cõtra. r. p. factam eſſe iudicauit. Hæc oĩa non in negocio neq; in
geſtione negocii ſunt:ſed geſtum negocium cõſequunt᷑. Et qm ſcimus quot attributa negocio ſunt:
nuncin ſingulis quæ nobis ſint ad argumẽtum ducẽda uideamus. Ac primoilla cõſideremus ꝗ cõ
tinẽtia cum ipſo negoio appellãtur: ſine qbusnegocium: & ſine negocio eſſe nõ poſſunt. Hæc ſtaq;

quinq; ſunt. Summaipſus negocii Summæ cã: & facti tria tpa. Ante. In/ poſt. quod factum iter gene

ra factoꝶ ſecundum eſſememorauimus. Summa negocii talisẽ: ut parẽtisocciſio. Patrem. n. occidit
negocium eſt. Negociiſumma eſt ut parentispcciſio.in hoc de ipſisnomimbus de ꝓnunciatione fier
argumẽtum ſi cum quadãadmiratione dicamus occid ſſe patrẽ: ſextus roſcius dicit. Deinde cã illa
ẽtutputa occidi:quia inimicusfuit. Autcontra: quiamimicusnõ fuit. nõ occidit. lam poſt cã facta cõ

ſiderare debemus: qbus illud factum de quo quæſtio caſſeramus. Hæc facta ꝑ tria tẽpora: ut ſæpe

iam dictũ ẽ diuidunt :ut cõſideremus quid ante factum ſit:ꝗd in re ipſa factum ſit: quid poſtea fa/
ctum ſit. Vt milo ꝗd ante fecit. In ſenatu fuit: domũ uenit. Calceos & ueſtimẽta mutauit: ꝓfectus ẽ.
Deinde qd fecit in re ipſa.Ad albanum puenit ſi impetusĩ illum factusẽ. Tum ille reiecit penula
de reda de ſiluit: ſe defendit. Clodiusocciſusẽ. Poſtea ꝗd fecit ꝓfectusẽ lauimnium. Flamines crea/
uit pp inuidiã romã cito noluit reuerti Ergo hisfactis factum ꝓbat: aut defendit illud puod ĩ qſti
one ẽ.i.milo clodium occidit. Neceſſeẽ itaq; hæc qnq; ĩ eodẽ negocio dequo quæſtio ẽ cõtineri. Fru
ſtra n. aliquod factũ obiicimus unonec factumẽ nſi eius ſummã dicamus:niſi cãm eiuſdẽ facti do/

ceamus: niſi qdante: qd in re: qd poſtea factum ſit demonſtremus. Recte ergo cõtinẽtia cum ipſone

Maaio noĩiata ſunt. Deĩde cã eius ſummæ per quam & quãobrem & cuiusrei cauſa factum ſit quænit.
ualtæ quidẽ cauſæ ſunt. Nam ut oĩa iſta naſcãtur quæ ĩ mundo ſunt neceſſe ẽ cãpᷣcedat. Et hocip
ſumnegocium: de quo dſtio ẽ cã dicit᷑. VYeꝶ hæc cã hoĩs circa factum duplex : aut.n. pp rẽ al ꝗᷓ iam
ante aĩo ꝓuiſam quodecunq; faciamus: & erit cãquæ ratiocinatio dicit: aut ſubito neceſſitate aliqua
præſentis tpis in factum aliquod præcipitamur:& erit cà quæ impulſio dicitur, Et quæcunq; ca ex cõᷓ
feſſione ueniam meretur: impulſio eſt. Haꝶ nunc utranq; cãam Ci. hic tetigit per quam quamobrem

ingꝗt & cuius cã factum ſit quæritur. Quãobrem ratiocinatio ẽ cuiuscà impulſioé in geſtione nego/
cii hæc ꝗnꝙq requirenda ſunt. Ingeſtione negocii,, Locus:. Tempus. Occaſto. Modus. Facultas-In

tuor ĩ geſtione negocii ſunt.

gocii ẽꝗdẽe: ſed ĩ ipſanegocii geſtiõe

geſtione autem negocii: ꝗ locus ſecunduserat. De ſeptẽ elementis perſona iam dicta ẽ Remanſerunt
ſex: quæ negocioattributa ſùt. Quid: cur: qñ: ubi: quẽadmodũ: ꝗbusadminiculis. Ex his rurſus duo
qd cur. i. factumillud rier & facti cãm cõtinẽtia cum ipſonegocio eẽ mõſtrauimus. Rel iqua q;
bi:qũ:quẽadmodũ ꝗbusadminiculſis. Addidit Cic. ꝗn tam occaſionẽ
de ꝗᷓ poſt dicemus. Quiq; itaq; res ſecũdo attributo ſubdidit locũ:tẽpus:occaſionẽ modu: facultatẽ
Et recte hæc in geſtione negocii eẽ dixit. Illa. n. ſupiora quinq; ſummanegocii ſummæcauſa ꝗd an-
te factum ſit quid in re factum ſit S . J
poſtea factũ ſit negociu i. factũ ſunt ꝗritur: locus:tẽpus:modus:occaſio: facul:ates. Lo
1.

A lhonen nl cus cõſideratur ĩ quo res geſta ſit ex oportunitate quã

nõſunt. Veꝑ i geſtione negocii ne/ uideatur habuiſſe ad negociũ adminiſtrâdũ Ea autẽ

ceſſe ẽ:ut hoc rurſus ꝗnq; ſint locus: itas quæritur er mnagnitudic: iterua llo:lõgin
tpᷣus:occaſio:modus:facultas. Geni oportumitas quæritur cx nagiut alloO:og!

cũ dicimus. Milo ĩ ſenatu fuit: do/ ꝗtate:propinꝗtate: ſolitudie: celebritate :natura ipſius
mu uenit, poſtea pfectus égeſtione ſoci cx uicinitate totius regiõis. Ex his ẽt attributiõi-
Busoſtédimus. i. miloné hora. x. p bus ſacer an profanus: publicus an priuatus aliẽus an

ectů Deidecũ dicimus uenitad al ipſius de quo agitur locus ſit: an fuerit. Tepus auũt id
banũ. Impetus i illũ factus e geſtio Pinn de quo ag Pus al

a negocii eſt: ſed ĩ ipſa negocit ge quo nũc utimur 6. Nã ipſu gdẽ diffinire difficile Eiꝑs

one & occaſiõe oſtẽdimusꝙ; neceſ quædã æuritatis cum alicuius animi mẽſura diurna

ſeẽæ habuit illac iter facere: & locum.

oſtẽdimus ꝙ de loco fupiore ĩpetus ueſptina nocturnaue ſpacii ex certa ſignificatione. In

I illũ factus ſit: & facultates:ꝗq; clodi ohoc et quæ præterierũt cõſiderãtur er corũ ipſorũ ꝗᷣ

us habuit armatos. Ergo geſtinego 1 1 õ
cii ſine his qnq; eẽ nõ PStzloco . e⸗ pꝑ uetuſtatẽ abſoluerũt: ut ĩcredibilia uideãtur:et iam

occaſiõe: mõ facultatibus. Quod ſi fabularü numerum reponantur: et quæ iam diu ge-

ſine his ꝗnq; negocii geſtio eẽ nõ põt

recte hoc ĩ geſtione negocii cõſidera ſta et amemoria noſtra remota: tamen faciant fidem
re debemus. Locus cõſiderat ĩqus 67

res geſta ſit ex oportunitate quã uideat habuiſſe ad negociũ adminiſtrãdũ. Vt ſciamusquẽ locũ cõ

ſiderãdum pᷣcipiat ꝗ ſint alii loci uideamus. Ac primoſecũdũ Lucretii cæteroꝶq; ſnĩam. Inane totũ

locusẽ:quod inane patet rebusoccupaturq; ab elemẽẽtis.lgni:aere:aqua:terra. Ergo hæc elemẽta ĩ lo

co ſunt.i.ĩ inam. Sed rurſusipſa elemẽta lociſunt:ut ignisſyderibus locusẽ: aer:auibus:aquanatanti

pus: terra gradiẽtibus: uel hisoibusquæ i eadẽ naſcunt. Itaq; & terra oĩs locus eſt:& rurſus in terra lo

Cus E:qui locus nobis nõ ex eo: quod locus ẽcõſiderandus eſt:ſed ex eo quod qualis ſit: aut ex opor/
runitate eius. Aliquid ĩ eo:aut fieri potuiſſe:aut fieri nõ potuiſſe doceamus. Hoc itaq; ſi præceptum
in loco qualitatem eiusatq; oportunitatẽ nos ĩiſpicere atq; æſtimare debere Neceſſe eſt. n. nobis ubi⸗/
cunq; eſſe. Sed illud ubi ſumusquale ſitcõſiderandum é. Atq; hæc oportunitas loci per multa conſi
deranda é. Nã & magnitudo loci iſpiciẽda ẽ, utꝶ ibi tot milia hoium cœperit. Deide ſteruallum in
ſpiciẽdum ẽ: ut ĩ qntiana ſeptiginta milia biduõ eẽ decurſa. &quoniã interualli duogenera ſunt:lõ

ginquitate inꝗt & ꝓpinquitate. deinde cõſiderãdum ſi motus locusan celebris ſit. Deinde natura ip

ſius loci uidẽda tumuloſus:decliuis:plãus:ſaxoſus: plauſtris: ſilueſtris: quæ ſir p̃Cterea uicinitas eius
loci ĩ qua natura ſit: ut iõ ibi aliqd fieri potuerit uel nõpotuerit ꝙ uicinia talis ſit: uel oĩs regio. Etiã
hoc inquit in loco cõſiderare debemusſacer an ꝓphanusſit: publicus an priuatus: alienus an ipſius
de quo agitur. Quod ſi ipſiusnõ erit: etiã hoc uiuẽdum an aliꝗᷓdo ipſius fuerit. Ex hisigit tot opor
tumtatibus loci multa ad negociũ colligere poſſumusargumẽta. Tempusautẽ eſt id quo nunc uti⸗

mur. Quod tempus ſemper fuerit neceſſeẽ: ſiue ante mundum, ſiue cum mundo. Multi. n. natů mũ

dum: multi natũ nõ eẽ cõtendũt. Ergo hoc tp̃sgenerale: qa nec initiũ nec finẽ hẽt æternitas ẽ: quam
græcci appellãt. Veg qm hoc tempus defmniri difficile eſt: illud definit: quo nunc uti/
mur. Tempus inꝗt pars quædã æternitas: aut annuũ: aut diurnũ: aut nocturnũ ſpaciũ ſignificans.
Excurſu.n. ſidegꝶ certistpibus certum nomẽ ĩpoſitum eſt. Septẽ ſtellæ ſeptẽ circulis cõtra cœlũ uo/
luuntur quæ cum ſingulæad id ſignum unde ꝓfectæ ſunt fuerint reueriæ certu tps ĩicludũt. Quod
ſi oĩs ſeptẽ ſimul ad eaſſigna unde ꝓfectæ ſunt reuertant nunc fit illud tp̃s: quod annus magnus dr̃
&eceſſe eſt ommia rurſusp ordinẽ ſuũ quæ ante nata ſunt renaſci. Ergo ſi ad exordium ſuũ ſimul
oẽs ſtellæ reuertant᷑: annus magnus dr̃. Singulag aũt curſus habet tẽpus ſuum: ſed omne tps certig
uocabulisnõ tenet. Na ſaturni curſushẽt tpᷣs ſed tp̃s ipſũ nõ hẽtnomẽ. lItẽ iouis: Martis Veneris atq;
Mercurii:Solis uero curſus cũ ſe expleuerit annus eſt. Lunæ cũu ſe expleuerit menſis eſt. iã uero & So

„* .

le fupra terras poſito diem uocabimus:& Sole ſubterris poſito noctẽ. Horànꝶ autẽ.xii.hæc eẽ origo
memorat. Quodã tẽpore trimegiſtus c eẽt inægypto ſac quoddã aĩal ſerapidi dicatũ cum i toto
die duodecics urinã feciſſet pari ſemp ĩterpoſito tpe per duodecim horas diem dimẽſum eſſe con/
iecit: &exinde hichoragꝑnumeruscuſtodit. Deinde alii dicunt exquadratura cœli quæ ſecun dum
muſicam rationem rducRiecim partes dicitur eſſe diuiſa: horas duodecim eſſe e nominatas, Aquam

udo
Pr
ſeal
tate
gi⸗
caran
hur⸗
nitasi
Jude
K
lue
tatn
cete
lure.
renn
dus
docii
eſtea⸗
Telicd.
exact
endi

tanaſ⸗
temſin

aliquie

Cmm
therci⸗
Anitas.
Uwet
n
md

dum

ſtno
Aute
lult t
dem

Win⸗

dhi

mreriun
du

nebcen

lolo
mam
Wwenin
nunm
eenalo
eropor
Aeprum
Obes vd/
Umoo
walumnn.
nſn:
emuma
eN6
d
8a s
iiwr
onN5N/
nutin
e:
nunc u)
nlicas.
Clüuo/
i⸗ed
gead⸗
imn
eihsenn
jvero
. eh⸗

4

autĩ mẽſibus aut ĩ mẽſe: aut ĩ diebus uel die:aut ĩ nocti

enim per totum diem exceperunt tenui ſſima cauerna defluentem & hanc maioresnoſtri in duode
cim ptesdiuiſerunt. Ex his ptibus horisnumeg ipoſuerut. Sed iã tẽpus ẽ ut ad rationẽ tẽporis reuer

tamur. Quod tẽpus.i. hoc quonuũcutimur, ſpaciũ acci Duatnus:uod aut ĩmultisannis ſit: autĩ anno

us uel nocte: aut ĩ horis uel hora uel momẽ/
to. Vegꝶ hoc tẽpus noſtꝶ philoſophiĩ duo tẽpora diuiſerũt: in pᷣteritum futuꝑꝶ. pᷣſens autẽ eẽ negaue
runt:quod ĩ eo ꝙ præſens dicimus ſiqd iam aliqua ex parte cõfectum ẽ p̃teritum ſit ſigd mox pfici

uere tradita eſſe quod eorũ monumẽta certa in litteris
exiſtãt:et quæ nuꝑ geſta ſint quæ ſcire plæriq; poſſint:
et itẽ ꝗᷓ ſtẽts præſentia:et maxime fiãt et ꝗᷓ cõſequã-
tur. In ꝗbus põt cõſiderari qd ocius et ꝗd ſerius futu⸗
rũ ſit:et itẽ ĩ tẽpore cõiter ꝑſpiciẽdo lõgiꝗtas eius ẽ cõ
ſiderãda. Nã ſæpe oportet cõmetiri cũ tꝑe negociũ:et
uidere potuerit ne aut magnitu do negocii:aut multi⸗
tudo rerũ ĩ eo trãſi gi tẽpore. Cõſideratur aũt tẽpus et

ani:et mẽſis:et die i:et noctis:et uigiliæ:et horæ:et aliqᷓ
parte alicinius horũ. Occaſio aũt ẽ pars tẽporis habẽs ĩẽ

ſe alicuius rei idoneã faciẽdi aut nõ faciẽdioportuni/

tatẽ. Qua re cũ tẽpor̃ hoc differt. Nã gener̃ ꝗdẽ utrũ

q; idẽ eẽ ĩtelligitur. Verũ ĩ tẽpore ſpaciũ quodãmõ de
claratur quod ĩ annis aut ĩ anno:aut aliqᷓ anni ꝑte ſpe

ctatur. In occaſione ad ſpaciũ tpis faciedi qdã oportu
nitas ĩtelligitur adiuncta. Quare cũ genere idẽ ſit: fit
aliud quod ꝑte ꝗᷓdãet ſpecie ut dixius differat. Hæc di
ſtribuitur ĩ tria tẽpora uel genera:iĩ publicũ:cõe:ſingu
lare.Publicũ ẽ quod ciuitas uniuerſa aliꝗᷓ de cã frequẽ?
tat:ut ludi. dies feſti:bellũ. Cõe quod accidit oĩibus eo

dẽ fere tẽpore ut meſſis:uindemia:calor:frigus:Singu

lare aũt ẽ quod aliqᷓ de cã priuatim ſolet alicui accide/

re:ut nuptiæ: ſacrificiũ:funus:cõuiuium: ſamnus Mo

dus aũteſt in quo quemadmodum:et aĩo quo factum

gocii magni

tudo potuerit impleri: & utrum tot ſimul res potuerinteffici.

habeat futuꝑꝶ ſit. Ita Virgi. Tot iam
uoluẽtibus annis. quod. n, uoluitur
nõ ſtat:quod nõ ſtat præſens nõ ha/

betur. Oratores autẽ tẽpus noſtꝑ in

tria tẽpora diuidũt:ĩ illud tẽpus ue
tus atq; abſoletũ: & perantiquũ. De
inde i illud quod licet uetus ſita no

ſtra memoria: remotũ tamẽ in litte
ris cõtinet. Poſtremo ĩ illud ꝙ nu
per geſtum cẽ. & cuius de his quiuũt

plæriq; meminerunt. Præſens uero

tẽpus ĩ duo diuidunt: in præſens:&

magis ræſens: Magis præſens tẽpus
t ut Nunc nunc iſurgite remis. Hoc
eſt quod ait:& itẽ quæ inſtent ĩ pᷣſen
tia:& cũ maxime fiant.ĩſtãs.n.tẽpus
præſensẽ ut ait iuno ad iuturnam.

Cum iĩiã fata turnum tenerẽt atq; in

ſtãtilais eripe fatis Deniq; ſciamusil
la præſentia fata dixiſſeaddidit po
ſtea tẽpus quod magis præſenseẽt ſi
ꝗd pᷣſentius audes. præſens ergo tẽ/
pus duo tẽpora hẽre dixerunt:præ/

ſens: & magis præſens: futuæ autem
tempus ĩ duo diuiſerũt: in ocius: &
ſerius.i. in id ꝙ mox futuꝶ é & in id
quod tardius futuꝑc, Atq; hæc tria

tempora cũ partibus ſuis. hic in hoc

attributo: ꝙ de tẽpore eſt continen/
tur. Et itẽ cõiter in tempore perſpici

endo longinꝗtas eius ẽ conſideran/

da. Tẽpus eẽ diximusſpaciũ: quod

annis:mẽſibus:diebusinoctibusho

riſq; uerſet. In hoc ĩquit cõiter tem/

pore lõginꝗtatẽ eius debemus ĩſpi/
cere. In qua lõginqtate duo oportet

attẽdere:utꝑ& in illo ſpacio huiusne
Quod.n.i rebus difficile

eſt: aut numeroaut magnitudine ſit᷑neceſſexſt. Occaſioautem eſt pars temporis habensin ſe alicuius
rei idoneam faciendi aut non faciendi oportunitatem. In illa menſura temporis ex motu cœli facta
ex actibus noſtrisuel ipſusmundi qualitas proueniens occaſionẽ parit faciendi aliquid: uel non faci
endi In tempore.n. mẽſura ac ſpacium conſideratur. In occaſiõe qualitastemporis ex qua oportuni
tasnaſcitur faciendi aliquid uel non faciendi:Hoc itaq; inter ſe diſtant tempus & occaſio genere au/
tem ſimilia ſunt Verum hæcoccaſio: ut diximusex actibusnoſtris: uel ipſius mundi parit nobis ad
aliquid oportunitatem, Verum hæcoccaſio: uel oportunitas in triagenera diſtribuitur. Publicũ:
commune: ſingulare. Occaſio. Publica. Communis. Priuata. Publicumeſt nalr , ad totamp
tinet ciuitatẽ:ſi autbellum ſit: autludi: aut aliquis dies feſtus. In hac utiq; publica occaſioneeſt opor
tunitasaliquid faciendi: uel non faciendi. Commune eſt inquit quod ex actibusmundi prouenit: ut
ſi meſſis ſit calor:ſi uindenua frigus. Singulare autem eſt inquit ꝙ unicuiq; poteſt prouenire priua
rim. Si nuptiæ ſint ſacrificium: funus: conuiuium: ſomnus: & recte in priuata occaſione ſomnum ett
am poſuit. Non enim exneceſſitate temporis:ſed ex corporisatq; animi ratione dormitur. Inter/

dum.n. laſſi aut mœſti p diẽ dormimus. Interdum ſoliciti atq; occupati nocte uigilamus. Tri plex
itaq; occaſio:publica:cõis. priuata. Ex his occaſiõibus multa poſſumusargumẽéta colligere. Modus

aũt ẽ in quo quẽadmodũ & quo aĩo factum fit quæritur. Modum Ci. diligẽter iſpexit atq; ita defini
uit ut nemo unꝗᷓ. Nãq; modũu ĩ duobus ĩſpiciẽdũ docet:ĩ mõ facti: & aĩo ĩ faciẽtisi ut ſi qicas clamẽq
dem modus facti ꝙ quaſi res facti occulte geratur. Verum mn eo eſt & aĩus facientis inſidioſus latens

atq; inſtructus dolſis. lta in eo quod clam diamus &modns & animusinuenitur, Similiter omnes

modi ex modo facti: & ex animo inſpiciendi ſunt. Verum in ipſo ammo duo rurſus debemusinſpice
re:prudentiam &ω imprudentiã, i,. utrum aliquid cõſilio an animi impulſu fecerit. In his n, cauſa fa
cti ꝗritur:quã duplicẽ eẽ ſupra diximuscirca faciẽtis uolũtatẽ. ratiocinatõnem.ſ. & impulſicnẽ. Ita
ratiocinatio erit prudẽtia animi. Impulſio uero iprudentia. Vege hi erunt ex prudẽtia modi: cla: pa
lã: ui:perſuaſione. Hæcoĩia prudenter admiſſa ſunt. i. ut res fieret conſiliũ ante pceſſit. Imprudentia
porro ad purgationẽ iungitur: quæ parsueniæ eſt. Cuius purgationis partes tres ſunt mnſpiciendæ: in
ſcientia: caſus: neceſſitas.ln his quo/
,1 modis factum quidem man “ ſit quæritur. Eius partes ſunt prudentia et ĩprudẽti a.
Ad en geutrmocos eri⸗ Prudentiæ aqt fatio quæritur ex his quæ clam. Pa lam .
affectio ꝗᷓ paulo ite ſonæ diximus ui:perſuaſione fecerit. Imprudentia autem ĩ pur gatio
irl bu Aä ltloneen 4 e nem confertur. Eius Partes ſunt inſcitia:caſus: ne ceſſi
cauſa pmutationc. Veg hic quoniã tas:et in effectionem animi.hoc eſt moleſtam: iracun-

in mõ animusattendendus ẽ:ammi . .— . 1.
Plascircaafiectiche poſuit cõmuta diammmorem: et cætera quæ in ſimili genere uerſan-

tões.i.moleſtiã: iracũdiam: amorẽ. tur. Facultates autẽ ſunt:aut quibus facilius fit: aut ſi⸗

Itaq; his affection: bus animi impru 1,, 1. . — .B
de⸗ in factũ pelluntur. & recte ĩ Pru ne quibus aliqui 4 con fici non Poteſt. Adiunctum au
des: ꝗppe affectio repentiammi tem negocio id intelli gitur:quod maius: et quod mi-
cõmutatio. Ergo quod repẽtinũ eſt .
ꝓſpici nõ põt.Si ꝓſpici non põt im/ „ 9as 1
Früdentis Facultatcsſunr au quod æque magnum: et quod contrarium:et quod
bus facilius fit:aut ſine quibusaliqd e . . . c
confici non põt. Facultates Ciꝑ d⸗ „diſp eratum: ct genus: ct pars: et euentus: maius:
plici qualitate definiuit: duaſq; illis èð .
potentias dedit: ut ſit primũgenus facultatũ illud ſine quo aliquid fieri nõ põt. Aliud quo aliꝗd fa
ciliuscõpleat. &, n. hæc duo prima ꝓpponamus fit: nõ fit: lã ex eo ꝙ fit rurſus duo deſcendũt. Faci/
le fit: diificilæ fit. la ĩ duobus ponit᷑ facultas. in genere.i.. eo ꝙ fit: & ĩ ſpecie.i.in quod facile fit.illud
qut quod difficile fit ita potargumẽtis torqueri ut illud uideat eẽ ꝙ nõ fit:& iccirco ĩ hocnõ ſũt po/
ſitæ facultates, dupliciter igit facultates eẽ teneamus. Prio illas ſine qbus aliqd fieri nõ põt. Deinde
illas ꝗbus aliqd cõplet: ut ſi qs uelit rhetoricã diſcere prima erit ei ad diſcẽduũ facultas ſine q effici
no põt. iaĩus: igeniu: inſtrumẽta artis ipſius: & magiſter. Deinde erũt illæ facultates ꝗbus faciſius fit
ſi ſit doctus & beniuolus magiſter. Ita &ad mortẽſacultas ſine qua fieri nõ põt uenenũ facilius fir

uenenuũ cũ poculo. Staut i pane det᷑ uenenũ pars illaẽ quæ difficile fit quæ ita põtargumẽtistorque

ri ut pars illa uideat eſſe quæ nõ fit ꝙ ꝗdẽ Ci. ꝓcluẽtio diſputauit cũ negauit ĩ pane dari uenena po
tuiſſe. Hoc aut ſcire & tenere debenius: ẽt tẽpus: & Iocũ: & ctera præter modũ facultates ef poſſe ſi
generaliter cõſiderent᷑ nõ ex ſpecie uel ex oportunitatibusſuis. Neceſſe ẽ:n. & quodcũq; tẽpus & quẽ
cuũq; locũ f uiſſe cũ aliqdfactũù ẽ. Alioꝗn facultas pria nõ erit faciẽdi niſi iſta ſint. Ita Cice.ĩ roſciana.
Nõpotuit inqtuoccidere patrẽ roſcius cũ abſcens fuit. Hicargumẽtũ a loco fecit. Deĩde ait. Agenũc
uideamus reliquasf acultates, Ergo iã & locusfacultas ẽ. Sed facultas ſi generaliter cõſideretur: At ſi
opportunitas elus fuerit iſpecta tũc ex loco argumẽta ſumẽtur. Adiũctũ negocioãtid intelligitur
quod maius: & quod minus, & qquod ſinule erit. Attributa negocio duo iã trãſacta ſũt. Continẽtia cũ
ipſo negocio:& illa quæ ĩgeſtione negocii cõtinẽtur. Ac prima qdẽ cu attributis ſuis pſona trãſacta ẽ
1. 4s. Demde ꝗd & cur cõtinẽtia cũ negocio demõſtrauimus. Deinde qdo: ubi: quemadmodum qui/
busadminiculis in geſtione negocii poſita docuimns. lta ſeptẽ prima illa elemẽta in duobus negocio
attributis uidemus icluſa. Neciam amplius uidet᷑ relictũ quod ĩ alus duobus negocio attributisad
argumẽtum cõſiderare debeamus. i. in hisquæadiũcta negocionominãt: & ĩ his quæ geſtũ negociũ
cõſequunt. Vega his eadẽ ſept ẽquæ &i ſupioribus cſiderare debemus, nec aliquod negocii ſine
his ſeptem elemetis unꝗᷓ poterit iueniri:ut quis homo ſine liniamẽtis ſuis. Itaq; cum ĩ noſtro negocio
ex omni circunſtãtia argumẽta cœpimus: &fides in aliquo claudicarit ex alienis argi mẽtaſumenda
ſunt: quæ cumaſſumunt: aut fidẽ faciunt: autaugẽt. Vegꝶ hæc cũ aliena ſint. i. extra noſtrã cauſam
uidendum eſt qua noſtro negocio parte copulẽtur: quæ copulatio reſpectus dicitur: quem reſpectũ
græclIl —M dicunt. & enim cum etiam iſta aliena a negocio ſeptem illa elemẽ
ta cõtineãt: quæ in noſtro negocio continentur non poſſunt ſibi omma conuenire. Sed quædam ĩ hoc
cõſiderare debemus ĩ alieno negocio:quæ per noſtęg negocium reſpiciant: ut præuiſo

& præcognito copulationis genere ad argumétum noſtri negocii facta collatione copulent. Vegꝑe hu

lus reſpectusnouc modi ſunt. Scilicet ut ſit adiunctumnegocionmoſtro: & ꝙ maius eſt:& ꝙ minus: ꝙ
ſimile ꝗquod æ que magnum: quod diſpatum: quod cõtrarium: & genus: & pars: & euẽtus. Hæc itaq;
nouẽ oĩa toni & puncti ſunt.i.ad aliquid. ltaq; quaſi ſemper in binis ſunt & recte,. niſi enim ad aliꝗqd
nullus poteit eſſe reſpectus.ltaq; cum dicimus maius:tunc intelligimus maius: ſi minus conſidere/
mus,Rurſus tunc intelligimus minus ſi malus cõſideremus. Ita & reliqua ex aliorum collatione co/
gnoſcimus, Verum nuncun deamusquemadmodum hoc reſpectusn egocioꝶ conſiderare debemus

nus et quod ſimile erit einegocio de quo agitur: et

M
ſce
loll
u
ſtim⸗
milt
mn
negeh
Ute
ſunl
ſuur
(.
n

git

uri
occid
gnüͤen
beriun
gicene
orbete
gacch
weec
chid
moue⸗
ilcere.
dic
N
wer⸗
titar
c
ſitſin
itage
umſit
plüͤ⸗
lüpe
lismn
pect
tüm
ture
1dſo
heexè
tonihr
cöpl
Aliach
ſehac
vocant
tüitert
ſediue
Wus
N
Ciuef⸗
Ut
nhin
Gaeur
dorro
nchet,
anba

.livst
Gtorae
nenn bo
doleſt
lern,
Menuca

umgu/
edel
Unegol
OeN
XU 0
euhn
mins,/
Hecicg
dall
ſidat⸗/
wope /
Cemg

Maius & minus: &æque magnũ ex ui & exnumero: & ex figura negocii: ſicut ex ſtatura corporis cõö
ſideratur. Hæc tria. i., maius & minus: & æque magnũ tribus modisconſiderare debemus. vi. nume

ro:figura: uis: quæ ſingulisnominibus uerbiſq; conſtat: & perſona. Omnis enim res: & omne dictum

factum ue habet uim ſuã: etenim ſi dicas parricidium ſtatim ꝗtum hocſit:& in qua ui ſit ammo exi
ſtimamus. Ita homicidium: adulteriũ: & reliqua facile quid ſint. cũ fuerintaudita cognoſcimus. Si
militer & perſonæ habent uim ſuam. Etenim cũ dixeris Ciceronem ſtatim ex boni uiri conſidera/
. H . tione quæ in illo uisſit agnoſcimus
minus:et æque magnum ex ulet numero:et ex figura Heindecim dixeri E ex cõ
„ 1 CQ lideratiõe peſſimi hoĩs ſtatim quæz
negocii:ſicur ex ſtatura corporis conſideratur. Simile iillo uis ſirnen leimtas Nucrus ct
autem ex ſpeeie comparabili: aut ex cõferenda atq; af cũ minusac maiusñ ex ui: ſed ex re

ſimilanda natura iudicatur. Contrarium eſt quod po l Pertonelknumier ddemon H

ſitum in genere diuerſo ab eodẽ: cui cõtrariũ eſſe di- gocio cõſideratur.i. p oĩa illa ſeptẽ
citur plurimũ diſtat: ut frigus calori.uitæ mors. Dapa

elementa: ut cõſideres quid factum
t „ 2. ſit:ꝗs fecerit:ubi fecerit:qñũ fecerit:
tum aute e id quod ab aliqua re per oppoſitionem ne HD qus dmodäfecerit reliqua quæ
jiſ. r Rag nn ſanere nen ſsners iet figura totiusnegocii: ita è ut cor
gationisſepafatur hoc modo: ſapereet non ſapete. hrisſtaturaii dtaturaoia imiame
Aaaaa corpor continentur. Iraq; ut me
Hius itelligamusnotũ ꝓponamusexẽplũ illud.ſ.ꝙ Ci.negocio ſuo adiũxit.Nã cũ Catilinã diceret
occidẽdũ exadiũcto ꝗd maiusuel minus eẽt arguoiẽta collegit:ꝙ utiq; maius& minus& æque ma
gnũ ex ui:nũero:figura:iãdudũ diximusapprobãdũ.Ita & Ci. an uero.P. Scipio põtifex maxius TIy
berium gracchũ mediocriter labefactãtẽ ſtatũ reip.priuatus ĩurfecit Catilinã orbẽ terræ cæde at/
qꝙq; icendſisuaſtare cupientẽnos conſules pferemusHic ex ui res intelligimus minus eẽ ſtatũ reip.ꝗᷓ
orbẽ terraꝶ, deinde ſimiliter ex uritelligimusminuseẽ labefactare ꝗᷓ uaſtare. Ita ex ui pſonarũ cũ
gracchus & Catilina nominat Catilina magistimẽdus agnoſcit: pᷣterea ex numero itelligimus ma
ius eẽ duos conſules ꝗᷓ ſcipionẽ. Hicfigurã nõ poſuit totius negocii.i.quẽadmodũ occiderĩt Grac/
chũ Scipio:ubiocciderit:qñocciderit: unde occiderit. Veg hæc ꝗa nihil ꝓderant. prætermiſit: atq;
uno uerbocõcluſit:ꝙ ait ĩterfecit: cuiusuerbi cõſiderata uimaius eẽitelligimus ĩterficer̃:ꝗᷓ ex urbe

1

eiicere. Veg inaliisexẽplis & ex figura debet cõparatio fieriut maiusaliꝗd minus ue demonſtres.

Si dicas illud tũc factũù ẽ: ubi factũ ẽ: ita factũ ẽ:ppea factũ ẽ:& reliqua quæ ĩ elemẽtisprĩcipalibus
continent: Simileãt ex ſpeciecõparabili: cũ facimusargumẽtũ ex aännc negocio p ſimilitudi⸗
nem: in ea ſimilitudinequlalitascõſiderãda ẽ. Supiora.n. maius: & minus: & æque magnũ ex quan/

titate cognoſcimus: nec putemus:hoc eẽ par: ꝙ ſimile: &. m par exmẽſura definita: & ex cõpata utri/

uſq; quãtitate cognoſcimus. Simile ẽnõ in eo ꝗtũ ſit:ſed ĩ eo ꝗlle ſit attendimus. Ita non ex menſura
ſitſimile:ſed ex uultu: & ſuperna quadã facie declarat.Icon. Simile. Parabole. Paradigma. Smile
itaq; duobus modisconſiderare debemus. in ſpecie formaꝑ: &natura reꝑ: & ſcriptores quidem arti
um ſimilegenusponunt ſub ſimilia tria. Icon.i.imaginẽ: parabolẽ.i.collationẽ: Paradigma. i. exem

plũ.per imaginẽ ſimile fit:cũ exſimili ſpecie uultusuultibuscõparamus: ut os humeroſq; deo ſinii

lis pcollationẽ ſimile facimus:cũ rege diuerſarũ cferimus:& copulamus:ñſpeciẽ: ſed naturã. ut q/
lis mugitus fugit cũ ſaucius arã. Taurus. Aut pœnoge ꝗlis ĩ aruis. Saucius ille graui uenãtũ uulnere
pectus:tũ demũ mouetarma leo:hic.n. Vir. ut ꝓbaret turnũ rebus oĩbus fractis: nõ deiectũ: ſed ira
tu magis:qauix eredit negocio ſuo:fidẽ fecit:ex adiunctonegociopꝑ ſimilitudinẽé: quæ ſit ĩ pte na/
turæ. Sic ĩꝗt: & leo magis iraſcit:poſtꝗᷓ fuerir aulneratus:p exẽplũ ãt tũc ſimile facimus:ſiĩ exẽplo
ipſo qᷓlitas oñdat᷑.Sæpe.n,exẽ̃plũ ĩ ꝗ̃titate uerſa.i.iĩui:uel nuero:uel figura.Inuenit᷑ tñ & qualitasſi

ne exẽplo: ut Ci. cũ circa bellũ cãgſimiliũ cõparatnaturas ait:ut Helena inquit Troianus:ſic tu n

. . „ . 7. . „ — „ . . . „ . . — .
toni huius belli ſemẽ fuiſti. Contrarium ẽ quod poſitũ ĩ genere diuerſo ab eodẽ:cui contrariũ eſſe

drᷣiplurimũ diſtat: ut frigus: caloriuitæ: mors Ariſto. oppoſitagenus poſuitcõtrariũ: diſperatũ: ad

aliꝗd ſub oppoſitis. Cõtrariũ porro Ariſto.ſic definiuit: ſubeodẽ gener̃ ſpeciesmultũ ĩter ſe diuer
ſæ hac rõne: ut oĩa ad unũ illud genus referãt: ꝙ ſupra oẽs respricipalesgræci ponũt. i. ꝙ latini ens
uocant.i.ꝙ eẽ poſſit. Verũ cõtraria tribus modis ĩueniri poſſũt:cũ aut ſubeodẽ genere ſpecies mul
tũ ĩter ſe diſtãt:aut cũ ſub ſingulisgeneribus diuerſis:ſpeciesẽt diuerſæ ſũt:aut cũ duogenera inter
ſe diuerſa ſũt.ltaq; hic.Ci.ĩ diuerſisgeneribus poſita cõtraria demõſtrauit fri gus. & calorẽ. His ãät
genusꝗᷓlitas: ſed diuerſa. Deĩde ſimiliter ſub diuerſis generibus ſpẽs lõge inter ſe diuerſaspoſuit. i.
uitaã: & mortẽ. Vitæ ãt genus bonũ: mortismalũ. Itaq; contraria ſunt ꝗ ſe e regiõe ſpectant: & quæ ex
diuerſo poſita plena ſũt: ſub diſpatoãt Ariſto. duas ſpecies poſuit: prmuãtia: & negãtia Priuãtia ſũt
ut cæcitas: ĩfœlicitas:uiſio:& fœlicitashitus ſũt: cæcitas: & ĩfœlicitas id agũtiut pr̃ia id ꝙ habuert
ñ hẽant. Nũꝗᷓ/ n. cæœcitas fiat neceſſe ẽ: mſi uiſio ãte tollat:necẽ ifœlicitas: niſi prius fœlicitas exclu
dacur. Iccirco ergo hæc priuãtia noĩata ſũt: ꝙ primoꝑ priuationẽ ſecũdãdemonſtrent. Negantia
porro ſũt quæ negatõe ſeparant᷑: ut ſapit:ñ ſapit:ſedet: nõſedet. Negatio hic illud agit: utprimum
neget:nõ tñ cõſtituat ſecundum, nã cum aitñ ſedet:ſolũ ſedere negat:nõ tñ cõſtituit ꝛutrum ſtet an
ambulet: ſed ſufficit ei genere ꝙ ſedeat. Hicãt Cicun diſperato ſolanegantia poſuit.i. ſapere non

4

ſapere eẽ: tamen ĩter diſperãtia priuãtia noſſe debemus: Genuseſt quod partes aliquas amplecti/
tur: utcupiditas. Notũ eſt quid ſit genus.i. ſub quomultæ ſunt ptes: partesautẽ ſunt ea quæ ſubge/

nere ſunt. Verum cũu de his facimusargumẽtũ exadiunctis: negocio facimus argumentù. Quotiens

aũt de genere quæſtio ẽ: ex ſpecie faciendũ eſtargumentũ. Quotiens de ſpecie quæſtio eſt: eæ genere
faciendũ ẽargumentũu: ut Ci. cũ pro Roſcioageret idẽ ſpeciemſuſcepiſſet Roſcius. n. ad filium pe
cies eſt. Argumentũ fecit: ex genere: cũ dixit tam feros moresin filium caderenõ potuiſſe. Filius.n.

genus Roſcius ſpecies ẽita & cũ de ge

nere quæſtio eſt:ex ſpecie colligen/
dum cargumẽtũ ut ſi quæratur an

oës matres ament filios ſuos & tu ex

ſpecie facias argumẽtum. Adeo oẽs
matres ſ amẽt filios ſuos. ut Medea
filios ſuosẽt occiderit. Ita & ĩ reliqs

Eeuentus ẽ exitusalicuius negocii: ĩ
quo quæri ſolet ꝗd ẽ quaq; re euene
rit: eueniet euenturũq; ſit. Euẽtum
illũ accipiamus: ꝗq unicuiq; rei natu
raliter, ut uidet adiunctusqui rẽ ſu
am:poſtꝗᷓ res ipſa cõtingexit:neceſſe
ẽ cõſequat᷑:& tũcuere de vᷣuentu fa/
cere poſſunnisargumẽtu ſi ipſe euẽ

tus certusſit:alioquin ſi euentũ illũ
accipiamus ꝗex caſu uenit fieri ide
non põt argumêtũ: quod adiuncte
negocio eẽ poſſit: Facit itaq de euée . 4 *
cGtoritatis eius et inuentionis cõprobatores atq; æmu-
I ſolẽtẽ futuꝶ ſpondeasarrogantem
Ita ĩ ſolentiæ euentum arrogantiam
doces ꝗᷓ rurſus arrogâtiam ad odiũ
caãm eẽ demonſtras. Quare hocĩge

tu argumentũ:ſi eũ quẽ probaueris

Genus eſt quod partes aliquas amplectitur ut cupidi

tas:Pars eſt quæ ſubeſt generi:ut amor: auaritia. Euẽ

tus exitus eſt alicuius negociiĩ quo quæri ſolet quid
. . % .
ex quaq; re euenerit: eueniat: euenturum ſit. Quare

hoc ĩ genere: ut cõmodius quid euenturũ ſit ante aĩo
colhgi poſſit: quid ex quaq; re ſoleat euenire conſide
randũ ẽ hoc mõ:ex ar rogan tia odiũ ex inſolentia ar-
rogantia. Quarta ãt pars ex his quæ negociis diceba

mus eſſe attributa conſecutio. In hac hæ res quærũ-
tur quæ geſtũ negociũ cõſequuntur:Primũ quod fa
ctũẽ: qdᷣo id noĩc appellari conueniat: Deinde huius
facti qui ſunt principeset inuentores qui deniq; au-

li. Deinde et quæ ea de re et aut eius rei ſit lex conſue

tudo actio:iudicium. ſcietia artificium. Deinde natu

nere utcõmode ꝗd euẽtuꝑꝶ ſit: añ aĩo cõcipi poſſit ꝗd quaq; exre ſoleat euenire cõſiderãdũ ẽ. Vtĩꝗt
ex enentu facile poſſumusargumẽta colligere primo ipſi nobiſcu ptractare & cõſiderare debemus
ꝗs uniuſcuiuſq; rei eẽ ſoleat euentus: & ut ſciamusnaturalẽ euentũ nõ fortuitũ nobis cõſiderandũ
eniq; ſoleat: inꝗt euenire. Conſuetudo ppetua ẽ: quod ppetuũ ẽ:fortuitũ eẽnon põt.Ergo conſide
randus nobis erit ĩ rebus ſinguliscertus & naturalis euentus. Quartaãt pars ẽ ex his quasnegociis di
cebamus eſte attributas. Negocio quatuor eẽ diximusattributa: dictũ iam detribus attributiseſt.
oſtẽdimus quæ eent cõtinentia cũ ipſo negocio ĩ geſtiõe negocii adiuncta negocio. Nũc de his docẽ
dum eſt quæ geſtum negociũ conſequũt: quod ꝗdẽ qartũ attributũ uidet cũ ea pte pugnare: quæ
ĩ prioattributo ẽ poſt negociũ. Scimus.n. qnq; eẽ ĩprimo attributo. Smã negocii:cãm ipſiusſũmæ:
& factum triplex: ante negociũ: inegocio: poſtnegociũ. Hocextremũ factum quod eſt poſt negociũ
uidet ſimileec huic attributo: de quonũcagimusquod dr̃ cõſecutio. nã utrũq; poſtnegocium eſt.
ſed hoc diſtãt ꝙ ſupra poſt negocium facta illius coſiderãda ſunt de quo agit᷑: & ꝗd aliqd feciſſeme
morat.hicãt facta cõſiderãda ſunt: ſed extranea. Itaq; cõſiderãda ſunt: ꝗqᷓ geſtum negocium cõſequã
tur. Hæc ĩ duobus ſẽp debemus attẽdere:ĩ pſonis & ĩ natura geſti negocii:in perſoni ſic. Si aladuer
tamus ꝗd degeſto negocio hoĩes fecerint: aut ſenſerins: aut iudicauerint: ut de facto Milonis: ut de
lege Clodiinatura ipſiusnegocii ſit.ſi res illa facta ſit: cui neceſſe ſit euẽtum aliq uẽ eẽ coniunctum
ut parricidiũ furor.neceſſe ẽ cõſequat: & rurſus parricidã ueriſimule nõ ſit dormiſſe. Hæc.n. geſtũ
negocium cõſequunt ꝗnõ in pſonisaiaduerſa ſunt: ſed in natura geſtinegocii. In his itaq; duobus &
Ci.aĩaduertenda dixit ea quæ geſtumnegocium conſequunt Acprimo de pſonis, primo inqt ꝙ fa
ctumẽ: quo id appellari cõueniat. Vtiq; hoc cõſeqt. res. n. prima reinomẽ Hõãt neceſſe ẽ rei no/

men ponat,. Ita Ci.denoĩe cõſtituendodiſputat in diuinatione. Nõ tã inqt hæc accuſatio.ꝗᷓ defen/

ſio ẽ exiſtimãda. Deĩde iĩꝗt eius facti ꝗ ſint priĩcipes et iuentores:q deniq; auctoritatis eius & ĩuentio
nis cõprobatores: atq; æmuli. Hæc quoq; poſtrem ſint neceſſeẽ: neq; n. poteſt inueniri niſi quod la
tet: Eſt porro quod latet aiaduertendum Itaq; q fuerint illi ꝗ prim illud fecerit unde nunc agitur
ꝗ deinde factum ꝓbauerit: acſecuti ſint: ſioptimi ſunt laudas factunnſi peſſin rephendis: ut Ci.
ĩdiuinatiõe dicit ſẽp hoĩesnobilesaccuſaſſe: & eoscũ magno cõmodo reip.magnã ſ Epgloriã cõſecu
tos. Deĩde ĩꝗt: & ꝗᷓ de ea re: aut eius rei ſit lex: lex ẽt cõſeꝗt᷑. lex.n. ſẽp in re: ꝗa res talis uiſa ẽ cõſtitui
tur. Vege ꝙ ait de ea retotũ ẽ Quod ait eius rei ps c. Interdumn. totum factum aliqꝗ lege: aut danat
aut abſoluit ſterdum ꝑs facti. Ninde ꝙ ait: cõſuetudo: actio: iudiciũ: ſciẽtia: artificium & hæc oia
geſtũ negociũ cõſequet. Nã & cõſuetudo rei: iãantegeſtæ & rurſusrẽgeſtã ſolet aliqua actio cõſe
qui:uel iudicium: ut Siudicium natũ eẽ uideat: deĩde neceſſe cẽan ali qd fieri: ut ex eo ſciẽtia cõſeq̃t
uel :artificium. Veꝶ hæc oia. & ĩ pſõaꝶ actibus puidẽda ſun:& i negocii ipſius natura. iccircoan.
Deiĩde ꝗd ex natura eius couemre uulgo ſoleatan ĩſoléter, tnegoci ipſiusaiaduetrendâ eẽnaiurã

du

Au
m

tioe

(cConl

quub
ſtant
euse
bich

(ltere

mici
W⸗
n
Ua
Cre
lun
teere
prob
git).

fruan

lch,
dee/
den
ehere
Re

luen.

md
de
ur
ei
N.
tua⸗
dab⸗
ui⸗
nod
ethui
gu,
end.
oule⸗
emun

SN
lchands
and
nuel,
nidoci
e 1
Glöm.
tnegoel
cunch,
calene
cſegi
aindver
ut
iundum
Analli
vng 4 4
tirein
Gefen
Kiuenno
ghoc .
negiu
6ed.
nicel
iclnn
rdin
hare

ideſt qui ſoleant euentus factũ iſtud conſequi:ſed hic euentusabillo euentu:quẽ in adiũctisnegocio

demonſtramus: hoc diſtat: quod ille euentusnaturaliter certisrebusaffixus e: & rem ſuamquadam

ui ac nece ſſitate conſequit. Hic ãt euentus interdũ neceſſarius & naturalis ẽ: ut parricidium furor
neceſſe eſt conſequatur. Interdũ uarius: ut commutabilis: ut amornoceat neceſſeẽ: &utnõ noceat

neceſſe eſt. Spe. n. malũ euentů amor hẽt: ſæpe bonum. Deniq;ut oſtenderet, Cice, euentum iſtum

ex natura negocii ita eẽ conſiderandũ: ut ſcias & in contrariũ poſſe cõuemiri. Deinde inꝗt: ꝗd exna
. s tftuuura eius euenire uulgo ſoleat: an in
rxa eius uenite uulgo ſoleat:an iſolẽter et raro. Poſtea Dlchter crarauulzo-i-baſim fre⸗
n EE :. lůuenter. Ergofirmiusargumentũ ẽ
homines id ſua au ctoritate comp robare:an offendiĩ ſi de quo agimus euentus frequẽtius
his conſueuerint: et cætera quæ factum aliquod ſimi SSleguntil di amormaoknocet
2 ID—. —— „„5 KF 1 ræterea hoc ſciamus itereſſe inter
le cõfeſtim: autiteruallo ſolent conſequi. Deinde po iſtum euẽtu & ill ſuperiorét hic
ſtremo attendendũ eſt:nũ quæ res ex his rebus quæ rtiusn gogi cactus F Ile ge uni
re neſatie rtilirac. vſ“Uſcuiuſq; rei: At. n. ſupra qre hoc ĩ
ſunt poſitæ in partibus honeſtatis. aut utilitatis:conſe genere: ut cõmodius qd uenturum
quãtur:de quibus ĩ deliberatiuo cauſæ genere diſtin Utants nigeorid poſſ z quid qu .
. „ II-g rmn. Arnesri& ienm, fere res hr.: exre ſoleateuenire cõſiderãdũ eſt.
ctius erit dicẽdum: Ac nesoclis quidem fere res hæ: Poſtea heiesid ſua auctoritate com
quas comemorauimus ſunt attributæ. Omnis auũt ar Prenarean offendi ĩ his cõſueuerit
Srtin S ee ie rie s Serzs r, Ethiceuentusq naturã negocii con
Sumetatlo e cx his locis Quos comemorfauunus ſu ſequit: qualis apud hoĩes habeatur
metur:aut probabilis:aut neceſſaria debebit ẽe. Eteni .i. bonus: anmalus attendendum eſt

tum ex aliquo genere:rẽ aliquã. aut probabiliter oſtẽ rint: nõ. n. ex eo quua aliquid conſeꝗ

dens:aut neceſſarie demonſtrans. Neceſſarie demon tur argumentũ ẽ: ſed quia aut bonũ
dens:aut neceſſarie demonſtrans. Neceſſarie de autmlumelegtii,noguma eſt

ſtrantur ea quæ aliter: ac dicutur: ac fieri:nec probari ꝙ conſeꝗt:ſed ꝗa tale c. lta ſempũ

do. Si Debdrir cum iro Exre: ſed ex qualitate fitargumẽtũ:
P oſſunt hoc modo. Si Pepri cum uiro con 5 ubuit & cætera:quæ factũ aiic ſimili
èl ttter cõfeſtim: aut ex interuallo ſolẽt
cõſequi interdũ.n. uicinior: ĩterdũ tradior ẽ euentus: utputa ſi quẽ uoluero occidere uicinusẽ euẽ/
tus:ut mox me oderit Oeinde ſi tradoalicui diſciplinãtardior hiceuentus. Primo.n. fortaſſis offẽ
ditur: deinde amat. ac diligit: deinde poſtremoattendendũ eſt. Dat poſtremũ breue & cõmune pce
ptum: utrũ aliqꝗd honeſtũ ſit: anutile: ĩ hisẽ cõſiderandũ ꝗ geſtum negocium conſequũt. Verum
quæ ſint ptes honeſtatis: atq; utilitatis ĩ deliberatiuæ p̃ceptisſe demonſtraturũ eẽ promittit. Oĩs
aũt argumentatio:quæ ex his locis:quoscõmemorauimus ſumet᷑: autprobabilis:aut neceſſaria eſſe
debebit. Ait ſupra: cũ de cõfirmatione loquæret. Huius ĩquit ptis certa ſũt p̃cepta:quæ in ſingula cã
rum genera diuident: Verũtñ non incõmodũ uidet quãdã ſiſuã atq; materiã uniuerſã ante pmix⸗
tam: & confuſã exponere olumar. gumentatiorſũ. Tria nobis in cõfirmatione tradunt: materia ar⸗/
gumẽtũ: argumentatio. Materiã nobisiã tradidit. i. locus:de qbusargumẽta caperemus: quos locos

diuiſit ĩ attributa pſonæ: & ĩ attributa negocio: Attributa pſonæ. xi. eẽ dixit negocio quatuor. Atq;

hose hoĩum ptes enumerauit: actradidit:nuc itaq; dicturus ẽ de argumẽto:nec nos cõfũdat ꝙ ꝓ ar

gumẽto: argumẽtationẽ ponit. Antiq genusponebãt argumentationẽ: ſubargumentatõe uero argu

mentu & argumentationẽ. Itaq; hocuerbo cõmuniterutebant: utpro argumentorecta argumenta⸗
tio diceret. Vegꝶ anteqᷓ dicamus: quæ genera ſint argumẽtorum: dicamus priusquid conſiderare &
conferre debeamus: ut argumenta faciamus. Secũdu Ariſtotelẽ decẽ cathegoriæ ſunt. i. deceni res ĩ

gquibusoĩa quæ ĩmũdo ſũt cõtinent᷑: Haꝶ rerũ una ſubſtãtia ẽ: reliquænouẽ qualitates. i. quæ ſub/
ſtantiæ accidant. Itaq; cum resnudaẽ nihil aliud ꝗᷓ res ẽ. Tuncãt ex ea poſſumusfacere argumẽtũ ſi

eius qualitatesĩſpiciamus.Itaq; oĩa uerba: & noĩa hẽnt res ſuas. hẽnt & qualitates: quæ ꝗlitates cũ ſi/
bi cõueniũt faciũt argumẽtũ:Cũ nõ cõueniũtnõ faciũtargumentũ:Vtputa põamusoccidit. Occi

dit:res ẽ huius rei ꝗ ſit qlitasattendamus. i. quædã aſperitas:quædã ĩmanitas. Deinde ponamus mi⸗/

micũ. Rurſus inimicus res ẽ. Eiut rei porro ꝗlitas ſimpliciter aſpſa: atq; crudelis. Itaq; qm utraq; ſibi
hæc qualitas conuenit factũ ẽargumentũ. Ita duæ ſimiles qlitates: cũ fuerint copulatæ faciunt aliã
qlitatẽ. i. occidit: ꝗa inimicus fuit:quæ ꝗlitas ẽt ut argumẽtũ probabile eẽ uideat. Ita ſi dicas occidit
qa gladio pcuſſit: argumẽtũ ẽ ꝗa utriuſq; rei qitas ẽ ſimilis.Alioqn cũ in eo ꝙ occidit: iamnota ſit
& res& qlitas rei. Deide ponas uirgã: cuius res & qᷓlitas nota ẽ:qm ſimuiles ſibi nõ ſunt iſte qlitates cõ
iuncte inunum nõ faciunt argumẽtum ſi dicas pcuſſit uirga & occidit. Sempitaq; nõ res ſed qualſta
tes reꝶze debemus attendere: atq; cõferre ut argumenta faciamus. Argumẽtoꝶ porro genera duo ſunt

probabile &neceſſarium, Probabile ẽ ꝙ ueriſimilitudine fidẽ facit. Vtputa ꝗa ini micus fuit occi/

dit. Veg de ꝓbabili poſt dicemus. Nũc ãt de argumẽto neceſſario diſputauimus. Neceſſarie demõ

ſtrant᷑ ea quæ aliter ac dicunt:nec fieri: nec ꝓbari poſſunthoc mõ,Si pepit cũ uiroconcubuit: Neceſ

c ii

ſarium eſt inquit quo aliter ac dictum ẽmec fieri :nec probari poteſt neceſſariũ argumentum ad fi/
dem cogit: ac trahit. Probabile aũt irrepit: atq; pſuadet. Neceſſariũ porro tale eſtargumẽtum: ſi ea
proferas: quogꝶ talis ſit natura: ut ſic fieri neceſſe ſit:ſi dicas ſi natus eſt morietur:ſi peperit cũ uiro
concubuit. Hæc neceſſe: ut ſe conſequantur: ꝙ ſin e:neceſſar
tum. Illud tñ ſcire debemusargumentũ neceſſariũ pœnæ noneſſe ſolũq; eẽ inter homines probabi
le. Nempe nobisneceſſariũ uidetur:ex ueroconſtare: nam ſi probabile ex ueriſimili : ex uero neceſ
ſe eſt neceſſariũ. Inter hoĩesaũtue
rum later:toring⸗ ſuſpitionibusge Hoc genus argumẽtandi quod in neceſſaria demõ-
ritur: ergo neceſſariũ nonpõt eẽ ar,/ gann, e. J; .
gumentũ: ſed itum inter homines ſtratione uerſatur:maxime tractaturĩ dicendo aut ꝑ
poteſt ece ſarli rum Keüda on cõplexionẽ aut ꝑ enumeratiomæ: aut ꝑ ſimplicem cõ
nionem humanã ualet:alioquin ſe- 2. ern õ
cundũcriſtophori opinionem nõ cluſionẽ: Comp exioẽ in qua utrum cõceſſeris repre
neceſſa riu⸗ rgumern Feperit . cũ henditur in hunc modũ ſi improbusẽ: cur uteris ſi
uiro cõcubuit. Neq; hoc rurſus ſina 1. I ſee Preyt . ,
museſtzmorieturin apud cos mani- probus:cur accuſas. Enumeratio eſti qua pluribus re
feſtu en ſine uiro natum &nõ mor bus expoſitis: et cæteris ĩfirmatis una reliqua neceſſa
tuum. Ergo neceſſariumiillud argu C. . D e, — . . .
mentũ eſt quod iam opin ene pſſia rio confirmatur hoc pacto Neceſſe eſt aut inimicitia
ſum eſt: Atq; ut ſcias hoe neceſſarin rũ cã ab hoc eẽ occiſũ:aut metus:aut ſpe : aut alicuius
non eſſe omn no neceſſari oſtẽdit cã amicimut ſi horum nihil eſt ab hoc nõ eẽ occiſum
Ci.ẽt hoc hoĩbus perſuadet: cũ ait ed
neceſſarie demonſtrant᷑ ea quæ ii⸗ Nam ſine cã maleficiũ ſuſceptũ non põteſſe ſed ne-
ter ac dicũtur:nec fieri:nec probari „ inimirxiri .
Pofime, Ersoli probat iam erut q; inimicitiæ fuerunt ec metus ullus nec ſpes alicu⸗
neceſſaria. Quicquid n. probat po ius cõmodis: neq; ad amicũ eius aliquem mors eius

tuit: &non credi. Itaq; neceſſarium pertinebat. Relinquitur igitur ut ab hoc nõ ſit occi-

argumẽtum teneamus illud ꝙ; faci . —3 55 „
le populo perſuadet orator. Hoc ne ſus. Simplex aũt cõcluſio ex neceſſaria conſecutione

ceſſarium tribus modis fieri docet: conficitur hoc modo. Siuos me iſtud eo tpe feciſſe di
quos modos ĩ genere dictiõis ponit . ——. —— . . †. .
hic. n. iã dictũ eſt ſuperius ĩ materia citis:ego ãt eo ipſo tẽpore tràs mare fui relinquitur ut

locos poſuit:de qbuscõducta ad ar iq quod dicitis non mõ nõ fecerim. ſed ne potueri g4q

gumẽtationẽ dictionaſceret, Fieri

Itaq; neceſſariũ argumentũ docet. dem facere: atq; hoc oportebit diligenter uidere ne

aut p cõplexioné aut per enumera quo pacto genus hoc refelli poſſit ut ne confirm atio
tionẽ:aut ꝑp ſ mplicẽ concluſionemn . e ne imitimat

Cõplexioeſt in qutru cõceſſerisre modũ ĩ ſe argumentandi ſolum habeat: aut quanda

pᷣhendit. cõplexio forma dictioni ẽ

poſita in ratiõibusneceſſariis. Veꝶ

cõplexio duplici later̃cõſtat. Vnde cg fuerit electũ. neceſſe ut cõtrariũ ſit. In cõplexionẽ itaq.

duogenera ſunt pponẽdi: nuncp ſimples:nũcpneceſſariũ.Simplex hocmõ. Sr hoc ẽcur illud fa/
cis. Sillud ẽ., curhoc facis. Deĩde p neceſſariũ ſic. Aut hoccõcedas:neceſie ẽ: aut illud lta hic exem

plũ cõplexionis conſiderare debemus: factũ p ſimplex. Si improbus ẽ inꝗt cur uterisSi probuscur
accuſas: cita & in Verrinis Ci. autamicos inqt confiteri ficulos:neceſſe ẽ:aut inimicos. Si amici ſunt

credamus teſtibus:ſi inimici ſũt inuiti pecuniascõtulerũt. Enumeratio eſt in qua pluribusrebus ex
poſitis & cæteris ĩfirmatis: una reliqua neceſſario cõfirmat. Enumeratio quoq; forma dictionis eſt
poſita ĩ rationibusneceſſariis. Veꝑin enumeratione multa ponũt:et excluſis multis unũ ꝙ reliquũ
ẽconfirmat᷑: utputa ſi hoc noncẽ:iſi illud:& illud nõ eſt.reſtat igr ut iſtud ſit. Ita in Verrinis. &i ne⸗
q; carbo attigit: neq; Sylla uidit: neq; ĩ ærarium relatũ eſt: reſtat igitur ut tu Verres pecumam ſuſtu
leris. Veꝑ enumeratio duobus modis fit: c aut multis rei rebus excludit : unã quæ reliqua ẽ confir
mas:aut cum rei rebus excluſis contrariã confirmas Multis rei rebusexcluſisuna quæ reliqua ẽ cõ
firmat :ut ſupra ipſe Ci.cõtra Hermagorà: Nam aut nullũ cãæ genus ẽ:aut iudiciale ſolũ aut&iu⸗
diciale. & demonſtratiuum, & deliberatiuũ. Hic multa enumerauit: ſed excluſis duabus rebus: reli
quã tertiã cõfirmauit. Nullũ ĩqtcãæ genus eẽñ põt dicere ꝗ artis pᷣcepta dat: unũ eẽnõ põt dicer̃ qa
hoc:& hoc. Relinꝗt᷑: ergo ĩꝗt utoĩa tria genera cauſag ſint. Ergo hic multis rei rebus ſublatis po⸗/
ſtremaé: cõfirmata. ODeimde oibus rei rebusexcluſis cõtrariũ ſic cõcludit᷑: ut hic ipſũ exẽplũ poſitũ
eſt. Neceſſe ẽ inquit:aut inimicitiarum cã ab hoceè occiſum: aut metus: aut ſpei: aut alicumus amici
gratia. Atſi horum nihil eſt ab hocnon eſſe occiſum. Itaq; hic res eſt occiſio. Huius rei omnes res ſu
ſtulit.i.cauſas occidendi. Poſtremo contrariarum concludit. ſic igitur horum mihil ẽ non occidit.
Simiplex autem concluſioex neceſſaria conſecutione conficitur: & in hocneceſſarium eſtargumẽtũ
ſed in una re poſitum: & ideo ſimplex concluſio nominatur: utputa ſi illo tempore. quo uos me
iſtud feci ſſe edicitis: ego trãmare fui relinquitur: ut id ego non fecerim: ſednec potuerim facere.

ſi neceſſe habes credere: neceſſariũ factũ eſtargumẽę

rnr
zu,
on
cerll
lunn
un
weis
tocc⸗
mu
nmig
ne e
mato⸗
unli

ncerenm
ds
maiſon
the
rehic
5.Khe/
mnſulu

14. aol
e

— —

1 „ 1
W

dabe.
Cicetc
Clee 2
( p0/
14800 tl
Müpon⸗

l
1c TIE
sat.

Etenĩ hoc argumẽtũ tertiũ ubi : ex altero alteꝑ probamus in 5 ſü hunc t
ut in opiniõe poſitum eẽ uideat ut ſoleat fieri: ſi is ꝗ patriã prodit pœna meret ille q patriã defédiv
pmium meret: ut ĩ opiniõe ſit. Si ipiis apud inferos tornienta præparata ſunt inocẽtibus ꝗes parata

Hic itaq; ſimplex res eſt in ſuperioribus uero duplex:in complexione ſ. & enumeratione:& com/
plexione quidem aperteduas res continet: aut hoc eſt inquit:aut illud:ſi illud ẽ cur facis: ſi illud ẽ
cur non facis. Enumeratio eſt cũ multas in ſè res habeat collocatas: duplex tamẽ ẽ: ea.n. cmnia quæ
tollis ꝗuis multa ſint: una tamen parte ponuntur. in altera id quod concludis ſiue aliquid de rebus
ſit:ſiue contrarium rei: ut ſupra docuimus. Atq; hoc diligenter uidere oportebit. Præcepta dat: ut
neceſſaria argumenta non ſola dicendi ſpecie faciamus. i. ne cõplexio uel enumeratio in ſolo gener
4. „ H dicendi poſita eẽ uideatur:ſed ut ra
ſimilitudinem neceſſariæ concluſionis: Verum ipſa ar tõe ipſæ& res neceſſariæ ſint: & hoc
gumentatio ex neceſſaria ratione cõſiſtat. Probabile S diccdiproſctanturirriplid.
. . . ſaut p cõplexionem:aut p enume
autem eſt 'd quod fere ſolet fieri: aut quod ĩ opiniõe rationẽ: aut per ſimplicem cõcluſio
eſt: aut quod habet ſi ad hoc quãdam ſimilitudinem nẽ Qactii itaq; deneccſſarmoargumé
.— . . 1 to:& quale ſit: & quot modis dctio
ſiue id falſum eſt: ſiue uerũ. Verum ĩ eo genere quod misproferatur: nuc de probabilemn
fere ſolet fieri probabile huiuſmodi eſt: Si matẽ dili cipit diſputatio quod ut melius itel
. c1. .⸗k . . . . ligamus pp umm expoſitiõis hæc pri
git filium Si auarus eſt negligit iuſiurandũ: in eo aũt usnobis ẽt pictura cernat. Argumẽ
quod in opinione poſitum eſt huiuſmodi ſunt proba t. Neceſſariũ: Pfobabile. Comple
1. I 1 - xio:eniæ ratio: ſimplex: cõcluſio.p
quam philoſophiæ dent operam non arbirari deos obiniôe-Per cac hnrad hæcquad
1 .. . . . .—WU ſimilitudinem, Per cõtrarium., Per.
eſſe. Similitudo autem in contrariis et in partibus: et paria. Per eas res quæ ſub eadẽ rõne
ĩ his rebus quæ ſubeãdem cadunt rationem maxime. cadunt. Peruera. ber falſa- Velpue
“”” riſin lia. Probabile ãt cid quod fe
— re ſolet fieri: aut quod ĩ opinione po
ſitũ ẽ:aut quod hẽt ĩ ſe ad hæc quandã ſimilitudinẽ ſiue id falſũ eſt:ſiue ueg.Octũ ẽ deneceſſario
argumento:& de eius modis techurs Einamn de probabiliargumento dicamus: . ſolo uirtusoiĩs fi dei
continet. Vt ſupra. n. diximusneceſſariũ inter hoĩesnon épræſertim: cũ etiã ipſũ probet: probabili
itaq; ſolo oĩs fides nititur:adeo ut græci officiũ & finẽ oratorisſic definierint

₰+

.i. probabiliter ad fidẽ dicere. Probabile autẽ per ſeipſum nõ põt definiri : neq; in p̃ceptum quoddã

exprimi. Sed probabile eritargumentũ pro moribus patriæ: populi: temporis. Neq; n, oibusunũ at

q; idem probabile eſt. Aliud- n. iuſt romanis: aliud barbarisui det Itaq; ut probabilia argumenta
faciamus primũ nobis patria inſpicienda eſt ĩ qua ſumus:& eius patriæ inſpiciendi mores: dende ĩ

ſpicienda ẽ ciuitas: quæ pars patriæ ẽ. Oiĩs, n. ciuitas hẽt ꝓprios mores. Deinde inſpiciẽdũ ẽtemꝑus.

tẽpora. n. ſæpe mutantur. Poſtremoẽt eius apud quẽ dicimus cognoſcenda natura ẽ: ut ſecundum
mores eius probabilia argumenta faciamus. Itaq; hæc præcedũtanteꝗᷓ probabilia argumenta profe
ramus. Veꝶ ipſum probabileargumentũ: primo tria diuidit. iei id quod facile fere ſolet fieri: &
in id quod in opinione poſitũ ẽ: & in id quod hẽt ad hoc quandãſimili tudinẽ. Deindein. iii. ſignuũ
credibile: iudicatũ: cõparabile. Veg illa tria resſunt: ꝗqbus probabile conficit argumentu. Illa autẽ
iiii. quæ ſequũtur. reg haꝑꝶ triũ effectus ſũt. Primo itaq; illa tria uideamus: inquæ probabile diui
ditur argumentũ pid quod ſolet fieri probabile argumentũ ſic fit: ſi ea ad fidẽcolligas quæ ĩ actus
conſuetudinguerſant: utputa ſimater ẽ diligit filiù, S auarus ẽ negligit iuſiuranduü. Ita & Terenti-/
us meretriceſnꝛalas: auaros lenones: triſtes: ſenes: edaces: paraſitos eẽ cõmemorauit, Hæc itaq; ad fi/⸗

dẽ dicta ſũt p id quod fere ſolet fieri Oeirde p id quodin opinione poſitũ ẽ ꝓbabileargumentum

ſic fit: ſi ad fidẽnõ ea quæ in uſu ſũt agẽdi: ſed ea quæ ĩ opinione ſũt poſita colligamus. Si dicas ĩfe
ros eẽ & impiis apud ĩferos pœna. Si dicas oẽs ꝗ philoſophant cõtra deos facere. Multi. n. credẽt ꝙ
philoſophi contra deos faciant. Etenimſi deosaſſerunt: & me forte ſtultũ eẽ dicũt: qm metalẽ deus
cẽe uoluit cõrra deos faciũt cũ me rephẽdũt. Deide ĩ. r. p. cũ bella aut pax ex dei uoluntate cõtingat

ipſi aũt multa cupiũt pſuadere contra deos faciunt: ſi id ñ aſſerũt agendũ ꝙ deoꝶ uoluntate centiĩ

git. Ergo ut diximus ex his quæ ĩ opinione ſũt poſita. probabile collgit argumentũ: ſi dicasinferes
eſſe uel non eẽ: deoseſſe: uel non eſſe:mundu natũ: mundũ nõ eſſenatum. Iſte opinieones di
cunt .ngræce opinio: & opiniones nuncupat Adeo mam feſtũ éoĩa quæ in mundo agunt

argumentis probabilibus pſuaderi quãdo ẽt philoſophoꝶ ꝓfeſſionibus ex opinione nomẽ ipoſiu
c ut dogmata dicant᷑. Tertiũ illud ẽ ut doceamus quẽadmodũ ꝓbabile fiat argumẽtũ ex co duc d
hẽtad hæc quàd ſimilitudinẽ. 1. p ſim litudmnẽ: utputa ſcis ꝗ patriã prodit pœnã meret alle ꝗq pa/

triã defendit pᷣmiũ meret. Verum hic ex altero alteri fides fic: & ſicquaſi fuerat nominâdũ. Sc Ci.

nõ quẽadmodũ fieretargumẽtũ: ſed unde fieret iudicauit: c ait Aut quod htad hæc quãdã: ſi-
militudinéad hæc. 1. ad ſupiora ad id quod fere ſolet fieri: & ad id quod fere ĩ opinicne poſitu eſt.

unc tale põt eẽ ut ſoleat ficri nunc tale

eſt Itaq; hioc quod hẽtad hæ quandã ſimilitudinẽ. i. ſimilutudo tribus modis probabile efficitar
Imilitudine.1.4 udo tribiis n e i

amicisnon poteſt eſſe portuoſus. Ex

gumentũ: aut p contraria: aut ꝑ paria: aut per eas res:quæ ſub eandẽ rationẽ cadunt. Per cõtraria ſic
Nam ſi his qui imprudentes læſerunt ignoſci conuenit iisqui neceſſario profuerũt ha beri gratia
non oportet. Hic contraria ſunt pdeſſe & nocere: ſed ipſa contraria non faciunt argumentũ: mſi ha
beãt inter aliquã ſimilitudinẽ. Hic itaq; animoꝑꝶ ſimilitudo c.nã ſi ille iprudenter obfuit: hic neceſ

ſitate profuit:neq; ille uoluit obeſſe:neq; hic uoluit prodeſſe: ergo ſi ignoſcitur eiquinon uoluntà⸗

re: ſed imprudentia læſit::& illi gratia non habenda eſt qui non uoluntate profuit:ſed neceſſitate:

Per paria ſic:cũ nõ ex contrariis re/

bus. ſed ex ſimillimis p naturã pro/ ſpectatur in contraris hoc modo. Nã ſi his qui ĩpru-

babile colligimus argumentũ: utpu

12 — „ 1 . N
ta:nam ut locus ĩ mari ſine portu na dẽter læſerũt ignoſci conuenit: his qui neceſi atio pro

uibus intutuseſt ſicaĩus ꝗ ſine fide ẽ fuerunt haberi gratia non oportt ex pari fic. Nam ut
locus in mari ſine portu nauibus non poteſt eſſe tutus
dunt. probabile facimus argumẽtũ ſic aius amici ſine fide ſtabilis eẽ nõ põt. In his rebus

his autem quæ ſub eandẽ rationẽ ca

eimnan ddceetendtlu quæ ſb eandem rationem cadunt: hoc modo proba

uẽdere. Hæc uerba ad ſe inuicẽ ſpe bile eſt. Nam ſi rhodiis turpe nõ ẽ portorium locare
ctant.itaq; ex unius rei ratione alte-· nec H . .. „
clant. itache nec Hermocreonti quidem turpe ẽ conducere. Hæc
rius rei rationem probare debemus me tr idem Pee onau e. x.
utputa neſcio:ꝗ pr̃e uendẽte emit fi tum uera ſunt hoc pacto. Quo nia cicatrix e: uulnu S
Iid iniquã rẽ dicit feaſſſe. Hic facis fuit. Tũ uꝑriſimilia hoc mõ. Si multus erat in calceis
argumẽtũ probabile. Nãſi is qui uẽ

didit rẽ iniquã fecit: & hic ꝗ emit rẽ puluis ex itinere eũ uenire oportebat. Omne ãt ut cer
iniquam fecit Oeĩde ꝙ Cice. poſuit Jas quaſdam in partes diſtribuamus: probab ile quod

exẽplum apud rhodios porteium — . 1]17
resuilis uttlis erat. Et Hermocreon ſumitur ad argumẽtationẽ: aut ſignũ ẽ: aut credibile:
uir ampliſſi musid cõduxit portori aut iudicatum:aut comparabile. Signum ẽ quod ſub
um Defẽdit quod rẽ turpẽ nõ fece⸗ lictie . 7 nod er
rit,Facis itaq; argumẽtu ꝑ eas res ꝗ ſenſum a iquem cadit et quiddam ſigni cat quod ex
ſubeandẽ rõem cadunt. Nam ſirho ipſo profectũ uidetur: quod aut ante fuerit: aut ĩ ipſo
dis turpe nõ fuit locaremme Hermo/ 1

creonti quidem turpe eſt conducer negocio:aut poſt ſit ſecutum:et tamẽ indiget teſtimo

Siue autem inquit uera ſint: ſiue fal

ſa ea: unde fecimusargumẽtũ: nihilad nos dummõad fidẽ faciendã probabilia eẽ uideant: Falſũ
cẽ ſiue ueriſimile:ſi dicasnõ occidit Medea filios? Quippe mater filios nunꝗᷓ potuiſſetoccider̃. Hic

falſũ ẽ quod aſſeris: tñ feciſti argumentũ ꝓbabile: ꝑ id quod fere ſolet fieri : ut Medea filios nõ occi
diſſe credat. Aut ſi dicas qa multisĩ calceis puluis fuit ex itinere regreſſusẽ. Verũ ẽ autẽ argumẽtũ
probabile ſi dicas. Quoniãcicatrix é: uulnusfuerit neceſſe ẽ. Nũc autẽ ut ꝓbabilis argumẽti oẽs p

tesſcire poſſumus, Hæc quoq; nobis aiaduertenda é pictura. Per id quod fere ſolet fieri. Signũ. Cre
dibile. iudicatũ Religioſũ. probabileargumentũ: per id quod ĩ opinione poſitũẽ. Cõmune. Appro

batũ. Cõparabile. Per ea quæ habentad hæc quãdſimilitudinẽ. Imago. Collatio. Exẽplum. Om

neuaũt: ut certas quaſdã in ptes tribuamus.probabile quod ſumitur ad argumentationẽ: aut ſisnum

eſt: aut credibile aut iudicatũ: aut comparabile ſupra diximusprobabile argumentim ĩ tres partes
diuidi:ĩ id quod fere ſolet fieri: in id quod in opinione poſitũ ẽ:&id quod habet ad hæc quãdam

ſimilitudiné. Sed has tres ptes ipſas res eẽ diximus: de qtibus probabile ſit argumentũ. Verũ ihis

tribus rebus hæc rurſus quatuor collata ſunt. i, quod ex illis rebus cõficit᷑ autſignũ dr᷑:aut credibi
le: aut iudicatũ: aut cõparabile. Atq; ut ſciamus hæc quatuor illistribus eſſe cõnexa tid quod fer̃ ſo
let fieri:nihil aliud het ĩ ſe niſi:aut ſignũ:aut crechblle Deinde id quod in opiniõe poſitũ ẽ: nihil in

ſe hét iudicatũ- Poſtremoid quod hẽtad hæc quãdã ſimilitudinem: nihi l aliud hẽt mſi cõparabi/

le. Videamus itaq; hæc quatuorĩ illis tribus eẽ. Nec hæc tm ſibi copulata ſũt ſed oĩa quæ ĩ argumen
to ſunt probabili:ẽt argumentis attributi spſonæ: & attributis negocio conſtat eẽ cõnexa. Na quatu

or negocia eẽ dicimusattributa continentia cum ipſo negocio:& ingeſtione negocii adiũcta negocio

quægeſtum negocium conſequuntur. Itaq; in continentibuscum ipſo negocio: & in geſtionenegocii
ſignum eſt. In his quæ geſtum negocium conſequuntur iudicatumeſt. In hisautem quæ adiuncta

ſunt negocio comparabile eſt. In attributcis uero perſonæ credibile eſt. itauidemus: & locus argumẽ

torum: & res & exitus certis rationibus ſibi eſſe copulata. Nulla itaq; uideatur eſſe confuſio quod
probabile argumentũ iãdudum in tria diuiſimus. nunc in quatuor: quia id quod fere ſolet fieri
duo in ſe continet: ſignum: & credibile Quod m opinione poſitum eſt unum habet in ſe: ideſt iudi
catum: quod habetad hæc quandam ſimiſitudinem ſimuliter inſe unum continet: ideſt compara
bile, Itaq; probabile argumentũ in quatuor partesnunc diuiditur. namaut ſignum ẽ: aut credibile:
aut iudicatum :aut comparabile. Sgnum eſt quod ſub ſenſumal iquẽ cadit. Quinmq; ſenſus ſuut in

homine: uiſus: auditus odoratio ſapor: & tactus. ltaq; quicꝗd fub hos ſenſus cadit: cũ argumentũ

fueriattractũ: ſignũ eſt. Quod ſignũ ꝑ ſenõ ad ſe ualet: ſed ex eo aliud proficiſcit.i.aliud aſſe erit

„
e⸗ 1
ſici
aadt
ni⸗

eti

gall

o
teret

ne

es
nce⸗
wod
lble
lſb
de

ſtno

1M
lei H-
meni
ios
1
Ppto
4,0 m
umn
und
idem.
üihis
gechbi
ltiſ
nihäm
abi/
moen
r
Negoel
unch
geun.
crod
letkien
ect Iu
owp
cabl
Plutn
VmeNi

alent

malãue ad unã ptẽ hoĩesicl

cat. Cõpabile ẽ qꝗ res ĩter ſe diuer
appellant: Collationẽ quam græci .
appellant. imago ẽ oro circa res diuerſas aut corporũ aut naturarũ
coparans ſimilitudinẽ: ut os humeroſq; deo ſimilis ut qualis mugitus fuit cũ Saucius arã Taurus

euſn fiagatur: anneſcio ꝗs ex itinere uenerit: aſſeraseum ueniſſe. nã iĩ ca

E.

7

iorisargumẽti ĩdigetapprobatõe. ita ꝓbabile ꝗdẽ ẽargumẽtum:ſednõ ualidum ſẽp q hoc argumẽé/

nii et grautons cõfirmationis: ut cruor: fuga: palor:
puluis: et quæ his ſunt ſimilia. Credibile eſt quod ſine
ullo tecte auchtoris opinione confirmatur hoc mõ. Ne

mo eſt qui non liberos ſuos incolumes et beatos eẽ cau

piat iudicatũ eſt res aſſenſione: ut auctoritate:aut iu-

dicio alicuius:aut aliquorum comprobata. Id tridusi

generibus ſpectatur: religioſo: communi:et approba-
to. Religioſum eſt quod iurati legibus iudicauerunt.

Commune eſt quod omnes communiter probarunt

et ſecuti ſunt:huiuſmodi eſtut maioribus natu aſlur-

gatur: ut ſuplicantium miſereatur. Approbatum eſt

quod homines cum dubium eſſet: quale haberi opor
teret ſua coſtituerint auctoritate:ueluti Gracchi pris

factum quem populus. Roma. obid fatum quod ĩſci
ente collega in cenſura nihil geſſit: poſt cẽſuram fecit
conſulem. Comparabile autem eſt quod in diuerſis re

bus ſimilem aliquam rõem continet. Eius ſunt partes

tres: imago: collatio: exẽplum. Imago eſt oratio demõ

ſtrãs corporũ aut naturarũ ſimilitudinẽ. Collatio eſt

oro rẽ cũ re ex ſimilitudine cõferẽs. Exẽplũ ẽ quod rẽ
auctoritate: aut cãu alicuius hoĩs aut negocii cõfirmat
aut infirmat. Horũ exẽpla et deſcriptiões in præceptis

diuiſit iudicatũ Nãaſſenſioi religiõe ẽ auctoritas ĩ cõi:iudiciũ

t0 cõiectura tractat: & io aut aliud firmius argumẽtum: autteſtimoniũ reqrit. Sed qc pauloantedi
DB xi ſignũ eẽ ĩ eo qd fer̃ ſolet fieri.Vti

q; cũ dico ex itiere uẽit. na multus ĩ
calceis puluisé. & hoĩem occidit, nã
cruẽtusẽ.argumtũ facio ex his fer̃

ſolet fieri: nâ ꝗ ex itiere uẽitſolet fi
eri ut puluerulétus ſit: & q hoiem

occidit ſolet fieri: ut cruẽtus ſit.cx
ſigno uero ĩ oĩa tpa circa fcm ſacere

põſſumusargumẽtũ: utputa occidi
ſti hoĩem ꝗa cruẽtus es& hic cruor
ſignũ ẽ. Occidiſti at hoĩem tp̃s pᷣteri
tũ.Deĩdeocidis hoĩem, nã uulnus

figis ſignꝗ ẽ. Occidis hoĩem:tpᷣs pũs

Oeide occider uis hominẽ. nã arma

tus ĩcedis:hic armatusĩcedis ſignũ ẽ
Occidere uis hoĩem tpᷣs futug. Ita ſi

ghnũ ad oẽ t̃s argumẽtũ cẽ. Credibi
ole ẽ qd ſine ullo teſte auditoris opi/
o niõe fimnat᷑ hoc mõ. Credibileẽ ĩꝗt
argumentum: qc per ſeipſum fidẽ
facit, Neq; ad ꝓbãdũ deſiderarteſtẽ
Sed facile cũ prolatum fuerit apud

opinionem &ſententiã iudicis pſua

det᷑. Hoc credibile ĩ eo eẽ diximus
dd fere ſolet fieri: & rurſus ĩ attribu
tisperſonæ:ita ĩ exẽplo qd ſubdidit
Ci.utrunq; & uideamus. Nemo eſt

inquit quinon liberos ſuos ĩcollu/

mes& beatos eſſe cupiat: utiq; & ſo/

let fieri utnemo ſit qui nõ amet libe
ros ſuos:& attributũ perſonæ eſt.i.

fortunæ: ꝙ liberi noĩant: & ꝙ ait ne

mo ẽ. ludicatũ ẽ res aſſenſiõe: aut

auctoritate: aut iudicioalicuius:aut
aliquoꝶ cõprobata. lã & hinc in tria

ĩ approbato. in tria. n. iudicatum di

uiſit: ĩ religioſũ: ĩ cõe ĩapprobatũ.Religioſũ ẽ inquit: ſi ꝗd de realiqua iurati iudices iudixarũt: &rõ
religioſũ: qa iurati iudicarũt: qd; aſſẽtiri nos neceſſeẽ, Aaduertamus tñ ut iudiciũ geſtũ ſẽꝑ negoci
um cõſeꝗᷓt. Cõe ẽ qdᷓ oẽs uulgo ꝓbarunt.Cõec ĩqt q ex more uulgi iuſti auctoritatẽ tenet: ut neceſ

ſe ſit maioribus natuaſſurgi: ut ſuppliciũ miſerer= Hæcut ſeqmur hẽmusuulgiauctoritatẽ, Deĩide

hoc ẽt aĩaduertãus ꝙ conſuetudo quæcũq; rẽ ſemꝑaliquã cõſeq̃t. Inter id qc fere ſolet fieri: & cõe
hoc ĩtereſt: id qd fereſolet fieri ex quadã natura eſt. Cõe iudicatoſtringit. Approbatũ eſtqd hoies

☛ ℳ — „ „

cum dubiũ cẽt: quale hr̃i oportet. Approbatũ ẽ inquit qd; cum dubiũ eẽt circa qualitatem bonam
auerũt: utiꝗt cũ ſororẽ Hor.occidiſſet & de facto eius populuseẽt ĩcer
tus tñabſolutus ẽ Deinde ut tyberius CGracchus cẽſor ĩſciẽte collega quoſdã ĩ ſenatu nouiſſet& de
eius facto dubitaret.poſtea tneius factum populusapprobauit

is fa t. nã eũ cõſulẽ fecit. ita ligioſũ:& cõe
& approbatũ: ꝗa ĩ ludicato ſũt geſtũ ſẽꝑ negociũ cõſequũt᷑. Cõpabile ãtẽ qd irbo diuerſis ſimilẽ ali

quà or̃onem cõtinet.Dictũ ẽ iã de encaecredibii⸗e iudicato. reſtat extremũ ut de cõpabili di⸗
4

Imaginẽ quã græci
Exẽplũ gbrri

is aliqua rõne cõiũgit. Hæc cõpatio.i. ſimilitudo ptes habet tres

appellant

Collatio ẽoratio: quæ res ĩ ſe diuerſas ex ſimili cparatõe cõiũgit:i ut ẽ iſtud: Ac uelutimagno ĩ po/

pulocũ ſæpe cohorta ẽ ſeditio exẽplũ eſt quorẽ aliqᷓ alicuius hoĩsautnegocii auctoritate: uel caſu

aut dehortamur. Hortamur ſic: ut Antenor potuit m ediis elapſusachiuis illyricos penetrar̃ ſinus de
hortamur ſic, atnõ uiderũt mœnia Troæ neptuni fabricata manu cõſidere ĩ ignes. Hæc ꝗdem nos
exmpla grammaticalibus artibus ſuppoſuinius Cic, autem ſe exempla his: quæ ſunt ĩcomparabili

raat itinere uene lceiseius multus puluis
uluis hic ſignũ ẽ: & ſignũ qc ſubſẽſũ oculog: cadit. Aut ſi dicas qacruẽtus ẽ hoĩem occidit. Dein
ſi dicas: Seditiõ facta ẽ:nã tumultusauditusẽ. Hic tumultusſignũ e ſed ſignumqꝗ ſubauriũ ſenſũ
cadit.lta & reliqᷓ ſimilia. Veꝑ hoc argumẽtigenus.i. ſignum nõſatisad fidẽe ualet: ſed alterius ſit ma

ſuppoſituꝑg eẽ ꝓmittit:cũ cœperit de elocutõe tractare. Nunc ãt de inuẽtõe tractatusẽé. Ac fõs qdẽ
cõfirmatòis: ut facultas tulit aptusẽ: nec minus dilucide ꝙᷓ reinatura ferebat demõſtrarusẽ. Ea oĩa ꝗ
ad cõfirmatõem ptinebãt demõſtrata ſũt: itaĩꝗt ut rei ipſiusnatura flagitabat: ſed hic cõfuſe oĩa ꝓp
lata ſingulatim ſe ãt circa ſingulas cãstraditug eẽ pᷣcepta i.ii.libro ꝓmittit. In pñtia tãtummõ: nu/
meꝶ:& modos:& ptes. Numege accipimusattributa pſõæ undecim negocio ꝗqtuor: dei genera argu

mẽtog duoneceſſarium: ꝓbabile. Modosãtaccipiãus. i.ĩ neceſſarioargumẽto. Cõplexioné: enume

ratõem: ſimplicẽ cõcluſionẽ. Deide

i ꝓbabili argumẽto id q fere ſolet

fieri qd in opie ne poſitũ ẽqd hẽtad
hæc dã ſimilitud nẽ partesãt acci
piãus: ſignũ credibile:udicatumcõ
parabile: & ea ꝗᷓ ſub hisſunt. Atq; in
uẽiri qdẽ oĩs ex his locis argumẽta/

tio poterit.pñt ꝗqdẽ oĩa iã argumẽta

ex his locis quos pcepimu inueniri.
ſed hæc ipſa argumẽta debemus iqt
artificioſa dctõe diſtinguere: qa &
ſuaue & neceſſariũ c. itaq; nũc pauca
de dialectica ad rhetoriꝙ& trâſlatu/
rusẽ. Hẽbitq; locum de ſylogiſmis

ad quos capiẽdos & tenẽdos lectorẽ

uehementer hortatur: ut ipſeait.
uod ñn rei ſolũ magna è utilitas:
ſed pᷣcipiẽdi quoq; ſumma difficulꝰ
tas.diximnus itaq; argumẽtom ꝓba/*

bile ĩ qtuor diuidiſignũ credibile:

iudicatũ cõpabile: credi bile eẽ dixi
musĩ duobus negocio attributis pſo
næ. Signũ eẽ dixius ĩ duobus nego/
cio attribut ĩ cõtinẽtibus cum ipſo
negocio:& ĩ geſtiõe negocii. Cõpabi

le eẽ dixĩus ĩadiunctisnegocio. ludi
catum uero ĩ his ꝗᷓ geſtũ negociũ cõ

ſequunt. Itaq; oẽ argumètu factum

ex attributis pſonæ credibile dicet.

Deiñũ emẽargumẽtum factum ex cõ
tinẽtibus cum ipſo negocio: & ex his
q ĩ geſtiõe negocii ſunt ſignũ dicet.
Heln oẽ argumẽtũ factũ ex his q ne

gocioadiũcta ſunt: cõpabile dicet.

Poſtemo oẽ argumentum factũ ex

his quæ negncio & negocium confe/
quunt: iudicatũ dicet᷑: Sed cũ ꝓba⸗-
bile fuerit alioqn i oibus attributis
tã pſonæ ꝗᷓ negocio:& neceſſariũ eẽ

poteritargumẽtũ: cuius tres partes

eẽ diximus: cõplexionẽ: enumeratõ

nẽ: ſimplicẽ cõcluſionẽé. Ois igit ar

gumẽ

elocutionis co gnoſcẽtu r. Ac fons ꝗqdem cõfirmatiois

ut facultas tulit aptusẽ: nec mus dilucide ꝗ rei nata-

ra ferebat: demõſtratus ẽ. Quęadmodũ aut oĩs cõſti-
tut o:et ꝑs cõſtitutõis:et oĩs cõtrouerſia:ſiue ĩ rõne:ſi⸗
ue ĩ ſcr ptouerſetur tractari debeat:et quæ in quã q ar

gufnẽtationem cõueniat:ſigillatim in ſecundo libro

de unoquoq; genere dicemus. In præſentia tãtummõ
numeros:et modos: et partes argumẽtandi cõfuſe et
pmixte diſparſimus et poſt diſcrete et electe in genus

quodq; cãæ quid cuiq; conueniat ex hac copia digere
mus:atq; inueniri quidem omnis ex his locis argumẽ
tatio poterit. Inuentam exornari:et certas in partes di
ſtin gui:et ſuauiſſimum et ſumme neceſſariũ: et ab ar⸗

tis ſcriptoribus maxime neglectũ. Quare et de ea præ
ceptione nobis et ĩ hoc loco dicẽdũ uiſum eſt ut ad in

uentionẽ argumẽtandi quoq; abſolutio adiũgeretur:
et magna cum cura et diligentia locus hic omms con
ſiderandus ẽ: quod non ſolũ rei magna utilitas ẽ: ſed
præcipiẽdi quoq; ſumma difficultas. Omnis igitur ar

gumentatio aut per inductõem tractanda eſt: aut per

ratiocinationem. Inductio eſt oratio quæ rebus non
dubiis captat aſſenſionem eius qui cum inſtitutaẽ: qui

bus aſſepſionibus facit: ut illi dubia quædam res pro-

pter ſimilitudinem earum rerum:quibus aſſenſit pro-
betur:uelut apud ſocraticũ Aeſchinẽ dlemonſtrat. So
crates cũ Anophontis uxore:et cũ ipſo Xenophõte

—

tatio p ĩductõem tractãda ẽ: aut ꝑ rõcinationè. De materia &argumento iã dictumẽ. Nunc ter

tium illud ẽ ut de argumèétatiõe dicamus quæpertinet ad elocutõem: & quam Ci. ex dialectica ſum
ptum ĩ rhetoricà poſuit laxiorẽ, argumentatio eſt itaq; arti ficium: non inuentendi: ſed dicendi. Hac
duobus modisfit: aut per inductõem: autꝑ ratiocinatõem. ita & Ariſto.ĩ argumẽétatõe duoeẽ dixit.
Atq; Ariſto breuiterac ſtricti o exẽplum ĩductõem eẽ dixit:qd aius auditorisab eo qc'nõ dubium

ẽad credẽdum id qd dubium ẽ iducat: duo itaq; ſunt genera argumẽtãdi:ductio & rõcinatio. Veꝑꝶ

ĩductõe philoſophi utunt: & hicnuncad exẽplum iquctio phica inducit: ad hoc utitelligamus qd

ſit inductio:uel quẽadmodum fiat. poſtautpcipiet ꝗlis inductio poſſit eẽoratoris. Inductio ẽ oro

quæ rebusnõ dubiscaptataſſenſionceius: ꝗqcum inſtitura ẽ. Generaliter hic inductõem definiuit: q

—

defin tiõe oſtendit ubiq; nos inductione uti poſſe: & in phiĩca: & in oratoria: & in qcunq; cõtentõe uer
boa etiam in fabulis. Nam ubiq; neceſſe eſt pſuadere: & iõ perſonam certam hic non poſuit: ſed hoc
aitInductio eſtoratioquæ rebus non dubiiscaptat aſſenſiones eius: qui cum ĩſtituta eſt. Ei us inquit
i. ſiue ille philoſophusſit: ſiue iudex: ſiueorator: ſiue amicus: ſiue inmicus. Inductio itaq; ſicfacic/
da eſt ut primo ꝓponanuus illa quæ extra negocium ſunt:ſed tamẽ quæ ad negocium per ſimilitudi
nemſpectant. & talia inquit eſte debentulla quæ proponimus: ut neceſſario his cum quoagis ita eſſe

Qchi
keoi .
mornl,
Eheme
mos
l Uan,
coſt

Wr

Colh
umn
oblee
ngenn
ncher
Apm
unesd
ab 1
kaper
Guadin
erur
nnucon
l
Sonun

karer

busnon
nedli
es No⸗

4
„.

rt

ürr

noor

eee
Neciaſun

ndik

Aore

Imno⸗ NE

umg
choe
dehwiong
entent
itletke

nnn

nagche/

ſinlvd

c1 .
tont

Afſpaſiam locutã: hic mihi ingꝗt quæſo NXenophontis

uxor ſiuicina tua melius hẽat aurũ: quã tu habes:lli-
us ne an tuum melius. Illius inquit:quod ſiueſtem et

cæterum ornamentum muliebre precii maioris habe-

at quam tu habes:tuum ne an illius malis. Illius uero
Age ſi inquit illa uirum meliorem habeat:quam tu ha
bes: uirum ne tuum an illius malis. Hic mulier erubuit
Aſpaſia cum ipſo Xéhophonte ſermonem inſtituit.
Qurſo inquit Xenophon:ſiuicinus tuus equum me
liorem habeat quam tu habeas:tuum ne equum malis

an illius. Illius inquit quod ſi fundum meliorem ha-
beat:quam tu habes utrum talem fundum habere ma

lis. Ilum inquit meliorem: ſcilicet quod ſiuxorem me
liorem habeat:quam tu habes:utrum illius malis: atq;

hic Xenophon quoq; tacuit poſt Aſpaſia. Cuoniam
uter ꝙ. n. ueſtrum inquit id mihi ſolum non reſpon-
dit quod ego ſolum audire malueram egomet dicam

quid uter q; cogitet. Nam et mulier optimum uirum
mauis habere:et tu Nenophon uxorem habere læciſſi

mam maximeuis. Quare niſi hæc perfecer itis ut ne

melior uir: neq; fœmina lætior terris ſit profecto ſem
ꝑ id quod optimum putabitis eẽ multo maxime reqꝗ

retis tu ut maritus ſis ꝗᷓoptimæ mulieris:hæc ꝗoptimo

uiro utputa ſit. Hoc cum in rebus non dubus eẽt aſ-

ſenſum:factũ ẽ ꝑꝑ ſimilitudinẽ: ut ẽt illud quod dubi

um uidebatur:ſiꝗs ſeparati reret id profeſto ꝑꝑ rõ-

nẽ rogãdi cõcederẽt hoc mõ ſermonis plurimuũ uſus

ẽ Socrates:pꝑea quod nihil pſe afferre ad pſuadẽdũ

uolebat:ſed ex co quod ille ſibi dederat ille ꝗ cũ diſpu
tabat.aliquid cõficere malebat: quod ille ex eo quod
iã conceſſiſſet neceſſario approbare deberet. Hocĩ ge
nere præcipiẽdũ nobisuidetur primũ ut illud quod ĩ
ducimus ꝑ ſimilitudine eiuſmodi ſit: ut ſit neteſt con
cedi:nam quo poſtalabimus illud quod dabiũ ſit cõ
cedi dubiũ eſſe id pſum quod iducimus nõ oportebit

Deinde illud cuius cauſa confirmandi fiet ĩidu ſtio: ui-

dendũ eſt ut ſimile his rebus ſit: quas res quaſi nõ du

bias ante diximus. Nã aliquod ante cõceſſũ nobis ni-
hil proderit: ſi ei diſſimile erit id: cã cuius illud primũ

concedi uoluerimus. Deinde non intelligant quo ſpe
ctant ille primæ inductiões:et ad quem ſint exitum ꝑ-
uẽturæ. Nam qui uidet ſi ei rei:quæ primo rogetur re-

ſe aſſenſerit illam quoq; rem quæ ſibi diſpliceat eſſe

fateatur atq; cõſentiat. Quod cũ cõ/
ſenſerit: tũc paulati ad id un dubita

hat᷑ deſcẽdis: & his ꝗᷓ ſupra conceſſa

ſuũt:ſimile eẽ cõfirmãs. dat ergonũc

exẽplum ph cũ. Aſchies Socraticus
fuit. i. diſcipulus ſocratis. Is multa

ſcripſit. Quodã ẽt loco ĩducit ſocra
t referẽtẽ. Nã his erat mos diſcipu
lis: ut ĩgẽio pꝓprio r̃pta ad magr̃os re
ferrẽt: & qᷓſi abeis ſuẽta põerẽt.ĩdu/
xit ĩquã Aeſchines ſocratẽ referentẽ
d eẽt:uel quẽadmodũ eſſet locuta
Aſpaſia cũ uxore Nenophõtis: uel cùò
ipo Xxenophõte. Nã Xenophõ& eius
uxor frequẽter dſcordebat. pſuadet
ergo Aſpaſia ut ĩ gratiã reuertãt. Aſ

paſia ãt pitiſſima fuit phiĩæ. Hac ita

q; iductqg uſã iduxit Aſpaſià apud
Aeſchine ſocrates. Interrogauit ĩiꝗt
Aſpaſia Xenophõtisuxorẽ.ſi iqtui⸗/
cia tua auꝑ melius hẽat ꝗᷓ tu hẽs. Tu
iqt Xenophõtis uxor iducta ſimili/

otudie ſupioꝶ: qm ſniam mutare nõ
e poteras tacita erubuit. Poſtea ĩꝗqt Aſ

paſia cõuertit ſe ad Xenophõtẽ ipᷣm
& ſimiliter cũ illo ĩſtituit iductõem
Dicmihi ĩꝗt Xenophõ ſi uicinus tu

us equũ aut fũdũ mliorẽ hẽat: qᷓ tu

hẽs: tuum ne mauisan illius. i. niſi ĩ
gr̃am rᷣgreſſi fueritis ſẽp & tibi uxor
lætiſſima & tibi uir optius derit. hic

itaq; ĩductio hoc egit ut Nenophò&

uxor eiusab his ꝗ uelle ſe negare nõ
poterãt:ad id ẽt qd dubiũ hẽbãt ꝑ ſi
militudinẽ deducerẽt. Hoc mõ ſer
mõis plurimũ ſocrates uſus ẽ ſocra/
tes ĩqt ĩ diſputatõibo ſuis ĩiductõe fre
quẽter utebat ppea ĩꝗt q optimũ
ducebat: ut nõa ſe rebo ꝓlatis ſed cõ
feſſiõibo ſuis aduerſarius uinceret.
Hoc i gener p̃cipiẽdũ nobis ur̃ pri
mũ ut illd qd iducẽusp ſimilitudi/
nẽeiuſmõi ſit ut ſit neceſſe cõcedi.ĩi

iductõe iqt tria etare debẽus.

Prio ut ſimilitudiestales ꝓpõamus
ut eas ſitneceſſe cõcedi.nã illd dubi
um eẽ ñ dẽt. unñalteri fidẽ uolumus

facere. Deiñ ĩqt illd qd cõfirmãus ei

rei:ꝗᷓ ꝓponius ſimilee dẽt: nenihil
egerit ppõ ſi illud diſſinule ẽ: cuius

cã ppoſuimus. Tertio ĩꝗt idager de

bẽus ut nemo ĩtelligat quo ſpectet ſi
militudis ꝓpõ. Nec cũ ꝗqſpia ntelle
xerit ſe ex cõfeſſiõe ꝓpõnis:ẽt illi rei
fidẽ facere quã negauit: aut nõ rnde
at: aut male praueq; rndeat, ſiaũt ne
ſciat quo tẽdat ſimilitudis ꝓpoſitio
ſecurus confitetur. Qua confeſſione
etiam. Illud: quod negabat ante ita
ut tu uis concedit eẽ. Cum autem in

quit hoc diligenter in facienda in-

ductione ſeruaueris ut & propoſitio
ſimilitud iniscõcedatur & illud pro

poſitioni ſi

mile ſit cuiuscauſa ſimilitudo ꝓpoſita eſt: &nemouideat quo ꝓpoſitio illa contendat of

ficio tuo piſta diligẽter ĩpleto. Rurſusdebebis reſponſionẽ cõtẽdẽtis attẽdere. Vnumãt de tribus fa
ciat neceſſe eſt. Nã aut tacebit: aut cõfitebit: aut negabit. Ad hæcſingula dat præcepta: qd in hisſingu
lIis tu facere debeas.Et primoa difficilioriparte icipit.Si ĩꝗt negabit ita eſſe illud.uñ cõtẽtio ẽ atq; il
lud q; ĩ ppoſitis cõceſſiſq; ſimilitudinibus cõtinet: duo ĩꝗt facere debemus, Aut illas res ꝗs antecõ
ceſſitfſini les docere huic rei eẽ: de qua cõtentio eſt:aut ſi pnegabit alias ĩiducere ſimulitud nes. Sinau

cõcſudẽda è Deiñ ĩꝗt ſi tacebit duo
facies aut rñſionẽ de eo eliciesaut ſi
rñũder noluerit:ꝗa genus cõfeſſionis
ẽtaciturniras cõcludẽda ẽ argumen
tatio.ita iꝗt hoc genus argumẽtãdi
triptitũ ſẽꝑ ẽ.Prima ĩqt pscõſtat ex
una ſimilitudĩie pluribuſue: ut ĩ hoc
ipo exẽplo cõfeſſionẽ tacẽtiũ cõfir/
mwat aſpaſia. Et tu ĩꝗt mulier uig op
timü uishre. Et tu Nenophõ uxorẽ
hr̃e lætiſſimã maxime cus, Deide

ex hac cõfeſſione qd cõficiat ondit. · .. . .ẽ
elicienda eſt reſponſio:aut quoniam taciturnitas mi-

melior. neq; fœmiĩa lætior i terrisſit

Quar᷑ ĩqt niſi hoc pfeceritisneq; uir

dqdit ſupra phiſicæ ĩductõis exẽplũ

. —

dat nũc in rhetorica:nõ quo inꝗt diꝰ
uerſa pᷣcepta ſint:ſed ne qs fæ te pᷣceꝰ

ptũ i phiam dati rhetorica uiderin
poſſit. Exẽplum autẽ nune põit apd
græcospuagatũ cuius exẽpii huiuſ-
modi thema eſt. Epammnundas ĩpa

tor cum ei ſucceſſum fuiſſet reinuit

apud ſe exercitum aliquot aplius di
ebus ꝗᷓ ex lege oportebat.Illis ipis di
ebus Lacedæmonios funditus euer/

tit ac uicit. Accuſat ꝙ contra legem

exercitum retinuerit, Proponitur ãt
hic tacita exceptione lex illa: ꝗ ſuc/
ceſſori ex lege exercitum ſtatĩ nõ tra
diderit pœnas ſoluat. In hoc thema

re põt ꝗqdem eẽ cõpenſatiuus ſtatus

principalis fecitſed ꝓfui. Veꝶ ſecun
da conflictio ĩ ſcripto & uolũtate co

ſiſtit. Scripto utit᷑ accuſator ꝗ dicit

a uerbis legis recedi nò oportere. Vo

luntateutit epaminundas ꝗ dicit le

gè iubere qdẽ exercitum tradi: ſed
ſinihil urgeat, Alioqn ſi reip. cã pau

cis diebus reteatiur nullã pœnã ſub

eſſe retinẽti. Itaq; hic inductionẽ po
teſt facere accuſator ille ꝗq contra ſẽ

tentiã legis ſcripta defendit: & ſim/
litudinẽ non extra cãm: ſed ex eade

cã facit. S inqt Epaminundas id qqd;

ait legis ſeriptorem ſenſiſſe: ad legẽé
ſuis uerbis addat idem damnãdum

eẽ exercitum non tradat pᷣter eum
Areip. cauſa retinuerit: hoc ſi addat
nunquid pati poteſtisnon opinor.
Deide ſi hoc.i.legi additum uos ue

ſtra auctoritate ad populum feratis

nunquid id populuspatietur: nõ pa
tietur. Ergo inquit quod addiad le
gem ꝓ uerba non põt id tanꝗᷓ addi/
tum ſit:ſequi nõ dehetis: ꝙ ſi inquit

tẽ ĩqt eõfitebit habita argumẽtatio

neceſſarie cõcedendã plærũq; aut nõ reſpõdẽdo: aut
male reſpõdendo:lõgius procede re rogationẽ nõ ſi-
nit. Quare rõe rogatõis ĩprudens ab eo quod cõceſſit

ad id quod non uult cõcedere deducẽdusẽ. Extremu
ãt auu taceatur oportet:aut cõcedatur: aut negetur. Si
negabitur aut oſtendenda eſt ſimilitudo harum rerũ

quæ ante cõceſſæ ſunt:aut alla utẽdum inductoe.Si cõ
cedetur cõcludenda eſt argumentatio:ſi tacebitur aut

tatur cõeſſionem pro eo:ac ſi cõceſſum ſit cõcludere

oportebit argumẽtatiõem. Ita fit genus argu mentäãdi

tripartitũ. Prima pars ex ſimilitudine cõſtatuna pluri

buſue. Altera ex eo quod cõcedi uolumus cunus cã ſi⸗
mil tudines ad hibitæ ſũt. Tertia ex cõcluſiõe:quæ aut

cõfirmat cõceſſionẽ:aut quod ex ea con ficiatur oſten
dit:Sed quia nõ ſatis uidebitur alicui dilucide demon

ſiratum: niſi quod ex cãrum genere exẽptũ ſubieceri-

mus uidetur huiuſmodi quoq; utendũ exemplo non
quo præceptio differat: aut aliter hoc in ſermone: atq;
ĩdicer do ſit utendũ: ſedut horũ uoluntati fatiſfaciat
qui quod in loco uiderint alio ĩ loco niſi mõſtratur:ne
queunt cognoſcere. Ergo in hac cauſa quæ apud græ

cosẽ perũagata:cũ Epaminundas thebanorum impe

rator:quod ei qui ſibi ex lege ſucceſſerat prætor exer-
citum non tradidit: et cum paucos ipſe dies contra le-

gem cxercitum tenuiſſet lacedæmonios penitus deui
c it. Poterit accuſator argumentatiõe uti iductiõem

cum ſcriptum legis contra ſententiã defendat ad hũc

modũ. Si iudices id quod Epaminundas ait legis ſcri
ptorem ſenſiſſe aſcribat ad legem: et addat exceptõem
hanc extra quam reip. cã exercitum non tradiderit pa
tiemini nõ opior. Quod ſiuoſmetipſi quod a ueſtra
religione et ſapiẽtia remotiſſimũ eſt:iſtius honoris cã

hanc eandẽ exceptõem in iuſſu populiad legem aſcri

bi iubeatis: populus thebanus id patietur ne fieri pro-
feco nõ patietur. Quod ergo aſcribi ad legem nefas

ẽ:id aſſequi quaſi aſcriptum ſit redum uobis uideatur

Noui ueſtram intelligẽtiã nõ poteſt ita uideri iudices

ſont

u
X

uit
ſoe
u
ung
ne
hetl
Pone
nil
wer
beui
ſun
tn
Ptt
un

che

Mer

kuik

£
*
rtf ſententiam ſeriptoris:in
1 iptoris:ine E
duss oris:neq; Epaminundæ: neq; noſtris litteris uie *
u lud re ipſa & iudicio ueſtro mutarinõ eneq; noſtris litteris uidermats corrigiofe nfe,
n dyalogis ſe zesno diè nõ põt:quod ne uerbo ꝗdẽ rrigi poſſe mul s
0 a EPnene eẽ nõ dictionẽ. Dictionẽ at ESoratort dé mutari or Ven⸗ hoc ſeired De il⸗
mc, re: ñſi q; ĩ dicẽdo ſitutẽdũ. Sermophiloſo hi. Di is ĩ ciuilibus cauſis: iccirco ait. Ar ennsin
tcd ſi ſit paulo ſplẽdidiorelocuti hiloſophi. Dictiooratoris. Oro ãtpõ rco ait. Aut aliter hoc ĩ
re ei kaner dior elocutio. ꝓprium tñ oratorisẽé. Deĩ oris. Ofro ãtpõt &ad dyalogum cõ ci
d appellatos: ut hic: cũ Epaminundas thebanope ipatorc-. Deid enotaredebẽus S etratun krone⸗ .
anoꝶ ipator ꝙ ei ꝗ ſibiexrege p̃ magtſtratus ptores
or. . . . 2 Iex rege pᷣtor ſucceſſerat cũ impatori
⸗ Quod ſi neque Ifis corrigi:neque ab illo: neq ſfuccedere debeat i. a cun hPatol
w⸗ ſc. iptoris uoluntas põt:uidere ne multo ĩ di l Krlaciat dEof exipſa re
Clt ſit id re et iudicio ueſtro mutari:quod ne 604 BSede . ae Aicies a4. „*
E s t A ecuerbo qdcdce expoſitũ & per ſe cognitũ
Comm ſt. A de inductione quidem ſatis di- Argumætatior ui&r5ne Siirme
HS . eLe A lem ſatis di- rgumẽtationũ du⸗ Imet.
. ctumeſtin I. lem ſatis di- aSsSerS ũ duæ ptes ſunt: ĩdi
ſtin præſeatia. Nunc demmceps ratiocinatõis uĩ reai,0 hade a duatd
m ac naturam conſider mI nhatdis⸗ Snd ge nat tractatus c.i. de
De rratiocin S „— 4 ogiſmis. Vege utad geusſi Em re/
ELatoCGnaH he. H eramus ſylogiſinusnargumé n0
u Atiocinatio eſtor̃o ex i ſa mẽẽè: ſed argumẽtatõi lai Srl n0
mi cliciens. dod & 10 X I re probabile aliquod non inuenlendi Kar Talci
ir ni iens nod boumn et per ſe cognitũ ſua ſe madlccglt Qusobreſi re
ui ct rone corirmet: ioc egenere ccogmtu ldalic röôcinatoem, I. ſylogiſmũ, R inatie
.. e eB equi diligentius cõ Eiqtoro ex re ba p nu. Rocinatio
iͤd ihenndumpanacnmtcä deinuf nene eroi alrd Eecnnd ai
iri uir paululum in præcipiendirncd ſſeſerut. Nãpar - ne reKike⸗ elimei
kai mm quinquc cius ptisc dewuntptimnõ plus quam Gatocibarepfoae le ahad
eu in tres partes po e diſtribui putau Pus quam eſciés tà rociatõi probabile aliqd
. uerſiã nõ in eõ ir ni putauerunt. Eorũ contro ãt portdreciateise ĩductiõis. hoc
ue 4 dans in eõmodũ uidetur cum utrorũque rõnc ex tͦ &p ſeo Olitd ſii aiscſc- expoſi
bin⸗ nihii dicere patẽtur. Et locus hic nobis dizsdo mini felnce bldarcihm Hrack⸗
ommn menegligendus uidetur ——r r. nes añ pᷣcedut. Recte reiſimiench⸗
bui tut. Qmn putat AiAtic diſtri finita é.i. or t. Recte itaq; rõciatõ de
ee⸗ ae e hor mmodol. ponete Gtinez ſimilitudie: ſedp Ronche
AlK rn argumentationis hocinodo Nfehin cu⸗ a . ſnn ſeui röneconfimat. Vese
uur rantur qux ſineconſilioadminiſtrantur- Hancprimã Adrzcr efeGreenun
age 1e; einceps rationibus uariis et micusfi itnõ eritargumẽtum. Si ini
unin quam copioſiſimis uerbis apptobari putant oportere micusfnitocctdn-edcfittarini
hoc modo. Domus ea: quæ rtatione regit oportere, if inin rgumẽtum ꝓbabile fit. Si
D A c tna nt chunz quæ ratione regitur omnibus igit inimicus fuit occidit. Hoc dege
;S bus et appatahor quaInen qaa c. .Rõciatio ẽ igit᷑ or nit⸗
eeer nullo conſilio adminiſttr nen e acſiia ui &r5 Siteo ple cosall.
RK llo conſilio adminitratur. Eeercitus 1s c ſ & rõne cõfirmata ex te cõfeſ
. præpoſitus eſt ſa .. e ſa ſumptum ad fidẽ ꝓferẽsargumẽ
Ahi⸗ merltatc ali odiu Srcglteir Ana his qui ſtulticia et te⸗ nenf ad ſylogiſinos. Syiogiikroye it
6 — uius giur Pa nauigi ratoé. Nãnzauis multi Arireze⸗ Larurearre
de, optime cur G adc nangn Er sE N , r r tres eẽ dixerunt. ſed utro/
Negen utitur. Cũ um cõſicit ea à ſcientiſſuno gubernatore rumq; inqt rõnes debemus inſpicere
. itur. Cũ propoſitio ſit h 5656 quia & breuis infectõ ẽ &oratori res
cen partes tranſicti Sõ oc pacto approbata: ct duæ neceſſaria Opusquidẽ iguirutt res
luntt tranſictint rõcinatiis: trrtia parte aiunt quod conlin lee naaltrigzer & ppof
5 MUDUHP E T ionẽ habet & approbatõem ppoſiti
S nem, Vem, inati ð onis&rurſusalumptionem Nap,
gein Ps ſit: aitde iſmum in quĩq; ptes diui brilnetimannlreRrt F Ren ,
6 ai Eiufto.il barl prrrater umptione. rhetnoakmptle grat ur Ppoſiovn *
rSS ui tres ptes in ſyle iſmiseſſe conte APP mptõis: ut quinta ꝑsſit co
poſitionis unam parten ſylogiſmiseſſe contendunt propoſitionem & ap ta Psle cotz
partem enumerant. Rurſus lunt propoſitionem & approbationem pro/
N ram partem num umerant. Rurſus aſſumptionem & approbationem nem pro’
ris numerus diuerſus. lam uero qt cluſionem. Ita utrorumque- ſinu le ſed ĩ alte/
guidenn Dlia- us dimnerſus. iam uero quinqu A — en que opus ſinuleſed ĩi membris ope
Hur. la poterimus agnoſcere. quinquepartiti ſylogiſmi ſiue tripatiti in ipſi nbris ope
d agnoſcere, Verum quædann ipatiti in ipfis libris exem
A J præcepta in his partibus poſita intelligamus.

Propoſitio ĩquitgeneralis in ſuo eè

debet:& id quod aſſumẽdum eſt in
ſe neceſſario continens. Approbatio
.Rn. multis uerbis & diuerſis römbus
facienda ẽ. Aſſumptio ueroex ui p/
poſitõis capiẽda è ut hicaſſumptio
c. Nihil aut meliuscõſilio quã om/
nis mundusadminiſtrat.Hæc aſſũ
ptio ex ui ꝓpoſitionisaſſumpta eſt.

uæ 6. n. ꝓpoſitio, melius accuran

tur ꝗ cõſilio regunt:ꝗᷓ quæ ſine cõſi

lio adnuniſtrãt᷑. ODeide inꝗt etia aſ/

ſumptiõisapprobatio multis rõni⸗

husfaciẽda ẽ. Extrema cõcluſio ẽ qᷓ

qᷓtuor modis fit:quosmodos alio in
loco oſtẽdemus:cũ de bipartito ſy/
logiſmo cœpimus hẽére tractatum.

Quĩquepartitã igit hoc pacto pu

tãt eẽ argumẽtatõem,.ꝗ ingt ꝗnque
partitã eẽ dicũtargumẽtatoem hoc

aſſerũt qd/ ſupra ondimus. i. ſepari
ꝓpoſitionem abapprobatiõe ſua:&
rurſusaſſumptõem ab approbatiõe

ſua. Qui ãt tripartitã eẽ dicũt. illi
iꝗt ꝗ tripartitaargumẽtatões eẽ cõ
tẽdut:eodẽ mõ ꝗdẽ tractãt argumẽ

approbatões & rurſusa ſſumptiõem
cuũ approbatõibus ſuis. Sed hæc bia
cõnectunt & reddut ſingula: ut ꝓpo
ſitõem cũ approbatõe ſua ſimul iun
gãt& rurſum aſſumptõem & appro
batõem eiusunũ efficiãt. Negãt aut
recte neq; ꝓpoſitõem neq; aſtumpti

onẽ dici:niſi fuerit approbata: tũcq;

eẽ aiunt ꝓpoſitionẽargumentatõis:

ſi approbata ſit. Sinauté approbata OcOriE Certunn icpakan OPortcrc: ecsProbolrene
nõſit eẽ ꝗdẽ ꝓpſitionẽ ſed argumæ abſolutã neq; aſſumptionem ſibi perfecta uideri: quæ-.
one latior: & expolitior elocutio eſt.

ltaq q hoc contẽduntnegãt eẽ am
plius quã tripartitã argumẽtatõem

Ab his Ci. diſſentit & cõtra diſputat
pꝓbatilloꝶ ſentẽtiam ꝗ dicunt ꝗn/

quepartitamargumentatione m. lra

q;ʒ hoc Ci. ſecundumartem teſtibus

&argumentis probat. Teſtibus ſit:

s

re hoc pacto. Nihil autem omnium rerum cõſilio me

lius quã omnis mundus adminiſtratur. Huius aſſum-
ptionis quarto in loco aliam porro inducunt approba

tionẽ hoc modo. Nam et ſignorũ ortus:et obitus de-
finitum quendam ordinem ſeruant: et annuæ com-
mutationes non modo quadam neceſſitate ſemꝑ eo-
dem mõ fiunt: uerum ad utilitas rerum quoq; omni
um ſunt accõmodatæ et diurnæ nocturnæq; uiciſſitu
dines nulla in re unquam mutatæ nocuerũt quicquã.

Qu? ſigno ſunt omnia nõ mediocri quodã conſilio

. n aturam mũdi adminiſtrari. Quinto loco inducunt
complexionem eamq;: aut id ĩfert ſolũ quod ex omni-
bus partibus cogitur hoc modo. Conſilio igitur mun

.

. cõficiatur ad hũc modũ. Quod ſimelius gerũtur ea

quæ cõſilio quã quæ ſine cõſilio adminiſtratur. Nihil

1 ſilio igitur mudus adminiſtratur. Quiquepartitã igi
tur hoc paclo putãt argumẽtatõcm. Qui aut triparti

argumẽtatiôem: ſed partitõem horum reprchedunt.

bationes

a probatione cõfirmata nõ ſit. Quarce quas illi duas

unam partem uideri propoſitiõem: quæ ſi approhata
nũ ſit propoſitio non ſit argumentatiors. Itẽ quæ ab
illlis aſſumptiò et aſſumptionis probatio dicitur: eadẽ

Quam &εrab Ariſtorele & theo argumentatio tractata aliis tripartita aliis ꝗnqueparti

phraſto ꝓfecti maxime ſccuti ſunt.
Nam quemadmodummquit ſu/

c ſuin ſu/ ta uideatur. Quare cuenitut resnon tam aduſum di-
periusargumentatioisgenHαν%6, ⁄. (endi pertincat ad rationẽ præceptionis. Nobis au-

ductõnisſocratesmaxime & omnes

ſocratiei tractauerunt. ita hocgenus tem comodior illa ptitio uidetur eſſe quæ in ꝗnq; prr

argumentaticn sadkitactocinatio tesdittibutaeltquam ommnes ab Ariſtotele ct
ꝗqnquepartita ab Ariſtotele & Theo „

phraſtouel
tum atq; tra net
tor rhetòricam ſcribens importune
pene philoſophos ad teſtimoni/
um uocat:quia de dialectica iſte tra
ctatus eſt:recte philoſophos fibiad

Rar Ipateticis frequẽta/

hibet: quia rhetoricam ſcribit.

0
. 7. . . .„

phraſto profecti maxima ſecuti ſunt. Nam quemad-

atumeſt: ſed quia ora modum illud ſuperius genus argumetãdi ꝑ iductio
nẽ ſumitur maxime Socrates et ſocratici ꝑtractaueft:··

ſi quod hoc quod 2 rõcinatõem expolitur ſũme ab

oſtendere uelis id ex ui propoſitiõis oportere aſſume

dus adnuniſtratur: aut unum ĩlocũ cũ cõduaxerit bre-
uiter propoſitionẽ: etaſſciptõem adiũgit:quod ex his

aut rerũ oium melius adminiſtratur quã mũdus. Cöo⸗

Neganenntq propoſitiõe: neq; aſſumptiõe appro-
arum ſcparati oportere: neq; propoſition-

partes unnerant: propoſitionẽ et approbationẽ ſibi

ſibi aſſumptionem ſolam uideri. Ita fit ut eadẽ ratide

Ariſtotele atq; ꝑipateticiset Theophraſto freqntatu

len
60

Deinde a rhetoribus his qui elegantiſſimi atq; artifici
oſiſſimi probati ſunt. Quare dũ nobis illa ma gis par-

ticio probatur dicẽdũ uidetur:ne temere ſecuti pute-⸗

mur:ct breuiter dicẽdũ:neĩ᷑ huiuſmodi rebus: diutius
quã ratio præcipiẽdi poſtulat cõmoremur.ſiquadam
ĩ argumẽtatiõe ſatis uti propoſitiõe et nõ oportetad-
iungere approbationẽ propoſitiõi: quadã autẽ ĩ argu
mẽtatiõe ĩfirma ẽ propoſitio:niſi adiuncta ſit appro-

hbatio ſeꝑata ẽꝗqᷓdãa propoſitõe approbatio. Quo.n.

adiungiet ſeꝑari ab aliquo põt.id nõ põt idẽ eẽ quod
z id ad quod adiũgitur:eta quo ſeꝑatur.ẽ ãt quædã
argumẽtatio ĩ qua propoſitio nõ ĩdiget approbatiõe:
et quædã ĩ qua nihilualet ſine approbatõeut oſtẽde-
mus. Separataẽ igitur a propoſitõe approbatio. Uſtẽ-

detur autẽ id quod polliciti ſumus hoc mõ uæ pro

poſitioĩ ſe ꝗddã cõtinet ꝑſpicuum:et quod ſtare ĩter

an — — . . 4 4₰ ıD
oẽs neceſſeẽ hãcuelle et approbare et affirmare nihil.

attinet. Eaẽ huiuſmodi. Si quo die romæ iſtacædes fa
cta ẽ ego Athenis eo die fui itereſſe ĩcædẽ nõ potui:

hoc * ꝑſpicue uerum ẽ nihil attiet approbari. Qua

re:aſſumi ſtatim oportet hoc modo:fui autẽ Athenis

eodẽ die:hoc ſi nõ cõſtat idiget approbatiõis:qua iĩdu

cta cõplexio cõſegꝗtur. eſt igitur quædã propoſitio ꝗᷓ
nõ ĩdiget approbatiõe nã eſſe ꝗdẽ quãdã quæ ĩdiget
ꝗq attiet dicere: quod cuius facile ꝑſpicuũẽ. Quod ſi

ita ẽ ex hoc et ex eo quod propoſuerãus hoc cõficitur

ſeparatã eẽ quãdã approbationẽ a propſitione. Si aũt

itaẽ: falſumẽ nõ eẽ pluſꝗᷓ tripartitã argusnẽtatiõem.
Simili mõ licet alterã quoq; approbationẽ: ſi quadã ĩ
argumẽtatò ſatis eſtuti aſſumptione et non oportet
adiungere approbationẽ aſſumptiont: Quadã autẽĩ

₰☛

argumentatõne infirmaẽ aſſumptio:niſi adiuncta ſit

approbatio. Separatum quidã ẽ extra aſſumptionẽ
approbatio. Eſt autẽ argumẽtatio quædã ĩ qua aſſum
ptio nõ ĩdiget approbatõis: quædã aũtĩ qua nihil ua
let ſine approbatõe: ut oſtendemus. Seꝑata ẽ igitur ab
aſſiumptiõe approbatio: oſtẽdemus aũt quod polliciti
ſumus hoc mõ. Quæ ꝑſpicuã ĩ oĩbus ueritatẽ cõtinet
aſſumptio nihil indiget approbatiõis: ea ẽ einſmõi. Si
oportet uelle ſapere dare oꝑam philoſophiæ cõuenit
hæc propoſitio ĩdiget approbatiõis: nõ. n. pſpicua eſt
neq; conſtat ĩter oẽs:propterea qu od multi mihil pro

deſſe philoſophiam: plæriq; etiam obeſſe arbitran-

Adiungit & multosoratores elega
tiſſimosatq; artificioſiſſimos iudica
tos qui uſi ſunt hac argumẽtatione
quinq; partita. Deinde inꝗt a rheto
ribus his qui elegãtiſſimi atq; artifi
cioſiſſimi putati ſunt. Itaq; teſtibus
probauit non errare illos qui aſſerãt
quinq;partitã argumentationẽ. Sed
qa poterat dici Cice-etiam illiquos
cõmemoras errauerũt: oſtẽdit ſe ex
emplũ nõ temere illorum ſecutum

probatq; argumentis ſuis nonerrare

eos: qui quinq; partitam argumenta
tionem: errare autem eos qui tripar
titam eſſe cõtendant.ltaq; hæc eſt qᷓ
ſtio. utrum tripartita: an quadripar
tita:an quinquepartita ſit argumẽta
tio. Ci. multisſyllogiſmis ſuis nunc
quinquepartitis: nunc tripartitis ꝓ
bat qu quepartitam eſſe argumen
tatiõem: & primoaſſerit propoſitio
nem & approbationem inter ſe eſſe
diuerſa:in qᷓ aſſertione primo argu
mẽti. Deinde exẽpli eſt ſyllogſmus
dehi ſimili ratione aſſerit aſſump
tionè & approbationem eius inter ſe

eſſe diuerſas in qua rurſus aſſertiõe

primo argumenti. demde exempliẽ
ſyllogiſmus. Itaq; poſtquam proba
uit propoſitionem: &aſſumptiõem
ab approbationibus ſuis lõge eſſe ſe
paratas:concludit cẽõmode partitos
eſſe eos ꝗ quĩquepartitam dixcrũt
argumentationc. Quinq; igitur par
tes ſunt eius argumentationis quæ
per ratiocinatiõem tractatur. Illius
autem argumentatiõis quæ per ĩdu
ctionem tractatur tripartita ẽ argu
mentatio. Verum hoc ĩ primis tene
re debemus. Argumentum nũc uici
num eſſe quæſtiomi: nũc a quæſtiõe
longinquum. argumentum. n. prola
tum nunc ipſi quæſtiõi prodeſt nũc
ei rei quæ uicina eſt quæſtioni. Itaq;
argumentum nunduicinum ẽ quæ
ſtioni:nunc loco tertio: nunc quarto
nunc quinto naſcitur. Ariſtoteles au
tem dicit etiam loco decimo poſſe
fieri argumentum. Sed cum ſæpe ar
gumentum tam longe a quæſtiõe ſit
hoc tantu ſyllogiſmi eſt: ut id quod
longe a quæſtione eſt eidem quaæſti
oni dicẽdi ratiocinatione coniũgat.
Ac uicinum argumẽtũ taleẽ: Quo
niam hic inimicus fuit occidit lõge
a quæſtione argumẽtum tale eſt. Ini
micus occidit:Hoc quia generale ẽ
primo diſſerendum ẽuerum inimi
cus ſemper occidat. Quod poſtquã
aſſeruerisnõ ſtatim probas hũc occi
diſſe. Sed ad hoc proficit: ut rurſus
doceas hũc ininucum niſe Quo
poſtꝗᷓ aſſerueris hũc inimicuùᷣ iſſe

tunc domum redis ad quæſtionem.

Ergo hic quia ininucus fuit occidit.
deinde longe petitum argumẽtum
etiam illic licetanimiaduertere: ubi
Cicero redarguit hermagoramnon
recte ſub qualitate pofuiſſe delibe

rationem: & demõſtratõem: ubi pri
mum docet genera eſſe cauſarum-
Quod ſi genera ſunt cauſarum:par

tesgeneris cauſæ eſſe non poſſe:ut ſi
Hrter generis cauſæ eſſe non poſ
unt multo magis partes partumeſ
ſenõ poſſe. Poſtremo redit ad quæ
ſtionem male igitur deliberatio: &

demonſtratio ſub qualitate ponun
tur.ltaq; argumentum nunc longe a
uæſtione eſt. nuũcuicinum eſt quæ
ioni. Deide debenuis hoc ammad
uertere argumentum quodginq; ſu
mimus utrum in genere ſit an in ſpe
cie. Si in genere ſine deliberatione
proponere debemus. ODeinde appro
bare eandem propoſitionem: tertio
Ioco ſpeciem aſſumere. Quarto lo
co aſſumptionem ſpeciei muis ra
tionibus approbare: poſtremo con
cludere. Huius ſyllogiſmi ſubiicia
mus exemplum illud ipſum epami
näc. Om mes legesiuncces ad com
modum reipubli. referre oportet &
cætera hæc propoſitio eſt generalis
ſine ulla dubitatione. Dẽinde ap
probat eandem propoſitionem.

tur aſſumptio perſpicuaẽ. Etenim hoc oportet ante ſa

pere.hoc autem quia ipſum ex re perſpicitur:etuerum
eſſe ĩtelligitur nihil attinet approbari. Quare ſtati cõ
cludenda eſt argumentatio. Eſt ergo aſſumptio quæ-

dam quæ non indiget approbationis. Nam quãdam
indigere perſpicuum ẽ. Separataẽ igitur abaſſumpti-
once approbatio. Falſum ẽ igitur non eſſe plus quam
tripartitam argumentationem. itaq; ex lͦs illud iam
perſpicuumẽ eẽ quandam argumentationem: in qua

neq; propoſitio: neq; aſſumptio indiget approbatio-

cã ponamus:Si ſummoperc ſapientia ẽ petenda:ſum
mopere ſtulticia uitanda ẽ. ſummopere autem ſapien
tia petendaẽ: ſummoperc igitur ſtulticia uitãda ẽ:hæc
et aſſumio: et propoſitio ꝑſpicua ẽ: Quare neutra

quocq indiget approbatione: Ex hiſce omnibus illud

ꝓperſpicuumẽ: tum adiungi approbatione: tum nonad
iungi:ex quo cognoſcitur neq; in propoſitione: neq; ĩ
aſſumptione contineri approbationem: ſed utrãq; ſuo
loco poſitam uim ſuam tanꝗ certam et propriam opti

nere: Quod ſi ita ẽ commode partiti ſunt illi quiin

quinq; partes diſtribuerunt argumentationem: Quĩ
q; ſunt igitur partes eſus argumentationis quæ per ra
tiocĩatiõem tractatur: Propoſitio per quam breuiter lo

locus hic exponitur:ex quo omnis uis oportetemanet

ratiocinationis. Approbatio per quam id quod breui-

terexpoſitum ẽ rationibus approbatum probabiliuser

apertius fit-Aſſumptio per quã id quod ex propoſitio

ne ad oſtendendum pertinet aſſumitur: Aſſumptiõis

approbatio: per quam id quod aſſumptm ẽ rõnibus

firmatur: Cormplexio per quam id quod conficiturex
omni argument atione breuiter exponitur: Quæ plu

rimas habet argumẽtatio partes ea cõſtat ex his quin

qꝗq partibus:ſecunda ẽ quadripartita: Lertia ẽ triparti-

ta:Deinde bipartita:quod in controuerſia ẽ⸗ De unaꝗᷓ⸗

ꝙ] parte põt alicui uideri poſſe conſiſtere:Eorum gene
rum quũ dubia ſunt rationes afferemus:Horum quæ
conſiſtunt exempla ponemus: Quinquepartita argu

mentatione huiuſmodi:Omnes leges iudices ad com
modum reipubli. referri oportet et eas ex utilitate con

muni non ex ſcriptione quæ in litteris eſt interpretati:

Ea enim uirtute et ſapientia maiores noſtri fueruntut
ĩ legibus ſcribẽdis nihil ſibi aliud niſi ſalutẽ et reip. uti

litatẽ proponerẽt. Neq;.n. ipſi quod obeſſet ſcribereuo
lebãt et ſi ſcripſiſſent cũ eſſet intellectũ repudiatũ iri
legem ĩtelligebãt. Nemo.n.leges legũ cauſa ſaluas eſſe
uult:ſed reip.quod ex legibus oẽm rẽpu.optime putãt
adminiſtrari. Quãobrem ig tur leges ſeruari oportet

* — . . —
ad eam cauſam ſcripta oĩa ĩterpretari conuenit: hocẽ

quoniam reip.ſeruimus ex reip cõmodo atq;utilitate

interpretemur. Namut ex medicina nihil oportet pu-

tari profciſci niſi quod corporis ad utilitatẽ Ipectet:
quoniã eius cã ẽ inſtituta. ſic a legibus nihil conuenit
arbitrari:niſi quod reip. conducat proficiſci: quoniam

eius cã ſunt comparatæ. Ergo ĩ hoc quoq; iudicio deſi

nite litteras le gis ſcrutari et legẽ utæquunmẽ ex utilita

te re p. conſiderate. Quid n. magisutile fuit thebanig

quã lacedæmonios opprimi:Quid magis epamini

dam thebanorum ĩperator qua uictoriæ thebanorum

cõſulere decuit: ꝗd hũc tãta thebãorũ gloria tã claro

quã exornato tropheo carius atq; antiquius habere cõ

uenit: Scripto uidelicet legis omiſſo ſcriptoris ſenten

tiam cõſiderare debeat.At hoc idem cõſideratum ſa

tis E:nulla ee lege niſi reip. cauſa ſcriptam. Summã igi

tur amẽtiam putabãt cẽ quod ſcriptum erat reip. cau-

ſa ialuuis: id nõ ex reip. ſalute interpretari. Quod ſile-
ges oẽs ad utilitatẽ ẽ re pu. referre conuenit hoc autẽ
r ip profuit: profecto eodẽ nõ põt fõ et cõibus fortu
nis conſuluiſſe: et legibus non obtẽperaſfe. Quatuor

autem partibus conſtat argumentatio cum autem
proponimus: aut aſſumimus ſine approbatione. Id fa-

cere oportet: cum aut propoſitio ex ſe ntelligatur: aut
aſſumptio perſpicua ẽ:et nullius approbatiois ĩdiget:
propoſitionis approbatione præterita quatuor ex par
tibus argumentatio tractatur ad hunc modũ. Iudices
qui ex lege iurati iudica is: legibus obtẽperare debetis
Obtẽperare autẽ legibus non poteſtis niſiquod ſcnip-
tũẽ in lege equamini. Quod.n. certius legis ſcriptor
teſtimoniũ uolũtatis ſuæ relinquer᷑ potuit:quã quod
iple magna cum cura atq; diligẽtia ſcripſit: Quod ſi
litteræ non extarẽt magnopere eas requiremus utex
his ſcriptoris uolũtas cognoſceretur. Hæc tamẽ epãi
nundæ ꝑmitteremus. niſi extra iudiciũ ꝗd eẽtut is no
is ſentẽtiam legis interpretaretur: ne dum nũc iſtug

Ea. n. uirtute:& ſapientia maiores
noſtri fuerunt & cætera. Tertio loco
ſpecies aſſumitur. Ergo in hoe quo
q; iudicio deſinite litteras:legẽ quo
qʒ iterpretari & cætera. Quarto loco
approbat aſſumptionem. Conſide
rate quid magisutile fuit thebãis qᷓ
lacedæmõios opprimi & cætera. Po

ſtremo concludit. Quod ſi legesoẽs *

& cætera. Hoc au tem argumentum
lõge a quæſtione petitum cognoſci

musfacile. Argumentũ ueroquod ĩ

ſpecie ẽ ſemper cũ dubitatione ꝓpo
nitur. & hoc eſt illud igiturnon eſt.
Aut hoc faciamus aut illud faciãus

Verum cum in propoſitione ſi eſt.

AAAicirur ců i ppo
ſitione autẽe eeft.
diciti argumentumi
ſpecie ẽ debet ſemper cum dubitati
one proponi:huius propoſitionis fa
cienda eſt approbatio. Deinde aſſũ
ptio eiuſdem ſpeciei faciẽda eſt per
eandem ſpeciem, Sed per confirma
tiomm. Cuius aſſumptionis facien

da eſt approbatio. Tunc erit poſtre

ma concluſio. Talis in miloniana ra
tione ſyllogiſmus eſt. Si inquit do
ceo cauſas fuiſſe clodio ut occide
runt milonem probo inſidiatorem.
Hancpropoſitionem aprobauit: &
ſi boni ne magno quidem emolumẽ
to impellunturad fraudem impro
bi ſæpe paruo. Deinde ipſam ſpeciẽ
aſſumit per cõfirmationem. Habu
it autem cauſas clodius: Hanc rur
ſus aſſumptionem multis rationi
busapprobat. Poſtremo concludit.
uare ſi habuit cauſas clodius ut
occideret milonem conſtat inſid ia
torem fuiſſe. Ergo quotiens argu/
mentum in generè fuerit:ſpecies aſ/
ſumenda eſt. Quotiens argumen/
tum in ſpecie fuẽrit:ipſa ſpecies aſ⸗
ſumenda eft:ſed per confirmationẽ
Hoc autem tenere debenius in pro/
poſitionem uim totiusargumenta/
tionis conſiſtere. Siue autem in ge
nere: ſiuein ſpecie ſit propſitio: ex ip
ſa tamẽ ſenip generatur aſſumptio.

gitur quod ĩ

Docuit itaq; quinquepartitam argu
mẽtationẽ p exẽplum epannnuũdaæ.

Deinde docuit quadripartitã argu

mentationẽ duobus modis. nũc pro
poſitiõis approbatiõe. nũc aſſumpti
omis approbatõc ſublata Deĩde do
cuit tripartitã argumẽtatõem utraq;
approbatiõe ſublata: Nunc quæſtio
ẽ an ſit bipartita argumẽtatio. Si pe

perit: uirgo nõc̃.peperit aut. Multi

dlicunt eẽ bipartitã argumẽtatiõem
hac ratõe. & inqunt approbaticnes
lLæpe ꝗa manifeſtæ ſunt ſubtrahunt
cur nõ & cõcluſio cũ manifeſta ẽ ſub
trahat ut ſi bipartita argumẽtatie p
ꝓpoſitionẽ & aſſumptionem. ſi pe/
perit:uirgonon eſt.⸗Peperitautẽ. Ci
cCe. hanc illo& ſentẽtiam rephendit.
Dicitq; ſemper argumẽtaticꝑem cõ
cludendam eẽ:nec unꝗᷓ tamè utẽdũ
ellſe manifeſta concluſione. Tuncau
tem hoc fieri poſſe ſi cocluſicnem
genera cognoſcamus.ſunt ãt quatu/
or. Quaꝑ cõcluſionum una talis cũ
breuſter facimus ppoſition òn ſſu
ptionis& poſt adiunginius id qued

ex oĩ argumẽtatõe cõficit Dataãtip

ſe exẽp Qued ſi leges oẽs ad utili
tatẽ reip. referri cõuẽit hic ãt ſaluti
reip. ꝓfuit ꝓpfecton põt eodẽ pacto
& ſaluti cõi cõſuluiſſe & legibusnen
obtemperaſſe, ſecũda aut cencluſio

talis ẽ ut argumẽtatio ex contrario

cõcludat᷑.& dat exẽplũ.ſumma igi/
tur amẽtia ẽ in coꝑꝶ f̃ de ſpecie habe
re quoꝶ perfidia totiẽs deceptusſis.
Propoſitio.n. hums ſyllogiſmi talis
eſt, Qui ſepenumero nos ꝑ fidẽ fe/
fellerunt: eog orationi fidẽ habere
non debemus. Hoc poſtꝗᷓ probatum

eſt ita concludioportuit.lgit cartha

ginenſibus fidem non habere debe/
mus. ſed contrarium potius i cõclu/
ſione conſtituit. ſumma igitur amẽ
tia eſt ĩ eog fide ſpem habere queꝶ
perfidia totiens ecepernin, Tertia
concluſio taliseſt: ut id ſolum quod
ex omni argumentatione conficitur
inſeramus:& dat exemplum. urbem
ięitur diruamus, Quarta concluſio
talis eſt: cum non id quod conficitur
inconcluſiõe pommus: ſedid quod
cam rem quæ conficitur cõſequat:
& dat exemplum. ſi peperit cum ui
ro concubuit. beperit autem. Hic cõ
ficitur. Cum uiro igitur ccncubuit.
ſed hoc in concluſione quia manife

ſtũ eſtnon ponit. ſed illud penit qd
manifeſtũ illã concluſionẽ cõſe ui/
tur. Igitur fecit inceſtum: &. n. ſi cũ

uiro concubuit id conſequitur ut fe
cerit ĩceſtũ, Antiqui aut quẽcũq; ho
minũ coitũ nceſtum appellabant.

partiamur:cum præſto lex ſit non ex eo quod apertiſ-

ſime ſcriptum ẽ ſed exeo quod ſuæ cauſæ cõuenit ſcri
ptoris uoluntatẽ ĩterpretari. Quod ſi uos legibus ob-

tẽperare debetis:et id tacere nõ poteſtis niſi quod ſcri-
piumẽ in lege ſequamini quid dubitatis quin iſtum
contra legẽ feciſſe udicetis. Aſſumptionmis aũt appro⸗
atione ꝑterrita ſic fiatargumẽtatio.Qui ſæpenume
r0 nos ꝑfidiæ fefellerunt eorum orationi f'dẽ habere
nõ debemus. Si quid. n. pf dia illorum detrimẽti acce

perimus nemo erit præter noſmetipſos quẽ iure accu

ſare poſſumus. ac primo quidẽ decipi icõmodũ ẽ: ite
rum ſiultum:tertio turpe. Carthaginenſes uero ꝑſæpe
iã nos fefellerũt. Suma igitur ametia ẽ in eorũ fidẽ ſpẽ
habere:quorũ pfidia toties deceptus ſis. Vtraq; appro
atõe prætsrita tripartita fit hoc pacto:aut metuamus

garthaginẽſes oportet: ſi ĩcolumes eos relinquerimus

aut eorum urbẽ diruamus aut metuer̃ quidẽ nõ opor
tet: Reſtat igitur ut urbẽ diruamus. ſunt aũt quĩ putãt
nõnunꝗᷓ poſſe complexione oportere ſuꝑſederi: cũ id

pſpicuum ſit quod cõficiatur ex ratiocinatiõe. Quod

ſi fiat bipartita quocqp fieri argumẽtatõem hoc modo.
Sipeperituirgo nõ ẽ: peperit ãt hoc ſatis eẽ dicunt pro

ponere etaſſumere:quoniam ꝑſpicuum ſit quod cõfi-
ciatur ex ratiocinatione. Quod ſi fiat complexiõis rẽ
nõ indigere. Nobis ãt uidetur: et oĩs ratiocinatio con-

cludeda cẽ et illud uitium quod illis diſplicet magno

pere uitãdum ne quod ꝑſpicuum ſit id ĩ cõplexionem
inferamus. FPloc autem fieri poterit ſi complexionum

genera intelligentur: Nam aut ita complectimur: ut

inunum conducamus propoſitionem et aſſumptio⸗
nem hocmodò. Quod ſi leges omnesad utiltatem
re pub.reſerri conuenit. Hoc autem reipubli. profuit:
proſeclo non poteſt eodem pacto et ſaluti communi

conſuluiſſe:et legibus non obtemperaſſe:aut ita ut ex
contrario ſententia conficiatur hoc modo. Summa

igitur amentia eſt ineorum fidem ſpem habere quo⸗
rũ perfidia totiens deceptus ſis: aut ita ut id ſolũ quod

conficitur inferatur ad hunc modum: Vrbem igitur

diruamus: aut id quod eam rem quæ conficitur ſequa
tur neceſſe eſt: ideſt huiuſmodi: Si peperit: cum uiro

concubuit:peperit autem. conficitur hoc modo: con-

cubuit igitur cum uiro hoc ſi nolis inferre: et inferas

quod inde ſequitur: fecit igitur inceſtum et cõcluſeris

e

At

gu⸗

mi
huli
woti
nnto

„**

in
cus
lun
ke
mu
neal
nl
urpt
Cog⸗
uer
retur:
ſamn
wrr
om
n
met.
ſünng
voel

4

Necd

Ptio
tum
idur
pod
cleſt
ſuisn
ille
Wonn
Crdn
un
ach
keros

o⸗
me
den
e

eine

m
ad⸗
tösl
oco⸗

argumẽtationem et perſpicuam feceris complexionẽ.

Quare in longis argumentationibusex cõductõibus

aut ex cõtrario complecti oportet. In breuibus id ſolũ

quod cõficitur exponere.ĩ his ĩ quibus exitus ꝑſpicu-

usẽ cõſecutõe uti.Si ꝗ ãt exuna ꝑte putabũt cõſtar̃ ar
gumẽtationẽ poterũt dicr ſæpe ſatis hoc mõ argumẽæ

tatõnẽ facer. Quoniã peꝑit: cũ uiro cõcubuit: nã hoc
nullius neq; approbatõis:neq; cõplexionis ĩdiger: ſed

nobis ab abiguitate noĩs uidẽtur errar᷑. Nã et ar gumẽ

tatio noĩe uno res duas gntkerl quod et ĩuẽtũ ali

ꝗ ĩ rẽ probabile:aut neceſſariũ argumẽtatio uocatur.et

eius ĩuẽta axtificioſa expolitio. Quãdo igr ꝑfer̃t aligd
huiuſmõi. Quoniã peꝑit:cũ uiro cõcubuit:iuẽtũ pro
ferũt: nõ expolitõnẽ. Nos ãt de expolitõis ꝑtibus loꝗ-
mur. Nihil igr ad hãc rẽ rõ illa ꝑtinebit: atqnac dictio

ne alia quoq; quæuidebũtur: oflicer̃ huic partitõi pro.

pulſabĩus. Si ꝗ ãt aſſũptionẽ alido tolli poſſe putene

aut propõnẽ: Quxæ ſi ꝗd hẽt probabile aut neceſſariũ

quoquo mõ cõmoueat audire neceſſe ẽ qꝗ ſi ſolũ ſpe

cCtaretur id quod inuẽtumẽ ac nihil hoc pacto tracta
retur id quod eẽt excogitatum referret nequaꝗᷓ inter

ſummos oratores et mediocres intereſſe exiſtimare-
tur: uariare autẽ orationẽ magnopere oportebit. nam

omnibusin rebus ſimilitudoẽ ſocietatis mater:id fie/
ri poterit: ſi non ſimiliter ſemꝑ ingrediamur in argu-
mẽtationẽ. nam primum omnum generibusipſis di-
ſtinguere conuenit: hoc ẽ tum inductione uti:tum ra-
tioeinatione. Deinde in ipſa argumẽtatione non ſem
pa propoſitione inciꝑe nec ſemꝑ quinq; partibus uti
nec eadẽ ratne expolite partitiones ſed tum abaſſum

ptione incipere licet. tum ab approbatone alterutra:
tum utraq;:tum hoc:tum illo genere complexionisuti
idut perſpiciamus aut ſcribamus:aut in quolibet exẽ-

plo de his quæ propoſita ſunt hoc idẽ exerceamus:fa-

cile ſit fadu. Ac de partibus quidem argumẽtationis
ſatisnobis dictum uidetur.Illud autẽ uolumus probe
itelligi nos tenere. Aliiſq; rationibus tractari argumẽ
tationes in philoſophia multis:et obſcuris: de quibus

certum et artificium conſtitutum. Verum illa nobis

abuſu oratorio uiſa ſunt aliena. Quæ pertinere autẽ
ad dicendum putamus:ea nos commodius quam cæ-

teros attẽdiſſe nõ affirmamus:ſed perquiſitius et dili-

Quare in longis argumentatõibus

Dat præceptũ ut ſciamus q concluſi

one unaquæq;argumentatio conclu
denda ſit. Quotiẽs inqt lõga fuerit
argumẽtatio aut pp memoriã
facere ĩ cõcluſione debemus: aut ſi

erũt ĩ memoria quæ ſupradicta ſũt.

Argumẽtatio nobis ex cõtrario ceon
cludẽda ẽ. Veg lõga argumẽtatio ñ
ptibus:ſed mẽſura partiũ couſtat.i.
nõ ꝗqnquepartita aut qdripartita ar
gumẽtatio lõga ẽ. Sed ĩ qcunq; argu
mẽtationequotiẽs latiores fuerit ap
probatões:tũc lõge erũt argumenta
tões.lta & qn quepartita argumẽta
tio ex mõ approbationũ breuis pote
rit inueniri. Quare inꝗt quæcũq; lõ
ga argumentatio fuerit duobus mo
discoroludẽda ẽ. Aut per cõductio
nẽé. i. Aut ꝑ cõtrariũ. Quo
tiẽs autẽ breuis fueritargumẽtatio:
hoc ſolo quod cõficitur cõcludẽda
c. in illisuero argumẽtatiõibus qu?z
exitum man feſtũ habẽt conſecutio
nẽ pohere ĩ cõcluſione debemus. ſin
aũt ex unaquaq; parte putabt cõſta

re argumẽtationẽ. reprehendit ẽt il

los ꝗ ex una parte dicunt fieri poſſe
argumẽtationẽ. Hi inquit errant de
nominis ambiguitate. Nãargumẽta
tio duas ſignificationes habet. & ar/
gumẽti: & argumẽtatiõis Quare cũ
dicũt ſi peperit cũ uiro cõcubuit: in
uẽtum ꝓferũt:nõ expolitõem.i.ar/
gumẽtum ꝓferũt:nõargumẽtatio⸗/
nẽ. ſed talisargumentatio eẽ nõ põt
mſi cũ expolita ꝓfert᷑ oratio. Eodẽ
mõ inqt & illi errãt q dicũt aliquan

do ſubtrahi poſſe minc ꝓpoſitionẽ:

nucaſſumptõnẽ.Nã qm utraq; hage
mõet auditorẽ: neutra neceſſe ẽ ſub
trahat᷑ expolitõi. Itaq; magnopt ſtu
dendum eſt: qa inuentio cunctisora
toribus cõnminisẽ. ſed ipſi oratores
dicẽdi mõ aut optimi ſũt aut medi
ocres:aut ſunt ĩfimi. Variare ãt ora
tõnẽ magnopere oportebit:pp faſti
dia uaria inꝗt uti oratiõe debemus
utnũc ꝑ iductõem argumẽtatiõem
argumẽtemur: nũc ꝑ rõciatõem. De

ide ĩ ratiocinatõibusnũc ꝗnquepar

titãnũc qᷓdripartitãnunc tripartitãä
faciamus argumẽtat onẽ. Demde ut
nõ ſemp prima ſit ppoſitio ſed ali
qñ aſſumptio pria ſit. Hæc ĩquit ut
melius ĩſpiciamus aut inſcribamus
ip̃‚i& nos exerceamus:aut ſi id piget
ſacere ea qᷓ ſupra poſita ſunt. exẽpla
uideamus & ĩ ipſis hc exerceamus
uarietatem. illud autem præcipit ſy
logiſmos oẽs in dialectica contineri
hos paucos ide deratos oratori

conuenire uidebantur. Deniq; iſti non ſylogiſmi ſed epicheremata dicuntur. Reprehenſio eſt per ꝗᷓ
argumẽtando aduerſarioge confirmatiodiluitur: aut infirmatur: aut alleuiatur. lIam de quatuor par
tibus orationis dictum eſt. De exordio:de narratione: de partitione:de comparatione: de confirma/
tione. Nuncſecundum ordinẽ de reprehenſione tractãdum eſt⸗Reprehenſſo eſt oratio quæ poſt no
ſtram confirmatõem aduerſariog conſirmationem reprehendit, hæc duoagit: aut oĩo tolli ad/
uerſarius dixit: aut infirmat ac léuius reddit. Vege ipſa reprehenſio ex illis locis argumentoꝶ capit᷑
ex quibus confirmatio.i. ex attribu-/ —.⸗ à2.:

tis perſonæ & attributisnegocio. Ma gentius perſcripſiſſe polliceamur. Nuncut ſta tumus

m conl imanti d reptchedet d. Proficinci ordine adreliqua pergemus Reprchenſo?

cum tria ſint data confirmatõi. Ma/ per ꝗᷓ argumẽtando aduerſarionim confſematio dilu

teria: argumentu argumẽtatio. Ma/
teria non reprehendimus: quæ nu/
da atq; communis ẽ. Sed argnmen/
tum:aut argumentũ ratõem repre/
hendimus, & qm confirmatõemuel
reprehẽſionẽ cõmuniter hactenuspᷣ
cepta tradidimus. debemus ſcire
certos modos reprehenſions. Sut ãt
quatuor principalesmodi. ſi aut ſũ
pta rephendamusaut cõcluſiõe:aut
genusargumematiõis. At ſi hæc tria
nullomõ reprehendi poteruũt quod
extremũ ẽ facere debemus: ut aliud
contra argumentů firmũ: aut cirmi
us proferamus.ſumpta ſunt quæcũ
q; nobisad fidè ſumimus: Ad fidem
at ſummusargumẽtũ. Ergo argum̃
ta ſumpta ſunt: & qm argumẽtũ nõ
niſi ex confeſſo fit recteea quæ ex cõ
feſſisargumta ſumimus ſũpta dicũ

tur. ſunt aũt ſumpta ſemp quatuor

ꝓbabilia tria neceſſaria. Probabile
&. n. argumẽtum in qtuor diuidit᷑.
Crecdibile: ſignum: Cõparabile: iu/
dlicatu, Neceſſarie i tria diuiditur.
Coplexionẽ: Enumeratienẽ: ſimpli
cẽconcluſionc.ltaq; quia ſeptẽargu

menta ſeptẽ ſumpta ſunt: de ꝗqbusar
zumennscteadue ſantugqauschüc

libi ad fidẽ ſumpſerit tu cõtinuo cer
tis modis poteris reprehẽdere:quos
modosa Ci. traditos in ſingula ſum
pta rephendenda diligenter debea/
mus attẽdere atq; retinere. Quod ꝓ
credibili ſumptũ erit id infirmabit᷑
ſi aut pſpicue falſum erit hoc mõ.
Numerauit ſeptẽ eẽſũpta. Nũc do/
cet unũquodq; ſumptũ quot modis
rephendi poſſit:& a probabili argu
mẽto ĩcipit:in quo quatuor cõtinen
tur. Credibile. ſignů. Comparabile
iudicatũ. Itaq; iꝗt ſi aliud ab aduer
ſario ꝓ credibilſargumẽto fuerit ꝓ

latum:quinq; id modis poſſumusre

phẽdere, ſi aut ĩꝗt quod ſoliduũ aut
primũ eſtargumẽtuũ ipſum falſum
eẽ doceamus: aut ſi ex cõtraria quo/

itur aut: infirmatur: aut alleuiatur. Hæc fonte iuentio-
nis eodem utetur: quo utitur confirmatio propterea
quod ꝗbusex locis aliꝗᷓ res confirmari põt iſdem põt
ex locis ĩfirmari. nihil. n. cõſiderandũ eũ ĩ his oibus ĩ-
uentiõibus niſi id quod perſonæ aut negociis attribu-

tum eſt. Quare inuentionẽ:ct argumẽtationum expo

litionẽ ex Ilis quæ ante præcepta:ſut hanc quoq; ĩ par
tem orationis tranſferri oportebit. Verumtamenutx ꝗ
dam præceptio detur huius quoq; partim exponemus

modos reprehenſionis quos qui obſeruabũt: facilius

cea quæ contradicuntur diluere aut infirmare poterũt
Omnis argumentatio reprehenditur: ſi aut ex his quæ
ſumpta ſunt non conceditur aliquod unum pluraue

aut his conceſſis complexio cõfici ex his negatur: aut

ſi genus ipſum argumentationisuitioſum oſtenditur

aut ſicontra fimam argumentationẽ alia æque firma

aut firmior ponitur. Ex his quæ ſumuntur aliquid nõ

conceditur: cum aut id quod credibile dicũt negatur

eſſe huiuſmodi:aut quod cõparabile putant: diſſimile

oſtenditurmut iudicatum aliam in partem traducitur:
aut omnino iudicium improbatur: aut quod ſignum

eẽ aduerſarũ dixcrunt:id eiuſmodi negatureſſe: aut ſi
complexio: aułuna: aut ex utraq; parte reprehenditur
aut ſi enumeratio falſa oſtenditur: aut ſi ſimplex cõclu
ſio mali aliquid continere demonſtratur. Nam omne
quod ſumitur ad argumentandum ſiue probabili: ſi-

ue pro neceſſario:neceſſe ẽ ſumatur ex his locisut an-
te oſtendimus. Quod pro credibili ſumptum erit id
infirmabiiur ſi aut perſpicue falſum erit hocmodo.ne
mo eſtqui non pecuniam ꝗᷓ ſapiẽtiam malit. qui ex oõ

trario quoque credibile aliquid habebit hoc modo:

q; parte credibile eſſe monſtremus. Aut ſi oĩo erit ĩcredibile. Aut ſi id quod paucoꝑ ẽ oĩum eẽ dicat

Aut ſi id qd raro cõtingit fieri oĩo deneget. Falſum ẽqd ĩ re falſumõ.& qd oĩo aliter eẽ cõtẽdimus:
ſicut ipſe ait. Nemo ẽ quinon pecumam qᷓ ſapientiã malit. Hoc itaq; falſum eſt: ut ctiam ſi unus fue/
xit inuentus:qui ſapientiam malit. Arguůmentumaduerſari falſum eẽ dicatur. Ex contrarioquoq;
credibile erit ſi ꝗd abaduerſariis: pro credibili prolatumnihilominus credibile ſit ſi cõuertatur.

Vo
Cet
gedl

bile⸗

ilpl
u

ete
n
eb⸗
cven
ofte
ſa⸗
Al
tus
Ptan
ſume

tur

cetel

cei
dabi
wor
Wor
1
ſen⸗
ben
An
pech
cr
Ad
uti)
ciſi
dibi
(atu
goot
proſ
lohet
Ubus .
Umuern
kacum

nzoc
ecut

Unenta
umem⸗

Aument

diclar
exloen⸗

Fir⸗ r

Rum

huam h
ſenan

der
m,
Kno
N,
Gt

no.
blil⸗
u
eui
done
jercs
mode
e lel
iama
nufe/

nol
Nuun.

Vrtputa quisẽꝗ nõ officiicupidior gus pecũiæ ſit. hoc utiq; aduerſario p eredibili platù ẽ. Qvod
cduerſũ. Rhillominus icredibileẽ ſi
credibile reprehẽditur quod ex cõtraria parte cõuerſũ. nihilominuscredibile põt uideri. Incredi
bile ãt dicetur quod ab hoĩium opinione diſſentit & hoc ĩtererit inter falſũ &credibile quod falſũ
Tipſa re eſt ineredibile uero ĩopinione. Itaq; inꝗt incredibileẽ: utputaſi auarus dicat mediocris of
ficii cã maximã pecuniã cõtẽpſiſſe. Hot itaq; apud opinionem hominũu credinon põt: qm n. auarus

cæẽ rei ſignũ proprium ꝗᷓ de reagitur: ut cruorẽ cædis

. negocio.Quæ facta & dictatr 1P

dicas. Quis eſt quinõ pecuniæ cupidior quã officu ſit. Eręo

maximã pecuũiã contẽneret medio

Quis eſt quinõ officii cupidior ſit quã pecuniæ: aut crisofficu cã q ob puã pecuniã ſæpe

officia magna cõtẽnit. Inter falſum

crit omnino incredibile ut ſi aliquem conſtet eſſe au S&& incredibile hociĩ rereſt qd falſu ẽ
rum et dicaralicuius mediocris officii cauſa ſe maxi- credibile eẽ põt & icredibile. deide

— 10,, qq wuod ĩicredibile ueg eẽ põt & falſũ
mam pecumam neglexiſſe. aut ſi quod in quibuſdam Sed ueg duplex ẽ:nũc id quod uere
rebus aut hominibus accidit: id hoĩbus dicatur uſu u enüͤcich duod uere geſtuͦeé
. . 1, 8 buſdam rõnibusapprobatur., ltaqꝗ;
euenire hoc pacto. Qui pauperes ſunt his antiquior pepe quod uegeeſt: &quia falſũ eſſe

officio pecunia eſt. Qui locus diſertus eſt in eo cædẽ nõ põt: ĩcredibile c. Vegen. quod Si

mon uolauit: ſed tñ ĩcredibile ẽ. Deĩ

factã eſſe oportet in loco celebri hõ occidi qui potuit de ſi dicꝗs uno die duas controuerſi

R „ ner a ror An nene dé falſũ: ſed tũ quia fieri potuir cre
uus P 10 fulo 10.ne n cino P oteſt uno aſpe neqac dibileẽ. Kurfiuscaredib argnnucn
præteriens in amorem incidere:quod aute pro ſigno tũ rep̃hẽdi põt ſi qd paucorũ com
ſumetur: id ex iiſdẽ locis ꝗbus cõfirmatur ifirmabi- isf: dicat: utputa. qui paupes ſũt
— — =„ 1. his n ficiu magis qᷓ pecna cordi
tur. Nã ĩ ſigno prĩo uerũ eẽ oſtẽdi oportet. deide eius c. Hoc ꝗa generaliter dictũ ẽ rephẽ
di põt. Na pe aliꝗ pauperes iucniri
quibusofficiũ magis cordi ſit ꝗᷓ pe
äl cüia. Nec nos moueat ꝙ i argumẽto
credibili quod ꝗdẽ ex pſonis fieri diximus exẽplũ de loco poſuerit. Credibile. n. argumentu. i. pro
babile maxĩe 8 ẽperſonaꝶ c. Sed fit ẽt ex attributis negocio.i.ex loco tpe:uel reliquis, Itaq; ſub hoc
mõ reprehenſionisduo exẽpla poſuit:unũ a pſona:aliuda loco.lIlludaũt quod tertiũ uidetur exẽ
plo illiqd ſub extrẽomẽ poſitù ẽ cõgruũ:nõ tertiũ ẽ exẽplũ:ſed ſecũdi cõcluſio:ut primũ exẽplũ
a pſonis ſit. Ouipau es ſũt his antiquior officio pecũia ẽ, Secũdũ exẽplũ a loco ſit. Qui locus de
ſertusẽ in eocædẽ factã eẽ oportet.ln loco celebri hõ occidi quipotuit.Itaq; hoc precepii tenere de
bemus qd ex attributispſonæ maxie credibile argumẽtũ cõficit. Eſt tñ & in factis credibi le. Signũ
ãt nõ miſi ex factis cõfici.Scire tñ debemus ex attributis pfonæ fieri: & neceſſariũ argumẽtũ.ſi dicas
pedibus æger quinquaginta milia ꝗᷓ potuitãbulare. Poſtremo credibileargumẽtũ põt rep̃hẽdi ſi id
qd raro fitnũꝗᷓ fieri poſſe dicat.) tputa nemoẽ ꝗ puellãpᷣteriẽs adamet. Hoc & rurſusgentraliter
ꝗa dictũ ẽ põt rephẽdi Nã frequẽter & ſemel uiſa puella põt adamari: ut ĩ eunuchoò adamatcherea

ut iVir. ut uidi: ut peri: ut me malusabſtulit emor. His itaq; quinq; modis credibile poterit rephẽ
di ſi aut pſpicue falſum eẽoñdat: aut cõuerſũ ex cõtraria partemihilominuscredibile ſit: aut ſi lIcre
AQ bile demoſtretur: aut ſi quod paucoꝶe ẽoĩum eſſe dicatur: aut ſi qd raro fit id nunꝗᷓ fieri poſſe di

catur. Quod autem pro ſigno ſumetur id ex hiſdem locis quibus confirmatur infirmabitur. Dixit
quot mods credibile poſſit reprehendi. Nuuc tranſitad ſignum. ſi inquit ab aduerſario aliquid
proſigno feretur id hiſdem locis reprehendi poteſt quibusconfirmantur. Verum quoniam deſini

tLione ſignum eſſe dixit quicquid in ſenſuscad itmaxima ſigna ſunt: & quæ in controuerſiisfrequen

tibus neceſſe ẽ iueniri. Oculorum & aurium, Oculorum pa llet puluerulentuseſt: cruentuseſt. Auri
um uero hoc dixit: hoc locutuseſt. Itaq; præter hæcſigna quæ oculis digitoq; monſtrantur. Omne
factum: ao dictum ſignum e Quæ ſacla & dicta negocio attributa ſunt. ideſt continentia cũ ipſo
Rciter conſiderantur: antenegocium: in negocio:poſt negociũ. ita
que cum ex hisquæ negoco attributa ſunt argumenta ſumpſerimus ſignum eſti deſt ex his quæ c
tinentia cum ipſonegocioi ſunt:& quæ ingeſtionenegocii continentur: demdeſi ex his fecerimusar

₰

gumentum quæ perſon s attributa ſũt credibile erit: & hoc ideo argumentum dicetur: ut quaſi ar
gumentuma perſoms fiat ſignũ a negociuis: & ideo Cicero in ceciliana argumẽetisa gemus ſignis Iuce

oĩ clarioribus crimma refellemus. Igitur ſi aduerſarius inquit aliquid proſiꝑno protulern hiſdem
ex locis reprehendere debemus: quibus confirmatur & quoniam ignoratu rquibus ex locis ſignũ cõ

firmari debeat idipſum docet. Confirmaturautem quatuor modis. Primo inquit ſignum mamiſe
ſtum ipſum eſſe debet:ideſt ut cum dixeris pallet: uere palleat. Oeinde poſtquam conſtiterit eſſe ſi

gnum conſtet rurſus eius rei eſſe ſignum de Auaagernr lut dicasocciditi nam cruentus eſt. Et quo
niam di æi mus factum omn ſignum eſſe: mn facto autem &Gfacta & dicta ſunt confirmamus inquit

nignum ſiaut id factum dicamus ꝙ non oportuerit: aut id factum quod oportuerit. Sed quia inter
Adum per iguorantiam pueniettut aut idnon faciamus quod oportet:aut id factamus ꝙ nõ oportet

Tuncautem grauius delictum eſt:ſi faciamus quæ non facienda ſunt. Quia in eoquod facimus fa
ciendum: uel ſi non faciendum: meſt ſcientia delinquentis. Si enim quia aut faciendum eſt: aut non
faciendum. iccirco poſtremum illud addit ad cõfirmationẽ ſigmi ut nõ mõ aliquid fecerit ſe debet
ſcieri: faciendu eẽaut nõ eẽ faciendu. Poſtrẽo inꝗt ſciſſe eũ dequo quæritur eius rer legẽ & conſue
tudiné. Itaq; qtuor mõis ſignũ cõfirmãus. Primũ ut uerũ ſit. Deideuteius rei dequaagimus ſignù
ſit. Deinde ut doceamusaut id factù eẽ quod non oportueritaut id nõ factũ quod oportuerit. Po
ſtremo ct ſciſſe eũ utg fuerit facien . —
Auueinen mnciend- Tia qtuor cõ Deinde factum eſſe quod non oportuerit aut non fa
irmãdo ſigno attributa ſũt: quoru q⸗ . P .E— S1
Radueriautus quodlibet ad cont r Qu quod oportuerit. Poſtremo lciſſe en de oA,⸗
mandll Brulern tu id qunne modis ritur eius rei legem et conſuetudinem. Nã hæ res ſũt
reprehéẽdis. Dicere. n. debebis ngt re c JIrltn 3.: . m
aut ñ eẽ ſignũ.i.ſi dicat᷑ homacldili ſigno attributæ quas diligẽtius aperiemus cum ſepa
= biluerulgtus eẽ utiq; ad ho ratim de ipſa coniecturali cõſtitutiõe dicemus. Ergo
micidiũ puluis ſignũ ẽ nõ põt: aut n nr. nſione:aut nõ ſiono eſ
pard magnoc ieho:en-Aom urimnquodq; horum reprchenſione: aut nõ ſigno eſt
Fnu ꝓferedu eſt: ſed & plenũ ſignũ ſe aut parum magno eſſe: aut ab ſe potius qua abad
n illdi Tere l ſcio magnũ ſignũ erſaris ſtare: aut omnino falſũ dici:aut in alia quoq;
aut a ſe potius ꝗᷓ abaduerſariisſtare a. aelect
ſi dicat ſcelus fecit:nã eibuit: cũ ſuſpitionem duci poſſe demonſtrabitur. Cum autem
tucõtra poſſisdicer ĩmo ſcelusñ po pro comparabili aliquid inducetur: quoniam id per
tuit facere: ꝗa erubuit: autoĩo falſo ED Pe— . „ *pe
dici ſi dicat. Neſcio ꝗs pallerec ñ ſimilitudinem maxime tractatur ĩ reprehendẽdo cõ
Ppalleat. Aut inaliam quoq; ſuſpitio⸗ ueniet ſimile id negare eſſe quod cõfertur ei qui cũ
nem duci poſſe demonſtral tur: ſio . . — - .
dicat ꝗa pallet occidit hoĩiem cum cõfertur. Id fieri poterit: ſi demõſtrabitur diuerſum
ſit pallor: &τραtαπinis, itaq; ſi d cſſe genere:natura:ui:magnitudine: tẽpore loco: per
ad cõfirmãdũu ſignũ fuerit ꝓlatum . S5 .
his ꝗnq; mõis rephẽdi oportebitqd ſona. opinione: ac ſi quo ĩ numero illud quod per ſi/
Adeẽ le ĩ ſecudo libro de cõecturali militudinẽ afferetur. et quo ĩ loco hoc genus cuius cã
cà ſignatius tractatuge eẽ ꝓmittent. Fi cõuit:oſtẽdetur: deid Tre diff
Cõpabile argumẽtu ex ſimilitudie afferetur hri cõuẽit: oſtẽdetur: deide ꝗd res cũ re diffe
coiſtitqd ut reprehédas: id quod rat demõſtrab'us ex quo docebĩius aliud de eo quod
aduerſarius ſimile eẽ uult: tu cõtra —- 1. 55 — -
diſſimile dbebisaſſerere, Diſſimmle cõꝑabitur et de eo ꝗ cũ cõꝑabitur exiſtiari oporter̃ hu
ãataliqd aut ſimile ſit ccto fbusoſtẽ ius facultatis maxie idigẽus: cũ ea ipſa argumentatio
dit᷑: genere: natura ui: magnitudie: e n
tꝑe loco:pſona: opiniõe. Veꝑ in his .
aiaduertere debemus ꝗd aduerſariuscõparet: ac ſimile eẽ pſuadeat. Quod poſtꝗᷓ pſpexerics illud
ipᷣm nos diſſimile debemus oñdere qd aduerſariusſimule eẽ cõtẽdit. Alioquin ſtultũ ẽ: ut cũ aduer
ſarius res inter ſe eẽ dicat ſimilesper naturã nos eas. aut magnitudie eẽ dicaus diſſimiles:aut genere
aut loco uel cæteris, Sd id ꝗd ſinuleeẽ dicit ĩ natura noscõtra ĩ eadẽnatura diſſimile debẽusoñde
re. Quod rurſusdicit ſimile eẽ ĩpſona: nos ĩ eadẽ pſona diſſimile eẽ doceamus. Octo itaq; modis
diſſtaile aliquid neceſſe cõpro ari Genere natura: ui:magnitudine: loco:pſona: Spinione. Gene
ris triplicẽ ſignificationẽſcimusec. Eſtãt gẽus. i. ſanguis aut patria. Eſt gẽus ſubquoplures prescõti
nẽt Eſt genus reꝑe ꝗlitas: hic itaq; genus duo illa ſigniſicat ſubquo ſũt ſpẽs:& illud quod qualitatẽ
deſignat. Genus illud ſubquo ipẽs ſũt:ta ad ſimilitudinẽ ducit: ut ĩ hoc exẽplo.Si iisꝗ iprudẽtes
læſere ignoſci oportet hisquis neceſſario profuere gratiam haberi nonoportet .In hisenim ambo
bus unum genus, uoluntasabſens:cuiusſpecies ſunt. Imprudentia & neceſſitas ita que hæc ſpecie: di
uerſa genere ad ſimilitudinem referuntur: ideſt quia ĩ utroqueabſens uoluntas. I lud autem genus
quod qualitatem ſignificat confertur: cum utile: utili: honeſtum: honeſto: conferimus. Vtputa
tam hoc utile ꝗᷓ illud tam honeſtum ꝗᷓ illud. Tertiũ illud genus quod aut ſanguinem oſtendit:aut
patriam ad locum referri oportebit. natura autem confertur: ita ut in hoc exemplo inquo populi
natura cum maris comparatur: ut mare inquit quod ſua natura trãquillum ſituentorum ui agitari
atque turbari ſic.r. p. ſua ſponte placatam hominum ſeditioſorum uocibus & uiolentiſſimiſ tempe
ſtatibus cocitari. Vim ſæpe eſſe diximusſingulorum uerborum ſimplicem ſigmficationem. Hoc
eſt illud neſcio quid: quod intelligimuscum dictum fuerit ſacrilegium: iam magnitudo erit ipſi
us uis exaggeratio: utputa ſacrilegium atrox. In loco illam quæ iam abudæ tractatã eſt qualitatem
lociinſpiciamus. Tempusitidem ſuisinſpectu ſemper partibusconferamus: ut ſi oportumtasẽ op
portunſtatem: ſi ſpacium: ſpacium conferamus. Perſona autem omnino mamfeſta eſt. Opinio ue
ro eſt iudiciũ populi. Hæc ita conferetur ſi dicamusſic de illa re iudicatum eft:ſic de hac iudicatũ
aut iudicatũ ẽ: aut aliter de illa re iudicatuũ: aliter de haci udicatũ: aut iudicatũ eſt: ſi ꝓ nobis cõfir
metur:ſi contra mutetur opinio ac ſi quo in numero illud quod per ſimilitudinẽ affertur: hocnen

5
—

Aun
eten
viwe
coril

ur
r
u
ut
1ept
ſri⸗

ſen

ſun
leti
mi
udt
guu
bie
dr

cel

ſi

acc.
cu
der

u
uen
54

td
amnt
wen
höre
odl
vos
hi
ſon
zun
tur:
ſtio
uen
ndde
len

lud
adoer
Vne
md
Cee

Nescdld

Nitate
ders
amdo
R
ngenos
Nrun
Crau
pll
Sllatl

enpe

,Bo-
nt
liumm
veo
iole

deNd

Gcot
en

quaſtaliusaliquis modus eõferẽdi ẽ ne forte ꝗs credat:ſed opinionisexpoſitio. Quæ quidè unã par
tetenet ſolã.i.:illã cũaduerſariiscõtũcta diſſoſuimus. In iudicatũ aliqd infert: qm id ex his locis ma
xime firmat: & ad hoc nihilominus cõfirmandũ ipſe nobisindicat cõfirmationẽ. Nam quatuor mo
dis dicit cõfirmãdum nobis eẽ iudicatũ: ꝗbus utiq; ſublatis infirmari poſſe declarar: hoceſt laude

henſum iudiciũ: ſed aboĩbus cõprobatũ: & ſi difficilius& maiuseẽ doceamus illud udicatũquod

— r1. afferat ꝗᷓ id quod ineſt: cum. n. affe
quæ ꝑ ĩductionẽ tractatur erit rep rehẽdẽda. Si iudica rimusiudicat ut idnoſtræ cauſæ p

tur laude eorũ: ꝗ iudicre ſimilitudie eius rei: ꝗᷓ deagi mur. Periudicantiũ enim auctorita
tur ad eã rẽ ꝗᷓ deiudicatũẽ et õmẽorãdo nõ mõnõ eẽ temiudicati auctoritas cõſi rmat. de

1— 1,. — -= — indeut id qd iudicatũ pferimus ſi
reprchẽſũ iudiciuũ: ſed ab oĩbus approbatũ:et demon mile ẽ ei i deagat eẽ treusti
ſtrãdo: difficiliter: et maius fuiſſe adiudicatũ quod afß . uos iudicatum adiuuabit: ſi huic
feratur: & ide odi õä ſimile demõſtret. Veꝶ hæc fimilitu
feratur: ꝗᷓ id quo inſtet cõtrariis locis: ſi res. aut uera. dooctoillis ſimiliter partibus faciẽ
aut ueriſimilis ꝑmittat ifirmari oportebit:atq; erit ob da ẽthæc genere: natura ui magnita
Eruãdudiligetct miladi fFF dine locꝙ; perſona: tpe: opinione: &
leruadu diligeter ne m ilad id quod ꝑtineat id quod oio hoc ià tenere debemus quancun

iudicatũ ẽ etuidẽdũ ẽ nũ ea res proferatur ĩ ᷓ ſit ofſẽ queſimilitudinẽ hisnobis partibus

. 1 — ... . t. . . . . X. eẽ faciẽdã., Deinde tertio mõ iudica
ſũ: ut deipſo ꝗ iudicauerit iudiciũ fieri uideatur. Opor tu cõfirmamuæ ſioſtẽdamnsim iu
tet ãt aĩaduertere:ne cũ aliter ſint multa iudicata ſoli dicatu nõ e rephẽſum: &nõm nõ
rin aliqnod: aut rari iudicat a rephéſe: ſed ẽt ab oĩbus approbatũ
tariũ aliquod:aut rarũ iudicatũ afferatur. Nã is rebus uthi iudices de hoc negocio ſimilia
auctoritas maxiĩe põt ĩfirmari atq; ea argumẽta ꝗdẽ qᷓ ſperarecogantur. Extremũ illud ſi
b qca argameta Aag difficilius: & maius iudicatum ꝗᷓ id

quaſi probabilia ſumetur ad hũc modũ tẽtari oporte Juodeaeite doceãus, Nuᷓ enim iu
bit: quæ uero ſicuti neceſſaria dicẽtur: ea ſi forte imita Re nnere negocio facerẽ dubita
bùtur mo neceſſariã argumẽtationẽ: neq; erunt eiuſ⸗ Heddeacs heaib ceir
modi ſic reprehẽdẽtur. Primũ cõplexio quæutrũ con finnat mhiſdẽconuerſis ĩfirmat R
ceſſeris tolli debet. Si uera ẽ nũꝗᷓ reprchendẽtur ſi ĩ fal ae endeut zeſheſun. n
ſa duobus modis:aut cõuerſione:aut alterius partis in diciu illud gemeſres,s diud i
firmatiõe. Cõuerſione hoc modo. Nã ſiueretur gd eun feae nmins ſtedas deide doce⸗ 34
accuſasꝗ ẽ probus:ſi ĩuerecũdũ aĩ poſſidet ĩgeniu ꝗd uitia ĩ nalnerſarid erutarini in
cũ accuſes:ꝗ id ꝑui auditu exiſtimet hic ſius uereri di ienta⸗ carterenr Nrs neg n i
xeris:ſiue nõ cõcedẽdũ hoc putat ut neges eſſe accuſãa hil ꝓſit: &ne illud Plerat judiciũ ĩ
dũ quod cõuerſiõe ſic reprchẽdetur: imo uero accuſa ſim. iescn . tfe
dusẽ:nã ſi ueretur accuſes:nõ.n. ꝑui audii exiſtiabit ſi nobis 4 milia ſi hr multa iu cͤ cia a
uerecũdũ aĩ ĩgẽiũ poſſidet. tamẽ accuſes: nõ.n. probus aerſarian n ahuod iſhne 1
E, Alterius ãt ꝑtis ĩfirmatõe hoc mõ reprehẽditur ueru ꝓbabile pro probabili ꝓpfertur. Nã
U— „„ iadquod uere probabile eſt nullo mõ
ut d ifficillime poterit infirmari:hoc quod ait. Contrariis locis ſi res natura: autueriſimiliæ per
amittiinfirmarioportebit: quæ uero ſicuti neceſſaria ducẽtur. Ttrãſita Pbabili ad neceſt. ariu argu
mentum: ꝙ neceſſariũ argumẽtũ: ſi neceſſariũ rebusipſis fuerit: nulla rõe poterit rephẽdi: ſinautẽ
nõrem:ſed modu ac formã neceſſariæargumẽetationis habuerit reprehẽdet, nouimusitaque tribus
modisfieri neceſſariã argumẽtationẽ: p cõplexionẽ:p enumeratienẽ?p ſimplicẽ cõcluſicnẽ. Cõple
xioẽ ĩ qua utrũ cõceſſerisid cõtra te future ẽ. Hæc itaut diximus ſi o0 neceſſaria ẽnon poterit repᷣ
hẽdi. Sinaũt ſola formã neceſſariæ argumẽtationis tenebit duobus modis rephẽdetur: aut p cenuer
ſionẽ:aut ꝑpalterius partis infirmationẽ quosmodos facile poſſumus agnoſcere: ſi ipſa nece fariæ ar
gumétatõis forma ponat. Si ueret qd accuſes. ꝗq ꝓbus ẽ. Si nõ ueret᷑ qd accuſes ꝗq puiauditũ aſtima
tur: hoc p cõuerſionẽ ſic rephẽdimus: utcãcellato ueluti reſpectu primã ꝓpoſitionẽ ad ſecũdæ ꝓpo
ſitionis cimittamuseuẽtũ:deĩde ſecũdã ꝓpoſitionẽ ad primæ ꝓpoſitionis ſubrigãus euétu, Ita tñ
ut euẽtibus negatio adiũcta copulet: hoc modo.ſi ueret᷑ laccuſes: qa id nõ parui au ditu aſtimat. De
inde ſi nõueretur accuſes: quia nonprobuseſt. Ira conuerſienum euentũ accuſandum efle aſſeruit:

quem aduerſarius dixerat nõ accuſandum. Accuſatio aũt hicnõ publica ẽ: ſed priuata obiurgatio

unius uero partis huiuſmodi reprehẽſio ẽ. Cũ ex propoſitis duobus ununquodq; frangitur. Altero
enim infirmato uacillat alterũ. S ueret accuſa: facile enim uerecdusab errore flectetur. Enumera
tio uitioſa intelligitur: ſi aut pᷣterit quiddam dicemus: quod melius cõcedere aut infirmiare aliꝗd
annumeratũ. Enumeratio parsneceſſariæ argumẽtationis ẽ. Hæc cuiuſmodi ſit ſupra diximus. Ve
rũ c ab aduerſario ꝓponet: duobusmodis poterit reprehendi. Siaut aliquid p̃termiſſũ eẽ ĩ enume
ratione doceamusquo ꝓ nobis ſit: aut ſi oĩa ꝗdẽ enumerata ſut::ſed ĩ his aut cõtrariũ poninius & fal

ſum eè mõſtremus:aut cõfitemur ali
quid ita eẽ & oſtẽdemus eẽ ꝓ nobis.
Primus itaq; modus ubi aliqd præ
teritũ demereamus ꝙ; ꝓlatũ noſtræ
cauſæ ꝓficit: ut ẽ illud de equo. quẽ
poſt aduerſarii enumerationẽ ex ho
ſtibuscaptů eẽ memorauit. i. ex pᷣda
quæ ꝓpriaxcuiq; non quæ cõfuſisom
nibus fuerit cõiter diſtributa. Alter
ẽ modus reprehẽſionis ĩ enumeratio
ne:in quo duo reſpicimus. Vtrũ ali
qd cõtrariũ poni poſſit:analiꝗd cõ
fiteãur ex his: quæ ED enu
merauit: ꝓpterea ꝙ honeſtũ ẽ. Con
trariũ ponimus:ſi cum aduerſarius
equum neget hæreditate ueniſſenos
hæreditate ueniſſe doceamus. Cõfi

temur autẽ aliꝗd qd honeſtũ ſit: utꝰ
ſi aduerſarius dicat:aut ĩſicas face

re uoluiſti:aut amico morẽè geſſiſti
aut cupiditate elatus es nos dicamus
amico morem geſſiſſe:quod utiq; in
cõfeſſione turpe nõẽ: maxme ſi ea
ꝗbus cũ hoc poſitũ ẽ cõſiderẽus. Ita
in reprehenſione enumeratiõis: aut
pᷣtermiſſũ aliqd oſtẽdemus. Quod
tñillatũ ꝓ nobis ſit: aut ex oĩbusquæ
poſita ſũt: nũc aliꝗd pꝑ contrariũ re
futamus:nũc ꝗa ꝓ nobiseſt confite
mur. Simplex aut cõcluſio reprehẽ
dit᷑:ſi id quod ſequit:non uideatur
neceſſario: cũ eo q ãteceſſit. Hæc
quoq; ſi ex utroq; quo cõſtat. i. ſi ex ꝓ
poſito et adiũcto erit neceſſaria re
Phẽdi oĩo ñ poterit. Eſt ãt huuſmo
di:ſi diesẽ lucet:ſi natus ẽ morietur
Vtiq; hoc ita neceſſariũ ẽ :ut frangi
tucàt ſimplex concluſio poterit repᷣ
hẽdi:ſioſtẽderis adiũctù ñ cohærer
ꝓpoſito: utputa ſi mater eſt diligit.
4 ſemel peccauit nunꝗᷓ corriget uti
q; hoc eũ adiũctũ cõſideras: neceſſa
rio cohærere nõ poſſe: neceſſariũ eẽ
non poterit. Eritq; potius ꝓbabile:

Ita neceſſariũ ꝑſe conſtat probabile

multis aſſerit argumẽtis. Hoc ãt ſi
ſemel peccauit nũqᷓ corriget: multis
aſſerẽdũ ẽ arenmetige⸗ uero mul
tisaſſerit argumẽtis neceſſariũ nõ ẽ
Tcte igr̃huiuſmõi rep̃hẽſa cõcluſio ẽ
ſi formã neceſſariã: rẽ uero ꝓbabilé
còtinere mõſtret. Verũ hæc cũctapᷣ
cepta d dyalectica traxit quæ magna

ſi ueretur accuſatione tua correptus ab errato recedet.
Enũeratio uitioſa ĩtelligitur: ſi aut præteritũ ꝗddã di-
eẽus quod uelimus cõcedere:ut ĩfirmũ aliꝗd enuũera
tũ quod aut cõtradici poſſit:aut cã nõ ſit qre nõ hõe
ſũ poſſumus cõcedere præteritur ꝗddã i eiuſmoi enu
meĩatõibus:quoniã hẽs iſtũ equũ:aut emeris oportet
aut hæreditate poſſideas. aut mũerc accepis: aut domi
tibi natus ſit:aut ſi horũ nihilẽ:ſurripueris neceſſe eſt.
Sed non emiſti:neq; hæreditate uenit:neq; domi tibi

natus ẽ neq; dono accepiſti: neceſſe ẽ ergo.ſurripue-

ris hoc cõmode reprehẽditur:ſi dici poſſit ex hoſtibus
equus ẽ captus:cuius prædæ ſectio nõ uenerit. Quoil
lato ĩfirmatur enũeratio:quoniã id ſit ĩductũ qꝗ præ
teritũ ẽ ĩ enũeratõe. Altero ãt mõ reprehẽditur ſi aut
cõtra aliꝗd dicetur:hoc ẽ exẽpli cã:ut ĩ eodem uerſe

mur poterit oſtẽdi hæreditate ueniſſe: aut ſi extremũ

illud nõ erit turpe cõcedere:ut ſi 9 cũ dixerit aduer
ſarii: aut ĩſidias facere uoluiſti: aut amico morẽ geſſiſti
ut cupiditate elatus ex amico morẽ geſſiſſe fateatur.
Siĩplex ãt cõeluſio reprehẽditurſi id quod ſeqtur nõ
uideatur:neceſſario cũ eo quod ãte ſit cohærere. nam

hoc ꝗdẽ ſi ſpiritũ ducit uiuit. Si diesẽ lucet:eiuſmõi ẽ
ut cũ priore neceſſario: poſterius cohærere uideatur

Hoc ãt ſi mr ẽ diligit filiũ:ſi aliquãdo peccauit nũꝗᷓ

corrigetur. ſic cõuẽiet reprehẽdiut demõſtretur nõ ne
ceſſario cũ prior̃ poſterius cohærer̃ hoc gẽus et cæxtera
neceſſaria: et oĩs argumẽtatio:et eius reprchẽſio maio

rẽ ꝗdã ui cõtiet:et latius patet:ꝗᷓ hic expõitur:ſed eius

artifici cognitio huiuſmõi ẽ ut nõ ad alicuius artis ꝑtẽ

aliqᷓ adiũgi poſſit:ſed ipſa ſepatilõgi tꝑis et magnæ at

q arduæ cognitõis ĩdigeat ꝗᷓre illa nobis alio tꝑe:arq;

ad aliud ĩſtitutũ ſi facultas erit explicabũt nũc his præ

ceptõibus retorũ ad uſũ oratoriũ nos cõtẽtos eẽ opot

tebit: cũ igr ex his qᷓ ſumũtur aligd nõ cõcedit ſic ĩfir
mabitur: cũ ãt his cõceſſis cõplexio ex his nõ cõficitur

8 lftie lis Sie 6 ſi facultas fuerit poſtea tractuꝑꝶ ſe eẽ ꝓmittit. Cũ igr ex his quæſumũtaliqd cõce
n irnmnabl QOẽm argumẽtationẽ qᷓ̃tuor mõis dixit poſſe rephẽdĩ ſi aut ſũpta rephẽdaus:aut
coc lone. aurſ. Seus m argumétatiõisuitioſũ eẽ mõſtrẽus: autſi cõtra firmu argumtũ alid nrẽ̃m
qꝙ ntmi atq; tmiusopponus. Itaq iã ſũptog: dicta rephẽſio c. Sin ãt ĩꝗt rephẽdi ſũptanñ potert

0
vel

rlian
nuele
m
e
An
Tenu
um
enam
lme
Idenun
urnii
tnone
4cn
1om

Nel G

mop⸗
agren
eng
hope
Eoe
uſe
öton⸗
Ac

30 nmn

Heæc erunt conſiderãda:unum aliud cõficiatur:aliud
dicatur hoc modo. Si cum aliquis dicat ſe profectũ eẽ=
adexercitum cõtra eum quis uelit hac argumẽtatiõe
uti. S ueniſſes ad exercitum a tribunis militaribus ui-
ſus eẽs:nõ es autem uiſus ab his nõ es igitur profectus

ad exercitum. Hic cum conceſſeris propoſitionẽ: etaſ
ſumptionem cõplexio infirmanda ẽ. Aliud enim quã

colligitur illatũ eſt. Ac nunc quidem quo facilius res
cognoſceretur perſpicuo et grãdi uitio præditum po
ſuimuscxẽplum: ſed ſæpe poſitum obſcurius uiqum

pro uero probatur:cũ autem parum memineris quod

cõceſſeris: aut ambiguũ aliquod pro certo conceſſeris

ambiguũ ſi cõceſſeris cxea parte quã ipſeĩtellexeris

cam partem ſi adueſarius ad aliam partẽ per cõplexio

nem uelit accõmodare demõſtrare oportebitmõ exco

quod tu cõceſſeris:ſed ex eo quod ille ſũpſerit cõfici .
cõplexionem ad hũc modu. Si idigetis pecuniæ pecu

niam non habetis:et ſi pecuniam non habetis paupe
rxes eſtis. Indigetis autem pecunia. Mercature enim ni
ſi ita eſſet operam nõ daretis pauperes igitur eſtis hoc

ſi reprehenditur cum dicebas:ſi indigetis pecuniæ pe
cuniam non habetis hoc intelligebam: ſi propter ino

piam in egeſtate eſtis:pecuniam nõ habetis:et iccixco

cõcedebã:cũ ãt hoc ſumebas: idigetis ãt pecuniæ illud
accipiebã. Multis ãt pecuniæ plus hr̃e ex ꝗbus cõceſſi
onibus nõ cõficitur hoc. Paupꝑes igr eſtis: cõficeretur
at ſi tibi prio quoq; hoc cõceſſiſſẽ: ꝗ pecũiã maiorẽ

uellet hr̃e cũ pecuia nõ hr̃e:ſæpe ãt oblitũ putãt quod

cõceſſeris:et iccirco id quod nõ cõficitur quaſi cõficia
tur in cõcluſione ĩfertur hoc mõ. Si ad illũ hæreditas

ueniebatueriſimile ẽ abillo hæreditate eè necatũ:dein

de hoc approbãt plurimis uerbis: poſt aſſumũt ad il-
lũ hæreditasue nibat:deĩde ĩfertur.Ille igr occidit. I.d
que ex his quæ ſũpſerãt nõ cõficitur. Quare obſerua

re diligenter oportet:et ꝗd ſumatur: et ꝗd ex his cõfici
atur. Ipſum aũt genus argnmẽtationis uitioſũ his de
cauſisoſtẽdetur:ſi aut in ipſouitiũ erit:aut ſi nõ ad id
quod ĩſtituetur:accõmodabitur: atq; ĩ ipſo uitiũ erit
ſi oĩo totũ falſum erit:ſi cõe:ſiuulgare:ſileue:ſi remo
tũ:ſi mala definitio:ſi cõtrouerſum:ſi perſpicuũ:ſi nõ

cõceſſum:ſi turpe: ſi offenſuũ: ſi cõtrariũ: ſi cõſtãs:ſi ad
uerſum. Falſum ẽ:ĩ quo perſpicue mẽdaciũ ẽ hoc mo

do. Nõ põteſſe ſapiens qui pecuniã negligit: Socrates

tuͦc erit reprehdẽda cõcluſio cõclu
ſione.Itaq; hoc aladuertẽdũ ẽ prici

paliter:ne cum in ꝓpoſitione ſitali
udi:aut eẽ poſſit aliud iconcludatur
Hoc itaq; uitium erit dicẽtis. Vitiũ
porro:aut apertũ:aut obſcuruũ. Atq;
apertũ in cõcluſione uitiũ erit: ſi res
cũ alia in ꝓpoſitione teneat alia oĩo
res ĩ cõcluſione ponat: utputa ſi aga
tur:an neſcio ꝗ ad exercitũ ſit profe
ctus & cõtra eũ ꝗsſic uelit argumẽta
ri. Si ueniſſesad exercitũ a tribunis
militaribus uiſus eſſes: nõ es ãt uiſus
ab hisnõ es igit ad exercitũ pꝓfectus
hic utiq; apertũ uitiũ . Nã propoſi
tio tenet:ſi ueni ſſes ad exercitũ. Cõ

cluſionõ es igit ad exercitũ ꝓfectus

cũ iuſta ꝓpoſitionẽ debuit cõcludi
nõ igit acexercitũ ueniſti. Hoc ita
que apertũ uitiũ. In obſcuroãt duo
nobis attẽdẽda ſunt:ne aut ambigui
tate ꝓpoſitionisaut obliuione falla
mur. Ambiguitas in ꝓpoſitione talis
ẽ. Si indigetispecuniæ: pecuniãnon
habeti Nã oĩo qui pecuniã ñ habet
indiget pecuniæ: & ille ꝗ habet. ſed
maiorẽ habere deſiderat: indiget pe
cuniæ. Indigere,. n. uolũtatis : hæc

ita q; ꝓpoſitioambigua eſt. Si indige
tis pecuniæ: pecuniâà nõ habetis: hu

ius propoſitionis quãcunq; aduerſa
rio ppoſitã cõcluſionẽ alterius rei ĩ
terp̃tatiõe poteris rep̃hẽdere:ut ſi cõ
cluſione mẽdicos poſuerit. Tu dicas

eos ꝗ pecuniæ indi geãt:nõ te mendi

cos intel lexiſſe: ſed eot ꝗ cũ haberẽt
maiorẽ tñ pecuniã uellent. Demde ſi
ille huiuſmodi homines ĩ cõcluſiõe
poſuerit. Tu cõtra ĩ pꝓpoſitione dicas
te ĩtellexiſſe mèdicos. Ita aduerſarii

cõcluſionẽ ppoſitionis uiſa ambigui

tate ſubuertes. Deĩde aliud obſcurũ
uitiũ ẽ:cũ obliuiſcimur ꝗd ĩ ꝓpoſiti

one ſit poſitũ:& aliud ĩ cõcluſiõe cõ

ficit᷑:utputa ſi ad illũ hæreditas ue
niebat:ueriſimile ẽad illũ necatum
hic ueriſimilitudo poſita ẽ. Deinde
hãc ppoſitionem pluribus uerbisap

probãt. ſ. ut mẽoria ꝓpoſitõis ex ani

mis auferatur: Poſt aſſumũut ad illã

ät hæreditas ueniebat. Poſtremo ĩfe

rũt cõcluſionẽ.Ille igit occidit. Vti
que i hac cõcluſiõe obliuio noſtra tẽ
tat. Supra enim poſitũ ẽ: ueriſimile
ẽab illo necatũ. Hic poſt approba
tionẽ lõgiſſimã ꝓpoſitiõs ñ cõcludi

tur. Veriſimile igr ab illo necatũ:

ꝙ; ꝓbabile c. Sed ille igit occidit

neceſſariũ ẽ: quodq; a ꝓbabili propo

ſitione diſſentit. Itaque diligẽter
debemus attẽdere ut concluſiònem
uerſarii: aut ambiguitate propoſiti
oniscòuertamusaut ꝗqa memimmu:

quid inpropoſitione ſit poſitum ean
dem cõcluſionem falſam eſſe doce
amus.lpſum autẽ genus aumetae⸗
onis uitioſum his de cauſis oſtẽde
tur. Tertius reprehenſionis modus
eſt:cũ ipſum genus argumẽtationis
uitioſum eſſe mõſtrat. Verum hoc
tenere debemus: quod ſumpta ſola
nuda & generaliter patientia modis
ſuis reprehenduntur. Genusautem
argumẽtationis in cauſa & in ſpecie
poſitum cõſiderare debemus quod
quidem ſũptis ſuis & forma dictio
nis quantum in ſe eſt: integrum eſt.
Sed cum in cauſa poſitum quid ope
ret: attẽdimus:tunc ĩ eo uitia poſſu
mus inuenire., Itaq; ipſum genusar
gumentationis duobus modis uitio
ſum eſt. Cum aut in ipſo utium erit
aut cum id quod inſtituit nõ accom
modabitur. In ouiu eſſe qua
tuordecim modis poſſumus inuemi

re. Deinde non accommodari ad id.
Aocd ſſtiruit duodecim modis poſ⸗

umus deprehendere. Quunia
Cice.partim: quia aperta ſũt ſolis
propoſitionibus partim quia obſcu
riora ſũt etiam exemplis propoſuit
& explicauit. Nos eadem erkann i
mo repetere longum ac ſuperfluum
eſt. Quartus modus erat reprehẽſio
nis:per quem contra firmam aduer
ſarii argumentationem æque firma
aut firmior põitur. Quare reprehẽ
ſio pertenuiseſt & defectis omnibus
extrema neceſſitate ponenda. Nam
&& ſũpta uera eſſe concedimus cõ
cluſionem recte habitã fatemur &
ipſum genus argumẽtatiõis uitioſũ
non eſſe concedimus. Sed contra fir
mam aduerſarii argumẽtationẽ nos
aquoniam mhil poſſumus reprehen
dere aliam argumentationem æque
firmam: aut firmiorẽ proponimus:.
Verum hoc in deliberatiuo genere
cauſæ uſu prouenit:cũ aut utile ali

quid aduerſario cõcedimus:ſed nos

aututilius aut hõeſtiusaliꝗd demõ
ſtramus: aut honeſtũ aliꝗd aduerſa
rio cõcedimus.Sed nos honeſtiusali
quid aut neceſfſariũ eè monſtramus

aũt pecuniam neglexit: nõ igitut ſa piẽs fuit. Cõmune
eſt quod nihilo magis abaduerſaris quã a nobis facit

hoc modo.Iccrco iudices quia ueram cauſam habebã
breui peroraui. Vulgare eſt quod ĩ aliam quoque rem
nõ probabilẽ:ſi nõ cõceſſum ſit trãſſerri poſſit ut hoc

modo ſiueram cauſam nõ haberet:ſi uobis iudices nõ

commiſiſſet. Leue eſt:quod aut poſt tẽpus dicitur hoc
modo ſi in mentem ueniſſet non commiſiſſet aut per-
ſpicue rem turpem leui tegere uult defenſione. Cumte
expęctabant omnes florentiſſimo regno reliqui nunc
deſertũ ab omnibus ſummo periculo ſolusut reſtitu-
am paro. Remotum eſt quod ultra quam ſatis eſt peti-
tur huiuſmodi. Quod ſi non. P. Scipio Corneliam fi-
liam Tyberio Graccho collocaſſet:atque ex ea duos fi
lios graschos procreaſſet tantæ ſeditiones natæ: nò eſ
ſent. Quare hoc incõmodum Scipioni aſcribendum
uidetur:Huiuſmodi eſt illa quoque conquæſtio. Vti-
nam ne in nemore pelio ſecuribus cæſæ accidiſſent ad
terram trabes. Longius enim repetita eſt. quam res po

ſtulabat. Mala diffinitio eſt: cum aut cõmunia deſcri-

bit hoc modo.Seditioſus eſt is qui malus eſt:aut muti
lis ciuis eſt. Nam hoe nõ magis ſeditioſi quam calum
niatoris. quam ambitioſi: quã alicuius improbi homi
nis uim deſcribit. aut falſum quiddam dicit hoc pacto

Sapientia eſt pecuniæ quærendæ intelligentia aut ali⸗

quid non graue nec magnum continẽs: Sic ſtultitia ẽ

imenſæ gloriæ cupiditas. Eſt hæc ꝗdem ſtultitia. ſed

ex ꝑte qiladã nõ ex oĩ genere diffimita. Controuerſum
eſt in quoad dubium demõſtrandum dubia cauſaaf-

fertur hoc modo. Ehou dii quibusẽ poteſtas motus

ſuperum atque inferum pacem inter ſe concil iant cõ
ferunt concordiam. Perſpicuum eſt:de quo non ẽ cõ
trouerſia. ut ſiquis cũ Oreſtem accuſet planum faciat
abeo matrem eſſc occiſam. Non cõceſſum eſt:cum id
quod agitur in cõtrouerſia:eſt ut ſi quis cum Vlyem
accuſes ĩ hoc maxime commoretur: indignum eſſe ab
homine ignauiſſimo uirum fortiſſimum Aiacem eſſe

necatum. Turpe eſt quod aut eo loco in quo dicetur
aut homine: qui dicat: aut eo tempore quo dicitur: aut
his qui audiunt: Aut ea re: de qua agitur indignum

propter in honeſtum uidetur. Offenſum eſt quod eo

mũ qui audiunt uoluntatẽ lædit: ut ſi quis apud equites

Por
ſude
un
dcn
leau
Cuul
ut
oen
Nucl
tiſe

lt⸗
e
i
etenn
uboe

lnn..

rhor
U r⸗
Cr
W
teln
aduß
rndd⸗
bom
ſio i⸗
lenen
nnasp
lacelan⸗
Z
cdun
Gabon
orgin

1at⸗

Romanoscupidius iudicandi. Scipion is legẽ agrariã
laudet. Cõtrarium ẽ quod cõtra ea dr:quxæ hi qui au-
diunt fecerũt: ut ſi quisapud Alexãdrum macedonẽ
dicens contra alique urbis expugnatorẽ diceret nihil
eẽ crudelius ꝗurbes diruere:cũ ipſe Alexãder thebas
dituiſſet. Incoſtãs ẽ quod ab eodẽ de eadẽ re diuerſæ
r̃ ut ſi ꝗ cũ dixerit qui uirtutẽ habeat eũ nullus rei ad
bene uiuẽduim̃ idigero neget aũt poſtea ſine bona ua
litudine poſſe uiuere:aut ie amico adeſſe ꝑꝑ beniuolẽ

tiã ſperare tamẽ aliquid cõmodiad ſe ꝑuẽturum ad-

uerſumẽ quod ipſi cauſæ aliꝗᷓ ex parte officit: ut ſiꝗs
hoſtiũ uim et copias:et fœlicitatẽ augeat cũ ad pugnã
dũ milites adhortetur. Si nõ ad id quod iſtituitur ac-
cõmodabitur aliqua pars argumẽtationis horum ali
quo in uitio reperietur. Si plura pollicitus patiora de
mõſtrabit:aut ſicũ totum debebit oſtendere de parte
aliqua loquatur hoc mõ. Mulierũ genus auarũ e: Nã
Eriphila auro uiri uita uendidit. Aut ſi nõ id quod ac
cuſabitur defendetut ſi quis cũ ambitus acculſabitur

manu ſe fortẽ eẽ defendet: ut Amphion apud Euripi-

dem. Itẽ apud Pacuuiũ ꝗ uituperata muſica ſapientiã
laudat.Aut ſi res ex uitio hominis uituperabitur ut ſi
quis doctrinã ex alicuius docti uitus reprehendat: aut
ſi qui cũ aliquem uolet laudare de fœlicitate eius non
de uirtute dicat. Aut ſi rẽ cũ re ita cõparabit: ut alterã
ſe nõ putet laudare niſi alterã uituperarit. Aut ſi alterã
ita laudet ut alterius nõ faciat mentionem: ut ſiꝗs cũ

aliꝗ deliberent bellũ geratur an nõ: Pacem laadẽt oĩo
nõ illud hellu inutile eſſe demonſtret. Aut ſi cũ de cer

tare ꝗretur: de cõi ĩſtituetur oratio. Aut ſy ratio alicu⸗

ius rei reddetur falſa hoc mõ. Pecuniã here bonũ eſſe
propterea quod ea maxime uitã beatã efficiat. Aut ſi ĩ

firma ut Plautus:Amicũ caſtigare ob meritã noxã im
mãeẽ facinus. Verũ ĩ ætate utile et cõducibile. Na ego
amicũ hodie meũ nõ caſtigabo pro cõmerita noxa.
Aut eadẽ hoc mõ. Maximu maluẽ auaritia. Multos

n. magnis ĩcõmdis affecit pecuniæ cupiditas Aut pa-

rũ idõea hoc mõ. Maximũu bonũ ẽ amicitia. Plurimæ
n. delectatões ſunt ĩ amicitia. Quartus modus erat re
prehẽſionis ꝑ quẽ cõtra firmã argumẽtatiõem æque

firma aut firmior ponitur. Hoc gẽus i deliberatõibus

maxie uerſabitur:cũ aligd quod cõtradicatur æquũ

eſſe cõcedimus. Sed id quod nos defendimus neceſ⸗

Verum nunc tranſit ad concluſionẽ
ideſt ſextam eandemq; extremam
partem totiusorationis. Quo loco
Hermagoras digreſſionem ſuppo/
nit: ideſt orationem in qua præter
cõtrouerſiam cauſæ aut laus noſtra
aut aduerſarii uituperatio continea
tur:aut quæad aliam rem tranſitũ
faciat:non per argumentatõem. ſed
per amplificationem. Hanc Tullius
non partemorationisuult eſſe: ſed
in omnibus orationis partibusinſer
tari ac ſubiici poſſe declarat ut cer/
tis locis poſt rem aliquam probatà:
autamplificatõem aliquam ſubuci
as:aut: Iaudem: aut uituperatõnem
Itaq; non digreſſionem ſexto loco:
ſed concluſionem Tullius ponit.

Cõcluſio eſtexitus & determinatio
totiusorationis. Concluſio eſt iquit
finisac terminusorationis: ſed toti/
us orationis nos epilogos accipia/
mus.Huius concluſionis partes ſunt
tres enumeratio: indignatio: con/

quæſtio. Verum hoc diſtant: quod

indignatio & conquæſtio tantum
animos mouent diuerſo tamen exi/
tu:nũcuero iracundia contra aduer
ſarios commouẽtur:nunc nuſericor

dia circa nos: Enumeratio uero: &

animos mouet & fidem facit. nã cũ
repetit quæ dicta ſunt fidem cum
uero omnia coaceruat & colligit ani
mos mouet. Hæc enumerationon ſẽ
. uniformiter ea quæ dicta ſunt.col
Iigere debebit. Ne cum odioſum:tũ
ctiam quod maxime convarium e
fieri uideatur ex arte. Itaq; ſupra di
ctorum repetitio uitanda eſt. Varia

tur ãt mõis quatuor: ſi aut eas res qs

ante dixiſti breuiter perſtringas &
colligas:quod quidem factum faci/
le eſt:aut ſi in memoriam alQlienti/
um reuocesquas partes in particiõe
propoſueris & quibus ratiõibus unã
quanq; partem confirmaris: aut ſi in
terroges iudices quid amplius ue/
lint cognoſcere:cum hoc & hoc do/
cuerimus cum hoc & hoc planum
fecerimus.Atq; hæc nunc per noſtra
rum argumentationem repetitionẽ
uel confirmationem. Nunc etiam

aduerſiorum nentaenu re

prehenſionem. Demde hæc ipa enu
merationum genera non ſemper a
noſtra perſona facienda ſunt: ſed
nunca ne ſtra ſuppoſita: nunc a re.A
noſtra perſona quemadmodumac/
cipiat orationem in promptu eſt.
Suppoſitæ autem perſonæ accom/
modatur oratõ:ſi dicas:nam ſi legis
ſcriptor aſſiſtat: & quærat a noebis:
quid dubitetis quid poſſetis dicere
cũ uobis hoc & hoc ſit demonſtratũ

ſarium eſſe demonſtramus. Aut cũ id quod illi defen
dãtutile eẽ fateamur. Quod nos dicamus honeſtũ cẽ

demõſtremus. Ac de reprehẽſione ꝗdẽ hæc exiſtima
uimus eẽ dicenda. Deĩceps nũc de cocluſione dicemus
Hermagoras ãt digreſſionẽ: deinde poſtremã cõclu-
ſionẽ ponit. In hac aũt digreſſione ille putat oportere
ꝗdam ĩferri orationẽ acã atq;a iudicatione ipſa remo
tam: quæ aut ſui laudẽ: aut adue ſarii uitperationẽ cõ

tineat: aut in aliã cãm deducat ex ꝗᷓ cõficiat aliqd cõ⸗

firmatõis: aut reprchẽſiõis nõ argumẽtãdo:ſed augẽ-

do ꝑ ꝗdã amplificatõem. Hãc ſi ꝗs ꝑtẽ putat eẽ oratio
nis ſeqᷓtur licebit. Nã et augẽdiet laudãdi:et uituꝑãdi
et præcepta a nobis partĩ data ſunt: ꝑti ſuo loco dabũ⸗

tur. Nobis aũt hoc placuit hãc ꝑtẽ ĩnumero reponi:ꝗ

de cã digredi niſi ꝑ locũ cõem diſplicet. Quode ge⸗
. nere poſterius ẽ dicẽdum. Laudes aũt et uituperatiões

nõ ſeparatim placet tractari:ſed in ipſis argumẽtatio-
nibus eẽ implicatas. Nũc de cõcluſione dicemus. Con
duſio eſt exitus et determinatio totius oratõis: hæc ha
bet partes tres: enumerationẽ: idignationem conquæ⸗

ſtionem. Enumeratio ẽ res dilꝑſæ et diffuſæ dictæ

unũ ĩ locũ cogũtur:et reminiſcẽdi cã unũ ſub aſpectũ

ſubiiciũtur:hoc ſiſemꝑ eodẽ hoc mõ tractabitur ꝑſpi
cue ab oĩbus artificio quodã tractari ĩtelligitur. Sinua

rice et ſocietatẽ:et hac ſuſptionẽ uitare poterunt. Qua

te tũ oportebit ita facereut plæriq; faciunt ꝑꝑ facilita

tem ſingulati unãquãq; rem attingere:et ita oes tran-

ſire breuiler argumẽtatões:tũ ãt id quod difficilius &
dicere: quas ꝑtes expoſueris ĩ ꝑtitione de ꝗbus te pol⸗

licitus ſs dicturũ et reducere . memoriâ quibus ratio
nibus unãquãq; ꝑtẽ cõfirmaris:tum ab hisꝗ audiunt
quærcre ꝗd ſit quod ſibi uelle debeãt demoitrari hoc
modo. Illud docuimus. Hoc planũ fecimus ita ſimul
et in memoriam redibit auditor et putabit niluil eſſe:
præterea quod debeat deſiderare atq; in his generibus
aut ante dictũ eſt: tum tuasargumentationes tranſire
ſeparatim:tũ id quod artificioſius eſt cũ tuis argumẽ

tationes contrariam cõiũgere.et cũ tuas dixeris argu

mentationes: tũ contra eas quod afſeretur quemad-
modũ dilueris oſtẽdere. Ita per breue comparatiõem
auditoris memoria et de cõfirmatõc et de reprchẽſiõe
reintegrab tur. Atq; hoc aliis actionis quoq; mods
uariare oportebit. Nam ex tua perſona tũ cnumerare

letl
ein
lote
ſan
u
lun

ele

dus
ib
lore

fſüt!

n
u
ler
er
e

la
ellüt⸗
Ain
emn
oponer
re
oree⸗
6
lur⸗
tceorli
uinhil
cochbu⸗
ni
Mcke,
Uperis
vmind
Co
zuluch
ncn⸗
Mledi
au
O
an
10es⸗
Auche
buͤt l
besn
ölruihe
i nl
uhl⸗
Eepeit⸗
s anin
us Ap
luabnß

poſſis ut quid et quo quicq; loco dixeris admoneas tũ
uero ꝑſonam aut rem aliꝗᷓ indicere: et enumerationẽ
rei totã attribuere. Perſona hoc mõ. Nã ſilegis ſcrip-
tor exiſtat et quærat ſic id a uobis ꝗd dubitetus ꝗd po-
ſcatis dicẽdũ nobis cũ hoc et hoc ſit uobis demõſtra
tũ. Atq; hoc itẽ ut in noſtra perſona licebit alias ſigil⸗
latim trãſire oẽs argumẽtatões alias ad partitiones ſin
gula genera referre: aliss ab auditore quid deſideret qᷓ
rere: alias hæc facer̃ per cõparatõem ſuarũ et contrari
arũ argumentationuũ. Res aũt iducetur ſi alicui ret hu
iuſmodi legi locout urbi:munimento attribueturoro
ꝑ enumerationẽ hoc pacto. Quod ſi leges loqui poſ-
ſent nonnc apud uos quærerentur: Qu:dã amplius iu
dices deſideratis cum uobis hoc et hoc planũ factum
ſit. In hoc quoq; genere oibus eiſdẽ modis uis licebit.
Cõe ãt præceptu hoc datur ad enumerationem: ut ex
unaquaq; argumẽtatõe: quoniam tota iterũ dici non ⸗
põt:id eligatur quod erit grauiſſimu:et unũquodq; ᷓ
preuiſſime trãſeatur ut memoria nõ oro renouata ui/
deatur. Indignatio ẽ oratio: ꝑ ꝗᷓ cõficitur ut in al quẽ
hoĩem magnũ hodiũ: aut ĩ rẽ grauis offenſio concite
mur In hoc genere illud primũ itelligi uolumus poſſe
oĩbus ex locis:his quos ĩcõfirmãter præceptione poſſu
mus tractare indignationẽ. Na ex his rebus quæ perſo
nis: aut negociis attributæ ſunt: quæuis amplificatiões
naſci Poſlntſr tamẽ ea quæ ſeperatim de indignati
one præcepti poſſuntcõſideremus. Primus locus ſu-
mit ab auctoritate cũ memoramus ꝗtæ curæres ea fue
rit diis imortalibus aut eis quorũ auctoritas grauiſſi⸗
ma debeat eẽ ꝗ locus ſumitur ex ſortibus: oraculis uati
bus: oſtẽtis: prodigiis:reſponſis: ſimilibu rebus. Itẽ ex
maioribus noſtris: ̃gibus:ciuitatibus:gẽtibus: hoĩbus
ſapientiſſimis: ſenatu: populo: le gũ:ſcriptoribus. Secũ
dus locusẽ ꝑ quẽ illa res ad quos ꝑtineat cũ amplifica
tõibus ꝑ idignatõem oſtenditur aut ad oẽs:aut ad ma-
iorẽ ꝑtẽ: quod atrociſſimũ ẽ: aut ad ſuperiores: qu ales
ſũt hi quorũ ex auctoritate ĩdignatio ſumitur quodi
digniſſimũ ẽ: aut ad partes aĩo fortuna: corpore quod
iniꝗſſimũ ẽ: aut ad ĩferiores:quod ſuꝑbiſſimũẽ. Lerti
us locusẽ: ꝑ quẽ quærimus ꝗdnã ſit euẽturũ:ſi idẽ cæ
teri faciãt: et ſimul oſtendimus: ſi cõceſſum ſit multos
æmulos eiuſdem audaciæ futuros ex quo quid mali ſu
euenturũ demõſtrabimus. Quartus locus ẽ per quem

ueluti accuſatoris e

A

—

Rei etiam ſic accõmodatur oratio:
ſi aut lex:aut locus:aut urbs:aut mo
numentum aliquidaccipiat oratio/
nem per enumerationẽ ſic. Quod ſi
leges loqui poſſent:nõne hæc apud
nos quærerentur. Quidnam ampli
us deſideratis iudicescũ uobis hoc
& hoc planum factum ſit. Verum/
etiam in his enimerationibus: quæ
aut ſuppoſitæ perſonæ aut rei dan/
tur.Ita ut in noſtra perſona illa om/

*

nia enumerationumgenera uarian-

da ſunt ut nunc ſingulatim ſingula
noſtra argumenta percurrantur:
nunc partitionis promiſſio ſuis rati

onibus exequenda ſit:nuncinterro/

gatio: an iudices facienda: nunc &
noſtrarum &aduerſariorum argu/
mentatiqyum copulanda collatio.

—

Commune aũt hoc erit ĩK enume

ratione præceptum ut ex unaquaq;

argumentatione quomam tota non

poteſt: recẽſeri: unumquodq; quod

o ualidum eſt deligatur ut memoria

remouetur:nõëomnis repetatur ora
tio.Indignatio eſt oratio perquam
conficitur: ut n aliquem hommem
magnumodium aut in rem grauis

offenſio concitetur. lndignatio & cõ

uæſtio tantummodo motus exci/
tant ad iracundiam: uel odiumi in/
dignatioad iram: ad miſericord E
conquæſtio. Quæutraq; hiſdem lo

cisſumi poterit: quibus argumenta

tio cuncta conſiſtit: ideſt ex attribu

tis perſonæ: & attributisnegocio. ex

his enim & fides comparatur & cu/
mulus. Verum indignatio propria
ut iram in re
um ſuſcitet. Conquæſtio autem ue
lut propria defenſoris ẽ: ut in reum

ſuſcitet miſeratõem. Sed cũ idigna/

tio uel conquæſtioapud pſonas agẽ
tiũ ꝓprietate præualeant. Vtrunq;

tamen ab utroque faciendum.

Nam daccuſator iram in reummi/
ſerationem uero per ſe ſuſcitare de/
bet: & rurſus defenſor miſeratiee.
nem pro ſe: iram uero in accuſato/
rem ſuſcitare debebit. Hoc ita faci/
endum quemadmodum etiam ab

utroq; & proprie argumentationes

confirmantur& aduerſariorum re
prehenduntur. Verum cum indi/
gnationi & conquæſtioni iam dede
rit generale atq; commune præcep/
tum quod cxattributis perſenæ uel
negocio ſumi poſſunt. Dat tamẽ ſin
gulis proprios locos, indignationi
quidecim, Conquæſtioni ſexdeci.
nec nos locorum ipſorum ordo mo
ueat quod in quoidamnumerosor/
dinantur, nulla etenimetiam ipſo
ordine rerum auxeſis eſt. gullus gra
dus ad maiusaut ad mimnus. Sed ic/
circo locis ipſis numerus datus eſt
quia melius& tenentur ſæpe præce
pta: nullamq; recipiunt confuſio/

nem ſi ad memoriam numeruscol/ e

locetur:quãàquam indignatonis pri
mum locun: recte ſumpferit ꝙ& ex
rebus ommibus a numin bus traxit
exordium. Sed ut diximus in hoc lo
corum numero rerum ordinemnul
lo quæramus: ſed ex more manife/
ſtioris præcepti factum eẽ memine
rimus.lam ipii loci diligenter inſpi
cientibus mamffeſti ſunt: ideſt res
quæ præcipiũtur facile perſpici poſ
ſunt.lllud tamen preceptum tenere

debemus ſiue in indignatione ſiue

in conquæſtione nos locis omnibus
uti non oportere:ſed his quos cauſa
ſuggeratneq; his ommbus: ſed quo
ad iudicantium ammi moueantur
quod ſi etiam uno aliquo loco factũ
ulderimusorationem continuo fi/
nire debemus. Ita eminruel lachry/
mæ dum incipiuntac recentes funt
plurimum ualent. Coenquaſtio eſt
oratio auditoꝶ miſericord à captãs
Diximus cõquæſtiomis opus hoc eẽ
utanmos iudicantiu ad miſericor-
diã moueat. Huic aut dat ꝓprios lo
cos ſexdecim in quibus ut diximus
non erit nobiz reg ordoquærendus,

demonſtramus multos alacres expectare ꝗd ſtatuant
ut ex eo quod uni cõceſſum ſit ſibiquoq; ralidere ꝗd
liceat intelligere poſſint. Quintus locus eſt ꝑer quem
oſtẽdimus cæteras ꝑperam cõſticutas ĩtellecta ueritate

cõmutatas corrigi poſſe. Hac eẽ rẽ quæ ſi ſemel ſit iu⸗
dicata neq; alio iudicio cõmu tari: neq; ulla pot ante
corrigi poſſe. Sextus locusẽ ꝑ quẽ cõſulto:et de indu
ſtria tactũ oſtẽditur et illud adiũ gitur dolũtario ma-
leficio ueniã dari nõ oportere:iĩprudẽtiæ cõcedi nõnũ
ꝗcõuenire. Septimus locusẽ ꝑ quẽ ĩdimur quod tetrũ
crudele: nefariu tyrãnicũ faccu eẽ dicemus ꝑ uim ma
nũ opulẽtã quæ res ab legibus ab æquali iure remotiſ
ſima ſit. Octauus locus ẽ ꝑ quẽ demõſtramus nõuul-
gare:neq; factitatũ eẽ neq; ab audaciſſimis quidẽ ho

minibusid male factũ de quo agitur: atq; id a feris ho

minibuset a barbaris gẽtibus et imanibus beſtiis eẽ re
o motuũ.Hac eru nt: ꝗqĩ paren tes. liberos:cõiuges:cõſan .
guineos. ſupplices crudeliter facta dicũtur: et deĩceps
ii qua proferatur ĩ maiores natu:i hoſpites:iuicinos: ĩ
amicos ĩ eos ꝗbus cu uitã egeris ĩ eos apud quos edu⸗
ratus ſis:in eos a quibus eruditus:in miſeros mortuos:
in miſericordia di gnos:i hoĩcs claros nobiles: et hono
re uſos: in eos qui neq; lædere aliũ: uel defendere ſe po
tueruũt:i. pueros: ſenes:mulieres: quibus exoĩbus acri⸗
ter excitata ĩdigna tio:ſummuũ ĩeu ꝗ uiolarit horũ ali-
qd odiu cõmouere poterit. Nonus locus ẽ ꝑ quẽ cum
aliis quæ cõſtãt eẽ peccata:hoc de quo quæſtio ẽ cõpꝑa
ratur:et it cõtẽtõem ꝗᷓto atrocius et ĩdign as ſit id
dequoa gitur oſtẽditur. Decimus locuse quẽ ola ꝗᷓ
inegocio gerẽdo acta ſunt quæq; poſt nẽgociũ cõſe-

. . — O00 „ . — . —2 . . .—
cuta ſunt cũ ùniuſcuiuſq; indignatiõe et criminatiõe

colligimus:et res uerbis ꝗmaxie ante oculos eius apud

quẽ Ir̃ ponimusut id quod idignũẽ ꝑinde illiuidea-
tur indignũ:ac ſi ipſe iterfuerit:ac preſens uiderit. Vn.

decimus locusẽ ꝑ quẽ oſtẽd mus ab eo factũ ĩ quo mi

nime oportuerit:ct a quo ſi alius faceret prohiberi cõ⸗

ueniret. Duodecimus locusẽ ꝑ quẽ idignamur quod
nobis hoc primũ acciderit:nec alicui unꝗᷓ uſu euene-

rit. Tertiuſdecimus locus eſt ſi cũ imuria contumelia

iuncta demonſſiratur ꝑ quẽ locũ ĩ ſuperbiã et arrogã⸗
tiam odium incitatur. Quartuſdecimus. locus eſt per
quem petimus ab his qui audiunt ut ad ſuas res no:
ſtras imuras referãt ſiad pueros pertinebit de liberis

ſuce
hum
gicl
ce
ſaece
huuul
eorau
lum⸗
gotl
coctd
hom
eirtet
niie
coſc.
hrin
ſuton
gbuin
Tertus
monteh
canoet
gorſti
Cun
nete⸗
riuel
moc
o
undl
möſt
Aept
Hae
eipet
Ocan
etitaut
Gideno
Ppiri⸗
hochi

Ws
Okanid

dom
mus e
comm

doe

hun
regl
ten
Lunn
t ⸗
Mme
d ⸗
Non
Arni

c oratio auditorũ miſericordiã captãs. In hac primũ

ſuis cogitent ſi ad mulieres deuxoribus ſiad ſenes de
parentibus aut patribus. Quintuſdeci museſt locus
quẽ dicimus inimicis quoq; et hoſtibus ea quæ nobis
acciderint: indigna uideri ſolere et ĩdignatio quæ his
fere de locis grauiſſime ſumetur. Conquæſtionis aut
huiuſmõi de rebus partes peter̃ oportebit. Cõquæſtio

— * ₰ — . à. . — . —
aĩlum auditoris mitẽ et miſericordẽ conficere oportet:
quo facilius cõquæſtiõe cõmoueri poſſit. Id ex his lo-

Sed quicunq; locus ad miſericordi/
amefficiendam pro negocii quali/
tate ſumendus. Hoc ſcire debe/
mus eſſe multoscommunes locos&

indignationi & conquæſtioni: & re/

cte. Neq; enm iudex poteſt nobis
præbere miſericordiam: niſi iräad
uerſarioꝶꝑ conſequantur: aut naſcci
poterit aduerſarioniſi in hoc ipſo
nobisanimũ præbeat miſericordé.

cis cõibus efficere oportebit: ꝑ quos uis fortunæ i o's
et hominu ĩfirmitates oſtẽditur qua rõne habita gra-
uiter et ſentẽtioſe maxie demittitur aius hoſum et ad

miſericordiã cõꝑatur: cũ ĩalieno malo ſuã infirmitaté
cõſiderabit. Deide primus locusẽ miſericordiæ ꝑ quẽ

prius ꝗbusĩ bonis fuerint et nũcꝑ quem ꝗbus ĩ malis

ſint oſtẽditur. Sccũdus ꝗ in tẽpora diſtribuitur: que.
ꝗbus ĩ malis fuerint:et ſint:et futuri ſint demõſtratur.

Tertius ꝑ quẽ unũquodq; deplora tur icõmodũ ut in.
morte filii pueritiæ:delectatio: amor: ſpes: ſolatiũ: edu⸗
catio et ſiqᷓ ſimili ĩ genere quolibet de ĩcõmodoꝑ con-
quæſtionẽ dici potuerũt. Quartusẽ ꝑ quẽ res turpes

ethumileset illiberales proferũtur et idignæ ætate: ge

nere:fortũa:priſtio honore:beneficiis ꝗs paſſi ꝑpeſſu-
riue ſint. Quĩtusẽ ꝑ quẽ oĩa ante oculos ſingulati ĩcõ
moda ponẽturut uideatur his qui audiet uidere. et re
quoq; ipſa quaſi adſit non uerbi ſolum ad miſericordi
am ducatur. Sextus ꝑ quẽ præter ſpem in miſeris de-
mõſtratur eſſe ut cũ alꝗd expectaret: nõ nodoidnõ
adeptuũ eſſe:ſed in miſerias ſummas ĩcidiſſe. Septimus
p quẽ ad ipſos qui audiũt ſimile caſum conuertimus

et petimusut de ſuis liberis: aut parentibus: aut aliquo

ꝗ ilis carus debeat eſſe nos cum uideant recordentur

Octauus ꝑ quẽ aliqd dicitur eẽ factũ quod nõ oportru

erit: aut nõ factũ quod oportuerit hoc mõ.nõ aflui: nõ5
uidi:non poſtremã eius uocẽ audiui:nõ extremũ eius:

ſpiritũ excæpi. Itẽ in manibus inimicorũ mortuus eſt

hoſtili in terra turpiter iacuit: inſepultus a feris diuue

xatus:cõi quoq; honore in morte camuit. Nonus ꝑ quẽ

oratio ad mutas et expertes res aĩ refertur ut ſi equu:
domum: ueſtẽ: ſermonẽ alicuius accõmodes: ꝗbus ani
mus eorũ:quĩ audiũt et aliquẽ dilexerũt uchementer
commouetur: Decimus ꝑ quẽ inopia: infirmitas: ſol·

tudo demõſtratur. Vndecimus ꝑ quem liberorũ aut

g in

1

S

Rotoniatæ quondam cũ
fſfliorerét oĩbus copiis & in
C litalia cum i prims beati
npnnumerarent templum Iu
nonis: quod religioſiſſi/
me colebant egregiis picturis locu/
pletare uoluerunt. Omnis præfatio
gquaſi ſimilitudoeſtante id quod di
cturi ſumus. Ita in ea ſemperſinuli/
tudo captanda eſt quanquam ſæpe
ad hoc deducitur ut ſimilitudo tol
latur: unde ſiue futura ſimilitudo
eſt:ſiue non n eoad quod præfatio
præparatur:i ammaduertẽdum ſem
per eſt utrum etiam tota ſinulitudo
præfationis paretur an in partibus
an in parte: frequenterenim cuncta
conueniunt: frequenter diuerſis in
præfatione poſitis cum ea e ad quã
præfatio ducitur quædan? in præ/
fatione ſimilitudo confertur hic ad
quod ducitur præfatio: illud eſt ex
multis artium ſcriptoribus electa
multa &ad unam quam ſcripſit ar/
tem quo pulchrior reddereir præ
cepta ex multis multa collecta: hu/
Ic igitur rei præfatio ſilla eſt Zeu/
ſin pictoremnobilem Helenæ ſimu
lacrum pinxiſſe:ſed cum conductis
& in unum uocatis quinq; uirgini/
bus quicquid eſſet pulcherrimum
delegiſſe: hoc ut perſpici lcet i ſum
ma conuenit quia hic & ille multa
de multis. Verum præfert Tullius
opus ſuum quod magis multa ipſe
ſiquidem præteriti temporis ſcrip/
tores & præſentis in iudicio habuit:

& non umus ciuitatisnec umus lin-
guæ. Quippe cum & græcos: & Iati-/

nos. At uero Zeuſis ex una ciutate

& ipſius temporis eligendi habuit

facultatem. Crotoniatæ quondam

cum florerent:ſi partibus conductis

tota conueniunt pulchra ſemper &
præcipua præfatio eſſe dicetur. Cro
toniatæ roman ſunt cum florerent
omnibus copus romanis conuenit.
Item conuenit & in Italia cum in pri
mis beat numerarentur. Iunonis ue
ro templum ꝙ locupletare egregus
picturis uoluerunt. Sic& eloquen/
tiæ uel facundiæ templum.

parentum:aut ſui corporis ſepeliendi: aut alicuius rei
eciuſmodi cõmẽdatio tir. Duodecimus ꝑ quẽ diſiũctio

deploratur ab aliquo:cuũ deduca ris ab eo qui cum li-

bentiſſime uixeris: ut a parẽte: uta filio: ut a fratre: uta
familiari. Tertiuſdecimus per quẽ cum indignatione
conquærimur: quod ab his a quibus nõ cõueniat ma-
lettaci emur.propiꝗs amicis: qbus benefecerius: quos
. auditores fore putaremus: at a gbus idignũ ẽ:ut ieruis

. libertis:cliẽtibus:ſupplicibus Quartuſd ecius:ꝗ ꝑ ob-

ſecratõem ſumiturĩ quo orãtur mõ illiꝗ audiut humi

li er ſupplici orone ut miſereãtur. Qunuſdecimus ꝑ

quẽ nõ nr̃as:ſed eorũ ꝗ nobis cari debẽt eẽ fortũas cõ

quæri nos demõſtramus. Sextuſdecimus ẽ p quẽ ani
mũ nĩum ĩalios miſericordẽ eẽ oſtẽdimus: et tamen
amplũtc ec1¹lu et icõmodorũ patiẽtẽ eẽ et futurũ ſi
. q acciderit demõſiramus:nã ſæpe uirtus et ma gnifi
* cẽtia ĩ ꝗᷓ grauitas et auctoritaſẽ plus proficit ad miſeri
cordiã comouẽdã ꝗᷓ humilitas et obſecratio. Cõmotis
ãt aĩs diutius i cõquæſtiõe morari nõ oportebit. Quẽ

admodũ. ndixit rhetor Appollinius lachryma mhd

citius areſcit. Sed quoniã ſatis uidemur de oĩbus pti⸗

bus oronis dixiſſe: et huius uolũinis magnitudo logi
us proceſſit:qᷓ ſequũtur deĩceps ĩ ſecũdo lib. dicemus

FEñnplicit liber primus. Incipit Liber ſecundus.
. Rotoniatæ quondã cũ florerent oĩ-
N bus copiis et in Italia cũ in pruùmis be
N X ati numerarentur: templum Iunomis
quod religioſ ſſime colebãt egregus
picturs locupᷣletare uoluerũt I taq; Eracleotẽ Zeuſin
qiun tum lon ge cater S excellere pictoribus exiſtimaba
tur magno precio adhibuerũt conductu. Is et cæteras
ꝗplures tabulas pinxit: quarum nõn ulla parsuſq; no-
ſtra ad memoriã ꝑ P fani religionẽ remãſit:et excellẽ

tẽ muliebris formæ pulchritudinẽ muta ĩ ſeſe mago

cotineret Helenæ ſe pingere uelle ſimulachrũ dixit.

Quod Crotoniatæ qui eum in corpore muliebri pin

gendo plurimũ alus præſtare ſæpe accepiſſent libeter

audiuerunt. putauerunt.n. ſi quo in genere plurimum
poſſet ĩ eo magnopere elaboraſſet egregium ſibi opus
in fano illo reli ctũ.neq; tamen eos illa opinio fefellit.

—,ꝛ— —

S —

. .
.
———— —
.

S

Uir
i⸗
Guml.
Ret
narone
füt⸗,
Sa
eu.
lcd⸗
Uhum
n
undH
Jm
Aumen
tumi
mmgi
Amu
nors
Q.
muhl
ibu ⸗

Na m Zeuſis ilico quæſiuit an his quaſnam uirgines
xer ũt ĩ palæſtrã: atq; ei pueros oſtẽderũt multos ma

tæ multum oibus corporis uiribuset dignitatibus an

tur: Tũc crotoniatæ publico de cõſilio uirgines locũ
inunũ cõduxer̃t et pictori quas uellet eligedi ptãtem
Qdederũt. Ille autẽ quinq; uirgines delegit quarũ noĩa-

dicio probatæ: ꝗ pulchritudinis hr̃e ueriſſimũ ĩdiciũ
Qebuiſſet. Neq. n. putauit ola quæ quæreret ad uetu

Plici ĩ genere ex ꝑte ꝑfectũ naturã expoliuit Ita q; tan
qquã cæteris nõ ſit hitura quod largiatur: ſi uni cũcta
coceſſerit: aliud alii cõmodi aliquo adiuncto ĩcõmo⸗

do nũeratur. Quod quoniã nobisuolũtatis accidit:
ut artẽ dicẽdi ꝑſcriberemus nõ unũ aliquod propoſu
imus exẽplũ:cuius oẽs ꝑtes quocũq; eẽntĩ genere: ſi

W

ue ĩ iud iciali:ſ ue ĩ demonſtratiuo deliberatiuo expri-
mẽdx nobis neceſſarie uiderẽtur. Sed oĩbs unũ inlo
cũ coactis ſcriptoribus quod glq; cõmodiſſime Præ
cipe uidebatur excerpſimus:et ex uariigĩ. geniis excel-
lenſſimã quæq; libauius: ex his. n. ꝗ noĩe et memoria
AQgni ſut nec nihil optime:nec omnia: præclariſſime
ꝗbuſdã nobis dicere u debatur. Quaꝑ ꝑ ſtultitia uiſa
E:aut a bene inuẽtis alicuius receder̃.ſi quo ĩ uitio eius
eall. offẽderemur laut ad uitia quoq; eus acceder: cuiu Sali
e as benePracahrodlleercui? Quod ſicteri: quo
uon ꝗ ſiudiis a multis eligere hoĩes cõmodiſſimũ quod-
n .RM q; quã ſeſe uni alicui certo mallent adiſcere minusin
iac⸗ Arrogantiã offenderẽt non tãtopere in uitiis ꝑſeuera
n. e xent: aliq uanto leuius ex ĩſcitia laborarẽt: Acſi par in
an nołis huius artis: at in illo picturæ ſciẽtia fuiſſet for
n

ſ ale

genG⸗
Nrin
os
egrepn
Zaln
inu
etcxes
zuß 1o

na pictura nobilis eniteret. Ex maiore m copia nobis

gna præditos dignitate. Etenim quodam tꝑe Crotõia

te ſteterunt: atq; honeſtſſimas:e gymmco certamine
uictorias domũ cũ laude maxima rettulerũt. Cũ puce
rorum igitur formas ercorpora magno hic opere mi
raretur. Horũ inquiũt illi ſorores ſunt apud nos uirgi
nes. Qua re qua ſint illæ dignitate potes ex his ſuſpi
cari. Præbete igitur mihi inquit quæſo ex iſtis uirgini HW
bus Formofiſtandäping- id quod pollicitus ſu uo

bis ut mutũ ĩ ſimulacrũ ex aiali exẽploueritas trãſtera mulae

tmulti poetæ memoriæ tradiderunt quod eius eẽnt ic

ſtatẽ uno ĩ corpore ſe repire poſſe. Iõ quod nihil ſim

taſſe: hoc magis m ſuo genere opus noſtrũ quã illei⸗

. .
O *
* 1

Zeuſis& Tullius cum multa dicèdi

fpor moſas haberent. Illi autem ſtatim hominem dedu penera ſint: ut iter picturas multas

Helena ita ĩter cæteras dictiões emi

net ſemp oratoria et ut Zeuſis ĩ pin

gẽdis fœmineis uultibus ſũmus ita

in oratiõibus Tullius pinxit Zeuſis

multa quæ uſq; ad noſtram memo
riam manẽt ſlæcula poſteriora tenẽt
quicquid pĩxit oratio tulliana Zeu

fis Helenæ ſeſimulacrũ pingere uel
le dixit: non enim in Helenam: ſed
ſimulacge fuerat traditurus: ita Tul
lius ſcribendo artes:nõ oratiões: nõ
ipſam eloquentiam: ſed ſimulacrũ
eloquẽtiæ fuerat traditurus:Hoc cõ
uenit: & illa ſententia: quod ex aĩa

li exemplo murum in ſimulacrũ ue
ritas trãſferebatur. Mutum enim ſi
eloquẽtiæ ars eius. Ipſa au
tem eloquentia quaſi animal: ſta p
partes poterit ei ret ad quam cõfert
præfatio cõuenire: relicto eo quod
poſtea præponit᷑: quod cũ Tullius
ex onibusmulta quæſierit: & om
ni tẽpore Zeuſis ex una ciuitate: &
uno tẽpore comparauit. Ac ſi par ĩ
nobis finito præfationis uno genere

ſimilitudinis. ſ. nũc prælationẽ quæ

etiam ipſa ĩ præfatione faciẽda ẽ: in
cipit dicer̃ exemplorum eligẽdi po

teſtas: ideo hoc opuseſſe poſſe meli

us principe illo: atq; nuentore tiſia
Corax & tiſia artes primi oratorias
apud græcos ſcripſiſſe dicunt ſicurt

& ipſecuius inſtituta ſequebãtur fe
cerat: gloria Xenocrates philoſophi

motus Ariſtoteles philoſophiã exe
creuit: Gloria Iſecratismotusrheto
ricæ præcepta conferipſit. Artis ſi
bi curãaſſumebat. Voluit. n. Ariſto
les pp. craie : cu nhiloſapis atq; enodate et diligẽter expo ſuit: ac tantũ inuentori
bus ipſi ſuauitate et breuitate dicẽdi praſtitit ut nẽo il
lorũ pracepta ex ipſorũ libris cognoſcat:ſed oẽs qui
quod illi præcipiãt uelit ĩtelligere ad hũc ꝗᷓſi ad quen

eſſet etiã præcepta dicendi tradere.

Altegꝑ cõi hoĩum iĩfumitati: alteg
ſingulari nõ itelligere ommiũ poteſt

eſſe: & eſt uitium commune. Sin
gulare uitium eſt: ut cum nen intel
Iigat in eo quaſi ĩtelligat pſeuerarer

quam illi fuit exemplorum eligedi poteſtas. IIle ung
ex urbe et ex eo numero uirginum quæ tum erant eli
gere potuit. Nobis omnium quæcunq; fuerunt ab ul
t mo principio huius præceptionis uſq; ad hoctem:-
pus expoſitis copiis quodcunq; placeret eligendi po
teſias fuit. acueteres quidẽ ſcriptores huius artis uſ-
qye ab principe illo:a tq; iuentore tiſia reꝑetitos unu

in locũ conduxit Ariſtoteles et ndminati cuiuſq; præ
cepta magna conquiſita cura perſp cue: conſcripſit.

dã multo cõmodiorẽ explicatorẽ reuertatur: atq; hic

gdẽ et ipſeſeſe ipſũ nobis et eos ꝗ ãte ſe fuerat ĩ medio

di reliquerunt: atq; alii quoq; alio ex fõte præceptores

dicendi emanauerũt: ꝗ itẽ ꝑ multum ad dicendum ſi
quid ars proficit opitulati ſut: nã fuit tpe eodem quo

Ariſtoteles magnuset nobilis rhetor Iſocrates cuius

Tonnnaree cæteros et ſeipſũ ꝑ ie cognoſceremus. Ab
hoc aãt ꝗ profecti ſũt quaꝗ ĩmaximus philoſophiæ p
iulibus ope primũ cõſupſert: ſicut et ipſæ: cuius iſtituta
ſequebãtur fecerattamẽ ꝑ multa nobis præcepta dicẽ

pſius quã cõſiat eẽ artẽ nõ ĩuen us Diſcipulorũ ãt at

q; eorũ ꝗ protinus ab hac ſut diſciplla profecti: mul-

ta de arte præcepta repimus. ex his duabus diuerſis ſi

cuti ſamilus rum altera cũ uerſarctur i philoſophia

nõnullã rhetoricæ quoq; artis ſibi curã aſſumebat. Al

tera uero omni in dicendi erat ſtudio et præceptione

occupata uni quoddã ẽ cõflatũ genus a poſieriori·

4

bus qui ab utriſq; ea quæ cõmode dici uidebãtur ĩ ſu-
as artes cõtulerunt: quos ipſos ſimul: atq; ſuperiores

nos nobis omnes quod facultas tulit propoſiumus.

Et ex noſtro quoq; nõ miil ĩ cõe cõtulimus. Quod ſi

ea: quæ in his libris exponuntur tantopere eligẽda fu
erunt quanto ſiudio electa ſunt profecto neq; nos: ne

q; alios induſtriæ noſtræ pœnitcbit. Sinautem teme

re aliquid alicuius præteriſſe aut non ſatis elceganter
tentiam commitabimus. Nõ enim parum cognoſce
re: ſed ĩ parũ cognito ſtulte et diu perſcueraſſe turpe H
mati: alterũ ſingulari uniuſcuiuſq; uitio attributũ

ſecuti uidebimui:

ſimati:alterũ ſingu

t⸗
Uer
let

6
ux⸗
line

guc

inn
d eſt. Quare nos quidẽ
l tes dubiranter in dẽ ſine affirmatione ſimul axrE
4 inlumſainin uiquod ꝙ dicemus nedum quærẽ Oeditenim præcet
. 1 lequimur: ut ſatis hoce s hedam hoc par omnfcauſatn ceptum quomodò?
uideamur: illud amittan ccommodo perſea E dum ſit Ere mgenereargume 194
icdinr: amittamus quod maxiimni cripfiſſe Cata argt rgonuncad ſpeci ntan.
l. , cul rel cemere: at. 3 Juod maximuũ eſt: ut ne alsutnentate dictururn appli
l Utei! at& ar 1S. eE cur.ita tmain r. rum ſe
l hoc quidem . nle en aſſenſerimus. Verum ongargunttranstsch non d ae Rar
, ſtudioſe: quo ad facul * empore:erin oehni uta ttaca Aled drargumten
. autem ne longius oratio 8 feret conſequemur. Nunc ze nksdteen
qu x pricipicnchaui 0 progreſſau deatur: der R arione: &crteriseincidetibun
Uber tipienda uidentur es dicemus. Igi ac rei borrie ckcemnocee a antnginr.
tiol er expoſito genere huius elon⸗ primus Ipecialiter de conſticctjogihe ut
. materia et ptił L artis: et officio: et cine et in quocunq; tionibus dice
et iudicationes conti ouerſiarum et iuẽtiões quæ rep̃hẽd irmandi præcepta:
Scontiuechat, Deinde partc- luettocs ibſa phẽdendi. Verum a epta⸗
11. meas onr . Deinde partes oratiois et Pla quoq; ger. erum quoniam
Iur . s omnes omnia ræ Partes oratiols et ter hinod: Senera Qufarum 1
diederenmedalindinchkchnaccedn cum ĩ eocxte cchradet derantcu i diuerapra-
A confirmatione.et reprehenſia ur. diſperſe autem de AEien csannlttar abe
r mandiet reprehẽdẽdi ĩ ſin 1one:nunc. cert & confr-⸗ qtem de eref uri 1
. rradendos arbitramur. Ei Sula cauſari genera locos i drrtenr quæ cſt neheden
r ueniret argumẽtatione tquia quo pa cto traſtari cõ* cank as liuilet in iudiciali Schere
nd ter expoſitumẽ hi es In libro primo n on idiliæz eSrnielr an libri parte de
wo rem exponetur ſi eh ipſa inuenta unam 1 Dsri o Dorid ali luor eractatule
lunt ex hoc inue 1 õ exorn Mi. tia ervaltoenere Qu eio qtien
oc inuenta ſpſa ex ornatioe:ut däquæſti apla par oden.
10 ecX ee e, eUtE da quæl 42—Wα☚ séciuil
comm petarur Quan Pperdote Autdin expoltio iuẽ 4ad nisalfii Eurlis erluf
an confirmationemo e Xc quæ nunc præcipiẽtura 4 aarrecknekie édũ. Finis p
i Wopottebit Ormmisdemo Erehelioues Pittes ete Nrnuemermna aruoiut Gorgi
nun⸗ nudiciali 4 emonſtratiua:et delil 2— uUt . saut etiam 1SE
lalis Caulia: ct dellber. „7 uoluit Herr 3 r
es1 Reſit ſa:neceſſle eſt in aliquo eorur ckatlidct tio diſpoſiti magoras partibus ĩuẽ
expoſita ſunt conſtitution quo eorum ꝗquæ ante Ramelatio locurio:memri 5
nn Getſecur hocquiquiita temeu uao plaribily iume SEer.
Dr de oĩbus præcipi paſſin Etaine cum cõiter qu ed. Baun damonſeuthumeucmnd
wore AIe ereT& Trler int:ſepati quo alia „ 1* lamt uinq; partibusor 8
che Schers ierſt portenrbes Alun alix lũt cuuſ-/ tes inuenrionemeractat enennſo
han⸗ tuꝑatio. Aliud ſuiæ dictio:alii iud’n- laus aut ui reprchenſis exordium nartatiein
urlt⸗ tio cõficere debet. In i. ora⸗ lud accuſatio aut recuſa pacto nrnnenmncluſtden quo
s In de — et. In iudiciis quid EHH a tatiões ſylogiſn nuentrent argumẽ
busut nos arb ieraemrr H 1 oneſtum. In deliberatôi menr Annamalran argu
utilitatis modo —„ —— Eet qd utile. nes i iudiciali 1. Coltitutioes
, õs odo finẽe in ſiadendoeti d .—½ Idiciali gener̃ cãge som
gictt adedo exponi o s finẽ in ſuadendo et ĩ diſſu S ner̃ caꝑe tractabunt
ne eneken ineset exitus duerſi ſũte e um igitur K
een eiſds ineid n poſſunt. Ne nunchæc en .
* leedereconſtimiars: rrd cicinds 130
* neat ad ibl hne er genere cauſæ naſcitur ARoAre
ſev⸗ tiæ dictionem: Quare nũ utratione naut ad ſentt
ui⸗ iiudiciali gener Arc nuc m exponẽd s cõtrouerſii.
m 4 qꝙ in cætera quoq; carum Denenſtmlim L .

—,

Nunc ab cõiecturali cõſtitutione proficiſcamur cuiusexemplumſit hoc expoſitũ Secũdus liberr?

firmationẽ & reprehenſionẽ ipſis cõſtitutioibusapplicauit cu primus liber generaliteroẽm materi
am onmibus dederit. Ac primo de coniectura proponit excmplum: nõ ipfù exéplum tractaturus:
qm in exẽplonõ oĩa ineſſe poſſũtquæ cadut in cõiecturã. Oia. n. exẽpla quæ in comectura uemunt
uel uenire pnñtpræcipiẽda fuerant. Inargumentisergo de cõiectura erit præceptio, quia exide i the
ma quodlibet cõiecturale quod neceſſariũ fuerit facile poterit deuocari: hoc autem fieri a Tullio ĩ

telligamusẽt in oĩbus cõſtitutiõibus
ut exẽplũ cuiuſſihet cõſtitutõis det
nõ tamien ipᷣm tractet exẽplũ propo
ſito:itaq; cxẽplo cõiecturali ſecũduũ
præcepta primi libri docet quæ ſitĩ

tẽtio:quæ depulſio ex ꝗbus duobus

quæ ſit cõſtitutio: deinde admonet

; in cõiectura non concedit eadem

%

quæ quæſtio ipia idicatio. Occi

——

erit:ne in cõiectura. n. factũ nõ cõ
cedit: unde nõ põt ex deductõe rõis
& r̃futatõe naſci poſt quæſtonẽ pri
mã:alia quæſtio quæ dicit& iudica
tio. Subiugit poſt admonitionẽ dar̃
ſe pcepta huic cõſtitutiõi &argumẽ
torũ locos oẽs coniecturæ cõuenien
tes ex ꝗbus i qualibet cõiecturã ꝗ ne
ceſſarii fuerũt deuocabunt. It igr
coniecturæ loci hi principalés. Acã
a perſona: a facto. A cauſa eſt quam
obrem fiat aliquid: & quæ parit uo
lũtatẽ.ODe cauia emn m loquit he mi
nisnon rei qua cã uolunmus probare
ꝙ uoluit facere is cui ĩtendit factũ
perſona autem omnis ille ẽ qui feciſ
ſe dicitur: hocẽ illa ex omni uita ꝑp
attributa perſonis ſumpta approba
tio ad id quod intenditur factu. At
uero a facto ꝓbatiões habebũt facta
illa omnia quæ probant factũ illud
unde iudicium eſt: nã factum tria ſi
gnificat. Eſt factum & illud quod
ſtendit ipſum illud quod dicit oc
cidiſti. Eſt factũ tertium hoc ꝙ tri
buit argumentumad factum illud:
unde iudiciũ ẽ: ut tranſiſti clamaſti

quibus ꝓbat occidiſti. hoc ergo ul

timum eſt quod dixit a factoqc ip
ſũ pſpicietur ĩ tribusillis ante nego
ciũ: in negocio poſt negociũ ſimul
cum ſententiusper quæ ſe explicant
facta loco tempore:modo: occaſiõe
facultate. Ergo hæc tria quæ conie
cturæ ſuggerunt argumẽta: cauſa ꝑ
ſona: factũ. Cauſa ipſa diuiditur ĩ
duo:ĩ ĩpulſionẽ & ratiocinatienẽ ĩ

pulſio motum habet repentinũ nõ

uoluntariũ: ut amor: umolentia: &
omnino omnia huiuſmõi: quæ ue
niam merentur: ſi confiteatur ad ip
ſũ q feciſſearguit:nã ſi negat argu

mẽta ſũta cãut ſit. Feci uiolẽtus fuiſti: feciſti qa amor̃ feciſti:

facer̃ potuiſſe qd negat

plicata controuerſia nulla cum difficultate trãſferen
tur: poſt autẽ ſeparatim de reliquis dicemus. Nuũc ad
conmiecturalem conſtitutionem proficiſcémur: cuius
exemplum ſit hoc expoſitum. In itinere quidam pro
ſiciſcentem ad certum quendam:et ſecum aliquantũ
nũmorum ferrentem eſt comitatus. cum hoc ut fere
ſit in ma ſermonem cõtulit. ex quo factum eſt ut illud
iter familiarius facere uellent. Quare cum in quãdã
tabemam diueruſſent: ſimul cœnare et ĩ eodem loco
ſomnumæapere uoluerunt. Coœnati diſcubuerunt ibi

dem:caupo autem nam ita dicitur poſt inuentum: cũ
ein alio maleficio deprehenſus eſſet: cum illud alterũ

uidelicetꝗᷓ nummos haberet animaduertiſſet noctu

poſtquam illos artius iã ut fit ex laſſitudine dormire
ſenſit acceſſit et alterius eorum qui ſine nummis erat

gladium prope appoſitum e uagina eduxit: et lũ al⸗
terum occidit: nũmos abſtulit: gladium cruentum in
uaginam recondidit: pſe ſeſe in lectum ſuum recepit:
Ile autẽ cuius gladio occiſo erat facta multo ante lu
cem ſurrexit: comitem ſuum inclamauit ſemel et ſæpi
us. Hum ſomno impeditum non reſpõdere exiſtima
uit: ipſe gladium et cætera quæ ſecum attulerat ſuſtu

lit ſolus pidfectus eſt. Caupo non multo poſt clamat

hominem eſſe occiſum:et cum quibuſdam diuerſori
bus illum qui ante exierat cõſequitur initinere homi
nem com prehen dit:gladiũ eius e uagĩa educit: reꝑit
cruentũ:hõ ĩurbẽ ab ille deducitur ac reus:fit. In hac
itẽtio eſt criminis occidiſti:depulſio non occidi Exꝗ
bus conſtitutio eſtaidem quæſtio eſt eadem in conie
Qurali quæ iudicatio. occiderit ne:nũc exponemus lo
cos quorum pars aliqua in omnem coniecturalem in

cidit cõtrouerſiã Hæc autẽ et ĩ horũ locorũ expoſiti

onẽ:et ĩ cxterorũ oportebit attẽder̃ nos oẽs ĩ ẽm cãm

feciſti ꝗa iracũdus es qbo cãis ꝓbat

„£ —

õcĩatio ãt cã ẽtẽt ipſa uolũtatis:hæc rõe faciẽdi fuiſſe or̃dit uolũtatẽ: aut

ñ faciẽdi q ſũit᷑ ex rõcinatõe uel bõi uel mali: ſiue iã p̃ᷣteriti bõi: ſiue:futuri piter mali uel p̃teriti uel
futuri qd nos dixius malũ uel bonuũ. i. ut gloriæ cã: ut amicitiaꝑ ut iimicitiag ulciſcẽdaꝑ: & metus

& pecùiæ:his igr̃ cõmodis: uel ĩcõmodis hosgradus dat prios cõmodi rtmẽdi utiq; ꝙ hẽt & augẽdi

deĩde adipiſcẽdi id utiq; &qdnõ hẽbat:cõtra ĩcõmodi reuciẽdi piter deuitãdi utiq;

ꝙ futuru erat

ci.
vel
pt⸗
bie
fun
o
on
11
o

ej

lab
itt
dec
uol

ſeſt

Ap⸗

te
erj
me:
un

kol

Gtated
teng!

—

Ita tria hæc tribus ſuperioribusreſpõdẽt cõmodis:ĩcõmoda illic retinendi:hic reiiciendi illicaugẽè
di. hic minuendi: illic adipiſcendi: hic deuitandi: ꝗbus etiã illaaccidẽt: utaliquid ccmodi ſu mus
uel ut maiuscõmodũ cõſequamur:uel ut mams cõmodũ uitemus aut rurſũ ut incõmodũ aliquod
prætereamus: uel ut maius ĩcõmodũ adipiſcamur: uel ut mamsincõmodũ deuitemus. Nà& ſuſci
pi cõmodũ parũ põt: ut maiusaliquod comodum conſequamur: uel ncommodo mamsutetur: &
rurſum cõmodũu cõtẽni põtiut Leno cõtẽtus fuit ſine lucro meretricẽ dare:ne abæſchino uerberare
l ttur & uel ut in uerrinis accipi poteſt
conuenire. Nam ut omne nomen: ex aliquibus nõ ex malonghabete gart Rurli 66
omnibus litteris ſcribitur:ſic omnem in cauſa no 018 d ro tiani lad iiiranio
argumẽtorũ copia: ſed corum neceſſario pars aliqua nerk⸗ — loc negl Serennaxi
8 . . . . . num interduù ett Iucrũ. quæſtio ue
eonueniet. Omnis igitur ex cauſa cx perſona:cx fa to roeadem cõiecturalis der & iudi
iplo cõiectura capieda E. Cã diſtribuitur i ipulſiõem catio ꝗa rõ deeſt:nõ.n, factũ i cõfeſ

— —- . . — .— — ,— — ſiõôe éuõ eadem erit iudicatio quæ
et ĩ rõciationẽ. Impulſioẽ quæ ſine cogitatiõeꝑ quã quæſtio:& ĩ hopelocopequerconecti

di affe ai onẽ animi facere aliquid hortatur:ut amor ralia ſũt è in cœteroꝑ.l., cœterarum

—R——— „ „ „. 2, in eis ani Colſtitutionũ couemre. i, Iocos. Om
iracũdia: ægritudo: uiolentia: et oio dia in quibus ani nis igr ex cã ex pſona: ex facto ipᷣa cõ
mus ita udetur affectus fuiſſe ut perſpicere cum con ern ra Ab ẽ. Ois hic locus a cã
i. —„ i lue ĩpulſionis ſiue röcinationiscen
ſilio et cuna nonb otuicxit: et 4 quod fecit R eti quo itctara maximum ẽ fůdamẽrũ nõ
dam animi potius cogitatioe fecerit. Raclocinatio ce ſit einuo:G faani cõpro
1, zdi aliquid: aut “ bet: ſed qm facunusnullũ eſt ꝙ non
eſt autem diligens et conſiderata faciedi aliquid aut, det. acelkerit: Suppomre Je G
non faciendi excogitatio. Ea dicitur iterfuiſſe: tũ cũ locos quibusaccuſator utitur cũ aſ
aliquid faciẽdi certa de cã uitaſſe:aut ſecutus eſſe ani ſeritipulſionealiqd e factů. Ex
”l “ — bus primus ẽ ãplificatõ eiusrei quæ
musuidetur: ut ſi amicitiæ cauſa quid factũ dicitur ſi e ĩpulſionẽ pariat. deĩde approbatio:
uod ex ea fiat per exẽpla ut amore
ſe imterfecit. Tertio loco comparationem facinus: &declarata impulſiõe: euentum eiuscauſæ fuifle
concludimus. Histribus locisaccuſator utitur inipulſione. In ratiocinatione uero hi ſunt quos nuc
dicani demonſtratione: quid petierit. quid fugerit. Argumenti quanta res ſit:quã appetierit: aut
fugerit. Præter hæc duo: unũ etiam illud accuſator cõſiderare debebit: ne forte iſta:quæ ſecutusſit
aut fugerit: in opinione tantum habuerit reus: neq; conſecutus ſitcommoditatem: neque illum ma
lum fugerit. Sed dicendum eſtei ita fuiſſe uiſum: quia arguitur: & ſit ſua opinione deceptus. Opi
nio autem dupliciter decipit: modo dum rem aliter putatatque eſt eadem res: modo dũ aliter eue

mt ꝗᷓ putauit. Res fallit ſi mala credit cum bona ſit: uel contra: uel neutrũ:uel utrunq; Ergo cũ hoc

intel ligi poſſit ꝙ opmio fallit hommes:tum in re: tum in euentu cum infe reus uti ac cœperit ſorte
defenſione non ſibi antiquiorem fuiſſe pecuniam uita: aut fratrisautamici. Accuſator debet uerũ
argumentum concedere: eſtenim credibile ſedæonfirmare debebit. hoc ei qui arguitur non ita ui
ſum fuiſſe. Et hoc approbare ex attributis perſonæ non illum habuiſſe opimonem: ſed illam poti
us habuiſſequod taliseſt. ſ. perſonæ eſt. Sicargumentabi turaccuſator de eocuiusopiniofalſa eſt in
re, Cumauter euentusfallit quod acciditexémpli modo: cumaliquisnuſſo telo alterum interie
t:ut in ſcholæ cõtrouerſiis. Vtueromncauſis forenſibus cum quiscum dicatur necaſſe cnushæ/
xes non ſit: ſed tamen ſperarit hæredem, accuſatoris eſt locus: eſt cogitationem ſpectari debere non
euentum. Et hæc de ratiocinatione. In cauſa autem omni: ſiue in impulſione: ſiue in ratiocinaticn-
laborandum eſt fuiſſe illispoteſtatem: aut facultatem aut uoluntatem. Poteſtaſ eſt qua poſſe oſtẽ
ditur facultas eſt qua adiutores &ctera demonſtrantur. Voluntaseſt qua uelle ueluolu iſſealiqd
declaratur: lta aliud erituoluntas: aliud cauſa ſiue impulſio ſir ſiue ratiocinatio. Illa emm efficiut
uolũtatem. Non autem quod afficitur hoceſſe debet quodeſt illud quod efficit. Nam ſæpe cau

ſæ ſunt: & deeſt uoluntas quæ probari poteſt: uel fuiſſeuel non fuiſſe: tametſi cauſa præceſſit. Hoc

ex perſonæ potiusattributisconfirmabitur: quibus talisdoceatur: utpotuerit cauſiscomnioucri.
Hæc igitur accuſator dicet: &umuolet alios defendere: quibus fuiſſe cauſa faciendi declarabitur
De.nde adiũget ẽt alios locos:quos defenſori tullius dabit ad ſe purgãdu: Quibus locis utet ſicuti
dixiusaccuſator: cũ defẽdet alios: ſed hoc breui faciet. Illoꝶ. n. deféſion aſtegalius uult accuſare
ñ ipſos oñdere ĩnocẽtes: ita in maiore eſſe actunõ põt quod alteri proficit. Ommis igtur ex caula⸗
experſona: ex facto ipſo coniectura capienda ẽ Quæ parit uoluntatéuellei uel uolurſt. edeſt cauſa
qua dortum ſitoſtendimusattributum perſonædeſt perſona Attributa autem negociondeſt
quod ait facto cauſa tribuitur in impulſionem G& ratiocinationem. Ratio ſcilicet non ratiocinatio
nem illam aut ſupra legimus ſyllogiſmi: ut amoraracudia ægritu do. Inter iracũdiã & iram hoc in
gereſt: quod iracundia perperua eit: ira ad tempusſuſcipitur. Atq; hoc fit ut iracundia ſit ipulſio
1ra ratiocinatio: ut odio quisiratus: uel metu occidiſſe dicatur: quod eſt ratiocinationiscæterum

iratũdũ eſſe quia ſemper eſtad im

pulſionem dicimusquæ ꝓptertalẽ
naturãadmiſſũ facimus poſſit oſtẽ
der̃.Aegritudinem uero morbũu ani
mi poſuitnõ corporalem. In quibus
aut cõmodi aliquid maioris adipi/
ſcendi cauſa:aut maioris uitandi in
commodi ſuſciptur: aut aliquid cõ
modi ſuſcipiatur ꝓpter duas resuel
ut maiusaliquod commodum cõſe
quamur:uel ut maius incommodu
deuitẽus. Hic locus ẽ. i. cã niſi ali
quid quare factũ ſit oñdit. Quæ ſit
cã quæ parit uolũtatẽ: ſiue per ĩpul
ſionẽé:ſiue per ratiocinationẽ. Ergo
accuſator cũ impulſionealiquid fa
ctum eſſe dicet. Locis infirniationis
cãper impulſionem primo datis re
dit ad rephenſionis modox. Quiſi
mili ĩpulſu aliquid cẽõmiſèrunt &ſi
militudinẽ collatõe ut applices exẽ
plũ & doceas ſimile cõpando& ipſi

usanimi affectionis explicatione cu
randũ ẽ: ut ipſiusaffectiõis hoc ẽ rei ⸗ 1 — —.
oſe dicet. Hec et exemplorum commemoratiõe qui ſi⸗

mili impulſione aliquid comm ſerũt:et ſimilitudinũ

ſit explicatio. Vt nõ miruũ uigeat ſi
quod ad facinus tali perturbatione
cõmotus acceſſerit. i, ut ueriſimile
ꝓbet:& p exẽplũ & p explicatiõem
aĩ affectionis: ut quod eius fieri poſ
ſit qᷓ̃tum in hac re fieri põt: ꝗd ĩ opi
nione eiusquem arguet fuerit ut nõ
ſolũ quid conſecutus ſit. Verum ẽt
ꝗd ſperauerit. Si oſtendi põt ei uiſũ
eſſe garguatur ut uolũtatem crimi
netur.ẽt ſi effectus defuit: ut ex eo
cãm hHabuerit: ꝗa timuit:ꝗ ſperauit
etiam ſi nihil aut cẽõmodi: aut ĩcom
modi accepit: nã opinio dupliciter
fallit hoĩes. Opinio fallit ĩ re cũ opi
nio uera non eſt: & errat ab eo quod
in ueroeſt:ut cum res mala ſit hbona
credat uel contra euentus fallir opi
nionem cum opinio quidem uera ẽ

ſed eam ĩteruenis caſus decipit ut
cũ res bona eſt & bona creditur: ſed
aliquocaſu in malum uertitur. Iam

ĩcã ipſa hoc mõ poſſumus dicere.i.
ut dicamus:16 occidiſti: qa te hære
dẽ fore putaſti. Licet ille alium hæ
redẽ fecerit: ita ſemper in opimone
ẽ euẽtus fallit & res:cũ aut aliuſmo
di ẽquã creditur autaliter creditur
ꝗᷓ putat habuiſſe ꝓuenire. Aut non
is euentus eſt quem arbitrati ſũt:cũ
aut ipſa res qualis ſit ignorat aut cũ

res certa fueritaliter eueniat ꝗᷓ puta

tum eſt:aut id quod bonum ẽmalũ
Furane⸗& rcliqa. Hoc ĩtellecto qd
omines impellantur: non ſola ra/
tiocina tõe u era rerũ: ueg etiãfalſa

inimici ulciſcendi: ſi meius:ſi gloriæ:ſi pecuniæ: ſi de

niq; ut omnia generatim amplectamuralicuius reti-

nẽdi:augẽdi:adipiſcendiue:cõmodi:aut contra reiici

endi:diminuendi: deuitãdiue incommodi cauſa. Nã
in horum genus alterutrum: illa quoq; incidenti: in
ꝗbus:aut incõmodum aliquod maiorisuitandi incõ
modi cauſa ſuſcipitur: aut commodum aliquod ma⸗
ioris adipiſcendi cõmodi præteitur: Hi locus ſicut
aliquod fundamentum eſt huius conſtitutionis. Nã

nihil factum eſſe cuiquam probatur: niſi aligd qua-
re fatum ſit oſtẽditur. Ergo accuſator cum aliquidĩ

pulſione factum eſſe dicet illum impetum et quendã

commotionem animi:affectionemq; uerbis: et ſenten

tiis amplificare debebit:et oſtendere quanta uis amo
ris ſit: qugnta animi perturbatio: ex ir acundia fiat:aut
ex aliqua cauſa:qua earum impulſum aliquẽ id feciſ

collatione:et ipſius animi affectiõis explicatione curã
dum eſt: ut mirum nõ uideatur:ſi quod ad facinus ta
li perturbatione commotus animus acceſſerit. Cu au
tem non impulſione: uerum ratiocinatione aliquem
commiſiſſe quid dicet commodi ſit ſecutus aut quid
incommodi fugerit quid demonſtrabit: et id augebit
quam maxime poterit uti:quod fieri poſſit idonea
maxime cauſa ad pecandum hortata uiedatur: ſi glo

riæ cauſa quantam ſe gloriam conſecuturũ exiſtima
rit. Itẽ ſi deminatiõis: ſi pecuniæ: ſi amicitiæ: ſi inimi-
citiarum et omnino quicqꝗd erit quod cauſæ fuiſſe di
cet:id ſumme augeri debebit: et hoccuntmagnopere
conſiderare oportebit: nunquid ĩ ueritate modo uerũ

etiamuchementius quid in opinione eius quẽ argu

cet fuerit. Sthil. n. refert nõ fuiſſe aut nõ eſſe aliqd cõ
modi: ſi aut ĩcõmodi oſtedi poteſt ei uiſum foreꝗ at

guatur. Nam opinio dupliciter fallit homines cũ:aut

res alio mõ eſt quã putatur: Ac nõ is euentusẽ quẽ
arbitrati ſunt. res alio modo eſt tũ: cum aut id quod
bonum eſt malum putant: aut contra quod malũ eſt
bonum:aut quod nec malum eſt:nec bonum malum
aut quod malum aut bonum eſt: nec malum:nec bo.
num: hoc intellecto ſiquis negabit illam eſſe pecu⸗
niam fratris: aut amici uita: aut deniq; officio ſuo an-
. DtI quiorem: aut fuauiorem: non erit hoc accuſatorine

mno
5
r

zutſ

ſic⸗
ted⸗
wil
N
miin
l;
D
8 lau
N
ann⸗
id
enc
laen
an
urn
it⸗
wdin
umr
“L
u
d
ſumn⸗
Binn⸗
D
doben
Eug
ii 0
oleg
Ga
nbeche
gol
nlich
nmd

rnech,

.

lehen⸗
olon
Nouce

gandum. Nam in eũ culpa et ſmum odium tranſſe-
rvetur:qui id quod tam uercct pie dicetur negabit. Ve
mm illud dicendũ erit illi nõ eſſe ita uiſum. Quod ſu
mi oportebit ex his quæ ad perſonã pertinẽt: de quo
poſt dicendum eſt. Euentus autem tum fallit: cum ali
ter quid accidit. atq; hi qui arguuntur arbitrati eſſe di

cũtur: ut ſi quedicatur aliũ occidiſſe acuoluerit quod

aut ſimilitudine:aut ſuſpitione: aut demonſtratiõe fal
ſa deceptus ſit:aut eum necaſſe cuius teſtamẽto nõ ſit

hæres quod eius teſtamento ſe hæredẽe arbitratus ut:

Nõ.n.ex euẽtu cogitationẽ ſpectari oportere:ſed qua

cogitatiõe animus et ſæpe ad maleficiũ profectus ſit
conſiderare: et quo animo quid quiſq; faciat:nõ quo
caſu utatur. ad rem pertinere. Hoc autem locꝗ caput
illud erit accuſatori:ſi demonſtrari poteri t:alimemi-
ni cãm faciendi. Secundariũ ſi tantã et tam idoneã ne
mini. Sin fuiſſe aliis quoq; uidebitur cã faciẽdi: aut po
teſtas: aliis defuiſſe demoſtrãda aut facultas:aut uolũ
tas. Poteſtas ſi aut neſciſſe: aut nõ affuiſſe. aut cõfice-

re aliquid nõ potuiſſe dicetur. Facultas ſi ratio adiuto

res:adiumẽta:et cætera quæ ad rem pertinebunt defu
iſſe alicuidemonſtrabutur. Voluntasſi animus a tali
hus factis uacuus et ĩteger eſſe dicctur: Poſtremo rati
ones quas ad defenſionẽ reo dabimus:his accuſator
ad alios ex culpa eximẽdos abutetur. Verũ id breui fa
ciẽdũ eſt:et in unũ multa ſunt cõducẽda ut ne alteri-
us defendẽdi cã hunc accuſare:ſed huius accyſadi cã

defendere aliũ uideatur: atq; accuſatori quidẽ hæc fe
re ſunt in cauſa facienda et cõſiderãda. Defenſor aũt
ex cõtrario primũ impulſionẽ:aut nullam(uiſſe dicct
aut ſi fuſſſe concedet extenuabit:et pamulã quãdã fu

iſſe demõſtrabit. aut nõ ex ea ſolerc huiuſmodi facta

Hoc qnod fefellit eũ res. illi itanon

eſſe uiſum :ut quãuisuerũ ſit qued

dicatur ipi tamẽ nõ fuerit iſta ſentẽ
tia. Ex his quæ ad perſonam perti/
nent.Attributa perſonæ quæ probãt
perſonam. Vt ſi qui dicaturaliũ oc
cidiſſe acuoluerit. Exẽplũ ad euẽ

tum falſum probãdum poſuerit nõ
ad probationem cauſæ per coniectu
ram:aut eumnecaſſe cuius teſtamẽ

to non ſit hæres. Exemplũ in cauſa.
Nõ quo caſu utatur ad rem ptinere
iiui.. euétus. Acciden/
tia:effectus:caſus:poteſtas. Si aut ne
ſciſſe: autnõ affuiſſe:& reliqua. NõI
fuitneceſſe facere:etiam ſi cauſa fu

iſſet: Et ſi fuiſſet cã uidendi ppter

æs alienum gion tamen neceſſitasut
deospatrios uenderet. Defenſor au
tem ex cõtrario primũ ĩpulſionem
aut nullam:aut ſi fuiſſe cõcedet aut
extenuabit. Dati ſũt loci accuſatori
busuti debeat ad probationẽ cau/
æ per ĩpolſionẽ.ltem alii dati ſunt
ꝗbusuti debeatad probationẽ c⸗aæx
per ratiocinationem. Nun c ſuppo
nit dfẽſoris locosĩfirmãda ĩpulſiõe
& ĩfirmãda rõcinatione. Infirmãdæ
ĩpulſionis loca ſunt quatuor: negare
minuere:negare eius effectũquæ in
tendit ĩpulſionis ipſiusnaturæ do/

cere. Cõfirmare exẽplis & ſimilitu

dinuũ ꝓpoſitõie.Rõcinatiõis loci ſůt
quatuor. Quoniam ratiocinatio e:
aut ĩ re: aut in opinione.In re como
di: uel ĩcommodi. Loci eiuserũtne
gare: cõmodum minuer Dicer̃ aliis
magis fuiſſe aut tãtum & ſibi quan /
tum: & alus. Aut ĩcõmodum maius
quã cõmodum. Pariter & de ĩcõmo
dis iſta dicẽtur quod dicitur euita
tum nullum fuiſſe incõmodum. nõ

tantũ fuiſſe ĩcõmodum. altis magis

fuiſſe incõmodum: autalustätum

quantum ſibi: autmaius commodũ

quã incõmodũ.Si accuſator dxerit

naſci docebit. Quo erit ĩ loco demonſtrãdũ quæ uis

et natura eius ſit affectiõis quã ĩpulſus aliquis reus cõ
miſiſſe dicetur ĩ quo et exempla et ſimilitudines erũt

proferẽdæ:et ipſa dili gẽter natura eius aff ectiõis quã
leuiſſime quietiſſimã ad partem explicãdam ut et res

iIpſa a fado crudeli et turbulẽto:ad ꝗddã mitius et trã

quillius traducatur: et oratio tũc ad animũ eius ꝗ au

diet:et ad anim quẽdã intimũ ſenſum accõmodetur

Ratiocinatõis aũt ſuſpitiões mfirmabit:ſi autem com

modũ nullũ fuiſſe: aut parũ: aut aliis magis fuiſſe: aut
nihilo ſibi maius quã aliis:aut ĩcoõmodum ſibi maius

. 1

Si in ratiocinatione opinio ponetur
ĩifirmitatis loci ſunt quatuornon ta
leeſſe uel cõmodũu ut poſſit aliquẽ
fallere maxĩe ſenõ poutuiſſequod
firmabitur perſõa. Poſt hæc oia de
fẽſor uti poteritt omnibus locisaccu
ſatoris:iſi in alios crimen tranſferre
uoluerit. Qucẽadmodũ enim accu/
ſator cum conuincat defendit alios
& utit ptibus ac locis defẽſoris: ita
& defẽſor:ut ſe purget accuſabit ali
os:& ĩ hoc utitur ptibnsac locis: ac/

cuſatoris :aut ſi funſſe concedet exte
nuabit quæ auget accuſator: Ex ꝑſo

na autem coniectura capietur. ſihæ
res quæ perſonisattributæ ſunt dili
genter conſiderabutur. Explicitisp
ceptisomnibusad cauſang pertinen
tibus ſubiunguntur præcepta perſo
næ attributa: & quẽadmodũ his uti
poſſit accuſator quẽadmodum etiã
defenſor in coniecturali cõſtitutio

„ defenſoris locis utetur. ſic his locis qui accuſatori dati

ne.Et hæc ꝗdẽ perſonæ attributa in
primo libroquãquã ſingulæxpoſu

erit & explicarit:hic tamen nuũc bre

uiter repetit quæ ipſa fit:& quid ſit.
poſt pᷣcepturuùs quẽadmodu his uti

poſtit accuſator quẽadmodũ defen
ſor. Quo in genere eſt uirtus & ſcien
tia animi: quæ eſt ſtultitiæ cõtraria
amor:iracũdia: Affectio enim fac-
le euentum ſuum declarat: ſignoq;
ipſa eſt eius rei ꝗqᷓ ex ſe parit. Et ipſo

rum uis quid ipſa ſint nõ quid ex ſe
gignant: et quæ res harum aliquam

rem conſequantur. Quid ex ſegi?-
ſæ poſſint. aut iie⸗
iiitis: quod Clodius: aut Cæcilius: aut Mutius uocaren
tur dediſſe. Et de natura licet aliꝗtulu ducere ſuſpiti⸗

gnantnon quid ex ſeij

. . . .

aut cui cõmédũ dicet ut nequaꝙ fuerit illus cõmo-

dli quod expetitũ dicatur magnuudo:aut cũ eo incõ

mõ quod acciderit. aut cu illo penculo quod ſubea-
tur cõmoranda. Qui oẽs loci ſimiliter ĩcomodi quo

q; uitatione tractabuntur: Sin accuſator dixerit en iid

eſſe ſecutũ quod ei uiſũ ſit cõmodtun:aut id fugiſſe
quod putarit eſſe icõmodũ:quãquã funeriti fal ſa opi-
nione: demonſtrandu eritdefenſori nemiuẽ eſſe tãtæ
ſtultitiæ quitali re poſſitueritatẽ ignorare. Quod ſi
illud cõcedatur: id non conceſſu irinec dubitaſſe qui
dem hũc quid eius iuris eſſet. Sed id quod falſum fue
rit: ſine ulla dubitatione pro falſo: quod uerũ pro ue
ro probaſſe Quod ſi dubitauerit ſũmæ fuiſſe amẽtiæ
dubia ſ te pulſũ certũ ĩ periculũ ſe cõmittere. Quẽ?
admodu autem accuſator cũ ab alus culpã dimouebit

ſut utetur reus cũ alios ab ſe crimẽ uolet trãſferre. Ex
perſona autem cõicctura capietur: ſi hæ res: quæ pſo-

nis attributæ ſunt diligẽter conſiderabũtur: quas oẽs

in primo libro expoſuimus. nã et de nomie nõnuquã
aliquid ſuſpitionis naſcitur. Nomẽ autem cũ dicimus
cognomenq; et agnomẽ itell gatur oportet. De hoĩis
eni certo et proprio uocabulo agitur utſi dicãus iccir·
co aliquem calidũ uocari: quod temerario et repenti-
no conſilio ſint:aut ſi ea reuerba hoĩbus græcos impe

onis omnia enim hæc uir: an mulier humusan illius ci

uitatis ſit. quibus maioribus: quibuscõfi guineis: qua

xtate:quo amimo:quo corpore:quæ naturæ ſunt attri

buta ad aliquam cõiecturã faciendam pertinebũt. Er

ex uiclu multæ trahuntur ſuſpitiones. cum quẽadmo
dum et apud quos.et a quibus educatus et eruditus
ſit quæritur:et quibuscum uiuat:qua ratiõe uitæ: quo
more domeſtico uiuat. Et ex fortũa ſæpe argumẽtatio
naſcitur: cũ ſeruus an liber pecunioſus an pauꝑ nobi
lis an ignobilis: felix an infelix: priuatus an cũ poteſta
te ſit aut fuerit:aut futurus ſit conſideratur:aut deniq;
aliquid eorũ quæritur quæ fortunæ eſſe attributa itel
ligũtur. Habitus autẽ quoniã in aliqua perfecta et cõ
ſtãti animi aut corporis abſolutione cõſiſtit quoĩ ge
nere eſtuirtus: ſciẽtia et quæ contraria ſũt res ipſa po-

ſita cã docebit et ꝗd hic quoq; locus ſuſpitioms oſte

r

Nen
1
go
nolt
lesi
tos
tars
ios
ride
x.
ilo
cit
tur
ura
netaa
e⸗

olted

(uſat

er
⸗
ig
ma
ic.
quo
cu:
uſa
ſige
lane
tebit
cum
uitis
auto

m
Een
eunt
ein
teel
le

i⸗
Ulen
teuid
ult
1 ⸗
kĩ

lan
me
orr
n
nehit
üdai
eE
1o
bos
D
nn
gnd
caen
ihn⸗
1sn
tann
Admo
Audi
irde

veuco.

rl
tdeng

bont

7

ige
po⸗
r.

n

1 iber Tah.

dant. Nam affectionis quidẽ rõ ꝑſpicuã ſolet poſſe ge
nerare cõiecturam. ut amor: iracundia: moleſtia pro-
pterea quod et ipſorum uis ĩtelligiruret quæ res harũ
aliquã rẽ cõſequẽtur: faciles cognitu ſũt. Studiũ aũt
quoniã ẽ aſſidua etuehemẽs ad aliquã rẽ applicatã cũ
uolũtate occupatio facile ex eo dicetur argumẽtatio ꝗᷓ
res ipſa deſidexabit ĩ cã. Itẽ e cõſilio ſumet aliqd ſuſpi
tõis. Nã cõſiliu ẽ aligqdaciẽdi:nõ faciẽdiue excogita
ta rõ. Iã facta caſus et or̃0ones quæ ſũt oĩa:ut ĩ cõfirma
tõis præceptis dictũ ẽ: tria tẽpora diſtributa facile erit

uider:et ꝗd afferãt ad cõiecturã cõfirmãda ſuſpitõis
ac ꝑſonis ꝗdẽ res hæ ſũt attributæ: ex ꝗbus oĩbus unuũ

ĩ locũ coactis accuſatoris erit ĩprobatioe hoĩsuti. Na
cã facti parũ firmitud mis hẽt niſi aius eiusꝗ iſimula
tur ĩ eã ſuſpitionẽ adducetur: uta tali culpa no uidea
tur abhorruiſſe: ut. n. aium alicuius ĩprobare nihil atti

nẽt cũ cã:ᷓre peccauerit. nõ ĩterceſſit ſi cam ĩterceder

Peccati leue ẽ: ſi aius nulli minus honeſtæ rõni affinis

oſtẽditur. Quar uitã eius quẽ arguit ex ante factis ac
cuſator ĩprobare debebit: et oſtẽdere: ſi quo ĩpari ãte

peccato cõuictus ſit. Si id nõ poterit ſi ꝗᷓ in ſimilẽ ante
ſuſpitõnẽ uenerit.ac maxie ſi fieri poterit ſimili aliquo
ĩgenere eiuſmodi cã aliꝗᷓ cõmotũ peccaſſe:autĩ æque
magna re:’aut ĩ maiore:aut ĩ minore: ut ſi quẽ pecumia
dicat ĩductũ feciſſe poſſit demõſtrari aliqua re eius ali
quod factũ auarũ. Itẽ ĩ oĩ cã naturã: aut uictũ:aut ſtu
diũ:aut fortunã: aut aliqua eorũ quæ perſonis atrtibu

t ſãtad eã cãm qua cõmotũ peccaſſe dicet poterit ad

mũgere: atq; ex diſpari quoq; genere culparũ ſi ex pari
ſumẽdi faculias nõ erit ĩprobare aium aduerſari opor
tebit: ut ſi auaritia inductũ arguas feciſſe et auarũ eſſe
eum quẽ accuſes demõſtrare nõ poſſis aliis affinẽ eẽ
uitiis doceas:et ex ea re nõ eẽ mirãdũ ꝗ in illa re turpis
aut cupidus: aut petulãs fuerit:hac quoq; in re eũ deli
gꝗſſe. Quãtũ.n. de honeſtate et auctoritate eius qui ar
guitur detractũ ẽ tãtũ de facultate totius ẽ defẽſiõisĩ.
munitu. Si nulli affinis uitio poterit reus ãte admiſſo
demõſtrari locus ĩducetur ille ꝑ quẽ hortãdi iudices
crũtut ueterẽ famã hoĩs nihil ad rẽ putẽt ꝑtinere. Nã
eũ ante cælaſſe nũc manifeſto teneri. Quare nõ opor
tere hãc rẽ ex ſuꝑiori uita ſpect ari. ſed ſupiorẽ initã ex
hac re ĩprobaret aut poteſtatẽ ante peccandinõ fuiſ
ſe aut cãm: aut ſi hoc dici non poterit: dæẽdũ erit illud

Ac perſonis quidẽ reshæ ſunt attri/

butæ ex quibus omnibus unumĩ lo

cum coactis accuſatoris erit ĩproba

tiõe hominis uti.Expoſitis breuiter
attributisperſonæ: quia ita res repe
tita pðſcebat dat accuſatori ex hispᷣ
ceptũ:ut excutiat uitã præteritam.
parum eſt enim cam cõmendans ſe
ſolam: ſi nõ quæ ab hac ĩpellipoſſet

pſona conſentiat. Ergo accuſator ex

uita præterita ꝓferre deber ſimilia
peccata:ſimilescauſas in rebus: uel ĩ
baribus: uel minoribus: uel maiori/
bus:uel ſimules ꝓferre ñ poterit: diſ
paresproferat: atq; hæcnocẽtis uitæ

ſunt. Si ĩnocẽs uita præterita eſt illi

us qui reus eſt locuscõmunis induci

tur uitam p̃teritam ſpectari ñ opor
ter̃. Quoqa poterit eẽ occulta:aut
fortaſſe ad pecandũ cum animusfu
erit: defuerit cauſa: uel poteſtas uel

occaſio. Deinde alius locuscõmunis

nõ ex uita præterita pᷣſentis iudiciuũ

vſed ex præſẽti iudicio uitã expecta
ri oporore. Sin autem uita alicuius

ignorabitur prætereũdusab accuſa
tore:hic locus eſt. Dicendumq; cur
prætereatur quod ignoret uita: ſta

timq; ad alia argumenta properan/
duũ: quæ ſunt ex ipſo negocio ĩ factis

dictiſq; eius: qui reus eſt collocata.

Defẽſor autẽ primũ ſi poterit de
pebit uitam eius qui iſinulabitur ꝗᷓ

honeſtiſſimã demõſtrare. Qui de/

fenſorisa perſona cõtrarii loci ſunt
Nam primũ laborar̃ debetut hene
ſtam rei uitã demõſtret: quæ decla/
rabit᷑ officiis:ueĩ cõibus & notis: uel
maximis& raris: aut c piculo: aut
cuũ labore præſtitis officii cãmnon ne
ceſſitatis & præſtitis ĩ parẽtes cogna

tos:amicos: rempu.Sed iſta benefici

orum cõmemoratio parua eſt: quia
multorum uita exẽplo eſt:naturam
poſſe mutari: ut morũ ſſtituta pſe/
uerarint: declarãdũ eſt nihil aliquã
do deliquiſſe nũꝗᷓ ab officio receſ/
ſiſſe. Fuiſſe & cãs & facultatẽ:nũꝗᷓ
tamen uoluiſſe peccare. Atq; in his
oſtẽdẽdis ccaſiõibus lasdorandum
eſt earum rerum copiam fuiſſe in fa
ciẽdo:& facere uoluiſſe:quarum re
rum nunc crimen ĩ iudicio eſt: ut ſi
auaritiæcupiditatis: Deinde locus

eſſe cũ quæſtione declaranũ ẽ: ut
qua cauſa impellũtur ad peccandũ
uitiis omnibus pleni :ac cuius uita pᷣ
terita purgata ſit impulſuseſſe dica
tur. Deinde alius Iocuscõmunis ui/
tã honeſtæ actã reo debere prodeſſe
ipſami eſſe certiſſimã teſtem morũ:
& uolũtatum. Criminationẽ inimi
corum inuidia facile poſſe compõi
Hæc ſi honeſta uita eſt. At ſi ineruũt
aliquæ turpitudies laboraädum eſt
ut alſa eẽ dicamus innucoꝶe crimi
natõe collecta: uel eo uitio mẽtis ad
miſſa quo facilius ueniã ꝓmeremur

ultimũ nõ eſſe mirum:ſi nũc primũ deliquerit. Nam
neceſſeeſt eum quiuelit peccare:aliquãdo primũ deli

qvwuere:ſi uita ante acta ignorabitur hoc loco præterito
et demõſtrato: cur prætere atur argumẽtis accuſatio
nẽ ſtati cõfirmar oportebit:Defenior ãt primũ ſi pote
rit debebit uitã eius ꝗ ĩſimulabitur quã honeſtiſſimã
demõſtrar. faciet:ſi oſtẽdet aliqua eius nota et cõia
officia quod genus ĩ parẽtes:cògnatos: amicos affines
neceſſariosẽt quæ ma gis rara et eximia ſũt:ſi abeo cũ

m 881 o aliquo labore: aut periculo: aut utraq; re cũ ne
Ce.
quos eorũ ꝗ mõ expoſiti ſunt facta eſſe dicet. Deinde
ſi mhil deliꝗſſe nulla cupiditate iĩpeditũ ab officio re
ceſſiſſe quod co cõfirmãtius erit: ſi cũ poteſias aliqd
impunaciẽdi minus honeſtæ fuiſſe diceturuolun-

a lrcnchsdicceſden: tascils faciẽdi demonſtrabitur abfuiſſe. Hoc autem

e nõ eẽt ofſicii cã: aut ĩ rẽpu aut ĩ parẽtes:aut ĩ ali-

ipſum genus erit eo firmius ſi eo ipſo ĩ genere quo ar

guetur iteger aĩ fuſſe demõſtrabitur ut ſi cũ auari-
tiæ cauſa fecifle arguatur:minime omni mn uita pecu
næ cupidus fuiſſe doceatur. Hæc illa magna cũ gra
uitate iĩducetur ĩdignatio iũcta cõqueſtioni per quã
miſerũ facinus eſſe:et ĩdignuũ demõſtrabitur: cũ aius
in uita fuerit omni a uitiis remotiſſimus eã cãm puta-
re quæ hoĩes audaces iĩ fraudẽ rapeĩr ſoleat:caſtiſſimũ
quoq; ad peccãdũ potuiſſe impellere: aut iniquũ eſſe
et optimo cuiq; ꝑnicioſiſſimũ: non uitã honeſtæ actã

tali ĩ tꝑe ꝗᷓ plurimũ prodeſſe: ſed ſubita ex criminati

one quæ Sfingi facile poſſit nõ ex ãte facta uitaꝗᷓ ne

iudiciũ. Sinautem in ante acta uita aliquæ turpitudi-
nes erunt ut łlalſo ueniſſe in eã exiſtimationẽ dicetur
aut ex aliquorũ inuida:aut obtrectatiõc:aut falſa opi

nione: aut prudẽtiæ neceſſitudini:aut ꝑſuaſiõi adolo
ſcẽtiæ:aut alicui nõ malit oſe aĩ affectioni attribuetur
aut diſſimili genere uitiorũ: ut aiusnõ modo integer
ſed atali culpa remotus eẽ uideatur. Ac ſi nullo modo
uitæ turpitudo: aut ĩfamia leniri poterit: oratõe negaĩ̃

oportebit de uita eius:et moribus quæri:ſed de eo crie
quo de arguatur qre ante factis omiſſis illud quod ĩ

ſtet agi oportere. Et facto autem ipſo ſuſpitiones ducẽ

tur: ſi totus adminiſtratio negocii ex oĩbus ꝑtibus ꝑ
iẽperabitur: atq; hæ ſuſpitiões ꝑtim ex negocio ſepa
1atim: ꝑtim: cõiter ex ꝑſonis: atq;ex negocio profici

ep-

lne

d
eri
ute
lpor

ni

Rcii
ͤn
Ndci
re
kince
Wor
wln⸗
en
gvor
un⸗
een
en
Mu
dlins
nun⸗
ni
ni ae
rali
muna
i
theer
nudi
Cenn
ao
ado⸗
thren
D
onwc
eeocit
gntͤ
nesc
gih⸗
co ly

opwni

Negligẽria: neceſſitate: adoleſcẽtia: uel quolibet alio affectu animi nõ pnicioſo.amore:uel aliquo
huius generis. Poſtremo laborãdũ eſt: ut turpitudinesuitæ præteritæ: uel ĩ diſſimili genere uitioge

eſſe doceãtur ut quoniã inocentẽ probare nõ poſſumusab hoctantũ facinore quod in iudicio re
motũ eẽ doceamus. Si uero uita turpiſſima nullo genere defẽſiõis ſupra oſito purgãda locus cõ/
munis iuduci deber uitã præteritam ſpectari nõ debere. Neq; de moribus hoc crimẽ quod intendit᷑

cõprobari. Ex facto autẽ ipſo ſuſpitiões ducẽtur:ſi totius adminiſtmtio negocii exoĩbusparti buspꝑ

ſcẽtur. Ex negocio duci poterũt ſi eas res ꝗͥ negociis

attributæ ſũt diligenter cõſiderabimus. Ex hisigitur
hac cõſtitutõ cõueni uidẽtur genera eorũ oĩa par/
tes generũ plæræq;. Videre igitur primum oportebit
quæ ſint cõtinẽtia cũ ipſo negocio:hoc ẽ quæ abre ſe⸗
pararinõ poſſũt. Quo ĩ loco ſatis diligẽter erit cõſide

randũ quid ſit ante rẽ factũ:ex quo ſpes perficiẽdi na

quoru uniuſcuiuſq; uis diligẽter in cõfirmatiõis præ/

ta:et faciẽdi facultas quæſitauideatur: Quid iipſa re
gerẽda:ꝗd poſtea cõſecutũ ſit. Deĩde ipſiusẽ negocii
geſtio ꝑtractãda. Nã hoc genus earũ rerũ quæ nego
cio attributæ ſũt ſecũdoĩ loco nobisẽ expoſitu.hoc er
go ĩ genere ſpectabitur locus:tẽpus:occaſio: facultas:.

ceptis explicata ẽ. Quar᷑ ne aut hocnõ admoniſſe aut
ne cadẽ iterũ dixiſſe uideamur breuiter demõſtrabi-

mus ad ᷣq; ĩ ꝑte conſiderare oporteat. In loco igitur

oportunitas:i tẽpore lõginꝗtas:i occaſiõe cõmoditas
ad faciẽdũ idonea. In facultate copia et poteſtas caru

rerum ꝑꝑ quas aliꝗd facilius fit: aut ſine quibus oĩo cõ

fici nõ poteſtcõſiderãda : Deĩdeuidenduũ eſt ꝗd ad-

iũctũ ſit negocio: hocẽ quid maius: quid minus:qꝗd
æque magnũ ſit: quid ſimile. Exꝗbus cõiectura quæ-
dã ducitur: ſi quẽadmodũ res maiores: miores æque

magnæ ſimileſq; agi ſoleãt diligẽter conſiderabitur.

Quoĩ genere euẽtus quoq; uidendus erit:hoc ẽ quid
ex una quaq; re ſoleat euenire magnopere cõſideran
dũu eſt ut metus:lætitia: titubatio. Quarta ãt pars erat
ex his ꝗᷓs negociis dicebamus eẽ attributas cõſecutio
In ea quæ geſtũ negociũ cõfeſtim: aut ex iteruallo cõ

ſequũtur. In ꝗᷓ uidebimus et cõſuetudo ſit: et ꝗ lex
quæ actio:er quod eius rei artificiũ:autuſus: aut exer

citatio hoĩum: aut approbatio:aut offenſio ex quibus
elicitur: nõnũꝗᷓ aliquid ſuſpitionis. Sunt autem aliæ
ſuſpitiones quæ cõiter ex negociorũ: et ex ꝑſonaru at
tributiomibus ſumũtur. Nã ex fortuna: et ex natura:ct
ex uictu: ſtudio: factis:occaſu:oratiõibus: cõſilio: etex
habitu aĩ aut corporis pleraq; pertinẽt ad eaſdem res:

quæ rẽ credibilẽ: aut ĩ credibilẽ facere poſſũt et cũ fa-

tẽtabitur. KReſtat tertia pars ꝓbatio
nis in coniectura ex negocio. Huius
partes quatuor ſũt: ut ĩ libro primo
expoſitum ẽ. Etenim attributa nego
cio quatuor ſũt:cõtinẽtia cũ nego/
cio in geſtione negocii adiũcta nego
cio: quæ geſtũ negociũ conſequunt
Hæc breuiter hic repetit: quoniã iã
ĩ libro primo tractata ſũt hac diciti
cõiecturã oĩa genera inciderenõ oẽs
ptes ĩ cõtinẽtia negocii ante negociuũ
ĩnegocio:poſt negociũ.facta oia ĩ ſu
ſpitionẽ ocẽus.ſtẽĩ geſtiõe negocii
locũ:tẽpdᷣs:occaſionẽ facultates De
modo cõticeſcẽs qà rei manifeſtæ&
ĩ cõfeſſiõe habitæ modus ſemp eſt.
Itẽ adiũcta negocio:uel maiora: uel

minora: uel paria: uel ſimilia maxie

q; euẽtss cõiecturæ ꝓdeſt. Quarta
et parsquæ geſtũ negociũ cõſequit

ad cõiecturã tribuet argumentaubi

quærit᷑ lex: cõſuetudo: actio: uſus:
exercitatio. Atq; hæc ſũt attributa
negocio ex ꝗbuscũ ducit argumtũ
ĩplet argumẽtatio ex negocio. Inue
nit ãt argumẽtatio: præterea quæ
cõiter ſumat ex attributis negocio
& attributis perſonæ: ut attributa ꝑ
ſonæ:nõ mihi pſonà: hoc eſt uitam
præteritã hoĩs declararent: ſed hoc
facimus approbẽt ꝙ intendit: ſicut

declarabunt: quæ ſupponunt exem

plo. Suſpitiones ducent. i. cõiectura
capiet ex ipſisoĩbusptibus pertenta
bitur:ut nõ mixta ſint attributa per
ſonæ: ſed tantũ ſola ſint facta in ip̃o
negocio: uel actione totius negociii
pleta. Hoc.n.iĩ gener̃ ſpectabitur lo
cus:tẽpus: occaſio: facultas. Modũ ĩ
coniectura non poſuit: ꝗa in facino
re cõfeſſio ſem per iſpicitur. Sunt ãt
aliæ aliquæ ſuſpitiones: ꝗᷓ cõiter ex
negocioꝶ & pſonaꝑe attr ibutiõibus
ſumũt. Cõiecturæ argumẽta ſugge
rũt:icã:pſona:factũ. Vtiq; ideo tria
quia ſingula. Suis igit rõmibus cau⸗/
ſa ſuis perſonã:etiã approbat:Eodẽ
modo factũ quod cum ſingula ſuis
rationibus p ſe in cõiectura fidẽ præ
ſtẽt merito ad ꝓbatiõem cõiecturæ
triplex materia collocat. Monet ta⸗/
men ratio duo: pſonã. ſ.atq; factum

ad unam fidẽ poſſe cõſociari: ut ex

utroq; materiæ genere negociorum
ideſt factorum & perſonarum fides
coniecturæ quæſtionibusafferatur

. h iii

Hoc ut facilius fiat intellectuq; capiat meminſſſe debemus attributa pſonis quæutiq; cũ ſunt ipſ⸗
uidétur approbare perſonã quã cu probauerint: i cõiecture locusé, Atali uiro id quod ĩtendit᷑ fac
nus nõ potuſſiecõmitti. Ergo attributũ ꝑſonæ facit ſo fidẽ: actioaut pdeſtanprobara pſoacu ita
ſit nouũ præceptũ dedit poſſe quoq; ex pſonæ artributis: &negociort ꝓbari actũ: hoc énegociu.
lcireo Tul. præceptuũ dedit poſſequoq; ex attributispſonæ & negociorum approbationes naſci ex
utraq; ſuſpitiõe cões. Inter attribata pſonæ accipimusfortunã: naturã: uictũ: ſtudia factũ: caſus Oor9

nes: cõſi lia:habitũ. Hæc utiq; ſi at/

tributa pfoæ accipius ſicut ſupra di
xiuspſonã ꝓbabũt. Verũ pꝑſpiciẽte
rone & negociũ probare poterũt. In

fortuna inqt ſpectatur dignitas di/
uitiæ: cõditio.Hæc licet pſõæ attri
buta ſint:tñ cũ dico diues eſt affe⸗/

ctat tyranidẽ. Seruis potuit occider
cõſulnõ pdidit patriã argumẽtũ fa
ctis:ac pſonæ attributis facio, Pari
modo decõſilio:ſi ꝗbus cõſiliis ali

Aqdo uſus ſit: dicã pſõa ẽ approbata

ſi quo nũc uſus ſit cõſilio S attri
Sclaꝑc iĩ

buto factũ ꝓbato. Ergo ſa

cõſtitutõe Cõiecturali argumẽta fie
ri poſſe cõiter: & de pſonæ attribu

tis: & negocioꝶ ut factum probetur
Præcipit præterea in hac cõſtitutio
ne cõſiderãduũ principaliter gquod ĩ

quæſtione ẽ: an fieri potuerit?deĩde

anabalio potuerit: deinde an facul
ras fuerit. Inter poſſe & facultatem

hoc ĩtereſt cum ſubſtaãtia efficiẽdæ

rei ĩeſt:aut deeſt de facultate tracta
tur ut ſũt uires:mimiſteria: pecunia.

Aſi aut ꝓnaturã res negat᷑: aut p lo

cũ:aut 5 tẽpus de eo quæritur an ꝑo
tuerit. Si

dicat Tul. interfeciſſe ro/
mulum:quod utiq; fieri non potu/
it per tempus:nec habet & poſſe.Itẽ
loco fit:ſi ſed alicuius ꝗq arguit cx/
disab eo loco ubi cædes facta ẽ abſẽ
tia declarat. Tertio qrit utg id fa
cinus ſit:qd pœniter̃ fuerit neceſe
Itẽ ꝙ ſpẽ cælãdi nõ hẽret: deide q/ „„ ð
rit: an neceſſe fuerit id fieri:in quibus omnibusſpectat ſempcõſiliũ. Quod ſi ĩ hiscõſiliũ cernit:&

cti ſuſpitione iunguntur. Maxime.n. quærioporter?

haccõſtitutiõe primũ potuerit ne aliquid fieri. deĩde

et quo ab alio potuerit. Deĩde facultas de qua ante di
ximus:deĩde utrũ id facinus ſit quod pœ nitere fuerit

neceſſe. Itẽ quod ſpẽ cælãdi nõ haberet. Deĩide neceſ-⸗

ſitudo ĩ qua non neceſſe fuerit id: aut fieri: aut ita fieri
quæritur. Quorũ ꝑs ad cõſiliũ pertinet quod ꝑſonis
attributũ ẽ: ut ĩ ea cã quã expoſuimus:ante rẽ erat ꝗqd
ĩ itinere ſe tam familiariter applicuerit quod ſermois
cãm qua ſierit qui ſimul diuerterit cœnarit: In re noꝝ
ſomnus poſt rẽ quod ſolus exierit quod illũ tã famili
ariter comitatũ tam æquo animo relique rit: quod cru

entũ gladiũ habuerit horũ pars ad conſilium ptinet.

Quæritur.n. utrũ uideatur diligẽter ratio faciẽdi eẽ

habita et excogit ata:an ita temere:ut nõ ueriſimile ſit
quẽquã tã temere ad maleficiũ acceſſiſſe:ĩ quo quæ
ritur unũ:quo alio modo cõmodius potuerit fieri:uel
a fortuna adminiſtrari. Nã ſæpe ſi pecuniæ adiumẽta
ſi adiutores deſint facultas fuiſſe faciẽdi non uidetur

hoc modo:ſi diligẽter attẽdamus apta inter ſe eſſe in
telligimus hæc ꝗᷓ negociis:et illa quæ pſonis attributa
ſũt: hæc neq; facile eſt: neq; neceſſarium diſtinguere,

factum probatur: cõſiliũ autẽ attributũ perſonæ eſt. Ergo attributo perſonæ factũ probatur huius

rei docẽdæ cauſa fupra poſitum thema tractando excutit habere argumenta ante rem: quod ĩ itine

reſe tam familiariter applicuit: quod ſermoniscãm quæſierit:quod ſimul diuerterit:cœnarit. ltẽ ĩ
re:nox: ſomnus. Poſt rem quod ſolus exieri t: quod illud tam familiarem comirat æquoanimo re
liqueri t: quod cruentũ gladiũ habuerit. Hæcante remĩ re poſt rem attributa negocio ſũt quæ faci
unt fidem negocio. Sed quoniam in hisomm bus:etiam conſilium ſpectatur: fiet ut cum confſiium

perſonæ ſit attributum:& hæcomnia negocio ſũt attributa: efficiatur negocii ex attributis perſonæ

& negociis cõmuniterapprobatio. Quærit n. utrũdiligêter ratio faciẽdi uideat habita: & excogita
ta: ut nõ ueriſimile ſit quẽquãtã teniere ad maleficiũ acceſſiſſe: i qua re quærit unuũ alio mõ cõomo

dius fieri potuerit: uela fortũa, Frequẽter. n. ſi pecũia: ſi adiutoris adiumẽta deſint uidet facultas

faciẽdi defuiſſe:ꝙ utiq; ĩpugnari ñ Põtniſi pꝑ cõſiliũ: ut alio mõ fieri potuerit: uel fieria fortũa. Er
go ad expugnãdas facultates quæ deſũt:iſi ſubuẽtat ſæpe cõſiliũ cũ dicit᷑:aut alio mõ fieri potuiſſe

p fortunã cſilio ꝙ pſonæẽ attributũ: res ꝓbat. Ex hoc: & ex ſi upioribo illa cõcluſio ẽ naſci poſſe cõi

terargumẽta: &ex pſonæ attributis: & ex negocioꝶ, Hãc igit rationẽ: ſi diligẽterattẽdere uoluerĩus

lſta attributa ĩter ſe apte cõtũcta & copulata cernẽusnegocioꝶ & pſonag. Subiũgit noporter̃ hisoks

buspᷣceptis ſubiici exépla: ut doceat quẽadmodũ his uti accuſator debeat quẽadmodũ defẽſor: ut ĩ

—

ſupioribus docui t& dicit nõ neceſſariũ eẽ nõ facile. Nõneceſſariũ ita ꝙ ſi ꝗ aliqd diligẽtiæ afferre
uoluerit ad iſta pcepta: iſta oĩa ꝓ materiæ genere facile cognitionẽ retinebit. Nõ. napceptor omnia

tribun ſed ex dictisad ſimilitudinénõ dicta ĩtelligẽda ſupponit.Nõ facile aũt 15 dixit ꝙ ifinitũſit
illis oibus pceptis exẽpla ſupponere: quoante rẽ dicat accuſator:quũo defẽſor: qũoin re? quomodo

poſt rem.ltẽ alia quæ multa ſunt: hue accedit quo maior difficultasſit: quod illaoĩa per partium.

4

Nar
r
u⸗
hoe
wbi

re⸗
hui
opo
mnus
nbit
te
coni
gun
lerſ.
ſion
uli⸗

un
At⸗

„

com

ntipſe
dik.
cün
Lani,
e

e
ic⸗
arc
hut

nea⸗
te
ſoni
1
ds
teno
kunl
dcn
aner.
die

nieſt

oge
i
unen
ent
Eein
lon

guene,

huins
linne
kei
moſt
N
zcnn
culs
tüak
orule
ſeci
hiol
ſorevt!
ene
omm
nitiͤl⸗
Nroc⸗
Ine.

ideſt accuſatoris & defenſoris locos uerſa utilitate tractantur. Nec. n in utiliter conueniunt. Vnde il

lud melius eſt conſiderare cuncta expropoſitothema tenego

genter attendere & ſic ſuſpitiones atq; argumenta colligere

ii, & ſi itẽ &aduerſarii rationem dili/
Quare quid factum ſit:quo cõſilio: qua

ſbe perficiendi: cur hoc modo factum: cur ab hoc factum: curnullo adiutore: cur hoc: cur nemo ſit:
cur ſit: cur hic ſit: cur hoc ante factũ ſit: cur hoc ante actum non ſet: cur hoc in ipſonegocio: cur hoc
poſt negocium: cur dẽ induſtria factumaut rem iꝛa ſitconſecutum an conſtet oratio uel cumre uel

ut nemo ĩ ſupioribus ꝑtibus quo pacto quodq; accu⸗
ſatorẽ et qũo defenſotẽ tractare oporteat. Nõ neceſſa
riũ propterèa quod eã poſita ꝗd ĩ quãq; cõueniat res
ipſa docebit eosꝗ nõ oĩa.hæc ſe iuẽturos putabũt ſed
et ea ꝗᷓ præcepta ſũt cõꝑatõis mõ ꝗdã animii cqᷓe me⸗
diocrẽ ĩtelligentiam cõferent. Non facile aũt quod et
infinitũ eſt tot de rebus utrãq; in partem ſi gillatim de
unaquac re explicate: et alias aliter: hæcĩ utrãq; partẽ

cauſæ ſolent conuenire. Quare conſiderare hæc quæ

expoſuimus oportebit. Facilius autem ad inmentionz

animus incidet ſi geſti negocii: et ſuam et aduerſarii.
narratõem ſæpe et diligẽtet pertractabit:et quod quæ?*

q; Pars ſuſpitionis habebit eliciens cõſiderabit. Quar
quo cõſilio:qua ſpe perficiẽdi quicque factum ſit: cur

hoc modo potius quam illo: cur ab hoc potius quam

ab illo: cur nullo adiutore: aut cur hoc: eur nemo ſit cõ

ſcius:aut cur ſit:aut cur hoc ſit: cur hoc ante factũ ſit:
cur hoc anno factum non ſit:cur hoc in ipſo negocio:
cur hoc poſt negocium: aut factum de induſtria aut
ꝗd rem ipſam conſecutum ſit. Cõſtet ne oratio aut cũ
re aut ipſa ſecũ hoc huius ne rei ſit ſignũ an illius an

huius:et illius et utrius potius quid factũ ſit: quod nõ

oportuerit:aut non factũ quod oportuerit: Cum ani-

mus hac intentione oẽs totius negocii partes conſide
rabit:tum illi ſpſi in medium conſeruati loci procedẽt:
de quibus ante dictum eſt:et cum ex ſingulis: tum ex

coniunctis argumenta certa naſcentur. Quorum ar-
gumentorum pars probablli pars neceſſario ĩ genere
uerſabitur. Accedunt autem ad cõiecturam ſæpe quæ

ſtiones:teſtimonia:rumores:quæ contra oĩa uterq; .
miliuia præceptorum torquere ad ſuæ cauſæ commo

—

ipſa ſecũ hoc huiuſne rei ſit ſignum

an illiusan & huius & illius &utriuſ
q; potiusqd factũ ſit q; nõ oportue
rit: aut nõ factum qc; oprtuerit: hac

adhibita ĩtentione cũ cõiecturã om

ne negocii corpus intrauerit: tũ faci
lIius uidebitur eſſẽ præceptio ut lo/

cosomnium argumentoꝑꝶ ſe quodãa

mõofferẽtes uidere poſſimus. Ex ꝗ
busut ſupra diximus mõ ex ſingulis
attributismõ ex cõiunctis argumen
ta naſcẽxur ꝗ aut ꝓbabilia eruùnt aut
neceſſarla ad eas resquæ rem credi/
bilem aut ĩcredibilẽ facere poſſunt
Qux rem inquit non perſonam cu⸗
iusſ.attributum ẽ:ſed cum facti ſuſ
pitiõe iunguntur. Et hic rei eius un/
de iu cium eſtnõ perſonæ cuius at
tributum eſt ut nõ id facinus ſit:qd
Pœnitere fuerit neceſſe. An notanda

noua locutio pœnitet menon illius

rei: ſed pœnitet me hancrem. Tum.
ex ſingulis: tum ex coniunctis: aut a

cauſa:iauta perſona: auta factis: aur

ex cõiunctisargumenta certa naſcen

tur ut attributa pſonæ: attributa fa“,

cto uideantur, Accedunt autem ſæ/
pe ad coniecturam quæſtiones: teſti
monia:rumores:quæ contra omnia
uterq; ſimili uia præceptorum tor-

quere ad ſuæ cauſæ commodum de

bebit, Præter hãc materiam qua cõ
iectura argumenta tribuuntur:a cã:
a perſona: a facto: accedũt aliæ pro/
bationes ſoli coniecture ſemper ad/

iunctæ: tormenta: teſtimonia:trumo

res. Hæc. n. in aliis conſtitutioni/

busnon ualent:quia nõ adhibentur
iſta niſi cum resnegatur: quæ omnia
iſta ad partis commoda retorquen-

da ſunt, Hoc probationisgenus græ

cum hisorator utitur: fidem quidẽé

facit ſed non oratõe. Hoc Tulliomi.

nie placet. Dicit. n. ẽt hæc ꝓbationũ
genera ĩdiger arte & pari mõ ut ex ca
& pſona:& facto argumẽta duci cũ
de tormẽtis: teſtibus: rumoribus diſ

putat᷑ exillis. ſ.attributõibus:ꝗᷓaut negocio aut pſõis uidẽt eẽ ſubiũctæ. nãq; cũ cõtra teſtes dr aut ꝓ
teſtibus utiq; attributa pſõæ cõtigẽda ſũt p naturã: uictũ & cætera: ut fides ſit data teſti ut autpoſſi:

aut ñ poſſit adhiberi. Hoc & ĩtormtisnã eius ꝗ torqt excutiẽda pſona ẽ. Ergo oĩa argumétis ꝓbãda
ſut. Quogꝶ argumẽtoꝑꝶ genera duo ſũt:unũ ꝓpriũ: cõe alid. Propriũ ẽ quod ipius cauſæ & eßocn 6
Vt ſextus roſius. Cũ cædes facta eſt romæ non fuit: non ergo parrem interfecit. Commmme el
tranſferri in ſimiles cauſas põt: filius patrẽ interfecit. Reclamat iſtiuſmodi ſuſi pitionibus ipſa natu⸗/

ra. hoc argumentigenus: quiatranſferri in ſimiles cauſas poteſt communis locus dicit Locoꝑ autem

commumũ genera duo ſunt. Vnũ cũ certæ rei certa ẽamplificatio: aliud:cũ rei dubiæ ẽ diſputatio.

Amplificatio rei certæ ẽ: ut in parricidã: in ſacrilegiũ Dubiæ uerorei cõislocusẽ ꝗa græcis dicitur.

uocant

quod

quæ habet partes duas: quæ iccirco locus cõis dicitur ꝙ ex materiæ genere non certum ꝗd deſignat:

ſed hẽt tractatũ ex generalitate cõi ut
uilẽ moralẽue teneamus:nõ illã q apu

d philoſophosnaturalis é, Q

ſuſpitõibus credioportere uel nõ oportere. Sed hãc theſim cr
P

uilibet aũt hoꝶ locoge cũ inter/

ponitur: interponiaũt raro debet: ornatoratõem. Neq; interponẽdus locus niſi cũaliꝗd iam ꝓbatu
eſt. Etenĩ ſi locus cõis generalia Ilotur ꝗſi cãm tenẽs deſcẽdit ad cãm. lus iudicẽ tenet: qa iure iura/
tusſedésaudire deſideratunde ſnĩam ꝓlaturus ẽ. Ergoaut parte cauſæ ꝓbata iudici utẽdũ c:aut iĩ

peroratione.i. epilogis: ut aut reno/

uct: aut ſuſcitet᷑ adiutor. Ois, n. lo
cus cõis locutionũ cũcta ornamenta

deſiderat: quæ aut uerboꝶe ſunt: aut
ſnĩarũ. Quæ dũ apte ac neceſſario
dicũtur oratoremaboratore diſcer
nunt. Eteni cũ loci cões cãrum ſunt
cões oratoribus ſimilitudine dictio
nis eẽ nõ poſſunt. Quæſtiones:teſti/
monia: rumores cum auctoritas fi⸗

dem facit: cum tormenta ſunt. Hæc
autem omnia quæ non oratꝓgne ar/
gumentorum fidem faciunt᷑ a græ/

nominantur non quidem recte uter
q; ſimili uia præceptoꝶ & accuſator
& defenſor. Nam & ex queſtione ſuſ
pitiones:& ex teſtimonio & exvumo
re aliquo pari rõne, Iõ fit ut arte ege

at huiuſmodi diſputatio. Quoni/
am & cõtra hæc & pro his ſæpe dicẽ

dum ê: ut ex cã & ex perſona & ex fa
cto duei oportebit. Quæ ex cõfeſſio
ne argumẽtis materiã tribuũt: utex

facto iꝗt ducioportebit.Ecce iã nõ è

ideſt

fides ſine arte. Hoc cætese artifici ñ

putant indigere cũ appellãt.

Aliter hoc de genere ac de

omni coniectura præcipiendum pu

tant: ut dicãt alias diuiſiones eſſe ad
ꝓbationem coniecturæ:nonquas ſu
pra diximus: cm: perſonam: factũ.

Nam cum & eius ꝗ in quæſtione ali

quid dixerit & eius qui ĩ teſtimonio
& ipſiusrumoris cã. Vt ea quæ mate
riam argumẽtis præbent: & cumilla

quæ quaſi habere artem negantur
hiſdem attributionibus tribuãt tra

ctatum probatio ex hiſdem attribu

—

&Saip ſe declarat ĩo&siuſdẽé generis cãs trãſferri ñ ſatis mode poſſit:hoc argumtũ ẽ ſolũ nõ argumi

tionibus reperietur quæ ſemel præ/
cepta ſunt de cõiectura. omni aut in
cã parsargumẽtog ẽ adiuncta ei cau
ſæ & locus cõis argumẽtumè Argu⸗

mentog autem duo genera unũ qd-

ipſiuscauſæ proprium eſtialiud qd

& ipſius & ſimilium, Hoc quod ſe/

cundum ẽ locus cisappellatur. Ve

rũ locoꝶ cõium genera ſunt duo: ut

dũ debebit. Nã et ex quæſtione ſuſpitiones ex teſtimo
niis et ex rumore aliquo pari rõne: ut ex cã:et ex perſo⸗
na. et ex facto duci oportebit. Quare nob et hiuiden
tur errare qui hoc genus ſuſpitionum artifici non pu-
tant ĩdigere: et hi ꝗ aliter hoc de genere ac de cõmuni

coniectura præcipiendũ putant. Ois. n. iſdem ex locis

coniectura ſumẽda eſt. Nã et eius qui in quæſtione ali
quid dixerit: et eius qui in teſtimonio: et ipſius rumo-
ris ueritas ex iiſdem attributionibus reperietur Omni

autem in eauſa pars argumentorum eſt adiũcta ei cau
ſæ ſolum quæ dicitur ita et ab ipſa adducta: urab ea in
Jua eſt ſeparatim ĩ omnes eiuſdem generis cauſastrãſ

ferri non ſatis cõmode poſſit. Pars autem eſt peruaga
tior: et aut in omnes eiuſdem generis aut in plæraſq;

cauſas accommodata. Hæc ergo argumenta quæ traſ

ferri in multas cauſas poſſunt locos communes nomi
namus. Nam locos communes aut certæ rei quandam

continet amplificationem ut ſi quis hoc uelit oſtende

re eum qui parentem necarit maximo ſupplicio eẽ di
gnum quo loco niſi perorata et probata cã nõ eſtuten

dũ aut dubiæ quæ ex contrario quoq; hẽant probabi

les rõnes argumẽtandiut ſuſpitionibus credi oporte-

re:et contia ſuſpitiõibus credi nõ oportere. Ac pars lo
corum cõium aut ꝑ idignationẽ: aut . cõqueſtionẽ in
ducitur de quibus ẽ ante dictum: pars pèr aliꝗ proba-
bilem utraq; ex parte rationem. Diſtinguitur aut ora-

tio atq; illuſtratur maxime raro inducendis locis cõi⸗
bus et aliquo loco iam certioribus illis auditoribus ar-

gumentis confirmatis. Nam et tum cõceditur cõmu-
ne quiddam dicere: cũ diligenter aliquis proprius cau

ſæ locus tractatus eſt: et auditoris aĩus: aut renouatur
ad ea quæ reſtãt: aut omnibus iam dictis exſuſcitatur.

tũ p locũ cõem. Quæ ex cõtrario duoq; hẽéat ꝓbabiles rões credẽdũ:ũ credẽdũ. Suſpitõibus ñ opor

—

epilogis.il ccluſiõe. Aliꝗ ꝓhabilẽ utraq; ex Parte ofoné. Hæc

tere credi: aut oportere. i. theſis. Per cõqõnẽ qd ẽ ꝓpriũ epilogoꝶ de ꝗbusañ dictũ ẽĩ lib. i.hoc ẽ in

ẽcredẽdũ nõ credẽdu

certioribusillisauditoribus.ſ.nã tũ ei concedi cõe quiddã dicere. Nõ debet. n. Iocus cõisĩduci cum

adhuc nihil probatum eſt. Et animus auditoris renouaturad ea quæ reſtant. Poſt probationem per

loc communcm. Aut oninibus iam dictis exſuſcitatur. Quia & in epilogis ſunt loci ſæpe cõmunes.

————

1
e

co⸗

1

lh

nd
cot
cep
Clti.

lrid
lider
ſin
lisne
Giei

Wr
leg
u
ſunt
uen
gon
hien

mer,
al
ti
lno
dn
no⸗
mnl
las
tum
Oom
uan
dan
rl
mug
g
udl
8
ſende
ve
Kurn
obabi
orn
unh
lwen
pobr
,
Nic⸗
tba⸗
tcin
Ninge
onmn
nun

agu
söe

Gvci m
cenl

O

Qia. n. ornamẽta locutõis.i. figuræ qᷓ ſunt aut ſchemata dianoras aut ſchemata lexeosaut ſchema/

ta logii ut quidã uolũt.Sicoratoꝶ quoq; multoge cões loci ſunt. Nã cũ loci cões iõ dicantur ſimi⸗

Oĩa.n. ornamẽta elocutõis in ꝗbus et ſuauitatis et gra
uitatis plurimũ cõſiſtit: et oia quæ inuẽtõeuerborũ et
ſentẽtiarũ alꝗd habẽedignitatis ĩ cões locos cõferun
tur. Quar̃ nõ ut cãrũ ſic oratorũ quoq; multorũ cões
loci ſunt:nã niſi ab his ꝗ multa in exercitatõe magnã
ſibi et uerborũ et ſentẽtiarũ copiã cõꝑauerint tractari
nõ poterũt ornate et grauiter: quẽadmodũ deſiderat
eorũ natura: atq; hoc ſit nobis dictũ cõiter de oĩ gene
re locorũ cõiũ:nũc exponemus ĩ cõiecturalẽ cõſtitu-
tionẽ ꝗ loci cões ĩcidere ſoleãt. Suſpitõibus cædiopor

tere et nõ oportere. Rumoribus credi oportereet non.
oportere. Teſtibus credi oportere et nõ oportere. Vi-

tã ante factã ſpectari oportere et nõ oportere. Eiuſdẽ

eẽꝗ inullã rẽ peccaret. Et hoc quod ; quoc admiſiſ-

ſe dicitur et non eiuſdẽ cauſæ eẽ maxime ſpectari cam
oportere et nõ oportere. Atq; hi ꝗdẽ et ſig eiuſmõiex
proprio argumẽto cões loci naſcẽtur in cõtrarias ꝑtes
deducũtur. Certus auũt locus ẽ accuſatoris ꝑ quẽ au-
get facti attrocitatẽ:et alter ꝑ quẽ negat malorũ miſe
reri oportere. Defenſoris ꝑ quẽ calũnia accuſatorũ cũ

indignatõe oſteẽdituret ꝑ quẽ cũ cõqueſtiõe miſeri-/

cordia captatur. Hi et cæteri loci oẽs cões ex iiſdẽ præ-
ceptis ꝗbus cæteræ argumẽtatões:ſed ille teſuius era-
cutius et ſubtilius tractãtur. Hi ãt grauius et ornatius
er cũ uerbis:tũ ẽt ſentẽtiis excellẽtibus. In illis.n. finis ẽ
ut id quod dr̃uerũ cẽuideatur. ĩ his tieiſi hoc quoq;
uideri oportet.tamẽ ẽ finis aplitudo. Nũc ad aliã con
ſtitutõem trãſeamus. Cũ ẽ noĩs cõtrouerſia:quoniam

uis nocabuli definiẽda uerbis ẽ conſtitutio diffinitiua

dr:eius generis exẽplo nobis poſita ſit hæc cã. C. Fla-
minius qui conſul reipubli. male geſſit bello punico

ilo: proprium rei pbatæ amplitudo captãda é. Vnndeſatistl

lescas cõueniant cũ ab oratoribus tamẽ dicantur diuerſitate dicẽdi uix poſſunt eẽ cõmune? Verbo
rũ: & ſentẽtiaꝑ lexeos: & dianorasſchemata. Atq; hoc ſit nobis e, are ,,
coꝑe ut & genera duo dixerit cõium locorum i. Certæ rei & ince
ceperit. Sed hoc generaliter inoibuscõſtitutõibus. Nũcaũt in

dictũ cõiter de omni genere cõium lo
eræ: & quẽadmodũ ſint dicenda per/
hãccõſtitutionẽ proprios coniecturæ

locos cões dabit. Nũc exponemusin
cõiecturalẽ conſtitutionem qui loci
cões incidere ſoleant. Loe oge cõmu/
niuũgenera dicta ſunt quẽadmodũõ
dicãtur præceptum ẽ. Itaoĩa quæ de
locis cõmunibus præcipiẽda uidebã

tur expoſita etiã ſunt. Nunc ſubiun

git certos coniecturæ locosqui ĩ aliã
cõſtitutionẽ non cadunt. Sunt.n. con

iecturæ tantum & in quãlibet conie/

cturam dictã ſimilitudinẽ tranſfe/
rentur. pitionibuscredi oportere
&nõ opor̃tere & reliqui uel qui ſup
poſiti ſunt uel qeẽ poſſunt. Quioẽs
ex tethico genere orti ĩ contrarium
argumẽta ſumunt,. Et non tã loci cõ/
munes ꝗᷓ locoꝶ cõium loci ſunt. Sũt
alii prærii in coniectura accuſato/
ris & proprii defenſoris: atq; accuſa⸗
toris duo:unus qui attrocitatem fa⸗/
cti cumulat:alter per quẽ negat ma
logꝶ miſereri oportere.Defenſoris ẽt
ſimiliter duo ſunt. Vnut declaratio

calũniæ accuſatorũ: alter cõqueſtio

captandæ miſericordiæ. diſtant au
tẽa tethicis hoc modo ꝙ illi habẽt
ex utraq; parte tractatus:& ĩ cõtrari
um ſuggeruntargumẽta. hi unius tã
tummodo partis ſunt:& aut ĩdigna
tionem ſolam: aut ſolã exprimũt cõ

queſtionẽ. lIta duogenera locoꝑ cõ/
muniũ eẽmanifeſtũ eſt. Vnũ qd ex
duplici ra atugencraliter conſtat

qcd tethicũ dicit. Aliud quod gene/
rali quidẽ ſed unius partis:aut indi⸗
gnatione ſola:aut cõqueſtiõe tracta
tur. Sciamusautem hosomneslocos
ideſt iſta duo genera ex hiſdem at/
tributiõibus tractari: ex quibus ar/
gumentationes: ideſt ex attributis
perſonæ &attributis negocio illa tã
tum diſtantia & dicẽdi diuerſitare:
utargumẽtatiões ſubtilius:tenuius:
acutius explicent. Loci uero cõmu/
nes grauiusornatius uerbis & ſentẽ/
tiis excellentibus. Nã ĩ argumẽtatõi
bus ſola quærit ueritas. ĩ locis autẽ
cõibus ꝗᷓꝗᷓ &ueritasaſſerat: tũ qd ẽ
aꝝe eſt etiã locos argumẽtationũ uim

tenere: ita tamẽ utampliusaliquid agere uideant: cum præter fidem rei cumulumuideantur i l e
re:qui in contrarias partes deducent tethici ſunt, Credi oportere & non oportere: & multa talia. Cer
tusaũt locus accuſatoris p quẽ auget facti attrocitatẽ. Superiores loci in con trarias partes deduci poſ
ſunt.Iſti uero loci proprii dant᷑ aut accuſatori:aut defenſori ſuo. Cæteræ argumẽtatões aut a pſonæ
aut negocii attributis: ut id qc dicit᷑ ues efſe uideat quod ẽ ꝓpriũ argumẽtatiõis ſumptũ.Et ſi hoc
quoq: uideri oportet: ut & in locis cõibus ueritas qrat᷑: ſedoratões modo diſtẽt ab argumẽtatiõe: Cũ
noiĩs cõtrouerſia qñ uisuocabuli diffiniẽda uerbis ẽ cõſtitutio diffinitiua dr̃. Sequit᷑ diffinitiua cõ/
XſKcutio:ꝗa cõiectura pᷣceptis ſuperioribusterminata ẽ⸗ Hæc definitiua ꝗa tunc exoritur: c noĩs con/
rouerſia éaoπα quia uis nominis definienda uerbis ẽ: definitiua dr cõſtitutio. Huic ſupponitexẽplum

—

* .

Cu reusfit pater maieſtatis: ꝗ filiũ

prohibuit ſeditioſe concionãtẽ.i. fi

liũ tribunũ plæbis. Et in hoc thema
te ẽt alia cõſtitutio: uel relatiua uel
compẽſatiua: uel abſoluta. Nã lich/
it mihipater ſũ. Abſoluta ẽ: meruit
Relatiua eſt profui. Compẽſatiua.
Verum hoc ĩ themate:nõquid ſit cõ
ſiderari Tul. uoluit: ſed ĩterim mo
nuit id percipi: atq; hoc exemplum
ideo dedit:ut finem tantũ cõſidere
mus quia nõ propter finem ſubiecit
exemplũ:præcepit autẽ ĩ omni hoc
libro cõſiderationem adhibendam
eſſe circa omnescõſtitutiões & earũ
ptes & cõtrouerſias. i, legales quæſti
ones, præceptis ommbus ĩ omni cau
ſa ĩ qualibet materia omnigquæ iuł
ta fuerũt genera quæſtionũ poſſunt
tractari ſumptis ſuæ ptis præceptis
Vtrũ ĩ themate cõiectura fuerit eius
diuiſionibus utamur uel aliarũ ſiq
incideriĩt cõſtitutiones. Subiũgit igi
tur ĩ definitione locoa partenccuſa
toris: Sut autẽ & iſta quatuor defi/
nitio approbatiodefinitõis: dductio
diffinitionis ĩ ipſam certam ſpẽm
qua agit Diſtinctio diffinitionisad
uerſæ ptis quæ cõſtat ex locis qua/⸗
tuor ſi demõſtretur falſa ſi turpis: ſi
inutilis:ſi collatio utriuſq; ſexus de
finitionis fiat. Falſa demõſtrabit ex
opinione hominũ ſi docebimus de
eo undequærit: quemadmodum ex
timet populus:quẽadmodũ ĩ cõſue
tudine locutionis utat eo uerboqdᷣ
definimus. Turpis aut iutilis demõ
ſtrat aduerſario & definitio ex ho/
neſtatispartibus & utilitatis d ꝗbus
i deliberatiuo genere: hoc ẽ ĩpoſtre
ma huius libri tractabit. Exprime
mus igit quæ ĩcõmoda futura ſint
ſi ita accipiet quod definitum cab
aduerſario. Collatio uero definiti/
onũ ꝗ qrtusĩ reprehẽſione locus ẽ:
hoc auget ut noſtrã: dfinitõem oſtẽ
dat uerã honeſtam utilem quod ad
uerſarii oſtẽdimus falſam:turpẽ.iĩ/
utilem. Afferemus præterea ad defi

nitionisnoſtrã cõfirmationẽ res aut

maiori: aut: minori: aut pari: ĩnego/
cio ſimilesut ad definitionẽ noſtrã
ſimilium comparatione collecta

ſecundo: cũ tribunus plæbis eſſet inuito ſenatu.et oĩo
contra uoluntatem omnium optimatũ per ſeditõem
ad populũ legẽ agrariã ferebat:huũc pater ſuus cociliũ
plæbis habẽtẽ de templo eduxit: Accerſitur maieſtatis
Intẽtio eſt: maieſtatẽ minuiſti:quod tribunum plæbis

de templo eduxiſti. Depulſio eſt: non minui maieſtatẽ

Quæſtio: eſt minuerit ne maieſtatẽ. Ratio ĩ filiũ ꝗ uã

— .R 0 — — —
habebam poteſtatem ea uſus ſum. Ratiõis infirmatio

At enim qui patria poteſtate hoc eſt priuata quadam
tribunitiam poteſtatẽ: hoc eſt populi poteſtatẽ ĩfirmat
Minuitis maieſtatem. Iudicatio eft. Minuerit is maie
ſtatẽ:qui ĩ tribunitiã poteſtatẽ patria poteſtate utatur

Ad hãc iudicationẽ argumẽtatiões oẽs afferri opor-

tebit. At ne quis forte arbitretur nos non inteiligere:
aliam qαue incidere cõſtitutionẽ in hanc cauſam

„cam nos partẽ ſolam ſumimus: in quã precepta nobi⸗
danda ſunt. Oibus aũt partibus hocĩi libro explicatis

quiuisomni in cauſa ſi diligẽter attendet:oẽs uidebit
cõſtitutiones et earum partes et controuerſias:ſi quæ

forte in eas ĩcident:nã de oĩbus perſcribemus. Prius

ergo accuſatoris locus eſteius noĩs: cuus deui quæri
tur breuiset aperta ex opinione hominum diffinitio
hoc modo. Maieſtatem minuere eſt de dignitate: aut
amplitudine: aut poteſtate populi: aut horum quibus

populus poteſtatem dedit aliquid derogare.- Hoc ſic

breuiter expoſitum pluribus uerbisẽ et orationibus
confirmandumet ita ut deſcripſeris eſſe oſtẽdẽdum
Poſtea ad id quod definieris cõmuni loco cõfirma

re:per quem ipſius facti atrocitas aut indignitas aut

omnino culpa cum ĩdignatione augeatur poſt erit ĩ
firmanda aduerſariorum deſcriptio. Ea autem infir

mabitur:ſi falſa demonſtrabitur:hoc ex opinioneho

minum ſumetur: cum quemadmodum et quibus in

ebus honines in conſuetudine ſcribendi aut ſermo
cinandieo uerbo uti ſoleant conſiderabitur. Item in-
firmabitur ſi turpis aut ĩ utilis eſſet eius deſcriptionis
approbatio: et quæ incommoda conſecutura ſint eo

conceſſo oſtendetur. Id autem ex utilitatis et honeſta
tis partibus ſumetur de quibus in deliberationis præ
ceptisexponemus: in definitione noſtra aduerſario-

rũdefinitionẽ conferemus: et noſtra: uerã honeſtãuti

lẽ eẽ demõſtrabius: illorũ cõrra. Quærẽus ãt res aut

maiori:aut miori:aut pari in negocio ſimiles cx ꝗbus

ot⸗
ſa

ſut
I
te

ur,
gur
Aia
Gele

,all

Collar

Gucx.

uelr
lece
N!
d
llrch
Wtde
We
10,
tict
Udee
nitoi
ſml
lubel
ſa
Dbrin

unon
Plcatn
idchi
slie
in
igiei
ftnnio
men
naltis
e ſc

oſtendamus quanto uerior: honeſtior utilior ſit noſtra deſcriptio:hæcin ſimplici diffinitione: Sed

ſi duæ resplureſue definiẽde ſunt: iſta omnia pro definiendarũ numero duplicantur. Quæritur. n.
ſæpe fur ſit: an ſacrilegus qui uaſa ex priuato ſacra ſurripuit: uel de ſacro priua ta:qm parte accuſato

ris & quid ſit ſacrilegiũ: & quid ſit furtũ definiendu eſt in ſin
. præcepta cõplebit, definietapprobabit: deducer: infirmabit:
faciet rurſus in definiendo furtomutata tãtũ tertia parte præcepti. Accuſator. n. ꝗ ſacrilegium uult
affirmetur noſtra deſcriptio. Tã ſi res plures erũt defi
niẽdæ ut ſi qlæratur fur ſit an ſacrilegus: qui uaſa ex

priuato ſacra ſurripuærit: erit utẽdũ pluribus definiti
onibus:Deinde ſimili rõne cã eſt tractãda: ut ſi fur eſt
de furto:ſi ſacrilegus de ſacrilegio. Locus aut ceis in

eius malitiãqui non modo rerum:uerum etiam uerbo
rum poteſtatem ſibi arrogare conatur: ut faciat quod
uelit:et id quod fecerit quo uelit nomine appellet. De

inde defenſoris primus locus.Itẽ nominis breuis et ap
ta ex opinione hominum deſcriptio hoc mòo. Ma-

ieſtatem minuere ẽ aliquid de reipublica:cũ poteſtatẽ .

nõ habeas adminiſtrare Deinde huius cõfirmatio ſi
milibus et exẽplis et rõnibus poſtea ſui facti ab illa dif
finitione ſeparatio. Deinde locus cõis:ꝑ quẽ facti utili

tas aut honeſtas adaugetur. Deinde ſequitur aduerſa
tiorũ diffinitiõis repræhẽſio: quæ iiſdõ ex locis oĩbus
quos accuſatori præſeripſimus conficitur: et cætera
poſt eãdẽ præter cõem locũ iĩducẽtur. Locus ãt cõis
erit defẽſoris is ꝑ quẽ idignabitur ſui periculi cã accu

ſatorẽ nõ re ſolũ cõuertere:uerũ ẽt uerba cõmutare co

nari. Nã illi ꝗdem cões loci: qui aut calũniæ accuſato

gulis definitionibus. i lla ſupra poſita
quæ cum fecerit ĩ definiẽdo ſacrilegio

approbare negar uult furtũ. Ita defi
nitõe ſacrilegii qc; ꝓbare nitit᷑ utet
illis ſupra poſitis pceptis. In dfini/
tiõe uero furti ꝗa furtũ negabit ute

tur pcæptis dfẽſori datis. i ut poſt d

finitionẽ & eius approbationẽ ſepa/
tionẽ ſpeciei faciat a diffinitiõe: fiet
que ĩ hoc themate & ĩ eiuſmodi cõ⸗
plexione ut dfinitionẽ uertat ſimili
ter pcepta ẽt defẽſor. Nã quoniã fur
tũ ꝓbare uult ille ꝗ ſe defẽdit poſt
definitienc & eius approbationẽ de
ductionẽ faciet ad ſpeciẽ: Cõtra cũ
ſacrilegiũ definierit qui hocadmi/

ſiſſe ſe no uult illic: faciet loco tertõ

ſeparationẽ ſpẽi a definitione: Er/
go his modis & ptibus dfinitõnẽ ſuã
accuſeeor ĩplebit. Habebit autẽ cõ
munẽ locum ex ipſa definitiua con
ſtitutione ſumptũ ĩ maliciam eiusq
nõ mõ rerum: uerum etiã uerborum
poteſtatẽ ſibi arrogare conetur ut &
faciat qd uellit: & q&; fecerit id quo

uoluerit nomjie appellet. Exẽplum

generis ideſt finitiui. C. Flamĩus is
qui conſul. R. hiſtoriã a poſt ſequẽé/
tibus dedit iudicatio eſt ex ratõe &&

refutatiõe rationis cõtrouerſia. Ad

hac iudicationẽ argumẽtationes oẽs
afferre oportebit: ad hãc iudicatio/
né.i. definitiuana: ne aliã cũ feceris
Cõſtitutionẽ: hic aliam facies udi-

rũ demoſtrãdæ: aut miſericordiæ captandæ: aut facti cationẽ & non conueniat⸗ Hæcpræ/

cepta quæ nunc finitiui ſtatus poni/
mus& earum partes ꝓpter qlitatem

quæ ptes plures hẽt & cõtrouerſias legalesſtatus dicit: maieſtatem minuere: ẽ definitio ẽ rei de qua

quærit pluribus uerbis & rõibuscõfirmãdũ, Superior definitio ẽ hæc cõfirmatio definitõis. Poſtea

adid q definieris: deductio diffinitionis aèſpeciẽ: hocexopinione homimnũ ſumet quo deſtruat

deſcriptio diuerſæ ptis uerã. hõeſtã: utilẽ demõſtrabimus: Cũ tria dederit defẽſori uitia definitõôis

i. falſã: turpẽ: in utilẽ. Tria dat accuſatori cõtra ornamta definitõis. idẽ uerã honeſtã: utilẽ. Vt ẽt ex
collatiõe melior accuſatorisdefinitio ꝓbet. Oeinde ſimili rõne cã tractada: ut definias: approbes: de
ducas ad ſpeciẽ. hfirmos definitionẽ aduerſæ ptis docẽdo falſã turpẽ:ĩutilẽ Cõparesẽt quæ utilior

ẽ: uel reliqua auta maiore:aut a minore:aut a pari. Sed in tot definitiõibusoĩa hæc quot res definiẽ/
dæ defẽſoris ſũt deĩde prmaus ẽ locus: ltẽnoĩs breuis &aperta & ex opiniõe hominũ deſcriptio hoc

mõ: & huic dat ꝗᷓtuor ad actionẽ definitiõis Iocos. Sed ĩ Abuſch ptibusin tertio loco diſcre pauit. Su
pPra.n.i.ĩ pte accuſatoris hæc ꝗtuor ſũt: definitio: approbatio ꝓpriæ definitõis: deductio ĩ ſpém pro

priæ definitiõis: deſtructio definitiõisalienæ. At hic ĩpte defeſorisẽ ſimiliter definitio ſiue appro
batio eius: & qc;mutat ſepatio definitiõisa ſpẽ de q querit deſtructio definitõis aduerſæ ptis defẽſo

ris. Deinde primuslocus é: &reliqua datis oĩbus locisaccuſatori ad ſuã definitionẽ defẽſori quoque

ad defẽſionẽ eiuſdẽ pprios locos tradit: exꝗbus primusẽ definitio & ia breuis deĩde eius affirma/
tio. Tertio loco a definitõe ſua ſepatio eiusſpẽi de qua quærit: poſt quẽ locũ locus cõis ifert p quem

facti utilitas: aut honeſtas auget: Quẽ ꝗdẽ locũ hẽtẽt accuſator: ſed ecõtrario. llle. n. ĩdi⸗ gmitatẽ rei
auget hic utilitatẽ. Qu irto loco ſeqt aduerſarioꝶ definitõis rephẽſio eadẽ illaoĩa retinẽs quæ defi

nitõis rephẽſio ĩcludit.i.ut falſa: ut turpis: ut ĩutilis doceat fiatq; utriuſq; definitiõis ét a defenſore

ſimilis cõpatio, Oia. n. deféſor facer poteritac dicerer q acuſator pᷣter locũ cõem eiuſdẽaccuſatoris
habebit ãt defenſor locũ cõem pquẽ ĩdi gnabit accuſatori ſui piculi can ſolũ res cuerter aduerter

Vege ẽtuerba mutar̃ conari. hic ſimiliter locus defẽſoris ex ia diffmitiuaeõſtitutõeſuſceptusc: un
ꝓprius hic locus cõſtõnis defẽſoris.nã eẽ ꝗdẽ pit alii cões loci ex cã:ex negocionatimex cõſtõne ut ĩ

Ge .

calumniatorem: ut conqueſtio miſericordiæ: ut indignatio facti: & cætera huiuſmodi: quæ ex per

culi magnitudine genita nõcõſtitutõis definitiuæ: ut diximus:ſed ex cõpoſitõe circuſtãtiæ nomina⸗

mus ꝓcreant: ſed hi cões loci nõ in omni cã ſunt:ſed ĩ oẽ genuscauſæ icidũt:hocẽ ĩ oẽs cõſtitutões in
cidũt:nõ in oẽscauſas: quas unaquæq; habere poterit cõſtitutio. Ac de his lociscõibuspericuli magni
tudine ꝓcreatis ĩ cõiecturali cõſtutõe fecimus mẽtionem: ꝗ qualeſq;: ſicut explicãtes. Vtemur autẽ
his: & eosinducemus in oronẽ: cũ cauſæ ipſiusneceſſitas flagitabit. Smilibus exẽplis& rõnibus:quæ

ad defenſionem ſuam poterunt per
tinere. Acilla definitione ſeparatio
ut ſeparet factũ ſuũ ab ea defintiõe:
quã habuit aduerſarius:pquẽ facti
utilitas:aut honeſtasadauget. Quo
mõ accuſatorad ſpeciem deſcẽdit:
ut igat defimtõem ſuã.cũ ſpecie ſic
defenſor deſcẽdit ad ſpeciẽ: ut ſepa
ret definitõem ſuã a ſpecie.i.a facto
unde quæſtio eſt:& uterq; utet loco
cõi:ſed accuſator ut augeat factũ p ĩ
dignationẽ reus utile eẽ dgeat &ho
neſtũ. Omnibus locis:quosaccuſato

ri pᷣſcripſimus: ut hic curſuscõuer/

tat ĩdefinitionẽaduerſari præcepta
ſuperiora: & dicat eã falſam: turpẽ:
inutilẽ. Cõparct ex mmore: maiore
pari: quæ habet. ſ. accuſator am &
hic ꝓpriũ lIocũ cõem de fine hẽbit-
nam & extra finẽ quẽ põt cã ſuggere
habere põt uterque aliũ locũ com/
munẽ.oſt eadẽ pᷣter cõmunẽ locũ:
.i, collatio ipſarũ definitionũꝑ mio
ra maiora paria.nã illi ꝗdẽ cões loci

idi gnãdi:aut a miſericordia deterendi cã ſumũtur ex
iculi magnitudĩe: nõ ex cãæ gener̃ ducijtur. Quare
nõ in omnẽ cãm:ſed in omne cauſæ gẽus ĩcidet.Eoruũ

mentionem in coniecturali conſtitutione fecimus. In
cõductiõe autẽ horũ locorũ cũ cã poſtulabit utemur

Cũ auũt actio tranſlationis aut cõmutatiõis indigetur
uidetur:qd nõ aut is agit quẽ:oportet: aut cũ eo ꝗ eũ

oportet:aut apud quos qua pœna: qua lege: quo crimi

ne: quo tꝑe oportet: conſtitutio trãſlatiua appellatur
huius nodis exẽpla ꝑ multa opus ſũt ſi ſingula traſla

tionũ genera quærimus ſed ꝗa ratio præceptorũ ſimi
„ — — — .* — . — — — „
lis ẽ:exẽplorũ multitudiĩe ſu ꝑſedẽdũ ẽ: Atq; in noſtra

ꝗqdẽ cõſuetudĩe multis de cauſis fit ut rarius ĩcidãt trã
ſlatiões. Nã et prætoriis exceptõibus mult æ excludun
tur acties et ita cũ ius ciuile hẽmus conſtitutũ ut a cã
cadat is qui non quẽadmodũ oportet et egerit Qua⸗

ꝗ in quacunq; parte eſſe poſſũt cau/ Ibi eni —
ſa ſuggente ex periculi magnitudie e in liure plærumque uerſantur. Ibi enim et exceptioes
nõ excauſæ genere dicunt᷑: ut nõ ꝓ

prius ſit locus cõis ex fine natus:ſed exnegocii genere:cuiuscircũſtãtiæ ꝓ qualitate: uel quãtitate pe
riculi locos cões dabit:non inomnẽ cauſam::ſed in omne cauſæ genus incidũt hi loci cões:q ex com
poſitione negocioꝶ naſcunt:nõ mnomnibus cauſisſunt: ꝗa non oĩs cauſa ſimiliter cõponitur: ſed ca

dũt inoĩa genera cauſarũ.i.in oẽscõſtitutiones:quia quælibetcõſtitutio modo attroci negocioꝑꝶe cõ

poſitione fingit: modo ſimpliciter cõpomitur: Cùaũt actio tranſlationis aut cõmutationis indige/

reuidet: Tertia ẽ cõſtitutio: quæ trãſlatio ẽga ita Tul. ordinẽ dedit. Hæc cõmutationẽ iudiciicum
actione tenet: cũ perſona: locus: lex crimen: poœna mutat: uel cætera quæ ſimilia ſunt: His ſingulis
ſupponere exẽpla & infinitũ: & ſuperuacuũ ẽ: uel ꝗa multis modis efficit ruel qa omnibus mõis ad
dicendũ una præceptio ẽ. Omnisaũt trãſlatio apud antiquos tẽporibustulliamis ĩ ipſa cauſaꝶ actio
ne:aut nõ erat:aut rarior inueniebatur: Prætores & enĩ quibusdicebat & iudices cãæ dabant & cõtro
uerſiæ: uel agendi genusĩſtituta actione formabãt.ita S perſcribebãt prætor qua accuſator qua re
us deberet actione uti in præſcribẽdo quid fieret excipiendoq; quid non fierettranſlatiõis cõtrouer
ſiã actiõibus auferebat. Erat præterea ĩſtitutũ: ut a cã caderetis quinõ quẽadmodumoportebat egiſ
ſet. Ergo etiã ꝓppter hæcforma taliter ad iudiciũ ueniebat. Apud ipſũ ueroprætorem: cũ litis ipſius
forma cõponeret. illic ptesaut excipiebãt aliqd aut: ſimplicẽactionẽ accipiebãt. Vnde in ipſo ut di
xi iure hoc ẽ apud prætorẽ demõ agẽdi cũ quærereturtractareturexceptio atq; tranſlatio. Cũ ãt iã
litis forma eſſetaccepta in iudicionulla iã poterat eẽ trãſlatio. ergo in iudiciis trãſlatio rarius ĩiuem
tur. Et ſi qñ iuenta fuerit ipſa ꝑ ſe paꝑ& firmitudinistenet: aſſumitq; uiresalia conſtitutione firmari.
hoc namq; præceptum tullianũ é: trãſlationem exalia conſtitutione firmari. Ad quod p̃ceptum ex
emplum ſubiiungit: non ut tranſlationem doceat: ſed ut oſtendat tranſlationem alia conſtitutione
firmari. Reusparricidii factus probatis: aliiscriminibus an damnandus ſit quæſtio eſt. Vtitur tran/
ſlatione reuscũ dicit ſe non parricidii damnãdum eſſe: quianihil improbatum: ſed aliorũ crimmũ
quæ probata ſint afficioportere ſupplicio. Acne eo quidem ꝙ non inde iudicium conſtitutum ſit.
ita ſi neq: probatorum criminumpœna eſſe debet:quia non inde iudicium cõſtitutum eſt: Neq; par
ricidii: quia nihil probatumcõfirmat non eſſe damnandum. Veruũtamen purgandisaliis crimini/
bus per comecturam opera danda eſt: ut reusnõ tãtunm tranſlationis utatur. Ergo probatum illud
eſt tranſlationenraliaconſtitutione firmari. Subiungit uero exemplum tranſſationis: Cumagit i
luriagꝑ præciſa in anniseſt: & is quis præcidit exceptionem ſuam poſtulat: ut in hoc iudicio de ma
leficionon fiatpræiudicium: ĩ hoc genere conſtitutionis præcepta hæc ſunt quæ utrique parti den
tur: ut explicent quid fieri ſoleat: a quo: per quos quomodo: quo tempore; quemadmodum:

ſun
tein
ſith
lt
r
du
Gor

l

bos

a,,n
lti
kelen
ani⸗

1der
mina;
ed
wmenn
rat
ge

Ue
Nur
o
uh

noltn
üri
dn
ac

os

vipe
adon
tſeda
o
nage
icncom
nen!⸗
nral
Ko
cod
oqate
ccer
rhategl
ts ta
glovtc
Cuitt
nwiden
. mlt
pce
mnone
r Nan/
cnme
Numtt
Negnn
crumn,
VE
ngtt
nocen
eman

noln.

poſtulantur:et quodãmodo agendi poteſtas datur:et
omnis conceptio priuatorum iudiciorũ conſtituitur.
Quxæ autẽ ĩ ipſis iudiciis rarius incidũt:eiuſmodi ſũt

ut per ſe minus firmitudinis habeant. Confirmantur

aũt aſſumpta alia aliqua cõſtitutione:utĩ quodam iu
dicio cumuenefici cuiuſdam nomen eſſet delatum.cet
quia parriciduũ ſubſcripta eẽt extra ordinem eẽt acce
ptum:cum ĩ accuſatione alia quædã crimina teſtibus
et argumẽtis cõfirmarẽtur. parricidiũ ãt ſolũ mentio
facta eſſe:ut defeſor ĩ hoc ipſo multũ oportet:u diu
cõſiſtat cũ de nece parentis nihil demõſtratũ ſit:indi
nũ facinus eẽ ea pœna afficere:cũ parricidæ afficiũ
tur. Id aũt ſi dãnaretur fieri neceſſe eẽt: quoniam et id
cauſæ ſubſcriptũ et ea re nomẽ extra ordinẽ cceptũ.
Ea igitur pœna dãnatõnẽ neceſſario cõſequatur. Hic
defeſor poœnæ cõmutatione ex trãſlatiuo genere ĩdu .

cẽdo totã ĩfirmauit accuſationẽ. Verumtamen cæte/

ris quoq; criminibus defendendis cõieturali cõſtitu
tione:trãſlationẽ cõfirmabit. Exemplũ autem trãſla
tionis in cã nobis poſitũ ſit huiulmodi. Cũ aduim fa
ciẽdã ꝗdã armati ueniſſent. armati cõtra præſto fue-
rũt:et cuidam eꝗti romano ꝗdam ex armatis reſiſtẽs
gladio manum præcidit. Agit iscui manus præciſaẽ
iniuriarum poſtulatis qui cum agitur a prætore exce-
ptionem extra quam in reum capitis præiudicium fiar
Hic his qui agit iudiciũ purum poſtulat. Ille qui cũ
agitur exceptiõem addi ait oportere. Quæſtio eſt ex
cipiendũ fit:an nõ:Ratio. Non.n. oportet in recupe-/
ratorio iudicio eius maleficii:de quo ĩter ſiccarios quæ
ritur præiudicium fieri. Infirmatio ratiomis eiuſmodi
ſunt iniuriæ: ut de hus ĩdignũ ſit nõ primo quoq;ʒ tẽpo
re iudicari. Iudicatio. Atrocitas iniuriarũ ſatis ne cau
ſa fuit:quare cuũ de ea iudicetur de aliquo maiore ma
leficio:de quo maleficium comparatũ ſit præiudice-
tur:atq; exẽplum quidẽ hoc ẽ. In omni autem cauſa
ab utroque queri oportebit: a quo: et per quos: et
quomodo:et quo tempore:aut agit: aut iudicari: aut
ꝗd ſtatui de ea re conueniat. Id ex partibus iuris deꝗ
bus poſt dicendum eſt ſumi oportebit: et ratiocinari

nũ unde cõmutatiõe pœnæ uis accuſatõis tota tollet: cæterisq

agi:quẽadmodum indicari: quem

admodũ ſtatui:quod utiq; ex parti

bus iurisagnoſcit: de qbus pribus ĩ

qualitate tractaturusẽ: debet ẽt tra

ctatuqd ĩ ſimilibus rebus fieri ſole
at,Aut.n.ĩ re cautũ è id dequoquæ
rit: aut ſolet fieri:aut non ſolet: aut
ad id qd ĩ iure ſolitũ ẽ id quod ſimi

le ẽapplicatur. Demde ꝑ coniecturã

tractandu utæꝶ malitiaagaturaliud
cũ aliud ſimiliter:an ſtultitia: anne
ceſſitate. Locusautẽ cõisunuseſt cõ
tra trãſlationẽ fugere iudiciũ & pœ
nam cũ.ſ.qui trãflatiõe utat. Atrãſ
latione unus locus cõmumseſt per/
turbari oĩa ſi non eo pacto agantur:
quo oportet. Hæ ſũt tres cõſtitutio
nes ꝗᷓ ſpesesnõ hẽnt: cõiectura: finis
trãſlatio. Trãſlationẽaũt intelliga⸗/
mus formã eẽ: ſtatus.ſ. legalis. Præ
ſcriptionẽ uero eãdẽ appellari poſ-/
ſe:& eãdẽ exceptionẽ:ſed ab orato/

ribus: ĩ iure aũt præſcriptionẽ dici:

ipſũ ꝓpoſitum ius:exceptionẽ autẽ
cũ ius ipſũ propoſitum aduerſus ſe
actor alius excipit iterpoſita aliqua
conditõe.Sit nobis præſcriptio imu
riarum de cæde exceptio:niſi præiu
dicium facias. Singula tranſlationũ
genera quæramus: ut exemplũ: quẽ
admodũ alia lege: quemadmodum

alio crĩe. Et ad ſingula Quibus trã/

ſlatio uidet᷑ ĩpleri. Sed ꝗa ratio p
ceptorum ſimilis eſt: exemplorum
multitudine ſupſedẽdũ ẽ. Cũ.n.p/

cepta in oĩ genere trãſlationis eadẽ

ſint ad diuerſitatẽfruſtra exempla
quærent. eadẽ.n. præceptogꝶ ratio
in ommibus tranſlationis partibus:
& ubiq; ſeruabitur. Multis de cauſis
fit:ut rarius incidant tranſlationes.
Quoniam per prætoris formulas
actionibus integritas datur: neq; in
iudiciis ulla poteſt eſſe præſcriptio:
quæ non quemadmodum oportere
egerit apud prætorem: quare in iu/
rẽ plerumq; uerſantur tranſlationes
lbi enim exceptionespoſtulantur in
cauſis autem: aut raro: aut nũquam
priuatorum iudiciorum cauſa con
ſtituitur: ideo non poteſt in iudiciis
eſſe tranſlatio:ſed eſt apud prætorẽ

Hic defenſor pœnæ commutatienẽ

Quoniam cũ dicit: non hæc pœna
afficiẽdus eſt: ſed tali aliorũ crimi
num probatorum. Cumq; tali non
oporteat: quia eius crimẽ non proba
tũ ẽ ita ne aliaqui dem pœna affici
oportere dicit quæ ſitaliorũ crimi
uoq; cribus defẽdẽdis qᷓ ꝓbata dicut

ℳ

cõſtitutõe cõiecturali trãſlationẽ cõfirmabit: ut ifirmitatis ẽt ĩ cribus illis: q ꝓbata dicut rei poſtit

ℳ -

releuar̃ pſonã. Excplũ ãt traſſatõis ĩ cã poſitũ nobis huiuſmõi. lllud exẽplũ ꝙ ſupra datu ẽiad hoc

datũ ẽ ut ꝓbaret trãſſationẽ alia cõſtitutõe neceſſariocõfirma

ri. Nũc dat exẽplu traãſlatõis. Poſtula

. . . . .

ti isquicũ agitur a prætore exceptio
nem ne pᷣiudiciũ fiat ĩ hac imuriaꝑ

dãnatiõe futuri cris quod de capite

ẽ.i.cædis indignũ fit: non prio quo/
q;ʒ tpe iudicarii ut ẽt ĩ iudicio inifria

rũ indignũ ſit:ñ ẽt de cæde iudicari

Id ex ptibus iniuriisde quibus poſt
dicẽdũ ẽ qualitate abſoluta. Cõtra

eũ qui trãſlationẽ inducit ꝗ accuſa
turiniuriarũ. Atrãſlatiõe aũt oĩum
fore pturbationẽ hocẽ a pte ea quæ
utitur tranſlatione. Nã illa ſuperio
or cõtra trãſlatiõẽ. Quopacto opor
teat:hoc ẽ ſiautcũ eo agat qui cum

nõoporteat. Nũc generalẽ cõſtituti

onem & ptes eiuscõſideremus. Ge/

neralis hoc ẽ ꝗlitatis cõſtitutõis pᷣce

pta ſupponit:cuius ſpecieluas eſſe
dixit iudicialem: &negocialẽ. Duas
,n. deliberatiuã & demonſtratiuam
ĩ priori libro ſuſtulit. Acnunc prius

de negociali tractat: qm ſimplex eẽ
noſcit᷑.iuridicialisĩ ſpẽs ẽ diſtribu⸗

ta.Hæcnegocialis hẽt litẽ ciaſſtio ẽ
ꝙ eẽ debeat. Quod colligit᷑ ex iure

iã cõſtituto:quũ id ſit hẽndũ:uñ cõ
trouerſia ẽ. Suppõit exẽplũ ꝙ ſecũ/

dihæredesſibi eâ hæreditatẽ uẽdi
cẽt q uenerit pupillo: qꝗᷓ ſibi uẽdicãt

agnati. Facit ſtẽtionẽ agnatoꝶ: dein

rõnẽa ſeçũdis hæredibus: ꝙ unius
ecuniæ hæredes diuerſi eẽ nõ pnt.
it refutatio: ſed nõẽ una pecunia.
Erit iudicatio an una pecũ a ſit. Hic
admõet poſſe ĩ una & ſimplici cõſti
tutõe iueniri plurimas rõnes: reſuta
tioneſq; rõnum:& itẽ iudicatões:ut ĩ
hac cã. Nã cũ rõ ſitñ poſſe plurimis

de cauſis unius pecuniæ hæredes eẽ

diuerſos:cũq; in ſupioribus refuta/

tio facta ſit:nõ ẽ una pecunia. Omiſ

ſa hac rfutatõealia r̃futatio ſuppõi
põt.vVti dicat eẽ poſſe unius pecu⸗

niæ hæredes plures diuerſis de cãis
Et apte ĩ ipſo Tul.poſitũ ẽquæ rões

Dat ãt huic cõſtitutõi locos ad argu

mẽta cõiter utriq; pti:uel oĩbus pti
bus:ſi plures exiſtẽt. ut ius: uñ cõſtet

cõſiderẽt. cõſtat ãt ex tribus duci na
tura cõſuetudie ſeqᷓnter deiñ lege.
poſtrẽonaturãeiusdiuidit ifex ptes

qs ip̃e ptitusẽ. & definiuit.ltẽ cõſune
tudinis certas ſpèsa p̃ᷣtoribus poſitas

dereliqt. Res firnuſſimas ſubiecit:

pactũ:par.ludicatũ legitimi ãt iu/
ris1 reliqtiuis
& natura & gẽusipſius negocii qrif.
Quale ſit negociũ ĩ tribus his qᷣrit:
natura:genere:iuſtũ:an iiuſtũ:utile

risſciam ediſcẽdis legi

an mutile. An mortuusẽ ꝗqĩ ſuam tu

depulſionẽ hæredũ ſecũdog. Tuc
ſtio ẽ:quoꝶ ſit hæreditas. Affert

quid in ſimilibus tebus fieri ſoleat:etuidere utrũ ma-
litia ꝗd aliud agatur:et aliud ſimuletur: an ſiultitia: an
neceſſitudine: ꝗa alio mõ agere nõ poſſit: an occaſiõe
agẽdi ſic ſit iudiciũ: aut actio cõſtituta:an recte ſine ul
la re cuiuſmodi res agatur. Locus ãt cõis cõtra eũ qui
trãſlationẽ ĩducit fuger̃ iudiciũ ac pœnã: ꝗa cãæ detfi
ciãt. A trãſlatione ãt oĩum forte pturbatvnẽ: ſi nõ ita

res agãtur:. iudiciũ ueniãt:quo pacto oporteat:hocẽ

ſi aut cũ eo agatur ꝗ cũ nõ oporteat alia pœna: alio cri
minalio tꝑe: atq; hãc rõnẽ ad ꝑturbationẽ oĩum iudi
ciorũ pertinere. Tres igitur hæ cõſtitutiões quæ ꝑtes
nũ hẽnt ad hũc modũ tractabũtur. Nuũc generalẽ cõ
ſtitutõnẽ et ꝑtes eius cõſiderẽus. cũ facto et facti noĩe
cõceſſo: eq; ulla actiõis illata cõtrouerſia uis et natu-
ra et genus ipſius negocii quæritur cõſtitutionẽ gene
ralẽ appellãus. Huius primas eẽ duas ꝑtes nobis uide

ri diximus negocialẽ: et iuridicialẽ. Negocialisẽ quæxi
ipſo negocio ſuris: ciuilis hẽt ĩplicitã cõtrouerſiã. Ea c
huiuſmõi ꝗdã ꝑupillũ hæredẽ fecit: pupillusãt ante

mortuusẽꝗꝙᷓ ĩ ſuã tutelã ũeniret de hæreditate quæ ue
nit pupillo. Inter eosꝗ pris pupilli ſũt hæredes ſecũdi
et agnatos pupilli controuerſia ẽ. Poſſeſſio hæredũ ſe
cũdorũ ẽ. intẽt o ẽ agnatorũ:noſtra pecunia ẽde qua
is cuius agnati ſumus teſtatus nõẽ. Depulſioẽ imo no
ſtra ꝗ hæredes ſecũdi teſtamẽto patris ſumus. Quæ
ſtioẽ utrorũ ſit. Rõ ẽ: pater. n. et ſibi et filio teſtamẽtũ
ſcripſit:du is pupillus eẽt. Quar̃ quæ filii fuerũt teſta
mento patris nr̃a fiant neceſſe ẽ:infirmatio rationis ĩ⸗

mo pater ſcripſit et ſecũdi hæredem nõ filio: ſed ſibi

iuſſit eẽ. Quare præterꝗᷓ quod ipſius fuit teſtamento
illius ueſtrũ eẽ nõ põt. Iudicatio poſſit:ne ꝗſꝗᷓ de filii
pupilli re teſtari an hæredes ſecũdi ipſius patriſfamili
as non filii quoq; eius pupilli hæredesſint. Atq; hoc
non alienum eſt quod ad multa ꝑtineat: aut nuſꝗᷓ aut
uſqueꝗq; dicatur hic admonere. Sũt cãæ quæ plures
hent rationes inſimplici conſtitutione quod fit. cum
id quo factũ ẽ:aut quod defenditur plurimis de cau
ſis reclũ:aut probabile uideri põt:ut ĩ hac ipſa cã. Sup
ponitur ab hæredibus hæc rõ. Vnus.n. pecunia plu-
res diſſimilibus de cauſis hæredes eẽ nõ poſſũt: nec
nuũꝗᷓ factũ eſi:ut eiuſdẽ pecuniæ alius teſtamẽto: ali

n mutile. us lege haredes eſſent. Infirmatio autẽ hæc erit nõ ẽ
telam ueniret: ut nõ poſſet facere te mn⸗

una pecunia: pꝑea quod altera pupilli iã erat aduẽti

ſtume
paler
Ahli
Ctor⸗
1r uc
n⸗
tach
use⸗
mon
Mlot
Cuni
Ge⸗
top
tesch
ſtimun
appe
prtl
erii
agve
aon

Ienen

Cien
Nnm
Ginmn
ore⸗

Uercer
upa⸗
lmune
Demn
mmlme
b⸗ ctan

n⸗
i
aloe
nell
eckl
nii

loai
nuc

⸗
e
4 1
voe
et

ſtumentũ: quia minor eẽt. Cuiusagnati. i. peritores. De qua iscu iusagnati ſumusteſtatusnon ẽ.ideſt
pater pupilli: uel pupillus ipſe. Ratio eſt ratio quæſtionis eorum ꝗ poſſeſſoresſunt. Pater. n. & ſibiꝛ
& filius teſtamentum ſcripfit:qᷓ diu non licebat filio ſcribere teſtamètum: infirmatio rõnisa pte pe

titorisnon frlio. Si extrinſecusaliud aliunde filius haberet: Sed ſibisuſſit eſſe. i. rebus ſuis ſubſtitu

it. Iudicatio ex ratione & refutatione rõnis. Poſſitne qſꝗᷓ de fili᷑ pupillii re teſtari:ꝗᷓ nõ ipſe haberet

tia cuius hæres nõ illo ĩ tẽpore ĩ teſtamẽto quiſꝗᷓ ſcrip
tus erat: ſiqd pupillo accidiſſet: et de altera pris et nũc

mortui uoluntas plurimũ ualebat quæ iã mortuo pu

pillo ſui hæredibus cõcedebat. Iudicatioẽ una ne pe-
cunia fuerit: Ac ſi hac eruntuſi ĩfirmatione poſſe plu
res eẽ unius hæredes pecuniæ diſſimilibus de cãis: de
eo ipſo iudicatio naſcitur. Poſſit ne ciuſdẽ pecũiæ plu

res diſſimilibus generibus hæredes cẽ: Ergo una ĩcon
ſtitutiõe ĩtellectu ẽ quõ et rõnes et ſõnũ ifirm tiones
et ꝑꝑea iudicatões plures fiãt. Nũc huius generis præ

cepta uideamus. Vtriſq;: aut ẽt oĩbus ſi plures ambi-

gent: ius ex ꝗbus rebus cõſtet:ẽ conſiderandũ.Inituũ

ergoeius ab natura ductũ uidetur. Quædã ãt ex uti-
litatis rõne:aut ꝑſpicua nobis:aut obſcura in cõſuetu 2.
dine ueniſſe uidẽtur. Poſt ãt approbata quædã autẽ a

conſuetudie:aut a uero utilia uiſa leg bus rẽ firmatã.

Acnaturæ ꝗdẽ uis eſt quod nobis nõ opinio:ſed quæ

dã innata ins afferat ut religionẽ: pietatẽ: gratiã. uindi
cationẽ: obſeruãtiã: ueritatẽ. Religionẽ ea quæ in me

tũ:et cæxrimoniam deorũ ſit appellant. Pietatẽ quæ er
ga patriam aut parentes: aut alios ſan guine iunctos:·
officium ſeruare moneat. Gratiam quæ in memoriaet

remuneratione officiorum et honoris: et amititiarum

obſeruantiam teneat. Vindicationẽ ꝑ quam etcontu
meliam defendendo:autulciſcẽdo propulſamus a no
bis eta noſtris qui cari nobis eẽ debent:et ꝑx quam pec
cata punimus. Obſeruantiam ꝑ quam ætate: aut ſapiẽ

tia: aut honore: aut aliqua dignitate antecedentes ue-

neramur: et collius. Veritatẽ: ꝑ quã damusopã neqd
aliter quã confirmauerimus fiat: aut factu: aut futura
ſit Ac naturæ quidem iura minus ipſa quæruntur ad
hanccontrouerſiam. Quod ne ĩ hoc ciuili iure uer
ſantur: et a uulgari intelligentia remotiora ſunt. Ad
ſimilitudinẽ uero aliquam: aut ad rẽ amplificandã ſæ
pe ſunt inferenda. Conſuetudinis autem ius eẽ puten
tur id quoduolũtatẽ omniũ ſine lege uetuſtas cõpro

barit. In ea autẽ quædam ſunt iura ipſa iam certa p
uetuſtatẽ. Quoĩ genere et alia ſunt multa et eorun?

&ꝗᷓ non pupillusaliunde quæſiſſet. An hæredes ſecundumi pſius pr̃ifamilias: nonfilu quoq; eius

pupilli hæredes ſint: quia hærescũ
AIf eius eſt ſecundus ꝗ hæreditatẽ re
miſit. Vnde hæres eſſe non poteſt:

nſſi eius cui ſecundus hæres c. Elus

aut h eres non poteſt eẽ cui nõ eſt ſe
cũdus. Iudicatio una ne pecunia fu

erit. Aut ſi hac erutuſi ĩformatiõ»e·

Duas ĩfirmationes poſuit ex pte pe/

titorũ, i. agnatorũ cõtra unà roénem

poſſeſſorù: hocẽ hæredũ ſecundo

rũ ꝙ diceret unius pecùn æ pulres

hæxtedes dlimilibusde cãis eſſe n
poſle erit una ifirmatio:ñ ẽ una pe
cunia, Item aliam poſſunt unius

pecuniæ diſſimilibus de cauſis di

Perſ hæredes diſſimilibus generi-

u= Reroges eſſe: ut alius teſtamen
to:alius Rge:alius agnatione, nunc

huius generis præcepta uideamus.

Exemplum dedit qualitatis & neo
cialis. Dedit & præceptum quõ ra⸗/
tiones multæ eẽ poſſent. Nuũc ſubiũ

git ĩ hãe negocialẽ qualitatem quẽ/

admodũ & unde argumenta ſociã
da ſunt:iutriq;.i. petitori & poſſeſſo
ri: aut ẽt oĩbus ſi pluresambigẽt. Si
plurescontra unum poſſidentẽ pe-
tant: ut nõ duæ partes ſint: ſed plu2/

res, Initiũ eius ergo ab natura du/

ctũ uidet᷑: ut cõſtẽt ius natura: uſu
lege, Omniũ autem trium ſuppõit
partes. (Qu edam autem ex utilita2
tis ration? ut perſpicua nobis: aut
obſcura. Interdũ. n. cõſequimur cõ

ſgeruc nem kloc qui⸗ conſuetudo
nõ: quia ſcimusuti

eeẽ quod ſequi
mur. Poſt autem probata quadam
aut a conſuetudine: auta uero. A cõ

ſuetudine quoniam conſuetudo eſt
aut a uero: quoniam ratio eius per
ſpecta ẽ: & utilitas uiſa. Vindicatio

nem pro uindicta: ꝓ ultione ad häc
controuerſiam, i. cà genus iudiciale

Conſuetudine autem ius eſſe putãt

id quod uolũtate oium ſine lege ue

tuſtas cõprobarit. Fmitis pribus iu/
ri naturali ſuppoſitis:nuc conſuetu
dinis iuri ptes ſubiicit. Voluntate
oium ſine lege uetuſtas cõprobarit
ut prudentia rõ: auctoritate data cõ
ſuetudin: de cõſuctudie ĩ poſteros

miſert legẽ. Qu xdãà ſut iura ipa iã

certa pp uetuſtacẽ: utputa maioribe
aſſurgat᷑: ius ẽ hoc: ſed cõſuetudinis

. .

iore minoreue naſci Diuiſe
mamus:uel ꝗ ex ipſa re ſumut uelꝗͥ
ex ſimili:aut maiore: aut minor̃. Lo
cos aũt cõmunes dare ſe negat poſſe

certos fingulas cõſtitutiões. Eteni

cũ duo genera ſũt: quor alte& rei
dubiæ approhationẽ ducẽdæ gene/

ralẽé tractatũ habet. alteꝶ rei certæ

cõtinet ãplificationẽ neceſſario cãæ
ipſius facultas ſuggerit:ſi ꝗd ampli
ficationis:aut ĩdignatiõis conc ſtiõiſ
q; naſci. Sed qm in negociali qlitate

mriæde iure tractatus ẽ rũt loci cõ

munesuel ab auctoritate iuriſpito/
rũ uel cõtra corũ auctoritate. PHæc

denegociali. Subiungit iuridicialis

uæ ipſa cu genus ſit ĩ duo diuidit᷑.

ĩabſolutã & aſſũptiuam. Abſolutæe

ſuppõit excplũ qd trophêũ ahene

um cõtra morẽ poſt uictoriã graiid

grais ſtatuerũt: facit ſtẽtienẽ & de/
pulſionẽ:ſuppõitq; rõnẽ poſtea: ſed
abſolutæ cõſtitutõis ut naſcat iudi
catio. Iuſte fecimus: ꝗa æternũ uir/

tutisnt̃æ monumtũ relinqre uolui

mus. Snaũt dicatur i5aheneũ: qa
meruiſtis: erit rõ de relatiua qlitate

Vñn ĩtelligius ĩ unã cãm conſtitutõis
icider̃ poſſe plurias prĩcipales. Veꝶ&
ẽt abſoluta ꝗqlitas eoſdẽ hẽbit locos
argumentog, Quos negocialisex p

tibus iuris naturæ: an utilitatẽ ſuã cõ

ſuetudis legũ. Sed ĩ abſoluta ipſa iu

Multo maxima pars: ꝗᷓ prætores dicere conſuerũt. Non ex legũ præceptis & iuſſionis: ſed ex coſue
tudinequæ proponat a pᷣtoribus ex bono& quo. Par quod moẽs æquabile ẽ: ut ꝗ Proponn aliqd
tale proponat: ut quo iure aliũ teneat:hoc ſe alliget. Iã ſura legitima ex legibus cognoſci oportebit
Hæcquæ dicta ſũt de cõſuetudine tractata ſũt. Nũc cũ ſupereſt ius legitimũ cognitionẽ eiusad eos
tranſtulit ꝗ legitima ura fecerut. His ergo ex ptibus iuris quod autex ipſa re: ut ex ſimili: aut ma
uidebit᷑. Diuiſo iure oĩ ĩ naturã: cõſuetudinẽ: legis dat pcepta: ut argumẽta ſu

multo maxima pars: quam prætores edicere cõſueue

rũt. Quædã ãt genera iuris iã certa cõſuetudine facta

ſunt. Quod genus pactũ: par: iudicatũ. Pactũ ẽ quod
ĩter aliquos cõuemit: quod iã ita iuſtũ putatur: ut iure
praſtare dicatur. Par quod in oĩ æquabile ẽ. Iudicatũ
de quo iam ante ſnĩa alicuius: aut alquorũ cõſtitutũ
.Iã jura le gitia ex legibus cogn oſci oportebit. Hiser
go ex ꝑribus iuris quicꝗd aut ex ipſa re: aut ex ſimili:
aut ea maiore: aut ex minore naſci uidebitur quiſq; at
tendere: atq; eligere ꝑptentando unãquãq; ꝑtem iuris
hẽbit. Locorũ aũt coĩium:quoniã ut ante dictũ ẽ duo

ſut genera:quorũ alterũ dubiæ rei: alterũ certæ conti
net amplificationem ꝗd ipſa cã det:et qu id augeri per
cõem locũ poſſit:et oporteat cõſiderabitur. Nã certiꝗ

in oẽs incidãt locis præſcribi nõ poſſũt ĩ plæriſq; for
taſſe ab auctoritare uriſcõſultorũ: et cõtra auctorita
tẽ duci oportebit Attendẽdũ ẽ ãt in hac et ĩ oꝛbu nũᷣ

quos locos cẽes præter eos quos expommus oſtẽdat

Nũc iur diciale genus et pteseiuscõſideremus. Iuri-

dicialisẽ ĩ qᷓ æqui et iniqui natura:et præmii:aut po⸗
næ ratio quæritur. Huius ꝑtes ſũt duæ: quaru alterã

ra pferiusut factũ defẽdas: uel ſlege abſolut: alterã aſſumptiuã nominamus. Abſoluta ẽ

uel cõſuetudĩe: uel natura ĩ negocia

liãthæciura pferut: ut poſſit cõſti quæ ipſa in ſe nõut negocialis implicite et abſcondite
tui quo iure eẽ dẽat id de quo nego ſed patẽtius et expeditius recti: et nõ recti quæſtion-

ci u eius cõſtitutiõis ad futu
5

rũ ſpectãt ĩtẽtio: aut ex ipſa re:aut —

ſimili maiore minoreue naſci uidebit. At jſiure poſita ẽhæc ſpẽs:quæ quærit᷑ litis: aut ex eo quod i

lure cẽad hoc negociũ: ſimuilitudo traducit᷑ dubiæ rei theſis.ſ.certæ cõtinet ampli ficationẽ locis cõi

bus iã reprobata argumtũ facies.lllud. n. adhuc ĩ quæſtõe ẽ ꝙ augeri p cõem loc poſſit: & oporte
at cõſiderabit. De re ꝓbata locũ cõem: pargum̃tũ: nõ theſis. Nã certi ꝗ ĩ oẽs ĩcidãt locid ſcribi ñ pũt
in ſingulas conſtitutiones certi loci ꝓprii dari non poſſunt. Merito ergo & in negocial:qm̃tamen in
negociali de iure tractatur loci cões hic eẽ pnñtcontra auctoritatẽ iuriſpitorũ., Nunc iuridiciale ge/
nus. lpſa. n. ẽ quæ diuiditur. Abſoluta ẽ quæ ipſa inſe nõ ut negocialis ĩ negociali: quærit ꝗd eẽ de/
beat iurisĩ abſoluta ꝗd ẽ iuris. Nõut negocialis. negocialis. n. nõ habet ius certũ: ſed quærit de eo ju
re ꝙ eẽ debeat ĩ negocio pᷣſenti. Apſoluta ẽ quæ ipſa ĩ ſe nõut negocialis. In negociali qlitate iuseffi
cit. Sniaudicis in abſoluta ꝙ poſitũ ius &ntũ é aboratore ſumit. Implicite & abſcõdite qa adhuc
incertũ eſt:& quæritur quod eẽ debeat. In hancargumentationes & hiſdẽ locis ſumendæ ſunt: atq; i

cãm negocialẽ de qua ante dictũ ẽ: utex ptibus iurisnaturæ cõſuetudinis legu argumẽta ſumamus
Hoctñ cũ de ĩ negociali hæc ſint. Oiſtat abſoluta abnegociali :ꝙ illatus aſſumit: ut ꝓbet quẽadmo
dum nouũ iuseẽ poſſit de quo qrit. Ahſoluta ãt ipſa iura: ut ꝓbet factũ. Aſſũptiua igit tũc dr̃ cũ ip
ſum ex ſe factũ probari non põt. Aſſũptiuæ qualitatis p̃cepta tractaturus docet qd ipſa ſit. Et eius p
tes quatuor ſupponit. Ac primãcompenſationẽ ꝗᷓ & cõparationẽ appellat: huius exẽplũ ſubicit. Im
peratoris eius ꝗ inſtrumenta & arma tradiderit: ut exercitũ abobſidione hoſtiũ liberaret. EHic qm
finitiuus ſtatus eẽ potu:quid ſit lædere maleſtatẽ. Certi.n. nominis reus ẽé. Huius cõctitutionis id
eſt finitiuæ tractatu omiſſo ipſam conſiderat cõpenſaticnẽ. Ac præcepta hæc conſtituit ut ſi ꝗqe p

—–
◻ N

— — —⏑RZ

—

ahe
min.
nic
mon

age
MAA

Nlii
IDrH
e/,
üiri
ni⸗
Conce.

eloti

1
11

elo

b

S R
ce

ai de

Cecon
eivuel
aadhn⸗
orag
lommmi
ginn

ciig

Eeus
biore
monds

cõtinet:eaeſt humulmodi. Cũ thebani lacedæmonios

bello ſuperauiſſent: et fere mos eẽt graiis:cum ĩter ſe
bellum geſſiſſent: ut hi ꝗ uiciſſent trophæuũ aliquod
iĩfinibus ſtatuerẽt uictoriæ mõ ĩ præſentia declarãd e
cã nõut in perpetuũ belli memoria maneret: ænꝛum

ſtatuerũt trophæũ: Accuſantur apud Amphitrionas

ideſt apud cmune græciæ cõſiliũ. Intẽtioẽ nõ opor
tuit. Depulſio ẽ oportuit. Quæſtio eſt oportuerit ne:
Ratio ẽ:cã.n.ex bello gloriã uirtute peꝑimus:ut eius

æterna ĩ ſignia poſteris nrs relinquere uellemus Infir
matio ẽ.at tamẽ æternũ inimicitiarum monumẽtum

graios de graiis ſtatuere non oportet. Iudicatioẽ cum

ſumæ uirtutis cælebrãdæ cã graii de graiis æternũ ini
micitiarum monumẽtum ſtatuerint: recte ne an cõ ra
fecerit. Hãc ideo rationẽ ſubiicimus: ut hoc cãæ gẽus
ipſum de quo agimus cognoſceretur. Nã ſi eẽ ſuppo.

ſuiſſemus qua fortaſſe uſi ſunt:nõ enim iuſte:ne pie
bellũ geſſiſtis in relationẽ criminis delaberemur: de
qua poſt loquemur. Vtrun ꝙ autẽ cauſæ genus in hãc
cãm incidere perſpicuum ẽ. In hanc argumẽtationes

et iiſdẽ locis ſumendæ ſunt. Atq; in cam ne Socialcm

de qua ante dictũ ẽ. Locos au tẽcõmunes et ex cã ipſa
ſi quid ĩerit indignationis: aut cõqueſtionis etex iu-
ris utilitate: et natura multos:et graues ſumere licebit
et oportebit:ſi cãæ dignitasuidebitur poſtulare. Nũc

aſſumptiuã partem iuridicialis conſideremus. Aſſum

tiua igitur: tunc dicitur:cũ ipſũ ex ſe factum probari

non poteſt: aliquo autem foris adiuncto argumento

defẽditur. Eius partes ſunt qua tuor. Cõꝑatio. Relatio
crimimnis. Remotio criminis. Cõceſſio. Cõparatio ẽ cũ

aliquod factum quod per ſe ipſum non ſit probãdum

eyx eo cuius id cã factum ẽ defenditur. Ea ẽ huiuſmõi

Quidam imperator cum ab hoſtibus circũ oblſidere
tur: neq; effugere ullo mõ poſſet depactuseſtcum ho
ſtibus:ut arma et ĩpedimẽta reliquere t:milites ed ace⸗
ret. Iitaq; fecit. Armis et ĩpedimẽtis amiſſis præter ſpẽ

milites cõſeruauit. Accuſatut maieſtatis: ĩcurrit huic

definitio: ſed nos hunc locũ de quo agimuscõſidere

mus. Intentio ẽ. Non oportuit arma et ĩpedimẽta reli

quere. Pepulſio ẽ:oportuit.Quæſtio ẽ:oportuerit ne
Ratio ẽ: milites. n. oẽs piſſet. Infirmatio ẽ:aut cõie ctu

ralis: nõ pꝑiſſẽt: aut altera conie ſturalis:nõ ideo feciſti

Exꝗbus ſunt:iudicatiões piſſent ne:et ideo ne fecerit

coniecturam tractãd ũ ſi prima par

te tractetur: uel hoc nõ obfuiſſe uelł
hoc non futuꝑ fuiſſe: propterquod
iſtud und reus ſit dicatur eſſe com

minum. Iſta cõiecturalia ſunt. Item
ſi definitio fuerit cum alio qui certi
nom nis reuseſt tranſferenda. Huc
ſuntomn a quæ ſunt definttiõismo
netq; nunc alteram: nunc utranq; cõ
ſtitutionem. i.& finem & coniectu/
ram in prima parte tractari. & item

alias tractis.ſ.huc rationibus: ſingu

larũ: & confirmationis: & inf rma/

tionis. lpſius autem compenſationis

præcepta hæc ſunt:ut comparemus
id quod admiſſũ eſt: & ppter quod

admiſſuniẽ ex partibushoneſtatis:

utilitatineceſſtatis:ut neq; fuiſſe
aut honeſtum:aut utile. aut neceſſa
rium: ubi & gradus tangi poteſt: nõ
tam honeſtum:nõ tam neceſſarium-
quæ ptes.i.utilis:honeſti:neceſſarii
pleniusintelligentur i præceptis de
liberaoue.Sic facta ſepatione & emus
beneficii:quod præſtitiſſe ſe dicit &
eius maleficii quod admiſſit. Actio
poſtrema ducẽda ẽ ad formam deli
beratnie:ut ita agat᷑ quaſi ſuadeat:
aut diſſuadeat orator faciendũ: aut
non faciendum quoniam accuſato/
ris pars eſt: utiq; ut diſſuadeat. Defẽ
ſor uero hæc onmia contraria actio
ne cõuertit: cum ille cõiectura uſus
fuerit comecturaliter reſpondeat.
ltem contra fidem aſſumat argumẽ
ta officii: ipſiusautem compẽſatõis

contrarias partes tenebit: ur doceat

utile honeſtum: neceſſarium fuiſſe
quod fecerit. Aut tantopere per gra
dum utile fuiſſe honeſtum: neceſſa
riũ. Loci communes abaccuſatore
erunt duo:im eum qui de turpi faci
nore cõfiteatur: & quærat aliquam

defenſionem: &alter ipſius inutili-
tatis& turpitudinis expreſſio cũ in

dignatione. Ad defenſore tres ſũt ni
hil p ſe turpe: aut inhoneſtum puta
ri niſi animo facientis conſiderent᷑
Alter amplificatio beneficii præſti/
ti. Tertius expoſitio ipſius & piculi
& beneficui, Ex ꝗbus iudicatões duæ

ſcilicet iudicationes coniecturales.

11 1

Aut hæc comparatiua: cuiusnune
Idigemus, Hæc iudicatio ꝓpria éip
ſius cõpenſatiuæ cõſtitutionis. Hoc
cauiæ genus compenſatiuũ.ſ. opot⸗
tebit adhibere cæterarum quoqscò?

ſtitutionum rationem: atq; præcep/

ta: ſi tamen incidant cæteræ cõſtitu
ctiones. Iſtæ. n. conſtitutiones: quæin
aſſumptiua ſunt qualitate poſſunt

præcedentes omnescõſtitutiones re

cipere: ut hæc nunc quæ compenſa
tionis eſt: habet & finem & ce mectu

rã: ldeo quæcunq; genera ſunt quæ
ſtionum ſuis coſtitutionibus tracta/

da ſunt. A maxime coniecturis faci
endis: ut per coniecturam: quæ qua
I incidens eſt compẽſatio illa tolla

tur: qua isꝗ accuſatur maieſtatis uti
tur dicẽsperiturum fuiſſe exercitũ
niſi arma concederet hi ꝗqaccuſabũ

tur comparabunt: ut periturum fu⸗
i ſſe cxercitũ negamus: quod ſumit
hic qui arma prodidit & inſtrumen

taa Aut ſi alia ratione. Quonim ſu/

perius duas rõnes & duas iudicatões
poſuit coniecturales: non futurum

fui ſſe: ut periret exercitus:& nõ hoc
animo factum:iccirco hic eandẽ ra
tionem reperit: ut coniecturã dicat

in hãc conſtitutionem tractandam
Ex coniecturali cõſtitutiõe ſumet.
Quia partibus ſuisipſa tractada ẽ

Snqutem certo nom ne malefici:

ut nũc certonomie reus elt maieſta
tis. Poteſt. n. ſine certo nomine reus

eẽ& nõſtatim ad definitionẽ aſtrin

gitur cũ crmunis nomẽnullum ui-
derur abiectum, Spautem certono
mine maleficii uocabitur i judiciũ.

lam hic incipit icidentisad hecthe
ma alteriusſtatus. i. finis quem ſta/

tũ finẽ: & ſupra poſuit dicendo: ꝗd

ſit maieſtatẽ minuere: præcepta tra

ctare. Snaliud quoq; aliquod genus

quarumliber conſtitutionũ: uel præ
cedentium:uel ſequentium quaplu

rimis infirmet römbus ut dicat nõ

futurum funſſe: ut periret exercitus

Aut aliter nõ hoc ammo feciſti: ſed
ut perderes feciſti. Deide oportet ac
cuſatorẽillud quod ipſe arguat ab
coquod defenſor cõparet ſẽparare

Polſt illa ſuperiora etià hoc dicere
oportebit accuſatorẽ cõtẽder̃ cẽpar̃

aut hac comparatiua cuius nunc indigemus. At. n. ſa
tius fuit amittere milites ꝗᷓ arma etimpedimenta cõce
dere hoſtibus. Ex qua iudicatio naſcitur: cũ oẽs ꝑitu

ri milites eẽnt:niſi ad hãc pactionẽ ueniſſent utrum

ſatius fuerit amittere milites:an ad hanc cõditionẽ ue
nire:Hoc cauiæ genusex his locis tractari conueniet
Oportebit adhibere cæterarũ quoq; conſtitutionum

rationẽ:atq; præcepta:ac maxime cõiecturis faciẽdis

infirmare illud quod cũ eo quod crimini dabiturhiꝗq
accuabũtur comꝑabunt. Id fet:ſi aut id quod dicet
defeſores futurũ fuiſſe niſi id factũ eẽt : quo de facto
iudiciũ ẽ futurum fuiſſe negabitur: aut ſi alia ratione
et aliam ob cãm:ac dicet ſe reus ſuiſſe demonſtrabitur
eẽ factũ. Eius rei cõſirmatio:et itẽ cõtraria de pte ĩfir⸗
matio e Roniecturali conſtitutione ſumetur Sinautẽ
certo nomine maleficii uocabitur ĩ udiciũ: ſicutĩ hac
cã:nam maieſtatis accerſitur definitione et præceptis
definitionis uti oportebit. Atq; hæc ꝗdem plærunq;i
hoc genere accidit:ut coniectura et definitione uten-
dum ſit. Sin alud quoq; aliquod genus incideteius
generis præcepta licebit ac pari ratione tranſſerre. Nã
accuſatori maxime ẽ elaboranduũ: ut id ipſum factum

ppꝑ quod ſibi reus concedi pu tat oportere: ꝗᷓ plurimis

iĩfirmet rõnibus. Quod facile ẽ:ſi ꝗ plur bus conſtitu

tionibus aggredictur d iprobare. Ipſa aut cõparatio

ſeparata a cæteris generibus contiouerſiarum: ſic ex
ſuaui cõſiderabitu r:ſ illud quod comparabitur: aut
non honeſtum:aut nonutile aut nõ neceſſarium fu

iſſe:aut nõ tantopere utile: aut non tãtopere honeſtũ
aut nõ tantopere neceſſarnim fuiſſe. Deinde oporrtet

accuſatorẽ illud quod ipſe arguat abeo quod defẽſor

cõparat ſeparare. Id aũt faciet ſi demonſtrabitur non
ita feri ſolere:neq; oportere:neq; eẽ rationem: quare

hoc ꝑꝑ hoc fiat: ut ꝑꝑ ſalutem militum. ca quæ ſalutis

cauſa comparata ſunt hoſtibus tradantur. Poſtea cõ

parar̃ oportebit cũ beneficio maleficiũ:et oĩo id quod.

arguitur cũ eo quod factũ ab defenſore laudabitur:
aut facieduũ fuiſſe demõſtrabitur cõtẽdere. Ex hoc ex
tenuãdo maleficii ma gnitudi nẽ ſimul adau ger. Id fi

eri poterit:ſi demõſtrabitur honeſtius: utilius magis

neceſſariũ fuiſſe illud quoduitarit reus: quam illud

quod fecerit. Honeſti autem et utilis neceſſarii ius
et natura in deliberationis præceptis cognoſcetur·

De
ſee
lbbe
cati
lies
ul

nte
Natis
Ccic

u
en
Ca
tran
pal
atr
g⸗

4

.„. ₰ 4 K. .
*
. 1

r Deinde oportebit ipſam illam cõparatiuam iudicatio Et hoc extenuando maleficii magni
nẽ exponere tanꝗᷓ cuſam deliberatiuam: et de ea ex de BreAdaugcrenu enui
Pu 1— s — d. 1 . 1. lie ſe dicitaugeat ꝙ admiſit
liberationis præceptis deinceps dicere. Sit. n. hæc iudi Oein deoporrebitnriaim l é.
4 catio:quam ante expoſuimus:cum omnes perituri mi Pafatiuam iudicationem cxponere „
nene ii zi. tniadh — Derito mi tãꝗ cãm deliberatiuã. In oĩbusaſſũ/
nin ltes e echt Mad nanc pactionem ueniſſent: utrũ ſati⸗ ptiuis qlitatibus poſt oĩa argumẽta „
us fuerit perire milites: an ad hac pactionẽ uẽire. Hoc ex cõſtitutõe ꝗᷓ ſunt ppria: locus ex/ ð
In locis deliberationi ſi ali KE . ” 1. rrremus iterponitur: quaſi delibera
ex locis delibarationis quaſi aliquam in conſultationẽ? tiuæ cauſæ ĩ ꝗᷓ quærit qd facienduũ
xes ueniat tractari oportebit. Defenſor autem quibus ĩ ſit er hocRe ꝗd faci Edu f eri
. , „ tand cam deliberatiuaut no iudicia
locis ab accuſatore aliæ cõſtitutiones erunt inductæ: ĩ lis 4 ſirſed deliberati ua: & codege
dr his ipſe quoq; ex iiſdẽ conſtitutionibus defenſiomẽ cõ nere agaſur:cſſt ſola ipa et:i.cadeli
elado⸗ 14„ — 10 . eratiua in aliꝗ cõſultationẽ ut
rGd⸗ parabit.cæteros aut oẽs locos qui ad ipſam coparatio- Eberatina:sidalccialisra nszurcke⸗ .
r nẽ ꝑtinebũt ex cõtrario tractabit. Loci cões erũt accu Staie elenſen auͤt abus ilo/⸗
mr ee i re rl.ee. (isabaccgatore aliæ conſtitutiones
r ſatoris in eũ qui cũ de facto turpialiquo: aut ĩutili: aut ĩducentur ſtaccuſator cõiectura: re
eMXx utroq; fateatur. quærat tamen aliꝗᷓ defenſionem:et fa⸗ artacir apenede dicendi cõiectu
Unant rrn „S. .. .— ra defenſor utet,. Pari gener nGE
e cti ĩu tilita tẽ:aut turpitudinẽ cum indignatiõe profer⸗ pari genere retet⸗ eanern n⸗ J
rihe re. Defenſoris nullum factum inutile: neq; turpe: ne q; . trario tractabit: ut quod ille inutile:
epeih jtem urile:nech honeſtut D „*. r *. * hicutin: quod ille ihoneſtũ:hic ho
em utile:neq; honeſtum putari oportere: niſi quo ani neſtũ dicat & cætera hisſimilia, Lo/
ig mo:quo tempore:qua de cauſa factum ſit intelligatur 4 ches. erunt accuſatoris ĩ eum ꝗ cũ
nn⸗ Qui locus ita cõis eſt: ut bene tractauis in hac cauſa Gf urhialidncniktiti ali
cal magnoad perſuadendum momento futurus ſit. Et al dcfenſionem faci inurilitat? aut
Gnag magnitudo ex utilitate: aut honeltate: aut facti neceſ qued agiturconfeſſus alterius ſe in
ſan bheies ãte occulos eorũ qui audiũt: ponitur: ut ipſi: ſe quos litatis relatiõem poſuit. Hãc defi/
nH que idem facturos fuiſſe arbitrentur ſi ſibi illa res at; nuũee Pdcinitem. GQuæ coitirurie
facizdi b näic cũ alterius peccato ſe feci ſſe re
cen ca faciẽdi cauſa pe r idem tẽpus accidiſſet. Reltio cri- idici dequid aidmie Hauiusexe
.’A minis eſt:cum reus id quod arollitur- Ireri Plum fubiecit Hor. qui ſororem ſun
un 1 . m e id quod arguitur confeſſus alteri⸗ am flentem interfecit. Et ſubiũgit pᷣ
nt uss ſe inductum peccato iure feciſie demonſtrat. Ea eſt cepta: primũ ut ſi qua cõſtiturio an/
veli huiuſinodi. Horatius occiſis tribus curiatibus: er duo- te am H boſir
wwet bus amiſſis fratribus:domũ ſe uictor recoepit.Is cũ ani hocaĩo feciſti. Hoc utie ſ factum H
ngg maduertetit ſororem ſuam de fratrum mortenõlabo. eſt & incõparatione. Deinde qm rela
ddac ſo oem ſuam de frattum mortenõ labo tio refert actusad alteg ut ſe defen/
Inn rantem.ſponſi aut nomen appellãtem identidem cu⸗. dartdicit n. feci ſed ui meruit. Ne
latis ci 1 Tamztatõè idione mſſiis niræinem ceſſaria ẽt hic cæteꝶ cõſtitutionũ rõ
gun xiatls cu Scennin et lamẽtatõe ĩdigne paſſus D gn nem Tactabitur,Cum,. cœperimus di
uH occidit:accuſatur. Intentio ẽ:iniuria ſororem occidiſti cere ille nõ meruit: & cõiectura eſſe
cs Depulſio E. Iure occidiſti. Quæ ſtio eſt:iure nũ occide poteſt: & finis:& lanalie cõſti
1c in Rclatioé. Illa. n. hoſtia mort uscat: fratrun tutio. Ergo accuſator ĩ defẽſiõe eius
od i Re n g. E. alinn morte lugehar ratrum igar reiß raſier Thnenarictahi
1 negligebat:me et populum rom num uiciſſe meoleſte alias coſtitutiones., Hoc pacto fit ut
n. 7 8 8. n tp h . m romanum uiciſſe moleſt lIicet relatio ſit conſtitutio.In hãcta
wee erebat. In irmatio eſt. Tamen a fratre indẽnatam ne men adhibeamusalias conſtitutões
cari nõ oportuit: ex ꝗᷓ iudicatio fit. Cum Horatia fra- duobusmodis- vel circapiona 5
r.0ů 1. „., us rci quo animo rit: 1
tram morte negligeret:hoſtiũ lu geret: fratris et po- ſonã illã in quã reus träſfert crimen.
10, puli Romani uictoria non gauderet:oportuerit ne eã Poſt hæc igr tractãda ipa latio cri
n fratré indénatä necari oenere mis. pceptis ab eodé ſubiectis cui
iis a Tratre in enata necari. Hocĩ genere cauſæ primũ: ſi uls facile ẽ recognoſcere. Vſq; ad illã
. gdex cæteris dabitur cõſtõnibus ſum opoxrtebit: ſicut partẽ ꝗᷓ ſempꝑ ſicut ĩ ſupiore pᷣcepto
—

traditũ ẽ propoſitionem habet ſi

deliberatiuã: quæ ex utilitatis höe
ſtatiſque partibus quid agẽdũ ẽ qſi
res i cõſultatiõe ſit: declarat. Defen

ſor habebit cũcta cõtraria, Sed ici

dẽtes conſtitutiones: aliæ fueriĩt oĩa
ex earũ diuerſa parte tractabit.Iẽtꝑp

praæcepta cõuertendo modũ ad ſuã

partem argumentando deducit euũ

lociscõibus tã accuſatori:ꝗᷓ defenſo

ri datis: quos ipſe ſupponit. Poſteaſi

qua facultas exrit ãte relationẽ crimi
nis: & eius argumenta cæteris conſti

tutionibus accuſator & reũ onerare

debebit:& illũ defẽdere in quem re

us traſfert crimé. Nãcq; dici pot qc-

feciſti: nõ hoc ammo feciſti. Quod

eelſkalterius conſtitutiono demnde &
ille quẽ meruiſſe dicis autnõ meru

itiaut nõ hoc pacto meruit. Quod

utiq; aliaꝶ eſt cõſtitutionũ. Ita ãteꝗᷓ
ex præceptis relationisaliquid agaz
mus conſtitutionibus reliquis: & eir

ca rei perſonã utipoſſumusait eũ ar

gnamus:& circa pſonam eius: ĩ quẽ

crimẽ tranſfert:ut eũ defẽdẽtes reũ

accuſare poſſlumus. Poſtea traſlatio
nis uti partibus: præſcriptione, Nõ

tibi. n. I cuit occ dere. Demde negar
audiri oportere: ut dicamus hedie

audiendus tu mi es? Siquidem tu

Illam quã pumtus es audire noluiſti

Et idquod iudicatum non ſit ꝓ ifec

tohaberi oportere, Mentiris: quod
dicis ſororẽ fleuiſſe: quia non eſt in
de iudicatum. Nuũc apud iudices ac

cuſent:quam ſine iudicibusipſi con

demnarit, M crimé ingens poſtea
ꝗᷓ pœnas ſũpſiſti de ſoror᷑. Ac ſiidẽ
facere ipſe ꝗ nunc accuſat: ualuiſſe:

ne hocquidem ipſo quicꝗᷓ opus fuiſ

ſe iudicio: ut & hic qui Horatium
aceuſat potuiſſet ſine iudicio il/
lam quaſi peccantem occidere.

in comparatione præceptum eſt Poſtea ſi qua facultas
crit per alquã cõſtitutionẽ illum ĩ quem crimen trãſ

fertur defendere. Deinde leuius eſſe illud: quod in alte
rum peccatum reus trãſferat:quam quod ipſe ſuſcepe
rit. Poſtea tranſlationis partibus uti:et oſtẽdere a quo
et per quos:et quomodo:et quo tempore:aut agi:aut
iudicari:aut ſtatui de ea re cõueperit:ac ſemul no opor
tuiſſe oſtendere ante ſuplicium: quam iudicium inter
poncre Tum leges quoque et iudicia demonſtranda
ſunt?: per quæ potuerit id peccatum: quod ſpõte ſua re
us punitus ſit moribus:et iudicio uindicari. Deinde ne

gare debebit: audiri oportere id quod ĩ criminibus cõ

feratur. De quo is ipſe ꝗq conferat iudicium fieri nolu
erit:et ig quod iudicatum nõ fit pro infecto haberi
oportere. Poſtea ĩpudentiam demoõſtrare corũ qui eũ
nuũc apud iudices accuſet: quem ſine iudicibus ipſi cõ

dẽnarint:et de eo iudiciũ faciant:de quo iã ipſi ſuplici
um ſupſerit. Poſtea perturbationẽ iudicii futuram di

cemuset iudices lõgius quam poteſtatẽ habeatur pro
greſſuros: ſi ſimul et de reo:et de eo quẽ reus arguat iu
dicarint. Deinde hoc ſi conſtitmutum ſit: ut peccata ho-

mines peccatis: et iniurias iniuriis ulciſcantur: quantũ
incẽmodorum conſequatur. Ac ſi idem facer ipſe qui
nũc accuſatualuiſſet: ne hoc quidem ipſo quicquam
opus fuiſſet iudicio. Si uero cæteri quoque idẽ faciant
omnino iudicium nullum futurum. Poſiea demõſtra
bitur he ſ iudicio quidem illa damnata eſſet: in quam
id crimen ab reo conteratur: potuiſſe hunc ipſum de il

la ſuplicium ſumere. Quare eſſe indignum eum qui:
ne de dammta quidem pœenas ſumere potuiſſet:de ea

ſuplicium ſumpſiſſe: quæ ne adducta quidem ſit ĩ iu-

dicium. Deinde poſtulabit: ut legẽ qua lege fecerit pro

ferat. Deinde quemadmodum ĩ comparatione præci-
piebamus ut illud quod comparabatur extenuaretur
ab accuſatore quammaxime ſit in hoc genere oporte
bit illius culpã in quem crimen tranſferetur cũ huius

maleficio qui ſe iure feciſſe dicat comparare. Poſtea

demonſtrandũ ẽ nõ eſſe illud eiuſmodi: ut ob id occi

ſio fieri cõueniret. Extrema ẽ: ut ĩ cõparatiõe aſſũptio

iudicatiònis:et de ea ꝑ amplificationẽ ex deliberatõis
præceptis dictio. Defenſor autem quæ per alias conſti

tutiones inducentur: ex his locis qui traditi ſunt ĩfir
mabit. Ipſã autem relationem comprobabit:primum

augendo eius in quem ferret crimen culpam et audaci

am:et quammaxime per indignationẽ: ſi res ferret iũ-
cta cum quæſtione ante oculos ponendo. Poſtea leui
us demonſtrãdo reum punitum:quam ſit ille promeri

tus:et ſuum ſupplicium cum illius iniuria conferendo

Deinde oportebit eos locos qui ita erũt ab accuſatore
tractari ut vefelli:et contrariam in partem cõuerti poſ-
ſint. Quo in genere ſunt tres extremicontrariist õni/

bus infirmare. Illa autẽ accerrima accuſatorum crimi-
natio per quam perturbatiõem fore omnium idicio-

vũ demonſtrant:ſide indẽnato fupplicii ſumendi po-
teſtas data ſit leuabitur. Primũ ſi eiuſmodi demonſtra

bitur iniuria:ut non modo uiro bono:uerum ctiã ho

mini libero uideatur non fuiſſe tolleranda. Deinde ita

perſpicua:ut ne ab ipſo quidem qui feciſſet in dubium

uocaretur. Deinde eiuſmodi: ut in ea is maxime debu⸗

rit animaduertere: qui animaduerterit: ut non tam re-
Qum:non tam fuerit honeſtum:in iudicium illam rẽ
peruenire quam co modo atq; ab eo uindicari quõ et
abquo ſit uindicata. Poſtea ſic rem fuiſſe apertam. ut
iudicium de ea re fieri nihil attinuerit. Atq; hic demõ
ſtrãdum eſt rationibus et rebus ſimlibus per multas

ita atroces et perſpicuas res eſſe: ut de his non mõ non

neceſſe ſit:ſed ne utile quidem quĩ mox iudicium fiat

expectare. Locus communis accuſatoris ĩ eũ qui cum

id quod arguitur negare non poſſittamen aliquod ſi

bi ſpei comparet ex iudiciorum perturbatione. Atʒ

hic utilitas iudiciorum demonſtratio: et de eo conque
ſtio qui ſupplicium dederit indemnatus in eius autem

qui ſumpſerit audaciam et crudelitatem indignatio.
Ab defenſorc in eius quem uultus ſit audaciam ſui cõ

queſtione:rem nõ ex nomine ipſius negocii ſed ecõ⸗
ſilio eius qui fecerit: et cauſa: et tempore conſiderari
oportere: quid mali futurum ſit: aut ex iniuria: aut ex
ſcelere alicuius:niſi tanta et tam perſpicua audacia ab
es ad cuius famam: aut ad parentes aut ad liberos per

Si ſero cxteri uoæq;: idem faciãt: oĩo
iudiciũ nullũ futurum. Foritici ſy
logiſmi fecit formà qui in infinitũ

ſemper de ĩtecta rei definitione por
reit:utgranum: cumulus: aceruus:

Occidit Horatius: Occideret accu/
ſator.lta ſemp ſine iudicio erit pe/

na: potuiſſe hunc ipſũ de illa ſume/
rẽ ſupliciũ:quaſi de ſorore. Et de ea
per amolificationẽ ex deliberatiõis

præceptis dictio: ut dicas iuſtũ: ho/
neſtũ utile: uel cõtra: quæoĩa i deli
beratõis præceptis rractãt᷑: ut refel/
Ii & in contrariã ptem cõuerti poſũt
ut cum ſupra uerbi cã dictum ſit ab
accuſatore: non debuiſſe a fratre in
terfici ſororem. Dicat hic magisafra

tre delwiſſe: utne ab ipſo quidem
feciſſet in dubium uocaret᷑. ut nega
re nõ poſſet quod admiſiſſet: ꝙ hæc
uictoriam romanam lugeret: ex iu/
diciorum perturbatione quoniam
non erat occiſa iudicio: quæ occiſa ẽ

tinuerit:ad aliquam rem quam carã eſſe omaibus: aut

neceſſe eſt: aut oporteret eſſe fuerituindicatt.

„
⁹
°
⁶

60

Bryßmotio criminis eſt cum

eeius intentio facti quæ ab
aaguerſario infertur in ali
umꝛaut in alilud demoue/
tur. Definitio. Hæc terria ſpeciesa/
ſumptiuæ qualitatis remotio crimi
nisdicitur quæ definita eſt ſic. Cum
intẽtio facti remoueretur: uel in ali
um: uel maliud.ipſa autem remotõ
nunc rei eſt:nunc cauſæ. Sed ſi cau/

ſa remouetur: uel ĩi hominem remo
uetur: uel in rem. Smautem res re/
mouetur: tantum in hommiem re-

mouetur: uel ab homine cauſæ re/

motionem in hominem docuit per

exemplum de legato rhodiog cau/
ſlæ remotionem in rẽin eodem exẽ/
plooſtendit cum dixit morgio quæ
ſtore ſi legatus uiaticum non acce⸗/

piſſet. Verum præcepta tradidit ꝗq/
bus uteretur accuſator cum argue/
ret eum qui cauſam facti in hominẽ

remoueret. Et eſt primum: utaccu/
ſator eum defendat in quem eulpa

remouetur. Sed ſi hoc non potuerit

dicat hoc iudicium aliud eſſe illud
aliud deide dicat unicuiq; ſuũ eẽof

ficium hunc non potuiſſe peccare.

Illum rerum eſſe poſſe non debere
tamẽ cõlungi defẽſionẽ huius cu il
lius accuſatione ·Hæc in remotionis

partibus integris complẽdis accuſa

toris ſunt.ODefẽſoris aut hæcprimũ
ut quæcũque accuſator ex aliis cõſti
tuitonibusargumenta feceritſoluat
demde accufet eũ cuius cauſa pec/
caſſe dicit. Deidne doceat ſe aliter
facere:nec potuiſſe:nec debuiſſe nõ

potui ſſe:exutilitatis partibus:nõ de

buiſſe ex honeſtatis. de utroque aut
in deliberatiuo genere tractabit. dei
de dicat a ſe oĩa facta eẽ quæ facere
potuerit. Percurret oĩa uitæ ſuæ pte

ritæ dicta: facta: cõſilia: ut ꝓbet ſuã

nõ fuiſſe culpã cũ hocnõ impleue/
rit: cũ uero cãnõ in homimnem: ſed ĩ
rem remouet: oia eadem præcepta
accuſatoris & defẽſoris erũt. Excep/
ta uel accuſatione hoĩs in quẽ remo
tio fit. uel defẽſione rei. Remotiocũ
fit dedit exẽplũ de adoleſcente qui

porcã tenuit, Remouet enia ſe factu F 11
quam cõuenerit factum ſit culpa id alterius accidiſſe.

& dicit non fuiſſe ſuæ poteſtatis.

paratim illum ſicut hunc accuſari oportere:et nõ cum

ꝗbusẽ neceſſitudinis uis iplicata demõſtrabit. Quod

nõ debuerit: ex honeſtate con ſiderabitur. Deutroq; di

d—

—

Eñmotio criminis eſt:cũ eius intẽtio facti G .

r ab aduerſario ĩfertur ĩ aliũ:aur in aliud demo
auuetur. Id fit bpartito. Nã tũ cã:tu res ipſa re-
mouetur. Cãæ remotionis:hoc nobis exẽplo ſit Rodii

quoſdã legarũt Athenas. Legatis ꝗᷓſto res ſũptũ quẽ

oportebat dari nõ dederunt. Legati profecti nõ ſunt.
Accuſantur. Intẽtio eſt. Proficiſcj oportuie. Depulſio

ẽ. Non oportuit. Quæſtio ẽ. Oportueri tne. Ratio eſt.

Sumptus. n. qui de publico dari ſolet: is ab quæſtore

non ẽ datus. Infirmatio eſt. Vos tamẽ id quod publi

ce uobis datũ era t negocii conficere oportebat. Iudi .

catio eſt:cum is qui legati erat ſumptus qui de publico
debebatur non daretur:oportuerit necos conficere ni

hilominus legationem. Hoc in genere primum ſicuti
cæteris: ſi qꝗd aut ex cõiecturali: aut ex alia conſtitutio
de ſumi poſſit:uideri oportebit. Deinde pleraq; ex cõ⸗
paratione: et ex relatione criminis: in hanc quoq; cau

ſam conuenire potuerunt. Accuſator autem illũ cuius
culpa id facum reus dicet:primum ſi poterit defendet
Sin minus poterit negabit ad hoc iudicium illius: ſed
huius quem ipſe accuſet culpam pertinere: poſtea di-
cet ſuo quẽq; officio cõſulere oportere: nec ſi ille peccaſ S

ſet hunc oportuiſſe peccare deinde ſi ille deliqueritſe

.

huius defenſione cõmungi illius accuſationẽ. Defeſor

autem cum et cætera ſi qua ex al is incident cõſtitutio-

nibus pertrctarit:de ipſa remotione ſic argumentabi
tur. Primum cu us acc derit culpa demonſtrabit. Dei-
decum id aliena culpa accidiſſet: oſtẽdet ſe aut nõ ps
tuiſſe: aut non elebuiſſe d facere quod accuſator dicat
Quod nõ potuerit: ex utilitatis partibus

ſtinctius in deliberatiuo genere dicetur. Deinde oia fa
da eſſe ab reo quæ in ipſius fuerint ptãte quod minus

Deinde in alterius culpa exponẽda demonſtrandum
eſt quantumuoluntatis et ſtudii fuerit in ipſo:et id ſi
gnis confirmandum huiuſmodi ex cætera diligentia
ex ante factis:aut dictis:atq; hoc ipſiutile fuiſſe facere
iutile ãt nõ facere:et cum cætera uita fuiſſe:hoc magis
cõſentaneũ quã quod ꝑpꝑ alterius culpã nõ fecerit. Si
at nõ in hominum certum:ſed in rem aliquam eauſa

Enm
eate
er
locs
ent⸗

e

leno
ute,

. r.
i

l

dimouebitur: utin haceadem re: ſi quæſtor mortuus
eẽt et iccirco legatis pecunia non data eẽt:accuſatione

alterius et culpæ depulſiõe dempta cæteris ſimiliter uti

locis oportebit:et ex cõceſſionis partibus quæ cõueni⸗

ent aſſumere:de quibus poſt uobis dicendũ erit. Loci

autem communes idem utriq; fere qui ſuperioribus aſ
ſumptiuis ineident. Hi tamen certiſſime accuſatoris fa
cti indignatio. Defenſoris cum in alio culpa ſit:aut i ip
ſo nõ ſit:ſupplicio ſe rerũ affici nõ oportere.Ipſius aut
rei fit remotio:cũ id quod datur crimini negat neq;
ad ſe:neq; ad officiũ ſuũ reus pertinuiſſe: nec ſi quod

ĩco ſit delictũ ſibi attribui oportere. Id cauſæ gẽus hu

iuſmodi. In eo fœdere quod factũ ẽ quondã cuũ ſãniti

bus: quidam adoleſcẽs nobilis porcam ſuſtingi tiuſſu
impꝑatoris. Fœcere aũt ab ſenatu ĩprobato et imperato

re ſãnitibus dedito:ꝗdã ĩ ſenatu eũ quoq; dicũtꝗ por-. &culpæ depulſione adempta: cæte⸗

cã tenuerit dedi oportere.intẽtio ẽ. Dedi oportet. De-
pulſioẽ. Nõ oportet.Quæſtio:ẽ oporteat ne.Rõẽ.Nõ

n. meũ fuit officiũ nec mea ptãs:cũ et id ætatis et priua

tus eſſem:eteſſet ſumma cũ auctoritate et ptãte impe/

rator quiuideretut ſatis honeſtũ fœdus feriretur. In

firmatio eſt. Aut.n.quoniã particeps tu factus es ĩ tur

piſſimo fœdere ſumæ religionis deditæ cõuenit. ludi
catio. Cum is qui poteſtatis nihil habuerit iuſſu impe-

ratoris in fœdere ct in tãta religionce interfuerit: dedẽ?
dus ne ſit hoſtibus nec ne. Hoc genus cauſæ a ſuperio

re hoc differt:quod in illo cõcedit ſe reus facere opor-

cui rei aut homini cãm attribuit quæ uoluntati ſuæ fu
erit ĩpedimento ſine coceſſionis partibus. Nam eorum
quædã maioruis ẽ quod paulopoſtiĩtelligetur. In hoc

facere:uelnon facère. Hic naſcit᷑ il/
lIud nouum:ut fiat remotio rei non
in hominem ſed abhomine: & exi/
ſtat conſtitutio ab accuſatore cum
dièitur. Quod feciſti: non tu facere

debuiſti: Exemplum dedit de præ/

tore qui cum conſules deberent:ipo⸗
pulum ad arma cõuocauit: hic præ
cepta dat uti exprimamus quid cu/
iuſq; ſit poteſtatis:quid officii ex uti

litatis partibus & hõeſtatis: & ut hoc
probemus exemplis: deinde adiun/

git locos cõmunes:ſi ꝗ eſſe poſſunt:

aut indignationis: aut conqueſtionis

ut uterq; ſibi ꝓ ſuis partibus ſumat
in alium: aut in ahlud demouetur:
aut in perſonam: aut in rem de utrro
q; diſtinc& us:& de honeſto:& de uti
Ii.Si non in hominem certum: ſed ĩ
rem aliquam cauſa demouetur. hu

cuſq; in perſonam: nunc in rem cau/

ſa remouetur. Accuſatione alterius:

ris ſimaliter uti locis oportebit. In

tua depulſione. Reliqua talid per/ſe

uerant in rem:qualia fuerunt in per
ſonam. lIpſinsautem rei fit remotio:

cum id quod datur crimini negatne
q; ad ſe:neq; ad officium ſum reus p
rtinuiſſe. Nunc remotio rei. Nam ſu
pra cauſæ docuit remotionem:& in

ominem & in rem:ſed remotio rei
tantum in hominem fit:& fit duo/
bus modis. Nã nunc remotio fit rei
ab eo qui reusẽ:nunc remotio fit rei
ab eo q accuſatorẽ:quod erit nouũ:
ut ſtatus abaccuſatore naſcatur.At/⸗

q; in hocgenere remotiuæ cõſtitutio
nis ubi tantum res nõ cã remouetur.

tuiſſe id quod fieri dicat accuſator oportuiſſe: ſed ali

autem non accuſare alterum: nec culpam in aliũ traſ

ferre debet: ſed demõſtrare eam rẽ nihil ad ſe:neq; ad

poteſtatẽ: neq; ad officiũ ſuum pertinuiſſe: aut pertine

re. Atq; in hoc genere hoc accidit noui: quod accuſa⸗

tor quoq; ſæpe ex remotione criminationem conficit

ut ſiquis ceũ accuſet qui cũ prætor eẽt ĩ expeditionẽ ad

arma populum uocarit: cũ cõſules adeſſet. Nã ut ſupe

riore exemplo reus ab ſuo officio ac poteſtate factum

dimouebat:ſic in hoc ab eius officio: ac poteſtate qui H
aceuſator: ipſe accuſator factum remouendo hacipſa

ratione cõfirmat accuſationẽ:ĩ hac ab utroq; ex oĩbus .
utilitatis partibus: exemplis: ſignis ratiocinãdo quid
V ed

Onceſſio eſt per quam nõ
c factum ipſum ꝓpbatur ab
reo: ſed ut ignoſcatur id
petitur. Quarta ſpecies ẽ
in aſſumptiua qualſitate conceflio.
Hanc definit ita: cum non factum
purgamus: ſed ut ignoſcaturprimus
Hanc partitur in duo:in purgatio⸗
nenu& deprecationem. Et purgatio
nem definit ita:cumnõ factum pur
gamus ſed uoluntatem. Id fieri di/
cit tripliciter. Si aut imprudentes fa
ciamus:aut caſu: autneceſſitate. Im
prudentiæ dat exemplum de uitu/
. immolato. Item caſut de eo: qui
hoſtias præſto non habuit ad diem
certum. Item neceſſitatis de roſtra/
ta naui in portu ubi non ecebat in/

uenta. Hæc tria exempla iccirco iun

Cta poſuit:quia eorum omnmium ſi/
milis præceptio eſt. Nanq; ut & in
ſuperioribus: ita & hic primum con
iecturaliter agendum abaccuſatore
Vt id quod reus negat ſe uaſluntate
feciſſe:conſilio factum doceat acuo
luntate. Deinde ſubiungit fimitiui
ſtatus tractatum. Qui ut ſupra do/
cuit quad ruplex eſt: definitio bre/
uis. Aſtrictio definitionis. Et tertio
loco ſi aſſerit deductio eſt definitio
nisad ſpeciem: ſi uero non aſſerit: ſe
paratio definitionisa ſpecie. Quar/
to loco:deſtructio definitionis par/
tis aduerſæ. Verum hicomiſſa de
ſtructione definitionispartis aduer
ſæ:ireliqua tria cõplebuntur. Vt bre
uiter definiat caſum: imprudentiã:
neceſſitatem. Deinde adiungatad ꝓ
bationem definiticnis perexempla.

cuiuſq; officii iuris: ptãtis ſit quæri oportebit: et fuent
ne ei de quo agitur:id iuris officii ptãtis attributũ nec
ne. Locos autem cões ex ipſa re ſi quid indignationis

ac cõqueſtionis habebit ſumi oportebit.

De conceſſione.
Onceſſioẽ ꝑ ꝗᷓ nõ factu ipſũ ĩprobatur ab reo
c ſedut ignoſcatur id petitur. Cuius partes ſunt
pQduæ: purgatio: et deprecatio. Purgatioẽ ꝑꝗᷓ
eius ꝗ accuſatur nõ factu ipſum:ſed uolũtas defend-

tur. Ea het partes tres: Imprudẽtiã: caſum: Neceſſitudi

nẽ. Imprudẽtia Ecũ fuiſſe aligd is ꝗ arguitur negatur

Vt apud quoſda lex erat:ne ꝗs dianæ uitulũ iĩmola-

ret. Nautæ ꝗdã cũ aduerſa tẽpeſtate ĩ alto iactarentur.
S “SSðůZ e r. e e e
. uouerũt ſi eo portu quẽ cõſpiciebãt potiti eẽnt: ei deo

ꝗ ibi eẽt ſe uitulũ ĩmolaturos. Caſu eratĩco portu pha
num dianæ eius qui uitulum immolare nõ licebat. Im
prudentes legis cum exiſſent uitulũ immolauerũt. Ac
cuſantur. Intẽtio eſt. Vitulum ĩmolaſtis ei deo cni nõ
licebat:depulſio eſt in conceſſione poſita. Rõẽ:neſci/
ui nõ licere. Infirmatio ẽ. Tamen quoniã feciſti quod

nõ licebat:ex lege ſupplicio di gnus es. Iudicatio ẽ cũ

id fecerit quod nõ oportuerit:et id nõ oportere neſcie
rit ne ſit ſupplicio dignus. Caſus ãt ĩfertur ĩcõceſſionẽ
cũ demõſtrabitur aliꝗᷓ uis fortunæ uolũtati obſtitiſſe
ut in hac, Cum lacedæmoniis lex eẽt: ut hoſtias niſi ad
ſacrificium quoddam redẽptor præbuiſſet capitale eſ
ſet:hoſtias is quĩ redemerat cum ſacrificii dies inſtaret
in urbem enagro cœpit agere:tum ſubito magis com
motus tempeſtatibus fluuius eurotas is qui ꝑꝑ lacedæ

monem fuit: ita magnus et uehemẽs factusẽ: ut eo tra

duci uictimæ nullo mõ poſſent. rcdemptor ſuæuolũ-
tatis oſtendẽdæ cauſa hoſtias cõſtituit omnes ĩ littore
ut qui trãſflumẽ eẽntuidere poſſent. Cum omnes ſiu
dio eius ſubitam fluminis magnitudinem ſcirent fuiſ
ſe impedimento:tamẽ quidam capitis accerſierunt. In
tẽtio eſt. Hoſtiæ quas debuiſti ad ſacrificiũ præſto nõ
fuerunt. Depulſio ẽ cõceſſio. Ratio.Flumẽ enĩ ſubito

accreuit:et ea re traduci nõ potuerunt:Infirmatio ẽ ta

men quoniam quod lex iubetnõ factum ẽ: ſupplicio

dignus es. Iudicatio ẽ. Cum in ea re contra legem redẽ

ptor aliquid fecerit qua in rei ſtudio eius ſubita flumi-

geo

ue

hectl
Wnen
olr
100
ume
unge
lan
N
lin⸗
nit
ſhi⸗
Ttoni
Ter
Dud
bhi
lule
mn-
kuir
bß⸗
luso
ceſſn
unar
idebi
ctione
fmort
nior
Noeel
d
in
inl⸗

etben
Atüner
ationis

urire⸗

.
7
1
3

H

.

7.

N
Tenar.

cidod

phe
ln
in A
un
l⸗
toel
rnelar
Aore
rle
gnühal
nun
lre
con
D
lood
rucl⸗
lte
Glu

rbul

lS

.

iſhi⸗

en

uni

ſſet,
C⸗

nis obſtiterit magnitudo: ſuppliciis dignus ne ſit. Ne
ceſſitudo autem infertur cũ iri ꝗᷓdam reus id quod fe-
cerit feciſſe defenditur: hoc modo. Lex eſt apud Rho
dios: ut ſi qua roſtrata in portu nauis deprehenſa ſit

publicetur. Cũ magna alto tempeſtaseſſet uis uento

rum inuitis nautis Rhodiorum in portũ nauim coe-
git. Quæſtor pauim populiuocat. Nauis dominus ne
gat oportere publicari. Intentio ẽ. Roſtra nauis in por
tu deprehenſa eſt:depulſio eſt conceſſio. Ratio. Viet
neceſſario ſumus in portum coacti. Infirmatio eſt. Na
uimex lege tamen populi eſſe oportet. Iudicatio ẽ. Cũ
roſtra tam nauim in portu deprehenſam lex publica-
rit. Cũq; hæc nauis ĩuitis nautis ui tempeſtatis in por-
tum coniecta ſit oporteat ne eam publicari. Horũ tri-
um generum iccirco in unum locum contulinſais exẽ-
pla:quod ſimilis in ea præceptio argumẽtorum tradi-
tur. Nam in his omnibus primũ ſi quid res ipſa dabit
facultatis:cõiecturam induci ab accuſatore oportebit
ut id quod uolũtate factum negabitur cõſulto factũ
ſuſpitione aliqua demonſtretur. Deĩde inducere diffi
nitionẽ ſuſpitionẽ neceſſitudinis:aut caſus:aut ĩprudẽ

tiæ et exempla ad eam diffinitionẽ adiũgere: in qbus
8 4

prudentia fuiſſe uidea ur:aut caſus:aut neceſſitudo:ct
ab his id quod reus ĩferat ſeparare:et id oſtendere dif-
ficile: quod leuius: facilius:non igauorabile: no fortui-
tum:nõ neceſſariũ fuerit. Poſtea demonſtrare potuiſ-
ſeuitari:et hac ratione prouidere potu ſſe: ſi hoc aut il
lud feciſſet: aut ne ſic feciſſet præcaueri:et di initioni
bus oſtendere non hanc ĩprudentiã:aut caſum:aut ne
ceſſitudinem.ſed inertiam:negligentiam: ſatuita tẽ no
minari oportere. Ac ſi quã neceſſitudo turpitudinem
uidebitur habere oportebit per locorum cõium impli
cationem redarguentem demonſtrare quid uis perpe
ti mori deniq; ſatius fuiſſe quam eiuſmodi neceſſicu-
dini obtemperare. Atq; tũ ex his locis de quibus ĩ ne-

gociali parte dictũ ẽ: iuris et æquitatis naturam opor

tebit quærere:et quaſi ĩ abſoluta iuridiciali per ſeĩ hoc

ipſum rebus omnibus ſeparatim cõſiderarc. Atq; hoc

in loco ſi facultas fuerit exẽplisuti oportebit:quibusĩ

ſimili excuſatione non ſit ignotum:et contentõe ma-

gis illis ignoſcendũ fuſſſe: et ex deliberatiõis partibus

tur pe aut ĩutile eſſe cõcedi eã rẽ quæ ab aduerſario cõ

m iſſa ſit et per magnũ eẽ:et per magno futurum detri

Tertio loco ſepareta definitione qdᷣ
reusfecit: & id oſtendat eẽ diſſimile
qcd ſit eius facinus:nõ ignorabile:nõ
fortuitum:nõ neceſſariũ demõſtra
bit:poſt hæc potuiſſe uitari:potuiſ/
ſe ꝓuideri. Et id doceat quẽadmo/
dum deinde adiungat accuſator al
teram defimtionem: per quam noĩa
alia ſupponat imprudentiæ: caſii:
neceſſitati. Inertiam: negligẽtiã: fa
tuitatem, poſt hæc illud adliicit uti
excutiamusne forte neceſſitas habu
erit turpitudinẽ. Vt diſputari poſ⸗
ſit mori meliusfuiſſe:ne tantã tur/
pitudinẽ ſubiremus.Poſt hæc dicit
adiungendum eſſe tractatum de iu
ris & æquitatis natura de qua & ĩ ne
gociali qualitate tractatũ ẽ,. Et ma/
xĩe ĩ abſolata iuridiciali:quæ duæ
qualitates ſolis uidentur diſtare tẽ/
poribus:nã rerum tractatu eod ẽ cõ
tinẽtur: Poſt hæc dicit adiungenda

e exempla:ſi tñ facultas dabit in ꝗbus
doceans ſimili de cã neſcio ꝗbus

ueniã non eẽ conceſſam: & adiunga
mus illis fuiſſe magis tribuendam.

poſtrẽo ex ptibodel beratõis: turpe mento:ſi ea tes ab his:qui poteſlatem habent iudican

& iutile doceamuseẽ cõcedii& ma/
gnũ picul u futuꝶ cũ tãta resadmiſ

ſa litiſi n fuerit a udicibo uidicata.

cõtra hæc defẽ ſor cõuerſiõe ut ho
rũ. Maxie ât ut defẽdat uolũtatẽ: &
augeat qd uolũtati fuit iped/niẽto:
&' doceat nihil aplius ſe potuiſſe fa⸗
cer̃ ꝗᷓ fecit: dein ĩdicat locũ cõem uo

di neglecta ſit. Defenſor autem cõuerſis omnibus his

partibus poterit uti. Maxime autem ĩ uolũtate defen
denda cõmorabitur:et in ea re adaugẽda: quæ uolun

tati fuerit im pedimẽto:et ſe pluſꝗᷓ fecerit facere no po

tuiſſe:et in omnibus rebus uolũtatem ſpectari oporte-

Iũtatẽ expectari oportere, deĩde cõ

—

qſtiõem:cũ culpa car̃a tiſe affici ſup
plicio cõem hoĩumeẽ ĩfirmitatẽ. Lo
ci uero cões accuſatoris hi fũt ĩ eũ ꝗ
cõfitet & alteri peccãdi licẽtia tribui
itur:ſi nõ de facto: ſed de uolũtate qᷓ
rat᷑ Oefenſoris cõqõ ẽ de calamitate
ꝓñ culpa ſua ſed ui maiore pecarit.
Alter locus de fortunæ prate & ifir/
mitate hoĩum. Tertius cus aium
nõ euẽtũ cõſiderari. Poſt exẽpla at/
q; tractatus admonet: qd ĩ oĩbus exẽ
plisſupra poſitis leges ſint. Vn neceſ
ſario ĩciduůt tractatus ẽt legales: ſed
hoc negat eẽ miranduũ: ꝙ cag ſaꝑ ge
nera qdà ſimpliciter explicant: qdã
cõiũcta ſunt.Vn ꝗ oĩia pcepta cogꝑno
uerit: ꝗcqd pſpexerit ĩ excplo traſla
tõe locoꝶ neceſſaria pſequet. Nãcũ

hic & leges ſint neceſſario:quæ legũ

pcepta ſũt cõplere debemus:de qbo
poſt dicet. Nuũc tm ea pcepta poſuit
quæ cõceſſiõn:de qᷓ tractatus erat cõ

uenirẽt. Si ꝗd res ipſa dabit faculta

tis cõiectura ĩduciabaccuſator̃ opor

tebit:iut dicat accuſator ꝑ cõiecturã

aut prudẽter feoſſe: aut nõ caſu fe/
ciſſe: aut nõ neceſſitate:ſed uolũta/
te feciſſe. Atq; tũ ex his locis iurisat.-

æ tatis naturã oportebit quærere . — . . 2 „„
Ectan⸗ b uzierc plis conceſſionis ineſt omnil us ſcripti cõtrouerſia ea

Et qſi ĩ abſoluta ꝓ uridiciali ſe hoc

ipᷣm ab rebus oibus ſeparatim coſi/

derare: qm cõuenit negociali abſolu
ta qlitas tractata rebus: & diſtat tm/
mõ tpe: qa negocialis de futuro iu/
ſto agit. Abſoſu ta de pᷣterito: ſi aut ĩ
his: aut ĩ aliis exẽplis ſcripti quoq; cõ
trouerſiã adiũctãà uidebit. Hoc p̃ce

pto oſtẽdit icidere ſemꝑ legalespoſ

ſe controuerſias cõſtitutionibus prĩ
cipalibus: necaliqndo legales ſtatus

poſſe exiſtere principales. Depᷣcatio

E in ꝗᷓ nõ defenſio facti: ſed ignoſcẽ/
di poſtulatio cõtinet: hoc genus uix

ĩ iudicio ꝓbari põt. Secũda parscon

ceſſioms Pcati⸗ ẽ. Hanc defimuit
ita cũ nõ factũ defendimus: ſed ap/

te:et ſe conuici non poſſe:quod non abſit a culpa:et ex
ſuo nomine communem hominum iĩfirmitartẽ poſſe
damnari:Deinde nihil eſſe idignius: ꝗᷓ eum qui culpa

careat ſuplicio non carere. Loci autem communeshi
ſunt accuſatoris in confeſſione et quanta poteſtas pe
candi relinquatur:ſi ſemel inſtitutũ ſit: ut non de fa-

cto:ſed de facti cauſa queratur. Defenſoris eſt conque
ſtio calamitatis eius qui nõ culpa:ſed in maiori quãdã
accide:et de fortunæ poteſtate: et hominũ infirmi-
tate: et uti ſuum animum non euentum conſiderent
In ꝗbus omnibus conqueſtionem ſuarum erũnarum
et crudelitatis aduerſariorũ indignationẽ ineſſe opor
tebit. Ac neminẽ mirari cõueniet:ſi aut ĩ his: aut ĩ alns
exẽpli ſcripti quoq; controuerſiam ad unctam uide-
bit. Quo de genere poſt erit nobis ſeparatim dicẽdũ
Propterea quod quædam genera cauſarũ ſimplic ter:
ctex ſua ui cõſiderãtur. Quædã autẽ ſibi aliud quoq;

aliquod cõtrouerſiæ genus aſſumũt Quar̃omnibus
cognitis non erit diffic lenn unãquãq; cauſam tranſ

ferre:quod ex eo quoq; genere conueniet: ut : his exẽ-

quæ ex ſcripto:et ſententia nominatur:ſed quia decõ
ceſſione loquebamur in eam præcepta dedimus. Alio
autem locade ſcripto et ſententia dicemus. Nunc in
alteram conceſſionis partem conſiderationem intẽde

mus. Deprecatio ẽ:i qua nõ defenſio facti:ſed ignoſcẽ

di poſtulatio cõtinetur. Hoc genus uix ĩ iudicio proba

ri põt:ideo quod cõceſſo: peccato difficile ẽ abeo qui

peccatorũ uindex eẽ debet: ut ignoſcat impetrare:qua

rc ꝑpte eius generis cũ cauſam nõ ĩ eo cõſtituerisuti lice
bit:ut ſi pro aliquo claro:aut forti uiro cuius in remp.

multa ſint beneficia dicer̃ poſſi. cũ uidearis nõ uti de

te ueniã poſtulamus: hoc ãt actõisge

nusnõ frequenter incurrit ĩ uidiciis

ſed in ſenatu aliquotiens: & apud po

pulu Oat exemplum uel quintinu/

mitori: uel Syphacis: ubi aperta nul

la alia conſtiuutione uema poſtula/
ta ſit. Subiungit præcepta: primo

precatione: uti tamẽ ad hunc modum. Quod ſi iudi-
ces hic pro ſuis beneficiis: pro ſuo ſtudio quod in uos

ſeꝑ habuit tali uos tempore multorum ſuorum recte

factorũ cauſa uni delicto: ut i gnoſceretis poſtularet:

tam dignum ur̃a manſuetudie: quã uirtute eus eẽt

ſuun

teto

tüdien
ndurhe
rn
Utdl
ctemi
Uhurn
ur M
malen
unehi
rlhup⸗
nieh⸗
hone

eſer⸗

REE
Klbe0.
1
mu⸗
. . △
ſccil
KW.
co
D
hisch/
Cetlaa
uche⸗
Nncn.
nme“

ue
gumle
pten⸗
zuit
Alich,
4
let
ſlnen
els

a iudices auobis hanc rẽ hoc poſtulãte impetrari. De

inde augeri beneficia licebit et iudices ꝑ locũ cõem ad
ignoſcẽdi uoluntatẽ deducere. Quare hoc genusꝗᷓ⸗
ꝗᷓ in iudiciis non uerſatur: niſi quadam ex parte:tamẽ

quia pars ipſa inducẽda nonnunꝗᷓẽ: in ſenatu aut cõ

ſiio ſæpe omni ĩ genere tractãda:in id quoq; præcep

ta ponemus. Nã in ſenatu et ĩ conſilio de Siphace diu

deliberatũ ẽ:et de ꝗnto Numitorio pulſo apud. Lopti

mũ:et eius cõſiliũ diu ductũ ẽ:et magis in hoc quidem
ignoſcẽdi ꝗᷓ cognoſcẽdi poſtulatio ualuit. Nã ſemę
animo bono ſe in populũ romanũ fuiſſe:nõ tam faci-
le probabat cũ cõicecturali cõſtitutione uteretur:quam
ut propter poſterius beneficiũ ſibi ignoſceretur:ut de
precatiõis partes adiũ geret. Oportebit igitur gũ:ꝗ ſibi

ut ignoſcatur poſtulabit: ſi ꝗᷓ ſua potert beneficia cõ⸗
memorare:etſi poterit ea oſtedere maiora eẽ:quã hæc.

quæ deliquerit: ut abeo plus boni:quã mali profectũ
eẽ uideatur. Deĩde maiorũ ſuorũ beneficia: ſiqua exta
bunt proferre. Deinde oſtẽdetur nõ odio:neq; crudeli
tate feciſſe: quod fecerit:ſed ſtulticia:aut iĩpulſu alicu-

ius:aut aliqua honeſta: aut probabili cauſa Poſtea pol

liceri et cõfirmare ſe:et hoe peccato edoctũ:et benefi-
cio eorũ:ꝗq ſibi ignouerint cõfirmatũ:oĩ tꝑe a tali rõe
abfuturuũ. Deinde ſpem oſtẽdere aliquo ſe i loco ma-
gno his qui ſibi cõceſſerint uſui futurũ. Poſtea ſi facul
tas erit ſe aut conſan guincũ:aut ẽt a maioribus:et pri-

mis amicum eẽ demoſtrabit et amplitudinẽ ſuæ uolũ

tatis:et nobilitatẽ generis eorũ: qui ie ſaluũ uelint: et
dignitatẽ oſtẽdere: et cætera ea quæ perſonis ad hone
ſtatẽ et amplitudinẽ ſunt attributa:cũ quæſtione ſine
arrogant a in ſe eẽ demõſtrabit: ut honore potius ali-
quo quã ullo ſupplicio dignus eẽ uideatur. De ĩde cæ
teros proferre:quibus maiora delicta conceſſa ſunt ac

multũ proficiet: ſi ſe miſericordẽ in poteſtate propen

ſum ad ignoſcendũ fuiſſe oſtendet: atq; ipſum illud
peccatũ erit extenuandũ:ut ꝗqᷓminimu obfuiſſe uidea
tur:et aut turpe:aut inutile demõſtrãdũ tali dé homi-

ne ſupplicium ſumere. Deide communibus locis mi-

ſericord am captare oportebit: ex his præceptis: quæ ĩ
primo libro ſunt expoſita. Aduerſarius autẽ malefacta
au gebit: nihil imprudẽter: ſed omnia ex crudelitate et
malitia facta dicet. Ipſum immiſcricordẽ ſuperbum

fu iſſe: et ſi poterit oſtẽdet ſemper inimicum fuiſſe:et
„

eius qui ut ignoſcatur poſtulat: ut
ſua beneficia commemoret: ſi qua
habuerit in uita præterita: & ea do/
ceat eſſe maiora quam eſſet factum
unQe reus eſt. deinde maiorum ſuo
rum beneficia oſtendat. Deinde di/
cat ſe non odio:neq; crudelitate fe/
ciſſe: quod fecerit: ſed ſtulticia: aut
alicuius impulſu deinde pollicea/
tur ſe alicubi profuturum: deinde
oſtendat ſe conſanguineum: magnis
ac principalibusuiris: uel amicum:
deinde amplitudinẽ ſuam& uolun
tatis & generis: & eorum uolunta/
temoſtendat:qui de ſe iudicent: &
omnia quæperſonæ amplitudinem
hon eſtamꝗq demonſtrent. Sed hæc
cum cõqoe lione potius quam cum
arrogantia. Poſt hæc adiungere ex/
empla debetin quibus doceat: aut
ſimili de cauſa ignotum multis:aut
maiora conceſſa delicta. Deinde do
ceat ſe in poteſtate item fuiſſe: & id
ignouſe quamplurimis. Poſtremo
ipſum peccatum extenuare debebit
& comparare propter paruum ad/
miſſum ſe hom nem tali honore ex
cellentem ſupplicioaffici non opor

tere: quo afficiuntur cæteri: qui ma

lora committunt.Hæc confirmare
locis communmibus: qui ad captan/
dam miſericordiam in primo libro
uidentur expoſiti. Sed contra hunc

qui dicit primum maleficium auge

bit. Deinde dicet mhil impruden/
ter factum: ſed crudeliter & immi/
ce omnia ipſum immiſericordem:
immitem: ſuperbum: inimicum
ſemper fuiſſe. Amicum nunquam
futurum & ſi beneficia protulerit il
le: qui ueniam petit his: qui contra
dicit docere debebit: cauſa alia non
beniuolentia præſtitum. Aut aliud
maius poſtea conſecutum: & hoc ma
lo beneficia ſuꝑiora deleta: aut leui
ora beneficia maleficus: aut ut ho/
nor habitus eſt benefactis ꝓ malefi
cio pœna ſumatur: deinde ut ꝑ locũ
communem dicat turpe eſſe: & in-

utile ignoſri: deinde opratum fuiſ-

ſe: ut reus aliquando fieret: & nunc
non uindicari. Poſtremo cogitare
debere quali animo circa eum fue/
rit: & quali odio. Loci communes
eius erunt indignatio maleficii: &
alter ut eorum miſereantur: qui
fortuna non malitia peccauerint.
Nam & in ſenatu de Syphace diu de
liberatum eſt.lIta hic docet poſtula/

tam eſſe ueniam per deprecationẽ.

k ii

Nam ſemper animo bono in popu/

lum fuiſſe non tam facile probabat

cum coniecturali conſtitutione ute

tur. Ita excludebatur eiuscomecti⸗
ra:qua factum negabatur: quod er/
ga Populum Romanum bono ani/
mo fuiſſet: & relinquebatur ſola de
precatio. Quoniam ergo in gene-
rali conſtitutione tamdiu propter

eius partium multitudinem com/

moranur. Omnes quatuor conſti/
tutiones cum ſuis ſpeciebus expoſu/

it. Supererat iam de controuerſus le

galibus diſputari: ſed quoniam par

t tus qualitatem ſpecies ei duas de/
derat: iuridicialem & negocialem:
ipſamq; rurſus iuridicialem diui/
dens in abſolutam & aſſunptiuam:

ſpecies ei duas dederat: juridicia/
lem ipſam ita definierat: ut in ea æꝗ

& iniqui natura aut præmii:aut po

næ ratio quæreretur: æqui & mqui
natura in omnibus expoſita eſt ſu/
pra tractatibus circa cmnes ſpecies

iuridicialis. Vnde nunc nece ſſa-
rio admonet de pœnæ ac pranni ra
tione eſſe tractandum. Quod mul
ta exiſtunt genera cauſarum ex præ

mii petitione ſimiiter & ponæ.

Nam Cicero de pra mio tantum lo
quitur:nos tamen & ad ꝓęœnæ actio

nem ratione tradita præceptum de
præmio per ſimilitudimnem tranfſfe

remus, Petuntur inquit præmia &

apud iudices: & in ſenatu: & in ali/
quo conſilio hicadmonet: quod in

ſenatu dixit: ne quis arbitretur de
del beratiuo diceéndi genere ſum/
ptum eſſe tractatum: cum de iudi⸗
ciali genere dicendiomnmis tractatus

haberetur: hoc inquit neminem mo
ueat: quomam & apud ſenatum li/

cet ſententiæ dictio ſit: qued dicen

digenus del beratiuæ conuenit: ta
men iudiciale genus dicendi eſt ex/

timandum: cum & in ſenatu licet
de probando hom: ne: mproben/
doque tractetur. Er omn noinquit

iſta tria genera cauſarũ forma qua/

dam & primogenere diſtant. Altio

re tamen & pleniore intellectu im

plicita ſibi& connexa ſuis partibus

continentur, Nam & apud iudices
de prænuo ſæpe accuſator queritur

amicum fieri rullo modo poſſe. Si beneficia proferet

reus aut aliqua de cauia facta non propter beniuolen

tiam demonſirabit: aut poſtea odium acre eſſe ſuſcep-
tum: aut lla om nia maleficiis deleta: aut leuiora bene.

ficia quam maleficia: aut cum ł eneficiis honor habi-

tus ſit:pro maleficio pœnã ſumi oportere. Deniq; tur-
pe eẽ: aut iutile ignoſci. Deinde de quo uepoteſtas eſ-
ſet ſæpe optar nt in cũ poteſtatem nõuti ſummam eſ-
ſe ſiulticiam:et cogitare oportere: quem animum ĩ eũ

„● ⸗ .
et quàmoptime habuerint. Locus autem communis

erit indignatio malefcii:et alter eorum miſereri opor

tere. Qui propter fortunam: non propter malitiam ĩ

miſer's ſint. Quoniam igitur in generali conſtitutõc
tamdiu mopter eius part um multitudinem cõmora-
Trur ne forte uarietate et diſſimilitudine rerum dedu-
us alicuius animus in quendam errorem deferatur.-

Quid etiam nobis ex eo genere reſtat:et quare reſtat
admonendum uidetur. Iuridicialem cauſam eſſe dice

bamus:in qua æqui et iniqui natura et præmii: aut po

næ ratio quæritur. Eas cauſas in quibus de æquo et ini

quo quæritur expoſuimus. Reſtat nuncut de præmio
et de pcna explicemus. Sunt enim multæ cauſæ: quæ

ex præmii alicuius pet tione conſtant. Nam et apud iu

dices de præmio ſa pe accuſatorum quæritur: eta ſena

tu aut conſilio aliquod præmium ſaæpe petitur. Ac ne
minem cõueniet arbitrari nos cum aliquod exemplũ
ponamusequod in ſenatu agatur ab iudiciali genere
exemplorum recedere. Quicquid n. de homine pro-
bando aut improbando dicitur: cum ad eam dictõem
ſententiarum quoq; ratio accommodetur: id etſi per

ſententiæ dic ionem agitur:et deliberatiuum eſt. Sed

qa de homine ſtatuitur: iudiciale eſt habendum. Om-
n no autem ꝗ diligẽter omnium cauſarum uim etna-

turam cog nouerit:cum genere primo:tum etiam for⸗

ma eas intelliget deſidere. Cæteris autẽ partibus aptas

inter ſe omnes: et aliam in aliam implicatam uidebit.
Nunce d e præmiis conſideremus. L. Licinius Craſſus

conſul quoſdam in citeriore gallia nullo illuſtri: neq;

certo duce:neq; eo nomine:ne q; numero præditos ut

digni eſſent: qui hoſtes romani populi eſſe diceren-

tur: qui tamen cum excurſionibus et latrociniis ĩfeſta
prouinciam redderent conſectatus eſt:et confecit:Ro

mam rediit. Triumphum ab ſenatu poſtulat. Hic et in

dept
gonn
ne
zon
tel⸗
ent

iß

la
ſ

.

ſn
ſte
cen
Eeſ
cul
He
ut
bus
en
n
ne⸗
hon

lee⸗

Modot
mi⸗
amt-
c⸗
a.
kle
lir
mo
Lcr
n
1l
Lere,
nele
e⸗
och

deprecatione nihil ad nos attinet: ratõibus et infirma
tionibus rationũ ſupponendis ad iudicationem perue
nire:propterea niſi alia quoq; incidet conſtitutio: aut
pars cõſtitutionis ſimplex erit iudicatio:et in quæſtio
ne ipſa continebitur. In deprecatiõe huiuſmodi opor
teat ne pœna affici. In hac huiuſmodi:Oporteat ne da
ri præmiũ. Nunc de præmi quæſtiõe appoſitos locos
exponemus. Ratio igitur præmii eſt qᷓtuor in partes
diſtributa:in beneficia: in hoĩem: in præmii genus: in
facultates. Beneficia ex ſua ui et ex tꝑe: ex aĩo enus: qui
fecerit:ex caſu conſiderẽtur. Ex ſua ui quæruntur hoc
mõ: Magna: an parua: facilia an difficilia: ſingularia
ſint: an uulgaria: uera an falſa: quanã ex ratiõe hone-
ſtentur. Ex tempore aũt:ſi tũ cum indigeremus:cum
cæteri nõ poſſent:aut nollent opitulariſi tum cũ ſpes
deſeruiſſet opitulatus ſit. Ex animo ſi nõ ſui commodi
cauſa:ſed eo conſilio fecit ola:ut hoc conficere poſſet
Excaſu:ſi nõ fortuna:ſed induſtria factum uidebitur:
aut ſi induſtriæ fortuna obſtitiſſet. In hominẽ aut: ꝗ
bus rationibus uixerit:ꝗd ſumptus in eã rem: aut labo
res etiã ſumpſerit:etſi quid aliꝗdo tale fecerit: numali
eni labores aut deorũ bonitatis præmiũ ſibi poſtulet:
num aliquãdo ĩpſe talẽ ob cauſam aliꝗᷓ præmio affici
negarit oportere: aut nũ iã ſatis pro eo: quod fecer t
honos hitus ſit. aut nũ neceſſe fuerit ei facer̃ id quod
fecerit:aut num huiuſmodi ſit factumut niſi feciſſet
ſupplicio dignus eſſet: nõ ꝗa fecerit præmio: aut num
ante tempus præmium petat:et ſpem incertam pro cer
to uendicet precio:aut num quòd ſupplicium uitet eo
præmiũ poſtulet: ut de ſe præiudiciũ factũ eẽ uidea-
tur. In præmii aut genere ꝗd:et quantũ: et quãobrem
poſtuletur:et quo et quãto quæq; res præmio digna
ſt cõſiderabitur. Deinde apud maiores ꝗbus hoibus
et quibus de cauſis talis honos ſit habitus qretur. De-

inde his honos nimium peruagetur. Atq; hic eius qui

cõtra aliquem præmium poſtulãtẽ dicet: locus erit cõ
munis præmia uirtutis: et officii ſãcta et caſta eẽ opor-
tere:neq; ea aut cum ĩ mprobis cõmunicari:aut in me-
diocribus homtinibus peruulgari. Et alter mius homi

nes uirtutis cupidos fore uirtutis præmio peruul gato

quæ enim rara et ardua ſint ea: expediendo pulchra et
iucunda hoĩbus uideri. Et tertius ſi exiſtant: qui apud
maiores noſtros ob egregiã uirtutẽ tali honore digna
2

Accuſatoribuslege præmia daban/
tur hoc ipſo quod accuſabant: ex⸗
emplum dat Tullius: Nullo præ⸗
mio adductus ſum. Item nonenm
ſpolia Caii uerris concupiuiidnon
ſi per ſententiæ dictionem agitur de
liberatiuum eſt. Deliberatiuum eni
ſic definierat: ut diceret: Cum res
poſita inconſultatione ciuili habet
in ſe ſententiæ dictionem. Ergo cũ
agitur in ſenatu de homine proban
do uel improbando:nmon deliberati
ua exinde dicenda eſt:quia habet ſẽ
tentiæ dictionem: ſed iudicialis cau
ſa magis:qa de homine probãdo:ĩi/⸗
probàdoque tractatur, Nũc de præ
miisconſideremus. Hinc dare præ/
cepta ungbr t:quæ ſeruanda ſuntcũ
præmium poſtulamus: quod ſolũ
ſupat d conſtitutiõe iuridicialitrac
tata:ut natura æqui & recti: aut præ
mii:aut pœnæ ratio quæratur. Dat
exẽplum:in quo præmium poſtula
tur. e eo qui triumphũ petit:poſt
quod exemplum admonet:neq; hic
neque in deprecatione nos facta itẽ
tione:& de pulſione: &nata quæſtio
ne:aut rationẽ inquirere: aut depul
ſionem ratioms ſed ipſam eſſe udi
cationem quæ ſit quæſtio. In depre
catione hoc modo: Oporteatne affi
ci pœna in præmii petitõe: oporte/
at ne dari præmiũ. Nuiditergo di/
cenda in præmii petitione in quatu
or:beneficia in hominem: ĩ præmii
gẽus:ĩ facultates:quibus ſigulisptes
certas ipſe ſupponit. Smuilq; docuit
locos cõmunes:quos tantũ in hispti
bus ex quatuor habemus in præmii
genere: & in facultatibus. Hæ enim
duæ partes affectus tenẽt: & poſſũt
audientes publicæ rationis præmiũ
& facultas plurimũ cõmouere. Ac
de cõſtitutiõibus ꝗdẽ ſatis dictũ ẽ.

k iil

Nunc de his controuerſiis: quæ in
ſcripto uerſantur dicendum uide/
tur. Conſtitutiones rationales eſſe
ſtatus & in primo docuimus: & ip/
ſas eſſe principales, Hocquemad/

modum compleremus in dicendo

ſuperiore tractatu docuit: ſed quia
ſunt præter ea genera controuerſia/

rum:quæuerſantur in ſcripto: quæ ĩ

cidunt conſtitutiõibus:quæ ipſa qn
q; ſunt:neceſſario etiam de his datr pᷣ
cepta. Suntautem controuerſiæ ꝗn/
tambiguitas: ſcriptum: & uolũtas:
leges contrariæ: ratiocinatio: & defi

nitio. Scriptiautem controuerſia eſt

cum in quocunq; ſcripto naſcitur cõ
trouerſia:aut in legibus:teſtamentis
pactis:& dictis: & cxteris:qicæ ĩ ſcri⸗
ptura ſunt. Ergo principalideſtam/
biguitas: quia ita ord nem fecit: cu/
ius definitio adhibita eſt: com quid
ſenſerit ſcriptor obſcurum eſt: ideo
quia duas aut plures res ſigni ficat:
huicexemplum dedit: ut hærss da-
ret uaſa cælata uxori:q uellet: quo/

nhiam ut diximus conſtitutiões non

ſunt:ſed inc dentes ſunt controuer/
ſiæ:non conſtituit quæ ſit int ntio:
quæ depulſio:neq: quæ ratio & refu
tatio rationis:& quæ iudicatio: ſed
cõtinuo dat præcepta: quæ ſunt par
ti utrique commuma: Sunt autem
hæc. primum ut negemus ambigu/
um: & doceamus locutionis ipſius
conſuetudinem:deinde ut ſuperio
ra uerba & inferiora conſideremus:
ex quibus colligamus: quæ ſit uera
ſententia. Deinde excutiamus per
ſonam eius:qui ſcripſit: ut ex cæte/
ris dictis eius: factis: ſcriptis: ani/
mo:atq; uita quid ſenſerit poſſe in/

tel ligi. Deĩde excutiamusomne ſcri

ptum:ne ĩ aliquo uerbo: aut nosad

iuuet: aut impugnetaduerſarium.

ti ſunt:nõne de ſua gloria cũ pari præmio tales homi
nes afficiuideat deliberari putẽt:et eorũ dinumeratio
et cũ eis:quos cõtradicat comparatio. Eius autem: qui
Fræmiũ petet facti ſui amplificatio: et eorum ꝗ affecti
ſunt præmio cum ſuis factis cõtentio. Deinde cæteros
auirtutis ſtudio repulſum iri: ſi ipſe præmio nõ ſit afle
Qus. Facultates autẽ cõſiderantur: cum aljiquod pecu

niarum in præmiũ poſtulatur: iĩ quo utrũ copia ne ſu

agri:et uectigaliũ pecuniæ: an penuria cõſideretur. Lo
cicões facultates augere:non minuere oportere: et im
prudentẽ eſſe:qui pro beneficio nõ gratiã:uerũ merce
dem poſtulet. Cõtra aũt de pecunia ratiocinari ſordi-
dum eẽ:cũ de gratia referẽda deliberetur: et ſe preciũ
nõ pro faco:ſed honorẽ ita ut factitatũ ſit pro bene-
ficio poſbᷣler ac de cõſtitutiõibus quidem ſatis dictũ
2ſ.Nuc de his controuerſiis: quæ in ſcripto uerſantur
dicendum uidetur. In ſcripto uerſatur cõtrouerſia:cũ
ex ſcriptionis ratione aliquid dubii naſcitur: id fit ex
ambiguo:ex ſcripto et ſentẽtia:ex cõtrarüis legibus: ex
ratiocinatione:ex diffim tione. Ex ambiguo autem na⸗
ſcitur controuerſia:cũ quid ſenſerit ſcriptor obſcurũ
eſt: quod ſcriptum duas plureſue res ſignificat ad huc
modum. Parerfamilias cum filium hæredẽ faceret: ua
ſorum argẽteorum centum pondo uxori ſuæ ſic lega
uit. Hæres meus uxori meæ uaſorum argenteorũ pon

do centum:quæ uolet dato. Poſt mortem eius uaſa ma

mifice: et precioſe cælata petita filia mater. Ille ſe quæ
ipſe uolet debere dicit. Primum ſi fieri pot erit demon
ſtrandumẽ non eẽ ambigue ſcriptũ propterea quod
omnes in conſuetudine ſermonis ſicuti ſolent eo uer-
bo uno:pluribuſue in ea ſentẽtia:in qua is qui dicet ac
cipiendum eſſe demonſtrabit. Deinde ex ſuperiore et
inferiore ſcriptura docẽdum id: quod quæratur fieri
perſpicuum. Quare ſripſa ſeparatim ex ſe uerba con-
ſiderẽtur omnia: aut plæriq; ambigua uiſum iri. Quæ
autem ex omni conſiderata ſcriptura perſpicua fiant
hæc ambigua non oportere exiſtimari Deinde qua
in ſententia ſcriptor fuerit ex cæteris eius ſcriptis: di-
Gis:et factis:animo atq; uita eius ſumi oportebit:et ea
ipſam ſcripturam: in qua inerit illud ambiguum: de
quo quæritur totam omnibus ex partibus pertentare:
ſi quid: aut ad id appoſitum ſit: quod nos interprete

ge
ſa
Ge

.

lſ⸗

larn

woe
(ou
U
ſ

h

hon
hett
n
aecl
(Tetos
ltaſe
nen
diel
am
nen
lo,⸗
emi
ha⸗
D
taci
in
buse

loe

mur:aut ei quod aduerſarius ĩtelligat aduerſetur. Nã

Kacile quid ueriſimile ſit eum uoluiſſe qui ſcripſerit ex

comuni ſcriptura et ex perſona ſcriptoris: atq; his re-
bus quæ perſonis attributæ ſunt cõſiderabitur. Deide
erit demõſtrandũ ſiquid ex ipſa re dabitur facultatis
id quod aduerſarius intelligat. multo minus cõmode
fieri poſſe:ꝗᷓ el quod nos accipimus quod illius rei ne
cy adminiſtratiõe exitsullus extet nos:quod dicãus
facile et cõmode tranſigi poſſe: ut ĩ hac lege. Nihil.n.
prohibet fictã exẽpli loco ponere: quo facilius res ĩtel

ligatur. Meretrix coronã aureã nõ hęeto ſi habuerit

publica eſto:cõtra eũ qui meretricẽ publicari dicat ex

lege oportere poſſe dici: neq; adminiſtratione ullã

eſſe publicæ meretricis: neq; exitũ legis in meretrice
publicãda. At ĩ auro publicãdo et ad admini Arationẽ

et exitum facilem eſſe:et incõmodi nihil ineſſe. Ac di*
* quæarguimusne forte quod aduer

ligenter hic quoq; attendere oportebit: num illo pro
bato quod aduerſarius intelligat:ultior res:aut hone

ſtior: aut magis neceſſaria a ſcriptore neglecta uidea-

tur. Id fiet ſiid quod nos demõſtrabimus honeſtum.

aut utile:aut neceſſariũ demõſtrabimus:ſi id quod ab

aduerſariis dicatur minime eiuſmõi dicemus eſſe. De

inde ſi in lege erit ex ambiguo cõtrouerſia dare opam

oportebit ut de eo quod aduerſarius intelligat: alia iĩ
lege cautũ eſſe doceatur. Permultum proficiet illud

damonſtrar̃ quẽadmodũ ſcripſiſſet:ſi id quod aduer

ſarius accipiebatur fieri aut ĩtelligi uoluiſſet: ut ĩ hac

cauſa in qua de uaſis argẽteis quæritur poſſit mulier
dicere nihil attinuiſſe aſcribi quæ uolet: ſi hæredis

mittere uolũtati:eo enim non aſcripto nihil ineſſe du

bitationis:quin hæres quæ ipſe uellet daret. Amẽtiam
igitur fuiſſe cũ hæredi uellet cauere id aſcribere:quo
nõ aſcripto nihilomius hæredi caueretur. Quar̃ hoc
genere magnopere talibus ĩ cauſis oportebit uti ſi hoc

modo ſcripſiſſet iſto uerbo uſus non eſſet:non iſto lo

couerbum iſtud collocaſſet: Nam ex his ſcripti ſentẽ
tia maxime perſpicitur. Deinde quo tẽpore ſcæiptum
ſit quærẽdum eſtut quod eum uoluiſſe ĩ eiuſmodi tẽ
pore ueriſimile ſit intelligatur. Poſt ex deliberationis
partibus quid utilius et quid honeftius:et illi ad ſcri-
bendũ et his ad cõprobandum ſit demõſtrãdũ: et ex
his ſi quid amplificatiõis dabitur cõmunibusutroq;

ODeinde dicèdù id qdâ aduerſarius
ĩtelligat minus cõmode fieri quã ꝙ;
nos itelligãus:huic pᷣcepto exẽplum
dat. Meretrix coronã aureã ñ hẽto.
Si hũerit publica eſto. Hic. n. tracta

ri põtñ bene ſẽtire eum qui publicã

dã dicit eẽ meretricẽ ꝙ publicæ me
retricis nullus exitus:inulla admim
ſtratio:hoc ẽnullũ quodãmodo ue
ctigal. Inauro uero publicando ma
gnãa eſſe utilitatem. Poſt hæc adiun
git utilitatem præcepti: ut interpre
tetur quanto ultior res: aut honeſti
or prætereatur: ſi id intel lectum fu
erit ꝙ aduerſarius interpretatur.
Hoc autem apertius fiet:iſi id quod
nos interpretamur doceamms eẽ ho
neſtũ: utilg:neceſſariũ, Sed quo/
niã ſcripů controuerſia: ſicuti ſu⸗
pra docuimus poteſt eſſe & in teſta
mẽto:& hoc exemplum dedit. Po/
teſt autem eſſe & in lege:adiecit præ
cepta:ſi ãbiguitas fuerit in lege.Vti

ſarii intelligant alia lege cautũ ſit:
deĩde ut dicamus quẽadmodũ ſcri
bi oportuiſſet:iſi id ſẽtiret quod ad
uerſarii dicunt ille qui ſcripſit. Hu
ius præcepti & argumẽti ſe themate
ſupra poſito ſumpſit exemplumiut
doceat ſcriptorẽ ſi hæredi cõfuler
uellet: ut ea uaſa daret quæ illicom
modum erat dare:non aſcriberent:
quæ uellet. Hocn. nõ aſcripto quæ
hæres uellet ipſe daret. Nunc quia
aſcripſit utriq; eorũ cautum uoluit
qa hoc nõaſſcripto cõſuluiſſet hæ
redi. Ergo concludit præceptũ ĩ hu
juſmodi cauſis ita deber̃ tractari. Si
hoc mõ ſcripſiſſet illouerbouſus eſ

ſet: hoc non eſſet iſto loco uer bum

poſuiſſet:aut non poſuiſſet. Deinde
adiũgit pceptũ uti quæramus: quo
tpe ſcriptũ ſit quod ſeriptũ ẽ: quia
ex hoc intelligit uolũtar ſcriptoris.
Deindeq; quaſi deliberatiuo modo
tractandun quid utilius: quid ho
neſtius ſit. Eſſe autẽ locos cõmunes

utriq; parti:ſi quid per amplificatio

nem dici poſſit: quod illius rei neq;
adminiſtratio ꝗᷓ aduerſarius dicit.
Nihil emm prohibet fictam exẽpli
loco ponere.Fictam materiã.i.theti
cam legẽ ſine certa perſona: dei de ſi
in lege erit ex ambiguo cõtrouerſia
non in aliqua alia ſcriptura:alia ĩ re

lege cautũ eſſe uideatur: ideſt quo/
modo tu intelligis. Permultũ auté

ꝓficiet illd dmõſtrar̃᷑. Adiuũgitalid
p̃ceptũ eẽ cõſiderãdũ qu cadmodũ
ſer bi poſſit ab eoꝗ ſcripſit ſi ſic ſẽ/
ſiſſet quẽadmodũu dic aduerſarius

3

1
Ex ſcripto & ſententia controuerſia conſiſtit. Legales cõtrouerſiæ ſunt quinq; quæ extra conſti ſpdet
tutionestractatus ſuos habent. Ex his Tullius primam tractauitambiguitatem,. Scriptum & uolũ/ p
tas nunc explicatur. Scriprũautẽ omne accipere debemus quicquid in legibus: aut in teſtamẽtis: aut Cei
edictis: aut in omnibus ſcriptis ĩtelligitur. Hoc definiuit ita. Cum alter utit uerbis quæſcripta ſut. W
. Alter ſctiptoris ſentẽtiã interpræœatur. &ad id quod ſcriptũ ẽanmũ ſcribentisadiugit, Idé autem luser
qui ſententia utitur duplici modoaſſenſit ſententiam ſcriptoris. Aut. n. ſemꝑ dicit ſcripti eius unũ n
eundẽq; ſenſum eẽ: aut ad tẽpus:aut
ex euẽtu accipi oportere id quod ſẽ locisuti oportebit. Ex ſcripto et ſẽtentia cõtrouerſia cve
tit ille qui ſcripſit. Dat exẽplũ quẽ/ 5ſiſtit:cũ alterucrbis ipſis q ſeripta ſututitur:al .
admodũ: unũ & idẽ ſemp itelligg Coluitit:cu alteruerbisiPs q icripta iut titur: alter ad di⸗
tur ſeoretl npCl haes e id quod ſcriptorẽ ſẽſiſſe dicet:em adiũ get dictiõem ton
undus iſtitutus ſterpræta xær . . . —G — .
dẽ eẽ iuſtũ ſiue natus filius eſſet: ut Scriptoris at ſniam ab eo gui ſentẽtia ſe defendet: tũ
is re: eſer Imrn fuerar⸗ ueng ſemper ad idẽ ſpectare:et idẽ uelle demõſtrabitur:tũ veal
tusnõ fuiſſet: ut alius nullus eſſe A,. ,,, 1. — — —
ipſe qui ſecũdus eſt ĩiſtitutus. Hãc ſẽ aut cx facto:aut ex cuetu aliquo 4 tẽpus id quod ĩſti En.
eriamun⸗ memorat 5 ſenper ean tuenit accõmodabitur. Semꝑ ad idẽ ſpectare hoc mõ. ln
dem eſſe. At uero cũ ſẽtẽ ſcripto Ii c 1 — 1 —
xis ita expõit: ut ex factoaũt ex euẽ/ Paterfimilias n liberorũ haberet nihil. uxorẽ ãt ha- uin
Ea repus inretßtad ſit docet Dũü beret:ĩ teſtamẽto ita ſcripſit.Si mihi genuus ſit filius id
ubqualitate aſſũptiuæ ptis in hoc — Pj „ —-
genere cõtineri. In qua Ppeſatio eſt unus Pres ue is mihi hæres eſto. De ide quæ aſſolẽt. cbui
relatio rt ſoriakam: 6 * Poſtea ſi filius ante moriturg IE tutela ſuã cuenerit nod
ceſſio.In his.n. oĩbus ſpeciebais aſſũ — . - J7. —
prium qualuarisnecefario ex præ ti mihi decebat ſecũdus hæres eſto. Filius natusnõẽ
relze: dua cũ ſcriprũ habeat habe/ abigut agnati cucoge ſecũdus hæres: ſi filius anteꝗᷓ ton
bit & ſententiam: quã is ꝗ ea utitur 7αt⁸1⅞1 ſ H . .- 2
dicit ad tẽpusaccõmodari: dat exé 1 tutel 10 4 ucnent morinus ſit. In hoc gcnereno por tef
plum Kllocet nõad dem ſpectar ĩ hoc dici ad tempus:aut ad euẽtũ aliquẽ ſentẽtiã ſcri- H
his exẽplis ſentẽtiam ſcriptoris: ſen.d Prori Fmegar f.
ex tẽpore ſemper ĩtelligi.Poſt hæc P 10 15 9 cte accõmodari P ropiterea quod D ſola len
uhil git præcchti qbusuti deber is ec demõſtratur. ꝗᷓ fretus ille qui cõtra ſcriptum dicet
qui ſcriptũ defẽdit:& isqui ſcripto c harreditate en Ire 2= 3
Trucrur Sutätlurclaucdiesfcribto ſuam eſſe hæreditatem defendit. Ilud autẽ genus eo 3
ris. 6socusi quo docet᷑: nhila rum qui ſententiamĩducũt:in quo non ſimplex uolũ u
iudicibus ſpectarioportere:niſi ſcri . . .
nicibus iPpectarioporteenuni criptoris oſtenditur: quæ :et
ptũ & magisſi legitimũ ſcriptũ ſit- tas ſ. Pto oſte e ur. quæ in omne tempus: et n li
Tertio loco debet ĩducere factũ ab omne factum:idem ualeat:ſed CX quodam facto: aut un
aduerſario. ODeinde poſtea cõparare
cum ſcripto id quod factum eſt. De „ in
inde dicere quod iudex ĩ legẽ iuratus ſit. Deinde interogare ꝗd ſit quod ex adue rſa pte dicat. Mo
dis autem uariisinterrogareimodoiudi cẽ:modoaduerſariũ: modo ipſum ſe cũ admiratione inter 1
rogare. Et interrogar hæc utrũ ſcriptum negetur eſſe ſicquẽadmodũ loquitur: & an ab aduerſario
aliud/ factum ſit quãdicatur:an contradici nihil poſſit: deinde concludere. Cum ſcriptu ita ſit &ab
aduerſario factum: & ita factum non negetur: quod ſùma ſtultitia ſit cõtradicere. Deinde recitatio n
ſequitur ipſius ſcripti frequens: & cõparatio facti cum ſcriptouario modo:nuncad teipſum ut rede n
asinuncad iudicesiſta tractes: Sed ad iudicescum dicitur: oſtendendum ẽꝗquid ſequi iudices debe/
ant quod duabus de cauſis ſit apud iudices dubitatio: ſi aut obſcure ſcriptũ ſit: aut aduerſarius ali ten
quid neget. At hicutrũq; manifeſtum eſſe. Vnde iudices parere legi oportet:non interpᷣtari legem: le⸗
Poſt hæc ſubiunguntur ea quæ contra eum dicũtur:qui utitur ſentẽtia. Et quoniã ſupra diximus ſẽ
tẽtia: aut ad idẽ ſempſpectat: autad tẽpus accõmodatur. Si ad idẽ ſpectar̃ dicit ſnia ille quiſcripto Cn
nititur dicit non oportere nos de uolũtate quærere: cũ ſcriptũ extet quod iudiciũ ẽuolũtatis. De n
inde incõmodumeſſe ſi hoc ĩſtituat ut ab ſcripto recedat᷑. Nam ſi nec ſcriptores reatũ crederẽt eẽ:
& ſibi debebũt ĩterp̃ᷣtari habere quod ſcripſerit: & iudiciuũ incertũ ſequẽtur: ſi aſcripto receder̃ cœ F
perint: deinde dicere magisuolũtatem eu ſeqũi qui ſcripta defendat ꝗᷓ eum qui interp̃ᷣtetur. Certi⸗/
us.n. iudicium eſt uoluntatisipſũ ſcriptũ. Hæc aduerſus eũ quiſniam ſempad idem ſpectar dicit.
Snautẽ ad tẽpus accõmodari ſnĩam dicit aduerſarius. debet ille qui ſcriptoniti t negare iuſtu eſſe e.
Vt cũ aliquis ſe cõtra legẽ feciſſe fateat: aſſerat cãm: ueltẽporis: uel euẽtus: uel aliam ſimilẽ: Deĩde 1
debet dicere ſempaccuſatorum fuiſſe: ut c crimẽintenderent: facticãmafferrent. Nuc reoge e ut
cũ feceritiq; nõ licebat: facti ſui afferãt cãm. Poſt hæc tres locos debet aſſerer ꝗ pro ſcriptomitit. Sũt n⸗
aũt hi. Nuſla ĩ legẽ cãm cõtra ſcriptũ accipi: i hac lege nõ accipi: hãccàm mie accipi. Hæcuti deber
aſſerere. Ac prim illud ĩ nulla lege cãm accipiẽdà eẽ: hẽbit hæc pcepta. Quod ſcriptorinecd; igeni de
um defuit ad inueniẽda &a: neq; ſermo ad proferẽda: ſi aliqd excipiẽdũ putaret eſſeconſuetudinẽ i
„WD

Cl
metie

4

Tiri

Ceauten

Meisuni

dobert
ralerad
dchöen
nleren
burn
odi
iemd.

letluue

Wnei
nde

„*

n

n.

iſa⸗
a
nd
en
mnun
uclu

eern
Noaut

Peruro
nürdrr⸗
Ieatann
nurted.
vgebe⸗
lusali
lgem⸗
noͤſ⸗
hi⸗
itee⸗
Ceice
Ceru/
idil.
züce
veel

n

gao is ꝗ ſcriptũ defẽdet his locis plærũq; oĩbus maior feren
autẽ parte ſemꝑ poterit uti:Primu ſcriptoris collau- hãc legẽ ferat ſcire ſe uelle: ut ſiali⸗

ſi flusitetl

fciptoribusexcipere. Hoc pbabitſi recitet leges quæ habẽtexceptionẽé. Erit autẽ uehemẽetius: ſi eius
ipſſus ſcriptoris aliã legẽ recitet: autĩ ipſa lege aliquod caput ſueniat: quod excipiat. Dcĩde quaſi P
definitionẽ inducere: quomiã nihilaliud ẽcãmiaccipe mſi legẽtoller̃.Idq; fieri ſicãaccipiatur: quæ
extra legẽ eſt. i,. extra ſcriptũ. Deĩde oĩbus peccãdi licẽtiã dari. ſi cauſa ſemperaccipiatur: & iudici

bus errorẽ mitti: cũ a ſcri Ereccferi ſẽper cãs ſequant᷑:quæ ſeiptæ nõ ſint. Oẽsciues ꝗd agant
io ꝗſq; agat: & cãm legi applicet. Poſtremo hos locos ĩducet qd oẽs actus

ignoraturos:ſi ex ſuo cõſi
—. . rreip, legibusexercedt: quod hi iudi
ecuẽtu ad tẽpus ĩterpretãda dicitur. Ea ex partibus iuri Getiancsociis ſuisabiint ꝙ iurẽt i
—.—. PP. enir N nener eSe Uerhba certa: quod nullãexcuſationẽ
tinetur. n autalicu en elze er en
dicialisaſſuiuæ ſuſti⸗ ett Nã tũ inducitur cõpara aut aliquã cãm r̃cipiãt Qua cũ tene
tioꝛut ĩ eũ qui cũ lex Aperiri portas noctu uetaret ape atur ad iudicãdũ abeſſe poſſit: niſi

. 1. 2 IS& rer ſi eadé cauſa utat᷑ quæ ſit i ipis legi
. eadẽ cauſa utat quæ ſit ĩ ip̃is legi⸗
ruit quodã ĩ bello et auxilia quædã in oppidũ recipit businſtituta, Quoll ſi oes legibus re

ne ab hoſtibus cõprimerẽtur: ſi foris eſſent: quod pro nẽtur: iniquũ cẽaduerſarios: nõ te/

pe muroscaſtra hoſtes haberẽt. LTũ relatio cris utĩ eo neri. Deinde perargumétationẽ illa
Pe murosc ſt a1 oſt Sn tio cfi utie gquæ inducto noĩiatur explicare an p
milite: qui cu cois lex oium hominẽ occidere uetare mittãt iudicesad legẽ addi eã cãm
tribunus militem ſuũ:q uim ſibi inferre conaretut oc qua ſe tuæ aduerſarius, Quod ſi ip
Dee ee nneee eee Ii nõ pmittant: aut etiã ſi uẽlint ipſi
cidit. Tũ remotio criminisut ĩ eo qui cũ lex ꝗbus di- addere populus ſinat: ſi neq; ipſi ne
ebusĩ legationẽ proficiſceretur præſtituerat:Ja ſaptů & populuspernuttataddi cãm ini/
55 1r . 5 e. Ta .FEgquüd eéë: ut hodie ita iudicent: quaſi
n dedit quæſtor:pro ectus nõ eſt Iu cõceſſio Per. iam cã legi uideat aſcripta indignũ
purgationẽ et per ĩprudẽtiam facti ut ẽ iutili imola- efſe denogari legi: autabrogari legẽ
BB* . FE —⸗ ——— aut ex aliqua parte mutari. Deroga
tione et per uim: ut ĩ naui roſtrata:et per caſũ:ut ĩ euro riẽm uitupationẽ uenire. Abrogari

tæ fluminis magnitudie. Quare aut ita ſẽtẽtia ĩidice- totãpenitus tollere. Tertiũ uero eſt

cũ pars aliqua cõmutat &uertit: de

turut unũ quoddã uoluiſſe ſcriptor demõſtretur: aut inde adiuger populum hodienihil
ſiciut in eiuſmodi re et tꝑe hoc uoluiſſe doceatur. Er/ ſcire. Iniquũ eẽ: ut illo iuito & igna⸗
rH FE olidd de legibus iudicet eẽ certũ
Hæ legis tẽpus. Quod ſialiqs

Sõ 7. Jc. .. . . . d ſit captioſũ aduerſariũ: ut cõtra
datione et loco cõi:nihil eos ꝗᷓ iudicent: niſi id quod 4

timuũ ſcriptũ proferetui.i. aut lex ipſa: aut ex lege ali qiſpli ceat licentiã cõmodari: ut uel
quid. Poſtea quod uchemẽtiſſimuũ ẽ facti aut ĩtẽtiõis abroget: uel corrigat legẽ Deide po

R—— , SE E e; 12². — „ ſtréo loco cõcluditgeminé pmiſſu/
aduerſariorũ cũ ipſo ſcripto cõtẽtiõe:quid ſcriptũ ſit rũ fuiſſe de wopulseut eerins

quid factũ:quid iuratus iudex: Quem locum multis hãc cãm adderet legi:ẽt ſi ſine alicu

factu: quid iuratu: iudex: Quem locum multis haccimadder t ſepack
modis uariare opottebit Tum ipſũ ſecũadmirantem ete den Arae

quiddam cõtradici poſſit:tũ ad iudicis officiũ reuer ſemp hoc eẽ in hac lege quod ſenſe

Tesr er .— er,, ir,mrit ſcriptor: ut quod nos ſeſiſſe ſcri/
tentẽ et ab eo quærentemꝗd prxæterea audire autex ptorẽ dicius. i.ad quã ſniam ſcripta

pectare debeat:tum ipſum aduerſarium: quaſi inten- uerba accõmodãus: ipſa ſempſit ne

. 7 . - gqaliquo tempore mutet᷑: ne exiſtat
tantis loco producẽdo: hoc eſt interrogãdo utrũ ſcri a rebreniint 8 akrcſtan
ptum eſſe neget:aut cotra contẽdi neget: utrum ne rentia defẽdit cõtra ſcriptũ ſic dicit
gare auſus ſit ſe dicere: deſiturum. Si neutrum neget: hoc ſẽſiſſe ſcriptorẽ: utñ ſemp idẽ
gare aulus it le diccrc: dellturum. ornehtrumneget: :, ſeſiſſe dicif: ſed p tpe: peuẽtu
. ſitalia: atq; alia ſnia & his duobuspᷣ

ceptis ſuppõit exẽpla: ſẽp ad idẽ ſpectar hoc mõ unius ptis uel pcepti & tractatusexcplũ ꝗᷓ ſuã ĩ tute

lãuenerit ĩter ãnosꝗqᷓtuordeci:qbus expletispõt facer̃ teſtm cũ eo qẽ hæres. Secũdus.ſ.& tũc hæres
ĩ ſuã tutelã ueniat moriat: ĩ hoc gener nõ põt hoc dici:ꝙ ĩterpᷣtat᷑ ſcripti ſemp eandem

— —

tᷣsaccõmodari: qua fretus & ille ꝗ ſcriptuũ dicit. i ſecũ dus: qſecũdus de nuũero factus

ſniam nõa

hæresahagnatis ſcripto ab hæreditate ſũmouet᷑: qa ſecũ dus ſcriptus:cũ ſit nõ nato filio ſecũdusnõ

eſt:quæ ĩ omne factũ idẽ ualeat:nõ quod ſupra:ſed hic pro tẽpore: ut qd fiat lex ſenſerit. Cum pro
pe muros hoſtes caſtra haberẽt: probauit hucuſq; cõpẽſatiuã ſiibeſſe ĩterpᷣtatæ uoluntati cõtra ſcrip
tũ cũ uoluntas expectatur ex tẽpore ſubiũgit & relatiuã ſubeſſe. Tum remotio criminis acläginſe
& remotionẽ criminis ſubeſſe iterpᷣtatæ uolũtati. Cõtra ſcriptũ: cũ uolũtas mutatur i:utadtps ſit

Icat. Eſſe turpia & iutilia hæcquæ-

ſcriptum ſit pe are oportere:et hoc eo masgis:ſi legi aduerſarii dicũt. Nuc legẽ qualiſcũ
btam. ſped Soborte magisl- E q; ſit debere ſeruari- Poſt populoſi

Supponit etiã quartã ſpẽm aſſũpti/
uæ. i.cõceſſionẽ ei ſubeſſe.Tũ cõce
ſio per purgationẽ:qa cõceſſio ĩpur
gationẽ: & ĩ depcationẽ diuidit: ſed
depᷣcatioñ ſubeſt. Purgationẽ ſpeci
ebus ſuis ſubiicit. Quare aut ita ſẽtẽ
tia ĩducet. Redit ad cõcluſionẽ duo
rũ Prcehterd ſupra poſitorũ cum
uolũtatẽ ĩterpᷣtamur cõtra ſcriptũ
Scriptũ ergo is ꝗ defendit. Hinc ĩci
piũt pᷣcepta ꝗbouti debeat isꝗ ſe de
fendit ſcripto: ꝗd factũ ſit ab eoui/
delicet qui ex legis uerbis arguitur.

Quid iuratusiudex.i.ĩ quã rem iu

ratus iudex ſedeat. Hocẽ ĩ leges ſe/
deat iuratus. Siue utrũ neget. i. aut
ſcriptã eẽ legẽ:aut hocſe feciſſe⸗Cõ
tra at dicet ſic ut prorſusaliud ſen
ſiſſe ſcriptor:& ſcripſiſſe aliud de/
mõſtrabitur. Cõtra ãt dicet ab eo
ſe cõtra iuſtũ qui ſcriptonitit uolũ
tate defẽdit:ſed huicnũc locos dat
nõ quo ad eius partes iam tranſierit
ueꝶ ut ĩtelligamus cõtra ques locos
eius qui ſe uolũtate defendit. reſpõ
dere poſſit. Auta cauſa aſſũptiua in
feret. Quoniã cũ ad tẽpus uolũtas
ſcripti accipiẽda oſtẽdit neceſſario
p aſſũptiuæ qualitatis ſpeciẽ argu/
mẽta ſumũtur.Sialiud ſenſiſſe ſcri
ptor:aliud ſcripſiſſe dicat. Prima
ps qᷓ is utit qui ſe uoluntate defẽdit
cõtra quã nũcpræcepta dat ſcripto
ri. In cãm affert is qui a ſententia ſta
bit.Secũda pars qua utit isqui uolũ
tate ſe defendit: cõtra quã præcepta
nũc dat ſcriptori. Sin cãm afferet is
qui a ſentẽtia ſtabit: dictus primus
locus ab eo ꝗ ſcripto nitit᷑ per partes
ſuas:ꝗ per præcepta ſeqtur ſecũdus
locus in quooſtẽdit᷑:ſi ĩ cæteris legi
bus cauſa accipiatur:ĩ hãc legẽ cãm
accipi ñ oportere. Hoc ut ꝓbari poſ
ſit demõſtrãdum eſt: qa lex uel ſcri
ptum quodlibet ad res maxias uti/
liſſimas: honeſtiſſimas: religioſiſſi
mas pertineat. Vnde inutile: turpe:
nephaseſſe doceatur: legi tam dili/
genter ſcriptæ non obtẽperari. Dein
de docendum quod ommia cauta in
hac lege ſint: & proſpecta: & expec/
ta:quæ excipienda: perſpicienda: ca
uendaq; eſſe uidebantur., Subiũgi/
tur tertius locus:ĩ quo docetur hac
cãm accipi non oportere: i quo quo
niam aduerſarius: qui contra ſcri/
tum dicet:aliqua æquitate ſe tuet
Laborãdũ eſt uti doceat:qui ſe ſcri
pto defendit illudæquum non eſſe
ꝙ aduerſarius dicit. Quo loco bene
tractato:ut doceat æquum non eſſe
efficiat: ut non oporteat Concedere

et contra tamen dicat nihil eſſe quo hominem ĩpudẽ
tiorẽ quiſꝗᷓ ſeuiſurũ arbi tretur. In hoc ita cõmorati
cõueniet:quaſi mihil præterca dicẽdũ ſit: et quaſi cõ
tradici:nihil poſſit ſæpe id quod ſcriptumẽ recitãdo
ſæpe cũ ſcripto factum aduerſarii cõparando:atq; in
terdum acriter ad iudicẽ ipſum reuertendo. Quo in
loco iudici demonſtrandu ẽ qiʒid iuratus ſit:quid ſeꝗ

debeat: duabus de cauſis iudicẽ dubitari oportere ſi

aut ſcriptũ ſit obſcure:aut neget aliquid aduerſarius
Cũ et ſcriptũ ſit aperte:et aduerſarius oĩa cõfiteatur:
tum iudicẽ legi parere nõ interpretari legẽ oporter̃.
Hoc loco cõfirmato:tum diluere ea quæ cõtradici po
terant oportebit. Cõtra aut dicetur ſi aut prorſus ali
ud ſeſiſſs ſcriptor:et ſcripſiſſe aliud demõſtrabitur: ut
in illa de teſtamẽto quam poſuimus cõtrouerſia: aut
.cã aſſũptiua infereretur. Quãobrem ſcripto nõ potu
erit: aut nõ oportuerit obtẽperari. Si aliud ſen ſiſſe ſcri
ptor:aliud ſcripſiſſe dicetur is qui ſcripto utetur hoc
dicet non oportere de eius uolũtate nos argumẽtari
ne id facere poſſemus: iudiciũ nobis reliquerit ſuæ

uolũtatis. multa incõmoda ſeꝗ ſi inſtituatur: uta ſcri

pto recedatur. Nam et eos qui aliquid ſcribãt nõ exi-
ſtimaturos id quod ſcripſerint ratũ futurũ:et eos ꝗ
iudicẽt certũ quod ſequãtur nihil habituros ſi ſemel
a ſcripto receder̃ cõſueuerit. Quod ſiuolũtas ſcripto
ris cõſeruãda ſit ſe et non aduerſarios a uolũtate eius
ſtare. Nam multo proprius accedere ad ſcriptoris uo
luntatẽ eũ qui ex ipſius eã litter is interpretetur:ꝗ illũ
q ſentẽtiã ſcriptoris nõ ex ipſius ſcripto ſpectet quod
ille ſuæ uolitatis quaſi imaginẽ reliquerit: ſed dome
ſticis ſuſpitiõibus ꝑſcrutetur. Sin cãm afferret isꝗ a
ſentẽtia ſtabit primũ erit cõtra dicẽdum:qua abſurdũ
ſit non negare cõtra legẽ feciſſe:ſed quar fecerit cau-

ſam aliquam inuenire. Deinde conuerſa eſſe omnia

ante ſolitos eẽ accuſatores iudicibus ꝑſuader affinẽ eẽ
alicuius culpæ cũ ꝗ accuſaretur: et cãm proferre quæ
cũ ad peccãdũ ĩpuliſſet. Nunc ipſum reũ cãm afferre
quare deliquerit. Deĩde hãc ĩducere partitionẽ: cuius
in ſin gulis partibus multæ cõueniũt argumẽtatões.
Primu nulla in lege ullam cãm cõtra ſcriptũ accipi
cõuenir. deĩde ſi ĩ cæteris legibus cõueniat hãc eẽ hu
iuſmodi legẽ: utĩ ea non oporteat. Poſtremo ſi ĩ hac
quoq; lege oporteat hãc quidem cãm minime accipi
„

opor

negn

ſ. gn

eX
teq
d

P.

oportere. Prima pars his locis cõfirmabitur ſcriptori
necq ingeniũ:neq; operã: neq; ullã facultatem defuſſ
ſe quominus poſſet aꝑte perſcribere id quod cogita-
ret. Non fuiſſe ei graue:neq; difficile eam cãm excipe
re quã aduerſarii proferant:ſi quicquã excipiẽdũ pu

taſſet: cõſueuiſſe eos ꝗ legẽ ſcribãt exceptõ busuti. De

inde oporte recitare leges cũ exceptõibus ſcriptas: et
maxie uidere ſi ꝗᷓ in ea ipſa lege de qua agitur: ſt ex
ceptio aliquo ĩ capite:aut apud eiuſdẽ ſcripto rẽ:quo

magis probetur legis eũ fuiſſe excepturũ:ſi ꝗd excipi

endũ putaret: et oſtẽdere cãm acciper̃ nihil aliud eẽ
niſi legẽ tollere:iõ quod cũ ſemel cã cõſideretur nih 1
attineat eam ex lege conſiderare:quippe quæ in lege

ſerrpta non ſit. Quod ſi ſit ĩſtitutũ oibus dari cãm et

poteſtatem peccãdi cũ intellexerint uos ex ingenio
eius qui cõtra legẽ fecerit:nõ ex lege m qua iuraui ſitiæ

rem iudicare. Deinde et pſis iudicibus iudicãdi et cæ
teris ciuuibus uiuendi rõnes perturbatũ iri:ſi ſemel a le
gibus receſſum ſit. Nã et iudices nec ꝗd habituros ſe

quãtur:ſi ab eo quod ſcriptũ ſit recedãt: neq; quo pa/

cto aliis mprobare poſſint: quod cõtra legẽ iudicarit

et cæteros ciues quid agant ignoraturos: ſi ex ſuo ꝗſ

q; conſilio et ex ea ratione quæ ĩ mẽtem aut libidinem

q; rẽ adminiſtrabit. Poſtea quærere a iudicibus ipſis:
quare in alienis detineãtur negociis:cur reip. munere

ĩpediãtur: cũ ſæpius ſuis rebuset cõmodis ſeruire poſ
ſit: cur ĩ certa uerba iurẽt:cur certo tꝑe cõueniãt: cer-

toq; diſcedãt: cur nihil ꝗſq; afferat cauſæ:quo minus
frequẽter operam reip.det:niſi quæ cãĩtlege excepta
ſit:an ſe legibus obſtrictos ĩ tantis moleſtiis eẽ æquũ
cẽſeãt: aduerſarios uero noſtros leges negligere cõce
dãt. Deide itẽ ĩꝗrere ab iudicibus: ſi eius rei cauſæ pꝑ

quã ſe reus cõtra legẽ feciſſe dicat exceptorẽ ipſe in le

ge aſcribat paſſuri ne ſint. Poſtea hoc quod faciat in

dignius et ĩpudẽtius eẽ quã ſi ꝗd aſcribat.Age porro
ꝗd ſi ipſi uelĩt iudices aſcriber̃ paſſurus ne ſit populus

atq; hoc eẽ ĩdignius: ꝗᷓ rẽ uerbo et Iris mutare nõ poſ
ſint:eã rẽ ipſa et iudicio maxĩe cõmutare: Deinde ĩdi

gnũ eẽ de lege aliqd derogari: aut legẽ abrogari:aut
aliqua ex pte cõmutari:cũ populo cognoſcẽdi et pro
bandi aut ĩprobandi fiat poteſtas nulla:hoc ipſis iu

d icibus inuidioſum futurum:non hunc locum eſſe.
—

aduerſario ham ſuperiores loci hoc

agebant:quaſi non liceret id fieruq;

aduerſarius uellet. Hic autẽ locus:
ut dixi in quo docetur æquum non
eſe quod aduerſarius dcit: demon
ſtrabit eum non oportere audirucũ
iuſtum nõ uideatur eẽ quod dicit.
Deinde deſcendendum erit ad aſſũ
ptiuæ qualitatisſpecies per tracta/
tus. Abeo ꝗ ſcripto nititur uti p ea pᷣ
cepta quæ ſupra dicta ſunt compen

ſationis:& relationis: remotionis:cõ

ceſſionisexplicet locos partis ſuæ:ꝗ
nititur contra eum: q ſe uoluntate

defendit ſupponendocauſam ex lo
cisaſſũptiuæ qualitatis: demnde rõ/
nisafferẽdæ ſũt:& cauſæ: quare aut

iIn lese G teſtamẽto: ita ſcriptum

ſit:quod ſcriptum eſt:ut ex hoc mo
do non ſcripta tantum defẽdere: ue
rum uolũutates interpretari uideat
ille qui ſcripta defẽdit primũ nulla
in lege ullam cauſam. Præcepta par
titionis quibusuti debeat isꝗ ſe ſcri
pto defendit. Prima pars his fere lo
cis cõfirmabitur. In nulla lege cãm
accipioportere. Demde item quære
re hoc totum per iductionem: ut ex
eo quod conceditur: id quod non

conceditur concludatur. Secunda.

uenerit:nõ ex cõmuni præſcriptio ciuitatis unãqui⸗,

pars eſt inqua eſt oſtendnedum: ſi i.

cæteris legibus oporteat: in hac non

oportere. Secunda pars ſcipit de par

titione eius ꝗ contra ſententiã ſcrip
tũ defendit. Si qd igit ex hac ipſa
ꝗppiam accuſator deroget.i. æqui
tate. Quoniam ille qui ſe ſenteptia

defendit cõtra ſerbr æquitatẽ de

bet aſſerere. Neceſſario is qui ſe ſcri
pto defẽdit: debet rurſusdetrahere

æquitati. Contra ſcriptumautemꝗ

dicet primum: inducet eum locum
p quem æquitas cauſæ demonſtret

nunc tractus eſt eius qui uoluntate

ſetuetur contra ſcriptum: quod ſu
pra tractatũ ẽiſq; inducet primum
locum æquitatis: ut oſtendat quæ
& qualisilla ſit cauſa Juaß adhi/
bet per interprætationem Iegis.

neq; hoc tẽpus legũ corrigendarum apud populum

hoc et per populu agi cõuenire: quod ſi nuncid agãt
uelle ſcire ſe qui lator ſit. et qui ſint accepturi ſe actiões
uidere et diſſuadere uelle. Quod ſi hoc cũ ſũmæ ĩuti

lia:tũ multo ſint turpiſſima: legẽ ciuiuſcunq; modi ſit

cõueniat in præſentia cõſeruari a iudicibus. Poſt ſi di
ſpliceat a populo corrigi cõuenire. Deide ſi ſcriptũ nõ
extaret magnopere qu æremus: neq; iſti niſi extra peri
culũ quidẽ eſſet crederemus. Nũc cũ ſcriptũ ſit amen
tiam e eius rei qui peccarit potius quã legis ipſius uer

ba cognoſcere. His et huiuſmodi ratiõibus oſteditur

cãm extra ſcriptũ accipi nõ oportere. Secunda pars ẽ
in qua eſt oſtendendũ:ſiĩ cæteris legibus oporteat in
hac nõ oꝑortere. Hoc demõſtrabitur. ſi lex aut ad res
maxias:honeſtiſimas: u tiliſſimas:reli gioſiſſimas uide
Pi ur pertinere. Aut inutile: aut turpe:aut nephas eẽ ta
liire nõ diligẽtiſſime legi obtẽperare debere:aut ita
lex:diligẽter perſcripta demõſtrabitur ita cautũ una
quaq; de re:et ita quod oportuerit exceptum: ut mini

me cõueniat quicꝗᷓ ĩ tam diligẽti ſcriptura præteritũ

arbitrari. Tertius locusẽ ei qui proſcripto dicet max
me neceſſarius:ꝑ quẽ oſtẽdat oportet:ſi cõueniat cam
cõtra ſcriptũ accipi: eam tamẽ minime oportere quæ

aduerſarius proferatur: ꝗ locus iccirco ẽ huic neceſſa

rius: quod ſemꝑ is qui contra ſcriptũ dicit: æquitatis
aliud afferat: oportet. Nã ſũma iĩprudẽtia eſt eum qui
contra quꝗᷓ quod ſcriptũ ſit aliquid probare uelit:nõ
ætatis præſidio id facere conari. Si ꝗd igitur ex hac

ipſa quippiam accuſator deroget oĩbus partibus iuſti

us et probabilius accuſar uideatur. Nam ſuperior ora
tio hæc omnis faciebatuti iudices:etiam ſi nollent ne

ceſſe eẽt:hoc aũt etiam neceſſe nõ eẽt:ut uellent cõtra

iudicare. Id aũt fiet: ſi quibus ex locis culpa demõſtra

bitur eẽ in eo ꝗ: aut cõparatione: aut remotiõe: aut re

latione crĩs:aut cõceſſiõis partibus ſe defendit:de qui
bus ante ut potuimus diligẽter ꝑſcripſimus de his lo

cis quos res poſtulabit: ad cãm aduerſariorũ ĩproban
dã trãſferemus: aut cauſæ et rationes afferẽtur: quare

et quo cõſilio ita ſit ĩ lege:aut in teſtamẽto ſcriptum:

ut ſentẽtia quoq; et uolũtate ſcriptoris: et nõ ipſa ſo
lum ſcripturæ cã cõfirmatũ eẽ uideatur: ut aliis quo-

q; conſtitutionibus factum coarguetur. Cõtra ſcrip-

tum autem qui dicet primum eum inducet locum ꝑ
.

“

clem

cin .
usan
mora
et
on
an
1le⸗
cacoꝛ
o
ſecn
na
umt
cgi
tu
Vunb

ind
e

umu
n
u
n
n
null
Utats
nq
i
ar
uſ
ton
nite
cot
väſ

quem æquitatis cauſæ demonſtrẽtur: aut oſtẽdet quo
animo:quo cõſilio:qua de cauſa fecerit:et quamcun:
cãm aſſumet:aſſumptionis partibus ſe defendet:de 1
bus ante dictum eſt. Atq; hoc in loco cũ diutius cõ-

moratus ſui facti rationẽ et æquitatem cauſæ exorna

uerit:tũ ex his locis fere contra aduerſarios dicet cãm

oportere accipi:demonſtrabit nullã eẽ legem quæ ali-
quam rẽ inutilẽ:aut iniquam fieri uelit oia ſupplicia ꝗᷓ

alegibus proficiſcantur culpæ ac malitiæ uindicandæ

cã conſtituta eẽ. Scriptorem ipſum ſi exiſtat factit hoc
probaturum:et idẽ ipſum ſi ei tale accidiſſet factũ fuiſ
ſe:et ea re legis ſcriptorem certo ex ordine iudices cer
ta ætate cõſtituiſſe præditos ut eſſent nõ ꝗ ſcriptũ ſu-
um recitarent:quod quiuis puer facere poſſet ſed quæ
cogitationem aſſequi poſſent:et uoluntatem interpre

tari. Deinde illum ſcriptorem: ſi ſcripta ſua ſtultis ho/.

minibus et barbaris iudicibus committeret: omnia ſũ
ma diligentia ꝑſcrutaturũ fuiſſe. Nuncuero quod in-
telligeret quales uiri iudicaturi eſſent: iccirco eũ quæ
perſpicua uideret eſſe nõ aſcripſiſſe. neq;. n. uos ſcrip-

ti ſui recitatores: ſed uoluntatis interpretes fore puta-

uit. Poſtea ꝗqrere ab aduerſarũis: quod ſi hoc feciſſe ꝗd

ſi hæc accidiſſent:eorum aliquid in quibus: aut cauſa
ſit honeſtiſſima:aut neceſſitudo turpiſſima:tum ne ae
cuſaretis. Atꝗ hoc lex nuſꝗ excep t. Non omnia ergo

ſcriptis ſed quædã quæ perſpicua ſint tacitis exceptiõi

bus caueri. Deinde nullam rem. neq; legibus ne ſcri-
ptura ulla:deinde neq; in ſermone quidem quotidia-
no atq; imperiis domeſticis recte poſſe adminiſtrari: ſi
unuſquiſq; uelit uerba expectare:et non MäMuolũtatem

eius qui uerba habuerit accedere. Deinde ex utilitatis

et honeſtatis partibus oſtendere ꝗᷓ inutile:aut quã tur
pe ſit id quod aduerſarii dicant fieri oportuiſſe: aut
oportere:et id quod fecerimus: aut poſtulemus ꝗᷓ uti-
le:aut quã honeſtum ſt. Deinde leges nobis caras eẽ
nõ ꝑꝑ litteras:quæ tenues et obſcuræ notæ ſint uolun
tatis: ſed ꝑꝑ earum rerum: ꝗbus deſcriptum ẽ utilitatẽ
et eorũ qui ſcripſerunt ſapientiã et diligentiã. Poſtea
quid ſit lex deſcribere:ut ea uideatur ĩ ſententiis:nõ in
rebus conſiſtere et iudex is uideatur legi obtẽperare ꝗ
ſentẽtiã eius non qui ſcripturã ſequatur. Deinde quã
indignum ſit eodem affici ſupplicioæum qui propter
aliquod ſcelus et audaciam contra leges fecerit: cum

deinde aſſumpriuæ partis euiuſq; p
cepta ſeruabit dicens:hoc quidẽ ſcri
ptum in lege eſt. Sed ego feci: ut pro
deſſem: uel reliqua quæ aſſumpti/

uæſunt qualitatis: ut facta ipſa ſua

enumeret & exequatur. deinde tres
illos compleat locos ex aduerſa par
te: quibus uſuseſt is qui ſcripta defẽ
derat. Hic ex contrario doceat ĩ om
nes leges accipi cãs:& i hãc legẽ acci/
pi debere & hãc cãm accipi dẽre. In
oẽs leges accipi cãs:ĩ hãc nõaccipi mi
quum aliquod conſtitui:? ut omnia
ſupplicia culpæ: & malitiæ uidican
dæ cauſa cõſtituta ſint. Nũcſe ni/
hil malitioſe feciſſe: ipſũ ſcriptorẽ
ſi hodie pᷣſens eẽt factu ſuũ probatu
rũ: aut ſiopſe hoc ageret factuꝑ fuiſ
ſe. Hac de cã uiros bonos electos &
dignitate & ætate ut nõ ſcripta legi
recitarẽt:ſed ĩterpretarẽtur ipſũ le/
gis ſcriptorem non barbaris homi⸗
nibus ac ſtultis cõm ſiſſe ſcripta ſua
Nam ſi hoc crederet diligenter cun
ctas exequerentur:mucquædam po
ſuiſſe ex quibus etiam nõ ſcripta co
gnoſci poſſunt pꝑ intellectam uolun
tatem. Poſtea dicẽdũ eſt qd fieri po
tuiſſet ĩ:aut quid accidere potuiſſe
ꝗqbuscã cum collocatur oſtenditur

recedẽdum fuiſſea ſcriptis pp necef

ſitatem: uel honeſtatẽ. Oẽs leges cõ
prehendere omnia non poſſe: quæ
uelit exprĩere uel excipe:ſed eẽ na/
turaliter ĩ legibus cũctis tacitas exce
ptões.deinde locũ hunc debebit exe
: quia neq; ſermo hominum: neq;
ſcriptũ aliquod plane ſe exprimat:

aut eloꝗtur uoluntatẽ:ſed ſemp ex/

pectari ex ſcriptis reliqua quæ in uo
Iuntate intelligipoſſunt:deinde uti
Iitatis & honeſta Hepearter explican/
dæ ſunt:in quibus docebimus quid
nos fecerimus & quid aduerſarii ue/
lint:ut noſtrum utile aduerſariorũ
inutile demonſtretur. deiĩide locum
communem debemaus inducere: nõ
litterasnos ſequioportere:quæ & te
nues & obſcuræ ſuntnotæ uolunta/
tis:ſed ipſam illam uoluntatem: de
inde inducere definitiõem:quid ſit
lex:& ſic definire:ut hoc potiusuo/
lũtas:quam ſcriptura uideatur. Me
ritaq; iudices inſeruiant legi: qui uo
lIuntatem legis interpretantur: ini/
quum eſſe affici ſupplicio eum aui
non aperte contra legẽ fecerit: ſed ex
aliqua rõne utilitatis reipu.his ratio
nibus & rebus tres illi loci approbã/
tur: qui ſunt contrarii ſuperioribus
tribus: uti doceamus: & accipi cau/
ſam in ominibus legibus: & in hanc
legemaccipi & hanc cauſam nccipi

pPræterea operam dare debemus: ut eſt ſcriptũ ipſum:ſi quo pacto poſſumus conuertamus: ut id ui/
deat tenere uerbis: quod nos itertamur: faciamuſq; tale alacke ſupra fecit: quoſcriptonitit: ut
ad ſcriptũ applicet uolũtatẽ. Sic hic ꝗquolũtate mitit᷑ in ſcripro de

cõueniat uolũtati id faciet ſi ambiguũ aliꝗd ĩ ſcripto nuenerit autp collectõem ex eo qd ſcriptũ ẽ:
id quod ſeriptù nõ ẽ oſtẽderit ſiafieri: ut cũ leue neſcio quod ĩuenerit: ſcripto tamẽ: cũ æꝗtatẽ oſtẽ

ĩ ſcripto eſſe aliqd quod it ei uo/
Iũtati:qᷓ iterpᷣtat. Poſtremi loci ſut
cões qui ſumi potuerũt ex paruibus
aſſumptiuæ qlitatis: qd ſupra dixi/
mus. Veꝑꝶ erit ꝓprius locus eius qui
ſcripta defendit leges ex ſe intelligi
debere:nõ ex utilitate iterp̃tãtiũ. de
inde critalternihil legibus cariuseſ
ſe deber᷑ Aut uero erut alu loci cões
eius qui ſe uolũtate defendit leges ĩ
conſilioſcriptoris eẽ & urgrate cõi.
deinde idignum eẽ æqtatẽ Iitteris pᷣ
mere & urgere cum æqtas magis n
uolũtate cernatur. ex his locis quos
tres ĩ partitõe ſupra poſuit & accipi
cãm & ĩ hac lege accipi & hãc cãm ac
cipi. Repetit ꝑ anacephaleoſin ĩ cõ/

cluſione tresillos quos ĩ partitiõe po

ni locos dixit: & ꝓ ſcripto & contra
ſcriptũ: aut ex ſcripto nõ ſcriptu ali
qqdᷣ ĩducere.i. ſyllogiſtice tractare.
Cũ æqtate cã abundabit neceſſario
multuũ ꝓficiet. Fit & hic cõcluſio: ut
& is ꝗ ſe uolutate defẽdit operã det
ut ipᷣm ſcriptũ ꝓ ſe faciet: uel ambi⸗
guo aliquo rephẽſo uerbo uel cæte/
ris: ut nõ uoluntate tñ ſed ẽt ſcripto
niti uideat quemadmodũ illi ipſe
ſupra ꝗ ſe ſcripto defendit ita pcepe
rat: utn ſola uerba amplecteret: ſed
ẽt ſcriptoris oñderet uoluntatẽ.loci
autẽ cões cæteris ex aſſumptõis par/
tibus ĩ u tranq; partẽ cõuemiet. Vt
aut remoueat: aut cõpenſet aut refe/
rat:aut cõcludat.Ex contrarus autẽ
legibus cõtrouerſia naſoit: cũ iter ſe

duæ uident leges: aut plures diſcre

pare hoc mõ.De legal ibus cõtrouer
ſiis tertia eſt ꝗ ex contraris legbus
conſtat. Nam dicta eſt ambiguitas:
dicta etiam controuerſia: quæ con/
ſtat ex ſcripto: & uoluntate. Con/
trariæ uero leges nũc duæ ſunt: nũc

plures:nunc una ſi duplex eſt qqᷓ &
una ſimplex facere leges contrarias

poteſt. At una duplex facit leges con
trarias: cum una parsnitit legis par
te altera rurſus alia legiſ parte dimi

cat & repugnat, Apud rhetores ẽ ſſta
controuerſia. Rapta raptoris mortẽ

aut indonatas nuptiasoptet: ut rap/
ta una parte nitatur ac dicat mortẽ

ſe optare debere raptoris. Altera nu

ptias inducat:ac fiant leges cõtrariæ

ex duplici parte legis. Itẽ upa lex con

”MR
*

derit ĩ ſua cã eẽ plurimũ ꝓficiet: & ſubducet aduerſario argumtũ ſuũ: i quo ille poſuit ſcripta tm iu
dices ſeꝗ dẽre. cu & hic docer̃ cœpit

qu honeſia: aut neceſſaria de cã nõ ab ſnĩa: ſed ab lit-
teris receſſerit legis: itaq; his et huiuſmodi rõnibus:et
accipi cãm:et in hac accipi lege et eam am quam ip-
ſe afferat accipi oportere demonſtrabit. Et quẽad mo-
dum ei dicebamus: quia ſcripto diceret:hoc fore utiliſ
ſmũ ſi quid de æquitate ea quæ cũ aduerſario ſtaret
derogaſlet: ſichuic ꝗ cõtra ſcriptũ dicet plurimũ pro

derit ex ipſa ſcriptura aliquid ad ſuam cãm cõuertere:

tum ambiguũ aliquid oſtẽdere. Deinde ex illo ambi-
guo eanptem: quæ ſibi proſit defendere: aut uerbi dif

efinitionẽ inducere:et illiusuerbi uim quo urgeri uidea

„ — — . .
tur ad ſuæ cauſæ cõmodum traducere: aut ex ſcripto

nõ ſcriptũ aliquod inducere ꝑ ratiocinatiõem de qua
poſ enus dicemus. Quacũq; aũt ĩ re ꝗuis leuiter pro-
babili ſcripto ipſo ſe defendit:ẽt cũ æquitate cauſa abũ
dabit:neceſſario multũ proficiet:iõ quod ſi id quo ni
titur aduerſariorũ cã ſubduxerit oẽm illã ciusuim et
acrimoniã lenierit ac deluerit. Loci aut cões cæteri ex
aſſumptionis partibus in utranq; partem conuenient.
Fræterea ãt eius ꝗᷓ a ſcripto dicet leges ex ſe nõ ex eius
qui contra commiſcrit utilitati ſpectari oportere et le-

gibus ant quius hẽri nihil oportere. contra ſcriptũ le/

g1 conſilio ſcr ptoris et ut litate cõi:non in uerbis cõ

ſſier Quã indignum ſit æꝗtatem litterisurgeri:quæ

uoluntate eiys qui ſcripſerit defendatur. Ex cõtrariis
aũt legibus controuerſia naſcitur: cũ inter ſe uidentur
duaæ leges: aut plures diſcrepare hoc mõ. Lexẽ qui ty
rannu occiderit olympicarũ præmia capito: et quam
uolet ſibi rem a magiſtratu depoſito:et magiſtratus ei
concedito. Et altera lex ẽ tyranno occiſo quinq; eius
proxios: cognationẽ magiſtra tus necato. Alexãdrũ

gapud phereos i Theſſaliã tyrãn dẽ occuparat: uxor

ſua cui nomẽ Thebe fuit noctu cũ ſimul cubaret occi-
dit. Hæc fil um ſuũ quẽ ex tyrãno hẽat ſibi ĩ præmii
loco depoſcit. Sũt ꝗ ex lege puerũ occidi dicant opor
tere:res in iudicio eſt. In hoc genere utranq; in partem

iidem loci eademq; præcepta conuenient. ideo quod

utriq; ſuam legem confirmare et contrariam infir-

et aliqd iuenire qcᷣ ĩterpretet:q

rnin
s
Ccenl
cerle
Dend
ſcae
ec⸗
kes
qo
goo⸗
Wer
ni
4t7
Um

lge

Crt
here
ſa⸗

tonb
ung
Elno⸗
Urnll
oluet
md o
dener
l ⸗
tnick
ni
ſ
e
R
i
cni
un.
rud

Venen.

els

geelle⸗
tpuͤl⸗
rtun
R
denu
git⸗
1gan
mwel
gan
idnl
eunot
goc⸗
pmi
n
u
. got
.

trariasleges facere poteſt hoc modo. Cũ lex eſt: ut uir fortis petat præmiumqc uolet:& duo adole/

ſcentesfilii fortiter fecerũt:petit pᷣmii noĩe unus:ut pater eiuxq reus factus fuerat ꝓditiõisante iudi
ciũ liberet᷑. Alter petit:ut agat iudiciũ.lIta ex una lege diuerſa petẽtiũ uolũtate leges contrariæ eſſe

dicẽtur, Verbũ hisomiſſis Tul. definit ꝗd ſint legescõtrariæ: Dem ponit exẽplũ de eo ꝗ tyrãnũ occi
derit: ut pᷣmiũ accipiat. deinde alterã legit. ꝓponit ut tyranno occio qnq; pximi facile interficiant.

Deinde reliq pcepta dat cõiter in utranq; partẽ. Etenĩ cũ ambæ partẽ. Etenĩ cũ ambæ parteslege nitã

mare debebit. Primũ igitur leges oportebit contẽde-
re conſiderando utra lex ad maiores hoc ẽ ad utilio-
res et honeſtiores ac ma gis neceſſarias res ꝑtineat. Ex
quo cõficitur ut ſileges duæ:aut plures erũt:aut quot
quot erunt quæ conſeruari non poſſunt:qꝗa diſcxepẽt
inter ſe maxime cõſeruanda putetur quæ ad maximas
res ptinere uideatur. Deinde utra lex poſterius lata ſit
nã poſtrema quæq; grauiſſima ẽ. Deiĩde:utra lex iube-
at aliquid: utra ꝑmittat:nã id quod ĩ peratur neceſſari
umẽ illud quod ꝑmittituruoluntariũ ẽ. Dei Me ĩ utra

lege:ſi nõ obtemꝑatum ſit pœena afficiatur: aut in utra-
maiori pœena ſtatuatur. Nã maxime cõſeruãda ẽ eaꝗ“

dili gentiſſima ẽ et ſancta. Deinde utra lex iubeat: utra
uetet. Nã ſæpe ea quæ uetat quaſi exceptiõe quadam
corrigere uidetur illã que iubet. Deideutra lex de ge
nere oĩ: utra de parte aliqua:utra cõiter in plures: utra
in aliꝗᷓ rẽ certam ſcripta uideatur. Nã quæ ĩ partẽ aliꝗᷓ
et quæ in certã aliꝗᷓ rem ſcripta eſt promptius ad cãm
accedere uidetur et ad iudiciũ magis ꝑtinere. Deinde
ex lege utrũ ſtatim fieri neceſſe ſit:utrum inhabeat ali
ꝗ morã et ſuſtẽtationem:nam id quod ſtatim facien-⸗
dũ ſit: pfici prius oportet: deinde operã dareut ſua lex
ex ipſo ſcripto uideatur niti. Cõtraria ãt: aut ꝑ ambi-
guũ:aut ratiocinationem:autꝑ diffinitionẽ induci:
et ſanctius:et firmius id uideatur eẽ: quoꝗ apertius de
ſcriptũ ſit. Deinde ſuæ legis ad ſcriptũ ipſum: ſentẽtiã
quoq; adiungere. Cõtrariam legem:item ad illã ſentẽ
tiam traducere: ut ſi poteſt fieri ne diſcrepare quidem
uideantur inter ſe. Poſtremo facere ſi cauſa dabit fa-
cultatem: ut noſtra ratione utraq; lex conſeruari uide
atur et aduerſariorum ratione altera ſit neceſſario ne-
gligenda. Locos autem communes: et quo ipſa cauſa
det uidere oportebit. et ex utilitatis et honeſtatis am-
pliſſimis partibus ſumere demonſtrantem per ampli
ficationem ad utram potius oporteat accedere legem.

tas quoq; ĩterpᷣtata cõſentiat. Dare ẽt oprã:ut aduerſarioꝑꝶ lex c

tur ꝗ præcepta data fuerit uni parti
ad alterã partẽ:quæ ẽt ipſa lege nite
tur p̃cepta eadem trãſferunt. Eritq;
unicuiq; parti hoc principale:ut ſuã
legẽ laudet aduerſarii:uituperet:re
præhẽdat. Erit ergo tractatus talis:
utra utilior lex ſit: utra honeſtior:
utra magis neceſſaria: utra ad res
plures ptinet: utra ad maxias: utra
lex poſterior ſit. Melior.n.ꝗ poſteri
or: utra lex iubeat: utra permittat:
utra uet. Nã iubet: deſertor capite
pũ iat.Peêrmittit adulteriuũ:cũ adul
tera liceat occidere: deinde utra lex
pœnã cõſtituat ei ꝗ obtẽperet: utra
maiorẽ pœnã: deĩde utra lex iubeat
utra uetet:in eo.n. quod iubet & p/
mittit qſi unũ genus ſit:cõtrariũ ẽ ĩ

eo qc uetat. Veg& ĩ eo quod ĩperat

& pmittit ſit diuerſitas ꝗᷓ ſupra po/
ſuit:i cum illic ẽ neceſſitas:hic utẽdi
uoluũtas. At his duobus contrarium
ẽqqd uetat ut infamisne militet uti
ĩpudicus:ne cõtionet. Maior aũt eſt
auctoritas legis: q uetat: ꝗᷓ illa quæ ĩ
perat.Ois.n.lex ꝗ uetat fortior ꝓp/
terea:qꝗa corrigit illã q: aut pmittit:
aut ĩperat. Et enĩ cũ oẽm hoĩem ad
concionẽ uenire liceat: & ſithæc lex
ꝗ̃ſi pmittat: hæc quæ uetat: infamis
ne cõcionet corrigit illã Iegẽ q: aut
iubet᷑ aliqd aut pmittit. Deiĩde cõſi
derãdũ: utra lex de pte cõſtituta ſit:
utra de oĩ: uel re: uel actu: utra lex
ſpãliter ſcripta ſit:utra generaliter.
Melior.n.quæ de ſpecie ſcripta ẽ nõ
cõiter. Et eſt cõiter: ut hoĩem occide
re ne liceat. Specialiter uiꝶ fortem
occidere ne liceat. &alia huiuſmo/
di/Deinde cõſiderandũ ex qua lege
ſtatim fieri aliqd:aut nõ fieri neceſ
ſe ſit & ex qᷓ ſit aliqua tarditas. Nam
ẽ tarditas:ut in illa lege legatusĩtra
diẽ triceſimũ ꝓficiſcat. Hæc oĩa cũ
dicta fuerint operã dare debeat. una
quæq; pars:quæ pro lege ſua nititur
uti doceat legem ſuam & iuſtam eẽ
& apertã.aduerſarioꝶ aũt uel miu/
ſtã:uel obſcurã: uel ambiguã. Autra
tiocinatõe colligit ꝙ uelintadhibe/
re aliꝗᷓ definitõnẽ aduerſariii ut ĩtel
ligi poſſit ꝗd ĩ lege ſit:ĩ noſtra ãt le/
ge oĩa eẽ manifeſta. Deĩide debemus
adiũger̃ uolũtatẽ ut a ſcriptũ uolũ
õtrariã hẽat uoluntatẽ, Et ſi fieri põt

aduerſarioꝶ legis ita ẽ interp̃tanda ſentẽtia: ut pene ẽt ipſa lex aduerſarioꝶ& p ſentẽtiæ interpᷣtationẽ
pro nobis facere uideatur: ut ambæ legesnræ ſint partis. Vna nr̃a per ſcriptũ aduerſarioꝑ per uolu/

1 ii

*

tatem. Poſtremi ſunt loci communesqui in legibus contrariis ſumipoſſunt:& utilitate & honeſtate

legis cuiuſcunq; ea maxime conſideranda putetur: quæ ad maximas res pertinere uiderur. Præcep/
tum hoc eſt. Comparandas leges eſſe utrum inter ſe duæ uel tres diſcrepent leges: & ſeruari non poſ

ſunt ambæ: qa diſcrepent: ea maxime conſeruet quæ ſit in comparatione utilior: honeſtior: magis

autneceſſaria. ex ratiocinatione autem naſcit controuerſia cũ ex eoquod uſpiã eſt adid quod nuſ

ꝗᷓ ſcriptum ẽ uenit. Ratiocinatioſyllog

ſcriptum ẽ: id quod ſcriptũ non eſt
colligit Cice.ait: cũ ex eo quod uſpi
am ſit ad id quod nuſꝗ ẽ ſcriptũ ue
nit: & habet modos ſuos: quibus cõ
prehendatur: uel ſimile cumcolligi
mustuel cũ minus colligimusex ma
iore uel cũ conſequens dat excplũ
Sed hæc in marcomãno exẽpla ſunt
poſita dat exẽplum Ci.de co ꝗ da/
natus parricidii ĩ carcere teſtamẽtuũ

fecerit. Nulla quidẽ lex teſtamẽtũ

facere prohibet eũ: ꝗ damnatus ſit
parricidii. Sed ſunt aliæ eges quæ
multa facer̃ prohibẽt parricidii reũ
& damnatũ. Ex qbus colligitur etiã
hoc faciendi teſtamenti illũ non ha
buiſſe poteſtatẽ.ltẽ multæ leges ſũt
teſtamentorum faciendoꝶ: ex ꝗbus
Iterũ colligitur hũc faciẽdi teſtam

ti poteſtatẽ non habuiſſe. Tractatus

uero hẽt & locos argumenteꝑg tales

Primumut ſcriptů laudemus: & cõ

firmemus. deinde cõferamus cũ eo

facto quod colligimusaſcriptũ. deĩ

de ut ſimile eſſe doceamus deĩde ut
ſi illud æquum ſit: hoc quoq; eſſe
æquum iudicemus, deĩde ut dicãus
cũ de hoc ſcriprũ ſit cur de alio ſcri
ptum non ſit ꝙ qſi manifeſtum fue/
rit ex eo quod ſcriptũ: eſt etiã quod
ſcriptũ nõ ſit & iccirco aſcriptori le
gis prætermiſſum eẽ uideat: Deide
docebamusi multis legibus multap
terit:ſed accipi: hæc ſinon ſint præ
terita: ex his, ſ.quæ ſcripta ſunt: hæc
dicit qui utit᷑ collectione. Qui con
tra pugnat ante omnia laborare de/
bet ut ſimilitudinem tollat:& dicat
aliud eẽ in eo quod ſcript ẽ: aliud
in eo quod admiſſum eſt ac propte/
rea eſſe diſſimile & non debere acci

pi ex eo quod ſcriptum eſt: id quod
non ſcriptum eſt: cum ſit multa di/

ſtãtia diſſimilitudinis & ſimilitudi
nis: de quibus in primo libro expo/

ſuit Cicero. Addere præterea etiam

poterit is qui cõtra collectionemni
titur uti & ipſe utat aliq collectiõe
Quod ſi & cõtigerit iſſdem argum
tis utetur quæ ſupra dedimus erqui
utitur collectione. Sinautemnõ po/

terit uti. hocaget: ut oſtẽdat ſcriptũ

ſolũ cõſiderari oporter̃. Periclrtari
iura onmia:ſi ſimilitudies accipiãt
nihil emm eẽ pœne: quod nonalteri
ſimile eẽ uideat. Poſtremi loci ſũt

Iſmus drcontrouerſia legalis eſt. Habet tractum cù eoquod

Ex ratiocinatione naſcitur cõtrouerſia cũ exeo quod

uſpiam ẽ ad id quod nuſꝗᷓ ſcriptum ẽ ꝑuenitur. Hoc
pacto lex ſi furioſusẽ agnatoru:gentiliq; in eo pecu

niaq; eius poteſtas eſto. Et lex paterfamiliasuti ſuper

familia pecuniaq; ſua legaſſet: ita ius eſto. Et lex ſi pa⸗
terfamilias inteſtatus moritur: familia pecuniaq; eius

agnatorũ gentiliumq; eſto. Quidam iudicatusẽ parẽ

tem occidiſſe: ei ſtlatim quod fugiendi poteſtas nõ eſ
ſet ligneæ ſoleæ ĩ pedes inductæ ſunt. Os aut obuolu-
tũ ẽ folulo et præligatu. Deide ĩ carcerẽ deductus: ut

.ibi eẽt tantiſper:dũ culeus in quem conicctus ĩ proflu
entem deueheretur: cõparareiur. Interea quidâ enis a

miliares in carcerem tabulas afferunt:: et teſtes addu-
cunt. Hæredes quos ipſe iubet ſcribunt: tabulæ obſi-
gnãtur. De illo poſt ſuppliciũ ſumitur. Inter eos ꝗ hæ
redes in tabulis ſcripti ſunt:et ĩter agnatos de hæredi-
tate cõtrouerſia ẽ. Hic certa lex quæ teſtamenti facien

di his qui in eo loco ſint adimat poteſtatem: nulla pro
fertur. Ex ceteris legibus quæ hunc ipſũ ſupplicio hu

iuſmodi afficiunt:et quæ ad teſtamenti faciendi pote
ſtatem ptinet:ꝑ ratiocinationem ueniendumẽ ad hu

iuſmodi rõnem ut quæratur:habuerit ne teſtamẽti fa
ciẽdi potſtatẽ. Locos aũt in hoc genere argumẽtãdi
hos:et huiuſmodi quoſdã eẽ arbitramur. Primu eius
ſcripti quod proferas laudationem et confirmatio-

nem. Deinde cius rei de qua quæritur cum eo de quo

cõſtet collationem huiuſmodi:ut id de quo quæritur

rei de qua cõſtet ſimile eẽ uideatur. Poſtea adminiſtra

tionem percontatione: qui fieri poſſit: ut ꝗ hoc æquũ

eſſe cõcedat: illud neget:quod aut æquius: aut eodẽ in
genere ſit. Deinde ĩccirco de hac re nihil eẽ ſcriptum:

quod cum de illa re eſſet ſcriptum:de hac re is ꝗ ſcri-
bebat neminem dubitaturũ arbitratus ſit. Poſtea mul

tis in legibus muilta præterita eſſe: quæ iccirco præteri
ta nemo arbitretur: quod ex cæteris de quibus ſcriptũ
ſit intelligi poſſint. Deĩde æquitas rei demonſtranda
eſt: ut in iuridiciali abſoluta. Contra autem qui dicet

ſimilitudinem infirmare debebit: quod faciet ſi demo

lubiti
Ninmgr
nume
Mnle
ſpe
zred
gucj
Ura
Nonil
jnun⸗
etle
ntio
Alqu⸗
Ges
ſcher
l.
ünte
s
dorun
d
tint⸗
nau!
eteor
Cann
wlle
wem
mn
mir
con
phi
Ue⸗

nnan
lell
ſo⸗
n
1

–

Eudonde
kor. w
gwd

hock

.

— —
—

—

=

Ndood
Ror
nenke
*MW
un
bigoh
ianan

NN *

,1 .
eret⸗
A5RNI

MN
mar
neabhr
l
Wii
mmmno⸗
e⸗
mm
AE
ſ
g ſn
oſten Nl

ptrr

ſirabit illud quod confertur diuerſũ eẽ genere:natura

ui:magnitudine: loco:tẽpore:pſona:opinione:ſi quo
in numero illud quod ꝑ ſimilitudinẽ affertur:et quo il

lud in loco cuius cã affertur:haberi cõuẽiat demõſtra
bitur. Deinde quid res cũ re differat de monſtrabitur
ut non idẽ uideatur de utraq; exiſtimari oportere. Ac
ſi iple poterit quoq; ratiocinationibus uti iſdẽ quibus

ante dictum eſt: utetur:ſi non poterit: negabit oporter
quicꝗᷓ niſi quod ſcriptũ ſit conſiderari periclitari oia

iura: ſi ſimilitudines accipiantur :ihil eſſe pene quod
non alteri ſimile uideatur multis diſſimilibus rebus: et
inunamꝗᷓq; rem tamen ſingulas eẽ leges. Oĩa poſſe in
ter ſe uel ſimilia uel diſſimilia demonſtrari loci cões a

ratiocinatiõe oporter̃ cõiectura exc anodlarſ ſit:

ad quod non ſit ſcriptũ peruenire:et nemine poſſe
oẽs res per ſcripturã amplecti:ſed eũ commodiſſime
ſeribere qui curet: ut quædam ex quibuſdã intelliga
tur: Contra ratiocinationẽ huiuſmodi:comiecturã di/
uinatione eæ: et ſtulti ſcriptoris eẽ non poſſe oĩbus de
rebus cauere quibus uellit. Definitio ẽ cũ ĩ ſcripto uer

borum aliquod ẽ expoſitũ cuius deui quæritur: hoc

modo. lex eſt qui ĩ aduerſa tempeſtate nauim r elique
rint oĩa admitunto: eorum nauis et honera ſũt qui in
naui remãſerit. Duo quidam cum iã ĩalto nauigarẽt
et eorũ alterius nauis alterius onus eẽt: naufragu quẽ
dam natantem et manus ad ſe tẽdẽtem aduerterunt:

miſericordia cõmoti nauim ad eũ applicuerunt:homi

nem ad ſe ſuſtulerunt. Poſtea alĩquãto ipſoꝰð quoque
empeſtas cœpit iactare uehementiusuſq; adeo: ut do
minus nauis cum idem gubernator eſſetin ſcapham
confugeret:et inde finiculo quia puppi religatus ſca
phã annexã trahebat naui:quod poſſet moderaretur,
Ie autẽ cuius merces erant in gladiũ in naui ibidem
incumberet. Hic ille naufragus ad gubernaculum ac
ceſſit: et naui quod potuit eſt opitulatus. Sedatis autẽ
fluctibus:et tempeſtate iam commutata nauis in por
tum incolumis prouchitur. Ille autem qui in gladiũ

incubuerat leuiter ſauciatus facile ẽ ex uulnere recrea

tus. Nauim cum onere horum trium ſuam quiſq; eſſe
dicit. hic omnes ſcnipto ad cauſam accedunt et ex no/

minis in naſcitur controuerſia. Nam et relinquere na

uem: et remanere in naui. Deniq; nauis ipſa quid ſit

definitionibus quæritur. Iiſdem autem ex locis om-

communesabeo qutitur ratiocina

tione extra ſcriptum per coniecturã
id quod ſcriptum nõ eſt accipi opor
tere. Deinde neminẽ poſſe ſcriptura
cõplecti uniuerſa. Illud ttummo/

do bene ſcribere legem qui quædã

contingat ex quibusalia præteriti

telligi poſſint. Loci uero communes

cõtra eũ q collectione nitit uſti ſunt

Coniecturam nõ eẽ firmũ argumen
tum:ſed eẽ diumationẽ. Deĩde ſtul

ti eẽ ſcriptorisnon oĩa quæ cauenda

ſũt ĩ lege cõſcribere.His ꝗ in eo loco

ſint adimat poteſtatẽ:neque pnmnitat

ſed ut quaſi permiſſio eẽ uideat᷑ col

lectio fit ex alus. Oefinitio eſt cum ĩ

ſcriptouerbũ aliquod ẽ poſitũ: cu/
ius de uiquæritur hocmõ. Subiugit

poſtremã &alẽ controuerſiã: qᷓ de/

finitõnẽ nomiauit. quænulla pte di

ſtat a cõſtititiõe rationali:niſi ꝙ uer
bum ĩ lege poſitũ: uel ĩ ſcriptura ali
qua cum defimit quod ſignificet ꝗd
ſit tunc fit legalis definitio. Suppõit
exẽplum de his qui nauẽ ſuã dicunt

.

unus icubuerit gladio: alter remũ
iperitusgubernãdi tenuerit Guꝙ/⸗

bernator ĩ ſcaphã fugerit hic cũ cõ

tendant: cuiusnauis ſit: ex lege mniti
um capiunt controuerſiæ. Quærit
tamẽ uerbũ quod ĩ lege poſitũẽ ꝗd

ſit nauis: deide qd ſirnauẽ deferre:

& quid ſit in nauẽ remanere. Hæc ſo

la diſcrectio ẽ data inter definitionẽ

legalem & conſtitutionẽ. i. rationalẽ
ſtatum præcepta autẽ dicẽdi eadẽ

ſeruabimus quæ ſupra ſut poſita: ut

dfiniamus: & cætera quæ præcepit.

Tunc expoſitisargumtatiõibus quæ

in iuditiale cauſarum genusacom/
modãt. Finitis omnibuspræceptis

quæ dari fuerant ad omnes conſtitu

tiones: & ad omma genera cõtrouer
ſiarum quæ in legibus ſunt: dutaxat
in iudiciali genere cauſarum ranſit

Tulliusad deliberatiuam cauſaã: &
ad demõſtratiuam. Non ꝙ aliapræ
cepta eſſe poſſ nt deliberatiuæ & de
mõſtratiuæ ꝗᷓ fuerint ſupra in iudi

ciali genere dutaxat in cõſtitutioni

bus. Nam part mõ cõlecturæ: finis:
& cæteræ conſtitutões: & omnia ge⸗

nera controuerſiarum uerſantur in
deliberariuo & demonſtratiuo qué
admodumiĩi iudicialibus. Vndenõ
alio modo dicenda ſũt in iudiciali:

&alio ĩ cæteris:ſe edeadẽ dicẽdiubi

que pᷣcepta ſeruabũt. Verumetiam
qm in libro primo docuit: & hic ad

monet fines ſuoscertos habẽtgene⸗

ra iſta cõtrouerſiaꝑ neceſſario Ppb-
ter fines. Alia quædã pceota: & alis
1 iii
£

quædam argumenta tradenda ſunt

de quibusnunc tractabit., Finem ha
bet iudicialis cauſa æquitatem. De/

lIiberatiua finem habet utilitatem:
ut Ariſtoteli placet:ut Ciceron uti/
litatem & honeſtatem. Demõſtrati/
ua finẽ habet honeſtatem. Ergo pp
finesquaſi alia argumenta ſunt ne-
ceſſaria. Aliud enim cogit in tracta/
tu præter conſtitutionem quamli/
bet:ille qui æquitatem cupit iudici
bus perſuadere: aliud ille qui oſten
dere cupit uti litatem & honeſtatem

aliud qui oſtendere uult honeſta/
tem. Vnde ipſius utilitatis & hone/
ſtatis præcepta danda ſunt: quæ &

deliberatiuæ cauſæ uidentur: & de
monſtratiuæ propter fines proprios

conuenire: & poterat quaiem ſup/

ponere exempla deliberatiuæ per
ſingulas conſtitutiones: hoc eſt: ut

doceret incidere in deliberatiua cõ

lecturam: finem: & reliquas conſti/

tutiones. Item pari modo in demon
ſtratiua: ſed quontam res aperta eſt

dicere præteriit: ne rem ſatisclaram
dum apertionem per exempla uult
reddere obſcuriorem exemplorum
diuerſitatem feciſſet. Rerum expe/

tendarum tria genera ſunt. Par au⸗/
temnumerusuitandarum ex contra
Tia parte., Deliberatiuæ & demon/
ſtratiuæ cauſæ fines dixit eſſe utile

S& honeſtum. Verum eſt quiddam

honeſtũ quod purum ſolum & per
ſe honeſtum eſt. Aliud ucro hone/
ſtum: quod habet mixtam utilita/
tem quod iccirco honeſtum dici-
turiquia ſemper in copulatis rebus
nomen a meliori parte componitur:
ut demonſtratiuam cauſam: cum in
telligamus habere laudem & uitu/
perationem. Quidam tamen hanc
eandem cauſama parte meliore ſi/
cut di ximus laudatiuam eſſe dixe/

runt. Ergo cum honeſtum nunc per

ſe ſolum ſit: nunc ſit aliud quod
iunctumẽ ex utilitate: tamen etiam
hoc honeſti nomen nuncupatur.
Sunt igitur tria quæ expetuntur:ho
neſtum purum: honeſtum cum uti⸗
li:& pſum utile pugac ſeparatum.

nibus quibus conſtitutio definita tiactabitut. Nũcex
poſitis his argumenta tionibus quæ in iudiciale cauſa

rum genus accommodaãtur: deinceps in deliberatiuſ

genus et demonſtratiuũ argumẽetãdi locos et præcep
ta dabimus nõ quo non in aliꝗᷓ conſtitutione omnis
ſemper cauſa uerſetur: ſed quia proprii tamen harum

cauſarum quidam loci ſunt non a conſtitutiõe ſepara

iudiciali genere finem eſſe æquitatem: hoc eſt partem

quandam honeſtatis. In deliberatiuo autem Ariſtote
li placet utilitatem: nobis autem et honeſtatem etutili

tatem. In demonſtratiuo honeſtatem. Quate in hoc

quoq; genere cauſæ quædam argumentationes com-

munite ac ſimiliter tractabũtur: quædam ſeparatius
ad finem quo referri omnem rationem oportet adiun

gentur atq; uniuſcuiuſq; conſtitutionis exemplum
.

ſupponere non grauaremur: niſi illud uideremus: quẽ
admodũ res obſcuræ dicẽdo fierent apertiores: ſic res
apertas obſcuriores fieri oratione. Nũc ad deliberatio
nis præcepta tendamus. Rerum expetẽdarum tria ge-
nera ſunt:par autem numerusuitandarum ex cõtraria
ꝑte Nam ẽ quiddã quod ſua ui nos alliciat ad ſeſe nõ
emolumento captans aliquo:ſed trahens ſua dignita

te quod genusẽ: uirtus ſcientia:ueritas. Eſt aliud autẽ

nõ propter ſuam uim et naturam: ſed propter fructũ
atq; utilitatem petendum.quod pecunia eſt. Eſt por-
ro quiddam ex horum partibus iunctum: quod et ſua
ui et dignitate nos inductos ducit: et præ ſe gerit quã
dã utilitatẽ:quo ma gis expectatur: ut amicitia:bõa exi
ſtimatio. At; ex his horum contraria facile tacenti-
bus nobis intelligentur. Sed ut expeditius ratio trada
tur:ea quæ perſcripſimus breui nominabuntur. Nam
ĩ primo quidem genere.quæ ſunt honeſta appellabũ
tur. Quæ autem in ſecundo utilia: hæc autẽ tria quia
partem honeſtatis et utilitatis cõtinent:et ꝗa maior ẽ
uis honeſtatis iunctæ eſſe omnino ex duplici genere
intelligentur: ſed in meliorem partem uocabuli confe
rantur: et honeſta nominentur. Ex his illud cõficitur
ut appetendarũ rerum partes ſint: honeſtas: et utilitas
uitandarum turpitudo et utilitas. His igitur duabus
rebus res duæ grandes ſunt attributæ: neceſſitudo

ti: ſed ad fines horum generũ accõmodati. Nã placet ĩ

Nin

ee

ar
Ceon N
d buun
mide r
Nin;
mn A
temendl
re in
nes ⸗
lru⸗
N
tmag

elere
lellberano
Mc ge
Acorkatl.
dſend
md
es
al. 1
1
N
WodE

„
. eH‚I

2 H
1 .

Nence

Nutm
,Nn
lbi
nine
. n
lico
hinn
. Uehen

An

Prouidentia per quam

etaffectio: quarum altera ex ui:altera ex reet perſonis
conſideratur. De utraq; poſt apertius perſeribemus.
Nunc honeſtats rationes prim explicemus. Quod
autem totum: aut ex aliqua pte propter ſe petitur ho
neſtum nominabimus. Quare cũ eius duæ ptes ſint:
quarum altera ſimplex: altera iun cta ſit:ſimplicem pri

us conſidelemus. Ect igitur eo genere omnis res una
ui:atq; uno nomine amplexa uirtus. Nã uirtus eſt ani
mi habitus naturæ modo:atq; orationi cõſentancus.

Quãobrem omnibus eius partibus cognitis erit tota

uis ſimplicis honeſtatiscõſiderata. Ha bet igitur ꝑtes

Juatuor: prudentiam:iuſtitiam: fortitudinem: tempe
rantiam. Prudęetia eſt rerum bonarum et malarum et

utraꝙ; ſcientia. Partes eius: memoria: in tell &tiarpru-
dentia. Memoria eſt per quã animus repetit illa qua
fuerunt. Intelligentia ẽ per quam ea ꝑſpicit quæ ſat.
factum eſt. Iuſtitia eſt habitus animi cõmuniutilitate
conſeruata: ſuam cuiq; tribuens dignitatem eius ini-
tium ẽ abnatura profectum. Deinde quædã ĩ cõlue
tudine exutilitatis ratione uenerunt. Poſtea res et ab
natura profeſtas:et ab conſuetudine probatas lega

metus:et religio ſanxit. Naturæ us erit quod nõ opi

nio genuit:ſed quædã inata uis inſeruit:ut religionẽ:
pietatem:gratiã uindica tionem: obſeruantiam: uerita
tem. Religio eſt quæ ſuperioris cuiuſdam naturæ: 4
diuinam uocant curam: cerimoniamq; affert. Pietas
per quam ſanguine coniunctis Patriæq; beneuolis of

ficium et diligens tribuiturcultus. Gratia in qua ami
citiarum et officiorum alterius mem oria et remunerã

di uoluntas cõtinetur. Vindicatio ẽ per quam uis:aut
iniuria:et omnino omne quod obfuturutuẽ defendẽ

do. aut ulciſcendo propulſat. Obſeruantia per quam

homines aliqua dignitate antecedentes cultu quodã
et honere dignantur. Veritas eſt per quam imutata
ea quæ ſũt:aut ante fuerunt:aut futura ſut dicuntur.
Conſuetudine ius eſt:aut lelliter nataura tractum ali
ud et maius fecituſe us:ut rellgionẽ aut ſi qd eorũ quæ
ante diximus ab natura profectũ: maius factuũ pp cõ
ſuetudinẽ uidemus:aut quod in morẽ uetuſtasuul-

gi approbatione perduxit quod genus pactũ eſt: par

iudicatum. Pactum eſt quod inter aliquos conuenit.

—.—. . .

iturũ aliquid uidetur antegꝗ

*△D

Sed histribus expetẽdis hoe è hone
ſtoutili: & illo tertio quod mixtũ ẽ
adiugũtur duoad tractatum necef
ſaria:neceſſitudo & affectio: de qui
bus plenius poſtea diſputabit. Atq;
honeſtũ ipſum quod pp ſe expetit:

c duas presut d ximus: diſtributũ

ſit prius tractat de eo ipᷣo quod puꝶ

eſt nulloutili ſociato quã diximius

eſſe uirtutem hãc diuidit in partes
quatuor: pruden iam: iuſtitiam: for
titudiem: temperantiam. Et definit
Prudentiam: eiq; tres ſpecies ſubiu/
gitimemoriam: intelligentiam Ppro
un dentiam:quæ ratione temporum
conſtãt. Præteriti tẽporis ẽ memo/⸗
ria-Pramentis ſtelligentia Futuri P
uidentia: has ſimilſter definit. Item
definit iuſtitiam ſecundum uirtutẽ
eiq; ſubiicit partes ſimiliter tres: na
turalẽ iuſtitiam: cõſuetudinis: iuſti

tiam legitimã iuſtitiã eaſq; ſimiliter

definit:?& datexempla. Subiũgit ter

tiam uirtutem: quã appellat fortitu
dinem: hanc definit: & ei ſubiicit p
tes quatuor: mignificentiam fiden/
tiam: patientiam: pſeuerãtiã, Quas
itẽ definit:ſi icuti omnia. Quarta po
ſtremo ſubiũgitur uirtus:quæ tẽpe
rãtia dicitur:& dat ei partes tres: cõ
tinentiam. clæmẽtiam: modeſtiam
Jquas ptes def nit: ita ut omnia ſupi
ora: quibus explicitis: aperte docuit
id ſolũ ꝙ propter ſe expetit᷑: & qd
ſit: &quale ſit uerum: cam honeſtũ
hoc intelligamuseſſe quod propter
ſe expetitur:nõ ꝓpter aliquod emo
lumentum quod ipſum utiq; uirtus
eſt:quoniãicidebat quæſtiotan uir
tur: ideſt honeſtũ propter ſe expete
retur. Epicurei enim dicũt uirtutẽ
expeti ipſam ꝓpter uolũtatem hu/
ius quæſtion s: cũ clarior uidet eẽ
tractatus diſtulit: &negauit ad hoc
iſtitutũ debere ſociari? ubi tin pcep

ta traduntinõ rerũ diſi putatio con⸗/

tinet. Nam primo ingener̃ quæ ſi ut
honeſta appellantur: uirtus: ſcitia:
ueritas: quænullã obutilitatẽ: ſed
Propter ſè expetuntur. Veritasẽ per
quam ea quæ ſũt:aut fuerũt: aut fu
tura ſunt: dicuntur. Hucuſq; natu/
ram & iuſtitiam curq; his quæ natu
raliter iuſta ſunt explicauit. Nunc

ea d ocebit cũ ptibus ſiis: q p cõſue

tudinem iuſta ſut, Iuſtitiã. n. tripli
cẽ eſſe uoluit naturalẽcõſuetudinis
l.moꝑ: legũ: lege iuſtitia eſt q in
eo ſcripto quod populo expoſitũ ẽ.

Hucuſq; iuſtitiã cõſuetudinis di⸗
xit. nunc incipit legum. Fidentia eſt
er quam magnis & honeſtis rebus.

In honeſtis actibus fidẽtia ẽ. Cæteg

in malis confidentia: na multũ 1pie
animus in ſe fiduciæ certa cũ ſpe col
locauit: ur eſt illud. Turnæ ſurmeri
to:ſi qua ẽ fiducia forti,neq; ad hoc
noſtruminſtitutum pertinet. Epicu
rei enim & ipſam uirtutem dicum
propter ſe nõ expeti:ſed propter uo
luptatem: quæ ſecta Epicureogeeſt.
noc utiq; reuincendum. Sed quia 16
gioristractatuseſt &alteriusoperis.
Rhetorica emm nunc exponit: ideo
& hinc dicere præternufſit, Propter
ſe autẽ uitanda ſunt. Docuiohone/
ſtatem ſequentẽ. Subiũgit uitanda
curpitudmmem: ſed turpitudo in his
ẽquæ cõtraria ſunt uirtutibus. Fidẽ
tiat ut ſupra poſuit uirtusẽ huic (6
traria ẽ: defidẽtia &audacia uitãda
pari modo iter uirtutes & contraria
media iuemuntur: quælicet uicina

ſit uirtutibus: tamen uitada ſunt: ut

uitantur ipſa contraria. hæc autem

quæ uicina ſunt: ita ſunt ut certu no

mé teneant: nũc ita ut uocabuli nõ

habeant. Fidentiam diximus ee uir

tutem: defidẽtiam intium. At id ꝙ
fidẽtiæ uitium eſt: habetnomenꝗd
appellaturaudacia. Item religio uir
tus eſt. Irreligioſitas uitium: atq; re/
ligioni uicina uitium taméeſt: & ſu
perſtitionomunat: quæ & ipa ſit ui
tanda: ſed hæc ut dixi media uelui
cina habent nomma. Nam ſunt aliqᷓ
quæ non habent: ut iuſtitia cumuir
tus ſit iniuſtitia: uitiũ punire. hoſtes
etiam uictos uicinuũ: iuſtitiæ tamen
quia parcẽdum uictis eſt: uitium eſt
aliquando: cui rei uocabuluũ nomẽ:
ut aſpitas: aut crudelitas: ſuperſti/
tio auducia. Sũt igit᷑ multa quæ nos
tum dignitate: tũ quqα fructu ſuo
ducunt: docuit ea quæ propter ſe ex
perenda ſunt. itemq; dixit quæ pro
pter ſe uidenda quæ honeſta pura:
noiauit. Nunc docet illa quæ mixta
ſunt: & habẽt partẽ honeſtatis: par/
tẽ uero utilitatis: quæ tamen etiam
ip̃a hõeſtatis noĩe appellauit. ſũt ãt
gloria: dignitas: apluudo: amicitia

Par quod inter omnes æquabile eſt. Iudicatũ de quo
dicinus: aut aliquorũ iam ſententiis conſtitutum eſt.

Lege lusẽ quod in eo ſcripto quod populo expoſitũ

eſt:ut obſeruet cõtinetur. Fortitudo eſt cõſiderata pe-

riculorum ſuſceptio et laborum perpeſſio. Eius ꝑtes
magnificentia:fidentia Patientia: erſeucrantia lunt.
Magnificentia eſt rerum magnasum: et exelſarũ cũu
anima ampli quadam et ſplendida propoſitione cogi
tatio:alcq; adminiſtratio. Fidentia eſt: per quam ma-
gnis heneſtis in rebus multũ ipſe animus in ſe fidu-⸗
tiæ cum certa ſpe collocauit. Patiẽtia ẽ honeſtatis: aut
utilitatis cã rerum arduarum: ac difficilium uolũtaria
ac diuturna perpeſſio. Perſeuerantia eſtĩ ratione be/
ne conſicrata ſtabilis:et perpetua ꝑmanſio. Tempe
untia ẽ rationis in libidinem: atq; in alios nõ rectos ĩ

betus armimi firma et moderata dominatio. Eius Ptes:

7

continentiatclæmentia: modeſtia. Continentia elt: p

quam cupiditas conſilii gubernatiõe regitur. Cæxme
tia per quam animi temere in odium alicuius ĩuentio
nis concitati comitare retinentur. Modeſtia ꝑ quam
pudor honeſtlus claram: et ſtabilem comparat auctori
tatem. Atq; hæc omnia propter ſe ſolum: ut nihil ad-
iũgatur emolumenti petenda ſunt. Quod ut demõ
ſtretur: neq; ad hoc noſtrum inſtitutum pertinet:et a
breuitate percipiẽdi remotum eſt. Propter ſe autẽ ui
tanda ſurmt non ea modo quæ his cõtraria ſunt: ut for
titudini ig hauia:et iuſtitiæ niuſtitia: uerum etiam illa ꝗᷓ
propinqua uidẽturet finitima: eẽ abſunt autem lõguũ

ſime. Quod genus fidetiæ contrarium eẽ diffidẽtia
et ea re uitium ẽ. Audatia non contrarium:ſed appoſi

tum eſt ac propinquumet tamẽ: uitium ẽ. Sic unicui
q; uirtuti finitimum uitium reperietur: aut certo iam
nomine appellatum: ut audacia quæ fidentiæ:pertina
tia:quæ perſeuerantiæ finitima ẽ: ſuperſtitio quæ reli
gioni propinqua eſt:aut ſine ullo certo noĩe: ꝗᷓ om-
mia itẽ uti cõtraria rerum bonarum in rebus uitandis
reperiuntur. Ac de eo quidẽ genere honeſtatis quod
omni ex parte propter ſe petitur ſatis dictũ ẽ. Nũc de
eo in quo utilitas quoq; adiũ gitur: quod tamen ho⸗
neſtum uocamus dicẽdũ uidetur. Sũt igitur multa ꝗ
nos cum dignitate: tum quoq; fructu ſuo ducũt:quo

iĩ gener ẽ gloria: dignitas:ãplitudo: amicitia. Gloria ẽ

echa
5 i
elip

O

ſ
ne

deno

ne⸗
me ui
u!
bli
lein
HM
Umi

4

O
1.:
ds

frequens de aliquo fama cum laude. Dignitas alicuius

honeſta:et cultu:et honor̃:etuerecũdia:di gna: aucto

ritas. Amplitudo potẽtiæ: aut maieſtatis: aut aliquarũ

copiarum magna abudan tia. Amicitia:uolun taserga
aliquem bonaruũ rerum illius: ipſius cauſa quem dili-

git cum eius pari uolũtate. Hic quia de ciuilibus cau-
ſis loquimux fructus ad amicitiam adiungimus: ut eo
rum quoq; cauſa peienda uideatur: ne forte qui nos
de omni amicitia dicere exiſtimantur reprehẽdere in

cipiant:quanquam ſunt qui propter utilitatem modo

petendam putant amicitiam: ſunt qui propter ſe ſolũ
ſunt qui propter ſe et utilitatem: quorũ quid ueriſſi/

me conſtituatur alius locus erit conſiderandus. Nũc

hoc ſic ad uſum oratorium relinq uaturutt nq; pro⸗
pter rem amicitiam eſſe expetendam. Amicliaru aũt

ratio: quoniam partim ſunt religionibus iunctæ: parꝰ
tim nõ ſunt:et quia partim ueteres ſunt:partim nouæ
partim ab illorum:partim ab noſtro beneficio profe/
ctæ:partim utiliores:partim minus utiles: ex cauſarũ

dignitatibus ex tẽporum oportunitatibus: ex officiis:

ex religionibus:cx uetuſtatibus habetur. Vtilitas au-
tem aut in corpore poſia eſt:aut in extraneis rebus ꝗᷓ;
rum tamen rerum multo maxima pars ad cõmodũ
corporis reuertitur: ut in re publica quædã ſunt quæ
ut ſic dicam ad corpus pertinent ciuitatis: ut agri por
tus pecunia: claſſes:nautæ:milires:ſocii: quibus rebus
iĩcolumitatẽ: ac libertatẽ retinẽt ciuitates. Alia ſi quæ
iam quiddam magis amplum et minus neceſſariũ cõ
ficiunt: ut urbis egregia exornatio: atq; amplitudo.
ut quædã excellens pecuniæ magnitudo: amicitiarũ
ac ſocietatum multitudo. Quibus rebus non illud ſo
lũ conficit: ut ſaluæ:et incolumes:uerũ etiã:ut amplæ
atq; potentes ſint ciuitates. Quare utilitatis duæ ꝑ-
tes uidentur eſſe incolumitas: et potẽtia. Incolumitas
eſt ſalutis tuta aque integra conſeruatio:potẽtia ẽ ad
ſua conſeruanda:et alterius obtinenda idonearum re
rũ facultas. Atq; in his omnibus quæ ante dæcta ſũt:
quid difficulter fieri:et quid facile fieri poſſit oportet
conſiderare. Facile fieri id dicimus quod ſine magno
aut ſineullo labore: ſumptu mo leſta quã breuiſſimo

tempore confici poteſt. Poſſe autem fieri: quod quã-

*
2

Hæc difiniuit:ĩ quo ſimili mõ ami/

citiã docet eẽ honeſtatem quidem
mentis:ſed cum aliqua utilitate ſo/
ciatam. Ioquitur. n. deamicitia ciui
lisquæ utilitate nõ caret. Deinde p/
tes eius amicitiæ marrat &cauſas. o
ſtremo adiũgit illud tertium utiſe

paratam utilitatẽ exſuisptibus do/

ceat eſſe cũ ipᷣa illa commoditas ho

neſtate carẽs pſpicit : uel ĩ republi/

ca:uel in ſingulis ciuibus. hæc autẽ ĩ

republica nũc ad uires prinet ciuita

tis:nunc ad ornamentũ: quæ ip̃a tñ ĩ
utroq; conuenienter nominatur.
Sed uiresnomine appellat ĩcolumi

tatis. At uero ornamentũ potẽtiam

eẽ dicit:ut ſint partes utilitatis duæ
incolunætas: & potẽtia. Poſt hæc tra
ctat quod græci appellãt
latũ quod fieri poſſit:au t
nõ poſſit: in quo etiam illud docet:
ꝙ his uicinum eſt: & quod facile fie
ri poſſit. Prope enim fieri non poſſe
credit: quod cũ magna difficultate
cõficit᷑: hæc ſunt detribus:hoc ẽ ho
neſto puro ſint utilitate: deide mix
to cũ utilitate:tertõ d ſola utilitate.

Vtilitas autem: aut in noſtris rebus:

aut ĩ corpore poſita ẽ hucuſq; de ho
neſto cũ utili:nunc de ſola utilitate
diſſeritur. Quoniam ergo de hone
ſtate: & utilitate diximus, Reſtat: ut
de neceſſitudine uſq; pſcribĩus.Ho
neſtati & utilitati ſupra poſitæ:atq;
tractatæ duas res neceſſario dixerit
attributasneceſſitudinẽ: & affectio
nẽ:de hisnũc pᷣcepit. Acneceſſitudi

nẽ docet eſſe illã:quæ neq; mutari:
neq; ab exitu ſuo flecti poſſit. Affe/
ctionẽ uero quæ ex tempore: aut ne

gociorum euentu: aut hominũ ad/

miniſtratione ſæpe mutatur: ut res
non tales ſint quales eſſe conſuerũt.

Ac neceſſitudinem quæ prima eſti

duo diuidit: ut nunc neceſſitas ſit: qᷓ
aliter exitus ſuos habere non poſſit

ſed ſua cogat effecta ſine ulla excep

tiõe: dicit eſſealteram neceſſitatem
ubi fieri aliter poſſit cum aliꝗd ad/
mittit. Poſtremũ càæ genus demon

ſtratiuum eſt quod adiũgit dat præ
cepta quibus laudes:uituperationeſ
q; tractentur: ideſt quibuslocis. Ac
primum dicit eoſdem locos eſſe lau
di & uituperationi: quos in libro pri
mo iudicialiscauſæ: hoc eſt omnia
attributa perſonæ. Partit tamẽ bre
uiter laudes & uituperatiões ammi
uel corporis: & extrĩſecus:animi uir
tutes:artes ſciæ: uel cõtra uitia cor/
poris:totius uel in partibus: ut pul/
chritudo: ualitudo: integritas: &
cætera Ruiuſmedi.

½

Extrinſecus ſunt patria:parentes co
gnati:amici: magiſtratus: diuitiæ: &
cærera huiuſmodi⸗Poſtremũ præ/-
ceptũ dat ĩ laude: & uituperatõe: nã
tam noscõſiderare deber: quid gor
porisſit: quid extriſecus ſit: quã ꝗd
ſit ĩ aĩlo. Ola enim: uel laudãda: uel
uituperanda nõ rebus externis: non
rebuscorporis: ſed animomentiut.
Sin aliquæ res inciderint difficiles d
impoſſibilitate dicit quædã ſimpli
ces ut aliter omnino fierinõ poſſint.
Caſſilẽſesſe deder hãnibali niſi ue
lint fame perire, Ergo hic exceptio
caſſilinũ uenir ĩi hanibalisptãte. hic
aliter oĩo fieri ñ põt:tũ adiũcto ubi
exceptio:niſi ꝓpaliquã cãm. Ita ñ ẽ
neceſſitas ĩ ciuiliquæſtiõe illa quæ
ſine cõditione eſt. partim dũt ex his
multas eẽ res.i. neceſſitudine: nã oĩ
tpꝑe id ptinebit. i. exceptio ipſa. Ac
ſũma quidem neceſſitas uidetur eẽ
honeſtatis duo ſũt ꝗqdem honeſtũ:
& utile: ſed utili cũ duo ſubiaceant
cõmoditas: & ĩcolumitas qſi tria ef
fecta ſũt.uerum honeſtas præponẽ
da:ſecũdo loco habẽda ĩcolunntas
ẽitertio commoditas deinde & quæ
q; res ſit: aut honeſtatis: aut incolu/
mitatis: aut nõ eo cõſilio quoariſtip
pus ut ſociorum cadauera tempeſta
tibus liberaret. Laudes autẽ: & uitu
perationes. Demonſtratiua quæ ſu
perat ſola tractatur per honeſtatem
quæ demõſtratiua partes habet du/
as.laudem & uituperationem: utrũ
4 tamen exattributis perſonæ tra-/
ctatur. Dum ſint. xi attributa perſo

nis quibusapprobatur cuiuſq; perſo

na nomen hominis certis ſuis deſi⸗/
gnans & ſanguinem & hominem no

minibus explicatur cum nullo ſoci
um:neq; nomine:neq; attributo. Na

tura eſt attributum extra ipſum ho
minem: ut in patria: gente: ſangui⸗/
ne:cæteriſq;. Hæc enim licet dent
homini cõmodum:non tamen pro
prium.In ipſo uero homine eſt natu
ra:circa corpus& aiani:quæ dat plu
rimas. & animo: & corpori qꝗlitates.
Ergo natura accidẽs res ẽ: quæ aper

tiorem hominem ad unumquod/

facit. Itaq; non orator natura eſt
ed oratorius: ideſt qui orator eſſe
Poſſit. Verũ has qualitates: uel di/
ligentia comparat: facitq; perfectas
& habitus nominatur: aut in hasca
ſu quodam ac repentino motu fre/
quenter incidimus: & afſectio dicit
aut in has inclinamur ſtudio quodã
quod ipᷣ̃m ſtudium per ſe nihil ali/
ud eſt quàuolũtas applicata ĩ aliꝗᷓs

R

quã laboris ſumptus: moleſtiæ: Ionginquitatis ĩdiget

atq; aut omnes:aut plurimas:aut maximas cauſas ha-

bet difficultatis: tamen his ſuſceptis difficultatibus cõ
pleri:atq; ad exitum perduci põt. Quoniam ergo de

honeſtate:et deutilitate diximus:nunc reſtat: ut de his
rebus quas his attributas eſſe dicebamus neceſſitudi
ne et aflect ione perſcribamus. Puto igi tur eſſe hacne
ceſſitudinẽ cui nullaui reſiſti poͤteſt:quæ neq; muta⸗

ri:neq; lenirii põt. Atq; ut apertius hoc exemplis ſit:

licet eũ rei qualis et quanta ſit cognoſcamus. V ti poſ

ſe flãma lineã: materiã neceſſe ẽ. Corpus mortale ali
quo tꝑe ĩterire neceſſe ẽ: atq; ita neceſſe utuis poſtulat
ea ꝗᷓ mõ deſcribebãus neceſſitudinis: cui nulla ui reſi

ſti põt quæ neq; mutari:neq; liniri põt huiuſmõine-

ceſſitudhes cũ idicendi rõne incidẽt recte neceſſitu
Aines appellabuntur. Sin aliquæ res incidẽt difficiles
ĩ lla ſuperiori poſſit ne fieri quæſtiõe cõſiderabimus

Atq; etiam hoc mihiuideor uider̃ eſſe quaſdam cum
adiectione neceſſitudines quaſdam ſimplice s: et abſo
lutas. Nam aliter dicere ſolemus neceſſe eẽ. Caſſ ilinẽ
ſes ſe Aedere Hãnibali. Aliter autem neceſſe eſt. Caſſi
linum uenire in Hannibalis poteſtatem. Ulic in ſuꝑi
ore adiũcto eſt hæc:niſi ſi malunt fame perire. Si.n.

id malũt:non eſt neceſſe:hoc inferius non item pro-

pterea quod ſiue uelint. Caſſilinenſes ſe dedere: ſiue
famem perpeti: atq; ita perire neceſſe eſt. Caſſilinum
uenire in Hãnibalis poteſtatem. Quid igitur hæcꝑ
ficere põt neceſſitudinis diſtributio prope dicã. Pluri
mũ cu his locus neceſſitudinis uidebitur incurrere.
Nã cũ ſimplex erit neceſſitudo:nihil erit quod multa

dicãus:cũ eã nulla rõe lenire poſſumus. Cũ ãt ita ne-

ceſſe erit ut aliqd effugere:aut adipiſci uelimus:tũ ad

iũctio illa ꝗd hẽatutilitatis: atq; honeſtatis erit conſi
derandum. Nam ſiuelis attendere: ita tamen: ut id
quæras quod cõueniat ad uſum ciuitatis: reperies nul
lam eſſe rem quam facere neceſſe ſit niſi ꝑꝑ aliquã cau
ſã quam adiunctionem nominamus. Præter hæc aut
iuenies multas eẽ res neceſſitatis ad quas ſimilis adiũ
ctio nõ accidit.Quod genusut hoies mortales neceſ
ſeẽ interire ſine adiũctione: ut cibo utãtur non neceſ
ſeẽ:niſi cũ illa exceptione extra quã ſi nolint fame ꝑi

re. Ergo: ut dixi illud quod adiũgitur ſẽꝑ cuiuſmõi ſit

genit

cba⸗
funn
umm
ſyra
lyrr
eut.
ſun

ſeĩ
nece

reu
den

lſs 8
tbuci
dpoce
cehs
lncd
kure
gan,
lor
Väh
llenl
ohlu
i
vin

QA

qualitates. Ergo afficimur qualitatibushis modis: ortu: & natali: & eſt natura. Afficimur repentinis

caſibus &affectio ẽ. Afficimur induſtria: ac conſtantia & perſeueratione & habituseſt. Arueroi pſũ
ſtudium quod eſſe definimusamplicatam i qualitatemaliquã animi uolũtatem. hoc iquam ſtudi
umnũcaffectio eſt: ſi pro tempore eſt:nũcſi perſeuerauerit habitus ipſum ſtudium non iam qua/
ſi præceptio quædam ineſt rei eius cui nomen eſt ſtudium ſi perſaierauerit. Sed ut ſtudium intel-

ligam: illud debeo conſiderare quod ipſo ſtudio petitur: ut litteratura: aut geometria quod ſi p̃ce

ptum ſit habitusſtudio præceptus ẽ

erit cõſiderãdũ. Nã oĩ tꝑe id ꝑtinebit: ut autad hone Ergonatura accidẽs qualitas eſt: ut

Nar/ - nẽda neceſſitudo ſit neceſſe ẽ ſihõöe animæ uel corpori uel extriſecus &
ſtatẽ hoc mò exponẽda nec ſſ eceſſe ẽ ſi hõe accidẽs ab ortu:acnatali. Accidit au

. . — . . — —
ſte uolumus uiuer̃:alſt ad incolum tatẽ hoc mõ neceſ tem mariucl fæminæ. Nam marẽ
ſeẽ ſi icolũes uolumus eẽ:aut ad ĩcõmoditatẽ hoc mõo eẽ aut ſœ mnam non iam inter com
ſeẽſt ĩcolũes uolum rad . mo moda computat. Affectio è accidẽs
neceſſe E:ſi ſine ccõmodo uolumus uiuere: ac ſumma qualitas:uel ſponte uel ſtudio:mox
quidẽ neceſſitudouidetur eẽ honeſtatis: huic proxia deſitura. N ſi pmaneat: fit habitus
. . . . — —- . . . dicta affectio quod ĩficiat qualitate
icolumitatis:tertia aC leuiſſima cõmoditatis . Acuᷣ his Serit affectio incipiens habitus: uel
nũquã poterit duabus cõtẽdere. Haſce ãt ĩter ſe ſępe uictus:non enimomniaad exitũ té
= . 2— 40 AQuüt. Habitus ẽ perceptio qualtatũ.
neceſſe cõparari:ut quãꝗᷓ præſtat honeſtas incolumi/ Nã hæc pcepta phĩ dixerunt. hic ;/
tati:tamen utri potiſſimu cõſulẽdum ſit de beretur. litates: uel cõmoda ſur uel ĩcõmoda
.. . — . Dt midetur — Qu ?e quoniã tribus mõis qualitates
QCuius rei certũ quoddã ꝑſcriptũ uidetur ĩ ꝑpetuũ da- euẽmiunt: multa his cõmoda uel in/
ti poſſe. Nã qua in re fieri poterit: ut cũ incolumitati Commoda Ctter eueniunt. Verũp
5ſalucri dſiri ſentia dehoneſtate deli exiſtẽtiã ea qᷓ euentũt ſecernẽt. Nã
cõſuluerimus quod ſit in præſentia de honeſtate deli alia uis ĩ eo cõmodoqd p naturã eſt:
beratũ uirtute aliquãdo iĩduſtria recuperetur:cũ ĩco/ alia ĩ eo q; paffectionẽ alia ĩ eo ꝙ p
ltacnitqti iouidebitur habẽda. Cüũ aũ id — habitum habitus nõ põt eẽ niſi hoc
Umitatis ratio uidebitur ha 4. .☚ aut 1 no pouu- quod non aliud E:atq; illud qd ha/
erit honeſtatis eſt. Ita huiuiuſmodi quoq; re cum in-/ betur. Nã quod ignis calet: putãt ali
lumitati uidehi ſul . d qui habitum eẽ qa perpetuu ſit: cd
columitati uidebimur conſulere uere poterimus dice hoc ipſum ſi ignis: ut caleat. Iraq; po

re nos honeſtatis rationẽ habere:quonia m ſine iaco/ ti narur Rabt zem mulki non
. 2 T. – „ 1 mſi deo dant: &- uerũ e: ille. n-habet
lumitate eam nullo tepore poſſumus adipiſci. Qua ĩ omnia percepta. Ar uero hõ nun/
re uel concedere alteri:uel ad cõditionẽ alterius deſcẽ quam in quid Bccptum habe ut nõ
„„. —. . „ 1 16 . in profectu quotidie ſit:& hunc pro
dere:et in præſẽtia quieſcere:atq; aliud cẽpus expedta fectum. Addixerunt. 1. progreſſionẽ
re oportebit. Incõmoditatis uero ratiõe:mõ illud attẽ Am habitum dixerunt. ergo p
4 1.. 2, „„2=JelenE .. ſtimtoe maioris perceptionis ho
datur digna ne cã uideatur: ea 4 ad utilitate ꝑtinebit. m ne habitum intelligimus: ut ſi af
Quare aut de magnificẽtia:aut de honeſtate qdã de fectione duad aliauid au agat: ut
— —R—1 . oꝓrator in foro non profectus: tamẽ
rogetur. Atq; hoc loco mihi caput illud uidetur ee ſ mneo progreſſtoâ aliqua habitus
ut qrãus ꝗd ſit illud quod ſi adipiſci:aut effuger̃ ueli dicet᷑: &certe procõmodo ſuo: uel
habitum: uel affectionem faciet:nõ

4

mus aliꝗᷓ res nobis ſit neceſſaria: hoc ẽ 4 ſit adiũctout exaltero uero erit. in rebusenim no

proĩde uti qᷓ; res erit laborẽus:et grauiſſimam: quã- m na ſunt certa ar ltenun ſigni⸗
õ mnen r ann A.H&αιος ficent ut irac dus habitus eſt: itarus
cãmuchemẽtiſſime neceſſari iudicẽus Affectioẽ. affecttonishutus, .
cum ſtudio& diligẽtia euenit: habi
tus eſt: cum naturaliter natura. Studium eſt autem: uel adipiſcendi aliquid: uel retinẽdi uolũtas.i.
quod uel adipiſci aliquid: uel retinere optamus: uel adepta ret nemus. Vctuseſt: uel quod ipſe ho

ma agit: uel quod circa ipſum agit:oĩa quæ hẽt quænatura habitus: affectio: ſtudium nãoratorem

eſſe qd eſt habitus ẽ: & uictus eſt:ſi in ea cxercitatione ſit.itaq; Ci.qaſſidua ſtudia pſeueranti dili/
gentia ita rhetori cã pcepit: ut ea ĩ eo ppetua eẽt: habitũ cõſecutus ẽ. Sed quia eius actũ ſibi inſtituit
ad uſũ uitæ i.ĩ eadẽ re & ĩ hitu: & ĩ uictu. Itaq; multũ plærunq; de uirtute habitus dtrahir ſi uictus
abfuiſſe dicat᷑.nã licet orator plẽus ſit ꝑceptõe ipſiusartis:t aliquãtũ argumẽto detrahit: ſi neges
ĩ eadẽ exercitatõe uixiſſe: ut ipſe cõtra Ceciliũ:qaaufert uictũ: ĩfirmahat hiĩtũ:cũ dicit. Quãdo tu
te tui piculũ feciſti:plærũq; ẽt ſi nihil agat ex habitu: hocipᷣm qd mhil agit ẽ illi uctus. i, uitæ mo

dus. Nã ut in uictuẽ: quibus amicis utat: ita in uictu ẽ: & ſi nõutat Et cerre quia mihil hoꝑꝶ debet de
eſſe pſonæ põt habitũ hr̃e ex geometriæ pceptõe ĩ ꝗᷓ nihil agit & ctud uſu rhetoricæ. Victusaũt
isad qualitatẽ tendit: ſed ea qualitas uel in affectione: uel i habitu erit: deimde ut oratione; uel

α

aliquid rhetoricæ noſſe quod ẽ affectionis: ad loquẽdũ: aut diſcdũ aptũ eẽ ꝙ ẽnaturæ: aut loꝗ

aut ſtuder᷑:uel qcẽ ſtudii:& cætrea huiuſmodi hẽtuictus. Veꝶ ĩ hoc cõſiderabit uictusicirca hæc
oĩa: ſi ita agat uitã: ut hoc exerceat/Nõ.n. quia natura loq: aut ſtuder̃ peſſumusq ꝓp riũ naturæ ẽ
iccirco & ĩde uiuimus:ſed ſi ſitordinata: ſic uita noſtra ad oẽm ſubſtãtiã rei familiaris quærẽdã: ut .

deuiuamus.i. ĩdenobisoĩa ſuggerãt ad uictum: merito uictus ex exercitatiõe dicit᷑ Itẽ & ſiſi thabi

tus: &nõ in ipſo habitu agat uitã: & uirtutẽ oratorie cõſecutus ſit: erit habitusnõ uictus eodẽ mõ: &

affectio ẽ:ſi ẽꝓ tpe.i. ꝓut res aliq̃ tu
lerit:ut locus fuerit:ñ ppetua cõſue
tudĩe:ĩde uiuẽdi eodẽ mõ & ſtudiũ
ẽſiñ ſtudiũ quodlibet ĩ exercitatõe
uitæ tulerit: ũde uictus noĩandus ſit
uerbotenus: ut cãsager̃: ut docere: ẽ
huius ſtudii: ſed ꝗa ordinata uolun
tasẽ ad uſum uitæ: merito dr̃ & uic/
tus. in ſingulis. n. his resquæq; ĩ eo ꝙ
ſũt diſtribuẽdæ ſũt: ut ſtẽſeruus cir
ca hæc qd in hac cõditiõe eſt. fortũa
eſt ſi ſeruitute ſeruiat totouita uic/
tuseſt: ſic & cætera de fortuna. Fac/
ta uero & caſus: & or̃ones:& conſilia
aut ſuperueniẽtia accipimus erunt
ſuis noĩbus. Nã uictusnõẽ ſine factis
caſu:oroniho:cõſiliis:ſed ſic uẽit fu

it ut dicere poſſet:ut ei aliqd accide

ret: ut cõſilio uteret. & hæcoĩa ſi ſic
accipius: ut actiões ñ ord ĩatas:neq; ĩ
ſtitutastoto uiuẽdi tpe erũt ſuis no

minibus:ſinautẽ ĩ eo genere uiuẽdi

poſita fuerit:ĩ quo oĩa ſũt cõſtituen
da tibi cõſtituẽdi ad uitã uniuerſam
uictus moĩa bit᷑ nõ ſuo quiq; noĩe. Fa
ctaãt:caſus or̃ones cõſilia: cũ ex fu/
turo tpe argum̃tũ dabũt: ex pᷣteritis
cõfirmabũt. Nã qa hoc illi accidit:
iõ5 hocilli accidet:qa h c feẽ:hoc iõ
facturusẽ ꝗa hoc dixit: hoc iõ dictu
rusẽ: qa hoc cõſi liatusẽ:iõ hoc cõſi

quædam ex tẽpore:aut ex negoc iorũ euẽtu:aut admi

mſtratõe:aut ho ĩum ſtudio cõmutatio erũ: u nõ ta-

les quales ante habitæ ſint aut lærunq; hr̃i ſoleãt ha

bẽdæ uideãtur eẽ: ut ad hoſtes trãſire turpe uidetur eſ
ſe:aunõ illo aĩo quo Vlixes trãſiit: et pecuniã ĩ mare

deiicer̃ iutile:at nõ ĩ eo cõſilio quo Ariſtippus feẽ. Sũt
gitur res quædã ex tꝑe:et cõſilio: nõ ex ſua natura cõ

derãdæ: ꝗbus ĩ oĩbus qd tꝑa petãt: aut ꝗd pſonis di

gnũ ſit oſ derãdũ ẽ:et nõ quid ftat:ſed quo quidq;

aĩo qui cũ quo tẽpore:ꝗᷓdiu fiat attẽdẽdũ ẽ. His ex ꝑ

. tibus ad ſniam dicenda locor ſumi oportere arbitran

tur. Laudes autẽ et iituperationes ex his locis ſu mẽ-

tur: loci ꝑſonis ſũt attr buti:de quibus ante dicũ ẽ.

Sin diſtributius tractare quis uolet:patiatur ĩ animũ
et corpus:et extraneas res licebit. Anim laus: uirtus:
cuius de ꝑtibue pauloante dictũ ẽ. Corporis ualitudo
di gnitas:uires uelocitas. Extraneæ:honos: pecunia: af
finitas genus:amici: patria: potẽti a:et cætera quæ ſimi
li eẽ in genere intelligentur. Atq; in his id quod in

liaturus ẽ. Negociũ factũ: uel dictũ ẽ: uñ iudiciũ ẽ. in iudiciũ.n. uel in del beratĩonemuel ĩ demon
ſtrationẽ nueniturmiſi ppter factũ. Singula igitur quæq; quæ hominiiaut obiiciunt᷑: aut de homi
ne quæruntur facta fũt ĩpſa igit ſingula facta negiũ ſunt. Suntalia facta quæ pbationẽ tribuunt

ipſi facto: unde quærit ſub quolibet ſtatuſũttria facta quæ extra ip̃m factũ: & extra facta quæ uicia

ſuntad fcm̃: & phaãt fem uitæ præteritæ: hæcperſonæ attributa dicunt. Ergo cũ negociũ fem: dictũ
ue ſit hẽat attributa quatuor cõtinẽtia cũ negocio inquit in geftione negocii adi uncta negocio: quæ

geſtumne

1.

—

ocium cõſequũt᷑. Ex his duo prima cõtintiacũ negocio & m geſtione negocii totũ ten Et

ꝗcquid habere. põt. cã oĩs i. negociũ oẽ pptes ſuas geſtũ. duo alia ſũt ex quibus aſſumut: primũab

oratore ea quæ negoci

o adiũcta ſunt. Quartũ ãt illud qd ẽcõſecutionõ negocii ipſius geſtioẽ: ſed

aut extrinſecusueniẽtia per hoĩes hẽtut p naturã generaliter: ut poſt docebimus. Igitur prima de at
tributis continentia hẽt ptesquinq; ſũmãnegocii? ſũmæ cãm: facta illa quæ probãt factum diuiſa p
tria tempora. Et oẽ ipſũ qd; diximusnegociũ eẽ factum. ſ. cõtinetur abhis: a ſũma quæ breuẽ ppo
ſitionẽ hẽt totũ claudẽs:ut patriæ inquit ꝓditio & cætera. hẽt& cim quæ gemina ẽ ĩipulſio & rõcina
tio. Impulſio ẽ pquãcuius cã factũ ſit: Rõcinatio ẽ ꝑ quã factũ ſit demõſtrat. Sequit᷑ ꝑ tria tempora
factorũ enumeratio quid ante rẽ factũ: quid ĩ re: quid poſt rem ſit: lgit quodlibet negociũ de ſtati

bus interim loco ſit exẽpli: Milo occidit:mõ occidit: occidit: & nõoccidit. Partesſi unt fingulæ quæſti

onis. Sed iã parẽtis occiſio hoĩs: occiſio patriæ ꝓditioſũma ẽ:ergo factum ſolũ negociumẽ ꝓpoſitio

facti cum perſona eius qui arguitur: uel quolibet alio modo inuidiã cõparans: aut extenuans ſũmã

dicetur. Et hæc ẽ ꝗᷓ Cato ĩ libro ſuo appellatuires cauſarũ: hoc argumentu ſequit cãm ꝗᷓ partiti ſu
mus: quæ utiq; aduerſusnegantem factũ danda eſt: ut feciſſe doceatur. Quẽadmodũ autem tracte
tur: uel ab accuſarore: uel a reo in ſecundo habemus. Quod ſi aliusſtatus fuerit præter cõiecturam
non cauſa erit: ſed ratio: decuius tractatu in ſecundo docuit: Poſt hæc ſequuntur facta ommia ante:

1in poſt: in quibusomma illa quæ in geſtione negocii poſita
cuique enim facto ineſt. Locus. Tempus. Modus. Occaſio Facultast In geſtione negocii locus: uel
naturalis eſt: uel qualitatiemus. Naturalis locus eſt: com argumentũ præſtat: nõ erit illud argumen/

ta ſunt: ſi tamen proſunt aſſumumtur uni

tũ a loco: ſed a facultate. qualitatiuus autẽ locus præſtatargumentũ ex oportumtate qᷓ oportuntal

obet

Ubuͤn
1scin
uer
tiage

D

juch
tur.
hec
Cn⸗
ciar
Wr⸗

— — — — —

—+☛

quibus rebus poſſit intelligi ip̃e poſuit. Tempus qui d eſſet dudumgeneraliter docuit: pars quæd am
1

quit æternitatis:hocquoq; in tria tempora diuiſit: quæ ipſa tempora partituseſt. Nam præteritum:
tribusmodisconſideratur. Præſens: & futuꝑe: binis. Veg hæc omnia magisad cognitionem tempo/
risdixit quicꝗd eſſet inſinuare cupiebant: quã utapta ſnrin geſtione negocii. Quid ergoaptũ huic
parti erit.- Nam huic attributum eſt tempus: exiſtimatio eiuſdem temporis & collatio cum geſtione:
ut id quod factum dicis eo tempore ex quoargumentum ſumis fieri potuiſſeuideatur. Itaq; ſic ait.
S Nam ſæpe oportet commetiri cum
omnia ualet oportebit:contraria quoq; quæ et qualia tempore negacium.Oecalio autem
. — I . . 1. oportunitas eſt quædam tẽporis ad
ſint intelligãtur: Videre autemi laudando ct ĩuitupe afiquod faciendurme Li Gporcim
rando oportebit:non tæ quæ ĩ corpore:aut in extrane tas tribus modis nlderat oelus
. . autem eſt quonon ſolum factum in
is rebus habuerit is de quo agetur:ꝗ quo pacto his re- dicarur⸗fel quemadmodum factũ
bus uſus ſit. Nam fortunã ꝗdem et laudare ſtulticia:et ul modlus mimum indicat.i.uo
. . K .. luntatem diuidit aut per prudenti/
uituperare ſuperbia eſt. Animi autẽ et laus honeſta: ect am:autper inprudetttianuehiis quæ
uituperatio uehemenseſt. Nũc quoniã omne ĩ cauſæ birun dain:alamm ui:perſaſionetim
.. . „ 2. 1. 1,, r„ prudentia purgatur caſu:neceſſitu/
genus argumentãdi ratio tradita ẽ:de mentloe prima dine & aff n animi. Facultates
ac maxima parte rhetoricæ ſatis dictũ uidetur. Quare autem duplici moo argumentum
. en ; præſtant. Nam eiuſmodi ſunt: ut
quoniam cet una pars 44 cxitum hunc b ſupcNore li⸗ eas: aut faciliusaliquid fiaraurſin⸗
o his effici non poſſit. Adiuncta nego
cio:ad factum quod ĩ negocio ponitur:unde iudex laturus ſeneẽtiam eſt: ut ꝓbari quoquomodopoſ
ſit ꝑ quãlibet cõſtitutõem: ſumunt de his rebusargumẽta ꝗ res poſſunt in ipſum factũ affectõe qua
dam cõtineri. Has res affecta nominamus ueꝑ affecta accipimus. Nunc de ipſo negocio.i. de ommi cã
rebuſq; in cãgeſtis. Nuncad res in cãgeſtasalia qſi quodammõ extrinſecus: quæconuenire uideant:
aut inde ut ꝓueniat: autad illa cõiuncta ſint hæcaffecta quæſupra diximus negocio adiuncta: & cõ
ſequentianegocium dicuntur. Illa prima continentia in geſtiõe. Sed de illis iam ſupra dictum ẽ. Ad/
iunctauero ea ſunt:qꝗ̃ illisipſis ſupra poſitis ſingulis aliquo mõ:uel extrinſecus cohærent: ut ſummæ
ut cauſæ: cæteriſq;. Sed cũ nõ in ipſa ſunt:ſed aliundeaſſumantur: cõueniẽtia tamẽ erunt in collatio
ne ſiue aliena ſint nõ hinc nata cũ erit: aut maius: aut mius:aut par.Itemq; ſimile cõtrariũ diſparatũ
Si uero his adiuncta ita ſunt: ut extra tamẽ ſint: erunt: aut genus: aut pars: aut euentus. Nihil. n. hoꝶ

non ex hisad hoc eſt: non tamen in cauſa poſitum. Et ſi poſitum eſt in cauſa:ideſt ĩnegocio:quæ hyp

potheticen:ideſt quæſtio circa perſonam propriam: ueluti non poſitum.Ergo genusſit:licet cauſæ:
tamen quia genuseſt: uelut extra cauſam eſt: cum perſona propria ineſt in cauſa. Item ſpecies. lam ue
ro euentus cum tria tempora teneat: poteſt eſſe ex cauſa: ideſt exnegocio de quo loquor: qui probat
quid eſt denegocio quod euenit rebus geſtisid quod in negocio eſt. Quomam tamen &præteriti tẽ/
poris euentus:& futuri temporis euentusaliquotiens ſumitur: & hicuideri extraneus poteſt a nego/
cio: ex negocio tamen oriens: unde probatum eſt adiuncta nuncomnimodis externa affecta. Tamen
aliquo modo adiungi: ut certa quæ ſupra diximus. Nuncaliqua ex ipſo uel in pſo negocio: alio mo
dotamen ſe habentia quam geſti negocii: textus ipſe & ordo conſiſtit circa perſonamcertiſſimæ quæ
ſtionismaius: & minus: & æque magnum tum exui: tum exnumero: & ex figura negocii conſideran/
tur. Vis in eo eſt: quo ipſa ſignificatione uerborum diuerſas res intelligimus. Itaq; cum prolata uerba
diſtant ſenſibus noſtris ſigni ficatione ea quæ proferuntui diſtant: ideſt potentia quadam qua quid
quæque res poſſitĩtelligimus de numero perſpicuum eſt. Figura eſt textus& ordo negocii per circu
ſtantias ſuas. Simile autem ex ſpecie: aut ex comparabili: aut ex conferenda: autaſſimilandanatura
iudicatur. Simile hoc eſt ſpecies comparabilis & ſimilanda natura: & in illisocto. Genere. Na-
tura. Vi. Magnitudine. Tempore. Loco. Perſona. Opinione. Sed ipſum ſimile quod per
hæc ſuprapoſita efficitur illic eſt in ontrarii: partibus & quæ ſub eandem rationem cadunt hoc di/
ſtinctius poſitum eſt in differentiis. De conſecutione inſuperioribus duobusattributis negocio:negꝑo
cium omne teneri diximus tertium quod eſt adiunctum negocio ueluti extra eẽ præci pimus: ſed na/
turaliter cohærcre extra ipſam hyppotheſim: aut aboratore aſſumi: quanquam & ea quæ extra ſunt
naturaliter ab oratore ſumantur. & de hoc præcepta jam dedimus, Quarta attributio quæ conſecu/
tio nominatur. & ipſa ea tenet quæ extra ſunt. adhærẽntia tamen rebũs negocii: quæ no aboratore ex
uoluntate ſumantur:ſed quæ ipſisrebusnegocii rationaliter acciderunt. Ac propeca omnia quælqr
taattribunione in conſecutione ſunt id uidentur eſſe quod euentus. Verum euentusaliud eſt: aliud
conſecutio uel res conſecutionis. Etenim euentus conſideratio eſt ex quadam natura rerũ quaquid
perſpicitur: quid ex quaq; re euenerit: eueniat: euenturum ſit. Inconſecutõne autem non ex rebus ꝗd
eueniat tractat orator: ſed quid rebus eueniat ideſt quid rebus contingat. Deinde quod in euẽtu duo
ſunt: utarrogantia & odium in hac conſecutione unum. Nam ipſi facto conſecutio eſt: quod uel ra/

ro uel frequenter: hæcautem omnia collocata ſunt in hac conſecutione aut nomen contingit rebus
m

*8 %

uel imitator: inuentor. Lex de ipſa
re conſuetudo: pactum ut frequen/

ter fiat: uel non frequenter utilitas

uel honeſtas& cætera quæq;: ut dixi

rebusaccidunt nõ ex rebus ipſis ſed
ad res ipſas quadam geſtione groue

niunt.
F INIS,

è

bro perducta eſt. et hic liber non parum continet litte
rarum: quæ reſtanti in reliquis dicemus.

Marci Tulii Cteronis ora

toris clariſſi mi rhetori
corum ueterumli
berultimus
explici
.
„*
9
–◻☚
—

te ſci⸗
cigie

ſo⸗
n
gocn
grut

lubet
rlee

100
cuoet
un
anty⸗
cidu
runden
Cüoncht
Theror
deqᷣ
beret⸗
eſtho⸗
ſtume
torhe
Pus⸗0
ſmus
ſequo
Ulnſen
erit.
Cnasan
paache
terRh
nnext
mocar
temne
bſec
ſexe⸗
kende
ons
N
r
l
A!
l
re
(Et⸗
ſere

æineſciẽtes. Ciceroni ita ingenitamfuiſſe eloquẽtiam

quẽ ꝗdemait L. discauſis regnaſſe uelut media regnet baſi

0

Olebant malores in exponendis libris multa inquirere quæ nunc omittuntur. Titulus

tiam ueteris qua cripfite 51sS ExX
ꝗ multi dicant ætate lam ꝓuectũ ſcripſiſſe propter eloquẽtiam maxmam ꝗq in illa uſus
lut & incuriis uideatur ornate dicere potuiſſe

licus harena. Vbi. n. Cic.

—

—

actantius ĩ oran
q. oναπτ⅓

₰ℳ

ſi negociis familiaribus impedi
.„ — NNR1 . .
ti uix ſatis ocium ſtudio ſuppedita

re poſſimus:et idipſũ quod datur
ocii libẽtius ĩ philoſophia cõſume
recõſueuimus: tua nos tamen Cai

taumnp,

——

talis ẽ. M. Tulii Ci-Rhetoricænouæad Heréniũ liber primusincipit. Noua ad differé
inadoleſcẽtia ſcripſit de ꝗ ĩ oratore ait. Qui Iibria nobis exciderunt ꝗᷓ

orabat nõ oportebat ut alius qſqᷓ lo/
queretHerẽniũ legit fuiſſi ſorori/
um Cice. Terentiæ fratrem. Hic igi

tur primus habet tria. ſ. titulum de

quo diximus: ꝓemium & tractatũ
Proemiũ hẽt tres effectus neceſſari
os ut apparet ĩ textu/Negociũ uero ĩ
terdũ eſt opera laborioſa: nũc uero
occupatio. Familiaribus ĩ rebusami

Hlerẽniuoluntas cõmouit ut de ra
tione dicẽdi cõſcriberemus:ne aut tua cauſa noluiſſe:
G 71LT
aut nos fu

coꝝꝶ tractandis qbusipſe occupatiſſi
mus fuit ut in defendẽdo Milone ꝓ
Põpeio:ꝓ Deiotaro rege ꝙ ipſemet
ĩ principig Pompeianæ teſtatus eſt.
Omne relſquũ tapnsin amicoꝶ ne/
Ler ſſe N. gociis tranſinutandum putaui. Im/
gnoſcere rhetoricã itelligebamus. Nõ.n. pari fructus . 5 ediestridintenbasutedent nialo,
habet copia dicendi et cõmoditas oratõis:ſi recta in-

res noſtri: plurali ꝓ ſingulari: aut in
. 8 . . . . . —— „△
telligentia et diffinita animi moderatõe guberneturſ?

giſſe laborẽ putaresiet eo ſtudioſius hoc ne

gocium ſuſceperimus: quod te non ſine cauſa uelle co

„

dignationeiut moriamur inulti hu
mllitate: ut hic & ſtili ſublimatione
- ut Lucanus: luſq; datum ſceleri cani
musOcium: nunccapi f ꝓ litterario ocio:quod tunc fit cũ relictis oĩbus rebus litterisoperã damus
quæ resẽ nobis ꝓ ocio. Ci, tamẽ appellat ocium litterariũ, idipſumſubſtantiuu éoci ꝗetis & ceſſati/
onisab opere. Libẽtius ĩphiloſophia: morali: quæ p excellẽtiam moralis dicit licet & aliæ partes di/
cant philoſophiæ eo quod reddãt hoĩem bonũ: cumaliæ ſolum doctũ: qua rẽconſiderans. ſocrates
cũ diu incub uſſet illiparti philoſophiæ. quæ facit hominem doctum: diſceſſit ab ea & morali ope
ram dedit: qm melius ẽ eẽ bonũ quam doctum, & triplex ẽphiloſophia moralis: quæ dicit ethica &
diuidit in monaſticam: iconomicam: &politicam. Philoſophia logica: ᷓ diſtribuit i dialecticã: &
rhetoricam. Tertia ẽphiloſophianaturalis: q phiſica dicit: latne ap pellamushiſte riam naturalem
de qᷓ Virg. Felix ꝗ potuit rege cognoſcere cauſas. ergo ſi ꝗs dicat quõ libentius Ci. in philoſop hia ſcri
Peret: cum & rhetorica ſit parsphiloſophiæ: dicendũ & eum ĩtellexiſſe de morali: ꝗq pexcellentiam
eſt hoc nomen cõſecuta pauloante diximus. Voluntas: bencait q dicit appetius rei honeſtæ: & hene
ſtum deſi derium oſtẽdat nõ poſſe reſiſtere petitioni ſuæ cum ſit honeſta. De ratione dicendi: diffni
tio rhetoricæ. nam quod latine dicinõ põt:p periphraſim dicere fuit neceſſe dicere: ut ait Quintiliꝗ
anus: ornate: copioſe & diſtincte dicere aliquid eſt. Vnde dicimusexarte loquimur anatura. Coſcri pPg
ſimus: quum nõ uacat: qa ĩ ueteri ſolum de muéaone ſcripſit: in hacuero de oibuspartibus. Noluii/
ſe: quod eẽt ſignum inuidiæ. Fug ſſe: ut uideret iners. Duæ ſunt cauſæ quæ ĩpediuntad ſcribendum:
ut inſeruiat libenteramico & mertiam fugiat, Et eo ſtudioſius. Secunda pars humus procminmqua
aperit fructumartis oratoriæ. Suſceperimus:ad ſoluendum accepimuse Nam ſuſcipere cſt aliquod
onusamplecti. Sine cauſa: quia magnam eſſe utilitatem in arte dicendi ſcis:& cſt cauſa im pellens Co
pia dicendi: quod eſt proprium oratoris. Interrogatus, n. Zenoprinceps ſtoicorumquid intereſſet ĩ
ter Rhetoricaméè dialecticam: ꝗqᷓ ſunt partes philoſophiæ. Reſpõdit: tantum quantum pugnusa na
nu extenſa. Cõmoditas orationis:ad ſtilos: qui tresſunt: ut Virgi, facit: in tribus ſuisoperib us acceom
modauit uerba rebus. Recta & diffinita: quæſtio quorũdam eſt: quam Quintilianus ponit hanc ar/
temnon eſſe artem & his duabusrationibus nituntur. Prima id quod fuitanteartem nõ dicitur eſſe
ars ſed ante thiſiam & gorgiam quiꝙuerunt prim inuentoresartis huius inuẽti ſunt pluresqui in cau
ſis exercuerunt penitusoratoris officium ſ. laudare: uituperare: ſuadere: difſuadere: accuſare uel de
fendere. Secunda eſt ꝙ etiam illiteratus ruſticusante prætorẽ ueniens utetur on- nibus partibus ora
tionis:ac ſi eſſet orator: ſed eosconfutat hac ratione: quia neq; ars primũ meq; natura deditextremu.
Præterea probantartẽ dicendi nõ eſſe utilẽ: ꝗa mulpiorarunt contra bonos uiros&hρaaatut.
ciderentur: quos frangit hac ratione. Quod fi ꝗd malinaſcit ex arte dicendi non artis ẽ ſed eius qui
orat. Quẽdamodũ uidemus medicinam non eẽ uituperandam exco ꝙ multi medici uenena mter/
dum poculisadmiſceãt. dicit ergo Ci, ars dicẽdi habet multã utilitaté:ſi recta ĩtelligẽtia & diffinita
animimoderatione gubernetur: abſoluens hancultimiam quæſtionẽ qars dicẽdi nõ admodum uti/
lisuideat. Recta. i. cognitõe oĩum ſcientiag: nam ad bonũ oratorẽptinet ſcire ornate dicere deomm
re ꝓpoſita ꝙ ipſe ĩ libris de claris oratoribusteſtatus ẽtac mea ꝗqdẽ ſnia nemo accumulatusorator &

...—

cætera: aut dicit recta ad uirtutẽ cõſumpta ex quo ceſſat obiectio ꝙñ ſit utilis. Animi Subernet . pp
manu furioſi.

terea dicit: orator ẽ uir bonus & cætera: qm eloquẽtia ſine ſapientia eſt tanꝗᷓ gladiusin manufi

. .
. AQuns obres: ac diceret cum fit utilis & facit beniuolũ oſtendens qualisſit in eũ:ꝗᷓꝗᷓ èt in principio Cum⸗
.. e , oës effectus exordirbreuiter cõplexuseſſet. græci nõ dicũtillos priſcos: ut Socrates: Ariſtoteles: Pla/ Pumi
DL οα&ali præſtantesquos uniuerſi decantãt. Vnde illud: uos exemplaria græca nocturna uerſate ma ormor
.7 nu: uerſate diuma & id: Graiisĩgeniũ graiisdeditore rotũdo muſa loq &iipſe Ci Sræcis diſciplnam ſolune
ovxntuu E †αnoſtrisuirtuté e captandam: ſed ant deꝗbus coætaniisſius ꝗꝑ arrogantiam & cupiditatẽ pecuniæ wdn
multa ſcripſgrunt ad artẽ nõ ptipentiaut cũ ars difficilis ſit ipſi plus ꝑræmii mereri a diſcipulis ui- aure
„ deantur. Nepageimomultů ſcire . — . .
de multis. Nosofficiũ ſuũ ſine arro Quasob res illa quæ græci ſcriptores:inanis arrogan adt
gantia &a pſona aduerſarii ducunrt ix cauſa ſibi aſſupſere reliquimus Nam illi ne parum hang
eũ in odiũ hercẽnii. Ad rationẽ:ad — . . 1 eA — ſarun
regulas. Gloria:loqt de inam glo/ multa ſciſſe uiderẽtur ea ſiuerũt quæ nihil ad pro tui
ria: quæ uitioſa ẽ:nã fuit apud roma poſitũ attinebat:ut ars: difficilior cognitu uideretur/ e⸗
nos maxima laus cupiditate gloriæ . . onz dicẽdipri turl⸗
accingi ad uirtutẽ qnimo dicebãt ſo Nos autẽ ea quæ putauimusiad rationẽ dicẽdi ptine- t⸗
lägloriä relictaähoibusimercedem re ſupſimus. Nonn. ſpe quæſtus aut gloria cõmotiue ſan
[= -O.r araa. oium laboꝑꝶ: ut Ci.iĩ Archia teſtatus . i qucéadmodũ iſed ut indi- d
ſe ẽAInduſtria ẽ labor circa res hone,/ mmus ad ſcribendũ ꝗqueadmodu cæteriſed ut indu- Ad
ſtas: unde appellamus ſæpe mercato ſtria noſtra tuæ morẽ geramus uolũtati. Nũc ne nimi „
res induſtrios nunꝗᷓ aut latrones: lI/ 2 diceicicin: Sed ſon
cet multa ũinſidiis patiant᷑cẽmoda um longa: ſumatur oratiode re dicere icipiemus/8 Dei
Volutati:acſi diceret honeſiæ cu ſi re illudunũ monuerimus:artẽ ſine aſſiduitate dicẽ
piditati. Nimnũ: qſi dicat ne ſubin r. — — utitelligas h —=: . e
trem illud uitiũ arrogantiæ dicẽdo di nõ multũ iuuare ut ĩte Igas hanc p rceptols ratio⸗ nene
ſupflua: dequo græcos accuſamus: qæg ad excrcitationẽ accõmodari oportere/ .
ſed ſubaudi ĩcipiemus. Aſſiduitate e LD officio. N. Uenen
frequẽti exercitatione. Intelligas: oratons ofticio.eſe — In
hoc p̃ceptũ eius,. Rationẽ pceptòs/ Oo Ratoris officiũ ẽ de his rebusſſes ad uſũ ciuilẽæ irde
Beina &ipiadocumemaruspci, S moribus et legibus cõſtitutæ ſũt cũ aſſenſiõe und
pere ẽ docere. 1 et egibt anennoe .
Ratorisofficiũ: totus hiec— .. „. . . .. Ai
o liber ĩ qtuor uolũina diuiſusé & maleqdâ ꝗnq; dicũt faciẽtes unũ libe:e ptẽ qᷓtti:iqᷓ cõ AA
. futat græcos ꝗ dicebant exẽpla abaliis &nõ ex ſeipſis e ſumẽda. Prius igit liber ĩ pemiũ inn
. diuidit &tractatũ: ſed exacto pemiotractatũ agredit᷑. Prĩioa diffinitõe ĩcipit:nã ut ipſe ĩ Rin
officiis ĩqt: oĩsqᷓ de aliqᷓ re fit inſtitutio dẽta diffinitõe ꝓficiſci ut ĩtelligat id de quo diſputat: ad ꝗᷓ ſir⸗
ꝗdẽ explicandam qtuor ſunt cõſideranda: ars: artifex: materia: cuius corporis mẽbꝑꝶ ſit &finis. Arti 4=S
fex põt eẽ duplex: & ꝗ dat artẽ: & ꝗ exercet dicimus oratoré: unde Ci utrũq; cõplexus ẽofficium: & “
rhetoris & oratoris. Plutarchus ĩ oratõibus Cice. nõoratorẽ ſed rhetorẽ appellauit. Sophiſta medi/ in
us ẽ ĩter utrũq; nam & artẽ mediocriter ĩtelligit & mediocriter dicit ornate: al quando ſophiſta ſy/ KWr
loiſmoꝑe cõpoſitor ẽ. Cato igit cẽſorius qd ſitorator ſic diffimt, Vir bonus& dicẽdi peritus & peri ni
tiſſime ꝗdẽ. nam cũ is q oraturus ẽ maximamĩ dicẽdo peritiam hẽre debeat:ĩprimis eũ cõuemit eſſe eeii
uig: & ĩ oĩ certe uirtute ꝓbatũ. Vnde Auęguſtiusi osgrauitate ſermonis maiuspõdus hẽtuita dicen id
tis: cuius rei nõ ĩimemor. Virg. uolẽs bonũ deſcribereoratorẽ: eloquẽtiam er tribu t: & ĩ primis aucto
ritatẽ ĩ prio libro. ſic. T pietategrauẽ meritis ſi forte uiꝑ: & cætera. Materia uero ẽ laus uel uitupe/ ni
ratio: utile uel ĩutileuuſtuũ uel ſiiuſtũ:hoc ẽſcire ornate: copioſe:diſticte deoĩ re p̃poſita dicere:ſiueſi
4 demoõſtratiuo uel deliberatiuo: ſiue udiciali genere eauerſet materia. Et notandũ ẽꝙ Ci.ĩ prio de md
e⸗ AM bet ora, meminit multos eẽ ꝗ dicut oratorẽ oportere eſſe muſicũ & aſtrologũ:& ĩ oĩ arte peritũ: ſi debet KW”äe
Wr 4 Sc; ta. g copi ſticte dicere: qbus ibſe rñdet aſtroloæi eſſe officiũ ſuæ ar wel
n nIi ſo‿mi dHτι⅓¹ä1q de qcůq âſibi ppoſita ornate& copioſe diſtĩcte dicere: ꝗbus ipſe rñdet aſtrologi eſſe
at qna . tiscognitõem hére. Adoratores ueronõ tinet cuuſlibetſciẽtiæ cognitionẽ habere pfectam: ſe d ſci/ Unt⸗
re dumtaxat diſtribuere ĩ oratõe ſecundũ pcepta artis dicẽdi ea ꝗᷓ de aliqᷓ re ſit dicturus: ꝙ ẽt gram/ W
.—.„ maticus facit. Nõ. n. ſibi cõuenit ĩ oĩ ſcia peritiã hẽre: ſed ſatis ſibi eẽarbitrat ſi ĩ unaquaq; ſciaꝑ ſer⸗
ſ⸗; mon cõgruũ aſſeuerauerit. Mẽebꝑꝶautẽ &ſi becies iurisciuilis: ꝙ Kiſtributũ ĩ politicam: hocĩrẽ:uti S?ð
are Pag litatẽ: & rhetoricam inis uero ẽ duplex: itriſecus: & extrĩſecus. Intrinſecusẽ: ſemꝑẽ ĩ oratore & ĩ ui
ſargumæetog ĩ copia dicẽdi cõſiſtit.Extriſecus eſt ĩ auditoribus ꝗ aut pſuadẽter: aut ñ pſuadẽter n
“ ꝗ res ꝑ ſagittariũ declarat.tũc n. dicitur ſagittarius hr̃e finẽ itrĩiſecum: cum totis uiri bus arcum ex
irioſ a extri habuiſſe. Orato Ad
tendit & ſagittam ĩ auem dirigit: quam ſi percuſſerit tunc dicitur finem extrĩſecum habui rate d
„ ris officium: hoc eſt diffinitum quod reqritur ĩ diffinitõe perfecta:tangit autẽ artificem. Officium 1
“ uerocapitur ꝓ eo quod ꝗſq; debetefficere. Poſſedicere. i. habere facultatem tractandiornate: copio 2
4 Rr ſe & diſticte ĩ omni genere cauſarum:ideſt de honeſto:ijuſto & utili: tangitmateriam. Vſum ciuilẽ
tangit cuuscorporisſit ſpecies. Rhetorica. n. eſt pars iurisciuilis ut diximus: quoniam ad utilitatem 1l
N ciuſum uidet bertiere. Moribus & legibus: his duobuscõſtat unaquæq; ciuitas quæ dicitur multitu
C. dociuiũ. Morcé quẽ uetuſt robauit, Lex ueroé iuſſi li & ſanctio redacta ĩ ſcripta. Et ſciẽ yfſes
lex 1 1 .ρα*π c Uetuſtas approbauit. Eex ueroé iuſſuspopuli & ſan dact11 ecinii W
. dum quod tribusmodis diſtiguuntur hæc duo: quia mos uetus eſt& ſine ſcriptis & ĩ uõluntate ciuiũ
permiſſus. Lex uero poteſt eſſe noua & ſemper eſt ĩ ſcriptis.Prætereanõ ĩ uolũtare eſt: ſemper cogit-
„

.
. 2„
52
. Nr . 5
5 . RRNNNV .
— ssä . .
„ d
. Re HE
. .ᷣ— . .
„ 2
.
.

Lumaſſenſione auditorũ:tangit finem extriſecò. Quoad eius. finẽ intrinſecum: & bene ait gquãtũ ẽé
AÄtum iĩoratore. quia intel ligebat ſagittariũ nõ ſemp auẽ percutere:nec medicũ ſanare ægrotatẽ. nec
m oratorẽ perſuadere, Quoadeius: una dictio: male eiusquod abeo more græco cũ alibi ſcribat in epi
umd ſtolaad appium pulchrũ quoad eius facere poteris. . Eenunt-apomtgſien-
b, us dixerat de his rebus præeſſe ech cere:hoc ẽoſtẽditquæ ſit materia oratiõis quæ licet ab a iq bus di .
catur quicꝗd ornate tractari põt: ut tractar̃aliqua de amicitia: de mortuo.tamen reducta eſt omnis
Venn . 4 rae materia ad hæc tria quæ& ſub his
nun auditorũ quoad eius ficri poterit.Tria ſũt genera cau generibus oẽs ſpeciescõtinẽtur. Vnd
—— ciber debetor. ademoftratiud delibera ſciẽdũ ẽ ꝙ materia dialectici inhoc
A ſarũ quæ rciper debet orator,demoltratiuu, delibera qiffert a materia oratoris. nã mate -
te tituiũ:iudiciale demõſtfatiuũ genus ẽ quod attribui Ei naſeckie taſtat generalfter: ut W
7 „ . .. — 2 —„XKI. dlicit Platonẽ uel Socratẽ generali/
in⸗ turĩ alicuius cærtæ ꝑſonæ laudẽ ueluituꝑiũ/ Delibera ter occurẽtẽ:intelligit de Saotnislit 6
dr tiuũ eſt quod poſitũ ĩcõſultatione habet ĩ ſe perſi la⸗ Apellario:orator uero ſpaliter e
Wons er di S(Iudiciale & que rſ in dere, are debet: nã ſi narraret ꝗſpiã d PõO
nch, „2 ſionẽ et diſſuaſionẽcſudiciale . quod poſitũ m ctro peio ĩperatore del igendo:& diceret
enini uerſia habet accuſationẽ in ſe aut petilionẽ cum defen oss ineratores duihur eetſcietia rei W
E rr - — d. militaris: ctus & oĩa neceſſaria: &
us ſione Nũc ꝗᷓs res oratore haber oporteat docebimus, norractar k ſhaliter j Põpeio eè ne
i Deinde qũo has cauſas tractari cõueniat oſtẽdemus cõueniretpræterea et ſien dun 4M49
c⸗ ,. ð J „ eO. materia oratoris uocat dupliciter
4 Oporrtet igitur in oratore eſſe inuẽtionem:diſ dſitio⸗ generaliter & ſpaliter. Sals cauſa,
nem:elocutionemt memoriam et pronũciationemiln „appelat rce iporheſis. tuect
rr üitkinit Kae quæ habet cõtrouerę
4 uentio eſt rerum ueraruũ aut ueriſimilium cxcogitatio⸗ ſiam in dicendo poſita cũ certa prr
1 DR’j S ðèMLMW ſonarũ ĩterpoſitiõe: ut ſi dicat cæſa/
ur⸗ ri reuertenti ex albistriuphus det:& hæc:morit Cicero ab inſtato: hæreditas Ciceroni filio detur
enle nam oĩia hic ſpãliter ſuntnoĩata. Generalisappellat quæſtiogræcetheſis: & ſic diffinit:iquæſtio ẽres
— quæ habet controuerſiã in dicendo poſitam ſine certaꝶ ĩterpoſitiõe pſonarũ: ut ſi dicas: ĩpatori uai
id ctori triũphus det: & morit pater abĩteſtato. hæreditas uiciniori det. Et eſtnotandũ qd cãhæc ſ Pe
ii cialis deſcẽdita materia generali: nõꝙ i ea ſe exerceat orator ſicut ĩgenerali:ſed ꝙ ea exercecẽusad cõ
Ku. 1

. firmandam ſpãlẽ materiã hoc mõ:ſi dicas cæſari reportãti uictoriam ex gallis iriũphusdet: quo-
Dn niam lex ꝙ impator uictoriâ reportansdebettriuphũ hẽre &iitẽ ſi morit Cicero abĩteſtato: Cic. fi/

na9 lius petit hæreditatẽ.ꝗ.frater petit:hæc ẽſpecialis cauſa ad quãcõfirmanda ẽ generalis hoc mõ mo⸗-
tas it 1 Cicero eſt filiusuicinior: ergé Cice, filio hæreditas
me riẽte patre ab ĩteſtato hæreditas uiciniori detur Ciceroe ſtfiliusuicinior;: ergé Cice, filio hæreditas
. det. & p hoc eſt nomẽ oratori enthymema hoc eſt ſylogi ſmus ĩpfecttusad probandã minorẽ. i. cm
mc/ ſpecialẽ pgeneralẽ. Tria ſũt mõdicit quæſtionũ: ꝗa generaliequæſtio ñ tractat ab oratore: ſed ca uti
liß/ mur ſolũ ad cõfirmationẽ ſpãlis marcrie. Qnoclſint tantũ tria: Quitilianusaffert hãc ration ẽi quo
her niã quicꝗd dici põt ſub his tribusgeneripuscõtinet et uocant hactria genera generaliſſima. a Qui
nche aliano ſũt eſſẽtialia: ꝗqa ſine iis rhetorica eſſe nõ pot.Oifferũt auttribus modis: loco:tẽpore:& fine
Idm nã demũõſtratiuũ ĩ capo marrtio tractabatur ubi eligebant magiſtratus: nã ibi neceſſaria erat lauda/
nn tio uel uitupatio. Deliberatiuũ ĩ ſenatunudiciale in foro: tẽpore: qa demũ tẽpus præſens denotat:
nde, nãnatura lauseſt de præſenti: licet aliquando miſceãustẽpus futurũ & præteritũ ad maioré cõfi r2
eſi mationẽe præſẽtis laudis: ut Vir. de Marcello: Ion Marcelluseris. Deliberatiuũ de futuro: ut ſi eẽt cõ
toe rrouerſia utꝶ Carthago eẽt delẽda. ludiciale eſt de præſẽti fine: ꝗa demõſtratiui finis eſt honeſtas
ebel uel ihoneſtas. Oeliberatiui utile uel iutile. ludicialisæquũ uel iniquũ Cõfũdut tamẽ aliquãdo ut
za dictũ eſt. Demõſtratiuũ latini dicuntꝙ laudẽ uel uitupationẽ demõſtrat: uñ qdã laudatiuũ appel-
(ſ/ Ianta meliori: ſicutauguſtinus de ciuitate dei cu eſſet ſicſcriptũ de ciuitate mũdi:a græcisaut dic-
, ticon: qa dixis dicitur demõſtratio: unde dicticosaduerbiũ uel epẽticos. In lau dẽ: lausẽ id ꝙ tracta V
tur: laudatio ie modustractãdi i genere demõſtratiuo ſicutuitupatio & uitupiũ certæ pſonæ: ab
ſeri eo ꝙ cã ẽ certarũ pſonarũ ĩterpofitiõe. Oeliberatiuugræci uocãt ſymbuleuticon: ꝙ ẽ cõſulo. Cõſula
din tioẽ tractatro cõſiliorũ: & quicqd ẽante liberationẽ. Iudiciale: dicũt dicamicon ꝙ ẽ iuſtũ, Cõtro⸗
dcen nerſia dictiõe & cõtradictiõe. Accuſationẽ: quo ad crimmalẽ petitioné. In ciuilibus: c defenſione
nad S&ad utrũq; Nunc quas: declarata materia oratoris accedit ad regulas ꝗbusuti debet. arorem
O.D habere: iſtaquæ ſequutur ſunt accidẽtia oratorisquoniã ſine ipſis nemopõt eẽtorator: na ſicut ho/
Gm mo uiuẽsſine ſãguie & ſpũ eẽnon põt: itaorator ſine his ptibus nullo mõeẽ põt: na ꝓpr- leiſtæ qnq; p.
copo tes ſunt eſſẽcialia oratoris.i.ſine quibusorator eẽnõ põt. Oratorẽ, i.illũ dicit qui exercetar enno
cule autrhetoré: nã ſine mẽoria rhetor eẽpõt: qa libroshẽt uñ doceri põt. Tractari deducere in cium
en Has cãs. ſ. illa tria genera cauſagꝑ quæ dixi Oportet. nexeſſi Itatẽ importat. Inuẽtio: iuemir ſ ea X DP
Neth . re facit quæ facis firmare: potesaduerſarioꝑg cogitata deſtruere: Excogitatio cogitare e fecadnd
oH⅓ rre in mẽtẽ ad aliꝗd inꝗrẽdũ & mẽtẽ adhiberelexcogitare uero adhibitiõe &, ex ealnationt
mẽtis aliqd inuenire. Reg uerage: argumentoꝶg & materiaꝶ ueraꝑ. & iĩ hoccõuenit cù dialectico: qa
6 hil ꝓbat niſi ueris ratiotbus. Aut ueriſiniiliũ: in hoc differ ꝗqaiorator debett facere orationẽ: aut
r nihil ꝓbat niſi ueris ratiõibus. Aut ueriſi . gaion m
₰

ω .α

ueriſimilem: aut pbabilem: aut credibilermi ut in animum auditoꝶ cadere poſſit. Inrerdum põt iti
mẽdatio alicuius ſalutis cã: utd ueriſimile uideat᷑: ut Ci. ꝓ Milone.ĩducit. n. Clodiũ dedit opa ue
—. „5. Ger-nc. niſſe ut ĩterficeret Milonẽ: ꝙ nõ ueꝶ& eẽ tradũt hiſtorici. Sed qa resueriſimilis eẽ uidebat: licuit Ci.
e- 3 . „. ꝓ ſalute Milonisuti mẽdacio. Probabilẽ quã unuſe qſq; approbat ꝙ Diſpoſitio: duplexẽ: naturalis
= Rartificioſa. Naturalis ẽꝗᷓ factaſunt primo ẽtpriĩo dicant q ſecũdo ẽt ſecũdo dicant.Arti ficialis eſt
quando pᷣuertit ordo:ut poſt ꝓemi ũ ponerecõfutatõem cũ narratio eẽ deberet: uto regina nouã:ex/
ordiũ: nõ uosaut ferro. Cõfutatio:ñ . = „
ea uis aĩo: nec tãta ſupbia uictis. Eſit quæcãm probabilẽ reddãt. Diſpoſitio ẽ ordo et diſtri
ordo quãtũ ad collatõem naturalẽ.
Diſtributio:ꝗᷓtũ ad arti ficialẽ.i.ĩ di

butio rerũ quæ demõſtretꝗd quibuſq; locis ſit collo⸗

herlieloci; tributio ĩ ꝗbus ere de cãdũ Elocutioẽ idoneorũ uerborũ et ſentẽtiarũ ad ĩ
E bemus. Reg: marerie. Quibuſqa; ααnaαnαahaO †τιkkKIJemoriaz; .
roeαR locis:autꝑ naturalẽ:aut partificialẽ uẽtionẽ accõmodatio. Memoria firma animi reru et
orains d dixerunt iudiciũ eẽ Der uerboru diſpoſitiõis ꝑceptio Pronũciatio ẽ uocis:uul
ceſſariũ. Sed Quinti. reſpõdet iſtis: —— er , e. ee ere
dicẽs eẽ ſuꝑfluũ:qm in ĩuẽtiõe cõclu tuset geſius moderatio cũ uenuſtate Hæxc dia tribus
cC dit᷑ iudiciũ:qa ĩuẽtio ſinemndcio 5 rebus aſſequi poterimus:artenmitatione:et exercitatio
ancn* nõ põt. Sit collocãdum. gdebitolo H Arseſtor . 1 —.. .
co ponẽdũ put neceſſe fuerit. Elo c Ars eſt præceptio ꝗquæ dat certam niam rfationem
cutio: pars eloquẽtiæ. eloquẽtia ue q; dicendi Imitatio eſt quia impellimur diligenti ra-
ro generalisẽ: ſed elocutio aptatioq gonendkli . 4 n „
dã uerbox pmateria circa ſentẽna tioncualiquorum ſimilò inducendo eſſe ualeamus
& uerba.nã ſi tractamus magna: alti . =èG
loqꝗs uocabulisutẽdũ eſt. Si parua:hurhilibus:ꝙ Vir.diligẽtiſſime ĩ ſuis operibus executus ẽ.In bu/
colicũ humilibus: ut cũ uelit ſignificare noctẽ:ſicĩꝗt:& ia ſumma ꝓcul uillaꝶ culmina fumãt. nã ſi
fuiſſetmateria altiloqua dixiſſet: Aureusoccaſum iã ſol ſpectabat equoſq; ꝓnum iter urgebat facili
trãſm tterecurſu. In georgicisuero mediocribus: ĩ æneidosaltiloꝗs: quã rẽ ſeruãdã Horatius docet
Restn Nane uerſibus expõi tragicis res comica nõ uult. Indignarunt itẽ priuatis ac ꝓpe ſocco digmis carminibus
nu narrari cœna Thieſtæ. Accõmodatio: adaptatio. Memoria: q uerſat circa duo. ſ, circa res &uerba

utputa ſolũ memoriter dicere. ſ. arma uirũq; cano: Circa res ſcire collocare rẽ: utputa cũ uenerit Ae
neas. Prio poſt ĩcẽſã Troiã:& ꝙ ĩter habueritq; cõfecit Aeneas a troia uſq; ad ltaliã. Verboge: ut recor
dari aliq uerba ſimpliciter. Præceptio: cõpræhẽſio. Arma aninu: eo ꝙ nobis memoriahẽret. Di
ſpoſitiõis:quoad ipᷣm ordinẽ.Multi dicũt iterofficia oratoris memoriâ annumerarinõ debere: cum
eanobis a natura data ſit:nõ ĩtelligẽtes oẽs artes anatura nobis datas:& deide pꝑ artẽornari & expoli/
ri. Pronũciatio: idẽ ſignificat ꝗᷓ porroenũciatio aliter ſignificat leuẽ traditõem: utcũ dicimusiudi/
cẽ ꝓnũciaſſe ſentẽtiã. Moderatio uocistã ĩſermone q dicit ſermo remiſſus:quã ĩ cõtẽtõe ꝗ dicit᷑ ſer
moacris: ut Virg.ĩ ꝗqnto.illũ elabãtẽ teucriac riſere natãtẽ.In cõtẽtõe:ut ĩ bucoli. Quid dni facient:
audẽt cũ talisfures.Idẽ ĩ æne. dateciti feræ:date tela fũrdtemuros. Vultusut ſi mœſta ſit materia
uultũ quoq;mœſtũ cõtrahamus. Geſtus: ad motũ mẽbrogꝶ tã manuũ ꝗᷓ pedũ: hãc particulãnon mõ
medliocriter ptinere ad pſuaſionẽ idicauit. ODemoſthenes:nã ter iterrogatusꝗd maius eſſet ĩ oratore
Reſpõdit hyſiocriſim& ſaneita eẽt Hortẽſius ſignificauit.is.n.ppꝑ optimã eius ꝓnũciatiõem multas
obtinuit cãs cũnõ maximã ĩdicẽdo uim haberet:nani cice.lõge eũ p̃celluit:& tn ꝓnũciatione ſua nõ
mediocrisorator habitus ẽ. Tribus rebus:qa poſſent uideri difficiles ĩ oratore illæ ꝗnq; ptes eſſen
tiales ꝓbonunt ꝗᷓdam facilitatẽ: p quam:ea ola facillime cõparemus,. ſ. partẽ imitatiõem: & exercita
« r⸗ tlone. Hæc ola: has qnq; partesoratoris eſſe entiales: Aſſ equi:facillime cõparare & obtinere. Præ
ceptio:doctrina. Certam uiam: nõ ſine cã:nam ĩ hoc ceſſat obiectio eoꝶ& dicunt nõ eẽ artẽeo ꝙ mal
ti fuerũt ſine præceptisartis eloquẽtes: ut orpheus: amphiõ. nam ut ipe cic. ait ĩ oratore hoc illis coti
git bõitatenaturæ. ſed nullam habẽt dicẽdi certitudinẽ. Alii ſunt ꝗ dicut ñ eẽ artẽ: ꝗa nõ hẽbant ma
teriam ꝓpriam ſicut medicĩa habet herbas& reliquæ artes: ſed certe ignorant or̃onis materiam eſſe
ꝗcqd dici põt& ſermone explicari: Rõeq; dicendi: adiuxit hoxut ſeparet hoc diffinitũ abaliisora
— — toribus:inam& reliquæ ptes hñt: Certamuiam: quoad ipſa p̈cepta artis: q dant nobiscertitudinem
Et rõnem dicendi: quo ad exercitatõem ut ſcire allegare cã: qre ita fiat, nam poſſet aliꝗsſcire pcep
ta artis& rõem dicendi nullam hr̃e: aut dicit./” Certam uiam.i.regulam. Rõnemq; ut ſcirem allega
re rõem qre ſit. Imitatio eſt: icluſit ĩi hoc uerbo neceſſitatem. nam q aliũ imitat urueſti giisalterius
Quci a quo ſi deſcendat nihil penitus cõſeqt. Diligenti rõne ac ſi diceret uſq; ad minima uocabula
. debemus limitari: uñ ĩ limitatõe tria ſũt cõſideranda quos ꝗdem & ꝗᷓtũ imitemur: quosut idoneos
uirosnõ illos uetuſtiſſimos: ut fuitcato cenſorĩus qaadhucn uenerat t illũ ſuccũ eloꝗntiæ lacteũ ne
q; modernos:p̃terea ſi nolumusexerceri ĩ ꝓſanõ ſeᷓmur comicosnec poetas:ſed Ci.illũ q & idone
us eſt& præ cæterisornatiſſimus. uñ ait Qui. cic. ut mihi ꝗdem ur & iucudus incipientibus quoq; &
apertus ſatis eſt ꝗqnõ tantũ ꝓdeſſe: ſed amari põt: tũ ut oſq; ſimillimuscice. erit romani maximusau
ctor eloquii aut uerſusaliqd amauerit Vir.ſibi p̃ponat de quo laus deſiiteſſe laus. Quæ ſane ꝗd
ut imitatt ꝓbabilia & om ttere mala uocabula. nam funt conceſſa oĩa quibus poetæ utuntur: utcum
ait Vir. Steteruntq; com æ. &alibi uſtam dederitisin undis & iis ſimilibus non utinon poterimus.

cie

ien uãtũ uero ĩmitemur pertinet ad figuras: ut illud ſuſcipiâ. qd a naturà nobis cõceſſum: quẽadmo —
kontc dum Horati ait: Sunute materia ueſtris: ſcribitisæquꝗ . Viribus: & uerſate diu ꝗd ferre recuſant
SWM Valeanthumeri. Exercitatio: utuirus fecit. na priuſꝗ publiceaiꝗd ſcriberet: ſcripſit moretum: &
iltck multa alia: ut prõptitudinẽ cõpararet. Ci.quoq;: multa cõuertit: in latinũ ſcripſit: & declamauit.
Wuin, Solebãt ẽt antiqui ſe exercere in thematibus factis: ut facere accuſationẽ: defenſionẽ: deinde aliqui
dicunt ꝙ maior eſt cõſuetudo ꝗᷓ uſus:quoad ſe ipſos:dum ſecũ ſe Nerceticſncruda ꝗtum ad alos *
. ” qñ publice ſe exercẽt. ut orãdo in fo
ll Exercitatio eſt aſſiduus uſus conſuetudoq; dicendi 3 euel iſenatu:il alid ezeroitade Pcanαααααα
ncob, —XNXnI ſ 2. — , nſſi frequẽter uti. Et notãdũ ĩ his
di ꝗ Voniã igitur demõſtratũ ẽtquas cas oratorẽ tribusuariti ctfectii contineri:nam
recipere oporteat:quaſq; res habere conueni, ſars ẽ emẽdata natura: ideo dat certi
mmme atin ũc quẽadmodũ ad or̃onem poſſint oratoris offi rucink⸗ Abin ſarer Pecpti⸗ mta⸗ —
hocsu . — . ð T art . n eh O abl ltate aptitudinẽ. 2. 4 uvans = r
. CIa accõmodari dicẽdũ uidetur,. In tio ĩ ſex ptesoro ercitatio uero prõptitudinè ĩ qua re c
uti niscõſinmmitur:ii exordiu narratione: diuiſionc: confir diligenter ſeruauit modum & orͤ — eſ
rin en ulr nem. nam primoartẽcapimus: dein -ta rre
tno mationem: cõfutationẽ:et cõcluſionẽExordiũ ẽ prin de imitamur: tertio exercemus. redn
Annen cipium oronisiper quod aĩus auditoris:aut iudicis cõ „ bni P ſicad oñdit qbx H
n⸗ ſtitui uel⸗ d audiendũ N „2 0 7 rebus poſtumusornaté ex .
d ituituriuel apparatur ad audien arratioe rerui ercere dos dicẽdo:& for Nanmnane
taru: din eſtarũ expolitios Diuiſio . mauit bonũ oratorẽ: for/
J geſtaru aut proinde 4 geſtaru cxpo ſitio⸗ Di uiſio ſ. mauit ip̃am or̃onẽ: ꝗq dicit ĩſtrumẽ re
1 p Juam aperimus quid cõueniat: et qd ĩ cõtrouerſiæ f oratoris: ſicut muin tæla: & ha
mun ſit et p quã nimust rebi d Anr* ſtæ:aratoris uomer: & alia: uñ dicit
enmui ſitetqua cponüämustqbus de tchus ſammus diduri Im trãſgreſſio color ĩ quo facitaudi
unln ” ⸗ torẽ cautũ: ꝙ uulgo: & ſeruari ſolet
Unudor quotiẽſcũq; de una re ĩ aliã trãſimus: utpote poſtqᷓ eiusbenignitatẽ laudaueri:nũc d fortitudĩe eius
mmd dicer̃ ĩcipia. Quascãs demo.deli. &lu. Quas resinuẽtio:diſ.elo.& cætera. Officia bñ dixit offi⸗
Tauete cia ĩuẽtionẽ: & cætera:qmeſſẽtialia ſũt:nec ſine illispõt eẽorator. Adoronẽ tanꝗ ĩſtrumẽtũ. Inuẽ
IX tio conſumit᷑:ac ſi dicat:ita diuidit: ut plus nõ reſtat. Multi tñ addũt egreſſionẽ: ſed ea eſtpsconfir
Eron mationis. nã ſemp poſita ẽ ad cõfirmãdũ: utilioneus. Eſt locus heſperia. unde Quint.ſic diffiniuit
n. A Egreſſio ẽ diſpoſitiorei extra rem ad rem tñ ptinens. Exordiũ tãapertũ ꝗᷓoccuſtũ: quod dicitur.
heronn agræcis ꝓlogus: uel ꝓemiu. itaa latinis ẽappellatũ:ꝗa ſit ĩ re dicẽda tanꝗᷓ cirrus ꝗdã &claujis ĩ oſtio
tdce p quod oĩa interius patent. Principiũ of̃onis: uelut radix deducens ramos. Animusauditoris: ſigni
W ficauit genus demõſtratiuũ & deliberatiuũ. ludicistetigitiudiciale. Cõſtituit: ptinet ad exor di
egccin um apertũ: quo auditoaĩusauditoris quieſcit.Præpa tat pp inſinuationẽ: p quam animusaudito/ „
Zathom risnõ intelligens ꝗd uelit dicere pparat᷑: ut ſi ꝗsorãs ꝓ filio Ci. ad iudiciũ adducto dicat. Nemo eſt
ſitmum ueſtrũ iudices: q ignoret quãtos labores: ꝗtas aĩ moleſtias Ci. p paſſus ſit:dũ ſtuderet patriã a ma
linnri nibus hoſtium liberare: quare cũ null ꝓ hac re p̃ᷣmiu a nobispr tulerit: nunc tps ẽ: ut Ci.filio confe
Tricrne ramus:ſed multi quærũt no eſſe neceſſariũ exꝗydiũ: hac rõe: qa cu p̃dicator: uel alius multitudini
cõgregatæaliꝗd declaraturus ſit: iam oẽs parati & cõſtituti ſuntadaudiendũ:ẽt ſinfaciat exordiũ.
rlun Reſpõdẽt hisduabus rõnibus ſecundũ Qum. primo ꝙ ſi pparati ſunt ad audiendu: hoc ꝑ naturam
ln faciũt: ꝗa non loĩ renatura dat princi. pium: ſed ꝑ exordiũ fiuntattentiores. præterea licet p naturä
Paenn ſint pparati:tñignorãt: de qua re ſit dicturu quod p exordiũ declarari ſolet: unde dictu c: exordi⸗
*α um: quaſide materia ortů⸗ Narratiohaãc uocãsalio uocabulo expoſitionẽ: quæ habet duplicẽ effe
NOHn ctũ. cõtinet n. & resueras &ueriſimiles. Geſtaꝑꝶ in hoc oſtendit narrationẽ eẽ de præterito ſemper
nuog, & continere res ueras.lõnarratio propria ẽgeneris iudicialis. nã ipſe Ci, ait uera narratio ẽ de his re
hel⸗ bus: de ꝗbus iudiciũ futug ſit. Si aut ĩ demõſtratiuofiet: aut in deliperatiuo incidens ẽtñ ꝓpriaẽ ne
him ata agamus: quod uetamur ueteri ꝓuerbio: ut inꝗt Cato maior.nã cũ narratio de pᷣterito ſemꝑ ſit:
= nsẽõ põt haberi depᷣſenti: nec de futuro: ꝙ ſi fier ad cofirmationẽ pᷣſentis laudis ptincbit. QAut ꝓpĩde
iie ut geſtarũ: hocad res fictas:ad fabulas:ad inſomnia: &ad res ueriſimiles ptinet: nõ. n. res ueras ſolũ
Nnd cõtinet: ſed ẽt ueriſimiles: ut ſi ꝗs dicat. Cauete uobis romani:ne huic cõcedatis: ꝗcꝗd a uobis petie
h xit: ꝙ ſi feceritisnõaliter uobis ꝗᷓ qd de ruſtico legimus, nã cũ isa ſilua lignũ ĩperaſſet ad manubriũ
nilc ſecuri cõficiendũ:poſt paucosdiesmagnã ptem ſiluæ frcidizGenrboribus oẽ genusuna ruina tra/
alinn hit. Diuiſio hãc etiã ptitionẽ Ci. alibi appellauit: ꝗᷓ Quint. dicat ptitionem eẽ generalem p ſpes .
ocn factã. Oiuiſionem uero: ꝗᷓ inalias ſpẽs diuidit generalemnut ſi dixero: qmm pollicitusſũ uobisme di/
idonen cturù de huius uiri parentibus: de pria: de uirtuteprinmũ cognoſcetis: quis: & quãtuseius auus: ꝗs
eein pater: poſtremo pudica generatio eius extiterit. nã prima diuiſio generalisẽ: ſecũda uero ſpecialis,
gaͤn Quid nobis: qd ĩ cõtrouerſia.i.ꝙ diſcõuennt hocmõ. Cogite oiudices hũc mihi pecunias reddere
sge nõ n negat ſe mutuo easa me accepiſſe: ſed dicit mihi inſtituiſſe: egouero id ſedulo nego:conuenit
nunin .pn. qñ abo fatent pecunlas eẽ datasmutuo: ſolutio.n. pecuniage diſcõuenit: p quâ cxpomiusetaee ſe
elve N ſecù dã ſpẽm diuiſiõis: ꝗ diuſaẽ ĩ alilasduas ſpẽs ĩ diſtributionẽ p ꝗᷓ oñdimus:d Zens rebus dicturi
rueton tumus: & i expoſitionẽ: ꝗ ẽ cũ abſolute exponius: q ſumus dicturi: ut ſieqm expectets: ut huc ſaãctũ
nds

S
=

ẽ corroboratio earũ rerũ quæ ſunt diuiſæ: ut ſic qm̃ de parẽtibus: de patria: demoribus huiusdictu
rus ſum: primo ab auo incipiemus:q ꝗqdemdmniũ p̃ſtãtiſſimus fuit:nec ĩ litteris ſolũ:ſed ẽt ĩ re mi

* tatioabaliquibusrefutatiodicit. Diſſolutio: Ci. ꝓ Archia dicis: o Cirachæ: ꝙ Archias nõ eſt ciuis:
adeſt Lucullus hõ iuſtiſſimus ꝗ di/

nias nõ reſpõdiſſes te reddidiſſe: ců ueratiõe Cõfuta noecotranoru locorũ diſſolutioCõ
Antõiuste de eare iterrogaſſet. Mul cluſio ẽ artificioſus termius ororis Nuũc quoniã una
ti tñ uolũt cõfutationẽ ſub cõfrma⸗ er
tiõe cõtineri: & ta. cõnexã: ut ſepara

AQaſe⸗ ret: & hocſi reddidiſſes mihi pecu

orationis: ſedeos uehemẽter errare.
Quinti.oſtẽdit: pp uarios earum ef
fectus.Nãaliud eſt ſua cõfirmatr̃: &
aliud aduerſarios cõfutariꝙ p ſimi
litudinẽ caſtroꝶ cõprobat uid.n.
ꝓdeſſet ad uictoriã:ſi ĩ uallo mu/ . =
nitiſtiſſimo cõtineri: niſi caſtra hoſtiũ diſſolueris ls ꝗnq; ptes Hierònymusĩ hoc dicto demonſtra
uit ĩ libro de uirisillu. Lactãtiusommiũ ſuoꝶ tẽpoguir eruditiſſinus Criſpu Cõſtãtinifiliũ latinis
Iris erudi uie utinã tã nr̃a confirmaſſeuꝗ facile aliena deſtruxit: ĩi hisãt duabus tota uis pſuadẽdi
conſiſtit: ut ipi
poſita ẽ. Cõcluſionẽ pite artifficioſũ dixit:utoſtẽdat nõ eẽcõcluſionẽ: ſiꝗs diceret de his ſatisplura
nõ dieã ſatisad cauſam: fitautẽ p enumerationẽ: cõmiſerationẽ: & indignationẽſimul:aut ſaltẽper

uẽtionis rationẽ accõmodaremustde exordio primo
dicẽdũ uidetur cauſa poſitatqũo cõmodius exordiri
poſſumus: genus cauſæ conſiderandum eſt

ræterea ſciendũ hasoẽs ꝑtes ĩ or̃one ſempꝑnõ eẽ neceſſarias.nã ĩ demõſtratiuo:& dliberatiuo gene

3 — ——

re or̃oni: ſicut dedomibus:qu aꝑ quæ pauperũ ſunt:pauciorũ indigeat rerũ: ꝗ diuitũ ædesmagnifi
drſirr aPre otete- ticula licet in multiscũ exordio ſignificat:cõueniat: tñ in hocdiffertabillo:qa in hac licet totos ef
Lor ſe⸗ πσ f⁰ 4

ricordiã: uelad amoré: uel idignationẽ: ad cæteros aĩ motus: hoc ẽ ꝓpriũ exordii & cõcluſionis:
ꝗꝗᷓ in oĩ pteoronis ſemp auditog aĩosmouemus: & attentos nobis conſeruamus ad audiẽdu debet
docere:& hoc faciũt cæteræ partes: utnarrariocõfir

5*

lime uictoria cõſeꝗt: unde ait cũ aſſenſione auditogꝶ Oelectare uero affert au

toris officiis: bene officia appellauit ea:ſine ꝗbus orator eẽ nõ põt:ea ſuperius eſſentialia eẽ dixius
ab efficendo aut dicta ſũt: ea oĩo efficere debet: quo facillime cognitis. n. officiisoratoriis: & ptibus

tanꝗᷓ corporis ſanguis ꝓ oẽs ptes:tũc igit ptes or̃onisad inuentionẽ accõmodãt:cũ oĩa inuẽta ꝑ ſin

lent, n. cũ ægrotati medicinã daturi ſunt: prius rõéemcõplexionis hr̃e: ut cognita ægrotãtisnatura fa
cilius de qualitate medicine declarare poſſ int:& eã ægrotantisnaturæaccõmodare, eodẽ mõ Cice.
a Dik. 4 25 trackarurus de ptibus oronisprimoexordiispponit quãdã cautela: pquaãualeamus rõem exordioꝶ
ad diuerſitatẽ miateriæ: & ad genuscãæ accõmodare: CGa äenus cãæ, hoc ꝗle genusſit cognoſcẽdũ:&

ꝗlegenus:qꝗtuor genera caufarum ſignificamus: quæ genera ſpecialia:accidẽtilia & ꝗlitatiua dicũt᷑

uirũ uobiscõmendẽ: primo depr̃ia: de parẽtibus & demũ uirtutes eiuscõmendẽ:/Cõfirmatio: hæc

7 Ititari: pater ueroiuſtiſſimus: & rerũ humanarũ peritiſſimus: mater uero pudiciſſima fuit. Argumẽ

toꝑꝶ.i. eage rerũ quæ ſũt facturæ figẽauditori. Aſſeueratiõe.i. cũ quadã ſeueritate uerboꝶ. Confu

citſe affuiſſe cũ heracliẽſisciuiscr̃a ¶ Cõfirmatioẽ noſtrorũ argumẽtorũ expoſitio cũ aſſe

cũ oratoris officiis quo res cognitu facilior eẽt. produ
ri nõ poſſit: &uolũteẽ ꝗnq; tm ptes cti ſumus: ut de or̃onis partibus loqueremunet easn

e Ci.poſt dicturus ẽtota ſpes uiuẽdi rõne pſuadẽndi in confirmatione: & cõfutatiõe

unum hoꝶ triũ: ad has. ſ.partesor̃onis multiaduiciũtegreſſiuã:quæ dicit narratio intercurrẽs: qua
ſecunduù Quint. dicit alicumus rei extra cãm: ad cauſamtũ pertinẽs tractatio: ut ſi dicat: dicitiſte:q;
Antonius mihi pecuniasnõ reddidit: & ut iidẽ habẽtisnemo ĩ hac urbe unꝗᷓ iuſtior fuit: nemo ma
gisſeuerus: nemo magis cõtinẽs inuenit: ſed his occurrit Qu n. hoc mõ: ꝙ ola quæ incidũt in ofone
Punci palesor̃onis ptesnõ eẽ ſicut nec fimbriæ partes ueſtisnõ ſũt: licet adornamẽtum poſiti ſunt.

re nõẽ ſempneceſſaria narratio: pp diſconuen ientiamtẽpog, Aliæ ſunt ita ſim plicesor̃ones:q non
4 2 Ep n ſay eẽt neceſſaria diuiſio. utſi dicamus dicit iſte: ꝙnõ uerberauit ſeruũ ſuum: ſed aſpicite plagaso iudi
cces: ꝗbus totusaffectus ẽ. Cõfutatio uero & cõfirmatio ſempneceſſariæ ſunt in qua re ita ſolet eueni

cæ: ſatis n. pauper habet: ſed magnificẽtiam hr̃econuenit: &lectos: & uaſa argentea. Hæcautê par

fundere effectus: ut ait Quinti. In illo aũtbreuiter aperimus qaæ ĩ or̃one tractanda ſunt. Tria ſunt
officiaquæ ſeruare debet orator in oĩ or̃one cõficieg da: mouer᷑: uel flectere: uel ad irã:uelad miſe

noc fac matio:cõfutatio. Debet p̃ᷣterea delectareaudito
rem p elegãtiã ſnĩage pornatũ uocabuloꝑꝶ: pſuauitatẽ dicendi P colores rhetoricos:& hocptotum
corpusor̃onis efficit:ſed hæc tria: ut Auguſti. ait: ĩ libro de doctrinachriſtiana: ꝓa libro de claris
oratoribus uidet traxiſſe diuerſũ hñt effectum. Docere. n, uel probare hñt neceſſitatẽ:qa cũ orator
uelit ꝓpſuadere: utnarret & ꝓbet p argumẽta quæ: uel ad pſuadendũ ſunt accõmodata:flectere: uel
mouere hẽt in ſe uictoriam: ꝗᷓ auditisor̃onibus:& cũ ſubinducit cõmotioaĩoꝶ ꝑ cõcluſionem faci]
e eoribn ſuauitatẽ.
Nuũc qa more ſuo facit tranſgreſſionem colorẽ:p quẽ oñdit ꝗd dectũ ſit: & breui ꝗd ſequat. Ora

eoꝑꝶ ꝗbus cõſtatoro: facilius eage tractatio cognoſcet.Ad iuẽtionis:inuẽtio.n.pꝑ oẽs ptes ẽ diſtributa

. gulas ptes diſponunt. Cauſa poſita: ppoſita nopᷣis cãad orandum: ꝗ dicit res habens cõtrouerſiã ĩ
ſe cũ certarũ pſonaꝶ interpoſitione. Quo ſacilius boni mediciuſus ẽ officio: ĩ hac declarãda. SO

dupliciter ẽ cõſiderandũ.ſ.ꝙ; & le cũ diciusqle genus intelligimus quatuor genera cãꝶ ſignifica-
musintelligit de tribusgeneribus cãge: quæ umuerſalia generalia: eſſentialia ſunt appellata: cu ät

ſ

E
u
16
ſind

pelto⸗

—.—

li⸗
!
tut
un⸗
1
ho
cot
cor
vo
mun
tin

r-
lt
1
bar
ſon⸗
rl⸗
mp
lubel
Ciftl.
Uirär
guoc
perͤe
Perſo
audit
dia⸗
tetib
ficien
hasd
hocè
bia.
Rarta
ſad
algr⸗
leiad
d
ike
(Xd
corch
dicen
heer
Eiffi
eate⸗

fohee
Nad

*

Cn
. .

ehnr

c

nſſ⸗
Ahne
ſcnd⸗
di
N
cat
4Ee
OlIaAIA
4

1
reA
le,N

Ulemi

—.

1 QA

Truuc

& ſunt honeftũ: turpe: dubiũ: & humile ſecundumquoꝶ diuerſitatẽexordior quoq; rõ diuerſq ab
oratore habẽda ẽ. Quidã tñaddũt obſcurũ:ſed inſulſiſſime quidẽ. nãutait Quinti. obſcurum ſub
dubio cõtinet. Genuscauſæ: qualis ſit cauſa: uel honeſtaiuel ĩihoneſta:turpis uel dubia: uel hunun
lis. Genus. n. cauſæ ꝓp uale accipit: nec unqᷓ dicimus quale Senusquatuor hæc genera quæ ſpecia/
lia dicunt cõtinentur ub ſingulo gener̃eſſentiali: ita Funa cã poterit in genere demõſtratiuo & ho
neſto: uel turpi: ueldubio: uel humili: exẽpli gratia de
r Ciceronẽ: 2 patriã ab impetu Cati
De quatuor generibus cauſarum. linæ defenderit: turpi & demſtra
2„2 — tiuo:ſi uituperet ſenectutẽ:aut lau/
rt .
8 E era cauſarũ ſunt guatno honeſtũt tirpe: ger uitia: &ſic de ſingulis. Poterũt
dubu:et humileſHõeſtũ genus caæ putatur ẽt eadem on ſub disliberarſun eẽ: ut
cũ ait:id defẽdimus quod ab oĩbus defedẽdũ ui daliberet de deliberido Maarcel-
cu alt: squod ab oĩbus defedẽdũ uidetur lo uiro grauiſſimo ĩ exlio cõſtituto

aut id oppugnamus:quod ab oĩbus oppugnari uide- qm Põpeianus extirerit. in iudiciali

tur deber:iut iro forti cõtra parrici al dSehoneſto ut ſi accuſat᷑ Catilina ꝗfſ 1
ber . P roni ofo⸗ Lcotrap ar urpege lium occidit:ut Aureliã Oreſti filiã
nus cauſæ ĩtelligituricũ aut honeſta res oppugnatur uxorẽ hẽret: quæ nolebat priuignũ
aut defeditur turpisi Dubiũ genus ẽcũ hẽt in ſe cãm Aucre: defeder Ci. qiñ Catilinæ
... 7 . ſocios & Giuratores morte dãnaue/
honeſtatis et tur pitu dinis partẽ Humile genus e cum rituel eodẽ mõ d e reliꝗs cõſideran
cõtẽpta res anteferturi/ Cũ hæc ita ſint cõuesietexor dum eſt. Honeſtũ unũquodq; ho/

diorũ rõnẽ ad oẽ gẽus cauſæ accõmodar Exordiorũ, modis cõſiderãdu &:a re ipa:a perſo

duo ſuũt genera. Pricipiũ quoxl græce appellatur proc“* naauditoris: &a pſona dicẽtis Ho-
„ e —. T GD ES . e . L n neſtũ. n. ẽgenusa perſona dicentis: ſi
miuiet iſinua tlot epodos Olata rIncipin e cCu 1ta Squiſp lam reli gioſus paupertatẽ co⸗
ti auditoris aium nobis idoneũ reddimus ad audiẽdũ mẽqdauerit: & luxuri uitupauerit.
“ A re ipſa honeſtũ: ſiꝗs uirtute p̃di⸗
H „ ðDẽ . . tum & lIitteratũ uirũ laudet: & inter
cem & ignarũ uituperet. Aperſona atauditoris honeſta erit mareria: ſi ꝗd quod auditori placuerit
ꝓferemus: ut ſi ꝗs laudet apud Actheontẽ uenationem: & audaciã apud Achilẽ: poterit tũ honeſtũ

ratores. Turpe quoq; genus ca perſona dicẽtis: ut ſi religioſus homo uituperat religionẽ: & còpro
batuitia. A re ipſa ẽ turpe genuscauſæ: cu defẽdit res turpis a quocunq; aut oppugnat honeſta. Ap
ſona auditoris: cũ uituperat tyrãnus: & laudat libertasapud tyrãnũ Turpis. n. res eſt a perſõa audi

eſſe turpe reſpectu auditoris: ut laudare libertatẽapud Dionyſiũ: &apud Catilinã uituperar̃ cõiu⸗
toriꝗ ſibi diſplicet. Eſtetiãturpea reipſa de ꝗᷓ Ariſtophancsaccuſauerit Socratẽ. Duhiũ eſt: qc ex

una par te honeſtũ E: & ex altera turpe: ut eſt cũ Agamnon exercitũ ĩ aulidẽ duxit uentů aduerſum
habebat cõſulunt᷑ dii. Refpõdẽt ſi filiã ſacrificet .K phigemiãſe poſſe propitios uẽtes haber ꝓ utilitate

cõi filiã ad ſacrificiũ duxit: ꝓ quare fuesũt Cl yYtẽneſtrãmotãfuiſiead agitationẽ mortis: qua poſtea

quod cũ intellexiſſet Brutus ſecuri filiospercutũuſſit. Hæc igit duo honeſta ſũt:cũ ꝓ rep.res caras
perdere uoluerit: ſed turpeconſideratur ꝓprios filios trucidare. Vilis res dupliciter conſiderat: a-
perſona audiente: & a re ipſa⸗A re ipſa ſi quiſpiam accuſare alium de ſuffurata gallina. A perſona
auditoris: ſi uilem rem deferretad principem:poteſt tamen eẽ honeſta abaudiente: utſi, prætorau
dita cauſa de Te uili eam tractaret benigne:qmdfficium E Prætoris etiam de reuiliſſima iudicar pe
tẽtibus:Cũ hæc ita ſint: iam declarata ſunt duo:quæ oratorẽ plurimũ adiuuãt ad inſtrumentũ con
ficiendũ.ſ.genera cauſarum generaliſſima: & cuius cõplexionisexiſtant. ſequit nunciut applicemus
has diſtractiones materiæ adexordioꝶ rationẽ: & regulas adexercirationẽéacccémodemus, lta ſint
hoc ẽcũ materiæ poſſint eẽ diuerſæ cõplexionis: qaalia eſt honeſta:alia turpis: alia hunulisialia du
bia. Rationẽ exordiog regulas iquæ tres ſũt. ſattẽtio: docilitas: & beniuolẽtia. Accommodariada
ptari æqualiter cõcinari tanqꝗᷓ medièusſolet medicinã ad cõplexionẽ ægrotantis. Ad cauſæ genus:
I. ad qualitatem: ac ſi diceretad complexionẽ materiæ. Principiũ hoc appellant exordiuũ appertũ
qd; græci pemiu dicunt meliusꝗᷓ latini:ut ait Quinti.ĩ libro exordioꝶ:nã principiũ magisgenera-
le ẽadoĩa ptinẽs:dictũ a præ & captio:quaſi prima captio, Proemiũ a pro:& Aſignificat uiam
eo ꝙ ſit præãbul uũ quoddãa cæteras or̃onis partes exponẽdas: uela ꝓ & hinnis: himi quod latine ſi
gnificatpludiũ: hoc quædã ficta cytarizatio: & tractatõcordarũ añ uerã & ſeriã molodiã cãtilenæ
ex qua intelligit qualis cãtilena ſit futura.Inſinuatio dicta ẽtꝙ ſinũ quendã& uiã obliquã ad ex/
ordiũ ueniamusa græcis epodosnoĩat ut apud Virg. de Turno Duani miſerere ſenectæ & illd Re
cordare die patrũ nr̃oꝑe Abraa: & Iſac, Hæcaũt uocabulaa Cic. inuéta ſunt. nã ante ip̃mqũo latine

uirũ affecit. Item expulſio Tarquino& filius. Filii Bruti regio moreuiuere ſoliti curabãt regẽ ĩ urb

dicerẽusnõ habebamus uñ adhucuocabulũ rhetoricæ inuétũ non eſtnomen niſi p periphraſim:

necmirũ ſiaddidit uocabula græca:qm ſuo tpe ſolis græcis uocabulis utebant Principiũù ẽ: hæc ẽ
diffinitiq exordii aperti: cuius finis eſt diſponere amimos ad audiendum dicendo. Statim ſignifi
eat exordium breuitate gaudere: & ambagibus eſſe uacuum:ne in caputvoratio creuiſſe uideatur

oneſto& mõſttatiuoſimul: ut ſiqs laudet

uHG erwvt

O

rũ quatuorgenerũ ſpecialiũᷣ T

Dus evſo

.

ſ rietng auentoſ

Id itaq; ſumit᷑ tribus effectibusauditoris animũ diſponimusad audiendũ attẽtione: docilitate &
beniuolẽtia: quæad exordiu perfectũ ſunt accõmodate:Docilitas enim anatura nobis ẽ data: & om
nibus ingenita: c oẽscupiãt doceri ea: quæ ab ips ignor ant: ut apud philoſophuũ oëshoĩesa natura
ſIcire deſiderãt. Veꝶ qa hicappetitu sdiſcẽdi P6 t eẽ breuis& fragi. dus. Attẽtio neceſſaria uidet᷑ quæ
facit ea: quæ cupit cũ diligẽtia: &effectu quodã attẽdere:dicta ẽ ãtabattẽdẽdo aĩo: & ualde ĩtẽdo.
Nã ſicut dicimus auresarrectas alaudiẽdu: ita g&animũ attẽtũ uocamusc oĩ ſtudio relicto omni
bus rebus ei rei: quam cupitdoceiir xentere, ſeen ren
diiisgetericilt-t eren in⸗ audi Id ita ſumituriut attẽtos beniuolos:dociles auditores
tori diſplicere põtorator: ſincõpte Papef S 7 . t
& infulke mareatzeluas cuperet gPer haber poſſumus igenus cauſæ dubium habemus: 4
ſet attẽtus:ideo beniuolẽtia neceſſa beniuolentia principiu conſtituemus: ne qui turpi⸗

ria ſeꝗt᷑ illas priores ſine his tribus: ef I n L,i& beſſe noſſi & rr er-
efſectibus:oro ẽ nullius momẽti: &ςꝭ⁊ tudinis Pars illanobis obeſſe P oſſiſet humule erit 87
uelutquoddã cadauer exiſtimãt: ut nu Wi turpe erit genus cauſæ:inſinuatione utẽdũ eſt /
ait Quintilia. poterit unde bonũ ex deꝗᷓ poſterius dicemus:niſi qd nacti erimus. Quare
ordiũ cõſtare: & unoquoq; ipſoru. ef . . . „
4 Sigenus dubiũ habemus applica. 7 uerſarios criminando beniuolẽtiam capere poſſu⸗
— . — — .₰ pa-d — . . . . .
nuc exordiogroem ad Se alia 4“ m Wi honeſtum cauſæ genus eritilicebit rectæ uti:
litatiua. Abeniuolétia. 1. 2†rona qᷓ . . . —. — . . .
dam & inclinata libẽtia audiẽdi: ſed uel non uti principio:Si uti ptincipio uolemus:aut id
cũ pluribus modiscaptet bemuolẽ oportebis oſtẽderetquarè cã ſit honeſta: aut breuiter.
tia ad hocgenus dubiũ uidet aptius
accõmodari. S exponemusqles fue

*

rimus in remp.uel in eos ipſosꝗq aud

iũtquale eſt hocexemplum Catilina intentus coniurationi be

niuolentiã iuuenũ cõparabat eoſq; largitionibus corrũpebat:
urbediſceſſiſſet: & ad caſtra ſuorũ ꝓficiſceret filius quidãful

is cum ꝓpter diligentiã Cicerenis ex
uiusoĩbusbonis artibus deditiſſimus

ſed tñ hoc ſolo uitio correptus:ꝙ Catelinæ amicitia de

lectabat illũ deſcedentẽ perſecutusẽ pater:

eum abitinere retraxit: eq; uita priuauit:i ꝗ ĩ iudiciũ uocatushoc exordi

uti potuiſſet: ſiuobis unꝗᷓ dubiũ fuiſſetoiudices: quãtus amor: quãtacarit

oad purgationẽ criminis
as habeat in patria teſtio

nio Fuluii declarat: ꝗqut cõſeruaretpatriã & libertatẽ romanã ꝓpriofilio n pepercit:&eum ita occi

dit: ut eũ patriænõ Catelinægenuiſſe uideat. Accuſat Thymoleon: cuns

Cormthius: q fratré ccci

derat ꝗ principatũ urbisappetebat. poterit orator hoc mõ expediri. Credo iudicesuos nõ latere ́

ta fuerit Thymoleõtis beniuolentia ipatriã: ꝗq & amicitias &affinitates ꝓp

riũ fratrẽnulliusæſtima

uit: ut cõem oĩbuslibertatcab tyrãnoꝶ ĩpetũ uẽdicaret. Sihumile genus. i.

cũ res cõtẽpta antefert

incitabimus auditorẽ adaud ẽdũ: autꝑ res

nouas:autquæ ad rẽp. ptineant:

hoc modo accuſabitur

dio uti. Noli hãc

adoleſcẽs apud principẽ: ꝙ flores de cacello furatus ſit. poterit accuſator hoc exor

remcõtemnere magmifice princeps: licet parua & humilis uideat. naex parua ſcmcilla

ignis ſolent p

maxima incendia ꝓcreari: & paru isuitus ſolet ad maiora perueniri: ex

ꝗbus ciuitas oĩibus corrup-

5 = — r . 2
ut Virg. de apibus. Admirãda tibi leuiuũ ſpectacula rerũ, Mipnamimoſq;

duces:totiuſq; agmina gen

tis more: & populos & propria dicã.

Si turpe cauſæ genus.i. ſi materia ſit talis:

ꝙ diſph

ceat audi

toriloppugnando honeſta uel defẽdendo turpia.

iſi qd nacti: hoc ẽniſi inuenerimus: facitãt ex

„ ceptionẽi qua hoc docet ſi materia talis fuerit: ꝙ diſpliceat aud

itoribus tñ: ſi nuenirer cẽmodita

t &G οοαaſioné dicendi aliqua turpia de aduerſario:p quæ poſſit facere anmosai ditoꝶſibi beumo
Ios:tũcaperto exordio uti poterimus: quod Scipiõi a aticocõtingere potuiſſet. Erat &ipio magnæ

integritatis ui & maxime expectationis apud romanos: 1s cotra Anthiochũ fuit cũ exercitu m ſſus
ꝗ cũ poſtbellum cum uictoria reuerſuseſſet: unde aſiaticus eſt dictus n iudiciũ a quodã Petilio uo

catus fuit: &apud iudices accuſatus: ꝙ pecuniã publicã ſutil ter cõſumpfſi t. Oiſplicet res ſenatoribus

pecuniã publicã fruſtra dilapidari. poterit igit Scipio ĩ hoc genere licet turpis materia ſit hoc prin

cipio uti. Moleſtũ eſt mihi udicesmeã uitã in dubio eſſe poſitã quã

ſemper ſtudui ducere innocen

tem:ſed certe longe mihi moleſtũ fuit: quod isme accuſauerit: E in oĩgenere uitiorũ contamma⸗/
lus: &Q omnibus artibusmalis deditiſſimus. Si honeſtum. i. ſi uiaplacebit auditori. Licebit cõceſſũ

ẽ, Quare cauſa ſit honeſta: hocfecit ꝓ Archiapoeta: q eum litteris græcisͤ inſtruxerat: & quibustin

oſſet. Accuſatusergo Archias

racultatisoratoriæ conſecutus fuerat: ut omni genereorareniaxin

nep

præceptor ſuusa Grhaccho qui ciuis non ſit: ux cõſequeret ip

ſius

Archiæ hæreditatema Ci.defen

ſus eſti& huiuſmodi exordio uſus eſt. ſiapud maioresnoſtros eſt conſeruatũ o iudices: ut præcepto

res pro parentibus haberent: debeo quantũ ẽſcitũin me huic præſtãtiſſi

mo uiro: & integerrimo.:

opem: & ſalutemafferre: & eo magis: qm illius doctrina & optimis pceptis it

a inſtitutus ſum: ut non
tisad hac ré adipiſcẽdã

nullosaliquando defenderim, nã ſi cæteros adiuuamus: a ꝗbusnihil utilita

cõlecutiſumus:quãto magisei attribuer̃ debemus: a quoid acccpinms: qch ẽt ignotis deſſe epoſſu

0 n ſit ci

mus, Aut br euiter: ꝗbusde rebus hoc mõ:cũ ergo ĩ iudiciũ ſit uocatus rchias a Gracchoꝗ
uis: e oſtẽd eù eẽ ciuẽ: & id qdẽ ꝑ teſtes locupletiſſimos:& fide digniſſimos, &arma uirũq; cano⸗
Breuiter aut dicit hoc faciẽdũ.ſ.docendo ſolũ neceſſaria : neq; confirmatione futura ſunt in exor/

PPI . . O — . . . — —
dio poccupemus: has duasoοes: in exordio huiusartis Cice. cõplexus :Aſſignauit.n. cauſam eée

. .

X Prrm AS

. .. . . 7
8 A„„6α GewGS α Nℳ

n honeſtã dicẽdo: ne aut tua cã nos noluiſſe:aut fugiſſe laborẽ putares: & et illud qdyte nõſine cã hãc
keicn artẽ itelliger̃ cognoſcebamus. Præterea dicit de ꝗbus rebusſit dicturuscũ aut tua nos uolũtascõmo
a uit:ut de rõne dicẽdi cõſcriberemus. A lege Principiũ hocmõ morit Paulus æmilius ab inteſtato fi⸗
lüe lius eius baulus& frater Pauli petũt hæreditatẽ a lege: poterimu ſicexordiri. Et diuinæ& huangz
Cnn leges petuto iudices: ut filius moriẽtepfe hæreditaté habeat: qm Iliur ex ſanguine pfiscreatus ẽ: & 2
4 nemo ſibi magis ꝓpinquus: nec debetoriri dubitatio: ꝙ dicat. Si uitãus pricipiũ: pricipiũ ab lege fie
re, . . ri debeat. Naprimũ illdponit p ex
gbus de rebus ſumus dicturi exponerefſſi pricipio uti hoing Atultimun oĩ ini
2 1— B S.. r. . tio poſitũ ẽ. Aut a ſcriptura: differt
ln⸗ noléusa legeuela ſcriptura: autab alio firmiſſimo no n. Iex a ſcriptura. nã lex ẽ ſanctio po
ertoe ſtræ cauſæ adiumeto Principiu capere oportebitiquo Fuli:dux iiſe honeſta: & phibet ĩ
1143 s . 8 oneſta:ſed ẽ ſpecialis. Scriptura ue
ch⸗ naa Igitur docilẽ:beniuolũ:ct attẽtũ habere auditorẽ ro generalis eſt: &allegatio alicutus
e uolumus:quo quod eorũ cõfici poſſit a lemusHo ſcripti ut & aliqua generalis nia hoc
drui uiter exponemus:etſi attẽtos eos aciemus Nã docilis amor: & nos cedamus amori.ñ igit
mi Eille ꝗ attẽte uult audire Attentos habebimus ſi pol- rot Thare Katin ſlio eber
HDõ licebimur nosde rebus magnis tmmouis: inuſatisuer noluiſſe. Itẽ illud mihi uidet in pri
ba facturostaut de his rebus quæ ad remp. pertineant/ mis ſeruari: qd apud Cice. legimus.
. . „ Honosalitartes & o&ẽs itẽdũt᷑ ad ſtu &
inte aut: ad eos ipſos qui audiẽt: aut ad deorum immor-, dia gloriæ. C igit hic ciuis p pria
n tllimm religionemautad pictatem nos es dicturos. er:üubusnadctitmerwonhi e.
un⸗ ⸗ maiore uſusẽ uerſibus Eninii poetæ

“ quos ſũpſit ĩ initiſ abaliquo argumẽto hocmõ. Quid o iudices:ꝙ magisciuitas cõſeruet: qiuſtitia
. & æqtas iurisꝗᷓ cũ iubeat:ut mortuopfe filio potiuſꝗᷓ fratri hæreditas debeat: debetis huie concede
re æqtatẽ quæ q dẽ uinculũ ẽci uitatis: & pᷣſertim cũ ubi Xtas nõ ſeruat:nõ ẽ habitãdum. Quoniã
igit trãſitio ĩ aliã tranſit materiã. Oocilẽ beni.&at. mutatus ẽ ordor lIibrarioꝶ diligẽtia. nã eò ordĩe
*R Ci.cõpoſuit:quoẽ tractaturus: qnimo naturale ẽtut prio uelimusdoceri: poſtea c oĩ diligẽtia & at
* tentione audiamus. Inde his q oraturus ẽ nobis fiat beniuolus⸗ deo: & abeo libẽtius qᷓ a cæterisaudi
amus Docile ut cupiãt doceri. Si ſummã cauſæ breuiter: hoc ẽ ſine ulla copia dicẽdi reducamus ĩ
quãdã ſummã neceſſariis uocabulis ea quæ ĩ cõfirmation ei & cõfutatione: diffuſione tractãda ſunt
Mytridates aſprimisbellis romanosagros urgebat, uenit Maniliusi ſenatũ ut pponat ei aliq de re-
Ge bus gerẽdis. Poterit hic exordio uti boni ciuisofficiũ S.P. C. ut ea quæ gerẽda ſunt uobis ꝓponat cũ
igit de hello Mytridatico nobisdicẽdũ ſi t: ſeꝗt ut de ĩpatore diligẽdo exponamus:q mihi Põpeius
eẽ uidet. Ttria. n. hic ſũmatim collectaũt:quæ ĩtrorſũ exordiũ efficerent:ſi nimis diffuſis uerbis
exponẽtur:ut ſi hoc modo diceret:cũ de bello mytri datico dicẽdũ ſit:qc& ꝗdẽ maximũ eſt: ex oĩ ge
nere hoĩum: & fortiſſimis militibus copioſiſſim: nã hæcoia ĩ cõfirmatõe dici debẽt:ꝗq artẽ te uult
audire: qa ꝗqattentus ẽ:neceſſe ẽ ut prius ſit docilis. Attẽtos habebimus. i. uehemẽter dociles: & in
clinatos toto aĩoad audiẽdũ. Attẽtio.n. adanimũ arrectũᷣ ptinet: arrectio uero ad aures: undea græ

—
—
—

un cis dr JDi pollicebimur: perite uſus ẽ uerbo futuroĩ ut oſtẽdat ĩ exordio ponẽda eẽ mera uo/
oen cabula quæ ſit guſtus tanꝗᷓ guſtus ꝗdã eorũ qc& ĩ aliis pti buscopioſiſſime enumerãt᷑. De rebus ma
tummm gnis nõ uſitatis:magnæ dicũt resquæ cõem formã excedũt in ſuo genere: ut hec modo hodie dema
NNg trimonio nobis tractandum: ſed quæ abaliis omiſſa ſun tipp eius rei ꝓfunditatẽ dabo operam: ut
nH quæad illius intelligẽtiam pertineant ea uobis exprimant. Nouum ẽ quod nunꝗᷓ fuit ut credo ho/
bon die aliqua audietis: quæ nunꝗᷓ ad ueſtras aures peruenerũt Inuſiatũ eſt quod licet ſit factũ xamen
emun fit raro:ut hoc ẽ. Quanqᷓ ſciã uos non ignorare quæ ad bonum imperatorẽ pertineãt tamen qa raro
, narrari ſolent: oſtendam quid ad eam rem neceſſariũ mihi eẽ uideat: ſic & Virgi. fecit in geor. Ad-
l, miranda canã leuiũ ſpectacula rerum. Et notãdũ ẽ ut hæc uocabula artis euitent non enim di cen Loa
m. dum eſt Dicam uobisnoua: aut inuſitata: aut magna: qm artificioſa uerba reddũtoratorẽ ſuſpectui 4.
Nnn auditoribus utnon ad utilitatem communem: & ad ipſam ueritatem: ſed potius ad oſtentationem .
deken artisomnia di ci uideantur. Itaq; ne putent arti confid? re: noni pſisuocabulis artis utemur: ſed per *
Crhi⸗ alia uerba ſententiam complectemur Ad rempublicam pertineat: quoniam ſtatusnoſter magno
nod diſcrimine uerſatur propter crebros impetus Mytridatis:hæc conſultatio erit: per quam longe a no
t ſtrisfinibus arceatis: &patriam cõmunemabhuiuſmodi periculis tutã poſſitis efficere. Aut ad eos
MiH ipſos ꝗq audiunt: multi ſunt patres. c. ex noſtris militibus: ꝗq conquirunt nullàam prudentiam con/
NOH tra Mytridatem a uobis factam. Quam quidem rem ſi neglexeritis magnam ignominiam ſenatui
romanoaffereret. Si autem contra: cum aliquis imperator dili geretur magnum fructù: & magnũ
decus ex ea re popu. Roma. conſequetur. Aut ad deorũ reli gonẽ. Religio ẽ ueruscultus dei: cui cõ
, . 1 tra ẽ ſuſpitio hoc modo. Miramini quiritesnoſtrã rẽpu. retrolabi: & quot chebus in peiorẽ partẽ cor
6 rure: negligentia ẽ deoꝑ:quæ ſi a romanis diligentiusconſeruaretur: omnia proſpera eſſ. ent nobis.

—— —

—— —

Curate igit᷑ ut boni ſacerdotes eligant:optimi uiri pro ſuismeritisp̃ᷣmiẽtur: & mali dignis pœnis af
ficiant᷑. Etſi rogabimus: ut ſupra diximus nõaperte dictũ ẽ: uos rogo: ut quæ dicturas ſum audia
tis: ſed uerba exarte uitabimus: ut Virgi. Mentesadhibere docebo. &etiã hoc. Si aures ueſtras mihi
pauliſper pᷣſtabitisad audiẽdũ dicã ea quæ uobisſalutẽafferant.itẽ Ci.ꝓ Archia: Quod ſi mihi a
uobis cõcediq; ſentiã: multa perffciã profecto: ut huc. a. Licimũ nõmodo non ſegregandũ: cũ ſit ci/
uisa numerociuium. Veꝑg etiã ſi non eſſet putetis aſciſcendũ fuiſſe. Etſinumero.ſ.pernomina nu/
meralia: ut tria ſunt: quæmihi uidẽ . M ..
tur ad noſtrã remp. pertinere: ut bo Etſi rogabimus: ut attẽte audiãt: talinumero expone
ni magiſtratus eligat uſti præmiẽt
. .

& iniqui pœnisafficiant. ltẽꝗm de . ñä õ
benignitate ueri ſaluatoris tractatu facere quatuor modis poſſumis a 141 ab aduerſari

ẽtoſtendã eius gratias: p terrã: pPp ma Eerore AEeTLe :
re: paerem: & deniq; p oẽs cœliptes orũ auditoroꝑſonact rebub ipſisja nr̃a ꝑſona beni
eſſe diffuſam. Itẽ Virgi. Quid faci/ uoſe

mus res: de ꝗbus dituri ſumus Beniuolos auditores

tia cõtrahemus:ſi noſtrum officium ſine arrogã

. „6* TY i. E =W „ — — . 6 — .
at lætas ſegetes: quoſidei terra. Ver tia laudabimus: aut ĩ rep. quales fuerimus: aut in parẽ-

tere mœcenas: ulmiſq; adiũgere ui/

tes. Conueniat quæ cura boũ. ꝗs cul tes:aut ĩ amicos:aut ĩ eos ipſos:ꝗ audiũt aligd refere-⸗

tus habẽdo. Sit pecori & Quãta api uas-dũmôhæco' 7., 2. 4— r
bus experiẽtia percis. Beniuolosau/⸗ ma dũmõ hæc oĩa ad 64 1P ſã rẽ:de qua a itur ſint ac
di: hoc ẽ ꝑp oẽs pceptiones & regulas cõmodata. Itẽ ſi noſtra ĩcõmoda proferemus:inopia:
ꝗbus beniuolétiã cõparamus ſerua ſolitudinẽ: calamitatẽ. Etſi rogabĩus: ut nobis ſintau-
re debemus: ut ſemper bemuolos fa . . *. LSO Soien.
ciamus auditores:nõ eos d ꝗbus Ioꝗ xilio:etſi ſimul oſtẽdemus ĩalii pe nos hr̃e noluiſſe.
mur. Apſona noſta dupliciter in-
telligimus aut a pſona ipusoratoris: aut a pſona laudati: uel accuſati: uel deliberati ꝓ quo oramus:
ut ſi dicamus: aut pſona Ciceronis: aut Põpeii: quo ipe orat. Si ſine atro põt eẽ quplex cõſideratio

utaut ſitregula gener alis: quæ poſtea diuidit ĩ ptes ſequẽtes: &idẽ hoc ſit cõſequẽtibus: aut ps ẽqu?z
p ſe cõſiderat: ut ſine aliqua iactãtia uerboʒꝶ noſtrum officiũ laudamus. nã ut ipᷣe aitĩ Lelio odioſũ0“
ſane genus hominũ officia exprobãtiũ., Mortuo Achile orta ẽodioſa contentioe darmmsipius: qmn a

Vulcano facta eẽ dicebant. Aiax. n. ꝗpatruelis erat Achiles iure ꝓpingtatis ea depoſcebat:ſed quia
nulla rerũ peritiã habehat: temerarie ĩ huc modu orauit. En quopueniusnunꝗᷓ putaui fore: ut Aiax
cũ VIyxe cõparet. etenim ĩ tãta uos beneficia cõtuli: ſi ꝗd cõſilio meo: minimũ ẽ uobis unꝗ ꝓfui:

meritutribuatis: &primis honoré meũ reſtituatis. Atq; ĩ rempu. Cæſari ex gallia cũ uictoria reuex

tẽtitriũphus denegabat᷑: & maxime a Catone uticẽſi: ꝓ qua re ĩ ſi natũ uemit:& huiuſmodi cõtionẽ
ſenatoribus habuit: iãfaduenittempus ut Cæſaris recordemini: qĩ gallia ueſtro imperio ſubiugãda
multa incõmoda paſſi us ẽ: & ꝗnullis periculis: nullis laboribus. & demũ uitæ ꝓpriæ nõ pepcit: ut rẽ
pu. ampliaret: &ſtatũ omniũ ueſtrũ: dignitatẽq; totius populi cõſeruaret.¶Aut in parẽtes parẽtes

appellamusnõ ſolũ a ꝗbus geniti ſumus: ſed ẽt auos & pauos Aeneascũ magmisincõmodisuenitĩ iia

liã. Anchiſen gentorẽ 1ſiciſia amiſit: multos ĩ italla habuit aduerſãtes: q ne fauorẽ italoꝶ ſimili cõ
pararet dignitati ſuæ derogabãt: & ipſũ imperiũ eſerebãt: ꝙ oſſa pr̃isſui inſepulta reliquerit: ꝗ du
ſtudetei diuimnos honorestribuere: &magnificisexequiis eũ decorare: tot impẽſas:tot labores paſſus
E: ut merito pietatis nomẽ cõſecutusſit & ab oĩbuspiſſſimis uocitet. ln amicosoraturus Cice.primo
Põpeio impatore deligẽdo ĩ ſenatũ acceſſit inſolitus:ſed ꝗa eius audiẽtiã mirar nõnulli potuiſſent

ĩhuũc modũ exorſusẽ: Nolite mirari.p.c.ſi añ hacninꝗᷓ ĩ ſenatũ oraturusacceſſeri. Sciebã. n. ofTonẽ

prõptã & optime exercitatã ĩ hoc locouerſari: nihilq; huc niſi ꝑpfectũ ingenio: & elaboratũ induſtria
afferri oportere. Itaq; ĩ foro me priusexerceri uolui: & ita me exercui: ut nulli amicorũunꝗ defue
rimln eosipſos Flaccus accuſat:quẽ Ci. defendenshuiuſmodiexordiũ habuit. Conſidero ciues ro

mani res ꝓ cõſeruãda repu, a Flacco geſtasnõ poſſum nõ admirari:qꝙ ſitaccuſatus: ſed plurimo affi

ciorgaudiouos eẽ teſtes: ꝗᷓ prõptus:ꝗ diligens:ꝗᷓ curioſus ĩ defendẽdis uobis onmibus dies: nocteſ/
qʒ fiunt: cũ ſceleratiſſimus Catelina urbẽnoſtra: & omniũ liber̃tatẽ occupare uoluiſſet. Dũ hæc oĩa

Iimitat has regulas:& dicit hoc eẽ cõſiderãdũ:ne cũuolumusoſtẽdere au ditoribus quales ſumus ĩ

eos ꝗ audiũt:nõ dicamus ea quæ ad rẽpu.cõuenirẽt: & ita de reliꝗs partibus. Si noſtra incõmoda ꝓ
feremus Roſcius Amerinushabuit patrẽ ditiſſimũ: quẽ Clodiãi milites occiderũt: ut ip̃ius diuitias
cõpararẽt filius patricidii accuſat: quẽ cũ Ci defendẽs:hũc ĩmodũ exordiũ facere potuit. Cũ mo
leſtũ ſit Roſcio:ꝙ uelut patricida uocatus ſitĩ iudiciũ multo certe moleſtusẽ ꝗ ꝓ eo cãm hãc ſuſci
pere uoluerit: & ꝗqex tãtis diuitiis: ex tam felici ſtatu ad eã miſeriã puenerit::ut unde ſibi uictũ quæri
ter nullo modo hr̃e poſſit. Inoꝑiã inopes dicunt: ꝗ nullũ habẽt auxiliũ. Solitudinẽ: ut eẽ abom
nibus deſtitutis: ut ẽapud Terẽ. Oẽs menoti: atq; amici deſeruerũt. Calamitatũ: & dicit duobus

aurp deriuationẽ: & tuc ẽcũ ꝑ impetũnimboꝑꝶ uſq; ad radicẽ culmi cõcidũt: aut ꝑ ethimologiã: &

tunc dicit calamitas: ut ſiꝗs dealto gradu dignitatis: & ex magnis fortunis ad paupertatẽ & uilẽ ſta
tum pueniſſet. Vt ſint auxilio:Rolſcius ꝓfecto ſuã cõſolat mœſtitiã:cũ intelligat uos eaſeueritate

eẽ: u nõ pmittatis adnerſarioge calũniãaduerſus æquitatẽ ulla ĩ re potẽtiã hr̃e. Itaq; a uobis magn

pere petit:ut eũ ab impetu inimicoge ſuoꝶ ſeruetis incolumen.In alus ſpem: cum multi oratores fe

—

==

— –

did
Auci
Wumh'
Ummhi
ülte,

e
l
eun
in
lue⸗
nſr
ni
ru⸗

.

taw.
derno⸗
wee

„

.
fareue
iinm
tini
Men
n
peno
len
ni
nim
i
e
noak
le/
ci
mui
nocep
Aiuina⸗
Cüm
ſ
Oa
ben
Non

1

Hiſu
M.
oo

Nh⅞

perantiam aliquid differt. Quicꝗd aut per iuſtitiam fit: ſemper magnifice & recte factũ exiſtimẽét: „

J HW . – HZ ð RL – õs
P wS AuAN * WLAuA

offerrẽt ad Roſcii defenſionem ſeueriſſimi iudices nihilominus uosi pſoselegit: qbus ſuam uitam
cõmitteret etenĩ ſi iuuenẽcõplectemini nihil ẽꝙ aduerſariogꝶ calũmreformider. Ab aduerfarie k⸗
primoaduerſarios uocamus illos ꝗ nobiſcũ ĩ fite uerſant. Odiũ ẽiclinata cupiditas nocẽdi &ira * ä
terata. Inuidia: ꝗ dolor animi exaliena fœlicitate ꝓpueni Es:alias ſignificat odiũ: unde appellan ince
inuidioſs uper ezlaBbis elatioanimi quæ cupitparibus& imparibus dominari. Spincea: dien 10°6α ſerrc Arſuibs i
tur ꝗq immunde uiuunt & ſine puritate dicti pethymologiam 6tr Pueren porci: ut ſi diceremus: iraa R
1 „ „ „ „ „ ita cu ſorore ſicut cũ uxore miſcet.
Abaduerſariorũ perſona beniuolentia captabitur:ſi Perfidioſe dicimus qui promiſſis
ðs SR; ee.

α 2 — „ . . . . 2 Qy SL V
eos in diu:ie inuidiz icontemptionem adducemus ullan Kuemt 4 Paditases
,— ☛ Wev* 2⸗— — „ . 1 4 1† 4 eS
In odiũ rapèmus:ſi quid eori ſpurce: ſuperbe: ꝑfidio gAgruorẽ hoĩum delẽtur. Cõfidẽtes?:
* . . — 7 „ . △ —* „ . . . „ 5
ſe:crudeliter:confiden ter: malitioſe:flãgi tioſe fa tum jiocant ſpẽ hñti uitiis. Fidẽtes qui
— ..— — pem bonã hñt pp uirtutem et cõſei
proferemus. In iuidiã trahemus: ſi uim:poten tiam: ta entiã bonã.Muilitioſi ſunt qp ĩſidias
ctionem:diuitias:incõtinẽtiam: nobilitatem: cliẽtelas aliquod faciunt: &qĩ unum ſimu/
. . . . . „. 3 lant & aliud faciuntut ſi quisalium
hoſpitium: ſodalitatem affinitates aduer ſariorum re inuitet adgcrnem:6 eum fallat. Fla

AXArn Io ſpA .„A rr ren) . neſ⸗ git . ſi⸗ di A 2
feremus: et his adiumentis magis quam ueritati eos Sitioſi: pprie icuntur libidinoſi:
D ian ng 4 7 1Cc08. & q faciunt oĩa: ut libidini inſeruiãt

confidere apericmus. In cõtemptionem adqucemus hæc oĩa exemplo ſpurii uel mallii 4q

ſi ĩjertiã: ignauiã:deſidiã: luxuriã aduerſariorum pro per potẽtiam & diuitias principatů

ſer 2. 11 . p ambiebat. An laudemusan uitupere
eremus.4 Ab auditorum perſonabeniuolentia col-. mus ſeueritatẽ ueſtrã iudices certe

2 .* . =èð * 7
ligetur: ſi res eorum fortiter: ſapienter: manſuęte: neſcimus. I. ꝙ huic ſceleratiſſimo
tere rr. Er ee br eg hominiaures ur̃as adhibeatis ꝗ ĩ oĩ
magnifice iudicatas proferimus: et ſi ꝗquæ de his ex⸗ flagitii genere uſq; ab infantia ſem pP
timatio:et quæ iudicii expectatio ſit aperiemus. uolutatus qnq; nulla hẽt curãde le/
gibus mõ in eodẽ noſtroꝶ ciuiũ con
. . tiue uerſari poſſit. Vim corporis: po
tentiam:ut habere fauorem & adiumenta ciuium. Factio:ſigni ficatnunc cõſenſum cõſi Ppiratoꝑ mulI
togꝶ ad malum: ꝗqnꝙ; ſign ficat nobi litaté: &pulentiam: ut eſtapud plautum. Incontinentias nuncẽ?
elatio in ciuitate per potẽtiam per ꝗᷓ ſeipſum non cõtinet:nõ aũt pereffrenationem contra libidinem
ſignificat ſicuti alibeinueniturinamtumodium ptinet. Nobilitatem: generis claritatem. Affinitates
ꝓprieſuntaffines ꝗq p uxorem cõiuncti ſunt:ſed tam ꝓ agnatisꝗᷓ ꝓ cognatis ponit᷑. Et his adiumen/
tis pitiſſime dixit hoc. Ci. i, nã aliter illæ res ꝗscõmemorauitad laudem& gloriam ꝗᷓ iuidiam ĩdu/

cendam ptinerent. Cõfidere aut datiuo melius ꝗᷓ ablatiuo cõiũngit. Solentoptimi ciuesdiuitias: no “
bilitates:uirtutesomnesad laudem & utilitatem ciuiumoſtẽdere: hæc autemad uitupium ſuum cõ
ctuium. ad ĩcõmoda totius populi & acdeſtructtõem totius naturæ ciuitatis his oĩbus rebus abutit᷑
& itaabutit ut magisicõmodo nro ꝗᷓ utilitate eas res hẽre uideat.Inertia:ĩersẽ ꝗqnullam hẽt iduſti „
am ſine cõſilio &arte penitus ignorans. Ignauiautem: licet artem fciant: tn frigiditate aninn nõ exer? f 6
cent. Qeſesuero qmhil pentusagit dictusa ſedendo- Luxuria eſt ĩ omni re ſuperflua abundantiazut eſes
apud Virg. Puxuiriã ſegefum fenera depaſcit ĩ her ba. Non poſſum non admirari ſeueriſſimi iudic-ces ne
qꝙuniusuiri teſtimonio aures ueſtrasa dhibeatisqui cõtra me uenit: qui nullisatribus penitus incum
bit in dies: nocteſq; in ſomno ĩertia cõſumit: nũc autu igilans & diligẽs factusẽ: ut inocentes & bonos
uirospoſſit opprimere. Benolentia colligi t. i ſi diceremusnoshre iudicia reꝑep fortitudinẽ.eſt.n. Q
fortitudo regemagnagꝶ appetitio & hunuliumcõtemptio: Sapienter tangit prudentiam ꝗᷓ dr ſcientia ſas te laede
cuiuſſibet rer & calamitas re ꝗᷓ põt hẽre delectum bonog⸗ & malogꝑ, Sapientia uero ẽ humanaꝶ rege
diuinarũq; cogmitio. Manſuete: tangit temperantiamquæénulla paſſionẽ animi moueri cõtra offici .
um:neq; ira: neq; auaritia: aliꝗd cõtꝑa nõeſtatẽ facere. Magnifice uideri:hocẽ piuſticiam factas quæ 52. S

magnificum reddit habentem & 9 qmagnifice aliqd fier exiſtimat. Nam ut Ciain libroofficiogꝑ imn
ꝗt: cæteraꝶ uirtutum finis & effectus eſtuarius& humilis reſpectu iuſticiæ: fortitudo.n. facit terrbi
lem. nam qu magna petit &ctinuit humilia uidet terribilis. Prudentia facit ſuſp ectũ pꝑ calliditatẽ

& pitiã. Manſuetudo frigidũ efficit hoĩem: qm nõ uidetur nuqᷓnegociũ ad effectũ ducere cũ pté/

qm bonusnõ putatur aboſbus q uſtitiam exercet & colit: talt igẽ utemur exemplo Roſcii quẽ pau
loante accuſatũ dixiusa ſyllanis militibus ut eſt ab hæreditate pris depelleret nulla inter tãtas mole
ſtias ſolicitudies roſciusefficit udicescũ ꝓprie itelligat uoseiuſmõi eẽ: ut nullas ſyllanoge nu lito
mias formidetis: nullas pces audiatis: neq; ulloargẽti auriue põdere moueamini qn ipſũ ado leſcẽtẽ
præſerti innocẽtẽ ab ĩpetu crudeliũ hoĩium defẽdatis. Exiſtimatio bono & optimo quidem ciuitas Q Areno art
noſtra pendet iudicio: cum ſciamustali ingenio uos eſſe prædictos utnullius timeatisiniurias: nulli D „Q g6.
us inimicitias: nullum deniq; mpetũ improborum hom num: q animum ueſtrumabofficio deter Rd. di
reant expectatio: cum hoc ita ſit iudicesnulla incidit dubitatio inter naros ciues quin abſoluatis G . X n

. 1 ,

.

huncorædintem adoloſcentem :q i ab improbisaccuſatur ſolum ut eum depaterhis boniseiiciãt
. . . i

Arebus ipſisbeniuolẽtia captabitur abauditoribus per res quasde eauſa & materia ipſa dicemus

Abaduerſarioge: p cõtemptũ duobusmodis: hæc ultima rõ dictaſi t: ut abſolute: aut cõparatiue:ſi ab
ſolute ſimpliciter intelligẽdum ẽ: tunc hæ duæ regulæ p ſe diſtinguẽdæ ſunt: & in diuerſis materiis
conſiderandæ: ut eẽt laudareieiu ium: & uituperare rẽ militarem: altera abaltera ſaparata: nãoĩs cã
aut laudat:aut uituperat:neq; eſt ſemp neceſſe e:ut laudatanoſtra cã rẽaduerſarioꝶ deprimamusqd
Cice.& fecit in pemio artis:nãarte dicẽdi tãtummodo laudauit:cum dixit.neq;.n. in ſe pag fuctus
habet copia dicẽdi & cẽmoditasora . .— . . .. .
tõis & cætera:neq;.n. fuit opus ut ali/ A rebus ipſis beniuolũ auditorẽ efficiemus: ſi noſtrã
zaresuttuperarciquod letangene cãm laudãdo extollemus: et aduſatiotũ cõtẽtonẽ
ibi neceſſariũ eſt ut noſtrãcãmextol deprimemus. Deĩceps de ĩſinuatõe aperiẽdũ E.
lamus:& aduerſariog deprimamas
ſiue comparatiue intelligamus:tunc
coniuncte & per cõparationem faciẽ Oecr tribus temporibus.
dumẽ: ut audatanoſra marcti ui “
tuperemus aduerſarios quẽadmo/ .— 1. „ 2. „ „ „
dam ꝙ dictum eſt in deliberatiuo fi Ria ſũt tpa diligẽtes ſunt cõſiderãda:ĩ ꝗbus
eri genere oportere:& ita una ſola re I prĩcipio non poſſumus. Aut cũ turpẽ cãm

ula ẽ coniuncta:& per contentionẽ 2 „F. lar re⸗
egendum eſt: nam contendo ſigni/ lubemus:hoc ẽ:cũ ip animũ auditorisa

ficat comparo: contentiones cõpara feaien-r oTIs Tafiz ui ⸗
. nobis alienat:aut cu aius uaſus uidetur eẽ
tiones uocantur. Vt ſæpe apud Plu/ bis alienat:aut cuajĩ auditoris aſis did e

. . aE . — 5 N
tarchum legimus: ut ẽ in hoc exem/ ab his ante cotra dixerũt:aut cũ defeſſusẽ eos audiẽ

lo. Quidam pater ẽꝗ cõſulit fami dò 4 ante dixerut. Si cã turpitudinẽ habebi : exordiri
iarem ſuum utg filium in litteris: . . r . „ ee e . .
aut in re militari inſtruat:poterit fa poterimus his rationibushoicm nõ tem:re no hoĩem
miliarisilli in hunc modũ reſpõde/
re:non poſſum non admirari quold
eo deueneris: ut magnopere dubites:utrum potius: uel litteris:uel rei militaris filium tuum deduces
cum litteræ ſint quæ laudem: quæ rationem beneuiuendi hominibus afferant: & qᷓ ĩmorralem quẽ?

.
—

3 ſπι En

que efficere poſſunt. Resautem militaris labores: incommoda: claſſes: & mortem hominibus deniq;

parere ſolet.

Ria ſunt tempora: ſuperius in duas partes exordium diuiſit:ſcilicet i prĩcipium& inſinua

tionem. finitis igitur principii regulis:nunc diuino quodam ordine inſinuationem aggre/
ditur:quæ ideo ſic appellata eſt ſed per occultas uias & obliquos ſinus ducat orationem.
Principio utinõ poſſumus:ſequitur ergout inſinuatio ex neceſſitate ſempꝑ fiat:cũ ad præ
cepta aperta utamur exordio. Diligenter: cum magna attentone: quia pertinet ad ſciẽtiam oratoris
modo permutari: nec abuti his regulis: unde attent orem faceret auditorem: cũ dicat ea quæ adau
ditorem pertinent: Turpem cauſam: quia poteſteſſe turpismateriaa ſe & reſpectu auditoris ut lau/
dare continẽtiam apud libidinoſum. ideoperite ſubiecit: cum res ipſa animũ auditoris alienat: hoc
eſt cum materia non placet auditori ut oſtendat inſinuatione potiſſimũ uti debere oratorem: cũ ta
lis materia ſit: ut eam auditorab horreat:nam licet mareria ſit turpisa ſe: ut eſt tyrannidem laudare
tamen diſplicererauditori: ut. ODionyſionon uideturinſinuatione eſſe utendum. Perſuaſus: in duc/
tus ad credẽdum unde dixit ſupra cum aſſenſione auditorum: ut Cæſaris iunonicis & ſenatus: Tur/

pitudinẽ:hoc é: ſi talis erit materia quod auditor eam non libẽter audiat etiam ſi eſſet honeſta per

Ie. His rationibus: ac ſi diceret: in cauſa turpi ab eo quod offendit ad id quod delectat confugiendu
eit:ſi perſona non placet auditori: rem ipſam quæ placet ſubiiciamus. & econuerſo. Rem pro homi⸗
ne: pyrrhus rex epyrotarum omnium ſuo tempore rei militaris peritiſſimusa tharẽtinis in auxiliũ
uocatus bis romanos exercitus profligauerat-habuit ſecum histemporibus in caſtris quendam me/
dicum Nyciam ſiue Democarem litterati ſſinnum uirum: & philoſophum maximumqui forte ali/
quibusaffectus iniurisa Pyrrho:ſe ſe contulitad Romanos &eis mortem Pyrrhi policitus eſt:ſi illi

id gratum ĩtelligerẽt. Romani aut uiribus uictoriam quærentes nõdolisiunctum illum. Pyrrhore

miſerunt: qua re ductus eſt ad ſuplicium. materia igit᷑ hæc turpis eſt reſpectu auditoris:uerum:qa
Pyrrhus doctiſſimus fuit & litterarum amãtiſſimus: res ipſa uidet honeſta. Itaq; orator poterit hoc

uti exordio, Cumnulla in ꝓditores habenda ſitmiſericordia o pyrrhe magnifice nõ negabo Demo

carẽomniũ ſuplicio eẽ diguiſſimũ: uerũ cum mediciæ peritiſſimus: philoſophusmaximus: ſit om/
niq; bonarum artium ſapientia eruditus curandum eſt a te o pyrre ne tanta ſcientia: tot bonæ artes
multis ac maximis laboribus comparatæ in breui hoc ſpacio depereant. Itaq; non homini: ſed eius
doctrinæ ignoſcendum uidetur, Hominem non rem: ſcilicet cum homo ipſe placet auditori ſed res

pſa inuiſa. Accuſatus eſt Sebi Aphricanus de pecunia male tractata: materia diſplicet auditoribus

iterum eſt honeſta perſona quia Scipionis nomenomnibus romanisgratiſſimum ſemper fuit:tali igi
tur exordio utet. Vita Scipioishuiuſmodi eë cchetapud uospatxes conſcripti ut eius uiri a pud uos

—
1 . Ie

lel
Pl.

tte

ore⸗
wa
leb⸗
1 ge

ecr

da⸗
del
en
le⸗

Ne X.

. n . . e .
cuen rẽ diu auxckimnus nihil ſimile a nob tactum eẽ caccuſatus adoleſcens de pollutis
ſSrr&E EH
oſtendemus: aut aliquorum iu

eenn e . . cerimoniis poterit aliqs orator uti
— cium d R auſa: hoc exordio illum defẽêdendo. Si cõ
aut de eadem: aut de miori:aut de maiꝗ

ri pro cremus. ſiderar̃ uolumus:nulla iniuria, nul
el — lusammus
edetentim accedemus:

. SEHANA D —riedoß terapen he
Pe mmuaher ruſaz
lenn commemoratio ſit habitura: quia cum tantæ ſit auctoritatis noſtra repu. tantæ prudentiæ uiri tot
beſieh reipu, beneficia contulerit: danda opera eſt: ut plus poſſitapud uos uera uirtus & ipſius Scipionis
uein præſtantia ꝗᷓ accuſatoꝑ & improborum obtrectatio. Itaq; hominii. pi honeſtiſſimo potiusquam ob/
hidis, . trectatoribus fidem tribuatis. Notãdum ẽ Ciceronchoc in locoaut defeciſſ eiaut ignorantia & defe
tnndd ctu liberariorum prætermiſſũ fuiſle: nam! pſeinarte ueteri & inmultis aliis cõme moratad iĩſinua⸗J
n tionem ptinere etiam enere réẽprore& hoiem pro hoĩe. Rem prore:hocmodo piſiſtratusciuispri
AR A t Nolacar. X„ =W=M mariusathenarũ filiã habuit: cuius
w ſpee nopontere:non placere nohis ipſis quæ facta di amore adoloſcẽsquidam mirum in
Z b aduerſariis:et es indi aautne aria. Deide modũ tenebatur: is oblata occaſiõe
A. caniuran ciucrIa-:ctcc indigia: aut cldEc loci & temporis puellam oſculatus

6

nulla cupiditas nocendi

Deinde oſram Lafam eti fecit ut hicadoleſcẽr filiam tuamo
i &t ſimilitudinem cohferemus. Item ſi negabimus nos ſculare: ueg amor ipſe improbiſſi .
4. de ad erſ. Us;: aut de aliqua re eorum dicturos: et ta mus & Propéſiſſima ĩ filiã tuã beni/
Ncn c aducrla us aut de aliqua re corum a os: et ka uolétlaadoleſcẽétem huc ad hoc fa

lun men oce tare dicemus inceriectione uerborum. cinus inſtigauit. Itaq; amori ipſi nõ

ee⸗ iniuriæ hoc uitium debetis aſcribe
we . „ l „ re. Hominem pro homine: Turnus
gul⸗ cũ ænea imarchia pugnans ſi uccubui tturpe ſi quidẽ era thoſtẽ ab hoſteueniꝗ ipetrare:idq; nõ ſibi:
er. ſed patri ſuo ia ætate cõfecto expoſtulat: q audita filii morte illico ĩteribat: atq; ita inqt Daum mi⸗/
n. ſerer ſenectæ fuit & tibi talis genitor. Nõ placere nobis:ꝗ; aperte P inſinuationẽ fieri non poteſt oc/
n. culte ſeruat:nã cũ aꝑ te dicamus rẽ pſã atcẽtũ facimusauditorẽ: ꝗ prius turpẽ cãm abhorrebat qrnñ
ſeparataligd magnu: aut nouũ eè dicturũ. Roſcius reſtabat Pimendus: ſyllani milites eius diuitias
cõpararenti quẽ cũ iuſte ipſi ĩterficere nõ poſſent ad iudiciũ falſo Prouocarunt patricidii eũ accuſã
. tes:heuꝗdnon mortalia pectora cogis:aur- ſacra fames. & itẽ Salu auariria fidẽ probitatẽ: cæteraſq;
an bonasartesſubuertit: & illud pPars maxima egeckr taꝶ feciſtis opem pro certo cũ aĩo uoluo iudices
nde beneficia pris in filium nihil in rebus huanis celeſtius:nihil horribilius'nth il deniq; de teſtabili/
g us uidet Abatrem occidere q nos in lucẽ Pduxit: qaluit, ꝗ nu triuit: & q nos in fepu. collocauit quo
ꝗdẽ ꝗto & flagitioſius eo mihi minus credendu uidet ꝙ cũ nõ ſit credibile: nec aures ueſtrasa dhi- ,
ber debetis: na & ipſe patrẽ pietate fouebat ut defender̃ eũ potius ꝗᷓ occidere uoluiſſe et. Aut aliquoꝶ
im iudiciũ de ſimili cã:hic Iocusdictusẽ cõparatiuus, ondit, n. iſinuationes P cõpationes rerum fieri:
G re uidet᷑ orator hoc ſeruare debere: ut ſuã cãm exponat:& P compationẽ aliã a pplicet: ꝓ ꝙ auditor
Gen, Abrius turpitudinẽ cãæ abhorrebat maxime fit attẽtus: nꝗ Ipſe facit turpẽ materiꝗ oppugnari deber
n ſuſpicat oratorẽ alia ſpali orone cãm ſuſcepiſſe, Itaq;:aut nouum pillã cõparationẽ e auditurum:
ns ut ſi Ci. defendens mijonẽ ꝑ cõpationẽ afferat. Horatiũ quoq; ſororẽ occidiſſe & ſaluũ & abſolu⸗/
AAdu tũ fuiſſe hoc mõ:ꝗd eſto iudice q oratorẽ acciflare: aut eẽ admirari debeat ꝙ Milonẽ defendat: nõ
int Clodium ciuẽ romanũ ſe occi de cõfitẽtem. m emimiſtis. Hora, quoq; qui ſororẽ occiderat imatu/
mdo rũ ſui uiri amorẽ deplorãtẽ in udiciũuocatũ &ab cocrimine liberatù &abſolutum fuiſſe. Aut de
tin eadẽ ſimilis uidet ca:cũ id ſceluscõmiſſũ ẽ:ſed eandẽ cãm dicimus cũ & idẽ ſcelus:& cũ ob eãdem
wdne caãm commiſſũ ẽ: ut ſi duo eadem cãipellentè hoĩem cõmitęrentut hic cẽiſi ꝗſꝗᷓ eſt ꝗ dicat ligarium
i non eẽ defendendũ o. Ci. Cæſar abhorreret profecto ab humanitate tua: qui non recordant te. M.
/ Marcello Bruto & mihioratori uenia cõceſiiſſe:& alios non nullos ĩ patriã abs te phumanitus eẽ ſu
r ſceptos. Aut de minore ſi orator defẽdẽs Roſciũ ſuſpitiõibus & cõiecturis ſolis accuſatũ dicat ma/
ol iores noſtrosuoluiſſe pꝑ ſuſpitiones ſolas: & in re pecuniaria ſniam ꝓferre. hoc mõ accuſatus ẽ Roſci
Tpnn us apud iudices & qdẽ falſoꝙ; pattẽ occiderit: & p ſuſpitiões & cõiecturas ad iudiciũ ad ductus: ſed
Hoi debetis recordari maiores nr̃os: quorũ in oĩ re ſẽp ualuit auctoritasnolui ſi e aduerſus quẽꝗᷓ eẽ fur/
moe/ ti ꝗcõiecturis accuſatus ſniam iudicis proferret, uosigr̃ Roſcium falſo ſuſ pitonibus tiñ accuſatũ in
/ re criminali damnabi tiS. Au t de maiore ad minus. ſ. utſi quis dicat Luciũ Antonium non eẽ damnã
lli dum quod ſeruũ ſuũ ꝑ factionem ad Pomperũ fuxientẽ occiderit hoc modo:non nulli ſunt q u1,L. .
Ihorte Antonii accuſãt: ꝙ ſeruu ſuũ ab itinere tractatũ u; ad necẽpulſauerit: ſed hi mihi non uidentur
—KZV recordari fuluiũ eius filiu catilinæ caſtra ſequentẽ occidiſſe e& addidiſſe: ſe filiu ſuũ priæ nen catili
ntho⸗ næ:nõ ꝓditoribus genuiſſe * Pedetéti: ſẽſi paulatim. Et ſimilitudinẽconferim us:ẽ udiciu alicger
Deno cõpationẽ:aſſimulabius hoc ẽ ratiocinabimus hoc mõ. c igit fuluius fili unon erbenauer itied c
ſton/ ciderit ꝓ pria: Sed Antomusnon occiderit: ſed tmmõſ eruu pulſauerit: na ne debe 11S. L. An, abſol-/
NH uere ab hoc leui crimine: cũ ille i tãto: ac tã imani ſceler fuerit abſolutus. Occul te dicemus, occu
ſleu pationẽ colorẽ hoc mõ ſi diceret Roſciusmoleſtũ ẽqmihio ludiceshoc cr mé: cu ego filius bius pa/
ſii tricidu ſim accuſatus:ſed eo moleitius ẽ ꝓa Groſogao ſe celeratiſlimo ſeruo: & qin cæde hor um ſe
. b⸗ uerſatus ẽ huius crimis fratrũ accuſatus: cuius flagitia facer iſtitui: ꝗ picaloſi arbitror oia declara⸗
ni re:qᷓ de illo dici poſſũt: ꝗa lingua non nũqᷓ uocem dicẽtibus abſtulit. Occulite d icẽus:hoc ẽ dixit.
n ii
d 6

. *
.*½
.
— e perſuaſus fuerit:nihilaliud eſteſſe pſuaſum ꝗᷓ dictisaduerſarioge fidem habere. Itaq; more Virgi ver
= liano ſe ipſum expoſuit: ille. n. ait: Prodimur: atq; italis longe diſiun limuroris. Fides hæc apudora ſente
tores ponit pro quadam firma opinione & crudelitate & aphiloſophis ſtoicis nõ ut ait Ci. in officiis tey
AAcl. dicta eſt , fiar dicta ẽ tũc pmiſſogsobſeruatio. Aduerſaru: dicunt illiqĩ eadẽ cã cõtra nosuerſant. ſnd
SU Nõ facile:imo facileꝗs mediocriter eruditus ſcire poterit ꝗbusrebusutp ueriſimilia teſtimonia ho dic
minum ĩſtrumentoge oraculoꝑe& ſcripturaꝶ Fidem puta: repetit illud idem ſi pſuaſusauditor fue
rit: ne ſit obſcurus: nam minuslon/ ne⸗
ga parentheſis uidebatur. Inſinuabi Si- perſuaſus auditor fuerit: ideſt ſi oratio aduerſario/ —
mus: exordio occulto ueniemus ad ditoribus fid feccrit: .— ne⸗
eſt ſi pollicebimur nos dicturos con poterimus:quoniam non ſumus neſcii quibus rebus fi
tra illudargumentumĩ quoaduer/ gesfieri ſoleat. Ergo ſi fidẽ f . 1.
ſariusputatſuam ieſſe uictori exd es fieri ſoleat. Ergo ſi fidẽ factam putabimus his nos n
re attentio occulta ĩ naſcit auctori/ rebus inſinuabimus ad cauſam. De eo quod aduerſa-⸗
buſq; apta fieri ñ poterat: ꝗᷓ rem Lu jj firmiſſi ſibiadi “ðd
canus ĩ pricipio ſeptimi libriegregie rii firmiſſimum ſibiadiumentum putauerint primum
Faun hicdicin efre g ud nos ducturos pollicebimur: aut ab aduerſarii dicto ex
Speiũ oraſſe ꝓ prœlio faciendo: ꝗ „. . . .
RopeioraitlS& pmptitudien ordiemur: et abeo maxime quod ille nuperrime dixe- .
litum arguiſſe crane ldiori areu rit:auj lubitatione utemur quid potiſſimũ dicamus:
mento ait mõ ipſi ſua ſigna reuellẽt: . 1.
Plteacientpauloboſt: Vibrat Mt cun n prinm reſpenden-us aunalmk n
rela manus uix ſigna morantia ſ a. Sone: Si defeſſi emunt audiendo ab aliqua te Qquez .
Expectant ppterca nectetua claſſi riſum mouere poſſit exordiemur b pologo: afa⸗ — 7
ca liquant Ferre ſenatus auet miles ouefe pollit cXοτσπϑυd.r àa⸗
te magne ſeꝗ̃tur. an Comes Põpeius bula ueriſimili: imitatione: deprauatione: nuerſio- Pe
omiſſisaliisargumentis ꝗᷓ plurima . “ ec
erant huic ipſi tanꝗᷓ ualidiori ĩ hunc — te
modum rñdit.Si placet hocĩꝗt cunctis:iſi milite magno Duce tp̃us egetnil ultra fata morabor. Fecit 9 .
noc idem ulyxes contra Aiacem: cum de armisachillis contenderent: hoc enim modo Aiax orauit ere
qui patruelis fuit Achillis a peleo & Thelamone fratribus ſi nulla ratio reliqua uos mouet iudi/ 1
ces utarma Achillismihi adiudicetis: ſaltem pro pinquitate & nobilitate moueamini: qa achillis pa
truelis ſum: ꝗqd. n. digniusẽ q achillis erant patrueli ſuo adiudicari. Vlixes autẽ tali argumento
cõtra aiacemuſusẽ: nõ ego eſſe dignum o iudices: ut q̃ affin sſunt ppingꝗtati adiudicari debere. Sed
ſi ita faciendum ẽ:cur potius Peleopatriaut finio Pyrrho nõaſcribunt.Nuperrime dixerit.hoc di/ .
cit:qᷓ in fine & in principio ualidiora cõſtituũtur: tanꝗᷓ machinæ in acie robuſtiores milites: nam ut e
diſtributione dicturus eſt:ſi in reſpondendo argumenta uilia ponerentur auditor nõeſſet attentus. 1
Præterea quoniã ea quæ ĩ fine memoratur firmiusab auditoribus ĩ memoria conſeruant᷑:neceſſe eſt
in ultimo loco ualida argumenta ſint poſita.tali igigur exemplo uti poterimus ex parte aiacis: nulla N
eſt res o iudices:quæ magisaĩum militis moueat ad pericula ſubeunda ꝗᷣ pᷣmioꝶ expectatio: quare ſi me
hæcarma mihi tributis promercede meoꝶ laboꝶ miꝑꝶ in modum militum alos alabitisad labores
quo honos alit artes icendunt᷑q; ad ſtudia gloriæ: Ex pte uero VlIixis hoc mõ qm ab aiace dictum eſt
ex optatione præmio aiosmilitum magnopere ad lapores incitari qm honosalitartes oſtẽédam uo 0
. hDeiaisquæ ſint merita ꝗbus aiosmilitum incendatisut p ea intelligatis hæcarma mmhi potius ꝗᷓ aiaci eẽ
it a pr⸗u oe? rribuenda. Oubitatione utemur cum admi. cum cõſidero ꝗᷓta ex hisarmis ſecutura ſit gloria uicto/
A ahr . rrrnſp riaq; ĩ hac re de honore de auctoritatecertetur non poſſi um nõadmirari ꝙ aiax tam ifirmiter tã pue 4
i eremphi riliter tam nugatoriæ rönesſuasadduxerattanꝗᷓ perplexe argumenta oĩa pmiſcueritut cui bot- ſſi⸗/ ⸗
. mum ſuoꝶ argumentoge tanꝗᷓ robuſtiori reſpõdeam Kenirus ignorem. Si defeſſi erunt tanꝗᷓ pp lõgi
loα tudinemor̃onis: ꝗ ꝑp dicendi turpitudinem. Riſus e abilitas quædam uultus ad ſign ificationem d
e e lætitiæ. Apologus ẽ ſermo cõfictus ad mortalitatem & uitæ humanæ inſtructiõenut ſunt Eſopi fig we
menta:nam cum aues oẽs ut rem eligerent ĩ unum cõueniſſent & pauor ornatior ꝓceſſiſſet decreue⸗ ſuc
runt eũ cunctæ tanꝗᷓ pulchrioreme igere: ſed cũ ĩterrogatus eẽt ut ſniam ꝓferret ſuam qm̃ rauce lo ſin
. cutus fuerat ab cõſpectu auium abiectus eſt &aglam: ꝗ illiusæmula fuerat ſibi delegerunt. poteriter 1
go hoc apologo uti hoc modo. ui detisoẽs iudies hunc aduerſarium meum tanto nuore corporis & do
ornatu ueſtium ĩ cõſpectum ueſtꝶ ꝓceſſ ſſe tanq̃ in haccauſa ſe principem eèê, Sed qm rauce locutus
eſt tanꝗᷓ pauo ab cõſpectu ueſtro abiciet. Fabula: eſt quæ ſtat tota ĩfando hoc eſt ꝗqᷓ poteſt eſſe uera & —
nõ uera ut ſunt comœdiæ & tragœdiæ ut ſi mõ dicatur. Video apud Teren. gnatom sofficium eſſe ĩ .
. troducat Trhaſonem & Thaidem: & faciat ut einsopera aliqñ uti poſſit ſimul cum phedria. eodem
miriont mõneceſſarium eſt o iudices: ut beniuolentia noſtra ut aures ueſtrasclauſit: utamplius audire uobis
— moleſtum uideatur. Veriſimiliimitatione: ut ſi qsalteriusgeſtus imitet. Deprauatione: depraua DW”
8 Pe- KAnt . j7 ti dicunt libri ĩ qbus pꝑmtata ſunt uocabula & textum oĩo corruptum habent: ut eſtapud Suetoni/ .
O0“ um: Claudiut: Tyberius: iberius. Nero igit utet ſiꝗs dicat Claudius Biberius Mero. Item unus co/
tenderat cũ Plinio: ꝗcum ocaref herboſusa familia uerbofum en magnu Plinms eẽ dicit. Inuer/
—

Pi ſione:hoc fit duobusmodis:inſermone & in ſententiis:in ſermone hoc modo non eſt miꝑ:ſi hicad/ , en ſeke
dor errinsmeusrecrenunon habet bonasaures ad dicendum: & bonos oculos ad audiendum. In M
Cllig ſententiis uero ſieꝗ dicetnon. M. T. ſe uidiſſe: ſed tracon Marcũ: & cũ uellet. M. uarronis ſnĩas dice —j
Ulni, re Varri Marroms te ſentias dixit. Ambiguum: hic puertibi boues mortui curſitent. ducẽdus. i. pul „
cuho ſungqdus eſt. Itẽ duo adinuicẽcõtendebant. Monoculus. ſ. & Claudus qui cumſe irriderent Claudus 2
nrie dlicebat monoculo. Vellem eqꝑide n,p tua hoc pacto: ambigue lcque bantur. na in me beninolentia .
D .. d E QA. e utalter ẽoculus &alteꝶ haberes
to⸗, ne:ambi 1 eſaſpitione: triſione: ſtu titia: exuperatio deni modo:& dac cu lelle⸗ beni⸗
.. . i. — n tus ſignificare ſe cæcos eẽ & claudos
elr necolſi- non erabieion tterarum mutatione prxæ, uehementer cupere: &item hic idu
uut t ea eꝑpectatione: imilitudine:nouitate: hiſtoria: uer tan Qucſte pellibus papagaliũ & de
iin ſu:aut a b cuius interpellatione: aut arriſione. Si pro Per e ecceder Aligat zallos
x½ miſerimus Htet acparatifuerimus nos eſſe gicture 9S iectione. ſ. litterage ut nõ dixit opti-/
nos non codem modo ut cæteri ſolean Tuerba fau- me: ſed opime & nõ poculis bibit.
m ð i ſinmaghreuti ſed oculis. Suſpitionem: qdã litemĩ/ . K.
e ros:quid alii ſoleant:quid nos facturi ſumu sbreuiter Pro ſacebanticuiuspi rex appella ð 4 ehe
. „„2 iri atur: aduerſariusaũt inꝗt:nõ ẽ mi ſ A .A Lt—α
Nl⸗ exponemus.Inter ĩſinuationẽ et prĩcipiũ hoc intereſt vamſi RA elati oculior dnac SS A n ſe

WY’ quia principium eiuſmodi debet eſſc:ut ſtatim apertis bet patrẽ hoĩem trium litteraꝶ cũ aee rrartie
CA . .* „ WRR . . fyrr = nn = ℳꝰ mwier
tationibus quibus præſcripfſimus:aut beniuelum:aut AuneRerz inregem:an furem la lecz e
. 1 1ĩ1. eran⸗ Ixi ſſet. Itẽ hic ſibi arrogat: qm hẽt α ρ So o Rret
ean attentum: aut docilem faciamus auditorem.a ifinua:⸗ patrẽ q nunꝗᷓ niſi feſtis diebusĩ ter
N S . . . — . . 5„ . . . „
tio eiuſmodi debet eſſe:ut occulte ꝑ diſſimulationem rã ſpuit. Item ille filius eſt uniusqui
N, eſe. nilla ommi⸗ X C. . nunꝗᷓ niſi cubito naſũ mungit cũ ma
eeadem illa omnia confitiamus: ut ad eandem commo cellatorem eum eẽ intelligat. Irriſio

Ini⸗

ülllle⸗

h. ur. en Qitatem in dicend' opereuenire poſſimus. V m hæ ne:nõẽ miꝑ ſi uosattentos fecit: & ip
H ratca af. kre, 6 Fa ie ſinr Nefer * ſum litteris impeditum ꝗ ſẽper Ci.) N W
a res utilitates tametii in tota orone lunt comparadæ: fabio ſtudet & boetio. i. ciceres -ma-/ N
riin eeaAeehe bat: fabas & boues. Stultitia. ſ. aduer) Qalnner cemp
AI lſarioꝑ. (. ut hic nõ eſt eligendus imperator: qm uiſus ẽ in forocũ corona ueſcicaꝑ & in tẽplo ſalſitias
u habere pr patratusnoſter: & cũ caudisuulpium p foꝶ diſcurrere: & ſciendum ẽ ꝙſtulticia refert ad
a aduerſariosnõ ad oratores. nã ſtulticias facit cũ auctoritatẽ retinere debeat. Exu peratione. ſ. ueritas — an .‚
tisgræcæ hyperbole: ut nõ eſt miꝑ ſi uos oẽs pſuaſit: qm tanta eloquentia p̃ditusẽ ut ẽt arbores& ſa,-⸗ N Xvißle
.dd4 xa ad ſe trahere ſoleat: cu eũ aliqñ lapidatũ fuiſſe & fuſtibus uerberatũ ĩtelligat. Collectione. utad Dollurtona
r⸗ ueniens hodie honũ omen cœpi quo ſpero uos ſnĩam ꝓ me ꝓlaturos:cõcurrerunt. n. m ihi obuiã ſor — =
wiu marius meus piſcatores:fartores. Lanii. Litteraꝶ mutatiõe: ut hic dat operãnõ ut legat ſed ut lin/ rX.
mn. gat.ltem non eſt miꝑ ſi hicme in cã ſuperat:qm̃ nõ ſolum eſt legum lator:ſed etiã legũ latro dico Ex —
uc pectatione. oculos paulus moratos ſuſtalit ad ꝓceres:nãcũ hoc dicunt paululum carent & cù quodãa
can interuallo reſpondent: ut ẽt apud Ouidi. in. xii expectatoq; reſoluit oraſ. ono. militudine: nõẽmi/ ⸗
auen rum ſi cum temeritate locus eſt aduerſarius meũs: quoniam putat ſe hic in conſpectu ueſtro eẽ tan
ore⸗ ſi minusinter anſeres ĩnouitate debetisaures mihi præſtare: qm audiui aſinũ cũ tibicine ſilentiũ no =
unch bis imponentẽ. Hiſtoria: ut de pectore gallio orator ꝗdam fuit ĩcurruus& Catonis aduerſariusꝗq ců aſor gemyis
mo Octauiano ſpenumero dixiſſet ut eũ corri geret ſi peccaret:. eſpõdit ei ſeñ poſſe eũ corrigere qn
acſi galluseẽt: ſed emendare poſſet. Verſu: orans cõtra gallũ hoc mõ incipit: fert Hyemẽ nautis ſpumo/ *r P ren
uce ſa p æquora delphi. Interpellatione: interpellare ẽ dicentẽ uel facientem impedire ut ſi ꝗs loquentis ”MM
rtin aliꝗd more faciat uel mungeret naſum. Arriſione: arrident illi ꝗ riſum ada ianem cõuertũt ꝓ aliqᷓ — KS
el re:ꝗqſi ad aliqd ridere. Si ꝓmiſerimus multa domi argumẽta & rönesampliſſimas excogitaueram
ol Sed cũ uideam uosadmodũ defatigatos dabo operã ut ꝗᷓbreuiſſime potero ratione: measabſoluam
S nõ eodẽmõuideo reliquosnullã rationem hẽre auditoꝶ. tempoꝑ nec dignitatis ueſtræ ꝗ u oratões
ſol oñdunt potiusauresueſtras defatigant & obtũdunt: ego uero res ſu ꝑfluas abſcindã & nece arias ſo⸗/
e) lũ ſoluam: principium tale debet eẽ: perite poſt regulas. principii & ĩſinuatiõise oſtẽd it breuiter i gi
Veclo buscõueniant & ĩ ꝗbus diſcõuenientiam hẽntſtatim ſine ulla circuitõe quod cõtra iſninuatõem fit ti
gantel bioĩo occulte dicunt. Apertis rationibuscontra ĩſinuatiõem: pdiſſimulatiõem fiũt:aut beni 1651 i .
denns aut attentum: aut docilẽ. In hoc cõueniunt: q inſinruatõe dicit hæc eadem eẽ facicnda: ſed 11— 2
D tim: &apertis rõnibus. In hac aut occulte & p diſſimulatõem ut apud Virs Larmi miſerere ene : “
end fuit & tibi alias anchiſesgenitor: nõ.n. decuiſſet & hoſtẽ inimico capitalẽ ꝓ ſe ipſo ZenAK LFi e
Ni & cuiusuitæ inſidias ſemp tetenderat. Notandũ aũt ꝙ hos treseffectus cõiunxit p cõiunctõemdiſiu⸗
e ctiuã. ſ. aut oſtẽdat nõ oẽsneceſſarios eẽ: qm ex ſola exordiũ pfecte cõſtare põtut apud Vi 1g. georgi. .
Protmusaerii mellis cœleſtia dona exeqᷓr: & in prĩio æne. atnũc horrentia martis Arma uirũq; cano:
ex duobustm̃ ut paulo poſt. Nunc te qñ: docilis attentusauditor efficit ‚Cõmodi tatem.i. ad eff e⸗
ctum docilitatis &attentioms & beniuolentiæ: ex ꝗbusorator cõmoditatẽ cauſæ cõſeqtur: ut ſi an
Ga oraret: pro filio Ciceronis ꝗ ſceleribus deditus ab ineunte ætate fuit hocmnod . Quuquam din dices

filius omni ſupplicio ob eius ingentia uitia digniſſimusuideatur: tamen Cic.patri conſulendum eſt tänn
qui doloribus cõficeret & magis ꝗᷓ ipſe nullos doloresnulla pericula euitauit ut noſtram rempu. ab gun
hoſtium manibus incolumien. liberaret. Veꝑg eſſe tres: ponit quandam conditionem exordioꝑ: quæ ſoo
licet ꝓpria fit exordii tamen toti orationi conuenire põt. Vnde ſciendum ẽ ꝙ hæc cõuenientia & cõ iign
ditio ꝓpria cõiter appellatur qmita ſibi cõuenit: quod etiam aliis poteſtaccõmodari: Sed alio modo ſl
ꝓprium dicimus quod ita uni cõuenit quod nullialii rei cõuenire põt. Perpetuo:nõ uſq;ad finẽ cau⸗ ice⸗
ſæ:ſed a principio or̃onisinam ppe/ —ſe ared,
tuum dicimus: quod fit ſine inter/ hoc eſtut auditores ſeſe erpetuo nobis qttentos: do⸗ . pin
miſſione ut: Ad mea perpetuum de lces: beninolos fa Rer F„ E
ducite tẽporq carmen. Vt ſe ppetuo Clcs: benidolos præbcant: tamen hoc Per exordium
ut in crzibe rlepenum ero ſerua/ cauſæ maxime comparandum eſt. Nuncne quãdo ui e
e ide . 1. . Ah &c &ο o
elerac acitw itiered lea. tioſo exordio utamur: quæ uitiauitanda ſunt doceho . h
chia poeta: & n m diligenter at/ In exordienda cauſa ſeruandum eſt: ut lenis ſit ſe mo .
aombus hiar len r md ut uſitata uerborum conſuetudo: ut non apparata ui m
ſeruari hoc mõ. & qm multasad op/ deatur eſſe oratio. DNeuitioſo exordio. 0

timum ĩpatorem neceſſaria ſũt per
Põpeiũ cõſideranda eè qᷓtuer potiſ/
ſimum cognoſcetis. Nuc ne qn:audi

tores ut diximusattẽtos facit & doci

. r R—P .
Itioſum exordium eſt quod in plures cauſa

Y= *4 20 FEe

„ .

— E Ab
poteſt acco modan: uod uulgare licitur. Itẽ

esut diximusa- uitioſumeſt quo nihilon
les ĩ q re imitari uidet bonos agrico cnr n

. . “
inus = poteſt uti:q ſ⸗
las q priuſꝗᷓ ſemina terris cõmẽdent quod commune e

atur. Item illud quo gduerſa- de

nitis bellis & uterq; prætunam peteret uitio: exordio uti potuiſſet hoc pacto. Si Appius dixiſſer.

1
herbas malas: & ſentes extirpant ne aνrι αααν⅜en: Sõ Arrt,S 2
bona ſemina a malis radici n fuffo cius cxcohα⅝,fop erit uti. Item uitioſum eſt quodntn ece
cẽtur: ne poſſint fructus meliores ꝓ S=ð =ðMBM no
ducere. In exordiẽda cã lenis tã ad ſnĩas ꝗᷓ aduocabula utauditornõ laboret:nã exordium ẽ tanꝗᷓ cla
uit in oſtio papud qcqd intus latet demõſtrat᷑: ſed ſi obſcure dicat nihil de his quæ ſequunt itelli/
gi põt: qle ſi diceret deum altitonantem ꝗq olympi & terræ tecta qtit depræcatus ſumut qad rempu: dol
ptineant dicere poſſim leuiter diceret hoc mõ deum ĩmortalem. p. c. dep̃catus ſumut de his q ler
ad remp. ptineant dicere poſſim. iſitata uerboꝑ: bñ frequẽtatiuo uſus ẽ:ut onñdat nõ ſolum q ĩ uſu DðJJM
ſunt:ſed q frequenti & in attrita dicẽdi cõſuetudine haberent ĩ exordio & ubiq; poni debere hocmo
do. Cum dc rep.dicturusſum nõ debeo timere quẽadmodum fit ut hoſtes pulſant muros:cõtra au/ er
tem eſſet: ſi diceret cum de monocratia dicturus ſum:nõ debeo ita horrere: quemadmodum cumꝑ . Ni
duelles pulſant muros. Item ſuſq; deq; ferotabulam aduerſarii mei ſputati loco uti ſermone. Fugien i
da. n. huiuſmodi ſunt obſcurauocabula. Octauianus nãq; ſcribensad quoſdã ſuosnepotes:cões facit li⸗
eos ut ita fugiant nouitates uocabuloge ſicut naturæ ſcopulos. Apparata oro:ptinet. n. ad puerilẽ dicẽ Te
di modũ: ut lenociniis ĩ ſermone ꝙ cõfici ſolet ex coloribus uerboꝶ ſimuliter cadentibus: Nudus in di⸗
— ignota palinure lacebis harena.& itẽ ſi dicet mihiſi pare liben qa dignitas ur̃a mihi iubet: ai magni/ hi
——r tudomer & æ qtatis ur̃æ: pꝓmptitudo ciluitatis huiusamplitudo mihi uictoriã pollicet. Apparatus 8
4 n. dr nimis diligésapparatio & puerilisé &̃orator glauitatẽ ꝗdã ſeruare debet. ſ
Pa ta Art on Itioſũ exordiũ:hoc capitulũ diuidit ĩ tot ptes quot ſunt genera uitioꝑꝶ. Ad plurescãs ſiue he
u furti:ſiue homicidii: ſiue cuiuſiiis criminis: qle ẽ illud: ſpesmihi magna allata ẽ me uicto 1.
1 riãa eẽ cõſecutug.Audio.n. ur̃am ĩ audiẽdoidiligẽtiã:ĩ ꝓfũdo iuſticiã:ĩ iudicãdo acum. Ita⸗
q; nõ dubito ꝗn uictoria mihi futura ſit. Vel ſᷣ tua iuſtiſſime p̃tor ĩ idagãdo ſubtilitas:ĩ iu/
dicãdo æqtas hic mead tribunal uentre pſuaſit: nec. n. uitioſa ſunt: qm exordiũ ut ait Quint. debet X
ptinere ſolũ ad eam ipſam cãm de qᷓ ſumus dicturi:cum autẽ dr̃ differenter ad oĩa põt piſere:& quo
. oẽs uti poſſunt bono:aut ſpaliexemplo uſuseſſet ſi hunc ĩ modum exordinm dixiſſet: ſpero me re⸗
. portatuꝶ uictoriam iudices ꝗ intelligo uosodio hẽrecõiuratoresꝗli uſus ẽ inoratõe archiæ, ꝙ ſimi
hi cõcedi tribuiq; a uobis ſentiã:pficiam ꝓfectout hunc. a. licinium nõ mõ nõ ſegregandũ cum ſit ci
uisa numero ciuium: ſed etiã ſi nõ eſſet putetis ad ſciſcendum fune Nihilominus Domiciusmiles
Põpeii ptibus ſtudioſiſſimus& Tyberiusgracchusp̃ᷣturam a Põpeio poſcebant ambo: igit ꝓ ſuiserga
. Põpeium beneficiishocmõ exordiri potuerũt., Credo Pompeiicũ magnis periculis laborauerim ho
. nori & dignitati tuæ ſemp te mihi ĩ petitione p̃ᷣturæ fu tuꝶ: Vel ſi tua pompeii humanmitas: beneficio
„ rũq; tuoꝶ remuneratio hortata eſt meut præturi abs te peterẽpſertim cum tot pericula ꝓ te ſubireñ
dubitarim. Nihilominus duæ negationes ſunt q ſignificant multomagis ſimiliter: tãtundẽ. Cõe po/⸗
teſt appellari:põt ptinere tam aduerlario ꝗactori.ſ.accuſatori cõemtunc dicimus rem quæ ſit par⸗
ticipata cunialiquo &ad plures & ad pauciores poteſt ptinere. Ex contrario: leuiter cõmutatis: illud. P
præcedens uitioſum eſt: qa aduerſarius eodem penitus poteſt uti.hoc aũt põt uti:ſed eo ſolo cõmu⸗
4 tato in quocã uidet differre: quod ideo Quimt. uocat exordium cõmutabile hoc mõ. Erant duo ci/
ues cæſarisamici ſſimi: quoꝶ alter. ſ. Curio cum eſſet tribunus Cæſarẽ adiuuerat & in belle & in pace
. Alter uero: ſcilicet Appius:tantum in bello adiutor fuerat. Cum ueniſſet ergo Cæſar Romam fi⸗ .

l
2

. . J .„„ ,„ * 2 *
hnng 2 e eo—”ie
. 7 *

5 1
4 ee

N cũ nullus labor fuerit mihi grauisnullũ piculù a me fuerit euitatũ. C. cæſar in bellogerẽdo. ut di —
W gnitati tuæ inſeruirẽ peto abs te: ut mihi hac pᷣGturæ petitõe faueas,. nã hoc eodẽ mõ utet curio hoc
mdö olo mutatonin quo differtcã.ſ.ꝙ ipſe in utroq; bello: & ĩ pace ſihi fauorẽpræſtiterit. Nimis appara
omod ris: ut ĩ lenocinus uerboꝑꝶe: qualia ſũt ſimiliter cadẽtia: & ſimiliter deſinẽtia: qui colores a Ci.ẽt ĩpo
ic Iiti ſũt:nõ qd laudandi ſũt:ſed Alalid euitari nõ pnt: niſi magnz adhibita diligentia. Vitioſa.n.
jded ſunt: ofendlur aurcsau ltogꝑeiſmo maxima ſuſpitio Ene Grator utat illis lenociniisuerbog: *
rch⸗ . 7 Te-. „ Dſ rn Sn ueritate & grauitate cauſæ: quæ
rin . nimium appar tisucr AS compoſitum e:aut mmium pmademenlont niclet Heinere ci
een . „ . uaſione pluspoſſit auctoritas di
W hongumeſtatduodegner ipſa cauſa natum nidetux ctis: quã eloquẽtia. nam lenocinia
* quod ſepartum uooatur: in quo etiam trãſlatum coõ derbapucriles Elore⸗ magis ſüt qᷓ
1. „ 1— rFP1e: Sh Oratoresgrauiſſimi. Apparata. n. di
RMR D cluditur: ut Proprie cohæreat cu narrationet quod cuũt ꝗᷓ dedita opa facta ſũt cũ ſuper
gcg. neq beniuolũ:neq; docilem:neq; attentum facit audi flua õäs ẽt mulieres fuca
s diata & Deincepè 1a narrie tas: & artificioſe ornatas: apparatas
torem. De lio ſaris dictũ ẽ. Deinceps ad narrati uocamus: ꝗa uege colorẽnõ hñt: ſed
onem tranleamus. fſfſupfluũ & Hini Is nuiuſinoi
”l . r rL ornamẽtis uerboꝶ utit magis ſuper W
De tribus narrationum generibus. Ruoorn inéto uidet deleckari qus 1 Q — K
u n Arration?᷑m genera tria ſunt. Vnumẽ cũ ex õäsäs nimium i 2 er- t M
Welr ⸗ . „ . ],7 oc Hora. ait ne mea caput creuiſite d nuno ſet e
e FPonums rem geſtam:etunũquodq; trahius uidet: ꝗa cætere ofond tes: nõ cor 9 laſ — hzal⸗ſ 1
e ad utilitatẽ noſtram muncendi cauſa: quod btinesad. eſpadet.ni Krordii e et cũ cæte ePn. 29 rles n d n h
baceen Tnſeer eee n J e! ris ptibus cõformari. Autñ ex ip̃a ciö L⸗
rher cas Caà as:de quibus iudiciun futurum eſt. Altcrũ ge . qudal uocat Quinti. extremũ 1 gañũ 5
nus narratiois e quod ĩtercurrit nonunquã:aut fidei extractũ ẽ ex uſſteribus cauſæ. Ac/
imi cuſat Clodius adulterſi: ꝗ uitioſe
irl . hoc exẽplo tueret᷑.Sed ſi q res eſt ĩ q̃
ſun poſſim gloriari ẽmaxĩa amicitia ueſtra ꝗ ego ſempuſus ſum. nã ex tali amicitia magna lausſeꝗ ſo/
tuaf let:itaq; a uobis peto ut huic crimini ueniã tribuatis. ad cãm. n. pertinuiſſet hoc mõ. Si quid feci ĩ ui᷑
jini ra o iudices laudabile:ſi qcꝗᷓ mihi nunqꝗᷓ gratũ fuit maxime pudicitia delectatus ſũ. dediq; ſemper
N operã: ut recte uiuerẽ: &ne ullocrieaccuſari unquam poſſem. Neq; beni.neq; docilẽ: huiusgenus
Wn exordii appellat tranſlatũ qd obſcuꝑ& eẽt:niſialibi Clarius tractaret. Dicit. n. Quintiltria eẽgenera
wamg itioſa. ſ. extraneũ: uel ſepatũ: qlle illud eſt quod nõ ex ipſa cã tracttũ ẽ. Secundũ qd a ppellat trãſ
eEuein Iatum qdfit qñ facimus docilẽ:cũ debeamus facere attentũ: & ſic dealiis. Sed qd uperius ĩ regu/
la lIis exordioꝶ& tractatũ ẽ: quale eſt hic: ut cũ Vir. dixerit deapibus. Admiranda tibi leuiũ ſpectacula
lecci reæx Magnanimiq; duces totũq; exagmiĩe gentis: ſi dixiſſet nõ dicemusapes. &apum uiliſſima cura:
cusn & itẽ isqui gallinà pdidit: degallĩa tm dicat hoc mò: cũ ſit mihi ſublatagallina: o iudices dbetis mi
nn/ hi ius meũ tribuere. dicãigit degallinæ recte. n. dixiſſet hoc pacto.nolite cõſiderare gallinam iudi
Nn ces quæ mihi ſublata eſt. Sed conſiderate ꝗ̃tus tumultus: quata diſcordia : quantus furor quantus
ſanguis ſecuturusſit: ſi huiuſmodi furoribuslicntiam Pmittatis. Tertiũ ẽqd fit penituscõtra regu
Ser Ias:ut ſi faceremusmaliuolos ꝓ beniuolos: ut ſi dicet putatis nos eẽ pricipesciuitatis: ꝗd mihi ẽ: rei
Neudo uohiſcũ:& iſtuc ueni ad uos iudices is ſupbos: crudeles: & iuſtitiæ puerſores. Deĩcepsfacit attẽtuna
aln⸗ auditorẽ modusapud Ci. frequẽtiſſimus, Si Idem finitisexordiiregulis: quibus uti debemus: &ui
Ki tiis & aſſignatis:quæ ſunt infanda: ſecundã ofonispartẽ: hoc eſtnarrationem aggredit᷑: in q quidẽ S
R re ẽnotandũ qc'eodemordine ptibus or̃oms utidebemus:quo etiam a Ci. tractatur.
r Arratiõem plurali numero uſuseſt: quia plura eẽ dicit genera apud oratores: hoc uocabu
nen lIũ ponit proſpecie. Cũ exponimus rem:bene dicit rẽ geſtã: qm narratio uera dep̃terito E
dae ideo iudicialisẽ propria ꝗᷓqᷓ & iudiciali ĩproprie accuſtmus de futuris: ut ſi domus uicini
ſri caſura eẽt ſup meã:tunc boſſet illud de erriad iudices: tãq̃ᷓ ſi eẽt factũ:ſed ſi ĩaliisgeneri
s buscõtingat incidens ẽ:& fitad confirmationẽ:& tanꝗde pteritoſit. nã in demõſtratiõe nõ põt cade
re: qm̃ uera læus: & ſermo cũ honore rege geſtaꝑ. deliberatio aut de futuro ſemp eſt: & uocat hoc
* genus pprie oratoriũ &ordinenaturali E tractat. Vincendi cãſ. eparauit hic oratoriũ poetico .
Eco nã hoc uincẽdi cãfit: & illud delectandr quale exẽplũ eſt Clodii & Milonis. nãut Mlo uic oriãcon .
drei ſequeret pbat Ci.eũ inermem: & in curru cum ſeruis ſimphonianis ad uillam profi ciſcentem. cu * B *
edo/ Clodiusarmatus in inſidiis fuiſſet.Quod incurrit nonnunquam: ergo imcidens eſt: geciudicn 15 M
WD generisproprium: nam ncurrit: &non ſemper:tñ quæ duo ſunt: nõ eſt de principali usparti us
n Orationis:hoc autem na rrationis genus multis uocabulisa latinisappellatu m eſt. Vocant.n.incur/
lns rntẽ egreſſionẽ: &degreſſionem a græcis echaſis quod eſt egrediorne minata eſt quæ a
nn Qu ntiliano hunc n modum diffimt᷑. Eugaſis eſt rei extra rem ad cãm:ta men pertinens tractatio.
noc⸗ Aut fidei: ut eſtapud archiam. Fidesenim eſt firma opinio quæ fieret hoc modo.Si Cicero uolẽsd ⸗
un fendere M lonem adducat teſtem fide di gnũ: & ut ita audi tores poſſ: int credere eius laudes pſequã D’
tur hoc pacto: ut credatis iudices hũc teſtẽ optimuũ eẽ: uir ẽ iuſtitiæ amanſſimus: nullã hẽt opimẽe

Reommehn,

uirtuti deditiſſimus:dedit.n. operã: ut c ſũma ĩtegritate ĩter ciues uiueret: nec ẽ ullus noſtrorũ c
uium ĩoĩ uirtute præſtãtior. Autcrĩationis: cõtra ſi adiiceret teſtis iniquusex pte clodiana hoc pa

CcCto digredi poſſet. nolite adhibere fidẽ humsteſtimonioꝗ cũ clodio ſẽper cũ ſůma turpitudine di

xit hõ ſangumnolẽtus: & ꝗ pro parua pecunia turpiſſimũ facinus aggrederet Aut trãſitiõishoc gene
re utũtur perſæpe poetæ: & ab Ouidio maxime celebratũ: nãm cõnectendis fabulis hãc narratiõem
facit ĩtercurrẽtẽ: qlis ẽ ea machuunusabeſt unoq; recõditus antro fletibusaugesaquasnatamq; mi/

ſerrimus: 16 luget: ut amiſſã: uolens nimnozſ xorn de,

mn. contugere ecded fabulã cum ſe aut criminationis: aut trãſitionis: aut alicuius apparati
quẽti ea narratõe uſusẽ.Aut appara ic. mie - 4
tiõis maxie exornatõisqd fecit Vir. onis: uel laudationis cauſa. Tertiũ genus eſt id quod

ĩ apparatu Didoniserga troianos & a cauſa ciuiliremotum eſt: in qoo tamẽ éerceri cõue

in tempeſtate: quam æneas in italiã – . Toznwnſ. .
uermespaſſus eſt. breuibus,. n. uerbis nit quo cõmodius illas ſuperiores narrationes in cau

oſ — . PoeN „. „
ea res dici poterat: ſiue ierũa eẽt or̃o Wis tractare poſſumus. Eius narratiõis duo genera ſũt
& ut auditores delectaret diffuſſe

aut laudatõis: utap põpeianã: lega tres habet partes: fabulã: hiſtoriã: argumentum. Fa-
tur. n. plura d geſtis põpeii q ad lau

.

dationẽ dicta ſũt: facit id Yir.ĩ pri⸗/ bula ẽ quæ neq; ueras:necqʒ ueriſimiles continet res:ur

mo. Iterrogati.n. trolani qui eẽnt: & hæ quæ a tragœdis fraditæ ſunt. Hiſtoria res geſta

nobis:quo iuſtior alter. Nec pietate ctum eſt ficta res: quæ tamen fieri potuit . uelut argu!
funrmesbella maier arm. ué — —,
ſi fata uiꝶꝑ ſeruãt.ſi ueſcit aura Ae- AACI. —. . 1
therea: neq; adhuc mortalibus occu in perſonis poſitum eſt:debet hr̃e ſermõis feſtiuitatẽ:

mentacomoœdiarum. Illud genus narrationis quod

ßun4/0—W,‚—

=?èðè patumbris. Tertiũ ẽ a ciuili c re⸗

—
do-

1 . V α

motũ ꝛac ſi diceret qc poeticũẽ: &

—
MAr . . . — . 2 ₰ . „. . . Y ⸗
e5 . abofficio oratorio penitus remotũ qd ad ciuiles cãsexercet᷑. In hoc genere ſunt ficta & uerſimilia:
4 Fr: P

utargumẽta ĩ comœdus: aut uera: & ueriſimilia hiſtoriæ ĩ quo tñ: ut in declamatiõibus ꝗqᷓ uocant a
græcismelete: &a latinis themata facta: ſicut ſolet fieridiſcipulis p magiſtros: quãtũ aũt exercitatio
neceſſaria ſit Ci.& uerbis & oper̃ declarauit, nõ. n. priusad ſcribendum acceſſit quã ĩ declamationi
bus tranſferẽdo: & ĩ oĩ genere exercitatiõisſe diligẽter exercuiſſet. facit idẽ Virg.ĩmoreto: & ĩ aliis
pluribusuerſibus fecit idẽ homerus:& demũ oẽsꝗ aliquã ĩ dicẽdo faculiatẽ ſunt conſecuti.Vnum
in negociis. i. in rebusquæ ſunt extra hoĩem: ut ſunt geſta æneæ. Alterũ in expoſitione nego: ut de

ſcribere iratũ ſimonẽpãphilũ amantẽ. Fabula eſt: pauloante poſuitapologũ: & fabulã. Similiter

oſtẽdens fabulãcontinere res ueriſimiles:& apologũnõ ueriſimiles. Sed ſciẽdũ hũc locũ nõ diſcre
pari a ſuperiori: qm duplex ẽ fabula: ueriſimilis: &non ueriſimilis. Veriſimiliseſt fabula quã Terẽ
tius pomit de pamphilo. nam & ipſe inquit: atq; in eo diſputant contaminari non decere fabulas.
Non ueriſimiliseſt quæ in tragœdiisſcribitur de Cerere& triptolemo: utſi diceret. dico uobis iudi
ces quod omnia in medium ſunt conferenda: imitanda eſt Ceresꝗᷓ triptolemum ſacerdotem ſuum
miſit in curru per aera a ſerpentibus uectum: ut artem ſeminandi mortalibus daret: quod licet ueri
ſimilenon ſit: tamen habet immortalitatispartem. nam per hocarandi modus ſignificatur. arãtes
enim ſerpentesquoſdam uidentur facere in terra. Præterea eſt ſerpentum ueſtigia delere cum cau
da. Quæ in tragœdiisaliqua in tragœdiis falſa ſunt:quale eſt illud modo dictũù: & item illud quod
ſcribit herculem ad inferosdeſcendiſſe: &tricipitemad ſuperos extraxiſſe: uerum & multa in Ilis
uera ſunt:ſicut illud quod atreusa fratre thieſte capitali odio diſcedẽs filios comedit: ad eodẽ fra
tre ſibi in cœna poſitos. Hiſtoria eſt resgeſta. Seruius: &alii uolunt hiſtoriam: & annales in hoc dif
ferre: quod hiſtoria ſit aarum rerum: quas: uel uidimusuel uidere potuimusab hiſtoreo græco: qd
eſt uidere. Annales uero de iis quasnon uidemus: uel uidere potqimus. Vnde Liuius cõſtat: ex anna
libus & hiſtoriis. Vege uidetur Ci. hicaliter ſenſiſſe dehiſtoria: &alibi Virg. de hiſtoria. Et uacet an
nales noſtrorum audire laborum: quãquam dicat Seruiushoc poſſe licẽter cõfundi: &ãnales eo lo
co pro hiſtoriis eẽ poſitos. Præceptor meus: neutꝑꝶ dicitaccuſandũ eẽ: ſed uarias ccopiniões:taleigi
rur de hiſtoria exemplum poteſteſſę. benefecerunt maiores noſtri qui uoluerunt ciuitatesfiliis lo/
cupletari quia eos damnarent: qui ætatem ſuam celebem uſq; ad ſenectutem perducerent. Argu/
mentum eſt res ficta: quale eſt hocobedite patribusueſtriso filii ſi laudari uultis. namapud Teren

tium: magna reprehenſione dignumabomnibus putatum eſſe uidemus: qui inuito patre latenter

nuptias parabat. Argumentum quandoq; ſigni ficat rationem ueriorem ſuper alias: & de hoc poſt
ea in hoc libro dicetur.ſignificat etiam quamcunq; materiam: uteſt cum dicimnsargumentum ſcri
bendi nobisnon eſſe relictum. eſt præterea oratio rei dubiæ faciens fidem. llud genus hæc eſt
ſecunda parsterti generisquod remotum eſta cauſa ciuili: in perſonis: ideſt intractabili more: qua

rumlibet perſonarum: ut deſcribere auarum ebrium. ſermonis feſti : ut illud Terentii: aĩa miphe-

dria: & item de milone cõera fratrem: licet ĩterdum iuuenesſcortari: fores effringere uirgine eripe

narraret: &apparitõe uerbeguſusé Unu qn od ĩ negociis:alterũ quod ĩ ꝑſonis poſitumẽ:

uirmd
eelen
Epatie
ilus⸗

cordu

wwum
wenn
ſenca
inhpe
ctun
Wo
t
ni⸗
quo
m

nnit
büm⸗

w⸗
Uta
pp
ſeti⸗
orate
latio
wöe
lun
we
lan⸗
du
in
Ut
Au
ſin
ui
dh
dt

ſc

Meri
1 ho 1
dei
mo,
ℳ ℳ
Mu
o
Mcie
wnan
uſi
wu

wgel

men⸗
rrer

c

e

ſyp 44
1 m
miao⸗
wm
H*M.::
Ks

Animorum diſſi. ut eſtin eadẽ ſcoœna: in qua oſtendit᷑ demeâauſterũ: & mitionem humaniſſimũ
eẽ: & leni ingenio natũ. Grauitatẽ: ut ſermo de pãphilo:poſtꝗᷓ exceſſit ephebis: facile omnes pferre:
ac pati cũ quibus una erat eoru obſequi ſtudiisaduerſus nemini nuꝗ præponẽs ſe aliis:Spẽ ut idẽ pã
philus ubi inquit mihi imortalitas parata ẽſi huic gaudionulla ægritudo iterceſſerit gaudio a cri
tone clicerium eẽ ciuem & chremetisfiliam. Meru cũ dicit de carino: hoccine eſt credibile tanta ue
cordia cuiquã innata: ut ſciet: ut malis gaudeat.Item de Dauo cũ Pamphilo quærebatur ut uindi/
èſ . dam inferret: atq; hoccõfiteor meri
animorum diſſimilitudinem: grauitatẽ: lenitatẽ: ſpẽ: mihi canrigiſ R i iners
. .B . CIan NeS —„2. . ſum:tänullius coſilii &πι de chreme
metum: ſuſpitjonem: deſiderium. diſſimulationẽ:mi- te: de quoait Thaisopuseſt pfono:
ſericordiam: rerum uatictates fortunæ Mcõmutatione: Au defewre Re artolle Pallium,
. — —̃„¶c5 TEA ι Suſpitioné: Simo exploras filii ui/
inſperatum incõmodum:ſubitam letitiam: ius 1dum tam prima luce exurgebat: & ueniẽ
exitum: reru .Verum hæc in exercendo trãſigẽtur. ſcruos terrosnbefiqul⸗ heri chri
W Sdr . ſidem habuiſſet. Deſideriũ: cupidi
A . P 11
IUlud uero 9 d aduerita tem pertinct quomodo tra, tas rei abſentis: ut de menedemo qui
Ctari cõueniat apericmus. Lres res cõuenit haber nar filii Cliniæ aduenrum gſideraba:
. . . 11 ( 1— 1. — ut æneas inquit.O paſſi grauiora da
rationem: ut breuisut dilucidaut ueriſimilis ſit: quæ pit deus h quoq; finem-ODiſſimula

quoniam fieri oportere ſcimus quemad modum faci tionẽ: hic ponitur generaliter ꝓ oĩ ſi

L * mulatione: ut Simo ſimulat nupti/
amuscognoſcendum eſt. . H aaosfuturas: cum iquit iſtec ĩtro affer
De breui narratione. e te: abite. Soſia ades dũ paucis teuo/

. „ L e e, lo. Miſericordia: ut apd Vir. damiſ
x Em breuiter narrare poterimus:ſi inde lcipie“ rlisindttzuuͤ nnal cali genut
mus narrare: unde neceſſe erit:et ſi nõ ab ultio & crudelia Reu faia lycci. Nrie
— = —— earj tẽ uenit crito ad hæreditatẽ Criſi/
initio repeter uolemus et ſi ſumatĩ nõ ꝑticulati narra qis cõſequẽdã: q aduẽtu ſuo cuncta
bimus:et ſi nõ ad extremũ:ſed uſq; eo quo opus erit: uariauit. Inſperatũ incõmoduů: ut
è de ænea ꝗ in italia qetem ſperabat:
r 868paſiuseſthella. Cõmutationẽ for
tunæ ut ſi ꝗs forte cõſecutus eẽt uictoriã de hoſtibus: & mutatide fortũæ ꝓfligaret. Lætitiã ſubitã
ut æneas quẽ quæritis adſum troius æneas. lucundũ exitũ reg:hoc ĩ oĩbus comœdiisſeruat earũ
ꝓprium ĩfœlicẽ ſtat reducere. Veg exercẽdo:tacitæ quæſtõi occurrit:nã poſſet quæri has partes
Ietius intrare ad cognitionẽ ſine oppoſitõe exẽploꝶ:illud qdad ueritatẽ ptinet diffinitioorationis
oratoriæ quæ ſẽp resuerascõtinet, poeticũ. n. factũ ẽ: ſed ſi quærat ſi poſt exordiũ ſequat ſempnar

ratio reſpõdẽdù ẽ. Cõſideranda ſũt genera oratoria: qa ĩ demõſtratiuo& deliberatiuo narrationẽ
nõ poſſe fieri pp diſconuenientiam tpoꝑe: niſi ad ꝓbationẽ: & cõfirmationẽ id fiat iniudiciali regu
lariter ſemp ſequet exordiũ:niſi forte tit remouendusaĩus auditoris:iã pſuaſusp ſuſpitionẽ aliquã
ut ẽ apud Vir. O reginã nouã uſq; partas uetere ꝑdas. Vol és, n-Diomedes declarare pfectionem tro
ianog in italiã prius remouit ſuſpitionẽ p confirmationem: deinde na rrauit. Sciẽdũ ẽ præterea ſe/
cundũ Quint.ꝗqᷓtuor modis nõeſſeopus narratione.ſ. qñ ẽ iniecta ſuſpitio: ut dictũ ẽ de ilioneo:aut
Ire breuſ: aut qñ res ẽ cognita & uulgata: aut ĩ reſponſione. Tres tescõuenit n. pp uarios effectus
narrationis. nã breuiseẽ debet pp memoriadilucida pp intelligentiam ueriſimilispp crudelitatem
ut & auditor perſuadet:ꝗ quidẽ effectusnõ ſeſe aliter habere uident cũ ofenci] ſicut ſe habet ſan-
guis cũ corpore:diffuſus.n.ẽp oĩa mẽbra: ita & quælibet ꝑps or̃omis breuitatẽ diluci ditatem. & ueri
ſimilitudinem hr̃e debet: præterea ita neceſſ. arii ſũt: & inuicẽ cõiecti ꝙ quẽadmodũ utdemus ſan
guinẽ habere uarias cõdi tiones. hic quia eſt rubeus calidus: & liquidus: & ita quælibet locus: & pun
ctus oronis eoſdẽ cõiunctus ſeruare uidetur: & notandũ qd breue aliquid nõꝑ uerba cõſiderat ſed
ad neceſſitatẽ. nã breuis resappel lat illa ĩ ꝗᷓ ſũt neceſſaria: & omittũt᷑ ſupflua: uñtotus Vir. breuis
eẽ dicit. licet pluribuscarminibus ſcriptus ſit. Fieri oporter̃ ſcimus:facit attẽtũ auditorẽ:co ꝙ; oĩbo⸗
neceſſaria ſũt: & ꝓdeſſe uidẽt:ñ ſolũ or̃onibus: ſed ẽt in quotidiana loquẽdi cõſuetudĩie. unde ne/
ceſſe erit: hoc ptinet ad prĩcipiũ ppiquũ: ꝙ ꝓpriũ chuius narratiõis hoc mõ. Rus ꝓficiſcenti milo
ni cũ uxore in curru uecta: & cũ ſeruis ſimphoniacisgſequentibus occurrit Clo/armatus & ſin abul/
timo initio tãgit prĩcipiũ remotũ ꝙ apud oẽs ſcriptores recte loquentes: uitioſũ eſt: de hoc Hora. ita
inquit. Nec bellù troianũ gemino exorditur abouo: falſũ ſiquidem fuiſſet ſi diceret Clodius ciuis
præſtãtiſſimus ĩ urbe romana:is uxorem duxit fortiſſimã: & nuptias magnificas feciti ex es auteé ſu
ſcepit filiũ noĩe Clodiũ ꝗ cum capitaliodioa milone diſſederet ei iſidiastetendit: quem tandem
rus ſine armis pfiſciſcentem gladio cõfodit. Abultimo initioa priĩcipio remoto:nã qi ælibet res di
citur habere duo initia: propiqua: & remota: & ſimulatu: ſcilicer dicendo res in ſumma redactas:
&pertinet ad mediam narrationem. Non particulariter. quod uitioſum eſt: ut narrare ſingulos
ſeruosquomodoeſſentarmati. Et ſi nonad extremum: tangit finem remotumqui uitioſiſſimus eſt

quale hoc occiſo Clodio fecit nulo eũ diſtrahi & ſub paleis ſepeliuit ſine ullo honorc ſepulturæ.

.
EO
HRM

—

—

.

*

Seduſq; eo: tangit finem ꝓpinquũ ꝑ neceſſariusẽ hocmõ purgabãt ad ĩuicẽ Clodius & Milo qui cũ
ſe tůeretur clodium occidit: & ſi tranſitionibusnullis: quales ſunt hæ occiſus eſt Clo. ante fundum
gracchorum: quẽ uxor illius ꝓ dote dederat. Etnon deerrabimus: hocidẽ ſignificat: qd præcedẽs
ſed dictũ ẽ per ephexegeſin ad maiorem declarationẽé. Et ſi exitusrerũ: uitioſũ. n. eẽt dicere pam/
philium glicerium grauidam fęciſſe: & ex ea filiũ ſuſcepiſſe cũ ex ipſoexitu:hoc ſit ex ipſo partuĩ
telligatur eam prius fuiſſegrauidã. Nõ modo obeſt: ut ſidicat milo ẽt patusuenerat:& cũ occur/

rerũt ſibi: clodius nihil dixt: ſed ex
pectauit quod poſſet eum gladio at
tingere: & ſta eu occidit. Sed etiã id
quod neq; adiuuat:hoc modo erat
Clodius in equo apulo:& albo:& ha
bebat caudam uictã egregie deceno

det᷑:paret qd genus quale eſt hocac
ſi diceret: uerbi gratia, Ne ſæpius: &G&

idem dicamus: milo iermis ueheba
tur ĩ curruiꝗq cũ ueniſſet ad eum lo

cũ ubi Clodius latebat deſcẽdit de

curru: ſed ꝗa erat iermist dixumnõ
potuit ſe defendere, Deſceps dicat
hæc pt inet ad ſnĩas. na repetere finẽ
oronis præteritæ p colorũ gradati
onẽ honeſtu ẽ: qa fit per uerba. Me/
gara ciuitas eſt: de qua fuit euclides.
Veſperi:dictus ꝓablatiuo poſitus
ſed eſt notandum in narratiõe ſecũ
dũ Quin. ꝗqd minus lõga ſit diuidẽ
da ẽ ptres ptes. ſ. p ea quæ facta ſũt
oſtẽdã uobisquõ Clo. armauit ſe de
ide iſidiasquõ fecerit: poſtea quem
admodum a milone occiſus eſt.
Em dilucide: ita primũ ex
poneus:ac ſi diceret ſi nar

bimusordienaturali; qd

ẽpropriũ oratog: Artifici
alisaũt poeticus ẽ: quẽ ſeruauit egre
gie Vir, facit enim initium ab abitu
æneæ de Sicilia: deinde appulſum
tẽpeſtatibusad littus carthãginis: &

perſequemur: et ſi tranſitionibus nullisutemur: ct ſi
nõ deerrabimus ab eo quod cœperius exponere: et ſi
exitus reru ita ponemus: ut ance quoq; quæ facta ſint
ſciri poſſint tametſi nos reticuerimus. Quod genus
e:ſi dicam me ex prouincia redifſe: profectum quoq; ĩ

prouinciam intelligatur: et omnino non mõ id quod

obeſt: ſed et id quod: neq; obeſt: neq;: adiuuat ſatius
eſt præterire: et ne bis: aut ſepius idem dicamus. Cauẽ

dum eſtetiam ne id quod ſemel ſupra diximus dein

ceps dimus hoc modo Athenis megaram ueſperi

e aduenit ſimo:ubi aduenit megaiã inſidias fecit uirgi

iinſidias:poſtquam fecit uim in loco attulit.
De dilucida narrationne.
Em dilucide narrabimus ſi ut quicquid pri
mum geſtum erit: ta primum exponemus:
et ferum: ac temporum ordinem conſeruabimus:
ut geſtæ res erunt: aut potuiſſe geri uidebuntur.
Hic erit conſiderandum ne quid perturbate: ne quid
contorte: ne quid ambigue: ne quid noue dicamus
neq; ĩ aliã rem tranſeamus: ne ab ultimo repetamus

ita apud dido ẽ: reſumit pricipiũ narrando ei exitũ urbis troiæ cũ ordo fuiſſet primo dicer̃ uerſio
nẽtroiæ: deide aduẽtũ ſuũ iĩ ſiciliã:poſtremo ĩi talam. Aeq; ſeruabimus:aliq dicunt hoceẽ idẽ cum
ſuperiori ꝑp ephexegeſin: aliꝗ dicùt dilucidã eẽ oronemei mungemus noia ordinalia & ſignficantia
tempus: curre ipſa: & cũ negocio hoc mõ dicãprimũ: utſe armauit Clo. ſecun do:quõ fecerit iſidias

milõi: poſtrẽo quõ a milõe occiſus fuit.
mio:qa itus aius ipedit: neordo innarr

Ne ꝗd pturbate.pturbate qdã dicũt cũ iracũdia & furor̃ni

atione ſeruet: ed cõfuſionẽ uidet᷑ facere:qd certe hic ñ uide

tur eé: qm orator debeteẽ uir bonus: ꝗqnimo ĩtelligẽdũ ẽ pturbate ꝗqtumad locationẽ uerboge: gaqũ
nimiiũ turbatac facit obſcuritatẽ hoc mõ cũ dicat Ci.ſi qd ẽ in me ĩgenii iudices: ꝙ; ſentio quã ſit exi
guũ obſcuꝑ eſſet:ſi diceremusſi ꝗd ẽi me exiguũ: ꝙ ſentio ꝗᷓ ſit ingenii. Neq; noue: ſecundu ſniam
Octauiani ꝗ ſcribensad quoſdam ſuosnepotes iuſſſt nouitates uocabuloꝶ nõ ſecus euitadas eẽ: ꝗ
ſolét ſcopulosa nauigatibus: ꝗle eſſet ſi uellemus dicere. decreſenatus nullo mõcuro & diceremus
dephe & geruſia: ſuſq;: deq; fero: ꝗa dephe ſignificat decretũ geruſia ſenatu: ſuſq;: deq; fero:negligo
ne quid contorte: & imoderatis metaphorishoc modoaddidiſti mihi rebus tuis quandam muſcam
ad legẽdũ: muſcã pro ſtimulo intelligens: quæ ſolet mordere canes: ſi quidẽ contorta dicuntur ea q
uidentur p uim duntaxat remorũ cõfecta ſicut: & cõtra lẽnos. Et ſuauis in qua uidemusuocabula
fluere: quaſiquodam melle dicituruemire in elaboratis: quia auditor: uel legens nihil uidet i itel

ligendo elaborare: pᷣterea ſicut cũ prudẽtia facta eſt uocatur oratio: cana:ſi cum grauitate dicitur
ueniſſe cũ ſenectute. Ambigue. Ambiguu eſt qd põt ad plures ſnias trahi qle eſt hic aĩo re eacide.
Romanos uincere poſſe & ite hoc ſi uultis diligenter aſpicere o iudices: patet Clodium iuaſiſſe Mi/
lonẽ.Dilucidu aũut eẽt ſi diceret p iudicatiuũ hoc mõ:ſi diligenter cõſideratis iudices manifeſtum
quẽadmodu Clodius muaſit nulonẽ. Inaliã tranſeamus rẽ: hæ fũt regulæ breuitatis ſuperius da
tæ ſiquidẽ ẽt ꝑptinet ad diluciditatẽ ab icœpronõ digredi.ꝙ ſitranſitio fiat ĩ rẽnõ neceſſariã efficit
cõfuſionẽ Ab ultimo repe, ptinet hocad principiũ remotũ: ꝙ ẽ uitioſum a propinquo enim inci

piendum eſt: ut ſupra diximus: & eſt propinquum illud a quo tota cã dependet. VlItimo autẽ dixit
pro principio:nec debemuòmirari: qa cuiuſſibet rei duo ſũt ultima ſiue extrema.ſ.pricipiũ & finis

.

Gen

E

1 i
cnas
mos

ero

.
menes
UIC
.
1

1, ,
5—,

ei
abu
klite
ncirut
e.
ſed,

„: . in qua omittũtur res neceſſariæ: &
¶ Iu fac lior narratio fiet. ℳM 4 xęæaquæ ad rem pertineant: & de hhac —
De ueriſimili narratonc. 1. re logquebaf Hora. alia & breuitas lau nunn.α

u WEriümilis narratio erit: ſi utmos ut opinio: ut data iqua nihil requiſitum ommir

Wαα 2 M .
— . 5 .
. „ „„5„ —- .* 9
WEE Wνο. αο αKäοαευνυ‿Gα

Longe proſequa. dertinet hoc ad finẽ remotũ. Nequid ꝙ ad rẽpu. hoc eſt ne ea quæ nece ſſaria ſut
præonuttamus: ſed hocnõ ſolũ inarratione: ſed in tota oratione ſeruatur hoc pacto Milo iermis:
in rheda cũ uxore & ſeruis ſimphoniacis: & cũ ueſte telari aduillam proficiſcebatur: cumnon pau
loaburbe diſceſſiſſ t Clodius occurrit armatus de ſeruis armatiscòſpicatus:quẽ Milo cũ ſe defen
deret gladio interemit. obſcureaũt dixiſſet hoc mõ Milo ꝓficiſcehatur rus. cui Clodius occurrit *
in itinere:& ita inuicem impetum fecerunt. Breuior eodilu. oĩs. n. ſuper fluitas dicendi audienti/
. bus affert obſcuritatẽ:nec deber nos è
ne longe perſequamur ne quid quod ad rem pertine oncreAd attora. Bren eſefr-

— . . . . rE 8 Oü 8
præcepta ſũt. Nã quo breuior:eo dilucidior:et cogni l

—

tur:quoniã duplex eſt breuitas. Vna

4 1. AE titur: & hæc eſt quæ narrationem ef
natura poſtulat dicemus:ſi ſpacia tẽporum:ꝑ/ ficit clari rem. e.
—,1. . 17 .r rrNee r Eriſimilis narratio credi
Cnarum:dignitatr conſiliorunn an Ohes lo oimn / ſ Po⸗/iP- Dilis ꝓbabilis: & cui adhi

oportunitates conſtabant:ne vefelli poſſit: aus tempo ⸗d ⸗ bet fides. hoc. n. mõ apud
is parũ fuiſſe:ut cãm nullam:aut locũ idoneũ nõ fftu Pphs &oratores expomit:
Paru fuiſſe: cam ullam ut cu nennofa, er alutem apud dialecticos ſigni
ĩſſe: aut hoĩes ipſos facere aut pati non potuiſſe: Si ue ficat: nã ipſi uocãt ueriſimilia. ꝙ ne
ra res erit: nihilomius hæc ola narrãdo conſeruãda. ceſſario cõſeꝗt. hæcautẽ tertia ps
„ . .. plus momẽti dent:& ĩ narratione ꝗᷓ
ſunt. Nã ſæpeueritas niſi hæc ſeruata ſint fidem fa cxtere duæ ad pſuadẽdũ nã ex hac

cercho põt. Sin e ut licᷣ co magi 6ſe u res & argumẽta fruſtra ſũt poſita in

4⸗ð

ä qꝗᷓ quodã ueriſimilitudie cõficiẽda
cõſiderãdæ ſũt qᷓdã circũſtãt æ negociisipſisaccedẽtes.ꝗᷓ in hoc uerſu poſitæ ſunt. Quis:quid: ubi D on
quibus auxiliis:cur: qũo: qũ. Quale genusẽ: Clodiuspria luce ciuitatẽéexiuit armatusſeruis cõſtipa õ

–—
—

tusĩ agro Mecœnatisiſidias miſoni tetendit eo cõſilio: ut eũ occideret metuens ne ſibi ĩ petitõe tri⸗/
bunatusĩpedimẽto foret:põt tũnarratiõe ueriſimilis eẽ ſi: oẽsñ eſſent: ut apud Virg.de Pigma. lm
pius ante aras: & cætera. Vt mos: mos ẽcõſuetudo lõga cũ oĩum cõſẽſu approbata:ut hic eſt:Scipio
uxorẽ duxit nuptias fecit: ut ex ea filios haberet. cõtra morẽãt diceret hoc mõ, Papa mortuus eſt: te
ſtamẽtũ fecit:& nepotes filiosĩ papatu hæredesreliꝗt. Vtoptio:quæ ẽ dealiquo hoĩe æſtiĩato: ut
Cæſar magni anmi uisex urbe diſceſſit cũ Põpeio ſocero ſuo cẽflixit: utſe toti italiæ prĩcipẽface⸗
ret: cõtra at diceret Cæſar ĩpator maxius arma depoſuit: & religionẽ igreſſusẽ: aut ep̃us cypriusuir
magnæ religiõisrelicto Sarnaiutlien pfectus é, Vtnatura: éaũtnatura uis quæda ĩgen ta illi d
quo loquimur hoc mõ. Clamãt diſcipulioẽshocle nõ eẽ legendũ: qm hic dies feſtus ſit: & ah oĩbus
celebrat/pueros.n⸗oẽs ab laboribus libenteruacare manifeſtũ eſt. cõtra aũt eẽt puer hic nullus la/
boribus fatigatus. nullis ſpectaculis delectat a ſenis latere nùꝗᷓ digredit᷑: neca ſuo ſtudio ceſſare ui
ſusẽ.Sed ẽ notãdũ quod ſialiqd narraret: contra moresopinione & naturã dici uideat᷑:confugien/
dũ ẽad ꝓlepſim: & quandam præoccupation?: & ta loquẽdũ eẽ de ea re ĩcredibili: ut nõ ex opini
one: ſed exadmiratione dictũ eẽpotiusuideat: quã rẽ egregie ſeruauit beatus Hieronymus: q ita in
quit leæxnã ꝓ hoĩe dimicaſſe:& q̃ le hoc eẽt. Quiscrederet puerũ decẽ annoꝑ tãtope bonis artibus d
lectari:ut a ſtudio eaꝑ:neq; dies:neq; noctes dẽmoueri polfir⸗cgo quoq; uehemẽteradmiror. Spa/
cia temporum tangit circùſtantiã: quæ dicit qñ ut uuæ maturæ ĩ menſe ſeptẽbri collectæ ſunt. Per
ſonarum dignitates. i. conuenientiq & decogcuiuſq; perſenæ: & & circũſtantia: quis: ut iuuenis gu
lIoſus inſidias fecituirgim:& ex taberna meritoria exire uſus ẽ᷑: & auarusquidam furtum fecit in ur/
be maximũ. Cõſilioꝶ rõnestangit: cur Cæſar cũ Põpeio bellũ geſſit: iperiũ urbis cõpararet & Clo
dius Miloni iſidias tẽdebat:ut eũ opprimeret metuẽs ſi uiſiſſet:ne ĩ tribunatu cõſequẽdo ſibi ĩpedi
mento foret. Locoꝶ oportunitas tãgit ubi Clodius poſt quandãſepẽ delituit: ut facihus ĩ cautũ mi
lonem aggrederet. Refelli poſſit:qa ſi circunſtanti prædictæ ſunt: non eſſent ueriſimiles: facile 2
argumenta ab aduerſariis diſſoluerentur.ſ. dicendo. Temporis parũ: ut ſi dicet uuas ĩ tempore
maii maturasnõ inueniri: qm̃ pauloante uites eẽnt putatæ. Cãm nullã: hoc ẽ cõtra illud cõſiliorũᷣ
rõnes: ut ſi diceret Clodiũ nullãcãm habuiſſe: quapropter miloni debuiſſet ĩſidiasfacer᷑. Locum
idoneum:hæc omnia ſunt ex parte aduerſarii: ut hic quomodo Clodius potuit latere poſt ſepeculã
ꝗm milo p latos campos: & uacuos ſemper iter habuiſſet. Aut hoĩes ipſos facere hoc mõ iuuenis qui
dam armatus per ſiluam proficiſcebatur: quem ſenex icuruus tremens: & ſolo baccillo ueſtigia ſu
ſtentas ſua audaciſſime aggreſſus eſt. nã hoc quidem ſenex facere:neq; iuuenispati ullo mõ potuis?
ſet. Nhilo magis: multo magis. Hæcomnia ſeruanda ſunt.ſ. quæ decirtunſtantiisdicta ſunt. Fi
dẽ nõpõt facere:qle fuit de lẽæna ſuperius dictu. fidesãt ſignificat firmã: opinionẽ & uẽilldouids

—

——

de thyſpe:audacẽ faciehat amor: namueriſimile nõ erat puellam uirginem tpe noctis oberrare:ni/
ſi amor maximus ipuliſſet. De his rebus caute: qa ſi tabulæ & auctoritas alicuius interfuerit plus
ualet quã cæteræ res: quod ſeruauit Cice. ꝓ Archia.nã cũ Gracchusnegaret ip̃m eẽ ciuem heracliæ:
quoniam ipſegræcus eẽt: & heraclia eẽtciuitas initalia: ſiquidem relictuserat hæres: & eam hæredi
tatem haberet:nõ poterat niſi caus fuiſſet Ci. hoc mõa teſtibus probauit: adeſt Lucullus ſúma reli

.

gione & fide præditus ꝗ ſenõ opinati: ſed ſcire ñaudiuiſſet: ſed uidiſſe: nõ ĩterfuiſſe: ſed egiſſe cam

dicit. Adſũt heraclienſes ciuesno
biliſſimi hoĩes huius iudicii cãcum
mandatis:& publico teſtionio uene

rũt q hũcaſcriptũ heracliẽſẽ dicũt

Cõfligẽdũ:ãt cõtẽdendũ:& ẽ uerbũ
militare:nã ita oratores ĩ foro cõten
dere ſolẽt:ſicut in caſtris iperatores

Adhuc quæ dicta ſũt tractata narra

tione cũ ſuis regulis: & oĩbus requiſi
tis ſubiicit quandam conuenieutiã
& diſcõueniẽtiã cũ cæteris ſcripto/

De his rebus caute cõfligẽdũ ẽ quibus in rebus tabu

læ aut alicuius firma auctoritas uidebitur interfuiſſe.

an on

artis ſcriptoribusmiſiqa de ĩſinuatiõjbus noua exco⸗
gitauimus: quod eã nos ſoli præter cæteros i tria tẽpo
pora diuiſimus:ut plane certã uiã:et ꝑſpicuã rõnẽ ex

ordiorũ haberemus. Nũc quod reliquũ ẽ: quoniã de

N X △☛= b . „. — 9„. 2
Adhuc quæ dicta ſũt arbitror mihi cõſtare cũ cæteris

ribus græcis. Adhuc huceſq;: alias
ſignificat rurſus. Cõſtare: cõue
nmr & cũ maxia moderatiõe loqui/

rerum muentione diſputãdũ ẽ:in qua ſin gulare cõſu
mitur oꝑatoris officiũ:dabimus operã: ut nihilomius
tur.nõ.h, arroganter dicit ſi melius qs Rriz, e rer nrili AGRIRi ſige ni .
Feciherij ontenird dicit ſecualiis, iduſtriæ ꝗrei utilitas poſtulabit quæſiſſe uideamur:
ferme cũ ommibus conuenire. Si qui „ſi prius pauca de cauſarum diuiſione dixerimus.
dẽ cũ illi materiã turpẽ hñt genera
liter dicebat ab eo qd diſplicet ad
id quod placet cõfugiẽdũ eſt. Ci. an
tem hoc non diſconuenit: neq; ned E
gat hoc flerinon oportere:ſed diſcz † . . .„„ 2
uenitin modoprocedendi: & tractã C un in duas ꝑtes diſtributa eſt.

De diuiſione cauſarum.

„ 7 . .. . —– . . .. —— fn. b re .
diregulasiſinuationis,na quod illi Primu perorata narratlone debemus aperire
una regula cõplexi fũt ipſe ĩ trespar 1 13 EOEe

tes diuiſit: & unãquanq; diligẽtiſſi — r nobis conueniat Eum aduerſariis:et quid 1cotro
me pſecutus éci cœreris artis ſerip. Gerſus relinquatur:ſi ea quæ nobisut lia erũt cõueni
ſ.græcis: ut fuit Socrates Ariſtoteles — — a Rs A . .
Plato: Socrates: & præceſſores: alii. ent hocmõ. Interfectã eẽ matrẽ ab Oreſte cõuenitur
nãan Cr. nemo undꝗſcripſeratlanmee = r
dearte dicendi: niſi ꝗa hæc diſcõueniẽtia. Noua excogitãus: agitãdo ĩuemmus. noua ãt: qm ad me
diũ tractãdi & ꝓcedẽdi: ꝗa illi breuiter ego copioſius de iſinuatiõe tractaui. Plane certãà qᷓñ falle
mur. Exordiog: pluraliter dixit pp duo genera. ſ. apta& iſinuata. Nũc qd reliquu. 1. qd reſtat. ſ. de
reliquis ptibusoronis: De rerũ iuẽtiõenſtæ de ctrmatione: & cõfutatiõe: & notãdũ qd eas ſolas
appellat res quaſi certa argumẽta: qm in eis cõſtat tota uictoria: & eſſentialis totus finisor̃onis ſiqdẽ
ẽ effectus earũ & ꝑrobatõ: ut ſuꝑpiusdictũ c: unde ipſe paulo poſt dicturus ẽ tota res uincendi rõq; p
ſuadẽdi cõſtat ĩ cõfirmatione& cõfutatione. Oiſputandu: diſputata dicimus diligentet: & acute

4

tractata: & ĩ qui bus nece ſſaria tãtümodo collocata: &abſciſſaſuꝑflua ſunt. Cõſumit᷑: cõprehẽditur

rotũ. Nihilommusinduſtriæ: hoc dicittâtopere laborabo quoduidebitur mhi ꝙ poſſisproficer̃
ĩ qua eloquẽtia: in qua re facit & benmolum: &arteummmm
luuſſio cãꝶ petite: addidit cãge: ut ſeparet diuiſionẽ oratoriã: quæ ĩ cãis uerſata diuiſiõibus dia
lecticoꝶ ꝗᷓ torum ĩ ſpẽs: & etiã a diuiſiõe colore:deqᷓ ĩ qᷓtuor li.dicturus ẽ diuiſio cãg: quæ ſe/
parat cõueniẽsab in cõuenienti-auditisiudices hũcpeteregecuniã: ego uero fateor me accepiſ⸗
ſe: ſed dicome reddidiſſedd' ille negat: & tũc ſic diffinit: diumioẽ nr̃aꝑ: &aduerſarii ꝓpoſitionũ
cũ quodãordĩe collata expoſitio. Fructusãt eiusẽ aius auditorisalienat & memoriäconfirmat p
optie: ſed puã ui hẽt ad ꝓbationé. Perorata narra, 1. finita. nã & poratio ſigmificat aliqñ concluſio
nẽ & ĩ hoc latẽter demõſtrat diuiſionẽ tertiũ locũ obtier̃ ĩ ofone. Cõueniat c aduer. Agamẽnon
relicta domiuxori clytẽneſtra ad troiã ꝓfectuserat: ea cũ forte Oreſtes filiusabeſſet cum ægiſto co
gnato Agamẽnoniscoôcubuit: quo admuiſſo de morte umri cogitare cœpit: cũ igit domũ redi ſſet occi
ſus ẽ:regnauit itaq; aliquod annosadulter cũ clyténeſtra: ſed Oreſtes c pueniſſet ad ætatẽ adultã
matrẽ:adulterã occidat:accuſat: &ad iudiciũ ꝓductus ẽ: poterit igit accuſacor narrãtis his rebuspᷣ
dictis deligere id qd nõ põt negare:accuſat mõ: id utile ſibi uideat hocmõ ex pte accuſatoris nõ ne
gat Oreſtes o iudices ſe matrẽoccidiſſe ſuã: ſed dicit id ſibi licuiſſe. ego uero dico eũ male feciſſe:
qm cõtra pietatẽ ẽ matrẽ ſuã occidere:ſiꝗdẽ hoccõuenit cũ utroq; ne põt negare eẽ factum. Præte
rea utile ẽ accuſatori:qm offẽdit is pietatẽ ꝗq matrẽ occidit. Cõtra ãt dixiſſet oreſtesa clytẽneſtra oc
ciſũ eẽ patrẽ: ſeq; illũ eẽ uxtu: ꝗqre dicit bñfeciſſe:ego ueronego eẽ factò. nã hoc noceret accuſatori
m hoc utile ẽ Oreſti cũ pietas ſit patrẽ ulciſci. ltẽ ex cõtrario: ex pte Oreſtes hoc modonon negat
.

9

adus
gero
ſoriu
cgon
hoce
feſe

win
cot
nel
ſem.
ſui⸗
wer
cie
tin
ſor⸗
ſc⸗

Do
Ultus
negrt
dosro
dinn
or
poltr
doſe
peeptn
lrus
rsens
whe
ſone
gare
tepo⸗
oblin
orön⸗
güpt
notrar
famen
Wurr⸗
oons
Rher
tmeri⸗
Wra
Gr
mo
hilt .
tum
mech
Neal
lec
deim
darne

naen;,
erithhn
hencli⸗
mhantd
mwaret
Alecn

osnnt

uethul B

icren
Gen,
m
inee
Wwnüͤcd

U CN

11
Man 1
aenm

Uidemt
ue

—
—
—

hndce

pu

unl
DNoH
ſorauo

—

minn

eroce
ti Allu
higrehip,
vors vo

alekule.

le
n. a
alra
. Aarott
woneg

aduerſaria Clytẽneſtra patrẽ meũ occiſũ fuiſſ. e: ſed dicunt me patrẽ meù ulciſeiĩ nõ debuiſſ e. Fgo
uero dico me uuſte feciſſe: ꝗ pietatẽ erga patrẽ ſeruauerim. Delegit quoq; Oreſies rem quam advuer/
ſariusnõpõtnegare: & ſibi affert utilitatẽ: cõtra ãt dixiſſet: dicunt aduerſarii me matrem occi diſſe:

ego ueronego id eẽ factuma me: uerũ dico me eam occidiſſe: ut patẽ meum ab ea occiſũ ulciſceret

hoc enim tametſi cõueniat cũ aduerſariis: tñ nõaffert Oreſti utilitatem: qm contrapietatẽ eſi: fum a
re ſe matrẽoccialiſſe. Iure fecerit: ſecudum leges ſcriptas: licuerit.ſ. ius diuinũ. Agamẽncnem: bene
. . — — . . en. elegit uocabulũ: quod auditores ſẽ
mihi cũ aduerſariũs iure fecerit: et licuerit ne' facere.i.i pgratũ habuerãt: & uenerabilẽſi ꝗ
trouerſia. Iu ecõtrario Agamenonem eſſe Clytem
cotroucrla. lir ecd 10 menonem elle Aytem regé: ſicut apud troianos gratũ erat
neſtra occiſum cõfitentu cuũ id ita ſit me ulciſci paren paiami nomẽ magis ꝗᷓ regis: & ita lo
A AAnn⸗ . . — . — . 1 t: S. it
tem negant oportuiſſe. Deinde cũ hoc fecerimus di- Aliae di rlr grocider
ſtributiõc uti debemus. Ea diuiditur ĩ duas partes: enun & uenerabilis. 3 Clyteneſtra:ac ſi di
rnersn 2 = - ceret:quæ ẽ tãſcelerata & tam horri
merationem:et expoſitionẽ. Enu meratone utemur. cũ pilisſiqdẽ & ĩhoc indixitplusodii
dicemus numero:quot de rebus dicturi ſumuseã pluſ ꝗᷓ ſi dixiſſ reginam Diſtributione:
ꝗᷓtriũ partiũ numero cõtineri nõ oportetet nã et pe- hrce⸗ eücan V ede
riculoſum ẽ:ne quãdo plus minuſue ut dicamas:et ſu ſtedit ꝙ hæc ſecũda pars ſemp poſt
„ — .1— — - Ar o ℳ41 E', . „ —☛
ſpitionẽ affert auditori meditatiõis et artifici: quæ tes Ponit: quãdopræcedit ſeparatio cõ

1 — .—„ . — uenientis ab incõueniẽti: hoc ẽ quã
fidẽ abrogat or̃oi.Expoſitio ẽ cũ res ꝗbus de rebus di ⸗ do demõſtrauimus quid cõueniat:
. & diſcõueniat nobis: cũ aduerſariis
„ „ „ GMG neceſſariũ ẽ: ut ſequat hæc ſecũda
pars:p quãoſtẽdamus uerũ eẽ id: qd diſcõuenit. &ut pbemus id:qd negat abaduerſariis hoc mõ:
Dico iudicesa Clytẽneſtra patrẽ med eẽ occiſũ:quod etiãaduerſarii cõfi tẽtur: qᷓre cũ ego patrẽ meũ
ultusſim:dicũt me male feciſſe: ego aũt tribus rõnmibusoſtendam uobis me iuſte feciſſe: & t hoc nõ
negat:aduerſarius meus ſe pecunias a me mutuo accepiſſe: ſed dicit ſe mihi reddidiſſe ego uero tri
bus rõnibusoſtẽdã easnõ accepiſſe:ſed ſi nõ ꝓcedit illa pars:quæ ſeparat cõueniẽs ab incõuenienti
poſſimusuti ſimpliciter hac diſtributõe: hocmõſi ad hãc huſus hominis cõditionẽè explicãdã:oſtẽ
dã uobisgenus:nobilitatẽ: honores: magiſtratus nenumeratiõe.ſ. oſtẽdẽdop ne mina numeralia: d
quot rebus ſumus dicturi: ut prĩo dicã d ſẽtẽtia reimilitaris:ſecũdo de fortůa:tertio deal ctoritate:
poſtremo de uirtute.Expoſitionẽ.ſ.dicẽdo qre res ſint:de qboſumus dicturi:qle ẽ oſtẽdã uobis hec
poſſe fieri iure:cõſuetudine: æꝗtate. Triu numero:dat hic ꝗᷓdã doctrinã. dictũ: aſſignat rões huus
pceptiõis:quæ ꝗdẽ Cice.nõ ſũt:necſumptæ ſũtex medio foro:& abexercitatione:ſed abangulisſco/
larũ: &ab ĩperitia magiſtroge: ꝗ ſibi in legendocõtĩgebãt: ꝓpter quã exertitationẽ ita ẽt ĩ foro ca te/
ris eueniret. Minuſue ditã hæ ſnut rõnes quas efferehãt: prima erat:ꝙ pluſꝗᷓ tres res policebim ur
utputa ſi diceremus nos quatuor uel quiq; rõnibu cã noſtrã eẽ ꝓbaturos ĩcurrebat hac ĩccmoda: ne

forte prõnesaduerſarii: uel du ip̃e oraret aliquod'argumẽtũ uemret ĩ mẽtẽ: ꝙ plus uiriũ hẽrt ꝗᷓ ea
quæ eẽnt excogitata. & qm̃ eẽmus polliciti dicere ſolũᷣ quatuor uel quĩq;:nõ poſſemus uti ea rõne ex

tẽporaria. Secũda rõ erat: ꝙ dicebat periculoſum eẽ: ſi policeremur plura poſtea ꝓpter memoriam
obliuiſceremur: & pauciora diceremus: quãĩ dauiſione eẽmuspolliciti. Tertia rõ eſt: ꝙ illa multæ
orõnes excogitate faciũt ſuſpectũ oratorẽ ne meditatus ſit demialiqua mẽdatia: & Ita ea dicat ma/
gisp fallacias: &oſtentatiõem artis:quã ad ueritatẽ: ſed certũ ſtultũ ẽauctoritate harũ rati unculeg
nõ tranſirenumege trinarium: primocõtra primam rõnem: qa licitum eſt cuiꝗ ornati addere:ſi qdẽ
in mentem uenerit: cum licentia auditorem hoc mõnõ deliberabam iudices: niſi tres rõnes afferre.
Veg licentia ũeſtra: qm uos attentos uideo:alteram rõnem uobisoſtendam: ꝗqᷓ mihi interdicendum
occurrit:dicit.n. Quin. lIicere cniauam addere quicquid uelit:ſialiter non poteſt comparari uicto⸗
ria: & quoq; pro honeſtis rationibus efle uncendum. Præterea cõtra ſecundam raticnem ſunt ferme
omnes Ci. orationes. Nam pro imperio Pompeiiorans: q̃tuor dicit eſſe in bono oratore neceſſaria: &
Rhetorica ait ſex eſſe oratorisofficia. Præterea nuentionem in ſex partes eſſe diuiſam: nec unꝗᷓ orãs
metuit ne multitudini reꝑ dicendagꝑ ſuccumberet. Quippeuir bonus & dicendi peritus: cui eſt me/
moria neceſſaria:ſine ea orator nemo perfectus eſſe pòteſt. Cõtra ultimam ratic nem mittitur eadẽ
diffinitiooratiomis. Nam ſi orator ẽ uir bonus ſuſpitõem mẽdacii: aut cuiuſꝗᷓ fallaciæ auditoribus
mouerenõ debet: quinimmo inquit Plutar. parum prudens is exiſtimatur: quiacceditad orandum
niſi prius domi ea:quæ dicenda ſunt excogitauer t: quod per auctoritatem Demeſtheniscomproba
tum eſt. ter. n. rogatus: ut in ſenatu Athenienſium ſententiam diceret ſuam:ter reſpondit. non. n. præ
meditatus ſum. Prius dicamus:ſi quid interdicendum uenerit in mentem: uel ex uictis aduerſari
ogealiquid dicendum occurrat. Minuſue: propter paruam memoriam. Suſpitionem meditatio/
nis:quæ fallaciam aliqᷓ uel mendacia uideturafferre. Artifici: quia ſignum eſt oratõis. Abroegat:
remuet, Exponemus: hoc uocabulo declarauit quare appellatur expoſitio. Sumus dicturi: hoc
participio futurooſtẽdit ĩ diuiſione dicẽdũu eſſe breuiter: ꝗa diſfuſiustractant i cõfirinatõe futura
0

dem plus pietatis habet qᷓ ſi dixiſſet

äl

₰

dint anſfoeſbuh

Mv o⸗kſ
teſαο u e

8

Breuiter autem dixit: tam ad uocabula ꝗᷓ ad ſententias. Ad uocabula quando dieimusſine ali/
quo circuit uerboꝶ:ſed merisuocabulisutimur: ut dicturus ſũ de uirtutibus Põpeii: & de laudibus:
& de nobilitate. Vitioſũ. ãt eẽt dicer̃ loco nobilitatis dicturusſũ: de hums uiri: de ãtiqᷓ ꝓcreatõe, Per

tot dicta uiros antiqᷓ aborigine gẽtis. Ad ſnias:in ſnĩas dicimus breuiter: ſi ſ upflua omitamus hoc

genus iudiciale. Ratio pſaadédi: ad

narratio: & cõfirmatio: & confutatio
doceant: & oẽs ſimul delectẽt. Vi/

„

6 ,

nuir

Py1

MXFZ8

ſ
en “

ſtria:neq; cũ toto ptes cõmiſcere de

mõ:quõporuit cõmittere furtũ? qa ea die ĩ urbenõfuit: ſpfluũ autẽ fuiſſet dicere eumnõ potuiſſe fu
rari. Vitioſum. n. ẽ ꝑ plura dicere: quod ppauciora cõfici põt. Præterea ſpeciescũ genere ponẽdæ nõ
ſunt: ut ẽ dictũ de uirtute & de indu . .B . . .
cturi ſumus breuiter exponimus. Nunc ad confirma-

tionem tranſeamus. „
De confirmatione et confutatione.
OQOta ſpes uincẽdi rõq; perſuadẽdi poſita ẽ ĩ cõ
n firmatõe et cõfutatõe. Nam cũ adiumẽta no-
ſtra cxpoſuerimus:contrariaq; diſſoluerimus:
abſolute nimirũ munus orator ũ cõfecerimus. Vtrũ-
q; igitur facere poterius:ſi cõſtõnem cãæ cognouerĩus
De cauſaxum conſtitutionibus.
Auſarũ cõſtitutiões alii quatu or fecerunt:no⸗
ſter doctor Hermeſtes tres putauit eſſe: non
ut de illorum quicꝗᷓ detraheret inuentiõe: ſed
ut oſtẽderet id quod oportuiſſet ſimpl citer et fingula
ri mõ docere illos diſtribuiſſe dupliciter et bipartito.
— Deconſiknione.
Onſtitutioẽ pria de tecatio defenſoris cũ ac
cuſatoris inſimulatiòe cõiuncta. Cõſtitutiões

bemus. Abſolute pfectead ſnĩas tã
tũ ptinet:hocmõ dicã de hoc uiro:
ꝙ neq; uoluit:neq; ſciuit:neq; tunc in
urhe fuit. Vitioſum aut fuiſſet: & ñ
abſolute dictũ:ſi tacuiſſet eũ ĩ urbe
nõ fuiſſe: quod magisneceſſariũ ẽ.
nã cũ hocad cãm ptinet dicere eum
ñ ſciuiſſe: nec uoluiſſe:ſed hoc ulti
mũ magis:forta ſſe uincẽdi: qᷓtũ ad

reliqᷓ duogenera: ſi ꝗd etiã duæ par
tes totam uim or̃ois ĩ ſe hñt: nec ad
alias referunt: cũ ab iis reliquæ oẽs
dependeant.nã cũ tres effectus ſint ĩ .
tota or̃one:ꝗ diuerſaꝑ partiũ ꝓprii,· c
ſunt: qa exordiũ & cõcluſio mouẽt:

dent hæ duæ partes ſolæ hos tres ef
fectus ſeruare & totũ oratoriũ mu/
nus ĩ ſe cõtĩere: ex quo ꝗ bñ his dua/
busutit partibus his uidet᷑ uictoriã
fportare facile poſſe. Adiumta ex
oſuerĩus:qᷓ ũ ad cõfirmatõemdiſ/ Cc
olueriusad cõfirmatõem ſut. n. hæ
cõtrouerſiæ taꝗ ꝗᷓdã caſtta:i ꝗbo pa
rũ pdeſt ad uictoriã ꝓprias uires eẽ
cõfirmatas& ĩ oĩ rõe mũ itas:miſi ad —
uerſarioꝶ uallũ cõſternãus ad terrꝗ. uũ ẽt ſæpenumero militaria uocabula ponĩusad oratoriũ offi
cium: utpauloante de his rebus cautecõfligendum eſt. Munusoratorium: officium illius: ꝗ ꝓfite/
tur artem dicendi: quem uocamusoratorem. Rhetor. n. aliud eſt: &aliud Sophiſta: ut ab mtio attin
gimus. Abſolute: perfecte: ut nihil deneceſſarus Ræternuſſum ſit. Cõſtitutionem cauſæ cognoue/

ma: iuridicialis. Cõiccturalis ẽ cũ de 3. cõtrou

— ð

rimus. i. õſertationem accuſantis: & defendentis: dicentis: &reſpondentis. Cauſæ autem: dicit quæ

ſit cõtrouerſia in dicenqopoſita cum certage perſonaꝶ interpoſitione: & ſpecialis eſt: quam græci uo
cant hipotheſim ad differentiam quæitiomis: quæ eſt propria dialecticoꝶ: & eſt generalis: quam nun
ꝗ tractant oratores.ſed dat cognitionem oratoribus? ut ſciant tractare ſpẽcialem. Vnde ſciendum eſt
eſſe tria genera cõſtitutionum:ſiue cõtrouerſiag:unum ĩ quonegat factum: ſed quærit lure an iniu
ria ſit factum, & hoc uocatur materiale: uel qualitatiuum: quia cõtrouerſia ẽ qualitatis: uſtitiæ: uel
iniuſtitiæ: uel iuridiciale. Tertium eſt: de quo eſt cõtrouerſia diffinitionisuocabuli: ur ſiquis accuſa

tus de latrocinio: dicat nõ eſſe latrocinium: ſed defendiſſe: & hoc uocatur legitimum: quod ĩ plures

ſpecies diuidit᷑: quia diuiſione decepti ſunt ii: ꝗ dicuntnõ tres m: ſed plurespartes cõſtitutiõis. De/
traheret: qa Hermeſtesnõ negat dictas partes plures eſſe ꝗᷓ tres: ſi legitima: quæ eſt ultima pars diui/
daturp ſuasſpecies. Oupliciter diſtri. quod ẽuitioſum: ſub legitima. n. cõtinentur qdam aliæ par/
tes: quas ipſæ p ſe ponebant:ſed ut ante diximus uitioſum eſt ponere ſpecies cum genere: & partes cũ

toto:qle eſſet illud dicam deuirtute: & de induſtria dupliciter. Cõtra ſimpliciter bipartito: contra
ſingularinumero. Coſtitutio eſt prima: ſi quidem omniscõſtitutio capit uocabuluma repõſiõe de

fenſoris: qa ſi negat factum: uocatur coniecturalſis. Si cõcedit & dicat iuſte feciſſe appellatur iuridi/
cialis. S deneutro fiat cõtentio: ſed de uocabuli diffinitione tm cõtendit᷑ fit legitima: & pp hoc dicit

prima deprecatio: qa licet in eadẽ cã interdum ſuboriant duæ cõſtitutiones diuerſæ:tn capit nomen

a prima reſponſionè accuſati:hoc modo:occidiſti Clodium o Milo: occidi & iuſte feci: hæc eſt conſti
tutio iuridicialis: licet ſuboriatur coniecturalis: ſi reſpondeat alter hocmodo: niuſte feciſti: quia ip

ſe non uolebat interficerete: immo uolebat: hæc. n. eſt coniecturalis. Depræcatio: depulſio remotio

criminis quantum ad defenſorem. In ſimulatione: accuſatione quantum ad accuſantem. Conſti/

tutiones tres ſunt: easgræci uocant ſtaſes. Ponit autem diffinitiones, deinde autem more bom medi

ci ſubiicit exempla: &appl icabit ea ad diuerſitatem eag: deĩde unã quãq; per ſuas regulas cxplicabit.

itaqp:ut ante e istes ſrcoiearali jegit. .
rſia

eſei
wlai⸗
nüd
Uimre
ſtnun
ſelr
ü
mord
naus
ſcer N
umee

ſaiine
no:⸗
tinqn
quiaun
pollin
cipem
ſelecel
ofumm
Uurhah⸗
uzerg
neo⸗
rp
lionah
Eeprehe
lumed
Wo
R
koren
dibo,
cuſar
Eſtin
hünor
Doren

ä S

— αανυ sh⅜sdãW„
it eam
günuhont tamen Raeer m ad iudic S0
— CIes tra oſcebant: pe : 40„ nte eũ ĩ
ſtqᷓ hiſtoria tootaded e nac Vi Atal e eper ars oe inuſtetn . „
hdreiſe Aiax:poſtꝗᷓ hiſto Mortuo Achille Aia. iadiudicata ſunt. Icibus: & Vlyxe: a ꝗbus ruemit:
S AANs⸗PQ ere. 6e diſertior bat ꝓ iudicibus VIyxes inte
luci fu atim atting oratioe dam pulſaba . it a caſu. Xe ret: ſubſecu
An umma h bita ab utroq; Carmenta quædam! dem ſilua ĩterem olorẽ ſe occideret: eri
Aede uentũ eſſet hab pfedtus ẽ: &ar Iqqmotus ſe iea een Esne ꝑp do ore: dem momẽto:
iĩ uicinã ſiluam ꝓ ſſet: dolore cõn Aiacis metu em: & eode bat
umnhe ia ĩ uicinã ſilu reſciuiſſet: de lũ. Teucer frater A Renͤ tuas eſt fratr nu tenebatr
nia ꝗᷓ rem cũ re itgladiũ. Teucer frat n** h, IS ladiũ in manu 6ſti
mici uamorte Imſera Aa⸗ i reſciuit: quæ fec et.encen Auralisdm Vlyx snegat
ſ hoc modor- iax ĩ ſilua po Vya sitcrucnit occi- Kacd. Kelcwe,reap Sanien au
d . eſt:hoc modo: buit. E itce — diccti- factu. t:ſe ſup ecit capu „lrer
inſani adio inei e Je ducit. Teucer ĩ- dire. ĩcubuit:ſe ſu erſit: ad iudiciũ
inſaniamg! rẽ txſu craetũ e is cũ gladio di fixo. Capitis acce eagit. Ex eo cõ
õſpicatur: corpo . leu Kratris cũ g ĩ uocat: ubi decapiteaę Gibſe in
r⸗ cõſpica - E - micufra – eu uocat: let fieri quaſtio ꝗᷓ ipt
. . . ſum . bi occiſu fra retinu onia coniectura ſtitutio:poſſet fieriq cõiecturalis ſit
tii ErcRtU. el:capitis accer Hicquoniã o cõſti rhetorica fct ſeutge⸗ Ponit n. tri⸗
A nerus ſnee alis nomiatur Leg- e naſcitur . lckei 56 Eite. ala Scipio
eer Sis. liqd cõtrohs at factů p̃ſens tỹ nat. nam
mun tio cauſxc. —o⸗ ſ. pti alig „. sle- nega 4 ginẽ ibuspugr nobis
Ccñ ex ſcripto: tuũ et ſniam: 2 nuccn rerg ſi ſunt: ſſet
hocer CNSRXIEII - ex: ſcrip et Scinationem. ulti dies elap liꝗs.n. poſt
=ð artes ſex iſlatõem: rõcinatio multi die diſceſſit. Aliꝗs. n. poſi e
9 idiuiditur ĩ p . — . Iſlatöem: rõ X „ exercitu 1 — e: ma tepe
Eidiuidiuriputonſetleri, nide Rereeerfr-ine Re
nbiouu: diffinito . a: E Uie „2* dicere illũnõ Stiqn negat p̃te
Fnmbigk⸗ Eacianaſeu cgatreekudd gid anbun hocmozocci diſtt Aadem
cen Ex ean cũ Keripreit tẽpeſtatem na- Vyxet, NMioffend Saari ſang
„7 cripto En. ceos: rop . Zriitr, anu tenete: eratus
mtiekl tur — iube cOsS: Propter! tera q; eſie nolétum imanute 1illũ miſera
mô. Siles Ilr. e corũ nadim: cæ itudine & nõ occidi: ſed caſun e: de futuro
eſu mäbil Krarſoinz erer 1 tiĩ naui magnikuge⸗ glndale riolnldt ansſin di-
lary uim re ta ſit:qᷓ remãſerin it:et iri ſcà xe!⸗ 6. & mitto filiũ ſtudia: ne
i scõſeruata ſit:ꝗ rei . iquerut: eti E g. Rocm’: ic uigẽt optima ſtudia:ne
nauis cõſeru . relique . hoc illic uigẽt optima ſt tri illi
ſi nauis rriti nauim Is ptopter ſcer: qm ill diſcet:nã ui
, õ unum ægrotum. l top jtu Elenondiſe ollus dele ”
zuaux P 17 nderũt præ uit. Caſu et fortui Iaſciui ſunt: ẽnotãdu ꝙ licet ha HD
hã conſcene on potuit. Ca anf Præterea delicet: ecturd
WWNN P ordum ereetkigeren 1 1 eſt IIlam F oe Poſ r rger werginen macant
e mon rrũ incolumis de r⸗ 5ſtitutio legi- Sstiuridiciali eris iuridicia
Ugenn . 1 portũ incolum ſtitutio leg lis:iur eneris iuridic
en. auis ĩ po . Hræc cõ . nmõ eſſe ꝓpria gener unt uer/
e nauts i ĩpetit ille:cuius fuerat riis legibus cõ⸗ mmmociecph oſitũ.tñ poſſi Sſti⸗
J tit riis le . éplum poſti tima coſti⸗
. ſidet. Nauñi pe ſentẽtia. Ex contra pp ex SEponsanir, Legit celre
cnüofki tima e ex iuo:hic. n eẽt Runc pſo textu uer O. erſia ex re CT
in/ 2= . ĩ demõſtratiuo:h f. In ſeri to: ex Pie naſcitur controu coõſulto res ad Ap
. tond nlebus Xilegendarebusuenhi tima cõſ Radoualeei no iiniine onium eſten Pri
moa 3 Or 1 bus & i ii et. Tegitima coit do:qua us: reſp 1 dam
oe io: q in legibu ac ſi diceret. tummodo: ꝗ egnaturus: eſpo ſculan
tago,, tutio: ꝗq in le ex textuiac ſi erba tantumme imo anno regna etricem o m
.—1 35 und extex lam alterue ſſet proxime tes ad gem communen
data riisduxſequn ſententia is romanoꝶè ſſet pro elligent t: & terram comm
ahd iderat! ere quis ron Iti uerba ĩt S lauit:& te — us uide
nptaid a uns os quæiere laretur. Mult Ilabiſimulauit: miqn teete mice
n gina rromanose ſuam oſcularetur. lligens ſe collab Ambiguun onem, Videa
ctewr Ilinem pe lor matrem ſuam m intellig timæ. igatonem.
nenm po fore:ꝗq prior matr uidé ſententia tur legi e fer caſtig Cesisiread
ie forei q p ꝛcõtra quidẽ Es appel antun lam:immo dicestis
NNcuN cidemrot uere: cotrac rtes:quæ oẽ tibi iniuriam: idam ad iudices Volũ
* leriter rap 6 Sex partes: quæ uod feci tibi ſacerdosqui dum eſſe.
nan ſeſe ce moſculatusẽ mõ: tu dicisquodſ Gunrnac epieopurncundr pe inopia
Ulr⸗ olu plures ſente ſtigatio. Tra tur: quinimmo romani quo tempeſtate
n hahere plure iuria: & ꝗd caſtigatio. bligantur: quinir Si lex ſit: rom unt: & cum tempeſtate
NM. tcur d ſit iniuria: bus legibúsnõo ſcribentis. Si facti ſunt: Proui/
e nus ergo ꝗ ici ciuilibus leg luſdam ſcriber smulti fa busuacuæ.
Cifn maseS An re ſlegum: uel cuiu bant mercatores bernatoribu Scapha: na
. N eos negatiqt ſententia latori 8 decoqueba speribant gu pſo apparet. Scap ocaz
e enten ſæpenumero decos Itæ nauesp ntextu ipſo ap fortuito ca
R tas ſcripto.i. ſet ia multi ſæpet bant: & ita multæ na bat:quo inſt rtuito: hoc fortu
orabant: ex qua im relinquebant: dum dæctitabat: Caſu & fort ad homines.
Iabora ba mnturnauim in huncmo ei ſubminiſtret. quantumadh uis Pparx
rehendeban m:quæ in ꝛut ei ſubm Aut caſu:quant ex ſuis pa
me depre per lege eratam:u at &auro. . m ex toto ꝗqex ſi ad
nl, icula breuis: quæ ſeqꝗ d Virgilium: Pai ſos. Cõſtitutio legit itexemplum: Iſtare: aut ita
hoſiet⸗ mcuid r eui n: ſicut apu & ad eos ipſos. ſecundo ſubucite ſſunt ſimu ſidio/
hin 1 ſi per endiadim: nad fortunam: imo definit: ſe æ& ſunt: ꝙ non poſſun empore obſi 10
Urun⸗ urp itu: quantum ad fo more ſuo prim t ita cõtrariæ ſunt: do: duicunq; ter scomedat tẽ/
c Fortu õtrariis legibus: mo de his: quæ aut x iubet: hocmodo: nene carnexcome ttura
hact tibus. Ex cõt iis autem dixit or eſt. Lex 7* ätur: & ita d habitandi miuttu
T1 rariisaut G& maio . 1te um rit emad hæ Itat atcres.
Pinn, auſam. Excõt talteram: eatur: capitep nuitatemed hapite babitaton
caulam ꝙ una exupera iut patria tueatu in noſtramc int m arbitric
lhie iſſ iles:q u 6 Armatustun . uemrem —— nquunt Mmaib- 11
n n enairmopozzm ctim ke dicnur permittere: qm relinꝗ 9
, ugisabiuurla holiiichleruet:horan
6 ,B 8 In 4
,n maglsab
mmnn
c

—

„. 2 * — „
ia quonoic ſctumappellct hoc ẽ:cuni cõtrouerſia ẽ:quo uocabulo res ſitexponẽda. Luciusſatur

*
—

1 . —A SAar er „„ .„ .4 77
æ:&ignificatlibram. Quæuolet: ecdireclſegr atarcederele nihilom

Repetundispecuniis: damnatur repetundage pecuniaꝶ:eos uocamus: ꝗ donis: precio:lIargitiõibus:

uel aliomõ corrupti ſentẽtiã aliꝗᷓ: uel decretũ aliquod cõtractus tulerunt. Orationẽ hẽre: cõcionẽ

poſuit:inũc hic ꝓ loco:uel multitudine ad audiendũ tantũmõ cõgregata:nulla ſigdem multitudo

cõcio dicit:niſi ad audiendũ citata ſit:alias ꝓ or̃oneipſa poni ſolet. Altera lex.ſ.quæ huic p̃cedenti

cõtraria ẽ: & lex ſanctio populi? Loc nominare: hocẽ: ſi aliꝗs mortuus cẽtanteꝗ fuiſſet magiſtra
tum cõſecutus: & unusaltereligẽduseẽt. Lex erat:quæ iubebataugurẽ deligere:quẽ uellet: & eumno
mĩare publice Gracchũ de caſamo:

ut ſuccedat indemortuo. Indemor/ trouerſia conſtat:cum alia lex iubet: aut permittit. Alia “

tui.n. uocant: ꝗ in magiſtratu nõdgi i fer ⸗ .
fini motictat Vir cam ſ augur uetat qinpplam ficri hoc modo: lex uetat eum qui de

noĩauit: q; cõtra primã legẽ. Mul pecuniis repetũdis dãnatus ſit: in cõcione orationem

ra.uocabulũ oſcũ ẽ ſine.c.ſcriptů & L.u⸗.. . 1 z; 1. —,
fignificatpona pecuiaria. er habere. Altera lex iubet au gurẽ indemortui locũ: g
ti0 leirin: Aru al totũ. Ex cõtra petat in cõcione nominare. Augur quidã damnatus
riis legibus: qtũ ad ptes uocãt græci ef is; 3— .
ris legibus⸗ õ gücn, de pecuniis repetũdis ĩdemortui locũ: ꝗ petat nomĩa-

: uod amphi & circũ agit: neq; ad uit: petitur ab eo mulcta Cõſtitutio hæc eſt legitima
or

ex cõtrari s legibus. Ex ambiguo cõtrouerſia naſcitur:
ambiguis. Paterfamilias: hoc ex?/ cu res in anam ſententiã ſcripta duas: aut plures ſentẽ

certã ſnĩam dirigit. Cõtimit. n. ſæ/
penumero oratori tractare de rebus

plũ uidet Cõpoſitũ cxgræco& Iaticias ſigniſicat hoc modo. Paterfamilias cũ filiũ hære
& ſignificat illũ: ꝗ hẽtptãtẽta ſupra „dẽ teſtamento faceret: uaſa argẽtea uxori legauit. Tul
pſonas ꝗᷓ ſupra diuitias.unde & Te/
rẽĩꝗt: Vix mihi decè dieꝶ familia

ti legatariũ: cũ legata reliquũt. Nã
& legata dicimus hæreditatẽ: & di/ 4 . = 1. 2 „ —-,
cit hæres: qm fit hærus in teſtamẽéto quæ ipſe uolet ĩ. xxx. põdo ei debere dicit. Cõſtitutio le
&ultima diſpoſitio hoĩs. Teſtamẽ citima ex am
tũ cã mortis factũ:de quo iuriſcõſul 8 „ reer
ti dicũt: uoluntas hoĩt eſt deambu/ ucria e:

latoria uſq; ad mortẽ: ꝗa pĩt mulra Iucius Saturnius legẽ frumẽtariã de ſemiſſibus et tri

facere teſtamẽta: ſed ultimũ ualet:

q; tñ cã mortis ẽ factuͦ. Vxori:hæc entibus laturus eẽt. Quiĩtus Cepio:ꝗ ꝑ id tẽporis quæz
Terẽtia:cũ eẽt pulſus Cic.ĩ exilium ſtorurbanus erat:docuit ſenatũ ærariũ pati non poſle

Clodio male rẽ familiarẽ guberna/

bat. uñ cũ eẽt reuerſus eã repudiauit largitionẽ tãtã. Senatus decrcuit:ſ eam legẽ ad popit “

IAren

& ut ĩꝗt Aulus Geli.nupſit Salutio lũ ferat a uerſus rẽp.uideri eu facere. Safurnius ferre/

inimico Ci. Pondo:indeclinabile apkeloH et
Erloiet lomius ceſtellade⸗
hic tãgit Puñdfubfſaäusé hoi tulit. Cepi ut lu cõtra ſenatuſcõſultũ itełcedẽtibus
tiuus. Poſt mor.bñ poſt mortẽ ꝗa LN

— .1 E — ,—ℳ0— — „
hirs ñ adit hr̃ditatẽ: niſi mortuorre collegis aducrſus rempu uidit ferre: cũ uiris bonis im

7. — . —= e1 . „ —
ſtatore. Nã licet aliꝗs teſtm̃ fecerit petũ fecit:põtes diſtiibuat:ciſtas deiecit. ipedimẽto E.

tñ nõ adit hæreditas ꝗa ut diximus
õt mutari & uolũtas hoĩs ẽ deäbu6· — “
atoria uſq; ad mortẽ, Cælata: ſignisimp̃ſſa: græci emblemata: eo ꝙi eis iprimant᷑ imagines: nosab
eis uocamus emblamato.Sic Vir. Gratera ſignis impᷣſſũ magnifice cũ magnis ĩpẽſis. Cõſtitutioa to
to ex ambiguo apre eius diffinitõis legitiniæ. Ex diffimitõe: diffinitio. n, éoro: q declarat peſſentia

nius triẽtibusple. laturusut prinionunciaret & ꝓmulgaret: ut a cõſulibus & a populo toto cõfirmare

lius hæres meus Terentiã uxori meæ triginta pondo
é. Hæredẽ: quẽ appellãt iuriſcõſul uaſorũ argenteorũ dato quæuolet. Poſt mortemeius
uaſa præcioſa:et cælata magnifice illa petit. Tullius ſe

biguo, Ex diffinitõe cõſtat cã:cũ ĩ cõtro
die — .* *
uo noie factũ appellatur:ea ẽ huiuſmodi.Cũ

. tur. Lex. n. ẽſanctio cũ totiuspopuli cõſenſu approbata: Frumẽtariam legem laturus: cum eſſet ma
O „ ſ— Tren, Agna caritudo romænolebatp hanclegem diuidere frumẽta publica ĩ ritum: ut fauorem populi com
OOòèðR 4. . Pararet. De ſenuſſibus & triẽtibus romani diuidebãtoẽ totũ ĩ. xii.ptes: quaꝶ ſingula dicebat uncia
ſir. —e H tot inuocabantas aſſis:ꝙ ꝗ dem diuiſum in duas partes:faciebat duos ſemeèſſes. Si ĩ tres dicebat tri
RLerabelſ ap lan ens. Vndenũcait deſemefl: bus.i de medio: uocatusſemis. Trientibus de quarta parte afſis: ꝗ con
èJMB ſtat ex.xii. unciis. Quæſtor urbanus: præfectus ærarii: ad differẽtiã ꝗſtoris: ꝗ dicit ſociusimpato/
— ſe * A. risi exercitu. Aliter. n. or dicit iudex: q p̃eſt iudiciis exercẽdis & maleficiispuniendis. Largitio
gr-r Jun nẽ tantã: largitiout plurimũ ẽ uitioſa: &ad malã partẽmagis dicta. unde largtõibuscorruptos iudi/
A.. en Tcn- ſh- Iges dicimus. nã ad bonũ dicimus munificẽtiam: liberalitatẽ. Ferre cœpit: inuito ſenatu. Collegæz
7 eius: intercedere& cæteri ꝓhibeant: una cum ſenatu. Detulitceſtella: oibus ĩuitis ꝗ remp. amabat ĩ
pupit um: in qua leges cha erãt: quas domi decertauerat: bonis optimatibus pontes ſcalas diſiecit
„ 4

r Or

Wen
i
nmngs
an⸗

lanr
D
uitl
pond
wmen
lut
ir
td
W
Werri
ruger
le⸗
.
libus
noim
neo⸗

7

nd
word
Csr
ru
ſama
Gicom
N
ain.
nnn
00/

Ala

. erEiR = dinindicians
haç uris ci-⸗

uilis ſciẽtia iuuabit. Ini.

cumn farliagino perulaas ebortcre llne partitio le/
” 2—/ . . SSõ * . „ „ . —
gitimæ conſtitutionis his de Ckufis rarouenit ĩ iudiciũ

Secius:ut lex aliter pmulgaretur: & eſtcomparatiuum à ſecus: quod habet primam breucm& cõ
paratiuũ ſecius longã hẽt. Maieſtatis:accuſat crimine maieſtatis læſæ. Eſtaũt maieſias amplitudo
iticetiaimna 180 Ccoliitit. Minuere maieſ aieſtatẽ cõö
ſtare ex utilitate reipu. Saturnius uero dicit: ꝙ cõſiſtit ĩmagiſtratibus: ꝗq quotiẽs ipediunt facere offſi

& magnificẽtia: in qua iustotiusciuitatiscõſiſtit. Minuere maieſtatẽ: Cepio. n. dicebat

ciũ ſuũ:dr̃ maieſtasoffẽdi. Ex trãſlatõe:hoc ẽ ex trãſmutatõe:uel lœi:uel tpis:uel iudicis hecappel
lat ẽt mutatiua: ꝗa ĩ ea nõ negat factũ: ſed mutat ĩ aliã rẽ: aut tẽpusdifferẽdũ: utſiꝗsa quo modiũ
4l — Ern. IE. „frumẽti peteret: ſetpe autũni nõ de
quo ſecius feratur lex. Accerſitur Cepio maięſtatis S bere: ſed maii. Accuſatõem: ſi dñs ac

ſtitutio . legitima ex diffinitiõc. cabulu enim di ĩIſo: aut patronusa Cliẽte: aut patea
nitur ipſum. cum ꝗritur:ꝗd ſit minuere maieſtatẽ. Ex filio. Cauẽt. n. leges: ut ꝗs iſtoꝶ p̃di⸗

SX feEY1 — . — S 3 0. . 2 *
tranſlatõe controuerſia naſcitur: cum aut tẽpus diffe adiutet. e ucc ut Eecer

rendũ:aut accuſatprẽ mu andu: aut iudices mutãe os/ cat ſe iure ptoris nõ obligari:ſed epi.

t
. 541 An— ͤ 2 . „ — —
- o PrTE 12 atn Reus dicat: ille cuius resgerat ĩ cõ

trouerſia ſiue nocẽs ſit: ſiue innocẽs.
in iure ciuili plærũ Et itẽ ſi miles accuſatusad pᷣtorẽ d

Aumur in Khartena ti

iciis tame nõ nihil utimur:

ut hoc
—AAP

3 24

tea pũblica de loco priuato dicatur ſuſtuliſſe: poſſit di Pœna uelut ſiqs ĩ carcerẽ correctus

—. —. . — ν oſtédat ſe carcere nõ eẽ dignum: ſed
cere cũ diffinitõe ſituſus:qd ſit furtũ:ꝗd peculatus ſe * poœna tm pecamaria quas dẽ par/
tes duabus rõnibus in hoclibroniide
tur pᷣtermiſiſſe:aut ꝗqa hæ partes: qᷓ
poſitæ ſunt: multasalias cõprehẽde

tandum: ĩtelligant. Locus ẽt eẽt: &pœnam eẽmutandam: aut qa ĩ hoc libro ĩtẽdit Cidiffinire traſ

—

latiõem p modum exẽpli: ſed extra nõ oĩa requirit: quæ ſub eocõprehendi poſſunt. Parte cõſtitu/

tõis: poſita diffinitiõe aſſignat quandam differẽtiam iuris tractandi inter græcos & romanos: ut ap-

pareat hanc tranſlatiõem aliter a græcis & aliter a latinis tractari ſolere. illi. n. nullum ordinẽ hñtes

reipu. gubernandæ: & tractandi iuriscõfuſam quandam rõnem: nullam de accuſatoribus ꝓuidẽtiã
habebant& ita ĩcõſiderate accuſabant. uñ ferme ſub eodẽ iudice res criminales& pecuniales tracta/

bant᷑.uñnẽt hac tranſlatiõe tam ĩ iudiciis qᷓ ĩ iure ciuili ĩdifferen teraccuſabant. Romani ueroaliter &

aliter ĩ iure traãctdo ab illis ſe hũtes: & pp magnam diligẽtiamaccuſatoꝑꝶ a p̃toribus habitam ficri

tranſlationõ poterat in re iudiciali. Hac parte: bene appellat partẽ: qm ſub toto legitima cõtinetur.
Græci I iudiciis: ĩ rebus criminalibus. In ureciuili: ĩ rebuspecuniariis: & in ꝗbus agitur deciue: utſi/

ꝗs hæreditatem fratrispeteret: &alter dæat eam nõ ad fratrẽ: ſedad filium tantummodoptinere.

luris ciuilis ſciẽtia: ſiqdem oẽs rõnes: ꝗbus poſſumus recte iusnoſtꝑ& tractare ĩ legibus poſitæ ſunt.
unde nõ ẽ dubium iudicialegenus ſine peritia legim cõmode exerceri poſſe.In iudiciis tñexceptio ẽ

accid it tũ aliqᷓdo: ut etiam latini in eocriminali traſitione uti poſſint:exẽplum poſitumẽ ĩtextu. Si
quis peculatusaccuſatur: de crimine. ſ.peculatus. Peculatus rei dicunt: q remp. furant: ut ſiꝗs res ſa
crasſurriperet: ærarium fraudaret. Vaſa argẽ. ut crucesſacras: calices: & huiuſmodi res: quæ ad totã
rempu. pertinent. Priuato: de aliqua officma locus priuatus ẽ. Primusauum ſignificat ꝓpriunmi.

unde & priuilegia: & priuata res in ſolius hommisporeſtate poſita eſt. Locopriuato: ex hoc pendet
tranſlatio: poſſẽtdicere cum diffinitione ab accuſatore: ꝙ peculatus ſit in rebusſublatis de loco pu/

blico:accuſatuspoterit facere tranſſationem hoc modo.ſ⸗ꝙ furtum cõmiſerit:nõ peculatum: qm nõ

cantur. Erataut maior pœna: ſiꝗs pœulatum ꝗᷓ ſi furtum cõmiſerit quoniam tenebatur fur mõ in du

plo pecuniam reddere: ſed peculatores capiteguniebantur. Nec debet nos mouere: ꝙ hic dixerit dif
finitione opuseſſe: eo ꝙ putemus inteream & tranſlationen: nihil inter eſſe. Verum diuerſam: ma
gnam inter ſe habent. nam in diffinitione uocabulum diffinimus: ut crimen penitus euitemus. hoc

. . . . 2 . . 2 —— . . ₰ . * .
modo feciſti iniuriam filio pater: immo potiuscaſtiæui: & nihil eſt cõtra ius: tranſlatione aut duæ
diffinitiones ſunt:quaꝶ una maior eſt:ut ambasdiffiniui: ut maiore crinunne euitato minus incurra/

mus. Furtum aũt eſt ĩterceptio rei alienæ inuito dũo facta. Hæc partitio legit mæ: quia ſupra di/

ctumẽ tranſſatõem ſemp agræcis in re criminali: alatinis uero raro fieri. Nunc ponit rõnes: qa ĩ pri-
uata actione prætoriæ cxceptões fiunt: hoc eſt priuata rõ: qua prætores: ꝗ erant auctores ius dicendi:
ſuſpẽdendi: liberandi: puniendi:& dimittendi: ut cũq; libitum eſſet dabant aliquas regulas: quas ſer
uarent accuſatores in criminalibus rebus: qbus ſeruatis non erat opus tranſlatõe: utputa dicebant: ꝙ
genus perſonaꝶꝑ poſſetaccuſare: & non accuſare: ut liberi:non ſerui:nec liberi. pater:nõ filius: patro/
nus: nõ cliens. Præterea docebat: buo tempore: &qquo loco eſſet accuſandum: ꝗbus rebus ita inſtituti

adeo conſideratisoĩbus rationibus ad accuſationem ecſcendebant: qa accuſatusde ferre cr men non

. u°.b iif

cuſaret a liberto & ſeruo iã mãaumii

cat ſe nõ pᷣeri:ſed cẽſori militũ obli
=– — M eggatũ eẽ:alias tũ tranſlatõis rõnes po/ꝰ
mõ. Siqs peculatus accuſatur:quod uaſa argẽ fſuit Ci. ĩ rhetorica ueteri: utputa de
re 2 . „ 4 3

re poſſunt:ut ſi dicimus iudicẽ mu⸗/

de loco publico:ſed de priuato: ut deofficina priuati ſuſtulerit. Secum furtiagi: cõtrouerſiam age/
re de furto:nõ de peculatu: agi.n. dicitur: de qua agitur. i. litigatur in foro. unde actiões & actores uo

D
o —
—
I r% N 0 2,

—

—

tranſſlatione opusnon erat. Acauſa
.In. dicitur cadere:ꝗ litẽ ꝓdu: & ſol/

/ . 7 „ 4
.
7

17
R„ bed

poterat:& hæ rationesexceptiones præto Iæ appellantur. nam exceptio diciturcauſæ declinatio: &

eſt ratio:p quam aliquis crimẽ euitat. Actione priuata: in quaagitur controuerſia ciuis ad ciuẽ: per

ſonæ ad perſonam. nam in ꝓpditionibusin patriam: in latrocinus: in adulteriis: in homicidiis: quæ pu

blicæ actiones ſunt: expoſitiões pᷣtoriæ nõcadunt. Prætoriæ exceptiones: regulæ datæ a p̃ᷣtoribus de
ratione accuſandi. Prætores. n. ſont a ꝗbus iura exercentur & ſuſpenduntur, Vnde ius ciuilep̃torium
ſiue honorarium appellant. Ciuiledicit p excellentiam. Acauſa cadit: aſſignat ſecundam rationẽ:
quæ ẽ: ꝙ illi iniuſte accuſabantur: “ς g rwa P en ——
petebantur expeſegotua: Diuncban quod in priuata actione prætoriæ ſunt exceptões:et cã
. inſtructi accuſa bant: u — ———
zur lco 112 A.* † cadit:is qui et nõ quẽadmodũ portet gerit: etĩ pu-
—„ . . . „ 11
blicis quæſtionibus cauetur legibus: ut ante ſi reo cùm

cive

Pri uatsaionibus: prirec ie exce cuſare:necne.Exr atlione cotrot Era cõſtat: cum lu⸗
tionesad hibitæ ſunt: aut eſt de pu WI r in Iief. 2 bl
b lcisquæſtionibus: & ĩ his leges “ Tecs lmne Pro Pria lege ucnit In iudiciũ: quæ tamẽ ab aliis
Ieruntiut ſi placet accnſa tor dilisen legibol mi igiins ꝗda aucupatur. Ea E uneerel di
ter ĩdagaret: ſi accuſatorſpeoſſet accu Piei P. ree .er eee.
ſare:aut non ccugafe: gudel in uer/ Si furioſu c tagnatoru . gẽtiliũq; 1co cuniaq;
rinis demonſtratum èſt: in quibus eius ptas eſtolet lex. Pte necaſſe iudicatus ent 4
quæſitum eſt de Cice. utrum eſſet t is obuolutus etol tuis curio deuchatur ifluẽtẽ noj
dignus accuſare: uel non accuſare. t 2aAE& 4
C,uerrem:quo facto: ſi dignuserat Etle paterfamilias uti ſup amilia pécuniaue ſua lega ſec
* accuſator:reusnõ poterarmutareac ucrit: ita ius eſoꝛctle Si paterłamilias ĩteſtatus mori po
cuſatoreg. Si comodum é: ſi placet: „ C — —1..- 5 B
. ut apud Terẽ. Dabitur argẽtum cũ tur: familia pecuiaq; ens agnatoru: Etiliũq; ſto. Ma ſor
erit cõmodum. ſ. dilapidare utilenõ ſeolus iudicatusẽ matrẽ necaſſe:eo Anatg ſtati folli⸗ boe
erat: ſequebatur.n, ſiaccuſator legi/ — E E Ee.
time cõſtitutus eẽt: tranſlationem fi culo lupio 0⁵ buclutu E:et ſoleæ li nex pedibus idu wor
erinon poſſe ab aduerſario. Ex rõci &æ ſũti carcerẽ ĩductusẽ. Qui dęfẽdebãt eũ: tabulas an
natõe.qᷓ græci uocãt ſylogiſmos uel · . — — SSS .—. E „ .
ſylogiſtichi/pã: ſylogiſeme ſigmifi/ ATcareere aflerũt: teſtametij ip præſete cõſcribũt: te-
cat rõcmor. Cu rescaſus: negocium: ſes rcle affuerũt:de illo ſuppliciũ ſumitur. Hiꝗ hære „»nr
hoc ẽ ſine lege peculiariter facaꝛut 2 Dr.. . 2= feg. t mior Maleoli: ſ
caueret eam rem qlis eêt: ſicut filius des erãt teſtõ hæreditatẽ adeut. Frater mior Ma eo Fn n
a patre hæreditatem cõſequitur iur̃ q eũ oppugnaueratĩ eius ꝑĩculo ſuã uocat hrditatẽ le
ꝓbingꝗtatis: ſta ut ipſe nulla rẽne im Snishice lexj lla af er t, men 1
pediente: cui libitù fuerit: relinque, ge agnationis: h certa lexlten 14 1 ettur: et tamen ter
re poſſit. Venit ĩ iudicium: ut fera multæ afferũtur. hæ ꝗbus rõciatio na citur:qre potue “”
tur ſententia de ea: & a iudicibus. . „55 „ . ſtametũ fa. re. Cõſti 10 1 DM ine
Iactarerur:aucupatur. Snulitu rit: aut no Potner te tetameti kacctc. Co utio e 1
do latenter aſt unntt erſnindi gitima ex rõcinate: cuiulmodi ꝑtes eẽnt legitiæ cõſti ſon
nem qda ab alus legibus: quæ –⏑ „ — 1- — . 1. . f. r.. 57.
nolint latc töiultemurcgrd aauccet tutõls oſtẽdius: nũc de iuridiciali cõſtitutiõe dicamus. D
aliquo mõ: tñaudenterad eam rẽ cõ “ ”Ml ſi
uemre. Furioſus exiſtat: Mileolus ꝗqdam: qm habebat matrem ſibi aduerſantẽ in adminiſtratione i
uel potius ĩ dilapidatõe diuitiaꝶ eãoccidit: accuſat. defenſores hẽt quoſdãhæreditarios uiros: ad/ Qal
uerſat ei frater: occidat.tãdẽ ductusĩ carcerẽ teſtamẽtũ facit: fratrẽ hæreditate priuat: defẽſores at ſen
reliꝗd hæredes. Eo mortuo ĩ iudiciũ ueniũt: &diſputat utꝑ potuerit iure teſtamẽtũ facere:nõ/ꝓpri ert
is legibus: ſed aliũdepꝑ ꝗᷓdã ſimilitudinẽcapitis. Furioſusexiſtae: hæc lex facit ꝓ frẽ Maleoli: & fũp- el
taẽ ex ſimilitudine. Nã Mileoluscũ fratrẽoccidit reuera furioſus nõ erat: licet ita uideat. Agnatoße ””
affiniũ ex parte patris. Gẽtiliũ: familia. Lex ꝗᷓ parẽtẽ: hæc ẽt lex ꝓ fratre maleoli facit contra Mia
leolum: quam ſumit ex ſinulitudme ꝓbando ꝙ Maleolusoccidendo matrẽ fuerit furioſus. In pflu
entem: quia matrẽoccidiſſet: quod nõ feciſſetiaiſi p inſaniã. Inteſtatus: hæc itidẽ ꝓ fratre Maleoli 8
ẽ. Famtlia: quantũ ad pſonas: ut ſecãdum mancipia. Pecuniæ: quicqd poſſidet. Paterfamilias .
hoc facit: p hæreditariis fit: qualẽ teſtator ordinauerit. Iudicatusẽ: hic fuit tẽpore Marii. Folli-
culo: pelle nõ ſciſſa: &alluſit ad agleum: ꝗ fiebet ex pellenõ ſciſſa in mediũ ſacchi: ĩ quo ſymia & ſer
pens icludebant ad maius ſuppliciũ rei incluſi: hocgenus tormẽti Ci. graphice deſcribit noratiõe ꝓ S

Roſcio. Soleæ: cyppi. Ipſo præſente:ac ſi diceret: cũ cõſenſu: & ſua uolũtate. requiritur. n. p̃ſentia
teſtatoris. Teſtesaffueruũt: qa ſine teſtibus non ualeret. Ex teſtamẽto: iure teſtamẽti: & nõ ab inte/
ſtato: oa ſi teſtamentũ nõ eẽt factũ: iure hæreditatesad eosnõ deueniebãt. Qui huiuſmodi tranſitu RW
n rẽ nuan: Elce,uti tranſitione ſemper ſolet: quod et a nobis diligenter ſeruandumeſſe indicd

. 2 »* 7 . W . .⸗ Rr . . 4
.J — „ 5 9 „ . RR “
Xα . RctK cc WαERE
. . . ☛☚ . .
.
.

ain Vridicialis eõſtitutio:hãc græci uocãt dieæologia,Aliter&a latinis qualitatis conſtitutio uel ge
WD i neralis: qm apdoratores genes ſignificat qualitatẽ ꝓpriã & huius cõſtitutiõis ẽ de qualitate rei
Nlurte ilidagare: ut cũ cõfiteatur Miloa ſe clodiũ eſſe occi ũ: dicit tñ ſe iuſte feciſſe: dicunt aduerſarii
Prun ciuẽ ñ iuſteoccidi poſſe. Itaq; de qualitate iuriscõſtitutio efficit᷑: hanc alibi Cice. appel latconſtitutio .
mi nẽ de præmio& pœna nõ ſatis cõmode: quod cũ ẽtreliquæ de præmiis & pœnis ſint: ſed hunc erro- .
e rem fecit præceptorũ ſuorũ ĩperitia:quibus cũ artenũqua exercuerint ſæpenumero in multis erra
.à.. rrrrr contingebat ſiquidẽ de urina pe/
ancin⸗ De Iuridiciali conſtitutione, . rius medtcns mel e imperitui
tal „1 e en 2= P %¾& „.πu0ν udicare pöt. Itaq; Ci. ſecutus uolun
Vrdicialis conflitutio eſt cũ actã canenif ſtaté ogerrorenocaruit. Conue-
ſed iure an iniuria factãũ ſit quæritur. Eiu cO zui qñ bpoceclieur ſaglu & in hoc
de —„ . „ . r dliffert a coiecturali. Si iure an iniu
nes ura quarũuna ablolu ria: bene ergo cũ de qualitate quæ/
ta:alter? alſiptiua nolztur- A lolur⸗ e: cũ idipſũ ꝗqd rit generalis uel qlitatiua põt appel —ðð
6. — — . EPA— — ari ea* Rni „ 7
dn fadtũ ẽ:ut aliud nihil foris diſaimatur. recte faſtũ eſſe lari. Aſoluta plecta cuinihi de- NNr ef W
Cin lE SHid Roir eeſt Aſffuüptiua: adiũctiua quæad ſe A.rcrAE
ma dicemus. ea Shuiuſmodi.mimmus ꝗqdã noĩat Acti- Prlurinn: um er ſ non alcar. 9
Nan HW J -öngeſiattitfe n † ius iniuriar taliq&: qᷓuisnihil aliud aſſumit:
. um poetã cõpellauit ĩ cænculoĩco At nr ritecs& hos diilertafluptiuaici per ſeñ
anuen agit:hic nihil aliud defẽdit niſi licere eũ nolare cuius ualeat. Eoris:nũcãt de loco. Qua
rche noiĩe ſcripta dẽtur agẽda. Aſſumptiua pars R: cum ꝑ lte hocexéplũ ee taccuſat filius patrẽ
lul iafi 5. SR 1. ꝙab eo iniuriã paſſus ẽ:cõcedit hoc
lulen ſe defenſio infirma ẽ:ſed aſſumpta ex contraria re cõꝰ⸗ „ fact fuiſſe: ſed id ſibip paternã au ◻
mol probatur. Aſſumptiux artes ſunt quattuor: conceſ- ctoritatẽ licere dicit & ſine reprehẽ R 4,
. .. - Ser . . 1 . — ſiõe poſſe filiũ ſuũ pulſare cũ libue &αnr enn
kh ſio:remotio crimĩs:traſlatio crimĩs:cõparatio. Cõceſ- rit. Mimis: mimos appellamus u
ibl⸗ ſto ẽ:cũ reus poſtulat ſibi ignoſciea digidicqt ĩ purga dios uel ludiones: aut hiſtriões dici DW
—— . - . — — G * mus autores comœdiarum a uerbo —
wih tionẽ:et deprecationẽ. Purgatio ẽ:cũ cõſulto negat ſe græcoa mĩmuioqꝗ ſignificat imi/ M
Gs reius feciſſe. Ea diuiditur ĩ fortunã: iprudẽtiã: neceſſita tor. Actiũ poetã: ꝓprio noĩe appel V
. 45. Bortu atCe o apud tribund nl is d T luiuit: quod ꝗdẽ apud maiores iiuria
te. Fortuna: ut Ccpio apud tribunu plæbis de amilt fuit: ſi ida minoribaserga maiores
or one exercitus. Inprud'tiãutille q de eo ſeruog domi Eruarerucenam irs. abull olum
.— — . . — c. = fecit noiĩe dignitatis appellare iuu
r num occiderat ſuppliciũ ſũpſit:cui frater eſſet: anteꝗᷓ ncn ach ar enet aniratiszcot J
ele l UU S tra uero paulo poſt luno eolũ dicit.
Licere dicere:adaptatexemplũ. rñſio autem mimmi fuita ſeipſoaſſũpta hoc mõ ꝙ putabat ſibi li
Humen cere appellare actiũ eo nomine quo ètaſus eſt dum comœdiam quandã ipſius ꝓnũciaretur: in qua
Er ſcriptum erat: incipit comœdia Actiipoetæ romam ſermonis. Agenda: ꝓnuncianda: ſicut apparet
e1. in comœdus. Acta ludis megaléſibus: unde & pnunciatio quæ eſtparsofficiorum oratorisa mul/
ine. tis actio noĩata eſt. Aſſumptiua eſt:beneappellatpartẽ:qm iuridicialis conſtitutio bipartita eſt. Aſ
cſli. ſumptiua. n. eſt dicta: quodaliunde ſibi uendicetdefenſionẽé: qa per ſe eſt inualida. Extranea: extra
reum poſita conceſſio ſupra dicta eſt: conſtitutio eſt prima deprecatio defenſionis apparet ergo in
cums hac re nullam cõſtitutionem poſſe fieri: qi doncedimus factũ:ſed dicendũ eſt ꝙ in coniecturali cõ
ſtitutione fit controuerſia tantummodo de facto. In aliis autem non de facto:ſed de defenſione &
Nrte rõne facti:quæ ducit in cõtrouerſiam poſt cõceſſionẽ:iõ prima cõceſſio ꝑ ſe cõſtitutio nõ ẽ:ſed reſpe
ids . ctu defenſions:quæ ducit ĩcõtrouerſia poſt cõceſſionẽ. Ignoſci:ĩ hac parte naſcit cõſtitutio pp de
iri fenſionem nõ exconceſſione. Ponit enim alius ueniã traductionisſuæ: qa per fortunam ĩpeditus ẽ:
nirt ex hac qdẽ ĩpeditiõe fortunæ naſcitur controuerſia ĩter dicentem & contradicentem: cu aliter diict
ANH eſſe ĩpeditũ: aliter dicat ſe ĩpedirt nõ potuiſſe. Imprudentiam: ĩprudẽtia pomtur ꝓ eo ꝙ dicat ali M —
Pc Aasſe nõ ſciuiſſe. Fortunam & neceſſitatẽ: fortuna ẽcaſus ĩopinatusper quẽ ipeditur uolutasfaciédi ne
vne utputa: aliꝗs reuertes patriã ſpedit a fluuiis: neceſſitas uero ẽquæ cogit nolẽtẽ: utputa fluuiusco/
e git eũ tardare: ꝗq ĩ patriam pꝓficiſtit᷑: has tamen duas partes Cice.ĩ rhetorica ueteri alio ordine ponit
Mlol nam ꝓ fortuna ponit neceſſtatẽ: & ecõuerſo:quoccertenon eſt mirandũ: qm̃ diuerſis rõnibus habi
ſunila tis de utra ; faci leambæ ĩ alteram cõmutari poſſunt:nam cũ dicimusĩcrementa fluuiorum ipediſ/ D
ſe iternoſtrũ ĩcœptũ: eadẽ rõne poſſumusdicere nosper eadem ĩcrementa coactos ut tardaremus. 6„
der Qui de eo ſeruo: ꝗqdam ciuis ſeruum habuit:quem qm̃ ſeruiebatei liberaliter ĩ ægrotatione ſua li vpnαα²ορ
pi berũm fecit priuſꝗᷓ ab eo morboabſolueret᷑: factus igit ciuis eſt ppteruim & magnitudinem liberta
tis: quæ ẽ propria romanoge: & in dando: & ĩ remouendo: omnes. n. ſerui libertati donati illico ciui/
tatem acꝗrebant:timen? igitur ille ne ſi uixiſſet dominus ſuus. Iucrus forte redigeretur ĩ ſeruitutem
ꝗa teſtamenta poſſunt reſcindi: eũ ĩterfecit, Reuerſus autem frater Lentulus illiusocciſi: ꝗ ruſtica/
9 datur audita morte fratris ſtatim ſeruum illũ priuauit uita: ut ſeruũ ſuũ: ꝙ cõceſſũ erat:nõ iunuenẽ
e occidere putãs. Frater eſſet:hoc ẽ: ꝗaa ſeruusocciderat dominũ ſuũ: cuius domini ipſe erat frater.

. Aden R.
Tabulas teſtamenti aperuerir:ergoclater crant tabulæ: pertinet ad ſolẽnitatem: quæ ficbat S
inteſtamẽtis antiqs: ſiquidẽ uocabant teſtamẽta ĩ ſcriptis taniũ: qm in eo includebat uolũtasteſta/ zum
toris ſine teſtibus decl eo facto accerſebant teſtes ꝗ cõfii mabãt:& ſu bſcribebãt ſe uidiſſe teſtamẽtũ. 2²
. Itaq; claudebat &ſigillabat: hoc aũtgenus teſtamẽtiabnoſtra ætate ſelcnelt Fa-n- Abusneſin utũ inn⸗
. turuocãturnũcupatiua: qm uocai teſtes cõfirmãtcoram teſtatore uolũtatẽ ipſiusteſ atoris. Naa que⸗
numiſſus eſt.ergo ciuis pꝑp rõnẽ ſupradictã.Itaq; ccciclins poterat. Fortunãut Cepio: Cepio exer- e
cit ĩ quadã uallecollocauerat:q ꝓ S P-
pterpluuiã ſubitã inge Dtenmen tabulas teſtamẽti aperuerit:cũ is ſeruus teſtamẽto ma
ars exercitusamiſſa ẽ: accuſat apd „ .. . —
Habunosplaebis totius populi , numuſſus e Reeelltudinerdeilͤn 3 diem co ei
r ascrer ernor aur excplu mune meatus non uenit: quod eum aqũ intercluſiſſet. De
lue Snece .—— — Y
e chuert bo leteenece nue a precatio eſt cum et peceaſſe et conſulto reus feciſſe cõ i
ualle NA ter pluuias cxle no pote fitetur et tamen poſtulat: ut ſui miſercatur. 5 ocĩ iu- dcec
Tat. le cComeatus: lacedæmoe r „EGn 1.
ARue n ſparta fiebat quoddã ſolẽéne dicio nõ poteſt fere uſu enire:niſi quand roeo di-
Rerificiu ad qd cũ mult bou zue⸗ cimus cuius multa recte facta eſſe conſtaht : Boc mo-
ceſſarii erãt:negociũ emẽd&αa bouũ , —- . —PEEeE . Er.
mercatori cickgcrrtit Eaiesre do. In loco eeer amplificatonem iniiciemus: ut
nerlionk cSlirurun Eiis pp melcme quod ſi hoc fec et:tamen ci pro priſtinis he eficiis 1
ta fluuioꝶ ĩpeditus cũ ad dictũ diẽ „☚ E. A1 o e er ee r Een
nenirene potuifſeraccuſatus es abs — et. erum nihul poſſulatſignoſci: er⸗ ul
— ęeo multa poſcebãt ꝙ ꝑ eã tarditatẽ! fiudiciuũ nõ ue t: ſed aut 1 ſenatũ: autante iĩperato —, deg
( rꝗ SPuIi & icemo N LaR.- . —AAιπτ veERpen E ſan .
111 enn ohul 4 canu 1 et cõci iu talis ca Potucnie. Ex tral atiõe crimi . icl
=O Tac ſi diceret ꝓfectiõis ĩ patriãa. De/ caã cõſtat:cu feciſſe nos nõ negamus:ſed aliorũ pecca ger
ri LAEN Pc iehemés ratto ſit ati . 1.· — - . . . 4
— 3 Featoueheme pcatio. ſi Pplicatio tis coactos feciſſe di cimus ut Oreſtes cũ ſe defẽdit in
.- OEr peccaſie confitet᷑: in hoc apparet ctomdes etee. e .. . . e 1
ꝗd eſt per cõſtitutiões cõectu. C5!“ matrem cõfer cximẽ.Ex remotiõe crimiriis cã cõſtat.
ſulto:ĩ hoc differta purgatiõe:ĩ illa 11 .
.Rn. cedimus tãtũmodo factũ ipſũ wo⸗
in hacaũt factũ & cõſi liũ ipſius facti:hoc modoaccuſatus Brutusꝙ pompeianas partes ſecutus ſit 4
& Cæſariaduerſatus: rũdet ſe & peccaſſe: & dedita opa: & ſponte & ſibenti aio id feciſſe:in hacuero
parte: licet uideatur nullã cõſtitutionẽ eẽ: ꝗqm oĩa cõcedũtur:tamẽpoſſet inde oriri cõtrouerſia ſi di e
ceret ꝙ conſulto pſecutus ſit Cæſarẽ: ut uinceret:fecit ut libertatẽ defenſaret. hoc in iudiciũ: hæc ꝑs
nunꝗᷓ tractatur corã iudicibus hac potiſſimꝛũ cã: qm iudicesiura admumſtrãtesapud romãos aſtrin
gebant iureiurãdo affirmare ſe cõfirmaturos oẽs leges& inſtituta populi romãi: iuſtitiãq; ipſã ſerua ſer
turosoĩ rõne præmi ſſa. iõ non ſecundu auctoritatẽſuã abſoluęre poterat: ſed ſecundu argumentàa &ε
rõnes allegatas ab ipſis litigatoribus dignispœnisunũquẽq; afficiebãt. Vſu uenire: cõtingere. Cu
ius multa: qualia eent cõſeruaſſe rẽpu. ductaſſe exereitus: uictorias multas cõtra hoſtes reportaſſe. d
In loco cõi: in ſentẽtia generali tanꝗᷓ locoalicuius ꝓuerbii accuſet᷑ malius furti ꝗ capitoliũ agallis 4
ſenonibusliberauit: aut Cato maior demale fũpta pecunia ꝙ carthaginé fecit tributariã. poſtemus
huũcĩ modũ uti loco cõi:nõ ẽ alicuius iudicisaut magiſtratus caꝑe pniciẽ huiusciuis:ꝗ ſit tanta noY 1
bilitate præditus totiens uictoriãah hoſtibus reportauet: quéq; ingẽtia reipu. beneficia cõtuliſſe ne
gare ullo mõ poſſemus. Peramplificationẽé: mouẽdo uelexponẽdo hoc modo: non recordamini
iudices quot pericula ꝓ republiea ſubiuerit: quantu ſanguinem effuderit. Priſtinis beneficiis: qꝗᷓ d
Brutus pompeianas ptes ſecutus fuerit & contra uoluntatẽtuãpugnauerit Cæſar magnifice: tamen „ni
quia tam utilisciuis reipu. fuit: & tätus amator patriæ ſemp extitit: dignustibi uideri debet cui hæc
uenia cõcedatur. Nihil poſtulat: cũ ſciat ſe grauiter peccaſſe cõtra ĩperiũ tuũ nõaudet uemamabs no
tepetere: uerũ ueſtræ partesuidẽt iudicesulſtro ei ueniã tribuere: sec finẽ: ut tantus ciuis: & tam p/ m
ſtans depereat. Quodaut dicit ſe non petere ueniam uideturnonuelle petere rẽ n uſtama iuſtis ꝗa No
iurati udices ſunt. Nenconuenit:refumit id inquonõ poteſt uerſari hoc genusconſtitutiõis & ſub Le
iicitapud quos miagiſtratus tractari poſſit. In ſenatum: ꝗ poteſt & condere & ſuſpendere & reſcide n
re leges:ut libuerit ſine auctoritate & confirmatione cuiuùs nulla lex fieri poteſt. Solebant enĩ ꝗ legez AN
* daturi erant primo eamad ſenatum referre: ut confirmaretur: unde hoc dicebatur: uelitis ubetiſ d
quaſiſine ipiis hæc fieri non poſſit. In iperatorem: ĩ quoeſt auctoritas totius populi. ſignificat au/ ́”YUVƷN
tem imperator hoc in loco ductorem exercitus: namcum Cicero ſcripſit hancartem iuuenis admo
dum erat:neq; Cæſar occupauerat rempublicam a quo poſtea imperatores uocati ſunt omnes cæſa .
res. Ex tranſlatione: uocatur etiam ſtatus compenſatiuusuel relatio crimmis. Aliorum peccatiss
bene ideo uocatur relatio criminis: quia fit referendo par pari in ſimili crimine ipumto. Confe⸗-/ 45
rens crimen: accuſatus enim Oreſtes:q; matrem occidit:confitetur:ſed tranſferendum crimen ĩ ma d
trem: dicit ſe bene feciſſe: quoniã ea patrẽ occiderat ſuum: &nõdũ pumtafuerat. Remotiõe crimis Y
crimen hic ponitur pro reaccuſata:utputa ſiquisnon negathominem occidiſſe uel furatum eſfle. 4

eſx. Si culpã ipſa: in hoc aũt differt a ſuperiore ꝙ in tranſſationẽ tàqᷓ moti magnitudinẽ criminis alio
udi, rum ulciſcimur eos ĩpunitos: & cadit in uolẽtẽ: par pari referendo: ut ĩ forte ferre mortẽ pro morte
Ani abaliisnõ punita. In hac aũt excuſatio culpæ per obediẽtiã perſonæ maioris ĩperãtis & poſſet eandẽ —
1. M, in nolẽtẽ:utputa ſi conſules ĩ quoꝶe poteſtate eſt tota ciuitas tanꝗᷓ in regibus impaſſent littoribus ut
oe, quẽcũq; interficerent.non liceret aũt ſi a punito imparetur illud fleri abaliquo mortaliũ ſine pœ .
næ punitiõe. Vel ĩ hoĩem: puta in ſenat cõſules iperatores ꝗ ĩperaſſent littoribus: ut aufferrẽt ma
Wdm „ r n r f Il hoiem de ciuitate: ſeditioſũ rol/
lüni cum a nobis non cirmẽ ſed culpã ipſam amouemus. lerent. In rem quãpiã: res appella/
l etuel in hoian trãſferimus. uel ĩ rẽ ꝗpiam cõferimus. arA ericA u arntgf⸗

. In hoĩem tranſtertur: ut ſi accuſetur is qui Publiũ Sul fieri ĩ ciuitate. P. Suſpitiũ: fuithicſe

W . „ 1. r 1 —,.1- 1 Si er tereed t /
pitium ſe fatetur occidiſſe: et id iuſſu cõſulũ defendat ditdibus ded itus: quẽcoſulesa lit-
dri⸗ . „ 2. toribusĩterfici uoluerũt. Rõnẽ:quo
N et eos dicat nõ mõ imperaſſe: ſed rationẽ quoq; oſten- q; duos he⸗ her deicnl. iszn deli/
N dſſſe:quare i . . 1 cet obedietia littoris ad conſules: 4/
diſſe: quare id cere liceret. In Kem confertur bus parere neceſſe ẽ: & ipſã iuſtitiã ꝗ
ex teſtamẽto quod facere iuſſus ſit ex płebiſcita ere- uidetur concedere: ut ſeditioſus hõ
tur. Ex cõparatione cã cõſtat:cũ dicimus neceſſe fuiſſe poſrlete occidi quocg;. Inrẽ
etkrh — . —R—— H i ex teſtamẽto:qdã moriẽs reliquit
alterutrũ facere:et id quod fecerius ſatius fuiſſe facere. hæredẽ amicũ ſuũ ea lege nõ prius
r Ea huiuſmodi. Caius Põpeius cũ a gallis opſideretur adeat hæreditat quãiß a:ſtatuerit
irnn ſſ UornS doſſet: uemit d hoſt a „ colũnã in medio tẽplo:& ſtatuã ipſi
aifnet neqʒ eftugere ullo mo poſiet:uenit c hoitiu ucibus, us ſupipoſuerit. Explæbiſcita ute.
ec collocutõem:ita diſceſſitut impedimẽta relinquerxet: tur: quod ʒ hipet oco publico
tüpern ſ=zctciti ed ſatius cſſe divit amitterc impedi LEWν qua: quale téplũ é& forũ ædificari
e. cxercitu uceret. atius eſie dixit amittere impedimg. poſſe. Plæbiſcita aũta tribunis fieey.
Küld ta quã exercitũ:æxercitũ eduxit: impedimẽta reliqt ac bãt hoc mõ. Cõuocato,n, populo
zi ſletie, e.. . —. ſenatu his uerbisutebant: decreut/
tionũ ꝑtes ſint ſatisuideor oſtẽdiſſe. Nũc qũo easet uoz uelitis: ſic iubearis Ex Cõpara
Cta dia tra tari cõueniat deméfrz Hdz: ſi brins aperi- tiõe: & ſi diceret ex duobusextremis
M r qua Ula tra couenlat demol ebe SA eri cõp aratis utrũ fuerit melius Cõpa H
— emus ꝗd oporteat ab ambobus ĩ cã deſtinari quo rõ raè ſoaut põt eẽ triplex: p magis: per
len — ⸗ s mmw inus: & p æque. Alterutrũ facere
nüher oĩs totius ratõis cõfer r.6 õſtitutione igitur reperta uelarmauel equostraducere: hoſti
eHI . ASEEPErA —— . —— ä
niin ſtatim quærenda ratiò eſt. Ratio eſt quæ cauſam facit busaut cũ toto exercitu fame perire
Mlau Satius fuiſſe nihil ẽ cõparatio: qa di
mnnd ” „.»ꝰ cit hancalterã eẽ uel fuiſſe cõditio
. 1 nem præſtantiorẽ. Cum a gallis: hic pugnabat in liguria: quæ dicit gallia Ciſalpina: uel Iõbardia
quæ eſt citra ianuã: & illicdeductus in anguſtia circũſedebatur ab hoſtibus. Obſidebatur:ita clau
agl Qebatur undiq;: quod oẽsaditus erant ſibi occluſi hoſtes dicunt: undedicant᷑ hoſtes qui ſe uolunt
laun adæquare: c aduerſario ab hoſtiendo dicti uel oſtãdo. lIta diſceſſit modus breuiãde or̃onis.præter
urmd miſit. n. ea quæ per ſequẽtia intelligi poſſunt. Tacet. n, quæ in utrunq; ducem de conuentione dicta
Gulſen⸗ ſunt.Impedimẽta:uaſa & reliqua neceſſaria militibusad uſumquotidianum: quæ alio uocabulodi
rü cuntur ſarcinæ. Accerſitus. ſ. crimen: poſſetaũt oriri alia per eiuſdẽ conſtitutionis quæ eſt ex diffi
etac nitione: quia poſſet populus ſe non defendiſſe: ſed conſeruaſſe maieſtatem. Conſtitutiones quan
emn tum ad genus & tres ſunt ut dictum eſt. Quæ partes: ad ſpecies. Oſtendiſſe: cum magna modera
—F / tione loquitur. Nunc quomodo: tranſitio ad resnouasconiungenda aptiſſima: hoc modo hacte/
neng nus tractatæ ſunt omnes conſtitutiones & controuerſiæ ſecundum diffinitiones & ſuaspartes ſolum
un per deguſtationem quandam & cògnitionem. nunc autem tractandum eſt quomodo orator peri-
luſtsg tus debet proceder e ad exercitationem harum conſtitutionum: pro cognitiõe cuius ſciendum eſt ꝙ
a in omni controuerſia concurrunt quinq; partes: uidelicet accuſatio: defenſio: ratio defenſicnis: ra-
cce tlo accuſatoris quæ uocatur firmamentum: uel ratio contraorationem: & iudicatio quæ conficitur
giglee ern iudicatione &collectione: ratione utriuſq; aduerſarii exeo ordine conſideran dæ ſunt quomo/ „.
ubeng do poſuimus:quod exemplo magis declarari poteſt a perito lectore. Qua uia tractari i, ad exer
cnau⸗ citationem reduci. Ambobus: abaccuſatore & defenſore. Oeſtinari:præponi:conſtitui, animo cõo
in⸗ ſulari ad finem dirigi. Ratio conferatur: hoc melius declarat quod dixit in cauſa deſtmnari acſfi di
np ceret:ſi priusoſtendero aliquem finem ambo litigantes debeant dirigere argumenta ſua. Conſtitu
, tione reperta:neceſſarium quidem eſt prius cognitionem habere conſtitutionis: quia diuerſæ cauſæ
lun diuerſas requirunt rationes: nam & medicus ignorato morbo ægrotantis rationesmedendiapplica-
Tx non poterit. Statim ratio quærenda: ſcilicet a defenſore: conceſſo crimine quærenda ratio eſt:
n quare iuſte uel iniuſte factum ſir. Ratio: quæ cauſam facit: quia in ea defenſio continetur:
ſine qua defenſione accuſatus: quamprimum ponitur: ideo ex ratione centrouerſia conſtat.

5

ANN

4

Continet defenſionẽ: ac ſi diceret ſupra ea fundata eſt cõtrouerſia: quæ fit defẽdendo. Docẽdi

cã: uerbi graria. Cõſiſtamus, ſ. ſuperius iam inchoata: &abomnibusoratori busdmuulgata,. Qui⸗

dem eſſet: qa cã eſt quædã dictio: & contradictio: uelaccuſatio: uel depulſiocrimmis. Patrẽ meũ
occiderat.rõ hæc ſũpta eſta pietate: & ẽ lex defenſoris ea ratio eſt. ſequaproxie cõmemoraui. Inuen
ta ratione. ſ. ex parte defenſoris. PTirmamẽtũ ſ. ab accuſatore ut rõnẽ defenſoris: quæ præceſſe/
rat deſtruat & infirmet: ſuã autẽ cõfirmet: uñ uocatũ ẽfirmamẽtũ rõ accuſatoris:ꝗa ꝑ eã còfirmat

aduerſa ſub eodẽ uocabulo.igr ĩfir
matio & cõfirmatio diuerſis reſpe/
ctibus cõtinet.abaliisetiã dicit con
tra rationẽ nõabs te occidi oportuit

ratio cõtra rationẽ. nã licet ipſa di/

gna eſſet morte: tñ ipſam abste non
oportuitoccidi. Indẽnatã: duæ rõ/
nes ſunt: & ꝙ ab ipſonõ debuit occi
di: & ꝙ a nemine occidi debet: niſi
prius ſudice cõdẽnatus ſit. Pendere
ſoluere. Ratione defenſoris: ponmit
ex pte iudicis qd ſeruandũſit. Cri
monenon pticipiũ ẽ auerbo paſſiuo
græco: & ſign ficat iudicatũ. Appel
latzeugma ab iferiori. Ea cõſtitue
tur ex cõpatiõe rationũ accuſatoris:
&aduerſarii. Rectũ ne fuerit: ĩ hoc
pendet iudicatio utꝑne recte: an in

Iuſte factũ ſit. Totiusoronis.ſ. tã ac

cuſatoris:qᷓ defenſoris. In oĩbus cõ
ſti. põit regulãgeneralẽ ad legitimã
& iuridicialẽ cõſtituticnẽé. Præter
ꝗᷓ in cõiectu. facitxceptionẽ. Sub/
eſt ratio:ac ſi diceret deficiẽte cã de

cit effectus.nã ubi cõceſſio nõ eſt: rõ

crĩs eſſe non poteſt:neq; firmamẽtũ
quod eſt correlatiuũ rationis. Qua
re ex intentione & ificiatõe: hoc c ex
accuſatione & negatione.nonaũt ex
ratione & firmamento:ſicut in reli/
ꝗs ſupra dictis. Occiderit ne:ac ſi
diceretutꝑe. Si plures generaliter:

hoc ptinet ad oẽs cõſtitutões. Iud ca ſ⸗

tiões quoq;: ut i hac cã ſeruus manu
mifſus iut ſupra dictũ ẽ in cõtentiõe
ꝗdam dñm occidit ſuum: a uilla re

uerſus frater occidit eu: accuſat cũ
aut ſe dicitoccidiſſe & recte feciſſe:

qa fratrẽ umdicauit: pp hoc nõ ta/
mẽ Romanù ciuẽ pꝑ legẽ portiam in
dẽnatũ occidi nõ oportuiſſet: & ip̃e
reſpondit hoc pꝑ ignorãtiã eẽ factũ:
neceſſaria quoq; erit altera iudica/

tio: utꝑ p ignorantiam quoq; tantũ

ſceluspoſſit excuſari.Itẽ quoq; hoc ĩ
utile nonerit:ut itel ligamus hãc ar/
tẽad exercitationem accommodari

- 1 eE E
et cõtinet defenſionẽ hoc modo:ut docẽdicã in hac
potiſſimũ cõſiſtamus Oreſtes cũ fatetur ſe occidiſſe
matrẽ: niſi attulerit facti rationẽ peruertit defenſionẽ
ergo affert eam quæ miſi intercederet: niſi cauſa ꝗdẽ

MW. A..

. — 1 — . —
eſſet. Illa. n. ĩquit patrem meũ occiderat. Ergout oſtẽ

. 2 L1

f ratio ea eſt quæ cõtinet defenſionẽ ſ ne qua nec par

* . 1-2— 0 — e — . L . . —
ta eigen dubirtiofot zengtätldinanone Iuus
ta ratione firmametu quæredu eſt: idẽ quod accula-
tionẽ cõtiget et quod atfextur cõtra rationẽ defenſio
ni:de qua ante dictũ ẽ:id eõſtituetur hoc modo. Cum
uſus fuerit Oreſtes ratione hoc pacto iure occidi. lla
enim patrem meum occiderat utetur firmamẽto accu

—
ri E —-* „J —õ

ſator hoc modo. Sed nõ abs te occidi: neq; indenata n⸗
pœnas pendere oportuit. Ex ratione Qcfenſionis et ex
firmamẽto accuſatõis iudicii. quxſlinalcatturpor
tetquam nos iudicationem: graci crinomenon appel
lant. Ea conſutuetur ex coiunctione firmamẽti: etra
tonis defenſione hocmodo. Cum dicat Oreſtes ſe pa
tris ulciſcendi cauſa matrem occidiſſe: rectum ne fue
rit a filio ſine iudicio Clytemneſirã occidi. Ergo hac
ztarloncludicatienen tperuc conucnir Repy tra thdli
omnem rationem totius orationis eo coferri

12
catlone tlomnse
oportebit. In omnibus conſtitutionibus: et partibus

cõſtitutionum hacuia iudicationes feperientur: præ-
terꝗᷓ in coniecturali conſtitutione. Nam in ca nec ra
△

. . . . P .. „ ð
tio quare fe erit quæritur. feciſſe enim negatur: nec
firmamentum cxquiritur quoniam non ſubeſt ratio
quare ex intentione et cx inticiatione iudicatio con⸗
„ „ rranee S=
ſtituiturhoc modo. Inæntio occidiſti Aiacem. Infica
tio nõ occidi. Iudicatio oceiderit ne. Ratio oĩsutriuſ

err iS

qorationis ut ante didtum eſtad hac udicationem

——

oportere. Accuſatus Milo c dicat ſe conferla eſt. Si plures erunt conſtitutiones: aut par

occidiſſe Clodium iuſte:qm licet ſe
ab hoſte defendere. Orit iudicatio
utrum recte ſit factůù, Interea cum
dicat ſe occidiſſe inimicum oritur
alia iudicatio. Operam breuiter
per neceſſariam tantum:de qua bre

uitate Horatius ait: quicꝗd pcepe/
ris eſto breuis. In altero: ſecundo.

tes conſtitutionum: iudicationes quo † plures erunt
in una cauſa ſed et omnes ſimili ratione reperientur.
Sedulo dedimus operam: ut breuiter et dilucide: qui
bus de rebus dicendum fuir diceremus. Nunc
quoniam huius uoluminis magnitudo ſatis creuit

commodius eſt in altero libro de cæteris rebus.

N

colon

wen
temi
foult
aͤltg⸗a
dein
mun
nrc
niri,
Ver⸗
wun
leo
et

c⸗
Guin
M
ſor⸗

Cli

cile⸗
boe

guon

boen
Nn
Pard
ol

one

led

deco

uge
e
ind
con
voti
mor
cih

Ni
Aͦ
weil
nuen
le,
lut

2 .
*
*
4 R

67

„einceps: per ordinẽé. Nequa fatigatio: tengit ipſerafionæ quare ſcriptores diuidãt ſcripta ſua ĩ

uolumina: hoc ẽ uoluntasſcriptoris: ꝗ more uſatorisfrequẽti ĩtermiſſiõe leuat: huiuſq; rei fructus

memoria ẽ: ut ſiquisallegare uelit facilius pernumeg libroge memmiſſe põt. Singulos: Ci. n. ꝗn/

Resgr⸗sekes e

me tuæ largiamur uoluntati.
N primo libro Herẽni breu ter expoſuimus

monujmus cauſas eſſe quam plures in quibus plures
cõſtitutiones ac ꝑtes cõſtitutionũ accõmodarentur.

ternõesmittebat: quos p̃ᷣe breui ſpatio tẽporis lectitabat: quã Tul. conſcriberet. Magmitudim dif
ficultati:quoniã ante eũ nemo latine ſcripſerat. Occupa. ſicut ſupra ait in proemio. Matura. cũᷓ
diligẽtia feſtinabimus. nam ꝗ rem ex nimia præcipitat maturatiõe: maturar̃nõ dictt

deinceps exponer̃:nequa propter multitudinẽ littera
rum poſſit aum tui cfatigatio retardar̃ Sed ſiquo
tardius hæc' ꝗ̊ ſtudes abſoluẽtur. cũ rerũ magnitudi
ni:tũ noſtris quoq; occupatõibus aſſignar debemus.

Verũtamẽ maturabimus:et quod de negocio dimi-
nutũ fuerit exequabimus iguſtxiamut ro tuoĩ nosof
5

7

. . — EE Lb Pctoe een..
fæio et noſtro in te ſtudio munus hoc accum atiſſi

Aertci IUr,.4

i qquas cauſas recipere oratorẽ oporteret:et in
quibus officiis artis elaborare cõueniret eteꝭ

officia qua ratione facillime conſequi poſſet. Verũ

quia neq; de oĩbus rebus ſimul dici poterat:et de ma-
ximis rebus primũ dicẽdum fuit quo cætera:tibi faci
liora cognitu uiderẽtur. Ita nobis placitũ ẽ:ut ea quæ

difficillima eſſent potiſſimũ conſideremus.

De tribus generibus cauſarum.

e Auſarũ tria ſunt genera: demõ ſtratiuũ:deli⸗

beratiuũ:iudiciale:modo difticillimũ ẽ iudi-
ciale:ergo id primum abſoluemus. hoc et in priore li-
bro egimus:cũ de oratoris officiis ꝗqn trꝭ taremus:

quorũ inuẽtio et prĩa et diffici llima ẽ. Ea quoq; no

bis erit in hoc libro propemodũ abſoluta:ſed ꝑpuam
partem eius in tertium uolumen tranſfesemus. De ſex
partibus orationis primum ſcribere ĩcipiemus. In pri
mo libro locuti ſumus de exordio:narratione diuiſi-

one:nec pluribus uerbis quã neceſſe fuit:nec minus di

lucide quã te uelle exiſtimabamus:deinde cõiunctim
de cõfirmatione:et confutatione dicendũ fuit. Qua
re genera conſtitutionum et earũ partes aperuimus

ex quo ſimul oſtendebatur quomodo cõſtitionẽ et

partes cõſtitutionis cauſa poſita reperiri oportere. De

inde docuimus iudicationẽ quemadmodum quæri
conueniret: qua inuenta curandum: ut omnis ratio

totius orationis ad eandem conferatur. Poſtea ad-

N prio libro: habita degu
ſtatione: nũc exeqtur exer
citationẽ earũ:& in modũ
ꝓemii reperit oĩa quæ fa/
cilius dicta ſũt: ut facilius in memo
ria conſeruentur: quaſi oĩa in unoaſ
pectu redacta:ſed primo aperit cam

ſui cõſilii quod ẽ prius tractat̃ diffi

ciliora:ut reliqua leuiora fiât. Reci
pere:ex neceſſitate qdem: & pfeſſi
one oratoris eſt:ſicut medici curar
membra“
Auſa uero ut diximus ab
initio eſt:quæ habet in ſe
controuerſiam:uel habe/
re poteſt cum certarum re
rum interpoſitione. Officii: inuen

tione:diſpo.elocu.& cætera. Elabo

rare autẽ maxime propter inuentio
nem: quæ difficilia eſt. Cõſequi
arte imit. exer. Verum quia agit
cauſam conſilii ſui. Primum abſol
uemus:ſylogiſmusè in forma: inuẽ
tio prima eſt:nam fecit ĩuentionem
primam. lImuenta. n. & d ſpoſita or⸗
namus: & pronunciamus. Abſolu/

ta quia in ſuperiore libro tractatæz

ſunttres partesprimæ orationis. In
hoc autem de confirmatione & con
futatione. Concluſio uerum inter

tium librum tranſferetur. Dicendũ

fuit: hocgerundium dicit neceſſita
tem, nam altera alterius auxilio ĩdi
get ad uictoriam cõſequendã: unde

quidam unam partem eẽ uolerunt:

& male propteruarios effectus:quo
niam multi ſunt qui bene cõfirmãt
ſed aliena nõ deſtruunt: & econtra:
quod de Lactantio Hieronymus ĩqt
utinam tam bene noſtra confirmaſ
ſet: quam facile aliena deſtruxit. Cõ

ſtitutiõum quæ ſunt ſedes cõfirma

tionis & confutatiõis. Oportet: ꝗa
ſine reprehẽſione accuſati conſtitu
tio nõ habet locum. nam ſi negatur
eoniecturaliseſt. Si concedit᷑: iuri
dicialis ẽ. hoc modo occidi: & iuſte
feci:nam licet me defendere: legiti
ma uero eẽt ſi diceret:nõ occidi: ſed
defenſio. ludicationem quæri: tãꝗqᷓ
in ſagitta dirigatur ad ſignum. Oiĩs
ratio tam accuſatoris: quã defẽſoris
& tetigit rationẽ: & firmamentum:
ac ſi diceret totius or̃onis cõplexiõi

cauſæ. Cõſti. accõ, qa dixit in una
dcaã plures conſtitutões poſſe exoriri

–—
*

mmmm sõü eeeee
.
.

1

AN ℳ „ 2 .
Ratio poſſet:quia alia inuentio argumẽtogedebet eſſe ĩ re cõceſſa:alia ĩ re negata. Sequi & euita

re uel bonas uel malas: qa aliquæ rõnes ſunt quæ faciũtpro accuſatore: aliquæ proaccuiato cõtra
ratiões accuſatoris: ut Milo ſe occidiſſe Clodiũ ut ſe defenderet: accuſator dicat ppodiũ occidiſ-
ſe iãdiu inueteratum. Epychiremata: Quinti. ĩ quinto diſtinguit ſylogiſmũ abepychirematibus
hoc modo ꝙ ſylogiſmusẽ argurmẽtũ: tumubi tradit resuera: & ptinet ad dialecticũ qui cogit ẽrno
lẽtem p uim argumẽtoꝑ cõſentire.Epychiremata ſũtquæ habent uel uera uel uerſſimilia: & ptinẽt

ad oratores ꝗ nõ in aliqua: ſed quo
ad pñũtpſuadeant. Vitari qa alia
pro ſe faciũt:alia pro defenſore: iõ
dixit quales argumẽtatões: utrunq;
ſ.ſeqꝗ & euitar᷑̃. Cõcluſi.pluratiue
dixit pp.iiii.ptes cõcluſiõis.ſ.enun
ciationè: cõmiſerationẽ: amiplificati
onẽ:& difficillimã. p hoc.n. uidet
difficilior: qa negat factũ. Prima
ꝗtumad diuiſionẽ ſupius factã In
teriectas:cõtendens accuſator:& ad
uerſarius d morte Clodu òrit cõtro

uerſia ꝙ Milo p ueterẽ inimicitiâ

occiderat Clo. pbatpꝑ ſuſpitõnẽ ꝙ;
eũ occiderit dum ſe defenderet hoc
modo:non ppterodiũ ad uillã pro
ficiſcebatur ſĩermis:cũ uxore:qd cũ
pſenſiſſet Clodius obuiã Milom ue
nit armatus: & ea ꝗqdẽ uia qua ſciei
bat Milonẽ eẽ uẽtuꝶ:cũ per alias qᷓ
plures ĩ urbẽ proficiſci poterat: p̃te
rea cũ ſeruog armatoꝶ copia:cũ añ
ea duobustantũ: & mermibuscõten
tus eẽt. Nihil actũ: ut ſe & ſeruosar
mauit ĩ equũ cõſcẽdit. Nihil dictũ
dixerat pauloante ſe in micũ hr̃e:q
i conſequenda prætura impedimen
to erat. Vẽtũ: cũ multæ eſſent uiæ
eruiã milonis cõtendit. Factum:
ocuocabulocomplexusẽ oẽs ptes
prædictas:nã facer̃generaleẽ ad oẽs
actiões humanas: ager ãt diximus ũñ
principaliterunũquẽq; actũ conſi⸗/
deremus. Simplicẽ & dilucidã: ꝓp
fecturus ĩ urbẽ. Clod usĩtelligẽs ea
loca inſidioſa &a latronibus frequẽ
tata ſe: & ſeruos ſuos armati iuſſit:
quo tutus in urbem proficiſceretur.
Ratio: regula. Quid ualeat: ad quã
rem efficax ſit.
Robabile uocabulo rheto
rico ſignificat argi mentũ
qd ꝑ excelẽtiã qᷓdã uĩ ma/
ximã hẽt ad pſuadẽdu. ex
pediſſe utile fuiſſe:alſas neceſſe eẽ.

Peccare ut occidere hoĩem. Aſmilitur

tis induxit ad ſcelus: ut ſi quis hoiem occi

Reliquũ uidebatur eſſeut ſtẽderemus quæ ratio poſ

ſet ĩuẽtiões ad unãquãq; cõſtitutionẽ: ux partẽ coſti
tutõis accõmodare. Et itẽ quas argumentatiões quas
græci epychiremata appellãt ſeꝗ: quas uitari oporte
ret:quorũ utrũq; pertinet ad confirmationẽ et cõfuta
tionẽ:deide ad extremũ docebimus cuiuſmodi cõclu
ſiõibus oratõe uti oporteat ꝗ locus erat extrẽus de ſex
ꝑtibus oronis. Primũ ergo quæremus quẽadmodũ
quãq; cã tractari cõuebiat:et nimirũ cõiecturalẽ 4
prima quæq; difficillima ẽ potiſſimum cõſideremus.
. De coniecturali.
i Ncauſa coiecturali narrtio accuſatoris ſuſpi
tões ĩteriectas et diſꝑſas hr̃e debet:ut nihil actũ

nihil dictũ:nuſꝗᷓ uẽtũ aut habitũ nihil deniq; factũ ſi

ne cauſa putetur. Defeſoriis narratio ſimplicẽ et dilu
cidã expoſitionẽ debet hrĩ̃e cũ attenuatione ſuſpitio
nis. Huius cõſtitutõis ratio in ſex partesẽ diſtributa:
probabile:collationẽ:ſignũ: argumẽtũ:cõſecutiõem
approbationẽ. Horũ unũquodq; ꝗd ualeat aperieus.
De probabili argumentatione,
p Robabile.eſt ꝑ quod probatur reo expediſſe
pccare:eta ſimili turpirudine hominem nũ
quam abfuiſſe. Id diuiditur in cãm et in uitã. Cauſa
eſt ea quæ iducit ad maleficiũ cõmodorũ ſpe:aut in-
cõmodum euitatie. Ita cũ quæritur: nũquid cõmo
dum maleficio appetierit num honorem: numpecu
niam:nũ dominationẽ:nũ aliquã cupiditatẽ amoris

aut huiuſmõi l bidinis uoluerit explere. Aut nũgdi

cõmodũ uitarit: inimieitias: ifamiã:dolorẽ:ſuppliciũ.

deci pitudine: ut ſẽpĩ cæde bonoꝶ oblectatus ẽ. Cã ẽꝗ ĩduxit
atq; duplex E càmpulſiua. ſ d& ratioc natiua. impulſiua eſt quæ de repente: uel per iracundiam: uel
per aliam motionem animi: hoĩemad naleficiùduxit. Rêcinatiuaieſt quæ cũ cogitatiõeutilita/
dat: ut eius dignitatẽ uel diuitiascõſequatur. Cõmodo

rum ſpe: ut Clodius milonẽaggre diebat: ut præturã haberet imanu quã:nõ poterat eo uiuente: ꝗ
cõſulatũobtinebat. Incõ. euuatõe: hoc ẽt numerat ĩ pa

diustollere milonẽ de medio qui erat ſi
latũ:quod ſi conſulnonfuiſſet pᷣtor illico factus eẽt.
uxorem ſuãhẽret. Inimicitias: plusẽ quã hoſtilitas
urbe: quia poſſet ſibi obſiſter nſamam.ille qui erat
expecłabãt: ut eũ aliquaꝑte priuaretcorporis. S

rtecõmodorũ. ſ. euitatiopicli curabat Clo
bi magnum frenumad præturam igrediendã ꝓpter cõſu/
Nũ honorẽ: exẽpliiicaicõmoduũ. Amoris: ut
quia odiũ priuatum: utnemoeſt potentior in
appellabat eum tyrãnumcrudelem. Dolorem
Suppliciũ: nõ timebatoccidi abaliquo:niſi ab iſto

nite

erd
ve
e
1
ica
Aue
l-
te⸗
cetec
nern
win
col

jdn

ai
uil
ln
nin
Ma
et⸗

teni
aſe
mbi
cpo⸗
ur

dein
ach,
Ade
terno
prnit

üen

d
nd
lier/
noen
ne⸗g
1
S
len

ſ⸗

— 4 4 . 4
bah ee &&CRCLOAAAE
4. R „ FN —

mũut hoc mõ:nõ eſtmirum ſi hic furatusſt:quia nemo uùnꝗᷓ fuit cupidior:neq; auarior. In euitatiõe

periculi non eſt miꝑe ſi per inſidiasoccidit hunc quoniamonmniumtimidiſſimus eſt: nec eo uiuente

quieſcere poterat præ formidine qua continue præmebatur. Deſenſornegabit: non poteram ego ex/
ercere præturam ſine conſulatu ſuo. tantam habeo poteſtatem & fauorem in urbe a præſiãtibus ciui
bus ꝙ conſulatum eiusnon timebam. Extenuabit: page mihiobeſſe poterat eiusconſulatus:quoniam

Hic acculator in ſpe commodi cupid tatem oſtendet

aduerſarii: inuitatione incommodi formidinem auge
bit. Defenſor ſutem negabit cauſam fuiſſe ſi potuerit.

aut eam uchementer extenuabit. Deinde iniquũ eẽt di
cere oẽs:ad quos aliqd emolumenti ex aliqua re perue
nerit in ſuſpitõem maleficii deuocari. Deinde uita ho-
minis ex ante factis ſpectabitur. In quo primo primũ

cõſiderabit accuſator: num ante quid ſimile fecerit. Si
id nõ reperirt:quæret num quãdouenerit ĩ ſimilẽ ſuſ-
pitionẽ:et in eo debebit eẽ occupatus:ut ad eã eim pec

cati ꝗᷓ pauloante expoſuerit: uita hoĩs poſſit accõmo⸗.
dari hoc mõ. Si dicet pecuniæ cã feciſſe: oſtẽdet eum
ſemꝑ auarũ feciſſe: ſi honoris ambitioſum: ita poterit

animi uitium cũ cã peccati cõglutiare. Si nõ poterit
par animi uitiũ cũ cã reꝑire: reperiat d ſpar. Sinõ po
terit auarum demõſtrare. demõſtret corruptorem uel
perfidum ſi quoquo modo poterit deniq; aliquo aut
ꝗplurimis uitiscontaminare perſonam: deinde qui fe

cerit illud tam nequiter edũdum:hoc tam perperam fe

ciſſe nõ mirãdũ. Si uehementer caſtus et integer exiſti
mabitur: aduerſarius dicet facta:non famam ſpectari
oportere:illũ ante occultaſſe ſua flagitia ſe planum fa-

Rurũ ab eo maleficiũ nõ abeſſe. Defẽſor primũ demõ

ſtrabit iutã integrã ſi poterit:id ſi nõ poterit: recurret.

ego potiusaliquo pacto ĩpedire po-
tuiſſem:præterea non eſt tanta prz
tura: uel dignitas: uel fructusꝙ pp/
ter eam cõſequẽdam de cæde tãti ci
uiscogitaſſẽ.lIn quo eẽ dicit: magna

uidẽ iniquitas eſt. oẽs qui bus ĩ con
alatu obeſſe poterat huius criminis
accuſari & oẽs pauperes & egẽtes fur

ti reosaccuſare: uel indicare: ac p eâ
ſuſpitõnẽ ĩ iudiciũ deuocari. Emo

Cupiditatem:eum dicimus aliqd eſſe factum ſempera diungere debemusaliqd uitium ſibi finiti⸗/

lumentũ ſignificat fructù & utilita-

rẽ. Vita hominis: exequitur hic ſecũ

dam partem probabilis. Vita autem
capitur ꝓ ipſis moribus & modo ui
uẽdi ex quo quidẽ aĩus cuiuſmodi
ſit iudicari plærũq; põt, Ante factis
qm̃ præteriti ratio ſcire futura facit
& qui ſemel ẽmalus ſemꝑ pᷣſumitur
eẽ malus:ut ſi dicat:nõ eſt miranduũ

ſi mihi uoluit inferre mortẽ:qm̃ uſ/⸗

q; ab neunte adoleſcẽtia ĩ huiuſmo
di flagitiis delectatus ẽ. Quando ſi⸗
mile fecerit:paꝶ tempus eſt qd aliũ
ciuẽ occidi:& ut uosſcire poteſtis:ip
ſe romãos multosaggreſſus ẽ ex quo
apparet:quod me ſi potuiſſet liben/
tiſſime occidiſſet. Suſpitiõen: ſi/
milẽ:fama non ſolet temere oriri.et
.n. cũ ꝗdam iterfectus eẽt: &auctor
mortis ignoraret: ipſe in hanc ſuſpi
tionẽ habitus eſt. credebantq; oẽs. ſe
illum occidiſſe. Occupatuscum ma
gna attentione & diligentia expone/
re debebit:& augere ſuſpitionem cõ
iũgẽdo ſi mors põt cũ cauſa hoc mõ
quis dubitabit eũ honoris cã mortẽ
eiusappetiſſe: etenim nemo unqᷓ am

bitioſior fuit:qm̃ ut ipſealiq̃ dignitatem comparare poſſet:omnia ſcelera cõmiſiſſet:& quia uidebat
ipſum primarium: uoluit. n. tollere de medio ut ipſe emergeret. Animiuiti: quod ẽ ambitio auari
tia. Cũ cã: quæ eſt honor pecuniæ. Auarum de. corruptum: exponit ꝗd ſit illud quod ait: reperiet: &
diſpar: hoc eſt:ſi non poteritoſtendere uitium uitæ conuenire cum cà: ut oſtendere furem eſſe auaße
nam hæc duo cõueniunt: tunc poterit eum oſtendere ꝓdigum ꝓpter quod furatus ſit. nam ꝓdigali/
tas contraria eſtauaritiæ hoc modo. occidit certe eum uirum ut eiushæreditatem adiret. nam prodi

galiſſimus eſt: & ut ad aliud aliquod maleficium corrumper
kecunia ibi comparare. nec modum ullum habens ꝓfunden

e poſſet iudices omni ratione conatur
di: modo uoluntatem ſuam inſceleri

us exequatur. Corruptores. n. dicuntur qui data pecunia uoluntatem ſuam optinent. Perfidum hic
eſt qui ut pecuniam habere poſſit nullam fidem & promiſſionem non ipſi patri ſeruaret. Itaq; facilli

me propter magnam hæreditatem eius conſequen

am illum debetoccidiſſe. Contra perſeonam: gu/

loſus iſte ſemper fuit ſui dilapidator: alieni cupidusꝛuoluptatibusomn ibus deditus: libidinoſus: pa
trimonium: hæreditaſq; muſtas conſumpſit: pro quibus rebus quoduis facinus aggrederetur. Tam
nequiter: arguit a ſimili:cum ipſe tam improbus inſupra dictis uoluptatibuscomparandus fuerit &
tam ſtudioſus:quid miran anne ſi ut in eis diuitiis pſeuerare poſſet: mortẽ hommis deſideraret. Nõ

famam ſpectari: multosfefell

cesmirum in modum extitiſſe. Occultaſſe: nemo eſt ſubtilior in tegenda uita magnus eſt ſimulator
& nypacrita & de uirtute locutus clunes agitat: oſtendam enim eum uobismultis ſcel eribus eſſe præ
ditum. Integram: u q; ab ineunte ætate uſq; adeundem hoc modo: uos ſcitis iudices: qua fama: ꝗᷓ lau/
le inter uos ſemꝑ uixiiut ĩtelligatisme ſine turpitudine & macula eẽ:q̃ iſti me ppꝑ ĩuidiã iſimulant.

P

ama & ego quoq; multosuidi hommes habitos bonos & ramen falla

— o

r 32 8

1
A * .
. Ad imprudentiam: ſiquid forte ſuperioriætate pp imprudentiam egeri: ignoſcendum eſt mihi: ſcie
qm neſciebam quo modo in ea ætate uiuerètur & adoleicẽtiæmores nõnouera ꝗ fructus furabarnen ſenf
amplius id facerem cũ in ea ætate de fama tm: nunc aut decapiteagatur. Sultiadole, cõſiderate ᷓ/ m
tas uires adoleſcẽtia hẽat in ſe:themeritas.n. florentisætatis eſt: ſed prudentia ſenectutis: arnuncalla L . fi
ætasalios morespoſtulat. Vim: cogebant me certe ſoci mei hoc delicto p uim extrahebant: itaq; ne/ n
. ceſſe erat eog uolũtati parere ꝓsoſtra amicitia conſideranda. Perſuaſionc: nunꝗᷓ deſinebant meora e
re & obſecrare: ut eisaliquàâdoobſe/ . — Dẽ .
querer:atq; d n cile Cen eoꝑꝶ bn ſte ad imprudẽtiã:ſtultitiã adoleſcẽtiã: uim: ꝑſuaſionẽ: E hen
tioni. Ext E . . . . . r.
Qareiudicesqum iadoleicentiam bus de rebus uitupatio eorũ ꝗᷓextra id crimẽ erũt non 4
p imprudentiam: per uim at' co debeat afſignari. Si uehemẽter hoiĩs turpitudine ipedi “
FRafunthutc rattemeum gradiar etur et Ifamia: prius dabit operãut falſos rumores diſ Ax
ſignare deherisal luc S.n. hortos fu ſipatos eẽ dicat de ĩinocente etutetur loco cõi: rumori⸗ wan
ſi ſæpe ſir⸗ tuseſſet: deinde pulſatũ extrema defenſione et dicat nõ ſe de moribus apud cẽ e
D eflet,lnt⸗ lidu flnent deß⸗ ſores:ſed de crimibus aduerſariorũ apud iudices dicer H
Eien & Pbindu iã und rr de eo De collatione.
maledicerẽet & flagitioſũ p̃dicarent: .„Ollan . r . —
Gramt.l: laborabitoratsc ſua afferẽ Ollatio eſt eu accuſatorid quod aduerſar orũ 1ba⸗
do ratões ĩ SGrtari Difipatos:audi . C feciſſe criatur alii nemini niſi reo bonũ fuiſſe cn
ui quoq; & ego iudices multos calũ/ . Arr. 6 .
nibresdiz iniq dixiſſe. ueæ nuos * demoõſirat: aut aliũ nemme potuiſſe P erficere no
dẽt latere id mchi p inuidiã odiũ niſi aduerſarium: aut.n. ipſum aliis rõmibus facere nõ W
maximu fieri ſiolere: ꝗqa re lpſa noce IſI⸗=: & ſſe: 7 .
re nõ poſſunt ore ui pcco ddtrachecs P otuiſſet aut no æ qie cõmode P otuiſſe:aut eu fugiſſe hi
. de me falſas diſſemunãt: ꝗ ſimpſtu/ alias rões cõmodiores ꝑꝑ cupiditatẽ. In hoc loco deſẽ rxa
. dui cũ ſũma itegritate ætatẽ ducere Pr-zr alif Rn i-.
Ratel tüne Begerai ictig for ut demonſtretoportet: aut aliis quoq; bonũ fuiſle: KM
ꝓuerb hoc mõ ueilli iudices circa aut alos quoq id quod ipſe iſumuletur facer potuiſſe. an
duẽ ꝑ ĩfamiã dicit: qm uidemus ſæ⸗/ Deſiono.
pe multos bonos inocẽtes uiros per xr — 8. 1 n-.. 88
calunias & infamiã ſuſpectos hẽri & 1 Ignum eſt per quod oſtẽditur idonea ꝑficiẽdi uut
demũ multis affici pœniæs. ſiq dẽ fa/ 2ðs hera
ma magnũ malũ tã ficti ueriq; tenax: quapp nõuidetur ſe mæ ꝗꝙ ꝗcredi oportere. Extrema defẽſi Acin
one: ac ſi diceret debili: nã extrema ſolẽt peſſ:i ma eẽ & ifirma. Cẽſores: dicũt aduerſarii:me ĩ ſu piori nte
. ætate fligitioſũ fuiſſe cõcedat certe ĩadoleſcẽtia aliqñ pecesuerim. at nũc deuita pᷣterita nõ agit: ut lr
acẽſoribus cõdẽnet: ſed de pſentibus moribus cᷓ tractat᷑: quosaduerſarii me falſo Iſimulat: ꝗbus nõ dl
condemnatio pecuniag: ſed uſta meæ depoſciturr.“—— n
Ollatio: hæcparticula ſempfit puocabula cõparatiua: qa per eᷓ itẽditur demẽſtrare illud Nhe
ccrimẽ ad aliud magis ptinere & futius fuiſſe: aut cõmodius fieri potuiſſe. Bonũ fuiſſe: poſu nud
it Clodius iſidias Mhloni. n nullus erat mag ſtratus m urbe: cui cõſulatus Milomis gratiſſi ad
mmusnõ fuiſſet: & q magnũ ex eo fructũ nõ expectaret niſiipſe: cu mores potius ꝗᷓ uita cxpe au
dire uidebat ad præturã comparandã. Perficere poruiſſe: meliusquam Clodiushoc facere poterat alte
cum nulo penes eiusuillam & præd um iuer habuiſſet. Aliis rariomibus: ad uillam proficiſcentem oc hore
cidere uoluit: quoniam in urbe non poterat. Acq; commode: quem ſæpius nocte proficiſcẽtemoppri mnoc
mere potuiſſet nam id poſſea ſe meliusfieri in loco deſerto arbitratus eſt. Cupiditatem: licet poſt ſteoe
eiusuillam ſilua quædam eſſet multis denſata arboribus: in qua eum occultius occidiſſet: tamẽ ſum Epar
mum indicium eiusum interficiendi ulterius progredi nullo mddo ſubſtinuit. Id quoq; fuiſſe bonũ mnnn
dicunt aduerſarin hoc mihiſoli fuiſſe utile. non enim multi ſunt in urbe inimici eius: qui libentius un
eummortuum ꝗ incolumẽ aſpexiſſent: &quidem magna ciuium parscum ſummo odio exercebut wen
Alios facere potuiſſe: nonnulli ſunt inimici eius in urbe: qui longe commodius & cum maiori opor⸗ iti
tunitate loci eius mortem per feciſſent. . . — lne
* UUnit primo diffinitöem: deinde diuiſionem: i ſius igitur ſignumeſt quædam aptitudo re dne
rum approbandarum: quaſinegocii expreltoie appellatum ger excellentiam: quia inhæ oann
ret ipſi facto tanꝗᷓ ſigillum. Vnde eſt ſciendum quod aliqua ſunt accid ntia tributa abora N
toribusappellata: quorum aliqua conueniunt ipſi perſonæ: ut mores: uita:iut ſi diceret auas uulen
rum uel pauperem furatum fuiſſe: aut iuuenemuitiaſſe uirginem: aliqua conuemunt ipirnegocio & Mia
cto: ut tempus & locus: & ſimilia: de quibus nunc hic agitur: ut ſi diceremus furtum in no beg
dis tempore eſſe factum: aut in loco derſerto. Qtæſita: nunc capitur facultas pro abilitate rei in
n
„

Anle

elrai
ond ble
e ier
tcern
naätl

1
lNc
in le

⸗

. e

nmceſin
neiſopori
1degt

l u

ade
Are on
lafcmun
emn hor
gfuſeban
Oul hemtis
elenebil
mon chol/

Irmoole
gonaln
dceletan
lneg
um 1
Palene l.

melius fit die feſto:

ſaciendæ:aliter ꝓ copia rerum & diuitiis:quan da pro doctrina & ſcientia cuiuſlibet rei. Capax:a
rem faciendam quæritur diſputando tam abaccuſatore quama defenſore, n deſertus: qua fẽdum
eſt an locus ſemper ſit frequentatus tantum: ut ſi diceretur: furatus ſt in foro in meridie:cu memnes
opifices res uenalesexponunt: quod non eſt ueriſimile: deſertus tantum ille locus ut furatus eſt in po
merisunum equum paſcentem. Solitudo: tangit tertium genus loci ouod eſi medu mimter celebre
& deſertum:quia aliqua ſunt:qᷓ interdũ celebrantur: & interdum uacua ſunt.ut ſi diceremus: eſt in
quadam uia publica ueſtem: cù om
nes iuerant ad prandendum. An p/
phanus:nõ.n. ueriſimile eſſet dicere
aliquẽ occidiſſe:aut furatum eſſe in
templo:cum mſſa celebraretur. Cõ
tra prohabilius eſſet in loco nõſacro
Phana autem dicta ſunt:aut
ideſt ab apparatione ſimu
lacrorum & deoꝑ: qui ibi apparere
ſolebant: ut a uoce deoꝶ reſponden
tium mraculis:quæ uox dicit:
vvonde locusnon ſacer pro
phanus appell tur: ut forum: uia &
quicqd extra eccleſiam eſt. An priua
tus:quia ueriſimilis eſt: aut cæxdem:

facultas eſſe. quæſita. Ild diuiditur in partes ſex: locum:
tempus:ſpatium:occaſionem:ſpem perficiendi: ſpem
cælandi. Locus quæritur celebris an deſertus: ſemper
deſextus:an tum cũ id factum ſit:fuerit in eo loco ſoli
tudo. Sacer an prophanus:publicus: an priuatus fuerit
cuiuſmodi loci attingant nungd eſt paſſus: perſpectus
et exauditus Alepolt, Horum quid reo:quid accuſa-
tori conueniat perſcribere non grauemur: niſi facileꝗ
uis cauſa poſita poſſet iudicare. Initia enim inuentiõis
ab arte debẽt p roficiſci.cætera facile comp arabit cxer aut furtum: & reliqua delicta com/
citatio. Temporis ita qæritur:qua parte anni:qua ho „ m ſſa eſſe in domo & poſſeſſione p
ra:noctu:an interdiu: qua die: quota no tis hora factũ W ſbe n itzuel pul ſernpla⸗ e
eẽ d'catur:et cuiuſmodi tẽporibus. Spatiũ ita cõſidera mo propria patrem fuum: aut ſeruũ
bitur: ſatis ne longũ fuerit ad eã rẽ tranſigendã: ſcierit autquenuiis alium dueun locu
. 1 5 — - . . . prouen ſſet:quoniam ibi nullus tũc
ne ſatis ad id perficiẽdũ ſpatii futurũ. Nam parui re-
fert ſatis ſpatii fuiſſe ad id perficiendũ:ſi id ante ſciri:

aderat. Cuiuſmodi loci attingant:
facilius certe peccatur in loco uicino
et ratione prouideri non potuerit. Occaſio quæritur

ſolitudini ut in domo quæ ſit apud
pomeria & in uilla ſi luæ ĩtima. Pro
fectus eſt: paſſus dicitur: aut occiſus
aut pulſatus:ut ſiaccuſator dicat ita lõge locus illea frequãtia hominum remotus erat: ꝙ; nec uideri
necaudiri quidem uox eiusclamantisullo modo poterat: aliqui ponunt paſſum pro ipſo ueſt Igio:
quia ſæpe per ueſtigia aliquid eſſe factum deprehenditur: ſed hic non uidetur ſic poni: quia ſe/
queretur quod auditus eſſe poſſit: & alibi poſtea de ueſt gio dicturus cẽ. Horum quid reo: hæ 1e/
gulæ generales datæ ſunt: nec cui accommodari debent dictum eſt: de re excuſat ſe Cice. quoni
am ita facile cognoſcere poteſt quæ ſint pro accuſatore & econtra pro defenſore. Quis enim tam
ignarus qui neſciat furem in foro: tempore quopmnesopificesuendunt furari non potuiſſe, Initia
inuentionisadeſt argumentorum mueniendorum abarte: ac ſi diceret ab ipſo præceptore. Exerci/
tatio comparabit: ideſt deductio in actum ſi quidem momni facultate docendainam cmnia quæ di
ci poſſunt exempla ponenda ſunt: ſedea tantum quæ ipſius rei cognitionem præſtare poſſunt: re li/
qua per uſum comparantur. Tempus ita quæritur: tempus hicaccipitur pro qualitate: alias ſignifi/
cat commoditatem ut ueni in tempore quod omnium optimum eſt. Statius: Vnde magꝑnumq; tem
pore regem aſpicit: ſignificat etiam alia quædam. dicitur autem græcæz H zideſt com/
moditas temporis. Quæritur autem: dicit: quia quænon ſunt pro accuſatore faciunt pro defenſore:
ideo diligenter quærendum eſt: quæ utriq; accommodari poſſunt. Parte anni: quia ſunt quatu
or partes anni: æſtas: hyems: autumnus: & uer: & quælibet harum partium habent tres partes: ut ſi di
camus primum: uer: medium & exremum in quibus ſane partibu: aliquid commodius fieri po/
teſt: ut ſi diceret: quidam ingreſſus eſt domum uicini cumomnes abeſſentrure. Tempore æſtatis
metentur frumenta: aut non potuiſſe furari: extra domos exire non poſſunt. Quuare: quia meh/
us fit furtum in hora prandii: aut cum nuſſa celebratur: aut cum ĩ meridie dormſtur. Quo die: qua
ꝗᷓ operario. Quota hora: nam prona horacommode nemo poſſet ocâàd: quema
adhuc non dormit & unoclamore edito oẽsuicini confluerent. Cuiuſmodi tẽporibus: qualitas ſere
noan nubiloſo: uel luna lucente. Spatium conſiderabitur: ſuperius tẽpus pro qualitate. Reus ſcient:
hæc duo neceſſario corrumpunt: uidelicet & ꝙ tempus longum fuerit & ꝙ α lengr mfuiſlet: ꝙ, re/

usſciuerit hoc mõ poſtqᷓ diuulgatũ eſt milonem rus profecturum eſſe ad quand mſolénitate per fici

endã. tm em oris feiuit Elo ſiisfutuæ fuiſſe anteꝗᷓ proficiſceretur ꝙ poterat cõuocate ſeruos ab ur
be & abaliis locis & eos armire. Contra uero milo neq; ſciuit Clodiũ in urbem peandem uiam uen/

turum nec ſi ſe uiſſet tempus præparare potuiſſet. Occaſio: differt cauſa ab occaſicne: cauſa eſt ex qᷓ
aliquid fit: ut ex pluuiiscreſcãtaquæ & uiæ fiunt cenoſæ. Occaſio: oportumtas quæ naſcitur p actus

humanos non umpedientes: puta dormire: prandere & ſumilia faciunt furantibus occaſionem.
P ii

Idonea ne inquiritur per argumenta utrum fuerit ĩdonea uel non idonea ac ſi dicat: coſideratur ab
utroq; litigante: abunoformando: abalteronegandoaliquid per humiliratemeſie factum: ut ſichoc
modo diceret teucer:ſignum eſt iudicesꝙ; ulyxesnoleba t occidere alacem fra trem meum: quoniam
conſiderauit qui locus erataboĩbusdeſertus & oẽsĩtra tẽtoria prãdebãt. Cõtra VlIixes ĩgꝗt quõ.n. hoc
potuirꝑ humilitatẽ eſſet ꝙ qũ occiſus frater tuus:totus exercitusuigilabat ĩ armis& oẽs uiderunt eũ
cxire caſtra. Analia melior: dicitq;. Ego uolui occidere: ſi ea uoluntas fuiſſetnõne potuiſſet cõmo
dius ĩter hoſtes pugnantes ubi igno . . rr
ſumar. Vel ſic:S uol nr iſſem eci igdonea ne fuerit ad rẽ adoriẽdam:an alia melior quæ
dere Clodiuũ nõ potuiſſem cõmodi rerſt ſit⸗ ,. — Dn
us pauloãte c ad ĩuicẽ litigaremus aut Præterita ſit: aut nõ expectata. Spes herficiẽdi hæc
&fere o. adauxilig meũ corruiſſẽt quæ fuerit ſpectabitur hoc mò ſi quæ ſupradicta ſunt
An expectata tanta fuit cupiditas oc irreorineſi rer r. r ipeCen⸗
cidédi ꝙ, non potuit expeclare locũ ſigna concurrerint:ſi præterea ex altera parte uires:pe
eõmoaorem dc ſic cognoſcebat ꝙ; cunia:cõſilium:ſcientia:apparatio uidebitur fuiſſe: ex
nunc ſi nõ occidebat poſtea nõ pottu aſi IReciliras:meoma: Qritri- mnrmrderria::
iſſet: quia non cũ tã paucis ſeruis rus altera Parte imb ccillitas mop aꝛſt ulticia imp udentia:
ꝓfecturus Srat.contea: ſi uoluĩiſſem ĩappꝑatio demõ ſtrabitur fuiſſe. ꝗre ſcire potuerit:utru
occidere nõ expectaſſẽ patius eiusre qiftidẽdũ an cõfidẽdũ fuerit. ſpes cælãda qᷓ fuerit:ãri
uerſionẽ Spesperficiẽdi.ſ.bona uel di dẽdũ an c0 idẽdũ fuerit. ſp . cxlãda ꝗᷓ fuerit
mala. Signa cõcurrent.i. ſi uidebi/ tur ex cõſciis arbitris: adiutoribus liberis:aut ſeruis:aut

tur habuiſſe cõmoditatẽ loci & tpo vtriuſcè& Dergeimzte
ris. oportet. n. ſi ſpes debet eẽ ueriſi/ ut iuſq „ Dea Sum . . ..
milis quod pᷣcedat uia mala & cauſæ * Rgumẽtũ ẽ per quod res quo arguntur certio

puta inimicitiæ odiũ & cõſuetudo * 2à ribus argumẽtiset magis firma ſuſpitõe.Id di
furàdi: auaritia & cõmoditas loci & .1. O— . . - A .
tpis & aliag reꝶ quæ faciunt ſpem uidituri pa tria:præteritũ:inſtãs: cõſequens.
reiperficiendæ cõſeq potuiſſe. Al In præterito tꝑe oportet cõſiderare ubi fuerit: ubi ui-
tera ꝓpe probabilitas: ut ſi orator ex iſi 4 ..
cuſans Milonẽ ꝙ nõ dedita opera te ſus ſit:quo cũ uiſus ſit:nunꝗd apparauerit:num quem
tẽdit ĩſidias dicat hoc mõ: Clodius cõuenerit: num ꝗd dixerit: num quem habuerit de cõ
erat robuſtus & iuuenis: Miloauteni . „ . 15 id in loco
debilis & ætate confectut. Inopia: ſciis: de auditoribus: de adiumentis: num quid in loco
Clodius ditiſſimus eſt & prodiguæ
pecũiarum quibus poterat ad quecd·
cunq; facinus uiros impellere. milo ueroanguſta re familiari eſt: & fere omnia in repu. utilitate con/
ſumpſit. Stulticia: cui contra eſt cõſilium quod diciturratio acuta ad aliquid pficiendũ: Clodiusẽ
homo callidiſſimus plurimuaſtutiis ad faſlendumaptiſſimus. Milo uero uir ſimplicitate qᷓdã natu
re pᷣditus eſt. Clodius in re militari peritiſſimus fuit: arma ſciebat exercere: eqtate: hoſtẽ circõuenir̃.
Apparatio: Clodiusarmatos ſeruoshẽbat. Milot ĩermis cũ uxore ĩ rheda & ſeruos paucos cytha
ras exercẽtes hẽbat. Iludexauditis his rõnibus ab ueroq; litigãte facile cognoſcere poterit in utro fue-/
rit uolũtas pugnãdi:uel ñpugnãdi ſignis ipſis declarãtibus. Spescælãdi: hac pte nemo aliqd facius
aggrederet: na oderũt peccare bõi uirtutisamore: oderut peccare mali formidĩe pœnæ: Cõſtiis: Clo
dius maleficiũ cũ hoĩbus obligatis & ſociis fidelibus: cũ ꝗbusuſq; ab adoleſcentia ipſe educatusẽc. Cõ
tra Milo: oẽs ignotos ſeruos hebat: quosnũꝗemerat: plurimũ. n. põt ſocietas: nã ſolẽt dicere nõ ĩpera
tores ſe neſcire ꝗbus confidant. Arbitris: accuſatoribus oẽs uicmi ꝗcircũ hĩtabãt amici ſui ſunt & fa
nuliares: eiuſq; cõiunctiſſini. Adiutoribusillis: q tulerunt malũ ad maleficiũ: ſicut ipſe Clodius.
Seruis: Clodiusad maleficiũ uenit cũ ſeruis ſuis obnoxiis:qui tenentur ei obtẽperare: Milo autẽ
libertos tantũ qui negare imperium potuiſſent. .
Rgumentum eſt:per hoc uerborum uenatus eſt propriam ſignificationem argumenti:quia
erargumenta & ſigna arguimus: ꝙ per excellentiam appellaturargumentum: quia: eſt Pp
atio quædam in coniecturalibusmultum adhærensad rem &propinquitas ad negocium
. accedere. Firma ſuſpitione: illa enim parsſuperior: quæ probat per mores & uitam debi/
lior eſt:ut cum dicit aliquemin ſuſpitionem furti deueniſſe: quoniam pauper erat aut quia ei utile

erat: ſatis infirma ratio eſt:quia multi poſſuntæſſecircumuicin :quibus eadem res utilitatem attuliſ

ſet: ſed hæc certior eſt & magis ad ipſum negocium accedens. Suſpitione: crudelitatis. In præterito:
uiſus ſit: in principio ſiluæ occiſus eſt: quo in loco ambula re præcedenti uia uiſuseſt. In ſilua: cum ip
ſe ferrariã eo die iuiſſet. Vbi uiſus ſit: uiſus ẽ uxta eã ſiluamp unũ miliare cogitabundus. Quoſit
uiſus eſt log cum quodãalio inimico Milonis. Nunꝗᷓ apparauerit: uiſus eſt ingredi officinã & inter⸗
rogaſſet officinarium: ſi haberet loricam & thoracem pfectã:quẽ cũ uenit allocutus ſit:auditus ẽ cũ
diceret cuidam: uis cras uenire mecũ: & grandẽ mercedẽ feresà me. De cõſciis: appellauit me & di/
xXit: habeo inimicũ quẽdã ſi uisme adiuuare liberabo me a magno piculo & ſollicitudine. De adiu⸗
toribus:qᷓrũ ad pſonasut habuit decẽ robuſtos milites ſecũ ꝗ ſemp conutãtur illũ. Adiumentis: qua
tumad res inanimatas: ut habere nauẽ uel cymbam: ut poſt cædeni factam ipſe ultra mare traiiceret.

pretert 6
retltnenn
ſtunnitem
nequo⸗
Ntumiudh
Nunimata

pert
inltunn
numq⸗
conin
nct
potk 0o
cin
Cicetaun
Facdum
numel
nA
wundq
Ummden
con
ongr
0
8
len
Cnadll
lrlun
ſgned
Ucölid
aen⸗
wudne

ſenant
lek iuen
Euda
lcorc
ncote
Dunniit
N
halcel
wba
Ume
ünr
Uuntnt
Ultenirr
lbar
Nlidice
Wl⸗
gir
ace

Gature
Uſche
Gwenien
on he⸗
Cennti
Rcn

ior

in
R
Z

ſuu

Uremn

köeltd
tciu⸗
1
cec
nl

mec
(odui
jlimm
cövenii.

Csn

uno e/
mi
enöie⸗
ſeC

M

DAN/

Enimml
hirenn
rcN
1s.
,
Gnmell
tntac/
Ntadl/
: u⸗
iicen

Præter conſue, nunꝗqᷓ uiſus eſt in ea uia ubi cogitans & expectans ſedebat.
ret ſtare in agro ſuo ad laborandum: uiſuseſt in taberna meritoria uel ino

ſtanti tempore:in ipſo facto uidi ipſum currentem: &impetum facientem. Strepitus: audiu ſtrepi
tum equorum currentem. Clamor: audiur uocem clamantisopem & gemitum lamentantis. Cre
pitus auditus: audiui arma collidentia & concurſum haſtarum &fractarum: crepitus emm rerumẽ
inanimatarum colliſio. Tactu: cum tetegi eum ſenſi arma & loricam ſub eius ueſte latentẽ. QOdo

præter conſuetudinem fecerit: aut alieno tempore. In
inſtanti tempere quævitur num uiſus ſit cum facicbat
num quod ſtrepitus clamor:crepitus exauditus ſit aut
deniq; num aliquo ſenſu præceptum ſit: aſpectu: au-
ditu tacttu:odore: guſtatu. Nam quiuis horum ſenſus
poteſt conflare ſuſpitionem. In conſequenti tempore

ſpectabitur nunquid re tranſacta relictum ſit quod iu

dicet aut factum eſſe malificium: aut a quo factum ſit.
Eactum eſſe hoc modo.Si tumore.aut liuore olecolo⸗

ratum eſt corpus mortui ſi gnificat eum ueneno neca⸗
tum. A quo factum ſit hoc modo:ſi telum: ſiueſtimen.

„△

tum:ſi quid eiuſmodi relictum ſit: autueſtigium reꝑ/
tum fuerit:ſi cruor in ueſtimentis:ſi in eo Peo uiſus:
aut comprehenſus fuerit tranſacto negocio:quo in lo
co res geſta dicitur. De conſecutione.
Onſecutio eſt:cũ quæritur quæ ſigna nocẽtis
et innocentis conſeꝗ ſoleant. Acenſator dicet
ſi poterit aduerſariũ cũ ad eũ uẽtum ſit erubu
iſſe: expalluiſſe: titubaſſe: inconſtanter locutum eſſe:
concidiſſe: pollicitum eſſe aliquid: quæ ſigna cõſcien-
tiæ ſunt. Si reus nihil horum fecerit arcuſator dicet eũ
uſqueadeo præmediatũ fuiſſe ꝗd ſibi eẽtuſei futurũ
ut cõfidentiſſime reſiſtens reſpoderet:quæ ſigna ſunt
cõfidetiæ nõ ĩnocentiæ. Defenſor ſi ptimuerir magni
tudine ꝑiculi nõ conſẽtia peccati ſe cõmotũ eẽ d cet.

re cũ ingreſſusſũ cubiculũ comedẽ

do. Guſtu: cũ enim guſtauit ama/

rũ eẽ dixit: cui quanta ineſt amari/
tudo. Conflare: fabricare tã adiu/
menta haꝑ coniecturarum tanꝗᷓ fa/
ber conflat ꝑ ſpiritum folliculorũ.
Inconſequenti tpe:perillud qd fa/
ctumẽ in tranſacta iam re & eſt con
tiguũ ipſi facto poſt mortẽ auſuseſt
contigua ut ſi poſt quattuor diesali

ꝗs interrogaſſet de cæde facta & ru

buiſſet:& ſciendum ꝙ p hanc ptem
declaratur & factũ ipſum & auctor
ipſius facti. Relictũ ſit: puta tu ſcis
uel neſcis:uel arma aliqua:uel ueſti
gia. Præceptor meus ait ſe audiſſe
quẽdã militẽ uxorẽ occidiſſe & ĩ tra
iectione fluminis calceũ reliqſſe
inuentus cũ auctor cædis ignorare
delatuùs ad cordonẽ ẽ & iterrogatus
ſi meminiſſet forte cui illũ calceum
uẽdidiſſent:& ita declararuũ fuit ui

rũ occidiſſe uxorẽſuã. Tumorem

pp uenenũ inducẽs & inflãs. Liuo
re: liuor ẽ palliditasex uariis colori
bus facta. Veſtigiũ rei: uel ſanguinis
ſpſi: uel melius pedũ ſignũ uel ma/
nus:nã huius rei pitus cacus uacas ꝗᷓs
herculi furatus fuerat ꝑ caudã ĩ ſpe
luncã traxit: ne ueſtigia declararẽt.

Onſecutio hæc:ut diximus

c differta ſequenti ꝙ illc cõ
iuratũ eſt cũ ipſo facto:ut ſi
ẽſis ĩuẽtus ſit cruẽtatus:hæc
ãt ſi qñ aliqꝗ ſigna a natura ueniut in
hoĩem poſt negociũ factũ ut rubor:
palliditas. Vnde ſciendũ ꝙ ſũt aliqᷓ
accidẽtia uel attributa ꝗ ihærẽt ip̃i
facto:uttpᷣs:locus:aliqᷓ pſona ut hæc

Alio tempore: cum debe/
fficiana armasaccuens:in.

9
„

ſigna naturalia. Nocẽtis: ad accuſatorẽ. Innocẽtis ad defenſorẽ. Cõſeꝗ ſoleant:hocuocabulo ui
det ĩuenire ethymologiã cõſecutionis. Si potit: ꝗa orator eſtuir bonus: nec debet mentiri ulla in re.
Erubuiſſe:ꝙẽ ſignũ uerecũdiæ: qa dicit timor ignominiæ. Expalluiſſe: pp timoré ſanguinisfugi t
ad pᷣcordia. Titubaſſe: ĩcõſtantẽ fuſſſe ĩ ſermone:ut ſi ĩterrogaret teucer Vlyxẽ qñ uemſti huc mõ:
nõ ego te uidi iãdudũ: ego bũñ ẽt fui ante:ſed nõaudebã cõfirmare . timorẽ p has rõnesnaturaliter
homini inſitas: iudices uolũtq;ut aliquisprocurator cãm dicat ꝓ abſente: qm multa ꝑ teſtes nõ p/
bant: qm corrumpunt quæ uiderent p ipſa ſigna naturalia. Concidiſſe: propter anxietatẽ timoris
piculi debilitas ĩuaſit membra. Cõſtare: ut ſi aliꝗs qicat qñ ſcripſiſti litteras heri: qin ſciuiſti hodie
ergo ſequeret ꝙ & hodie litteræ ſcriptæ ſũt. Pollicitũ eẽ: cũ primũ iuiad eum palluit: & ſnterroga
uit me ſi tacerẽ: & ſenõ proderẽ pecuniam grãdẽ mihi daret. Cõſciẽtiæ: aliqua ſũt uocabula quæ
agrãmaticisappellant meſſa: ſicuti uenenũ quod græce dr̃ .V fama & cõſcientia ue
rum tanta eſt conſuetudo ut in nalo utamur quod adiungat epitheton ſignificat malum ut hici po
ſuit enim conſcientia pro mente maculata: & recordatiõe cõmiſſi ſceleris: quæ græce dicit ſmideſis.
Virg. autem: & men ſibi conſcita recti. Præmeditantẽ fuiſſe: ſolent homines in ſceleribus exercita
ti iudices ſubita occaſione nõ moueri meq; rubere: neq; pallere: quia nolite putare eu inocẽtẽ: ꝗa con
ſtans ſit et intrepidus:qꝗa eſt ſignũ potiusmmiæ cõſuetudmispeccandi: ꝗᷓ puritatis & lõga exercitatio
& agitatio mentis in malo. facit rẽ nimisſubditã uideri. nam ut aiunt: prouiſa minus lædere ſolent.
Non conſcientia. uident nobis hæ resnon timidæ non fama: nondignitas. Sed de ipſa agitur uira.
L 11¹

NGAWMWι ½.

☛ νEECαιοοEEνW1ι

Innocentia: equidem ſcio me rem habere non iuſtiſſimis uiris diligenter inueſtigaturis qui pecca/
uit:itaq; nihil metuo innocentiæ meexz. a èòèG

Prprobatio: hæc pars tractatur: nam probatocrimĩe p ſigna & cõiecturasprædictasnõ ſubii
acimus rationesper locos ad aggrauationem peccati. Cõfirmata fuſpitiõe p ſigna coieétu/
ralia. Quibusniſi accuſator uti poteſt utueſtꝑꝶe ẽ malog non miſereri: qa una miſericordia
prost facere audaciã ex ꝗ ciuitates corrũpũt. Niſi defenſor: ut ueſtꝑ ẽ depellere calũniato
res. Aalia in cauſa:ab reo cões loci uo ——RN—
cantur ſniæ generales tanꝗᷓ quædam Si nõ ꝑtimuerit fretũ ĩnocẽtia negabit ſe eẽ cõmotũ.
ꝓuerbia: qbus ĩ una cã utitur aceua „„ ð
tor: & in alia poteſt uti defenſor:hoc ”
mõ credendum eſt teſtibus imonen EE De approbatione
ẽcredendum:qm corrumpi poſſurt Dnr, Latn nn ttt. 22
&malediciſune Ci.n oranmone pro Pprobatio ẽ qua utimur ad extremum co nfir
ricco hoc frcis: aliquancdonn. dicit a mata ſuſpitione. Ea habet locos proprios atq;
teſtibus credendum aliquadonegat — Drene n es re Lre r ſeer
& ira credendum eſt a me: mmo . cões. Proprii ſunt hi quibus niſi accuſator po
nn eſt creden dum n D mala teſtis teſtuti:et hi quibus niſi defenſoruti nemo poteſt com
eſt fama:cum ſit ueri fictiq; tenax. n. 1r ti eIr- Sõ
Atrocitatem: nihil eſt peus ĩciuita munes ſunt A alia cauſa ab reo:alia ab accuſatore tra
te quã crimen impunitum dimitte/ Gtanturn cauſa coniecturali proprius locus accuſato
re ꝗq mmia miſericordia oĩa corrum seſt: curmdicitn . - r 7
pit. ODefenſoris prius: ueſig eſt inno riseſt: cum dicit malorum miſereti no oportere:ct cu⸗
centibus miſericordiam habere & re o auget peccati atrocitatem. Defenſoris proprius locus
pudiare caluniatores: quoniam nul um miſericordiam captat:et cum accuſatorem calũ-
Haeſtmainspeccatuen dpiomunte cun miſetcordim capatetcumaccuſatorem calſ-
re calumnia: innocentes cõtaminare niari criminatur. Cõmunes loci ſunt cum accuſatoris:
Còes loci ſunt:diuidit quibus ratio tũ defenſorisa teſtibus contra teſtes. A quæſtionibus
nibuspoſſumusarguerea locis cõi⸗ — . s
bus. & ponit quattuor ratiões tractà Contra quæſtiones:ab Ar gumen tis cotra ar gumeta —et.
di locos cões quæ cũ ꝑ ſeſint mõar/ arumoribus contra nimores. A teſtibus dicemus ſecũ
tificiali docebit amare eas per ratio-⸗ 1 . . . .
nes artificiales. A quæſtionibus: dum auctoritatem et uitam teſtium et cõſtantiam te-
quæſtionesproprie accipiuntur pro ſtimoniorum. Contra teſtes uitæ turpitudinem:teſti-
iis quæ dicuntur per um tormento . ⸗ . I.. —
rum & quæ a teſtibus audiuntur eo momorum inconſtantiam:ſi aut non fieri potuiſſe di⸗
qui torquetur quæ alibi appellant cemus: aut non fadlum eſſe quod dicant: aut ſcire il
tormenta. A teſtibus dicenius: do/ s n iſle: s
cetquomodoarmandiſunt teſtes li los non potunlle: aut cupide dicere et argumentari:
cet pro ſe ad probationem ualaeant-ẽl. ð
unde eſt notandum quod quædam

2 ⸗

ſunt argumenta & probationescogitatæ artificioſe quæ grecæ dicuntur entechna: hæc ſunt quæ tra/
ctanturex arte oratoris: utarmare ipſum teſtem a cauſa uela uita & aliis rationibus artis hoc modo.
Credendum eſt huic teſti qui quidem tãta uixit auctoritate apud omnes: ut etiam ſoli uerbo fides
haberi ſoleat. Quædam ſunt inartificialia excogitata & dicunturathechna: hæc ſuntquæ afferun/
tur ab ipſo cliente ad oratorem: ut diceret cliens ipſi defenſori: habeoteſtes hos duos qui afferunt cũ
ipſeaccepit a me pecuniam mutuo:ergo hi teſtes & omnia quæ dicuntur ab ipſo cliente quæ uocata
ſunt mexcogitata argumentaarmanda ſuntorandaq; ab ipſo oratoreper argumenta artificialia: te⸗
ſtes enim per ſe nartificialia ſuntargumenta: uita autem ipſorum & cauſa criminis ſunt artificia lia
Auctoritatem: adeſt lucullus uir famma auctoritate & reſigione & fide: quiait ſe non opinari: ſed
ſcire nonaudiuiſſe: ſed uidiſſe: non interfuiſſe: ſed uidiſſe &egiſſe dicit. Et uita teſtium: adeſt Xe⸗
nocrates uir magta fide & uirtute præditus quicum tanta integritate& laude ſuos interciues ſemper

uixerit: ut ſibi etiam ſolo uerbo maxia fidesadhibeatur. Conſtantiam teſtimoniorum perſeueran

do in tota cauſa in eodem propoſito: utſi dicatſe uidiſſe in equo cum factusſiit ciuis. Vitæ turpitu/
dinem: ex parte defenſorisnon habenda eſt fideshuic teſti onudices. quoniam tam perfidus& tam aſ
ſuetus crudelitati ꝙ proparuo precio honunem occiderit. conſucuit enim cauſa lucri adire aliquos
litigantes eoſq; interrogare:ſi teſtimonium mutuum quærunt ſe illis ſatiſfacere poſſe teſtimonio/
rum inconſtantiam. uidete iudices ſi hoc credendum ſit ꝙ dicunt hi teſtes: aliter. n. dicit in curia in
calendismais pecunias reddidiſſe& in foroaliter & in calend isauguſti. Staut fieri non poteſt: docet
quomodo cauſa ſua armanda eſt.i.ſi non poſſumus dicere cõtra uirtutem teſtium. Dicemus non fa⸗
ctum ecitu dicis ꝙ erant tres& ipſe ſolus quomodo iſtud factum quod unusuellet aggredi: tres præ
terea ea die ipiæ romænon erant armantur enim cauſæ contra teſtes & cum teſtibus per locum tem/
pus: diem: horam: ſim lia. Non potinſſe:aderasne tu cum resgeſta eſténon: ſed arbitror: quomodo
igitur fare potinſti? Dicere & argumentari: quia ſciebar ipſe Clodium eſſe in micum Milonisnunc
atbitratur abeovſſe occiſum uolens facere rem gratam Clodio quen ipſe amabat ſtudioſtſſime.

lu⸗

beb

n
Cher
n
n
Giur
Peria
wo⸗

e

unn
eſtenm
D
culſto
ett l
base
1i⸗
luors
donb⸗
nd
ulel
mm
mneali⸗

lec⸗
liter
Na:

et
. nodd.
vohde
ffenn/

. “ 4
.
.
.°
*
.
.

Hxc ad iprobatienẽ reſumit breuiter dicta de teſti bus: & ptinet hoc ad defenſoris approbationẽ.
quantum adaecuſatorẽ. Argumentationé: ad utrq;poteſt pertinere ppargumẽta utriuſq; qbusar
manturteſtes. Aquæſtiõtbus dicamus: ſcaurusnoctu comitãtibusſeruis ibatad uxorẽ Titiiiipſe fu
git: & ſerui ducti ad ſuppliciũ: inquirit abeisueritas ꝑ torturã: ĩ qua re primo orator debet oſtedere
tortùrã eẽ inuentã: ut uerum quæratur. Tornientis: ꝗqᷓtũ ad ipſa m torturã. Cruciatus:plusé & pti

net ad lacerationẽ mẽbroge: &applicationẽ lamiage. Voluiſſe qri: eredẽdũ éo iudicestorturæ: & ᷓ

.„ M „ ſfſtionibus: qm noſtri maiores hoc ge
hæc ad iĩprobationẽ et probation teſtiu pertinebũt. nustormenti inquirẽdæ ueritatis ex
Aquæſtiõtpus dicenuscu demõſtrabimus maiores nmaneranoaudezüt pfiteriipcttieia
noſtros ueri inueniẽdi cauſa tormentis:et cruciatu uo cogãt.nã n uri ſnr ſerui q dñm
TC— . . . ,—1LS. fu nõ accuſarẽt:miſi p torturã coge
lniſſe Ari: et ſumo dolore hoĩes cogi: ut ꝗcquid ſciat rent. Sumo dolore den:bene ergo
dicant. Et præterea cõfirmatior hæc erit dſputatio ſi hoc genusuertin durendlip torturi,
äü i E appellat nõuolũtariũ: qa puim co
quæ dicta erunt: argumẽtãdo iiſdem uiis quibus oĩs funt. um illud:qu A
conie Rura tractatur trahemus ad ueriſim le ſaſpitio an dicqum uolũtariũ ſit. nã ipſi aur
—14 — . elir –☚ põte ueniũt ante: aut rogati. Et
nẽ idemq; hoc in teſtimoniis lacere oportebit. Contra Pteren batior docer 85 lio
quæſtioes hoc modo dicemus:primu malieres uoluiſ armane aſe⸗ Au pernner ad artẽ
= ertis rehwis interponi quæſtiones: ca quæ u „Gratoris. Argumẽtandorita rei ue-/
ſe certisi. rebus interponi quæſtiones: cũ quæ uere d as eznee dubid lud a Clodtopr:
cerentur ſciri:quæ falſo in quæſtiõe pronũciarentur usg rell um e ilone. Sciti: n. elo
„ odo.Nuein loro aeuid noſitir diũ milõis in micũ ſemp fuſſſe: nec
refelli poſſent hoc modo. Quo in loco duid Poſitum tribunatũ eſſe ꝗ poreratach nõ uide
ſt:et ſi quid eſſet ſimile quod uideri:aut aliquo ſigno hat ſibi ſatis tutũ eẽ:ſi milo uiuus fu
ſimili percipi poſſint:deĩde dolori credi nõ oportere: nr⸗ Idé ;: hoceodémõ cua teſti/
— s busargn f p cõlecturas teſtes armã/
quod aliis alio ſit recentior in dolore quod ingen oſi dr fũt. Cõtra quæſtiõesex pte defen
or ad cõminiſcẽdũ:quod deniq; ſæpe ſcire:aut ſuſpi- ſoris. Niſi certis romibus: puta niſi
52 . . 1t. 1. H. udu ſſet enſem ĩ corpore fixù: & caius
cCari poſſit:quid quæſitor uelit audire quod cũ dixerit enſi i Ile fuiſſet: exploratũ haberẽt.
itelligat ſibi finẽ doloris futurũ. Hæc diſputatio com Qu iĩfalſa pnũhac decã uidebat
5’7 11 . 2— iron. bus ſicertis uti tortura poſſunt
probabitur:ſi refellemus ꝗ in ꝗſtiõibus dicta erũt pro cosgnoſci:ſi ita ſunt ſicut dixit p aliq
babili argumẽtatiõe. idꝙ ꝑtibus cõecturæ quas ãteex ſigna conecturx:&Ilaꝗ ſunt dicta
r. PE — falſo poſſunt cõfutar:qd' depoſitũ
poſuimus facere oportebit. Ab argumẽtis et ſignis et eſt: iõ ĩſigno ĩcertoñ erãt neceſſariæ
cæteris locis ꝗhus augetur ſuſpitio dicerehoc mõ cõ quæſtiones: n poteſt reus a tortura
— 5 — .dQdaepoſitus confurare ꝗq falſo dixerit:
uenit. Cu multa cocurrat argumeta ct ſigaa 4 1Cer ſe ſi ſicerta ſint ſigna coniecturarum ſi
conſentiãt rẽ ꝑſpicuã nõ ſuſpicioſam uideri oportet. autem uerum dixerit i tortura: hoc
””Mẽ s bbbgſum poteſt ſciri p ſigna coniectu/
rr c quæ dixerituera i rortura: &
poſſunt confutari quæ dixit falſo:quoniam eſt depoſitum. Quo ĩ loco:per has rationes cognoſcit᷑
ueritas ſine quæſturus: & falſitas confutatur: ut ſi ſcaurus:qui reprehenſusnõ erat diceret quo ĩ loco
me aſpexi:aut teucer dixerit VIyxi: audite:corpusfratris contemplate. Quid poſitum ſit: mmueni
gladium tuum in corpore fratris infixum. Si quid infixum ſimile: ut uidr calceum ueſtimentum:
uel contra: ſi accuſatus qixiſſet is tortura ſe occidiſſe: & præterea negaret: & dicereti ubi uidiſti me:
& quid ĩueniſti. Aut ſimili ſigno:ſi ſanguis in manibus: uel in ueſte conſpectus fuiſſet. Recentior:
proeo quod ſequitur id quod præcedit. nam ponit receptionem pro delicato, cum tamen ex recen/
tia ſequatur lautitia tractatũ a carne: nam quanto miagis recens eſt: tanto magis dolet. Ingenioſior
non eſt credendum quæſtionibus: quoniam multiaſtuti ſunt: qui ſead uoluntatem torquentis ac/
comodant& falſa confitentur: cum intelligant ea Talſa iudiciplacere. Refellemus: ut ſi in quæſtio
ne propter dolorem confeſſi eſſemusnon uera: poterimus demde refellere ea per ſigna coniecturæ:
ut dicere ubi eum uiderint:qua hora:quibusauxilus. Abargumentis& ſignis:quæ habent tria tem
pora:præteritum:præſens: & futurum: quia diſtributa ſunt ĩ ea quæ ſuntante rem: in re: & poſt rem.
& hæc ſunt entegna. Dicere oportebit. ſ. conducendo an bus augetur ſuſpitio ut ſi aliquid dixiſſet
ſuſpitioſum: ſi apparuiſſet armatusante remiſi promiſiſſet aliqd contrad ctoribus. Non ſuſpitio
ſam uideri:qm ſigna afferunt certitudinem rei:& ſuſpitio eſt incerta hoc modo:quia iudices cũ Cla
diusſlemperoderit Mlonem: & magnam cauſam eins mortis haberet propteraſfecuta commoda &
periculi euitationes, præterea cum fit uiſusarmatuscum ſeruis: dixiſſetq; ante ſe poſt paucos dies a

,

magno perculo euaſum, dubitatis Clodium dehita opera aggreſſum eſte Milonem.

2

Si gnis: utoccaſioni: tpis: loci: ſpacii. Argumentis: aut ubi:& c quo uiſusqd dixit. Teſtes corrũ
pi: credendũ eſtargumentis oiudices &nõ teſtibus: qm teſtes multis rationibuscorrumpi poſſunt. Si
gna aut ita ut geſta ſũt oĩa declarant. Precio uel imultat: aur alidu offenderet inimicum ſuuũ
teſtificarũt cõtra eũ: ſignificat enim ſimultas ipſumodium. Et cæteras ſuſpi. quæ ſunt in conſtitu/
tione coniecturali. Non ſuſpitionibus: indignum ego arbitror oiudicesſigniscredi potius quam
teſtibus quoniam nemo eſt tam integer: tam uir ſanctus qui non per coniecturas criminari poſ/
ſit cũ & utilitates: & occaſiões: & cõ/ . .
moda: et cætera ſigna ſibi æque er Item plus oportere ſignis et argumentis credi teſti
aliiseuenire poſſent. Attẽuabimus hæceni doe 4 -=
dicraduerſarii ueniſie Clodiũ ar bus hæc enim eo modo exponi qqomodoreuera ſũt
marum Eerus none Kirs e2 lora geſta:teſtes corrumpi poſſe:uel præcio: uel gratia: uel
emper fuiſſe ſuſpecta eta latroibus B . .
frequentata: &per quæfine magno metu: uel ſunulate. Contra argumenta:et ſigna:et cx-
cõmitatu ſatis tuto rrafire n poruiſ teras ſuſpitiones dicemus hoc modo:ſi demonſtrabi-
ſe.præterea dicũt eù uiſũ fuiſſe an . 11 . HSSõ
te fdù ſuu:non ego iudices:ſed ipi. mus nullam rem eſſe quam:non ſuſpitionibus quiuis
nõcõſiderant eũ nupa uiſ iun⸗ poſſit criminari. deinde unãquanque ſuſpitionem ex
ſe:nec ultra adhuc proceſſiſſe cũ il . . , .
ürpcraucrür, Conucnirc: cumſa tenuabimus et dabimus operam: ut oſtendamus ni⸗
turninus qucq; ibidẽ armatus uiſus hilo magis in nos eam quam in alum quempiam cõ-
ſit: poterit igitur & ipſe in hãc ſuſpi enire indi . = r
tohem dentart, & té dtcit ſeucer uenire indignum facimus eſſe ſine teſtibus conieciu
ꝙ ego occidi Aiacẽobutilitatẽ: igit ram:et ſuſpitionem:firmamenti ſatis habere. A rumo
etiã Menelaus: & alii uicini: ad quos . . j
1aU5. elll⸗ i . temer
eadem utilitas:& occaſiones uenie/ ribus d cemts ſinegabimus tem . efamam naſci ſole
bant occidere potuiſſent. Sine teſti re quin ſubſit aliquid:etiam ſi dicemus cauſam non
bus:ac ſi diceret ſine illisqui dicant ſpiam confi mini
. EIIIS uare nfingeret iſceretur
ſe uid: ſſetaut affuiſſe. Firmamenti: fuiſſe ꝗ quiſpiam cor fi et cominm ſe ret
crudelitatis: & fidei. Arumoribus Etpræterea ſi cæteri falſi ſoleat eſſe argumẽtabimur
dicemus dd fama græce dicatur & hunceſſeuerum. Contra rumores dicemus primum
latine: rumor tamena latinisſiq di- ..
ſtinguitur: & maximea Quin. ꝙ fa ſi docebimus multos eſſe falſos rumores: et exemplis
ma ſit uox diuulgata ſine certo au/ utemur:de quibus falſa fama fuerit: et aut inimicos no
ctore:rumor uerocũ certo auctore . ès
certitudine ẽ& rumor ſupra argu/ ſtros: aut homines natura maliuolos: et:maledicos cõ
mẽta in artificiale & entegna: q af / finxiſſe dicemus:et aliqua: aut fictã fabulã in aduerſa-
fert ad oratorẽ ꝑcliẽtẽ: uel pꝑ popu/ —. . - —
lIlũ. Si negabimus: armatnúc famã riOs afferemus qua elicamus oĩbus in ore eẽ: aut ueru
per entegna. Quid ſubdit aliqd: an rumorem paoferemus quiillis aliquid turpitudinis af
ſit aliqua certitudo:& cã qꝗa fit no/ 2 . 141 1 .
cẽs. Qua cõmiſceret:nõ temere na ferat neq; tame ei rumori nos fidem habere dicemus

ta eſt fama huius ſceleris: nã qua růe ideo quod quis homo poſſit quemuis turpem de quo
debuiſſet hoc fingere quod ſi factü ᷑1· 1. —— iſſ
eſſet eodem modo: & Menelaum: & libet rumorem proferre: et cõfictã fabulam diſſipare.
alios quoq; duces criminari potuiſ⸗ 1
ſent. Hunceſſe uerum famæ ſit tam
falſa:quam uera narrare: tamen non eſt de hoc dubitandum: quoniamſſupra cadauercum telo ſtri/
cto abaliquibusnon ſuſpectuseſt. Contra rumores: dicemus quod fingatur ꝙ accuſator arguiſſet
ſica rumore non dubitandum eſt Aiacem occiſum eẽ ab Vlyxe. nam ſi iniquitatis diligenter ꝑ oẽm
exercitum intelligetis eam rem in ore omniumuerſari. Eſſe falſos:quoniam iudicesorta eſt fama
alicuiusquam poſtea conſtat non eſſe uerum. atq; famæ: hoc eſt proprium: ut fermæ nunq uere ſint.
Exemplisutemur: ſatis proceresnuper uulgatum fuiſſe Priamum uelle reddere Helenam: & bel/
lis finem imponere:quod tamen uerum non eſt: exempla quidem plus afferunt certitudinis: & incer
ta ab incertis meliusconfirmantur.Inimicos confſhxiſſe famam falſam: & hocpoteſtis iudicare: qd
ab inimico meo conſicta eſt: creditisenim inimicum meum peſſimum recte deme dicere uoluiſſe.
Aut narura maliuolos:credendum eſt famæ iudices: quoniam ita homini ingetitum eſt ſuis ciui/
bus inuidere: & maledicere: ut omniafere confingant: & ueritas ſupponatur. Aut maleficos: credi
tis huic famæ: cumnata ſit abuno:qui nunquã uere proferre didicit: & qui utaliquod ſcelusadmit/
teret ommia mentituseſt. Confictam fabulam:in aduerſarios dicendum eſt o Menelae ꝙ miſiſtinũ
tium ad Priamum ad pacem conficiendam: & ꝙ contentus es Helenam accipere: & belli finem face-
re. Rem non eſſe uerammullusignorat: & ſimulando cum aduerſariis plurimum adiuuatnoſtram
cauſam: undeeſt dicendum pares cum paribus facillime congregantur. Aut uerum rumorem profe

remus: quiseſt qui poſſit euitare calũnias maliuolorum: dicit ſiꝗdẽ publice de teo diomedes cum

2 . ℳ — l epte vern
.
.* .
⁶
ni frumenta inexvereitum duxiſti pecuniam omnem defraudaſſe: quod certe non eredo: cum intelligãꝗ
ferenunꝗᷓ uera dici ſolere. Quusunus: p uiſq; ponit: quis. n. generale eſt: unus uero ſpeciale: ſicut
l apud Terentiu::pleriq;omne gcuqgprobabilieuidebe hocmõ: ſ diceret in exercitu: non eſt mi⸗
d rùm ſi occidit aiacem: qm credendum eſt eiusĩſiduis diomedem quam falſo pernſſe. Abrogare: ſa
gin ma ꝓfecto incerta eſt: & tam facti prauiq; tenax. cũ.n.eſt illud credibile: ſi interfeciſſem quantas ini —
dol⸗ micitias a tanta familia mihi conflaſſem: fugiendum quidem eſſet de exercitu: & cum ꝗto periculo
„ — cum habuiſſem totũ exercitũ mihi
d . Veruntamen ſi rumoruchementer probab liseſſe ui inunicu: Rc quantoicmodocum
gare:quod et difficilima tra ctatu eſt conſtitutio cõe- pitud necui oecid n: to⸗
. „ ſſe enteeſre BLSE L .. toexercitunoſtro magnú ſplẽdoré?
tn turalis ctin ueris cauſis ſxæpiſſime traſtãda ẽ: eo d li- ſis rebus geſtis anuller, Quod
S getius oes eius partes perſcrutati ſumus:ut ne paruu⸗ ffielim eeccludendt enen cãs:
J ü a prius tractauerat de coni ali
hin laquidem titubatione: aut offenſione ĩpediretur: ſi ad Tactatualdtcendoimeritertati⸗
ne hanc præceptiõis aſſiduitatem exercitationis accom- 9 50 practicã. Sæpe tractãda eſt:qmm
w modaſſemus. Nũc ad legitimæ cõſtitutiõis partes trã ra Siurtdici ad ⸗
Wi ſeamus. .„„ Keanice G shec COccid.
. „ fſfit Clodtù: occidi: & recte feci: qm li
n De ſcrip to: etu occccc. cet cui ſeab inimico ſuo defendere:
ln Vm uoluntas ſcriptoris cũ ſcripto diſſidee hxcshtuti und calicſe ſ 1.
. - nidebirzrr ſi a ſerinto diremnse his loris at- iicit hoc mõ: occidiſti illum: dedita
ll c uigdhebitur ſi a ſcripto dicemus his locis ute- Opa: qmnedoderas:tunenaleitccune
nuon mur ſecũdũ narratione.primu ſcriptoris col ckura i Pteren di feris ri⸗
8Aatige: deide ſcriori rerirariꝗ⸗ deide veun us tractaui: ſi ĩ aliis conſtitutiõibus
wen laudatiõe deideſcrip reat e urmur deil⸗ Bon. ſubtrahatur diligenter ſciamus tra-
. ige ſerenerilgliti ſcriptũ Nr e eiccadtn pediamur: Tituba
mẽto aut ĩ ſti i6e: aut i io ſcribto . ide. Offenſione: ipe/
run teſtamẽto aut ſtipu rioc: aut in quolibet alio ſcrip 0 dimẽto. Ncad legitimæ: ordin?
s s rrrractandi ſeruat ſemper c attentio
Gnn ne:nam ſecundũ diuiſionè conſtitutionũů primo declarauit dictionẽ:& contradictionem cõiectura
osn lis cõſtitutionis:nũc autem ſequitur legitimã eo modo tractandi qui etiam ſuperior fuit: uidelicet
e⸗ tam ex parte accuſatoris:q̃ ex parte defenſoris. H .
⸗ OQOlllutasa ſcripto u det᷑:ſicut dequodã monacho fama ẽ uulgata.isquidẽ cũ mulierẽ for
ut⸗ u maſã cõſpexi ſſet: acpeã ad libidinẽ puocatus eẽt illico gladiũ efflagitauit: ut oculos ſibi
. edguceret qc ĩtelligẽs uir p?'udẽs & doctus expoſitũ ẽ ſibi nõ de corporis oculis: ſed de
enn nauis cogitationibus ĩtelligẽdu eẽ. His locis: argumentis ſumat aùt thema ſupius ꝓpo
nis ſitũ cõficiẽtẽ in merchaturã. Roman ſæpe tẽpeſtatibus agitati:ac perterriti naues relinquebãt & pe
rihat: & inde ĩopia pp æsalienum multi decoquebãt: cui rei ꝓuiſũ ẽ ꝑp legẽ hãc:nauis ſit ren anẽtis ĩ
naui ſi nauis ſeruet incolumis ſecũdũ narrationẽ: finita narratiõe: quæ põt eẽ talis. orta tẽpeſtate iu/
c dices per maxima adeo ꝙ: ut Vir. inꝗt: Præſentẽq; utris intẽtant oĩa mortẽ: omnes qui poterant ĩ ſca
pham conſcenderũt:at uite ſuæ cõſulerẽt: nullã ſane curã de naui retinentes qd cum uiderem cœ/
n. pi ego fugam de naui deſſuadere:ac poteſtati ſi nauim relinquerẽt eam ſeruatam meam fore: itaq;
diuina credo uoluntate incolumis in portu ortu delata ẽ. ut qui in ea remãſit fructũ aliquem conſe
Jatur⸗ Scripto lauda:plurimũ lauda:plurimum laudibus:accumulandi ſunt iudices maioretno/
dohnn ri: ꝗ legẽ hac nobis ſaluberrimam cõdiderũt non uerbog ambagibus: ſed eis tätumodo poſitis uer
t bis quæ ſibiad iĩtelligentiã neceſſaria putauerũt: ut legentes faſtidioafficerentur. Scripti recitatio/
pen nei: hoc tanꝗᷓ una monere cum ſyHogiſmo cum maior præcedat. ſ. laus ſcriptoris hoc modo laudan-
Ar di ſunt certe ſcriptores:quũo. n. cõmodius dicere potuerint nauis ſitremanentis in naui. Percuncta⸗/
rrir. tione: petoa te gubernator nõ ſciebas hanc legẽ eẽ:ꝙ nauis eſſet remanentis:& nõ fugientis: & ille re
nit ſpondet utiq; ſciebam: tunc ægrotus nquit: cur igitur audes poſcere: aut mecumin cauſa litigare.
* Aut teſtamento:quia teſtamenrum eſt ſignũ extrvemæ uoluntatis: non ſciebas ꝙ; hæreditas non de/ .
e bet peruenire: niſi præcepta in teſtamento conſeruentur: aut ſic:quidam laborans morbo comitiali
e teſtam entum fecit in hunc modum: hæres meuseſto quicunq;uicinior erit: diſcedunt filii ne in ern
⸗ dem incidant morbum: relinquitur ei ſeruusadminiſtrans filio mortuo patre: redeunt: & hæredita
s ul tem adeut: ſeruos eos in udicium uocat &negat abeuntibus filiis hæreditatem deberi. & eos ſic iter
zi 7 rogat:non ſciebas ꝙ teſtamentum erat tale ꝙ u ciniori dabatur hæreditasſeruus. n. tantum uerba ſe
ten quebatur filii uerõ ſententiam: aut ſtipulatione.i.ĩcontractu facto per interrogatienẽ firmatã ſu bſe
nii quente rñſione:ut ſi quis dicat:uisſcribere mihi Liuiũ:&ille rũdeat:uolo decẽ aureos te ntum.item
me ille: uolo: & es contentus ſolũ accipere pecunias pro ſingulisquinterniombus. Volo: hæc ſ qdẽ iter-
ba roʒgatio ſubſequente reſponſiõe appellat ſtipulatio. Aut alioſcripto:ſicut de Deucallõe: & pyrra ꝗ
is .

accepto reſponſoaboraculothemisproiactuoſſium matrispoſſ ereuocare genushumanum. Deuca
lion ſnĩam intellexit: & lapides poſt terga iactauit pyrrha uero tmmõ uerba ſequebatur. Ad eadẽ rẽ

ptinebit:ac ſi dicat ĩoĩ re ſcripta:ĩ qua naſcat taliscontrouerſia. Collatione: Iex ẽnauis remanentis
in naui& perdãt eã qui deſerũt eã: ego remãſi: tuuero receſſiſti: quid igit cõtẽdis de hacnaui: pſer/⸗
tim cũ tumet ꝓfitearis te deceſſiſſeex naui utte a ꝑiculo eximeres. Quid iudices ſeqꝗ: ueſtrũ eſtiu/
dices uerba ſequi &non ſnĩam falſo: & cogitatã: & nõ adhibere fidem uerbishuius. Sententia exco/

gitata:ſi ſecũdũ legẽ ſit remanentis
Iea naui: nonne pdidiſti: & qũo au/
des excogitare hoc qd dicis de hoc
textu lucidiſſimo:quẽ certe corrũ/
pi ſi hoc mõ itelligat: nullomõ po/-
terãt ihærere fugiẽtes niſi adime/
rent ſpem nauis fugiẽtis: quare fugi
enda ẽ hæc ſnia cũa ſcripto penitus
diſcedat. Quid obfuerit: cu fuerit
diligẽtiſſinius ſcriptor: ꝗd nocebit
eiaddere pauca uerba: ut eẽt diluci/
dior hoc modo:& nauis ſit remanen
tis in ea ad tutelã illius. Aut unde nõ
potuerit:ꝗd ĩpediebat eũ adiũgere
nauẽ eiuseẽ qui remãſit: ut tueretur
eã:ꝗnimo ſcriptor intellexit cuiuſli
het remanentis ĩ naut hac cã:qm co⸗-
gitabat ſcriptor qd nullo alio modo
poterat facere ne fugeret: & ut aliꝗd
remaneret: putauit eã legem ſibi ſcri
bi: uel ſicitu dicis ꝙ hæc lex cõdita
fuit:ut opes ſeruarent: iõ addidit re
manentis in naui ut ſeruaret nauis:
cum nõ propter nauem: ſed ppui/
ros facta ſit dilucide ſine aliqua per
plexione: quæ facit rem obſcuram.
Breuiter: quantum ad neceſſaria.

Cõmodeadutilitatem: ꝗa aliter

nõ poterat fa cere ut remanerẽt ĩ na/

nauis. Perfecte: nihil deficiendo.

Cũ rõne certa.ſ. ut hoies ſaluarent:

ñ nauis:ineq; opesquæ ĩ illis ſũt.Exẽ

pla ꝓfitẽtur: nuper cum cauſa age/
retur ante prætorem de ſimili aicri

quod ſcriptum ſit: aut non poſſe fieri aut nõ lege:aut

pto:& nõa ſentẽtia iudicatũ ẽ. Quã

periculoſũ ſit: ſcitis ſudices leges eẽ
latas: ut per eas honunes gubernent

quod ad rem pertineat. Deinde collatione quid ſcri-
ptum ſit:quid aduerſarii ſe feciſſe dicant:quid iudices
iequi conueniat:utrum 1d quod diligenter perſcriptũ
ſit: an id quod acute ſit ex cogitatum. Demdeea ſen-
tentia quæ ab aduerſariis excogitata ſit: et ſcri pto attri
buta contẽnetur: et infirmabitur. deinde quæretur
quid eiobfuexit ſi id uoluſſſet perſcnibere:an non po⸗
tuerit perſcribi. deinde a nobis ſententia reperietur: et
cauſa proferetur: quare id ſgriptor ſcripſerit quod ſcri
pſit:et demonſtrabitur ſcriptum illud eſſe dilucide:
heuiter: commode: perfecte certa cum ratione. deide
exempla profetentur: quæres cum ab aduerſarii ſentẽ
tia redderetur: et uolutas afferetur: a ſcripto potius iu

dicatæ ſunt. deinde oſtẽditur ꝗ Priculoſum ſit a ſcri

pto recedere. Locus cõmunis eit contra eum qui cum
fateatur ſe contra id quod legibus ſancitum eſt:aut te
ſtamento per ſcriptum ſit feciſſe tamen facti quærat
defenſionem. A ſentẽtia ſic dicemus. Primum lauda-

bimus ſcriptoris cõmoditatẽ: atq; breuitatem quod tã
ui ne periclitarent: niſi adimere ſpẽ?

tũ ſcripſerit quod neceſſe fuerit illud quod ſine ſcri-

pto intelligi potuetit non neceſſario ſcribẽdum puta

rit. deinde dicemus calumniatoris eſſe officium uer⸗
ba et litteras ſequi:negligere uoluntatem. deinde id

quæ miſi obſeruẽtur: multa mala fu W = l
tura ſunt: quod ſi diceret legibusaddere pro arbitrio noſtro uolumen maximum de lege una tantũ
creſceretur: quamobrem iudices cauetote dum ſequimini ſententiam: ne uobis eueniat: quod etiam
Anchiſæ troiano contigit: is quidem accepto oraculo ab Apolline antiquam exquirit matrem: ſequ/
tus eſt gloſas:& profectus in cretam a peſte maxima uexatus eſt. Locus commumis nulla eſt tanta re/
prehenſio: aut tanta pœna: quam non mereatur isqui non præſunnt leges gloſare: & ſuo arbitrio in/
terpretari: & cum uideatur ſe feciſſecontra ſcriptum: legem tamen per commutationem ſententiæ
conatur ſe excuſare. Commoditatem: & breuitatem: laudandus eſt lator huius legis iudices: qui
nobis legem hanc tulit cum ingenti aptitudine: & breuitate: quia cum ſcripſiſſeteam uerbis tantum⸗/
modoneceſſariusaddere noluit plurane lex aliquid ſuperfluum haberet in ſe. Illud quod ſine ſcri
pto:putauit ſuperfluum addere pro defenſionenauis: quoniam ſub ipſis pñtibus uocabulis neceſſa
ciotõtinẽtur. Caluniatoris eſſeof. conſiderate iudicesnonpertinere ad uirum bonu: ſed caluniato
risofficiũ eẽ ſyllabas & uocabula ſequi: & ſniameffugere: ſit. n. ægrotus. Iegẽ hoc pacto ĩtelligi opor
tere uirum calùniator: & falſo hoc cominiſcitur: utnauem conſequatur. Calũniari autem eſt ſcien⸗
ter & falſo accuſare. Quod ſcriptum eſt non poſſe fieri.ſ.niſi ſubaudietur hoc modo:aliquod ipoſſi
bile eſt nauem eſſe remanentis in naui: qm anchoræ: funes: remi: catuli: qui & ipſi innaui erãt poſſi/
dere eam non poſſunt. Aut non lege:ſed quæ eſt in ſcriptisad differentiam moris qui eſt ſine ſcri/
ptis. leges enim prohibent udices extraneum quenquam: aut aduenam: & qui ante ciuisnon fuerit
quicꝗquam Romanum poſſidere: uel ſicomnes legesprohibent ſeruosteſtamentum adire poſte-·
—

W
poß
eno⸗
eu⸗
Conta
ſencus.

Nöm
dace
lutte
contr.
inick
ase
1
Dei
(alo
ltet
et
kerero

dre
(il
gor
uril
unlis
Udere⸗
Wen
erd
kerexe
tame
etcſpi
celun
a ube
cepnl
Locn
verba

.

din
Mriul
Aeni
n
Renn

leeln

utee
onfit

m

Wid
G
id
et⸗
len
i

n
lle
r
dii
a⸗
ue⸗

eun

W
cun
eſou⸗
Dt
wo
u
nun/
cela
nnato
gohol
ſoen/
oſ/
elan/
j uent
e

Non more:nunꝗᷓ auditũ eſt ꝙ præmia dentur nõ laborantibus:eft at mos confuetu do longi tpis

aboibus robar mnã natura certe nõ patit᷑ ea oĩa:quæ in naui ſuntnauẽ poſſidere: qm res nmamma⸗
1

tæ nõpoſſidẽt. Nõ æquo & bono:legẽ ex æquo & bono:ac ſi diceret ſecũdũ officiũ bonorũ hoc mõ
quæ utilitatẽ cõem uidetur eos afficere præmiisquinõ laborarint: nam potuiſſet& ipſea naui. Irem

contra dignitatẽ cõem uidetur matronã iã ætate grandẽ in ius democari. Quæ oĩa: legitur duple

textus, Rectiſſime fieri. i. dicemus latorem legis recte ita condidiſſe legẽ: ut nihil ĩ ea contineret᷑:
quod eẽt: aut ĩpoſſibile:aut cõtra le

nõ more:nõ natura:nõ bono et æquo poſſe fieri:quæ ant⸗ cõtra morẽ & æquũu. Vel no/
oĩa ſcriptore uoluiſſe quã rectiſſime fieri nemo dubi gure ſerl:n a nolu ede
tet: at ea quæ a nobis facta ſũt utiliſſime facta. Deinde bilis. luſtiſſime facta: qsé ꝗ dicat

contrariã dicemus ſentẽtiã:aut nullã eẽ:aut ſtultã:aut nosmale feciſſee naui ob nimiã tẽ/

peſtatẽ d ſceſſiſſe: &. n. placet magis

iniuſtã: aut nõ poſſe fieri: aut nõ cõſtare cum inferiorit populo romano cẽtũ hoies ꝗĩ ea na

bus:et ſuperioribus ſententiis:aut cũ iure cõi:aut cuom ui erit ſaluoseffugiſſe ꝗᷓ neq; naues

. — — . . . n. n neq; opes. Autnullã eẽ:ñ cã uenit ad
aliis legibus cõibus:aut cũ rebus iudicatis diſſentire. facere leges: quæad beluas: & ad res
Deinde exemplorum a uolũtate:et cõtra ſcriptũ iudi inanimataspiter c noĩbus ptinent
3. . AAut ſtultũ: quid ſtultius quãuelle
catorũ enumeratione.deinde legu et ſtipulationũ bre anchoras & canesobid qd i naui re

uiter exceptarũ: in quibus intelligitur ſcripteris uolũ manſerit mumpoſ dere aut iniu⸗

. —2,. — —. — ſtäcotra oẽm iuſtitiã fit ſi pmia dãt᷑
tas et expoſitio. Locus cõis cõtra eũ qui ſcriptũ teciꝰ nõ laborãt bus. Nõpoſſe fieri: co/
tet:et uoluntatẽ ſcriptoris non interpretetur. * tra natura ẽ&οο Impoſſibile ꝙ ca⸗

e. e. nis poſſideat. Ateſtibus:aut nõ cõ⸗/
De contrariis legibus. ſftitiare cũ ſupiobus: ſubaudiat hoc
Vm duæ leges diſcrepãt inter ſe uidendam quod ſcriptũ eét ĩ rubr ca legis: qa
„ — . . . uidebamusmultas nauespiſſe pro/
S e primu:num 4 abrogatio.aut derogatio ſit. pter fugientes guberna tores: uolu⸗
Deideutrũ leges ita diſſetiãt: ut altera iubeat: mus ꝙ nauis ſiẽremanẽtisi naui.ſeꝗ
tur ergo ꝙ pp hãc rubricã hæc lex p
H 8 tiuineat ad nauis defenſores: & non ad
oẽsremantes ĩ naui cũ n cõuenit ſupior.ſ.rubrica cũ ĩferiori: hoc ẽ cũᷣ ꝓpoſito nr̃o.ſ. Ieges poſitæ.
Cu lege cõi: ut pᷣmian dent occiſ s. Aut cũ aliis legibus: oẽs leges iubẽt ꝙ bñfaciẽtibus bufiat: uel ſic
leges uetãt: ut excernis: & ꝗq ciuis nõ ſit naui poſſideat: niſi eã ſua diligẽtiã ex tẽpeſtate receperit. Cũ

rebusiudicatis: uidete ſt nuꝗᷓ uidiſtisꝙ Pm daret nõ laborantibus. Deinde exẽploꝶ uolũtate:nup

cum lis eẽt ĩter iſtos de mercatura: ſnia pro ĩtellectu uerboꝑꝶ lata ẽ: uel ſic:lex erat ꝙnullusexternus
auderet arma ſuſcipe in tumultũ populi: euenit ꝙ igrediẽtibus ciuibus hoſlibus cruitatem quidam
aduena tutatus eſt urbẽaccuſatus:& abſolutus eſt:ergo ſic quẽadmodũ externusille liberatus pro/⸗
pter ſniam legis in qua cõtinebat neceſſitas liberatus ẽtita uosſniam potuiſtis ſequi debeatis. Breui

ter exceptag: lex ẽ ꝙ nemo poſſideatnauẽ:niſi prius fuerit ciuis:ſic oẽ promiſſũ firmũ eſto:a ſenter⸗

tia tñ excipitur pueri ꝓmiſſio quæ nõ hẽt rata. exceptæ. n. legesdict: quãdoc;al iquid ſpãle licẽter
excipitura generalitate. Aut ſtipulationum: bonæ ſtipulatiõesſũt quæ in ſcriptis ſunt: &a uiris fa⸗
ctæ ſunt. Exceptæ ãt dicurur ſi ſententiã intelligimus in puero nõ ualere: uel ſiſe Criptæ non exiſtant
a quibus poterimus dicere hoc modo. Quẽadmoõdũ uidemus iudices ĩ legibus & ſti pulaticmibus ex
ceptis ſnĩam ſequi & nõ uerba:ita ĩtelligcndu ẽ hanc legẽ p ſniam potiusꝗᷓ per uerbacxpeni debere.
Locus cõis: Cõſiderate ꝗtũ ꝑiculũ futurum ſit in rebus publicis ſi leges exponerentur ſecundum.

uerba: ꝗd.n. eẽtopustot doctoribus: tot iudicibusad ĩterpretãdas leges ſi ſnia ñ cõſiderãda fuerit.

Vm duæ leges: tranſit ad ſecũdam ptẽ legitimæ conſtitutionis: diſcrepãt: diſſonãt hæcaũt
C diſcrepantia dr̃agræcis: ut in themate ſupius facto: nam una lex dicit. Nemo poſſit noĩare
locũ ĩdemortui:niſi per augurẽ: ut ſi dicat ſicaugur: mortuus ẽ lentulus ĩconſulatu., ueniat
Fabius & ei ſuccedat donec fimatur annus. Altera lex huic contraria in hunc modum: ne-
mo dãnatus repetundarũ poſſit orationẽ in cõcionem habere. An abrogatio: abrgata eſt lex ꝗ eſt

penitus ſublata hoc modo. Lex erat apud antiquos romanos talis: ſi debitor moriat anteꝗᷓ ſoluat æs
alienũ: & iaceat ĩ ſepultus: & liceat creditoribus illiuscorpus dimembrare: & unuſquiſq; partem pro

. e WWάρ C Arbe

quãtitate pecun ag accipere: ut eiusaſfines exigant ipſum:hæc lex ſublata eſt penitus ꝓpter crudeli

Hatem: & quia ciuitas ſæpe maloodore mortui inficiebat: cõdita eſt hæc lex. oẽ corpus infra biduũ
ſepeliat :neq; quiſqᷓ ſepeliatur ĩ ciuitate: hoc appet in epiſtola Seruii ſulpitii de morte. M. Marcelli.
An derogatio: derogata eſt lex ex parte ſublata: ex parte pmixta hoc modo: cõſenſus uiri & fœmi/
næ faciat legitimũ mitrimonium. Item alia: niſi conſenſus partis interueniat leginmũ mati momu
non ſit:hæ aũt leges derogate ſũt: qa parsconceſſa ẽ pars ſublata p hanc legẽnouam: ſi ĩ iuſſu patris

młmꝗiu fit: legitimũ ſit: ſed dore priuet. Vraltera iubeat: hoc mõciues romãt ĩ bachanalibuspatẽt

Alterauetat: romane mulieres uſũ uini nõ hẽant. nã ut ait Valeriusuſũ uini romanismulieribusñ

cõcedebant. Alteracoget: chriſtiani omnes leiunẽt ĩ quadrageſima: & in uigiluisp̃ceptis. Altera p/

mittat ſexaginarius ſinolit ſãctio nõ ieiunet: infirma. n. fuit: dat rationẽĩ tractado: plus ualet pmiſ/
ſione ergomeliusẽ augur nõnoĩat: & ppꝑ leguũ ſãctietatẽ legi pmittẽti.ſãctio.n.ẽ firmatiop pœnã ſa/
guin Is: unde ſacroſãcta dicũt᷑ offigia & magiſtratuscõfirmati p ſaãguinẽ: ut trihunatus cũ licebat ĩpu
ne occidere quos uellet. Cuilegeabrogatũ ſit: paruã uim hẽtad uictoriã lex quæ ſãcita fuerat:ſi po/
ſtea abrogatũ ſit palterius legisemẽ̃ “ . .V
Sarieeiurpon Bua 8 ſe⸗ jdefen altera uetet:an ita ut altera cogat:altera ꝑmittat. Infir
orẽ: ſi augur dicat ſibi licere locum „ ſe ee
inde mortuinolare: maugureſſet: Ia eni erit cus defenſio qui negabit ſe leciſſe quod
ga alia lex ẽ qd reus repetũdagnen cogeretur:cum altera ſex permiteeret.plus enim ualet
põt fe or̃onẽ ĩ cõciõe:idq; poſterio ₰ Miaz . ſs6 ocaz,
Hicgeceneglecf cotinuateu ſupio ſandio permiſſiõe. Item illa defenſio tenuisẽ cũ oſtẽ
ri hoc mõ: = defenſio illiusꝗq di ditur id factum eſſe quod ea lex ſanciat:cui legi abro
cit ſecutũ eſſe legẽ ſancitã: & poſtea mſir- .
alSatd,wolits iegis expoiiene: Zatum uel derogatum ſit id quod poſterior lege ſan
Imer to certe accuſatus ſum iudices citum ſit eſſe neglectum. Cum hæc erunt conſiderata

cũ nr̃a lex ſit ꝙ nemo poſſijdemor nafſtrelecvi . ren. rp coun =
tui locum noĩare:niſi augur fuerit. ſtatnoſt elegi exp oſtione: recitatione: collaudatõe

Collaudatiõe: bene fecerut maio utemur. Deinde contrariæ legis enodabimus uolunta

resnri qd hoc mumus nemini dede tem: et eaſh trahemus ad noſtræ cauſæ cõmodũ. De-
rũt niſiauguribus:nemo ꝓpfectoma „ „. „ . „ . .
ioris dignitatis eſt nemoq; pſtantior inde de iurndiciali abſoluta ſumemus rationẽ iuris: et
Recitatiõe: lex.n, mea udices a/ Suæremus partem iuris: utrum cum ea faciat de qua
ptiſſima: augur ĩde mortui locũ no
minet &ñ alter. Cõtrariæ leges bũ Partc poſtea diſſeremus.

dicit augur hoc offici ĩidemortui De ambiguo.
nemini niſi ad ſe pertinere uegꝑ dico —' —— .:
eũ nõ nõ eẽ augurẽ:qm & ſceleratus: Iambiguũ eſſe ſcriptũ putabitur quod ĩ du
& accuſatus petũdaꝶ auꝑur eẽ põt ſ as:aut ĩ plures ſentẽtias trahi poſſit:hoc mõ
& de magiſtratu deſcẽdiſſe putädus I e. . E . zdi
6, Praheinusadnfæcãæ comodum tractãdũ ẽ. Primũ ſine ambiguũ quærẽduũ

lex tua page ualet: qꝗm ẽ abrogata per eſt:deinde quomodo ſcriptũ ẽ:etſi id quod aduerſarũ

noſtrãqᷓ dicit qc ĩdẽnatusor̃onẽ in
cõtionẽ hr̃e nõ põt:cuimagis paren⸗ .
dũ cẽſeo:qm̃ poſterius ẽ facta. Itẽ lex tu⸗ puã uĩhẽt:qm̃ eſt derogata per noſtrãquæ dicit in iuſſu pa
trislegitimũ ſit matrimonium: ſed dote priuetur. tu igit oréha
aliter fieret paucæ puellæ locarẽtur. Sumemus rõnẽ iuris. ſ.à natura: cõſuetudine: more: pacto: ſure:
æquo: & bono: quæolĩa rõnes iuris ſũthocmodo: ꝓfecto ſi umuerſas legesiudiceseuoluatis: nullasra
tiones poſſe fieri per leges: ut indẽnatusĩ concionemorationem habeat: apparet igitur has conſtitu/
tionum cauſas eſſe neceſſarias: quia altera adiuuatalteram,. Supra enim dixit pemio ſecundi libri
coniecturalem ſæpe incidere in aliis duabus: hic uero iudicialis adiuuat legitiimm.
lambiguũ: docet nõſolũ qũo ducat ĩ exercitationẽ pargumenta: dicit᷑ græce ãphibolõ eo
ſꝓlectorẽ nõ ducat certo curſu ĩtelligẽdi ſicut Arma uirùq; cano: ſed circũagit p dubias: &

uarias ſnĩas: utputa ad memoriã diffinitiões ſupiusfactas. Pluresſn ſas: trahi põt.ſ.tã abac
cuſatore ꝗᷓ a defenſore. argumẽta.n. quæ ſequũt᷑ cõia fũt tã accuſatori ꝗᷓ defẽſori: notat ĩt

—

hæcambiguitasſicutapud dialecticostã ĩ ſolouocabulo Sn rõne totius cõtõis ambiguitas quæ ĩ ſo
lo uocabulo cõtinet: ſicutcõprehẽdit duas res: quæ diuerfimode diffiniũt: & uocato equocato alio

uocabulogræace hocmõ: mulier hæcclara ẽ ꝙ radiũ ſuſtinet: radius autẽ ꝙ teſtorisẽ
& ſolis:uel alterius rei ſplẽdor ex aliqua re mãdãs.Am bisn tas uero: ꝗᷓ ĩ tota orone uerſatur dicitur
latine ãbiguů græce ſic cõſtat clodiũ iuaſiſſe Milonẽ: dubiũ.n. eſt: ut prior inſidias

terẽderit:ſit ne ambiguũ quærẽdũ ẽ abutroq; litigantiũ:dirigẽda ſũt oĩa argumẽta ad hæc: utappa

reat ueritas: qa ſunt aliqᷓ quæ uideãtur ãbigua: quæ ſi bene excutiãt abigua nõ ſunt: ut ſi dixero con/
ſtat Ciceronẽ ſcripſiſſerhetoricã nouã: hoc. n. liget cõueniat cũ ſupiore: cõuenire tñnõ ẽambiguum
quia ſnĩa cõtraria locũnõ hẽt ſi quidẽ remota ãbiguitate ꝑ rõnes tollit᷑ oĩs cõtrouerſia: deinde quan
do ſeriptũù ſit: qa conſideratio tẽporisremouet ambiguitatem: ſicut hic ẽ apud Vir. iã redit &uirgo
redeũt ſaturnia regna: aliqui. n. de chriſto dictũ uolũt: quẽ certe de ſalonino pollionis filio dictum
cõſtat propter tpis ueriſimilitudiné. Nã Vir. fuittꝑe Octauiani & polliõis:nõ ãt chriſti. ꝙ de eo pro
phetizare potuit nõſitueriſimile: & pollio fuit ductor exercituscõtra germanos: quos cũ uiciſſet &
cõſulatũ adeptus eẽt: cõſtat ei filiũ eo anno natũ. & imediate poſtortũ riſiſſe ꝙomnem fuit ifelicita
tis nãinter ipſa primordia defunctus ẽ. ltłẽ cu hocteſtamentũ conditũ eſt rixe ĩter Ciceronẽ:&& uxo/⸗
rem ingentes exãt: filii aũt amiciſſimusfuit. nam tuneſcripſit ad eum de officiisin quo dixerat ha

beas.huic.n.legi parendũ ẽ: qa ſi

besia
tmet
tſſet
ſcere
ſiui
mcl

wer
de
ſen
go⸗
ſoin
We
ag
urn
mar
logiu
4 .
Kin
nuen
il
⸗
boni⸗
Al⸗
lutn

B

diceba
diaiuo
cinbus
orioc
tegnu
voſüͤ,
obſcu
gldc⸗
urdic⸗
gekell
ſunben

.

ſitn
glie
hecizl

emort

(omati

nerbäͤ
nreſdu

bes iam unum libæ marce fili: quod eratliam beniuolentiæ ſignum.
tinet ad utrũq; & hoc parte filii ſic maluit filiũ eẽ hæredẽ quã uxorẽ
taſſet hoc effugiſſe ſignũ parui amoris:quod cũ ita ſit creditisꝗ
ſderet: ſiꝗdẽ hoc eẽt nõ hæredẽ:ſed pauperẽ filiũ efficere. Cõtra ex parte terẽtianæ uultis credere

ſidixit quæ uolet.ſ.uxor.cõſiderauit.n.menõ poſſeam

plius ſocari uroniſi quæ uellẽ dediſſe pᷣſer/

tim cũ filu ſemꝑ in fide& matribusaduerſi ſunt. Fieri potuiſſe quod ĩpediebat ꝗn filiũ potius hære

interpretãtur ſcriptor fieri uoluiſſet oſtẽdẽdũ eſt. De
inde id quod.nos inteꝓpretemur et fieri poſſeet hone

ſte: recte:more:lege:natura:bono et æquo fieri poſſe:
quod aduerſarii iterpretãtur ecõtrario:nec eẽ ãbigue

ſcriptũ: cũ intelligatur utra ſentẽtia uera ſit. Sunt qui

arbitrãtur hãc cãm tractandamuehemẽter pertinere

cognitionẽ ãphibologiarũ eã quæ a dialecticis profer
tur. nos ãt arbitrãtur non mõ adiumẽto eẽ: ſed potius

maxĩo impedimẽto omnes eni illi dialectici agiphibo

logias aucupãtur easẽt quæ parte ex altera ſen tẽtiam.
nullã poſſunt ĩterpretari. Itaq; et alieni ſermonis mo/.

leſti interpellatores:et ſcripti ſui:tũ odioſi:tũ obſcuri
interpretes ſũt:et dum caute et expedite loqui uolũt ĩ
antiſſimi reperiũtur. Ita dum metuũt indicẽdo neꝗd
ambiguũ dicãt nomẽ ſuũ pronũciatr᷑ nõ poſſũt. Verũ

horũ pueriles opiniões rectiſſimis ratiõibus cũ uoles

refellemus. Impræſentiarũ hoc ĩterdicere non alienũ

fuit. ut huiusĩfantiæ garulã diſciplinã cõtẽneremus.

De diffinitione.

cabuli diffinitõnẽ:hoc mõ:maieſtatẽ is minuit

dã magi L
ſcriptoꝶ artis quos ip̃e ubi laudauit

dẽ faceret:quã uxorẽ. Honeſte: de
decus certe fuiſſet pr̃is maxmiũ ſi
uxore filiũ obliuiſceret & recte offi

ciũ ſuũ fuit bñ facere bñ merẽtibus:

nã filius ſẽp ei bonus & obſeqᷓns fuit
More:nũq̃ cõſuerudofuitut filius
hæreditate priuaret. Lege: leges iu
bẽt ut hæreditasuiciniori det:oſtẽ/
dit. n. honeſtatẽ iurisꝑ partes legis:
uñ iuridicialisadiuuat legitimã ſi/
cut ſupra. Natura: qa pater & fili/
useadẽ pſona cẽſeant:uñ Vir.perite
dixit:Proiice tela manu ſãguis meus
Ex æquo & bono:iniquũ eẽt & con
tra bonũ ciuitatis ꝙ pr filium priua
ret hæreditate & uxorẽ aliũde natã
diuitẽ efficeret. Ecõtrario: ꝗdam
bona ſua legauerat hac lege: hæres
meus eſto ꝗ ſtatuã aureã haſtã ĩ mãu

tenẽtẽ fecerit.morit᷑ teſtator &orit

cõtrouerſia utꝑ de haſta dicet an de
ſtatua. accuſator ſtatuã aureã fieri d
bere ꝗ defẽſor a cõtrario ſi dicat nil
p̃bet. Nec ambiguũ eẽt dictũ:ꝗd du
itat teſtatorẽ haſtã & nõ ſtatuã au/
reã fieri uoluiſſe:cũ ipᷣe ſciret paruã
eẽ hæreditatẽ,ſtultus.n. eẽs d ſtatua
itelligere. Recte:nõ rectũ eſſe plura
ĩpare:quã ualeat hæreditas. Natu
ra:nuſꝗᷓ poſſet facere pluſꝗᷓ ẽ poſſibi
le. Sut ꝗdã:carpit opinionẽ quorũ
eiculon græcoꝑꝶe nõ uetege

Aduerſarii interpretantur: per
orẽ cui certe nihil reliꝗſſet niſi pu/
ꝙꝓnoluerit me hæredẽ eẽ & alius poſ/

tigit & in ſermonibus quottidianis hoc mõ:fortiſſimus qdãuir fuit:imo potius temerarius difir
qd ſit fortitudo. Afferemus breuẽuocabuli diffinitõem: ponit᷑ ꝓ deſcriptõe:ſignificat. n. utrũq; ſa

uel

dicebat. n. multũ ꝓdeſſe ad hasãbiguitatescognòſcẽdas audir argumta ſophiſtica. Sed ĩpedumto: qa

oĩa ĩuoluit ſuisargumẽtis:nec ſinũtoratõem hẽre effectũ ſuũ ad pſuaſionẽauditoꝑ iꝑſis ita eẽ iudi

cãtibus. nã impedit ille effectus ꝑargumẽta. qa dialectici cogũt ſine iudice:nã ſæpe cõtẽdũt & tamẽ
nõ aĩo cõſentiũt: aucupãtur:de oĩ uerbo conãtur piſcarialiꝗd ad dubitatõem faciẽda. Exaltera par
te: ꝗqa uoluũt ꝓ ſnĩa ſua oĩmodo:ita ut ipſi dicãt ĩtelligãtur: & ſinullo mõ poſſit: & aliã partẽ intelligi
uolũt. Qdioſi:qa nõ ẽad ueritatẽ hiſtoria ſed fictũ. Interpellatores:qa alios ſeqꝗ nõ ſinũt.tã ſunt
obſcuri:ꝗa magis faciũt dubitatõem. Infantiſſimi:neſciẽtiſſimi & ĩperitiſſimi loquẽdi: ꝗa neſciũt
ꝗd dicãt. Nomẽ ſuũ: qa ſiqs ĩterrogat qũo uocẽt: timẽtes errare ſubiiciũt qris degẽte uel de patria:

aut dicũtſe reuera neſcire: qm paruiĩ erãt cũ nomẽſibi ĩpoſitũ fuit: ſed tñ uocari ab alns Gulielmus.
Reefellemus:hoc feci poſtea ĩ Iibro triũ chartaꝑ:quẽ ſcripſitad Trebatiũ: quẽ cõmentatusẽ Boeti.

pluribus chartis: puta quatuordecim.,.
Vm diffinitõe utemur:thema ſupiuspoſitũ ẽ. Saturninustribunus plabis uolebat ferre le
c gẽfrumẽtariã ĩ hũc modũ.placeat ſenatui populoq; romano ut frumẽtũ diuidat ĩ plæbẽ:
ueg ꝓhibẽte cepione:põtes & oĩa diſtributa ſũt: accuſat læſæ maieſtatis qd ꝓhibuerit tri/
bunũ facere officiũ ſuũ:ex quonaſcit cõtiduerſia:ꝙ ſit lædere maieſtatẽ:hoc aut re ⸗
iniui

ne dialectici quæq; ita diſtinguut: diffinitõem eẽ eã quæ declarat res peſſentialia: ut hõ eſt aĩal rõna

le mortale. ODeſcriptio uero ẽ declaratio quædã alicuiusrei ẽt p accidentalia: ut homo eſt aĩal bipers
comatũ & barbatu: ſed utraq; tamẽ debet eẽ talis ꝙ cõuertat cũ definito: puta idẽ ſit id quod eſt poſt

uerbã ẽ cum co quod p̃cedit:dialectici diffinitũ & diffinitõem appellant: breuem autem inquiipra
neceſſaria tamen: ut homoeſt animal:nõ autẽ eſt resquædam habẽs in oĩbus mẽbrisanimam. Etra

tionem: non autem habens deſcriptõem in omni re cõfidẽda: dicũt autẽ: deſcriptioa græcis
Maieſtatẽ is minuit:intellige ex parte Saturnini accuſantis: ꝗa cepioninõ cõuenit.

4

—
4
„

„ 1
dbE EX.

“

*
„*
.*
* A
—Pberr
. —„ .

Amplitudo: ciuitatis: bene autem ciuitatisnõ urbis:quon am maieſtasa maioribus dicta in ciuibus

& magiſtratibusnõ ĩ mœnibus. ampl tudo aũtut ſempa doctis notata ẽé ꝓ ꝑotẽtia cũ dignuate Suf
fragia & magiſtratus: & ii maieſtascõſtat in libertate dand ſuffragia & icõſilus magiſtratuum: ergo
læi ſti maieſtatẽ cuũ diſturbaſti pontes & ciſtellã.tu iterpellaſt. ciuẽne daret ſuffragia ad hac legem
appellandàâ: & me tribunu uetuitiaperire cõſiliũ meũ populo de legisutiliate. Suffragia: dicunt

libertas deſignadi p fabas uel teſtulas &nõ deſignãdi uolutatẽ. Suffragatio uero exercitatio & actus

neq; ſignificat auxiliũ: ut inqur mul
ti. Nẽpe igitur ita: diffinitio hæc i
modũ ſylogiſmi facta ẽ. nã hæc ẽ tã⸗

ꝗuna minor: diffinitio uero maior
E. Itẽ ex cõtrario: ex parte defenſo/

ris. Detrimẽtoaffecit:negat maio/
rẽ. Ille. n. dicit: ꝗ tollit potẽtiã luf
fragãdi maieſtatẽ lædit. hic uero ꝗ
detrimẽtoafficit. Ego naffeci:negat

minorẽ. Detrimẽtu dictũ a detero:
ſicut dãnũ a deo.Sẽtẽtiam uocabuli

breuiter deſcri bet: maieſtas ẽ defen
dere rẽp.ab omni icõmodo.ltẽ pru⸗
dẽs ꝗdẽ ẽ hic uir, nam cautelam ha
bet magnã in decipiendo alios & lu/
crãdo. Factũ noſtꝑ cũ deſcriptiõe
cu ita ſit ego remp.ab ĩcõmodo ſer/
uaui cũ põtes diſturbaueri. ea.n. res
maximũùů icõmodum eratallatura.
Ratio refellet: uidet tibi ſeruare
maleſtatẽ: cũ eã daãno afficis:ꝗs dice
ret Gracchũ maleſtatẽ ſeruare: cũ
ipſe rẽp.peſſlundabat. & aut falſa:
ꝗa aliter dicis qu ã resſeſe hẽat: ut ſi
dicam: ſapiẽtia ẽ habere cautelà ĩ de
cipiẽdo:mõaliꝗd lucret.ltẽ ſi ſerua

ret cù detrimẽto reip.ad quod crea

ti eẽnt cẽſores & dictatoresad iperi/
um maloꝶ & li bidinẽ cõprimendã:
aut inutilis: ut ſapiẽtia ẽ cautela lu/
cradip fas& nefas. Turpisq affert:
ĩfamia magna prudẽtia ẽ curare: ut

corpus bene ſe hẽat quo ſeruato etiã

aius ualet. Aut imurioſa: cõtra par
tes iuris bonũ ẽ qd patres exhæredet
filios: puta ſi diceret feciſti cõtran o

— . —ẽ

xcẽo Cepio:qm officiũ cẽſoris eſt uetare

qui ea tollit: ex quibus rebus ciuitatis amplitudo con⸗
ſtat. Hæc ſũt ea quæ capiunt ſuſfragia populi et magi
ſtratus cõſiliũ. Nempe igitur tu et populu ſuſfragio et
magiſtratũ conſilio priuaſti:cũ pontes diſturbaſti:Itẽ
ex cõtrario maieſtate is minuit qui amplitudinẽ ciuita
tis detrimẽto afficit. Ego nõ afſeci: ſed prohibui detri-
mẽta:ærariũ cõſeruaui libidini maloru reſtiti:maieſta
tem oẽm interire nõ paſſus ſum. Primũ igitur uocabua
li ſentẽtiʒ breuiter et ad utilitatem cauſæ accõmodata
deſcribetu. Deinde factũ noſtrũ cũ uerbi deſcriptiõe

Coniũ getur:et deſcriptionis ratiõc aptabitur. Deide cõ

trariæ deſcriptiõis ratio refelletur: ſi aut falſa erit: autĩ
utilis aut turpis: aut nur oſa. ld quoque ex iuris ꝑtibus
ſumetur de iur diciali abſoluta: de qua iã loquemur.
De tranſlatioerrr. ⸗è
Væritur in trãſlatiõibus:primũ nũ aliiqs eius
Aq tr0!ci actõem pet tõem: aut executõem heat quã
nõ oporteat. Nũ alio mõ:alio tꝑe: alio loco:nũ
alia lege: nuũ alio quærente: aut agente. Hac legibuset
moribus de æquo et bono reperiuntut: de ꝗbus dice-
tur in iuridiciali abſoluua.
De ratiocinatiooen
Ncauſa rationali primuũ quæritur quid in rebus

malos:nõ tuũ.

Værit.i. dputãdo: tã abaccuiatore ꝗa defenſore. In trãſlatõibus: ĩ dilatõrbus& cõmuta
q tõibus thema ſupius fuerit poſitu de co ꝗ ſubſtulerat uaſa iacra de loco priuato: ꝗ cu accu
ſatus eẽt ſacrilegu dicebat ſenon ſacrilegiu: ſied furtu coõnui ſſe: qm ea de leco priuato ſub/
ſtuliſſet. Actõem: ut ſi filiusa debitoribus patris iã mortui exige ct pecunias: illinegarétſi
bi ꝗcꝗᷓ deberi:qminthil unꝗᷓ eis mutuaſſet. illeaut ſe hæredẽ: & filiu: & eadé pionãa eẽ diceret cu pfe:
ꝗa pecun æ ſibi iure mutui debeant Actioaũt nihilaliud équà uis& modus ꝓlequẽdi i ſudicioqd
ſibi debet. Petitõem: ut ſiqs ꝓcurator uel alter iſtitutus dicat alteroi& petat ut ſibi debeant pe⸗
cuniæ noie ipſius litigãtis. Aut executõem: ut ſi duo litigaret: & lite adhuc pẽdẽte alter recederet: &
alium ꝓ ſe d cẽtẽ relſqueret ꝗ cãm ſuꝗ exequeret. Alio mõ hẽéat: ut ſiꝗs pignus tollat alteri priuſꝗᷓ
uocet ſius. Alio tpeiut ſiꝗs petata debitore pecumasĩ calẽdis mans qs debeat calédis auguſti. In
altera lege: debeotibi pecuniasnoie pẽſiõis:nõ mutui: ꝗa nõ mutuaſti ꝗcꝗ. Nu alio locopetis apud
ædiles: cu clericus ſim: & ad ep̃ᷣm iusmeũ pertineat. Nu alio quærẽte: hic nõ põt petere quia ſeruus
eſt. Agente: quia tu es inaliena poteſtate:non poteſt cauſam agere pro quoquam: uel ſerui non poſ/
ſunt eſſe teſtes. Moribus: ſunt adhucaliquæciuitates: in quibus epiſcopus dat iura tam epiicopalia
quam ſecularia. ODicit ergo moribus & legibus reperientur. quia per leges & cõſuetudines quo hæc fie

ri debeant cognoſcetur.
N cã rationali:in q

multæ leges nõ ꝓpriæ ſed a ſimlli ſum ptæ afferebant hoc me do. Male

i olus matrẽ occidit: mm carcerẽconucit: teſtamẽtu facit: & adeunt hæreditatẽ exterm: & Pri⸗
uatur: eã ipſe petit his legibus ſũptisa ſimili. primo quod furioſus ſit: qm furoris eſt matre
occidere. inde ꝗa teſtamẽtum furioſi nullũ eſt. & promhilo reputatur. Poſttiemoqued 44

yit.
ſtebat
eruat
erit
ncidt
guen

mo⸗
liun
au
ſci
⸗

ſre⸗
en

cic⸗
td
We

ben
!
ſu
h

denen

ne
m. eo
in
cnnt
da

hecn,
i np
hber
le
tann
l⸗
mrl
Euoch
R
ſani
Deci
eir ui
s cu

Ant

gieis
tuci
onl
1
MMet
vcce⸗

. .
„ .
K
4 . .
7 . 7 . .RW „* „ „. .*

moritur quiſpiam abinteſtato:puta ſi teſtamentum nonualet: hæreditasuicinioribus datur. Sigc
ĩ rebus muoribus:ĩ maioribusteſtamẽtisſempquodiudicatũ ẽ: aut quod ĩſtitutũ ẽ a teſtatore: uelꝗ
ſeruari debeat: & hæreditas puemat ad eosquos teſtator iſtituerat. Aut mioribus uultquod ſiꝗs oc/
ciderit ſeruũ iudicet furioſus: ꝗᷓto magis ꝗ matrẽ, Autſimili bus:q damol; moccidit patrẽ & reusꝑà
tricidii iudicatusẽ.ergo ꝗqmatrẽ negat a ſimili iudicãdus ẽ. Aut iudicatũ: ſecũdũ eas leges:quasnõ
quærimas fieri. Vtrum ſimilis:quia ſiquisocciderit matrem nõ minuspeccat quamſi occiderit pa
⸗ — „. tré, Vtꝑe cõſulto: noluerunt facere
maioribus: aut minoribus: aut ſimilibus ſimiliter ſcrip tot leges ge re⸗Eadrrglu to. n. cõſti
. .. 2-2 L. N— e eſirm ilis ſir ei vei tueretur facer̃ legẽ de ꝛqm de
tũ aut iudicatũ ſit. Deide utrũ ea res ſim ilis ſit ei rei de pre ſatis ſi Triptu Saeer welliil 4
qua agitur. an diſſimilis. Deinde utruũ cõſulto ea de re mare ꝗ ad patrẽ Drinare puta neruͤr
. S „n. r e n his aũt partibus is plus poſſe ui
ſcriptũ no ſit: quod uoluerit cauere: quod ſatis cautu debat ꝗ plus habuit eloquẽtiæ cum
putarit propter cæterorum ſcriptorum ſimilitudiem. Sac gekuſe tork defenſore ptine/
—2 e ris di ant. ODe partibus legitimæ. ſ. ꝗ de
De partibus legitimæ conſtitutionis ſatis dictum eſt. ſriptio ſnia,. Reuertamurſ-tra

Nuũc ad iudicialẽ reuertãur. cctãdo p regulas artis diffinitõem ſu
periusbrèuiter & loco deguſtatõnis
. . . .. datum.
De iuridiciali adſolun. o Bfholuta iuridiciali: ea par

a te iuris ꝗ ẽ ꝑ ſe pfecta & ali
eno nõ ĩdigetauxilio ĩ quo
cõcedĩus factũ & ſcriptũ.

Bſoluta iuridiciali cõſtitutiõe utemur: cũ ipſꝭ
rẽ quã nos feciſſe cõfitemur: iure factã dicemus .
ſine ulla afſptiõe externæ defẽſiõis. In ea cõuẽitquæx Feciſſe cõfitemur: i hocdifferta cõ
. f. — . 1 . iect arali. Sſe aſſũptõe:p hoc exclu
iure ne factũ ſit. De eo cã poſita dicere poterimus: ſi ex dit partẽ iurisaſſũptiuã. lurene ſit
quibus ꝑtibus ius cõſtet cognouerius Cõſtat igitur ex hctũ: arait Qui usqrit p hæcuer
. . E . . 1.. ba iur̃ an imur a:oportet uel ñ opor
his ꝑtibus natura:le e:conſuetudĩe:iudicato:æquo et tet:recte uel nõ recte: decet uel nõ de
bono:pacto. Natura ius ẽ:quod cognatois aut pieratis cet ergo hæcpars maxiĩe uocat ꝗlita
—2 1„. . - E - tiua uel generalis: qm gẽusapud ora
cã obſeruatur:quo iure ꝑetes a libris et a ꝑẽtibus liberi tores pro ſpecie vontrur. Quæri
itur. leze ius Eid ai ijuſſu ſãcitũ ẽqu conuenit: tam ab accuſatore: quam
colũtur.lege ius ẽ id quod populi iuſſuſcit e:’quod concnm ccadktſi Am
occidi:& recte feci:ideonõ recte fe/
ciſti. De eocauſa poſita:ideſt ꝑræpoſita controuerſia de iurc:ideſt utrumaliquid iure: an iniuria
actum ſit. Notandumautem eſt quodlut a turiſconſultis diffinitur. Ius eſt ſcientia & ars æqui & bo-
ni quod ad honunespertinet: unde hæcconſtitutio græce uocatur dicæologia: fas uero deorum eſt.
Præterea ſciendum quod duplex eſt ius:ſcilict ſcriptum & non ſcriptum: ſcriptum iusex iis parti/
pusconſtat. ſ-legibus quæ ſuntad remp. gubernandam & continendam & plæbiſcitis: quæ ſunt ſtatu
ta facta per tributos & ſenatuſconſulta: quæa ſenatu inſtitutaſunt, item ex decretisprincipium quæ
ſunt ab imperatoribus ex auctoritatibusprudentum: quæa iudicibus ab reliquis a magſſtratibus fa-
cta ſunt. Iusautem ſine ſcriptiseſt quod de more conſtat& ſic diffinitur. Iusex more eſt:quod lonęa
uetuſtate comprobatum eſt. & differta ſuperiori quod illud in ſcriptis: hoc ſine ſcriptis: illud poteſt
nouum hoc ſemper uetuseſſe debet: illinun qᷓ cõtradicitur: quia pœna conſtituta facit aſſentiri: nuic
omnes ſponte ſequantur: neq; quẽquam cogit. Prætereaaliud ius eſt qu od appellatur ciuile quodad
ciues pertinet: ut ſi dixero: nemo in nocte ambulareſine cãdela audeat. aliud eſt quod dicitur ius g&⁰⅞
tium: ut ſi dicat:nemo poſſit ducere pluſꝗᷓ unam uxorem. Naturæ ius eſt. i. patu rale ius quod qua/
dam natura ingenitum eſt unicuq; animali: ut appetereſolem. Cognationis: ſicut patris ad fihum
uel econuerſo:qm filius obligatus eſt patri: iure naturali impellente aut pietatis: ſicut erga maiores
& maxime erga deum, unde ẽt pro religioneſæpe ponit: qua græci uocat euſcbia. Obſeruat:cuſtodi
tur uel uenerat. Quo iure: applicatad ꝓpoſitum. Aparentibus liberi colut: puta ſi pater ꝑp fili/
os paſcendos in furtõ deprehẽſus eſſet: is poterit ſe tutari iure cognationis: quod amor ei ingenitus
erga filioseum impulerit. Aut parentes a liberis utſi quiſpiam pater perumm litiorum trahéret in
carcerem: & filius uetuiſſet. Accuſatur igitur filius: quod magiſtratusuiolauenit potenit ſe excuſare
iurenaturali: quod pietas patris eum coẽgerit a pietate etiam ſeruata erga deũ hoc modo .Si aliquis
ſacerdos: uel uir religioni deditus uiderit alium res ſacrasfurantem ciuem occiderit: cum eas fes de-
ponerenollet. Lege ius eſt: cũ lex ſit: quod filiusmoriturmteſtatus forte patruus Nrcditgte occu/
pat: uetatur a filio:q uocatus in iudicium excuſat ſe lege: & filiusno fra ter mortuj patris poſ ldeat.
Lex autem eſt: quæ fit in ſcriptis concedente ſenatorio ordine: & popule per hæc uerba fer etis legem
ſic uelitis:iubetisne. Sancitum: pœnas ſanguinisfirmatum: inde cogit ſem per: cũ nosipſe permittat
ut ſi dicatur: quicũq; hominem interfecerit capite priuetur: unde magiſtratus quibus eſt poteſtas: ea

ſacroſanta uocãt᷑: ut erat poteſtas tribunitia: cuius reuerẽtiã ſiqslæſiſſet poenã ſanguim 6 ded ſſet.
2 it

— —

Quodgenus:uerbigratia:ut ĩ iuseas cᷣ uoceris: ꝗqdam uocat ſeruumin ſus:quoniam mncrimine de
prehẽſus ſit negat his:qm̃ ſerui ſub iure ptorio nõ ſunt cũ alterius ſit ptãtisille eu coegit per legem 4
dicit: ut oẽs qui uocati ſint in ius qprimũ uemiãt. Cõſuerudine: ut ſupra diximusmultismo 1S dif
fert iusa more: a iure ſcripto: ſedaddit᷑ hoc aliud ꝙ locus legisẽuel tabula: uel charta: uelcodex: ſed
locuscõſuetudinis ẽ ipſa memorſa. Ac ſi ſit legitima. i. in lege ſcriptũ. Vſitatũ: in hoc frequẽtatiuo
incluſit ꝓpriã naturã cõſuetudinisquæ ex lõga uetuſtate continet. Quodargẽtario.i.ꝙ umi trape/

zitæ uel menſario: ut appellat ſæpe
Tullius depoſiti lege cõmiſeris. Re-
petere poſſis:quida trapezita cemuũ
deponit aureos: & in mercaturã ꝓfi
ciſcit᷑: interea morit is ꝗ pecunias ſu
asa ſocio poſcit:qui cũ neget ſe ab eo

cꝗᷓ accepi ſſe iura conſuetudinis al

legare põt:& dicere quod mos ſemp
ſeruatus ẽ ꝙ qui hæreditatẽ teſtato
ris hẽt.is pro ommi re parẽtibus reſ/

põdere debeat. De quo ſnia lata ẽ:

hæc eſt declarata ĩ aliqua c per uer
ba iudicis uel prætoris: uel alterius
magiſtratusallegauit in ſimili cauſa
ut idẽ ĩ præſenti cã iudicẽt:q ẽt in il
la præterita iudicatũ dicãt. Hoc mo
do nõ recordamini iudices iã tribus
annis controuerſiam apud prætorẽ
urbanũ agitatã: & iudi catã hoc mo/
do fuiſſe: ut fratri tang filie hæredi
tascælata ſit: quare ueſig eſt ut ma/
log noſtro& ſentẽtià mitemini: aut
decretũ quod ptinet ad ſenatores:&
fiebat hoc mõ: ꝓuincialesqui in ſin
gulas ꝓuincias mittebantur: pſape
putabat prætores ciuitatũ ſentetias
ſuo arbitrio ſempꝑ ferre: quapropter
ipſead ſenatum pſcribehat: ut de ea
re ipſa indicarent: quã puinciales ue

genus eſtut in ius eas cũ uocers. Cõſuetudine iusẽ id
quod ſine lege æque ac ſi legitmmũ ſit uſitttũ eſt:quod
genuseſt id quod argẽtario obtuleris expenſũ a ſocio
eius recte repetere poſſit. Iudicatũ eſt id de quo ſeten
tia lata ẽ: aut decretũ impoſitũ ẽ. Ea ſæpe diuerſa ſunt:
ut aliud alii iudici:aut prætori: aut cõſuli: aut tribuno
plæbis placitum ſit:et fitut de eadẽ re ſæpe aliusaliud
decreuerit: aut iudicauerit: quod gẽus. M. duſus præ
tor urbamus quod cũ hærede mãdatia geretur. Iudici

um rddidit. Sextus Iulius nõ reddidit. Itẽ Caius Gæli

as iudex abſoluit iniuriarũ eũ ꝗ Luciliũ poetã in ſcœ
na noĩatum læſerat:Publius Mutius eũ qui L. Actiũ
poetã noĩauerat cõdẽnauit. Ergo quia poſſũt res ſimi
lide cauſa diſſimiliter iudicatæ proferri: cum id uſu
uenerit iudicem cum iudice: tempus cum temporemu
merum cum numero iudiciorũ proferemus. Ex æquo
et bono ius conſtat quod ad ueritatem et comu-
nem utilitatem uidetur petinere. Quod genus eſt:

tuiſſent:quo facto decretum interpoſituùm eſſe dicebant. Aut prætori:quia poteſtatẽ hẽbat feren/

di & tollẽdi:leges ſuſpendendi:& reli.

qua quæ ipſis placuiſſent: unde catexochin iushonorarium uo

catũ eſt ius prætoriũ. Aut cõſuli: pꝑ maximam eag poteſtatem: quia ipſim hila regibus differebãt:
niſi quod annui tantummodo erant cumilli perpetuo eẽnt: aut tribuno pla bisqui coſtitut ſunt: ut
plæbem tueat a conſiliis ſenatus. Vnde nihil:licebat fieri ſinetri bunis:quoꝶ potentia propter mul
titudinẽ plæbis & dignitatem ſignificauit Ci Tepiſtola ad Thermetẽ legatũ: ubi ait: cur ego te nelĩ ĩ
cidere in terrores tribunit os: quàpropter Valerius quoq; antiaseum magiſtratum facem tribunitam
ſæpe commemorat. Aliud decreui: quantum ad decretum ſenatus: nterpoſitum iudicauit ad reli
quos:ut magiſtratus iudices. Cum mandatt ageretur: quidam aureos centum com miſerat merca
tori in mercaturam proficiſcenti is itinere mortuus eſt:isqui cõmiſit ab hærede pecunias repoſcit:
neq; ille quicꝗᷓ ſibi debere lisad. M. druſum defertu r: qui pro petente ſentẽtia tulit: unde ueroad ſex

tum Iulium delata aliter iudicata fuit.

Iudiciũ reddidit: pro uoluntate petentis iudicauit hoc eſt:

dixitaureospetitori reddendos. Mandatum aurem eſt offitiu mgratuito ſuſceptum: unde mandata
rii ſunt quibus illud cõmittitur. Lucilium poetam: ſcilicet ſatyrieum. Nominauit. i.nomme pro
prio appellauit: apud maiores uetitum fuit & Pœna cõſtituta his qui maioresſe ſine nomine dignita
tis uocaſſet. Vſu ueneri t:hoc eſt cum hoc contigerit. dicunt autem rationes ad exercitationem do/
cet enm quomodo debeamusoſtendere per regulas iurisaliquid fieri uel non fieri debere quamuis
ſcitaliter abaliquibusi udicatum iudicem:cum iudicem conferemus alteꝶ altero præſtantiorẽ eſte
dicemus hoc mõ.imperitus qdẽ ille iundicanduse ludex ꝗ hoc ita iudicauit cũ cõſtet p textum ip/
ſum iuris uel legẽ alio pacto fuiſſe iudicatum: quia huic potius qui excellentior hẽtur fides eſt adhi
benda. Tempusc tem pore:nondũ condita erat lex ꝙ filius ſuccederet patri: qm illud iudicatum
fuit quod fratri deberent:aut tenmipora turbulenta erant & bellicoſa.itaq; cũ leges ſileant inter arma
illi iudicato credere nullo mõ debemus. Numeꝑꝶ cum numero:quãqam uno ſudicatum ſit fratrem

1.

ſuccedere debere: tamẽcredere non oportet: qm multi innumerabiles aliter ſe habere rem iudicarũt
Ex æquo: & bono hoc genus iurisex xquo& bono:quandoper diſpenſationẽ nouæ legis miiorismi
t Saàmas ſeueriorem legem ad utilitatem communem ciuitatis hoc modo:lex erat:ꝙ nemo crearetur
Inperator ante uigeſimum quartum annum. forte cõtingit ꝙ duo ſcipiones imn hyſpama ꝓfligati ſũt.
Cut rei:uiſi romani ꝓuidiſtent ſtatuseorum peſſi nie ſehabuiſſetaitaq; facta eſt mitior ꝙ licebat añ

nig

Cott

lati

jor:

en⸗
ſore

ſcl
le⸗
lur

1

Lon
lrn

cume
ſeden
x
cetan
ſnad
doer

m
Conn⸗
u

ſren
wW.
ncrir.
ſorrat
unl
oleni
bunrn
Itadi
en
men
hoet
manann
nne
maco/
awuis
ee
vmi/
Kachi
carun
cram:
mm
lorn
atnl
nſi⸗

a

7—
N —

—7

uigeſſimum quartum annum imperatorem creari.electus igitur eſt. Scipio qui ſi accuſareturquod

cõtra legẽ creatus eẽt: & lege æqui & boni põt accuſari: græci. n
latini uocãt æquũ & bonũ quoniã ex legis unius fractiõe ius al
ior ãànis. Ix. cũ lex ſit ſupra ꝙ ſenes & ægroti p eã lehẽ coheren
genariu annũ liceat nõ ire in ius. modo cognito rẽpro ſe det.
ſores hoc modo ꝙ procurator ẽ cãm alienã agi in loco abſenti

ut maior annis.lx.et cui morbus cauſã cognitiorẽ det.
Ex eo nouũ genus cõſtitui cõuenit ex tẽpore et ex ho-
minis dignitate. Ex pacto ius eſt ſiquid inter ſe pepige
runt:ſiquid inter quos cõuenit. Pacta ſũt quæ legibus
obſeruanda ſunt hoc mõdo. Rem ubi pangũt:oratio
nẽ pangunt ĩ comitio:aut in foro ante meridiẽ cãm cõ
iicito. Sunt itẽ pacta quæ ſine legibus obſeruãtur ex cõ
uẽtu:quæ iure præſtarce dicũtur. His igitur partibus in
iuriam demonſtrari iusc onfirmari conueni:idque in
abſoluta iuridiciali ſeruandum uidetur.
De comparatione. „
Vmex cõparatione quæretur utrum ſatius fue-
rit ager id quod reus dicat ſe feciſſe: aut id quod
accuſator dicat oportuiſſe fieri:primũ quæri conuenit
utrũ fuerit utilius ex cõtẽtiõe:hoc ẽ utrum uenuſtius:

uocãt hoc genus iuris epichia:& bene
iquãdo ſeruat & utilitas cõſeqt. Ma
t.Itaq; mitigãus & ſcriptũ ẽ ꝙ; ĩter ſexa
diſtnguũt autiuriſcõſulti carũ defẽ/
:puta ſiquis exiſtẽs ferrariæ mittit bo/

noniã quẽpiã ꝗ ꝓ ſe cãm dicat.itaq;
pro abſenti dat᷑ cognito alicui pᷣſen⸗

ti & ꝓpinquo:ut ſiqs cãm dicat ꝓ al

tero utiq; in eadẽciuitate exiſtẽte pa
tronus ẽ:ꝗ proalio orat & uadit ad
aduocatů: aduocatusaũt eſt qui re/
cipit cãam. Nouũ ius cõſtituti cõue
nit:hoc ẽ cõuenit condere nouã legẽ
quæ diſpẽſet & mitiget priorẽ ſeue/
rã. Ex tpe: ꝓ ĩcõmoditate tẽporis:
utde exẽplo Scipiõis ſupradicto:uel

unicuiq ex neceſſitate ius petere die

bus ſanctis & nõ faciatis. Ex dignita

te hoiĩis ut ſi diſpẽſetur lex ſupiusdi

cta in iùs eamus cũ uocẽ hoc mõ lice

at uxori ĩ iusuocarenõ ad ius ſecula

riũ: ſed ad ep̃atũ cãm ſuam dicete.
nã uidebãt inhoneſtũ matronãad pᷣ
torẽ ire.lItem ſi lex eſſet talisprinci⸗
pis:liceat unum ꝗ pro ſe ius dicat ex
hiberno tepore eẽprincipẽ quot die
bus in publicum prodire. Ex pacto

ius eſt. i.ex priuata cõuentiõe. eſt.n.

duoꝶ uel plurium in idem conſen/
tiẽs. ideo a pace dictum putant eo

factointer diſcordes concordia facta ſit. P epigerit: ꝗᷓtum ad ſolẽnitatem uerborum & ſcriptura/
rum. Conuenit: pertinet ad pactum quod ſine ſolẽnitate fit: puta ſine teſtibus ſtipulatioms & legi
tima uerborum ſtipulatione. Pacta ſunt: quæ legibus ſeruanda ſunt: alias pacta ſunt quæ leges ſpon/

te conſeruant: quia cũ ipſis legibus cõueniunt ſuper legibusfundata ſũt hoc modo,lex eſt ꝙ nemo

operarius pluſquam decem ſolidisoperam uniusdiei exiſtimtt: uenit unus eius operam petens & am

bo conueniunt ut decem ſolidi ſoluantur: ſicut lex præcepit: & non eſt contrarium. Rem tibi pan/
gunt:orationem pangunt:hoc genus pacti quod fir ſecundum leges:non eget aliqua ſolennitate nec
teſtium: nec alterius ſtipulationis: ſed nudistantum uerbis: & ſimpliciter componitur quoniam pro
pter leges uideri non poteſt. Itaque cum rem paſciturſola oratio requiritur & uidetur pertinere ad
illud quod dixit: pepigerit, hoc uerbum autem pango antiquum eſt: nam nosdicimus pango. In co
mitio aut in foro:per exempla ipſe quo Romulus& Titus tatius in unum regnum conuenere:fecerũt
hoc pactũ quod licitum eſſet eis dare iura ſiue ĩ comitio:ſiueĩ foro iuridiciali:cum tamen ea loca di
uerſisofficiis conſtituta eſſent. nam comitium erat locusubi conueniebant cũᷣ aliquid de ſtatu ciuita
tis erant tracturi. Forumautem iuri dandoconſtitutumeſt. Hoc autem pactum ſine aliqua ſine ſolẽ
nitate ſtipulationis uel teſtium: uel ſcripturaꝑ obſeruant: quia noneſt contrarius. Coniicito: con/
ducito. Sunt autem pacta: hoc eſt alterum genus pacti: quod ſit: licetcontra leges: tamen ſeruat pp

ſolẽnitatem teſtiumſtipulationis ſcripturæ hoc modo de utroq; pacto. Exemplu oſtendendum e
quod acceditad operarium: & uno dieeiusoperam cõducit decem ſolidis: ſicut ẽ ex more: hoc ẽ pa/

ctu quod ſeruatur legibus: uerũ & penuria eſſet operariorum: & unus peteretuigiti ſolidos: cũ de iu
re non dentur niſi decem: tunc ſtipulatione & ſolẽnitate opus eſt: &tunc ſeruatur hoc pactũ ſine legi
bus:quoniã pacta ſolẽnitate facta dicuntur frangere leges. His igitur partibus: concludit partes iuris
per quas nospoſſumus demonſtrare utrum aliquid iure an iniuria factum ſit. .
Vm comparatione: exequiturnunc ſecũdã partẽ iuridicialis: quæ dicitur aſſumptiua: quã
c in plures partes diuiſerat: thema ſuperius poſitum Pompilii fuit: ꝗ cũ ĩ anguſtias mõtium
deueniſſeta gallis obſeſſus eſt. & tandem ut exercitum liberaret ĩpedimẽta reliꝗt: accuſat
ꝙ ſtatũ romanũ prodiderit: quod romanũ eſt ſemper in armiseſſe: necunquã ꝗeſcere: qd
cum arm perdiderint neceſſe eſt ut romani hoſtibus ſuccumbant. Quæretur. ſ.improbando: de/
fedendo facta Pompilii. Vtrum fuerit ſatius: quæro a nobis iudices: utrũ fuerit melius arma dum

taxat:aut uiros ſimul cum armis perdere. Contra ſi exercitustotus cum hoſtibus egregie pugnaſſet li

cet cum armis interiſſet ſtatus romanus maiorem laudem & fructum reportaſſet. primum poſito ca

ſuad utrunque litigantem pertinet, adhucoſtendit regulas perfuſas: quibus uterque utatur. Ex
contention?:ſideſt comꝑarando utilitatem & damnum reipu. permiſſſonem armorum tantum:aut

111
„ J

armogecum uiris ſimul: noc extar expoſitiue.

Eꝗqdẽnõ uideo ꝗ honeſtas ſit cũ incõmodism⸗
cilius pugnãdo exercitũ adduxiſſe. Cõducibilius:
iter feciſſes quã arma turpiter dimitter

tũ ptinebat. Interponet᷑ ſuſpitio:ñ
ẽmirãdũ ſi hoc fecerit:qm̃ ſemp ha
buit odiũ militũ ſuoꝶ: itaq; cõtẽtus
fuerit hoc euemiſſe:ut iracũdiã cũ ĩ/
cõmodismilitũ exaturare potuſſſet
uel ſiꝗs dubiteteũ grãdẽ pecuniã ab
hoſtibusaccepiſſe cũ ſemp auariſſi
mus fuerit. Sed dolo malo: cũ odi
um habuerit:ĩ oẽs militesarma di/
miſit:nõ ut utilius putaret:ſedut irã
ſuã exaturaret. Poterat ne uitari:ñ
debuiſti cõſiderare ſi ĩ anguſtias iuiſ
ſes te nõ ñ poſſe ſine ĩcõmodis exẽ/
ptuꝶ.itaq; nõ poteras potius collem
aſcẽdere quã ĩ uallẽ & anguſtias de/
ſcẽdere. Ad defenſorẽ cã refellet:
qũo qd pecuniã & ꝓparua utilitate
ſubiſſẽ̃ ĩgẽs damnũ & uitæ piculũ:
nõne ſciebã ſi id feciſſẽ romæ peſtea
puniũdũ fuiſſe:aut qũo ꝓ odiomi/
lIitũ id feciſſẽ nõni fuiſſet mihi ma/
ior ignominia ex turpi deditiõe quã
utilitas & iracũdia exaturata. His
ſic tractatis: poſitis regulisab utraq;
arte & cõfuſas & ſeparatas adiũgit

ocoscões ꝓ utroq;. Accuſator utet

loco cõi:ſi dimittitis udices Põpili
um ipumtu: cõſiderare qᷓtũ piculũ
ſtatui romano factu ſitis. eteni ocs ĩ/
peratores paruopiculoaudebũut de
utili iudicare & ſtatũ noſtꝑꝶ ĩ picula
cõiicerẽt pmaxima cũ ad ienatũ pti
neat. Per cõqueſtionẽ: duo ſignifi/
cat & locũ miſericordiæ & ſit cõſide
rare ꝗ ſtatus ĩpatoꝑꝶ ſit hũt multos
fatores cũ fortunam habẽt ꝓſperã:

modis maximis pugnare:

facilius cõducibiluus. Deinde oportebit quæri ipſũ ne
oportuerit iudicare:utrũ fuerit ut lius: an aliorũ fuerit
utilius ſtatuẽdi poteſtas. Deinde interponetur abaccu
ſatore ſuſpitio ex cõiecturali cõſtitutõc. quare putetur

non ea ratiõe facũ eſſe: quod melius deteriori antepo

neretur: ſed dolo malo negociũ eẽ geſtũ de aliqua pro

babili cauſa. Deinde quæretur potuerit ne uitari ne in

eũ locũ uẽiretur. Ab defeſore cõtra refelletur argumẽ
tatio cõiecuralis: de qua ate dictũ eſt. His ita tractatis
accuſator utemur hoc loco cõi in eum ꝗutileutili ꝑræ
hoſuerit:cũ ſtatuẽdi nõhaberet ptãtem. Defenſor cõ-
tra eosꝗ æquũ cenſeãt rem ꝑnicioſã utili preponi: ute
tur loco cõi per conqueſtionẽ:et ſimul quæret ab accu
ſatoribus et ab iudicibus ipſis ꝗd facturi eſſet ſi in co lo
co fuiſſent: et tẽpus: locũ: rẽ diliberationẽ ſuã ponetan
te oculo. De tranſlatione.
Ranſilatio criminis ẽ cum ab reo facti cauſaĩ ali
orũ peccatũ trãſteretur: ĩ qua primũ quærẽdũ
eſt uere ne ĩ alterũ crimẽ traſferatur. Deinde ſpectan
dũ eſt an æque magnü ſit illud peccatũ quod in aliũ
tranſfertur. ac illud quod reus ſuſcepiſſe ſe fateatur.
Deinde oportuerit ne in ea re peccare in qua aliusan-
te peccarit. Deĩde oportuerit ne iudiciũ ãte fieri deĩde

ſi uero perdũt oẽsꝑſequunt᷑. habenda certe nobis miſericordia cũ detanto culmine poteſtatis & ho
noris ad tam ifimũ ſtatũ puenerim: ut per cõqueſtionẽ hoc ẽ per lamẽtatõem hoc mõò infelices certe
ſunt imperatores oẽs qui licet oĩa pericula pugnando ꝓ repu. ferant: tamẽ nõ Hon unt ciuibus ſuis ſa/

tiſfacere,

Quod facturi eſſent. quæroaboibusueſtgꝶ quid faciendũ putau

etisſi in eo ſtatu fuiſſe

tis. Tempusaãnte oculos:cõſiderate incõmoditatẽ tẽporis:erat mẽſisauguſti:nõ erant pluuiæ: aridi

tas maxima: uel erat hyems. Itaq; cumnon poſſemus ſtare ſub aquisneceſſe erat diuertere in eo loco:

ubioĩa erant parata ad hyemãdũ. Rem: eramusoés bello fameq; cõfecti: unde milites minabant ſe
ad hoſtes fugituros. Locos: locus erat ſterilis: ſaxoſus: ags mmuaisneq; fontes: neq; flumina habe/

„

bat:quibus equi homineſq; uti poſſent.

Ranſſlatio crimis: abaliis dr relatio: uel ſtatuscõpẽſatiuus: eoq; par pari uideat referre is 4

t icit ſe occidiſſe quẽpia: qmẽt ipſe ĩſimili crie peccauiſſet. thema põt eẽ duplex uel Hiore/

ſtis ꝗ Clytẽneſtrã occiderat: aut oratiæ a fratre occiſæ qm publica lætitia ſola plorabat ma
ritũ: & nõ fratrisſalute lætabat. hiſtoria ẽnota: hogaut exẽplogꝶalterutro utemur: & tex-
tus regrere uidebit. Cã facti: puta morsagamẽnomis: aut lachrymæ oratiæ. Inalioꝶ peccatũ traſ/
ferre: ĩ hac aũt cã nõ defẽdius peccatũ: ſed cãm ꝑ cõpẽſatõem alterius facti. In qua primũ qrẽdũ eſſe
uege ne det regulas tractadi, dicit ergo: uidẽdũ e prio ſi ille ꝗ occidit aliũ moriatur morte. Aut illa ꝗ

exponit.n.quid ſit utile Sciendum eſt. n. ſecũdum phi
loſophosutile ab honeſto ſeparari nõ poſſe. Venuſtius: ad laudẽ & formã: q romamsfuit igenna.
ꝗn potius temerariis ifamia affert fa/
maior utilitas reipu. acceſſiſſet ſi gladius ſtrictis
e:cũ romanũ ſi pugnando penitus mori quã turpiter uiuere.
Oportuit iudicare: fuit ne cõceſſalicẽtia iudicãdi ut& fueritmagisutile illud qd feciſti:etenĩ a ſena

deflet maritũ &õ fratrẽ: ſicut oratia. Atq; an magnũ ſit: occidi matrẽ. nã ipſa patrẽ meũ occiderat:
quod æque ĩdignũ fuit. Cõtra uero debuiſti oratiã occidere: ꝗa lachrymæ nõ ſunt uere cãocciſioms.
In qua alius peccauerit:licet Clytẽneſtra occiderit patrẽ tuu:nõ tamẽ debuiſti eam punire:cũ tur/
piſſimũ ſit eos imitari: quos improbas, Itẽ nõ eſt imitadus malus mos: ut hæc tin pro lachrymisocci-/
derat. Iudiciũ ne ante ferri: leges ſunccõditæ: ut ſiquis peccauerit puniat a iudicibus& nõ ab alifs,
—

ſa⸗

tio

exa

4

. B
5 9 .
— „

Cum factum iudicium non ſit: ſunt hic duopexcata conſideranda: & morsmatris:quod eſt contra
oẽm pietatẽ: & ꝙ eã ĩdẽnatã occidiſti: factũ. ſ. ex culpa tua: qa tuoccidiſti eã. Locus cõjs: nõ dubium
&aα quotiés uiolẽtia regnat: &nõ ius: ciuitasnõ ẽciuitas: ſed latrocimũ. nãad qd ergo ſunt ĩuẽtæ le
ges &magiſtratus. Percuctabit: cũ dicas recte abs teocciſãcẽmatrẽ. Quæroabs te: ſitudicas recte te
occidianteꝗᷓ iudicaris. ualidũ ꝗdẽ hoc argumẽtũ ẽ Quid credis alios. ſ. facturos hoc tibi cõcede/
rẽt. Oĩa iura cõfoderent᷑: &o&ιsπÜο0ε1:171οριτ.derit. Si ipſe acchſator: qd diceres: ſi ego cadẽ rõe

cum factũ iudiciũ nõ ſit de illo crimine:quod in aliũ

trãſferatur. Oporteat ne de ea re iudiciũ fieri: quæ res ĩ

iudiciũ nondũ uenit Locus cõmunis aecuſatoris con
tra eum: ꝗ plus cẽſeat uim ꝗᷓiudiciaualere oportere et

abaduerſariis percũ ctabitur accuſator quid futurũ ſit
ſiidem cæteri faciant: ut de indẽnatis ſupplicia ſumãt:

quod eos idẽ feciſſe dicat. Quid ſi ipſe accuſator idẽ

facere uoluiſſet. Defeſor eorũ peccati atrocitatẽ profe
ret in quos crimẽ trãſfert: rem: locũ:tẽpus:ante oculos
ponet: ut hi qui audiunt exiſtiment: aut non potuiſſe:

aut mnutile fuiſſe rem ĩ iudicium uenire. „
De conceſſione.

Onceſſio e:p quã nobis ignoſci poſtulamus. E

Qiuiditur in purgationẽ et deprecationẽ. Purga
tio ẽ cũ cõſulto a nobis factũ negamus. Ea diuiditur ĩ
neceſſitudinẽ: fortuuã: ĩprudẽtiã. De his ꝑtibus primũ
oſtẽdẽdũ ẽ deĩde ad deprecationẽ reuertẽdũ uidetur.
lLEc neceſſitudine. —
Rimũ cõſiderandũ ẽ.num culpa uentũ ſitĩ ne
ceſſitudinẽ: num culpa ueniẽdi neceſſitudo fece

rit. Deinde quærendũẽ: quomodo uis illa uitari potue

rit: ac leuar Deide is qĩ neceſſitudiᷣem cauſam cõfe-
ret exꝑtus ne ſit ꝗd cõtra facere:aut exco gitare poſſet
deinde num quæ ſuſpitiones ex cõieturali cõſtitutio

ne trahi poſſint quæ ſign ificẽt id cõſulto factum eſſe
quod neceſſatio accidifſe dr̃. Deinde ſi maxie neceſſi⸗
tudo quæpiã fuerit:cõueniat:ne eã ſatis idoneam cau-

ſam putari. De imprudentia.

Iautem imprudẽtia reus ſe peccaſſe dicet primũ

„ .⸗ %. . . *
quæritur utrum potuerit ſcire an non potuerit.

tus rei ſit:multis modispotuiſſeseuitare:ſed

peſtate in portũ rhodi

ſtas quã remis cõtra nitẽti

nr̃a uerſari ueniſti ut pᷣdarerisñ ĩpulſusa tẽpeſtate. Si maxĩa nece ſlit ann.
peſtas:ꝙ nullo mõ reſiſter epotuiſſes. Cõueniatne cãm: qd ad nos tẽpeſtas fuerit

te occiderẽ ĩdẽnatũ?nõne eẽt ꝓcede
reĩ infinitũ. Defenſor facti atroci⸗
tatẽ:cõſiderate iudices ꝗd ſitoccide
te regẽ ad occidere maritũ ſuũ? &
nõ ſolũ nõ dare pœnas ſuas:ſed ẽt re
gnare cũ adultero. Rem: cõſidera
re qᷓtus dolor:qᷓta ignominia ſit ui/
dere occiſorẽ patris regnãtẽ. Locũ:
regĩa erat & ĩ arce ſe cõtinebat. Ita⸗
q; 1 ius uocari nõ potuiſſet. Tẽpus:ea
hora ſola erat:cnm mox ſtipatoꝶ co
pia acceſſiſſet.ltaq; ſi diſtuliſſẽ fru/
ſtra poſfea in ius uocaſſem. Vutile
iudiciũ uẽirẽ:utiliſſimũ iudices ẽ
ad rprimẽdũ maloꝶ mores:ſi ubiq;
iuẽiãt:puniãt potius ꝗᷓ ĩ ius uocare.
Er ꝗᷓ ignoſci poſtulãus: ſi
p poſt cõceſſionẽ. facti unde
peoſſit oriri dubitatio: quõ
ſiit cõſtõ:cũ nulla ſit cõtro
uerſia. Soluit ãt ſic: ꝙ ĩ iuridiciali
nõorit cõtrouerſia de facto:ſic ĩ cõ/
iecturali: ſed orit᷑ de recto: uel de ue
nia dãda: uel nõ dãda. Reus. n. dicit
ueniã eẽ cõcedẽdã: qa factũ ẽ nõ ſpõ
te: aliter negat id fieri oportere. Pur
gatio: dat diffinitõem: ſed poſterius
tractabit. negamus. n. apud Ci. ſem/
exponet ꝓ dicimusnõ. Cõſulto
actũ negabimus: ſẽtiebã neſcio quẽ
ſternẽtẽ:itaq; cũ uox eẽt credẽs eſſe
camẽ hoĩem percuſii.
Eceſſitudinẽ:qᷓ dr̃ ĩpellẽs
n nolẽte ſortuna:ꝗq dr̃ caſus ĩ
pᷣmeditatus:q ĩpeditne fa
cias: ꝙ uolebas. Imprudẽ

„

tiã capit Snaratia⸗ Primũ cõſi/

derãdũ ẽ. Erat lex apud rhodios: ꝙ
nulla nauis roſtrata uẽiretad portu:
ꝙ ſi fieret ĩpune caperẽt :& publica
eẽt: euenit ꝙ nauis cypꝑ cRSda tẽ
appullſa ẽ:
fupuenit ꝗᷓſtor & eã petiit:ad iudici
um differt᷑: itaq; his regulis utẽdũ ẽ
Nu culpa uẽtu ſit ĩ neceſſi.unũ ꝑꝑ

D tctẽpeſtatẽ excuſandus nam anteq uõ
tus eẽt nõ debebas appropinꝗqᷓre ad portũ, Nã culpa cõtra excuſandusſu: qa lõgc graà lu.
erat uerſa ĩ cypꝑe:ſed uis tẽpeſtatisnauĩ uicit: & huc ĩpulſa Enobis ĩhibẽti us. Quõui
ſũtalia loca:p ꝗᷓ poterasnauigare:i. taq; cũ ſcires piculuũ eẽ tẽp
rẽdũ fuit. Leuari: nõ fuit tãta tẽpe

ndusſũ: ꝗa lõge erã a littore & nauis
rari potuerit:

eſtate ſurgẽte: neamitteresnauĩ aliud ꝗ
bus & uellisnõ potuiſſetis ſupare. Exp
neq; tẽtaſti:neq; curaſti uitare: itacq; excuſandus nones.
Qusr ſignificẽt id qd cõſulto factũ: tu ſẽp exercuiſti practicã: &cu ſcires multas nauescirca littora

ſſitado:puta ſi fuſſſet ſeuera tãta tẽ
zuelnõ fuerit quo-

uis pacto puniẽdus es:nam lexnr̃a nõ noiat tempeſtatẽ.

ſ Iautẽ propter imprudentiam: atqui duplex

eſt: mprudentia ſcilicet facti & iuris facti. Itẽ

duplex.ſ.facti ꝓprii: uel alieni ĩprudẽtia: facti ꝓprii nõ meret ueniam: puta ſigsnegaret e

. .

quicꝗᷓ debitori cum pecuniasnon meminerit ſeaccepiſſe. Facti alieni meretur uenſam:ut ſiqs in alie
nã patriã ꝓficiſcẽs cõtra mores eius patriæ arma geſtaſſ. et. Imprudẽtia quoq; iuri duplex. ſ. ſcripti &
nõ ſcripti.Nõ ſcriptũ iusmeret ueniã: ut fi filius dicat ſc gnorare eẽ cõtra pietatẽ:ꝗ ei cõtradicit.Scri

ptuũ ueronõ meret: ut ſiꝗqscõfiteat p ĩprudẽtiã ſe pulſa

epatrẽ: qm nõ ſciret legèé eẽ: ꝙ qui patrẽ pul

ſat hæreditate priuet: hæc aut de qnũcagit ẽ iprudentia facti: & meret ueniã: t ut ĩqt Ariſtoteles ĩ
ethicis: debet ſubſeꝗ dolor utzepotuitſcirean nõ. Notãdũ ẽẽt:ꝙ aliq ignorãtia ẽcraſſa:ꝗq ignorat ea:

q oẽs ſciũt:puta ꝙ nõ comedant᷑ car
nes ſabbato:& hæc nõ excuſat. Si ãt
aliꝗs ueniẽs rure portaueritarma: q
ipſo abſente phibita fuerãt: is uenia
meret. Erat ergo lex: ꝙq nemooccide
ret ciuẽ: & oĩs ſeruus factus liber eẽt
ciuis. Quidã habuit ſeruũ: quẽ mo/
riẽs libeꝶ facit abſente fratre:is cum
reuertitur iter aperiendũ teſtamen
tũ: ueniũtad cõtẽtõem:& ſeruũ libe
rũ & ciuẽ occidit.ergo lis ſic tractat
ex parte rei rure eram: cũ factus ẽ li/
ber: nec potui ſcire ꝙ; frate? teſtatus
ſit.nã claudebant teſtamẽta ſtripta
P teſtatorẽ:& teſtesnõ ſciebãt quid ĩ
ſcriberent: niſi ꝙ eo facto ſcribebãt
ſe audiſſe illud teſtamẽtũ ĩ ſcriptis
nũcupatum. Itẽ põt eẽ aliud exem
plũ. rhodi lex erat: ꝙ nemo ſacrifi/
caret de uitulo. forte ꝗdam in tépe/
ſtate uouerũt ſe ſacrificaturosde ui
tulo cũ eẽnt i littore:ẽ ergo ĩpruden
tia facti alieni. Vtg data ſit opera:
potuiſſe ſcirea multiscũ ĩgreſſus es
ciuitatẽ: ꝙ arma nõ ferebant:ſi q ſi/
uiſſes: ꝗa lex erat publicata. V
caſu nõ potui ſcire:ꝗa ĩterfectus fuit
auus:& ſubito facta ẽ lex:q̃ nõduũ au
dita eratab oĩbus. An culpa: qa fi cã

principalis ĩnos fuerit nõ meret ueniã:

Deinde utrũ data ſit opera:ut ſciretur:aut non demde
utrũ caſu neſcierit an culpa. Nam ꝗ ſe propterumum.
aut amorẽ: aut iracũdiã fugiſſe rðem dicet: is animi ui
tio uidebitur neſciſſe nõ imprudẽtia:quare nõ im pru⸗
dẽtia ſe defendet:ſed culpa cõtaminabitur. Deĩde cõ-⸗
iectnrali cõſtitutione quæretur utrũ ſcierit an ignora-
uerit: et cõſiderabitur ſatis:ne imprudẽtia præſidii de⸗
beat eẽ cũ factũ eẽ cõſtet. De fortun,..
Vm ĩ fortunã cauſa cõferetur:et ea re defenſor
igbſci dieet reo oportere: eadem oĩauide ntur
ſiderada: quæ de neceſſitudine præſcripta ſunt. Ete-
nim omẽs hæ tres partes purgationis ĩter ſe finitimæ
ſunt ut in oẽs eadẽ fere poſſint accõmodari. Loci cões
in his cauſis acuſatoris cõtra eum ꝗ cũ ſe peccaſſe cõ-
fiteatur tamẽ:orone iudicis cõmoretur. Defenſoris hu
manitatem miſericordiam:noluntatem in omnibus re

bus ſpectari cõuenire:et quæ cõſulto facta nõ ſuntĩ eis

fraudẽ eẽ nõ oportere. De deprecatione.

& appellaturpeccatũuiolẽtũ. Sed culpa:ergo duplici poœrna

mulctandus erit: & pp crimẽ: & pp ebrietaté: uel amorẽ: ut ſi dixiſſetſe uoluiſſe igredi ad am: cam ri
ualẽinuidiſſet. Iracudia:ſi riualis cõtẽdiſſet:& ad iracũdiã ꝓuocaſſet. Cõieckuralicõſtitu tõe: ꝓſe
cto ſciebat eũ ciuẽ: ſed ſimulabat. nã ſempꝑ fuit ſibiinuiſus. Nẽ ſatis pſidui:occidiſti hoĩem & ciuẽ ro/

nuandͤatac nõ ignorantia excuſat peccatum.

m ĩ fortuna:quæ dicit accidentale ipednẽtũ ad res humanae ciues: cãab oĩbus ignora k.
q Caſusuerogeneralis ptinet ad res inaĩatas:ut mari:domibus.Eſt ãt uocabulũ mediũ: ſicut
græci dicũt demonẽ tã felicẽ ꝗ ifelicẽ? thema hoc: imperator ꝗdãĩẽ mõte caſtra metatus ꝑp
uicinitatẽ hoſtiũ in uallẽ deſcẽdit:ut tutus eẽt:uenit ꝙ propter mmiã pluuiam ſubitꝗ ma/
gna parsexercitus periit. Accuſatus: eſt & quæritur utg dignus an nõ dignus ſit pœna. unde poſſetq̃ri
ſicut ſupra quomodo ſit cõſtitutio:ubinõ eſt controuerſia. Soluitur aũt ꝙ licet non ſit in prima par⸗
te:hoc eſt in facto:tamen eſt in defenſione. In fortunam conferatur: hoc tãtum dicit imperator ſe
amliſſſe exercitum propter ſubitam: & mpræmeditatam pluuiam. Defenſor: imperator: ꝗ amiſit
exercitum. De neceſſitudine: primo num culpa uentum ſit: ut quare caſtra metatus ſit: es ĩ uallibus
non debebas conſiderare fortunam: quæ fieri poſſet. N umneceſſ tudo:egodiſceſſi de monte m ual
lem: ut eſſem magis remotusab hoſtibus & tutior: tum impellente fortuna effugere non porui. Vi/
tari: non potuiſti ſtare in monte: quis impediebatur. Aſt leuari: tum potuiſſes effugere: uel defende

rea pluuiisaliquo modo: ſi uoluiſſes.
ne ſi poſſes euitare. Inter ſe fimtimæ:

xXpertus ne ſit: cum ſenſiſti pluuias tempore noctis tentaſti:

propinquæ partes, nam ut in ueteri ait diuerſis reſpectibus for

tuna poteſt neceſſitudo eſſe:& econtra. Tamentudicescommoratur. confitenti ſepcccaſſe condem
natur: datur qui cum hoc ipſe fateatur: & tamen uerbis ſuis indicium tardatnullã meret uemã. ueꝑꝶ
tamen licet confiteatur ſe peccaſſe: non tamen fatetur punitionem: quoniam eſt ex fortuna peccatũ.
Defenſoris humanitatem.ſ.locuscommunis. Conſiderate iudices nullam eſſe rem in rebus huma
nis:quæ non ſit ſubiecta caſibus & fortunæ: quæ profecto in om nibusdominatur. Miſericordia: ae
ſtrum eſt miſereri nõ ſponte peccantium: ſed quia fortuna miſerabiliter decepti ſunt. Voluntatem
ſpectari: conſiderãdum eſt ĩ omni pecca to:quo animo:& quo conſilio quis peccat: etenim ego id feci
ut ab hoſtibus ſepararer: & exercitum ſeruarẽ incolumẽ. In his fraudem: nõ cõuenit igit iudices eos
pumri:qui ſponte non peccarent: & digni ſunt uenia. Sciendũ eſt differentiã eſſe inter malum facere

ziust

1o
He⸗

mu

Nezen
hum
Minu
omn
guen

mmnit

lortun
Neing,

Adem
ſurbe
bnim
Locci
lig⸗
nar

. 1

mid
doe.

†
napan
ELRERE
. „

mamII

oepte

Aaetd

nann
brim/
ſepolag
rwa⸗
0l.an⸗
oenh
l,
Utint⸗
5 enNt
Siuſot
ecoNdn
peccan
boshun
corcun
nten

—

. NuAXANt

& miefecere ꝙ malefacit aliꝗs cummala p̃ceſſerit uoluntas. Malus aut fecitcum bonus præceſſerit

aius: & inde a fortuna decepti ſunt famulus & dñs inter bond facere & benefacere. —R
Vm fatebimur nos peccaſſe:ĩ hoc conuenit cũ purgatõe: puta ſi dicat Cato:uel legarius fa/
c teor me fuiſſe põpeianum: & Cæſaremoffendiſſe: & hoc ſciẽter: prudenter: & ſpõte feciſſe
Hic ignoſcẽdi conqueritur:ex hac parte depende conſtitutio.ſ. in danda &nõ danda ue

ntieia., Stpluraofficia: ad numeg maiora: ad quanti temhoc modo-Cöſi

Eprectione utemur: cũ fatebimur nos peccaſſe
neque id imprudenter: aut fortuitu: aut neceſſa
rio feciſſe dicemus: et tamẽ ignoſci nobis. poſtulabĩus
Hic ignoſcẽdi tatio quæritur ex his locis. Si plura aut
maiora officia ꝗᷓ maleficia uidebuntur conſtare ſiqua
uirtus: aut nobiſitas erit ĩ eo qui ſuplicabit:ſi qua ſpes
erit uſui futura: ſi ſine ſupplicio diſceſſerit: li ille ſup⸗
plex:et mãſuetus et miſericorg in poteſtatibuʒoſtẽde-
tur fuiſſe: ſi ea quæ peccauit:nõ odio:non crudilitate:
ſed officio et recto ſtudio cõmotus fecit: ſi tali de cau- .
ſa. aliis quoque ignotũ ſit: ſi nihil ꝑiculi nobis futurũ
uidebitur: ſi eũ miſſum faciẽus .· ſi nulla a nr̃is ciuibus
aut abaliqua ciuitate uituperatio ex ea re ſuſcipietur.
Loci cões de humanitate : fortuna:miſericordia:rerũ
cõmutatione. His locis oĩbus ex cõtrrario utemur is:ꝗ
cõtradicet cũ ãplificatõe et enumeratione peccatorũ.

Hyæc cauſa iudicialis fieri nõ põt:ut in primo libro oſtẽ

dimus:ſed quod poſt: ſed poteſt: uel adſenatum uel ad
conſilium uenire:non uiſa eſt ſuperſedenda.
De remotione criminis. RM
Vnma nobis crimẽ remouere uolems:aut ĩ rk
aut ĩ hominẽ noſtri peccari cauſam cõferemus

nesenim te laudabunt: pium: miſericordem :clementiſſimumu

dera Cæſar quot
Laberius uictorias: tibi ꝗᷓpluresciui
tates exercitus cõparauit: eo adiuuꝗ
te magnã gloriã cõſecutus es. Nobi
litas: Cato dignus ẽ uenia Cæſar: cũ
e tanta familia: ꝗta fuit portia ſolus
ſit ſupſtes: is. n. ea cõſeruat: auget: &
amplificat. Virtus ſolus ĩ urbe cõ/
ſtans: ſolus ſeuerus:ſolus exemplum
continentiæ. Si qua ſpes: cõſidera ꝗᷓ
ta ex eo uero tibi futura ſit utilitas.
Potes eo uti ĩ magiſtratibus:inconſi
Iiis: in legationibus. Si ſupplex: di⸗
mittẽdus ẽ legarius benignitate tua
Cæſar:præſertim cũ florebat miſe/
ris ipſe fuerit benigniſſimus:manſu
etus: miſexicors: afflictis oĩo compa
tiebatur: ſed officjo & recto cõfiden
ter ſe ſecutos eẽ Pompeium: & te de
ſeruiſſe. Verùtamen ſi factum con/
ſideras: non odio aut crudelitate ul
la in te:aut in tuos id fecerũt: ſed ut
libertatem tueretur: quam Pompe/
ius ſequi uidebat. Aliisquoq; igno/
tum eſt: non debet eſſe Cato peioris
conditionis ꝗᷓ Brutus: ꝗᷓ ligarius: qui
bus peperciſti: quoniã nullo odio:
ſed Iibertatis gratia id fecerunt. Nõ
periculi non eſt dubitandum de ſa/
lute Catonis: uel laberii: &. n. non ui
detur tam potens quod uideatur ti/
bi:aut nocere:aut illo modo im pedi
mentoeſſe poſſe. Anoſtris ciuibus
aut ciuitates: magna eſt tibi futura
gloria:ſi Laberium abſolueris: om/
mappellabunt. Loci communes:de

humanitate: nihil intereſſe uidentur inter hominem & beluam:niſi quod homo in commodis ho/

minum mouetur benignitate: uihil humani alienuma ſe putat. Forruna: conſidera communem

omnibus eſſe fortunam:nemini parcit:& cui dominari cœpit penitus euertit.

quenquam fortiſſimum:& imperioſum uirum eſſe clementiſſi

Miſericordia decet
mum: benignum in ſubditos: atq; hu

manitate plenũ: miſericordem. Rerum commutatione: memento te eſſe hominem: & caducum:&
fortune ſubiectum:quæ ommia pro uoluntate commutat, Conſidera quantus fuit Cato:quantus Põ/

peius: & quo tandem eos fortuna pe duxit. In his locisexc

trario: quæ ſupradicta ſunt ad defenſo/

rem pertinent: nuc uero docet omnino ſupradicta percontrarium abaccufatoreeſſe tractanda: puta

nulla beneficia cõtuliſſe: ſed potiusoffendiflenõ eſſe nobilem:

ſed degenerem. Cum amplificatio

ne: conſidera quam crudelis fuit Domitiuserga te Cæſar: quam impius: quam tibi ſem per aduerſus
ſiue Romæ: ſiue apud Maſſiliam: & ubicũq; geſta ſun bella. Gerebatur enim quando ſciebat ſe Cæ/
ſarẽ offendiſſe. Hæc cauſa: ponit apud quos tractari poſſit hæc pars:quædicitur conceſſio. Nã non
poteſt eſſe iuridicialis:neca iudicibus tractari:quoniam iudices ſunt irati & eos oportet iudicari ſe/
cundum argumenta allegata: & cum ſeueritate iuris, Ideoad eos defertur: ꝗ ſunt dommi legum:pu/

ta ſenatus:populus: imperator.

Vma nobis crim̃: differt trãſlatio ſupior a remotõe criminis: qd ĩ trãſlatõe dat male merẽ

c tibas: ut cædes p cæde. unde dicta ẽ relatio: uel ſtatus

.

cõpenſatiuus. In remotõe aut crimi

nis reddit obediẽtiã maiori iperãti: & excuſatio criminis P potentiã maioris ĩperãtis:ĩ qua

ꝗdẽ duplexnotat tbema. Craechusſeditioſusuir habuit laſiũ cumanũ amiciſſimũ & cõ
plicè cõiuratõis:q cũ ĩ crimine ipſo coluratõisdeprehẽſuseẽt: ad iudiciũ ductus: ſi ĩ capitoliũ Grac/
chus ĩꝗt faces ferre uoluiſſet:pᷣbuiſſem. Item Sp. meliuspropter inopiam frumenti: ꝗᷓ plebs afficieba

tur: cũ ipſe mignam copiam haberet: regnam affectauit Garm

a parauit: ſenſit ſenatus & ciuicmati

. .
7 “ —
„* .
.₰ .

dictatoremcreauit: & ſeruiliusala datus ei magiſter equitum: ꝗei obtemperauit. Iuſſit ergo ſpuriũ

citari &niſi uellet cõpere: ut occideret factũ ẽ: & Iiudiciũuocat.Sciẽdũ ẽ uero:ꝙ Seruilius neceſſa/ uü⸗
rio obligat obedire dictatori Blaſiusueronõneceſſario: ſed ſpõteobediebat Graccho. Cũcrimen wn
remouere uelmortis ſpurii meliifactæp Seruiliũ alã: aut cõiu ratõis Blaſii pobediẽtiam Gracchi. 6.
Aut ut ĩ teſtamẽtũ: ſtatutũ: põtẽ: tẽplũ: & deniq; oĩa:q ſunt extra hoiem. Idoneã:puta ĩ obediẽtiã fe
dctatoris uel amicitt Gracchi. Quærẽdũ: rõeaccuſatoris: uel defẽſoris. Quãtũ reus demõſtra
bit hoc fuerit:me cautæ poteſtatis il/ 2. . “SDò lug
le in quẽ cauſacõfertur: ꝙ ei aere Si cauſa in hoĩem conſeretur qhrr dĩ grit primum gvo
nereſſ er echctarelalfl⸗ Kel potuerit ne tãtũ quantũ reus emõſtrabit is:n quẽ uen
abimperio: uelamici: uel imnpatoris cauſa cõferetur: et quoniã modo:aut honeſte: aut ſine men
eiot Autone 1 epor periculo potuerit obſiſtere: ſi maxi me ita ſit num ea re unn
fare amico tuo obliuiſci: & dicere te cõcedi reo cõueniat:quod alieno inductu fecerit. Deĩ
ifirmũ: uel nõ eẽ honeſtũ cõtra pa/ qeĩ cõiecturalẽ trahetur cõtrouerſiã: et differetur nũ WD””
triã. nã ab amicis hõeſta pëda ſũů=t. — — . ol
Nulla. n. excuſatio ẽ: ſi amici cauſa cõſulto factũ ſit. Si cauſa in rem quandã cõferetur: et m
peccaueris. Contra Seruilius ala cer zfere.-foia: Jinen rntis
eſtem honeſte recufareim hæc eade fere: etoĩa:quæ de neceſſitudinepræcepimus an
eriũ dictatoris. Sine periculo:ſire cõſiderãda erũt. De Argumentis =
cuſaſſes Blaſtnõerattimẽdum:neil Voniã ſatis oſtẽdiſſe uidemur. ꝗbus argumẽta .
le te offendiſſet. Non. n. obligatus * ei er en r Be Erre⸗ MlI
erat. cõtra Seruilius: ſi dictatori non tiõibus ĩ unoquoque genere cauſæ iudicialisuti
aruiſſem: fortaſſis me occidiſſet. ñ cõueniret: cõſequensuidetur: ut doceamus quemad- 1
enĩ dictatori ſine piculo reſiſti põt. dü inſas ar —„ lute Aal
plus.n. poterat ꝗ ſenatuſcõſul. &oẽs mo P 38 argumęetatoes ornate et abſo ute tractare hre
magiſtratus. Num ea re conueniat: poſſumus. Nã fere nõ difficile ẽ ĩuenire ꝗd ſit cãæ ad A
cõcedi qualicũq; cauſa impulſus es Sto'difficillimũr siutti exdolite et gi Au
ad parendum Graccho puniendus iuumẽto:difficillimu uero ẽ iuuẽtu expolire et expedi u
es. Nã porius erat dſcindede Srac⸗ te pronũciare. Hæc enĩ res facit:ut neque diutius ꝗᷓ ſa- V
icitia: quã cõtra patria ire. co r... . . e. .. - . 1 =Ire Zar Ail
aic gernilius ane obedire di tis ſit in iſdẽ locis cõmoremur: neque eodẽ iĩdẽtidẽ re 1e
ctatorẽ:& occiderchoieng ſnäſ⸗ uoluamur:neque inchoatam argumentationem relin KHWK’”MW
tria interire: Dein in coiecturaléin „ 2 S DEI
miderisexcuſanduso Seruilipp hoc quamus: neq; incõmode ad aliã deinceps trãſeamus. 4
nãnõ ĩperio dictatoris motuses:ſed . 4
odio ĩ Sp.meliũ: & ut eũ occideres: &exaturaresſub pᷣtextu obediẽtiæ eũ libẽterocci diſti. Nẽ ĩ obediẽꝰ d
tiã amici tui hoc faciebas: ſed ut urbẽ diriperes & lucrareris. unde ñ ĩperiigratia: ſed pecuniæ corrup “””
tõe cõiurabas. Si cã ĩ rẽ: qdam hoc mõteſtamẽtũ cõdiderat: hæresmeus eſto: qcunq; ſtatuã Aeneam n⸗
in foro locauerit: quidam hæreditatemadiẽsaſtatutopublico ſtatuã ĩ publico loco ꝓhibẽt:& ab hæ/
reditate depellũt: res ĩtudicid delata hoc mõpõt tractari:q de neceſſirudinep̃cepimus: puta utꝑꝶ cul ture
pa fecerit neceſſitudinẽ: uelecõuerſo hoc mõ: iniuſte hæreditatẽ poſſ ides: immoiuſte. Nã nõ culpa HM
mea ſtatua ĩ foronõ ẽ:ſed impediẽte ſtatuto. cõtra immo tua culpa neceſſitudo facta ẽ: ꝗ poterasau/⸗
dire ſenatũ afferre aliquid ærario: ut ĩipetrares: ſed nõ teſtamenti. — tato
Voniã ſatis:hucuſq;tractatum ẽ demateriacauſaꝶ:hoc eſtargumẽta:ꝗbus poſſit quis liti ͤ
gatoruti: nũc oſtẽdit formãargumẽtandi: ita ꝙ hucuſq; uidet᷑ exorditũ fuiſſe:nũc autco/ hl .
texere. Sciẽdũ ꝙ duplex ẽ modus:argumẽtandi.ſ.more philoſophico& dialectico & ora/ lin⸗
torio. Illi. n. hñt ſylogiſmos: nosueroargumẽtatões. idemur: more ſuo extenuat. Qui Im
bus argumẽtatõibus:nũc capitur argumẽtatio ꝓ argumẽto & ratione: & ẽquantumad ipſam mate/ An
riam. paulopoſt ꝓ ipſa collectione argumentoꝶ in modum ſylogiſmi: &eſt quantũ ad formã. Cau Ure
ſæ iudicialis:hæ aũt conſtitutiõesapud iudicesut plurimũ tractant. Cõſequi uident: cõtinuandũ
eeſtapud Ariſtotelem dicitur habitũ: cũ uolunt dicere cõtinuandũ: qm græce dicit echomenon.i.cõ i
tinuatũ ab i. habeo. Argumẽtatiões ſylogiſmo rhetoricoornate ad exornatõem colo dun
rũ. Abſolute: ad uim ſuadendi& pbandiutnihil deſit. Expedite: ꝙ pertinet ad uim ſuadendi: ut
oĩa ſuo loco collocari:nõquæ in tertio loco eẽ debẽt:ponant ĩprimo. Hæc.n. res: ponit factũ huius
argumentationis: & ex parte oratoris & iudicisaudientis: dicinaũt ꝗdam rector hancpart culãutilio
rem eſſe in tota rhetorica:ſiue orando:ſiue quouis modo dicẽdo:nã p hanc argum ẽtatiõem oſtẽdit: ſle
quod de breui materia grauiſſimã & copioſiſſimamorationem poſſumus facere: & prædicationem r
multarum horarum: ſed primo oſtendit: quæ uitia in eauitanda ſunt. Neq; diutius commemore⸗ bin
mur: quia non eſt tempusconſeruandum in ſolo argumento: ſed uno finito ad ſecundum tranſeun/ pei⸗
dumeſt. Nein eadem re: ſæpe. n. recitatio ad eandem rem magis obtunditurquam ꝓficiſcatur
uictoriam. Identidem crebro: inchoatam: &non perfectam: ut ſi poneremus:? & non confirmare/
mus per rationes incommode. adaliam: ut non bene finita oratione trãſiremus ad confirmationem.

Woſuri
neceſly
ücnmen
unch,,
Adini
ſr
umm
R

meif⸗

vgmi
Cicilun

/ *

lütr
nI
eaumds

„
e! (deae

niz
S
c
Nd

IILNR
Ae.
.

.

—

5*

—

Itaq; hac rõne: hic eſt frctus argumentationũ:ſingula argumenta ĩ omni parte ſylogiſmi. Percipe
re & mem niſſe:hæc duo maxime ĩ ingenio pfecto neceſſaria ſunt.ſ. ut bñ apprehẽdãt:&optime re/
cordent Ergo hæc particula ẽ icœptiua: uel illatiua ad pcedentia. Aſolutiſii ma:in qua ſũt oẽs par
tes.nã põt etiam cõſtare ad minusa tribus & ex quatuor. Propoſitio:cũᷣ multa ſint quæ in hoc ſtu/
dio laudanda ſunt ſummatim dicã: de philoſophia ſeruadũ eſt:ii qui artẽ legãt cõmodiusẽ exẽpla
ſequẽtia ad unãquãq; partẽ ſubiicere. Ratio:eſt cauſa: ex qua pendet ꝓpoſitio. Intendimus quod ĩ
MJMUUw ooſone poſuimus. Breui ſubie/

Itaq; hac rõne:ct ipſi meminiſſe poterimus:quid:quo ctone. Propoſitio enim & rõ breues
—n eſſe debẽt. Plurimis argumentis: in

quo loco dixsrimus: et auditor cu totlus cauſæ:tũ um hac.n. licet expãdere totã eloquẽtiã
uſcuiuſq; argumentationis diſtributionẽ percipere et dNe hanſtandæ nnbee exornatio
1 ,Aiſſ. uos effectus, ſ.amplificãdi & exor
meminiſſe poterit. Ergo abſolutiſſima 1c efectiſſima nãdi: niſi pertineat ad partẽargumẽ
argumẽtatio e ea:quæ i quinq; partesẽ diſtributa pro tarionisquantu ad ꝓbationẽ. VYerũ
D . . rrarianz.: Fes pbatas: & amplificat: & exornat
rõnis contirmationem:exhortationẽ: amnplitt mat.
Poſitionẽ ronc: rollscol t. mationem exho tat Nρπι Ideonunꝗᷓ in cõplexione repetimus
complexionem. Propoſitio e per quam oſtẽdimus ſũ ea: quæ dicta ſanrin exornatõe & ſi
im d ſit: quod probare uolumus. Ratio é cauſa pe ea facitis eſſe põt argumentatio.
matim a ſit quod P ob. e amus. R 9 4 ſa Coõdplexio: hoc eſt in argumentiõe
quæ demũſtrat id uerũ eé: quod intẽdimus heui ſub ſicutcõcluſio ĩ tota or̃one. Cauſam
iectione. Rationis cõfirmatio ẽ ea:quæ pluribus argu oſtẽdemus Vlyxi:oñdit exẽpla uni/
H 1 5 „% uſcutuſq; partis: quæ tñ in legendo
mẽtis corroborat breuiter expoſitã rõnem. Exornat unicuiq; ꝑ ſe applicandæ ſunt: ergo
eſt qua utimur rei honeſtand æ: atq; locupletãdæ cau- ſic mtellizi põt de uocato in iudiciũ
e 124 RS P N. — Vylyxe pꝑ Teucrũ potuiſſet ĩ hũc mo
ſa cõfirmata argumentatioe. Cõplexio ꝗquæ cõclud t dũ argumẽétatio tractari. Occidiſti
breuiter colligens ꝑtes argumẽtationis. Hiſce igilur Alacẽ Vlyxes: imo uerooccidi: pro-/
D + 5 7 poſitio uero ſubiiciet. Ego uero on/
quinq; partibus ut abſolutuſime utamur hoc modo: dã cauſã illius occidẽdi tibi fuiſſe-
tractabimus argumentationem. Cauſam oſtendimas. Inimicũ: rõ ppoſitionũ: a quo ſibi
FJ. . . . . . r.. . . Coöfirmatio rolis ſumpta a pbabili ꝑ
VIyxi luiſſe quare iterfecerit Aiacem Inimicũ enim cauſam & uitã. Perite ãt dixit: a quo
acerrimũ de medio tollere uolebat: a quo ſibi nõ iniu qua abipo ut arrẽ occultaré: &,n.
a ſümdi verieula bat. Widebat illo incolumi ur ait Quin. multæ pticulæ ſunt: ꝑ
ria lumd periculu metucbat. VIdcbat illo incolumi quasarsoſterat. ſ. qa ꝙ, n. & ſimilia
ſe ĩcolumẽ nõ futurũ:ſperabat illius morte ſalutẽ ſibi quæ ſi ĩaliquo recludut ars tegitur
— zſe ſi uure no qgquod orator maximusmaxime de-
coparate colucucrat: ure ho potsrat hiuria quauls berefficere uideat euitatio pericu/
in mico exitum machinari: cui rei mors iqigna Pala ⸗ Sperabariaſſccuttocsmdi- 06
. K. —,— „— . 5,n ſueuerãt:argumẽtũ a uita. Imiuria
medis teſtimõiu dat. Ergo et metus Periculi hortaba- quauis p fas & nefas. Mors ĩdigna
tur eum interimere:a quo ſuppliciũ uercbatur:vt con Palamnen is: Telamonius a futt
— 2. . . r e . . cui c eſſet cũ eẽt iimicus VIixes lit
ſuetudo peccãdi malcficii ſuſcipẽdi remouebat dubi teras ficticias fecit: ĩ ꝗbus cõtinebat᷑
tationẽ. Omnes.n. cũ minima de cauſa peccata ſuſci- nomẽ priam ut ꝗprimũ Porerari
õ — 11.—„ ec, cinus occiſiõis maturaret & pecuias
biut: tum ucro illa quæ multo mauima ſunt maleficia factas ſe ꝓmittere. Noctu uero Vli/
aliquo certo emolumen. o inducti ſuſcipere conãtur xes ftorto Palamedis hecuiasoffe
Q. . ð . ri iu ſſit:accuſat mae Palamedes: ꝗ
Simultos induxit in peccatum pecunix ſpes:ſi com? cũ negarũt ſedulo ſubiecit Vlixes
plures ſcelere ſe contaminauerunt imperii cupiditate. hoc facile fognoſe Boſe:ſi ĩ tẽtorio
1 L . mauimrais„ becuniasi litteris ſcriptas héret ergo
Si multi leue compendium fraude marmma com? D metuas epilogus ad ſupradictas
mutauerunt: cui mirum uidebitur iſtum a maleficio tres presq phric iu. neceſari i ar
. .1. DSDH gumẽtatiõe: fit ĩtad mẽoriã iudicis
propter acerrimam formidinem non ſe temperaſſe. At at Ci,. Oes n. expli exomatis
”ÿ”MUD “ & arguit ad mamus hoc mõ: ſi hoĩes
ſolẽt ꝓ parua c ſuſcipe ĩgẽtia picula &ꝗd mirãdũ ẽ:ſi Vlixes ꝓ ſalute uitæ uoluit fratrẽ meũ occi/
dere. Certo emolumento: utilitate: fructu: & eſt hoc maius:ſi multosargumentum quod a ppellãt
inductio: quod fit per aliqua ſingularia. Spes pecuniæ: ut facere teſtamenta falſa. Cupiditate im/
perii: ut facere beneficium:ne regnum habeas. Compendium: utilitatem. Sed fraude cõmutarunt:
ſ.cõmunicati ſunt paruam utilitatẽ: cũ magno periculo uel ſcelere. Propteracerrima fortitudinem
bene iunxit uitam cum cauſa dicẽdo timidum uoluiſſe ſe liberare & periculo: ſicut auarũ furat ũ ecẽ.
₰ .

Virũ fortẽ:cõtẽtio colore urbis lo
cis plurimũu ualeas: & ſæpius tẽdas.
Iniuria laceſſitũ: qa cũarma Achil
lis iure ꝓpiꝗtatisad Aiacẽ puenirẽt
VIyxes itercepit. Beſtias: feras pu/

ta: equus: taurus. Ammũ ferù: ſtat

i ſinulitudinem ĩ hacparte argumẽ
tatiõis maxĩje faciũt hi colores: exẽ/
plu: cõtẽtio: ſimilitudo:contrariũ.
Si ergo:facit cõplexionẽ colligẽs ſũ/
mati:qᷓ ſuperius dicta ſunt: uti ꝗnq;
ptita: & pfectiſſima. Supſedendu:
omittendũ: & regit datiuũ. Vt faci
le memoria. nihil. n. ptinet: & ad rẽ
ꝓbandã:ſed ad memoriam tãtũ iu⸗
dicis:ergo ſi breuis eſt materia ñ eſt
nexeſſaria ꝗa ſublata cã remouet ef
fectus. Sin breuis: & res tenuis: aut
humilis: ꝗqdã uolẽs laudare aliquẽ ĩ
hũcmodũ dixit: cũ uires & naturã
terræ cõtẽplor: uideo multas res cõ
modas ꝓduxiſſe ĩter quas roſa prin
cipatũ obtinetiilla, n. magnũ cõmo
dũ attulit rebus humanis: ſiue odo
rẽ uelis.nullus pᷣſtãtior: ſiue uim na

turalẽ multisĩ rebus uitæ noſtræ ſa

Iutaribusadmiſcet:ſiue odorẽ Nul

lusgratior aut pulchrior repiri pör

adeo ſiꝗs rẽ pulchrã debet ſignifica
re:ſicut roſa eẽ dicimus hacuſq; ẽ ar
gumtationeceſſaria:poſſet tñ dilata
ri hoc modo:potæ roſas plurimũ cõ
mẽdãt:roſeũ colorem plærũq; uſur
pãt:ut apud Statiũ:llliusi roſtro flã
ma erat purpura uultu. Hæc rõ: hic
reſpectus utẽdi ſolũ cũ ẽ opus:nõ ãt
ſi res ẽ breuis. hic aut argumẽtatiõe
nõutimur:niſi ĩ cõfirmatiõe & con/
futatione. .—
= Vod abaduerſario rep̃hẽ
ꝗq di põt:hocgenus themiatis
cũ uitioſũ ſit:iñ qa ptinet
agd cãm oſtẽdemus quo re
prehẽdi põt:quale ẽ hoc oẽ aial ẽ bi
pes.nã hæc diuiſlo & diffinitio ñ cõ
tinet oĩa aĩalia. ſolet.n. fieri: quãdo

de ſpecie fit genusſic: ꝗqdam merca

toresmulta Iucrati ſũt: itaq; uidet
omnes brixianus eẽ lucratos. Alterũ
nugatoriũ: ꝗga ad cauſamnullo mo/
do pertinet. Nõ eſt dignus reprehen
ſione:nõ indiget ut de ea tractem &
reprehendã:qm ita aperte fallum ẽ
ꝙ omnibuspatet:ſic uidetur philo⸗
ſophia utilis.nam homines ſegnes
uitioſos effecit. Quæ caute contẽni
Podmntiliquæ nõ tractando p ſe itel
.

gũt uitioſa:ſicut bæc danoſa ẽ me

diciaqa multosmedici uenenis oc/
cidũt: Hæc cognitio parat duplicẽ
fructũ. Quæ uitia uitãda: facit do
culcẽ. Vt & Ppſi:facit attentum.

cõplexioe ꝗᷓdripattita:

Virũ fortiſſimũ.integerrimũ:inimicitiarũ perſequẽ-

tiſſimũ: iniuria laceſſitũ: ira exuſcitatũ:homo timidus
nocẽs:cõſcius ſui peccati:ſidioſus inimicũ icolumen
eẽ noluit: cui tandẽ hoc mirũ uidebitur. Nam cũ feras

beſtias uideamus alacres et erectas uadere: ut alteri be
ſtiæ noceãt:nõ icredibile e putandũ iſtius quoq; ani-
mum ferũ:crudelẽ:atq; humanum cuple ad inimici

permniciẽ profectum:præſertim cũ ĩ beſtiis nullã: neq;

bonã:neq; malam rationem eẽ uideamus iſto pluri-
maset peſſimas ratiões ſemper fuiſſe iĩtelligamus. Si
ergo pollicitus ſum me daturum cauſam:qua ĩductus
Vyxes ad maleficiũ acceſſerit:etſi in micitiarũ acerri

mã rõnem:et periculi metũ ĩterceſſiſſe demonſtraui:

nõ eſt dubiuũ quin cõfiteatur cauſam malef cii fuiſſe.
Ergo abſolutiſlſima argumentatio ea eſt. quæ quiuq;

ꝓpartibus conſtat: ſed ea non ſemper eſtneceſſe uti.Tu

enim complexiõe ſuperſedendũ ẽ:ſi res breuis ẽ: ut fa
cile memoria cõprehẽdatur: tum exornatio permittẽ-
daẽ:ſi parũ locuples ad amplificandum:et exornãdũ
res uidetur eſſe. Sin et breuis erit argumentatio: et res
tenuis: aut hunvlis:tum exornationc et cõplexiõe ſuꝑ
ſedendum ẽ. Iõ ĩ oĩ argumentatione de duabus parti-
bus poſtremis:hæc quam expoſui ratio ẽ habẽda. Er-
go ampliſſima ẽ argumẽtatio quiq; partita. Breuiſſi⸗
maẽ tripartita:mediocris:ſublata:aut exornatiõe: aut
De argumentis.
Vo ſunt genera uitioſarũ argumentationũ
Aꝗ. unũ quod ab aduerſaro reprehẽdi põt:idq;
YVM pertinet ad cauſam. Alterum quod tamet-
ſi nugatorium eſt: tamen nõ iĩdiget reprehenſione.
Quæ ſint quæ reprehẽ ſiõe cõfutare cõuẽiat:quæ taci
tecõtẽni:atq; uitari ſine reprcheſioe::ſi exẽpla ſubiece
ro dilucide itelligere nõ poteris. Hæc cognitio uitioſa
rũ argumẽtationũ duplicẽ utilitatẽ afferet. Nã et uita
re in argumẽtatõe uitiũ amonebit:et ab aluis nõ uitatu
cõmode ĩ prehẽder᷑ docebit. Quõiã igitur oſtẽdimus

commod Qu B 3
pfecta et plenã argumentationẽ ex quinq; ꝑtibus co
ſtare:ĩ unaquaq; parte argumẽtatiõis: quæ uitia uitan

da ſunt cõſideremus:ut et ipſi ab his uitis recedere ac
aduerſariorum argumẽtationes hac præceptione ĩ oĩ

bus ꝑtibus tẽtare: et abaliꝗᷓ ꝑte labefactare poſſumus.

610
Necin

An

nn

ͤ⸗
nnd
Cnen
nalkeng
trie
hm,
Annn
ud
Mie
ninen
Wonln
Kcäibl⸗
necn
ſeuak
usenh
ermn⸗
ma
o
il
Hrul⸗
noe u
nuroni
zin
Ngane-
eno⸗
1
lbe
M n
ucaud
fims

. .
7

. .*
.— crrverd

9

ſ
XArvͥpoſitio ponitur pro ipſa propoſitione:licet ponaturquandoq;narratõne cò aliqua. Aut
e miore: ut dicunt dialectici ad ꝓpoſitiõem umiuerſalè eſſe uerã inqrit & pticularem eſſe
eram:ut ſi dixero oĩs hõeſt bipes:ſi autem cõtra fiet eſt uitioſa q̃lis hæc:oẽs hoĩes ſut ru/
bpei: Nece ſſario oĩbusattributa: falſum. n. eſt oẽs hoĩes eſſe rubeos: qa licet multi ſint rubei
uiſi. Officio. hõeſtate ſiꝗs adaptat uitiũ cũ exẽplo & apit ipſũ. Qualis rõ:q facit ꝓpoſiticem talẽ:
nec cõſulerẽt ꝗᷓ rationem aslataturus ſit facile reprehendet. Faſſo:ꝗa multi pauꝑes ſunt ac philo⸗/

De uitioſa ex poſitione

tc ad omnes conᷣfertur id quod nõẽ neceſario
oĩbus attributum.ut ſi quis hoc modo exponat. Om-⸗
nes quiin paupertate ſunt malunt maleficio parare di
uitias:ꝗᷓ offieio paupertatem tueri. Si quis hoc modo
expoſuerit argumentationẽ: ut nõ curet quærere qua
lis ratio:aut rationis cõfirmatio ſit:ipſam facile repre
hendemus expſitionem: cum oſtendimusid quod in
aliquo paupere improbo ſit: in omnes pauperes id fal-
ſo et iniuria conferri. Item uitioſa expoſitio eſtcumudꝰ
quod raro fit fieri oĩo negatur hoc modo: Nemo po-

teſt uno aſpectu neq; præteriens in amorem incidere.

Nam cũ non nemo deuenerit in amorem uno aſpectu
et cum ille neminẽ dixerit oĩo nihildiffert raro id fie-
ri dũmodo aliquando f'eri: aut poſſe fieri inteligatur.
Item uitioſa expoſitio eſteum omnes res oſtendemus
nos collegiſſe: et aliquam rẽ idoneã præterimus hoc
modo. Quoniã igitur hominẽ occiſum conſtat eſſe:
neceſſe ẽ:aut a prædonibus: aut ab inimicis occiſũ eſſe
aut abs te:quem ille hæredẽ teſtameuto exparte fece-

rat: prædones in illo loco nunꝗᷓ ſunt uiſi:inimicũ nul
— . . . —
lum hẽbat:relĩquitur ſi neque a prædonibus neque ab

inimicis occiſus ẽ: quoniã alteri non crãt: alteros non

habebat: ut abs te ſit interemptus. Nam in huiuſmodi
expoſitione reprehenſione utemur: ſi quos præter eos
quos ille dixerit potuiſſe ſuſcipere maleficium oſtẽdi
mus. uelut ĩ hoc exemplo cum dixerit neceſſe eſſe: aut
a prædonibus: aut ab inimicis: aut a nobis occiſum eẽ:
dieemus potuiſſe uela familia uel a cohæred bus nr̃is

Cum hoc mõ ipſorũ collectõem diſturbauerimus: no

bis latiorem locũ defendendi relinquemus. Ergo hoc
quoq; uitandum eſt in expoſitione: ne quando cum
omnia collegiſſe uideamur aliquam idoneam partem

relinquamus. Item uitioſa expoſitio ẽ quæ conſtat ex

falſa enumeratione:ſi cum:aut plura ſunt:pauciora di
camus hoc modo. Duæ res ſunt uidices quæ homines
ad maleficium compel lũt. lunuries et auaritia. Quid
2*

ſophi. Item uitioſa:hocuitiũ ẽ cöç⸗
trariũ ſuperiori: illud.n.eſt qũq; a
partealiq uel maiori pte maiori do
minis:hæc aũt eſt qñ a pte negamus
totũ: ad hanc autẽ parrtẽ multum af
fert ratio dialectica. Nemo põt: erãt
ꝗdam ꝗ accuſabant ĩhoneſti moris:
ipſe excuſat ꝙ nõ debita opera ama/
uerit eam: ſed quod in tranſitũ eue/

nerit: ut &amaret. & amaretur: nam
cũ nõnemo.i.cũ multi ſubito ama⸗/

uerit ſicutdegit de cypriano cartha/
ginẽſi:ꝗ in tẽplũ amauit quandam
fubito qᷓ cũ ui demonũ cõſequi non
poſſet chriſtianus factus eſt: aperit ĩ
quo autem ſit uitium. Nihil: dif/
fert quaſi dicat qᷓᷓ pauci inueniãtur

* tamen cũ ipſe dicat neminem opor/

tet eſſe falſum.ltem uitioſa eſt: hæc
parsdiminuta appellatur collectio
in ea colligamus aliqua & aliqꝗᷓ ne
ceſſaria omittamus.Idoneã:aptã ad
ꝓbandum: pp hoc autẽ uitioſa: ꝗa
cœpit uià & rõnem cõfirmandiad/
uerſariis:nam potuerũt ipſi hoc mõ
cõtradicere. oſtendit treseſſe cauſas
oſtẽdã ergo quatuor. Quoniã igr̃:
in hoc exemplo ĩtelligamus quèdã
fuiſſe teſtatorẽ pꝑ hæreditatẽ multis
dederat: qa caſũ uéatus fuit unus ex
hæreditariis accuſat & cõtra eũ ſic
arguit᷑ urneceſſariũ eẽ uideat ab eo
fuiſſe occiſum. Quẽ hæredem fece
rat:qa ipſũ ac ſi diceret: ꝗqa hæredi
tas pendet a morte teſtatoris & teſta

mẽta poſſũt reſcidi timensne muta

ret ꝓpoſitũ: tu. n. occidiſti. Prædo
nes in illo loco:prima pars quæ mo/
uet᷑: Alterinõ erant.ſ. prædones al
teros.ſ.inimicos:inam in huiuſmodi
aſſignat rõnem uiri. Reprehenſio
nẽ:quia dr̃ cõfutatio. Afamilia: pu
ta a ſeruis libertatem qrentibus. Ab
hæredibus: quos multos reliquerat.
Collectionem diſturbauerimus: fi

militudoẽ multoꝶ collectoꝑꝶ ĩ aciẽ

cui rei remp fere ars cõfutandi com
parat. Latiorẽ locum: quia cũ oſtẽ
derimus alios occidere potuiſſe ex/
cuſari nos poterimus in ea re proban
da occupari. Ergo quoq; hocuitan
dum eſt:corrigit uitum& dat reme
dium contra notauit etiam alibi Ci.
in oratione quod neceſſe eſt ad hoc
uitandum: utorator colligens argu
menta ſumat perſona iudicis & ad/
uerſaru: & cogitet quid uterq; obiice
r

. . Lort . „„

4

re poſſet.ſtẽ uitioſa expoſitio in ſuperiori peccat᷑ in partitione diminuta: hic in falſa enumeraticne.
Luxuriesomium reꝶ ſuperflua copia. Auaritia aliarum reꝶ cupiditas. Quid amor. ſ. laſciuus hic

aperit uitiũ. ambitus: honoriscupiditas. Quid metusmortis: pp quẽ Vlyxes dicebat occidiſſe Aia
cẽ: iperii cupiditas:ſicut Romulus:de quoaſ Lucanus: Fraterno primo maduerũt ſanguine muri.

Plura dicimus:hoc ẽ cõtrari nicri fit qñnõ ĩtelligit: cõprehẽdãt ptẽcũ toto. Sollicitus: cõ⸗
piditas:expectatio boni ſic ſpes. Quãdo ægritudin?᷑: qtuor ſũt

mouet. Metus:expectatio mali.
paſſionesanimi q̃s Cic.ægritudines
uocat.itaq; generale eſt:& ſpes unde
falſo ad ptes ipſas adiũgimus:ẽ autẽ
ægritudoaĩus aliqᷓ paſſione affectus
Quæ nimiũ repetit: hocquoq; uo/
ceat Hora. ubi ait: Nec bellũ troianũ
gemiĩo exordiat abæuo:qd Sta. fa/
cit de Cidippi natiuitate tractatu/
rus& ſic ĩꝗt lõga retroſeries. Quoni
am malog: uolebat ꝗqdã ꝓpbare ꝙ al
ter furatus erat uel occiderat hoiem
pp auaritiã. Materies ꝓait ab ea na
ſIcit᷑: materies prout ab ea mutatur &
uerfat. Ad quiduismalũ impellit
Vir. Quidnon mortalia pectora co
gis: & Salu. Auaritia fidẽ: probitatẽ:
cæteraſq; bonasartes puertit. Apo/

ſtolus: radix oĩum maloꝶ ẽ cupidi/

tas. Admiſerunt: peccauerunt: unde
admiſſum. Quod tñ admiſſum: qᷓ

ſit umdicta docebo: hic id ꝗqdẽoſtẽ/ ſerũt. Hic id quod extremũ dictum eſt fuit ſatis expo

dit uitiũ in exẽplo. Quod extremũ
ſ.auaritia hoiem ad quoduismale/
ficiũ ĩpellit. Ne imitẽur. ſ. nos quos
oportet loqui emendate. Conceſ/
ſum ẽ.ſ.p artẽ poeticãmã cõceſſus ẽ
eis color ꝗqdã & decorũ poeticũ quo
loquunt ſecundũ dignitatem perſo
naꝑ:ſic Vir. Et quis fuitalter: quod
intelligensois tanꝗᷓ exprimens utili
tatem uitioſe loqutus eſt. Vtinam
ne: uerba Ennii de ancilla conquerẽ
Ehzro ſua in græcia a iaſone ab/
ucta

ſit: nã cũ aliquot annos uixiſ/⸗

ſet cũ iaſone incidit inter eos diſcor

dla: qua illa irata filios occidit &
de turri præcipitauit itaq; digne con

querebat ancilla. Trabes abiegnæ:
de abiete qua naues optimæ fiunt.
rrabes autem dicitur & trabs: quem
textum allegatpriſcianus. Argo: di
Cta &a uelocitate quæ dicitur argos
ſign ficat, n. candidum aut argilla.

Colchis: populi ſunt ꝗbus impera

bat Oeta medeæ pater. Imperio
pelliæ regis Eſon & Pellias fratres fu
ere:mortuo autem Eſone patre iaſo
nis: uolẽs ſolus ĩpare pellias: callide
iubeat iaſonẽ gloriã appeter̃ & ad pꝑi

cula ĩicẽdebat eum ut ſolus imperaret.
gquoq;:hac cauendum eſt ne in hac pro
docuimus etiam innarratione ſuperi

U

amor inquit quiſpiam: quid ambitio:ꝗd irreligio:ꝗd

metus mortis: quid imperii cupiditas:ꝗd denique alia
.60 — „
permulta. Itẽ falſa enumeratio eſt:cũ pauciora ſunt et

plura dicimus hoc modo. Tres res ſunt quæoẽshomi

nes ſollicitãt: metus:cupiditas:ægritudo. Satis fuerat
dmiſſe metum et cupiditatẽ: quando ægritudinem cũ

utraque re coniunctã eſſe neceſſe eſt. Itẽ uitioſa expo⸗

ſitio eſt quæ nimium lon ge repetitur hoc modo. Om

nium malorũ ſtultitia eſt mater quæ præ cæteris parit

immenlas cupiditates: menſæ porro cupiditates infi-
nitæ ĩmoderatæ ſũt: hæ pariut auaritiam. auaritia por
ro hominẽ ad quoduis maleficiũ ĩpellit: igitur aduer-
ſarii noſtri inducti auantia hoc inter ſe facinus admi⸗

ner:ne Ennium et cæteros poetas imitemur: ꝗbus hoc

modo loqui cõceſſũ ẽ. Vtinã ne ĩ nemore pelliæ ſecu-

ribus ceſæ cecidiſſent abiegnæ ad terram trabes: neue
inde nauis inchoandæ exordiũ cœpiſſet: quæ nũc no
minatur argo:in qua argiui dilecti uiri nect petebant
pellẽ illã iauratam arietis colchis: imperio regis pelliæ
per dolũ:nam nunquã hæra mea errans Medea pedẽ
efferret domo ægra amore ſaucia. Nã hic ſatis erat di
cere ſi id modo quod ſatis erat curaſſet pocta. Vtinã
ne hæra mea errans pedẽ efferret domo medea: amo
ægra et amore ſaucia. Ergo hac quoque abultimo re-
petitione in expoſitione magnopere. ſuperſedendũ eſt
non enim reprchenſione ſicut aliæ complures ſed ſua

ſponte uitioſa eſt. Deuitioſa ratione.

Itioſa ratio eſt quæ ad expoſitionem nõ ẽ accõ
modata uel ꝑ. infirmitatem: uel pꝑ uanitatem
Infuma ratio eſt quæ non neceſſario oſtendit iſta eẽ

Nam id ſatis: oſtendit ubi ſit uitium & corrigit illud. Ergo
poſitione qua fit uitium in me repetitionis: quemadmodum
us. Nun eget reprehenſione:ac ſi diceret nonuitioſum eſt ſi/

cut ſuperiora ui tia: quæ omnino falſa ſunt: ſed etiam nugatorium titaq; percepit quæ ſupra pollici/
rus fuerat cum dixit:iſi exempla ſubiecero intelligere dijucide poteris.

₰

u Irioſa rõ ẽ: ſecũda parsargu mẽtatõisacõmodata: cõglutĩata: hoc ẽ qᷓ nõ cohæret cũ ſẽſu ip⸗/
ſius ꝓppõis. Quæ nõneceſſario:oñdit hoc uitiũ fit qñ ĩuito nõ ĩeſt rõni q̃ differimus: ſed ĩ
nobis ipſis hocmõnullus debet appetereamicitiam: qm ego nõ ſoleo multũ ea delectari.

.

P⸗
6
6,
Ce⸗
1⸗ .

tal
en
gob
Ae
gut
ig
tol
tti
ds
oe

ſcĩ
necl

nün
Ail
ble⸗
4
o⸗
tui
negn
amt
n

werg⸗ .
lalhede,
Ate du dbplai . .
daleg pud Plautum:in comedia trinùmo
lannc, ei. ſ ius Ennius fecundumaliqucg perſenen
Crorſt adoleſcentes caſtig ũ facilitate. Ex eo quod iy la. iolebant. n. maiores õ perſenat
durfi nis., Rat oe caſtigandi non ſunt:qm̃ ea oquod ipſe oſtẽdituitũ ĩ ipſ rröe fait larea tate Partit erdi
„Ratiocinat: rnéaffert, Vnai xtasnoneftcapax morum aröefeiſſ. alcisr be ,
Ae ial Amor nggemitanlenen aeneneitenfamorem 7.0 h un älursheemech
de A fugiendus.iſ.inhoneſtus:erxat aute qu al e: nam illa ſuperio Phia inepta & exps rõ/
igri quema drriodũ . rarsufequdafiimsquit parierenipalhn ſitinprma ihno
2 uũ expoſitũ eſt:u lut apud Plau —141 nimium ſcũ Sa at: am̃ amorib
donhe AL . — — e ut apud Pl- Vri1 . ium ſĩcũů bebat cui ij 1bus
e ca ob merita dᷣ 8 . autu. Ami- affert. Vert bat cui ipſe hanc rõnẽ
. bmeritã ſfloxã ĩ mane caſtig: mi- affert. Veriſſime pſe hanc rõnẽ
Etitn ætate utile et cõducib le. H ligare eſt facinus uerũ in ꝗ pp libidinem aumtien uoch. ali
mii ſtigabo pro cõmiſſan nego amicũ meũ hodicnõ ca cmbas euitinn quippe qm ex
c⸗ o quod fieric . piI n j J urd:non ex deſidia ĩ ia: ẽt ſocordia & ẽ ĩaio
. 4 „— õuenit:utile quid ſi ct ratioci E idia ĩ corpore. rsifirm E
mwhel ratio ẽ quæ ex falſa cã conſtat I ratiocinatur. Vana cituitioſa: ſed e. Neifirna nodi
Ain dus nõéë:nãe conſtat hoc modo. Amor fugie ria: qa illa rõnõ co⸗ nis. Nõneceſſa
alguf us nõ ẽ:nã ex eo ueriſſima naſcitur: Amorgie eẽ ut ddar et lntan ita
. 500: Fitotopnia ka lẽda c. aff. „ 5 miloſophe uas opiniones inqt
unin ſidiã. Na ert. n. ſecorch er de- iloſophox eſſe de forti mat
mradn, q; earũ ueras eẽ confiterem Kecar rubol ie qua. nari: ſed unt la ſortimn uber⸗
nuuad neceſla riã cãm affert expoſitiõis cein maroegqnone iad arecaunenuünen eſſe fortunã
hnn nã inſaniã eẽ et cæcã et brutã ꝑi tpacuuius fortu potiusomnes carent lam in qua res
tnen ad ĩſtar globoſi 10 utã ꝑibent philoſophi:ſaxi ꝓ mnes icitduam Rümiat,
l 1Uar g Iprædicãt eẽu lubil iõ dicãt e XIE„Eÿ⁊ꝑ una opiniophi brutam: hæc eſt-
bilẽ: 7 olubilẽ iõ dicãt eẽ uol ma opinio philoſophorum quæ eſt
swr mat. Cæcam ob eam reme ſſcugcam: ortuna autu⸗ aleretienefaen ineulla ratione &
Etün quo ſeſe applicet. Inc na: nt: quia nil cernant Areeetda Sed temerita
ir :inſtabiliſq; ſit. Brutam: quia dignur ia atron: icct quensg oge cui ſubiicitur rõſe
1el nequeat interr uia dignum aut indigni tas ꝗfortur magis uideatur temeni
ele queat internoſcere.S indignũ tas qfortuna: am in e⸗ cmeai
h namne e. unt item philoſo hi qui fortu buasex nob qm in experiendis re/
tagl Rain negant ullam eſſe:ſed temerita bin qin fortu basrnor eiPsuidenmsrnia d⸗
aud inan magis ueriſimile eſſe ritate omnia regi au- tis:ſicut Greinaeticn Zubernan
S eriſimile eſſe auùt quod uſu res i merariũ deſumn: naufragiũ te
. ſa a ſe experiendo ed uut quod uſu res ip ſeriam d deſumn rto
nun — periendo edocet:uelut H . P ſeriam deſcendi moculmine ad nii-
i actus eſt mendicus mo- it Horeſtes mo fuit rex: oſtẽdi eſcendit: nãutraq; opimõe
mun obtigit. Erg- 2dicus modo naufragio nemper s iſta eereen erraſſe iĩ ſecunda
WCant Sit. go id non forte nec rortuna oł e 71 SnioneRneRanturnteehan
Cd imeritatè tione utiur cu ait uerius eẽ te teſt eẽ ꝗd it mint eueniunt: qm po/
mlih⸗ un. quam fortuna res geri. N eriscetc“ run al a fuit uolũtas ipſius for⸗
hiloſophe Seri. am utraq opinion tunæ aut eare „ E 1
P iloſophorum fieri . . 4 aρpbnione euemret Arénõ curauit quæcunq;
dicus factus eſſet.I Pe- uit: ut is qui rex fuiſſet: men⸗ ennirer GAuid magi; Men nOl
nen H et. Item firma ratio ẽcum uidetur pro one ſed diueri cadé cũ ꝓpoſiti
rationc afferri id . um uidetur pr ſed diuerſis uerbis ſub ccta. be/
id quod in B 1 pro ne.n. cõfirmaſſet ſi ecta. be/
unrm 1 quod in cxpolitione dictum e he. n. ofirmaſſet ſi dixiſſer auaritis
modo. Magn . one dictum eſt hoc ideo malã hoibus eẽ: da oẽ auaritiã
. o malo ẽ hoĩbus auaritia: i O 2 Mlal oĩbus eẽ: qa oẽs bon⸗
ltiee hori 8 oĩbus auaritia: iccireo quod tes fubuertit. Itẽq; mi asat
omines magnis et multisi a: iccirco quod putaſi tit. Itẽq; minus idonea
E uta ENE. zili r; eas
ropterimmn 3 t multis incommodis conflictãtur hon ilrnder di rõne quæ
ſs uerbis i m pecuniæ cupiditatẽ. N m his aliis nis. Quia pie gmitudine ppoſitio
ude ErIs idem per rationem di . 7 . am E is aliis rut: hæc al tatem colere coſueue/
mimg expoſitionem. Itẽ infi icitur:quod dictumẽ per lis & tetam. portt eſt: ſed nimis exi
cſmt Fre EHII. te in irma ratio eſt quæ minus i de S ..
„ albeſtſibmme pe obüicit espairioni hos modo öperent baciuité, benccehlu
6 1a .. K“ ciẽdum ẽ 1
pietatem eclere canlil Prren di An ſapientes ſunt Jore nnanttcn gunti Ebcnunt n
4 in Qeros labere: ha euerunt. Item utule eſt amicos anr. Hation&btmeconuenire bhol
der ere: nabeas enim quibusc l 0 s ⸗ de modo ſapientia ideo uti/
222 uscumiocari poſſis. Ra unn per eam homines bene &

4 *

Non uniuerſalienam bene rationes ſunt: quæ uniuerſaliter ad omnesptinere poſſunt uramiciuti/
lſes ſunt: qm mediãte anuco ꝗ pauperes ſunt opibus abũdant & neq; ad illã miferiã puenire põt. Vel
alii: alteri expoſitõ ſupius uitiũ ẽ: cñ idẽ i rõne dr̃:iqd ĩ expoſitõe dctũ ẽ:hocuero fit cũ eadẽ rõ
põt cõuemre cũ diuerſis ꝓpoſitõcbusꝗᷓ cæca: qᷓ bruta: nã pp ea rõnem pp quã fortuna eſt cæca p ean/
Qdem poteſt uocari etiam brua. ”
Nconfirmatione rationis: tra
rönmsappellata ét & q untia
uuitãda. prio faciẽs audito

4 6*

rẽ attẽtũ oſtendit momen

tum confirmationis margumenta/
tõe.deinqũo maxie corroborari ꝑõt
cõfirmatio p ſloeiſt mũ conutum.
ragere illũ ſylogiſmm

Tertio docet
Multa ſüt cõſiderãda:facit attẽtõ

nẽ oñdẽs ea q ad auditorem ptinẽt.
Totã ꝓbat argumẽtatõemnò ma⸗/
gna adhibẽeda diligẽtia: q ſi bene

—

corroborat cõfirmatio: tota argum
tatio. Vtunt igit᷑: ondit formã ſylo
giſmicornuti:ſ ue duplicis concluſi
omsad hene cofimandũ. Studio/
ſi: uctoriæ cupidini. Iniuriaa teaf
ficior: apud Enmiũ fuit qdapr̃ ꝗ cuù
filiã locaſſet & poſt aliquot anos ui/
tioſũ geneꝶ& cognouiſſet duortiu fi
eri poſtulauit cõtra quẽ filia arguẽs
ſylogiſmũ ĩ hũc modu facit: aut pro

ſi probus: curme ĩ uitam ſuperas. Si
àt iprobus: cur illiusnuptusme tra/
diſti: huiuſmodi cõcluſionem fecit
Virgi: de ereuſa roga uit Angã mari
tũ ne ĩcẽſa trola ipſã reliquerit ꝗ ſic
alt. & pirurus abis & nos rape ĩ cia te

cũ. Snal ꝗ expertusſupt's ſpé põis

iarms Hac primum tutare demu.

Inf n ta muitũ rel nquere hoc eſt
ꝙ dicit abs teaſficior iniuria. nã oli
flebat diuortiũ ſi altera parsinſtiga

pat ueꝑ: ſi ambo contenti erãt nullo

mõ feri poterat. Ea quæ hecmodo

cõcludunt: ondit formã ſylogiinu:
nuc docet qũo põt diſſolui aduerſa

rius eo uſus fuerit: in qua re apparet

eũ exeꝗ ꝙ intẽdit.ſuitia quæ uitan
da ſunt ĩ hac parte argumetatõis. Ex

cõtrario hoc mõ:ſi talis eſt ꝙ; poſſit

ullomòô diſſolui ex cõtrariisdiſtol-

uit ſicinã da dixit filia: ſi bonus cur
driſſoluis: fi maluscur com mẽdaſti:

nũc ita pf diſſoluit capiẽs ex cõtra/
rio q dicta ſunt & dicit: ego locaui ꝓ
bus:ſi iprobus te diſſolue
I hac figura X:iõ appellat᷑.ſimplici

apparet

ex parte: ſecũdus modusdſſoluẽdi

„

nã ſi una pars deſtructa ẽ: reliq ẽt ni

hil operat. Duxiiopinatus ſumer/

go:rephenſio ponit effectũ. It uitio
tñ põt ptĩerea d plures res:puta ſi dicimus aliquẽ nece

£

ctaturus tertiamargumentationis partem Ci. quæcõfirmatio

Nam huiuſmodi in rationibus nõ uniuerſalis meq; ab
ſoluta: ſed extenuata rõne expoſitio cõfinnatur. Itemi
firma rõẽ quæ uel alii expoſitioni poteſt accõmodari:

ut facit Pacuuius qui eandem affert rõnem quare cæ⸗

ca:eandem quare bruta fortuna dicitur.
Dee cõf rmatione uitioſa. =
NANconfirmatione rationis multauitanda ĩno-
iira et obſeruãda ĩ aduerſariorũ rone ſũt uitia
tTppea ꝗᷓ diligetiuæcõſ derãda ſunt quod accu⸗
Lata affui matio rõis totà uchementiſſime coprobatar-
mẽtatõem Vtutur igitur ſtu dioſi ĩ cofumãda rõoe

duplici cõcluſione hoc mõ. Iniuria abs te afficior indi

gna pater nã ſi improbu ee treſpontem exiſtimabas:
cur me huius locabas nuptus: ſin et probus:cur talem
inuitam iu tum cogis relinquere. Eaq; hoc modo con

cludentur: aut ex contratio conuertentur: aut ex ſim-

plici parte reprehendentur. Ex contrario hoc mõ. Nul
la te indigna nata afficior iniuria.ſ probus eſt:colloca

ui:iinautẽ ẽ iprobus diuortio te deliberabo ĩcõmodis

Ex ſmplici par e reprchendetur ſi ex duplici cõcluſio

ne alterutra pars diluitur hoc mo. Nã ſi im probuũ eſſe

treſpõtemexiſtimabas: cur me huius locabas nupuis:
duxi ꝑrobũ: erraui: poſt cognoui: et fugio cognitum.
Igitur reprehẽſio huius cocluſioms duplex e acutior
illa ſuperior: facil or hac poſterior ad excogitandum
Item u tioſa eſt conſitmatio rationis cum ea re quæ
plures res ſgnificat abutimur pro certo unius rei ſi⸗
gno hoc modo. Neceſſe eſt. quomã pallet a grotaſſe:

aut neceſſe eſt peperiſſe: quonmiam puerum infantem.
Nam hac ſua ſponte certe ſ gna non ſunt: ſtnõ cætera
quoq; ſmilia concurrant: qua ſi concurrerint non mi-

hil huimodi ſigna adaugent uſpitionem. Itemui-

tioſa eſt: quandouel in alum uel in cundem qui dicit

D

ſa: ifirma cPhidualiärẽunmaur uno ſigno tanꝗᷓ certog

ario furatum e&: qa ſit pallidus: nã hoc poteſt

facile cõfatari:ſ reſt Põdeataccuſatus pallorẽ nõ ſolù eẽ cõistimoris:ſed ẽt naturæ & ægrotationis: ue
rumtamẽillud ſignũ ſi adh mat abaliqua alia coniectura hébitaliꝗᷓ efficacia: ut ſi quis dicateſſe eũᷣ
pallid obmetum ſuppliciu quẽ iuenerit cũ gladio apud cadauer. Nõ hntcerta ſigna: ꝗqa pallor p/

tinet ad timoréẽ Ga d morbu⸗& ga geſtare Ppue ptinet ad matrẽ &ad ancillꝗ. Suſpi. comecturam.
ẽuiteoſa: cauẽdũ ẽẽt in accuſando neacclſator dicat illud ꝙ ẽtad aliospertinetuel ad ſe: qacs

arrtede
waluſk
compaun
Col i
liſen
ſoſum
Peun⸗
punin
f
u
ſueh
inlen
n N
auſi
dolu⸗
benn
nonc⸗
woeke
lians
mdk
tllne
bols
xda
noe
bas
tad
1troc
Eſhm
inam
unlg
itl

ſqua

ns⸗
en⸗

ind⸗
innunn
An⸗
nobun⸗
nichi
corne
unes
wan
Al⸗
wüNl
Roclon
M
cöc
hacl
uupn
M
.
aneg

te.

zul⸗
un.
6 M
ni⸗
Nemul
60

–

.

—

—

OWè .

catere debet omni uitio qui in altegeparatuseſt dicere. Miferi funt: quia auaritia eespræmit. At

tu dixiſti alteram: hæc eſt aduerſari confutatio: na accuſator ẽt duas habueratuxores? qbus multas
omnisnon conſtat:tenuiseſt rO cũ affert Id quod ĩ dubioa uita ſi tputa re põſioab uxore d ſſeciatus
aArgut contra: ſocegꝶe hocmõ debes 0 ſocer mecu uluerei pace: qmn Et dii paci ficeuiuut ĩ cœlo:nã hoc
ẽtapud antiquos dubiũ hẽbat:numero uero putat falſiſſimũ: ꝗanõdii:ſed peſſimi hoiĩes extiterũt:
„ „ . .... „ „ namét Socratesdſputãs ſ urile ẽre
quod in aduerſarium dicitur poteſt cõuenire hoc mo i ſub iperio: dubt tãs utꝑ dii ha-
ri ſhmnr rOres ducit: ar tn Atiziſt, alrer Irge berét iperiũ ſub loue fecir talé arggu
Miſeri ſun QuXores Jucũt: at tu duxiſtialterã. It mẽtatõem:ſi Iuppiter ẽ:bene ẽab o
tioſumẽ id quod uulgarẽ hẽt defenſionẽ hoc modo. regieſ nõemecminusutile Quoch “
n Ji- Re--,- ir: atir 4. g . Ir nare läſecdo factu: illud ẽt utile ẽ ꝙ ar
Iracundia ductus peccait: autadoleſcztia: aut amore Qeaftert:puia c dimusdt id cl
humſmodi n. deprecatiões ſi probabuntur pune ma- ſemhoe nõ feciſſem uidet᷑ nos ſero
ima peccata diluẽtur. Itẽ uitioſa ẽ cũ id pro certo ſũ camafferre peoògqchante pactũ eſt.
tur quod inter oẽs nõ conſtat:quod et nũc ĩ cotrouer cuſatusẽ Je exerci tuù amiſſo hoc mõ
ac hoc mõ. Eho tu:d i ꝗbus ẽ poteſtas ſuperũ atque ſe excuſat:eʒe turpe eſt in re milita
ſia ẽhoc Eho turd ꝗbus Potettas luperu atq .ri dicere nõ putabam. Aut hic:ac ſi
inferũ pacẽ inter ſeſe conciliã:conferũtque concordi dicerẽ: aut aſcẽd ſſem montem aut
am. Nã ita pro ſuo iure uiſũ treſpontẽ Ennius induxit. deſcendiſſem in locum tutiorem.
ee — „ Expyxpectabant o&s: ſeruus qdam a
quaſi iã ſatis rõnibus certis ita eẽ demon ſtraſſet. Item o. dñno ſuo fugerat cũ ipſe eẽt ĩ fœlici
uitioſũẽ quod iã quaſi ſero at q; acto negocio dici ui- ſiatu:ſed cũ dsad miſeriã puemſ⸗
. 3 PE 5 — . ſet tüc reuerſusé & fugã ſuã excuſar
debitur hoc modo.In mentem mihi ſiueniſſet ꝗrites hoc mõ. ego fugi: qm non indigebas
non commiſſſſẽ ut hunc in locũ res uẽiret:nã hoc aut mei: ac nũc cũ maximeopus ſit opa
„. — . . — mea adſum:hæc rõ leuis eſt ꝓ tanto
hoc feciſſẽ: ſed me tũ hæc ritio fugit. Itẽ uitioſa eſt ců peccaro: qm ſiad eam miſeri nõper
id quod in aꝑto delicto poſitũ eſttamen aliꝗᷓ leui legi ueniſſet ſeruusnõ rurſus fuit & dici
Refenſione h 5.G it oz Hore mus tamen iniuriã priſtinã pateret᷑.
tiſſimo regno reliq nunc deſerto ab oibus ſũmo ꝑicu pſã parſimoniã cõmẽdauerit:nam Ii
loſol⸗ eſtirni z2 uitioſi ẽ quod i aliã cet parſimonia utilis ſit tñ putabit
ac dictũ ſit poteſt accipi hu uſmodiut ſi ꝗs potens ac bus eẽcõſueuit. Rei augẽdæ cã re ue
acioſus dixerit: ſatiuscſtuti regibans uti malislegi- N Rlubriorts ſune tegts bo q leges
acholus dixerit: latius elt uti regibus ꝗuti malis legi- ſi ppetui eẽnt: nã pñt & loq & cogere
bus. Nã ex hoc tãctſi rei arguendæ cã poteſ:. ſine mali & miuere pœnã ꝓ tempore ſed lex
„Frr e e. z, 1.. — .. eadẽ ſempꝑ ẽ neq; remittere neq; coge
ua dici:tamẽ ꝑꝑ Potetia cius cun dicit no dicitur ſine re põt. Sine atroci: quia agit de uita
atroci ſuſpitiõe. Itẽ uitioſum eſt falſ s aut uulgaribus ud itg d regnũ — pirat. Fal
g.iran . nAte ISne ſisautuulgaribus: tangit duo q ma/
diffinitionibus ut lalſæ ſunt huiuſmodi ſiquis dicat ĩ ximeneceſſaria ſũt ĩ bonis diffimti⸗/
iuriam nullam niſi quæ ex pulſatõe aut cõuitio cõſtet onibus.i. ꝙ diifinrio dieat totũ ill
„ 1 ͥ„ 17 — ,Hv Cõprehẽdit ſub ſe diffinitũ: puta
unlgares ſunt quæ nihilominus in aliã Parte trãſferri Jiſfmitio hoſs phibet comp̃hende/
poſſunt:ut ſi ꝗs dicat:qᷓdruplator ut breuiter deſcriba retotũ illud ꝙ continet ſubſe hõ ſ.
caditalis eſt.5.n. probus et peſtifer ciuis. Nã nihilo ma rõnale & mortale: ſed ſi nõ facit ẽ fal
capitalis elr.. P Heit Na mulo ma 1a: aiud ẽ ꝙ diffimitio deh eret dice/
gis quadruplatoris: quam furis:quam ſicarii:aut pro- re talia ꝙ facit ciſferrechiffinin 35,
3., —. Irfeniei, fe „arn ef auliis rebus: puta rönale & mortale fa
ditoris attulit diffinitionem. Item uitioſum eſtp ro aͤr cir differ hoĩem abaliisaĩal bus ꝙ
gumento ſumere: quod in diſquiſitione poſitum eſt ſinõ faceret eẽt diffinitio uulgaris.
„ „ . . IAut cõuitio:hæc è falſa: ꝗa plura
cõp̃hendit diffinitũ ꝗᷓ ĩa diffinitio:qa iniuria & exp̃claris & multisaliis rebusmorsfieri põt. Qua
druplator:ei q hẽt q̃rtã partẽ accuſatõis: ut ſi os duniat pœna qᷓtuorducatoꝶ qᷓdruplator unũ hêt.
uolens igitur quidam diffinire breuiter quid eſſet quadruplator dixit eum eſſe peſtiferum ciuem:
ſed eſt uulgaris diffinitio: quoniã nõ facit d fferre ab aliis malefactoribus: qm oẽspoſſunt eſſe peſtife
ri. Sicariia ſica: gladius eſt qui occulatur & non apparet uel in ligno uelalio modo:quo utunt plu/
rimum gernumi: quãdoꝙ ſimolex d citurgladius breuiſculus. In diſquiſitione poſitum eſt:hec ui
tium ſit ponendo firma ratione rẽquæ ſit ĩ dubio: qm cõfirmatõe ẽ tota uicforia & uiget firmis rõni/
bus. Sed ſi dubie & inepte efferũt nhil ꝓticit argumẽtatio: nã ꝙ iquirit id ſane ĩ dubio dicitureſſe.
2 r. iit

7 1 „ . .
— X 4. 174. 4112* . .

Controuerſiam excontrouerſia diſſoluere:uitioſa eſt excuſatio quæaffertur in aliqua controuer/
ſia per id qd; nõ eſt punitũ ĩ alia puta cenſornõ debet me punire:quia non ſum dignus:ꝙ ſi hanc p œ/
nã meruiſſè: altercẽſor puniuiſſet me:hæcrõ uitioſa ẽ: ꝗa forte nõ punitus fuerat abalio cenſore:om̃
nõ erat eius reſcitũ crimẽ. Nõcòuenit nobis: ſunt uerba oratoris defendentis. erat aut ĩ caſtris roma
nis ꝗdã magiſtratustribunoꝶ q èurabant milites. & ſiqs deerat pumebat euenit igit ꝙ ꝗdã miles iuẽ
tusẽ romæcù abeſſetexercſtusuocatus ẽad ius cẽſoriũ: dicit ſe fuiſſe i caſtris:ſed negocusĩpedienti⸗

bus Romãuenſſe.& iõ nõ eẽ pumẽ⸗

dũ ꝗa ſi ĩ principio cũ exuit exerci/
tus ĩ caſtrisnõ affuiſſetup̃e a tri.ple.
punitus fuiſſet: hoc uitioſũ ẽ: qa du
iu ẽ an reſciuerit tribuni:an forte ĩ
uẽtusnõ ẽ. Et ĩ ſimili cõtrouerſia

anõ hẽt maiorẽ certitudinẽ deilla

re ꝗᷓ ipſe affert:ꝗᷓ de ea ipſa qᷓ Ve &

utrunq; indiget cõfirmatõe. Quaſi
tranſactũ relinꝗt:illud eſt unmõſũ:
qd; nõ magiscõfirmat ꝗᷓ ſi de eo nul
Ius dubitet. Apte fatur dctio: ora/
culum Appollinis:cũ arma Achillis

abalace peterẽt nudicauitapollo ea

adiudicari dẽre illi ꝗ eẽt par Achil

lIi.Aiax igit oracul adducens dice/

bat ſua eſſe arma: qa eratpar.& Ro/
mulus erat cũ debuiſſet ꝓbare ſe eẽ
parẽ ĩ geſtis:dixit tm ſe ccẽ Remulu
& reliꝗt id tanꝗᷓ ſi nullus dubiaret
cũ Remo eẽ part.Hæc ãt uerba ſunt
alicuius poetæ:nã nõ apparet eẽ ſti/
Iu Ci. Fraternis: patruelis: qa the
lamõ & Peleus & Phocus filii fuerũt
Eaci:& Aegiæ uxoris. Sic di ſſentire:
nã ſic dicit Arntttoperte⸗ memorẽ
ecẽ mẽdacẽ.Vicioſũ.n.ẽ dicere ſe vel
le aliquẽ accuſare:poſtea dicere ſe ñ
uelle. Qua cã accuſem: uerba accu
ſatoris:acſ diceret: nõ ꝗsaccuſare:
qm̃ aut ẽ ꝓbus:aut iprobus. Sipro/
bus:nõ ẽ accuſandus: ſi iprobus:.m/
hil ꝓficiã accuſare iprudẽtẽ: tã id ex
puẽdo& cõtẽnẽdo illũ ſe oino uelle
accuſare. Nõ ĩcõmoda rõne:imo 10
Soptmzaig ꝓbãt p dilematõ. De
tectu exordio: a principio uitæ tuæ
operiã oĩa tua ſcelera. Si aut ptes ꝗ
bus ſtudeãt: puta ſi ĩ cõtentõe religio
ſoꝑꝶꝑ hoium: aut iudicisamãtis religi
onẽ aliqs diceret ſibi nõ placere reli
gioſos:qm ſunt oẽs hipocritæ. Item
nõ oẽs confirmare: ſiquis diceret: di
cam uobis de ſortitudine: religicne
cõtinentia. deinde ſic omittam unã:
dicens: fortitudo ꝗppe & religio oẽs
exuperatalasuirtutes. nà hoiem fa
moſumatq; beatũ efficiũt. In aliã
cam deriuet: ut ſi quis laudans litte
ras tm ꝓcedat ꝙ i arte muſicã oratio
nẽ terminet:hoc mò optiniũ ẽ ſcire
litteras:qm a litteris oẽsaliæ artes ꝓ
ficiſcuntur:cũ etiam muſica quæ ꝗ
dem magnũ humanæ uitæ cẽmodu
affert. Zethus & amphion: ambo

ut ſiꝗs furti quẽ arguat dicat eũ eẽ hoĩem ĩprobũ aua
rũ:fraudolentũ eius rei teſtioniũ eẽ qꝗ ſefurtũ fecerit

itẽ uitioſũ ẽ cõtrouerſiã cõtrouerſia diſſoluer̃ hoc mõ⸗

Nõ cõẽuenit cẽſores iuſtũ uerbis ſatiſfacere ex eo quod
ait ſe non potuiſſe adeſſe:ita ut iuratus fuera: quod ſi
ad exercitũ nõ ueniſſet id tribũo militũ dicere:hoc iõ
uitioſumẽ:quia nõ expedita aut ĩdicata res ẽ:ſed ĩpedi
ta et ſimili cõtrouerſ a poſita exẽpli loco profertur itẽ
uitioſa c id de quo ſũma cõtrcuerſia eſt parũ expe
ditur: et quaſi trãſactũ ſit reliquitur hoc mõ. Apꝑte fa

.tur dictio ſi intelligã tali da armare qualis ꝗ geſſit fuit

iubet potiri ſi ſludeãus ꝑgamo que ergo proſiteor eẽ
mea me.n. eſt æquũ frui fraternis armis: mihiq; adiu
dicarier: uel qd propinquus: uel quod uirtuts æmu⸗

lus. Itẽ uitioſa eſt ipſũ ſibi in ſua or̃one diſſentire et cõ

tra ea ꝗᷓ ante dixerit dicere hoc mõ. Qua cã accuſem
hũc tũ id diſputãdo euoluere. Nã ſi ueretur ꝗd eũ ac
cuſem qui ẽ probus ſi uerecũdũ aĩ ingeniũ poſſidet:

quid eũ accuſem qui id parui auditu exiſtiet. Non in

commoda ratione uidetur oſtendiſſe quare non accu
ſaret quid quod poſtea ait. Nunc ego tea ſummo ia
detexam cxordio. Item uitioſum eſt quod dicitur con

tra iudicis uoluntatem: aut eorum qui audiunt:ſi aut

£△ . . . . 2* . .
partes quibus illi ftudent: aut homines quos illi caros

habent lædant: aut aliquo huiuſmodi uitio lædatur
auditoris uoluntas. Item uitioſum eſt non omnes res

confirmare quas pollicitus ſis in expoſitione. Item ue
rendum eſt ne de alia re dicatur:cum alia de re contro
uerſia ſit:inque huiuſmodiuitio conſiderandum eſt:
ne aut ad rem addatur quid aut quidpiam de re detra
hatur:aut tota cauſa mutata in aliã deriuetur. Vt apqᷣ
Pacucſum Zethus cũ amphiõe quorũ controuerſia

cũ de muſica inducta ſit diſputatio in ſapientiæ ratio

nem et uirtut sutilitatẽ cõſumitut.Itẽ conſiderãdũ ẽ
ne aliud accuſator's crimĩatio cõtineat: aliud defenſo
ris purgatio purget: quod ſæpe conſulto multi ab reo

filii Iouis & optimi muſicialiud defen oruropurget: pura ſi qsaccuſatus de auaritia excuſet ſæpius

abamicis ſuis donatũ fuiſſe: abeo ex parte d

ꝓfendentisreũ: coacti cũ deſunt ſibi rõnes tergiuerſant᷑:

um
at

enirren

WuN e,

Nlreon
runena
imnlain⸗

.* *
1

mkon
eN
A
Nhd
liri
weenrii
fmn

gellthi

oliteott
irig A
usm⸗
rtd
iantn
gl r
ilie
4 Mu
nona
mmoi
ctntco

rſae

1 aum
oces.
dela⸗
Lerecond
wcunch

faciũt anguſtiis cãæ coacti. Vti cũ quis accuſetur am-
bitu magiſtratũ petiſſe ab imꝑatoribus ſæpenũero ſe

apd exercitũ donatũ eẽ dicat. Hæc ſi diligenter in ad-

uerſariorũ oratione obſeruauerimus ſæpe deprchẽde
mus.:et in eiuſmodi deprehenſione oſtẽdemus eos de
ea re ꝗd dicatur non hre. Itẽ uitioſum ẽ artẽ aut ſciẽtiã
aut ſtudiũ quidpiam uituperare propter eorum uitia
qui in eo ſtudioſi ſũt:ueluti qui rhetor cã uituperant:
propter alicuius oratoris uituperandã uitã. Item uitio
ſum eſt ex eo quod perperã factum eſſe cõſtat putare
oſtendi a quo homine factum eſt:hoc modo. Mortu
um:deformatum:tumore præditum:corpore decolo
ratum cõſtat eſſe. Conſtat ergo necatũ eẽ ueneno :de
inde ſi ſit uſqueadeo in eo ccupatus: ut miti faciunt

uenenum datum uitio non mediocri cõfli tetur. Nõ

eni factum ne ſit quæritur:ſed a quo faſtum ſit. Item
uitioſũ ẽ in cõparãdis rebus alterã rẽ afferre de re al-
tera mẽtionẽ nõ facere:aut negligẽtius diſputare: ut

comparetur utrum ſatus ſit populũ frumentũ acciꝑe
an nõ accipere:quæ cõmoda ſint in altera re curet enu

merare quæ in altera re incõmoda ſint:uel ut depreſſa

prætereat:aut ea quæ minima ſũt dicat. Itẽ uitioſum ẽ
in rebus cõparãdis neceſſe uituperari alterã. cũ alterã
laudes. Quod genus ſi quæratur: utris maior honor
habendus ſit albẽſibus:an uegentinis qui reipubli. et
populo ro.profuerũt:et is qui dicat alteros lædat. Nõ
enim neceſſe ẽ ſi alteros præponas: alteroꝰ uituperare
Fieri.n.põt:ut cũ alteros magis laudaueris aliquã alte
rius laudis ꝑtẽ attribuas necupidius pugnaſſe cõtra
ueritarem puteris. Itẽ uitioſum eſt de noĩne et uocabu
lo rei cõtrouerfiã ſtruere:quam rem conſuetudo po-
teſt optime iudicare:uelut Sulpitius qui interceſſerat

ne exules quibus cãm dicere nõ licuiſſetreducerẽtur.
Idẽ poſterius ĩmutata uolũtate:cũ eãdẽ legem ferret:

aliã ſeſe ferre dicebat ꝑꝑ nominũ cõmutationẽ:nã nõ
exules: ſed ui eiectos ſe reducere aiebat. Proinde quaſi
fuiſſet in controuerſia:quo illi:noĩe appellarẽtur a po.
ro. quaſi nõ oẽs quibus aqua et igni iterdictũ ẽ exules

appellẽtur. Verũ illi fortaſſe ignoſcimus: ſi cũ cã fuit
nos tamen intelligam us uitioſum eſſe intendere con-

trouerſiam propter nominũ cõmutationem.
NNMNMNMe exornatione uitioſa.

—

7

.

,., Anrn Wr 2X 2.1. nio W. — .
Voniã e r 1. . c lat e ſimilibag: etegẽplis

& cãculũ tranſeũt in aliam eauſam.
Ambitus:crimẽ petiti magr̃atus P

pecuniã. Nõ hr̃e quid dicat: qa oſtẽ/

dęmus eũ apte deuiaſſe a pñti cã: &
nihilad aliud ptinere. Artẽ aut ſci

entiã: artè dicit nõ manualẽ ſcientiã

quæ in aĩo ẽ:hoc uitiũ autẽ ẽ ĩ artifi
ce qui eà exercet. Ex eo ꝙ pperã fa/
ct eſt:uitioſum eſt ẽt ꝙorator cre/
datſe demõſtraſſe auctorẽ ſceleris:
cũ ſcelus ip̃ᷣm uitupauit. Præditũ
habẽs. Ergo ueneno: hocẽ qd'dixit
ex eo uod ꝓpriũ factũ eẽ cõſtet. nã
ſigna ſũt ueneni: tumor& palliditas
Non enim factum oſtendit uitiũ.
Vtꝑ ſatius ſit:ſolebãt Romani fru
mẽta diſtribuere ĩ plæbeios:ex qbus
populares cõparabãt fauores:ſed ali
qñ uetabat:aliqñũ ſuadebat ſenatus.
itaq; magnæ cõtentões naſcebantur.
Qu x cõmoda ſunt:ac ſi multi facti/
oſi ſurgt pauore popularium. Itẽ
uitioſum ẽ. ſ. cũ aliquæ res inuicem
cõparant᷑ unã laudare: & alterã uitu
are qd iõ uitioſũ ẽ: qa mior laus ẽ
ꝗᷓ tu lau des ſi cõparas eã c re uitupe
rata nã de pᷣcio uicti pendet u ctoria
ut uel quia uiderisaffectuoſe loꝗ:&
cum ĩuidia cũ orator bonus eẽ debe
at. Vtris maior: cũ Romani ĩ angu/
ſtiis eẽnt uen ẽtes: & albani auxiliũ
albanoꝶ uituperabant uenientes. fie
ri.n:poteſt:ponit quid in tali compa
ratiione ſeruandum ſit:namnõ uitu
perandi ſunt ueniẽtes:ſed minus lau
dandi quam albani. Aliꝗᷓ: nõ tantã
quantam albanis:quam rẽ conſuetu
do:quia latinitas facile iudicat idẽ
exules eſſe:& ui eiectos:uelut Sulpi/
tius hic orator fuit qui cum oraſſet
ne quis exules reduceret: & alter po/
ſten perſuaſiſſet: utile eẽt: ut reduce
xet contra primã ſuam oratõema te
orauit in contrariũ ꝓbansutile eſſe:
ut reducerent: ſed ne u deat dicere
contra id quod prius orauerat muta
uit diffinitionem uocabuli:quia eos
quos prĩo uocauerat exules:nũc uo/
cabat ui eiectos. Nõ licuiſſet: qui ꝓ
pter abſentiam defendere ſe nõ pote
rant. Si facit cũ cauſa. ſ.ne nominã
do exules populus dolore ſuorum
afficeretur ciuuum.
NVoniã exornatio:ut oſtẽ/
adat quæ uitia in hac parte
uittãda ſũt: repetit ex ꝗbus
rebus exornatio cõparat:
ut in unaquaq; parte ſua uitia decla
ret. Ex ſimilibus ſimilitudmibus:

ſed uitauit uocabuli longitudinem.

Eyxemplis: exẽplum eſt ſimilitudo
cũ certi auctorisnomine, Similitu/

do aũt cõparatio ſine certo nomine.

4
. .
Quæ ptinẽt:in hoc. n. differt ab argumentatione dialectica ſimilite do:mec habet rem. Ration? ðWBU An
ut ſ quu de defendenda pria dicat:cũᷣ hoſtesmoœnia noſtra circũc dẽt:tanꝗᷓ Iupi rapaces mœnia no ee⸗
ſtra defẽdamus: cũ aptius tanꝗᷓ leonesdicere debuiſſe. et. Aut ſibi obeſtiut ſialiꝗs Catom ſmilis uo/ to
lẽs exhortari ciues:nõtã ad bonã reipu.gubernationẽ quã ad ꝓpriãutilitatis ipſogꝑ: dicati ciuitate gun de⸗.
bernãda bonos paſtoresimiratug qui pecudes mulget: atq; tõdetad ſui utilitatẽ. nã hæc dicere cõtra v
ſe: quomam bonus paſtor prius curat bonum pecudit quam ſuum Aut falſum: ut ſi quisperſua/ A
dens ſenes ſpernendoseéa filiis: iliiu re di. r/,
arænc bris canilia ſugir re eu et amplificationibus:et U icatis:et cæteris rebus:quæ 1
ſimus ſemper fuerit unus onorè ſẽ᷑ . anmnn nn G „ „—„
— Sil. Erpater anchiſc dareustisucla tionẽ:quæ ſint his rebus uitia conſideremus. Simileui ani
— — lIubebat.Aut iprobũ: ſi quis ſuadens nnne.l 1. T. 1—. — —- —
, L pem irgineseé rapiendas: oſtendi Clau tioſũ quod ex aliqua parte diſſimi echet Pare ro ano⸗
Do or r, r oAI nerécuncprechcbinſſe ut nem coparationis: aut ſibi ipſi obe ꝗ attert. ẽplũ gor⸗
23erit Tene n maius: ſi dis ſupnnad. ſeruofugi itioſũ e:ſi aut falſũ ẽ: ut repre endatur: aut improbũ en
e DSSbe esente dicat eumefſc occidendũ: qc 2r... . . — apee
1 4 tra dim curabat ſcureri coura ut nõ ſit imitãdũ: aut maitis:aun lnus: qua res poſtu enun
IE o τν rores ciuitatũ ſua pœna cruckitur 1.r. res itidic SH ee Png!
h ir Ac aſ 226Aut minus: cõuertatur ex ẽplu: ut ſi lat res lud ata uitioſe profertur: ſi aut diſſimili de e Uute
eA n Tinpaccuſator coluratorum dicat: iõ cõ profertur: aut de ea re:de qua cõtrouerſia nõ ẽ:aut im lioni
iuratores ciuitatatis punire dẽt: quo proba aut eiuſmodi:aut plures:aut magis idonæ resi
8 niam etiam ſeruia ſuis dommisfugi P 5 ba- 9 ſme drat plu s⸗ au magjs ido i. ame
entes pumuntur De re ſmili: quida dicatæ ab aduerſaris proferri poſſint. itẽ uicioſum eſt: une
pater mortuusab mteſtato erat: &tu quod aduerſarii fatũ eẽ cõfiteantur de eo argumẽta- i
dices filiù hæredẽ iudicauer̃t. Pau/ Anod actle aducee Outeay tur de co argum e
lo poſt maritus ab inteſtato mortu/ xi et planũ facere ta ctu ce na ickau geri oportet. Itẽ uiti Urne⸗
use: &clusuxor hæreditatépetésdi oſuéid auger̃ quode conuenit doceri hoc mõ: Vtſigꝗs M
cit hæreditatẽ ſuã eẽ deber̃: qm pau — 50 4 rAn 21. *
lo ante iudices filio cmnuſdã idẽ ius que arguat hoĩem occidiſſe:ct anteꝗᷓ ſatis idoneas ar⸗ dusn
tribuerunt: diſſim lis ẽudicatio de gumẽ tationes attulerit: augeat peccatũ: et dicat nihilĩ W
filioad patre: &Quxoriserga mariti. Su ee . 2 ——
ODe qua cõtrouerſia nõ ẽ: uitioſũ ẽ dignius eſſe quã hominem occidere. Nõ enim utru in cus⸗
ad f rmatoem terincertæ abduce dignum ſit an non ſed ſfactum ne ſit quæritur. 1
re certã: puta ſi uxor dicat: mea de, * PP complerioneniti K.
bet eẽ hæreditas: qm moriẽte pre bb Le complexloncuitioa. “ 1
iteſtato filn ſemp hæredesiudicant Omplexio uitioſa quæ nõ: ut quodque primu l
um ductus petat ſibi ignoſci: qa i eo CLicinecop ctitur: ct ꝗᷓ no rcuter cociucditar: un⸗
dẽ peccato Clodius liberatus ẽénõ u et ꝗᷓ nõ ex dueratiõc certũ: et cõſtãs aliqd: ut telliga-
re. Aurtplures: plures n. in uitio mireld propoſitũ i aroumẽtatẽe ſit quid deide rati e: “ã
adulterii daänati ſut ꝗ liberati: auat tur qd Hopolitu t argumetatcc t quid deidc 1 lic. en
nas sdanea:hutartii beritreusſi⸗ quid cõlirmatiõe ꝗd tota argumẽtatioe lemõſtratu. cn
oi uenia dari: qn & priceps eodé ui/ PTP . D—T—— MD
tõ liberatusé: rndet aduerſarius ma Decõcluſionibus. totius argumenti. 4ð Min
gis idoneũ fuiſſe ignoſcere prĩcipi ꝗᷓ Oncluſiones quæ ipud græcos epilogi nomimmna o⸗
Fruate hecepOetei uelici tur tri partit ſütna nſtat ex enumeratiõe: ⸗
leges & iura tol lere. De eo argumẽta ur tripattitæ iut:nam conitat excnun tesa⸗
ri cũ fusfarfe ſe peccaſſe uitioſu ẽ di amplificatione: et commiſeratione. In quattuor locis cüte
cer̃ ſe teſtes hr̃e:qũo peccauerit au/ ä n princindio ſecundũ lee
eri tm̃ oportet: ut ſi ꝗs cõtra milonẽ ut poſſumus concluſionibus. In principio ſec criu
dicz⸗ cõſiderate ꝗtũ ſcelus ccémiie/ narr. ationem:ſecundum firmiſſimam argumentatio wit
rit Mlo ꝗ hoiem occiditutilépfiæ: nemi Irmer eſt wer e Uigi
& ĩ oĩ uirtute p̃ſtãtẽ. ltẽ uitioſũ: hoc m in concluſione. Enumeratio eſt per quam colig d
de Ecõtrariũ ſupiori:nã ſupior- cc mus et cmonẽus quibus de rebus uerba fecerius bre-
tur ĩ demõſtrado reũ cũ ipe ſefateat ulter: enur n reiteorenir orzitio et ordine: ut 1
cũ ipm peccatũ ꝗᷓ le ſit demõſtrauit: N
ſic puta ſi ꝗsaugeret peccatũ ueneficii feadauere pallido cũ ĩterdũ ſcit e ueneficio eẽextinctũ. V ⸗
ꝗcꝗ primu: hæccõcluſioẽ qdã argumẽtatõis epilogatio: q uitioſa erit: niſi eoordinecolligat: quo ẽt N
Tor̃one dictũ fuit. Nò breuiter: cauẽdũ. n. oportet ſũmã: cõſtas: & certũ ꝗd uitab t ſi ꝑ ordinẽ oĩa coᷣ hen
cludùt᷑: qa auduor ꝗ notauit o&s pticulas:nũc ĩ repetitõc capitulat ĩ memoria: qd ſi nõ ordine dicę W
ret: memoria cõfüderet: &n hil certũ: & cõſtãs relinqueret auditoris memoria. Ulr
Oncluſiones: ultima pars orationis: quæ eſtartificioſus orationis terminus,
4

een.
Mü A
Kcder
o 4

n
n
bini
M
mr
eun
nrtmi

ounch
Wur

„

aleui
iii⸗
MA/

mni
cu
mien
en

cnii
MR
velen
Nnd
olg
bre⸗
eu

i.N.
e⸗
neo

2 S

8 Anolificatio:eſt commtioad indignationem quatuor. n:locis docti ſentiunt hunctextumaddi-
tũ eẽ.nã ſi cõcluſio ẽ termimnus totius or̃oiscõſtat ĩ exordio eẽ nõ poſſe:qd ſi excuſari põt talis excuſa
tio: qen illæ breues fũt: hæ lõgæ: in ꝗbus licet totos effundereeffectuscolli gimus ꝗtù ad rationẽ faciẽ
deæ cõcluſionis monemusadeffectú. Amplificatio duplexẽ: unaꝗj ẽ ꝓpria oratoriscõtraria dialecti

cæ:pp quam non unouerbo:ſed pluribus rem intelligimus: & de hacnhon intelligitur hic: alia eſtper

quam id quod page prius putabatur: ſcelus ingensexiſtimatũ eſt:& diffinitur quo modo indignatio/

qcquid erit dictũ eramus: ut auditor ſimemoriæ mã
dauerit: ad Mẽe quod ipſe meminerit reducarur. item
curãdũ eſt: ne aut ab exordio: aut a narratione repeta-
tur oratõis enumeratõ. Ficta.n et dedita opera cõpara

ta oratio uidebatur eẽ artificii ſignificãd: ingenique
uendicandi:ẽt memoriæ oſtẽtãdæ cã: quaꝑꝑ initium

enumeratõis faciendũ ẽ a diuiſiõe. Deinde ordine bre
uiter exponẽdæ ſunt res ꝗᷓ tractatæ erunt in confirma.

tione: et confutationeæ. Amplificatioẽ res quoæ per lo

cum cõem inſtigationis auditorũ cã ſumitur. Loci c

munes ex decẽ præceptis cõmodiſſime ſumuntur ad
augẽdi criminis cãm. Primus locus ſamitur ab auſto

ritate:cũ cõmemoramus quãtæ curæ ea res fuerit dis ĩ
mortalibus:aut maioribus noſtris regibus:ma giſttati
bus. natõibus hoĩbus ſapientiſſimis: ſenatuiItẽ maxi-
me qũo dc his rebus in legibus ſancitũ ſit. Secũdus lo

cus eſt cũ conſideramus: lla res de ꝗbus cxriminamur
ad quos pertineãt utrũ ad oes:quod atrociſſimum eſt
an ad ſuꝑiores quod genus hi ſunta quibus auctori-

tatis locus cõis ſuitur: an ad pares:hoc i eiſdẽ ꝑtibus
aai ni corporis fortunarũ poſitos: in ad in feriores: ꝗ
omnibus his rebus antecelluntur. Lertius locus ẽ quo
percũ ctamur quid ſit euenturum ſi oĩbus idem con-

cedatur:et ea neglecta oſtendemus quid periculorum
aut incommodorum conſequatur. Quartus locus eſt

—

quo demonſtræar ſi huic ſit remiſſa:multos alacrio

res ad maleficia futuros:quos adhuc cxpectatio iudi-
cii remoratur. Quitus loeus ẽ cũ oſtẽdẽus ſi ſemel ali
ter iud catũ ſa nullã rẽ fore ꝗ cõmodo mereri:aut ꝑ⸗

Perã factu: aut erratũ iudicin corrigere poſſit: quo ĩ lo

conõ incõmodũ erit uti cæterarũ rerũ comparatione:

dem rebus ſtudent:ut condifcipuli: legiſtæ: aut medici. Fortu

„

nis. Per locũ cõem:p ſniam genera
lem quæ ad omnes pertiet eiuſdem

generis. Primusmodus ſũitur exau

ctoritate.ſ.qn dicimusid quod accu

ſamus eẽ factũ: præter auctoritatẽ:
uel deoꝶg uel maiorũ: diis imortali/
bus Socratem apollo ſapiẽtſſimũ iu
dicauit: & tamen a uitiis: & meliustã
quã improbũ accuſarut: cõtra quos
hoc m dici poſſet: ſinite iudicesat/

tytũ & melitũ impune eũ accuſaſſe

quẽ tãtæ curæ duis fuiſſe conſtat: ut

ante ſapientiſſimus iudicatus extite
rit noſtris maioribus regibusnatio⸗-
nibus creſcit oratõ Cæſari ob uictas

—

gallias triumphũ petẽti Cato maxi

meadauer ſahatur: cõtra quẽ ſic dici

potuſſſet:in patiam ni iudices de tri
umpho priuari:quẽ maioresnri: ci/

uitates: nationeſq; oẽs iſtituerũt: ut p
miũ eẽt labogꝶ periculog noſtrorũ

oĩbus ſapiẽtiſſimisob occiſù Clodi

uma M lone ſic ꝗſpiã dicere poſſet:

cũ ſapiẽtiſſimi ſenatuſq; noſter ĩſti/
tuerint: ut nemo ciuẽ occidat:ne ci/
uitas ſit latrociniũ: ſinetis Milonẽ i/
pune abiete:ꝗ ciuẽ præſtatẽ occidit.
Legibus ſancitum ſit: dada e hære
ditas filio: n externo. nà lẽp leges ca

uert ut filius hæres ſit. Secudus Io

cus: ſecũdus modus amplificationis

eſt de cõparatione. Cu dicimusaut
paruosoffendiſſe magnos: aut pares
uel ecõuerſo:utꝑ ad oẽs hoc modo

nulla eſt habẽda miſericordia cõiu

ratoꝑ: qui huic urbi iſidiati ſunt: &

Pp quos nõ ſolũ magni ciues:iſed me-
diocres: ifimi: ſenes: pueri: mulieres
& qcquid ĩ urbe eſt: pereundu fuit.
Anad ſuperiores: compatiẽdu: ut

priuatus ciuis iudicem: aut igratum

lædat: ꝓ quo tota ciuſtas gubernet᷑
Anad pares: turpe étut ſenes cũ ſe
nibus pugnet: ut magiſtratus cũ ma

giſtratibus. nam quod exemplu ali/

isſtatutum credetis: ſi ptor offẽdat

prætoré, In eiſdẽ ptibus animi: de/

clarat quo ſint partes: ut ſunt hi q iiſ
naꝑ ut mercatores. Ad inferiores ut

ſi diuesminat pauperi: magiſtratus priuato. His rebus: quas dixit partibusanimi: corporis: & fortu
Quid ſit euentuꝶꝑ quæroa uobis iudicesnõne periculum impen det ciuibusnoſtris: & rebus

ſi coniuracores impunitos dimirtitis, Periculerum: adhommummorem. Incommodorum ad

respertinet. Maltosalacriores: multi ſunt iudices qui ꝓpter metũ iuſticiæ afurtisſe continuerumt
quos ꝗqdẽ pmotos & ſecuros facietisad peccatũ: ſi huc furé ipunitum abire ſinetis, Saliter indica-
tũ ſit:ſi coturatoribus pcitisea incomoda huic urbi euentura ſunt: qutbusnullo modo remeduiafier

ri poterir: ut ſupra mores: qnuꝗ reuocari pat: quo loco datunãadmonittoem. Ctcragerete c,

õ

ationemaltæ vesſunt perperamfactz: Tumbas Aetitas: aut coſiliu remediu affert: ſient nnie

cõuitioge: aut alicuius furti: ſed neq; mala qᷓ in coniutatione fiunt reuocarinon poſſunt:neq; iudicid
remedioullo corrigi imprudentia. luſtã deprecatõcm: facile dignusẽ uenia: api
ſed ꝗ cõſulto peccauit nullomõparcẽdu ẽ. Tetge: turpe: crudele acruore fuſo. Nefariũ: qd ſii cõ/
rra fastuel qd' facile expiari nõpoſit. Imuria moueri: cõſiderate iudices ꝗtũ ſcelus:ꝗ ndięnu: fi
liã de cõplexibusarripuit ipſã detraxit: matrẽ cruẽtauit: anne niuria dignus putãdusẽ? Bella ſuſci
SS itercipe aliena: hocmõ nõ leue pautandũ ẽ ꝙ hic diuitias meas uxorẽq; arripuerit: cu ex
uiuſmodi iiuriis bella priæ ĩferri
plerd Ruidemut ſcerac o rap/ ut oſtendamus alias res poſſe: ut uætuſtate ſedari:aut
tã Helenã: n uulgare uirginè ſtupra , rriti in endv ,A
ri: rapialienañadmiror iudices:qtii cõſilio corrigi huius rei:aut lamendæ: auttorrigendæ
uſitatũ ẽ: ſed ꝗs uen mt tamcũ in nullã re adiumẽeto futurã. Sextus locusẽ cũ oſtedeus
ꝓpria domo occidi filios coctos ap- clult S jafacin ari mentl.
Poni: aut ſangumé humand ad potã et cõſulto factu:er dicemus uoluntario facinori nulla
dũ: pp qd ſcelusmalignitatẽ Exumnt excuſationẽ ĩprudetiæ iuſtã deprecationẽ paratam. Se
am celeleriorè: & aſpiorẽ meret pox vrmi⸗ . ee en ,1 ,1
. Expeccaropecöpate nulla uéia Ptimus locus eſt cũ oſtẽdemus tetrũ: facinus: crudele
dignus ur̃ ꝗquirginẽ Qupram pᷣſer / nefariũ tyrãnicũ cẽ:quod genus imurlam mulierum:
tim c magnitudini ſcelerisnõ cõpa r crü aliduid, duatii rerii cã bella ſuſcidit. et
zidusſit q acrilegi ccmiſerit: na aut earũ ierũ aliqu quaru rerũ cã bella ſuſcipiut.et
ſacra furatus ẽal uemiã meret qd cuũ hoſtibas de inta dimicatur. Octauus locus eſt quo
pp egeſtatẽ ĩpulſusẽ: hic uero n ne Mendimus nõ uulgare:ſed ſ re ec Icidm:
ceſſitate: ſed peſſima uolutate ciuiũ elle chmus n0 uS ſed ſingula eec maleficium:
hoc facinus deſignat quæ negocio ge Pu rcũ:nefariũ:et iuuiſitatũ:quo matutius:et atrocius!
rẽdo acta qñ ĩ xponẽdo neſcio qͥ fa iudicãdu ſit. Nonus locus cõſtat ex peccatorũ cõpara
cta ſunt ordine añ rẽ:ĩ re:et poſt rem · „ - 1. ——„ E. —— .
hoc mõ hoiem pulſauit: de lectica tiõe:quaſi cũ dicimus maius eẽ maleticiũ ſtuprare ige
traxit: juia occidit: mẽbrati ſeœcuit: nuã quã ſacrum lædere. quod alterũ ꝑ egeſtatẽ: alte-
dein iſepult au bus reliqt. Miſſe 1 fE S
ricordia cõmouebit: dicta ẽ eo ꝙ ſi tum propter iteperate luperbia fiat. Hecimus locus ẽ
dolor cordis ſup miericors uaâρ per qué oia quæ iĩ negotio gerendo acta ſunt: quæque
pellãt alii cõmiſeratõem:& ptiet ad e lonr — õ
reũ ip̃ᷣm cũ aplificatio ptieatad au, rem cõſequi ſolent exponemus acriter:et criminoſe.et
ditorẽ: qm ex idignatie auditegecõ’ dli genter: ut agi Ies:ct geri negotiũ uideatur rerũ cõ
tra aduerſarios ſegf miſericefrdia „ &
accuſari. Si uariã cõmutatiõeni:cogi ſec ueti enucradione. Miſericordia cõmouebitur 40
tate iudices ĩ ꝗqto honore fuerit: hic chitor bus:ſi uanã fortunarum cõmutationẽ dicemus:
cũ paulo añn triũpharet: quẽ mõ ĩtã — —— —
racalamitate uidetisadductu Si oß ſi oſtedem us: quitus cõmodis fumus:et quibns ico

dimus ꝗbuscõmodispõt eu epoſttd modis ſu nais coparatée. Si quæ nobis futura ſint: niſi

regulæ pcedẽtis. Cõpatõe: cpäaddo - . . K.
pitin niaſa cu Pteritisſi 4 aioliagn cãm oł tinuerimus:enumerabimus: et oſtẽdeus. Si ſup

Bur Smoc unteinſi cenati mi plical im us:et nos ſub eorũ quorum miſericordiã ca
onẽ iudices oĩbo eritis driſiõi: nici – iS. Si atnd noſtris Baréti
eius ĩſurgẽt cõtra eũ maledictis ifici E tabimus poteſtate ſubiicimus. Si quid noſtris Paret

ererde ud eltate cr. S fup lus l ber s:cæteris neceſlaris cauſarum̃ ſit ꝑꝑ nr̃as ca
plicabius: ecce iudices nuload pedes 15: ie erſimn HRëdznäIori ertes
ur̃os puolutusorat& obſecrat: ut no laita tes aꝑieus et ſimuloſtẽdeusillorũ nos iolitudine:

biscòmiſſus ſit uitq; ſuã ĩ ucbis po- et miſer a nõ nris icõmodis doler. Si de clæmẽtia:huũa
oicttai Nic gae Taihr⸗ olo nitate m ſeticordia nra: qi aliosuſi fũus aꝑiãus: ſi nos
rẽ pr̃is ſun mfis lachtyms filioꝶ de ſep laut diu ĩ malis fuifle oſtẽdẽus. Si nt̃m fatu: aut for
enam uri ciallor dnι tuna cõgucréur. Si atum nrm fortẽ: patiẽtẽ: icõmodo

dialiosufi rnusalid iudices: ego rũ oſtẽdẽeus futurũ. Cõmiſeratõem breuẽ eẽ oportet.
quoq; ĩ magſtratibuscõſtitutus: ſed Pi n Lachrema citiis areſ- ſenrifſio:
ulla maior gloria mihi fuit.ꝗᷓ ea qᷓ nihil.n. lachryma citius areſcit. Fe re locos obſcuriſſio
— de humanitate mea: clæmẽtia: miſeticordiaq; ſuper miſeros cõſecuta ẽ. Semp.n. clæmens & miſeri/

tates deſeruerãt: qu nunꝗᷓ auxit ip̃a fortuna. Patiẽtẽ ĩcõmodoge: milo ꝓfectonullo mõ mortẽtime
re: uidet: qanullas emittit lachrymas ꝗn ſe facile oĩa qꝗᷣ ſors tulerit paſſu& eẽ dicit: ueg ur̃a huamitas
uut eũ uig tã pᷣſtãtẽ ꝗtũ ẽ ĩ uobis ſeruets: defẽdatis:nihil lachryma citiut at eſcit tñ icit a pceptor ibus
cois: & reuera nihil dabit citius ꝗᷓ miſericordia quæ ſtaq; debet eſſe breuis: quare continuatio in muie
ſerdia mouenda obdureſcit conſuetudine. Obicuriſſimos locos:quia genus iudiciale di fticilius.

prudẽtiã peccat:

cors fui erga accuſatos. Diuueromalis. credo eq dẽ ab ingenioad miſeriã eẽ natũ:quẽ nũꝗᷓ calami⸗

tonus
huici
Aui
utcon
cutus

ettute

xtab
ore
ſcot
Eler
un

Ulocien
decen
tncd/
W
ſſe
cler
dünan
enc
Gleeene
dade
Ci
wckn
lehcun
aoci
ciz
Cede⸗
luse
nE
unnici
buta
mus
tasrd
nrui
g
i 4
ninsc⸗
ulr

ulit

2

totius artificii tractauimus in hoc libro. Quapropter
huic uolumini modus ſit: reliquas præceptiones quo
ad uidebitur in tertium librum tranſſeremus. Hæc ſi
ut conquiſite con ſcripſimus: ita diligenter fueris cõſe
cutus:et nos ĩduſtriæ fructus:et tua ſcientia capiemus:
et tute noſtram diligentiã laudabis:tuaq; perceptione
lætaberis:tu ſcientior eris præceptorũ artificio:nos ala
criores ad reliquũ ꝑſoluendũ. Verũ hæc futura ſatis
ſcio.te.n. non ignoro:nos deĩceps ad cætera præcepta
trãſeamus: ut quod libẽtiſſime faciemus: tuæ uolunta
ti rectiſſime morem geramus.
D omnem iudicialem cãm: quẽadmodũ con-
a ueniet inuẽtõem rerũ accomodariſa tis abun/
dãterut arbitror ĩ ſaꝑioribus libris demõſtra-
tũ ẽ. Nũc earũ rõnẽ rerũ inueniendarũ quæ pertineãt

ad cãs deliberatiuas. et demonſtratiuas in hunc libre .
4 &

vOH,
XxI2

tranſtulimus: ut oĩs inueniendi præceptio tibi quã

Artificii: artis. Quoad uidet᷑: qa ñ

.⸗ Laoocutôem: ut id qd ꝓqd
eęe qui mos Ci. nunc eag reg

1

reliqᷓs ptesoronistractabit in tertio:
ſed tranſiert in quartum.

rationem inueniẽdaꝶ traà

ſitio color:& dicit hoc lſu
perioribus librisoſtẽdimus: quo ea

dem inuentio fieri debeat in demõ/
ſtratiuo: & deliberatiuo:et dicit. trã

ſtulimus in præterito tempore quo
niam boni oratores priuſꝗᷓ ſcribunt
aggrediũtur oĩa ſecũ excogitãt ut i/
uenſẽdi pᷣceptio:ut ipſa ĩ medio ex/

pleat ꝗ ẽ prima ps officioꝶ oratoꝶe
nobiſcũ:qa coraäribi declarabo. S
eisnohi lIis:perite pgredi poſſis: ui
elicet ut ita pgas:diſcendo ſicut &
ego ſcribẽdo. Vt& potius oĩa delibe
rãda uerſant:aut circa duas: hoc fit

ĩterrogãdo ꝑ utg& & potius qᷓſi de du
MReabus rebus: qua una ſit eligibilior:

aut ſi de pluribus hoc fit ꝑ ꝗc& po/
tiſſimũ. Cartagotollẽda: uadebat
hoc fabius arguẽs ꝙ quotiẽs cartha⸗

mum perſolueretur. Reliquæ quatuor partes erãt arti go ſupereſſet tãdiu romani bellis af

l

ficii:de tribus partibus in hoc libro dicemus:diſpoſtio
ne: pronunciatione: et memoria. De elocutõe: quia plu
ra dicenda uidebantur in quarto libro conſcribere ma P
luimus: quẽ ut arbitror tibi librũ celeriter abſollitum
mittemus:ne quid tibi rhetoricæ artis deeſſe poſſit. In
Erterea pria quæq; et nohiſcũ cũ qoles:et ĩterdũ ſineno „.

bis legẽdo cõſequereihe qad pediare ꝗqn ad hãc utilita
„* . — . * — . d— —
tẽ ꝑiter nobiſcũ progredi poſſis. c tu fac: ut attẽtũ

zmann

.

—

beratõnes partim ſunt huiuſmodi: ut quæratuꝑutru
potius Keinddali Pasie uiuſmodi: ut quid potiſſi
mum faciendam lirconſi eretur hoc modo: Vtrum
. Kaerd oe

e Pan .
potius carthagd tollenda: an relinquehda uige .

—

Quid Stälauiin hoc pacto:ut ſi Hãnibal conſultat
cum exitalia carthaginemiaccerlſitur:anin italia rema
neat an domum redeat:an in ægyptum profectus oc
cupet alexandriam. Item deliberationes parti ipſæ ꝑpꝑ
ſeę conſultandæ ſunt: ut ſi deliberet ſenatus captiuos
ab hoſtibus redimat: an non: partim propter aliquam
extraneam cauſam ueniunt in deliberationem:et con-/
ſultationem: ut ſi deliberet ſenatus bello italico ſoluat
ne legibus Scipionem: ut eum liceat ante tempus con
ſulem fieri: partim et propter ſe ſunt deliberãdæ. et ma

ſi deliberet ſẽatus bello italico ſociis ciuitatẽ detan no

XX

ficerent: qm cũ hoſtibus cõſpirabat:
ſi per ſe ſatis potẽs erit ad bellũ ĩfe/

réẽdũ. Aut relinquẽda: hoc alii pſua
debãt dicẽ tes oportunũ eẽ: ut roma
ni iuuenes haberent ubi ſe exercerẽt

ꝙ ſi ceſſarent bella oẽsnõ erãt laudi
bus euaſuri:iut ſi Hãnibal conſultet
cũ diu Hãnibal italiam igni ferroq;
uaſtaſſet romani claſſẽ ĩ africã dele
garunt: qᷓ ex ipſa urgẽtesrẽ carthagi
nẽſem cogebat Hannibalẽ reuocari

1 ad primã patriã defenden dã. Itaq;
te præbeas: nos ptoficiſci ad inſtituta Fergenas Delc chact rant qd potiſſimũ eſſet factu

hunc ĩ modum dare potuiſſet: capti
uos ab hoſtibus redimat captiuos in

bello cannenſi ab Hannibale hos

captos ſi ſenatus redimer̃ cõſularũt

ea deliberatio fieret cã ipſoꝶ ſapien

tioꝶ liberandoꝶ: & nõ alicui utilita
ti extraneæ. Vt ſoluat legibus Sci/
pionẽ bello quo tota italia mouit cõ
tra romanosliberatur de Scipione ĩ

imperatore deligendo uegeqm̃ uige

ſimun:quartum agebat annum: le/
gesnõ ſinebant inter uigeſimumꝗn
tũ id fieriq; deliberatiuo non cauſa
ſcipionis erat:ſed ꝑpp libertatem de/
fendendam partim aliquæ ſociũ ci⸗/

ulitatem:det finito bello italico. ciui

tates auxilio romanis fuerant ciues
fieri uolebãt eoq; cõſultauit ſenatus:
nõ tam cauſa ipſoꝶ eiuiũ qui ĩ auxi/

lio fuerant:ut pᷣmiarent᷑:ſed & pp/

5.

—

—

4
4
9 — L
—
ℳO

ter ꝓpriam utilitarem: ut res roma/ at ſt

. = a munitior eſſet & ciuibus plenior.
gis propter extraneã cãm ueniunt ĩ cõſultationem: ut e Pitn

Eoon ſee
.

B

—

— .
1121 R. — 2„ A.

AS R and
4

ντ.1 3. Ade:

naturã ipſius re ppquã fit deh

mõ eligẽdusẽ. Scipio hẽt ſenilẽ or̃o
nẽ: & conſilio pluſꝗᷓ ætas eiusexigat:
ualet præterea audacã iuuemilẽ: uel
ſimul ſciam reimilitaris: adeo: ut ui
ctoriã ſperare facile poſſumus. Iu/
gẽdæ: ex pte pſuadẽtis aut deponen
dæ: ex pte diſſuadẽtis hoc mõò nõ eſt
eligẽdus Scipio. Quod ſi reſpueritis
iuuenẽ:multo plus ualet ſenex: quã
iuuenũ multitudo:& ſtẽt in urbe ci/
uesp̃ᷣſtãtiſſimi. Cõuẽiet utilitatis: ĩ
oĩ cã deliberãda eiuſmõi iuſſit:diſti
guẽda ſùt oĩa argumẽta ad fmutili
tatis: ſiue pſuadẽusſiue diſſuadẽus ĩ
ciuili cõſultatõe ꝗ ptiet ad utilitatẽ

ſit: ſed qd ad uſũ cĩtatis ĩuẽta ſitĩ di
finitõe officii oratoris ſupra poſuit.
iſtãtis pñtis hoc mõ:niſicreet ĩpator

poſſẽt. Cõſeqᷓntis:futuri & ſi Scipi.
creẽus ĩprẽ multa pñtis belli dẽmus
& ſt hoſtes tardior̃ẽt ad ĩferẽda:ꝗp
pe cuius ñ oĩbus terribile exiſtimat᷑.
In uim: agẽdonolẽtes. Dolũ:de/
cipièdo: uel alliciẽdo:aut ſepati:aut
cũiuũcti:hoc mõ:ſi tp̃snoſtꝑ ĩ africã
traducis pugnãdo hoſte ſupabius cũ
. & rraο r PX 1p̃is hoſtiũ urbibo fautores héamus:
. 6, Nrn Ab/4 ſine uobis libẽtes applicabũt. Re

adketr

—

7 4 4
. 0OρπππA

uocatões ho. ut f uocare Hanibalẽ d
. italia mittẽus Scipionẽ iafricã. In
ſuda pecuniã:alliciendo hoſtes pecuniis.
Diſſimulatões:occultare: & ſimilia:
ut ſi cõtra hoſtes eũ du ſit diſſimula
re te ab hoſtibus defẽſugn: utatões:
pᷣuemẽdo hoſtes celeritate, Mtiões:

. T mẽtiẽdo.ſ.unã rẽ facturusſit:al terã
e napevurrtK Eode adicas tepparare. Si qñ te uidemus ĩ
rP ſcribere. dicunt eũ feciſſe libꝑ de re
mili. ſed ad nos nõ puenit:nſi forte

taꝑꝶ reꝶ memoria ſapientiſſimus

9

cĩtatis oĩo ꝗᷓꝗᷓ & d aliis rebo fieri poſ. i

multa iſtãt piculanob & rfip. obeſſe

i li. de rep.ĩſeruiſſet delectũ boneg⸗
&& maloꝑe: o fili nõ das operã uirtuti . . . “
bus per quas laudẽ & gloriam cõparare poſſes: cũ ſenex eris oĩbus lùdibrio futurus ex multaꝑ reꝑ me

In quibus cauſis:poſt diuiſionem factam applicat unicuiq; modum tractãdi. Rei natura feciet de
liberatõem:ĩcõſultatõibus:q pp ſe tm fiũt: debẽt oratores dirigere totã oronem: ut tota uerſet circa:
Peractorut circa utilitatẽ ciuiũ captiucꝑ ediméde&ρ naturäuti/
litas naturaliſq; e rei de ꝗᷓ deliberamus ſit utilitati captumog:q ĩeſt tmm pᷣis captiuis red mẽdis. Ex
. ipſacã erũt agẽdæ: iipſis câis ꝗ aliũ de ſumit or̃onẽ: debemusdirigeread ipſas cãs auꝑẽdoeas nõad rẽ
puta & de eligẽdo laudãda ẽ uirtus Scipionis ꝗtuù ad utilitatẽ ciuſtatis:nõ ad utilitatẽ Scipicnis hoc

In quibus cãais rei natura faciet del berationẽ: oĩs rõ ad

— — — —. XMX ,.⸗ ,
ipſã rẽ accõmodabitur. In quibus extranea cã cõficier
deliberationẽ: in his ipſa erit cã adiungẽda: aut depri-

mẽda. Oẽs rões eorũ ꝗ ſniam dicẽf finẽ ſibi cõueniet
õ

utilitatis proponere ut oĩs &o kotiis οnis ratio cõfe
ratur. Vtilitas in duas partes in ciuili cõſultatõe diuidi
tur tutã et honeſiã: tuta ẽ quæ cõficit inſtãtis aut cõſe
quentis periculi uitationem qualibet rõne Hæc diſtti
buitur in m:et dolũ:quorxũ alterũ ſeꝑatim: aututrunꝗ
1. ſu memus cõiũcti. Vis diſcernitur ꝑ exercitus: claſ
S arfmna: tormet
res Dolusconſumitur Ipecuniã: pollic tatées: liſlimu
lationes:maturatiões:mẽtiões et (æteras res: de ꝗbus
magis idoneo tꝑe loquemur: ſi quando de re militari:

7

aut de adminiſtratiõe reipublicæ ſcribere uelimus. Ho

neſta res diuiditur in recũ et laudabile: recũ eſt quod

— . .—. . fr. . 1. . —— „
cũ uirtute et officio fiteꝗ d uiditur in prudẽtiã ſtiti

. —„ FrerE —.1— . —„
am:fortitudinẽ:modeſtia. Prudẽti ẽ caliditas quæ rõ
ne quadã põt delectũ hr̃e bonorũ et malorũ. dicitur

Litẽ prudęẽtia: ſciẽtia cuiuſdã artificii: et appellatur pru

dẽ tia multarũ reri memoria: et uſus pluriũ negocio/

rũ. Iuſtitia æquitas ius unicuiq; tribuens pro dignita

te cuiuſq;: Fortitudo ẽ rerũ magnarũ appetitio:et reru
huũiliũ cõtẽptio et laboris cũ utilitatis rõe ꝑpſio. o
Qeſliae in aio cõtinẽs moderatio cupiditatũ. Pruden-

. tiæ partibusutemur ĩ ditẽdo ſi cõmoda cũ ĩ cõmods
cõferemus cũ alterũ ſequi alterũ uitari cohortabimur

moria adhibeda eſt fides Catoni ꝗq ut diu uixit ita multa uidit multa exptus eſt: ex quo fit: ut ꝓ mul
3 t& dignus auctoritate. Scientia cuiuſdam artificii: creandus eſt
Scipio impator pᷣfatus cum in re militari tantopere uerſatus ſit: urnihil iũgendis rebus fit qd nõopti
** mecaleat, lusſuũ tribuẽs: ſumẽdũ eſt bellum contra carthaginẽſes ꝗq fœdi fragi ſunt: ut aliquando
ſuoꝶ ſceleꝶ pœnã patiant. neq;.n. digni ſuntq; debeant bonis ciuitatibus imperare. Reg magnaꝶ ap
petitio. Romanumn. fuit ſemper ardua petere quod cum ita ſit aggrediamur bellũ contra carthagi
nenſes: præſertim cummihil minuis imperifum ſit: & ex quo tantam laudẽ conſequi ualeamus. PHu
milium contentio:nullam lacturam timeatis amittendæ claſſis: aut armoꝑ terrarumue ſeruilia exu

menda ex nobis ſunt pro tanti imperii comparatione. Moderatio cupidntatum: non moueamini cõ
tra ſociorum iniurias: ſed easparuifaciatis: quoniamnihilominus melius eſſe poteſt coniectura. Par
tibus utem ir. i. argumenta facta a prudentia hoc mõ pſuadere poterimus. Si cõmodacum: ĩcõmodis
cõferemus danda eſt uirtutibusopera: ꝗa quirtutem hẽt &nihil deeſſe põt ad bene beataq; uiuendu
quiuero uirtutis expers eſt ſer uumeum eſſeconſtat uiliſſimum atq; ommum rerum egentiſſimum.

per -. 1. . =2:
Aredocatõcs hoĩum: ct alia huiuſmõöi

Al
neve
o⸗
en,
uſa
ſipi
get
hüi
Poun
ſon
lautin
eSio
demo

mign

tats
ve⸗
ionp
tcole
gonie
epr⸗
W
keins
it
ie
luter
uc⸗
An

Ppe
lere
lire
duci

lben
ullu⸗

tet
Cbe⸗
rſ
dune
ſeut
ſuad;
nenc
ſortin
Nn
Moe

lr

Nunn

cl
uſni
lllimn
ked
gol
n
aun
lcur
pl
a/

onnnn
ignn

etlend

Ulen⸗
d!

„ypol
17
luch
höopet
e
Itheg
“

.*. .
7 . 5„
. 7 0
—–ú
„

Aut fi qua mihi:illud ſupra pertinetad eam parłem prudentiæ:quæ eſt in bono ac malo eligendo
hæc uero ptinet ad prudẽtiam:q̃ ẽ cu uſſibet rei ſcientia hoc mõ:hoc bellũ Scipione duce tractandũ
ẽꝛiõ ꝙ rei militaris pitiſſimus ſit:atq; ĩ omni genere belloꝶ:ſiueexpugnatõibus urbiũ:ſiue ĩ his q ad
optimum imperatorem pertinere arbitramur. Diſciplinabilem: diſcibilem: aut qua raticne fieri

poſſit:eo enim imperatore protinus claſſeni in Africamtraiicere: & Carthaginem obſidente aut pup
pem. Aut audita: ultima pars prudentiæ: quæ eſt memoria rerufn optimum eſſe duco patres: ut

aut ſi qua in re cohortabimur aliꝗd cuius rei aliquã di
ſciplinabilẽ ſciẽtiã poterimus habere:qũo aut qua ꝗd
que rõe fieri porteat oſtẽdẽus: Aut ſi ſuadebius quid
piã:cuius res geſtæ:aut præſentẽ aut auditã mẽoriam
poterimus hr̃e qua in re facile id quod uelimusexem/
plo allato ꝑſuadere poterimus. Iuſticiæ ꝑtibus utẽur:

ſiaut innocẽtũ aut ſupplicũ dicemus miſereri oporte

re. Si oſtẽdemus merẽtibus gratiã referri cõuenire. Si
demõſtrabimusulciſci male meritos oportere. Si fidẽ

magnopꝑe cẽſebimus cõſe ruãdã.Si leges et mores ci⸗

uitatis egregie dicemus ſeruari oportere. Si ſocietates.
atque aicitias ſtudioſe d cemus coli GSneue quod-
. . — . — WREEFErſrgt 1.. .
ius in parẽtes deos:patriã natura 5nrlr id religio
D = 71 — . — Ere End, ntel
ſe colendũ demõſtrabimus. Si hoſpitiaclientelas:co-
gnationes: affinitates caſte colendas eſſe dicemus. Si

N.

nec precio nec gratia:nec periculo:nec ſimultate a uia

recta oſtendemus oportere deduci. Si dicẽas æ quabi
le ius in oĩbus ſtatui cõuenire. His atque huiuſmodi

claſſisexercituſq; parenturad Car/
thaginẽ obſidẽdam Memini. n. no/

¶ſtrospatres olim hoc pacto Africam

expugnaſſe: urhẽ tributariã feciſſe.
Iuſticiæ ptibus:huius iuſticiæ mul
tæ ſunt partes:ꝗbus genera applica/
bũt:quaꝶ prima ẽ miſericordia hoc
mõ:uenerũt nuper in urbe ſocii ſagũ
tini fletibus repleti:roganteſq; ut au
xiliũ eis obſeſſisafferemus cõtra pfi
dam hoſtiũ noſtroꝑꝶ fidẽ & inuidã:

quo ꝓfectonoſtra erit hũanitas ad/

iuuare. Benemerẽtibus meret: hæc
parsẽ deferẽda gratia hoc mõ: ueni
ſtisqui fideles nobis fiunt ſaguntini
quos labores ꝓ uobis paſſi ſunt: quã

obrẽ ſcelus eẽ exiſtimo:ſi eos ſine no

ſtris auxilusdimiſerimus. VIciſci
malemeritos: pſeqndi ſũt terra ma/
riq; carthaginẽſes:ꝗ noſtro ĩpioho/
ſtes atrociſſimi ſemp fuerùrt. Fidẽ
ſeruandam: ſcitis uos ſemp fideicõ/
ſeruandæ magnam curã ſẽp habuiſ
ſe:q̃re cũ ſoci eſtisoperã ĩ calamita
tibus afferẽdam pmiferitis:nullo pa
cto cõmittere debebitis:ut noſtroau
xilio priuati ſint. Leges & mores:
mos fuit ſẽp ĩ hac urbe:ſociosamare

btibus uſticiæ: ſi quã rẽ in cõcione aut in cõſilio faciẽ colere: &adiuuare: uel ſiqs cõtra Sci

— . . — — 1KKn 2 X e „ —.
dã eſſe cẽſebimus: iuſtã eẽ oſtendẽus:cõttarſis iniuſta

Ita fietut eiſdẽ locis ad ſuadẽdũ et ad diſſuadẽdũ ſi-
mus cõparati. Si fortitudis retinẽdæ cã faciẽdũ ꝗd eẽ
dicemus: oſtendemus res magnasetexcelſas ſequi et
appeti opportere: Et item res humiles et indignas ui
ortiles uiros fortes propterea contemnere opor
tere: nec idoneas dignitate ſua iudicare. Item a nul-
la re honeſta peticuli: aut laboris magnitudinem de
duci opportere: antiquiorem mortem turpitudine
haberi nullo dolore cogi: ut ab officio recedatur:
nullius pro rei ueritate metuéte inimicitias: Quod

pionem diceret:ubẽt leges ciuitatis
moreſq; ſumme hucuſq; ſeruati ſũt:
ut nemo ĩperator circa uigeſimũꝗn
tũ annũ crearet:q; ꝗdẽ cõcẽnere nõ
debetis. Religioſe colẽdũ: redimè
diſuntſagantini ꝗ ꝓ partibus: Fro
deoꝶ templis: ꝓ omni patria cõſer/-
uanda & omnia pati incommoda.,
Hoſpitia:amicitias externas. Affi/
nitates: multi ſaguntinoꝶ ſunt nobis
ſanguine coniuncti: quos adiuuare
neceſſe ẽ:ſi nec precio:nulla res tan⸗

ta incidit.p. c. quã pſuadeat nobis ab

officio recedere: quod ſi feceritis: ſo
los ueſtrosamicos optios uiros & de
fendetis. Aequale ius: pariter tra-/
ctandi ſunt ſocii. Nam ſicut alias ur

bes defendere conſueuiſtis: ita hanc uobis commendandam exiſtimo. Contr arusmuſtumen
eſt ferendum bellum carthaginenſibus:quod ad noattinet. F iwſi nn . nrcuce d beneficium no⸗
cent:ſi ſuum imperium ſeruire conantur: non ſunt adiuuandi ſaguntim. Namquo

bis attulerunt ſem perfidi: ſemp aduerſum nos extiterunt: & eſt tal isſenſi un 1 dcna ment lu
tiæ uti poterimus:& pſuadẽdo & diſſuadẽdo. Quare pſuadẽdodicemus luſtu eéër

ſuadẽdo dicemus eẽ niuſtũ, Res magnas ſi ꝗs ſuaſiſſet nõeẽ ſumẽdũ bellũ cõtra carthaginenſes po-

tẽtiſſimos: quod ſaguntim poſſent ſic refellere:imm
fortia pati. nam non fit ſine periculo facinus magnum

onullo modo ceſſandum eſt. Romanũ enim eſt
& memorabile. In rebus autem fortibusnon ap

5 . . . . . . je 1r ,
pellatur magnum: niſi quod alia fortia ſuperat fœda. Reshumiles & dignas, non licet hoĩenrrtema

nũ pecunias: aut incõmoda magnifacer̃ ꝓgloria &

laude cõparãda. Nullare heneſta: cũ nobis fide

liim: ſocii ſaguntini extiterint: adauuandos eẽ cenſeo: etſi monendu ect attingere meliore athe m

sz

4 1 . .
. .
„
.

. 4
— wern

Quas iuſticia colere cogit:nullos labores tunò debemus in defendendo patriam ſocioſꝗ; ueſtros
quibuũsobligamur: & in ꝓſequendis hoſtibus: ꝗq ſemp nobis infeſtiſſinn fuerũt. Si nimias libidines:
comprimendi ſunt furores uiuirtutisnoſtræ: qui pro cupiditatibus ſuisnihil iuſtum nihil digaum
exiſtimant. Certo nature ternuno: non, n. mihialiud id facerem: dumcenſeo: quod uobisipſis fie
ri nonuelletis: ꝙ ſi carthaginenſes ſuum dilatant imperium ſinendi ſunt: cum idem & nosfacimmus in
dies. Cuiq; ſatis ſit: ſatis nobis ideri poteſt: ꝙ ſæpiuseos ꝓfligaſtis: nũcuerodenuo eos ꝓſeq inmi
coꝶ magisꝗᷓ amatoꝶ iuſticiæ poſſe .—. . ”MUl
tis huiuſinodt dat mou⸗ Gentran libet pro patria: parẽtihuſchoſpitihuſam 1s et his re-
tractandia uirtutibus. Amplificãa 1., Q. ee e 17
do maxima fortitudo:itaq; iuſtũ eſt bus quaſiuſticia colere cogit adire eric duer ucmi.
hoc ſummũ bellũ ſu men ũ: ſed qd bet ſuſcipere laborẽ. odeſtix ꝑtibu ſucemur ſi nimi
romanis magnis inuenit qᷓ fortitudo elibiq: CAli; ierrr,
Pp imperid Sparaſtis p duä dri re as libidines honoriſ pecuniæ: ſimiliũq; rerũ uitupera .
rum eſtis: p iuſticiam uero illud cõ/ bimus. Si unaquaque rem certo naturæ termino defi
ſeruatis: fautores: & adiutores ſocios ib, n .eſ. zdeciriſt nitreiſ e
habetis. Vtattenuant: nõ cõceden. . miemu erng ſatis ſit oſtẽdemuſ: nimiũ Pro.

AWV. —„ . 5 — . . . .Q„
dæ ſunt ſed dimittendæ: quia ſi me giedi diſſuadebimus. modũ unicuique rei ſtaiuimus.

„
9*
*

deret id uirtuoſum erit: ſed fieri nõ Huiuſmodi partes ſunt uirtutiſamplific ãdæ: ſi ſuade

debere mihil ꝓfitet:ex quoſic atte/

nuabunt nullã ĩ hoc bello gerẽdo ui
deo fortitud nẽ: nullã iuſticiã: nul/
lIũ deniq; fructũ reip. ꝗppe remittis:

bimus attenuãdæ:ſi ab his dehortabimur: ut hæc atte

nuentur ux ſupra demõſtraui. Nã nemo erit qui ſen

1

— —

dã etiã audet:& gladiatoria quæ/ ſtiat a uirtut recedendũ: uerũ aut reſ n0 eiuſmõi dicã
damagęreſſio. In contrariis febus urutuirtutẽ poſſumus egregiã exꝑiri: aut ĩ cõtrariis
potius:maior eẽt fortitudo ſi huiuſ .- r.,. . . .
modi rebusnõ moueremur ad bel/ potiuſrebus ꝗᷓ in his uirtuſconſtare oſtendatur. Itẽ ſi
lu inferẽdum: quamobrẽnoe ĩ ta quo pacto poterimuſ:quod is qui cõtradiceret iuſtici
tispericulis:quippe fortitudo eſt ag 1 —n — . 2
greſſio periculogcumutilitate: ſed am uocarit: nos demõſtrabius ignauia ec et inertia ac
nic plura ſunt dãna. Demõſtraui/ prauã liberalitatẽ:quã prudentiã appellarit ineptã:et
mus ignauiam: dicitis prius mitten/ — ſcientiaimn cſſedi . Quã ile
dos eẽ legatos ſecundù leges: ne qd garrulã et odioſam cientiam eſſe dicemus. Quã i e
cum iuſticia fiat. Videtur hoc mi/ modeſtiã dicet eſſe eã:nos inertiã et diſſolutã negligẽ
hi ex ignauia eſſe:nõ ex iuſticia. Praæ . dicemuſ eſſe. ille forrirudine. . O
rerea dicitis iniuſte fieri bellũ cõtra tlam dicemui cile. quam ille fortitudinem nolarit ea

Archaginenles:lrl anertasignauia: gladiatoriã et incõſideratã appellabimus temeritatẽ.
præter quamnulla iuſticia. Prauu ? 1 30 c.. ,H ſontz.n,
libertatem: dicitisdignum mortee? La udabile eſt quod cõficit honeſtã et præſentẽ:ct o.
huius n ſed nõ in inſt eſt hæc ſequentẽ cõmemdrationẽ hoc nos co a recto ſapaui⸗
parua licentia: quam habetis i ciuii,/ .. Ernn Erticieirtts
busperſequendis. Laudabile: ſecad mus: nõ qaod hæ quattuor Parteſ: quæ ſubiiciuntur
da pars haneſ Cond. auentem. m⸗ ſubuqcabulo recti: hãc hõeſtatis cõmẽorationẽ dare
turam apud poſteros hoc modo:ſi —= 1. g.ſ 2 1„ Er. ;=
ſaguntinos defenditis nulla ætas ue 90 ſoleãt: ſed quãꝗᷓ ex rect 0 laudabile naſcatur: tamẽ
rslauen onreret⸗ Kerhis⸗ reſ/ in dicẽdo ſeorſum tractãdum eſt ab illo: neque enim
pondet obiectiõi tacitæ. Dixiſſet, n. 1 Lorne; . nit ſeq ſrla,1&
rectunreſſenon poſſit ſine lau cõſequitur: duplicatur recti appetẽdi uolũtas. Cũ igi
abili & æquo:ſicut albedo unius a , , . 1,,1IL n
frigiditate ſeparari non poſſſit. Ne ur Ait demonſtratum rectum eſſe Hadablledem 4
q;. n. ſolus laucis⸗ cauſa comparabat ſtrabimus: aut ab idoneis hominibus: ut ſi qua res ho
rationem aduer ſarii: ut poſt rationẽ „rer: r,‚Iſe, griori erdine imor
confirmetur ſua:non. n. cõuenit quẽ neſtiori ordini placeat quæa deteriori ordine impto
quam ſequi rectum ſolummodo ꝓp “ .
teripſam laudem: quamconſequitur: ſed proptèr utrunq;: quod ſi aliter faceret: uiderẽt minus ipius
recti dignitas: ſiqui dem quialicuiusrei finem tantummodo ſequitur. Arbitraturipſum finem mino
ris momenti eſſe 4 il! udex quo naſcitut finis:quod ſuperfluum eſt. unde apparet unum cum alio eſ
ſe coniunctum. Verũtamen ſi proponatur ſeparatimauditoribuscreſcit ad ferendos labores auda/
cia: mihi crede ſupplicat. Cũ igrtur: reuertitur ad materiampræbendam de laudabili & paulopoſt
oſtendit ordinem imitandi. Laudabile eſſe demonſtrabimus: ſi bellum ꝓ ſaguntinis ſuſcipitis:non
ſolum fortesac iuſti abomnibus iudicabimini: ſed & laudibus oẽs eos extollent honorabunt: & per to
tũ orbẽ huius rei fama uolitabit. Abidoneis:nobilibus: doctisprudẽtibus. Honeſtiori ordini: ꝓ
bat ꝗᷓꝗᷓ hæc res diſpliceat agricolis: quorũ ſi ita ſunt inagris: tum ciues cuncti ſenatoreſq; laudabunt.

ut⸗

ntſer⸗
tiidle

gu⸗ 4

. Ndk

xde

becur.

uba.

coli
otchi,
onibe
clleri
love
ſueru
demo
Pci⸗
neri
goli
jdich

ſtet

ttnto
cido
Agn
hon
llloe
iig⸗
e
ten
it
ſeiril
ſün
nem
guec
dede⸗
dlea
tco
lhi
le
e
tnie⸗
Rnn

n
eſ

tam
gi
möicti
cötrri
ur. lel
Nt iuii
mir
i
üͤt
ingi⸗
einii
enut.
letcᷣ
hui⸗
C
recn
vemn
db
Ct
jho
einpo⸗

e mino
maloe
ad/
l
gnw
auo
Gbun

— — 11¹0 2 „ .*
demõſtraturos eẽ: ſi alterũ demoſtraturi erimus ſim-

nẽ tutã eẽ dicẽus. Diuiſiõe utẽur in uim et cõſdiu. Nã

Argumentatiõis artificioſæ tractãdæ rõ de ſecũdo li-
ta rõe: alteri ab hõeſta ſentẽtia ſit: ut ĩ deliberatiõe co/

roõnẽ ſeg ſuadebit his locisutetur. Nallã rẽ incolumi-

dedecor et ĩſania leuiorẽ ee. Cõſiderit ſit turpitudo

ud ꝑiculũ eẽ nos uẽturos uirtute ultro ad mortẽ profi

. ⁹

2 .*
1 rL S

„

Aut abaliquibus ſociis:non ſolum laudabuntuir::ne ciuitateshoc faciendo:ſed & exemplumcapi
ent ſeruandæ innosfidei. Nationibus:ſunt græci & barbarioẽs. Poſteriusuiris: pp illud: ꝓnotio-
nẽ& ſequẽtẽ cõmemoratõem. Breuiter tra ãda: trãſitio color: hucuſq;. n. oñdit materiã: nuũc docet
quo ea diſponẽda ſit ꝑ totũ corpusor̃oni deliberat. Vela prĩcipio: ab exordio apto ꝓ regulis ſupius
tractatis ab iſinuatõe: qmauditoresſut defẽſſi ꝓ Craſſo:aut cũ cãẽturpis. Si cuiusnarratio ĩcidet:
ac ſi dicat naturaliter nulla dẽt eẽ: ꝗaa de futurogẽus ẽ deliberatiuũe & narratio ẽ de rebopᷣteritis: ſed
. ”Uÿs rt gdo cõtiget nõ ꝓpria ſed ĩcidens:
betur:aut aliqbus ſociis:aut oĩbus ciuibuſ exteris nati fidetißn

onibus poſteriſq; nr̃is. Cũ huiuſmõi diuiſio ſit locorũ
ĩcõſultatõe bꝛeuiter aꝑiẽda eſt totius tractatio cãæ ex
ordiri licebit: uel a priĩcipio: uel ab inſinuatõe: uel iſſdẽG.

ſupra ea fũdet rõnes pro ſua forma:
ſicut illa ĩ põpeiana or̃one de eligen
do impatore ẽ:th orationchaber ad
oſtẽdedã belli grauitatẽ: quod infer
ve ler chridarezac hoc elit
Tol at neceſſe ẽ ĩpatorẽ eligere. Quoni
rõnibus ꝗbus ĩ iudiciali cã. Si cuius rei narratio ĩcidet: amĩ haiufnolt nn W ha
eadẽ rõne narrari oportebit: quoniã in ciuſmodttiis bedaſici ronemtur & honeſa: din
Hinissutilitas ct ea diuiditarin rõna tut atc; ciuiũ ẽ: ut finesnoſtros tueamur. on
finisẽ utilitas:et ea diuiditur in rõnẽ tutã atq; hõeſtã dã hoc bellu tutũ eẽ nobis & hone/
ſiutrũq; poterius:utrũ q; pollicebimur nos in dicẽdo ſtũ. Nã ꝙ ur illud qd tanꝗ thetor &
Br Te pᷣceptor aspellauit dolũ:qñ dolus ẽ
uocabulũ mediũ id orator: ꝗcxer/
cet oroes dẽt cõſiliũ ignorare ſigni/
ficatõem uocabuli ĩ malã ptẽ accipi⸗
at. Quadriptita: diuiſionẽ ſecũdũ

quod ĩ dicẽdo rei dilucidãdæ cã dolũ appellauimus. Jellor Ptes ſũt honeſti:neq; occuxr

14 .2 — . — „ —.. rat: q ſùpius dixit triplicẽ timõ
id ĩ dicẽdo hõeſtius cõſiliũ abb ellabius. Si ronis nræ diniſonellert horteretenen. a p̃ce

pliciter quod dicturi ſumus oſtẽdẽus. At ſi wamrõ-

2.0.

cidet: quot erũt tot exponẽus in
dicẽdo. Incõfirmatoe et cõfutatiõe utemur nr̃is locis
quos ante oſtendiuscõfirmãdis cõtrariũis cõfutãdis.

õ eẽ dicẽus:et oẽs ptes recti incidẽt ꝗᷓdrip ptoribo paꝑꝶ exercitatis ſuppreſſiſſe
· ðð 6211— ..ρ EHüͤ, P .
rita rõe utẽur:ſi nõ cige⸗

ur cũ ipatore bono ĩeſſe oportere ſci
entiã rei militaris: fortunâ auctorita
té. Vtemur nris locis: ĩ tractäda cõ
firmatõe & cõfutatõeutemur rõibus

—
„

.

honeſto: & a qtuorptibusurrturi?
Terr ⸗ , Argumẽtatõis rõ: cũ ĩ formã lylo/
bro patet. Sed ſi accideritut in cõ ſultatione alteti atu giſmirönes formaredeberemus: ſer
2. r. . — ſſ Jeliler j iiittio fiat: deiñ rõ: cõfirmatio rõni &
u:g poznis circuſeſſi delibetat J agat Qui ig. reliꝗᷓ. Sed ſi accideret: daret modũ
teſtãdi:ſi euenerit: ut unus ſuadeata

4 ſesr tuto ſecudũ reſpectũ honeſti & al/
tate utiliorẽ eẽ. Virtutibus uti neminẽ poſſe ꝗſuas rõ terab honeſtoſcdm reſpectũ tuti. q

Ponminvi
.₰ —

nuſinis: ꝗbus cũ obſiderẽt ab Hani

ia nnOnn 3 1— - . —
Nes1 tuto nõ collo arit: nec deos ꝗdẽ eſſe auxilio eis ꝗ a pœnis circũſeſſi hoc cõtigit. Ve/
ſe ĩcõſulto ĩ: piculu mittũt. Hũeſtũ nihil oporter exi pale romiani coceſſerut: ut ꝗ uellẽt

.* 2525 — — 7 * . . „.
ſtimari quod nõ ſalutẽ pariat:ꝗ tutæ rei proponet ro / ditionẽ Hãnibalis ſeqrent: coacti at
nem hõeſtã his locis utetur:uũtutẽ nullo tẽpore relin ſũt. alter ſuadebat dedẽdu eecu uo
EEH lütarepſonage- a lter potiusmorien/
dũ ꝗᷓ baro ſubiiceret: &nullomô de
ſerẽdã eẽ fortitudinẽ. Nec deos:ac
= —- . — 119, ſi dicat: Audẽtes fortuna muuat. In
cõſecuturrat no imortalitatẽ neq; Xterna ſcolu mita- cõſulto:temere. Leuiorẽ eẽ: ſubeũ
tẽ cõſeꝗ.nec es exploratũ illo uitato ꝑiculo: nullũiĩ ali du ẽ potius iugũ ſeruituti Siaut mori
FE endũ ſi opus ſit ꝗᷓ ppetuã ĩfamiã ſub
x. ire. Atnõ ĩmortalitatẽ: quã cõſed/
ciſci eſſe præclarũ fortitudini fortunã quoq; t᷑ſſe adiu mur icolumitatẽ: nũctñ ea futura ẽ
- „ — —⸗ 12 —— ppetua: qm paulopoſt meliori fortu
mẽto ſoler eũ tute uiuer ꝗ hõeſte uiuat.noꝗi præſen 32 na ſumus: at ĩfamia ipſa erit ſemper
. „ — . . „. — . „ „ .
tia ĩcolumis ſit:et eũ qui turpiter uiuat ĩicolumemĩ ꝑ/ apud poſteros pmaſura ꝙ idem con
ieſſ. C= Cöcluſiorn fere ſimilibus i tingit: ſi uirtutẽ cõplectemur. Eũ
Petuu elle non poſſe. Cõc uſiomibus fere ſimilibus in/ tute: ätu peſtuirtus incolumitati &

quẽdã: uel dolorẽ ſi tieatur uel mortẽ ſiea formidetur

2 “ hoc perſpici poteſt: quoniam qui re/
&r uitæ ſemper eſſe uiderur Nſed qui in præſentia eſt tutus haud ſit cui paulopoſt peccaturus ſit fa
cere ſim liter in mirando: am plificando & condolendo:niſi ꝙ oſtendit tantum: quare che fere.

in

qs pauloante ſũmatĩ dixit de tuto&

uandusẽ ordo ſupius datus.ſ. ꝓpo/

. 7
maii⸗

5 3 2
* .
Voniã hæc cãꝗ ufr̃itertiũ guscauſæ:ĩ qdᷣo tractãdo priusoſtẽdit materiã:ĩ qᷓ uerſat :deiñ po fun
Aꝗ net modũ diſponẽda ptiũ orois. In laude & uitupatõe a ꝗbus ſuſcipir uocabuli laudatũ a:
nobili uel a ueteribus panagyricon: ut liber Plinii delaudibus 1oian ipatoris uocat Pana 1
gyricostalii uero appellãt enchomiaſticon ex cõtraruis: puta ſi ialiquo laudãdo dixerimus V
ei eẽ ex uiliſſima ſtirpe procreatũ: q caſu:uteẽ diuitẽ:educatio ſub bonispeeptoribus huiuimodiin
cliẽtel æ cõſuetudinis bonoꝑ, Quæhiscõtraria ſunt: c uidemusuituperare, dignitaspulchritudo 6772
naturalis eẽ grãdẽ bonæ cõplexionmis H iece —— . . . 1 4
patiẽtibus laboꝑe:ſi uetuſtas ĩ diebo: his et in iudicialibus cãis uti ſolemus niſi quod is ma noze
& ꝗq cõtraria: ſicut eẽ temerariu iiu . . rer, Ire re e e. 22“
ſtũnincõtinẽtẽ & timidũ: ꝗ oĩa uitu/ xime cõducit ꝗpluria rerũ ate geſtarũ xep 3 profer
perãdo uti poterimus.poſuit n. bo/ re. Nuc ad demõſtratiu genus cauſæ tꝛaſeamus. in
na ad laudẽ: &mala ad uituperatio .
nẽ: ex ꝗbus ipſa materia cõſtargene/ 1. Deir mchts.. e H
risdeliberatiui ptractãdi. In huiuſ Voniã hæc cãa diuie itur in laudẽe et uitu patio/ .
modi cãtin genere demõſtratiuo or-/ — êõäs
⸗ „— n aude c Uerius trarui. leean
dine diſponẽdoprincipiũ: exordiũ egbus ex rebus lau . 0 id crin S arüiß ,
aptũ. Anoſtra pſona: ſicut & ſupi/ rebus erit uituꝑatio cõparada. Laus igit Ar poterit ce (kk
usdixit a quatuor rebus beniuolẽtiã reri externarij eR. Reorg narũ ſunt ea
SdiXitac u externaruũ et corpis etai. xternaruũ ſunt ea lo
captari oportere. Officiosacere de extckhar 00 bucni Rerie re 7 . E
bemus:ſi cui obligati ſumusp cõtra quæ caſu aut fortua ſccñlla aut aduerſa accidere poſ o
ctiem ſanguims: & aiaduertit hoc ſunrut genus:educatio:qiuitiæ: poteſtas:gloriæ:cuni⸗ Gen
mõ:qn.p. c.huic homini ſãguĩe ami UG.. . —.1 O Ee Ler j
. Citiai officio litteraꝑe tãtopere cõiun tates: afficiiet quæ hu uimoi ſunt:et ea quæ his ut nuna
ctus ſum uiſum & officiu nieu:uE sotτaria. Corpis ſut ea quæ nat ra corpi attribui co⸗ ſce
ſint ipſius uirtutesoſtendere. Aut - r Berr Trnr . e. . H
ſtudio:cupiditate:cu PP cõ;em eiuſ-⸗ moda aut coõmoda: ue Ocit. 8. ires: dignitasualitu 0 . nenmn.
deéartis exercitatéemiquæ ppuirtu ct qd cétraria Ilit. Auini ſiint ea quæ cõſilio ct cogi u
tẽſuã digna eẽt ab ommbus laudari on M. kiti⸗
huiusuirt laudibus dicturus fũ ac. ſlia:et quæ cõtraria ſunt. Erit igitur hæc confirmatio ii
cedam, n. uirtute pᷣditũ eẽ uideo: ut 3s Dde a e enn
nullo mõ dignus ſit: ut ſilentio ho/ Colutatoc, nobis. In hujuſmoi cã pri Ccipiu iumntur: le
minũ ptereat: aut exaliaꝑe laude eca aut a nra:aut ab euis de quolo quemur autab e rum cen⸗
cã hunc laudare aggreſſus ſum. p. c. ui audietit pſona aut abe. AN raſila. dabin S.
Jꝗa uelim uosintelligere nonnulliar Mäaucdicht piona aut abre. noſtra ſi audabimds: E⸗
1i deditum: qui medicinæ operam: aut officio facere qluod cã neceſſitudis intercedat: aut tbost
ꝗ dat in hoc uiro eſſe bſtt ſſime nen i . de: .
mo dubitat. Aut merito facerei cõ U io quod eiuſmor uirtutis ſit ut oes comeorare de ſur
tra illud õ ſi icc⸗ beantuelle:quod rłctũ ſit: aut ex liorũ laude oſtẽder bac
ret uituperandooſtendemuseünal 1 EE .e.... e r faiEf.
lama te laudem mereri: ſed merito qualis pſiue qiis ſit Si uituꝑabiin Aut meruto facer m
en elberoneiij. Quod ita tracta quod ita tractati ſamus: ut ſtudio: quod utile Puten luſl
ti ſumus: miuriæ huius i me uiri: sSs — 12 ääl
ueneratõem ueſtrã ignorare credidi muz eſlead oĩbus unicãm alitia atey edtritia cog0 tn
e rei turpitudinẽtm nõ ſci:aut quod placeat oſtendi quid nobis diſpliceat ex in
Ualea, Aut ſtudio füma uolütrter — 2en .
Vtile putemus: utile certe arbitror aliorũ uitupatôeabeius pfona de “ queur:ſi lau . inh
Reuin hommis uitia declarari: ne ſi dabimusuereri nos dicemus ut illius facta uerbis cõſe gue
oc1HHπ;: ent aliquãdo uos deciperet .αρNHn& Defne. es eſris il iafrenites n ⸗
Nequitiältbidmistplacet ondrco Juino poſſumus. Omnes hominis illiuſ uirtutes præ “
gitare uirti Eſtane⸗ ſſim huius libidi dicare portere ipſa facta omnium laudatorum elo- tinc
nẽ tute nõ ſociaſſe ut uobis oſtẽdere . . r EC Telr,
dit O nentiat .Si uituperabimus ea quæ uidebi⸗ .,
nihil mihi eẽ magisaltenum quam Aueätliatn anteiré Sn erabimus ea ac uid bi Aep
Iibi nese n hi huius continentia: muscontraria paucis uerbis com muta tis d ici poſſe di pi⸗
eillius facta conſequi expoſitione cenazeene eeirit a meonfſtr.
hoc modo: etemm non miremini ci nisꝛut ſapta Redn li cauſa ino ſt — un
ues:ſi me pal loroccupatora:quoniâà eſt. Aba It0. um pet onaſi laudabimus: quonmiame. nis
eius uiri laudes aggreſſus ſum: cuius hil notri-nirl anesciognare zsRsr Wendici
9 88S 1 i: nihil a naros lat nos mouendi ca
tot extent præclara geſtaiut ea a me . Inoui nihul 15 adig aros laudẽus no t
dici poſie diffidam laudare oporte = 2 7 Mcor
c:quis eſt: qui tantam uirtutem ſcire poſſit. Eloquentia: umbræſi adeſſent Homero:ſi uirgilio: ſi her
Ciceroni pſe nunquam tam commode:tam copioſe dicere poſſent: quin eius uirtus exuperet. Con ſe
traria paucis uerbis commutatis: dicendo nullum eſſe: qui eius uitia oratione complecti poſſet.

eße

Udari
Gten
N
woctin
drnch
.
K
1pooke

lno⸗,
1
NW
dere 1
de

trcn⸗
—☛ *

p Ae
enon

itci
küik
e
Am
chru
lant
hſtedi⸗
e,
w.
e

At

E deſe retraxiſſe aꝑt

XNM21

pauca eſſe d ictu ros:aut ſu erũt ignoti ut talẽ lurũ uelit Pauca dicturos:qm̃ uosoẽs nõ fu/
„ 2 — - — . . O11 Er — .
cognoſcere poterius:quonia leodẽ uirtutis ſtudi 0 ſit Vit huius uirtus doceri ꝗᷓ pauca quæ

2 ẽ

Cõtraria uituꝑatio quoniã norit pauca de neqꝗtia eiuſ

4-E

nos eẽ dicturos quod ſi ĩgnorẽt petẽus: ut agnoſcãt:

ut malitiã uitare poſſint:quoniã diſſimiles ſunt gau⸗

diũt atq; ille uitupatur. Sperar̃ nosi lius uitã uchemẽ

ter improbaturos. Arebuſ ipiisincertũ eẽ quod potiſ
ſimũ laudẽus. Vereri ne cũ multa dixerius plura præ-

tereãus: et quæ ſimiles ſentẽtias hẽbũt: ꝗbus ſentẽtiis

cõtraria ſumuntur a uituꝑatõe. Principio ab aliꝗᷓ tra
ctato harũ:quas ante cõmẽorauimus rõnũ. Narratio

. ALLiO

nõ eritulla quæ neceſſario cõſequatur: ſed ſi qua inci

derit:cũ aliquod factũ eius? de quo loqueniur nobis

narrãdũ ſit cũ laude aut uituperatione præceptio nar
rãdi de prio libro repetetur. Diuiſiõe hac utẽur expoꝰ
nemus quas reſlaudaturi ſumus at uituꝑaturi: deĩde
ut quæq; quoue tꝑe res erit geſta ore die dicẽuſ: ut quic
ꝗ tute cauteq; egerit intelligatur. Sed exponer̃ opor
tebit aĩ uirtutes aut uitia:Deinde cõmoda aut incõmo
da corꝑis aut rerũ externarũ qũo abaĩo traſtata ſint
demõſtrare. Ordinẽ hũc adhibere ĩ demp̃ſtrãda uita
debemus. Ab externis tebus genuſ ilaude- buſmaio
ribus natus ſit:ſi hono gener purẽ aieiadlikin e
ſihumili genere ipſu Iſuis:noit votũ ui tutibus ha
baiſſe præſidiũ. In uituꝑatiõe ſi bono generi dedeco
ri maioribus fuiſſe: ſi malo tamẽ his ipſis detrimento
fuiſſe. Educatio quod in laude bene:hõeſte in bõis di

—
. 725½

in laude ſi ſirdignitas atq; formalaudi fuiſſe eã: non

quẽadmodũ cæteris detrimento atq;ʒ dłdecori. Si ui-
res atq; uelocitas egregia hõeſtis hæc exercitatiõibus

et induſtriis cõparata. Si ualitudo ꝑpetua: diligentia .

et tẽperantia cupiditatũ. In uituꝑatiõe ſi erũt hæc cor
poris cõmoda male his uſũ dicẽus:quæ caſu ęt natu-

ra tanꝗᷓ ꝗlibet gtadiator habuerit. Sin erũt præter for
„ 74

mã oĩa ipſos culpa et intẽperatia fuiſſe dicẽus. Deĩde

reuertẽur ad extraneas reſ:et ĩ his aĩ uirtutes aut uitia

liaig.

ſeiplinis cducatus tota pueritia fuerit in uituꝑatõe cõ 7
4 te?

Qorpis cõmodis. Anaturz

ti O I . Hartn ere:ꝗ illuſtriora nobis eẽ ui
apud quos laudẽus: atq; ille ꝗ laudatus fuerit ſperare debunt.

nos facile his qbus uelimus huius facta probaturos.

Facta ꝓbaturos: qm̃ ſe mi

nus nõ pari uirtute cũ hoc uiro eẽ cõ

iũttosnõ dubitamus apud uos hono
rẽ habere:ſperãs uos quæcũq; de eis
dixero facile ꝓpbaturos. Malitiã ui

tari poſſint:utile eſſe uobis arbitror

huius uitia copioſe: quinuidebitis ꝗᷓ
maxima uitãda ſint uitia qᷓ oẽs hoĩes
infames efficiũt. Difficiles ſũt: qm
amicoscõtinẽtiæ exiſtimaui:audaci
u hucueni:ſperãs uos facile huius li
bidinẽ iprobaturos. Incert eẽ ꝗd
potiſſimũ laude:tãta mihi copia re
rũ geſtagꝑ oborit᷑:ut a ꝗᷓ potiſſimũ i/
cipiã penitus ignorẽ. Plura pᷣtereas
nũqᷓ tot ſdicere poterimus:ꝗ cũ mul
ta dixerimus: plura tñ reſtareuideã/
rur. Et quæ ſimiles: ordo ẽ cõtraria
q̃ habebt ſimiles ſunt quibus.i.illis
ſentẽtiis uel ſtudiis. Sůmatimaui
tuperatõe: hoc mõ flagitioꝑꝶ tãtus eſt
numerus in hoc hoĩe: ut ꝙ prius uo/
bis oñdã:ego ipᷣe neſciã. Haꝶ rõnũ
ſ.de pſõa ſua &auditoꝶ & rebus ip
ſis de prio lib. repetat᷑.ſ.q; ſit breuis:
dilueida: & ueriſimilis. Diuiſione:
oñdã uobis quo genere quibus uirtu
tibusornatus fit. Deiñ ut quæq; quo
tpe:ptĩet hoc ad cõfirmatiõem & cõ
fuùtatõem hoc mõ:cũ primũ exceſſit

/ex ephebis relictis ſtudiis pueris bo/

nisartibus indulgere cœpit: qs qdẽé

preuis cõſecutus illico ad rẽp.ie cõ/

tulit. Sed exponere oportebit: dat
unã cautõem generalẽ.ſ. ut admiſce
amus laudes animi cũ rebo externis:
utappareat oẽm laudẽ ex aĩo pẽde/
re: nõ ex rebusexternis. Quõ tracta
ta fuit:magnas poſſidet dmitias:ſed
eas ita diſponit ad liberalitatẽ: utnõ
ſuæ:ſed audiẽtiũ eẽ uideant:& ſic d
reliqs bonis exterms: ad iuſtã amimi

laudẽ ſeruãdũ cẽ. Pag aut excellẽtio
rẽ: ꝗᷓꝗᷓ Scipio ex nobili familia natus

ſit: iñ uirtutibus ſuisñ mõ parẽ:ſed
excellentiorẽ ſe reddit: qppe luctus

aadiecit nobilitati: ꝗq prius a ſuo gene
re ignorabat. Noia ſuis hũſſſe pᷣſi/

5 *

diu: eius laudesadmirari nõ poſſũ:

qcũ ex nobiliſſimo pr̃e natus ſitip̃e
ſe:genuſq; ſuũ ad magnæ dignitatis
culmẽ eucxit. inde ſe retraxiſſe:cũa
pte uoluit dignitas: pulchritudo nõ
detrimẽtocũ forma nõnullosad li/
bidinem ipellit.hic uirtute ſua ita ſe
gubernauit: ut nulla in renunꝗqtur/

picorrũperet. Induſtriis: laboribus honeſtis. Qæ tñ & nõ:ac ſi dicat:qᷓ uitia ſunt: laudãda nõ ſũt.

Deiñ reuertemur: poſtꝗᷓ laudauerimusa generee ucatõem: & a boniscorpis:q ĩi hoĩe ꝓpingora ſum:

Raſten eirertegi⸗ ẽad bona:externa:q ab hoĩe lõginꝗora ſunt:ſimilia diuitiæ: amiciti:
bus adminiſtrãdæ ſũt uirtutes: cũ ſicut paulo ſupius demõſtrauit ſũmatim ĩ nobis oĩbu

amicitiæ: & reliq: i q-
se faciẽdũ
ſ iit

. „ .

—

ordiũ illiconarret nõ mõ totasad ge

abinſtitutõe artis profectu: a lterũ ad cauſam tẽporis

. — 2 2 . n. — △●. . ⸗ . . — erale
hoc mõ:ꝗᷓꝗᷓ doctiſſimus ſit & potẽti ſſimus:tñbeninus fuit & liberaliserga pauperes: utormamẽta ea len
bona uere iudicari poſſint:nõ ſupbiæ & cæteris ꝗdẽſortit᷑: nihil unꝗᷓ ꝑiculi ꝓ amico cõſeruãdo eui/ en
tauit: qn ſẽp ĩſeruire & amicitiã tutari ꝗᷓ oĩa aduerſa uoluerũt: cuius ca: ſicut ꝓ liberãda pria ꝓ pulſã 8
dis iniuriisbonoge. Qua fide: bona. ſ. nõ decipiẽdicã. Diuitiis: qlis liberalis benignus oĩbus facilis f
Poteſtatibus:gerẽdis. Iuſtus oĩbus:& æquũ oĩbus dãdo ꝙ ſuù erat. Cuiuſmodi mors:ſi morbo e
ꝓprio & nõuiolẽtia cõſũptusſit. Cuius res ẽ cõſecuta:tota ciuitas eius mortẽdefleuit:oẽsa labore p 4
doloribus deſinebãt aliud iuſtenüf —..
cuiq; ĩiuſte õ p̃nuadi quxæ faerint conſiderabimus: diuitiæ an paupꝑtas fue- xco
gna oĩbus cõtulit. Hiud fortiter: cu „ õ — Iciti: et rer 7 uIut
erat opus amicũ defẽdere:nihil unq rit: dui& Ptates: diæ gloria: quæ icitia er 44 fottiter 1
aduerſũ etaut. llad honcfle: iimicitiis gerẽdis fecerit: cuius Ca ſuſceꝑirinimicitiaſ. t
multisuoluptatibus fieri potuiſſet: SEu e e i ikief ſun
G ut uita cõtinẽtia fuit. Aliud prudẽ qua fide beniuoletia cio geſſerit aicitias: In diut . 7
́ÿòMV! ter: nihil gn facc idetat mſſi pri qualis aut in pauꝑtate cuiuſmõi fuerit: queadino 4 Me
rs n us fine cõſiderato. Ex hac diſpoſi/ „rie , mrzr 2 & rerrc. öte
tTLõôe:ex hoc ordie tractandi laudes & habuerit in ptãtibusgerẽdi S aium Sii ne it cuiuſ-
1 r orr Porrnn uitupacer⸗ Tripartita diuiſio.i.di mõi mors fuerit:cuiuſmõi res mortẽ eius ſit cõſecuta. nnne
1 ”õ uiſio bonoꝶ aĩ & corpis & reg exter ANggc1 alus hoĩs maxie cõſideratur illæ &ᷓ uim
sranernſ frnee, naꝶz». Vtnõ ſitneceſſaria:ſeut lau/ Adoẽs ãt res ꝗbuſ “ hoĩsm 1 ie cõſich rat c .
dare uizegrauẽa pulchritudie capil tuor ai uirtutes erut accõmodãdæ: ut ſi hudab usan. toan
loꝶ & ornatu corpis. Ad exitũ ciæx ud iuſte: &à fortiter: alumd hôeſte: aliud prudeter fa hoſ
i fine or̃nis hoc mõ:ſi huius hois cõ .. .. ee e e J
ſideratisgẽus educatõnẽ: bõa corpis cũ eẽ dicãus. Si uitu ꝑabimus aliud iiuſte: aliud igna mun
diuitiaſq; cũ uirturecõmixtas: cẽdo aliud imodeſte: aliud ſtulte factũ eẽ dicẽus. Perſpi e
uos iudicare cũ oĩ laude dignũ exti ee —
tiſſe. In 1pa cã: iẽ ipa or̃one crebro ĩiſe cinle la nimiru ex hac diſpoſitiõe. quemadmodũ ſit . W
rẽdæ ſũtamplificatões ꝑ ſnĩas grene tractãda tripartita diuiſio laudis et uituperatiois ſi il- ſm
rales hoc mõ: uirtus & cõtinẽtia hu/ P. IE — fle cẽ - “ .
ius uiri ꝗta ſit audiſtis: ſed tales ui/ lud etiã aſſumpſe lus no necelle ee nos oẽs has ꝑtes in ul
ros nrfimaiores coluerũt: adeo uttã Iaudẽ aut uitupationẽ traſferre: propterea quod ſæpe mme
q̃ diumi hoĩes hẽrent. Nõoportet . rciq E 1 ſ od le
uelle qᷓ accõmodiſſime:ſi aliq resũ no nciduũt: aut ita tenuiter ut nõ ſint nece ar. Qua, mn
accedere: ut aliqñ fieri poſſit ĩ ea tra propter eas ꝑptes ꝗ firmiſſimæ nidebũtur leger opor/ lun
ctãda n debẽuscupe:ut ĩ cõſuetudĩe 1—- e ſre e .—
ſit:ac ſi dicat ñ mius diligẽter tractã tebit. Cõcluſiõibus breuibus utẽur:cnueratioe ad exi zde⸗
daẽ res:q ſemel accedit: coꝙ raro ſi tũ caæ in ipſa cã crebras et breues amplificatiões inter Ep⸗
at: ꝗᷓ ſi frequẽter uſurparet: qre ĩ ea bitp! h
raritate ẽt respfecta eẽ dẽt ĩ delibera Ponere 0 ortel it locos cocs: nec 0c genu Cas 1 1trt.
cũt duo tm eẽ genera cãge. ſ.delibera E uideri põ le F: ut faciẽdu ſit alido-
tiuũ & iudiciale: qd diſputat Ci.ĩ lIi. quel quoui eri pot accider: ut tacledu ir algao⸗ NMe
„0 5 X Pn — — T. — CLC.rrn R
oratog: qa demõſtratiuũ ꝓſenõ ẽ ĩ nooparckt uelle ꝗcõmodiſſime põt facere. etſi ſepara ueni
uſu:niſi ĩ deliberatiuo:cũ laudatur . h ä minus ſ. at cãis iudicialibus
laudat teſtis: ut fides adhibeat. etji deliberatiuis ſæpe magnæ partes uerſãtur laudis. die
Vruã diſpoſitio: iuẽtõeq ur nituperatiõis: quare in hoc quoq; genere cãæ non i
ꝗ cſũpta é Itribusgeneribꝰ aut uituperatiois: quare in hoc quoq; genere caæ non is
egeK eifec ũ ae nihil induſtriæ cõferendum putamus. Nuc abſoluta ne h
. ꝙ e diſpolito. In ordine re ., r-iſr = nnentior.
digius: ac ſi dicat prio faciẽda ẽ inuẽ nobis difficilima Partc rhetoricæ: hoc eſt inuenen onc⸗ el
tio:cle ide Gſponled ſuograduĩ ſu⸗ perpolita:atque ad oẽ cãæ genus accõmodata. Tem- ie
is locis. Certo loco: c rõe iuẽta a —. cCLC. . .
oratore: ſiue naturalis ſiue artificia/ puseſtad cœteras partes oratiõis proficiſci. Deinc Ps mln⸗
lis ſit. Abartit iſtitutõe.i.naturale: igitur dę diſpoſitione dicemus. Wil
* P dd ſeruat ordo naturalis. nam ars De diſpoſitione:
imitat naturã. Alteꝶ ad caſũ tpis. ſ. 7 —L ipe “W .. . rnm wen⸗
tliclalc: irad neceſſitatẽ: uel re Voniã diſpoſitio e per qua illa SEE inuenimul cunl
rũ: uel auditoꝶ. Reꝑe: ut ſi eẽt ſuſpi,/ X Pirrnrn rcerto quod loco pro ſhedi
tio: ſic Vir. Nõnos aut ferro libicos „ In ordinẽ redigimus ut certo quodꝙ; loco P 10 .
hohulare penatez. Auchtont: utſ au nũciemus uidẽdũ eſt cuiuſmõi rõnem in diſponẽdo wen
itor ñ poſſit laudare & of̃opᷣcede/ Pere -aeniat Gener diſpoſitionᷓ ſunt duo: unũ c
ret:ſicut æꝗtatẽ peter̃t qſpiã poſt ex habere cõueniat. Genera diſpoſitionũ ſunt duo: unu d
AE

ien
deul,
Polci
bale

bo

n
C

dinl
co
wi

neralem diſpoſitionem totiusorationis: ſed ſingul hoc pertinetad ſpecialem patretuoratõnis: quæ
dicitur argumentatio. Hxcigitur diſpoſitio: quæ antea proficiſciturepilogat ſupradictas duasna-
turales d ſpoſitiões. deinde ſubiicit artificialẽ: una psorationisquæ generalis ẽp totã oronẽ:altera p
argumẽtationes quæ ſpecialiseſt & tñ ambæ ſuntnaturalesad tempus: ad neceſſitatem: uel tempors
uel ꝑſonage: ut cum auditor defeſſus ſit: aut occupatus. Sianarratõe: nuper ad amicũ meũ neceſſi⸗

tatecontendens in itinere percuſſus ſum. itaq; rogo ut impunę

accõmodatũ. Ex inſtitutõe artis diſponẽus cũ ſeque-
mur eã præceptionẽ quã ĩ prio libro expoſuiũs hoc ẽ
ut utãur pricèpio narratõe: diuiſiõe et cõfirmatõe:cõ
futatõe. cõcluſiõe:et hũc ordinẽ quẽadmodũ præce
ptũ ẽ ãte ĩ licẽdo ſequãur. Itẽ ex inſtitutiõe artis non
mõ totas cãs per or̃onẽ ſed ꝑ ſingulaſ quoq argumẽ

tationeſ diſponẽus quẽadmodũu in ſecundo libro do

cuimus:id eſt expoſitionẽ:rõnem:cõfirmationem ra-
tionis: exornationẽ: cõplexionem. Hæc igr duplex di
ſpoſitioẽ: una ꝑ or̃oneſ:altera ꝑ argumẽtatcss abĩſti
tutione artiſ profecta. Eit ãt alia diſpõ: ꝗᷓ cũ abordie
artificioſo recedendã ẽ oratoris iudicio ad tꝑs accõ⸗/
modatur: ut ſi a narratiõe dicer icipiẽus:aut ab aliqua
firmiſſima argumẽtatiõe: aut aliquarũ rerũ recitatõe
aut ſi ſecũdũ pricipiũ cõfirmatõe utãur: deindenar/
ratiõe: aut ſi quã huiuſmõi permutationẽ ordis facia
muſ:Quorũ nihil niſi cã poſtulet fieri oportebit:nã
ſiuehementer an reſ auditorũ obtuſæ uidebũtur: atq;
aĩ defatigati abaduerſaruſ multitudie uerborũ cõmo
de poteriuſ principio ſuꝑ erſedere et exord ri cĩm aut
anarratiõe:aut aliqua firmiſſima argumentatiõe: deĩ
de ſi cõmodũ erit:quia non ſemper neceſſe eſt princi
pii ſententiã reuerti licebit:ſi cĩ nr̃a magna difficulta
tẽ uidebitur habere:ut nemo æquo animo poſſit au⸗
dire principium:a narratione incœperimus ad princi
pii ſententia m reuertemur. Si narratio parum proba
bilis eſt exordiemur ab aliquà firma argumentatio⸗
ne hiſ commutationibuſ et tranſlationibus ſæ peuti
neceſſe eſt: quum ipſa res artificioſam diſpoſitionem
artificioſe commutare cogit? In confirmatione et
conſutatio ne argumentationum diſpoſitiones huiuſ
modi haberi conuenit firmiſſimas argumentationes

præterirenon ſinas. Auta firmiſſima

atgumẽtatione ſylogiſmo rhetorico
oſtendam uobis hunc eſſe furẽ pau/
cis uerbis. Inuẽtus. n. fuit ſæpius no/
ctu ſolus ãbulare & ambire domos
diuitũ: & pᷣterea ipſe multos hẽt fili
os:unde eos paſcat:cõparare poteſt.
Vel argumẽtatõe ſic:oſtẽdã uobis
hunc a me habuiſſe pecũias mutuo
adſunt.n.teſtesqui aiunt ſeadfuiſſe
& cũ inſtrumẽtũ de ea re ſcriberet.
Recitatione: hẽt chyrographũ &
ipiius manu cõſcriptũ ĩ quo nũerus
ẽ pecuniaæ. poſt confirmatione ute/
mur:o regina noua pœnates uenius.
Niſi cauſa poſtulet:ergo ut dictũ
ẽad tempus non ad uoluptatem faci

enda ẽ hic ordinis pmiutatio. Nam

ſi uehemẽter: oſtẽdit qc dixit: aut
aliqua huiuſmodi ſupſedere omit/
tere ad principii ſententiã reuerti cũ
ego ab hoc hoĩe pecunias measpoſce
rem & mihi ſe ꝗqcꝗᷓ debere negauit
quoniã dixi eẽ accuſatuꝑ:illico ĩ me
ipetũ fecit:uidetis quomodo me tra
ctabit: qᷓobrem uos rogo quoniam
iuſtiſſimi eſtis: & ex iuſticia ut ius
meu mihi tribuatis: nec ſinatis hu/
iuſmodi uiolẽtias in ueſtra ciuitate
fieri oẽs ſciũt ꝙ nocẽt & quod ꝓſint
uoci:miſi ad eosniſi forte &uoles. Si
difficilẽ hẽre uidebit: puta ſi unus

occidiſſet hoĩem & cõſideret male/

ficiũ & nõ defenſorẽquæreret. Vt
nemo æquo aĩo:iudex.n.iuſticiæ cu
pidus differenõ põt pecumiã cũ au/
dit ſceleris confeſſionẽ. Ad princi
piũ:ſentẽtiã in proximiori ratiõe di
xit nõ ſemp eẽ cmodum poſtnarra
tiõem & exordia:at nũc cõmodiſſi/
me fiet hoc modo c in urbẽ cõten/

derẽ fit Milo obuiã armatus Clodi

us cũ ſeruis ſequẽtibus ſtrictoq; gla⸗/
dio i me impetũ fecit.itaq; cũ euade
re non poſſem niſi me defendiſſẽ fa
teor me occidiſſenõ ad imuriã: ſed
ad tutelã mer corporis: ꝙ cũ ita ſit iu
dices ſpero iuſticiã ueſtrà eſſe tantã
quod nihil temere in me cõmittetis
Slerit parum probabilis: ſicut cũ

troiani ad littus libicũ ĩpulſi latrocinii accuſabãtur: nam ſi narraſſet ſe iturosad Italiam & tẽpeſta-
compulſusnon credidiſſet: ideoa firmiſſima cauſa fecit initium hocmodo: Nõ ea uis aio: nec tanta
ſuperbia uictis: cũ ipſa res: nobilitas: neceſſitas. Artificioſe diſpoſ tõem cogit artificioſe cẽmutare:

naturalis. n. ordo diſpoſitaꝶ ptiũ artificioſus appellat᷑: qa ex arte cõpoſitusẽ᷑.ꝗ ⸗
ſkaſrsfacteus huiuſmodi cõmutatõibus qñ neceſſitas uolet nos de artifi

ter quoq; artificioſus dr & ẽ

ꝙ ſi mutatus fuerit ali/

cioſo ordine pᷣpoſteritatẽ ordinis arti ficioſã facere. In cõfirmatõe: data regula de ordine generali 10
tius ofonis: oſt ẽdit nuc quõ di ponẽda ſunt argumẽta cõſirmatõis: ut facilius uctoriam cõparemus.

äl
4

M
1 bE
£
ι
. 1 brms poſlremisextrahen ĩ primis v᷑t ĩ poſteris cãæ ꝑtibus collocare. Mediocres ep
te telũ Vlyxe de corpore Aiacisſup-,-, e e neneſſae „5 „
uenit teucer frater ꝗq accuſans VIyxẽ et neq; iutiles dicendũ neq; neceſſarias ad proba
ſelep t: cũ din fratrẽmeu iclagaſ dũi:quæ ſi ſeꝑati ac ſingulæ dicãtur ifirmæ ſint: cũ cæ tenn
neq; ĩ loco publico inuenirẽ igreſſus C 2- DrOPDiles rerfer in e
. ſyluam Vlyxẽ deprehendit c giadi teris cõiũctæ fiũt firmæ et Probabiles ĩterpõi et in me tan
m abutero frattis ed ncererg ꝓfe/ dio collocari oportet:na re narrata ſtati expectat aius oite
o cũ me uidiſſet expalluit & uoce Iirri& , 12 re = firmar, efſiranart . .Z
tremula cœpit log. Firmiſſimasſi auditoris cxX qua tc ca cõſirmari Poſſit:quaꝑꝑ conti⸗ “”JMM
curnarrata odia &mnns præteritas nuo firmã aliquã oportet ĩferre argumentationẽ. Et doe
Mæediocres: ſicut pallor: uox dmiUiN Srim ere memrize anar ri,
ſa. Qux ſeparatimifirme fintini duoniã nuprime dictũ facile memoriæ mhãdatur uti- ⸗
per pallorẽ ſuum autuocem tremẽ/ le eſt cũ dicere deſinãus recentẽ aliquã reliquere ĩ aĩs 1
tem non poteſt deprehendi malefici dirori; irmã aroumenmtationem. Hxcdiſpo-⸗
um cumẽ᷑t metu uolente iudicium auditorũ bene firmã a 8um Sõ onem. Hrxc diſpo- Atun
h Eiuſinodiſgn ĩnocẽte appareãt. ſitio locorũ tanꝗᷓ inſtructio militu facillime in dicen iuc
xpectet aĩus:ideo ĩ principio fir/ 112 nãdo parere poterit uictoria.
ma dicẽda ſunt ut auditoris cupidi do: ſicut laip ug . P it uicto rer-enH vel
tateſatiſtaciat. Nec diſpoo tio: pbõt. NA. Depronunciadcone. aa
effectùp ſinnlitudinẽmilitarẽé. P D Ronũciationẽ multi maxic utilẽ oratori dixe- hle
p ſupalia officia neceſſaria ?† nmnaää de quinq rebus plurimũ poſſe nõ facile dixeriu .
Palia oncia unda quinq; rebusp urimũ poſſe nõ facile dixerius En
Qui ueroait ut ondit ita mouet: uñ dacter cofirmauerius: nã comodæ iuentiones er con- n
ilſud extat: nulla ẽtãta ofoq manca oidssss LL „ 2
nõſ tiniſiadiumẽro pnũciatõis ſu? Cclnnæ uerborũ elocutiones et ꝑtiũ arukcioſe iſße⸗ rian
ſtẽtet: ẽt Hortẽſus iudicauit q ꝓſitiones et horũ oium diligẽs mẽoria ſie pronuci 6 D
pter ꝓnũciatõem ſolã Cic.cõparaba on plaſ. r⸗ hi ð ſola ualere po
tur cu lõge minusornate diceret nos non plu Aunc his rebus pronunciatio ſola ua ere po
ꝗ Ci, derogat opiniom eoꝑe. Egre/ tuit. Quare: qa nemo deca ree iligenter ſcripſit: naq; &
gia: ſup alia. Nemneobligãte: nul eer re ſſe de uoce:geliu dlucide ſeribicũ
Ii latinæ: græci uero negligente. Ad osuix putarut poſſe de uoce: geſtu dilucide ſcribicu
ſenſus ptineret: difficile é. n. mãda/ hæ res ad ſenſus nros ꝑtierentet qa magnoꝑe nobis dr
re litteris modũ ꝓnuũciandi: qaudi d dicend i bsipla co äda: nõ neglieter ur tota elee
tui noſtro ptinet & modũ mouendi A dicendu ꝑsipla coparada é: no negligeter ur tota tech
ꝗptinctaduiſum. Inuocisfigurà: rescöſiderada. Diduur igr̃ pronũciatõ uocis figurã E
an clara: an mediocris: an ifima uoox u:fisura us 1s6 quæ ſud qusdã polſſi- Aten
eẽ debeat. Suũ habitũ: hẽt ꝓpriã eſ etcorpis motu: Igirà ocise dug 4 P A
ſenrlacpa atd excrcitatoe ſua alke⸗ det hitũ rõne et ĩdaſtria cõpatatu Ea diditur itres ꝑ .
rã ſiue mediocréſiueifimäã. RKone rr een en, Kaon,
cõparatũ: q nõ ad arbitriũ orãtis utẽ tes maguitudine: fortitu ine:mollitudinem. Nagai lox
da uox:ſed cum rſgulis rarjone: tudinem uocis maxie atura omparatnon nihil au- nit
uta in re aſpera: clara in manſueta I er ii e. P ſrrz Aimen uo
bumil maiori uti oportet. Indu/ ger ſed makiné õlerujt accutatio. Pirmmituclincm 5 u
ſtriã: auget ccratlo uel euitãdo q cis maxime natura comparat non nihil adauget: et i
noceãt: ſequẽdo quæ proſunt ĩ luũuuooooo AtiSis mOIIitia
dicitur defeciſſe Demoſthenes ꝗqcũ maxuuc conſeruat excrcitato declamatiõs: mol ir⸗ . ſentt
ut ait Qus-Pprimiarti Hſiæ litterã ꝓ dinẽ uocis:hoc eſt ut eã torre ꝑro nr̃o como poſſiũs de
nuũciaré nõpoſſet lapillis nore coni Y cier everrirt Teelmet6is: ppdema-
Ceptismatem aſetnderenund cur Haxic faciet excrcitatõ declamatis: Quapp dema-
rere deſiſtebat: donec uocis prompti gnitu dine uocis et firmitudis ꝑte: quoniã altera cura:
⸗. 1 Kj —— —— — Aare⸗ e e.
tudinẽ aſſecutus eſſet. Exercitatio Altera natura cõpatur: nihil adnos attiet cõmouerhi
⸗ declarat. ſ.ĩ thematibus fictisqᷓ græz » Rabiisens EA r e
ce mallete cisnereteſl omacs ſcuͤt ſiut ab! isꝗqno iſci ſut eius artifici rocurãdæ uocis ⸗
quid noceat & proſit uoci. Niſi ad beratur niasfirenr Tre S tur roöne decla
eos:niſi forte etiam uoles conſulere Petatur. De ea ꝑte lir mitudis Acoſe ruatu⸗ 1 cſlari 0to
profeſſores uocis cenſeruand qui clamatõiset de mollitudie uOCIS maxie neceill aria 1
& ipſi remedia contulerint, Firma æ, qudea o moderatôe declamatõiscom-
ergo: dabit triplicem rationẽ & quo orator quocaquoq; mo ge toe d “y ———— len
modo principio in medio & quemo Paratur dicendũ uidetur. E irma igitur gmaxte poteri 1
doin ſine orationisſeruandum ſit. mus in dicendo uocẽ cõſeruare: ſi ꝗmaximc ſedata et i

7

SZnc
.
dere⸗ 2— — . . . — *
tli depreſſa uoce ꝑr Tii dicemus. Nã lædũtur arteriæ ſi
— 0. E r „* — „
üc aiceoxX bene Pm . la eſt acriclamore CO Plentur tet 1
Rnr teruallis lõgioribus uti couæiet. Recreatur.n.ſpũ uox
tü et arteriæ cõticendo requieſcũt.et cõtinuũ clamorem
Gnt⸗ oĩttete et ad ſermonem redire o Portet Piter. Cõmuta
e h tiones.n. faciunt ut nullo genere uocis effaſo in omni
N uoce integr ſimus:et acutas uocis exclamatõesi Are
rii debemus. Ictus enim fit etuulnerantur artceriæ acuta
atq; extenuata nimis acclamatiõe et ſiquis ſplendor
4 eſtuocis cõſumitur uno dhamorlinin erſuset uno ſpi
ritu cõtinetur multa dicere couenit in extrema oratio
ne. Fauces enim calefiut et arteriæ complentur:etuox

W quæ uarie tractata ẽ reducitur in quendã ſonũ Xqua⸗

bilem atque cõſtãtem. Quia uero ſæpe reigi naturæ
n Zratia quædam iure debetur: uelut accidit in hac re.
Che Nã hoc diximus ad uocẽ ſeruãd prod eſſe idem at.
tinet ad ſuauit te Ppronuciatois. ut quod natura uoci
nec. . proſit idem uolũ tate audito ris probetur: utile ẽ ad fir
v mitudinem uocis ſedata uox in pricipio. Quid enim?
dũtet auditotiſpatiũ cogitãdireliqaut. Cõſeruat o
tuct cem cõtinui clamoris remiſſio:et aqditorẽ ꝗdẽ maxie
cn delectatuarietas et ſermõe aium eiuf tetinetct exuſci-
iu tat clamore. Acuta exclamatiq uocẽ et fauces uulne⸗
u ratcadeé læditauditoré⸗hẽt cnum dendda illiberale et
. ad muliebrẽ potiuſuociferatõnẽ ad uirilę dignitatẽ
sg in dicendo accõmodatũ: in extrema orone cõtinens
ln uox remedio ẽ uoci. Quid hæc eadẽ nõne aium uehe
H metiſſime calefacit auditoris ĩ totius cõcluſiõe cauſxæ.
emne Quoniã igitur xes eædẽ uocisirmitudini ct pronũci
Fe⸗ ationis ſuauitatij proſut: de utraq; re ſimul erit in præ
onn ſentia dictũ ẽ de firmitudie quæ uiſa ſunt:et de ſuaui
Nii tate que cõũcta fuerũt certa ſuo loco poſt dicemus.
Een⸗ MHMMeuocis mollitudie.
zand. Ollitudo igr uocis quoniã oĩs ad rhetoris pr-
eti ceptionẽ ptict diligẽtius nobis cõſider?da ẽ ea
oes diuidiũs ſermonẽcõtẽtõnẽet aplificatõnẽ. Sermoẽ
dech oro remilſſa et finita quotidiãæ locutõi. Cõtẽtio ẽ oro
clen acris ad cõfirmãdũ et cõfutãdũ accõmodata. Ampli
. ſicatõ eſtorĩo q aut itacdlii idunctt: iit ad miſericor
qiã trahit auditoris aium, Sermo diditur i ptes ꝗtuor
digitatẽ: demõſtratõnẽ: narratõnẽ: 0ocationẽ. Digitas

rare lahor mihi iu

Arteriæ: uena quæ habet ſangu I13 Q
né ců uẽto. Aulusgelius reprehédit
qaẽëdam ꝗ dixit ſe tangere uenã pul
ſi.uena nõ ſolum habet ſanguinẽ in
tœuallis: pulſationibus ut hoc. Ar/

ma uirũq; cano troiæ ꝗ priusab oris

Italiã fato ꝓfugus:recitando p inter
uallis: & ad cõtinuum clamorẽ hoc
pertinet & ad mediû namubiq; non
eſt ſeruandũ: ut clamoresad tpᷣus fi/
ant. Rediread ſermonẽ: ad pronũ
ciationẽ remiſſam cum clamamus.
nam paulopoſt dicet cõtentionẽ eſſe
clamorem& ſermonẽ uocem remiſ
ſam. Commutatiões ſ.modocla?-
mandi:mõ remittẽdi uoces. Nõ ef
fuſo:ad clamandũ ſparſo. Integri:
pduraneæs& ſine offenſione. Vno
clamore:ĩ extrema or̃one ut:& pul/
chra faciette ꝓle parentẽ. Sæpe re
rum naturæ: gratia. i. ſæpe attulit q/
res naturaliter ĩſita alteri rei ad ne/

ceſſitatẽ habet & querelam: decorẽ

ad amœnitatẽ ſicut ĩ arboribus q ad
neceſſitatẽ fructuum peruenit fron

des: ſed ad illam neceſſitatẽ afferũt

ẽtornatũ. Probetur: placeat: nanq;
placẽt hõini ipſe pbat. Vtile ẽ ad fir

mitudinẽ uocis ſuperius poſuit ea qᷓ

ſeruanda ſuntad firmitudinẽ ꝓpnù/
ciatiõis tam ĩ principio S medio &

fine oratõis:nunc repetẽs eadẽ oſten

dit ad ea pᷣcepta neceſſario cõſeruan

da accõmodatum.eẽ quadam dele/

ctatiõe., Interualla: uocem quantũ
ad mediũ. Clamoris remiſſio: re⸗-
petit illud ſuperius continuum cla

morẽ omitterẽé. Cũü ſermone eius
animi:ip illud ſuperius dixit & acu/

tas uoces & clamationes uitare: & eſt
uæ uiſa ſũt.
ſ.dictum eſt. Cætera ſuë loco. ſ. de

meusordo ſeruatus.

mollitudine quæ ſola reſtat: nam de
firmitudine quæ cõparatur exercita

tiõe dixit. De magnitudine uero qa

nõcõparatur de parte firmitudinis
quæ cura cõſeruaturad eum nõ atti
net dicere quoniam ad oĩs rhetoris
pᷣceptiõem attinet ꝙ nõ facit magni⸗/
tudo:quia ẽ a natura & firmitudo qᷓ
ex parte eſt cura.
. OD confirmandum: accom
aà modata ſicut Virg. de lu/
none:Aſt ego quæ diuum.
“ Inuidiã inducit: Me ne i
cœbto. Aut ad miſericordiã: ſicut
de Sinone:Oro miſerere labogꝑ Tan
toꝶ miſerere animi nõ digna ferẽtis
Dignitaseſt oratio ſicut Eoli ad Iu/
nonẽ:tuuso regina Jlooris Exploe
ſſa capeſcere fas
é6. eſt autẽ dignitas aliter auctoritas

—

. * . .
1 .*
4
„

O●
cum honore. Demonſtratioquæ docet:quæ ponit ante oculos rem geſtam ſicut de leucaſpi guber/
natõe. Excutit ꝓnuſq; magiſteruoluit. Iocatio:c or̃o ſicut de mneſtheo lllũ & labẽtẽteucri &ᷣ ri/ cn
ſere natãtẽ. Etſalſos ridẽt reuomẽtẽa pectore fluctus. Riſũ prudẽtẽ: nõ.n. cachinos decet eos moue n
reoratorẽ cũ ſoluto riſu ſitnihil ineptius. Acceleratioclamoſa: ſicut Virg. ĩ ſecũdo: Creditis auectos iua
hoſtes aut ulla putatis Oona carere dolis danaũ. Sic notus Vlyxes:& bñur cõuenire acceleratioclamo . .
ſa adaccendendosaĩos qremaxie fecitaut ad pſuadẽdũ: aut ad diſſuadẽdũ. Ofo fre. uẽs: cũ breui nt
bus & raris ĩteruallis: ſicut illud. Da rr, ᷑4““”äl
leciri ferge datctela:ſeandit nurds eſt oratio cum aliqua grauitate etuocis remiſſiõe. De u;
uius rei aũt rõ uidet: qm cũ aio ſüt ſratiozë: —mnͦ; mnmedi
accẽſi p cõtinuationẽ tunc interual/ monſiratio ẽ: quæ docet remiſſa nocegud quid Lieri mer.
listreubu⸗ reficitur uox oratoris & potuerit aut no péturit. Narratio eſt rerũ geſtarũ ex (C
auditor tñnõ remittit aĩum cito uer L . . 1. .
auditor tn 1 1 . X al. note
a cötnuido. Peccatampli, am, poſitio Iocatio eſt oro quæcx aliqua re ueriſumili ri⸗ n
plfieat aut Beccatd nõ uno verbe ꝓ ſum prudẽtẽ et liberalẽ mouere poſſit. Cõtentio diui l
duobus uocabulis: tam puta occidit „ .. eeee — — . .. e ſen, e
un . . —4 Qmm
hoiem: ſed addẽdocircũſtantias: ſi⸗ ditur in cõtinuationẽ et in diſtributionem. Continua
cut Virg. de Pigmaliõe. Impius an tio eſt oronis enuũciadæ acceleratio clamoſa. Diſtr ibu Pin
aras: atq;auri cæcusamoreCer me. tjo eſt in cõtentiõe oro frequens cũ rariset breuibus hir
Ad iracũdiã: ꝗs. n. ẽ tã duri aninui . eee . r IANR de “
audita Sichei morre gmalione nò interuallis acriuociferatiõe. Amplificatio diuidituri cüc⸗
uchemter adierit. Incõmodoꝶ:am „r2n Seneſticnz⸗ Cor „2 fe .
ncine: coOAνaD ationẽ et co . . ſor
plificatio: ſicut de Sinone: Nec mihi cohort d e ctc queſti one Cohortatio ẽ gro: quæ iſ⸗
lã patriasãtiꝗᷓ. Igit mollitudo: Epi Aliquod peccatũ amplificãs auditorẽ ad iracudiã ad- nco
logat diuiſiones de mollitudine fa- ducit. Cõqueſti . R-SnagJors, mliki s
itucine Cõqueſtio eſtor̃o n plifica 15
ctas ĩ tres ptes.ſ.ſermonẽ: cõtẽtiõem ducit. oc eſt ltoroquæ! comodorũ amplifica riti
&& amplinicatiõem. Moto alias: dga Hone alum edmiſericordiã ꝑducit. Quoniam igitur loesh
. = „0 .,—— . 5 . . . . . —]RoA . 4 .
ſermo hẽt qtuor: contentio duas: & mollitudo uocis in pres Pteſdiun 2 e: et hæ ipſæ Ptes i „Aeut.
totidẽ amplificatio cũ eſt ĩ dignitaa „RXE Ro.. NS
teiĩ oratiõe graut. Plemis fauc:ibus: octo alias Ptes diſiributæ ſut: quæ cuiuſq; idonea pro ibze
” ofiior ſitficut illud: Tuus nũciatio ſu demõſtrãdũ uidetur. Sermo cũ eſt in di- ez
Ho regia qd optes. Explorar labor m ? —— K — 1 T —„U ⸗
Ca: qua uttur mimmi recitates tra/ uoce uti cõuenlet-et ita tamen ne ab or atoria conſue- ctcri
goœdias: quæ uox umiditaté hét ni/ . .— —- — — . èR”
Amrã. In demõſtratõe ꝗᷓ narrat quo tudine ad tragicã trãſeãus. Cuũ aut in demõſtratõeuno dlin
Gd geltu ſit: ſicut dictũ ẽ de leucaſ/ ce paululũ attenuata crebris interuall is et diuiſiõibus eien
pli: Aſt illu ter fluctus ibidẽ Iorgt utipſ. . . cs cuasd ſtr
agẽscircũ. Crebris Iteruallis, ſ. ur Oportet uri: ut ipia ꝓronuciatoc eas res quas. cmtra ſo
det ſpatiũ cogitãdi auditoribo qũo bimuſ inſcrere atque interſecare uideamur in animiſ eutſer
ſe hẽéat res. Miſcere: iprimere i aĩs ditoru. Cu aut ſ ;——.— rſer,
auditoꝶ. Interſecare: iterſecãdo ꝑ auditorũ. Cu aut ſermo in natratloc e: uoc ruaricta/ monn
tes ĩ aĩis poner. VYocũ uarietates:ꝓut te opus e:ut quo ꝗcα pa 0 gefta ſit: ita narrari uide Ulllrn
uaria ſunt q narrant. Celeriuſcule 8 = nufoſted Kauäc leruſ- .
dicemus: ſicut hic. Quadrupedẽéq; atut. trchuc quod candl odre ere factũ celeriuſ- nſt
citũ crebris calcaribusurget. Alnid cule dicẽus at illud ocioſe re tardabius. deinde modo mnsh
ocioſe: ſicut hic: Aſt ego quæ diuum eirer: t clæmz moſte: hulariter in oẽs pteſ 5- .
Modo acriter: quos ego item ſi acriter: tu clæmeter: mœſte: hilaruer in ofs ꝑtel ce manu
ſenim Daueren pnignum qech mutabius: ut uerba ita pronũciationẽ: ſiꝗᷓ inciderit in lehen
Dicta rogata: reſpõſa ſicut in diaa narratõ . . ſ g0. eſ
logis unusaltege interrogat &alte re nartatoe diclarogata: leſpõſa: quæ admiratiõeſ de iemt
ſbgelckzallo modo puta in ne Kione quibuſ nos narrabimus diligeẽter animaduertẽus: ut ſubat
lieſu chriſti rogat: cui me redditis: il 7 7 2 Ti 1 „
li reſpõdẽt:acriter crucifige:ſiciter ĩ oium ꝑſonarũ ſenſus p aios noce exprimamus. Sin tns
mujtislocis, Sa aamitatke An erit ſermo ĩ iocatõe: leuiter tremebũda uoce cu pua ſi Gide
ne ille Aeneas quẽ dardanioãchiſæꝰæ. onificatõe riſus:ſi Ennan S 4 K
Signioris: no tamè ridendo quod gnificarde riſus:ſie ulla ſuſpi oeenmn cachiatisleui i
ECtra digmitatẽ dratorts:lecl ſunat ter oportebit a ſermõe ſcrio torqre ad liberalẽ iocũuo dend
do frõtẽ && apericdo os. Ad liberalẽ cg ca ãt cõtẽdé ot . 22 2 -⸗2
oc: iquo excidit᷑ cachiatio & ſolu CEich t cõtẽdẽ oportebit: quoniã id aut ꝑ cotiuaton wir
tus riſus ſicut illud: Labẽtẽ teucrikc ? 12ðð inn
riſerenatantem: Et falios rident reuomentema pectore fluctus. Cum contendere pportebit. i um 4
ntentionem facieémus:quæ eſt oratioacris per continuatiõem: p oratiõem clamoſam cũ tenuitate⸗ (ore

lber,
A/,
wode
che⸗
lemo
dreu⸗

de
lben

tüer

cũ cohortatõe utẽur aoce attenuatiſſima:clamore le-

2ððẽ

/
XN2- S

Per diſtributionem:per orationem acrem cum'interuallis. Adaucto ſono uerbiscontinuatis: ſi/
cut de lichaonteo miſeri creditisaduectos hoſtes ſicnotus Vlyxes. Mediocriter: qa nima uoce acri
monia raucitaté iducit. Clariſſima: ualde laudabili: nã clarusptinet tãad auditũ: quã ad uſũ. Tã
tũ ſingula ĩterualla: ut tantũ ſilemus: ꝗtũ exclamaumus: ſicut illud: Aut hoc ĩcluſi ligno occultant
achluiproſuntaũt tã ad cõſeruatõem uocis: quãauditoris itelligẽtiã. In amplificationibus:duæ. n.
ſunt.ſ.commotio iracundiæ& miſericordiæ. Cu cohortatione: quandomouetur indignatio ſicut
11.. . . r .. — . —. Priamusde Pyrrho:Et tibi p ſceler̃
aut ꝑ diſtributionẽ faciẽdũ ẽ.In cõtinuatõe adaucto erclamar protalibusauſus. Dii ſiqua
. . S-nriniidise e Ccloépietas: quæ talia curret Per-
mediocriter ſono nocis uerbis continuãdis α£ ο oluäat grates dgnasceßmin reddãt.
que iugere Oportebi t:et torquere ſonũ et celeriter cla Digna:ꝗ nati corã me cernere lætum

more uerba cõficere ut uĩ uolubilẽ oronis uociſeratio Feciſti & patrios fœdaſti ſanguine
nore t ec uen 21CrO uultus. Cmutatõe. ſ. cũ interual/
cõſeꝗ po lt. In di ſtributõe uocẽ ab imis faucibu s ex- lis, In cõqueſtione: ꝗᷓ miſericordiã
clamatiõẽ ꝗclariſſimã adhibere oportet: et ꝗtũ ſpati moueatp ſiqua ẽquæ reſtat ad huc
iammarleAe 1 48 ER A e moralibusuſꝗᷓ Intemerata fides oro
P ſin gul s exclamatiões ſi ſũpſerius tatu inter ſingu miſerere laborum Tantog miſerere
la ĩterualla ſpatii cõſuere iubẽur. In amplificati cibus animinon digna ferentis: commu/
Akehuatla 1e tttationibs. ſ. interualloꝶe.
r uatenn . Otus corporis: hæc ẽ ſecũᷣ
ui:ſono æꝗbili: cõmutatbus crebris maxiael eritate m da ps nuncia pnunciatidis
Se. — . 1. eee eß ſine ꝗ oratio frigidior ui/
Incõqueſtiõe utemur uoce depreſſa:ĩcliato ſono:cre- Qet & ſine qᷓnullũ effectũ
bris:lõgis ſpatiis:magnis commutatõibus. Do figurs hẽtꝑfuadẽdi. Pudorem: fugimus
35 I.— 5— — —Dhaooneſtatis. Acrimoniã: uehemẽtiã
uocis ſatis dictũ emnuc de corporis motu dicẽdum ui grauitatis. Nec uetuſtatẽ: nec turpi
detur. De motu corporis tudinẽ: mediũ igit ſeruandũ & iter
Sr ,. — utrũq; & perite format orationẽ pri

Otus corporis ẽ geſtus etuultus moderatio:ꝗᷓ usad generalia, aut hiſtriones: qppe

Idã quæ pronũciãti cõuẽit et probabiliora red nimia uetuſtas facit nos uideri mini
E & Dtonticiiunr, Couæit itttr iucdlin endorem mos ꝗ nimiũ ſubtiliter ſe gerũt.Aut
Tit ea q Pronuclatur. Coueit igitur iuultu padorem opari: hoc refert ad turpitudinẽꝗ cõ
etacrimonia eſſe: geſtu uetuſtate cõſpicuã nec turpi uenit agricolis h iccũ narrẽt- ectus
udinz cne aut hiſtrio rii uideãtur cæ. Ad auditoris modicũ pcutiũt. Stãtes ĩ
tudinè ce: ne aut hitrioes aut oꝑarii un catur. cc. A ueſtigio: tertio ꝗdẽ ptinet ad graui
eaſdem igitur partes in quaſi uox eſt diſtributa:motus is beut illud qd ante dictũ Ko
. — . T— — I. 6E lus hæc cötra tuus o regina quid op/
quoque corporis rõ uidetureſſe accõmodãda. Nãſi tas. nam &eſralia PRirzexeis luenti
erit ſermo in dignitate ſtãtes in ueſtigio leui dexteræ re poſſi õ tam̃ uide
„ — Llerteee H I Eene eturi eaſdé uerſari leui dexteræ de
motu loqui oportebit hilarita tetri ſti ia: mediocritate motuuultus ſecũdũ motus diffiniti
uultus ad ſermõis ſentẽtias accõmodata. Sin erit ĩ de onẽ hilaritate: ſicut illud: Tũcuictu

— — sü reuocãt uires fuſiq;p herbã. Et tri
moſtratoe ſermo p aululũ corpu ſaceruicibus d untte ſticia ſint: paulopoit. Ac pius Aeneas

mus: Nã hoc ẽ a natura datũ ut ꝗᷓproxie tũ uultũ: tum nuncacrisoronti: Nũcamici caſum

maniũ admoue us ad auditoreſ:ſi quã rẽ docer̃ eos et

gemit & crudelia ſecum fata lyei for
—= — 1 ————— tẽq; cloantũ. In demõſtratõe: Aſt il
uehemẽter iſtigare uelius. Sin erit in narratiõe ſermo lũ ter Auctus ibidẽ: Torquet agens
den teriti iseſſe i auloar ceircu: & rapidus uorat æquore uor/
idem motuſpoterit idoncus eſſe ꝗqpaulo ante demon tex. CGorpusaceruicibus demirte-
ſtrabatur in dig nitate. Sin In 10 Catioe uultu quãd am mus: ꝓducẽdo caput 1 antit re ae
Smrrs Dil aritar ſiænificaf fine cᷓ ze geſtuſſzim té, In natratõe: cauũ cõuerſa cuſpide
cõtẽdẽus ꝑ cõtinuationẽ: brachio celeri:mobili uultu mine facto: Qua da porta ruumt:
ri ter j. ntio fie rzri Sine cõmutatiõe: geſtus eodem ſem
acri aſp en utemur. Sin onten tio fiet per diſtribu 110 p ftatu corporis pmanentes utillum
nem cel exI porrectione brachii:ambula tlone pedis de & labentem teucri 86 riſere natãtem.
Rr rar f Se:icri aſpe Si contendemus:ſi acri uoce atten
En Jar ſupploſise: cue defixo aſpedluuti 9portct. nuabimus in pronunciando & ſuma
Sin utemur amplificatiõe cohortationẽ paulo tar-⸗ tur quareum crempluma ſuperid
lore:et con atione let uti Ui ribus in ambulatione ꝓporrigendo
diore:et co ſideratione geſtu conuenietuti ſimilibus iclemintocimm vaſtese Sumtio
Hone: percutiendo: ſcilicet terram.

* .
üuiuieiP 9 *
—

ð
M
.

— Ay
2

. .
. . .
g
3
ðð
.

. . .

* 0 ο gnitus: ut ab alſis differat quia ſimi
YV J

Cxæteris rebus atq; in coneinptio/
ne:reliquis geſtis utemur tam in co/
hortatione: quam in contemptione.
Fœmineo plangore: capiant exc/
pla ſinonis ſupra poſita. Non ſum

moagi:ꝗa nemo poteſt bene cogno/
ſcere uim rei niſi ita exprimat foris

ſicut ſentitammus per geſtus ſic tan

git Horatiusad Aeſuthrum: ad re/
poſitideem. “
Emoria:hoc eſt quartum
m oratorisofficiũ: cuiusori/
geo tractatur in li. de claris
oratoribus. Artificii: ar/
tis. Aliud dicendi tempus: alio tẽ/
pore magis idoneo oſtendam ſi hæc
pars per artem uel pernaturamcom
paretur.nunc ueronoſtro ſtion con/
uenit ꝓpoſito:quia decreuimus hũc
libellum breuiad te perſcribere.tra
ctauit autem neodem libro de ora
tore:perinde atq; tanꝗ nulla ſit du/
bitatio qui artificioſa ſit ita tracta/
bo. Alias oſtendemus:oſtendit, n.
in Ilibrooratorum ut diximus. In-
ſita:naturaliter poſita:ſed quoniam
in cæteris probat a ſimilibusartifici
alem memoriam prodeſſe naturali
Inutatur doctrinim: quia aliquis

xx “ ignarusartis propter ſubtilitatem m

genii ſciet ſtruerealiquod opus: ita
commode quam is quiartem noue/
rit. Ita fit:adaptat ſimilitudinem:
ſimilis ſit huic aftif cioſæ qualem
huic Themiſtocles qui ſolitus eſt di
gere ſe aliquando indigere: quia na-
turalis confirmatio artificiali & arti
ficialis ſine naturali eſlenen poteſt.

Nec hocaut magis: aut minus. i, eo naturalis mẽora ſi cui data

dem modo accidit in memoriisꝙ i
cæteris rebusautars naturam adiu⸗
uet & econuerſo. natura. n. ferrum ĩ
uemit &ars gladium:bene Quint. ne
q; arsprimum neq; natura inucnit ex
tremum ingenio naturali in ſubtili/
tate. Paulo poſt:cum legesac ſcrip
ta. Tamen iuſta cauſa daretur: ex/

cuſat ſe quare hoc ſcribat remouens
obiectionem hoc modo licet multi
ſint:qui memoria per ſe ualent ſine
arte ſicut diximus de Themiſtocle:

—

tamen multi ſunt tardiores: quibus
prodeſſe poterit. Qui breuiter:
quæ amplitudo loci:ſciẽtia tota do/
musmemoriam impedit. Perfecte
ut locus ſit integer: continuus. Inſi/

Iitudo cõfundit ſicut columnæ plu
res: aut anatura ſicut ortus arbori/
bus cõſitus manu ſicut inſtrumenta
domus:hoſtia. Intercolummiũ: ſpa
Stium iĩtercolumnas. Fornicem: cur

ua tionem hoſtiorum. Notæ: ſigna

minus1
præceptõe natura niteſcat. Quareet illis q natura me!
teris ĩtelligere: ct n illi freti ſuo ingenionĩo nõidi-

8
.
4 . . .

4

⸗ 6 „ — „— — „ ⸗ „ —
cæteris rebus:atque in cõtentõe per cõtinuationẽ. Sin
utemur amplificatõe ꝑ cõqueſtionẽ fœmineo plãgo

re et capitis ictu nõnũquã ſedato et cõſtãti geſtu mo-

neſcius:ponit excuſatiõem. Exâni ſto et conturbato uultu uti opor tebit. Nõ ſũ neſcius

tũ ſuſceperĩ negociiꝗ motus corporis exprimere uer
bis et imitari ſcriptura conatus ſum uoces. Verũ nec
hoccõfiſus ſum poſſe fieri: ut de his rebus ſatis cõomo
de ſcribi poſſet:nec ſi id fieri nõ põt hoc qꝗ feci foreĩ

utile putabã: propterea qd hic admonere uoluimus

qq oporteret reliqua tradẽus exercitatiõi: hoc ſcire ta

men oportet pronunciationẽ bonã eo proficere ut
res ex aio agi uideatur. Nũc ad theſaurũ ĩuẽtorũ at

q; oĩum ꝑtiu rhetoricæ cuſtodẽ memoriã trãſeãus.
De memoria: A. e

Emoria utrũ habeat quiddã artificii an oĩs a
natura proficiſcatur aliud dicẽdi tẽpus idone
um dabitur. Nuũc pinde atq; cõſtet ĩhac re multũ ua

ner r 1R . .. B
lere artẽ et eterronein de ea reloe uẽur.placet.n.
nobis eẽ artificiũ memoriæ: quare placeat alias oſten

demus in præſentia cuiuſmõ ſit ea apieus. Sũt igitur

duæ memoriæ: una naturalis altera rnela ann
lisẽ ea quæ noſtris animis inſita ẽ:et ſine multacogita

tioe nata. Artificioſa ẽ ea quã cõfirmat inductio quæ

dã et ratio praceptiõis. Sed quia rebus in cæteris inge

nii bonitas imitatur ſæpe doctrina: ars porro naturæ

—

. egregia ſimilis ſichuicar
TrrSnen ð

tificioſæ potro hæc artificioſa naturæ cõmoda retiner

— . —r. — . Sõ
cõmoda cõfirmatet auget: ita fit in hacre ut nõnũꝗ

et ampllificat rõne doctriæ. Quapropter nafuralisme

. õs

motia præceptiõe cõfirmanda ẽ ut ſit egregia et hæc
èäs —„ . d0rr . ê—
quæ doctria datur indiget igenii nec hoc magis aut

—

paulopoſt

geretta ne iuſta cã daretur ꝗre his ꝗq mius igei hẽnt

adiumãto uelius eeé: nunc de artificioſa mẽoria loque

mur Conſtatigitur artificioſa mẽoria ex locis et ima
ginibus locos appellus eos ꝗ bteuiter: pfecte iſignite

aut natura aut mau ſut abſoluti:ut eos facile naturali
memoria comprehendereet amplecti quæramus: ut
Ar

ædes intercolumnium. angulũ. fornicem:et alia quæ

—

his ſimilia ſũt. Imagines iunt forma quæd et noæ

hac re ꝗᷓĩcæteris art bus fit et ĩgẽio:doctrina:

1

–—

etſt
nus
nõ

ge

lt
ſ

.
inmg
ipt

um
esr
ete⸗
dins
ero⸗
nüdi

Kotd

und⸗
inloe
Cor
Wn
cion
gr
bühr
Winl

—

di
lin
um
Giz
cruer
tiͤnec
Lcind
abrj
ling
ſe.
rd

G

entin 14

rlein

hünii
buce
nremne
zalee
unsu
cocdr

zurme

Uopol

hnöid⸗

⸗ . .
— —— .
—
NX 2 XVV
— r — RNS. rnln. .
R . 7 * „ .— —
l —2 2— hrree 2 f Porr- ℳ 2

et ſimulacra eius rei quã memiſle uolumus quod ge⸗

9

rũ in certis lociscollocare noſ oportebit. Nunc cuiu⸗
mõi locos inueire et quo pacto reꝑre:et in locis ima-

A y. —
Quẽadmodum

nus eꝗ: leõis:aglæ mẽoriã ſi uolemus hfe:imagies eo
8

— ê bir z
ines cõtinere oporteat oſtendeus.

raa igr g lr̃as ſciũt poſſunt id quod dictũ ẽ ſcribere et re

citare quod ſcripſerũt: ita ꝗ in modica didicerũt poſ-
ſunt quod audierũt in locis collocare et ex hiſmẽori-
ℳ

hehEhhEhhhrrSSfEEPeen

ter pronũciare. Loci. n. ceræ aut chartæ ſimillimi ſut.

—TLT.

imagineſlr̃is diſpoſitõ et collocatio imaginuũ ſcriptu
imag ſpoſitoet ginũ ſcrip

* —— .

— —
rxæ pronũciatio lectois. Oportet igr̃ ſi uolumuſ

ta memiſſe multos nobis locos comꝑarc: uti multis lo

cis multaſimagies collocar oſſmuſ. Itẽ putãus opor
tere ex ordie hoſ locos hfg nequ lo perturpatõe or⸗
dinis ĩpediãur: quo ſeius quoto loco libebit: uela ſu-
periore: uel ab inferiore parte imagies ſeꝗ: ut ea:quæ
mãdata locis erũt edere et proferr poſſimus. Nã ut
in ordie ſtãtes notos qplures uidẽus nihil nr̃a ĩterſit:
utrũ a ſũmo an ab imo noĩa eorũ dicer̃ incipiãus. Itẽ
in lociſſex ordie collocatis euehit: ut in quãlibet partẽ
quoto quoquo loco libebit imagibus cõmõiti dicere
poſſumuſid quod lociſ mandauerius. Quare placet
ex ordine locoſcõparare et locoſ quoſ aſſumpſerius:

egregie cõmoditerq; notare oportebit: ut ꝑpetuo no-

2, be FE. PE
bis hærere Polint. Na imagĩelſ ſicut litteræ delentur:
ubi nihil utimur loci tanꝗcæra rem iere debẽt. Et ne

forte in nuero locorũ falli poſſim

deinde facile erit ꝗnto quoquo loco ſmilef notafcol
rot

or

„ — — 1 / 1 o; . .„
locare.Itẽ cõmdiuſẽ in derel icta ꝗ in celebri regiõe

—————---õ

locoſ cõparare. Propterea quod frequentia et deam-
bulatio hoium conturbatet infirmat imaginũ notaſ.
Solitudo cõſeruat integraſ ſimulacrorũ figuraſ. Præ
terea diſſimileſ forma atq; natura loci cõparãdi ſunt
ut diſtincte interlucere po ſſint:nã ſi quis multa inter

»nAXA t W .di — J⸗ . . .
5 colunia upſerit cõturbabitutr ſimilitudine: et ignora

Iusequum: leonem cum hag reg

êͦ An quẽg; locu litudinẽ d uſu corpali ad uſũ m̃talẽ
placet notari quod gẽui ſii ꝗnto loco manu auream HM
collocẽuſ in decio aliquẽ notũ cui prænomẽ ſſ᷑ decio:

Eius rei quam meminiſſe uolu/
mus: puta ſi in diuerſis locs pingere

meminiſſe uolumus. Locis certis:
psæfinitishon in dubio poſitis. Poſ
ſũt recitare ſicut qui litteras ſcit ſeri
bendo easmeminiſſe poteſt perſcri
ptas. Ita ꝗ litteras ignorat poterit P Wengur
imagines recordari. Modica: ual? = Meran See
de pauca. Quo ſecius:ordone immu ir
pediãur ſeq imagines lecius tardius
quo loco:quoto quoq; libebit. Ni⸗
hil noſtra interſit probat a commo/
do:qua ſi ĩ ordine locamus nomen
munitum erit: ab quauis parte om/ —
nium incipiamus. Egregie: tommo . e Lrn l
de: unde hæc regula uocabitur de lo % o
corum commendatione. Hærere: on
in memoria fixoseſſe, Dictum faci
le:erit.ſ.iſto exemplo de duobus pri
mis:ſcilicet quinto & decimo facile
poterimus in alus nomina collocare
Conſeruat integras:quia ſine ulla
intermiſſione recordamur. Diſſi/
mili forma: atq; natura: ut domus
deſertæ:hoſtiũ: angulus:frons & ſi/
milia:quæ natura atq; forma diſſi/
milia ſunt. Oiſtincte: ſeparatim. nã
ſiqui poſt regulam ſeruandam: do⸗
centq; quid fugiendum ſit. Interco
lIum ina:ſpatia inter columnas: quæ
ideo conturbant: quoniam ſimilitu
dinem habentn ſi inter ea ſpatia ali
quid diſſimile ꝓ loco ponat. Tũc
nec mmisilluſtres: allud præceptũ
de mediocritate lucis. Obeæcen/
tur: primo rñũdet. Perfulgeãt: ſupra
modũ luceât, Pedũ trecenũ: trigin
ta pedũ. Nã ut aſpectus: faciet ſimi

—

rRνh.ανnnntnẽ

erii

.

. — 4 ,. . “ 1 D 5
s *

bit ꝗd ĩ quoquo loco collocaritet magnitudie modi WNere N
catet mediqcres locos hre oportet: na et præter modũ
ãpliuagas imagies redduũt: et nimis ã guſti ſæpe nõui
dẽtur poſſe cape imaginũ collocationẽ:tũc nec nimiſ

illuſtres nec uehemẽeter obſcuros locos hr̃i oportet ne-

aut obcæcẽtur tenebris imagies aut ſplẽdor̃ ꝑfulgeãt

Videri:bene dixit:qa uidere ad uſũ
& ad mentem pertmet. Qui paulo
plura nouit: qui peritus eſſ multa/
rum rerum; qui multa loca uidit
per urbes. Quanuis: quantumuiso
Ad Iſta idnea ſi loca quæ alibi ui
dit non uidentur ſibi idenea ad me
moriam ſuam. Ipſe conſtituet: fin/
get ſibi in mente. Quanuis: qualibet
Architectarenngemoſe deſignare
architectus. n. eſt mag ſter non labo
rans: ſed ædificia ſuo ingenio deſi/
gnans. Hac prompta. i. is ædificiis
manualiter factis Quoniam ergo re
rum:quoniam ex ommbus imago re
præſentansdebet eſſe ſinulis. Smi
litudines.i.notæ quæ in locis conſti
tuuntur:tanꝗᷓ litteræ inchasta. No
tas: ſigna illuſtria. Si formam deri/
nebimus:ſi illum cognoſcemus ali/
quem ægrotum illi ſimilem uel no/
mine uel aliqua re: non de minimo
loco:ſed illuſtris familiæ: ſicut epiſ

copum; principem. Dextra pocu⸗

Ium: pateram argenteam: non crate
rem: quia parum ſuſtinet memoriã

& per hoc ſignificat uenenum ſum/

ptum. Per tabulas: intelligemus hæ
Teditatiscauſa factum. Teſticulos
ariet nos:per hoc ſign ficamus teſtes
& non ſine cauſa eligit teſtes arieti/
nos qui magni ſunt: ut omnia iſignia
eſſe debere ad memoriam. Cæte/
ra omnia: ut ſi ogciſuni hominem
pPingeremus imagine cum capite fi/

xXO. Diligentiratione: un notas face/

re rebus ſimiles cum diligentia,. Cũ
uerborum: uocabulorum: & eſt ex/
primere expreſſe locare. Plusnego
cii: laboris & induſtriæ in quo cſten
dit difficultatem. Iam domi: dat ex
emplum unius uerſusquomodo col
locandus ſit perimagines. Tollen/
tem magnus in ſignum factæ ſibi ul
tionis. Domitium quia domi a regi⸗/
bus martiisa Romulo & Remo: per
quos duos reges intelliguntur. Eſo
pum & cimbrum ſubornari: hi duo
mimmi erant qui conſueuerant reci
tare tragœdiã de Iffigenia filia Aga
memnonis: unde ſic ait. & uolu/
mus recordari atridæ parant. Finge
musduos mimmos in habitu Aga/
memnonis: & Menelai qui circum If
figeniam filiam euagentur: tum ua/
let hæc imaginum annotatio prodeſ
ſe poteritiſi illud quod uolumus re
cordari: per memoriam naturalem
exerceamus ut facile in pron ptu
ſit: deinde cum bene memoriam
naturalem exercuerint tunc expri/
mant uocabula cum maginibus
& ſimul bis aut ter ea exerceat.

6*
2-AKNC.

Interualla locorũ mediocria eſſe o ortepferre paulo

””c e . .
pPlus aut mus pedũ tncenu:nã ut af pectus:ita cogita

tio mius ualet:ſiue nimis procul remoueris ſiue uche-

mẽter prope admoueris id ꝗu o vortet uideri. Sed
ꝗꝗᷓ facile ẽ ei ꝗ paulo plu raeXploraut ꝗuis multos et
idoneos locos cõpararet: tame ſigs ad iſta idoneòs in
uẽire ſe nõ putauit:ipſe ſibi cõſtituat:quoꝗ uolet mul
tos licebit. Cogitatio enĩ ꝗuis regionẽ põt aplecti eti
ea ſitũ loci cuiuſdã ad ſuu arbitriũ fabricariet archi
tectari. Quare licebit ſi hac prõpta copia cõtenti nõ
eriprus noſmetipſ. os cogitatõe noſira regionẽ conſti
tuere:et idoncorũ locorũ cõmodiſſimã diſtrictõnem

compare. Delocis ſatis dictu E:nũc ad imagmũ rõnẽ

&ν* Terrr reReE.

trãſeãus. uoniã ergo reru ſim les imagies eẽ opor
tet ex oĩbus uerbis noſmet notas nobis ſimilitudines

rTerũ: alteræ uerboru: Reru ſimilitudies exprimũtur:
cũ ſũmati ipſorũ négocis ũ imagiĩes cõparãus. Ver-
borũ ſimilitudies cõſtituũtur:cũ uniuſcuiuſq; noĩset
uocabuli memoria imagie notatur. Rei totius memo
riã ſa pe una nota et imagie ſimplici cõprehendius
hoc mõ.Vt ſi accuſator dixerit ab reo hoiem ueneno
necatũ et hæreditatis cã factũ arguerit: et eius rei mul
tos dixenit teſtes et cõſcios eẽ. Si hoc primũ utad de/
fendẽdũ nobise⸗ peditũ ſit memiſſe uolẽus in primo
loco rei totius imaginẽ cõfirmabius: ægrotũ in lecto
cubatẽ faceus ipſa ulũ de quo agetur. Si formã eius

—

detinchimus: ſi eu nõ agnouerius aliquẽ ægrotũ nõ

. Alenrr. . — -— . .
dem Im0 0CO ſumeus ut cito in mete uenire poſſit:et
3 . Z H r XLDE vdnhn

— L.° 2 — . XELO. 2 . 7 .
reũ ad lectum us ſtatueds dextra pocula ſiniſtra ta
/Calasmmedi h 3 . . — — 3
Lulas medicéôëεſticulosarietinos tenerẽ: hoc mõ et te
ſtium et hæreditatis et ueneno necati mẽoriã hrĩe po-

tenmuſ.Itẽ deinceps cætera oĩa ex ordine in locis po

nemus. Et quotienſcũq rem meimſſe uolemus:ſi for-

arũ diponc et ima ginũ diligenti notatiõe utemur
sä —0 t — — — — —— —
facileea quæ uoſ mus memoria cõſequemur. Cũ uer
Lorum Hmilitud nesimagibuſ exprimer uoleus pluſ
6„ b1 7 .

. negoci ſumemuſ et magis ingenium noſtrum exer/-
cebimuſiid noſ hoc mο facere oportebit. Iã domiul-

4) is ns. . . . *
tionem regeſ. gttrida parantin loco conſtituere opor
. .. —1 r * —— 6 — marrrr . .
tet mauſ ad ccſu tolletẽ domitiũ: cũ a regibuſmarhs
2 . *nE.. . . .
oriſ cadatur. hoc erit iã domiultionẽ reges. In altero

—

Irbgenne Wm △

. — . — 3 5 — —
loco eſopũ et cimbiũ ſubornari: et iphigeniã uagãtẽ

4——

Qiger debẽus. Duplices igr ſimilitudies eẽ debẽt:unæ

ret
aleme
dende
ona⸗
eriſe
nca
ſmur
uuper
iniin
ginbin
cäutru
mosete
funn
Alni
. leni
eMmMmin
Atzud
mgun
I
L
xrxer!
lel
nanime
olsm
mrian
Sonan
le leto⸗
l
ſenentt.
nlteen

iinoſ
umeor.
—
Neu
tnba⸗
Mrpr

duum

£
n Hocitit atrid parant lo molo oin uerba ecint cx Hlaturzſuppeditabitdoctrina adrrs
he, preſſi:Sed hæc imaginu confirmatio tũ ualet ſi natu adiuuabit doctrinã multe plus ĩ
ralẽ mẽoriã exuſcitauerius hac notatõcut uerſu poĩto 6 dach d 1n a ſci a brr⸗
ser ipfi nobiſcũ primũ tranſeamus bisaut ter eũ uerſum. Oburam breuitatem quæ prateri
Rn deinde cum imaginibusuerha exptimamus hocmo- Wer:Aleretr or uneagenetn
ẽ
deai . ter ſeperata minus erit firma:ita tamẽ ut multo plus ikänmrace E Areilliras as
chi in doctrina atq; arte perſidii ſiquod docere non gra⸗ uitemus: puta uulgares. e
i uaremur ni metuerimus ne cũ ab ĩſtituto nro receſſiſ doaradrc ede er furpe
cdt ſemus mius cõmode reſcruaretur hæc dilucida breui Egregie:honeſtum: formoſum ſi
K tas præceptõis. Nũc quoniã ſolet accider̃ ut imagieſ . 5 ron nſign aut orre prmctbem
m fümzeadmonendämhonczſmebümkeciles Krenisenn Kelemn a⸗
kope Annen nnke meonap oſſut excitare. Quare de urſi un res en ern
Adinrs c utruc fiatcõſiderãdũ eſtut cognita cã quas uite- mis Sare fuit. Quxin pueritia
inr Iglturhos iPla natura quid oporteat fieri: Na ſiquas dit memoriam naturalem non mo/
e⸗ reſiuita uidemus paruas: uſitatas: quotidianas memi- Heri propter rezuulaares. Necna/
H„ . niſſe nõ ſolemus propterca quod nulla niſinou⸗ 7 Nec. primum: icut Qummi, mqut:
i adrmirabili re cõmouetur chnnl⸗ at a. 4 dennns Rircexntcmumquod n- munbi es
bilre como at ſi ꝗ uidemas: busdaper. ee on m us re/
5 aut audimus egregie turpe:aut hone ſtum incredibile numkerrum prcduxi: Rauran⸗
u magnum ridiculum id diu meminiſſe conſueuimus. igiruradeltr ll sPerficit. Quod
Nen Itaq; quas reſ ante ora uidemus obluuiſſcimur plerun iructaeſ raleail drarnalnrimn
tinl que quæ acciderũt in pueritia meminimus optime ⸗“Rã mutæ nr:aurocmofeæ:ſedal d e/
uc⸗ Pe. nec hoc aha de cã poteſt accidere:niſi quod uſitate 5 er wetſ nr nter n5 nere guns
xo res facile e mẽoria labuntur: nſignes et nouæ didtiaſ P moriam. Si egregiâ: alins modus.
᷑ uinanimomanẽt. Soliscxortuscurſus:occaſus nemo
ien⸗ admiratur: propterca: quia quotidie fiũt aꝗ eclypſim Z
uͤbi ſolis mirãtur: quia raro accidit et ſolis eclypi mmagiſ
ln miratur ꝗlunæ: quoniã hæ crebriores ſunt. Docet er
un go natura uulgari etuſitata re non exuſcitari: nouita =
hͤet te uero et inſigni quodã negotio cõmoucri-Imitatur
ir e E natura etꝗd ea deſiderat inuẽiet: ſ quod oſte-Q
ox dit ſequatur. Nihil ẽ enĩ quod aut natura Aemä in SS
Gir uenerit: aut doctria pĩimu: qhæcrii pricipia abigenio —
m profecta ſũtetex eius diſciplina cõpa rãtur. Imagines
Ciua 121 noſin eo genere cõſtituere oportebit: quod gẽus 8
6u in meoria diutiſſime poſſit remãere id accidet ſi ꝗma
er⸗ ime notas ſimilttudines conſtituemus ſi non multaſ
en egregiq pulchritudinẽ aut unicam turpitudinẽ eis at
tribuus ſi aliquasexornabimus: ut ſi corona aut ueſte
Purpurea: quo nobis noôtactor ſit ſimilitudo: aut ſi ali . d— r
6 quam rẽ deformabimus: ut ſi cruẽtã aut cœno oblit?
. —11

Rubricaicolore rubrico:quali utũ
tur fabri in tabulis deſignãdis. Aut
ridiculas:ſicut hominem ſine braca
Nam quas res: non inſignes eſſe de
bent:quia ſicut res inſignes quæ ue/

ræ ſunt facilerecordamur: ita & ſi p

fectæ erunt ſimiliter poterimus me/
miniſſe: ut identidem. Primos quo
q;ʒ locos:hoc antea ſeruandum eſt ut
locosipſos ſæpius nobiſcum recenſe
amus: ut cum imitabuntur imagi/
nes loci tamen in animo remaneant.
Identidem: rurſus. Scipioplæroſ
q;:confutat. Modoaliud:quia fore
onitur imago unmius uocabuli:& uo

am ponere alicuiusuocabuli: uel po

nere imaginem huius uocabuli ar/
ma. & oportebit ponere arnnorum.

nam ut ſæpe formam: ſicut cum di/
cimũusaliquam perſonam alteri ſi/

milem eſſe. non eadem opimo cæte/

ris uidetur: ſicut: & imagines alteri

commodæ uidebuntur: & alteri mi
nimæ:ſicut hoc ẽ: cum uelimus me/

minſſſe ceruum:alteri uidebitur po

nere coruum:quia ab eadem incipit

littera: & alteri uidebitur ponere Cẽ
turionem. Poſtremo alia ratio: qa
non oporteat dare exemplum uerbo
rum:aut alterum: &̊ unum: uel duo
exempla tantum danda ſunt: ut cũ

de proœmiis: ſicut cum diximus be
niuolosauditores habere poterimus
ſi ſummam facti preuiter expone/

mus.:ſufficit dicere hoc exemplum.

Atnunc horrentia martis Arma ui

rumq;cano. Admouendus es: qui
uerborum memoriam non improbe
mus. Suadetabutili: nam hoc di/
cir ne labore abſterrearis: quia diffi/
cilis eſt minus utilis: & ut tibi uideri
poſſit oſtendit:ego eamneceſſariam
exiſtimo:ſcilicet quia prodeſt in dif
iciliori exercitatione exerceri ut fa/
cilius memoriam rerum confirme/
mus in memoriisquæ duæ ſnnt:mon
hn.ſicut a cæteris argumentum a cõ⸗
moditate:quia non ita impedimini
in exercenda memoria a negociis ſi⸗
cut in aliis rebus exercendis & cum
maxime:quare in negociis habemus
copiam rerum collocandarum aut
ftuo ſtudio defeſſo.nemo enim hor/
tatur:niſi quem frigidum ſentit.

4
AAVS —

aut rubrica delibutã iudicamus quo magis inſignita
ſit forma: aut ridiculas res aliꝗᷓs imagibus attribuaus
Nam ea res quoq; faciet ut facilius memiĩſſe poſſimus
nã quaſ res ueras facile meminerius: eaſdẽ fictas et di
ligeter notatasmemiſſe non eſt difficile: ſed illud fa⸗
cere oportebit: ut identidẽ primos quoſque locos ima
ginũ renouaãdarũ cauſa celeriter animo peruagemus:
Scio plæroſque græcos qui de memoria ſcripſenint:
feciſſe ut multorũ uerboru imagines cũſcriberẽt: uti
qui eas ediſcere uellẽt paratas haberẽt:ne quid inqui-
rendo conſumerent operis:quorũ rationẽ aliquot de
cauſis improbãmus: primũ quod in uerborũ innume
rabiliũ multitudine mille uerborũ imagines ridiculu
ſit cõpar e. Quantuluũ enim poterint hæc ualere:cũ
ex infinita uerborũ copia modounum: modo aliud
nos uerbum memiſſe oportebit. Deinde curuolumus

ab 1n U rIa queg remouerc:ne gi 1 le quærat: cu

nos illi omnia parata quæſitaque tradàus. Præterea ſi⸗
militudine alia alius magis cõmouetur: Namut ſæpe:

formã ſiquam ſimilem cuipiã dixenmuseſſe:non oẽs
habemus aſſenſores: quod alii uidetut almud. Item fit
in imaginibus: ut quæ nobis diligẽter notatæ ſit ea pa-
rum uideatur inſignis aliis. Quare ſibi quẽq; cõmo⸗
do ſuo cõuenit imagines comparare. Poſtremo præce
ptoris eſt docere:quemadmodũ quæri quicque cõue
niat: etunũ aliquid aut alterũ non omnia quæ cius ge
neris erunt exempli cauſa ſu ief:quo res dilucidior
eſſe poſſit: ut cum de præmis quærendis diſputamus
rationém:damus quærendi: non mille præmiorũ ge⸗
neradeſcribimus: ita arbitramur de imagibus fieri co
uenire. Nunc ne forte uerborum memoriam aut ni⸗-
mis difficilem: aut parũ utilem arbitreris:et ipſarũ me
moria rerũ cõtentus ſis: quod et utiliores ſint et plus
habeant facultatis. Ammonencdus es: quare uerboru
memorã non improbeus: nã aliorũ putãus oportere
eos quiuelint re faciliores ſine labore et moleſti afaci.
le memmiſſe in rebus difficilioribus ãte eẽ exercitaroſ
Nec nos hãc uerborũ memoriã reducimus,utuerſus

õ

memiſſe poſſumus: ſed ut hac exercitatiõe ill rerum

mẽoriã quæ ꝑtinet ad utilitatẽ confirmetur:ut ab hac
. . 4 — — ** — .
difficili ſuereckee ſine labore ad illa facilitatẽ tranſir

poſſimus:ſed cũ in oĩ diſciplia ifirma ẽ artis præcepto

Hine ſũma aſſiduitate exercitatiõis:tũ uero in mẽoris

miir
alige
mae
imng
nſc⸗
neita
1.
cini
ſacle⸗
ooͤhbe
cogdi
neank
nn
prin

celle

ſ
u⸗
amn
G
uun
Cor
en
Ula
uüp
lren
gur⸗
boset
i
Amar

M

.α

a
ſti
A

6

WWr minimum uajet doctrina: niſi induſtria: ſtudio. laboorer Voniã in hoc libro: cu Ci.
WD diligentia comprobeturꝗᷓplurimos locosut hẽas et ꝗᷓ fere tpeoia græca tracdlaræ
An ni Scad ra 8 tur & ipſeartem uellet la
etdi maxie ad præcepta accommodatos curare poteris. In tine conſcribere milonem
lan imagnibus collocandis exerceri quottidie cõuenitnõ r Hdium præceptorem maxie imi⸗/
. . o . ae. tatus cum exempla ſicut quoq; regu

n.ſicut a cæteris ſtudiis adducimur nõnũꝗᷓ occupatio las datas per ſe excogitare inſtituiſ-

Ginn zn⸗
H ne. ita ab hac re nos põt cã deducere aliqua. Nunꝗᷓ eſt ſetagræcis reprehendebat ꝗbus pu
:n. n àalidusd . 4 1 tans eſſe reſpondẽdum.primo excu
R n. qn alid memoriæ tradere uelimus:et tu maxie ſat ſe apud Herenniũ ut aiũt fratrẽ
trnn cu aliquo maiore officio detiemur. Quare cũ ſit utile terẽtiæ uxoris:poſtea ratiões aduer/
w facile meminiſſe nõ te fallit: EE ſariorũ confutabit. poſtremo colo/
n⸗ acile meminiſſe nõ te fallit: quod tãtoꝑe utile ſit quã- res cũ exemplis propriis exequetur
Wui to labore ſit appetẽdũ quod poteris exiſtiare utilitate Hoc libro conſcripſimus: ergo to/
c cognita. Plurib bis de dhortatinos tus hic liber continet confutationes
Nune cognita luribus uerbis adetε tq adhortarthoe ſnia: græcorũ & exornationes contra eos
i, ne autſtudio difficili aut nis ꝗᷓ res poſtulat dixiſſe uide qui dicun D eſſe uolumina., be
. — . . ne plurasi dixit conſcripſimus: quo
Ulrgl amur. De quarta Pte rhetorieæ deinceps dicemus tu niibrius librum conſtipſerat Jus
u primas quaſq; partes frequenta: et quod msxime ne- hoc procmiuin auchſſer⸗ Ge elo/
U —— . 4 C — cCutiõe: quæ ultima eit pars officiop
oln ceſſe eſt excrcitationc confirma. . Aratn Pats Aline . oratorispot ratiohem-. Noſtri cn
nt D ) Voniam in hoc libro Herẽni de elocutione ſilii.duare nol non alior exem/
ln ““/ .r— . 10 7 „ plisuſus ſim. Neceſſitudine: qa p
Mle conſcripſimus et ꝗbusi rebus opus fuit exe uocatus abobiectione græcorum re
plis uti noſtris exemplis uſi ſumus et id feci- Põdeo: excuſtautem ſe quare bre-
nutlyx 4. r J; RPn aEUiter non tractet: ſed præter conſue
mußsp Lter conſuetudinem Sr Xcorum di de h c re tudinem faciat hanc digreſſionem:
— ſcripſer nt: neceſſario faciendũ e:ut paucis ronemno neque autem ut in proemiis Nec

„1*

lr uaß Pr E/ — C — em:in aliquibus digreſſioni
1tri Cõſili demus. Atq; hoc nos neceſſitudie facere nõ Prrteceiun dikrenign,

ſtudio ſatis erit ſigni quod ſuꝑioribus libris nihil ne- ciunt primo e mocdeſtiam uti ali/
cNn c anter em or eter tem icuti ſun Nrimne ſy cuius exemplis. Cum ipſi præcepe
ere . * taren n *P 1Xcerkem locuti ſumus. Nuncſi Pau rint: cum regulasartis tradiderint.
ca ꝗ res poſtulat dixerimus tibi id quod reliquũ eſtar Non ſatis habereconrtnto- non eẽ
rcole⸗ tis: ita uti inſftuimus pſoluemas. Sed facili . Nosamare: placere nobiſipſis. Præ-
de A nrr en ö uumus ꝑſoluemas ‚Sed facilius noſtra terea ſecunda obiectio: quæ eſt abau
rationem intelliges ſi prius quid Uh dicãt coõgnoueris. ctoritate exemplorum: quia maio/
dt Combpluribus de cauſi puta art nſ prez rem habent auctoritatem antiquo/
. — P ,B auſis uatant opor kexecm 1 1. Præ rum exempla quam propria. Exé/
Rnhhs ceperint:qqo pacto oporteat ornare elocutionem aunt plo ſint teſtimonio:certiſſimum eſt
. . ANo nA& &* inAHienb 1† 2 .
ange⸗ uſcuiuſq; generis ab oratore aut a poeta probato ſump artem frigidius ſub intrare ſine exẽ/
i, — 2 1 . — . . — plorum appoſitione. Et teſtimonio
, i Pponeig exẽplũ et primũ ſe id modeſtia cõmotos abutatur: bene abutatur quoniam P
Uen⸗ acere dicũt propterea quod ide. aſtentatig prium teſtimonium in propria cau/
e dã 8 4 did atur eſſe oſtentatio ſa non ualet. Etenim neceſſe eſt: hoc
1 e Quiæ non atis habere præcipere de artificio: ſed Ip- dialematon faciunt aduerſarii aut
aſ ſos ẽt uideri uelle artificioſe gignere exempla: hoc eſt Cice. præponis te & exempla tua ue
. induntoſt .- —„ tuſtiſſimis hominibus: aut eos tibi pᷣ
ahoru . ingunt 0 cntarce ſenõ oſtendere arte. Quare pudor ponis. Si eos præponis: arroganti ſ- 12
vnete ĩprimisẽ ad eã rẽ ĩpedimẽto:ne nos ſolos probare nos muses:quare & eorum exempla tuis
. c. J guideã — — — —„ non anteponis. Non poteſtis dice/
tcdi amareui eãur. alios uero cõtẽnere et deridere. Et.n. cũ re.quia qui præſtãtiores ſunt & co/
nol poſſimus ab Ennio ſumere aut a graccho pdᷣere exẽ- rum exẽpla præſtantiora eẽ debent.
galis plũuidetur arrogãtia eẽ illa relinquere:et ad ſua deuẽi
ſaun rc. Prxterea exẽ pla teſtioniorũ locũ optinẽt. Id.n. qq
phr ammouerit: et leuiter fecerit præceptio exẽplo ſicut te-
ui ſtimonio cõprobatur. Nõ igitur ridiculus ſit ſigs ilite:
nhi aut in iudicio domeſticis teſtimoniis pugnet: ut.n. te-
ſtimoniũ ſi exẽplũ rei cõfirmãdæ cã ſumitur. Nõ ergo H
e „ iii
5

. ⸗ AXA
= M

— AXXανα. oℳ Eα☚

Quid igitur auctoritas:argumen
tum abutili:quia cum maiori ſtu/
dio legimus aliena exempla quã ꝓp/

pria. Poſtremo:tertia ratio obiccti

onis quæ eſt a doctrina: quia ſignũ
eſt maioribus peritiæ artis ſumere
aliena exempla: & ſcire ea ad præce
ptionem accommodare: Summum
artificiũ: ſumma artis peritia. Hoc
ſi induſtria: arguita minori: Nam ſi
ne ſummo artificio.hoc eſt per indu
ſtriam tantum cuiuſq; exempla de
tot libris ſumi poſſent: tamen eſſe/

mus magnopere laudandi. Sed cũ
ſine artificio ſummo fieri poſſet: ui/

dentur & maiorem conſequi laudẽ
peritiæ. Separare: tranſferẽdo exẽ

modare. Cæteri cum legunt: pro/
bat peritorum cum ignorantia im/
peritorum. Hæc illi cum dicunt:
perire Cice. obiectis aduerſariorum
ſpoliat eos auctoritate:quæ ẽ firmiſ
ſimum argumentum illorum. nam
ſciebat cum auditores ſunt perſuaſi

oportere firmiora argumenta dſſol

uere. Nec cui ſatisſit: ne aliquis ot
ſit. Quod abea ſteterint: uel eſt
aduerſartam partem defendunt in/

uentoresartis: quomam plus habent

auctoritatisquam reliqui. Primũ
igitur:hic eſt principii mconfutati/
onis poſt remotam græcorum aucto
ritatem. Ne anpam ſi tacere:ac ſi
dicat: omnis uirtus quanto maior eſt
tanto eſt magis laudanda: puta quæ
Iiberalis eſt in paruis laudabilior eſt

in magnis largitionibus ergo ſit mo/
deſtia non ſcribere propria exempla

modeſtiuserit mhil ſcribere. Cur
ergo ſecius:ſi diceret uirtus quæq; in
paruis conceditur tota: uirtium con/
ceditur aut ꝙ paruũ uetatur totum
etiam uetatur. Quaſi ſiquis:hæc
ſimilitudo ſit cauſa probatioms. Ste
terit ut emittatur: paratu ſtet: ut cũ
datur ſignũ: emittatur ad curſum.

4 7 . —
7
7 3 6.

Ae .

oportet hoc niſi a probatiſſimo ſumi:ne quod aliud
confirmare debeat: egeat idipſum confirmatiõe.ct. n.
neceſſe eſt:aut ſe ceedle onat i ſua maxime pro
bent:aut non negãt optima eẽ exẽpla:quæ a probatiſ
ſimis oratoribus: aut a poetis ſumpta ſint. Si ſe oĩbus

anteponãt intolerabil arrogãtia ſũt ſi quos ſibi præz
ponant:et eorũ exẽpla ſuis exẽplis non putẽt præſtar᷑

ar „

igitur ipſaauctoritas antiquorũ: Nam cũ res probabi
lioreẽ tum hominu ſtudia ad imitãdũ alacriora red-
dit. imo erigit oium cupiditates et acuit induſtriã cũ

Ha poſſunt dicere quar ſibi illos anteponãt. Qui
8

ℳAe HoXνα AusbnaI

Vres uariaset diſpares ĩ tot.poematibus et orationibus

ſparſas ac uage diſieclas ita diligenter eligere: ut unũ

gquodq genus exẽplorũ ſub ſin gulos artis locos ſubi

2 —

. 34 „ 1t . . . — .
cere poſſis Hoc ſi induſtria ſolu fieri poſſet: tamẽ eſſe
mus laudandi:cũ talẽ laborem nõ fugiſſemus nũc ſi

ℳ α◻½

⸗FP. ⸗ 6 ⸗

ne ſũmo artificio fieri nõ poteſt. Quis.n.ẽ ũ non

Wvenm

4 ſumeteneat artẽ poſſit ea:quæ iubeat ars de tanta et tã
difluſa ſcriptura notare et ſeꝑare. Cæteri cũ legũt or̃o
nes bonas: aut poemata probant oratores et poetas:ne
q; ĩtelligunt quare cõmoti probẽt quod ſejre nõ poſ
ſunt ubi ſit nec ꝗd ſit:nec quomõ factu ſit ĩquod eos
max me deleciet. Airis gꝗet hac oĩia ĩtelligit:et idoneca
maxime elegit: et eĩa in arte maxime ſcnibeda red git
in ſin gulaarõnes præceptionis: eceſſe eſteius rei ium

br e

mus arcifex ſit. Hoc gitur ipſu max mum artificin ei

arte ſuà poſſeet alienis exemplis uti. Hæc illi cũ dicur

magis nos auctoritate ſua cõmonẽt quã ueritate diſpu
tatiõis. Illud enĩ ueremur ne cui ſatis ad cõtrariã ratõ
nem probandã: quod abea ſteterit hi ꝗ ĩuentores hu-
ius artificii fuerũt: et uetuſtate iam ſatis oĩbus probati
ſint.quod ſiillorũ auctoritate remota res oẽs uolẽt cũ
r e cõparare.ĩtelligent nõ oĩa cõcedenda ceẽ antiquita
ti. Primũ igitur quod ab eis de modeſtia dicitur uidea
mus ne himium utiliter et pueriliter proferatur: Nam
ſi tacere et nihil ſcribere modeſtia ẽ:cur quicquam ſcri
bunt aut loquũtur. Sin aliquid ſun m ſcribũt: cur quo
ſecius oĩa ſcribant impediuntur modeſtia. Quaſiſiqs
ad olimpiacum uenerit curſum et ſteterit ut mittatur.
impudenteſq; illos dicat eſſe qui currere cœperunt ip
ſe intra carcerem ſtet: et narret aliis quomodo Ledas

.D .
*

7
4

ſpes iniecta ẽ poſſe imittado Gracchi aut Craſſi cõſeꝗ

pla ab loco ſuo:& arti noſtæ accom “ rra. leg;
Rfacultatem Poſtremo hoc ipſum eſt ſummũ artificiu

mu!

nton
tlbusr
polln
Pon.
w
Cmnn
mn
Lealt
cuten
betee
r
len⸗
uc
trch
toſer
Hoe⸗
Gtris
lbori

ile

—

inn
liir
hn
kuch

Uuln
Ilse

.

1* -

aut boius cũ ſityoniis curſitarũt. Sic iſti cũ ĩartis ꝑicu
lũ deſcenderit illos qui in eo quod ẽ arificii elaborent
dicũt facere ĩmodeſte ipſi aliquẽ oratorẽ antiquũ:aut
poetã laudãt aut ſcriptura ſic: ut ĩ ſtudiũ rhetoricæ ar
tis prodire non audeãt:nõ auſim didere:ed ta mẽ uere

or neꝗᷓ i re laundẽ modeſtiæ uchẽétur ĩea ipſare ſint ĩpu
dẽtes. Qui. n. tibiuis aliqs iquiet: artẽ tuã ſcribis: gi-
gnis nobis nouas præceptões: eas ipſe cõfirmar̃ nõ po
tes:ab aliis exẽpla ſũis: uide ne facias ĩpudẽter qui tuo
nomi uelis ex aliorũ laboribus libare laudẽ. Nã ſi eorũ

Ar exẽpla quoniã teſtioniorũ ſimilia ſũt.ite cõuẽitur
teſtionia ab hoĩbus probatiſſimis ſumi. Primũ omniũ
exẽpla ponẽtur hic nõ cõfirmãdi: neq; teſtificãdi cã.
ſed demonſtrandi. Non enim cum dicimus eẽ exor-

nationem:quæ uerbi cauſa conſtet ex ſimiliter deſinẽ/

tibus uerbis:et põimus hoc exemplum a Craſſo quod
poſſumus et debemus: teſtimoniũ collocamus: ſed exẽ
plum. Hoc igitur intereſt iter exemplum et teſtimoni
um. Exemplo demon ſtratur cuiuſmodi ſit id quod di
cimus. Teſtimonio eſſe illud:ita im nos dicimus cõfir
matur: Præterea teſtimonium oportet cum re cõueni
re: aliter enim rem nõ põt cõfirmare:ad id quod illi fa
ciũt cũ re nõ cõuẽit. Qurita:ꝗa pollicẽtur ſe artẽ ſcri-
bere exẽpla ptoferet ab his plærũq;uel qui artẽ neſcie
rũt:tũ ꝗsẽ ꝗ poſſit id quod de arte ſcripſexit cõproba
re:niſi aliquid ſcribat ex arte: cõtraq; faciũt qui pollice
ri uidentur:nam cum ſcribere artem inſtituunt uiden
tur dicere ſe excogitaſſe quod alios doceant:cum ue-
ro ſcribunt oſtendunt nobis quid alii exco gitauer
Hoc ipſum eſt diff cile.inquiũt eligere de multis: ꝗd
dicitis diff icile:utrum laborioſum an artificioſum. Si
laborioſũ:non ſtatĩ preclarũ. Sunt.n. multa laborioſa
ꝗſi faciatis nõ continuo gloriemĩ: niſi forte etiã ſi ur̃a

uolumĩa prætẽderĩt:aut ꝗ oratores et poetæ:et ſuũ ꝗſ⸗
Jd libris tuis tulerit:nihil iſtis quod ſuũ relingꝗtur.

int. H

Cu ſityoniis:qᷓ nũc dicit᷑ clarentia
optimicurſores erãt. Sic iſti cũ:ada⸗/
ptat ſimilitudinẽ:ĩ ꝗᷓ bñ ſeruat uoca
beila ſimilitudis: & ẽ huiuſmõi: tales
ſt ꝗ uetãt ꝓpria exẽpla põi:qlesil/
lIi cũ ad curſũ pati ſint dato ſignonõ

excurrũt: ſed aliisnarrat quo curre

re debeat: aut qũo lidas curſitauerit
cũ curſoribus de ſityone ciuitate. Nõ
auſim:pciſio ẽ ad irriſionẽ. OQOuid
ſi aliqs:oñdit alid Suenzet, ac
tiqꝗ ſcriptores:quoꝶ exẽpla fſpta eſ
ſẽt ea ipa peterẽt nihil ꝓpriũ ĩ arte

fmãet. At exẽpla:qm̃ r̃petit rõnẽ ad

uerſarioꝶ ſupius poſitã: ut iteꝑ me
morata facilius cõfutent, Primũ. n.

cõfutat igit ĩ hũc modũ: qa ea exẽ/

2%

pla q dict græci qᷓſi teſtionia eẽ nõ

ſoler̃ a ſcriptoribus põi:ut cõfirmẽt
qſi teſtimõia: ſed ut declaret᷑ q per
r̃gulã obſcurius uidebat᷑.ñ.n.cũ di⸗
clus põit añ oculos quo fiat declarã/
di cã ñ teſtificãdi. Quod poſſumus

& debẽus ſũt uerba Graſſi ĩ qᷓdã or̃o
ne. Teſtioniũ collocãus: ordo ẽnõ
cCcollocãus teſtioniũ cũ dicius exorna

tiõe eẽ ꝗ cõſtat ĩ ſimilit deſinẽtibus:
& cũ ponius exẽpla a Craſſo:ac ſi di
ceret ſĩere exẽpla ab externis: ſicut

a Craſſo ñ ſit gr̃a teſtionii. ſed decla ed⸗

rãdi.Sed exẽplũ qꝗ fit.ſ.gr̃a declarã
dicuiuſmõi ſit qle ſit pᷣterea oportet
ex oĩ loco eos cõfutat:mã ẽ qd & exẽ/
pla põerẽc᷑ tãꝗᷓ teſtionia:tã cõtrario
ſũtalièa ſumẽeda ꝗqm teſtionia dẽnt
cõuẽéir cũ re ꝗᷓ ꝓbat ſed ꝗ artẽ ſcribit
& aliẽa ſũit ſupenũero capit abillis
Anere ignorabãt.Itaq; abſurdũ ẽ cõ/
irmar artẽ cũ ignorãtibus eã: ſicut
& teſtis ĩterrogatus de pecuniis ñ rñ/

det ſe ſcire de iiuria illata. Cuů re:

cũ ꝓpoſito ſcriptoris. At illius.ſ.rõ
ſumẽdi aliẽa exẽpla. Ab his ꝗ artẽ
neſciũt:hoc ẽ cũ re ñ cõuẽir.Niſi ali
ſcribat ex arte: hoc pꝓbat illd pᷣdictũ
ñ pꝓpoſito cõuẽtre:& ẽ differẽtia ĩter
ſcriber̃ ex arte: & d arte:qm Ci.ĩ rhe
torica ſcribit de arte:ĩ or̃vnibusuero
ex arte. Cõtraq; faciũt:i hæc ẽ alia ĩ
eptitudo:ꝗᷓ illi faciũt ſumendo alia
exẽpla nõ ſua.At hoc ipᷣm difficile:

hæc ẽ tertia rõ aduerſarioꝶ ſũpta ab
artificio. Quid difficile dicitis:
uerba Ci.ponẽtisdiffinitionẽ labo/
ris quẽ ipſi ĩ eligẽdis ẽxẽplis eẽ diut.
Nõ ſtati p̃ᷣclarũ:qa q laborioſa ſũr
non ſemp laudẽ habent. Niſi & quæ
irronia cõceſſio:at eos mordet:quia
aiũt aliẽa exẽpla trãſcribẽda. Star
tificioſũ & egregiũ:q̃ſi nihil ſit ma/
. L ius ĩ arte tractãda. Maiorũ rerum
qualia ſunt propria componere exempla. Rudis ꝗqdẽ nemo poterat:ac ſi diceret ẽt aliena exempla
olligere doctũ aliquẽ hoĩem reꝗrit: ſed mu Ito artificioſius ẽ ꝓpria põere exẽpla. Multi.ſ.poſſũt,

manu fabulas: aut orationes totas trãſcripſetis glorio-
ſum putaretis. Sinautem iſtud artificioſum egregum
dicitis: uidete ne inſueti rerum maiorumuideamini ſi
uos parua re ſicuti magna delectat. nam iſto mõ elige
re rudis ꝗdẽ nemo põt:ſed ſine ſũmo artificio multi.

Oia uid ere poterit:nã ſolus liber
elocutiõis docet oĩa: quæ ꝑtinẽt ad
ornamentaita ꝙ pua ſcia reqrit ad
eas cognoſcẽdas ſnĩas:ſicut: ꝗqd non
mortalia pectora cogis Auri ſacra la
mes. Periodos: clauſulas fimitas: ꝗs
ẽt ãbitus & ãbitioſos: & clauſulas ap
pellãus: ut illud: O tite ſiqd ego ad
juro curãq; leuaſſo:Quænũc te co/
ꝗt & uerſat ſub pectore fixa. En ꝗd
erit pᷣci. finituse ſẽſus: &nihil aliud
expectatãplius. ptes aũt p̃ius piodi
appellãt mẽbra. Quæ cerris ſignis:
exẽpla diffinita ſint coloribus ar
tificioſis. Nõ nihilialiꝗd ur te ſci/
re ex hoc ſigno ꝙ ſcis exẽpla cogno
ſcer̃. Aliisſignis:ut ꝑ ſe exẽpla fin/
gere. Abaliis quo: ꝗ ꝑ ſe ſèitſcribe
re& aliẽa poterit cognoſcer̃: ſed nõ
ecõuerſo: ꝗ cognoſcit poterit & ſcri
ber̃:undeappet hoc artificioſius eẽ

ꝗᷓ cognoſcerealiẽa: Alio tpe utat:

&t ſi artificioſũ eẽt exẽpla deligere:

tñ ñ ſũt eligẽda:cũ aliꝗs tradit pce/

pta artis: qmin minuit 'ei auctoritatẽ
&ui. Cõſumãt:i tradẽdo artẽ ip̃ᷣi
ſi totos occurrẽt: ut ꝑ ſeiposoĩa inte
gre cõponãt: cõtra ea facit colorem

trãſitioné cõfutatiseni aduerſario-

rũ rõibus duo ĩcipit diſputar̃ ad ſu
orũ cõfirmationẽ.primũ dqd ĩutile
ẽ a mẽbris exẽpla ponere ꝙ aliẽ̃a nõ
ſumẽda ſũt q ultra confutationẽ fa

ctam dicius. Ergefacit diuiſionem

diſputãdoꝑꝶ. Sed de eo qd poſtea:d
eoqd dem̃ ẽ ĩ ſcdo loco. Si cõcedẽ
dũ oportet: arguit ſic exẽpla multis
mõis ñ eẽ ſũenda.ſ.a multis acciper̃
neceſſe ẽ: ut cẽõmodiusab uno tamẽ
ſuat duabus rõibo. primũ ꝙ ex mul
tis quos imiteris cõce ſſũ ẽ ut unuũ eli
geresqui tibi magis placeret: deide
qꝗa utiliusẽ diſcipulo qui artẽ cupit
ut exẽpla ab uno ſũpta ſint a quo &
ipᷣe totã artẽ putet poſſe cõſeꝗ:ſicut
& ille põt a quo oĩa exẽpla fũpta ſũt
Cotranulla ſtaret rõ: ꝗa cõfutariñ
poſſet abaduerſariis. Puerei icũ
bere ihæreret. A Catone Cẽſorio
qui fuit eloquẽtiſſimus: a Craccho
Tiberio:& Caio fratribus. A Scipi
one maiore: & galba:hic galba erat:
qui & cum ipſe apud Auguſtum ora
turus eẽt petiit: ut errata ſua cortige
rent᷑: cui reſpondit Auguſtus: emen
dare poſſem: corrigere autem nõ:&

fuit æmulus Catonis: Craſſo & Anz-

tonio:hi duo introducunt in oratio
ne Ci. Vnius ſe ſimilẽ: Satis puta/
at:ſe putabat ſatis ſecũdũ uires hu
manas didiciſſe ſi unũ quẽ adeqbit.
nõ autem omnia poſſe conſequi ſpe/
rabit:cũ & alii ſinguli facere neqrit.

Ae

Quis enim audiuit de arte paulo plus ĩ elocutiõe præ

ſertim: omnia uidere poterit ex arte quæ dicẽtur face

re nemo poterit niſi eruditus. Ita ut ſi detragoediis en
nii uelis ſetẽtias eligere:aut de pacuuianis periados ꝗ

plane rudis id facere nemo poterit cum feceris te litte
ratiſſimum: putes ineptus ſis: propterea quod id facile

faciat quis mediocriter litteratus. Item ſi cam ex orati-
onibus:aut ex poematibus elegeris exem pla quæ cæta-/

. . . p. Leknie ert . ——— .
ris ſignis artifici notata ſunt:quia rudis id nemo facer

poſſit: artificioſiſſime te feciſſe putas erras propterea
quod ipſo ſignouidemus te non nihil eius rei ſixe: ali
is ſignis te ſire multa intelligemus: quod ſi artificio-
ſum eſtintelligere quæ ſunt ex arte ſcripta:multo eſt
artificioſias ipſum ſcribere ex arte. qui enim ſcribit ip-

6 1 t. &

ſe artificioſe ab aliis commode ſcripta facile intellige
foltienr .

—

re poterit: qui eliget facile non continuo ipſe commo-
de ſcribit:et ſi eſt maxime artificioſũ alio tempore utã
tur ea facultate non tum comparare ipſi:et gignere et
proferre debent. Poſtremo in eo uimartificu cõſumãt

ipſi ab aliis potius cligendi quam aliorum boni electo

res æſtimentur contra ea quæ ab his dicuntur qui di
cunt alienis ſe exemplis uti oportere ſatis eſt dictum.

Nunc quæ ſeparatim dici poſſint conſideremus dici-
musigitur eos tum ideo quod alienisutantur peccare
tum etiam magis deliquere quod a multis exempla ſu
mãt:ſed et de eo qod poſtea diximus ãte uideãus. Si
concederem aliena oportere ſumere exempla: uincerẽ
unius portere:Primu quod contra nulla ſtaret eorũ
ratio. liceret. n. eligere: et probare quælibet qui ſibi in
omnes res ſuppeditaret exẽpla:uel poetã: uel oratorẽ:
cuius auctoritatem nitẽrentur. Deinde intereſt magni
eius qui diſcere uult utrum oĩa ab uno:an oĩa neminẽ:
ſed aliud aliũ putet conſequi poſſe. Si. n. putabit poſſe

omnia penes unũ conſſiſtere: ipſe quoq; ad ommium

nitetur facultatem. Si id deſparit in paucis ſe exercebit

ipſis. n. contentus erit: nec mrum cum ipſe præceptor
artis omnia penes unum reperire nõ poterit: allatis igi
tur exẽplis a Catõe: a Gracchis:a Lelio:a Scipiõe Gal-

ba porcina:Craſſo:Antonio cæteriſque. item ſumptis
aliis a poetis:et hiſtoriaru ſcriptoribus neceſſe erit eũ

ꝗ diſcet ab omnibus ꝑutare omnia ab uno poeta pau
cauix potuiſſe ſumi. Quare ſiunius alicuius eſſe. ſi

milẽ ſatis hẽbit oĩa quæ oẽs hũerint ſolũ hre ſe poſſe

*

ſcl
Dei

ſen
duice
Cllo⸗
n
Cian
ne
nul
heat
mino
ium.
lcii⸗
lunns
ale⸗

u

li

i
ln

ad

Poreba

1
nake
5

ni
ce
h
c⸗
cale
wut
is
incet⸗
tebii
fbin
tote
nem
benl
omu

enebit

eptot
nbͤig
le/
lunne
. 70
n

4

diffidet: ergo inutile ẽ ei qui diſcere uult non putare

unũ omnia poſſe: igitur nemo incidet in hanc opinio

nem ſi ab uno exempla ſumpſiſſet: nunc hoc ſignieſt

iIpſos artis ſcriptores nõ putaſſe unum potuiſſe in om

nibus elocutiõis partibus eminere: quoniam neq; ſua
protulerunt:neq; unius alicuius aut denique duorum
ſed ab oĩbu pratoribus: ut poetis exempla ſumpſerũt
Deinde ſi quis uelit artem demõſtrare nihil prodeſſe
ad diſcẽdũ nõ male utatur hoc adiumẽto quod unus

omnes artis partes conſeg nemo potuerit. Quod igi
tur iuuat horum rationem qui omnino improbẽt ar-

tem:id nonne ridiculum eſt ipſum ſcriptorẽ artis iu-
dicio cõprobare:ergo ab uno docuimus ſumenda fu
iſſe exempla ſi ſemper aliunde ſumerentur. Nuc om⸗

nino ſumẽda nõ fuiſſe aliũde ſic intelligemus. Primũ
omniũ quod ab artis ſcripto effertur exemplũ de eiuſ
artificio debet eſſe: non ut ſiquis purpuram: aut aliud
quidpiam uendens dica t:ſumea me:ſed huius exem-
plum alinnde logabo tibi:quod oſtẽdam. Si merces
ipſi quiuendit:ut aliunde exemplu quæritant mercis
aut ſi aceruos dicãt ſe tritici hre er eorum exem plum
pugno non habent quod oſtendant: Si Triptolemuſ
cum hominibus ſemẽ largiretur ab aliis hoibus id ip
ſe mutuaretur:aut ſi prometheus cũ mortalibus ignẽ
diuidere uellet: ipſe uicinis cũ teſta ambulãs carbun-
culos corrogaret: num ridiculus uideretur. Iſti ma⸗
giſtri omniũ dicendi præceptotes nõ uidentur ſibi ri

diculũ facere: cũ id quod aliis pollicentur ab aliis quæ

runt. Si ꝗ ſe fontes maximos penitus abſcõdit᷑os ape

miſſe dicat: et hæc ſitiens ꝗmaxime loquatur: neque

r⸗fr

hẽat qui ſitim ſedat:nõ rideathr. Iſti cũ nõ modo do-

minos ſe fontiũ:ſed ſeſe ipſos fontes eẽ dicant:et om-/

nium rigare debeãt ingenia nõ putant fore ridiculũ

ſi cũ id pollicẽtur areſcãt ipſi ſccitate. cares a Liſippo

1

ſtatuas facere non iſto modo dicit: ut Liſippus caput
oſtẽderet Milonis. brachia praxiteles: pectus policle-
tus:ſed ola coram facientem magiſtrum uidèbat cæ⸗

terorum opera uel ſua ſponte cõſiderare poterat. Iſti
eredũt eos qui hoc habẽt uelint diſcere alia ratiõe do
ceri poſſe commodius: præterea nõ poſſunt ea ꝗqdem

quæ ſumuntaur ab aliis exempla tam eſſe accommoda

ta ad artem: propterea quod in dicendo leuiter unuſ⸗
quiſque locus plerunque tangitur ne ars appareat in

tiuit. Aut ſi prometheus: hic homi P 2oαα e

ſoli furatũ: ut aiam bomini infüde

Quo nemo:propter quam rẽ nii
mo ueniret in hanc deſperation?:
ab uno tantù exempla ſumpta eẽnt
Qu d'igitur iuuat: cũ ſcriptor ar
tis aliena ſumens exempla: iudicio
ſcit impoſſibile eẽ: ut ſolus tot om/
nia exempla facere poſſit. Non erit
igitur ridiculum ꝙ ſcriptor artisad
luuet rationem uituperantisartem:
& eſt ordo non ẽ ridiculũ ſcriptorẽ
artis comprobare id quod iuuat rõ
nem eorũ quæ pollicitus ẽ ſeperati
ſe dicturuma confutatione græcage
rõnum,Eius artificio debet eſſe exẽ
plum: quod applicatur regulis de/
bet eẽ factum ex arte ipſius qui re-/ 8
gulas ſcripſit:nonut ſiquis declarat “
perſimuitudinesa contrariis. El.
triptolemus:hic fuit Cereas: qui re
gulas ſeminandi mortalibus impar

—

—

—

nem finxiſſe prĩo dicit extra ignem

4
4

—

ret a quo cæteri ignem ſuſciperent.
Corrogaret:cũ precaret:uel reue
ra rogaret, lſti: magiſtri. ſ.græci
ſcriptores:& adaptat ſimilitudines
penitus ualde intus. Quãmaxime
loquat:ex multo enĩ ſermone cõtra
hitur ſintheſi: & eos deridet. Ca/
res Liſippo: & ambo ex conſequenti
bus ſtatuarii fuerunt:ſed Cares fuit
diſcipulus Liſippi. Capuroſtende
ret Milonis: capusfactum a Milone
hoc eſt quum Liſippus docebat Ca
rem facere ſtatuas:non iubebat ipſũ
ſumere exempla a myrone: qui pul
chre formabat:nequea reliquis: ſed
ipſemet ſibi omnia conficiebat.
Per brachia & praxitelem: hoꝑ ſta
tuariorum oſtendit per tranſitum:
in quibus membris fingendis præua
lerent: uidelicet miro in capite. pra
xiteles in brachiis: policletus in pe/

cctore & cruribusconficiendis. Iſti

credunt ſcriptores græci poſſe com
modius monire:quaſi dicat: non cõ
modiusullo modo dicitur quam ꝑp
exẽpla ipſius dicentis:præterea alia
ratio eſt Ciceronis. Ne ars appare
at:quia officiũ eſt oratoris occultar̃
artẽ ne fidei ſuæ deroget. In pᷣcipi
endo:ĩ tradẽdo regulasartis. In di
cẽdo:exercendo or̃ones fcãs ex arte

poſtremo:tertia ratio hæc eſt:utſi
bi quoq; aliquid in hoc libro ultimo
cum laude tribueret: quia cumno/
mina coloruma ſe tranſlata propter
nouitatem diſplicitura forte ſint ex
empla ſaltema ſe poſita quæ aliquã
ſibi laudem poſſint afferre. Nomina
rerum: colorum. Quæ conuerti
mus:ut conuerſio apoſtiophæ: & re
liqua rei difficultate:quia ipſa uoca
bula inuſitata fuerunt non noſtra:
quia non eſt cauia ipſius inuentoris
quod aſpera ſint. Reliquum ſcri-
pturæ. ſ. exem exponunt uocabu
lum coloris. Necaliena: arguit abĩ
commodo ſiue ſecuturo. Ergo hanc
incommoditatem hoc uocabulo oñ
di: qua cauſa ipſe ad hanc rationem
impulſus ſit. Nunetempus poſtu
lat quaſi dicat neceſſarium eſt. Bi/
partita erit: hæc eſt ultima pars offi
ciorum oratoris.Elocutõnis præcep
tio: eloquentia conſtat ex omn bus
off:ciis oratoris:ita ꝙ qui in uno de/
ficit eloquentiam habere nen dici-
tur:qualis fut Socrates quinunquã
perfecte orationem pronunciabat.
elocutio autem pars eſt eloquentiæ.
Quibusgeneribus: quæ tria ſunt
oratoria dum exercetur in orationi/
bus. Figuræ orationis: alii genera:
alii ſtilos: nonnulli caracteres uocat.
N nu tioſa quia ſi uitioſa fuerit
non eſt proaliquagenere: grauis fi/
gura diffinu unanquanq;: & excm/
pla ſubiicit. Si ingraui figura:cſtẽ
dit quomodo tractetur. Siue pro/
pria: ſed primam ſignificationem
priusab inuentoribus attributam: ſi
ue tranſlara per methaphoram;: ut
paſtor pro epiſcopo. Canet humus
proalba eſt. Acοanαιοπdabuntur:
ut diximus ponere paſtores pro gu/
bernatoribus generaliter: com pro/
prie ponendum ſit. In amplificati
one:quæ eſt ad commouendan in/
dignationem ut ante in concluſione
diligenter tractatum eſt. Nam quis
eſt: hoc dicit contra Catilinam.
Quod huic maleficio: hæc com/-

præcipiendo expreſſe cõſcripta ponere oportet exem
pla: ut in artiſ formã cõuenire poſſmt: et poſt in dicen
do ne poſſit arſ eminere: et ab oĩbuſ uideri facultate
oratoriſ occultatur. Ergo etiam ut magiſ arſ cogno-
ſcatur ſuis exẽplis melius eſt uti. Poſtremo hæc quo
que res mon ducit ad hanc rationem: quod noĩa rcrũ:
græcaque conuertimus. ea remota ſunt a conſuetudi⸗
ne: Quæ enĩ res apud noſtroſ nõ erãt earũ noĩa non
poterãt eſſe uſitata. Ergo hæc aſperiora prio uidean-

Gn

tur neceſſe ẽ idq; fiet rei nõ noſtra lultae reliquũ

motio indignationisper colorem re

petitionis:qui uehementiam habet
& diu in hanc ſententiam immora/
tur: ut melius commoueat. Præte/
rea Iocusẽ qui ad EsPertnetidd ut
ſupra dicitur atroci ſtlimum eſt. In
hisq uiolaſſent: locus amplificatõis

per comparatõem: & abauctoritate.

õ

ſcripturæ cõſumetur in exẽplis:hæc aliena ſi poſuiſſe
mus factũ eẽt:ut quod cõmodi eẽt in hoc libro nrtjm

non eẽt. Quod aſperius et uſitatum id proprie nobis

attribuergur. Ergo hanc quoq; incõmoditatẽ fu gi⸗
muſ his de cauſis:cum artis inuentionẽ græcorũ pro-
baſſemus:exẽplorum rõnem fecuti non ſumus. Nũc
tẽpus poſtulat ut ad elocutionis præcepta trãſeamus.
Bipartita igitur erit nobis elocutionis præceptio. Pri-
mum dicemus de ꝗbuſ in generibus ſemper oĩs ora-
toria elocutio debeat e. Deinde oſtẽdemus quaſ res
ſemp hr̃e debeatS unt igitur tria genera: quæ genera
nos figuras ap llaus in ꝗbuſois oro nõ uitiola cõſu
itur:unã grauem: altera mediocrẽ: tertiã extenua-
tam uocamus. Grauis ẽ quæ conſtatex uerborũ Sa⸗
uium magna et ornata conſtructione. Mediocril eſt:

quæ conſiat ex humiliore. Neque tamen ex infima et

ð õ

peruulgariſſima uerborum dignitate. Attenuata eſt
quæ demiſſa eſtuſque ad uſitatiſimam puri conſue

tudinem ſermonis. In graui conſumetur oratio: figu

ra:ſicq; cuiuſque rei poterũt ornatiſſima uerba repe-

riri: ſiue propria ſiue exſtanea unamquãque in rẽ ac-
cõmodabuntur:ct ſi graues ſententiæ quæ in ampli⸗

ficanone et commiſeratione tractentur:ꝛeli gentu 1. etſi

exornationes ſententiasum aut uerborum quæ graui

tatem habebunt: de ꝗbuſ poſt dicemus: adhibebũtur
In hoc genere figuræ erit hoc exem plum. N 45 eſt
ueſtrunt iudices gui ſatis idoneã poſſit in eum pœna
egrer⸗ Bigene hoſtibuſ pattia cogitarit quod

7

maleficiũ cu hoc ſcelere cõparari: quod huic malefi-

Rsbaſs 2 õ

ſent ingenuã miemfamilias cõſtupraſſet: pulſaſſent

aliquẽ: aut poſirẽo neca ſſent maxia ſupplicia maioreſ
cõſũpſerũt.huic uero truculẽtiſſio ac nefario facion

—. — —

logen
Alng
Hench
lbs⸗
1080
nitare.
(oo
otint
lnib
Norb
i
neße
netis
uter⸗
lme
wwipr
Petock
Orere
Utaute⸗
cmuN
iodce
Perüü
lau.
lnioru
noun
n

h⸗

ainun
rc
toresn
nigu
imti
opr
Wet 4
a⸗
in
nſe
r
ge

ur.

. . õ .
. „ — ie⸗ .,„₰ .* , e W —-
ſingularẽ poehano reliquerũt. atq; in alis malcficiis Singularem: ante alias grauiffi⸗

ſingulos au li ara infyrig „ MWam., Ad ſingulos: quia qui homi⸗
ad ſingulos aut ad paucos ex aliẽo peccato iniuria p nem occidit poreſt offen dere: muii

uenit huius ſceleris ꝗ ſũt affines oĩ cõſilio uniuerſis Cci eum quem iterficit ad paucos: ut ſũ

r (rN.

—. — —. . 1. ..M ptiqutrginis ad parentes: & f-
uibus atrociſſimas calãitates machinantur. O fe btigaSins ad paremes: &. ratres,
bu 3 ntur. Oferoces ? ur funt affines.i.qui hoc ſcele/

aĩios: o crudeles cogitatões.O derelictos hoĩes ab huůa repeccauerunt. Atrociſſimas: tan-

NMNZOZ- E

nitate. d aaeic au t: aui co tare poſſunt: Sit quod in concluſione dixit: ſiad
ate. Qui auget ſiſu Zlta e poſſa owmne fligitium pertineant atrociſſi

Quo pacto hoſtes fuulſiſ maiorũ ſepulchris deiectis mum eſt. Neq; iudices: concludit

. 4A „ . . „ — — . fFr .
mœnibus uates irruerẽt in ciuitatẽ: qũo deũ ſpolia- hincamplificationem factamingra
ui figura. Nati: non egetis: quoniã

tis tẽplis optiatibus trucidatis aliis arreptis in ſeruitu- uoſmet ſcitisquod pœnam merean

tẽ mr̃ibuſfãilias et igenuiſſub hoſtilem libidinẽ ſubie ArbParr iæ proditores., Tyranmde:
H Cr S e dominatu ĩ mediocri figura: quam
ctisurbiſ acerbiſſio cõcidat ĩcẽdio cõflagrataꝗ ſenõ uocant ſtilum uel caracterem medi
putãt id quod uoluerĩtad exitũ ꝑduxiſſe niſi ſãctiſſi um ſicut ſtiligeorgica. De miſerri/
1 — — . . r. mis pauliſper:a ſummo deducemus
mæ patriæ miſerãdũ ſceleritati uiderit cierẽ. Nequeo ita quod âd infimum non tendat.

uerbis co egꝗ iudices ind ignitatẽ rei:ſed negligentius Quibus cum bellum gerimus: uult
fei 858B05* — perſuadere per coniecturas quod ci
id fero:ꝗqa uoſmeinõ egetiſ. Veſter.n. uos aluis aman- uitas quædam rebellauitnon ſuis ui

tiſſimus reipu. facile edocetut eũg fortunaſoium uo ribus: id cauſa eſt ſecundum quod

. . — 2 Aebeant eſſe coniuratores in urbe ꝗq/
luerit proder̃:præcipitẽ ꝑturbetis: ex ipſa ciuitate: Juâ basfreti illud fecerunt. Quipugna
iſte hoſtium ſpurciſſimorũ dominatu nefario uolunt re:arguita Ntuetudne 1 Ne⸗
— : . SH quantum ad arma, Induſtria: ad cõ
obruere. In mediocri figura uerſabitur oratio ſi hæc flia. Hicum ſe:arguita ſpe perfici
ut ante dixi aliꝗtulũ demiſerimus: neq; tame ad infi- ch ac ſi arſ um eſſe uiribus
. SS õõäs ins hoc modo eſſẽ conãtes qui cum
mum deſcenderimus ſic. Quibus cũ bellũ gerunus ſr: & romanasopeslonge nuper eſſe
iud ceſuidetis cũ ſociiſ qui pro nobis pugnare etim⸗ .1onr Cenn partim: ſead ber⸗
periũ noſtruũ nobilcum ſimul uirtute et indaſtria ſol⸗ Copiam:adpecumas: uelgenera
liciti ſunt ſeruare. Hi cũ ſe et opes ſuas et copiã neceſ- le ẽut neccſaroram ut armorum
——— — 4.1— ꝗegquorum:telorum: propter propin-/
ſari orũ norit:cũ uero nihilomius ꝑꝑ propinquitatẽ qtatem. cum.n-nobis ppinqui ſint
et olum rteru ſocietatẽ 44 in oibuſ rebuſ po.ro.pollet poſſent feire voſtin; opes. Societa⸗
Ar 2. HE TC.— Iel,Lene Lllds, vere tem: quam habemus cumuicinis po
eſiare p oterãt. Hi un obiſcũ deliberarẽt hell gerer palis. Sociorum: ſcilicet noſtroꝶe.
quæſo ꝗᷓ res erat ꝗᷓ freti bellu ſuſcipe conarẽcur:ſcireet Minere mnoflic oenon rebellaſſe.
rr r SBri mjere ſeellie Partam ſibi multitudinem: nam
eu mnain multo ſociorũ ꝑ te ĩofficio macre itellige nos milites habemuspſi non habẽt
rent:cũ ſibi nõ multitudinẽ militũ nõ idoneoſ impa- Stangit Trin inballi gerendis neceſ
—„ Fnm 1II er pſto eg aiderzsar. ne de- firia. Si cum fnitimis: arguita mi
tores: nõ pecuni publicã præſto eẽ uiderẽtur: no de- Non Ponte ſun conarl:ſedns
niq; ullã rẽ quæ res ptiet ad bellũ admiſtrãdũ. S cum freti coniu ron bi u nune dicis
. E.. . .e. — ,r2.. ⸗ nent iſtos incitaſſe ad bella & eſtargumẽ/
finitimis de finibuſ bellũ gererẽt i roin certan en n tum ab ſimili: ideo iſta confutatio
uno prœlio poſitũ: ftaret tamẽ oĩbuſ rebuſ iſtructio Quemadmodum: porerant eſſe
. irxrẽ tüllud orbif terræ im- ſibi exemplo fragellæ quæ a nobis ꝓp
res et apparatioreſ uenirẽt nedũ lud 0 bilte ræ im pterrebellationem deltructæ ſunt
periũ:cui imꝑio oẽs gen tes:regeſ:natioões: ꝑti ui:ptim
uolũtate cõſenſerũt:cũ aut armis:aut liberaliaite a po
pu. ro. ſu ꝑati eſſent ad ſe tra ſferre tãtuliſuiribus cona
. 1* 3/. . . —
rentur. Qu xret aliquis quid fragellani no ſua ſpon-
°c1E . . . .
te conati ſunt. Eo quidem iſti minus facile conaren-
tur: quo d ill quemadmodum deſtiſent: uidebant.
Nam rerum imperiti qui uniuſcuiuſque rei de rebus
ante Zeſtiſexempla petere nõ p. ſſenc hi ꝑ ipruden- J

X

—

. . .

ullaſpe feri.. pornſed cõiura Itiã facllie deducerẽtur ĩfraudẽ. At hi qui ſciũt quid

toꝑ noſtꝶ& uerbis. Niſrid qd dico: vINJNAH. . Tnr r Sre ſtrise, ſn
de cõiuratoribus, In attenuato: ter falusaeridert facile ex aliorũ euẽtis ſuis rõnibus poſ e⸗
riusſtilus. Quoti ſermoné:cx ho- ſint prouider: Nulla igr re ĩducti: nulla ſpe freti arma 1
apparet termonéantiquoꝶ litteralé? .. 1t gii;, uUllli
4 larine loqucbat & lia⸗ ignorabar, nuiſſe: ut imꝑiu po.ro.tetare auderet nullis copis fre Lelig
Nam utforte materia hæchumilli?- . ſ 5 An! ayen
ma eſt. narrat. n. quo filius cuiuſda tus. Ergo aliqd fuiſſe neceſſe e 44 aliudniſi 44 quod
uiduæ lautiſſimusad balnea deſcẽ/ gdico põt eẽ. In attenuato figutæ genere id quod ad iti no⸗
daldr crant kanul tacg parege ma, mũ et quotidianũ ſermonẽ demiſſũ ẽ hoc erit exẽplũ enm
ocum clamore flagitans ut ei ſati/ Naut forte hic ĩ balneas uẽit cœpit poſtꝗᷓ pſus confri nnp.
aciat. puer autem timidiſſimus mu I. Deide ubiuiſ & ut i alued deſes ecce ibi iſte Cuitn
titenspoterat, Delcrari:urlador cari. Deide ubiuiſũ ẽ ut ĩ aluèeuũ ſcẽderet ecc ibi iſte

prouocaretur. Ire. ſ.cœpit alueum de trãſuerſo:heus inꝗt adoleſcẽs pueri tuimò me pul- e

õ

mgacneſer bieſtaqun⸗ ſe ſarũt ſatiſfacias oportet hic ꝗ id ætatis ab ignoto præ
uerat. Pueri: ſerui. lIdæetatis: i pu ter cõſuetudinẽ appellatuset erubuit. Iſte clarius ea⸗
eritia ætate. Ab ignoto: p̃ter conſue qæ:et alia dicer̃ cœpit:hicuix tãdẽ inꝗt ſine me cõſide
tudinem tribus rebus oſtendit in ſi-

— D½ . . 0° . — 4 1 2
milem timorem pueritiam: conſue/ rar. Tùuero iſte cpit clamare uoce iſta:qᷓ ꝑ facileꝗ iſn
tudinem: & hominemignotᷣ. Ru uis rubores miicere poſſet: ita petulãs es atq; acer ut ne lach
bores eiicere poſſet: at tẽrrorem in/ — 2 1. .e r . ra
currere. nam rubor uenit per uerecũ ad ſolariũ ꝗdẽ ut mihi ur: ſed penes ſcoenã: et in eiuſ fute
dliam qu per timorem admittitur. modi locis exercitatus ſis: cõturbatus ẽ adoleſcẽs: nec . Müt
pPetulãs: impetuoſusaudax appe/ irii cui Stnũc ded jilitcsad auricl 4 el
tendo:hoc eſt aggrediendo. hocau/ Miru cui Et nuc pe agogi lites ad auricu las Ueriaren t⸗
tem fingebatad terrorem. non. n. pe tur imꝑio eiuſmõi cõuitiorũ. Vbi. n. iſte uidiſſet ſcur uben⸗
tulans erat ſed timidus. Ad ſolati/ ⸗ hauſto rubored ſe putaiet mihil hic queod decxi Z
um quidem: ad locum ubi ſpeculan 1ae auſto ruboreꝗ ſe putaretni ul hic quo ecx neg
tur horæ cum quodam heſpcrio:e ſumatiõe ꝑderet: ut oĩa ſine famæ detrimento facere ülg
uirga eminente. in eo autẽ loco uer/ —2 ł — 1. . . .
ſabantur honeſin uiri ſicur apud foy pboſſet.igrĩ genera figurarũ ex iſe exẽplis ĩtelligi po- uun
rum. Sed hene ſcænam ubi ſunt terũt. Erat enĩ attenuata uerbotũ cõſtructõ quædã et farht
tes: non eſt migſi timebat: quia ad/ alla ĩ grauitate:alia poſitai mediocritate. Eſt it caucdũ . gnii
hus rerenterar 2 am naiorihui: nedũ hæc generz cõſectẽur ĩ finitima et propiquaui- cisme
pedagogi illum uerberant. Exau/ . . . .- . .
ſto rubore: omm ruborea ſe eiecto. tia ueniamus. .„ Vitiũ graue figuram. CCun
Exſtmatione: bona de ſe S Ani graui figuræ laudãda ẽ:propinqua ẽ ea
ne. Eſt autem cauendum: morẽ ſer õäsõü IIr: .
uat boni agricolæ oſtendens quæ fu ꝗ fugiẽda e r teuidebitur appellari ſi ſuf
gienda quæq; uitanda ſint. Ad l⸗ fulta nolabitur:na ut corꝑis bonã hitudinẽ tũor imi
nitima uitia: omnis. n. uirtus confi?- . ne ir ſo f impitisuf̃ eagᷓ urget:et
niseſt uita. . tatur ſæpe ita grauis oĩo ſæpe imꝑitisur eaq urget:et
Ntulra: dli⸗ nonpropriep iflata ẽ:cũ aut nouis aut priſcisuerbis aut duriter aliũ liscc⸗
etimet. Nã ꝗ pduellidi Je trꝗſlar. j ſtul aaliad dici
bus:hoſtibus: & ẽ uocabu 1.de tralatis: aut Srauior hau 4 res 5o ſhul daligde 1 ccpoſi
alu hetus: &muſ tatu nam tur hoc mõ. Nã ꝗ ꝑduelliõibus uẽdic at patriã nõ ſa/ .
antiqui dicebant produellisinonpy . . In nernrini
dncllop hoſte. Neptuniasidcn e⸗ tis ſupplicii dederit:ſi Præœceps in neptunias depultuſ
imare &e grauiter cti. Depal/ erit lacunas. Pœnitet igr̃ iſtũ Améterbell fabricatus “r
tus: priſcum eſt. nã antiꝗ locospone 5 ul nus pleriq cũ declina
bant ur pultare propulſare. Mon/ eil caposſuſtulitpacis. hoe Fenus Pienc; 6 SS
xitatẽ bellogeſimilando mõtibus aſ uitatis fallũtur: nec proſpicere poſſunt orĩonis tuorẽ. ?
peris quod dicitur tranſlatũ eſt cam mians fallutur: P dipr d P 0 ”ͦ”ͦ”èẽRM in
pospacis leuitate: ut càpi. Vitium mediocris. 2M
4 otenan cieen = Viin mediocre genus o ratiõis profecti ſunt:ſi Ai
ſtilo mediocri appel/ puenire eo no potuerut:crrates perueniuntad
lat fluctuãsuel diſſolutũ cõfiniu ei iusdi .
t fuctuàsuel diſolutũ cõfiniu eius generis quod appellãus diſſolutũ quod K

ſi crebre collocabũtur obliꝗᷓ reddunt orationẽ. Sed fi

.
1 ) 2 —
2
7 5

4

ESen

elt ſine neruis et articulisut hoc modo appellẽ fluctu
ans eo quod fluctuat huc et illuc nec põt cõfirmar̃:nec
uiriliter ſeſe expedireidẽ huiuſmõi: Socii noſtri cum
belligera re nobiſcũ uellẽt profecto ratiociati eſſent ẽt
atq; etiã:ꝗd poſſent facere: ſiꝗdẽ ſua ſpõte facerent et
nõ haberet: hig multos malos holes et audaces. Solet

enim diu cogitare oẽs:ꝗ magna negocia uolũt agere

non põt huiuſmodi ſermo tenere attẽtũ auditorẽ.dif-

fluit. n. totus neq; quicꝗᷓ cõprehẽdenſus ꝑfectis uerbis
amplectetur. Vitium attenuatæ-
Vinõ poſſũt ĩ illa facetiſſima uerborũ attenua
q tiõe cõmodeuerſari:uemũt ad aridũ et exãgue
genus ora tiõis quodn 6 alienũ ẽ exil noĩari:cu
iuſmõ eſt hoc. Nã ille iſtic ĩ balneis acceſſit:ad hũc po

ſtea dixit. hc tuus ſeruus me pulſauit: poſtea dicit hic
illi:cõſidera bo poſt ille cõuitiũ fecit:et magis magiſq;

præſẽtibus multis clamauit. Friuolus hic quidẽ ia et il
liberalisẽ ſermo. nõ. n. adeptus ẽ id quod hẽt attenua
bent

—— 10

ta figura puris uerbis:et ele ctis compoſitã Oorationem:

omne genus oratiõis et graue et mediocre et attenua
tũ dignitate afficiũt exornatiões: de quibus poſt loꝗᷓ
mur:quæ ſi raro diſponẽtur diſtin ctã ſicuti coloribus
gurã ĩ dicendo cõmutare oportet: ut grauem medio-
crismedioctem excipiat attenuata. LDeide identidem

comutentur:ut facile ſacietas uarietate uitetur.
. —

De ornamentis.
WVoniã ꝗbus ĩ gener bus elocutõ uerſari debeat
q dictũ eſt:’uideãus nũc qᷓs res debeat hr̃e elocu-
tio cõmoda et ꝑfecta:q maxiĩe ad modũ orato-
ris accõmodata eſt:tres res ĩ ſe debet habere: el egãtiã:
cõpoſitiõem:dignitatem. De elegantia.
Legãtia eſt qᷓ fatit utunũquodq; uerbũ pure et
ce apte dici uideatur:hæc diuiditur in latitatem et

explanationẽ. Latitas eſt ꝗq ſermõem cõſeruat
purũ ab oĩu itiũ rfmotũ.Vitia ĩ ſermõe quo mius isla⸗
tius ſit:duo poſſũt eẽ:ſoloeciſmus eibarbariſmus Solo

eciſmus eſt cũ uerbis pluribus cõſ equens uerbum ſu-
ꝑiori nõ accomodatur. Barbariſmus eſt cũ uerbũ ali-

quod uitioſe profertur. Hæc qua ratione uitare poſſi-

mus in arte grammatica dilucide dicemus:
e Xplanatio eſt quæ reddit apertam et dilucidã

ℳrq viie

oratoem:cea cõparatur duabus tĩ bus uſitatis uer

—

Quod huc& illuc:quoniam dum
tenet humile nimium aſcẽdit:dum
tumidum nimium deſcendit. Se
expedire:nonſe confirmat ad pro

bandum quod intendit ſed ambagi

bus inuoluit. Socii noſtri: capit ex/

plum ſupra pactum de mediocri ut
probat rebellationem factam ſignũ

eſſe coniurationis ratione. Si quidẽ

ſua ſponte ſignum eſt ergo confiſos

eſſe coniuratione. Auditores. fau
tores. Nec poteſt: aſſignatuitium.
Diffluit:alludit quare uocatur diſ
ſolutũ ꝙ græce dicimus.

Vi non poſſunt:aſſignat
q Qitium finitimum infimo
quod uocatur aridum &
exaugeat exile. Non alie
num ſed proprium. Exile:ab exilen

do. Iſtic ille reſumit exemplum ſu

pra poſitum ut facilius ex eodẽ co/
gnoſcaturuitium et uirtus. Friuo/
Iustinanis. Illiberalis: ſeruilis com
poſitum ex collatione uocabulorũ.
Dignitate:pulchritudiĩe Obliquã
reddunt:ſi rari ſunt colores omabi
tur oratio.Si crebri: obliqua efficit
Figuram commutare oportet: ſicut
Hor.inquit:iterum & uocem conce
dit tollat iratuſq; chremes tumido
deligatore. Vt facile ſacietas: tan/
git cauſam huius ntutationis. Ver/
ſari ſemper:quia nõ datur unquã lo
cus:orationem: exempla hæc tria di
cendi genera. Pure: ad latinitatem
Aperte:ad explanationem. Soloe
ciſmus:a ſoloecenſibus dictus quæ

eſt ciuitasaſiæ qua Pompeiusampli
ficãt appellauit pompeiopolim. Ex

inde ideſt uenientes romam huiuſ/
modi uitia proferebãt. Conſequẽs

uUerbum:honeſta locutiõe dici. Su/

periori non accommodabitur. puta

quando nomĩatiuuscum uerbo: ad

jectiuum cum ſubſtantiuo diſcordã

tur:uitioſe proferemus: ut in accidẽ

tibus.

Xrolanatio:hæc eſt ſecun/
e da parselegãtiæ ꝗ dicta eſt
ab eligendo:quia electa &
cum conſilio magno ſum
pta in oratione ponenda ſunt uoca/
bula & ſententiæ. Apertam: ad uo
cabula. Dilucidam:ad ſententias.
Vſitatis.ſ.apd doctos & approbatos
ut a Cicerõe: Virgilio & Terentio qᷓ

eius rei ſũt: ut poeta petitiõisartis ue

nit tellur̃ trinacria ꝑ nautica uada

AM miTaj

olocnſn 9

Nzban r

——

0

4 ex2
₰ 1 . 4 , *
D *
Aequali: ne tanꝗᷓ per ſaxa uires offendantur. Vaſtam:incõpoſitam:inordinatam ſicut campus in taus
cultus dicitur uaſtus: inuitusac ſi diceret in uitioſis exemplis ego utor libenter alienis: & ẽ excuſatio gaui
propter diſpoſitienem paulo ante factam, O tite: habent uerſũ quem ſcribit Enniusad quendam

Titum. Curus rationis ratio: huieuitio eſtſimiliter color traductio: ſed fit cum ratione ornamẽti il hib
la uerborũ aſſiduitas:ut eſt qui nihil habet in uitaiucũdius ultaus non põt ſine uirtute uitã colore.
Continẽter: quia ſine intermiſſionealiorum uerborum uitioſum eſſet uerborum tractatiõem uel

tranſgreſſionem ſic eſt qua de requiu; . . ..
obrẽ. Luci emiſüen incõcinna eſ bis et õ ſut ea eſ uerſatur ĩ ſermone ct
— trãſitio:ꝗa facit obſcuritatẽ:nã nolu †τιιτι tidiana:Propria quæ enf rei uerba ſüurt „
— tt dicere Iucili: ſed diuiſa ſyllaba ad coſuet die quoti ahak Topriaqd c nin
didit ea uerbo remotũ. Longã cõti aut ee poſũt de qua loqmur. De cõpo one.. lez. , ile
nuationẽ. ſ. hipbaton ꝗa ſuſpẽdit ni Ompoſitio eſtuerborum cõſtructio Aquabili ter uel
miã orationẽ:itaq; uitaãda ſũt nimia 1. ifugia „
ticipia: & aduerbia tẽporalia quæ Perpolita ea conſeruabitur ſi fugiaus crebrasuo wüsun
aciũt talẽ ſuſpitionẽ: ſicut poſtꝗq cũ capulorũ cõuerſiões 4 uaſta atq; hyantem reddut oro men
Cicero hæc uitanda poſuit: Qui.ad — „ utli jpendcbantet ſi
dit aliqua ſeruãda: ur uerbed ĩ fine ꝓ nẽ:ut hæc ẽ uaccæ Eneæ amoœniſſime ĩpende antetr 1 gue
maiori parte ponat: quod oratio cre uitabiũs eiuſde lræ nimiã aſſiduitatẽ: cui uitio hic uer nebi
ſcat:quod ſeruatur ordo naturalis: t &ν&o: näã hic nini prohibet juitſis alienis uti
locaun: quod H ſcaues ) inci exemplis. O tite tute tati tibi tãta tyranne tuliſti:et hic .
piat in eã ſyllaba i qua finiuit pcedẽs — 1* —. — — — 2: ,ſi
ut dorica caſtra. In dignitate: in or eiuſdẽ poetæ. Qucꝗ 9ſ uec; Aſq; ccuẽiat negetet ſi
mamnepto colorum. Diſtinguere. ſ. eiuſdẽ uerbi aſſiduitate mimia fu g'ẽus ea ẽhuiuſmõi knuj
f⸗ etatẽ ornatus —R . — „ = EA= = 36 *
diuerſificansuarctatẽo nã cuius rõnis rõ nõ extet ei rõni rõ nõ eſt fidem ha- rin
Epetitio gaſtnt bere.et ſi nõ utemur cõtinẽter ſimiliter cadẽtibus uer Cüter
TDgræce noĩanda ſunt pauca = g⸗ jres 1ichrim teſtires,
—„ .— .* . . . 6 7
ad cognitionẽ uerboꝑꝶ pti bis hocmõ fletes: plorãtes lachnmates obteſtates ee tagni
vstia n orcine huͤcieruat ſiuerboruũ tractationem uitabius niſi ꝗᷓ erit cocla de GN
Ci.ꝙ prĩo diffinit.ſecũdo põit exẽ/⸗ Pri1 an, I1c, 1 1t ej -litis ſſi .r
pla.tertio oñdit coloris cuiuſq; effe re poſterius loquemur duo linci cælius aſſiduu zt,,, Gännn
Ctun n ꝗbus Botrius uariascâs: &in 1 priore libro has res ad te ſcriptas luci miſiũs eli. Itẽ fil/
— 2 1½ . . . .
quogneè utẽdi ſunt ꝑ diureſa exẽpla - öo& erborũ continuationẽ & et audi
cognoſcere. n. oĩa libertate & aliꝗd guræ oportet lõgã uerbo u⸗ . . Var B e -— ſ.
dicta ſũt noĩant t colores uerboru toris aures:et oratoris ſpiritu lædit. his uitis i copoll
eoqd locatio uerboꝑꝶ ſplẽdorẽ hüch = niratis reliqui obis cõſumãdũ eſt in dignitate-
facit ꝗ mutata mutat & color rpetiè toe uitatis reliquũ opiscbͤun du eſt in dignitate-
tio continet ſine ĩterm ſſiõe aliqᷓ:ut . De dignitate.
ſi oculos:ſc ille manus:ſic ora gere/ .⸗ „ 11 —⸗— di-
ulos:icille 8 oronẽ uarietate
bat falſũ aut eẽt ſi oculos ꝗ ꝗdẽ pul .* Ignitas ẽ ĩddit omnata — - — .— cdius⸗
cherrimi erãt & ſideribus ſinules: nã d ſiiguẽs hæc ĩ uerborũ et õ Mn:
r, HWZ in is ſimiliter hæc iterpoſitio tollit rt Arsssr. Vye I exornatio ẽ qᷓ ipius HrH
ecr lor E ſplẽdorẽ coloris. Ab uno nũero: ea/ DW””J”ð”Mð diuiditu Vcrbori iSne. Se e “ lelperi
= oculi & ora ad corpus ptiet diuerſis ornatioẽë 4 nõ ĩ uerbis:ſed i iplis rebus quãda het di- 1
ꝗꝗ́ᷓ meoiles ſint tñ ſunt ita ſimiles . iri ſihrrte
ſũit & diuer ſæ: nã falſũ eẽt dicere ſic gnitatem. Dej rebetitione⸗ . lisi
T R—— oculi:ſicoculi: ſicoculi. Principia ſu x Epenuitio cũ cõtinẽtur abuno atq; codẽ uer ſel
N Noz Wu „ munt ob hoc repetitio uocat. Vobis —— — 11 cipia ſumu uh
epeni,cr agit gfas: ſeatuid trglitate pacis cõ bo ĩ bus ſimilibus et diuerſis pricipia mi W
deE parata: x quoappet hcordnẽ urẽ tur hoc mõ. Vobis iſtud attribuẽdũ ẽ: uobis gr̃a hen N
dũ eẽ ĩ genere demõſtratiuo. Itẽ &ci . . . Its S-io Numãtid ſuſtu lug⸗
pio.ſ. mior Lelii aĩcus deleuit. poſ/ da uobis res iſta erit honori. Itẽ Scipio Numatia iultu iun
ut orarli unſco ne⸗ . pura lit. Scipio ca rthaginẽ deleuit Scipio paceè peꝑit.Scipio Nii
lICc eiinnliter cadés: iedi ſfuis Iocis „ . „„ . . — „ = rfrigere
declarãd ſũt. Itẽ tu: lucẽ accuſat ca/ cluitate ſeruauit. ltẽ tu ĩ forũ prodire:iu luce coſp ccte nalo
zilina u laliuũ oinarete chng d t ĩ horũ cõſpectũ conaris uenire. audes uerbu facere
iiudiciali genere hẽri põt,. põt ãt hic T N. - è Ari !
color cõtinere ꝗnq; clauſulas& non au des ꝗAcqua ab iſtis petere:audes ſuppliciuũ depr ccari.
pauciores tribus ꝙ ſi plures:aut pau Quidé quod poſſis defedere:ꝗd ẽ quod tibi putes co Wun
ciores tribus, ꝙ ſ plures:ant paucro/ HH liüſen

res erunt deſi netur effecoſor. De cedeoportet: Nõ iuſiurãdũ fliqſti:nõ aĩcos prodidiſti
precari: depellere & remouere heec

tmpurn
Aclſan
Wendam
umei
1lore,
em el
monect
elaſit
rr
rano
Uncio
chanenſ
nohcur
Aensud
Merhe
Cetell
uſmoi
labhe⸗
Ahorer

uit
cwen
aileti
ſe Al
icöl

ignnn⸗

1

geurc⸗
Haommndo
Hiiu
nnuel/
tu,

no.

ſtremũ f̃uertatur hoc mõ.

ð,Ä

◻
99

nõ parẽti manus ĩtuliſti:nõ deniq; ĩ omni decore uolu
tatus es: æc exornatio tumultum uenuſtatis hẽt tũ
rauitatis et acrimoniæ plurimũ. Quare uidetur eſſe
adhibẽda et ad ornanda: et ad exaugẽdã orationem.
H De conuerſione.
c Onyuerſio ẽ ꝑ ꝗᷓ nõ ut ãte primũ r[perius uer

bũ ſęd ad poſttemũ cõtinẽter ruertiur hoc

mõ pœnos po. ro. iuſtitia uicit: armis uicit: libertate ui
cit. itẽ ex quo tꝑe cõcordia de citate ſublata ẽ: r ſp.ſub

lata ẽ.Itẽ. C. Lelius hõ nouus erat ĩgẽioſus erat doctus

põis uiris et ſtudioſis amicus erat:er go in ciuitate pri-
mus erat. Itẽ iſtos ut abſoluã t te rogas: ut peiorẽ ro-
as ut exiſtimationẽ negligant rogas: ut leges po.ro.
tuæ libidini largiatur rogas. De cqplexiõe.
Omplexio ẽ ꝗ utrãq; cõplectitur exornatio
c nẽ. et hãc et ꝗᷓ ant e expoſuĩus:et ut repetatur
idẽ primũ uerbũ ſæpius et crebro adi dẽ po
Qui ſũt ꝗ fœdera ſæpe ru
perũt:carthaginẽſes ꝗ ſũt ꝗ ĩ Italia crudele bellũ geſ-

ſerũt carthaginẽſes ꝗ ſũt:ꝗ ĩ Italiã deformauerũt.car

thaginẽſes ꝗ ſũt:ꝗ ſibi poſtulãt ignoſci: carthaginen
ſes. Videte ergo 44 cõuẽiat eos iĩpetrare.itẽ g9 ſenatus
dãnauerit:quem po. ro. dãn arit: quem oĩum exiſtima
no damnarit eum uos ſententiis noſtris abſoluitis.
De traductione.
Raductio ẽ ꝗᷓ facit ut cũ idẽ uerbũ crebrius
põatur nõ mõ nõ offẽdat aĩcũ:ſed ẽt o ronẽ
cõciĩniorẽ ̃ddat hoc mõ.ꝗ nihil het ĩ uita iu
cũdius uita:is cũ uirrute uitæ nõ põt coler̃.Itẽ hc tu
hoĩem appellas ſi fuiſſenhõ nuꝗᷓ tã ctudeliter hoĩs
uitã petiſſet at erat iimicus ergo ſi iimicũ ulciſciut ip
ſe ꝑiretur ĩimicus.itẽ d ĩtias ſine ditũ eẽ:tu uero uirtu
tẽ præfer ditiis: nã ſi uelles ditias cũ uirtute cõꝑar̃ uix

ſatis idoneæ tibi uidehũtur ditiæ ꝗ uirtutis pediſſe ꝗᷓ
ſint. Ex eodẽ gener̃ ẽ exornatõis cũ idẽ uerbũ mõ põi
tur ĩ hac re:mõ ĩ altera re ponitur hoc mõ: curẽt rẽ tã

ſtudioſe curas ꝗᷓ multas tibi dabit curas. itẽ n amari
iucundũ ẽ ſi curetur neꝗd iſit amari.itẽ uẽiã ad nos ſi
mihi ſenatus datuẽiã. ĩ his qua tuor generibus exor-/
nationũi ꝗᷓ adhuc propoſitæ ſũt nõ ĩopia uerborũ fit:
ut ad idẽ uerbũ r̃deatur ſæpius: ſed ĩeſt feſtitas:ꝗᷓ faci-
lius auribus di iudicari quã uerbis demonſtrari pot

exornatio duplicem hẽt effectum ſi
ĩgener̃ demõſtratiuo ſit leuis:& ſua
uis: & ornatus:ſi ĩ iudiciali grauis
acer. Plurimũ aũt addidit: ut expri
meset uim iuridicialis cõſtituticnis
Quare uidetur: cõſuluit diſcipulo.
Onyuerſio: hic color cõtra
c rius ẽ ſupiori: nã ille a pri/
ciplo fit: hicãt a fie: Siĩgro
phi:ſiquo nõ ſol ultimũ uerbũ:sed
& duo r̃petiſolẽt. Cõtinẽter: ſicut
ſupra ſine ĩtermiſſiõe: cõtra ſic. Viræ-
tus ꝗᷓ boni ſoli nominãt: qa unicuiq;
reddit q ſuũ ẽ:& q̃ rcte uiuimus &
reuertimur hoc uocabulo uenatus ẽ
hoc uocabulũ cõuerſiõisĩ latinitate
Pœnos iuſtitia uicit ꝓpter hoc de
prehèdit᷑ ꝙ nõ ĩ demõſtratiuo gene/
re uerſabit᷑: nã ex eo quoq; ĩtelligitur

cartaginẽſiũ uitupatio. Ex quo con/

cordia: deliberatio. Noui dicũt:

quorũ maiores ſine magiſtratu fue/

rũt.hic ãt color ſicut & ſupior ex ꝗn
q; ptibus põt cõſtar̃tnec paucioribus
tribus. Itẽ nã cũ iſtos ĩ genere iudicia
li:ut petere togascõtra iuſiurãdũ fa
ciãt iudices. Faciãt: iurati erant qᷣ
aſtricti erãt punire cõfeſſos & eos ab
ſoluere ꝗbus ius fauet:rogat ãt peie/
rare:qñ rogant abſoluere eũ q ſe pec
caſſe cõfeſſus ẽ. Exiſtĩatio:ẽ bonæ
famæ opinio.
c mplexio:hæc dr a ſi
pholocheo.i.cõplectior ꝗ

ſũt ĩ deliberatiuo gener̃᷑. Videre er/

go hoc nõ ẽ de colore: ſed ſupiora c6. .
cludit.Itẽ quẽ ſe ĩ ſudiciali gener̃icx
cuſatõ eoꝶꝑ ꝗ Catilinã excuſãt. Exi
ſti: bõæ famæ opinio. Eis quos: hoc
n ẽ de color̃: ſed finit cõcluſio ſnĩiæ.
Raductio: methateſis: græ
t ceat fit duobus mõis: aut
cũ põiũs unũ tãtũ ꝙ diuer
ſe ſignifice. Cõciniorẽ: ſuauiorẽ: ꝗ

nihil ẽ ĩ gener̃ deliberatiuo & carpit

unũ q dabat opã ſolũ ut uiueret diu
ñ ut cte uiueret.ltẽ eũ hoĩem hoc ẽ
exẽplũ ĩ gener iudiciali ꝑ mutatio/
nẽ ſolius uocabuli de uno ꝗ hoĩem

occiderat. Sine ditias: hoc ẽ exẽplũ

p duo uocabula d uno ꝗ ſtudebat ni
ſi diuitiæ pediſſe q ancillæ. Ex eo
dẽ: põit ſcdamnaturã huius coloris.
Idẽ uerbũ: ꝗᷓtũ ad uocabulũ ipᷣm.
In altera re utit ſpius Ci. hoc uoca
bulo res ꝓ ſignificatõe ſicut hic. Itẽ
uẽiã qdà exul uocabat ĩ urhẽ abalig
busaĩicis. Vẽ iã:licẽtiã r̃miſſionẽ pec
cati. His qᷓtuor: pp magnã ſimilitu/
dinẽ ho& locoꝑ & eundẽ effectũ ſi/
mul cuctoscoplexusé. Ineſt feſtiui
tas: ĩꝗt ꝗdã rhetor: habẽt ẽt acrimo

niã ſicut ̃peti tio. Auriba dii udicari: natura.n. rõ ẽ huius ſuauitatis: ſéd quo fiat aures pnt diiudcar

„

u I1

Dc Sonueftene

Sone

A e iTI1 60 p1 .

los ab hellẽdu & roellionẽ cũ officiũ tuũ eẽt exhortari populos ut t̃bellionẽ ipã phiherẽt.

Atiocinatio: dr̃ ſyllogiſmus. Vnuiſcuiuſq; expoſitiõis: explanationẽ hic color fitcũ alms

.
Ontentio græce antiteton:quoniã ĩ ea cõtraria cõtrariis ponũtur.fit ãtnõ ſolũ ex uerbis cõ mms
c trariis ſed ex abaliquo mõ diuerſis: ut ĩ exẽplis ẽ. Rebus: põit ꝓ uocabulis: ꝗa hic color Vus
ad uocabula ptinet. Côtrariis: nõ ſimpliciter cõtrariis: ſed aliquo mõ diuerſis. Hẽtaſſẽ 4
tatio: ꝗqdã reprehẽditaſſẽtationẽ cũ laude auaritiæ cõtraria. n. ſut pricipia exitusiucun luſnon
dus & amarus ẽt color ſnia:Sed nũcnõ cõſiderat. Itẽ immicos docet quẽdãamicũ qũo ſe hẽre de/ mbit
beat ĩ uita. In ocio tumultuarii: cũ paxẽmotũ facies:cũ uero bellũ nihil te moues. In re frigi.fphẽ
dit quẽdã ꝗ ĩ ſenatu conſtrepebat qñ putib
ñ erat opus vñ declarat exchloiſio De contentione. nerl
ſcdo. Tacito: ꝓ taceri:ſicut dicto ꝓp Srs zes Srrariis merbis fie: 72
dici.ſignificat autẽ futurũ tps:ut aſt OUntẽtio ecucxcotaris uerbis oro confici ſeeei
Priſcia. In cõcionũ:ſigificat & Io c tur hoc mõ.Hꝗt aſſetatio iucũda pricipia. ea
ců &pſõas: & ofoneeitiibie pc:qa dz exitus mati E . r, mere
neitdcdriedoaiacsaocado⸗nahr — cxitus amariſſios aftert:ite umicis te Pla crl
nũꝗᷓ dr̃niſi dmuldtudie congregat cabilẽ: aĩcis ĩ exorabilẽ præbes. Itẽ ĩ ocio tumuliuani: gan
ad audiẽdũ. Grauesornati duplex xumultu ſolus es ocioſus.i re frioidiſi ia cales ĩ re ſcruẽ
11 es ocioſus.i re frig cales i re cruẽ
E igr effectus:& grauitas & ornatus: um tn o us scioſu 1 efngidi ſſia⸗ 8¹ eß⸗ Ine KKuen
addit hoc d cẽs pceptor meus ꝙ me tiſſima friges Tacere cu opus ẽ clamas:cũ loꝗ coueit lhro
mit ſe ſẽp legiſſe ĩ fbus C. rões & ar obmuteſcis: ades: abeſſe uis. abes: juerti cupis. In pace 5
gumẽta: actões & pbatõesp hũccolo 17 71 „ 1 — E Paun.
rẽ cõcludi.taq; priusut ipe ĩqt exor bellu AJritas: bello pacẽ deſideras. In cõciõe de uirtu- Sl
nationis maxime uidetur te loqrs ĩ prælio ꝑ ignauiã tubæ ſonituũ ꝑ ferre nõ po- .
Aclamatio:ſchiliaſmos & ptĩet 4 61 P 1Snan 1o — E po nulut⸗
ad publicos pᷣdicatores ꝗ aliqn tes.Hoc gecnere ſi diſti guemusorone:et Ornati et gta l 5.
ubi exclamãduẽ ſumiſſe loquut & ues poterius eſſe. De exclamatione. he
ecõtrario faciebat hoc ꝗdẽ ꝙ cũ di/ matie & ie nificatsné dolori lbeetco
ceret hñfactoresad padiſũ aduolari Xcdamatioẽ 4 cõficit ſignificatõnẽ olorISs. ,alis
uocẽ ꝗᷓmax ĩe poterat extollebat: cũ e aut ĩdignat ois alicuius ꝑ hoĩs. aut urbis aut
uero onderet peccatores ad iferosde 1 . iuſtii cane lationé h 2 wodun
mitti hũan ſſie declmabat ex quo loci aut rei cuiuſpiã copel atione hoc mo. lie
totus effectus cõfũdit Quæ cõficit Te nũc alloquor Africae cuius mortui quoq; nomẽ
ſignificationẽ doloris: ergonũ poſ- ſpledori: aut decori ẽci ti: T i dari mi nepotes ſuo Wemn
ſumus exclamariniſi aut cũ dolorẽ: lpledori: aut decori e citati. Iun c arii mi nepotes liuo zn⸗
gut taͤtgnatiene pas ſeeft caus, ( ſanguic abluerũt imicorũ crudelitatẽ. Itẽ o ꝑfidioſæ ele
pellationc hoĩisip directu ſermonẽ „„ eEe S — e.r. ee .
ad hoicm. Alloqr: affert cõpella/ fregellæ ꝗᷓ facile ſceler uro cõtabuiſtis: ut cuius aitor ler
tonoſzen tgifraid lorne. Cui urbis italia nuꝑ UÜluſtrauit. eius nuücuiæ fudametoruũ un
nep tes: duo gracchi filii i unius fi?ꝰ gege e — . . I. .. r.E “ coloe
liæ Scipiõis. Fregellæ: citas ĩ Italia fligæ mãeãt.it ponorũ ini atores latrociniouitã cu- ullecs
aſma ie bonoge. Seclamano iuſqp inocẽtiſſimi petiſtis ne tata ex inigtate iudicioru .*
idignatõnẽ, Hæc exclamatõnẽ: dat —— 1. 4 —
modu urédi. St locoutéuri tpe:n ueſtris cAlũniis aſſumitis facultatẽ. Hac exclamatõe ſi ir
ſcu frarer qn Schxfur. Et r15: gani loco-utemur:et rara et cũ rei magnitudo poſtular̃ ul⸗
mia & freqntior exclamatiopdit e I elIemeis Irenatinns:- zanimü ito⸗ eet
fectũ adeo aius hoisad doloré:in debitur ad quã nolemus ĩdignauonẽ: animũ audito- .
dignatione referre nùꝗᷓ cõmouet: ris adducemus. De interogatione.
terrogatio: non ois gene Irert n ⸗. neinna: Mhc⸗
i ris ẽ. miſcet effectũ cù dgii · Nterrogatio no oĩs grauis ẽ neq; concin nin
nitlone. het . hie color 1 ſed hæc qᷓ cũ enumerata ſunt ea ꝗ] obſũt cau elte
. uauitatẽ & ornamentum . orz oratio- mstüte
cũ acrimonia & põt uerſarii genere „ adueriatiorũ: cõfirmat ſup criore ora o⸗
iudiciali. &notãdũ ꝙ ait nõoëm ĩter nẽ hoc pacto. Cũ igitur hæc oĩa faceres: diceres: admi
rogationẽ eẽgrauẽ: qm excludititer niſtrares: 10 ſoci 1. remou ebas et l
rogatões uulgars & poeticas ꝗlis hæc niſtrares:utrum a105 ſociorum ab tep a. lemon eba⸗ cr.
ꝗqsfuror ociues: q ꝗqdẽ nõ eſt color & alienabas an non:et utrum aliquem exorari oportuit:
qual'silla ẽp 15tsreſpöſiis ns in
QAllalisilla dqebetitioisrelpoftiois na 1111 1. r: . er: n. dſdn
ĩterrogatio rethorica eſt collectio ra quiiſiap rohibent ac fieri non lin ctetꝛan don : 8
tionũ ſupradictag p quas aliqd con α Atiocinatio eſt ꝑ quã ipſia nobis ronem poſci⸗ clin
tra aduerſariũ cõclùdit. Grauis cuü — Agen
auctoritate: ĩ qua cõtinet acrimõia. Cõcinna: apta &ornata & ĩ hoc tãgit eius odoris ſuauitatem Cuũ eſſe
igit hic ĩtelligẽdũ é:hoc lectũ exaliq rõne ĩ q aliqs accuſatus ſit ꝙ male& crudeliter ꝓumciã ſ bi Kllen
comiſſã zubernauerit ſicut funt Verres:qui Siciliã magiſtratu ſpoliauitmultos occidit:&ad rbellio damn
r nẽ icitauit. Et utrũ oportuit. q.d. tu crudelitate & admiſtratione turpi ĩipellebasoẽsſicu/ ui

liio⸗

rdide
((olor

baſt
uern

ede,

m
dlo⸗

7

1— 1— ASE. ⸗ = ⸗
qd Iuiris:idẽ ne hoc obſeruabãt minime: qd ita gaui⸗

lut. Mulieres ad oĩa maleficia cupiditas ana dacit.itẽ
bene malores nri hoc cõparauerũt: ut neminẽ regem
gquem armis cœpiſſet uita priuarẽt:ꝗd itaꝗa 4 nobis dit attẽtũ: ꝑ duos effectus ſequentes
facultatẽ fortũa dediſſet: iniquũ erati eoru ſupplicio

mus quare ꝗq; dicamus et crebro noſmet a nobis pe- ratiões tAzug ſxpius nos ĩterroga
. . —- — . EL⸗ mus& ſingulæ rõi aliã rõnẽ expoſci
timus uniuſcuiuſq; propoſitiõis explanationẽ. Ea éhu mus. S implici iiudi ut ſi ali muli
iuſmõi maiores noſtri ſi ꝗᷓ unius peccati mulierẽ da/ er erat cõtũcta uno tãtũ uitio cõuin
nabãtſimplici ĩ iudicio multorũ maleficiorũ cõiũ 4 rkktan Naberen coner poſt g
— .— -— - ,„ T MAO — . 2„2 .„ 2. —— „ —
putabãt. Quo pacto quonia 4 ipudicã iudicarant:eã poſitionẽ ſuhiicit rõnẽ.de ĩde ñ aliã

—. „F L. . α☚n dicit rõnẽ ſecũdæ rõnis. Veneficii
uccC uoq danatã exiſt labat Quid ita neceſ uertit nũc ſniam & facit alid exẽplũ
ſeẽ eã 4 ſuũ addixcrit turpiſſime cupiditati ti- rõciatiõis. Caſũ nõ putarũt: ac ſi di
6 Bor Ar? „LV 2 /66*
mere ꝑ multos cta:ſed cũ aĩus eſt corruptus ſtatĩ ad

quosuidet ſui dedecoris ĩfamiã ꝑtinere. Quid poſtea uitiũ cui maxime ſubiecta ẽſe appli

tãtote timeat eos neceſſe ẽ:ut qu 5 voſ- Qct. Quia uiri fortis: i iniuriasme
Aos atoꝑ imn ele⸗ le⸗ ogao P of miniſſe nõ oportet:ꝗa fortes uiri de
ſit ueneficio petat quae neceſſeẽ:ꝗa nulla põt hone bẽt iudicare eos hoſtes ꝗ pugnãt ut

4

—Le

— . 2 .— .a .. — . fn „ʒ poteſtiz; ſed quãdo capti ſũtnõ am
pãtia audacẽ natura mulieris ĩcõſideratã. Quid ꝗᷓ ue plius hoſtes: ſed hoĩes putandi ſunt
neficii dãnatã putabãt.impudicã quoq; nec ſario: gaſ Fortitudo minet: bellũ qa nõ hu⸗
ella kaeili lt⸗ Hõ . ν manitashabẽda dum aduerſantur
nulla acs ad id maleficiũ ca:qua turpis amor et i ſed debet fortiter obſtare ut bellũ ĩ

rtẽperãs libido cõmouere potuit:cũ cuius aius mulie/) citat. Mõ tata ſapiẽtia fuiſtet: ſicut
EPerd ð e aen reſpõdit cæſar: nos noſtris illi ſuſci/

ris eẽt corruptus:eius corpus caſtũ eẽ nõ putauerunt tãtur moribus. Vehemẽter accom

. modatã:hic color cõcludit cõtrariũ
deliberatiuo ut ipſi exẽplis apparet.
Præterea cõcludit magis ſermoni
bus: fabulari tãtũ ut ſi duo ĩtrodu
cerent ad loquẽdũ ꝗᷓ or̃onibus forẽ
ſibus: aut aliis dicendi modis. Red/

ros adunũ quoq; maleficiũ ſingulæ cupid itates ipel-

2

nã habet ornatũ & rationes reddit.

L Entẽtiã ſr aut ſi
cõſumer:quos eadẽ fortuna pauloãte ampliſſimo ſta ſgnificaſionẽ de rebus pti/
I 44 itũ cẽttaduxit. deſino memi nẽtibus ad rõnem uitæ ĩſti

niſſe ꝗd ita:ꝗa uiri fortis ẽ ꝗ deuictoria cõtendãt: eos? ꝗᷓẽ ſimplex & ſine rõne: aſiq̃ duplex

ſine rõe quædã ẽ duplex ſine rõibus

hoſtes putar:q uicti ſũt eos hoĩes iudicar:at poſſit bel alia duplex cu roe:utipeĩ exeplis de

lũ fortitudo minuere: pacẽ hũanitas auger̃et ille ſiui moſtrabit: ſed ſiqsdubitaret quo ſit
ciſſet:nũ idẽ fuiſſet: nũ profecto tã ſapiens fuſſſet:cur

color duplicatus cõſiderat ad uerba
— . — — QE . &ad ſnias:ſi ad uerba dici põt color
igr ei parcis.ꝗa talẽ ſtultitiã cõtẽner̃ nõ imitari cõſue uerboꝶ:ꝗ mõtractat ſimplicibus ra

: . 5= tiõibis & modis uiuẽdi aut ꝙ fit ꝗᷓ/
ui:hæc exornatio ad ſermon uehemẽter accõmoda tũ ad uitia. Quid oporteat: ꝗtũ ad

ta ẽ et alum Adjtoris retiet attẽtũ.tũ uenuſtate ſermo uirtutẽ difficile ẽ exẽplũ ſimplicis

G. 5 t: 5 ſniæ ſine rõne: & qd ſit ſi ꝙ hoc ipᷣm
nis:tu ron u exp ectatiõe. De ſententia. dr difficile ſed Aeberer elke e. Itẽ Ii/

Ententia eſt oro ſapta de uita: quæ autꝗd ber Ehor a ſjer deheat: eſthac
. def . =ι quoq; ſimplex & fine roe inia: icut
. ſitaut deſſe op orteat muid br euiterole⸗. & ̃liqᷓ ꝗᷓ ſequũt.Egẽs ꝗd ſit na pauꝑ
dit hoc mõ. Difficile ẽ primũ uirtutes rfuere exiſtĩat᷑ is ꝗnihil ficur ze 4 heiſed
Per is eft ſp dſiderat. Itẽoptia qd fieri debe
ri:gq ſemper ſecunda fort una ſit uſus. Item uber is eſt. Pemolice fifſnin ſubiccte r
exiſtimãd us: qui nulli turpirudini ſeruit. Item egens) tõis. Nõ ur Dobande beirekfſed
1 1S rri . bil Cari ſ b ſimplicis ſnĩæ q ñ eligẽda ẽ ꝗa ꝗqeius
eſt 31 dun on ſatis habete eIScu nihil ſatis P oteſt? breuitasaufert audiẽtibus dlectatio
eſſe. item o ptima uiuendi ratio eſt eligenda: eam non nẽSi rõnis ñ ĩdiget ac ſi diceret q ta
dam conſuetudo reddet. Haiuſmodi ſententiæ non e ebcearcortadicet cd
ſunt inprobandæ propterea quod habet breuis expo df eũ eẽlibegiq nulli turpitue di ſet
ſitio:ſi rõnis nullius indiget magnam delectatiõem uit rliquos cẽ ſeruos uitioge phicam

uos iſtos uirũ: parentes cæteroſcq; ad ceretnatura mulieris è libidĩ ſubie/

ſta rõ Iecte eꝙᷓ magitudo peccati facit timidã: intẽ uincãt& du ipſi pugnãt puniẽdi füt
DPey
u

4 — —

Iis: ꝙ ſine rõe oĩbus uidet ꝓbabilis

mosa tan

„
. .
.5

.
liberateſeiſigedo⸗ en iilud qus Sed illud quoq; probãdũ ẽ genus ſniæ quod cõfirma
q; ꝓbãdũ: hæc ẽ ſnia ſimplex qindii Lie giααααα = Ozs bene indi rSes in
get rõe nobis placere debet. Itẽ ꝗ for tur ſubiectiõe rõnis hoc mo Oẽs bene uiuẽdi rões in
tũ is: iuehit cõtra amicos nugaces: q & uirtute ſũt collocãdæ p rop terea quod ſola uirtus i ſua
aĩcitiã nõ uirtute ſed utilitate pꝑria S S ie i. „
ſibi cõparãt. Deuolãt oẽs: trahit ſi/ Ptate oĩa præter ca ſubiecta ſut ſub fortunæ dom ia⸗
militudinẽ ab auibus:q uitãt frigo/ tiõe. Itẽ fortũis alicuius iducti aicitiã eius ſecuti ſüt
mcsederan gadtobenis. Sapié Ahi ſimul cfortũa dilapſa ẽ deuoluãt oẽs.Cũ.n.rceſſu
ter cogitãt: hoc exẽplũ duplicis ſniæ, ea res: fuit cõſuetudis cã niil ſuꝑeſt qua reĩ amuci-⸗
ſine rõibuscõſtat:& ex alio colore:ꝗq⸗ —— — ix duoluci frütt
cCr COOrEAE Hint. em ſniæ lciter etterutur
appellat cõtẽtio: ꝗa ex cõtrariis uo tla teneri poſſint Sut item ſ̃ S eterutur

cabaulis cõfectusẽ, Impedimẽto: nãſt hoc mõ ſine rõne errãt ꝗ proſꝑis rebus oĩs ĩpetus for
pueritia corrigit melius poterit ſtu

diis ĩcũ bare. Snias: põit effectum. & uæ ſe Putat fugiſſe Sap ieter cog rat 4 tꝑibus ſe 1 7
Rei actores: ut uideamur ꝓnuũcia dis caſus aduerſos reformidãat cut 6e hoc pacto: Qui
tores & eꝑ & oratores: nat pcepto/ doleſcẽtiũ peccatis ignoſci putãt oportere falluntur

res ſed me occurrat ip̃ᷣm C hoc co/ n t. en.
lore freqntiſſime uſu notadaẽ hæc propterea quod ætas illa nõ ẽ ipedimẽto bõis ſtudiis.
eipue ĩteroratorẽ philoſophum at hi ſapieter faciũt ꝗ adeleſcẽtes maxie caſtigãt: ut
differẽtia: qd orator ſolũ debet orna ath ſapi rraciut ꝗ àdalekctcs maxie aſtig⸗ „

te dicere, Philoſophusue routiliter busuirtitibus oẽm uitã tueri poſſint eas ĩ ætate matu

—„„ . . èäs — „ . — — . . .
ꝗd tullius ſuis ſcriptis ut opus fuit riſſimauelit cõpꝑare. Sni as ĩterpoi raro cõuenit: ut rei
cõmodiſſime cõſecutus fuit. Præ// — FE . .
ceptores: ſicut Ariſtoteles in ethicis: actores nõ uiuedi præcceptores uideãur eſſe:cum 1ta 1

Plato6 Ci, Iofficus, Cü ita terpo/ terponẽtur multũ afferẽt ornameti. neceſſe ẽ. n. eã cõ
nunt ita pro raro poſuit. Rem cer . .- — . .
tam: ſententiam illamad inſtitutio probet tacitus auditor:tũ ad cãm uideat accõmodari

nem mia pertmentem. EIc certa exuita et moribus ſůptt. Decontrario-
OOIntrariu idé: addit fere: 1 Ontrariii &cle d cõt?tio. c& tariũ
c da licet ãbo fiur ex cõtra- Ontrariu e ide Tere guo cotetlo cottarine
ruis uocabulisiti cõtramrũü c quod ex rebus diuerſis duabus alterã breui

hoc plus hẽt ꝙ trahit argu

mẽt a re certa ad ſĩcerſa uel ad maio ter et facile cõſirmat hoc Pacto. Na ꝗ ſuis r0

Ta. Bieunce & facile cõfirmat hoe mibus limicus fuerit ſemꝑ eũ quomõ alienis bus ami
naccidit cotétioi: ꝗqa neutra magisaf % - .7 FEe . .— —
firmat ꝗᷓ altera: ut ſi dicas: ne cte ui cũ fore ſperes ꝛet it na quẽ ĩ amicitia pfidioſũ cogno
gilas & die dor nus, ſed cũ dico q ĩ ſu ueris:eu qᷓre putesinimici tias cũ fide hie poſſe:et aut

1s ̃bus ẽ tardus qᷓto magis i alẽispri EiIr fuerit ei c 1 et ſui
ma cõfirmat. ſ. ꝙ i ſuiseſt tardus: & 9 P ritlatas ſolerabili ſuꝑbia fuer it en comod u et ſui
trahit ad uitã dicẽdo ꝗᷓto magisĩ ali co gnoſcẽtẽ uidere ĩ ptate quis ſperet:et qui in ſermo/
enis qa hoc ĩcertũ qlisfuturus ſit ĩ
alienis: licet ſit ĩ ſuis tardus cõtrarra 2 rrer —:
ſut hæc i ſuis bus & alienis fuerit & Sctöibas credis a mẽdacio temperaturu.ſtem quos ex
ore amicũ imicus: certû ẽĩ ſuis in Ieri K. e eieIe eente Aim in⸗
micũ fuiſſe: ĩcertũ uero amicũ alie/ col ib us deiccimus: cũ his in capo meunmus dim lca⸗
Nnis fore. Spes:quæ in reliquis exem re qui cu plures erat paucis nobis exequari no poter
plis quoq; notanda eſt. xt. h poſtq ſ. ori⸗
m Embrũ demõſtratõe: ſicut Tat hi poſtꝗ Pauclores ſunt metuimus ne ſint ſu pori⸗
orpus toruer ptibus on⸗ ores.Hoc orationis genus breuibus et cõtinuatis uer-/
ſtat: ꝗꝑtes hnt aliq mbẽéra 2 feler. — = eſt au⸗
ſicut mãus digitos hẽt: ita una oroq bis perfectum eſſe debet:et ut cum cõmodu me
ſi corpusplures hérptes:ſcd deinde ditu popter breuem et abſolutam cõcluſionem: tum
diuidunt iĩ clauſulas ꝗg& qdã ſũt ex . Cõproba
“ A ue ro ment Coprobat
aliꝗbus mẽbris cõpoſitæ& illæ uo/ uchementerid quod ob 5 eſt oratori: cop . 3
cãt piodus ãbitus uel clauſula ſi cõ/ contraria re et ex eo quod dubium non eſt expedit il⸗
pletæ ſut neq; ex aliꝗq pte ſnĩia péde Iud au 1r /1 Irzinman t. aut mul
at qle hoc & iimico ꝓderas & aĩcũ læ 4 od dubium eſtꝛut aur diluinon poſſũ aut me⸗
ſeras. ẽtota ſimul dr piodus: äbitus to diff cillime poſſit.
uel clauſula ſed una tm ps dr̃ mẽbꝑꝶ r
ſi tñ ĩ toto fuerit:ꝗa ꝑ ſe ñ dr̃ mẽbꝶ De membro. “”
& põt talis clauſula hre tot ſy HIabas m Embrum oratiõ is appellatur res breuiter abſo

gqguot hétae ſut exameter: & aliqdo luta ſine totius oratiois d emõſtr atiõe: 4 denuo

nibus et cõuẽtu amicorũ uerũ nõ dixeri:nũꝗd eumi

l
go⸗

S 7

dun
160
Oli
Mun
lula

Kni
o
ſir
li
niſ
ſri
U

u Articulus grauis. ⸗-* a incido: qa eſt tanꝗᷓ mbrũ
he - — . 11. 1.. paruũ. Nãillud fuperius
àA Rtiiculus dr cũ ſingula uer ba ĩiteruallis diſti plura cõplectit ꝑ uerba di
guẽturcæſa or̃0oe hoc mõ.Acrĩonia:uoce uul ſtincta pꝑ copulã. hic unum tantum
. .. . . . 1. . . Uerbum diſtinguitur ſine copula.
Q aduerſarios pterruiſti. Item Muntcos iuidia: iiuriis de Acrimoniauoce laudat Cæſarem
n — . 1. : . RrrE . Na nbe .
u protétia: pfidia ſuſtuliſti. Inter huius generis et illius ſu uel alium oratorem: ex quo apparet
i Pioris Uchiemstia hoc itereſt:qldod ud tataſin eſſe in Aemonſtratiuo genere. Item
Plioris ucheimngtia hoc itereſt:quod i ud tardiusct raàa inimicos:ad uituperiũ. Subſtuli-
iug rius uæit:hoc crbrius et celerius ꝑuẽit. Itaq;sillo gener̃ ſti: interfeciſti. Illud tardius: ponit
wau x Imotõe hrachii et cõtortõe d ladius ad effectũ utriuſq;. In hoc quoq;: illud
EzxX Imotoe rachu et cotortoe extræ 8 4 ius a 1 c. r4 ſuperius tardius pronunciatur prop
Ut tal prus afferri:i hoc ãt crebro et celeri corpus uulnere iſa- Nter plura uerba: ſicut qui cæſim per
in iari uid Contiruuti diocris cutit hoſtem plus temporis cõſumit
t tart Uldetur. „ ontinuatio me locris. in eleuando brachium:quam ille’ꝗ
e „ö Ontiĩuatio ẽ dẽſa et cõtinẽs freq ntatio uerbo cuſpide ferit.
noc c rũ cũ abiolutoe ſniarũ ea utẽur cõmodiſſi- QOnemoatio conficitur ex
c ncu: niaru ca uteur como c tribus ſuperioribus colori
GH me triꝑtito ſnia. In cõtrario:ĩ cõcluſione.In bus. ſ inunti der ipar
ę, Pa . F-= — — E . tito poteſt etiam fieri: & p
mt ſnia hoc Pacto einõ multũ Pot obeſſe fortũa A ſibi In. traductiõem commodi:ſed per hos
n irtute firmius ꝗᷓ ĩ cau præſidiũ collocauit. In cõtrario conmociflime. uoles con
un haoc mõ. Nã ſiqꝗs ſpei nõ multũ collocarit ĩ caſu:qd eſt: ——— rchendi prædictos du
Saun quod ei magnoꝑe caſus obeſſe poſſit.In cõcluſiõe hoc Ornpar⸗quod Pabe n ſe
4 Ao. tSlar Fere 8 c méẽbra: dupliciter cõſide/
NMH P ado:quo dſiſcosp lurimũ fortũa p õt: ꝗ ſuas rões oes rat mẽbæ: qᷓtum ad ipſas
u ſr1 caſũ ĩt. rũt:nõ ſũt ola cõmittẽda fortuæ: ne magna bareculast u bus cida
,. e ene ſ. L.e. Frr. cõti onitur: &quantum ad numege ſylla/
ab nimis nos hẽat Ptãtẽ. In his tribus genaribus ad coti baꝶ: ſi notantur tantum mẽbra: ex
⸗ nuatõis ui adeo freqntatio ẽ neceſſaria:ut firma facul quibus conſtat func dlcitur mem/
Srie zi re ſin; rArr rer -= Pyꝶe: ſi paritas ſyl labag dicitur com/
s or . lam: riui: Bei P VIIab. Om/
aum 1 ratoris uideatur: niſi ſnĩam:et cõtrariũ:et cõcluſi par: cum tamen idẽſit fere: quia ali
“B onẽ freqntibus o fferat uerbis:ſed pro aliis quoq; nõ/ quando ſuperantur ſyllabe: quæ ad
F. en s. r – uel ad plenitudinem
n quantitatem: uel
nunꝗ nõalien ẽ tãerſt necelſe nõ eloꝗ res aliqᷓs ꝑ hu Adæquantur. Nom dcenumeiatio
iuſcemodi cõtinuationes: ne: hoc Praccbtunnſed ad diſcen
t. — tes pertinet malum eſt:ſi ad peritos
Compar grauc. —. „ „ ſatis commodum exiſtimar poteſt: .
get⸗/ Ompar appellatur: uod hẽt ĩ ſe mẽbra or̃o/ referre poſſumus per exercitationẽ or zano üeen
5 3 terit p uhciarecd 4
c nis de bus ãte diximus: qᷓ cõſtãt ex pari fere orator poterit prot re de æqua
tau⸗ c ns de Abus ate diximus: qq cõſtãt cxX ba c. litate ſyllabarum in pluribusmem/
1 nũero ſyllabarũ:hoc nõ de enũeratõe nr̃a fi bris. In prœlio: arguit fillumabſen
et:nã id . rile E: 1* 8 6 reitatio te patre in periculis domi bona cõſu
oba⸗ c gdẽ Puerileẽ ſed tantũ affert uſu Xe⸗ mentem. Eſt autem hoc illi fœlicita
rl⸗ facultatis ut al quodã ſẽſu par mẽbrũ ſuꝑiori Tferri poſ tem:in no genere alenenr rationẽ:
ſimus hoc mõ. In prœli n pr appetebat: domi quia dixit ſuperius fere. nam & dixit
n fili⸗ emo In P rœlio mortem prappetebat: æqualitatem ſyllabarum eſſe opor/
TIhus nuptias com parabat. hæc ola graues caſus admi tere: tamen aliquando unum mem/
niſtrabãt. Item illi for dHit foelicitatem huicidu brum poterit ſuperart una uel dua/
—. . ... m illi fortun a dedit feœlicitatem . 2 bus ſyſlabis: modo habeat ſyllabas
ſtria uirtutem coparauit.ln hoc genere ſæpe fieri põt longas: quæ adæquentur tempore
4 —

— —

7

⁶ ei

alio mẽbro orois excipitur hoc mõ. Et inimico prode
ras.i.unũ quod appellatur mẽbrũ. Deide hoc excipia

tur oportet ab altero:et amicũ lædebas. Ex duobusmẽ

bris ſuis hæc exornatio põt cõſtar. Sed cõmodiſſima
et abſolutiſſuma ẽ hoc pacto:et iimico proderas et ami

cũ lædebas:et tibi ipſi nõ cõſulebas. Itẽ nec reip. cõſulu

iſti:nec amæis profuiſti.nec inimicis reſtitiſti.

unt nõ plane par ſit. numerus ſyllabarum:et tamen eſſe

4 — l 2 s

— △

plures duabus uel tribus & excipit
nomẽ a mbris:qa ſi hẽt duo dr di/
colos:ſi tria tricolos. Vnum ſolũ mẽ

brũ habet: colon excipit᷑: quia aliud

membrum ſubſequitur per interpo

ſitionem copulæ. Nec reipublicæ:

apparet quomodo nec ſignificat &
non quia recipitaliud:nec ſed abſo/

Iute diciturnegationem.
Rticulus græce ideſt

propter breuitatem ſyllabarum.

Aut plenitudo:quãtum ad nume
rum litterarum facientium ſyllabas
quia plenior eſt ſyllaba induſtria: ꝗᷓ
in fortuna:quas pauloante dixit.
Imiliter cadens: mepto/
ſ ton cum in una oratõe plu
res ſũt caſus eodem modo
terminantes ponit effectũ
in tertio colore. L
Imiliter deſinens:omote/
ſ leucon & fit in dictionibus
non caſualibus. Hic duo:
dat modum utendi quia
melius ſimul coniunguntur ablati/
uoquam ſeparati:ut hic in hoc excẽ⸗
plo proximo.
Nnominatio: paranoma/
a ſia. Acceditur: pe e fit ut
ſimilis. Ad res diſſimiles
de uocabulis diuerſæ ſi/
gnificationis fit ſimilitudo uocabu/
Ii:ut quaſi idem uideatur. Attenu
atione: attenuando ſecũdam dictio
nem cum prima plenior ſit. Eiuſdẽ
litteræ: non inuenit antecedenteal-/

tera:ideſt qui inuenit. Vemiit: ꝓ ue

A

4 ——Yðð

uideatur:ſi una aut altera etiã ſyllaba eſt:alteri altero

niuit: loquitur contra unum paupe/

rem factum diuitem. Ex contra/
rio:complexiõis exemplum. Pro/

ducunt: producendo eam litteram

in ſecunda dictione: quæ ſit breuis ĩ

prima. Nam &-animus habet a bre
uem: & auius pro loco in acceſſibili.

Nam curia pro mevtrice habet ri lõ

breuius:aut ſi cũ ĩ altero plures ſũt:i altero lõgior: aut
lõgiores ſyllabæ erũt: ut l!gitudo aut plenitudo harũ
multitudinem alterius aſſequatur et exequetur.
Simuliter cadens. o
Imiliter cadẽs exornatio dicitur:cũ ĩ eadẽ cõ
ſ ſiructõe uerborũ duo aut plura ſtuerba: ꝗᷓ
hfimuliter iiſdẽ caſibus efferutur hoc mõ. Ho-
minẽ laudas egẽtẽ uirtutis:abũdãtẽ felicitatis. Itẽ hu-
ius ĩ pecũia ſpes ẽ a ſapiẽtia:ẽ aius rẽotus: dil gẽtia cõ-
parat diuitias. negligetia corrũpit aium: et tamẽ cũ ita
uidit nemnẽ præ ſdeſthoiem. Similiter deſmnẽs.
Imiliter deſinẽsẽ:cũ tãetſi caſu nõ ĩſũt ĩ uer

ſ dlis:tamẽ ſimiles exituf ſũt hoc pacto. Turpi
ter audes facere:neꝗter ſtudes dicere:uiuisĩ⸗

uidioſe: deliꝗs ſtudioſe: loqris odioſe. Itẽ audacter ter
ritas: hũiliter placas. Hæc duo genera quorũ alterũ in
exitu: alterũ ĩ cauſis ſimilitudĩe uerſaturiter ſe uehemẽ
ter cõueniũt: l ea re ꝗ his utũtur.plerũq; ſimulcollo⸗

caãt ea ĩ iſdẽ ꝑtibus oronisid hoc pacto facere oportet

—

„½ = 4.* AAA—

T. 151 Xα iitir 5 „ r21/
Perdiſſima roẽ amorẽ petere: pudorẽ fugere: diligere

formã negligere famã. Hic et ea uerba quæ caſus ha-
bent ad caius ſimiles: et ea quæ nõ hẽnt ad ſimiles exi-

2

„

lan.

l

4

nos
wür

mn
n
ſet
oli,
ka
l.5
u
eul

gam: pro regula breuem. tus ueniunt. Annominatio humilis m

” Nnoiĩatõ ẽ:cũ ad idẽ uerbũ et nomẽ aceditur in
er r r en a cmutatòe uel additiõe unius Iæ: aut lraru mi
35 . . de... — . . aut ad res diſſimiles ſimilia uerba accõmo- Wu
lee i, de een dãtur ea multis et uaris rõnibus cõficitur: atten uatõe b
eder Pee iſ af * aut cõplexioe eiuide lræ ſic hic gſe magnitice iactat: hi
uenita te ãteꝗᷓ romauenit. Ex cotrario hic quos hoiĩes Ge
alea uicit eos ferro ſtatim uĩcit: productiõe eiu ſdẽ lĩæ m
hoc mõ hũc auium dulcedo ducit ad auiu. Breuitate tusd
eiuſdẽe læ hoc mõ:hic tãetſi ur eẽ honoris cupidus: ta bpe
mẽ nõ tãtũ curiã diligit tũ curiã addẽdis lris hoc pa pule
do hic ſibi poſſet tẽꝑare: niſi amori mallet obtẽꝑare: lir
Demẽdislris ſic: ſi lenões quẽadmodũ leoũes uitaſſet de
uitæ tradidiſſe ſe. Trãſſerẽdis lris hoc pacto:hic iudi- (Wen
ces uidete utrũ hõi gnano an uano cre der̃ malitis. Cõ
mutãdis hoc mõ deliger̃ oportet quẽ uelis diliger hæ
ſũt ãnoiatões ꝗᷓ ĩ laru breui cõmutatõe: aut producti “W

one: aut trãſlatoe: aut aliquo huiuſmõi gener uerſatur H
Sũt at alie ꝗᷓ nõ hẽnt tã propiꝗᷓ uerbi ſimilitudinẽ et ta R
mẽ diſſimiles nõ ſũt:ꝗbo d generibo unũẽ huiuſmõi

1, Quid ueniã:ꝗ ſim: ꝗre ueniã: quẽ ĩſimulẽ: cui proſim Quid ueniam:hic fit quando de
quẽ poſtulẽ breui cognoſcetis. Nã hic ẽ ĩꝗbuſdã uer⸗ muſsgarriburorat Pr mnt uo
bis ꝗda ſimilitudo:no tã affectada Fillæ ſuꝑiores: ſed Alterum huiuſmodi: quan do ad fi-
oꝑa Arites:necd oĩo.P. C. circũſcrippti putẽtur. Hæc ano ſunt mniliorcs quia non eſt fer⸗
6 miatio magis accedit ad ſimilitudinẽ ꝗᷓ lla ſuꝑior: ſed gusrempo
4 mius ꝗ Ulæ ſuꝑiores: ꝓꝑea quod ſolũ additæ: ſed uno uenit. Anon tempore demptæ: ſic
⸗ tꝑe dẽptæ quoq; lræ ſut. Tertiũ gẽusẽ qq uerſatur in aum Rlum 10 ronibrit imn⸗
caſuũ cõmutatse: aut unius: aut pluriũ noium. Vnius cũ eũ occidiſſet Naſica. Pblara: ga
5 noĩs hoc mõ. Alexãder macedo ſũmo labore aium ad boſt ay de n Snechum morti⸗
uirtutes a pueritia cõfirmauit Alexãdri uirtutes ꝑ or- re leere agrariamfed mortuus eft.
M bẽterræ cu laudæctglora ualgitæ ſat Nexidräo' eranam um iael te prole ine⸗
dAdH maxie metueratItẽ Plurimũ dilexerũt. Alexãdro ſiui rentu in Capitolium fugita quo cũ
m ta data lõgior eẽt oceanũ macedonũ nomẽ trãſuolaſ- non poſer erragicigt 11 de uit:
, ſet. Varie huc unũ nomẽ ĩcõmutatiõe caſũ uoluratũ de pecuniismale tractir cum in ge-
=. Plura noĩa caſibus cõmutatis hoc mõ faciẽt ãnoĩati nere auicial⸗ zuell Brau 13 lu⸗ 5
“”M onẽ. Tyberiũ gracchũ rẽp. ãmũſtrãtem prohibuit ĩdi ponitetfecum. 8 ”MV
u . gnainex diutius ĩ ea cõmorari. C. Graccho occiſio ẽ ob — Vbiectio hyppofora A balef nomna
lata:ꝗ ip.uirũ amãtiſſimũ ſubito de ſinu cĩtatis eripu probrnmnl Krember n⸗ —
n it. Saturninũ fide captũ maiorũ natu ꝑfidia ꝑ ſcelus diuitias: quas habet. T
d uita priuauit. Tuus o druſe ſãguis dõeſticos ꝑietes: et W
⸗ uultũ ꝑetis aſꝑſit. Sulpitio cun pauloãte oĩa cõcedebar
. eũ breui ſpacio nõ mõ uiuere ſedẽt ſepelliri prohibue
l rũt. Hæc tria genera proxia exornatõnũ: quorũ unũ ĩ *
u ſimiliter cadẽtib alterũ ĩ ſimiliter deſinẽtibouer̊. Ter .
i tiũ ĩ ãnoĩatõibus poſitũ ẽ ꝑ raro ſumẽda ſũt: cu ĩue⸗/ .
8 ritate dicius: et ꝑꝑea q nõ hæcuidẽtur piri poſſe ſine
claboratõe cõſuptõe ꝑhuiuſinõi t Rta dia ad dele-
* catöem ad ueritatẽ uidẽtur accõ modatiora. ꝗᷓ re fi⸗
45 des et grauitas et Eucrts;uarori miuitur: his exor⸗
le natoibus fteenter colloa S:ctc no mõ tollitur auctori ſ 7
4 tas dicẽd iſed ofleditur uo ĩ eiuſmõi ofone auditor
5 Eꝑea: quod ĩhis leposet feſtiuitas:nõ dignitas: neq; S
Pulchritudo: jre ſut apla et pulchra diu placere poſ.
e. ſũt. lepida et cõcina cito ſacietate afficiũt auriũ ſeſũ/
Ne faſtidioſuſimu. Quo mõ igr ſictebro his generibus
. Ateur paerili uidebiur elocutõe delectari Ita ſi raro in
lͤ terſere us has egornatões:et ĩ cã tota uarie diſꝑgerẽu
30 cõmode lumĩbus diſtictis illuſtrabimus ofonem e
it DDe ſabicfdtione. —o.,.
( Vbiettio 5cũ iterrogamus aduerſarios: aut
4 M rius ꝗd ipſi abillis: aurge cõtra nos dici poſ
4 uüiit. Deide ſubiicius id quod oportet diei: aut

ANLEN&

Amplum:hoc eſt quod dixit ſu/
pra:ꝙ contra nos dici poſſet. At pa
tris bona uenierut: hoc eſt quod di⸗/
cir ſubiicimusid quod oportet dici.
Ex lite aut iudicio: potuiſſet. n. di
cere aduerſarius eum fuiſſe patro/
num cauſarum. Sponſione: fideiuſ
ſione ex aliqua re honeſta: quia mul
ti ſuntaccuſati:qui licet per ſe nõ poſ
ſint impetrare ueniam: tñ excuſan/
tur per uirtutes aliquas: ut per alias
perſonas Dauni miſerere parentis.
pPræſidium uosiurati iudices qui
iuraſtis nil facturos contra iuſticiã.
Item credo immicum:irrenice di
cit. Nam oſtendit eum occidiſſe in/
demnatum: cum accuſare ipſum de
buiſſet. Ne ſcriptas: iudicabas no/

ſtrat eſſe leges. Vt ad noſtram per/

ſonam:præpoſuit in difffinitõe hũc
colorem fieri: & interrogando alios:
& interrogando nos metipſos:hucuſ
q; dixit ad ſecundam & tertiam per/
ſonam. Nam oſtendit quomodo fi/
ata perſona prima. Quid me facere
concludit Scipio ducens exercitum
ab Gallia Romama gallis ciſalpinis
obſeſſus fuit:quamobrem accuſatus
Romæ ſic ſe excuſabat. Antiquior:
carior: melior. Eiuſmodi: ponit ef
fectum grauitatis:quem & ſupra di⸗
xit, Identidem: ſimiliter & frequẽ
ter:t eodem modo dicit Lauren. Val
la in hac:ſicut in ſupiore:quæ fit ad
ſecundam & tertiamꝰerſonam.
Radatio:climax quæ ſigni
ficat ſcalas. Quam ad ſu

perius aſcenſum: ſimilitu

dotracta a puero gradus
aſcendente:is.n. propter imbecillIta
tẽ in omni gradu ambos pedes ſiſtit
Pr. uſqᷓ aſcẽdat cõſequentè: quod ro
uſtusnum faceret. Quæ ſpes liber
tatis:exemplum in genere iudiciali.

quod non põt: aut nobis adiumenta furtũ ſit: aut oflu
turũ ex cõtrario hoc mõ:ro igitur num iſte tã pecu-
. — 5ROα „ — . — =.
nioſus. ſit factus amplũ patrioniũ relictũ ẽ. At pris bo

AE MATE

na uenierũt. Hæreditas aliᷓ obuenit: nõ põt dici:ſed et
neceſſariis oibus exhæredatus eſt. Præmiũ aliquod ex
lite: au gin dicio cæpit:nõ mõ id nõ fecit:ſed ẽt ĩſuꝑ ipſe
grãdi ſpoſiõe ictus eſt. Ergo ſiis rõibusl
nõ ẽ:cur oẽsuidetis:aut iſte domiatut aurũ: autude nõ
eſt licitũ capit. Item ſæpe iudices aiaduerti multos aliqᷓ

ex hõeſia re: quã ne inimici ꝗqdem crimiĩari poſſint ſibi

præſidiũ petere quorũ nihil põt aduerſarius facer̃. Nã
— — . . — . — 2 „— .
utrũ ad pris eius uirtutem cõfugiet:at eũ uos iurati ca
pite dãnaſbs: an ad ſuã antiꝗᷓ fuertetur uitã alicubi ho

neſte tractatã. Nã hic ꝗdem ante oculos ur̃os qũo ui-
. 9 — 5 .
xerit ſcitis &s. An cugnatos ſuos enũerabit: ꝗbus uos

cõueniat cõmoueri: at hi ꝗdẽ nulli ſũt: amicos pProfer-
. . „ AEe

ret. At nemo eſt:ꝗ ſibi nõ putat turpe iſtius amicuũ no-
miari Itiem credo amicũ quẽ inocentẽ putabas ĩ iudici
ciũ adduxiſti: nõ. nã idemnatũ ne caſti Leges ꝗ idfa ⸗
cere prohibent ueritus es:ad ne ſcriptas ꝗdem iudica-
ſti cũ iple te ueteris amicitiæ cõmõeret comotus es. At

ES / . — .„ . — -
nililomius: ſed ẽt ſtudioſus occidiſt. Quid cũ tibi pu

eri ad pedem uolũtarẽtur: miſericordia cõmotus es:at

eorũ prĩem crude liſſime ſe pultura quoq; prohibuiſti.

Multuũ ĩeſt acrimoniæ et grauitatis ĩhac exoruatione:
propterea quod cũ qſit eſt ꝗd oporteat: ſubicitur id

nõ eſſle nal g facillime fit: ut exaugeatur ĩdignitas

negocii ex eodem genere: ut ad nr̃am quoq; ꝑſonã re-
feramus ſabiectõem ſic facimus. Nã ꝗd me facere cõ-

„ /

micarem: at cũ ꝑua manu:tũ prodiremus:locũ quoq;
inimiciſſimũ habeãus neq; erat quo uitã producerem

VNL

caſtra relinqrem: at obſidebamur: uitã militũ neglige
rẽ:at eos uidebar ea accepiſſe cõditibem: ut eos quoad
poſſem ĩcolũes priæ et parentibus cõſeruarem: hoſtiu

ARo

— — .. M0 .. — —
õditõem repudiarem: at ſalus antigor eſt militũ qua

ipedimentaru. Eiuſmodi cõſequũtur identidem ſub⸗

iectiones: ut ex oĩbus oſtendi uideatur nihil potius

quod factũ ſit faciundũ fuiſſe.
Gradatio.

Radatio eſt:ĩ qᷓ nõ ante ad cõſequens uerbũ

g dejicenditur: quã ad ſuꝑius cõſenſum eſt hoc
mõô. Na ꝗ reliꝗᷓ ſpes libertatis manet: ſi illis

A. „ (
Sup “”l e „ XLVN
DE ”cäͤ.

rõibus locupletatus

uenit: cũ a tãtã gallorũ multitudie circũſederet: an di

ett

auc
lelt
ſe
wrt
le⸗
tii
v
dĩ
ten

lun

net

plte
d B

NN

ſt
ſe⸗

is

) —

*
„——

—

ttt „

et quocdhiber licet:et quod licet poſſũt et quod poſſũt
audẽt: et quod audẽt faciũt:et quod faciũt uobis mo
leſtũ nõ ẽ.lta nõ lenſi hoc:et nõ ſuaſi:neq; ſuaſi:neq;
ipſe facere cœpi:etnõ ꝑfeci:et nõ probaui. Itẽ africão
uirtutẽ ĩduſtria:uirtus gloriã:gloria æmulos cõꝑauit.
Itẽ ĩperiũ græciæ fuit ꝑenes atheniẽ ſes: atheniẽſiũ po
titi ſũt ſparclatæ: ſparciatas ſuperauere thebani: theba
nos macedones uicerũt:ꝗ ad iĩperiũ græciæ breui tꝑe
adiũxerũt Aſiã bello ſubactã. Habet ĩ ſequẽdã lepo-
rẽ ſuperioris cuiuſq;ʒ crebra repetitio uerbi:ꝗᷓ propria ẽ
huius exornationis. Diffinitio.
Iffinitio ẽ: ꝗ rei alicuius proprias ãplectitur

d prtãtes breuiter et abſolute hoc ihale

„ — „ — — .1 . — 1.
ſtas rei pu.ẽ ĩ ꝗᷓ cctietur dignitas e ãplitudoꝗꝭ

7

cĩtatis. Itẽ ſiuriæ ſũt aut ulſatiõe corpus:aut cõuitio
aures: aut aliꝗᷓ turpirudie uitã cuiuſpiã uiolãt. Itẽ nõ
iſta diligẽtia:ſed auaritia:eo quod diligẽtia ẽ accura
ta cõſeruatio ſuorũ. Auaritia: iniuria: appetitio aliorũ.
Itẽ nõẽ iſta fortitudo:ſed temeritas: propterea quod
fortitudo ẽ cõtẽptio laboris et ꝑiculi cũ rõe utilitatis
et cõpẽſatiõe cõmodorũ. Temeritas ẽ ĩcõſiderata do-
lorũ ꝑpeſſione gladiatoria periculorũ ſuſceptio. Hxc
igr cõmoda putatur exornatio: quod oẽm rei cuiuſpiã
uim et ptãtẽ ita dilucide proponit: et breuiter explicat
ut neq; pluribus uerbis oportuiſſe dici uideatur: neq;
lucidius potuiſſe dici uidetur: Tranſitio.
Räſitio uocatur: ꝗ cũ oſtẽdit bꝛeuiter quod
dictũ ſit propõitſtẽ breuiter quod cſeqᷓtur

N

hoc mõ. Mõ ĩ patriã cuiuſmõi fuerit hẽtis:
nũc ĩ parẽtes ꝗᷓ lis extiterit coſiderar.Itẽ mea ĩ iſtũ be
neficia co gnoſcitis:nũc qũo iſte mihi gr̃a ftuleri t acci
pite. Proficit hæc aliꝗtulũ exornatõ ad duas res nã et

94 dncritcsmeracad ſtigeil cO pat. auditorẽ. Cor.
1

Orrectõ ẽ:qꝗᷓ rollit quod dictũ ẽ:et pro eo
c id quod magis idoneũ uidetur Ppsichae e
cto quod ſiſe ſuo⸗ hoſpites rogaſſet:ĩmo nẽiſſet mo
hoc facile ꝑf Ri poſſet. Itẽ nãꝗᷓ poſtꝗᷓ iſti uicerũt:atq;

adeo uicti ſũt:eam qũo uictoriã appellẽ:ꝗᷓ uictoribus
cti ſũt:eam qũo uictoriã appelle:ꝗ i

. . . „ — 7, „ P
plus calamitatis 4 boni dederit. Ouirtutis con iuidia ommunemdiceret: ſed ſi corrigi/

quæ bonos inſequeris: plerunq; atq; adeo inſectaris: tur animus auditorisexcitatur.

Cõmouetur hoc genere aĩus auditores: res enĩ cõi ucr
bo elata tãtũmodo diga uidetur ꝛea poſtipſius orato⸗
ris correctionẽ magis idonea fit pronũtiariõe nõ igĩ

RRρνα¾ Amplitudo: eſt honor cum digni ase Ad èM

Item non ſuaſi:exemplum indelibe
ratiuo:& excuſat ſe unus orator:cui
aſcribebatur ignominiæ: quod ma/
leſuaſiſſet populo. Item aphrica/
noò uirtuten exemplum in demon/
ſtratiuo. Item imperium græ⸗
ciæ: pon itordinem imperiigræciæ:
quod pertinet ad hiſtoriam lacedæ
monuii: & decl natur ſparciata: ſpar
ciatũ ciuitas lacedezmo. Adiunxe/
runt:ſi propter Alexandrum habet
in ſe effectum ponit.
Ilffinitio: græca terminatio
d diffinitio ẽ: quæ declarat
unicuiuſq; rei eſſẽtiãp eſſẽ
tia lia:quæ faciãt diffinitũ differre
ab aliis rebus & habet genus & diffe/
rentian? ſed largo modo hic capitur Nℳ. ein ſn⸗

& ſi accidentalia breuiter ad neceſſa

—

.

ria tantum. Abſolute: ut nihil deſit.
tate: dignitasuero ipſe honor. Non . i
eſt diligentia: carpit ordinem ſolen Eν e
nem in diuitiis comparandis. & heꝑc).
diffinitio habet duplicem diffinitii
onem cũ ſuperiores ſint tantum ſim zhunalo A
plices. Fortitudo carpit unum: qui M
ſe temere obiicit periculis. Hoc ideo
ponit effectum.
Ranſitio: metabaſis a me/
tabeno ideſt tranſeo. Nõ
in patriam:hoc tranſit de
aliqua oratione: in qua ac
cuſat unum de npietate: & erga pa
triam: & parentes. Beneficia: uſtu/
perat quendam de magnitudine: &
eſt in genere demõſtratiuo: & tamẽ
poteſt uerſari in omni genere. Pro
ficit aliquantulũ: propter breuitatẽ
ſuam non ualde poteſt proficere: &
tamen haber duplicem effectum ad
memoriam dictorum:& attentionẽ
futurorum promptum facit audito

9 t

Orrectio: quod dictum ẽ: me P E. Ee
c aut quia falſum eſt& mi/ ale= e ne
nus efficax quod ſi iſte ſub
arguit negligentiam um/ G
us:qui facile poterat facere uolunta 22cRο
tem ſuam. Adeo uicti ſunt: pro-
pter bella ciuilia: ac ſi diceret: quæ
fuit iniqua uictoria. Vituperat autẽ
eum qui gloriatur ſe uiciſſe propri/
um ciuem. Commouet: effectus
eſt talis quia ſi diceret tantum pri/
mum uocabulum: auditor multoti
ens non adhiberet aurem: quia rem

eſſe utile primo ſumer᷑ uerbu effica nec uerbi gratia animaduerſa eſſet.
cius:quoniam ſi in commutandis &

bus:ac ſi dicat: qui ſciuiſti te corum monuiſſe prodeſt:
pi pecunus ad hoſtium uoluntatem * amonuiſle prodeſt:

Quæx pertinebat alus oſtendere: nũ nõ poteſt fieri:aut facile poteſt reprehẽdi:aut utili-
quia poſſet aliquis d cere: ꝙ aliena 2 õ

&& ſe excuſare quoniam in eo fatea-

Eatius eſſet: mouet dubitationem ſatius eſſet: dicet aliquis ab initio: præſertim cũ ſcribas

WvII-

Seo . ommuni ſer . — —— „ „e nͤ
Scribas. ſi dicat in c un ſer⸗ ad optimũ:et electiſſumum uerbuũ deuenireẽ: cũ non

mone ſæpe homo dicit uocabula mi

nusidonea: quæ poſta corriguntux: ẽ ſatius:ſi cõmutatio uerbi id erit demõſtratura huiuſ

ſed qui facit orationes deberet pone

reuocabulũ efficacius primo &non modi rẽ eẽ:ut cum eã cõi uerbo appellaris: leuius dixiſ

deb leut corrigatur. Non ſatiusẽ: ſeuidearis: cũ ad electius uerbũ accedas ĩſi gniorẽ rem
facias:quod ſi continuo ueniſſes ad icuerbũ: nec rei:

pro contingit reſpondet ad obie/-

cta hoc modo:ſæpius contingit non .

corrigẽdis uocabulis talis ſnia erit:

ut appellãdo ꝓ mĩori uocabulomi CLlecupatio ẽ cũ dicimus nos præterire:aut nũ
nus idoncuni uideatur:tunc ſicacce

nel- o c(ceire: aut nolle dicerei d tüc maxie di-
dead efficatius res inſienis uideb- ° ſeire: aut nolle dicere id quod tũcmaxie di⸗

tur. Verbi: uocabuli. Rei: ſenten-/ cclimus hocmõ. Nã de pueritia ꝗdẽ tua quã

e. enlio: batalibſt, br⸗ ĩum ĩtẽperãtiæ addixiſti dicercmus:ſi hoc tempus
Ccupatio:paralipfls. Præz tu oĩum ĩtẽperãtiæ addixiſti dicerémus Ihoc tempus

. Le eE. RAiſ. .1 nt⸗
o terire: omitreretur. Pue idoneũ putarẽ. nuc coſulto ruo:et illud prætereo:

ritia: hic color uidetur ma quod rei nmlitaris te ĩfrequètẽ tradidiſti. Deinde quod
gis contra ire ad genus de/ 4

monſtratiuum ꝗᷓ ad reliqua genera feciſti iniurarũ ſatis Labeoni:nihil ad hãc rẽ ꝑtinere

AN r12

conſulto: cum deliberatione in fre/ puto:horũ nihil dico: reuertor ad illud de quo iudica
quentem fugientema ſignis: &nun/ kE “ r. ee ne , ”õ
ꝗpugna intereſt. Tradiderunt: uel Kucẽ̃. Itẽ nõ dico te ab ſociis pecunias accepiſſe:nõ ſum

Per litteras: uelaccuſauerunt. Imu jeo occupatus:quod ciuitates: regna: domos oĩium de
riarum ſatiſfeciſti. i. ꝙ damnatus es RH —R 5 En
& coactos ſatiſfacere Labeoni pron Peculatus es:furta: rapinas oẽs tuas omitto. Hæcutilis
luriis, Accepiſſe: ipſis ſponte danti E exornatio: ſi aut rẽ nõ ꝑtineat aliis oſtẽdere. Occulte
rovwv. o Pwbi

aut lõgũ eſt aut ignobile: aut pla-

ditiacarparnon comtirutus accula- Us ſit occulte feciſſe ſuſt pitoõem:quæ huluſmodi ĩtẽdiſ
tor per hunc colorem poterit dicere ſe orationęm quæ redarguatur.

tur ſe dicerenolle. Si longum: ut Diſiunctio. „. . .ôêẽ
Brediter dici oporteat. EnObile: IHiiũctio ẽ:cũ eorũ de ꝗbus dicimus:aut utrũ
dictum aut planum ꝙ omnes ſciant . 7 T. rOri-Itidien .
dux redarguntur: qua pofletredar, d ,autunũquodg certo concluditur uerbo:
gui: quia ſi quisaccuſat uitia alhiorůu: . ſic pop.roma. Numãtiã deleuit Carthaginẽ

aut dicat tempora aut longa: audi,- ſ ſirlir. .L. — J,E. .. . P. . 1.
tores poſſent eum reprehédere: ſed ſuſtulit: Corithũ diſiecit: Eregellas euertit: nihil numã

ſi breuiter dicat & occultenemo con tinis uires corꝑis auxiliatæ ſut: nihil carthaginẽſibus
ſcia rei militaris adiumẽto fuit:nihil coânthiis erudi-

tradicere poteſt.
Iſiunctio:dialitio uel dia⸗ 11 . .. . . . . e
d zeugma fit quando plures tacalliditas præſidii tulit:nihil fregellais morũ et ſer⸗

clauſulæ diuerſo uerbo cõ . ⸗ T r O 1;.
chudumur tune copula, mõis ſocietas opitulata ẽItẽ formæ dignitas: ar

utrunq; ad duas clauſulas. rantum bo defloreſcit: aut uetuſſfate extiĩguitur: hicutrũq; et ĩ
unum quodq; ad plures. Numan/ 1
tia, ciuitasneapolis in hiſpania: quã

ſuꝑiore exẽplo u nãꝗᷓq; rẽ certo uerbo cõcludiuidẽus.

deleuitscipiaminor. Fregellis: ci . Coniunctio. = . ðM
uitas italiæ. Frudita: propter uaſa Sniunio eſt n er ſiriz. i erſer,
( && ornamenta ſua,. Sermonis: quia Oniunctio eſt cum interpoſiriõe ue rbi et ſu
( ”èMcl utelarur osua latina. Hic utrun,/· C Periores par tes oratiois comprehenduntur:
un (( in hoc exemplo. duæ tamen clau,y et iferio res hor m . tas: aut
eeneg P⸗ch 41 TPlſulæ ſunt: in ſequenti colore pornt ,„ „ e iores hoc odo: formæ dignitas: aur
OWOYJYZMWB Taal c medio c uerbů inteo „ Adiunctio. - 7 .. .
nit. Adiunctio ꝓpzeuzmma Diunctio e:cu uerbũ quo res cõprehẽditur
ab añriori: uel poſteriori. „ n iĩterpõimus:ſed aut primũ:aut poſtremuũ

collo⸗
gnie
lout
teſep
glag

.
wn
honcs
Lotus
tepros
koru⸗
euſce
nutoc

ing

dl
nli
den
Crin⸗

todo
nuͤie⸗
nolo
dollan
tackti
tameſ
ncuce
Dng
er
A

l⸗
le

ccho:
nin
umma
eli⸗
e⸗
aſ⸗

ANAoTrνιρ*

. 6 „₰° .
collocamus. Primum hoc pacto. deftoreſcit formæ di
gnitas:aut morbo: aut uetuſtate. Poſtrẽo ſic aut mor

bo aut uetuſtate. formæ dignitas defloreſcit: ad uetu-

ſtatẽ diſiunctio ẽ appoſita Qua re rarius utemur ea

MRAE A TAR. . . *
ne ſacietatem pariat breuitatem parit coniũctio. Qua

re ſæpius adhibenda ẽ:hæq; tres exornationes de ſim
plici genere manant.· Conduplicatio.
OIͤnngdupli catio ẽ cũ rõe amplificatõis:aut cõ
c miſeratõis eiuſdẽ unius:aut pluriũ uerborũ
itetatio hoc mõ: Tumultus. C. Gracchi: tu-

4 7– 2
AXr2

multus domeſticos et inteſtinos cõpa ratiitẽ cõmotus
non es:cum tibi pedes mater amplexaretur non escõ-
motus:item nunc ẽt audes in horum conſpectũ ueni-
re proditor patriæ: proditor inꝗᷓ patriæ uenire audesĩ
norũ cõſpectum:Vehementer auditorem commouet
eiuſdẽ reintegratio uerbi.et uulnus maius efficit in cõ
trario cauſæ:qua ſi aliquod telũ ſæpius perueniat ĩ eã
dem partem corporis. Interpretatio.
Nierpretatio ẽ ꝗᷓ nõ iterãs idẽ reintegtat uer
i buii:ſed id commutat quod poſitũ ẽ aliouer

euertiſti ciuitatẽ fũditus deieciſti. patrẽ nefarie uerbe-

A RKEROY/*

raſti parẽti mãus ſcelerate ituliſti. neceſſe ẽ eiusꝗ au-
dit animũ cõmoueri: cũ grauitas prioris dicti renoua
tur interpretatione uerborum. Commutatio:
Ommutatio ẽ:cũ duæ ſnĩæ ĩter ſe diſcrepan

Slon⸗ nrre

c tes ex trãſitione ita efferũturut a priore po/

. — . ⸗ „ .—— — —
. ſtterior cõtraria priori proficiſcatux:hoc mõ

eẽ oportet ut uiuas:nõ uiuer̃ut edas. Itẽ ea re ppemata

nõ facio:qa cuiuſmõi uolo nõ poſſũ: cuiuſmõi poſſu
nolo. Itẽ quæ de illo dicũtundici nõ poſſũt: quæ dici
poſſunt nõ dicũtur. Item pocma loquens pictura eſt
tacitũ poema debet eẽ. Item ſi ſtultus es ea re taces.nõ
tams ſi taceò ea re ſtultus es. Nõ põt dici ꝗ cõmode fi-
at cũ cõtrariæ ſniæ trãſlatiõe quoq; uerba cõuertãtur.
Plura ſubiecimus exẽplaut quoniã difficile ẽ hoc ge
nus exornatiõis iuentu dilucidum eſſe ut cibene eẽt ĩ
tellectũ facili us ĩ dicẽdo ĩuẽiretur. Permiſſio.

Ermiſſio ẽ cũ oſtẽdemus ĩ dicẽdo nos aliꝗᷓ

p trẽ totã traderẽ et cõcederẽ alicunus uolũtati
ſic. Quoniã oĩbus r̃bus ſurreptis ſolũ mihi
ſuꝑ ẽ aĩus et corpus:hæc ipſa de multis ꝗ mihi ſola re⸗

licta ſunt uobis et ueſtræ cõdono poteſtati. Vos me

9„ C

ret † rar9

Ad uetuſtatem: effectum horum tri
umcolorum. Ad breuitatem: con
iunctio ſub qua intelligitur: & adiũ
ctio:quia uno tantum uerbo ambæ
concluduntur: ſeduna a medio:alte

r a pricipio uel fine de ſimplici ge,/
nere. Manat: quia de uno thema/

te ſuum umcuiq; dat uerbum. eſt di
ſiunctum ſi unum tantum in medio
eſt:eſt coniunctum: ſi unum tãtum
a principio uela fine eſtadiunctum:
Onduplicatio:anadiplo-
c ſis ideſt duplico. Ampli-/
ficationis: ideſt coniun/
ctionisad indignationem

Hloſtes comparat:quia concitauit

ſed itionem in urbe. Non commo
tus:hoc in pluribus uerbis reprehen
dit crudelitatem filii in matrẽ. Au

dis: contra Catilinam.

Nterpretatio:ab interpre
i tor. Iterans uerbum: ſit fa/
cit cõduplicatio quod po⸗/
ſitum ẽ: ideſt uocabulum
ipſum prius dictum:ſcilicet dicen/
do idem per alia uerba: ſicut Virgil.
Prodimur atq; italis. Rempu. cõtra
catilinam. Neceſſe eſt. ponit effe/
ctum remoueturq;:is ſtimulo quo/

idẽ = dam impellitur.
bo quod idẽ ualeat hoc mõ. Rẽp. radicitus

Ommutatio:a priore.
Poſterior. Teren. Nolunt
ubi uelis:ubi tunolis cupi
unt ultro quæ de illo di/
cunt.excuſat auatum accuſatum fal
ſo- Item poemata: hac ubi uocare

& glorioſa eſſe probat. Fieri: laten

ter tangit effectum: commoditatem
quãdam afferre uidetur:
Eermiſſio:aphereſis ſicut
p quoniam erat quidam ꝗ
propter nimiã calamitatẽ
ſubiiciehat ſe ptãti alicui:
.

—21 . D
— 9 6

— OAX

= ð —
1 1. „

Tametſi alias:ſicut ĩ captãda bẽiuo

Iẽria & attẽtiõe. &ut ſubiiciendote

alicui potentiam illius extollis.

Vbitatio:hõ mortaliũ ſi/

d vneſceleratiſſime malitio/
ililiiſſ me libidioſiſſime sd
Scuõãt effectustſed põreẽ ta⸗
Iis ꝙ ſæpius facit ad gẽus dmõſtrati
uũ:& eſt uehemens ad commouen
dam indignationem.

e AXpedirtõ: ni d peticoſigni
6EFcat expediui cæteræ tol/

lũt᷑:ſed ꝑ negatõnẽ dicius
eas ita enumeratas fieri ñ potuiſſe.
Quod q ĩtẽdius:qꝗᷓ ꝓbare uolumus
Næeceſſe ẽ.uult aliꝗs ꝓbare unũquẽ
piã poſſidere agrũ alienũ iiuſte.Va
cuũ poſſediſſe:uacuas res poſſideri

diciĩus cũ ea poſſidẽus:qᷓ nilũ pri/
us poſſidẽtẽ hẽant. Vnde ẽapud

Tulliu de aliqbus populis uenerũt
ĩ uacua.Aut uſu uel capio cœpiſſe:
uſu capio dr̃ cũ aliqs poſſidendo rẽ
alienã pp longu tẽpus ꝓpriũ efficit

nullo eã r̃ꝗqrẽte. Me uiuo:ex hocap
paret teſtamẽtũ nõ hr̃e effectũ do-
nec uiuat teſtator. Pecũiaupſe fun

dus, nam pecuniam dicimus rẽ poſ/
ſeſſam. Reliꝗtur: reſtat: ſupereſt.
Oniecturales: argumẽtati

c ones qle ẽ hoc cõſtat hůc
eẽ occiſũ aut ab inimicis: *

aut a latrõtbus ſed nullũ
ſimicũ hẽbat: milliushic hitar latro
ergo reſtat ut a te ciĩo ĩterfectusſit
Tãꝗᷓ ĩ pleriſq; ꝗqa multi ſũt colores
quos facerepoſſumuscũ uolumusſi
cut ſnĩas mẽbra: ſed nũc poſi mus
niſi rationabili rõne interuemẽte: ut
multa in alia enumerari poſſint.
Iſſolutio:uel dſſolurũ cõ
d iũctõibus: ſicut ſũt ꝗqᷓ & ue
etq; &. Separatis ptibus:
hoc ẽ qñ plures or̃ones po

nũt ſine copula & differũta diſiun

cto:hoc qa ĩ diſiũcto ñ cõſiderat ab
ſẽtia copulæ ſed uerba ꝗbusſingula
or̃ocõcludit᷑ ſed i hocñ ſolũ copula
ſed cõſiderat abſẽtia. Gere morẽ.
ſuadet filio:ut ſit obſequioſus pri.
Deſcẽde ĩ te:hortat unũ dãnatũ q
erat deprehenſus noctu ambulare
cum ſeruis ut ſi ſcit eſſe inſõtem di⸗/
mitte examinari ſeruos.
Ræciſio:fit cũ aliqᷓ dicĩus
p ipfecta or̃one tacemus fli
qᷓ aut p ĩdignationẽ:aut p
cupid itatẽ ſicut Vir. Quo
mihi tecũ: pcũctatio ẽ unus ꝗ uſu/
pat alteꝶ ĩ corcna. Itẽ iſta uitupat
unũ q rep̃nẽdebat alios d ſtupro ali
enæ domi:poſt ĩtuliſti ſtupꝑuel fur

quo pacto uobis uidetur. utamini atqp abutamini. lice

bit ĩpũne ĩ me ꝗdlibet ſtatuite.dicite atq; obtẽperabo.

Hoc genus tametſi alias quoq; nõnũꝗᷓ tratãduũ eſt ta
men ad miſericordiã cõmouendã uehemẽtiſſime eſt

accẽmodatũ. Dubitatio.

Vbitatio ẽ cũ quærer̃ uideatur orator utrũ
d de duobus potius:aut ꝗd de pluribus potil⸗
ſinmũ dicat hoc mõ. Obfuit eo tẽpore pluri-

mũ reip cõſultũ:ſiue ſtultitiã ſiue malitiã dicere opor
Arwen

tet:ſiue utruũq;. Item tu iſtud auſus es dicere homo oi-

um mortaliũ quæro quonã te digno moribus tuis ap

pellem nomine:· Eypeditio.
XApeditio eſt cũ rõnibus cõpluribus enu

„
—
6 „

e ratis ꝗbus aliꝗᷓ res: aut fieri: aut nõ fieri po-

luerit:certe tollũtur: una relinꝗtur quã nos
itẽdimus hoc mõ.Neceſſe eſt cũ cõſtet iſtũ noſtrũ fũ
dum fuiſſe oſtendas te. aut uacuũ poſſidiſſe aut uſum

.—

tuum feciſſe: aut emuſſe:aut hereditate tibrueniſſe. Va

cuum cũ ego adeſſem poſſidere nõ potuiſti: tũ etiam
nunc uſu feciſſe nõ potes. Emptio nulla pro fertur:hæ
reditate tibi me uiuo mea pecunia uẽire nõ potuit. Re

linꝗtur ergo ut me ui de meo fundo deieceris. hæc ex⸗
ornat o plurimum iuuabit cõiecturales argumentatio
nes: ſed nõ erit tanquã in pleriſq;:ut cũ uelimus ea poſ

ſmus uti:nam facere id nõ poterimus:niſi nobis ipſa

negocii natura dahit facultatem. .
Liſſolutio.

Iſſolutio eſtꝗ cõiunctionibus uerborum e

d · medio ſublatis ꝑtibus ſeparatis effertur hoc

mõ gere morẽ parẽti: pare cognatis obſe re

aĩcis:obtẽ ꝑera legibus:iẽ deſcẽde ĩ itegrã: defenſionẽ
noli ꝗcꝗᷓ recuſare. da ſeruos ĩ quaſtiones:ſtude uerũ ĩ

uenire hoc genus et acrimoniã hẽt et uehemẽtiſlimũ

ẽ et ad breuitatẽ accẽmꝑdatũ. Praæciſio.

Raæc ſio ẽ cũ dictis ꝗbuſdã fliquũ quod co
P pirũ ẽ dici lĩiꝗtur ĩchoatũ ſic.Mihi tecu præ
certatio nõẽ iõ quod populus romanus me

nolo dicer̃ ne cui forte arrogãs uidear. te ãt ſæpe igno

minia dign ũ putauit:itẽ tu iſtud nũc audes dicere ꝗ
nuꝑ alienæ dom ui nõ auſi dicere:ne cũ te digna dixe-
re me ĩdignũ ꝗppiã dixſſe uidear hic atrocior tacita
ſuſpitio ꝗᷓ diſerta explanatio facta ẽ.

tũ. Atrocior: tacẽdo maior mouet indignatioauditoribus pp ſuſpitionẽ qdſi apte oĩa dicerentur

Concluſio:

ilchar
1

„
otral

eitn

ening

kotuo
keeclet.
Geruan

Wens
Wünoe
ſbl
loter
gerer
nuſel
Cetnon

unoa⸗
le Adae
li D
Poterim
Rranen
Nonine

4

Ume.

1e⸗
mmno
rl
ne

* . .
.

. 1

4

Oncluſio:ſympaſma ex iis q dicta ſũt.ſ.ex maiore & ex mĩore tãqꝗᷓ ſylogiſmus qᷓ cõficit &

c cCoôcludit.

Quod neceſſario:tã ẽt cõtra ñor̃o neceſſario.Philoctete ſagittis:philoctetes ſo

cius herculiscuius hiſtoriam tangit Vir. parua philoctete ſubnixa petilia muro. Hæ ni/

hil:hæc eſt minor Alexandrum paridem.

tEſtãt ẽt decẽ: ſeparat hoc coloresa ſupradictis: qm illi ſũt ꝓprie dicti thi ueroabuſiue per
metaphoras. Vno genere:qſi ſub uno toto ꝙ ẽ de ĩproprietate uocabuloꝶ ſed hẽt plures

Oncluſio ẽ ꝗᷓ breui argumẽtatõe ex his ꝗᷓ an
c te dicta ſũt aut.facta cõficit quod neceſſario
.fcCcöſétur hoc mõ: quod ſi danais datũ erat
oraculuũ nõ poſſe capi troiã ſine philoctete ſagittis.
hæ ãt nihil aliud fecerũt niſi Alexãdrũ ꝑeuteret. hũc
extinguere id nimium fuit capi troiam paridem.
HEHBlſtãt ẽt decẽ exornatiões uerborũ ꝗᷓs iccir-

t co nõuage diſꝑſimus: ſed a ſuꝑioribus ſuꝑa
uimus:quod oẽs ĩuno genere poſitæ ſũt:na
eorũ oĩum hoc propriũ ẽ ut᷑abuſitata uerbołũ ptãte

recedatur atq; in aliã rõnem cũ quadã uenuſtate orĩ̃o.
cõferatur. Nominatio grauis.
Egꝗbus exornatõibus noĩatio ẽ pria ꝗᷓ nos ad

d monet:ut cui rei nomẽ:aut non ſit:aut ſatis
idoneũ nõ ſit eã noſmet idoneo uerbo no⸗

mĩemus aut imitatiõis:aut ſignificatiõis cã. Imitatio⸗
nis hoc mõ et maiores ruder̃tuagire et murmurare et

ſibilare appellauerũt ſignificãdæ rei cã ſic poſtꝗᷓ iſte ĩ

rẽp.fecit ĩpetũ:fragor ciuitatis ĩ primis ẽ auditus: hoc

genere raroẽ utẽdũ ne nouiuerbi aſſiduitas odiũ pa/

riat. ſed ſi cõmode ꝗs eautatur et raro nõ mõ nõ offẽ
„ — „ — *⁹ P — .
det nouitate ẽt exornabit orationẽ. Pronomĩatio.

Ronominatio ẽ ꝗᷓ ſicuti cognotnie quodã

p eyxtrãeo demõſtratid quod ſuo noĩenõ poſ
ſũt appellari. Vt ſiꝗs dũ loꝗtur de gracchis
at nõ aphricãi nepotes ingt iſtiuſmõi fuerũt. Itẽ ſi ꝗd

de aduerſario dicat:uidete nũc igꝗt iudices quẽadmo
dũ Plagio ſippus iſte tractarit hoc pacto nõ inornate

poterimus et ĩ laudãdo et ĩ lxdẽdo ĩ corꝑe:aut aĩo aut
. . . “ —
extraneis rebus dicere ſicuti cognomẽ quod pro certo

nomine collocemus. Denominatio.

Erypnomiatio ẽ qͥ a propiqꝗs et finitimis rebus
d trahit orationẽ ꝗᷓ poſſit ĩtelligi res ꝗᷓ nõ ſuo
uocabulo ſit appellata. Iſta aut ab iuẽtore cõ
fici tur:ut de tarpeio loquens cũ capitolium nomiĩet.

Aut ab ĩuento ut ſi ꝗs pro libero uinũ:pro cerere fru
gem appellet. Aut ab iſtrumento dominũ: ut ſiꝗs ma
cedonas appella rit hoc modo non tamen cito ſariſſæ

ſpecies. a poteſtate recedatur. i. a p/
pria ſignificatione per metaphoras.
Cum quadã uenuſtate:na cũ una
res ꝓprie dicta turpiter dicatur nõ
proprie p ſimilitudinẽ ornabit ut
ſi ꝗqſpiã fœlix florere dicat. Nomi
natio:onomaſia. Nosmõet: diffinit
eã utñ ſit penitus ut rudere aſinũ &
mugir̃ bouẽ ꝗ uocabula aliqñ ñ fue
rĩt turpia qꝗᷓ a ſono inuẽta ſũt. Satis
idoneũ: ex pte.n. erat. Sed nõ rõ ſuf/
ficiẽsad gxprimendã ſignificationẽ
ut fragor ꝓ populi clamore. Et flo
ridus iuuẽis ꝓ rubicũda ſignificãdæ
iſignis dicẽdæ & exprimẽdæ. Odi
um pariat docet.n. octauianus ut ait
Suetonius uitãda eẽ noua uocabula
ſicut ſcopulinauigãtibus qd cõtra fa
ciunt græci in ꝗbus noua uocabula
funt intelligibiliora.
Ronomiatio: atonomaſia
hoc ẽ nom ꝓ noie. Suono
mie ñ põt uel pp necaſſita
tẽ uel pp turpitudinẽ aliꝗ:nõne afri
at nepotes cũ nom̃ gracchoꝑꝶ eẽt iui
ũ nepotes Scipiõis maiorisappella/
uit: qa eius filia cornelioꝶ mater fu
it gracchoꝑ legit & ĩ mbulis cũ aĩa/

lia oĩa cõgregarent᷑ & ꝗſq; nom ſuũ

dar̃tnoluiſſeſed dicer nullũ:ſed eꝗ
nepotẽ ꝙ ꝓpria uolũtate dictus ſit.
Plagioſis me r̃tractauit uolẽsnoĩare
ſuũ aduerſariũ nõ nom ꝓpriũ dixit
ſed tãꝗᷓ cognomẽ appellauit plagio
ſũ ſignificat.n.illũ ꝗ ſuauitate uer/
boꝑꝶ retrahit iuuenes uel aliosa uir
tute ꝓpoſita ut ſi a litterisad rẽ mili
tarẽ aduerterea græco ſicobliquũ.
Laudãdo& legẽdo:ergo demõſtra/
tiuo cõuẽitgeneri:illa ſupiusfit ma
gis ad neceſſitatẽ cũ uocabulũ ido/
neù ñ iuenit. hoc uero ad laudẽ uel
uitupationẽ laudãdo:ut Ecce philo
ſophus uitupãdo ut Ecce taurus. In
corpe adeſt: ĩ aĩo adeſt philoſophu⸗
extraneis rebus: Ecce ditiſſimus.
. Enomiatio: p anomoſiã in
d hoc colore põit noli ꝓn-
lo ſed hic ẽ alia affinitas &
ꝓpiꝗtasĩ ſupioribus. Nꝗ
de tarpeio ꝗq de mõte tarpeio. Capi
toliũ noĩet ſi ꝗs uolẽs dicere tarpeiũᷣ
mõtẽ dicat capitoliũ:ꝗa ĩ eo iũctũᷣ
caput: cũ fũdamẽta arcis effoderẽt.

Pro miſtro dni ponendo tela mace

—w

donũ p ip̃is macedõibus utẽt: q di/
cunt ſariſſæ pila romana geſſa galli
x ii

ca uero ſũt. Græciapotitæ cſtat. n.
alexãdrũ ſuperaſſe græciã in præci/

piendo:iin dam dandis regulis nul/
Ius. n. labor eſt inueniendis: ſed in
oſtendendo quæ contineant & quæ
eontineantur: aut quæ faciãt & qeæ
fiant & ſic dereliquis.
Ircuitio: periphraſis. Cir-
c cũſcribẽès elocutiõe diffini
enspplura uerba ornata ĩ
GNG re iterrogatus Zéẽo rſpõ

dit differre hãc artẽ a dia lectica ÿ

illa eẽt ut pugnus: hæc uero: ut ma/

nus extenſa, Niſi eẽt ornatus: ur̃ hic
tangere effectum: quod ornamentũ
maximumaffertad attenitonem.

Rangreſſio:

r Quæ pturbat ordinẽ: cõ-/

tra rõnẽ grãmatic? quæ iu
. bet ut nominatiuus ante/
ponat᷑ uerbũ in medio & reliꝗq poſt
ponãt:fitãt trãſgreſſio ut ĩ uno uer/
bo tam ponẽdo pᷣpoſitiõem poſt: ut

maria circũ: & qobrẽ. Aut ĩ tota co
ſtructione: ut tuã rogabimus huma
nitaté. Peruerfioe ut dere. Tra

iecti6e: ut ĩ tota cõſtrucłone. Ad cõ
tinuatiões populi: dixit pp triagene
ra quédãnumeg pedu &-ad côſonã

tia ſicut Arma iirũq; canomale eni

ſonaret arma uirum cano.

Pperlatiothyperbole: ſupꝰ
I ueritatem non dicit uerita

tem gptermédaciũ: quia
eſſet Còta officiũ oratoris

niſi eſſet cà ſuadendi aliquẽ cũ uti li
Iitate ciuitatis: ſed dixit ſupans qſi.
augẽs eã uel minués dicẽdo. Odana

um fortiſſimæ gentis Titide. nõö. n.
fortior Achille: ſed dixit ad laudé
æneæ c quopugnauit ꝗ ſubtilius
itelligi poſſit uelle eum ſigimficate
ualde fortem adauxit ueritatem n0
eam negauit. Ad occaſum metie/ .
mur:hoc falſum eſt: quia ut inquit
Tallius in ſomno Scipiõiscum qui/
dam romani ſupra caucaſum mon/
tem aſtitiſſent: & interrogati qin eſ⸗/
ſent reſpondiſſe ſe eẽ romãos: ual/
de mirati ſunt romanu uitiũ. Aſi/
militudine: p tam & ꝗ. Ab æquali
compatiõeia præſentia per magis &
minus. Corporeniueuù caâdor é: de
Cælſare dixit itra urbẽ cũ copiis re/
uertẽti cuiusore uerſus Homeri de
neſtore quem ẽt poſuit ĩ Catone ma
iore effectũ at miſcuit cũ diffinitiõe
quia fit augẽdi minuend ue cauſa.
Itellectus: ynecdoche p/
1 ua de pt e ponendo partẽ
pro toto ſicut lepidum ca
put. TIc tibiæ: uxor re-
prehendit maritum ſe repudiâtem.

græcia potitæ ſũt aut idẽ gallos ſignificãs dicat:nec ta
men facile ex italia armatura tranſalpiã depulſa eſt.
Aut id quod fit abeo ꝗ facit:ut ſi quis cũ bello uelit
oſtẽder̃ aliqd quẽpiã facile dicat. mars iſtud neceſſa-
rio te facere coegit: aut ſi quod facit ab eo quod fit ut
cũ deſidioſã artẽ dicẽus:ꝗa deſi dioſos facit et frigus
pigrũ ꝗa pigros facit abeo quod cõtĩet id quod cõti
netur hoc mõ denoĩabitur. Armis Italia nõ põt uici
nec Græcia diſciplinis. nã hic pro græciset italis J cõ⸗
tinẽt notata ſut.Ab eo quod cõtineatur id quod cõti
net ut ſi ꝗs aurũ uel argentũ: aut ebur noĩet cũ diuiti

as uelit noiare harũ oĩum denoĩationũ magis ĩ præci-

piẽdo diuiſio ꝗᷓ ĩqredo difficilis ĩuẽtio ẽ iõ quod ple-
na cõſuetudo ẽnõ mõ poetarũ et oratorũ:ſed ẽt quo/
tidiãi ſermõis huiuſmõi denoĩationu. Circuitio.

Nrccuitio ẽ or̃o rẽ ſimplicẽ aſſũptã circũſeri/
c b'ẽs elocutõe hoc pacto Scipõis proiudẽtia.

Carthagis opes fregit:nã hic niſi ornãdi rõ
dã eẽt habita. Scipio potuit et carthago fimpliciter
appellari. Tranſgreſſio.

Orii Rranſgreſſio eſt ꝗᷓ erborũ pturbat ordinẽ-
t traiectiõe:aut ꝑuerſiõe. Peruerſiõe:ſt hoc uo
beieres arbitror deos imortales dediſſe pietate
prour̃a. raiectõe hoc mõ.Inſtabi lis in iſtũ plurimũ
fortũa ualuit oẽs iuidioſe eripuit tibi bene uiuẽdi ca⸗
ſus facultates huiuſmõi traiectio ꝗᷓ rẽ nõ rddit obſcu
rã multũ proderit ad cõtinuatiões de ꝗbus ante dictũ

eſt in ꝗbus oportet uerba ſint ad poeticũ quendam ex
tructa numerumiaut perfecte et ppolitiſſ ime poſſlint

efſe abſolutez. Saperlatio.
Vperlatio ẽ oño ſupansueritatẽ alicuius au
f sæẽdi miuẽediue cã. hæc ſumitur ſeparati aut

C(Cccuũ cõparatiõe. Separati ſic: quod ſiõcordiã

retiebitis in ciuitate ĩperti magnitiidinẽ ſolisortu atq;
occaſi metiemur cũ cõparatiõe aut a ſimilitudie: aut
a præſẽtia ſuꝑlatio ſumitur. A ſimilitudie ſic:corpore

niueũ cãdorẽ aſpectu igneũ ardorẽ aſſequebatur. A
Præſtatia hoc mõ:cuius ore melle dulcior ſermo pro/
fluebat: ex eodẽ genere hæcẽ:tãtus eratĩ armis ſplen-

dor:ut ſolis fulgor obſcurior uideretur. Intellectus.
Niellectusẽ cũ res tota ꝑua de ꝑte cognoſ-

i citur: aut de toto ps. de ꝑte totũ ſic ĩtelligitut

nõillæ te nuptiales tibiæ eius matrimoni

con
goe
aute
liti
nol
ſai
V
nn
bus
esh
ln

litat

ſu⸗
cleei
lanis⸗

deen
lh

lelt

c⸗,
u
⸗
i⸗
g⸗
Uo.
lo⸗
lein
An

ſ 4
Se⸗

c
eo

E*

9
cõmouebãt: nã hic oĩs ſanctimonia nuptiatmũ uno ſi-
gno tibiarũ ĩtelligitur de toto parsiut ſi gs ei ueſtitũ:
aut ornatũ ſũptuoſũ oſtendet:dicat oſtentas mihi di⸗
uitias et locupletes copias iactas. Abuno plura hoc
mõ. Pœno fuit hiſpanus. auxilio fuit immanis ille trã
ſalpius.in Iitalia quẽq; ſenſit nõ nemo togatus idem.
Vnũ a pluribus ſic ĩtelligitur atrox calamitas pecto-
ra mœrore pulſabat. Itaq; anhelans eximis pulmoni-
bus præ cura ſpiritus ducebatur: nã ĩ ſuperioribus plu
reshiſpani et galli et togati et hic unũ pectus et unus:
pulmo ĩtelligitur:et erit ille diminutus numerus feſti-
uitatis adiunctus grauitatis gratia. Abuſio.
BBuruſio ẽ ꝗᷓ uerbo ſimili et propiquo pro cer
a to et proprio abutitur hoc modo. Vires hoĩs
breues ſũt:aut ꝑua ſtatura aut lõgũ ĩ hoĩe cõ

ſiliũ: aut or̃o magna aut uti pauco ſermõe:nã hic fa⸗

cile ẽ ĩtellectu finitima uerba rerũ diſſimiliũ rõne abu
ſionis eſſe traduſta. Tranſlatio.
Ranſlatio ẽ cũ uerbũ ĩ quãdã rẽ trãſfertur
t cx alia re:quod propter ſimilitudinẽ tſte ui
detur poſſe trãſferri.ea igitur ſumitur rei an
te oculos ponẽdæ cã ſic. Hic Italiã tumultus expgefe
cit terrore ſubito breuitatis cauſa. ſic recens aduentus
cxercitus ſubito ciuitatẽ extinxit. ob ſcœnitatis u tan-
dæ cã ſic cuius mater quottidianis nuptus dele ctatur.
Augendi cã ſic:nullius urbis calamitas iſtius expler̃ ini
micitias et nefariã crudelitatẽ ſaturare potuit Minuẽ
di cã ſic:magno ſe prædicat auxilio fuiſſe:ꝗa paulalũ

ĩ ĩbus facillimis aſpirauit. Ornãdi cã ſic. aliquãdo po

puli romãi uires ꝗᷓ malitia nocẽtũ exaruerant uirtute
optimarũ fuireſcẽt. Trãſlationẽ dicũt pudẽtẽ eẽ opor
ter̃ ut cũ rõe ĩ cõſimilẽ rẽ trãſeat ne ſine delectu teme
re et cupide uideatur in diſſimilem tranſcuriſſe.
Permutatio.
Ermutatio ẽ or̃o alaid uerbis.aliud ſnja de/
P möſtrãs. ea diuiditur ĩ tres ꝑres: ſimilitudinẽ
argumentũ et cõtrariũ. Per ſimilitudinẽ ſu-/
ſumitur cum tranſlationes una: aut plures ſtequenter
ponuntur a ſimili oratione ductæ ſic:ꝛnam cum canes

funguntur officis luporum cuinam præſidio pecua
ria credemus. Per argumentum tractatur: cum a per-
ſona aut a loco:autar.
itonuendi cã ducitur: ut ſi quis druſũ gracchũ num

te aliqᷓ ſimilitado augẽdi: aut mi

Cõmouebãt:in memoriam reda
cebant. Ab uno plera: ponendo ſin/
gula rem pro 5 urali: ut Vir. Vtrum
q; armato milite complent. Pœno
fuit hiſpanusauxilio.i.hiſpani fue/
ruint hanibali in italiam traiicienti.
Tranſalpinus. alli. Togatus: ro
mani,.. Apluribus: pluralem pro
ſingulari. Pulmo:græci a flatu pueu
mona:nos ueroa pulſando:quia ſia
pulſu ceſſaret & uita deficeret. Græ
cia:feſtiuitatis ponit effectum: nam
ponendo hiſpanospro hiſpanis ha/
bet feſtiuitatem: hic grauitatis dicẽ
do pectora pro pectus: & pulmonis
ꝓ pulmone. “
Buruſio: catecriffs
a ſſicut abuor. Procerto. i.
. ponere certum prot pro/
pinquo& proprio pro cõ/
ſimili aut parua ſtatura hæc ſimili/
tudinem habent maximã: ſed pro/
prie debuit dicer̃ paruæ uires& bre
uis ſtatura in qua re uidetur poni ꝗᷓ/
titas continua pro diſcreta quæ licet
ſe cõtineat tamen diuidi poteſt quã
titaspro alia quantitate.
Ranſlatio.
t propter ſimilitudinẽ ui/
detur poſſe tranſferri: pu
ta dicimus iniuſtam cauſã

e in me & aquas ſomno ſopitas & nix

albet ficut homoſenex tremulus ex
pergefacit. ſicut. n. dormiens ualde
quieſcit fuperuenieatibus gallis ĩ fu
ror ſuſcitata eſt. extinxit: remouit
lIucem & ſplendorem quottidianis
nuptiis: honeſtis. n. uerbis meretricẽ
eã uocat ſicut qui dicit: tua maxie
delectat uxor nouoagricola exple/
ri & ſaturare habent quandam ciui/
tatẽ & pertinet ad famelicum. Aſ/
pirauit: fauit: tractum eſtabhis qui
flabello uentilantur. Errandi cau/
ſa Aæ ſæpiſſime fit:prudentem nõ
obſcura quæ in expoſitione alterius
uocabuli non egeat uel rata uel quæ
ſit proprie accommodata.
Ermutatio: antilogia uel
p allegoria per ſimilitudinẽ
tanquam metaphoram ſi
cut hæc eſt: male ſeres ha⸗
bet quãdo paſtor comedit cães. Tũ
eas res: erat quidam qui nõ audebat
aperte inuehi contra tyrannum per
argumentum. ſ. quod fit cauſa ap-
probationis numicorem obſoletum
dicat augẽdi cauſa hoc fit: nam fuit
Numttor frater Aemilii: qui in exi/
lio miſerrimus fuit unde uolens qui
dam ſignificare Druſum fœtidum
& incultũ dicet:uideo munitorẽ.nã
Xx ii

4

Obſoletum ſignificat ſpurcus: ſq̃l
lidus ex cõtrario ſicut uidere hoiem
uulpẽ dicas & ĩ hoc poſtrẽo facit li/

mitationẽ i iſtis tribus ptibusi qa cõ

trariũ & ſimiitudo poſſur ãbæ dici
pcõtrariũ argumétn tâa ſimili ꝗᷓ
a cõtrario duci põt. Agamennõ ve
ſter irridet Pompeiũ ꝗ poſſet facere
pacẽ cũ Cæſat᷑:noluit:ſed ptinax uo
Iuit ĩperar̃ duiu ꝓceribus romanorũ
ſicut Agamẽnõ. Vel atreus:hic ſimu
lata amicitia cũ fratre thieſte dedit
ei filiũ comedẽdũ. Hyppolitusin
uitatusa nouerca ad ſtupꝑ ñ cõſẽſit
unde expulſusa patre icitãte nouer
ca dũ ipſe mare àbularet ĩ currus di
ſtractus ẽab eꝗs ipſa res mouet quia
præmiſit ſupra duplices colores uer
borum ſcilicet & ſententiarum.

Iiittributio: hic é prusco⸗-

d lor ſniaꝶ dianomi græce ĩ
plures res: aut pſonas. oĩa.
nMn. pöter hoĩiem noĩa reꝑ ſo
ciãt: fit ãt qñ/ ꝓbat aliqd negociũ p
allegationẽ multaꝑ reꝶ: aut pſona/

rũ ꝗbus ſingulis ſũ attribuat offi/

ciũ: qui ur̃m iudicesp hoc concedit
uerſari ĩ genere iudiciali: hũc Cati
lIinã ꝗ parẽteshẽtis:ac ſi dicat: ſtatui
te & facite grauẽ pœnã ꝗ ſit exẽplo
malos puniri ſolere cõſeꝗ uolũtatẽ
ſ.ĩ gubernãdoofficia ſua ſicut pla/

cet ſanatui deliger̃ & ꝓpbare hoc cẽofꝰ

ficium populi ẽ cõprobare p ſuffra/
gia id ꝙ ſeatus cctulit ĩ bonos uiros:
nã cũ eligeret al qæmagiſtratus ſnĩa
populi cõfirmabat:q ſciãt. Per rõ
nes aut audiat :in qᷓ ipi opinãt qſto/
risiudicismaleficiorũ unqueq;. ſ.
accuſatorẽ ut tm accuſet deféſorẽ ut
defẽdat teſtẽ: ut cõfirmet ꝗre ĩ cau/
ſis hic nptiner ad colorẽ:ſed ẽ cõclu
ſio illius or̃onis ex ꝗᷓ hoc tractũ eſt.
Cõiectura ꝓſeq ut ſi teſtis diceret
ego arbitror ita eẽ: ſed certũ neſcio.
Ius miſcebis:ac ſi diceret: accuſato

ri licet dicere p cõiecturas ꝗcꝗqd ue/

Iit:ſed teſti minime ĩcerta debet di/
cere:ſed ſi id patieris ius utriuſq; mi
ſcebis,. Coôfirmabis: ſinẽdo. n. teſtẽ
p cõiecturas dicere oñdis te cõſẽtire
uoluũtati teſtis: ꝗ cupideñ uere loq/
tur. Duplicẽdefẽſionẽ: qa oporte/
bit cõfirmare id ꝙ icerte dixit teſtis
& cõfutar̃ accuſatorẽ. Cuiq; tribuẽs
officiũ:ĩ hoc uenatur ſignificationẽ
Aiſtributionis.
I Icétia: qſi aucto
ritas ꝗdã repénẽdi. lIure:
auctoritate nr̃a. Diligũt
ſicut maledicere de maledicentibus
apud: patronũ: defiliis apud patrẽ
Miramini grites: hæc oro hẽbat

4
3

M „=S

. — 7

rem obſqletũ dicat:Ex cõttario ducitur ſic: ut ſiquis
hoĩem prodigũ et luxurioſũ illudẽs parcũ et deligen
tem appellet. Et in hoc poſtremo quod ex cõtrario ſn
ſumitur et illo prio quod a ſimilitudine ducitur per
tranſlationẽ argumento poterimusuti ꝑ ſimilitudinz
ſic:quid ait hic rex.Atq; agamẽnõ noſter ſineut cru-

delitas eſt atreus potius: Ex cõtrario ſi quẽpiã ꝗ patrẽ
uerberauerit æneã uocemus: ĩtemperãtẽ er adulterũ.

Hyppolitum nominemus. Hæc ſũt quæ dicenda uide
bãtur et uerborũ exornationibus nũc res ipſe monet

ut deinceps ad ſnĩarum exornationes tranſeamus.

Diſtributio.

Iſtributio eſt cũ ĩ plures res aut ꝑſonas ne

d gocia certa ꝗdã diſpartiũtur hoc mõ. Qui
heſtrũ iudices nomẽ ſẽatus diligit: hũc ode
rit neceſſe ẽ. petulãtiſſime.n. ſemꝑ iſte oppugnauit ſẽa
tũ: ꝗ equeſtrem locũ ſplendidiſſimũ cupit eſſe ĩ ciuita
tes. his oportet iſtũ maximas pœnas dediſſe uelit ne
iſte ſua turpitudine ordini honeſtiſſimo maculæ atq;
dedecori ſit: ꝗ parẽtes habetis oſtendite iſtius ſuppli-
cio uobis hoĩes impios nõ placere: ꝗbus liberi ſũt ſta-
tuite exemplũ quantæ pœnæ ĩ ciuitate ſint hoĩibus hu

iuſmodi cõparatæ. Item ſenatus officiũ eſt cõſilio ciui

tatem iuuare magiſtratus officiũ eſt opere et diligen-
tia cõſeꝗ uoluntatẽ ſenatus.populi officiũ eſt res opti
mas et hoĩes idoneos maxime ſuis ſententiis diligere

et probare. accuſatoris officiũ eſt inferre crimia. De⸗/

fenſoris diluere et propulſare: teſtis eſt dicere ꝗᷓ ſciat:
aut audierit. quæſtoris ẽ unũquẽq; horũ ĩ officio ſuo
cõtinerè. qu are. L. Craſſi ſi ĩ cauſis teſtẽ præterꝗᷓ quod
ſciat aut audierit argum entari et cõiectura proſequi
patiaris eius accuſatoris tũ iure teſtimonii cõmiſcebis

teſtis improbi cupiditatẽ confirmabis reo duplicẽ de

fenſionẽ parabis. Eſt hæc exornatio copioſa:cõprchẽ-
dit. n. breui multa ſuumuiq; tribuens officium et ſe-
parat et res diuidit plures. “M
Licentia.

Icentia eſt cũ apud eos quos:aut uereri.aut

1 metuere debemus:tamẽ aliqd pro iure nro

dicius quod eos minmie offẽdãt: aut quos hi

diligũt cũ ĩ aliquo errato uere reprehẽdi poſſe uidea

tur:hoc mõ miramini ꝗrites quod ad oĩbus ur̃æ rõ/
nesdeſeruãtur quod cãmur̃am nẽo ſuſcipiat:quod ſe

nem
be⸗
lug
cke
jdeo
e di
ccu!
ſng
nelun
oo
o⸗
Een
den
di
ca
teuid
ſien
nunci
temor
retine
ſr
kor
lieb
mni
antei
irn
eer
ltm
10s
M⸗
cot
adi
lele
umet
drd

—

Gis
W
dei
i⸗
x

nemo ur̃i deſenſorem profiteatur id tribuiteur̃æ cul-
Pæ:deſinite iſtud mirari.quod.n. eſtᷓre nõ oĩs iſta rẽ
fugere ac uitate debeat. Recordaini quos habueritis

defenſo res ſtudia eorũ uobis ante oculos propõite: de

ide oĩum exitus cõſiderare:tũ uobis ueniat ĩ mẽtẽ utue
re dicã negligẽtia ur̃a:ſiue ignauia potius illos oẽs ãte
ocu los ur̃os trucidatos eſſe in imicos eorũ ueſtris ſuf⸗
fragiis ãpliſſimũ loci ꝑueniſſe. Item nã ad fuit iudi-
ces ꝗ̃re ĩ ſentẽtis ferũdis dubitaueritis:aut iſtũ hoĩem
nefariũ ãpliaueritis: nõ aptiſſime res erãt crimini datæ
nõ oẽs hæ teſtibus cõprobatæ:nõ cõtra tenuiter et nu
gatoriæ reſpõſũ:hic uos ueriti eſtis ſi prio eũ cœtu cõ⸗
dẽnaſſetis ne credules exiſtiaremini dũ eã uitaſtis uitu
peratõem ꝗᷓ lõge a uobis aberat:eam inueniſtis: ut timi
di:atq; ignaui putaremini:maximas et priuatas et pu⸗
blicas calamitates accepiſtis cum etiam minores ĩpẽde
reuideãtur: ſedetiset oſcitamini. Nocte lucem luce no
ctẽ expectatis aliquid quottidie acerbi: atq; incõmodi
nunciatur:et eum cuius opera hæc nobis accidũt. Vos
remoramini diutius: et alitis atq; reipublicæ perniciem
retinetis quoad poteſtis in ciuita te. Eiuſmodi licentia
ſi nimium uidebitur acrimoniæ habere multis mitiga
tionibus lenietur: nam continuo aliquid huiuſmodi

licebit inferre. Hic ego uirtutem ueſtram quæro:ſapi-

entiã deſidero:ueterẽ cõſuetudinem requiro: ut quod
erit cõmotum licentia: mitigetur id laude: ut altera res
ab iracundia et moleſtia remoueat altera res ab errato
deterreat. Hæc res ſicut ĩ amicitia: itaĩ dicendo ſi loco
fit maxime facit: ut et illi qui audient a culpa abſint: et
nos qui dicimus amici corum:et ueritatis eẽ uideamur
Eſt autem quoddã genus licẽti æ dicẽdo quod aſtuta
cõparatione cãparatur: cũ aut ita obiurgamus eos qui
audiũt qũo ipſi ſe cupiũt obiurgari:aut id quod ſcius
facile oẽs auditores:dicius nos timer̃ qũo accipiãt: ſed
tamen ueritate cõmoueri ut nihil ſecius dicãaus horũ

aborũ generũ exẽpla dicẽus. Prioris huiuſmõi nimiũ.

Quirites aĩs eſtis ſunplicibus:et mãſuetis: nimiũ cre-
ditis unicuiq; exiſtimatis unũquẽq; eniti: ut perficiat
ꝗᷓuobis pollicitus ſit:erratis et fruſtra falſa ſæpe iãdiu
detiemini ſtultitia ur̃a:ꝗa quod erat ĩ ur̃a ptãte abali-
ispetere: ꝗᷓ pſi ſumere maluiſtis. Poſterioris licentiæ
hoc erit exẽplũ:mihi iudices fuit amicitia cũ iſto: ſed
iſta amicitia tamet ſiuereor qũo accepturi ſitis: tamen

₰

apud populum deliberãtem de ele/
ctione tribuni poſt mortem græcoꝑꝶ
in qua unusarguit eos quod occidé/
rit gracchos:quia nemonon uult eẽ
tribunus. Exitus: quomodo bene
tractatis eos pro deféſoribus ueſtris
quia occidiſtis eos. Inimicos eoꝑ:
ſcilicet conſules prætores. Item nam
dicit contra Catilinam quem occi/
dere romani auſi non ſunt propter
metum:cum primum ſead excuſan
dum in ſenatum ueniſſet:& eſt in ge
nere iudiciali. Nugatorie: falſis ra
tionibus. Primo cœtuc imu
ueniſſet in cœtum. Aliquid acerbi?
ſcilicet quod augetur exercitus Cati
Iinæ, Mitigationibus: lenietur tan
quam uulnus ex oleo ſolet. Hic uir/
tutem:hic coniungi debet cum exc/
plo ſuperiore tanꝗ medicamen po⸗/
ſitæ reprehenſionis. Veterem con
ſuetudinem: harum rerum comme
moratione animus mitigaturaudi/
torum. Altera res ab ira:ſcilicet mi
tigatio:& primo reſpondet ſecundo
Altera ab errato: ſcilicet ipſa reſpõ
ſio. Sicut inamicitia: cum enĩ ami
citia ſit inuenta ad quietem amico/
rum:raro debet habere reprehenſio
nem:ſcilicet ſi habet ſuauis eſſe de/
beat:& eſt ſolitudo effectus ipſius li
centiæ: quia ſicut amicum quodam

ꝰmodo reprehẽdimus: ut bono & ue

ritatis cauſa dicere uiderimus &ᷣ m
licentia ſeruare debgmus. Eſt autem
quoddam genusshæc eſt ſecũda ſpe
cies licentiæ quam in duas diuidit
particulas cum ſingulis exẽplisquo
modo ſeuult obiurgari: in qua re/-
prehenſione animus eorum non of
fenditur. Secius dicamus: dicemus
nos non minus deuiatores a uirtute
licet dubitanus quomodo ipſi uer/
ba accepturi ſint. Nimium quiri
tes:reſpondet populus minimæ libe
ralitatis. Stultitia ueſtra: ſtultitia
eſt ruditas naturæ contraria aſtutiæ
& malitiæ. Mihi cum iſto: ar/
guit Romanos ingratitudinisquod
dum ipſe fauet ſenatui ꝓdidit ami/
citiam. M. Anto. cuius erat amicus.

Hæc exornatio:epilogat per enu/
merationem. Acrimoniam: quan/
tum ad primum genus licentiæ.
Laude & ſimulatione: ad ſecunda
genera poſita.
Iminutio in eſſe nobis: ut
d illud ſi quid eſt in me i
genu. Quos defendi/
mus:ſicut in Archia poeta.
Maturatangit tria bonorum ge/
nera: induſtria: ſic ſcientia: doctrina
Pro iure:meo excuſat ſe Cice.con
tra gracchos: qui dicebant eum igna
rum miliig. Tenerem: ſcirem
nunc:ſcilices cum dicimusnon in po
ſtremis. Igitur ut& defendit quen
dam damnatum furti & eſt exem/
plum bonorum fortunæ. Leuiſſi/

mum: hic eſt diminutio. Proferun
—

dis: Iaude.
Eſcriptio
d fit autem quãdo ponimus
anmoculos quæ futura ſint:
ſi quicquam deliberanius
Dilucidam: quæanteoculos poni

uideatur. Grauitate: ſermonis:ſci

licet ſententiarum. Quod ſi iſtum
dicit contra Verrem quem iudices
accuſatum impunem dimittebant
oſtendens mala futura: & eſt in gene
re iudiciali per commutationem in
dignationis. Sic ex caucaleo: hac ſi

miiitudine ſeruatur grauitas: & ex/*

preſſa rei ſimilitudo. Acuensden
tes:detrahendo ſcilicet &a morden
do. Depeculans: ſgolians uelut qc
dam ſacrum. Quare uidete: hoc
non eſt de colore Ned concluſio.
Nam ſi iſtum: reuertitur ad colo/
rem. Item nam ſi: de hoc orat
pro filio quodam accuſato: quem
iudices pumre uolebant: & eſt ampli
ficatio p cõmotionem miſericordiæ

dicã uos me priuaſtis: ꝗd ita: qa ut uobis eẽm probatus

eũ ꝗ uos oppugnabat imicũ ꝗᷓ amicũ hĩc malui.ergo
hæc exornatio cui licetiæ nomẽ ẽ ſicuti demõſtrabius
duplici rõe tractabitur acrimonia: ꝗ ſi nimiũ fuerit aſ-
ꝑa mitigabitur laude: et a ſmilitudie de ꝗᷓ ſuꝑius dixi-
mus: ꝗᷓ nõ ĩdiget mitigatõis: ppea quod imitatur licẽ-
tiã et ſua ſpõte ad aium auditoris ſe accõmodat.
Imiutio ẽ cũ aliqꝗd eſſe ĩ nobis:aut ĩ his quos
d defedius: aut natura: aut fortũa: aut iduſtria
dicemus egregiũ quod ne ſ gnificetin ar⸗

rogãs oſtẽtatio:dimiuiiur: et attenuatur oroe hocmõ.

Nam hoc pro meo iure iudices dico me labore et ĩidu⸗
ſtria curaſie: ut diſciplinã militarem nõ ĩ poſtremis te
nerẽ. Hicqi ꝗs di ſiet: ut ptie tenerẽ: tãetſi uere dixiſi
ſet: tamẽ arrogãs uiſus eẽt: nũc et ad iuidiã uitãdã: et
ad laudẽ cõꝑadã ſatis dictũ ẽ. Itẽ igr utrũ auaritiæ cã
aut egeſtatis acceſſit ad maleficiũ auaritiæ: at largiſſi-
mus fuit ĩ amicos quod ſignũ liberalitatis ꝗ cõtraria

auaritiæ eſt:egeſtatis at huic qdẽ pater nolo nimiũ di

cere nõ tenuiilimũ primoniũ religt. Fic quoq; uitatũ
eſt:ine magnũ: aut maximũ diceretur. hoc igiturĩ no-

ſiris:aut eorũ quos defendemus egregiscõmodis pro

ferũdis obſeruabius. Nã et eiuſmoi res:et iuidiã cõtra-
hũt ĩuita:et odiũ ĩ orone ſi cõſiderate tractes. Qua re
quẽadmodu rõne iuiuẽdo fugitur iuidia ſic ĩ dicẽdo
cõſilio uitatur odiũ. l 1
. Deſfcriptio. wo ie
Eſcriptio nominatur ꝗᷓ rerũ cõſequentiũ cõ
d tinet perſpicuã:et dilucidã cum grauitate ex
poſitoem hoc mõ:quod ſi iſtũ iudices uris
ſententiis liberaueritis: ſati ſicut e cauea leo miſſus: aut
ali teterrima belua ſoluta ex catenis uolutabit et ua-
gabitur in foro acuens multos dentes:in cuiuſq; fortu
nas ĩ omnes amicos: atq; inimicos notos:atq; ignotos

—

4

incurſans:aliorum famam depeclilan ꝛaliorum caput
oppugnãs: aliorũ domũ acomnem familiã ꝑfringẽs
remp. fur Nituslabefactans qua re iudices eiicere eum

de ciuitate liberare omnes formidine. uobis deniq; ip-

ſis conſulite. nã ſi iſtũ impunitum dimiſeritis ĩ uoſmet
ipſos mihi credite:feram et truculentam beſtiam iudi-

— E

ces immiſeritis. Item ſi de hoc iudices grauem ſenten-⸗

ð

tiam tuleritis uno iudicio ſimul multos uigilaueritis.

. Ho

ſeſ

1
du

1

. .

at
r 4

grãdis natu pãarẽs:cuius ſpes ſeneta tis oĩs ĩ huius ado
leſcẽtia poſita E:qᷓre uelit ĩ uita mãer̃᷑ nõ hẽbit:filii pui
priuati pr̃is auxilio ludibrio et deſpectui prnis ĩimicis
erũt oppoſiti:tota domus hhius idigna cõcider cala-
mitate: inimici ſtati ſãguiolẽta palma crudeliſſima ui-
Roria potiti ĩſultabũ tei horiᷣ miſerias er ſu ꝑbire ſimul
et uerbis iuchuũtur. Itẽ nãa neine ueſtru fu git grites ca⸗
a urbe ꝗᷓ miſeriæ cõſeꝗ ſoleãt: arma ꝗ cõtra tulerũt:
ſtati crudeliſſime trucidatur:cæteri 94 poſſũt ætal
uires laborẽ ferre:rapiũturĩ ſeruitutẽ:ꝗ nõ poſſũt uita
priuãtur:uno dẽiq; atq; eodẽ tꝑe domus hoſtili flagra

.

bit ĩcẽdio:et quos natura:aut uolũtas neceſſitudie:be-

niuolẽtia cõiũxit diſtrahũtur: ptiĩ liberi e gremiis parẽ
tũ diripiũtur: ꝑtim ĩ ſinu iugulãtur:ꝑtim ante ædes cõ
ſtauprãtur: nemo iudicesẽ ꝗ poſſit ſatis rẽ cõſeq uerbis
nec referre oratõe magnitudinẽ calamitatis. Hoc ge⸗
neré οτatoisα ĩdignatio:uel miſericordia põt cõ
. moueri: cũ res cõſequentes cõprehenſæuniuerſæ ꝑſpi
cua breuiter exprimũtur oratione. Z
Diuiſio. rr—
luiſio ẽ ́ rẽ ſemouẽs a reutrãq; abſoluit rõe
d ſubiecta hoc mõ:cur ego nũc tibi obiiciã ꝗe
ꝗᷓ ſi probus es nõ meruiſti:ſi ĩprobus nõ co⸗
mouer. Ite 44 n ic ego de meis propriis meritis prædi
cẽ:ſi memiſtis obtudã:ſi obliti eſtis cũ re nihil egerim:
ꝗd ẽ quod uerbis Heolier Pollun e duæ res ſũt ꝗᷓ poſ
ſũt hoĩes ad turpe cõpẽdiũ cõmouere:iĩopia:atq; auari
tia te auarũ ĩ fraterna diui ecognouiu * iopem: a
egẽtẽ nũc uideus g põt igr̃ oſtẽdere maleficii nõ fuiſ
ſe ĩter hãc diuiſionẽ et illa:qᷓ de ꝑtibus orois tertia ẽ:de

— - 1. 3 .„ — 1— — † . A. 1. —11
qᷓ ĩ lib.i.dixius ſecũdũ narrateem hoc itereft:illa diui-

dit ꝑ enũeratõem: ꝗbus de rᷓbus totã or̃onẽ diſputatio
futura ſcit:hæc ſe ſtati explicat:et brui duabus: aut plu
ribus ꝑtibus ſubiicichs rões exornat orationem.
Frequentatio: e
Reqntatio ẽ cũ res ĩ tota cã diſpſæ cogũtur

AXrvr-=

f unũ ĩ locũ quo grauior: aut acrioraut crimi

14.2 n, all, noſior oĩo ſit hoc Pacto. Aquo tandẽ abeſt
iſte uitio:qd eſt eur iudicio eũ uelit sliberare. Suæ pu-
dicitiæ proditor eſtſidiator alienæ cupidus intẽperãs
petulãs:ſuperbus:impius:. parentes ĩgratus:ĩ amicos ĩ

feſtus:in cognatos: in ſuperiores contumax: in xæquos

et pares faſtidioſus: i iferiores crudelis deniq; ĩ omnes

Grãdis natu:locusab ætate. Pa/
ternistuimicis: quia qui offeſi ſunt
a patre filiis iniurias faciunt. Vi/
ctoria:potiti ſi ipſum occidiſtis. In

ſultabunt: alieno malogaudebunt:

& irridebunt. Item nam nomen:
dicit contra catilinam in genere de/
monſtratiuo per commotionem in/
dignationis. Neceſſitudinem: quã
tum ad naturã:ſicutaffines: cogna⸗
ti. Beniuolentia:quantum ad uo/

- Iuntatem. Vel indignatio:ſicut in
tate t. cexemplo primo & ultimo. Miſeri/

cordia:quantum ad ſecundum ex⸗
emplum perſpicua oratione ſicut ꝑp
ſimilitudines.

1 uiſio: diereſiæ uel dilen/

Ad nia: & ſic cum ſcimus præ
poſitionem duarum reꝑ:

& ſtatim ſubiiciamus ra/

tionem utrinq;:ſicut Virgi.de Creu
ſa. Si ſpem ponis in armis & cætera.
Si probus es ſubaudi hanc diuiſio⸗/
nen:aut probus es: aut improbus:ſi
cut & in ſequentibus exẽplis. Quod

Prædicem eſt unus qui diſperſam
omercedem ſuorũ meritorum apud
iudices dolet: Obtundam:diſpli-

cebo & faſtidio aures afficiam. Rẽ
beneficio: & eſt aucſnentuma ma⸗
iori. Duæ ſunt res: probatur homi
cidium per dilematõ. Ad compen
dium:ad lucrum: ſicut contra diſ-
pendium:expenſa. Illa diuidit per
enumerationem:hoc eſt pernomen
numerale. Sic dicturus ſum tria
de hoc uiro: genus: mores: patriam.

Per excuſationem: ſine nomine nu

merali ſicut dicturus ſum de hoc ui
10 genus: patriam:mores.

D

Requentatio: ſynatriſis a
ſynatriſio congrego: quia

perhunc colorem colligi-
mus omnia in unum aſpe
ctum quæ diffuſe perparticulasdiſ

putata ſunt: ut cum omnia ſimul
moueant magis comnmoueantur.
Criminoſior: uehementior ad
accuſandum. A quo iudicio: ab/

ſoluebatur Catilina proditor: & ꝗq/

dam orator multis ration bus ui-/
tiorum ſuorum diſſuadebat: un/
de dicta omnia breuiter colligit.

Eiuſdem generis: hæc quæ dicta
eſt poteſt conuenire in genere iudici
ali conſtitutione legitima: & in aliis
generibus hæcquæ nunc ſequitur p
tinet ad iudiciale: coniecturale: in.
quo ſemperneceſſaria eſt. Opitu/
latur:adiuuat. Perſpicuam facere
i, faciunt rem: quæ non credebatur
eſſe credita: ſuſpitio enim dubia eſt
inter ignorantiam: & credulitatem.
Separatim ſpectare: accuſabatur
unus homicidii per omnia ſigna con
iecturalia quæ ſuperiusad probabi/
le poſuit in ſecundo libro: undenũc
eaſdem regulas ſummatim repetit
ſi commodum hoc argumentuma
probabili:quod diuiditur ĩ cauſam

& uitam. Animusauariſſimus: con

iungit cauſam cum uita quod maxi

me prodeſt. Bono nemini: argu/

mentum per collationem ut ſi dica
tur: mors Aiacisnemin tamutilis eſ
ſe poterat ꝗᷓ Vlyxi. Locus idoneus
argumentum eſta ſigno per faculta
tem loci: temporis:& ſpatii:ſpe perfi

ciendi: occultandiq; homo occiſus:
argumentum quod diuiditur in id
quod factum ante rem: in re:poſt rẽ

poſtera die tutatus: probatio per cõ

ſecutionem licetpartem teſtimomis
argumentum per approbationem:

quæ fit poſt confirmatos ſuſpitione.

Xpolitio:cum in eodẽ lo/

e co quantum ad ſententias
quæ non imitantur. Ali

ud dicere uidemur quan/
tum ad modum dicendi diuerſisuo

cabulis factum. Eandem rem cum
ſimpliciter tractamus. Pluribus

uerbis:unam ſententiam: de eadem

eſt cum ad unam ſententiam plures
faciemus. Comnmuutationes: ſubii/
ciendo rationes: quæ licet ad eandẽ
rem pertineant: tamen eadem pro/
poſitio eſt & ratio ſubiecta. Res.ſẽ
tentia. bonis erit præditus rõ
nibus:hic eſt exẽpload id qd ſuperi
us diximus. Vitæ diſcrimèad illud

nullũ periculù. Pro fortunisreip.
ꝓ patria fugiendũ putabit: euitãdũ
arbitrat:et erit ſemꝑ alia expolitio.

—
—

ALSt

—

cõiecturalibus cãis opitulatur:cũ ſuſpitõesꝗᷓ ſeꝑati di
ſictæ:iminutæ:et ĩfirmæ erãt unũ ĩ locũ coactæ: rẽ ui
dẽtur ꝑſpicuã facere nõ ſuſptioſã hoc pacto. Nolite igi
tur nolite iudices ea ꝗᷓ dixi ſepati ſpectare: ſed oĩa colli
gite et cõferte ĩ unu. Si et cõmodũ ad iſtuex morte il
lius ueniebat:et uita eſt turpiſſira hois aiis auariſſi-
mus fortunæ familiares attẽuatiſſimæ:et res iſta neni
ni bono præter iſtũ fuit: neq; aliis iſte cõmodioribus

„
ĩtolerabilis. Eiuſdẽ gene n illa fre ntatio ꝗ plurimũ

rõibus facere potuit: neq; præteritum eſt ab iſto quic/

ꝗᷓ quod opus fuerat: neq; factũ quod opusnõ fuit ad
maleficiũ:et tũ locus idoneus: maxie tũ occaſio aggre
iẽdi cõmoda: tẽpus adeũdi oportũiſſimu: ſpatiũ cõ⸗
iciedi lõgiſimũ ſũptũ ẽ nũ ſine occultãdi: et pficiẽdi
ſpe maleficii maxia ẽ:et præterea anteꝗᷓ occiſus hõ isẽ
iſte uiſus ẽ ĩ eo loco ĩ quo ẽ occiſio facta ſolus Paulo/
poſtĩ ipſo maleficio uox illiusꝗ occidebatur audita ẽ.
deinde poſt occiſionẽ iſtũ multa nocte domũ rediiſſe
cõſtat poſtera die titubãter: et ĩcõſtãter de occiſiõe Uli
us loquutũ. Hæc parti teſtioniis: pti qſtiõibus: et argu

. mẽtis oĩa cõprobãtur:et rũore populi quẽ ex argumẽ

tis natũ neceſſe ẽ eẽ uerũ.Veſtrũ iudicesẽ his locũ in
unũ collocatis certã ſumere ſentẽtiã: nõ ſuſpitõem ma
leficii. Nã unũ aliꝗd aut alterũ põtĩẽ iſtũ cecidiſſe ſuꝑ/
ficioſe: ut oĩa ĩter ſe a prio ad poſtremũ cõueniãt male
ficia:neceſſe ẽ caſu nõ poſſe fieri. Vehemẽsẽ hæc exor
natio:et ĩ cõięcturali cõſtitutõe cauſæ ferine ſempꝑ ne⸗
ceſſaria:et ĩ cæteris generibus cãrum: etĩ omm orĩone
adhibenda nõnunꝗ. Expolitio ðð
B Xpolitio eſtcum in eodem loco manemus:
et aliud atq; alied dicer̃ uidemu r. Dupliciter
autem fit ſi aut eandem plane dicemus rem:
aut ſi eãẽdem rem dicemusnõcodem mõ. nã id obtun
dere auditorem eſt:nõ rem expoliĩe: ſed cõmutare de
bemus:cõmutabimus tripliciter: uerbis pronunciãdo:
tractãdo:uerbis cõmutabimus cũ res ſemel dicta iterũ
aut ſæpiusaliis uerbis ꝗᷓ idem ualeant eadẽ res profite
tur hoc mõ. Nullũ tantuũẽ periculũ quod ſapiẽs pro ſa

lute patriæ uitãdũ arbitretur. Cũ augetur iĩcolumitas

ppetua ciuitatisꝗ bonis erit rationibus præditus pro

fecto nullũ diſcrimẽ uitæ ſibi pro fortunis reip. fugiẽ
dũ putabit:et erit ĩ ea ſenretia ſeper ut pro patria ſtu
1

11. E , Err
dioſe Auis m magnam deſcendat uitæ dimicationem

— .

3õs

n

ibu⸗

lhi⸗
mu
du
con
cui
lun
poor
alun
lune
nl
Uace⸗
berbis
lemo
Pburb
niin
laet⸗
E
En
ln

u

— — ——
— —

–☛ =

Pronũciãndo cõmutabimus:ſitũ ĩ ſermone:tũ ĩ acri- . Tum in ſermone:in uoce remiſſa
,— . lio generc uocis: arq oeſtus endz ſicut in primo exemplo. Inacrimo
monna: tu! alio tq alio Scnerc uocls: atcp geſtus eadẽ nia: in altiori uoce: ſicut in ſecunda
uerbis cõmutãdo pronũciatõe: ucehemẽtius quoq; cõo/ expoſitione. Quia nõ eget exemplo

–W +—

mutauerĩus: hoc neq; cõmodiſſime ſcribi põt: neq; pa- ;liauox non Poteſt ſcribt. Si trati

—* .“= „2 — Ote cliemus ſermonem. i. ſi poſtꝗᷓ feceri-
TII eſt PÜU Are no eget exẽpli. Tertiũ geuse comutatt mus commutationem uocabuloꝶ 2

nis d tractãdo cõficitur:ſi ſniam traiiciꝗ .1 utin exemplis prædictis: poſtea in/
om o ct 2c0 icitur: ſi ſ lam trauciaus autad troducemius unam perſonam loqui
ſermocĩatõem: aut cxc atõem. Sermociĩatioẽ de ꝗᷓ ple in ea ſenrentia pro ignitate: ut ſi ſa
nius paulo poſt ſuo loco dicẽus:nũc breuiter quodad Piens loquatur de liberanda patria.
P 10 . e ebre ncr quodad Recedamus:ut ſtemus in themate
hãc rẽ ſatis ſit atigẽusĩ qᷓ cõſtituetur alicuius ꝑſõæ orĩ̃o ſuperiori: quo facilius intelligatur
accõmodata ad dignitatẽ hoc mõ ut quo facilius res ſeipſum. i. ſecum loquitur de uirtu
.è — ere.. .. 1 . te qualia ſequuntur. Non mihi ſo
cognoſci poſſit:ne ab eadẽ ſnĩa diſcedaus. Sapiẽs oĩa li: coniungendo hæc exempla cum
reip.cã ſuſcipiẽdi ꝑicula putabit:ſæpe ipſe ſecũ loꝗtur exemplis ſuperioribus expolitionis
„

E⸗ IL F S apparet ſermonem de una expo/
nõ mihi ſoli:ſed et atcq adeo multo potius natus ſum litione uocabuloꝑ tranſiſſe ad expo

Patriæ: uita ꝗᷓ fato debetur ſaluti patriæ potiſſimũ ſol- ſitionem tractandi. Saluti patriæ:
Ali dhzetn hGcſte produgitafvad potiſſimum ſoluatur: cum ratio ne/
uatur. Aliud hæc me tute atq; hoeſte produxituſq; a⸗ ceſſe ſit mori: commodius mori de/
hãc ætatẽ:miuit meas rõnes bois legibus:optimis mo⸗ bemus ꝓ patria: quoniam omnia bo
ibus:hoeſtiſſimis difſciplinis: qd d pine ſati atαda per eam ſumus conſecuti. Ali-
ribus: noeltinms diciplinis: qd e quod a me ſatis ei ud tute: ab hoſtibus. Honeſte pro/
ſa igs.ſ. „„ iculis rei näi ſepi lã tug: Ic Bosärcsfidiciſſem, Jpareor/
aplies:ape ego i1iculis teip. aA culu lugi-lte do:ego nullum uitæpericufum fu⸗
mutatur res tractãdo ſi traducitur ad exuſcitatõem:cũ . Reliquum Der parentheſimn:
= e „1. , 1,„ . S tem mutatur ſecunda pars expoliti
et nos comot dicere uideamur er auditoris anindin „nis quæ fit per tractationem. Ad ex
comouemus ſic. Quie E tam tenulcogitatoe præditus õ orationem quæ ꝓ/
Te 17,1& r ri JY õä nunelanda iit iermoeacri quam uo
cuius aĩus tãtis angaſtiis inuidiæ continetur: qui non camas contentionenquæ hominũ
hunc hominem ſtudioſiſſime laudet: et ſapientiſſimũ amimos exuſcitat. Praten fartunn
1 rr . . iratis Aalter color interpretatio. Quamuis
iudicet: qui pro ſalute Patriæ pro icolumitate ciuitatis uãtum uis. Eadem igitur Cæcludit
pro reipu fortunis:quanuis magnuum atq; atrox peri- Per⸗ enaterationcn fed bendem
ir,. ini rnr 1 . ſe eret, re:ſicut in propoſitione dictum eſt.
culum ſta lioſe ſuſcipiat: et libenter ſubeat equidem Rem ſimpliciter.i.cuius propoſi
hunc hominem magis cupio ſatis laudare quam poſ tionem meram enrentia ratione di
TJermnen R, H 1 G; enre- Ximus huic rei ſi ſequentia exempla
ſum. Idem hoc certo ſcio uobis omnibus uſu henire Gingulisparttbusadibranturzreslau-
Eadẽ res igitur his tribus ĩ dicẽdo cõmutabitur bus cidſior apparebit. Itaq; exempla non
uerbis pronũciãglo: ttactãdo: ſed tractado dupliciter: tractum eſt de colore ſententia qui
ſermociatõe:et exuſcitatõe:ſed de eadẽ re cũ dicemus poreſt Habere ſnenriam cum rari⸗
2,r = S nciibus: & ſine ratiõibus pluri usmo⸗
P lu r bus ntentcoitatti6ibus:ni Cu rẽ ſimp liciter p 10 qisafferi cõtrariũ: color ẽ cõtẽtõi ſi
nuciauerius:xõnẽ poterius ſubicer᷑. Deide duplicẽ: uel milis: ſed rönem her ĩcluſãa maiori
ne raibus pronſiciare ſnizm. Teide: ötrariſ. ad miĩus: ut hæc ẽ ſi tua nõ curas qũo
ſine rõibus pronũciare ſnĩam. Deide afferre cõtrariũ. cuurabisaliena. Deigimmilecxclu
de ꝗbus oĩbus diximus in uerborum exornationibus i.ſi ml fuch ne Xéplu: 4 colores
einde ſimitle: Splũ de ous hoc differũt:qq ſimilitudo ꝓfer
Dein le ſum leer cxẽplũ de quo ſuo loco plura dicẽus ſine interpretatiõe ppriogenominũu:
deinde cõcluſionem de quaĩ ſecundo libro quæ opes exéplũ ſemp here ſber Propria no
1 Iiretis Br & Rrree rem Srer r mina. Deinde cõcluſionẽ:ꝗqᷓ triplex
fuerunt diximus Qemõſtrãtes argumẽtationem quẽ- eſt. prinia eſt ultima ex partibiud ora
ad nodã cõcludere oporteat ĩ hoc libro docuimus cu tionis: ſecunda pars eſt c dc aeia
iuſmodi eſſete j. Iſoni onis: tertia color rhetoricus: de qua
iuſmno . eſler exornatio uerbi: cui conclu lioni nomen antedictame. Erge huinincdiso⸗
z. Ergo huiuſmodi uehementer ornata poterit eſſe ex mt quendam effectum expolitionis.

politio:quæ cõſtabit ex frequentibus exornationibus

ponentur ſed duplicẽ ſententiãthoc

artibus tracta
Bet ſnĩarũ hoc mõ.Igĩ ſeptem p plo: ut ſcire
- ĩarũ:hoc mõ . daus exeplo: ſse
tenti⸗ :qui dicitur ue⸗ r:ſed ab eiuſdem 5 thetoricæ reslmNenmalti⸗
Verone ſenten i et bia⸗ ¶ facile Te nullũ ee ais cũ
m re: tione nouæ d polflis 1 r. Sapiẽ —I 1 it necet.
parti eliqua quæ ſi n eandem ẽ puic ſæpe fit:ut cũ 1 ömedaa: iũt id bes!
ri: & Ealid ntentiæ: qu facit co 0 uod xXPe — ſut oia com — . fugiũt . 4
ab eiuſe ctando p dicendi. et quo ãdũ: 8 t. a llte
lam tractane copia ſi Peat:et quonla: raue p ſie faciut.
tentiam apparet co ſt propo rep. ꝑ pro pria g dũ eſt ſtulte lLei
ex quo hæc eſt ꝑp . „ E dũ pro p undũ e utur Ue
SS: ex orecpu. n „. Quo ICOoNO ro rep. ſubeu : reꝑiutur u.
pientiæ pr ſitionis. 6 um Iu quod pro rep. igrati ĩ ciuitatem SSäõ
Sapientt nentnaiimplen An periculũ quod pro ĩgratiĩ ciuitatem rep s pu ug
o:ideo ratio p a ſimp ſe Pericu u9 P.L nt:et ig ſit:hi ſapiete P 4
tio: ideo ma: ſententia: & qui ſe Pencul ere id poſſunt: iculo expetũt: hi ſapiete it: cͤlt
ene Earuneree gecketulgeete he- Em reip reddurn KW
quun dur inelchten Knruene Arꝗ patriæ bei quem ebenchonaren Eieniucheme .
tiombusſuis: etenim litudo ſ inũ .L AE cu et ut:qua cũ mult 2.7 õſeruaue ?
tiombus taq; uti ſim runhoceſt tadiſutcu nalũt: q a pꝑ pria cõſe
HH He Aicerur hocet “ tpro multis ꝑir . naun. acceptaꝑꝑ Pe hõ darc. Et S F
terpꝑp odmihi ben a ſe dimiſit. Et iniquũ uitã a riæ: cu ro S eerſe,
Quodm Anuſit: a ſe églo/ eſt iniquu osat reddere puacu oge fia ĩterire
— lum. la ſubſecuta ẽg e ter — 1. - ogat redde t hanote rOo p Wõ
ecne katadcaki cäpocle äiſum uunſfttutece hofſe Haicfset keI
ria. siahachinagndr Quodire cũ poſſis cũ ſum tignauiã ainetere elis pro rep.i mn
is fam in dictmus “ us et igulau lire piculũ „ R
ncluſiois ſam dicimus lle . lariis adire riæ cotinctun 3
kuafttns⸗ Gmdan uiiscxexce en cæteris neten ſumũ nomen e dr ag N
e⸗ mutilis eſt in tin cis . IId A uti cõremnenæ 2
n ſolumu us: ſicut hi llud ſan uti cõremt .
nonſo exercem Sesadhi qᷓ et hoc:et i ire. Itaq;uti c 4 z uituꝑa no.n
dis peream ex lis. Rat et hoc: imine uenire. P icolumem:ita
dis per nibuseepiſto atione facer get ĩ diſcrimineu ul olum
tione fa lle diſcrim ä ſe mauult ĩc 5i cõſulut. Na ler
bere: conue namusp . . — im laluti coi ce 2.
Nanigichon ſerimini ſuo pluſꝗ aenfiagie . Een
ionem: Se eliqua quæ fupr iĩrẽp.di Ames fuerũt: exn: idetur. Deci Peer
polſit entias: &r , dusꝗ lĩcolumes fue ihi bene uide Prze ſa .
aain⸗ moratio pimonc: as ue fracta ait enatar̃. Quod miibe pro kgionihusſe
meno qu rmiſti/ usnemo uilic dicitnux: . et nopd us⸗
emerde cee usſtellexiſe eeneae ealekdeir ⸗ “
im ratione Ma ce ditur: hoſte *1 pua maxima ree *X½ cu!
m Tu laud- atriã: uortdie magis ci 6ſtr
ſirurenim Lu ua de Cæſaris cepit patria. ſtate qi ulũ: et rõe demõſtra- un
maliqua lico ad ta uetu d piculũ:et rõ imãdi⸗
na qui cu- ſubiicitilli ſtas au Tlaude rodita ad icuᷣ ſt exiſtima di ſl
tſubd r pote Tlau cp cedere Etes ſũt exi llle
celli dixi non datu teſt ſe di X. d bere ac „ ſ. letes lu . e
tiam non nen botenlect e pro ſep.de - tũ:hi ſap is igitur ge
de etor mento: ſſpro roba itãt. lp his igi mn⸗
tori: ideſt auditor afeunune; é:et exemplo cõp icul uitãr. In SIit Maura
ditori: firmiſſim is n eo * E:et exemp fiæ piculũ ui r. — ut plu
mouere a ratori tu e: riæꝓp ſumus , neg
dc mouere a f m eſt orator! Cæſa/ tu ũ pro ſalute pr̃iæ ᷓ producti 48
— 4E roprium uippe CX llũ pro tur:de &ᷓ pro icius,: adiuuat ete
M Tr „Itad Enobr aiunt GnE pro. gnu P kti uerſatur: de ꝗᷓ p dicius:adiuu a⸗ i⸗
or⸗ ſrte Aon mm Or Oliti am ir ad eloc
r Irote Tem cum Cicero O ⸗ mbus exp d nõ mo cuc . 5 exercẽur ad e do . .
c eteſe . Aceremus: quo ulto maxĩe ꝑ ẽ im ĩ exercene A
⸗ ꝛnat or̃onẽ: ſed mi Sueniãt extra c cxornabius
ornarorfone. uare cõueniãt uti cũ exornal
is facultatẽ. Q tõis ĩ dicendou ſecũdo.
tois fa olitõis i ĩ lbro ſecũ c.
rões adhibere exp dere dirimusi lbre . N 4
rgumentatõem Qnoraiio. tl o:quo tota
argume Commer oco firmiſ me ẽſæpius aut
atioecuile iutius: et codẽ ſæpiu lin
Ommorati. anetur diutius: it:eti. orato lün
7 õtinẽtur m — õuenerit:eti. iur tur
ca co uti maxie c itori ptas ailum
ccãcõt Ir: hacutir igori ptas aum Uns
E ropriu n0. Hs 7 tremũ ceſſe
risbõi maxie p ouẽdi:huic ext Eemge . elle
de re firmiſſun
●

⸗
Unn

na⸗

ide

gen⸗
77 9
n⸗

do
vius

ton

9tuo
lum
nẽ

-

ſubiici nõ potuit:ppꝑea quod hic locus nõ ẽ atota cã ſc
paratus: ſic ut mẽbrũ aliquod:ſed tanꝗᷓ ſanguis profu
ſus ẽ ꝑ totũ corpus oronis. Contentio.
Ontẽtio ẽ:ꝑ ꝗᷓ cõtraria rferũtur:ea ẽĩ uerbo
c rũ cxornatiõibus: ut ãte docuimus eiuſmõi.
IInimicis te placabilẽ: amicis ĩcxorabilẽ præ-
bes. In ſnĩara huiuſmõi uos:huius in cõmodis lu getis
iſte reip.calamitate lætatur: uos ur̃is fortũis diffiditis.
Iſte ſolus ſuis eo magis cõfidit. Inter hæc duo cõtẽtio
nũ genera hoc intereſt. Illud ex uerbis celeriter relatis

cõſtat.hic ſnĩæ cõtrariæ ex cõparatioe referãtur opor-

Imilitudo & orĩ̃o traducẽs ad rẽ quãpiã aliqd
N Der re diſpari ſimile. Ea ſũitur aut ornãdi cã:

aut probãdi aptius dicẽdi: aut ãte oculos po
nẽdi:qũo ꝗᷓtuor de cãis ſũitur ita ꝗᷓtuor modis dẽꝑ cõ
. trariu: p negationẽ collatio nẽ: ꝑ breuitatẽ.Ad unã-
ꝙ ſumẽdæ cãm ſimilitudis accõmodabius ſingulos
modos pronũciãdi ornãdicã ſumitur ꝑ contrariũ ſic:
nõ.n. quẽadmodũ ĩ paleſtra:ꝗ thedas ardetes accipit
celerior ẽ ĩ curſu cõtinuo ꝗᷓ illeꝗ tradltt:ita melior im-
Perator nouus ꝗ accipit exercitũ ꝗᷓ ille ꝗ decedit: pro-

pPrerea quod defatigatus curſu integro lacermhic peri

„

tux iĩperator ĩperito exercitũ tradit. Hoc ſine ſimili ſa/
tis plane ẽ ꝑſpicue et probabiliter dici poruit hoc mõ

7

APOide —

dicitur minus bonos ĩperatores a melioribuis excrcitũ

. accipere ſolere:ſed ornãdicã ſimile ſumptũ ẽ:ut orati

oni dignitas quædã cõpararetur. Dictũ eſt an ꝑ cõtra
riũ:cũ ei rei quã nos probamus aliquã rem negamus
eſſe ſimilem: ut pauloante cum decurſoribus aſſereba-
mus. Per negationem dicetur probandi cã ho c mõ:
neq; equus idomitus:quãuis natura bene cõpoſitus ſit
idoneus põt eſſe adeas utilit tes: et aptus quæ deſide
rãtur ab equo:neq; homo indoctus ꝗuis ſit ĩgenioſus
ad uirtutẽ poteſt peruenire:hoc probabilius factũ eſt:
quod magis eſt ueriſimile non poſſe uirtuæm ſine do

UDEAAE „

ctrina comparàri: quoniã nec equus quidẽ indomitus
idoneus poſſit eſſe ergo ſumptũ eſt probãdi cã. Dictũ
aũt per negationẽ:id enim perſpicuũ ẽ de primo ſimi
litudis uerbo ſumetur:ct aꝑtius dicẽdi cã ſimile. Dici/
tur ãt ꝑ breuitatẽ hoc mõi amicitia gerẽda:ſicut ĩ cer-

ceſſe ſit:uenire poſſis: ſed ut produãtus ſtadiœt uiri-

. . 5
.
* *

tamine currẽdi nõ ita cõuenit cxerceri: ut quoad ne-

lIigario uẽiſſet dixiſſe quoquo pacto
ſe Occiſug ligariũ ſed cũù Ci. diu ĩclæ
mẽtia Cæſaris cõmoratus eẽt nõ po/
huſſſe in ſuo propoſito permanere. 0 ́́”MUꝑ
Ontẽtio:antitheſisẽ color e 1 . N1 l al. S
c ſniar uos huiuſmõi & in/ au ä ale‚/
calamitate & lugere ĩcõomo = 1.
da alicuius cõtraria ſũt ĩſnĩia: nõ pe/
nitus in uocabulis. Celeriter: relatis:
quia ſi latius ꝓnũciaretur amitteret
ſplendorem coloris. Ex comparati/
one: cõparãdo ſtartum unius altero.
Imilitudo: parabolæ aut
ſomiotes fit autẽ ꝗᷓdo trahi
mus aliꝗᷓ ſimilitudinẽ ex
rbus diſſimilibus: puta tra
ducere ſimilitudinẽ fortitudĩis: aut
magnanimitatis ex Cæſare leone cũ
alter ſit hõ: & alter belua. Quãquã
cãm applicamus ĩ dicẽdo huc colo/
rẽ cãm ꝓpter ꝗᷓ ſit cum ipᷣo mõ: puta
q cã ꝓbãdi facimus cũ contrario: &
nõ cũ aliismodis. Nõ. n. quẽadmo
dũ: uolẽs pbare ueterẽ tpatorẽ meli
orẽ eẽ ꝗᷓ nouũ:q ei ſubſtituit oñdit
unũ cõtrariũ hoc mõ:ñ ẽ tã bonusi/
pator nouus:q ſuccedit ueteri: ſicut
ẽ uetus: quêadmodum nouus curſor
melior ẽ ueteri:cui ppꝑ ſuffragationẽ
ſuccedit. Paleſtra:i ſtadio currẽdi
apud olympũ ubi multa fiebãt ludo α
rũ genera. thed dctesaccipit: cur)
rebat ĩ urbe cũ face accẽſa.& cii nus
fatigatuserat ſuccedebat alter in cur
ſu:& ita cõmode rapiebat facẽ ex ma J
nu priori ut neq; curſus tardaret: ne
q; ea extigui poſſet. Hoc ſine ſimili:
oſtẽdit quare hæc ſimili ꝓfit: tã orna
mẽto ꝗᷓ aliarũ cauſarũ. Satisplane:
ꝓpterillud aptius dicẽdi. Probabi
Iiter:cã ꝓbãdi. Sed ornãdi cã: cum
hæc ꝓbatio poſſet ĩ aliis dici cãis cõ/
mode ſine ſimilitud ne ſeqt: ꝙ hæc
ornamẽti cã facta ẽ: & non aliqua cã.
Dictũ ẽ ãt:oñdit cãm quare ornãdi
cã facta ẽ:nũc oñdit modũ ipᷣm: neq;
quũo ꝑ cõtrariũ fiat. Aliquã rẽ nega⸗
mus: puta cõcedimus curſorẽ & ĩipa/
torẽ fucceder̃ ſolere ſuis pᷣceſſoribus
ſed diuerſo mõ:qm̃ unus ſuccedit ro
buſtior: alter imperitior. Per nega/
tionẽ ſumit᷑:oñdit ſecũ dà cãm ſimi⸗/
litudĩis cũ ipſo mõ extracta eo ordi/
ne quo ꝓpoſuit. Neq; equus indo/
mi tus: p hãc ſimilitudiné ꝓbat uir/
utẽ ſine docttria ñ eẽ utilé. Quod
magis ẽ ueriſimile: ꝓbat am cam i
hoc exẽplo:qm adiuncta ſimilitudi
ne eꝗ fit ĩ hoĩe magis ueriſimilce. er/
go propter ſimilitudinẽ ſptam ab
equo. Dictũ ẽaũt: oñdit modu.ipm
in eodem exemplo de primo uerbo

—

rn ns m dia pectus. Seruius ait non eſſe dctũ

6 7 . . S . — . . . . „
E* M α n*αα Pro collatiõe: quia diuinitasc mor

. 2
I Prripei a,

4

—

ſ⸗ õ
— 5

rrensto ir.

ſimilitudinis:quia in principio exẽ/
pli eſt poſita negatio: ubi dicit: neq;
Romindoctur, Sumitur autem po
nit tertiam cauſam ſimilitudis:quæ
eſt cauſa aptius dicendi per breuita/

tem tangit modum hoc modo: fit au

tem quado ambæ resaſſimulatæ iũ/
guntur ſub eodem uerbo cauſa bre/
uitatis: ſicut apparet ĩ exemplo. Cõ

uenit exerceri: quoniam qui ĩ ſtadio
currit ſatis putat eẽ curſum: cum ad

calcem peruenit ſed ꝗ currit in ami/

citia non debet inde prodiri in amo/

re quantum ſat eſt: ſed etiam ultra ꝗᷓ
neceſſe ipſi amico eẽ uideat. Quo
ad neceſſe ſit: quantum ad curſum
in quo ſufficit currere uſq; ad calcem

ſed ꝓducto ſtudio qᷓntũ ad amicitiã
in qua modus amorisabundans non
eſt etiam ſi gmicus ipſe moriat. Vr

aptius intel ſigas:’tangit cauſam: quæ

ſit breutatis propter modum. Poſt

mortem: uita autem hommis quida
curſus ſicut ſtadium. Finis autem
curſus eſt miors:propter quam amor
ſiſtendusnon eſt: ſicut in calce ſtadii
fleri ſolet. Ante oculos:ita ut res agi
uideatur. Ponẽdi cauſa: tangit cau
ſam. Per collationem: tangit modũ

fit autem moduscollatiomis: quãdoe

omnia ſimilitudinead unguem com
parantur. unde ſuper illo uerſu Vir/
gi.Latonæ tacit en, pertentant gau-

talibus non comparatur. Appolita

accommodata: conuenientia. Quo
nn melius iudicium: Ciceronis de iali
uiro. Ita ſi quis:nunc infert ſimili/

tudinem in qua diues cum cytharœ
do comparatur:qui cum ambo ma/
gnam populi expectationem: cum ex
tremum deluſi eiectiq; fuerit. hoc ſi/

mile oſten dit effectus huius ſimili-⸗

tudinis. Alterius: inertiæ hominis
cytharœdi. Alterius ſtultitiæ: diuitis
ſine uirtute. Sibi ratione collata:
ad omnis partes cõparata: quia uter/

q; primo expectatusa populo: deĩde

deluſus fuit. In ſimulibus:dat unũ
præceptum ſeruandum in omni ſi/

militudine. Per Tranſlationé: me/

thaphoram. Sereno:hic eſt ſimili/
tudo. Sed inuentio remouet dubiũ
Animatas: ut equi & animalia. Ina
nimatas: utarbores. Mutas: bruta:
feras:tygres. Cœleſtes fulgura eclyp/

ſis Terreſtres: pabula: möſtra. Arti

ſicia:ĩſtrumta: machiamta domus.

.—

bus ultro facile procurras nã hoc ſimile ẽ:utaꝑtius in-

telligatur mala rõe facere: ꝗ reprchẽdãt eos ꝗ uerbicã

poſt mortẽ aĩci liberos eius cuſtodiã: propterea quod

in curſore tãtũ uelocitatiseẽ oporteat:ut efferatur uſq;
ad finẽ. In amico tãtũ beniuolentiæ ſtudiũ: utultra ꝙ

quod amicus ſentire poſſit: percurrat amicitiæ ſtudio.

Dictũ aũt ẽ ſimile per breuitatẽ:nõ. n. ita ut in cætexis
rebus res ab re ſeparata eſt:ſed utraq; res cõiũcte et cõ⸗
fuſe comparata. Ante oculos ponẽdi negocii cã ſume
tur ſimilitudo:cũ dicetur ꝑ collationẽ ſicuti cytharoæ-
dus: cũ proderit optime ueſtitus palla ĩ aurata indutus
cũ clam yde purpurea coloribus uariis intexta: et cum
corona aurea magnis fulgẽtibus gẽmis illuminata: cy
tharã ten?s exornatiſſim auro et ebore diſtincta. Ip-
ſe præterea forma:et ſpecie ſit:et ftatũa a ppoſi ta ad di

è

gnitatẽ:ſ AAma gnã populo cõuenerit his rebus expe

ctationẽ repẽte ſilentio facto uocẽ mittat acerbiſſimã

cũ turpiſſimo corporis motuquo melius ornatus ſit:

et magis fuent expectatliseo magis derrſaset cõtem-

E, 1 L 60 2 114

s

ptus eiicietur. Ita ſi ꝗs ?ĩ excelſo loco et ĩ magnis ac lo-
cupletibus copiis collocatus fortunæ muũeribus:et na

turæ cõmodis oĩbus abundabit: ſi uirtutis et artium:
A 2 . . . — —= . . — . P, .
quæ uirtutis magiſtræ ſut ægebit: quo magis cæteris:

rebus erit copioſus et illuſtris expectatus: eo uehemẽ-
tius deriſus et cõtemptus ex oĩ cõuentu bonorũ eiicie
tur. Hoc ſimile exornatione utriuſq; rei:et alterius iner
tiæ artificiis alterius ſtultitiæ ſimili rõe collata ſub aſ-
pectu ofnniũ rem ſubeecit. Dictũ ãt 5 ꝑ collationẽ pro
pterea quod propoſita ſimilitudie paria ſut relata oĩa.

„ .

—r n rr. - —
4 Inſimilibus obleruare oportet diligẽter: ut cũ rem af

feramus ſimilẽ:cuius rei cauſa ſimilitudinẽ attulerius
uerba ad ſimilitudinẽ habeamus accõmodata.i.huiuſ
mõi. Ita ut hyrũdines aſtiuo tẽpore præſto ſunt:frigo
re pulſæ recedũt. ex eadẽ ſimilitudie:nunc ꝑ trãſlatio
nẽ uerba ſũamus:ita falſi amici ſereno uitæ iĩ tempore
præſto ſũs ſimul atq; hyemẽ fortunæ uiderint deuo/
lãt oẽs. Sed ĩuentio ſimiliũ facilis erit:ſi ꝗs ſibi omnes
res aĩatas: et iaĩatas:mutas: et eloquentes:feras et mãſu
etas:terreſtres:et cœleſtes:maritias:artificio:caſu natu-
ra comparatas: uſitatas atq; inuiſitatas ftequenter ãte

oculos poterit põere:et ex his aliꝗᷓ uenari ſimilitudinẽ

Nrnw, ine

.— „
4

Q aut ornare:aut docere:aut apertiorẽ rem facere: aut

poner rem ante oculos poſſit. Non.n. res tota toti rei

—

. . „. “ . l

8

6 .

neceſſe eſt ſimilis ſit: ed ipſũ quod cõferetur ſimilitu

dinem habeat oporter. Excmplum.

Xẽplũ ẽ alicuius facti: aut dicti præteriti cũ

— — * uinre
ERr Gẽ de cãis. ꝗbus ſunilitiidores ornatiores fa

dignitatis cã ſumitur. A ptiore

APP “
cit: chm nulliuus rei niſi

babiliorẽ:cũ magis ueriſimilẽ facit ante oculos ponit

cũ exprimit oĩa ꝑſpicue: ut res dicta prope manu ten-

tari poſſit. Vniuſcuiuſq; generis ſingul⸗ ſuhieciſſe

o relon

mus exẽpla:niſi exẽplũ:quod genus eẽt ĩ expoſitione
demonſtraſſemus:et cauſas ſumendi in ſimilitudine

aperuiſſemus. Quare uolui mus: neq; pauca quomi-

nus intelligeretur: neq; re, intell ecta pluræcõſcribere.

Imago ſimilis. UA Err

—

Mago eſt formæcũ forma cum quadam ſt

i militudie collatio. Hæc ſumitur aut laudis:

aut uituperatõis cã. Laudis cã ſic. Ibat ĩ prœ
liũ corpore tauri ualidiſſimi ĩpe tu leõis acerrimi ſimi
lis uitperatigmus: ut ĩ odiũ adducat hoc mõ. Iſte quotti
die ꝑ forũ mediũ tãꝗᷓ iubatus draco ſeripit dẽtibus ad

uẽis aſpectu uenato:ſpiritu rapido circũſpectans huc

et illuc:ſi quẽ reperiat:cui aliqd mali faucibus efſt are:

ore attingere:dẽtibus inſecatr: lingua alggere poſſit:
ut luidiã adducat hoc mõ. Iſtegꝗ diuitias ſuas ia ſtat:ſi

cut gallus ephrygia: aut ariolus ꝗſpiam depreſſus: et
oneratus auro clamatet dehrat. In cõtẽptionẽ ſic. Iſte
ꝗ tanꝗᷓ coclea abſcõdens retẽtat ſeſe tacitus cũ domo
totus:ut cõmedatur aufertur. Eſſectio.
Ffedio ẽ cũ exprimitur:et effingitur uerbis

e corpiscuiuſpiã fonna:quod ſatis ſit ad ĩtelli

gẽdũ hoc mõ.Hũc dico iudices rubrũ:bre-

uẽ ĩcurrũ:canũ ſub ſcriptũ Cxſiũ:cui ſane magnaẽ in

mẽto cicatrix:ſi quomõ põt memoriã uobis Tdir̃ hẽt

haæc cxornatio cũ utilitate:ſi quẽ uelis o ſtẽdere tũ ue-
nuſtatẽ: ſi breuiter er dilucide facta ẽ. Notatio.
Otatio ẽ:cum alicuius natura ceftis deſcribi

n tur ſi gnis: licuti notæ qd ã naturæ ſũt attri

1. .

6— . M . .„„ :‚—
nioſu deſcriber̃. Iſte iqes iudices gſe dici diuitẽ putat

eẽ præclar ũ. Primũ nuic uidete quouultu uos intuea-

„ int n g8?

tur. Nõ ne uobis uidetur dicef: darẽ uobis:ſi mihi mo⸗-
leſti nõ eẽtis. Cũ uero ſiniſtra mẽtũ ſubleuat:exiſtimat

e ccerti auctoris noic propoſitio: id ſumitur ſ

parain ſiuelis nõ diuitẽ ſed oſtẽtatorẽ pecu
elc

Caſu: ruine: naufragia. Vſitatas
paguigãdi: eqtandi. Inuſitatas: gy-/

gãtes. Ponere poterit.i. ſi eoꝶ natu

ra cognitã habebit. Quæ aut orna

c p enumerationẽ tãgi quatuor cau
ſas ſimilitudis ſuperius poſitas: non
enim alia cautio toti rei ĩueniunt ſi/

milia: ut totius & toti.

cũ id quod ſit obſcurs magis dilucidũ reddit. Pro-

e certiauctoris nomie ĩ hoc
differt a ſimilitudie cum
oĩbus ĩ aliisad unguẽ cõue
niat. lIiſdẽ cauſis: quæ ſũt quatuor

ſequẽtes: & ſimiliter quatuor modis
ut eſt in ſimilitudine dictů. Vniuſ
ciuſq;:excuſat ſe quare nõ ponãt exẽ
pla. Quod genus: quale. Neq; pau

ra: aut plura ꝗᷓ opus eẽt.
D Mago:

caſſcribere:nõ uolui ſcribere paucio

ſimilis ãt

i eſt exẽplo & Imilitudini:
niſi qd illa habẽt cõparati

onẽ ĩ oibus rebus hæc ãt tãâ

tum in perſona corporis. Formæ:
cũ forma: ut leonis cũ hoĩe. Laudis

& uituperationis: tägit effectũ. Cor
de tauri: ſimilitudo mẽbri cũ mem
bro ad laudem: & loꝗtur de Hecto/

reiaut uiro aliquo forti.

Impetu:

leonis imago formæ cum forma. iſte
* quottidie exẽplũ uituperationis ad
odiũ dicèdũ fit de mẽbrisad mẽbra
Efflare: maledicẽdo. Vt inuidiã:
exẽplũ ſecũdi esftus uituperatio/
nis. Sicut gallus ephrigia: ſupiusĩ
ratione exordiorũ inquit imidiam
duci poſſe ſi bõis ipᷣis ut aliquẽ dice
mus ad cõficiẽdã poſtꝗᷓ ad ueritatẽ
Galli:aut Cybellis ſacerdotes inſa/
nire plerunq; ob furorem unionem
dicebat: delirat:hinc iuidia eſt: cum
ait diuinus cauſam eſſe ſtultitiæ: ut
cõtemnatur tertius effectus uitupe/
ratiõis officio: cũ exprimitur: ita pin

—

gir

ut uidere imago uideat. Effin

giltur:quantũ ad ſculpturã. Hunc
iudices:ꝗdã accuſatus:alterum cum
ignoraret᷑ a iudicibus eum dengie
graphice. Rubrũ: lintigioſũ. Cæ
ſi oculis glaucis. Vtilitatem: quia
demonſtrat rem ignoratam-
Otatio:hicautem colorſi
n milis eſt in hoc ſuperiori:
quod per illum aliqua cor
poris fama, per hunc uero
uita & moꝑꝶ cõſuetudo ſignificatur.

Qux ſicut notæ:deriuat ipᷣm colo
rem unde dictus eſt. Daret is mihi
locum aduerſarius meus mihi cede

ret:ſi uos moleſti non eſſetis: & ſunt
uerba oſtentatoris ſignificata perad
uerſarium ſuum: ꝗquẽ ſubaudimus.

7

ii

—

—

l

Præſtringere: obcæcare. Alio no
mine appellat: ut plures ſeruoshabe
re exiſtimetur. Iſti barbari: reliqui

ſerui ſæpius fruſtra uocãdoeos. Pu

tent ſe legi:putẽt ex multis ſeruis eũ.

unum ſeniorem eligere: cum tamen
ſolus ſit. Aſturco:genus equi ex hiſ
pania ueniens. Ante oſtium: utſcili

cet equus ducatur ad aerem. Aliqui
corragium & eſt dictum ex perſona

Ciceronis Nam corragium proprie niloe us ate oſtiũ ſuũ detur:aut aliqd fragile falſe cor-

—„, — Us M0 . 2 —
ragiu gloriæ cõparetur. Deide exclamat: ut oẽs audiãt

dicitur ſuppeditatio

ſubminiſtro: Numeretur: uocabu/

lIum fecit ſuſpitionem pecuniarum:
cum intelligatur uel ligna: uel carbo
nes forte. Ex ea re:iſcilicet quod ad
ſe uenerit. Conturbatur in animo:
nam ſpecieuultu adiunctione: quia
lactatio naturalis ſuppeditabat au/
daciam. Abiiſſetis: ueniſſetis. Vn/

de liberet: exommi perſona etiamui

liſſima: quoniam domuscẽomnibus
notiſſima. Hiſdem: quæ diſiecta

fuerant propter bella. Sodalitium

cõuiuium multorum: ut ſymbolum.
Triclinium: locus attributus conui
uio a triplici ordine diſcumbendi.
Nam in eo tres mẽſæ locari poſſũt

Stratum: tapetibus lam uenturũ ad

prandium uidelicet. Frater uenit ex
ſalerno: conuertit uerba dicta a ſer-
uo.nam ille dixit dominum ſuũ ad
prandium uẽturgm. ipſe hoſpitibus
dixit fratrem ſudnæx magiſtratu ac
cedere., Illi pergam obuiam: cõuer
tit etiam illud ſi uelit exire: ut dare/
tur locus parandi domine uenturo.
Ipſe autem ait: ſi uelit exire obuiam
fratri uenienti. Et poſtulant: cõque
runtur. Veſtimenta: tapetes: aulea.
Corrogaret mutuos. ſ. apage uerbũᷓ
græcũ: quod plurali iungitur: ſicut

apagete ſinguli: & ſicut blãdiẽtis mo

dum. Familiä: ſeruosminiſtrantes.

ſe gẽmæ nitor:et auri ſplẽdore aſpectus oĩum præſtrĩ

gere: Cũ pucru reſpicit huncunũ:quẽ ego noui. Vos

nõ arbitror nouiſſe alio nomine appellat. Deinde alio

rrE.

id iſti barbaii

atq; alio heus tu ingt uidi Samio:ne qui

turbẽt lit ignotiig audiũtunũ putẽt ſe legi: de multis

erdicit: in aurẽ au tdomi lectuli ſternãtur:aut ab auũ⸗
culo rogetur æthyops: ꝗ ad balnieas ueniat:aut Sturco

2 Wr

uidetout diligenter nũetetur ſi põt ante noctẽ puerꝗ
— N „ — . . . .
iãa bene hoĩs naturã nouit. Tu illo pluxes mittas opor-

. Sðõõ . ł. — — ;—.— n — .——
tet ĩꝗt ſi hodic uis trãſnũerari:age ingꝗt:duc tecuũ Liba

nũ t Soſia. Sane deide caſu uẽiũt holpites hoi: quos

„ . —— . . FE .— 1—
dũ iſte ſplẽdide ꝑegriatur iuitauit ex ea re hõ hercle ia

ne cõtuxbatur: ſed tamẽ a uitio naturæ nõ rcedit bene
iqt faci
mũ recta abiiſſetis. Id feciſſemus ĩqut illi: ſi domũ no-
uiſſemus ad iſtud ꝗdẽ facile fuit unde libet ĩuẽire. Ve
rũ eũ eũtẽ ſequũtur iſermo iterea huius cõſumitur
oĩs oſtentatiõe. Quæniur ĩ agris cuiupmõi frumenta

ſi . =
.ſint: negat ſe ꝗa uillæ incenſæ ſint: accedere poſſe: nec

dificar̃ ẽt nuc auder:.te ãt ſiĩ tuſculão ꝗdẽ ĩ cœpi ĩſa-

4. A

nire:et h iſdẽ füdamentis ædificare. Dũ hæc logꝗturue
nit ĩ ædes ꝗᷓſdã: i ꝗbus ſodalitiũ erat eodem die futu/-
rũ quo iſte pro notitia domini ædiũ̃ ĩgreditur cũ hoſ
pitibus. Hic iꝗt kabꝛto:ꝑſpicitur . argetũ quod erat ex
poſitũ. Viſitaricliniũ:ſtratũ probat: accedit ſeruulus
dicit hoĩ cl dominũ iã uẽturũ ſi uelit exire.Ita ne ĩꝗt
Eamus hoſpites frater meusuenit ex ſalerno ego illi
obuiã ꝑgã. Vos huc decima uenitote. hoſpites diſce-
dũt:iſte ſe raptim domũ luã cõiicit. Illidecia qua iuſ⸗

ſerat ueniũt. quærũt hũc:reperiũt domũ cuià ſit. in di
Aerſoriũ deriſi conferũt ſeſe. Viderũt hoĩem, poſtera

. —
ſ. 241%
—

3 ◻ 42-Ae . . — „»„
*" Gatct. Scruulos non inurbanos ſatis ſirenue et cõcin-

die narrãt: expoſtulãt:aecuſãt. Ait iſte eos ſimilitudi-
0°. L/* . V —
ne loci decéptos Angiporto toto, deerraſſe ſe cõtra ua
litudiem ſuã ad noctem multã expectaſſe. Samiõi pue

ro negociùm dederat: utuaſa ueſtimenta: pueros ero-

ne cõparat.iſte hoſpites domũ deducit. Ait ſe dom os

maximas cuidã amico ad nuptias accomodaſſe. Nũci

S

at puer argẽtũ repeti. ptimuerat eniꝗ cõmodarat apa

4 MWPN αα

gete ĩquit. ædes cõmodaui.familiam dedi. argentum
quoq; gult tametſi hoſpites habeo.tamen utatur licet

tis cHac&Ht:s.ſed rectius feciſſetis: ſi ad meã do-

—
—

— .

no
cin
l
tit⸗

ſer

0c
ut
arn

fan

. —

nos ſamis delectabimur. Quid ergo quæ deinde effi
ciat: narrẽ ciuſmõiẽ hoĩs natura: ut ꝗᷓ ſingulis diebus
efficiat gloria: atq; oſtẽtatõe: ea uix ãnuo ſermõe enar-
rare poſſim. Huiuſmoi notatões q deſc ribũt quod cõ
ſẽtaneũ ſit uniuſcuiuſq; naturæ uehemẽter hẽnt ma-

gnã delectatõem. totã. n. naturã cuiuſpiã ponũt ante

oculos aut glorioſuut nos exẽpli cã cœꝑaus: aut iuidi

aut tidi: aut auari: ãbitioſi: amatoris luxurioſi:furis qᷓ

druplatoris deniq; cuiuſuis ſtudiũ protrahi põtĩ med
ium tali notatione. Sermocinatio.
. — 1.. . .. — oe E.
Ermocĩatio ẽ cu alicui ꝑſõæ ſermo attribui-

ro . — — . .
ſ tiur et is cxpõitur cũ rõne dignita tis hoc pa/

cco. Cũ militibus urbs tdũdaret: et oẽs cues
tiore oppreſſi domi tenerẽtur: uẽit iſte cũ ſago gladio
ſuccictus tenẽs iaculum:quq; adoleſcẽtes hoiem ſimi
li ornatu ſubſequũtur.irripuit ĩ ædes ſubito.deide ma
nauoce. Vbi ẽ iſte beatus diues iꝗt. ædiũ domius 4
nõ mihi præſto fuit ꝗd tacetis:hic alii oẽs ſtupidi tiore

obmutuerũt. Vxor illius ĩfeliciſſimi cũ maxio fletu ad
ſe WſeT Drtrrsr ee ſi
iſtiu pedes ccit ſeſe. Per te ĩꝗt et ꝑ ea ꝗtibi duleciſſi

èD — „ „ . — . — . eſ
ma ſut ĩ uita miſerere nr̃i:noli extiguere extictos. Fer

„ G — 1„- 12 —
mãſuete fortunã:nos quoq; fuius beati noſce te eẽ ho-
miné. At ille ꝗn illũ mihi datis: ac uos auribus meis op

plorare deſinitis nõ abibitlli nũciatur ĩterea ueniſſe
iſtũ et clamore maxio mortẽ minari quod ſimulac au

Nawta

dliuit:heus ĩqt. Gorgias pediſſeqᷓ puerorũ abſcõde pu

eros:defẽde:fac ut icolumis ſit adoleſẽtia. Vix hæc di

. — — . nin ) „
xerat cũ ecce iſte præſto ſecũdus: inquit audax.nõ uox

mea tibi uitã ademit: e xple meas inimicitias t iracũdi
am ſatura tuo ſãguie.Ille cũ magno ſpiritu uerba me-
tuebã iꝗt. ne plãe uictus eſſẽ nũc uideo ĩ iudicio mecũ
cõtẽdere nõ uis:ubi ſuppeditari turpiſſimũ: ſuꝑar᷑ pul
cherrimũ ẽ: ĩterficer uis occides equidẽ ſed uictus nõ
pibo. At ĩ extrẽo tꝑe uitæẽt ſnioſæ eloꝗris ne ; ei quẽ
uides do mĩari uis ſupplicare.Tũ mulier. imo ꝗdẽ iſte
rogat et ſupplicat ſed tu ꝗſo cõmouere et tu ꝑ deos in

At:hũc exẽplare domisẽ.uicit hic te:uĩce ta nũc aium.

Guar num deſinis inquit uxor loqui quæ me dignanõ
ſunt tace et quæ curanda ſunt cura:tu ceſſas mihi uitã
tibi omnem bene uiuẽdi ſpem mea morte eripere. Iſte

mulierem reppulit ab ſe lamentãtem illi neſcio quod

icipienti dicere quod d gnũ uidelicet illius uirtute eſ⸗
ſet gladiũ ĩ latere defixit. Pugno ĩ hoc exẽplo datos cẽ

QSamiis: fictilibusa ſamo ſſula ubi
fiebant: ſicut nunc maiorica dici/
musuaſa. Quid ergo:loquitur Ci
cero ad iudices. Huiuſmodi nota
tiones põit: effectum cœperamus:
Quia pauloante dixerat ſe nũquam
poſſe omnia dicere de natura gloriã
di: quaſi dixit principium fuit.
Quadruplatoris:hoc uocabulũ
diu latinis ignotum fuit: ſed ab aſco
nio pediano declaratur is qui quar/
tam partem habet accuſationis.
Pro trahi:in medium ita declara

ri:ut ante oculos ponatur.

Ermocinatio
ſ ſermo docens unicuiq; per
ſonæ. Et is exponitur cum
ratione dignitatis.i. p ro/
nunciatur a perſona intoducta ſe/
cundum decorum ſuum in qua re
Cicero in oratione reprehẽdit phor
mionem qui cum in hoſpitio eſſet

cum Hannibale loquebatur de præ

ceptis rei militaris:unde interroga
tus quid ſentiret de phormiõe: oſtẽ
dit ſe maltos ſenes deliros uidiſſe:

ſed magis phormione nullum cum
militibus tempore bellorum ciuiii

um quo tumultu iuſticia fiebat quã
obrem duo litigantes de agris cau⸗-
ſam dicere non poerant ex illis au-
tem ſuperbis qudam agreſſuseſt al
terum humanum & grauem uirum
de utroq; loquitur ad dignitatem.
Cum ſago:ſagum & ſagulum eſt ue

ſtis rei militaris breuis. Magna uoce

hic incipit ſermocinatio. Beatus:
diues. Quin fiat: immo fiat: nam
quin cum uerbo indicatiuo iunctũ
habet ſignificationem imperatiui.
Stupidi: inſenſati: per te inquit de

corem muliebrem dulciſſima ut ꝓ

filios uxorem. Fortunam: fœlicẽ
ſtatum. Vos quoq; ſum locusa miſe
ratione hominem quod non dura/
turum in hocſtatu. Quin datis: ĩ/
mo datis & reuertitur ad ſermocina
tionem militis ſuperbi. IIli: domi
no ædium. Abſconde: uolebat ut fi
lii ſeruarentur:ipſa ſciebat ſe eſſe in

terficiendum. Ne plane uictuseſ/

ſem:ideſt ne eſſem uictusa te de iuu
re apud ptætorem. & moraliter di-
cit tanquam grauis quia uictoria ꝓ
ſuperbia & iniuria non eſt uictoria
Tu ceſſas:conuertit ſead militem
Bene uiuendi ſpei per inſinuatio
nẽ ſuadetur ꝙ ſibi pareatad digni/
tatem ꝓprium decoꝑ uniuſcuiuſe

Sunt item ſermocinationesconſe/

quentes hic genere: idem ſunt eti⸗

amaliquæ ſermocinationes quæ fi/
unt per unum tantum loquentem:
ſicut in genere exempli ſubiecit.
Nam quid putamus: ſũt uerba aèi
cuius dicentisad iudices & in exerci
tum quid poſſit inducere ſubiicere
orationem quam: ſcilicet uolet exer
citum uel perſonam ſic introductũ
loqui communiter.
Onfirmatio Cô
C iungitur prima indagare
uocabuli ſignificationem
nam dicitur a proſopisp-
ſona:& pro fingo muta ut belluæ.

Mortui hominestinfernus:urbes:

ſaxa. Ad dignitatem: ad decorum
ſuum. Aut actio: in aliquo facien

di. Quid nunc: inducitur conque

unicuiq; ſermões ad dignitatẽ accõmodatosi. quod

oportet ĩ hoc genere obſeruare. Sũt ſermociatões cõſe
qntes hoc gẽus:nã ꝗd putãus illos dicturos:ſi hoc iu
dicaueritis: nõne hac oẽsutẽtur rõne:deinde ſubiicere
ſermonem. = —
Conſurmatio. l
Onfamatioẽ cũ alitj qᷓ nõ ad eſt ꝑſõa cõfin
c giltur:ꝗ ſi adſit: aut cũ ĩs muta aut iformis ſit
eloqns et formata:et ei oro attribuitur ad di
gnitatẽ accõmodataut adio qdãhoc pacto: quod ſi
nũc hæc urbs iuictiſſima uocẽ mittat nõ hoc pacto lo-
ꝗtur. Ergo illa pluris tropheis ornata: triuphis ditata
certiſſimis: clariſſimis locupletata uictoriis nẽ ur̃is cla

riſſimis ſeditõibus uexor o ciues: ꝗᷓ dolis malitioſa car

rens de ſtatu ſuo qui indies corfum . . GH e orr .. 1. 1. .
pieur. Miciola:undetyriiquæbi thagoruiribuis probata numãtia: diſciplis erudita cori

lingues: & de Hannibalenulla fides "thus labefactare nõ potuit: eã patimini nũc ab homu

Sbn ℳ1 rer

qui fuit autem ſecundum brutum
qui plures quingentis annis: & hoc

exemplum eſt de mutis cum illu
ſuperius fuerit de inform bus. Nos

tyrannos: alia contentio. Immutas

aut ĩ brutum mortuum. Inaiĩatas:
aut in urbe. Arſpplificationis: ad
commouendam indignationem.
Igmificatio: ceeſt
1 ſignum plurium rerum

quæ dicamas. Tu qui

plurimum cernis quam/
uis poſſet intelligi de uiſu oculoru:
acuto:tamẽ capitur. In partem quã
uult is qui dixit: ſcilicet qui multũ
cognoſcit quomodo lucrari poſſit
hæreditates. Obſcura reddunt: ut
eſt radio percuſſus ſum: cum radi⸗/

us ſignificet uirgam & textoris in-
Ancipites: ſicut eſt

ſtrumentum,
uidere ꝙ pertinet tam ad oculos ꝗᷓ
ad animum. Cum res quæ ſequũ
tur dicimus:non autem quæ præce
dunt. ſequitur dicere enim ex ſalſa
mentario eum mungere nares cum
cubito & tamen non ſalſamẽtarium
quale item hoc eſt: dies nocteſq; lu⸗
cratur:ſignificat feneratorem: ſalſa

mentarius eſt ꝗ res ſalitas uendit ut

piſces:carnes:deĩde alludit pᷣciſioni
quæ drapoſiopoſis. Aliẽæ domui:

ſubauditur ſtuprum fecit quid in /

telligitur: qm dixit ſorma ac ætate.

— ſeqntiã: abſciſionẽ: ſimilitudinẽ. Per exupa-
tcem cũ plus diqũ ẽ ꝗᷓ patitur ueritas augẽdæ ſuſpitõ
— rr. vi,

eemnuulla religio: fraus pluſquam puni . . ð A
S gn 2 ca. Dilerpiliszlitteparumm Spraet eulis teterrĩs proteri atq; cõculcari. Ic Ao 1nũc ille
EEſe e. pue fabricandorum ludorum. Et lucius brutus reuiuiſcat et hic ãite ped sur̃os adſit nõ .
S le . EE "Ccam patiannur: facit contentionem h S õs jnos itroduci
colorem. Brutus: qui regesexpulit hac utetur oroe: ego reges eleci:iuos tyranos itroduci —
qui reges exp 5

. . — — ATH aingn; —
tis. ego libertatẽ ꝗ; nõ erat peꝑiuos AEruare nõ uul
tis: ego capitis mei ꝑiculo priam liberaui:uos liberi ſi
. r AEP D„ — . . . . . —
ne ꝑiculo eẽ nõ curatis. Hæc firmatio licetĩ plures res

mutas atq; ĩalatas trãſferatur proficit multũ ĩ ãplifica

tõis partibus et cõmiſeratione.
Significatio: =GDMW
Ilngnificatio ẽ res ꝗᷓ plus ĩ ſuſpitõe reliꝗt:ꝗᷓ po .

ſ ſitũ ẽ ĩ oroe:ea fit p exupatõem:ãbiguũ:cõ⸗
exup 8

nis cã ſic. Hic de tãto primõi tã cjto teſtã ꝗᷓ ſibi petat

lIghnheno fliqt. p abiguũ eũ uerbu pot. duas Plureſue =

ſnĩas accipi: ſed accipitur ĩ eã ꝑtẽ ꝗᷓ uult is ꝗ dixit ut ſi
de eo dicasꝗ multas hæreditates adierit proſpice tu 9 .

— 710

plurimũ cernisãbigua guẽadmodũ uitãda ſũt ꝗᷓ ob-

ſcurã r̃ddũt oronẽ:ita hæc cõſeqᷣrlda cõficiũt huiuſ
mõi ſignificatõnẽ. Ea ꝑiẽtur facile:ſi nouerius et aĩad
uertius uesborũ ãcipites aut multiplices ptãtes.ꝑ cõſe
Antiã ſignificatõ fit cũ res ꝗᷓ ſequuũtur aliꝗᷓ rẽ debẽtur
ex ꝗbus tota res reliqtur ſuſpitõe: ut ſi ſalſamẽtarũ fi

lio dicas:qeſce tu cuius pr cubito ſe emũgere ſolebat.
ꝑ abſciſionẽ ſicũ ĩcipius aliqꝗd dicere. deide præcedius

et ex eo quod iã dixius ſatis fliqtur ſuſpitõiſ ſic:ꝗ iſta

forma et ætate nuꝑ aliẽæ dõui:nolo plura dicr. Per ſi

+ —.

☛ꝝ

—

—

. 5 . —— .. 4 “ .
— † „t “ e. Hrnne £

minnn

militudinẽ cũ aliqᷓ re ſimili ablata nihil amplius dicius Gracchi memento: per e ſimi⸗

chi.Hæc exornatio plurimũ feſtiuitatis hẽt: et interdũ
dignitatis. Sinit. rn. qdã tacito oratore ipſũ auditorem
ſuſpicar. „ De breuitate.
b expedita hoc mõ. Lẽnõ præteriẽs cœpit:ĩd
V Tharſi præſidiũ reliꝗt:poſt urbẽ bityniã ſu
ſtulit.ĩde pulſus ĩ heleſpõtũ ſtati põitur abido. Itẽ mõ
cõſul:quõdã tribunus:is deĩde prius erat ciuitatis: tũc
proficiſciturĩ aſiã: deide exul et hoſtis ẽ dictus. ĩpator

õ
—— —

multarũ rerũ expeditõem: Quare adhibẽda ſæpe ẽ:cũ

aut res nõ egebit lõge or̃onis:aut tẽpus nõ ſinet cõmo

De demonſtratione.
Eemõſtratio ẽ cũ ita res uerbis exprimitur: ut
d geri negociũ et res ãte oculos eẽ uideatur. Id
fieri goterit ſi ꝗᷓ ãte et poſtĩ ipſa re facta erũt
cõprehẽdẽus: auta rbus cõſeꝗntibus: aut a circũſſãti-
bus nõ recedẽus hoc mõ. Quod ſimulatq;. Gracchus

proſpexit fluctuar̃ populũ uerẽtẽ: ne ipſe auctorſtate ſe

—

. — . „ . XA
ſeatus comotus ſnia deſiſteret:iubet aduocari cotõem
17

Iſte iterea ſcelere et malis cogitatõibus redadãs uolat

ex tẽplo Iouis ſudãs: oculis ardẽtihus erecto capillo cõ

torta toga cũ pluribus aliis irę celerius cœpit. Hli præ

co facichat audiẽtiã:hic ſublſeli u odꝗ calce premẽs

Axtra pede q frĩgit:et hoc alios iu tidẽ faces: cũ grac

chus deos ĩciꝑet precari curſim iſti ĩpetũ ſaciũt ex alis

aliiſq; ꝑtiba cõuolãt:atq; e populo unus:fuge fuge ĩgꝗt

Tyberi. Nã uides reſpice inꝗᷓ. Deide uaga multitudo

. 4.
Keuitasẽ res tãtũmõ ipfis uerbis necelliiſe
& rus fieri. eſt autem melius dicere ſu⸗

—

ſed ex ea ſignificamus. ꝗd ſetiaus hoc mõ. Noli ſatix⸗
nie nĩum populi freqntia fretus eẽ: ſtultitiã noſce grac

9 Iitudinem ſign ficat eum uoq; ſa-
turninum ioculandum eſſeè:ſi ſequi

tur ſtudia popularia ſicut Gracchus
pater Tyb. & Can graccorum.
H Reuitas ? brachilogia uer-
b bisneceſſar:is, breuis. n. di
citur ſermo qui continet
neceſſaria & eſt laus ſicut

—

uitioſum eſt: per breuitatem obſcu/

perflua ꝗᷓ omittere neceſſaria. Lẽ-
num præteriẽs:cœpit ergo ſine prœ
liis ſi præseriens intelligit autem.
Oe inſula reliquit: in qua præſi/

dia poſuit. Item modo conſul: ui⸗/

et po. ro. factus ẽ cõſul. Hẽt paucis cõprehẽſa breuitas

do.

detur dicere de maiore. Inaſiam
ficiſcitur: quoniam de minturnenſi
palude fugit poſt iperator: quia cũ
exercitum romam uenit.
Emonſtratio: id
d fier poteſt: dat modum a
rebus conſequentibus quæ
reſumi poſſunt a conſecu
tione partis ſignorum coniecturali/
um. Acircunſtantiis: quæ ſunt ſex:
quis:quid:ubi:cur:quomodo: quan

ſus. cur Gracchus tribunus ſẽſit ple
bem dubitare ne ip̃e Gracchus timo
re ſenatus cauſam ſuam deſereret.
Concionem uocauit: ex hoc eſtan
te rem per quodqid & cur. Iſte in
terea: Scipio naſica. Oculis ardendi:
circunſtantia. Quomodoilli præ
co: faciebat audientiam. i. Gracchus
imperabat ommbus ſilentium per pᷣ
conem. Hic naſica:alios iubet qui/
bus auxiliis præcurrit tempus uſq;
dictum ſunt ante rem: hoc nunc eſ
in re. Iſte uirii poſt rem.
Mnes rationes:facit conclus
o ſionem in qua tria perme/
morat. primum hortatur
ad exercitatõnem mixtam

cum fructu. ſecũdo oñdit facilitatẽé:

per quam poteſt facillime exercere.

opulum: plebem eſt autẽ ſen/

ſubito tiore 8 territa fugere cœæpit. at iſte ſpumã ex ore
fiiciẽs anhelãs ex ĩ fimo pector crudelitatẽ —

tertio oñdit fructũ exercitatioõis epi
logatq; quod i totaarte dictum eſt.

gracch:et dubitãti Graccho ꝗd eẽt. neq; tamea

A 4

ĩ quo cõſtiterat Ainꝗnti ꝑcutit tẽpus. Ille nullã uocẽ e-

. — 4. . A—. / . —
dẽs ĩſita uirtute cõcidit tacitus iſte uiri fortiſimi miſerã
do ſãguĩe aſꝑ ſus q̃ſi facius præclariſſimũ feciſſet circũ
ſpectãs et hilar̃᷑ ſceleratã gratulatibus manũ porrigẽsĩ

tẽplũ lo. cõtulit ſeſe. hæc cxornatõ ĩ ãplificãda et cõmi “

ſerãda re plurimũ prodeſt:et ĩ huiuſmõi narrratõibus
ſtatuit.n. totã rẽ et prope ponit ante oculos.
Mnes rões hõeſtãdæ elocutõis ſtudioſe col
o le gi us:i gbo herẽnii ſi te diligẽtius ?ercue-
ris: et grauitatẽ: et dignitatẽ: et ſuauitat ẽhr̃e

* H

Grauit

Grar ſmad ſententus, Dani,
tatem: a Gornatum uocabulorum.

Suaitatem:ad modum dicendi fa

cilem. Nunc identidem: frequen/
ter ſimili modo & ego facturus ſum

Ahlii cum modeſtiataliq ſunt quos

tria ſolent impedire ne ſe exerceant:
ſed ea tibi non adſunt impedimen/

ta. Cum quibus libẽter: omnia cõi

cet: quia temere errores: aut occlta

ammi aperiuntur inimicis. Sibi dif

fidunt: timent ſene ſcire. Quam

uiam: debent imitari. Cognatio fe
cit: quia erat ſororius ſuns. Ratio
philoſophiæ: quia boni mores ſi/
mul communicati augebãt amiciti/
am. Alia ſunt meliora:quia aſpira

mus ad maiores ſententias: per quas

multum proficiemus. Deſidere/
rur deficiat, demonſtratum: facit

epilogum mira uarietate Et exer/
citatione locus: hic hiber in quẽdam

ordinem rediſſe uidetur: nam in fi-

ne exordii dixit hanc artem ad exerx

citationem accommodari oportere:
& item nuncfinit in exexcitatiõe.

Finis

Impreſſum Vene tiis per Marinũ *

Saracenum. M. CCCCLXXXVII.
Dic.xvIii. Sep tembris.

Regiſtrum huius uoluminis.

a iii b iii c iii d iii e iii f iii g iii h iii i iii k iii I iii ma iii n iii iii p iii q iii r ini

ſui t iii u iii x ui y ii

in dicendo poteris:ut oratoriæ plane loqueris:ne nuda
atq; inornata inuẽtio uulgari ſermonc efleratur. Nuũc

identidẽ nos metipſi nobis inſtemus res. n. cõis agitur
ut frequenter et aſſidue cõſequamur artis orationem
ſtudio et exercitatione: quod alii cũ moleſtia tribus de

cauſis maxime faciunt:aut ſi com quibus libenter exer

— — 3 WP. „ “õ .
ceãtur nõ habent: aut ſibi ſi diffidunt: aut ſi neſciuꝑt

quã uiam ſequi debeant quæ a nobis abſunt oẽsdifli

cultates. Nã et ſimul libhentes exercòmur propter ami-
citiã:cuius initiũ cognatio facit: cætera philoſophiæ
ratio confirmabit. Et nobis non diffidimus propterea
quod aliquãtulum proceſſimu s: et alia meliora ſunt: ꝗᷓ
multo intẽtius petimus in uita:ut etiã ſi nõ perueneri-
mus in dicẽdo quo uolumus parua pars uitæ pfectiſ-

— N *

ſime deſideretur. Et uiã quà ſequamur habemus prop

terea:quod in his libris nihil præteritum eſt rhetoricæ

præceptionis. Demõſtratum eſt.n. qũo res in oĩbus ge

neribus cãrum inueniri oporteat. Dictum ẽ quo pacto

easdiſponere cõueniat. Traditũ eſt qua cõne eſſet pro
nũciãdum. Præceptum eſt qua uia meminiſſe poſſe-

mus. Demõſtratum eſt quibus modis perſecta elocu-

tio cõpararetur. Quæ ſi ſequentur acute et cito repe
riemus:diſtincte et ordinate exponemus:grauiter ect

uenuſte pronũciabimus firme et ppetuo memineri-

mus: ornate et ſuauiter loꝗmur. Ergo ĩ arte rhetorica

nihil ẽ amplius. Hæc oĩa adipiſcemur:ſi rõnes præcep

tis diligentia cõſequemur exercitatõis

. „ 8
. „„ “
. i

————— .

õ
—

—

.

e/
ciles
ntia
com
Dſam
ente.
Afaci
guen/
nbo/
d au/
tia.
gven⸗
fai
lentia
mie.
is Exe
Edan
qudi
ad ali
epoſſu
trun eſt
imcon
unne
Kat
in dete
nc ir
Xadeo
lbroͤde
watuot
Aumg
digna
Raumi
et /
rantem
ommo.
ndum,
Uhæcq
2 te
Preceh
pro⸗/
re Ae
mumdi
musalt
1o l
5 „
laller

epe & multum hoc mecum cogitaui: Horum ſi unum ſit non oftendit ſatis diutinam

cogltationem. Poſſumus enm frequenter aliquid cogitare: ſed ſtatim a cogitaticne de

cõiunxit. Sæpe & multũ hoc mecũ cogitaui: & qa publicu res pferri nõ debuit niſi certa
& deliberata recte ait:hoc mecũ cogitaui. Boni ne an maliplus:cã deliberationis: non

1 ſiſtere. Poſſumus itidẽ diu aliqd cogitare: ſed in uno tm die facere, Recte ergo utrunq

*

utrum bona an mala ſit eloquentia: ſed utæplus boni an plusmali habeat cloquetia:natameuatvat
ratio ordinis. potuit autẽ dicere ma

M. T. CICERONIS ORATORISCLARISSI. line an boni plus. Sed Cic. naturam
mi Rhetoricæ ueteris Liber primus incipit.

tenuit eloquentiæ. Quæ cum pri/
mum agere cœpit ꝓfuſt hoĩbus. Nã
.„ ðð SHS it eos: & cõgregauit. Poſt aũt
Aepe et multũ hoc mecum covitaui:be eprauata ingenio ma og multum
. epe en m cogitalu bo nocuit reipu. Bene ergòordinẽ tenu
ni ne an mali plus attulerit Bom nibus it ut diceret boni ne an mali plus ho
ect ciuitatibus copia dicẽdiac ſummũ elo min busattulerit &ciuitatibus fip.
P iac ſummũ ele duobus cõſtat: publico: & priuato.

Qꝗquentiæ ſtudium. Nã cũ et noſtræ reipu. Iõhoĩbus& ciuetatibus hoc&iuerri
detrimenta cõſidero:et maximarum ciuitatũ ueteres nivaiaduertere debemus qliterubi⸗

q; Cicer & aut hoies defendat aut ci/

ai0 calamitates colligo:nõ minimã uideo ꝑ diſertiſſi urtates. Copia dicẽdi: qm nomen
mos hoĩes inuectam eſſe partem incõmodomi. Cũ au- eloquẽtiæ id fibi optinet ac uendi

cat ut cũ ad aures uenerit nõ niſi op

tem res a noſtra memoria propter uetuſtatem remo- manccipiat lõmalu t definire elo

tas ex litterarum monumentis repetere inſtituo: mul- Aduentiam. Ne quis ergoaudita elo
b 4A. luri l õl quẽtidqᷓ quaſi ſono ipſo id vptinuit
ras Urt es conſtitutas plurima bella reſtrincta fir⸗ ut mixta uideatur eẽ ſapiẽtiæ. Neꝗs
miſſimas ſocietates: ſanctiſſimas amicitias intelligo: inquã deltberadu nõcrederct: utrii
“ . N plus boni an pluùsmali hẽat eloquẽs
. è tia:ſed ipſã ꝑ ſe ſatis exiſtimaret bo
nã: ppterea maluit def nire eloquẽtiã ĩducẽdo copiam dicẽdi. Quæ qꝗa põt ad utrũq; flecti: cim de
liberatiõis ĩduxit. Ac ſũmũ eloquẽtiæ ſtudiũ.Poſtꝗᷓ docuit ꝗd eẽt eſoquẽtia ꝑ definitionẽ ſecurus
poſtea occupatis iã aud toꝶ ſenſibuseloquẽtiã noĩauit, Sed recte ait.Ac ſũmũ eloquẽtiæ ſludiũ.Nõ

. n. põt declarari qd poſſit eloquẽtia niſi ĩ aliquo fuerit ac plena fuerit. Nam cũ &noſtræ reip. de/

trimẽta cõſidero. Oſtẽſurus qᷓtũ boni aut mali poſſit eloquẽtia de repu. loqtur. Et recte: nõ. n. in pri

uatis rebus eloquẽtia piclitãda ẽ: ſed ĩ publicis. ita ipſe ĩ uerrinis: cũ de ſe uel de eloquẽtia ſua optimã

obatõem afferret: publicas cãs cõmemorat:tacet priuatas. Me ꝗ tor annis in cauſis iudiciiſq; publicis

ita ſim uerſatus. Nuc deniq; ut bonum monſtret eloquentiæde rep. incõmodis uel commocdlisloꝗt.

Aiaduertendũ tamẽ: ꝙ ptes non eodẽ ordie exeꝗt: quo ꝓpoſuit Qit. n. ſupra boni nean mali pfus,

Nũca malis eloquẽtiæ Icipit: Sed ſupra naturã ut diximus ſecutus c. Nũc cognatõisrõnem ſeruat.il

la. n. prima cogitatõi occurrũt q uicina ſunta nr̃a memoria.Iõ& de recẽtibus: & quod eẽt magis ꝓ⸗/
pinquũ elegit. Cuũ ait. Noſtræ reipu. detrimẽta cõſidero. Cõſideratio. n. reip. præſentis eſt. Ergo qm

hucuſq; incommoda per ſolam eloquentiam reipu. contigerunt: rectea malis eloquẽtiæ cœpit. poſt
dicturus de antieuioribus bonis & malis. Et maximag ciuitatum ueteres animo colligo calamnta/

tes:Recedit paulatima repu.noſtra ad extraneas ciuitates: & recte poſt Romã maximas ciuitates no/
m nat. Ergo quoniam uetuſtiora ſunt haꝶ e empla ciuitatũ: aio ſe ait colligere. In repu. aut noſtra ꝗ
ſint geſta cõſiderat. Recte itaq; maximaꝶ ciuitatũ colegitcalamitates.Illic. n. aliqd opatur eloqué/
tia ubi populus maior eſt. Nõminimam ui. qa de mõ hicagitur. i. utꝶ plus boni an plusmali affe⸗
rat eloquentia. iõ ait non minimã uideo inuectã partẽ incõmodoꝝper diſertiſſimos hoĩes:quod ſu/

pra diſputauimus. Noluit p cloquẽtiã dicere:ſed ꝑ diſertiſſimos hoies. i. qui habeant copiam dicé

di ſolã. Inuectam uero p metaphorã nauisreſp. dicitur gubernari. Cum autem res a noſtia me⸗

moria pp ertuſtatem remotas. Expoſitismalis incipit dicere ꝗd boni habeat eloquẽtia: a noſtra me/

moria ĩqt remotas: ut excuſetmemoriã quaſi negligentẽ:addiditppuetu ſtatẽ. Ergoilla quæ ninns
a memoria noſtra remota ſunt:qui ſcire poſſumus. Et litterag monumẽtis: inquit repetere inſtituo
hæc monumenta duvliciteraccipimus:aut annales:aut hiſtori Prin on annales fuerunt: poſt hi/
ſtoriæ factæ ſunt. Multas urbes cõſtitutas: plurima bella reſtrincta: firmiſſimas ſocietates: ſanctiſſi
masamicitias. Deinde dicendum ẽ hoc loco qd ſit ciuitas. Eſt autẽ ciuitasæollecta hoĩum multitu/

doad iure uiuendũ. Cum ergo fuerit ciuitas conſtituta: neceſſe ẽ ut primo bella patiatur:i poſtea pa⸗

cẽ agat. Pax. n. a pacto dicitur. pactum uero cẽ non põt miſi cauſa præccdat. 1.bellum. Fioc & Jaluſti

us tenuit: cũ de rebus Romanis loqueret. Dixit. n. prius bel la geſta poſt pacem eſſe fundatã. res inꝗt

romana plurimũ imperio ualuit. Seruio ſulpitio &. M. Marcelio cenfulibusomm galliacis rꝛenum
atq; inter mare noſtrum & oceanum niſi quæ a paludibus in uia fuit perdomita. Hicbellumgerit:

deinde pacem memorat cõſecutam:optimis aũt moribus & maxima concordia egit répainter iccun-

dumacpoſtremum bellũ carthaginenſe. Quæritur autem uirum in bellisaliqu d poſſi t eloquẽtia

BR

Balance Q

20

0

Focus

N

10

VierfarbSelector Standard*-Euroskala Offset

Copyright 4/1999 VxVMaster GmbH wwwW.VXVMaster. com