Ce518_fol
author: Plinius Secundus, Gaius

—

õ
ê

N12c511885516 021

uuumuknrtanttuuann .

08 Töbingen

KJEJE ð „NRν —

2

ð

Bu pinder.

——,iD2́ꝭ —

̃ꝝ ꝝᷓꝙ ᷓ

5
6

S

.

Ple

mnc

„

QaAlVS PLINIVS MARCO SVO SALVTEMNMNMNsN/ )nw« .
p Frgratũ ẽ mihi ꝙ tãa diligẽter libros auunculi mei lectitas: ut habere oẽs uelis: quæ⸗
raſ ꝙ qui, ſint oẽs. Fungar indiciis partibꝰ atq; ẽt quo ſint ordine ſcripti: notũ tibi fa
ciam. Eſt. n. hæc quoq; ſtudioſis nõ iucunda cognitio: De laculatiõe eq ueſtri unus
Hiũc cũ pfectus alæ militaret: pari ĩgenio curaq; cõpoſuit. De uita Pom peii Secũdi duo:
quo ſingulariter amatꝰ hoc memoriæ amici quaſi debitũ munꝰ exoluit. Bellog Germaniæz
xx.ꝗbus oĩa quæ cũ Germanis geſſimus bella collegit. Incoauit cũ ĩ Gemãia militaret: ſom
nio monitus. Aſtitit. n. ei geſcenti Druſi Neronis effigies: ꝗ Germaniæ latiſſime uictor ibi
piit. Cõmendabat memoriã ſuã: orabatq; ut ſe ab iniuria obliuiõis aſſereret. Studioſi tres
quos ĩ ſex uolumia ꝑp ãplitudinẽ diuiſit ꝗbus oratorẽ ab icunabilis inſtituit: pfecit. Dubii
ſermonis octo ſcripſit ſub Nerone nouiſſimis anis cũ oẽ genꝰ ſtudioꝶ paulo liberiꝰ & ere
ctiꝰ ꝑiculoſũ ſeruitꝰ feciſſit.A fine.Aufidi Baſſi.xxxi. Naturæ hiſtoriag. xxxvii. opus diffu

4 ſũ eruditũ: nec mĩus uariũ ꝗᷓ ipſa naturxa.Miraris ꝙ tot uolũma multaq ĩ his tã ſcrupuloſa o poi
hõ occupatus abſoluerit? Magis miraberis: ſi ſcieris illũ aliqdiu cauſas actitaſſe. Deceſiſſe Ler. wo L⸗=
ãno. vi. & ꝗnquageſimo. Mediũ tẽpus diſtentũ: ĩpeditũq; ꝗᷓ officiis maximis: ꝗᷓ amicitia pri,/ e. e. ass
. cipũ egiſſe. ꝑed erat acre ingeniũ: ĩcredibile ſtudiũ: ſũma uigilãtia. Lucubrare a uulcanali/ e1 „
4’J bus ĩcipieht: nõ auſpicãdi cã: ſed ſtudedi ſtatĩ a nocte multa Hyeme uero ab hora ſeptĩa .

uel cũ tcadiſſime octaua: ſæpe ſexta. Erat ſane ſoni parciſſimi Nõnunꝗᷓ ẽt ĩter ipſa ſtudia in S
ſtãtcis Sercr Añ lucẽ ibat ad Veſpaſianũ ĩperatorẽ Nã ille quoq; noctibus utebat. Inz- = r== E „.
2ð de ad dùlegatũ ſibi officiũ. Reuerſus domũ qd reliquũ tẽporis ſtudiis reddebat Poſt cibö = p
D ſæpe quẽ ĩterdiu leuẽ & facilẽ ueterũ more ſumebat æſtate ſi ꝗd ocii iacebat ĩ ſole. Liber %
legebat᷑ ãnotabat. Excerpebatq;. Nihil. n. unꝗᷓ legir: qd nõ excerperet. Dicere ẽt ſolebat nul dimummg n
lum eẽ librũ tam malũ: ut nõ aliqua parte ꝓdeſſet. Poſt ſolẽ plerunq; frigida aqua lauaba-
tur. Deinde guſtabat: dormiebatq; minimũ. Mox quaſi alio die ſtudebat i coenae tẽpus. Su
per hãc liber legebat᷑ änotabat᷑ & ꝗqdem curſim Memini quendã ex amicis cũ lector quædã
ꝓnunciaſſet perperã reuocaſſe: & repeti coegiſſe. uic auũculũ meũ dixiſſe ĩtelle ægras? Nẽ

OCt

M pe cũ ille ànuiſſet. Cur ergo reuocabas? Decem ãplius uerſus hac tua ĩterpellatõe pdidimꝰ
R Tanta erat patſimonia tẽporis. Surgebat æſtate a luce. Cœna hyeme ĩtra primã noctis: & tã

quã alſqua Iége coegẽte. EHæc ĩter medios labores urbiſq; fremitũ. In ſeceſſu ſolum balinei
2 „ . * * * 2 2 2. . ₰ . . „ „ ₰
tẽpus ſtudiis exiebatur Cũ dico balinei de interioribus loquor. Nà dũ diſtrĩgit tergit᷑ que
audiebat aliꝗd:autem dictabat. In itinere quaſi ſolutus cæteris curis huic uni uacabat. Ad

latus notarius cũ libro & pugillaribus: cuius manus hyeme manicis muniebat᷑: ur ne cæli ꝗ
. dem aſperitas ullũ ſtudiis tẽpus eriperet. Qua ẽ cã Romæ quoq; ſella uehebat. Repeto me —
ceorreptñn ab eo cũ ambularẽ. Poteras iquit has horas nõ pdere. Nam perire oë tẽpus arbitrad O‿αα
hhhyatur quod ſtudiis nõ imptiretur. Hac itentione tot iſta uolumina peregit electorumq; cõ o, Wwel.
mmmmDentarios. cIx. mihi reliquit. Opiſtographos ꝗdem minutiſſimis ſcriptos. Qua ratiõe multi O⸗p
E plicat hic numerus. Referebat ipſe potũiſſe ſe cũ procuraret uendere in Hiſpania hos com
4 mæetrarios Lartio Licinio. cccc. milibus nümum aliquàto pauciores erât. Nõne uider tibi re 4

cordãti quatum legerit.ꝗtum ſerigſecir er officiis ullis nec in amicitia principium fuiſſe?
Rurſes cũ audis qd officiorũ ſtudiis laboris ĩpenderit nec ſcripſiſſe ſatis: nec legiſſe:ꝗd eſ
.n. qd nõ ille aut oceupatiões ĩpedire: aut hæc iſtantia nõ poſſit efficere? Itaq; ſoleo ridere
cũ me ꝗdã ſtudioſũ uocãt:ꝗ ſi cõpater illi: ſim deſidioſiſimus Ego aũt tin quẽ partĩ publi
ca: partĩ officia amicorũ diſtringũt: qs ex iſtis ꝗ tota uira litteris aſſidẽt collatus illi nõ qſi
ſõnio & ĩertie deditus erubeſcat.Extẽdi epiſtolã cũ hoc ſolũ qꝗq reꝗrebas ſcribere deſtinaſſẽ
quos.ſ. libros reliꝗſſet. Cõfido hæc tñ quoq; tibi nõ mĩus gratia ꝗᷓ ipos libros futura qte nõ
tũ ad legẽdos eos: ueꝶe ẽt ad ſimile aliqd elaborãdũ poſſũt æmulatiõis ſtĩulis excitare. Vale
SVYETONII TRANQ VILLI IN LIBRO LDE VIRIS LLVSTRIBVS.

P Lynius Secũdus Nouocomẽſis eqſtribꝰ mulitiis ĩduſtriæ fũctus pcuratiões quoeg
“ ſplediſſimas atq; cõtinuas ſũma ĩtegritate admiſtrauit Et tũ liberalibus ſtudiis tm Plinyg' Lau ⸗
“ operâ dedit: ut nõ temere ꝗs plura ĩ ocio ſcripſerit.Itaq; oĩa ꝗᷓ unꝗᷓ cũ germãis geſta
. füt. xx. uolumiĩbus ↄphẽdit. Itẽ nalis hyſtoriæ: xxxvii-libros abſoluitj. Periit gades cãpar iæ.
2 Nã cũ miſſenẽſi claſi pᷣeſſet. & flagrãte ueſuuio ad explorãda ꝓprius cauſas liburnitias pᷣtẽ

diſſet: ne aduerſãtibus nentis remeare poſſet: ui pulueris ac fauille oppreſſuseſt. Vel uc
quid exiſtimant a ſeruo ſuo occiſus: quem deficiens æſtu ut necẽ ſibimaturaret oranerat.-
Fic ĩ his liris.xx. milia reg dignag ex lectiõe uoluminũ circiter duũ miliũ còplexꝰ ẽ. Primꝰ

.„„

. t liber quaſi ĩdex. xxxvi. librorũ ſequentiũ cõſumationẽ toti? opis: & ſpẽs cõtinet tituloge-
CLC -AlvVS PLINiIvVS LACIIO SVYO SALVIEM.B
Etis ut tibi auunculi mei exitſcribã: quo ueriꝰ tradere poſteris poſſis. Gratias ago.
p Nã uideo mori eius ſi celebrer᷑ a te imoralẽ gloriã eẽ ppoſitã. Quauis. n. pulcherri,
apmrö clade terrag ut populi ut urbes memorabili calu quaſi ſemꝑ uicturus occide
rit. uis ipſe pluria ſcripſerit: plura tñ ppetuitati eiꝰ ſeriptorũ tuoꝶ æternitas adde. Egde
beatos puto ꝗbus deorũ munere datũ e aut facere ſcribẽda: ut ſcribere legẽda. Beatiſſumos
uero ꝗbus utrũq;- Horũ ĩ numero auunculus meꝰ & ſuis libris & tuis erit. Quo libẽtius ſu
ſcipio depoſco ẽt qd iniũgis. Erat miſſeni: claſſẽq; ĩperio pᷣſens regebat. Vinii.Kal. hora fere
ſeptiĩa mater mea iĩdicat ei apparere nubẽ iĩuſitata & magnitudie & ſpẽ. Vſus ille ſole:i mox
frigidia: guſtauerat Iacẽs: ſtudebatq; Popoſcit ſoleas. Aſcẽditq; locũ: ex quo maxĩe mira⸗
culũ illud cõſpici poterat. Nubes & ĩcertũ ꝓcul & ĩtuentibꝰ ex quo mõte: ueſuuiũ poſtea
SS fuiſſe cognitũ ẽ oriebat᷑. Cuius ſimilitudinẽ & formã nõ alia res magis quâ pinus exp̃ſſerit.
Naã lõgiſſimo uelut trũco flatu ĩ altũ ꝗbuſdã: ramis diffũdebat. Credo & recẽti ſpiritu eue⸗
QCa: dein eueſcẽte eo deſtituta: ut ẽt põdere ſuo uicta ĩ altitudinẽ uaneſcebat:cadida inter

= dũ ſordida & maculoſa: ꝓut terraꝶ cinerẽ ue ſuſtulerat Magnũ & ppiuſq; noſcẽdũ ut eru
ditiſſimo uiro uiſũ. Iubet liburniciâ aptari. Mihi ſi uenire una uellẽ facit copiã. Reſpõdi ſtu
dere me mallã: & forte ipſe qꝗd ſcriberẽ dederat. Egrediebat᷑ domo: accepit codicillos. Reti/
nere claſiarii ĩminẽte piculo exterriti: nauicula eius ſub iacebat: nec ulla niſi nauibus fuga:
ut ſe tãto diſcrimini eriperẽt orabat. Vertit ille oſilliũ: & qd ſtudio animo ichoauerat: obit
maxiĩo. Deducit quadriremes: aſcẽdit ipſe:nõ retiet modũ.Sed multi erat.n. frequẽs amoe
nitas: orta. Laturus auxiliũ ꝓperat. Alii territi fugiũt. Rectũ ipſe curſũ rectaq; gube nacu
la ĩ piculũ tenet. Adeo ſolitus metu: utomẽs illius malis motus oĩs fugura'ut dep̃hẽderar
oculis dictarer: enotaretq;. Iã nauibꝰ cinis ĩciderat:quo ꝓpius accedere calidior & dẽſior. Iã
pumices ẽt nigri abuſtiq; & fracti lapides. Ià uadũ ſubitũ ruinaq; mõtis. littora obſtãtia. Cõ
ctati paulũ an retro flecteret:mox gubernatori ut ita faceret monẽti. Fortes iꝗt fortuna iu
uat. Põponianũ pere: ſtabit: erat: dirimit ſine medio. Nꝗ cẽſim circũactis turbatiſq; litoribꝰ
maxĩa re ĩ fũdit᷑.lbi ꝗᷓꝗᷓ nõdũ piculo appĩãte cõſpicuo tñ:& cũ creſceret pxio ſarcinas cotu
lerat ĩ nauis ĩ artꝰ fugæ:ſi cõtrariꝰ uẽtus reſediſſet. Quo tũc auũculus me fecũdiſſio ĩue⸗
ctus cõplectit᷑ trepidãtẽ cõ cõſolat᷑:hortat᷑:utq; timorẽ eiꝰ ſua ſecuritate lenit᷑. deferri ĩ bal⸗-
neũ iubet:Iotus accubat:cœnat atq; hylaris: aut qd ẽ æq; magnũ ſimilis hylari. Interĩ e ueſu
uio mõte pluribo Iocis latiſſiæ flmæ:ĩcẽdia relucebãt: quogꝶ fulgur:& tenebras noctis exci
piebat. Ille agreſtiũ trepidatõe ignis relictoſ deſertaſq; uillas ꝑ ſolitudinẽ ardere ĩ remediũ
9 , formidis dictabat. Tũc ſe ꝗgti dedit: & ꝗeuit ueriſſio ꝗqdẽ ſõno. Nã meatꝰ aĩæ ꝗ illi ꝑp ãplitu
“ dinẽ corpis grauior & ſonatior erat ab iis ꝗ limi obſeruabat᷑: audiebat. Sed era ex ꝗ zeta adi
bat᷑: ita ia cĩ ere mixtiſq; pũicibꝰ opplera ſurrexerat ut ſi lõgio ĩ cubiculo mora eẽt:exitꝰ ne
aret᷑. Excitatꝰ pcedit: ſeq; Põponiao cærtetiſq; ꝗ puigilat àt redidſt: ĩ cõe cõſultãt ĩtra teca
ubſiſtãt: an ĩ apto uagẽt᷑. Nã crebris uaſtiſq; tremoribus tecta mutabãt: & ꝗſi emota ſedibꝰ
ſuis nũchuc nũc illuc abire: aut referri uidebãt᷑. Sub dio rurſus ꝗ leuiũ exeſorũq; punicũ
caſus metuebat᷑ ꝙ tñ maloꝑe collatio elegit: & apud illũ ꝗdẽ rõ rõnẽ apud alios tiorẽ timor
uicit. Ceruicalia capitibꝰ ĩpoſita lĩteis cõſtrĩ gũt᷑.ld mũimẽtũ aduerſus ĩcidẽtia fuit.Iã dies
Aauiibi illic nox oĩ bo noctibus nigrio: dẽſioeq; quà tñ faces multæ uariaq; lumina ſoluebãt.
pPlacuit egredi ĩ littus & ex pxio aſpicere & ꝗd iã mare admitteret qd adhũc uaſtũ & aduer
ſũ pmãebat.lbi ſup abiectũ lĩteũ recubãs ſemel atq; iteg frigidã aꝗᷓ popoſciauſitq;. Deide
fHamæ flãmagq; p̃nuuitio odor ſulphuris alios ĩ fugã uertũt excitãt illũ. Innixus ſeruis duo
bus aſſurrexit: & ſtatĩ cõcedit. Vt ego cõiector craſſiore caligĩe ſpiritu obſtructo: clauſoq;
ſtõaco ꝗ illi nã iualidus & ſguſt⸗ & frequẽt ĩutera eſtuãſ erat Vbi dies reddito is ab eo quz
nouiſſie uiderat terti corpꝰ ĩ uẽtũ ĩtegrũ illeſũ:optũq; ut fuerat ĩdutꝰ.Habitꝰ copis geſcẽ
ti ſimilior ꝗᷓ defũcto ĩterĩ miſſieẽi ogo & mater. Sed nihil ad hyſtoriã. Nec tu aliud ꝗqᷓ de exi
tu Finẽ ergo faciã: Vnũ adiiciã. oĩa ea ꝗbꝰ ĩterfuerat: qq; ſtati cũ maxĩe uerã memorãt: audi

erat pſecutũ. Tu potiſſ imũ excerpes. Alid ẽ.n.epiſtoſã: alid hiſtoriã: alid amico aliud oĩbus

ſeribere. VNale ITEN TERTVILLCIANI IN APDOLOGETICO.
Lynius ſecundus cũ quãdam pꝓuinciã gereret: & In magiſtratu plurimos xp̃ianoge
p interficeret: multitudine eorum erteritus quæſiuit de Traiano quid facto opus “
eſſer nuntians p̃rer obſtinatione ſacrificandi & ante lucanos coetus ad canendum 4

W cuidam chriſto ut deo: nihil apud eos reperiri. Præterea ad confoederandam diſciplinam
0. uetari ab his homicidia: furta: adulterari: latrocinia: & his ſimilia. Ad quæ commotus Tra/
—— ianus re ſcribit: hos quidem in quærendos non eſſe oblatos uero puniti oportrer..
e ITEM EX LIBRIS DETEMPORIBVS EVSEBII CEASARIENSIS.
pP Lynius ſecundus Nouocamenſis Orator & hyſtoricus inſignis habetur. Cuius pluri
ma ingenii opera extant. Periit dum inuiſit ueſunuum.
uD „ CAll PLINII SECVNDI NATVRALIS HISTORIAE LIER PRIMVSs.„,.
de. CAIVS PLINIVS SECVNDVS NOVOCOMENSIS. T. VESPASIANO SVO
AX4 SALVTEM. PRAEFATIO. I
1 IBROsS naturalis hiſtoriæ nouitiũ camoenis ꝗritũ tuorũ opus natũ
apud me pxia fœtura licẽtiore epiſtola narrare cõſtitui tibi iucũdiſſi
. me ĩpator.Sit. n. hæc tui p̃fatio ueriſſima dũ maxiò cõſeũſcit in patre.
. 11 Nãq; tu ſolebas meas eẽ aliꝗd putare nugas. Vr obiicere moliar Catul⸗
lũ ↄteraneũ meũ.Agnoſcis & hoc caſtrẽſeiuerbũ:llle.n.(ut ſcis.pmuta/
1 tis poribus ſyllabis duri uſculũ ſe fecit: quã uolebat exiſtimari a uerna
culis tuis & famulis. Simul ut hac mea petulãtia fiat: qd pxime nõ fieri
. queſtus es ĩ alia ꝓcaci epiſtola noſtra ut in quædã acta exeã. Sciãtq; oẽs

quà ex quo tecũ uiuat ipium Triũphale & cẽſorium ius exeaſq; cõſul ac tribunitiæ pole
ſtaris particeps. Er qd his nobilius feciſti: dũ illud patri pariter & eqſtri ordini p̃ſtas p̃fectus
p̃torii eius oĩaq; hæc reipu.Et nobis ꝗdẽ qualis ĩ caſtrẽſi ↄtubernioe Nec ꝗcꝗᷓ mutauit in te
forrunæ àplitudo in iis miſi ut ꝓdeſſe tmdẽ poſſe: ut uelles. Itaq; cũ cæteris ĩ uenaratiõe tui
pateãât oĩa illa nobis ad colẽdũ te familiarius audatia ſola ſupẽ.FHiãc igit᷑ tibii putabis: & in
noſtra culpa tibi ignoſces. Perfricui faciẽ: nec tũ ꝓfeci. Qũ alia uia occurris iĩgens. Et lõgi
uis ẽt ſubmoues ĩ genii faſibus. Fulgurat ĩ nullo unꝗᷓ uerius dicta uis eloquẽtiæ tribunitiæ
poteſtatis facũdia. Q ñ tu ore patris laudas tonas? Quãto fratris amas? Quãtꝰ ĩ poetica es
V O magna fœcũditas animi. Queẽadmodũ quoq; fratrem imitareris excogitaſti. Sed hæc ꝗs
. poſſer ĩtrepidus æſtĩare?ſubiturus ĩgenii tui iudiciũ pᷣſertĩ laceſſi itũe Neq;.n.ſimilis ẽ cõdi
tio publicãtiũ& noĩati tibi dicãtiũ. Tũ poſſẽ dicere:qd iſta legis ĩpator? Humili uulgo ſcri
pta ſũt:agricolag opificũ turbæ: deniq; ſtudio& ocioſis. Quid te iudicẽ facis. Cũ hâc operã
cõdicerẽ nõ eras ĩ hoc albo. Maiorẽ te ſciebã quã ut deſcẽſuꝶ buc putarẽ-Præterea eſt q̃dã
publica ẽt eruditoꝶ reie cto. Vtit᷑ illa &. M. Tullius extra oẽm ĩgenii aleã poſitus. Et qd mi
remur ꝑ aduocatũ defẽdit᷑: Piæc doctiſſimũ oĩum Perſiũ legere nolo. Leliũ Decimũ uols.
Quod ſi hoc Lucillius ꝗ pᷣmꝰ ↄdidit ſtili naſũ dicẽdũ ſibi putauir.Si Cicero mutuãdũ pᷣſer
trcũ de repu.ſcriberet:to nos cauſatiꝰ ab aliquo iudice defẽdumur?Sed hæc ego mihi nũc
patrocinia ademi nũcu acie Quiplurini refert ſortiat aliqꝗs iudicẽ an eligat. Multũq; ap
-⸗ paratus ĩtereſt aꝑd ĩuitatũ hoſpite & oblatũ Cũ apud Catonẽ illũ ãbitus hoſtẽ: & repulſis
tãꝗᷓ honoribus ĩeptis ga udẽete: flagiãtibus comitiis pecunias deponerẽt càdidati: hoc ſe face
re ꝓ ĩnocẽtia:qd ĩ rebus humãis ſũmũ eſſet ꝓfitabat᷑ Inde illa nobilis.M. Cicerõis ſuſpira/
tio. O te fœlicẽ. M. Portii a quo rẽ ĩprobã petere nemo audet. Cũ tribunos appellaret. L. Si
pio Aſiaticꝰ? ĩter quos erat Gracch hoc atteſtabat᷑: uel inimico iudice ſe phati poſſe. Adeo
ſũmũ ꝗſq; cãæ ſuæ iudicẽ facit quẽcũq; elegit.Vnde ꝓuocatio appellat. Te ꝗdẽ ĩ excelſiſſi
mo hũan generis faſtigio poſitũ ſũma eloquẽtia ſũma eruditiõe pᷣditũ religioſe adiri ẽt a
ſalutãtibus ſcio. Etideo ĩmẽſa p̃ter cæteras ſubit cura: ut ꝗ tibi dicant᷑ cõdigna ſint. Veg &
diis lacte ruſtici multeq; gẽtes ſupplicãt: & molla tm ſalſa litãt: ꝗ nõ hñt thura. Nec ulli fuir
uitio deos colore quoquomõ poſſet. Meæ ꝗdẽ temeritati aceſſit hoe quoq;:q; leuioris ope
ræ hos tibi dedicaui libellol Ns nec ĩgenii ſũt capaces ꝗd alioꝗn nobis perꝗᷓ mediocre erat.
Nec admittũt exceſſus aut oratiões ſermones ue aut caſus mirabiles: uel euẽtus uarios nõ
alia iucũda dictu ac legẽtibus blãda. Sterili materia reg na: hoc ẽ uita narrat᷑. Et hæc ſordi⸗
diſſima ſui ꝑte ut plurimarũ rege: aut ruſticis uocabulis aut extermſ. ĩmo barbaris cũ hono
ris pfactiõe ponẽdis. Præterea ĩtereſt nõ trita auctorib uia: nec qᷓ pegrinari animis expectat
Nemo apud nos ꝗdẽ ꝗ attẽtauerit.N emo apd græcos ꝗ unus oĩa ea trac auerit: iuenit. Ma
gna ps ſtudiorũ amoenitates ꝗqrimus. Quæ uero tractata ab aliis dicunt imẽſe ſubtilitatis
obſcuris rerũ tenebris pᷣmũtur. la oĩa attingẽda ꝗᷓ græci ciecyclopedias uocat: & ti ignota
. aut ĩcerta ĩ geniis facta. Alia uero ita multis ꝓdita ut ĩ faſtidiũ ſint aducta. Res ardua uetu
aa iii

5 cs R

. .

Ris nouitatẽ dare: nouis auctoritatẽ: obſoletis nitorẽ obſcuris lucẽ: faſtid itis grãtiã: dubis
fidé: oĩibus uero naturam: & naturæ ſuæ oĩa. Itaq; ẽt nõ aſſecutis uoluiſſe: abude pulchrũ at
que magnificũ ẽ. Quidẽ ita ſẽtio peculiatẽ ĩ ſtudiis cãm eorũ eẽ: ꝗ difficu ltatibus uicti uti⸗
litatẽ iuuadi p̃tulerut gratiæ placẽdi. Idq; & in aliis opibus ipſe feci: & ꝓfiteor me murari Li
auiũ auctorẽ celeberrimũ ĩ hyſtoriarũ ſuatũ quas repecit ab origĩe urbis quodâ uolumiĩe ſic
ortũ.lã ſibi ſatis gloriæ ꝗſitũ & potuiſſe ſe deſinere:ni atim us reqes paſceret᷑ ope.Profecto
enĩ populi gẽtiũ uictoris & Romani nomis gloriæ nõ ſibi cõpoſuiſſe illa d ocuit. Maius me
ritũ eẽt opis amore nõ animi cã pſeueraſſe & hoc populo Romano p̃ſtitiſſe nõ ſibi. Viginti
milia regũ dignarũ cura. Quoniã ut ait Domitius Piſo. Theſauros oportet eẽ nõò libros le
ctiõe uoluminũ circiter duũ miliũ:quorũ pauca admmodũ ſtudioſi attigunt pp ſecretũ ma
teriæ ex exꝗſitis auctoribꝰ cẽtũ ĩcluſimꝰ trigĩta ſex uolumibꝰ adiectis rebꝰplurimis ꝗs aut
ignorauerat pores aut poſtea iuenerat uita. Nec dubi tamꝰmulta eẽ qᷓ & nos p̃ᷣterĩt. Hoĩes

.pn. ſumꝰ & occupati officiis ſubciſius tẽporibꝰ? iſta curamꝰ.i. nocturnis. Ne ꝗd noſtris putes .
ceſſatũ horis. Dies uobis ĩpẽdimꝰ. Cũ ſono ualitud inẽ oputamꝰ. uel hoc ſolo pᷣmio ↄtẽti ꝙ;
dũ iſtacut ait. M. Varroymuſſitamꝰplurib horis uiuiĩus. Profecto. n. uita uigilia ẽ. Quibꝰde

cauſis atq; difficultatibus nihil auſo p̃mittere. Hoc ipſũ tu pᷣſtas ꝗqd ad te ſcribimus. Nec fi
dutia opis hac ẽ: ſed dicatura. Multa ualde p̃cioſa ideo uidẽt᷑ ꝗa ſũt tẽplis dicata. Nos ꝗde
oẽs patrẽ te: fratrẽq; dixĩus ope iuſto tẽporũ noſtrũ hyſtoriã orſia fine Affidi Baſſi. Vbi ſit
gꝗ̊ᷓ queres iapridẽ ꝑ acta ſaciyt Et alioꝗn ſtatutũ erit ſtaeredi mãdare: ne qd abitiõi dediſſe ui
ta iudicaret᷑. Perĩde uero occupãtibus locũ faueo ego & poſteris quos ſcio nobiſcũ decer/
taturos ſicut ipſi fecimꝰ cũ poribꝰ. Argumẽtũ hui ſtõachi mei habebis: ꝙ ĩ his uolumĩbus
☛nr auctog noĩa ptexu. Eſt. n. benignũcut arbitroc)& plenũ ĩgenii pudoris fateri p quos pfece
ris: nõ uit pleriq; ex his quos attigi fecerũt. Scio. n. cõferentẽé me audtores depræhédiſſe ad,
iuratiſſimis & ꝓpximis ueteres trãſctiptos ad uerbũ: neq; nominatos. Né illa uirgiliana nir
tute ut certarent. Nõ Ciceroniana ſimplicitate ꝗ in libris de repu. Platonis ſe Comitẽ ꝓpfi/
tetur. In cõſolatiõe filiæ Crantorẽ ĩ quit ſequoc. xẽ Panecium de officiis. Quæ uolumina:
eius ediſcẽda nõ mõ in manibus habẽda quottidie noſti. Obnoxii ꝓfecto ammi & i fœlicis
igenii ẽ deprehẽdendi in fucto male ꝗ mutuũreddere. Cũ præſertĩ ſors fiat ex uſura. Inſcri †
ptionis apud græcos mira fœlicitas. Cerion iſcripſere qd uolebãt intelligi fauũ. Alii cæras
–amalctheas: qd copiæ cornu: uelut lactis gallinacei ſperare poſſis in uolumine hanſtũ. Iamiã
moos pandectæ Enchiridion Pinachidon ĩſcriptiões pp quas uadimniũ deferri poſſit. At cũ
itra: ueris dii deaeq; ꝗᷓ nihil in medio Iuenies. Noſti craſſores. ãciquatũ exẽplorũ artiũq;: ꝗᷓ
facetiſſime lucubrationẽ dicunt. Vt qui ait Bibaculus eram & uocabat Patommus aſſerit.
Varro in ſatyris ſuis ſuſtuliv& flexibilia. Apud græcos deſit nugari Diodorus: & biblio/
thecis hyſtoriam ſuam ĩſcripſit. Appion quidam grâmaticus hic quẽ Tyberius Cæſar cym
balum mundi uocabat: quoniam publicæ famæ tympanum potius uideri poſſet: imortalita
te donari a ſe ſcripſit: ad quos aliqua componebat. Me uero nõ pœnitet nullum feſtiuio/
rem excogitaſſe titulum. Et ne in totum uidear græcos inſectari: ex illos nos uelim itelligi
pingiq conditoribus: quos in libellis his inuenies abſoluta opera: & illa quoq; quæ miran/
dro nõ ſatiamur: pendenti titulo inſcripſiſſe. Vt appelles faciebat: aut Policletus tanquã in
choata ſemper arte & imperfecta ut cõtra iudicioꝶ uarietates ſupereſſet artificis regreſſus
adueniam uelut emendaturo quicquid deſiderarerur ſi nõ eſſet iterceptus. Quare plenũ
uerecũdiæ illud ẽ: quod oĩa opera tanquàâ nouiſſima inſcripſere: & tanquâ aliquid ſingulis
fato ſit ademptũ. Tria nõ amplius(ut opinor) abſolute quæ traduntur inſcripta ille fecit
ſuis locis reddam:quo aparuit ſũmam artis ſecuritatem auctori placuiſſe. Et ob id magnan
inuidia fuere omnia ea. Ergo plane meis adiici poſſe multa cõfiteor. Nec his ſolis: ſed & oĩ⸗ .
bus quæ edidi. Vt obiter caueam iſtos homeromaſticas. Ita.n. uerius dixerim quâ ut audio
ſtoicos & dialeticos & epicureos quoq;. Nam de grãmaticis ſemper expectaui parruriri ad⸗-
uerſus libellos: quos de grãmatica edidi. Et ſubinde abortus fecere iã decẽ ânis: cũ celerius
ẽt elephãti pariât. Cernimus ẽr aduerſus Theophraſtũ hoĩem in eloquentia tm: ut nomẽ di
uinum inde inuenerit ſcripſiſſe ẽt fmmam: & prouerbiũ inde natum: ſuſpendio arborem
elegendà. Non queo mihi tẽperare quo minus ad hoc pertinacea ipſa cenſorii. Catonis uer
ba ponam. Vt inde appareat: etiam'Catoni de militari diſciplina cõmentati: qui ſuis Africa
no ĩmo uero ſub Hanibale didiciſſet militare. Et ne africanum quidem ferre potuiſſet: qui .

7

iĩiperator triumphũ reportaſſet: paratos fuiſſe ſſtos ꝗ obtrectatiõe alienæ ſcientiæ famã ſibi

aucupant. Quid. n. ad te ĩ meo uolumie? Scio ego ꝗᷓ ſcripta ſũt. Flæc ſi palà ꝓpferrant᷑: mul/
ros fore ꝗ luti legẽt. Sed ii potiſſimũ queræ laudis exptes ſũt.Forũ ego oreones ſme 5ter⸗
Huere. Nec Plancus illepide ꝗ cũ diceret᷑ Aſinius Pollio oreoneæin eũ pꝑarare: ꝗᷓ ab ipſo aur
liberis poſt mortẽ Planci ederẽt ne reſpõdere poſſet. Cũ mortuis ñ niſi laruas luctari. Quo
dicto ſic reꝑcuſſit illas: ut apud eruditos nihil ĩpudẽetius iudicet᷑. Ergo ſecuri ẽt cõtra uitili
tigatores quos. Cato elegãter & uitiis & ligaroribꝰ cõpoſuit. Quid. n. illi aliud quã ligant:
aut litẽ quærũt? Exequemus reliqua ppoſiti. Quia uero occupatiõibus tuis publico bono
parcendũ erat: ꝗqd ſingulis eõòtineatc᷑ libris: huic epiſtolæ ſubiunxi. Sũmaq; cura ne plegedos
eos haberes opãâ dedi. Tu per hoc & aliis p̃ᷣſtabilis ne plegant. Sed ut quiſq; deſiderauerit
aliquid in tantum quærat: & ſciat quo loco inueniat. He ante me fecit in litteris noſtris

Valerius Soranus in libris quos epopreidon ſcripſit. Vale.

SVMATIM., HAEC INSINT LIBRIS SINGVIIS.

RIMO præfatio operis. T Veſpaſianum imperatorem.
p ltem auctorum nomina:ex quibus deſumpſit ea quæ perſequitur.

libris ſex & triginta capita rerum ſingularum attingens. Libros
Secundo de mundo elementis & ſyderibus. . Mundum
Tertio primus & ſecundus europæ ſinus. Hactenus
uarto tertius europæ ſinus. Tertius.
Quinto deſcribitur Africo. .— . Africam.
Sexto aſiæ deſeriptio continetur. M AlliKa.
Septimo de homine & rebus ab homine inuentis. S Mundus.
Octauo terreſtrium animalium genera. „ Alg reliqua
Nono aquatilia Animaliũ.
Decimo uolucrum genera. * Sequitur
Vndecimo inſecta animalia. 4 Reſtant.
Duodecimo pꝑlantæ odoratorum. MM Animaliũ
Tertiodecimo plantæ arborum peregrinarum. Hiactenus
Quartodecimo plante uitium. „»„ . Externc.
Quintodecimo plantæ uitituum. ðͦYUMVNM Oleam.
Sextodecimo plantæ arborum ſilueſtrium. Poypmiferas
Septimodecimo plantæ ſatiuaram. * Natura.
Octauodecimo natura frugum & cerealium: ac ſtudia agricultoris Sequitur.
Nonodecimo linum ſpartum & hortenſia. Syderum.
Vigeſimo quæ cibis & medicinæ in plantis ſatiuis conueniant. Maximũ.
Vigeſimoprimo flores & coronamenta, 4 Imnmnn bportis.
Vigeſimoſecundo coronæ & medicinæ ex hærbis. Coööpleſſe.
Vigeſimotertio mecdiciuæ ex uino & arboribus urbanis. Peracta.
Vigeſimoquarto medicinæ ex arboribus ſilueſtris. H Ne ſiluae-.
Vigeſimoquinto medicinæ herbarum ſponte naſcentium. lpſa.
Vigeſimoſexto noui morbi & medicinæ quarundam herbarum per morbos Senſit.
Vigeſimoſeptimo herbæ aliæ quædam & medicin?z. Creſcit.
Vigeſimooctauo medicinæ ex homine & animalibus magnis. Dicta erat

Vigeſimonono de medicinæ auctoribus & medicinæ ex reliquis aĩalibus. Natura

Trigeſimo magia:& medicinæ quædam per meinbra. Magicas.
Trigeſunoprimo medicinæ ex aquatilibus. . Aquatiliũ.
Trigeſimoſecundo reliqua ex aquatilibus. * Ventum.
Trigeſim otertio metalla auri & argonti.) .MLD . MWMWWetalla.
Trigeſimoquarto metalla æris & plumbi: & artificis ærarii Proximæ.
Trigeſimoquintopictura coloreſq; & pictores. Metallorũ
Trigeſimoſexto marmora & lapides. FLapidum.
Trigeſimo ſeptimo gemimæ. Vert nihil.
a a ii ia

N
*

lbro ſecundo continent᷑ de modo & ce
leſtibus & terreſtribus & exiis an finit?

ſit mundus & an unu? Ca. i.
De fonna eius C.a.ii.
De motu eius La. iii.
Cur mundus dicatur Ca.iiii.
De quattuor elementis Ca. v.
De ſeptem planetis Ca. vi.
*₰De dec. veijii..
De natura ſyderũ erantium Ca. viii.
De natura lunæ Ca. ix.
Defectu ſolis & lune & de nocte Ca.x.
De ſyderum magnitudine Ca. xi.

Quæ quis inuenerit in obſeruatione;

cæleſti Ca.xii.
De defectibus C.a. xiij.
De lunæ motu Ca. xiiii.

Errãtiũ motus & luminũ cãonica Ca. xv.
Quare eadem alias altiora: alias inferiora ui⸗

deantur Ca. xvji.
Catholica ſydeꝶ errantium Ca. xvii.
Quæ rõ colores eorum muter. Ca. xviii.

Solis motus & dierum inæqualitatis
ratio CLCa. xix.
Quare ioui fulmina aſſignentur Ca. xx.

Interualla ſyderum 2.xxi.
De ſyderum muſica Ca. xxii.
De mundi geometria Ca. xxiii.
De repentinis ſyderibus Ca.xxiiii

De cometis & cæleſtibus prodigiis natura &

ſitu & generibus eorum Ca. xxv.
Hipparchus & ſyderibꝰ per exempla hyſtori
ca: faces: lam pades: trabes: bolides: & chaſma

cxrii . Ca. xxvi.
De cxæli coloribus Ca. xxvii.
De flamma cæli Ca. xxviii
De coronis celeſtibus Ca. xxix.
De circulis repentinis Ca. xxx.
Pluribus ſoles . Ca. xxxi.
Plures Ilunæ Ca. xxxii.
Dierum lux nocte Ca. xxxiii.
Clypei ardentes Ca. xxxiiii.
Oſtentum cæyli Ca. xxxv.
De diſcurſu ſtellarum Ca.xxxvi.
De ſtellis caſtoribus Ca. xxxvii
Deæxre QCL.a. xxxviii
De eſtatis tempeſtatibus QCa. xxxix.
De caniculæ exortu Ca. xl.
Vis temporibus anni ſtatutna C-a. xli.
De incertis temporibus Ca. xlii.
De hymbribus Ca. xliii.
Quare lapides pluant Ca. xliiii.
De tonitruis & fulguribus Ca. xlv.
Ca. xlvi.

Qluta ratione eccho reddatur

De uentis

“ Ca. zlvii-
Naturæ & obſeruationes uentoge Ca. xlviii.

Ventorum genera CLa. xlviiii
De repentinis flatibus Ca. l.
Alia prodigioſa genera tempeſta
tum Ca. li.

Quibus ĩ terris flumina nõ cadãt Ca. lii.

Fulgurum genera & miracuala Ca. liii.
De obſeruationibus C-⸗.liiii.
De fluminibus euocandis Ca. Ilv.
Catholica fulgurum Ca. vi.
Quæ non feriantur fulmine Ca. lvii.

De prodigioſis pluulis lacte:ſanguine: carne
ferro:lana:lateribus cocti Ca. lviii.
De crepitu armorum & tubarum de caecol

audito LC⸗. lix.
De lapidibus e cælo cadentibus Ca. Ix.
De arcu cæleſti Ca. lxxi.
De grandine:niue:pruna:nebu
la: rore CQD.⸗a. Ixii.
De nubibus imaginibus QCa. Ixiii.
De proprietatibus cæli in locis Ca. lxiiii.
De natura terræ Ca. Ilxv.
De forma terræ Ca. lxxvi.
De antipodibus an ſint Ca. Ixvii.
Quõ aqua ſit terræ innexa Ixviii.

De nauigatione maris & fluminũ Ca. lxix.
Quæ portio terræ habitetur· C-a. Ilxx.
Mediam eſſe mundi terrarum Ca. lxxi.
De ſyderum inæqualitate & de eclipſi: & ubi

& quare CQC.a. xxii.
Quæ rõ diurne Iucis in terris Ca. lxxxiii-

Gnomica de eadem re & horologio

primo Ca.lxxiiii.
Vbi & quando nullæ umbr?æę Ca. Ixxv.
Vbi bis anno umbtæ: & ubi in con
trarium C.a. Ixxvi
Vbi longiſſimus dies: & ubi bre/
uiſſimus C.a. Ilxxvii
Item de horologio Ca. lxxviii
Quomodo dies obſeruentur Ca Ixxix.
Differentiæ gentium & ratio Ca. Ixxx.
De motu terrꝰ Ca. lxxxi.
De terræ hiatibus Ca.lIxxxii.
Signa motus futuri Ca. lxxxiii
Auxilia contra motus futuros Ca. lxxxiiii
Portenta terrarum ſemel uiſa Ca. Ilxxxv.
Miracula terremotus C.a. Ixxxvi
Quibus locis maria receſſerint Ca. lxxxvii

Ratio infſularum enaſcentium Ca. xxxxviii
Quæ de ꝗbꝰ tẽporibꝰ enate ſunt Ca. Ilxxxix

Quas terras interruperint maria Ca. xc.

Quæ inſule continenti adiunctæ. Ca. xci.
Quæ tertemotu mari permuũs

. 8
rhi.⸗

Cwin.
Upiiii

vii
Niit
I

„*

tatæ

Quæ terræ ipᷣe ſe ſorbuerürt Ca. xciii.

De piaculis Ca. xcv.
De terris ſemp termentibus Ca. xcvi.
De inſulis ſemp flucuantibus Ca. xcvii.

Quibꝰ ĩ terris nõ pluat: & au. reata terrarũ

miracula & cæterorũ elemẽtorũ Ca. xcviii.

Qua ratione æſtus maris accedant

& recedant Ca. xcix.
Vbvdbi æſtus extra rationem Ca. c.
Miracula maris Ca. ci.
Qu'x poteſtas lunæ & terreno &
maria Ca.cii.
Qux ſolis & aquæ ſalſũ mare Ca. ciii.
lItem de naturæ lunæ Ca.ciiii.
Vbi altiſſumum mare Ca. cv.

Miracula aqrũ funtiũ & fluminũ. Ca. cvi.
Ignium & aquarum iuncta miracula: &

de multha CQC.a⸗. cvii.
De napta Ca. cviii.
De ſemp ardentibus locis Ca. cix.
Ignium per ſe. miracula Ca. cx.

Terræ uniueriæ menſura longitudo: &
latitudo

Ca. cxi.

Harmoniaca mundi ratio Ca.cxii.

Sũma res & hyſtorie &obſeruationes. cccc.
xvii. EXK AVCTORIBVS,

N. VYarone Sulpitio Gallo Tiberio Cæſa-⸗
re imparore. Qu. Tuberone. Tu. Cicerone
L. Piſone. T. Liuio. Cor. Nepote Statio ſe⸗

boſo Celio antipatro. Fabiào Antiate Mu
tiano Ceciĩa ꝗ de hetruſca diſciplĩa ſcripſit
Tacqtio. L. Iulio: Aglaq;. Item Sergio.

EXTFERNIS.
Platõe: Hipparcho Timarcho Peroſiri. Ne

ocegioPychagoricis. Poſidonio. Caſiman/
dro Epigene Cinomonico Euclide Cerano
phon Budoſo Democrito Critodemo Tra

ſullo Serapione Dicearcho archimede One
ſicrito Fratoſthene Pythea Herodoto Ari
ſtotele Cceſia Arthemidoro Epheſio Iſido
ro. Caraceno Theopompo.

1I IBRO tertio cõtinentur ſitus gẽtes

maria oppida porrus mòͤtes fumia
menſuræ populi ꝗ ſunt aut fuerũt.

De europa CQ& O ·?. j.
Bethyce longirudo & latitudo Ca. ii.
Fiiſpanmia citerior “ Ca.iii.
Narbonenſis prouintia Qa. iiii.
Italia tyberxis Roma cãpania. Ca. v.
Corſica Ca.vi.
Sarxdinia CLa. vii.

Quæ urbes hauſtæ ſint a1 maria Ca. xciiii.

ro Caliphane Tigmagene.

Sicilia

QC.aa. viii.
De lipara Z Ca. ix.
De locris italiæ fante Ca.x.
Secundus europæ ſinuus C⸗a. xi.
Regio italiæ quarta CQCa. xii.
Qumra regio Ca. xiii.
Sexta regio Ca.xiiii.
Octaua fegio C.a. xv.
De pado flumine CQCQCaa. xvVI.
De italia tranſpadana regio H
nona QLCa. xvii.
Venetia decima regio Qa. xyiii
e iſtria M Ca. xix.
De alpibus & gentis alpinis Ca. xx.
Illiricum Ca. xxi.
Liburnia Ca. xxii.
Maceonia Ca. xxiii.
Norci Ca.xxiiii.
Pannonia Ca. xxv.
Dalmatia Ca. xxvi.
Meſia Ca.xxvii.

Inſularũ ionii & adriatici ſũma. Oppida gẽ

tes.xxvi. Sũma fluia clara.Sũmi mòtes pre
clari.Sũmæ inſulæ. Sũma ea quæ interci/
dere oppida gentes. Summa res & hiſtorie
& obſeruationes. ccc. xxvi.
EX AVCTORI8BVY.
Turraneo Graculo Cor. Ne. T. Li. Catone
Cẽſorio.MAgrippa. M. Varrone Diuo Au

oVarone: Atreſio Antiare:Rginio:

Vetere:Pomponio Mela: Curione patre:
Celio Aruntio Seboſo Licĩo:Mutiano Fa
bricio Tuſco. I. Ateio Capitone Verrio⸗

Flacco. L. Piſonè. Ca. Eliano: Valeriano.

EXTERNIS.

Artemidoro Alexandro Polyhiſtore Tuci
dide Theophraſto Iſidoro Theopõpo Me

trodoro Neptio Calicrate Nenophonte Ĺ
paſceno Diodoro Siracuſano Nimphodo

1 IBRO Quarto continentur ſitus gẽ
tes maria oppida portus montes fluia
menſuræ populi qui ſunt aut fuerunt.

Epirus Ca.i.
Aetholia Ca. ii.
Pleopomeſus QC.a. iiii.
Achaia Ca. v.
De archadia Ca. vi.
Græcia & attica Ca. vii.
Theſſalia Ca. viii.
Magneſia Ca. ixx.
acedonia. C.a. x.

Inſulæ inter eas terras inter quas creta cu⸗
tus Ponti Mæoridis Daciæ Sarmaticæ

Sythiæ Ca. xii.
Inſulæ ponti Ca.xiii.
Germaniæ Ca. xiiii.
Inſulæ in gallico oceano Ca. xy.
Brithania hibernia Ca. xvi.
Callia . Ca. xvii.
Lugdunenſis gallia Ca. xviii.
Aguitania Ca. xix.
Citerior hiſpania Ca. xx.
Inſulæ in oceano Ca. xxii
Vniuerſæ europæ menſura Ca. xxiii.

Sũma oppida & gẽtes: Sũma fluſa clara: Sũ
ma montiũ clara:Sũma inſulæ quæ interci
dere oppida & gentes: Summa res hyſtortie
S& obſeruationes.
EXAVCTORIBVS.
M. Varrone: Catone Céſorio. M. Agrippa
Diuo auguſto: Varone: Atracino: Cor. Ne/
pote⸗Hignio. L. Vetere: Põvonio: Mela: Li
cinio: Mutiano:Fabritio: Tuſco: Ateio: Ca
pitone: Atheophilologo.
Polibio:Hecateo: Hellanico:Damaſceno:
Fudoxo:Dicearcho: Timoſthene: Ephoro:
Cratere grãmatico: Serapione: Anciochẽſe
Callimacho: ſiculo muſico: Alexandro: Po
iyhiſtore: Tucydide: Doſiacle: Anaximan-
dro:Philiſtide: Malore: Dionyſio: Ariſtide
Callidemo: Menechino: Eratoſthene: Anti
clide: Heraclide:Philomene: Aienepõte:Py
chea: Iſidoro: Phileuide: Xenagora: Aſty-
monio: Staphylo: Agoraſtocrito: Metrodo
ro:Cleobulo:Poſidonio:
1IBRO Quirto cõtinent: ſitus gentes:
maria: oppida: portus:mõtes:fluĩa:mẽ
furæ: populi qui ſunt aut fuerunt.

De mauritania Ca. i.
Tingitana prouincia Ca. ii.
Cyrene Ca. v.
Libia: mareotis Ca.vi.
Inſulæ circa africam & aduerſarum
africæz Ca. vii.
Aethiopes Ca. viii.
De aſia Ca. ix.
Alſexandria Ca. x.
Syria palæſtina phoenicis Ca. xii.

ſo ĩ actis triũphorũ.
lIuba rege:Hecateo:Hellanico damaſceno:

Idumæa Iyria palæſtina ſamaria aſcalũ azo⸗

rus cæſaria QLa.: ili.
ludæ: galilea: hierico: emmaus:
lydda:ioppe Ca.xiiii.
lordanis Ca. xv.
Aſphaltides LCaa. xvi.
Gens heſſenorum Ca. xvii.
De capolis Ca. xviii.
Tyrus & ſidon Ca. xix.
Mon libanus Ca. xx.
Syria antiochis Ca. xxi.
Caſſius mons Ca.xxii.
Coele ſyria Ca. xxiii.
Euphrates Ca. xxiiii.
Palmira LLCaa.aa. xxv.
Hierapolis Ca. xxyi.

Cilicia:& adiunctæ:genteſ:paphilia:iſauria:

homanadũ: piſſidia: Iycaonia: taurus mons

lycia M Ca. xxvii.
Idus fluuius QC.a. xxviii.
Laodicea apamea ionia Ca.xxix.
Epheſus æolis troas pgamus Ca. xxx.
Inſulæ ãte aſiã: pamphilium mare: rhodus:
ſamus: chius. C. xXxi.
Helleſpõtus:miſia:phrigia: galacea: nicea:
bithynia:boſphorus Ca. xxxii.

Sũma oppida & gẽtes. Sũma fluĩa clara. Sũ

.„„ * *

ma montiũ clara. Sũma inſulæ. cxviii. Sũma

quæ intercidere oppida. Sũma res hiſtoriæ
& obſeruationes. r
Ex AVCTORIBVS.

Agrippa: Suetonio: Paulino: Varrõe: tra⸗

cino: Cor. Nepote:Higino. L. Vetere. Me/
la:Domitio Corbulone:Licinio:Mutiano:
Claudio Cæſare:Arũtio:Liuio filio: Sebo⸗
EXTERNIS.

Dicearcho:Bione: Timoſthene:Philenide:
Xenagora:Aſtymõio: Staphilo: Dionyſio:

Ariſtotele: Ariſtocrito: Ephoro:Eraſtothe-⸗

ne:Hipparcho: Panetio.Serapione:Antio⸗

cheuo: Callimacho: Agatocle: Polybio: Ti

meo:Aachania: Ferodoto: Myrſilo: Alexã
dro Polyhiſtore: Metrodoro:Poſidonio: ꝗ
peripluton:ĩdẽ eſt de diuitiis: periegeſios:
id eſt de rerræ ambitu: Sotade: Periandro:
Arctare Syciomio: Eudoxo Antigene: Cal⸗
licrate: XNenophonte Läpſaceno: Diodoro:
Siracuſano: Hannone: Hamilame: Nyam/
phodoro:Calliphone:Arpemidoro:Mega⸗
ſtene:Iſidoro:Eubolo: Ariſtocreonte.
IIBRO ſexto continentur: gentes: ma
ria: oppida: portus flumina: menſuræ
populi qui ſunt aut fuerunt.

Porni
Gens
docul
Ca⸗
Cher
Regi
110
bol
Ge⸗
A
A
4l⸗

Por
ſuſu

nl⸗
zii.

tiiii⸗
.
i⸗
lvii.
Wwii.
ir.

i.
Mii.
i.
Mii,
Ay,
yi.
rir
nons
yii,
viii,
ir.
.
los⸗
Gi.
ceꝛ:
ni.
1S
im
iæ

v
l/

Maltiformes & miræ hominum

Ponti mariandinorum Cai.
Gens paphalagonum & cappa W
docum Ca. ii.
Cappadocia CQ&QlO .⸗a. iii.
Cbhemiſtide regionis gẽétes Ca. iiii.
Regio colchica:anchei & cæteri eodem
tractatu QCa. v.
Boſphorus cĩericus mæotis C-a. vi.
Gentes circa mæotiij C.a. vii.
Armeniæ duæ Ca. viii-
Armenia maior Q.a.. ix.
Albania hiberia C&6W— a. x.
Portæ caucaſiaeæ, C.a. xi.
Inſulæ in porto Ca. xii.

Gentes in ſcyticho oceando QCa. xiil.
Media:caſpiæ porte caucaſie Ca. xiiii.

Gentes circa hircanũ mare Ca. xv.
Irem genne Ca. xvi.
Scitarum gentes LQCL.eoa.a. xvii.
Fluuius ganges Ca. xviii.
Ganges indiæ LL a. XIX.
Indus fuuiuuns CoalQKÜa. xx.
Arii & iunctea gentes Ca. xxi.
Taprobane inſua Ca xxii.
Capiſfſene daritis carmania Ca. xxiii.

Sinus perſicus & arabicus Ca. xxiiii.
Caſcãdrus ĩ ſula prthorũregna Ca. xxv.
Media meſopotomia:babylon
ſeleucia Ca. xxvi.
Flu men tigris ‚CLDa. xxvii.
Arabia nomades:nabatei: omani:tilos:&

ogyris ĩ ſulæ QCQLe.a.a. xxviii.
Sinus maris rubri trogloditici: ðU
& vthiopici Ca. xxix.

efligies Ca-xxx.
Inſulæ ærhiopici maris CQC.a. xxxi.
De forunaris inſulis C.aa. xxxii.
Terræ per menſuras computate
digeſtio H Ca. xxxiii.
Digeſtio terrarum in pararellos Gͤa—a
umbras pares Ca.xxxiiii.
Sũma oppida. c.lxxxxv. Sũma gẽtes. d. xvi-
ſũma fluuiũ clara.c.lxxxx.ſũma mõtes clari

xxxviii.ſũma ĩſule.c.viii.ſũma que ĩtercide
re oppida aut getes. Ixxxxv. Sũma res & hy

22„

ſtoriæ & obſeruationes duo milia. cc. xiiii.
M. Agrippa: Varrone: Atracino: Cor. Ne-

pute Higino. L. Vetere: Mela: Pomponio:

Homitio: Crobulone: Licinio: Muriano:
Claudio:Cæſare:Aruntio ſeboſo: Fabritio

Tuſco. T. Liuio: Seneca: Hidigio.

De naſci
De pudicitia

Iuba rege: PHecateo: Hellanico damaſcenò:
Eudoxo:Dicearcho: Betõio: Timoſtene⸗Pa
rocle:Demodemãtę: Clirarcho: Eratoſthe-

ne: Alexandro magno: Ephodoro:Fii ppar/

cho:Panetio: Cailiacho: Artemidoro: Apol
lodoro: Agatœle: Polyhio: Vinaco:⸗ Siculo⸗
Alexandro: Polyhiſtore: Iſidoro: Fiämome
to: Metrodoro:Poſidonio: Oneſicrito: Ne

archo⸗Megaſthene: Diogenete: Ariſtrocre

onte: Bione: Dialdone: Simonide minore:

Baſile Xenophonte: Lampſaceno.

I IBRO ſeprtimo continentur gẽtium
mirabiles htigurrrk.
Gentium mirabiles figuræ Ca.i.
De ſcythis & aliarum diuerſirate
entium (C(CLCLCoa. ii.
e prodigioſis partibus C⸗a. iii.
De mutatione ſexus & geminis

partubus QCQCQCQü../. iiii- .
De hoĩe generãdo & piendi tpa pꝑ illuſtria

De cõceptibus & ſigna ſexus ĩ grauidis pti
nentia ante parnrtũ Ca. vi.
De conceptu hominum & genera
tione

De agrippis H C.a. viii.
Mõſtruoſi ꝑtus exciſi utero Ca. ix.
Qui ſint uopiſci LCLCLCa. x.
Excẽpla numeroſæ ſobolis Ca. xi.
Exempla ſimilitudinum Ca. xii.
Quæ ſit generandi ratio Ca. xiii.
Item de eodem multiplicius Ca. xiiii.
De menſtruis mulierum Ca. xv.
Item de ratione partuum. Ca. xvi.
Inſigna corporum. Ca. xvii.

Exempla uariarum fugurarum. Ca. xviii-
Diuerſorum morum exempla. Ca.xiæꝰ

De fortitudine & uelocitate Ca. xx.

De audiiuu.— CLCLa. xxii. G
Exempla patientina. C.a. xxiii.
Memoriæ exempbla. Ca. xxiiii.
Laus,. C. lulii Cæſaris. Ca.xxv.
Laus pompeii magni Ca. xxvi.
Laus catoni priii C.a. Xxxvii.
Item de forritudine Ca. xxviii.

Diuerſæ laudes plurimorum Ca. xxixx.
De platone:Enmo: Virgilio. M. Varrone: &

M. Cicerone Ca.xxx.
De morum honeſtate Cn.xxxi
De audorirrre C.a Xxxii.
De diuinitate Ca.xxxiii.

Ca. xxxiiii.
Ca. xxxV.⸗

4
MZũ

De pietate QCaa. xxxyi .
De artiũ plurimarũ excelentia : aſtrologia:

grãmatica: geometria. Ca. xxxyii.
lcem mira opera artificis: Ca. xxxviii
De ſeruitiis Ca. xxxix.
De præſtantia gentium Ca. xl.
De fœlicitate fæminæ Ca. xli.
Varia exempla fortunꝰ Ca. xlii.
De bis proſcriptis. L. Silla: Quinto: Me
tello CLCa. xliii.
De altero Metello Ca. xliiii.
De diuo Auguſto Ca. xlv.
Quos beatiſumos dii iudicaue⸗
runt LC.aZ. xlvi.
Quem uiuentem ut deum coli iun·
ſerunt Ca. xlvii.
De ſpariis uitæ lougiſſimis Ca. xlviii.
De uarietate naſcendi Ca.xlix.
In morbis uaria exempla C.a.l.
De ſignis mortis C.a/. Ii.
De his qui elati reuixerun Ca. lii.
De mortibus repentinis C.a. liii.
De ſepultura C.a. liiii.
De aĩa: uel de manibus: uel de reſurrectio-
ne uerba gentilium inania Ca. lv.
Quæ quis inuenerit in uita Ca. lvi.
In quo primus gẽtiũ cõſenſus Ca. lyii.
De litteris antiquis Ca. lviii.
Quãdo pᷣmũ tõſores romæ Ca. lix.
uãdo primũ horologia Ca. lx.
Sãma res & hyſtorie & obſeruatiões. d. cc.
ENX AVCTORIBVS.,

Verrior Flacco: Cn. Gelio? Licinio: Muti 27
no: Mutio: Maſurio: Agrippino-: Claudio
Cæſare. . Cicerone: Aſinio Pollione: Meſ

ſala: Ruffo:Nepote Cornelio: Virgilio.·L.

Cordo: Meliſſo: Seboſo: Cor. Celſo:Maxi⸗

mo Valerio: Trogo:Nigidio Figulo:Põpo
nio attico: Pediano aſconio: Sabino: Cato⸗
ne Cenſorio: Fabio ueſtale.
Herodoto: Ariſtea:Betone:Sigono: Crate
re: Agatharcide: Calliphane: Ariſtotele:
Nymphodoro: Apollodoro:⸗Philarcho: Da
mone: Megaſthene: Creſia: Taurone:Eudo
xo:Oneſicrito: Clitarcho: Duride: Artemi/
doro: Hippocrate: Medico⸗ Aſclepiade me
dico:Heſiodo: Anacreonte: Theopompo:⸗
Hellanico:damaſceno:Ephodaro:Epigene
Beroſo:Petoſiri: Neocepſo: Alexandro: po

lyhiſtore: Xenophonte: Callimacho: Demo

crito:Diulio: Polyhiſtore hyſtorico: Strato
ne: ꝗ cõtra Ephori theoremata ſcripſit:He⸗

repertz

raclide põtico: Aſclepiade: qui tragodume⸗
na phõ: Stephano: Egeſia: Archimacho⸗ Tu
cydide: Mneſtygitione: Xenagora: Metro⸗

doro: Sceptio: Anticlide: Critodemo:

1 IBRO. Octauo contiuentur animali-
um terreſtrium naturæ peditantum.

De aialibus terreſtibus elephantog cõmen

datio: & de ſenſu eorum Ca. i.
Quando primum iuncti Ca.ii.
Quæ docilitate eorum Ca.iii.
De clemẽtia eorũ:& qd picula ſua ĩtelligãt
& de tygridis trucelẽtia Ca.iiii.
De ĩtelſectu & memoria eorũ Ca. v.
Quando primum in italia Ca. vi.
Pugnæ eorum La. vii.
Quomodo capiantur Ca. viii.
Guomocdo domantur C.a. ix.
& partu eorũ & reliꝗ natura Ca. x.
Vbi naſcantur & de diſcordia eorum & dra
conum QCLaa. xi.
De ſolertia animalium Ca. xii.
De draconibus Ca. xlii.

De ſerpẽtibꝰ maximis & bois Ca xiiii.
De ſ yticis animalibus & ſerpentris

onalibus Ca. xv.
De leonibus C⸗. xyvi.
De pantheris Qa. xvii.
De tigridis natura & camelis & camelopar-
di & qñ primũ Romæ Ca. xviii.
De chao & cepho Ca. xix.
De rhinocerte LCCCß . xx.

De lyncibus & ſpingibus & cocrutis cereo/

ithecis: ĩdicis bubus: leucrocutis: eale: cau

ris æthiopiæ: maticora monocerote: cateble

a: baſililco. LCLCa. xxi.
e Iupis Ca. xxii.
De ſerpentibus Ca.xxiii.
De hicneumone Ca.xxiiii.

De crocodillo & hippopotamo Ca. xxvL.
Jui primus Romæ hippopotamũ & croco
diſſos oſtendit: & medicinæ ab animalibus

. . Ca. xxvi.
Quæ animalia quas herbas oſtẽderunt cer

uĩ ſacerti:hirundines:teſtudines: muſtella:
cicõia: ap:anguis: draco: panthera: elephas
urſi:cerui palũbes:grues coruus Ca. xxvii.

Prognoſtica animalium Qa.xxviii
Ciuitates & gentes: & minutis animalibus
deletæ =ð Ca. xxix.
De hyena & crocuta:& mauticora:& fibris
& Iutris C⸗. xxX.
De ranis & uitulis marinis & ſtelli-
onibus r Ca. xxxi.
De ceruis Ca. xxxii.

me⸗
ro⸗
nali⸗

Un,
men

i

i⸗

De tragelapho & cameleonte & reliquis

colorem mutantibus Ca⸗a.xxxiii.
De tarãdo & lycaone & thoe Ca. xxxiiii
De hy ſtrice Ca. xxxy.
De urſis & foetibus eorum Ca. xxxvi.

De muribus ponticis & alpinis & he
rinaciis Ca. xxxyii.

De leontophno:lIynce:mellibus: &

ſciuris Ca. xxxviii
De uipera cocleis & lacertis Ca. xxxix.
De cambus Ca. xl.
Ad canis rabidi morſum C.a. xli.
De natura equorum Ca. xlii.
De aſinis & mulis Ca.xliii.
De bubus QC.a. xliiii.
De api boue. Ca. xlv.

De natura pecorũ & pecud—u Ca. xlvi.

De generibꝰlanarũ & ueſtii Ca xlvii.
De muſmono Ca. xlviii.
De capris & generatione earum Ca xlix.
De ſuibus & natura earum Ca. 1.
De uiuariis beſtiarum CQa. lHi.
De ſemiferis animalibus C.a. li.
De ſuniis Ca. liii.
De leporibus CcœC. a. liüiii.
De damnis Ca. lv.
De muribus & gliribus C.a. lvi.
Quæ aĩalia ꝗbus locis nõ ſint Ca. lyii.
Qix aduenis noceant Ca. Iviii.
Summa res & hyſtoriæ & obſeruatiões.dcc.
Ixxxviii.

Mutiano:lcilio: Verrio: Flacco: L. Piſone:
Cor.vValeriano:Catone: cenſorio: Feneſtel
la: Trogo: Actio: Columella:Virgilio: Var
rone: L. Metello: Scipiõe: Cor. Celſo: Nigi
dio: Trebio nigro:Põponio:Mel. Manilio
Sura. EXTERNIWd.
lIuba rege:Polybio:Oneſicrito: Iſidoro:An
tipatro: Ariſtotelle: Demetrio phyſico:De
mocrito: Theophraſto: Euãte:Apocha qui
olympionica: Hierõe rege: Attalo rege: Phi
Iometere rege:Cceſia:Duride:Philiſto: Ar
chita:Philarcho Amphilocho: Ateneo Ana

xipoli. Thaſio Apollodoro lenio Ariſtopha

ne mileſio:Antigono cineo:Agathole chio
Apollimo pergameno: Ariſtradro ateneo:
Bacaio mileſio:Bione ſolenſe: Cherea ate-
neo:Diodoro prienneo:Dione colophanio
Epigene:Rhodio Euagone:Taſio: Euphro
nio:Ateneo:Hegeſia:Maroneo: Meuãdro
Pariẽnio:Heracleote Menecrate poeta:An
drorione qd de agricultura ſcripſit: Eſcriõe
qui item Dionyſio qui magonem tranſtu/

cit. Archelao rege: Nicandro.

lit: Diophane qui ex Dionyſio epitoma fe⸗/

I IBRO nono cõtinentur animalium

aquaricorum hyſtoriæ & naturæ.

De aquatilium natua Caa.ii.
Quæ maxĩa in mari aĩaliaa Ca.ii.
De indicis maris belus C.a.iii.
Quæ ĩ oceòo quoq; maia C.a. iiii.
De tritorum uereidum & elephantorũ ma
rinorum figuris C&⸗. v.
De balenis & orchis Ca. vi.

An ſpirent piſces:anidormiant Ca. vii.
De delphinis & eorum natura e

mirabili Ca. viii.
De torſionibſus Ca. ix.
De teſtudinibꝰ Jad capiãtur Ca. x.
Quis primus teſtudines ſecare inſti
Tegmenta aquatilium C.a. rxii.
De uitulo marino Ca. xiii.
De piſcibus pilo carẽtibus:& qũo pariant⸗
& quot eorum genera a.xiiii.
De nominibus & naturis multorum
iſcium CQCQCQCQCa. xv.
e auguriis & diuerſitate pi
ſcium CQCa. xvi.

De mugili & aliis piſcibus:& ꝙ non idem

ubique placeant Ca. xvii.
De mulo:& coratino:ſalo0ooꝛꝛ
falmone Ca. xviii.
De exoceto: muribus: polypis
murenis Ca. xix.
Digeſtio piſcium in figura
corporum CQCQ.⸗. xx.
De anguillis C. xxi.
De captura earũ in lacu benaco Ca. xxii⸗
De murenæ natura C&æa. xxiji.
De planis piſcibus Ca. xxiiii
De echino piſce eiuſq; natura
mibili QCQLEoea.. XXv,

De uarietate naturæ piſcium Ca. xxvi.
De miluo piſce & dracone
mario
De piſcibus ſanguine carẽtibus Ca.xxviii
De loligine & ſepiis:& polipiis: &

naupliis Ca. xxix.
De onigena:locuſtis & cancris
cocleis & conclis C.a. xxXx.
De cancris Ca. xxxi.
De cocleis Ca. xxxii.
De pectinibus Ca. xxxiii-
De diuitis marins Ca. xxXiiii.

Quomodo naſcan tur & ubi & quomodo

Ca. xxvii.

inueniuntur margaritæ (Ca. xxxv.
De natura purpuræ & muricis Ca. xxxvi

Quot ſunt genera Ca. xxxvii.
Quo capientur tempore Ca. xxxviii.
KRomæ quãdo uſus purpuræ Ca. xxxix
De precio earum Ca. xl.

De tingendo amethyſtion & cocco
biſſyno Ca. Xli.
De pinna & pinnotere.& aquatilium
ſend. Ca. xlii.
De ſcolopendris:uu lpibus &

enis
e ariete piſce C-a. xliiii.
De his quæ tertiã naturã hũt nõ aĩ aliũ neq;
fruticũ:& de urticis:& ſpõgiis Ca. xlv.
De caniculis marinis Ca. xlvi.
De animãtibus ꝗ ſilicia teſta: & q̃ ſine uillo
icludũt᷑ & reliꝗs ſordidis aĩalib?ꝰ Ca. xlvii.
De uenenatis marinis Ca.xlviii.
De morbis piſcium Ca. xlix.
De generatione eorum mira Ca.l.
Item de generatione:& qui piſces oua pa/

De uuluis piſcium Ca. lii.
De longiſſima uita piſcium C.a.liii.

De uiuariis oſtrearum:& qui primus
inuenerit LCC . liiii⸗
Quis primus murenarum uiuaria
fecerit Ca. lv.

De coclearum uiuariis:& qui primus inſti⸗

tuit Ca. lvi.
De piſcibus terrenis Ca lvii.
De ninribus nili Ca. x lviii.

De anthia piſce:& qũo caplaf? Ca. lix.
De ſtellis marinis Ca. Ix.
De dactylis eorũ miraculis Ca. Ixi.
De inimicitiis & amicitiis inter ſe aquatili-
um Ca. xii.
Sũma res & hyſtoriæ & obſeruationes. dc. l.
EX AVCTORIBVS.

Turranio: Gracculo: Trogo: Moecenate:

Albo flauo:Corn: Nepote. Valerio mino-
gr apho: Fabiano: Feneſtella: Mutiano: He
lio Scilone: Statio ſeboſo:Meliſſo:Seneca:
Cicerone:Macro:Aemilio:Meſſala:Corui
no: Trebonio Nigro:Nigido.
EXTERNIS.
Ariſtolete: Archilao rege: Callimacho: De
mocrico: Teophraſto: Traſillo:Hegeſide/
no: Cudnio: Alexandro polyhiſtore.

1 IHBRO Decimo continent naturæ &
hyſtoriæ animalium uolatilium.
De narura anium Ca. i.

nis: turturibus & palũhis

2 èòM
.

De phoenice Ca. ii.
De aquilis Ca.iii.
Quando legionum ſigna eſſe eoe
pe rit Ca. iiii.
Mirum de aquila Ca. v.
De uulturibus. CLa. vi.
De ſanquale Ca.vii.
De accipitribus Ca. viii⸗
De eocyce quæ a ſuo genere interi
mitur Ca. ix.
De miluis Ca. x.
Digeſto auium per genera C.a. xi.
De inauſpicatis auibus:cornice cornis bu⸗/
bone C.a. xii.
De incendiaria Ca. xiii.
De cliuina Ca. xiiii.
De auibus incognitis CQa. xv.
De auibus nocturnis Ca. xyvi.
De noctuis Ca. xvii.
De pico martio CLLCLCLoQL a. xvili.
De uncos ungues habentibus &
digytos Ca.xix.

De pauonibus:& quis eos primus
comederit Ca. xx.
De gallis & quando caſtrentur gallinaceo
Ilocuto Ca. xxi.
De anſeribꝰ & quis primus iecur anſertimũ
comederit: & de adipe anſerxino coma
geno Ca. xxii.
De gruibꝰcicõiis:coloribus:& pegrinis aui
bus & cotnrnicibus de glote Ca. xXxxiii.
De hirrundinibus: merulis:turdis: & ſtur⸗
Ca. xxiiii.
Quæ auium perennes: quæ ſemeſtres: quæ

trimeſtres Ca. xxv.
De auibus mira Ca.xxvi.
De auibus ſeleucidibus Ca. xxvii.
De ibi Ca. xxviii.

Quæ aues ĩ ꝗbꝰ locis nõ ſũt & quæ mutant

colorẽ & uocẽ & de luſciniis Ca. xxix.
De meruliis Ca. xxx.
Tempus auium geniture. Ca. xxxi.

De halcyonibus & de diebus earum nauiga

nere Ca. xxii.
De diuerſitate nidificâtiũ auium agathilis
cĩamulgis & pdicibus Ca. xxxiii.
De columbis LCL, XXXilii,
De palumbis & differentia palum
baum Ca.xxxv.
De paſſeribus Ca.xxxvi.
De timungulo Qa. xxxvii.

De uolatu & inceſſu auium

De apodibus (Ca. xxXIX

Ca. xxxviii.

,

wii.
viü.

1
1i⸗
ba,
i.
riii.
kiiii⸗
y,
i.
vii⸗
viii⸗

i.

1I.
gaced
.
lerim
Mil⸗
iis aui
1 Mii⸗
Nſtur⸗
mü⸗
gquæ
ur.
myi.
nvii⸗
avii.
Utant
xin
11
i.
1viga
m ge
ii⸗
thilis
xxiii.
iüii⸗

XMW..
ryi⸗
nyii⸗
XVll⸗

7

õs —

4

De caprimulgis & plateis
De ingeniis auium

Ca. xli.

De carduele & pſytaco & auibus quæ lo=

quuntur Ca. xlii.
De coruorum intelligentia Ca. xliii.
De diomedeis auibus Ca. x liiii.
Quæ aiĩalia nihil diſcans Ca. xlv.
De potu auium Qa. xlvi

De ematopodi: enocrotali & de peregrinis
auibus Ca. xlvii
De mulrarũ auiũ noĩ bꝰ& natura Ca. x lviii.
De nouis auibus & fabloſis Da. xlix.
Quis gallinas farcire iſtituerit: de auiariis

&ꝗs ea primus ĩiſtituerit Ca.l.
De eſopi patina Ca.li.
De generatione auium & preter aues quæ
quadrupedes oua pariãt Ca. lii.

De rempore & generatione incubatus aui⸗

um & coitu Ca. liii
De uitiis & remediis ĩcubãtiũ Ca.liiii.
De auguriis ouorum La. lv.
Quæ gallinæ optimæ Ca. xi
Ne morbis earũ & remediis Ca. lvii.
De conceptu & numero foetus
auium = Ca. lviii.
De pauone & anſeribꝰ Ca. x.

De ardeolis & quomodo ſeruentur opti/
me oua Ca. lx
Quæ uolucrum ſola animal pariat 8ρ lacte

nutriart Ca. lxxi.
De conceptu uipere & partu:& quæ terre-
ſtium oua pariant Ca. Ixii.

De generatione terreſtrium Ca. lxiii.
De uaria generatione auium Ca. xiiii.
De murium foetu Ca. Ilxy.
De ſpina hoĩs anguẽ naſci C.a. xvi.
De ſalamandra.
De his quæ naſcuntur ex nõ genitis & quæ

nata nihil gignür Ca. lxviii.
De ſenſibus animalium · Ca. Ixix.
Auditũ & olphatũ eẽ piſcib Ca. xx.

Factũ cõem eẽ oibus
Quæ uenẽis uiuãt & quæ terra
Nẽ cibo & potu quorũda

Ca. lxxxii.

Ca. xxxiiii.

ueniant E

De ſomno animalium

Summa res & hiſtoriæ & obſeruatiões. dec.

Xxiiii. orea
HExX AVCTORIBVS
Manlio: Cornelio: Valeriano: Actio: Vm⸗
britio meliore. Maſſurio: Sabino: Amiſtio:
Labeone: Tro go:Cremu tio: M. Varrone:

Marco: Aemilio: Dmiſſio: Mutiano: Nepo⸗

Ca. xM1.

BPDe genere apum: & quæ inimica
90 & pO. Ca. xiii.
Quxæ inter ſe diſſideant & quæ inter ſe con

reparentur DRU
De ueſpis & crabronibus
De bombicibus & bombyli: & necydalo: &
quis primus bombicinam ueſtem in

te Fabiano pictore. T. Lucretio. Cor. Celſo
Oratio Deluſõe:Higinio:Sarſemis:Fiigidio

Manlio Sura.
Homero:Phoemonoe:Philemone: Boeto:
qui onytigonia illa quae de auguriis: Ari/
ſtotele: Theopraſto: Callimacho: Eſchilo:
Hierone rege: Philometere rege: Archita:
Amphliocho athenienſe: Anaxipoli thaſio:
Appollodoro lennio: QAriſtophane milleſio
Antigono cymeo: Agatocle chio: apollonio
pergameno: Ariſtandro atheneo: Bachio

milleſio: Bone Solenſe: Cherea athenienſe:

Diodoro priennie:Diono colophonio. De⸗
mocrito: Diophane nicenſe: Epigene rhodio
Euagora thaſio: Euphromo atheneo: Iuba:
Androcione qui de agricultura: Aſcrione
qui item: Dionyſio qui magonem tranſtu⸗
lit: Diophane qui 1z Diomit epitoma fecit
Nicandro: Oneſictito:Philarcho: Fieſiodo

IBRO Vndecimo continẽtur hyſtoriæ
& naturæ paruorũ aialiũ & repetilium

De inſectorum genere. Ca. ĩ.
De ſubtilitate naturæ in his. Qa. ii.
Vtrũ ſpirãt an habeãt ſguinẽ. Ca.iii.
De corpore eorunm. Ca. iiii.
De apibus Ca. v.
Qui ordo naturæ in eis. Ca. vi.
e uocabulis operis Ca. vi-.
Ex quibus foribus opera“
fian Ca.viii.
De amatoribus earvum CQ àix.
Ratio operis Ca. x.
De fucis Ca. xi.
Quæ natura mellis Qa. xii.
Quæ optima mella C.a. xiii.
Quæ gira mellis ĩ ſingulis Ca.xiiii.
Quõ probentur mella Ca.xv.

De tertio genere mellis: & quomodo =
apes probentug Caa. xvi.
Quæ regiminis rattio Ca. xvii.

Temorbis ahim Caxix. Sðð

5 . C-⸗a. xx.
Ca. xxi.

ueneris Ca. xxii.
De bombice coa C.aa. XXIII.
De araneis & generatiõe eag: Ca. xXiili.
De ſc orpionibouous Ca. xxv.

De ſtellionibus Ca. xxyvi.
De cicadis Ca. xxvii.

De pẽnis inſectorũ:& ſcarabeis.& reliquis

ſcarabeorum generibus Ca. xxvili.
De locuſtis Ca.xxix
De formicis noſtratibus Ca. xxx
De indicis Ca.xxxi.
De diuerſitate inſetorum. Ca. xxxli.

De animalibns in ligno & ex ligno naſcen

tibus Ca.xxxiii.
De aiĩali cui cibi exitus nõ ẽ Ca. xxxiiii.

De tineis & culicibus:& de diuerſitate

earum Ca.xxxy.
De pyrali ſiue pyrauſta CQCa. xxxvi

Hiſtoriæ naturæ ammalium per ſingula
membra. QCQCCC. xxXxXVii.
De ſanguine & quorum celerrime ſiccetur
& quorum non coeat: quorum grauiſſimis
uel teneriſſimus quorũ nullus Ca. xxxviii
An in ſanguine principatus & tergore: &
pilis & mammis & ueſtitu Ca. xxxix
Notabilia aĩalia quæ mãmis. Ca. xl.
De lacte:& unde caſeus nõ fiat Ca. xli
De diuerſitate caſeorum Ca. xlii.
Differentia membrorum hominis a cæteris

animalibus LQLeoeo.. xliii.
De ſimiarum multitudine Ca. xliiii.
De unguibus Ca. xl-

C.aa. xrlyi.
De pedib auiũ & ung ibus Ca. xlvii.
De pedibus inſectorum a duobus ad

De unguis

la ſcripſit. Ariſtomacho qui irem: Phyliſto
qui item: Nicandro:.Aenecrate:Dionyſio ꝗ

magonem tranſtulit: Empedocle: Callima⸗
cho: Attalo rege.Apollodoro qui de beſtiis
uenenatis: Hippocrate: Eriphilo: Eraſiſtrato
Aſclepio: Themiſone:Poſſidõio ſtoico:Me
nandro prienenſe: Heraclies. Euphrõio ate-
R Aheophraſto icſiodoas Philometerre
ege.
8 Ibro duodecimo continenrur de arbo
ribus. De arborum honore & quando
Platanus primum in italia: & de natu-
ra earum. (LCLCa. i.
De camepꝑlatono:& quis tonderit.
uiridaria Ca.ii.
De peregrinis arboribus & malo.
aſſyrio. LCa. iii-
De indiæ arboribus uel quando romæ
hebenus primum. .:
De ſpina & ficu indicis. Ca..
De arbore pala & arboribus indicis ſine no-
minibus & laniferis. Ca. vi.
De piperiſ arboribus & gariophylo & aliis
pluribus. Qa. vii.
De machir & arboribus gentis
amangae. (CLCLCa. viii.
De bdelio & arboribus perſici
maris. Ca. ix.
De arboribuſ perſice inſulæ & lanigeris

De goſſampino & arboribuſ ex quibus ue⸗-

centuiuunn Ca.xlvii. ſtes fiunt & quibuſ modis conſtent arborũ
De pomiliõibꝰ & gẽitalbus Ca.xlix? fructus.— Ca. xi.
De caudis *Ca. De coſto & nardo & diſferentiis
De uocibus QCaa.Ii. nargdi. Ca. xii.

De agnaſcentibus membris: & dicta ariſto
telis de uita hominis

bus de cauſis non coquatur Ca. lii.
De corpulentia augenda uel minuenda: &
uæ guſtu famẽ ac ſiti ſedẽt Ca.liiii.
Tmmina res & hyſtoriæ & obſeruationesii.
M. Varrone: Piigino:Scropha: Sarſena: Cel

ſo. Cor. Aemilio: Marco: Virgilio: Colu⸗
mella: lulio:Aquilio qui de hetruſca diſci/

plina ſcripſit: Tarquinio qui item: Vmbri/
tio qui irem Catone: Cenſorio: Domitio
caluino: Trogo meliſſo:Fabiano: Mutiano
Nigidio:Manilio: Opio.
EXTERNIs
Ariſtotele:Democtito: Neoptolemo:ꝗ mel

Ca. i:
De aia & de habitu animalium: & quæ gu⸗
ſtata iterimant:& de uictitu hominis:& qui

De aſſaro amomo:& amomi:& de car⸗
damomo. Ca. xiii.
De thurre & arboribuſ thuris. Ca. xiiii.
De natura thuris & generibus. Ca. xv.
De myrrha & arboribbus

myrrhæ. QLa. xvi.

De generibus myrrhæ & natura &

precio eius. Qa. xvii.
4 Peucmaſtice ladano:S& błuta henemo: &
ſtrobo & ſtyraccxz. Ca.xiii.
De felicitate arabiæ. Ca.xix
De cynnamomo & xilicinnamomo
& caſſia. C.xx.
De iſocinnamomo & cancamo
De ſerichato & gba alio: & de myrob
laoo. Caa. xxii,
De ſoenicobalano & calamo
odorato. Ca. xxiii.

Dehammo
he cypero .
De hrllmme
Elyrued⸗
De⸗ panae
chro
Deelompn
Deyrioᷣ
namo Acon
Summa nes
ucai⸗

M1. Varrove
Cbolopon
Togorii,
pote der N
ſt.Caloht
Antiate⸗

Theophnſ
no: Clnnd
cho Onelu
Doogeneto
ormo⸗ Ne⸗
o: NMed
meola
Democn
Unoopo
ceocordbe
chidemol
liemun
liem loll
iite ephe

I BSR
unge
Deungue
ta nobis &
Qodug
clapalmt
Uantzin
mumkoma
bepelnis
eſyrir ar
Merrebin
eferre,
leran ni
enn y
ehnnmd
Wennpbinnn
degenei
1 fune Ad
Aoluin

w: Phylico
e Cilim,
nigebeſtis
Eniſkrato
ſtoico Me
phröio e,
lometene

nr dexrbo
Aguando
denatu⸗
i,

i.

iii⸗
mæ
jiii⸗
V.
ſineno⸗
i
Kalis
W.

viii.

ir.
eris
1.
nibusve⸗
t abonũ
i⸗
„

cii.

ii

I IBRO Tertiodecimo continentur de

De hammonineo & ſpagno

Ca. xxiiii.
De cypero & ſpalatro

Ca. xxv.

De balſamo & opobalſamo & xilobalſamo

& ſtyrace & galbana C-a. xxvi.
De panace & ſpodylo & maloba/
chro Ca. xxvii.
De elomphacio LcLxxvjiii.
De yrio & oenãthe:& de elate arbore & cin/
namo & comaco Ca. xxix.
Summa res & hyſtoriæ & obſeruationes.
cccc.lIxxviii.
EX ACORIBVS.
M. Varrone: Mutiano: Virgilio: Fabiano:
Seboſo:Pomponio Mela: Flauio Proculo:
Trogo:Higino:Claudio Caeſare: Cor: Ne
pote:Sex: Nigro qui græce de mediciĩa ſcrip
ſit. Caſſio Hemina. L.Piſone: Tudit ano:

Antiate. Z
EXTERNIOSs B
Theophraſto:Herodoto. Calliſtene: Iſigo⸗
no: Clitarcho: Anaximene: Duride: Near/
cho: Oneſicrito: Polycrito: Olympiadoro
Diogeneto:Nigibulo: Anticlide: Carete Ci

donio:Menechino: Doroteo: Xeniade eoli-

co:Anteo Epipodo Cherea Democle Ptole
maeo Lago Maſia Maçedone. Soilo. Item
Democrito Amphilocho Ariſtomacho Ale
xandro polyhiſtore luba Appollodoro qui
de odoribus ſccipſit.Heraclide medico Ar⸗
chidemo.-Item Dionyſio. Item Democle.
Item Euphrõe. lItrem Opſenide. Itẽ Diagera
Item Iolla Item Heraclide tarentino: Aeno

crate epheſio. 84

ungentis & arboribus: maritimis.
De unguenctis & quomõ primum ſũt cogni
ta nobis & de compoſitione Ca.i.
Quod unguentum regale uocetur: & quæ
diapaſmata & qualiter ſeruẽtur Ca. ii.
Quanta in unguentis luxuria: & quãdo pri

mum Romanis in uſu Ca.iii.
De palmis & natura eaꝑ & gũibꝰ Qa.iiii.
De ſyriæ arboribus Ca. v.
De terebintho Ca. vi.
De fieu ægyptia & cypria Ca vii.
De ceraunia & ſiliqua Ca.viii.

De pſico egypti & ſpĩa egyptia Ca.ix.

De pruno & atborious circa
Ca.x.

memphium
De gũmi generibus & papyro
De generibus chartarum: & quomodo char
tæ fiant: & de chartarum probatione & ui/-
tiis & glutino earum LC. xli-

ccCCc. Ixviii.

De libris Nummæ Ca. xiii.
De atboribus æthiopiæ QCQ⸗. xiiii.
De atlantis arboribus & citreis: & que in
his laudetur: & quæ uituperent Ca. xv.

De arbore trogete C&Q.⸗. xvi.
De arbore lotho Ca. xvii.
De ſcapo ipſo & radice lothi Ca. xviii.

De paliuro & punico malo:& de flore
punici mali Ca. xix.
De aſiæ & græciæ fructibus Ca. xx.
De timelea ſiue camelæ & tragacantha &
de trago ſiue ſcorpione & myrice & bria &
alla —RHr CQa. xxi.
e enonymo & andrachna congrygia &
thapſia Ca. xxii.

De cappari ſiue cynoſbato aut epheoſta⸗

phyle: & de ſaripha Ca. xxiii.

De ſpina babylonis regia:& de
cytiſo Ca.xxiiii.
De fructubus & arboribus noſtri maris
atq; rubei & indici Ca. xxv.
Summa res & hyſtoriæ & obſeruationes.
EX AVCTORIBVS.
M. Varrone: Mutiano. Virgilio: Fabiano:
Seboſo:Pomponio:Mela: Fabio: Higino:

Trogo: Proculo: Claudio: Cæſare: Cor. Ne

pote: Sex. Nigro qui græce de medicina
ſcripferit: Caſſio hemina. L. Piſone: T udri-
tano: Antiate. H
EXTERNIS.

Theophraſto:Herodoto: Caliſthene: Iſido

ro: Clitarcho: Anaximene: Duride: Near/

cho:Oneſicrito: Olympiodoro: Diogene⸗

ro:Cleobolo: Anticlide: Crate Mitileneo.

Menetimodoro Thebano: Doroteo Athe
nienſe: Lyco: Anteo: Epippo: Dione: Adi⸗=

mantho:Ptolemæo:Lago: Marſia Macedo

ne: Coilo: Item Democrito: Amphilocho:

Alexãâdro Polyſtore: Ariſtomacho: luba re
ge: Apollodoro qui de odoribus ſcripſit:
Heraclide medico: Boene medico: Archide

mo:Item Dionyſio:Item Democlide: Item

Euphrone:item Mneſide:lrem CGiagara:ltẽ
lolla:Item Heraclide Tarentino. Xenocra
te epheſio.

IBRO Quartodecĩmo continetur de
uitibus & uineis

De arboribus fructiferis Ca.i.

De uitium natura & quibus modis

ferrant Ca. ii.
De generibus auuum La. iii.
ltem de uitium genetibus Ca. ĩiii

b b

Inſignia cultutæ uinearum Ca.v7.

De natura uini Ca. vi.
Vina genero/ſa „ Ca. vii.
Vina tranſmarina Ca. viii.
De uno quod uocatũr bion genera
ſeptem Ca. ix.

De dulcium generibus. xiii. Ca. x.
De deuteriis & ſecundariis uini

generibus tria Ca. xi.
Quæ nuper in italia generoſa uina eſſe cœ/
De uini obſeruatione Romulo
rege poſiz C.a. xiii.
Qui uini uſus antiquis & de uinis an/
tiquorum QC.aa. x iiii.
De apothecis & de uino opi/
miano Ca. xv.
De liberalitate Cæſaris ĩ uino & quomedo
primũ genera uini fictiui Ca.xvi.
De uinis fictitiis C.aa. xvii
De hydromelle & oximelle Ca.xviii.
Prodigioſa genera uini Ca. xix.
Quibus uinis ad ſacra uti fas nõ ſit & ꝗbus
gñiribus muſta condiantur Ca. xx.

De picis generibus & reſinis & muſtis cõdiẽ
dis & de aceto & fece Ca. xxi.
De Cellis uinariis Ca. xxii.
De euitanda ebrietate Ca. xxiii.
Sũma res & hyſtoriæ & obſeruationes.d. x.
EX AVCTORIBVS.
Cor. Valeriano:Virgilio: Celſo Catone Cẽ/
ſorio:Sarſẽis patre & filio:Scropha. M. Var⸗
rõe. D. Syllano: Fabio pictore: Lrogo: Fiigi
no:Flacco: Verrio: Grecino. Iulio Actio: Co

Iumella: Maſſurio:Sabino: Feneſtella: Ter-

gilla: Mactori Planco:Flauio Dorſino: Sce⸗
uola: Aelio: Atteio Capitone: Cotto Meſſa
lIino. L. Piſõe: Pompeio: Leneo: Fabiao: Sex:
Nigro Bibio Ruffo.
EXTERNISLST.
FHieſiodo: Theophraſto: Ariſtotele Democri
to: Attalo rege:Pylometere Rege: Archita:
Xenaphonte: Amphiloco: Ateneo: Anaxipo
li Thaſio:Appollodoro Lennio Ariſtophãe
Mileſio antigono Cyneo: Agatone: Apollo
neo Pergameno:Ariſtandro ateneo: Botrie
te.ltem Bacchio: Mileſio bione: Solẽſe:Che
rea athenienſe: Cheriſto. Item diodoro priẽ
neo:Dione colophomo:Epigene Rhodio:

Euagora: Thaſio:Euphrone ateneo:Andro

tione qui de agricultura ſcripſit:Eſchirione

qui item lyſimacho qui item Dioniſio qui

magonẽ traſtulit diopſtene ꝗ ex Diouy. epi-
toma fecit: Aſclepiade medico: Oneſicrito:

WBW

Eraſiſtrato qui item Iuba Rege.

IBRO quintodecimo continentur de

natura frugiferarũ arborum & cultog-

Naturæ frugiferarum arborum Ca. i.

De oleo Ca.ii.
De natura oliuæ & oleæ inci,/
pientis LCoeoa.a. iiij.
De natura olei Ca. iiii.
De cultura oliuarum Ca. v.
De ſeruandis oliuis:& quomodo facien
dum oleum Ca.xi.
De oleo fictitio Ca. vii.
De amurca Ca. viii.

Pomogꝶ: oĩum gñra & naturæz Ca. xi.

Nucu pineage gra quattuor Ca. x.

De malo cotonoo Ca.xi.
De perſico gũra quattuor Ca. xii.
De pruno genera. xi Ca. xiii.
De diuerſis generibus malorum ge/
nera. xxix. LCL.a. xiiii.
De pyris & inſitoge uarietate Ca.xyv.
De pomis ſeruandis & uuis Ca. xvi.
De coroneis pyris & ſorbis Ca. xvii.
De ficis genera. xxix. Ca.xviii.

De caprifico & caprificatione Ca. xix.
De meſpilis & eoge gñribus iiii. Ca. xx.

De ſorbis genera quatturr Ca. xxi.
De nuce iuglande Ca. xxii.
De caſtaneis genera octo Ca. xxiii.

De ſiliquis & carnoſis pomis & moris: & de

acinis & baccis Ca. xxiiii.
De ceraſis genera octo Ca. xxv.
De corno & lentiſco Ca. xxvi.

De gũribus ſuccog & de odore Ca. xxvii.
De ſuccis fructuũ & arboge & coloribus: &
odoribus: & natura pomorum & de cõmen-

datione fructuum QCLa. xxviii.
De myrto genera eius Ca. xxix.
De lauro genera. xiii. Ca. xxx.

Süma res & hzſtoriæ & obſeruationes. d. xx

EX AVCTORIBVS.

Feneſtella Fabiano: Virgilio Cornelio Vaz-
leriano: Celſo. Catone Ceſorio: Sarſenis pa-
rre'& filio: Scropha. M. Varrone: Dyſima⸗
cho: Fabio pictore: Trogo Higino: Flacco

Verrio:Gaecino attico: lulio Sabino: Ter/
gilla: Cotta: Meſſalino Columella. L. Piſo⸗

ne:Pompeio Leneo: Mactio planco: Flauio
Dorſene:Sceuola:Helio:Atteio: Capitone:

Sex. Nigro: Mumio Ruffo.
EXNTERNIS.

FEſiodo Ariſtotele: Democrito: Hĩerene Re
ge-Archita: philometere Rege: Atalo Rege

nocenlue
busauckot
Rnio⸗ natu
gtimünn
uto
Deayſoce
et mirablli

Petkicenl
De vgent

Tabaltro:e
ugenti
De minioe
tomanose
cinnabaris
De genen
is
Dehydrar
ticuliseta
Zimentis
Delſhecal
Deimmo
meopes
Wherſe
Dewon
Agenre
face
Deſtuu
ckrerisg
Dellke
and:et
lerſpet
Summ
tiones⸗

1 Done
Nepote
luliobat
ſionign

Denoct
noqoarde
ſem An
Whenien
liz P
Bottenn
e ben
enoen

*
Cenus

henture
cultog
Ai,
Cai⸗

1iiii.
1.
1i.
1Wi.
(1 Mi.
2
.
.
1i.
2. Mii.
is: Ade
a. Mii⸗
C.
1wi⸗
1xxvii⸗
tibus: &
comen⸗
aMii
ones N

d.
mmelo⸗
ſie
e:Dim
no
ino⸗: Ter-
lal o
xo⸗ Iuno
Cione

2
„ „

oée
be

perficiendiſq; metallis
De argento et argento: uiuo ex ſtibia ſiue

qui mos ĩ aere:et quæ maxima pecunia pri

mo cenſu et quotiens:et quibus temport⸗

busauctoritas auri CLa.lii.

Ratio naturalis auri inueniendi et quãdo
primum aurea ſtatua: er medicinæ eæzx
CL... iiilii.
De cryſocolla et medicinæ er cryſocolla.vi.

2 uro

et mirabilia naturæ de glutinandis inter ſe

alabaſtro: et ſcoria argenti et ſpuma
argenti Ca. vi.
De minio quantæ auctoritatis fuerit apud
omanos et origine ac inuentione eius:et

cinnabaris ratione in picturis er medicinæ
Oe generibus minii et ratione eius in pictu

rxis Ca. vii.
De hydrargyro deargẽto inaurando de co
ticulis et argenti generibus et expe
ximentis Ca. viii.
De ſpeculis et egyptio argẽto Ca.ix.

De immodica pecunia: et quorum maxi/
me opes fuerint et quando primum Po. ro.

ſtipem ſparſerit Ca.x.
De luxuria et frugalitate in uaſis:et lectis
argenteis quando lances immodice
factæ (QCLC.e.. xi.
De ſtatutis argenteis et celatura argenti et
cæteris quibuſldam C.a. xii.

De ſile et ceruleo et cryſocolla et neſtori⸗
ano: et cono et ꝙ non omni anno equali⸗
ter ſpeties uendantur Ca.xiii.
Summa medicinæ et hyſtoriæ et obſerua/
tiones. M. cc. xv. “
L.Piſone: Antiate Verrio.). Varrõe Cor.
Nepore:Meſſala ruffo:Marſo poeta Butho
Iulio baſſo ꝗ de medicinis g ræce ſcripſit: Se
ſtio nigro qui item:Fabio Veſtale.
Democrito:Merrodoro Sceptio:Menechi

no qui de toreutice ſcripſit: Xenocrate qui
item Antigono qui irem:Heliodoro ꝗ de

athenienſiũ anathematis: Praxitele ꝗ admi
rabilia opera ſcripſit: Nymphodoro: Iolla:
Apollodoro: Andrea: Heraclide: Diagora:
Botrienſe: Archimede:Dionyſio: Ariſtoge

3

Xenocrate:Cenone:Tenneſto.

ne Democrito: Mneſicle: Atralo medico:

1I BRO trigeſimoquarto continentur
æri metalla: & ferri & plumbi &

Genus æris quæ corinthia: & quæ deliayca

Iuæ ægenititr LC„Lià r K lii. K
De candelabris & templorum orna
Quando primũ ſimnlachrũ romæ factum
& de origine ſtatuarũ & honore ſtatuarũ &
generibus & figutlis C. iiii.
De ſtatuis togatis & quibuſdam alii & qui

bus primum in columna: & quando roſtra

& quàdo primum publice & quæ primũ ſta
cuæ romꝰ Ca. v-
De ſtatis ſine tunicis & quibuſdam aliis:&

quæ prima romæ ſtatua equeſtris & quãdo

omnes ſtatuæ priuatim & publice ſublate
& quibus romæ mulierib & quæ primæ ab
exteris publice poſitz? Ca. v.
De antiꝗs ſtatuariis & p̃ciis ſignorũ ĩmodi
cis &coloſſis ĩ urbe celeberimis Ca. vii.
Nobilixates ex ære operum & artificim
ccc. lx. QL.oaaa. viii.
Differentiæ æris & mixturæ & de ſeruunn
do xere LCaa. ix
De cadmia medicin? C.a.x.
De ſcorea & flore & ſquama æris & ſtonia-
ce & erugine & hyeracio Ca. xi.
De ſcoletia & calciti & ſporo &
chalcanto CLa. XXii.
De pompholige & ſpondio & antiſpondio
& diphryge & triẽte ſeruilio Ca. xiii.
De ferro & ferreis metallis & differentiæ
De temperatura ferri:& medicinæ ex ferro
& ex erugine & rubigie & ſquama ferri &
hygremplaſtfftto Ca. xvp.
De plumbi metallis & balbo plumo
et nigro C.a. xyi.
De ſtagno & plumbo argentario:& quibuſ
dam aliis Ca. xvii.
Medicinæ de plumbo & ſcoria plumbi: de
molibdena ſiue galena:de pſymitio & ſan-
daraas–—a LCQCa. xviii,
Sũma res & hyſtoriæ obſeruatões. decc:xy.⸗
L.Piſone: Antiate: Varrio: M. Varrõe. Meſ
ſala:Ruffo:Marſo poeta:Betho:lulio: baſ⸗
ſo quide medicina græce ſcripſit: Sex. Ni⸗
gro lrem Furio Veſtlle.
Democrito.Metrodoro:Sceptio: Menechi
no qui:de torentice ſcripſit: Xenocrate q ui

item Antigono qu item Duride qui item
Heliodoro qui de athenienſium anathema

te ſcripſit: Nymphodoro: Andrea:Heracli⸗

de: Diagora: Burrienſe Iolla: Apollodoro

Archimede⸗Dionyſio: Ariſtogene: Diome

de: Mneſicle: Senone.

IBRO Taigeſimo quinto continetur
honos picuræz -

Honos picurxz CLa.i:
Honos imaginum Ca. ii.

Quando primum clypeitimaginum publi⸗
ce: quando in domibus poſiri: & de picturæ
initiis &Q monochromaton & primis pictori
bus: & antiquitate pict urarumin
iralis Ca⸗. iii.
De pictoribus romanis:& quando primum
dignitas picturæ: & qui uictorias ſuas pictu
ra propoſuerunt: & quando externis pictu
ris dignitas Romæ. Ca.iiii.
Ratio pingendi de pigmentis Ca..
De coloribus natiuis & factitiis Ca. vi.
Qui colores non inducantur: & quibus co
loribus antiqui pinxerunt: & quando pri-
mum gladiatorum pugnæ propoſite
ſfunt L(Leo.. vii,
De ætate picturæ opum er artificũ iudica⸗
tura nobilit ates. ccc. v. Ca.viii.
Primum picturæ certamen: et qui primi pe⸗

nicillo pinxerunt Ca. x.
De auibus per picturam decepris,. et quid
diflicillimũ in pictura Ca,x.

De auium cantu compeſcendo:& qui encau
ſto & penicillo primus lacũaria & cameras
pinxerit:ſperſimq; precia mirabilia pictu
rarum H Ca.xi.
Plaſtices primi ĩuẽtores de ſimulachris &
uaſis fictilibus & precio eorũ Ca. xii.
Terræ uarietates: & de uluere puteolano
& aliis terræ generibus quæ in lapidem uer
tuntur Ca.xiii.
De parietibus fornaceis & lateritinis & eo⸗
rum ratione Ca.xiiii.
De ſulphure & alumine & generibus eorũ
& medicinYz Ca. xv.
De terra ſannia & eretria & chia & ſabaniſia
& phiniti & appellati medicinæ Ca. xvi.

Creræ genera ad ueſtiũ uſus cimolia: ſarda

umbrica: ſaxũ argentaria Ca. xvii.
LQui & quorũ liberti prepoſiti Ca. xviii.
Terra excalata & terra cuprea: terra balea/

rica: terra ebuſitana CůQC.a. xix.
Summa medicinæ & hyſtoriæ & obſeruati
ones.d.cccc. lvi.

EX AVCTORIBVS.

Meſſalla oratore: Meſſalla ſene: Feneſtella

attico: Verrio. M. Varrone:Corn. Nepote:
Decio Eculeone: Mutiano: Meliſſo: Vitru⸗
uio Caſſio ſeuero:Longulano:Fabio ueſta
le qui de pictura ſcripſit.

Praſirele: Apelle: Melantio: Aſclepiodoro=

Euphranore:Parrhaſio: Heliodoro qui ana
thematha ſcripſit athenis: Metrodoro qui
de architectione ſcripſit: Democrito: Theo
phraſto: Appoione grammatico qui de me
tallica medicina ſcripſit: Nymphodoro: An
drea: Heraclide: Iolla: Apollodoro: Diago⸗
ra: Butrienſe: Archydemo:Dionyſio: Ariſto

gene:Demade:Mneſicle: Nenocrate: Neno

nis: Theonneſto.

1 IBRO trigeſimoſexto continẽtur na
turæ lapidum ac marmorum luxvu

ria Ca. iI.
Qui primus in publicis operibus oſten
cderirt“ Ca. ii.

Quis primus peregrino marmore columna
habuerit ronmn?ęxz? LC.aa. iii.
Qui primum laudati in marmore ſcalpẽdo
& ꝗbus tpibus Coaa. illi.
Nobilitates opum & artificum in marmore
c.xxvi. de marmore pario et mauſo
Quando primum marmorum in ædifici-
is uſus et quis primus romæ cruſtauerit pa
rietes: et quibus etatibus queq; marmora
in uſum uenerint romæ: et quis primus mar
mora ſecuerit:et ratio ſecandi de ha

renag Ca. vi.
De naxio er harmonio et de generibus
marmorum Ca. vii.
De alabaſtrite et tigindo alaban
dico Ca. viii.
De obeliſco thebaico.alexandrino.et de il⸗-
lo qui eſt in circa magno Ca. ix.
De illo qui eſt in campo uartio prognomo
De tertio obeliſco romæ in uati
cano C⸗a. xi.
De pyramidibus egyptiis et
ſphyngz Ca. xii.
De labyrinthi. ægyptio lemnio
italico Ca.xiii.

De penſili et horto et oppido et templo di
anæ epheſiæ Ca.xiiii.
De delubro cyzici et lapĩde fugiriuo:et de
echo ſepties reſonãte et ædificio ſine clauo
et mirabilia ædificiorũ romæ Ca. xv.
De magnetis generibns et medi
cinis LC.a. xvi.
De lapidibus qui cĩito abſumunt copera in
eis condita et de his qui diu ſeruant et de
thalſio lapide et medicinis eius. Ca. xvii.

e1 ctio
Deuſtüst
ene
Peprod,
Abomern

DPeiemoe

pe bovm
Deoccan
e iteraiea
Decultun
Euenolac
maentii
Elkerenti
Dequaln
tione
Debonlt
guant
1o ſeredü
Dibeſtio
Replicnt
menlein
Neagti⸗
doraſer
dens
twrad
De Pr.
erſſde
Derer
disſte
Deme
ſervan
Denin
poribu
Delun
Deuen
Delini
Droone
Jümte

Mtor
lacco.
Cneule
Cenlor
Doniti
W
Aun
larecſc
noehib⸗
Atreio

Heſocd
fror

Rehiodon⸗
Ouian
wdoro qui
Crito⸗ Theo
gui e me⸗
hocdord An
dro.Dingo⸗
io⸗Ario
Nate eno

minern da
tumlum
(aD.
moſten
Caii
note colunm
(ꝛii
noreſali⸗
(nüü
minwwoe
mob⸗
(.
umin MAd
Caventp
9 naron
6prünus a
deba
(ani
enerdan
(aui
n
Nimoetdei
(ꝛu
o pegnong
(.

Mi

(vi

C.
et mni

n
ſuoeide
itniuo⸗

colrehhn
Cuu .

Cami

N71 D
ntcopen/ D

ruan el⸗

—

et ſyderum
De rempeſtate utriuſq; temporibus et reme

(nn5½

ca & cytiſo Ca. xvi.
De uitiis frugum & remediis:& quid ĩ quo
que rerræ genere debeat ſeri Ca. xvi.
De prodigiis frugum:& arandi diſciplina:
& uomerum generibus CQCa. xviii.
De temporibus arandi & iunctio,
ne boum CQ&a. Xxëx.
De occando & quodam arationis genere &
de iteratione & reſectione a. Xxx.
De cultura terræ Ca.xxi.
Exempla diuerſarum terrarum: & de ſum/
ma fertilitate & bifera uitæ: & quarum

differentia Ca. xxii.
De qualitate tertæ & ſtercora 4
tione Ca.xxiii.

De bonitate ſeminũ & diſciplina ſeminandi

& quantũ ex quoq; genere frumẽti in iuge
10 ſerẽdũ: & tẽporibus ſerendi Ca. xxiiii.

Digeſtio ſydeꝶ ĩ noctes & dies Ca.xxv.

menſe in agro fieri oporteat

Replicatio totius culturæ & quid quoque

Ca. xxvi-

Ne agricolæ aſpiciant ſtellas:ſed magis tem

pora ſerendæ frugis: & ortus occaſuique
ſyderis in quibuſdam hærbis & pro ſtella
æum ortu & occaſu l .C.a. xxvii.

De pratis & reparatione prati & cotibus è

falcibus:& deſcriptio frugum
Ca. xxviii.

diis ſteri litatum Ca. xix.
De meſſſe et tritico et palea et furmento
ſeruando C&. xxXx.
De nindemmia et autumni tem-
poribus QKC.a⸗a. xxxi.
De lunari ratione Caa. xXxXii.
De uentorum ratione C-Læ⸗a. xxxiii.

De limitatione agrorum Ca. xxxiiii.
Prognoſtica tempeſtatum Ca. xxxv.
Sũma res et hyſtorie et obſeruatões.ii.m.Ix.
EX AVCTORIBVS.,

Maſſurio:Sabino: Caſſis FHiemina: Varrio

Flacco.L.Piſone: Corn. Celſo: Thuriano:

Graculo.D. Syllano. M. Varrone. Catone
Cenſorio: Scropha: Sarſenis patre et filio:

Domitio Caluino:Higino:⸗Virgilio: Tro/
go:Ouidio:Grecino: Columella: Tuberõe:
L. Aruntio qui græce de aſtris ſcripſit: Cæ⸗
ſare dictatore qui item: Sergio:Paulo: Sabi
no: Fabiano. M. Cicerone: Calfurnio Baſſo:
Atteio Capitone.
EXTERNIS.

Heſiodo Theophraſto: Ariſtotele :Demod

crito: Hierone rege:Philometere rege: At⸗
talo rege: Archelao rege: Archita: Nenophõ

De li

te: Amphilacho Ateneo: Anaxipoli thaſio:

Ariſtophane mileſio: Apollodoro Lennio:

Aumigene Miceneéô: Agatocle chio: A pol⸗

lonio pergameno: Ariſtandro ateneo: Bac/
chio milleſio: bione ſolenſe: Cherea athe⸗
nienſe: Chereſto: Iiem Diodoro prienneo:
Dione colophonio:Epigene rhodio:E uago

ra thaſio: Euphronio ateneo: Androtione

qui de agricultura ſcripſit: Eſchryone gitẽé

Lyſimacho qui irem? Dionyſio ꝗq magonem

tranſtulit: Piophane qui ex dionyſio epito⸗
ma fecit: Palete:Eudoxo: Philippo: Calipy/
po:Doſitheo:Parmeniſco:Melitone:Critoo⸗
ne: Oenopide enone: Eutemone: Harpa-

lo: Hecateo: Anaximandro: Soſigene: Piip,

parcho: Arato: Noroaſtre Archibio.

I BRO Nonodecimo continentur lini
natura: & mirabilia.

De lim ſatione & generibus eius: & quomõ
pficiat᷑: & de mappis: & lino non ardente: &
qũ primũ in theatris nela Ca. i.

De ſparti natura: & quãdo primũ uſus eius
& quomodo perficiatur: & quae ſi ne radice H

naſcanrur & uiuant Ca. ii.
De myſi & ruberibus & de fungis pezicis la
ſerpitio: & magyderi:& rubia d—
radicula Ca.iii.

De hortoꝶ cura ex digeſtiõe terræ naſcen⸗

tiũ p̃rer fruges & frutices Ca.iiii.
Natura & genera & hyſtoria naſcentium

in hortis rerum Ca. v.

De nortenſium herbaꝶ radicibus foliis flo⸗
ribus coloribus Ca. vi. HDW
Quoto die queq; herbæ naſcunt᷑ ſate & quo

mõ queq; formant᷑ & digerant᷑ & quorũ lin⸗

gula gũra ſũt: & quoge plura. Ca. vii.
Natura & gñra & hyſtoriæ ad cõdimenta in
horto ſatage rerũ.xxxvi. Ca. vuii.
De fœniculo & canahbi Ca.ix.

De morbis hortorũ & remedia circa formiy

cas erucas & culices Ca. x.

Quæ magis ſint foxtia uel minus: & quibus

ſalſe aquæ proſint Ca. xi.

Ratio rigandoge hortorum & quæ tranſlata

meliora fiant & de ſuccis hortenſiorum: &
ſaporibus Ca. xii-
Summa res & hyſtoriae & obſeruationes.
M. c. xliiii.

ENX AVCTORIBVS.

NM. Actio: Planco. M. Varrone. D. Syllano:
Catone Cenſorio:Higino:Virgilio: Mutia⸗

no: Celſo: Columella Calfurnio Baſſo: Ma,
nilio: Suxa:Sabino: Tyrone Lici o⸗ NMacro/
iii

minio

montana

laparo
De ſinapis tribus generibus et marrubio et

Q— Jirtio: Bibio Ruffino: Ceſeneo: qui ce

purica ſcripſit: Caſtritio: Item Firmio Item

Peritio. EXTERNIS.

Herodoto. Theophraſto: Democrito: Arſto

macho:Menã. ꝗ diocrea ſcripſit Anaxilao.

1 fbro. xx. continentur medicinæ ex his

ꝗquxæ in hortis ſeruantur
De cucumere ſilueſtri & elaterio Ca.ĩ.
De angurio cucumere ſiue erratico & de
ſatiuo & de pepone CLCa. ii.
De cucurbita ſilueſtri & rapo Ca. iii.
De naporũ differentiis & raphão ſilueſtti: &
De raphão ſatiuo & paſtinaca Ca.iiii.
De porro ſectiuo & capitato &
De ſtaphylio ſiue paſtinaca & Sigidio :et ſi
ſere e ſeſili & ĩſula & de cope ſilueſtri. Ca. v.
De alilo LCLCLC.eo.. vi.
De lactuca ſaluatica ſiue caprina & eſopo

& iſati & lactuca ſilueſiri Ca. vi.
De generibus bete et intybis et cvchorio: et
leri genera duo Ca. viii.

De braſſica et lapſana: de braſſica marĩia: et

ſcylla et de bulbis et bulbine Ca. ix.
De ſparagis et corruda et lybico et hor/
LCLoaa. x.
De apio et de apiaſtro er helioſelino et
oreoſelino Ca. xi.
De petroſolino et ocimo Ca. xii⸗
De ſilueſtri ocimo et erucas et naſtur·
tio et rus Ca. Xxiii.
De mentaſtro et menta et pulegio et nepe⸗
ta et de cumio . LCa. Xilii.
De poſca quæ urinam ſtringit et de cappari

et de liguſtico ſiue panace et cunila
bubula

Item de cunilia gallinacea ſiue origano et
cunilagine et cunila ſatiua et cumla
De piperiti et origano et othimine praſſo et

tragorigão et heraclio et lepido et cithſiue

melanthio er aniſo CQa. xvii.

De aneto et ſagapenio: et de papauere albo
et nigro:quomõ ſuccus herbarum colligen

dus eit et de opio Ca. xviii.

De empractico et erratico et glaucio ſiue

paralio et heraclio ſiue aphro er de
diacodio Ca. xix.-
De tichymalo et archalio et portulaca ſiue
peplio er corriãdro et de atri plici Ca. xx.
De malua malope et althea et laphatõ oxy-⸗
lapato hydrolapto et hyppolapato et bu
Ca. xxi.

9

ni ſemine et blito

De mira forum uarietate

uenta uel appellata & quare

ſerpillo et ſyſimbrio ſiue thymbrio et de li/
De meu et fœniculo et hippomarathro uel
myrſeneo et canabi et de ferula et
Confectio tyriace compoſitio medicaminis
anthiochi. Ca. xxiiii.
Sũma medicinae et hiſtorie obſeruationes.
EFEEEX AVCIORBVSI è
Catone:Cenſorio.M. Varrone:Pompeio:
Leneo: Gallione: Vigino: Sex. Nigro: qui
graece ſcripſit: Iulio Baſſo qui item: Celſo:
Antonio Caſtre.
PXIERNIS.
Democrito Theophraſto:Orpheo Menan/

dro biocria ſcripſit. Pythagpra Nicandro.
CWWMIEDICI2

Nicandro: Hippocrate: Griſippo . Diocle
Ophiõe:Heraclide:Hiſeri:Dionyſio: Apol
vodoro Tarentino: Apolodoro Ceticſe: Pra

xagora: Dhiſtonico medo:Dieuce: Cleopan

te: Philiſtione: Aſclepiade: Cratecia: Petro⸗
nio:Diodoro: lolla: Eraſiſtrato: Diagora⸗
Andrea. Mneſicle: Epicarmo:Diamiõe: Da⸗
lione:Soſimene. Hylepolemo: Metrodoro⸗
Solente.Lycio: Olympiade thebana: Thili/
no:Petridio: Mictione: Claudio: Nenocrate

IBRO Vigeſimoprimo continentur
dHorum & coronamentorum naturae
De ſtophiolo & ſerto:& qui primũ flores n ĩ
ſcere cœperint: & quando primũ corolla in
Ca. ii.
Quis primum coronam foliis aureis & ar/
genteis dedit: & de hodore coronarũ apud
antiquos & de Scipionis honore: & de pa⸗
Rilibus coronis: & de Cleoparrte
reginæ faca QL.oaè. iii.
De roſa in coronis: & de generibus eius: &

ubi ſeratur CLCL⸗. iiiij.
De lilio tria genera: & ratione ea inſe

rendi Ca. v.
De niolis: & de calta & bacchare & com-
breto Ca. vi.

De floribus antiquis & de odoramentorum
diuerſitate & ſalũca & polino

Ca. vii.
De ueſtiũ emulatiõe cũ floribꝰ & amarãtho
& chryſocome ſiue chryſiii Ca. vii.
De honore coronaꝶ& & cyclamino & mello-
tro & trifolia tria genera eius Ca. ix.
De origano & thymo & melle attico et con

niza et iouis flore et helenio et ambrotono

Aleucante

De⸗ marace
welllotoet
Plueltribus
edererrd
Decuraa
ettemecin
Devenen.
venenatie
Demele
neariis ett
et quomo
Deberbi
uleatis
Decardu
nchuſa
De cifken
herbeto
etpiſtan.
Deiunee
dicanen
junco
PWN
Rerr
er ala
Den.
coco.
chrylo
Detmi
belini⸗
kxler
dicina
EKane
Exoen
Exbel
Erhin
Exin
Excok
Erm
Denn
Deſtn
de (01
De pet
Deme
Nunm
C.

Ct
tine
gino.:
Cello
mero

gui lte

brio ei de
1i.
marathro uel
ger
(atii
wecicnmini,
(awiii.
dſeruntioneg
§
Pompeio:
Nirogni
inem clo:

pheo Menmn,
Nicandto.

po: Dooe
onyſio⸗ A

0Cericleſn

ecer Cenn
meri an⸗
eigon:
Dimiöe Du-
,Menodor
ebmmz:Ihili/
o Nenoctat

continemur
rum aue
CiI
inüſha
mnü cnchiin
ii.
Areir
oronmiihn
oredce
ge
Cai
eribusein
(ui
eaini/
0
reac
CiN

ramenmm

Caui
S
0 19.
ino mſ⸗
ntcolt n

kanbrotoſ

et leucantemo
De amaraco uel ſanſugo et nyctegreto et

et piſtana et de gladiola

meliloto et ola alba er codiamino et de
ſilueſtribus bulbis et helichyrſo et lychnis
et de hærbis citra mare Ca. xi.
De cura apum et pabulo et morbis earum
et remediis . CLCCa⸗a. xii.
De uenenaro melle et de remediis mellis
uenenari et mellis inſani Ca.xiii.
De melle quod muſcæ non atting unt et al/
ueariis et cura eorum ſi famen ſentiũt apes

et quomodo caera fiat Ca. xiiii.
De hærbis ſponte naſcentibus et
aculeatis Ca. xv.

De carduo et helxine et tribulo et

anchuſa Ca. xvi.
De differentia hærbarum per folia et quae
hærbæ toto anno floreant et haſtula regia
De iunco genera ſex et de cypero et de me
dicamentis earum et de cyprio et odorato
iunco Ca. xviii.
Ex roſa medicinæ et de lilio et de narciſo
et ex uiola et de bacchara et combreto
et aſaro Qa. xix.
De nardo gallico:et de croco medicinæ: et
croco mago: et ex ſiri et ſaliunca et holo⸗

chryſo et chryſocome et meliloto Ca. xx.

De trifolio et thymo et homerocalle:et de
helinio et ambrotono Ca. xxi.
Ex leucanthemo et ſanſugo me/

dicinæ Ca. xxii.
Ex anemona medicinæ Ca. xxiii.
Ex oenanthemedicinz Ca. xxiiii.
Ex heleocryſo medicinæ Ca. xxv.
Ex hiacyntho medicinæ Ca. xxvi.
Ex uincaperuinca medicin?z Ca. xxvii.
Ex colocaſia medicinæ Ca. xxviii.
Ex anthalio medicinz Ca. xxix
De parthenio medicinæ Ca. xxx.
De ſtrychne medicinæ XxXxi.
De corcoro Ca.xxxii.
De perſoluaas Ca.xxxiii.
De menſuris et ponderibus Ca. xxxiiii.

Summa medicinæ hyſtoriæ er obſeruatiões

dcc. xxx. .
EX AVCTORIBVS.,.
Catone Ceſorio M. Varrone Maſſurio: An
tiate. C. Helio Veſtino: Vlpio Ruffino: Hi/
gino::Pompõio mela:Põpeio lenate: Corn.
Celſo Calfurnio Baſſo.P. Langio: Licinio

macro: Seſtio ꝗ graece ſcripſit: Iulio baſſo:

qui item: Antonio Caſtore.
EXTERNIS.

erynge

Theophraſto:Democrito:Orpheo: Pytha⸗
gora:Magone: Mepandro qui biocrea ſcrip
ſit: Nicandro: Homero: Heſiodo: Muſeo:
Socophle: Anaxilao.
Mneſteo ꝗ de coronis: Callimacho qui itẽ
Phania phyſico:Simo Timãtho:Hippocra/

te: Cgriſippo: Diocle: Opione: Heraclide:

Neceſio: Dionyſio: Apollodoro Citienſe⸗
Apollodoro Tarentino:Protagora:Phiſto-
nio medo:Euche. Chleophanto: Phyliſtine:

Alſclepiade: Cartecia: Petronio: Diodoro.

lIolla:Eraſiſtrato: Diagore:Andrea: Mneſi⸗/
cle:Epicharmo: Damione:Daliona: Soſime⸗

ne: Theopolemo: Metrodoro: Solone: Ly⸗

cio: Olympiade Thebana: Phillino: Petre/

io: Myctione: Claudia: Xenocrate.

I IBRO uigeſimoſecundo cõtinentur
de auctoritate herbarum.
De gentibus herbis formæ gratia
utentibus Yẽ Ca. i-
Quod herbis ueſtes infician Ca. ii.

De corona graminea Ca.iii.
De narietate eius Ca.iiii.
Qui ſoli corona ea donati Ca. v.

Quis ſolus cẽturio coronatus Ca. vi.

Medicinæ ex reliquis ornamentis &
De herba ꝗᷓ centũ capita uocat Ca. viii.
De achano & glycyrrhyza & ſto
mathice C&ů&La⸗.ixX.
De tribulo & generibus eius & me
dicinis Ca. x.
De ſtoebe & medicinis eiuns Ca. xi⸗

De hyppophye & medicinis ei? Ca· xii.

De urtica & medicinis eius Ca. xiii.
Dellamio & medicinis eius Ca. xiiii.
De ſcorpione:generibuſque ac medi
cinis eius Ca. xv,.

De leucachanta ſiue phinio ſiue iſcada &

medicinis eius C&C(&2a. xvi.
De helxine perditio parthenio ſyderite &
medicinis eius Ca. xvii.
De cameleonte generibuſque & medici
nis eius Xviii.
De coronopo & medicinis eius Ca. xix.
De anchuſa & pſeudancuſa & medicinis
earum Ca. xx⸗
De onychilo:ãihẽi: Ioto: & lotometra helio
tropio:tricocco & callicricho Ca. xxi.

De picride & theſio & aſpodelo halimo &

achãto & bupreſti elaphoboſco ſadice: & la⸗

(ina & de caucalide.ſio: ſyllibo:ſcolymo ſiue

bb iiii

limonio & ſoncho condrilo ſiue condrili
& boletis . Ca. xxii.
De fungis & ſilphio & de lalre
mede. Ca. xxiii.
De natura mellis & aqua mulſa & quare
genere cibsrum mores immurent᷑ & de me
litide & caera Ca. xxiiii.
Contra oppoſitiones medicorum medicine
ex frugibus Ca. xxv.
Sũma medicinæ & hyſtoriæ & obſeruatiões.
Qcccc.vi. EX AVCTORIBVS.
Iiſdẽ quibus priore libro:& preter eos Chry
ſermo:Eratoſthene. Alceo.

I IBRO uigefimotertio continetur de
cultis arboribus.
De medicinis uuarum recẽtium:& ſarmẽtis:
uuarum & uinaceis & de uua theriace & uua
paſſa & aſtaphi de & aſtaphiſagria pituaria
& labruſca: & de uite alba & nigra & de mu

ſtis & uini generibus Ca. i.
De aceto ſcyllino & oximelle er ſapa & fece
uini aceti & ſape Ca.ii.

De oleis & foliis olee:flore & cĩere & de oli⸗
ua alba & nigra & de murra Cadii.
De foliis oleaſtri & oenantino oleo & cocci
no & amygdalino & laurino & myrtheo cha
memirſino et cupreſſino citreo et
caryno Ca. iiii.
De myrobolano palma et palma
elata Ca. v.
Medicinæ ex ſingulorũ generum flore fo/

liis:fructu ramis cortice Iino:ſucco: radi⸗/

ce: cinere. Ca. vi.
De pyris et eog obſeruatiõibus et de ficoꝶ
obſeruaciõe et caprifico et hermea et aliogꝶ
keneribus medicine Ca. vii.
e pineis et amigdalis: et nuce auelana: et
nuce iuglande et piſtaciis: et caſtaneiis et ſi
Iiꝗs et cornu: uredine et lauro Ca. viii.
De mirto ſatiua et mirtidano et de mirto ?
Klueſtri C.a ix.—
Summa hiſtoriæ medicine et obſeuationes.

M. ccc.xix.
EX AVCTORIBVS.
C. Valgio:Põpeio:Lẽnio: Sex. Nigro ꝗ ꝑræ

ce ſcripſit. Tul. Baſſo qui item: Antomo Ca

ſtore. M. Varrone. Cor. Celſo. Fabiano.
EXTLERNIs8s.
Theophraſto: Democrito: Orpheo: Pytha/
r lagone:d ſenzd ro ꝗ biocrea ſcripſit:
Nicãdro:Homero: Heſiodo: Muſeo: So/
phocle:Anaxilao.
WWWMEDICIs.

et acacia
De uulgari ſpĩa et ſilueſtri:et de ſyriſceptro
et de appẽdice ſpina et pyrachãto et paliuro

Mlneſteo: Callimacho: Phania phiſico. Si⸗
mo. Timariſto: Hippocrate. Cryſippo. Lio

cle. Opione: Heraclide: Hideſio. Dionyſio.

Apollodoro citienſe. Apollonio Tarentino

Praxagora:Phiſtonico medo Dieuche Cle/
ophantho. Piliſtione Aſclepiade. Crateua.
Petronio:Diodoro:lolla: Eraſiſtrato: Dia/
gora. Andrea: Onorca: Mneſicle: Epicarmo:⸗
Demione:Datione.Soſimene:Milepolemo
Metrodoro:Solone Lycio:Olympiade The
bana: Phillino: Petrino: Myctione Galau/
cia:Xenocrate.

IBRO Vigeſimoquarto continentur
mediciæ ex arhoribꝰ ſilueſtribꝰ Ca.i.
Lotos Ca. ii.
Olans LLCao. iii.
De coco ilicis & galla & uiſco pillulis glan⸗
de:de cerri radice & ſubere Ca.iiii.
De fago & cupreſſo & caedro magna: de
caedride galbano Eav.
De hammoniaco & ſtyrace & ſpondyllio &

ſphano & terebintho & chamepite & picio

& reſinis & picea & lentiſco Ca. vi.
De pice ſpiſſa & liquida & palimpiſſa & piſ⸗
ſaphaltos & zopiſſa & teda &

lentiſco Ca. vii.
De platano & fraxino & acere & alba popu⸗
lo & ulmo & tilia & ſambu
co & iunipero C⸗a. viii.

De ſalice & amerina & uitilibus
& eriſto Ca. ix.
De uirga ſanguinea & ſilere & liguſtro &
alno & hedera & cyſtho & ciſſo & erythra/
no & chameciſſo & milace & de
clematida Ca. x.

De arundine & papyro et hebeno er rhodo
dendro: de vhuſen et hydro et canchrye et

ſabina et ſelagine et ſamulo et gummi
medicinæ Ca. xi.
De ſoina ægiptia et ſpina alba et achanto
Ca. xii.

aqfolia et taxo et rubis medic ĩæ Ca. xiii.

De cynobato et ideo rubro et rhãno et lytio

ſarcocola et oporice medicinæ Ca. xiiii.
De chamedxye et chamedaphne et chame/

lea et cham fice et chameciſſo et chameleu⸗

ce et chamecipariſſo et empelo praſo et ſta/
chie et chlinopodio et centuculo et clemati
de ægiptia medicine Ca. Xxyv.
De aron et deacũculo dracũtio et eri et mil-/
le folio et hærba eriuſdem nominis et pſeu

4

govunio f.
mecicin⸗
Deconiace
Hiüermme
eecicunt.
ciuismon
De etph
nedicinx
Dehxyba
gehalbae
gibroett
iispiine
alappa
loꝛ et foe
Summan
ones. N 4

grrceſcr
(More⸗

Tnephr
Weoc
doce
do N

Myeſte
o⸗ Tin
ceO
Apollſe
tino:
tta Phi
nio⸗Die
Andre⸗
Demiot
Lycio:)
Philline
rate, D

Br
n
wori
lun,
uilar
Guanco
heiider
Uenint
glnnee
edrun 1
Cuncule
e qud
e i
tibug
denon

in dodie
Dionte⸗
entino
heuhell,
de.(meun
epicnme.
Mlepolemo
mpiale The
toneli,

continentu
eſtnd? (zi,
Cꝛi.
(ꝛii.
Alrlisglnn⸗
(ii
monnce
C.
Voncd,lio
in nio
(av.
irpildiͤ,

Kimnoe⸗

(awi
„
(ni

Alenkni

beroe bod

er dncſen

ugommi
(
et achano
Cauii
beſſtſen⸗
oetlu
2 C. J
timelt⸗
(zzüin.
. et chame/
chmelen
o el/
ſ chemn
Cnh.
eten unt
iniseth

ſeau

douunio et mirrhi et onebryche
medicin? Ca. xv.
De coriaceſia et callicia et menaicle:et aliis
xxiii.et mediciuis earũ quas quidẽ magicas
eẽ dicunt: et de coſidia et de aproxi et reci

diuis morborũ CLCCuQ⸗. xvi.
De eriphia et lamaria et ſtratioti
medicinꝰ?ꝰ? Ca. xvii.

De hærba quæ naſcitur in capite ſtatuæ: et
de hærba de fluminibus et hærba ligua et
cribro et fimetis et rhodo et impia er uene
ris pictine et nodia et philauthropo et cana
ria lappa ettordyle:et de gramine et dacty
lo: et foenogræco medicinæ. Ca xviii.
Summa medicinæ et hyſtoriæ et obſeruati/
ones. M. cccc. xix. =JðMW
EXNX AVCTORIBVS.
C.Valgio: Pompeio: Leneo:Sex. Nigro:
græce ſcripſit: Iulio baſſo qui itẽ: Antonio
Caſtore. M. Varrõe: Corn. Celſo: Fabiano.
D EXTERNiIS.
Thephraſto: Apollodoro: Democrito: Or
pheo:Pythagora: Magone: Menandro qui
biocrea ſcripſit. Nicandro:Homero: Heſio
do:Muſeo: Sophocle: Anaxilao.
Mneſteo: Callimacho: Phania phyſco: Si⸗
mo: Timariſte: Hippocrate: Criſippo: Dio
cle:Opione:Heraclide: Niceſio: Dionyſio:
Apollodoro Citienſe: Apollodoro Taren
tino:Praxagora:Phiſtonico medo: Cleopa
tta Philiſtione: Aſclepiade: Crateua: Petro
nio: Diodoro: lIolla: Eraſiſtrato: Diagora
Andrea:Enorta: Marconeſide: Epicarmo:

Demione:Soſimene: Ihopolemo: Solone

Lycio:Metrodoro: Olympiade: T hebana
Phillino:Petreio,. Mictõe. Glaucia. Xeno⸗
crate. Diocle.

IBRO Vigeſimoquinto continentur

naturæ hærbarum ſpõte naſcentium
auctoritas hærbarum et de origine uſu ea⸗
rum. . Ca.i.
Qui latine uſus hærbarum ſcripferint. et
quando ad Romanos noticia earum perue
nerit:et qui primi græcorum de his compo
ſuerint: & de hærbarum: inuentione: & anti
qua medicina:& quare minus exerceantur

earum remedia:& de cynhorodo:& de dra

cunculo medicinæ Ca.ii.
De quodam peſtifero fonre germaniæ: &
de britannica: & maximis morborum do
loribus Ca.iii⸗

De moly & dodochateo: & paeonia nel pen

rorobo: uel glyciſide & panace uel aſcepio
& heracleo panace chironio & panace cẽtau

reo uel phanceo & heracleo ſyderio & hyo-

ſciamo uel apollinari ſiue elter
cangeno Ca.iiii.
De lIinoꝛoſte:parthenio hermipora ſiue po
tius mercuriali & achillea & panace heraclea
ſideriti milefolio: & de ſcopꝑa regia: & her⸗
mineo teucrio ſplenio & de melapodio ſi⸗
ue helleborolquotiue eorum genera & de

mgro helleboro & albo medicinæ: & quãdo

detur: & quomodo ſummendum: & quibus
non dandum: & ꝙ mures necat Ca. v.
De mithridatia & ſcordoti ſiue ſcordio:&

polomonia uel phileteria uel chiliodynama

& eupatoria & centaurea ſiue chyrõia & de
lecto centaureo libadio felle terre & trior-
che medicinæ Ca. vi.
De climeno & gẽtiana & lyſimachia: & par

thenide & arthemiſia & ambroſia et nym⸗

phea et heracleo ſine rhopalo et euphor⸗
bia medicinæ Ca. vii.

De plantagine et bugloſſo et cynogloſſo

et buphatalmo et ſcitica et d ſpartãia et hip
Pi et heſchemone:et de betonica et cãta
rica et conſiligine et hiberida et chelido-
nia et canaria et elephoboſco et dictãano er
ariſtolochia: er ꝙ eius delectatione inuol⸗
uant piſces et ſtatim capiantur: et medicina
contra ſerpentium ictus ex hærbis quas ſu
perius nominauit QCa. viii.
e agremonia et.agarico et chio et hyoſcia
mo et iereboãte et blattaria et lemõia et ꝗn
quefolio et dauco pſolata et arctio et cycla
mino et peucedano CLLL. 1x.

De rhyſellio et cẽtaurea et chelidonia et pa

nace et hyoſciꝗo et euphorbio Ca. x.
De anagalide ſiue acoro ei mãdracora ſiue
circelo et cicuta et creno agrio et molibda
na et iride et capno et alice et achoro corꝰ*⸗
ledo aizoo er andrachne et erigero et de
ophẽoro:et de labro ueneris et de ramũcu⸗
lo medicĩæ et de oris nitiis C-. xi.

ones. M. cc. lxxxxii.
EX AVTORIBVS.

Summa medicine et hyſtoriæ et obſeruati⸗

Sex. Gallico: Põpeio Leneo: Seſtio Nigro

qui græce ſcripſit: Ilulio Baſſo qui item: An
tonio Caſtore:Cor. Celſo. H
ExXTERNISZS.
Theophraſto:APollodoro Democrito lu-
ba Orpheo:Pythagora: Magone:Menãdro
ꝗ biocrea ſcripſit: Nicãdro:Homero: Neſo

do:Muſeo:Sophocle: Xantho: Anaxilao.

Mneſteo:Callimaco: Ehaia phyſico: Tima/
tiſto: Simo: Hippocrate: Cryſippo: Dioclei
Obiõe:Heraclide:Hiceſio:Dioniſio. Apol
ſodoro: Citienſe: Apollodoro: Tarentino
Praxag ora. Phiſt õico medo:Dieuche: The
ophãto: Phyliſtione. A ſclepiade: Crateua:
lolla: Eraſiſtrato-Diagora. Andrea: Mneſii
ele: Epicharmo: Demione: Soſimene: Tho-
polemo: Metrodoto: Solone. Lycio. Olym
piade thebana Phillino. Petreio. Mictione
Glaucia. A enocrate. =

IIBRO uigeſimoſexto continentur re
figaque per morbotum genera medicine
& de nouis morbis: & de lichne quid ſit: &
quando primũ in italia coeperint & de car/
bunculo elephantiaſi & colo Ca.i.
Laus Hippocratis LCaii.
De noua medicina: & Aſclepiade medico &
qua ratione ueriorẽ medicinam

imutauerit Ca. ilii.
Irriſio magice artis & de lichene &
rapſia Ca.iiii.
Ad ſtrumas & ad digitos & ad pectus & ad
tuſſim medicinz. LCa. v.
De uerbaſco & cameleuce uel tuſſilagine
& bechio & aqlea & ſ[aluia C.a. vi.

Ad lateris dolores & pectoris & ad hoxtop⸗
noeas ad iacinoris dolorem cordis dolori
pulmoni urinæ tuſſi pectori ulceribus pul
moni rẽibus epaticis: ad uomitionẽ ad ſin⸗
gultus pleureticis lateri Ca. vii.
De omnibus uitiis uentris & remediis eoꝑe
que circa uel intra ſunt. & de aluo ſiſtenda
uel ſoluenda Cea. vlii.
De puleo & argemone Ca. ix.
De nymphea & abſtinentia & appetẽtia ue⸗-
neris. & de ſatyro erytrochocco & crategi
et ſyderiti C.x.
Medicine generales de pedibus talis arti/
culis neruis & remedia contra morbos to
tũ corpus occupãt: & de myrtido & uigiliis
& paralyſi: & de febribus frigidis & febre

z00O & igne ſaro QC.a. xi.
Ad eluxata mẽbra & contra morbũ regium
& contra furunculos & fiſtulas & inflatões
8&& ambuſtionem & contra alios morbos ad
neruos & ſanguinem Ca. xii.
De herba e quiſeto & ſtephanomeli & eriſi

tale & contra uermes Ca. xiii.
De ulcetibus & ad plagas & de
polichnemo CCa. xilii.

De plurimis experimentis ad inficiẽdos ca

pillos & partuseiiciendos & continendos &
aliorum remedia C⸗a. xy.
Summa medicinæ & hyſtoriæ & obſeruati/
ones. M. cc. lxxxxii.
EX AVCTORIBVS .V
M. Varrone. C. Valgio:Pompeio leneo: Se
ſtio Nigro qui græce ſcripſit. lulio baſſo ꝗ
item Antonio Caſtorore. Cor. Celſo.
EXTERNIS.

Thneopbraſto: Apollodoro: Democrito:lu

ba:Orpheo:Pythagora: Magone: Menãdro
ꝗ biochrea ſcripſit: Nicandro: Homero: FHe
ſiodo:Muſeo:Sophocle: Xanto: Anaxilao.
MEDICIS.
Mneſteo: Calimacho: Phania phiſico: Ci⸗
marcho: Simo: Fiippocrate: Criſippo: Dio⸗-
cle:Opione: Heraclide: Hiceſio: Dionyſio
Apollodoro: Citienſe: Apollodoro: Taren
tino: Praxagora: Phiſtonico medo: Dieuche
Chlephanto:Philiſtione: Aſclepiade: Crate
ua: lolla: Eraſiſtrato: Diagora Andrea Mne
ſicle:Epicharmo: Demione: Theopolemo⸗

Merrodoro: Solõe: Lycio: Thebana: Olym

piade: Plynino:Petreio: Mictione: CGlaucia
Xenocrate.

IBRO Vigeſimoſeptimo continẽtur
reliqua bærbarum genera.
De aconito & panthere quæ cxtinauitur
aconito 2. i.
Quod omnium creaturarum condito r ſit
deus Ca. ii.
De æthiopide & amarantho & aloe & alcea
& alipho & alſima & androſace et androſe/

no et ambroſia et aconi et anagyro et ano⸗

nymo Ca.iii.
De aparine et arctio et aſpleno et aſclepia⸗
de:et oſtere uel buboni et a ſcyro uel a ſcry

roide et aphace et de alcibio et alectoro

De alo Ca. v.
De alga er actea et de ampeloſagria etabſin

De abſinthio et balothe et botrye fruticoſa
et brauylla et brio et bupleuri er catanate
et calli circea et circeſio et trategono et the

lygono et crocodilio et cynoſorchy et chry

ſolachano et cuculo et ↄſerua Ca. vii.
De cocco gnidio et diopteris et dryphono

ct elatie et ẽpetro ſiue calcacifraga et epica

cti uel helleborĩe er epimedio et eneaphylo
et filicepteri et d femore bubulo Ca. viii.

De glaucio & glycyſide & glaphalio iue

anerelo

Aboloſte⸗

Depypos
imug
es
hemecie
Kothone.
oxye etb⸗
ei plythen
et 1o u

Celeſedh

Deſolme
cho nane
niaertra⸗
(leretu
ſunt genn

Qdumma!

Ones⸗ci
Pornpeio
ſciglil
ſore C.

Teop
Nrce
neN

Myen
Pipoo
nclide
ſe N

ſtonie

one⸗/
Dige
tmione
10.00
lino⸗

Aſ
nari
Rem
Dee
leiun
AAd
Deg
med
De 1
Mee
ur
coc
tame

Med

donrinendotz
Cin.
2cleni

DVS
Peio eneng⸗

N
„

.
Uemocntolla
„½
Q₰A ℳ — 1†
dDowerode
inta-Anzw
14 . .
mir obilcol⸗
. /
Mod. Ae
,4. Nonebo
Wedo RKR.
. 1

ſo⸗ 1 ſ‚,
5

rep lf.
R PIAKRELias

Andree

S& holoſteo & hyppopeſto

ſtore: Cor.Celſo.

nari et depelilii

camezelo & galedrago & hoſco & hyoſiri
Caix.
De hypogloſſa & tremulis hydropicis con⸗
tra imagnes ortopnoeas paraliſis incipien-
tes CLa. x.
De medio & myoſota & myagro & natrice
& othone & onoſma & onopõdo et oſiri ex
oxye et batrachio ec polygono et leucãtẽo
ex plythena et phyllo et phelãdrio et phaleri
et polyrrhizo et ꝓſerpinaca et de rhecoma
de reſeda et ſtoechade Ca. xi.
De ſolano et ſmyrnio et thelephio et tri⸗
cho nane et thalietro et thlaſpe et thrago

nia et tragoni et trago et tragologo et ſpõ
dile: et quod quidã morbi in quibuſda non
Daemocrito: Apollonio qui & minſin: Mile

ſunt gentibus Ca.xii.

Sumima medicinæ et hyſtoriæ et obſeruati
ones. dc. ii.
EX AVCTORIBVS.

Pompeio Lennio:Seſtio Nigro: qui græce
ſcriplit: Iulio baſſo qui irem: Antonio Ca⸗

EXTFRNIW–us¶s
Teophraſto: Apollodoro ꝗ itẽ: Democrito

Ariſtogitone: Orpheo:Pythagora: Mago-

ne:Menandro ꝗ biocreo ſcripſit: Nicãdro.
MEDICIS.

Mneſteo :Callimacho: Timariſto: Simo:

Hippocrate: Cryſippo: Diocre:Opione:FHe

raclide: Hiceſio:Dioniſio Apollodoro citiẽ

ſe Apollodoro tarentino: Praxagora. Pli⸗

ſtonide medo Diuche Cleophanto:Philiſti

one: Aſclepiade: Crateua:lolla: Eraliſtrato:
Diagora:Andrea:Mneſicle: Epicarmo: De

mione:Soſimene:Theopoleno: Metrodo
ro: Solõe: Lycio: Olympiade: Thebana. Phy

lino:Petreio: Myctiõe: CGlaucia: Nenocrate

IBRO uigeſimooctauo continentur
De ſeuo camellino & cane rabido & lacerta

medine ex animalibbus “
Ar ſi medendo aliqua iis uerborum: et ſa
Remedia ex hoĩe ↄtra magos Ca. ii.

De quibuſdam ſortilegiis et ſaliua hominis
ieiuni Ca.iii.

Ad lippitudines oculorum Ca. iiii.
De ſternutamento et uenere:et cæteris re
mediis Ca. v.
De remediis mulieribus Ca. vi.

Medicinæ ex animalibus peregrinis: de ele
phamo et leone de camelo er hyena et cro

codilo et chameleonte et ſtinco & hippopo
tamo etlyncibus

LCa. vii.
Medicine cões ex feris aĩalibus aut eiuſdẽ

„.

et caſeis butyro et adioe
Medicine de apro et capris et equis feris et
remedia de beſtiis contra omnes

generis placidis: lactis:’uſus:et obſeruatões
Ca.yiii.

Mira de animalibus Ca.x.

Summa medicinæ et hyſtoriæ et obſeruati

EEEX AVCTORIBVS..
M. Varrõe. L. Piſone: Fabiâo: Verre: Mutia

J.

re:Verrio Flacco: Catone: Cẽſorino: Sergio

Sulpitio: Lucinio: Marco:Celſo:Maſſurio:

Seſtio: Nigro ꝗ græce ſcripſit: Bytho:Din⸗
rhceno:Ophilio medico: Granio medicis.

to Artemòe: Sextilio: Homero: Theophra
ſto:Lyſimacho: Atalo Xenocrate. Orpheo
qui diophios. Archelao qui item Demetrio
Sotyra:Laide Elephantide Salpe. Olympia⸗
de thebana. Diotio lolla Mictione Smir⸗
neo:Eſine medico. FHippocrate: Ariſtotele
Metrodoro: Iccacida medico. Heſiodo. Dia
alcoñe Cecilio Bione ꝗ peridinameon. An⸗
xilao:luba rege. rM
IBRO uigeſimonono continstur me
dicinæ ex animalibus.
De origine medicinæ & qñ primũ clinice &
qũ primũ iatraliptice & de Cryſippo & Era
ſiſtrato & Empirice & Erophilo & reliquis
illuſtribus medicis & quotiẽs ratio medici-
næ mutata ſit & qui primus romæ medicus

& qm & quid de medicis antiq'romani iudi

cauerint & uitiæmedicin?ę Ca.i.
De medicinis lanarn. Ca.il.
De ouorum natuua LC.aa. iii.
Remedia de cane & ex alalibus quæ placi/

da nõ ſunt. ſed fera: & ex uolucribus & con
tra morſus phalangio rum CQa. iiii-

et anſeribus et columbis et muſtellis re
media Ca. v.

Ad alopecias tollédas & ad palpebras & 2d
glaucomata & ad oculos & ad parotidas re

Sũma medicinæ & obſeruationes. d. xxi.
EEäEEX AVTORIBVS.

M. Varrone. L. Piſone. Verrio Flacco: Anti
ate: Nigidio: Caſſio:Hemina: Cicerõe Plau
ro: Celſo: Seſtio Nigro qui græce ſcripſit-
poeta. Licinio Macto.
Philopatore: Homero Ariſtotelo: Orpheo

Cecilio medico: Mertello Scipione: Ouidio

tium ratio
Obſeruatio hyſtorica Ca. y.

Democrito⸗:Anaxilla

Botrienſe:Apollodoro: Orchidemo: Anaxi
lao: Ariſtone: Nenocrate: Democrate: Dio⸗

doro:Ctyſippo philoſopho. Ori. Nicandro
Apollomo: Tyaneo. ”UVM
cinæ ex aialibus reliquæ prioris libri.
De origine magice artis quãdo & a quibus
coeperint: & a quibus celebrata
fuerit. C.. i.
Vituperatio Nerõis Cæſaris Ca. ii.

digeſtæ in annalibus: quorum genera pla
cida ſunt aut ferzz C.a. ii.
Ad muliebra mala medenda: & conceptus
maturädos Ca.iiii.
Promiſcuæ medicin?z Ca. v.
De miraculis quarundam beſti
arum QC&Q ⸗. vi.
Sũma medicinæ & obſeruatões. dccc. liiii.
.— EX AVCTORIBVS.
M. Varone: Nigido. M. Cicerone. Seſtio
Nigro qui græce ſcripſit. Licio macro.
Herodoto:Ariſtotele: Hermippo:Home⸗
xo: Appione: Orpheo: Democrito: Anaxi/
Ilao MEDICIS. .

Borrio:Appollodoro:Menãdro: Archime⸗

de: Ariſtone: Xenocrate: Diodoro: Chry⸗
ſippo:Oti:Nicandro:Apollonio: Tyaneo.

1 HBRO Trigeſimoprimo continentur
medicinæ ex aqtilibꝰ & qrũ mirabilia
Aqu arum mirabilia Ca. .

De differentia aquarum medicinis & obſer

uationibus.cc.lxvi. Ca. ii.

De qualitate aquarũ in ſalubritate uel cõ,

moditate earum Ca.iii:
Aquarum ſubito naſcentium aut deniſinẽ

Ratio aquæ ducendæ: & quomodo medica
tis utẽdum: & quid proſit nauigatio & me
dicinæ aquæ marinæ Ca. vi.
De generibus ſalis cõfecturis & medicinis

& obſeruationibus Ca. vii.
De ſcombro piſce & muria Kè
alece Ca.viii.

De narura ſalis et eius medicis Ca. ix.
De miri generibus et confecturis et medi
cinis et obſeruatiouibus Ca. x.
De ſpongiarum natura Ca. xi.

Summa medicinæ hyſtoriæ et obſeruatio⸗

bio: Sorono.

IERO trigeſimo continentur medi⸗

nes. dce cc. xxiil.

M. Varrone: Caſſio Parmenſe. Cicerone:

Mutio:Corn. Celſo: Tro go ouidio: Poly⸗
ExXTERNIjDIdñ75.
Callimacho: Cæcilio: Creſia:Lyndo: Theo
phbraſto:Eudoxo: Teopompo:Polychito:lu

ba: Pyco: Appione: Epigene:Pelope: Apely/

le:Democrito: Traſillo: Nicandro: Menâ⸗

dro comoedo: Attalo: Saluſtio: Dionyſio:
Andrea: Nicerato: Hippocrate: Anaxilo.
De talpis & reliquæ medicinæ per morbo

1 IBRO Trigeſimoſecundo continen

tur reliquæ medicinæ ex aquatilibus.
De echeneide piſce et mirabili eius proprie
rate:de torpedine et marino lepore:et mi⸗

rabilia rubri maris CLC.a. i,

De ingenis & manſuetudine quorũdam pi
ſcium: & ubi ex manu edant. & nbi reſpon-

ſa dantur ex piſcibus Ca. i.

De his quibus interris & in aquis uictus eſt

& de caſtoreis medicinæ & obſerua

tiones Ca.iii.
De teſtudine & multorum piſcium medici
næ: & obſeruationes Ca. iii.
Promiſcuæ medicinæ Ca. v.

Ad febres omnium generum:& contra di⸗

uerſas infirmitates Ca. vi.
Animalium omnium in mari niuentium c.
Ixvi.genera eſſe Cz. vii.

Summa medicinæ & hyſtoriæ & obſeruati

ones.d.cccc.xxviii.
FäEX AVCTORIBVS.

Licino macro: Trebonio Nigro. Seſtio Ni

gro qui græce ſcripſit. Quidio poeta: Cal/

ſio:Hemina:Mecenate.L. Ateio.

Iuba:Andrea:Salpe: Appione Pelope:Apel

le Thaſio:⸗Straſillo Nicandro.

IBRO trigeſimarertio continẽtur na
turæ metallorum.

Qux prima commendatio metallorum au⸗

ri & de origine annulorum aureorũ & mõ

auri apud antiquos & equeſtri ordine & de

iure annulorum aureorum Ca.i.

De decuriis iudicum & quotiens nomina
equeſtris ordinis immutata: & donis mili-
tantibus & quando primum coronan

qurea

Ca. i.

De reliquo uſu auri ĩ uiris & mulieribus &

de nũmo aureo: & qñ primum ſignaũ eſt

aes argentum et aurum: et anteꝗ ſignaret

enophon
Vd Th
nne Mil
leCnio⸗
Gro Atene
(berea ae
enveo⸗D
Eungora
tione quta
biitem.
li Dopki.
Aſclepiade
miequi
guiitem
dico⸗One⸗

1 BKR
beſtr
Gentesn
tionaliste
Debyranm
Degland
Decvica
Conadi
Degn
Dehgi
carbone.
Degbane
ebdem te
Decanch
Aluden
uarun
ern
ceqh:que
Quibus
lan cech
goidusn
Deroli
wmaeria
Defin
Deril.
De ꝛce⸗
Debru
Abuxo
de ulm
Dendo⸗
lulſio
Qbnn
Thodoc
ktengni
hon omr
nullean
ehaton
Cliorun

1e,Cenn
Odicdi⸗ loie

hwio en
Gbohchent
and Nieni⸗
dio⸗ Donſ
eAnl,

Wdocontden
1Auarilbun
lienu⸗ Rronte
eporeer y⸗
Cai
guorüdm
Apbi nſ
Ci
lvis nichuec
ſervr
(aii
ilcun mis
(ui
in
Sanmnch,
(zi⸗
(uii.
2 tlamß

Kſio Ni
n 4/
.

Hcre

elent,
odind
6
ſens Nomi
onis ni⸗
ſone⸗
Cuin
glenbus
ſgno,
4 ſgwwe

Xenophonte: Amphilocho: Ateneo: Ana⸗

xipoli Thaſio:Apollodoro Lennio:Ariſto⸗

phane Mileſio: Antigone Cymeo: Agato⸗
cle: Chio:Apollodoro pergameno: Ariſtan
dro Ateneo:Bacchio mileſio: Bione ſolenſe
Cherea ateneo: Cheriſto: Item Diodoro pri

enneo:Dione colophonio:Epigene rhodio:

Euagora Thaſio: Euphrõio ateneo: Andro
tione qui de agricultura ſcripſit: Eſchirione

qui item: Dionyſio qui magonem tranſtu⸗

lit: Diophane ꝗ ex Dionyſio epitoma fecit:
Aſclepiade medico: Eraſiſtrato item. Co⸗
miade qui de conditura uini: Ariſtomacho

qui item: Hyceſio qui item: Themiſone me
dico:Oneſicrito.Iuba rege. S

I IBRO Seytodecimo continentur ſil/
ueſtrium arboge naturæz Ca.i.
Gentes ſine arbore:& miracula in ſeʒten-
trionalis regionis arboribus Ca. ii.
De hyrciniæ ſilue magnitudine Ca. iii.
De glandiferis Qa.iiii.
De ciuica corona:& qui frondea corona
donaiit CLCa. v.
De glande genera xiii,. Ca. vi.
De faginia glande & reliquis glandibus:&
carbone & paſtu porcorum Ca. vii.

De glande & quam multa præter glandem

exdem ferant arbores Ca. vili.
De canchrye & cocco grano & agarico
& ſubere Ca. ix.
Quarum ſimt in uſu cottices Ca.xx.
De ſcandulis & pinu:pinaſtro:abiete:pi,/·
cæq;: que:larice: taeda: taxx Ca. xi.

fiat cedrum & de ſpiſſa pice quomõ fiat &
quibus modis reſina coquatur Ca. xii.
De ⁊oſippa & ſapio & quarum arborum

materia in precio Ca. xiii
De fraxino genera eius.iiii. Ca. xiiii⸗
De tilia genera duo Ca. xv.
De aceris genera decem Ca. xvi.
De bruſcho moluſcho & ſtaphilodendro
& buxo genera tria C.a. xvii.
De ulmo genera quattuor Ca. xviii.
De arborum natura per ſitus Ca. xix.
Diuiſio generum Ca. xx.
Quibus folia non decidant: & de
rhododendro QCa. xxi.

Item quibus folia non decidunt: & quibus

non omnia folia candant: & quib locis
nullæ arborum Ca.xxii.
De natura foliorum cadentium & quibus
foliorum uarii colore CLa. xxiii.

De populo tria genera:& quorum foliorum
figura mutetur Q. xxiiii.
Qux folia uerſentur omnibus anuisss
quæ foliorum eius palmis cura & uſus &
foliorum mirabilia Ca.xxv.
De ordine naturæ in ſatis:et de foore arbo
rum et conceptu et germinatiõe et partu et
quo ordine floreant Ca. xxvi.
De corno et quo tempore quæq;ʒ ferant: et
quæ fructum non ferant: et quæ infœlices
exiſtimantur: & quæ facilinie fructum per⸗
dunt: & quibus fructum antequam folium
naſcantur Ca.xxvii.
De biferis & triferis:& quæ celerrime ſene

ſcant:& de ætatibus earum Ca. xxviii.
De moro CQ(êôͤa. xxix.
De ſilueſtribus Ca,. xxx.
De buxo & faba græca ſiune ”MU
Ioto Ca.xxxi⸗
De ramis cortice & radicibus ar
borum Ca. xxxii,

De prodigioſis arboribus:& quibus modis
ſponte naſcuntut:& quod non omnia ubiq;
naſcuntur & quae non alibi naſcantur
arbores Ca.xxxiii-

De cypreſſo: & quod ex terra noua aliqua

ſæpe naſcantur quæ in ea antea non
fuerunt M Ca.xxxiiii.
De hedera Ca. xxxy.

De hedera quæ uocat᷑ ſimila Ca. xxxvi.

De aquaticis calamis & fructi⸗
cibus Ca. xxxvii.
De ſalice genera eius octo:& quæ præter

ſalicem ſint utilia ligaturis & de
Quibus modis fiant genera picis & quomõ

rubis Ca.xxxviii
De ſuccis arborum:& natura materiarum
& de cedendis arboribus Ca. xxxix⸗
De teredinibus larice Ca. xl.

De materiis: & de magnitudine arborum:

& quæ cariem & ruinam non ſentiunt: &·
de perpetuitate materiarum C.a. xli-
De teredinibus QCa. xlii.
De materiis architecti:& quæ materies ad
quid utiles: & quæ firnior materia
intectũ JJMBD Ca. xliii.
De grutinanda materia & lignis
ſectilibus Ca. xliiii.
De arborũ & ætate & qua genera arborum
minime durant Ca. xlv.
Sũma res et hiſtorie & obſeruatiões. c. xxxv.
EX AVCTORIBVS.
N:vVarrone. Feciale Nigidio. Cor. Nepore
FHiginio.Maſſurio. Catone mutiano.L. Pi/
ſone Trogo Calfurnio aſo Cremimio.
11

Sexto: Nig o OCor. Boccho: Vitruuio: Græ⸗
cino. EXIERNISs.
Alexidro polihyſtore. Fieſiodo Theophra
ſto Democrito. FHoméro Timeo Mathe 1
matico
Ie BRO ſepumodecimo conrinené ſa⸗

tiuarum ac cultarũ arborum naturz.

Arborum precia mirabilia Ca. i.
De natura cæli ad arbares & quam partem
cæli ſpectare debeant Ca.ii.
De ſocietate cæli & terre ad
arbores Ca. iii.
De qualitate regionum Ca. iiii.⸗
Genera terrarum Ca. v.
De terra quam britannia & gallia
amart Ca. vi.
De græcorum docttina Ca. vii.
De terrarũ generibus Ca. viii.

De cĩeris ulu & de fimo & quæ ſata uberio

rem terrã faciant et quæ urant Ca. ix.
De ſationes arborum et auulſione naſcun
rur arbores Ca. x.

De tranſferendis feminariis et ulmis ſeren/

dis et ſcrobibus Ca. xi.

bnis et ſtillicidiis et ubi plamtari
debeant LCa. xii.

rer et de ſabina Ca.xiii.

De ſatione arborum et inſitione ea quomo⸗
Dee iugere & actu & ebibuse cira pecora: 3e

do inuenta ſit tenera inſerendi

implaſtratio Ca. xiiii.
De uitæ inſerenda Ca. xvyv.
De emplaſtratione Ca. xvi.
Exeinplum huius rei Ca. xvii.

De cultura taleage et Jquibus temporibus in

ſitatio fiat

ſciplina oblaqueãdiet aculeäâdi Ca.xix.

De ſalicto et harundineto et cæteris caedu⸗
is ad perticaſ palos Ca. xx. 2ðD

De culturis et diſciplina excol en darum =

uinearum Xxx.
De ſulco et uineap putatione Ca.xxii. 1
Ratio arbuſtorum Ca. xxiii.
De ſeruandis uuis et morbis .
arborum Ca. xxilii.

De prodigiis ex mutatiõe: et de remediis ex
arboribꝰ et ꝗ irrigatiõe ꝓficiãt et ꝗliter riga
dũ et mirabilia de riguis Ca. xxv.
De remediis morborum arborũ Ca. xxvi.
De caprificatiõe et ſtercoratiõe Ca. xxvii.
De diuerſis medicamentis arborũ contra ue
nenata animalia et contra formicas et con/

.

Quæzæ arbores tarde creſcant et quæ celeri-

Ca. xviii.
Quæ arbores ſocietate ga udeant er de di-

tra noxia animalia

EN AVCTORIBVS.

Cor. Nepote. Catone Cenſorio. M. Vartée
Celſo: Virgilio. Higine: Sarſenis patre et fi

lio. Scropha: Calfurnio:baſſo: Trogo:Aemi

lio Macro. Græcino Columella: Attico lu-
lao:Fabiano: Sura: Mainlio: Decio: Mundo
C. Epidoco. Lu. Piſone.

EXTERNIS.

Iludoro: Theophraſto: Ariſtotele: Democri
to: Theopõpo: Hieroneo Rege Attalo Re-

ge: Archita: Nenophõte: Amhilocho ateniẽ⸗

ſe: Anaxipoli Thaſio Apollodoro: Lennio⸗
Ariſtophane Mileſio: Antigono: Cymeo:

Agatochle chio: Apollonio Pergameo: Bac

chhio Mlilleſio Bione: Cherea atheniéſe. Che
recto. Irem Liodoro priennio:Dione Colo⸗
phonio:Epig ene rhodio:Euagene. Thaſio:
EFuphronio: Atteneo: Androtione ꝗ de agri

cultuta ſeripſit. Aſchrione qui itẽ: Lyſima/

cho qui item: Dionyſio qui magonem tranſ
tulit: Diophane qui ex: Dionyſio epitoma
fecit Ariſtandro qui de portentis.
De inteualis plantandarum arborum et um

IBRO oaοdecimo continerur de

agricultura
Duod antiquis maximum ſtudium agri
culrura fuit Ca.i.
Quæ corona ptimo romæz Ca. ii.

quotiens & quibus temporibus fuit ſum:

mna utilitas annonæ: & gui niagticuitn
ra illuſtres er Ca. iiie

Ratio ad agricultura Ca. iiii.
Laus agricolarum & que obſeruidla in agro
parando eCa. v.

De nilarum poſitione: & precepta itiquorũ

De agro colendo KCa. vi.

De frugũ generibus & natura Ca. vi.
Non oĩia frumenti genera ubique naſci.&

de reliquis ĩ oriente generibꝰ Ca. viii.

De piſtoriis & molitura & fa
rina Ca. ix

De ſimilagine: liliginis: de aliis generibus

& de piſtura Ca. x.
De fermentis & panis faciencli ratio genera
& quando primum piſtores Romae & de cri

bris & alica Cx. xi.
De leguminibus Ca. xii.
De rapis & napis amiterinis Ca. xiii.
De Iupino Ca. xiiii.
De uitia & erro Ca. xv.

De foeno & faragine: & de ocimo: & de di/

”M

Ca.xxviij.
Sũma res et hyſtorie e et obleruatdes d. lxxxi

he ebore foſ
368 zliorüge
Decoralio⸗ zu⸗
Anctedei
lemiltio lp
lp ide & mec
D gio ſapi
Pen mathides
Alchiſto
De⸗ 9 Uattuor
ſalmio darat
Dehpicdibus
nolibuslapio
ſcbus Kphen
Kruturamlap
ſelſſtentibus
Deciſtemis
mixtura cald⸗
A iedoribus
De wedicinis
o
Daopauimen
(diunlibos
wöoces
edn
ſano uirr
Vitri
num i
algia
Summn m
tiones d

M. Varro
Wepote:
Eibio⸗Vet
(None (

Thephrat
iodorre⸗
re Mione
torunnere
mnidoro
emotele

BR
digo
Degemm

ria N eni⸗
ensaneet
ldgn ge
Alu:Angl,

oele Deon
ege moge,
hilocnd neni⸗
NdoroeLenni-
0no: :
) 2,.
Nigmerk
Nheniele
1Dione C
gee. Tude
donegcepn
itelſim,
Wonman.
loeniumn

Cooniveuce

Ci
ii.
n ecnne
*
iü
micingor⸗
(„*
n iignan
(u⸗
1 Caui
ar ni⸗
(vwi.
,
C*
Nisi
6 ¹
mioglen
r Acegn
(10
Caii⸗
Cauii
Ciüi
C116
s dil

De ebore foſſili & lapidibus oſſeis & palma
tis & aliorũ generibus Ca. xviii.
De corallio: uel pyrite & medicinis eius: &
oſtracite: de amanto lapide & medicinis ei
de mihitio lapide & uiribus eius de gagate
lapide & medicinis eius: & de ſpongis &
yer gio lapide & natura eius Ca. xix.
emathide & quinq; generibus eius
& ſchiſto Ca. xx.
De quattuor generibus etidis & calamo &
ſalamio & arabo & punicibus Ca. xxi.
De lapidibus marmorum medicinalium &
mollibus lapidibus & ſpeculari lapide & ſi
licibus & phengite & cotibus & reliquis ad
ſtruturam lapidibus igni & tempeſtatibus
reſiſtentibus Ca. xxii.
De ciſternis & calce & harenæ: generibns &
mixtura calcis & harenæ & uitiis ſtructuræ
& tectoribus còlumnis C.a. xxiii.
De medicinis calcis & maltha E
gypſo Ca. xxiiii.
Da pauimẽtis & quãdo primũ romæ & ſub
ſidiualibus pauimentis & græcanicis & qñ
rimũ cameræ QCQ. xxv.
De origine uitri & ratione faciẽdi & de ob
ſiano uitro & de generibus multiformibus

nitri Qa.xxvi.
Ignium miracula:& medicinæ
prodigia Ca.xxvii.

Summa medicinæ & hyſtoriæ & obſerua-
tiones. d. xxiiii.
EX AVCTORIBVS.
M. Varrõe:Celio:Galba: C. Ictio: Mutiano
Nepote:Cor.L Piſone: Tuberone:Seneca⸗
Eabio:Veſtale:Ammo Foeciale: Fabiano:
Catone Cenſorio:Vitruuio
EXTERNIS.
Thephraſto: Praxitele: Iuba rege: Nican-
dro:Sotaco:Sudine:Alexandro: Polyhiſto
re: Apione:Philiſtonico:Duride:Herodo⸗
to: Eumero: Ariſtagora: Dionyſio: Arche⸗
midoro:Bucorida: Antiſtene: Democrito:

Dewmotele: Licea.

IBRO uigeſimoſeptimo continentur
origo gemmarum. ”M
De gemma polycratis tyranni& pirehi re/

gis & qui ſculptores optimi & nobilitates
artificum & quis primus dactylothecam ro
mæ habuit. Ca. i.
De gemmis tranſlatis In triumpho Põpeii
& natura criſtalli & medicĩs: & luxuria cir/
ca eam: & quando primum inuenta myrrhy
na & luxuria circa eam & natura myrrhino
rum quæ mentiti ſunt audores de
ſuccino Ca. ii.
De ortu:& medicĩs:& generibꝰ & luxuria
ſuccinorũ & lĩcurio & medicine Ca.iii.
De adamantis generibus & medicinis &
Nargaritis Ca.iiii.
De ſmaragdi generibus:& gemmis uiridi⸗
bus tranſlucidis Ca. v.
De opali generibus & uitiis & experimen-
tis & uariis gemnnii Ca. vi.
De generibus carbunculorũ & uitiis experi
mestis &e gamis ardẽtibus Ca. vii.
generib- topatii & callaite: & de gẽmis

uiridibus nõ trallucétibus Ca. viii.
De iaſpidum generibus Ca. x.
De quibuſdam gemmis per alphabeti ordi
nem Ca. x.

De gemmis quæ a membris hominuum co
gnominãtur: & quæ ab animalibꝰ: & de his
quæ a cæteris rebus Ca. xi.
De gemmis naſcentibus & factitiis:& figu

ris gemmarum Ca. xii.
De ratione probandarum gemma⸗
rnm Ca.xiii.

Sũma res & hyſtoriæ & obſeruationes. M.

Ccc.
EX AVCTORIBVS.
M. Varõe: Acts triumphi: Moecenate: Iac⸗
cho:Cor. Boccho.
EXTERNIS.
Iuba rege: Xenocrate: Renonis. Sudine
Eſchylo:Philoxene:Erupide:Nicandro Sa/
tyro: Theophraſto: Carete: Philomene: De
mocrate:Xenotino: Netrodoro: Sotaco:Py
thea: Timeo: Siculo: Nicea: Theocreſto.
Aſaruba: Mnaſia: Theomene: Cteſia: Mie
tridate: Sophode: Archelao rege: Calliſta⸗
to:Pemocrito:Iſmenio: Olympico: Alexan
dro:Polyhiſtore: Appione: Ori: oroaſtre:
Xactalia.

OPLNN

Paturafu
ockaſoonel
iuturascr
s cete
nelemper
natur,o
erlertim
120 . neiamſun
4 „ . ℳ9 j z AeD ſiatauth

“ c ,
Iiirſ Mntordc, Launtſwi Wüp
„ EC S mek.

1E cumid

S nitus ſy
— 5 tehrusn
merg ej
oliseuf
kumarge
Innari l
Uüprobe

. „
4

i

. „ SsLH

C. PLINII SECVNODI NATVRALIS HISTORIAELIBER SECVNDVSINCI.

occaſione hinc ſumpta: aut his data innumerabiles tradidiſſe mundos: ut totidem rerum

nas: & cætera etiam in uno & im nenſa & innumerabilia ſydera: quaſi non eadem quæitio⸗

ſciat:aut homines poſſint uidere quæ mundis i eno iat.
7☚

lis ſui partibus ſentiens: nec quia ad motum quo ſubinde uerti mox apparebit: talis aptiſſi

—

AN FlNITVS SIT MVNDVS Ca. I.

Vndum & hoc quod nomine alio Cælum appellari Ilibuit: tuius cir* u“: bc, asbi
cunflexu teguntur cuncta: numen eſſe credi par eſt: æternum: immen
ſum neque genitum: neque interiturum unquam Huius extera indna
m gare: nec intereſt hominum: nec capit humanæ coniectura mentis. Sa Mumdas b mn imnt
ceer eſt: æternus immenſus: totus in toto: immo uero ipſe totum infi⸗
nitus:ac finito ſimilis. Omnium rerum certus & ſimilis incerto. Extra
intra cuncta complexus in ſe idemq; rerum naturæ opus & rerum ipſa
natura: furor eſt menſuram eius animo quoſdam agitaſe atq; prodere auſos. Alios rurſus

naturas credi oporteret. Aut ſi una omnes incubarent: totidem tamen ſoles: totidemq; lu

ne ſemper intermino cogitationis occurſura deſiderio finis alicuius. Aut ſi hæc infinitas
naturæ. omninum artifici poſſit aſſignari. Non illud idem in uno facilius ſit intelligi tanto
præſertim opere: furor eſt: profecto furor egredi ex eo. Et tanquam interna eius cũcta pla
ne iam ſunt nota ita ſcrutari extera quaſi uero menſuram illius rei poſſit agere:qui ſui ne

DE EORMAEIVS. Ne- caAa. I. Prn Terd e
Ormam eius in ſpetiem orbis abſoluti globatam eſſe nomen imprimis & conſen-⸗
ſus in eo mortalium orbem appellantium. Sed & argumenta rerum docent non
ſſolum quia talis figura omnibus ſui partibus uergit in ſe ſe: ac ſibi ipſa tolleran⸗
da:eſt ſeque includit & continent nullarum egens compagum: nee finem aut initium uI

ma eſt. Sed occulorum quoq; probatione quod conuexus mediuſque quacunq; cernatur:
cum id accidere in alia non poſſit figura,. „ ”MP
DE MOTV EIVS. Ne- e Nrver Ca. III.
Anc ergo formam eius æterno & irrequieto ambitu inenarabili cellerirate. xxiiii. Llotus l. m,
horarum ſpatio circũagi ſolis exortus & occaſus haud dubium reliquere an ſit s .—
menſus:& ideo ſenſum aurium facile excedens tantæ molis rotatæ uertigine aſli er
dua ſonitus non equidem facile dixerim: non hercle magis quam circunactorum ſimul ti .
nitus ſyderum ſuoſque uoluentium orbes. An dulcis quidam & incredibili ſuauitare con
tentus nobis qui intus agimur iuxa diebus noctibuſque tacitus lubitur mundus: eſſe innu
meras ei effigies animalium rerumq; cunctarum impreſſas. Nec ut in uolucrum notamus
ouis leuitatem continuam lubricum corpus: quod clariſſimi quidem auctores dixere: ue⸗
rum argumentis indicatur quoniam inde deciduis rerum omnium ſeminibus in numeræz
in mari præcipue: ac plerunque confuſis monſtrificæ digenerantur effigies. Præterea ui⸗
ſus probatione:alibi plauſtra: aljbi urſi tauri alibuzalibi litteræ: figura & candidiore medio
ſuper uerticem circulo. Hr = — E ren.
M CVR MVNDVS DICATVR. Ca. * IIII. NNandas 4
Quidem & conſenſu gentium moueor. Nanq; . Coſmos græci nomine ornamẽti
e abpbpellauerunt eum & nos a perfecta abſolutaq; elegantia mundum Cælum qui⸗ L, guat! &.
Qem haud dubie cælati argumento diximus: ut ĩterprætatur. M. Varro Adiuuat α.
terum ordo deſcripto circulo qui ſignifer uocatup in. xii. animalium effigies: & per illas ſo
lis curſus congruens ton ſæculis ratio. † errr MM!1Gq
D DE QVATTVOR ELEMENLIISZSs. Ca. V. (Cualuer E
Ec de elementis uideo dubitari quattuor ea eſſe. Ignitum ſummo: inde tot ſtella⸗ en
n rum collucentium illos occulos. Proximum ſpirituę. quem græci noſtricq; eodẽ dcS
uocabulo aera appellant. Vitalem hunc: & per cuncta rerum meabilem: totoq; cõ
ſertum. Cuius ui ſi uſpenſam cum quarto aquarum elemento librari medio ſpatii telluem. ri .
Ita mutuo complexu diuerſitatis ẽffici nexum:& leuia ponderibus ĩhiberi quo minus euo
lent. Contraq; grauia ne ruant ſuſpendi leuibus in ſublime tendentibus. Sic pari in Qiuer

α Xνàwo A 5klla:

h ⸗ Bv VITI.

L.-BRĩR888d8.
ia niſu ui ſua quæq; conſiſtere irrequieto mundi ipſius conſtricta circuitu: quo ſemper in

ſe currente imã atq; mediam in toto terram eadẽeq; uniuerſo cardine ſtare pendentem li-

brantem per quæ pendeat.ĩta ſolam immobilem circa eam uolubili uniuerſitate eadecq; ex
omnibus necti: eidẽq; omnia inniti. „ Z “Mc
De ſepten Planetis. o uE CaiA. VYI.
Nter hanc cælũq; eodem ſpiritu pendent certis diſcreta ſpatiis.vii.ſydera:quæ ab
inceſſu uocamus errantia:cum errent nulla minus iltis. Quorum medius ſol fertur

1el arm, rst mer,n, an pliſſima magnitud ine ac poteſtate:nec temporum mo o terrarũq;: ſed ſyderũ
= P** Sim . 4 ⸗ A4 —α☚22 1

etiam ipſorum cælique rector. KHunc mundi eſſe totius animum: acj lanius mentem. Huũc
principale naturæ regimen ac numen credere decet opera eius exiſtimantes. Hic lucem
rebus miniſtrat. aufertq; tenebras: Hic reliqua ſydera occultat. hic uices tẽporum annũq;
ſemper renaſcentem ex uſu naturæ temperat.hic cæli triſtitiam diſcutit.atq; etiam nubilia

humani animi ſerenat. hic ſuũ lumen cæteris quoq; ſyderibus fœnerat. præclarus: eximus

omnia intuens oĩa eria exaudiens ut principi litterarum Fiomero placuiſſe in uno eo ui-
deo. —.2..XDe deo. o⸗- Ser. Ca. VYVYII.
Va propter effigiem dei formaq; querere inbecillitatis humanæ reor: quiſquis eſt
deustſi modo eſt alius& quacunq; in parte totus eſt ſenſus: totus eſt uiſus totus

Dem auditus:totus animæ: totus animi: totus ſui. Innumeros quidem credere atq; etiã
ex uirtutibus uitiiſque hominum ut pudicitiam: concordiam: mẽtem: ſpem: honorem: clæ

mentiam fidem: aut(ut Democrito placuit)duos omnino pœnam & beneficium maiorem
ad ſocordiam accedit. Fragilis & laborioſa mortalitas in partes iſta digreſſit infirmitatis
ſuæ memor: ut portionibus coleret quiſq; quo maxime indigeret. Itaq; nomina alia aliis
gentibus: & numina in iiſdem innumerabilia reperimus. Inferis quoq; in genera deſcrip⸗
tis morbiſq; & multis etiam peſtibus dum eſſe placata trepido metu cupimus. Ideoq; etiã

publice febri fanum in palatio dicatum eſt. Orbonæ ad ædenlarium ara. Et malæ fortunæ
eſquiliis. Quãobrem maior cælitum populus etiam quam hominum intelligi poreſt: cum
ſinguli quõq; ex ſemetipſis totidem deos faciat Iunones genioſq; adaptando ſibi. Gentes
uero quædam animalia etiam aliqua & obſcena pro diis habent: ac multa dictu magis pu⸗

denda perfetidos cibos & alia ſimilia iurantes. Matrimonia quidem ĩter deos credi: taãtoq;
æuo ex his numiné naſci: & alios eſſe grandæuos: ſemperq; canos: alios iuuenes: atq; pue⸗
ros atricoloris: aligeros: claudos: ouo editos: & alternis diebus uiuentes morienteſq; pue-
rilium prope deliramentorum eſt. Sed ſuper omnem impudentiam adulteria inter ipſos

fingi:mox iurgia: & odia: atq; etiam furtorum eſſe & ſcelerum numina. Decus eſt mortali:

liuuare mortalem: & hæc ad æcernam gloriam uia: hac proceres iere romani: hac nunc cæle
ſti paſſu cum liberis ſuis uadit maximus omnis æui rector Veſpaſianus Auguſtus feſſis re
bus ſubueniens. Hic eſt uetuſtiſſimus referendi benemerẽtibus gratiam mos: ut tales nu

Aminibus aſcrant Quippe & omnium aliorum nomina deorum & quæ ſupra ſyderum re

tuli ex hominum nata ſunt meritis. louem quidem aut mercurium aliterue alios inter ſe
uocari: & eſſe cæleſtis nomẽe culaturæ quis non interprætatione nature fateatur? Irridẽdũ

uero agere curam rerum humanarum illud quicquid eſt ſummum. an ne tã triſti atq; mul
tiplici miniſterio non pollui credamus dubitemus ue? Vix prope eſt iudicare utrum ma⸗

gis conducat generi humano quando alis nullus eſt deorum reſpectus: aliis pudendis ex
ternis famulantur ſacris: ac digytis deos geſtant: & monſtra quoque quæ colũtdannant: &
excogitant cibos imperia dira in ipſos ne ſomno quidem quieto irrogant. Non matrimo-
nia non liberos non denique quicquam aliud niſi iubentibus ſacris diligunt. Alii ĩ ipſo ca

pitolio fallunt. ac fulminantem peierant louem: & hos iuuant ſcelera:illos ſacra ſua ponix
agunt. Inuenit tamen inter has utraſque ſẽtentias mediũ ſibi ipſa mortalitas numẽ:quomi

nus etiam plana de deo coniectatio eſſet. Toto quippe mundo & locis oĩbus omnibuſq;
orrois omnium uocibus fortũa ſola inuocatur: & una nominatur: una accuſatur: una agit᷑:
ea:una cogitatur:ſola laudatur:ſola arguitur:& cũ conuitiis colitur: uolubiliſq; a pleriſq;-

uero & ceca etiam exiſtimata: uaga:inconſtans:incerta: uaria: indignorũq; fautrix huic om
nia expenſa huic omnia feruntur accepta: & in tota ratione mortalium ſola utrãq; paginã
facit. Adeoq; obnoxiæ. ſumus ſortis: ut ſors ipſa pro deo ſit: qua deus probatur incertus.
Pars alia & hanc pellit:aſtroq; ſuo euentus aſſignat:& naſcendi legibus ſemelq; in omnes

futurosn

eiq er

ctaruln
DiuusA
1fflicuse
nibilelle
nichusce
bonls
reculin
intanta
juntabe
ſeomni⸗
tis uice
Uiritnon
obliuion
uigintin
Epoten
Uulgata

1
chͤ
leq he
bce
WN
ns
dn
peree
noſci
ne apt
Obſig
Primu
1plan:
tur.
lo.cx.
Geru
indexte
kurch in
dein br
beeeckt
inkerion
quodq
ardore
lerie
densa
nnsin
Meueni
turans
Quam
lt urd

guicen

Amnbienn
Nrane

Wo ſene;
Nacennh,

e., ſ.
Feenge
latheei
menenbi
nen iloen
eorumn mug
geumenbila
Almtenin,
kumd⸗
W.
r guſut⸗
eſt uum
Nckere ml
Kiummian
ſtinfimian
mimaa i
men delcnd⸗
us ceog eti
mir fortun⸗
dnck:
unpiͦ⸗
cntlg

N

E

unus intercalaris dies adit᷑: ut tẽporũ rõ facilius ſolis itineri cõgruat. Infra ſolẽ ambit ĩ gẽs n

futuros unquã deo decretũ. In reliquũ uero ocium datur. Sedere cepit ſententia hæc: pari

terq; & eruditũ uulgus & rude in eã curſu uadit. Ecce fulgurum monitus: oraculoruũ preſ
cita: aruſpicũ pᷣdicta atq; etiã parua dictu in auguriis ſternutamenta & offenſiones pedũ:
Diuus Auguſtus læuũ ꝓdidit ſibi calceũ p̃poſtere indutũ quo dię ſeditione militari ꝓppe
afflictus eſt. Quæ ſingula id ꝓuidam mortalitatẽ inuoluũt: ſolũ ut inter iſta uel certũ ſit
nihil eſſe certgehec miferl us quicꝗᷓ homine aut ſuperbius: Cæteris quippe animantium ſola
uictus cura eſt. In quo ſponte naturæ benignitas ſufficit: uno quidẽe uel perferenda cũctis.
bomis ꝙ de gloria:de pecunia:ambitione:ſuperq; de morte nõ cogitant. Veꝑ ĩ his deos age
re curã rerũ humanarũ credi ex uſu uitæ ẽ pœnaſq; maleficiis aliquado ſeras occu pato deoo
in tanta mole:nunꝗᷓ autẽ irritas eſſe. Nec ideo proximũ illi genitum hominem: ut uilitate
iuxta beluas eſſet.lmperfecte uero in hominẽ nature precipua ſolatia ne deum quidé poſ
ſe omnia. Nq; nec ſibi poteſt mortẽ cõſciſcere:ſi uelit: quod homini dedit:optimũ in tã⸗
tis uitæ pœnis: nec mortales æternitate donare: aut reuocare defunctos nec facere ut qui/ Pea⸗ , ur
uixit non uixerit: qui honores geſſit: nõ geſſerit. Nullumq; habere iĩ præterita ius preterqᷓ , n8.
obliuionis. Atq; ut facetis quoqʒ argumẽtis ſocietas hæc cum deo copuletur ut bis dena
uiginti non ſint:ac multa ſimiliter efficere non poſſe:per quæ declaratur haud dubie natru
ræ potentia id quoq;: eſſe quod deum uocamus.In hæc diuertiſſe nõ fuent liena propter
uulgatam aſſidue queſtionemde deo. Jo- Orr er aR., Brs e ve rn eſkuen
M De natura ſyderum errantium. — Ca. FVIII..
Inc redeamus ad reliqᷓ naturæ ſydera quæ effixa diximus mundo: non illa ut exiſti-
h mat uulgus ſingulis attributa nobis: & clara diuitibus: minora pauperibus: ob⸗
ſcura defectis: & pro ſorte cuĩuſq; lucẽtia ad munera mortalibus Quia nec cũ ſuo
queq; homine orta moriuntur: nec aliquem extingui decidua ſignificant. Non tanta coe⸗
lo ſocietas nobiſcũ eſt: ut noſtro fato morralis ſit ille quocq; ſyderum fulgor. Ila nimio ali
mento tracti humoris igneam uim habundantia reddunt: cũ decidere créduntur: ut apud:
nos quoq; id luminibus acceſis liquore olei notamus accidere. Ceterum æterna eſt cæle-
ſtibus natura intexentibus mundum intextuq; concretis. Potentia autem ad terrã magno
pere eorũ pertinens: quæ propter effectus claritatẽq; & magnitudinẽ in tanta ſubtilitate
noſci potuerunt: ſicut ſuo demoſtrabimus loco. Circulorũ quoq; cæli ratio in terræ mẽtio
ne aptius dicet: quando ad eã pertinet tota ſigniferi modulatio inuentionibus non dilatis
Obliquitatem eius intellexiſſe: hoc eſt rerũ fores appuiſſe Anaximãder Mileſius traditur
primus olimpiade. Ilviii. Signa deinde in eo cleoſtratus: & primũ arietis ac ſagitari Sphaerã
ipſam ante multo atlas. Nũc relicto ipſius mundi corpore reliqua inter cælũ terraſq; tractẽ
tur.Sũmum eſſe qc uocant ſaturni ſidus:ideoq; minimũ uideri:& maximo ambire circu⸗ —
lo.ac.xxx.anno ab breuiſſima ſedis ſuæ principia reg redi certũ t. Omniũ autẽ errantinm S 8.
ſyderum meatus interq; ea ſolis & lunæ cõtrariũ mundo agere curſũ id eſt leuũ:ſemp illo *'mapie
in dexteram pcipiti & ꝗᷓuis aſſidua conuerſione inmmẽſe celetitatis attolãtur ab eo:rapian =
turq; in occalũ: aduerſo tamẽ ire motu:per ſuos quæq; paſſus ita ferri:ne cõuolutus aer eãẽ HW
dẽ in prem æterna mũdi uertigine ignauo globo torpeat:ſed fũdatur aduerſo ſyderũ uer⸗
bere diſcretus & digeſtus. Saturni aũt ſydus gelidæ ac rigentis eſſe naruræ: multoq; ex eo erni Hal
inferiorem iouis circulum:& ideo motu celeriore duodenis circũagi annis. Lertiũ Martiſ Oc e. vEα
quod quidã. Herculis uocant:ignea ardẽtis ſolis uicinitate binis fere ãnis cò- nti. I. eo ar; ¹ bni⸗
ardore nimio & rigore Saturni interiectũ ambobus ex utroq; temperari. louẽ, ſalutaremq; malueva arol.
fieri.deũ.Inde ſolis meatũ eſſe ꝑtiũ ꝗdẽ trecentarũ.Ix. Sed ut obſeruatio umbrarũ eiu e Ae b

II um elus reé apilegs
deas ad notas qui nos annis dies adiici. ſuꝑq; quartã partẽ diei. Quam ob cãm quinto anno 5? 1

α

ſydus appellatũ. Veneris: alterno meatu uagũ: ipſiſq; cognominibus æmulũ ſolis & lunæ AWνι
preueniens ꝗppe & ante matutinũ exoriens luciferi nomẽ accepit: ut ſol alter: diemq; ma⸗-
turans. Contra ab occaſu refulgens nuncupatur ſuper ut progãs lucẽ: uicẽq; lunæ reddes. Tar Hans
Quam naturam eius pithagoras Samius primus deprehendit olympiade circiter. xlii. qui Nh
fuit urbis Romæ annus. cxlii. Largiori magnitudine extra cuncta alia ſydera: eſt claritatis
quidem tantæ ut unius huius ſtellæ radiis umbre reddantur. Itaq; & in magno nominum
ambitu ẽ. Alii enĩ Iunonis:alii Iſidis. alii martis deũ appellauere. Huius natura cuncta ge⸗—
nerant in terris. Naq;. in alrerutro exortu genitali rore conſpergẽs nõ terræ mõ cõceptus
2 ii

461

bva

LIBER.

& lee 3 Am by * ₰ „ . „ . . . . 5 „ ℳ 2M 2 . . „ „ .
Salers Pe nimplet: uerũ animatiũ quoq; omniũ ſtimulat. Signiferi aute ambitũ peragit tricẽis & duo
APva EWασιCdequiquagéis diebus: ab ſole nũquã abſiſtent ptibus ſex atq; quadraginta lõgius(ut. Ti⸗

meo placet, Simuli rõe ſed nequaquâ magnitudine ſcilicet aut ui ꝓximum illi Mercurii ſy
dus a quibuſdam appellarũ Appollinis inferiore circulo fertur. ix. diebus ociore äbitu mo
ante ſolis exortũ:modo poſt occaſũ ſplendens: nũquã ab eo.xxii.partibus remotior: ut Cre
ſias &. Soſigenes docent. Ideo: & pecularis horũ ſyderũ ſtatio ẽ: neq; cõmunis cũ ſupradi⸗
Gtis. Nãq; ea & q̃rta pte cæli a ſole abeſſe & tertiae& aduerſa ſoli ſæpe cernuntur maioreſq;
aliis habent cuncta plæne conuerſionis ambitus in magni anni tarlone Aicendos. 7
DDeLunz Natura. o- Drr . Ca. M v?g- VIIII.
Ed oĩum admirationẽ uincit nouiſſimũ ſydus terriſq; familiariſſimũ: & i tenebra
T rum remediũ ac natura repertũ lunæ. Multiformi: hæc ambage torſit ingenia cṍ
templantiũ: & ꝓpximũ ignari ſydus maxĩe indignantiũ.creſcens ſempꝑ aut ſeneſcẽs
Et modo curuata in corn ua: modo æqua: pportiõe diuiſa modo ſinuata in orbem maculo⸗
ſa. eodemq; ſubito pᷣnitens.ĩmenſa orbe pleno.ac repente nulla. alias pnox. alias ſera &. parx
te diei ſolis lucẽ adiuuans: deficiens: & in defectu tamẽ cõſpicua. Quæ mẽſis exitu latet cũ
laborare nõ credit᷑.lã uero hũilis & excelſa: & ne id quidẽ uno mõ:ſed alias admota cælo⸗
alias contigua mõtibus: nũc in aquilonẽ elata. nunc in auſtros deie ta. Quæ ſingula in eam
deprehẽdit hominũ primus Endimion. & ob id amore eius captus fama traditur. Non ſu/
mus ꝓfecto ingrati erga eos qui labore curaq; lucẽ nobis aperuere.In hac luce mira quoq
humani ingenii peſte ſanguinem & cædes condere àanalibus iuuat: ut ſcelera hominũ noſcã
cxur mundi ipſius ignaris. Proxima ergo cardini:ideoq; minimo ambitu uigenis diebus ſe⸗
cenniſq; & tertia diei pte peragit ſpatia eademqʒ ſaturni ſydus altiſſumum. xxx: ut dictum
eſt annis.de inremorata in coitu ſolis biduo cum tardiſſime a trigeſima luce rurſus ad eal⸗
dem uices exit. Haud ſcio an omnium quæ in cælo prenoſci potuerunt magiſtra in. xii.ſpa
tia menſium oportere diuidi annũ: quàdo ipſum tociens ſolẽ redeundo ad principia cõſe⸗
quitur. Solis fulgore eã ut reliqna ſydera regi: ſiquidẽ in totũ mutuata ab eo luce fulgere
qualẽ in re pcurſu aque uolitare coſpicimus. Ideo molliore & ĩperfecta ui ſoluere tantum
humorẽ atq; etiã augere. quẽ ſolis radii abſi umant. Ideo & inequali lumĩet aſpici. quia ex ad
uerſo demũ plena reliquis diebus tantũ ex ſe terris oſtendat: quãtum ex ſole ipſa cõcipiat
In coitu ꝗdẽ nõ cerni:quoniã auſtum oẽnrlucis aduerſa illo regerat. Vnde accepit. Sydera
uero haud dubie hũore terreno paſci quia orbe dimidio nõnunꝗ maculoſalcernantur ſci-
licet nondũ ſuppetente ad hauriendũ ultra iuſta ui. Maculas enĩ nõ aliud eſſe ꝗᷓ terre rapa
tas cũ hũore ſordes. De defedu Solis & Lunæ Et de nocte. Ca. X.
PFPfſectus autẽ ſuos & ſolis rẽ in tota cõtẽplatiõe naturæ maxĩe mirã & oſtẽto ſimilẽ

tu lunæ occultari: lunâq; terræ obiectu: ac uices reddi:eoſdẽ ſolis radios lũa ĩterpo

resranhe kena eorum magnitudiſlũ umbræq; indices exiſtere. Quippe mãifeſtũ e ſolem inter uẽ

*

iu na Ir rYAX ol, 4 S 7 — — . 3
en fitu ſuo auferẽte terræ: terracq; lunæ. Hac uero ſubeũte repẽtinas obduci tenebras rurſũqg
„ st krwm illius umbra ſydus hebetari. Neq; aliud eſſe noctẽ quã terræ um brã. Figurã aũt umbræ ſia

milẽ metæ ac turbini inuerſo: quàdo mucrõe tãtũ ingruar: neq; Iunæ excedat latitudinem:⸗
quoniã nullũ aliud ſydus eode mõe bſeruetur: & talis figura ſemp ĩ mucronẽ deficiat.Spa
tio ꝗdẽ cõſumi umbras indicio ſunt uolucrũ p̃lati uolatus. Ergo cõſiniũ illis eſt aeris termi
nus initiũq; ætheris. Supra lunã pura omiaac diuturnæ lucis plena. A nobis autẽ p noctem
cernuntur ſydera ut reliqua lumina e tenebris. & ppter has cas nocturno tẽpore deficit lu
na. Stati autẽ atq; meſtrui nõ ſunt utriq; defectus pp obliquitatẽ ſigniferi: lunæq; multiua
gos(ut dictũ eſt fexus nõ ſeper in ſcrupulis partium cõgruẽte ſyderum moru. „
PDeLe ſyderum magmitudine. Vos Jov 4**²⁰ 6 SeciD.. Xff.
Aec rõ mortales alos ſubducit ĩ cælũ ac uelur ĩde cõtẽplãtibus triũ maximãrũ ferã
h naturæ partiũ magnitudinẽ detegit.Nõ poſſet ꝗppe totus ſol admiteris ĩterceden
te lIuna. ſi terra maior eẽt qualuna. Tertio ex utraq; uaſtitas ſolis apitur ut non ſix
neceſſe ãplitudinẽ eius oculoꝑꝶ argumẽtis atq; cõiectura animi ſcrutari. Immẽſũ eẽ cõſtat:
aa arborũ ĩ limitibus porrectarũ ĩ quoliber paſſuũ milia umbras paribus iaciat interuallis:
tãquã toto ſpatio medi us. Et quia ꝑ æquinoctiũ oĩbus ĩ meridiana plaga habitätibus ſimul
fiat a uertice. Itẽ quia circa ſolſtitialẽ circulũ habitãtiũ meridie ad ſeptẽtrionẽ umbræ cadat

ortu uero ad occaſũ: ꝗᷓ fieri nullo mõ poſſẽt:niſi multo eẽt maior quã terra: & ꝙ mõtẽ idi

noriesl
uslün⸗
clint
lgieinci
gutiſir
ccumt
tur dub
igvicid
Abege

.
chidie⸗
les Mie
ubisc
welesg
noͤquie
beprene
fͦpvet
lumuen
tus ciul
giigern
(ils.
c
vone
goi
4
4

ſubr⸗
ſtanre
feau.
terris
lein
n kön
ccaſa
dusge

bloor

energ
Wüͤe

noci⸗
Piqoi
culter
ios

iugut i⸗
Mlermi,
e din
ddionuce
tüſin⸗
uummon
cos.
. MI
ii enebn
lrigennci
utleneſce
demmavlo⸗
ſnn
cütulaci
mor eo⸗
ngnhnen
tur Nonb⸗
nin au⸗
wminiſol
nücebusle⸗
rur cidum
utius Mer⸗
mminaie
cole⸗
Nriuge
uenemmun

„
2 ſ/

ſejn
(
minrbe
lüritace
Hanlig
uunhe⸗
rirucnen
dekn
teien
mteproaen
Ne Sefräl

—

Egnlin

Birii n

ienedln

exoriẽs latitudinẽ exupat dextra leuaq; large ãplectẽs pᷣſertĩ diſcretus tãto ĩteruallo. Defe
ctus lũnæ magnitudinẽ eius haud dubia rõe declarat Kur tertæ puitatẽ ipſa deficiens. Na
ꝙ cũ ſint tres umbrarũ figuræ:cõſtetqʒ:ſi par lumini ſit materia:ꝗ iactat umbrã:colunæ ef⸗
figie iaci: nec habere finẽ. Si uero maior materia quã lumẽ: turbinis recti: ut ſit mũ eius an⸗
guſtiſſimũ:& ſimili mõ inſinita lõgitudo.Si miĩor materia quã lux:metæ exiſtere effigiem
ĩ cacuminis fine deſinẽtẽ: talẽq; cerni umbrã deficiete luna palã fit: ut nulla aplius reliqua
tur dubitatio ſupari magnitudine terrã. Id quidẽ & tacitis ipſius naturæ ĩdiciis. Cur. n. pti

.„. .

tis uicibus ani brumalis abſcẽditèut noctiũ opacitate terras reficiat: exuſturus haud dubie
& ſic quoq; exurens quadam in pte tãta magnitudo eius ẽe
Quæ quis ĩuenerit in obſeruatione cæleſti. ãQ⸗a. XII.
T rôem qde defectus urriuſq; primus romani generis i uulgus extulit Sulpitius
e Gallus ꝗ cõſ.cũ.M. Marcello fuit.ſed tũ Tribunus militũ ſollicitudine exercitu li
berato: pridie quà Perſes rex ſupatus a paulo ẽ: ĩ cõcionẽ ab ĩpatore ꝓductus a pri
cinẽdà eclipſim:mox & cõpoſito uolumie. Apud græcos aũt ĩueſtigauit primus oĩium Ta
les Mileſius olympiadis. xlviii.ãno qrto p̃dicto ſolis defectu ꝗ ſub. Haliat te rege factus ẽ
urbis cõditæ ano.clxx. Poſt eos utriuſqʒ ſyderis curſũ in ſexcẽtos anos p̃ᷣcinuit FHipparcus
mẽſes gẽtiũ dieſqʒ & oras ac ſitus locorũ:& uicos populorũ cõplexus æuo teſte haud alio
mõ qua cõſiliorũ naturæ pticeps. Viri ĩgẽtes ſupraq; mortaliũ naturã täatorũ numinũ lege
deprehẽſa: & miſera hoĩm mẽte abſoluta ĩ defectibus ſtellage ſcelera:aut mortẽ aliquã ſyde
rũ pauẽtes. Quo ĩ metu fuiſſe Sterſicori & Pindariuatũ ſublimia ora palã ẽ deliꝗo ſolis:&i
luna ueneficia arguete mortalitate: & ob id crepitu diſſono auxiliante. Quo pauore igna-
rus cauſæ Nicicas athenieſiũ impator ueritus claſſe portu educere: opes eéorũ afflixit. Ma-
Gti ĩgenio & cæli ĩterprætes rerũq; naturæ capaces argumẽti ĩpatores quo deos hoĩeſq; ui
ciſtis. Quis.n. hæc cærnẽs & ſtatos ſyderũ(quoniã ita placuit appellare)labores nõ ſuæ ne⸗
ceſſitati mortalis gemitus ignoſcat. Nũc còfeſſa de iiſdẽ breuiter atq; capitulati attĩga: ra
tione admodũ neceſſariis locis ſtrictiq; reddita. Nã neq; ĩſtituti opis taliſ argumẽrtatio ẽ:ne
q; oĩum rerũ afferri poſſe cauſas mi enkru eſt: quã conſtare in a liquibus,
Efectùs.cc.xxiii.mẽſibus redire ĩ ſuos orbes certũ ẽ.Soliſq; defectũ ds niſi nouiſſi
d ma prima ue fieri luna: quod uocãt coitũ. Lunæ aũt nõ niſi plena: ſeperq; citra quã
ꝓxime fuerit. Oĩbus aũt annis fieri utriuſq; ſyderis defectus ſtatis diebus horiſq;
ſub terra. Nec tamẽ cũ fiãt ſupne ubiq; terni:aliquãdo ꝓpter nubila:ſepius globo terræ ob
ſtante cõuexitatibus mũdi.lIntra ducentos ãnos Hiipparchi ſagacitate cõpatũ ẽ & lunæ de⸗
fectũ aliquãdo ꝗnto mẽeſe a priore fieri: ſolis uero ſeptio. Eãdẽ bis in trigita diebus ſupra
terrãs occultari: ſed ab aliis atq; aliis hoc cerni: quæc; ſũt ĩ hoc miraculo maxĩe mira:cũ cõ
uẽiat umbra terræ lunã hebetari: nũc ab occaſus pte hoc ei accidere nũc ab exortus. Et qua
nã rõne cũ ſolis exortu umbra illa hebetatrix ſub terra eſſe debeat ſemel ià acciderit: ut
occaſu luna deficeret utroq; ſupterrã cõſpicuo ſydere.Nã ut ĩ duodec diebus utrũq; ſy⸗

dus quæreretur: & noſtro æuo accidit ipeatoriug Yeſpaſianis patre.iii.filio iterum conſ.

De lunæ Motu. U- oO— Farre 8 Ca. Allir.
Vnã ſep auerſis a ſole cornibus ſtcreſcat ortus ſj pectare:ſi minuat᷑ occaſus haud du
Ibiũ ẽ. Lucere dodrãtis ſemũtias horarũ ab ſecũda adiiciẽtẽ uſq; ad plenũ orbẽ de/
traẽtẽq; ĩ diminutionẽ. Intra. xiiii. aũt ptes ſolis ſemp occultã eſſe. Quo arg umẽto
aplior errãtiũ ſtellarũ quã lunæ magnitudo colligit quãdo illæ & a ſeptenis ĩterdũ ꝑtibus
emergãt. Sed altirudo eogit minores uideri ſicut affixas cælo ſolis fulgore interdiu nõ cer
ni: cũ æque die ac noctu luceant idq; manifeſtũ fiat defectus ſolis: & præaltis puteis.
Errantium Motus Et Luminum Canonica. Ca. XvV.
Rrãtiũ aũt tres q̃s ſupra ſolẽ dicimus ſitas occultãtur meantes cũ eo. Exoriũtur ue
e ro matutino diſcedẽtes ptibus nunquã ãplius undenis. Poſtea radiorũ eius cõtra
Quu tegunt᷑:& ĩ triquetro a ptibus.c.xx. ſtationes matutinas faciũt: quæ & pumæ
uocàtur. mox ĩ aduerſo a ptibus.c. lxxx. exortus ueſptinos. Iterũ ĩ. c.xx. ab alio latere appro
pĩquãte ſtationes ueſptinas: quas & ſecũdas uocàt: donec aſſecutus ĩ ꝑptibus duodenis oc⸗
cultet illas: ꝗ ueſptini occaſus appellant᷑. Martis ſtella ur proprior etiã exquadrato ſetit ra
dios ab. lxxxx. partibus: unde & nomẽ accepit. Is motus primus & ſecũdus nõ agenariis di⸗
a iii

1ßehͤ ð I
Rus ab utroq; exortu. Eadẽ ſtationalis ſenis mẽſibus cõmorat᷑ in ſignis alioquin bimeſtris KWDäl
cii cæteræ utraq; ſtatiõe quaternos meſes nõ ĩ pleant. Inferiores aũt duæ occultant in coi⸗
tu ueſptino ſimili mõ: rehictoq; ſole totidẽ in ptibus faciunt exortus matutinos: atq; a lon
giſſimis diſtatiæ ſuæ mentis ſolẽ ĩſcquũtur: adeptæq; occaſũ matutino condũtur ac præte zAön
reũt. mox eodẽ ĩteruallo ueſperi exoriũtur uſq; ad quos diximus terminos Ab his retro⸗ m ſt
gradiunt ad ſolẽ: & occaſu ueſpertĩo deliteſcũt. Veneris ſtella & ſtationes duas matutinã wi
ueſpertinãq; ab utroq; exortu facit a longiſſimis diſlãtiæ ſuæ finibus. Mercurii ſtationes
breuiore mometo ꝗᷓ ut deprehẽdi poſſit. Hæc ẽ luminũ occultationũq; rõ pplexiore motu ik
mulciſq; ĩuoluta miraculis. Si guich magnitudines ſuas & colores mutãt: & eædẽ ad ſepte⸗ tnan 8
trionẽ accedũt: abeũtq; ad auſtrũ: terriſq; ꝓpriores aut cælo repẽte cernunt. In ꝗbus aliter gim
multa quã priores tradituri fatemur: ea quoq; illorũ eſſe muneris. ꝗ primi quærẽdi uias de elnile
moſtrauetũt. Mõ ne quis deſperet ſecula pfiſcere ſẽper pluribus de cãis hæc oĩa accidunt leh
Prĩa circulorũ ẽ:quos græci abſidas ĩ ſtellis uocant etenĩ græcis utẽdũ erit uocabulis. Sũt nſime⸗
auũt hi ſui cuiq; earũ:alliq; ꝗᷓ mũdo.quoniã terra a uerticibus duobus quos appellauerũt po cdlern
los cẽtrũ cæli ẽ nõ ſigniferi obliq; ĩter eos ſiti. Oĩa aũt hæc cõſtat rõe circini ſẽper ĩdubita eroau⸗
ta. Ergo ab alio cuiq; cẽtro abſides ſuæ exurgũt. Ideoq; diuerſos habẽt orbes motuſq; diſ ſpenin⸗
ſmiles qm ĩteriores abſidas neceſſe ẽ breuiores ee. SSaa nerorl
Quare gag alias altiqra: alias inferiora uideantur. Ca. XVI. mehi
Git᷑ arrebertd abſides feiſne ſũt.Saturno ĩ ſcorpiõe:loui ĩ uirgine:Marti in ſgreli
i leone: Soli ĩ geminis. Veneris ĩ ſagitario: Mercurio ĩ capricorno: mediis oĩ um ꝑti Egrecl
bꝰEt ecõtrario ad terræ cẽtrũ humilliæ atq; pxie. Sic fit ut tradius moueri uideat: duo ppe
xũ altiſſimo âbitu ferũt᷑. Nõ ꝗa accelerẽt tardẽt ue naturales motꝰqui certi ac ſinguli ſũt il Aexon
lis: ſed ꝗa deductas ab ſũma abſide lineas coartari ad cẽtrũ neceſſe ẽ ſicut ĩ rotis radios.Itẽ⸗ Andeck
q; motus alias minor cẽtri ꝓpĩquitate ſẽtitur. Altera ſublimitatũ cã. qm a ſuo centro abſi⸗ rupi
dias altiſſimas habẽet i aliis ſignis. Saturnus ĩ libræ pte uiceſima. Iupiter câcri. xv. Mars ca⸗ ded
ricorni.xxviii. Sol arietis. xxix. Venus piſciũ. xvi. Mercurius uirginis.xv. Luna tauri iiii. ſervi⸗
ertcia altitudinẽ rõ coeli mẽſura nõ eirculi ĩtelligit᷑ ſubire eas aut deſcẽdere ppfũdũ aeriſ ron
oculis exiſtimãtibꝰ. Huic cõnexa latitudinũ ſigniferis obliquitatibuſq; cãa e. Per hũc ſtellæ Lual
Is dixiĩus errãtes ferũt. Nec ali ud habitat᷑ ĩ terris ꝗᷓ qd illi ſubiacet.Reliqua a polis ſqualẽt. 1e N
Veneris tãtũ ſtella excedit eũ binis ptibꝰ. Quæ cã ĩtelligit᷑ efficere ut qdã aĩalia & ideſertis bram
mũdi naſcãt᷑. Luna quoq; p totâ latitudinẽ Eius uagat᷑: ſed oĩo nõ exccdens eũ ab iis. Mer⸗ nisne
curii ſtella laxiſſime: ut tñ eduodenis ptib(tot. n. ſũt latitudĩes)nõ aplius octonas peret ne ceyes
cq; has eꝗᷓliter. Sed duas medio eius: & ſupra. iiii. i fra duas. Sol deĩde medio fert᷑ ĩter duas ꝑ nocke
tes flexuoſo draconũ meatu ĩ æqualis. Martis ſtella. iiii. medias. louis mediã & ſuꝑ eã duas. fabul⸗
Saturni duas ut ſol.Hæc erit latitudinũ rõ ad auſtrũ deſcẽdẽtiũ aut aglonẽ ſubeũtio.Hac busch
oſtare & tertiã illà a terra ſubeũtiũ ĩ cælũ.Et pariter ſcãdi eã quoq; exiſtimauere pleriq; fal nünun
ſo. Qui ut coarguãt᷑ apiẽda ẽ ſubtilitas ĩmẽſa. & oĩs eas cõplexa cãs. Cõuenit ſtellas ĩ occa⸗
Iu ueſptino pxias cẽ terræ & latitudĩe & altitudĩe: exortuſq; matutios ĩ mitio cuiuſq; fie
ri. Statiões ĩ mediis latitudinũ articulis: quæ uocãt ecleptica:pinde cõfeſſũ ẽ motũ augeri
ꝗdiu ĩ uicino ſint terræ cũ abſcẽdãt ĩ altitudinẽ:minui.Quæ rõ lũæ ſublimitatib maxime
approbatur. Aeq; non eſt dubium in exortibus matutimis etiam numerum augeri: atq; aſta millur
tionibus primis tres ſuperiores diminui uſq; ad ſtatiões ſecundas. Quæ cum ita ſint:mani Atumne
feſtum erit ab exortu matutino latitudines ſcandi: quoniam in eo prim um habitu inci⸗ riondi
firptiu adiici motus.In ſtatiõibus uero pmis ac altitudĩe ſubire. qm tũ pmũ ĩcipiãt detra Lerrun
i neri: ſtellæq; retroire. Cui? rei rõ pruati redẽda ꝑcuſſæ ĩ qua dixiĩus pte & triagulo ſo ☚
lis radio ĩhibẽtur rectũ agere curſũ: & ignea ui leuãt᷑ ĩ ſublie. Hoc nõ ptinus ĩtelligi põt ſonten
uiſu noſtro. ideoq; exiſtimãtur ſtare: unde & nomẽ accepit ſtatio. Progredit᷑ deĩde eiuſdẽ min
radii uiolẽtia: & retroire cogit uapor repercuſſas. Multo id magis ĩ ueſptĩo eage exortuto mnncs
,r0 ſole aduerſo: cũ ĩ ſũmas abſidas expellũt᷑:minĩeq; cernũt᷑:qm altiſſime abſũt:& minimo lbcii
ferütur motu: tãto minores cũ hoc ĩ altiſſimis abſidũ euemt ſignis. Ab cxortu ueſpertio encck
Altitudo deſcétitur partius iã ſe minuẽte motu nõ tñ añ ſtatioes ſecũdas augẽte cũ & alti
rudo deſcẽdit᷑ ſuperueniẽte ab alio latere radio: eodẽq; ui rurſus ad terras deprimẽte: que
ſubſtulerit ĩ cœlũ ex priore triquetro. Tàtũ ĩtereſt ſubeãt ne radii an ſuperueiãt. Multoq 3
adem magis inueſpertino occaſu accidõt.Hæe ẽ ſuperiorũ ſtella& rõ. Difficilior reliquaꝶ

. oli ru erratium. „ . Darti
vn binehte & a nullo ante nos reddita. . Carſolie⸗ Haer er Veneris ſtella nuꝗᷓ loglus xui parti
et Vlmhelirs „ —7— di tur cu 1i Ue 5 Ie iprocet. CGuer d .
lrrenc, igitur dica tra eas ad ſolẽ reciprocèt. 54
SSZ Rimũ i.xx. à ſole abſcedãt. Sæpe ci e: qᷣtũ ſuperne pdicta
.XX. à ſole a AEDS ERIA. a e: qtü ſuperne pe
ns p bus. Nercuri it ĩfra ſolẽ ſitæ: tãtũq; eirculis earũ lub ren e itudinem
Iten ε abſidas: ut ĩ fra ſolẽ ſi ià curuatura abſidũ ibi non habet longi ud .
tur N utra lius:quoniã curuatur 5 ines: ac ſpatia longi
bünn rũ: & i nõ poſſunt abeſſe ampliu odũ ſtatuũt abſidũ ſnaruͦ margines ac ſp eriel
oi ⸗ — lo ſimili ratione admodũ ſi „ſt⸗ d xlvi. & ad partesxx. per 2
ms muni ..———— ben t eni curno lenper . quoq; eaꝑꝶ moueri: nund
Cuni ſhnorer tudinis la 1o canonica fallit. Naq; app t latere: tũ & ſtellæ ad lon⸗-
Niee. mo uero. Sed ratio c ipſã eius icidere margiĩe alterutro — ibus: & ipſeę
Meroremont unt: amo ue⸗ in partẽ ipſãa eius iĩcider ines totidẽ partibus: & ipſe
. . 1t ſolẽ.Itaq; cũ P .1à1 „ li cũ citra fuere mag „ — E I
MRadlen⸗ tranſeã . lla peruenire itelligitur: Fiinc & ratio motuũ cõuer
Rehne. iſſima ſua iĩterualla p EH iq; extremitas ſũmas. Hir ie lilæ àa terra al
ngbrs re Siſſima ſu edũtur: cũ illa ſeper utriq; extre ſpertino: hæ tardiſſimæ. Illæ a .
reclince derns! nperiores. n. celerime ferũtur ĩ occaſu la ſicut in illis ppinquitas.
e. telligicur. Superior 1* Etur: hæ cũ ociſſime. Qui . ritatẽ ĩcipiũt:hæ
SS re ſunt:cũ tardiſſine mouẽtur: no minuere celeritatẽ ĩcipiũt: hæ
+ . c:cu tar . tu matutino m
Nochris riſſune abſunt: irculi. Ille ab exor ſpertinã. Veneris a ue⸗
dul di ſta ĩ iis extremitas circ exe tina uſq; ad ueſpertinã. 3 erIs à
l accelerat:ita 11 nt a ſtatione matu S dere. Altitudinem
Welauenitd e.Illæ retro curſũ 8RuN à ino latitudinẽ ſcandere. Er
r uero augere. inâ. ĩcipit aut ab exortu maturti Itiſſima. Digredi
iſeger iendn erri b matutinã.ĩcipit au . ĩ occaſu matutino & alti 41SI ð
cher ſpertina uſq; a . tutina ociſſima ĩ occ jdem irei ſiinulcz alticadine
Gmdlllg c ſolem ĩſequi a ſtatione ma ino retro quidem ire: ſimulq; n
nero ac lolein iiequi. inuere ab exortu matutino r 4 ab exortu maturtio
— ſtudine: otuq minuer . ll troq; mõ ſcanderea 11
autẽ latitudine:m ina. Mercurii rurſus ſtella u ji iterual 6ſiſtit: quadri
ſe ueſpertina. Merc d.xv. partiũ ĩterualum c . W
i igredi a ſtacioe ueiß lo: ↄſecutoq; ſole ad. xv. partt. aſu ueſpertĩo uſq;
Poie Myrei dig . ſtudie a ueſpertĩo:9 P1 ditur ab occaſu ue P Uig
eENI d di uero latitudĩie. : dit: retroq; grad eris
NrCl igredi 1 b altitudine deſcẽdi ſubire deſcendunt. Veneri
Maisciumgt d e ĩmobilis. Mox ab a idẽ diebus quod ſubire icendunt.
it⸗ uo ꝓpe ef ſq; hæc & Iluna totidẽ . igrediunt᷑. Martis etiam qua
mmen ute: matutinũ. Tantũq; is duplicato digrediunt. e . ⸗
lſ ad exortũ ib? ſubit: rurſus Saturni & Iouis dup ſolis nituntur ẽt
rimuiinl decies & plurib ſubit: rurſus d ratio euidẽs. Nam quæ ĩ ſq;: ꝗbus ipſa
* Indecl Panta naturæ uarietas. Sed r oſſunt ſecreta naturæ legeſq;: ꝗbus ip
öndts druplicato. Lanta ẽ na . ius circa hæc poſſunt ſect e B id ſta
rxup mplius circa Poltune 1 abil rſus nunquãâ i
wormd M/ deſcẽdunt egere.Mu . ius eſt maxie in 8 inumerus ſexã
sd. re s ſydere cu ibus diſcreto. Quinume
i Mmas ſexruiat: exẽpli gratia. In Mmarti d Ix. parti US — Sis ſimul ede
i . ror. triquetro „ ſignis tantũ cãcri & leõ in .
um wonä. ionẽ facere. Iouis ſydere ſi ĩ duobus ſig orfe ij In li
UUümelm Klone . . Nec exortus niſi ĩ Ccreberie i UIrgine. In li
opfitür ũdi efficit formas. Nec exor ſpertĩos raros facere: creberi .
e, e ii ue us ĩpiſcibus ex i leone. Retrogradu Re
erbückela re. Mercurii uero lydus 1pilci atio:rariſſimos ĩ leone.Rei 8 i nullo alio ſigno fa
e l 1 ri tẽ matutinos ĩ aqu 16 bis coitum cũ ſole ĩ nu 5118
olstaimkt, bra matutinos. I 5citra. xxv. partẽ Luna pmamq; eadẽ die uel
deſe js ń fieri ancro uero nô citra.X . nouiſſimam uero pm Pes . .
mäldeleran ms no fieri. In c —10 . „ ſa ittario tantũ 1 li ontingit.Et ide
nd 2 enn, U: C aliqũ in ſag ⸗ paucis mortaliũ c 8it. Et 1
u bi Men cere qᷓ geminis. Nõ coire ſpici.ld quoc; p imuũ die⸗
eu di r. — — ariete conſpici 1. tis cum plurimũ
S nodte nullo lo neciehé comparere in orlo⸗ Sntule ant⸗, eneris. xxix. aũt cum mi
fentinenta fabula cernendi lynce itẽ cum minimũ denis pertractis
Zirans bus axx: loni:-xxxviaute 6 cinn plurimum. xvii. c XVIII .
26grtoft imum. Iii, mercurii. xiii. . ”õäo unt:ĩ qua
u umnmn Quæ ratio sblore⸗ anttenneratzſiquidern earum nailir ucdinem rrahuntii eir⸗
e Neng! j itudinum te . alibet alieni
siod Olores ſubeundo:tingitq; appropinꝗ ſus in honorẽ.Sol atq; cõ⸗
nkalmen⸗ in aera uenere lu 90 ior in ruborem. Ventoſusi .
cite E rum acià uenefe llorẽ. Ardentior in ri 1. Ve dem cuiq; color e
Nincilci Frigidior in pallorẽ. tra in obſcuritatẽ. Suus quidem
Mar culus Frig bitæ a terra in obſcuri ens. Mercu
e, uſſuræ abſidum extremæ qu e. Lucifero candẽs. Veſp iſie
miſſuræ abſidt clarius. Marti igneus. ians. EHiis cauſis connexo uiſu
Cd . § ndidus.loui clarius. ä uritur ardens poſtea radians. Kii . OII.
iact atutno caà Soli cũ uritur ardens p 1ẽ circa dimidios orbes
gend io radians. Lunæ blandus. So do multitudo conferra ĩ ẽ circa migg ſh
DCTNENN. arum quæ cœlo con s. Modo raritas ut ugitte Et ipſa autẽ
Pabicu M &e Re leniter illuſtrante eas. . . rſtringente noſtros. t 15
☛ lunæ placida nocte le dictarum radii uiſus perſtrin tera iflexos
icigii c olis ſupra ue dict: ie differentias ſentit hebetante cæ tie
eng ſeandenes aut cumm Eo radkorung haud dnbis diſferenn etunt ictus. Itaq; in quadrato ſo
ine lune d Sonmusxftate eos preterquã ubi redlerSolozdi aüt in aduerſe:rucſ uſq; minuẽs eaſ ..
alun ertiuias ies pibus edit interuallis ſimili SS ritio Ca. uno⸗ ſcé de, G „Rl
e mn dem e 860Ks mndrus & dierum i lang. bis æ&quata noctæ diei uerne Sautlnoꝛi 54 l, I⸗
ſei ſt ipſe quattuor differẽtias ſetis ac libræ. bis permutatis ſp E i⸗ .
n eſe Ol aũt ipſe ꝗ octauis in ptibus arietis ac li itio totidi ptibus cancri in
giteclt ſtrũ incidens terræ rr da oln Reocti⸗ uero ſolſtitio to a iiii
rnent QLiei bruma octaua ĩꝑ X
4 4 — .
Mir
lurmh

Awe, 6 — . ero obliqua eciore tranſeũt ſpatio. Quare Ioui fulmĩa a

Goain

2è

N⸗ e, reſe

4 Pe⸗= 9. — Prg

æqualitatis cauſa obliquitas eſt ſigniferi: cũ pars æqua mundi ſuper ſubterq; terras oĩbus
fiat momẽtis. Sed quæ recta in exortu ſuo cẽſurgũuũt ſigna longiore tractu tenẽt lucẽ:quæ
ulmia aſſignent. Ca. XX.
Atet pleroſq; magna cœli affectione cõpertũ a prĩcipibus doctrine uiris ſupernog⸗

6.α . . . „ 2. . . R—— —. . .
ſraad p trriũ ſyderũ ignes eſſe:qui decidui ad terras fulminũ nomẽ habeat. Sed maxime ex

iis medio loco ſiti: fortaſſis quoniã ↄtagiũ nimii humoris ex ſuperiore circulo:atc

ardoris ex ſubiecto p hunc modũ egerat.ldeoq; dictum louẽ fulmia iaculari. Ergo ut e fſa

grante ligno carbo cũ crepitu: ſic a ſydere cæleſtis ignis expuitur præcita ſecũ afferens: ne

abdicata quidẽ ſui parte indiuinis ceſſante operibus. Idq; maxie turbato fit aere: quia col

lectus humor abundantiam ſtimulat: aut quia turbat quodã ceu grauidi ſyderis partu.
Irr gy T2 Unterualla ſy derum. Ca. XXI.
i unge uiginti ptes: quãtũ lunã ip̃am a terra ꝓdiderũt. Pythagoras uero uir ſagacis
animi a terra ad lunã. cxxv. milia ſtadiorum eſſe collegit. Ab ea uſq; ab ſolẽ duplũ
de ad duodeci ſigna triplicatũ.ĩ qua ſententia Gallus Sulpitius noſter fuit.

Hee De ſiderum muſica. Ca. XXII.

na. Ab ea ad Mercurium ſpatii eius dimidium & ab eo ad Venerem. A. qua ad ſo⸗-
lem ſeſcuplum.A ſole ad martẽ tonũ.i.quantum ad lunam a terra.Ab eo ad louẽ

dimidi um:& ab eo ad Saturnũ dimidium & inde ſeſcuplum ad ſigniferum. lta ſeptem to⸗

nos effici: quam diapaſon harmoniam uocant: hoc eſt uniuerſitatem concentus: In ea Sa⸗

da magis quam neceſſaria ſubtilitate. .
De mundi geometria. q N⅓ Ca. XxXIII.
Tadiũ.cxxv.noſtros efficit pſſſus hoc ẽ pedes ſexcentos.xxv. Poſſidonius non mi/

nus.xl. ſtadiorũ a terra altitudinẽ eſſe in qua nubila ac uenti nubeſq; pueniant. In

de purũ liquidũq; & ĩ pturbatæ lucis aerẽ. Sed a turbido ad Iunã uicies cẽtũ ſtadio⸗

rum. Inde ad ſolẽ ꝗnquies milies. Eo ſpatio fieri ut tâ ĩmẽſa eius magnitudo nõ exurat ter

ras. Plures aũt nõ ingentis ſtadiis in altitudinẽ ſubire prodiderunt. Incõperata hæc & inex

tricabilia: ſed tã ꝓpdẽda quã ſũt prodita. In ꝗs tamẽ una ratio geometricæ collectiõis nũquã
fallacis poſſit nõ repudiari:ſi cui libeat altius iſta ꝓſequi. Nec ut menſuratid. n. uelle pene
dementis otii ẽſed ut tantũ cõiectãti ai o cõſtet exiſtunatio. Nam cũ trecẽtis. x. & fere ſex

partibus orbis ſolis ex circuitu eius patere appareat circulũ per quem meat ſemperq; dime
tiens tertiã partẽ ambitus: & tertiæ paulominus ſeptima colligat: apparet dempta eius di⸗
midia:quoniã terra centralis interueniat. Sextã uero partẽ huius imenſi ſpatii quod circa
terrã circuli ſolaris animo cõprehenditur ĩ eſſe altitudinis ſpatio. Lunæ uero duodecimã:
quoniã tanto breuiore quã ſol ambitu currit. Ita ferri eã in medio ſolis ac terræ Mirũ quo
procedat improbitas cordis humani paruulo aliquo inuitata ſucceſſu. Sicut in ſupradictis
occaſionẽ impudentiæ ratio largitur: auſiq; diuinare ſolis ad terram patia. Eadem ad cælũ
agunt:quoniã ſit medius ſol: ut protinus mundi quoq; ipſius menſura ueniat ad digytos.

Quantas enim dimentientes habeat ſeptimas: tãtas habete circulũ duo & uigeſſimas: tanꝗᷓ

plane a perpendiculo menſura cæli conſtet. Aegyptia ratio quà Petoſiris & Necepſos oſtẽ
dere. ſingulas partes in Ilunari circulocut dictum eſthminimo. xxxiii. ſtadiis paulo amplius
patere colligit. In Saturni ampliſſimo duplum. In ſolis quem mediũ eſſe diximus utriuſq;

menſuræ dimidium. Quæ computatio plurimum habet pudoris quoniam ad Saturni cir⸗
AWn, culum addito ſignifier ipſius interuallo nec numerabilis multiplicatio efficitur.

„ DHDDe repentinis ſyderibus. Ca. XXIIII.
Eſtãt pauea de mũdo. Nãq; & ĩ ipſo cælo ſtellæ repente naſcuntur plura eage genera.

De cõetis & cæleſtibus ꝓdigiis: natura & ſitu & generibus eog. Ca. XXV.
Ometas græci uocant:noſtri crinitas horrentes crimine ſanguineo: & comarũ mõ'

I uertice hiſpidas.Iidẽ pogonias quibus ĩ feriore ex parte ĩ ſpeciẽ barbæ longæ pro

mittit᷑ iuba. Acõtiæ iaculi mõ uibrat᷑ ociſſimo ſignificatu.Hæc fuit de ꝗᷓ quito ↄſu

latu ſuo Tyberius ĩpatori Cæſar pᷣclaro carmie pſcripſit ad hũc diẽ nouiſſime uiſam. Eaſ
dẽ breuiores & in mucronem faſtigiatas xiphias uocauere:quæ ſunt oĩum palidiſſimæ: &

Nterualla quoq; ſyderũ a terra multi ĩdagare tentauerũt. Et ſolem abeſſe a luna:
FEFEqd Pytagoras interbum ex muſica ratione appellat torum quãtum abſit a terra lu

turnum Dorio moueri.Mercurium phtongo. Iouem. Phrygio. & in reliquis ſimilia iucun

1arose ⸗
pus lpech
tut faces
comeres.
oſteden⸗
tata in h-
tenrurl
modo⸗al
mariwe
pemmini cea
Khybern
Loyptipe
quo tor
leriſq; c
dusacho
ſtro uero
depneio⸗
iusſtelle
ismul
dirionis
Venena!
loco col
eeo
(olegn
yduse
Qauncd
dicirc
apitis
cbch
fuic.Su
niAli
nbus o
i
plusfier⸗
Uare poſte
004 q
nungſh
necücti
decidütn
Gino tra
nenſibus
olsere
weitgun
Piocit
4è“
f den
„ G.
tigonnigs⸗
nunene
erane lli .

⸗ geke

Pterm Clbe
Crle
“ A.
ulupeme
d manineer
Ne chenlon
ionecl
ferendne
eer:ül
denspartu.
MI.
mebelelun
emit ſanis
Goll. n
tuit.
W.
dſ⸗ %
n AANAAl,
„Aeon loi
centuslnen
is ſminn ian
W.
dowöenun
?õ
„ 4. 2 lorn „
NNun
is
a

”
cN N Ef
Dlar N8 9

9

4
Umr.

* .
0 n 0
wolo wol

1
mung unch
nmnid⸗

c,
mnepn⸗
C N
4
ubrloſetl
6 Uito⸗/
geige
eun

Gtiſm

dictos defectuſq; & multa alia noſci. De flamina cæli. — Ca.

II.

quodã gladii nitore: ac ſine ullis radiis: quos chriſeus auro noje ſimilis: colore autẽ electo

raros e margine emittit. Pitheres doliorũ cernit᷑ figura ĩ cõcauo fumide lucis. Ceratias cor

nus ſpecit haber qualis fuit cũ Sræcia apud ſalamina depugnauit. Lipades ardetes imitan
tur faces. Hippeus eqꝗnas iubas celerrimi motus: atq; in orbe circa ſe euntis. Fit & candidus
cometes argenceo crine ita refulgẽs ut uix cõtueri ſiceat: ſpeciæq; humana dei effigie mn ſe
oſtẽdens. Fiũt & hitti uillorũ ſpeciæ & iuba aliqua circũdati. Semel adhuc iubæ effi gies mu

tata in haſta eſt olympiade cẽteſimaoctaua: urbis anno.ccclxxxxviii. Breuiſſimũ quo cerne

rentur ſpatiũ ſeptẽ dierũ annoratũ eſt: longiſſimũ octoginta. Mouent᷑ autẽ alii errantium
modo:alii ĩmobiles hærẽt. Oẽs ferme ſub iplſo ſeptetrione aliqua eius parte non certa: ſed
maxime in cãdidã: quæ lactei circuli nomẽ accepit. Ariſtoteles tradit & ſimul plures cerm
nemini cõpartũ alteri quod equidẽe ſcĩa. Vẽtos aũt ab iis graues æſtuſq; ſignificari. Fiunt
& hybernis mẽſibus & in auſtrino polo: ſed ibi citra ullũ iubat. Diracq; cõperta æthiopũ &
ægypti populis: cui nomẽ æui eius rex dedit Typõ:ignea ſpeciæ: ac ſpire mõ in torta: uiſu
quo totuo:nec ſtella uerius ꝗᷓ quidã igneus nodus. Spargũtur aliqũ & errãtibꝰ ſtellis cæ
reriſq; crines. Sed cometes nunꝗᷓ in occaſura parte cæli eſt. Terrificum magna ex parte ſy⸗
dus ac nõ leuiter piatũ ut ciuili motu Octauio cõſuſe.Iterũq; Põpei & cæſaris bello. In no
ſtro uero æuo circa ueneficiũ quo claudis Cæſar imperiũ reliꝗt Domitio Neroni: ac dein⸗
de pncipatu eius aſſiduũ ꝓpe ac ſæuũ. Referre arbitrãtur in quas pates ſe ſe iaculet᷑ aut cu
ius ſtelle uires accipiat: quaſq; ſimilitudines reddat: & ꝗbus in locis emicet. Tibiarũ ſpecie
artis muſicæ portẽdere. Abſcenis aũt moribus in uerẽdis partibus. Signorũ ingenii & eru⸗
ditionis triquerrã figurã quadratãâue parib? angulis ad aliquos perẽnmiũ ſtellarũ ſitus edũt
Venena fundere in capite ſeptẽtrionalis: auſtrinæ ue ſerpetis. Cometes in uno rotiꝰ orbis
loco colitur in tẽplo romæ ad modũ fauſtus Diuo Auguſto iudicatus ab ipſo: qui incipiẽ
e eo apparuit ludis: quos faciebat ueneris genitricis nõò multo poſt obitũ patris. Cæſaris ĩ
collegio ab eo inſtituto. naq his uerbis id gaudiũ prodidit. Iis ipſis ludorũ meorũ diebus
ſydus crinitũ per ſeptẽ dies in regione cæli ſub ſeptẽtrionibus eſt cõſpectũ.ld oriebat᷑ cir/
ca undecimã horã diei: clarũq; & oĩb terris cõſpicuũ fuit. Eo ſigno ſignificari uulgus cre
didit Cæſaris aĩ am ĩter deorũ ĩmortaliũ numina receptã: quo noie id inſignæ ſimulacro
capitis eius quod mox in foro cõſecrauimus adieſtũ eſt. Hæc ille in publicũ.Interiore gau⸗
dio ſibi illũ natũ ſe lec in eo naſci ĩterprætatus eſt & ut uerũ fateamur: ſalutare id rerris
fuit.Sũt qui & hæc ſydera ꝑpetua eſſe credãt: ſuoq; ambitu ite: ſed nõ niſi relicta a ſole cer
ni.Alii uero qui naſci humore fortuito & ignea uũ: ideoq; ſolui. EFipparchus deſy de/
xibus per exẽpla hyſtorica: faces: lampades: trabes: bolides: & caſma cxli. Ca. XXVI.
Deem biipparchus nunꝗ ſatis laudatus: ut quo nemo magis approbauerit cognatio
i nenm cũ hoiĩe ſyderũ: aĩaſq; noſtras partẽ eſſe cæli nouã ſtella & alia in æuo ſuo geni
ta depræhẽedit: eiuſq; motu qua die fulſit ad dubitationẽ eſt adductus: an ne hoc ſe
plus fieret: mouerẽturq; & eæ quas putam' affiæas. Idẽq; auſus rẽ etiã deo ĩ probaà annume
rare poſteas ſtellas: ac ſydera ad normã expãgere organis excogitatis: per quæ ing ulorũ
loca atq; magnitudines ſignaret: ut facile diſcerni poſſet ex eo:nõ mõ an obirẽt:naiceren/
turq;: ſed oĩno aliqua trâſirent mouerẽturue. Itẽ an creſcerẽt minuerẽturq; cælo in hæredi
tate cũctis relicto:ſi quiſꝗᷓ qui rõnẽ eã caperet ĩuẽtus eſſet.Emicãt & faces nõ niſi cauſam
decidũt uiſæ. Qualis Germanico cæſare gladiatoꝶ ſpectaculũ edente p̃ter ora populi meri
diano tranſcurrit. Duo genera earũ. Lapades uocãt plane faces alterũ bolidas: quale muti/
nenſibus malis iuſſum eſt. Diſtaut quod faces ueſtigia longa faciunt priore ardente parte.
Bolis uero perpetua ardẽs lõgiorẽ trahit limitẽ. Emicãt & trabes ſimili modo quas docos
uocãt quales cũ lacedemonii claſſe uicti imperium græciæ amiſere. Fit & cæli ipſius hiatus
quẽ uocãt chaſma. De cæli coloribus. QCa. XXVII.
It & ſanguinea ſpẽ:quo nihil terribilius mortaliũ timori eſt. Incẽdium ad terras ca
f qens ĩde ſicut olympiadis cẽteſimæ ſeptimæ anno tertio cũ rex Philippus græciam
quateret. Atqui hæc ego ratis tpibus naturæ ut cætera arbitror exiſtere: no ut ple⸗
riq; uariis de cauſis quas ingeniorũ acumẽ excogitat. Quippe ingentiũ malorũ fuere præ
nuncia. Sed ea accidiſſe nõ ꝗa hæc facta ſunt arbitror: uerum hæc ideo facta quia incuſura
erant illa raritate timorẽ. Occultã autẽ eorum eſſe rationẽ: ideoq; nõ ſicut exortus bra⸗
△

LIBER.
Ernunt & ſtelle cũ ſole totis ciebꝰ: plerũq; & circa ſolis orbẽ ceu ſpẽ coronæ & ue
e ſi coloris circuli. Qualiter auguſto Cæſare in prima iuuéta urbẽ intrãte poſt obitũ
atris ad nomẽ ingens capeſiendum. De coronis cele ſtibus. Ca. XXIX.
1 „ „ Xriſtũt exdẽ cornone circa lunã & circa nobilia aſtra cælo quoq; inhærẽtia. Cicca ſo⸗
p. = Alen Cvall. & lem arcus apparuit. L. Opimio. iii. Qu. fabio. ii. conſ. orbis. LPortio. Nl. Ac.ilio.
2 ?M De circulis repentinis. Ca. XXX.
Irculus rubri coloris. L. lulio. P. rutilo conſ.fiunt prodigioſi & longiores ſolis de/
fectus qualis ociſo dictatore. Cæſare & antoniano bello totius pene anni pallore
continuo. Plures ſoles. veſrrnn Ca. XXxXI.
e T rurlſus plures ſoles cernuntur: nec ſupra ipſum nec infra ſe: ſed ex oblico nunꝗᷓ
iuxta nec cõtra terrã: nec noctu ſed aut oriente aut occidente. Semel in meridie cõ⸗

KLyp eus arden? ab. cc
C Cn. Mario con. aα
Intillâ e ſtella cadere:
neum fadta ſit illuxiſſe ceu nubilo diæ. Dein cũ in cælũ ſe reciperet: lIampadem factãà

ſtentum cæli. XXXV.

conlſul cũ comitatu ſuo. † De diſcurſu ſtellarum. Ca. XXXVI.
leeri uidẽtur & diſcurſus ſtellarũ nunꝗᷓ temere ut nõ ex ea parte truces uenti coria⸗
tur:& ex iis tũc pcellæ in mari terriſq;. De ſtellis caſtoribus. Ca. XXXVII.
Idi in nocturnis militũ uigiliis ĩhærere pilis pro uallo fulgurũ effigies: cæ & ãtẽnis

ex ſede mutãtes. Graues cũ ſolitariæ ueneræ: mergeéteſq; nauigia: & ſi in carinæ ima decide
rint exurẽtes. Geminæ auũt ſalutares & ꝓſperi curſus p̃ᷣnunciæ ꝗquarũ aduẽtu fugati dirã il/
lam ac minacẽ appellatãq; Helenã terik. E
in mari deos inuocant. Hoĩm quoq; capita ueſpertinis horis magno pNſagio circũfulgẽt.
Oiĩa incerta rõne & in naturæ maieſtate abdita. De aere. & Ca. XXXVII.
Arctenus de mũdo ipſo ſyderibuſq;. Nũc reliqua cæli memorabilia. Naq; & hoc ce/
h lum appellauere matores: quod alio noĩe aera: oẽ quod inani ſimile nitalẽ hũc ſpiri
tũ fundi. Infra Iluna hæc ſedes:multoq; inferior. Vt aĩaduerto ꝓpemodũ cõſtare in⸗

uis.Eadeq; quæ ſpõte nõ ſubeãt ad ſe trahũt. Decidũt ĩbres. Nebulæ ſubeũt. Siccantur am

menſo rerũ cauſas globo tendit: ſubinde per nubes cælũ aliud obtexent. uẽrorum hoc re⸗-
gnũ.Itaq; præcipua eoge natura ibi: & fenne reliquas cõplexa cauſas: quoniã & touitruum
& fulminũ iactus horũ uiolentiæ pleriq; aſſignant. Quin & ideo lapidibus pluere interim
„. Juocd uento ſint rapti & multa ſimiliter. Quam ob rem plura ſimul dicenda ſunt.
V + De Xtatis te mpeſtatibus. QCC Sð

„Ve⸗

4 ⏑ate 10 .

ſpecti in boſphoro ꝓdũtur: ꝗqa matitutino tpe durauerũt in occaſum. Trinos ſoles antiqui
Epius uidere. Sicut Sp. Poſtumio. Q. Minutio. Q. Martio. M. Portio. M. Antonio. P. Do
lobella &. M. Lepido. L. Planco cõſ. & noſtra ætas uidit Diuo Claudio principe confulatu
eius. Cornelio Orfito collega. Pluręs ſimul quãa tres uiſi ad hoc æ nunꝗ produutur.
Plures lunæ. Nrrren Sè RSl ren XXXII.
Vnæ quoq; trinæ: ut Cn. Domitio. C. F. L.Annio conſapparuere: quos pleriq; ap/
Ipellauerunt ſoles nocturnos. Dierũ lux nodte. Ca. XKXXKIII.
Vvrmen de cælo noctu uiſum eſt. C. Cecilio. Cn. Papyrie cõſ. & ſæpe alias ut diei ſpe
cies noctu luceret. Clypei ardentes. Ca. XXXIIII.

. d ortum ſintil as tranſ rrit ſolis occaſum. L. Valerio.
Wre, Ca
augeri terræ appropinquanté: ac poſtꝗᷓ in lune magnitudi/

r A ſeymel unꝗᷓ proditur. Cn. Octauio. C. Scribonio conſ. Vidit hoc licinius Scillanus ꝓp

nauigãtiũ aliiſq; nauiũ partib ceu uoca in quodã ſono inſiſtũt ut uolucres ſedem

t ob id Polluci & caſtori id nomẽ aſſ gnat: eoſq;

ʒfinitů ex ſuperiore natura aeris & terrem halitus miſcẽs utraq; ſorte confundit. Hic nubi⸗
la tonitrua & alia fulmina. Finc grãdines: & pruinæ: imbres: procellæ: turbines. Hinc pluri
ma mortaliũ mala:& rerũ naturæ pugna ſecũ. Terrena in cælũ tẽdentia deprimit ſyderum

nes. Ruũt grãdines. Torrẽt radii: & terrã in mediũ undiq; ĩpellũt.lidẽ in fracti reſiliunt: &
A potuere auferũt ſecũ. Vapor ex alto cadit: rurſumq; in altũ redit. uenti ingruũt ĩanes
idẽq; cũ rapina remeãt. Lot aĩaliũ hauſtus ſpiritũ trahit. At ille cõtra nitit᷑. Telluſq; ut ĩ⸗
ani cælo ſpiritũ infundit. Sic ultro citro cõmeante natura ut tormẽto aliquo mũdi celerita
te diſcordia accendat᷑:nec ſtare dugnæ licet: ſed aſſidue rapta cũ uoluitur. Et circa terrà im

Empeſtatũ rerũq; quaſdà ſtatas eſſe cauſas: quaſdà uero fortuitas: aut adhuc rõnis
in cõparte manifeſtũ eſt. Quis enĩ æſtates & hyemes quæq; in tẽporibꝰannua uice

inekligu⸗

eiqori

lioſl

orandine
Kümneig
Pymmbeid
tlens ert
musacc
tichtep
engl
tadirac
noneſte
.
.
l
ð
tieherd
n0 EX
c(beo
uR
equ
ceſſin
boscl
yſe
squ
gratia
quirui

Delta
lueti.
. B

Munne

t.

ſlcer

lnneſo

(din r

locä
nullven

Netnſt

derohlicomn
mſola mini

lcee gennn
2 e
1s Meng,
4 AM
. 4

e wene ie ſae

„ 4
chm

anm lale⸗
4 N
al ne weoe 4
Hlode. Woenur
„1
* W 34
d„
f
eane NNaZ
U A 14 u

R

ſceton
4

oornm
epim
eV

aiäied
.

S
glerinmn
tw
aachne in/

R.
4hanN
wtemn

gquitur ſepcẽtriones. De hymbribus.

alias etiamn urinantibus in qualibet profnndam aquarum altitudinem.

9* 1 4
.

aquam demerſo:& fumidum uorticem uolui. Hinc naſci procellas.

27

intelligunt ſyderũ motu fieri dubitet? Ergo ut ſolis natura tẽperãdo mrelli gitur anno. ſic
reliquorũ quoq; ſyderũ propria eſt quibuſq; uis & ad ſuã cuiq; naturã fertilis alia ſunt in

liquorẽ ſoluti humoris fœcunda alia concreti in pruias: aut coacti in niues: aut glaciati in

grandines. Alia fiatus tpis: alia uaporis: Alia roris: alia rigoris Nec'uero hac tära debet exi-

ſtimacri quãta cernũtur: cũ eſſe eorum nullũ minus luna tam imeſæ altitudinis rõò declaret

Igitur in ſuo quæq; motu naturã ſuã exercẽt quod manifeſiũ Saturni maxime tranſitus
hymbribus faciũt. Nec meãtiũ mõ ſyderũ hæc uis eſt: ſed multorũ etiã adherẽtiũ cælo quo

tiens erratiũ acceſſu ĩpulſa aut cõiectu radiorum extimulata ſunt qualiter in ſuculis ſenti
mus accidere: quas græci ob id pluuio noĩie yachaappel ie cauin & ſua ſponte quædã ſta

tiſq; tẽporibus ut hædorum exortus arcturi uero ſydus non ſerme ſine ꝓcelloſa grandine

emergit. De caniculæ exortu. Oau Caa. Xr. .
Am caniculæ exortu accendi ſolis Lape res ꝗs ignorat? Cuius ſyderis effectus am/ 1⁴
pliſſimi in terra ſentiũtur. Feruẽt maria ex orieẽte eo Pluctuãt in cælis uina. Mouẽ⸗

tur ſtagna. Origẽ appellat ægyptus ferã: quâ in exortu eius cõtraſtare & contueri
tradit: ac uelut adorare cũ Rernuerit. Canes quidem toto eo ſpatio maxime in rabi m agi
non eſt dubium. Vis temporum anmm ſtatuuaua. Cz. XLI.
Vin in partibus quoq; ſignorũ quotũdã ſuo uis ineſt ut autũnali æꝗqnoctio bruma

q; cũ tẽpeſtatibꝰ cõfici ſydus ĩtellſigimus. De iĩicertis tẽpeſtatibꝰ*. Ca. XLII.

Ec hymbribus tm tẽpeſtatibꝰ: ſed multis & corpoge & ruris expimẽtis. Aff lant᷑ alii

ſyqdere. Alii cõmouétur ſtatis tẽporibus: aluo: neruis: capite: méte. Olea & populu=
Alba & ſalices folia ſolſtitio circagunt. Floret ipſo brumali die ſuſpẽſa in tectis arẽ
tis herba pulegii. Rũpũcur intentæ ſpiritu mẽbranæ. N liret hoc qui nõ obſeruet quotidia/

no experi neto herbà unã: quæ uocat᷑ he liotropiũ abeuntẽ ſolẽ intueri ſemp oĩbuſq; horis

cũ eo uerti: uel nubilo obuũorate. I quidé lunari poteſtate oſtrearũ cõchiliorũq; & cõcha/
run oĩum corpora augeri & rurſus minui. Quin & ſoricũ fibras reſpondere num ro lunæ

exquiſiuere diligentiores. Minimũq; aial formicãà ſentire uires ſyderis interlunio ſemper
ceſſantem Qu turpior homini inſcitia eſt fatẽti p̃cipuæ iumẽtorũ quorũdã in oculis mor

bos cũ luna creſcere acminui. Patrocinat uaſtitas cæli imenſa diſcreta altitudine in duo
– % ſeptuaginta ſigna. Fiæ ſunt rerũ aut animãtiũ effigies in quas digeſſere cælũ perirti. In
his quidam mille ſexcentas annotauere ſtellas inſignes uidelicet effedu uiſuue. Exempli

AXArltra has càs nõ negauerim exiſtere hymbres uétoſq;: qm humidã a terra alias uero
e ppter uapores fumidã exalare caliginé certũ eſt: nubeſq; iquor egreſſo in ſublime
AQut ex aere coacto in liquorẽ egreſſo in ſublime: aut ex aere coacto in licorẽ igni
Dẽſitas earũ corpuſq; haud dubiæ cõiẽctatur argumẽtorum ſolem obumbret. Per picnd

gratia in cauda tauri ſeptẽ quas appellauere Vergilias. In e ſe⸗ s Boetem quæ ſe,

Qurre lapides pluant. X Ca.
Gitur non eã inficias: poſſe in has & ignes ſuperne ſtellarum decidere: quales ſere⸗

Cum uero in nubem peruenerint: uaporem diſſonum gigni ut candente ferro in

Dae ronigiis kfulg Bibe yr Ca.
„ ſi nube luctetur flatus autẽ uâpor tonitrua edi: ſi erumpat ardens:Humina. Si lõ

gius re tractu nitatur ulgetra. His findi nubẽ: illis perrumpi. Et eſſe tonitrua impa
ctorum igniũ plagas:ideoq; protinus corruſcare igneas nubiũ rimas. Poſſe & repul

ſu ſyderum depreſſum quia terra meauerit ſpiritũ nube cohibitũ tonare natura ſtrangu/
lante ſonitũ dũ rixet᷑ edito fragore cũ erũpat: ut in mẽbrana ſpuitu imeta poſſe & attritũ

dũ in præceps feratur illũ quiſq; eſt ſpiritũ accendi.Poſſe & aff ictu nubiũ edidi: ur duorũ

lapidũ ſintilantibꝰ flugetris. Sed hæc omnia eſſe fortuita. Hinc bruta fulmĩa & uana ut q;
nulla ueniãt röne naturæ. Iis pcuti mõtes: iis maxia: oẽſq; alios irritos iacto. Illa uero fatidi⸗-

ca ex alto ſtariſqʒ de caĩs & ex ſuis uẽire ſyderibꝰſumili mò uẽtos uel potiꝰflatꝰpoſſo & hari

Qo ſiccoqꝙ ãhelitu rerræ gigni ñ negauer poſſe & aꝗs aera expiratibꝰ ꝗ neq; i nebulã dẽſet᷑
nec craſſeſcat in nubes. Pofle & ſolis ĩpulſu agi: qm uẽtus non aliud intelligatur fiudtus

Ino ſæpe cernimus: quorum ictu concuti aera uerũ eſt quãdo & tella uibrata ſtridũt

6

H
XLIIII- l
rg.

aeris: pluribuſq; etià modis. Nãq; & fluminibus & niuibus & e mari uidemus etiã tranqui/
1 Was Brd wer To: & alios quos uocãt altanos e terra cõſurgere. Qui quidẽ cũ e mari redeunt tropei uocã
woDr 4 tur ſi pergunt apogei. * Qua ratione echo reddatur. Ca.. XLVI.
4 OUnntium uero fexus crebriq; uertices & cõflexa ſubito aut confracta in humeros
3 imn iuga cuũcaui uallũ ſinus ſcindunt inequaliter: inde reſultantẽ aera quæ cauſa etiam
uoces multis in locis reciprocas facit. +ĩ bDde uentis. Ca. XLVII.
4 Ine fine uẽtos generãt iã quidã etiã ſpecus: qualis in dalmatiæ ora uaſto in præceps

nomen loco eſt ſentaquin. Et in cyrenaica ꝓuintia rupes quædã auſtro tradit ſacra
quã profanũ ſit attrectari hoĩs manu: cõfeſtim auſtro inuoluẽte harenas. In domibꝰ etiam
multis manufacta iucluſa opacitate cõceptacula auras ſuas haber. adeo ca uſa nõ deeſt. ſed
plurimũ ĩtereſt flatus ſit an uẽtus: illos ſtatos atq; pſpirãtes:quos non tractus aliquis uerũ

ruræ ſpiritus huc illucq; tanꝗᷓ in utero aliquo uagus: ſiue diſparili erratiũ ſyderũ idu: ra/
diorũ ; multiformi iactu flagellatus aer: ſiue a ſuis ſyderibꝰ exeũt his ꝓpioribus: ſiue ab il⸗

4 Naturæ & obſeruationes uentorum. Ca. XLVIII.

u minor orbe tãâà diſcordi & in regna hoc eſt in mẽbra diuiſo tot uiris curæ fuiſſe tram

te pro uẽtu rerũ artiũq; principe oĩno nihil adiſci noua inquiſitione: ĩmo ne ueterũ quide

res ſine præmio alio qui poſteros iuuâdi eruerũt. Nãq; mores hominũ ſenuere nõ fructus
Et ĩmẽſa multitudo aptũ quocũqʒ eſt mare hoſpitaliq; littorũ oĩum a pulſu nauigat:ſed lu
cri nõ ſciẽtiæ grã. Nec reputat cæca mẽs etiã tantũ auaritiæ inteta id ipſum ſciẽtia poſſe tu
tis fieri. Quapropter ſcrupuloſius ꝗᷓ inſtituto fortaſſis cõueniat operi tractabo uentos tot
milia nauigantium cernens. † Ventorum genera. C⸗. XLIX.

4 —

u NEiberi mox iudicatu ſecuta ætas octo addidit rõne nimis ſubtili & cõſciſſa:Proxi⸗

li partibꝰ. Ab oriẽte æqnoctiali ſubſolanus. Ab oriete brumali ulturnus. Ilũ apeliotẽ.hunc
græci eurũ appellãt. Améridie auſter. Et ab occaſu brumali africus noton & liba nominãit.
Ab occaſu æquinoctiali fauonius. Ab occaſu ſolſtitiali corus: zephiron & argeſten uocant.
A ſeptẽtrionibus ſeptemtrio.Interq; eũ & exortũ ſolſtitialẽ aquilo.A par&tias dicti & bore

caſu ſolſtitialẽ. Itẽq; cætiã media inter aquilonẽ & exortũ æquinoctialem. Ab ortu ſolſtitia

utroq; mediũ. Inrer meridiẽ & hybernũ occidentẽ libauotõ. Nec finis. Alii quippe meſen
nomine etiaânũ addidere inter boreã & cætiã. Et inter eurũ & noton euronoton. Sunt etiã
quidã peculiares quibuſqʒ gentibus uẽti nõ ultra certũ procedẽtes tractũ: ur Athenienſibꝰ
ſyron:paulo ab argeſte defſexus relique græciæ ignotus.Aliubi elatior idem olympius uo
catur: Cõſuetudo his oĩbus nõibus argeſtẽe intelligit & cætiã. Aliqui uocãt helleſpontion.
Et eoſdẽ alibi aliter. Itẽ in narbonẽſi prouintia clariſſimus uẽtorũ eſt circius.nec ulli uiolẽ
tia inferior. Oſti plerũq; recto liguſtico mari pferẽs. Idẽ nõ mõ in reliquis partibꝰ cæli igno

occurſu tantus ille uentorũ eſt coertius. Et auſtros in ægyptũ penetrare negat Fabianus.
,Quo fit manifeſta lex naturæ uentis etiãâ & tẽpore & fine do Ver ergo aperit nauiganti
bus maria. Cuius in principio fauomii hyberuũ molliũt cælum ſole aquarii.xxv. optinente
prartẽ. Is dies ſextus eſt ante februarias idus. Cõpetit ferme & hoc oĩbus quo: deinde ponã
er ſingulas intercalationes: uno die anticipatibus rurſumq; luſtra ſequẽti ordine ſeruãti⸗-
us Fauoniũ quidãà ad. viii. cha. martii chelidoniã uocant ab hirüdinis uiſu. Nonnulli uero

.
4

ſpiatu in quẽ deiecto leui põdere quis tranquillo die turbini ſimilis emicat procella

terræ ſentiũt ꝗᷓ nõ aura nõ ꝓcella maris: ſed appellatione quoq; ipſa uenti ſunt. Qui ſiue af
ſiduo mũdi incitu & cõtrario ſyderũ occurſu naſcũtur ſiue hic eſt ille generabilis rerũ na
lis cælo affixis cadũt: palã eſt illos quoq; legẽ hẽre naturæ nõ ignotã etia ſi nõdũ pcogmitã.
Iginti & amplius auctores græci ueteres pdidere de hiis obſeruationes:quo magis
attdua uẽtu pquirere inter bella p̃ſertim & in fida hoſpitia. Piratis etiã oĩum morta
liũ hoſtibus trãſitus fame tenẽtibus: ut hodie quædã in ſuo ꝗſq; tractu ex eorũ cõmetariis

qui nunꝗᷓ eo acceſſere uerius noſcãt ꝗᷓ indigenarũ ſciẽtia. Nũc uero pace tã feſta: t gaudẽ

inuẽta perdiſci. Nõ erãt maiora p̃mia in multos diſperſa fortunæ magnitudine: & iſta pluz-

Eteres quottuor oĩno ſeruare per totidẽ mũdi partes. lõ nec Homerꝰ plures noĩat

mis ĩter utraq; media placuit ad breue numerũ additis.iiii.ſũt ergo bini in.iiii.cæ⸗

as. Numeroſior ratio. iiii. iis interiecerat tranſceã media regione inter ſeptẽtrionem & oc/

li phœnica media regione inter ortũ brumalẽ & meridiẽ. Itẽ inter liba & noton cõpoſitũ ex

tus eſt.ſed ne uiẽnâ quidẽ eiuſdẽ puintiæ urbẽ attinges: paucis ante limitibus iugi modici

okithinumu
i el
attibusta
haroAtd
diete Quic
celut quos
quoseth
orüullim⸗
1dieb?ant
lucnus.po⸗
itettioiclul
ſinlsscuin
lehicyond
tiheſtn c
eapetirina
zimusſpin⸗
Abicus:ß
turnus pte
ſusuſter
ne Koccich
Amgisſi
miͤres Ech
fhraseke
wocätare
Crean
nentiie
wmeſt
ur heckt
ſemmusen
ſterinter
trionesil
Ualet. M
occideſa
tur:ga au
marimen
bitus
liquaruͦti
ortu. D

du
gültece
ſinn acte
dtur d it
gKruini
deſtisn
eniefluſt
kenlacben
Doelener

fuen ⸗

0
m

useri nni
nn pli
Il
hn bunen
eanlreimn
WI
valo in Mrpe
sCnc rni
Ano tndttle
lncomein
lnöcerſ dt
Audiguüberi
iimn ilren
enendblanerü
eiiun
jondusſuedd
Unidüegnn
W
tionergnonp
nücurtuſeen
1 ei tinini
m Cinn ſel
ocnos de

WI

en Aunsen

a, ². tn. R
AcoicMrſ
go doninind
ine / 4
Nmeiniun

NLAA
Adinun,
Pinmmil
mmifli⸗
Aigigen⸗
onotol. uten
i tennt
Lemoſrpin
lihme
jusber Muoe

vnſ
tbosng,
1 m Fhimn
4 mnug

emiͦli⸗

II

orithiam uno & ſeptuageſimo die poſt brumà ab aduètu auiũ flãtẽ per dies nouẽ. Fauonio

cõtrarius eſt quẽ ſubſolanũ appellauimus. Datus eſt aũt huic exortus uergiliarũ in rotidẽ

partibus tauri ſex diebus ante maias idus. quod tẽpus auſtrinũ eſt huic uẽto lendriagade

trari o. Ardẽtiſſimo a utẽ æſtati sS tẽpore exorit᷑ caniculæ ſydus ſole ꝑrimã partẽ leonis ingre
diete. Qui dies, xv-ante auguſtichal eſt. Hiuius exortũ diebus octo Termæ aquilones ante⸗

cedũt:quos ꝓdromos appellãt. Poſt diduũ aũt exortus uidẽ aqlones cõſtãtius p̃flat diebus
xl. quos etheſias uocàt. Mollire eos credit ſolis uapor geminatus ardore ſyderis. Nec uen
rorũ ulli magis ſtati ſunt.Poſt hos rurſus auſtri frequẽtes uſq; ad ſydus arcturi: exorit᷑.
xi. diebꝰ ante æꝗqnoctiũ autũni. Cũ hoc corus mcipit: corus autũnat. Huic eſt cõtrarius uul
turnus. poſt id æqnoctiũ diebus fere. iiii. &.xl. uergiliarũ occaſus hymẽ incohat. Quod tp̃s
intertio idus nouẽbris incidere cõſueuit: hoc eſt aquilonis hyberni:multũq; æſtiuo illi diſ
ſimilis. cuius ex aduerſo eſt africus. QAnte brumã autẽ ſeptẽ diebus totideq; poſtea ſternitma
re halcyonũ fœturæ: & inde nomẽ ii dies traxere. Reliquũ tẽpus hyemat. Nec tamẽ ſæuitia
tẽpeſtatũ cõcludit mare.Piratæ primũ coegere mortis piculo in mortem ruere: & hyberna
experiri maria.Nũc idẽ auaritia cogit. Ventorũ etiã frigidiſſimi ſunt quos a ſeptẽtrione di
ximus ſpirare. Vicinus his chorus. Ii. & reliquos cõpeſcũt: & nubes abigunt. Humidi auſter
africus: & pcipue auſter italiæ narrãt & in põto cæciã in ſe trahere nubes. Siaci corus & uul
turnus p̃terꝗ deſinẽtes. Niuales aꝗlo & ſeptẽtrio: grãdines ſeptẽtrio ĩportat & corus æſtuo
ſus auſter: tepidi uulturnus & fauonius. ldẽ ſubſolano ſicciores: & in totũ oẽs a ſeptẽtrio⸗
ne & occidẽte ſicciores: quã meridie & oriẽte. Saluberrimus aũt oĩum aꝗlo. Noxius auſter
& magis ſiccus fortaſſis: quia humidus frigidior eſt: minus exuriæ eo ſpirãte credũtur ani

mãtes. Etheſiæ noctu deſinũt flare: & a tertia diei hora oriũtur. in hiſpama & aſiã ab oriére

flatus eſt eorũ in põto ab aquilone:reliꝗs in partibus a meridie. Spirat autẽ & a bruma qui

uocãtur ornithiæ: ſed leniores & paucis gieb us.pmutant & duo naturã cũ ſitu Auſter afri
cæ ſerenus. Aglo nubilus. Oẽs uẽti uicib ſuis ſpirãt maiore ex parte, aut ut cõtrarius deſi-

nenti ĩcipiat cũ ꝓxime cadẽtibus.Surgũt a leuo latere in dextrũ ut ſol ambiũt. De rõne eo
rũ mẽſtrua quarta maxime luna decernit.Iiſdẽ aũt uẽtis in cõtrariũ nauigat᷑ platis pedibꝰ
ut nectu plerũq; aduerſa uela cõcurrãt. Auſtro maiores fluctus edũtur ꝗᷓ aglone: qm illæ ĩ
fernus ex imo maris ſpirat hic ſũmo.Iõqʒ poſt auſtros noxi pᷣcipue terremotus. Noctu au⸗
ſter interdiu aglo uehemẽtior. Et ab ortu flãtes diuturniores ſunt ab occaſu flatibus ſeprẽ?
triones ĩpari fere deſinũt numero. Quæ obſaruatio etiã in aliis multis rerũ naturæ partibꝰ

ualet: Mares itaq; exiſtimãtur ĩpares numeri. Sol & auget & cõprimit flatu. Auget exorniẽs

occidẽſq;. Cõprimit meridianus æſtiuis tpibus.ltaq; medio diei aut noctis plerũq; ſopinn/
tur:ꝗa aut nimio frigore aut æſtu ſoluunt᷑. Ec hymbribus uẽti ſopiũtur. Expetãtur autem
maxime unde nubes diſcuſæ adaperauere cælũ. Oĩium quidẽ ſi leat obſeruate minimos
ambitus redire eaſdẽ uices quadrienio exacto. Eudoxus putar nõ uẽtorũ modo uerũ & re
liquarũ tẽpeſtatũ magna ex parte.Et eſt principiũ luſtri eius ſemp ĩtercalari anno canicu/
læ ortu. De generibus uẽtris hęc. De repentinis flatibus. †
Vnc de repẽtinis flatibꝰ qui exhalat e terra ut dictũ eſt coorti rurſuſꝙ deiecti interi
buvus placere oſtẽdimus tonitrua & fulgura edũt. maiore uero illati põdere ĩcurſu⸗
q; ſi lateſicca ruperint nubẽ:pcellã gignũt quæ uocat᷑ a græcis ecnephias: ſi uero depreſſo
ſinu arctia rotati effregerit ſine igne hoc eſt ſine fulmine uorticẽ faciũt: qui thiphon uo/
catur.i.uibratus Ecnephias difert. Hic ſecũ aliquid abrectũ e nube gelida cõuoſuẽs uerſaſ
q; & ruinã ſuã illo põdere aggrauãs: & locũ ex loco mutãs rapida uertigine:p̃cipua nauigã
tiũ peſtis:nõ antẽnas mõ:uerũ ipſa nauigia cõtorta frangẽs:tenui remedio aceti in adueni
entẽ effuſi:cui frigidiſſima eſt natura.Idẽ illiſu ipſo repercuſſus correpta ſecũ in ecæxlum re
fert ſorbetq; in excelſum. Quod ſi maiore depreſſe nubis eruperit ſpecu: ſed minus alto ꝗᷓ

ꝓcella:nec ſine fragore turbinẽ uocãt.ꝓxima quæq; pſternentẽ.Idẽ ardẽtior accẽſuſq; u

fuerit præſter uocatur amburens contacta pariter & proterensK/ /
Alia prodigioſa genera tempeſtatum. ꝓ Caa.
On fit autẽ aꝗqlonibus typhon nec niualis: aut niue iacente ecnephias. Quod ſimul

quo flamam ab igne. Hic late funditur flatu: illud conglobatur impetu. Vortex

Ca.. L. †+ Po

Q .

LIBER.

tenueſq; & infirmas deſantur in nubes. Vere autẽ & autũno crebriora fulmina corruptis ĩ

niture:quo dolia exauriũtur intactis operimẽtis:nulloq; alio ueſtigio relicto. Au⸗

reno die fulmine ictus eſt. De obſeruationibus. Ca.

diore natura. Argumẽtũ eui

ma ſæpius hoc factitatũ in primo annaliũ ſuorũ tradit. L.Piſo grauis auctor. Quod imita
tũ parũ rite. Tullũ Hoſtiliũ ictũ fulmine. Lucoſq; & aras & ſacra habemus:iteq; ſtatores &
tonãtes & feretrios eliciũ quoq; accepimus iouẽ. Varia in hoc uitæ ſententia & pro cuiuſſi

mus. Catholica fulgurum. —„ Trer

*E

omne & afflari ꝗᷓ percuti: nec quenꝗᷓ tangi qui prior uiderit flumẽ: aut tonitrua audierit. Le
ua ꝓſpera exiſtimãtur.quoniã leua parte mũdi ortus eſt. Nec tã aduẽtus ſpectatur ꝗᷓ redit:
ſiue ab ictu reſiliat ignis: ſiue opere confecto aut igne conſi umpto ſpiritus remeet. In.xvi.
partes cælum in eo reſpeãu diuiſere tuſci. Prima eſt a ſeptemtrionibus ad æquinoctialem

autem hic meãdo diſtat a turbine quo ſtricior a fragore Procella latitudine ab utroq; diſie
cta nube uerius quã rupta. Fit & caligo belue ſimulis nube dira na uigãtibus. Vocatur & co
† § rſ lũna cũ ſpiſſatus humor rigenſꝙ ipſẽ ſe ſuſtinet. Ex eodẽ genere & in longã ueluti fiſtulã
aDr,n „⁵ Cnubes aquäã trahit. † Quibus in rerris fulminanon cadann. Ca. III.
Fef— Fo- Veeme & æſtate rara tulmina cõtrariis de cauſis: quonia hyeme dẽeſatus aer nubium
O craſſiore corio ſpiſſatur: oĩſq; terrarũ exalatio rigẽs hac gelida quicꝗd accipit ignei
uuaporis extinguit. Quare ratio ĩmunẽ ſcyticam & circa rigentia a fulminũ caſu pᷣ⸗
ſtat: & e diuerſo nimius ardor ægyptũ. Siquidẽ calidi ſicciq; halitus terre raras ad modum

utroq; tẽpore æſtatis hyemiſq; cauſis. Qua rõne crebra in italia fulmina quia mobilior aer
mitiore byeme & æſtate nymboſa: ſemper quodãmodo uernat uel autũnat. Italiæ quoq; p

)tibus iis quæ a ſeptẽtrione deſcendunt ad teporem: qualis eſt urbis campaniæ tractus iux-⸗
+ ₰ . a hbyeme & æſtati fulgurat: quod non in alio ſitu. — ͦ
(r ger ye Fulgurum genera & miracula. C LIII.
Vlminũ ipſorù plura genera tradũtur. Quæ ſicca ueniunt nõ adurũt: ſed diſſipant
f. Quæ humida no urũt:ſed infuſcãt. Tertiũ eſt quod clarũ uocent murificæ maxie

rum & æ&s & argentũ liquatur intus ſacculis ipſis nullo modo ambuſtis: ac ne cõſuſo quidẽ
ſigno cæræ. Martia princeps romanorũ icta grauida partu exaĩato ipſa citra ullum aliud ĩ
cõmodum uixit. In catilinianis prodigiis põpeiano ex municipio. M. Herẽnius decupis ſe
t Huſcorũ litteræ nouẽ deos emittere fulmina exiſtimãt: eaq; eſſe. xi. generũ. I(ouem
eenim trina iaculari. Romani duo tm ex iis ſeruauere: diurna attribuentes ioui: no/
cturna Sũmano. Rariora ſane eadẽ de cauſa frigidioris cæli hetruria rũpere a terra quoq;
arbitratur: quæ infera appellat brumali tpe facta ſæua maxime & execrabilia: cum ſint oia
quæ terrena exiſtimãt nõ illa generalia: nec a ſyderibus ueniẽtia: ſ. ed ex proxima atq; turbi⸗
dens eſt ꝙ oĩa a ſuperiore cælo decidentia obliquos habeant
ictus:hæc autem quæ uocatur terrena rectos. Sed quia ex propriore materia cadũt iõ cre/
duntur e terra ea exire: quoniã ex repulſu nulla ueſitia edãat: cũ ſit illa ratio nõ inferni ictus
ſed aduerſi. Saturni ea a ſydere ꝓſiciſci ſubtiliter iſta cõſectati putãt: ſicut cermãatia a Niar⸗
tis. Qualiter cũ uulſcinii oppidu thuſcorũ opulentiſſimũ totũ conctematum eſt fulmine.
Vocãt & familiaria in totã uitã fatidica:quæ prima fiunt familiã ſuã cuiq; indepto. Cæterũ
exiſtimant nõ ultra decẽ annos portẽdere priuata: præterꝗᷓ hæc quæ matrimonio primo fa-

a aut natali die.Publica nõ ultra.xxx. annũ: præterꝗᷓ in deductione oppidorum. =
D De fulnainibus euocandis. LC.. LV.
AXArat annaliu memoria ſacris quibuſdã & p̃cationibus uel cogi fulmina uel impe⸗

e trari. Vetus fama eſt hetruriæ impetratũ uulſinis & urbe & agris depopulatis: ſube
unte mõſtro quod uocauere Oltã: euocatũ & Porſena ſuo rege & ante eum a Nuæ

bet aĩo. Imperari naturæ audacis eſt credere:nec minus habetis beneficiis abrogare uires:⸗
quãdo in fulgurũ quoq; interpiætatione eo profecit ſcientia: ut uentura alio finito die p̃⸗
cinat: & an perẽptura ſint fatũ: aut apertura potius alia facta quæ lateant: in numeralibus
in utroq; publicis priuatiſq; expetimẽtis. Quaobrẽ ſint iſtacut rerũ naturæ libuit)aliis cera
aliis dubia aliis probata: aliis dananda. Nos Etexa quæ ſunt in hismemorabilia nõ ornite
Vgetrũ prius cerni ꝗᷓ tonitrũ audiri cũ ſimul fiant certũ eſt. Nec mirũ quoniã lux
f fſonitu uelocior. Ictum autẽ & ſonitũ cõgruereita modulante natura. Sed ſonirum
profecti eſſe fulminis:nõ illati: etiamnum ſpiritũ ociorem fulmine.Ideo quariprius .

eiorti.de⸗
eſtab o
Crtuſtmiſt
Occaluma
moͤ eſtine
ſümkalieo
ortiöem
ficincie
le cauro
Vrüziar
tot belux
nöͤerpirat
Hominéit
pimatüfal

X
e ſce
lib
isnong
igialiam
Nulleeare
9 R
G
e nöͤ
1eredin
guepl
autip.
Mioo

4

data ar
dexre cx⸗

1
nehiculi
mulfate⸗
veled3
retnmec
came
gpotide⸗

1
. U.
nſcen
brodne
liner
eriſkün⸗
ter aeli
tugins

eibnngt
1.) CCNtur
Ruclunſfſil
uturrNdin
htn
nfulmiruct z,
nAM NN
mmcom
Iulwobitor
r. alrge
Mandiiu,

UI.
mürſdäſhn
Nmunifcknate
ſigio eicho
Xe cölnlogni
itra ulumiict
enins deunt
geenlomn
duentesionine
knezten eig
ir cumbrdi
wrimaun
riciri
obo mfemn id
tceminur Ma
umeſt fümine
indeni
nmonio Mo
1
5 MNα

using tmon
miugo
Pgne i

, io Muod
4 10 4

nem lum
2 ſbutninche

EM“, e
auil
wi

e
7

exortũ.Secũda ad meridiẽ. Tertia ad æqnoctialẽ occaſum. Auaren optinet quod reliquũ
eſt ab occaſu ad ſeptemtriones. Has in quaternas iterũ diui
ortu ſiniſtras: totidẽ e cõtrario appellauere dextras. Ex iis maxime dira quæ per ſeptẽtriões

ere partes:ex ꝗbus octo ab ex

occaſum attingũt.Itaq; per plurimũ refert unde uenerint fulmina & quo cõceſſerit. O pti
. 4 » — . . .„ O „ * .
mũ eſt in exortiuas redire partes. Ideo cũ a prima cæli parte ueuerirtr& in eandẽ cõceſſerit

ſũma fœlicitas portẽdit᷑. Quale ſylle dictatori oſtentũ datũ accipimꝰ. Cætera ipſius mundi

Fortige minus ꝓſpa aut dira. Quædã fulgura cnũciare nõ putãt fas: nec audire: pᷣterꝗᷓ ſi ho

piti indicentaut parẽti.Magna obſeruatiõis huiꝰ uanitas tacta iunonis æde romæ dephẽſa

eſt Scauro cõſule qui mox prĩceps fuit. Noctu magis ꝗᷓ inter diu ſine tonitribus fulgurat.

Vnũ alal hoĩem nõ ſemp extinguit:cætera illico:huũc uidelicet natura tribucẽte honorẽ: cũ
cot beluæ uiribus præſtẽt. Oĩa cõtrarias incubãt partes. Homo mſi cõuertat᷑ ui percuſſus
nõ expirat. Supne icti cõcipiũt. Vigilãs ictus cõniuẽtibus oculis dormiẽs patẽtibus reperit᷑.
Hominẽ ita examinatũ cremari fas nõ eſt: cõdi terra religio tradidit. Nullũ animal niſi exa
Qux non feriantur fulmine. † Ca. LVII.
Xhis quæ terra gignuntur lauri fruticẽ nõ icit. Nec unꝗᷓ altius quinq; pedibus de

e ſcendit in terrã. Ildeo pauidi altiores ſpecus tutiſſimos putant: aut tabernacula pel⸗-
libus beluarum quas uitulos marinos appellant: quoniâ hoc ſolum animal ex ma/
rinis non percutiat: ſicut nec euolucribus aquilam: quæ ob hoc armiger huius tæli fungit
Miali⸗ inter srracinam & Tdem fœtoĩæ turres bellicis tempori
nullæ earum ſu min e. . Frr
Ben ete H e & ſanguĩe carne ferro lane laterib'coctis. Ca. LVIII.
P Ræter hæc iferiore cælo relatũ in monumẽéta eſt lactæ & ſanguine pluuiſſe. M. A
cilio. C. Portio cõſ. Et ſæpe alias carne. ſicut. L. Volũnio Seruio Sulpicio conſ. Exq;
ea nõ pputruiſſe ꝙ nõ diripuiſſent aues. Itẽ fero in lucanis anno ante ꝗᷓ. M. Cra. a parthis in
rerẽptus eſt: oẽſq; cũ eo lucani milites: quorum magnus numerus in exercitu erat. Eficies

nimatũ fulmine accenditur. Vulnera fulminatorũ frigidiora reliquo corpore ſunt. .

N

.

deſiere fieri:quia nõ

quæ pluerat ſpõgiarũ fere ſimilis fuit. Auruſpices cauẽda præmunuerũt ſupna uulnera. L.

autẽ Paulo C. Mar. conſ.lana pluuit circa caſtellũ cariſlanũ: iuxta ꝙ poſt annũ. T. Annius

NMilo occiſus eſt.Eodẽ cauſam dicente lateribus coctis pluuiſſe in eins anni acta relatũ eſt.

De crepitu armorũ & tubarũ de cælo audiro. Ca. LIX.
2 Rmorũ crepitus & tubæ ſonitus auditus e cælo cimbricis bellis. accepimus. crebro/
q & prius & poſtea. Tertio uero cõſulatu Martii a Mamertinis & tudertibus ſpe-
tata arma cxæleſtia ab ortu occaſuq; inter ſe concurrẽtia pulſiſq; ab occaſu erant. Ipſum ar
dere cælum minicue mirũ eſt. Et ſæpius uiſum maiore ui igms nubibus correctis. J
MM De lapidibus e cælo cadentibus. „ Ca LX.
Elebrat græci Anazagorã clazomeniũ olĩpiadis ſeptuageſime octaue ſecũdo anno
cCc prædixiſſe cæleſtiũ litterarũ ſciẽtia ꝗbus diebus:ſaxũ caſurũ eſſet e ſole. idq; factũ
interdiu in thraciæ parte ad ægos flumẽ: qui eſſet nũc lapis oſtẽditur magnitudine
uehiculi colore aduſto: comete quoq illis noctibus flagrãte. Quod ſi ꝗs p̃dictũ credat:ſi/
mul fateat᷑ neceſſe eſt maioris miraculi diuimtatẽ fuiſſe Anazagore.ſoluiq; rerũ naturæ ĩ
tellectu: & cõfundi oĩa ſi aut ipſe ſol lapis eſſe:aut unꝗᷓ lapidẽ in eo fuiſſe credatur Decide

re tamẽ crebro non erit dubium. In abidi gymmaſio ex ea cauſa colitur hodieq; modicus
dam:ſed quẽ in medio terrarũ caſurũ.i.Anazagoras:pᷣdixiſſe narrat᷑.Colit᷑ & Caſſandriæxæ·

ꝗ potidea uocitata eſt ob id deducta. Ego ipſe uidi in uocõtiorũ agro pauloante delarum.
DeKe arcu cæleſti. P. CQCa. LXI.
Rcus uocamus extra miraculũ frequstes& extra oſtẽtũ. Nã nec pluuios quod aut
a ſeerenos dies cũ fide portẽdũt. Magnifeſtũ eſt radiũ ſolis ĩmiſſum cauæ nubi repul
ſaa acie in ſolẽ refringi:colorũq; uarietatẽ mixtura nubiũ aeris igniũq; fieri. Certe
niſi ſole aduerſo nõ fiũt: nec unꝗ niſi dimidia circuli ftorma nec noctu. Quãuis ariſtoteles
probat aliquãdo uiſum: quod tamẽ fatet idẽ nõ niſi trigeſima luna poſſe. Fiũt aũt hyeme
maxime ab æꝗqnoctio autũnali die decreſcente. Quo rurſus creſcẽte ab æꝗnoctio uerno nõ
exiſtũt: nec circa ſolſtitiũ lõgiſſimis diebus:bruma uero hoc eſt breuiſſimis diebus:frequẽ
ter.Idẽ ſublimes humili ſole: humileſq; ſublimi. & minores occidente uel oriente: ſed in la
titudinẽ diffuſi:meridiæ exiles: uerũ ambitus maioris. Aeſtate uero ꝑ meridiẽ nõ cernunt᷑.

O

/

””M

LIBER.
Poſt autumni æquinoctium quacunq; hora. Nec unꝗᷓ plures ſimul ꝗᷓ duo. Cætera eiuſdem Utuße
ma tur hon mnleki Eſſe uidea⸗ 1. la Ca. LXII AuSa
eDe grandine: niue pruina: nebula rore- .
Randinẽ cõglaciato hymbræ gigni:& niuem eodem humore mollius coacto pru-⸗ T
nem autem ex ſore gelido. Per hyemẽ niues cadere non grandines ipſaſq; grandi/ 1ut⸗Non
nnes inter diu ſæpius ꝗ noctu: & multo celerius reſolui ꝗ niues. Nebulã nec æſtart olbisalli
nec maximo frigore exiſtere. Rores neq; gelu:neq; ardoribus: neq; uentis: nec niſi ſerena
mocte. Gelando liquorem minui ſolutaq; glacie non eundem inuenirimodum. D
IJIrwarc. Penubium ymaginibus. Ca.. ILAXIII. . in
u Krietates colorũ figurarumq; in nubibus cerm prout admixtus ignis ſuperet aut ””c
uincatur. De proprietatibus cæli in locis. Ca. ILXIIII. Atiop
Reterea quaſdã ꝓprietates cæli quibuſdam locis eſſe. Roſcitas æſtate africæ noctes Pilssturb
iin iralia locris & lacu uelino nullo nõ die apparere arquus. Rhodi & ſyracuſis nun glid hoe
z, Orvan, à& tanta nubila obduci. ut non aliqua hora ſol cernatur. qualia aptius ſuis referente in locis. Uisphuncl
4/ „Se FHæc ſint dicta de eere. De natura terræ. Ca. LXV. negante,
2 Equitur terra cui uni rerũ naturæ partiũ eximia propter merita cognomen indidi/ ſlinſpiti
T mus materne uenerationis. Sic hominum illa ut cælũ dei: ꝗᷓ nos naſcentes excipit: eſtintan
naros alit ſemelq; editos ſuſtinet ſemper: nouiſſime cõplexe gremio iã a reliqua na tus regun
ura abdicatos: tu maxime ut mater operiẽs: nullo magis ſacramento ꝗᷓ quo nos quoq; ſa/ mionep
cros facit: etiã monumẽta ac titulos gerẽs:nomẽq; progãs noſtrũ:& memoriã extedẽs con a hxcc
xra breuitatẽ æui. Cuius numẽ ultimũ iã nõnullis ĩprecamur iraſci graue: tanꝗᷓ neſciamus guumun⸗
hãc eſſe ſolã:quæ nunꝗᷓ iraſcat᷑ hõi.Aque ſubeũt in ibres:rigeſcũt in graãdines: tumeſcũt ĩ tcemagt
luctus pcipitãtur in torrẽtes. Aer dẽſat᷑ nubibus: furit pꝓcellis. At hæc benigna mitis. indul ſtins Na⸗
gens uſuſq; mortaliũ ſemꝑ ancilla:quæ coacta generet.que ſpõte fundit᷑: quos odores ſa/ hnug
poreſq;quos ſuccos?quos actus?quos colores?ꝗᷓ bona fide creditũ reddit fœnus: ꝗq noſtri mnes
cauſa alit. Peſtifera enĩ animãtia uitali ſpiritu habete culpa neceſſe eſt illi ſeminata excipe/ nard
re & genita ſuſitinere. Sed in malis generãtiũ noxa eſt. Illa ſerpẽtẽ homĩe ꝑcuſſo nõ recipit Luenin
amplius. penaſq; etiẽ inertiũ noĩe exigit. Illa medicas fundit hærbas ‚& ſemp hôi parturit. lolirnn
Qui & uenena noſtri milſeria inſtituiſſe credi poteſt: ne in tedio uitæ diræ famis mors ter= enunin
r neritis alieniſſima lenta nos cõſumeret tabe. ne lacerũ corpus abrupta diſpergerent ne nilc
laquei torqueret pœna p̃poſtera: incluſo ſpiritu cui quereret᷑ exitus:ne in profundo queſi temuru
ta morte ſepultura fabulo fieret. ne ferri cruciatus ſcinderet corpus. Ita eſt miſerta genu⸗ gente
ir id. cuius facillimo hauſtu illibato corpore & cũ toto ſanguine extingueremur nullo la- lecon,
bore ſitiẽtibus ſimiles. Quo aliter defunctos nõ uolucres nõ feræ attingeret terreq; ſerua cionm
1etur qui ſibi ipſe periſſet. Et ut uerũ fateamur terra nobis malorũ remediũ genuit: nos il⸗ miin 1
lud uite fecimus uenenum. Nos enĩ & ferro quo carere nõ poſſumus ſimili modo utimur 3 Nreſt
Nec tamen quereremur merito.etiã ſi maleficii cauſa attuliſſet. Aduerſus unã quippe na- luft
turæ partẽ ingrati ſumus:quaſi quæ nõ ad delicias quaſqʒ nõ ad contumelias ſeruiat homi⸗ ien 3
ni in maria iacitur ut freta amittamus: eruditer aꝗs ferro: ligno: igne: lapide fruge: oĩbus gelef
cruciat᷑ horis:multoq; plus ut deliciis ꝗᷓ ut alimẽtis noſtris famulætur illa tamen quæ ſũma Riie
patiat᷑:atq; extrema cute tollerabilia uideãtur. Penetramus in uiſcera auri argentiq; uẽas ſen e
& aeris ac plũbi metalla fodiẽtes. Gẽmas etiã & quoſdà paruulos quærimus lapides ſcropi⸗ eil ücu
bus in ꝓpfundũ actis. Viſcera eius extrahimus: ut digito geſtet᷑ gẽma ꝗᷓ petimus. Quot ma⸗ Alen
nus atterũtut ut unus niteat articulus. Si ulli eſſent inferi iã pfecto illos auaritiæ atq; lu- ndüg
xuriæ cuniculi refodiſſent. Et miramur ſi eadẽ ad noxa genuit aliꝗᷓ. Feræ eni credo cuſtodi freng⸗
unt illã: arcentq; ſacrilegas manus. Nõne inter ſerpẽtes fodimus. Et uenas auri tractamus Nleſtune
cũ ueneni radicibus.Placatiore tamẽ dea utimur ob hoc:ꝙ oẽs hi opulentie exitus ad ſcele
racedeſq; & bella tendunt dure ſanguine noſtro irrigamus in ſepultis oſſibus tegimus- 34
Quibus tamẽ uelut exprobato furore tandẽ ipſa ſe obducit.& ſcelera quoq; ortaltil ao⸗ nne
J Filtat inter cgimina ingrati animi & hoc dixerim ꝙ naturam eius ignoramus.
t. Vr- Der ae E,niſ De forma terræ. . LxvVI. 1 (
e St aüt figura pma de qua cõſenſns iudicat. Obrẽcerte dicimus terræ globũ: quem „. (.
uerticibus includi fatemur. Neq; enĩ abſoluti orbis eſt forma in tanta montium ex i gug
celſitate tanta camporũ ꝑlanitie:ſed cuius amplexus ſi cuncta linearũ cõprehendãtur am⸗ ſecorn
nodenhe

aernt,
dulämeck
Nechiilern
Cum.
ILII.
Gnsſchen
UI.
ilmlamn
ucenrezent
niüntdhnnn
gonos oge
osdotesli/

6 oanture

. aNI1

,
ne nn)
uetenur MN

amENNAN
— . ““
geret en ,
5 . .

.
4
NW.

4 .

bitu.figura abſoluti orbis efficiat id quod ipſa rerum naturæ cogit ratio: nõ eiſdem cauſis
quas attulimus in celo.Nãcq; in illo caua in ſe cõuexitas uergit: & cardini ſuo hoc eſt terre

undiq; incũbit. Hlec ut ſolida atq; conferta aſſurgit intumeſcenti ſimilis. extraq; protendi
tur.Mundus in centrum uergit At terra exit a centro.inmenſum eius globum in formã
orbis aſſidua circa eam mundi uolubilitate cogente, H ect. . g lCer
De Antipodibus an ſint. 4 ca. LNVII. D
Ngens hic pugna litterarũ: cõtraq; uulgi opinionem circunfundi rerræ homines 4½* 44
i undiq; cõuerſiſq; inter ſe pedibus ſtare: & cunctis ſimilem eſſe cæli uerticẽ: ac ſimi⸗ Prpd-
li modo ex ꝗcũq; parte mediã calcari.illo querẽte cur nõ decidat cõtra ſiti: tanꝗᷓ nõ
& ratio praeſtro ſit ut nos nõ decidere miremur illi. Interuenit ſententia ꝗᷓuis ĩdocili pꝓbaa
bilis turbæ inequali globo:& ſi ſit figura pinæ nucis nihilominus terram undiq; ĩcoli.Sed
quid hoc refert alio miraculo ex oriente. Pendere ipſos ac nõ cadere nobiſcum ceu ſpirtiꝰ
uis mundo praeſertim incluſi dubium ſit: an poſſit cadere natura repugnante & quo cadat
negante, Nam ſicut ignium ſedes non eſt niſi in ignibus. aquarum niſi in aquis. ſpiritus ni
ſi in ſpiritu:ita terræ arcentibus cunctis niſi in ſe locus non eſt Globum tamẽ effici mirum
eſt in tanta planitio maris camporum. Cui ſententie adeſt Dicacarchus uir in primis erudi
tus. reg um cura permenſus montes. ex quibus altiſſimum prodidit Pelion. M. cc. l. paſſuũ
ratione ꝑpendiculi nultam eſſe eam portionem uniuerſæ rotunditatis colligẽs Mihi ĩcer⸗
ta haæc cõiectatio uidetur. Haud ignoro quoſdam alpiũ uertices lõgo tractu nec breuiore
quinquaginta milibus paſſuũ aſſurgere.Sed multo maxime hæc pugna eſt:ſi coacta in uer
ticem aquarũ quoq; figurã credere cogatur. Atq; nõ aliud in rerum natura aſpectu mãife
ſtius. Naq; dependentes ubiq; guttæ paruis globantur orbibus. Et pulueri illatæ frondiũ
q; lanugini ĩpoſite abſoluta rotunditate cernuntur. Et in poculis repletis media maxie tu
mẽs. Qua ꝑp ſubtilitate humoris mollitiaq; in ſe reſidente rõe facilius ꝗᷓ uiſu deprehẽdun
rur.Idq; ẽt magis mirũ ĩ poculis repletis addito hũore minĩio circũfluere qd ſupſit. Contra
euenire põderibus additis ad uicenos ſœæpe denarios. ſ. ꝗa itus recepta liquorẽ ĩ uerticẽ at
tolãt.ut cumulo eminete ĩ fuſa dilabatur.Eadẽ eſt cã ppter quà e nauibus terra nõ cernatur
e nauium malis conſpicua.At procul recedente nauigio ſi quid quod fulgeat religetur in
mali cacumine:paulati deſcẽdere uideat᷑: & poſtremo occultetur. Deniq; occeanus quẽ fa⸗
temur ultimũ qua nõ alia figura cohæreret: atq; non decideret: nullo ultra margine inclu-
dente:ipſum id ad miraculum redit:quo nã modo etiã ſi globetur extremũ nõ decidat ma⸗
re. Contra ꝙ ut ſint plana maria: & qua uiderur figura no: poſſe id accidere magno ſui gau
dio magnaq; gloria inuentores græci docent ſubtilita tegeometrica. Namq; cum e ſubli-⸗

mi in inferiora aquæ ferantur: & ſi hæc natura earũ confeſſa: necſquã dubitet ĩ littore ul

lo acceſſiſſe eas.quã longiſſtme deuexitas paſſa ſit:proculdubio apparere quo quid humi-
lius fit proprius a centro eſſe terræ oẽſq; lineas quæ emittantur ex eo ad proximas aqs bre
uiores fieri quã quæ ad extremũ mare a primis aꝗs. Ergo totas omniq; ex parte aquas uer⸗
gere in centrũ: ideoq; non decidere:quoniam ĩ interiora nitantur. Quod ꝗdẽ & ita formaſ
ſe artifex natura credi debet: ut cũ terra arida & ſicca conſtare per ſe:ac ſine hũore non poſ
ſet: nec rurſus ſtare aqua niſi ſuſtinente terra mutuo âplexu iungerentur: hac ſinus päden
re illa uero ꝑ meante totã intra extra ſupra:uenis ut uinculis diſcurrentibus: atq; eti ĩ ſum
mis iugis erumpente. quo ſpiritu acta & terræ pondere expreſſa ſiphonum modo emicat:

tãtumq; a periculo decidendi abeſt: ut in ſumma quæq; & altiſſima exiliat. Qua ra tiõe ma

nifeſtum eſt quare tot fluminum quottidiano acceſſu maria nõ creſcant.

NQuomodo aqua ſit tertæ innera whe-⸗3 . Ca. LxXVIII.
ęe St igitur intoto ſuo globo tellis medio ambitu præcicta circũſſluo mari: nec argu⸗
mentis hoc inueſtigandum: ſed iam experimentis cognitum.
Pe nauigatione maris & fluminum. 4 LC.oaa. LXVIIII. S⸗ 9.„
2 Gadibus coluniſq; Herculis Hiſpaniæ & galliarum circuitu totus hodie nauigat J
occidens. Septentrionalis uero oceanus maiore ex parte nauigatus ẽ auſpiciis.Di⸗

ui Augu.germaniã claſſe circunuecta ad cĩibrorum promõtoriũ: & inde immenſo mari pro
ſpecto aut fama cognito· ad ſythicà plagam & hũore nimio rigentia. Propter ꝙ minime ue⸗
riſimile eſt illic maria deficere: ubi uis humoris ſupet. Iuxta uero ab ortu ex ĩdico mari ſub

godem ſydere pars tota uergens ĩ caſpium mare pernauigata ẽmacedonũ armis Zeleucho

4.

atq; Antiocho regnantibus. quæ ſeleuchida atq; antiochida ab ipſis appellari uoluere. Cir
ca caſpium quoq; multa oceani Iitora explorata: paruoq; breuius quà totus hinc aut illine
ſeptemtrio eremigatus. Vt taimnẽ coniecturæ locum ſit quoq; nõ relinquã ingens argumen
tũ paludis mæoticæ: ſiue ea illius oceãi ſinus ẽ: ut multos aduerto credidiſſe: ſiue auguſto
ſinu diſcreti reſignatio. Alio latere Gadium ab eodẽ occidẽte magna pars meridiani ſinus
ambitu mauritaniæ nauigatur hodie. Maiorẽ quidem eius partẽ & orietis uictoriæ. Magni
Alexandri luſtrauere uſq; in arabicum ſinum. In quo res gerente. C. Cæſare QAugu. filio ſi
gnanauium ex Hiſpanieſibus naufragiis ferunt᷑ agnita. Et Piano Carthaginis potentia fio
rente circunuectis a gadidus ad enem arabiæ nauigationẽ eam prodidit ſcripto. Sicut ad
extera europæ noſcenda miſſus eode tẽpore Himilco. Præterea Nepos Cornelius auctor
z. Eudoxũ quẽdam ſua ætate cũ Latherũ regem fugeret arabico ſinu egreſſũ gades uſq; ꝑ
uectũ. Multoc ante eũ Cœlius Antipater uidiſſe 6 qui nauigaſſet ex Hiſpaia ĩ Aetiopis
cõmertii gratia- ldem Nepos de ſeptemtriõali circuitu tradit. Qu. Metello Celeri. C. Afri
cani in conſulatu collegæ ſed tum galliæ procõſuli'indos a rege ſueuorum dono datos
ex India cõmertii cauſa nauigantes tempeſtatibus eſſent in Germaniam abrepti. Sic maria
circunfuſa undiq; diuiduo globo partẽ orbis auferũt nobis: nec ĩde huc nec hic illo puio-
tractu. Quæ cõtẽplatio aptadetegendæ mortaliũ uanitati poſcere uidetur: ut totũ hoc c
quid eſt in quolſingulis nihil ſatis eſt ceu ſubiectum oculis quãtum ſit oſtendam.

ðU ”M Quæ portioò terræ habitetur.
iu, , A priniin dimidio cõputari mihi uidetur tãquã nulla portio ipſi decedat oceano
AAui toro circundatus medio & o&s cæteras fundens recipienſq; aquas: & quicqud

exit in nubes aut ſydera ipſa tot & tantæ magnitudinis paſcens: quo tandem am⸗
ſeiſo. Adde quod ex relicto (patio plus abſtulit cælum. Nam cum ſint eius quinq; par⸗
tes quas uocant onas infeſto rigore & æterno præmitur gelu omne quicquid eſt ſu
biectum duabus extremis utrinq circa uertices hunc: qui trionum ſeptem uocatur: eũq;
qui aduerſus illi auſtrinus appellatur: perperua caligo utrobiq; & alieno molliorum ſyde⸗
rum aſpectu maligno' ac pruina tantum albicans: lux uero media terrarumque ſolis or
bita eſt exuſta flamis: & cremata comminus uapore torretur. Circa quam quæ tantum in
ter exuſtam & rigentes temperantur. hæcd; iplæ interſe non per uiæ pro pter incendium ſy
derum: ita tres terræ partes abſtulit cælum: oceani rapia incerto ẽ. Sed & relicta nobis una
portio:haud ſcio.an etiam in maiore damno ſit. ldem ſiquidem oceanus infuſus: in multos
ut dicemus ſinus: adeo uicino acceſſu interna maria allatrat ut centnm quindeci millibus

dum. Addantur & lacus ſtagna iam elata in cælum & ardua aſpectu quoq; iuga iam ſiluæ

catus fuerit: ultraq; famam exegerit accolas quota terrarum parte gaudeat: uel cũ ad mẽ⸗
ſurà auaritiæ ſuæ propagauerit: quà tandem portionem eius defunctus obtineat.

e mundi terram.

m xæquinoctii paribus horis. Nam mſi in medio eſſe:æquales dies nocteſq; habere nõ
poſſe depræhenderetur: & dioptræ: quæ uel maxime ut confirmant eum æquino-
ciali tempore ex eadem linea ortus: occaſuſq; cernatur & ſolſtitalis exortus per ſuã lineò

plitudinis ſpatio terra creditur habitari ĩproba & infinita debet eſſe tam uaſtæ mollis poſ

paſſuum Arabicus ſinus Qiſtet ab Aegyptio mari. Caſpius uero. ccclxxv. millibus a ponti-⸗
co.Idem interfuſus intrat ger tot maria: quibus Affricam Europam Aſiam diſpartit quan
tum terrarum occupet. Computetur etiam nunc menſura tot fluminum & tantarum palu

ualleſq; præruptæ & ſolitudines: ac mille cauſis deſerta detrahantur. Hæ tot portiones ter
ræ: immo uero ut plures tradidere mundi pontus: neq;. n. eſt aliud terra im u niuerſo:hæc ẽ
materia gloriæ noſtræ hæc ſedes: hic honores gerimus: hic exercemus imperia: hic opes cu
pimus:hic tumultuatur humanum genus:hic inſtauramus bella etiam ciuilia: mutiuſq; cæ
dibus laxiorem faccimus terram: & ut publicos furores gentium tranſeam: hæc in qua con

Ediau eſſe mundi totius haud dubiis conſtat terram argumentis: ſed clariſſume

Prumalis occaſuſq;: quæ accidere nullo modo poſſent: niſi in centro ſita eſſet.
r SZ 4 D ſ J . . „ .
A e De ſyderum inæqualitate & de Eclipſi. Ca. LXxXII.
NeRes autem circuli fupradictis onis implexi inæqualitates temporum diſtinguc
— t Solſtitialis a parte ſigniferi excelſiſſima nobis ad ſeptemtrionalem plagam uerſuſ
X

comtra?
lsRelin
AAaqua
gagen
ſiesnonc
nogoci
ix ſub
feſto all
Tumeni
ſtunger
3lconcd
cundale
uri die
iaadu
upile
linurur
duntur.
tex:ſii.
ſifuera
tinosor
ſepius!
nproch
WMeſe
ſenrir.
cücui
Neren
Uatun

Uuoltene
hiani
Npunen
elue zuon
Augukloh
nisotenrude
Uto. Rn
ormeliurandt
ſügaag
hni nni
0enCA
mdnmdindg
drei emm
Nckicilou⸗
nurtoti e .
Tenam,

1. 4
CCCeda CNRο
.7 . .V
d gicgut
*
00 Mdem /
14 4. ſſe
dns aun .
1 .
mn voCANuI: i
1 1

4.9 ſſ
. AS
tehce CER 1

1

II.

contra ad alium polum brumalis. Item medio ambitu Signifer orbis incedens æquinoctia⸗
lis. Relinquorum quæ miramur cauſa in ipſius terræ figura eſt: quam globo ſimilem & cũ

ea aquam iiſdem itelligitur argumentis. Sic enim fit haud dubie: ut nobis ſeptemtriõalis

plagæ ſydera nunquam occidant: contra meridianæ nunquâ oriantur. Rurſuſq; hæc ab il
lis non cernãtur attollente ſe contra medios uiſus terrarum globo ſeptemtriões nõ cernũt

trogoditæ & confinis Aegyptus:nec canopum italia. & quam uocant beronices crimẽ. Irẽ

quæ ſub Diuo Auguſto cognominauere Cæſaris thronon: inſignis ibi ſtella adeoq; mani-⸗
feſto aſſurgens faſtidio incuruatur: ut canopus quartam fere partem ſigni unius ſupra ter

ram eminere. Alexandriæ intuentibus uideatur eadem a Rhodo terram quodamodo ipſã
ſtringere in ponto omnio non cernatur ubi maxinte ſublimis ſeptentrio, Idem a Rhodo
abſconditur magiſq; Alexandriæ in Arabia Nouembri menſe prima uigilia occultus. Se-

cunda ſe oſtendit in merore ſolſtitio ueſperi pauliſper apparet: pauciſq; ante exortum ar⸗

cturi diebus pariter cum diecernitur. Nauigantium hæcmaxime curſus depræ hendunt ĩ
alia aduerſo: alia paruo mari ſubitoq; conſpicuis atq; ut e freto emergentibus quæ ĩ anfra
ctu pilæ latuere ſyderibus. Neq; enimcut dixere aliquijmundus hic polo excelſiore ſe atto
lit:ut undiq; nõ cernantur hæc ſydera. Verum hæc eadẽ quibuſq; proximis ſublimiora cre
duntur: eadẽq; demerſa longinquis. Vtq; nunc ſublimis in deiectu poſicis uidetur hic uer
tex: ſic in illam terræ deuexitatem tranſgreſſis illa ſe attoliunt reſidentibus quæhic excel
ſa fuerant.quod niſi infigura pilæ accidere non poſſet.lIdeoq; defectus ſolis ac lunæ ueſp⸗
rinos orientis incolæ nõ Ilentiunt. nec matutinos ad occaſum habitantes: meridianos uero
ſæpius. Nobili apud arabiam magni Alexandri uictoria luna defeciſſe noctis ſecunda ho⸗

ra prodita eſt. Eadeq; in ſicilia exoriens. Solis defectum Vipſano & Fonteio conſ.qui fuere

ante paucos annos factum pridie cha. maias campania hora diei inter ſeptimam & octauam
ſentit. Corbuls dux in in armenia incer horam diei decimam & undecimam prodidit uiſũ
circuitu globi alia aliis detegente & occultante. Quod ſi plana eſſet terra ſimul omnia ap⸗

perent cunctis: nocteſq; nõ fierent inæquales neq; aliis quã in medio ſitis paria duodecwi ho

rarum interualla cernerentur: quæ nũc nõ in omni parte ſimili modo congruun..
Quæx ratio diurnæ lucis in terris. CAD.. LXXIII.
Deo næc nox dieſq; qᷓuis eadem toto orbi ſimul eſt oppoſitu globi noctem aut am
i bitu diẽ afferente.Multis hoc cognitum experimentis. In africa hiſpaniaq; turium
Hãnibalis. In aſia uero propter piraticos terrores ſimili ſpecularum præſidio excita
to:in quis prænunciatos ignes iſexta hora diei accenſos ſæpe cõpertũ eſt: tertia noctis a ter
go ultimis uiſos. Eiuſdem Alexandri curſor Philonides ex ſicyone ad elinmille & ducen⸗-
ta ſtadia nouem diei cõfecit horis Indeq; quauis decliui itinere tertia noctis hora remẽéſus

eſt ſæpius. Cauſa ꝙ eũti cum ſole iter erat:eundẽq; remeans obuium contrario præuerte
bat occurſu. Qua de cauſa ad occaſum nauigantes quãuis breuiſſimo die uincũt ſpatiano

LXXIIII.

ſturnæ nauigationis ut ſolem ipſum comitantes. †
Gnomica de eadem re & horologio prino. C⸗a.
Alſeq; horoſcopa nõ ubiq; eidem ſunt uſui trecentis ſtadiis aut longiſſime etiã ꝗn-
u gentis mutantibus ſemet umbris. Solis itaq; umbilici quem gnomonemappellant
umbra in ægypto meridiano tempore æquinoctii die paulo plus quã dimidià gno⸗
monis menſuram efficit. In urbe roma nona pars gnomonis deeſt umbræ. In oppido anco⸗=
na ſupereſt quinta. xxx. In parte italiæ quæ uenetia appellatur eiſdem horis umbra gnomo
ni par ſit. Vbi & quando nullæ umbiæ. Ca. LXXV.

Imdmili modo tradunt in ſyeène oppido quod eſt ſupra alexandriam quinq; milibus

Kſtadiorum ſolſtitii die medio nulſlam umbram iaci. Puteũq; eius experimenti gra⸗
tia factum totum illuminari. Ex quo apparere ſolem illi loco ſupra uerticem ęeſſe:
quod etiam in india fupra flumẽ hyſpaſin fieri tempore eodem. Oneſicritus ſcripſit. Cõſtat
q; in berenice urbe troglodytarũ & inde ſtadiis.iiii.milibus octingentis. xx. eadem gente i
ptolemadie oppido quod in margine rubri maris ad primos elephantorum uenatus cõditũ

eſt. Hoc idem ante ſolſtitium quadrigenis quinis diebus totidẽq; poſtea fieri: & poſt eos

nonaginta dies in meridiem umbras iaci Rurſus in meroe inſula quæ eſt caput getis æthi⸗
opum quinq; milibus ſtadiorum a ſyene in amne nilo habitatur bis anno abſumi umbras
ſole duodeuigeſimam tauri partem & qnartãdecimã leonis obtinente. In india gente oreũ

4

—

mons eſt maleus noĩe: iuxta ꝗquem umbræ æſtate in auſtrum hyeme ad ſeptẽtrionem iaciũ
tur. Quindecim tantum noctibus ibi apparet ſe tẽtrio. In eadem india patalis celeberrimo
portuſſol dexter oritur. Vmbræ in meridiem cadunt.Septẽtrionem ibi Alexandro moran-
te annotatum prima tanrũ noctis parte aſpici Oneſicritus dux eius ſcripſit. Quibus in lo⸗-
cis indiæ umbræ nõ ſint ſeptẽtrionem nõ cõſpici: & ea loca appellari aſcia: nec horas dinu⸗
merari ibi. Vbi bis anno umbræ & ubi in cõtrarium. Ca. LXXVI.

(Ccadere procdidit.
Vbi logiſſimus dies,⸗ ubi breuiſſmus. Ca.
ſlc fit ut uario lucis incremento Hiere longiflims dies. xii·horas æ quinoctiales
Oð &S octo partes unius horæ colligat. Alexandriæ uero. xiiii. horas. Initalia xv. In bri
tania. xv. ubi æſtate lucidæ noctes aut dubie cepromittunt id:quod cogit ratio credit. Sol⸗
ſtitialibus diebus accedente ſole propius uerticem mundi anguſto lucis ambitu ſubiecto
terræ cõtinuos dies haberi ſenis menſibus: nocteſqꝙ; e diuerſo ad brumam remoto. Quod
Z fieri in inſula tyle Pythias maſſtlienſis ſcripſit:ſex dierum nauigatione in ſeptemtrionem

ter ducentis milibus affirmant. Item de horologio. Ca. LXXVIII.

appellant ſciotericon lacedemone oſtendit.
Quomodo dies obſeruentur.
Pſum diem alii aliter obſeruauere. Babyllonii inter duos olis exortus. Atheniẽſes
i inter duos occaſus. Vmbri a meridie in meridiẽ. Vulgus omne a luce ad tenebras
Sa aacerdotes romani & qui diẽ diffiniere ciuilẽ: item ægyvptii & hipparchus a media
noꝗte in mediã. Minora autẽ interualla eſſe lucis inter ortus ſolis iuxta ſoſſtitia quã æqui⸗
noctia apparet. quia poſitio ſigniferi circa media ſui obliquior eſt:iuxta ſolſtitium uero re
. Etior Differentiæ gentium & ratio. CaAa. LXXX.
Ontexẽda ſũt his cæleſtibus nexa cauſis. Nãq; æthiopas uicini ſyderis. uapore tor⸗=
cCc reri: aduſtiſq; ſimiles gigni: barba & capillo uibrato nõ eſt dubium. Et aduerſa pla
ga mundi atq; glatiali candida cute eſſe gentes flauis ꝓmiſſas crinibus. Tiuces ue⸗
ro ex cæli rigore has & illas mobilitates habentes. Ipſorũq; crinium argumento illis in ſu/
pera ſuccũ reuocari natura uaporis. His in inferas partes depelli humore deciduo. Hiic gra
ues feras: illic uarias effigies animalium puenire & maxime alitum & in multas figuras gi
gni uolucres. Corporum autem pꝓceritatem utrobiq;: illic ignium niſu:hic humoris alime
to. Medio uero terræ ſalubris utrinq; mixtura: fertiſis ad omnes tractus: modicus corporũ
habitus. magna & in colore temperies: Ritus molles: ſenſus liquidos: ingenia fœcunda to⸗
tiuſq; naturæ capacia. liſdem imperia quæ nũquã extimeſcẽtibus fuerint: ſicut ne ille qui⸗
We. Or Knn. dem his paruerint auulſæ ac pro unitate naturæ urgentis illas ſollitarie.
ů De motu terræ. 3 — Ca. LXXXI.
N Abiloniorum placita motus terræ hiatuſq; & cætera oĩa ui ſyderum exiſtimant fie
hb ri Sed illorum triũ quibus fulmina aſſignant. Fieri aũt hæc meantiũ cũ ſole aut cõ⸗
gruẽtiũ: & maxĩe circa ꝗdrata mũdi. Præclara quædã eſſe & ĩ mortalis ĩ eo(ſi credi
mus)diuinitas phibetur Anaximãadro mileſio phyſico: quẽ ferũt lacedemoniis prædixiſſe:
ut urbem ac tacta cuſtodirent. Inſtare.n. motum terræ. Et cum urbs tota eorum corruit. Et
taygeti montis magna pꝑs ad formam puppis eminẽs abrupta cladem inſuꝑ eam ruina preſ
ſit. Perhibetur & pherecydis pythagoræ doctoris alia cõiectatio: ſed & illa diuina. Hauſtu
aquæ e puteo præſenſiſſe ac prædixiſſe ibi terræ motum. Quæ ſi uera ſunt quãtũ a deo tã-
dem uideri poſſunt tales diſtare dũ iuuant? Et hæc quidẽ arbitrio cuiuſq; exiſtimanda re/
linquantur. Ventos in cauſa eſſe nõ dubium reor. Neq; enĩ unquã intremiſcũt terræ niſi ſo
pito mari: cæloq; adeo tranquillo ut uolatus auiũ nõ pendeant ſubtracto omi ſpiritu ꝗ ue
hit: nec unꝗ niſi poſt uentos cõditos.ſ.ĩ uenas & cauernas eius occulto afflatu. Nedq; aliud

eſt in terra tremor ᷓ in nube tonitruũ. Nec hiatus aliud: quã cũ fulmẽ erũpit incluſo ſpiri

u ſius Anaximandri de quo diximus & Taletis diſcipulus: primuſq; horologiũ qꝗd
N l S ₰ 4* è

tu luctante:& ad libertatem exire nitẽte.

I in tota troglodytice umbras bis.xlii.diebus in anno Eratoſthenes in cõtrarium

c.. LxXXVI

a britania diſtante. Quidam uero innoma quæ diſtat a Camalduno britaniæ oppido circi⸗

Mbrarum hanc rationem & quam uocant gnomonicem inuenit Anaximenes mile

De terræ hiatibus. . Ca. . LXXXII⸗

N 1
ſonuse
goti⸗p
xllius g
floctuam
nechimp
gurſonk
Ulbibas
neemon
altüno⸗
ſeguati
din. Man

ceckebri⸗

tunelop

4
n 1
Prrcedi
bisinlo

1
poli

ciorũ
pariet
ſiquic
tumel
gietar
uolut⸗
mores⸗
Ktardi

mkum
fumilin

fuennt⸗

luremo
e tra

1o inene
honte atl

Dtdn Arie itaq; quatitur: & mira eduntur opera: alibi pſtratis mœnibus: alibi hiatu pro⸗
mionmn u fundo hauſtis: alibi egeſtis molibus: alibi emiſſis nibus: nõnunquã etiam igmibus
bunn, . calidlis ue forih us: alibi aduerſo fluminũ curſu. præcedit uero comitatu rq; terribilis
– Onus: auas murmur imilius mugitibus aut clamori humano artmnorum ue pulſatium fra

U gori⸗ P qualitate materiæ excipientis formac; uel cauernarum uel cuniculi :per que meat
exilius graſſate in anguſto eodẽ rauco: in recuruis reſultante: in duris feruente: ĩ humidis
Huctuante & ſtagnantibus. Itẽ feruente contra ſolida. Itaq; & ſine motu ſæpe editur ſonus
nec ſimplici modo quatitur unꝗ: ſed tremit uibratq;. Hiarus uero alias remanet oſtendens

nätnnn

un õ occulrtat ore cõpieſſo.Rurſuq; ita inducto ſolo ut nulla ueſtigia extent
anhi urbibus plerüc; deuoratis agrorüq; tractu hauſto. Maritima autem maxime quatiuntur.
münhhhu nec montoſa tali modo carent. Exploratum eſt mihi alpes apenninas ſæpius tremuiſſe. Er
tbatttoh autũno ac uere terræ crebrius mouentur: ſient fiunt fulmina. Ideo galliæ & ægyptus mini
Munſiidn me quatiuntur: quoniam hic æſtatis cauſa obſtat: illic hyemis. Item noctu ſœæpius quã inter
Immnd ot diu.Maximi autẽ futuri ſigna motus exiſtunt hi matutini ueſpertiniq;: ſed propinq ua lu
Eeumen ce crehri. Interdiu autem circa meridiẽ fiunt: & ſolis lunæq; defectu: quoniam tẽpeſtates 4 —
Tacetnchk tunc ſopiuntur. Præcipue uero cum ſequitur hymbrem æſtus hymbres ue æſtiauiumm.
. —“ Signa motus futuuir. C.. ILILIXXXIIII. ð
mmimun QAruuigantes uero ſentiunt nõ dubia coniectura: ſiue flatu intumeſcente fluctu ſuuib
orohgüͤgs n to: aut quatiente icti. Intremunt uero & in nauibus poſita æque quã ĩ ædificiis: cre
. pituq; prænunciant. Quin & uolucres non impauidæ ſedent. Eſt & in cælo ſignum
. præceditq; motu futuro aut interdiu aut paulo poſt occaſum ſereno ceu tenuis lineæ nu⸗
ts Alri bis in longum porrectæ ſpatiũ. Eſt & in puteis turbidior aqua: nec ſine odoris tedio.
uce M i Auxilia contra motus futuros. C&. LXXXIIII.
Nchusr IlIcut & iiſdẽ eſt remedium:quale cloacæ & crebri ſpecus p̃ᷣbent. Præcõceptum eni
Kirigin f6ppiritum exhalant.quod ĩ certis notatur oppidis: quæ minus quatiũtur crebris ad
elhrundert purgadã eluniẽ cuniculis cauata. Multoq; ſũt tutiora ĩ iiſdẽ illis qᷓ pẽdẽt:ſicut nea
. poli ĩ italia ĩ telligitur parte eius quæ ſolida ẽ ad tales caſus obnoxia. Tutiſſimi ſũt ædifi⸗
uuwe , ciorũ fornices: anguli quoq; parietũ:põteſq; alterno pulſu renitente. Et latere terrẽo cacti
Sumn parietes minore noxa quatiuntur. Magna differentia eſt & ĩ ipſo genere motus. Pluruibꝰ
ucIE ſiquidẽ modis querit ur. Tutiſſimum eſt cum uibrat criſpante ædificiorum crepitu: & cũ ĩ
Wih rumeſcit aſfurgens: alternoq; motu reſider ĩnoxium: & cum cõcurretia tecta cõtrario ictu DU
obrß⸗ arietant: quoniam alter motus alteri renititur. Vndantis inclinato & fluctus more quædã ð

MHores cum uentus emerſit. Sin uero dura uere:nõ ante quadragimnta d ies ſiſtũtu r.Plerũq; +— —

ton l
e de. ,

1
R Wolw! .

ANKNN & tardius: utpote cum quidam annuo & biẽnii ſpatio durauerunt õõ —
uimu Portenta terrarum ſemel niii. Caa. LXXXVYVY.
l Arctum eſt & hoc ſemel: quod equidem ĩ hetruſcæ diſciplinæ uoluminibus inuuei
anAe f Inmngens terrarũ portentũ. L. Martio. Sex. Iulio conſ. in agro mutinenſi. Nàq; mon⸗ 2OD—
Dn tes duo inter ſe concurrerunt crepitu maximo aſſultãtes recedenteſq;: iter eos fla⸗- H
unun ma fumoq; in cælum exeunte interdiu ſpectante e uia æmilia magna equitum rom anorũ H
ei. familiarũq; & uiatorum multitudine. Eo cõcurſu uillæ oẽs eliſæ. Animalia pmulta qᷓ intra
iciſen fuerant examinata ſũt ãno ante ſociale bellũ:quod haud ſcio an funeſtius ipſi terræ italiæ
lsieo fuerit quã ciuile.Nõ minus mirũ oſtentũ & noſtra cognouit ætas anno Neronis principis
Cris ranl ſupremo ſicut in rebus eius expoſuimus pratis oleiſq; intercedẽte uia publica in cõtraris
onmaann ſedes trangreſſis in agro marucĩo prædiis Vectii Marcelli equitis ro. res Neronis pcurãtis
Penun 8 WWMWMWiracula terræmotus. — ,vn CD. LxXXXVI.
uimchin IAlunt ſimul cum terræmotu & ĩundationes maris eodẽ uidelicet ſpiritu infuſi: aut
cuiütteb f reſidentis ſinu recepti. Maximus terræ memoria mortalium extit motus Tyberii
tmnhin Cæſaris prĩcipatu. xii.urbibus aſiæ una nocte proſtratis. Creberrimus punico bel
ſirnnen lo inera eun dẽ ãnũ ſepties atq; ꝗnquagies nũtiatus romã. Quo quidẽ anno ad thraſimenũ
wiſpbüng lacũ dimicantes maximũ motum neq; pœni ſenſere nec romani. Nec uero ſimplex malum
en Neg 3 aut in ipſo tantũ motu piculũ eſt. Sed par aut maius oſtentũ nunꝗ urbes roma tremuit ur 2 W.e g —
t ad non futuri euentus alicuius id prænunrium eſſe. , e
e⸗ Quibus locis maria veceſſetinn . LCLz. LXXXVI.. =ð
WAv
R U

QAdẽ naſcentiũ cauſa terrarum ẽ cũ idẽ ille ſpiritus attollendo potens ſolo nõ ualet S
eę erumpe. Naſcũtur eni: nec fluminũ tantũ ĩuectu ſicut echinades ĩſulæ ab achelco n⸗
amne ↄuectæ: wiroq; pars ægypti a nilo. In quã a pharo iſula noctis & diei curſũ fu l
iſſe Homero credimus. Nec receſſu maris ſicut idẽ circeus. uod accidiſſe & in ambraciꝰj Knilin
portu decẽ milium paſ.interuallo & athenienſiũ quinq; miliũ ad pyræeum memoratur. Er Aquc
epheſi ubi quõdã ædẽ Dianx alluebat. Herodoto quidẽ ſi credimus mare fuit ſupra men⸗ ri
⸗ phĩ uſq; ad æchiopũ mõtes. tẽq; a planis arabiæ mare circa ilium & tota theuthranie: qq½ . ulrl
ccampos intulerit meander. Ratio inſularum enaſcentium. Ca. LXXXVIII.
= nn Aſcuntur & alio modo rerræ: ac repente in aliquo mari emergunt uelut paria ſe
cum faciente natura: quæq hauſerit hiatus alia loco reddenttttte.
Qurx & quibus temporibus enatæ ſun. Ca. LXXXIXN. .
Laræ iampridem ĩſulæ delos & rhodos memoriæ produntur enatæ. Poſtea mino⸗
c res ultra melo: anaphe inter lennum & helleſpontum nea:inter lebedum & theon-.
lone: inter cycladas olympiadis. cxxxv. anno quarto thera & theraſia. inter eaſdem
poſt annos. cxxx. hiera eademq; au tomate. Et ab ea duobus ſtadiis poſt annos. cx. in noſtro lumſe
æuo. M. Iunio Syllano &. L. Balbo. conſad. viii. iudus iulii thix. mnym
uas terras interrumperint maria. Ca. LXXXX. oren
IIte nos && iuxta italiam iter æolias ĩ ſulas:itẽ iuxta cretam emerſit e mari mille ꝗn figurn
2 gtum paſſuũ una. Cũ calidis fontibus altera olympiadis. cxliii. anno tertio ĩ thuſ
co ſinu fagrans hæc uiolẽto cũ flatu. Proditur quoq; memoriæ magnã circa illam
multitudinẽ piſcium fluitantẽ cõfeſtim expiraſſe quibus ex iis cibus fuiſſet. Sic & pythecu
ſas ĩ capano ſinu ferunt ortas. Mox in iis montẽ epopon cũ repente flãma ex eo emicuiſſer
campeſtri æquatum planite. in eadem & oppidũ hauſtũ ꝓfundo: alioq; motu terræ ſtagnũ
emerſiſſe. Et alio puolutis montibus inſulam extitiſſe prochitam. Naq; & hoc modo inſu⸗ demſ
las rerum natura fecit. Auellit ſiciliam italiæ: cyprum ſyriæ: euboœam bœtiæ: euboecæ atlan ſanit
cem & macriam: belbicum bithyniæ: leucoſiam ſyrenum promontorio. dora⸗
uæ inſulæ continenti adiunctez. Ca. XCI. ſete
Vrſus abſtulit inſulas mari iunxitq; terris. Antiſſam leſbo:zephirium halicarnaſo⸗: ero
r ethuſã mindo: domiſton & pernem mileto: arthemiſã partenio pmontorio hyban Votutt
da quondam inſula ioniæ. cc. nunc a mari abeſt ſtadiis. Syritẽ epheſus ĩ mereranea tunſa
habet. Deraſidas & ſophoniã uicinã ei magneſia. Epidaurxus & oricò inſulæ eſſe deſierum. caſunt
Quæ terremotu mari permutatz. Caa. XQCI. lainal
N totum abſtulit terras primum oĩm ubi atlanticum mare e(ſi Platoni credimus)
i inmedio ſpatio. Mox interno: quæ uidemus hodie merſam acarnaniam ambracio
ſinu achaiam corinthio: europam aſiãq; propontide & ponto. Ad hoc prupit ma⸗ .
re leucada antirum: heſpontum: boſphoros duos. “ D
. . . 2 7
Quæ terræ ipſæ ſe ſorbueruut. ðMU Ca.. XQClII. mundo
TTqꝗ; ut ſinus & ſtagna præterea: ipſa ſe condens terra deuorauit. Cybotũ altiſſimũ Rurlul
a montẽ cũ oppido curite: ſyphilũ in magneſia. Et prius in eodem loco clariſſimam necite⸗
urbẽ quæ tãtalis uocabatur. Galanis & calanies urbiũ in phœnice agros & cum ipy/ Wilan
ſis phegium ætiopiæ iugum excelſiſſimum: tãquã non infida graſſarentur & littora. Oriente
e. . Qux urbes hauſte ſint amai. Cca. AXlII. zutloc
ü ⸗ E Vrrha & antiſta circa meotin põtus abſtulit. Elicen & burã ſinus corinthius: quarũ W
pbp in alto ueſtigia appent. Ex inſula ææa aâplius. xxx. milia paſſuum abrupta ſubito cũ ngens
plurimis mortalium rapuit. Et in ſicilia dimidiam tyndarida urbem ac quicquid ab une
italia deeſt. Similiter in bœtia & eleuſin.. De biaculis. . CaAce XCV. Nic
Otus enĩuero terræ ſileantur & ꝗcquid ẽ: ubi ſaltẽ buſta urbiũ extãt. Simul ut ter alu
m rxæ miracula potius dicamus quã ſcelera naturæ. Et hercule nõ cæleſtia enarratu dif⸗- n
ficiliora fuerint. Metallorum opulẽtia tam uaria:tã diues:tã fœcunda: tot ſœculis cen
ſuboriens: cũ tantũ quotidie orbe toto populentur ignes: ruinæ: naufragia: bella: fraudes: 3io n
tantũ uero luxuria & tot mortales cõterant. gẽmarum pictura tam multiplex. Lapidũ tam tE
diſcolores maculæ. Interq; eos candor alicuius præter lucem omnia excludens. Medicato 8
rum fontium uis. Igniũ tot locis emicantiũ ppetua tot ſeculis ĩcẽdia. Spiritus letales alibi ⸗
aut ſcrobibus emiſſi:aut ipſo loci ſitu mortiferi.Alibi uoluctibus tancum.ut ſoracte uici/ Are

L .
r d X
cheieutühn

—

in Wbnr
amenornturb
tuitlamn
WI.
Nuelunl

.

4 .
XPollernino⸗

„ O 5
dedum cheon.
Wos ainnoſeo

W
„„ℳ nt
Wnd derdn dl
.—
mN GN
let Vie⸗ Konrrcn
AKOi3R
eit e “ 4
1
0t de
,.

.
Asi mrennen

MAgi

.
W 8 4

Cborinini
oco Aumilum
st N
9 „
Aliron.
.

no urbi tractuAlibi præter cæteris animantibus: nõnunꝗᷓ & homini: ut in ſinueſſano agrO
& puteolano ſunt: quæ ſpiracula alii uocant.alii charoneas ſcobres mortiferum ſpiritũ ex⸗
halantes.ltem in hirpinis aſancti ac methiis eundem locum quem.qui intrauere moriũtur

Simili modo hirapoli in aſia matris magne tantum ſacerdoti innoxium. Alibi fatidici ſpe⸗
cus quor um exhalatione temulenti futura precinunt: ut delphis nobiliſſimo oraculo. Qui
bus in rebus quid poſſit aliud cauſæ afferre mortalium quiſpiam quã diffuſæ per omnẽ na
turæ ſubinde aliter: atq; aliter numen erumpens. 8ð
De terris ſemper trementibus. CAaA. XCvVI.
Vædam uero terræ ad ingreſſus tremunt ſicut in Gabinenſi agro non precul urbe
Roma iugera ferme ducenta equitantium curſu.

—ITIee inſulis ſemper fluctuantibus. ”M
Iumiliter in reatino quædã inſulæ ſemper fluctuant: ſicut in agro cecubo. & eodem
reatino mutinenſi ſtationenſi: in uadimonis lacu: & ad cutilias aquas opaca ſilua q́⸗
nunꝗᷓ die ac noctu eodem loco uiſitur. In lydia aquæ uocantur calamiĩe nõ uẽtis ſo
Ium:ſed etiam cõtis uel quolibet ĩpulſu multorum ciuium mithridatico bello ſalus. Sũt &
in nympheo paruæ ſaltares dictæ. quoniã in ſymphoniæ cantu adictus modulantium pedũ

mouentur. In tarquinenſi lacu magno italiæ duo nemora circunferuntur nunc triquetrã

figuram edentes: nũc rotundam complexu uentis impellentibus. quadratam nunquà.

Quibus in terris non pluat: & aceruata terrarum miracula & cæterorum er.n

H elementorum. CaAa XCVIII.
c Elebre fanum habet Veneri paphos: in cuius quandam aream non impluit. Itẽ in
ca oppido troadis circa ſimulachrũ Mineruæ. In eodem relicta ſacrificia nõ purreſ⸗
. cunt.Iuxta marpaſa oppidum Aſiæ cautes ſtat horrenda: uno digyto mobilis Ea⸗
dem ſitoto corpore ĩpellatur reſiſtes. In taurorun peninſula ĩ ciuitate paraſino terra ẽ qua
ſanatur omnia uulnera. Ac circa aſon troadis lapis naſcitur: quo conſumuũtur omnia cor-
pora:ſarcophagus uocatur. Duo ſunt montes iuxta Humẽ Indũ: altcri natura ẽ ut ferrũ om

ne teneat: alteri ut reſpuat.Itaq; ſi ſint claui ĩ calciamẽto ueſtigia auelli in altero nõ poſſe ĩ

altero ſiſti. Locris & crotone peſtilentiã nunquam fuiſſe nec ullo terremotu laboratum an
notatum eſt. In lycia uero ſemper a terremotu. xl. dies ſerenos eſſe. In agro harpauo frume
tum ſatu nõ naicitur. Ad aras mutias inueniente & apud tuſculanum: & in ſilua ciminia lo
ca ſunt in quibus in terram depacta nõ extrahuntur. In cruſtumino natũ fœnũ ibi noxium
extra ſalubre eſt. Et de aquarum natura complura dicta ſunt. “’L
Qua ratione æſtus maris accedant & recedant. Ca. XCIX.

Ed æſtus maris accedere & reciprocrare maxime mirum eſt. Pluribus quidem mo⸗ — —

Qlis accidit. Verum cauſa in ſole:lIunaque. Bis inter duos exortus lunæ affluunt biſ

c. ————

X 72 8*

.

4 Seye

6 .

AQqluue remeant uicenis quaterniſque ſemper horis. Et primum attollentes ſe cũ ea & N

mundo intumeſcentes. mox a meridiano cæli a faſtigio uergente in occaſum lreſidentes.
Rurſuſque ab occaſu ſubter a cæli ima & meridiano contraria accedente inũdãtes. Hiic do
nec iterum exoriantur ſe ſorbentes. Nec unquam eo dem tempore quo pridie refluit: ut
ancilante ſydere trahenteque ſecum auido hauſtu maria & aſſiduo aliũde quam pridie ex
oriente paribus tamẽ interuallis reciprocis: ſeniſq; ſemper horis non cuiuſq; diei aut noctiſ
aut loci: ſed ab æquinoctialibus: ideoque inæquales uulgarium horarum ſpatio utcunque
Haͤre: in eas aut diei aut noctis illarum:merſuræ cadunt. & equinoctio tantum pares ubiq;
ngens argumentum plerumque ucis ac uiciis etiam diuinæ hebetes eſſe qui negent ſub
rermeare ſydera: ac rurſus eadem reſurgere: ſimilemque tretris immo uero uniueriæ natu⸗
ræ & inde faciem in iiſdem ortus occaſuſq; operibus non aliter ſub terra manifeſto ſyderit
curſu alio ueefectu quã cum preter oculos noſtros feratur. MDMultiplex etiänum lunaris dif
ferentia: primumq; ſeptenis ciebus⸗ Qu ippe modici noua ad diuiduam æſtus Pleniores ab
ea exundant: plenaq; maxime feruent. Inde miteſcunt. Pares ad ſeptimam primis. Iterumq;
alio latere diuidua augentur. In coitu ſolis pares. Plane eadem aquilõia & a terris longius
recedente mitiores quã cum in auſtros digreſſa propiore uiſu uim ſuã exercet. p octonos
quoq; annos ad principia motus & paria incrementa centeſimo lunæ reuocantur ambitu:
augente ea cuncta ſolis annuis caſuis duobus æqquĩoctiis maxime timentes & autũnali am
plius quam uerno.Inanes uero bruma & magis ſolſtitio. Nec tamẽ in ipſis Juod dizr en .
biiii

9 H

LIBER.

tim ut lunam mundus oſtendat: occultet ue: aut media plaga declinet: uerum ferre dua⸗
bus horis æquinoctialibus ſerius: tardiore ſemper ad terras omnium quæ geruntur in cæ⸗
lo effectu cadente quã uiſu: ſicuti ctulguris & tonitrui & fulminum. Omnes. n. æſtus ĩ oc⸗
ceano maiora integunt ſpatia inundatq; quã in reliquo mari ſiue quia rotum in uniuerſita

tius ſentit eadem anguſtiis arcentibus. Qua de cauſa nec lacus nec amnes funiliter mouen
rur. Octogenis cubitis ſupra britaniam intumeſcere æſtus Pytheas maſſilienſis auctor eſt
„ Inmnteriora autem maria clauduntur ur portu. Quibuſdam tamen in locis ſpacioſior laxitas
dicioni patet. utpote cum plura exempla ſunt in tranquillo mari: nulloq; uelorum impul⸗
ſu tertio die ex italia peruectorum uticam æſtu feruente. Circa littora autẽ mais quã in al
to depræhenduntur himotus: quoniam & in corpore extremo pulſum uenarum. l.ſpiritus
magis ſentiunt. Vbi æſtus extra rationem. S Ca. C.

ℳ

1 N pleriſqʒ tamè æſtuariis propter diſpares ſyderũ in quoq; tractu exortus diuerſi

exiſtunt æſtus tempore nõ ratione diſcordes: ſicut in ſyrtibus. Et quorũdam tamẽ
priuata natura eſt: uelut taurominitani erupi. Sæpius & in eubœa lepties die ac no
Ge reciprocantes: Aeſtus idem triduo in menſe conſiſtit ſeptima: octaua: nonaq; luna. QGa⸗
dibus qui eſt delubro Herculis proximus fons incluſus ad puteimodum alias ſimul cum
„ oceano augetur: minuiturq; alias uero utrunq; contrariis temporibus. Eodem ĩ loco alter
. oceani montidus conſentit. In ripa bethys oppid um eſt cuius putei creſcente æſtu minun
twur: augeſcunt decedente mediis temporum immobiles. Eadẽ natura in hiſpali oppido uni
pputeo: cætaris uulgaris. Et pontus ſemper extra meat in propontidem in trorſus in pontũ
nunquam refluo mari. 1Miracula maris. CaAa, *Cl.
4 Mnia plenilunio maria ourgantur: quædam & ſtato tẽpore. Circa meſſanã & mas
o fimo ſimilia expuuntui in litus purgamenta: unde fabula ſolis boues ibi ſtabulari.
HMHl/is dede ut nihil quod equidem nouerim præteream. Ariſtoteles nullum animal
niſi æſtu recente expirare affirmat. Obſeruatum id multum in gallico oceano & dunta⸗-
xat in homine comperrunnmm. ”
= uæ poteſtas lunæ & terrena & maria. Ca. C. II.

Vo uera cõiectatio exiſtit haud fruſtra ſpiritum ſydus Iunæ exiſtimari. Et hoc eſſe
d quod terras ſaturet: accedenſq; corpora implent: abſcendenſqʒ inaniat. ldeo cũ ĩcre
mmDeento eius augeri cõchylia: & maxime ſpiritum ſentire quibus ſanguis nõ ſit. Sed
&S ſanguinem homin um. eſſet cum lumine eius augeri ac minui. Frondes quoq; ac pabulad
ut ſuo loco diceturſentire in omnia eandem penetrante ui.

ein ra s, n e. Qur ſolis qux ſalſum mnrre. d. llI.
... TLaq ſolis ardore ſiccatur liquor:& hoc eſſe maſculum ſydus accepimus torrẽs cũ
i Qsa ſorbenſqʒ;. Sic mari lacte aptenti ſaporem incoqui ſalis aut quia exhauſto inde

Tumã equorum aquam dulciorem profunda. Hanc eſſe ueriorem cauſã aſperi ſaporis: quã
quod mare terre ſudor ſit æternus: aut quia plurimum ex arido miſceatur illi uapore: at

27

1. ſus eſt ea potentia accidiſſe e prodigium ut uno die in portu dulceſceretr mare·
o AH ass àItem de natura luſpx. C(
ESHE Ontrario ferunt lunæ fœmineum ac mole ſydus atq; nocturnum ſoluere humorẽ
d&S&' trahere nõ aufere. Id mãifeſtũ eſt qd ferarũ occiſa corpora ĩ tabẽ niſu ſuo reſol⸗
uat:ſõnoq; ſopitis torporẽ ↄtractũ ĩ caput reuocet.Gilaciẽ reſũdat: cũctaq; hũifico ſpiritu
laxet.Ita pẽſari natutæ uices: ſemꝑq; ſufficere aliis ſydeæ elemẽta cogẽtibꝰ: aliis uero fũdẽ

a Litiſſimũ mare. xv. ſtadiorũ Fabianus tradit. Alii in ponto ex aduerſo coraxorũ gẽ

G.⸗ſen⸗ Ua
— v.dè cren nnrhlrn⸗ n⸗
=ð m natura a miraculis ceſſat. Dulces mari inuehũtur leuiores haud dubie. Ideo & ma⸗

porum articulis ſed paucis poſt diebus: ſicuti neq; in plẽa aut nouifſinna ſed poſtea: nec ſta⸗

te ammoſius eſt quà ĩ parre: ſiue quia magnitudo aperta ſyderis uim laxe craſſantis effica⸗

dulci tenuiq; ꝙ facillime trahat uis ignea: omne aſperius craſſiuſq; linquatur. Ideo

quia terre natura medicatas aquas inficiat. Eſt in exemplis Dionyſio ſiciliæ tyranno cũpui

COa. C. IIII.

tibꝰ. Sed i dulcibꝰ aqs lunæ alimetũ eẽ ſicut ĩ marinis ſolis. Vbi altiſſimũ mare. Ca. CV
J

☚ er tis uocãt bathea põti: tricẽtis fere a cõtinenti ſtadiis ĩ menſã altitudie maris tradũt
, uadis nũꝗᷓ reptis. ½ Miracula aquarum fontium & fluminn. Ca. CvVI.

Irabilius id faciunt aquæ dulces iuxta mare ut fiſtulis emicantes. Nam nec aquarũ

4 ,6 . 23 “ —— r e e — J .
aſr. trinæ quarũ hatura grauior magis luecta ſuſtinẽt. Quædam uero & dulces inter ſe

ſuperme
benaco
mulror
uadxſi
ens pel
nusin
ppaler
liieni
niem
Ccusa
flutnin
Thidist
lo ultt.
1guerl
ſcuntu
mnatt⸗&
ſtus in
norüͦ2
procul
ur n⸗
Kime⸗
caula
ſims
erd
dien
feſta
hto⸗
pusfe
inſat⸗
turq.
Infal
gras,
Nantus
nigro!
turann
gonia 3
Per vin
chdix⸗
les fon
taflußt
nihllen
ſenpin
mnin⸗
di .
Ane
leie

doſterneeſg

mkene cn⸗
drunrur in ⸗

h Unluerſin
mdekie,
mliermonen

Ns drn

iohior uine
hunm iml,
mösin
umihirin
.
wnns diverlx
rüdn ane
Nesdex
mluC
ismoum
lmiood

7

C.

wellan 4
ℳ⸗ 1

Moa dun

C1.
ribrboc d
1 Meocie

. „ 4
. 40 ͦe 7
oß olo.

. „ ir

l.
Oükumto i
munu
iſpons:
li upore
Inanno cnl

e⸗

—
— —

ſupermeant alias. Vt in fucino lactu inuectus amnis: in latio addua im uerbano ticinus : in

hbenaco mintius: in ſeuino ollius: in lemãno rthogamus. Hi tranſalpes ſu periores in italiam

multorum miliũ tranſitu hoſpitales ſuas tantũ nec largiores

ꝗ̊ᷓ intulere aquas euehentes.

Proditũ hoc & in oronte amne ſyriæ multiſq; aliis. Quidam uero odio maris ipſa ſubeunt
uada:ſicut Aretuſa fons ſyracuſanus in quo reddũtur iacta in alpheũ:qui per olympiã flu
ens pelopõneſiaco lictori infunditur. Subeũt terras rurſi uſq; reddũtur. Lycus in aſia.: Eraſi

nus in argolica. Tigris in meſopotamia. Et quæ in Aeſcula pii fonte athenis ĩmerſa ſũt in
phalerico reddũtur. Et in atinate cãpo fluuius merſus poſt. xx. milia paſſ uũ erit. Et in aqui⸗
leienſi timanus. Nihil in aſphaltite iudeæ lacu qui bitumẽ gignit mergi põt. Nec in arine⸗
nix maioris arithiſſo. is quidẽ introrſus piſces alit. In ſalentino iuxta oppidũ mãdu riam la
cus ad margines plenus: neq; exhauſtis aquis minuirur: neq; infuſis augetut. In ciconum
Hiumine & in piceno: lacu uelino lignum deiectũ lapideo cortice obducitur. Et in furio col
chidis flumine adeo ut lapidẽ plerũq; durãs adhuc integat cortex. Similiter in flumine ſile
ro ultra ſurrentũ nõ uirgulta modo ĩmerſa: uerũ & folia lapideſcũt. alias ſalubris potus èei⸗
aquæ. In exitu paludis reatine ſaxũ creſcit. & in rubro mario leq; uirenteſq; frutices ena⸗
ſcuntur. Sed & fontiũ pluriniorũ natura mira eſt feruore.lIdqʒ etiã in iugis alpiũ ipſoq; in
mati: & ĩter italiã & enariã & ut in baiano ſinu & in liri fluuio multiſq; aliis. Nã dulcis hau
ſtus in mari plurimis locis ut ad chelidonias inſulas & arabũ: & in gaditano oceano. Pataui
norũ aquis calidis herbæ uirẽtes innaſcũtur: piſanorũ ranæ. Ad uetulonios in hetruria nõö
procul a mari piſces. In caſinate fluuius appellat᷑ ſcatebra frigidus abũdantior æſtate. in eo
ur in archadiæ ſtymphali enaſcũtur aquatiles muſculi. In dodone louis fons cũ ſit gelidus
& ĩmerſas faces extingat ſi extincte admoueãtur accẽdit. Idẽ meridie ſemper deficit: ꝗᷓ de
cauſa anapouomenon uoczt. Mox increſcens ad mediũ noctis exuberat. Ab eo rurſus ſen
ſim deficit. In illyriis ſupra fontẽ frigidũ expãſæ ueſtes accendũtur. louis ammonis fons
terdum frigidus noctibus feruet.Introglodytis fons ſolis appellatur dulcis: & circa meri/
diem maxime frigidus: mox paulatim tepeſcens ad noctis media feruore & amaritudine ĩ
feſtatur. Padi fons mediis diebus æſtiuis uelut interquieſcens ſemper aret. In renedo inſu
ſa fons ſempera tertia noctis hora in ſextã ab æſtiuo ſolſtitio exũdat. Et in delo inſula ĩno
pus fons eodẽ quo nilus modo:ac pariter cũ eo decreſcit augeturq;. Contra timauũ amnẽ
inſula parua in mari eſt cum fontibus calidis: qui pariter cum æſtu maris creſcuut minuũ
turqꝙ;. Iin agro pitinate tranſapẽninũ fluuius nouanus oĩbus ſolſtitis torrẽs bruma ſiccatur
In faliſco clitũni amnis aqua potata candidos boues facit. In boetia amnis melas oues ni/
Sras. Cephiſus ex eodem lacu profluens albas rurſus nigras penitus. Ruffaſq; iuxta ilium
xantus: unde & nomen amni. In ponto fluuius aſtaces irrigat campos in quibus paſtæ oues
nigro lacte æque gentes alunt. in reatino fons neminia appellatus alio atq; alio loco exori
tur annone mutationem ſignificans. Brũduſii in portu fons incorruptas præſtat aquas na
uigantibus. Lynceſtis aqua quæ uocatur acidula uini modo temulẽtos facit. ita in paphla-
gonia & in agro caleno. in andro inſula templo Liberi patris. fontem nonis ianuariis ſem/
per uini ſapore fluere Murianus ter conſ.credit dioſtedoſa uocatur, iuxta nonacrinam ar
chadiæ ſtix nec odore differens nec co ore epota illico necat. item in beroſo taurorũ colle
tres fontes ſine remedio ſine dolore mortiferi. in carrinenſi hiſpaniæ agro duo fomes iux
ta fluũt:alter oĩa reſpuẽs:alter abſorbẽs.in eadẽ gẽte alius aurei coloris oẽs oſtẽdit piſces
nihil extra illà aquã cæteris differẽtes. in cõmẽſi iuxta lariũ lacũ fons largus:horis ſingulis

ſemp intumeſcit ac reſidet. in cynonia inſula ante leſbum fons calidus latũ fluit. Lacus ſan

naus in aſia circũnaſcente abſynthio inficit᷑. Colophone in Apolinis clarii ſpecu lacuna eſt᷑
cuius poru mira reddunt᷑ oracula bibẽtiũ breuiore uita. Amnes retrofluere & noſtra uidir
ætas. Neronis principis annis ſupremis ſicut in rebus eius retulimus Iam oẽs fontes æſta⸗
te ꝗᷓ hyeme gelidiores eſſe quẽ fallit? Sicut illa permira naturæ opera æs & plumbũ in maſ
ſa mergi:diſatata tluitare.Eiuſdẽq; ponderis alia ſedere:alia inuehi. Onera in aqua facilius
nioueri. Thyre lapidem ꝗᷓuis grandem innatare:eundẽq; cõminutum mergi. Recentia ca⸗
dauera ad uadum labi: intumeſcentia attolli. Inania uaſa haud facilius ꝗᷓ plena extrahi. Plu
uia ſalinas aquas dulciores eſſe quam reliquas. Nec fieri ſalem niſi admiſtis dulcibus. Ma

rinas tardius gelare: & celerius accendi. Hyeme mare calidius eſſe: autumno ſaltius: Om/
ne oleo tranquillari. Et ob id urinantes ore ſpargere:quoniam mitiget naturam aſperam:

—
„„ „ .

õs 1De ſemper ardentibus Iocis. Ca. CQIX.

p Ræterea cum ſit huius unius elementi ratio fœcunda: ſeq; ipſa pariat: & minuscre

lucemq; deportet. Niues in alto mari non cadere. Cum omnis aqua deorſum feratur exili
re fontes: atq; etiam in ætnæ radicibus flagrantis in tantũ ut quinquagena & centena mi⸗
lia paſſuum harenas fiammarum globus erudtet.
gnium & aquarum iuucta miracula & de maltha. Ca. CvVII.
Anq; & ignium iq eſt naturæ quartum elementum reddamus aliqua miracula. ſed
i primum ex aquis. In comagene urbe ſamoſata ſtagnum eſt emittens limum malthã
nUocuant flagrantem. cum quid attingit ſolidi adhæret. Præterea tactus ſequitur fu
gientes. Sic defendere muros oppugnante Lucullo: flagrabatq; miles armis ſuis. Aquis ẽt
J. accenditur. Terra tantum reſtingui docuere experimena. —
èG Ae napth- ca. Cii.
— 1 Imilis eſt naturæ naptha: ita appellatur circa babyloniam: & in auſtagenis parthiæ

profluens byruminis liquidi modo: Huic magna cognatio ignium: tranſiliuntq; ꝓ
tcinus in eam nndecunq; uiſam. Ita ferunt a Media pelicem crematam poſtꝗᷓ ſacriſi

catur ad aras acceſſerat corona igne rapta.

FrYrrum in montiũ miraculis ardet ætna noctibus: ſemper tantoq; æuo igniũ materia
u ſuffieit. Niualis hybernis cẽporibus: egeſtũq; cinerem pruinis operiens. Nec in illo
tantũ natura ſæuit exuſtionem terris denũcians. Flagrat in gage lyciæ mons chime

ra & quidem ĩmortalis diebus ac noctibus flama. Ignem eius accendi aqua: extingui uero

terra aut fœno. Gnidius Cteſias tradit. Eadem in lycia epheſti montes tæda flamante tacti
fiagrant adeo: ut lapides quoq; riuorum & harenæ in ipſis aquis ardeãt: aliturq; ignis ille
Hia uiis: Baculo ſi quis ex iis accenſo traxerit ſulcos riuos ignium ſequi narrant. Flagrat in
actris cophanti nactibus uertex. Hagrat in medis & celſtia gente cõfinio perſidis. Suſis ꝗ⸗
dem ad turrim albam. xv. caminis maximo eorum. Et interdiu campus babyloniæ flagrat
quædã ueluti piſcina iugeri magnitudine.Item æthiopum iuxta heſperiũ montem ſtellarũ
modo campi nocte nitent. Similiter in megalipolitanorum agro tametſi internus ſit ille iu
cundus:frondẽq; denſi ſupra ſe nemoris non adurens:& iuxta gelidum fontem ſemper ar
dens. Nymphei crater dira apolloniatis ſuis portendit ut Theopompus tradidit. Augetur
bymbribus: egeritq; bitumẽ tempeèrandũ fonte illo ing uctabili: alias omni bytumine dilu⸗
tius. Sed quis hæc mireture In medio mari hiera inſulã ardet. Aeolia inſula iuxta italiã cũ
ipſo mari arſit per aliquos dies ſociali bello:& donec legatio ſenatus piauit. Maximo tamẽ
ardet in cendio theonochema dictum æthiopum iugum. Torrenteſq; ſolis ardoribus fli-

.—— mas egerit. Tot locis tot incendiis rexrum natura terras crema.

Ignium per ſe miracula. Ca. CX.
ſfIſfſccat ſintilis: quid fore putandũ eſt in tot rogis terræc Quæ eſt illa natura quæ uora
citatẽ auidiſſimã iu toto mũdo ſine dãno ſui paſcit? Addãtur ũs ſydera ĩmunera ingenſqʒ;
ſol. Addàtur humani ignes: & lapidũ quoq; inſiti naturæ: attrita inter ſe ligna: ià nubium
& origines fulminum. Excedit profecto oĩa miracula ullum diẽ funſſe: quo nõ cuncta fla⸗
grarent: cum ſpecula quoq; cõcaua aduerſa ſolis radiis facilius etiam accendantur: quã ul
lus alius ignis. Quid ꝙ; ĩnumerabiles partu: ſed naturales ſcatẽtè In nympheo exit e petra
flãma: quæ aqua accenditur. Exit & ad aquas ſcãtias. Hæc quidẽ inualida cũ traſit nec lõge
in alia durans materia. Viret & ererno hunc fontẽ igneũ contexens fraxinus. Exit in muti
nenſi agro ſtatis uulcano diebus. Reperitur apud auctores ſubiectis ariciæ aruis ſi carbo
deciderit ardere terram. In agro ſabino & ſidicino unctũ flagrare lapidem. In ſelentino op
fido natiã impoſito ligno in ſaxum quoddã ibiſſacrum protinus flamã exiſtere. In laciniæ
unonis ara ſub diuo ſita cinerem ĩmobilẽ eſſe perflãtibus undiq; procellis. Quin & repen
tinos ignes exiſtere & in aquis. Et in corporibus etiã humanis emicuiſſe. Traſimenum lacũ

arſiſſe totũ. Seruio tullio dormienti in pueritia ex capite flammam emicuiſſe. L. Martium

in hiſpania interemptis Scipionibus concionantẽ & milites ad ultion m exhortantem ar-

ſiſſe. ſimili modo Valerius Antias narrat. Plura mox & diſtinctius. Nunc enim quadã mix-

rura rerum omnium exhibentur miracula. Verum egreſſa mens interpretationem naturæ
feſtinat legentium animos per rotum orbem ueluti manu ducere. ðèMUG

Terre umuerſæ menſura longitudo & latituno. Ca. CAXI.

DZ

. 1

zuctori
nsage⸗
currith
wneh
urbem
Proxin
ſas lac̃
decim
ninqu⸗
Wind
tamli
taduo

ſiduce

den 4
Lentil
Kodo
Adoce

genti

tente
gart

ugo

gin
der
dun
m
☚
rfium
ris bi
fecen
tes, d.
tonie⸗

4 ſciint

lantes
tror. N
tudine
cuitun

iutos

dium
Mmili
Pudea
Ctſtac

1

ſae⸗
rosſer
Kintae
coͤecl
Him

sſegnin
müſiideie

Cll
ſgenimti
nemſiin)
un lile

(l.
wignünm
crmonsci
wennnguun
nmme
iung guͤ

unm un
hperſcugg
Ctemustllen-
nenſenpe
NiditApenu
Ntumine dl⸗
nium dlüd
Marmoi
ndotbuß,

rirun
ur EN
en Meig
n üllnim
de,
olo ancne⸗
Nrun quin
xoent ehenn
rintmel⸗
1. Puin
1 ui N

Ars noſtra terrarum de qua memoro ambiẽte ut dictum eſt)oceano uelut innatãs

H p longiſſime ab ortu & ab occaſu patet: hoc eſt ab india ad herculis colũnas gadibus

ſacratas oßnr⸗ quinq; milia ſexaginra octo milia paſſuũ ut Artemidoro placer
auctori. Vt uero iſodora nonaginta octo milia decem & octo. Artemidorus adiicit ampli⸗
us a gadibus circuitu ſacri promontorii ad promontorium artabrũ:quo longiſſime fons p⸗
currit hiſpaniæ octingenta milia nonagintaunum: id menſuræ duplici currit uia. A gange
anne hoſtioq; eius quo ſe m eoum oceanũ effundit per indiam parthienẽq; ad myriandrũ
urbem ſyriæ in iſſico ſinu poſiram quinquagintaquinq; milia paſſuum decẽ & noué. Inde
proxima nauigatione cyprũ inſulã patarã lyciæ rhodũ aſtypaleam in carpacio mari in inſu⸗
las laconicæ tænarũ. Lylibeũ ſiciliæ. Caraliũ ſardiniæ triginta quattuor. Deinde gades duo
decinmmilia. l. Quæ menſura uniuerſa ab eo mari efficit. lxxxxviii.milia paſſuum. Ixix. Alia
uia quæ certior itinere terreno maxime patet a gange ad euphratem amné. l. M. paſſuum.
xxi.Inde cappadociæ in mazaca. cc. milia. xliiii. Inde per phrygiã: caria: epheſum: quad ringẽ
ta mlia paſſuum. xciii.Ab epheſo per ægeũ pelagus delũ ducenta milia. Ithmum ducen-
ta duodecim milia. Deinde terra & lacomco mari & corinthiaco ſinu patrans peloponem

ſi ducenta duo milia quingenti:Leucadẽ octuaginta ſex milia quingenti. C orcyram toti/

dem. Acroceraunia centũ trigintaduo milia quingẽti. Brunduſium octogintaſex milia ꝗqn
genti.Romam. ccc.milia ſexaginta. Ad alpes uſq; calcincomacum uicũ quingenta decem
& octo milia. Per galliam ad pyreneos montes illibriũ quingenta quinquaginta ſex milia
Ad oceanũ & hiſpaniæ horam trecenta trigintaduo milia. Traiectu gadis ſeptem milia qn⸗

genti. Quæ menſura Artemidori ratione nonaginta efficit ſexaginta nouem. Latitudo au

tem terræ a meridiano ſitu ad ſeptẽtrionem dimidio fere minor colligitur: quinquaginta
quattuor milium ſexaginta duo. Quo palam fit quãtum & hinc uapor abſtulerit: & illinc
rigor. Neq; enim deeſſe arbitror terris: aut non eſſe globi formam. Sed inhabitabilia utrin
q; incõperta eſſe. Hæc mẽſura currit a lictore ætiopici. oceani: qua modo habitatur ad me
roen quingenta quinquaginta milia. Inde alexandriã duodecim milia quinquaginta. Rho
dum quingenta octogintaria Gnidum octoginta quattuor milia quingenti cum. xxv. M.
Samum.c.milia. Chium octoginta quattuor milia. Mitilenen. Ilxv. milia. Tenedon. xxix. mi
lia.Sigæum promontorium. xii. milia quingenti. Os ponti. cccxii. M. d. Carabin promoto/
rium. cccl. Os meotidis. cccxii.d. M. Oſtium tanais. cclxv. M. Qui curſus compendiis ma/
ris breuior fieri poteſt. xxxxix. Nl. Ab hoſtio tanais nihil modicum diligentiſſimi auctores
fecere.Artemidorus u teriora in compertam exiſtimauit: cum circa tanain ſarmatarum gẽ
res. degere fateretur ad ſepremtriones uerſas. Iſidorus adiecit. xii. M. L. uſq; ad tilen: quæ
coniectura diuinationis eſt. Ego non minore ꝗ́ proxime dicto ſyatio ſarmatarum fines no

fſci intelligo.Et alioquin quàtum eſſe debet quod ĩnumerabiles geẽtes ſubinde ſedem mu

tantes capiatur. Vnde ulteriorem menſuram inhabitabilis plagæ multo eſſe maiorem arbi-
tror. Nam & a germania ĩmenſas inſulas non pridem cõpertas cognitum habeo. De longi⸗
tudine & latitudine hæc ſunt quæ digna memoratu putem. Vniuerſum autem hunc cir⸗
cuitum Eratoſthenes in omnium quidem litterarum ſubtilitate: & in hoc utiq; præter cæ „
teros ſolers: quem a cunctis probari uideo ducentorum quinquaginta duorum miliũ ſta/
dium prodidit. Quæ menſura romana computatione efficit trecenties quindecies cente⸗
na milia paſſuum. Improbum auſum: uerum ita ſubtili argumentatione comprehẽſum ur
pudeat nõ credere. Hipparcus & in coarguendo eo & in reliqua omni diligẽtia mirus adii
cit ſtadiorum paulominus. xxv. milia. H
Harmonica mundi ratio. l Cca. CxlI.
Lia Dionyſiodoro fides: neq; enim ſubtraham exemplum uanitatis græce maxi/
a mum. Melius hic fuit geometrica ſcientia nobilis. Senecta diem obiit in patria. Fu
. nus duxere ei propinquæ: ad quas pertinebat hæreditas. Ex cum ſecutis diebus iu
ſta peragerent: inueniſſe dicunrur in ſepulchro epiſtolam Dionyſiodori nomine ad ſupe⸗
ros ſcriptam. Perueniſſe eum a ſepulchroad infimam terram:- eſſeq; eo ſtadiorum quadra/
gintaduo milia. Nec defuere geometræ qui ĩterprætarẽtur ſignificare epiſtolã a medio ter
rarũ orbe miſſam quo deorſũ ab ſũmo lõgiſſimum eſſe ſpatiũ: & id ẽ pilæ mediũ. Ex quo
cõſecuta cõputatio eſt: ut circuitu eſſe.cc.quinquagintaquinq; milia ſtadia pronũciarent.
FHiarmonica ratio quæ cogit rerũ naturam ſibi ipſam cõgruere:addit huic menſuræ ſtadia

ſeptem milia: terramq; nonageſimam ſextam milleſimam totius muudi parrem facit.
CaAlII PLINII SECYNDI NATVRALIS HISTORIAE LIBER TERTIVS.
ACTENVS de ſitu & miraculis terræ aquarũq;: ac ſyderum & ratione
8 uniuerſitatis atq; menſura. Nunc de partibus quanꝗ infinitum id quo⸗
ͤEDErEr ᷑ o exiſtimatur nec temere ſine aliqua reprenſione tractatum. Fiaud ullo
P W e in genere uenia iuſtior eſt: ſimodo mimme mirum eſt honunem genitũ;
òèMU i= . rn omnia humana nouiſſc. Quapropter auctorem neminem unũ ſequar.
— . Selgd ut queq; ueriſſumum in quaq; parte arbitrabor. Quoniam comun-
0α Ffeerme omnibus fuit: ut eos quiſq; diligentiſſime ſitus diſceret: in quis⸗
1 us ipſe prodebat.ldeo nec culpabo aut coarguam quemq; locorum nuda nomina & quã
a dabitur breuitat ponentur claritate cauſuq; dilatis in ſuas partes. Nunc enim ſermo

de toto eſt. Quare ſic accipi uelim: ut ſicut uidua fama ſua nomina qualia fuere primor-
dio ante ullas res geſtas nuncupentur: & ſic quædam in iis nomen datura quidem:ſed mũ
di rerumq; naturæ. Terrarum orbis uniuerſus in tres diuiditur partes: europa: aſiam afri⸗
cam. Origo ab occaſu ſolis & gaditano freto: qua irrumpens oceanus atlanticus in maria i2
teriora diffunditur. Hinc intranti dextra africa eſt: leua europa: inter has aſia eſt. Termini
amnes ranais & nilus. xii. milia paſſuum in longirudinem quas diximus fauces oceani pa⸗
tent:quinq; milium in latitudine a uico mellaria hiſpaniæ ad promontorium africæ album
auctore. Turamnio gracula iuxta genito. T. Liuius ac nepos Cornelius latitudinis tradi⸗-
derunt ubi minus. vii. M. paſſuum. Vbi uero plurimum. x. M. Iam modico ore tam immẽ⸗
ſa equorum uaſtitas proditur. Nec profunda altitudo miraculum minuit. Frequentes ꝗp
e teniæ candicantis uadi carmnas territant. Qua de cauſa linien interni maris multi eũ lo⸗
cum appellauere. Proxima auté faucibus utrinq; impoſiti montes cohercét clauſtra: abila
africæ: europeæ calpe laborũ Herculis metæ. Qua ob cauſam idigene colunas eius dei uo
cxcant:credũtq; perſoſſas excluſa antea admiſiſſe maria: & rerũ naturæ mutaſſe faciem.
DDee europaꝛa. D. 1,
Rriimum ergo de europa altrice uictoris omnium gentium populi: longeq; terrarũ
p pulchercima: quâ pleriq; merito non tertiam portionem fecere: uerum æqquam in
Auuas partes ab amne tanai ad gadiranũ fretũ uniuerſo orbe diuiſo. Oceanus hoc
quod dictum eſt ſpatio aſlanticum mare infundens: & auido meatu terras quæcunq; ueni
entem expauere demergens: reſiſtentes quoq; Hexuoſo lictarum anfractu lambit europa:
uel maxime receſſibus crebris excauans: ſed in quattuor præcipue ſinus. Quorum primus
a calpe hiſpaniæ extimocut dictum eſtmonte locobrutinum uſq; promontorium imenſo
ambitu flectitur. In eo prima hiſpania terrarum eſt ulterior appellata. Eadem bethyca. mox
a fine tirgitano citerior: eademq; terraconenſis ad pyrenea iuga⸗VIterior in duas per lon⸗
Firuclincin prouintias diuiditur. Siquidem bethycæ latere ſeptemtrionali protenditur lu
8

tania amne ana diſcreta. Ortus hic in aminitano agro citerioris hiſpaniæ: & modo ſe in ſta
na fundens: modo in anguſtias reſorbens: aut in totum cuniculis condens: & ſepius naſci
gaudens in arlanticum oceanum effunditur. Tarraconenſis autem hinc affixa pyreneo:
totoque eius a latere decurrens & ſimul ad gallicum oceanum hibero mari tranſuerſa ſe
pandens ſolorio monte: & oretanis iugis carpentaniſc; & aſturum a bethyca atque lu⸗
ſfitania diſtinguitur. Bethyca a flumine eam mediam ſecante cognominata cunctas pro⸗
uintiarum diuiti cultu: & quod in fertili ac peculiari nitore præcedit. luridici conuen⸗
tus ei quattuor. Gacditanus: Cordubenſis: Aſtiſitanus: Hiſpalenſis. Oppida omnia nume⸗
ro.clxxii. In iis coloniæ ſeptem. Municipia. xviii. latio antiquitus donata.xxix. Libertate. vi.
Fœdere.iii. Stipendiaria. cxx. Ex his digna memoratu aut latino ſermone dictu facilia.
A flumine ana littora oceani Oppidum oſſoba aſturiæ cognominatum. Interfuentes
luxia & uirium harenæ montes bethis fluuius. Litus curſenſe inflexo ſinu. Cuius ex ad/
uerſo gadis inter inſulas dicendæ. Promontorium iunonis. Portus ueſippo. Oppida be⸗
lon mellaria. Fretum ex atlantico mari. Cartheia cartheſos a græcis dicta. Mons calpe. De-

helitto
huniofak

gishetty
tematlit

10 peruen

nsaelyl
qur ger
Tharraco
quẽ trac
qmocc
mnume
pobland
oläin me
ba Ebura
guoc fan
pouxilli
mare Co
llieutgie
Gitatrane
taliumo
bethye
ſpnleat
Colodii⸗
tia Vir
te infu
loniaa.
lis in be
guſtam
gurcog
ſoqur
gieuer
næobu
lont alo

dabetn

Punr!
Colduban
Opridorr
fimiͤli
cumqur
dmenmn
lenppo⸗
Didanon
conuenr
diaco
⸗
d ͤgitn
cumtern

. 8
um Sngone
nitun teto⸗
* R .
O 4
4

eore T
Alkle. Eh,

2 f.1 :
uudenmlan
. . . 8
2 „ 1.
lneſt. Lemii
. 1

1†

5

Muanms lAA,
. Precpenkesee
RKWe 1*
1.,
ee Br e 1&1 0
ae
L
ter⸗
4 (A 1A

auscai do

9 6
eten

.
„ .
.

oreug

L
KIN udr

—-—

N.mt /
.C WS.
ANN
3000 * 1
eeNNe.
UoG c
s

4 N

, W
15 4 4

ind .
me
1. ſoſnſ
AW

vefA„
H eo

E N⸗ .
anlucnt
prNMe 1
) D 4
t,
. 4 .
R coo. .
. 1
1 invun

en

4

liben
e dian

Pnenhuin
ons *

——
—
— —

—

=

—

Ote ummmn

ð ... fll.
inde littore interno oppidum berbeſula cũ fluuio.Item ſalduba o ppidũ uel malacha cum
Hluuio fœderatorũ. Dein menoba cũ fluuio. Sexifirmũ cognomine iuliũ. Sexabdera Mur-

gis. Bethycæ finis. Orã eã uniuerſam origims pœnorũ exiſtima uit. M. Agrippa. Ab ana au
tem atlãtico oceano obuerſa baſtulorũ turdulorũq; eſt. In uniuerſam hiſpaniam. M. Var-

ro perueniſſe hiberas & perſas & pœnicas celtaſq; & ꝑœnos tradit. Luſum enim. Liberi pa⸗

tris ac ly ſam cũ eo baccantẽ nomen dediſſe luſitaniæ & pana præfectũ eius. Vniuerſa aurẽ

quæ de herculæ ac pyrenæ uel Saturno tradũtur: fabuloſa in primis ut arbitror. Bethys in
tharraconenſi prouincia nõ ut aliqui dixere mẽteſa oppido ſed tygenſi exoriẽs ſaltu: iuxta
quẽ trader fluuius qui carthaginẽſem agrũ rigat ille ocior refugit Scipionis rogũ uerſuſ/
q; in occaſum occeanũ atlanticũ prouinciã adoptans petit modicus primo:ſed multorũ flũᷣ

mimum capax: quibus ipſe famã aquaſq; aufert. Bethycæ primũ ab oſſigetania infuſus ame
no blandus alueo: crebris dextra leuaq; accollitur oppidis. Celeberrima inter hũc & oceani
orã in mediterraneo ſegeda: quæ augurina cognominat. Iulia quæ fidentia. Vrgao quæ al

ba. Ebura quæ cerialis. Siliberi quod liberini. Libida quæ clau ſa. Stici quod iulienſes. Veſci

quod fauetia: ſingilia: hegua: auia:hebdanũ: agla minor:hebura:caſtrauaria: epiſibriũ: ipho
noua:illirico: oſca: eſcua:ſuccabon: uditanũ: tauatice uetus:obuia baſtetaniæ uergentis ad
mare,Conuẽtus uero cordubẽſis circa flumẽ ipſum oſſigi quod cognominatur ſaconium

Ilitcurgi quod forum iuliũ. paſturgi quod triuphale, Sitia &. xiiii. mili. paſſ'remotũ in me⸗ H

ditarraneo Obulco quod bontificenſe appellatur. Mox ripepora fœderatorum. Sacimari
talium onuba. Et dextra corduba colonia patritia cognominata. Inde primum nauigabili

bethyæ. Oppida carbulo decumo. flumus ſingulis eodẽ bethys latere inced ens. Oppida hi

ſpalenſis conuentus: celtiaca: uacamana: acria: ilpa cognomine illa italica. Et a leua hiſi pali
colonia cognomine romuliẽſis. Ex aduerſo oppidũ oſſet:quod cognominatur iulia conſiã
tia. Virgentiũ quod Iuhi genitor. Hippo cauraſiarũ fluuius menoba & ipſe a dextro late/
re infuſus. Ac inter æſtuaria bethis oppidũ nebriſſa cognomine ueneria & colobona. Co/
lonia aſta quæ regia dicitur. Et in mediterraneo aſida: quæ cæſariana. Singulis ſi igilis fuui
us in bethyn quo dictum eſt ordine irrũpens aſtygitanam coloniam alluit cognomine au
guſtam firmam.ab ea nauigabilis. Huius cõuentus ſunt reliquæ coloniæ immunes tucci
A cognominãtur auguſta gemella. Ituci quæ uirtus iulia. Atubi quæ claritas iulia. Vry
o quæ genua urbanorũ.Inter quæ fuit nunda cũ Pompeii filio capta. Oppida libera aſty ⸗
gie uetus oſtippo.Stipendiaria: callet: calucula:caſtragemina:ilipula minor: merucra: ſucra

na: obucula: oningis. Abora prope monobã amnẽ & ipſum nauigabilem haud procul acco

lont alontigiceli:al oſtigi. Quæ autem regio a bethye ad fluuium anantendit: extra predi⸗

cta beturia appel atur in duas diuiſa partes totideq; gentes. Celicos qui luſiraniã attin,

gunt.& hiſpalenſis conuentus. Turdulos qui luſ iteniam & terraconenſem accolunt: iura
cordubam petunt. Celticos a celtiberis ex luſitania adueniſſe manifeſtũ eſt ſacris lingua
Oppidorum uocabulis ſaeriſq; cognominibus in bethyca diſtinguntur. Serica quæ dicitur
fama iulia. Vertobrige concordia iulia. Segede reſtituta iulia. contribute iulia. Vcultunia
cum:quæ & turiga nunc eſt. Lacimurge conſtantia iulia. Tereſibus fortunales: & callenſi
bus emanici. Præter hæc in celtica acimbro: arunda: arunci: turobrica: laſtigi: alpeſa: ſepone
ſerippo.Altera beruria quam diximus turdulorum & conuentus cordubenſis habent op
pida non ignobilia. Arſam:mellariam: mirobicam regiones oſinthiadis Iſeponẽ. Gaditani

conuentus ciuium romanorum. Regina latinorum regia Cariſa cognomine aurelia. Vri⸗⸗
gia cognominata caſtrũ iuliũ.Itẽ Cæſaris ſalutarienſis. Stipediaria baſaro:bellipo: barbes:

ulula: ciprobaſſis: progallet: cappagũ:olearro: icocio brana:Iiſculaſa: gũtiaſa: andoriſe. por/
ro lõgitudinẽ uniuerſa eius prodidit. M. Agrippa.cccclxv. M. p. latitudinem. cclvii. M. ſed
cum termini carthaginem uſq; procederent:quæ ca uia magnos errores cõputatione men
ſuræ ſæpius parit. Et dum alibi mutato prouintiarum modo alibi itinerum auctis aut di/
minutis paſſibus incubuere maria tã longo æuo alibi proceſſere littora. Torſere ſe & flumi
num aut correxere flexus. Præterea aliunde aliis exordium menſure eſt: & alia meatus. Ita
fit ut nulli duo concinant. òùMẽẽ
Bethycæ longitudo & latitudo. Ca. 1,.

M Ethycæ longitudo nunc a caſtulonis oppidi fine gadis. ccl. M. & a murgi mariti⸗

h ma ora. xxii. M. p.amplior. Latitudo a catteiana ora. ccxxxvi. M. p. Agrippã quidem

ſin tanta niri diligentia præterq; in hoc o bere.cura cum orbem terrarum urbi ſpectandum
proponeret cæce erraſſe quis credatur. Et cum eo Diuũ Auguſtũ. Is namq; complexã ea
porticum ex deſtinatione & cõmentariis. M. Agrippæ a ſorore eius inchoatã peregit.
Fiiſpania citerior. C.., III.
Iterioris hiſpaniæ ſicut cumplurium prouintiarum aliquantum uetus forma mu⸗
LCc tata eſt: utpore cum Pompeius magnus trophæis ſuis quæ ſtatuebat in pyreneo.
d.cccxlvi. oppida ab alpibus ad fines hiſpaniæ ulterioris in ditionem a ſe re dacta te
ſtatus ſit. Nunc umiuerſa prouintia diuiditur in cõuentus ſeptem Carthaginenſem: Tarra
conenſem. Cæſaraguſtanũ. Clumſem. Aſtrurũ. Lucrẽſem. Bracatũ. Accedũt inſule quarũ
menſione ſepoſitæ ciuitates: prouintia ipſa præter contriduta aliis. ccxciii.continet oppi⸗
da. In iis Colonias. xii. Oppida ciuium romanorum. xiii. Latinorũ ueterum, xviii. Fœderato
rum unum. Stipendiaria. cxxxii. Primi in ora baſtuli poſt eos quo dicitur ordine intus re⸗-
cedente menteſani: oretani:& ad ragum carpentani: iuxta eos uaccei: uectones: & celtiberi
atrebaci. Oppida are proxima urci. Aſcriptũq; bethycæ barea regio mauritanea: mox dei-

tania. Dein conteſtania. Carthago noua. Colonia cuius a promontario quod Saturni uoca

cur Cæſariam mauritaniæ urbem. clxxxvii. M. paſſ. traiectus. Reli qua in ora flumen tader
colomia imuni. Illici unde illicitanus ſinus in eam contribuuntur icoſitamia: Mox latinorũ
lucentium:dianium ſtipendiarium: ſucro fluuius: & quondam oppidum. Cõteſtantæ finis
regio idetania amœno prætendente ſe ſtagno ad celciberos recedens. Valentia colonia. iii.
M.paſſ.a mari remota. Flumen turrium:tantũdema mari ſaguntũ ciuium romanorũ op⸗
pid um. Vridi nobile flumen idubeda regio ilergoanum ibacus annis nauigabili cõmercio

diues ortus in cantabris haud procul oppido iuliobrica. ccccl. Mil. paſſ. fluens: nauium per

am. Regio ceſſetania flumẽ ſubi: colonia: Tarraco Scipionum opus ſicut carthago pænorũ
Regio ilergerum: oppidum ſubur:flumen rubricatum: a quo lalerani & ĩdigetes. Poſt eos
quo dicetur ordine intus recedentes radice pyrenei: auſetani: itam: lacetani. Perq; pyreneũ
ceretani. dein uaſcones. In ora autem colonia barcine cognomine fauentia. Oppida ciuiũ
remanorum beturo illuro. Flumen larnum blande fuens alba. Emporia geminum hoc ue⸗
terum incolarum & græcorum qui phocentium fuere ſoboles. Flumen ticher. Ab eo pyre
nea Venus in latere promontorii altero.xl. M. Nunc per ſingulos cõuentus reddẽtur inſi
gnia præter ſupradicta terracone diſceptãt: populi.xliiii. quorũ celeberrimi ciumũ romano⸗
rum dertuſani: hiſgargitani. Latinorum auſetani: ceretani: qui iuliani cognominantur: &
qui auguſtini:ſedetani:gerundẽſes:geſſorienſes:teari.qui iulienſes.Stipendiariorum aꝗ⸗
caldenſes:onenſes:betulonenſes:Cæſarag uſtana colonia ĩmunis amne ibero affuſa:ubi op
pidum antea uocabatur ſaldyba. regionis reditaniæ recipit populos. lii. Ex iis ciuium roma
norum bellitanos: celſenſe. Fx colonia calaturiganos: qui naſcici cognominantur. Ilerden⸗=
ſes ſudaonum gentis iuxta quos ſicoris fluuius: oſcenſes regionis ueſſetaniæ: turiaſſo

cclx. M. a uaria oppido capax quem propter uniuerſam hiſpaniam græci appellauere iberi

nenſes: Latinorum ueterum caſcantenenſes: ergauicenſes: gracchuritanos: leonicenſes: ol-⸗
ſigerdenſes. Fœderatos tarragenſes. Stipendiarios arcobrienſes: andologenſes: arocelita⸗

nos: burſaonenſes: calaguritanos: qui fabularenſes cognominantur. Complutenſes: caren
ſes: cincienſes:cortoẽſes daminitanos: larnenſes: luſenſes: ſpalenſes:ilumberitanos: laceta
nos: iubienſes. pompolonenſes: ſegiſenſes. Carthaginen conueniunt populi. xii. exceptis

inſularum incolis. Ex colonia ac citania gemelleſenſes & libiſoſona cognomine feroau-

guſtana: quibus duabus ius italiæ datum. Ex colonia ſaranienſe oppidani latii ueteris
caſtulonenſes: qui cæſariuenales appellantur. Setabitani qui auguſtani ualerienſes. Sti
pendiariorũ autẽ hi celeberrimi: albanẽſes: baſtiani: cõſaburenſes:dianẽſes:egeleſtani: lorci
tam:laminitani:mẽſani:qui & oritani:mentefani qui & baſtuli: oretani qui & germani co⸗
gnominãatur: caputq; celtiberiæ ſegobrigẽſes: carpẽtani: & toletani tago flumini impoſiti.
Dein uicienſes:uirgiliẽſes.In cõuentũ cluniẽſem uarduli ducũt populos.xiiii.ex ꝗbus la⸗
banenſes tantũ noĩare libeat. Turmodigi quattuor:in ꝗbus ſegiſamonẽſes:ſegiſamaiuliẽ⸗

ſes. In eundem conuentum carietes: & uennenſes quinq; ciuitatibus uadunt: quarum ſunt
uelienſes: eodẽ pelleodeones celtiberorũ quartuor populis: quorum numãatini fuere clari

ſicut in uacceorũ.xviii.ciuitatibus inter catiniẽſes palatini:locobtigenſes: caucenſes. Nam

in cantabris quatruor populis iuliobrica ſola memoratur. In autrigonum decem ciuitati/

pushiiti

Ribi ua.

tennes
cantabri
ſuntgnti

Lucenin
“
exv
Hiidtrd
neo⸗d
Udoibt
conting
biternis
Beryeas
guſtusi
fninant

H

torüm
werius
braO
wer
Awr
maſt
gulli.
teng⸗
toclie
Sunt:
bus. N
lpen
uumc
tum tm
chitati
Mpolss
learge
cunhe
neiten
Agro can
rüͦ,
2Datili
nathem
tunin
genlen
octio
lamni
agnn
ſicacch

neleh

unt heihnin
c camlni
dori Nengt

mrmfm
Ndrin ne
emale nae
Nginerlen
cüiliken
coniet n
memüüfeten
rordiritus
Goreriletberi
er olde⸗
ol Numim
lonkmmn ur
Wr Morhewwi
(irkme in
Aumuclnzii
lumnmmi e,
ngtücänen,
wemrmümg
Grlueni
CEGg

1

mieg
1O
Ammu bN
che beohe
nusteccirmin
Hencinonn
denokunbc⸗
röcuumN
— 4
ee .
etiles m
mmplmen.
nbentans:
erüenh
pulikri

5

pus tritiũ & uiroue ſca: Areuacis nomen dedit fluuius areua. Horum ſex oppida raguntia

& ibi xama:quæ nomina erebro aliis in locis uſurpãcur. Præterea fegouia & nona aug uſta

*

rermes: i la duuia celtiberiæ finis. Ad oceanũ reliqua uergunt uarduliq; ex prædiétis 8&

cantabri. Iungũtur iis aſturum. xii populi diuiſi in auſtanos aſturica urbe magnifica. In his

funt giri: peſici: atiẽſes zoelæ. Numerus omnis multitudinis ad. cclx. M. liberorũ capitum
Lucenſis cõuentus populorum eſt. xvi. præter celticos & leuanios ignominioſæ ac barba/
ræ appe llationis. Sed liberorũ capitũ ferme. clxvi. Simili modo bracarũ. xxiiii. ciuitates. ce
Ixxv. capitum: ex quibus præter ipſos bracaros iuballi:celerni:galleci:equeſitici: querquer

ni citra faſtidiũ nominentur. Longitudo citerioris hiſpaniæ eit ad fnem caſtulonis apyte
neo. d. cvii. M. paſ. & ora paulo amplius. Latitudo a terracone ad littus olarſonis. cccvii. Et

radicibus pyranei ubi cuneatur ang uſtiis inter duo maria paulatim deinde ſe pandẽs: qua

contingit ulteriorem hiſpaniam tantũdeu & amplius latitudinem adiicit. Metallis plum

pi: ferris: æris: argenti: auri: tota ferme hiſpania ſcatet. Citerior & ſpecularibus lapidibus
Betyea & minio.Sunt & marmoge lapidicinæ uniuerſæ hiſpaniæ. Veſpaſianus impator Au

„

guſtus iactatus procellis reipu. latii ius tribuit. Pyrenei montes hiſpanias galliaſq; diſter/
minant promontoriis in duo diuerſa maria proiecdcdis.
Narbonenſis prouincia. – cC.. IIII.
Arbonẽſis prouincia appellat᷑ pars galliarũ: quæ interno mari alluit᷑: brachata ante
n dicta amne uaro ab italia diſcreta alpiq; ſaluberrimis romano lmperio iugis A re
fliiqua uero gallia latere ſeptẽtrionali montibus gebẽna & urbibus agrorũ cultu ui
rorũ morũq; dignatione amplitudine opũ nulli prouintiarũ poſtferenda breuiterq; italia
uerius ꝗᷓ prouincia. In ora regio ſardonũ intuſq; conſuranorũ Flumina techun uernodu/
brũ. Oppida illeſeberæ magnæ quondã urbis tenue ueſtigiũ. Ruſcino latinorũ: flumen ay
taxe pyteneo rubréſem permeãs lacũ. Narbo Martius decumanorũ colonia. xii. M. paſſuũ
a mari diſtas. Flumina araris liria. Oppida de cetero rara præiacẽtib? ſtagnis agatha quõdã
maſſilientiũ & regio uolcarũ tectoſagũ.atq; ubi rhoda rhodiotũ fuit. Vnde dictus multo
galliarũ fertiliſſimus rhodanus flumus ex alpibus ſe rapiens per lemanũ lacũ:ſegnẽq; deſe
rens ararim: nec minus ſeipſo torrentẽ iſaram & truentiã. Lybica appellantur duo eius ora
modica. Ex his alterũ hiſpanienſe: alterũ metapinũ:tertiũ idẽq; ampliſſimũ maſſalioticum.
Sunt auctores & heracleã oppidũ in hoſtio rhodani fuiſſe ultra foſſam ex rhodano. c. paſſi
bus. Marii opere & nomine inſigne ſtagnum. Aſtromela oppidum maritima auaricorum.
ſuperq; campi lapidei Herculis præliorum memoria. Regio anataliorum & intus deſuuia⸗
tium cauarũc;. Rurſus a mari tricoriũ & intus tricolorum. VYocõtiorum & ſegouellauno/
xum mox allogobrum ac in ora maſſilia gtæcorum phocentiũ fœderata promõtoriũ zoa /
chitariſta porcuſregio clamatulicorũ. Dein ſuelteri ſupraq; uerucmi. In ora autẽ hæc athe
nopolis maſſiliẽſiũ forũ.l uliioctauianorũ coloma: quæ picẽſis appellat: & claſſica amnis ſi/
ue argeteꝰ. Regio oxibiorũ:ligaunoꝶe ſuꝑ quos ſi uebri quariates adunicãtes. At in ora opi
dum latinũ antipolis Regio deciatium. Amnis uarus ex alpiũ monte cemeno profuſus. In
mediterraneo colonia areélate ſex tanorũ: beteræ ſeptumanorunnarauſio ſecũdanorum. In
agro cauarum ualentia: uienna allobrogũ. Oppida latina aquæſextiæ ſalubiorũ: auenio ca⸗
uarũ: aptaiulia uulgentiũ alebeceriorũ appolinarium: alba heluorum: auguſta tricaſtinoꝶ:
abatilia areabormannico macina bellio carcaſum uulgarum tectoſagum ceſſero carbontho
rathe:meminorũ: cenicenſes: càbolectri: qui athlantici cognominantur. Forũ Voconi. gla-
cum Liuii Leuteuani:qui & foroneronienſes Nemauſum aremicorum. Piſcenæ ruteni ſa⸗
nagenſes tholoſani tectoſagii aquitaniæ ctermini ataſcodinitarii cononiẽſes umbramci.
Vocõtiorum cluitati fœderatæ duo capita uaſgo & lucus Auguſti, Oppida uero ignobi-
lia.xix.ſicut.xxiiii.nemauſenſibus attributa. diecit formulæ Galba imperator ex inalpi/
nis aganticos atq; bodionticos:quorũ oppidũ dina. Longitudinem prouintiæ natbonen⸗-
ſis. cccclxæx: M. paſſus. Agrippa tradit laticudinem. cclxvi.
LLcxcLxkuntreralia tyberis roma campania. éE CADia.—. V.
Talia dehinc primiq; eius ligures mox hetruria: umbtia:latium: ubi tyberina oſtia
i S&& roma terrarũ caput. xvi. mille paſſ. interuallo a mari. Volſcorũ poſtea littus: & ca⸗
paniaæ picentiu inde ac lucanum brutiumq;: quo lõgiſſime iu meridiem ab alpium
pene lunatis iugis in maria excurrit italia,. Ab eo græciæ ora: mox ſalentini: peduculi:

X LIBER.
apuli: peligini: ferentani: marrucini: ueſtiui: ſabini: picentes: galli: umbri: hetruſci: ueneti:
carni: iapides: iſtri: liburni: Nec ignoro ingrati ac ſegnis animi exiſtimari potle merito: ſi
preuir r atq; in tranſcurſu in hũc modũ dicat᷑ terra omniũ terrarũ alũna eadẽ & parẽs numi
ne. deũ electa quæ cæſum ipſum clarius faceret: ſparſa cõgregaret imperia: rituiq; mollirer
& tat populorum diſcordes feraſq; linguas ſermonis cõmertio cõtraheret ad colloquia &
humanitatẽ homini daret: breuiterq; una conctarũ gentiũ in toto orbe patria fieret. Et ꝗd
agam tanta nobilitas oĩum locorum quos quis attigerit? tanta rerum ſingularu: populorũ
claritas tenet. Vrbs Romana uel ſola in ea & digna etiã feſta ceruice facies quo tandem
narrari debet operee Et qualiter câpaniæ ora per ſe fœlixq; illa ac beata amœnitas ut palam
ſit uno in loco gaudentis opus eſſe naturæ. Iam uero tota ea uitalis ac perẽnis ſalubritatis
cæli tẽperies eſtita fertiles campi & tã aprici colles:: tam innoſii ſaltus: tam opaca nemora.
tam munifica ſiluarũ genera:tot mõtiũ afiatus:tanta frugũ & uitiũ olearũq; fertilitas: tãà
nobilia pecori uellara: tot opima tauris colla: tot lacus: tot animũ fontiũq; ubertas totã eã
perfundẽs: tot maria portus: gremiũc terrarũ cõmertio patés undiq:&tan adiuuandos
mortales ipla auicda in mare pcurrés, deq; ingenia rituſq; ac uiros & ſingug manuq; ſupe⸗
ratas cõmemoro gẽtes: Ipſi de ea iudicauere græci genus in gloriaà ſuam effuſuiſimũ quotã
partẽ ex ea appellado græciã magnã. Nimirũ id quod in menſione cæli fecimus hac quoc;
in parte faciẽdũ eſt: ut quaſdã notas ac pauca ſydera attingamus. Legentes tm quæſo me⸗
minerint ad ſingula toto orbe ediſerenda feſtinari. Eſt ergo folio maxime querno aſſimila
ta:multo proceritate amplior ꝗᷓ latitudine in leuo ſe flectẽs cacumine: & amazonicæ figura
deſinẽs parmæ: ubi a medio excurſu cynthios uocatur perſinus lunaros duo cornua emit
tens leucopetram dextra: laciniũ ſiniſtra. Patet longitudine alpino fine prætoriæ auguſte ꝑ
urbem capuã eq; curſu meãte rhegiũ oppidum in humero eius ſitum: a quo ueluti cerui⸗
cis incipis flexus: decies cẽtena & uiginti milia paſſuũ multoq; amplior menſura fieret laci
nium uſch nitalis obliquitas in larus digredi uideret. Latitudo eius uaria eſt. ccccx. miliũ
inter duo maria inferũ & ſuperũ: amneſq; uarũ atq; arſiam:media ac ferme circa urbem ro

mam ab hoſtio æterni annis in adriaticũ mare influẽtis ad tyberina hoſtia. cxxxvi. & paulo

tminus a caſtronouo adriatici maris alpiũ ad ruſcũ æqquor. Haud ullo in loco.cc. in latitudi
nem excedẽs. Vniuerſæ autẽ ambitus a uaro ad arſia. xxx. milia paſſ. lviii. efficit. Abeſt a cir
cundatis terris hiſtria ac liburnia quibuſdã locis. c. M. paſſuũ. Ab epiro & illirico.l. Ab Afti
ca minus.cc. ut auctor affirmat uarro. ab Sardinia. ccxx. milia. a Sicilia. M. d. a corſica. minꝰ
Ixx. ab iſſa.l. Incedit per maria cæli regione⸗ ad mendiẽ quidẽ. Sed ſi quis diligiti ſubtilitate
id exigat:inter ſextã horam primãq; brumalẽ. Nunc ambitũ eius urbeſq; enumerabimus.
Qua in re præfari neceſſariũ eſt auctorẽ nos Diuũ Auguſtũ ſecuturos: deſcriptionẽq; ab
eo factâà italiæ totius in regiones. xi. Sed ordine eo qui in littorũ tractu fiet urbiũ quidem
uicinitates oratione utiq; præpropera ſeruari non poq;e. Itaq; interiori in parte digeſtio
nem in litteras eiuſdem nos ſecuturos coloniarum menſione ſignata: quas ille in eo ꝓdi⸗
dit numero. Nec ſitus origeneſq; perſequi facile eſt. In gaunis liguribus ut cæteri omirttãà⸗
tur agro tricies dato. Igitur ab anne uaro nicea oppiduma maſſilienſibus conditũ. Eluui⸗
us pado. Alpes popꝑpuliq; in alpinis multis noĩbns: ſed maxime capillati oppido uediantioꝶ
ciuitatis gemellio:Portus Herculi monoechi. Liguſtica ora. Ligurũ celeberrimi ultra al⸗
pes ſaluideceates:moxubii:citra uenæ meſtruri:ſotibagieni: ſtati: elibi: uelli: aielli: euburia⸗
tes: caſinonates:ueliates:& quorũ oppida in ora pxia dicemꝰ. Flumẽ rutuba:oppidũ albiũ:
intemeliũ: flumen merula:oppidũ albinga unũ portus uadũ ſabatiũ:flumẽ porcifera: oppi
dum genua:fluminis feritor: portus del phini. Tigulia intus & ſegeſta tiguliorũ.fHumẽ ma.
cra liguriæ finis. A tergo autẽ ſupradictorũ omniũ apenninus mons itaſiæ ampliſſimuis ꝑ
petuis iugis ab alpibus tendens ad ſiculũ fretum. Ab altero eius latere ad padũ amnẽ italiæ
ditiſſimũ omnia nobilibus oppidis nitẽt. Libarna dartona colonia:trira:barderat.Induffria:
polentia:carrea:quod potentia cognominatur. Forofului quod ualetinum. Auguſta uaci
ennorum.Alba ponpeia: aſta aquæ ſcatiellorum. Hæc regio ex diſcriptione Auguſti nona
eſt. Patet ora liguriæ inter amnes uarum & magrã, ccxi. M. paſ. adnectitur ſepriniæ in qua
hetruria eſt ab amne macra: & ipſa mutatis ſæpe nominibus, Vmbros inde exegere antiqui

us pelaſgi.Hos lydi:a quorum rege tyrrheni:mox a ſacrificio ritu lingua græcorum tuſci

ſunt cognominati.Primũ hetruriæ oppidũ luna portu nobile. Colonia luca a mari ccedẽs

ſore
nohtion
ente⸗Va

ſtore i

lelamone
nusamms
ſunphreg
zubtorelt
mdeceter
Conomin
huenti at
girtech
Nocbantu
ti uolete
Homnina rer
neneclaf
liniscorrin
iaconcept
ſcquidem
cul titerno
mentemag
mmAgle
gobilis a
Etideogt
Wercaror
tur Wici
Mre
gnantid
ſxuus⸗l.
nues pri
Abonjgi
de nome
deducda,
ſei matre
uius nym
ſi cedi
tix poſſun
It Nin 7
cirt Cliti
mätm⸗
Nodon
terrarun
Ealudmi
nunter conl
Uumanxur
Mlanne di
Atumllenti,
Parniscumnce
NbedleniDej
tr⸗Kince
kera in
Untoton
degoe

Retkſc:lgrn
r mün
Anulg oln
cloei

Murafene

marnikel
Nrtnisſlllbntn
Z

g lnlty èd8

clbenbtie
cklineni
Sduocomm
toN ugt
cNNidan
Noc Mit
cn. Aekaat
litcol) AN
dack
angnn Uhuin
ein o
icttionid
ccndit⸗Dhu
do ueduantie
demimi ulm
Haielrend/
R .
ewat
Nbodmin

III
propriorq; ipſa inter amnes auſerem & arnum orta a Pelope piſiſq; ſiue a tenucanis greca
gente. Vada uolateranea:fluuius cecina populorum hetruſcorum quondam hoc tantum

litore. Hinc amnes prille:mox umbro nauigiorum capax & ab eo tractus umbriæ portuſq;

telamon:coſa uolgentium a populo Ro. deducta grauiſce caſtrum nouum: pyrgi: cæreta 7
nus amnis & ipſum cære. Intus mil. paſſ. quattuor agilla a pelaſgi conditoribus dictum al⸗
ſium phregnæ. Tyberis amnis a macra. cclxxviiii. M. paſſ.Intus coloniæ faliſca argis ortacut
auctor eſt Cato)quæ cognominatur hetruſcorum lucus Coloniæ ruſellana ſenenſis: crito

na:decetero aretini ueteres aretini fidentiores: areti ni i ulienſes: amitinenſes: aquaſenſes cO

cognomine taurini: blerani certonienſes capinates cluſini noui cluſini ueteres:fluẽtini pre

Huenti arno appoſiti: feſulæ: ferentinum: ſeſcenia hortanum: herbanum nepe. Nouem pa
gi præfecturiæ claudæ Foro Clodix piſtorium: peruſia: ſuanẽſes ſaturnini qui ãte aurinini
uocabantur:ſubertani: ſcatones:tarquinienſes:thuſcanienſes:uertulonienſes: uerentãi eſe⸗

tini uoleterrani cognomine hetruſci: uolſcinienſes in eadem parte. Oppidorum ueterum

nomina retinent agri cruſtinus caletranus. Tyberis antera tybris appellatus: & prius albu⸗
la emedia fere longitudine appenini finibus aretinorum profluit tenuis primio nec niſi piſ
cinis corriuatus: emiſſuſq; nauigabilis: ſicuti tinna & glanis influentes in eum nouenorum
ita conceptu dierum ſi nõ adiuuent hymbres: ſed tyberis propter aſpera & confragoſa- Ne
ſic quidem præterquã trabibus uerius quã ratibus longe meabilis fertur. p. c. l. M. d. nõ pro
cul tiferno peruſſa & orticulo:hetruriam ab umbris ac ſabinis. mox citra.xiii. M. p. urbe ue
mentem agrum a cruſtumino:deinfidenate: latinumq; a uaticano dirimens. Sed intra tin⸗
nam & glanim duobus &.xl. fluuis auctus præcipuis autem nare & aniene:qui & ipſe naui
gabilis. Latium includit a tergo. Nec minus tamé aquis ac rot fontibus ĩ urbem perq uctis.
Et ideo quamlibet magnarum nauium ex italo malo capax rerum in toto orbe naſcen tium
mercator placidiſſimus. Pluribus prope ſolus qua cæteri in omnibus terris amnes accolli
tur aſpiciturq; uillis. Nulliq; fluuiorum minus licet incluſis utrinq; lateribus: nec ramen
ipſæ pugnat quamquã creber ac ſubitis incrementis: & nuſquã magis quã in ipſa urbe ſta⸗
gnantibus. Quinimo uates intelligitur potius ac monitor actu ſemper religioſus uerius ꝗᷓ
ſæuus. Latium antiquum a tyberi circeios ſernatum eſt. M. paſſunm.l.longitudie. Tam te
nues primordio imperũ fuere radices. Colonis ſæpe mutatis tenuere alii aliis temporibus.
Aborigines:pelaſgi: archabes ſiculi: arunci:rutyli. Et ultra circeios uolſci:oſci auſones un⸗
de nomen modo htii proceſſit ad lirin amnem. In principio eſt oſtia colonia a romão rege
deducta,. Oppidum laurentum locus ſolis indigetis. Amnis numicus. Ardea a Danæ per⸗
ſei matre condita. Dein quondam aphrodiſium antium colonia, Aſtura flumen & ĩſula. Flu
uius nympheus: cloſtra Romana Circeii quondam inſula immenſo quidem mari circũda
tacſi creditur Homero)& nunc plane. Mirum eſt quo d hac de re tadere hominum noti⸗
tiæ poſſumus. Theophraſtus qui primo externorum aliqua de Romanis diligentius ſcrip⸗
ſit. Nam Tehopompus ante quẽ nemo mentionem habuit urbem duntaxat a Gallis captãa
dixit. Clitarchus ab eo proximus legationem tantum ad Alexandrum miſſam, Elic iã plus
Juã & fama circeiorum inſulæ: & menſuram poſuit ſtadia. lxxx. in eo uolumine quod ſcrip
d Nicodoro athenienſium magiſtratui qui fuit urbis noſtræ. cccclx. anno. Quicquid ẽ er-
o terrarum preter.x. M. p. prope ambitus adnexum inſulæ. poſt eum annum acceſſit ita⸗
iæ aliud miraculum. A circeis palus pontina eſt quem locum.xxiiii.urbium fuiſſe Mutia⸗
nus ter conſul prodidit. Dein flumen ufens ſupra quod tarracina op idum lingua uolſco-
rum anxur dictum. lbi fuere amycle a ſerpentibus deletæ. Dei lacus fadanus: caieta portus
Oppidum formæ antiqua læſtrigonum edes. VItra fuit oppid um Pyræ:colonia minturne
lyri amne diuiſa glanico appellato. Sinueſſa extremum in adiecto lacio: quam quidem di⸗
xere ſinopem uocitatam.Fiinc fœlix illa campania eſt. Ab hoc ſinu incipiunt uitiferi coles:
& tumulentia nobilis ſucco per omnis terras inclyto: atq;(ut ueteres dixereſũmum Liberi
patris cum cerere certamen. Hinc ſetini & cecubi obtenduntur agris. Iis iunguntur faler⸗
ni: caleni. Dein conſurgunt maſſici: gaurani: ſurentiniq; montes. lbi laborini campiſternun⸗
tur: & in delitias alicæ epulantur menſis. PHiæc littora fontibus calidis rigãtur præterq; cæ
rera in toto mati conchylio piſce nobili annotantur. Nuſquã generoſior oleæ liquor. Et
hoc quoq; certamen humanæ uoluptatis tenuere oſci:græci umbri: tuſci: campani In ora

ſauo fluuius. Vulturnum oppidum cum amne.liternum:cumæ calcideſium: miſenum: por

E.

LIBER.
tus baiarum:bauli: lacus lucrinus & auernus. Iuxta quem cimerium oppidum quondã:deĩ
puteoli colonia dicæarchia dicti poſtq; phlegræi campi. Acheruſia palus cumis uicina. Lit⸗
tore autem hoc neapolis chalcidenſiũ: & ipſa parthe Wbe a tumulo ſyrenis appellata. Fier⸗-
culanium Pompei haud procul expectante monte ueſuuio. Alluẽte uero ſarno amne ager
nucerinus eſt: &. viiii. M. paſſibus a mari ipſa nuceria. Surrẽtum cum promontorio Miner
uæ ſirenum quondam ſede nauigationea circeis duo de.Ixxx. M. p. patet. Regio ea a tybe
ti prima italiæ ſeruatur ex deſcriptione Auguſti. Intus coloniæ capua a campo dicta a qui⸗
num: ſueſſa: uenafrum: ſora: theanum:ſidicinum cognomine nola. Oppida abellinum:aritia

alba longa: acerani:allifani: atinates: alterinates:anagnini:atellani:uerulani:arpinates:auxi⸗

niates: auxellani: alfaterni. Et qui ex agro latino. Item hernico. Item labicano cognominati
Bouille: calatiæ: caſinum: calenum:capitulum:hernetum:cernetani qui mariani cognomi⸗-
nantur. Corani a Dardano troiano orti. Cubulterini: caſtrimonienſes: cingulani: gabienſes
In monte albano foro populienſes. Ex falerno fruſinates: ferentinates: freginates: frabater
ni ueteres frabaterni noui: ficolenſes: fregellani: foroappii forentani: gabini: ĩ terãnates:ſuc
caſaniꝗ & lirĩates uocâtur. Ilionẽſes: lauini:norbani: nomentani p̃ᷣneſtini urbe quõdã ſtepha
ne dicta. Priuernates:ſetini:ſigmini.ſueſulani:telini:trebulani cognomine balimenſes. Pre

bani: thuſculani: uerulani: ueliterni.ulubrenſes: uluarnates.ſuperq; roma ipſa: cuius nomẽ

alterum dicere arcanis ceremoniarum nefas habetur: optimaq; & ſalutari fide abolitum an
nuntiauit Valerius ſolanus: luitq; mox pœnas. Nõ alienum uidetur inſerere hoc loco exẽ⸗
plum religionis antiquæ ob hoc maxime ſilentium inſtitutæ. Namq; Diua Angerona cui
ſacrificatur ad diem. xii. chaledas ianuarii ore obligato obſignatoq; ſimulacrum habet. Vr
bẽ tris portas habentem Romulus reliquit: aut plurimis tradentibus credamus quattuor.
Monia eius collegere ambitu imperatoribus cenſoribuſq; Veſpaſianis anno conditæ. d.
cccxxxviii. M. cc. xiii. M. Cõplexa montes. vii. Ipſa diuiditur in regiones. xiiii. Compita ſin
S cCclxv.p.eiuſdem ſpatii menſura currente a miliario in capite romãi fori ſtatuto ad
ſingulas portas: quæ ſunt hodie numero. xxx. ita ut. xii. portæ ſemel numerentur: præterã⸗
turq; ex ueteribus. vii. quæ eſſe deſierũt. Efficit paſſuum per directum. xxx. m. d. lxii. Ad ex
trema uero tectorum cum caſtris prætoriis ab eodem miliario per uicos omnium uiarũ mẽ

ſura colligit paulo amplius. Ixx. m. paſſuum. Quod ſi quis altitudinem tectorum addat: di⸗

gnam ꝓfecto æſtimationem concipiat fateaturq; nullius urbis magnitudinem in toto or⸗
be potuiſſe ei cõparari. Clauditur ab oriente aggere tarquini Superbi iĩter prima opere mi
rabili.Nãq; eum muris æquauit: qua maxĩe patedat additu plano. Cætero munita erat præ
celſis muris: aut abruptis montibus: niſi ꝙ expatientia tecta multas addidere urbes in pria
regione.Præterea fuere in latio clara oppida:ſatricum:pometia:ſcaptia:pitulum:politoriũ
tellene:tifata:cecin: afican:acruſtumiam: meridia:medullum corniculum:ſaturnia ubi nũc
Roma eſt. Antipolis quod nunc ianiculum ĩ parte romæ: antẽna:camerium:collatia amiter
num:norbe:fulmo:& cum his carnem in monte albano ſoliti accipere populi albenſes. Al⸗
bani:eſolani:accienſes:abolani:nubetani:bolanitii:ſuetani:coriolani:fidenates:coretii: hor
renſes: latinienſes: longani:manates:macrales:munienſes: olliculani:oct ulani: pedani: polle

taurini:querquetulãi: ſicãi: ſiſoleſes:toleriẽſes:tutienſe suimiteraliueliẽſes:uenetulãi:uicel

lenſes.Ita ex antiquo latio.liii.populi in teriere ſine ueſtigiis In campano autẽ agro ſtabie
oppidum fuit uſq; ad. Cn. Pompeium &. L. Catonem conſ. ad pridie chalend. maii. quo die
Sylla legatus bello ſociali id deleuit: quod nunc in uillas abiit. Intercidit ibi & tauraia. Sũr
& morientis ſcalini reliquiæ. Præterea auctor eſt Antias oppidum latinorum opiolas cap⸗
tum a. L. Tarquino rege: ex cuius præda capitolium is in fine incohauerit. A ſurretino ad
ſilarum amnem. xxx. M. paſſus ager picentinus fuit: thuſcorum templo iunonis argiuæ
ab iaſone condito inſignis: Intus oppidum ſalerni: picentia. A ſilaro regio tertia & ager lu
canus brutiuſq; incipit.nec ibi rara incolarum mutatio. Tenuerunt eum pelaſgi: notrii:
ĩtali:morgetes:ſiculi græciæ maxime populi:nouiſſime lucani a ſannitibus orti duce Lutio
Opida peſtum a græcis poſidonia appellatuùm ſinus peſtatus: oppidum elea: quæ nũc uelia.
Promontorium palinuruma quo ſinu recedente traiectus ad coloniam regiam. c. M. paſ⸗
ſus proximum autẽ huic flumen melphes. Oppidum buxentum græciæ prius magnæ: nũc
lucaniæ. Saus annis fuit & oppidum eodem nomine. Ab eo brutium littus: oppidum blan
da:ſiumen baletum: portus parthenius: & phœcentium ſinus uibonenſis locus cl ampetix.

pin
(uod ni
idin
lx
ſcllu pe
Pomon

Phrrort

(puNt

gicicun

Vrbale
ſaklimi

ferutnue
nes auten
nutnAb

fyuleag

ſto fteto
cohtinen
uerlus cc

Liruie
tiam larl

vorlong
amiors
bis mers
eoin

(close

ſo.Cal
des au
le: me.
AWuerſ

(dlonias

Lorgon

AImbe cor

errimet
Abiis ule

Emtizere
thecuſan

(pigarce

Aücamat

Mentibrn

tuinipun

.

lmgntz
Cumis icn
aili⸗
i Pellmnden
Dnome⸗
monnd M
„Kegoder⸗ Ne⸗
npodich
edelinmnet
mApinnternun⸗
nd Cognonin
Murinicognnn,
ngulmighentn
gumen iitie
Nmniminrslu
urdegtidifh⸗
edalmenſa e
nene oclodel

4*
Uhcrumbaber)!

rüi,Cmn
Gnunatc
ema oor/
imohee ſi
mmnmend

4
.„ ⸗‧*

mtscnnüin
mipelni
uenetlüni
Uue ro ſt
ummmigol
niatuuriin
mopoli
4 umini
unoon Igi⸗
tenmratgelli
,bſeanotnl
dtel n

Oppidum conſentia. Intus in peniſula fluuius acheron: a quo oppidani acherotini Hippo

Oobidum tempſa: a græcis temeſe dictum. & croronienſium terina: ſinuſq; ingens terinus

guod nunc uibonem ualentiam appellamus. Portus Hierculis: Metaurus amnis: Tarentũ
oppidum: portus Horeſtis & meddua. Oppidum ſcyleum. Cratis fuuius patercut dixere)

ſcyllæ. Dein colonia regia. Siculum fretum:ac duo aduerſa promontoria ex italia cenis. Ex
ſicilia pelorum xii.ſtadiorum interuallo. Vnde rhegium. xliii-paſſuum. Inde apẽnini ſilua

promontorium leucopetra. xii. M. paſſibus. Ab ea locri cognominati-li.apromontorio ze-

phyro abſunt a ſilaro.ccc.iii.M. Et includitur europæ ſinus primus in eo quem maria nun
cupant. Vnde irrumpit atlanticum ab aliis magn um:qua intrat porthmos a græcis a nobis
gaditanum fritum cum intrauit. Hiſpanum quatenus hiſpanias abluit. Ab aliis ibericum
aut balearicum:Mox gallicum:ante narbonenſem pro uintiam:hinc liguſticum. Ab eo ad
ſiciliam inſulam thuſcum quod ex græcis alii notium:alii tyrrhenum:e noſtris plurimi in⸗

ferum uocant. ultra ſiciliam quod eſt ad ſalentinos auſonium polybius appellat. Eratoſthe
nes autem inter hoſtium oceani & ſardiniam quicquid ẽ ſardoum. Inde ad ſiciliam tyrrhe

num. Ab hac cretam uſq; ſiculum. Ab ea creticum. Inſulæ per hæc maria primæ omniũ pi⸗

tyuſæ a græcis dictæ a frutice pieno: nunc ebuſus uocaturs utracq; ciuitate fœd erata angu
ſto freto interfluente. patent. xlii. M. paſſibus abſunt a diano. Ixx. ſtad. totidem dianiũ per
continentem a carthagine noua. Tantumdem a pityuſis in altum baleares duæ: & ſucrone

uerſus colubraria. Baleares funda bellicoſas græci gymeneſias dixere. Maior. c. m. p.eſt lon

gitudine: circuitu uero. ccccIxxx. M. Oppida habet ciuium romanorum palinam & polen⸗

tiam latinorum ciuium:& tucini quod fœderatum bochorũ fuit: ab ea.xxx. m. p. diſtar mi

H nor:longitudine.Ix. m. circuitu. cl. m. paſſuum. Ciuitates habet labonẽ ſaniſeram:magnonẽ
a maiore.xii:paſſuum in altum abeſt capraria: inſidioſa naufragiis: & e regione palinæ ur⸗
bis meraria ac tiquadra patria Hannibalis. Ebuſi terra ſerpentes fugat: colubrariæ parit.

Ideo infeſta omnibus niſi ebuſitanam terram inſerentibus: græci ophiuſam dixere. Cuni⸗

culos ebuſus gignit populantes balearium meſſes. Sunt aliæ.xx. fermæ paruæ mari uado⸗
ſo. Galliæ autem hinc ora in rhodoani hoſtio metina: mox quæ blaſcõus uocatur: & ſtecha
des auicinis maſſilienſibus dictæ propter ordinem quo ſitæ ſunt: erunt nomia ſingulis pro

te: meſe: quæ & põponiana uocatur: tertia hype. Ab iis ſturium: phœnice: philarero: & leria
aduerſum antipolim: in quã uergoani oppidi memoria. HM H
N liguſtico mari eſt corſica:quam græci cyrnon appellauere:ſed thuſco propior
1 a ſeprtemtrione in meridiem proiecta: longa paſſuum. cl. M. lata maiore ex parte. I.

Circuitu/cccxxii.m. Abeſt a uadis uolaterranis. lxii. m. p. Ciuitates habet. xxxiii. &

cxolonias: marinam a Mario deductam: aleriam a dictatore Sylla. Citra eſt oglaſa. VItra ue⸗

r0.Ix.m. paſſibus a corſica: planaria ſpecie dicta æqualis freto: ideoq; nauigiis fallax: aplior
gorgona & capraria: quam græci ægilon dixere. Item igilium & dianium quam artemiſſiã

AaImbe contra coſanum littus & contra litrus uaponæ: meneria: colubraria: uenaria ilua: cũ
ferri metallis circuitu.c. m. p. a populõia. x. M. a græcis ætalia dicta ab ea planaſia. xxxix. m.
Ahb iis ultra tyberina hoſtia in antiauo ſtura: mox palmaria ſinonia: aduerſum formias pon
tixæ. In puteolano autem ſinu pandataria: prochita nõ ab æneæ nutrice: ſed quia profuſa ab

ænaria erat. Aenaria ipſã a ſtatione nauium Aeneæ ab Fiomero inarimæ dicta a græcis pyr-

thecuſa:non a ſymiarum multitudinecut aliqui exiſtimauere)ſed a figulinis doſiariorum.
Inter pauſilpium & neapolim meagris: mox a ſurrento. viii. m. paſſibus diſtãtes Tyberii pri

cipis arce nobiles capreæ circuitu. xl. m. p. ex in leucothea. Extia quem conſpectum pelaguſ
aicam attingens. Sardinia minus. ix. m. paſſibus a corſicæ extremis etiaãnum anguſtias eas
arcentibus inſulis paruis: quæ cuniculariæ appellantur.-temq; pintonæ foſſæ a quibus fre
tum ipſum taphros nominatttturr. és”sͤ
Ardinia ab oriente patens. clxxxviii. m. paſſuum ab occidente.clIxx. milia a meridie
ſ lxxiiii.milia a ſeptẽtrione.cxxii. Circuitu.d.Ixii.milia. abeſt aẽ africa calaritano pro
montorio ducenta milia. a gadibus. Ixiii. habet & a gorditano promontorio duas

inſulas quæ uocantur Herculis a ſulcherſi enoſin: a calaritano ficariam: Quidam haud ꝓp
cul ab ea etiam beleridas ponunt: & collodem:& quam uocant hieracam, Celeberrimi ĩ ea

c ii

populorum ilienſes: ſalari: corſi. Oppidorum. xiiii.ſulchitani: ualencini: neapolitani: bocen⸗

ſes: calaritam ciuium romanorum. & norenſes. Colonia autẽ una: quæ uocatur ad turrim
libyſonis. Sardiniam ipſam Timeus ſandalioti appellauit ab effigie ſoleæ. Myrſilius ichnu
ſani a ſinilirudine ueſtigii. Contra peſtanum ſinum leu caſia eſt a ſyrene ibi ſepulta appella

ta. Contra ueliam pontia & iſacia: utræq; uno nomine œænotrides: argumẽtum poſſeſſæ ab

cnortriis italiæ: & contra uibonem paruæ quæ uocantur ithaceſiæ ulixis ſpecula.
⸗ Dee ee Zicilia * ., rVEE r Ca. VllI.
Erum ante omnes claritate Sici

gitudinem creto.in latitudinem autem. cx. d. Iuxta coloniam regia ab hoc dehiſcẽdi argu⸗

mento rhegium græci noméẽ dedere oppido in margine italiæ ſito. In eo freto eſt ſcopulus

ſcylla. Item carybidis. Mare uorticoſum. Ambo clara ſæuitia. Ipſius triquetræ ut diximus

promontorium pelorus uocatur aduerſus ſcyllam uergens in italiam. Pachynum in græ⸗
ciam. cxliiii: m. ab eo diſtante peloponneſo.Lilybeũ in africam. clxxx. m. interuallo a mercu

rii promontorio: & a calaritano ſardimæ centum uiginti. m. Inter ſe autem hæc promon/

toriai late diſtant hiſpatiis. Terreno itinere a peloro pachynum. clxvi m. paſſuum. In⸗
de lilybeum. cc. m. Inde pelorum.clIxx. m. coloniæ ibi urbes ac ciuitates. Ixxii. A peloro ma⸗
re ionium ora ſpectante oppidum meſſana ciuium romanorum: qui mamertim uocantur.
Promontorium drepanum: colonia taurominium. quæ antea naxos. Flumen aſines, mons

ætna nocturnis mirus incẽdiis. Crater eius patet ambitu ſtadia. xx. Fauilla taurominium ca

tanam uſque peruenit feruens. Fragos uero ad maronem & gemellos colles. Scopuli tres
cypoclum. Portus ulixis. Bolonia catina fiumina ſymechus terias. Intus leſtrigoni campi.

Oppida leontini: megaris: amnis panthagies. Colonia ſyracuſæ cum fonte arethuſa. Quam

quà & temenitis: & acchidemiſa: & megea: & cyane militiæ fontes in ſyracuſano potantur.

agro portus nauſtachmus: flumem florus promontorium pachynum: a qua fronte ſiciliæ
Humen hirminium. oppidum camarina: fluuius gelas: oppidum agregas: quod agrigentũ
noſtri dixere. Thermæ colonia: amnes agathema therypſa celinus. Oppidum lilybeum ab
eo promontorium drepana: mox crix. Oppida pannormus: ſolinium: hymera cum fluuio
cephaledi:ſeleuntin um:agathyrnum:ty ndaris colonia: oppidum myle. Et unde cœpimus
pelorus. Intus latinæ conditionis centuripini: nepini: ſegeſtani. Stipendiarii aſſorina xtẽſeſ
agerini: aceſtei: acr enſes: bidini: citatiarini: drepanitani: argeſtini: aceſtien ſes:ericini:entelle
tini:netini:edini:eg uini:gelani:galateni:haleſini:enneſes:hybleẽſes:hebritenſes:herbẽſes:
heubulenſes: halicenſes: hadranitani: macarenſes: hypanenſes: ietenſes: mutruſtani: magel⸗
lini:murgentini: muticenſes:menanini: naxinonii: petini: paropini: teraphitienſes: ſemellita
ni: ſeſcherini: ſelinunti: ſimeti: hilarenſes: tiſſinenſes: triocalini: triracienſes: zanclei meſſeni

orum. Horum in ſiculo freto ſunt inſule in africam uerſæ gauros melitaa caerina. lxxxiiii.
m. paſſibus a. Lilybeo. cxiii. conſirua erõneſos: cerenie: galatha:lepaduſa: æthuſa quam alii

æguſam ſcripſerunt. Bucion ætnæ: & aſeleunte. Ixxv. m. offeades: contraq; paropinos ufer
ca. Citra uero ſiciliam ex aduerſo metauri amnis. xxii. ferme paſſuum ab italia. vii. æoliæ ap-⸗
pellatæ. Exædem lipareorum & epheſtiades a græcis: a noſtris uulcani. Aeoliæ ꝙ QAeolus ilia
cis temporibus ibi regnahbbt.
S De lipara. . * E ð 99 . 1 „Ca. . VIII.
Ipara cum ciuium romãorum oppido dicta a Liparo rege:qu i ſucceſſit Aeolo an
1 tea longina uel meligonis uocitata abeſt. xii. m. p. ab italia ipſa circuitu paulo mi⸗-
pnori. Inter hanc & ſiciliam altera antea theraſia appellata nunc hiera: quia ſacra uul
cano eſt. Colle in ea nocturnas euomere flamas. Tertia ſtrongyle a lipara mille paſſus ad ex
ortum ſolis uergens: in qua regnauit Aeolus: quæ a lipara liquidiore flama tãtum differt.
Cuius fumo quinam Haturi ſint uentri trido prædiſcere incolæ traduntur. Vnde Aeolo
uento paruiſſe exiſtimatum. Quarta didyme minor quam lipara. Quinta eriphuſa: Sexta
phœnicuſa pabulo proximarum relicta. Nouiſſima eéadẽq; minima euonymus. Hactenus

4½ . 2 4
4* Mäc

de primo europæ ſinu. . En 2-èJU
De locris italiæ fronte. “ W„ , CCiD.. N.
a Locris italiæ frons incipit: magna græcia appellata in tres ſinus incendens auſoni

lia Sicania a Thucydide dicta: Trinacria a pluribus
u aut triquetra a triangula ſpecie. Circuitu patens ut auctor eſt Agrippa. d. cxviii. m.
aſſibus: quondam brutio agro cohærens. mox interfuſo mari auulſa.xii. m. in lon

mansue

ſignoy;

Ppromonth

nienſtbus

fatale⸗

lrtudoe
Mnuigroi
hus⸗plonn
glus gua⸗

caulope

l
1 cc
.„i
coden no⸗
tkalandru
lanei brur
hentinup

tuir Orcre

le Theop
birpine
conum
CWi
Pam:
ilnlterpr
lertene
contine
Mun g
totlum
oppidi
ingræcl
il,non.
primum
bellopra
eniump

luumm Al

kexcie

gernoun
Oppidath
Aukiduse
duce Dio
bonum
ani⸗aſaie
upanta
etenn
umenuſt.
hurito
irpinonn
Lamglene

uresgui

Policani .

N Akieil Sawiann iner terarapiimi natce xxx i M. paſ uum ut auctor eſt. Varro. Pleri
l ſki opbul arfonte ſti⸗ onglir mnnſnera⸗led memoratu igna loconus: ſagra. ne
l Sta arPiliren erien linum caſtrum: carcinum: quod eſſe longiſſinum italiæx .
E t promonrtorium aliqui exiſtimant. Dein ſcyllaceus: & ſcolagi uim ſcyflaceum: & ſc yletũ athe
erlt led nienſibus cum conderent dictum: quem locum occurrens thermeus ſin us peninſulam ef-⸗
al ficit: & ĩ ea portus qui uocatur caſtra Hambalis:nuſquam anguſtiore italia. xl. M. paſſuum
h Attitudo eſt.Itaque Dionxſior maior interciſam eo loco adiicere ſiciliæ uoluit. Amnes ib i
e nauigabiles carcinas: rotalus: ſemirus: arocha: targines. Oppidum incus Petilia: mons cliba
Selndniid nus: promontorium lacinium cuius ante oram inſula. x. m.p. a terra dioſcoron. altera caly⸗
Uulauinit plus quam ogygiam appellaſſe Homerus exiſtimatur. Præterea tnater e⸗
– acaulone abeile. xx m. paſſibus prodidit Agrippa „ H
Tockſanln Secuncdus europæ ſinns. W cWMa. X
ern mänmn Lacinio promontorio ſecundus europæ ſinus incipit: magno abitu flexus: & acro
Ahuner⸗ à ceraumo epyri finitur promõtorio: àa quo abeſt. lxxv. m. paſſibus. Oppidum cortro
mtermlonnert amnis neethus: oppid um thurium interduos annes cratin & ſybarim: ubi fuit urbs
rnmg eodem nomine. Similiter eſt inter ſirion & acrin heraclea aliquando ſyris uocitata. Flumĩia
— thalandrum: caſuentum. oppidum metapontum: quo tertia italiæ regio finitur: Mediter
ANand ranei dbrutiorum apruſtani tantum. Lucanor um autem hinc atinates: buxẽtini: eburini: gru
Mmi mentini: potentini: ſontim:ſyrini: tergilani: urſentini: uolſentani: quibus numeſtrani iũgũ
ü tur. Præterea interiſſe thebas: lucanas Cato a uctor eſt. Et mardoniam lucaorum urbẽ fuiſ⸗
hmuoninme Ie Theoponpus in qua Alexander epirotes occubuit. Connectitur ſecunda regio ample⸗
ermin Xa hirpinos: calabriam: apuliam: ſalentinos. ccl. M. ſinu qui tarentinus appellatur ab oppido
a laconum in eceſſ u hoc intimo ſito contributa eo maritima colonia: quæ ibi fuerat. Abeſt,
kau cxxxvi. m. p. a licinio promontorio aduerſam ei calabriam.l.peninſula emittens. Græci meſ
lan ſapiam a duce appellauere. Et ante peucetiam a Peucetio Oenotri fratre. In ſalentino agro
mtnid interp romontoria. c. M. paſſuum interſunt. Latitudo peninſi ule a tarento brunduſium
aigui rerreno itinere. xxxii. M. paſſibus patet: mulroque breuius a portu ſaſina . Oppida per
n ſ de conminentem a tarento uaria. cui cognomen apule: meſſapia: aletium. ſtat zer
m Me num gallipolis: quæ nunc eſt anxa. Ixii. M. paſſibus a Tarrento. Inde. xxxiii, M. prone⸗
ar torium quod acran iapygiam uocant: quo longiſſime in maria excurrit italia Ab eo haſta

iſcimmm oppidum & hydruntium. x. M. ac. ix: Nl. paſſuum: ad diſcrimen ionii & adriatici maris: quã
fiinn in græciam breuiſſimus tranſitus. Ex aduerſo apollonia oppido latitudie iĩtercurrentis fre
Seichinn ti. l.non amplius paſſuum. Floc interuallum pedeſtri continuare tranſitu pontibus iactis
arnignn primum Pyrrus epiri rex cogitauit. Poſt eum. M. Varro cum claſſibus Pompeii pyratico
n bello præſſet. Vtrunq; aliæ impediere curæ. Ab hydrunte ſoletuni deſertum. Dein fratu⸗
ertium: portus tarrentinus: ſtatio militum liſpia: baleſium. celium. Brunduſium. l. M. paſ⸗

1. „, 1
. YO

6 ci ſuum. Ab hydrunte: in primis italiæ portu nobile ac uelut certiore tranſitu: ſicuti longio
Nncin. re excipiente illyrica urbe dirrachio. ccxx. M. traiectu brunduſio conterminus pediculèrũ
An wni aager nouem adoleſcentes totidẽq; uirgines ab illyriis xiii. populos genuere. Pediculorum
. mmunln oppida rhudia: ſtegnatia: barion ante iapyx a Dedali filio a quo & iapygia: amita pactius:
amiN, aufidus ex hirpinis montibus canuſium Præfluens. Pinc apulia dauniorum cognomine a
lrgNnd⸗ duce. Diomedis ſocero. In qua oppid um ſalapia Hiãnibalis meretricio amore inclyt um. Si⸗
pontum uria:ammis cerbalus Da umiorum finis. Portus agaſt us. Promontorium montis ar
1 gani: a ſalentino ſiue iapygio. cxxxiiii-Milibus paſſibus ambitur gargani porus garnæ: la⸗
ceht oyn⸗ cus pantanus: Humen portuoſum frento teanum apulorum. I remq; larinũ: diternia: tirẽus.
curunn anis. Inde regio frentana. Ita apulorũ genera tria. Teai a duce CGares. Lucai ꝗ ſubacti achal
1 imul cante tenuere lIoca: quæ nunc tenent etinates. Dauniorum præter ſupradicta colõiæ luce-
ni on ria: uenuſia. Oppida canuſium: harpi aliquando hargos hippium Diomede condente mox
iinnf hargirippa dictum. Diomedes ibi deleuit gentes monadorum dardorumq; & urbes duas:
* Hn quæ in prouerbii ludricum uerrtere apinam metaicram. Cætera intus. In ſecunda regione
ſi hirpinorum colonia una beneuentum auſpicatius mutato nomine: quæ ꝗ uond amap pel la
11 haen ta maleuentum auſeculani: aquiloni: abellinates cognomine protropi:compſani:caudimi:li
im.⸗ gures: qui cognominantur cornelani: & qui bebiani: ueſcellani: de culani: alexrini: abellina⸗
1 tes: cognominati marſi:atrani:ecani: alfellani:artinates: arpani: uorcani: collatini: corienſęs:
anhn i c 11

LIBER.

clade romana canenles:dirini: forentani:genuſini: herdorienſes: irini:larinaces cognomine
frentani: etinates: ex gargano mateolãi: nerecini: matini: tubuſtini: ſiluimi: ſtrapelini: turmã⸗

tini: uibinates: uenuſini: ulurtini. Calabrorum meditarranei egetini: butũtinenſes: deciani:

tini: uereni. —
Regio italiæ quarta. & P†A= Sep ne cana.“ XI.
Equitur regio quarta gentium uel fortiſſimarum italiæ in ora frẽtanorum a tifer
C no flumé trinium portuoſum. Oppida biſtonium: buca: ortona: aternus amnis. In-
tus anaxini cognomine frentani: carentini: ſupernates: & infernates: lanuẽſes. Mu
ricinorum teatini:Pelignorum corfinienſes: ſuperequani ſulmonenſes. Marſorum anaxãâ
tini: atinates: ſucentes lucentes: marrui-Albenſium alba ad fucinum lacum. Aequiculano⸗
rum cliternini: carſeolani. Veſtinorum angulani: pẽnienſes: peltuinates: quibus iunguntur
aufinates: ciſmontani. Sanitium quos ſabellos & græci ſaunitas dixere. Colonia bouianũ
uetus: & alterum cognomine undecumanorum: aufidenates: eſernini: fagi: fugali: ficolen
ſes: ſepinates:treuentiates. Sabinorum amiternini: curenſes: forum Decii: forum nouũ:fi⸗
denates interamnates: nurſini: nomentani. reatini: trebulani qui cognominantur mutueſti:
& qui fſuffenates: tyburtes:parinates.In hoc ſitu ex aquiculis interiere comini: tadiates: ace
dici: alfaterm. Gelianus auctor eſt lacu ſucino hauſtum marſorum oppidum alchippe con
ditum a Marſya duce lydorum. Item urticinorum in piceno deletum a Romanis Valeria⸗
nus Sabinicut quidam exiſtimauerela religione & decorum cultu ſeuini appellari uelinos
accolũt lacus roſcidis collibus. Nar amnis exaurit illos ſulphureis aquis. Thyberim ex his
petens replet e monte fiſcello labens iuxta uacunæ nemora & reate in eoſdem conditus.
At ex alia parte anio in monte trebanorum ortus lacus tris amœnitate nobiles qui nomẽ
dedere ſub laqueo defert in Tyberi. In agro reatino cutyliæ lacum in quo fluctuet inſula

italiæ umbilicum eſſe. M. Varro tradit. Intra ſabinos lati um eſt:a latere picenum: a tergo
umbria apenninis iugis ſabinos utrinq; uallantibus. ””ẽůLü

Quinta regio. ⸗ DE, e Cai. All.
Vinta regio piceni eſt quondam uberrimæ multitudinis. ccclx. M. picentium in fi⸗
gꝗq dem Ro. populi uenere. Orti ſunt a ſabinis uoto uere ſacro. Tenuere ab aterno

amne ubi nunc ager hadrianus: & adria colonia a mari. vii. M. paſſuum flumen uo⸗

manum: ager prætutianus palmenſiſq;. Item caſtrumnouum: flumen batinum: turentum
luinum qua finitur prætuciana regio: & picentium incipit. Cupra oppidum: caſtellum fir
manorum: & ſuper id cojonia aſculum piceni nobiliſſima. Intus nobana. In ora cluana: po⸗
tentia: numanaa ſiculis condita. Ab iſc.
in ipio Hectentis ſe ore cubito a gargano. clxxxiii. m. paſſibus. Intus auſinates: ueregrani:
cigulãi: cuprẽſes cognomine mõti: falariẽſes: pauſulãi: pylienſes: ricinenſes: ſeptempedani
ientinates triacenſes cum urbe ſaluia: polentini.
Sexta regio. 6. & V yer Ca.— AIII.
Vngitur hic ſexta regio umbriam complexa: agrumcq; gallicum circa Arimanum
i Anconæ gallica ora incipit togata gallia cognomie ſiculi & liburni plurimi eius

tractum tenuere in primis palmenſem: prætutianum adrianumq; agrum- Vmbri

eos expluere: hos hetruria: hanc galli. Vmbrorum gens antiquiſſima italiæ exi ſtimatur: ur
quos umbrios a græcis putent dictos: quod inundatione terrarum hymbribus ſuperfuiſ⸗
ſent. Trecenta eorum oppida tuſci debelaſſe reperiuntur. Nunc in ora flunien eſis:ſenega
lia: metaurus fluuius: colonia fanũ fortũæ: piſaurum cum amne. Et intus hiſpellum tuder
Decetero amerini: attidiates: aſirinates: arnates. eſinates: camertes: caſuentini: carſulam: do
iates cognomine ſalentini: fulginates: foroflaminenſes. foroiulienſes cognomine concubiẽ
ſes: firobremitiani: foroſempronienſes: inginini: interanates cognomine nartes: meuanates
muanionenſes: mattilicates: narnienſes: quod oppidum nequinum antea uocitatum ex nu

cerini: cognomine fauonienſes: & camellani: otriculani: ortani: pitulani cognomine piſuer

tes: ætali. mergentini: peſtini: ſetinates: Carſcinates: ſpolentini: ſuareani: ſeſtinates: ſuillates:
adinates: treblates: tuſcicani:tibernates:cognomie cyb urini: & alimentaurenſes: ueſionica⸗
tes:urbinates cognomine metaurenſes & alihortenſes: metionenſes: uindinates: uiuentani

brũbeſtini:narbonenſeès: ſtulnini: tutini. Salentinorum aletini: aſterbini: neretini: uelen⸗

cum amne: quod ſolum liburnorum in italia reliduum eſt. Flumina albulates: ſuinum: he

em colonia ancon appoſita promontorio cumero

boeſin

oppis 10
ſuuatesf
genlespil
isd ccc

pifelin⸗
Picn Ce
ldentini⸗
turaquin.
funt boit:

A
b n
u
tontisil
tane ex
denswe.
ſec lacus
ticumnd
Diciamn
Ucinur
menti
usin
ſepterr
meſſan
Citur.
hadni.
pualene
nisex fo
liocabat
Uerſum
fum hach
macArbon
undari
10ris Da
Gelrntri
detagre
tbortnnl
eug ann
tumiuxt⸗

R
1
, U
ſu Ptorin
iſe mem
Kallibone
lnccorisn

rinncescdonne
ernen⸗
.elintun,
nutihenlen len
Aerttin:uein

H tinnormatke
EMemud,
ð

Monmn mi

Numn Aglinlr
ecutorummoni⸗
minmmurmuveke

In hoc ſitu interiere feliginates: & qui cluſiolum renuere. ſupra interrãnani & ſaranates cũ

oppidis acerris quæ uafriæ cognominabatur. Turocelo quod uetiolum. Item ſolinnates:

ſuriates: falliena tes. Apiennates interiere & arienates cum crinouolo: & uſcidicani: & plan
genſes: piſiates: cælaſtini. Ameriam ſupraſcriptam Cato ante Perſei bellum conditam an⸗

d. cccclxiiii.prodidit.

Oétaua regio. N. 38 D. e Cail]A4asẽ AXAll II.
Ctaua regio determinantur Arimino: pado: apennino. In ora fluuius cruſtumium
o Artiminum Colonia cum amnibus Arimino & apruſa. Fluuius hinc rubico quondã
fiuinis italiæ, Ab eo ſapis: & uitis: & ãemo. Rauenna ſabinorum oppidum cum amne
beſede ab Ancone. cii. M. p. nec procul a mari umbrorum brutrium. Intus coloniam Bono
nia felſina uocitata cum princeps hetruriæ eſſet. Brixillum: Mutina:Parma. Placentia. Op
pida Ceſena: Claterna:foroclodii:liuii:Poduli treuentinorum:Corneli: lieini, Fauentini:
fidentini:otenſini: padimates: regienſes a Lepide: ſolonates:ſaltes qui galliani cognominꝗ

tur: aquinates: taãnitani: ueliates cognomine ueteri: regiates: urbinates: n hoc tractu iĩterie
runt bon: quorum tribus. cxii. fuiſſe auctor ẽ Cato.Item ſenones qui cœperant Romam.

De pado flumine. · Ca.

. MD
ð NeerE

1.
—rêrr 5

Aldus gremio ueſuli montis celſiſſimum in cacumẽ elati finibus ligurum gabien⸗ a) tale
norum uiſendo fõte profſuens condęeſq; ſeſe cuniculo: & in forouibienſiũ agro ite . Ropige
rũ exoriens: nulli amniũ claritate inferior: a græcis dictus eridanus: ac pœna Phæ⸗

4

D i⸗ 19 P
NIKNN en

1 .
e wee e e
Wum pohnbenhos
—„ „ .
4
CRIhKLII S
—
neoteen onatus
IENͤnHRMAXKNNHͦ/
1
e eyn bor
te node a boe

„ „A
õlõ 4 4

tontis illuſtratus. Augerur ad camis ortus liquatis muibus: agris quã nauigiis torretior:nil
tamẽ ex rapto ſibi uendicans. Atq; ubi liquit agros. ubertate largior. ccc. paſſibus a fõte ad
dens meatu duodenonagĩta. Nec amnes tantum apẽninos alpinoſq; nauigabiles capiens:
ſed lacus quoq; iĩmenſos in eum ſeſe exonerantes omni numero. xxx. flumina ĩ mare adria
ticum defert. Celeberrima ex iis apẽnini latere iactum: tanarum:trebiam placentinum: taꝶ

ðũ niciam gabillũ: ſculternam: rhen um. Alpium uero ſi uram: morgum: durias duas: ſeſſiten :
ticinum:lambrũ abduà: ollium:mintium. Nec alius amniũ tam breui ſ patio naioris incre⸗

.

.

14

gidunchial p̃ůualens & del phicis creditum ẽ theſau ris cõdii ta a Diomede. A u getibi pad ũ uatrenus am
lu nis ex forocorneliẽſi agro.Proximũ ĩdẽe hoſtiũ ca praſiæ: deĩ ſagis.leĩ uolane: qd ante alane
ICnNNNNX uocabatur. Omnia ea foſſas fluminaq; primi aſagt fecere tuſci egeſto amnmis ĩpetu per traſ
s l uerſum in hadrianorum paludes. quæ ſeptem maria appellantur: nobili portu oppidi tuſco
inmnetn rum hadriæ: a quo hadriaeũ mare ante appellatum. quod nunc hadriaticũ. Inde hoſtia a ple
na carbonaria ac foſſiones philiſtinæ: quod alii tartarũ uocant. Omnia éx philiſtinæ foſſe
V abundatione naſcentia accedentibus ateſi ex tridetinis alpibus & togiſono ex patauinorũ
„iL agris -Pars eorum & proximũ portũ facit brundulum ſicut edronè mediacidua ac foſſa
ce clodia. His ſe padus miſcet: ac per hæc efunditur plerũq;: ut in ægypto nilus quod uocãat
ung ſn delta: triquetrãq; figuram in alpes atq; oram maris facere proditur ſtad.ii. M. circuitu. Pu .
Nerimmt dlet a græcis italiæ rarionẽ mutari. Metrodorus tamẽ Sceptius dicit. Quoniam circa font ẽ 4₰. 3 „
a, arbor multa ſit piceaq; pedes gallice uocetur padum hoc nomẽ accepiiſe. Ligurum quidé àH . e. — ..
dpriols ene Iigua amnẽ ipſum bodincũ uocari: quod ſignificet fundo carẽtẽ. Cui argumẽto adeſt oppi l
funenn dum iuxta induſtria uetuſto nomine bondicomagũ:ubi precipua altitudo incipit. ab
DDeaee italia tranſpadana regio.ix. — Caa XXVI.,.
mmii Ranſpadana appellatur ab eo regio nona tota in mediterraneo:cui maria cũcta fliu
enno tuoſo alueo importãt. Oppida uibi forum: ſeguſio: Colomæ ab alpium radicibus
mblenn auguſta taurinorũ antiqua ligurũ ſti rpe: inde nauigabili pado. Dein ſalſorũ augu⸗
1 wonnmn⸗ ſta pᷣtoria iuxta geminas alpium fauces graias atq; pœnias. His pο5s.: graiis Herculé tr
agrunne 6 ſiſſe memorant. Oppidum eporedia ſybillims libris a po. ro. condi iuſſum. Epore dicas enĩ
mnslin galli bonos equorũ domitores uocant. Vercellæ libitiorum ex ſalis ortæ: nouaria ex uerta
uclesin macoris uocõtiorũ: hodieq; pagus. Nõ (ut Cato exiſtimatligurum ex quibus leui & marj
ursninn c 1111

menti eſt. Vrgerur quippe aquarum mole:& in ꝓpfundum agitur. Grauis terræ quaꝗ dedu
ctus in flumina: & foſſas inter rauennam altinũq; paſſuũ.cxx. M. tame quia largius uomit
ſeptem maria dictus facere. Anguſta foſſa rauennãà trahitut: ubi paduſa uocatur: quondâ
meſſanicius appellatus.Proximũ inde hoſtium magnitudime portus habet:qui uatreni di⸗
citur. Quo Claudius Cæſar e britania triũphans pᷣgradi illa domo uerius quã naue ĩtrauit
hadriã.fAoc ante eridanũ hoſtium dictũ eſt: ab aliis ſpireticũ ab urbe ſpira: quæ fuit iuxca:

LIBER.

ca populos auctor eſt Cato: ſed originẽ gentis ignorare ſe fatetur:quam docer Cornelius

oppidum orobiorũ barra: unde bergomates Cato dixit ortos etiãnum prodente ſe altius

millus ueios cœpit: ut nepos Cornelius tradit.
Venetia decima regio. aD err n „ Ca Xjll.
FEFquitur decima regio italiæ hadriatico mari apoſita: cuius uenetia. Fluuius Siliſex
Pmontibus tauriſanis. Oppidum altinum: flumé liquentia ex montibus opiterginis
S portus eodem nomine: colonia: cõcordia:fumẽ & portus romatinum tilianentũ
maius minuſqʒ: anaſũ quo uaramus defluit: alſa:natiſo cũ turro ꝓfluere aquileã. xii. M. paſ.
a mari ſita. Carnorũ hæc regio iũctaq; regioni lapidũ: amnis timauꝰ caſtellũ nobils uno pu
cinũ. Tergeſtinus ſinus:colonia tergeſte.xxx. M. iii. M. ab aquilea: ultra quã ſex milia paſ
ſuũ formio amnis Ab Rauẽna. clxxxix. paſ. antiquus auctæ italiæ terminus. Nũc uero iſtriæ
q̊ cognominatã tradũ a flumie iſtro ĩ hadriã ad effluẽte e danubio amne eodẽq; iſtro ex ad
uerſo padi fauces cõtrario eorũ percuſſu mari interiecto dulceſcẽte pleriq; dixere falſo &
Nepos Cornelius ẽt padi accola, Nullus. n. ex danubio amni ĩ mare adriaticũ efũditur. De⸗
ceptos credo quoniã argo nauis flumine in mare hadriaticũ deſcẽdit: nec pcul tergeſtenec

deinſeo:dein nauaporto:cui nomen ex ea cauſa ẽ inter hemoniam alpeſqʒ exorienti.
De iſtria. — - Si, Ver. en r C. XVwIII.
. Stria ut peninſula excurrit.
i digere quidam. Item adherentis liburniæ & fanatici ſinus. Alii liburniæ. cixxx. NI.
Nonulli in fanaticũ ſinũ iapidiam pmouere a tergo iſtriæ. cxxx. M. paſ. Dei libur
mam. cl. M. fecere. Tuditanus qui domuit iſtros in ſtatua ſua ibi inſcripſit ab aquilea ad ti

la: quæ nunc iuliapietas quondam a colchis condita. Abeſt a tergeſte. c. M. n. p. mox opidũ
nexantium: & nunc finis italiæ fluuius arſia. Polam ab ancona traiectus. ccxx. M. paſ.eſt. In
melditerraneo regionis decimæ. colonia cremona: brixia cenomanorum agro. Venetorum

corum trans padum ſola reliqua. Venetos Troiana ſtirpe ortos auctor ẽ Cato. Ccomanos
iuxta maſtiliam habitaſſe. In uolſcis certini: & tridentini: & beruenſes. rhetica oppida rheto
rum: & euganeorum Veronam iulienſes carnorum. Dein quos ſcrupuloſe dicere non atti
neat: alutraẽſes: aſſeriates: ſtamonienſes: uanienſes: tuli cognomine culici foroiulienſes co

tu interiere per oram iraminæ: pellaon: paſſitium: ex uenetis atina & cælina carnos: ſegeſte⸗
& ocra. Tauriſcis noreia. Et ab aquilea ad duodecimum lapidem deletum oppidum etiã in
uito ſenatu. a. M. Claudio. L. Marcello. L. Piſo auctor eſt. In hac regione &. xXi. lacus inclyti
ſunt: amneſq; eorum partus aut alumni ſi modo acceptos reddunt: ut abduam larius: tici⸗
num uerbanus: mitium benacus: ollium ſebinus: lambrum: eupilis: omnes in colas padi.Al
pes in longitudinem. x. M. paſ. patere a ſupero mari ad inferum. Cælius tradit. Timagenes
xxii. M. paſ. deductis in latitudinem. Cornelius Nepos. c. M. T. Liuius tria. M. ſtadiorum
uterq; diuerſis in locis: Nam centum milia excedunt aliquando ibi germaniã ab italia ſub
mouent.nec.lIxx. m, explent:reliqua ſui parte glacilis ueluti naturæ prouidentiam .Latitu⸗

* Wa. dar.-do italiæ ſubter radices earum a Varro per uada ſabatia tauxinos: comum: Brixam Verona

Wed e. DA. Nicentiamppiergiun mialſeianuterg: ſe poli arſa dccxlii P colligit. xX

rve Lrr e alpibus & gentibus aſpiunuius.
= CNcolæ alpium multi populi: ſed illuſtres a pola ad tergeſtis regionem ſecuſſes: ſu

i bocrini: atali menocaleni: iuxtaque carnos quondam tauriſèi appellati: nunc

ci condidere ticinum nõ procul a pado. Sicut boii tranſalpes profecti laudẽ ponpeiâ. Inſul
bres mediolanum. Orobiorum ſtirpis eſſe comũ atq; bergomũ & liciniforũ: & aliquos cir⸗

Alexander ortam a græcia interpretatione etia nominis uita in mõtibus.In hoc ſitu ĩteriit

fortunatius ſitu. Interiere & eaturi gens inſubrum exules: & ſpira ſupradicta. Item melpù
opulentia præcipuum: quod ab inſubribus & boiis & ſenonibus deletum eſt eo die quo ca

iam cõſtat quo flumine. Humeris trauectam alpes diligẽtiores tradunt. Subiiſſe autẽ iſtro

atitudinẽ eius. xl. M. paſcircuitum uero. cxxii. M. ꝓ
tium flumen ſtad. cc. M. Oppida iſtriæ ciuium Romanorum agida parentium. Colonia po⸗-

autem mari a ceſtæ & oppida a cælum patauium: opitergium: beluium: Vicẽtia: Mãtua tuſ

gnomine tranſpadani: floretani: nedinates: quarqueni: taruiſani: cogienſes: uaruai. In hoc ſi

norici. Flis contermini rheti & uindelici ommes in multas ciuitates diuiſi. Rhetos
thuſcorum prolem arbitrantur agallis pulſos duce Rheto. Verſo deinde italiam pectore al
pium latini ſucis eugancæ gentes: quarum oppida.xxxiiii.enumerat Cato. Ex iis. triũpilini

Venalis c

zilep
Ielidos er

Aoium hn

sprrſtn
ninonenle
temnthoc

finitimmic
ni uocant
Geturhoc
Uuflio A
eiusductt
ſauc
tes:hi larc
cinateslli
timutun
tiübrodio
turuneme
non fuer⸗
he gentes
ſio Regn
ſine trark
litarenu

mina, C
cinienſe
uentu al
inſulis
mæloſo
quo fini
traguriu
mil pal⸗

„. b
fſu
guemloct
etunt in
Wir dico
manderna
epetini A
liml pat.
duenclit
ſineci
Imkaman
Moanplin
hitenni
Alcrinͤh
up ercgen
oppidonn
etesen

torü e

Drodemele lin

uncheocheea

1. II
* “ .(.ſ
Etin mnindli
1 S1 .

4
e
1 e e . .. 5
Aquler min
IWEERNNK Nonke
1. „
I.“ *
VH
er dere lo
. . 4 149 ),
4
ñ
1 4

8

*
. Nrnrnezateic
1. Doe en
3

o
W

Voe
iT.
VVUNN
AIN

.
— 00 vYV
erocN 4

. YVY
Durnæ dun! 1

. .N 14
det ee
Mon Lei N

. . 5
1.
ri! 0 T
„ . 1
Mo. WorOCN
„NI A
CNM. Mh
vonetoru
Ald. enetam⸗
Wceda Ne⸗
6 de 3—
„
lot Men 4 .
E .
iigaboc
ſoche

4
A tlall
motdochecla

⸗
I

III.

uenalis cum agris ſuis populis. Dein canuni: complureſq; ſimiles finitimis attributi muni
cipiis. Leponticos: & ſalaſos tauriſcæ gentis idem cato arbitratur. Cæteri fere Ieponticos
relictos ex comitatu Herculis interprætatione græci nominis credunt: præuſtis intra ſinꝰ?
alpium niue membris: eiuſdem & graios fuiſſe poſitos in tranſitu. Graiarum alpium inco-
as præſtanteſq; genere euganeos inde tracto nomine. Caput eorum ſtheonos: rhetorum
uẽnonenſes:ſarueneteſq; ortus rheni amnis accolunt. Lepontiorum qui uiberi uocãtur fõö
tem rthodani eodem alpium tractu. Sunt præterea latio donati incolæ: ut octodurenſes: &

finitimi centrones:cottianæ ciuitates: eturi e liguribus orti: uagiéni: ligures: & qui monta

ni uocantur. Capillatorumq; plura geneta ad confinium liguſtici maris. Non alienum ui⸗
derur hoc loco ſubiicere inſcriptionẽ e tropheo alpiũ quæ ta is eſt. Imperatori Gæſari Di⸗
uiſfilio Augu. pontifici maximo imper. xiiii. tribunitiæ poteſtatis Senatus populuſq; ro. ꝙ
eius ductu auſpiciiſq; gentes alpinæ omnes quæ a mari ſupero ad inferum pertinebant
ſub imperiũ po.to.ſunt redactæ. Gentes alpinæ deuictæ: triupilini canuni uẽnotes: uenonẽ

tes:hi ſarci:breuni:naunes:focunates: uindelicorum gentes:quattuor conſuanetes:uiru⸗
cinates: licates: cattenates: abiſuntes: ruguſci: ſuanetes: collucones: brixentces: lepontii: iube

ri: nautuates: ſeduni: uaragri: ſalaſſi: acitauo nes: med ulli: ucenni: caturiges:brigiani:ſontiõ
tii:brodiotii: nemaloni: edẽnates: eſubiani: ueamini: gallicæ triulatti: ectini: uergũni: egui/

turi: nemeturi: oratelli: ueruſi: uelauni: ſuetri. Non funt adiectæ cottinæ ciuitates. xii. quæ

non fuerant hoſtiles: ſed item attributæ municipiis lege pompeia. Hæc eſt italia diis ſacra
he gentes eius: hæc oppida populorum. Super hæc italia quæ. L. Aemilio Paulo. C. Stati/
lio Regulo conſ.nunciato gallico tumultu ſola ſine externis ullis auxiliis: atq; etiam tunc

ſine tranſpadanis equitum. Ilxxx. mil.peditum.d. cc. mil. armauit. Netallorum omniũ ferti⸗
litate nullis cedit terris. Sed interdict ig uetere conſultu patrum italiæ parci iubentiũ.
üülEllIyricum. Q. Arc — vr rr. cK. XAXAXAx.
Rſlia gens liburnorum iungitur uſq; ad Ernen titium. Pars eius fuere mentores:
aàa hymani: encheleæ: dudini: & quos Callimachus peucetias appellat: nunc totũ uno

nole illyricum uocatur genetatim populorum pauca effatu digna aut fœlicia no-

mina. Conuentum ſcardonitanum petüt iapides: & liburnorum ciuitates. xiiii. e quibus la

cinienſes:ſcultinos:bruniſtas:orbonenſes nominare non pigeat. Ius italicum habent eo cõ

uentu alutæ: fanates a quibus ſinus nominat.Lopſi: uarubarim: imuneſq; aſſeriates: & ex
inſulis ĩ fertinates curittæ. Cæterum per orã oppida aneſactio: aluona:flamona: tarſatica: ſe
ma:loſpica: ortoplyma regitarircrunncocftiicnoe ciuitas:pauſinus:flumẽ telaulum⸗
quo finitur iapidia.Inſulæ eius ſinus cum oppidis præter ſupra ſignifitata: abſyr tiũ: arba:
tragurium:iſſa: portunata:paros ante: rurſus in contin nte colonia iadera:quæ apola. clx.
mil.paſ.adeſt inde.xxx. Mecolentum inſula.xyiii.hoſtium titii fſuminlis.
Liburnia,. — r s Ca. rt. — D XrxI.
Iburnia finis & initiũ dalmatiæ ſcardona in amne ea. Ixii. mil. p. a mari. Dein tariota
Irum antiqua regio: & caſtellum tariona. Promontorium Diomedis: uel ut alii penĩ
flſula Hilis circuitu. c. mil. paſſ.traguriũ ciuium romanorũ marmore notũ ſiculi. In

quem locum Diuus claudius ueteranos miſit. Salona colonia ab iadera. cc. xxii. mul. paſſuũ.

Petunt in ea iura iuribus deſcriptis indecurias. ccc. xii. dalmatæ. uigintiduo. decuni. ccx-
xxix.ditiones.ſexagintanouẽ, mazei:quinquagĩtaduo.ſardiates.ln hoc tractu ſunt burnũ

mandetrium:tribulium. Nobilitata prœliis caſtella petunt ex inſulis ſtati: colentini: ſepari⸗

epetini. Ab his caſtella piguntiæ: rataneum: narona colonia. Terii conuentus a ſalona. Ilxx⸗
ziemul. paſſ. appoſita cognominis ſui flu uio a mari.xx. mil. paſfuũ.Nl. Varro.lxxxix ciuitates
eo uenditaſſe auctor eſt. Nunc prope ſoli noſcuntur cerauri decuriis.xxiiii. diuerſi. xvii.de
ſitiates. ciii. docleates. xxxiii.deretini.xiiii.de remiſtæ. xxx. dĩdari. xxxiii. glĩditiones. xliiii.
melcomani.xxiiii. nares. cii.ſcirtari. lxxii. ſiculotæ. xxiiii. Populatoreſq; quõdã italæ uardei
nõ amplius ꝗᷓ.xx. decuriis. Præter hos tenuere tractum eum œuei.partheni: hamaſi: marſt/

hitæ: armiſthæ A narone anne. c. mil. paſſ. abeſt epidaurũ colonia. Oppida ciuiũ ro. rhiziniũ

aſcriuiũ:butuauiũ:olchiniũ:quod antea colchinũ dictũ eſt a colchis cõditũ: annis dirimo

ſuperq; eum oppidũ ciuiũ romanorũ ſcodra a mari.xix. mil. pal. DPræterea multorũ græciæ
oppidorum deficiens memoria: necnon & ciuitatum palidarum. Eo namq; tractu fuere la,/

heates: enederudini: faſſei: grabei: ꝓprieq; dicti illyrũ: & taulanti: & pyrei. Retinet nomen

X

h ricuma ſe

LIBER.

in ora nympheum promontorium. Lyſſum o ppidum ciuiu m ro, ab epidauro. c. M. paſſ.

Macedonia. 2 ew. A. 4..—0 snE n . repa 4 XXII.
macedonia prouintia:gentes pafthini: & a tergo eorum diſſaretæ. Mõtes cã⸗

à dauiæ adyrrachio. Ixxix. mil. paſſuumin ora uero cruium ro. Epidamniũ Colonia
propter in auſpicatum nomen a romanis dyrrachiũ appellata. Flumen aous a qui⸗

pulſdam eas nominatum. Apollonia quondam corinthiorum Colonia. iiii. M. paſſ.a mari
recedens. Cuius in finibus celebre nympheũ accolunt baibari amanrtes & belliones. At in
ora oppidũ oricum a colchis conditum.inde initium epiri. Montes acrocerauni: quibꝰhũc
europæ determinauimus ſinum. Oricum a ſalentino italiæ promontorio diſtat. Ixxxv. M.

pal. tergocarnotum abidum qua ſe offert magnus iſter.
Norici. Sauv- 19. .„ AXvXlII.

FHetis iunguntur norici: Oppida eoꝑꝶ uirunũ:cela:taurnia:aguntũ:uiuana:monia:
claudia: fluuium ſoluenſe. Moricis iunguntur lacus peiſo:deſerta boiorum.iam ta
men Colonia Diui Claudii ſabatia: & oppida carambaria iuliiu. “
Pannoniaaa. QCa. AAAAXAXAxIII.
Ahbitantur inde glandifera pänoniæ qua miteſcentia alpium iuga per medium illy
ptemtrione ad meridiem uerſa molli in dextra ac leua deuoxitate con/

Væ pars ad mare hadriaticum ſpectat appellatur Dalmatia & illyricum ſupradicũ
Ad iepremtriones pannonia uergit: finitur inde danubio. In ea coloniæ uiona ſci⸗

QcLcia. Amnes clari & nauigabiles in dinubium fluunt dranus & noricis uiolentior.
Sauus ex alpibus carnicis placidior. cxv. mil. paſſuum interuallo. Drauus per ſerretes: ſera
pillos: iaſos: ſandrizetes. Sauus per colapia nos breucoſq;. Popularum hæc capitat Præterea
Ariuates: aſali: amantes: belgites: carthari: cornacates: erauiſci: hercuniates: latouici: oſeria⸗
ces: uarciani:monſclaudius. cuius in fronte icordiſci. intergo tauriſci. inſula in ſauo metu
barris amnicarum maxima. Præterea amnes memorandi colapis in ſauum influuens iuxta
ſiſciam gemino alueo inſulam ibi efficiens qnæ ſegeſtica appellatur. Alter amnis bacunti⸗

us in ſauũ ſirmio oppido influit: ubi ciuitas ſirmienſium & amantinorum. inde quadra/

gintaquinq; milia paſſuum taurunum ubi danubio miſcetur ſaus. Supra influunt ualda⸗
nus urpanus. & ipſi non ignohiles. .

Aunnonia iungitur prouintia qnæ meſia appellarur ad pontum uſq; cum danubio

p decurrens. Incipix a confluente ſupradicto. in ea dardani: celegeri: tribali: trimachi:
mæſi:thraces:pontoq; conterminin ſcythæ. Flumina clara dardanus margis pingi

us: timachus ex rodope: oeſcus ex hemo: utus eſcamus: ieterus: Illyrici latitudo qua maxi
ma eſt. cccxxv. mil. paſſuum colligit. Longirudo a flumine arſia ad flumen prinium. d. ccc.
mil.a drinio ad promontorium acroceraniũ. clxxii. mil. Agrippa prodidit uniuerſum hũc
ſinum italiæ illyrici ambitus. xiiii. mil. In eo duo maria quo diſtinximus ſiue inferum ſiue
ionium in prima parte. Interius hadriaticum:quod ſuperum uocant.Inſulæ in auſomo ma

ri præter iam dictas memoratu dignæ nullæ. in ionio paucæ calabro littore ante brunduſi
um: quarum obiectu portus efficitur. Contra apulum littus diomedea conſpicua monumẽ

to.Diomedis. Et altera eodem nomine a quibuſdam theuthria appellata. Iilyrici ora mille

amplius inſulis frequentatur natura uadoſi maris æſtuariiſq; tenui alueo intercuſantibus.

Clare antea hoſtia timaui calidorũ fontiũ cum æſtu maris creſcentiũ iuxta iſtrorũ agrũ.
Ciſſa pullariæ & abſcytides graiis dictæ a fratre medeæ ibi interfecto: nunc abſcyrtiũ iux⸗

ta eas electridas uocauere:in quibus proueniret ſucinum: ꝙ illi electrum appellant uanita⸗
tis græcæ certiſſimum documentum.Adeo ut Liſſa quas earum deſignent: haud unꝗ con

ſtiterit. Contra iader eſt iſla quæq; appellatæ cõôtra liburnos cretæ aliquot. Nec pauciores

trucones liburnicæ. Celaduſſæ intraſ urium bubus & capris laudata batriaſa ciuium roma⸗
norum reliqua: & cum oppido pharia. Ab his corcyra melana cognominata cum gnidorũ
oppido diſtat.xxii.mil.paſ.Imer quam & illyricum melta. Vnde catulos meliteos appellari

mile nul. paſſ. Saſonis piratica ſtatione nooerr. 2à2

Calimachus auctor eſt. xxii. mil. paſſ. Ab ea.iii-mil.elaphites. In ionio autem mari ab arico.

CM

pelana
tiancg
indusc
ſoillaltre

8
4
t
cesad po
tiora al
ſtnekon
faucibu
eum⸗
wüllep
tomk
ketisr
ploA
Cpit
dam
genen
Oppia
cusrare
2b tol

B
1

wher
ſüumco
Rpon
chn
Paetoli
d 2

t
Uborfus
teropg
ipcornt
Ccumop
bocmun

lune )N

4 7
N
err. Me 4
dig; . N⸗
. Cmmii Cclun
Unmenaong
eſe A
dellones in

ſocik lun

i INo

ee een.n
dn

AW
ne Dor woninng
ſongree
de,
11
. A
4 4 Nℳ
e eeen
.
CDN mo
orien mno enen
4 Rl Klnh R
s „De/
77 eaniei⸗ aerß
REaAWCEͤLLE—
6 ſm ſtytn
DhIWoRNXK
„R .
l IEH
.
e e ), f
cer mSDANRN
1
4 WMun.

.

V
. “
eiE A
RE esN
4 MIAS*
AI. 5 4

Alll
1

2
S=S=

EE

=

aeen
1 „
MIIIOOO
A
„ — WTCNN
1e I bo
eR 5 14

5
zlſ
—

4

—
——

5 4 1 Uleen
„6* 15 S
te mee Nnint
nſicua nonen
4 .
.yrcioan .
ointencinn
eegn Sob
uniſtwi ,
Cütun
D
./ .
„N con
lonn

1
1

DeAe.,
adN
310 .
mnmui

CAI PLINI SECVNDI NATVRALIS EKISTORIAE LIBER QVARTVS.

Sinus claritatis lirterarum & omnis fabuloſitatis

ERTIVS europæ ſinus acrocerauniis incipit montibus: finitur helle
ſponto: amplectitur præter minores ſinus. xix. xxii. Nl. paſſuum. In eo
cepirus a carnania: ætholia: phocis: locris: achaia: meſſemia: laconia: argo
ert lis: megaris: attica: boetia. Iterũq; ab alia mari eadem phocis & locris:
doris: pchtiotis: theſſalia:magneſia:macedonia: thracia. Omnis græcie
fa buloſitas: ſicut & littera rum cla itas ex hoc primum ſinu effulſit.
Quapropter in eo paululum cõmorabimus. Epiros in uniuerſum ap⸗-

pellata acroceraumis ĩcipit montibus.In ea primi chaones a quibus chaonia. Dein theſpro
ti: antigonenſes: locus aornos: & peſtifera auibus exalatio. Ceſtrini: perhebi: quorum mõs
inc us: caſſopei:driopes:ſellæ: pelopes: moloſſi:apud quos dodonei Iouis templũ oracu/
0 n

lo illuſtre. Tomarus mons centum fontibus circa radices Theopompo celebratus.
ðð Epirus. 6- 1 Saeg an Ca. ”ð”
Pirus ipſa ad magneſiam macedoniamq; tendens a tergo ſuo deſſarethas ſupradi

c QGbos liberam gentem mox feram dardanos habet. Dardanis leuo tribali prætendũ
tur latere. Et mœ ſicæ gentes a fronte iunguntur: medi: ac benſeletæ: quibus thra/

ces ad pontũ uſq; pertinentes.Ita ſuccinta rhodopes:mox & hemi uallat᷑ excelſitas. in epi/

ri ora caſtellum in acrocera uniis chimera: ſub eo aquæ regiæ fons. Oppida meandria. Ce/
ſtria fumen theſprotia: uethimius colonia bu trotũ: maximedq; nobilitatus ambricius ſinꝰ
faucibus ſpacioſum æquor accipiens. Longitudinis. xxxix. Ni. paſſ-Latitudinis. xv. milia. In

eum defertur amnis acheron e acu theſprotiæ: acheruſia profluens. xxxvi. mil. paſ. inde &
mille pedum ponte mirabilis omnia ſua mirantibus. in ſina oppidum ambratia. Moloſſo⸗
tum fliumina alphas: arathus. Ciuitas anactoria. Lacus pandoſia. Acarnania quæ antea cu/
retis uocabatur. Oppida heraclea: chius. Et in ore ipſo colonia Auguſti actium cum tem-
plo Apollinis nobili: ac ciuitate libera nicopolitana. Egreſſos ſinu ambracio in ionium ex⸗

cipit leucadium littus. promontorium leucates dem ſmmus: ac leucadia ipſa peminſula quõ

dam neritis appellata opere acolarum abſciſa a continenti ac reddita uentorum flatu con

geriem harenæ accumulantium: qui locus uocatur diorectus ſtadiorum longitudine triũ

Oppidum in ea leucas quondam neritum dictum. Deinde acarnanum uibes Dalyzia: aſta-

cus: argos: amphilochicum cognominatum. Amnis achelous e pindo fluens atq; acarnaniâ
2 b ætolia dirimens: & artemicam inſulam aſſiduo terre inuectu continenti annectens.

Aetolia. è. .. e Ca.
Etolorum populi athamanes. tymphei: epirimenſes:pꝑrhebi:dolopes: marages: atre-
2a ces: a quibus atrax amnis ionio mari infunditur. Aetoliæ oppidum calidon eſt ſe-
ptem milium quingentorum paſſuum a mari iuxta euenum amnem. Lein matina
molycrea: cuius a tergo chalcis & mons eſt praſus. At in ora promõtorium antiriũ: ubi ho
ſtium corinchiaci ſinus minus mille paſſuum latitudine influentis: ætoloſq; dirimentis a

peloponneſo. Promõtorium quod contra procedit appellatur rhion: ſed in corinthiaco ſi

nu. Oppida ætoliæ naupactum: eupalimna & in mediterranea pleuron: haliſorna. Montes

clari in dodone tomarus: in ambracia acranos. in acarnania aracynthus: in ætolia achaton:
panetolium:madimium. M

Roximi ætolis locri qui cognominantur ozolæ ĩmunes. Oppidũ eanthem. Portus
p apollimis pſeſtis. Sinus chriſeus. In tus oppida argon: eupolea: peſtum: calamiſus. VI⸗

rrra cirrhei phocidis campi: oppidum cirrha: portus caleon: a quo ſeptem milia paſ.
Introrſus liberum oppidum delphi ſub monte pernaſo clariſſimi in terris oraculi Appoli⸗
nis. Fons caſtalius. Amnis cephiſus profluens delphos: ortus in lilea quondam urbe. Præte
rea oppidum chryſa & cum ulenſibus antycira: naulocum: pyrrha: amphiſa ĩmunis: tricõe:

trycormbus: myrena q; regio tanlis appellata. Dein in intimo ſinu angulus boetiæ alluitur

cum oppidis gy mnis: thebie quæ corſicæ cognominatæ ſunt iuxta helicone. Tertium ab

hoc mari boetiæ oppidum page: unde peloponeſi proſilit ceruix.
D Pelopönctuus. tCcaa¹ ,IIII.

II.

LIBER.
Elopõneſus apie ante appellata pelaſgia & penĩſula haud ulli terræ nobilitate poſt
p' ferenda inter duo maria ægeũ & ioniũ platam filio ſimilis ꝓpter anguloſos inceſ⸗
ſus circuitu quingẽrorũ ſexagintatriũ mili.paſ. colligit auétore iſidoro. Eadẽ per
ſinus pene tantũdem adiicit. Anguſtiæ unde ꝓcedit iſthmos appellatur. In eo loco irrumpè
tia e diuerſo quæ dicta ſunt maria a ſeptẽtrione exortu eius omnẽ ibi latitudinẽ uorando:
donec côtrario in curſu æquorũ tantorũ in. v. mil. paſſ. interuallo exeſis utrinq; lateribꝰ an

guſta ceruice pelopõncſum cõtineat hellas. Corinthiacus hinc: illinc ſaronicus appellatus

Tin. Lechex hic cẽchre: illic anguſtiarũ termini lõgo & ancipiti nauiũ ambitu: quas magni
tudo plauſtris trãſuehi phibet. Quã ob cauſam pfouere nauigabili alueo anguſtias tenta

uere Deinetrius rex dictator Cæſor. C. princeps. Domitius Nero infauſto ut omniũ patu

. it exitu incepto. Medio hoc interuallo ꝙ iſthmi appellauimus applicata colli dubitat᷑ Co

lonia corrithus: ana epyrrha dicta ſexagenis ab utroq; littore ſtadiis e ſũma ſua arce quæ

uocatur acrocorinthus. In qua fons pyrene diuerſa duo maria proſpectans. lxxxvii. mil.pa.
Qàd corinthiacũ ſinũ traiectus eſt patras a leucade. Patras coloma in longſſiimo promonto⸗
rio pelopõneſi condita ex diuerſo ætoliæ & fluminis e ueni minus mille paſſuum ut dictũ
eſt interuallo. In ipſis faucibus ſinumcorinthiacum.Ixxxv. mil. paſ. m lõgitudinem uſq; ad
iſthmont tramittunt. Achaian. „% Ca. . V.
. Chaiæ nomen prouincie ab iſthmo incipit: antea egialos uocabat propter urbes

a in littore per ordinem diſpoſitas. Prime ibi quas diximus lecheæ corinthiorũ por⸗

tus. Mox olirus pellaneorũ caſtellũ. Oppida helice: bura: in quæ refugere hauſtis

rioribus ſytion: egira: egion: erineos: Intus cleone:hiſie: palinhormus portus. Demoſtra/
tunc; iam rhiũ: a quo promõrtoriũ quinq; miliũ paſſuũ abſunt ꝑatre: quas ſupra memora⸗
uimus. Locus fere in achaiãà nouẽ montiũ ſcio eſſet. Notiſſimus fons cymothoe. VItra pa/
tras oppidũ olemi. Colonia dyme: loca bupraſſum hormine: promontorium auraxus: cyly/
lIæ ſinus: promõtoriũ chelonates. inde cyllenem duorũ miliũ paſſuũ caſtellum phliũ. Quæ
regio ab Homero arethuſe dicta poſtea a ſophis: inde eliorum ages: qui ana epie uocabat.
Ipſa elis in mediterraneo & apilo.xii.mil. paſſibus. Intus delubrũ olympäã Iouis ludorum
claritate faſtus græciæ cõplexum. Piſa eorum quõdã oppidũ præfluente alpheo amne. At
in ora promontoriũ ichthis. Amms alpheus nauig abilis prope ſex oppida. Aulon brepion:
promontorium platanodes. Omnia hæc ad occaſum uerſa. Ad meridiẽ autẽ cypariſſius ſi⸗
Nus cum urbe cypariſſa. lxxii. mil.paſſ. circitu. Oppida pilos:metone: lucus:elis: pmontoriũ
acritas: ſinus aſineus ab oppido aſinæ: coroneus a corona. Fimunctur tenero promontorio.
lbi regio meſſenia duodeuiginti mantium amnis pamiſus. Intus autem iplſa meſſene: itho
me: œchalia: arenæ: ptœ leon: thrion: dorion: zancleuariis temporibus claza. Huius ſinus cir

cuitus. xxx. mil. paſſ. Trâiectus uero. xxx. milia. Dehinc a tenaro ager laconicus liberægẽ

tis. Et ſinus circuitu ducentaſex milia: traiectu. xxxix. mil. Oppida tenarũ: amiclæ: pheræ:

leutra: & intus ſparta: teherane. Atq; ubi fuere cardami: lepitame: antiane: locuſtireæ: ege⸗

rania. Ms taygetus: amnis eurotas: ſinus ægilodes. Oppidũ pſammathus. Sinus cytheates
Ab oppido. Ex quo ad cretâ inſulam certiſſimus curſus. Omnia autem maleo promõtorio
includuntur. Qui ſequitur ſinus ad ſcylleu argolicus appellatur traiectu quinquaginta
milia paſſ. Idem ambitu centũ ſeptuagintaduo milia. Oppida boea epidautus liera cogno⸗
mine. arax: ciphanis portus: annes inachus: eraſinus: inter quos argos hippiũ cognomina
tum. Supra lacũ lernẽ a mari quadringẽtis milibus noueq; addiris milibus micenæ: & ubi
finſſe tyrintha tradunt: & locus mâtinea: montes artemius: apeſanthus: aſterion: parparus:
aliiq; undecĩq; numero. Fontes niobe: amymõe: pſammate. A ſcylleo ad iſthmũ. clxxvii. M.
paſſibus oppida harmione: troezene coriphaſium appellatũ: quæ alias inachiũ alias dipſiũ
argos. Portus chenitas: ſinus ſaronicus olim querno nemore redimitus. Vnde ei nomẽ ita
græcia antiqua appellite quercũ. In eo epidaurũ oppidũ Aeſculapii delubro celebre Pire⸗
um ꝓmotoriũ: portus anted us: & buxephalio: & quas ſupra dixeramus cencreæ. Iſthmi ps
altera cum delubro Neptuni quinquẽnalibus inclyto ludis. Tot ſinus peloponenſem orã
lancinant: tot maria allatrant. Siquidem a ſeprẽtrione iomium irrumpit: ab occidente ſicu⸗

lo pulſatur.a meridie cretico urgetur: ab oriente brumali ægeo: ab oriente ſolſtitiali myr

to0O quod a megarico incipiens ſinun totam atticam alluit. D
Leae Archadis. Ca. Yl . VI.

le
n m
ne⸗
urwctind

gione mne
neiceus
Prereich
demnon
puugele
tem. Hon
Mepeuin
curũca⸗
Unta lck⸗
in mote
Bi
1 tu
eln
uelurinn
renlibus.
gltudine
ſthmoc
Worore
adrit
lasxg
Pelibn
gus. N
thedon
gnotm
natale
Præten

ganipp

nter m

cophe,
horan
preleon
euboer:
nidicog
Gaopuns
luiſiech
ſuin loe
tidamre
cconiupt
go mong
eadenn th
oo rec
Mhrnidon
oppichecl
kiümmiie
Aophen
1

rnobiien
erngloſcſir
e lon ben
I / 4
Aneolocdimn,
Nitvdnenan,
Nitucineon
hglm⸗
1 qunn
rodikig
Mio romin

7
4
I1. 1 r. I
1 ranhiene
Rculii 6
Oruſonr
umiu er
ne vypt
1 n
W lnn
ſline e
Sllimmonentd
⸗ Ain⸗ 8 la⸗
HAluumd
.
t 1 83 .
1
8
2 sm.
portus Denik,
4 11.,0.
nothoe. Ing
4
um uNe
volin le
.

„ SS“
41 A
ich . Nn,

* ““
r Austn
dN „

ewetCe

FadN

*
sothendd

. „₰ noſ

NNU

0

4
So

2

6R U
o

Eſqiterranea eius archadia maxime tenet undiq; a mari remota: initio drymodis:
m mox pelaſgis appellata: Oppida ei usiprophis: mantimnea, ſtymphalũ: tegea antigo-
ea:orchomenũ: phineũ: pallantiũ unde palatiii romæ. Niegalepolis: catina: bocali⸗
um: cranõ: parrhaſiæ: theſphuſa: menala: here: phile: pallene: pincina: tehelegre: arcalie: par⸗
themũ: elee: mechy driũ: eniſphe: maciſtũ: lampadia: clitoriũ: clese. Inter quæ duo Oppida re
gio ne mea eſt chembinamia uocitata. Montes marchadia pholoe cum oppido. Item cylle

ne: lyceus.in quo lycei louis delubrũ. menalus: arthemiſius: perthemus: lapheus nonacris.
Præterc; ignobiles octo. Amnes ladon e paludibus: phineus & erimanthuse monte eiuſ-
dem nominis in alphe um defluens. Reliquæ ciuitates in achaia dicendæ: alithrei: ab ea te⸗

purgenles: pereate: paregenite: tortuni: tiphanai: triuſi: trirenſes. Vniuerſie achaiæ liberta 7
tem. Domitius Nero dedit. Pelopõneſus in latitudine a promontorio maleæ ad oppidum
rhegeum corinthiaci ſinus. clx. milibus paſſibus patet. At ad in tranſuerſum ab elide epi/
daurũ. cxxv. milibus. Ab olympia argos per archadiã. xviii. milibus. Ab eodé loco ad pkkli⸗
unta dicta menſura eſt.cl. miliũ paſſuũ. Vniuerſa autẽ uelut pẽſante equorũ incu rſus natu
ra in mõtes ſex atq; ſeptuaginta attollitur. Græcia & Attic. Ca. VII.
Biſthmi anguſtiis hellas incipit: a noſtris græcia appellata. In ea prima attica antig/
a tus atte uocata. Attingit iſthmũ parte ſui quæ appelatur megaris a colonia megara
e regione pagarũ. Duo hæc oppida excurrete pelopõneſo ſita ſunt utraq; ex parte
uelut in numeris helladis pagei.clii. mil. paſſibus & amplius egoſthenenſes cõtributi mega
renſibus. In ora autẽ hac portus ſchenos. Oppida duo crenion ſyronia ſaxa ſeptẽ milia lon
gitudine: geranea: megara: eleuſin. Fuere & enoa & probalinthos: quæ nunc non ſunt. Ab
uſthmo quinquagintaduorũ miliũ paſſuũ pyre us & pha era portus duorũ miliũ paſſuum
muro recedẽtibus athenis iuncti. Libera hæc ciuitas: nec indaga ullius præconii amplistan
ta claritas ſupefluit. In attica fontes cephiſia: larine: calliroe: nemee: crunos. Nontes brileſ
ſus: ægialus: icarius: hymetus: Iycabettus: lacus ſelinos, A pireo quadragĩtaduobus milibꝰ
paſſibus funiũ doriſcũ promõtorium. Polypoſtere: braurõ:ion quõdã oppida. Rhanos pa⸗
gus. Marathon campus. Triaſſus oppidũ: miletũ & oropus in confinio boetiæ. Cuius an 5
thedon oncheſtos: theſpie liberũ oppidũ: lebedea. Nec cedentes athenis claritate: quæ co/
gnominatur boetiæ thebæ duorũ numinũ. Liberi atq; herculis ut uoſunt)patria: & muſis
natale in nemore heliocone aſſignant. Datur & his thebis ſaltus citheron amnis iſinenius.
Præterea fontes in boetia œædipodia: pſammate: dirce: epigranea: aretuſa:hip pocrene: ag-
ganippe:gargaphie. Mtes extra prædictos micaleſus: adiliſius: acontiust Reliqua oppida
inter megarã & thebas leuthra: haliartus: plateæ: pheræ: aſi pledon:hile: tiſbe: erithre: gliſſa:
cophe.lIuxta cephiſum amnẽ lamie & anichie: medion: phligone: grephis. corone: acharo:
In ora autẽ intra thebas ocale: etheon: iolcos: ſchenos: peteon: hyrle: mycaleſſus: hyreſeon:
pteleom olyros. Tanagra liber populus. Et in ipſis faucibus euripi quẽ facit obiectu inſule

euboeæ aulis capaci nobilis portu: boetos hyantas antiquitus dixere: locri deinde pygme-

„*

nidi cognominatur olim leges appellati: per quos amnis cephiſus defertur in mare. Oppi-
da opuns: unde opontinus ſinus: ginuſæ phocidis. In littore unũ daphnus. Introrſus qautẽ
lariſſe: clatea: & in ripe cephiſicut diximusclilea delphoſq;: uerſenemis & hyampolis. Rur⸗
ſus in locrorũ ora: in qua larymna: troniũ iuxta quod boagrius amnis defertur in mare. op
pida naricum:alope:ſcarpia.Poſtea maliacus ſinus ab incolis dictus in quo o ppida halcyõe
econia:phalerna. Doris deinde in qua ſparcos:erimeũ: bolõ:pindus:cythinũ. Doridis a ter
go mons eſt oetha.Sequitur mutatis ſæpe noĩbus hemonia. Eadẽ pelaſgicũ argos. Hellas
eadem theſſalia: & dropis ſemper a regibus cognommata. Ibi gemtus rex nomie græcus a
quo græcia. Ibi Hellenes a quo hellemis. hos eoſdẽ Homerus tribus nominibus appellauit
myrmidonas & hellenas & acheos. Ex iis phthiotæ nominantur dorica accolent es. Eorum

oppida echinus in faucibus ſperchii fluminis. Termopylaru manguſtiæ. Quo argumento

iii.mili. paſſuum in heraclea trechin dicta eſt. mons ibi calidromus. Oppida celebria hellas.

halos: lamia phthia: arne.. H
H Peſſalia. CQCKdCQCa VYVYyfflf.
Nitheſſala autem amnis orcomenus minilus antea dictus. Et oppidum alimon ab
i Aliis elmon: atrax palamna fons hiperia. Oppida theræ aquarum a tergo pierus
ad macedoniam protenditur: lariſſa: gomphi: thebæ: teſſaliæ: nemus pteleon: ſi⸗

nus pagaſicus. Oppidũ pagaſadem poſtea demetrias di ctum: tricea. Pharſalici campi cum

ciuitate libera cranon iletia. Montes phrhiotidis nympheus quõdã topiario naturæ opere

ſpectabilis. Suzigeus: donaceſa: bromius dalphus: achimaron: athamas: ſtephae. In teſſalia

ſunt quattuor atq; triginta montes quorum nobiliſſimi cerceti:olimphus: pierus oſſa: cu⸗

ius ex aduerſo pindus & othris laphytarum ſedes ad occaſum uergentes. Ad ortus pelios

abdicat. Pœnales aquas diriſq; genitas

omnes theatrali modo inflexi caucatis ante eos ſeptuaginta quinq; urbibus. Flumina theſ
ſaliæ apidanus: phœnix: enipheus: onochonus: laminiſſus. Fons uexeis. Lacus bebeis: & an-

te cunctos claritate peneus ortus iuxta gomphos: interq; oſſam & olymphũ nemoroſa cò

ualle defluens quingentis ſtadiis dimidio eius ſpatio nauigabilis: in eo curſu tempe uocãâ
rur quinq; miliũ pauſſuum longitudine: & ferme ſex latitudine ultra uiſum hominis at⸗

— *

trollentibus ſe dextera leuaq; leniter couexis iugis. Intus ſua luce uiridante allabitur pe⸗
neus uiridis calculo amœnus circa ripas gramine: caronus auid concẽtu.Accipit amnẽ or/
con: nec recipit: ſed olei modo ſupernatantecut dictũ eſt ab Hiomeroybreui ſpatio portatũ

argenteis ſuis miſceri recuſat.
Mlageſia. Ca. AAXAXAX,
Heſſaliæ annexa magneſia eſt: cuius fons libetra. Oppida ormenium. pyrrhametõ:
t olizon: promontorium ſepias. Oppida caſiana: ſpalatra. promontorium eantiũ. Op
picga melibœa: rhibus: erimne hoſtium penei. oppidum omoliũ:orthei: rheſie:pelin⸗

5. .

nathocum: achre: cricon: crànon: acarne: dorion: melite: phila: ceponio: Epiri: achaiæ: Atticæ
theſſaliæ in porrectum longitudo quadringentorum octaginta miliũ paſſuũ traditur. La/

titudine.cclxxxvii.milium. GU
Macedonia. CaiNiA. X.

Acedonia poſtea. cl. populorũ duobus inclyta regibus quõdẽq; terrarum imperio:

m enmathia antea dicta. Hæc ad epiroticas gentes in ſolis occaſum recedẽs poſt terga

magneſiæ atq; theſſalia infeſtatur a dardanis. Partem eius ſeptẽtrionalem pœma ac
pelagonia protegunt a tribalis. Oppida egle: in quo mos ſepelire reges.Beroa & in regio⸗
ne quæ pieria appellatur a nemore egidiũ.In ora heracleafiumen apilas: oppida phina: olo
ros. Annis haliat modo. Intus haloritæ: allei: philacei: cyrrheſtæ: thyriſei Pella colonia. Op=-

pigdum ſtobici ciuium ro. Mox antigone europus ad axium amnem eodẽq; nomine amnis
per quod rhedias Huit: ſcydra: phordea: emiona: gorgidone. Mox in ora ichne fluuius axi“

us. Ad hunc finem dardani: treres pieres: madomia accolunt. Ab hoc amne peonie gentes:

arocei:heordenſes: halmiopi: pelagones:mygdones. Montes rhodope: ſcopius: orobellus

Dein præiacente gremo terrarũ arecuſi: antiochenſes: idomenenſes: doberienſes: trienſes:

Allatenſes: accariſtenſes:morili: garreti: lynceſtæ: enoriœni: & mancini liberi: atq; oreſtæ coj

nia: bullidenſes: edienſe xylopolitæ: cotiſei: liberi: heraclea: ſcyntiga: tymphei: coronei. In

ora ſinus macedoni Oppidum calaſtia: & intus phileros: lethe. Medioq; flexu littoris theſ

ſalonicæ liberæ conditionis. Ad hanc dirrachio: cxiiii. miliũ paſſuũ therme. In thermico ſi⸗-

nu oppida dicea: padina: dera: ſcione: promontorium chanaſtreu. Oppida palene phlegra.

Qua in regione montes hypſizorus: epitus: althione: leuomne. Oppida nifos: phryx: eleon:
meande: & hippaleſis: hiſthmo quõdam potidea: nunc caſſandria colonia: athemus: olypi=

xus ſinus metiberna. Oppida iſcella: am pelos: torone: ſoggoſtedes: fretumq;. Mons athon

quem Xerſes rex perſarum continenti abſidit in longirudine paſſuũ mille quingentorũ.
Mons ipſe a planiciæ excurrit in mare.Ixxv. milia.paſſu um. Ambitus racdicis. cl. mili.colli⸗
git. Oppidum in cacumme fuit acrocom. Nunc ſunt urnapolis: paleotrũ tyrſus:oleon.apo
lonia:cuius incole macrobii cognominãtur. Oppidũ caſſera: fauceſq; a latera iſthmi. Acan

tus: iſtria: gyraſſitonia: heraclea. Regio mygdoniæ ſubiacens. In qua recedẽtes a. mari apol

lonia: arethuſa. In ora rurſus poſidiũ: &

. ſinus cũ oppido cermoro amphipolis. Libera gens
byſalthe. Dein mac edoniæ terminus. Ammis ſtrimõ ortus in emo. Memorandũ in ſegtem
lacus eum fundi priuſꝗ dirigat curſum. Hæc eſt macedonia terratũ imperio potita duon
dam. Hæc aſiã: armeniã: iberiã: albaniã cappadociã: ſyrià: ægyptũ taurũ: caucaſ iũ trangreſſa
hæc in bactris: medis: perſis dominata toto oriente poſſeſio.hæc etiã indiæ uictrix per ue/

ſtigia. Liberi patris atq; herculis uagata. hæc cadem eſt macedonia: cuius uno die Paulus

Aemilius imperator noſter. Ixxii-urbes directas uendidit tantam differentiam ſortis præ-
ſtiſtere duo homines. Thracia. Ca. XI.

1

.

tapomin

ſeſoxinde
tispyto8
Ruſalen
guoshe⸗
Hisnunc.
deuenn
t ec
nitiſter:
Arumon
nrlc
1aliberae
ſisdirum
fer dica⸗
Lerlest⸗
Polydor
tumvig
Oppida⸗
porrecn
itrore i
polimm
buone
Wuris.
geret
Nizr
Ein
inpon
ſebri⸗
riraꝛſt
tum u
quinge
dmur
caſthen
as in .
dccrn
Annnes
duncor
Ginibus
gagin
Paſlad
up urd
Rnu.
gmli⸗
Humnn
2dueiſo
uidens
ſcüm
in front
lubr um

harſalie
haſäle cmnian
Dlario Nne
uſ ,. 8
ſtephie keleh
us ielgſt
e dottugy

ddnfiunintt
Xusbedeig,
hmphi enontg,
ulun bommn,

* 4.
Ee Arr

1

1

Dreui ore 4
Nreni ard wnn

I

N iee

ſorin
Rhnn
——= 3 3
7 rimennen 4
Rm CAIVD
. †
Heee Hofiorgs
. 1 . e
ADherkihche,⸗Nall⸗
1

Epinrr ,
2

.
NMiſfw iſente⸗
4.1 il

tdes e
õ
5

.

8
2 .*
ccece
LRNN.
4 1

„
7

G
4

e0
„* . . Den
e:lcoisCRod
* 43 4 ſe
Cdenen Tlen
9
6
GeteNN 1
C .
gors N
nMe. 1 n
echere
. IONELN1

“
enns:
. 4

4
4;

4 4
M
.
ciscl, mie
rſusk
en lthn,
6 N 1.

r 65NEA
dites

Flracia ſequitur inter ualidiſſimas europæ gentes in ſtrathageas quinq uaginta di

t uiſa. Populorum eius quos nominate non pigeat. Ammnée ſtrimoné accolũt dextero

Alltere denſelethæ & medi byſalthas uſq; ſupradictos. Leuo digeri. Beſſorũq; mul/
ta nomina ad neſtrũ amnem pangei montis ima ambientem: inter heletos: diobeſos: carbi-
leſos:inde briſas: ſa pheos: Achom tes odry ſarum gens infundit ebrũ accolentibus: carbile
tis: pyrogeris: drugetis: ceniſtis: biſalthis: benis: corpillis: botieis: edonis: Eodem ſunt in tra
ctu ſyaletæ: priate: dobangæ. thynicæ: laletæ maiores emo: minores rhodope ſubditi. Inter
quos hebrus annis: Oppidũ ſub rhodope peocropolis antea:mox a conditore philippopo-

lis:nunc a ſitu tremontiũ dicta. Emi excellitas ſex. M. paſ.ſubitur. Auerſa eius & in iſtrum

deuexa meſi: getæ: auti: gaugdæ: clariæq;. Sub iis carrei ſarmatæ: quos areates uocant. Scy⸗
tæEα ε & circa ponti littora moriſenæ: ſcitoniæ: quæ Orphei uatis genitores optinent. Ita fi⸗
nit iſter a ſeptẽtrione. Ab ortu pontus ac promõtis. A meridie ægeum mare: cuius in ora
aſtrumone: apollonia: ceſimna: neapolis: batos. Intus philippi colonia. Abſunt a dyrrachio.
cccxxv. ſcotuſa: dypiros ciuitas. Neſti amnis hoſtiũ. Nions pãgeus: heraclea: olyntos. Abde
ra libera ciuitas. Stagnum biſtonum & gens. Oppidũ fuit tyrida Diomedis equorũ ſtabu-
Iis dirum. Nunc ſunt diceæ: iſmaron: locus parthenion: phaleſina: maronea prius ortagu/

rea dicta. Mons ſerium & zonetum. locus doſicus centum uiginti milia hominũ capax. ita

Xerſes ibi dinumerauit exercitum. Os hebri. Portus tentoris. Oppidum enos liberum cũ
Polydori tumulo.Ciconum quondam regio.A dorſico incuruatur ora ad macrũticos cen
vum uigintiduorũ milia paſſuũ. Circa quem locum fluuius melas: aquo ſinus appellatur.
Oppida cipſelabis ante macrõticos dictũ qui a propõtide ad meleã ſinum inter d uo maria
porrectis muris procurrentem excludit cheröneſum. Naq; thraciæ altero latere a pontico
littore incipiens ubi iſter amms ĩmergitur: uel pulcherrimas in ea parte urbes habet iſiro⸗
polin:mileſiorum tomos.Scalatinq; quæ ante eas aceruetis uocabatur. heracleã habuit &
bizonem terræ hiatu raptam: Nuc habet dionyſiopolin crunon antea dictam. Alluit ziras
annis. Totum eum tractũ ſcyte aroteres dicti tenuere. Eorũ oppida aphrodiſias: libiſtos: zi
gere:brocobe: eumeneda: parhenopolis: gerania. Vbi pygmeorũ gens fuiſſe prodit᷑. quos
gatizos barbari uocant: creduntq; a gruibus fugatos: In ora a dionyſiopoli eſt odeſſus mi
Ieſiorum.fHumen pamiſus. Oppidum tretanarũ locus. Mons emus uaſto iugo procũbens
in pontũ. Oppidũ habuit in uertice ariſteuũ. Nunc in ora mẽſemdriam: anchialam ubi men/
ſebria fuerat.Aſticæ regio habuit oppidum anthium nunc eſt apollonia. Flumina paniſſa⸗
rira: ſtearus: oroſines: Oppida tinnias: halmideſſos: deuelcon cum ſtagno quod nunc delu
tum uocant. VlIteranorum phynopolis iuxta à boſforus. Ab iſtri oſtio ad os ponti paſſuum
quingentorum quinquagintaquinq;. milia.alii fecere. Agrippa adiecit quadraginta. Inde
ad murũ ſupradictum centũ quinquaginta:ab eo ceron eſt. cxxvi. mili,Sed a boſforo ſinus
caſthenes. Portus ſenum: & alter qui mulierum cognominatur. Promontorium thryſoce
ras in quo oppidum bizantium libere condictionis: antea lygos dictum. Abeſt a dyrrachio
d. ccxi.milia paſſuũ. Tantũ patet longitudo terrarũ inter hadriaticum mare & propontidẽ
Anmnes bythinias: pidara ſiue tidas. Oppida ſelimbria perinthus latitudine ducentorũ pe/
dum continenti anexa. intus bizia arx regum traciæ a Terei nefaſto crimine inuiſa hirun
dinibus regio: celica: colonia flauiopolis: ubi antea zela oppidum uocabatur. Et binzie ꝗn⸗
quaginta milia paſſuum. apros: colonia: quæ a phi ſppis abeſt. centũ octuagintaocto milia
Paſſ. ad in ora amnis eginus Oppidum ganos fuiſſe fertur & lyſmachia. lam in cheronne⸗
ſo.Alius namq;ʒ ibi iſthmos anguſtias ſimiles eodem nomine & pari latitudine illuſtranr:
duæ urbes utrinq; littora haud diſſimili modo tenuere.Pictiæ a propontide: cardia a mela
ne ſinu. Hæc ex facie loci nomine accepto utreq; comprehenſæ. Poſt hæc elyſmachia quin
q; mili. paſ.a longis muris. Cheronneſos a propontide habuit tyriſtaſin critonem. Sciſſam
flumini ego appoſitam. Nunc habet a colonia a propontide. uigintiduo mili. ſeſton: & ex

aduerſo coloinæ pharianæ. Et eleſpontus ſemtem ut diximus ſtadiis Europam ab Aſia di

uidens illic inter ſe contrarias urbes haber'in Europa callipolin & ſeſton: In aſia lampa⸗
ſcum & abydon. Dein promontorium cheronneſi maſtuſia aduerſum ſigeaco: cuius
in fronte obliqua cynoſema:ita appellatur Hecubæ tumulus: ſtatio acherou. Turris de
lubr um Proteſilai. Et in extrema cherõneſi frõte quæ uocatur elũ oppidũ eleus. Dein pe⸗
tenti melanem ſinum portus cœlos: & panhormus & ſupradicta cardia. Tertius europæ ſi

LIBER.
nus ad hunc modũ clauditur. Montes extra prædictos thraciæ edonus:gygemoros meri⸗
tus:melãpillus. Flumina in hebrũ cadentia bargus: ſi uemus. Macedonie chraciæ helleſpòti
longitudo ſupradicta. Quidam. d. ccxx. milia. faciunt. latitudo.ccclxxxiiii.M. eſt. Aegeo
mari nomẽ dedit ſcopulus inter tenũ & chiũ uerius ꝗᷓ inſula ex eo nomine a ſpecie capræ:

quæ ita a græcis appellatur repente in medio mari exiliens. Cernũt eum a dextra parte an

drum nauigantes ab achaia dirũ ac peſtiferũ. Aegei pars myroodatus appellatur ab inſula
parua quæ cernitur Macedoniã a gereſto petentibus haud procul euboeæ cariſto romani
omnia hæc maria duobus nominibus appellant. Macedomcum quodcuuq; macedoniam

aut thraciam attingit. Græcienſe qua græciam allunt. Nam græci & ionium diuidunt in ſi-

culum ac creticum ab inſulis. Item icariũ quod eſt ĩter ſamnũ & myconem. Cætera nomi⸗

na ſinus dedere quos diximus. Et maria quidem gẽteſq; in tertin europe ſinu ad hũc mo⸗
dum ſe habent. Inſulæ inter eas terias quas creta: euboia: cyclades: ſporades mæotis:

he lleſpontus: ponti: mæotidis: daciæ: Salmatiæ: Scythiæ. Ca. XII.

Nſulæ autem ex aduerſo theſprotiæ a butroro. xii. M. paſſibus. Eadẽ ab acrocerau

i niis quinquaginta. M. cum urbe eiuſdẽ uominis corcyra liberæ ciuitatis & oppido
caſſiope temploq; caſſii Iouis. paſ.lxxxxvii. M. in longitudine patens. Homero di/

cta ſchera & pheacia.Callimacho etiam drepane. Circa eam aliquot. Sed ad italiam uergẽs
thoronos: ad leucadiã paxoe duæ quinq;. M. diſcrete a corcyra: nec procul ab iis ante cor⸗
cyram ericuſa marathe: elaphuſa: malthace: trachie: pytiona: pthichia: taracie. Et a phalacrio
corcyre promõtorio ſcopulus in quẽ mutatã Vlixis nauẽ a ſimili ſpem fabula eſt. ante leu
cadiam ſibo.inter leucadiam autẽ & achaiâ permultæ: aquarũ teleboides eædẽq; thaphiæ ĩi

.

colis ante leucadiã appellãtur. Saphioſis: arnoxia: primeſſa. Et ante ætolià ſibora. ab inechi⸗

nades: ægialia: coromis: thiatyra: geoaris. Dionyſia: cirnus: calcis: pinara: miſtus. Ante eas in

alto cephalenia: zacintus utreq; lIibere. Ithaca: dulichium: ſamos: crocilea: paxos. Cephale⸗

nia quondã melena dicta undecim mille paſſuũ abeſt: circuitu patet.xliiii.mil. Sane diruta
a romanis adhuc tamẽ opppida tria habet. Inter hanc & achaiam cum oppido magnifica &
fertilitate præcipua zacinthis aliquãdo appellata hyrie: cephalamæ a meridiana parte xxii.
M.abeſt:mons elatus ibi nobilis. Ipſa circuitu colligit. xxxvi. mil. Ab ea ithaca. xii. mil. di/
ſtat. in qua mons neritus. Tota uero circuitu patet. xxv. mil. paſſuũ. Ab eo araxũ pelopõne

ſi promontoriũ. xii. mil. paſſ. Ante hanc in alto aſteris. Prothe ante zacinthũ.xxxv. mil. poſſ.

In eurũ uentũ ſtrophades duæ: ab aliis plotæ dictæ. Ante cephaleniãâ letoia. Ante pilũ.ii.

ſpageta: & totidẽ ante meſſeuen œnuſta. In ſinu aſineo threſtirides. In laconico teganiſa:⸗

cothon. Cythera cũ oppido antea prophyris appellata. Hæc ſita eſt a maleæ promontorio

v. mil.paſſuum ancipiti propter anguſtias ibi nauiũ ambitu. In argolica pythiuſa: irinæ: efi-

re contra hermoniũ agrum tiparenus epiropia colonis: ariſtera contra troezenũ caulauria
quinquaginta mil. paſſ. dſtans a plateis: bellina: laſia:baucidias: Contra epidaurum cetipha
los:ſytioneſos.vi.mil. paſ.abeſt a continente. Ab hac egina liberæ cõditionis. xvii. mil. paſ.

cuius. xx. mil. paſſuũ nauigatio eſt. Eadẽ autem a pyreno athenienſium portu.xXii. mil. paſſ.

abeſt ante enone uocitata. Spir o promõtorio obiacent eleuſa: dẽdros: graugiæ duæ: cetiæ

„ 6‧% 0

duxæ: ſelacoſa: dacenchris: ſaſpis ſeptẽ: & in megario ſinu ethrurides. iiii. Egila autẽ. xv. paſſ.

acythera. Eadẽéq; a crete phalaſarna oppido. xxv. mil. paſſuũ. Ipſa creta altero latere ad ſep⸗
tẽttionem inter ortum & occaſum quæ porrigitur centu urbium clara fama. Doſiades eã
a creta nimpha heſperidis filia. Anaximander a rege curetũ. Philiſtides: Malotes: Crates

primũ aeriã dictam: deinde poſteri curetin appellauere. Et macaron nõnulli a temperie cæ⸗
li appellatam exiſtimauere. Latitudine nuſꝗᷓ quinquaginta mil: paſi uum excedens: & circa

mediã ſui partem maxime patens. Longitudine implet. cclxx. mil. paſſuũ. Circuitu. d. lxxx=-
ix.flectenſq; ſe in creticũ pelagus ab ea dictum:qua longiſſima eſt ad orientem ſimonium

promontoriũ aduerſum rhodo. Ad occidentẽ criu meto von cyrenas uerſus expellit. Op/
pida eius inſignia palaſerne: clea:cyſamon:pergamon cidon: minoon- apteron: pantomatri
um:amphim ala: rhitimna: parnomiũ:cyteũ: appolonia: mathium: heraclia: miletos: ampela:

hierapicna: lebana: hierapolis. Er in mediterraneo cortina: epheſtum: gnoſum: polirenũ:my
rina:lycaſtus:rhamdus:lictus: dium:aſium: phileras: rhition: clatos: ſphere: olypiſos: laſpha:-
eleuterne: therapne: manathuſa: githiſos: & aliorum circiter. Ix. oppidorũ memoria extat.
Montes cadiſcus: idæus: dictinæus: crocus. Ipſa abeſt a promontorio ſuo quod uocat᷑ criu

metopon
neleopel
Exc jncen

denilxõ
dz Com
oſliguule
ggenghe
Amedon⸗⸗
ire
Meeump
ſtiuicen
vondmt
Oppidihat
ntonifog
fuenteeur
vergente
I M
boetienb:
heleſpo
thooreo⸗⸗
ſto⸗cretria
Cllidis
nicha
deusch
iwinbo
ior
eſtox.
tradit
beade
recta,
ſam. C.
Dæis.
riſlima⸗
ut pro
cuſſamn.
henescy/
heinüre
Anrclice
inpaſſuu
Inilmarr.
musac
tlltntenl
Gmiiore
nces Jur
plllczr
Uterrio
1 ungen
1o ben
nri etgo
Litudinis
wimi,.
thus ael
1ALin
Waſtr

SSemoros w
rui lir
lii Met, er
hece
dadennen
lunr dili
KTanſtonm
Imcedonun
mdiuidunn⸗
m. CKennon
eſtmnaubürn⸗
Porades mrote

à4 M

Nebeen

em Komed di/
Witlimee
ltine do
Ct.kraphln,
excig uyhri
ſbendürch⸗
iſtn Mresn
a C
idomrfd
idiamaen
ucai m4
aiͦ elein
ürNN
n Atelüin
onico tegnin
E onor,
tilſzintket⸗
ui auu
Mmalptu
nimi dl⸗
imi. l.
duxcetæE
ti r gall⸗
e lep⸗/
holiadesei
es: Cntes
emnpeniech
ens c
itud lu
ſſimoniun
pelli⸗ 9
Mtomatt
0s Apel
olirenüm
los,lp
oria eud⸗
. noc .

IIII.

m etopon: ut prodit Agrippaa cyrenarum promonvorio phumci; m. p. I tem cadiſto
iſte

D meleo pelopõneſi.Ixxx. A carpato inſula promontorio ſamonia. Ix. m. in fauonium uentũ
Fiæc inter eam & rhodum interiacet. Rel iqua circa eà ante pelopõneſum duæ coſicæ: toti

dem milæ & alatere ſeptẽtrionali dextera cretam habent. Contra cydoniã leuce: & duæ bu
dræ. Contra matium dria. Contra itanum promontorium omiſa leuce. Contra hierapyen
cryſa gaudos. Eodem tractu ophius ſabuto: aranus circũuectiſq; criu metopon:tres acauſa
gores appellatæ. Hæ ante ſmonium promontorium phocæ:plachiæ:ſirindes: naulocos:

armedon: zephire. Ac in hellade etiânum in æggeo lycades ſcarphia coreſa:phoca ſia:cõplu⸗
reſq; aliæ ex aduerſo atticæ ſine oppidis & ideo ignobiles. Secd cõtra clenſinn clara ſalamis
ante eam pſytalia. A ſunio uero helene. v. mil. paſ.diſtans. Dein coos ab ea totidem: quã no
ſtri quidem dixere ceam. Græci & dybruſam auulſam euboeæ: quingentis lõga ſtadiis fuit
quondam: mox quattuor fere partibus quæ ad boetiam uergebant eéodem mari deuoratis,
Oppida habet reliqua iulida: cartheia. Intercidere cereſſa. phœceſſa. Ex hac profectam dele
ctationi fœminis ueſtem auctor eſt Varro. Euboea & ipſa auulſa boetiæ & a modico inter⸗
fluente euripo ut ponte iungatur ad meridiem promontoriis duobus geraſto ad atticam
uergente & ad helleſpontum caphareo inſignis: a ſeptẽtrione ceneo nuſquã altitudine ul

ra.xl. M. paſſuum extendit nuſquã infra.xx. mil. contrahit. Sed in longitudinem uniuerſæ

boetiæ ab attica theſſaliam uſq; prætentam in. cl. mil. paſſuum. Circuitu uero.ccclxv. abeſt
ab heleſponto partecapharei. ccxxv. urbibus clara quondam pyrrha:portamo:neſſo:cerin⸗

tho:oreo:dio:edepſo:achalia:nunc calcide.Cuius ex aduerſo in continenti aulis eſt gera⸗
ſto: cretria: cariſtos: oroſtane: oritano: artemiſia cum fonte arethuſa flumine lelanto agſq;
calidis quæ elopiæ uocãtur. Caryſtus nobilis notiorq; tamẽ marmore caryſtio ante uocita

ta ẽ chalcodotis: aut macris ut Dionyſius & Ephorus tradunt. Vt ariſtides macra. Vt Calli

dẽus chalcis: ære ibi primũ repto. Vt menechinus abatias. Vt poetæ uulgo aſopis. Extra eö
mirthoo multæ: ſed maxie illuſtres glaucõeſos: & begilia & a ꝓmõtorio gereſto circa de

lũ ĩ orbẽ ſitæ. Vnde & nomen traxere cyclades. Prima earũ andrus cum oppido abema ge
reſto.x. mil. paſ. a ceo. xxxix. mil. Ipſam Myrſilus cauron deinde antandron co gnominatam
tradit. Callimacus laſſiam. Alii nonagriam: hydruſam epagrim. Patet circuitu. xciii. mil. P.
ab eadem andro paſſus mille. Et a delo. xvii. mil. Tenos cum oppido. xv. mil. paſſuum por-

recta. Quãâ propter aquarum abundãtiam Ariſtoteles hydruſam appellatã ait. aliqui phiu

ſam. Cæteræ myconẽ cum monte dimaſto a delo. xvii. mil. paſ.Scyros ſiphnus ante eropia
D acis appellata circuitu.xxviii.mil.paſ.ſeriphus.xii.præpeſinthus citanos.I pſaq; longe cla
riſſima cycladum media a templo Apollinis & mercatu celebrata delos: quæ diu fluctuatad
ut proditur)ſola motum terræ nõ ſenſit. ad. m. Varonis ætatem. Mutianus prodidit bis cõ
cuſſam. Hanc Ariſtotiles ita appellatam prodidit: quoniam repẽte apparuerit enata. Egloſt
henes cynthiam:alii ortygiam:aſteriam:Iagiã: cerha:midiam.cyneth um: pyrpilem igne ibi
primũ repto.Cingitur quinq; mil.paſſuum.aſſurgit cintho mõte. Proxima ei rherene: qui
Anticlides celaduſam uocat. Item arthemitem helladius. Scyros qnam circuitu parere. xx.
m. paſſuum prodidere ueteres. Mutianus. clx. Olearus: paros cum op pido ab delo.xxxviii.
mil.marmore nobilis quam primo plateam poſtea minoida uocarunt. Ab ea ſepties ꝗngẽta
naxus a delo.xviii.mil. cum oppido quâ ſtrogylẽ: deĩ dian moxdionyſiada a uinearum fer
tilitate: alii Sicilia minorem aut callipolin appellarunt. Patet circ uitu.lxxv.m. paſ. dimidio
qʒ maiot eſt quã paros.Et actenus quidem cycladas ſeruant. Cæteras quæ ſequuntur ſpo⸗
rades. Sunt autẽ hellena:phoſcuſa: hecaria:ſcinuſa:polegrados:& a naxodecem & ſeptem
m. paſ.icaros:quæ nomẽ mari dedit: tantũdem ipſa in longitudĩiem patens cũ oppidis duo
hbus tertio amiſſo ante uocata doliche: & maris: & icthiſuſa. Sita eſt ab exortu ſolſtitiali de⸗
lo quinquaginta.mil.paſ.Eadem a ſamo.xxxv.mil Inter euboeam & andrum. x. nul.paſ. fre
to. Ab ea greſtum. xiimil. quinquaginta paſſuum. Nec deinde ſeruari poteſt ordo. Acer-
uatĩ ergo ponentur reliquæ. Scyros a naxo.xiiii. m. paſ. Homeri ſepulchro ueneranda. Lon
gitudinis. xxv. mil. antea phœnice appellata. Odua ſatandro gyaros cum oppido circuitu.
xii.mil.p.prope.Abeſt ab andro ſexaginta duorum.m. p. Ab ea ſyrnos. Ixxx. mil.paſ. COyne⸗
thus atelos unguẽto nobilis a Callimacho agathuſa appellata. Dionyſa: pathmos circuitu.
xxx.m. paſſuũ.Caruſa lebinthus:gyrus: cynara: ſycinus ꝗᷓ ãtea œænos cheratia qꝗ onus caſos
quæ aſtragale:cimolus quæ echinuſa. Melos cũ oppido ꝗᷓ Ariſtides miblida appellat. Ari⸗

ſtoriles zephiriam. Callimachus mimallida. Heraclides ſiphnum & acitlam. Hæc ĩſuiarũ ro
tudiſſima eſt. Poſt machia: hipere quondam patage: & ut alii platage nunc amorgos polye
gas. Philetera cum primum merſit caliſte dicta. Ex ea auulſa poſtea theraſia atq; irer duas
enata. Mox autonate. Eadem hiera enata. Diſtat ios a thera.xxv. M. p. Sequuntur lea: aſca⸗
nia:canaphe hippurus: hipurtuſa: aſtipalea liberæ ciuitati circuitu. Ixxxviii. M. p. Abeſt a ca⸗
diſto crete. Cxxv. M. Ab ea platea. Ilx. M. Vnde caninia. xxxviii. M. azibinta:lamiſe: atragia:
parmacuſa: techedia: chalcia: calimna. In qua oppidum co. Coreſia olomnos. Aqua carpatũ

quæ nomen carpatio mari dedit. xxv. mil. paſſuum. Inde rhodum africo uento.l.mil.paſſuũ
A carpatio ad caſon. vii. mil. A caſſo ſãmonium cretæ promõtorium. xxx. mil. In euripo aũr

euboico primo fere introitu petaliæ. iiii.inſulæ & in exitu athlante cyciades: & ſporades.
ab oriente littoribus icariis aſiæ. Ab occidente myrtos atticæ. A ſeptemtrione ægeo mari,

A meridie cretico & carpatio incluſæ. cc.mil.paſſ.in longitudinem:& per.cc. mil.in latitudi

nem iacent. Pagaſicus ſinus ante ſe habet eutyciam: ſyrum ſupradictam. Sed cycladum &
ſporadum extima gerontiam: ſchadiram: thermeuſim: irheſiam: ſylymniam: eudemiam: neã:

. Kiinerur ſacra eſt: Athos ante ſe quattuor parethum cum oppido. quondam euonũ

ictam nouem mil. paſſ. ſciathum.xv. mil imbrum cum oppido. Ixxxviii. mil. p. Ea⸗
dem abeſt a maſtuſia cheronneſi. Ixxv. mil. paſſuum: ipſa circuitu. Ixxii. mil. p. Perfunditur
amne illiſo. Ab ea lemos. xxii. m. quæ ab atho. Ixxxvii. m. Circuitu batet. xxii. m. d. paſ. Oppi

da habet epheſtiam & myrinam: in cuius forum ſolſtitio athos eiaculatur umbram. Ab ea
thaſos libera. vi.mil. paſſuum: olim eria uel etria dicta. Inde abdera a continẽti.xxii, mil paſ

ſuum ad orthos.Ixiimil. tantundem ad inſulam ſamothracem: quæ libera ante he brum ab

imbro. xxxii. mil. a lemno. xxii. mil. d. attolitur monte ſaoce. x. mil. paſ. portuoſiſſima omniũ
Callimachus eam antiquo nomine dardaniam nominat: inter cheroneſum & ſamothracen
utrinq; fere quindecim mil. Haloneſos ultra gethone:lamponia:alpeconneſus haud pro⸗
cul a cælo. Ceronneſi portu & quædâ ignobilés: deſertis quoq; redduntur in hoc ſinu qua
rum uix inueniri potuerunt nomina. Deſticos iarnos: cyſſiros carbruſa: calathuſa: ſcylla: dia
leon dicta melantia: dracnon: arroneſus: diethuſa: ſcapos: capheris: meſatea: eantirõ: phaterũ
neos: pateria: calete: neriphus: polendos. Quartus e magnis europæ ſinus ab helleſponto ĩ
cipiens mæotis hoſtio finitur. Sed totius ponti forma breuiter am plectenda eſt: ut facilius
partes noſcantur. Vaſtum mare præcacens aſiæ ab europa porrecto cherou neſi:littore ex⸗
pulſo auguſto meatu irrumpit in terras ſeptem ſtadcut dictum eſt) interuallo europã au⸗

ferens aſiæ. primas anguſtias helleſpontum uocant. Hac XNerſes perſarum rex conſtrato in

nauibus eonte duxit exercitum. Porrigitur inde tenuis euripus. Ixxxvi. mil. paſſ. ſpatio ad

urbem priapum aſiæ: qua magnus Alexander traſcendit. Inde expatiatur æquor rurſuſq; ĩA

arctum coit laxitas Propontis appellatur. Anguſtiæ thracius boſphorus latitudine. d. paſ⸗
ſuum qua Darius pater Xerſis copias ponte tranſuexit. Tota ab helleſponto lõgitudo.cc.
mil.xxxix. mil. paſſuum. Dein uaſtum mare. pontus axeous qui quondam anneſus longe

refugientes occupat terras:magnocq; littorum flexu retrocuruatus in cornua ab iis utrĩq;

porrigitur ut ſit plane arcus ſcythici forma:Medio flexu iungitur hoſtio mæotici lacus ci-

merus boſphoros: idos uocat.ii. mil. d. paſſuum latitudine. Atĩter duos boſphoros thraciũ
& cimerium directo curſu ut auctor eſt: Polibius.d.paſſi us interſunt. Circuitu uero totius
ponti uities ſemtel milia ut auctor eſt. Varro & fere ueteres. Nepos Cornelius. ccc. m. l. adi

icit. Artemidorus uities nouies decem nouem milia facit. Agrippa. xxiii. lx. mil. Mutiaus.
xxviii. lxv. mil. Simili modo europæ latere menſuram alii quattuordecies. xxviii: mi. paſſ.

determinauere. Alii undecies. lxx. mil. M. Varro ad hunc modum metitur. Ab oſtio ponti

appolloniam.clxxxiii. mil. d. Calatin tantundem-Ad oſtium liſtri. cxxv. ad boryſtene. ccl.
mil. Cheronneſum heraclidarum oppidum. cccIxxv. mil. paſſ. Ad pãticapeum quod aliqui
boſphorum uocant: extremum in europæ. ora. cc. mil. xxii. d. quæ ſumma efficit: xiii. mil.
xxxvi. mil. d. Agrippa a bizantio ad flumẽ iſtrum. d. Ixx. Inde panticapeum. d. cxxx. Inde laz⸗
cus ipſe mæotis tanain amnẽ ex ripheis montibus defluente accipiens nouiſſimum inter eu
ropam aſiamque finen.xiiii.mil. v. mil. circuitu patere traditur. Ab aliis undecim. mil. xxv.
Ab hoſtio eius tanais ortum directo curſi u. ccc. Ixxv. mil. paſſus eſſe conſtat. Accolæ ſinus
eius in mentione thraciæ dicti ſunt iſtropolin: inde oſtia iſtri. Ortus hic in germaniæ iugis
montis arnobæ: ex aduerſo thaurici galliæ oppidi:multis ultra alpes milibus:ac per innu⸗

perup.

luieiſter:
liinponen
ſuin guapt

Alupen i

unnocuſt

doltonm .
ſont vrpra
inplenum
Lethr da

ausſcytn
interdanun

confiniunt.

thiſſurmam

ſobaſternr

aa ecies ce
pead flums

ſarmatasan
hurumign
Montesm
barur,lnec

CANLmil.

fcusport
mnine op
minibus.
aCXXV. N
Encogt
Tweni
Cosdorni
gosdiſe
netndr
reſubit
ti mult
ne/A ter
ſodiſelu
n Nam
lcto lue
nne tauri
iis atrolli
gocynican
udunt
inipſ
egatice
Uinq; mil
Gnbof un
Mrmedinn
ANiform
wvetodocr
Pheihedin
4theocate
tlum ir⸗
fetobaft
ineusin⸗ l
Dote dol⸗

Aaltri
Auuntrlerne,
Nle Abek

n Mnleargen

emtolmlnli

mühenwii
derln
tonekge mn,
CNIMhrin
Nchaun
meudenuungez.
Qordan tuo
mmüi mlol,
,.Partmine
T unbran Abe
ineämin A
relebrunet
nAſnote
meſusuud o
rinbocſnuge
huhuſrſclac
Amniounn
bhbeleſoni
neſteutlus
veſelitoreen⸗
loeuegpin⸗/
c
M 4 1
ruti i
rc
gitudo⸗
eus longe
biis utti
icilocus
hrosthlacll
uero toti
cCNN A
Mori
iitni⸗⸗
oſtioponi
ijſtenec. .
guod dign
t:iüi m.
ldel⸗

Omminterad.

imeni m.

mnir l
xherimh⸗

meras lapſus gentes danubii nomine immenſo aquarum a uctu & unde primum illyricum

alluit iſter appellatur: ſexaginta amnibus rece ptis:medio ferme numero corum nauigabi⸗

li in pontum uaſtis ſex fluminibus euoluitur. Primum oſtium peuces: mox ipſa peuce inſu
la: in qua proximus alueus appellarus. xix. mil. paſſ.magna palude ſorbertur. Ex code alueo

& ſuper iſtropolin lacus gignitnr. Ixiii. mil. paſſ. ambitu: halmirim uocant.Secundumoſti⸗

um narcuſtoma appellatur. Tertium caloſtoma iuxta ĩſulam ſarmaticam. Quartum pſen
doſtoma & inſula conopondiabaſis: poſtea borioſtoma & ſpireſtoma. Singula autẽ ora tãta

ſunt ut prodatur in. xl. mil. paſſ-longitudinis uinci mare: dulcemq; intelligi auſtũ. Ab eo

in plenum quidem omnes ſcytarum ſunt gentes uariæ tamẽ littori appoſſitæ tenuere alias
gecthæ daci a Romanis dicti: alias ſarmatæ a græcis ſauromatæ: eorũq; hamoxobii aut corſi:

Alias ſcy thæ degeneres & a ſeruis orti: aut troglodytæ: mox alani & toxolani. Supiora aũt
inter danubium & hycinum ſaltum uſq; ad pannonica hyberna carunti germanorumq; ibi
confinium. Campos & plana iagyges: ſarmatæ uero mõtes & ſaltus. Puſſi ab his daci 2d pa
thiſſum amnen amoros ſiue duria eſt a ſueuis: regnoq; uaniano dirimens eos. Ex aduer-
ſo baſternæ tenen: aliq; inde germani. Agrippa totum eum tractum ab iſtro ad oceanũ bis
ad decies centum milia paſſus: in longitudine quattor milibus quadringentis. In latitudi⸗

ad flumẽ uiſchiam a deſertis ſarmatiæ prodidit. Scytarum nomen uſq; quaq; tranſit in
ſarmatas atq; germanos. Nec aliis priſca illa durauit appellatio: quã qui extremi gentium
harum ignoti prope cærxeris mortalibus degunt. Verum ab iſtro oppida crẽne ſcepolium.
Montes macrorennius clarus Ammis tyrappido nomẽ imponens: ubi antea ophyuſa dice⸗
batur.In eodem inſulandem ſpatioſam incolunt tyragetæ. Abeſt a ſpeudoſtomo iſtri oſtio

cxxx. mil. Mox aſtacæ cognomines flumini. ultra quos erobizi: fumem rhode ſynus ſagga

xicus: portus ordeſus. Eta tyra cxx. mil. paſſuum flumè boriſtenes: lacuſq; & gens eodẽ no
mine: & oppidum a mari recedens. xv. mil. paſſuum. Olbiopolis & miletopolis antiq uis no⸗
minibus. Rurſus in littore portus achæorum. Inſula achillis tumullo eius uiri clara. Et ab

ea.cxxv. Mil. paſ. peninſula ad formam gladii in tranſuerſum porrecta exercitatione eiuſ⸗

dem cognominata dromos achileos. Cuius longitudinem. Ixxx. mil. paſ. tradidit Agryppa
Torũ enĩ tractũ ſardi:ſcite:& ſcyraci tenẽt.lnde ſilueſtris regio:hyleum mare quo alluitur

cognominant. Enæ cãdloæ uocantur incolæ. VlItra panticapes annis qui nomadas & geor⸗

gos diſterminant. mox aceſinus. Quidam panticapem conHuete intra olbiam cum boryſte
ne tradum. Diligentiores hypani tanto errore eorum qui illum ĩ aſiæ parte prodidere. Ma
re ſubit uaſto receſſu donec quinq;. mil.pal.interuallo abſit a mæotide uaſta ambiens ſpa⸗
via multaſq; gentes. Sinus garcinites appellatur: fumen placyris. Oppida nauarum gorci⸗
ne, A tergo lacus buges ſoſſa miſſus in mare. Ipſe buges a coreto. mæotis lacu ſinu petro
ſo diſcluditur d orſo. Recipit amnes bugem: gerrhum: hypanin: ex diuerſo uenientes tra/
ctu. Nam gerrhus baſilidas & nomadas ſeparat. Hypanis per nomadas & hyleos fluit manu
facto alueo in bu gem:naturali in coretum. Regio ſcythiæ ſendica nominatur. Sed a carci⸗
nite taurica incipit: quondam mari circõfuſa & ipſa:quaq; nunc iacent camei. Deinde ua⸗-
ſtis attollitur iugis. TPriginta ſunt eorum populi. Ex iis mediteraneis. xxvii. Sex oppida or

gocyni:caraſeni: aſtyrani: tractari: arciſſali: tecali: caliordi.I ugum ipſum ſcythorauti tenent.

Clauduntur ab occidente cheronneſo: ab orru ſcytiſſa taucis. In ora a carcinite oppida ta⸗
Ere in ipſis anguſtiis peninſulæ. Mox heraclea cheronnenſus libertate a romanis donatũ.
Megarice uocabatur antea præcipui nitoris in toto eo tractu cuſtoditis græciæ moribuse
quinq; mil.paſ.ambiente muro.Inde parthenium promontorium taurorum ciuitas placia.
Symbolum portus. Promontorium criu meropon aduerſum carambico aſiæ promontorio
per medium euxinum percurreus. clxx. mil. paſſuum interuallo. quæ maxime ratio ſchytici
arcus formam efficit. Ab eo taurorum portus multi & lacus. oppidum theodoſia a criu
metopo.cxxii.mil.paſ.A cherõneſo. cxlv. mil. VItra fuere oppida cyte:zephirium: acre:nym
pheum:dia. Reſtat longe ualidiſſimum in ipſo boſphori introitu panticapeum mileſlorum
a theodoſia mille. xxxv. paſ. a cimero uero oppido trans fretum ſcito mil.d. ut diximus ſpa
tium. Hæc ibi latirudo aſiam: ab europa ſeparat: eaq; ipſa pedibus plerunq; peruia glatiato
freto boſphori cĩmerii.Latitudo.xii. d. paſſuum. Oppida haber hermiſium: mirmettum: &
intus inſulam alopecem. Per mæotin autem ab extremo iſthmo: qui locus taphræ uocatur
ab ore boſphori ducenta ſexaginta mil.paſ.longitudo colligitur. A taphris per coptinente

LIBER.

introrſus tenent auchetæ apud quos hypanis ori

tes & aſſi

perboreos appellauere annoſo degit æuo: fabuloſis celebrata miraculis. Ibi creduntur eſ⸗

ſe cardines mundi: extremiq; ſyderum ambitus. ſemeſtri luce & una die ſolis auerſi:non ur
imperiti dixere ab æquinoctio uerno in autũnum. Semel in anno ſoltitio oriuntur iis ſo⸗
les:brumac; ſemel occidunt. Regio aprica: fœlici temperie: omni aflatu noxio carens. Do⸗
mus ũs nemora luciq; & deorum cultus. Viritim gregatiq; diſcordia ignota: & ægritudo
omnis. Mors non mſi ſacietate uitæ epulatis: delibutiſq; ſenibus luxu ex quadam rupe in
mare ſalientium. Hoc genus ſepulturæ beatiſſimum. Quidam eos in prima parte aſiæ lit⸗
torum poſuere non in europa qui ſunt ibi ſimilitudine & ſitu attacori nomĩe.Alii medioſ
fecere eos inter utrunq; ſolem antipodum occaſum exorientẽq; noſtrum: quod fieri nul⸗

lo modo poteſt conſtare tam uaſto mari interueniente. Qui alibi quam in ſemeſtri lu

ce conſtituere eos ſerere matutinis: meridie metere: occidente ſole fœtus arborum de
cerpere: noctibus in ſpecus condi tradiderunt. Nec libet dubitari de gente ea cum tot au
Gtores prodant: frugum primitias ſolitos delon mittere. Apollini: quem præcipue colunt.
Virgines ferebant eas hoſpitiis gentium per annos aliquot uenerabiles:donec uiolata fide
in proximis accolarum finibus deponere ſacra ea inſtituere. Hiq; ad conterminos deferre
atq; ita delum uſq;. Nox & hoc ipium exoleuit. Sarmatiæ: ſcytiæ: tauricæ. omniſq; ab ori-
ſtene: amne: tractus longitudo.d.ccccIxxx. mil. Latitudo. d. ccxvii. M. Agrippa tradita eſt.
Ego ĩcertam in hac terrarum parte menſuram arbitror. Verum inſtituto ordine reliqua hu

ius ſinus dicantur: & maria quidem eius nuncuqabimus.
Elleſpontus inſulas non habet in europa di

4

ter ſe concurriſſe: quoniam paruo diſcretæ interuallo ex aduerſo intrantibus gemi

næ cernebantur: paulũq; deflexa acie coeuntium ſpeciem præbebant. Circa iſtrum apolo⸗

matarum una. Ixxx. mil. a boſphoro thracio. Ex qua. m. Lucullus capitolinum Apollinem

aaduexit. Inter oſtia iſtriquæ eſſent diximus. Ante boryſthenem achillea eſt ſupradicta: eaæ⸗e

dem leuce & macaron appellata. Hanc temporum horum demonſtratio a boryſthene. cxl-

mil.ponit a tyra.cxx.mil.a peuce inſula. l. mil. Cingitur circiter. x. mil. paſſus. Reliquæ ĩ car

cinitis ſinu cephallones: rhoſphodus: amacra. Non eſt omittenda multorum opinio priuſ⸗-

quà digre diamur a ponto: qui maria omnia interiora illo capite naſi non gaditano freto
exiſtimauere: haud improbabili argumento: quoniam æſtus ſemper e ponto proſluens nũ
quam reciprocetur ad eundem. Deinde eſt ut extera europæ dicantur: tranſgreſſiſq; in ri-
pheos montes littus oceani ſeptentrionalis in leua donec perueniatur gades legendum. In
ſulæ complures ſine nominibus eo ſitu tradũtur.ex quibus ante ſcythiam quæ appellatur
bãnonia: unam abeſſe a ſcythia diei curſu: in quam ueris temperie fluctibus electrum eiicia

tur Timæus prodidit. Reliqua littora incerta ſignata fama. Septentrionalis oceanus: amal

chium eum Vecatæus appellat a paropaniſo amne qua ſcythiam alluit. quod nomen eius
gentis lingua ſignificat congelatum. Philemon morimaruſam a cimbris uocari hocẽ mor
tuum mare. Inde uſque ad promontorium urbeas. VItra deinde crenium. Nenophon lam

pſacenus a littore ſcytarum tridui nauigatione inſulam eſſe immenſæ magnitudinis bal⸗
tiam tradit. Eandem pythias baſiliana nominat. Feruntur oonæ: in quibus ouis auium &

auenis incolæ uiuant. Alie in quibus equinis pedibus homines naſcantur. hippopodes ap

pellati.anefiorum aliæ in quibus nuda alioquin corpora prægrandes ipſorum aures tota

integant. Incipit inde clarior aperiri fama ab gente ingeuon um: quæ eſt prima. Inde ger⸗
maniæ ſeuo mons ibi ĩmenſus:nec ripheis iugis minor ĩmanẽ ad cimbrorum uſq; promon

torium efficit ſinum: qui codanus uocatur refertus inſulis: quarum clariſſima ſcandiauia
eſt incomperte magnitudinisPortiona tantum eius quod ſit notum: hilleuionum gente

oritur. Neuri: apud quos boryſthenes: gelo⸗
ni: tugaſete: budini: baſilidæ: & ceruleo capillo agathyrſi. Super eos nomades. Deinde an-
tropophagi. Abute ſuper meotin ſauromatæ & heſſedones. At per oram ad tanaim uſqa
mæote a quibus lacus nomẽ accepit. VlItimiq; a tergo eorum ariſmapi. Mox riphei mon-
duo niuis caſu pinnarum ſimilitudine prerophoros appellata regio: pars mũdi di
nata a natura rerum: & denſa merſa caligine: neq; in alio quâ rigoris opere gelidiſq; aqui⸗
lonis conceptaculis. Pone eos montes ultraq; aquilonem gens fœlixſi credimus) quos hy

cendas. In ponto duæ. M. d. paſſibus ab
h europa. xiiii. mil. ab oſtio cyaneæ: ab alus ſymplegades appellatæ: tradiæ fabulis in⸗

guingents
nione enin
Pyenistlan
lagoumn o
nialulamne
nice ar⸗
Veniendis
Toto aut?
merſurxt

enmnie
Ruuiin
Pe
f m
mmad
germanorl
Alcerumg
ten theno.
durichatti

inoceam
Tntrorlus

j

—K44111
falusth
beecho

e
tentur
tore pro
paſſus l
his armis
gentorun
hibernix
ſiaꝛbeſtl
cuituamp
Leptema
Der uedtis
reſparſe
Vlcimon
ciiſignun
cötinis fi
Pelecici
fhumui
osmmanit
hemare (0

A
.

bonſteng, IIII.
nacer Denf quingentis incolente pagis: quæ alterum orbem terrarum eam appellat. Nec miror opi⸗
mad imin l nione eningia. Quida m hæc habitari ad inſulam uſq; fluuium: a ſarmatis benedis: ſcyris
Mor hkeind hyrris tradunt. Siuum clylipenum uocari: & in oſtio eius inſulam latrin. Mox alterum ſinũ
egiout lagnum conterminum cimoris. Promontoriu m cimbrorum excurrens in maria longepe⸗
ergelli ninſulam efficit: quæ auſtiſus appellatur. xxiii.mil. paſſuum. Inde inſulæ Romanis arnis co
Gaimudn, gnitæ. Earum nobiliſſime burcana fabaria a noſtris dicta a frugis ſimilitudine ſponte pro
al Crtun uenientis. Itemn gleſſaria a ſucino m ilitiæ appellata a barbaris auſterania: præterq; actania.
ſktinn Toto autem hoc mari ad ſcaidin uſq; fluutum germaniæ accolunt gentes haud explicabili
ed iinnrüb menſura: tam imodica prudentium diſcordia eſt-Græci & quidam noſtri.xxv. mil. paſ.oram
S germanie tradiderũt. Agrippa cum rhetia & norico longitudinem. d.c. mil. lxxxvi. mil. paſ-
d i Latitudinem ducen ta.xlviii.milia —2 ́Uÿt
im nei Hetiæ 9 cenmn un. — H lingeſ. Ca. Alli.
— etiæ prope unius maiore latitudine: ſane circa exceſſum eius ſubactis. Nam ger⸗
ieliwi YTY mania multis poſtea annis nec tota percognita eſt. Si coniectate permittitur haud
eliei multum ora deerit grecorum opinioi: & longitudini ab Agrippa traditæ: Genera Qerzmnmamnoz,
8 Wenh germanorum quinq;. Vindelici ‚quorum pars burgundiones: uarrinæ: charini: guttones. iοο ουi&
um uhnfül Alcerum genus ingeuones: quorum pars cimbri: teutoni a chaucorum gente. Proximi au 4 E

forurbonnc⸗
cnteeramdora

tem theno iſteuones: quorum pars cimbri mediterranci: hermones quorum ſueui hermũ
duri:chatti: cheruſci. Quita pars peucini: baſternæ ſupradictis contermini dacis. Amnes cla

nnnenla ri in oceanũ defluũt: guccalus iuſtillus ſiue iuſtilia aluus uiſurgis ämniſuis: rhenus: moſa.
donnninſt Introrſus uero nulla inferius nobilitate hercyniũ iugum prætenditur.

W.
iz hbuli

Inſule in gallico oceano. Ca. XV.
N rheno autem ipſo prope.c.mil.paſ.in longitudinem nobiliſſima batauorum in
i ſula & cãnenefatum:& aliæ friſiorum: caucorum: friſiabonum:ſturiorum: morſa⸗
tiorum: quæ ſternuntur inter helinum ac Heuum. Ita appellantur hoſtia in quæ ef
fuſus rhenus ab ſeꝑtentrione in lacus ad occidente in amnẽ moſam ſe ſpargit. medio inter
hæc chore modicum nomini ſuo cuſtodiens alueum. ßUMU.w
Britania hiberna. Ca. XVI.

Xaduerſo huius ſitus britannia inſula clara græcis noſtriſq; monumentis inter ſe

nmruntbuugen e prentrionem & occidentem iacet: germaniæ: galliæ: hiſpaniæ: multo maximis euro
irun , prr partibus magno interuallo aduerſa. Albion ipſi nomẽ fuit cum britaniæ uoca⸗
inum Aoln rentur omnes de quibus mox paulo dicemus. Hæc abeſt a geſoriaco morinorum gẽtis lit⸗
Rſahris rore proxime traiecto quinquaginta milia milium. Circuitu uero patere trigintaocto mil.
bonttuol. paſſus.lxxv.mil.Pytias & Iſidorus tradunt. Triginta prope iam annis notitiam eius Roma
s lerri nis armis non ultra uicinitatem ſiluæ calidoniæ propagantibus. grippa longitudinẽ octi
mamonil⸗ gentorum milium paſſuum credit eſſe. Latitudinem trecentorum milium credit. Et eande
ninten hiberniæ latitudinem. Sed longitudinem ducentorum mil. paſ. minorem. Super eam hæc
1 ml ſita abeſt breuiſſimo tranſitu a ſilurum gente. xx. mil.paſ. Reliquarum mella. cxxv. mil. ci r⸗
rsri⸗ cuitu amplior proditur. Sunt autẽ hinc.xl. mil. paſ.orcades modicis inter ſe diſcretæ ſpatiis

Septem acmodæ:& triginta hebudes: & inter hiberniam & britanniam mona:menapia: ric⸗

den nea uectis ſilinus andros. Infra uero ſiambis: & axantos. Et ab aduerſo in germanicum ma-
n re ſparſæ gleſariæ quas electridas græci recentiores appellauere: ꝙ ibi electrum naſceretur
vchnn Vltima omnium quæ memorantur tylæ. In qua ſolſtitio nullas eſie noctes indicauimus cã
lsN 6 cri ſignum ſole tranſeunte nulloſq; contra per brumam dies. Hæc quidam ſenis menſibus
vod one cõtinuis fieri arbitrantur. Tineus hyſtoricus a britannia introrſus ſex dierum nauigatiõe
nihe . abeſſe dicit inſulam mitterin. in qua candidum plumbum proueniat. Ad eam britanos uti-
Mnchun hir libus nauigiis corio circunſutis nauigare.Sunt & qui alias prodant ſcadiam:dumnã: ber⸗
nitudnd 4 gos:maximamq; amnium nerigon ex qua ĩ tylem na uigetur. A tyle unius diei nauigatio
ous m ne mare concretum a nonnulis cronium appellatur. .
ymroct Gallia., Ca. . XVII
umautes d Allia omnis comata uno nomine appellata in tria populorum genera diuiditur am
mn we h nibus maxime diſtincta. A ſcalde ad ſequanam belgica-Ab eo ad garunam celtica.
nulg on Eademq; ludugnẽſis. Inde ad pyrenie montis excurſum aquitanmia aremorica ante
lann, dicta. Agrippa uniuerſarum galliarum inter rhenum & pyreneum atq; oceanum non⸗
vonum 5, l 111

LIBER.

res gebennam & iuram quibus narbonenſem galliam excludit: longitudinem. ccccxx. mil.

paſ.Latitudine. cccxiii. cõputauit. Aſcaldi ĩcolunt: exerni: texandri pluribus noĩbus. Dein⸗
de menapii:morini: oromaſaci iuncti pago ꝗ cerſiacus uocatur. Britãni:ambiani:bellouaci:
baſſi.Introrſus catoſlogi: atrebates: ueruii: liberi uero mãdui:ſueucõi: ſueſſiones: ueruni:
liberi: ulmanetes liberi: tungri: rinuci: friſi: auones: betaſi: leuci: liberi: treueri liberi antea:
& lingones fœderati: remi fœderati: medio matrici: ſequani: rauraci: heluetii. Colõia equæ⸗
ſitris & rauriaca. Rhenũ aũt ac colentes germaniæ gentiũ ĩ eadẽ prouintia menetes: triboci
uaãgiones: cubi colonia aggrippinẽſis guberni: butani: & quos ĩ inſulis diximus rheni.
Lugdunentis galiliiuiua. CCaAD.. XVIII.
Vegdunenſis gallia habet lexouios: uelocaſſes: galletos: uenetos: abrĩcatuos: oſſiſi
Inos: flumẽ clarũ ligeri. Sed peniſulà ſpectatiorem excurrẽtẽ in oceanũ a fine oſiſ'⸗
ſorũ circutu.d.c.xxv.mil.paſ.lõgitudine.In latitudine.cxxv.mil. Vltra eã uãnetes.
Intus aũt hedui fœderati: cauratani: fœderati: boii: ſenon es: Aulerci ꝗ cognominantur ebu
rones:& ꝗ cenomani:meldi liberi.pariſii: trecaſſes:andegaui: inducaſſes:bodicaſſes:uenelli:
carioſuelites: diablidi: rhedones: turones: iteſui: ſecuſſii: albii liberi: ĩ quorum agro colonia
lugdunum. Aquirania. a.α eGE& d Bas kCa XlX.
Quitanicæ ſunt ambulatri: anagnutes: pictones: ſantones liberi: bituriges liberi: ſe
a ſignani: cognomine ubiſci: agtani unde nomẽ puintiæ: ſediboni ates. Mox in oppi⸗
QNu cõtributi cõuenæ: bergebi: tarbeli quattuor: ſignani: cocoſates: ſexagnam: uena
mi: enobriſates: belendi: ſaltus:pyreneus. Infraq; nemeoſi:oſꝗdates montani:ſybillates:cã⸗
poni:bercorcates:pipedimui:ſaſſumini: uellates tornates:conſorãni:auſci:eluſates: ſottia⸗
tes: oſſidates: capeſtres: ſuccaſſes: latuſates:baſabocates: uaſſei: ſẽnates. caboleſtri: ageſinateſ
pictonibus iuncti. Hinc bituriges liberi qui cubi appellantur. Dein lemouices: aruerni li⸗
beri⸗ gabales. Rurſus narbonenſis prouĩtiæ cõtermini rutẽi:cadurci: antobroges. Tarnæcq;
amne diſcreti a toloſanis petrogori. Maria circa oram ac rhenum ſeptentrionalis oceanus:
inter rhenum & ſequanam britanicus: inter rhenum & pyreneum gallicus. Inſule compluz
res uentorum. & quæ ueneticæ appellantur: & inter aquitanicum ſinum.
Cireriora hiſpania. C24. XX.
Pyrenei promõtorio hiſpania incipit anguſtior nõ gallia modo: uerum etià ſemeti
a pfſacut diximus) imenſum quantum hinc oceano:illic hiberico mari comprimenti
bus.lpſa pyrenei iuga ab exortu æquinoctiali in occaſum brumale breuiores latere
ſeptentrionali à meridiano hiſpanias faciunt. Proxima ora citoris eſt eiuſdem tarraconẽſis
ſitus a pyreneo ꝑ oceanũ baſtonũ ſaltus. Aolarſo uaſdulorum oppida moroſgi: menoſta:
ueſperies: amanum portus: ubi nunc obrica flaui colonia ciuitatũ nouem. Regio cantabro
rum. Humen ſangna: portus uictoriæ iuliobricẽſium. Ab eo loco fontes hiberi quadragin⸗
ta mil.paſſ.Portus biendium: origẽi mixtis cantabris Portus eorum ueſi: ueca. Regio aſtu
rum: neoga oppidum in peninſula piſici. Et deinde conuentus lucenſis a flumine nauia. Al
biones:cibarci: egouarri cognomine namarini: iadoni: arrotebæ: promontorium celticum
Amnes florius.nelo:celtici cognomine neriæ: ſuperq; tamarci:quorum in peninſula treſa
1æ: ſeſtianæ Auguſto dicatæ & Toporio oppidum nolea. Celtici cognomine præſtamartii:
cileni. Ex inſulis nominandæ corticata: & aunios: acilenſis: conuentus bracarum: heleni: gro
ni: caſtellum tide: græcorum ſobolis omnia. Inſulæ cicæ. Inſigne oppidũ abobrica. Minius
2mnis quattuor mil. paſ. ore ſpatioſus: leuni:ſeurbi: bracarum oppidum auguſta: quos ſu⸗
per galecia. Plumẽ limia. Durius amnis e maximis hiſpaniæ ortus in pelondonibus: & iuxta
numantiam. Lapſus dein per areuacos uaceoſq; diſterminatis ab aſturia uectonibus: a luſi
tania gallecis. Ibi quoq; turdulos. a bracharis arcens: omĩſ q; dicta regio a pyreneo metallis
referta auri argenti:ferri plombi nigri albiq;. ä M
èðMU Luſitania. Boria qat CalAa.. XxXxXI.
Durio luſitania incipit. Turduli:ueteres:peſuri. Flumẽ uagia. Oppidum talabrica.
Oppidum & flumẽ eumenium. Oppida conimbrica: colippo: euburo:britium. Ex⸗
currit deinde in aliud uaſto cornu promontorium: quod alii artabrũ appellauere:
aiii magnum:multi ulyſipponenſe ab oppido: terras maria cælum diſterminãs. Illo finitur
alſpaniæ latus. Et a circuitu eius incipit frons ſeptentrionis.
. Inſulæ in oceano. C... AXKll.

In.

ſun

qu
prasenime
is Etran
Vtone
Giausmun
Ousauf
Nopehl
Valrotra
Cibus cii
lulrmnio⸗
Hobileſal
ceheus O
emericenl
Gmano⸗
guſtaene
Contribun
Vocatur.
caueteris
diariorun
brigenles
renles:ce
Gicelri
uibare
Tudin
1oriisp
Eaadu
bisen
1e,lni
us ſenip
qua plu
pellatur
Altera
Vocatur
nis Maio
nioppella
⸗ eſt que
habitaſſe .
eſlenne

.
ſ

tii
Wen ſ⸗
Uhonum
tiorwenl

ſanne
lcentur,

C.

nencrn
vstoidan
mdinnibelonn
mnd Dl

4

S=

eiltonpe. Oy,.
eueni lberi
einCClnene
menereren
4 t8 1
bricridrg
cemnüalreoſt⸗
in
An 6
ogrommmrebn
docdietlesuenell:
Wrn vncndn
V 7
e,

„0 . Hene.
2

4
1
du

„ .
rimehepe,
11 4* 4 .
hofnen aer,
lcrelutnck otar/
. 8
100 en Nlner
400enm Kllle
. „.
ainere ergt
nonces AKIuI

. —
72 N oe
looroe⸗
Mepete Ne
IRlIk ⸗ (KM

*

D
. 1
„ 4 . 5

.
demtarwo

„
1

* 4
6
„

4 41
4 me⸗ n.
— eoſſ
eien Ancum
WWi
.1 9
R

Im
1 4 e1
weehdle⸗
IE,

„

1

—

. Inc occeanus qui & gallicus occaſus:illinc ocneaus atlanticus promontorii excut

h ſum. xl. mil. prodidere. Alii.xc. mil. paſſęad pyreneum. Inde non pauci duodequin⸗
quaginta milia. & ibi gentem artabrum quæ nunquã fuit manifeſto errore: Arote-
bras enim quos ante celticum diximus promontorium hoc in loco poſuere litteris permu
tatis. Erratum & in amnibus inclytis ab minio quem ſupra diximus. cc. mil. paſſ. ut auctor ẽ
Varro abeſt eminius:quem alibi quidam intellig unt. & limeam uocant:obliuiõis antiquis
dictus: multumq; fabuloſus. Ab durio tagus. cc. miliũ. paſſuum interueniente munda. Ta⸗
gus auriferis harenis celebratur. Ab eo. cIx. mil. paſſuum promontorium ſacrum e media
prope hiſpaniæ fronte proſilit.xiiii.mil.paſſuum. Inde & pyreneum medium colligitur.

Varro tradit. Ab ana uero quo luſitaniam a betica diſcreuimus. cxxvi. mil. paſſuum Aga⸗

dibus. cii.mil. paſſ.additis gentes celticæ turduli: & circa tagum uetões. Ab ana ad ſacrum
luſitani oppida memorabilia a tago in ora: olyſippo equarum e fauonio uento conceptu
nobile ſalatia cognominata. Vrbs imperatoria merobrica: promontorium ſacrum:& alterũ
ceneus. Oppida oſſonobia baſſa myrtili. Vniuerſa prouintia diuiditur in conuentus tres:
emericenſem: pacenſem: ſcolabitanum. Tota populorum. xlvi. in quibus coloniæ ſunt quĩ
q; municipium ciuium Romanorum latii antiqui quattuor. Stipendiaria. xxxvi. Colõia au
guſta emerita anæ fluuio appoſita:mertalinenſis:pacenſis:norbenſis cæſariana cognomie.
Conctributa ſunt in eam caſtra iulia:caſtra cecilia. Quinta eſt ſcalabis:quæ præſidium iuliũ
uocatur. Municipium ciuium romanorum olyſippõ fœlicitas iulia cognominatum. Oppi

da uereris latii ebora: quod idem liberalitas iulia & myrtilis & ſalatia quæ diximus ſtipen⸗
diariorum: quos nomirare non pigeat. Præter iam dictos in betica cognominibus: auguſto

brigenſes:eminenſes:aranditani: taxabritenſes: blaxenſes:cæſarobricenſes: caperenſes: cau⸗
renſes:colarnici: bilitani:concordienſes: & bocori:interauſenſes:latienſes: mirobrigenſes:
qui celtici cognominantur:medubrigenſes qui plumbari: cocelenſes: lancienſes: turduli
qui barduli: & tapori. Luſitaniam cum aſturia & galecia patere longitudine.xl.mil.paſ. La
titudine.d. xxxvi.mil. Agrippa prodidit omnes autem hiſpaniæ a duobus pyrenei promon
toriis per maria totius oræ circuitu.xxxix. mil.xii. colligere exiſtimantur ab aliis. xxvi. mil.
Ex aduerſo celtiberiæ complures ſunt inſulæ caſſiterides dictæ a græcis a fertilitate plum

bi.& e regione arrotrebarum promontorio deorum ſex: quas aliqui fortunatas appellaue=

re.In ipſo uero capite mox beticæ ab oſtio freti paſſus. xxv. mil. gadis longa & (ut poliby⸗
us ſcripſit)xii.mil.lata.iii.mil.paſ.abeſt a continente.Proxima parte minus pedes.d.cc.Reli
qua plus.vii.mil.ipſius ſpatium.xv.mil.paſ.eſt. Habet oppidum ciuium romanorum ꝙ ap⸗

pellatur auguſtana urbs iulia: Gaditani ab eo latere quo hiſpaniam ſpectat paſſibus fere.

c. Altera inſula eſt inlongum. cc.mil. paſ.xl. mil. lata. In qua prius oppidum gadium fuit.
Vocatur ab Ephoro & Phyllide erythrea a Timæo & Syleo Dphrocikinceub idigenis Iuno⸗
nis. Maiorem Timæus potinuſam a puteis uocitatam ait. Noſtri tarteron appellat:quã po
ni appellarunt gadiritam. Pæonica diruta punica lingua ſeptem ſignificante. Erythrea . 4
cta eſt quoniam tyrii ab origine eorum orti ab erychreo mari ferebantur. In hac Geriones
habitaſſe a quiduſdam exiſtimantur: quorum armenta Hercules abduxerit. Sunt qui aliã
eſſe eam:& contra luſitaniam arbirrarentur: eodẽq; nomine quondam ibi appellant.
Vniuerſæ europæ menſura. Ca. XjrxjIII.
Eracto ambitu europæ reddenda conſumatio eſt: ne quid in expedito non ſit no⸗
ſcere uolentibus. Longitudinem eius Artemidorus atque Iſidorus a tanai uſq;
gades. Ixxxiiii. mil.xiiii paſſuum prodiderunt. Polybius latitudinem europæ ab
italia ad oceanum ſcribit xi. Mil. I. eſſe etiam tum incomperta magnitudine huius. Eſt
autem ipſius italiæ (ut diximus). xii. mil. xx. ad alpes. Vnde lugdunum ad portum mo
rinorum britannicum: qua uidetur menſuram agere Polybius. xiii. mil. xvui. Sed cer-

tior menſura ac longior ad occaſum ſolis æſtiui oſtiumque rheni per caſtra legionũ

ermaniæ ab iiſdem dirigitur alpibus. xii. mil. xliii. paſſ. Hinc deinde africa atque aſia
icentur.

CAII PpLINII SECVNDI NATVRALIS HVSTORlIAE LBER. V.

Africæ Deſcri ptio.

diiii

1.

LIBER.
Fricã græci libyam appellauere qua mare ante eam libycũ ĩcipiẽs ægipto
8 finitur. Nec alia pars terrarũ pauciores recipit ſinus longe ab occidente
=” littorũ obliquo ſpatio.Populorum eius oppidorũq; nomina uel maxime
2 ſunt ineffabilia: præterꝗᷓ ipſorũ linguis & alias caſtella ferme iĩhabitant.
* Mauritama. Ca. I.
Rincipio terrarũ mauritaniæ appellãtur uſq; ad. C. Cæſarẽ Germanici fi⸗
liöu regna. Seuitia eius in duas diuiſa eſt ꝓuintias. Promontoriũ oceãi ex
ſtimũ ampeluſia noĩatur a græcis. Oppida fuere liſſa: cotte: ultra colũnas
Herculis nũc ẽ tingi quondà ab Anteo conditũ: poſtea a Claudio Cæſare cũ coloniã fa⸗
ceret appellatũ traducta iulia. Abeſt a belone oppido beticæ pꝓxĩo traiectu.xxx.m. p. Ab eo
xxv. m. ĩ ora oceani coloma Auguſti iulia cõſtatia: zubil regũ ditiõi exẽpta:& iura ĩ beticã
petere iuſſa: & ab eo.xxxii.m.p. colõia a Claudio Cæſare facta lixos: uel fabuloſiſſime ab an
tiꝗs narrata. Ibi regia Antei: certameq; cũ Hercule: & eſpidũ horti. Affũdit᷑ aũt huic æſtua
riũ e mari flexuoſò meatu: ĩ quo dracõis cuſtodiæ iſtar fuiſſe nũc ĩterpretant. Amplectit᷑ ĩ
tra ſe ĩſulã:quã ſolã e uicĩo tractu aliꝗto excelſiores nõ tamẽ æſtus maris ĩundãt. Extat in
ea & ara Hierculis: nec pᷣter oleaſtros aliud ex narrato illo aurifero nemore. Minus pfecto
mirẽtur protẽtoſa græciæ mẽdacia de iis ade amne lixopdita: ꝗ cogitẽt noſtros nup paulo
minus mõſtrifica ꝗdâ de iiſdẽ tradidiſſe- Præualidã hac urbẽ maiorẽq; carthagine magna.
Præterea ex aduerſo eius ſitãà & ꝓpe iĩmẽeſo tractu. Abtĩgi quoq; aliã Cornelius Nepos au
daciſſime credit ab lixo. xl. m. p. Im mediteraneo altera Auguſti colonia babba: iulia cà pe-
ſtris appellata. Et tertia panaſa. lxxv. m. ualẽtia cognoĩata Ab ea. xxxv. m. p. uolubile oppi⸗
dũ tatũdẽ a mari utroq; diſtãs: & ĩ ora a lixo.l. m. amnis ſububꝰ p̃ᷣter banaſã coloniã defluẽs
& magnificus & nauigabilis, Ab ea totidẽ milibus paſſuũ o ppidũ ſala ciuſdẽ nominis flu⸗
uio ĩpoſitũ:i ſolitudinibus uicinũ: elephãtorũq; gregibus ĩ feſtũ. Multo tamẽ magis au⸗
tololũ gẽte ꝑ ꝗᷓ iter ẽ ad mõtẽ africæ uel fabuloſiſſimũ atlatẽ. Emediis hũc harenis ĩ cælũ at
toli ꝓdiderũt:aſperũ:ſqualetẽ qua uergat ad littora oceani: cui cognomẽ ĩpoſuit. Eunde
opacũ nemoroſuũq; & ſcatrebris fõtiũ riguũ ꝗᷓ ſpectat africã fructibꝰoĩum generũ ſpõte ita
ſubnaſcẽtibus ut nunꝗᷓ ſatietas uoluptatibus deſit. Incolag nemmèẽ ĩterdiu cerni:ſilere oĩia
haud alio ꝗᷓ ſolitudinũ horrore: ſubire tacità religionẽ animos ppius accedẽtiũ: pterq; hor
rorẽ elati ſup nudila atq; ĩ uicinia lunaris circuli. Eũdeq; noctibꝰ micare crebris ignibægy
panũ ſatyrorũq; laſciuia.Impleri tibiarũ ac fiſtulæ càtu tympanorũq; & cymbalorũ ſonitu
ſtrepere. Hæc celebrati auctores pdidere p̃ᷣter Herculi & pſeo laborata ibi: ſpatiũ ad eũ in
menſum incertũq;. Fuere & FHiannonis carthaginenſium ducis cõmẽtarii punicis rebus flo“
rentiſſimis explorare ambitum africæ iuſſi: què ſecuti pleriq; e græcis noſtriſq;. Et alia que
dam fabuloſa: & urbes multas ab eo conditas ibi prodidere: quarum nec memoria ulla nec
ueſtigium extat. Scipione QAemiliano res in afcica gerente Polybius annalium conditor ab
eo acc eꝑta claſſe ſcrutandi illius orbis gratia circunuectus prodidit a monte eo ad occaſũ
uerſus ſaltus plenos feris: quas generat africa: ad flumem anatin. cccclxxxv. mil. paſſ:ab eo
lixum. ccv. mil. paſſ. Agripa lixum a gaditano freto. cxii. mil. paſſ. abeſſe. Inde ſinum qui uo
cetur ſaguti. Oppidum in promontorio mulelacha. Flumina ſububam & falat. Portum ru⸗
bis a lixo. cccxiii. mil. paſſ. Inde promõtorium ſolis: portum riſardir. Getulos: autoteles: flu
mẽ coſenum:gentem ſelatitos & maſatos:Humẽ maſatat: flumẽ darat:ĩ quo cocrodilos gi
gni Deinde ſinũ. d. cxvi. mil.p. Includi montes barce promontorio excurrẽte in occcaſum
quod appellatur ſurrentiũ-Poſtea flumẽpalſum. ultra quod ætiopas peroros: quorũ a ter⸗-
go poruſios. Iis iungi mediteraneos hetilos daras: at in ora æthiopas daratitas. Hume bam:
botũ cocrodilis & hippopotamis refertũ. Abeo montes ppetuos uſq; ad eum quẽ eonoche
ma dicemus. Inde ad promõtoriũ heſperũ nauigatiõe dierũ ac noctium.x. In medio eo ſpa
tio atlantem locauit: a cæteris omnibus in extremis mauritaniæ proditum, Romana arma
primum Claudio principe in mauritania bellauere Prolæmeũ rege a C. Cæſare interem⸗
ptum ulciſcente liberto Aedone: refugientibuſq; barbaris uentũ conſtat ad montẽ atlan⸗
tã. Nec ſolũ cõſulatu pfunctis atq; e ſenatu ducibus ꝗ tum res geſſere: ſed equitibus quoq;
romanis quiex eo præœfuere: ibi atlitem penetraſſe gloria fuit. Quinq; ſut (ut diximus) ro
manæ coloniæ in ei prouintia: puiũq; famæ uideri poteſt. Sed id plerumq; fallaciſſimo ex
perimento deprehenditur: quia dignitate in dagare uera pigeat: ignorantiæ pudore menti

lino piget
ginusmin
Nancibis
neexqull⸗
CHmll al
Abeoad
pe cui no⸗
rel
ſus vo⸗
ces elis
preſis ln
guules bot
Caſtris u
lutexuſtis
nbiteteil
pe uict e
erortos u
laritaren
hieuphort
brariachan
ſuperhde
i
i
tule ni⸗
ulſtin
los nal
ſictis ab
Ciplün⸗
düͦ ex id
gü noia
portus
fnis Qu
cena coſo
monrorii

oChud

ütſpaſe
tuſounir!
nmneiuſden
gux iteſ. lc
Turdanylan
ledcxi
Glxvi nil

8 4—
¹ Ni
ſtis
n
1i
ee dr⸗

colon
tacarnn
nis.n

di iina
onge
—–—
el
emeibcdin
Omnondrüccrie
coeulnctlin
Anecäcolanit
N d
ſeerdinibent
tüciteütdue n
Nösiundi ur’,

,

„* 4136
WWLCARN
.4t⸗ 4

—R—RƷ—
iH eee! NIN
EK ðõ
—1

S=

mucemillakdn

7
M
4 ,
ℳ6*

perorros uocãt ſatis cõſtat. Iuba ptolemei pater ꝗ pmus utriq; maritaniæ ĩperauit ſtu
claritate memorabilior etiã ꝗᷓ regno ſuoſſimilia prodidit de atlante: præterq; gigni ibi her

ſuperq; de atlante.

rinõ piget. haud alio fidei proniore lapſu: ꝗᷓ ubi falſæ rei grauis auctor exiſtit. Et equidem
minus miror incõperta quædã eſſe equeſtris ord inis uiris. lã uero & e ſenatu nõ aliude in/
trantibus ꝗ cauſa luxumæ: cuius efficaciſſima ius ſentit atq; maxima cũ ebori citroq; ſil⸗
ue exquiratur: oés ſcopuli getuli muricibus ac purpuris. Indigenæ tñ tradũt in ora abſala
cl.mil. paſſuũ flumẽ aſanã marino hauſtu: ſed portu ſi pectabile. mox amnẽ quẽ uocãt fuut.
Ab eo ad dirinchoc enĩ atlatinomé eſſe eorũ lingua còuenit)cc. mil. paſ.interueniẽte flumi
ne cui nomẽ eſt uior. Ibi fama exiſtere circa ueſtigia habitati quõda ſoli uinearũ palmẽto

rũq; reliquias. Suetonius Paulinus quẽ cõſulẽ uidimus primus romanorũ ducũ traſgreſ⸗

ſus quo atlata aliquot miliũ ſpatio ꝓdidit de excelſitate ꝗdẽ eius quæ cæteri. Imas radi⸗-
ces déſis altiſq; repletas ſiluis incognito genere arborũ:ꝓceritatẽ enodi nitore:frõdes cu-
preſſis ſimiles præter grauitatẽ odoris tenui eas obduci lanugine: ꝗbus addita arte poſſe
quales bõbicæ ueſtes cofici. Verticẽ altis etiã æſtate opiri niuibus. Decumis ſe eo pueniſſe
caſtris: & ultra ad fluuiũ ꝗ niger uocat᷑ per ſolitudines nigri pulueris eminẽtibaꝰinterdũ ue
lut exuſtis cautibꝰ loca inhabitabilia feruore quanꝗᷓ hyberno tpe expertus. Qui ꝓximos ĩ
habitẽt ei ſaltus refertos elefitorũ ferarũq; & ſerpẽtiũ oĩ genere canarios appellari. Quip
pe uictũ eius aĩalis ꝓmiſcuũ iis eſſe:& diuidua ferarũ uiſcera.lũctã æthiopũ gentem quos
ioꝶ

b euphorbiã noĩe ab inuẽtore medico appellatã. Cuius lacteũ ſuccũ miris laudibus cele⸗
brat in claritate uiſus. contra ſerpentes & uenera oĩa priuatim dictato uolumine. Et ſatis
Tingitania prouincia. Ca. 111.
lĩgitaniæ prouintiæ lõgitudo.clxx. mil. paſ. eſt & gẽs in ea quõdã p̃eipua mauro⸗
rum: unde nomẽ puintiæ: quos pleriq; mauruſios dixerũt. Attenuata bellis ad pau
cas redit familias. Proxima illi maſſeſvlorũ fuerat: ſed ſimilimodo extincta eſt. Ge⸗
tulæ nũc tenẽt gẽtes:bamuræ: multoq; ualidiſſimi autololes. Et horũ pars quòdã neſimi ꝗ
auulſi iis ꝓpriã fecere gentẽ uerſi ad æthiopas. Ipſa prouincia ab oriẽte mõtoſa fert elephã
ros.In abila quoq; mõte & quos ſeptẽ fratres a ſimili altitudine appellant freto iminenti
iũctis abile.ab iis ora ĩterni mari:Flumẽ tamũda nauigabile quõdã & oppidũ. Flumẽ laud
& ipſũ nauigiorũ capax. Ruſardir oppidũ & portus maluana flumiꝰ nauigabilis ſiga. oppi
dũ ex ãduerſo maluanæ in hiſpania ſitũ Syphacis regia alterius iã mauritaniæ. N aq; diu re

gũ noĩa oprinuere: ut bogudiana appellarec extima- Itẽq; Bochi quæ nũc cæſarieſis. Ab ea

portus mignus harpatio appellat? ciuiũ ro. oppidũ. Amnis mulucha Bothi maſſeſylorũq;
finis. Quizacenitana pegrinorũ oppidũ. Arſennaria latinorũ tria mil.paſſuum a mari. Car/

cẽna colonia Auguſti: legio ſecunda. Itẽ co onia eiuſdẽ deducta chorte p̃toria gunugii.p

montoriũ Apollinis. Oppidũq; ei celeberrimũ cæſarea antea uocitatũ iol iube regia a Di

uo Claudio coloniæ iure donata eiuſdẽ iuſſu deductis ueteranis. Oppidũ nouum & latio

datũ tipaſa. Itẽq; a Veſpaſiano impatore eodem munere donatũ icoſio. Colonia Auguſti
ruſguniæ Ruſguriũ ciuitate honoratũ a Claudio Ruzaſus colonia Auguſti. Salde colo⸗
nia eiuſdem:gigili oppidũ. Tuca ĩpoſitũ mari & flumini ampſagg. Intus colonia auguſta
quæ itẽ ſucca:baritẽ:tubi:ſubtu.Ciuitates tirinici:tigauæ. Flumina iſarges: genſnabades:
ſardana:lauerna: bargenſina: turebi: flumẽ uſariẽs nauigabile. flumẽ ampſaga abeſt a cæſa⸗
rea.ccxxxiii.mil.paſ.utriuſq; mauritaniæ longitudo.d.ccc.mil.paſ.xxxix.nul.Latitudo.cc⸗
cc. Ixvii.mil. paſſuun. ( ,y ,
umidia. e. ſſer uCa. Brenen..
B ampſaga numida eſt Maſiniſſie clara noĩe metagonitis terra a græcis appellata.
à Nimide uero nomades a permutãadis papilionibus mapalia ſua hoc eſt domus palu
ſtris cicũferẽtes. Oppida culſurus:ichadæ: ab ea ad. xlviii.mil. paſ. in mediterraneo
colonia cirtha ſitianorũ cognomine & alia intus ſicca: liberũq; oppidũ bullaregia. Et ĩ ora
tacatua hippo regius flumẽ armua. Oppidũ trabacha ciuiũ to. Tuſca fluuius numidiæ fi-
nis.nec præter marmoris numidici ferarũg prouentum aliud inſignæ. “ðWRD
Afric. 2 — Cer Caa. IIII.

Tuſca zeugitana regio & quæppriæ uocet africa eſt. Tria promõtoria: candidum
à mox Apollonis aduerſum ſardiniæ: Mercurii aduerſum ſiciliæ in altũ procurrétia
duos efficiũt ſinus hipponeſem ꝓximũ ab oppido:quod hipponem dirutũ uocant

diarrhidũ a græcis dictũ ppter aquarũ irrigua. Cui finitimũ theudalis immune oppidum
longius a littore. Dein promontoriũ Apollinis & in altero ſinu utica ciuiũ romanorũ Ca

thonis morte nobilis: flumem bagrada. Locus caſtra cornelia. colonia carthago: magnæ in

rio Mercutii. Item libera curcubiſne. Mox africæ ipſius alia diſtinctio. Libyphœnices uo⸗
cantur qui bizantiũ incolunt. lta appellatur regio.ccl. mil. paſ.per circuitum fertilitatis exi
mix cum centeſima fruge agricolis fœnus reddẽte terra. Hic oppida libere leptis adrumẽ
tum:ruſpina:tapſus.lInde thena:ſabrata contingens ſyrtin minorẽ.ad quã numidie & afri
cæ ab ampſaga lõgitudo. d. Ixxx. mil. paſ. Latitudo qua cognitũ eſt. cc.mil. Ea pars quã afri/
cam appellauimus diuiditur in duas prouintias: ueterem & nouã diſcretas foſſa. Inrer afri
canum ſequentem & reges thenas uiq; producta. quod oppidũ a carthagine abeſt. ccxvii-
mil.paſ. Tertius ſinus diuiditur in geminos duarũ ſyrtiũ uadoſo ac reciproco mari. Diſr/
rhoos ad pximã quæ minor eſt a carthagine. ccc. mil. paſ:ut polybius tradit. Ipſam cẽtũ mil-
paſ.additu.ccc.mil.ambitu.Et terra hæc autẽ ſyderũ obſeruatione nobilis. Ad eam per de-
Terta harenis perq; ſerpẽtes iter eſt-Excipiũt ſaltus repleti ferarũ multitudine: & introrſus
elephatorũ ſolitudines: mox deſerta uaſta. Vtrinq; garamãtes ab augylis dierũ.xii. itinere
diſtantes. Super illos fuere gens pſyli: ſuper quos lacus lycomedis deſertis circũdatus.au
gylæ a medio fere ſpatio locantur ab iphis pia quæ ad occidẽtẽ uergit & a regiòe quæ
duas ſyrtes interiacet pari utrinq; interuallo. ſed littore inter duas ſyrtes ducẽtorũ ꝗnqua
ginta mil. pal. bi ciuitas oenſis. Cyniphis fluuius ac regio. Oppida neapolis taphra: abro/
thonũ: leptis altera quæ cognominarur iuagna. Syrtis maior circuitu. cxxv. mil. paſſuũ. adi
tu autem. cccxiii.mil.Inde accolit gens ciſipadũ.In intimo ſinu fuit oralothophagon: quos
quidam alachroas dixere ad philenorũ aras: ex harena ſunt eæ. Ab iis non procul a conti⸗
nente palus uaſta ad annem tritonem. nomẽq; ab eo accepit: palanrias appellataa Callima
cho:& citra minorẽ ſyrtim aſſe dicta:a multis uero inter duas ſyrtes. Promõtorium quod
maiorẽ includit buriũ appellatur: ultra cyrenaica prouincia. Ad hunc finẽ africa a fluuio
ampſaga populos. xxvi-habet qui romano parent imperio. In iis colonias ſex prærer iam ſu
pradictas pthinam tuburbin. Oppida ciuiũ romanorũ. xv. ex quibus in mediterraneo dicẽ
da abſuritanũ:abutuſenſæ: ab oriente canophicũ: chimanenſe:rhimituẽſe: tumiſdiẽſe.tur
bubienſe:tybiburmenſe:tibigenſe. Vcitana duo maius & minus. uagenſe:oppidũ latinum
unum uzzalitanũ. Oppidũ ſtipendiariũ unũ. Caſtris corneliis oppida libera triginta: ex ꝗ/
bus dicenda intus acolitanum: acharitanum: auinenſe: abziritanũ: canopitanum: melizita/
num mararenſe:ſalaphiranum: tuſdritanum:diricenſe:tiphicẽſe:tuniſenſe: ſcoedenſe:ta⸗

gaſenſe:ſigenſe uluſubaritanum: uagienſe:aliud ſigenge: zianienſe. Ex reliquo numero

non ciuitates tm: ſed pleræq; etiam nationes iure dici poſſunt: ut nattabudes:caſpitani: in
ſulani:ſabarbares:maſſilini:ciues uamacures:ethini:muſſimi:marchubi: & tota getulia ad
flumen nigrin:qui africam ab æthiopia dirimit. Cyrene. Ca. 7 V.⸗
Frenaica eadẽ pentapolitana regio illuſtrarur Nammonis oraculo:quod a cyrenis
c abeſt. cccc mil.paſ.fonte ſolis:pentapolis urbibus maxime quincq; berenie:arſinoe:
prolemaide apolloma: ipſaqʒ cyrene. Berenice in ſyrtis extimo cornu eſt quondam

uocata heſperidum ſupradictarum uagantibus græciæ fabulis. Nec procul ante oppidum
fuuius lethon: lucus ſacer: ubi heſperidum horti memorantur. Abeſt a lepti. ccclxxxv. mil.
aſſ.Ab ea arſinoe theutyra uocitata. xliii. mil. paſſ. Et deinde prolemais antiquo nomine

barce. xxii. mil. paſ. Mox. ccl. mil. promontorium phicus per creticum mare excurrit diſtẽs
cccl.mil. paſſ.a tænaro laconicæ promontorio. A creta uero ipſa. cxxv. mil. Poſt id cyrene
a mari. xi. mil. paſ. A phicunte apolloniã. xxiiii.m. paſſ.ad cherõneſum. Ixxxviii.mil.paſ. Vn⸗
de cathabatinũ. ccxvi. mil. paſſuũ accolũt marmaridæ a pharedoni ferme regiõe ad ſyrtim

uſq; maiorem porrecti. Poſt eos a craucæ leſatiani. In ora ſyrtis naſammones quos meſam⸗
mones greci appellauere ab argumento loci medios inter harenas ſitos. Cyrenaicus ager
xv. mil. paſſuum latitudine a littore arboribus fertilis habetur. Intus eodem ſpatio frugi/

bus tantum mox uiginti mil.paſfuum latitudine: &. ccl.mil.paſſ. Iongitudine laſeri modo
poſt naſammonas haſbitæ & macæ uiuunt. Vltra eos hamonienſes. xi. dierum itinere a ſyr⸗
tibus maioribus ad occidentẽ & ipſi quaquæ uerſus harenis circundati: puteos tamẽ haud
difficiles binum fere cubitorũ inueniunt altitudine ibi reſtagnantibus mauritaniæ: aquis

clusples
mus ex 4
zaia bi

braee.

AAuſtohi
ſenqce
Amediu
ercniston
tiuminn
Pchocmi
pteer.
luetehoc.

cppidun

natio dett
cuflume
Monsgy.
ithatronib
rjentbus.
1scöpene
Cuscacha!
Africaaſy
tümeſt.
“
e

.
èd

müällen
ns ae⸗
cumin
ligenti
proxim
Artem

ðD
1x
qJ
totio paſi
Gaxxv.m
klineper
dula lono
ar Dicu
Linisinn
mmaxime 5
anbitn 45
Hlum lbby

zm
„ M
ſimonin
niſorcälin

mmnmeop
uironmni
DRZZ mmor
wpeinronon
denrn
tumfenlinte,
eieleprtinn⸗

Däunide

mto her
Aine deſtni
rnni t,
rhlmi il
eAmrc⸗
tudineaienotns
entiscnüdmnan

dit Cingie n

sdwinin

politen d/
hoorn wan 4
lotnenenin
nonn rocliN
Velrn (
Dreinmnod
. * . ,7
le NAer
mmiad
121.,
NrocicN—
b 4
4 „ ge
7
Ne: M

N⸗KR.

africa a ſyrti minore decies ſexaginta mil.paſ.in lõgitudinẽ patet. In laticudine qua cogni
tcum eſt. d. cccpaſſuum. Lybia mareotis.

nium libyi:ægyptii: deinde leucæ æthiopes habitant.

Domos ſale e montibus ſuis exciſo ceu lapide cõſtruũt. Ab iis ad troglodytas hyberni oc⸗

caſus plaga dierũ quattuor iter: cũ quibus cõmertiũ gẽme tantũ quà carbunculum uoca-

mus ex æthiopia uectæ. Interuenit ad ſolitudines africæ ſup minorẽ ſyrtim dictas uerpha⸗
zania: ubi gentẽ phazaniotũ urbeſq;ʒ alelen & cillabaſubegimus. Item cidamũ e regione ſa

brate.Ab his mons longo ſpatio in occaſum ab ortu tendit: ater a noſtris dictus a natura

aduſto ſimilis: aut ſolis repercuſu accenſo. VItra eũ deſer ta. Matelgæ oppiduũ garamantũ.

Itemq; detris affuſo fonte a medio die ad mediã noctem aquis feruentibus. totidem horis

ad mediũ diem rigentibus. Clariſſimũq; oppidum garadamũ caput garadamantũ: omnia
ermis romanis ſuperata: & a Cornelio Balbo triũphata: unius ommũ curru externo & qui⸗

zitium iure donato. Quippe gadibus nato ciuitas romana cũ Balbo maiore patruo data eſt
Et hoc mirũ ſupradicta oppida ab eo capta auctores noſtros prodidiſſe. Ipſum in triupho
præter cydamũ & garadamũ oĩum aliarũ gentiũ urbiũq; numina ac ſimulacra duxiſſe que
fuere hoc ordine. Tabidiũ oppiduũ: niteris nationis gligemela oppidum. Bubeiũ natio uel

oppidum. Enipi natio. Thuben oppidũ. Mons nomme niger: nitibrũ rapſa oppida: diſcera
natio.detri oppidũ:gumẽ nathabur: tapſagũ oppidũ uãuagi natio: boin oppidũ: pege oppi

dũ:Humẽ daſibari. Mox oppida cõtinua baracũ: buluba: alaſi: balſa: galla: maxalla: Zizama-

Mons gyri: in quo gẽmas naſci titulus prodidit. Ad gramãtas iter in explicabile adhut fu

ĩt latronibus gẽtis eius. Puteos qui ſunt nõ alte fodiedi ſi locoꝶ noticia ad ſit harenis ope

rientibus. Proximo bello quod cum œlibus romanigeſſere auſpiciis Veſi paſiani imperato⸗

xis cõpendiũ uiæ quatriduo dephẽſum eſt. Hiot iter uocatur p̃ter caput ſaxi.fims cyrenai⸗
cus cathabathmos appellatur oppidũ & uallis repẽte cõucxa. Ad eum terminũ cyrenaica
Qü&Qt/. VI.
A quxæ ſequitur regio mareotis libya appellat: ægypto cõtermina. Tenet marmari
EęE Qdes: adirmachidæ: deinde mareotæ. Menſura a catabachmõ ad paretonium. Ixxxvi.
mil. pal.In eo tractu intus apis intereſt nobilis religione ægypti locus. ab eo pareto

niũ.Ixii. mil.paſſuum. Inde alexandrtiã. c. mil. paſſuũ.Latitudo.clxix. eſt. Eratoſthenes a cyre

nis alexandriã terrectri itinere. d. xxv. mil. prodidit. Agrippa totius africæ a mari atlantico
cum inferiore ægypto. Ixxxv. mil. paſſuũ. longitudinẽ poſi uit. Polybius & Eratoſthenes di
ligentiſſime exiſtimati ab oceano ad carthaginẽ magnã. xyi. mil. paſſ. Abea canopum nili
Proximum oſtiũ.xvi.mil.paſſuũ.xxix.fecerunt.lſidorus a tingi canopum. xxxv.Xcix. mil. p.
Artemidorus quadraginta minus ꝗᷓ Iſidorus. “ 4 †rPE Ca.es VI.
Inſulæ circa Africam & aduerſarum africxæ. 2“ Hr
Nlulas non ita multas complectuntur hæc maria. Clariſſima eſt menix lõgitudine
Ixxxv. mil. paſſ. latitudine. xxv. ab Eratoſthene lotophagites appellata. Oppida habet
duo menigen ab africæ latere: & altero toiar. Ipſa a dextro ſyrtis minoris promon/

torio paſſibus. cc. ſita ab ea. c. paſſ. contra leum cercina cum urbe eiuſde nominis libera lon
ga. xxv. mil. paſ. Lata dimidium eius ubi plurimum. ac in extremo non plus. v. mil. paſſus.

Hinc per parua carthaginem uerſus cercinitis ponte iungitur. Ab iis. l. mil. fere paſl. lipa/
duſa longa. vi. mil. paſ. Mox gauleegalata: cuius terra ſcorpionem dirum amimal africæ ne
cat. Dicuntur & in clupea emoti: cuius ex aduerſo coſſyria cum oppido. At contra cartha⸗
ginis ſinum duæ e gremio areæ aræ. Re uera autem ſcopuli uerius ꝗ inſulæ: inter ſiciliam
maxime & ſardiniam Auctores ſunt & has quõdam habitatas ſubſediſſe. Interiori autem
ambitu africæ ad meridiem uerſus: ſuperq; gerulos interuenientibus deſertis primũ om⸗

Aoethiopes. C. VyiIIl.
Ver eos æchiopũ gentes nigritæ a quo dictum eſt flumine. Gymnetes pharuſi eti
ſam oceanum atti ngentes:quos in mauritaniæ fine diximus perorri. Ab iis omnib
uaſte ſolitudines orientem uerſus: uſq; garamãtes: augy laſq; & trogloditas: ueriſ⸗

ſima opinione eotũ qui deſertis africæ duas æthiopias ſuperponunt: & ante omnes Fio-

meri qui bipartitos tradit æthiopas ad oriẽtẽ occaſũq; uetſos. Nigri fluuio eadẽ natura qᷓ
nilo:calamũ & papirũ & eaſdẽ gignit animãtes iiſdẽq; tẽporibus augeſcit. Oritur inter ta⸗

releos æthiopas: œcalicas. Horũ oppidũ mauin quidà ſolitudinibus interpoſuerunt. Arla⸗-
tas iuxta eos: ægipanas ſemiferos: & blemmias: & gaãphaſantas: & ſatyros: & himantopodas

= LIBER.
Atlantes degeneres ſunt humani ritus ſi credimus. Nãà neq; nominũ ullorũ inter eos ap/
pellatio eſt: & ſolẽ orientẽ occidentẽq; dira imprecatione cõtuẽetur: ut exitialẽ ipſis agriſ/
q;. Necq; in ſõnia uiſunt qualia reliqui mortales. Trogloditæ ſpecus excauant. hæ illis do
mus uictus ſerpetiũ carnes: ſtridorq; nõ uox. adeo ſermonis cõmercio carent. Caramantes
matrimoniorũ exortes paſſim cũ fœminis degunt. Augylæ tantũ inferos colunt. Gapha⸗-
ſantes nudi: prælioruc; expertes externo cõgregatur. Blémiis tradũtur capata abeſſe: ore
& oculis pectore affixis. Satyris præter figuram nihil moris humani. Aegipanis qualis uul
go pingitur forma- Fiimatopodes loripedes quidam: quibus ſerpendo ingredi natura eſt.

Pharuſi quondam periæ comites fuiſſe dicuntur Hierculis ad heſperidas tendentis. Nec

de africa pluraq memorentur occurrunt. De Atſia. Ca. .X.
Dhæret aſia quâà petere a canopico oſtio ad põti oſtiũ Timoſthenes. xxvi. xxxviii.
a mil.paſ.tradidit. Ab ore autẽ ponti ad os mæotis Eratoſthenes. xv. xlv. mil. paſ. Vni
uerſam uero cũ ægypto ad tanain. Artemidorus & Iſidorus. Ixxxviii. d. cc. l. mil. p.
Maria eius cõplura ab accolis traxere noĩa quare ſimus indicabuntur. Proxima africæ ĩco
lit᷑ ægyptus introrſus ad meridie recedẽs donec a tergo præteédãtur æthiopes. Inferiorem
eius partẽ nilus dextia leuaq; diuiſus amplexu ſuo determinat canopico oſtio ab africa:
ab aſ ia peluſiaco. clxx. mil. paſſ.interuallo. Quã ob cauſam inter inſulas quidà ægyptum re
tulere: ita ſe findente nilo ut triquetrà terre figurã efficiat. Ideo multi græcæ litteræ uoca
bulo deltãâ appellauere ægyptũ. Menſura ab unitate aluei unde ſe primum findit in latera
ad canopicũ oſtiũ.cxlvi.mil. ad peluſiacũ.cclvi.mil.eſt.Sũma pars cõtermina æthiopiæ the/
bais uocatur. Diuiditur in præfecturas oppidorum:quas nomos uocãàt: ombiten: phaturi/
ten: apollopoliten: hermotiten: tiniten. phanturiren: coptiten: tentiriten: diopoliten: antipo
liten: aphrodipoliten: lycopoliten. Quæ iuxta peluſiũ eit regio nomos habet barbeticẽ: bu
bat itẽ: thyetroiten: tanitẽ.Reliqua autẽ arabicũ hamoniacũ tendẽtem ad FHmonis iouis
oraculũ oſirintitẽ: leontopolitẽ: atribitẽ: ſynopolitẽ:hermopolitẽ: xoitẽ:mendeſiũ:ſebenni
ten.ſabaſtiten: ſetapolitẽ: heliopolitẽ: ꝓſopiten:cynopolitẽ:thermopolitẽ:bruſophiten:om
phiten: ſeiten: ptenethũ: temphũ:na ucratite:ueratitẽ:meletitẽ: gynopolitẽ:menelaitẽ.Ale „
xandriæ regione. Itẽ lybiæ mareotis: heracleopolites eſt in inſulala nili longa paſſus. l. mil.
in qua & oppidũ Herculis appellatũ. Arſinoitæ duo ſunt: hi & mẽphites uſq; ad ſummũ
mutãt & ſubſtituũt alios nomos: ut heroopoliten: crocodilopolitẽ. Inter arſinoitẽ: autem

ac mẽphitẽ lacus fuit circuitu.ccl. mil. paſ.aut ut Mutianus tradit. ccccl. mil. & altitudinis

lI.paſ.manufactu a rege qui fecerat mœridis appellatus. Inde. Ixxii. mil. paſ. prope abeſt me
phis quõdam arx ægypti regũ. Inde ad Hãmonis oraculum. xii. dierum intereſt. Ad ſciſſu
ram autẽ nili quod appellauimus delta. xv. mil. paſſ. Nilus incertis ortus fontibus: ut ꝑ de⸗-
ſerta & ordentia & ĩmenſo longitudinis ſpatio ambulans famaq; tantũ inermi quæſitu co
guitus ſine bellis: quæ ceteras oẽs terras inuenere originẽcut Iuba rex potuir exquirere)in
monte inferioris mauritaniæ nõô procul oceano habet: lacu protinus ſtagnẽte: quẽ uocant

hilidem. Ibi piſces reperiuntur alabetæ: coracini: ſiluri: crocodilus quocq;. Inde ob argumen

tum hoc cæiareæ ortus creditur: in iis quæ nili alueo ſpectantur: hocq; lacu educantur: in
heſeo dicatus ab eo ſpectat: hodie Præterea obſeruatũ eſt prout in mauritania niues hym
breſue ſatiauerint: ita mlum increſcere ex hoc lacu. Rurſus indignatur fluere per arenoſa
& ſqualentia. Conditq; ſe aliquot dierum itinere.Mox alio lacu maiore in cæ ariẽſis mau
ritaniæ gente maſeſylũ erumpit: & hominum cætus ueluti circũſpicit iiſdem ammaliũ ar/
gumentis. Iterũ harenis receprus cõditur rurſus. xx. dierũ diſertis ad proximos æthiopas
atq; ubi iterũ ſenſerit hominẽ proſilit fontec(ut ueriſimile eſt)illo quem nigrin uocauere.
Inde africa ab ætbiopa diſpeſcens eciã ſinõ protinus populis: feris tamen & beluis frequẽs:
ſiluarũq; opifex medios æthiopas ſecat cognominatus aſtapus:quod illarum gentium lin⸗-
gua ſignificat aquã e tenebris proſluentem Inſulas ita innumeras ſpargit quaſdamq; tam
uaſte magnitudinis quanꝗᷓ rapida celeritate ut tamen die rum quinq; curſunon breuiore
tranſuolet. circa clariſſimam earum meroen aſtabores leuo alueo dictus: hoc eſt ramus
aquæ uenientis e tenebris. Dextera uero aſtuſapes: quod latentis ſignificationem adicit.
Nec ante nmilus ꝗᷓ ſe torum aquis concordibus rurſus iunxit. Sic quoq; etiamnum gyriſan⸗
tes nomĩiatus per aliquot md

ia & in totũ Homero ægyprus: aliiſq; triton. Subinde inſulis

inplaut
veckusae
Oocutlaute
is ußs
zeſe erom
jnnatar tern
eo tenmnpor
nosiidenn
otalirta
Tbelunre
doris ui
jntroicumt
ſonnanturu
gentequo⸗
auſtrinum.
dat umbra
cung poſt
onem.Erre
nipbinlib⸗
eo elad in
menrumet
do. Heſe
prouintia
Waecurin
rincipe.
k
Aris
ita uoca
ledcn
in eo.
pal. e⸗
habitatl
pralcnp⸗
ens ꝛd ca
PbiAmal
braturta
liofemac⸗
Woppid
Plo inchyt 1
holisx Ve
Cutiialaba
gui Narſin
Gislacumn
conternzin

Pai
1 ingt
.. Ad
din benn
nioſimden
tislacugzl
mercio Inlt

Rkucdinig

tun kis
NiEinn

Om delee

O 18 .
Lipansanlsi
nrecimnnes

rron ſone: . P
lencdengi, N

1. 6
enei hinii

H form .
Pnummccic
RK

lorealninonn
dodtnc

nefeen min/

AAAI

. E.
mereine
We

1
NN

g inni
Sigundomin
Epcit:ann

. „ 6 1
ſ0% A
telel⸗ R1

Re e

2*

ut Nenn 4
l 4 Mi⸗ 8

d „ „0
ane DNA
”ÿ” V
e⸗ P.

1 n
4

4 9
e

nAii
cuim
iemne,
rlilhie
mmiuin
ſonm hreie
e

impaetus totidem incitatus irritamentis. Poſtremo incluſusmòtibus nec alibi torrentior
uectus aquis ꝓperãtibus ad locũ æthiopũ: qui catadupi uocãtur: nouiſſimo cataracte ĩter
occurſantes ſcophlos nõ fluere ĩmenſo fragore creditur: ſed ruere. Poſtea lenis & confra
Qis aquis domitaq; uiolentia: alioquin & ſpatio feſſus multis ꝗᷓuis faucibus in xægyptu ma
re ſe euomit. Certis tamen diebus auctu magno per totam ſpatiatus ægyprum fœcundus
innatat terræ. Cauſas huius in crementi uarias prodidere: ſed maxime probabiles eteſiarũ
eo tempore ex aduerſo fantium repercuſſu ultro in ora acto mari.aut ibres æthiopiæ æſti
uos iiſdem eteſus nubila illo ferentibus e reliquo orbe. Timeus mathematicus occultam
protulit rationẽ. Phialiam appellari fontem eius mergiq; in cuniculos ipſum amnẽ uapore
anhelantem fumibus cautibus ubi conditur. Verũ ſoſe per eos dies cõminus facto extrahi

ardoris ui: & ſuſpenſum abundare: ac ne deuoretur abſcondi: idq; euenire a camis ortu per

introitum ſolis in ſeone contra perpẽdiculum funtis ſydere ſtante: cum & in eo tractu ab⸗
ſumantur umbræ. Pleriſq; ediuerſo opinatis largiorem fluere ad ſeptemtrionẽ ſole diſce⸗
dente:quod in cancro & leone euenit. Ideoq; tunc minus ſiccari. Rurſus in capricornũ &
auſtrinum polũ uerſo ſorberi:& ob id partius fluere. Sed Timæo ſiquis extrahi poſſe cre/
dat umbrarum defedctus iis diebus & locis ſine fine abeſt. Incipit creſcere luna noua quæ⸗
cunq; poſt ſolſtitium eſt ſenſim modiceq; cancrũ ſole tranſeunte:abundantiſſime autẽ le
onem.Et reſidet iu uirgine iiſdem quibus accreuit modis in totum autẽ reuocatur intra
xipas in libra: ut tradit Herodotus centeſimo die. Cũ creſcit reges aut præfectos nauigare
eo nefas iudicatum eſt. Auctus eius per puteos menſuræ notis deprehendũtur.iuſtũ ĩcre⸗
mentum eſt cubitorũ.xvi. Minores aquæ nõ o'a tigant. Apliores detinent tardius recedẽ-
do.Hæ ſerendi tempora abſumunt ſolo mandante. Ille non dant ſitiente. Vtrũq; reputat
prouintia in.xii.cubitis famẽ ſentit.ln.xiii.etiäãnum exurit.Xiiii.cubita hilaritatem afferũt
xv.ſecuritatem. xvi.delirias. Maximũ incremẽtũ ad hoc æui fuit cubitorum. xviii. Claudio.
principe. linimũq; pharſa ico bello: ueluti necem Magni prodi gio quodã flumine auer/
ſante. Cũ ſtetere aquæ opertis molibus admittũtur. Vt quæq; liberata eſt terra: ſeritur. Idẽ
amnis unus ommũ nullas expirat auras. Ditionis ægypti eſſe incipit a fine æthiopiæ ſyene
ita uocat ĩ ſula.c.mil.paſ.ambitu.in qua ceraſtiæ ſũt latere arabiæ & ex aduerſo ĩſule.iiii.pi⸗
le.d. c. mil. paſ.& a nili fixura. unde appellari diximꝰdeltã. Hoc ſpatiũ edidit Artemidorus:
& in eo.ccl.oppida fuiſſe. Iuba. cccc.mil. paſ.Ariſtocreon ab elephantide ad mare. ccl. mili
paſ.Elephantis inſula infra nouiſſinum cataractem. cccc.mil.paſ:i& ſupra ſyenem. xvi. mili
habitatur. Nauigationis ægyptiæ finis ab alexandria. d. lxxxy. mil. paſi. in tantũ errauere ſu
praſcripti.lbi æthiopicæ cõueniunt naues. Namq; eas plicatiles humeris tranſferunt quoti

Ens ad cataractas uentum eſt. Aegyptus ſuper cæterã antiquitatis gloriam.xx. mil. ur ium

ĩbi Amaſe regnante habitata præfert. Nunc quoq; multis etiam ignobilibus frequẽs cele
bratur tamen Apollinis: mox leucothe: & diſpolis magna. Eadem thebe: portarum. c. nobi
lis: fama copioſa indicarum arabicarũq; mercium nilo proximum emporium. Mox uene⸗
vis oppidum: & irerum iouis ac tentyris: infra quod abydus Mẽnonis regia: & Oſiris tem=
plo inciytum.vii.dierum itinere in lybiam remotum a flumne Deinde prolemais & pano
polis ac Vereris iterum. Et in lybico lycon ubi montes finiunt thebaidẽ. Ab iis oppida mer
curii: alabaſtrũ canũ:& ſupradictũ Herculis Deinde arſinoes & iam dicta memphis: inter

quã & arſinoitem nemeon. In lybico turres quæ piramides uocantur. Iabyrinthus in miri/

dis lacu nullo addito ligno ex ædificatus: & oppidũ erialon. Vnũ præterea intus & arabiæ
conterminum claritatis magnæ ſolis oppidum.

7„ . . 5
.— „ „ * . 4 4 4 D 4 * . „ „ 8
Alexandria. Nn õ Ca./ 4102 6 e e; . X. W 25

Eag iure lauderur in littore ægyptii maris alexandria a magno Alexandro condita
in africæ parte ab oſtio canopico. xii. mil. paſ.iuxta mareotim Iacũ: qui lacus antea /
Arapotes noĩabat᷑. Metatus eſt eà Dinocr ates architectus pluribus modis memora
bili ingenio. xv. mil. paſ. laxitate inſerta ad effigiẽ macedonicæ chlamydis orbe gyrato laci
nioſam dextra leuaqʒ anguloſo ꝓcurſu:iã tũ tamen quinta ſitus parte regi dicata. Mareo⸗
tis lacus ad meridianã urbis partẽ euripo & canopico oſtio mittitur. ex mediterraneo com
mercio.Inſulas quoq; plures amplexus. xxx. mil. paſſ.traiectu. de. ambitu ut tradit. Claudi⸗
us Cæſar.Alii ſchœnos in latitudinem patere. xl. faciunt ſchonunq; ſtadia. xxx. Ita fieri l6
gitudinis. cl.mil. paſſuum: tantundem & latitudinis. Sunt in honore & intra decurſus nili

„

R M

2
d

LIBER. .
multa oppida præcipue quæ nomina dedere oſtiis non omnibus. xi. enim reperiuntur: ſu-
perq; quattuor quæ ipſi falſa ora appellant. Sed celeberrimis ſepte: proximo alexandriæ ca
nopico:deinde bolbitino: ſebenitico: phanitico mendeſico: tanico: ultimoq; peluſiaco. præ

nmnmnaucratis: unde oſtium quidam naucraticum nominant: quod alii heracleoticum: canopi/
co cui. vi. mil. paſ-proximum eſt præferentes: H

4 = 3 7 òMG 4 Arabia. „ Ca. XI
dS L Ltra peluſiacũ arabia eſt ad rubrum mare pertingẽs & odoriferam illam ac diuitem
ðð u & beatæ cognomine inclitãâ. Hecabanũ & eſbonitarum & ſcenitarũ arabũ uocatur

ſterilis præterꝗᷓ ubi ſcyrie confinia attingit. nec niſi caſſio mõte nobilis. His arabes
iunguntur: ab oriente cacleis: a meridie cedreis quidam: dein ambo nabatheis. Herœpoli-
ticus uocat᷑ alterq; lelanitic? ſinus rubri maris in ægyptũ uergentis. cl. mil. paſſ. interuallo-
Interduo oppida læana & in noſtro mari gaza. Agrippa a peluſio arſinoẽ rubri maris oppi
dum per deſerta. cxxv. mil. paſ. tradit tam paruo diſtat ibi tanta rerum naturæ diuerſitas.
Syria paleſtina phœncis. Ca XlII.
Vxta ſyria litus occupat quõdam terrarum maxima & pluribus diſtincta nolbus.
i Nanmq; paleſtina uocabetur qua contingit arabas & iudea: & cœle: dein phœnice:
&S qua recedit intus damaſcena: ac magis etiam nũ meridiana babylonia. Erx eade
meſopotarnia inter euphraten & tigrin: quacq; tranſit taurum: rophœne. Citra uero etiam
comagene. Et ultra armemam adiabene: aſſyria ante dicta. Et ubi ciliciam attingit antio/
chia. Longitudo eius inter ciliciam & arabiam. cccclxx. mil. paſ. eſt. Latitudo a ſeleutia pie⸗
naa ante oppidum in euphrate zeumam. d. uigintiquinq; mil. paſſ. Qui ſubtilius diuidunt
circum euphraten ſyriam phœnicem uolunt: & eſſe oram maritimam ſyriæ: cuius pars ſit
ĩidumea & iudea: deinde phœnicem deinde ſyriam. Id quod præiacet mare totum phœni/
cum appellatur. Ipſa gẽs phœnicum in gloria magna litterarũ inuẽtionis: & ſyderũ: nauaji
umcq: ac bellicarũ artiũ. A peluſio capriæ caſtra: caſſius mons: delubrũ Ilouis Caſſii rumu/
ſus magni Pompeii tracine. Arabia finitur a peluſio. Ixv. mil. paſ.
Idumea ſyria: paleſtina: ſamaria: aſcalum: azotus: cæſaræa. Ca. XIII.
Onx idunæa incipit & paleſtina ab emerſu ſirbonis lacus: quẽ quidã. cl. mil. paſ. cir⸗
m cuitu tradidere. Herodorus caſſio môti applicuit. Nunc eſt palus modica. Oppida
rhino: colura: & intus raphace: gaza: & intus athedõ: mons angaris. Regio per ora
ſamaria oppidum aſcalo liberum: azotus: ſamnes duæ. Altera intus ioppe phœnicum anti
quior terrarum inundatione ut feruntlinſidet colli præiacente ſaxo: in quo uinculorum
Andromadæ ueſtigia oſtendunt. Colitur illic fabuloſa cero. inde apollonia ſtratonis tur-
ris: eademcæſarea ab Herode rege condita. Nunc colonia prima flauia a Veſpaſiano impe
ratore: deducta. Finis paleſtines. clxxxix. mil. paſſ. a cõfinio arabiæ. Deinde phœnices. Intus
autem ſamaria. Oppida neapolis quod antea marmortha dicebatur. Sebaſte in monte altio
re gamala. Supra idumeam & ſamariam. “

Iudæa: galilæa: hierico: hemmaus: lydda: ioppe. Ca. AllII.

.

Vdea longe lateq; funditur. Pars enim ſyriæ iunctã galilæa uocatur. Arabiæ uero
i && æggypto proxima parea aſperis diſpſa montibus: & a cæteris iudeis iordane am-
ne diſcreta. Reliqua iudea diuiditur m toparchias decem quo dicemus ordĩe. Hie
ricontẽ palmetis conſitã: fontibus irriguã: emmaũ: lyddã. ioppicã: acrabathenã: & zophani⸗

bbinum orients: nomen iudeæ: modo herodium cum oppido illuſtri eiuſdem nominis.
äs Ordanis annis oritur e fonte peneade:qui cognomen dedit cæſareæ de qua dice⸗
i mus: amnis amoœnus: & quatinus locorum ſitus patitur ambitioſus: accoliſq; ſe præ

aquaſq; laudatas perdit peſtilentibus mixtas. Ergo ubi prima còuallium fuit occaſio:in la-
nis: ainœnis circũſeptus oppidis. ab oriente iuliadæ & hippo: a meridie: tharitie: quo & no-

mine aliqui etiam lacum appellant. ab occidente tiberiade aquis calidis ſalubri.
Aſphaltites. =

terea buthos: pharbetos: leõtopolis: atribis: iſidis oppidũ: buſiris cynopolis: aphroditos: ſais

ticã: thamiticam: bethole: & thephene: norine in qua fuere hieroſolyma lõge clariſſima ur

bens uelut inuitus: aſphaltitẽ lacum dirum natura petit: a quo poſtremo ebibitur

cum ſe fundit:quem plures geneſaram uocant.xvi.mil.paſſ. Iongitudinis. vi.mil. Iatitudis⸗

Gadumar
lcusfonst

de
cin
nimteſo⸗
genden
gdn
len buſti.
iulezet.
Vn
ij ool
pni
nutticeibi
(diuitem
gule din
bilrancxa
In
h di
üreons
coloni⸗
Tyrus
puonit
perüem
Noobilita
pidum
uitrithe
H
predicten
nagoras
blosflum
ſidonii &
dos ſepte
ſupnadſich
tiadeſine
(ealibern

Ei
(o
3Ppelara.

eriunrer 8
endte
eluſao, e
kroclegit
ncn

1.
mdiuien
Dhäwenn
oabe
sRepol,
Cinrenalo⸗
mscppi
diertla.
I.
nin Ren
uezoerinn
noitanto,
kutizpie⸗
diuidune
ins uaſit
umn pnon
derimud
(Mütun

M
oini
wN
GNNM
Hauons ton
Ne
Mncs Mrus
onreduo

MW.
Cbirueno
dane w⸗

Arognn⸗
ltilenn u
minis

WV.
g gice⸗
gſepe⸗
vebibint
coinln

laciwuc

osto

cea libera: diopolis: heraclea: caradrus: poſidium.

*½ Ke e en 4 A Ai, OSeed. V .—-

Sphaltites nihil præter bitumẽ gignit: unde & nomẽ. Nulluũ corpus animaliũ reci⸗
a. pit. tauri cameliq; fluitãt. Inde fama nihil in eo emergi. Longitudine excedit. c. mil.
paſſ. Latitudine maxima. xxv. implet. Minima ſex. Proſpicit eũ ab oriẽte arabia no⸗
madum a meridie acharon: ſecunda quondã arx iudeæ ab ieroſolymis. Eodem latere eſtca
lidus fons medicæ ſalubritatis callirhoe aquarũ ploriam ipſo nomme præferen.
Gens heſſenorum. CiUAD2s.ð XVII.

B occidẽtali littore heſſeni: quos fugitãt uſq; quaq; nocentes. Gens ſole & intoto

a orbe præter cæteras mira: ſine ulla fémina: omni uenere abdicata: ſine pecunia ſo/

cia palmarũ. In diem ex æquo cõuenarũ turba renaſcitur: lõge frequẽtatibus quos

uita feſſos ad mores eorũ fortunæ fluctibus agitat. Ita per ſeculorũ miliacicredibile dictu)
gens æterna eſt: in qua nemo naſcitur. Tã fœcũda illis aliorũ uitæ penitẽtia eſt. Infra hos
egadda oppidũ fuit ſecundũ ab hieroſolymis fertilitate palmetorũq; nemoribus. Nunc al
terũ buſtũ.Inde maſada caſtellum in rupe & ipſum haudprocul ab aſphaltite. Et hactenus
iudea eſt. De capoliiss. C;Caaa. XVIII.
Vngitur e latere ſyrie decapolitana regio numero oppidorũ in qua nõ omnes eadẽ
I obſeruant. Plurimi tamẽ damaſcũ & opotũ riguas amne chryſoroa: fertilẽ philadel
phiã raphanã: oĩa in arabiã recedétia. Scytopolin antea niſa a Libero patre ſepulta

nutrice ibi ſcytis deductis. Gaddara hieramiace præfluente & iã dictũ hippodiũ. Pella ags
diuitem. galaſam eanatã. Intercurrunt cinguntq; has urbes tetrarchiæ: reg norũ inſtar ſin/
gulæ: & in regna contribuuntur: tracoitis paneas. In qua cæſarea cum ſupradico fonte a⸗

Pila: arca: ampelæſſa: gabæ. Tyrus & ſydon... LC.a.
Inc redeũdũ eſt ad orã atq; phœnicẽ. Fuit oppidũ crocodilo. Eſt flumẽ nẽptoria ur

h bi nudoſum. Sigaminũ promõtoriũ: carmelũq;. Et in monte oppidũ eode nomine
quõdam egbatana dictũ. Iuxta getta gebba. Riuus pagida ſiue belus: uitri fertiles
harenas paruo littori miſcens. Ipſe & palude cendeuia a radicibus carmeli profluit. Iuxta
Tyrus quõdam inſula præalto mari ſeptingẽtis paſſibus diuiſa. Nuc uero Alexandri opz⸗

pugnãtis operib us cõtinensOlim partu clara urbibus genitis: lepti: utica: & il a romani ĩ-

perii emula terrarũ orbis auida carthagine: etiã gadibus extra orbẽ conditis. Nũc oĩs eius
nobilitas cõclylio atq; purpura cõſtat. Circuitus.xix, mil. paſſ.eſt. Intra paletyro incluſa. op

4 . 64

pidum ipſum. xxii.ſtadia optinet.Inde ide ac ſarepta & ornithon oppida. Et ſidon artifeæx

MNions libanus. CQCa. XX.

uitri.thebarũq; boetiarũ parens.

Tergo eius mons libanus orſus centũ quinquaginta ſtadiis zymirã uſq; porrigit

2 quæ cœleſyria cognominatur. Huic par interiacente ualle mons aduerſus anteliba
nus obtenditur quõdam muro cõiunctus. Poſt eũ introrſas decapolitana regio 6.
prædicteq; cũ ea tetrarchiæ & aleſtines tota laxitas. At in ora nũc ſubiecta libano fluuius

nagoras beritus colonia quæ fœlix iulia appellatur. Leontos oppidũ: flumẽ lycos: palæbi⸗
plos:flumen adonis. Oppida biblos: borris: ſycada:trieris: calamos:tripolis quõdam. Tyri &

ſidonii & araradii optinẽt orthoeleuteros flumẽ. Oppida zymira: marathos: cõtrac; arara

dos ſeptem ſtadiorũ oppidũ: & inſula ducẽtis paſſibus ea continente diſtans. Regio ĩ qua
ſupradicti deſinunt mõtes. Et interiacentibus cãpis bargilus mons incipit. Hic rurſus ſy⸗

ria deſinente phœnice. Oppida carnebala: neapaltos: Gabala prom ontorium in quo laodi

. Siria Anthiochia. C(Ct.⸗. —AXAXAXAXAxl.
Einde promontorium ſyrie antiochenæ. Intus ipſa anthiochia libera: epidaphneis
cognominata oronte amne diuiditur. In promontorio autem ſeleucia libera pieria
appellata. Caſſius monnss. Ca
Vper eam mons eodẽ quo alius nomine caſſius. C

ius excelſa altitudo quarta uiR/

Igilia orientẽ per tenebras ſolẽ aſpicit breui circunactu corporis diẽ noctẽq; pariter
oſtẽdens. Ambitus ad cacumine. xix. mil. paſ. eſt altitudo per directũ.iiii. At in ora
amnis orontesjnatus inter libanũ & antelibanũ iuxta heliopolim. Oppidũ hoſes. & a ter⸗
go portæ quæ ſyriæ a ppellantur interuallo rhoſiorum montium & tauri. In ora oppidum

myriandros. Mons amanus. In quo oppidum bomite ipſe ab ſyris ciliciam ſeparat.
1. H Ceole ſyria. CLCLCa. XXIII.

ð

7 8

LIBER.
Vrnc interiora dicantur. Cœle habet apameam marſia amne diuiſam. Anazerinorũ

n tetrachia baàbicem: quæ alio nomine hierapolis uocatur. Syris uero magogibi pro⸗-

digioſe. Atargatis græcis hoc decreto dicta colitur chalciden cognomunata a dira

bellũ: unde regio chalcidene fertiliſſima iyriæ. Et inde cyrreſtica: irneazates: gindare nos

gabenos tetrachias duas quæ granii comatitæ uocantur-Hermiſenos: hylatas: itureorũ gẽ
tem: & qui ex iis betemi uocãtur. Mariaminitanos. Letrarchiã quæ mãmuſea appellat. Para
diſum: pegnas: penelenitas: ſeleuciã: præter iam dictas duas: quæ ad euphraten: & quæ ad

amellũ uocantur. Tradicenſes. Reliqua autẽ ſyria habet exceptis quæ cũ euphrate dicent᷑

arbethuſios: berœneſos: epiphanenſes: ad orientẽ laodicenos: qui ad libanũ cognominan/
tur: leucadios lariſſeos: præter terrarchias in regna deſcriptas barbaris nominib? decem &
ſeptem. .

Euphrates. CaAâ.. AXXIIII.
T de euphrate hoc in loco dixiſſe aptiſſimũ fuerit. Oritur in ꝑræfactura armemæ
e maioris caranitide. Vt prodidere ex iis qui proxime uideruut Domitius Corbulo

in monte aga. Licinius Mutianus ſub radicibus montis quẽ capotẽ appellant: ſu

pra cymirã.xii.mil.paſ.initio pyxirates nominatus. Fluit derzenen primũ: mox anexiã arme

niæ regiones a cappadocia excludẽs. Daſcuſa abeſt a zimara. lxxxv. mil. paſſ. inde nauigat

paſtona quinquaginta mil.paſ. Melitenen cappadociæ. xxvii. mil. paſſ. Elegeam armenie.x.

mil.paſſ. acceptis Hluminibus lyco: arſania: arſano: Apud eligeam occurrir ei taurus mons.

Nec reſiſtit ꝗꝗ.xii.mil.paſſ.latitudine perforata præualens otunia uocant irrumpentem.
Mox ubi cornu perfregit euphraten. VItra quoq; ſaxoſum ac uiolentum arabiam. Inde le
ua merorum dictam regionem tricena menſnra dextraq; com agenem diſterminat. Pontis
tamen etiam ubi taurũ expugnat patiens. Apud claudiopolim cappadociæ curſum ad oc/

caſum ſolis agit. Primo hunc illi impugnatus curſum taurus aufert: uictuſq; & abſciſſus

ſibimet alio modo uincit:ac fractum expellit in meridiem. Ita naturæ dimicatio illa æquat

hoc eunte quo uult: illo prohibẽte ire qua uelit. A cataractis iterũ nauigatur quadragiuta

mil.pal.inde comagenes apud ſamoſata. Arabia præter ſi upradicta habet oppida edeſam:

quæ quõdam antiochia dicebatur: callirhoen a fonte nominatã: caras clade Craſſi nobiles
Iungitur præfectura meſopotamiæ originema ſyris tradẽs in qua ante muſia & incepho

riumi oppida. Mox arabes qui rhetaui uocantur. Fiorum caput ſyngara. A ſamoſatis autẽ

latere ſyriæ martias amnis influit. Gingla comagenem finit. Merorum ciuitas incipit. Op⸗
pida alluuntur epiphania & antiochia: quæ ad euphraten uocantur. Item zeugma. lxxxii.m.
paſſuum a ſamoſatis tranſitu euphrati: nobilis. Ex aduerſo apameâ Seleucus. Idem utriuſ

ꝙ; condito ponte iunxerat. Qui cohærent meſopot amiæ rhoali uocautur. At in ſyria oppi
da europum tapſacum quõdam nunc aphipolis. Arabes ſhœnitæ. ita feruntur uſq; urã lo⸗
cum:in quo conuerſus ad orientem relinquit ſirie palmirenas ſolitudines quæ uſq; ad pe⸗
tram urbem & regionem arabiæ fœlicis appellate pertinent. M XX V

Palmiras. ”ñ Ca. 2 .
Almira urbs nobilis ſitu diuitiis ſoli & aquis amœnis: uaſto undiq; ambitu harenis

p includit agros: ac uelut terris exempta a rerũ natura priuata ſorte inter duo impe
riiea ſumma romanorũ parthorũq;. Et prima in diſcordia cuius ſemper utrinq; cura
Abeſt a celeutia parthorũq; uocatur ad trigin quingentis trigintaſeptẽ mil. paſ. A proxi⸗
mo uero ſyriæ littore ducentis quiquagintaduobus mil. Et a damaſco uigintiſeptẽ mil. p.
H Hierapolis. CCa. XxvVi.
Ropius infra palmiræ ſolitudines ſtellendena regio eſt. dictaq; iam hierapolis ac
p berœa & chalcis. VItra palmirã quoq; ex ſolitudinibus iis aliquit optinet emeſa re
melanũ dimidio propior petræ ꝗᷓ damaſcus. Arura huic proxima eſt:Philiſcum op⸗
idum parthorum ad euphratẽ: ab eo ſcleuciã dierum decẽ nauigatio:totidẽq; fere baby
Pae Schmdie euphrates a zeumate.Ixxxiiii.mil.paſ.circa uicũ maſſicen.Et parte leua iu me
ſopotamiam uadit per ipſam ſeleuciam: circaq; eam præfluenti infuſus tigri. Dexteriore
autem alueo babylonè quõdam caldeæ caput petit:mediãq; permeans. Item qua orrin uo
cant: diſtrahitur in paludes. Increſcit autẽ & ipſe nili modo ſtatis diebus paulum differens
ac meſopotamiam inundat ſole obtinente uiceſimam partẽ cancri.Minui incipit in uirgi⸗
ne & leone tranſgreſſo.In totum uero remeat in. xxix. parte uirgin1nis.
. . Cilicia & adiuncte gentes. pamphilia: iſauria:homanadum: piſidia: Ilycao

fo
ſco.
pic
nus⸗porla⸗
noplos libe
ſum lbetar
umloloe 4
jonn luxta⸗
cadous.Prc
isaquo pr
npultani
Clcadnum
wina loaris
geba genn
Uutemad n
luere igno
Cxrer caſ
ſolymi appe
lcludit lyca
tymoriani:
tix contert
balaintan
Hamvenn

Pol⸗

Warant
ſgencu
eimare
laoniop
Ito laten
ſumtenqd
eigo ad ſ
ludide æ
traq; moe
ſus euadit
quocunq;
badeszoha
petat cauca
usiterum
tate ſibi uen
us ekugi
trahyrcanu
tusIn unia
menamone
Oppidume
Hmiracu
aetie Nz
XANtus wa
wonmelydin
ciamfinitt
elebertin.
berlluente

d⸗ Abein
magogfbi
dodld r
rmnnn zn
Sinaae
Aituredtit
Apelror
n r
phrnne dten
ucdsnoninn
inbeenz
W.
Eun mmen
KuiuCabu
mpelutiſ
ormerime
Aiemg
em mne
ünuns wons
rinumenen
m el
mm Ponts
2müma/
nuht
e Cmündin

ſawolacsae

us inci0
Ualtem mit
Nnſnen
eirp

M.
gbinhuenis
dvoiN
aumm dun
Am. gong
ntlee ng
M.
hienpols
et e 11 .
Philomno⸗
izte bu
eleoniume
1 Denetione
naoinin vo
un ffenin
it i⸗ nige

cppic RAn.

monte ſydinia. Dromontorium gragus. VItra par ſinus prioribus

. nia taurus mons. lycia. La.. KXxXvVII.
FäFFlaqd redeamus ad oram ſyriæ cui proxima eſt cilicia. Flumen diaphanes: mons cro
ſ cogdilus parte amani montis. Flumina andracus: pynarus:lycus: ſinus iſſicus. Op⸗
pidum iſſos: idem alexandria. Humen chlorus: oppidum aege liberum amnis pyra⸗
mus:portæ ciliciæ: oppida mallos: magirſos: & intus tharſos. Campi alei: oppida caſſiponis:
mopſos liberum pyramo impoſitum: thynos: zephyrium: ſacile. Amnes ſaros: cygnus: thar
ſum libetam urbem procul à mari ſecans. Religio celendiritis cum oppido. Locus nymphe
um:ſoloe ciliciæ: nunc pompeiopolis. Adara cybira: pynare: pedalie: hales: arſinoe:tabe: do⸗
rion. Iuxtaq; mare coricos:eodem nomine oppidum & portus & ſpecus. Mox flumen cali

cadnus. Promontorium ſarpedon: horrida horme. Mili promontorium & oppidum Vene

ris a quò proxime cyprus inſula. Sed & in continente oppida myanda: anemurium: corace-
ſium: finiſq; antiquus ciliciæ: melas amnis. Intus autem dicendi anazerbini:qui nunc cæſa
rag uſtani: caſtaba la: epiphania quæ antea eniandos: eleuſa: icomium. Seleucia ſupra amnen
calicadnum tracheotis cognomine a mari relata: ubi uocabatur hormia. Præterea intus flu
mina liparis:bombos: paradiſius. Mons imbarus. Ciliciæ pamphiliam omnes iunxere ne-
glecta gente iſauriuca. Oppida eius intus iſaurca: clybanus: lalaſis fluuius decurrit. Hic
autem ad mare a nemuriæ regione ſupradicta. Simili modo ommbus qui eadem compo
ſuere ignorata eſt contermina illi gens homanadum: quorum intus oppidum hom ana.

. %„

Cætera caſtella. xliiii, inter aſperas conualles latent Inſident uerticem piſidiæ quondam
ſolymi appellati:quorum colonia cæſarea: eidem antiochia. Oppida orõda: a galeſos. Hos
ĩcludit lycaonia in aſiaticam iuriſdictionem uerſa:cum qua conueniunt philomeliſenſes:
tymbriani: leucolithi: peltheni: tyrienſes. Datur & tetrarchia ex lycaonia qua part egala⸗
tiæ contermina eſt ciuitatum. xiiii. urbe celeberrima iconio.- Ipſius lycaoniæcelebrãtur the
baſa in tauro: idæa in confinio galaciæ atq; cappadociæ. A latere autem eius ſuper pamphi
liam uemunt chracum ſoboles nyliæ. Quorum aricanda oppidum: pamphilia aàte moſopia
appellata. Mare pamphilium cilicio iungitur. Oppida eius ſydæ: & in monte aſpendum:
plantaniſtum perga. Promontorium leucolla. Mons ſatdemiſus: amnis eurimedon iuxta
aſqendum Huens caractes: iuxta quem lyrneſus & olbia. VItimaq; eius oræ phaſelis: iunctũ
ei mare lyciũ ẽ genſq; lycia:unde uaſtus ſimos. Taurus mõs ab eois ueniens littoribus che
lidonio promontorio diſterminatur. Immenſus ipſe:& innumerarum gentium arbiter: de-
xtro latere ſeptentrion alis:ubi primum ab indico mari exurgit: leuo meridianus: & occa⸗
ſum tendens:mediamq; diſtrahens aſiam niſi opprimenti terras occurrerent maria. Reſilit
ergo ad ſeptemtriones:flexuſq; immenſum iter quærit: uelut de induſtria rerum natura
ſubide æquora opponente:hinc phœnicum: hinc ponticum: illinc caſpium & hyrcanu m: cõ
traq; mæœotium lacum torquetur. Itaq; colliſus inter hæc clauſtra: & tamen uictor flexuo⸗-
ſus euadit uſque ad cognita ripheorum montium iuga numeroſis nominibus: & nouis
quocunq; incedit in ſignis. Imaus prima parte dictus:mox edigis: paropaniſus: circius: cam

Pades:pharphariades choatras: oreges: oroandes. nyphates: taurus. Atq; ubi ſe quoq; exu⸗

perat caucaſus: ubi brachia emittit ſubinde tentanti maria ſimilis ſarpedon: coraceſius: gar
gus:iterum q; taurus etiam ubi dehiſcit:ſèq; populis apperit:portarum tamen nomine uni⸗
tatẽ ſibi uendicans:quæ alibi armenicæ: alibi caſpiæ: alibi ciliciæ uocantur. Quinetiã confra
ctus effugiens quoq; maria plurimis ſe gentium nominibus hinc & illinc implet: & a dex⸗
tra hyrcanus caſpius: a leua pariedrus moſchius: amazonicus: coraxicus. ſcythicus appella⸗
tus.In uniuerſum uero græce ceraunius. In libya igitur a promontorio eius oppidu m ſe⸗
mena:mons chimera noctibus flagrans: epheſtium ciuitas: & ipſa ſæpe flagranti us iugis.
Oppidum olympus ibi fuit: nunc ſunt montana gage corydalla rhodiopol is: Iuxta mare li
mira cum amne: in quem aricandus influit: & mons maſicitus: andria ciuitas mira: oppida

aperie & antipellos: quæ quondam habeſſus atq; in receſſu pellus. Deinde phyrra. Itemq;

xantus a mari.xv. mil. paſ.ſlumen eodem nomine. Deinde patara: qur prius pataros: & in
Abi pyrama:& in quæ ly⸗
ciam finit termeſus. Lycia quondam ſeptuaginta oppida habuit: nunc trigintaſex . EPx his
celeberrima præter ſupradicta canas: candima: ubi Iaudatur oenium nemus. Pedalia coma
præfjuente. Edeſa cyane: aſcandialis: amelas: noſcopium: troa: telendus. Comprehendit & i

d

“ LIBER.
mediterraneis cabaliam: cuius tres urbes:oemanda:balbura. bubona Telmeſo. Aſiaticum
mare ſiue carpatium: & quæ proprie uocatur aſia in duas eam partes Agrippa diuiſit. Vnã
incluſit ab oriente phrygia & lycaonia: ab occidente ægæo mari: a meridie ægiptio: a ſeptẽ
rrione paphlagonia. Huius longitudinem. cccclxx. mil. paſſ. Latitudinem. ccc. mil. fecit. Al
teram determmauit ab oriente armenia minore. Ab occidente phrygia lycaonia pamphy⸗
lia. A ſeptemtrione prouintia pontica. A meridie mari pam phylio. Longa.d. lxxv. mil. paſſ-
Lata. cccxxv. mi. In proxima ora caria eſt: mox ionia. Vltra eam æolis: media doride.

Circunfunditut mari utroq; latere ambiente. In ea promontorium pedalium. Amnis glau

cus deferens temedum. Oppidum dedala cyria fugitiuorum. Flumen axon: oppidũ calida.
Innngdus fluuius. “ Ca. XXVIII.
Mnis nidus cybiratarum iugis ortus recipit. Ix. perennes fluuios torrẽtes uero am
2 plius centum. Oppidum caunos liberum:dein pyrnos.Portus creſſa a quo rhodus
inſula paſ.xx. mil. Lacus lorima. Oppida thyſanuſa: paridion: larimna. Sinus tym-

nias. Promõtorium aphrodiſias. Oppidum lydas. Sinus ſchœnus. Regio bubaſus. Oppidũ

fuit acanatus: alio nomine dulopolis. Eſt in promontorio gnidos libera: triopia. Deinde
peguſa eſt ſtadia appellata. Ab ea doris incipit: ſed prius teſga. Et mediterrãeas iuriſdictio
nes indicaſſe conueniat. Vna appellatur cybiratica. Ipſum oppidũ phrigiæ eſt Conueniũt
EO.xxv.ciuitates- UVBGU
Laogicea: apamea: ionia. CA.. XXIX.
Eleberrima urbs laodicea impoſita eſt lyco flumini latera alluentibus aſopo & ca⸗
c pro: appellata primo dioſpolis: dein rhoas. Reliqui in eo conuentu quos nomina⸗
re non pigeat. hydrelitæ: timiſiones: hieropolitæ. Alter conuentus a ſinnade acci⸗
pĩt nomẽ. Conueniunt lycaones:appiani:corpeni: dorilei:mudei:iulienſes:& reliqui igno⸗
biles populi. xv. Tertius apameam uadit ante appellatam celenas. dein ciboton. Sita eſt in
radice montis ſigniæ circunfuſa:marſia obrima obra fluminibus in mæandrum cadentibus
Marſyas ibi creditur ortus: ac paulo mox conditus: ubi certauit tibiarum cantũ cum Apol
line: Auloctenes ita uocatur conuallis. x mil. paſſ.phrygiam ab a pamea petentibus. Ex hoc
còõuentu deceat nominare metropolitas: dionyſiopolitas: euphorbenos: ac moneſos: pelte

nos: ſiluiãos. Reliqui ignobiles. ix. Doridis ſinu leucopolis: amaxitos: eleuſis: & eutene. De

inde cariæ oppida piacium: eutane: halycarnaſus. Sex oppida contributa ei ſunt a magno
Alexandro thagele: aſideni: ednaſſa: euranium: pedaſum:telmeſſum. Habitatur iter quos
ſinus ceraunicum & iaſium Inde mindos: & ubi fuit palemĩdus:nariandus: neapolis: aran⸗
da termera libera: bargila & a quo ſinus iaſius oppidum iaſus. Caria interiorum nominum
fama prænitet. Quippe ubi ſũt oppida milaſa libera:ãtiochia: ubi fuere ſeminethos & chra
naos oppida:nunc cam circunfluunt meander & moſſinus. Fuit in eo tractu & mæandro⸗

polis. Eſt eumenia cludro fumini appoſita. Glaucus amnis. lyſias oppidum: & othruſa: be/

xecintæius tractus: niſa: trallis: eandem euantia & ſeleucia & antiochia dicta. Alluitur eudo
ne amneperfunditur thebaide. Quidam ibi pigmæos habitaſſe rradunt. Præterea ſũt thy
donos- pyrrha: eurome: heraclea: myſon: alabanda libera: quæ conuentum eum cognomina
uit. Stratonic e: alibra libera. hynidos. ceramus: throcene: phorontis. Longinquiores eodem
diſceptant foro orthronienſes: halydienſes: ſeu hippini: xiſtrani: hydienſes: appillõiatæ: tra
pezopolitæ: aphrodienſes liberi. Præter hæc coſinus: harpaſa appoſita fluuio harpaſo: quo
& trallicõ cum fuit alluebatur. Lydia autem perfuſa flexuoſi amnis mæandri recurſibus ſu
per inoiam procedit: phrygiæ ab exortu ſolis uicinia: ad ſeptemtrionem myſiæ: merioiana

parte catiani amplectens: meonia ante appellata. Celebratur maxime ſardibus ĩ latere timo
li montis: qui ante temolus appellabatur uitibus conſitus: ex quo profluente pactoln eo⸗

demq; chryſorhoa ac fonte tarne a meoniis ciuitas ipſa lyde mide uocitata ẽ: clara ſtagno

gygeo. Sardiana appellarur nũc ea iuriſdictio. Conueniuntq; in eam extra prædictos ma

cedones: cadueni: loreni. philadelpheni: & ipſi ĩ radice tĩoli cogamo flumim appoſiti. Meo

nii:tripolitani.lidem & antoniopolitæ mæandro alluuntur. Apolloniheritæ. myſotmolitæ
& alii ĩgnobiles. Ionia ab iaſio ſinu incipiens numeroſo ambitu littorum flectitur. In eã pri
mus ſinus baſilicus. Roſſideum promontorium & oppidum: oraculnm brãcidarum appel-

latum.Nunc didymei Apolinis a littore ſtadiis.xx.mil.Et inde.clxxx. mil. miletus 0 niæ ca

——

purl
nictlvne
mennder
bus ceb
tul tegie
otmneiqh
liloden
CoMictt
Prurge
iscoba
gheſan
Trallou
Iiſcas i
hippan c
tanomini
micogno
bansiug
enpellit/
Alecit..
Dunres.A
lnde Apo
monsmin
gous Al
lungere
losdor
Nie:d.
nenri⸗
baturc
ime.
Iituta
nobiliſſt
dialbust
ſmyrna!
ciuitaten
diſtermit
oppidum
hidum g
ciceturtr
wephelun
ileniores

Bo
¹ex
00.
Keiitzg⸗
Ophidam
Innre,
Nenctos
looſolleh
Mrpöin
Iminauitg,
Alhaſtros
1osedon

Aläon
iuilr i⸗
lferit A
ſpamohp⸗
hmil pall.
coride,
wnisghe
Küglich,
WI.
ero an
wothodn
10 idi
n. Deinde
iunſch,
Comumi

po& ce
pomin⸗
exei⸗
lniigno⸗
iuckn
Mnnben
cn AM
Nubi
Nio⸗ N
euueneDe
tamgn
iter gui
lin
nominum
osd
udo⸗
ulabe/
r eud
ſüt thy
vomina
toden
cE:da
0: qvo

lbus ſu
ioiana⸗
letimo
mneo⸗
ſtagno⸗
Aos mma
ti Meo
lnei n

nappe

onidt

put. Lelegeis antea & phitiuſa: & anactoria nolata: ſuper. xxx. urbium per cuncta maria ge
nitrix: nec fraudanda ciue Cadmo qui primus proſaicam orationẽ condere iſtituit. Amnis

meander ortus eſt lacu in mõte aulocrene plurimiſqʒ affuſus oppidis: & repletus flumini
bus:crebris ita ſinuoſus flexibus: ut ſæꝑe credatur reuer ti. Apamenam primum peruaga⸗

tur regionem: mox eumeneticam: ac dein hircaleticos campos poſtremo cariam placidus:

omneiq; eos agros fertiliſſimo rigans limo. Ad decimũ a mileto ſtadium lenis illabitur ma

ri. Inde mons latinus. Oppida heraclea. Montis eius cognominis cariæ minus: quod primo

condidiſſe iones narrantur: athenis profecti naulocum prienne. In ora quæ trogela appel-⸗

latur geſſus ammis. Regio omnibus ionibus ſacra:& ideo panionia appellata.Iuxta fugiti-
uis conditumcuti nomen inditio eſt) phygela fuit & maratheſium oppidum. Supra hæc ma
gneſia meandri cognonune inſignis a theſſalica magneſia orta. Abeſt ab epheſo. xv. m. p.
Trallibus eo amplius. ccc. mil. antea theſſaloce & adtolitia nominata & littori appoſita. De
raſidas inſulas ſecum abſtulit mare. Intus & tyana alluitur: & lyco pelopea: aliquãdo & eu
hippia cognominata. In ora autem mathium: epheſus amazonum opus multis ante expeti
ta nominibus. Alopes cũ pugnatũ apud troiã e: mox orty gia & morges uocara eſt & Imyr
na cognomine thracia & hemonion && ptele. Attollitur monte pione. Aluitur caſtro in cyl

bianis iugis orto:multoſqʒ amnes deferente & ſtagnum pegaſeum: quod phyrites amnis
expellit. Ab iis multitudo limi eſt: qua terras propagat. mediiſq; iam cam pis ſyrien inſulas
adiecit. Fons in utbe callippia templum Dianæ complexa. E diuerſis regionibus duo ſeli⸗-
nuntes. Ab epheſo mathium aliud colophoniorum. & intus ipſa colophon: haleſo affluẽte
Inde A pollimis clarii fanum lenedos fuit.& noti um oppidum. Promõtorium cyreneum:
mons minas. ccl. mil. paſ.excurrens: atq; in continentibus campis reſidens. Quo in loco ma

gnus Alexander intercidi planiciem eam iuſſerat. vii. mil. d. paſ.longitudie:ut duos ſinus

lungeret: erythraſq; cum minante circunfunderet. Iuxta eos fuerunt oppidap teleon:he⸗

los:doryon:nunc eſt aleõ. Fluuius corineon. Minãtis promontorium: clazomenæ: perthe

niæ: & epiothophoria appellatæ cum inſulæ eſſent. Alexander idem per duo ſtadia conti⸗
nenti adnexuit. Interiere intus daphnus & hermeſia: & ſyphilum quod ante tenealis uoca
batur caput mæoniæ: ubi nunc eſt ſtagnum ſalocobite & tharceopolis ſubſtituta ſyphilo:
& inde.iliicolpe & hinc libade regredientibus. Inde abeſt. xii. mil.ab amozone condita: re .
ſtituta ab Alexandro. Inora ſmyrna amne melere gaudens non procul orto. Montes afiæ
nobiliſſimi in hoc tractu fere explicant ſe: maſtuſia a tergo ſinyrnæ & thermetis olympi ra
dicibus iunctus.Is in dracone deſinit: draco in timolo:tumolus in cadmo:ille in tauro. A
ſmyrna hermus amnis campos facit: & noĩ ſuo adoptat. Oritur iuxta adorila um phrygiæ
ciuitatem: multoſq; colligit fluuios: inter quos phrigem: qui nomine genti dato a caria eã
diſterminat: hyllum & cryõ & ipſos phrygiæ: meſiæ: lydiæ anibus repletos. Fuit in ora eius
oppidum temnos: nunc in excremo ſinu ſmyme ceſſeopoli promontorium. Leuce dein op
pidum quod inſula fuit:finiſq; ioniæ. Smyrneum conuẽtum magna pars æoliæ quæ mox
dicetur frequentat: præterq; macedones hyrcani cognominati & magnetes. Aſyphilo ue⸗
xo epheſum alterum lumẽ aſiæ remotiores conueniunt cæſarienſès: metropolitæ: cilbiani:
ĩferiores & ſuperiores myſii:macedones:metaurẽſes:bruilitæ: hibepeni:dioſieritæ
. Epheſus: æolis: troas: pergamus. Co. XXX,
Eolis proxima eſt quondam miſia appellata: & quæ helleſponto adiacet troas. Ab
a ea phocea:aſcanius portus:dein fuerat lariſſa & cume mirina: quæ ſabaſtopoli ſe
uotcat. & intus ægea italiæ poſſidea: nenaticos/ temnos. In ora autem titanus amnis
& ciuitas ab eo cognominata. Fuit & grinia: nunc tantum portus ſolis inſula apprehenſa.
Oppidum elea: & ex myſia ueniens caicus amnis. Oppida pithane canaiuſam. Intercidere cã
clyſi:macea:atarnea:carene:ciſtene:cylla:cocylle:thebe:aſtyre:chriſa: palapſcepſis:gergetha

noendros: nunc eſt perperẽne ciuitas Heracleotes tractus. Coriphas oppidum. Amnis 8 v

lioſolius. Regio aphrodiſias: quæ ante politiceorgas. R egio ſcepſis.fiumen euenum: cuius
in ripis intercidere lyrneſos & mileros. In hoc tractu ida mons.Et in ora quæ ſinum cogno
minauit & conuentum adramiteos olim pedaſus dicta. Flumina aſtron: cormalos: cryanos:
alahaſtros ex ida. Intus mons gargara eodemq; nomine oppid um. Rurſe us in littore antan
dros edonis prius uocatum: deinde cymeriſſos:eadem apollonia. Fuit & oppidum. Promõ

9 il

——

LiIBEIRK.

torium letum diſlerminans æolida & troada. Fuit & polymedia ciuitas & chriſſa: & lariſſa

alia: ſmintium templum durat: Intus colonia interdicit deportans adramiteũ negocia apol

loniatzæ arhidaco amne ereſi milepolite pemanetii:macedones aſchylacæ polycnei: pioni ⸗
tæ: cilices: mandagandeni: miſani: abreteni: & helleſ pontii appellati. & alii ignobiles. Troa⸗
dis primus locus amaxicus: dein crebenia. Ipſaq; troas antigonia dicta nunc alexandria co
loma romana. Oppidum nee. Scamander amnis nauigabilis: & in promontorio quondam
ſigæum oppidum. Dein portus acheorum: in quem influit xantus ſimeonti iunctus ſta-
gnumq prius faciens. Palæſcamàder. Cæteri Homero celebrati rheſus: heptaphorus: acre⸗
fus rhodius ueſtigia non habent. Granicus diuerſo tractu in propontida fluit.Eſt tamen &
nunc ſcamandria ciuitas parua. Ac mille quingentis paſſibus remotum a portu ilium imu
ne: unde ominis rerum claritas. Extra ſimum ſunt rhetea littora rheteo & dardanio & ariſ⸗
be oppidis habitata. Fuit & achilleon oppidum iuxta tumulum Achillis conditum a myti
lenxis: & inox athenienſibus: ubi claſſis eius ſteterat. In ſigæo fuit & æantion rhodus conz
ditum:in altero cornu Aiace ibi ſepulto. xxx. ſtadiorum interuailo a ſigæo & ipſo in ſta-⸗
tione claſſis ſuæ. Supra æ:lida & partem troadis in mediterraneo eſt quæ uocatur teutra
nia:quam myſii antiquitus tenuere. Ibi caicus annis iam dictus oritur. Gens ampla per ſe
etiamcũ rotum myſia appellaretur. In ea epionie: andera: dale: ſtabulum: coniſium: tegium
balcetiare: teutranie: ſarnaca: halyſerne: lycide: parthenium: cambre:oxyopum:lygdanum:

appollonia: longeq; clariſſimum aſiæ pergamum: quod intermeat ſilẽus: præfluit titius pro

fuſus pindaſo monte. Abeſt haud procul.elea quam in litrore diximus. Pergamea uoca⸗

tur eius tractus iuriſdictio. Ad eam conueniunt thiatireni: migdones: moſſini: bregmen⸗

teni: hierecõitæ: ppereni: tyarẽi: hiropoliẽſes: hermacopolitæ: attalẽſes: pa aces: ſapollodoniẽ

ſes:aliæq; in honore ciuitates. A rheteo dardanium oppidum paruum abeſt ſtadia. lxx. mil.
inde.xviii.promontorium trapeze. Vnde primum concitat ſe heleſpontus. Ex aſia interiſ⸗

ſe gentes tradit Eratoſthenes ſolimorum: lelegum bebricum: colycantiorum. trepfedorũ.
Iſidorus arienos: & caprætas: ubi ſit apamea condita a Seleuco rege inter cilitiam cappado

ciã cataoniã armeniã. Et quoniã ferociſſimas gẽtes domuiſſet initio dameã uocatam.

Inſulæ ante aſiam: pamphilium mare rhodus ſamus chius. Ca. XXX.
Nſularum ante aſiam prima eſt in canopico hoſtio nili a Canopo Menelai guber
i natorecut ferunt)dicta. Altera iuncta põte alexa ndriæ colonia Cæſaris dictatoris

pharus quondam diei nauigatione diſtans ab ægypto: nunc e turri nocturnis igni
bus curſum nauiũ regens. Namq; fallacibus uadis alexandria tribus omnino aditur alueis
maris: teg amo:poſſidonio: tauro.In phœniceo deinde mari eſt ante ioppe paria. Tota op⸗
pidum in qua obiectambeluæ Andromedam ferunt: & iam dicta arados. Inter quam & co⸗
tinentem.l. cubita alto maricut auctor eſt Mutianus)e ſonte dulcis aqua tuba coriis facta
uſq; ad uadum trahitur. Pamphylium mare ignobiles inſulas habet. Cilicium ex quiq; ma

ximis cyprum ad ortum occaſũq; ciliciæ ac ſyriæ obiectam: quondam nouẽ regnorum ſedẽ

Huius circuitum Timoſthenes. ccccxxix. mil. d. prodidit Iſidorus. ccclxxv. mil. Longitudi-
nem inter duo promonctoria dinareta & acamata quod eſt ad occaſum. Artemidorus. clxii.
d. Timoſthenes. cc. uocatam antea acamantida. Philonides ceraſtin. Aenagoras & aſpeliã &

amathuſã & macarã Aſtymõus criptõ & coliniâ Oppida ĩ ea. xv. paphos: palepaphos: curiaſ

cithium: corinæum: ſalamina: amatus: lamphetos: aloe: amaſos:epidarum: cytri arſinoe:car
phaſium: colee. Fuere & ibi cynidia:maleum:idaliũ. Abeſt ab emurio ciliciæ. I. p. Mare qd
prætenditur uocant aulona cilicium. In eodem ſitu eleuſa inſula eſt & quattuor ante pro⸗

montoria.Ex aduerſo ſyriæ clydes rurſuſq; ab altero capite ſtiria. Còtra meâphaum hierie

& cephia. Contrã ſalaminam ſalaminæ. In ſigeo autẽ mari illyris: telendos: attæ: leboſa. Cy/

priæ tres ſteriles: & dioniſia prius caretha cficta. Deinde contra tauti promontorium peſti⸗

feræ nauigantibus chelidoniæ totidem Ab iis cum oppido leucolla: pactia: eliſia: nympha
lis:meris:megiſta cuius ciuitas interiit. Multæ deinde ignobiles. Sed contra chimeram do
lichiſtæ: chirogylium:crambis:arogæ:enagora. viii. mil. paſſ.dædaleon duæ cypriæ tres ſtro
gylæ: & contra ſidima antiochia claueũq; uerſus amnẽ lacuſa macris didyme: hellos: cope:
aſpis: & in qua oppidum interiit telandria: proximaq; caunardoſa. Sed pulcherrima & libe-
sa rhodos circuitu. cxxv. mil. paſſ. Aut ſi potius Iſidoro credimus. ciii. habitata urbibus lyn

gorcanyte

iaroſten

ttinactia:
ſe carpau
hyris l
niic Por
diabetee⸗
mherio:ach
us Incan
ineo ſinu
1ra,Chea
Abruptan
culab haliea
lumſeem
nocara eſt
Hbet R ic
guot Dilc
mö liberan
rittocilee
gpariun
tes eucarte
litate ade
co norin
crin Ap
ur verer
Wn
eseur
myonn
coe:
Peledr
les Clar.
ſnyrnen
Ahtetro
celelg
giaegira:
mari⸗Arit.
Arxxxp.
tilene ann
mil Mont
tinente abe

cliclo g⸗

Aiacerten
geo.xii mi
eleſpe
A
1. do
gog,
coeoppid
ſtummel
cilartnn
dolion

Norun

lrin

negocunn
ſchei poon,
dier Tnn
lernndinc
quancen

unan ſ⸗

Phorusre⸗
R Umend
ullinimn
nonh
inmamti
hocis e
nſ⸗
Crut run
me
lumtgin
Poommm.
innris
mea vocz
Nlegmen⸗
Ploctoni
mnln nit
Na mnerh⸗
uenldoi⸗
uncyr
C,
(. W.

e

ris and
non
ni fac
ig nn
Clumete
longtuti
orus i.
igeli
hos Cun
ſwetn
, Mrecd
me .
gun Hiene
boln C,/

gium geſ⸗

1: oynhn⸗
merina⸗
elesſi
elosce
n
tbbeihe

. do:canyro:ialy ſo:nũc rhodo.Diſtat ab alexãdria ægypti. d. lxxviii mil. ut Iſidorus tradit. Vt

Eratoſtenes.cccclxix.mil.ut mutiãus. d.a cypro.clxvi. Vocitata ẽ ãtea ophiuſa: aſteria: edria
trinacria: combira: petoeſſa: artabiria ab rege. Deinde macria & olœſa Rhodiorum inſu⸗
læ carpatus quæ mari nomẽ dedit. Caros ac neelinia ſcyros diſtans ab gnido.xii. mil. d. por
phyris antea dicta. Et eodem tractu media inter rhodum gnidũq; ſime. Cingitur. xxxvii.

mil. d. Portus begninem præter octo. Præter has citra rhodum cyclops tergamõ: cordylus:

adiabetæ. iiii. Hyineos calche cum oppido ſeutluſa: dymaſtos: progne:& a gnido ciſeruſa:
therioò: arhia: galigne: cũ tribꝰoppidis nououiſtiro: medetero & marconeſo. O ppidũ cerany

us In cariæ oria quæ uocantur argiæ numero. xx. ethecuſa: lepſia: hireos. Nobiliſſima uero

in eo ſinu eo ab halycarnaſo. xv. paſſ. diſtans circuitu. c, mil. ut plures exiſtimant merope uo
cata. Chea ut Staphylus: meropis ut Dionyſius:dein nymphea. Mons ibi prion & nyſirion
Abruptam illi puttant quæ porphyri ſantea dicta eſt. Hinc cariãdra cum oppido. Nec pro
cul ab halicarnaſo pidoſus: In ceramico autem ſinu priaponneſos:hipponneſos.pſere: mya
lampſa: emindus: paſſala: cruſa:pyrthe:ſephiuſa:melanum:paulũq; a continente diſtãs: quæ
uocata eſt cynedopolis probroſis ibi relictis a rege Alexandro. Ioniæ ora egeas & corleas
habet & icaron: de qua dictum eſt. Ladẽ quæ prius late uocabatur: atq; inter ignobiles ali
quot. Diſcumelitas mileros: Ilucinas: mycalem: trogylias: treſpylion: argẽnõ: ſcandalion: ſa⸗
mõ liberam circuicu. Ixxxvii. mil. d. Aut ut Iſidorus. c. partheniam primum appellatam. Vt
Ariſtotiles tradit: poſtea adriiſam:dein antemuſam. Ariſtocritus adiicit melanphilum: deĩ
cypariſiam. Ab parthenio aruſam: ſtephanem. Amnes in ea imbraſus: cheſius: iberthes. Foõ-
tes eucarto: leucothea. Mons gergecius. Adiacent inſulæ rhipara: nyphea. Achillea par cla
ritate ab ea diſtat. xciii. milia paſſuum cum oppido. Chios libera quam etaliã Ephorus priſ
co nomine aꝑpellat. Metrodorus & Cleobolus chiam a Chiõe nympha: aliqui a niue. & ma.

crin & pytiuſam. Montem habet pillineum. Marmorchium circuitu. cxxv. mil. paſſ.colligic

ut ueteres tradidere.Iſidorus. ix. mil. adiicit. Poſita eſt inter ſamum & leſb um. Ex aduerſo-
maxime erythrarum. Finitimæ ſunt thelluſa. quam alii dapnuſam ſcribunt. Oenus. ela phi⸗=

tes: eurianaſſa: arginuſa cum oppido. Iam hæ circa epheſum: & quæ Piſiſtrati uocant atinæ:

myonneſos: clareuſa. In utraq; oppida intercidere. Poroſelene cum oppido. cercie: halene:
cõmõe: illetia: lepria: & rheſperia: procuſe: bolbule: pheate: priapos: ſyce: melane: enareſidus:
apele: dremuſa: ambydros: ſtopelos: ſicuſa:marathuſa: phyle: perhireau (a:multæq; ignobi⸗
Ies. Clara uæro in alto theos cum oppido a chio. Ixxi. mil. d. Tantundem ab erythris- Iuxta

ſimyrneam ſunt periſterides. Careria alopece. ele uſa: bachina: pyſtira: comionneſos:megale.

Ante troada aſcaniæ: plateæ tres. Dein lamiæ plitaniæ duæ: platæ: ſcopelos: getone: arteidõ
celæ:laguſæ: didyme. Clariſſima autem leſ bos a chio.lxv. mil. paſſ. Hermete: & laſia: pelaſ⸗
gia egira:æthiopiæ mcaria appellata fuit nouem oppidis inclyta. Ex iis pyrrha hauſta eſt
mari.Ariſ be terrarum motu ſuberſa.Antiſſam methymna traxit in ſe iplam octo urbibus
aſiæ. xxxyvii. mil. paſſ. uicina. Et agamede obiit & hiera-Reſtant ereſon: pyrrha: & libera my =

tilenæ annibus. l.potens. Tota inſula circuitur(ut iſidorus) clxvii. mil. paſſ.Vt ueteres.cxcv.

mil. Montes habet lepethymnum: ordimum: macyſtum: creonem: olypum. A proxima con
tinente abeſt. vii. mil. d. paſſ.Inſulæ appoſitæ ſcandalion: leucæ. v. Ex his cydonea cum fonte

calido. Argẽmiſe.iiii.paſſ.d. dein pheluſa pedna. Extra helleſpontum aduerſa ſigeo littori

adiacer tenendus: leucophris dicta: & phœnice & lyrneſos. Abeſt a leſbo. Ivi. mil. paſſ. Aſi⸗
S Pjeieſpentus: myſia: phrygia: galatia: nicea: bythinia: boſphorus. Ca. XXXII.
Mpertum deinde ſumit helleſpontus:& mare incumbit uorticibus limitẽ fodiens
i donec aſiam abrumpat europæ. Promontorium id quod a pellauimus trapezâ ab
eo.x.mil.paſſ.ad abydum oppidum: ubi anguſtiæ ſeptem: adiorum. Deinde per=
cote oppidum: lampſacum antea pyttiuſſa dictum. Parium colonia euam Hiomerus ac ra⸗
ſtiam appellauit. Oppidum priapos: Amnis abſepus: zelia propontis: ita appellatur ubi ſe
dilatat mare. Flumẽe granicum: artage portus: ubi oppidum fuit ultra inſulam quam conti-
nenti iũxit Alexander.In qua oppidum mileſiorum cizicum antea uocitatum archõneſi uSs
& dolionis & didymis: cuius a uertice mons didymus. Mox oppida placia. ariacos: cylace :
quoruma tergo mons olympus myſus dictus. Ciuitas olympeta Alines horidus- thyn⸗

LIBER.
dacus: ante lycus uocatus. Oritur in ſtagno artinia iuxta miletopolim. Recipit mageſion
& pleroſq; alios. Aſiam bithyniãq; diſterminans. Ea appellata eſt cronia: dein cheſſalis: dein

de malianda: & ſtrymonis. Hos FHomerus halizonas dixit: quando præcingitnr gens maxi

Vrbs fuit ĩmenſa attuſa nomine:nunc ſunt.xv.ciuitates inter quas gordiocõe:quæ iulio⸗

olis uocatur. & in ora daſtylos. Deinde flumẽ gebes: & intus elgas: oppidum quæ germa⸗

nicopolis: alio nomine booſcœte. ſicut apamea quæ nunc myrina Colophoniorum flumẽ

ethecanticus troadis finis. & myſiæ initium. Poſtea finis in quo flumẽ aſcanium: oppidum
brialion: ãnes gylas: & chios cũ oppido eiuſdẽ nominis: quot fuit ẽporiũ nõ pcul accolẽtis

phrygiæ a mileſiis ꝗdẽ oditũ.In loco tñ ꝗ aſcãiæ phrygiæ uocabat᷑. Quappt᷑ nõ alibi aptiꝰ de
ea dicit᷑. Phrygia troadi ſupiecta populiſq; apmrorio lecto ad flumè celeũ prædictis ſeptẽ

trionali ſui ꝑte galatiæ cõterninameridiana lycaõiæ: pyſidæ: mygdõiæ: ab oriente cappado
tiam attingit. Oppida ibi celeberrima præter iam dicta mangyra: andria: celene: coloſie: ca⸗
rina:cotton.cerane.iconium:mydium.Sunt auctores traſiſſe ex europa Myſas & Phrygos

& Thinos a quibus appellanturmyſi phryges bityni: Dicendum ſimul uidetur & de gala
tia quæ ſuperpoſita agros maiori ex parte phrygia- tenet: Caputq; quõdã eius gordiũ.Qui
partem eam inſedere gallorum toloſtobagi & uoturi & ambiani uocantur: qui meoniæ &
paphlagoniæ regionem Troginæ. prætenditur cappadocia a ſeptentrione & ſolis ortu: cu
lius uberrimam partem occupauere tectoſages & teutobodiaci. Et gentes quidem hæ. Po
uli uero ac tetrarchiæ omnes numero. cxcv. oppida tectoſagum anquira: troginorum ta/
uinum: teloſtobagorum piſimius. Præter hos celebres attalenſes: alaſenſes: comenſes: didyẽ
ſes: hieronenſes: lyſtrenæ: neapolitani, œandenſes: ſeleucenſes: ſebaſteni: timoniacenſes: the

biſeni. Attingit galatiam & pamphiliam gabaliam & milyas: qui circa barin ſunt: & cyllanti

cum & oronticum pyſidiæ tractum. Item lycaoniæ partem obigenen. Flumina ſunt in ea

præter iam dicta ſangarium: & gallus: a quo nomen traxere matris deum ſacerdotes. Nũc

reliqua in ora ario intus & bithynia bruſia ab Hannibale ſub olympo condita. Inde nicea-
xxv. mil. paſ. interueniente aſcanio lacu. Deinde nicea in ultimo aſcanio ſinu: qua prius ol⸗
uia & pruſias. Item alrera ſub hippio monte. Fuere pythopolis: parthenopolis: gariphanta:
Sunt in ora amnes eluis: bryazon:plateneus: areus: iſiros: gendos: qui & chryſorboas. Pro⸗

montorium in quo megarice oppidum fuit. Inde cruſpedites ſinus uocabatur: quoniam
id oppidum uelut in lacinia erat. Euit & aſtacum: unde & ex eo aſtacenus idem ſinus. Fuit

& libyſia oppidum: ubi nunc Hannibalis tantum tumulus. & in itimo ſinu nicomedia bi⸗-
chyniæ præclara. Leucadas promontorium quo includitur aſtacenus ſinus a nicomedia-

xlii:mil.quingentis paſſibus. Rurſus coeuntibus terris anguſtiæ pertinentes uſq; ad boſ ⸗

5galeaden libera a nicomedia. Ixxii-quingentorum proceraſtis an⸗
0

phorum thracium. In i
ſtea cecorum oppidum quod locum eligere neſciſſent: ſeptem

te dicta.dein compuſa.

ſtadiis diſtans a bizantio tanto fœliciore omnibus modis ſede. Decætero intus in bithynia

colonia apamena:agrippenſes: iuliopolitæ: bithyniotæ. Flumina ſyrium: lapſias: pharmicas:

alces: crynis:lyleus:ſcopius:hieras qui bithyniam & galatiam diſtermmat. VItra calchedo⸗
na:deinde chryſopolis fuit. Deinde nicopolis:a qua nomẽ etianum ſinus retinet. In quo
portus amyci. Deinde naulocium: promontorium eſtiæ templum Neptuni. Boſphorus gn
gentorum paſſuum interuallo aſiam europæ iterum auferens abeſt a calchedone. xii. mil.
d.paſſ.Inde fauces primæ. viii. mil. ccl.pal. ubi ſpiropholis oppidum fuit. Tenent oram om
nem thyni: interiora bithyni. Finis aſiæ eſt populorumq;. cc Ilxxxii. qui ad eum locum a fi⸗
ne lyciæ numerantur. Spatium helleſponti & propõditis ad boſphorũ thracium. clxxxviii.

mil.paſſ.diximus. A calchedone ſigæum lIſidorus. ccc. xii. mil. d. paſſ. Inſulæ in propontide
ante cizicum elaphoneſus: unde cizicenum marmor.Eadem neuris & proconneſus dicta.
Sequuntur ophiuſa. cania:plebe:zeopelos:porphyrione:ha Ione cum oppido dephace: po

lydora: utarceon: cum oppido. Eſt & contra nicomediam demonneſos. Item ultra hera⸗
cleam aduerſa bithyniæ ethynias: quam barbari bithyniam uocent. Eſt & antiochiæ &
contra fauces rhyndaci beſbicos. xviii.mil. paſſ.circuitu. Eſt & elea: & duæ rhodiæ: aſſoe: cre

binthos: magale: chalcitis: pythiodes.

CAlI PLINII SECVNDI NATVRALIS HVSTORIAE LIBER. VI.

timpa
ſuumm⸗
in diſſo

ut.Vo

ſumau
Axviüi

boſpho

ruoeg.
nisthet
cliti
ſungni
lycofte
dirus.
wde⸗

ipo

chime
hoſtio

ſuope

lum.

gecar

ſusut:
ſicume
ticami
Iiaa M

Daria ſu

tuohrare

Gmqun
miene
Umon
GAne⸗
ntec

(Cxk

n mgeten
eſſälucen
r genatnt
egurinlio,
ur genm⸗
rum flon
moppidum
Nll dleti
lbie⸗
eciäſepe
emrecppn
Eclolec⸗
aphyoor
mackegan
Nortiui
lcluomman
iienebe
gmomn,
nmlrcii
mmleste

4

„ ſt
* (Pant
IO A

ibepr⸗
ms
ig bd⸗
n
nbicyn
clcheto⸗
a. n qo
ſonorusg
Neni m⸗
Norm
cum n⸗
nlutke
entnceih

nor14
len ben⸗

Kiochid

.

PRAEFFATIO.

ONTVS Euxinus antea ab inhoſpitali feritate axenos appella⸗
H tus eſt peculiari ĩuidia naturæ ſine ullo fine ind ulgẽtis auiditati
p maris. Et ipſe in europã aſiãquæ funditur. Non fuerat ſatis ocea
no ambiſſeterras: & ptẽ eag aucta ĩ anitate abſtuliſſe. Nõ irru piſſe
fractis mõtibus: calpeque africæ auulſa multo maiora abſorbuiſ
ſe quam reliquerit ſpatia. Non per helleſpontum propontida in
fuchſſe iterũ terris deuoratis. A boſphoro quoq; in aliam uaſtita
tẽ pãditur nulla ſatietate: donec expatianti lacus a mæoti rapinã
ſibi iũgat. Inuitis hoc accidiſſe terris ĩditio tot ſũt anguſtiæ atq;

tam parua naturæ repugnantis interualla: ad helleſpontum octingentorum uiginti paſ⸗

ſuum. ad boſphoros duos. uel bubus meabili tran ſitu. Vnde nomen ambobus: & tanquam
in diſſotiatione germanitas concors. Alitum quippe cantus canũq; latratus ĩ uicem audiũ

tur. Vocis etiam humanæ commertia inter duos orbes manente colloquio niſi cum id i Pp⸗

ſum auferunt uenti. Menſuram poni a boſphoro ad mæotium lacum quidã fecere, xilii.
xxxviii:.mil. d. paſſ. Eratoſthenes. c. minorem. Agrippa a calchedone ad phaſin.x. mil. Inde

boſphorum cimerium. ccclx. mil. Nos interuaſſa generatim ponimus comperta in noſtro

æuo:quando etiam in ipſo ore c mmerio pugnatum eſt. Ergo a faucibus boſphori eſt am-
nis rhebas. quem aliquirheſum dixerunt. Deinde ſyris. portus calpas. Sangaris flu uius ex ĩ

clitis. Oritur in phrygia: accipit uaſtos amnes: inter quos tembrogium & gallum. Et idem

ſangarius a pleriſq; dictus coralius: a quo incipiunt mariandini ſmus: oppidumq; heraclea
lyco flumini appoſitum. Abeſt a pontiore miliariis ducentis portus acone ueneno aconito

dirus. Specus acheruſia. Flumina pedopiles: callichorum ſonantes. Oppi dum titiũ ab he⸗

taclea.xxxviii. mil. paſ. Fluuius billis. ́MMD
H Geens paphlagonum & cappadocum. .* Ca. III.
Lttra quem gens eſt paphlag onia: quam philemeniam aliqui dixerunt: incluſam a
u tergo galatia. Oppidum maſtya mileſiorum. deinde cromna. Quo loco henetos
adiicit. Nepos Cornelius a quibus in italia ortos cognomines eorum uenetos cre=-

di poſtulat. Seſamũ oppidũ qd nunc amaſtris. Mons cytorus a cio.lxiii.mil. paſi. Oppida
chimolis ſtebane. Amnis perthenius. Promontorium carambis uaſto excurſu abeſt a ponti

hoſtio. cccxv. mil. paſſ. uel ut aliis placuit. cccl. mil. Tantundema cimerio: aut ut aliqui ma⸗

luluere. cccxii. mil. d. Fuit & oppidum eodem nomine: & aliud inde armine: nunc eſt colonia
ſinope cytoros a cytoro.clxiiii.ſHumẽ uaretum. Gens cappadocum. Oppidum caturia iace⸗-
lIum. Amnis halys a radicibus tauri per cataoniam cappadotiamq; decurrens. Oppida gan
ge caruſade. Amyſium liberum a ſinope. cxxx. mil. paſ.Eiuſdeq; nominis ſinus tanti receſ⸗

ſus ut aſiam pꝑene inſulam faciant ducentis milibus. paſ. ut amplius per continentem ad iſ⸗

ſicum ciliciæ ſinum. Quo in omni tractu proditur tres tantum getes græcas iure dici do

ricam: ionicam: æolicam: cæteras bar barorum eſſe. Amyſo iunctum fuit oppidum eupato⸗

Cappadocia. nret. CaMAa. „III.
audi

Appadocia intus habet coloniam Claudi Cæſaris archelaidem: quam præfluit hy
C las. Oppida camana: quod ſalius. neoceſarem quod lycus: amaſiam quod iris. In re
S ione hac cazacena in colopena uero ſabaſtiam & ſabaſtopolin. Fiæc parua. ſed
paria ſupradictis. Reliqua ſui parte habet melitam a Semiramide conditam haud procul

ria a Michridate conditum. Victo eo Pompeiopohs utruũq; appellatum eſt.
R 4

euphrate. Diocæſariam: tiaram: caſtaliam: magnopolin: zelam. Et ſub monte atarga onyza⸗
cam:quætemiſcyra nunc cæſarea nominatur. Cappadociæ pars prætenta armeniæ maiori

melitene uocatur: comagenæ cataõia phrygiæ ganphauritis: ſargauraſane camanene gala
tciæ morimeni- ubi diſterminat eos cappadox annis: a quo nomẽ traxere: antea leucoſiri di⸗=
cti. A neocæſarea ſupradicta minorem armeniam lycus annis diſterminat. Eſt & ceraunus

intus clarus. In ora autem ab amyſo oppidum & flumẽ ſcadiſia lycaſtum a quo themiſcy⸗

rena regio.lris flumen deferens lycum. Ciuitas iela intus nobilis clade Triarii & uictoria

C.Cæſaris. In ora anmis thermodoon ortus ad caſtellum: quod uocant phanoriam: præter⸗

que radices amazoni montis lapſus. Fuit oppidum eodem nomine:& alia quinque amazo
nicus: themiſcyra: ſortira: amaſia: comara.
TTThbermiſtidæ regionis gennrres. Ca. IIII.
Vnc matium: gentes cenarum chalibum. Oppidum cotylorum. Gentes tybareni:
n maſini notis. ſignantes corpora. Gens macrocephali: oppidum cæſarus: portus cor⸗
dulæ. Gentes bechy res buxeri. flumen melas. Cens macrones ſydoni: fiumenq; ſy⸗
denum quo alluitur oppidum balemonium ab amyſo. cxx. mil. paſ. Inde flumina laſonium:
melanthium & ab amyſo. Ilxxx. mil. paſ. Pharnace oppidum: tripolis caſtellum & fluuius. Itẽ
hilocalia: & ſine fluuio liuiopolis & a pharnace. c. mil. paſſ. Trapezus liberum uaſto monte
clauſum. Vltra quod gens armenocalybes: & maior armenia. xxx. mil. paſſi diſtãs. In ora au⸗
tem trapezunta flumen eſt pyſites. VlItra uero gens annorumenicorum. Flumen abſarum
cum caſtello cognomine in faucibusa trapezunte. cxl. mil. paſ.eius loci atergomontion⸗
tium hiberia eſt. In ora uero eniochi: ampræutelazi. Flumina a campſeonyſis: nogrus bathis
Gentes colchorum. Oppidum matium Flumen heracleum & promontorium eodem nomi
ne. Clariſſimuſqʒ; porti phaſis oritur ĩ moſchis. Nauigat᷑ quàlibet magnis nauigiis. xxxviii.

=UM M.d.p. inde minoribus longoſpatio pontibus. cxx. paruius. Oppida in ripis habuit cõplu⸗
r.a. Celeberima tyrida: aceum: cygnum: & in faucibus phaſin Maxime autem inclaruit ea.

xvv. mil. paſ. amari: ubi hippos & cyanos uaſti amnes e diuerſo in eum confluunt. Nunc hẽt

SGyrium tantum: & ipſum ab amne influente ibi cognominatum: uſq; quo magnarum na⸗

uium capacem eſſe diximus. & alios accipit fluuios magnitudine numeroq; mirabiles. Inter
quos glaucum. In ora eius inſulæ ſine nomine. Abeſt a ſarro Ixxv. mil. Inde aliud flumen
gariens. Gens ſaltiæ in antiquis phthirophagi dicti & alaſani. Flumen cobum e caucaſo per
ſuanos fluens. Dein rhoan. Regio agritite: amnes ſigania: terſos: atelpos: chryſorboas: gẽs
abſyle: caſtellum ſebaſtopolis.A phaſide. c. mil. paſ. gens ſanigarum: oppidũ cygnus:Flau⸗
mẽ oppidum penius. Deinde multis noibus eniochorum genne.
Regio colchica anchæi & cæteri eodem tractu. Ca. V.
Vbiicitur ponti regio colchica: in qua iugacaucaſi ad rhipheos montes torquen⸗
ſ(tur:ut dictum eſt:altero latere in euxinum & mæotin deuexa: altero in caſpium
& hircanium mare. Reliqua littora fere nationes tenẽt melacleni coraxi urbe col⸗
chorum dioſcoriade iuxta fluuium antemunta. Nunc deſerta: quòdam a deo clara ur Ti⸗
moſthenes in eam. ccc. nationes quæ diſſimilibus linguis uterentur deſcendere prodiderit
Et poſtea a noſtris. cxxx. interprætibus negocia ibi geſta. Sunt qui conditam eam ab Am⸗
phito & Telchio Caſtoris ac Pollucis aurigis putant: a quibus ortam eniochſorum getem
feram conſtat. A dioſcoriade oppidum herachleũ diſtat a ſebaſtopoli. Ilxxx. mil. paſ. anchæ/
ni mardi cercetæ:poſt eos ſerri cæphalõtomi.In intimo eo tractu phytis oppidum opulen-

tiſſimum abeniochis cireptum eſt. A tergo eius epageritæ ſarmatarum populus in caucaſi

ĩugis.Poſt quem ſauromatæ. Ad hos confugerat Mythrydates Claudio pricipe: narrauit⸗
que thalos iis eſſe confines qui ab oriente caſpii maris fauces attingerent ſiccari eas æſtu
recedente. In ora autem iuxta cercetas flumen icaruſa cum oppido hiero: & flumine ab he
rachleo.cxxxvi. mil. inde promontorium cronea quo ſupercilium arduum tentorete. Ciui⸗

tas ſindica ab hiero. Ixvii. mil. d. paſ.flumen ſceaceriges.
RB6Boſphorus cimmericus:mæotis. CiA..õ. VI.
Nae ad boſphori cimmerii introitum. Ixxxviii. mil. d. paſ. Sed ipſius peninſulæ in
i ter pontum & mœtium lacum excurentis non amplior. Ixxxvii. mil. d. paſ. longitu
do eſt. Latitudo nuſquã intra duo iugera eonem uocant. Ora ipſa boſphori utrĩq;
ex aſia atq; europa curuatur in mœtin. Oppida in aditu boſphori primo hermonaſa. Dein
cepe mileſiorum: Mox ſtratoclia: & phanagoria: & pene deſertum apatur os: ultimoq; inho
ſtio cimmerium: quod antea cerberion uocabatur. .
Gentes circa mæotim. Ca. VII.
Naꝗde mæotis lacus in europa dictus. A cĩmero accolunt mæotici: hali: ſerni: ſerei⸗
i ſcizi:gypſi.Dein tanain amnem gemino ore influentem. incolunt ſarmatæ medo/
rũcut ferũt)ſoboles.Et ipſi ĩ multa genera diuiſi.Prĩo ſauromatæ: gynei: gratume
næ unde amazonũ cõôubia. Dei euazæ: cottæ: cizimẽi:meſſeniãi: chorobocci:choatæ: cyzaé

N

tincan
pbeil

iindr
E

colchis

(05,40

inaduc
Catheas
imituen

¶rcaq;

heos:ala
lbiper
ſjnietas

osſpale

B
lupplel
l

leuo ſuo
lunnon
can Va
Vochar
ncd

ſiuge

tudinenn

tbuggu
(olauicos
hentuſ &
turinmin
☛
Onitucine

ichuſiz

Cettadhi
Wmexis
lesſec 0
4 ſsing

ludin

corumel

cucalt

l.
Rn

Amnene
(fort

Unndenn

I

ll⸗
Mes bett.

Vsportuscor⸗
äümeng ſ,

d iun⸗
nAhubins
n Uaomone
Hiehnonzu
Umen dlun
Adotnonron⸗
nworusdathi
neodehnoni
udui cihlv
ninchauten,

. Nruskla⸗
4 WI .

n
1
4

7
eoe kdectne,
tes oh,
enn aſofne

vi iehee
cormuudec⸗

Cen i⸗
ies Al
nete Ciu⸗

ſ
rini 6

.

dnchupen

omi ell

tincdarit: uſſagetæ: turacæ: nſqʒ ad ſolitudines ſaxolis: conualibus aſperas: ulrra quas arym/

phei qui ad harriſſeos pertinent montes. Tanaimi pſum ſcycthæ ſilim uocãt:meotim teme⸗

. . 7 22 . . 2 . . ..
rincia: quod ſignificant matrem maris. Oppidum in tanais quoq; oſtio fuit. Tenuere fini
tima primi cares. Deinde claſomeni: & macones. Poſtea pantica penſes. Sunt qui circa mæ

orim ad cefaunicos montes altiores has tradunt gentes: a littore naptas: ſupraq; eſſe donas
colchis iunctos: ac montium cacuminibus. Dein carmacas oranos. nautagas: mazacas: aſcâ⸗
tios. acapeatas: agagamatas: phycers: rhimoſolos: aſconmarcos. Et ad i ugea caucaſi: icatalas
imaduchos: ra nos: anclacas: rydios caraſtaſcos: aſutiandas. Lagoum amnem ex montibus
catheas: in qnem defluit opharus: ubi gentes caucadas: ophatitas. Amnem menotharum
imituenis ex montibus ſciſſum. Inter agdeos: carnapas: gardeos. acciſos: gabros: gregaros:
Circaq; fontem imitiſſimi imituos: & a parthenos. Alii inHuxiſſe eos cuitas: anheetas: ſatar
neos:aſampatas: Ab his tanaitas: & nepheonitas uiritim deletos. Aliqui flumen ocharium
labi per cantecos & ſapeos tradunt. Tanain uero tranſiſſe fatareos: herticeos: ſi pondolicos
ſynietas: amaſſos:iſſos:catacetos:tagoros:catonos:netipos:agandeos: maãdareos: ſaturche⸗

Os: ſpaleos.
AAArmeniæ dux,. CaaAa. SYVYlflI.
Eracta eſt interior ora: omneſq; accolæ. Nunc reddantur gentes in mediterraneo
pv ſinu.In quo multo aliter ac ueteres proditurum me non eo inficias anxia erquiſi
ta cura rebus nuper in eo ſitu geſtis a Domitio corbulone: regibuſq; incke miſſis
ſupplicibus:aut regum liberis obſidibus. Ordiemur autem a cappadocũ gente. Longiſſi/
me hæc ponticarum oĩum introrſus recedens minorem armeniã maioremq; & comagenẽ
leuo ſuo latere tranſit. Dextra uero omnes in aſia dictas gentes plurimis ſi uperfuſa popu⸗
lis:magnoq; impetu ſcandens ad ortum ſolis & tauri iuga tranſit lycaoniam:pyſidiam: cili
ciam. Vadit ſuper anthiochiæ tractum & uſq; ad cyreſtricam eius regionẽ: parte ſua quæ

uocatur cotonia. contendit itaq; ibi longitudo aſiæ. xii.qumquaginta mil. paſ.efficit.Iati⸗

tudo.d. c. M.xl. mil. Armenia maior. Ca. IX.
Rmenia autem maior incipit a pariedris montibus: cuphrate amne ut dictum eſt:
a aufertur capadocæ: & qui diſcedit euphrates meſopotamiæ haud minus clara am/
ne tigri. Vtrunq; fundit ipſa: & initium meſopotamiæ facit inter duos amnes itu/
re. Quod incereſt ibi terent arabes orei: ſic finem uſq; in adiabenẽ præfert. Ab ea tranſuer
ſi iugis incluſa. Latitudinem in leua pandit ad cyrum amnem tranſuerſa in araxem. Longi
tudinem uero ad minorem uſq; armeniam abſaro amne in pontum defluẽte & pariedris mõ
cibus qui fundunt abſarum diſcreta eb illacoriis. Oritur in eniochiis montibus: quos alii
coraxicos uocauere. Araxes eodẽ monte quo euphrates. vi. mil. paſſ.interuallo actuſq; am⸗
ne muſi & ipſæc(ut plures exiſtimauere)a cyro defertur in caſpium mare. Oppida celebran-⸗
tur in minore cæſarea:zanicopolis.ln maiore arſammote euphrati proximum. Tigri arga⸗

chiocerta. In excelſis autem tigranocerta. Et in campis iuxta araxem artaxata. Vniuerſæ ma
gnitudinẽ Aufidus quinquagies centena milia prodidit. Claudius Cæſar longitudinem
dacuſa ad confinium caſpii maris. xiii.mil.paſ. Latitudinem dimidium eius. A tigra no-
certa adhiberiam diuiditurtquod certũ eſt)in præfecturas: quas ii ſtrategias nocant. Quaſ
dam ex iis uel ſingula regna quondã barbaris nominibus. cxx: Claudunt eà ab orientée mõ

res: ſed non ſtatim ceraunii:nec a diabene regione. Quod interſt ſpatii cõpreheni tenent.
Ab iis iuga ceraunia. VItra diabem tenẽt. Per conualles autẽ proximi armeniæ ſunt meno
bardi:& moſcheni. Adiabenẽ tigris & montiũ ſinus munii cingunt. Ab leua eius regio me
dorum eſt: & proſpectus caſpii maris. ex oceano hoc ut ſuò loco dicemus funditur: totũ-
q; caucaſis montibus cingitur. Horum incolæ per confinium armeniæ niunc dicentur.
Albama hiberia. CCOQ. .
Lanitiem omnem a cyro uſq; albanorum gens tenet. Mox hiberum diſcreta ab iis
p anine oeazane incyro e caucaſis montibus defluente. Ptæualent oppida albaniæ
cabalaca. Hiberiæ pharmaſus iuxta flumen neoris. Regio thaſiæ: & triare uſq; ad
partedoros montes. VItra ſunt colchicæ ſolutudines:quarum a latere ad ceraunios uerſo

armenochalibes habitãt. Er moſchorũ tractus ad hiberũ amnẽ in cyrũ defluentem: & infra
cos fucaſani: & deinde macherones ad flumen abſarum. Sic plana ad deuexa optinentur.

LIBER.
Rurſus ab albaniæ confinio tota montiũ fronte gentes ſiluorum fere & infra lupeniorum
mox diduri & ſodill.
Portæ caucaſiee. Ca “ Xr.
B his ſunt portæ caucaſiæ magno errore a multis caſpiæ dicœ: ingẽs naturæ opus
a && montibus interruptis repente ubi fores obditæ ferratis trabibus ſubter medias
amne dyriodori fluente. Citraq; in rupe caſtello quod uocatur cumania cõmuni⸗
to ad arcendas trãſitu gẽtes ĩnumeras: ubi loci terrarũ orbe portis diſcluſo: ex aduerſo ma
xime armaſtis oppidi hiberum a portis caucaſiis per montes gurduuos ualli. Suani indomi
Tæ gentes auri tantum metalla fodiunt. Ab iis ad pontum uſq; eniochorum plurima gene
ra: mox acheorum. Ita ſe habet terrarum ſinus e clariſſimis. Aliqui inter pontũ & caſpium
mare.ccclxxv. mil. paſſ.non amplius intereſſe tradiderunt. Cornelius Nepos. cl. mil. tantis
interim anguſtiis infeſtatur aſia. Claudius Cæſara a cĩmerio boſphoro ad caſpiũ mare. cl.
M. prodidit eaq; perfodere excogitaſſe Nicanorem Seleucum quo tempore ab Ptolomeo
Ceraunio ſit interfectus. A portiscaucaſiis ad pontum. cc. mil. paſſi. eſſe conſtat fere.
Inſulæ in ponto. Ca. ZMMDU XII.
Nſulæ in ponto planiteæ ſiue cyaneæ.ſiue ſymplegades. Deinde apollonia tynni/

i mas dicta: ut diſtingueretur ab ea quæ eſt in europa. Diſtat a continente paſſibus

mille. Cingitur.iii. mil. & contra pharnaceam calcheritis: quam græci ariem d xerũt
ſacramq; Marti: & in ea uolucres cum aduenis pugnaſſe pennarum idu. .
Gentes in ſcythico oceaao. C.aa. XIII.
VEnc omnibus quæ ſunt interiora aſiæ dictis rhipheos montes tranſcendat animus
n dextraq; littora oceani incedat. Tribus hic e partibus cæli al uens aſiam ſcyticus a
ſeptemtrione: ab oriente eaus: a meridie indicus uocatur. uarieq; per ſinus & inco
las in cõplura nomina diuiditur. Verum aſiæ hæc quoq; magna portio appoſita ſeptẽtrio
ni iniuria ſyderis rigentis uaſtas ſolitudines habet. Ab extremo aquilone ad initiũ orietis
æſtiui ſcytæ extra eos. VItra aquilonis initia hyperboreos aliqui poſuere: pluribus in euro
pa dictos. Primũ inde noſcitur promõtorium celtice lytarmis. Fluuius carâbucis: ubi laſſa
ta cum ſyderum ui rhipheéorum montiũ deficiunt iuga. Ibiq; arimpheos quoſdam accepi/
mus haud diſſimilem hyperboreis gentem. Sedes illi nemora. Alimenta baccæ. Capillus iu
xta fœminis uiriſq; in probro exiſtimatur. Ritus clementis: itaq; ſacros haberi narrant in/
uiolatoſqʒ; eſſe etiam feris acolarum populis. Nec ipſos modo:ſed illos etiam qui ad eos p
fugerint. Vltra eos plane iam ſcythæ cĩmerii:ciſianthi:georgi:& amazonũ gens. FHlæc uſq;
ad caſpiũ & hircanium mare. Namq; id erumpit ſcytico oceano in aduerſa aſiæ pluribꝰ no
minibus accolarũ appellatũ celeberrimis duobus caſpio & hircano. Non minus hoc eſſe ꝗ́
pontum euxinum Clytharcus putat. Eratoſthenes ponit & menſurã ab exortu ad meridi⸗
em per caduſiæ & albaniæ oram quinquies quadringenta ſtadia. Inde per aratiaticos: amar
bos hyrcanos: ad oſtium zoni fluminis quater octingenta ſtadia. Ab eo & oſtiũ laxatiſum
mille quadraginta. Quæ ſũmi efficit quindecies. lxxv. mil. paſſ. Artemidorus hinc detrahit
xxv. mil. paſſuum. Agrippa caſpium mare genteſq; quæ circa ſunt & cum iis armeniam di
ſterminans ab oriente oceano ſerico: & ab occidente caucaſi iugis a meridiæ taun a ſeptẽ-
trione oceano ſcythico patere qua cognitum eſt. ccccxc. mil. paſſuũ. in gitudinem. ccxc.
mil. in latitudinem prodidit. Nou deſunt uero qui eius maris uniuerſum circuit um a fre
to uigintiquinq; mil.paſſuum tradunt. Irrumpit autem arctis faucibus in longit udinẽ ſpa
tioſis. At ubi cœpit in latitudinem pandi: lunatis obliquatur cornibus uelut ad næotium
lacum ab ore diſcedẽs ſythici arcus ut auctor eſt. M. Varro ſimilitudine. Primus ſinus ap
pellatur ſcythicus:utrunq; enim accolunt ſcythæ: & per anguſtias inter ſe cõmeant. Hinc
nomades & ſauromathæ multis nominibus: illinc abzoæ nõ paucioribus. Ab introitu dex
tra mucronem ipſum faucium tenent udini: ſcytarum populus. Deinde per oram albanic
ut ferunt) ab laſone orti. Ante quos mare quod eſt albanum nominatur. Hæc gens ſu⸗
perfuſa montibus caucaſis ad cyrum amnem armeniæ confinium atq; hyberiæ deſcen
dit ut dictum eſt. Super maritima eius udinorumq; gente ſarmatæ: utidorſi: aroteres
prætenduntur. Quorum a tergo indicatæ iam amazones: & ſauromatides. Flumina
per albaniam decurrunt in mare caſos & albaneos. Deinde cambyſes in caucaſiis ortus

montibus
xceſlopit
colut calß
roxitme 3
Ciünus u
cpiscömit
nutztend
entibusi
Gperſaul
nun cauc⸗
le quex lel
umn⸗Cuius
macedones

chöNyll

lsoccalur-

unnnten⸗

dringenta
Pneni
C

1 a
Pn
Luſtottar
nanutac⸗
Aangn
Nendun

Uocature
peillatis
laumlt⸗
gens calt
torſus
cc mil.pa
indirprin
liaſtamil

0
1 c(
y
talo Seq
mötidusal
inesper
Eeneg
merfen
Kamplitt
Ii Mhut
14 lniiuns
Thalenen
Aangenn
Cpphänn
ls

falpmien

lbrerwwiig
mnacönnn,
eraAber
Pumniinden
l Mluin, Gene
mnü cigin
Osclmi unt⸗
lalünard
Ukee,
Nlonien/
bene ltbu⸗

iem 1.. —
mindNiit

N.
4 Ae an
Am atns⸗
„ ſen 4 Ge
berloudino
t. . 5..:
volukind
1 „„
A M
in „e
Plunoosmen
4 . 4
aCxlun
. .
5. 3)
alpolnIN
1blsb

ale 1

nne kenti
menn di
muna lr⸗
Ucuituma te
R
AAUEH
cnend
pimotuce
100 1
rcgens
benie gee
li: on
2. Plun
Ucaiisan

„

. —

—

4

=

= =S
— — — = S

—

.
n

0

montibus: mox cyrus in coraxitis ut diximus Oram omnema caucaſo præaltis rupibus in
acceſſo patere. cccc.xxv. paſſuum auctor eſt Agrippa. a ciro caſpium mare uocari incipit: ac
colũt caſpii. Corrigẽdus eſt error in hoc loco multorum: & eorum etiã qui in armenia res

proxime cum corbulone geſſere. Nãq; ii caſpias appellauere portas hiberie: quas caucaſias
diximus uocari. Situſq; depidti & inde miſſi hoc nomẽ inſcriptum habent. Et Neronis pn⸗
cipis cõminatio ad ſpias portas tendere dicebatur cum peteret illas: quæ per hiberiã in ſar
matas tendunt uix ullo propter appoſitos mõtes aditu. Ad caſpium mare ſunt alie caſpiis

gentibus iunctæ: quod dignoſci non poteſt niſi in comitatu rerum Alexandri magni. Nã

q; perſarum regna quæ nunc parthorum intelligimus inter duo maria perſicum & hyrca⸗
num caucaſiis iugis attolluntur utrinq; per deuexa laterum. Armeniæ maiori a frõtis par
re quæ uergit in comagenem cephea ut diximus copulatur: eiq; ad diabene aſſiriorũ initi
um. Cuius pars eſt arbelitis: ubi Darium Alexander debellauit proxima ſyriæ. Totam eã
macedones mygdoniam cognominauerunt a ſimilitudine. Oppida alexandria: item antio
chia:ꝗᷓ nyſibim uocant. Abeſt ab artaxatis. d. ccl. mil. paſ. Fuit & ninus impoſita tigti ad ſo⸗
lis occaſum ſpectans quondam clariſſima. Reliqua uero fronte qua tenclit ad caſpiũ mare
a trapatene: ab armenia etene regione diſcreta araxæ. Oppidũ eius gaze ab artaxatis qua-
dringenta quinquaginta. mil. paſ. Totidem ab ecbathanis medorũ quorum pars ſunt atra
pateni. Media caſpiæ portæ caucaſiæ. Cca. AllIII.
Chatana caput mediæ eſt. Seleucus rex condidit. A ſeleutia magna. d. ccl. mil. paſſ.
a a portis uero caſpiis. xx. mil. Reliqua mediorum oppida phiſaganzaga. apamea: ra-
phane cognominata. Cauſa portarum nominis eadem quæ ſupra: interruptis an/
guſto tranſitu iugis ita ut uix ſingula meent plauſtra:longitudine.viii.mil. paſ.toto opere
manu facto. Dextra leuaq; ambuſtis ſimiles ĩpendẽet ſcopuli ſitiente tractu per. xxxviii. Ni.
paſ.anguſtias impedit corriuatus ſalis e cautibus liquor atq; eadem emiſſus. Præterea ſer⸗
pentium multitudo niſi hyeme tranſirum non ſiiit.
Gentes circa hyrcanum mae.. Ca. XV.
Diaiabenis connectuntur carduci quondam dicti: nunc cordueni præfluente tigri. is
a pratitæ paredoni appellati qui tenent caſpias portas. In is a latere occurrunt alte/
roO deſerxta parthiæ & cythenis iuga. Mox eiuſdem parthiæ amœniſſimus ſitus qui
uocatur choara. Duæ urbes ibi parthorum appoſitæ quondam medis cauliope: & alia ĩ ru
pe iſſatis quondam. Ipſius uero parthiæ caput hecathõphylos abẽ a portis. cxxxiii. M. paſ-
ſuum. Ita parthorum quoq; regna foribus diſcluduntur. Egreſſos portis excipit protinꝰ
gens caſpica ad lictora uſq; quæ nomen portis & mari dedit. Leua mõtoſa. Ab ea gente re
trorſus ad cyrum amnẽ produntur. ccxx. mil. paſ. Ab eodem emne ſi ſubeatu r ad portas
cc.mil.paſ.Hunc enim deinde cardinem Alexandri magni itinera facere. Ab iis portis ad.
indiæ principium ſtadia. xv. d. clxxxx. mil. procedendo ad bactra oppidum: ꝙ appellant za-
ciaſta miles tria milia. d. cc.mil. Inde ad artaxatem amnem. v. mil. rJMMU
Item gentes. fCLCLCA. XVI.
Caſpiis ad orientẽ uerſus regio eſt a pauortene dicta & in ea fertilitatis inclitæ lo
2a cus clareiũ mons: gẽtes papyri: nariaci: ſtauri: hyrcani: a quorũ littoribus idẽ mare
B hyrcaniũ uocari incipit a flumine ſyderi. Citra id amnes maziris: ſtraor: oĩa ex cau⸗
caſo. Sequitur regio margiane apricitatis inclyte: ſola in eo tractu uitifera. Vndiq; incluſa
mõtibus amœnis: ambitu ſtadiorum quingentorũ: difficilis aditu propter harenoſas ſolitu
dines per. cxx. mil. paſ. Et ipſa cõtra parthiũ tractum ſita. In qua alexander alexandriam cõ⸗
diderat: qua diruta a barbaris Anthiocus Seleuci filius eodè loco reſtituit ſelẽciam. Nam
interfluente: a nargo qui corriuatur in zotaleis maluerat illam Antiochiam appellare. Vr⸗
bis amplitudo circuitum. Ixx. ſtadiis. In hanc Orodes Romanos craſſana clade captos dedu
xit. Ab huius excelſi per iuga cauquaſi protenditur ad bactros uſq; gens mardorum fe⸗
ra ſui iuris. Ab eo tractu gẽtes oceani cõmori:berdrigei:harmartopi: cemari: cõmani: mir⸗
rhaſi: aremandri: ianæi. Flumina madrũ: cridinũ. Vtraq; coraſini: gaudari: araſini: parcani:
arange:parraſini: maratiani: naſotiani: arſilegi:quos græci caduſios appellauere: maticoni.

Oppidum heraclea ab Alexandro condirum: quod deinde ſubuerſum ac reſtitutum An/

ciochus achaide appellauit.Dribrices: quorum medicos fines ſecat oaxus amnis ortus in la.

LIBER. .
ci oaxo. Syrmatæ: oxi tagenioci: bateni: ſaraparæ: bactri: quorum oppidum zariabaſtes ꝙ

poſtea bactrũ a flumine appellatum eſt. Gens hæc optinet aduerſa môtia paropanyſi & ad
uerſus fontes indi. Includuntur flumine ocho. VItra ſogdiani oppidum panda & in ulti/

mis eorum fmibus alexandria ab Alexandro magno coòditum oppidum. Aræ ibi ſunt ab
Hiercule & ibero patre conſtitutæ. Item Cyro & Semitamide atq; Alexandro. Finis omni

um eorum dictus ab illa parte terrarum includente flumine laxere: quod ſcythe ſylin uo/.

cant. Alexãder militeſq; eius tanain putauere eſſe. Tranſcendit eum anmẽ Demõas Seleu
ci & Antiochi regũ dux: quẽ maxime ſeꝗmur in is. araſq; Apollini dydineo ſtatuutt.
ꝗ ᷑ ᷑ ESESEcytarum gentezes. ,. —AAXVII=
Lrra ſunt ſcytarum populi. Per ſe illos ſacas uniuerſos appellauere a proxima gẽ⸗

u te. Antiqui arameos. Scythe ipſi perſas chorſaros: & caucaſum montẽ graucaſum

hoc eſt niue candidũ. Multitudo populorum ĩnumera & quæ cum partis ex æquo
degat. Celeberrimi eorum ſacæ: maſſagetæ: dagæ: eſſedones: aſtacæ: rhumnici: perſtithomo

toti:hiſti:hedones:camæ:camacæ: euchatæ: cotieri: antarianir piaeæ: arimaſpi: antea cacidiri?
aſſai: oetei: ibi napei interiſſe dicunt᷑ & appellæi. Nobilia apud eos flumina mdãragreũ &
caſpaſum. Nec in alia parte maiorem auctorum inconſtantiam crado propter inmumeras

uagaſq; gentes.Hauſtum ipſius maris dulcem eſſe & alexander magnus prodidit: &. M.
Varro taſem prælatum Pompeio iuxta res gerenti mithridatico bello: magnitudine haud
dubie influentium amnium uicto ſale. Adiicit idem pompeii ductu exploratũ in bactros.

vii.diebus ex india perueniri ad icarum flumen: quod in oxum influat. Et ex eo per caſpi-

um in cyrum ſubuectos.Et quinq; non amplius diebus terreno itinere ad phaſin in pon/

tum indicas poſſe deuchi merces. inſulæ toto eo mari multæ. Vulgata una maxime tuza/

a.A caſpio mari ſcythicoq; oceano in eam curſus inflectitur ad orientẽ cõuerſa littorum

ronte. Inhabilis eius prima pars a ſcythico promõtorio ob uires. Proxima inculta ſæuitia

gentiũ antropophagi ſcythæ inſident humanis corporibus ueſcentes. Ideoq; iuxta uaſte
ſolitudines ferarunq; mutitudo haud diſſimilem hominum iĩmanitatem obſidens. Iterum
deinde ſcythæ:iterũq; deſerta cum beluis uſq; ad iugum incumbens mari quod uocant ta
bin. Nec ante dimidiam ferme longitudinem eius ore quæ ſpectat æſtiuum orientem in/
habitatur ulla regio. Primi ſuut hominum qui noſcantur: ſeres lanitio ſiluarum nobiles:

perfuſam aqua depectens frõdium caniciem. Vnde geminus fœminis noſtris labor redor

diendi fila:rurſũq; oſtendi tam multiplici opere:tam longinco orbe penitus ut in publico

matrona tranſluceat. Seres mites quidem ſed & ipſis feris perſimiles. Cœtum reliquorum

mortalium fugiunt: cum cõmertia expectant. Primum eorum noſcitur flumen pſitaras ꝓ⸗
ximum carabi: tertium lanos: aquo promontorium:chryſe ſinus: cyrnaba flumen: attanos ſi

nus. Et gens hominum attacorum apricis ab omni noxio afflatu ſecluſa collibus: eadem

qua hyperborei degunt temperie De iis priuatim condidit uolumẽ Amometus: ſicut Eca
teus de hyperboreis. Ab attacoris gentes thynni & phocari & iam indorũ caſiri introrſus
ad ſcythas uerſi humanis corporibus ueſcũtur. Nomades quoq; indiæ uagantur. Sunt qui
ab aquilone contingit ab ipſis & cyconas dixere: & briſanos Sed indecut plene conſentiũt
omnes)emodi montes aſſurgunt.Indorũq; gens incipit non eo tantum mari adiacens: ue⸗
rum & a meridiano quod indicum appallauimus queq; pars orienti aduerſa recto preten⸗

ditur ſpatio ad flexum & initium incidi maris. xvin. lxxv. mil. paſ.colligit. Deinde qua fle⸗

ctitur in meridiem.xxiiii.lxxv.mil.paſ.ut Eratoſthenes tradit uſq; ad indum qui eſt ab occi

dente finis indiæ. Cõplures autem totam ipſius longitudinem. xl. dierum noctiumq; ueli
fico nauium curſu determinauere. Et a ſeptẽtrione ad meridiem. xxviii.l.mil. paſ. Agrip-
pa longitudinis.xxxiii.mil.latitudinis.xxiii.mil.prodidit. Poſſidonius ab æſtiuo ſolis orru
ad hibernum exortum metatus eſt. Eam aduerſam galliæ ſtatuens: quam ab occidẽte æſti-
uo ad occidentem hibernũ metabatur totam a fauonio. Itaq; obuerſam eius uenti afflatu
iuuari indiã: ſalubrẽq; fieri haud dubia rõne docuit. Alia illius cæli facies. Alii ſyderũ or-
tus. Binæ meſſes in anno. Binæ æſtates media inter illas hyeme eteſiarũ flatu. Noſtra uero
brumali. Lenes ibi auræ. mare nauigabile. Gentes & urbes innumerabiles: ſi quis omnes p⸗.

ſequi uelit. Et enim patefacta eſt nõ modo Alexandri magni armis regunq; qui ei ſucceſ⸗

ſere: circunuectis etiam in hyrcanum mare & caſpiũ Seleuco & antiocho: præfectoc; claſſis

orunß
ſcuc Me
gere No⸗
mgrico
nullum ce
gentium
Uibus un
mil ccii
ſo die min
ciectis p⸗
ſthenes te
gbarleb
Clusp.2
jena demne
itinerume
laeſleln
crangarn
nndtiop
bemſubt
chtin ccx
clarumncx
minuser
ſentiunt
awnemt
Gap
cQxv.
1d opp⸗
e nor
Aipuan
onon
itambo:
mallus:t

tudine.
de
tie
Peſlundn
nr uil
Uetleſe
en .
mnndi
ne
Plitucine
ſbibe
laluckr

1:mihale
lopenl
nddinul
rtbiſin d
ofins Omni
heheln o,
enön Keun

ſarut

M.
1Pror dͦ
e gnucllen
daere
aſithono
WINCdit
incingnis
er imum
cſciiN
niinbachne
or ahi⸗
me tur,
Elalunanm
wuin ſrwitn
gum l⸗
vodccn
le dn
ninmg.
mumn
latben
Hinworu
r rg
cmumin
inr uſ
niekeol
mm ve
Are
olasoll
uierſti
mni atänr.
ſderut/
loltm ven.
somde ,
lei l/

gal

VI.

eorum Patrochle: Verum & aliis auctoribus græcis qui cum regibus indicis morati ſunt

ſicut Megaſthenes & Dionyſius a Philadelpho miſſus ex ea cauſa uires quoq; gentiũ pdi

dere. Non tamen deeſt diligentiæ locus: adeo diuerſa & incredibilia traduntur. Alexandri

magni comites in eo tractu indiæ quem ſubegerant ſcripſerunt. xv. mil. oppidorum fuiſie
nullum cõminus gentiũ nouem. Indiãq; tertiã partem eſſe terrarũ omnium. Multitudinẽ
gentium inumerà probabili ſane ratione. Indi enim prope gentiũ ſoli nunꝗ emigrauere fi
nibus ſuis. Colliguntur a libero patre ad alixadrum magnum reges eorum. cliil. annis. vi.
mil. ccccii. adiiciunt & menſes tres. Amniũ mira uaſtitas. Proditur alexandrũ magnũ nul/

lo die minus ſtadia ſexcenta nauigaſſe in indo:nec potuiſſe ante menſes quinq; enauigare
adiectis paucis diebus: & tamen minore gange eſſe conſtat. Seneca etiam apud nos Mega
ſthenes tentata in die cõmentatione.x.amnes eius prodidit. Gentes duodeuiginti centu-
q;.Par labor ſit montes enumerare.lIungũtur inter ſe hymaus:hemodus: paropaniſus: cau

caſus.p.a.R.a.quibus tota decurrit.in planitiem ĩmenſam & ægypto ſimilem. Verũ ut ter
rena demonſtratio intelligatur. Alexandri magni ueſtigiis inſitamus. Diognetus & Betõ
itinerum eius menſores ſcripſere a portis caſpiis hecatõphylõ partorum uoe diximus mi-

lia eſſe. Inde Alexandriam arion quã urbẽ is rex condidit. d. lxxv. mil. Inde ad prophitaſſiã

drangarum. cxcix. mil. ad cricaſiorũ oppidum.d. Ixv. Inde orchoſpanũ. clxxv. mil. Inde Ale⸗-

xandti oppidum.l.mil.in quibuſdam exemplaribus diuerſi numeri reperiuntur. Hianc ur/
bem ſub ipſo caucaſo eſſe poſitam. Ab ea ad flumen chepta & oppidum indorum peuco⸗=
datim.ccxxvii. mil. Inde ad flumen indum & oppidum taxilla. xx. mil- ad hydaſpen. fuuium

clarum.cxx. mil. ad hyſpaſin non ignobiliorẽ. Ixix. cccxc. mil. qui fuit Alexandri itinerũ ter

minus exuperato tamen amne ariſq; in aduerſa ripa dicatis. Epiſtole quoq; regis ipſius cõ
ſentiunt iis. Reliqua inde Seleuco Nicnoari peragrata ſunt: ad heſidrum. clxix. mil. lomanẽ
amnem tantũdem. Exemplaria aliqua adiiciunt. v. mil. paſſ.Inde ad gangem. cxii. mil. ad ro
daphã. clxix. mil. Alii. cccxxv. mil. In hoc ſpatio prodũt ad calinipaxa oppidum. clxvii. d. alii
cclxv. mil. Inde ad cõfluẽtem iomanis amnis & gangis.d.cxxv. NI. Pleriq; adiiciũt.xiii. mil.
ad oppidũq; polypodra. ccccxxv. Ad oſtium gangis. d. cxxxviii. mil. d. gentes quas memo/

rare non pigeat a montibus hemodis: quorum promontorium hymaus uocatur: incolarä

lingua niuoſum ſignificante: iſari:coſyri:izgi: & per iuga chiſotoſagi:multarumq; gentiũ
cognomen bracmanæ: quorũ macco calingæ flumina pumas & cãnas: quod in cangæ influ
it ambo nauigabilia. Gentes calingæ proxime mari: & ſupra mandei: malli: quorum mons
mallus:tractuſq; eius finis ganges.·
D Fluuius ganges. Ca. XVIII.

Vnc alii incertis fontibus ut nilũ:rigantemq; uicina eodem modo: alii in ſcythicis

h montibus naſci dixerunt. Influere in eum. xix. amnes. Ex iis nauigabiles præter iam
dictos crenacam: uamam:rhumuobã:caſphagũ: ſonũ: Alii cum magno fragore ipſi

us ſtatim fontis erumpere deiectũq; per ſcopuloſa & abrupta ubi primũ molles planities
contingat in quodam lacu hoſpitari. Inde lenem fluere: ubi minimũ. viii.mil. paſſuum lati⸗

Ouiſſime gentes gandaridum:calignarũ. Regio pertalis uocatur. Regi. xx. milia

tudine. Vbi modicum ſtadiorum. c. Altitudine nuſꝗᷓ minore paſ.xx. mil.
Gentes indiꝰ Ca.

n peditum:equites mille: elephanti.d. cc. in procintu bellorũ excubãt. Naq; uita mi⸗

tioribus populis indorũ multipertita degitur. Alii te llurẽ exercent. militiã alii ca⸗
peſſunt.merces alii ſuas euehunt. Res externas inuehũt reſpublicas optimi ditiſſimiq; tẽpe

rant. Iudicia reddũt. Regibus aſſidẽt. Quintũ genus celebraxæ illic & prope in religionem

uerſæ ſapientiæ deditũ: uoluntaria ſemper morte uita accenſo prius rogo finit. Vnũ ſuper

hoc eſt ſemiferũ ac plenũ laboris ĩmenſi:a quo ſupradicta cõtinẽtur uenadi elephãtes do⸗

mandiq;.Is arant.Is inueunt. Hæc maxime nouere pecuaria. His dimicant: militaàtq; pro fi⸗

nibꝰ. Delectum in belua uires & ætas atq; magnitudo faciũt. Inſula in gãge eſt magnæ am
plitudinis gẽtẽ cõtinẽs unã modo galica noĩe.yVIrra ſiti ſunt mod ubæ molindæ. Vbere cũ
oppido eiuſdẽ noĩs magnifico modroeſi:præti: caliſſæ: ſaluri: ſaſſulæ:colubæ. orcuſæ: aba⸗
li:taluctæ: Rex horum peditum. l. mil. equitum iiii. mil. elephantorũ.cccc. in armis haber.
Validiox deinde gens andare plurimis uiciis,xxx, oppidis: quæ muris turribuſq; muniun⸗

ℳ₰

==

LIBER.

tur. Regi præbet gçeditum centum milia equtum duo milia: elephantos mille. Fertiliſſimi

) .
=è =

ſunt auri dardæ: ſetæ uero argenti. Sed onmium in india prope nõ modò in hoc tractu po
tentiai claritaremq; anteced unt praſi ampliſſima urbe ditiſſimaq; palibotra. Vnde quida

ipſamgentem palypotros uocant imo non tractum uniuerſum a gange. Regi eorum pedi

tum ſexcenta milia equitum.xxx. milia elephantorum:ix. milia per omnes dies ſtipendian
cur. Vnde coniectatio ingens opum eſt. Ab iis in interiore ſitu monædes & fuari: quorum
mons malleus: in quo umbiæ ad ſeptẽtrionem cadunt hyeme: æſtate in auſtrum per ſenos
mẽſes:ſeptẽtriones ĩ eo tractu ſemel in anno apparere: nec niſi.xv. diebus Beton auctor eſt
Hioc idem pluribus locis indiæ fieri Megaſthenes. Auſtrinum polum indi dramaſa uocãt
Amnis iomanes per gangem & palybothros decurrit. Inter oppida methora & cyriſobor⸗
ca. A gange uerſa ad meridiem plaga tinguntur ſole popu i iam quideminfecti: nondum
tamen ethiopum modo exuſti: ꝗtum ad indum accedunt: tantum colore præferunt ſydus
Indus ſtatim a praſiorum gente quorum in montanis pygmi traduntur. Artemidorus in⸗-
ter duos amn es. xxi. paſſuum intereſſe tradit. 1
rriIndus fuuius. CXKO.. XX.
NINAus ſandus ab incolis appellatus in iugo caucaſi montis quod uocatur paropa/
i nyſus aduerſus ſolis ortum effuſus: & ipie undeuiginti recipit amnes. Sed clariſſi⸗
mmBoos hydaſpen quattuor alios afferénte: cantabrâ tres. Per ſe uero nauigabiles ace
ſinum & hypaſin quadam tamen aquarum modeſtia nuſꝗᷓ latior quinquaginta ſtadiis: aut
altior.xv. pal:ampliſſimã inſulam efficiens: quæ praſiane nominatur: & aliam minorẽ quæ
pacale.Iplſe per.xii.xl. paſſ.pauciſſimis auctoribus nauigatus: & quodam ſolis comitatu in
occaſum uerſus oceano infunditur. Menſurã in ora ad eum ponam ut inuenio generatim

quanꝗᷓ inter ſe nullæ congruant. Ab oſtio gangis ad promõtorium galigon & oppidũ dã-

dagula. d. cc: xxv. mil. paſ. Ad tropina. xii. mil. xxv. Ad perinnilæ promontorium: ubi eſt ce

berrimum indiæ emporium. d. cccl. ad oppidum in inſula quã diximus patalam. d. cxx. mil.

paſſuũ. Gentes montanæ inter eum & iomanem ceſi: cetriboni ſilueſtres: Deinde megallæ
euorum regi quingenti elephanti. peditum & equitum numerus incertus. Chryſei: para/
ſange: aſangi: tigri: fera ſcatentes. Armant peditum. xxx. mil. elephãtos. ccc. equites. d. ccc.
Hos includit indus montiũ corona circundatos & ſolitudinibus. d. cxxv. mil. infra ſolitu/
dines dari ſuræ. icerũq; ſolitudines per. clxxxvii. mil. paſ. plerũq; harenis ambientibus haud

alio modo quà inſulas mari. Infra deferta hæc maltecoræ: ſingæ: marohæ:rarungæ: morun-

tes:& maſuæ: pangungæ: ialii. Hi montium qui perpetuo tractu oceani oram tenent:inco

læ liberi & regum expertes miiltis urbibus montanos optinet colles. Nareæ deinde quos
claudit mons altiſſimugindicorum capitalia. Huius incolæ alio latere late auri & argenti

metalla fodiunt. Ab iis oraturæ. Quorum regi elephanti quidem. x. milia. Sed amplæ ui/

res peditum. Varetatæ qui ſub rege elephantes non alunt fiducia equitum peditumq;.

Odomboeræ ſalabaſtræ orate urbe pulchra foſſis paluſtribus munita: per quas crocodilli
humani corporis auidiſſimi aditum niſi ponte non dant. Et aliud apud illos laudatur oppi
dum automela impoſitum littori quinq; amnium in unum conſluente concurſu emporio
nobili regi eorum elephantos mille. dc. peditum. cl. equitum. v. Pauperior charmarum rex
elephantos. Ix. paruaſq; reliquas uires. Ab iis gens pande ſola indorum regnata fœminis.
Vnam Herculi ſexus eius genitam ferunt: ob idq; grationem regno donatam præcipuo.
Ab ea deducentis originem imperitant. ccc. oppidis peditum. cl. mil. elephantis quingen⸗
tis. Poſt hanc trecentarũ urbium ſyrieni: deranzæ: poſingæ: buze: gogiarei: umbræ: nereæ:

brancoſi:nobundæ: cocondæ: neſei:pedatritæ: ſalobriſæ oloſtræ: patalà inſulã attingentes

a cuius extremo littore ac caſpias portas. xviii. xxv. mil. produntur. Fiic deinde accolunt ĩ⸗

dum aduerſus eos euidenti demonſtratione amatæ: bolig æ: gallitalutæ: dĩuri: megari: or/
dabæ: meſæ: abhiſuri: ſyleni. Mox deſerta in. ccl. M. paſſuum. Quibus exuperatis organa⸗

gæ: abaortæ: ſibaræ: ſuertæ: & ab iis ſolitudines prioribus pares. Dein ſarophages: ſorgæ:
baragomatæ: umbriteq;: quorum duodecim nationes ſinguliſq; binæ urbes. Aſeni triũ ur⸗

puto conditum.Mutaui ſuper hos caucaſo ſubiecti. Soleadæ ſundre trangreſſiſq; indum
& cuin eo decurrentibus ſamarabriæ: ſambraceni: briſabritæ: orſiandi: ſenitaxilæ cum urbe

bium incolæ. Caput eorum bucephala Alexandri regis equo: cui fuerat hoc nomẽ ibi ſe/

ſed uiich

“
U U
ͤ
fnorurma
fertlirare
maliumdt
uero ſatr.
tlequil
ne ira
dereuren
eutimi
Cidamule

4
lan
u
ſcipſt N
grandium
diorun he
inter ottd
Donea
noRatt
Anpliu
Obidr
ndo
Epius
no haui
priſcis
inſulaa
merat lil
mo die 1
butusall
aucditos it
verſeim
os quattl
meridien:
Lebes ſtag
Pabulitan
Oppidum B
moquinch
umumeſt
incurſu ſo
inadezr
nouo cxlo
erarunhr⸗
gidetehet
laſtadion

noto⸗ etin

efenilin
nd
nde guici
. dor un deci
Aſientin
. Guorum
unperſeme
Gnaudoret
nnln beit
Anlebon
ipondun
keune ſchi
Midorusi,

W.
un
Aüchul⸗
Ugrbiler x
Uſtalisaut
mmore i&
ContdtNN
Deenernin
mmc
mdcINI
etenegin
Cik
guiczdan
Miofndln,
ungenonn
nummim
Wiien
ettng,
Ii
Cruryi
Wanpetio
mrunmten
1fommns
rehn⸗
gongen
bren?.
Tongenie⸗
Aoloit⸗
negnil,
sggn
es: ſ.⸗
EW
eniti
gin
. R

=

.

celebri. Iam in plana demiſſo tractu cui uniuerſo nomen amandræ. Populi quartuor peu/
colitæ: ar ſagalitæ.: geretæ aſoi. Et enim pleriq; ab occidente non indo amne determinant
ſed adiiciũt quattuor ſatrapias: gedroſos archaotas. arios paroppãyſidas: laſdas:

Arii. & iunctæ gentes. 3656. XxXI.
Ltimo fine cophetæ fluuio: quæ omnia ariorum eſſe aliis placet. Necnon & nyſam
u urbem pleriq; indiæ aſcribunt: montenq; merum Libero patri ſacrum. Vnde ori/

go fabulæ louis fœmine editum. Item alpagonas gentem uitis & lauri & buxi po
morumq; omnium in grætia naſcentium fertilem. Quæ memoranda & prope fabuloſa de
fertilitate terræ ac genere frugum arborumq; aut ferarum aut uolucrum & aliorum ani⸗
malium trad untut: ſuis quæq; locis in reliqua parte operis comemorabuntur. Quattuor
uero ſatrapiæ mox paulo ad taprobanam inſulam feſtinante animo. Sed ante ſunt aliæ pe

talæ quã ſignificauimus in ipſis faucibus indi triquerra figura. ccxx. mil. paſſuum latitudi
ne. Extra oſtium indi chryfæ & argyræ fertiles metallis ut credo. Nam quod aliqui tradi⸗

dere aureum argẽteũq; iis ſolum eſſe haud facile crediderim. Ab iis. xx. mil. palcrocale. ab
ea.xii.mil.paſ. bibaga oſtreis & cõchyliis referta. Deinde toralliba. ix. mil. paiſuum a ſupra⸗
dicta mulceque ignobiles.

Taprobane inſlauu.. C. . XXII.
Aprobanẽ alterum orbem terrarum eſſe diu exiſtimatum eſt antichthonum appel

latione. Vt liqueret inſulam eſſe Alexandri magni ætas reſq; præſtitere. Oneſicri-

tus claſſis eius præfectus. elephãtos ibi maiores bellicoſioreſq; quã in india gigni

ſcripſit. Megaſthenes fiumine diuidi incolaſq; paleogones appellari: auri margaritarumq;
grandium fertiliores ꝗ́ indos. Eratoſthenes & menſuram prodidit longitudinis. vii. mil. ſta

diorum. latitudinis ꝗqninq; mil. nec urbes eſſe: ſed uicos ſeptingentos. Incipit ab eoo mari.
inter ortum occaſumq; ſolis indiæ prætenta: & quondam credita. uiginti dierum nauiga⸗

tione a praſiana gente diſtare: mox quia papiraceis nauibus armamẽtiſq; nili peteretur ad
noſtrarum nauium curſus. vii.dierum interuallo taxato. Mare intereſt uadoſum: ſenis nõ
amplius altitudinis paſſibus: ſed certis canalibus adeo profundum ut uallæ anchoræ ſidar
Ob id mauibus utrinq; proræ: ne per anguſtias aluei circũagi ſit neceſſe. Syderum in naui

gando nulla obſeruatio. Septetrio non cernitur. Sed uolucres ſecum uehunt emittentes
æ ius meatumq; earum terras perentium comitantut. Nec pluſꝗᷓ terms menſibus in an⸗

no nauigant. Cauent a ſolſtitio maxime centum dies tunc illo mari hyberno. Hactenus a

priſcis memorata. Nobis diligentior noticia Cladii principatu contingit. Legatis etiam ex

inſula aduectis. Id accidit hoc modo: Annii:Plocamii qui maris rubri uectigal a fiſco rede
merat libertus citca arabiam nauigans aquilonibus raptus præter carmaniam quintodeci

mo die hippuros portum eius inuectus hoſpitali regis clementia ſex menſium tempore ĩ/

butus alloquio percontanti poſtea enarrauit Romanoa & Cæſarem mirum in modum in-

auditos iuſticia:ille ſuſpexit quod pares pondere denarii eſſent in captiua pecunia:cum di
uerſæ imagines indicarẽt a pluribus factos. Et hoc maxime ſollicitatus ad amicitiam lega-
tos quattuor miſit principe eorum Rhachia. Ex iis cognirum. d. eſſe oppida portum côtra
meridiem appoſitum oppido paleſimundo omnium ibi clariſſimo ac regia ducentum paſ.
Lebis ſtagnum intus megilba tricentum ſeptuagintaquinq; milia paſuum ambitu:inſulas
pabuli tantum fertiles complexum. Et ex eo duo amnes erum pere paleſimum dum iuxta
oppidum eiuſdem nommis influentem in portum tribus alueis quinq; ſtadiorum arctiſſi
mo quindecim ampliſſimo. Alterum ad ſeptẽtrionem indiamq; uerſus cydara nomine. Pro
ximum eſſe indiæ promontorium quod uocatur colaicum quatridui nauigatione: medio
in curſu ſolis inſula incurrente. Miare id colore peruiridi: præterea fruticoſum arboribus
iubas earum gubernaculis deterrentibus. Septemtriones uergiliaſq; ud nos ueluti in
nouo cælo mirabantur. Lunam quidem apud ipſos non niſi ab octaua ad xv. ſupra terram
aſpici fatentes. Canopum lucere noctibus ſydus ingens & clarum. Sed maxime mirum iis
erat umbras ſuas in noſtrum cælum cadere non in ſuum:ſolẽq; a leua oriri & in dextra oc
tidere potiuſꝗᷓ e diuerſo. Idem narrauere latus mnſulæ quod prætenderetur indiæ decẽ mi
lia ſtadiorum eſſe ab oriente hyberno ultra montes emodos. Særas quoc; ab ipſis aſpici⸗

—.

=

notos etiam cõmertio patriæ mabaciæ commeaſſe eo aduenis ibi feras occurſare. Ipſos uez

ro excedere hominum magnitucdinem: rutilis comis: ceruleis oculis: oris ſono truci nulli

commertio linguæ. Cætera eadem quæ noſtri negociatores. Fluminis ulteriore ripa mer⸗
ces poſitas iuxta uenalia rolli ab iis Il placeat permutatio non aliter odlio triſtiore luxuriæ

ᷓ ſi perducta mens illuc uſq; cogitet quid & quod petatur & quare. Sed ne taprobane qui

deni quãuis extra orbem a natura relegata noſtris uitiis caret: aurum argentumq; & ibi in
oræcio. Marmor tetudinis ſimile. Gemmæ magaritæq; in honore multo præſtantiores.

Et totus luxuriæ noſtræ cumulus ipſorum opes maiores eſſe dicebant: ſed apud nos opu/

lentiæ maiorem uſum. Seruum nemini. Ne in diem aut interdiu ſomnum. Aedificia mo⸗

dice ab humo extentia.Annonam nunꝗᷓ augeri. Non fora lites ue eſſe. Col i H erculem. Eli
gi regem a populo ſenecta clementiaq; liberos non habentem: & ſi poſtea gignat abdica⸗

S.

ri: ne fiat hereditarium regnum. Rectores ei a populo. xxx. dari: nec niſi plurium ſententia

quemꝗ capite dãnari: ſic quocq; appellationem eſſe ad pop ulum.Ixx. iudices dari: ſi liberẽt

ii. reum amplius. xxx. iis nullam eſſe dignationem grauiſſimo probro. Regi cultum Liberi

patris: cæteris arabum: Regem ſi quid delinquat morte mulctari nullo interiemente: ſed
uerſantibus cunctis & commertia etiam ſermonis negantibus. Feſta uenatioue abſumi.
Gratiſſimam eam tigribus elephantiſq; conſtare. Agros diligenter colli. Pomis abundare.
Eſſe in piſcatu uolutatem teſtudinum maxime: quarum ſuperficie familias habitantium
contegi tanta reperiri magnitudine Vitaiu hominũ centũ annis modicam. Hæc comperta
de raptobane. Quattuor ſatrapiæ quas in hunc locum diſtulimus ita ſe habent.
CLCLeapiſſenæ: dariti. carmania. LCea. AXxlii.
Proximis indo gentibus montana capiſſenæ habent capiſſam urbem: quam diruit
a Cyrus: Aracoſia cum oppido & flunine eiuſdem nomine: quod quidam cutim di-
xere a ſemiramidæ conditum. Amnis hermandus præfluens per abeſtem rhacoſio/
rum proximos is meridie ad partem arochatarum faciunt dexendruſos: a ſeptemtrione pa
ropanyſidas. Cartana oppidum ſub caucaſo: quod poſtea cecogronis dictum. Hæc regio
eſt ex aduerſo bactrianorum. Deinde eius oppidum alexandria a conditore dictum. Sin/
draci: daugalæ: parapianæ: cantaces: magi. Ad caucaſum cadruſi oppidum ab Alexandro
conditum. Infra hæc omnia ora arabindo. Ariana regio abuſta feruoribus: deſertiſq; circũ
data. Multa tamen interfuſa opacitate cultores congregar circa duos maxime fluuios
tonderon & aroſapen. Oppidum artaco: anatius amnis: qui præfluit alexandriam ab Alexã
dro conditam. Patet oppidum ſtadia triginta. multoq; pulchriuscſicut Acticinus tradit.)
artacabane. Item ab Antiocho munitum ſtadia quinquaginta. Deinde doriſci gẽs: Amnes
pharnacotis: oppradus: prothaſia. Oppidum zaraſparum drangæ: argetæ: zarangæ: gedru
ſi. Oppida peucolis: lymphorta: methoricum: deſerta: Amnis manam. Augutiri gens. Flu⸗
mem boru. Genſurbi fumen nauigabile ponamus pandorum finibus. Item cairus ſuaro/
rum oſtio portuoſus. Oppidum condrigrãma. Flumen cophes. Influunt in eum nauiga/
bilia ſadarus: paroſpus: din us: Arianæ partem eſſe dararim aliqui uolunt: menſuramq;
produnt utriuſq; longitudine.xix quinquaginta milium paſſuum: latirudine dimidio mi
norem quã indiæ. Alii gedruſos & ſyros poſuere per centù trigintaquattuor mil.paſſuum
mox ichthiophagos. Oritas propria non indorum lingua loquentes per. cc. mil. paſſu. Inde
poſuęre arborum gentem per.cc.mil.paſſuum. Iththiophagos omnes Alexãder uetuit pi⸗
ſcibus uiuere-VItra deſerta deinde carmania: ac perſis atq; arabia. Sed priuſqꝗᷓ hæc genera
tim perſequamur: ind care cõuenit quæ prodit Oneſicritus claſſe Alexandri circũuectus
in mediterranea perſidis & indiæ narrata proxime a iuba: Deinde eam nauigationem quæ
his annis comperta ſeruatur hodie. Oneſicriti & Narchi nauigatio nec nomina habet mãꝗ
ſionum nec ſpatia. Primũq; xylenopolis ab Alexandro condita unde cœperunt exordium
Iuxta quod lumen aur ubi fuerit non ſatis explanatur:hæc tamen digna memoratu pro/
duntur. Ab iis oppidum a Nearcho conditum in nauigatione ea. Flumen nabrum nauium
capax contra inſulam diſtans. lxx. ſtadiis. Alexandria condita a Leonato iuſſu Alexandri in
finibus gentis. Argenuus portu ſalubris. Flumen tuberum nauigabile: circa quod pariræ
Deinde ĩchthiophagi tam Iongo tractu ut. xx. dierum ſpatio præmuigauerint inſulã: quæ
ſolis appellatur: & eadem cubile nympharum rubens in qua nullum non animal abſumit᷑
incertis cauſis. Ori gens. Flumen carmaniæ hytanis portuoſum & auro fertile. Ab eo pri⸗

mun len
zisungu
geliit
ſecusci

lnlulr

ntancest

pypenssi,
garalep
gramus
Pigwibi
uadoſan
tis Lacus
tenn Aler.
tionauig.
nio patale
zrſtim.
Nontorio
peniin
ſagittario
lorumcat
Nullommn
tente: qu
iuliopolis
XV.diebus
lturpj
WVDei
1e Nor
cyticun
Itequ
ſed qui
msortun
ikerx fe

pec niſit

tur ſaphe

Propter u
Præterea
Regnabat
ocaturbe
Vocaturm
tur contio⸗
pliorumir
Priotpbiin
frintnic
tuulturr

Gtum Car

menſabin,
Tun Ami⸗
ſeinterra
fepercuſka

5

mnottucindnme D VI. M ,
dte in mum ſeptentriones apparuiſſe adnotauere. Arcturum nec omnib us cerni noctibus: nec to
koriunn tis unquam. Achemenide uſque illo tenuiſſe. Aeris & feri metalla & erſinici & mini exer/
robn 8 cere. Inde promontorium carmaniæ eſt. Ex quo in aduerſo ora 2d gẽtem arabiæ macas tra
ung bi lec us diſtat. I. mil. paſ.Inſulæ tres quarũ orada tantũ habitatur aqnæ a côtinenti.xxv. mil. p.
Neſmon Inſulæ quattuor intimo in ſinu ante perida. Circa has hidri marim uicenum cubitorum ad
Nldo natantes tenuere claſſem. Inſ ula acrotadus. Item gauratæ: in quibus chiana gens. Flumen
Nältn 1 hyperis in medio ſinu perſico onerariarum nauium capax. Flumen ſitiogagus:quo ſpaſar⸗
Rꝰ garas ſeptimo die nauigatur. Flumen nauſg abile phirſtimus. Inſula ſine nomine, Flumen
rr granius modicarum nauium capax per ſuſiauem Huit. Dextera eius accolunt deſimonta⸗
enn3 ni: qui bitumẽ perficiunt. Flumen zarotis oſtio difficili niſi peritis. Inſulæ duæ paruæ. Inde
nen uadoſa nauigatio paluſtri ſimilis. Per euripos tamen quoſdam peragitur. Oſtium euphra
dnllcen tis. Lacus quem faciunt euleus & tigris iuxta cariacem. Inde tigiſuſa. Feſtos dies ibi agen-
Cllunlide, rteni Alexandrum inuenerunt ſeptimo menſe poſtquam digreiſus ab iis fuerat patalis ter⸗
eumme:ſa tio nauigationis die, Sic. Alexandri claſſis nauigauit. Poſtea a ſagyro arabiæ promonto
numüm rio patalen fauonio quem hypalum ibi uocant peti certiſſimum uidebatur. xiii. mil xxxii
mühntr, palæſtimatione, Secuta uero ætas propiorem curſum tutiorẽq; indicauit ſi ab eodem pro
Elbrmim montorio zizerum amnẽ portum indiæ peteret. Diuque ita nauigatum eſt donec cõ
KKcN pendia inuenit mercator: lucroque india admota eſt Quippe omnibus ↄnnis nauigatur
. H ſagittariorum cohortibus impoſitis. Etenim pyratæ maxime infeſtabant. Nec pigebit
U. totum curſum ab ægypto exponere tunc primum certa notitia pateſcente „LDigna res.
umn cine Nullo anno minus hic quingentiſimis imperii noſtra exhauriente india & merces remit⸗
meninch⸗ tente: quæ apud nos centuplicato ueniant. Mille milibus paſſ. ab alexandria abeſt oppidũ
mtol, iuliopolis. Inde nauigant nilo coptum. ccciii. mil. paſ.qui curſus eteſiis flantibus peragitur
Centtionene Xv. diebus. A copto camelis itur aquation um ratione manſionibus diſpoſicis. Prima appel
n. ctege latur hydreum. xxxii. Secunda in monte diei itinere. Tertia in altero hydremate a copto.
r d xXcv. Deinde in monte. Mox ad bydreum A pollonis a copto.clxxxiiii.mil.paſ. Rurſus 1mõ
1 Memn re, Mox ad nouum hydereum copto a. ccxxxiii/paſ-Eſt & aliud hydreum uetus, Troglo⸗
Nenigani dyticum nomĩatur: ubi præſidium excubat diuerticulo duum milium. Diſtat nouo hydre
ine Muui, mate quattuor mil. paſ. Inde brenice oppidum ubi portus rubri maris a copto. cclviii. paſſ.
—Rð ſed quia maior pars itineris conficitur noctibus propter æſtus: & ſtatim die abſumuntur to
nurni tum a copto berenicem inter.xii. conficitur die. Nauigare incipiunt æſtate media ante ca⸗

en nis ortum: aut ab exortu protinus. Veniuntq; circiter.xxx. die ocelin arabiæ: aut canẽ thu
*„ riferæ regionis. Eſt & tertius portus qui uocatur muza: quem indica nauigatio non petit
nec niſi thuris odorumq; arabicorũq; mercatores. Intus oppida regia eius: unum appella/

ii rtur ſaphar: aliudq; ſabe. Indos autem petentibus utiliſſimum eſt ab oceli egredi. Inde uen
am E to hipalo nauigant diebus.xl. ad primum emporium indiæ. Muzſrum non expetendum
m ub propter uicinos pyratas qui optinent locum nomine hydras: neq; eſt abundans mercibus.
nmumg Praæterea longe a terra abeſt nauium ſtatio: lintribuſq; efferuntur onera quæ geruntur.
elniann Regnabat ibi cum proderem hæc Celebothras. Alius utilior portus gentis necaidon: qui
nlgſun nuocatur becare. lbi regnat paridion: longe ab emporio mediterraneo diſtate oppido quod
i unt uocatur moduſa. Regio autem ex qua piper monoxilis lintribus becaren conuehunt uoca
ennuih, tur contionara: quæ omnia gentium portuum ue aut oppidorum nomina apud neminem
Fmgahen priorum inueniuntur. Quo apparet murari locorum ſtatus. Ex india renauigat menſe ægy
1Crcihu ptio tybi incipiente noſtro decembri: aut utiq; mechiris ægypti intra diem ſextum quod
õ uütt intra idus lañ. noſtras. Ita euenit ut eodem anno remeent. Nauigant autem ex india uẽ
mnbberm to uulturno & cum intrauere rubrum mare africo uel auſtro. N unc reuertemur ad propo
ureuoſin ſitum. Carmaniæ oram patere duodecies. lI.mil. paſſ. Nearchus ſcripſit. Ab initio eis ad fiu⸗
Nonnn hi men ſubin. c. mil.paſſ. Inde uineas coli & arua. Flumen iananin. xxv. mil. ſ patio. Regio uoca⸗
romnnun rur armixia. Oppida carmaniæ zetis. Alexandria. Irrõpit deinde & hac parte geminum ma⸗
Alenncuin re in terras quod rubrum dixere noſtri græcia erythreum a rege erythra. Aut ut alii ſolis
oc in repercuſſu talẽ reddi colorẽ exiſtimãtes. Alii ab harẽa terraq;. Alii tali aquæ ipſius au.
. nipge Sinus perſicus & arabicus. C. X ln⸗
mi A 83 Ebd duos diuiditur ſinus. Is qui ab oriente eſt perſicus appellatur. xxv. mil. Cir

’A loß

eæuitu: ut EFratoſthenes tradit ex aduerſo eſt arabia. cuius. xii. mil. paſſ. eſt longitudo. Rur⸗
ſus altero ambitur ſinu arabico nominato: oceanum quiinfluit azanium appellant. Perſi⸗
cum introitum. v. mil. paſſ. latitudinis. alii quattuor fecerunt. Ab eo ad intimum ſinum re⸗-
QGo curſu. xi. mil. xxv. propemodum conſtat eſſe & ſitum eius humani capitis effigie One
ſicritus & Nearchus ab indo amne in ſinum perſicum: atq; illic babylonem ab euphratis pa
ludibus ſcripſerunt.xxv. mil. paſſ.eſſe. In carmaniæ angulo ſunt chelonophagi teſtutinũ
ſuperficie c aſas tegentes. Carne ueſcentes. A flumine arabi promontorium ipſum inhabi⸗
tant: præter capita toto corpore hirti coriiſq; piſcium ueſtiti.
Caſcan drus inſula parthorum regna. CQCa, XxXV.
B horum tractu indiam uerſus caſcandrus deſerta inſula in oceano. mil. paſſ. rradi-
a tur. Iuxta eam freto influente ſtoidis quæituoſa margaritis a promontorio. Carma
nis iuguntur armozei. Quidam interponunt arbios. ccccxii. mil. paſſ.toto littore.
Ibi portus macedonum: & aræ Alexandri. In promontorio amnes ſiccamas: dein dratinus
S ſalſus.Ab eo promontorium themiſteas. Inſula aphrodiſias habitatur. Inde perſidis ini⸗

rium ad flumen oratim: quo diuiditur ab elimaide. Contra perſidem inſulæ philos Caſan⸗

dra aracha cum monte præalto Neptuno ſacra. lpſa perſis aduerſus occaſum ſita optiner
littora.d.l.mil.paſſ.etiã in luxum diues in parthorum iampridem tranſlara nomẽ. Horum
de imperio nunc paucis. Regna parthorum duodeuiginti ſunt omnia. Ita enim diuidunt
prouintias circa duo ut diximus maria: rubrum a meridie: hyrcanum a ſeptentriõe. Ex iis.
xii.quæ ſuperiora dicuntur incipiunt a confinio armeniæ caſpiiſq; littoribus pertinent ad
ſcythas: cum quibus ex æquo degunt. Reliqua. vii. regna inferiora appellantur. Quod ad
parthos attinet: ſẽper fuit parthia ĩ radicibus moòtium ſæpius dictorum: qui omnes eas gẽ
tes prætexunt. Habent ab ortu arios a meridie carmaniam & arianos. Ab occaſu medos a
ſeptentrione hyrcanos. Vndiq; deſertis cincta. Vlteriores parthi nomades appellantur. Ci-
tra deſerta. Ab occaſu urbes eorum quas diximus iſſatis & calliope. Ab oriente æſtiuo py⸗
ropum: ab hyberno mãia. In medio hecatõpylos. Arſace regio niſea parthienæ nobiles: ubi
alexandropolys a conditore. YZMVMU MD
MWegdia: meſopotamia: babylon: ſeleutia. Caa.. XxXvVI.
Eceſſarium eſt in hoc loco ſi gnare & medorum ſitum:terrarũq; faciem circunage
n re ad perlicum mare: quo facilius deinde reliqua noſcantur media ab occaſu traſ
uerſa obliqua a parthiæ occurens utraq; regna includit. habet ipſa ab ortu caſpios
& parthos: a meriche ſithacenem & ſuſianem & perſida: ab occaſu adiabenen:a ſeptentriõe
armeniam: perſæ rubrum mare ſemper accoluere: propter quod is ſinus perſicus uocatur.
Regio ibi maritima cyribolus. Quia uero ipſa ſubit ad medos megalla appellatur locus
arduo montis aſcenſu per gradus introitu anguſto ad perſopolin caput regni dirutam ab
Alexandro. Præterea habet in extremis finibus laodiceam ab Antiocho cõditam. Inde ad
orientem magni optinent fraſargida caſtellum: in quo Cyri ſepulchrum eſt. Et horum eg
bathana oppidum tranſlatum ab Dario rege ad montes. Inter parthos & arianos excurrũt
parathaceni. His gentibus & euphrate inferiora regna includutur. Reliqua dicemus a me
ſopotamia excepto mucrone eius arabumq; populis in priore dictis uolumine. Meſopota
mia tota aſſyriorũ fuit uicanti diſperſa: præter babylona & ninum. Macedones eam in ur
bes congregauerepropter ubertatem ſoli. Oppida præter iam dicta habet ſeleutiam: leo
diceam: arthemitam. Item in arabum gente qui arroei uocãtur & mardani: antiochia: quæ
a perfecto meſopotamiæ. Nicanore condita nicanoria uel arabes uocatur. I unguntur iis
arabes. Introrſus eldamarii. Super quos ad pellacontam flumen bura oppidum:ſalmani
S& maſei arabes. Gordiacis uero iuncti aloni: per quos zerbis fluuius in tigrin cadit: azones:
ſilices:montani: & orontes. Quorum ad occidentem oppidum gauecamela. Item ſue in ru
pibus. Supra ſiciclaſſi:iii.mul. paſſ. per quos lycus ex armenia fertur. Abſitris ad hybernũ ex
ortum Azοchis oppidum. Mox in campeſtribus oppida dioſpage: polyteba: ſtratonigea:
anthemus. In uicinia euphratis incephorium: quod ut diximus Alexander iuſſit cõdit pro
pter loci oportunitatem. Dicta eſt in Zeumate apamia: ex qua oriẽtem potentes excipit op⸗
pidum apprime munitum quondam ſtadiorum. Ixx. amplitudine: & ſatraparum regia ap⸗
pellatum: quo tributa conferebantur: nunc in arcem redactum. Durant ut fuerant heba⸗

—

gituct
cigitlcun
ſgpificr
propter
Peram
ſura anp
uisbelit
Gdirerka
fuencem
hocie:ac
omonil
eehautiet
Iiiquoch
oppidun
mumchꝛ
Git ciuira
imine
chanceb⸗
Oreſec
mild Fue
mnl. Vniue
Petleuo
Aconkin

guosſce

Ciemfiech
ſopormi
nnccerr
Hiceſtib
eiinmnun

Ed⸗
hi
kur.
Tetküllam
eipilciume
Cumtrantn
Uomöten
onnchen
guitedeic
relditurt
Ut cum

terme, ſon

tinibuscl
drnimdem
ppidunne

dienrrſ

weck hic

cos ſe lun

ſ6acbop

Pelm ei,
mum Gnun e
uizeſtoe De
R Ahntsn

Pbapiteſtung

mihlunirbt⸗

Wy.
dtnil l na,
nomotioCnn
toto ine,

Edein di

Ndeetſcli ii
ephi⸗ (An
lumnopeine
Anonme Romn
1enin ciudin
emmoekis
dus entient
NnI. oda
niomnzenge
eniu mcos:
Dpluneu,
feme Mino
imndlen

friemcim
liadb uhi
bonn
nena lnni
encis .
Wyelinr
Nncn
temir
SKionmes
nos eumi
1 Ccenusame
nine Meiopon
loresem n
nſcleuim
1miocing

.

I,gnu 1

Vpimim
reN
lenlenn

=

d Nendad

n: Knnwndn
iuſtrcodt
meseichit⸗
rumn lep,
fuenan

—

—
☛

=
—

—
=

7

ð

.„
3

plexa: muris ducenos pedes altis quinquagenos latis. In ſingulos pedes ternis digyti

ta: & dictu Pompei magni terminus Romani imperii oruros. A zeuamateccl. mil. paſ: Süt
qui tradunt euphratem Cobaris præfecti opere deductum: ubi eum diximus fidi:⸗ne præ⸗
cipiti curſu Babylonia infeſtaret. Ab aſſyriis uero umiuerſis appellatum armalchar: quocd
ſignificat regium flumen. Qua deriuatur oppidum fuit agrani e maximis: quod diruere
perſe. Babylõ chaldiacarum gentium caput diu ſummam claritatem optinuit in toto orbe

»

propter quam reliqua pars meſopotamiæ aſſyriæq; babylonmia appellata eſt. x. mil. paſſ.am⸗ P

ſura ampliore quam noſtra:interfluo euphrate mirabili opere utroq;. Durat adhuc ibi lo-

uis Beli templum. Inuentor hic fuit ſyderalis ſcientia. Cætero a circuitu ſolitudinem red⸗

dir exhauſta uicinitate ſeleuciæ ob id conditæ a Nicanore tra nonageſimum lapidem incõ
fluentem euphratis foſſa perducti atq; tigris: quæ tamen babylonia cognominatur. Libera

hodie: ac ſui iuris macedonumq; moris. Feruntur ei plebes urbanæ ſexcẽtæ eſſe. Situm ue

ro mœnium aquilæ pandentis alas. Agrum totius orientis fertiliſſimum Inuicem ad hanc
exhauriendam & theſiphontem iuxta tertium ab ea lapidem in callonitide condidefe par⸗
thi: quod eſt nunc caput regm. Et poſtquà nihil proficiebatur nuper Vologeſus rex aliud
oppidum uelogeſocertam in uicino condidit. Sunt etiam in meſopotamia oppida hippare
mum chaldeorum doctrina clarum. Et hoc ſicut babylon iuxta flumen narragam: qui de-
dit ciuitati nomẽ. Moros hipparenorum perſe diruere. Orcãi quoq; tertia chaldeorũ do⸗
ctaina in eodem ſitu locantur ad meridiem uerſi. Ab iis notitæ & orthophanitæ & græcio
chantæ. Euphrate nauigari babylonem & perſico mari. ccccxxii. mil. paſſ. tradunt Nearchus
& Oneſicritus. Qui uero poſtea ſcripſere a ſeleucis. ccccxc. mil. Iuba a babylõce caracẽ. clxc-
mil. d. Fueri aliqui ultra babylonem continuo alueo priuſquã diſtrahitur ĩ irrigua. Ilxxxvii
mil. Vniuerſo autem curſu.xi. mil.pal- Inconſtantiam mẽſuræ diuerſitas auctorum facit: cũ
perſe quoq; ſchœnos & paraſangas alia menſura determinent. Vbi deſinit alueo munire
ad confinium caracis accedente tractu ſtatim infeſtant attali latrones: arabum gens. VIcra
quos ſcientie. Ambitu uero euphratis nomades arabiæ uſcq; ad deſerta ſyriæ: unde in meri
diem flecti eum diximus ſolitudines palmirenas relinquentem. Seleucia abeſt a capite me
ſopotamiæ euphraten nauigantibus undecies.xxv. mil. paſ. A mari rubro ſi tigri nauige⸗
rur. cccxx. mil. Azeumate. d-xxvii. euma a ſeleucia ſyriæ ad noſtrũ littus. cxxxii. mil. paſ.
PFiæc eſt ibi latitudo terrarum inter duo maria. Parthici uero regni:d. ccccxliiii.mil. pai. Eſt

Flumentigris.

etiamnum oppidum meſopotaminæ in ripa tigris circa confluentes: quod uocant arn⸗ M
Ed & de tigri ipſo dixiſſe conueniat: oritur in regione armeniæ maioris fonte con
ſ ſpicuo in planicie. Loco nomẽ elogoſine eſt.lpſius qua tasdior fluit. Vnde concita
ffur: a celeritate trigris incipit uocari. Ita appellant medii ſagittam. Influit in lacum
arethiſſam omnia illata pondera ſuſtinentem: & nitrum nebulis exhalãtem. Vnum genus
ei piſcium eſt: & hic aquæ tranſcurrentis nono miſcetur alueo: ſicut nec e tigri piſees in la
cum tranſnatant. Fertur autem & curſu & colore diſſimilis. Tranſuectuſq; occurrẽte tau
r0 mõte in ſpecu mergitur. Supterq; lapſus a latere altero eius erumpit locus uocatur zo
roanda. Eundem eſſe manifeſtum eſt quod demerſa perfert. Alterum deinde tranſit lacẽä:
qui teſoidis appellatur: rurſuſq; ĩ cuniculos mergitur. & poſt.xxy. mil. paſſ. circa nympheũ
redditur tam uicinum arſaniæ. Fluere eum in regionem arheni Claudius Cæſar auctor eſit
ut & cum intumuere confluant: nec tamen miſceantur. Leuineior arſanias innata. iiii mil.
ferme ſpatio. Mox diuiſus in euphratren mergit ur. Tigris autem ex armenia acceptis fHu .
minibus claris pertheni agnice pharione arabas oreos adiabenoſq; diſterminans: & quam
diximus meſapotamiam aciens luſtratis montibus choridiorum circa apameam meſenes
oppidum:citra ſeleuciam babyloniam. cxxv. mil. paſſ.diui ſus in alueos d uos. Altero meri⸗
diem ac ſeleuciam petit meſenen perfundens. Altero ad ſeptentrionem flexus eiuſdem gẽ
tis tergocampos caucas ſecat. Vbi remiauere aquæ paſitigris appellatur. Poſtea recipit ex
media hidaſpen: atq; ut diximus inter ſeleuciam & theſiſphontem uectus in lacus chaldai
cos ſe fundit: eoſqʒ. lxx.mil. paſiamplitudine implet. Mox uaſto alueo profuſus dextra ca⸗
racis oppidi infertur moari perſico decimo ore. Inter duorum omnium hoſtia:xxvi. mil. paſ-
fecere. Aut ut alii tradunt.vii.mil. urroq; nauigabili. Sed longo tempore eughratem præ⸗

e i I

*

LIBER.

clufere orcheni & accolæ agros rig antes: nec niſi poſt tigrin defertur i n mare. Proxima ti⸗
gri regio paropotamia appellatur. In ea dictum eit demeſene. Oppidum eius dibitach.- lun

.*

gitur callonitis cum reſiphonte: non palmetis modo: uerũ & olea pomiſq; aliiſq; arbuſtis

aſſyria abeſſe compendio itinerum aliqui tradunt. Inter has gentes atq; meſenen ſytacene

eeſtieadem arbelitis & paleſtinæ dicta. Oppidum eius ſytace græcorum ah ortu eſt & ſabda
42. Ab occaſu autem antiechia inter duo flumina tigrin & tornadotum. Irem apameæ cui
nomẽ Antiochus matris ſuæ impoſuit. tigri. cixrcun unditur. Eæc diuiditur archoo. Infra
eeſt ſuſiane:in qua uetus regia perſarum uſa a Dario Hiſtapis filio condita. Abeſt a leleu⸗
E*1hnrüdem ab egbatinis medorum per montem charbantum

cia babylonia. ccccl. mil. paſ der atinis um per monte nrhon
in ſeptentrionali. Tigris alueo oppidũ eſt barbethace. Abeſt a ſuſis. cxxxv. il. paſſ. bi. mor
ralium ſoli aurum in odio contrahunt. ld defodiunt ne quo cui ſit in uſu. Suſianis ad orié⸗

trem uerſus iunguntur oxii latrones & mizeorum. xl. populi liberæ feritatis. Oupra eos pa
rent parthuſi mardi & ſaitæhyi qui prætenduntur ſupra helimaida: quam perſidi in ora iũ

ximus. JSuſa a perſico mari abſunt. ccl. mil. paſſ qua ſubiit ad eam claſſis Alexadri paſitigri

intus ad lacum chaldaicum uoeatur aphle- unde ſuſa nauigatione. Ixv. mil. d. paſſ. abſunt.

Suſianis ab oriente ſunt choſei. Supra choſieos ad ſeptentrionem meſabenæ ſub monte ca

pralido: qui eſt caucaſi ramus. Inde molliſſimo tranſitu in bactros. Suſianen ab helemaide
diſterminat amnis euleus ortus in medis: medioq; ſpatio cuniculo conditus: ac rurſus ex⸗
orrus per meſobatenem lapſus circuit arcem ſuſarum ac Dianæ templum auguſtiſſimum

cum illis gentibus & ipſe in magna cerimonia ſit. Siquidem reges non ex alio bibũt: & ob
id in longinqua portant. Recipit amnes edippum præter aſylum a montibus perſarum ue

niẽtem ad unum ex ſuſianis oppidum. Iuxta eum magoga a carace. xv. paſ. Quidam hoc I
extrema ſuſiane ponunt ſolitudinibus proximum. Infra euleum elymas eſt. In ora iuncta
pet ſidi: a flumino orati ad caracẽ. ccxl. mil. paſ. Oppida eius ſeleucia & ſoſirate appoſita mõ
ci caſyro Oram quæ præiacet minorum ſyrtium uice diximus inaceſſam cœno plurimum

limi deferentibus brixia & ortacea amnibus madente: & ipſa elymaide in tantum ut nullus

lit niſi circuitu eius a perſide aditus. Infeſtatur a ſerpentibus quos flumma deportant: pars

cius maxime inuia characene uocatur ab oppido arabiæ claudente regnade quo dicemus

cxpoſita prius. M. Agrippæ ſententia. Namq; is mediam & parthiam & perſidem ab orien

te indo: ab occidente tigri: a ſeptentrione tauro caucaſo: a meridie rubro mari terminatas

“ Parere in longitudinẽ terdecies. cxx. mil. paſſ. In latitudine.d.cccxl.prodidit.Præterea me⸗

ſico incluſam longitudinc octingentorum. mil.palſ, latitudie. ccclx, Charax oppidum per
ſici ſinus intimuni a quo arabia eudemon cognominata excurrit: habitatur incole manufa

Qo inter confluentes dextra tigrin: leua euleum. iii. mil. pal. laxitate conditum eſt. Primũ
ab Alexandro magno colonis ex urbe regia durine: quæ tum interiit deductis: militq; ĩ

utilibus ibi rectis Alexandriam appellari iuſſerat: pag umq; pelleum a patria ſua quem pros⸗

prie macedonum fecerat. Flumina id oppidum expugnauere Poſtea Antiochus réſtituit

Qquintus regum & ſuo nomine appellauit. Iterumq; infeſtatum Paſſiones Sogdonaci fuiuſ

rex finitimorum arabum quem iuba ſatra ipem Antiochi fuiſſe falſo tradit oppoſitis moli
bus reſtituit: nomẽ ſuum dedit emunito itu iuxta in longitudinem. vi. mil paſſ. Latitudi
ne paulo minus. Primo fuit a littore ſtadiis. x. & maritimum etiam ipſanda porticus habet

luba uero prodente. I. mil. paſſ. Nunc abeſſe a littore. cxx. mil. Legati arabum noſtriq; nego
ciatores qui inde uenere affirmant. Nec in ulla parte plus aut celerius profecere terræ fiu
minibus inuectæ. Magis id mirum eſt æſtu longe ultra id accedente non repercuſſa. Hoc
in loco genitum eſſe Dionyſius terrarum orbis ſitus recentiſſumum auctorem cõſtat: qu?·

—„

ad cõmentanda omnia in orientem præmiſſit Diuus Aug uſtus ituro in armeniam ad per⸗
thicas arabicaſq; res maiore filio. Non me præterit: nec ſum oblitus ſui quẽq; ſitus diligee?
tiſſimũ auctorem uiſum nobis in introitu huius operis. In hac tamen parte arma Romang

ſcæqui placet nobis: lubaq; regem ad eundem Claudium Cæſarem ſcriptis uoluminibus de

—

₰ . . *%

eademi arabicà expeditione

7*
— .

nobilis. Ad cam peruenit iagrus mons ex armenia inter medos adiabenoſq; ueniens ſuprna
echatenen & perſidem. Callonitis abeſt a perſide. cccclxxx. mil. paſſ. Tantum a caſpio mari

Toporamiam ab oriente tigri: ab occaſu euphrate: ſeptentrione tauro: a meridie mari per

moptonn

Ka
1 lee
11
mus. Necni
turnmili
perſicumq
ſimaris etia
nilloſicu.
lguanunct
lont,rſpſi
batheio⸗
nisccund
ſſtogadam
nmiganitr
fone Noin
Guatioeon
Cisimunan
Cus ubien
quammm
capeuegu
celogins
Gicknerran
Perſconuin
Miquod
lidmrn
bahymi Do
geneczdeil
ſiprrlunrg
Cludencid⸗
Coriphos
ſtus hine
ons goriln
ſaonm
Eddle.E.
Lenlumin
isdunns
turegin⸗

rehrin⸗
adirhl
1i rdlt
veniens ln
nachi
leriton
uec lcben

m aner n

1 uchoo, Ir
deſt, eu
m Cutbamrun
—
luns Woni⸗
kdlpntg
ericdiin n

niin in.

1t, Aun.
Elubwonnd
Xutluser⸗
Uguſtültmun
i didür
Nellrumt
Qum lul
„Mon i
terpolnn
o gunmnun
umorouls
Eponn
o cin
demmbanm

mi teumnnid.

1Preraun,
aidemn
gcnm
olemmnue
men bimm

is miine !.

ſrcvemro
Gholt
lxiud
Gnauslabe
oliqzrege

leten .
Flene le
eiclllen

ſeriam 4

Ctuscn,

Arabia:nomades:nabatei:omani:tilos:& ogyris inſulæ. Ca.. XxXVIII.
Rabia gentium nullis poſtferenda amplitudine longiſſima a monte amanoa regio
2 ne ciliciæ comaginiſq; deſcendit ut diximus multis gentibus eorum deductis illo
a Tigrane magno ſponte uero ad mare noſtrum lictu ſq; ægyptiaticum ut docui⸗
mus. Necnon & in media ſytiæ ad libanum montem penetrantibus nubeis quibus iungũ⸗
tur ramiſi Deinpde teranei: deinde patami. Ipſa uero peninſula arabia intra dua maria rubꝑg
perſicumq; percurrens quodam naturæ artificio ad ſimilitudinem atq; magnitudinem ta⸗
li maris etiam circunfuſa. In eadem etiam cæli partem nulla differentia ſpectat. Hæc quoqq
in illo ſitu. Fœlix eius populus. A noſtro mari uſq ad palmitenæ ſolitudines diximus. Re

liqua nunc inde peragemus. Nomades infeſtatoreſq; chaldeorum ſcenite ut diximus clau

dunt: & ipſi uagi: ſed tabernaculis cognominati: quæ ciliciis metantur ubi libuir. Deinde
nabathei oppidum incolunt petram nomine in cõualle paulo minus. ii. mil. paſſ. amplitudi⸗
nis circunctarutn montibus inacceſſis amne interfluente. Abeſt a gaza oppido littoris no-
ſtri.d. c. mil. a ſinu perſico. Huc conuenit utrumq; biuium eorum: qui ſiriæ palmiram pe⸗
tiere: & eorum qui ab gaza uenerunt. A petra incoluerunt omani ad characen oppidis quõ
dam claris & Semiramide condi is abeſamide & ſoroactia. Nunc ſunt ſolitudines. Deinde
eſt oppidum quod characenorum regi paret in paſitigris ripa forath nomine. In quo a pe⸗-
tra conueniunt characeni. Inde. xii. mil. paſſ. ſecundo æſtu nauigant. E parthico enim regno
nauigantibus uicus theredon. Infra confluentem euphratis & tigris leua flumims chaldei
optinent dextra nomades ſcenitæ. Quidam & alia duo oppida longis interuallis tigtis per
nauigari tradunt barbathiam: mox thumatham: quod abeſt a petra decem dierum nauiga
tione. Noſtri negociatores dicunt characenorum regi parere: & a pameam ſitam ubi reita
gnatio euphratis cum tigri confluat. Itaq; molientes incurſionem parthos operibus abie⸗
ctis inundatione arceri. Nunc a charace dicemus oram Epiphanio primum exquiſitam:lo⸗
cus ubi euphratis hoſtium fuit flumen ſalſum promontorium chald one uoragini ſimilius
quam mari per. I. paſſ.ore flumen achana: de ſerta. c. mil.paſ.uſq; ad inſulam barum. Sinus
capeus quem accolunt gaulopes & chatei. Sinus gerraicus. Oppidum gerra. v. mil. paſſ. am
plitudine turres habet ex ſalis quadratis molibus. A littore. l. mil. paſſ.regio attenæ. Ex ad
uerſo tilos inſula totidem milibus a littore. Plurima margaritis & celeberrima cum oppi⸗
do eiuſdem nominis. Iuxtaq; altera in ora promontoria eius. xxii. d. paſſ. Vltra magnas aſ⸗-
pici inſulas tradunt ad quas non ſit peruentum. Fluminis ambitu. cxii. mil. d. paſſ.a perſi⸗=
de lõgius abeſſe: adiri uno alueo anguſto. In inſula aſgilia gentes nocheti: zurachi: borgo
di: catharrei: nomades. Flumen cynos. VIcra nauigationem in compertam ab eo latere pro⸗
pter ſcopulos tradit iuba.Prætermiſſa mentione oppidi omanorum batraſa aues & toma⸗
mẽ quod priores celebrem portum carmaniæ fecere. Item omen & athane: quæ nunc op-
pida maxime celebrari a perſico mari noſtri negotiatores dicunt a flumine canis: ut iuba
tradit mons aduſto ſimilis. Gentes epimaranitæ. mox ichthiophagi. Inſula deſerta. Gentes
bathymi. Eblitei montes. Inſula omœmus. Portus machorbe. Inſulæ etaxalos. Onchobrice
gens cadei.Inſulæ ſine nominibusmultæ. Celebres uero iſura rhinnea & proxima in qua
ſciptæ ſunt ſtellæ lapideæ litteris incognitis. Goboea portus: bragæ inſulæ deſertæ. Gens
caludei: dabanegoris regio. Mons orſa cum portu. Sinus duatus. Inſi ulæ multæ. Mons tri⸗
coriphos. Regio cardalena. Inſulæ ſolanidæ: capina. Item ichthiophagorum. Deinde glari.

Littus hãmæum: ubi auri metalla. Regio canauna. Gentes apitami: gaſani:Inſula deuuade

Fons goralus garpheti. nſulæ alaea & amnamethus. Gens clare. In ulæ chelonitis. ichthio⸗
hagon: multhe. Eodanda deſerta baſag. Multæ ſabeorum: Flumina tharnar: amnum. Inſu
æ dolicæ. Fontes daulotes dota. Inſula epteros: labâis: coboris: ſamhracate: & oppidum eo
dem nomine incontinenti. A meridie inſulæ multæ: maxima camari: flumen myiecros: por
tus leupas. Scenitæ ſabæi. Inſulæ multæ. Emporium eorum acila: ex quo in indiam nauiga
tur. Regio amithoſcuta: damnia. Mizi maiores & minores: drimati: naumachæ. Horũ pro⸗
montorium contra carmaniã eſt. diſtat. I. mil. paſ. Mira res ibi traditur. Numæéiũ ab anticho

rege miſenæ præpoſitum ibi uiciſſè. Eodem die claſſe æſtuq; reuerſo. iterũ equitatu contra

pſas dimicantem & gemina trophea eodem in loco ioui ac Neptuno ſtatuiſſe. Inſula in al
to ob id iacet ogyris clara Rutha rege ibi ſepulto. Diſtat a continẽte. cxxv. mil. paſ. Cicuitu
cxii. mil. d. Nec minus altera clara in azanio mari dioſcyrida diſtis a ſiagro extimo pron õ⸗

LIBER.

torio. cclxxx. mil. pal. Reliqui in continente a noto etian um autaride in montes octo dierũ

tranſitus. Gentes larẽdani gataphani: cebranitæ pluribus oppidis: ſed maximis nagia & thõ

na templorum. Ixv. Hæc eſt amplitudinis ſignificatio hoc promontortium: a quo ad continẽ

tem trog lodytarum.l.mil.paſ. thoani: acthei: catamoctitæ: tonabei: antidalei: lexianæ: agrei:
cerbani.ſabæi arabum propter thura clariſſimi ad utraq; maria porrectis gentibus. Oppida
eorum in rubro littore mærine: marma: corolia: ſabatra. Intus oppida naſcus. cardaua: car⸗

nus: & quo merces odorum deferunt tomala. Pars eorum atranitæ quorum caput ſobota

le.lx.templa muris includens. Regia tamẽ eſt omnium mare libata. Sinũ optinet. xciiii. mil.
paſ.refertum inſulis odoriferis. Atramitis in mediteraneo iunguntur. Miei mare accolũt:
& elamitæ. Oppidum eiuſdem nominis. Iis iunguntur cogulatæ. Oppidum ſibi: quod græ

ci apoten uocant arſicodani. Vadei oppido magno: baraſei: lechieni: ſygaros inſula: quã ca⸗

nes non intrant expoſitiq; circa littora errando moriuntur. Sinus intimus in quo leanite
qui nomen ei dedere.Regia eorum agra: & in ſinu leanar: uel ut alii elana. Nam & ipſum
ſinum noſtri elaniticum ſcripſere: alii alaniticum. Artemidorus alaniticum. Iuba leniticum
circuitus arabiæ a caraceleana colligere proditur quadragies octies. Ixv. paſſ. Iuba paulo mi

nus. xl. mil. putat. Latiſſima eſt a ſeptentrione inter oppida horoeum & caracen. Nunc &
reliqua mediterranea eius dicantur. Nabatheis thimaneos iunxerunt ueteres: nunc ſunt ta
ueni:ſuelleni:arraceni:arreni.Oppidum in quo omnis negotiatio conuenit:hemuatæ: ana

litæ. Oppida domada: egrata: mudei. Oppidum badanatha: charei. Oppidum charitati acho
ali. Oppidum phoda: ac minei a rege cretæ Minoecut exiſtimant)originem trahentes: quo
rum charmei oppidum. xiiii. mil. paſſ. marriba baramalcum: & ipſum non ſpernendum. Itẽ
carnon rhãmei: & horum origo Rhadamanthus putatur frater Minois. Hemerite maſſala
Oppida hanurei: ſannei: chantace: bactias: harma. Oppidum gedranite: ampre: iliſanite: ba⸗
chilite: ſammei: amachei. cum oppidis neſſa & cenneſſeri: Xamareni cun oppidis ſaiace ſcan
tate: bacaſcami. Riphearma oppidum quo uocabulo appellant ordeum. Aurei & rhaui gy

rei & mahtæi. Helmodenes: cum oppido ebode. Agaturi in montibus oppido. xxv. mil. paſ.

in quo fons emiſcabales: quo ſignificat camelorum oppidum. Amyelomei colonia mileſio

rum. Actrida oppidum calingi: quorum mariba oppidum ſignificat dominos omnium.

Oppida pallon murannimal iuxta flumen per quod euphraten emergere putant. Gentes
agrei hãmonii Oppidum athenæ: caurarani: quod ſignificat ditiſſimos armento. Corani⸗
tæ: ceſani choani. Fuerunt & græca oppida: arethuſa lariſſa: chalcis deleta uariis bellis. Ro⸗
mana arma ſolus in eam terram adhuc intulit. Aelius Gallus ex equeſtri ordine. Nam Ca

ius Cæſar Auguſti filius proſpexit tantum arabiam. CGallus oppida diruit non nominata

ab auctoribus qui ante ſcripſerunt:negram:anneſtum:neſcam. maguſum:tamniacum:labe

ciam: & ſupradictam niaribam: circuitu. vi. mil. paſſ. Itrem caripeta: quo longiſſime proceſ
ſit. Cætera explorata rettulit. Nomades lacte & ferina carne ueſci. Reliquos uinum ut in
dos palinis exprimere. Oleũ ſeſamæNũeroſiſſimas eſſe homeritas minoas fertiles agros

palmetis arbuſtis. In pecore diuites cembanos & areos: armis præſtare maxime cha

tamonitas. Carreis latiſſimos & fertiliſſimos agros-Sabæos ditiſſimos ſiluarum fertili⸗
tate odorifera: auri metallis agrorum riguis mellis ceræq; prouentu. Deinde de odoribus
ſuo dicemus uolumine. Arabes mitrati deg unt: aut in tonſo crine: barba abraditur: præ
dictu ex in numeris populis pars coæ

terꝗᷓ in ſuperiore labro. Aliis & hæc intonſa: mirũq;
qua in commertiis aut latrociniis degit In uniuerſum gentes ditiſſimæ ut apud quas ma⸗

xime opes romanorum parthorumq; ſubſiſtant: uendentibus quæ e mari aut ſiluis capi⸗

ant. Nihil inuicem redimentibus. Nunc reliquam oram arabiæ contrariam perſequemur.
Timoſthenes totum ſinum quatridui nauigatione in longitudinem traxauit: bidui lati-

tudinem Anguſtias. iiii. mil. d. paſ. Eratoſthenes ab oſtio. xiii. mil. in quamq; partem. Arte⸗

midorus arabiæ lIatere. xiiii. I. mil.

Sinus maris rubri troglodytici & æthiopici. Ca. XXIX.

Roglodytico uero undecies.lxxxiii:mil.d.p. prolemaida uſq;. Agrippa. xiiii.xxxii-

x ſine differentia laterum. Pleriq; latitudinem. cccclxii.prodiderunt faucis quæ hy

berno orienti obuerlſa. Alii. nii. M. alii. vii. mil. alii. xii. m. p. petere. Situs autè ita ſe

habet A ſinu leanitico alter ſinus quẽ arabes æant uocant. in quo oroon oppidum c. Fuit
& cambiſo inter nelos & marchadas deductis eo Xgris exercitus Cens tyra. Daneon.

vortils⸗ .
alime
li tex co
titudine
fontesam
connperto
peteturan
mari egy
guntuian
ltrncalpt
bes autel⸗
hinsaler
lisnomine
mmequi⸗
Moquo 1

Uindalxſ.

be Portus
Arabesan
techaplos
mrnomen
ſnentes R
uelcialluen
hecowad
coghomin
currenren
Paziunte
torumobi
lunmerne
nlonncon
emenone⸗
Pæin torun
enunloa
henlocum
eperit.
lunlnlula
DhindisO
mun hic er
Muigation⸗
Griunnteh
r kemb⸗
achnnemn
expetitus
Cftum,
lr vocane
lnus zbali
us moſtil
gui unum.
tio hntie
choro Cu
lI OCAur ſ
ilpalts
are poſſe
Gtiquorn

Ontezococti
imis mgitrz
1quo conin
ren ,
enndigd
Crdanncr,
on ſben
Mibetexcäi n
leimmrercolir
mübigtole

Ninſilreic

zin guo leni
⸗Nna iin
nlubalentonn
luenlent
en. Nune
cesnuneſonrn
nitchemunrem
nchaiatiacheo
nmeme: o
nemun.
ememema
Neiinie u/
Min mon
Ntamni
incicmin,
tmungli
wunmun
Eenleiron
mmime cn!
Prumtenli⸗
Pnaditurge
guls
4 i⸗
/

portus. Ex quo nauigabilẽ alueũ perducere in nilũ qua parte ad delta dictũ decurrit. Ixii.
d. paſ. interuallo. Quod inter flumen & rubrum mare iter eſt primus omniũ Seſoſtris gy
pti rex cogitauit. Nox darius perſarum. Deinde Ptolemæus lequens qui eduxit foſſam la
titudine pedum centum altitudine triginta in longitudine trigintaſeptem. d. paſſ. uſq; ad
fontes amaros. VItra deterruit inundationis mœtus excelſiore tribus cubitis rubro mari
comperto qua terra æ gypti. Aliqui eam non auferunt cauſam ſed ne immiſſo mari corrũ
peretur aqua mili: quæ ſola potus præbet. Nihilominus iter totum terendo freqnentatur a
mari ægyptio:quod eſt triplex. Vnum a peſuſio per harenas in quo miſi calami defixi re /
gant uia non reperitur, Subinde aura ueſtigia operiente. Alterum uero duobus mil. paſſ.
ultra caſpium montem quod a ſexaginta mil. paſſ. redit in peluſiacam uiam. Accolunt ara
bes autei. Tertium a gerro quod ad ipſum uocant. Per eoſdem arabes ſexaginta paſſ. pro
pius alperum montibus & inops aquarum. Ee uiæ omnes arſinoen ducunt conditam ſoro
ris nomine in ſinu charandra a Ptolemeo Philadelpho: qui primus troglodyticen excuſſit
amnẽ qui arſinoen præfluit: ac Ptolemeon appellauit. Mox oppidum paruum eſt ænnum
pro quo alii philiterias ſcribunt. Deinde ſunt azarei:ex trogloditarum cõnubiis arabes fe
ri inſulæ ſapirene:ſcitala:mox deſerta admyos herino: ubi fons tadnos:mons eos:inſula lã⸗
be.Portus multi. Berenicæ opgidum maris Philadelphi nomine ad ꝙ iter a copto diximus.
Arabes autei & gnebedei troglodytice: quam priſci michoen:alii midoen dixere. Mõs pẽ⸗
tedactylos inſulæ ſte netyre aliquot alõneſes non pa uciores: cardamin. Topazos quæ gem
mæ nomen dedit. Sinus inſulis refertus ex iis: quæ maren uocatur: aquoſa quæ eratanos:
ſinentes. Regum ii præfecti fuere. Introrſus candei: quos opiophagos uocant: ſerpentibus
ueſci afſueti. Neq; alia regio fertilior earum. luba qui uidetur diſigentiſſime proſecutus
hæc omuſit in hoc tractucniſi exemplarium uitium eſt)berenicen alteram: quæ panchryſos
cognominata eſt. Tertiam quæ epidires inſignem loco. Eſt enim ſita in ceruice longe pro⸗
currente ubi fauces rubri maris quatruor mil. d. paſſ. ab arabia diſtant. Inſulæ ibi cytis ro/

pazium ferens & ipſa ultra ſiluas ubi ptolemais a Philabelpho condita ad uenatus elephã

torum: ob id epicerias cognominata iuxta lacum monoleum: Hæc eſt regio ſecundo uo/
lumine a nobis ſignificata. In qua quadraginta diebus ante ſolſtitium totidẽq; poſtea ho/
ra ſexta conſumuntur umbræi& in meridiem reliquis horis cadunt. Cæteris diebus in ſe⸗
ptemtrionem:cum in berenice quam primam poſuimus ipſo die ſolſtitii ſexta hora um
bræ in totum aſſumantur: nihilq; adnotatur aliud noui. d. centumduo mil paſſuum. in/
teruallo a ptolemaide res ingentis exempli. locuſq; ſubtilitatis immenſæ mundo ibi depre

henſo cum indubitata ratione umbrarum. Eratoſtheneſq; menſuram terræ prodere inde

cœperit. Hinc aſanium mare promontorium quod aliqui hiſpalum ſcripſere. Lacus manda
lum.lInſula caſitis:& in alto multæ:in quibus teſtudo plurima. Oppidum ſace. Inſula de⸗
phindis. Oppidum aduliton. Aegyptiorum hoc ſerui a dominis profugi condidere. Maxi
mum hic emporium troglodytarum etiam æthiopum. Abeſt a ptolemaide quinq; dierum
nauigatione. Deferunt plurimum ebur. Rhmocerotum cornua. Hippopotamorum coria
celtium:teſtudinum ſpingia:mancipia. Supra æthiopes arrotheras inſulæ quæ alien uocã⸗
tur. Item bacchias: & antibachias. & ſtratioten. Hic in ora æthiopiæ ſinus incognitus: quod
admiremur cum ulteriora mercatores ſcrutentur. Promontorium in quo eſt fons cutius
expetitus nauigantibus. VItra Iſidis portus decem dierum remigio ab oppido adulitarum
diſtans, In eum a troglodytis myrra confertur, Inſulæ ante portum duæ pſeudopy⸗
læ uocantur: interiores totidem pylæ. In altera ſtellæ lapideæ littris incognitis. VItra
ſinus abalitus. Inſula diodori: & aliæ deſertæ. Oppidum gaza: promontorium & por⸗-
tus moſſilicus: quo cynnamomum deuehitur. Hucuſq; Seſoſtris exercitum duxit. Ali
qui unum æthiopiæ oppidum ultra ponunt in littore baragaza .A moſelite promonto
rio atlanticum mare incipere uult iuba: præter wauritanias ſuas:gadis uſq; nauigandum
choro. Cuius tota ſententia hoc in loco ſubtrahenda nõ eſt. A promontorio indorũ quod
uocatur leptecara ab aliis drepanum propõit recto curſu pᷣter exuſta & malacho inſulam.
xv. mil. paſſ.eſſe. Inde ad locum quẽ uocant ſceneos. ccxxv. mil. Inde ad inſuli ſadanum. cl.
mil.paſſ.Sic fieri ad apertum mare. xviii. xxxv. mil. Reliꝗ omnes propter ſolis ardorẽ naui
gare poſſe non putauerunt. Quin & cõmerria ipſa infeſtant ex inſulis arabes aſtyræ appel⸗
iati quorum bubulos utres binos ſternentes ponte pyraticam exercent ſagittis uenenatis.

1.9

8
es 2

EAK:nniiii mil alere, Re
““

Gentes troglodytarum iuba tradit herotoas a uenatu dictas miræ uelocitatis ſicut iththi⸗
ophagos natantes ceu maris animalia. Bargenos: zageras: chalybas: ſaxinas: ſyrecas: dare⸗-
mas: domazenes. Quin & accolas nili a ſyene nõ æthiopum populos: ſed arabum eſſe dicit
uſq; meroen.Solis quoq; oppidum quod non procul mẽphi in ægypti ſitu diximus arabas
conditores habere. Sunt & qui ulteriorẽ ripà æthiopiæ auferant adnectantq; africæ. Ripas
autem incolere propter aquam. Nos relicto cuiq; arbitrio intelligendi oppida quo traoũ-
tur ordine utrinq; ponemus. A ſyene & prius arabiæ latere gens cataduppi. Leinde ſyeni
te oppida tacompſon: quam quidam appellarunt thathicen: araman: ſetamon: ſandura:
naſaudum anaundoma: cumara: beta: & bochiana: leuphitorga: tantar ene: mecchindita: noa
ophoa: gyſtate: megeda: lea: rhẽnia: nupſia: direa:pataga:bagada: dumana: rhadata: in quo
elix aurea pro deo colebatur. Boron in mediterraneo mallo proximum meroe: ſic prodi/
dit Bion. Iuba aliter. Oppidũ limum in mõte megaticos inter ægyptum & æthiopiã: quod
arabes myrſon uocauere. Deinde tacompſum: aranium: ſeſanium: pidne: mamuda: coram/
bin. Iuxta eam bituminis fontẽ: hàmodata: proſda: parenta: mama: teſſata: gallas:zoton: gau
comene:meumpidi: botas: endõda: cametas. Nomadas in tabernaculis uiuentes cy ſtæ. pem
mani:gadag aleni:paloi: primi::nuptii:deſeleni: patini: gràbreues:magaſne:ſegaſmala:cran
da:dẽena:cadeumna: thena: batha: alana: macua: ſcamos: goram. In inſula ab iis ab Alexadro
calim:ſeren:mallos:agocen: Ex africæ latere tradita ſunt eodem nomine tacopſos altera ſi/
ue pars prioris mogora:ſea: edoſa:pelenaria:epyndis:maguſa:bauma:linitima: ſpyntuma:
ſydopta: gẽſoa: pindicitora: cugoa:orſima: ſuaſa: mauma:huma: urbuma: mulona quod op
pidum græci hypatitõ uocarunt. Pagoargas: zamnes: unde elephanti incipiant. Namblia:
berreſa:cetuma. Fuit quondam & epis oppidũ cõtra meroẽ anteꝗᷓ Bion ſcriberet deletum.
Hæc ſunt prodita uſq; meroen ex quibus hoc tẽpore nullũ prope utreq; latere extat. Cæ/
teræ ſolitudines. Nuper renunciauere principi. Neroni miſſi ab eo nulites prætoriani cum
tribuno ad explorandu inter reliqua bella æthiopicum cogitanti. Intrauere auten & eo ar
ma Romana Diui Auguſti temporibus duce. P. Petronio & ipſo equeſtris ordins prate,
cto. Aegyptus oppida eorum expugnauit quæ ſola inuenerat quo dicemus ordme. Sp'e⸗
gin:primin: boccin: furũmin:cãàbuſin: attenan: ſtadiſin: ubi mlus præcipitans ſe fragore audi
tum accolis aufert. Diripit & nepata. Longiſſimi autẽ a ſyene progreſius. d. ccclxx. mil. paſſ.
Nec tamen arma romana ſolitudinẽ ibi fecerũt. Aegyptiorũ bellſis attrita eſt æthiopia ui⸗
ciſſim imperitando ſeruiendoq; clara & potens etiâ uſq; ad Troiana bella Nieénone regnã⸗
te.Et ſyriæ imperitaſſe eam noſtroq; littore ætate regis cephei patet Andromadæ fabulis.
Simili modo & de menſura eius uaria prodidere. Primus Daliõ ultra meroe longe ſubue⸗
ctus. Mox Ariſtocreon: & bion: & baſilis: Simonides minor etiam quinquẽénio in meroe mo
ratus cum de æchiopia criberet. Nam & Thimoſthenes claſſium Philadelphi præfectus
ſine menſura dierum.Ix. a ſyene meroen iter prodidit. Eratoſthenes. d. c. mil. xxv. Artemi⸗
dorus. d. c. mil. Seboſus ab ægypti extremis ſexdecies. Ixxv. mii.paſ.proxime dicti. lxv. Verũ
omnis hæc finita nuper diſputatio eſt: quoniam a ſyene.d. cccclxii mil. Neronis explorato
res renunciauere his modis. A ſyene hieraniſicamenon.liiii.mil. paſ.lInde tania. lxxv. mil. paſ
ſuum regione enominitõ. Aethiopum primi centum uiginti mil. Pitaram uigintiquinq;.
Tergedum.cvi.mil. Inſulam gagauden eſſe in medio eo tractu. Inde primũ uiſas aues pſi⸗
tacos: & alceram quæ uocatur artigula: animal ſpingion: a tergedocynocephalos. Inde na-
batha. Ixxx. mil. Oppidum id paruum inter prædicta ſolum. Ab eo ad inſulam meroen. ccc.
Ix.mil. Herbas circa meroen demũ uirdiores ſiluarumq; aliquid apparuiſſe rhynocerotum
elephantorumq; ueſtigia. Ipſum oppidum meroen ab introitu inſulæ adeſſe. Ixx. mil. paſ. Iu
xtaq; aliam inſulam tractu dextro ſubeũtibus alueo quæ portum faceret. Aedificia oppidi
auca. Regnare fœminam Candacem: ꝙ multis iam annis nomen ad reginas tranſit. Velu
rum Hãmonis eſt ibi religioſum: & toto tractu ſacella. Cæterum cum potirentur rerum
æthiopes: inſula ea magnæ claritatis fuit. Tradunt armatorum. ccl. mil. dare ſolitam: artifi-
ges æthiopum. xlv. Et hodie traduntur.
NXlultiformes & miræ hominum efficies. Ca. XZxXX.
Niuerſa uero gens etheria appellata eſt: deinde atlâtia: Mox a Vulcan. filio Aethi
u opæ Aethiopia. Animaliũ hominũq; effigies mõſtriferas circa extrem tates eius gi
gni minime mirũ artifici ad formanda corpora effigieſq; celẽdas mobilitate ignea.

.

Fervot ce
iitie Ala
eunso
dam&py.
enimubie
tiameroe
muiad u
(aybulieth
mMuerea
Aelonn
terualoci
melagebe
Deindene
tur Ariſto
Exrunnxli
ecentun
Penuocat
dobinmn

Uerotnont
uunrelept

s dierun
(Cuedes
AUnempre

ſteo chil

bitietoe
Amral
.

nirbäſun

mlrimos
Mnon qu
Alupra.

UWunrunm

klluelos
ſunigror⸗
umimne ui
ANunmnis
adicu⸗
mm

kerriunin

litudinen

tudinem

Misszd

mlegketl

lehhbe
’J dumeine
duonmui
Mmktio

Bgypen

Frerunt certe ab orientis parte intima gentes eſſe ſine naribus: æquali totius corporis pla-
mnitie Alias ſuperiorc labro orhas: alias ſine linguis Pars etiam ore concreto: & naribus ca⸗
rens uno tantum foramine ſpirat:potumq; calamis auene trahit & grana eiuſdem duenæ
ſponte prouenientis ad ueſcendum. Quibuſdam pro ſermone nutus motuſq; membrorũ
eelſe. Quibuſdam ante Ptolemæum laturum regem ægypti ignotus fuit uſus igniũ. Qui⸗
dam & pygmeorum gentem prodiderunt ante paludes ex quibus nilus oriretur. In ora
l eenim ubi deſimus continui. montes ardentibus ſimiles rubent. Troglodytis & rubro ma-
Tetchdann ria meroe tractus omnis qui ſupponitur a naptn tridui itinere ad rubrum littus aqua plu
ninmno uia ad uſum compluribus locis ſeruatur fertiliſſima regione quæ intereſt auri. Vlteriora a
tabuli æthiopum gens tenet. Deinde contra meroẽ megabarri: quos aliqui adiabaras nomi
nauere appidum habent Apollinis. Pars eorum nomades quæ elephantis ueſcitur. Et ex

lariht
rlyre
Precg: ,
radneſe⸗
ten
ekir, Nin
Dica en i

Hoh: wan
,l..

Munur an aduerſo in africæ parte mactobii. Rurſus a megabariis mẽnones: & danelli: dierumq;. xx. i
Elrenne reruallo critenſi. VItra eos dochi. Deinde gymnites ſemper nudi. Mox anderæ: mathitoe.
magir; mmDelſagebes:hiporeæ atri coloris tota corpora rubrica illinunt. At ex africæ parte medimni.
eſgiahan Deinde nomades cynocephalorũ lacte uiuãtes: olabi: ſarbotæ: ꝗᷓ octonũ cubitorũ eſſe dicũ⸗
— cur. Ariſtocreon lybie latere a meroe oppidum tolen dierum quinq; itinere tradit. Inde di
Nindsengg “ erum.xui.eſar ægyptiorum oppidum:quo pſammeti cum fugeret in eo produntur annis

rrecentum habitaſſe. Contra in arabico latere diaron oppidum eſſe eorum. Bion autem ſa

es dierum odcto itinere. Oppidum eorũ nilo impoſitum tenup

pen uocat quod ille eſar: & ipſo nomine aduenas ait ſigificari. Caput eorum in inſula ſem

hobitin: & tertium in arabia ſai. Inter montes autem & nilũ ſymbari ſunt phaliges. In ipſis

uero montihbus aſchæ multis nationibus. Abeſſe a mari dicuntur dierũ quinq; itinere. Vi/
uunt elephantorum uenatu. Inſula in illo ſambritarum regionmi parer-Ab ea nubei æthio/⸗
lſambri: apud quos qua/
Adrupedes omnes ſine auribus etiã elephanti. At ex africæ parte ptoembari tonẽéphoæ: qui

Lcaanem pro rege habent motu eius imperi augurantes. Aruſbi oppido lõge a miloſito. Po
* ſſeo achiſarim: phariges marigerri caſamarri Bion & alia oppida in inſulis tradit. A ſembo
weckanlt priti meroen uerſus dierum toto itinere. xx. Proximæ inſulæ oppidum ſebarritarum ſub re
Kinen guima. Et aliud a ſara. Alterius oppidum dandẽ, Tertiam medoen uocant in qua oppidum
wüel. Quartam eodem quo oppidum nomine garoden. Inde paropas oppidum. Nauos mo
fltarhkan ducdæ: mãdatini: ſecãduni: colligati: ſecandæ: nauectabæ: cumi: agroſpi: ægyptani: cadroga⸗
Niehocead rvi arabũ ſummorũ.Regio ſupra ſirbitũ ubi deſinunt montes traditur a quibuſdam habere
mnikktüß maritimos æchiopas niſica ſtes: niſitas:quod ſignificat ternũ & quaternum oculoruin ui/
de igrun ros: non quia ſic ſit: ſed quia ſagittis præcipua contẽplatione urũtur. Ab ea uero parte niſi
nonmu gquæ ſupra ſyrtes maiores oceanũq; meridianum protenditur dalion uocatos eſſe dicit plu
e hn mnia tantum aqua utentes ciſoros: longoporos. Ab eo calicibus dierũ quinq; itinere uſibal⸗
cos: iſuelos: peruſios: ualios: ciſpios: Reliqua deſerta. Deinde fabuloſa ad occidẽtem uer/

I 71,„
W. Aaterm⸗
1a. ſon Vorfſ . — —„ „ 4 — . .„ u„ d u
u ſus nigroæ:quorũ rex unũ oculũ habeat in frõte.Agriophagi paãther aIU & lIeonũ carnibus

nbenplonno marxime uiuẽetes. Pãphagi oĩia mãdentes. Antropophagi humana carne ueſcẽtes. Cynamol
lwr gi cammis capitibus. Arthabathitæ quadrupedũ ferarũ modo uagi. Deinde heſperiæ ſpe-

rorgi quos in mauritaniæ confinio diximu s. Pars quædam æthiopũ locuſtis tantum uiuit

HDE fumo & ſale duratis in annua alimenta quadrageſimũ uite annum nõ excedunt. Aethiopũ
lcs Nden rerrã uniuerſam cum mari rubro parere in longitudinem ſemel & uities.Ixx.mil.paſ in la⸗
uun itudinem cum ſuperiore ægypto duodecies. xcvii. M Agrippa exiſtimauit. Quidam lõgi
eiyromrun tudinem ita diuiſeruut. Ameroe ſirbitum. xv. dierum nauigatione. Abea. xii. ad dabellos.
um din Ahb iis ad oceanũ æthiopicũ. vi. dierũ iter. In totũ enim ab oceano ad meroen. d. cc. mil. xxv.
lil mil. pal.eſſe inter auctores fere cõueuit. Inde ſyenẽ ꝗtum diximus. Sita eſt æthiopia ab ori/
eente hyberno ad occidentẽ hybernũ. Meridiano cardine ſilue heheno maxime uirent. meri

cienurtun diana eius parte imminens mari mons excelſus æternis ardet iguibus æonocauma dictus a
amrn quo nauigatio quatridui ad promontoriũ quod heſperionceras uocatur confine africæ iu

Vta æthiopias & heſperios. Quidi in eo tracu modicos colles amæna opacitate ueſtitos
W xæxxgypanum ſatyrorumq; produn.

iri r Inſulkrtbiopicimars. G KXNI.
ntrtn 1 ANlulas toto eo mari & Euphorus cõplures eſſe tradit & Eudoxus & Thimoſtenes:
vllcego 22262 MUD U

nur
Clitarchus uere Alexand ro regi renunciatam ad eo diuitem: ut equos incolæ talentis au- lltergo.
ri permutarent-Alteram ubi ſacer mons opacus ſilua repertus eſſet diſtillantibus arbori/ omni uan
bus odore miræ ſuauitatis. Contra ſinum perſicum cernem nominatur inſula aduerſæ æti udoqu⸗
opiæ: cuius neq; magnitudo neq; interuallum a continente conſtat.Agthioꝑias tãtum po⸗ mil paſt
pulos habere traditur. Euphorus auctos eſt a rubro mari nauigantes in eam non poſſe pro oleckens
pter ardores ultra quaſdam colõnascita appellantur paruæ inſi ulæ)prouehi. Polybius in ex⸗ 1 Ruonn
trema mauritania contra montem atlantam a terra ſtadia. viii. adeſſe prodidit cernen. Ne⸗ ſerandt
pos Cor.ex aduerſo maxime carthaginis a continente paſſ.mil. non ampliorem circuitum dalet
ii. mil. Traditur & alia inſula contra montem atlantem: & ipſa atlantis appellata Ab ea ꝗn⸗ e ta
q dierum nauigatione ſolitudines ad æthiopas heſperios: & promontorium quod uoca,/ do
mus heſperionceras. Imde primum circunagente ſe terrarum fonte in occaſum ac mare at/ aur,
lanticum. Contra hoc quoq; promontorium gorgones inſulæ narrantur. Gorgonum quò de
dam domus bidui nauigatione diſtantes a continente ut tradit Renophon Lampſacenus. 8
Penetrauit in eas Hano pœnorum imperator. Prodiditq; hirta fœminarum corpora uiros dn i
pernicitate euaſiſſe. Duarumq; gorgonum cutes argumenti & miraculi gratia in lunonis rn
templo poſuit ſpectatas uſq; ad Carthaginem captam. VItra has etiamnum duæ heſperi⸗ R ſn
des inſulæ narrantur. Adeoq; omnia circa hæc incerta ſunt: ut ſtatius ſeboſus a gorgonũ P
inſulis prænauigatione atlantis dierum quadraginta ad heſperidum inſulas curſum pro,/ bi⸗
diderit: ab iis ad heſperionceras unius. Nec mauritauiæ inſularum cercior fama eſt. Paucas 1
modo conſtat eſſe ex aduerſo autologum a luba repertas in quibus getulicam purpuram 0 (o
unnguere inſtituerat. Jð =ùù”ù”ùẽVN
Arrr De fortunatis inſulis. CalAa- XXXII. iIhe
2 Vnt qui ultra eas fortunatas putant eſſe quaſdam & alias:quarum numero idem ſe Tplush
ſboſus etiam ſpatia complexus iunoniam abeſſe a gadibus. d. ccl. mil. paſſuum tradit Mmrcu
Ahvb ea tantundem ad occaſum uerſus pluuialiam caprariamq;. In pluuialia nõ eſſe guengn
aqua niſi ex imbribus. Ab iis. ccl. mil. paſſuum. Fortunatas cõtra leuam mauritaniæ. octocẽc⸗ Eumnee
trum mil. paſſuum. Oram ſolis uocari in conualle a conuexitate & planariam a ſpecie con- mechn⸗
uallis circuitu trecentum mil. paſſuum. Arborum ibi proceritatem ad centum quadragin⸗ neliun
ta quattuor pedes adoleſcere. Iuba de fortunaris ita inquiſiuit: uc ſub meridiem poſitas lerdm
eſſe prope occaſum a purpurariis. d. ccxxv. mil. aſſuum.ſic ut.ccl. ſupra occaſum nauiget. ſunph
Deinde per trecentum ſeptuagintaquinq; mi. paſfu um ortus petatur. Primà uocari um- Cceiſelen
brion nullis ædificio rum ueſtigiis: habere in montibus ſtagnum arbores ſimiles ferulæ: ex miaafta
quibus aqua exprimatur ex nigris amara: ex candidioribus potui iucunda. Alteram infu fr Dies
lam iunoniam appe lari: In ea ædiculam eſſe tantum lapide extructam. Ab ea in uicino eo⸗ Auihtä par
dem nomine minorem. Deinde caprariam lacertis grandibus refertam. In conſpectu earum ſicporra
. eſſe niguariã quæ hoc nomẽ accepit a perpetua miue nebuloſam. Proximam ei canariã uo⸗ losthat
rxari a multitudine canũ ingẽtis agntud nis. Ex quibus perduct ſunt a luba duo qui ap ſhockunn co
parent ibi ueſtigia ædificiorum. Cum autem copia omnes pomorum & auium omnis gene Tonäelin
ris adunent hanc & palmetis cariotas ferentibus ac nuce pinea abundare. Eſſe copiã quoq; unnr
mellis papirum quoq; & ſiluros in amnibus gigni. Infeſtari eas belluis quæ expellantur afi muͤckiezel
ſidue putreſcentibus. At abunde orbe terratum in traextra indicato collecta in arctum méę ſlhimn
FFerra per menſuras computatæ digeſtio. Ca. XXXIII nocho
Olxbius a gaditano freto longitudine directo curſu ad os mæotis. xxxiiii. xxxviil. Pereiſthn
p mil. d. paſſ prodidit. Ab eodem iitio ad orientem curſu recto. Siciliam.xii es. lx.mil. uzem
pa.aſli. Ctetam trecentum ſeptuagintaquinq; paſ. Rhodum. clxxxvii:d. paſ. Chelido⸗ Kuigin
nias tantũdem. Cyprum trecentum uigintiquinq; paſ. Inde Syriæ Seleuciam pieriam. cxv. Kalnnten
paſ. Quxæ computatio efficit uicies ter xl.mil.paiſus. Agrippa hoc idem interuallunra fre beinn
to gaditano ad ſinum perſicum per longitiidinem directam.xxxiiii.xl. c. mil. paſ. taxat. In ciacun
quo haud ſcio an ſit error numeri:quomam idem a ſiculo frero alexandiiam curſus. xii. cl. iseln
mul. paſ-tradidit. Vniuerſus autẽ circuitusper ſinus dictos ab eodẽ exordio colligit intta Pharſalin⸗
mæotim lacũ. clvi. mille paſ. Artemidorus adiicit. d. cclvi. mil. paſſ.Idẽ cũ mæxotide.clxxiiii. brupcuin
Xc.pal.eſſe tradit. Hæc eſt menſura inermium & pacataa udacia fortunam prouocantium

. bitur utcumque difficultatem af
. N ipſarum partium magni
ominum. Nunc ipſarum p
hominum. Nu

ngitudiné latitudine addita.
ſt Aptiſſime tamen ſ Rtabeurae un paſſ. Afncæ ut nedin e
neolxtgln fert auctorum anins. eutropæ magnitu .x fficit ſongicudo. xxxvii.xlvi
– Eſt ergo ad hoc ePru ſũmatur comput
Ncd N omni uarietate prodentiur
uarietat
likactett, omm

„⅓ CCCX.
niam a cyrenaica eius pai te. d. c.
loniam a cyrenaica ei 3 com-
itur nuſꝗ. ccl. mil. paſfu. excedit ac Garammantas nlcy qua oſerbarrur Alæ
niopintin tudo qua e ee Agripp 2ð .
Koptastirung, nil. paſſuum eam fe uæ uenit in c tetur a EE aUdl
e n muil. pa nſuram quæ itudo ſane compu Vij mil.paſ.
nnon len ol niuerſam me ii. mil. d. cccl. paſ. latitudo ſane c ura curat. xviii. xxv. .Pl.
ectens u ſt. Ilxiii.mil. d. ccc P nen menſura curat. lam. Eandé
1Pohen Plecte r o eit. Ixiii.m & ſyenen me 2 aſiam. Ea
linhund longitudo n c eſo eſt ſitam: ut per mer Kax acza barte maiorem eſſe quam
icitcanen ſi⸗ alexandriam iuxta an paulominus dimidia aſi
korem Enlin Apdarer ergo europa:
pelin ba PF

ed romnes ſũme
bliorem â africam. Quod f eantn amplius. Af
1 tanto & ſexta parte africæ Fertn certiam. eſſe partem & Glaua per ſexageſt netn.
altero tanto & ſe am totius terræ utem quintam ſitiſſimæ ſubtilita
um vo do, Iiquido patebit curop artädecimam. Africam a iam uel exquiſiti n — e
n dian 1quido p & quartãdecima ionis ſententiam u & quæ cuiq;
AumxtNI m uero quartam & ꝗ æ inuentionis ſe Dregionibus noſcatur: du&cui⸗
— Adin u .„ Dam græc . — ſaus re 10 111 & æ&£ SE „
Cnncnne, numu ſitu:indicatiſ el es umbræ & æqr „ 2
onun Eiis addemus etiã . do terrarum ſitu: i. quibuſq; inter ſe Par i digererir. — Ker
0 Laptacnu is ut nihil deſit inip io dierum ac noõë ſuerſa in membra °☚
unenin Laru ſocietas ſit ſiue cognatio d hoc etiam: terraq; uniuer e uere: græci pararellos. N
ar 1 mundtvonutxicas Ergo recerur ho uæ noſtri circulos appe XXXIIII.
an Mn mundti cẽ hæc ſegmenta mud r bras parces. & rubri maris 0/
UmdE N , Plura ſunt au m in Er ve nra P ſtrũ. Patet uſq; arabiam . ſianæ: meſopo
re e⸗ igeſtio terraru —1O8 aad auſtru. . enæ:aria:ſu Ilele
holius, dogni PDigeſtio terra habet indiæ pars uerſa a 4 limæi: parthienæ: ar 1 peluſium
s ere 1 incipium habet i aRi. ſæ: carmani: eli ras uſq;. Syria cele: pe „
Aus cunſunn 1 Rinc ontinentur gedroſi: per bia ad petras u . oyl pida oram.
l olas. Continen . Babylonia: ara naritima. Cyrenaica opp 1
thmackaun P cola ia cognominata. Baby iæ& africæ maritima. FreMal itania utraq;
lcnm oomnn tanna ſelucia 8 r alexandriæ a B hippo. Numidia matifitania utr 11G
Nicn upun i Interi a quæ uocatur ale ica utraq; hippo. ii diæ media umbilicus
H . Inferiorq; ora ꝗ a: carthago. Vcica u inoctii diæ medi —
Egypti.Infe clupea: carthago. circũplexu æquine e r pedes lõ
v 1s: badrumentum: rculis. In hoc cæli circũp lius quattuor p .
WI. Tapſus:ha colũnæ Herculis. In ho 18: umbram non amp iales habet breuiſſi⸗
oide atlanti um mare: colun m pedes longus: xiiii. uinoctiales . x.
mumeroicden’ atlantic m uocant: ſepte Pecat. patia horas. xiiii. æ ſum: uadit pe
– em Snomongn uoe leiq; longiſſima ſpatia he ia uergente ad occaſum: ntis ac/
5 m reddit. Noctis uero rirculus incipit ab india u rem iudæamlibani mo cæ
“
et ontrario in: citima: perſidis: ar ieroſolimam. aſcalo jorhiärlao,
Gurirmirad maéece lepolin:citima: ſamariam: hiero idi lũ:antiochiã:la
n dios parthos perſep æam: ſamariam: hieroſ lin: byblũ: je
ima er medios lectitur babylon 1 E: tyrum:beritũ: libeum in ſicilia. ſept .
TMrauute colas. Amp icem: ptolemaidẽ: ſidonẽ: tyr inam: cretam: lylibeu iiii. pedes longã
mug hœnicem:pto E auſtrinam: cr bram.xxiiii. P 2.
witen M icea: leuciã:ciliciæ. man 11111. æquinoctio. xxx Pea inoctialiũ eſt acc
Lion wuen diceã: ſeleue umidiæ. Vmbilicus æꝗ * horarum æquinoctialin Tendit per ca
Sct nNalia afric maxima quattu indis timauo prox cilicias portas
Mimivo it. Dies autem noxq; ius circulus ab indis . m:iſſum:ci
te facit. Dies . Tertius circu iam: taurum: amanu a:xanthü:caunum.
8ndeseid faci rte unius horæ,.] acappadociamn: taurut lam: patharxanthũ: caY
gumd — areNta proximas ri et
mirucnve plas po ũ: piſidiã: pamp J. 1 dum:delũ.cycla 45 edi⸗ ediam: ſardini
benpua ſolos:tharſum:cyp :gnidũ:doria aSs: catinã: ſiciliam m . Longiſſi
Nduenun 19108: halycarnaſum: g Sõneſum: ſyracuſas: c e m faciunt. Lo 8
maut. hodum. coum: iam: pelopõneſu Ixxvii. unciaru . :Quar⸗
Canmi w⸗ Txho iã:meſſeliam: pel⸗ mbrarum. Ix nius horæ: Qu
aicus 1. ia: elin: ol np — is cunctæ u —cn m. xxx. parte u ja: myſia:
umm onss mus dies eſt æqui ſunt ab altero later . ͤtralis: colophon:ep on: achaia:
ſeooiicv ennz di tirculo quæ ſun Iydia:caria:ionia:t 1. inthus: ſicyon: ac
ſecſucen cto ſubiacent circ ilus: tmolus mons: lydia: henæ megara: cor iſpaniæ mariti/
re mu na:ſypilus:tmo eptẽtrionales: athe — 1I1C24 exortiua: hiſpa
kerpelmn, ardus ſmyrna: ſyj cyclades ſeptẽttion bonẽſis galliæ e ſpondent um⸗
n ncuNE . chios:icariũ mare:cy ionalia: ſiciliæ: nar ĩ uigintiunũ pedum reſponde i
ni ſamos:chio irus. ſeptemtrionalia: ſiciliæ:. oni uigintiunũ uattuordecim
E: i us: epirus. P caſum. Gnom J ⸗— Ria es horas ꝗ 101 12.
patare: iſthm ia & inde ad oce ſes habet æquinoctiajes ſpii maris bactria:
M Harek aginæ noua giſſimus dies to ab introitu caſpiima ꝛida mio
= Xuiginti Kbterm Dn mn Aannro onumnemen ereingahni eepſ ellnur tla n
„Hra Uigintt! mius horæ. tus: troas: tenedus: nia: lemnus: imbrus: ert
ilu as tertias um ia: belleſpontu paphlagonia: lemnus : beroea:
C py beria: armeni⸗ Ginopæ amiſum: he hipolis: theſſali la: ætholia: appolom
i. zicum: lapſacum: ſinop ia: lariſa: amphip .. nia: &thol. . r
metinmO7 cizicum: lap ià: macedonia: Iar H : acarna mimare
imne ascalindktinehetttlan icedonin larlel chalcis delphi apolis: puteoli: thuſcun
. — 4 harſ 1 um: tarentum: turii: locri:
pcoliti
wolttcn

LIBER.

corſica: baleares: hiſpania media- Gnomoni ſeptem pedes umbris ſex. Nlagmtudo diei fů⸗

ma horarum æ uinoctialium quindecim. Sexta compræhenſio qua continetur urbs roma
amplectitur caſpias gentes ca ucaſum: ſeptemtrionalia armeniæ- :appollomiam ſupra rhyn⸗
dacum: nicomediam: niceam: chalcedonem: bizantium: lyſimachiam: cheroneſum: melané
ſinum:abderam: ſamothraciam: maroncam: oenum: beſſicam:thraciam: medicam: peomam:
illyrios: dyrrachium: canuſium. Apuliæ extima. Campaniam: & ethru riam: piſas: lunam: lu-
cam: Genuam: liguriam: antipolim: maſſiliam: narbonem: tarraconem: hiſpaniam: tarroco⸗
nenſem: mediam: & inde per luſitaniam. Gnomoni pædes nouem umbræ odo. Longiſſima
diei ſpatia horarũ æquinoctialium. xv. addita nona parte unius horæ: aut ut Nigidio pla-
cuit quinta. Septima diuiſio ab altera caſpii maris hora incipit. Caditq; ſupra callatim:bolſ⸗
horum:boriſtenem. ſtomos: thraciæ auerſa: triballos illyrici reliqua: adriaticum mare: ag-⸗
eam: altinum: Venetiam: Vincentiam:Patauium: Veronam: Cremonam: Rauẽnam: Anco⸗
nam. Picenum:marois: pelignos:ſabinos: umbriam: Ariminum: Bononiam. Placentiã: Me
diolanum: omniaq; ab apennino. Tranſq; alpes galliam: aquitamam: uiẽnam: pireneum: cel
tiberiam. Vmbilico.xxxv. pedum umbræ. xxxvi. Vt ta men in partẽ uenetiæ exequetur um
bra gnomoni. Ampliſſima dies oratum æquinoctialium.xv. & quintarum partium horarũ
trium. Hactenus antiquorum ex ada celebrauimus. Sequentium diligentiſſimi quod ſu⸗
e ſt terrarum tribus aſſignauere ſegmentis. A tanai per mæotim lacum & ſarniatas uſq;
boriſtenem: atq; ita per dacos partemq; germaniæ gallias oceani littora amplexi: quod eẽt
horarum. xvi. Alterum berhyperbertos & britaniam horarum. xvii. Poſtremo ſcyticũ a rhi
pheis iugis in rhilem: in quo dies continuarenturc(ut diximus) nocteſq; per uices. Iidem &
ante principia quæ fecimus poſuere circulos duos. Primum per inſuſam meroem & ptole
maidem in rubro mari ad elephantorum uenatus conditam ubi longiſſimus dies. xii. hora⸗
rum eſſer dimidia hora amplior. Secundum per ſyenem ægypti euntem: qui eſſet horarũ
varlden ſingulis dimidia horarum ſpatia uſq; ad ultimũ adiacere circu is & hadenus
Qe terris.

CAI PLINII SECVNDI NATVRALISHISTORIAE LIBER. VII.
PROENMIIVM,

De animalibus.

=ðUMGM iinſulæ: inſignes urbes adhunc modum ſe habent. Animan/
. tium in eodem natura nullius prope partis cõtemplatione
minor eſt. Si quidem cũ oĩa exequi humanus nequeat aius,

iN pPrincipiũ iure tribuet᷑ homini: cuius cauſa uidet cuncta alia

genuiſſe natura magna & ſæua mercede cõtra tanta ſua mu
nera: ut nõ ſit ſatis æſtimare parens melior homini an triſti⸗-
or nouerca fuerit. Ante oĩa unũ animãtiũ cũctorum aliena
alienis uelat opibus: cæteris uariæ tegumenta tribuit: teſtas
cortices: coria: ſpinas: uillos: ſetas: pilos: plumã: pẽnas: ſqua/
mas: uellera. Trũcos etiam arboreſq; cortice interdum gemino a frigoribus & calore tu⸗
gata eſt. Hominem tantum nudum & in nuda humo natali die abiicit ad uagitus ſtatim &
ploratum nullũq; tot animalium aliud ad lachrimas: & has protinus uite principio. At her
cule riſus præcox illi & celerrimus ante quadrageſimum diem nulli datur. Ab hoc lucis
rudimento quod ne feras quidem inter nos genitas uincula excipiunt: & omnium mem⸗-
brorum nexus: atq; infœliciter natum iaiet manibus pedibuſq; deuinctis flens. Animal cæ
reris imperaturum: & a ſuppliciis uicam auſpicatur: unam tanrũ ob culpam quia natũ eſt.
Heu clemantia ab iis initiis exiſtimantium ad ſuperbiam ſe genitos. Prima roboris ſpes p
mũq; temporis munus quadrupedi ſimilem facit. Qnanda homini inceſſus? quãdo uox?
quando firmum cibis os?quandiu palpitans uertex. Summe inter cuncta animalia imbe/
illitatis indicium.lam morbi tot atq; medicinæ tot contra mala excogitatæ: & hæ quod

VNDVS ET IN EO TERRAE GENTES MARIA

ſbmden

noltus

euiterq;

ociſlime
xplngl
ſepulcure⸗
jot⸗Nulli
gur Cogt,
tuͦ morſus
hetculeno

Vetckedicki
lürtichi⸗
moopteset
totaiali.
talinguet
tui noſtroe
lgeseriſe
eOri obſttin

Mörelik

2
e m
fui
uigerüer
lione uertih
Pelitocunt
lieſecitam
Mialsaun⸗
neilluſttes
tmwigundie
itholesane
nölpirrece
eton itinexrdl
rdieüftnen
Pllopbalrel
Cra ariepue
hene ſiutor
Cerphotnind
manbipolit⸗
ſchſepetüü
loregecir
eleyerd
misennͤo
ſerpetibig
ſechez Genn
1Paucis n
lsimnatn
u er henti⸗
mmnieini

nudo a
Kuur ubenn
Anſupr in
deſum men
Kcanpelimn
Dlaslonnn,
Miunt
borgſin
1 Ndo
ncalarbo,
Dcunmne,
en A⸗
nDlrrmi; N⸗
mpinemnal
Lencguetu n
mnün koni
lmintt⸗
Almmlg
Den glii

. =

Holcticin

ices Icend
coena oe
8die nüdorn⸗
i Crdorni

B

TSSNN
benr Aund/
6 cinirch
touchi

mf

iammmiien

mubunn
i inn

twalartn,
Ggtuſn
cſn in
,A⸗ luen
Lonhium wemn

sAuün⸗

egnite
nimine
ziA

i⸗ au, 4

—:.

ſubinde nouitatibus uictæ: cætera ſentire naturãa ſuâ. Alia ꝑpnicitaté nfurpare: alia prepetes

uolatus: alia uires: alia nare. Hominé ſcire mihil ſine doctrina: nõ ſari nõ ingredi: nõ ueſci⸗

breuiterq; nõ aliud naturæ ſpõte ꝗ fllere. Itaq; multi exticere ꝗ nõ naſci o ptimũ cẽſerẽt:aut
ꝗᷓ ociſſime aboleri.Vni animantiũ luctus ẽ datus. Vni luxucia:& ꝗde ĩnumerabilibꝰ modis
ac p ſingula mebra uni ambitio. Vni auaritia. Vni ĩmẽſa uiuedi cupido. Vni ſupſtitio Vni
ſepulturæ cura: atq; etiã poſt ſe defutura. Nulli ui ta fragilior. Nnlli rerũ oĩ um libido ma-
iot. Nulli pauor cõfuſior. Nulli rabies acrior. Deniq; cætera animãtia ĩ ſuo genere ꝓbe de
gũt. Cògregari uidemus & ſtare cõtra diſſimilia. Leonũ feritas iĩter ſe nõ dimicat. Serpen
tũ morſus nõ petit lerpẽtes. ne maris ꝗde beluæ ac piſces niſi indiuerſa genera ſeuiũt. At

*

hercule non homni plurima ex homine ſunt mala.. 3

l Gentium mirabiles figuræ. * See SDernn bCasn. 4 S yI.
I de unmiuerſitate ꝗdẽ generis humani magna ex parte in relatione gẽtiũ diximus
EeE 4 Neq; eni ritus moreſq; nũc tractamus.Innumeri ſũt totidẽ pene quot ſũt homind

A,

cctus: Quædã tamẽé nõ omittẽda duco: maximeq; lõgius a mari degentiũ.In ꝗbus
ꝓdigioſa aliqua & ĩcredibilia multis uiſũ iri haud dubito. Quis eni æthiopas ante ꝗᷓ cerne

ret credidit:aut cui nõ miraculo ẽ cũ primũ ĩ notitiã uenit.Quãmulta fieri nõ poſie priu 4 . D

ſint facta iudicatur. Naturæ uero rerũ uis atq; maieſtas ĩ oĩbus mométis fide caret: ſiquis
modo ꝑtes eius ac nõ totã cõplectatur animo. Ne pauones aut tigriũ pächerarüq; maculas

& tot alaliũ picturas cõmemorẽé: paruũ dictu: ſed imeſum æſtimatione:tot gẽtiũ ſermoes:

tor linguæ: tata loquedi uarietas: ut externus alieno pene nõ ſit hominis uice. Ia i facie uui

tuq; noſtro cũ lint.x. aut paulo plura mẽbra nullas duas i tot milibus hoĩimi ĩdiſcretas ef⸗

figies exiſteret. Quod ars nulla in paucis numero p̃ᷣſtet affectãdo.Nec tame ego ĩ pleriſcg

eorũ obſtringâ fide meã: potiuſq; ad auctores relegabo: qui de dubiis rogentur omnibus.

Moõne ſit faſtidio græcos ſequi canto maiore eorũ diligetia uel cura ueruſtiore.
De Scythis & aliarũ diuerſitatem genttuum. Ca.“ fI.

Sſle ſcytharũ genera & quidé plura: quæ corporibus humanis ueſceretur ĩdicaui-

e mus. Id ipſũ ĩcredibile fortaſſe ni cogitemus ĩ medio orbe terrarũ ac ſicilia & italia

fuiſſe getes huius moſtri cyclopas & leſtrigonas: & nupriine traſalpes hominẽ imo
lari gẽtiũ earũ more ſolitũ:quod paulo a madẽdo abeſt. Sed & iuxta eos qui ſũt ad ſepten

trionẽ uerſi haud ꝓcul ab ipſo aquilonis exortu ſpecuq; eius dicto: quẽ locũ geſglitronap
pellãt ꝓduntur arimaſpi:quos diximus uno oculo ĩ frõte media ĩſignes:quibus aſſidue bel
lũ eſſe circa metalla cũ gryphis ferarũ uolucri genere quale uulgo traditur: cruẽte ex cu⸗
niculis aurũ mira cupiditate & feris cuſtodiẽtibus & arimaſpis rapiẽtibus:multi ſed maxi

me illuſtres Herodotus & Ariſteas Proconeſius ſcribũt: ſup illos at antropophagos ſcy
thas ĩ quadã cõualle magna imaui mõtis regio eſt: quæ uocatur abarimõ: in ꝗᷓ ſilueitres ui

uũt hoĩes auerſis poſt cruta plãtis eximiæ uelocitatis: paſſim cũ feris uagãtes. Hos in alio

nõ ſpirare cælo: ideoc; ad finitimos reges nõ pertrahi. Nec; ad Alexãdrü magnũ ptractos

Beton itinerũ eius mẽſos pdidit.Priores antropophagos quos ad ſeptẽtrione eſſe diximus
x.dierũ itinere ſupra boryſthenẽ amnẽ oſſibus humanorũ capitũ bibere. Cutibuſq; cũ ca⸗
pillo ꝓ baltelibus ante pectora uti Iſigonus Nicéſis. Idẽ ĩ albania gigni quoſdà glauca ocu

lorũ acie:pueritia ſtatĩ canos:qui noctu pluſꝗᷓ ĩterdiu cernãt:Idẽe itiere dierũ.x ſuprabory

ſthenẽ ſauromatas tertio die cibũ cape ſemp. Crates Pergamenus ĩ helleſpontũ circapariũ

genꝰ hominũ fuiſſe tradit:quos ophiogenes uocat: ſerpetũ ictus cõtractu leuare ſolitos: ů&

manu ĩpoſita uenena extrahere corpori. Varro etiã nuceſſe paucos: ibi quorũ ſaliuæ cõtra
iĩctꝰ ſerpẽtiũ medeãtur.Similis & ĩ africa gens pſyllorũ fuit ui Agatharchides ſcribit plyl⸗
lo rege dicta cuius ſepulcrũ ĩ parte ſyrtiũ maiorũ ẽ. Horũ corpori ĩgẽtiũ fuit uirus exitia-
le ſerpẽtibus:ex cuius odore ſopirẽt eas. Nos uero liberos genitos ptinus obiiciẽdi ſæ uiſſi
mis earũ. Eoq; genere pudicitiã cõiugũ experiedi nõ ꝓfugiẽtibus adulterino ſãguie natos
ſerpẽtibus. Hæcigens ipſa quidẽ ꝓpe ĩterẽptione ſublata anaſamõibus: qui nuc tenẽt has
ſedes. Genus tamẽ hoĩum ex iis qui ꝓpfugerãt: aut cũ pugnatũ eſt
paucis. Simile & ĩ italia marſomi gete durat: quos a Cyrces
iis uim naturalẽ eã. Et tamẽ omiĩbus hoĩbus cõtra ſerpentes ieſtuenenuũ. Fer 148 101
ut feruentis aq uæ cõtactu fu gere, Quod ſi fauces penetrauerit: etiã mori: ld; Maxic bu
mani ieiunii oris. Supra naſamonas cõfineſq; illis maclias androgynas eſſe utriuſcꝑ Datuix

abfuerât: hodieq; remet
Cyrces filio ortos ferũt: & ideo ineſſe
u. Ferũc ictas ſaliua

— „

4

LIBER

Iiter ſe uicibus coœuntes Calliphães tradit. Ariſtotiles adiicit dextra mamã iis uirile: leuã mua

liebrẽ eſſe. In eadẽ africa familias quaſdã efſaſciãtiũ Iſigonus & Mẽphodorus tradũt. Quaꝶe

iaudatione ĩtereãt probata: areſcat arbores: emoriãtur ĩ fãtes. Eſſe eiuſdẽ generis i triballis
& illyris adiicit Iſigonus:quiſ uiſũ quoq; effaſcinẽt ĩterimãtque quos diutius ĩtueãtur: ira

tis præcipue oculis: quod eorũ malũ facilius ſétire puberes. Notabilibus eſſe: ꝙ pupillas bi-

nas i oculis ſingulis habeat. Ei uius generis fœminas ĩ ſcythia quæ uocantur uitiæ prodit

Apollonides. Philarcus & in põto tibiorũ genus: multoſque alios eiuſdẽ naturæ.quog no

ras rradit ĩi oculò altero gemina pupillã: i altero eꝗ effigiẽ. Eoſdẽ præterea nõ poſſe mergt:
nec ueſte quidẽ degrauatos. Hlaud diſſimile iis genus pharmacũ i æthiopia p idit Damon

uorũ ſudor tabẽ cõtactis corporibus afferat. Fœminas quid oẽs ubiq; uiſu nocere: quæ
duplices pupillas habeant Cicero quoq; apud nos auctor eſt. Adeo naruræ cũ ferarũ more

ueſcẽdi humanis corporibus ĩ hoĩem rabié genuiſſet: gignere ĩ toto corpore & quorũdam
oculis quoque uenena placuit: ne ꝗd uſqua mali eſſet quod ĩ hoĩe nõ eſſet. Haud pcul ur-

be roma ĩ faliſcorũ agro familiæ ſũt paucæ quæ uocãtur hirpiæ: quæ ſacrificio änuo quod
fit ad montẽ ſoractẽ Apollini ſuper ambuſtã ligni ſtruẽ ãbulãtes nõ adurũtur. Et ob id ppe

tuo ſenatuſcõſulto militiæ oĩumque aliorũ numeꝶe uacationẽ hahẽt. Quorũdã corpori par

res naſcũtur ab aliꝗᷓ mirabiles: Sicut pyrrho regi pollex ĩdextro pede cuius tactu lyenoſis
medebatur. Hũc cremari cũ reliquo corpore nõ potuiſſe tradũt. Cõditũq; ſoculo in tẽplo.
Præcipue ĩdia æthiopũque tracts miraculis ſcatét. Maxima ĩ idia gignũtur aĩalia. Inditio

funt canes grãdiores cæteris. Arbores quidẽ tãte proceritatis tradutur: ut ſagittis ſupera

ri nequeãt. Hec facit ubertas ſoli tẽperies cæ li: aquarũ abundantiad(ſi libeat credere ut ſub

una ficu turmæ cõdãtur equitũ. Arũdines uero tãtæ proceritatis: ut ſingula internodia al

ueo nauigabili ternos interdũ hoĩes ferãt. Multos ibi quina cubita cõſtat lõgitudie exce⸗

dere. Nõ expuere. Nõ capitis: nõ dentiũ aut oculorũ ullo dolore affici. Raro aliarũ corpo-
ris partiũ.tã moderato ſolis uapore durari. Philoſophos eoge quos gygnoſophiſtas uocant
ab exortu ad occaſũ perſtare cõtuẽtes ſolẽ ĩmobilius oculis. Feruẽtibus harenis toto die al
rernis pedibus iſiſtere. In mõte cui nomẽ eſt milio hoĩes eſſe auerſis plãtis octonos dygitos
i ſingulis pedibus habẽtes auctor eſt Miegaſthenes. In multis aut mõtibus genus hominũ

capitibus caninis ferarũ pellibus uelari pro uoce latratũ edere: unguibus armatum uenatu

& aucupio ueſci. Horũ ſupra. cxx. mil. fuiſſe produntur. Cteſias ſcribit ĩ quadã gente idiæ
fœminas ſemel ĩ uita parere: genitoſq; cofeſtim caneſcere. Itẽ hominũ genus ꝗ monoſceli
uocarẽtur ſingulis cruribus miræ pnicitatis ad ſaltũ.Eoſdẽq; ſciopodas uocari qui In ma⸗
=ore æſtu hum iacẽtesreſupini umbra ſe pedũ protegãt Nõ lõge eos a troglodyrtis abeſſe.

Rurſuſq; ab iis occidẽtẽ rucſus quoſdã ſine ceruice:oculos ĩ humeris habetes.Sũt & ſaty⸗

ri ſubſolanis indorũ mõtibus: cartadulorũ dicitur regio: pniciſſimũ aĩal tãquã quadrupe

des tã recte currẽtes: humana effigie ut propter uelocitatẽ niſi ſenes aut ægri nõ capiaãtur.

Choromãdarũ gẽtẽ uocat Tauron ſilueſtre ſine uoce: ſtridoris horedi: hirtis corporibus:
oculis: glaucis: dentibus caninis. Eudoxus ĩ meridianis indiæ uiris platas eſſe cu pitales.Fœ

minis adeo paruas ut ſtrutopodes appellẽtur. Megaſthenes gẽtẽ iter nomadas indos nariũ

Ioco foramina tãtum habẽtem: ang uium modo loripedẽ: uocari ſcyrtias. Ad extremos fines

—

indiæ ab oriente circa fontẽ gangis aſtomorũ gentẽ ſine ore:corpore toto hirtã ueſtiri frõ

diũ lanugine:halitu tantũ uiuẽtẽ & odore què naribus trahãt. Nullo illis cibũ nullũq; po⸗

tũ. Tãtũ radicũ florũq; uarios odores ſilueſtriũ malorũ:quæ ſecũ portãt lõgiore itinete:ne

deſit olfatus. Grauiore paulo hodore haud difficulter examinari. Super hos extremai pte
mõötiũ ſpithamæi pygmæi narrãtur: ternas ſpithamas lõgitudine hoc ẽ ternos dodrãtes nõ
excedẽtes. Salubri cælo ſẽperq; uernãte:mõtibus ab aqlone oppo ſitis: quos a gruibus ĩ fe⸗
ſtari iomerus quocq; prodidit. Fama & ĩ fidẽtes arietũ caprarũq; dorſis armatos ſagirtis ue
ris tẽpore iniuerſo agmine ad mare deſcẽdere: & oua pulloſq; earũ halitũ co nſumere: ter
nis eà expeditionẽ mẽſibus cõfici: aliter futuris gregibus nõ reſiſti. Caſas eorũ luto pẽniſq;
& ouorũ putaminibꝰ cõſtrui. Ariſtoteles ĩ cauernis uiuere pygmæos tradit. Cæteta de his
ut reliq. Cirnos ĩdorũ genus Iſigonus tradit anis cẽteniſ qᷓdragenis uiuere. Item æthiopas
macrobios & ſeras exiſtimat: & ꝗq athon mõtẽ ĩcolãt. Hos quidẽ ꝗa uiperinis carnibus alan
tur:itaque nec capiti nec ueſtibus eoꝶ noxia corpori leſſe aĩ alia. Oneſicritus ꝗqbus i locis

idiæ umbræ nõ ſint. Corpora hominũ cu bitog quinũ & binorũ palmorũ exiſtere:& uiuere

2

cceditg
traalios?
AAgarh⸗
tuchus
jelerlenee
neullo co
eſlepartin
roͤencede
r doliti
dusciſes
niopiän
cucedere:
lelgete
cepwulost
Attickſol
linexhom
ſociticies
dünpolui
Gir wd
wiicey
ſenns
Ueroin.
l tetin
hoillata
perit ite
tur Clau

eius alla

gunrie

1

2

— — 2

nome Are

ilortiſs
ciuetiſchri

Uero utri

ſenticele
cöſtat.

Puitlseri
Gtradit0n
enzindil
us itueinnti
eg lu⸗
unir Nott

e

noolenen
idtnn
ln ere:gl
cüfanänore
e orin
Hamdmüt,
d ind
ur cte
iütiann
Bndn henin
culointize
tinia hadt
gini tunen
Gedene uſe⸗
himnemmoti
ögrruciem

Orinn

biſunm
Knütotntel
Conocſin
mum nin
us nullt
oni
efa Nℳ.
eGll
SS
,dls
nilesle
l

—

LIBER- DZ
annos. cxxx. nec ſeneſcere: ſed ut medio æuo mori. Crates Dergamenus ĩdos ꝗ cẽtẽos ãänos
excedãt gymneſtas appellat nõ pauci macrobios. Cteſias gẽtee ex iis qᷓ ap pellatur padoræi
cõuallibus ſi ta qnos ducẽtos uiuere:in iuuẽta cãdido capillo qui ĩ ſenectute nigreſcat. Cõ
tra alios ꝗdragenos nõ excedere ãanos iunctos macrobiis quorũ fœminæ ſemel pariat. ldqd
& Agatharchides tradit. Præterea locuſtis eos ali: & eẽ pinces. mãdorũ nomẽ iis dedit Cly
tarchus & Megaſthenes: tricẽtoſq; eorũ uicos ãnumerat. Fœminas ſeptimo ætatis àno pa⸗
rere: ſenectà quadrageſimo ãno accidere. Artemidorus ĩ taprobanã ĩ ſulã lõgiſſimãa uitã ſi-
ne ullo corporis lãgore traduci. Viros indorũ quoſdã cũ feris coire :mixtoſq; & ſemiferos
eſſe partus. In colinguis eiuſdẽ ĩdiæ gete quĩquẽenes cõcipere fœminas: octauũ uitæ annũ
nõ excedere. Et alibi cauda uilloſa hoĩes naſci pnicitatis eximiæ. Alios auribus totos cõte-
git. Soritas ab ĩdis arabis fluuius diſterminat. Iinullũ aliũ cibũ nouere ꝗᷓ piſciũ: quos ungui
bus diſſectos ſole torreãt: atq; ita panẽ ex iis faciũt: ut refert Clitarchus. Iroglodytas Ilupꝑ

xæcthiopiã uelociores eſſe equis Pergamenus Crates. Itẽ æthiopas octona cubita lõgitudie

excedere:ſirbotas uocari gentẽ eã nomadũ æthiopũ ſecũdũ flumẽ aſtragũ ad ſeptentrionẽ
uergẽtẽ. Gẽs meniſminorũ appellata abeſt ab oceano dierũ itinere. xx. Animaliũ quæ cyno
cephalos uocamus lacte uiuũt.quorũ armẽta paſcit maribus interẽptis p̃terꝗᷓ lobolis ca. In
africæ ſolitudinibus hominũ ſpecies obuiæ ſubide fiũt:momẽtoq; euaneſcũt. Hæc atq; ta
lia ex hominiũ genere ludibria ſibi: nobis miracula ĩgenioſa fecit natura. Et ſingula qdẽ qᷓ
facit ĩdies aut ꝓpe horas ꝗs enumerare ualeat. Ad detegẽdã eius potẽtiã ſatis ſit iter ꝓdi⸗
gia poſuiſſe gẽtes. Hic ad cõfeſſa ĩ homine pauca. De pꝓdigioſis ptibus. Ca. IIII.
EFErgeminos naſci certũ ẽ Oratiorũ Curatiorũq; exeplo. ſupra iter oſtẽta ad ducit᷑:
t pterqꝗᷓ in ægypto: ubi fœtifer potu nilus. Proxie ſupremis Diui Auguſti anis Fau
ſta quædã e plebẽ oſtiæ duos mares: totide fœmias enixa famẽ quæ ſecuta ẽ portẽ

dit haud dubie. Reperitur & ĩ pelopõneſo quinos qter enixa: maiorẽq; partẽ ex omni eius

uixiſſe ꝑtu.Et ĩ ægypto ſeptẽnos utero ſimul gigmi auctor ẽ Trogus. CGignunt᷑ & utriuſq;

ſexus: quos hermophroditas uocàmus: olim androgynos uocatos: & i ꝓdigiis habitos: nuũc
Auero in delitiis. Põpeius magnus ĩ ornamẽtis theatri mirabiles fama poſuit effigies: ob id
diligẽtius mag norũ artificiũ ingeniis elaboratas.Inter quas legitur Eutice a. xx. liberis ro
Z o illata tralis enixa triginta partus. Alcippe elephaâtũ ꝗ id ĩter oſtẽta c. Nãq; & ſerpẽtẽ pe

perit ĩter initia marſici belli ancilla. Multiformes pluribus modis ĩ ter mõſtrũ partus ed un
rur Claudius Cæſar ſcribit hippocẽtaurũ ĩ theſalia natũ eodẽ die ĩteriiſſe. Et nos prĩcipatu
eius allatũ illi ex ægypto ĩ melle uidimus. Eſt inter excpla in uterũ protinus reuerſus ĩfans

ſagunti quo anno ab Fiannibale deleta eſt. —
De mutatione ſexus & geminis partubus. Ca. IIII.
X fœminis mutari ĩ mares nõ ẽ fabuloſũ.Inuenimꝰ ĩ amalibus Licinio Craſſo. C.
le Caſſio lõgino conſ. Caſini puerũ factũ ex uirgĩe ſub parẽtibꝰ: iuſſuque aruſpicũ
deportatũ ĩ inſulã deſertã. Licinius Mutianus ꝓdidit uiſũa ſe argis Ariſtõtẽ cui
nomẽ Areſtuſæ fuiſſet nupſiſſe ẽt.Mox barbã & uirilitatẽ pueniſſe: uxorẽq; duxiſſe. Eiuſ

dꝗ ſortiſ & ſmyrnæ puerũ a ſe uiſũ.Ipſe ĩ affrica uidi mutatũ ĩ marẽ nuptianũ die.L. Coſſiciũ
ciuẽ tiſdritanũ. Editis geminis rarũ eſſe aut puerperæ aut puerperio præterꝗᷓ alteri uitã. Si

uero utriuſq;ʒ ſexus editi ſint gemini rariorẽ utriq; ſalutẽ⸗-Foœminas gigni celeriꝰ mares ꝗᷓ

ſicuti celeriꝰ ſeneſcere. Sæpiꝰ uero: moueri mares utero: & ĩ dextra fere pte: ĩ Hxua fœ mi

nas cõſtat. De hoĩe generãdo: & pariẽditẽpora ꝑ illuſtria exẽpla a mẽſibꝰ. vii. ad. xi. Ca. V
Areteris aĩmãtibꝰ ſtatũ & pariẽdi & ptus egerẽdi tẽpus ẽ. Homo toto ano & ĩcerto
c gignitſ patio. Aliꝰ ſeptimo mẽſe: aliꝰoctrauo: & uſq; ad iniria decimi undecimiq;.
Arnte ſeptimũ menſem haud unꝗᷓ uitalis é. Septimo nõ niſi pridie poſtero ue pleni

ſunii die aut ĩterlunio cõcepti naſcunt᷑. Trãſlatitiũ ĩ ægytũ ẽ & octauo gigni.lã ꝗdẽ & ĩ ita
lia talea ptus eſſe uitales. Cõtra priſcorũ opiniones uariãt hæc pluribus modis. Veſtilia. C.

Herdicii ac poſtea Põponii atq; orfiti clariſſimoꝶ ciuiũ cõiũx ex iis quattuorptus emixa ſẽ

proniũ ſeptimo mẽſe:genuit Suillũ Ruffũ undecimo: Corbulonẽ ſeptimo utrũq; cõſulẽ.-
Et poſtea Ceſoniã Caii pncipis cõiugẽ octauo:In quo mẽſiũ numero gẽitis ĩ tra⸗ uadrageſ
ſimũ diẽ maxĩus labor grauidis. Quarto aũt & octauo mẽſe lœtales ĩ iis abortꝰ: N aſurius

auétor ẽ. L.DPapiriũ prorẽ ſecũdo hærede lege agete bonorũ poſſeſſionẽ cõtra eum dediſſe
cũmaterptũ.xiiii.mẽſibus diceret tuliſſe. qm nullũ certũtẽpuſ paricẽdi ſtatutũ nid retur.

/

SSõ
vos wen, en en

Côceptu decimo die dolores capitis: oculorũ uertigines tenebræq;: faſtidiũ ĩcibis:

& inguiũ leuis um or. Primus aut nonageſimo die motus. Sed plurimũ lagoris ĩ utroc; ſe
xu: capillũ geminate ptu & i plenilunio. Quod tẽpus editos quoq; ĩ fates præcipuæ ĩ feſtat.
. AQAdeocq iceſſus atq; omne ꝗcꝗd dici põt ĩ grauida refert: ut ſalſioribꝰ cibis uſæ carentẽ un
ouaiculis prũ edãt. Et ſi re ſpirauere: difficilius enitãtur. Oſcitatio ꝗdẽe ĩ enixu lœtalis ẽ: ſicur
ſternuiſſe a coitu abortiuu. De cõòcepru hominũ & generatione. Cua. VII.
lſeret atq; etiã pudet æſtimaãtẽ ꝗ ſit friuola aialiũ ſupbiſſimi origo. Cũ plerũq; abor⸗

alus. Tu ꝗ corporis uiribus fidis. Tu ꝗq forrunæ munera âplexaris: & te ne alũnum
ſu tũens.tãti tñ pire potuiſti.Atꝗ etia hodie minoris potes:quãaãtulo ſerpẽtis ictus dẽte.Aut

èð S firigulat'.Is demu ꝓfecto uità æꝗᷓ lacepẽſitabit: ꝗ ſemꝑ fragilitatis humnaæ memor fuerit.
r arr TIDeagrippiWiis. LCLCLa.”
NN HnHedes pcederé naſcẽtẽ cõtra naturãc. E quo argumẽto eos appellauere agrippas
ovnmibus ad hüc modu genitis. Quaꝗ is quoq; aduerſa pedu ualitudine. Miſera iu⸗
usta exercito æuo iĩter arma hoſteſq; & ad mortẽ obnoxio acceſſu: ĩfœ lici terris ſtirpe om⸗

faces generis humai. Præterea breuitate æui quinquageſimouno rapt?àano i tormẽtis adul
. „ . . . — . 2 . . —w S 3 . . 8r „. 2 S
. reriorũ cõiugis: ſoceriq; pgraui ſeruitio luiſſe ppoſter ortus aug uriũ exiſtimat᷑. Neronem

„

A eius ſcribit Agrippina.Ritu naturæ capite hominẽ gigni mos eſt: pecibus efferi.
. NMonſtruoſi partus exciſi uteor.

S 6&&
on

2

„ ——2 . Cden⸗ — — . . — X. E. Td
MMius 4carthagin cu exercitu itrauit. Qui ſumt uopiſci. Ca. X.
ubortu. Ndq; maxima & ſi rara circa hoc miracula exiſtunt.
3 Exemplanumeroſæ ſobolis. . Ca.., Alz:
Ræter mulierẽ pauca animalia coitũ nouere grauida. Vnũ ꝗdẽ omnino aut alterũ

S
s „

abortu duo puerperia egeſta: Sed ubi paululũ teporis iĩter duos cõceptus ĩtereeſſit
uterq; ẽ pfectus ut ĩ Hercule & Iphiclo fratre eius apparuit. Et ĩ ea quæ gemino ptualteg
marito ſimilẽ:alterũ adultero genuit. Itẽ ꝓ cõneſia ancilla, quæ eiuſdẽ diei coit ujalterũ do
mino ſimilẽ alterũ pcuratori eius. Et ĩ alia quæ unũ iuſto pꝑtu: quincꝑ mẽſiũ altxerum edidit.
Rurſus ĩ alia quæ ſeptẽ mẽſiũ edito puerperio ĩ ſecutis mẽſibus geminos enixa é. l illa uul
gata eſt uariæ. Ex integris trũcos gigni: ex truncis ĩ tegros: eadẽc; parte trũcos.Signa quæ
dãneuoſque & cicatrices etiã regenerari. Quarto ptu dacoꝶ originis nota ĩ brachio reddit
E Pyxépla ſimilitudinuum. C.. All.
INlepidorũ gente tres ĩtermiſſo ordie obducto mẽbrana oculo genitos accepimus
i Similes quidé alios auo. Et ex geminis quoq; alterũ patri: alteꝶ matri Annoq; po
genitũ maiori ſimilẽ fuiſſe ut geminũ. Quaſdã ſibi ſimiles ſemp parere:quaſdã uiro
quaſdã nulli. quaſdã fœminã patri: maré ſibi. Indubitatũ excẽplũẽ Nicei nobilis pœtæ bizãtii
geniti. ꝗ adulterio æ&thiopis nata matre nil a cætaris colore differẽte:ipſeĩ auũ degenerauit
Ethiopẽ. Similitudinũ ꝗdẽ ĩ mẽte reputatio ẽ: & ĩ ꝗᷓ credãtur multa fortuita pollere: uiſus:
auditus: memoriaq;: hauſtæ imagines ſub ipſo cõceptu. Cogitatio ẽt utriuſlibet ammo ſu⸗

oĩbus aĩlalibus differẽtiæ qm uelocitas cogitationũ animicq; celeritas &ĩgenii uarietas mul
tiformes notas ĩprimit:cũ cæteris animtibꝰ ĩmobiles ſint aninii:& ſimiles oĩbus ſin guliſch

ĩ ſuo cuiq; genere.Antiocho regi ſyriæ e plebe noĩe Arteonĩ tãtũ ſimilis fuit: ut Laodice

— De coceptibus & ſigna ſexus in grauidis ptinet la ante průi. Ca. VI.

a redũdatio ſtomachi ĩdices ſũt hoĩs ĩcoati. Melior color mare ferẽti & facilior ptus
Motus ĩ utero qdrageſſimo die. Cõtraria oĩa ĩ altero ſeu. Ingeſtabile onus. Crfurũ

m tus cauſa fiat odor a lucernarũ extĩctu. His pricipiis naſcũtur tyrami. Carnifex his
qdẽ eius exiſtimas: ſed prũ. Tu cuius ſemꝑ ĩ uictoria mẽs Tu ꝗ te deũ credis aliquo ſucceſ
—K etiã ut Anacreon pœta acino uuæ paſſæ. Vt Fabius ſenator prætor i lactis hauſtu uno pilo
CaAa. VIII.

. ₰◻ Pin i aut &gre ptus. Qualiter. Nl. Agrippã ferüt genitũ unico ppe fœlicitatis exemplo ĩ

nniſed p utraſq; Agrippinas: maxie: quæ Caiũ & Domitiũ Neronẽ principes gẽuere totidẽę

quoq; pauloante pricipẽ & toto pricipatu ſuo hoſtẽ generis humani pedibus genitũ patẽs

. Sm Vſpicatius enecta parẽte gignũtur. Sicut Scipio Africanus por natꝰ. Primuſq; Cze
ſiur a cæſo matris utero dictus. Qua de cã & cæſones appellati. Simili mõ nat? & Ma

u Ohpiſcuũ appellabãt unum e geminis: qui recentiutero naſceretur alio interempto

p fſupfœtat. Fxtat ĩ monumẽtis etiã medicorũ: & ꝗbus talia conſectari curæ fuit: uno

coireg
gnoop⸗
kelimles
Menogel
labtsCp
volt Cnen
ſegiolerl
ſuluiſce
Nuluscu
lepolul
ngiil
uoe⸗I
tillesu
feteicte
ſelertiüisl
ltudo iu
omneeſe
tumneliatl
K
e ⸗
te
fils eiuu
Acuravi
Nepoten
Pricis
leruge
Inadis
ſirri
funten⸗a
ſoimm

tis ſui(
Viceſis
fionͤge
blesuul

ugte⸗

füturhan
Mabede
optinu
Neno mo⸗
Multtes
1leuiren
hecpoſte
ſpatioln
Ece ge⸗
deidet⸗

C.
delor un
Mron Cni
orsinn⸗
Prrapuriten
Esulxcaeme
ulanlielan
1 .
(ü leigete⸗

fe ern er⸗
. Klus Ach, i!

„ 1
unme Nu
hlke ERN
4 4 .
1 e oN e
1005 Len. R

.. .
9.†
MI,

lenmeiii,
sKln gl

rhoihi

dẽ ꝓcõſulis et rictũ ĩ loquẽdo ↄtractionẽ lĩiguæ & ſermõis tumultu nõ imaginẽ mõ piſca-

pricipis ſucceſſiõe uenẽo eius ĩtereptus ẽ. Q. Metellus macedõicus cũ ſex liberos reli que

tis ſui. Qua de cã aliorũ eius liberorũ ppago Liciniãi ſũt cognomiati: hi Saloniani: ex ꝗbus

uio magis mõſtrificũ.Aceſcũt ſupuẽtu muſta.Sterileſcũt actæ fruges.Moriũtur ĩſita. Exu

J LIBEBRN
cõiũx regia necato iâ Antiocho munus p cũ comẽdatiõis regniq; ſucceſſiõis pegerit. Na⸗-
gno Põpeio Vibius ꝗdãe plebe & publitius et ſeruitute liberatus iĩ diſcreta ꝓpe ſpecie fue
reſi miles.illud hos ꝓbũ reddẽtes ipſũq; honorẽ eximie frõtis. Qualis cà pacti quoq; eius
Menogenis coci ſui cognomẽ ĩpoſuit Strabois a ſpecie oculorù nomẽ habẽtis uitin ĩmita
ta. Et Scipiõi ĩ ſeruo Serapiõe uictimarii negociatoris uili macipio Eiuſde familiæ Scipioni
poſt Cneu cognomẽ Salũtomimꝰ dedit. Sicut Spiter Secũdãus: Retiariuſcq; Paphylius col
legio Leẽtuli & metelli cõſulũ.In quo ꝑꝗᷓ ĩ tortũe fortuitũ hoc quoq; fuit. Duorũ ſimul cõ
ſulũ ĩ ſcœna imagie ſcerui. Ediuerſo. L. Plãcus orator hyſtoriôi R ubriocognomẽ ĩpoſuit
Rurſus curiõi patri Burbuleius. Itẽq; meſſalæ cẽſonio Menogenes pinde hyſtriões. Suræ ꝗ

tor ꝗdã ĩ ſicilia reddidit. Caſſio Seuero celebri oratori armẽtarii Mirmilõis obiecta ſimili⸗
tudo ẽ. roiãnus. M. Antonio iã triũuiro eximios forma pueros alterũ ĩ aſia genitũ alterũ
trãſalpes ut geminos uẽdidit: tãta unitas erat. Poſtꝗᷓ deĩide ſermòes puerũ detecta fraude a
furẽte ĩcrepitus Antonioẽ ĩter alia magnitudinẽe pᷣcii cõquirere(nã ducetis erat mercatus
ſeſtertiis reſpõdit. uerſutus ĩ genii mazo ob id ipſũ ſe tati uẽdidiſſe:qm nõ eſſet mira ſimi⸗
litudo ĩ ullis eode utero editis. Diuerſarũ ꝗdẽ genitũ natales tãà ocordi figura reperiri ſup
omnẽ eſſe taxationẽ: adeoq; tepeſtiuã admrationẽ ĩtulit: ut ille ꝓſcriptor aĩus mero & cG
tumelia furẽs nõ aliud ĩ cẽſu magis & ĩ fortũa ſua duceret. Quæ ſit generadi rõ. Ca. XIII
St quædã puatĩ diſſociatio corporũ: & ĩter ſe ſterilis.At ubi cũ aliis iüxere gignür.
e Sicut Auguſtus & liuia. Itẽ alii aliæq; fœminas tatũ generãt: aut mares. Plerũcq; al-
trternãt. Sicut Gracchorũ mater duodecies: & Agrippina. Germãici nouies. Aliis ſte
xilis ẽ iuuẽta. Aliis ſemel ĩ uita dat᷑ gignere. Quedã nõ pferùt ptꝰ. Quales ſi quado medicia
cura uicere:fœnuinã fere gignũt.Diuus Augnſtus ĩ reliqᷓ -xxemplorũ raritate neptis ſuæ
nepotẽ uidit genitũ quo exceſſit anno. M. Sylianũ ꝗ cũ aſiã optieret poſt ↄſulatũ Nerõis

gr H 4

„

ret ũdecĩ nepotes reliꝗt. Nurus uero generoſqʒ & oẽs ꝗ ſe patris appellatõe ſalutarẽt.xxvii
In actis Diui auguſti tẽporũ ĩueit.xii.ↄſulatu eius quẽ.L.ſilla collega ad.iii/idus aprilis geſ
ſit Criſpinũ Hylariũ ex ĩgenua plebe feſulana cũ liberis nouẽ ĩ quo numero filiæ duæ fue
xunt:nepotibus.xxvii.pnepotibus.xxix. neptibus.ix. p̃lata pompa cũ omnibus his in capito
ſio immolaſſe. Pa 1Ta Item de codem multiplicius. Ca. XIIII. H
Vhlier poſt quĩquageſſimũ anũ nõ gignit: maiorq; ꝑs qdrageſſimo p fluuiũ genita
m le ſiſtit. Nã tuiris maſiniſſã regẽ poſt octogĩtaſex anos deneraſſe filiũ:quẽ Niethy Wẽ
mathnũ appellauerit clarũ ẽ. Catonẽ cẽſociũ octotogeſimo exacto e filia Salõii clie

Vticẽſis fuit.Nup ẽt.L.Voluſio Saturnio ĩ urbis pᷣfectura extĩctu notũ ẽ Corneliam e Sci „ n r
pionũ gẽte Voluſiũ Saturninũ ꝗ fuit cõſul poſt.lxii.ãnũ genuiſſe.Et uſq; ad lxxv.apd en Nmor S
biles uulgaris reperit generatio. Demeſtruismuliern. Ca. XVNVN.. —
OQlũ auũt aĩal mẽſtruale mulier ẽ. inde unius utero qs appellarũr molas. Ea ẽ caro iinn··
S farmis ĩanima ferri ict & aciẽ reſpuẽs mouet᷑: ſiſtitq; meſes & ut ptus: alias lœtalis
alias una ſeneſcẽs: aliquãdo aluo citatiore excidẽs. Simile ꝗddà & uiris ĩ uetre gigni
ocãt ſcyrũ.Sicut Oppido Capitòi p̃ᷣtorio uiro. Sed nihil facile repitur mulierũpflu

rũturhortorũ germĩia.& fructus arborũ ꝗbus ĩſidere decidũt. Speculorum fulgor aſpectu
ipſo hebetat. Acies ferri p̃ſtrĩ git: choriſq; nitor. Aluei apũ emoriũtur. Aes ẽt ac ferrũ rubi⸗
go ꝓtinus corrũpit: odorcq; dirus & 2. Eti rabiẽ agũtur g uſtato eo canes. atc inſanabili ue
neno morſus ĩ figit᷑. Quĩ & bituminũ ſequax alioqꝗn & lẽta natura lacu iudææ ꝗ uocat᷑ afh
phaltites certo rẽporẽ ãni ſupnatãs neꝗt ſibi auelli: ad oẽm cõtactũ adherẽs p̃terꝗᷓ filio qc
talẽ uirtus ĩ fecerit. Etiã formicis aĩali minimo ĩeſſe ſẽſũ eius ferũt:abiiciq; geſtatas fruges
net poſtea repeti. Et hoc tale tãtũcz oĩbus triceis diebus malũ ĩ muliere exiſtit& ſtrimeſtri
ſpatio largius. Quibuſdà uero ſæpius mẽſe:ſicut aliꝗbus unꝗj. Sed tales nõ gignũt Quãdo . YS=
hæc generãdo hoĩ materia germinis e maribus coaguli mõ hoc ĩ ſeſe glomerante. Qu od — der
deĩde tẽpore ipſo aĩatur:corporaturq;. Er go cũ grauidis fluxit 1 ualid aut no uitales ptus gHe n
cduũtur: aut ſanioſi ut auctor eſt Nigidius. Item de rationc partrꝗ. Ca. XVI. P
DPDeꝛ lac fœm næ nõ corrũpi alẽti partũ: ſi ex eode uiro rurfus cõceperit arbitratur
i. Incipiete aũt hoc ſtatu aut deſinete cõceptus facillime tradũtur. Fccuditati inſe

5

minis p̃rogatiuã accepimus inũctis medicamie oculis ſaliuà ĩ fici. Ceterũ editis bmores ſep
timo mẽſe gigni detes priuſꝗᷓ ĩ ſupera fere pte haud dubiũ ẽ. Septimo eoſdẽ decidere ano
alioſq; ſuffici. Quoſdà & cũ detibus naſci: ſicut. M. curiũ ꝗ ob id dẽtatus cognomiatus eſt

bus: cũ ita nata eſſet Valeria exitio ciuitati ĩ quã delata eſſet futurũ reſpõſo aruſpicũ uatici
naãte. Seſfapià et illa tẽpeſtate florẽtiſſimà deportata ẽ ueridico exitio coſecuto. Quaſdã cõ
rceto genitali gigni ĩfauſto omie cornelia CGracchorũ mater ĩditio ẽ. Aliꝗ uice detiũ cõti⸗
tinuo oſſe gignũt᷑ Sicuti Pruſiæ regis bithyniorũ filius fupna pte oris. Detes aũt tãtũ inui
cti ſut ignibus:nec cremãt᷑ cũ reliquo corpore.Iidẽe flaamis ĩdomiti tabe cauãt᷑ pituita ue Cãâ
dorẽ trahũt quodãmedicamie. Viu atterũt᷑: multoq; pmũ ĩ aliꝗbus deficiũt. Nec cibo tatũ
& alimẽtis neceſſarii. Quippe uocis ſermõiſq; regimè primores tenet ↄcẽtu quodã excipien
tes ictũ lĩguæ: ſeriẽq; ſtructuræ: atq; magnitudie mutilãtes molietes ue aut hebetates uer-
ba. Et cũ defluxere explanationẽ oẽm adimetes Quĩ & auguriũ ĩ hac eẽ credit᷑ pte. Triceni
bini uiris attribuũt᷑: excepta turdulorũ gẽte. Quibus plures fuere lõgiora ꝓmitti uitæ pu⸗
tãt ſpatia.Fœminis mior numerus. Quibus ĩ dextra pte gemini ſuperne a cãibus cognomĩa
ti: fortunæ blãdimẽta pollicẽt᷑. Sicut ĩ Agrippina Domitii Nerõis matre: cõtra ĩ leua. Hio-
minẽ priuſꝗ genito dẽte cremari mos gẽtiũ nõ ẽ.Sed mox plura de hoc cũ mẽbratĩ hyſtoria
decurret. Riſiſſe eodẽ die quo gẽitus eẽt unũ accepimus hoĩem oroaſtrẽ Eidẽ creberũ ita
palpitaſſe ut ipoſitã repelleret manũ: futuræ pᷣſagio ſciẽtiæ. Intrimatu ſuo cuiq; dimidiam
eẽ mẽſurã ſtaturæ certũ cẽ.In plenũ aũt cũcto mortaliũ generi minorẽ ĩdies fieri ppemodũ
obſeruat. Raroſq; ptibus ꝓceriores cõſumẽte ubertatẽ ſeminũ exuſtiõe: ĩcuius uices nunc
uergat æU. In creta terremotu rupto mõte ĩuẽtũ ẽ corpus ſtãs. xlvi.cubitorũ:qc alii Orio
nis:alii Etionis fuiſſe tradũt. Horeſtis corpus oraculi iuſſu refoſſũ ſeptẽ cubitorũ fuiſſemo
numstis tradit᷑. Ià uero ãâte anos ꝓppe mille uates ille Homerus non ceſſauitminora corpora

pene ĩterẽptus eẽt pdigii uice habitũ.Proceriſſimũ hoĩem ætas noſtra Diuo Claudio prin
cipe Gabbarã nomie ex arabia aduectũ noue pedũ & totidẽ unciarũ uidi.Fuere ſub Diuo
Auguſto ſemipede addito. quorũ corpora eius miraculi gratia ĩ cõditorio Saluſtianorũ aſ⸗
ſeruabàtur hortorũ.Puſidõi & Secũdillæ erãt nomiĩa. Eodẽ pᷣſide minimus hõ duos pedes &
palmũ Conopas nomjĩe ĩ delitiis luliæ neptis eius fuit.Et mulier Andtomeda liberta luliæ
ausguſtæ maniũ maximũ &. M. Tulliũ eꝗtes romãâos binũ cubitorũ fuiſſe auctor ẽ Varro. Ec
ipſi uidimus ĩ loculis aſſeruatos. Sexꝗpedales gigni quoſdã lõgiores ĩ trimatu ĩpletes uita
curſũ haud ignotũ ẽ. Inuenimus ĩ monumæetjis ſalamiæ Eutimeis filiũ ĩ tria cubita triẽnio
adoleuiſſe: ĩceſſu tardũ:ſẽſu hebẽtẽ:& iã puberẽ factũ uoce robuſta:aſũptũ cõtractione mẽ
pPprtrporũ ſubita triénio citcũacto.Ipſi nos pridẽ uidimus eadẽ ferĩe oĩa pᷣter puberrtatẽ in filio
LCLorhmelii Taciti eꝗtis Ro.belgicæ galliæ rões pcuratis. Ectapelos græci uocat eos. In latino-
=ðòð non habent nomen. inſignia corporim. Caa. XruVyull.
Vod ſit hoĩ um ſpatiũ a ueſtigio ad uerticẽ: idleẽ ſpſis mãibꝰ icer lõgiſſimos dygitos
A obſeruatũ c.ſicuti uires ꝗbuſdã dextera pte maiores ꝗbuſdã æq́s utraq;: aligbꝰ leiia
E miu pcipuas. Nec id unꝗ i fœminis. Mares p̃ſtare põdere. Et defũcta iuuẽtibꝰ corpo
4. WA “ e⸗ ra Oĩum aĩaliũ. Et dormiẽtia uigilãti bꝰ. Virorũ cadauera ſupia fuitare.fœmĩarũ pna:uelut
prudori defũctarũ pcẽte narura. Exépla uariarüfigurarꝗ. Cai. XVIII.
OInkcretis quoſdà oſſibus ac ſine medullis uiuere accepimus. Signum eorũ eſſe nec
c ſiti ſentire: nec ſudorẽe emittere quàꝗᷓ & uolunrare ſciamus ſiti uicaà. Eqꝗteq; Ro Iu

liũ Viatorẽ euocõtiorũ gente fœderara ĩ pupillaribus iĩnis aquæ ſubtercutẽ fuſæz

morbo prohibitũ humore a medicis natura feciſſe coòſuetudine: atq; ſenecta caruiſſe potui

Necno & alii multa ſibi imperauere. Diuerſorũ morũ exeépla. Ca. XIXN.
Früũt craſſi auũ Craſſi ĩ pchis Iterẽpti nũꝗᷓ reſiſſe. Ob id Agelaſtũ uocatũ. Sicuti nec
f fleſſe multos. Socratẽ claꝶ ſapiétia eodẽ ſemp uiſũ uultu:nec aur hylari magis aut
turbato. Fxit hic animi tenor aliqũo ĩ figorẽ quẽdã toruitxatẽq; naturæ durã & iflexi
bilẽ:affectuſq; hũanos adimit:qᷓles apaches græci uocãt. Multos eius generis expti.euodeʒ
mirũ ſit autores maxiĩie ſapiẽtiæ. Diogenẽ cynicũ. Pyrrhonẽ: Heraclitũ: timonẽ:hũc ꝗdẽẽt
totius odiũ generis huani euectũ. Sed hæc parua naturæ ĩiſignaĩ multis uaria cognoſcũt᷑
Vt ĩ Antõia qruſunũꝗᷓ expuiſſe.In Põponio ↄſulari poeta nũꝗᷓ ructaſſe. Quibuſ natura ↄcre

ta ſũt oſſa:ꝗſũt rari admodu:cornei uocãtur. Defortirudĩe &uelocitate. Ca. XX.

maDortaliũ ꝗᷓ priſca cõqueri. Neui Polliõis ãplitudinéãnales nõ tradũt Sed ꝗa populi cõcurſu

t Nce

(es oluit
(Clnitetb
MNoR
iapoenn
uüümmu
ilq ulde
cCucehach
xetonone
CeAlenidt
Collichi
tüꝛweridie
ſiqgscogitet
Ubeanäfr
Cuo
0. tican
An⸗
wotonde
wics Nal
in eodegen
Amuenz.
ſ
4 ena
gtietnücnr
tet
iten
etyr
Fpon
n glorii
opu
Aennid
neſterßteaf
relerann
Cro ceptic
morbora
tuselitterns
tusſeruori
Amecirzer

menne
Bnud
elieni 4
micauent
1s beond
Liplebello
lermue

tzren „ PLIBEʒIAMA ä
Keceteri Mä Orpore ueſco eſſe:ſed eximiis uiribus Tritanũ ĩ gladiatorio ludoſ: anitiũ armatu⸗
Cgnonine r2 celebré: filic; eius militẽ magni Põpeiĩ: & rectos & traſuerſos cicrlar⸗ tc cor⸗
l „ Pore habuiſſe neruos ĩ brachiis et mãibuſq; auctor ẽ Varro Pdigio 4 Ulin Slee e⸗
lomloc d Atq; ẽt hoſtẽ ab eo ex ꝓ nocatiõe dimicãtẽ I nermi dextra und dis 7 upatũ: & kie⸗ . cd
tu lli correptũ ĩ eaſtra s ne ecite MR fus
ueKüii, äsä
Acs ürtiiͤ ni cotia nitétibus iumétis. Et alia mirifica nceie guw iſen Dſiebat. i s Saluius duo cẽtena
üinntel H M. Varro Ruticellus igt Hercules appellar mulfi uũ tollebat. n Bus Salrniu Nos duocg
it Nrchrii rtia põdera pecdib totidé mãib': & ducenaria duob- küciscätia calas lane, jenntd Qdec⸗
liaen uidimus Athanatũ noĩe: pdigioſæ oſtẽtatiõis Sulinage ari den aKikriſfer nemo ueſtigio
inin miſq;ʒ quĩgẽcoꝑꝶ põdo ePKEigted-Rionest ernen W“ Ix. ſtadia: ab aclicniiz
lten Immi educebat. Malũ teneri nemo digytũ cor rigehar⸗ Cuctrrl en 65 tedemsiis & Philoni ðð
R lacedemonæe biduo Philippidẽ magnũ erat: donec Caniſtius curſor lacedem M

des Alexãdri magma ſytiòe helyn uno die. mil. cccii ſtadia cucurrerũt. Nũc qduid in ciro
quoſdã. clx.paſ.tolerare nõ ignoramꝰ. Nupque Fõteio & Vi peano col mnos. X,g itü 5 re⸗ ð
rũu a meridie ad ueſperũ. lxxv. M. p. cucurriſſe. C uius rei admiratio ita demũ A . Kin 8 t
ſi qa cogitet nocte ac die logiſſimũ iter chicuilis trinus 1 Deriu Rerone emel . XXI
ad Drulũ fratre ægrotãtẽ i germãia ĩ ea fuerũt ducẽta mil. paſ. Deuiſu. Ca. XXI.

cäbuohroni
conibn do⸗
itecthein

g W CQCulog acies uel maxie fidẽ excedẽtia ĩuẽit exepla.Inn def. ĩcluſam Uliaci, figome
den enocl ri carmẽ ĩ mẽbrana ſcriptũ tradidit Cicero idẽ fuiſſe ꝗ pui o bcllo a ibew licilig
Anuar n NNS nomé. M. Varro redidit Strabonẽ uocatũ Zolitu aut punicv he a z cbore ſor
rigtiii ꝓmõtorio ex eunte claſſe cartaginiſportu ẽt numerũ nauiũ dicerer. 3 atestr r ð
dirorükuiceno micas & alia tã paruãa fecit aĩalia: ut ꝑtes earũ a cæteris cerni nõ poſſent. alic fbri 3ta: 1o.
minontolhen in eodẽ genere ĩclaruit.a quo quadrigã ex eadẽ materia qᷓ muſca lategere aliis f NKa J. .
1opunicöli & nauem ꝗᷓ apicula pennis abſconderet. Deauditu. 4. leaa ceo die quo Sellum
1dCntit Virꝰ unũ exeplũ habet mirabile, Prœliũ quo ſy baris de n Suictoria po che uo 7
Anſtini gtigit nũciauere uiſus & auditꝰ? & nũinũ fuere ſagia. Exépla p ater: d lariſſimũ
nz anrsbedes Atiẽetia corporis ut ẽ crebra ſi rs calamitatũ ĩinumera documẽta peperit: clar n
een benalv⸗ p! i fœminis leæxnæ meretricis exẽplũ quæ torta nõ indicauit Hiarmod 102* b5
mdoreawt B nẽtyrãnicidas. In uiris Anaxarchides ſimili de cãcũ 1013 . 1 d XXIIII.
mmuigenn bus linguã unãq; ſpẽ indicii ĩ tyrãnos expuit. Niem terit haud facile dictu &:ta multis 2
n tmunii Emoria neceſſariũ maxie uitæ bonũ cui ̃cipua o iltribe wla teclcligt. Scipio
=D m glarii eius deptis Cprus rer- in⸗ H ſir Didimni romæ poſtero die ꝗᷓ
zie WUU ulo ro. Cyneas Pyrrhi regis legatus ſenatui & æſtri ordini E
Cemnin e Populo o⸗C getiũ re idẽ linguis iura dixit: p cõtiõe ſingulas ſi
tashinn aduenerat. Mithridates duage &xx. geti rex totidẽ linguis iura dixit: p cõtiõ 5 aenti
iahinn EELNAIEHI1 nadas ꝗdã I gfæcia quæ ꝗs exegerit uolũina i bibliothecis legentis
M ne ĩterp̃te affatus. Carmadas ꝗdã ĩ græcia quæ ꝗs exegerit uolũina ſumatad Meirq/
äs e facta & iuet: imõide medico ↄſumataa Metro
Hebene d flde uesnmn ideiectcdita ddrealniidéaaus ngile i oinan
icn oro Sceptio. ut nihil no iiide uerbig cdderet icilati: alias uniuerſa. Ictus lapide obli⸗
henne morborũ & caſus ĩiurias atq; ẽt mer ſeries alias Eing uae 1 63. ccrpit oblini. Aics zgG
rim s iererzsratn Erfale eh Meſtis Coruinus orator. Itaq; ſæpe deficere tentat
W tus ſeruorũ ẽt. Sui uero nois oblitus Me e n Ste copirtat ut inanis mens quærat
etiche & meditat᷑ uelꝗeto corpore & ualido. Sõno quoq; r CA⸗, XXV.
in . ubi ſit loci. 4. Laus. C.lulii Cæſaris,. ſarẽ dictatorẽ. Nec uirtutẽ cõſtãtiãq; nũc cõ
kgiſ , L. Nimi uigore pᷣſtatiſſimũ arbitror. C. Cæ are Stinet᷑: ſed ꝓpriũ uigorẽ celærita
e nec ſublimitatẽ ommũ capacẽ quæ cælo cotinet: ſed ppriu uig
Clepetl a memoro:Hec 5. Seri ſimul dictare & audire ſolitũ accepimus
1e trtæsq; quodã igne uolucré. Scribere & legere fimul dictare & audire loliti accepinun
W. EEc duoda igne uoln ariter librariis dictate: aut ſi mihil aliud ageret: (eptẽis
6 n Epiſtolas uero tãtarũ rerũ ꝗternas Harieen NA. Warcellirtälgteſſis q unde qdragies di
gid 1 Idẽ ſignis collatis ꝗnquagies dimicaui .o n cẽtũ & nonagiĩtaduo milia hominũ occiſ: abli
ſnn g micauerat. Nã p̃ter ciuiles uiora⸗ um J eceè⸗ baant generis ĩiuria. Quod ita eẽ cõfeſſus
ne is ab eo nõ ꝗdẽ ĩ gloria poiueri eoa us Põpeio magno tribuat᷑: octĩgẽtas Idragi
i ipſe bellonu erui ſtragen ui ppriu & peculiare fuit pᷣter iã ſupradicta clæxmẽtiæ iſi
eh ⸗ ta ſex naues piratis ademiſſe. Cæſati ppriũ & peciſliare cis phibuit exẽplũ: cui cõpari nõ poſ
rin co ne: quſq;'ad Pœnitetia ces tup L t opeiũ magnificẽtia ĩ hac pte enumerare lue
Amine Aiti aliud. Spedtacula. n. edita effuſaſq; opes aut op (uüi

xuriæ fauêtis &. illa fuit uera & ĩcõparabilis i uicti animi ſi ublimitas. Captis apce pharſaliam ſueox .
pPpeii magm Icriniis epiſtolaꝶ: itérũq; apd tapſũ Scipionis ea optima cõcremaſſe fide: atq; S
non legiſſe. Laus Pompeii magni. LCLCLCCCa. XXVI. i n.
Pg& ad decus impii Ro. nõ ſolũ ad uiri unius ptĩet uictoriã Põpeii magni titulos os
u triũphoſq; hoc ĩ loco nũcupare: æq̃to nõ mõ Alexãdri magni reg fulgore: ſed ẽt her belnon
culis ꝓpe ac Liberi patris. Igit᷑ ſicilia recupata unde pmũ Syllaus ĩ reipublicæ cã exo Mübuunin
riẽs auſpicat é. Africa uero tota ſubacta & ĩdictionẽ redacta. Magniq; noĩe ſpoliũ ĩde cap 4 ithe
to eques romar id ꝗqd ãâtea nemo curru triũphali reuect' ẽ: & ſtatĩ ad ſolis occaſũ trãſgrei⸗ übenge
ſus excitatis ĩ pyreneo tropheis oppida octigẽta. lxxvi.ab alpibad fines hiſpaniæ ulterioris ſrockeun⸗
I ditiõe redacta uictoriæ ſuæ aſcripſit: & maiore aĩo Sertoriũ domuit: belloq; ciuili ꝗqd oĩa Celenonn
cõcutiebat externa exticto iteꝶ triũphales currus eques Ro. ĩduxit. Toties impator anteꝗᷓ PRil
miles. poſtea ad tota maria & deĩde ſolis ortꝰ miſſus hos rettulit patriæ titulos more ſacris ſtelenrep⸗
certaminibꝰ uĩcẽtiũ. Neq;. n. ipi coronãt᷑: ſed patrias ſuas coronãt. Hos ergo honores urbi L
tribuit ĩ delubro Mineruæ qd ex mãubus dicabat. Cn. Põpeiꝰ magnĩperator bello-xxx. an obn
norũ ofecto ſuis fugatis occiſis ĩ deditionẽ acceptis hominu cẽties uities ſemel octuagĩta⸗ s
trib milib. Depreſſis aut captis nauibꝰ. d. cccxlvi. Oppidis caſtellis mille ꝗngẽetis.xxxviii.ĩ gilelegit⸗
fidẽ receptis. Terris a mæotis lacu ad rubrũ mare ſubactis uotũ merito Mineruæ. Pooc eſt Gökuiſſem
breuiariũ eius ab oriẽte. Triuphi uero quẽ duxir ad.iii. Kal. octo. M. meſſala. M. Piſõe cõſ.p Ceionore.
factio hæc fuit. Cũ orã maritimã a p̃dõiboliberaſſet: & ĩ periũ maris populo Ro. reſtituſſſer cinmuerit.
ex aſia põto: armẽeia: paphlagonia:capadoci a: cilicia:ſyria: ſcythis: iudæis: albanis hiberia ĩſu (Aeaple
la:creta:baſternis:& ſuꝑ hæc de regib mithridate atq; Tigrae Triũphauit. Sũma ſumarũ ĩ onii peer
illo gloria fuit: ut ipe ĩ ↄtiõe dixit: cũ de rebꝰſuis diſſereret Aſiã ultimã puĩtiarũ accepiſſe. ſpin pkel
eadeq; mediã patriæ reddidiſſe. Siꝗs e cõtrario ſimili mõ uelit ꝑcẽſere Cælſaris res ꝗ maior il nüliriscu
lo aparuit: totũ pfecto terrarũ orbẽ enũeret:ꝙ ĩfinitũ eẽ ↄuẽiet.Laus catõis pmi. C. XXVI nislegnt⸗
Aaeteris uirtutũ generibuarie & multi fuere pᷣſtates. Cato pmportiæ gẽtis tres ſu⸗ ANAueicet
c mas i homie res pſtitiſſe exiſtimatꝰ ẽ: optim orator: potim impator optimſenator. noienn
S ae Quæ mihi oĩa ẽt ſi nõ pus attamẽ cla ri fuiſſe ĩ Sipiõe Aemiliao ui d et. Depto p̃terea duntun
2 plurimorũ odio: quo cato laborauit. Kaq; ſit ppũ Catõis ꝗter qᷓdragies cãm dixiſſe:nec quẽ uslilon
H ſepius poſtulatũ: & ſemper abſolutũ. Itẽ de fortitudine. Ca. XXVIIH. QOmi
OIrtitudo ĩ quo maxie extiteriti mẽæ ꝗſtiõis ẽ. Vtiq; ſi recipiat᷑ pœrtica fabuloſitas. eemnn
f Q. Enni T. Ceciliũ Teucrũ fratrẽq; eis p̃cipue mirat? ꝓpter eos ſextũ analẽ adierix mireß
H. Sicinius Detat“: q tribunoplebis fuit. Sp. Tarpeio. A thermo cõ. haud multo poſt ſer l ib
exacto reges ĩnũmeroſiſſima ſuffragia hẽt cẽties uicies pr œliat: ocies ex ꝓuocatiõe uictor. lonrnt
Xlv. cicatricibꝰ aduerſo corpore ĩſignis nulla ĩ tergo.Itè ſpolia cœ pit.xxxiiii. Donatꝰhaſtis keacitez
puris duodeuig Iti. Phaleris. xx, 1rqbtribo &. xxx. Armilis-clx. Coronis. xxxvi. Ciuicis. gunbͤpen
xiiii. Aureis octo. Muralib tribo. Obſidiõali una. Fiſco æris. x. Captiuisxx,milibus Impato ekürn
res nouẽ ipſius maxĩe opa trnũphãtes ſecurꝰ. Præterea optimũ ĩ opibe eius reor uno ex dqu⸗ Are
cibꝰ. T. Romulo ex ↄſulatu ad populũ cõuicto male acti ĩperii rei. militaris. Haud minora pi 3
forẽt Mälii Capitolini decora:ni pdidiſſet illa exitu uitæ ate. xxii.ãnos bĩa cœperat ſpolia. Tecicetele
Prim omniũ eqs coronã muralẽ accepat.vi. ciuicasxxxvii. dona. xxxiii. cicatrices aduerſo kiidiaj
corpore excepat. P. Seruiliũ magiſtrũ eꝗtũ ſeruauerat: ie uulnerat humerũ ac femur. Sup leit len
oĩa Capitoliũ ſũmaq; r ĩ eo ſol a gallis ſeruauerat:ſi nõ regno ſuo ſeruaſſet.Verũ ſut hiſ *
gaẽ uirtutis opa magna ſed maiora fortũæ. M. Sergĩo ut eꝗdẽ arbitror nẽo quẽꝗᷓ hoĩium iu ſurn p
re p̃tulerit: licet pnepos Catilia gratiã nõ derogarit. Secũdo ſtipẽdio dextràã manũ pdidit. Ru aut
Stipẽdiis duobꝰ ter & uicies uulnerat'ẽ: obid neutra mãu neutro pede ſatis utilis uno tãtũ un ſee
ſeruo pl urimis poſtea ſtipẽdiis debilis miles. Bis ab Hãnibale capt?. Nec. n. cũ quolibet ho ucciucd
ſte res fuit. Bis uĩculorũ eiuspfugus. xx. mẽſibꝰ nullo nõ die ĩ cathẽis aut cõpedibꝰ cuſtodi i⸗
to. Siniſtra mãu ſola qᷓter pugnauit: duobꝰeqs ĩſindẽte eo ſuffoſſis. Dextrã ſibi fecit ferreã: Dl
eacq; religata prœliat'. Cremonã obſidiòe exemit placẽtiã tutat ẽ. Duodẽa caſtra hoſtiũ in lnn
gallia cœpit. Quæ oĩa ex oroe eiꝰapparẽt habita cũ ĩ ptorio ſacris arceret᷑ a colegiis ut debi⸗ 1 F
is. Quos hic coronarũ aceruos cõſtructurus hoſte mutato. Etenĩ plurimũ refert ĩquæ cui⸗ .
uſc uirt tẽpora ĩciderit. Quas trebia ticiuſq; aut traſimen ciuicas corõas dedere. Quæ cã ſe Comits
niscorõa metita. unde fugiſſe uirtutis ſũmũ opus fuit. Cæteri pfecto uitores hoium fuere nl
Sergius uicit ẽt fortunã. ĩgẽiorũ gloriæꝗs poſſit agere delectũ ꝑ tot diſcipliarũ gũra & tã ( lu
tã rerũ operũq; uarietate: niſi forte Homero uate græco nullũ fœliciorẽ extitiſſe cõuenit .

bhrtin
Cemleiten
mon tillardi
Ugoreletirhe
odircien
wie Holüite
BoCi rihb
Mlaniöulenan
lg ani dti
rVo hunms ut
ſemel üroit⸗
1t Süminni
uitiaüan
ſrisresgen
nk gerönin
n oumnm
eire
6 W.
CNitiil
Duruh
8 miciis

0

Corerdl/
Eudnmmon
en lonn
nes Aueh
ix knn l

617

ſiue opis fortuna ſiue materia æſtimet.

ue m. Diuerſe laudes plurimorũ. Ca.
TLac; Alexader magn?erxeni in ſingnib iudiciis optie titraq; inuidia tã ſupba cẽſu
i ra pagit᷑ ehiter ſpolia Dari pſarũ regis unguẽtorũ icriuio capto ꝙ erat auro gemil
q ac margaritis pcioſu uarios eius uſus amicis demoſtratibꝰ: qũñ tedebat unguenti

bellatorẽ & militia ſordid ũ.imo Fiercule inꝗt librorũ Homeri cuſtodie det᷑. ut pracioſiſſi
mũ humani animi opus ꝗᷓ maxime diuiti ope ſeruaret᷑ ldẽ Pindari uatis familiæ penaribul⸗

q; iuſſit parci: cũ thebas raperet. Ariſtotelis philoſophi patriã cõdidit: tanteq; rerũ claritati

tã benignũ teſtimoniũ milcuit Archilochi poete iterfectores Apollo arguit de! phis. So/
phoclẽ tragici cothurni pricipẽ defunctu ſepelire Liber pater iuiſit obſidetibus mœnia laz⸗
cedemoniis: Lyſandro eorũ rege inquiete ſæpius abmonito ut pateret humari delicias ſu

28. Reqſiuit rex qui ſupmũ dieè athemis obiſſet: nec difficulter ex is quæ deus ſigi i caſſet
itellexit:pacẽq; funeri dedit. De platõe Ennio Virgilio. M. Var. &. M. Cice. Ca. XNXXN.
Latoi ſapie antiſtiti Dyoniſius tyrãnꝰ alias ſæuitie ſupbiæq; nat? uictatz nauẽ miſit
p obuiã. Ipſe qdrigis albis egrediete ĩ lictore excepit. Vigĩti taletis unã or̃onẽ lſocra
rrees uédidit. Aeichies athenieſis ſumꝰ orator cũ accuſarionẽ qᷓ fuerat uſus rhodi le-
giſſe:legit & defẽéſionẽ demoſtẽis:obꝗᷓ in illud depulſus fuerat exiliu. N lirãtibuſq; tũ ma⸗

gis fuiſſe miraturos dixit: ſi ipſũ oratẽ audiuiſſet calamitati teſtis ĩ gẽs fact? ii nici.Tucidi⸗
dẽ ĩpatore atheniéſes ĩ exiliũ exigere: rege ditorẽ reuocauere eloqntià miraci cui uirtutẽ
dainauerãt. Magnũ & menãdro iĩ comieo ſocco teſtioniũ regũ ægypti & macedõiæ cõti git
claſſe & ꝑ legatos petito. Maiꝰ ex ipſo regiæ fortunæ plata litterarũ cõſciĩa. Perhibuere &

xomãi ꝓceres et exteris ceſtĩionia. Cn. Põpei fecto mithridatico bello itraturꝰ. Poſidonii

ſapiæ pfeſſiõe clare domũ fores pcuti de more a lictore uetuit & falces lictorios ianue ſub

miſit is:cui ſe oriẽs occideſq; ſubmiſerat. Cato ceſoriꝰ i illa nobili triũ ſapiæ pcerũ ab athe

nis legatioe audito carneade: ꝗpmũ legatos eos ceſuit dimittẽdos: qm illo uiro argumẽtãte

ꝗd ueri eẽt aut facile diſcerni poſſer. Quãta moꝑꝶ cõmutatio.llle ſempꝑalioꝗn exitiali appel
lãs noĩe uniuerſos ex italia pellẽdos ceiuit græcos. At pnepos ei uticéſis cato unũ ex rri/
bunatu militũ philoſophũ:alterũ ex cypa legatiõe deportauit. Eadẽq; liguã ex duob carxoôi

bus ĩ illo abieciſſe: ĩ hoc ĩportaſſe mẽorabile.Sed & nroꝶ gloria pcẽſeam. Prior African“.

Q.Ennii ſtatuã ſepulchro ſuo ĩponi iuſſit:clarũ illud nome ĩmo uero ſpoliũ ex tertia or⸗
bis pte raptũ ĩ cinere ſupᷣmo cũ poete titulo legi.Di. Aug. carmia Vrrgiſii cremari otra te-
ſtamẽtieiꝰ uerecũdiã uetuit. Maiuſq;ʒ ita nati teſtioniũ cõtigit ꝗᷓ ſii pſe ſua carmãa ꝓpbauiſ/
ſet. M. Varõis ĩ bibliotheca quæ prima in orbe ab Aſinio Pollione de manubiis publicata
romæ: & unius uiuetis poſita imago eſt: haud minorec(ut quide reor) gloria principe orato
re & ciue & illa in geniorum quæ tũc fuit multitudine uni hac coronã dàte: ꝗᷓ cũ eidẽ ma/
Sn us Põpeius pyraticho ex belſo naualẽ dedit. Innumerabilia deinde ſunt exẽpla romana:
ſi pſeꝗ libeat.cũ plures una gẽs ĩ quocũq; genete eximios tulerit ꝗᷓ cæteræ tertæ. Sed quo
& te.M. Tuli piaculo taceã quo ue maxime excellentèé inſigni pᷣdicẽ quo potius ꝗᷓ uniuerſi
populi & illius gẽtis ãpliſſimo teſtionio: & tota uita tua ad cõſulatũ tantũ opibus electusa
Te dicẽte legẽ agraria hoc eſt alimẽta ſua abdicauerũt tribꝰ. Te ſuadente roſcio theatralis
ſedictionis auctori leges ignorauerũt: notataſq; ſe ſedes ignomiæ diſcrimieæquo aĩo tu

lerũt. Te orãte ꝓſcriptorũ liberos honores petere puduit. Tuũ Catilina fuit ĩ gẽiũ. Tu. M

Antoniũ pſcripſiſti. Salue pmus hoĩm parẽs patriæ appellate. Primus in toga triũphũ lin/
guæq; laureã merite: facũdiæ litteraꝶ latinarũ parẽs æque ut dictator Qæſar hoſtis quõdã
tuus de te ſcripſi:oĩum triũphorũ laureã adepte maiorẽé. Quãto plus eſt ĩgenii romani ter

minos in tãtũ ꝓmouiſſe ꝗᷓ ĩperii: De motũmaieſtate. Ca. XXXI.
EFliquis animi bonis præſtitere & apud cetero mortales ſapiẽtia: ob id Cati Corculi 4

r apud romanos: cognominati. Apud græcos Socrates oraculo apolinis Phytii præ⸗
„ . . yNX y
latus cunctis. LDaeauctoritate. * Ca. AXxXxXII.
x Vrſus mortales oraculorũ ſocietate dedere Chiloni lacedæmonio tria p̃cepta eius

delphis cõſetrãdo aureis litteris quæ ſunt hæc. Noſſe ſe quẽq;: & nihil nimiũ cupe-

re Comitẽq; æris alieni atq; litis eſſe miſeriã. ꝗn & funus eius cũ uictore filio olymꝑie expi- Ssosg

raſſet gaudio tota grætia pſecuta eſt. De diuinitate. Ca. XXXII.
d Iumitas & quædã cælitũ ſocietas nobiliſſima ex fœminini in ſybilla fuit. Ex uiris iĩ

. Melãpode apud græcosS apud romanos in martio. De naſica. Ca. . XXXIII I. . S .
atus eſt Scipio Naſica a iurato ſenatu.Idẽ ino

u lIr optimus ſemela cõdito æο iudic

XXIX.

*.

4 4

.„
*V

en

7 * „ DM

ga candida bis repulſa nutatus a po.ſũma ei in prima mori nõ licuit nõ hercle magis ꝗ ex,
tra uicula illi ſapietiſſimo ab apoline iudicato ſocrati. De pudicia. Ca. XXXV.
VNiciſſina fœmina ſemel matronarũ ſnia iudicata eſt Sulpitia paterculi filia: uxor
pP ruluii flaci electa eſt cetũ pcipuis: quæ ſimulacrũ ex ſybillinis kbris dedicaret. Ite-
tftü religiois expimeto Claudia iducta Ro. deorũ matre. De pietate. Ca. XXXVI.
p letatis exéplai finita ꝗdẽ toto orbeextitere: ſed rõæ unũ cui copari cũcta nõ poſſint:
FIumilisi plebæ & i6 ignobilis puerpa: ſupplicii cã carcere icluſã matrẽ cũ ĩpetiaſ-
ſet aditũ a ianitore ſemp excuſa ne ꝗd ĩferet cibi dephẽſaeſt uberibꝰ ſuis alẽs eâ. Quo mira
culo matri ſalus donata filiæ pierate ẽ Ambeq; ppetuis alimẽtis. Et locꝰ ille eidẽ coſecrat⸗
cſt deæ. C. Quitio. M. Attilio cõſ. tẽéplo pietatis extructo ĩ illi carceris ſede: ubi nunc Mar
celli cheatrũ e⸗ Graccoge pat᷑ àguibꝰ? appheſis ĩ domo cũ rñderet᷑ ipſũ uicturũ alteriꝰ ſexu ĩ
terẽpto:imo uero inꝗt meũ necare: Cornelia. n. ienis ẽ & patere adhuc põt: hoc erat uxori
parcere: & reip. ſulere: idq; mox cõſecutũ eſt. M. Lepidus Apuleiæ uxoris caritate poſt re
pudiũ obit. P. Rutiliꝰmorbo leui ĩpeditꝰ? nũciata fratris repulſã ĩ cõſulatꝰ petitiòe ilico ex/
pirauit.P. CatienꝰPhilotimꝰ patronũ adeo dilexit ut heres oĩbꝰbonis ĩſtitutꝰ in rogũ eius
ſe iaceret. De artiũ plurimarũ excellẽtia: aſtrologia: gramatica: geomerria. Ca. X XXVII.
Ariatuũ artiũ ſcia ĩnumerabiles enituere: quos tũ attigi par ſit Horẽ hoĩm libãtibus
u Arſtrologia Beroſus cui ob diuinas pdictiòes atheniẽſes publico ĩgymnaſio ſtaturã
inaurata ling ua ſtatuere. Grâmatica Apollodorusicuiäphyctiões græciæ honorem
habuexre. Fiippoc rates mecdlicina pollẽs: ꝗ uenieté ab illyris peſtilẽtiã pᷣdixit: & diſcipplos ad
auxiliadũ circa urbes dimiſit. Cuiob meritũ honores illos quos Fierculi decreuit græcia.
Euancdæe ſcietiã ĩ Teõbroto Ptolomeꝰrex megaleſib? ſacris donauit cẽtũ talẽtis ſeruato An
tiocho rege Magna & Critobolo fama eſt extracta PPhilippi regis oculo ſagitta: & citra de
formitate oris curata orbitate luminis. Sũma aũt Aſclepiades pruſiẽſis condita noua ſecta
ſpretis legatis & pollicitatiõibꝰ. Mithridatis regis repta röne qua uinũ ægris medet: relato

e funere hoĩe & cõſeruato:ſed maxime ſpõſiõe facta cũ fortuna ne medicus crederet᷑: ſi in

ꝗinualidus ullo mõ fuiſſet ipſe:& uicor ſlipræma ĩ ſenecta lapſu ſcalarũ exanimatus ẽ Grã
de & Archimedi geometricæ ac machinalis ſciétiæ teſtioniũ. M. Marcellicõtĩgit ĩterdicto
cũ ſyracuſæ caperẽtur ne uiolaretur unꝰ: niſi fefelliſſet ĩ periũ militaris ĩprudẽtia. Laudat
Cteſiphõ Cnoſius æde epheſiæ. Diane admirabiliter fabricata:Philõ athenis armétario mil
enauiu. Chreſibius pneumatica rõne & hydraulicis organis repertis. Dinocrates metatus
A lexãdro cõdẽte in ægypto alexãdria. Idẽ hic ĩperator edixit ne quis ipſũ alius ꝗᷓ Appelles

pingeret à Pyrgoteles ſculperet: ᷓ Liſippusex ære duceret. Quæ artespluribus inclaruere

exemplis. . Itẽ mira opera artificciss Ca. XXXVIII.
a Riſtidis thebani pictoris unâ tabulã cetũ talẽtis rex Attalus licitatus eſt. Octingẽta

enmit duas Cæaſr dictator. Mediã & Aiacẽ Limomachi ĩ teplo Veneris genitricis

dicaturus. Cadaules rex Bularchi pictura magnetũ exitii haud mediocris pari repẽdit auro

Rhodũ nõ incẽdit rex Demetriu eexpugnator cognoĩatus ne tabulã Prothogenis crema,

ret a parte ea muri locatã. Praxitelles marmore nobilitat? eſt gnidiaq; Venere pcipue: ueſa

no amore cuiuſdã iuuenis ĩſigni: & nicomedis æſtiatione regis gradi gnidioꝶ ære alieno p
mutare eã cõati Phidiæ lupiter olympius quotidie teſtioniũ phibet. Mentori Capitolinus

& LDiana epheſia: ꝗbus fuere conſecreta artiseius uaſa. De ſeruitiis. Ca. XXXIX.
Reciũ hois ĩ ſeruitio geniti maximũ ad hac diẽ qh eꝗdẽ cõperierim fuit grãmaticæ

P artis Daphnidis Cn. Piſaurẽſe uẽdẽte: &. M. Scauro prĩcipe ciuitatis tresmil. cc. ſey

ſtertiis licẽte. Exceſſere hoc iu noſtroæuo necmodice hiſtriones. ſed libertatẽ ſuam

mercati Quippe cũ i apud maiores Roſcius hiſtrio. iii. m. d. ämiã mercaſſe pdatur: niſi ſigs

in hoc loco deſiderat armeniaci belli pauloanteppter Tiridatẽ geſti diſpẽſatorẽ quẽ Nero

iii. cxxx. manumiſit. Sed hoc pᷣciũ belli nõ hoĩis fuit. Tãà hercule ꝗ libidinis nõ formæ Paro
netemi ſpadonis Scio.iii. m.d. mercãte a ſutorio Priſco. Quãgꝗdem iniuriã lucrifecit ille
mercatus in luctu ciuitatis qm arguere nulli uacabat. Depræſtatia gẽtiũ. Ca. X L.
Entium intoto orbe præſtantiſſima una omni uirtute haud dubie romana extitit.
g FEcxlicitas tur præcipua fuerit homini nõ eſt humani iudicii. cũ proſperitatem i/
Iumus ac repudiata omni fortunæ ambitiõe deceruere. mortaliũ nemo eſt fœlix Abũde
igitur atq; indulgẽcter fortuna decidit᷑ cũ eo ꝗᷓ ure dici nõ ĩ fœlix põt. Quippe uralia nõ

ſemon

numort

lol eciſ
itideuin
uämn

iS,ſtani
e50 ti

1o Nxcl
ücoput.

Puineipes

2

.
ſ
noCn.D
deromul
ſt A Ban
lusrin
gauerti.
ore c

öphan

LSll
Agum
tpeife
oderit.
tuus U⸗
tſleo
Mmis laud
en ca
8 kes
belltote
mohonor
lulrosh.
mnicödlti
luiminibr
eletu mi
omumz

A V
Feren
1gue
Pelürzptn

elenwi
N
Merculitlin
SS
e,C MVI
1cichröpln
Wuaneci ent⸗
ei onn
leeile dinn
Aderdinunrhin
urü erdlen
hocemol
Bnm r
Nitürler
Kirur'nngieu
mCND
rehoin wünn
ſeynntlottnii

= — —

Srrarboncen

Tadlee
Wikuit geri
Naöleruno A
garKcn
oännonde
usedenktau

. en 3674
Genmmmee

M .
s genicid
tnpeltan’
Hogenisem/
2 .
gepopueu 4
Azreiien
waI⸗
turgind
an ull⸗

VlII.

ſit certe ne haxeſcat fortuna metus eſt. Quo ſemel recepto lolida fœ licitas nõ eſt. Quid ꝓ

nemo mortaliũ oĩbus horis ſapit: utinaq; falſum hoc & nõ a uare dictũ plurimi? iudeer Va
na mortalitas: & ad circũſcribedã ſeiplã ĩgenioſa: cõputat more gratiæ gentis ꝗcalculos co
lore diſtĩctos ꝓ expimeto cuiuſq; diei in urnã cõdit: ac ſupmo die ſepatos dinumerat: atq;
it de uno quoq; pnũciat. Quid ꝙ iſte calculi cidore illo laudatus dies originẽ mali hit.
Quãmultos accepta afflixere ĩperia. Quãmultos bona pdidere: & ultimis meèrſere ſupplci

is. Iſta nimnmũ bona: ſi cui inter illa hora ĩ gaudio fuit. Ita eſt pfecto alius de alio iudicat di
es: & tñ ſupinꝰde oĩbꝰ. Ioq; nullis erededũ eſt. Quidꝙ bona malis paria nõ ſuũt ẽt pari nume

ro.Næc Iætitia ullo minimo merore peſanda. Heu uana & prudẽs diligeétia. Numerus die

4 —

rũ cõputat ubi querit᷑ põödus.. De fœlicitate fœænunz. Ca. XLI. — ak 2
Na fœmiharũ in oi æno Läpido lacædemonia refert᷑: quæ regis filia: regis uxor:re- *

u gis mater fuit. Vna Bereuicé: quæ filia ſoror mater Olympionicarũ. Vna familia Cu
rionuũ: in qua tres cõtinua ſerie oratores extiterũt. Vna fabioruũ:in qua tres continui
pPrincipes ſenatus. M. Fabius Ambuſtus: Eabius Rutilianus filius: Q..F. Gurges nepos.
WWWMAria cxemplaifortix. C.. XXIII.
Cc AQAetera exẽpla fortunæ uariantis innumera ſunt. Ftenim quæ facit magna gaudia
niſi ex malis: aut quæ mala imenla niſi ex ingẽtibus gauduis.
Dee bis proſcriptis. L. Silla. Q. Metello. Ca.. XIIII.
FFruauit pſcriptũ a Sylla. M. Fiduſtiũ ſenatorẽ annis. xxxvi. Sed iterũ ꝓſcriptus ſuꝑ
ſtes Syllæ uixit uſq; ad Antoniũ. Cõſtat mila alia de cà ab eo ꝓſcriptũ ꝗᷓ ꝗa pſcript⸗
fuiſſet. Triuphare.P. Vẽtidiũ de ꝑhtis uoluit ꝗdẽe ſolũ: ſed eũde in triũpho aſcula⸗
no. Cn. Põpeii Sſtrabonis duxit puerũ. Quâꝗ Maſſurius auctor eſt bis ĩ triũpho ductũ. Ci
tero niulionẽ caſtreſe ſuffaraneuũ fuiſſe. Hurimi iuuẽtã ĩopẽ in caliga militari tolleraſſe. Fu

it & Balbus Corneliꝰmaior cõſul: ſed accuſatus atq; de iure uirgarũ i eũ iudicẽ ĩ exiliũ miſ⸗
ſus.Primꝰ eternorũ atq; ẽt ĩ oceano genitorũ uſus illo honore quẽ maiores latio quoq; ne

gauerũt. Eſt &. L. Fuluius ĩter ĩſigmia exẽpla tuſculanorũ rebellatiũ cõſul:eode quoq; ho⸗

nore cũ traſiſſet exornatus cõfeſti a populo ro.ꝗ ſolus eodẽ aãno quo fuerat hoſtis ronæ tri

uphauit ex iis: quorũ cõſul fuerat. Vnus hoĩm ad hoc æui fœllicis ſibi cognoniẽ aſſeruauit.
L. Sylla ciuili nepe ſaguinæ pacriæ oppugnatiõe adoptatus: & ꝗbuſdãà fœlicitatis inductus
argumẽétis ꝙ pſcribere tot milia ciuiũ ac trucidare potuiſſet.O praua ĩterptatio & futuro
tꝑe ĩ fœlix.Nõ melioris ſortis tũc fuere peũtes:quorũ miſeremur hodie:cũ Syllz nemò nõ

oderit. Age nõ exitus uitæ eius oĩm pſcriptorũ ab illo calamitate crudelior fuit.erodente

ſe ipſo corpore & ſupplicia ſibi gignẽte:qd ur diſſimulauerit & ſupmo ſõno ej us cui imor

tuus quodamé eſt: crédamus ab uno illo luidiâ gloria uidã. Hoc tñ nepe fœlicitati ſuæ de

fuiſſe cõfeſſus eſt ꝙ; capitoliũ nõ dedicauiſſer. Q. Mletellus in ea o?one quꝗ nuũit in ſupre-
mis laudibꝰ patris ſui. L. Metelli pont. bis cõſulis: dictatoris magiſtri eꝗtũ. Quindecimuiri
agris dadis ꝗ pmus elephãtos pmo punico bello duxit ĩ triũpho ſcriptũ reliꝗt. Decẽ maxi⸗
mas res optimaſq; ĩ ꝗbuſq; qrẽdis ſapiẽtes ætatẽ exigerẽt: cõſumaſſe eñ. Voluiſſe.n. pmariũ
bellatorẽ eſſe. Optimũ oratorẽ. Fortiſſimũ impatoré. Auſpicio ſuo maxĩas res geri. Maxi
mo honore uti: ſũma ſapĩa eſſe:ſũmũ ſenatorẽ haberi.Pecuniã magnã bono mò inuenire.
Multos lyberos reliquere: & clariſſimũ in ciuitate eſſe Hæc cõtigiſſe ei: nec ulli alii poſt ro

mã cõditã. Lõgũ ẽ refellere & ſ upuacuũ: abũde uno caſu refutante. Siꝗqdẽ is Merellus orbz

ſuminibus exegit ſenectã amiſſis incẽdio cũ palladiũ rapet ex æde ueſiæ memorabili cã: ſed
euetu miſero. Quo fit ut ĩ fœælix ꝗdẽ dici nõ demat fœlix: tñ eẽ nõ poſſit. Tribuit ei po. r o:
ꝗb nunꝗ ulli aln ab cõdito æuo ut quotiẽs in ſenatũ iret: curru uehererur ad curiè magnũ
8 ſublime ſed prooculis datum. Dealtero Metello. Ca. AXIIN.
h. Vius quoq;. Q. Merelli q illa de patre dixerat filius iter rara fœliciratis humanæ
evræépla nũerat. N p̃ter honores apliſſios cognomẽq;macedõiæ a qttuor filiis illat
rogo uno ptore: tribꝰ oſularibꝰ:duob' triũphalibꝰ uno cẽſorio.q ſigula quoq; paucis ↄti
gere. In ipſo tũ flore dignita ſuæ a catinio Labeòe cui cognomẽ fuit Maceriéi. tribũo ple
bis:qu e ſenatu cẽſor eiecerat reuertẽs ecãpo meridiano tpe uacuo foro & capitolio ad tar
peiũ raptus ut præcipitaret᷑ cõuolante quidã tã numeroſa illa cohorte quæ patrẽ eũ appella
bat.Sed ut neceſſe erat in ſubito tarde & tanꝗᷓ ĩ exeqas cũ reſiſtẽdi ſacroq; ſãctũ repellendi

ius nò eſſet: uirtutis ſuæ opa & cẽſura piturus: agere tribuno ꝗ ĩtercederet repto a lumine

ipſo niortis reuocatus alieno heneficio poſtea uixit. Bonis ĩde etectatis a danatiſu 0 aᷣ

“ „
e *W .

Ay⸗ . .

1.

4

E
4

VI.

parũ eſſet fautiũ certe ĩtortarũ:expreſſiq; p anres ſaguinis pœnã exactã eſſe. Eꝗdẽ & Afri

cani Aemiliami inimicũ fuiſſe ĩter calamitates duxeri ipſo teſte Macedonico. Si ꝗdẽ libe⸗
ris dixit. Ite filii celebrate exeꝗas nunꝗᷓ ciuis maioris funus uidebitis. Et hoc dicebat iã ba⸗

learicis & creticis diadematis ià Macedonic? ipſe. uerũ ut illa ſola iniuria æſtimet᷑: ꝗs hũc iii

re fœ licẽ dixerit piclitatũ ad libidinẽ inimici: Nec africano ſaltẽ pire: quos hoſtes uiciſſe tã
ti fuit: aut quos nõ honores curruſq; illa ſua uioleétia fortũa retroegit ꝑ mediã urbẽ cẽſore

tracto. Ereni ſola hæc moricdi rõ fuerat tracto in capitoliũ illo ĩ quod triũphãs ipſe deorũ

exuuiis ne captiuos ꝗdẽ ſic traxerat. Maius hoc ſcelus fœlicitate cõſecuta factũ eſt piclita
o macedonico uel funus tatũ ac tale pdere: ĩ quo a triuphalibꝰ? liberis portaret in rogum
uelut exegis quoc; rtriũphãs. Nulla ẽ pfecto ſolida f& licitas: quã cõtumelia ulla uitæ rũpir
nedu tata. Quod ſupeſt neſcio maior glorie an ĩdignationi dolor accedat: inter tot Merel-
os taâ ſcelerata Catinii audaciâ ſemp fuiſſe ĩultã. De Diuo Auguſto. Ca. XLV.
N Diuo quoq; Auguſto quem uniuerſa mortalitas ĩ hac cẽſura nũcupat:ſi diligẽ-
i ter æſtimetur cũcta: magna ſortis humane reperiẽtur uolumia. Repulia ĩ magiſte/
rio eqtũ apud auũculuũ: & cõtra uolũtatẽ eius pᷣlatꝰ Lepidus. Proſcriptiõis inuidia
in collegã. Collegiũ ĩ triũuiratu peſſimorũ ciuiũ:nec æqua ſaltẽ portiõe: ſed pᷣgraui Anto
nio.Philippẽſi prœlio morbo:fuga & triduo ĩ palude latebræ ægroti. Et ut fatetur Agripa
& Mocenas aꝗ ſubter cutẽé fuſa. Turgida latera. Naufragia ſicula: Et alia ibi quoq; ĩ ſpelũ
ca occultatio.Iãà in nauali fuga urgẽte hoſtiũ manu p̃ces Proculeio mortis admotæ Cura
pruſinæ cotẽtiõis. Solicitudo martis actiaci: pinoniciq; belli. Ruinæ põtis. Lot ſeditiões mi
litũ. Tot ancipites morbi corporis. Suſpecta Marcelli uota. Pudenda Agrippæ ablegatio.
Totiẽs petita ĩſidiis uita. Incuſatæ liberorũ mortes:luctuſq; nõ ratũ orbitate triſtes. Adul
teriũ filiæ. Et cõſilia patricidæ palã facta. Cõtumelioſus puigni Neronis ſeceſſus. Aliud ne
ptis adulterid. Iũcta deĩde tot mala. Inopia ſtipẽdii. Rebellio illyrici. Seruitiorũ delectus. Iu
uetutis penuria. Peſtiletia urbis. Fames ſitiſq; italiæ. Deſtinatio expiradi. Et quatridui ine-
dia maior pars mortis ĩ corpus recepta.Iuxta hæc uariana clades: & maieſtatis eius fœda ſu

Quos beatiſſimos dii iudicauerunt. Ca.
Vbeüt in hac reputatione delphica oracula uelut ad caſtigadã hominũ uanitatem
a deo emiſſa. Duo ſũt dæc. Phediũ feliciſſimũ ꝗ ꝓ patria ꝓpximo occubuiſſer. Iterum
a Gige rege tũc ampliſſimo terrarũ cõſultũ Aglaũ Prophodiũ eſſe fœliciorẽ. Seni
or hic in anguſtiſſimo archadiæ paruũ ſed annuis uictibꝰ large ſufficiẽs prædiũ colebat:nũ
ꝗ ex eo egreſſus.Atqʒ ut e uitæ genere mamifeſtũ eſt:minima cupidine minimũ in uita ma
li expertus. Quem uiuentem ut deum coli iuſſerun. Ca. X. VII.
QOnſecratus eit uiuus ſentiẽſqʒ oraculi eiuſdẽ iuſſu & Iouis deorũ ſũmi a ſtipulatu
c Eutimus poeta ſempꝑ olympiæ auctor & ſemel uictus. Patria ei locri in italia. Ibi ima
guiné eius eſſe: & olympie alterà eadẽ die tactã fulmine. Callimachuũ lut nihil aliud
miratũ uideo.ad eũq; iuſſiſſe ſacrificari:quod & uiuo factitatũ & mortuo:nihilq; adeo mi
rum aliud ꝗᷓ hoc placuiſſe dis. & De ſpatiis uitæ longiſſimis. Ca. XLVIII.

. ₰„ —

F ſpatio atq; lõginꝗtate uite hoĩm nõ locorũ mõ ſitus. uerũ exẽpla ac ſua cuiq; ſors
ꝗq naſcẽdi ĩcertũ fecere:Heſiodus ꝗ pᷣmus de hoc aliqᷓ pdidit fabuloſecutx reormulta
Qe hoĩm æuo referẽs cornici noue noſtras attribuit ætates. Quadruplũeiusceruis.
IA iplicarcruis.E reliꝗ fabuloſius ĩ phœnice ac nymphis. Anacreon poeta Argãtonio
tarteſiorũ regi. cl. tribuit annos. Cyniræ cypriorũ.x. anuosãpliꝰ? Aegimio ducẽtos. Theopõ
pus Epimenidi Gnoſio. clvii. Hellanicus quoſdã ĩ ætolia epiorũ gẽtis ducẽtos explere. Cui
aſtipulat᷑ Damiates memorãs Pictoreũ ex iis p̃cipuũ corpore uiribuſq; ẽt trecentis uixiſſe.
Ephodotus arcadũ reges trecẽtis annis. Alexãder & corneli-Dãdonẽ ꝗdã ĩ illyrico ꝗngẽtis

uixiſſe. Aenophõ ĩpetrĩ pulutiniorũ ĩſulæ regẽ D. ccc. atq; ut parce metitꝰ eſi filiũ eius D.

ccc. Quæ oĩa ĩſcitia tyoße acciderũt.Annũ.n.alii æſtate unũ determinabãt:& alterũ hyeme
Alii ꝗdripartitis tꝑib

Argãtoniũ gaditanũ octoginta ãnis regnaſſe ꝓpe certũ eſt. Putãt qdrageſimo cœpiſſe Ma
ſiniſſam. xl. annis regnaſſe indubirxatũ eſt. Gorgiam ſiculũ centnmocto uixiſſe. Q.⸗Fabius⸗

gillatio. Apdicatio poſtumi Agrippe poſt adoptionæ. Deſideriũ poſt relegationẽ. Inde ſu⸗
S=“ò 4.11 picio in Fabiũ:archanorũq; pditionẽ⸗Hiĩc uxoris & Tyberii cogitationes ſup̃ma eius cu/
* oak rꝛa. In ſumma deus ille cælunq; neſcio adeptus magis an meritus hærede hoſtis ſuæ filio ex
„Eecelflit.

XIL.VI

zu ſicat arcades.quorũ ani trimeſtres fuere. Quidã lunæ ſenio ut ægy
ptii.ltaq; apud eos aliꝗ & ſingula milia annorũ uixiſſe ꝓpdunt᷑.Sed ut ad ↄfeſſa trãſeamus:·

Mnuinus
os col
ern Vin
uſle quo⸗

woscélor?

Hposipleuit
ſedit quoti
Kutilinon⸗

Teretini⸗a

Dbiſcem.

toco ludis,
woolioa N
grohopeie
suiniſe
ſe iſituiru

luluogta

lunolirot
tecelih
tulerruich

Oce
foe
ice
inozuicre
Wborun
ſollan
Poinütnbrn
buglurxraie
nilpeoe
Acdenbuuf
Lexigluee
dotezegei
igwenos⸗
subl
Aummmin
elingüi
eſlius
Wnnorüce
10Cdenu
Inngenü
Ohdimit
l elinshe
lemedi
dbiniſe
Wblin
1 ünm

ectki
d igi
Nicederii,
leselei
WS5WH

Phüneleni

Hienin
muthnn
zulauienin
Mertot iere,
nril
laingie
Alignn n
fren in
diſugihel
Mrotr (un
otſecitoesm
Melenno⸗
einiſtes. Adul
us Aludne
nückleäusl
Innduid⸗
teinsfac
Tone lntel⸗
ſujmnein
nsſorftlo
W
dichrii
ninönninm

4

zniitpuimn
aiubbim
enihi licd
eom
G
cigſe
Tromi
ſieiumen⸗
Agono

MAaximus ſexag ĩtatribus anis augur fuit. M. perpẽna & nup. L. Voluſius Saturnius omniũ
quos ĩ cõſulatu ſẽtẽtiã rogauert ſupꝑſtites fuere.Perpena ieptẽ reliqꝗt ex iis quos cenſor le

gerat. Vixit ànos nonagĩtaocto. Qua ĩ re & illud adnotare ſuccurrit: unũ oĩo ꝗqnquenniũ

fiuuſſe quo ſenator nullus moriret. Cũ flacus & Alpinus cẽſores luſtrũ cõdidere uſq; ad ꝓxi
mos cẽélores ab ano urbis ꝗngẽeteſimo ſeptuageſimonono. M. Valerius Coruinus cétũ an-
nos ĩpleuit. Cuius ĩter pmũ & ſextũ cõſulatũ.xlvi.ãni fuere Idẽ ſella curuli ſemel ac uicies
ſedit: quotiẽſ nemo aliuſ. Aequauit eius uitæ ſpatiũ Metcllus Pôtifex. Et ex fœ minis Liuia
Rutili nonagita ſeptẽ ãnos exceſſit. Statilia Claudio pricipe ex nobili domo nõagitanoué.

Terẽtia Ciceronis.cvii. Clodia Ofeli. cxv. Fiæc ꝗdẽ etiã enixa quidecies. Luceia mima cẽtũ

ãnis ĩ ſcena pnuciauit. Valeria Copiola Emboliaria reductaé ĩ ſcænã Cn. Põpeio. Q..Sulpi
tio cõ. ludis ꝑ ſalute diui Auguſti uotiuis ãnũ cẽteſimũquartũ agẽs. Quæpducta fuerat ty
rocinio a. M. Põpeio ædili plebis. C. Mario. Cn. Carbõe cõſ. an ãnos nonagita unũ. Et a ma

Sno Põpeio magn theatri dedicatiõe anus p miraculo reducta. Simullã quoq; centũ decẽ
anis uixiſſe auctor ẽ Aſconius Pedianus. Minus miror Stephanionẽ ꝗ pmus togatus ſalta⸗-

re ĩ ſtituit utriſq; ſecularibus ludis ſaltaſſe:& Diui Auguſti & quos Claudius Cæſar cõſu

latu ſuo quarto fecit: quàdo ſexagĩta tres nõ amplius ani ĩterfuere:ꝗqᷓ & poſtea diu uixerit

In moli mõtiſ tacumie quod uocat tẽpſin. cl. ãnis uiuere Nurianus auctor é. Totidé annos

itẽ cẽſũ Claudii Cæſaris cẽſura.T. Fulloniũ bononieſem:idq; collatis cẽſibus quos ãte de⸗
tulerat:uitæq; argumẽtiscetenim id curæ principi erat)uerum apparuit.
OQAQůñõvtNlſcere uidet᷑ locus ipſe ſyderalis ſciẽtiæ ſẽtẽtiã. Epigenes.cxxii. ãnos ĩpleri negauit
poſſe. Beroſus excedi cẽtũ ſeptẽdeci. Durat & ea rõ quã Petoſyris ac Necepſos tra⸗
diderũt: & trimorion appellt atriũ ſignorũ portiõe: qua poſſe ĩ italiæ tractu. cxxvi.

.ℳ

ůäl

wEFFEe

anos uictæ cõtingere apparet. Negauere illi quẽquà nonagita ptiũ exortiuã mẽſurã quod

anaphoras uocãt trãſgredi: & has ipſas Icidi occurſu maleficiorũ ſyderũ: aut etiã radiis coge
ſoliſq;. Rurſus Aeſcula pii ſẽtẽtiã ſec uti qui ſtatuta uitæ ſpatia a ſtellis accipi dicit. Sed fũ

primũ tribuat ĩcertũ c. Rara aũt eſſe dicũt lõgiora tẽpora:quãdoꝗdẽ momẽtis horag iſigni

bus lunæ dierũ ue ſeptẽ atq;.xxiiii.quæ nocte ac die obſeruãtur ĩ gẽs turba naſcat᷑: ſcãſili an
norũ lege occidua: quãclimactaras appellat: nõ ferre ita genitis quĩquageſin ũquartũ.ãnũ
excedẽtibus. Primũ ergo artis ipſius ĩ ↄſiãtia declarat ꝗᷓ ĩ certa res ſit. Accedũt experimẽta
& exepla recetiſſimi cſus quẽ ĩtra quadrieniũ ĩperatores Cæſares Veſpaſiãi pater filiuſq;
cẽſores egerũt. Nec ſũt ommia uaſaria excutiẽda. Mediæ tãâtũ ptis ĩterapẽéninũ mõtem pa/

dũq; põemus exẽpla. Cẽtũ uigĩti natos ànos parmæ tres edidere. Brixelli unũ. cxxv. Parmaæ-

duos. cxxx. Placẽtiæ unũ. cxxxj. Fauẽtiæ unã mulierẽ. cxxxii. Bononiæ. L. Terẽtiũ Marci fi⸗
liũ. Arimani uero. M. Apomũ.C. &. L. Tertulã. cxxxvii. Citra placétiã ĩ collibus oppidũ eſt
uelleiaciũ:ĩ quo.cx. natos anos ſex detulere. Quattuor cẽtenos uicenos. Vnũ. cl. M. Muti-
us. M. filius Galerius fœlix ac ne pluribus moremur i re cõfeſſa ĩ regiõe italiæ octaua cẽte
nũ annorũ cſi ſũt homiĩes.liiii. Ceẽtenũ denũ homines.ii.Cẽtenũ uicenũ quinũ homĩes
duo. Cẽtenũ tricenũ homĩes quattuor. Cẽtenũ tricenũ qnũ aut ſeptenũ totidẽ. Centenum
quadragenũ hoĩes tres. Alia mortalitatis cõſtãâtia. Homerus eade nocte natos Hectorẽ &
Polydamãta tradit tã diuerſæ ſortis uiros. C. Mario. C. Carbone. iii. cõſ. ad. v. Chalẽ. iunias
M. Celius Rufſfus & Cornelius Lucinius Caluus eadẽ die. geniti ſũt oratores quidè àbo.
ſed tamẽ diſpari euẽtu, Hoc ẽt iiſdẽ horis naſcẽtibus ĩ toto mũdo quitidie euẽit:pariterq;
domini ac Eru gisnururzeges & inops. In morbis uaria exempla. Ca.

Vblius Cornelius Ruffus qui conſul cũ Manio Curio fuit dormiens occulorũui

p ſui amiſit:cũ id ſibi accidere ſõniaret. E diuerſo phalereus iam tñ deploratus a medi

cis uomicæ morbo:cũ mortem in acie quæreret uulnerato pectore medicina ĩjuenit.
ex hoſte. Q. Fabius Maxiĩus conſ.apud Humem iſaram prœlio cõmiſſo aduerſus allobro

gũ regem aruernorũq; gẽtes ad.vi.idus auguſtas. cxxx. pduelliũ cæſis febri quartata libera

tus ẽ in acie Incertũ ac fragile nimirũ eſt hoc munus nature ꝗcqd dat᷑ nobis. Malignũ uero

& breue in iis etiã ꝗbus largiſſime cõtingit: umuerſũ utic; æui tempus intuẽtibus. Quid
ꝗ æſtimatiõe nocturnæ getisdimidio quiſq; ſpatio uitæ ſliæ uiuit. pars æqua morti ſimilis

exigit᷑: aut pœnæ niſi cõtingit ges. Nec reputant᷑ infantiæ annig ſenſu carẽt:nec ſenectæ in
ponam uiuacis. Tot piculorũ genera: tot morbi: tot metus: tot curæ: totiẽs inuocata mor

=

r w

—

SoneKe f ..t
Ad has & eiuſmodioccaſiones fortunæ gignimur: uti de homine ne forte morti quidẽ de

te ut nullũ frequẽtius ſit uotũ. Natura uero nihil hoĩbus breuitate uitæ preſtitit melius.
Hebeſcũt ſenſus.Mebra torquent᷑. Præmorit uiſus auditus:ãĩceſſus:dẽtes etiã acciborũ in

ſtrumẽta &: tamẽ uitæ hoc tẽpus. an umerat᷑. Ergopmiraculo & id ſolitariũ reperit᷑ exeplũ.
Xenophilũ muſicũ cetũ & quinq; anis uixiſſe ſine ullo corporis ĩcõmodo. At hercule reli⸗
quis omnibus ꝑp ſingulas mẽbrobrũ partes qualiter nullis aliis animalibus: certis peſtifer ca

lor remeat horis aut rigor: neque horis mõ: ſed & diebus noctibuſq; trinis ꝗdrinis ue etiã to
to ano: atq; etiã morbus ẽ aliꝗs per ſapicẽtiã mori.Morbis enĩ quoq; quaſdã leges natura i-⸗
poſuit.Quadrinicircuitu febrê nunꝗ bruma munꝗᷓ hybernis mẽſibus ĩcipere. Quoſdã poſt
ſexageſimũ uitæ ſpatiũ nõ accedere. Alios pubertate deponi: a fœminis præcipue. Senes mi
mnime ſetire peſtiletiã. Naq; uniuerſis gẽtibus ĩgruũt morbi: & generati mõ ſeruitiis:modo

ꝓcerũ ordinmi aliiſq; per gradus. Qua ĩ re obſeruatũ ĩ meridianis partibus ad occaſũ ſolis pe
ſtiletiã ſẽper ire. Nec unꝗ fere aliter fieri niſi hyeme: nec ut ternos excedat menſes.
ð De ſignismartis. . . 22 BNe, r Ca.

Am ſigna

Venarũ ĩæquali aut formicãte percuſſu.Et alia quoq; Hippocrati pricipi medicinæ obſer-

uata ſũt.Et cũ inumerabilia ſint mortis ſigna: ſalutis ſecuritatiſq; nulla ſũt. Quippe cũ ce⸗
ſorius Cato ad filiũ de ualitudinis quoq; obſeruatiõe ur ex oraculo aliquo ꝓdiderit ſenilẽ
iuuẽtã præmaturæ mortis eſſe ſignu. Morboruũ uero tãâ ĩ finita ẽ multitudo ut Pherecides
Syrius copia ſerpẽetiũ cx corpore eius erũpete expirauerit. Quibuſdã perpetua febris é ut.
L. Mcœcenati. eidé triénio ſupremo nullo horæ mometo cõtigit ſomnus. Antipater ſydo⸗

nins poeta oĩbus anis uno die natali tãtũ corripiebatur febre. & eo cõſũptus ẽ ſatis lõga ſe
ſoorA e his dsi clatt teni —F U —☚ b II.
. 1 ” e his qui elati reuixerutt. Ca. LI!,
„ — Viola cõſularis ĩ rogo reuixit. Et quoniâ ſubuemiri nõ potuerat pᷣualẽte flama ui⸗
e Ver en 2 uus crematus é. Similis cà i. L. Lamia prætorio uiro tradit. Nã Celiũ Tuberonẽ pᷣtu

ra functũ a rogo relatũ Meſſala Ruffus & pleriq; tradũt. Hæc ẽ cõditio mortaliũ.-

beat credi. Reperimus iĩter exẽpla Hermotinii Clazomeni aiam relicto corpore errare ſo

litã: uagãc; e lõginquo multa anuũtiare: quæ niſi a præſenti noſci nõ poſſẽt: corpore ĩteri ſe

mianimi:donec cremato eo inimici qui Caãtaridæ uocabãtur remeanti animæ uelut uaginã

. ademerint. Ariſtei etiã uiſa euolãtẽ ex ore ĩ procõneſo corui effigie. Quæ magna quæritur
fabulolſ itate:quã equidẽ & ignoſio Epimenide ſimili modo accipio/Puerũ æſtu & itinere
feſſũ ĩ ſpecu ſeptẽ & uiauaginn dormiſſe annis rerũ faciẽ mutationẽq; mirantẽ uelut po

ſtero experrectũ die. Hinc pari numero dierũ ſenio ingruẽte: ut tamẽ ĩ ſeptimũ & quiĩqua

geſſimũ atq; centeſimũ uitæ duraret annũ fœminarũ ſexus huic malo uidetur maxiĩe opor

tunus cõuerſione uuluæ: quæ ſi corrigatur ſpiritus reſtituitur. Huc pertinet nobile illud

apud græcos uolumen Heraclidis ſepte diebus fœminæ examinis ad uitã reuocatæ. Varro

quoq; auctor eſt uiginti uiris agros diuidentibus capuæ quendã qui efferretur feretro do
mũ remaſſe pedibus. Hoc idem aquini accidiſſe. Romæ quoq; Corfidium materteræ ſuæ

maritum funere locato reuixiſſe: & locatorem funeris ab eo elatum. Adiecit miracula quæ

tota indicaſſe conueniat. E duobus fratribus equeſtris ordinis Corfidio maiori accidiſſe

ut uideretur expiraſſe: apertoq; teſtamento recitaſſe heredem minorem fratrem inſti tuiſſe

I nterim eum qui uidebatur extinctus plaudendo concinuiſſe myſteria: & narraſſe a fratre
ſe ueniſſe. Commendatam ſibi filiam ab eo. Demonſtratum præterea quo in loco d efodilſ⸗

ſet aurum nullo cõſcio:& rogaſſe ut iis funeribus quæ comperaſſet efferretur. Hoc eo nar

rante fratris domeſtici prope anunciauere examinatum illum: & aurum ubi dixerat reper

tum eſt. Plena præterea uita eſtiis uaticiniis: ſed non conferenda: cum ſæpius falſa ſint Si
cut ingenti exemplo docebimus. Bello ſiculo Gabienus Cæſaris claſſium fortiſſimus cap⸗

tus a Sex. Pompeio inſſu eius inciſa ceruice & uix cohærente iacuit in littore tota die. De

inde cum adueſperauiſſet: cum gemitu præcibuſq; congregata multitudine petit uti Põ/

peius ad ſe uenirer: aut aliquem ex caris mitteret. Se autẽ ab inferis remiſſũ: habereq; quod
nunciaret. Miſit plures Pompeius ex amicis: quibus Gabienus dixit: Inferis diis placer e Põ

peii cauſas & partes pias.Proinde euentũ futurum quẽ opraret:hoc le nũtiare iuſſũ.Argu

&œtalia ĩ furoris morbo rifũ Sapiẽtiæ uero ægritudine fimbriarũ curã &
i ſftiragulæ ueſtis plicaturas. A ſõno moriétiũ neglectũ p̃grãdis humoris e corpore ef
fluui: in oculorũ quidẽ & nariũ aſpectu ĩdubitata maxiĩe etiã ſupio aſſiduo cubitu.

Fuleuud gu

1
4

Phocesbl
l inenl
feſtorlulor
biuzcalese
cicntonse
ſoopticir
C,Vcatius
QAemil
inſenatüir⸗
Amiration
phispre⸗
ſaluraſter)⸗
bemmuhon
bet M.Ter
Aenclcite

uliusmecic

emplweu
(Gabaleor
HüCalüc

ttiGS.

ſtrsorddns
ortisi⸗M.
cipruiſer
ſauſmgy
ldenehulon
Gnerilar⸗
ficptustd⸗
Uinetetanirus
lentibusief
alrücam
miamnetne
Unſuwente
ſd
1 N
„ Ler.
Clvoligken
Mmntusen
De
Col
dn
er ein,
N
lta u
llngart
ſeſecuſitz
linucan

eſüinwin
Addorün
Kenterigi,
thentlenl,
niseltteren
Urmnisueerinn
legesnnun!,

Gpue Reenn

I.
nsecandeel
hcin obler
Qupecics
acentlene
uPercid
onter lc⸗
lrüi
4
iecemn ⸗
Tubenorißt
lino monni

.

⸗

SS
udit
mirlup

niagicn
mieoot

nA
AAN/
e 4

VlII.

.

mentũ foris ueritatis ꝙ peractis mandatis protinus expiraturus eſſet. Idq; ita uenit. Poſt ſe

ꝓulturã quoq; uiſorũ exempla ſunt:niſi quod naturæ opera non prodigioſa conſectamur.
Hr mortibus repe Vorn ſanr Wen o eCa. e8 e e. III.
N primis aũt uiſa miraculo ſũt atq; frequẽtia mortes repentinæ. Hæc ẽ ſũma ui

De mortibus repentinis. Dan

i tIX fœlicitas: quàâ eſſe naturalẽ docebimus. Plurimas prodidit. Verrius. Nos cum

delectu modũ ſeruabimus. Gaudio obiere præter Chilonẽ de quo diximus So⸗

phocles & Dionyſius ſiciliæ tyranus uterq; accepto tragicæ uictoriæ nücio. Mater pugna

illa canenſi filio ciolumi uiſo cõtra falſũ nũtium Pudore Diodorusſapietiæ dialeticæ pro
feſſor luſoria quæſtione nõ protinus ad ĩterrogationes Stiplonis diſſoluta. Nullis euideti

bus cauſis obiere dũ calciãtur matutino duo Cæſares Prætor & prætura populiro. functus

dictatoris. Cæſaris pater. Hic piis exanimatus: ille romæ. Q.. Fabius maximus ĩ conſulatu
ſuo pridiæ. Chaleũ.ianua. In cuius locũ. M. Orellius pauciſſimag horaꝶ cõſulatũ petiit. Itẽ
C. Vlcatius Gurges ſenator. Omẽs adeo ſani atq; tẽpeſtiui ut de progrediẽdo cogitarent.

Qu.Aemilius Lepidus iã egrediẽs ĩcuſſo pollice limini cubiculi. C. Aufidius cũ egreſſus

in ſenatũ iret offenſo pede ĩ comitio. Legatus quoq; qui rhodiorũ cãm ĩ ſenatu magna cũ
admiratione orauerat: In limine curiæ protinus expirauit progredi uolẽs. Cn. Bebius Pa/

philus præfectura & ipſe fũctus cũ a puero quæſiſſet horas.A. Põpeius ĩ capitolio cũ deos

ſalutaſſet.M. Iuuentius Thalna conſ.cũ ſacrificaret.C. Seruilius Paſa cũ ſtaret ĩ foro ad ta

bernas hora diei ſecũda:ã.P. Pãſam fratrem inixus. Bebius Iudex dũ uadimoniũ differri iu

bet. M. Terẽtius Corax dũ tabellas ſcribit ĩ foro. Necnõ & proximo ãno dũ cõſulari uiro ĩ

aurem dicit eques romanus ante Apollinem eboreũ ꝗ eſt ĩ foro Auguſti. Super omnes. C.

lulius medicus dũ inũgit ſpecillũ per oculũ trahẽs. A. Manlius Torquatus cõſularis cũ in
xccna placẽtã appeteret. L. Dutius medicus Valla dũ mulſi potionem haurit. Ap. Saufeius

cũ a balneo reuerſus mulſũ bibiſſet: ouumq; ſorberet.P. Quintius Scapula cũ apud Aqui

liũ Gallũ cœnaret. Decimus Saufeius Scriba cũ domi ſuæ prãderet. Cornelius Callus præ

corius &. Qa. Haterius eques ro.ĩ Venere obire. Et quos noſtra adnotauit ætas duo æque
ſtris ordinis ĩ eodẽ Pãtomimo Mythico tũ forma præcellẽte. Operoſiſſima tamẽ ſecuritas
mortis ĩ. M.Ofilio Hylaro ab antiquis tradirxur comediarũ hiſtrionẽ: cum populo admo

dũ placuiſſet natali die ſuo:cõuiuiũq; haberet edita cœna calidã potionẽ ĩ pultario popo⸗

ſcit:ſimulqʒ perſonã eius diei acceptã intuẽs coronã e capite ſuo ĩ eã tranſtulit: tali habitu

rigens nullo ſentiẽte:donec accubantiũ proximus tepeſcere potionẽ admoneret.Hæc fœli

cia exẽpla: at cõtra miſeriarũ ĩnumera.L.domitius clariſſime gẽtis apud maſiliã uictus: cor
fini captus ab eodẽ Cæſare ueneno poto propter tediũ uitæ: poſtꝗ biberat. omi opere ut

niueret anixus ẽ Inuenitur ĩ actis Fœlicis Ruſſei aurigæ iam igne illata in rogũ eus unũ e
fauentibus ieſiſſe ſeſe. Friuolũ dictu ne hoc gloriæ artificis daretur: aduerſis ſtudiis copia
odorũ corruptũ criminãtibus. Cũ ante nõ multo. M. Lepidus nobiliſſimæ ſtirpis quẽ eue

mi anxietate diximus mortuũ flamæ ui erogo eiectus recõdi propter ardorẽ nõ potuiſſet: · Oerr

iuxta ſarmentis aliis nudus crematus eſt. De ſepultura. Ca. LI III.
Pſũ cremare apud romanos nõ fuit ueteris ĩſtituti. Terra cõòdebantur. At poſtꝗᷓ
1 lõginꝗs bellis obrutos erui cognouere:tũc ĩſtitutũ.et tũ multifarie priſcos ſerua
uere ritꝰ. Sicut ĩ cornelia domo nemo añ ſyllã dictatorẽ tradit᷑ eſſe eremat. Idq;
eũ uoluiſſe ueritũ talionẽ eruto. C. marii cadauere.Sepultꝰ intellgit᷑ quoquomõ conditus.
humatus uero humo contectus. .M M
H De ania uel de manibus uel de reſurrectioe ſerba gẽtiliũ mania. Ca. LV.
p Ooſt ſepulturã aliæ atq; aliæ maniũ ambages. Omnibus a ſuprema die eadẽ quæ
ante primũ. Nec magis a morte ſenſus ullus aut corpori aut anĩæ ꝗᷓ ante natalem.
E.aadẽ. n. uanitas ĩ futurũ etiã ſe propagat: & ĩ mortis quoq; tẽpora ipſa ſibi uita mẽ
titur. Alias ĩmortalitatẽ anĩæ: alias trãſfigurationẽ: alias ſenſum ĩferis dando: & manes colẽ
do:deũqʒ faciẽdo:qui iã etiã homo eſſe deſierit. Ceu ullo mõ ſpirãdo rõ hõini a cæteris ani

malibus diſtet. Aut nõ diuturniora uita multa reperiãtur: ꝗbus nemo ſimilẽ diuinat ĩmor

talitatẽ. Quod aũt corpus animæ proſequitur materiã. Vbi cogitatio i lli: quomõ uiſus: au
ditus: aut ꝗ tãgit: ꝗ uſus eius: aut ꝙ ſine his bonũ: Quæ deĩde ſedes: quanta ue multitudo
tot ſæculis aĩ arũ uelut umbrarũ Pueriliũ iſta deliramẽtorũ. Auidæ; nũquã deſ inere mor
talitatis commenta ſunt. Similis & de aſſeruandis corporibus hominum ac reuiuiſcendis

r ager.

æ
9

(
eE

rrö Briges a
ſeüuũ tyranũ primus fuit Phalaris agrigẽti. Seruitiũ ĩueneræ lacedæmonmii. Iudiciũ capitis in
S . — — –— 1. —- – — „ . M . ðð . 3
ꝗagriopago primũ actũ ẽ. Prœ liũ afri cõtra ægypt᷑ios primi fecere fuſtibus quos uocãt pha⸗

promiſſa Democrito uanitas: qui nõ reuixit ipſe. Maliq; iſpa demẽtia ẽ iterari uitã mortẽq;.
inter inferos umbræ. Perdit pro-
fecto iſſta dulcedo credulitaſq; præcipuũ naturæ bonũ mortẽ: ac duplicat obitus: ſi dolere
eætiãà poſt futuri æſtimatione euenit. Eteni ſi dulce uiuere: cui poteſt eſſe uixiſſe: At quãto
facilius certiuſq; ſibi queꝗᷓ credere: ac ſpecimẽ ſecuritatis antegeitali ſumere experimẽto.

Quæ genitis quies unꝗ ſi in ſublimi ſenſus anime manet:

Quæ quis inuenerit in uita. Ca. LVI.

Onſetaneũ uidetur priuſꝗᷓ digrediamur a natura hominũ ĩdicare quæ cuiuſq; ſciẽ
c tia a quocũq; ĩ uenta ſũt. Emere ac uedere ĩſtituit Liber pater.lIdẽ diadema regũ iſi

gne & triuphuũ ĩuenit. Ceres frumẽta ci ãtea glãde ueſceretur. Eadé molere & cõfi

cere ĩ axtica italia & ſicilia: ob id dea iudicata. Eadẽ prima leges dedit. ut alii putauere Rha
damãthus. Litteras ſemper arbitror aſſyrias fuiſſe. Sed alii apud ægyptios a Mercurio ut

Gellius. Alii apud ſyros repertas uolũt. Vtiq; i græciã attuliſſe e phœnice Cadmuũ ſexdeci

muimero. A. B. C. D. E. G. I. L. M. N. O. P. R. S. T. V. Quibus troiano bello Palmede adieciſ
ſe quattuor hac figura S

T otidẽ poſt eũ Simonide medicum.
QOuarũ omniũ uiis in noſtris recognoſcitur. Ariſtoteles decẽ & octo priſcas fuiſſea.
Ert duas ab Epicharnoadditas.
des in ægypto inueniſſe quedã nomine Menona tradit quindeci annis ante Phoroneũ an-

tiquiſſimũ græciæ regẽ Id monumẽtis approbare conatur. Ediuerſo Epigeles apud babylo
nios ſeptingentorũ uigintrannorũ obſeruationes ſyderũ coctilibus laterculis inſcriptas do

cet: grauis auctor ĩ primis. Qui minimũ Beroſus & Critodemus quadringẽtorũ octoginta
annorũ. Ex quo apparet æternus litterarũ uſus: In latiũ eas attulerũt pelaſgi. Laterarias do
mos cõſtituerũt primi Euryalos & Hyperbios fratres athenis: anteaſpecus erãt pro domib⸗

Gelio Doxius Celii filius lutei ædificii iĩuentor placet: excẽplo ſũpto ab hirudinũ nidis. Op
pidũ Cecrops a ſe appellauit cicropiã: quæ nũc ars athenis. Aliqui argos a Phoroneo re-
ge ante cõditũ uolũt. Quidã & ſycionẽ. Aegyptii multo ante apud ipſos dioſpolin. Tegu⸗

las ĩ uenit Cinyra Agriopæ filius: & metalla teris: utrũ quæ in ĩſula cypro.Itẽ forcipẽ:mar/

culũ: uectẽ: incudé. Puteos Danaus ex ægypto aduectus i græcià quæ uocabatur argidip/
ſion. Lapidicias Cadinꝰ?thebis. Archeophraſius ĩ phœnice. Traſon muros. Tures ut Ariſto

teles Cycopes. Phœnices ut Lheophraſt?. Ae giptii textilia. Inficere lanas ſordibꝰ Lydi. Fu

ſos ĩ lanificio Cloſter filiꝰ Arachnæ. Linũ & retia arachnæ. Fulloniã artẽ nitias megaréſis. Siu

trinã Bœtius. Medicinã æ gyptii apud ipſos uolũt repertaâ. Alii p Arabũ Babylonis & Apol

linis filiũ. Hræbariã & medicamẽtariã a Chirone Saturni & Phylliræ filio. Aes cõflare & tẽé
perare Ariſtoteles Lydũ ſcytẽ mõſtraſſe. Theophratus Dela Phrygẽ putat. Aerarià fabrica

alii Chalybas: alii Cyclopas. Ferũ Heſiodus ĩ cretaes qui uocati ſũt Dactyli Idæi. Argẽtũ in
uenit Eriſthonius athenieſis: ut alii Ceacus. Auri metalla & cõflaturà Cadmus phœnix ad
pangeũ montẽ. Vt alii Thoas & Eaclis ĩ panchaia aut Sol oceani filius: cui Gellius medici/
næ quoq; ĩuẽtionẽ ex melle aſſignat. Plũbũ ex caſſiteride ĩſula primus apportauit Midacri
tus. Fabricã ferreã ĩuenere Cyclopes. Figulinas Chorebus atheniéſis. Iniſ orbẽ Anacharſis
ſcythes: ut alii Hypbeos corinthius. Fabricã materiarũ. Dedalus: & ĩ ea ſerrã: aſciã: ppẽdicu
lũ:terebrã glutinũ:ichthyocollã: Normã: fornicẽ aũt & libellã & tornũ & clauẽ Theodorus
ſamius. Meſuras & põdera Phidon argiuus: aut Palemedes ut maluit Gellius. Ignẽ e ſilice
Pyrodes. Cilicis filius. At eundé aſſeruare ĩ ſerula Prometheus. Vehiculũ cũ quattuor 10
tis Phryges: Mercaturas pœni. Culturas uitiũ & arborũ Eumolphus atheniéſis. Vniũ aqua
miſceri raphilus Sitheni filius. Oleũ & trapetas Ariſteus athemiſis. Idẽ mella. Bouẽ & ara
Heniéſis: ut alii Triptolemꝰ. Regiã ciuitatẽ ægyptii. Popularẽ attici. Poſt The

lagas. C lipeos ĩuenerũt prœtus & Acritus inter ſe bellates: ſiue Chalchus Athamãtis filius
Loricã Mydias meſſenius. Galeâ: gladiũ: haſtã lacedæmonii. Ocreas & criſtas Cares. Arcũ

& ſagittã Scythen Iouis filiũ. Alii ſagitas perſen perſei filiũ inueniſſe. Lãceas ætos. Iaculum
cũ amẽeto ferũt ĩueniſſe Aetolũ Martis filiũ. Faſtas uelitares Lyrrhenũ pilũq; pẽtheſilei’
amazonẽſ ecurim.piſeũ uenabula. Et ĩ tormẽtis ſcorpionẽ Cretas. Catapultã ſyros. phœc ni
cas baliſt & funda. Aeneã tuba piſeũ Tyrrbenũ. Teſtudines Artemonẽ clazomenũ. Equũ
qui nũc aries appellatur ĩ muralibus machinis Apeũ ad troiã. Equo uebi Bellorophontem

ꝗᷓ a Palamede mauult. Anticli

Fjenos
Pritesſe⸗
ſeerercit
nilcatio
1quo i
Amnphiaa
co⸗Altra
cutius Ool
los Ampnn
Otpheus
Tinotheu
etitacart
Henumti
gebenDe
tone coden
dosgymnia
culesolym
Pnhushe
Pimusige
llllsarege

c(utriſireta

er papyrod
egeliasſan
Damadche
ſorelest
mahraet
orcliesph
Phrhagelo
tppytyr⸗
nmd
Mmteni De
exprorata
eanden bi⸗
bermndi 7
Martssfllin
3 Entit

Ptere
u quie⸗
inſei

En

B lirn

„. tep⸗

En
u
Ilile
tueſt n
Momunnin,

iiumhe

dinbl idee

eeien

—I.

lurcninig l⸗
denngiil
. 0

Emelerai
iponnendn

1 Merumdu

g e1
(milatet
.1 1. 1. „

4 e 1
muun Meci

„D —
goeobe
ePpotonen .

4 1
Nesudder
„
Blrmsto
ni odort
„1„7 141
ſarday-
8 lotad L
1 1 . Y)
Sabfo
4 1
Mri
MWihetk
Cnnithichn
beMornſs
1 1.
. 2. eclel,
. N
. 1
i Thebden
„orekt .
hus gcrelle.
e⸗
. . 7, 4
aSLe W
enc e
4
18

0 .,

9

Amphiaraus. Auſpicia a
mãder. Vẽtorũ rõem Aeolus Hellenis filius.

curius Obliquã tibiã Mydas ĩ phrygia Geminas tibias Marſias. In eade gete lydios modu-
los Amphion. Dorios I hamyras thrax.phrygios Marſias phryx. Citharà Amphiõ: ut Alii

tidie inſtituit Africanus ſequens Diuus Auguſtus cultris ſemper uſus. W

Frenos & ſtrata equorũ peletroniũ. pugnare ex equo theſſalos: ꝗ cẽtauri appellati ſũt: ha⸗

bitãtes ſecũdũ peliũ montẽ.Bigas primũ iũxit phrygũ.natio. Quadrigas Erichtonius. ordi
nẽ exercitus: ſigni dationæ: theiſaras: uigilias iuenit palamedes troiano bello. Specularé ſi-

gnificationẽ eodẽ bello. Sinõ. Inducias Lycaò. Fœdera Theſeus: Auguria ex auibus Caras

quo caria appellata. Adiecit ex cæteris aĩalibus Orpheus. Aruſpiciuũ Delphus. Igniſpicia
uiũ Tyreſias thebanus. Interpretationèe oſtẽtorũ & ſôiorũ Amphy

ctyõ. Aſtrologiã Atlas Libyæ filius: ut alii gyprit ut alii aſſyrii.Spherã ĩ eã mileſius Anaxi
Muſicã Amphion. Fiſtulà pan. Monaulũ Mer

Orpheus: ut alii Linus: Septẽ cordis additis Terpader. Octaua Simonides addidit. Nonam

Timoctheus. Cithara ſine uoce cecinit Thamiras prius. Cũ catu Amphié: ut alii Lin“. citha

ra editacarmĩa ↄpoſuit terpãder. Cũ tibiis canere uoce Troezenꝰ Dardan ? iſtituit.ſaltatio
nẽ armata Curetes docuere phyrrhycẽ phyrrhꝰ utraq; ĩ creta. uei ſũ heroicæ pythio oraculo
debemꝰ. De pœmatũ origie magna quæſtio ẽ. Ante troianũ bellũ ꝓpbãtur fuiſſe. ꝓſaicã ora

tionẽ cõdere pherecides Syrius iſtituit tépore Cyri regis. Hiſtoria Cadmus mileſius. Lu⸗
dos gymnicos ĩ arcadia Lycaõ. Funebres Acaſtus ĩ iolcho.poſt en Theſeus ĩ iſthmo. Her⸗
cules olympiæ athleticã. pythus pilẽ luſoriã. Gygæs lydius picturâà ĩ ægypto. In græcia uero

pyrrhus Dedali cognatus ut ariſtoteli placet: ut theophraſto polignotas atheniéſis. Naue

primus ĩ græcià ex egyto Danaus aduexit. Ante ratibus nauigabat iuẽtis i mari rubro ĩter

iſulas a rege Egrytra. Reperiũt᷑ ꝗ myſos & troiãos priores excogitaſſe i helleſpõto putent

cũ trãſirẽt aduerſus thracas. Etiã nũc ĩ britanico oceano uitiles corio circũſutæ fiut. In nilo
ex papyro & ſcirpo & arũdine. Lõga naue Iaſonẽ primũ nauigaſſe philoſtephanus auctor ẽ
egeſias parrhalũ. Ctheſias Samyrã. Saphanus Semirami. Archimachus Aegæoné. Biremem

Damaſthenes erythreos feciſſe. triremé Thucydides Amoclen corithiũ. Quadriremẽ Ari=-

ſtoteles carthaginẽ es. Quĩqueremẽ ĩſtituit Neſichthon ſalaminius, Sex ordinũ Nenazo⸗

ras ſyracuſius. Ab ea ad deciremẽ Neſigitõ. Alexadrũ magnũ ferũt ĩſtituiſſe ad duodecim
ordĩes.philoſtephanus ptolemæũ Soterẽ ad ꝗndeci. Demetriũ Antigõi ad. xxx ptolemæũ

philadelphũ ad.xl. ad ptolemæũ philopatorẽꝗᷓ Triphõ cognominatus eſt ad. I. Onerariam

Hippꝰ tyriꝰuĩenit.Lẽbũ cyrenẽſes. Cymbã phœnices) Celocẽ rhodi. Cercirã cyprii. Syderũ
obſeruationẽ i nauigãdo phœnices. Remũ copa latitudinẽ eius plata. Vela Icarus. Malũ &
antẽnã Dedalus. Hippagum ſalaminii: aut ut pericles athenicéſes. Tectas lõgas taſi. Antea

ex prora tantũ & puppi pugnabatur. Roſtra addidit piſeus Lyrrheni anchorâ-Eupalamius
eandem bidente. Anacharſis harpagonas. Et manus perides athenienſis: Adminicula gu⸗

bernandi Typhis. Claſſe princeps depugnauit Minos. Animal occidit primus Fiiperbius
Martis filius. Prometheus bouem. In quo prim gentũ cõſenſus. Ca. LVII.
g Entium conſenſus tacitus primus olum cõſpirauit ut ionũ litteris uterentur.
De litteris antiquis. Ca, LVIII.
Eteres græcas fuiſſe eadem pene quæ nunc latinæ inditio erit delphica tabula anti⸗
u gui æris:quæ eſ hodie in palatio dono principum Mlinerue dicata in bibliotheca cũ
inſcriptione tali =IJ HS
Quancdo primum ronſores ronmn?z. C.a. LlIX.
Equens genitũ cõſenſus in tonſoribus fuit: ſed romanis tradior. In italiam ex ſici-
Ilia uenere poſt romã conditâ anno quadrigenteſimo ꝗnquageſimoquarto: adducs
te.p. Ticinio Mena ut auctorẽ Varro. Ante intonſi fuere primus omnium radi quo

Quan do primum horo ogia. *„ Ca. LX.
Ertius conſenſus fuit in horarum obſeruatione iam hac rõne accedens. Quando &
aquo in græcia reperta diximusin ſecundo uolumine. Serius etià hoc Romæ conti

gilt. Duodecim tabulis ortus tantum & occaſus nominatur.poſt aliquot anos adie

Qus eſt & meridies accenſo conſulum id pronunciante cum Curio inter roſtra & argeorũ

theſin proſpexiſſet talem ſolem. Acolumna ænea ad carcerem inclinato ſydere ſupremam
pronunciauit. Sed hoc ſerenis tantũ diebus uſq; ad primũ punicũ bellum princeps romãis
tolarium horologium ſtatuiſſe antxe. xii.ãnos quã cũ pyrrho bellatum eſt ad ædem Quirini.

ð .

IIISEK.
L. Papyrius Eurfor cum ædem dedicarer a patre ſuo uotam a Fabio Veſtali proditur. Sed
nec; facti horologii rõnem uel artificis ſigmificat: nec unde tranſlatum e: aut apud qué ſcri

.

ptuũ id inuenerit. M. Varro primum ſtatut in publico ſecundũ roſtra in colũna tradit bel⸗

lo punico primo a. M. Valerio Meſſala conſule catina capta in ſicilia. Deportatum ĩde poſt
xxx. annos quãde papyriano horologio traditur anno urbis quadringẽteſimo ſeꝑtuageſi⸗
moſeptimo. Nec congruebant ad horas eius lineæ. paruerũt tñ ei annis.xi. donec. Q. NMar⸗
tius philippus qui cum. L.Daulo fuir cenſor diligẽtius ordinatũ iuxta poſuit. Ide; munus
inter cenioria opera gratiſſime eſt acceptum. Etianum tamẽ nubuo incerte fuere horæ uſq;
ad pximũ luſtrũ. I unc Scipio Naſica collega Lenati primus aqua diuiſit horas æq; noctiũ
2c dierũ. Idq; horologiũ ſub tecto dicauit anno urbis. d. lxxxxv. Tã diu po.ro.ĩdiſcreta lux
fuit. Nunce reuertamur ad reliqua animalia: primũc; terreſtria. “

. CaAII PLINII SECVNDINATVRALISEIVSTORIAELIBER. VII
. hayest mime De ammalibus terreſtribus. Elephantorum cõmẽdatio: & de ſenſu eok. Ca. J.

. vin n, vam D reliqua tranſeamus amimailia & primum terreſtria Maximum ẽ ele
. — PpPpPphas: proximüc; humanis ſeniihus.) Quippe intellectus illis ſermonis
ſi- * .

patri, Et in primis obedientia officioruq; quæ didicere memoria. Amo
ris & gloriæ uoluptas: immo uero quæ etiam in homine rara probitas:
2 prudentia. æqquitas Religio quoq; ſyderum Ioliſq; ac lunæ ueneratio.
Auctores ſunt in mauritaniæ ſaltibus ad quendam amné cui nomen
eſt anulo niteſcẽte luna noua greges eorum deſcendere: ibiq; ſe puri-
ficantes ſolenniter aqua circũ pergi: atq; ita ſalutato ſydere in ſiluas
. reuerti: uitulorũ facigatos præ re ſerentes. Alienæ quog regiõis itel-
lecu creduntur maria tranſituri nõ ante naues conſcendere: ꝗᷓ inuitati rectoris iureiuräddo
de reditu. viſiq; ſunt teſſi ægritudine: quado & illas moles infenat morbi: phærbas ſupini ĩ
cælũ iacentes: uelluti tellure precibus alligata. Nam quod ad docilitaté attiet. Regem ado
rant. Genua ſubmittũt. Coronas porrigut. Indicis arabici minores quos appellant nothos.
M Quando primum iuncti. —ô 41.
Onmxæz iuncti primũ ſubire currũ Põpei magni africo triũ pho. Quod prius idia uida
xtriuphãte libero patre memmorat. Procilius negat potuiſſe popeii triũpho iunctos
egrediporta. Termanici Cæſaris munere gladiatorio quoſda icõditos ino edide
re ſaltãtia mõ. Vulgare erat p auras arma iacere nò auferetib uentis: atq iter ſe gladiato⸗
rios ogreſſus edere: aut laſciuieẽte pnicitate colludere. Poſtea & funes ĩceſſere.Lecticas ẽt
Tferseétes qterni ſingulas: puerperas imitãtes pleniſq; homiuũ triclimis accubitu: ire ꝑ lectos
e Pe⸗ S ita libratis ueſtigiis: ne ꝗs potãtiũ attigeret. ½ De docilitate eogg. Cci Ill.
„ hA=tr FPrtü é umũ tardioris ingenii iĩ accipiẽdis Juæ tradebantur ſepius caſtigatum uerbe
eH E c tIIbus eadẽ illa medicanté noctu repertũ. mig maxie & aduerſus quidẽ funibus ſu⸗
DPDiere. Sed regredi magis utiq; pnis. Murianus ter oſul auctor ẽ aliquẽ ex iis & litte
rarũ ductus grecar didiciſſe: ſolitumq; præſcribere eius liguæ uerbis. lpſe Egio hæc ſcrip
ſi: & ſpolia celtica dicaui. Itẽq; ſe uidente puteolis cũ aduecti de naue egredi cogerẽtur: ter
ritos ſpacio ꝓcul põtis a continẽte porrecti: ut ſeſe lõginquitatis æſtimatiõe fallerent: auer
ſos retroſus iſſe.prædã ipſi in ſe expectãdã ſciunt ſolã eſſe ĩ armis ſuis:quæ luba cornua ap
pellat. Herodotus tãto antiꝗor & ↄſuetò melius dẽtes. Quã obrẽ deciduos caſu aliquo uel
ſenecta defodiũt. Hoc ſolũ ebur ẽ Cæte& & ĩ lis quoq; qd corpus ĩtexit uilitas oſſea. Quãꝗ
nup oſſa ẽt ĩ laminas ſecari cœpere penuria. Et eni rara aplitudo iâ detiip̃terꝗ ex ĩdia repe⸗
rit᷑. Ceteꝶ ĩ noſtro orbeſcere luxuriæ. Dẽtiũ cãdore ĩtelligit᷑ ĩ uẽta. Circa hos belli cura ſum
ma. Alxer- is mucroni pcũt ne ſit prœliis hebes: alterius operario uſu fodunt radices. Impel-
lũt moles circũuenticq; a uenãtibus primos cõſtituũt: ꝗbus ſũt minimi ne tanti prœælium pu
retur. poſtea feſſi impactos arbori frangunt: prædacq; ſe redimuan.
De clæmétia eoge: & ꝙ picula ſua ĩtelfigat: & de tigridis truculẽtia. Ca., IIII.
friũ in pleriſq animaliũ ſcire quare perantur. Sed & p cuncta d caueãt. Elephas ho
m mine obnio forte in ſolitudine & ſimpliciter oberrante clæmẽs placiduſc; etiam de
mõſtrare uiã traditur. Ildẽ ueſtigio hoĩs aiaduerſo priuſꝗᷓ hoĩe ĩtremiſcere ĩ ſidiag⸗

deirt tune

chrieilien

eetu..l
ilile

Aeooltl
Aferis
gtut pti⸗
“ uasminin
ellerimo

jes Nimi

le
e m

ou⸗

giücogno

lreü qui
o. Anci
nuntiatüe

mnrimeg.
NxrllitiS
Qolre nun
Ullgzann

terianouere

ſtillisamot.

gurrlerelec.

ſicinru
letmecatel
naguckidn,

Wemireſt

guiredt⸗
Wtolidem
Alsguihcel

lepl
e uiſe
AIni

Clertisorh

Engin
H Raree⸗

lr
ſtro
dini

feeth

mognito⸗

teroconlik
duntxyjiſ

Lin Arero⸗
Utniuer

HMiwin
a 1
S
üne Epelt
ddore N⸗
luin li nnn
ie twerehanl
torn e
domiclaene

14

—

—
=

6

— S

(.
Luewenona A
mennodt
Elunr uenendo,
m cuipomen
Kebigſe onn⸗
Kgäsitc

Korm urenunn. n.

„ „
al
rſormuſiti

inm, 6
s NNWCE
, II

„
. 1 „
0 4
G Nl
4

. d. 1.,
mitemduaw⸗
0 ,
kgo wel
1, atleuul

=
—

eos qui laceſſerent. nõ potuiſſe effici ut crudelitatis alienæ miniſterio fu ngeretur.

4,13

. VIII.

metu. Subſiſtere ab olfactu. Circũſpectare. Iras pflare. Nec calcare: ſed certum pximo trade

re.illu ſeq nẽti nũtio ſimiliſuſq; ad extremũ. Nunc agmen circũagi: & re lerti aciẽq; dirigi.
Adeo oĩum odori durare uirus illud maiore ex parte ne mudorum quidẽ pedũ Sic & tigris

&Et feris cæteris cruculẽta: atq; ipſa elephan ti quoq; ſpernẽs ueſtigia. Hoĩie uiſo trãſferre di
citur ptinus catulos. Quo nã modo agnitoeubi ante cõſecto illo quẽ timet? Eteni tales ſil⸗
uas minime frequẽtari certũ ẽ. Sane mirantus ipſã ueſtigii raritatẽ. Sed unde ſciũt timẽdos
eſſe?imo uero cur uel ſæpius cõſpectũ paueant: tato uiribꝰ magnitudie uelocitate pᷣſtãtio
res. Nimirũ hæc ex natura rege potẽtia ei? ſæuiſſimas ferarũ maxiaſq; ꝗq nũꝗᷓ uidiſſent:qd de
beit timnere & ſtati itelligere curſit timẽdũ. De ĩtellectu & memoria eorꝗ6. Ca. V.

Lephanti gregatim ſempꝑ ingrediuntur-Duciragmẽ maxius natu. Cogit ætate pxi
e mus Amné traſituri minimos præmittũt: ne maioge ĩ greſſu atterẽte alueum creſtar
gurgitis altitudo. Antiparer auctor ẽ duos Antiocho regi ĩ bellicis uſibtuis celebres

etiã cognominibꝰ fuiſſe. Eteni nouere ea. Certe cato cũ imꝑatorũ noĩa analibus deſcrib e/
ret: eũ qui fortiſſime.preæliatus eſſet in punica acie Sutrũ tradidit uocatũ: altero dẽte muti

lato. Antiocho uadũfluminis experiẽti renuit Aiax:alioꝗn dux agminis ſẽper. Tum pro⸗

nuntiatũ eius fore principatũ ꝗ tranſiſſet: auſumc; patroclũ. Ob id phaleris argenteis quo
maxime gaudent: & relinhgi primatu donauit.Ille qui notabat᷑ ĩedia morte ignommiæ

prætulit. Mirus naq; pudor ẽ. Victuſq; uocẽ fugit uictoris. Terrã ac uerbenas porrigit.Pu

Qdore nunꝗᷓ niſi ĩ abdito coeũt. Mas ꝗnquenis: fœmina decẽnis. Init᷑ aut biẽnio:ꝗnis ut ferũt
cyuiuſq; anni diebus: nec amplius. Sexto pfundunt amne nõ ãte reduces ad agmẽ, Nec adul
teria nouære. Nullaue ppꝑ fœminas inter ſe prœlia: cæteris animalibus pnicialia. Nec ꝗa de⸗-
uitit illis amoris uis. Nãq; tradit᷑ unus amaſſe quãdã ĩ ægypto corollas uẽdentẽ. Ac ne ꝗs uul
gariter electam putet: miretur gratà Ariſtophani celeberrimo in arte gramatica. Aliusme

nãdrũ ſyracuſanuũ ĩcipientis iuuentæ ĩ exercitu Ptolemæi deſideriũ eius quotiens nõ uide
ret media teſtatus Et unguẽtariã quãdã delectã Iuba tradit. Omniũ amoris fuere argumẽ⸗

ta gaudiũ a oſpectu blãditiæq; in cõditæ: ſtipes ᷓs populus dediſſet ſeruatæ & ĩ ſinũ effuſæ
Nec mirũ eſſe amorẽ quibus ſit memoria. Idẽ namq; tradit agnitũ i ſenecta multos pòſt an

nos qui rector ĩ iuueta fuiſſet. Idẽ diuinationẽ quandã iuſticiæ. Cũ boccus. rex.xxx, elephã⸗
tos totidem in quos ſæuire inſtituerat ſtiptibus alligatos obieciſſet: procuſantibus inter

Quando primum in italia. Ca. VI.
Lephantes italia primũ uidit pyrrhi regis bello. Et boues lucas appellauit inlucanis
ęg uiſlos ano urbis quadrigeteſimo ſeptuageſimoſecũdo. Roma aũt in triũpho ſeptẽ
annis ad ſuperioré numerũ additis. Eade plurimos anno ꝗngẽteſimoſecũdo uicto⸗
ria. L. Metelli põtificis in ſicilia de pœnis captos. Cxlii. fuere traucti ratibus: quas doliorũ

coõſertis ordinibus ĩpoſuerant. Verrius eos pugnaſſe ? cyrco:interfectoſq; iaculis tradit pe

nuria cõſilii. Quoniã neqʒ; ali placuiſſet: neq; donari regibus. L. Piſo ĩductos dũtaxat ĩ cyr⸗
cũ:atqʒ ut ↄtẽptus eorũ increſceret ab operariis haſtas præpilatas habentibus: ꝑ cyrcũ totũ

.actos. Nec qꝗdẽe de iis factũ ſit auctores explicãt: ꝗ nõ putãt ĩterfec os.

pugnzeorum. sr we ee a E VII.
Lara eſt unius e Romanis dimicatio aduerſus elephatum. Cũ Hãnibal captiuos no
c ſtros dimicare inter ſe coegiſſet. Namq; unũ qui ſuperat obiecit elephanto: & illũ
QAililiinmqitti pactus ſi ĩteremiſſet. Solus ergo ĩ harena cõgreſſus magno pœnorũ dolore
confecit. Hanibal cum famã eius dimicationis cõtemptũ allaturam bel uis intelligeret: equi
tes miſit qui abeuntẽ interficerẽ. Prom ulcid⸗ eorũ facillime amputari Pyrrhi prœliorum

experimẽtis patuit. Romæ pugnaſſe Feneſtel a tradit primũ omnium in cyrco Claudii Pul

chri ædilitate curruli. M. Antonio.A. Poſthumo conſ/anno urbis ſexcenteſimo ꝗnquageſi

mo quinto.Itẽ poſt annos.xx. Luculorũ ædilitate curruli aduerſus tauros. Põpeii quocq; al

rero conſulatu dedicatione rẽpli Venecis uictricis pugnauere in cyrco. xx. aut ut quidãà tra
dunt. xvii. Getulis ex aduerſo iaculantibus mirabili unius dimicatione: qui pedibus cõfoſ⸗
ſis repſit genibus ĩ cateruas: arepta ſcutã iacies ĩ ſublime: quæ decidentia uolubilitate ſpe
cantibus uoluptati erantun orbẽ circũacta: uel 5fure A EE e
& in altero miraculum fuit uno ictu occiſo. Pilum ſub oculo adactũ in uitalia capitis uene
rat. Vniuerſi eruptionẽ tẽtauere nõ ſine uexatione populi circundatis clauſtris fereis. Qua

lut arte nõ furore beluæ iacerentur Magnũ

21

de cà Cæſar dictator poſtex ſimile ſpectaculũ editurus enripis harenà circuũdedit: quos Nez-

*

to pauidiores

LIBER.

10 priceps ſuſtulit equiti loca addens. Sed Põpeani amiſſa fugæ ſpe miſericordiã uulgi ine

narrabili habitu quærates ſupplicauere quadà ſeſe lamẽtatione cõplorantes: tanto populi
dolore. ut oblitul impatoris ac munificẽtiæ honoriſue exquiſite fiens uniuerſus cõſurge-
ret:diraſq; Põpeio quas ille mox luic pœnas ĩpræcaret. Pugnauere & Cæſari dictatori ter-
tio cõſulatu eius.xx. contra pedites quingẽtos. Iterũq; totidẽ turriti cũ ſexagenis ppugna
toribus eodẽ quo priores numere peditũ: & pari equitũ e diuerſo dimicate. Poſtea ſingulis
principibus Claudio & Neroni in cõſumatide gladiatorũ Ipſius animalis tata narratur cle

mẽtia cõtra minus ualidas ut ĩ grege pecudũ cõcurrẽtia manu dimoueat: ne d obterat in
prudẽes. Nec niſi laceſſiti noceant ideoc; gregati ſẽper ambulent. Minime ex omnibus ſoli

uagi. Equitaeu circuecti in firmos aut feſſos uulnexatos ue ĩ mediũ agme recipiũt: ac ue⸗

lut ĩpio aut rõe ꝑ uices ſubeũr. Capti celerrime mitificãt᷑ ordei ſuco.
Quomodo capiantur. ver fann

. —

Arvpiut᷑ aũt ĩ india unũ ex domitis agẽte rectore.ꝗ deprehéſũ ſolitariũ abactũ ue a

cC grege uerberat ferro. Quo fatigato traſcendit ĩ eũ: nec ſecus ac priorẽ regir Atrica

foueis capit: inqs dereate aliquo ꝓptinus cæteri cogerũt ramos:moles deuoluũt: ag
geres cõſtruũt: omiq; ui conãt extrahere. Antea domitaãdi gratia regis eꝗtatu cogebãat ĩ co
uallẽ manufactã: & Ilõgo tractu fallacè. Cuius icluſos ripis foſſiſq; fame domabat. Argume
rũ erat ramus holie porrigẽete clemeter acceptus. Nuũc dẽétiũ cà. Pedes eorũ iaculãtur aliogn
molliſſimos. Lroglodytæ cõtermini æthiopiæ qui hoc ſolo uenatu alunt᷑ arboris ppiquas
itineri eoge cõſcedũt. Inde totius agminis nouiſſimũ ſpeculati extremas ĩ clunes deſiliunt.
Leua appreheditur cauda. Pedes ſtipat᷑ 1 ſiniſtro fœmore. Ita pedéẽs alterũ politẽ dextra cæ⸗

dit: ac pacuta bipeni hoc crute tardato ꝓfugiés alterius poplitis neruos ferit: cũcta præcele

ri ꝑnicitate peragẽs. Alii tuciore genere: ſed magis fallaci intẽtos ĩ gẽtes arcus de figũt hu

mi lõgius. Hos pcipui uitibus iuuenes ↄtinet. Alii cõnixi pari cõatu tẽdũt: ac ptereũtibꝰ ſa⸗

gittarũ uenabula ifi
Quomodo domantur.] Nnne aCLa. ee Be, K.
Omãtur aũt rabidi fame & uerbetibus: elephantis aliis admotis qui tumultuantem
QQIcathenis coerceat. Alias circa coitus maxime efferatur. Et ſtabula indorũ dentibus
ſternunt Qua pp arcẽet eos coitu fœminarũq; penuria ſepant quæ haut alio modo &
armẽtorũ hẽnt. Domiti militat. Et curres armatorũ in hoſtes ferunt magnac; ex parte orien
tis bella cõficiũt. Proſternurt acies: prerũt armatos. Idẽ minimo ſuis ſtridore terrẽf. uulnera
tiq; & cerriti retro ſẽp cedũt.haud miore ptiũ ſuaꝑꝶ pnicie. Indicũ afri pauẽt nec cõtueri au
dẽet.nã & maior ĩidicis magmtudo ẽ. e⸗ ptu eoꝶ & reliqua natura. 24 S- C„ .»XX.
Ecem annis geſtare in utero uulgus exiſtimat. Ariſtoteles biennio: nec amplius qua

d ſingulos ſemel gignere: plureſq; uiuere ducentis annis: & quoſdã trecentis. luuen

ta eorum ſeſageſimo incipit. Gaudent annibus maxime & circa fluuios uagantur
cum alioquin nare propter magnitudinẽ corporis non poſſit. Idem frigoris ipaciẽtes. Ma

.

4

ximũ hoc malũ: ĩ flationemc; & ꝓfluuium alui: nec alia morborũ genera ſentiunt. Olei po-

tu tæla quæcorpori eorum inhæſerant decidere inuenio. A ſudore autẽ facilius adhæreſce
xe. Et terram ediſſe iis tahificum eſt: niſi ſæpius mandant. Deuorant autẽ & lapides. Trun/
cos quidem gratiſſimo in cibatu.habent. Palmas excelſiores fronte proſternunt. Ac ita iacẽ
tium aſſumunt fructum. Mandunt ore. Spirant & bibunt: odoranturq; haud impfoprie ap
pellata manu. Animalium maxime odore murẽ: & ſi pabulum in præſepio poſitum attingi
ab eo uidere:faſtidiunt. Cruciatum in potu maximũ ſentiunt hauſta hirundine: qua ſag ui⸗
ſugã uulgo coœpiſſe appellari aduerto.FPlæc ubi in ipſo animæ canali ſe fixit: intoleràdo af⸗
ficit dolore. Duriſſimum dorſo tergus Venverres molles Seta rum miillum te gumé tum ne

in cauda quidem præſidium abigendo tedio muſcarum Nãq; id & tãta uaſtitas ſentit. Sed
cancellata rutis & inuirans id genus animalium odore. Ergo cum extenti recepere examia

arctais in rugas repente cancellis cõprehenſas enecant. Hioc iis pro cauda: pro iuba: pro uil⸗
lo eſt. Dentibus ingens præcium. Er deorum ſimulachris laudatiſſima ex iis materia. Inue⸗-
nit Iluxuria cõmendationem: & aliam expetit in callo manus uim ſaporis haud alia de cauſa

credo quã quia ipſum ebhur ſibi mandere uiderur Magnitudo dentium uiderur quidem in
templis præcipua. Sed ramen in extremis africæ ꝗᷓ confinis æthiopiæeſt, poſitũ uicẽ ĩ domo

gũt:mox ſaguinis ueſtigiis ſequnt᷑. Elephatoge generis foœminæ mul⸗

ispre⸗
Gtclau⸗

.
cot

gin Cön

laa
ult⸗
kelbiluda
glelispun
Nteigtoiti
Alpuorſer
leperuntur
punacopon
Obid eſtut
ibustartari
politmanu
crolqy cocie
Eyer
g luba
wis
lorapebal
ſea
m mur
juis
wihpndi.
Palilnirt
unthist
cpeoccilei
oVndenon
pusformas

Auc⸗
bous
ert
Egndilim
btete al⸗
Ulainlulene

olllfngni

PAizs lele
icktertn
Uguscofnb
Ungnüfue
Ppemntop
..
l. ele⸗
dof

Mttlis:harf

Cdi Ulhi
ngl
Klus dlnge

Midiäan
enügnenn
Poe glln

anun

eAchrn⸗

enmdu d

1

1
.
Ti .
I e?
ges⸗ 4 C.
iingt A
⸗ 5 NI .
esc
n i
14* „
RN n
4

76
4 Hõ
N Ne⸗
.

ECDAN
cuscefgil
õ
fwnm n⸗
1 1
umuttuanten
Cord Rentiou
rioen
gaſnent
kuantt, un
4Nii
. * ℳ 1
AEmniug
entis uucn
ios ugnnn
nciets
junt Oeip⸗
iAdhe
des T/
Ut Ninir
dingrane

oAm mi

ciliis præbere. Sepeſq; ĩ iis & pecorũ ſtabulis palos elephantorum dentibus ficri Polybius
tradit auctore Cauluſa Regulo. . Ee weee Lae
Vi naſcantur: Et de diſeordia eorum & draconrum. Ca. Al.
Lephantes fert africa ultra ſyrticas ſolitudines: & in mauritania. Ferũt æt hiopes &
e rroglodytæ ut dictũ eſt. Sed maximos iĩdia bellanteſq; cum nis gpecua diſcorcia dra
cones tantæ magnitud inis ut & ipſos circunflexu facili ambiat: nexuq; nodi pſirin⸗
gant. Coômoritura dimicat o uictuſq; coruèscomplexume idit pondre.
De ſolertia animalilm. werr e CiD. All.
m Ira aialiu pro ſe cuiq; pcipua ſolertia ut iis una ſcandedi ĩ tantam altitudinẽ diffi⸗
cculxa8. Draco itaq; iter ad pabula ſpeculatur. Ab excelſa ſe arbore iniicit. Scit ille ipa
rẽ ſibi luctatũ cõtra nexus. Itaqʒ arborũ aut rupiũ attritũ ꝗrit. Cauent hoc dracões: ob idq;
greſſus primũ alligant cauda. Reſoluũt illi nodos manu. At hi in ipſa nare caput cõduũt: pa⸗
riterq; ſpiritũ pᷣeludunt:& molliſſimas lancinant partes. lidem obuii dephemitin aduerios
erigunt ſe: oculoſq; maxime petunt. Ita fit ut plerũq; cæci ac fame & mœroris tabe cékecti
reperiantur. Quã quis alià tantæ diſcordiæ cauſam attulerit: niſi naturæ ſpectaculũ ſibi ac
paria cõponentis. Eſt & alia dimicationis huius fama. Elephantis frigidiſſimu eiſe fanguine
ob id æſtu torrente pᷣcipue a draconibus expeti. Quaobrem in amnes merſos inſ idiari bibe
tibus: artatiſq; illigata manu in aure morſũ defigcre. Quonià is tantum locus defend non

poſſit manu. Dracones eiſe tantos ut totũ.ſaguimnẽ capiant. Itaq; elephantos ab iis ebibi: ſic

catoſq; cõcidere: & dracones inebriatos opprimi cõmoriq;. De draconibꝰ. Ca. XIII.

Enerat dracones æcthiopia ĩdicis pares uigemũ cubitogꝶ. Id mõ mirũ unde criſtatos

:

g Iuba crediderit. Aſachei uocãt᷑ æthiopes: apud quos maxie naſcât. Narrat ĩ mariti-⸗

miꝛs eorũ qternos ꝗnoſq; ĩter ſe cratiũ mo ĩ Plexos erectis capitibꝰ uelificates ad me
liora pabula arabiæ uehi fluctibus. De ſerpetib? maximis & bhois. ¼ Ca. XIIII.
Eygaſthenes ſcribit ĩ india ſerpentes in tantam magnitudine adoleſcere: ut ſolidos

m hauriãt ceruos tauroſq;. Metrodorus circa rhidacũ amnẽ in ponto ut ſuperuolãtes

uis alte pniciterq alites hauſtu raptas abſorbeant. Nota eſt in punicis bellis ad fiu
mẽ bagradã a reg ulo impatore baliſtis tormẽtiſq; ut oppidũ aliquot expugnata ſerpẽs. cxx
pedũ longitudinis. Pellis eius maxillæ uſq; ad bellũ numantinũ durauere romæ in templo.
Faciunt his fidem in icalia appellatæ boæ ĩ tantà magnitudinẽ excũtes ut Diuo Claudio pri

cipe occiſæ ĩ uaticano ſolidis in aluo ſpectatus ſit infans. Aluntur primo bubuli lactis ſuc⸗

co. Vnde nomẽ traxere. Cæterorũ animalium quæ modo cõuedta undiq; italie origere ſlæ⸗
pius: formas nihil attinet ſcrupuloſe reſere. l
De ſeythicis atimalibus & ſeptẽtrionalibus. Ca. XV.

Auciſſima ſcythia gignit ĩopia fructuuũ. Pauca contermia illi germania. Inſigmna tů

p bouu feraru genera: iubatos biſontes: excellentiq; & ui & uelocitate uiros: quibus
ĩperitum uulgus buballorũ nom imponit:cũ id gignat africa uituli potius cerui⸗
ce quada ſimilitudine. Septentrio fert & equorũ greges ferorũ: ſicut aſinorũ aſia & africa.
Præterea alcẽ ni proceritas auriũ & ceruicis diſtinguat: iumento fimilé. Item natãà i ſcadina⸗
uia inſula:nec unꝗᷓ uiſam ĩ hoc orbe:multis tamẽ narratã machlin haud diſſimilé illis & nuł
lo ſuffraginũ flexu.ldeocʒ nõ cubãtem & accliuẽ arbori in ſomno: eaq; inciſa ad inſidias ca⸗
pi. Alias uelocitatis memoratæ. Labrarũ ei ſuperius p̃grandæ: ob id retrograditur in paſce
do: ne priora tẽdens inuoluatur. Tradunt im mœſia feram quæ bonaſus uocetur equia iu
ba:cætera tauro ſimilẽ: cornibꝰita ſe inflexis ut nõ ſint utilia pugnæ. Quapp fuga ſibi auſi
liari: redentẽ ea fimũ interdum & triũ iugerũ longitudine cuius ↄtactus lequẽtes ut ignis
aliquis comburat. Mirum pardos pantheras leones & fimilia condito in corporis uaginas
unguiũ mucrone ne refringantur hebetenturq; ingredi: auerſiſq; faculis currere: nec niſi
appetendo prætendere. Del! s. ρα Ca. XVI.
Eoni præcipua generoſitas:tunc cũ colla armoſq; ueſtiunt iubæ. Id. n. ætate cõtigit
IE e leone coceptis. Quos uero pardigenerauere ſemper inſigni hoc carẽt. Simili mo
do fœminæ. Magna iis libido coitus: & ob hoc maribus ira. Africa hæc maxime ſpe

Qt inopia aquarũ ad paucos'amnes cõgregatibus ſe feris. Ildeo multiformes ibi animalium

partus: uariæ fœminis cuiuſq; generis mares aut ui aut uoluntate miſcente. Vnde etiã uul

gare græciæ dictum ſemper aliquid noui affricam affere. Odore adultera pardi coirum ſen

g iii

LBER.
tit ĩ adulteria leo: totaq; ui cõſurgit ĩ pœnam. Idcirco aut culpa flumine abluitur: aut lon
gius comitatur. Semel aũt edi partũ lacerato unguiũ acie utero ĩ enixu uulgum credidiſſe
uideo. Ariſtoteles diuerſa tradit: uir quẽ iis magna ſecuturus in parte præfaâdũ reor. Ale-
xadro magno rege iflimato cupidine animalium naturas noſcedi delegataq; cõmẽedatiõe
Ariſtoteli ſumo iĩ omi ſciẽtia uiro:aliquot milia hoĩumĩ totius aſiæ græciæq; tract parere
iuſa oĩum quos uenatus aucupia piſcatuſq; alebãt. Quibuſq; uiuaria:armẽta: aluearia: pi⸗
ſcinæ: auiaria ĩ cura erat: ne quid uſꝗᷓ gẽtium ignoraretur ab eo quos percõtãdo. l. ferme uo
lumia illa præclara de aĩalibus condidit. Quæa me collecta in arctum cum iis quæ ignora/
uerat: quælſo ut legenres boni cõſulant i uniuerſis rerum naturæ operibus medioq; clariſ
ſimi regũ oĩum deſiderio cura noſtra breuiter peregrinantes. Is ergo tradit leænam primo
fo tu parere ꝗnque catulos: ac p annos ſingulos uno minus: ab uno ſterileſcere. Informes
minimaſq; carnes magnitudine muſtellarũ eſſe initio Semeſtres uix ingredi poſſe: nec mſi
bimeſtres moueri. In europa aute inter acheloũ tantum & neſum amnes leones eſſe: ſed lõ⸗
ge uiribus preſtantiores iis quos africa aut ſyria gignant. Leonum duo genera cõpactile &
breue cciſpioribus iubis. Hios pauidiores eſſe quà longo ſimpliciq; uillo: eos cõtemptores

uulnerum. Vrinam mares. crure ſublato reddere ut canes. Grauem odorẽ: nec minus hali⸗=

tum:Raros in potu: Veſci altermis diebus. A ſaturitate iĩterim triduo cibis carere. Quæ poſ
ſint in mandendo ſolida deuorare: nec capiente aluo coniectis in fauces unguibus extrahe

re: ut ſi fugiendũ ſitx nõ in ſacietatẽ abeat. Vitam iis longam docet argumento ꝙ pleriq; dẽ

ribus defecti reperiantur. Polybius Aemiliani comes in ſenecta hommé appeti ab iis refert.
Quoniâà ad perſequendas feras uires nõ ſuppetant. Tunc obſidere africæ urbes: eaq; de cã
crucifixos uidiſſe ſe cum Scipiõe: quia cæteri metu poœnæ ſimilis abſterrerẽtur eadẽ noxa.
Leoni tantũ ex feris clemencia iĩ ſupplices proſtratis parcit & ubi ſæuit in uiros priuſꝗᷓ ĩ fœ
minas fremit: infantes nõ niſi in magna fame. Credit bibya intellectum puenire ad eos pre
cum. Captiuã certe getuliæ reducẽ audiui multorũ in ſiluis impetuma ſe mitigatũ alloꝗo
auſa ſe dicere fœminã ꝓfugã infirmam ſupplicem animalis oĩum generoſiſſimi: cæteriſq; ĩ
perantis:indignam eius gloria prædam. Varia circa hæc opinio ex ingenio cuiuſq; uel caſiᷣ
mulceri alloquiis feras. Quippe iam ſerpentes extrhai cantu cogiq; in pœnã. Verum falſũ
ue ſit uita decreuerit. Leonum animi index cauda: ſicut & equorũ aures. Nãq; & has notas
generoſiſſimo cuiq; natura tribuit. Immota ergo placido clemens bladientiq; ſimilis: quod
rarũ eſt. Crebriore eni iracundia eius in principio terra uerberatur. Incremento terga. ceu
gquodam incitamento flagellantur. Vis ſũma in pectore. Ex omni uulnere ſiue ungue iĩpreſ
4l ſiue dente ater profluit ſanguis. Idem ſatiati ĩnoxii ſunt. Generoſitas maxime in pericu
lis deprehenditur: nõ in illo tätũmodo ꝙ ſpernẽs tæla diu ſe terrore ſolo tuetur: aut uelut

cogi teſtatur. Cogiturq; nõ tãꝗᷓ periculo coactus: ſed taàq amentia iratus. Illa nobillior ani-

mi ſignificatio qualibet magna canũ & uenantiũ urgente ui contempti reſti tãſq; cedit ĩ cã
pis: & ubi uideri poteſt. Idem ubi uirgultas ſiluaſq; penetrauerit accerimo curſu fertur: ue
lut deputans abſconſionẽe turpitudine. Dum ſequitur: infilit ſaltu quo in fuga utitur. Vul

neratus obſeruatione mira percuſſorẽ nouit. Et in quâtalibet multitudine appetit. Eũ ue/

ro qui tæla ꝗdem miſerit: ſed tamẽ nõ uulnerauerit correptum raptatũq; ſternit: nec uulne
rat. Cũ procatulis fœta dimicat: oculorũ aciem traditur de figere in terrã: ne uenabula ex⸗
paueſcat. Cæterũ dolis carent & ſuſpitione. Nec linus intuetur oculis: aſpiciq; ſimili modo

nolunt. Creditũ ẽ a moriẽte humũ morderi:lachrymãq; lœto dari. Adq; hoc tale: tãq; ſæuũ

anial rotarũ orbes circũacti: curruſq; inanes: Et gallinaceorũ criſtæ cãtuſcq; etiã magis ter/

rent: ſeu maximi ignes. Aegritudine faſtidii tantũ ſentit: ĩ qua medetur ei cõtumeſia:in ra-

biẽ agente annexarũ laſciuia ſimiarũ. Guſtatus deinde ſanguis in remedio eſt. Leonũ ſimul
pugnã pluriũ romæ priceps dedit. Qu.ſceuola. P. filius ĩ curruli edilitate. Cẽtũ aüt iubato
rũ prĩus oĩ um. L. ſylla.Qui poſtea dictator fuit ĩ p̃ᷣtura.Poſt eũ Põpeiꝰ magnus ĩ cyrco de.
ac ĩ iis iubatoꝶ. cccxv. Cæſar dictator quadrĩgẽtos. Capere eos ardui erat quõdà operis: fo
ueiſq; maxĩe.Prĩcipatu claudii caſus rõem docuit pudẽdã pene talis feræ noĩe:paſtoris ge⸗

tuli ſago cõtra ĩgruẽtis ĩpetũ obiecto. Quod ſpectaculũ ĩ harenã ptinus trãllatũ ẽ: uix cre⸗
dibili mõ torpeſcẽte tâta illa feritate.qᷓuis leui mniectu opto capite: ita ut deuiciat nõ repu⸗
gnãs. Videlicer oĩs ius cõſtat ĩ oculis. Quomius mirũ ſit a Lyſimacho Alexãdri iuſſu ſimuil
icluſo ſtägulatũ leonẽ.Iugo ſubdidit eos. Primuſq; romæ ad currũ iunxit. M. Anto, & qui

W

(Eciuli
ſoslpinin

nolraet.
nniluefa
us Uir li⸗
Uero ſor
gaterua

Auliti ſin

tupiaura
Geriuxta Ii

l
aproc

zahxlerat.
liͤpeibus

ſarueſt Di

auis eꝛiin

iſamo be

toristenpl

. Aurliabu
ſouteniſfo

Ean⸗
4 fmuns
dn
Wregeti
1tionikuit
gälenin
ciislenn
tfananh
Aleinarcal
Ronururin

üngitoc

onurſicu
fümurxar
itunnacſ.
Mennaculart
Uttenerren
namoiüsſir
Andos
Pisuthe
Uetusnelie
duslebis
ſu mirhe⸗
usolun
de lg
lgn
1 e
1 . d
belchen
loTallt
herabicht
lieuban⸗
Nüsterti,

Dlunnn
leunanti
tidie
ein;
Actnan
Nalemn
tolemen
nuuq Pon
mecic
irlernm ene
Clcene, onen
polle we
Lonezeleiſcd i
encinteg
citnen
Enr ninn ⸗
1reren
neuduante
mog genigt⸗
pnipiönten
een cei
amene on
riljiſ⸗
meen

ee

cuitgudon
Nd
gleied
nmnot
Guengnil
mmien a
munnur en
Pmnilor w⸗
igeaitic
Mütenvn.
Gutinrl
wen lüne
Cionecuun.
Uenaohnen⸗/
giniin
tleniglu
nüinge
aumtſrnl,
4lemüſnnn
izir uibin
abieſlb
iinn
Noshr
e.c 4.
rüei,
iiuduſ,

e
=☛ S

☛ =

—
—

—

=☛S

. Anto

Asẽ ciuili bello: cũ demicatũ eẽt ĩ pharſalicis caãpis nõ ſine oſtẽto quodã tempore illo genero
ſos ſpiritus iugũ ſubire prodigio ſignificante. Nã ꝙ ita uectus e cũ Mima cytheride ſupra

ntra et illarũ calamitatũ fun. Prius aut hominu leone manu tractare auſus: & oſtendere
mãaſuefactũ Piano e clariſimis pœnorũ tradit᷑. LPãnatuſq; ill oargumẽto: qm nihil nõ pſuaſu

vus uir taà artificis ĩgenii uidebat: & male credi libertas ei: cui ĩ tatũ ceſſiſiet et feritas. Sunt
uero & fortuita eorũ quoc clemeciæ exepla. Mentor Syracuſanus ĩ ſyria leonẽ obuio ſi up

pliciter uolutãte attõitus pauore: cù refugieti undiq; fera oppéeret ſeſe: & ueſtigia lãberer

adulãti ſimilis aladuertiti pede eius tumore uulnuſq: & extracto ſurculo liberatiit crucia

tu Pictura caſũ hũc teſtat᷑ ſyracuſis. Simili mo fᷣ elpis ſamius natione in africam delatus na
ue: iuxta littus cõſpecto leone hiatu minaci erborè fuga petit Libero patre inuocato quo⸗

niã tũ pcipuus uotoꝶg locus : cũ ſpei nullus . Sed hecq profugienti cũ potuiſſet fera ĩſtite
rat: & procũbẽes ad arbore hiatu quo terruerat miſerationẽ quærebat. Os morſu ualidiore
adhæſerat dentibus: cruciabatq; i edia. I ũ pœna in ipſis eius tælis ſuſpectãtẽ ac uelut mu⸗

tis p̃cibus orantẽdũ fortuitu fidens no eſt cotra. fera. Multoq; diutiꝰ miraculo ꝗᷓ metu ceſ
ſatu eſt. Digreſſus tande euellit p̃benti: & ꝗ̊ maxime opus eſt accomodanti. Trad ũtq; ꝗᷓ diu

nauis ea in littore ſtetit retuliſſe gratiã uenatus aggeredo. Qua de cauſa Libero pati tẽplũ
ſamo Hielpis ſacrauit:quod ab eo factũ græci. id eſt ſalua⸗

toris templũ Dionyſii appellauere. Miremur poſtea ueſtigia hoĩum iĩtelligi a feris: cũ etiã
auxilia ab uno animaliũ ſperenc. Cur eni nõ ad alia iereeaut unde medicas manus hominis

ſciũteniſi forte uis malorũ etia feras oĩa experiri cogit. De pächeris. Ca. XVII.
Faue memorãduũ & de panthera tradit Demetrius phyſicus. Iacentẽ in media uia ho
a minis deſiderio repẽte apperuiſſe patri cuiuſdã philinis aſſectatoris ſapientiæ: illum
pauore cœpiſſe egredi. Ferã uero circũuolutari nõ dubie blãdietẽ ſeſe ↄflictàtẽ mœ
rore: ꝗ ẽt ĩ pãthera intelligi poſſet. Fœta erat: catulis ꝓcul in foueã delapſis Primu ergo mi
rationi fuit nõ expaueſcere.Proximũ ei curã ĩtendere:ſecutuſq; qua trahebat ueſtem un⸗
guiũ leni iniectu: ut cam doloris ĩtellexit: ſimulq; ſalutis ſuæ mercedẽ exemit catulos: eaq;
cũ iis ꝓlequente uſq; extra ſolitudines deductus læta atq;. geſtiete: ut facile apperet gratiã

referre: & nihil inuicẽ ĩ putare:quod ẽt ĩ hoĩe rarũ ẽ.Hæc fidẽ ẽt Democrito atterüt: 4 T ho

antẽ in arcadia ſeruatũ a dracone narrat.Eũ nucrierat puer dilectũ admodũ pauẽſq; ſerpẽ⸗

tis naturã & magnitudinẽ metuens iſolitudines tulerat In quibus circũuento latronũ inſi⸗

diis agnitoq; uoce ſubuenit. Nã ꝗᷓ de infantibus ferarũ lacte nutricis cũ eſſent expoſiti pro

duntur ſicut de cõditoribus noſtris a lupa: magnitudini fatorũ accepta ferri equius ꝗᷓ fera⸗
rũ naturæ arbitror. Panthera & tigris macularũ uarietate ppe ſolæ beſtiarũ ſpedant᷑: Cæte

ris unus ac ſuus cuiuſq; genecis color =. Leonũ tantũ in ſyria niger. Pantheris ĩ cãdido bre
ues macularũ oculi. Feruũt colore earũ mire ſollicitari quadrupedes cũctas: ſed capitis tor⸗

uitate rerreri. Quãobrẽ occultxato eo reliꝗs dulcedine iuitatas corripiũt: Sunt qui tradunt

in armo iis ſimilẽ lunæ eſſe maculã creſcẽtem in orbes:& cauantẽ pari mõ cornua. Nũc ua⸗
rias & pardos qui mares ſunt appellant in eo oĩ genere creberrimo ĩ africa ſyriaq;. Quidam

ab iis pantheras ſolo cãdore diſcernunt: nec aduc aliã differentiã ĩueni. Senatuſcõſuſtũ fuit

uetus:ne liceret africanas ĩ italià aduehere Cõtra hæc tulit ad populũ Cn. Aufidius tribu
nus plebis: permiſitq; circẽſiũ gratia ĩ portare.Primus aũt Scaurus ædilitate ſua. cl. uniuer

ſas miſit. Deinde Pompe. magnus quadringẽtas decẽ.Diuus Anguſtus quadiigẽtas uigin
ti. Idẽ. Qu. Tuberone Fabio Maximo cõſiii. nonas maii theatri Marcelli dedicatiõe tigrĩ

prius oſĩum romæ oſtẽdit ĩ cauea mãſuefactã. Diuus uero claudi us ſimul quattuor.
De tigridis natura: & camelis: & camelopardali: & qũo pmũ uiſa romæ, Ca. XVIII.
Igrin hyrcani & indi ferũt aĩal uelocitatis tremẽdæ: & maxĩe cognitæ dũ capit To
x tus eius fœtusꝗ ſemp numeroſus ẽ ab inſidiãte rapit᷑ equo ꝗᷓ maxime pnici:atq; i re
centẽ ſubinde tranſfert.At ubiuacuã cubile repperit fœtacmaribus enĩ cura nõ ẽ ſo

bolis)fertur præceps odore ueſtigans. Raptor appropinquãte fremitu abiicit unũ ex catu
lis. Tollit illa morſu:& pondere et ocior acta remeat:iterũ cõſequitur & ſubinde:donec in

nauẽ regreſſo irrita feritas ſæuit in littore. Camellos ĩter armẽta paſcit oriẽs:quoꝶ duo ge

nera bactriæ & arabiæ differũt: ꝙ illi bina hñt tubera ĩ dorſo hi ſingula:& in pectore alterũ

cui icubant. Dentiũ ſuperiore ordine ut boues carent in utroq; genere. Oẽs autẽ iumẽtoꝶ

mẽſura: ficuti uires: Nec ultra aſſuetũ pꝓcedit ſpatiũ nec plus inſtiruto onere recipit. Odiũ
24duerſus equos gerunt naturale. Siti & qtriduo tolerãt. Impletur cũ bibẽdi occaſio eſt & ĩ
ræteritũ & ĩ futurũ: obturbata cõculcatiõe prius aqua: alixer potu nõ gaudèé: Viuũt quin
quagenis anis: quida & cẽtenis. Vtrũq; rabic & ipſi ſentiũt. Caſtraci genus et fœminas quæ
bello præparentur inuetũ eſt. Fortiores ita fiunt coitu negæ. Horũ aliqua ſimilirudo in
duo tranſfert᷑animalia Nabuna æthiopes uocãt: collo ſimiie ec uo: pedibus & cruribus bo-
ui: camelo capite albis maculis rutilũ colorẽ diſtinguẽtibus. Vnde appellata cameloparda⸗
lis. Dictatoris Cæſaris circéſibus ludis primũ uiſa romæ. Ex eo ſubide cernitur aſpedu ma
gis ꝗᷓ Ieritate cõſpicua. Quare ẽt ouis feræ nome inuenit. De Chao & cepho. Ca. XIX.
Ompei magni prmmũ ludi oſtenderunt chaum: quẽ calliraphiũ uocabant: effigie lu⸗
p pi pardorum maculis. Ilidem ex æthiopia quas uocant cephos: quarũ pedes poſterio
res pedibus humanis & cruribus. priores manibus fuere ſimiles. hoc animal poſtea
roma non uidit. De Rhinocerote. C.... AXz.
Iſiſdem ludis & rhinoceros umius in nare cornu qualis ſæpe uiſus. Alter hic genitus

i hoſtis elephato: cornu ad ſaxa limato præparat ſe pugnæ. In dimicatôe alu maxie

petẽs. quã Icit eſſe mollioré. Lõgitudo ei par. Crura multo breuiora-color buxeus.
De Lyncibus: & ſpingibus: & crocutis: cercopithecis: iudicis bobus leucrocutis ea/
le: tauris æthiopiæ: maticora: monocerote: catobelpa: baſiliſco. Ca. XXI.
VNcas uulgo frequentes & ſpingas fuſco pilo: mamis in pectore geminis æthiopia
generat: multaq; alia monſtro ſimilia. Penatos equos & cornibus armatos: quos pegaſos uo
cant: Crocutas uelut ex cane lupoq; conceptos omnia dentibus frangentes: protinuſq; de
uorata conficiẽtes uentre. Cercopithecos nigris capitibus: pilo aſinino: & diſſimiles cæteriſ
uoce. Indicos boues unicornes tricorneſq;. Leucrocutã pernicioſiſſimam feram aſini fere
magnitudine: cruribus ceruinis: collo cauda pectore leonis. capite melium:biſulca ungula
ore ad nares uſq; reſciſſo:dentium locis oſie perpetuo. ianc feram humanas uoces tradũt
imitari. Apud eos & quæ uocatur Elac magnitudine equi Huuialis: cauda elephanti colore
nigra uel fulua. Maxillas apri: maiora cubitalibus cornua habes mobilia: quæ alterna in pu⸗
Inaa ſiſtit: uariatq; infeſta: aut obliqua: ut cũq; ratio mõſtrauit. Sed attrociſſimos haber tau
ros ſilueſtres maiores agreſtibus: uelocitate ante omnes: colore fuluos: oculis ceruleis: pilo
in contrarium uerſo rictu ad aures dehiſcente. luxta cornua mobilia. Tergoris ducitu ſili-
cis: omnẽ reſpuẽs uulnus. Feras oẽs uenat᷑. Ipi nõ aliter ꝗᷓ foueis capti feritate ſeéper interũt.
Avpud eoſdẽ naſci Cteſias ſcribit quà mãticorã appellat triplici detiũ ordĩe pectinati coeũ⸗-
ti. Facie & auticulis hoĩs: oculis glaucis: colore ſàguieo: corpore leõis: cauda ſcorpiõis: moò
ſpicula ĩ figẽtẽ. Vocis ut ſi miſceat᷑ fiſtulæ & tubæ cõcẽtus. Velocitatis magne:humãi corpo
ris uel p̃cipue apperẽtẽ. In ĩdia & boues ſolidis ungulis: unicornes: & ferã noĩe Aſin: hinuli
pelle: pluribꝰ cadidoribuſq; maculis ſacroꝶ Liberi patris. Orſei ĩdi ſimias cãdẽtes toto cor
pore uenãt.Aſperrimã aũt ferã monocerotẽ: reliquo corpore equo ſimile: capite ceruo: pe⸗
dibus elephãto.cauda apri:mugitu graui: unocornu nigro media fronte cubitoꝑꝶ duũ emi
nẽte. Hãc ferã uiuã negãt capi. Apud heſperios æthiopas fõs ẽ nigris ut pleriq; exiſtiauere
nili caput. ut argumẽra ꝗᷓ diximus ſuadẽt. Iuxta hũc fera appellat᷑ catoblepas modica alio-
ꝗn cæteriſqʒ mebris ĩers:caput tãtũ pᷣgraue ægre feres:id deiectũ ſeꝑ ĩ terrã. Alias ĩternecio
humani generis oĩbus: ꝗ oculos eius uidere: confeſti expirantibus. Eadé & baſilici ſerpẽtis
uis. Cyrenaica hũc generat puincia. xii.nõ amplius auc digytorũ magnitudine. Candida
in capite macula ut quodã diademate inſigni. Sibilo oẽs fugat ſerpetes. Nec flexu multi/
plici: nec ut reliꝗ corpus ĩpellit: ſed celſus & erectus in medio ĩcedẽes. Necat frutices nõ cõ
tactas mõ: uegꝶ & afflatas exurit herbas: rüpit ſaxa. Talis uis malo e. creditũ quõdã exequo
occiſo haſta:& ꝑ eã ſubeũte ui non equitẽ mõ ſed equũ quoq; abſũptũ. Huic tali monſtro
ſæpe.n. enectũ ↄcupiuere reges uidere)muſtellarũ uirus exitio ẽ: adeo naturæ nihil placuit
eſſe ſine pari.Interficiunt eos cauernis facile cognitus ſola tabe.Necãt illi ſim ul odore.mo
riunturq;: & naturæ pugnãâ conficiunt. pis. Woize Ca. XXII.
Fa ĩitalia quoq; ut credit luporũ uiſus ẽnoxius. Vocẽq; homini quem priores con
téplentur adimere ad pᷣſens. Inertes hos paruoſq; africa & ægyptus gignunt: aſpe⸗
ros truceſq; frigidor plaga: Hoĩes ĩ lupos uerti: rurſũq; reſtitui ſibi falſum eſſe cõ
fidenter exiſtimare debemus: aut credere oĩa ꝗ fabuloſa tot ſeculis cõperimus.Vnde tamẽ

huͤͦrul

Haunig
jnter au
nicle⸗
zichablre
zNos no

Ureffgie
genmtecip
qumeltu

ſxctikieios
gultſes
Uigoreq

iusenig

buscoean

(neitiun
nerequi
Zuisinte

.
di

caputanpt

n.Alns
Niorti Ne
intunelce

. tunpekt

tonpnen

fodoreprn

Aeulrtte

umnNacura

eelcnonit

Ab
b un
„ dus
ilmirtiros

lentusalun

No⸗
doo
d
Celinnie
Uincone,
hori diin

Leinuichn

Enperete
älhinun
tuke
conlhien

(kcodli

ticotumn
n hdef

„

node

E kißi i
icſock
tfamin u
ſiniitkhin
Acunbert⸗
Cmmelorut
nureänn
do. (.

Parektgenh

ieterzoſte
im poſen

.

Aerhe n
Lclort duneus
euctocuts er
a
uumns Ehiopi
Nsegos
woenalg e
ümiacenl
mm Uniken
minc u
RLC/NN
ceponn
oeeMonm
cemnmd i
crennß,
Cbiuglücn
wd
lxinmmin
baſt l
r Cid
Kn un,
umes 1
tieieq⸗
i nolin
nnlgke,
li
lotacn

1
j

gnunde
iwcke,
19

iſta uulgo infixa fit fama in tantũ ut inmalecdictis ner

uri tu ꝗᷓ uiſu.

ictus irritos adueri
rentus aliud haud mitius debeſlat ammal.

Gts

vji

inter auctores græciæ nò ſpretus tradit arcadas ſcribere ex gente.Autei cuiuſdam forte fa
milia electũ ad itagnum quoddã regionis eius duci⸗ ueſtituq; in quercu ſuſi penſo tranare:

atq; abire in deſerta: trani figurariq; in lupum: & cum cæteris eiuide generis congregari ꝑ

)

annos nouẽ. Quo in tempore ſi homineie abſtinuerit: reuerti ad ide ſtagnũ:& cu tranaue
dem recipere ueſtem mirum eſt ꝗᷓ procedat græca credulitas. Nullam tam impudẽs menda
cium elſc ut teſte careat. Itaq; Copas qui olympionica ſcripſit narrat Dementu Parrhaſiũ in
ſactificio quod archades loui lyceo humana etiã cũ hoſtia faciebant: ĩmolari pueri exta de

guſtaſſe & ĩ lupũ ſe cõuerciſſe. Eũge decĩo anno reſtitutũ athleticiæ reſtitiſie in pugilatu:

uictorẽeq; ria olympia reuerſũ. Qui & caudæ huiꝰ aialis credit᷑ uulgo ineſſe amatoriù uicto
uirus exiguo in uillo: eunq; qui capiat᷑ abicere. Nec idẽ polere: niſi uiueti direcu. Dies ꝗ⸗

bus coeant toto anno nõ anplius. xii.Eundẽ in fame ueſci terra: Inter auguria ad dexterã

còmeãtium præciſo itinere pleno id ore fecerit: nullũ oium præſtantius. Sunt in eo ge-
nere qui ceruarii uocantur: quale e gallia in Pompe.magni harena ſpectatũ diximns.Huic
Quis in fame mandẽti ſi reſpexit obliuionẽ ſibi ſurrepere aiunt: digreſſumq; quærere aliud

AA ibus. Tos Wa Ca. XXIII.
Vog ad ſerpentes attinet uulgatum eſt cotores earſ pleraſq; terras habere in quas
ꝗq oeccultentur. In numera eſſe genera. Ceraſtis corpore emineræ cornicula ſæpe qua-
drigemina: quorũ motu reliquo corpore occultato ſollicitent ad ſe aues. GHennimũ

caput ampheſibenæ: hoc eſt & ad caput & ad caudam tanꝗᷓ paru eſſet uno ore fundi uene

num. Alis ſqua nã eſſe: aliis pickuras. Omnibus exitiale uirus. Iaculum ex arborum ramis

unibrari. Nec pedibus pauẽdas tätum ſerpentes: ſed & miſſili uolare tormento. Colla aſpiduũ
intumeſcere nullo ictus remedio. præterꝗ ſi cõfeſtim partes cõtactæ amputent. Vnus huic
tam peſtifero animali ſenſus uel potius affectus eſt. Cõiuga ferme uagantur: nec niſi cum

compare uita eſt. Itaq; alterutra interẽpta incredibilis alteri ultionis cura perſequitur inter

fectorem: ununq; eum in ꝗqtolibet populi agmine noticia quanda infeſtat. Perrumpit ces

difficultates. Permeat ſpacia: nec niſi annibus arcetur aut præceleri fuga. Non eſt fateri re

rum natura largius maſa aut remedia genuerit. Iam primũ hebetes oculos huic malo dedic

coſq; non in fronte au ex aduerſo cernere: ſed in temporibus. ita excitatur ſed pius audi⸗
Abert deinde internetinũ belum cum ichneumone. Notũ eſt animal. hæc gloria ma

b xjime in eadem natum ægypto. Mergit ſe limo ſæpius: ſiccatq; ſole. Mox ubi pluri⸗

bus eodem modo ſe coriis loricauit in dimicationem pargit. In ea caudam attollẽs

De crocodilo & hippopotamo. Ca. AXxV.
Rocodilũ habet nilus quackrupes: alũ & cerra pariter ac flumine infeſtum. Vnum
c hoc aial tereſtre linguæ uſu carcz. Vn fuperiore mobili maxilia imprinit morſum
alias terribile pectinatim ſtipãte ſe dẽtiũ ſerie. Magnitudine excedit plerũ duo⸗

deuiginti cubita. Parit oua quãta anſeres: eaq; extra eũ locũ traſferens ſemper incubat pᷣdi
uinatione quadã ad quẽ ſũmo auctu eo anno egreſſurus eſt nilus. Nec aliud animal ex mi⸗

nori origine in maiorẽ creſcit magnitudint᷑. Et unguibus hic armatus eſt cõtra oẽs ictus cu

te inuicta. Dies in terra agit:noctes aqua tẽporis utrũq; ratioue hunc ſaturũ cibo piſciũ: &
ſemper eſculento ore in lirtore Gno datum parua auiſq; trochilos ibi uocatur reauium in
italia: inuitar adhiãdũ pabuli ſui gratia os primũ eius ad fultim repugnãs: mox dentes & in

tus fauces:quoc; ad hac. ſcabendi dulcedinẽ ꝗᷓ maxime hiãres. in qua uoluptate ſono p̃ſſũ
conſpicatus ichneumõ per eaſdem fauces ut tælum aliquod ĩmiſſum erodit aluum. Similis

crocodilo: ſed minor etiã ichneumone eſt in nilo natus ſcicos: contra uenena præcipuũ an⸗
tidotum. Item ad inflamandam uirorum uenerem. Verum in crocodilo maior erat peſtiſq;

ut uno eſſet eius hoſte natura contẽta. Itaq; & delphini imeàtes nilo quorũdorſo tãquam

ad huũc uſum cultellata ineſt pẽna abigẽtes eos p̃ᷣda:ac uelut in ſuo tanrũ amne regnantes
alioꝗn ĩpares uiribusipſi aſtu ĩterimũt.Callẽt enĩ in hoc cũcta aĩalia: ſciuntq; nõ modo ſua
cõmoda: uerũ & hoſtiũ aduerſa. Norũt ſua tæla: norũt occaſiones: parteſq; diſſidentium in

ipelles habebãt. indicabitur. Euãtes

4*α

us excipi: donec aliquo capite ſpeculatus iunadat in fauces: nec hoc con

6 4 A H
WHLL e8 .
᷑ᷣ·;Sð =

et vo.& .
.L *

„

bellis. In uentre mollis eſt: tenuiſq; cutis crocodilo:ideo ſe ut territi ĩmergũt delphini: ſub
cunteſcq; aluũ illa ſecãt ſpina. Quin & genus hominũ eſt huic beluæ aduerlia in ipſo nilo: &
in intertiore habitans. I emira ab inſula in qua habitat appellata: Menſura eorũ parua: ſed
præſentia animi in hoc tãtũ uiſu mira. Terribilis hæc cõtra fugaces belua eſt: fugax cõtra ĩ
lequẽetes. Sed aduerſum ire ſoli hi audẽt. Quinetià flumini innatãt: dorſoq; equitãtiũ mo/
do ĩ poſiti hiantibus reſupino capite ad morſum addita in os claua dextra ac leua tenẽtes
extrema eius utrine ut frenis in terrà agũt captiuos: ac uoce etiã ſola territos cogũt euo/
mere recẽtia corpora ad ſepulturã. Itaq; ei uni inſulæ crocodili nõ adnatãt. Olfactuq; eiꝰge
neris hoĩm ut pſyllorũ ſerpẽtes fugantur. Fſebetes oculos hoc animal dicit᷑ habere ĩ a qua
extra accerrimi uiſus. Quattuorq; mẽſes hyemis inedia ſemꝑ trãſmittere in ſpecu. Quidã
hoc unũ diu uiuat creſcere arbitrant᷑. Viuit autẽ lõgo tpe. Maior altitudine in eodẽ mio
bẽélua hippopotamus edit᷑. Vngulis binis quales bubus: dorſo equi: & iuba: & hĩnitu: roſtro

reſimo: cauda torta: & dẽtibus apror umaduncis: ſed minus noxiis. Tergoris ad ſcuta gale

aſq; impenatrabilis: præterꝗᷓ ſi humore madeat. Lepalſcit᷑ ſegetes:deſtinatione ante ut fe/

runt determinatas in diẽ & ex agro ferẽtibus ueſtigiis neq; reuertẽti inſidie comparentur

Qui primus romæ hippopotamum & crocodillos oſtedit: & medicinæ ab animalibus re
pertæ. ÿẽM CAO,, XXVI.
Rimus eũ & ꝗnq; crocodilos romæ ædilitatis ſuæ Iudis. M. Scaurus tẽporario eu-
p ripo oſtẽdit. Hippopotamus in quadã medẽdi parte etiam magiſter exiſtit: aſſidua
naqꝙ; ſatietate obeſus exit in littusrecẽtes arũdinũ cæſuras pſpeculatus atq; ubi acu
tiſſimũ uidet ſtipitẽ ĩprimẽs corpus quãdã in crure uulnerat: atq; ita pfluuio ſaguinis mor
bidũ alias corpus exonerat: & plagã limo rurſus obducir. Quæ aialia quas hærbas oſten
derũt cerui: lacerti: hirudines: teſtudines: muſtella: ciconia: aper anguis. draco pãthera: ele/
phas: urſi:cerui palũbes:colũbæ: grues:coruus: CaAa. XXKXVII,
Imile ꝗddã: & uolucris in eadẽ ægypro mõſtrauit: quæ uocat᷑ ibis: roſtri aduncitate
per eã partẽ ſe ꝑplués qua reddi ciborũ onera maxime ſalubre eſt: Nec hæc ſola mul⸗

tis aĩlalibus reperta ſunt uſui futura & homini. Dictamũ hærbã extrahendis ſagitris

cerui moſtrauere pcuſſi eo tælo paſtuq; eius hærbe eiecto. lidẽ pcuſſi a phalangio quod eſt
. 2 = . .7 — — . . ₰ . — . ◻☚ . — 1
aranei genus: au aliquo ſimili cãcros edẽdo ſibi medent. Eſt & ad ſerpetiũ ictus præcipua:
qua ſe lacerti quoties cũ his cõſeruere pugnã uulnerati. reſoluẽt. Chelidoniã uſui ſaluber

rimã hirüdines mõſtrauere uexatis pullorũ oculis illa medẽtes. Teſtudo cunilæ: quã bubu

lam uocãat paſtu uires cõtra ferpẽtes refouet. Muſtella ruta in muriũ uenatu cũ iis dimica

tione cõſerta. Ciconia origano. Edera apri in morbis ſibi medent᷑: & cãcros ueſcẽdo maxĩe
mari eiectos. Ang uis hyberno ſitu mẽbrana corporis obducta fœniculi ſucco impedimen⸗
tum illud exuit nitiduſq; uernat. Exuit aũt a capite primũ: nec celerius ꝙ uno die ac nocte
replicãs: ut extra fiat mẽbranæ ꝗᷓ fuerat intus. Idẽ hyberna latebra uiſu obſcurato marathro

herbæ ſeſe africãs oculos inungit ac refouet:ſi uero ſquamæ obtorpuere:ſpinis iuniperi ſe

ſcabit. draco uernã nauſeã ſilueſtris lactucæ ſucco reſtringrt. Pâtheras per carnes fricatas a
conito uenant iidẽ barbari. Occupar ilico fauces earũ angor: ꝗᷓ re perdaliãches id uenenum
appellauere quidã. at fera contra hæc ex cremẽtis hoĩs ſibi medet᷑: & alias tã auida eorũ ut a
paſtoribꝰex ĩduſtria in aliquo uaſe ſuſpẽſa altiusꝗᷓ qat ſaltu:otĩgere iaculãdoq; petẽdoq;
defigi & poſtremo expirare dicat᷑: alioquin uiuacitatis adeo lẽtæ ut eiectis ĩterãeis diu pu/
gnet.Elephas caeleõte cõcolori frõde deuorato occurrit oleaſtro huic ueneno ſuo. Vrſicũ

mãdragoræ mala deguſtauere: formicas lãbũt, Ceruus hærba cynare uenenatis pabulis reſi

ſtit. Palũbes:gracullæ:merulæ:perdices: lauri folio annuũ faſtidiũ purgat. Colũbæ:turtu⸗

res: & galinacei hærba quæ uocat᷑ helxie. Anates: anxeres: cæteræcq; aquaticæ hærba ſideri=⸗
te. Grues & ſimiles iunco paluſtri. Coruus occiſo cameleontequi et ſquictori nocet lauro

infeſtum uirus extinguit. Pronoſtica animaliũ. Ca. XXVIII.

liia p̃ᷣterea utpote ꝗᷓ plurimis aĩalibus eadẽ natura rerũ cæliquoq; obſeruatione &

uentorũ & hymbriũ & tẽpeſtatũ pᷣſagia aliis alia dederit:quod pſequi ĩmẽſum eſt:
æque ſcilicet ꝗᷓ reliquã cũ ſingulis hoĩm ſocietatẽ.Si quidẽ & pericula præmonent
non fibris modo extiſq; circa quod magna mortaliũ portio hæret: ſed alia quadam ſignifi⸗
catione. Ruinis ĩminentibus muſculi præmigrant. Aranei cũ tælis primi cadunt. Augu/

ria quidẽ artẽ periculis facere.apud romanos ſacerdotum collegiũ uel maxime ſolẽne eſt.

tudinege

In thraci

E.
10o⸗
f

italinan

ſcorpionib
ophuſſtus

en

ar
nuſt

bumarü
leeretcte

eluiingſici
Perterezun

üurauenti

loces imitit
moguinee

eliinete
früimnultir

lbiciniser

ebras pet

putitfi
1edi morlue
cöcrepgeni,
ri eng
Ar
1 Mbus
les
felſuüaamn
Thophrſtn
nepreipiite

de
Huuis
4 Ahor
Xx fer
Kineri ge
oheTun
nducg
thugur⸗
Unt lucco
eMeeping
Auaglieen

lakftinte

lpen
Aurſlcem

nedrühmaft
bguin
gegulcitüm
1Xen enir
tnos git en
Cihaderinn
enſen i
Wnmeinecenl
1Ahininidſn
niAan i⸗
wone uk/
Wde conmenn
idu
W
tionden
Naitr Mdu
nrhie
ne
W.
Nerſo
Niheniilel

sünigen
Mificn!
Miducwenm
ikeoi
rirpd /
ol
ol,
nil
(brunnu/
huo
es
ſemn n
iniloni⸗
HEN
dun e
cun⸗ e

SK — — —

geſclen

umnlchi/

tudinegelu. Ciuirates & gẽtes a minutis aĩalibus deletẽzæ. Ca.

VIII.

In thracia locis rigẽtibꝰ & uulpes aĩal alioquin ſolerti auditu: amnes gelatos lacuſqʒ nõ ni

ſi ad paſtus ituræ redituræq; träſeunt. Obſeruatã eã aure ad glacie ap poſita cõletr e craſſi
Ec minus clara exitii documẽta ſunt etiã ex cõtẽnẽdis aialibus. M. Varro aucror eſt
a cuniculis ſoffoſſum in hiſpania o ppidũ:a talpis in theſſalia:ab ranis ciuitatẽ in gal
lia pulſã: ab locuſtis in africa. Ex gyaro cycladũ inſula amyclios a muribus fugatos

In italia amyclas a ſerpentibus delatas. Citra cynamulgos æthiopas late deſerta regio eſt a

ſcorpionibus & ſolipygis gente ſublata & a ſcolopẽdris abactos otrerietes auſtor eſt The⸗
ophraſtus. Sed ad reliqua ferarum genera tranſeamus.

De hyena & crocuta & manticora & fibris & lutris. oε ε Ca.
Venis utrã ; eſſe naturam: & alternis annis eſſe mare:alternis fœ. fieri. Parere ſine
mare uulgus credit. Ariſto. negat. Collũ & iuba cõtinuare ſi pinæ porrigit: flecti q;
mnſi circũactu totius corporis neꝗt. Multa pterea mira tradunt, Sed maxime ſermo
ne humanũ inter paſtorũ ſtabula aſſimulare: nomẽq; alicuiꝰ adiſcere: que euocatũ foras

lhaceret. Ité uomitionẽ hoĩs imitari ad ſolicitãdos canes: quos ĩ uadat ab uno aĩali ſepulchra

erui inꝗſitiòe corporũ.Fœmina raro capi. oculis mile eſſe uarietates: oculorũq; mutatiões.
Præterea umbræ eius cõtactu canes obmuteſcere. Et ꝗbuſda magicis artibꝰ o aĩal qd ter
luſtrauerit in ueſtigio hærere. Huiꝰ generis coitu læne æthiopica parit crocutani ſimiliter
uoces imitãtẽ hoĩm pecorũq;. Acics ei pperua in utraq; parte oris: nullis gingiuis dẽte cõti
nuo:qui ne cõtrario occurſu hebeter᷑: capſarũ mõ includit᷑. Hoĩm ſermones mitari & man
ticorã in ethiopia auctor eſt iuba. Hyenæ plurimæ gignunt in africa quæ & aſinorũ ſilue⸗

ſtriũ multitudine fundit. Mares in eo genere ſingulis fœminarũ gregibꝰ ĩperitãt. Timent
libidinis æmulos: & ideo grauidas cuſtodiũt. Morſuſq; natos mares caſtrãt Cõtra grauide
latebras petũt: & parere furto cupiũt: gaudẽtq; copia libidinis: Eaſdem partes ſibiipſi põtici

amputãt fibri periculo urgẽte:ob hoc ſe peti gnari. Caſtoreũ id uocãt medici.alias aĩal hor

tẽdi morſus: Arbores iuxta flumina ut ferro cædit. Hoĩs parte cõprehenſa nõ ante ꝗᷓ fracta

cõcrepuerin oſſa morſu reſoluit. Cauda piſciũ iis cætera ſpẽs lutræ. Vtrũq; aquatiũ apua⸗
ticũ. Vtriq; mollior pluma pilus. De ranis & uitulis marinis & ſtelliõibꝰ. Ca. XxXxXI.
Anæ quoq; rubetæ quarũ & interra & in huorc eſt uita: plurimis refertæ medicami
rnibus deponere ea quotidie ac reſumere a paſtu dicunt᷑: uenena tatũ ſibi reſeruan⸗
J tes. Similis & uitulo marino uictus in mari ac terra. Simile fibro & ingeniũ cuomit
fel ſuũ ad multa medicamẽta utile.Itẽ coagulũ ad conuitiales morbos ob ea ſe peti prudẽs.
Theophraſtus auctor eſt:angues eo mõ & ſtelliones ſenectutẽ exuere: eãq; ptinus deuora
xe:præcipiãtes comitiali morbo remedia. Eoſdẽ peſtiferos ferũt in græcia: innocuos eſſe in
nn CC.. XXXII.
Eruis quoq eſt ſua malignitas ꝗꝗᷓ placidiſſimo aĩalii: urgẽte ui canũ ultro ↄfugiũr
c àa43 hoĩiem. Et in pariẽdo ſemitas minus cauẽt humanis ueſtigiis tritas: ꝗᷓ quæ ſecretæ
ac feris opportunæ. Cõcept? earũ poſt arcturi ſydiis. Octonmis meſibus ferũt partus

S interdũ geminas. A conceptu ſeparant ſe at mares relicti rabie libidinis ſæuiunt. Fodiũt

ſcrobes. Tunc roſtra eorum nigreſcunt donec aliqui abluant hymbres. Fœminæ autẽante
Xrbas quæ aros & ſeſelis appellant᷑. Paſtæ reddeunt ad fœtũ. Illos imbui lactis primo no⸗
lunt ſucco qnacunq; de cauſa. Ediros partus exercẽt curſu: & fugã meditari docẽt. Ad præ
aupta ducũr:ſaltũq; demõſtrãt. lã mares ſoluti deſiderio libidinis auide petunt pabula. Vbi

Patu purgant᷑ bærba quadã quæ ſeſelis dicit᷑: faciliore ira utẽtes utero: A partu duas habet

ſe præpingues ſenſere latebras quærunt:fatẽtes incommodum pondus: & alias ſemp infu⸗

R acquieſcunt: ſtanteſq; reſpiciũt. Cũ prope uẽtum eſt:rurſus fugæ præſidia repetentes.
loc fit in teſtini dolore tam infirmi: ut ictu leui rüpatur intus. Fugiũt autẽ latratu canum

audito aura ſemp ſecũda ut ueſtigia cũ ipſis abeant. Mulcent᷑ fiſtula paſtorali & cantu. Cũ

rexere aures: acerrimi auditus: cũ remiſere: ſurdi. Cæterũ aĩal ſimplex: & oĩum rerũ mira

culo ſtnpens in tãtũ: ut equo aut bucula accadẽte propius hominẽ iuxta uenãte nõ cernant⸗
aut ſi cernunt:arcũ ipſlum ſagittaſq; mirent᷑. Maria tranant gregatim nates porrecto ordi⸗
ne: & capita imponẽtes præcedentiũ clunibus: uicibuſq; ad terga redeũtes. Hoc maxime
noctat᷑ a cilicia cyprũ traiiciẽtibus. Nec uidẽt terras ſed in odore earũ natãt: Cornua mares

habe nt:ſoliq; animaliũ omnibus annis ſtatuto ueris tempore amittunt: Id eo ſi ub ipſa die ꝗᷓ

LIBER

riis mutét oĩbus anmis. Defodi ab iis putat. Acccſis autẽ utrillibet odore ſerpetes fugant:
& comiciales morbi dephendunt. Indicia quoc; ætatis in illis gerũt ſingulis annis adicié-
tibus ramos uſq; ad ſexenes. Ab eo tẽpore ſimilia re uiuiſcũt. Nec põt ætas diſcerni. Sed dẽ
tibus ſenecta declaratur aut eni paucos aut nullos habet: nec in cornibus imis tamos: alio/
quin añ frõtẽ pmiere ſolitos iumoribꝰ: nõ deciduũt caſtratis conua nec naſcunt. Erupũt auũt
renalcẽetibus tuberibꝰ pmo aridæ. cutis Ilimilia. Eade teneris icreſcut ferulis arudincas in pa
niculias molli plumata lanugine. Quãdiu carẽr iis noctib? pcedut ad pabula. Increſcetia ſolis
uapore durãt: ad arborẽ ſubinde expiétes. Vbi placuerit robur: in ptca ꝓdeũt. Cati iam ſunt

Fiuũt aliqi ex câdido colore qualẽ fuiſſe tradit. Q..Sertorii cerua: ꝗ eſſe ſatidicã hiſpaniæ
ro pcipuũ remediũ ex coagulo hĩnuli in utero occiſi. Vita ceruis in cõfeſſo lõga: poſt centũ
annos aliꝗ bus captis cũ torquibus aureis: quos Alexâder magnus addiderat: adoptis iã cu
dã nos pncipes fœminas ſcimus oĩbus diebus matutinis carneà deguſtare ſolitas: & longo
WMon nwinen lg,E caruiſie febribus. Quod ita demũ exiſtimãat ratu ſi uulnere uno interieirt.
. Rſe F De tragelapho & chamelõte: & reliquis coloré mutatibus. Ca. XXXIII.
St eadẽé ſpecie barba tãtũ & armoruũ uillo diſtas: quẽ tragelaphũ uocãt nõ alibi ꝗᷓ iu⸗
ſa: ꝗqꝗ frequẽtiorẽ india. Figura & magnitudo erat lacerti: niſi crura eſſent recta &
exceltior.Latera uertici iügunt᷑ ut piſcibus de ſpinæ ſimili modo: Eminet roſtrũ ut inparuo
ſu cauo: tenui diſcrimine p̃grãdes:& corpori cõcolores.Nunꝗ eos operiri: nec pupilæ mo

3 nec potu ſempꝑ alitur: nec alio ꝗᷓ aeris alimento. Circa caprificos ferus: innoxius alioquin. Et

7„En corde & circa oculos tm. Viſcera ſine ſplene hibernis mẽſibus. latet ut lacerta.

cui iubata tradit᷑ ceruis. Nã thoes luporũ id genus eſt ꝓcerius longitudine: breuita
, . ,Se hec abſimile: cornua ramoſa: ungula bifida: uillus magnitudine urſorũ.Sed cum libuit ſui

arborũ fruticũ florũ locorũq; reddit metuẽs in ꝗbus latet. Ideoc; raro capituxr. Mirũ eſſet

laculatur,Hiybernis autẽ ſe menſibus cõdit. Quæ natura mujtis & ante oĩa urſis.

J on ninmea m. Vor Se. .h

LEEIE c0

coplexiſq;. Deinde ſeceſſus in ſpecus ſeparatim: in ꝗbus pariũt triceſimo die: ac plu

gẽtibꝰꝑſ uaſerat. Et iis pcũ ſerpẽte pugna. Inueſtigãt cauernas nariũ que ſpiritu extrahunt
renitẽtes. Ideo ſingulare abigedis ſerpetibꝰ odor aduſto cornu ceruino.Cotra morſus ue⸗

e xta phaſin amnẽ naſcẽs. Ceruos africa ꝓpemodu ſola nõ gignit. At chameleõtẽ & ip

coloris natura mirabilior. Mutat nãq; eũ ſubinde & oculis & cauda & toto corpore. Red-
dirq; ſemp quẽcunq; pxime attingit præter rubrũ candidũq;. Defuncto pallor eſt. caro in
capite & maxillis & ad cõmiſſurã caudæ admodũ exigua. Nec alicubi toto corpore. Sagis

coloris eſſe: aſino ſimilis eſt Tergori tãta duritia: ut thoraces ex eo faciãt. Colorem oĩum

Orũ coitus hyemis initio:nec uulgari quadtrupedũ more:ſed ambobuscubantibus

rimũ ꝗnos. Hi ſunt cãdida informiſq; caro: paulo muribꝰmaior: ſine oculis: ſine pilo
Vngues tãtũ pminẽt. Fſãc lãbẽdo paulati figurãt. Nec ꝗcꝗ rarius hoĩes quã pariẽtẽ uidere
urſam. Ideo mares quadragenis diebꝰ latẽt. Fœminæ quaternis menſibus. Specus ſi nõ ha-
buere ramorum fruticunq; congerie ædificant in penetrabiles hymbribus molliq; frõde cõ
ſtratos. Primis diebus biſſeptenis tã graui ſõno premuntur: ut ne uulneribus quidem exci⸗
tari queãt. Tuncmirũ in modũ ueterno pingueſcũt.illi ſunt adipes medicaminibus apti.

2 J ⸗ . „* .
maxzime in uia petũt. Larẽt amiſſis uelut inermes. Sed & ipſi bono ſuo inuidẽtes. Dexrrum
cornu negât iueniri ceu medicaméto aliquo pᷣditũ. Idq; mirabilius fatedũ eſt:cũ & ſnuiua⸗

edera iu cornibꝰ uiridate ex atti itu arborũ: ut in aliquo ligno tenefis dù experiunt innata.

te in magna obeſitate. Febriũ morbos nõ ſentit hoc aĩal. Qui & medet᷑ huic timori.Quaſ/

ſit haud abſimile ſuilo. Cauda plongà in tenuitate deſinẽs: & implicas ſe uiperinis orbibus
Vngues adunci.Motus tardior ut teſtudini. Corpus aſperũ ut crocodilo. Oculiin receſ/

tu:ſed totius oculi uerſatione circũ aſpicit. Ipſe celſus hiati ſemꝑ ore, Solus aĩaliũ nec cibo

. —

Vtat colores ſcytarũ taràdus:nec aliud ex iis quæ pilo ueſtiunt᷑:niſi in indis lycon:

.— ͤ te crurü diſſimile: uelox ſaltu. Venatu uiuẽs. Innocuũ hoĩi. Habitũ nõ colorẽ mu⸗ꝭ
at. Per hyemes hyrti: æſtare undi. Tarãdo magnitudo quæ boui eſt. Caput maius ceruino

XXXVy.

Vam ſesr habitũ corpori tã multiplicẽ dari mirabilius & uillo. De hyſtrice. Ca. XXX X
Auß (vali nruut V ſtrices generat india & africa ſpina cõtectas: ac erinaceorũ genere: ſed hyſtrici lö⸗
A!.’K(We h gaieores aculei: & cũ intendit cutẽ miſſiles. Ora urgẽtiũ figit cãnũ: & paulo longius

cngl
entes app
Agunetui
utnsteli⸗
ſonprommp
Exreunces hu
ſulculos de⸗
crpetunb,u
cpurgleol
toiaciuncun
nirceduͤte
urlugtedl
clbbusoibus
nalibus not⸗
curulls uilos
Micdicos fuil

Ondt
t dores
duett
munlupnaſea
ſoechicdeoqzi
dunes Kindin
neceicbora
incaunabor
ſenlaeuenit
Zinecönoluun
Untierlerede
immnrtun
ſerurgcece
ſloperfundt

leletes it fen

tilligpede
Poincere,
liftuſtra
Fnifas Eibe
ſonrinewe,
Bäror
totant
„ AIAuſti
leötnntini
Pumtghreit
Ntezwrinz
Iimume
tegunend
⸗

3¾
Rcänunn

chlcern Rlc

biitit
Sarüceung
LIneteicetuſdle
rCainmit
enunimn
Muituexranat
Oratmorlus e⸗
lörpatten
Mobü
ltu:Alae
1 M.
tnoibigi⸗
cmeröat⸗
Nrüncinprno
len

5

4. 1
„.
III õͦõ

.

1wcntuemn
mmuscenun
leum putſu
(Clotnciun
ut Nidcl
eltyftib⸗
Aünn
roce)i

neo⸗

me
l

cõtraq; defluuiũ capilli tẽaces. Ab iis diebus reſiduũt: ac priorfi pedũ ſuctu uiuũt. Boctus ri

gentes apprimedo pectori fouet nõ alio in cubitu qᷓ oua uolucres. Mirũ dictu credit Theg

phraſtus per id rempus coctas quoq; urſorũ carnes ſi aſeruent᷑ increſcere. Cibi tunc nmulla
argumeta:hec niſi humoris minimũ in aluo inueniri. Sanguinis exiguas circa corda tantũ

guttas: veliquo corpori nihil ineſſe. Procedũt uere: fed mares præpingues. Cuius rei cauſa

non prompta eſt. Quippe nec ſõno quidẽ ſaginatis preter quactuordecim dies ut diximꝰ.
Exeuntes heærba quandà aron noĩe laxandis inteſtimis alioquin conctetis deuorant: circacꝑ
ſulculos dẽétiũ prædomantes ora. Oculi eorü hebetantur crebro. Qua maxime fauos cauſa

expetunt. ut cũ uulneratũ ab apibus os leuet ſanguine grauedine illa. Inualidiſſimũ urſo

caput: ꝙ leoni fortiſſimũ. Ideo urgente ui præcipitaturi le ex aliqua rupe mambus eo oper
to iaciuntur:ac ſæpe in harena colaphis infictis exanimatur. Cerebro ueneficiũ eſſe hiſpa⸗
niæ credũt:oceiſorũq; in ſpectaculis capita cremãte teſtato quoniã potũ in urſinam rabiem
agat. Ingrediuntur & bipedes. Arbore auerſi diripiunt. Tauros ex ore corni buſq; eoge pe⸗
dibus oĩbus ſuſpenſi pondere ſatigant: Nec alteri aĩaliũ in maleficia ſtulticia ſolertior. An

nalibus notatũ eſt. M. Pi.M. Meſſala conſ.ad.xiiii.calen.octob. Homitiũ Aenobarbũ ædilẽ 2= VUeo⸗ n A .

curulẽ uiſos numidicos & totide uenatores æthiopas in cyrco dediſſe. Miror adiectũ nu⸗

midicos fuiſſe cum in africa urſos non gigni conſtet.
SJM Demurihus ponticis & alpinis & herinaceis. Cai. XXXVII

Ongdunt hyeme & porici mures dũtaxar albi. Quog palatũ in guſtu ſagaciſſimũ au

?ores quo na modo intellexerint miror. Condunt᷑ & alpini: quibus magnitudo me
ia eſt. Sed hipabulo ante in ſpecus cõuecto: cũ quid narrẽt alternos marẽ ac fœæmi
nam ſupra ſe cõplexo faſce hrbæ ſupinos. cauda mordicus apprehẽéſa inuicẽ detrahere ad

ſpecũ ideoq; illo tẽpore detrito eſſe dorſo: Sunt iis pares & in ægypto: Similiter reſidẽr in⸗
clunes: & in binis pedibus gradiunt: prioribuſq; ut manibus utunt. Præparât hyemi & heri⸗

mecei cibos: ac uolutati ſupra iacẽtia poma affixa ſpinis unũ nõ amplius tenetes ore portäcld

in cauas arbores.Idẽ mutatione aqlonis in auſtrũ cõdẽtes ſe incubile præſagiũt. Vbi uero
ſenſere uenãtẽ cõtracto ore pedibuſq; ac parte oĩ inferiore qua rarã & innocuã habẽt lanu
ginẽ cõuoluunt in formã pylæ: ne quid cõprehedi poſſit pter aculeos: Indeſperatione uero
urinã ex ſe reddũt tabificà tergori ſuo ſpiniſq; noxiã: ppter boc ſe capi gnari. Quãob rẽ ex
inanita prius urina uenari ars eſt. Et tũ pcipua dos tergoris. Alias corrupta fragilis putribꝰ

ſpinis atq; deciduis: etiã ſi uiuat ſubtractus fuga. Ob id nõ niſi in nouiſitima ſpe maleficio
illo perfundit᷑. Quippe & ipſi odere inſitũ ueneficiũ ita parcẽtes ſibi: terminunq; ſuprema

Ooperiẽtes: ut ferme ante captiuitas occupet Calidæ Ppoſten aquæ aſperſu reſoluitur pila: ap
prehẽſuſq; pede altero e poſterioribus ſuſpẽdio ac fame necat᷑.Aliter nõ eſt occidere & ter

gori parcere. Iplum aialnõ uerent pleriq; dicere uitæ hominũ ſupuacuũ eſſe. Si nõ ſint illi

acculei:fruſtra uellerũ molicies in pecude mortalibus data. Hac cute expoliunt᷑ ueſtes. Ma
gnũ fraus & ibi lucrũ monopoliũ inuenit. De nulla re crebrioribus ſenatuſcõfultis nulloq;

non principe aditouerips pronintialibus.- Vrina e duobus aliis animalibus rõne mira
eſit. De Kof 2 e Melibus ſrtutis. PE Ca,, XxXXVIII.

Eôtophonõ accepimus uocari paruũ: nec alibi naſcens ubi leo gignit. Quo guſta
to tanta illa uis eſt ut cæteris quadrupedũ imperitãs illico expiret. Ergo corpus ei

a

aduſtũ aſpergũt aliis carnibꝰ polẽtæ mò inſidiante s fere. neccaatq; etiã cinere tam

xõtcaria eſt peſtis. Haud in merito igit᷑ odit leo: uiſũq; fràgit: & circa morſum exanimat: Il⸗
le cõtra urinã ſpargit prudens:hanc quoc- leoni exirialé. Lyncũ humor ita redd itus ubi gi⸗
gnunt glaciat᷑:areſcit ue in gẽmas carbũculis ſimiles:&igneo colore fulgẽtes:lyncuriũ uo

catas: atq; ob id ſucino a pleriſq; ita generari prodito. Nouere hoc ſciuntq; lynces: & inui/

dentes urinã terra operiũt: eoc; celerius ſolidatur. Illa alia ſolertia in meru melius: ſuflata
cure diſtentæicus hominũ & morſus canũ arcẽt. Præuidét tẽpeſtatẽ & ſcyuri: obturatiſq;
ſpiraturus eſt uẽtus cauernis: ex alia parte aperiut fores decretos. Ipſis uilloſior cauda p
tegumento eſt. Ergo in hyemes aliis prouiſum pabulum aliis pro cibo ſommuus.
e uipera cocleis & lacertis. Ca. XxXIX.
Fropẽtiũ uipera ſola terra dicichr cõdi. Cæteræ arborũ aut ſaxorũ cauis. Ei alias uel
ſ anniia fame edurant algore modo dempto. Omnia ſeceſſus tempore ueneno ior,/

bea⸗ dormiunt: Simili modo & coxlex. Ille quidem iterum & æſtatibus, adherentes

cunſtate: ex

4

LIBER.

maxime ſaxis: ut etia iniuria reſupinatæ auulſæq; nõ tñ exeit. In balearibus uero inſulis ca
uaticæ appellatæ no prepute cauis terræ: neq; hærba uiuũt: ſed uue mò inter ſe coherent.

Eſt & aliud genus mnus uulgare. Adherẽt opculo eiufdẽ teſte ſe opientes: obruptæ rerra
ſemp.Fiæ & circa maritimas fatũ alpes quõda effoſſæ cæpere iã ermi & in ueliterno. Oium
tñ laudatiſſime in aſtypalea inſula. Lacertæ inimiciſſimũ genus cocleis. Negãtur ſemeltre
uitã excedere. Lacerti arabiæ cubitales. In india uęro in niſa mõte. xxiiii.in longitudine pe
dũ: colore fului aut pumcei aut cerulei. De canihus. Ca. Xl.
NX his quoc aialibꝰ quæ nobiſcũ degũt multa ſunt cognitu digna.Fideliſſimi ante
anes atq; eꝗ. Et pugnaſſe aduerſus latrones canẽ pro ιοο accepim'“: confe
corpore nõ receſſiſſe: uolucres & feras abigetẽ. Ab alio in epiro agni

Eg dia hol e
tũ in cõuẽtu pcuiſorẽ dñi laniatuq; & latratu adectũ: ut cogeret᷑ fateri ſcelus Garamãtu re
geẽ canes duceri ab exilio reduxere prœliãtes cõtra reſiſtẽtes. Propter bella colophomii ite⸗
G caſtaballéſes cohortes canũ habuere. Ex pmæ dimicabãt in aciæ nunꝗ detrectaâtes. Fiæc
Eęraãt diffidiſſima auxilia: nec ſtipediorũ indigna. Canes defendere ciĩbros cæſis dñis eorum
pPrlauſtris i poſitis. Canis laſone Lycio ĩterfecto cibũ capere noluit in ediaq; coſumptus e.
Is cui uero nomée hyrcani reddidit Durides accenſo regis Lyſimachi rugo iniecit ſe flaimæ.
Similiterq; Hieronis regis. Memorat & Pyrrhũ Gelonis tyrani canẽ Philiſtus. Memorat &

Nicomedis bithyniæ regis uxore eius. Conſyngæ laceratà ꝓpter laſciuioiẽ cũ marito iocũ

. Apud nos Volcatiũ nobilẽ qui Ceſeliũ ius ciuile docuit aſturcone e ſuburbano redeuntẽ
cũ adueſpauiſſet canis a craſſatore defendit. Itẽ Celiũ Senatore ægrũ placentiæ ab armatis
opreſſum: nec prius ille uulneratꝰ eſt ꝗᷓ cauſe interẽpto. Sed ſuꝑ oĩa in noſtro æuo actis po

puli ro.teſtatu Apio Iunio &. P. Silio cõſ. cũ aĩaduerteret᷑ ex cã Neronis. Gramatici fili in
T.Sabinũ & ſeruitia eius: unius ex iis canẽ nec a carcere abigi pigi potuiſſe: nec a corpore

receſiſſe: abiecto in gradibꝰgemoniis mœſtos edentẽ ululatus magna populi ro.corona cir
a cũ quidã ei cibũ obieciſſet: ad os defuncti tuliſſe. Innatauit idẽ in tyberim
cadauere abiecto ſuſtẽtare conat?: effuſa multitudie ad ſpectàdã aĩalis fidẽ. Soli dum noue
1e.Et ignotũ quoq; ſi repẽte ueniat intelligũt:. Soli noĩa ſua:ſoli uocẽ domeſticã agnoſcũt
Itinera qᷓuis longa meminere. Nec ulli p̃ter hominẽ memoria maior: Impetus eorũ & ſæui⸗
tia mitigat ab hoĩe cõſidente humi.Plurima aliain his quotidie uita inueni t. Sed in uenatu
ſolertia & ſagacitas p̃cipua eſt. Scrutat᷑ ueſtigia arq; perſequit᷑. Comitatẽ ad ferã inquiſito
tem loro retrahes: quis aquã trãſilies ſe occultaſſet: ꝗ ſignificãs demoſtratio eſt cauda pmũ
deinde 1oſtro. Ergo etiã ſenecta feſſos cecoſq; ac debiles ſinu ferunt uentos & odorẽ captã
res: prodẽteſq; roſtro cubilia. E tigribus eos indi uolũr cõcipi. Et obid in ſiluis coitus tem-
pore alligãt fœmias. Primo & ſecũdo fœtu nimis feroces putãt gigni: tertio demum edu/
cant. Hoc quidẽ e lupis galli quorũ greges ſum quiſq; duq;orẽ a canibus & ducẽ habẽt. I⸗

lum in uenatu comitãtur: illi parẽt. Nãq; inter ſe exercẽt etia magiſteria:Certũ eſt iuxtani⸗

lũ amnẽ currentẽ lãbere:ne crocodilorũ auiditati occaſionẽ płæbeãt. India petẽti Alexan/
dro magno rex albaniæ dono dederat in uſitatæ magnitudinis unũ: cuius ſpecie delectat·
iuſſit urſos mox apros & deinde damas emicti cõtemptu ĩmobili iacẽte. Eac ſegnitie tanti
corporis offenſus ĩperator generoſi ſpiritus eũ interimi iuſſit. Nũciauit hoc fama regt lra⸗
huos
ſibi fuiſſe. Hocinterẽpto pᷣterea nullũ ſore. Nec diſtulit Alexancder: leonec; fractũ ptinus

q; alcerũ mittẽs addidit madata: ne in paruis experiri ueller: ſed in leüe elephatoue.

uidit:poſtea elephantũ iuſſitinduci haud alio magis ſpectaculo lætatus.Horrẽtibus ꝗppe

per totũ corpus uillis ingenti primũ latratu inronuit. Mox in ceruicẽ aſſultãs cõtraq; belu

am exurgẽs hinc & illic artifici dimicatione: qua maxĩe opus eſſet mfeſtãs atq; euitãs: do⸗

nec aſſidua rotatũ uertigine afflixit: ad caſũ eius tellure cõcuſa. Cãnũ generibus amiui par
tus, Iuxta ad pariẽdo annua ætas. Gerũt in utero ſexagenis diebus. Gignunt cecos: & quo
Iargiore alunt᷑ lacte:eo tardiorẽ uiſum accipiũt. Nõ tamẽ unꝗᷓ ultra uigeſimũprimũdiem:
nec ante ſeptimũ. Quidã tradũt ſi unus gignat᷑ nonodie cernere:ſ igemini decimo. Idemq;

in ſingulos adiici: totidẽq; eſſe tarditatis ad lucẽ dies. Er ab ea quæ fœmina ſit ex pmipara

genita citius cerni: Optimus in fœtu ꝗ nouiſſimus cernere incipit: aut quẽ primum fert in
cubile fœta. Rabies canũ ſyrio ardẽte hoĩ peſtifera ut diximus: ita mor ſis lœtalis aquæ me

tus. Quapropter obuiam itur per. xxx, eos dies galliaceo maxime fimo mixto canum cibis:
autſi preuenerit morbus ueratro. Acd canis rabidi morſum. C. XLl.

r
1 10
mor
ſcetemnec ca
ſerventé
D le⸗
e totu
cop⸗

lüregio it

unpbbetun
Mutyrere
eairpoieci
miespedes)
Auouſtusee
tunolipyran
leeguitatu
Cane hoſtee
tradooculor
cdinteatino⸗⸗
lugingeepe

uliuerlus ſy⸗

nueninelcde
imetfelo Ni⸗
OAnrsinpro
Conexcihun
ſtusaDionyi
nepänbrin
dilalicukure
Lhtkumole
4ronzäglon
bunug Aba
Gtnennlosd
bauus nini
Pcgteillduse⸗
NMuinum
Uilcert Vn⸗
eriguütit
unnbginſich
nioknettelcen
llheninen
li cödito f
hrloſibign
menismelt
id Klacrin⸗
Uhelinümn
dinmnolleg
eanhiper;
tolennel
detetisfeen
lecarice n
beanon
eing
li ae
lls

dunlerdineg
eroinlli
mmerle Cobeen
e t
Ueitemo Oin
in D
lorgtucir
,
mütllünm
1 Arenmen⸗

=

E

—

5 Woin eron
ncdponir
deneia i
6ltcäntonnn
gcäime
inncre r.
iſus Menect
Otecümmiod
ubeno ebennt
XennezDarmats
ioedas N

Ctümmiflun
E:eca r
WütcN
e idanm
Gin Alnu
Enonni
(iifiuuund
ii Am
eceicehn
byiittun
Lehmeg ,0
1 üpehs
=
ic
geniß 00

dusnanuie

en

te in grege armẽti reliquæ fœtæ educant o

M D morſum uero unicũ remediũ oraculo quodà nuꝑ reptũ. Radix ſilueſtris roſæ qᷓ
a cynorhoda appellat: Columella auctor eſt ſi quadrageſimo die ᷓ ſit natus caſtretur

morſu cauda:ſumuſq; eius articulus auferat᷑: ſequeti neruo exepto nec caudã cre⸗

ſcere:nec canes rabidos fieri: Canẽ locũtum in prodigiis ꝙ equidẽ annotauerim accepimꝰ:

Et ſerpentẽ latraſſe cũ pulfus eſt regno Tarquinus. De natura equorũ. Ca. LllI-
IIdæe Alexãdro & equi magni raritas cõtigit. Bucephalà eũ uocarũt: ſiue ab aſpectu
e toruo: ſiue ab inſigni taurini capitis armo ĩ preſi.Sexdecim talẽtis ferũt ex Philoni
co pharſali grege emprtũ etiã tũ puero capto eius decore. Neminẽ hic aliũ Alexã⸗

drũ regio iſtratus ornatu recepit in ſedé: alios paſſi reiiciẽs: Idẽ in præliis memoraræ euiuſ
dam pibetur ope. Thebarũ oppugnatiõe uulneratus in aliũ traſire Alexadrum non paſſus:
Multa pᷣterea eiuſdẽ modi. Propter quæ rex defuncto ei duxit exeꝗas. Vrbe tumulo circũ

dedit noĩe eius. Nec Cæſaris dictatoris quẽꝗᷓ aliũ recepiſſe dorſo equus tradit.Idẽq; hoĩs ſi
miles pedes priores habuiſſe: Hac effigie locatꝰ ante. Veneris genitricis ædẽ. Fecit & Diu⸗
Auguſtus equo tumulũ. De quo Germanici Cælſaris carmẽ eit. Agrigẽti cũ pluriũ equoꝶ

rumuli pyramides habẽt. Equũ adamatũ a Semiramide uſq; ad coitũ luba auctor ẽ. Scythæ

Adẽ equitatus & equoꝶ gloria ſtrepũt. Occiſo deniq; ipſorũ regulo ex prouocat one dimi
cante hoſtẽ cũ uictor ad ſpoliadũ ueniſſet ab equo eius ictibus morſuſq; cõfectũ. Aliũ de⸗
tracto oculorũ opimeto & cognito cũ mre coitu petiſſe p̃rupta atq; exaĩatũ. Equã eadẽ ex
cã inreatino agro laceratũq; piter aurigã ĩuenimus. Nãq; & cognationũ ĩtellectus in iis eſt
Itaq; in grege prioris anni ſororẽ libẽtius etiã ꝗᷓ matre equa cõmitatur. Docilitas tata eſt ut

uniuerſus ſybaritani exercitus eꝗtatus ad ſymphoniæ catũ ſaltariõe quadã moueri ſolitus

inueniat.lde præſagiũt vugnã & amiſſos lugẽt dños lachrymaſq;ʒ ĩterdũ deſiderio fundũt
interfecto Nicomede rege equus eius inedia uitã finiuit. Phylarchus refert Cẽtaretrium e
galatis in prœlio occiſo Antiocho potitũ equo eius cõſcendiſſe ouantẽ. At illum indigna⸗
cione acceſum domitis frenis ne regis poſſet pcipitẽ in abrupta iſſe. exanimatũq; una Phili
ſtus a Dionyſio relictum in cœno hærentẽ ut e euelliſſet: ſecutũ ueſtigia domini exami
ne apũ iubæ inhærente. Eoq; oſtento tyrannidẽ a Dionyſio occupatã. Ingeĩa eorũ in enarra
bilia iaculantes ohſequio experiũtur. difficiles conatus corpore ipſo:nixuq; inuitantiũ. Iã
tela humi collecta equiti porrigũt. Nã in cyrco ad currus iuncti nõ dubie intellectũ adhor

rationis & gloriæ fatẽtur. Claudii Cæſaris ſeculariũ ludorũ cyrcenſibus excuſſo in carceri-
bus auriga albati equi palmã occupauere: primatũ optinuere: oppoſita effundates oĩa:quæ

cõtra æmulos debuiſſent peritiſſimo auriga inſiſtẽte facientes. Cũ puderet hominum artes
ab equis uinci peracto legittimo curſu ad metã ſtetere. Maius auguriũ circa priſcos plebe⸗-
iis cyrcẽſibus excuſo auriga ita ut ſi ſtaret in capitoliũ cucurriſſe equos:ſedẽq;ʒ ter luſtraſ⸗
ſe.Maximum uero eodem perueniſſe a uehiis cum pahna & corona effuſo. Ratumena qui
ibi uicerat. Vnde poſtea nomẽ portæeſt. Sarmatæ lõginqua itinera acturi ĩedia pdie p̃parãat
eos exiguũ tãtũ potũ inpartiẽtes:atq; ita per cẽtena milia & quinquaginta continuo curſu

euntibus inſidẽt. Viuũt annis ꝗdẽ quinquagenis. Fœminæ minore ſpatio. Exdẽ quinquen

nio finẽ creſcẽdi capiũt. Mares anno addito.Forma equorũ quales maxime legi oporreat.
Pulcherrime ꝗdẽ Virgilio uate abſoluta eſt: Sed & nos diximus in libro de jaculatione eq⸗
ſtri cõdito:& fere inter oẽs cõſtare uideo. Diuerſa aũt cyrco ratio quæritur. Itaq; cum bimi
in alio ſubigantur ĩperio:nõ ante quinquẽnes ibi certamen accipiut. Partum in eo genere
undenis mẽſibus ferũt:duodecimo gignũt. Coitus uerno equinoctio bimo utrinq; uulga
ris. Sed acrimatu firmior partus: Generat mas ad annos trigintatres. Vtpote cũ a cyrco poſt
uigeſimũ annũ mittantur ad ſobolẽ reparãdã. Et ad quadragintad uraſſe tradũt adnitũ mo
do in attollẽda priore parte corporis. Sed ad generãdũ paucisnialiũ minor fertilitas. Qua
de cauſa per interualla admiſſuræ dantur: nec tamen quindecim inirus eiuſdem anni valet
tolerare. Equarum libido extinguitur iuba tonſa. Gignunt annis omnibus ad quadrageſi/
mũ.Vixiſſe equũ ſeptuagintaquinq; annis prodit. In hoe genere grauida ſtãs parit: pterque

cœteras fœtũ diligit. Et ſane equĩs amio ris inaſci ueneficiũ hippomones appellatum in frõ

—4 11 ½ 1. — R . . 13
te:carice magnitudine:col ore nigro. uod ſtatim edito partu deuorat fœta:aut partũ ad
ubera nõ admittit ſi quis præreptũ habeat. Olfactu in rabiẽ id genus agitur. Amiſſa paren/
rbum. Terram attingere ore triduo proximo ꝗ
ſir genitus negat poſſe. Quo quis acrior in bihendo profundius nares mergit. Scythe per

bella fœminis uti malũt: quoniã uriuã curſu nõ ĩpedito reddat. Cõſtat in luſitania circa uli
xiponẽ oppidũ & tagũ amnẽ equas fauonio flãte obuerſas animale cõcipere ſpiritum idq;
partũ fieri: & gigni ꝑniciſſimũ ita ſep trieniũ uitæ nõ excedere. In eadẽ hiſpania galleca ge
na & aſturia eit eꝗni generis. FHii ſunt quos tiheldones uocamus. Minori forma appellatos
aſturcones gignũt. Quibus nõ uulgaris in curſu gradus: ſed mollis alternocrurũ explica-

tu glomeratio. Vnde es ſoluti carpere in curſus tradit arte. Equo fere qui homini morbi p

terꝗ ueſicæ cõuerſio: ſicut oĩbus in genere ueterino. De aſinis. Ca. XIIII.

Sinũ quadringẽtis nũmis emptũ. Q.. Aſio ſenatori auctor eſt. M. Varro: haud ſcio
2. an oiĩum pcio aialiũ uicto opa ſine dubio geruli mirifica arãdo quoq;. Sed mularũ

maxime pro generatione patria etiã ſpectat᷑ in iis archadibus in achaia. In italia rea
tinis. Ipſum aial frigoris maxime ĩpaties: ideo nõ generat᷑ in põto:ne in eꝗnoctio uerno ut
cætera pecua admittit: ſed ſolſtitio. Mares in remiſſione operis deteriores. Part? a. xxx. mẽ
ſe ociſimus: ſed a trimatu legitimus. Totide quot equæ & eiſdẽ mẽeſibus & ſimili mõ. Sed i
cõtinẽs uterus urinã genitale reddit: ni cogat in curſum uerberibus a coitu. Raro gemios
parit. Daritura lucẽ fugit: & tenebras quærit: ne cõſpiciat ab hoĩe. Gignit tota uita: quæ eſt

ei ad. xxx. annũ Partus caritas ſũma: ſed aquarũ tediũ magis Per ignes ad fœtus tẽdũt. Ex
itẽ ſi riuus minimus ĩterſit horret ita ut pedes oĩno caueat tingere: Nec niſi aſſuetos po/

tant fontes: qui ſunt in pecuariis. Atq; ita ut ſicco tramite ad potũ eãât. Nec põtes trãſeant
per raritatẽ placarũ trãtlucẽtibus fluminis. Mirũq; dictu ſitiũt: &ſi imutẽtur aquæ ut bibat
cogẽdæ exonerãdæue ſunt. Nec niſi ſpatioſe incubat alias atterunt. Varia nãq; ſõnio uiſa
cõcipiũt iccu pedũ crebro:qui niſi per inane emicuerit repulſu durioris mareriæ claudita⸗

tam ilico affert. Quæſtus exiis opima pᷣdia exupat. Notũ eſt in celtiberia ſingulas duadra⸗
genis milibus nũmorũ emi. Ad mularu maxime partus auriũ referre in his & palp ebrarum
püos aiunc. Quãuis eni uni color toto reliquo corpore: totidem tñ colores quot ibi fuere

redidit. ullos earũ epulari Mœcenas inſtituit: multũ eo tẽpore pᷣlatos onagris-Poſt euin⸗
teriit auctoritas: ſaporis. Sed aſino morite uiſꝗ gelerrime id genus deficit.

idis, Mas. ECa. XIIIII.

X aſino & equa mulus gignitur mẽſe. xiii. Animal uiribus in labore eximiũ. Ad ta⸗-
les partus equas:neq; quadrimis minores neq; decẽibꝰ maiores legũt: arceriq; utrũ
ꝗꝓ genus ab altero narrãt niſi infantia eius generis ꝙ ineãat lacte hauſto. Qua propt
ſubreprtis ſtacim puillis in cenebris equarũ uberi aſinarũ ue equleos admouẽt. Gignit autẽ
mula ex equo & aſina: ſed effrenis & tarditatis indomitæ. Leta oĩa eſſe. uetulis. Cõceptũ ex
eguo lecutus aſini coitus abortu perimit. Non item ex aſino equi. Fœminas partu optime
Vii die inpleri obſeruatũ eſt: mares fatigatos melius ĩplere. Quæ non prius ꝗ dentes: quos
Pruiilioms appellant iaciat conceperit. ſterilis intelligitur. Et equæ non primo initu genera-
& ceperit. Equo & aſinagenicos mares hinulos antiqui uocabant cõtraq; mulos: quos aſi-

.

& neutri parentum eſſe ſimilia. Eaq; ipſa quæ ita nata ſunt non giguere in omni aĩaliũ ge⸗
nere: idcirco mulas non parere. Eſt in animalibus noſtris peperiſſe ſæpe uerũ ꝓdigii loco ha

bitum. Theophraſtus uulgo parere in cappadocia tradit: Sed eſſe id auimal ibi ſui generis
mu & calcitratus inhibet᷑ uini crebriore potu In pluriũ græcorũ ẽ monumẽtis eũ equa mu⸗
li coitu natum quem uocauerũt hinũ id eſt paruũ mulũ. Generatur ex eꝗ & onagris mãſue

factis mI ueloces in curſu: duricia eximia pedũ: uerũ rugoſo corpore: indomito animo
ſed generoſo enagro. Et aſina genitus oẽs antecellir. Onagri in phrygia & lycania præci/

Pui. Pullis eorũ ceu pᷣſtantibus ſapore africa gloriatur: quos laliſiones appellant. Multum

Ixxx. ànis uixiſſe atheniéſium monumentis apparet. Eo gauiſi cũ tẽplũ in arce facerẽt: ꝙ de
reliRus ſenecta cadẽtia iumẽta comitatu nixuq; exhortaretur decretũ fecere:
ne frumẽetarii negociatores ab incerniculis cũ arcerent. Debubus. =c Ca XLV.
Vli incicis camelorum altitudo traditur: cornua in latitudinen quattuor pedũ in
b noftro orbe epiroticis laus magna a Pyrhicut ferunm i inde regiseura. ld conſecu⸗
tus eſt nõ te ꝗdrinatũ ad ptus uocãdos. p̃grandes itaq; fuere: hodieq; reliquiæ ſtir

Piũ durãt. At nũc aniculæ ad fœcũditatẽ poſcũtur. Tolerãtiꝰ tamẽ himæ. Tauri genezatio

né uadrimi ipl ent: & ſingulis denæ eodẽ ãno tradũt.Si aũt poſt coitũ ĩ dexteraptẽ habeat
tauri: generatos mares eſſe.ſi in leuã fœminas. Cõceptio uno initu peragit᷑ ꝙ ſi forte perra

Ii & equæ generarent. Obſeruatum e duobus diuerſis generibus nata tertii generis fieri:

uo caueret

lit11, 0
Coreipli
ponus lan
iſhenlun
Pouesan
foenninis
etüminu
capite no
i niſa
titur,C
lenuioraq
lencusibu
LEutſitite
Negitiocci
1oſtrastoru
minatio pri
lusaialiü ee
comnibus a
citato uel
Nu intortac
Uicimeopt
cavöſtati
Obrevickian
notatü uittl
holtia deos
nutito len
Oei
macl
Noè
ſitlouetus

Umapopul

1

lleriücib
leetius

(mmibonon

nöennüͤt
ieninei
ütbiaurei
lchnemine

in Neey

„d
mmpßirel
natutlle⸗
ſocizeiug .
mmares,.
net Aglon
tur 0l,
ſesf llexe.
nchocj .

ulrnen
AKſortni
Puugl B
om pPl
noctunüehe,
ibaninntf
(2 M.
Wrohnln
1 Nl dli
Mahnlun
octo enn
PdI
Almino eri
Agenin
toanuunguret
irunti
niiAns o
X tes iln
r ururbi
nig Gou
weni cutin

—

Se=
☛tG —

S
Nol de

AWMdNN
Gaocridte

. A
mgnubokein
e

1

U
“
AII

U.

ioemmu fin
miaiug*
digiloon
Uigehens
eueunn/
ongtbni
Commwmmno
honneo/
r Mllun

VllIlI.

uit. xx. poſt die marẽ fœmina repetit. Pariũt mẽſe. x. quicꝗd ante genitũ ĩutile eſt. Sunt au

ore ipſa cõplẽte.x. mẽſe duos prere nũc raro geminos. Coitus a elphini exortu ad pridie

nonas ianuarii diebus. xxx. aliquibus & autũno: getibus quidẽ quæ lacte uiuunt ita fœtus

diſpenſantibus: ut omni tẽpore anni ſupſit id alimẽtum. Tauri no ſæpius ꝗᷓ bis die ineunt.

Boues aĩialiũ ſoli & retro ambulantes paſcunt. Apud garamantas quidẽ haud aliter. Vita
fœminis. xv. ãnis lõgiſſima: Maribus. xx. Robur ĩ quimatu. Lauatiõe calidæ aquæ tradũtur
pingueſeere: & ſi ꝗs inciſa cute ſpiritũ ĩ uiſcera harũdine adigat. Nõ degeneres exiſtimari
etiãa minus laudato aſpectu:plurimũ lactis alpinis: ꝗbus minmũ corporis plurimũ laboris
capite nõ ceruice iũctis. Syriacis nõ ſũt palearia: ſed gibber ĩ dorſo. Carici quoq; ĩ pte.Aſiæ
fœdi uiſu tubere ſuꝑ armos a ceruicibus eminente: laxatis cornibus excellente ĩ opere nar
rãtur. Cæteri nigri coloris candidi ue ad laborẽ dãnãtur. Tauris miora quã bubus cornua
tenuioraq;. Domitura bouũ ĩ trimatu:poſtea ſera:ante præmatura. Optime cũ domito iu⸗
uencus ibuitur. Sotiũ enĩ laboris agriq; culturæ habemus. Hoc aĩal tatæ apud priores cu
Xæ& ut ſit ĩter exẽpla dãnatus a populo ro.die dicta:ꝗ cõcubino procaci rure omaſũ ediſſe ſe
negãti occiderit bouc: actuſq; in exiliũ tãquã colono ſuo interẽpto. Lauris ĩ aſpectu gene
roſitas torua frõte: auribus ſetoſis cornibus ĩ pcĩctu dimicationẽ poſcẽtibus. Sed tota cõ⸗
minatio prioribus ĩpedibus ſtat: ira gliſcẽte alteros replicãs: ſpgenſq; ĩ altũ harenam: & ſo
lus aĩaliũ eo ſtimulo ardeſcẽs. Vidimus ex ĩ perio dimicãtes: & ideo ſe demõſtratos rotari
cornibus cadẽtes excipi:iterũq; reſurgere:modo iacentes ex humo tollit: bigarũq; ẽt cur⸗
rucitato uelut aurigas inſiſtere. Theſſalorũ gentis ĩuentũ ẽ equo iuſta quadrupedãte cor
nu intorta ceruice tauros necare. Primus id ſpectaculũ dedit romæ Cæſar dictator. Kinc
uictimæ optimæ & lautiſſima deorũ placatio. Huic tãtũ animali oĩum quibus pcerior cau
da nõ ſtati nato cõſumatæ ut cæteris mẽſuræ creſcit uni dõec ad ueſtigia ima puẽiat. Quã
obrẽ uictĩarũ pbatio ĩ uictulo ut arriculũ ſufraginis cõtĩgat:breuiore nõ litãt. Hoc.quoq;
notatũ uitulos ad aras humeris hois allatos nõ fere litare: ſicut nec claudicãtẽ: nec aliena
hoſtia deos placari: nec trahẽte ſe ab aris. Eſt frequẽs ĩ pdigiis priſcorũ bouẽ locutũ. Quo
nũtiato ſenatũ ſub diuo haberi ſolitũ. De api boue. Ca.. Xl-VI.
Os ĩ ægypto etiã numinis uice colit.Apim uocãt. Inſigne ęei ĩ dextro latere cãdicios
macula cornibus lunæ creſcere ĩcipiẽtis. Nodus ſub lingua:quẽ cantarũ appellant.
Nõòõ ẽ fas eũ certos uitæ excedere annos:merſũq; in ſacerd otũ fonte enecãt qſitun
luctu aliũ:quẽ ſubſtituãt: donec inueniãt mœrẽt. Deraſis etiã capitibus:nec tamẽ uſqʒ diu
ꝗrit. Inuẽtus deducit᷑ a ſacerdotibus mẽphim.Sunt delubra ei gemia:qᷓ uocãt thalamos au
guria populorũ. Alterũ ĩtraſſe lætũ ẽ: ĩ altero dira portedit. Reſpõſa priuatis dat: e manu
cõſulẽtiũ cibũ capiẽdo.CGermanici Cæſaris manũ auerſatꝰẽ haud multo poſt extincti. Cæte
ro ſecretius cũ ſyprupit ĩ cœtus ĩcedit:ſũmoto ſtrepitu lictorũ:grexq; puerorũ comitatur
carmẽ honori eiꝰ canẽtiũ.lIntelligere uidet᷑: & adorari uelle. Hi greges repẽte lymphati fu
tura p̃cinũt. Fœmina bos ſemel ei ãno oſtẽdit᷑ ſuis & ipſa ĩſignibus ꝗꝗᷓ aliis: ſẽpq; eodẽ die
& iueniri eã extinguiq; tradũt.Mæẽephi eſt locus ĩ nilo:quẽ a figura uocant phialã. Oĩibus
ãanis ibi aureã paterã argẽteãq; mergẽtes diebus quos habẽt natales apis. Septẽ hi ſũt.Mi 2
tũq; neminẽ per eos a crocodilis attingi. Octauo poſt orã diei, vi. dne beluæ feritatem.
H De narura pecudum & pecorum. Hyn G⸗ rrr. W-Ca. De H XLVII.
Agna & pecori gratia uel ĩ placamẽtis deorũ: uel ĩ uſu uellege. Vt boues ſũptũ hõi
m nẽ excolut: ita corpoꝶ tutela pecori debet᷑. Generatio bimis utrĩq; ad nouenos anoſ
ꝗbuſdã & ad.x primipares mĩores fœtus. Coitus oĩbus ad arcturi occaſũ id ẽ a ter
tio idus maias ad aꝗlæ occaſu id zitii Chal augurli creru ptũ diebus. cl. poſtea cõcepti in
ualidi Cordos uocabãt ãtiq poſt id tẽpus natos.Multi hybernos agnos p̃ferunt uernis: qm̃
magis ĩterſit añ ſolſtitiũ ꝗᷓ añ brumã firmos ee:ſolũq; hoc aĩal utiliter bruma naſci. Arieti
naturale agnas faſtidire: ſenectà ouiũ cõſectari:& ipſe ſenecta melior:illis quoq; utilior. Fe
rocia eius cohibet᷑ ornu iuxta aurẽ terebrato. Dextero teſte pᷣligato fœninas generat: leuo
mares. Tomiturus ſolitariis ouibus ab ortus ĩ ferũt. Remedſũ ẽ cõgregare eas ut cœtu iu⸗
uẽt᷑.Agꝗlomis flactu mares cõcipi dicũt:auſtri fœmias.Atq; ĩ eo generẽ arietũ maxĩe ſpectã
tur ora. Quia cuius coloris ſub lĩgua habuere uenas: eius & lanitiũ ẽiĩ fœtu: uariũq; ſi plu⸗
res fuere: & mutatio aquaꝶ potuſq; uariat. Ouiũ ſũma gña duo tectũ & colõicũ illud mol
lius: hoc ĩ paſeuo elegatiꝰ. Quippe cũ tectũ rubis ueſcat᷑. Operimẽta eis ex atabicis cinua

LIBER.
Lana aũt laudatiſſima apula: & quæ ĩ italia græci pecoris appellat᷑: alibi italica. Tertiũ locũ
mileſiæ oues obtinẽ. Apułæ breues uillo: nec niſi penuliſ celebres. Circa tarentũ canuſiũq;
ſũmã nobilitatẽ habẽt. In aſia uero eodẽ genere laodicæ. Alba circũpadanis nulla p̃fert᷑:nec
libera cẽtẽos numos ad hoc æui exceſſit ulla. Oues nõ ubiq; tõdẽt. Durat ꝗbuſdam ĩ locis
Ren 00 mos uellẽdi. Colloꝑ: Hura genera. Quippe cũ deſint ẽt nomiĩa eis:quas natiuas appellãt ali
Se⸗. quot modis. egeneribus lanarum & ueſtiũn. Ca. XLVIII.
acnon h. Ilſpania nigri ſi? ris p̃cipuas habẽt: pollentia iuxta alpes canuſia rutili: ꝗs erythras
h uocäãt. It betica ut canuſiũ. Fuluas tarẽtũ ac pulliginis ſuæ: & ſuccidis oĩbus uſus
mſmaeldicat“. Hyſtriæ liburniæq; pilo pprior ꝗᷓ lanæ pexis aliena ueſtib?& ſſolà ars ſcu
tulato textu ↄmẽdat.In luſicania ſimuſis circa piſcias puĩtiæ narbonẽſiſ.Similis & ĩ æg/pto
ex ꝗ ueſtis detrita uſu tĩgit᷑:rurſuſq; æuo durat. Eſt & hirtæ filo craſſo ĩ tapetis ãtiꝗſſima
gratia. lã certe priſcos iis uſos PHiomerus auctor ẽ. Aliter hæc galli tĩ gũt: aliter ꝑarthoꝶ gẽ
tes. Lanæ & ꝑ ſe coactæ ueſtẽ faciũt. & ſi addat᷑ acetũ ẽt ferro reſiſtũt: ĩmo uero et ignibus.
Nouiſſimo ſui purgamẽto ꝗppe abenis coquẽtiũ extracte ĩidumẽtis uſu ueniũt galliarumt
ut arbitror)ĩ uetũ certe gallicis hodie noĩbus diſcernũt᷑: nec facile dixerĩ ꝗᷓ id ætate coœpit-
Antiꝗs. n. torus e ſtrameto erat: qlirer nũc ẽt ĩ caſtris gauſape:Patris mei memoria cœpere
amphimala noſtra: ſicut uilloſa & et uetralia. Nã tunica lati claui ĩ modũ gauſape texi nũc
primũ ĩcœpit.Lanarũ nigræ nullũ colo rẽ bibũt. De reliqarũ ĩ fectu ſuis locis dicemꝰ. In cõ
chyliis marinis aut herbarũ natura: lanã colo & fuſo Tanagꝗlis quæ eadẽ Caia Cecilia uoca
ta e: i tẽplo. M. Anci duraſſe pdẽte ſe auctor ẽ. M. Varro: factâq; ab ea togã regiã ungulatã
æde fortunæ:ꝗᷓ Seruius. Tullius fuerat uſus. Inde factũ ut nubẽtes uirgines cõitaret᷑ co
lus cõpta & fuſus cũ ſtamĩe.Ea prĩa texuit rectã tunicã:qua ſimul cũ toga pura tyrones in
duũtur nouæq; nuptæ. Vngulata ueſtis prio lautiſſimis fuit: inde ſuriculata defluxit. To
gas raſas phryginaſq; Diui Auguſti nouiſſimis tẽporibꝰcœ piſſe ſcribit Feneſtella. Crebræ
papaueratæ antiquiorẽ habẽt originẽ.lã ſub Lucilio poeta in torquato notatæ. Prætextæ
hapud hetruſcos originẽ iuenere. Trabeis uſos accipio reges. Pictas ueſtes iã hapud Fio⸗
merũ fuiſſe: unde triphales natæ. Acu facere idæi friges ĩ uenerũt: ideoq; phrygiões appel
lati ſũt.Aug ĩtexere ĩ eadẽ aſia ĩuenit Attalus rex.unde nomẽ attalicis. Colores diuerſos
icture ĩtexere Babylon maxĩe celebrauit:& nomẽ ĩpoſuit. Plurimis uero liciis texere qͥ po
ymita appellãt: alexadria ĩſtituit. Scutulis ⸗ iuidere gallia Metellus Scipiõi triclinaria ba⸗
pylonica ſeſtertiũ octĩ gẽtis milib ueniſſe iã tũc poſuit ĩ capitalibus criminibꝰ: quæ neroni

eo dicatæ cooptũ erat durauere ad Seiani exitũ. Mirũq; fuit nec fluxiſſe eas:nec teredonũ
ſiurias ſeſiſſe anis.d.lx.Vidimus iã & bidetiũ uellera purpura:cocco cochylio ſexꝗpedalibꝰ
libris ĩ fecta: uelut illa ſic naſci cõgẽte luxuria.in ipſa oue ſatis generoſitatis oſtẽdit᷑ breuia
rate cruge uẽtris ueſtitus: ꝗbus nudus eẽt apicas uocabãt danabãtq;. Syriæ cubitales ouium
caudæ plurimũ ĩ ea pte lanicii.Caſtrari agnos hiſ quĩquemeſres præmaturũ exiſtimant.
De muſimonio. rr r e ba a. XLIX.
St & ĩ hiſpania & maxĩe corſica nõ maxĩe abſimile pecori genus muſimomũ capri⸗
e no uillo ꝗ pecoris uelleri ppius. Quoge e genere & ouibus natos priſci ũbros uoca
uerũt. Infirmiſſimũ pecori caput. Quã ob rẽ auerſũ a ſole paſci cogẽdũ Quã ſtultiſ
. . 9 Aima aĩaliũ lanata. Qua timuere igredi unũ cornu rapto ſequũtur. Vita logiſſima anis. x. in
⸗ Wern Tr Sn thiopia. xiii. Capris eodẽ loco.xi. In reliquo orbe plurimũ octo. Vtrũq; genus ĩtra quanũ
Dog 0 Coitů ipletur. i ñꝗß. Ca. L.
2= beus Abpræ pariũt & quaternos: ſed raro admodũ. Ferũt ꝗnc; mẽſibꝰ ut oues. Capræ pin
c guedie ſterileſcũt. Triæ minus utiliter generât & i ſenecta: nec ultra quadriẽniũ.,
4 IIncipiũt. vii. mẽſe & adhuc lactãtes. Multũ ĩ utroq; ſexu utilius. Primus ĩ die coitꝰ
nõ ĩplet:ſequẽs efficatior: ac deĩde cõcipiũt nouẽbri mẽſe: ut martio pariãt turgeſcẽtibꝰ uix
gultis. Aliquãdo aniculg:ſeper bimæ:ĩ trimatu ĩutiles pariũt octonis anis.Abortꝰ frigori
obnoxius. Oculos capra ſuffuſos iunci pũcto ſanguĩe exonerat. Caper rubi. Solertiã eius
ai alis Mutianus uilſã ſibi ꝓdidit ĩ põte pᷣtenui duabus obuiis e diuerſo cũ circũactũ angu⸗
ſtiæ nõ caperẽt:nec reciprocationẽ lõgitudo ĩ exilitate. cæca torrẽte rapido mĩaciter ſubter
Huẽte alterã decubuiſſe: atq; ita alterã ꝓculcate ſupgreſſã. Mares qmaxĩe ſimos lõgis auri⸗

prĩcipi quadrĩgẽtis milibꝰ ſeſtertiũ nup ſtetere.Serui Tulli p̃ᷣtexte ꝗbus ſignũ fortũæ ab

culis ĩ fractiſq; armis ꝗᷓ uiliſſunos ꝓbat. Fæminarũ generoſitas iĩſigne laciniæ oorporibus &

ceruict
coru⸗M
chelausa
cut noe
ni ace his
ſüceclui
enisaec⸗
fege una
ake⸗
nel⸗
ſil
lii
lust
ſuriceresn
leneciu ne
GeticFœm
leres fieret
pllci uiceo⸗
ſetütprie
ethotatüfi
Cuanellgn
ſtinubzt. C
realle.
glladecöfe
lulpelepn
ltcur anlen
1o Neq i
Pitz uerrin.
dcommne⸗
ruortio⸗
Gapruno⸗
Mkeins R
Imcianx
cannſed 1 b
.
lunri
un
„ Kilu
cicungte
Cügengg

k
0 n
.. W
dunein
iis miricp⸗
woalquon

Kemücannli
nulk Pketen
duſcmiſc
uszppelit,
W.
brlii⸗ etr
icscidui
Alint
Neti ign
luermtm
nedaendan
cmütgnn
dragi
arwi er
uſperiti
Idamd
uClud
ünglini

2

cntantco

Nieh Cce
.
engcse
istenerin
Zincloann
iegunn

BeruntN

lnruib⸗
cittbten
Brlesovion
. ſtinan .
Ah.

ee

üosuch⸗
ini
oiautin
Nu
inge
l.

sC
. nnil,
idie
,et
Ggeſet

ceruice binæ depẽdẽtes. Nò oĩbus cornua: ſed ꝗbus ſũt his & ĩdicia aãnorũ p ĩcremẽta no⸗
dorũ. Mutilis lactis maior ubertas. Auribus eas ſpirare nõ naribꝰ: nec unꝗᷓ febri carere Ar⸗
chelaus auctor cẽ. Ideoq; fortaſſis ꝙ aĩa his qᷓ ouibus ardẽtior: calidioreſq; concubitus. Tra
dũt & noctu nõ minus cernere quã ĩterdiu.Et ideo caprinũ iecur ſi ueſcat᷑:reſtituit ueſpti
nã acic his: quos myctilopas uocãt. In cilicia circaq; ſyrias uillo tõſili ueſtit᷑. Capras ĩ occa

ſũ decliui ſole ĩ paſcuis negãt cõ tueri ĩter ſeſe:ſed aureas iacere. Relꝗs aũt horis ĩter ſe ad

uerſas & cognitores. Depedet oĩ um mẽto uillus: quẽ arũcũ uocãt. Hioc ſi 9s appreheſâ ex
grege unã trahat: cæteræ ſtupetes ſpe ctãt. Id ẽr euenire cũ quãdã hærbãâ aliqᷓ ex eis momor
derit. Morſus earũ arbori exitialis. Oliuã lãbẽdo quoq; ſterilẽ faciut. Eaq;. ex cã Mineruæ
Villi pecoris adimiſſura a fauonio ad æquinoctiũ uernũ ætatis. viii.mẽſe. Quibu ſ⸗
dã ĩ locis ẽt a.iiii.uſqʒ ad.viii.ãnũ. Partus bis ĩ ano. Tẽpus utero.iiii menſin. Nume
rus fœcũditatis ad uicenos. Sed educare tã multos nequeũt.Dieb. x. circa brumãꝗ
ſtatĩ dẽtes naſci Nigidius tradit. Implẽt᷑ uno coitu: ꝗ & gẽinatus ppter facilitatẽ abortiẽdi
remediũ ne pria ſubactiòe neq; ante flacidas aures coitus fiat. Mares nõ ultra trimatũ ge⸗
nerãt. Fœminæ ſenectute feſſæ cubãtes coeũt. Comeſſe fœtus his nõ ẽ ꝓdigiũ. Suis fatus
ſacrificio die. v. purus ẽ. Pecoris die.vii. Bubus.xxx. Corũcamus rumialis hoſtlias donec bi
detes fieret puras negauit. Suẽ oculo amiſſo putãt cito extiĩgui: alioꝗn uita ad. xv.ãnos ꝗ⸗

buſdãâ uicẽos. Verũ efferãtur: & alias obnoxiũ genus morbis anginæ maxĩie & ſtrũæ. Index

ſuis ĩ ualidæ cruor ĩ radice ſetæ dorſa euulſæ: caput obliquũ i ĩceſſu. Pẽuriã lactis ppigueſ
ſetiũt: & prio fœtu minus ſũt numeroſæ. In luto uolutatio generi grata. In torta cauda. Id
et notatũ facilius facere ĩ dexterũ ꝗᷓ leuũ derortã. Piĩ gueſcũt. Ix. diebꝰ: ſed magis tridui ine
dia ante ſignatiõem orſa. Animaliũ hoc maxie brutũ:animãq; ei ꝓ ſale datã nõ illepide exi⸗
ſtimabat᷑. Cõpertũ agnita uoce ſuarii furto abactos merſo nauigio iclinatie lateris unius
remeaſſe. Qui & duces ĩ urbe forũ nũdĩarũ domoſq; petere diſcũt:& fieri ſapiũt ueſtigia
palude cõfudere: urina fugã leuare. Caſtrant fœmĩæ quoq; uti cameli poſt bidui inediã
ſuſpẽſæ pnis poribus uulua reciſa celerius. ra pĩgueſcũt.Et ad hibet ars iecori fœminarũ

ſicut anſerũ. Inuẽtũ. M. Apicii fico carica ſaginatis a ſacietate necatis repẽte mulſi potu da

to.Neq; alio ex aĩali numeroſior materia ganeæ: ꝗqnquagĩta ꝓpe ſapores cũ cæteris ſingu⸗
li.Hinc cẽſoriarũ legũ paginæ. interdictaq; cœnis ahdomina: g ladia: teſticuli: uuluæ ſinci⸗
pita uerrina:ut iã Publii minorũ poetæ cœna poſtꝗᷓ ſeruitutẽ exuerat: nulla memorer᷑ ſine
abdomine: etiã uocabulo ſuminis ab eo impoſito. Placuere aũt & fieri ueſcicæ. Catonis cẽ-
ſoris orationis aprinũ exprobrãt callũ. In tres tamẽ partes diuiſio apro media ponebãt lom
bos aprunos appellata. Solidũ aprũ romanorũ pmus ĩ epulis appoſuit. P. Seruilius Rullus
pater eius Rulli: ꝗ Ciceronis ĩ conſulatu legẽ agrariã ꝓmulgauit. I à ꝓpinqua origo nunc
quottidianæ rei c. Et hoc annales notarũt horũ.ſ. ad emẽdationẽ moꝑ:ꝗbus notata ꝗdẽ eẽt
cœna:ſed ĩ pncipio bini terniq; pariter mandębantur apri. M
hDe uiuariis beſtiarum. V ſIcgin - Nmie CuQa. LII.
Iuaria eorũ cæterorũqʒ ſilueſtriũ pmus tõgati generis ĩ uenit Fuluius hirpinus ꝗĩ
tarqnẽſi feras paſcere iſtituit. Nec diu imitatores defuere. L. Lucullus &. C. Hor
tẽſius. Sues feræ ſemel aãno gignũt. Maribus ĩ coitu plurĩa aſpitas. Tũcãter ſe dimi

cãt ĩdurantes attritu arborũ coſtas: lutoq; ſe tergorãtes. Fœmiĩæ ĩ partu aſpiores: & fere ſi

militer ĩ omni genere beſtiarũ. Apris maribus nõ niſi aniculis generatio. In ĩdia cubitales
dẽtiũ fexus gemini ex roſtro. Lotidẽ a frõte ceu uituli cornua exeunt. Pilus æreo ſimilis
agreſtibus. cæteris niger. At ĩ arabia ſuillum genus n uiujit ullo genre..
Dee ſemiferis animalibus. Na⸗ = eu Whetess C. LIII.
Ecq; facilis mixtura cũ fero: qualiter natos antiꝗ hibridas ſues uocabant ſemiferos:
n ad hoĩes quoq; ut ĩ Caiũ Antoniũ Ciceronis ĩ cõſulatu collegã appellatione traſ
lata nõ in ſuibus tãtũ:ſed ĩ oĩbus quoq; aĩaliũ cuiuſcũq; generis ullũ eſt placidum.
Eiuſdẽ ĩuenitur & ferrũ: utpote cũ hominẽ etiã ſilueſtriũ tot genera prædicta ſint. Capræ
tamẽ in plurimas ſimilitudines trãſfigurãtur. Sũt capræ: ſũt rupicapariæ: ſũt ibices ꝑnicita-

tis mitadæ: quàᷓ honerato capite uaſtis cornibus gladiorũ uaginis: hæc ſe liberaãt ut tormẽ

to aliquo rotat ĩ petris potiſſimũ e mõte aliquo ĩ aliũ traſilire cupietes.atqʒ recurſu pnici

quo libuerit exultãt. Sũt &origes ſoli a ꝗgpuſdã dicti cõtrario pilo ueſtiti: & ad caput uer-/

ſo. Sũt & damx: & pigardi: & ſterpſicerotes multaq; alia haud diſſimilia. Sed illa alpes hæc
rranſmarini ſitus mittun. De ſimiis. Lo Alhe Dai. IIIII.

Imiag quo genera hõinis figuræ pxia caudis ĩter ſe diſtĩgũt᷑. Mira ſolertia uiſco
inugut laqueos: calceariq; imitatiõe uenãtiũ tradũtur. Mutiaus & latrüculis luſiſ-
ſte fictis cære: nuces uiſu diſtiguere. Cornelius luna caua triſtes eẽ ꝗbus ĩ eo gene
re cauda ſit. Noua exultationẽ adoriri. Naq; defectũ ſyderũ & cæteræ pauent qdrupedes:.
Sinmiasge generi p̃cipua erga ſœtũ affectio. Geſtãt catulos quos maſuefactæ ĩtra domos pe⸗
perere: oĩbus demoſtrãt: tractariq; gaudẽt:tractatu gratulationèe ĩtelligẽtes. Itaq; magna
ex pte cõplectẽdo necant.Efferatior c nocephalis natura: ſicut mitiſſima ſatyris. Calitrices

rxoto pene aſpectu differũt. Barba ẽ ĩ acie: cauda late diff uſa j N. E aial negatuiue
feaſmr

re ĩ alio niſi ĩ æthiopiæ quo gignit᷑ cæxlo. De leporibus. Pe⸗ Ca. LV.
Eporũ plura ſũt genera: ĩ alpibꝰ cãdidi:ꝗbus hybernis meſibus ꝓ cibatu niuẽ cre⸗
Idũ eẽ. Certe liqueſcẽte ea rutileſcũt ãnis oĩbus.Et ẽ aliquod aĩal ĩtolleradi rigoris
a umnũ leporũ generis. Sũt & quos Hiſpanias cuniculos appellat fœcũditatis ſnu
mere: famẽc balearibꝰ iſulis populatis meſſibꝰ afferẽs. Fœtus uẽtre exectos uel uberib ab
latos nõ repugnatis ĩterrãeis gratiſſimo ĩ cibatu habẽt: laurices uocãt. Certũ eſt balearicos
aduerſus puẽëtũ eoꝶ auxiliũ militare a Diuo Auguſto petiſſe. Magna ꝓpter uenatũ eorũ
uiuariis gratia ẽ. Iniiciũt eas ĩ ſpecus: ꝗ fũt multifores ĩterris: unde & nomẽ aĩiali:atq; ita eie
Ccos ſupne capiũt. Archelaus auctor ẽ quot ſint corporis cauernæ ad excremẽta lepori toti
dẽ ãnos eẽ ætatis. Varius certe numerꝰ repit.Idẽ utrãq; uĩ ſingulis ĩeſſe.ac ſine mare æque

gigner.Benigna circa hoc natura ĩ nocua & eſculẽta aĩalia fœcũda generauit. Lepus oĩum

prædæ naſcẽs ſolus p̃ter daſipodẽ ſ upfœtat. Aliud educas: aliud ĩ utero pilis ueſtitũ: aliud

iplume: aliud ĩcohatà gerẽs ptẽé. Necnõ & ueſtes leporĩo pilo facere tetatũ ẽ tactu non pin

de molli ut ĩ cute: ppter breuitatẽ pili labili. De damis. Ca. LVI.
Amæ manfueſcunt raro cũ feræ iure dici nõ poſſint. Còplura nãq; ſũt nec placida:
. d nerc fera:ſed mediæ inter utrũq; naturæ: ut in uolucribus hirũdines: apes ĩ càpo: in
g mari delphini. Quo ĩ genere multi & hos iĩcolas domus impoſuere.
Vres haud ſpernẽdũ ĩ oſtẽtis et publicis aĩal. Arroſis lauini clypeis argẽteis marſicũ
m portẽdere bellũ. Carboni ĩperatori apud Cluſiũ faſciis ꝗbus ĩ calciatu utebatexitũ

plura eoꝶ genera Cyrenaica regiõe alii lata frõte: alii acuta: alii herma ceogigene

xe pũgẽtibus pilis. THheopraſtus auctor ĩ gyaro ĩſula cũ ĩcolas fugaſſet:ferũ quoq; roſiſ⸗
ſe. Còſtat id quod iacturã ꝗdã & ad chalybas fecere ĩ ferrariis officinis. Aurariis ꝗdẽ in me
tallis ob hoc aluos eog excidi: ſempq; id furtũ depræhẽdi tãtã eẽ dulcedinẽ furadi. Vemiſſe
murẽ. cc. nũmis caſſilinũ obſidẽte FHãnibale. eũq; ꝗ uediderat fame ĩteriſſe:emptorẽ uixiſ⸗

ſe annales tradũt. Cũ cadidi ꝓuenere:lætũ faciũt oſtẽtũ.Nã foricũ occẽtu dirimi auſpicia

annales refertos habemus. Sorices & ipſos h/eme condi auctor eſt Nigidius ſicut glires:
quos cenſoriæ legis principes. Q. Scaurus. &. M. in conſulatu non alio modo coenis ade⸗-
mere quã conchylia: aut ex alio orbe conuectas oues. Semiferum & ipſum animal: cui uiua
ria in doliis idem qui apris inſtiruit. Qua in re noratum nõ congregari niſi populares eiuſ⸗

dem ſiluæ: & ſi miſceantur alienigenæ: niſi amne uel monte diſcreti interire dimicãdo. Ce-

nitores ſuos feſſos ſenecta alunt inſigni pietate ſenium finitur hyberna quiete. Cõditi enĩ
& hi cubant: rurſus æſtate iuueneſcunt:ſimili & muſtellis quiete. =
Qiuæz animalia quibus locis non ſint. Ca. LVIII.

Ic mirum rerum naturam non ſolum alias aliis dediſſe terris animalia: ſed in eodẽ
Dquoq; ſitu quædam aliquibus locis negaſſe. In meſia ſilua Italiæ non niſi in parte
reperiuutur hi glires. In lycia dorcades non tranſeũt montes ſyris uicinos. Onagri

montem qui capadociam a lycia diuidit. In helleſponto in alienos fines non cõmeant cerui
& circa argumuſam elaphum montem non excedunt auribus etiam in monte fiſſis. In por⸗
doſolene inſula uiciniã muſtellæ non tranſeunt. In bœtia leucadia illaræ ſolum ipſum fu

giunt quæ iuxta in orchomeno tota ſubruunt arua talpꝑæ: quarum e pellibus cubicularia

nidimus ſtragula. Adeo ne regilio quidema portentis ſũmouet delicias. In ithaca lepores

illati moriuntur extremis quidem in littoribus. In ebuſo in littoribus cuniculi ſcatent iu⸗
xta hiſpaniam baleareſq;. Cyrenis mutæ fuere ranæ: latis e continente uocabulis durat gs

Ca. LvlII.

usen
lcu the
torihen
mote o
zeetphal
nec cerue

4
cliuſs
mainalet
jerim

69

Minepnis
mnuluguen
Nuiglpiͤ
Ilcpaint
Luei
) ſezd
gin
ſemunett
lig ex pf
mlickeſte
Merſberli
Tuina turbit
kniosloci⸗
Rarcolun,
Eere oſſibue
ung beco⸗
iütauron
ned.
No

1 un

terniscn

bber
co

hi

hihet
lIl.
1 Glennuin
Anrücllellſ
Ausieoden
idtupet
incdontd
almg n
NpsCA
ialnegntli
ann niuege⸗
tleii non
cictinnd inn
slelthende
kücktalricn
tervenmi eoti
nininginee
enme ze
ilehucin
zeſtiü⸗ Uid
emnnn,
I.

ð

U
Yerümnid
tn uebtani
emacozen
i ugni⸗
ien
ennmeluit
rin lhon
vlcit glien
cenis N
inab iuin
vpune⸗ ein
mmitito/
te Cidüch

M
tini
lin⸗
6Cr
zremcen

na eſt. Qux in quoq; oceano maxim.

rernis diſtinctæ radiis mediolos earum oculis duobus utrinq; claudentibus.

nus eaꝶ. Mutæ ſũt ẽt nũc cicadæ ĩ feripho ĩſula.Exdẽ alio trãſlate canũt. Quod accidere &

lacu theſſaliæ ſicendo cradũt.in italia muribꝰ araneis uenenatus ẽ morſa §. Eoſdem ulte

rtior apenia regio nõ hẽt. lidẽ ubicũ; ſint orbitã ſi tranſire moriũtur In olympo macedõiæ

mõte nõ ſũt lupi. Nec in creta ĩſula.lbi ꝗdem nõ u ulpes urſiue aut oĩo ullũ maleficũ aĩal

prer phalangiũ. Aranei id genus deę quo dicem' ſuo loco. Mirabil iusĩ eadẽ ĩ ſula ceruas p

terꝗ ĩ cidone atarũ regiòe eſſe. Ite apros & attagenas: herinaceos. In africa aũt nec apros

nec ceruos nec caperas nec urfos. Quæ aduenis noceãt. e d,Ca. ob =LIX. 1 454
ec ceru ſerpẽtes.

. Am quædam aialia inoxia idigenn aduenas intgrimũs ficu Parcũt ĩ my
rinthe quos terra naſci ꝓditur.Itẽ in ſyria angues circa euphrates maxie ripas dor
miẽtes iyros nõ attigunt. Aut etiã ſi calcati momordere nõ ſẽetiũt maleficia: alius
cuiuſq; gentis ĩ feſti auide & cũ cruciatu examinãtes. Quã ob rẽ & ſyri nõ necant eos. Cò⸗
tra in aletenio cariæ modo te. Ariſtoteles tradit a ſcorpionibus hoſpites non lædi idigenas

interimi. Sed reliquorũ quoq aĩalium: & p̃terea tereſtriũ dicemus genera.

CAII PLINII SECVNDI NATVRALIS HiSTORIAELIBER. HN.
DeKeaquatilium natura.: ccc. I.
a NIMALIVM Qur terreſtria appellauimus hominũ qdam cõſortio⸗

ne degẽtia indicata natura c. Ex reliquis minimas cẽ uolucres cõuenit
Quam ob rẽ prius æquorũ amniũ ſtagnorũq; dicentur.

Quxæ in marimaxima animali. C.a. g.
Vnt aũt cõpluria in his maiora ẽt terreſtibus. Cã euidẽs humo
ſ rrs Iuxuria: alia ſors alitũ. Quibus uita pedetes. ĩ mari aũt tã la

te ſupino molliq; ac fertili accremẽto accipiẽtes cas genitales
ſublimi ſempꝑq; pariẽte natura pleraqʒ ẽt mõſtrifica repiunt pplexis &
in ſemet aliter atq; aliter nũc flatu: nuc flutu conuolutis ſeminibꝰatq;
principiis. Vt uera fiat uulgi opinio ꝗcꝗd naſcat ĩ parte naturæ ulla & in mari eſſe: pᷣterq;
multa quæ nuſꝗᷓ alibi rerũ quidẽ nõ ſolũ aĩaliũ ſimulachra ineſſe licet ĩtelligere intuetibꝰ
uuã: glagiũ ſerras. Cucumi uero & in colore & in odore ſimilẽ. Quo minꝰ miremur æquo
tũ capita in tà paruis eminẽte cocleis. De indici maris beluius. Ca. III.
Lurima aũt & maxĩia ĩ indico mari animalia e quibus balenæ quaternũ iugerũ pri-
p ſtes ducenũ cubitorũ. Quippe ubi locuſtæ quaterna cubita ĩpleãt. Anguillæ quo⸗
q; in gage amne tricenos pedes. Sed ĩ mari beluæ circa ſolſtitia maxĩe uiſunt᷑. Tũc
illic ruunc turbines:tunc ymbres:tũc deiectæ mõtiũ iugis pcellæ ab imo uertũt maria: pul
ſataſq; ex pfundo beluas cũ fluctibꝰ uoluũt: & alias tãta tynnorũ multitudĩe: ut magni ale
xand ri clcſſis haud alio modo quã o ſtiũ acie obuia cõtrariũ agmẽ aduerſa fronte direxerit
Aliter ſperſis nõ erat euadere qui nõ uoce:nõ ſonitu:nõ ictu: ſed fragore rerrent᷑:nec niſi
ruinâ turbãtur. Cadara appellat᷑ rubri maris peniſula. Kiuius obiectu uaſtus efficit᷑ ſinus.
xii,dierũ & noctiũ remigio enauigatus Prolomæo regi: quãdo nullius auræ recipit afflatũ.
Huius loci quietæ p̃ᷣcipua ad ĩmobilẽ magnitudinẽ beluæ adoleſcũt. Cedroſi ꝗ arabĩ am
nẽ accolunt.Alexãdri magni cloſſiũ pᷣfecto pdidere in domibus fores maxillis beluarũ fa⸗

cere oſſibus tecta cõtignare. Ex ꝗgbus multa quadrageniũ cubitorũ lõgitudinis repta. Exe-

unt & pecori ſimiles beluæ ibi ĩ terrã:paſcæq; radices fruticũ remeãt: & quædã equorũ aſio
norũ:taurorũ capitibus:quæ depaſcũtur ſata.Maximũ animal ĩ inclico mari priſtis & bale-⸗
M a. IIII.
N gallico oceano phyſeter ingentis colũnæ mõ ſe attollẽs: altciorq; nauiũ uelis di
i luuiẽ quadã eructans.In gaditano oceano arbar in tantũ uaſtis diſpanſa ramis: ut
ex ea cà fretũ nunꝗᷓ intraſſe credatur. Apparẽt & rotæ appellaræ a ſimilitudĩe qua

De tritonũ & nereidũ & elephantorũ maritimorũ figuris. Ca. V.
x lberio pricipi nũciauit oliponẽſiũ legatio ob id miſſa uiſũ auditũq; ĩ quondã ſpecu
côcha canẽtẽ. Tritonẽ: qua noſcit forma. Et nereidũ falſa opimo nõ ẽ quamis mõ
hiſpido corpe etiã in quo hũanã effigiẽ habẽt.Nãq; hæc ĩ eodẽ ſpectata littore ẽ. Cu

n ii i

ius morientis ẽt ganitũ triſtẽ accolæ audiuere lõge. Et Diuo Auguſto legatus galliæ com
plures ĩ littore appere exanimes. Nereidas ſcripſit Auctores habeo ĩ equeſtri ordine ſple
dẽtes uiſũ ab his in gaditano oceano marinũ hoĩem toto corpore abſoluta ſimilitudĩe aſ⸗
cẽdere nauigia nocturnis tpibus ſtatĩq; degrauari quas iſederit ptes: & ſi diutius pmaeat
etiã mergi. Tiberio prĩcipe cõtra ludunẽſis puintiæ litus iſularũ trecẽtas amplius beluas
reciprocans deſtituit oceanus miræ uarietatis & magnitudinis. Nec pauciores ĩ ſantonũ lit
tore. interq; reliquos elephãtes & arietes cãdore tin cornib⸗ aſſimilatis. Nereidas uero mul
tas. Turanius uero pdidit expulſãà beluã ĩ gaditana littora: cuius inter pinnas duas ultiæ
caudæ cubita. xvi. fuiſſent dẽtes eiuſdẽ. cxx. Maximi dordãtiũ mẽſura: minimi ſemipedũ.
Belua cnui dicebat᷑ expoſita fuiſſe Andromada oſſa romæ apportata ex opido iudeæ inope
oſtedit ĩter reliqua miracula ædilitate ſua. M. Scaurus lõgitudie pedũ.xl. altitudĩe coſtage
idicos elephâtos excedẽte. Spinæ craſſitudĩe ſeſꝗpedali. L1—Ne balenis & orcis. Ca. VI.
Alenæ in noſtra maria penetrat. in gaditãao oceano nõ ate brumã cõſpici eas tradũt.
** Cp Cdi aüt æſtatis tpibus ĩ quodà ſinu placido & capaci mire gaudẽtes ibi parere hoc
ſcite orcas ĩ feſtã his beluã. Et cuius imago nulla repᷣſentatiõe exprimi poſſit alia ꝗ́
carnis ĩmeſæ dẽtibus truculẽtæ: irrũpũt ergo in ſecreta ac uitulos earũ & fœtas uel etiã in
annũ grauidas lacerãt morſu:ĩcurſuq; ceu liburnicarũ roſtris fodiũt:illæ ad flexũ iĩmobi⸗
les:ad repugnãdũ inertes & pondere ſuo oneratæ. Tũc quidẽ & utero graues: penendi ue
pœnis ĩ ualidæ ſolũ auxiliũ nouere ĩ altũ ꝓfugere:& ſe tot defendere oceano.Cõtra orcae
occurrere laborãt: ſeſeq; opponere:cautiũ anguſtiis trucidare: in uada urgere: ſaxis illidere
Spectãtur ea pᷣlia ceu mari ipſo ſibi irato nullis in ſinu uentis. Fluctibus uero ad anhehtus
ictuſq; quãtos nulli turbines uolãt. Orca & i portu Hoſtiẽſi uiſa ẽ opugnata a Claudio pᷣn
cipe. Venerat tũc ex ædificãte eo portũ ĩuitata naufragiis tergorũ euectog e gallia ſaciaſq;
ſe p cõplures dies alueũ in uado ſulcauerat accumulata fuctibus in tin ut circũagi nullo
modo poſſet.Et dũ ſaginã pſequit᷑ in litus fluctibus propulſa eminente doſo muſtũ ſuper
Aaãs carinæ uice ĩ uerſe. Protedi iuſſit Cæſar pelagas muſtiplices ĩter ora portus: ꝓfectuſqʒ
ipſe cũ p̃ᷣtorianis cohon tibus populo ro. ſpectaculũ p̃buit: ſĩceas cogerẽte milite e nauigiis
aſſultantibus: quorũ unum mergi uidimus reflatu beluæ oppletũ unda. Ora balenæ habẽt
O in frontibus. ideoq; ſũma aqua anatantes in ſublime mimbos efflant. UVMU
J acz, r SH ,An ſpirené piſces an dormiant. . Cai,.,. VII.
Atznss S 1o er ob‿Nᷣuu. 6Dirant autẽ cõfeſſione omniũ & pauciſſima alia ĩ mari.quæ iternorũ uiſcerum pul
PEpnec ſmoné habkr: Quoni ſine eo nullum aiĩal putat᷑ ſpirare: nec piſcium brachias habẽ
—1 teebs anhelitũ reddere: ac p uices recipe extimãt: quorũ hæc opinio é. Nec multa alia
genera etiã brãchiis carẽtia. in qua ſententia fuiſſe Ariſtotelẽ uideo: & multis pſuaſiſſe do
ctrinã ĩdaginibus. Nec me ꝓtinus huic opinioni eorũ accedere haud diſſimulo: quoniã &
pulmonũ uice aliis pñt alia ſpirabilia ineſſe uiſcera:ita uolẽte natura:ſicut & ꝓ ſaguie mul
tus alius humor. In aquas quidẽ penetrare hũc uitalẽ halitũ quis miret᷑: qui ẽt reddi ab his
cũ cernat: & ĩ terras tato quoq; ſpiſſiorẽ naturæ partẽ penetrare argumento animaliũ: quæ
ſemp defoſſa uiuunt ceu talpæ. Accedit apud me certe efficaciæ ut credã ommia i aquis ſpi
rare naturæ ſuæ ſorte: primũ ſæpe anotata piſciũ æſtiuo colore quædãà anhelatio: & alia trãà
qllo uelut oſcitatio.lpſorũ quoq; ꝗ ſũt ĩ aduerſa opiniõe de ſomno piſciũ cõfeſſio. Quis
n. ſine reſpiratõe ſõno locus.Præterea bullãtiũ aq̃rũù ſufflatio lũeq; efrectu conchaꝶ quoq;
corpa augeſcẽtia:ſupꝑ oĩa eſt ꝓ eſſe auditũ & odoratũ iſcibꝰ nõ erit dubiũ ex aeris utrũq;
materia. Odorẽ quidẽ non aliud ꝗᷓ interfectũ aera ĩtelligi poſſe. Quà ob rẽ de his opinetur
ut cuiq; libitũ erit. Branchiæ nõ ſũt balneis nec delphinis. FHæc duo genera fiſtulis ſpirant
quæ ad pulmonẽ pertinent. Balenis a fronte: delphinis a dorſo:& uituli marini quos uocat
„ .phocas ſpirant & dormiut in terra- Item teſtudines de quibus mox plur1ra.

4
8

1¹

Elociſſimũ omniũ animaliũ nõ ſolũ marinorum delphĩus:ſed ocior uolucre acrior
u cxlo.ac niſi multũ ĩfra roſtrũ os illi foret medio pene in uentre:nullus piſcium ce
ſferitatẽ eius euaderet. Sed affert morã ꝓuidentia naruræ: quia niſi reſupini atq; cõ
uerſi non corripiunt quæ cã precipue uelocitatẽ eorum oſtẽdit. Nam cũ̃ fame concitati fu
giẽtẽ in uada ima perſecuti piſcẽ diutius ſpiritũ cõtinuere:ut arcu emiſſi ad reſpirãdũ emi⸗
cãt. Tanta ui exiliunt: ut plerũq; uela nauiũ tranſuolẽt uento. Agunt uere cõiugia: pariũt

ſtir foet
cutcele
rrſll
lo mo.
Necſtat
tilii mo
repidi.
lari Del.
Kßcipu
Ulcasce
Pauperi
Pelatüe

clexit

1Quacn
ſuſgen
umgnü
lolubice
mminüͦmaͤ
Uncusal
lsexunur
codewir
cöpulerd
8o tepon
gnusbel
lnenden
tanticüne
leuerliin
Modus ex
cledat,A
eius quxl
mareexe
ſognülat
vorepore:
Heencino⸗
iniir
Kabikecka
mrxrA
eciciets
nnuocep
lu Auoſa
nuprlele⸗
Gane Arn
Ptrles
Ulmeur
wehonine
Usconntn
ceung
Operiann
enn genn
damat
dum h
ie i

tüpelen

n drliene
nultucie 5
mins en
wpliu delu
ai ſntoni
ichbenf
1 uu lli
mi ſmiti
diuder
Riudieaſg
4 (1 P.
Picientd
ziioebor
ni Mrii
tsetin
Afenüinci⸗
(t
Elauilitere
1s nbehtus
1Cdon
gulaſciſ
ingi nule

Uhiiztwi

1
v Mnid
Cimluge
nimili
tiosun
Ncnghc⸗
. s ig
s hn
i 1s 10
W
wlun n
ſſlin⸗
ſopning

catulos. x. mẽſe æſtiuo tẽpore: Incerdũ & binos & nutrüt uberibus ſicut balena. Atq; ẽt ge
ſtãt fœtus ĩ ĩ fitia ĩfirmos: Quinetiã adultos diu comitatc᷑ magna arga prũ caritate. Adoleſ-

cüũt celeriter. x. anis putãt ad Tumiã magnitudinè puenite. Viuũt ẽt tricenis. Quod cognitũ

præſciſſa cauda ĩ expimẽtũ Abdũt ẽt tricenis diebus circa canis ortũ: occultaturq; iĩcogni⸗
to mõ. Quod eo magis mirũ ẽ: ſi ſpirare ĩ aqua nequeũt. Solet ĩ terrã erũpere ĩcerta de cꝗ.

Nec ſtati tellure tacta moriũt:multoq; ocius fiſtula obturata. Ligua ẽ his cõtra naturãꝗ aq⸗

tiliũ mobilis: breuis: atq; lata:haud differẽs ſuillæ. Pro uoce gemirus hũano ſimilis dorſũ
repadũ: roſtrũ ſimũ. Qua de cã nome Simonis omnes miro mõ agnoſcũt: malũtq; ita appel
lari.Delphinus nõò tatu hominis amicũ animal-⸗ uerũ & muſica arte mulcet᷑ ſymphoniæ càtu
& pᷣcipue hydrauli ſono. iominẽ nõ paueſcit ut alienũ. Obuiã nauigiis uenit Alludit ex⸗
ulcas: certat ẽt: & qᷓuis plæna præterit uela. Diuo aũt Auguſto pᷣncipe lucrinũ lacũ inuectus
pPauperis cuiuſdã puerũ ex baiano puteolos ĩ ludãũ litterarũ itãtẽ: cũ meridiano ĩmorãs ap⸗
pellatũ eũ Simonis nomie ſæpius fragmẽtis panis quẽ:ob id ferebat.allexiiſet:miro amo⸗
re dilexit. Pigeret referre: ni res Mœcẽatis & Flauiai flaui Alfii multorũq; eẽt litteris mãda
ta. Quacũq; diei tẽpore iclamatus puero ꝗᷓuis occultus atq; abditus ex imo aduolabat: pa-
ſtuſq; e mau p̃bebat aſcẽſuro dorſu pinnæ aculeos uel uagina cũdẽs: receptũq;ʒ pureolos

magnũ æquor ĩ ludũ ferebat. Simili mõ reuehẽes pluribus anis donec morbo extincto pue

ro ſub ĩde ad cõſuetũ locũ uentitãs triſtis & mereti ſimilis ipſe quoq; quod nemo dubita⸗
rũt.dexiderio expirauit. Alius ĩter hos ãnos ĩ affrico littore hiponis diariti ſimili mõ ex ho

minũ mãtbus uelſcẽs. ferẽſq; ſe tractãdũ:& a ludẽes natãtibus ipoſitoſq; portãs unguẽto p⸗

unctus a Flauiano ꝓcõſulæ africæ: & ſopitus ut apparuit odoris nouitate fluctuatuſq; ſimi
lis exammi caruit hominũ cõuerſatiõe: ut iniura fugatus p aliquot mẽſes:mox reuerſus
eodẽ miraculo fuit. Iniuriæ poteſtatũ ĩ hoſpitales ad nikeci uenictiũ hipponẽſes ĩ necẽ eiꝰ
cõpulerũt. Ante hæc ſimilia de puero ĩ ialilo urbe memorant. Cuius amore ſpectatus lon
go tẽpore dũ abeũtẽ ĩ littus auide ſequit᷑:ĩ᷑ harenã ĩuectus expirauit. Puerũ Alexader ma⸗
gnus b bylone Neptuni ſacerdotio præfecit: amoré illũ numinis ꝓpitii fuiſſe ĩterpretatus.
In eadẽ urbe ialiſo Egeſidemus ſcribit & aliũ puerũ Plermia nomie ſimiliter maria perequi
tantẽ cũ repẽtinæ ꝓcellæ fluctibus examinatus eſſet relatũ:delphinũq; cãm læti fatẽtẽ non
reuerſũ ĩ maria atq; ĩ ſico expiraſſe. Hoc idẽ & na upacte accidiſſe. Theophraſtꝰ tradit. Nec

modus exẽplorũ Eadẽ amphilochii & tarẽtini de pueris del phiniſq; narrat. Quæ faciũt ut

credat᷑.Arionẽ quoq; citharedice artis interficere nautis ĩ mariĩ paratibus ad intercipiẽdos
eius quæſtus eblanditũ: ut prius caneret cithara: c 'gregatis cãtu delphinis cũ ſe ieciſſer in
mare: exẽptũ ab uno tenarũ in littus puectũ.Eſt ꝓpuintiæ narbonẽſis & in nemauſenſi agro
ſtagnũ laterna appellatũ. ubi cũ hoĩes delphini ſocietate piſcant᷑: in umera iis mugilũ ſtatu
to tẽpore anguſtis faucibus ſtagni ĩ mare erũpit obſeruata æſtus reci roratioc, Qia de cà
pᷣtendi nõ queunt retia que molẽ ponderis nullo mõ tolerẽt: etiã ſi nõ ſolertia ĩſidiet᷑ tẽpo
ri Simili rõe in alrũ ꝓtinus tẽdũt: quod uicino gurgite efficere:locũq; ſolũ pãdendis retib⸗
habilẽ effugere feſtinat. Quod ubi animaduertere piſcãtes: cõcurrit aũt multitudo tẽporiſ
gnara:& magis etià uolupcatis huius auida: totuſq; populus. e littore quãto poteſt cſamo
re cõcier Simonẽ ad ſpectaculi euẽtum. Celeriter delſphini exaudiũt detſideria aquilonũ fla
tu uocẽ pſequẽte:auſtro uero tardius ex aduerſo referẽte. Sed tũc quoq; ĩ prouiſo ĩ auxi⸗

liũ aduolant. Propere apparet acies:quæ prinus diſponit᷑ ĩ loco:ubi cõiecta ẽ pugna. Oppo
nunt ſeſe ab alto:trepidoſqʒ ĩ uada urgẽt. Tunc piſcatores circũdant retia:furciſq; ſuble⸗

uant. At mugilũ nihilominus uelocitas tranſilit. At illo excipiũt delphini: & occidiſſe ad
præſẽs cõtenti.cibos in uictoriam differunt. Operæ præliũ ſeruet: ĩcludiq; retibus ſe for⸗
tiſſime urgẽtes gaudẽet.Ac ne id ipſũ fugam hoſtiũ ſtimulet ĩcer nauigia & retia natanteſ
ue homines ita Enrn elabunt᷑: ut exitus nõ appareat. Saltu quod alias blãdiſſimũ his nul
lus conatur euadere.ni ſumitant ſibi retia. Egreſſi protinus ante uallum præliant. Ita pacta
captura quos interemere diripiunt. Sed enixioris operæ ꝗᷓ in unius die pᷣmiũ ut cõſcil ſibi
operiuntur ĩ poſterũ:nec piſcibus tantũ: ſed intericctum panis ac uno ſatiant. Quæ de eo-
dem genere piſcandi in latio ſinu conſul Mutian us tradit: hoc differũt: quod uſtro neq; in
clamati præſto ſint: partes quæ e manibus accipiant. & ſuũ quẽq; cubãtes cum delphinis ſo
cium habeant quãuis noctũ & ad fates. Ipſis quoq; inter ſe publica ſocietas. Capto aA rege
cariæ alligatoq; in portu delphino ingens reliquoꝶ cõuenit multitudo moœſlicia ugchain

S LIBER. bu
quæ poſſèt intelligi miſerationẽ petẽs:donec dimitti rex eum iuſſit. Quin & puos ſemper Nen
aliꝗs grandior conuttat᷑ ut cuſtos. Cõſpectiq; ſunt ia defunctum portantes: ne laceretur a iuunm
belluis. De torſionibus aquatilibus. Ca. IX. ne
Elphinoꝶge ſumilitudinẽ hñt ꝗ uocãtur torſiones. Diſtãt & triſticia ꝗdẽ aſpect? Abeſt ace
n.il la laſtiuia maxietñ roſtris caniculag male ficẽtia aſſimulati. terut
De teſtitudinibus quomodo capiantur. Ca. AX. aucoh
Eſtudiĩes tãtæ magnitudims ĩ dicum mare emittit ut ſingulag ſupficies habitabiles mmdbo
t1 cauſas ĩtegant. At ĩter ĩſulas rubti p̃cipue maris his nauigent cymbis. Capiuntur mircan
multis ꝗdẽ modis: ſed maxie euectæ ĩ ſũma pelagi aut meridiãâo tẽpore bladito emi etkpll
nste toto dorſo p trãquillia fluitãtes. Quæ uoluptas libere ſpiradi ĩ tãtum fallit oblitas ſui AKtügl
ut ſolis uapore ſiccato cortice nò queant mergi:ĩ uiteq; fluuitẽt opportunæ uenãâtium pdæ nn
Ferunt & paſtũ egreſſas noctu: auideq; ſaturatas laxari. Atq; ut rémearint matutino ſũma fuche
ĩ aqua obdormiſcere:id ꝓ diſtertẽtium ſonitu. ITuncq; leuiter capti. Annatare enĩi ſingulis 3
ternos: a duobꝰ ĩ dorſum uerti: a tertio laqueũ iniici ſupiæ. atq; ita ad terrã a pluribꝰ? trahi. Wo⸗ 6
i phœnicio mari haud ulla difficultate capiuntur: ultroq; ueniũt tẽpore ſtatuto ani inam⸗ blus
nẽ eleutheꝶ effuſa ſimilitudĩe. Dẽtes nõ ſunt teſtudini: ſed roſtri margines acuti ſpna pte ſisqur⸗
ĩferionẽ claudẽte pixidium mõ.In mari uiuunt cõchiliis tãta oris duritia: ut lapides cõmi⸗ etis,i
nuãt. In terrã egreſſæ ĩ hærbis pariũt oua auiũ ouis ſimilia ad cẽtena numero.Eaq; defoſſa (cdbusm
extra aquas & coopta terra ac pauita pectore & cõplanata Icubãt noctibꝰ:educãt fœtus an rodete
nuo ſ pario. auicl oculis ſpectãdo quoq; otia foueri ab iis putat.Fœmina coitum fugere. bolphon
donec mas feſtucã aliquã ĩ ponat aduerſæ. Troglodytæ cornigeras habẽet: ut I Iyra annexis nunicit.
cornibꝰ latis: ſed mobilibꝰ: quoge ĩ natãdo remigio ſe adiuuat. Celtinũ genus id uocat᷑ exi⸗ uumkcen
miæ teſtudinis ſed raræ. Naq; qſi ſcopuli p̃acuti chelonophagos terrẽt. Troglodytæ autẽ .
ad quos adnatât ut ſacras adorãt. Sũt & terreſtres: quæ ob id ĩ operibꝰ cherſinæ uocãtur in 10pen
africæ deſertis.ꝗᷓ pte maxĩe ſitiẽtibꝰ harenis ſqualẽt roſcidocut creditu rt)humore uiuétes. Rür
Neq; ibi aliud aĩal puenit. Quis primus teſtudines ſecare iſtituit. Ca. Xl. feennn
Eſtudinum putamina ſecare in lamias: lectoſq; & repoſitoria his ueſtire Corbilius inmliar
t Pollio inſtituit prodigi & ſagacis ad luxuriæ inſtrumenta ingenii. 2=è iibare,
Tegmenta aquatilium. CLa. XII. Pbiinnen
Quatiliũ tegmẽta plũra ſunt. Alia corio & pilis teguntur ut uituli: hippopotami. l
a Alia corio tantũ ut delphini. Cortice ut teſtudines. Silicum duricia ut oſtreæ & cõ ichir
. chæ. Cruſtis ut locuſtæ. Cruſtis & ſpinis ut echini. Squamis ut piſcis. Aſpa cute ut Eextndus
, Juatina:qua lignum & ebora poliuntur. Molli ut murenæ. Alla nulla ut pol/pus. lüir in
Væ pilo ueſtiuntur aĩal pariunt ut pᷣſtis: balena: uitulus. Hiic parit ĩ terra pecudum emeil
more. Secundo ptus reddit initu. Canum mõ cogæret: & parit nunꝗᷓ geminis plu⸗ lubinio
res. Educat mãmis fœtũ. Nõ ante. xii. diẽ deducit ĩ mare: ex eo ſubinde aſſuefacics. Peiikdo
Interficiuntur difficulter niſi capite eliſo.Ipſis in ſõno mugitus. Vnde nomen uituli acci⸗ lifri
piunt. Tenent diſciplinam: uoce pariter & uiſu populum ſalutant Condito fremitu noĩe glen l
uocati reſpondent. Nullum animal grauiore ſũno præmitur. Binnis quibus in mari utunt᷑ Nan
humi quoq; uice pedum ſerpunt. Pelles eorum etiam detractas corpori ſenſum æquorum
retinere tradunt: fempq; æſtu maris recedente inhoreſcere. Præterea dextere dennæ uĩ ſo⸗
poriferam ineſſe ſõnoſq; allicere ſubitam capiti. ne un
De piſcibus pilo caretibus:& quomõ pariant: & quot eogꝶ genera. Ca. AlIII. (uce
Ilo carentium duo omnino animal pariunt:delphinus ac ui pera.Piſciũ ſpeties ſũt. s fn
p lxxiiii.pi æter cruſtis intecta quæ ſunt.xxx. De ſingulis alias dicemus Nunc enim D
naturæ tractantur inſignium. ””M Kir⸗
De nominibus & naturis multorum. LC,QO.. XV. eNͤf
Rrxcipua magnitudine tynni- Inuenimus talenta. xv. pependiſſe. Eiuſdem caudæ la Rrin
p titud ineu duo cubita & palmũ. Sunt & in quibuſdam amnibus haud minores. Sy zird
. Iurus in nilo: eos in rheno: attilius in pado inertia pingueſcens ad mille aliquando eärken
libras cathenato captus hamo: nec niſi bonum iugis extractus Atqui hunc mimus ap⸗ Ccsſe
pellatus clupea uenam quandam eius in faucibus mira cupidine appetens morſu exani⸗ gitün,
mat. Sylurus graſſatus ubicunq; eſt omnẽ aial appetẽs: eqnos innatantes ſæpe demergẽs n ſ

ueslemeen
Keretun.

birhia
Cmummn
dläandenn
tobliruſi
niaunpr
tino ſötm
aniſſpous
lundnah
iniimm⸗
milempee
picezcm⸗/
aetoli
ittatus an

*

um kupere,
a Mexs
nocar exi⸗
chtr ⸗
evCciturin
Ne uiuetes
C.
ie Cobins

ponen
1oſerd
Mdn

7 rulum
ſuetces
inliaci/
min boie
nuni Nu
rporum⸗
unkiſo
M.

peiezſin
nc ehin

V
m ar L

miroeer)

wimis,

1 ni
denage

4

p̃cipue ĩmeno germanie àne ꝑp liibouũ. Et ĩdanubio mari extrahit᷑ porculo marino ſimilimꝰ

Et in boriſthene memorar᷑ pcipua magnitudo nullis oſſib us ſpimſue ĩterſitis: carne p̃dulci
In gãge indiæ plaraniſtas uocat roſtro delphini & cauda magnitudine aũt. xv. cubitoge. In

eodẽ eſſe. Stariꝰ Seboſus haud modico miraculo affert uermes brachiis binis. Ixx. cubitorũ
ceruleos: ꝗ nomẽ a facie traxerũt. His tãtas eſſe uires ut elephatos ad potũ uenietes mordi
cus cõpræhẽſa manu eo abſtrahat. Lynni mares ſub uẽtre nõ habet pinnã. Intrãc magno

mari põcũ uerno tpe gregati: nec alibi fœtificãt. Cordilla appellatpart? ꝗ fœtas redeũtes in

mare autũno comitat᷑. Limoſe uero aluto pelamedes incipiũt uocari: & cũ annuũ exceſſe/

re tẽpus tynni.Hi mẽbrati cæſi ceruice & ab dominæ cõmedat᷑: acq; edulio recẽti dũtaxat
& tũ quoq; graui ructu: cætera parte plenis pulmẽtis ſale aſſeruãtur. Melãdria uocat᷑ cæſis
quernis aſſulis ſimilima Viliſſima ex his quæ caudæ ꝓxima ꝗa ping ui carẽt: ꝓbatiſſima ea 4

faucibꝰ. At in alio piſce circa caudã exercitatiſſima.- Pelamides in alica coctæ particulaticq
cõſectæ in genera ciborũ diſpariunt᷑.Piſciũ genus oẽ p̃cipua celeritate adoleſcit: maxime ĩ
põto. Cauſa multitudo ammüũ dulces in ferẽtiũ aquas: amiã uocãt: cuius ĩcremẽtũ ſingulis
diebus ĩtelligit. Cũ tynnis hæc & pelamides in põrũ ad dulciora pabula intrãt gregati cũ
ſuis quæq; ducibꝰ & primi oĩum ſcõbri. Quibus & in aquis ſulphureus color: extra ꝗ cæ-
teris. Hiſpaniæ cætarias hi replent tynnis no cõmeãtibus. Sed in põtũ nulla intrat: beſtia pi
ſcibus malefica: p̃ᷣter uitulos & paruos ctelphinos. Tynni dextera ripa intrãt: exeũt leua. ld
accidere exiſtimat ꝗa dextro oculo plus cernũt utroq; hebete natuta. Eſt in euripo thracii
boſphori quo propõtis euxino iũgitur in ipſis europã aſiãq; ſeperãtis freti anguſtiis ſaxũ
miri cãd oris a uado ad ſũma plucẽs iuxta calcedonẽ in latere aliæ. Huius aſpectu repente
territi ſempꝑ aduerſus bizantii ꝓmõtoriũ ex ea cauſa appellatũ auricornu pcipiti perũt ag⸗
mine. Itaq; oĩs captura bizãtii eſt magna calcedonis penuria. M. P. medie inter fluẽtis euri⸗
pi. Opperiũtur autẽ aquilonis fletũ ut ſecundo Hatu exeãt expõto:nec niſi intrãtes pontũ
bizãtii capiũtur. Bruma nõ uagâtur. Vbicũq; dep̃hẽſi uſq; ad æquinoctiũ ibi hybernãrt. idẽ
ſæpe nauigia uelis euntia comitãtes mira quadã dulcedine p aliquot horarũ ſpatia & paſſu
um milia a gubernaculis nõ ſeparãtur: ne tridẽte ꝗdẽ in eos ſæpius iacto territi. Quidã eos
qui hoc etynnis faciãt põpilos uocãt. Multi in propõtide æſtuãt põtũ nõ intrãt. Itẽ ſole cũ
rõbi intrent. Nec ſæpia eſt ſoleæ loligo repiantur. Saxatiliũ turdus & merula deſunt: ſicut
cõchilia cũ oſtreæ abundẽt. Oĩa aũt hybernãt in egeo.Intrantiũ pontum ſoli non remeant
trichiæ. Græcis enĩ in pleriſq; no ĩbus uti par erit. qñ aliis atq; aliis eoſdẽ diuerſi appellaue
re tractus: Sed hi ſoli hiſtrũ amnẽ ſubeunt ex eo ſubterraneis eius uenis in adriaticũ mare
defluũt. Itaq; & illic deſcẽdẽtes nec unꝗᷓ ſubeũtes e mare uiſuutui. Tynnorũ captura eſt a
nergiliarũ exortu ad arcturi occaſum. Reliquo tẽpore hiberno latẽt in gurgitibus imis. ni
ſi tẽpore aliquo euocati: aut pleniluni. Pingueſcũt & in tantũ ut dehiſcant. Vita longiſſima
his biẽnio. Animal eſt paurũ ſcorpionis effigie aranei magnitudine. EHioc ſe & tynno & ei ꝗ
gladius uocatur:crebro delphini magnitudinẽ excedẽti ſub pinna affigit aculeo: tantoc;
infeſtat dolore: ut naues ſepæ numero exiliãt. Quod & alias faciũt aliorũ uim timẽtes:mu
giles maxime: tãà præc'piæ lotitatis ut traſuerſa nauigia interim ſuperiactent.
e S iſierlirue piſcuum. Ca.. XvI.
Vnt & piſcibus præſcita in hac parte auguria ſiculo bello ambulãte in littore Au/
guſto piſcis e mare ad gedes eius exiliit quo argumẽto uates reſpõdẽre Neptunũ
patrẽ adoptãtẽ eũ ſibi Sexto Põpeio repudiato. Tanta terat naualis rei gloria: ſub pedibꝰ
Cæſaris futuros qui maria tẽpore illo tenerẽt. Piſciũ fœminæ maioẽs ꝗᷓ mares.In quodã
genere oĩno nõ ſunt mares:ſicut in erythinis & chromib us. Oẽs enĩ ouis grauidæ capiun⸗
tur. Vagãrur gregatim fere cuiuſq; generis ſ. Juamoſi. Capiũrur ante ſolis ortũ. Tũ maxi-
me piſciũ fallitur uiſus. Noctibus quidẽ illuſtribꝰ aquæ ꝗᷓ die cernũt. Aiũt & ſi iteret gur⸗
ges ĩtereſſe capturæ. Itaq; plures ſẽcũdo tractu trahi ꝗᷓ primo guſtu olei maxie.dein modi
cis ĩbribꝰ gaudẽt alũturq;. Quippe & arũdines quis in palude ꝓgnatæ: nõ tñ ſine ĩbre ado
leſcũt. Et alias ubicũq; piſces in eadẽ aqua aſſidui ſi nõ affluat exanimãtur. Prægelidẽ hye-
mẽ oẽs ſentiũt ſed maxime qui lapidẽ here ĩ capite exiſtimãtur ut ſupi: coratim: ſciena: pa-
gri: Cũ aſpe hyemes fuere:multi cæci capiũtur.Itaq; his mẽſibus iacẽt in ſpelũcis cõditi: ſi⸗
cut in terreſtriũ genere rerulimus. Maxime hipurus & coratinus hyeme nõ capi: præterꝗ
æſtatis diebus paucis & iiſdẽ ſemꝑ. Itẽ murena & orphus: cõger: percæ: & faxati es oẽs. ter

LIBER.
ta quidẽ hoc eſt uado imatis excauato cõdi per byemes torpidinẽ piſtà ſole: mq; tradunt.
uidẽ rurſus æſtus impatietia mediis feruoribus ſexagenis diebus latẽt ut glaucus: aſelli
auratæ. Fluuiatiliũ ſylurus caniculæ ex ortu ſyderatur: & alias fulgore ſopitur. Hoc in ma

ri accidere cyprio putant: & alioquin totũ mare ſentit exortũ eius ſyderis. Quod maxime

in boſphoro apparet. Algæ enim & piſces fuperferũtur: ab imo ueria omma.
De mugili & aliis piſcibus: & quod nõ idẽ ubiq; place. Ca. XVöll.
Vgilũ natura ridet᷑:in metu capite abſcodito totos ſe occultari credẽtiũ. Iiſdẽ tñ tã
m ta facilitas: ut in phœnice & narboneſi puintia coitus tꝑe uiuariis maré linea lõgin
qua per os ad brachias religata emiſſũ in mare: eadeq; linea retractũ fœmiæ ſequã
tur ad littus: rurſuſq; fæminã mares partꝰ tpe. Apud antiquos piſciũ nobiliſſimus habitus

accipẽſer.unus oĩ um ſquamis ad os uerſis cõtra aquã nando meat: nullo nuue in honore

eſt. Quod ꝗdẽ miror: cũ ſit rarus inuẽtu. Quidã eũ elopẽ uocãt. Poſtea p̃cipuã auctoritatẽ
fuiſſe Iupo & aſellis. Cornelius nepos & Laberius poeta minorũ tradidere. Luporũ lauda⸗

tiſſimi ꝗ appellãtur lanati a cãdore mollitiaq; carmis. Aſelloꝶ duo genera collyri miores &

rhachi: qui nõ niſi in alto capiũtur.lõq; pᷣlati poribus. At in Iupis in amne capti pferuntur.
Nuũc ſacro dat᷑ pncipatꝰ qui ſolus piſciũ dicit᷑ ruminare:herbiſq; ueſci: nõ aliis piſcibus:ma
ri carpachio maxime frequẽs. Promũtoriũ tradis lectũ ſpõte nunꝗ trãſit. Inde aduectos Ti
berio Claudio pncipe Optatus Eliptius præfectus claſſis inter hoſtiẽſem & câpaniæ horam
ſparſos diſſeminauit. Quinquẽénio fere cura eſt adhibita: ut capti rederentur mari. Poſtea
ftequẽtes inueniũtur italiæ littore nõ ante ibi capti. Admouitq; ſibi gula ſapores piſcibus
ſatis & nouũ ĩcolã mari dedit:ne ꝗs pegrinas aues romæ parere miret. Proxima eſt hic mẽ
ſa generis dũtaxat muſtellarũ: quas mirũ dictu inter alpes lacuſe; retiæ bigratinus æmulas
marinis generat. Ex reliqua nobilitate & gratia maxima eſt & copia mullis: ſicut magnitu
do modica:binaſc; limas põderis raro admodũ exuperãt: nec in uiuariis piſcimſq; ceicunt.

ſeptẽtrionalis tm hos & pxima occidẽtis parte gignit oceanus. Cætera eorũ genera plura.

Nã & alga ueſcũtur & oſtreis & limo & aliorũ piſciũ carne & barba gemina inſigniũtur in
feriori labor. Alutariũ ex his uiliſſimi generis appellãt. Hũc ſemꝑ comitatur ſargus nomie

alius piſcis & cœnũ fodiẽte eo excitatũ deuorat pabulũ nec littoralibus gratia. Laudatiſſi
mi cõchyliũ ſapiũt.Nomẽ his feneſtella a colore mulleorũ calciamẽtoꝶ datũ putat.Pariũt

ter anno. His certe totiẽs fœtura appaxet Mullũ expirätam uerſicolori quada & numeroſa
uarietate ſpectari ꝓceres gulæ narrãt rubẽtiũ ſquamarũ multiplici mutatione palleſcentẽ
utiq; ſi utro ſpectet incluſus. I. Apitius ad oninẽ luxũ ingeniũ maius in ſotiorũ garo(nã
ea quoq; res cognomẽ ĩuenit)necari eos p̃cellẽs putauit: atq; e iecore eoꝑ alecẽ excogita/

re ꝓuocauit.lId enĩ eſt facilius dixiſſe: ꝗᷓ ꝗs uicerit. Alſinius celer cõſularibus hoc piſce pro

digus Claudio principe unũ mercatus octo milibus nũmũ. Nullus æque reputatione au/
fert trãſuerſum animũ ad cõtemplationẽ eorũ qui in cõquæſtione luxus cocos emi ſingu
lIos pluris ꝗᷓ equos querebãtur/Adhuc coci triumphorũ præciis parãtur: & equorũ piſcés.
Nulluſq; prope iam mortalis æſtimarur pluris:ꝗᷓ qui peritiſſime cenſum domini mergit.
S De nullo: ſalpa: & ſalmone. LCa. XVIII.
nVlIIũ.Ixxx.librarũ in mari rubro captũ Licinius Mutianus pdidit. Quãta mercatu⸗
rKG)3 cũ luxuria ſuburbanis littoribꝰ inuẽtũ eſt. Et hæc naturꝗ ut alii anbi piſces pᷣnci⸗
patũ obtineãt. Coracinus in ægypto. zeus idẽ faber appellat᷑ gadibꝰ. Circa ebuſum ſalpa. ob
ſenus alibi:& qui nuſꝗᷓ ꝑcoqui poſſit niſi ferula uerberatꝰ. In aꝗtania ſalmo fluuitatiſis ma
rinis oĩ bus p̃fert᷑.Piſciũ alii brachias multiplices habẽt alii ſimplices alii duplices. His aquã
acceptã ore remittũt. Senectutis indiciũ ſquamarũ duritia quæ nõ ſunt oĩbus ſimiles. duo
lacus italiæ in radicibus alpiũ larius & uerbanus appellant᷑ in ꝗbus piſces oĩbus annis uer/
giliarũ ortu exiſtũt ſquamis cõſpicui crebris aquæ præacutis clauorũ caligriũ effigie: nec
amplius ꝗᷓ circa eũ mẽſem uiſunt. De exocœto. CQCã. XIX.
Iratur arcadia ſuũ exocœtum appellatũ ab eo quod in ſiccũ ſoni cauſa exeat. Cir⸗-
ca clitorium uocalis hic traditur & ſine branchiis. Idem aliquibus andonis dictus.
Exeunt in terrã & qui marini mures uocãtur: & polypi:& murenæ. Quin & in ĩdiæ
fuminihus certũ genus piſciũ: ac deinde reſilit. Nã ſtagna & amnes trãſeũt: pleriſq; & eui
dẽs rõ eſt: ut tuto fœtus edant:quia nõ ſint ibi qui deuorent fœtus: fluctuſq; minus ſæui⸗
ant. Has ĩtelligi ab his cauſas ſeruariq; tẽporũ uices magis miretur: ſi quis reputet quoto

Ppei guin.
lioco
ſenisqui
tene inl

MMalin⸗

Ges uicen
N

eutmines

Aiſepten

legci ai⸗
Ruser anica
Tunünölac

mEetitx

ſocaluse

iſtitucxn.

I

lamr
Aluinoinn
ilnin

aiarept
Kn⸗

e mne

nefe

MWonnic

geühden

Nnutr
untn

btereren
Anotnen
(Hf
in cis
60

ign

K . nſer is ſit era: is ſu
, le tra umbist mun unllisiu⸗
am 10 um. ui a run i ut lbus. iſcis ü
tur Or 8: ii long iſcibu U p U⸗
L cap corp ſcere Alii nt p ũ lac utm
rrimam eſſe fig D 1c. P Tleuus. ang ſune an rnſeeiter
imam in fi le eri le icæ fucin 5gris. t ſe nas
berr iſcium bi ſol⸗ aſc dũ ui In fu cog TL: U en
ci ube piſc um illis. p ed llæ: illis &α tũtu nt ben e⸗=
um noſe ſtio piſ tcr ſt i uæ p nu ill zari uj haben iã pe
H im Di t plani arus e in luika nul zu itan no i qu XX
hom achn eſupin iſcrim aliq ricis IIſᷣÜ Iiqua olypi . 10
. — Tre . c di „ InE ub =. Pu is aliq 1p auſtt L
cuiq; Arinorũ ſter tiunt da tri tlom rũ im lanis ur u Ca. ite: au r3
nin Ar unt. D. zuoc ui ng corp 1a. Et e el Alone ſp ideoq; §
d 56 er 1 rũ ꝗ inæ: ino lo oſo 1tali lia appe glo da. i ctibu
Sluaneni MM diff ena dà bi oine flexue iora olli lebus 2 rbid r noõᷣ EII.
Zer m He Panar⸗ binæ r Aila *&moll dis die in tu ſcũtu XX
urbnn ðWD “Z unu tat. bil . tiã u Et qu ſenise ec in Paſcũ emer-
J . 8. Qu Is na 1æ. Ha 0 e nt. illis. ua atin idis. 3. . emne 2
Wodmin . uinas enis ichiæ. Ide ata guillis e aqu oller rbidis Ca ius ib
per qu nis p c brâà uut. inen a1g ſin t0 tu d cu fiuct
per cto⸗ nec rep itudi De at & ua n ipu ſtnictés: en uc ob
zuiè us im lari is. Dutà quæ Teipua ctẽs: lacu⸗ nis ol
nl rllme. nisl igua aden = tenhemane ae
ü lltenie ðè in 1bia en I iuũt dẽ i inib cu bey annet lã eſt is üt in
. e uicem p il Ar cap Eſiag li ſy ine: u ena. itiſſt inũ i r.
tammikſeg lU § Hic. II . § . eC . Nt. Eſi a na idine ur . § C1 11 icolo
Cdlc au ilia le no us in mẽ ili mult ur. jat. O riſte irin mn wa⸗
Ae n honor⸗ 2 p Uerg ſo enac i fere irabi Eriat Daria tat. Ar ſit m exter pari
nre ð Caà! iſcium liæ ben obrif mi i rep ſtato p i pu irma! Sclertera in 4
i onni s pi titali e octol tatu lobi r es ſi⸗ leri infir ibu uẽti Rom
aud⸗ ine § eſt Epor ſturx in iliũ g piſc iũ imp ia & nis O 1 3 ques is ter=⸗
orühud⸗ exami cu tep utu ñ mi exi p Stiũ aà uari ren taxa eqꝗ is te
D Eexan A nuo olu ” ſerpẽ na u li mur dũta Dollo feris tes
Ahumioresd ſus an- t& uolt R it cũ itu urena na lgẽt lus Po d hoc 6 Pote
D 1 eratæ ſing ar co m Etrio fulg edi ad enõ ril⸗
Niötamnu. 1¹ lom atis tpe p lIlgus eſſe ꝙ mn teti lore itiæ V 5 tanꝗᷓ tar anguil⸗
teren . OR abric ſq; uu . ece lia ſep (OlO euiti la: nõ ſi g„ 3 ang n6
gdem fa 10chid ſas uu crunee al teo eco a ſeuit ipia: ahi ſp ontt icit
uäuli ſplinn e torezehnolas beareln Baſl A cumet ca olenm diſtr us. C his enn
* hoc VY 2 Kerge Ada a os ha tetri lali doc unar⸗ hoĩe his uſckan X ſtina
mun ho 1 im Dete X*½ 2 mit in ear totup nu OS. Et e ut kay Pppel he
Aptlebn §. ulæ Inuer iis ere t i. Te ato „„ bet: cia lache
aunlh robukta mnctine add uiuariie ense tor ate ine habetutt elach
r tur. ui lio g biẽ ag x* ine hab 89 ſum t in
mellhini R rO eng m⸗ ſti uiu alio ab *Z . rthila inibus; 1ſun ut in
d Eis lopren sDiafan Aitcens die erici na arthil Ronninn poſfumuss gel⸗
l H“ · icis Dii §:le ip ra e Pina ra r& nõ tütur: ut ala
Cnmgin rerc õ prec litos t 8. Se- d prò uilæ Aſenen cütu aneaſal
c a nsſuincie uſtu i ſo ſcibu quoe iæ aqꝗᷣ i. PHæ. ingue ue appe XX
mizce 1 üns etiã g berar zis pi nus: ꝗ is lam lani diſt pina ete: herẽte
enen d arũ ſt ac uerber lan t ge ouis on p nos d & ſun * c dher
Sehanu. T 1U De p ei s b quis n tO lia: 3. inis a 3 ue⸗
. E ecO6 De U 2 Uis ipoſt tali⸗ t ea ꝗ C 18 U
Tügnünn L rat. F ſſius: e iũ alter & qu ocq u⸗ ipo nt lũ ut ea arin
i „ F eE 1IUS ſu ſolũ C caà 1i 19 Flu⸗
reunen lis craſt m. iſciũ do li qu ie eir ſiora 8 ⸗ Hoc riis ꝗ ſat.
reunn tuta ru p torpe ſqua n0 rnio enu latus. nato enia . Pe-
1ninh⸗ inſti ano tinæ: nt ſꝗ Hoc ne carn c - Hat m am de penſ tit.
umni M : ſq exo rimu la an riã eide. apPe auſ. a la 5 adn icẽ e
Hänmmn P Qu xiſto llare piſce De 1IS Ecl Qu CII n C an d ſin 6
naln 4 pi . perr ſito. ** mi uti ſe rtatẽ
leleni it. A Pell teri pi denbieipo a. Qu anen M ſtro: po idi Q
eNA 4 ellaun ta apß u ce ant. ſue ole ip ora. ũ: T dine. roſtro lie ni
niwii app ilagin Er cuc d piſcis a den iñ mo n n leute iſſe n d ani B . D
nn. oc HM arthi ixim a ran dũ ꝑ tur.] u ac li d pue ũſimi §8 P is ſte titerũt s mor. S ⸗ — „ P
rane Bncluin 81 Zach,n⸗ credũ iz ezunera pena rang ulo⸗ uent lernnn ren: 8. ES
uc⸗ kantctee HS ernchiel n oſuabei 5 spiena ie id igieo⸗ mnmosPaern⸗ Bee
4 ſogr “ naliejß inta uſes partuu otũdo inbhære nchaſ e qui iderit a. itat & p ni
Gin ud e ficii rO Ati rotue us i 1 con din decid Ca. Mu itq in
diles. neticii. utere r eq; uib ue ſſicu d §. N atq;
von z H idarũ itratu nee Qu iles cra quo SS iores. lga:
amen Xus gr. =è edale alene neau . H .
P Z eũ U e ſtr iger p iin engddante 4 ini. ing .
umeke, riorẽ p idro u jius ſſer nE.: 7 iſc rundir cerna uipedal
r⸗ MMDW lati⸗ crocq ſädr ebi ius 2 me dẽ p ri hy lIuce quip
ipleußnn “?JRM.B ha u eri⸗ i. Trel ein etarc narar eme ia. Eadi ucri latus ri ſexqꝗ
ſontind cöoc ioga Per col ſſe Werr, idæ hy re uari ilis uol pella mari
—R ⸗ grun Venerscol D CSandide ue uaſimilz u meappellt
Peni dru ere ana lor cã er⸗ em arg Ui
an⸗ j. xte extrar 8C0 ore g &dracon is ex ar. tto
Gmmii cis reli at ir 0Püug a m ibusra
eon ed ee e Goid
n6 H leſerlan
ce⸗ en per os cxe
in⸗ u
ſatia
ninn ℳ
uteig

LIBER-
fere cornua: quæ ab his nomen traxit. Rurſus draco marinus captus atꝙ; imiſſus in harenã
cauernã ſibi roſtro miro celcritate excauat. Piſcib? ſãguic carctib?Ca. XXVIII.
Iſciũ quidà ſanguine carẽet.de quibus dicemus. Sunt aũt ttia genera. In pfimis quæ
mollia appellarur. Deinde cõtecta cruſtis tenuibus. Poſtremo teſtis concluſa duris
Molia ſunt loligo ſæpia polypus & cætera eius generis. Fis caput incer pedes
in uentre Pediculi octoni oĩbus. æpie & loligini pedes duo. Ex his lõgiſſimi & aſperi eui⸗
bus ad ora adayouet cibos. & in fluctibus ſe uelut anchoris ſtabiliũt cæteri cirri cu quibus
uenantur. Æ Oe loligie & ſæpiis & poiipis & naupliis. Ca. XXIX.
OAIOligé etiã uolitat extra aquã le efferẽs:quod & pectũculi faciũt ſagittæ mõ Sæpia

1 rü generis mares uarii & nigriores: cõſtantiæq; maioris. Percuſſæ tridente fœmine

auxiliant. At femina icto mare fugit. Ambo autẽ ubi ſenſere ſe apprehendi effuſo
atramẽto quod pro ſanguine his eſt infuſcata aqua abſcondũtur. Poliporũ multa genera.
Terreni maiores quã pelagici: & oẽs brachiis ut pedibꝰac manibus utũtur. Cauda uero qᷓ
eſt biſulca & acuta in coitu. Eſt polypis fiſtula in dorſo: qua trãſmittũt mare. eamq; mõ in
dextrã partẽ mõ in ſiniſtrã trãſferũt. Natãt obliꝗ in caput quod pᷣdurũ eſt ſuffocatione ui
uẽtibus. Caterterũ ꝑ brachia uelut acceptabilis diſperſis eo hauſio quodãm cui adhere/
ſcũt tenẽt ſupini. ut auelli nõ queãt. Vada nõ apprehẽdũt: & gradibus minor tenacitas. Soa
li molliũ in ſiccũ exeũt dũtaxat aſperũ. Leurtate odere. Veſcũtur cõchyliorũ carne. quoꝶ
cõchas cõplexu criminũ frãgũt.Itaq; pᷣiacẽtibꝰ teſtis cubile eorũ dephẽdit᷑. Et cũ alioquin
brutũ habeat᷑ aĩal: ut quod ad manu hoĩs adnatat in re quodamõ familiari callet. Oia in do
mũ cõportat: de in putamina roſa carne egerit: annatãteéſq; piſciculos ad ea uenat᷑. Colorẽ
mutat ad ſimilitudinẽ loci: & maxime in metu. Ipſum brachia ſua rodere falſa opinio eſt.
Id enĩ a cõgris euenit ei. Sed renaſci ſicut colchotis & laceriis cauda haud ſalſum. Inter p̃ci

ua aũt miracula eſt ꝗ uocat᷑ nauplios: ab aliis põpilos. Supinus in ſũma æquoꝑ puenit ita
fe paulati ſubtigẽs: ut emiſſa oĩ per fiſtulà aqua uelut exoneratus ſnia facile mauiget. Po-

ſtea duo prima brachia retorquẽs mebranãâ iuter illa miræ tenuitatis extendit. Qua uelifi⸗
cante in auras eæteris ſubremigãs brachiis media cauda ut gubernaculo dirigit. Ita uadit
g.alto liburnicarũ gaudẽs imagine. Si ꝗd pauoris interneniat hauſta ſe mergẽs aqua.
S Be onigena locuſtus & cancris cocleis & conchis. LCa.
OQO„lhlyporu generis onigena dicta graui capitis odore. Ob hoc maxime murenis eam
cõſectãtibus.Polypibimis menſibus cõdũtur. VItra bimatũ nõ uiuũt.-Pereũt autem
. tabe ſemp. Fœminæ celerius & fere a pautu. Nõ ſunt prætereũda &. L. Luculo pro=
cõs betiæ cõperta de polypis quæ Trebius Niger e comitibus eius prodidit. Auidiſſimos

eſſe cõcharũ.Illas ad tactũ cõprimi præcidẽtes brachia eorũ: utroq; eſcã exprædàte capere.

Carẽt cõche uiſu oĩq; ſenſu alio quã cibi & piculi. Inſidiãtur ergo polypi apertis. Impoſi 4

toq; lapillo extra corpus ne palpitatu eiiciatur: ita ſecuri graſſantur: extrahuntq; carnes. HI
Iæ ſe cõtrahũt:ſed fruſtra diſcuneatæ. Tata ſolertia aĩaliũ heletiſſimus quoq; eſt præterea

negat ullũ eſſe atrocius animal ad cõfitendũ hominẽ in aqua. Luctat᷑ enĩ cõplexu: & ſorbet
acceptabulis ac numeroſo ſuctu detrahit cũ. In naufragos urinantiſue impetũ capit.ſed ſi
inuertatur: elangneſcit iis. Exporigũtur enim ſe reſupmati. Mire oibus marinis expe ctẽti

bus odorem quocq; eorum. Qua de cauſa & naſſis illinutur. cætera quæ idẽ retulit mõſtra

propiora poſſunt uideri. Carteiæ in cetarſis aſſuerus quidâ polypus exire e mari in lacus

eorũ aptos: atq; ibi ſalſameta populari. Còuertit in ſe cuſtodũ indignationẽ aſſiduitate fur

ti immodici. Sæpes erant his oblectæ. Sed hac tranſcendebat per arborem: nec depræhendi

poruit nili canũ ſagacitate. Hi redeuntẽ circunuafere noctu concitiq; cuſtodes cxpauere“

nouitatem. Primũ omniũ magnitudo inaudica erat Deinde color muria obiiti opore diri:
Ouis ibi polypum eypectaſſer: aut ita cogno ſceret. Cum monſtro dimicare ſibi uidebatur

Namq & Hatu terribili canes agebat: nunc extremis crinibus Hagelatos: nunc robuſtiori-

bus branchiis clauarum modo incuſſos: ægreq; multis tridentibus confici potuit. Oſtẽde

re Lueullo cauut eius doli magnitudine amphorarũ. xv. capax atqg(ur ipſius Trebii uery-·

bis utas branchias quas uix utroq; brachio completi eſſet clauarum modo toraſas: longas
edum. xxx acceptabulis ſiue calliculis urnalibus peruiũ modo. Dentes magnitudini re-
pondentes. Reliquiæ aſſeruatæ miraculo pepẽde e põdo ſeptingentorum. Sæpias quoc;
& loligines eiuſdem magnitudinis expulſas in littus illud iden auctor eſt. In noſtro mari

Polggine
ſunllich⸗
he ptol
kerigen
tencieale
ſentilli
utcöſtat
eo gener⸗
Kamnbo!
nutitloe⸗
tüitace
nibusine
ha
1 Iu
gi
piluniom.
ner agu
cehippoe
foipibus
ius Voiuen
Paretgztrin
meſtinane
Ritteuorl
leCiale
gustiligu
gelbusln
nkappellien
Imnonecnd
leinteniue
ghöͤtereſt
tburanchor
. N 0o
1 ceuce

Edin
5 guis
mon
orlozdi
rdeahi
Meinmucte
Rcolarim ,
wiilben
Cücecorui
Upläme
di
gec
leegtornn
N
lus
lenegn

lun bne
W
npkünuare
Cncdluddn⸗
ner Miiz
1herieri⸗
Annicn gubr
EN Ki
enefem
ſehemäckua
mülugenn.
ul edi
e nöi
Ufocrioneui
iher,
ttemcin do
iaeg
1cü Mogun
lrCizindo
enn, Coloi
ncpnioch,
Hun meri
uentn

G W
Llucuopo⸗
4 Auiie
mir
gcN;
ic⸗ reten
Aunaſonde
Emiserpeln
mrni ni

=

erwriinbad

ſauirreti,

A

s p

ichetein

Pividebanmt

eloduſicl,
tuit. R
Trebi

gnicii
Uirn 6

— — —
R — — . —☛ 2

Crpavele

9

IX

loligines quinũ cubitorũ capiuntur: ſæpiæ binũ. Neq; his bimatu longior uita. Nauigere

ſimditudinẽ &calia in ꝓpõtide uiſa ſibi ꝓdidit. M cCõchã eſſe achãti mõ carinat inflexa pup
pe prora roſtrata. In hac cõdi naupliu aĩal ſœpie ſimile ludẽdi ſocietate ſola. Duobus hoc
fieri generibus. Trãquillo eni uectorẽ demiſſis palmulis ferre ut remis. Si uero flatus ſĩui-

tenti eaſdẽ in uſu gubernaculi porrigi. pãdiq; côcharũ ſinus aura. Huius uoluptatẽ eẽ ut
ferat illius ut regat. Simulq; eadẽ deicẽdere incluſo ſinu fluctu hauſto territã uiſge. Id enĩ
ut cõſtat rumore nauigãtiũ humana calamitas in cã eſt. Locuſtæ cruſta fragili muniũtur ĩ
eo genere:quod caret ſanguine. Latẽt mẽſibꝰ ꝗnis. Similiter cãcri qui eodẽ tpe occultãtux

& ambo ueris principio ſenectutẽ anguiũ more exuũt reuocatiõe tergorũ. Cærera in ags

natãt locuſtæ reptãtiũ mõ fluitat. Si millus ĩ grauat metus: recto meatu cornibꝰ quæ ſũt ro

tũditatæ ppilata ad latera porrectis. Iiſdẽ erectis in pauore obliquæ in latere ꝓcedũt. Cor/

nibus inter ſe dimicãt. Vnù hoc aĩ aliũ niſi uinũ ferueti aqua incoquatur: fluida carne non

habet callum. De cancs. . XXXI.
u luũt petroſis locis cãcri mollib. Hyeme aprica loca ſectãtur: Aeſtate in opaca gur⸗

gitũ recedũt. Oĩa eius generis hyeme lædũtur autũno & uere pingueſcunt. & ple/

nilunio magis ꝗa nocte ſydus tepido fulgore mitificat. Cãcrorum gene earabi aſtaci: taci⸗
nexæ paguri heracleotici: leones & alia nobiliora. Carabia a cæteris càâcris cã diſtat. In phœni

ce hippoe uocant᷑ tãte uelocitatis ut cõſeꝗ nõ ſit. Cãcris uita longa. Pedes octoni oĩbus in

obliquũ Hexi. Fœminæ pnus pes duplex mari Gnolex-Drxceren ina brachia denticulatis

forcipibus. Suꝑior pars in pmoribus his mouet᷑ inferiore ĩmobili. Dextrũ brachiũ oĩbꝰma/

ius. Vniuerſi ubi aliqñ cõgregãtur os põti euĩcere nõ ualẽt. Quiobrẽ egreſſi circũeũt ap/
paretq; tritũ iter Pinnoteras uocat minimꝰ ex oĩ genere. lõ oportunus iniuriæ: huic ſoler

tia eſt in aneũ oſtrearũ teſtis ſe cõdere & cũ accreuerit migrarẽ in capaciores. Cãcri in pauo

re ẽt retrorſũ pari uelocitate redeũt. Dimicat inter ſe ut arieres diuerſis cornibꝰincurſan⸗

tes. Cõtra ſerpetiũ icus medẽtur. Sole cãcri ſignũ trãſcũte & ipſoꝶ cũ examinati ſint cor⸗
pus trãſfigurari in ſcorpiones narrant in ſicco. Ex eodẽ genere ſunt echini: quibus ſpinæ ꝓ
pedibus.Ingredi eſt his ĩ orbẽ uolui. Itaq; detritis ſæpe aculeis ĩ ueniũtur. Ex his echinome
træ appellacur quog ſpinæ longiſſume: calices minimis. Nec oĩbus idẽ uitreus color. Circa
turonẽ candidi naſcũtur: ſpina parua: Oua oĩum amara: ꝗqna numero. Ora in medio corpo-
re in terrã uerſa. Tradũt ſæuitia maris præſagire eos: correctiſq;ʒ operiri lapillis: mobiliratẽ

q; põdere ſtabilietes nolũt uolutatione ſpinas atterere. Quod ubi uidere nautici ſtatĩi plu

ribus anchoris nauigia infreant. De cocleis. C. XxxXlI.
N eodem genere ſunt cocleæ aquatiles terreſtreſq; exerentes ſe domicilio binaq;
i ceu cornua protẽdẽetes cõtrahẽteſq;: oculis carẽt: ideoq; corniculis prætentãt iter.
De pectinibus. Ca. XXXIII.
Ectines in mari ex eodẽ genere habẽtur. Recõditi & ipſi in magnis frigoribꝰ ac nia
p gnis æſtibus: ungueſqʒ; uelut ignæ lIucẽtes in tenebris etiã uelut in ore mãdẽtiũ. Fir
mioris iã teſtæ murices & cõcharũ genera in ꝗbus magna Iudetis naturæ uarietas:
tot cologe differẽtiæ tot figuræ.planis & cõchauis: lõgis. Iunatis: in orbe circũactis: dimidio
orbe crüs: dorſũ elatis:leuibꝰ: rugatis:dẽticulatis:ſtriatis: uertice mutricatĩ ĩ torto mergi
ne in mucronẽ emiſſo: foris effuſo: ĩtus replicato: iã diſtictione uirg ulata:crinita:criſpa:cu
niculatim pectinatim ĩbricatim undara cãcellatĩ reticulata: in obliquũ:in rectũ expãſa: pa/
redeſata porrecta ſumata: breui nodo ligatis: toro latere cõnexis adplauſum aptis: adbuc-

cinã recuruis. Nauigãt ex his neritæ. præbẽteſq; cõcauã ſibi partẽ & alterà aure opponen-⸗

tes p ſũma æquorũ uelificãt ſaliunt pectines & extra uoluprãt: ſeque & ipſi carinan.
De diuitiis marims. . XzxXXIIII.
ſEd quid hæc tã parua cõmemoro:cũ populatio morũ atq; Iuxuria nõ aliũde maior
de cõcharũ genere proueniat. Iã quidẽ ex tota rerũ natura danoſiſſimũ uentri ma⸗
xe eſt tot modis:tot menſis:tot piſciũ ſaporibus:quibus præcia capientiũ periculo fiunt.
uomodo noſcantur:& ubi:& quõ inueniuncur margarite. Ca. XXXV.
ſ Ed quota hæc portio eſt reputãtj pꝰpupuras cõchilia:margaritas. Parũ.ſ.fuerat ĩ gu
las cõdi maria: niſi manibꝰ: aurib: capite:toto corpore a fœminis iuxta uiriſq; geſta
rent᷑:ꝗqd mari cũ ueſtibꝰ.ꝗd undis fluctibuſue cũ uellere. Nõ recte recipit hæc nos reꝑ na-
xura niſi nudos. Eſto ſi tanta uentri cũ eo ſotiatas.quid tergori. Parũ ſit niſi quid ueſtimur

periculis etiâ ueſtiamur. Adeo per totũ corpus aĩe hoĩs periculo quæſita maxime placent.

Principũ ergo culmẽq; oĩm reꝑ pᷣcii margaritæ tenẽt.Indicus maxĩe has mittit oceanꝰ. In
ter illas belluas tales tataſq; quas diximꝰ ꝑ tot maria ueniẽtes tã lõgo terrarũ tractu: e tan/
tis ſolis ardoribꝰ: atq; indicis quoq; ĩſulis petũtur & ad modũ paucis. Fertiliſſima eſt Ta⸗
robane & torois ut diximꝰ m circuitu mũdi. Itẽ pimula pmõtoriũ indiæ. Præcipuæ autẽ
audãtur circa arabià in pſico ſinu maris rubri. Origo aũt atq; gẽitura cõchæ eſt aut multũ

oſtrearũ cõchis differẽs. Has ubi genitalis ãni ſtimulauerit hora pãdẽtes ſeſe quadà oſcita

tione ĩpleri roſcido cõceptu tradut. grauidas poſtea euiti: partũq; cõchaiũ eſſe margaritas

pro qualitate roris accepti. Si purus Ifluxerit cãdotẽ cõſpici. Si uero turbidus & fœtũ ſor,

deſcere. Eũdẽ pallere cælo minàte cõceptũ. Ex eo ꝗppe cõſtare cœliq; eis maiorẽ ſocietatẽ
eẽ ꝗ maris: ĩde nubilũ rrahit colorẽ: aut pro clacitate matutina ſerenũ.Si tẽpeſtiue ſaciẽtue
gradeſcere & partꝰ. Si fulgeret cõprimi cõchas. ac p ieiunii mõ minui. Si uero & touuerit:
pauidas ac repẽte cõpreſſas ꝗᷓ uocãt phiſemata efficere ſpẽm: uerũ ĩani inflatã ſine corpore.

hos eſſe cõcharũ abortꝰ: ſani ꝗdẽ partꝰ multiplici cõſtãt cute:nõ ĩproprie callũ ut exiſtima

Dri corporis poſſit. Itaq; & purgatur a pitis. Miror ipſo tm eas cælo gaudere: ſole rubeſcere
candorẽq; pdere ut corpus humanũ. Quare pᷣ̃cipuũ cuſtodiũt pelago altius merſæ ꝗᷓ ut pe

netrẽt radii. Flaueſcũt tũ & illæ ſenecta: rugiſq; torpeſcũt:nec niſi in iuuẽta cõſtat ille qui

quærit᷑ uigor. Craſſeſcũt etiã in ſenecta: cõchiſq; adhereſcũt nec iis auelli quæũt: niſi lima.
uibꝰ una tantũ eſt facies & ab ea rotũditas: auerſis planicies: ob id tympania noĩant. Co⸗
herẽtes uidemus in cõchis ac dote unguẽta circũferẽtibꝰ. Cætero in aqua mollis unio:exẽ-

ptus ꝓtinus dureſcit. Cõcha ipſa cũ manũ uidet cõprimit ſeſe opitq; pes gnara ꝓpter illas

ſaperi. manũq; ſi preueniat acie ſua abſcidit: nulla iuſtiore pæna: & aliis munita ſuppliciis.
OQuippe inter ſcopulos pars maior ĩ uenit᷑ ſed in alto quoq; comitãtur marinis canibus. nec
tñ aures feminarũ arcent᷑. Quidã tradũt ſicut apibus ita cõcharũ examinibus ſingulas ma/
gnitudine & uetuſtate pᷣcipuas eſſe ueluti duces mire ad cauẽdũ ſolertiæ. Has urinãtiũ cu
ra peti: Illis capitis facile cæteras palãtes rhetibus ĩcludi. Multo deĩde obrutas ſale in uaſis
fictilibus eroſa carne oĩ nucleos quoſdã corporũ hoc eſt uniones decidere ima. Vſu atteri
nõ dubiũ eſt:colorẽq; indiligẽtia mutari. Dos oĩs in cãadore magnitudine orbe leuore pon
dere:haud prõptis rebus in tatũ ut nulli duo repiẽtur ĩdiſcreti.Vñ nomẽ unionũ romanæ
ſcilicet ĩ poſuere deliciæ. Nã apud græcos nõ eſt: nec apud barbaros inuẽtores eius aliud ꝗ́
margaritæ. Et in câdore ipſo magna differẽtia. Clarior in rubro mari rep us. idicus ſpecu⸗
lariũ lapidũ ſquamas aſimilat: alias magnitudie p̃cellẽs. Sũma laus coloris eſt exalũinatos
uocari. & ꝓcerioribus ſua gratia elẽcos appellãt faſtigiata lõgitudine alabaſtrogꝶ figura in
pleniore orbe deſinẽtes:hos digitis ſuſpẽdere: & binos ac ternos auribus. ſœminarũ gloria
eſt. Subeũt luxuriæ eius noĩa & tedia exqſita pditione potatu.Siꝗdẽ cũ id fecere crotralia
appellãt ceu ſono quoq; gaudeãt & colliſu ipſo margaritarũ. Affectãq; iã & paupes lictorẽ
fœmine in publico unionẽ eſſe dictitãtes. Quin & pedibus: nec crepidarũ tm obſtragulis:
ſed totis ſocculis addũt. Neq; en geſtare ia margaritas: niſi calcẽt. ac ꝑ nniones etiã ambu
let ſatis eſt.In noſtro mari repiriſſolebãt. Crebriꝰ circa boſpharũ traciu: ruffi ac parui in con
chis quas myas appellat. At ĩcarnania quæ uocat᷑ pĩna gignit. Quo apparet nõ uno cõchæ
genere naſci. Nã & luba tradit arabicis cõchã eſſe ſimilẽ pectini ĩſecto hirſutã echinorũ mõ
Ipſũ unionẽ in carne ipſã eſſe grãdini ſimilẽ. Cõchæ nõ tales ad nos afferũtur. Nec in a car⸗
nania ante leudati reperiũtur: e nõnes & feri. Coloriſq; marmorer: Meliores circa actũ: ſed
& ii parui. Et in mauritaniæ maritimis. Alexãder Dolihiſtor & Sudines ſeneſcere eos putãt

Colorẽꝙ; expirare. Eorũ corpus ſolidũ eſſe manifeſtũ eſt: quod nullo lapſu frägũtur. Nõꝗ

autẽ ſemꝑ in media carne reperiuntur: ſed aliis ate aliis locis. Vidimuſq; ia extremir etiam
marginibus uelut e concha exeuntes. Et in quibuſdam quarernos quinoſq;. Põdus ad hoc
æui ſemuntiæ pauci ſingulis ſcrupulis exceſſere. In britannia paruos atq; decolores naſci
certum eſt. Quoniã diuus Iulius thoracem quẽ Veneri genitrici in templo eius dicauit: ex
britãnicis margaritis factũ uoluerit intelligi. Lolliam Paulina quæ fuit Caii principis ma/
ctrona nec ſerio quidẽ aut ſoleni cerimoniarũ aliquo aꝑparatu: fed mediocriũ etiã ſpõſaliũ
cœna uidi ſmaragdis margacitiſq opertã: alterno textu fulgentibus toto capite crinibus
ſpiris auribꝰ: collo momlibus digitiſq;. Quæ ſũma quadrigeties ſeſtertiũ colligebat. Ipſom

cõfeſtim paratã nũcupationẽ tabulis phare. Nec dona prodigi principis fuerant: ſed a uitæ

opespro
fiumacus
lenenub
letnica
ferculx
wellolſ⸗
euuucru
ionkire
ommer
eiipolena
zasckenin

ſtulmnti⸗A

ties leſterel

poldere.

ſngulare
ttactüalter
glopui
munonis
Venenisaun
geriluru
geii Aeo⸗
AMoniuspe
ngüüenrſe
ſalut bocſcei
ellan uent
A uiles ene
hholtümari
guiturheres
Unguibus e

lVor
P nisd
„ moce
luchmlig
elibluces
Funt Et mai
mütore ei
iln lonic⸗
nnn eſt Dia
Ucetauro,
diauein fuce
eielrge
tur elie ubi
chrciceler
triſeumnt 2
Prcſehnemn
mioultri
tennpenmet
nugeditur,
D callcn
1gua

wunne lrn
t Nenn,
wir Anetn
llmek
bache i
Echnnmli
lequnicſin
eſle mngait
uaͤiruiſn
miote ſainn
Reſtinelwinn
ntdneit
Niſnecagen,
Aünrenſhim
aſoenbetcere
ucle Uu
mnianoinntC
ollbrioe
un pperiin
mnien luphe
Elnpulem
Vuinitii ar
ulleinuls
m. Numeii
Ohelenane
Saupssleni
i uls
es ctüinbu⸗
Xpmin con
Nomdtich
ͤechincn
t Ncyza
Cidüf.
ſanmmzlin
figinn. N
meniteran
Pocns Abe⸗
gonuh
gunchenin
irnepn

—

etiiſpoh
laiſin
chiec
ltebthin
e Krus

opes prouintiarũ ſcilicet ſpoliis partæ. Hic eſt rapinarũ exitus. Hoc fuit ꝗᷓ re. M. L.ollius in
famatus regum muneribus in toro oriẽéte intercficta amicitia a Caio Cælare Auguſti filio
uenenũ biberet. ut neptis eius quadrigeties ſeſtertiũ operta ſpectaret᷑ ad lucernzs. Cõpu/

tet nũc aliꝗs ex alia perte ꝗᷓ triũ Curius aut Fabritius in triũphis tulerint:& imaginet᷑ eotũ
fercula: & ex altera parte Lolliã unã ĩperii mulierculã accubãtẽ: nõ illos curru derractos 4ĩ
hoc uiciſſe malit. Nec hæc ſũma luxuriæ exepla ſunt. Duo fuere maximi uniones per oẽm

euũ: utrũq; poſſedit Cleopatra ægypti reginarũ nouiſſima per manus oriẽtis regũ ſibi tra

ditos. Hæc cũ exꝗſitis quotidie Antonius ſaginaret᷑ epulis: ſ upbo ſimul ac ꝓpcaci fauſtu ut
gegina meretrix lautitià eius oẽm ahpararſic; detractas: quærẽte eo ꝗd aſtrui magnificẽtiæ
poſſit reſpondit. Vna ſe cæna cẽries ſe
eri poſſe nõ arbitrabat᷑.Ergo ſpõſionibus factis poſtero die quo iudiciũ agebat᷑ magnificã

alias cænã ne dies periret: ſed quotidianã Antonio appoſuit irridenti: cõputarionẽ expo

ſtulanti. At illa corolariũ id eſſe cõſũpturãq; ſe ea in cæna taxationẽ cõfirmãs: ſolãq; ſe cen⸗

ies ſeſtertiũ cœnaturã: inferri mẽſam ſecũdã iuſſit. Fx cepto miniſtri unũ tm uas ante eãâ

poſuere a ceti: cuius aſpitas uiſq; in tabẽ margaritas reſol uit. Gerebatq; auribus tũ maime
ſingulare illud & uere umcũ natutæ opus. Itaq; ſpectante Antomo ꝗd nã eſſer actura de⸗
tractũ alterũ merſit:ac liqͥ factũ abſorbit.lniecit alteri manũ.L. Plaucus iudex ſpõſiõis ei eũ
quoq; parãati ſimili mõ abſumere. Victuq; Antoniũ pronũciauit hoĩe irato. Comitetur fa/
ma unionis eius parẽ facta illa tantæ quæſtionis uictrice regina diſſectũ: ut eſſet in urriſq;.
Veneris auribus romæ in patheo dimidia eog cœna Nõ fecẽt tamè hãc palmã: ſpoliabũtur⸗
q; eti luxuriæ gloria. Prior id fecerat romæ in unionibus magnæ taxationis (1o us tra/
gæ di Aeſopi filius relictus ab eo in amplis opibus heres: ne triũphatu ſuo nimis ſupbiat.
Anonius pꝑene hiſtrioni cõparatus. Et quidẽ nulla ſpõſione ad hoc ꝓpductus.quo id magis
regiũ erar: ſed ut expiret in gloria palati ꝗd ſerperẽt margaritæ: atq; ut mi re placuere: ne
ſolus hoc ſciret ſingulos uniones cõuiuis ad ſorbẽdũ dedit. Romæ in promiſcũ ac frequẽ
tẽ uſum ueniſſe aleãdria in ditionẽ redacta. Primũ autem cepiſſe circa ſyllana tpa minutas
& uiles Feneſtella cradit manifeſto errore: cũ Elius Stilo iugurthino bello unionũ nomen

ĩipoſitũ maxime grãdibus margaritis prodat. Et hoc tamẽ æterne prope poſſeſſionis eſt: ſe

quitur heredẽ in macipatũ uenit ut prædiũ aliquod. Cõchyla & purpuras omnis ora atte⸗
vit:quibus eadem marer luxuria paria pæne etiam margaritis præcia feeeiit.
De natura purpuræ & muricis. Ca. XXXVI.
Vrpuræ uiuunt annis plurimũ ſeptems. Latẽt ſicut murices circa canis ortũ: trice-
p nis diebꝰ. Cõgregat᷑ uerno tpe:mutuoq; attritulẽtorẽ cuiuſdã ceræ ſaliuãt. Simili
1 modo & murices. Sed purpuræ florẽ illũ tingedis expetitũ ueſtibꝰin medũs habẽt
faucibus. Liquoris hic eſt minimi in cãdida uena. Vnde pcioſus ille bibit᷑ nigrãcis roſæ colo
re ſublucẽs. Reliquũ corpus ſterille. Viuas capere cõtẽdũt:ꝗa cũ uita ſua ſuccũ illum euo⸗
munt.Et maioribus ꝗdẽ purpuris detracta cõcha auferũt: minores cũ trapetis frangũt. Ita
demũ rorẽ eũ excipiẽtes tyrii.Præcipuus hic aſiæ. In enynge africæ: & getulo littore ocea/
ni: In laconica eutopæ. Hinc faſces ſecureſq; romanæ uiã faciũt.Idẽq; pro maieſtate in pue
ritia eſt Diſtinguitab eꝗte curiã Diis aduocat᷑ placãdis oẽmq; ueſtẽe illuminat.in triũphali
micetr᷑ auro. Qua ꝓpter excuſata & purpuræ ſit inſania. Sed unde cõchyliis p̃cia. Quis uir?
graue in fuco:color auſterus in glauco & iraſceri ſi imilis mari. Lingua purpuræ lõgitudie
dygitali: qua paſcitur perforãdo reliqua cõchylia:tãta duritia aculeo eſt. Aqua duſci enecã

tur & ſic ubi fumini ĩmergũtur: alioquin captæ diebus quinquagenis uiuũt ſaliua ſua. cõ

chæ oẽs celerime creſcũt præcipuæ purpuræ. Anno magnitudmẽ implẽt. Quod ſi hactenꝰ
vrãſcurrat expoſitio: fraudatã ſe ꝓtinus luxuria credat.Nos indiligẽtiæ danet. Quãobrein
proſequemur etiã officinas: ut tanꝗᷓ inuictu frugũ noſcitur rõ. Sic oẽs fun iſtis gaudẽt pre
mio uitæ ſuæ calleãt. Cõcharũ ad purpuras: & cõchylia eadẽ quidem eſt mareria:ſed diitat
temperamẽto. Duo ſunt genera. Buccinũ minor cõcha ad ſimilitudinẽ eius buccini:quo ſo

nus editur. Vnde & eauſa nomini rotunditate oris in margine inciſa. Alterũ purpura uo⸗

catur calliculatim procurrente roſtro: & calliculi latere inttorſus tabulato qua Xferatux
lingua.Præterea clauatũ eſt ad turbinẽ uſq;: aculeis in orbẽ ſeptenis fere:qui nõ ſunt buc⸗
cino: ſed uttiſq; orbes totidem quot habent annos:Buccinum non niſi petris adheret: cix⸗
caq; ſcopulos legitur. Quot ſunt genez. Ca. XXXVII.

ſternũ abſũpturã. Cupiebat diſcere Antonius: ſed fi-

.

Po e A.

Nm hyſ grrA On eſt ſatis abſtuliſſe gẽmæ nomẽ amethyſtum. Rurſum abſolutus inebriat᷑ tyrio

Vrpuræ noĩe alio pelagiæ uocãtut.Earũ genera plura:pabulo & ſolo diſcreta. Lutẽ
ſe putri limo: & algenſe enutritũ alga uiliſſimũ. Vtriſq; melius.tenienſe in tenei ma
ris ora collectũ. Hooc quoq; tñ etianũ leuiꝰ atq; dilutius. Calculo ſe appellãtur a cal
culo maris mire apro cõchiliis: & lõge optimo purpuris. Dialuſit enſe id eſt uario ſoli ge/

— — . 2 1o. 11 . . n. 2 H
nere paſtũ. Capiũtur aũt purpuræ paruulis rariſq; cõchis textu ueluti naſſis in alto iactis.

Ineſt iis eſca cluſiles mordaceſq; cõcharũ:quales uidemus has ſemineces: ſed redditas ma
riauido hiatu reuiuiſcẽtes. Appetũt eas purpuræ. porrectiſq; linguis infeſtàt. At ille acu/
leo extimulatæ claudũt ſeſe:cõprimũtq; mordẽtianta pendentes auidate ſua purpuræ tol
luntur. Quod capiantur tempore. Ca. XXxXVIII.
Abpi eas poſt canis ortum aut ante uernũ tẽpus utiliſſimũ. qm̃ cũ fœrificauere flu⸗
C xos habet ſuccos. Sed id tingentũ officinæ ignorãt.cũ ſũma uertatur in eo. Eximit᷑
poſtea uena qua diximus. Cui addi ſalẽ neceſſariũ ſextarios ferme in libras cẽtenos

MMacerati triduo iuſtũ. Quippe maior ius tanto quanto recentior. Feruere in plũbo:ſingu

liſq; aquæ amphoris centenas atq; quinquagenas medicaminis libras æquari: ac modico ua
pore torreri: & ideo lõginquæ fornacis cuniculo. Ita de ſpumatis ſubinde carnibus quas
heſiſſe uenis neceſſe eſt. decimo ferme die liquatis cortina uellus elutriarũ mergit in expe
rimentũ. Hoc donec ſpei ſatiſfiat uritur liquor. Rubẽs color nigrate deterior. Quuinis la/
na potat horis. Rurſuſq; mergitur carminata: donec omnẽ ebibat ſaniẽ. Buccinũ per ſe dà⸗

L manmctlonia fucũ remittit. Pelagio admodũ alligatur: nimiæq; eius nigritiæ dat auſteri⸗
.

tatem illã nitorẽq; qui quæritur cocci. Ita permixtis uiribus'alterum altero excitatur: aut
actringitur. Suma medicaminũ in libras. Vellerũ buccino ducente. Pelagio. cxi. Ita fit ame
thyſti color eximius ille. At tyrius pelagio primũ ſatiatur ĩmatura uiridiq; cortina: mox ꝑ
mutatur in buccino.Laus ei ſumma in colorem ſanguinis concreti nigricans aſpectu:idẽq;

XXXIX.

ſuſpedu refulgens. Vnde & Homero purpureus dicitur ſanguis.
· Romæ quando uſus urpnd. LQL.aaa. .
Vrpuræ uſum romæ ſemp fuiſſe uideo.ſed romulo in trabea. Nà toga prætexta &

latiore clauo Tullũ Hoſuilium e regibus primũ uſum hetruſcis deuictis ſatis con

ſtat. Nepos Cornelius qui Diui Auguſti principatu obiit. Me inquit iuuene uio/
lacea purpura ulgebat.cuius libra denariis centũ ueniebat: nec multo poſt rubra tarentina
Huic ſucceſſit dibapha tyria:quæ in libras denariis mille nõ poterat emi. Hac Lẽtulus Spi
ter ædilis currulis primus in prætexta uſus improbatur. Qua purpura quis non iam in⸗
quit trichinaria fadti. Spinter ædilis fuit urbis conditæ Anno. d. cc. Cicerone cõſ. Dibapha
tunc dicebatur: quæ bis tincta eſſet ueluti magnifico impẽdio. Qualiter nũc oẽs pene cõ⸗
modiores purpuræ tingũtur in cõchyliata ueſte cætera eadẽ ſine buccino: p̃terq; ius tẽpera
turæ. Aeq; pro indiuiſo humani potus excremento dimidia & medicamina addũtur. Sic gi
gnitur laudatus ille pallor ſaturitate fraudata: tantoq; dilucidior quãto magis uellera eſu
riunt. De præcio earunm. 21D. AXl.
Recia medicamẽto ſunt quidẽ pro fertilitate littorũ uiliora. Nõ tamẽ uſꝗᷓ pelagii li
bras quingentos nũmos excidere: & buccini centenos ſciant: qui iſta mercant iĩmẽ⸗
ſo. Sed alia ſunt: nec habent finẽ uitia:iuuatq; ludere impendio: & luſus geminare
milſcendo iterũ & ipſa adulterare adulteria natura: ſicut teſtudines tingere: argentũ auro
oufungere ut electa fiât: addere his era: ut corinthlhhniia.

n ut ſit ex utroq; nomẽ improbũ tyriamethyſtus: ſimulq; luxuria duplex. Et cũ con⸗
fece cõchiliartràſire melius in tyriũ putãt. Pœnitẽtia hoc primũ debet inueniſſe at
tifice miutãte quod danabat. Inde ratio eſt nata. Votũ quoq; factũ e uicio portẽtoſis inge/
niis: & gemina demõſtrata uia luxuriæ: ut color alius operiretur alio. Suauior ita fieri leui⸗
orq; dictus. Quin & terrena miſcere: coccoq; tinctũ tyrio tingere ut fieret his byſſinũ. Coc
cum galatiæ rubens gramẽe: ut dicemus in terreſtribus aut circa emerità luſitanie in maxia
laude eſt. Verũ ut ſimul peragantur mobilia pigmẽta anniculo gramini languidus ſuccus-

Idem a quadrino euanidus: ita nec recenti uires neq ſeneſcenti. Abunde tractata eſt ratio-

qua ſe uirorũ iuxra femi narũq; forma credit ampliſſimẽ fieri. H W
De pinna & pinnotere:& aquatilium ſenſu. Ca. XlI⸗

/

(
9
t
ptimns
aore c
eriſtiaſe:
moſele 00
fenur.
ltorbaco⸗
inocoſ
Cnurnird

gunet ſol

Lepeenunt
Co
em
lo⸗
Nis uocatl

R.
ſig
lusſoecula

(ui⸗
exutt
mati⸗

rtenetti

chlciigc
ntug Petn
Weritbimann
Uulizblconcl
ongiart
llumm
HetrieAlunt
ſecontract
amunikeſto
zune dexte
lue gux gen
nndo en
napricis oci
hekentne
her guas paſ⸗
mracdicibt
enlins ſeil
Anic
1 ferun

„ (08.
nleitſe
cuius nomi
caniculis
maduerlag
dire⸗ Vrad
unconer

dcennlu
Meintenin
Ppeliturn
Uaniololid⸗
inal i
drrötun

Khupure
W.
uiſcauerehu
ineo buint
Albru cir
ingidolnen
iAodcon
andungun
nergrtin ee
Cuinh,
anüperleci⸗

LZchr Aſteru⸗

Menru: u
ilaftae
Wrm rp
iauidi

E

ngwen
mblnian
itiunar u/
tubn aum
rlinuc
n
eciun
R
g uti
Glelene
J I.

Gigii
vent ind⸗
1gennn 10

I
vehriti
erbtcicen⸗
inuenier
iubein
nenn
idusien
mctm.

VvVIſll.
Oncharũ generis & pinna c. Naſcitur ĩ limoſis ſubrecta ſemp: nec unꝗᷓ ſine comire:
cNQquẽ pinotere uocãt.alii pinnophylacẽ id eſt ſuilla parua. Aliubi cãcer dapis aſſecta⸗
tor. Pandit ſe pĩna luminibus orbũ corpus intus minutis piſcib⸗ pbẽs. Aſſultat alii

Hrinue: ubi liseti dacin creuit: ĩ plent eã. Hoc tps peculatꝰ ĩdex morlu leui ſ gmuficat
illa ore cõpreſſo ine xanimat: partẽ 10 tribui nagis miret
P cg induſit exanimat: partq; ſocio tribuit. Quo magis miror quoſdam

exiſtĩaſſe aquatilibꝰ nullũ ineſſe ſenſũ. Nouit torpendo uĩ ſuã ĩpl anõ torpes: merſaq; in li

mo ſeſe occultat: piſces qui ſecuri natãtes obtorpuere corri piẽs. Huius iecori teneritas nul
la pfertur. Nec minor ſoſertia ranæ: quæ ĩ mari piſcatrix uocat᷑ eminẽtia ſub oculis cornicu
la turbatotlimo exerit: aſſultantes piſciculos p trahẽs: donec tã ꝓpe accedãat: ur aſſiliat. Simi
li modo ſquatina & rhõbus additi pĩnas exertas mouent ſpecie uermiculorũ: itẽq; quæ uo

catur raia. Nã paſtinaca latrocinatur ex occulto tranſeũtes radio: quod telũ eſt ei figẽes. Ar-

gumęẽta ſolertiæ huius qd tardiſſimi piſciũ hi mugile uelociſſimũ omniũ habetes ĩ uẽtre
repreriuntur. ſeol

De Ca. XLIII.
Colopẽdræ terreſtibꝰ ſimiles ꝗs cẽtipedes uocãt hamo deuorato oĩa ĩterranea euo
munt:donec hamũ egerant: deinde reſorbent. At uulpes marinæ ſimili in pericu⸗
lo glutiunt amplius uſqʒ ad infima lineæ:quæ facile pᷣrodant. Glaucus qui eſt gla⸗-

nis uocatur auerſus mordet hamos nec deuorat: ſed eſca ſpolia.
De ariete piſce. CaA. XLIIHI.
g Raſſatur aries ut latro. Et nunc grandium nauiũ in ſalo ſtãtium occultarus umbra
ſiguidẽ nandi uoluptas inuitet expectat. Nunx elato extra aquã capite piſcãtiũ cym
bas ſpeculatur: occultuſq; adnatans mergit. JMM ÿ
De his quæ tertiam naturam habent nõ animalium neq; fruticum & de
M nutricis & ſpongiis. H Ca. XLv.
Quidẽ & his ſenſum in eſſe arbitror qui nec animalium neqʒ fruticum:ſed tertiam
ex utroꝙ; naturam habẽt: urticis dico & ſpongiis. Vrticæ noctu uagantur noctuq;
mutãtur: carnoſæ frõdis: Iis natura ut carne uæſcãtur. Vis pruritu mordax: eadẽcʒ
quæ terreſtris urticæ. Cõtrahit ergo ſe ꝗ maxie rigẽes: ac p̃natã te piſciculo frõdẽ ſuã ſpgit
cõplectẽſq; deuorat. Alias mercẽti ſimilis: & iactari ſe paſſa Huctu algæ uice ↄtractos piſces
attrituq; petræ ſcalpẽtes pruritũ ĩ uadit.Eadẽ noctu pectines & echinos pquirit: Dũ admo-
ueri ſibi manũ ſetit:colorẽ mutat & cõtrahit᷑. Tacta uredinẽ mittit: paulũq; ſi fuerit inter⸗
ualli abſconditur. Ora ei in radices eſſe traduntur. Excrementa per ſũma tenui fiſtulla red
di. Spongiarũ tria genera accipimus: ſpiſſũ: ac prædurum: & aſperum. Tragos id uocatur.
Spiſſum & mollius:magis tenue denſũq; ex quo penicilli: achilletim. Naſcũtut omnes in
petris.Aluncur conchis:piſce:limo.Intellectum ineſſe is apparet:quia ubi auulſorem ſen-

lere:contractæ multo difficilius abſtrahuntur. Fioc idem flutu pulſante faciunt. Viuere eſ

ca manifeſto conchæ minute in his reperte oſtendũt. Circa toronem ueſci illis auulſas etiã
aiunt: & ex relictis radicibus recreſcere. In petris cruoris quoq; inhaeret color: africis præci
pue quæ generantur in ſyrtibus:maximæ fiunt mancæ. Sed molliſſimæ circa lyciam. In pro
fundo autẽ nec uentoſo molliores.In helleſponto aſperæ. Et denſæ circa maleã Putreſcũt
in apricis locis. Ideo optime in gurgitibus uiuentibus:idemq; madentibus nigricans color
Adherent nec parte nec totæ. Interſunt.n. fiſtule quædam ĩanes: quaternæ fere aut quinz
per quas paſci exiſtimantur. Sunt & aliæ ſed ſupernæ concretæ. Et ſubeſſe membrana quæ
dam radicibus earũ intelligitur. Viuere cõſtat longo tempore.Peſſimum omniũ genus ea
rũ eſt:quæ aplyſie uocantur: quia erui nõ poſſunt:in quibus maxĩe ſunt fiſtulæ: & reliqua
denſitas ſpiſſa. De caniculis marinis. Ca. XLVI.
Anicularum maxima multitudo circa eas urinantes graui periculo infeſtant. Ipſi
x ferunt & nubẽ quandã craſſeſſere ſuper capita aĩaliũ planorũ piſciũ ſimilẽ pᷣmentẽ
eos: arcentẽq; a reciprocando: & ob id ſtilos pacutos lineis annexos habere ſe ſe: ꝗa
niſi perfoſſæ ita non recedant:caliginis & pauoris: ut arbitror: opere. Nubem. n. & nebula
rxuius nomine id malum appellant intet animalia illa haud ultra comperit quiſquà. Vt ciä
caniculis atrox dimicatio. Inguina & cakes omnẽq; candorẽ corporum appetũt.Salus una
in aduerſas eundi urroq; terrendi. Pauet enim hommẽ æque ac terret. Et fors æqua ingur
gite. Vt ad ſumma aquæ uẽtum eſt: ibi periculum anceps. Adempta ratione contra eundi.
dum conetur emergere. Et ſalus omnis in ſociis. Funem illi religatum ab humeris eiustra
. i

cn E

hunt. Hunc dimicãs ut ſit periculi ſignum leua quatit. Dextera apprehenfo ſtilo ĩ pugna
cẽ. Modicus alias tractus. Vt prope carinã uentũ eit:niſi p̃cæleri ui repente rapiant: abſumi
ſpectant. Ac ſæpe iã ſubducti e manibus au ferunt.ſi nõ trahẽtiũ opere cõglobato corpore

in gilæ modũ ipſi ſe adiuuere. Protendũt quidẽ tridẽtes illi. Sed mõſtri ſolertia ẽ nauigiũ

ſubeundi atq; ita e tuto p̃ᷣliandi. Oĩs ergo cura ad ſpeculandum hoc malum inſumirur.
De anirmitib⸗ ᷓ ſilicea teſta. & ꝗᷓ ſine uillo ĩcludũt᷑: & reliꝗs ſordidis alalib?. Ca. XLVII.

Ertiſſima eſt ſecuritas uidiſſe planos piſces: ꝗa nunꝗᷓ ſunt ubi maleficæ beſtiæ. Qua

c de cauſa urinantes ſacros appellant eos. Silicea teſta incluſis fatendũ eſt nullũ eè ſe
ſi ut oſtreis. Multis eadẽ natura ꝗ frutici ut olothyris: pulmõibꝰ: ſtellis. Adeoq; ni
hil nõ gignit᷑ ĩ mari ut cauponarũ ẽt æſtiua aĩalia pnici moleſta ſaltu: aut ꝗ capillus maxie
celat exi ſtãt: & circũglobata eſcæ ſæpe extrahunt.Quæ cauſa ſomniũ piſciũ ĩ mari noctibꝰ

infeſtare exiſtimantur. Quibuſdam uero ipſis innaſcuntur: quo in numero chalcis accipit᷑.

Ec uenem ceſſant dira ut in lepore:qui in indico mari etiã tactu peſtilens uomitũ
n diſſolutionẽq; ſtomachi protinus creat. In noſtro offa informis: colore tantum le
pori ſimilis. In indis & magnitudine & pilo duriore. Tantũ unmuus ibi capitur. Aeq;
peſtiferũ aĩal erraneus ſpinæ ĩ dorſo aculeo noxius. Sed nullum uſquam execrabilius ꝗᷓ ra
dius ſuper caudam eminẽs trigonis ꝗᷓ noſtri paſtinacam appellant. Quin cõchylii magnitu
dine arbores infixus radici necat. Arma ut taleum perforat & ferri & ueneni malo.
De morbus piſcium. SðJèM Ca: AX.IX.

De uenenatis marinis.

Orbos uniuerſa genera piſtiũ & cætera aĩalia etiam fera non accipimus ſentire. Ve

rum ægrotare ſingulos manifeſtum facit aliquorum macies: cum in eodem genere
præpingues alii capiantur. De generatione eorů mira. Ca. L.
ꝗq Vo nã mõ generẽt deſideriũ & admiuatio hominũ differri nõ patit. piſceſ atrritu uẽ
triũ cœunt: tâta celeritate ut uiſũ fallãt. Delphini & reliqua cete ſimili mõ & pau⸗

lo diutius. Fœmia piſcis coitus tẽpore marẽ ſeꝗt᷑ uẽtrẽ eius roſtro pulſans. Sub ptu mares
fœninã ſimiliter oua ueſcẽtes eoꝶ&. Nec ſatis ẽ generatiõi ꝑ ſe coirus: niſi editis ouis inter

ſe uerſando mares & fœminæ uitale aſperſerint uirus. Nò oĩbus id cõtigit ouis ĩ tãta mul
titudine: alioquin replerentur maria & ſtagna: cum ſinguli uteri inumerabilia concipiant.
᷑ůꝗftem de generatione & qui piſces oua pariant. Ca.. 1
Ilſciũ oua in mari creſcũt:quæda ſũma celeritate ut murenarũ. Quædã paulo tardiꝰ
p Plani piſciũ quibus cauda nõ obeſt aculeiq; ut teſtudines & raiæ ĩ coitu ſupueniũt
Polypi crine uno fœminæ naribus adnexo. Sæpiæ & loligines linguis cõponentes
inter ſe brachia: & ĩ cõtrarium nantes: & pariunt ore. Sed polypi ĩ terrã uerſo capite cœũt.
Reliqua molliũ tergis ut canes.Itẽ locuſtæ & ſquillæ. Cãcri ore. Rane ſupueniũt: prioribꝰ
pedibus alas fœminæ mare apprehendente: poſterioribus clumes. Pariunt minimas carnes
nigras quas gyrinos uocant: oculis tamẽ & cauda ĩſignies: mox pedes figurantur cauda fin
dente ſe in poſteriores. Mirumq; ſemeſtri uia reſoluuntur in limum nullo cernete:& rur
ſus uernis aquis renaſcuntur quæ fuere natæ perinde occulta ratione cũ omnibus annis
id euemiat: Et mytuli & pectines ſpõte naturæ ĩ harenoſis pueniũt. Quæ durioris teſtæ ſũt
ut murices purpuræ ſaliuorio Itore. Sicut aceſcẽte humore culices: atq; ſpuma maris ĩca⸗

leſcẽte cũ admiſſus ẽ hymber-Qux uero ſiliceo tegmine operiũt ut oſtrea putreſcente li⸗
mo:aut ſpũa circa nauigia diutiꝰ ſtate:defixoſq; palos:& lignũ marle. Nup cõptũ ĩ oſtrea
rigmẽta uiueſ-

riis: humorẽ iis fœrtificũ lactis mõ efflere. Anguillæ atterũt ſe ſcopulis eai
cunt. Nec alia ẽ eage ꝓcreatio. Piſeiũ diuerſa genera nõ coeũt præter ſquatinã & ranã: ex ꝗ⸗
bus naſcitur priori parte ranæ ſimilis: & nomẽé ex utroq; cõpoſitũ apud græcos trahit. Quæ
dã tẽpore anni gignũtur & in humore & in terra. Vere pectines limaces hirüũdines eode tẽ
pore euaneſcũt.Piſciũ autẽ lupus & trichias bis ano parit: & ſaxatiles omnes. Mulli ter: &
chalcis: cyprius: exien. Scorpiões bis ac ſargi uere & autũno. Ex planis ſquatia ſola autũno
occaſu uergiliarũ. Plurimi piſciũ tribus menſibus aprili maio. Salpæ autuno: ſpari: torpedo
ſquali circa æqquinoctiũ⸗Molles uere. Sæpia oĩbus mẽſibus. Oua eius glutino atramẽri ad
ſpeciem uuæ cohærentia maſculus pſequntur affatu: alias ſterileſcũt.Polypi hyeme cœũt.
Pariunt uere oua tortili uibrata. Pãpino. tanta fœcũditate ut multitudine ouorũ occiſi nõ
recipiãt cranos capitis: quæ præa gnantes tulerxe. Ea excludunt quinquageſimo die:e quibus

LI.

mulaß
oun ac
claudie
iune
gersfa
nngſoe
mnalpaua
ciebusne
lonzuu,
ſereabun
Genetoll.
Benm

ſe⸗

Eo
hd
ſe
eiusex eo⸗
unica

Kn
ſon
lie⸗
2Iöbills
loeden a
Cos ponte
cllimrune
lubarpoct
vos ſpore
ino Eaden
Laenplüä
Mpolim n
nenus o⸗
bol⸗
Ver
Phal
mut
mibusdice
tebaimfl
artnn
Popterkam

cl
guo⸗
lim
Ullus Atis
Mgolru
b cec

bul
Wberhadg

oſti⸗ N
ſhümſel
dann
nee,
MII
üeckknulier
elis Aenni
Cilus nu⸗
Winanidoct
dchlati
tlem vomi
dor umntun ie
dichinn eg
Gendiinir
ümagnin
Dumdb.
W.
musſene .
neodenann
C1
miiwäm
Kb
Oun ouis Mer
usitäuml
lacNCh.
(„ U
tüiulnd
Cirn yuan
uu ö
ocheni,
miminas M
eur Cucl in
miteddlul
mmhns mn
ionütetrii
ummmdi,
nnecenel⸗
cirii n

anriel

wonti
ſcine tode le
..Moliterd
alon umhe
0 mnd
byemele,
8 ll

multa propter numerũ intercid ũt. Locuſtæ & reliqua tenuioris cruſtæ ponunt oua ſupra
Oua:atq; ita icubãt. Polypis fœmina modo ĩ ouis ſedet:modo cauernã brachiorũ implexu
claudit. Sæpia ĩ terreno parit ĩter harũdines: aut ſicubi enata alga. Excludit ꝗntodecio die.
Loligines ĩi alto cõſerta oua edũt ut ſæpiæ. Purpuræ murices eius deniq; generis uere pa⸗
riunc. Echini oua plẽiluniis habẽt hyeme. Et cocleæ hyberno tẽpore naſcũt᷑. Torpedo octo
genos fœtus habes ĩuenit: eaq; quæ intra ſe parit oua p̃mollia ĩ aliũ locũ uteri tranſ ferens
atq; ioa excludẽes. Simili mõ oĩa quæ carthilaginea appellauimus: ita fit ut ſola piſciũ & ani
mal pariãt: & oua còcipiat. Sylurus mas ſolus oĩum edita cuſtodit oua: ſæpe & ꝗnquagenis
diebus ne abſumãt᷑ ab aliis. Cæteræ fœminæ ĩ triduo excludũt: ſi mas attigit. Acus ſiue be-
lonæ unus piſciũ dehiſcẽte pp multitudinẽ utero pit. A ptu calleſcit uulnus:qd & in cæcis
ſerpẽtibus tradũt. Mus marinus ĩ terras ſcrobe effoſſa pit oua:& rurſus obruit terra. Xxx.
die refoſſa apꝑit:fœtũq; ĩ agquã ducit. De uuluis piſcium. Ca. LIII.
Rrythini & chanæ uuluas habere traduntur. Qui trochos appellatur a græcis ipſe
ſe inire. Aquatilium omnium fœtus inter initiã uiſu caren. .
PTe longiſſima uita piccuum. ttC.. IIIII.
FFui piſcium memorãdũ nuper exẽplum accepimus. Pauliſippũ uilla eſt campaniæ
haud procul Neapoli. In ea in Cæſaris piſcinis a Pollione. Video coniectum piſcem
ſexageſimum poſt annum expiraſſe ſcribit Anneus Seneca. Duobus aliis æqualibꝰ
eius ex eodem genere etiam tunc uiuentibus. Quæ mentio piſcinarum admoner ut paulo
plura dicamus hac de re:priuſꝗᷓ digrediamur ab aqquatiliboaos—
De uiuariis oſtrearum: & quis ea primus inuenerit. Ca. IIIII.
Strearum uiuaria primus omnium Sergius Orata inuenit in baiano ætate. L. Craſ=
ſi oratoris ãte narhcum bellum :nec gulæ cauſa:ſed auaritiæ: magna uectigalia ta
li ſex ingenio ſuo percipiens. Vt qui primus penſiles inuenit balineas ira mangoni-/
zatas uillas ſubinde uendendo. Is primus optimũ ſaporem oſtreis Ilucrinis adiudicauit: quẽà
do eadem aquatilia genera aliubi atq; aliubi meliora. Sicut lupi piſces in tyberi amne inter
duos pontes: rombus Rauennæ: murenæ in Sicilia: elops Rhodi: & alia genera Similiter: ne
culinarum cenſura peragatur. Nondũ Britànica ſeriebant litrora: cum Orata lucrina nobi
litabat. Poſtea uiſum tanti in extrema lItalia petere brunduſium oſtreas ac u⸗ elitis. Sed iter
duos ſapores nuper excogitatum tamen langx aduectionis a brunduſiio cõpaſcere in lu⸗
crino. Eadem ætate prior Licinius Murena reliquorum piſciũ uiuaria inuenit. Cuius dein
de exemplũ nobilitas ſecuta eſt. Philippus Hortenſius luculus exciſo etiam monte iuxta
Neapolim maiore ĩpẽdio quã uillam ædificauerat euripũ & maria admiſit. Qua de cauſa
magnus Põpeius Xerſem togatum eum appellabat. Quadringenta ipſius piſcinæ. A defũ
Gto illo uenire pilces. Quis primus murenarum muaria fecerit. Ca .„ LV.
Vrenarum uiuarium priuatim excogitauit. C. Hirrus ante alios qui cœnis trium⸗
phalibus Cæſaris dictatoris ſex milia numero murearum mutua apẽdit. Nam per⸗
mutare quidem precio noluit. alia ue merce. Fi. uius uillam inter quam modicũ.xl.
milibus piſcinæ uendiderunt.I nuaſit deinde ſingulorum piſcium amor. pud baulos ĩ p⸗
te baiana piſcinam habuit Hortẽſius orator. Murenam adeo dilexit: ut exanimatam fleſie
credarur. In eadem uilla Antonia Druſi Murenæ quam diligebat in aures addidit. Cuius
propter famam nonnulli baulos uidere concupiuerunt. l
De coclearum uiuariis & quis primus inſtituit. Ca —. LVI.
Oclearum uiuari inſtituit Fluius Hirpinus ĩ Tarquinenſi naulo ante ciuile bellũ:
quod cum Pompeio magno actuni eſt: diſtinctis quidem generibus earum: ſepera⸗ .
tidm ut eſſent:albæ quæ in reatino agro naſcũtur. Seperatim illyricæ: quib us magni
tudo præcipua. Africanæ quibus fœconditas. Solitãe quibus nobilitas. Quin & ſaginã eaꝶ
commentatus eſt ſapa & farre: aliiſq; generibus. Vt coclææ quocq; altiles ganeam implerent
Cuius artis glotia in eam magnitudinem perducta ſit ur octoginta quadrantes caperent
ſingularum calices auctor eſt. M. VvVa. De piſcibus terrenis. Ca. LVII.
lſcium genera etiamnum a Theophraſto mira produũtur circa babylonis rigua de
p cedentibus fluuiis in cauernas aquas habetes remanere. Quoſdam inde exire ad pa
bula pennulis gradientes crebro caudæ moru: contraq; uenantis refugere in ſuas

cauernas: & in iis obuerſos ſtare. Capita eorum eſſe ranæ mariæ ſimilia teliquas partes go
i ii

biorum. Branchias ur cæteris piſcibus. Circa heracleam & toronem & lycum amnẽ eſſe mul
tifaria. In ponto unum genus eſſe: quod extremas fluminũ aquas ſecterur: cauernaſq; ſibi
faciat ĩ terra:atq; in iis uiuat etiã reciprocis amnibus ſiccato littore.Effodi ergo motu:de⸗
mũ corporũ uiuere eos approbãt Circa heracleâ eandem eodẽq; lyco. amne decedẽte ouis
relictis in limo generari piſces: qui ad pabula petenda palpitent exiguis brãchiis. Quod fie
ri non indigo humoris: propter quos & anguillas diutius uidere exempꝑtas aquis. Oua aũt
in ſicco maturari ut teſtudinum. Eandem in ponti regione apprehendi ĩ glacie piſciũ quoſ
dam maxime gobiones non niſi patinarum calore uitalem motum fatentes. In iis quidem
tametſi mirabilis: eſt aliqua ratio.Idem tradit in paphlagonia effodi piſces gratiſſimos cibiſ

terrenos altis ſcrobibus. In iis locis ubi nullæ reſtagnet aquæ. Miraturq; & ipſe gigni ſine Korrl
coitu. Hiumoris quidem uim aliquam ineſſe quà puteis arbitratur: cum nonnulli reperian “
tur piſces. Quicquid eſt hoe certe min us admirabilem talparum facit uitã ſubt erranei ani
malis:niſi forte uermium terrenorum & iis piſcibus natura et. .
De muribus nil. CD., LvVIII.
CPFrrum omnibus iis fidem nili inundatio affert omnia excedentem mitacula. Quip⸗ 1 N
u pe deturgente eo muſculi reperiuntur inchoato opere. Genitalis aquæ terræcq; iam 35
parte corporis uiuentes: nouiſſima effigere etiamnum terrena. ben
De anthia piſce:& quomodo capiatur. Ca. L.X. mustoge
n Ec de anchia piſce ſileri conuenit. ltaq; pleroſq; aduerto credidiſſe apud chelidõias Aulorel
iſulas ꝗᷓs diximꝰ aſiæ ſcopulos ĩ mari ate ꝓmõtoriũ ſicãs.Ibi frequẽs hic piſcis & ce Nginnd
leriter capit᷑ uno genere:puo nauigio & oↄcolori ueſte: eadẽq; ora ꝑp aliquot dies otiuos piſ albuscli
cator enauigat certo ſpatio: eſcãq; piicit. Quicꝗd ex eo mutet: ſuſpecta fraus p̃dæ ẽ. Cauèſ Nein lec
q; qd timuit: cũ id ſæpe factũ ẽ: unus aliqñ coſuerudie ĩ uitat? anthias eſca apetit Notat hic Unsun
itẽtiõe diligẽti:aut a uctor ſpei:cõciliatorq; capturæ. Neq;.n. ẽ difficile cũ p aliquot dies ſo ſcei 4
ſus accedere audeat:tandẽ & aliquos ĩ uenit paulati comitatior. Poſtremo greges adducit kiiiſſeeir
inumeros:iam ueruſtiſſimis ꝗbuſq; aſſuetis piſcatorẽ agnoſcere:& cibũ e manu cape. Tũc nConei
ille paulũ ultra digytos in eſca iaculatus hamũ ſingulos ĩuolar uerius ꝗᷓ capit ab umbra na l Ani
uis breui conatu abſẽs. Ita ne ceteri ſentiã alio ĩtus excipiente cẽtonibus raprum:ne palpi/ iselrüä
tatio ulla aut ſonus cæteros abigat. Conciliatorẽ noſſe ad hoc ꝓdeſt: ne capiat. Parcit piſca Xiis
tor fugituro ĩ reliquũ gregẽ.Ferunt diſcordẽ ſotiũ duci ſotio inſidiatum puchre noto coœ e tos
piſſe maleficia uoluntate. Agnitum ĩ macello a ſotio cuius iniuria erat: & dati dini formu gric⸗
la ex edicto condẽnatũ. Addit Mutianus æſtimata lite decẽ libris. Idem anthiæ cum unum goeſſnem
hamo teneri uiderint: ſpinis quas in dorſo ſerratas hẽnt lineâ ſecare traduntur eo qui tene Ainanpss
tur extendente: ut pcidi poſſit. At inter ſargos ipſe qui tenetur ad ſcopulos lineam territ. unam⸗
De ſtellis marinis. M CaiAat- LX. Uocſcafli⸗
Reter hæc claros ſapientia auctores uideo mirari ſtellam in mari. Ea figura eſt par⸗ tanpromin
p ua admodum caro intus: extra duriore callo. Huic ta igneum feruorẽ eſſe tradunt Leloblimi
ut omnia in mari contacta adurat. Omnẽ cibum ſtatim peragat. Quibus ſit hoc co bitminang
gnitum experimentis haud facile dixerĩ. Multo mirabilius dixeri id cuius experiẽdi quot Petheusun
tidie occaſio eſt. l .2 r rIVYVI egener
. De datylis eorumq; miraculis. unrnrerree Ci. „ LXI. tonis d
Oncharũ e genere ſũt datyli ab humanarũ unguium ſimilitudĩe appellari. Iis natu ngninrum
c ra ĩ tenebris remoto lumĩe alio fulgore clarere: & qto magis humorem habeãt Iu/ tncinecolo
cere ĩ ore mãdẽtiũ. Lucere ĩ manibus: atq; etiã ĩ ſolo:atq; ueſte decidentibus guttis Ingeralto
ut proculdubio pateat ſucci illam naturã eſſe: quamiremur etiam in corpore. — Hhgornten
De inimicitiis & amicitiis inter ſe aquatilium. Caa. LXII. Nnſk⸗
Vnt & inimicitiarum arq; concordiæ miracula Mugil & lupus mutuo odio flagrat Cerhin 8
ſ Conger & murena caudas inter ſe prærodentes. Polypum in tantum locuſta pauer lummmun
ut ſi iuſta uiderit omnino. moriatur. Locuſtam conger. Rurſus polypum congri l12 (ri mnui
cerant. Nigidius auctor eſt prærodere caudam mugili lupum: eoſdemq; ſatis menſibus cõ ehln 1
cordes eſſe. Omnes autem uiuere quibus caude ſic amputentur. At e cõtrario amicitie exẽ unn m
pla ſunt:præter illos de quorum diximus ſocietate. Balenæ muſculus quandoq; prægraui nerlun
Tuperciliorum pondere obrutis eius oſculis infeſtantia magnitudinem uada prænatans de Nulte n
monſtrat: occulorũq; uice fungitur. Hinc uolucrum nature dicentur. . W

mieſen
emſg li
1do wotuge⸗
Crcete n
hisodte
WuisOuzi
deſitcügnef
lnis Glicen
Ulimeschl
dNlegioniſn
hull Npenin
dremnei

UVII
l ⸗
Emngin

U.
wlckeiti
bclade
ies Ninen
jcre
1it Nocxhn
gnorce
ges ncuen
nnce i
tbunda n
umnegg;⸗
Dawrnt
Nchrenonc
Micin komn
NENNN
nargutan
mtemt.,
14
unthr⸗
cſeme
sſt hoc c⸗
iii got

.
Urilsm
nbeeitl
Nbuguns

ociolagtn
uſta gauen

CaA PLVYNII SECVNDI NATVRALIS HVSTORIAE LIBER. x.

De natura aunuum.p CiAOâ1-. 11
EQVITVR NATVRA auium: quarũ grãdiſſimi:& perne beſtiarũ ge
neris ſtrutiocameli. Africi uel æthiopici aſtitudinẽe equitis ĩ ſidẽtis equo
cxcedũt: celeritate uĩcũt. Ad hoc demũ datis pẽnis ut currẽtẽ adiuuent:
8 cCætero nõ ſũt uolucres: nec a terra tollunt Vngulæ iis ceruinis ſimiles:
ꝗbus dimicãt: biſulcæ côpræhededis lapid ibus utiles quos ĩ fuga còtra ſe
gquentes ingerunt pedibus. Cõcoquẽedi ſine delectu deuorata mira natu
r.a. Sed nõ minus ſtolidatas ĩ tãta reliqui corporis altit udĩe cũ colla fruti
ce occultauerint latere ſeſe exiſtimãtiũ. Præmia ex iis oua ꝓpter amplitudinẽ ꝓ ꝗbuſdã ha
bitat uaſis:cõſeq; bellicos & galeas adornantes perz. MUU
De Phœnice. D

Ethiopes atq; indi diſcolores maxie & inenarrabiles ferũt aues. Et ante oẽs nobilẽ
a arabiæ phœnmicẽ. Haud ſcio an fabuloſe unũ ĩ toto orbe:nec uiſũ magnope. Aquilæ
narrat magnitudie: auri fulgore circa colla: cætera purpureus: cæruleã roſeis caudꝗ
pẽnis diſtinguẽtibus. Criſtis faciẽ: caputq; plumeo apice honeſtate. Primus atc; diligẽtiſſi
mus togatorũ de eo ꝑdidit Manilius ſenator ille maximis nobilis doctrinis doctore nullo
Auctor e neminẽ extitiſſe ꝗ uiderit ueſcẽtẽ. Sacrũ ĩ arabia ſoli eſſe. Viugre ãnis ſexcẽtis ſe
xaginta.Se neſcẽtẽ caſia thuriſqʒ ſurculis cõſtruere nidũ:replere odorib: & ſuꝑp emori. Ex
oſſibus deĩde ac medullis naſci prio ceu uermiculu: inde fieri pullũ. Pricipioq; iuſta fune
ri priori reddere: & cotũ. deferre nidũ ꝓpe panciã ĩ ſolis urbẽ: & ĩ ara ibi deponere. Cũ huiꝰ
alitis uita magni cõuerſionẽ ãni fieri ꝓpdit idem Manilius lterũq; ſignificatiões tẽpeſtatũ
& ſyderũ eodẽ reuerti. Hoc aũt circa meridiẽ icipere. Quo die ſignũ arietis ſol intrauerit.
Et fuiſſe eius cõuerſionis ãnũ pdẽde ſe.P.Licinio. M. Cornelio conſ.ducẽteſimũ ꝗntũdeci
mũ.Cornelius Valerianus phœnicẽ deuolauiſſe ĩ ægy ptũ tradit.Q..Plautio Sex. Papinio
cõſ. Allatũq; eẽ ĩ urbẽ Claudii prĩcipis cẽſura äno urbis. d. ccc. & ĩ Comitio ꝓppoſitũ Quod
actis teſtatũ ẽ.Sed quæ falſa eẽ nemo dubitarit. De aquilis: 9* Ca. II.
X iis quas nouimus aquilæ maximus eonos: maxima & uis. Sex earũ genera. Melẽa
e tos 2 græcis dicta. eadeq; ualaria minima magnitudine: uiribus præcipua:colore ni
gricans. Sola aquilarum fœtus ſuos alit. Cæteræcut dicemus) fugant. Sola ſine clan
gore ſine murmuartiõe. Cõòuerſatur autẽ in mõtibus. Secũdi generis pigardus in oppidis
& in campis albicante cauela. Tertii morphos:quà Homerus & parcnon uocat: aliqui & plã
cum & anatariam: ſecunda magnitudine & ui:huicq; uita circa lacus. Phœmonoe. Apolli=
nis dicta filia dentes ei eſſe prodidit: mutæ alias carenti lingua. Eandeq; aquilarum nigerri
mam prominentiore cauda. Conſenſit & Boetius. ingenium eſt ei teſtudines raptas frage⸗-

re e ſublimi ſaciendo; Qrux ſors interemit pœtam Aeſchylum. prædictam ſatis(ut ferõt) eiꝰ
.

diei ruinam ſecura cæli fide cauentem. item quarti generis eſt percepterus: eadem moratur
per lacus: uulturina ſpecie:alis minimis:reliquas magnitudine antecellens: ſed imbellis &

degener: utpote quã uerberet coruus:Eadem ieiunæ ſemper auidatis: & querulæ murmu⸗

rationis. Sola aquilarum examina fert corpora. Cæteræ cum occidere conſidunt. Hiæc facit
ut quintum genus gneſiõ uocetur: uelut uerum ſolũq; ĩcorruptæ originis: media magni
tudine: colore ſubrutilo: rarum conſpectu. Supereſt halietus clariſſima oculorum acie: libe
rans ex alto ſeſe: uiſoq; in mari piſce præceps in mari ruens: & diſcuſſis pectore aquis rapiẽs

Illa quam tertia diximus circa ſtagna aquaticas aues apetit: mergentes ſe ſubinde:donec ſo

pitas laſſataſqʒ rapiat. Spectanda dimicatio aue ad perfugia littorum tendente: maxime ſi cã

denſa hacundo fit. Aquila in deiecto abigente alio: & c appetit in lacus cadente: umbrãaq;

ſuam nanti ſub aqua a littore oſtendenre.Rurſus aue in diuerſa & ubi minie ſe credat ſpe

cctari emergente. Hæc cauſa eſt gregatĩ auibus natandi: quia plures ſimul non infeſtantur:

reſpſu pẽnarum hoſtem occæcantes. Sæpe & aquilæ ipſæ nõ tolerantes pondus apprehenſũ
una merguntur. Halietus tantum implumes etianum pullos ſuos percutiẽs ſubinde cogit
auerſus intueri ſolis radios:& ſi cõniuẽtem flentẽq; animaduertit:præcipitat e nido uelut

adulterinum & degenerem. Illum cuius acies firma contraſteterit: educat Halieti ſuũ ge⸗

nus non habent:ſed ex diuerſo aquilarum coitu naſcuntur.In quidem quod ex iis natum
i ii1

—l
4 4 säz

eo loco fecere appellatum louis & uirginis: quoniam illi deo ales a

H 8 NR

LIBER.

eſt in oſſiftagis genus habet: & quibus uultures progenerantur minores. Et ex iis magni

qui omnino non generant. Quidam adiiciunt genus aquile: quam barbatam uocant thuſi
uero oſſifragam: tribus prims & quinto. aquilarum generi medificatur. Nido lapis ætites
quem aliqui dixere gagiten: ad multa remedia utilis: nihil igne deperdens. Eſt autem lapis
iſte prægnans: intus cum quatias alio uelut in utero ſonante. Sed uis illa medica non niſi ĩ
nido direptis. Nidificant in petris & arboribus. Pariunt oua terna. Excludunt pullos binos
uiſi ſunt & tres aliquando. Alterum expellunt tedio nutriendi. Quippe eo tempore ipſis
cibum negauit natura proſpitiens: ne omnium ferarum fœtus raperetur. Vngues quoq;

earum inuertuntur diebus iis. Albeſcunt inedia pennæ: ut merito partus ſuos oderit. Sed

eiectos ab iis cognatum genus oſſifragi cipinrs educant cum ſuis. Verũ adultos quoq;

perſequitur parens: & longe fugat æmulos cilicet rapinæ. Et alioquin unum par aquilarũ

magno ad populandum tractu ut ſatietur indiget. Deéterminant ergo ſpatia: nec in proxĩo
rædantur. Rapta non protinus ferunt: ſed primo deponunt: expartæq; pondus tũc demũ
abeunt. Oppetunt non ſenio nec ægritudine: ſed fame: in tantum ſuperiore accreſcente

roſtro. ut aduncitas aperiri non queat. A meridiano autem tempore operantur: & uolant.

Prioribus horis diei donec impleantur hominũ conuentu fora ignauæ ſedent.Aquilarum
pẽne mixtas reliquarum auium pennas deuorant. Negant unꝗᷓ ſolam hanc alitem fulmie
cxaminatam. Ideo armigeram Ioui conſuetudo iudicauit. ðZ

uando legionum ſigna eſſe cœperint.
Omanis eam legionibus C. Marius in ſecundo conſulatu ſuo proprie dicauit. Erat
x S antea prima cum quattuor aliis lupis: minotauris: equis: apris: quæ: ſingulos ordi
nees anteibant. Paucis ante annis ſola in acie portari cœperat: reliqua in caſtris relin
quebantur. Marius in totum ea abdicauit. Ex eo notatum non fere apud legiones unꝗ hy
bernatum eſſe in caſtris ubi aquilarum non ſit iugum. Primo & ſecundo generi non mino
rum tantum quadrupedum rapina: ſed etiam cum ceruis prœlia. Multum puluerem uolu
tatu collectio inſidiens cornibus excutit in oculos: penis ora uerberans: donec præcipitet ĩ

rupes. Nec unus hoſtis illi ſatis eſt. Acrior eſt cum dracone pugna:multoq; magis anceps

etiam ſi in ære. Oua hic conſectatur aquilæ auiditate malefica. At illa ob hoc rapit ubicũq;

uiſum.Ille multiplici nexu alas ligat: ita Eeiplicane 33 limal Eridar.
Mirum de aquila. aadr n c DEr à Tr,=C. V.
St percelebris apud feſton urbẽ aquilæ gloria. Educatam auirgiĩe retuliſſe gratiam
e aués primo mox deinde uenatus aggerentẽ. Defuncta poſtremo in rogũ accenſum
eius inieciſſe ſe ſe: & ſimul cõflagraſſe. Quã ob cauſã ĩcolæ Juadl uocant herotamã
cribitur.
De uulturibus. Vn Sit ic⸗ Cea. 222
Vlturũ pᷣualent nigri.Nidos nemo attigit.Ideo etiã fuere qui putarent illos ex ad
u uerſo orbe aduolare falſo. Nidificant. n.ĩ excelſiſſimis rupibus. Fœtus quidẽ ſæpe
cernuntur ferebini. Vmbritius auruſpicum in noſtro æuo peritiſſimus pere tradit
oua. xiii. Vno ex iis reliqua oua nidumq; luſtrare: mox abiicere. triduo autem ante aut bi y

duo uolare eos ubi cadauera futura ſunt ⸗ů
“ ⸗ Neng We C.
um a

De ſanquale. I v Fer.⸗J r. J
Anqualem auem atq; ĩmuſu gures romani magnæ quæſtioni habent Im-

T mulſulum aliqui uulturis pullum arbitrantur eſſe: & ſanqualem oſſifragam. Maſſu
. rius ſanqualem oſſifragam dicit eſſe. lmmuſulum autẽ populum aquile priuſquà
albicet cauda. Quidam poſt mutium augurem uiſos non eſſe romæ confirmauere. Ego (
quod ueriſimilius eſt) in deſidia rerum Prian arbitror agnitos.

De accipitribus. Vo⸗ , rc Ca. VIII.
Ccipitrum genera.xvi:inuenimus. Eg iis circõ claudum altero pede proſperimi au
a gurii nuptialibus negotiis & pecuariæ rei. Triorchẽ a numero teſtium cui princi-
patum in anguriis Phœmonoe dedit. Buteonem hunc appellant romani Familia ẽt
ex eo cognominata cum proſpero auſpicio in ducis naui ſediſſet. Eſaloa græci uocant:qui
ſolus omni tempore apparet. Cæteri hbyeme abeunt. Diſtinctio generum ex auiditate. Alii
non niſi ex terra rapiunt auem. Alii non niſi circa arbores uolitantem. Alii ſedentem ſubli

mi. Aliqui uolantẽ in aperto.Itaq; & colutubæ nouere ex us pericula: uiſoq; conſidũt: uel

VII.

ſubuol⸗
totius
ſpelem
undine
is.Ina
bolarus
Nannii
elunt c⸗

cernens!

„

t 4
ce
silisne⸗
co um
Procedit
morier
turglcin
neniluoſt
Biucxen
pullslta
ſileipſam
inſoechae
Pitate carm
Iui
m mié
exa
lolieuide
opusellet i
Meonmtes. I

Oliu
1 bene
Adn

Orm
iegu
Wreii Mn
woliekpoll
omezexen
tirtü lune
ingüſär
iluc8. lüor
mnieeitej
Umügnos
Oud 0 pti
herene mn
Cor i luut
eliſürot
cebelueſtn
e hebete
lerrzie⸗
Akigen

ter isn
noce ihl
lohpis nin
Ramemhnn
Wanon n
tpullotbin
emor il
1ngues Goq
Rocerite
Miulrse
npraulri
neringone
uttir eni
re wrloene
tur uolur.
nr Auirun
Unn tuie

I.
echcaunkn
ngnozorc
DcRrsleln
Nes is hy
emoon mno
Ouenen vcd
ahüni
Inganh

cnpth

.
,E
oeiRZAN
g düriku

Cuubuocm!

W.
cpeini
aihin⸗
mifmniii
c pocneg,
win ſ
unnſ
wliiiin

ſubuolant: contra naturam eius auxiliantes ſibi: ĩ infula africæ cerno in oceano. Accipitres

hercule magis ꝗᷓ ĩ egypto ibim. Sed illam exoſculationẽ ꝗᷣ ſæpe cernit᷑: qualẽ ĩ colũbis eſſe.

Deſerta ĩcolit:nec tãtũ deſolata ſed dira etiã & ĩacceſſa.Noctiſ Mõſtrũ:nec cãtu aliquo uo
cali: ſed gemitu. Itaq; ĩ urbibus aut oĩo ĩ luce uiſus dige oſtẽtũ ẽ Priuatorũ domibus ĩ iidẽ

totius maſſiliæ humi fœtificant: nec alibi naſcuntur illis aſſueti gentibus. Inthraciæ parte
ſuper amphipolim homines atq; accipitres ſocietate quadam aucupantur Hi ex ſiluis & ha
rundinetis excitant aues: illi ſuperuolantes deprimunt. Rurſus captas aucu pes diuidũt cũ
iis. Traditum eſt miſſas in ſubſime ibi excipere eos: & cum tempus ſit capturæ:clãgore ac
uolatus genere inuitate ad occaſioné. Simile quidam lupi apud mæotin paludem faciunt. Oeßͦ

Nam mi partema piſcantibus ſuã accepere: expanſa eorũ retia laceràu. Accipitres auiũ nõ
cdunt c a. Nocturnus accipiter cymindus uocatur: rarus etiam in ſiluis: interdiu mitus S2
cernens. Bellũ interneciuũ gerit cum aquila: coherenteſq; ſæpe prehenduntur. 7

H De cocycẽ quæ a ſuo genere interimitur. Ca. IX. † on, gr E, .
Ocyx ex ccipitre uiderur fieri:tempore anni figuram mutans: quoniam tunc non α „
cE appa rent reliqui: niſi perquã paucis diebus. Ipſecq; modico tempore ætatis uiſus nõ .

cernitur poſtea. Eſt autem neq; aduncis unguibus ſolus accipitium: nec capite ſimi
lis illis: neq; alio quã colore:ac rictu columbi potius. Quin abſũmuntur ab acci pitre: ſi quà
do una apparuere. Sola omnium auis a ſuo genere interempta. Mutant autem & uocem.
Procedit uere. Occultatur caniculæ ortu: ſemperq; parit in alienis nidis maxime palumbiũ
maiori ex parte ſingula oua: quod nulla alia auis raro bina. Cauſa ſubiiciendi puſios puta⸗
tur: ꝙ ſciat ſe inuiſam cunctis auibus Nam miuuta quoq; infeſtant. Ita non fore tutam ge
neri ſuo ſtirpem opinatur ni fefellerit. Quare nullum facit nidũ: alioqui trepidum animal.
Educat ergo ſubditum adulterato fœta nmixu. Ille auidus ex natura præripit cibos reliquis
pullis. Icaq; pingueſcit & nitidus in ſe nutricẽ conuerſit. Illa gaudet eius pecie: miraturq;
ſeſe ipſam:ꝙ talem peperit. Suos comparatione eius dannar ut alienos: abſumiq; etiam ſe
inſpectante patitur: donec corripit ipſlam quoq; iam uolandi potens. Nulla tũ auium ſua⸗
nitate carnis comparatur ili. De miluis. Los aa CaAaa.,.: X.
IluIui ex eodem ꝛccipitrum genere magnitudine differunt. Notatum in iis rapaciſſi⸗
m mã & famelicãâ ſemp alitẽ nihil eſculẽti rapere unꝗ ex funerũ ferculis: nec olympiæ
eeny ara. Ac ne ferentium quidem manibus: niſi lugubri municipio rũ ĩmolãtiũ oſten
to.lidẽ uidentur artem gubernandi docuiſſe cauda flexibus i cælo monſtrante natura qd
opus eſſet in profundo. Milui & ipſi hybernis mẽſibus latent: non tame ante hyrundines
abeuntes. Tradũtur autem & ſolſtitiis affici podagra, M
UVD Digeſtio auium per gener. LCa., Al..
Olucrum prima diſtinctio pedibus maxime conſtat. Aut enim aduncos ungues ha
u bent:aut digitos:aut palmipedum in genere ſunt: uti anſeres:& aquaticæ fere aues
Alduncos ungues habentia carne tantum ueſcuntur ex parte magna.
De inauſpicatis auibus cornice: coruis: bubone. Ca, AAAll.
Ornices & alio pabulo. Vtq; duritiam nucis roſtro repugnantẽ uolãtes ĩ altũ ĩ ſaxa
c tegulas ue iaciũt itege ac ſæpius: donec qſſata pfringere queãt. pſa ales ẽ inauſpica
tcx garrulitatis: a qbuſdã tamé laudata. Ab arcturi ſydere ad hirùdinũ aduétũ nota
tur eã ĩ Mineruæ Ineis tẽpliſq; raro:alicubi oĩo nõ aſpici: ſicut atheis. Præterea ſola hæc ẽt
uolãtes pollos aliquãdiu paſcit.Inauſpicatiſſima fœtus tẽpore:hoc ẽ poſt ſolſtitiũ. Cæteræzæ
omnes ex eodẽ genere pellũt nidis pullos: ac uolare cogũt:ſicut & corui: ꝗ & ipſi nõ carne
tatũ alunt᷑: ſed robuſtos quoq; fœtus ſuos fugãt lõgius. Itaq; paruis uicis nõ plus bina cõ
iugia ſũt. Circa cranonẽ ꝗdẽ theſaliæ ſingula ppetuo.Genitores ſoboli loco cedũt. Diuerſa
i hac & ſupradicta alite ꝗdã. Corui ate ſolſtitiù generãt. Itẽ egreſcunt ſexagenis diebus: fiti
maxie ãateꝗᷓ ſici coquãtur autũno.Cornix ab eo tepore corripit nO rbo. Corui Pariut cũ plu
rimũ ꝗnos. Ore eos parere aut coire uulgus arbitrat. Ideoq; grauidas ſi ederint coruinum
ouũ pꝑ os ptũ reddere: atq; in totũ difficulter parere ſi tecto iferant. Atiſtoteles negat. Nõ

Corui ĩauſpitiis ſoli uidet᷑ ĩtellectũ habere ſignificationũ ſi uage N cũ mediæ hoſpites oc⸗
ciſi ſũt: oẽs e pelopõeſo & attica regiõe uolauerũt.Peſſima eorũ ſignificatio cũ glutiũt uo
c uelut ſtrãgulati. Vncos ungues & nocturnæ aues habent: ut noctue: bubo: ululæ· Oim
hoge hebetes iterdiu oculi. Gubo funebris & maxie abominatus publicis pcipue auſpitiis.

i iiii

6
SAs üuu.
emiſtn ede,

ͤ, E 7

—
.

D

LIBER.

tsplurim cio nõ fuiſſe feralé. Volat nunꝗᷓ quoliber: ſed tranſuerſ us aufert᷑. Capitolii ceila

ipiam intr auit Sex.Papellio Iſtro. L. Pediano conſ. ꝓpter quod nonis niartiis urbs luſtrata
eſt eo anno. Deincendiaria au. Ca. Ahll.
Nauuſpicata ẽ & ĩcendiaria auiſi: pprer ꝗᷓ ſæpenumero luſtratã uibẽ ĩ ãnalibus i ue⸗
I ninus ſicut L. Craſſo C. Mario conſ. Quo àno & bubone uiſo luſtrata eſt. Quæ ſit
auis ea nec reperit᷑ nec tradit᷑. Quidã ita ĩterprætant᷑ ĩcendiariã eẽ qcũq; apparue⸗
rit carbonẽ ferens ex aris uel altaribus. Alii ſpiturnicem eam uocant: Sed hæc ipſa quæ eẽt
inter aues: qui ſe ſcire diceret nõ inueni. Decliuina. Ca. XlII.
Liumã quocq; auẽ ab antiquis noĩatam aĩaduerto ignorari. Quidã clamatoriam di-
c cunt. Labeo prohibitoriam. Et apud Nigidium ſubis appellarur auis:quæ aquilarũ

ovua frangat. DDe auibus incognitis. Ca... XV.
Vyynt præterea cõplura genera depicta in hetruſca diſciplina ſæculis nõ uiſa: qᷓ nüc
ſ Qefeciſie mirũ eſt:cũ abundet etiam quæ gula humana populatur.
“ Dee auibus nocturnis. – Mocfriee Co. XVILI.

X rernorũ de auguriis peritiſſime ſeripſiſſe illapſas noĩe putatur. Is tradir noctnã
e bubonẽ picũ atbores cauantẽ: trogonẽ cornicẽ a cauda de ouo exirequoniã põde⸗
re capitum peruerſa oua oer partẽ corporum fouendam matxri. appelicẽt.
Odtuarũ contras aues ſolers dimicatio. Maiore circũdatæ multitudine reſupiĩe pe

n Qdibus repugnét: collectec ĩ arcũ roſtro & unguibus totæ teguntur. Auxiliatur ac

ceiſpiter collegio quodã naturæ. bellũq; partit. Noctuas ſexagenis diebus hyemis cu
bare & nouẽ uoces habere. tradit Nigidius. De pico martio. Ca. XVIII.
Vnpt & paruæ aues uncorũ unguiũ. ut picus martius cognomine inſignes & in auſ
ſ pitiis magnæ. Quo in genere arborũ cauatores ſcandẽtes in ſubrectũ feliũ mõ Illi

uero & ſoin⸗ percurſſicorticis ſono pabulum ſubeſſe intelligunt. Pullos in cauis

educãt auiũ ſoli.Adactus cauernis eog a paſtore cuneus admora qdãa herba ab iis elabi cre
dit᷑ uulgo Trebius auctor ẽ clauũ uelcuneũ adactũ quãta ui libeat ĩ arbores: ĩ ꝗbus nidũ

habeat itati exilire cũ crepitu arboris: cũ inſederit clauo ut cuneo lpſi prĩcipales latio ſunt:

auguriis a rege ꝗ nomẽ huic aui dedit. Vnũ eorũ præſcitũ trãſire nõ queo. In capite p̃to⸗

ris urbani. L. I uberonis foro iura ꝓ tribunali redentis ſedit ita placide ut mau appræhẽ

deret᷑. Reſpõdere uates: exitũ ĩperio portẽdi ſi dimitteref. At ſi exanimaretur: pᷣtori. Et ille
auẽ ꝓtinꝰcõcerpſit. Nec multo poſt ĩpleuit pdigiũ.veſcũt᷑ & glãde ĩ hoc genere:pomiſq;
multæ: ſed quæ carnærzntnõ uiuunt. Excepto miluo: quod ipſum ĩ auguriis dierũ eſt.
BeEſe ungues habentibus & digytos. Sr Ca. XIX.
Ncos ungues habẽtes oĩo nõ cõgregat᷑: & ſibi quoq; pdãtur. Sũt aũt oẽſ fere altiuo
u II pter nocturnas & magis maiores. Oibus ꝗbus alægrandes corpus exiguũ. Am⸗
hulãt difficulter. In petris rato céſiſtũt curuatuta unguiũ phibẽte. Nuũc de ſecũdo
ordine dicamus:qui ĩ duas diuidit᷑ ſpecies: oſcines & alites.Illarũ generi catus oris his ma⸗

W

gnitudo differentiã dedit. Itaq; præcedenr ordine omnes reliquss.
De pauonibus: & quis eos primus comederit.
N his Pauonũ genus cũ formam tum intellectũ eius & gloriam geminantes. Lau
datus expandit colores aduerſo maxime ſole: quia ſic fulgentius radiat. Simul um
bræ quoſdâ repercuſſus cæteris qui in opaco clarius micant. Cõcaua querit cauda

Omneſq; in aceruũ contrahit pennarum quos ſpectari gaudet oculos. Idem cauda annuis

uicibus amiſſa cũ foliis arborũ donec renaſcat iterũ cũ fiore:pudibundus ac mœrens qꝗrit:

latebram. Viuit annis. xxv. Colores ĩcipit fundere in trimatu. Ab auctoribus nõ glorioſum
. tantũ animal tradit: ſed & maliuolum: ſieut anſerũ uerecũdũ. Quoniã has quoq; quidâ ad

Qiderũt notas ĩ his:haud ꝓbatas mihi. Pauonẽ cibi gratia romæ primus occidit orator. ior
enſius adiiciali cœna ſacerdoti. Saginare primus inſtituit circa nouiſſimũ piraticum bel⸗
um. M. Aufidius Lucro: exq; eo qſtu redditus is ſeſtertium ſexagena milia habuit.
2 De 9 18 8 gua tren r: G& 99 inae EOOAI 1 Ca. XXI.
Roxime gloriam ſentiunt & hi noſtri ugiles nocturni:quos excitandis ĩ opera mor

o actr, Vab. talibus rumpendoq; ſonno natura genuit. Norunt ſydera: & ternas diſtingunt ho
. ⸗ ras interdiu cantu, Cũ ſole eunt cubitũ. Quartaq; caſtrẽſi uigilia ad curas laboreqg

/
7

cntupl
lione han
ſepe con
ſaurur.)
ceruice:c
genslun
Plceln
honos ha
nHoii,
2schuudl
Witorü
brelunr⸗
uy ely⸗
monios
ſcuͤt cane

Mor ulce

gelorüt
60,001
Deall

ſi,
Ks
e tist
16s.)
niiisguiee

inconespe

balneisnon⸗
Uete Pudiit
ſhecauſtin

ſolerizn N

ſlronors
leppelit,Ttt
tonipechion
Cndide
Penueſtiun
ſeiuerümin
mnpeerüg a
cekiti
n. Aiudt
o aiue n
Pbenteie
outbritin
nag ni gri

itdord

öllsintan
mlaregio

lunranu

NE
4 eſtr
Vol
Neruices
lurnis

Cidlicke
ikl
in
1ori
ppare⸗
taewei
W.
matorind⸗
AAolri
„lAy.
lei

M.
Nnit wa
Gvoni öden
icn.
Wl.
entſupie
urliaturar
uͤbfemiseu.
MWI.
neRinal
Vlosn nn
Düscuc
zis i
Naulurſun
bqgie iv⸗
ri me
rpvalg
dtranin
Neud An/
Ace ſchto
skiid

inmeslur

irSimelin
aith

cn Mi

gonoſmn
guidi 4
otorkin
ticumm 4
vi
1
ſopen
ſitgun

e baid

ceruice: criſtis celſa. Cælũq; ſolũ uolucrũ aſpicit crebro.ln ſublime

nNO.

reuocãt. Nec folis ortũ incautis patiũtur obrepe. Dieq; uenietẽ nũciant cantu. I pſum uerò
cantũ plauſu laterũ.Imperitãt ſuo generi: & regnũ in quacũq; ſunt domo exercẽt. Dimica⸗
rione parit᷑ hoc quoq; inter ipſos: uelut iò tæla agnatã cruribus ſuis intelligẽtes. Nec finis
ſæpe cõmorientibus. Quod ſi palma cõtingit: ſtatim in uictoria canũt: ſeq; ipſi principes te
ſtantur. Victus occultat ſlilens:ægreq; ſeruitiũ patit.Et plebs.tñ æque ſupꝑba gradit: ardua
uoq; caudã falcatã eri
gens. Itaq; terrori ſunc etià leonibus generoſiſſimis ferarũ. Iam ex h d n enletenii
& prœ lia aſſidua naſcũtur: quibus etiam patrias nobilitarũt rhodũ ac tanagrã. Secũdus eſt
honos habitus melicis & chalcidicis: ut plane dignæ aliti tm̃ honoris p̃beat romana purpu
ra. Horũ ſ, unt tripudia ſolliſtima. Hi magiſtratus noſtros quottidie regũt:domoſq;ʒ ipſi iu
as claudũt: aut referãt. Hi faſces romanos impellunt aut retinẽt.lubẽt acies aut prohibẽt.
Victoriã oĩum toto orbe partarũ auſpices. Hi maxime tertrarũ ĩperio ĩperitãt. Ex iis etiã fi⸗
bræ ſunt: quæ haud aliter ꝗᷓ optimæ uictimr diis gratæ. Habẽt oſtẽta ex ſe & p̃poſteri eo⸗

Fũ ꝓ ueſpertiniq; cautus. Nã q; cotis noctibus canendo boetiis nobilẽ illꝗ aduerſus lacede⸗

monios p̃ſagiuere uictoriã. Ita cõiecta ĩterprætatione: quoniã uicta ales illa nõ caneret. De

ſinũt canere caſtrati. Quod duob' ſit modis: lũbis aduſtis candẽete:ſeruo: aut imis cruribꝰ

Mox ulcere oblito figuſina creta. Facilius ita pingueſcũt. Pergami oĩbus annis ſpectaculũ
Sa loru publice editur ceu gladiatorũ.lInuenitur in annalibus in ariminenſi agro. M. Lepi⸗
do. Q. Catulo couſ.in uilla Galerii locutum gallinaceũ ſemel quod equidem ſacramenta.
. De anſeribus & ꝗquis primus iecur anſerinum comnederited- de adipe anſerino comage/
uncn L(ÄAOAÄQ. AXAXxI
St &nlen uigil cura capitolio teſtata defenſb: per id tempus canũ ſilentio prodi⸗
e tis rebus. Qua ob rem cibaria anſerũ cenſores in primis locant. Quin & fama amo⸗

rls. Argis dilecta forma pueri nomine oleni: & CGlauces Ptolemeo regi cithara ca⸗

nẽtis quã eodem tꝑe & aries amaſſe prodicur. Poteſt & ſapiẽtiæ uideri intellectus iis eſſe:
ita comnes perpetuo adhæſiſſe Lacydi philoſopho dicitur: nuſꝗᷓ ab eo nõ in publico non in
baſneis:nò noctu:nõ interdiu digreſſum. Noſtri ſapientiores qui eos iecoris bonitate no/

uere.Fartilibus in magnã amplitudinem creſcit:exemptũ quoq; lacte mulſo augetur. Nec.
ſine cauſa in queſtione eſt. Quis primus tantũ bonũ inuenerit. Scipio an Merelus uir cõ⸗
ſalaris an. M. Eeſſius eade ætate eques ro. Sedquod conſtat) Meſſalinus cocta Cotta Meſ
ſalæ ocatotis filius palmas pedũ ex iis tortere: atq; pattinis cũ gallinaceoge criſtis condire
rxeppecit. Tribuetur enĩ a me culinis cuiuſq; palma:cum fide. Mirũ in hac alite: ex hurinis
tom pedibus uenere. Feſſi proferuntur ad primos. Ita cæteri ſtipatione naturali propellũe
eos. Candidoge alterũ uectigal in pluma. Vellũtur quibuſdẽ locis bis anno. Rurſus plumi⸗
geri ueſtiuntur:molliorq; quæ corpori quã proxima. Eæ germania laudartiſſima. Candidi
ibi uerũ minores:gangæ uocãtur.Præciũ plumæ eoꝶe in libras denarii quini. Et inde crimi
na plerũq; auxiliarum præfectis a uigili ſtatione ad hæc aucupia dimiſſis cohortibus totis.
Eo ꝶ delitiæ proceſſere: ut ſine hoc inſtrnmento durare iam ne uiroiũ quidẽ ceruices poſ
ſint. Aliud repperit ſyriæ pars quæ comagene uocatur. Adipe eorũ in uaſe æreo cũ cĩna/
mo niue multa obrutũ: ac rigore gelido maceratũ ad uſum præclari medicaminis: quod
ab gente dicit᷑ comagenũ. Anſerum generis ſunt Enoloes ⸗ quibus lautiores epulas nõ
nouit britãnia chena lopeces fere anſere minores. De ꝛonas ſu
Iutaq; nigriaia: in ſuperciliis cocci rubot.Alterũ eorũ genus multarũ magnitudinẽe exce/

põdus in tantũ aucta ut in terra quoq; imobilis prehẽdatur. Gignũt eos alpes: & ſeptetrio

7 5 OC1 n Or.,. ä 6
dit: quorũ & colorem reddit. Nec ulla auis excepto ſtrutio camelo maius corpore implens rs
mlis regio.In auiariis ſaporẽ perdũt. Moriũtur contumatia ſpiritu reuocato. Proxime eis .

ſunt quas hiſpania aues tardas appellat: græci otidas: dànatas in cibis. Emiſſa eni oſſibꝰ me⸗

dulla odoris tedium exemplo ſequirtur. – ihus & perez
grinis auihus. & corurnicibus deé glotte. Ca. XXIII.

Volant ad proſpitiendũ alte. Hucem quem ſequãtur eligunt. In extremo agmine
per uices qui acclament diſpoſitos habet:& qui gregem uoce contineant. Excubias habẽt

nocturnis temporibus lapillum pede ſuſtinentes: qui laſſatis ſono decidans indiligentiam

4

ecet & erythrotaonas ſuus nitor: abſo Cy..

NNucias habet gẽs pygmeoꝶ abſeſſu gruũcut diximus cũ iis dimicãâtiũ. Immenſus .
i eſt tractus quo ùeniuũt ſi quis reputet amari eco. Quado proficiſcũtur cõſentiunt.

S

„. .

RgrErn

ſõno coarguat. Cætere dormiũt capire ſubter alã cõdito a ternis pedibus inſiſtẽtes. Dux ſolucnl
erecto puider collo:ac pᷣdicit. Ex e ædẽ mãaſufactæ laſciuiũtl: gyroſq; quoſdã indecoro cur⸗ aauüaluc
ſu uel ſing ulæ ꝑagũt. Certũ eſt põtũ traſuolaturas primũ oĩum anguſtias petere iter duo
pmõtoria criumetopũ & careben. Mox ſuburra ſtabiliri. Cũ mediũ traſierit: abiici lapillos .
epedibus. Cu attingerint cõtinẽtẽ: & e gutturæ harenã. Cornelius nepos qui Dici Augu/ .
ſti principatu obit cũ ſcriberet turdos pauloante cœptos ſaginari: addidit ciconias magis
placere ꝗ grues: cũ hæc nũc ales inter primas expetatur: ill nemo uelit tetigiſſe. Ciconiæ
quo nã e loco ueniãt. aut quo ſe reteràt incõpertũ adhuc eſt. Elõginco uenire nõ dubiũ eo 1
dem quo grues mõ. Illas hyemis: has eſtatis aduenas. Abituræ cõgregãàtur in loco certo: co thiopia.
mitateq; ſic: ut nulla ſui generis relinquat niſi captina & ſerua ceu lege prædicta die rece,- gliidesi
dunt. Nemo uidit agmè diſcedẽtiũ: cũ diſceſſurũ appareat:nec uenire: ſed ueniſſe cernimꝰ ſumeſun
Vtrũq; nocturnis fit tpibus & qᷓuis ultra citraue puolẽt: nunꝗᷓ tñ adueniſſe uſꝗ: niſi noctu molusn
exiſtimant. Pithomis comẽ uocãt in aſia parẽtibus càpis ubi cõgregatæ inter ſe comurmu⸗
rant. Eâ deniq; quæ nouiſſimo adueuit lacerãt: atq; ita abeunt. Notatũ poſt idus auguſtas
nõ temere uiias ibi. Sũt qui ciconiis nõ ineſſe linguas cõfirment. Honos iis ſerpẽtiũ exitio
tãtus: ut in theſſalia capitale fuerit occidiſſe: eade legibus Hna:ausein no icica Simili an WWV
ſeres quoq; & olores rõne cõmeãt. Sed hoꝑge uolatꝰ cernit᷑: liburnicarũ more roſtrato ĩpetu un
ferũt ur: facilius ite fidẽtes aera: ꝗᷓ ſi recta frõte ĩpellerẽt a tergo ſenſi dilatãte ſe cuneo por A(ilideo
rigit᷑ agtnẽ. largeq; ĩpellẽti pberur au rx. Colla imponũt pᷣcedẽtibus. Feſſos duces ad ter⸗ (Man
a recipiũt Ciconiæ nidos repetũt. Genetricũ ſenectã inuicẽ educàt. Oloꝶ morte narratur 2è
Jebilis cantus falſiscut arbitror)aliquot experimétis. Idẽ mutua carne ueſcũtur inter ſe. ue md
rũ hæc cẽõmeantim ter maria terraſq; pegrinatio non patit᷑ deferri minores quoq; ꝗbus eſt AI
natura ſimilis. Vtrũq; eni ſupradictas magnitudo & uires corporũ muitare uideri poſſunt. iidrüc
Corurnices ctiã ſemꝑ anteueniũt ꝗᷓ grues Parua auis: & cũ ad nos uenit terreſtris potius ́ WVrinhid
fuiblimis. Aduolãt & eæ ſimili modo nõ ſine piculo nauigãtiũ: cũ appropinquauere terris. läiiux
Quippe uelis ſæpe incidũt: & hoc ſemper noctu: mergũtq; nauigia. Intereſt iis per hoſpitia n icuti
certa. Auſtro nõ uolãt humido.ſ. & grauiore uẽto. Aura tñ uehi uolũt: ꝓpter põdus cor/ ningtee
porũ: uireſq; paruas. Hinc uolantiũ illa conqueſtio labore ex pᷣſſa.Aquilone ergo maxime Poumur
uolãt ortygometra duce. Primã earũ terre appropinquãtẽ accipiter ra pit.Et ſemper hic re⸗ derueren
meantes comitatum ſollicitant. Abeũtq; una per ſua ſigna glottis & ottus & cenchramus. * i⸗
Glortis per longã exerit linguã unde ei nomẽ. Hãc in initio bladita peregrinatione auide inN
ꝓuectã pænitentia in uolatu cũ labore ſcilicet ſubit. Reuerti incomitatã piget: & ſequi: nec ſaen
unꝗ plus uno die peragit. In. proximo hoſpitio deſerit. Verũ inuenitur alia antecedéte an in
no relicta. Simili mõ in ſingulos dies. Cenchramus perſeuerantior feſtinat etiâ puenire ad 4 an
expetitas ſibi terras. Itaq; noctibus is eas excitat: admonetq; itineris. Otus bubone minor Mapee
g eſt: noctius maior: auribus plumeis eminẽtibus: unde & nomẽ illi. Quidã latine aſionẽ uo/ Circd
4 WτaaNRt. Imitatrix alias auis ac paraſita: & quodã genere ſal tatrix. Capitur aut difficulter no/ J 2uc len.
I. ; &u:inteta in aliquo circũeunte alio. Quod ſi uentus agmẽ aduerſo flatu cœpit inhibere dle
:O ponduſculus lapidũ apprehẽſis aut gutture harena replero ſtabilitæ uolant. Coturnicibus dir M
Sus, UUneni ſemẽ gratiſſimus cibus. Quà ob cauſam eas danauere menſis. Simulq; comitialem Nle guo
ropter morbum deſpui ſuetum: quem ſolæ animalium ſentiunt præter hominem. uuari⸗
BBeunt & hirüdines hybernis mẽſibus ſola carne ueſcẽs auis: ex iis quæ adũcos un/ uuor
à gues nõ habent: ſed in uicina abeunt:africos ſecutæ montiũ receſſus. Inuẽtæq; iam tunodl
ſluunt ibi undæ atq; deplumes. Thebarũ tecta ſubire negant. quoniã urbs illa ſæpi- ctrann
us capta ſit. Nec biziæ in thracia ppter ſcelera Terei. Cecina uolteranus equeſtris ordinis Qinopin⸗
quadrigarũ dñs cõpræhẽſas in urbẽ ſecũ afferẽs uidoriæ nũcias amicis mittebat: in eundẽ ulanekt
nidũ remanẽtes illito uictoriæ colore. Tradit & Fabius pictor in annalibus ſuis: cũ obſide⸗ liänthin
retur præſidiũ romanũ a liguſtinis hirũdinẽ a pullis ad ſecum epiſtola allatã: ut lino ad pe⸗ Itcaaan
dem eius alligato modis ſignificaret quortidie adueniente auxilio eruptio fieri deberet. lngul⸗
Abeũt & merulæ turdiq; & ſturni ſimiſi mõ in uicina. Sed ii plumã nõ amittũt: nec occul= 1comten
tantur niſuſpe cibi: quo hybernũ pabulũ petãt. Iraq; in germania hyeme maxime turdi cer üiuraler
nunt. Vere turtur occultat᷑: pẽnaſq; amirtit. Abeũt & palũbes quo nã & in iis incertũ. Stura⸗ leicibe
nog generi ꝓpriũ cateruati uolare && quodã pilæ orbe circũagi6ib? ĩ mediũ agmẽ tẽdẽtib unn
nlcio⸗

dia
nlennden
en ierdn
düc hl
iii A,
ile Cong
enoddiien
locdcnrd
ichcene,
eniſlecanin!
eniiman
ſecinum
icn Veul

lnetüitnt

idrmln
eſemie
eleamant
Cuerszd di
wnenmmarut
minterlen
ncg gposch
denpolu
erisoru
werenen
üzerkfin
er waudi
tenprhet⸗
Lacham
ie
Nrälcgi
mnrinn
ipeit
Mboe o
iraedo/
alerne,
Vt ibben
Gnmchn

Propriũ iis calueſcere oĩbus annis cũ ſeritur rapa. Perdices nõ tranſuolant boetiæ fines in
attica. Nec ulla auis in ponto inſula in qua ſepultus eſt Achilles infeſtat ſacratã ei ædẽ. In-

ur alie iuniores: uerſuſqʒ quos mittent᷑ accipiunt. Audit diſcipula intẽtiõe magna: & red

dam ſcio inconditam: alioꝗn quod eſt ꝑrope inuſitatum ueniſſe: quæ Agrippinæ Claudi

Volucrũ ſoli hirũdini flexuoſi uolatus: uelox celeritas:quibus ex cauſis neq; rapinæ cæte- Worbſ-
rarũ alitũ obnoxia eſt. Eadẽ demũ ſola auiũ non niſi uolatu paſcitur. l 5 d S F. ——
Quzx ium nerenes: aux ſeine 1 gS: alæ trimeſtres. Ca. XXV. — J -— — 2 2
Emptorum magna differẽtia auibus. Perẽnes ut columbæ. Semeſtres ur hyrüdines = Srr ze 23
neſ 3r 6. ää elk Hyt Je niPlr. M.
Trimeſtres ut turdi:& turxt urpz:8 qux zu ri eduxere abeũt: ut galguli: upupe DJ
De auibus mira. UOa⸗ v⸗=cUSοEH& Ca. XXVIWN.
Vctores ſunt oĩbus annis aduolare iliũ ex æt lopia aues & cõfligere ad Menonis
ſepulchrũ quas ob id mẽnonidas nocãt. Hoc idẽ ꝗnto quoq; anno facere eas in æ/
thiopia circa regiã Mẽnonis exploratũ ſibi Cremutius tradit. ſimili modo pugnat melea-
grides in boetiæ afticæ: hoc eſt gallinarũ genus gibberũ: uariis ſperſum plumis:quæ nouiſ
ſimæ ſunt peregrina. rumauiũ in menſes receptæ propter ingtatũ uirus. Verũ meleagri in p/
mulus nobiles eas fecit. De auibus ſeleucidibus. Ca. XXVII. Ze C
Eleucides aues uocãcur: quarũ aduẽtũ: ab ioue p̃cibꝰ ĩpetrãt caſini mõtis ĩcolæ fru Pli- ◻ i-
ſges eorũ locuſtis uaſtãtibus. Nec unũ ueniat: quo ue habeãt cõparatũ nunqᷓ cõſpe 7
AGts niſi cũ præſidio carũ indiget. De ibi. C,uQ⸗D, XXVIII. Epu,
i Nuocãt & ægyptii ibes ſuas contra ſerpẽtiũ aduentum. Et cyrenaici Achorem des, —
um muſcarum multitudine peſtilentiam afferente: quæ protinus intereunt ꝗᷓ litatũ

eſt illi deo. Se
Quæ aues in ꝗbus locis nõ ſunt:& quæ mutãt colorẽ & uocẽ & luſiniis. Ca. XXNIX.
Ed in ſeceſſu auiũ & noctuæ paucis diebus latere tradũtur. Quarũ genus in creta = PS
ſinſula nõ eſt: & etiã ſi qua inuecta ſit emorit᷑. N hæc quoq; mira naturæ differẽtia.
Alia aliis locis negat: tanꝗᷓ genera frugũ fruticũue: ſic & animaliũ nõ naſci: tranſlla 4
titiorũq; inuecta mori. Mirũ ꝗdẽ eſt illud umus generis alti aduerſum. Quæ nã eſt iis na-

turæ inuidia: aut qui terrarũ dicati auibus termini. Rhodus aquilã nõ habet. Tranſpadana
italiã iuxta alpes lariũ lacum appellat amœnum arbuſto agrũ: Ad quẽ cyconiæ nõ trãſme-
ant.Sicuti nec octauũ circa lapidem ab eo. Immẽſa alioquin finitimo iuſubrũ tractu exa/
mina:gracculorum monedalorum: cui ſoli aui furacitas auri argentiq; præcipuæ mira eſt
Picus maritius in tarẽtino agro negatur eſſe. Nuper & adhuc tamẽ rara ab apẽnino ad ur-
bem uerſus cerni cœdere picarum genera quæ longa inſignes cauda uariæ appellantur.

fidẽnate agro iuxta urbẽ ciconie nec nidũ faciũt.At in agrũ uolaternarũ palũbiũ ius e ma
zi quot annis aduolat. Romæ in ædẽ Herculis in foro boario nec muſcæ nec canes intrant
Multa p̃terea ſimilia: quæ prudens ſubinde omitto in ſingulis generibus faſtidio parcens.
Quippe cũ. Theophraſtus tradat inuectitias eſſe in aſia etiã colũbas: & pauones: & ceruos
& in cyrenaica uocales ranas. Alia admiratio circa oſcines: fere mutãt colorẽ uocẽq; tẽpore
anni ac repẽte fiũt alie. Quod in grãdiore alitũ genere grues tantũ. Ex enim ſenectute m
greſcũt. Merula ex nigra rufeſcit. Canit æſtate: byeme balbutit.circa ſolſtitiummuta Ro⸗
ſtrum quoq; anniculis in ebur tranſfiguratur dũtaxat maribus. Turdis color æſtate circa
collũ uarius:hyeme cocolor. Luſinis diebus ac noctibus cõtinuis quindecim garrulus ſiue
intermiſſu cãtus:denſante ſe frondiũ germine non innouiſſimũ digna miratu aue. Primũ
tanta uox tã paruo in corpuſculo: tà pertinax ſpiritus. Deinde in una perfecta muſicæ ſciẽ⸗
tia modulatus editur ſonus: & nunc continuo ſpiritu: trahitum in longum: nunc uariat᷑
infiexo: nunc diſtinguitur conciſo:copulatur in torto:promittitur: reuocatur: infuſcatur
ex inopinato. interdum & ſecũ ipſa murm urat: plenus grauis: acutus: creber: extencus: ubi
uiſum eſt uibrãs:ſãmus medius:imus.Breuiterq; oĩa tã paruulis in faucibus:quæ tot exꝗ⸗
ſitis tibiarũ tormẽtis ars hominũ excogitauit. Vt nõ ſit dubiũ hanc ſuauitatẽ pᷣmõſtratam
efficaci auſpitio:cum in ore Sterſicori cecinit infantis.At ne quis dubitet artes eſſe plures
ſingulis ſunt cantus:& non idem onmibus:ſed ſuus cuiq;. Certant inter ſe.palamq; animo
ſa contentio eſt. Victa morte finit ſæpe uãi ſpiritu prius deficiente quam cantu. Meditan

dit: uicibuſq; reticẽt: Intelligatur emẽdatæ correctio: & indocete quædã repræheſio. Ergo
ſeruorum illis præcia ſunt: & quidẽ ampliora quã quibus olim armigeri parabantur. Cãdi=⸗

.

LIBER

—„* .

rĩcipis cõiugi dono daret. Viſum iã ſæpe iuſſas canere cœpiſſe: & cũ ſymphonia alternal⸗ u ie
e ſicut hoĩes reptos qui ſonũ earũ audita in trãſuerſas labias frõde arũdinea: quaſi forami lſccse
ne inſpiratis linguæ: ut parua aliqua appoſita mora indiſcreta redderent ſimilitudine. Sed hhelrl
eæx tantæ tanꝗ artifices argutiæ a.xv. diebus paulatim deſinũt: nec ut fatigatas poſſis dice/ gunuͤch
re aut ſatiatas. Mox æſtu aucto in totum alia uox fit: nec mudulata aut uaria. Mutat᷑ & co ſurculo .
lor. Poſtremo hyeme ipſa nõ cernit᷑. Linguis earũ tenuitas illa prima nõ eſt: quæ cæteris aui uetinzli
bus.Patiũt uere primo: cũ plurimũ ſena oua. Alia rõ ficedulis. Nã formâ ſimul coleremq; isgrauit
mutãt hoc nomẽ nõ niſi autũno habẽt.poſtea melãcoryphi uocant. Sic & erithacus byeme laoitus⸗
idem phœnicurusæſtate. Mutat & upupa: ut tradit Aeſchilus poeta. Obſcena alias paſtu ſaaleituc
auis. Criſta uiſenda plicatili: cõtrahẽs eàâ ſubrigeſq; peil õgitudinẽ capitis. Oenãthæ ꝗdẽ ẽt tur. Ouis
ſtatos atebræ dies habet: exoriẽte ſyrio occultata:ab occaſu eiuſdẽ pdit. Quod miremur fiequiti⸗
ipſis diebus utrũq;. Chlorion quoq; qui totus eſt luteus: hyeme nõ uiſus circa ſolſticia p⸗ tihernni⸗
cedit. Demerulis. on ageſte Ca. XXxxX. delcenot
Frula circa cyllenem archadiæ nec uſꝗᷓ aliubi candide naſcuntur. Ibis circa peluſi/ ceos alu
Hen, 9er gee4, m um tami nigra eſt cæteris oĩbus locis candida. FKr XXN turquoch
1ſ4 er Wart . 0 Scines pter exceptas nõ temere tort? faciũt añ æꝗnoctiũ nernbenr poſt autũnale. gegi
e J Ante ſolſtitiũ aũt dubios:poſt ſolſtitiũ uitales. De halcyonibus: & diebus ea Fcötram
rum nauigabilibus & gauie: & reliquo aquticarum geneer. Ca. XXXII. pidtepus
Oq maxime ſunt iſignes halcyones. Dies earũ pattus qui maria quoq; nauigãt no lit lbidoe
e uere. Ipſa auis paulo amplior paſſere: colore cyaneo ex parte maiore tantũ purpu/ gepreaem
rreis & candidis admixtis pẽnis: collo gracili ac ꝓcero. Alterũ genus earũ magmtu⸗ inczoiteoe
dine diſtinguit᷑ & câtu. Minores in arũdinetis canũt. Halcionẽ uidere rariſſimũ eſt: nec ni⸗- nech ſe⸗
ſi uergiliarũ occaſu: & circa ſolſtitia brumã ue naue alienãdo circũuolata ſtati in latebras laucadittr
abeuntẽ. Fœtificàt bruma qui dies halcyonides uocant᷑: placido mari per eos & nauigabili iosdove
ſiculo maxime. In reliquis partibꝰ eſt quidẽ mitius pelagus. Siculũ utiq; tractabile. Faciũt Ulu elc
autẽ ſeptẽ ante brumã diebus nidos:& totidẽ ſequẽtibus pariũt. Nidi earũ admirationẽ ha Leenicin
bent:pilæ figura paulũ eminenti ore:per quã anguſto:grandiũ ſpõgiarũ ſimilitudine.Fer⸗ V his
ro intercidi nõ queũt. Fragũturq; ictu ualido ut ſpuma arida maris. Nec nude cõfingan⸗
tur. Putant ex ſpinis aculeatis. Piſcibus enim uiuunt. Subeunt & in amnes. Pariunt oua ꝗ⸗
na. Gauiæ in petris nidificant. Mergi in arboribus. Pariunt plurimi terna. Sed gaui ææſta- .. ⸗
teemergt incipiente uere. AIVmnd. .-— ððM Er Gnp
De diuerſitate nidificâtiũ auiũ argathylis cinnamulgis: & Aleibe. Ca. XXXIII. mntil
ArVrulcyonũ nidi ſiguri teliquaru quoq;ʒ ſolertiæ nos admonet. Nec; alia parte inge/ leue
h nia auiũ magis admirãda. Hirũdines luto cõſtruũt ſtramẽto roborat. Si qñ ĩ opir eit uban
Iluti. madefactũ multa aqua pẽnis puluerẽ ſpargũt.ipᷣm uero nidũ mollibus plumis aecldin
Hlocciſq; cõſternũt tepefaciẽdis ouis ſimul: ne durus ſit infantibꝰ pullis: in fœtu ſũma eꝗta unbinne
te alcernãt cibũ. Notabili mũditia egerũt excremẽta pullorũ. Adultioreſq; circũagi docẽt:
& foras ſaturitatẽ emittere. Alterũ genus hirũdinũ eſt ruſticarũ & agreſtũ:quæ raro in do luere
mibus diuerſos figura: ſed eadẽ materia cõfigũt nidos totos ſupinos faucibus porrectis ĩ 1 io
anguſtũ utero capaci. Mirũ quapitia occultãdis habiles pullis & ſubſternẽdis molles. in æ/ buͤſ
ypti heracleotico oſtio molẽ cõtinnatione nidoꝶ euagãti nilo in expugnabilẽ opponunt ſge nocalde
tadii fere uniꝰ ſpatio:qd humano ope pfici nõ poſſet.In eadẽ ægypto iuxta oppidũ coptõ upmiit
iſula eſt ſacra Iſidi:quã ne laceret amnis idẽ mumiũt ope ĩcipiẽtibꝰ uernis diebus paltea &
ſtramẽto roſtro firmãtes cõtinuatis ꝑ triduũ noctibꝰ tanto labore: ut multas in ope emori 4 Ont
còſter. Eaq; militia illis cũ anno redit ſemp. Tertiũ eſt earũ genus quæ ripas excauãt atq; Ar
ita in terrã fœtificãt. Harũ pulli ad cinerẽ ambuſti mortifero fauciũ malo multiſq; alcũ/ fenmniſie
morbis humani corporis medẽtur. Nõ faciunt hæ nidos. Migrantq; multis diebus ante ſi Oterntietn
futurũ eſt ut auctus amnis attingãat: in genere uiteriparũ eſt: ut nidus ex muſco arido ita Qinmni⸗
abſoluta pfitiat᷑ pila: ut ĩueniri nõ poſſit additus. Argathylis appellat᷑: eadẽ figura ex lino ẽ fühumette
texẽs. Picog aliꝗs ſuſpẽdit in ſurculo primis in ramis cyathi mò ut nulla. quadrupes poſ⸗- Cbaucetei
ſit accedere.Cialgulos quidẽ ipſos depẽdẽtes pedibus ſõnũ capere cõfirmãt quia tutiores ° Bi
ita ſe ſperant. Iam publicum quidem oĩum eſt tabulata ramorũ ſuſtinendo nido prouide tez
eligere: cameraq; ab hymbri aut fronde protegere dẽſa. In arabia cinamulgus auis appella u coli
taret⸗

honi Aenne
Tanulllan
liruchne
polſsce⸗

S

aNur

Wrckhreiisan
nul adleen
tbaruhee
Emin
Mrährgti
Woc memn
l lolſtcn
cn Nl,

W.
Poſt münl,
n:Aciebage
.
WMupirno
mri uco,
tnü nagnn

.
„ M

7
mulümen
M n
du di
enoloine/
Aleoppon
1pai e
ſerisſhlid
zin eem
1 eucni in
Pull
Ziebus Me
lcoraon

quarũ dygiti nõ ſit accomodati cõplectendis traſferẽdiſq; ouis miro traditur mõ.
ſfurculo ſup bina oua impoſito ac fe
utrin ; libra deportat alio. Nec uero iis minor ſolertia: quæ cunabula in terra faciut corpo
ris grauitate phibite ſublime petere. Merops uocat᷑ genitores ſuos recõditos paſcens pal-
lido ĩtus colora pẽnarũ: ſupne cyaneo:priori ſubrutilo. Nidificat in ſpecu ſex pedũ defoſ⸗

müeerernè⸗
ſmüin en

tur. Cĩnami ſurculis nidificat. Plũbatis igitur e

ſuſpẽſa.Picæ cũ diligẽtius uiſũ ab hoĩe nidũ ſenſere:oua trangerũt alio. Hoc in his aumb?
kendis traſferédiſa 5. Namch
ertuminato alui glutino ſubdita ceruice medio Xqué

ſa altitudine.Perdices ſpina & frutice ſic muniũt receptaculũ: ut cõtra feras abũde uallen

tur. OQuis ſtrag ulũ mole puluere cõtumulant: nec in quo loco pepere incubant. Neue cui

frequẽtior cõuerſatio ſit ſuſpecta: tranſferũ t alio. lle quide & maritos ſuos fallunt: qm in/
cẽperantia libidinis frangunt earũ oua:ne cubãdo detineãtur. Tunc inter ſe dimicãt mares

deſiderio fœminarũ. Victũ aiunt uenerẽ pati. Id ꝗdẽ & coturnices. Trogus inqt & gallina⸗

ceos aliquãdo. Perdices uero a domitis feros & nouos haud uictos iniri pmiſcue. Capiun/

rur quoq; pugnatitate eiuſdẽ libidinis cõtra ucupe iudicẽ exeunte in prœliũ duce toti
gregis. Capto eo ꝓcedit alter: ac ſubinde ſinguli. Ru
cxontra aucupẽ fœmina exeunte: ut rixando abigat eu. Nec in aĩali alio par opus libidinis.

Si cõtra mares ſteterint fœmine: aura ab hiis flate p̃gnãtes fiunt. Hiantes aut exerrta li gua

p id tẽpus æſtuãt: cõcipiũtq; ſupuolãtiũ afflatu ſæpe uoce tãtũ audita maſculi.Adeoq; ui-
cit libido etiã fœtus caritatẽ: ut illa furtim & in occulo incubãs cũ ſit fœmina aucupe acce

dente ac marẽ recanat: reuocetq;: & ultro præbeat,ſe libidini. Rabie quidẽ tãta ferũtur ut

in capite occupãtiũ ſæpe cæcæ metu ſedeant. Si ad nidũ is ceperit accedere procurrit ad pꝑe
des eius fœta prægraué aut delũbe ſeſe ſimulans: ſubitoq; in pcurſu aur breui aliquo uo
latu cadit fracta aut ala: aut pedibus. Aut ꝓcurrit iterũ iaiam præhenſurũ effugiẽs ſpe fru⸗

ſtrans:donec indiuerſum abducat a nidis. Eadẽ iam pauore libera ac materna uocãte cura
in ſulco reſupina gleba le terra pedibus apprehenſa operit. Perdicũ uita ad. xvi. annos du-
rare exiſtimatur. Le colunbis. pon Paubnre Ca. XXXIIII.

2

„ „ „ »

B iis colũbarũ geſta ſpectãtur maxime ſimili rõne. Mores uidẽ. ſed pudicitia illis p-
a2 ma & neurtri nota adulteria. Cõiugii fidẽ nõ uiolãt cõmunẽq; ſeruãt domum. Niii·
celebs aut uidua domũ nõ relinꝗt. Et ĩperioſos mares ſubinde etiã iniquos ferunt
Quippe ſuſpitio eſt adulterii:qᷓuis natura nõ ſit. Tũc plenũ quærela guttur ſeuiq; roſtto
ictus:mox in ſatiſfacione exoſculatio: & circa ueneris p̃ces crebis predũ orbibus adulatio. J..

Amor utriq; ſobolis æqualis. Sæpe & ex hac cauſa caſtigatio pigrius intrante fœmina ad
pullos. Parturienti ſolatia & miniſteria ex mare. Pullis primo ſal ſiorẽ terrã collectam gut⸗
ture in ora inſpuunt: prxparates tenipeſtiuitatem cibo. Propriũ generis eius & turturum
cum bibant colla non reſupinare large bibere iumentorummoo.
De pꝑalumbibus & differentia calumbarum. „ Ca. XXXV.
Iuere palũbes ad triceſimũ annũ: reliquos ad. xl. Ariſtoteles auctor eſt. Vno tamen
u incômodo unguiuũ codẽ & argumẽto ſenectæ: qui citra pnicẽ recidũtur. Cantus oĩ⸗
bus ſimilis atq; idẽ: terno cõficic᷑ uerſu: p̃terꝗᷓ in clauſulæ gemitu. Hyeme mutis:
uere uocalibus. Nigidius putat cũ ora incubãat.ſub tecto noĩata:palumbem relinquere ni
dos. Pariũt autẽ poſt ſolſtitia. Colũbe & turtures octonis annis uiuunt:?
c Ontra paſſeri minimũ uitæ. gui ſalacitas par. Mares negâtur anno diutius durare.
Argumẽéto quia nulla uetis initio appareat nigritudo in roſtro qᷓ ab æſtate incipir
Foœminis lIõgiuſculũ ſpatiũ.Verũ colũbis ineſt ꝗdã gloriæ ĩtellectus. Noſſe credas ſuos co
lores: uarietatẽq; diſpoſitã: quæ etiã ex uolatu creduntur plaudere in cælo uarieq; ſulcare.
Qua inioſtẽtatione ut uictæ præbẽtur accipitri ĩplicatis ſtrepicu pẽnis qui nõ niſi ipſis ala⸗
rũ humeris elidit᷑. Alioꝗn ſolito uolaru multum uelociorẽ ſpeculat occultus fronde latro
& gaudẽtẽ in ipſa gloria rapir. De tinungulo. C.. XXXVII.
o B i cũ iis habẽda eſt auis quæ tinungulus uocat. Defendit eni illas terreq; accipi-
tres naturali potẽtia in tantũ ut uiſum uocẽq; eius fugiant. Hac de cà præcipuus
colũbis amor eorũ. Ferũt q; ſi in quatruor angulis defodiant᷑ in ollis nouis oblitis
nõ mutare fedẽ colũbas. Quod auro inſedtis alarum articulis quæſiuere aliqui nonaliter

. „
.— .

han Plubatis igitur eos ſagittis decutiũt idigenæ mercis gratia
In ſcytis auis magnitudine otidis binos parit in leponina pelle ſemp in cacuminib’ ramoge

urſus circa cõceptum fœmine capiũtux

LIBER.
innoxiis uulneribꝰ: multiuaga alioꝗn aue. Eſt eniĩ ars illis inter ſe bladiri: & corrũpere alias
urtoq; comitatiores reuerti. Qui & ĩternũciæ in rebus magnis fuere: & epiſtolas adnexas
earũ pedibus obſidione mutineli in caſtra conſulũ ꝑtulere.D. Bruto mittete. Quid uallü

rum amore inſaniũt muliti: ac ſup tecta exedificãt turres ii: nobilitatẽq; ſingularũ & origi
nes narrãt uetere iã exẽplo.Laxius eques romanus ante bellũ ciuile põpeianũ denariis qua
dringentis ſingula paria uendicauit: ut. M. Varro tradit. Quin & patriain nobilitauere. In
capania grandiſſime puenire exiſtimatæ. Harũ uolatus in reputationẽ cæterarũ quoq; uo⸗
lucrũ nos ĩpellit. De uolatu & inceſſu auiũ. Ca. XXXVIII.
NMnibus alalibꝰ reliꝗs certus & uniuſmodi & in ſuo cuiq; genere ĩceſſus eſt. Aues
o fſolæ uario meatu. ferũtur & in terra & in aere. Ambulãt aliquæ ut cornices. Saliunt
aiiiquæ ur paſſeres: merulæ. Currũt ut pdices ruſticulæ. Ante ſe pedes iaciunt: ut ci
coniæ & grues. Expandũt alas: pandeteſq; raro interuallo ꝗtiũt. Aliæ crebrius: ſed & pmas
dũtaxat pẽnas- Aliæ & tota latera pandunt. Quædã nero maiore ex parte cõpreſſis uolant.
Percuſſoq; ſemel aliquæ & gemino ictu aere ferunt᷑: uelut incluſum eũ p̃menis. Iaculantur
ſeſe in ſublime:in rectũ: in pnũ: in pingui purtes aliquas. Aut rurſus ab alto cadere has: illas

gũutnr aliæ. Circũſpectãt aliæ. flectũtq; colla. Nõnullæ ueſcunt᷑ ea quæ rapuere pedibus. Si
ſosn atera: ut ora. Quædà & reſupinæ ferutur: ut ſi pariter cernãtus: plura genera nõ in eadem
4 2Ru⸗ 4 2 E . EIA IWο I KaceIn
Pen IV.v', „natura meare mideantur. De apodibus. „ XxKKXIX.
„½ ſ Lurimũ uolit quæ apodes uocãtu careant uſu pedũ. Ab aliis cypſeli appellã
. 100

p tur hirudinũ ſpecie. Nidificant i Iè. He ſunt quæ toto mari cernũtur. Nec
unᷓ tãa lõgo naues tanꝗ cõtinuo curſi recedũt a terra: ut nõ circũuolitẽt eas apoy

des: Cætera genera reſidũt & ſiſtũt. His quies niſi in nide nulla-Auspẽget aijt igceẽt: & ĩge
mia equæ uati ad paſtũ maxime. DeAr . pl. 1 er. Be , „e
iu emi uiſu

Aprimulgi appellaârur graädiores merule aſpectu: fures nocturni. Interd
æ carẽt. Intrãt paſtoꝶ ſtabula:caprarũq; uberibus aduolãt ſuctũ ꝓpter lacti s. Qua in/
iyuria uber emoritur: capriſq; cæcitas quas ita mulſere oborit. Platea nominat ad/
uolans ad eas:quæ ſe in mari mergũt: & capita illarũ mor ſu corripiẽs:donec capturã extor

queat. Eadẽ cũ deuoratis ſe ĩpleuit cõchis. calore uẽtris coctas euomit: atq; ita ex hiis eſfꝛ-zu

iuiuaa. Et quæ equorũ quoq; hinnitus anthus: noĩe bærbæ pabulo aduentu eorũ pul⸗
ſa imitatur ad hũc modũ ulciſcẽs. Super omnia humanas uoces reddunt pſytaci: & quidẽ?

lenta jegit teſtas excreans. De ingeniis auuum. Ca. XL.
. Pe⸗ Qezte Wsmn Me Illaribus gallinis & religio ineſt. Inhorreſcunt edito ouo: excutiũtq; ſeſe: & circũ⸗
24 Ba 4, Asctæ purificant: aut fetuſca aliqua ſeſe & oua luſtrant. .—
. Gus ie, NDDe canduelc & hſytaco & aubus quæ loquuntur. Ca. XLII.
— Vor Animæ auiũ cardueles ĩperata faciunt: nec uoce tantũ: ſed pedibus & ore pro mani
Lo im bus. Eſt quæ boũ mugitus imitet in arelatenſi agro taurus appellata: allogn par⸗

—

cipue laſciua. Capiti eius duritia eadẽ que roſtro. Hæc cũ loqui diſcit ferreo uerberat᷑ ra/
dio. Nò ſentit aliter ictus. Cum deuolat roſtro ſe excipit. Illi innititur: leuiorẽq; ſe ita pe⸗

tas certo generi picarũ eſt. Adamãt uerba que loquũtur. Nec diſcũt tantum:ſed diligunt:
uictas difficultate uerbi: ac niſi ſubinde eadem audiant: memoria falli: querenteſq; mirum

qJuæ ex genere earum ſunt: quæ glade ueſcuntur. Ec inter cas facilius quibus quini
ſunt digyti in pedibus. Ac ne eas quidem ipſas primis duobus uitæ annis. Latior iis

& uigilũ obſidio:atq; etiã retia amne prærenta pfuere Atonio per cælũ eũte nuncio? Et ha

ſalire. Anates ſolæ quæq; ſunt eiuſdẽ generis in ſublime ꝓtinus ſeſe tollũt: atq; e ueſtigio
cxlũ petũt: & hoc etià ex aqua. itaq; in foueas ꝗbus feras uenamur delapſæ ſolæ euadunt.
Vultur & fere grauiores niſi ex ꝑrocurſu aut aſtiore tumulo imiſſæ nõ euolãt. Cauda te/

ne uoce nõ uolant multæ. Aut ecõtratio ſempꝑ in uolatu filent. Subrectæ: pronæ: obliquæxi

4 0 ya ſermocinãtes. India auẽ hanc mittit. Sitacẽ uocant: uiridẽ toto corpore torque tantum mi
Pe. niato in ceruice diſtinctam imperatores ſalutat: & quæ accipit uerba ꝓnũciat. In uino pre-
dum infirmitati facit. Minor nobilitas: quia nõ ex ſonginquo uenit: ſed expreſſior loquaci
meditanteſq; intra ſemet cura atq; cogitatione intentionem non occultant. Cõſtat emori
in modũ hylarari: ſi interim audierint id uerbũ Nec uulgaris iis forma: quauis nô ſpecan

da. Satis illis decoris in ſpetie ſermonis humani eſt. Verum adiſcere alias negant poſſe: ½

eſt lingua omnibus in ſuo cuiq; genere: quæ ſermonem imitantur humanum: quan,z

ilpene
elnia
greco⸗
logiore
teagll
47 1
te
.1
hus matu
ſaresnorr
Annoru
netlueit
nanun peb
ginnune
cedenteti
AAſecüdu
ſektereg
pumnene
tuszbeon
Nicguo⸗
iradnoe
Nenon*
umnoperz u
Ulueſigad⸗
Uiliendi
Nunentiine

( relllle ta

Nece
ignee
men.

arante fur

gubus exean
unntioflan

(tumulo⸗
leinkeſtanc,

aelem

eonigotibi

1 On

clles:

unniuitu

höt⸗

naton
Omnencibur

Caſtemiinee
erbemnn

unteion
ment oin

Nemirur

coribere
4
glan en

Enuden

Kuini are
nüdenni⸗
nobiltner
ügeg
MWlI
teſſugch /
rnices Ai
deininelt
imelosfm
töhtleuelmn
emlellwen
dartehrih
agtiſigi
klolrancn
liCndn,
ere gcibur 8
tonrod
Nliel
cemötur Net
Nhitturpo,
Nt)
zanii
W

—

6 I.

ole 1 ni
m cig/
ſi
we NA
eu huunge

n Meted

iglein de⸗
Mrlo
bsilgune
(Rneron
Nelq miu

ns no hinn

ng
ſibuß⸗
n. iu

mm .

de origo fabulæ Diomedis ſotios in earum efſigies muta „

id pene in oĩbꝰ cõtingit. Agrippina còiunx Claudii Cælaris turdũ habuitquod nun an⸗
te)imitantẽ lermones oĩum cũ hæc ꝓdẽtẽ. Habebãàt & Cæſares iuuenes ir ſturnõ. luſcini⸗
as greco atq; latino ſermone dociles. Præterea meditãtes in diẽ & aſſidue noua loquentes
giore etià cõtextu. Docẽtur ſecreto: & ubi nulla alia uox miſceat᷑: aſſidẽte qui crebro di/

16
cat: ea quæ cõdita uelit adiſci aliquo blãdiẽte. — Ca. XIIII.

Eddat᷑ & coruis ſua gratia indignatione quoq; populi ro. atteſtata nõ ſolũ conſcia

rT iberio principe: ex fœtu ſupra caſtog edẽ genitus pullus in oppoſitã ſucrinã de⸗
uolauit: etiã religione cõmẽdatus officinæ dño. Is mature ſermomi aſſuefactus oĩ/

bus matutinis euolans in roſtra. in forũ uerſus. Tiberiũ deinde Germanicũ & druſum Cæ

ſares nominatim. mox tranſeuntẽ populũ ro.ſalutabat. Poſtea ad tabernã remeãâs pluriumi
annorũ aſſiduo officio meritus. Hunc ſiue æmulatione incitatus manceps proxime ſuttr
næ:ſiue itacundia ſubita: ut uolui uideri:excremẽti eius poſita calceis macula exanimauit:

tanta plebei cõſternatione: ut primo pulſus ex ea regione:mox & interemprus ſit: funulſ⸗
q; innumeris aliti celebratũ exequis. Conſtratũ lectum ſuper æthiopũ duorũ humeros p̃ᷣ⸗
cedente tibicine: & coronis oiĩum generũ ad rogũ uſq; qui conſtructus dextra uiæ appiæ.

5*

ad ſecũdum lapidem in campo rediculi appellato fuit. Adeo ſatis iuſta cauſa populo ro. ui
ſa eſt exequiarũ ingeniũ auis. aut ſupplitii de ciue romano in ea urbe qua multorũ princia
pum nemo deduxerat funus. Scipionis uero Aemiliani poſt carthaginem numãtiãq; dela⸗-
tas ab eo nemo uidicauerat mortẽ. Hoc geſtũ. M. Seruilio. C. Ceſtio cõſ. ad. v. calẽ. aprilis.
Nuũc quoq; erat in urbe roma hæc prodiate me equitis ro. cornix & betica primum colore
mira admodũ nigro: deinde plura cõtexta uerba exprimens: & alia atq; alia crebro addiſcẽs
Necnon & recens fama Crateri monoceroris cognomine in troezena regione aſiæcoruo/
rum opera uenantis: eo ꝙ deuehebat in ſiluis eos conſidentes humeris. At qui coruiculos

illi ueſtigabant agebentq;: eo perducta conſuetudine: ut exeuntem ſic comitarentur & fe-

ri. Tradendũ putauere memoriæ quidã uiſum per ſitũ lagides congerentem inſitulã mo⸗-
numenti: in qua pluuia aqua durabat: ſed quæ atcingi non poſſet. Ita deſcendere pauentẽ
expreſſiſſe tali congerie: quæ poturo ſufficerer.

De diomedeis. DAs.w....
Nuaiec diomedeas præteribo aues. Iuba cataractas uocat. Et eis eſſe dentes oculoſq;

n igneo colore: cætero candidas tradens. Duos ſemper iis duces. Alterũ ducere agg
mBen: alterũ cogere: ſcrobes excauare roſtro: inde crate cõſternere: & operire terra
gquxæ ante fuerit e geſta. In iis fœtificare. Fores binas omniũ ſcrobibus. Orientem ſpectare

quibus exeant in paſcua. occaſum quibus redeãt. Aluũ exoneraturas ſubuolare ſemper: &

rxontrario flatu. EHæ in ſolo loco totius orbis uiſunt. In inſula quà diximus nobilẽ Liome⸗
dlis tumulo atq; delubro contra apuliæ orà fulicarum ſimiles. Aduenas barbaros clango⸗-
re infeſtant. Grægis tantũ adulantur miro diſcrimine: uelut generi Diomedis hoc tribuẽ

tes. Aedem ; eius quottidie pleno gurture madentibus penis perluũt atq; purificant Vn

L Quæ animalia nihil diſcanr. Urn is wen . XLV.
n On omittẽdum eſt cum de ingeniis diſſerimus: é uolucribus hirundines eſſe indo
cCiles: & e terreſtribus mures: c
In mari uituli totq; piſcium genera miteſcant.

De potu auium. x Uorn Br vi⸗ Ca. XLVII.

dbp. lbür aues ſuctu cæteræ. Sed ex iis ꝗbus lõga ſunt colla intermittẽtes capite reſupi-
due⸗ us morſu bibit.Idem ex proprio genere
omnem cibum aqua ſubinde tingens. Demde pede ad roſtrum ueluti manu afferens. Lau
datiſſimi in comagene. Roſtra is & prælonga crura rubent. ð

nato ueluti infundentes ſibi.Porphyrio

De hematopodi & onocrotali: & de peregrinis auibu.. Ca. X.VIII.
QAorec quidẽ & hematopodi multo minori: ꝗꝗᷓ eadẽ crurũ altitudine. Naſcitur in ægi

„ 2

h pto. Inſiſtit ternis digytis. Præcipue ei pabulũ muſcæ. Vita in italia paucis diebus.

Grauiores omnes fruge ueſcũtur: altiuolæ carne tantũ. Inter aquaticas mergi ſoliti

fſunt deuorare quæ ceceræ reddunt. Olorũ ſunilitudinẽ onocrotali habẽt: nec diſtare exiſti
marent᷑ oĩno:niſi fa ncih i ineſſet alterius uteri genus. Huc oia inexplebile aĩal cõge⸗

rit:mira ut ſit capacitas.

. . 44

ox perfecta rapina ſenſim inde in os reddita inferam in alium

CO. XLIHI.

im elephanti iuſſa faciant. Leones iugum ſubeant.

LIBER.
ruminantis modo detert. Gallia hos ſeptẽttionalis proxima oceano mittit. In hercinio ger

maniæ ſaltu inuſitata genera alitum accepimus: quarum plumæ ignium modo colluceant

noctibus. In cæteris nihil præter nobilitatẽ longinquitate factam memorandũ occurrit.
De multarum auium nomimbus & naturua. Ca. XLVIII.
HElalerides in ſeleucia parthorum & in aſia aquatiquarum ſaudatiſſime. Rurſus pha
p ſianæ in colchis geminas ex pluma aures ſubmittuũt: ſubriguntq;. Numidicæ in par
te afrticæ numidia: omneſq; iam in italia. Phœnicopteri linguam præcipui ſaporis
eſſe.Apicius docuit nepotum ommiũ altiſſimus gurges. Atagem maxime ionius celebra/
tur: uocalis alias:captus uero obmuteſcens: quondam exiſtimatus inter raras aues. lâ & in
gallia hiſpaniaq; capitur: & alpes etiam ubi & phalacrocoraces aues balearum inſularũ pe⸗
culiares. Sic ut alpium phyrrhocotas luteo roſtro niger & præcipuo ſapore Lagopus: pe/
des leporino ullo ei nomen hoc dedere. Cætero candidæ columbatũ magnitudine. No ex
tra terram in qua naſcitur eam ueſci facile:quando nec uiuã manſueſcit: & corpus occiſe⸗
rit ſtatim marceſcit. Et alia nomine eodem a coturnicibus magnitudine tm differens cro⸗-
ceotinctu cibis gratiſſima. Viſam in alpibus ab ſe peculiatẽ ægypti ibi. M. Enagius Calui/
nus præfectus earum prodidit. èð
De nouis auibus & fabuloſis. C⸗a. XLIX.
Erypnere in italiã bebriacſicus bellis ciuilibus tranſpadũ externe & nouæ aues ita enĩ
u adbuc uocantur turdorum ſpecie: paulum infra columbas magnitudine: ſapore
gratæ. Baleares inſulæ nobiliorem etiam ſupradicto porphyrionem mittunt. Ibi &
buteo accipitrum generis in honore menſarum eſt. Item uipiones: ſic enim uocant minorẽ
gruem. Pegaſos equino capite uolucres: & griphas auritos aduncitate roſtri fabuloſos re
or.Illos in ſcythia:hos in æthiopia. Equidem & trago panadem quã plures affirmant maio
rem aquila: cornua in temporibus curuata habentem ferruginei coloris tantũ capite phœ
niceo. Nec ſirenes impettauerint fidem: licet affirmet. Dino clitarchi celebrati auctoris pa
ter in india eſſe mulceriq; earum cantu: quos grauatos ſonno lacerant. Qui credit iſta &

Malampodi profecto aures lambendo dediſſe intellectum auium ſermoms dracones non

abnuet. Vel Quæ Democritus tradit nominando aues quarum cõfuſo ſanguine ſerpens
gignatur quemquiſquis ederit intellecturus ſit alitum colloquia. Quæq; de una aue gale
rita priuatim commemorat:etiam ſine iis immenſa uitæ ambage circa auguria. Nominan⸗
tur ab Homero ſcopes auium genus. Neq; harum ſatyrico ſmotus cum inſidient pleriſq;
memoratos facile concaperim mente. Neq; ipſæ iam aues naſcuntur. Quãobrem de con⸗
feſſis diſſeruiſſe præſtiterit. WRW S
Quis gallinas farcire inſtituerit: de auiariis & quis ea primus inſtiruerit. Ca. L.

Allinas ſaginare deliaci cœpere. Vnde peſtis exorta opimas aues & ſuocte corpore
g unctas deuorandi. Hoc primum antiquis cœnarum ĩterdictis exceptũ inuenio iam
lege.C. Fannii cõſ. xi, annis ante tertiũ punicũ bellum ne quid uolucrum propone

retur: præter unam gallinam: quæ non eſſet altilis. Quod deinde caput tranſlatum per om

nes leges ambulauit. Inuentumq; diuerticulum eſt in fraude earum gallinaceos quoq; ps

ſcendi lacte addito cibis. Multo ita gratiores approbantur. Fominæ quidem non omnes
ad ſaginam eligũtur: nec niſi in ceruice pingui cute.Poſtea culinarum artes ut clunes ſpe

ctentur: ut diuidantur interroga: ut a pede uno dilatatæ repoſitoria occupent. Dedere &

parthi cocis ſues mores. Nec tamen in hoc mangonio: quicꝗᷓ totum placet: hic clune: alibi
pectore tm laudatis. Auiaria primus inſtituit incluſis omnium generũ auibus. M. Lelius
Strabo brunduſii equeſtris ordinis. Ex eo cœpimus carcere animalia cohercere quibus na
tura cælum aſſignauerar.
De Aeſopi patina. Caa.. L.I.
Axime tamen in ſignis eſt in hac memoria Clodii Aeſopi tragici hiſttionis patina
m (excẽtis ſeſtertiis taxata in qua poſuit aues cãtu.aliquo aut humano ſermone uoca
les nummis ſex ſingulas coeptas nulla alia inductus ſuauitate niſi ut in iis immita
tionem hominis manderet: ne quæſtus quidem ſuos reueritus illos opimos & uoce meri
tos: dignus prorſus filio aquo diximus deuoratas margaritas. Non ſit tamencut uerũ fate

ar faciſe inter duos iudicium turpitudinis: nili quod minus eſt: ſũmas rerum naturæ opes

homin um linguas cœnaſſe.

lodin

——— —

„9. 1
4

meckte
Plurima
umicon
perclob⸗
phnlan
Mümgl
Oeypetuͤe
Ccunnini
lgbulcu
cusfomin

guttaem

Ve
m
na⸗

diealue

ciaungeci
ino partüt
lentimi ſece

(lbe pem

ſnpnineag
uocertae
luede Omn
locidorin
mnaputamẽ
klen babe⸗

Conulcunr⸗

lobinrerdun
nnnosexcluc
Ctura anten

pminus.

Viine
0 biclin
cumin

Alſinarun eſ

GCentiahoce
Lenrconkuſt
inhurnon
etwemfoen
llggelit
llgantter
lonens

tumcdoneee

, luhd
lilem.
1
Ne⸗ ohe
ohie

Rbercino
⸗ Clieen
mocut
An
ehuntne
umidicene
Teihniſgen
dmus de
Waer li

=

minlllari

laopng
tucdine NM
couogl,
ndfrn
min Cnu/

Al.
emenent
Ecinelnn
mitrum Nii
Cocant miws
fabulolos!
Humunt mie
rücapiee e
Miauctors Ne
Ctditiha
mginnn
Eeuaaetk
icrnt ei⸗

iohren eα

6 .
Ploece
güpwmioin
Thrumer
erggl
Ennmn on
As uchuei
e trâ
ed ibi
uNleins
nſbun

1l

tum:donec ab eo cooperta in terra foerum ere⸗ ou⸗:

loco impoſita paleis igne modico fo ur hot Hlamse par Eea Elbe
to die illinc erumpere fœtus: Lraditur quædam ars gallinarii cuiuſdam dicentis ꝗt quo

*

De generatione auiũ:& præter aues: quæ quadrupedes oua pariat. Ca. LII.

Eneratio auiuũ ſimplex uidetur eſſe. cũ & ipſa ſua habeat miracula: quonià & qdru⸗
8 pedes oua gignüt: chamæleontes: lacertæ: & que diximus inter ſerpentes Penatoꝶe
S’aũt infœcũda ſunt quæ: adduncos habet ungues generi. Nulla ex iis ſu pra quater⸗
na edit oua. Tribuit hoc auiũ generi natura: & fæcuùndicres eſſent fu gaces earu qua fortes
Plurima pariunt ſtrutiocameli: gallinæ perdices: ſali. Coitus auibus duobus modis. Fœni2

umi conſidente ut in gallinis: aut ſtante ut ĩ gruibus. Ouorũ alia ſunt candida ut columbis

perdicibus Alia palida ut aquaticis. Alia pũctis diſtincta ut meleagridũ. Alia rubri coloris
ut phaſianis: cẽchridis Intus aut omne ouũ uoluerũ bicolor. Aquaticis lutei plus albi. Idq;
pſũ magis liuidũ ꝗᷓ cæteris piſciũ unus color:in quo mil cadidi.Auiũ oua ex calore fragilia
Derpẽtiũ ex frigore lenta. Piſciũ ex liquore mollia. Aquatiliũ rotũda. Reliqua fere faſtigio
cacuminata. Exedut a rotũdiſſima ſui pte:dũ pariutur molli putamine:ſed protinus durelcẽ
te ꝗbuſcũq; emerguũt portioibus. Quæ oblõgaſint oua gratioris ſaporis putat Oratiꝰ Flac=

cus fœminã edũt quæ rotũdiora gignũtur reiiqua mare. Vmbilicus ouis a cacumiĩe ĩeſt ceu

Sutta eminẽs ĩ putamĩe. De tepore & generatiõe icubatus auiũ & coitu. Ca. LIII
Vædã omni tepore cœunt ut galſine: & pariut: præterꝗᷓ duobus meſibꝰ hyemis bru
ꝗ malibus. Ex iis iuuencæ pluraꝗ uereres: ſed minora. Et ĩ eodẽ fœtu prima & nouiſſi
mfa. Eſt aut tãta fœcũditas ut aliquæ & ſexagena pariãt: aliquæ quortidie: aliquæ bis
die: aliquæ ĩ tatũ ut efœtæ moriãtur. Hadrianis laus maxia. Colubæ decies ãno pariũt: quæ
dã& undecies.In ægypto etià brumali mẽſæ. Hirũdines & merulæ & palũbi & turtures bis
ano pariũt. Cæteræ aues fere ſemel. Turdi in cacuminibus arborũ luto nidificãtes pene cõò

textim ĩ ſeceſſu generãt. A coitu ĩ.x. diebus oua matureſcũt ĩ utero. Vexatæ autẽ gallinæ &

colũbæ pẽna euulſa alia ue ſimili ĩiuria diutius. Omibus ouis medio uitelli pua ineſt uelut
ſanguinea gutta quod eiſe cor auiũ exiſtimãt. Primũ in omni corpore id gigni opinãtes.In

ouo certa ẽ gutta ea ſalit: palpitatq;. lpſũ animal ex albo liquore oui corporat. Cibus eius ĩ

luteo ẽ Ommibus intus caput maius toto corpore. Oculi copreſſi capite maiores. ĩcreſcente

pulo cãdor in mediũ uertitur. Luteũ cirufunditur uiceſimo die:ſi moueat᷑ ouũ.iã uiuentis

intra putamẽ uox auditur. Ab eode tempore plumelcit ita poſitus: ut caput ſupra dextrũ

pedem habeat: dexteram uero alam ſupra caput. Vitellus paulatim deficit Aues ommes ĩpe

des naſcuntur contraꝗᷓ reliqua animalia. Quædà gallinæ omnia gemina oua pariũt: & gemi

nos interdum excludũt: ut Cor. Celſus auctor eſt:alterũ maiore: alioquĩ negat:omniĩo ge

minos excludi. Plus uicenaꝗna incubenda ſubuici uetant. Parere a bruma incipiunt. Optia

fœtura ante uernũ æquinoctiũ. Poſt ſolſtitium nata non implet magnitudinem iuſtam: ta⸗

toq; minus quanto ſerius peruenere.

De uitiis & remediis incubantium. CaiAiaL⸗ LIII.
Va incubari infra. x. dies edita utiliſſimũ. Vetera autem recentiora infœcunda. Su⸗
o briici impari numero debent. Quarto die poſtꝗᷓ cœpere incubari ſi contra lumen ca⸗
cumine ouorũ apprehenſo unã manu purus & uniuſmodi perluceat color: ſterilia

exiſtimatur eſſe: proq; eis alia ſubſtituenda. Et in aqua ex experimentum: inãe fluitat.ſtacaʒ

ſidentia hoc eſt plena ſubiici uolunt. Concuti uero experimento uetont: quoniam non gi⸗
gnant confuſis uitalibus uenis. Incubationi datur imtum poſt nouam lunam: quia prius
inchoata non proueniant. Celerius excluduntur calidis diebus. Ideo æſtate undeuiceſimo
edueunt foetum:hyeme uiceſimoquiĩto Si in cubatu tonuerit oua pereunt: & accipitris au
dita uoce uitiantur. Remedium contra tonitrum:clauus ferreus ſub ſtramine ouorum Po⸗=

ſitus aut terra ex ararro. Quædam aurẽ & citra incubitum ſponte natura ignit: ut in ægyp⸗

ti figmentis eſt ſcriptum. De quodam uinipotore reperitus ſyracuſis tam diu potare ſoli⸗
Quin & ab homine perficiuntur.
De auguriis ouoriun. on &αα ene h , Rner Ca. IV.
Iuia Auguſta prima ſua inuenta Tiberio Cæ are ex Nerõe grauida cum parexe ut
. rilem ſexũ admodũ cuperet.hoc uſa eſt puellari augurio. Ouum in ſinu fouendũ
aaiitque cum deponendum

fouerentur homine uerſante pariter nocte ac die & ſtatu

haberet nutrici per ſ inũ tradendo ne ĩterimeretur tẽpore
Nec falſo Auguſta augurata proditur imperatoris inde foeta. Sediuẽtũ ut oua in calido

—

perfuſus inqua luerit noctua. auis cũ ſemine uitis albæ coctus & quædam alia.

uocant. Depauone & anſeribus. V Ca. LX.
Auoa trimatu parit.Pcimo anno unum aut alterũ ouũ:ſequenti quaterna quia ue

4 LIBKEEFKFKFKE.
quæ eſſet. Narrantur & mortua gallina mariti earũ uiſi ſuccedentes inuicẽ: & reliqua fœ

rIæ more facientes: abſtinẽteſq; ſe a cãtu. Super omnia ẽ anatũ ouis ſubditis atq; excluſis ad-

miratio prima nõ plane agnoſcẽetis fœtũ Mox incertos cõcubitus ſolliciræ cõuocatiõis Po
ſtremio lamenta circa piſcinæ ſtangna mergẽtibus ſe pullis natura duce.
Quæ galline epcimz. ſe r Vir aie SS
Allinarum generoſitas ſpectatur criſta erecta: ĩcerdũ & gemina: pẽnis nigris ore ru
bicũdo:digytis in paribus: aliquãdo & ſuper quattuor digitos tranſuerſo uno Ad
rem diuinam luteo roſtro pedibuſq; puræ nõ uidentur. Ad opertanea ſacra. nigæ:

Eſt & pumilionum genus nõ ſterile in iis: quod nõ ĩ alio genere alitũ: ſed ꝗbus certa fœcun

dia ts rara & incubatio ouis noxia. *τ De morbis earũ & remediis. Ca.
Nimiciſſima aüt omniũ generi pituita:maximeq; inter meſſis & uindemiæ tempus.

1 Medicina in fame: & cubatus in fumo: ſi utiq; ex lauro aut hærba ſabina fiat: pẽéna

per cranſuerſas iſerta nares: & per omnes dies mota. Cibus alium cũ farre aut aqua

De conceptu & numero fœtus auuum. Ca. 3; LVIII.
Olumbe proprio ritu oſculantur ante coitum. Pariũt fere bina oua: ita natura mo⸗

c derãte ut aliis crebrior ſit fœtus: aliis numeroſior. Palũbes & turtures plurimũ ter

na: nec pluſꝗᷓ bis fere pariũt: atq; ita ſi prior fœtus corruptus eſt Et quis tria pepere
rint: nunquã plus duobus educãt: Tertiũ quod irritũ eſt urmũ uocãt. Palubes incubat fo
mina poſt meridiana ĩ matutinũ:cætero mas. Colũbæ marẽ ſemꝑ & fœminã. pariunt priorẽ
maré: poſtridie fœminã. Iucubãt in eo genere ãbo: interdu masnoctu fœmina Excludunt.
uiceſimo die. Parilũt a coitu. v. Aeſtate ꝗqdem ĩterdũ binis mẽſibus terna edũt paria.Nanq;
octauodecimo die excludũt ſtatimq; cõcipiũt. Quare ĩter pullos ſæpe oua ĩ ueniunt: & alii
puolat: alii erũpunt. lpſi deinde pulli quĩquemeſtres fœtificãt: Et ipſe aũt ĩter ſe(ſi mas no
ſitfœmine æque = Oua irrita: e “ nihil gisnitur:qux hypenemia Eiei

p. cæteris duodena nõ amplius intermittens binos dies ternos ue parit: & ter anno ſi
gallims ſubiiciantur ĩcubanda. Mares ea frangunt deſ iderio incubantiũ.Qua ꝓp⸗

rer noctu & in latebris pariunt: aut in excelſo cubates: & niſi molli ſtrato excepta frangun-

rur. Mares ſinguli quinis ſufficiũt cõiugibus. Cu ſingulæ aut binæ fuere:corrrumpitur ſa

lacitate fœcunditas. Partus excludit᷑ diebus ternouenis: aui tardius triceſimo: Anſeres aq I

cœunt: pariunt uere: aut ſibruma coiure poſt ſolſtitiũ: quadraginta prope. Bis ano ſi priorẽ

fœtum gallinæ excludãt: alias plurima. oua. xvi. auciſſima ſeptem. Siquis ſurripiat pariunt

donec rũpantur Aliena nõ excludũt. Incubãda fubiici utiliſſimũ nouẽ aut undeci. Incubat
fœminæ tantum tricenis diebus. Si uero tepidiores ſint: uiceſimoquito. Pullis eorum urti⸗
ca cõtactu mortifera. Nec minus auditas: nũc ſatietate nimia: nũc ſuamet ui: quãdo appre⸗
henſa radice morſu: ſæpe conãtes auellere ãte colla ſua abrũpũt. Cõtra urticã remediũ ſtra⸗
mẽto ab incubatu ſubdita radix earum. M s
Kot— De ardeolis: & quomodo ſeruẽtur optime oua.

a uociferatu ſãguinẽ etiã ex oculis perfũdũt. Nec minus ægre pariũ grauide. Aqui/

la tricenis diebus ĩcubat. & fere maiores alites. Minores uicenis: ut miluus & accipi-
ter. Singulos uere parit nũquã plus ternos. is qui egolios uocatur quaternos. Coruus. ali-

quãdo & quinos. lIncubãt totidẽ diebus. Cornicẽ ĩcubãtem mas paſcit. Pica nouenos. Mel

coriphus ſupra uigĩti parit ſemp numero ĩpari ĩœqualia. Nec alias ĩ pluribus cãta fœcũdi⸗

tas: maior tamẽ paruis. Hirũdini cæci primo pulli: & ferre omnibusquibus numeroſior par

tus. Irrita oua quæ hypenemia diximus: quæq; aut mutua fœminæ ĩter ſe libidinis imagia⸗

tione cõcipiũt:aut puluere.Nec columbæ tãtum: ſed & gallinæ: perdices: pauones: anſeres:

chenalopeces. Sũt autẽ ſterilia & minora ac minius iucũdi ſaporis: & magis humida. Quidã
Sè uẽto putãat ea generari. Qua de cauſa ẽt zephyria appellàtur. Hæc autẽ uere tatum. VYria

fiũt ĩcubatione derelicta:quæ alii cynoſura dixere. Oua acerto macerata ĩ tãtũ emolliuntur

77

ut per ãnuos tranſeãt. Seruari ea in lometo: aut hyeme in paleis: æſtate in furfuribus utiliſſi

mum.Sale exinaniri creduntur.

Rdeolarũ tria genera:leucõ: aſterias: pellos. Hi ĩ coitu angũtur. Mares quidem cũ

.

paritol
geſing
runpun
quenre⸗
teneſtn.

4
b. n
lietzsin
Kinunspe
einqdee.
Ciuerticul⸗
mepanen
leheliodt
Pelunheg
busſolica
negphoce
rprores!
eiſtante
leproiectx.
etecauſa
laerta
iecodene
Uoiuti
ectelcen
rbiſolca
ſora In fcr
ſere lerne
lckrehane
mumn qaten
en Laon
lhus Crter
ultun tem

doltgii
lncsquo
turaparn
luctitky
Aliquando
monunm te
Enrſeutle
Wcdecos,

H 2

8 Oux uolucrum ſoli ani ſial datratt Se e eeee e
Arlu oR oluc r n da anüha pariat: & lacte nutriat. cK. LILXI. 4 ..
ODlucrum animal parit ueſpertilio tantum: cui membrana ceu pẽnæ. Eadem ſola uo S 6

elin a lucrum lacte nutrit ubera admouens: geminos uolitat amplexa infantes: ſecumc
Groo H deportat.Eidem coxendix una traditur: & in cibatu culices gratiſſimi. ðð
. V . De conce ptu uiperæ & partu: & quæ terreſtriũ oua pariãt. 4 Ca. LXII.
Miniien Vrlus in terreſtribus oua pariunt ſerpentes: de quibus nodum dictum ſit. Coeunt
nüniziüden x. complexu adeo circũuolutæ ſibi: ut una exiſtimari biceps poſſit. Viperæ mas caput
Aueto ferit in os: quod illa abrodit uoluptatis dulcedine. Terreſtrium eadem ſola intra ſe
SZ parit oua unius coloris & mollia ut piſces. Tertia die intra uterum catulos excludit: dein⸗
Poscenafran de ſingulos diebus ſingulis parit uigĩti fere numero. Itaq; cæteri traditatis ipatientes præ
. Ul umpun latera occiſa parente. Cæteræ ſerpentes contecta oua interra incubat & fœtum ſe

MMen eu
lnin ter en
tütmeamn un
ni.
y U.
trnmenwo⸗
ue Ammün
iäm
ie
ninim mi
EmEEYIN9
eiün N
mmimmmli
r irilmun
eruſt
U
rermgut
uit ter
elcepumng,
ecAMiI
mAnid,
e änl M
GMnit n

rerreſtrium reddetur generatio.

hac parte multo nocentiores quà feræ ſumus. Viros auidiores ueneris hyeme

quente excludunt anno. Crocodili uicibus incubant mas & fœmina. Sed reliquorũ quoq;

De generatione terreſtrium. M Ca. L. XIII.
Ilpedum ſolus homo animal gignit. Homini tantum primi coitus pœnitentia augu
b num ſcilicet uitæ a penitenda origine. Cæteris animalibus ſtati per tempora an⸗
,ni concubitus Hiominicut dickum éſt)homnibus horis dierum noctiumq;. Cæteris ſa
tietas in coſtu. Homini prope nulla. Meſſalina Claudii Cæſaris coniunx hanc regalem cxi=
ſtimans palmam elegit in id certamen nobiliſſimam e proſtitutis ancillã mercenariæ ſti pis:
eamq; die ac nocte ſuperauit quinto ac uiceſimo concubitu. In hominum genere maribus
diuerticula Veneris excogitata omnia ſcelere naturæ: fœminis uero abortus. Quantum in
ius. :fœmias ſta
te Heſiodus prodidit. Coitus auerſus elephãtis: camelis: tigribus: lyncibus: rhinoceroti: leo
ni: daſipodi: cuniculis: quibus auerſa gemialia. Cameli etiam ſolitudines aut ſecreta certa
petunt: neq; interuenire datur ſine pernicie. Coitus tota die eſt tantum iis ex omnibus:qui
bus ſolida ungula. In quadrupedum genere mares olfa tus antecedit. Aduertuntur & ca-
nes:phocæ:lupi: in medioq; coitu: inuitiq; etiam cohærent Supradictorum plerumq; fœmi

næ priores ſuperueniunt: reliquis mares. Vrſi autem ut dictum eſt humanitus ſtrati. Heri⸗

nacei ſtantes ambo inter ſe complexi. Feles mare ſtante fœmina ſubiacente. Vulpes in late⸗

re proiectæ: maremq; fœmina amplexa. Taurorum ceruorum fœminæ uin non tolerant

ea de cauſa ingrediuntur in conceptu. Ceruiuiciſſim ad alias tranſeunt. & ad priores rede⸗
unt. Lacertæ ut ea quæ ſine pedibus ſũt circumplexu uenerẽ nouere. Omnia animalia quo

maiore corpore:eo minus fœcunda ſunt. Singulos gignunt elephanti: cameli: equi. Achan

tis duodenos auis minima. Ociſſime pariunt quæ plurimos gignunt. Quo maius eſt animal
tanto diutius formatur in utero. Diutius geſtantus quibus longio ra ſunt uitæ ſpatia. Ne⸗
que creſcentium tempeſtiua ad generandum ætas. Quæ ſolidas habent ungulas ſingulos:
quæ biſulcas & geminos pariunt. Quorum in digytos pedum fiſſura diuiſa eſt: eo numero

ſiora in fœtu. Sed ſuperiora omnia per fectos edunt partus: hæc inchoatos. In quo ſunt ge⸗

nere Iexnæ: urſæ & uulpes: Informia etiam magis quà ſupradicta urſæ: pariũt: rarumq; eſt
uidere parientes. Poſtea lambendo calefaciunt fœtus omnia ea: & figurant: pariunt pluri/
mum quaternos. Cæcos autẽ gignunt canes: lupi: pantheræ: thoes. Cannum plura ſunt ge-⸗
nera. Laconicæ octauo mẽſe utrinq; generant. Ferunt. Ixx. diebus & plurimum tribus men
ſibus. Cæteræ canes & ſemeſtres coitum patiuntur. Implentur omnes uno coitu. Quæ ante

auſtum tempus concepere diutius cæcos habent catulos:nec omnes totidem diebus. Exiſti

mantur in urina attolere crus fere ſemeſtres: id eſt ſignum conſumati uirium roboris: fœ/
mine hoc idem ſidentes. Partus duodeni quibus numeroſiſſimi:cætero. quini: ſeni aliquan
do ſinguli:quod prodigioſum putant. Sicut omnes mares: aut omnes fœminas gigni. Pri-
mos quoqʒ mares pariunt: in cæteris alternant: ſi ineant opportuno & recto menſe. I neun⸗
tur a partu ſexto menſe. Octonos Iaconicæ pariunt. Propria in eo genere maribus laboris
alacritas. Viuunt laconici annis denis: fœmina duodenis. Cætera genera quindeci annos:
aliquando uiginti. Nec tota ſua ætate generãt: fere a duodecio deſinentes. Feliũ & ichneu

monum reliqua ut canum. Viuunt anmis ſenis. Daſipodes omni menſe pariunt: & ſuperfoe
rant ſicut le ores. A partu ſtati implentur. Concipiunt quanuis ubera ſicante foetu: pariũt

nõ coecos. Elephãri ut diximus pariunt ſingulos magnitudie uituli trimeſtris.Cameli duo

5S .*Rr . .
s ðèòèc ac è
èòèôMð 2?è? õs c èèðñs

decĩ menſibus ferũt a trimatu: pariunt uere.Iterũq; poſt ãnum implẽtur a partu. Equas aũt
pon tertium diẽ aut poſt unũ ab emxu ntiliter ad:mitti putant: coguntq; ĩuitas. Mulier ſep
tima die cõcipere facillime creditur. Equarum iubas tonderi præcipiũt: ut aſinorum in,coi⸗
tu patiãtur humilitatem: comãtes enĩ gloria ſuperbire. A coitu ſolæ animalium currũt: ex
aduerſo aquilonũ auſtrorum ue prouct mare aut fœminam cõcepere: Colorem ilico mutat
rubriore pilo: uel quicũq ſit plemniore. H oc argumẽeto deſinunt admittere etiam uolentes.
Nec impedit partus qualdam ab. opere. Fallutꝙ; grauidæ: Viciſſe olĩ pia prægnatem equam
Hiecratidis theſſali inuenimus. Equos & canes & ſues initum matutinum appetere: fœmi⸗
nas auté poſt meridiem blandiri diligentiores trad unt. Equas domitas. x. diebus equire: an
tequã gregales. Sues tantũ coitu ſpumã ore fondere. verẽ ſubatis audita uoce niſi admit⸗

tratur cibum nõ capere uſaq; in maciẽ. Fœminas tantam efferari. ut hominẽ lacerent: candi ⸗

da maxime ueſte indutum. Rabies ea aceto mitigatur naturæ aſperſo. Auiditas coitꝰ puta
rur ex cibis fieri. Sicut uiro eruca: pecori cepa. Quæ& ex feris mitigentur non cõcipere: ut an
ſeres: apros uero tarde. & ceruos. nec niſi ab infatia educatos. Mirum eſt quadrupedũ præ
gnantes uenerem arcent: præter equam & ſuem. Sed ſuperfœ tant & daſipus & lepus tatu.
De uaria generatione auium. & muriũ fœtu. Ca. LXIIII.
Væcunc; animal pariunt in capite gignunt circunacto fœtu ſub enixum alia ĩ ute

gq ro porecta. Quadrupedes geſtanturextenſis ad longitudinem cruribus: & ad aluũ

fſluãam applicatis. Homo in ſemet con globatus ĩter duo genua naribus ſitis. Molas
de quibus ante diximus gigni putant: ubi mulier: non ex mare: uerum ex ſemetipſa tantũ
conceperit ideo nec animari: quia nõ ſit ex duobus. Altricẽq; habere per ſe uitam illã: quæ
lſatis arboribuſq; contingat. Ex omnibus quæ perfecto fœtus uel taros & numeroſos edũt.
item plures contra naturam ſolidipedum aut biſulcorum. Supra cuncta eſt munum fœtus
haud ſine contatione dicentibus: quâqᷓ auctore ariſtorele & Alexandri magni militibus ge⸗
neratio corum lambendo conſtare nõ coitu dicatur. Ex una genitos. cxx. tradiderũt. Apud
perſas uero pregnantes ueneris patientis & utero parientis rẽpertas.Et ſalis guſtatu fieri pᷣ
gnantes opinantur. ita deſinit mirum eſſe: unde uis tanta meiſes populetur murium agre⸗
ſtium. in quibus illud quoc; adhuc latet quo nà modo illa multitudo repente occidat. N

nec exanimes reperiuntur: neq; extat qui murem hyeme in agro efoderit.Plurimi itaq; ad

rroadem perueniunt. Et iam inde fugauerunt accolas. Prouentus eorum ſiccitatibus tra/
dunt. Et iam obituris uermiculum in capite gigni. Aegyptiis muribus durus pilus: ſicut he
rinaceis. idem bipedes ambulant: ceu alpini. Cum diuerſi quoq; generis coiere animalia: ita
demum generant: ſi tempus naſcendi par habent. Quadrupedum oua gignentium lacerta
ore parere ut creditur uulgo. Ariſtoteles negat. Næeq; incubant eædem oblitæ quo ſint ĩ lo
co enixe quoniam huic ammali nulla memoria. Itaq; catuli per ſe erumpſunt. .
DDDeſſpinahominis angilcmn nace. Cai. LKVI.
Nguem ex medulla hominis ſpinæ gigni accepimus a multis. Plærac;. n. occulta &
cæca origine proueniũt ẽt in qdrupedũt genere. De ſalamadra. Ca. LXVII.
Icut ſalamandra animal laceti figura ſtellatum nunꝗᷓ niſi magnis æymbribus proue
miens: & ſerenitate de ficiens. Huic tantus rigor: ut ignem tactu extinguat non alio modo
ꝗᷓ glacies. Eiuſdem ſaneq; lactea ore uomitur: quacũq; parte corporis humani contacta toti
defluunt pili. lIdq; quod contactum eſt colorem uitiliginem mutatt.
De iis quæ naſcut ex nõ genitis & quæ natanihil gignunt. Ca. LXVIII.
Vædam uero gignuntur ex non genitis: & ſine ulla ſimili origine ut ſupredicta: &
quæcunque eſtas aur uer ſtatumq; tempus anni genegrant. Ex iis quædam nihil gi
Agnunt ut ſalamandræ. Neq; eſt in iis genus maſculinum fœmineum ue:ſicut neq;

anguilis: omnibuſq; quæ nec animal nec ouum ex ſeſe generant. Neutrum eſt & oſtreis

genus: & cæteris adherentibus uado uel ſaxo. Quæ autẽ per ſe generant ſicuti infra mares
ac fſœminas deſcripta ſunt: ita generant quidem ea aliquid coitu: ſed. imperfectum & diſſi⸗

mile: & ex quo nihil amplius gignatur: ut uermiculos muſcæ. id magis declarant naturæ eo

rum quæ infedta dieuntur. Arduxæ explanationi omnia: & priuatim dicato opere narranda.
Qua propter ut ĩgemum p̃ᷣdictorũ ita & reliqua ſubtexet diſertattiio. „
—De ſenfſibus aninal¶uuim. Ca. LXIX.
X ſenſibus ante cæcera homini tactus:deinde guſtus. Keliquis ſuperatur a multis

Auil⸗
1 tamd
monem
homino
nonide
gereſe

gulos
Uiuere,
uſqppea
liollato
Aguola.
gudemn
iöauelli
iaapiun
Pentesfn
Cllcesa

AA
ue
re
Aaungu

Aliaſuge

ſteriour

En
I pel
ces

funtaur

perſtmngn
Ins audbe
deherezcu
nnno Apen
laſleonl
in necg ſud

ſaliluung

Ahrprorun

Kin Wpun

ubwi

nonunNn d Aquilæ clarius cermint. Vultures ſagacius odorantur. Liquidius audiũt ralpæ: obrutæ ter
unenag ar: tam denſo atq; ſurdo naturæ elemento. Præterea uoce omnium in ſublime tendete ſer⸗
temlicomun monem exaudiunt: & ſi de iis locare i ntelligere etiam dicuntur: & profugere. A uditus cui
MuNNen. hominum primo negatus eſt: huic & ſermonis uſus ablatus. Nec ſunt naturaliter ſurdi: ur
Bnitenenin non idem ſint & muti. in marinis oſtreis auditum eſſe non eſt ueriſimile: ſed ad ſonum mer
Ppereteto⸗, gere ſe ſolent.ideo & ſilentium in mari piſcantibus. v —
lue Audi tum & olfatum eſſe piſcibus. ρα 7 . .ri. Ca. vas & & LXXIAα
Mcenillcni Iſtces.quidem auditus nec membra habent nec foratnina: audire tamen eos palam S
keerend ll, ut qatet: cum plauſu congregari feros ad cibum conſuetudine in quibuſdam uiua
d cen riis ſpectetur. Et in piſcinis Elaris genera piicium ad nomen u cmire. quoſfdam ſin
Nöceln gulos. Itacq; Produntur etiam clariſſime audire mugil: Ilupus: ſalpa: chromis: & ideo in uado
umii H uiuere. Olfactum iis eſſe manifeſtum patet. Quippẽ non omnes cadem eſca capiũtur: & pri
Nlebtii uſꝗ appetant odorantur. Quoſdam & ſpeluncis latentes ſalſamento illitis faucibus ſcopu⸗
Uuun li piſcator expellit: uelut ſui cadaueris agnitionem fugientes. Conueniuntq; ex alto etiam
mumli ue ad quoſdam odores: ut ſæpiam uſtam: & polypum: q uæ ob id coguntur in naſſas. Sentinæ
rbuild quidem nauium odorem tugiunt procuſ: maxime tamẽ piſcium ſanguinem. Nò poteſt pe
chuitä in tris auelli polypus. Idem cumcula admota ab odore protinus reſilit. Purpuræ quoq; fœti⸗
timmugi dis capiuntur. Nam de reliquo animalium genere quis dubitet? Cornus ceruini odore ſer⸗

e R 8 6
leuinm üe
1
1 1
miwore deoe
CDomerolosean
4 E ee
Dül e nedo⸗
er ornt ail
AEEWe. 4
. .n . Nn ſorg
IS Luld nn
„

“äl
rur mutiun
h Munüest
E

ſſ

* ℳ
1 XKN
ee N
Whchoo

Culices acida petunt:ad dulcia non aduolant.

pentes fungantur: ſed maxime ſtyracis: origani: aut chalcis aut ſulphuris formicæ necatur.

Tactum communem eſſe omnibus. Ca. . LXXI.
Actus ſenſus omnibus eſt:etiam quibus nullus alius. Nam & oſtreis & terreſtribus
uermibus. Quo exiſtimaueri ommibus ſenſum guſtus eſſe. Cur enim alios alia ſapo
res appetunteIn quo uel præcipua naturæ architectiq; uis. Alia dentibus prædatur:

alia unguibus: alia roſtri aduncitate capiunt. Alia latitudine ruunt. Alia acumine excauant
Alia ſugunt. Alia lambunt:ſorbent: mandunt. uorant: Nec minor uarietas in pedum mini⸗-

ſterio:ut rapiant diſtrahant:teneant:premant:pendeant:tellurem ſcabere non eſſent.
Quæ uenenis uiuant & quæ terra. CQCQCC.q LXXII.
Enenis capreæ & coturnicescut diximus)pingueſcunt placidiſſima animalia: ad ſer⸗

lunsgn un pentes ouis. Spectanda quidem draconum arte. Aut enim ſolida hauriunt: ſi ia fau
ccietenmn ces capiunt: quæ deinde in ſemet conuoluti frangunt intus: atq; ita putamina excu

annimn tiunt:aut ſi tenerior eſt & catuli adhuc ætas orbe apprehenſa ſpira: ita ſenſim uehemẽterq;
Conargolni iſtrinaunt⸗ ut amputata parte ceu ferro: relinquam quæ amplexu tenetur ſorbeant. Simi
li mõ auibꝰdeuoratis ſolidis ↄtẽtiõe plurĩa & cætera oſſa reuomũtſ corpiões terra uiuunt.
Serpẽtes cũ occaſio eſt uinũ pᷣcipue appetũt:cũ alioquin exiguo indigeant potu. Eædẽ mi⸗
norlus nimo & pene nullo cibo cum adſeruantur incluſæ: ſicuti aranei qu oq; alioquin ſuctu uiuẽ⸗
0 6 tes.lIdeo nullum interit fame aut ſiti uenenatum. Nam neq; caſoris uim habent: neq; ſagui⸗
Ginbehup⸗ nis neq; ſudoris: quæ auiditatem naturalem ſale augent. In quo genere omma magis cxitia
. n Nionoco lia: ſi ſu um genus edere anteg nocean t. Condit in theſauros maxillarum cib um ſpongionũ
icomin & ſatyrorum genus. Mox inde ſenſim ad mandendum manibus exprimit. Et quod formi⸗
4 cis in annum ſolene eſt his in dies uel horaaas. ä
„ Ul. De cibo & potu quorundam. C.. LXXIII.
2 needlr Num animal digytos habentium hærba alitur lepus: ſed & fruge.Solidipedes & bi
eu erii u ſulci ſue ſomni cibatu & radicibus. Solidipedum uolutatio propria. Serratorũ dẽ-
heg “ tium carniuora ſunt omnia. Vrſi & fruge fronde uindemia pomis uiuunt & apibuſ
emn Ore xaneris etiam & formicis. Lupi ut diximus & terra in fame. Pecus potu pingueſcit:ideo ſal
ne. illis aptiſſimus: item ueterina:ꝗᷓᷓ & fruge & hærba ſed ut bibere:ſecedunt. Ruminant præ⸗/

D
n d

rer iam dicta ſilueſtrium cerui cum a nobis aluntur. Omnia autem iacentia potius quã ſtã⸗

Gefeguun er ctia: & hyeme magis quã æſtate ſeptenis fere menſibus. Pontici quoq; mures ſimili modo re
anrne mandunt. In potu quibus ſerrati dentes:lambunt. Et mures hi uulgares: quãuis ex ali o ge⸗
voee nere ſint. Quibus continui dentes ſorbent: ut equi boues. Neutrum urſi: ſed aquam quoq;
. morſu uorant. In africa maior pars ferarum æſtate non bibunt mopia hymbrium. Quan ob
jnn; cauſam capti mures libyci ſi biberint moriuntur. Orygem perperuo ſitientem africa gene⸗

rat ex natura loci potu carentemcum mirabilimodo ad remedia ſi ſitientium. Namq; getu
. K iii

Z 4

li latrones eo durant auxilio repertis ĩ corpore eorum ſaluberrimi liquoris hauſtu ueſicis.

Inſidunt in eadem africa pardi condenſa arbore: occultatiq; eius ramis in prætereuntia de
ſiliunt:atq; euolucrum.ſede graſſantur. Feles quidem quo ſilẽtio quã lenibus ueſtigiis ob

repunt auibus ꝗᷓ occulto ſpeculatu in muſculos exiliunte Ex crementa ſua effoſſa obruunt

terra: intelligentes odorem illum indicem ſui eſſe.

uæ inter ſe deſſideant: & quæ inter ſe conueniant. Ca. LxXXIIII.

Rgo & alios ſenſus quoſdameſſe quò ſupradictos haud difficukter apparet. Sũt enĩ
e quædam his bella amicitieq;. Vnde & affedtus præter illa quæ de quibuſq; eorũ ſuis
diximus locis. Diſſident olores & aquilæ. Coruus & cloreus noctu inuicem oua ex⸗
quirentes. Simili modo coruus & miluus illo præcipiente huiccibos. Cornices & noctua.
Aquilæ & trochiluscſi credimus) quoniam rex appellatur auium. Noctuæ & cætere mino⸗
res aues. Rurſus cum terreſtribus muſtella & cornix. Turtur & pyralis. Ichnenumones &
ueſpæ. Phalangia & aranei. Aquaticæ anates & gauiæ. Harpæ & triorches accipiter. Soriceſ
& ardeolæ inuicẽ fœtibus inſidiantes. Egithus auis minima cum aſino. Spinetis eni ſe ſcabẽ

di cauſa atterentes nidos eius diſſipat: quod illa adeo: pauet: ut uoce ommno rudentis auz-

dita oua eiiciat: pulli ipſi metu cadant. Igitur aduolans ulcera eius roſtro excauat. Vulpes
& milui. Angues & muſtellæ & ſues. Eſalon uocatur parua auis oua corui frangens: cuius
pulli infeſtantur a uulpibus. Inuicem hæc catulos eius ipſamq; uelit. Quod ubi uiderit cor

ui: contra auxiliantur: uelut aduerſus cõmunem hoſtem. Et achantis in ſpinis uiuit: Idcirco

aſinos & ipſa odit fiores ſpinæ deuorantes. Egichum uero in tantum: ut ſanguinem eorum
credant non coire multiſq; ob id ueneficiis infament. Diſſident thoes & leones: & minima
æque ac maxima. Formicoſam arboren ſorices cauent. Librat areneus ſe filio in caput ſer⸗-
pentis porrecte ſub umbra arboris ſuæ. tantaq; ui morſu cerebrum apprehendit: ut ſtridenſ
ſubinde: ac uertigine rotata ne filum quidem deſuper pendentis rumpere adeo non fuge⸗
re queat: nec finis ante morrem eſt. Rurſus amici pauones & columbæ: Turtures & pſitaci
Merulæ & turdi: Cornix & ardeolæ. Contra uulpium genus cõibus inimicitii Fiarpæ & mi
Iuus contra triorchin. Quin & affectus indicia ſunt etiam in ſerpentibus immitiſſimo ani/

malium genere. Dicta ſunt quæ arcadia narrat de domino a dracone ſeruato: & agnito uo

ce hominis. De aſpide miraculum a Philarcho traditur. Is enim auctor eſt. Cum ad menſam

cuiuſdam ueniens in ægyprto aleretur aſſidue enixam catulos: quorum ab uuo filium hoſ-

pitis interemptum.lllam reuerſam ad conſuetudinem cibi intellexiſſe culpam: & necem in-
culliſſe catulſo: nec poſtea in tectum id reuerſam.
ne Mng,nn- De ſomno animalium. Ca. LXXV.

QOmni quæſtio non obſcuram coniectatiõem habet. In terreſtribus omnia quæ cor

habent dormire manifeſtum eſt. Aquatilium quoq; exiguum quidam qui de cæte⸗
ris dubitant: dormire tamen exiſtimant: non occullornm argumento: quia nõ ha

bent genas: uerum ipſa quiete cernuntur placida ceu ſoporata:neq; alia quã caudis mouen
tia: & ad tumulum aliquem expauentia. De thynnis confidentius affirmatur. Iuxta ripas. h.

aut petras dormunt. Plani autẽ piſcium in uado: ut manu ſæpe tollantur. Nam & delphini

balneæq; ſtertẽtes etiam audiuntur. Inſecta quoq; dormire ſilentio apparer: quia nec lum⸗
nibus quidem admotis excitentur. Homo genitus premitur ſomno per aliquot menſes.
Deinde longior indies uigilia. Somniat ſtatim infans. Nam & pauore expergiſcitur: & ſu⸗
ctum imitatur. Quidam uero nunquã: quibus mortiferum fuiſſe ſignum contra conſuetu⸗
dinem ſomniorum inuenimus exempla. Magnus hic inuitat locus: & diuerſis refertus do/
cumentis: utrum ne ſint aliqua præſcita animi quieſcentis. Qua fiant ratione an fortuita re
ſit ut pleraq; 'Et ſi exemplis agatur: profecto paria fiant. Auino & a cibis proxima atq; ĩ re

dormitione uana eſſe uiſa prope conuenit. Eſt autem ſomnus nihil aliud quã animi ĩ mediũ
ſeſe receſſus.Præter homĩem ſommiare equos: canes: boues: pecora: capras palã eſt. Ob hoc

creditur & in omnibus quæ animal pariunt. De iis quæ oua gignunt incertum eſt. Sed dor

mire ea certum. Verum & ad inſecta trãſeamus. Hæc naãque reſtãt ĩmẽſæ ſubtilitatis aĩalia.

CAlI PLVNII SECVNDI NATVRALIS HVSTORIAE LBER. Xl.

De inſectis animalibus: ut ſunt apes: forimcæ: & huiuſmodi.

tbus corc

gunſel

ſenatu

io.

guſtutd
herauit.

culauit
ut focie
atobon

Ioseleph

Pinlec
ler queſo
cuninco⸗

N

1 n

lp

ſeies exo

lalisqu.
ieclibilea

eua P
ilies
Uentia H
Uenonſinm

Kmnmeri

Wennone

Mobupr

N
lg
.

D. 4 We

Cpuenin

certis ſre

heckore
inl

unſnneh
Dereumntut
Bſtigi
Olnohruun

W.
Pprret iteni
dulgheorülun
ucen omer
ices Anochn

ceee nin

menmmoder 6
chnter onie
auenileſchb
nemäan⸗
Imlet
npens:un
Cbilicktitco
uinildcine
Puimemeorun

Wer Nn

lono,

in

immitinon,
Amir N
õ
. Ge!
Nomelnwn,
4

N
GoNn
. .
Sngi

nenſin

re nature rerum artificio. V

AXjI.
EsSTANT. IMMENSAE SVBTILITATIS ANIMALIA. Quan

t Qo aliqui ea neqq; ſ[pirare & ſinc ſanguine eſſe etiam prodiderunt.

De inſectorum genere. Ca. IJ.
m VlIta hæc multigena terreſtium uolucrumq; uita. Alia pennata
Ut apes. Alia utroq; modo ut formicæ. Aliqua & pénis & pedibus

carentia. Et iure omnia inſecta appellata ab inciſi uris: quæ nuc cer

uicum loco: nunc pectorum atq; alui præcincta ſeperãt membra tenui mo
do fiſtula coherentia. Aliquibus uero non tota inciſura ceas ambiente ru⸗-

gas: ſed in aluo aut ſuperne tantum imbricatis flexilium uer cebris nuſquam alibi ſpectatio

DDe ſuübrilitate natuz C.oa. .
N magnis ſiquidem corporibus aut certe maioribus facilis officina ſequaci mate/
ria fuit. In his uero tã paruis atq; tà nullis quæ ratio quãtauis tam inextricabilis pfe

Riio. Vbi tot ſeſuscollocauit ĩ culieeæEt ſũt alia dictu miora. Sed ubi uiſũ ĩ ea pᷣtendite Ybi
guſtatũ applicauiteubi odoratũ iĩſeruite Vbi uero truculẽéta illã & portiõe maximã uocẽ ĩ ge

nerauit. Qua ſuptilitate pẽnas adnexuite Prælõgauit pedũ crura?æ Diſpoſuit ieiunã cauã uti

aluũ?e Auidã ſãguinis & potiſſimũ hũani ſiti accẽdit? Tælũ uero pfodiedo tergori quo ſpi

culauit ingenio? Atq; ut incampaci cũ cerni nõ poſſit exilitas: ita reciproca generauit arte

.

tibus corde aut iecore. Sic nec ſpirare ea quibus pulmo deſit. Vnde numeroſa quæſtionum

„.

ut fodiendo acuminatum pariter ſorbendoq; fiſtuloſum eſſet: Quos terredini ad perforã⸗

da robora:cum ſono teſte dentes affixitepotiſſimumq; e ligno cmbatum fecitæ Sed turiige⸗-
ros elephantorum miramur humeros: taurorũq; colla: & truces in ſublime iactus: tigrium
apinas: leonum iubas: cum rerum natura nuſquãà magis quã in minimis tota ſint.
rer quæſo ne noſtra legentes(quoniam ex iis Ipernuntur multa)etiam relata faſtidio danẽet
cum in contempla tione naturæ nihil poſſit uideri ſu peruacuum.

Vtrum ſpirent:an habeant ſanguinem. Ca. „III.
Nſecta multi negarunt ſpirare id ratione perſuadentes: quoniam uiſceri ĩteriori ne
i xus ſpirabilis non ineſſet. Itaq; uiuere ut fruges arborelq;. Sed plurimum itereſſe
ſpiret aliquid an uiuat. Eadem de cauſa nec ſanguinem iis eſſe: qui ſit nullis caren⸗

ſeries exoritur. Idem enim & uocem eſſe iis negat in tãto murmure apum: cicadarum ſono

& aliis quæ ſuis æſtimabuntur locis. Nam mihi contuenti ſemper ſuaſit rerum natura nihil
incredibile exiſtimare de ea. Nec uideo cur magis non poſſint trahere animam talia & ui⸗

uere: quã ſpirare ſine uiſceribus. Quod etiam in marinis docuimus: quãuis arcente ſpiritũ

denſitate & altitudine humoris. Volare quidem aliqua & animatu carere in ipſo ſpiritu ui⸗

uentia. Habere ſenſum uictus generationis atq; operis & de futuro etiam curam. Et quam
uis non ſint membra:quæ uelut carinas ſenſus inuehãt: eſſe tamẽ iis auditum: olfatum: gu

ſtatum: eximia præterea naturæ dona: ſolertia: animum: artem: quis facile credideritesagui
nem non eſſe iis fateor: ſicut ne terreſtribus quidem cunctis inter ſe ſimlem quidem: ut ſæ
pixæ in mari ſanguinis uires atramentum optincat: purpurarum generi infectos ille ſuccus.
inſectis quiſquis eſt uitalis humor hic erit ſanguimis loco. Sed exiſtimatio ſua cuiq; ſit.

Nobis propoſitum eſt naturas rerum manifeſtas indicare: nõ cauſas iudicare dubias.
Doee corpore eorum. CaDa. IIII.
Nſecta ut intelligi poſſit nõ uidẽtur neruos habere: nec oſſa: nec ſpinas: nec carthi⸗
laginem:nec pinguia: nec carnes: nec cruſtam quidem fragile m: ut quædam maria:

Nec iure dicetur cutis: ſed mediæ: cuiuſdam inter omnia hæc naturæ corpus arenti
ſimile neruo mollius: in reliquis partibus ſiccius uerius quã durius. Et hoc ſolum iĩis ẽ: nec

præterea aliud. Nihil ĩtus niſi admodum paucis inteſtinum implicatum. Itacg diuulſis præ

tum: aliqua & odoratum. pauca & auditum.

cipue uiuacitas: & partium ſingularum palpitatio. Quia quæcũq; eſt ratio uitalis: illa non

certis ineſt mẽbris: ſed toto in corpore: minime tamen capite. Solũq; nõ mouetur niſi cum

pectore auulſum. In nullo genere plures ſũt pedes. Et quibus ex iis plurim: diutius unuũt
diuulſa: ut in ſcolopendris uidemus. Habent autẽ oculos: præterq; ſenſus tactum & guſta

De Apibus. c.—c.-.c C. 1
Ed inter omnia prĩcipatus apibus & iure præcipua admiratio. Solis ex eo generel 0

V,.

G
JN

„

E

minum cauſa gemitis. Mella contrahunt ſuccũq; dulciſſimum atq; Iubtiliſſimũ ac ſaluber/ gld i
rimum. Fauos confingunt & cæras. Illæ ad uſus uitæ laborem tollerant. Opera conficiunt. ſruom.
– Republicam habent: conſilia priuatim: ac duces gregatim: & quod maxime mirum ſit mo⸗ zuerloa
oc rt res habent. Præterea cum ſit neq; mãſueti generis neq; feri: tamẽ tanta eſt matura rerũ ux benſispe
K ppe ex umbra minimi animalis incõperabilé effecerit quiddã. Quos efficaciæ induſtriq; ta- Etann
tT cõparemus neruosequas uires? quos rõe mediuſfidius uiros? rioc certe p̃ſtãtioribꝰ quo inettiam
nihil nouene niſi cõmune. Non ſit de anima quæſtio. Conſtet & deſanguine quãtulũ tamæ nullq
eẽ in tatulis poteſt. Aeſtimemus poſtea ĩigeniũ. Qui ordo naturæ in eis. Ca. VI. danrun
Veme cõdũtur. Vnde enim ad pruinas niueſq; & aquilenũ flatus pferẽdos uires?è Sa ueo ſtre
ne & inſecta oĩa:ſed minus diu. Quæ parietibus noſtris occultata nature tepefiunr tenc
Circa apes aut tẽporũ locorũ ue rõ mutata ẽ: aut errauerunt priores. Conduntura beiser?
uergiliariũ occaſu:ſed latent ultra exortũ. Adeo nõ ad ueris initiũ ut dixere: nec ut quiſꝗᷓ “
in italiade alueis exiſtimat. Ante fabas forẽtes nõ exeunt ad opeta & labores: nulluſq; (cum .
per cælũ licuit) ocio perit dies. Primũ itaq; fauos cõſtruunt: cæra fingũt:hoc ẽ domos cel⸗
laſq; faciunt. Deinde ſobolẽ: poſtea mella. cærã ex floribus. Melliginæe a lachrymis arborum Cviobre
quæ glutinũ pariunt ſalicis: ulmi:arundinis ſucco:gũmi reſina.lis primũ alueũ ipſũ ĩtus to opetetan
tum ut quodã tectorio illinũt: & aliis amarioribus ſuccis cõtra aliarũ beſtiolarũ auiditates. corüͤfuer
Id ſe facturas cõſciæ quid cõcupiſi poſſit lis deinde fores quoq; latiores circonſtruun. a2bigüͦt er
De uocabulis operis. Ca. VII. idemptis
Rima fũdamẽta operis metyn uocãt periti: ſecũda piſſocæron: tertiappolin. Inter co lealueien
ria cæralq; magni ad medicamina uſus. Metys cruſta eſt prima ſaporis amari. Piſſo nögionun
cxæros ſup eã uenit picãtiũ mõ ceu dilutior cæræ initiũ populorũq; mitiore gummi. totepor
Propolis craſſioris ià materiæ additis floribus nũdũ tñ cæra:ſed fauorũ ſtabilimẽtũ ꝗᷓ omeſ teblen.
frigoris aut iiuriæ aditus obſtruũtur: odore et nũc graui: ut qua pleriq; p galbono utãtur Enn
Præter hæc cõôuchetur rhithace: quã alii ſadracã: alii cærinthũ uocat. Hic erit apũ dũ operã⸗ bec
tur cibus:ꝗ ſæpe ĩuenit᷑ ĩ fauorũ inanitatibus ſepoſitus: & ipſe amari ſaporis: ſed plenus hu Ab
moris cibus. Cignit᷑ aũt rote uerno:& arborũ ſucco gũmi mõ:africi mĩor:auſtri flatu nigri kuelles:e
or:aquilõibꝰ melior & rubẽs. Plurimũ ĩ græcis nucibꝰ Menecrates florẽ ait eẽ futuræ: meſ⸗ luſluep
ſis indiciũ.ſed nemo præter eũ. Ex ꝗbus floribus opa fiant. Ca. VIII. flieprime
Aeras ex omniũ arboꝶ ſatorũq; Horibꝰcõfingũt: excepta rumice & chẽopode. FHer ltnintect
barũ hæc genera. Falſo excipit᷑ ſpartũ. Quippe cũ hiſpania multa in ſpartariis mella wunt Ac
heærbãâ eà ſapiũt. Falſo & oleas excipi arbitror. Quippe oliuæ puetu pluria examina Elisnatu
gigni certũ c̃.Fructibꝰ nullis nocẽt.Mortuis ne floribus ꝗdẽ nõ mõ corporibꝰ ĩſidũt. Ope Zig
rãtur intra.Ix.paſſus. Et ſubiĩde cõſũptis ĩ pximo floribus ſpeculatores ad pabula ulteriora lh
mirttunt. Noctu deprehenſæ in expeditione excubant ſupinæ: ut alas rore protegant. S
De amatoribus earum. nr rrnr CQCQ.. IX. Mrnun
E quis miretur amor earum captos Ariſtomachum ſolonenſi duodeſexaginta ãnis di egue
nihil aliud egiſſe. Hyliſcum uero thaſium in deſertis apes colentem Agriũ cogno
minatũ:ꝗ ambo ſcripſere de iis. Ratio operis. Ca... AX.. nn
Artio operis interdiu ſtatio ad portas more caſtrorũ. Noctu quies in matutinum do
nec una excicet omnes gemino aut triplici bombo: ut buccino aliquo. LTunc uni?⸗ Eiunle
uerſæ prouolant: ſi dies nuttis futurus eſt. Prædiuinant enim uentos hymbreſq;: & Ken
tunc ſe continent tectis. Itaq; temperie cælichanc enim inter præſcita habent) cum agmẽ ad Zen e
opera proceſſit: aliæ flores aggerunt pedibus: aliæ aquam ore gutaſq; lanugine totius cor⸗ ui
poris. Quarum adoleſcentiores ad opera exeunt: & ſupradicta conuehũt. Seniores ĩtus ope Aunn
rantur. Quæ fleres comportant prioribus pedibus femora onerant: pp id natura ſcabra pe⸗ lk r
des driores roſtro: totæq; onuſtæ remeãt ſarcina pãdatæ.Excipiũt eas ternæ.quaternæ exo⸗ Wn
nerant.Sunt enim intus quoq; officia diuiſa. Aliæ ſtruunt. Aliæ poliunt. Aliæ ſuggerunt. naddi
Aliæ cibum compant ex eo quod allatum eſt. Neq; emm ſeparatim ueſcuntur: ne inæquali teſ ſd
tas opeęris aut cibi fiat & temporis. Struuntrurſus ea orſa concameratione alui: textũq; uel l te
uſq; ad ſũma tecta deducunt: limitibus bimis circa ſingulos actus: ut aliis intrent.aliis exeãt u uchti
Faui ſuperiore parte affixi: & paululum etià lateribus ſimul hærent: & pendent una. Aluen peſtin
non contingunt: nunc obliqui: nunc rotundi qualiter poſcit alueus: aliquando & duorum canc be
geuenrm:c duo examinacõcordibus populis diſſimiles habuere ritus. Ruẽetes cæra fuluũ al

benconhan

.
4

= —

Eeninmſtn
Emmmaii
NkiNdllt
esſtdncer
imtmetetinn
Voll lurn
boceconos ce,
. 1. . . ...
MOln d
Sninotegum

ℳ “

5 4 Pe
“
l etg
abch en

1 .

☛

„*

1

—

6
1

.

ergemän
1 N—

=-

Temè e
1 N I.
0. N ,N
„ 6
AO,. .
m.
bent Md.
„ r 1
nuge wune

pilarũ ĩſtar ĩterius a ſolo fornicatis: ut ſit auditus ad farcidũ Primi fere tres uerſus inanes

ſtruuntur: ne promptum ſit quod ĩuitet ſurantem. Nouiſſimi maxime iĩplétur melle: ideoq;
auerſo alueo fam eximuntur. Gerule fecundos Hatus captãt. Si cooriatur procella: appre/

henſis peduſculo lapillis ſe librant. Quidam in humeros eum imponi tradunt. Iuxta uero

terram uolantur in aduerſo flatu uepribus hebetato. Mira obſeruatio operis. Ceflanrium
inertiam notant: caſtigant: mox & puniunt morte. Mira munditia. Amohiuntur oĩa e medio
nullæq; inter opera ſpurcitiæ iacent. Quin & ex crementa operantiũ intus ne longius rece
dant unũ congeſta in locũ turbidis diebus & operis ocio egerunt. Cũ adueſperaſcit in al⸗
ueo ſtrepunt nunus ac minus: donec una circũuolet eodẽ quo excitauit bombo:ceu quie/⸗

De fucis. von NrrE..

tem capere ĩperãs. Et hoc caſtrorũ more. Tunc repente oẽs conticeſcunt. Domos primũ ple

beis exædificant: deinde regibus. Ca. E.

I ſperantur largior prouẽtus: adiiciuntur cũtuberina & fucis. Hæc celarũ minime-
s ſed ipſi maiores apibusSunt autè fuci ſine aculeo uelut inperfectæ apes: nouiſſi-

meq; a feſſis & iam emeritis inchoatæ: ſetotinus fœtus & quaſi ſeruitia uerarũ apũ.
Quãobrem ĩperat iis:primoſq; in opera expellunt: cardãtes ſinæ clæmentia puniũt. Neq; in

opere tantũ:ſed in fœtu adiuuant eas multũ ad calorẽ conferẽte turba. Certe quo maior

eorũ fuerit multitudo. eo maior fiet examinũ prouẽtus cum mella cepetint matureſcere:
abigũt eos. Multæ ſingulos aggreſſe trucidant. Nec id genus iuſi uere cõſpicitur. Fucus
ademptis alis in alueæ reiectus ipſæ cæteris adimit. Regias ĩperatoribus futuris in una par
te aluei extruũt amplas: magnificas ſeparatas: tuberculo eminentes. Quos ſi exprimatur

nõ gignuntur ſoboles. Sexangulæ oẽs cellæ: a ſingulorũ eæ pedũ opere. Nihil horum ſta⸗
tuto tẽpore:ſed rapiũt diebus ſerenis munia. Et melle uno altero ue ad ſũmum die cellas

Quænaturamellis. * Ca. XIfI.
Enit hoc ex aere:& maxime ſyderũ exortu:præcipueq; in ipſo ſyrio explendere fit:
u nec oĩino prius uergiliarũ exortu ſub lucanis tẽporibus. Itaq; cũ prima aurora folia
Arborũ melle roſcida inueniuntur. At ſi qui matutino ſub diuo fuere: unctas liquo
re ueſtes:capilunq concretum ſentiunt. Siue ille eſt cæli ſudor: ſiue quædam ſyderum ſa⸗
liua:ſiue purgãtis ſe aeris ſuccus:ſiue aquæ eſt & purus ac liꝗgdus & ſuæ naturæ: qualis de⸗=

replent.

uit primo. Nũc uero & tata cadẽs altitudine multũq dũ uenit ſordeſcẽs: & obuio terræ ha
lituinfectus. Præterea a frõde ac pabulis potu: & in uterculos cõgeſtus apũ. Ore enim uo⸗

munt.Ad hæc ſucco florũ corruptus & alueis: mace ratus: totiẽq; mutatus. Nagnã tamẽ ce 1 ,

leſtis naturæ uoluptatẽ affert. Quxoptima mella. — Ca. Alll.
Bi optimus ſemper: ubi optimorũ doliolis florũ cõditur. Atticæ regionis hic & ſicu
i læ hymero & hybla ab locis:mox callinne inſula. Eſt autẽ initio mel ut aqua dilutũ:
primis diebus feruet ut muſta: ſe purgat. Viceſimo die craſſeſcit. Mox obduci
tur tenui mẽbrana: qua feruoris ipſius ſpuma cõcreſcit. Sorbet᷑ optimũ & minime fronde ĩ⸗
feſtũ e quærcus tiliæ arũdinũ folũs. Quæ genera mellis in ſingulis. Ca. XllIII.
Vemma quidem bonitatis natio conſtatcut ſupradiximus)pluribus modis Aliubi enĩ
8 faui cæra ſpectabiles gignũtur: ut in pelignis: ſicilia. Aliubi mellis copia: ut in creta:
cypro africa. Aliubi magnitudine: ut in ſeptẽtrionalibus: uiſo iam in germania octo

pedum longitudinis fauo: in caua parte nigro.In quocun ꝙ tamen tractu terna ſunt mellis
genera. Vernum ex floribus cõſtructo fauo: quod ideo uocatur anthinũ. Hoc quidã attin-

gi uetant: ut largo alimento ualida exeat ſoboles. Alii ex nullo minus apibus relinquunt:
quoniam magna ſequatur ubertas magnorũ ſyd erum exortu. Præterea ſolſtitio cũ thymis
& una florere incipiunt præcipua cellarum materia. Eſt autem in eximendis fauis neceſſaria
diſpenſatio:quoniam inopia cibi deſperant:moriuntur aut effugiunt. Contra copia igna

uiam affert. Maciem melle nõ rhithace paſcunt. Qui autem ſunt diligentiores ex hac uinde

mia duodecim partem apibus relinquunt. Dieſq; ſtatutus inchoandi ut quadam lege natu
re:ſi ſcire aut obſeruare homines uelint:triceſimus ab educto examine: fereq; maio menſe
includitur hæc uindemia. Alterum genus eſt mellis æſtiui: quod ideo uocatur horeum a
tempeſtiuitate præcipua ipſo ſyrio explendeſcentes poſt ſolſtitium diebus.xxx. fere. Immẽ
ſa circa hoc ſubtilitas naturæ mortalibus patefacta eſt: niſi fraus hominum cuncta pernice
corrumperet. Namq; ab exortu ſyderis cuiuſcunq; ſed nobilium naxime aut celeſtis arcus
ſi non ſequanrur hymbres:ſed ros tepeſcat ſolis radiis. Medicamenta non mella gignũtur

—

.
4

LIBER.

oculis ulceribus. interniſq; uiſceribus dona cæleſtia. Quod ſi ſeruetur hoc ſyrio exoriente

caſuq; congruat in eundem diem: ut ſæpe. Veneris aut iouis Mercuriiue exortus non alia

ſuauitatis: uſuſq; mortalium malis a morte uocandis ꝗᷓ diuini nectaris fiat.

” FIl plemlumo uberius capitur: ſerena die pinguius. In omni melle quod per ſe fluxit
mnmn utrt mutum oleũq;: appellaturq tacitum: maxime laudabile eſt. Aeſtiuum omne ru⸗
tulum: ut diebus confeſtum ſiccioribus. Aptiſſimũ in æſtimatione e thymo coloris

aurei: ſaporis gratiſſimi: eum ſit palam doliolis pinguæ: marino érore ſpiſſum. Quod con/

creſcit autẽ hoc minime laudat. Thymoſum non coit: & tactu prætenuia filia mittuit. Quod

Hamum SraultarserRumeytuu eſt: abrumpi ſtatim & reſilire guttas: uilitatis indiciũ ha/

etur. Sequens probatio ut ſit edoratum & ex dulce reglutinoſum perlucidũ. Aeſtiua mel
latione decimam partem thaſio. Dionyſio apibus relinqui placet: ſi pleni fuerint aluei. Si

Oeminus pro rata portione:aut ſi inanes:omniuo nou attingi:Hunc uendemiæ attici ſignum
, debere initium caprificialem diem uulcano ſacruiim.
6 2 S

2

t poſt primos autumni hymbres cum erica ſola floret in ſiluis. Ob id harenoſo ſimile.
Gignitur id maxime arcturi exortu a pridie idus ſeptembris. Quidam æſtiuã mella
tionem ad arcturi exortum proferũt: quoniam ad equinoctium autũm ab eo ſuperſunt di⸗
es.xiiii.& ab eqinoctio ad uergiliarũ occaſum diebus. xlviii: Plurimi ſyderitem: athenienſes
tetradicem appellant: euboea ſiſarum: putantq; apibus eſſe gratiſſimam fortaſſis quia tunc

nulla alia ſit copia. Hæc ergo mellatio fine uindemiæ & uergillarum occaſu idibus nouem-⸗

pris fere includitur. Relinqui ex ea duas partes apibus ratio perſuadet:& e ſmper eas partes
fauorum quæ habeant rithacem. Abruma ad arturi exortum diebus. Ix. ſono aluntur ſ ine
ullo cibo. adarcturi exortum ab æquinoctiouerno tepidiore tractu iam uigilant.Sed er am
. tunc alueo ſe cõtinent: ſeruatoſq; in id tempus cibos repetunt. In italia uero hoc idẽ a uer⸗
giliarum exortu faciunt: & in eum dormiunt. Alueos quidam in eximedo melle expendut;
ia dirimentes quantum relinquant. Aequitas etiam in eis obſtringitur: feruntq; ſocietate
fraudata alueos mori. In primis præcipitur ut lauti purique eximãat mella. Furem & malie-
rum menſes odere. Cum eximuntur mella apes abigi fumo utiliſſimum: ne iraſcantur: aut
ipſæ auidæ uorẽt. Fumo crebriore etiam ignauia earum excitatur ad opera. Nam ubi incu⸗
pauere fauos liuidos faciunt. Rurſus nimio fumo inficiuntur. quarum iniuriam celerrime
ſentiunt mella: uel minimo cõtactu roris aceſcẽtia. Et ob id inter genera ſeruatur quod acar
non uocant. Album mel non fit quod bitymũ eſt: ſed oculis & ulceribus aptiſſimũ Fœtus
quo nam modo progenerarent: magna inter eruditos & ſubtilis quæſtio fuit. Apum enim
colitus uiſus eſt nunquam. Plures extimauere oportere cõfici floribus compoſitis apte atq;
utiliter. Aliqui coitu unius: qui rex in quoq; appellatur examine. Hunc eſſe ſolum marem
præcipua magnitudine: ne fatiſcat. Ideo fœtum ſine eo non edi: apeſq; reliquas tanꝗᷓ marẽ:
ft minas comirtari: nõ tanꝗᷓ ducem. Quam probabilem alias ſententiam fucorum euẽtus co⸗
arguit: Quæ emm ratio ut idem coitus alios perfectos imper fectos generet alios? Proprior
uero prior exiſtimatio fieret: mi rurſus alia difſicultas occ urreret. Quippe naſcũt ur aliquà⸗
do in extremis fauis apes grãdiores quæ cæteras fugant. Oeſtrus uocatur hoc malum: quo
nam modo naſcens:ſi ipſæ ſe fingunt. Quod certum eſt gallinarũ modo incubant.Id quod
excluſum eſt primum uermiculus uidetur candidus: iacens tranſuerſus: adhærenſqʒ ita: ut
palcere uideatur. Rex ſtatim mellei coloris ut electo flore ex omni copia factus neq; uerm
culus: ſed ſtatim penniger. Cætera turba cum formã capere cœpit nymphæ uocantur ut fu
ci:ſirenes:atq; cephenes. Si quis alteriutris capita demat: priuſqᷓ pẽnas habeant. pro gratiſſi/
mo ſunt pabulo matribus. Tempore procedente inſtillant cibos: atq; incubãt tum maxime
murmurantes caloris ut putant Keiendi gratia neceſſarii excludendis pullis: donec ruptis
membranis quæ ſingulos cingunt: ouorum modo uniuerſum agmen emergat. Sepctatum
hoc romæ conſularis cuiuſdam ſuburbano alueis cornu laternæ tranſlucido factis. Fœtus
intra. xlv. diem peragitur. Fit in fauis quibuſdam qui uocatur clerus amaræ duricia cæræ:
cum fœtum inde non eduxere morbo aut ignauia: aut in fœcũditate naturali. FHiic eſt abor
tus apum. Protinus autem educti operantur quadam diſciplina cum matribus. Regemq;

De tertio genere mellis: & quomodo apes probentur. Ca. XvVI.
Ertium genus mellis minime probatu ſilueſtre: quod ericeum uocant. Cõuehitur

iuuenẽ
jescnin
auten
Ccrenis
gemate

6
Lanrun
ſtatimp
Totum
tecung
cleum
nigratun
panatus i
mmen Cun
hunneris
elrauiceoe
nfriunt
euentibus
Porrengen
Abalonen
Kemper d
ueng ſine
numdor
dubitari
lasſed m
cosinrert
Humido
Perum im
Utalterut
ſbenla
hueron⸗
Clcutitur

dex
¹ lb
“
Winker
odlonter

Mdtemt

wucnlerr
lellente
ezintekr

iv dwrie
onus nonde

W
Aſ
d erſec
A erlehur
Ime als.
eldmo colen⸗
.7
1
v
s nchenn

iraalgunn

am lene
PINZNe
* * †
.
rweor 9
temeatbenenle
EeARKI—5E 6
—
—RRMãffeeermneeee
Snidin donenn⸗
lWoy Wo
02 * N
eimoete
I. ,
E WAA
Rwo N Kihh
.
W .
fornne H.
lelliech,
r amer „
Pmrena o

.R
de) Ul.

S

abripiant. Nec ſentire ictus apũ ranæ rra

iuuenẽ æqualis turba comitatur. Reges plures incohantur nec deſunt. Poſtea ex iis ſobo-
les cnm adulta eſſe cœpit concordi ſuffragio territimos necant:ne diſtrahant agmina. Duo
autem genera eorum: melior niger uariuiq;. Omnibus forma ſemper egregia: & duploquã
cxteris maior. Pẽne breuiores: crura recta: ingreſſus celſior. In fronte macula quodam dia⸗
demate candicans: Multum etiam nitore a uulgo differunt.
HH AAQAQQQuiiæ regiminis rattiio. CQCa. XVII.
Værat nũc aliquis unus ne Hercules fuerit: & quod liberi patris ſepulehrum & re⸗
q liqua ueruſtatis ſitu obruta? Ecce in re parua uilliſq; noſtris annexa cuiꝰ aſſidua co
pia eſt non conſtat inter auctores. Rex nullum ne ſolus habeat aculeum maieſtate
tantum armaturam dederit eum quidẽ natura: ſed uſum eſſe tantum negauerit. Illud con?
ſtat imperatorem aculeo non uti. Mira pleben circa eum obedientia:cum procedit una eſt.
Totum examen circa eum conglobatur: cingit: protegit: cerni non patitur. Reliquo tepo
te cum populus in labore eſt:ipſe opera intus circuit ſimilis ex ortanti: ſolus ĩmumis. Cir-
ca eum ſatellites quidam lictoreſqʒ aſſidua cuſtodientes aucteritate:Procedit foras nõ niſi
migraturo examine. Id multo intelligitur ante aliquot diebus murmure intus ſtrepẽte apè
paratus indicio diem tempeſtiuum eligentium. Si quis alam ei detruncet: non fugiet exa-
men.Cum proceſſere ſe quæq; proximam illi cupit eſſe:& in officio conſpici gæudct. Feſſũ
humeris ſubleuant. Validius fatigatum ex toto pottant. Si qua laſſata deficit: aut forte ab⸗
errauit:odore proſequitur. Vbicunq; ille conſedit ibi cunctarum caſtra ſunt. Tunc oſten⸗
ta faciunt priuata ac publica tua dependente in domibus templis ue ſæpe expiata magnis
euentibus. Sedere in ore infantis Platonis: tunc etiam ſuauitatem illam prædulcis eloqui
portendentes. Sedere in caſtris ducis Druſi imperatoris cum proſperrime pugnatum apud
arbalonem eſt: haud quaꝗᷓ perpetua aruſpicum coniectura: qui dirum id oſtemũ exiſtimãt.

Semper duce prehenſo totum tenetur agmen. Amiſſo dilabitur: migrantq; ad alios. Eſſe

uti ſine rege non poſſunt.lnuitæ autem interimunt eos cum plures fuere:potius ꝗ́ᷓ naſcẽ
rium domos dirimunt. Si prouentus deſperatur: tunc & fucos abigũt. Quanꝗᷓ de iis uideo
dubitari: proprium iis genus eſſe aliquos exiſtimare. Sicut furibus grandiſſimis inter il-
las: ſed nigris.lataq; aluo.Ita appellatis ui furtim deuorẽt mella. Certũ eſt ab apibus fu⸗
cos interfici. Vtiq; regem non habẽt. Sed quomodo ſine aculeo naſcãtur in quæſtione eſt.
Humido uere melior fœtus: ſicco mel copioſius. Quod ſi defecerit alicuius aluei cibns: im
petum improximas faciũt rapinæ propoſito. At illẽ contra dirigunt aciem: & ſi cuſtos ad-
ſit alterutra pars quem ſuis fauere ſentit non appetit eum. Et alus quoq; ſæpe dimicãt cau⸗
ſis eaſq; acies contrarias duo imperatores inſtruunt. Maxima rixa & in conuehendis flori-
bus exorta & ſuos quibuſꝙ euocantibus. Quæ dimicatio iniectu pluribus aut fumo tota

diſcutitur. Reconciliantur uero lacte uel aqua mulſa.

De genere apũ.& quæ inimica apibus. Ca. XVIII.
Pes ſunt & ruſticæ ſilueeſtreſq;: horidæ aſpectu: multo iracondiores: ſed opere ac
à labore præſtantes. Vrbanarum duo genera. Optimæ breues: uatiæq;: & in rorundi=
tatem compactiles. Deteriores longæ: & quibus ſimilitudo ueſparum: etiamnun de
terimæ ex iis piloſæ. In ponto ſunt quædam albæ: quæ bis in menſe mella faciunt. Circa ter⸗

modontem autem fluuium duo genera. Aliarum que in arboribus mellificant. Aliarũ quæ
ſub terra:triplici cærarum ordinæ uberrimi prouentus. Aculeum apibus natura dedit uen⸗-

tri conſertum: ad unum ictum hoc infixo. Quidam eas ſtatim emoui putant. Aliqui non
niſi in tantum adacto: ut inteſtinum ſæpe aſſequatur. Sed fucos poſtea eſſe:nec mella face⸗

re uelut caſtratis uiribus. Pariterq; & nocere & prodeſſe de indeſinere. Eſt in exẽplis equos
ab iis occiſos. Odere fœdos odores: procul fugiunt: ſed & infectus. Itaq unguenta redole
tes infeſtant. Ipſe plurimorum animalium iniuriis obnoxiæ. Impugnant eas nature eiuſde

degeneres ueſpæ ar crabrones: & eculicum genere qui uocantur muliones. Populantur
hirundines & quædam alie aues: inſidiantur aquatibus tantæ: quæ maxima earum eſt ope-
ratio: tum cum ſobolem faciunt. Nec eæ tantum quæ ſtagna riuoſqʒ obſident: uerũ & rube
tæ ueniunt nirro: arrepenteſq; floribus opertas ſufflant ab hoc ſpatio prouolant: cõfeſtinc;
duntur. himica & oues:difficile ſe e lanis earũ ex⸗
plicantibus. Cancrorũ etiã odore ſi quis iuxta coquat exanimãtur. Quin & morbos ſuapte
natura ſentiunt.Index eorum triſtitia torpens. Et cum ante fores in teporem ſolis promo/

LIBER.

tis aliæ cibos miniſtrant. Eum defunctas progerere. Funerantiumq; more comitantur exe-—

quias. Rege hac peſie conſumpto meæret plebes ignauo dolore-Non cibos conuehunt. Nõ
procedunt. Triſti tantum murmure glomerantur circa corpus eius. Subtrahitur itaq; de⸗
ducta multitudine: alias ſpectantes exanimẽ luctum non minuunt. Tunc quoq; ni ſubuenia
atur: fame moriuntur. Hylarirate igitur & nitore ſanitas æſtima tur.
DDe morbis apum. Ven, 9 Hne A ca. d, . - AXXlX.
Vnt & operis morbi cum fauos non explent: cleron uocant. Idem blapſigoniã ſi fœ
tũ non peragant. Inimica & echo eſt reſultanti ſono:qui pauidas alterno pulſat ictu
Inimica & nebula. Aranei quocq; uel maxime hoſtiles cum præualuere ut intexant:
enecant alueos. Papilio etiam ignauus & inhonoratus luminibus accenſis aduolans peſti/
fer: nec uno modo. Nam & ipſe ceras depaſcitur: & relinquit ex crementa quibus teredines
gignantur. Filis etiam uraneus quacunq; inceſſerit alarum maxime lanugines obtexit. Na
ſcuntur & in iplo ligno teredines quæ ceras præcipuæ appetunt Infeſtat & auiditas paſtus
nimia florum ſacietate: uerno maxime tempore aluo cita: Oleo quidem non apes tant: um
ſed omnia inſecta exanimantur: præcipue ſi capite uncto in ſole ponantur.aliquando & ip/
ſæ contrahunt mortis ſibi cauſas conſenſere eximi mella auide uorãtes. Cætero preparcæ:
& quæ alioquin prodigas atq; edaces nõ ſecus ac pigras & ignauas perturbent. Nocent &
ſua mella ipſis: illitæq; ab aduerſa parte moriuntur: tot hoſtibus: tot caſibus: & quota por⸗

locis. Nunc enim ſermo natura eſft— .
Decontinendis apibus: & quomodo reparentur. Ca. XzxX.
Audæét plaulſu atq; tinnitu æris: eoque conuocantur. Quo manifeſtum eſt auditus
g quoq; in eſſe ſenſum. Effecto opere educto fœtu functæ munere omni exercitatio⸗
neum tamen ſolenem hæbent. Spatianturq; in aperto & in altũ datæ gyris uolatu edi
tis tum demũ ad cibũ redeũt. Vita eis longiſſima: ut proſpere inimica: ac fortuita cedant: ſe
ptenis annis umuerſa. Alueos nunꝗᷓ ultra pecẽ annos duraſſe proditur. Sunt æui mortuas
Ii intra tectum hyeme ſerueutur: deinde ſole uerno toreantur ac ficulneo cinere toto die
foueantur: putent reuiuiſcere. In tortum uero amiſſas repari uentribus bubulis recentibus
cum fimo obruptis. Virgilius iuuencorum corpore examinato ſicut equor um ueſpas atq;

crabrones: ſicut aſinorum ſcarabeos mutante natura ex aliis quædam in alia. Sed horũ om/

rnium coirus cernuntur: & tamen in fœtu eadem prope natura quæ apibus.
. Dae uei pis & crabronibus. Ca. XxlI.
Eſpæ in ſublimi e luto nidos faciunt & in iis cæras. Crabrones cauernis ac ſubterra.
u Et horũ oĩum ſex angulæ cellæ: & cætera autẽ cortice. Araneis fœtus & ipſennæqua
iss ut barbarus: alius euolat: alius infantia eſt: alius in uermiculo. Et autũno nõ inue
nio oĩa ea.Plenilunio maxime creſcũt. Veſpæ quæ ichneumones uocantur(ſunt autem mi
nores ꝗᷓ aliæ) unũ genus ex araneis perimũt phalangiũ appellatum: & in nidos ſuos ferunt.
deinde illinunt. Et ex iis incubando ſuũ genus procreãt. Præterea omnes carne ueſcuntur

cõòtra ꝗ apes: quæ nullũ corpus attingunt. Sed ueſpæ muſcas grandiores uenâtur & ampu-

tato iis capitè reliquũ cotpus auferunt. Crabronũ ſilueſtres in arborum cauernis degunt.
Hyeme ut cætera inſeckaconduntur. Vita bimatũ nõ tranſit. Ictus eorũ aut temere ſine fe⸗

bri nõ eſt. Auctores ſunt ternouenis punctis interfici hominẽ. Aliorum qui mitiores uidẽe

tur duo genera. Opifices minores corpore: qui moriuntur hyeme. Matres quæ biẽnio du⸗

rant ii & clementes. Nidos uere faciunt fere quadrifores in quibus opifices generentur. Ilis

educatis alios deinde nidos maiores fingunt: in quibus matres futuras producant. Iam tũc

opifices fungũtur. Et his ſunt ſui fuci. Quidam opinantnr omnibus his ad hymem decide/
re aculeos. Nec crabronum autem nec uel parum generi reges aut examina. Sed ſubinde re

nouatur muliitudo ſobo0ole. D Hnbicibiis: & Dombyli: & necyclalo: & quis pri/
mus bombycinam ueſtem nouerit. - e GBae XXII.

Vartum inter hæc genus eſt bombicum in aſſiria proueniens magis quam ſupradi
q ccta. Nidos lutofingunt ſalis ſpecie aplicatos lapidi: tanta duritia: ut ſpiculis perfo⸗
rari uix poſſint.ln ſis & cæras largius quam apes faciunt: deinde maiorem uermi-
culum. Et alia horum origo. Fa grandiore uermiculo gemina protendens ſui generis

cornua. Hi erucæ ſunt. Fit deinde quod uocatur bombylis: ex ea ne cydalus. Ex hos in

tione eorüm com memorata: tam mumficum animal expoſitum eſt. Remedia dicemus ſuis

. ſerme

ppell

e

je den

diqu

corpo
elcan
leroc
Veſtes

ſceſſen

.4 1

teneor

nbuslu

Prkpund
tiqopen
mMocrico
flo t⸗
olbe lul
exangr
„ 24d capie
telr.

ſpueng
que dif

ua con.

Aliudq, .
mnitisu

inrerqu⸗

erra pe
Nincldit.

hrriceexe

Ntiens. N
Mmlabr.
Lexeo au
wonöter
legurten
bunpatin
ſedrum
MWemittn
tereun

Onanen

oEurhumt
mui H

Gäilhueni

— K.
smühte
aunopulrün
Reurimrernr
Anrlwb e

gudusterecine

ONent N .

Auidn Au⸗
mestmon
Demtoä,
õ
sAcn
1 U
CNnienec

1
o

oCMe
4
WoS MMel
„ N *
2* .

oin ho
Dorauenm

slutenn,
4 e Ueicuntt
cniaräm

—

ſexm eſibus bõbices. Telas ara neorũ modo texũt ad ueſtẽ lu xüc fomin ri quæ bõbicina
appellatur. Prima eas retorqueri. rurſuſq; texere inuenit in eo mulier Pamphile Platis filia
non fraudenda gloria excogitatæ rationis: ut denudet fœnnnaâ ueſtis bombicinn.

— e borbice co. Ca. XäXälII.
Iin co inſula naſci tradutur cupreſſi:terebinthi: fraxini. Quercus forem hymbri⸗

e bus decuſſum: terræ halitu animante. Fieri autẽ primo papuones paruos nudoſq;.
Mox fricorum ĩpatietia uillis inhorreſcere: & aduerſus hyemẽ tunicas ſibi inſtaura

te denſas pedum aſperitate radẽte filiorũ lanuginẽ in uellera. Hanc ab his quoq; cogi ſubi
giq; unguiũ carminatione. Mox trahi inter ramos tenuari ceu pectine Poſtea apprehéſam
corpori inuolui nido uolubili. Tũc ab homine tolli: fictilibuſq; uaſis tẽpore & furſurium
eſca nutriri, Atq; ita ſubnaſci ſui generis plumas quibus ueſtitos ad alia péſa dimitti. Quæ
lero capta ſit lanificia humore leteſcere: mox in fila tenuari iunceo fuſo. Nec puduit has

ueſtes etiã uiros leuitate uſurperare propter onera æſtiua in tantuma locica gerenda die

fſceſſere moresut oneri ſint etia ueſtes. Aſſyria tamẽ bombice adhuc fœnmunis cedimus. ²⁸

CcMaca. XXIIII.

De aranels & generatione eorum., Ca. 2
Raneorũ his nõ abſurde iungat᷑ natura:digna uel præcipuæ admiratione. Plura au

a tẽ horũ ſunt genera:nec dictu neceſſaria in tata notitia. Phalangia ex iis appellãtur:

quorũ noxii morſus:corpus exiguum: uaridacuminatũ ad ſultim ingredientiũ. Al

rera eorum ſpecies nigri prioribus cruribus longiſſimis. Omnibus internodia tena in cru⸗
ribus luporum modo: Minimi non texunt. Maiores in terra cauernarumexigua ueſtibula
præpandunt. Tertium eorundem genus erudita operatione conſpicuũ. Orditur telas: an-
tiq; operis materiæ uterus eius ſufficit: ſiue ita corrupta alui natura ſtatuto tẽporec(ut LDe/
mocrito placet)ſiue eſt intus quedam lamgera fertilitas: ram moderato ungue: tam tereti
filo: & tam æquali deducit ſtamina ipſo ſe pondere uſus. Texere a medio incipit circinato
orbe ſubtegmina adnectens maculaſq; paribus ſemper interuallis: ſed ſubinde creſcentibꝰ
ex anguſto dilatans indiſſolubili nodo implicat. Quanta arte celant pedicas ſcutulato rete
ad capiendas muſcas circa graſſantesequam non ad hoc uidetur pertinere crebra tapexitas
telæ: & quadam politura artis: ipſa per ſe tenas ratio textrinæ?qquam laxus afflatus ad nõ re

ſpuenda quæ ueniantur?ſinus derelicto laxo prætenti ſumma parte: ut arbitrari liceat illa
quæ difticile cernuntur: atq; ut in plagis lineæ offenſæ præcipitantur inſinum. Specus ipſe

qua concameratæ architectura? & contra frigora quanto uilloſiorequam remotus a medio
aliudq; agenti ſimilis: incluſus uero ſic ut ſit nec ne intus aliquis cerni non poſſit. Age fir⸗
mitas quanta irrumpentibus uentis:qua puluerum mole degrauante. Latitudo telæ ſæpe
inter duas arbores cum exercet artem & diſcit texere. Longitudo fih a culmine: ac rurſus
a terra per illud ipſum uelut reciprocatio: ſubitq; pariter ac filia deducit. Cum uero captu-

ra incidit quã uigilans & paratus ad curſum. Licet extrema hæreat plaga ſemper in medium

currit:ex quo ſic maxime totum concutiendo implicet. Sciſſa protinus reficit ad polituram

ſartiens. Namq; & lacertarum catulos uenantur. Hos primum tela inuoluentes: & tunc de-
mum labra utra ; morſu apprehendentes amphitheatrali ſpectaculo cum contingit. Sunt

& ex eo auguria. Quippe in cremento annium futuro telas ſuas altius tollunt. Iidein ſere-

no nõ texunt nubilo texunt. Ideoq; mnltæ araneæ hymbrium ſigna ſnnt. Fœmina putãt eſ

ſe quæ texat: marem qui uenatur. Ita paria fieri merita. Coniugio aranei conueniunt cruni

bus. Pariunt uermiculos ouis ſimiles. Nam nec differri horum genitura poteſt quoniam ĩ-
ſectorum uix ulla alia narratio eſt. pariunt autem oua in tellas expenſa: quia ſaliunt: atque
ita emittunt. Phalangius tantum in ipſo ſpecu incubat magno numero. Qui ut emerſerit

matrem conſumit:ſæpe & patrem eſt. Adiuuat enim incubare. Pariunt autem tricenos. Cæ

teræ pauciores. Et incubant triduo. Conſumuntur aranei quater ſeptenis diebus.
. De ſcorpionibus. Jb**ρα Ca. XxXvV.
Imiliter iis & ſcorpiones terreſtres uermiculos ouorũ ſpeciæ pariũt: ſimiliterq; peri
iſ müt. Peſtis ĩportuna ueneni ſerpẽtiũ: niſi quod grauiore ſupplicio lento per tridu
um morte cõficiũt. Virginibus lœtali ſemp ictu & fœminis fere in totũ. Viris aũt in
matutino exeũte canis puſꝗᷓ aliquo fortuito ictu ieiunũ exerãt uenenũ. Semp caucda in ictu.
eſt nulloq; momento meditari ceſſat:ne quãdo deſit occaſioni. Ferit obhco ictu & inflexu.

Venenũ ah iis cãdidum fundi Apolodorus auctor eſt in nouẽ genera deſcriptis per colores

„
V-g Arrs ee.
Irren
5 D

maxime ſuperuacuos. quoniam non eſt ſcire quos minime exitiales prædixerit. Geminos

quibuſdam aculeos eſſe mareſq; ſæuiſſimos. nam coitum iis tribuit.Intelligi autem gracil,⸗· modoſ
tate & longitudine. Venenum oĩbus medio die cũ incanduere ſolis ardoribus. Itemq; cum inquot
ſitiunt in explebiles potu. Cõflat & ſeptena caude internodia ſæmota eſſe. Pluribus eni ſe⸗ ſeſil
na ſunt. Hoc malum africæ uolucre etiam auſtri faciũt: pãdẽtibus brachia ut remigia ſuble Religue
uantes. Appolodorus idem plane quibuſdam ineſſe pẽnas tradit.Sæpe ſylli qui relrquarum buſchan⸗
uenena terrarum inuehẽtes quæſtus fui cauſa peregrinis malis impleuere italiã. Hos quoq AApun
importare conati ſunt.Sed uiuere intra ſiculi cæli regionẽ nõ po tuere. Viſuntur tamẽ ali- hus den
quãdo in italia: ſed ĩnocui: multiſq; aliis in locis: ut circa farũ in ægypto.Ii ſcythia ĩterimũr rentpe
eætiam ſues: alioquin uiuaciores cõtra uenena talia. Nigras quidem celerius ſi in aquã ſe im trem
miſerint. Homini ictõò puratur eſſe remedio ipſorũ cinis potus in uino: aut oleo emerſus.
Magnam aduerſitatẽ cum ſtellionibus putãt eſſe: innocuos dũtaxat iis: qui & ipſi caret ſan 1
uine lacertarũ figura. Atq; ſcorpiones in totũ nullinocere: quibus nõ ſit ſanguis. Quida
& ab ipſis fœtũ deuorari arbitrant. Vnũ mõ reliqui ſolertiſſimũ & qui ſe ipſius matris clu/ ple
nibꝰ imponẽdo tutꝰ: & a cauda & a morſu loco fiat. Hũc eſſe reliquorũ ulrorẽ:qni poſtre/ Acenns
mo genitores cõficiet ſupne: pariuntur auũt undeni. „ „ „ — cund
De ſtellionibus. εα anſer Ee „ rnee XXVI. jesobell
Hameleonum ſtelliones quodãmodo nturam habent: rore tatum uiuentas. pter / einsa
c q araneis: ſimilis cicadis uita: quarum duo genera. Minores q pmæ proueniũt: quz
ue ſunt mutæ & nouiſſime pereunt. Sunt autem multæ: ſequẽs eſt uolatura. Quæx Eken
canũt uocãtur achetæ: & quæ minores ex iis ſut tettigometræ. Sed ille magis canoræ. Maü/ ciwen
res cantãt in utroq; genere.Fœminæ ſilent. Gentes ueſcũtur iis ad orientem: etiã parti opi- auca
bus abundãtibus. Ante coitũ mares præferũt: a coitu fœminas: ouis earum corruptis quæ e
ſunt candida. Coitus ſi upinis. Aſperitas præacuta in dorſo:qua excauãt fœturæ locũ in ter nenani⸗
ra. Fit primo uermiculus. Deinex eo quæ uocatur rettigometra: cuius cortice rupto cirea P e⸗
ſolſtitia euolẽt: noctu ſemper. Primũ nigræ atq; duræ. Vnum hoc ex his quæ uiuunt & ſine gen
ore eſt. Pro eo quidam aculeatum linguis ſimile. Et hoc in pectore: quo rore lãbunt. Peus Rgg
ipſum fiſtuloſum. Kioc canũt achetæ ut diximus. De cætero in uẽtre nihil eſt. Excitatæ cũ Lennin
ſubuolit humorem reddũt: quod ſolum argumetum eſt rore eaſdem ali. Iiſdem ſolis nullũ P
ad excrementa corporis foramen. Oculis tam hebetes: ut ſi quis digitũ contrahẽs ac remit/ eratn⸗
rens iis appropinquet: tranſeant uelut folia. Quidam duo alia genera faciunt earum. Sur/ Riner
culariam quæ ſit grandior: frumẽtariam quã aſii auenariam uocãt. Apparet enim ſimul ců Eicen
frumentis areſcentibus. De cicadis. A FrneCiln. XxXVII. umenſu
lIcadæ non naſcuntur in raritate arborum. Icirco non ſunt cyrenis circa oppidum 6obic
c nec in campis nec in frigidis aut umbroſis nemoribus. Eſt quædam & iis locorũ dif acunn
ferentia. In mileſia regione paucis ſunt locis. Sed in cephalema annis quidam pænu lcinb⸗
riam earum & copiam dirimit. At in regio agro ſilent omnes. VItra flumen in locis canunt ineoſ
Pennarum illis natura quæ apibus: ſed pro corpore amplior. lltiun
. De pẽnis inſectorum: & ſcarabeis:& reliquis ſcarabeorum generis. Ca. XXVII.b mineur
Nlledctorum quædam binas gerunt pennas muſcæ: quædam quaternas ut apes. Mẽé⸗ beekcn
IIbranis ut cicadæ uolant. Quaternas habent quæ aculeis in aluo armantur. Nullum lL
cui tælum in ore: pluribus ꝗᷓ binis aduolat pennis. illis enim ultionis cauſe datum: ur
& his auiditatis. Nullis eorum pennæ reuiuiſcunt auulſæ. Nullum cui aculeus in aluo bi/ 4
penne eſt. Quibuſdam pemmarum tutelæ cruſta ſuperuenit. ut ſcarabeis. Quorum ten uior Cüͤten
fragiliorq; pénna. iis negatus aculeus. Sed in quodam genere eorum grandi cornuapræ⸗ Wrmene
longa biſulcis dentata forcipibus in cacumineccum libuit)ad morſum coeuntibus. Infan⸗, Numin
tinm remediis etiam ex ceruice ſuſpenduntur. Lucanos uocat hos Nigidius. Aliud rurſus Eplen
eorum genus qui e fimo ingentis pilas auerſi pedibus uolutant: paruoſq; in iis contra rigo cölehn
rem hyemis uermiculos foetus ſuihidulacur. volitant alii magno cum murmure aut mugi motui
tu. Alii focos & prata crebris fornacibus excauãt nocturno ſtridore uocales. Lucent igniũ tqpel
mõ noctu laterũ & cluniũ colore lãpyrides: nũc pẽnarũ hiatu refulgetes. nũc uero cõpreſſu biterq
obumbratæ nõ ante natura pabula aut poſt defecta coſpicuæ. Econtrario tenebrarum alu⸗ hommin⸗
næ blattæ uitam Iucemq; fugiunt in balneis maxime humido uapore prognatæ. Fodiũt ex
eodem genere rutuli atq; prægrãdes ſcarabei tellurem aridam: fauoſq; paruæ & fiſtuloſæ

1en Urnl⸗
n enen
undueni⸗
1 kengn l
gultelaanin

.

umurte ,
inninnit
liiniken
u cledenetin⸗
nidſcnärn
teen le/

— M.
kroueniit gue
kuohnn ur

merimio
AECn
4 0

4 „a 4
m 21 MONNN
n nuidrne
innmgn

mN
mNN., Mn

ois ℳdu

uoNX enuot

v N

4 7*

modo ſpõgiæ medicato melle fingunt. In thraciæ partibus iuxta olympũ locus eſt paruuz
in quo unuũ hoc animal exanimatut: ob hoc catharolechrus appellatus. Penæ infectis oibus
ſine ſcifſura: nulli cauda niſi ſcorpioni: Hic eorũ ſolus & brachia habet: & in cauda (piculũ
Reliquorũ quibuſdã aculeus in ore ut aſilo: ſiue tabanũ dici placet. Item culicibus & qui

buſda muſcis. Ommibus autẽ his in ore: & pro lingua ſunt hi aculei. quibuſdã hebetes nec;

ad punctuũ: ſed ad ſuctum: ut muſcarũ generi: in quo lingua euidẽs filtula eſt: nec ſunt tali-⸗
bus dentes. Qlj'is cornicula ante oculos ptencdutur ignauia ut papiliõibus quadã inſecta ca

vent pẽnis: ut ſcolopẽdtæ. Infectorũ pedes quibus ſunt in obliquũ monẽtur, Quorundã ex,⸗
trem longiores foris curuantur ut locuſtis. Rdrworkru aiecte⸗
H Ae pariunt in terra dimiſſo ſpinæ caule oua cõdenſa aurumni ere⸗ Ea dinm
h me ſub terra. Subſequeti anno exitu ueris emittũt paruas nigrates & ſine cruribꝰ:
pẽniſq; reptantes. Itaq; uernis aquis intereunt oua:ſicco uere maior prouetus. Alii
duplicem earum fœtum: gemnuunq; exitum tradunt. Vergiliarum exortu parere: deinde

ad cenis ortũ obice: & alias renaſci. Quidã arcturi occaſu renaſci. Mori matres cum peperit

certum eſt uermiculo ſtatim circa fauces innaſcente qui eas ſtrangulat. Eodem tepore ma
res obeunt. Tam friuola ratione morientes ſerpentemcum libuit) necant ſingulæ faucibꝰ
eius apprehenſis mordicus. Nõ naſcũtur niſi in planis & rimoſis locis in india ternũ pedũ

longitudinis eſſe tradunt᷑: cruribus & femoribus ſerrarum uſum præbentes cum inaruerit.
Eſt & alius earum obitus Gregatim ſublatæ uento in maria aut ſtagna decidũt. Forte hoc

caſuq; euenit nõ ut priſci extinauere: madęe factis nocturno humore alii. lidem quippe no⸗
ctibus nõ uolare eas propter frigora tradiderũt. Ignari etiam longinqua maria ab is tranſi
ri cõtinuata plurium dierum profectione. Quod maxime miremur famen quoq; quam ꝑp⸗
pter externa pabuli petunt: ſciunt imminere. Ac dearum ire peſtis ea intelligitur. Naq; &
grandiores cernuntur & tanto uolant pẽnarum frridore ut aliæ alites credantur: ſolemq;
obumbrẽt: ſollicite ſuſpectantibus populis ne ſuas operiat terras. Sufficiunt quippe uires
& tanꝗᷓ parum ſit maria tranſire: immenſos permeat tractus: diraq; meſſibus côtegunt nu⸗
be:multa cõtactu adurentes. Omnia uero morſu erodẽtes: & fores quoq; tectorum. Italià
ex africa magna cohorte infeſtãt: ſæpe populo ad ſybilina coacto remedia confugere ino-
piæ metu.In cyrenaica regione le x eſt ter anno debellandi eas. Primo oua obterendo: dein
de fœtum: poſtremo adulſtas. Deſertoris pœna in eum qui ceſſauerit. Et in lenito inſula cer
ra menſura præfinita eſt: quam ſinguli enecatarum ad magiſtratus referẽt. Gracculos quo⸗
q; ob id colunt aduerſo uolatu occurrẽtes earum exitio. Necari & inſyria militari imperio
coguntur. Tot orbis partibus uagatur id malũ Parthis & hæ in cibo gratæ. Vox earum pro
ficiſci ab occipitio uidetur. Eo loco in cõmiſſura ſcapularum habere quaſi dentes extiman⸗
tur:eoſqʒ inter ſe terẽdo ſtridorem edere circa duo æquinoctia maxime: ſicut cicade circa
ſolſtitium. Coitus locuſtar qui & inſectorum omnium quæ coeunt:marem portante fœmi
na:in eum fœminarum ultimo caude reflexo tardo digreſſu. Minores autẽ in omni hoc ge
nere fœminis mares. De formicis noſtratibus. . Ca. XXX.
Lurime inſectorum uermiculum gignũt. Nam & formicæ ſimilem ouis. Vere & hæ
p ut apes cõmumicantes laborem. Sed apes utiles faciunt cibos. Piæ cond unt. At ſi⸗
uis comparet onera corporibus earum: faterur nullis portione uires eſſe maiores.
Gerũt ea morſu:maiora aduerſæ poſtremis pedibus molliuut humeris obnixæ. Et iis reip.
rõ:memoria: cura:Semina arroſa cõdũt:nec rurſus in fruges exeãt e terra. Maiora ad intro
itum diuidunt. Madefacta hymbre proferunt: at ſiccant. Operantur & noctu plena luna
Exdem interclunio ceſſant iam in opere qui labore quæ ſedulitas? Et quoniam ex diuerſo
cõuehunt altera alterius ignara: ut ſigna inuicem recognoſcant.certi dies ad racognitionz
mutuã nundinis dãtur. Quæ tũc earũ cõcurſario?ꝗdiligense Cũ obuiis quædà collocutio
atqʒ pcũctatio. Silices itinere earũ attritos uidemus: & in opere ſemi tam factam: ne quis du
bitet qualibet in re quid poſſit ꝗtulacũq; ſedulitas. Sepeliunt᷑ inter ſe uiuentiũ ſolæ præter
hominẽ. Non ſunt in ſicilia pẽnatæ. De indicis. Ca. XXXI.
NAAraaicæ formicæ cornua erythris in æde herculis fixa miraculo fouere. Aurum ex ca
i uernis egerũt terræ in regione ſeptẽtrionalium indorum: qui dardæ uocantur. lp⸗
ſies color feliũ. Magnitudo ægypti luporũ. Erutũ hoc ab hiis tẽpore hyberno ĩdi fu
arnt᷑ æſtiuo feruore: cõditi: ꝓpter uaporẽ in cuniculis formicis: quæ tamẽ odore ſollicitatæ

LIBER. . —
PpProuolãt crebroc; laceràt. quis præuelocibus camelis fugiẽtes. Tanta pernicitas feritaſq; ẽ
cum amore auri. De qdiuerſitare inſeorum. Ca. XXxXIII.

fielio primo uere: & ſpiſſatus ſole in magnitudinè milii cogit.lnde orit uermiculns
. aruus & triduo eruca: mox urica: quæ adiectis diebus creſcit imobilis duro cortice ad ta/
b⸗ 9. MWie e Etum mouer aranei,Fiæc eruca qu chryſalidẽ appellat: rupto deĩde cordice uolat papilio.
£ od De animalibus in ligno & ex ligno naſcentibus. Ca. XXKlII.
O Ic quædam ex lymbre generantur in terra: quædam & in ligno. Nec enim & coſſi

O

ſſic intra hominem tineæ tricenum pedum: aliquando & plirium longitudinem: iam
in carne examini uiuẽtiũ quoq; hoĩm capillo. Qua fæditate & Sylla dictator & Alcinam ex
clariſſimis græciæ poetis obiere. Hoc qnidem & aues infeſtat. Phaſianas uero intetimit:ni⸗
ſi puluerantes ſeſe. Pilos habentiũ aſinũ tantũ ĩmunẽ hoc malo credũt: & oues:Gign untur
autem ex ueſtis genere: pcipue lanicio interẽptarũ a lupis ouiũ. Aquas quoq; quaſdam qui
bus lauamur fertiliores eius generis ĩuenio apud auctores. Quippe cũ & cær& hoc gignãt
quod animaliũ minimũ exiſtunatur.Aliarurſus generantur ſordibus aridi ſoli: poſieriorũ
ecg⸗rurum lalſciuia perauri & auris. Alia puluere humido in cauernis uolucri.a
1 Woe en ee WGPe animali cui cibi exitus non eet Ca. XxXxXllII.
Sa.- , gat St animal eiuſdẽ tẽporis infixo ſemp ſanguini capite uiuens: atq; ita intumemeſcẽs
2 ? unü animaliũ cui cibi nõ ſit exitus:cũ nimia dehiſcit ſatietate alimẽto ipſo moriẽs.
Nunꝗᷓ in iumentis gignitur: in bubus frequens: in canibus aliquàdo in quibus oĩa
In ouibꝰ & ĩ capris hoc ſolũ. Aeque eſt mira ſanguinis & hirudinũ generi in paluſtri aqua
,. „J₰ ſitis. Namq; & hæ roto capite condũtur. Eſt & uolucre canibus peculiare ſuum malum:du⸗
Vo⸗ ſFabn tres maxime lacinans quæ defendi morſu nõ queũt. 1᷑—1
Cavn De tineis & culicibus & diuer ſitate eerum. C.. XXXV.

.

Dem puluis in lanis & ueſte tineas creat.præcipue ſi araneus una includatur. Sitit
i enim & omnẽ humorẽ abſorbens arditatem ampliat. Hoc & in chartis naſcitur. Eſt
eearum genus tunicasſuas trahentiũ quo cocleæ mõ. Sed horũ pedes cernunt. Spo/
liatæ expirãt. Si accreuere faciũt chryſalidẽ. Ficarios culices caprificus generat. Canthari/
des uernmiculi ficorũ & pyri & peuces: & cynacantæ: & roſæ: Venenum hoc reuledia ſecũ ha
bet.Alæ medẽtur quibus dempris lœtale eſt. Rurſus alia genera culicũ aceſces natura gi/
gnit. Quippe cum in niue candidi reperiant᷑: & uetuſtiores uermiculi in media quidem alti
1 Von wtrm tdine rurili. Nam & ipſa nix uetuſtate rubelcit. Hiirci pilis: grandiores torpenteſq;.
Me, e M. De pyrali ſiue pyrauſta. Ca. XXXVI.
1. g ignit aliqua & cõtrariũ natura elemẽrum. Si quidẽ in cypri ærariis fornacib ex me

5

lis a quibuſdã pyrauta. Quadiu eſt in igne uiuit. Cum euaſit longiore paulo euola
tu tunc moritur. Hppanis fluuius in põto circa ſolſtitiũ defert acinorũ effigie tenues mẽe-
branas:quibus erũpit uolucris quadrupes ſupradictæ modo:nec ultra diẽ uiuit: unde he/
morobiò uocat᷑.Reliquis taliũ ab initio ad finẽ ſeprenaru ſunt mimeri. Culici & uermiculo
terſepteni. Corpus pariẽtibus quater ſepteni. Mutationes & in alias figuras tranſitus tri/
nis aut quedrinis diebus. Cætera ex iis pẽnata autõno fere moriunt. Tabani quidem etiam
cæcitate. Muſcis humore examinatis ſi einere condantur redit uiiaa.
” ri animalium per ſingulamembra. Ca. XXXVII.
Taq; nunc per ſingulas partes corporis præter iam dicta membratim tractetur hy⸗
ſtoria. Caput habent cuncta quæ ſanguinẽ. In capite paucis animaliũ niſi uolucribꝰ
apices: diuerſi quidẽ generis. Phœ nici plumarum ſerie medio exeunte alio. Pauoni
bus crinitis arbuſculis. Symphalidæ cirro. Phaſiane corniculis. Præterea parco: atq; ab illo
gualerita appellata quonà. Poſtea gallico uocabulo etiã legioni nomẽ dederat a lauda. Di⸗
vimus & cui plicatilẽ criſtam didiſſet natura per mediũ caput a roſtro reſidentẽ. Et fulicarũ
generi dedit cirros. Pico martio & gruibus arieæ. Sed ſpectatiſſimũ imſigne gallinaceis cor
ore cõſerratũ:nec carnẽ id eſſe:nec cartilaginẽ. nec callum iure dixerimus: uerũ peculiare
raconũ enim criſtas qui uiderit nõ reperit᷑. Cornua multis quidẽ & aqnatiliũ & marinoꝶ
& ſerpẽtium uariis data ſunt modis.Sed quæ iure cornua intelligant᷑ quadcupedi tantum

VlIta autẽ inſeca & aliter naſcunt᷑.Atq; aſilus in primis. Inſidet ex rore hic raphani

Ve V tantnm in eo ſed etiam tabani ex eo naſcuntur: & alia ubicunq; humor: eſt nimius:

☛ dio igni maioris muſce magnitudinis uolat pẽnatũ quadrupedes appellatur pyra⸗

gener
ure!
e
ungen
nnant
ſistri
n au
oti:l
füͤlte
Tiby
X4:0 n

Cochl
Cochle

nalesp
pos in!
liciasce
Omnib
mnde

glan n

tiumm in
nisplen
dü ulli⸗
pernep
tünaru⸗
tent. C.
aſlis u

husta

minip
qet
tuncki
Mimnah
meneſt
neris ul
itant
Peraprt
oſa
ſoldr.
Phni
Uugee
Praſub
ius No
elndͤit
Ommmid
tellich
Ace
kegirw
lcc⸗
liſub
Auren
lwin
dec⸗
ſuter
am

1

zi
we⸗ bien
Cn uemolle
ocn
Eolr l
eceninda
mor:eſtlinin
tr gli

T—

Dl Aend

1
WIN
W.
. „
Unncumand
W Im Bawolll
Eud

e
4“
W
NIUGEALARN
„ „

αι mut. 1,
AARDchk,

.
,ene
SAESAI
XKKR KRh d

M 31
KUEE MNR 4

anchan
lmn
zremen

4

generi. Acteonẽ enĩ & cippũ etiã ĩ latia hyſtoria fabuloſos reor. Nec alibi maio
turæ luſit animaliũ atmis. Sparſit hæc in ramis: ut ceruorũ. Aliis ſimplicia tribuit ut in eo⸗-
dẽ genre ſublonibus ex argumento dictis. Aliorũ finxit in palmas: igitoſq; emiſit ex iis:

XI.
laſciuia na

eplatycerotas uocant. Dedit ramoſa capreis: ſed parua nec fecit decidtia. Conuol uta

in anfractum arietũ generi: ceu ceſtus daret: Infeſta tauris. In hoc quidem genere & fœmi

nis tribuit.In multis tantũ maribus. Rupicapris in dorſum adunca. Damis inaduerſũ. Ere=
Sta aucem tg ch ambitu contorta & in leue faſtigiũ exacuta ut lyras decerent ſtrepſce
roti:quem addaca
rũ ĩ terrã directa:qᷓ de cauſa obliqua ceruice paſcũt. aliis ſingula: & hæc medio ca pite aut na

tibꝰ ut diximꝰ l

dacam aftica appellar Mobilia eadẽ: ut aures: phrygiæ armentis. Troglodita

ꝙ; aliis ad in curſu robuſta aliis ad ictũ pluribꝰ modis: ſupina: cõuerſa: cne

xa: omnia in mucronem migrancia. In quodam genere pro manibus ad ſcabendum corpus.

Cochlais ad prætentandum iter. In corpore cornua hæc ſicut ceraſtis aliquando & ſingula.
Cochleis ſemper bina: & ut prætendantur:ac reſiliant. Vrorum cornibus barbari ſeptetrio⸗
nales potant: urnaſq; binascapitis unius cornua iplent. Alii præ fixa his pila cuſpidat. pud
nos in lamina ſecta tranſl ucent: atq; etiã lumẽ incluſum latius fund unt: multaſq; alias addde

licias conferuntur.nunc tincta: nunc ſublita:nunc quæ ceroſtrata picture genere dicũtur.
Omnibus autẽ caua:& in mucrone demũ concreta ſ

annis decidua. Boum attritis ungulis cornua ungendo aruina medẽtur agricolæ. Adeo ſe-

quax natura eſt: ut ipſis uiuentium corporibus feruenti cæra flectantur: atq; inciſa naſcen⸗

tium in diuerſas partes torqueantur: ut ſingulis capitibus quaterna fiant. Tenuiora fœmi

nis plerũq; ſunt ut in pecore. Multis ouium nulla: nec quibus multifidi pedes: nec ſolidipe

dũ ulli:excepto aſino indico:qui uno armatus eſt cornu. Biſulcis bina tribuit. Nulli qui ſu

perne primores habent dentes. Qui putant eos in cornua abſumi facile coarguuntur cerua

rũ natura:quæ nec; dentes habẽt: ut neq; nares:nec tamẽ cornuã. Cæterorũ oſſibus adhæ/

rent. Ceruorũ tantũ cutibus enaſcuntur. Capita piſcibus portione corporum maxima for⸗
taſſis ut mergãtur. Oſtrearum generi nulla:nec:ſpongiis: nec aliis fere quibus ſolus ex ſenſi
ut eſt ut cancris.In capite cunctorum animaliũ ho⸗

bus tactus eſt. Quibus indiſcretum ca te
mini plurimus pilus iam ꝗdem promiſcue maribus ac fœminis. Apud ĩtonſas utiq; gentes
atq; etiã nomina ex eo capillatis alpiũ incolis galliæ comatæ: ut tamẽ ſit aliqua in hoc terra
rum differentia. (
animaliũ naturaliter caluent: ſicut ſtrutioca meli & corui aquatici: quubus apud græcos no
men eſt inde. Defluuiũ eorũ in muliere rarum. In ſpadonibus nõ uiſum Nec ĩ ullo ante ue

neris uſum. Nec infra cerebrum: aut infra uerticem: aut circa rempora: atq; aures. Caluitiũ

uni tantum animaliũ homini præterꝗ inatu. Canicies homini tantũ & equis: ſed homini ſem
per a priori parte capitis tum dei nde ab auerſa. Vertices bini homini tantũ. Aliquibus capi⸗
uis ofſa plana: tenuia ſine medullis: ſerratis pectiatim ſtructa cõpagibus. Pefracta nõ queũt
ſolidari.Sed exempta modice nõ ſunt talia in uicem eorũ ſuccedente corporea cicatrice.
Infirmiſſima eſſe urſis: duriſſima pſitacis ſuo diximus loco. Cerebrũ omnia habent amma⸗

lia:quæ ſanguinẽ Aeque & in mari quæ mollia appellauimus: qᷓuis careant ſanguine: ut po

lypi.Sed homo portione maximũ & humidiſſimũ: omniũq; uiſcerũ frigidiſſimũ: duabus ſu

pra ſubterq; mẽbranis uelatũ: quarũ alterutra rumpi mortiferũ. Cætero uiri ꝗᷓ fæminæ ma
ius. Hominibus hoc ſine ſanguine:ſmne uenis: & reliquis ſine pĩgui.Aliud eſſe ᷓ medullam
eruditi docẽt: quoniâ coquendo dureſcat. Omniũ cerebro medio inſũt oſficula parua. Vni
omniũ in infantia palpirat: nec roboratur ante primũ ſermonis exordiũ Hoc eſt uiſcerũ ex⸗

celſiſſimum:proximũq; cælo capitis: ſine carne:ſine cruore:ſine ſordibus. Hic habet ſenſuũ

arcẽ. Huc uenarũ omnis a corde uis tendit. Hic deſinit. Hicculmen altiſſimũ. Hic mentis ẽ

regimẽ. Ommiũ in priora pronũ quia & ſenſus ante nos tendunt. Ab eo proficiſcitur ſõnuſ
Hic capitis nutatio.Quæ cerebrum nõ habent nõ dormiũt: Ceruis in capite ineſſe uermicu

li ſub linguæ inanitatẽ & circa articulũ qua caput iungitur humero numero.xx. prodũtur.

Aures homini tantum iĩmobiles. Ab is Flaccorum cognomia. Nec ĩ alia parte fœminis ma
ius impendium margaritis dependentibus. In oriente quidem & uiris aurum geſtare eo lo
ci decus exiſtimatur. Animalium aliis maiores: aliis minores. Ceruis tantũ ſciſſæ: aut uelut
diuiſæ. Soricibus piloſæ. Sed aliquæ omnibus animal duntaxat generantibus: excepto uitu
lo marino at ; delphino: & quæ cartilaginea & delphinum: quem tamẽ audire maniſeſturm

.
–—

unt. Ceruis tantum ſolida: & omnibus

ippe miconii carentes eo gignuntur: ſicut in cauno lienoſi. Et quæd am

eſt. Nam & cantu mulcentur: & capiuntur attoniti ſono. Quo nã modo audiant:mirũ.Idem
nec oifactus ueſtigia habent: cũ olfaciant ſagaciſſime.Penacorum animaliũ buboni tamum
&& oto plumæ ueiut aures. Cæteris cauernæ- ad auditũ Simili mõ ſquamigeris atq; ſerpeti⸗
pus. In equis & ommniũ iumerorũ genere indicia animi præferũt. Fellis marcidæ. Nutantes
pauidis. Subrectæ furentibus. Keioluta) æg ris. Facies homini tantũ: Cæteris aut toſtra. Frõſ
S& aliis. Sed homini tan tum triſticiæ: hylaritatis: clæmétiæ: ſeueritatis index in aſſeniu cius.
Supercilia homini & pariter & alterne mobilia & in iis pars animi.- Negamus an annuimus
hnæc:maxime indicant Faſtus ſuperbia aliubi conceptaculum: ſed hic ſedem habet. In corde
naſcixur: hic ſubit: hic pender. Nihil altius ſimul abruptiuſq; inuemt i corpore ubi ſolitaria
eſſet. Sub iacent ocun pars corporis precioſiſſima:& qui lucis uſu uitam diſtinguant a mor
te. N& oĩbus animaliũ hi. Oſtreis nulli: Quibuſdà concharum dubii. Pectines en ſiquis di⸗
gytos aduerſum hiantes eos moueat: contrahuntur ut uidentes. Et olentes fugiunt admo⸗
tI ferramenta. Quadrupedũ talpis uiſus nõ eſt. Oculorũ effigies ineſt(ſiquis prætẽtà detra
hat mẽbranã. Et inter aues ardeolarũ genera: quos leucos uocat altero oculocarere tradũt.
Optimi augurii cum ad auſtrũ uolant ſeptentrione ue. Solui.n.pericula & metus narrant.
Nigidius nec locuſtis nec cicadis eſſe dicit. Cochleis oculorum uicem cornicula bina præ-
tentat adimplent. Nec limibiicis ulli ſunt:uermiũ ue generi. Ocuh homini tantum diuer⸗
ſo colore: cæteris in ſuo cuiꝗᷓ generi ſimiles. Et equorũ quibuſdã glauci: ſed in homine nu/
meroſiſſimæ diuerſ.tatis atq; differentiæ: grandiores: niodici: parui: prominentes: quos ebi
tiores putant. Conditi quos clariſſime cernere: ſicut in colore caprinos. Præterea alii cõtuẽ
tur longinqua. Alii niſi prope admota non cernunt. Multorum uiſus fulgore ſolis cõſtat

mubilo die nõ cernetium: nec poſt occaſum. Alii interdiu hebetiores noctu præter cæteros
cernunt. De geminis pupillis aut quibus noxii uiſus eſſent ſatis diximus. Orcis intenebris
clariores ferunt. Tyberio Cæſari ipſi alia ꝗ̊ genitorũ mortaliu fuiſſe naturam: ur expergefa
ctus noctu pauliſper haud alio mõo quã luce clara contueretur omnia: paulatim tenebris ſe⸗
ſe obducentibus. Diuo Auguſto equorum mocdo glauci fuere: ſupfaq; hominẽ albicantis

magnitudinis. Quã ob cam diligetius ſpectari eos iracunde ferebat. Claudio Cæſari ab an

guſis candore carnoſo: ſanguineiiq; uems ſubinde ſuffuſi. Caio prĩcipi rigẽtes. Neroni mſi

cum cõniuerir ad prope admora hebetes. Viginti gladiatorũ paria in Cai principis ludo fu
re:in iis duo ommo qui contra cõminationem aliquã non conmuerent: & ob ic in uicti. Tã⸗
Iæ hoc difficultatis ẽ homini. Pleriſq; uero naturale ut nutare nõ ceſſent: quos pauidiores

accepimus. Oculos unicolores nulli cum candore omnibus mediuſculo differente. Nec

ulla ex parte maiora indicia animi cunctis animalibus: ſed maxime homini: id ẽ moderatio/-

nis: clæmentiæ: miſericordiæ: odii: amoris: triſtitiæ: lætitiæ. Contuitu quoq; multiformes:

truces torui: flagrantes: graues: tranſuerſi: limi: ſummiſſi:blandi. Profecto in oculis animus

in habitat. Ardentes: incenduntur: humectant: cohibent. Hinc illæ miſericordiæ lachrymæ.

HFos cum oſculamur animum ipſum uidemur attingere. Hine flerus & rigantes Ora riui⸗,
Quis ille humor eſt indolore tam fœcundus & paratus? Aur ubi reliquo tempore? Animo
auté uidemus. Animo cernimus. Oculi ceu uaſa quæcam: uiſibilem eius partem accipiunt
atq; tranſmittunt. Sic magna cogitatio obcæcat abducto intus uiſu. Sic in morbo céitiali
aperti nihil cernunt animo caligante. Quin & patentibus dormiunt lepores:multiq; homi
num quos corybantiam græci ganre
calloſis contra frigoracaloreſq; in extremo tunicis: quas ſubinde purificant lachrimationũ
ſaliuis: lubricos propter incuriantia & mobiles. Nicdix eorum cornea feneſtrauit pupilla:

cuius anguſtiæ non ſinunt uagari in certam aciem: & uelut canali dirigunt: obiterq; incidẽ

tia facile declinant. Alis nigra: aliis atra: aliis ruffa: aliis glauci coloris orbibus ci rcundatis:

ut abili mixtura accipiatur tircuniecto cadore lux:& temperato repercuſſu non obſtrepat:
adeoq; iis abſoluta uis ſpeculi: ut tam parua illa pupilla toram imaginem reddat hominis.

Ea cauſa eſt. ut pleræq; alitum e. manibus hominum oculos potiſſimum appetant: effigiẽ

uam in iis cernentes uelut ad cognata deſi ideria ſua tendnnt. Veterina tantum quædã 4
incrementa lunæ morbos ſentiunt. Sed homo Iſolus emiſſo homore cæcitate liberatur.Poſt

uiceſimum annum multis reſtitutus eſt uiſus. Quibuſdam ſtati naſcentibus negatus nullo

oculoꝶe uitio. Multis repente ablatus ſimilimodo nulla præcedente iniuria. Venã ab iis per
tingere ad cerebrum peritiſſimi auctores tradũt Ego ad ſtomachum crediderim. Certe nul

enuibus multiſq; membranis eos natura copoſunt:

ilre

celegl
ſyecha

mums
tutQ
elutt
gent.
Liltei

None

Nisoci

gehre⸗

umnd

quisen

Lentur
Apilce⸗
muanllue
tidianit
Iceu

iakort
terisnu

Lenr.
guxonn
Necge
tum in
ſimilia
rerant

risant
ſcit.n
nas uc
maxim.
Etalu

Mares e,

cognor

(ekuere
eoise

Hebn
le
mdhe)
clerk
lipet
tinunin
(hun!
funrſe
Mores

Erpr
(Lum

ſub
excid

in lur
henun

Wenire
auns

Memltn
uboniunmn
nglene
Nunme
Wuotnhii
1inen.
n Mmmuüinn

ddernene

Nelbiſcltn
indwantime
aiſgnuch
ginraur
Ntiien
Areretndet
neus mnt.
uhden
mun en
nboniwenn

õ

Reaali corue
Nelols täh
rnrckr
os imenebrn
urctelgen
n enedrsl⸗
mine Min
loMndr
NNI
Ninf;lit
n wite
Srme M
Linummnd⸗
nüim
VodsumI
rlae
Vtes on

ANN

XI.

l ſine redundatione eius eruitur oculus: morientibus illos operiri: rurſuſq; in rogo patefa

cere quiritium magno ritu ſacratum eſt. Ita more condito ut neq; ab homine ſu premũ eos

ſpectari fas eſt: & cælo:non oſtendi nefas. Vni animalium homini deprauãtur. Vnde cogno
mina Strabonum & Petorum Ab iiſdem qui altero lumine orbi naſcerentur coclites uocã
tur. Quis parui utrinq; ocelli lucini iniuriæ cognomẽhabuere. Nocturnorum animalium

ueluti felium in tenebris fulgent radiantq; oculi: ut contueri non ſit. Et capræ lupoq; ſplẽ

dent:lucemq; iaculantur. Vitulo marino & hyenæ in mille colores tranſeunt ſubinde. Quĩ

&& ĩ cenebris multorum piſcium refulgent ſicut aridi robuſtiq; caudices uetuſtate putreſq;

Non cõniuere diximus quæ non obliquis oculis ſed circunacto capite cerneret. Chamæleo
nis oculos circunagi totos tradunt. Cancri in obliquum aſpiciunt. Cruſta fragili incluſis ri

gentes. Locuſtis ſquilliſq; magna ex parte ſub eodem munimento præduri eminent. Quo

rum duri ſunt minus cernunt: ꝗͥ quorum humidi. Serpentium catulis & hirüdinum pulſis ſi
quis eruat: renaſci tradunt.Inſectorum omnium & quibus teſtacea operimenta oculi mo⸗
uenrtur:ſicut quadrupedum aures Quibus fragila operimenta: iis oculi duri. Ommia talia

&& piſces & inſecta non habent genas: nec integunt oculos. omnibus membrana uitri modo
tranſlucita optenditur. Palpebræ ingenis homini utrinq;. Mulieribus etiam infectæ: quot⸗

tidiani tanta eſt decoris affectatio: ut tingantur oculi quoc. Alia de cauſa hoc natura dede
rat ceu uallum quoddam uiſus & prominens munimentum circa occurſantia animalia: ut

alia fortuitum incidentia. Defluere cas haud in merito uenere abundantibus tradũt. Ex cæ⸗
teris nulli ſunt:niſi quibus & in reliquo corpore pili.Sed quadrupedi in ſuperioribus tantũ

genæ. Volucribus in infenore. Et quibus molle tergus ut ſerpentibus. Et quadrupedibus
gquæ oua ꝓpariunt ut lacertæ. Strutiocamelus alitum ſola ut homo utrinq pa lpebras habet.
Nec genæ quidem omnibus:ideo neq; nictationes iis quæ animal generant. Grauiores ali⸗

tum inferiore gena cõmuent. Eædem nictantur ab angulis membrana obeũt. Columbæ &

ſimilia utraq; cõmuent. Et quadrupedes quæ oua pariunt ut teſtudines: crocodili inferio⸗
re tantum ſine ulla nictatiõe: propter præduros oculos. Extremum ambitum genæ ſuperio⸗

xis antiqui cilium uocauere: unde & ſupercilia. Hoc uulnere aliquò diductum non coale-

ſcit. In paucis humani corporis membris. Infra oculos malæ homini tantum quas priſci ge⸗-

nas uocabant. xii. tabularum interdicto radi a fœminis eas uetantes. Pudoris hæc ſedes. bi
maxime oſtenditur rubor. Infra eas hylaritates ſubdolæ irriſioni riſumq; indicantes buccæ.

Et altior homini tantũ:quẽ noui mores ſubdola irriſione dicauere naſus. Non alii animaliũ

nares eminent. Auibus:ſerpentibus: piſcibus: foramina tãtũ ad olfactus ſine naribus. Et hĩc

cognomina ſimorũ ſilonum. Septimo menſe genitis ſæpenumero foramina auriũ & nariũ

defuere. Labra quibus brochi labeones dicti. Et os probum durius ue animal generantibus
Pro iis cornea & acuta uolucribus roſtra. Eadem rapto uiuentibus adunca. Collecto recta.

Hiærbas ruentibus limũq; redunca ut ſuum generi: Lata in uſum iumentis uice manus ad

colligenda pabula. Ora apertiora laniatu uiuentibus. Mentum nulli præter hominem: nec

malæ: Maxillas crocodilus tätum berioresmoet⸗ Terreſtrer quadrupedes eodem quo

cæteræ more: præterꝗᷓ ĩ obliquum. Dentium tria genera. Serrati: aut cõtinui: aut exerti ſer
rati pectinatim cœũtes:ne contrario occurſu atterantur: ut ſerpemibus: piſcibus:cãibus. Cõ

rinui ut homini: equo. Exerti apro:hippopotamo: elephanto. Continuorum qui digerunt

cibum lati & acuti. Qui conficiunt duplices. Qui diſcriminant eos canini appellantur. Hi

ſunt ſerratis longiſſimi. Continui autem utraq; parte oris ſunt ut equo: Aut ſuperiore pri

mores non ſunt ut bubus ouibus:omnibuſq; quæ ruminant. Capræ ſuperiores nò ſunt: præ

ter primores geminos. Nulli exerti quibus ſerrati. Raro fœminæ & tamen ſine uſu. Itaque

„

cum apri percutiant: fœminæ ſues mordenc. Nulli cui cornua exerti: ſed omnes ſui concha
ui. Cæteris dentes ſolidi. Piſcium omnibus ſerrati: præter ſcarum. FHuic uni aquatilium pla

ni. Cætero multis eorum in lingua & toto ore: ut turbata uulnerum molliant: quæ attritu

ſubrigere non queunt. Multis & in plato: atque etiam in cauda. Præterea ĩ os uergentes ne

excidant cibi nullum habentibus retinẽdi aniniculum. Similes aſpidi & ſerpetibus: ſed duo
in ſuperna parte dextra leuaq longiſſimi tenui fiſtula per forati: ut ſcorpionum aculei ue⸗

nenum infundentes:non aliud hoc eſſe ꝗ fel ſerpentium. Et inde uenis ſub ſpina ad os per⸗

uenire: & has per uentem deſcendere diligentiſſimi auctores ſcribunt. Quidam unum eſſe
eum: & quia ſit aduncus: reſupinari cum mormorderit. Aliqui tc decide eum: rurſuſq; re-

creſcere facilem decuſſu: & fine eo eſſe quos tractari cernamus Scorpionis caudæ ineſſe eu
& pleriſq;i ternos. Vipere dentes gingiuis conduntur. Hæc eadẽe prægnãs ueneno impreſſo
dentiũ repulſu uirus fundit in morſus. Volucrum nulli dentes præter ueſpertilioné. Came
Ii ſoli ex is quæ nõ ſunt cornigera in ſuperiori maxilla primores nõ habent. Cornua haben
tium nulli ſerrati. Et cochleæ Semnes habent: indicio eſt a minimis earum deroſas uites. Ai

marinis cruſtata & cartilaginea priores habere. Item echinis quinos eſſe: unde inrelligi po-

tuerit miror. Dentium uice aculei inſectis. Simiæ dentes ut homini. Elephanto intus ad ma
dendũ quattuor: præterq; eos qui prominẽt Maſculis: reſlexi: fœminis recti atq; prõi. Muſ
culus marinus qui balenam antecedit nullos habet-Sed pro iis ſetis intus os hiritum: &lin⸗
guam etiam appellatam. Terreſtrium minutis quadrupedibus primo es bini utrinq; longii
ſimi. Cæteris cum ipſis naſcuntur. Homini poſtꝗ natus eſt ſeptimo menſe. Reliquis perpe-

tui manent. Mutantur homini:leoni:iumento: cani & ruminatibus. Sed leoni & cani nõ miſi

canini appellati. Lupi dexter caninus in magnis haberur operibus. Maxillares qui ſunt a ca
ninis nullũ animal mutat. Homini nouiſſimi qui genuini uocantur circiter uiceſimũ annũ

gignuntur: multis & octogeſimo.Fœmimis quoq;: ſed quibus in iuuenta nõ fuere nati: de⸗

cidere in ſenecta & mox renaſci certumeſt. Aanclen ſamothracenũ ciuem cui renati eſſent

poſt centum & quattuor annos Mutianus uiſum a ſe prodidit. Cætero maribus plures quã

fœminis in homine:pecude: capris ue. Timarchus Nicoclis filius Pappi duos ordies habuir
maxillarum. Frater eius nõ mutauit primores: ideoq; præteruit. Eſt exemplum dentis homi⸗-

ni & in palato geniti. At canini amiſſi caſu aliquo nunꝗᷓ renaſcuntur. Cæreris ſenecta rube⸗
ſcunt. Equo tantum candidiores fiunt: Atas ueterinorũ dentibus indicatur. Equo ſunt nu
mero. xl. Amittit tticeſimo menſe primores utrinq; binos. Sequenti ano totidem proximos
cum ſubeunt dicti collumellares. Quinto anno incipiente binos amittit. qui ſexto anno re⸗
naſcuntur. Vir. omnis habet & renatos & immutabiles. Equo caſtrato prius non decidũt dẽ
res. Aſinorum genus triceſimo menſe ſimiliter amittit: deinde ſenis menſibus. Quod ſi nõ
prius pepererinv:ꝗᷓ decidant poſtremi: ſterilitas certa. Bobus bis mutantur. Suibus decidum
nunꝗ. Abſumpta hac obieruatiõe ſenectus in equis & cæteris ueterinis intelligitur dẽtiũ
bronchitate: ſuperciliorũ canicie: & circa ea lacunis cum fere. xvi. annorũ exiſtimantut. Hio/
minũ dentibus quoddam ineſt uirus. Naraq; & ſpeculi nitorem ex aduerſo nudati hebetãt:
& columbarũ fœtus implumes necant. Reliqua de iis in generatione hominum dicta ſunt.
Erumpentibus morbi corpora infantia accipiũt. Reliqua animalia quæ ſerratos habent: ſæ
uiſſima dentibus. Linguæ nõ omnibus eodem modo. Lenuiſſima ſerpentibus. & triſulca: ui
brans: atri coloris: & ſi extrahas prælonga.Lacetis bifida & piloſa. Vituliſq; marmis duplex
Sed ſupradictis capillamenti tenuitate. Cæteris ad circum lambenda ora.Piſcibus paulomi
nus quã tora adherens. Crocodilis tota. Sedeiinguſtatu linguæ uice carnoſum aquatilibus
palatum Leonibus ac pardis omnibuſque generis eius etiam felibus imbricatæ a hertrarte
& limæ ſimilis: attenuanſque lambendo cutem hominis. Quæ cauſa etiam manſuefacta ubi
ad uicinum ſanguinem peruenit ſaliua: ĩ uitat ad rabiem. De purpurarum liguis diximus
Rars prima cohæret. Intima abſoluta a gutture qua uocem mittunt. Mares tum uocantur
ololygones ſtato id tempore euenit. cientibus ad coitum fœminas. Tum ſiquidem inferio
re labro demiſſo ad libramentum modicæ aquæ receptæ in fauces palpitante ſibi ligua ulu
latus elicitur. Tunc extenti buccarum ſinus perlucent. Oculi flagrant labore perculſi. Qun.
bus in poſteriore parte aculei.iis & dentes & lingua.- Apibus etiam prælonga. eminens & ci⸗
cadis. Quibus aculeus in ore fiſtuloſus: iis nec lingua nee dentes. Quibuſdam inſectis ĩtus
lingua ut ſormicis. Ceterum lata elephanto præcipue. Reliquis in ſuo gente ſemper abſo/
luta.Homini tantum ita ſæpe conſtricta uenis: ut interdici eas neceſſe ſit. Metellum bonti
ficem adeo inexplanatæ fuiſſe accepimus: ut multis menſibus tortus credatur: cum medita
tur in dedicanda æde opiferæ dicere. Cæteris ſeptimo fere anno ſermonemexprimit. Mul
tis uero talis eius ars: contingi: ut auium & animalium uocis indiſcrete edarur imitatio.In⸗
tellectus ſaporum eſt cæteris in prima lingua: homini & in Plato Tonſillæ in homine ĩ ſue
glangullæ. quod inter eas uuæ nomine ultimo dependet palato homin tantum eſt. Jub ea
minor ligua: nulli oua generantiũ. Opera eius gemina duabus ĩterpoſita fiſtulis. Interior
earum epigloſſis appellatur arteria ad pulmonẽ atq; cor pertinens. Hanc opexit in ep ulan
doſ pititu ac uocę illac meante:ne ſi potus cibus ue in alien um derrauerit tramitẽ torqueat,

Aler⸗
nch̃
lio int
Cerui
enolc
gicur.
Citur.
denre
incle
cruna
aquan
Hocn
nenl
turut
zubiad
herit⸗
ſeuipa⸗
nſcent

mumm.

Intran
kismure
Aligui
habirat.
ſenepe

tisnor

uitalit⸗
Paruu

alino⸗

lnpa⸗
guria.
numa
gekech

egigt

peſlen
koniart
Uigne
cauſ⸗
etis N
kelinn

ſices

ſelaa⸗
Muta
ri
Ki
wy
Pilo
ſus:
Uen
diu
bezt
mele
ute
llet

auckit
enenoihn
Cnlicni
Comubie
lnit
Weinle,
ni nn 1
1 i Ni
turtunzin
inn N⸗
aroa
uurz

Vortiesbot
LCennsbong
8Eedatube
Ecolm n
den ninn
iſenome,
Neligmntii
M
ſnmuh

. wei 4

uetx

uisdinmd
tum uoontt
R
nleasiu
erdo
aelumpan
unmi
mmnic
I —RZ
Pomiti⸗
umei
us N
tin
iit

=

—
Srã,
=S☛

S=-
S=

—

Altera exterior ẽ: appellatur ſane gula: qua cibus atq; potus deuoratur. Tendit hæc ad ſio
machũ:is ad uentrem. Han per uices poterit cum ſpiritus tã tũ aut uox cõmeat:ne reſtagna
tio intẽ peſtiua alui obſtrepat. Ex cartilagine & carne arteria: gula neruo & carne conſtat.
Ceruix nulli: nſi quibus utraq; hæc. Cæteris collũ: quibus cantũ gulũ. Sed quibus ceruix
e multis uertebratiſq; orbiculatim oſſibus flexilis ad circũſpectum articulorum nodis iun-
gicur.Leoni tantum & lupo & hyenæ & ſingulis rectiſq; oſſibus rigens. Cætero ſpinæ adne
ctitur. Spina lumbis oſſea:ſed tereti ſtructura per media foramina a cerebro medulla deſcẽé⸗
dente.Eandẽ eſſe ei naturã: quam cerebro colligunt: quoniã prætenui eis membrana modo
inciſa ſtatim expiretur. Quibus longa crura: iis longa & colla. Item aquaticis quãuis breuia

crura habentibus: ſimili modo uncos ungues. Guttur homini tantum & ſuibus intumeſcit:

aquarum quæ potantur plerũq; uitio. Sumum gulæ fauces uocâtur: poſtremũ ſtomachus
Hoc nomine eſt ſub arteria iam carne a inanitas adnexa ſpinæ ad latitudinem ac longitudi
nem lagenæ modo fula. Quibus fauces non ſunt:ne ſtomachus quide eſt:nec colla:nec gut
tur:ut piſtri acie cõminuit omnia. Poſtea arteria & ſtomachus denticulatus callo in modũ
rubi ad conficiendos cibos decreſcentibus crenis quicquid appropinquat uẽti. Nouiſſima
aſperitas uti ſcobina fabri. Cor animalibus cæteris in medio pectore eſt. Homini tantũ ifra
leuã papillam turbinato mucrone in priora eminens.Piſcibus ſolisad os ſpectat. Hoc primũ
naſcentibus formari in utero tradunt. Deinde cerebrũ ſicut tardiſſime oculos. Sed hos pri
mum mori:cor nouiſſime.Huic præcipuus calor.palpitat certe: & quaſi alterum mouetur.
Intra animalia præmolli firmoq; opertum mẽbranæ iuolucro munitum coſtarum & pecto-
ris muro:ut appareat præcipuam uitæ cauſam & originem. Prima domicilia intra ſe animo
& ſaguini præbet:ſinuoſo ſpecu: & in magnis animalibus triplici:in nullo nõ gemĩo.lbi mẽs
habitat. Ex hoc fonte duæ grandes uenæ in priora & terga diſcurrunt: ſparſaſq; ramorum
ſerie per alias miniores omnibus membris uitalem ſanguinẽ rigant. Solum hoc uiſcerum ui

tiis non macerartur. nec ſupplici uicæ trahit: leſumq; mortem ilico affert. Cæteris corruptis

uitalitas in corde dura. Bruta exiſtimantur animalium quibus durum riget: audacia quibuſ
paruum eſt:pauida quibus præg rande. Maximum autem eſt pro portione muribus: lepori:
aſino:ceruo:pantheræ: muſtellis: hyemis & omnibus timidis aut propter metum maleficis.
In paphlagonia perdicibus corda. In equorum corde bouum oſſa reperiuntur interdũ au⸗
guria. Id per ſingulos annos in homine ad binas drachmas ponderis ad quinquageſimũ an⸗-
num accedere. Ab eo detrahi tantundem: & ideo nõ uiuere hominẽ ultra centeſimũ annũ
defectu cordis ægyptii exiſtimant. Quibus mos & cadauera aſſeruare medicata. Hirto cor⸗-
de gigni quoſdam homines produnt:nec alios fortiores eſſe induſtria:ſicut Ariſtomenem
meſſeniũ.qui.ccc.occidit lacedæmonios.lꝑſe cõuulneratus & captus ſemel per cauernam la

comiarum euaſit anguſtias: uulpium aditus ſecutus. Iterum captus: ſopitis cuſtodibus ſõno

ad ignem aduolutus lora cum corpore exuſſit. Tertio capto lacedæmonii pectus diſſecue⸗
re cauſa uidendi:hirſutũqꝙ; cor repertum eſt. In corde ſũmo pinguitudo eſt quædam lætis
extis. Non ſemper hoc autem in parte extorũ habitum é. L. Albino rege ſacrorum poſt cen
teſimam uiceſimãtertiam olympiadem:cum rex Pyrrhus ex italia diſceſſiſſet cor ĩ extis aru
ſpices aſpicere cœperunt. Cæſari dictatori quo die primum ueſte purpurea proceſſit: atq; ĩ
ella aurea inſedit ſacrificanti bis in extis defuit. Vnde queſtio magna de diuinatione argu
meutantibus potuerit ne ſine illo uiſcere hoſtia uiuere? An ad tẽpus amiſerite Negatur cre
mari poſſe in iis: qui cardiaco morbo obierint. Negatur & ueneno interemptis. Certe extat
oratio Vitellii qua reum Piſonem eius ſceleris coarguit: hoc uſus argumento palãq; teſta-
rus nõ potuiſſe ob uenenũ cor Germãici Cæſaris cremari. Contra genere morbi defenſus ẽ
Piſo:Sub eo pulmo eſt:ſpirandiq; officina. attrrahens: ac reddens animã. idcirco ſpongio⸗
ſus ac fiſtulis inanibus cauus. Pauca eumtur dictum eſt)habent aquatilia: ac cætera oua pa
rientia exiguũ:ſpumoſum nec ſanguineũ:ideo non ſitiunt. Eademẽ cauſa quare ſub aqua
diu ranæ & phocæ urinentur. Teſtudo quoq; quãuis prægrandé & ſub toto tegumẽto ha
beat: ſine ſanguine tamẽ habet. Quanto minor hic corporibus: tanto uelocitas maior. Cha

meleoni portione maximus & nihil aliud intus. Iecur & dextera in parte eſt. In eo quot ca⸗

put exrorum uocant magnæ uarietatis. M. Marcello circa mortẽ cũ periit Ab FPlannibale:
defuit in extis. ſequenti deinde die geminum repertum ẽ. Defuit & Caio Mario cum ĩmo⸗
laret uticæ. Item Caio principi Chalendis ianuariis cum iniret conſulatum: quo ane inter⸗
iii

fectus ẽ Claudio ſucceſſori eius quo menſe interẽptus ẽ ueneno:Diuo Auguſto ſpoleti ſa

crificanti Primo porteſtatis ſuæ diæ ſex uictimarũ iocinera replicata intrinſecus ab ima fibra

reperta ſunt. Reipoſumq; duplicaturũ intra annũ imperiũ. Caput extorũ triſtis oſtenti ui⸗
ſum tũ quoq; eſt:præterꝗᷓ in ſollicitudine ac metu. Tunc enim peremit curas. At bina ioci-

nera leporibus circa briletum & tharnẽ: & in cheronneſo ad ꝓpontidẽ. Mirũq; rraſlatis alio
interit alterũ: in eodem ẽ etiã fel nõ omnibus datũ animalibus: In eubœæ chalcide nullũ pe

cori: ln naxo prægrande geminũq; ut pdigi loco utrinq; aduenæ. Equi: muli: aſini: cerui: ca
præ apri. cameli: delphini nõ habent. Muriũ aliqui habent. Hominũ paucis nõ eſt: quorũ ua
ſitudo firmior & uita longior. Sunt qui equo nõ quidé iecore eſſe ſed in aluo purent: & cer
uo in cauda aut inteſtinis.Ideo tantã habent amaritudinẽ: ut a caibus nõ attĩgatur Eſt aut
nihil aliud ꝗᷓ purgamentũ peſſimi ſanguinis: & ideo in materia eius eſt. Certe iecur nulli eſt:

niſiſanguine habentibus. Accipit hoc acorde cui iuggitun funditq; in uenas.Sed ĩ felle ni

gro inſaniæ cà homini:morſq; toto reddito.Hinc & in mores crimẽ bilis nomen. Adeo ma
gnũ eſt in hac parte uirus cũ ſe fundit in animũ. Quin & toto corpore uagũ colorem quoq;
oculis aufert. Illud quidẽ redditum etiâ ahenis. Nigreſcũtq; cõtacta eo:ne quis miretur id
uenenũ eſſe ſerpẽtium. Carent eo qui abſinthio ueicõturin ponto. Sed renibus ex parte tã
tum altera inteſtino iungitur: ut coruis: coturnicibus: phaſianis Quibuſdãa inreſtino tantũ

ut columbis:accipitri:murenis.Paucisiauiũ in pectore. Serpentibus portione maxime copio

ſũ & piſcibus. Eſt aũt pleriſq; toto inteſtino ſicut accipitri miluo.Præterea ĩ pectore ẽ & cæ
teris auibus Vitulis quidẽ marinis ad multa quoq; nobile. Taurorũ felle aureus ducit co⸗
lor. Aruſpices id Neptuno & humoris potentiæ dicauere. Geminũq; fuit Diuo Auguſto:
quo die apud actiũ uicit. Muriũ iecuſculis fibræ ad numerũ lunæ dierũ in mẽſe congruere

icuntur: totidẽq; & inueniri quorũ lumẽ eius ſit. Præterea bruma increſcere. Cuniculorũ

exta ĩ betica gemina ſæpe reperiunt. Ranarũ rubetarũ altera fibra a formicis nõ attingitur

ppter uenenũ ut arbitrantur. Iecur maxime uetuſtatis patiẽs centenis durareãms obſidio⸗

nũ e a prodidere Exta ſerpentibus & lacertis longa-Cecinæ uolaterrano dracones emi⸗
cuiſſe de extis læto prodigio traditur: Et profecto nihil incredibile ſit exſtimatibus. Pyrrho

regi quo die periit præciſa hoſtiarũ capita repſiſſe ſanguinẽ ſuum labentia. Exta homini ab

inferiore uiſcerũ parte ſepantur mẽebranis quæ p̃cordia appellãt: quia cordi pᷣtenduntur: ꝙ
græci appellauerũt phrẽas. Oia quidem principalia uiſcera mébranis propriis ac uelut uagi
nis incluſit prouidens natura. In hac fuit & pecularis cauſa uiciniras alui: ne cibis ſupprime
retur animus. Huic certe refertur accepta ſubtilitas mentis: ideo nulla eſt ei caro:ſed neruo
ſa exilitas In eadem præcipua hylaritatis ſedes. quod titillatu maxime intelligitur alarum:
quas ſubit: nõ alibi tenuiore cute humana: ideo ſcabendi dulcedine ibi proxima. Ob hoc in
prœliis gladiatorũq; ſpectaculis mortẽ cũ riſu traiecta præcordia attulerũt. Sub eſt uenter

ſtomacũ habẽtibus cæteris ſimplex ruminãtibus geminus: ſanguine carentibus nullus. Inte
ſtinus enĩ quibuſdã ab ore incipiens quadã uia eodẽ reflectitur: ut/ ſæpiæ & polypo. In ho/
mine adnexus infimo ſtomacho ſimilis canino. His ſolis animaliũ ĩ feriore parte anguſtior.

Itaq; & ſola uomũt:quia repleto ppter anguſtias ſupprimitur cibus. Quod accidere nõ põt
iis: quorũ ſpatioſa laxitas eũ ad ĩ feriora tranſmittit. Ab hoc uentriculo lactes in homine &
oue per quas labitur eibus. In cæteris eæ illa: quibus capatiora ĩteſtina ad aluũ Hõiniq; fle⸗

xuoſiſſimis orbibus. Iccirco magis auidi ciborũ ꝗbus ab aluo longius ſpatiũ.lidẽ minus ſo⸗

lertes quibus obeſiſſimus ueter: Aues quoq; geminos ſinus habẽt. Quædã unũ quo mer⸗
guntur recentia: ut guttur. Alterũ ĩ quẽ exeo dimittunt cõcoctione maturata: ut gallinæ:

palũbes columbæ. perdices. Cætera fere carent eo: ſed gula potentiore: utuntur ut racchu

li:corui:cornices.Quædã neutro mõ. Sed uentrẽ pximũ habent quibus prælõga co la & an
guſta:ut porphyrioni. Venter ſolidipedũ aſper & durus Terreſtrium aliis denticulatæ aſt Pe
ritatis: aliis cacelatĩ mordacis. Quibus neq; dẽtes utriq;: nec ruminatio. Hic cõficiũ tur ci/

bi. Hinc ĩ aluũ delabũtur. Medio hæc umbilico adnexa ommbus. In homine ille ifima par-

te ſimile ſuillo:a græcis appellat colon: ubi dolorũ magna cãc. Anguſtiſſima canibus. Qua

de cauſa uehementi ni ſu nec ſine cruciatu leuãt eam.Inſatiabilia animaliũ quibu sa uentre
protinus recto inteſtino tranſeunt cibi: ut lupis ceruariis: & inter aues mergis. Vẽtres & ele

phanto quattuor. Cætera ſuibus ſimilia. Pulmo quadruplo maior ꝗᷓ bubulo. Auibus ueter
carnoſi us calloſu ſq In uentre.hirũdinũ pullis lapilli cãdido aut rubẽti colore: J chelidonii

X

ttiger

ocit

glicai

ſepr⸗a
certea
neci
liturc

teyhntae

ſuapr
ſero
jentlu
co em
buslot
omnia.
ullceri.

(olcdiis⸗

ümalie

Kinrer⸗

ſetpent
Kudine

Nteriæ

ed ho

mebran

mebrar
ruseg

ſepar

parte
gexte
PEiecti

coce e

potiul

Proxir.

tuler
lenoa
Biſcul
diisſer
Nöhing
ſcuntc

ſineſer

Cbcau
aos

dans

lelne
N
ſisn
tant⸗
basc
mol!
Kkura
tini
lcian
lecreſ.
nosu

ſoſzdiͤ
üoſtenn

Wiy
Micnc
Puuendacer
ur Ean
Qurbbliet
Eitelen
n Ao
Noemgneg
is müetu i
Ver mei
reſtuoni
mumeconi
oretack
uduot co⸗
Agulo⸗
econgmer⸗
Comcwoora
mömmgnu
inscblcdo⸗
oNen⸗
EbuPrd
ImboNNI
endumg
xir
chüen
TNANN
õ
nciune
Vlluln
opoh
enguil,
idere o
bom
Hönut⸗
nmslo
gote,
gllie,
ut chl
1 ⸗ Am
alneiſ⸗
fcüo/
itme⸗
nibos
054 nt.
eneN
lel
uen
Gehco⸗

mbrana ↄſtat:qᷓ uulnerata cicatrice nõ ſolideſcit: neq; qꝗᷓ cerebrũ aut cor ĩ uolauit.Plura enĩ
mẽbranarũ genera. fœminis eadẽ oĩa: præterquã ueſicæ iunctus: utriculus unde dictus ute
rus: quod alio nomine locos appellat. Hoc in reliquis animalibus uuluã. Pæc uipere & ĩtra

bens: & ſenecta albeſcẽs. Nõ niſicauis hæc oſſibus Nec cruribus iumẽtorũ aut canũ. Qua⸗

e.

XI.

— .

uocãtur magicis narrati artibus repiuntur: Et ĩ inuécarũ ſecũdo uentre pilæ retunditate ni

gricans tophus:nullo pondere: ſing ulare(ur putant) remediũ ægre parietibus: ſi tcHurẽ nõ
attigerit. Ventriculi atq; inteſtina pĩgui ac tenui omento integũtur: præterquãâ oua gignẽ
tibus. Huicadnectitur lyen ĩ ſiniſtra parte aduerſus iecur cũ quo locũ aliquando permutat
ſed prodigioſe. Quida eũ putant in eſſe oua parietibus. tẽ ſerpẽtibus admodũ exiguũ. Ita
certe apparet in teſtudine: & crocodilo: & lacertis: & ranis. Cynocephalo aui nõ eſſe conſtat

neq; iis quæ careant ſanguine. Peculare curſus impedimẽetũ aliquãdo in eo. Quã ob rẽ inu

ritur curſorum laborãtibus. Et per uulnus etiã exẽpto uiuere animalia tradut. Sunt qui pu
tent adimi riſũ ſumul homini. Intẽperãtiãq; ioci cõſtare lyneis magnitudie. Aſiæ regio ſep
ſis appellatur in qua.minimos eſſe pecori tradũt: & inde ad lyenẽ ĩuenta remedia At id bri
leto & tharne quaterni renes ceruis. Cõtra pẽnatis ſquamoſiſq; nulli. Cætero ſũmis adhæ⸗

rent lumbis. Dexter omnibus eſt latior: & minus pinguis: ſiciorq; Vtrinq; autẽ. in pinguitu

do e medio extit: præter quã in uitulo marino. Animalia in renibus pinguiſſima. QOues qui⸗
bus lœ taliter circum eos concreto pingui aliquàdo in eis inuemtur lapilli. Renes habent
omnia quadrupedum quæanimal generant. Oua parientiũ teſtudo ſola:quæ & alia omnia

uiſcera. Sed homo bubulis ſimiles uelut e multis renibus cépoſitos. Pectus hoc eſt oſſa præ

cordiis & uitalibus uatura circundedit. At uentri quẽ neceſſe erat increſcere ademit. Nulli

animaliũ circa uentrẽ oſſa. Pectus homini tãtũ latũ. reliquis carinatũ: uolucribus magnis:
& inter eas aquaticis maxie. Coſtæ homim tãtũ octonæ:ſuibus denæ: cornigetis tredecim:
ſerpentibus trigĩta. Infra aluũ eſt a priore parte ueſica:quæ nulli oua gignẽtium præter te-
ſtudinem. Nulli niſi ſanguineũ pulmonẽ habenti. Nulli pedibus carentiu. Inter eam & aluũ
arteriæ ad pubẽ tendentes: quæ lia appellàtur. In ueſica lupi lapillus qui ſyrites appellatur:

Sed hominũ quibuſdã diro cruciatu ſubinde naſcentes calculi: & ſetarũ capillamẽta. Veſica

ℳ

ſe parietibus duplex Oua generantiũ adnexa pcordiis. Et ĩ muliere gemĩos ſinus ab utraq;

parte laterũ habet. Funebris quotiẽs uerſa ſpiritum incleſit. Boues grauidas negãt præterꝗᷓ

dextero uuluæ ſinu ferre: etiam cũ geminos ferant. Vulua enecto partu melior quã edito.
Eiectitia uocatur illa. Hæc porcaria. Primiparæ ſuis optima. Contra effœtis a partu præterꝗᷓ

eodẽ die ſuis occ ſæ liuida ac macra. Nec nouellarum ſuũ præterꝗᷓ primi pararũ probantur:
potiuſqʒ ueterũ:nedũ effœtarũ:& biduo ante partum aut poſt partũ:aut quo eiecerit die.
Proxima eiectitiæ eſt occiſæ uno die poſt partũ Huius & ſumẽ optimũ:ſi modo fœtus non

hauſerit.Eiectitiæ teterrimũ. Antiqui abdomen uocabant: priuſꝗᷓ calleret id ſcientes occide
re nõ aſſueri. Cornigera una parte dentata & quæ in pedibus talos habent ſæuo pigueſcũt.
Biſcula ſciſſis ue in bigytos pedibus & nõ cornigera adipe. Concretus hic & cũ refrixit fra⸗
gilis ſemperq; in fine carnis. Contra pingue inter carnẽ cutemq;: ſuccuo liquidũ. Quædam
nõ pingueſcũt: ut lepus: perdix. Steriliora cuncta pinguia & in maribus & in fœminis. Sene

ſcunt celerius præpinguia. Omnibus animalibus eſt quodà in oculis pingue. Adeps cũctis
ſine ſenſu: qui nec arterias habet nec uenas. Pleriſq; animaliũ eſt pinguedo ſine ſenſu: quã
ob caulã ſues ſpirantes.a muribus tradunt roſas. Quin &. L. Apronii cõſularis uiri filio de⸗

tractos adipes:leuatũq; corpus ĩmobili onere.Et medulla ex eodẽ uidetur eſſe a iuuẽta ru⸗

re fracta nõ feruminãtur: quod defluẽte euenit medulla. Eſt autẽ pinguis iis: quibus ad eps,
Seuoſa cornigeris. Neruoſa & in ſpina tantũ dorſi oſſa nõ habentibus ut piſeiũ generi. Vr⸗
ſis nulla. Leoni in femorũ & brachiorũ oſſibus paucibus exigua ad modũ. Cæteris enim eſt

tanta duritia: ut ignis elidarur uelut e ſilice. lis dura quæ nõ pingueſcunt. Aſinorum ad tu
bas canora. Delphinis oſſa non ſpinæ. Animal enim pariũti Serpentibus ſpinæ. Aquatilium

mollibus nulla. Sed corpus circulis carnis uinétum: ut ſæpiæ atq; lolligini. Et inſectis nega-

tur aque eſſe ulla. Cartilaginea animalium aquatilium habent medullà in ſpina. Vituli ma
tini cartilaginem:non oſfa.Item omniũ auriculæ ac nares quæ modicũ eminent flexili mol
licia naturæ prouidentia: ne frangerentur. Cartilago rupta non ſolideſcit. Nec præciſa oſſa
recreſcunt:præterꝗᷓ ueterinis ab ungula ad ſuffragina. Homo creſcit in longitudinẽ ad an

nos uſq; ter ſeptenos. Tum deinde ad plenitudinem. Maxime autem pubeſcens nodũ quẽ

3

LIBEKRK.
dam ſoluere:& præcipue ægritudine ſentitur. Nerui orſo a corde:bubuloq; er circũuoluti

ſimilẽ naturam & cauſam habent in omnibus lubricis applicati oſſibus: nodiſq; corporum:
qui uocantur articuli. Aliubi interuentu: aliubi ambitu: aliubi tranſitu ligantes. Hic tere⸗
res:illic lati:ut in unoquoq; poſcit figuratio. Neq; ii ſolidantur inciſi:mirumq; uulneratis
ſummus dolor: præſectis nullus. Sinẽ neruis ſunt quædam animalia: ut piſces:arteriis enim

conſtant. Sed neq; eæ molli piſcium generi. Vbi ſunt nerui: interiores conducunt mẽebra: ſu
periores reuocant. Inter hos latent arteriæ id eſt ſpiritus ſemitæ. Iis innatant uenæ: idẽ ſan⸗

guinis riui. Arteriarũ pulſus in cacumine maxime mẽbrorum euidens index fere morborũ

modulos certos legeſq; metricas per ætates ſtabilis aut citacus aut tardꝰ deſcriptas ab Eri

philo medicinæ uare miranda arte nimiã propter ſubtilitatem deſertus. Obſeruatio tamen

crebri aut languidi ictus gubernacula uitæ temperat. Arteriæ carent ſenſu nam & ſangui⸗

ne. Nec omnes uitalé continent ſpiritum: præcipiſq; torpes ut tãtũ pars ea corporis. Aues

mus uel tenuſſſimus: quorum nullus.

nec uenas nec arterias habent. Item ſerpentes teſtudines: ſacertæ minimũq; ſaguinis. Venæ

in prærtenues poſtremo fibras ſubter toram cutem diſperſæ adeo In ãguſtam ſubtilitatem
tenuantur ut penetrare ſanguis nõ poſſit aliud ue qua ex exilis humor ab illo qui cocumini
bus ĩnumeris ſudor appellatur: in umbilico ut uenarum nodoſo coitu. S=

De ſanguine & quorum celerrime ſiccetur: quorum noncœat. quorum grauiſſi⸗
is iracundia. Maribus quam fœminis nigrior

7

Anguis quibus multis & pingu

1 Et in iuuenta magis quã ſenio.Et inferiore parte pinguior. Magna & in eo uita

litatis portio. Emiſſus ſpiritus trahit ſecum: & tamẽ tactũ non ſentit. Animalium

fortiora quibus ſanguis craſſior. Sapiẽtiora quibus tenuior. Timidi ora quibus

minimus. At quibus nullus hebetia. Taurorum celerime coire atq; dureſcit: ideo peſtifer

Macrio uiro prætorio: & omnibus annis. VYoluſio Saturnio urbis præfecto: qui nonageſſi⸗

potu maxime. Aprorum & ceruorum caprarumq; & bubalorum omnium non ſpiſſatur. Piĩ

guiſſimus aſinis. Homini tenuiſſimus. Ilis quibus plus quaterni pedes nullus. Obeſis minus

copioſus:quoniam abſumitur pingui.Profluuium eius uni fit in naribus homini: aliis
re altera:aliis utraq;. Quibuſdam per in ferna. Multis per ora ſtatuto tempore: ut nuper

mum etiam exceſſit annum. Solum hoc in corpore temporarium ſentit incremẽtum. Siqui⸗
dem hoſtiæ abundantiorem fundunt: ſi prius bibere. Quæ animalium laterecertis tempo⸗
ribus diæimus non habent tunc ſanguinem præter exiguas admodum circa corda guttas

miro opere naturæ. Sicut & in homine: uim eius ad minima momenta mutari:non modo tã

pluribus modis: item ruboris alius enim iræ: & alius uerecundiæ. Nam & in metu refugere
& nuſquã eſſe certum eſt. Multiſqʒ non tranſfluere tranſtoſſis:quod homini tãtum euenit.

tum in ore ſuffuſamateria uerum ad ſingulos animi habitus pudore: ira:metu: palloribus

Nam quæ mutari diximus colorem: alienum accipiunt quodam repercuſſu. Homo ſolus

tur. Membranis uolant fragilibus inſecta.

ti. Fœminis tenuiores.

in ſe mutat.Morbi omnes morſque ſanguinem abſumunt.

An in ſanguine principatus: & tergore: & pilis: & mãmis & ueſtitu. Ca. XXXIX.

Vnt qui ſubtilitateni animi cõſtare non tenuitate ſanguinis putent:ſed cute operi

mentiſq; corporum. Et tũc magis aut minus bruta eſſe: ut oſtreas & teſtudies, Bou
tergora ſetas ſum obſtare tẽuitati innari ſpiritus: nec purum loquidumq; tranſmit
ti. Sic & in homie cum craſſior calloſſior ue excludat cutis. Quæ uero ratio crocodilis ſi nõ

cruori ſed duritiæ tergori tribuatur & ſolertia Hippopotami corii craſſirudo talis: ut inde

torreantur eſcæ. Et tamẽ eſt quædã ĩgenio medica diligẽtia. Elephãtorũ quoq; tergora ipeę
netrabiles ſetas habent: cum tamen omnium quadrupedum ſubtilitas animi præcipua per⸗

hibeatur illis. Ergo cutis ipſa ſenſu caret: maxime in capite. Vbicunq; per ſe hac ſine carne
eſt uuluerata non coit: ut in bucca cilioq;. Quæ animal pariunt pilos habent. Quæ oua
pennas: aut ſquamas: aut corticem: aut teſtam: ut teſtudines: aut cutem puram ut ſer 2⸗
pentes. Pennarum caules omnium auium præciſæ non creſcunt: uulſæ autem renaſcũ
Hiuinencibus hirundines in mari. Siccis in-
ter tecta ueſpertilio. Honu quocq; alæ articulos habent. Pili a cute exeunt craſſa hir⸗

ℳ

es. Equis in iuba largi. In armis leoni: Daſipodi & in buccis intus & in-
pedibus. Quæ utraci Lrogus & in ſepore tradidit. Hoc exemplo libidinoſiores hominum
quoq; hirtos colligens. Viloſiſſimus animalium lepus:Pubeſcit homo ſolus.quod niſi con

tim
tet
1e C
ten
üce
dun

f

veel.

gbbii
niteſe
terma⸗
Plush

Kimit

munh
benti
illaa
gen
Auc
cturt

furar

Unt.
luel.
eſt. G
hona
Cont
nisce
pos
more
ul⸗
ur
ner
run
eſi⸗

Nu
un

eäiie

(orponn
Nerten⸗
Ulen
anerizenin
cummdn
engiſ⸗
tere mohei
iirpoh
enunto n
mmäſi⸗
Chons)un
Guni, en
nbrürren
ogioenin,

wumdniſd
Wl.
ennönerot
Namneo uu
Aimdn
idaguh
1icrd Nik
3Msnin
α l
jümanh
min

„W.
d e gen

etncishu

zi Ndl
1 1

curſu lambitur. Et balenæ uituliq; mamiuis nutriuut fœtus.

tingat ſterilis in gignendo eſt. ſeu maſculus ſeu fœmina. Pili in homine partim ſimul par/
cim poſtea gignuntur. Congeniti autem non deſinunt ſicut nec fœminis magnopere. Inuc

te tamen quedam defluuio capitis inualidæ: uelut languidiores cum menſtruicurſus ſtete⸗

re. Quibuſdam poſt geniti. Viris ſponte nõ gignuntur. Quadrupedibus pilum cadere atrq;
ſubnaſci annũ eſt. Viris creſcunt maxime in capite: mox in barba Reciſi non ut hærba ab cæ
tera inciſura augentur: ſed ab radice exeunt. Creſcunt & in quibuſdà morbis maxime tulcis
QQ in ſenecta. Defunctorũ quoq; corporibus. Libidinoſis cõgeniti maturius defluũt. At na⸗
ti celerius recreſcunt. Quadrupedibus ſenectute craſſeſcunt: lanæq; rareſcũt, Quadrupe⸗
dum dorſa piloſa: uentres glabri. Bouum coriis glutinũ excoquitur: taurorũq;: & id præci4

puum. Mãämas homno ſolus e maribus habet. Cætera animalia mamarũ notas tantum. Sed ne
fœrminæ quidem in pectore niſi quæ poſſunt partus ſuos attolere. Oua gignentium nulli.
nec lac niſi animal parienti. Volucrum ueſpertilioò tantum. Fabuloſum enim arbitror de ſtri
gibus ubera eas infantium la bris immulgere. Eſſe in maledictis iam antiquis ſtrigem cõue/

nit:ſed quæ ſit auium conſtare non arbirror.

Nuhoatabilia animalia quæ mammis. 24 fra Can NrHe. XIL.
Sinis a fœtu dolent: ideo ſexto mẽſe arcent ꝓartus: cum equæ anno prope totò præ
2 beant. Quibus ſolida ungula nec ſupra geminos partus. Hæc omnia binas habent
mammas: nec aliubi quam in femoribus.Eodẽ loco biſulca & cornigera. Boues qua

ternas. Oues capræ binas. Quæ numeroſo fœcunda partu: & quibus digyti in pedibus: hæc

ꝓlus habent roto uentre duplici ordine: ut ſuas. Generoſe duodenas. Vulgares binas minus

Similiter canes. Alia uentre medio quaternas ut pantheræ. Alia binas ut leænæ. Elephas tã
rim ſub armis duas: nec in pectore: ſeꝗ citra in alis occultas Nulla in femoribus digitos ha
pentium. Primi geniti in quaq; parte ſues primas premunt:Et ſiſeſcæ ſunt faucibus proxi⸗
mæ: tamẽ ſuam nouit quiſq; in fœtu quo genitus eſt ordine: eaq; alitur: nec alia. Detracto
illa alunmno ſuo ſterileſcit ilico: ac reſiſit. Vno uero ex omni turba relicto ſola munifex quæ

genito fuerat attributa deſcendit. Vrſæ mammas quaternas gerunt. Delphini binas in inia /
aluo papillas tantum: nec euidentes: & paulo in obliquum porrectas. Neq; aliud animal in

Ca. Xr.

ome

4

Vlieri anre ſeptimum menſem profuſum lac inutile. Ab eo menſe quod uitalis eſt

mim partus ſalubre.Pleriſq; autem totis mamnus: atq; etiam in alarum ſinus fluit. Camel

— li lac mulgetur:ne iterum graueſcat:Suauiſſim um hoc exiſtimatur ad unam men⸗
ſuram tribus aquæ additis. Bos ante partum non habet. Ex primo ſemper apartu coloſtra fi
unt:ni admiſceatur aqua:in pumicis modum coeunt duritia. Aſinæ prægnantes continuo
lateſcunt. Pullo earum ubi pingue pabulum biduo a partu maternum lac guſtaſſe lœtale
eſt. Genus mali uocatur coloſtratio. Caſeus nou fit ex utriq; dentatis. quonſam eorum lac
non coit. Tenuiſſimum camelis:mox equabus. Craſſiſſimum aſinæ ut coaguli uice utantur
Conferre aliquid & candori in mulierum cute exiſtimantur. Pompeia certe Domitii Nero
nis coniunx quingentas per omnia ſecum ſoœtas trahens balnearum etiam ſolio totum cor
pus illo lacte macerabat: extendi quoq; cutem credens. Omnem autem igne ſpiſſatum hu⸗
more ferueſcit. Bubulum caſeo fertilius caprinum: ex eadem menſura pene altero tanto
Quxæ plures quaternis mammas habent caſeo inutilia: & meliora quæ binas. Coagulum in
utile leporis. Hædi laudatum. Præcipuum tamen daſipodis: quod & profluuio alui mede-
tur. Vmius utrinq; dentatorum.-Mirum barbaræ gentes quæ lacte uiuaut ignorare aut ſp⸗
nere caſei tot ſæculis dotem: denſantes id alioquin in acorem incundum. Et pingue buty⸗
rum ſpuma:ideſt lactis concretiuſq; ꝗᷓ quod ſerum uocatur. Nõ omittendũ in eo olei uim
eſſe: & barbaros omnes infanteſq; noſtros ita unghni „ . ee.
ediuerſitate caſeorum. 1 Mt. — & rr &&Ca. P. v. e ,.
Aus caſeo romæ: ubi oĩ um gẽtiũ bona iudicant᷑: cõminiũs e puintiis nemanenſi p
1 cipua: leſure gabaliciq; pagis. Sed breuis acmuſteo tant comendatio. Duobus ale⸗
pes generib pabula ſua approbãt. Dalmatiæ docleatẽ mittüt. Cẽtrinocæ uatuſicũ
Numeroſior apẽnino cebanꝰ. Huũc & liguria mittit ouiũ maxĩe lactis. Auximatẽ ex umbria
Mixtoq; etruriæ atq; liguriæ cõfimo lunẽſem magnitudine cõſpicuũ. Quippe & ad ſingu

lamilia po ndo p̃mitur. Proximũ autẽ & urbi ueſtinum: cruſtuminumq; & e ceditio campo

IIBER.

laudatiſſimũ. Et caprarũ gregi ſua laus eſt. In recenti maxime eam augente gratiam fumo:
qualis in ipſa urbe conficitur: cũctis preferẽdis. Nà galliarũ ſapor medicamẽti uim optinet.
Prans maria uero bithynius fere in gloria eſt. Ineſſe pabulis ſalem etiam ubi non derur. Ita

maxime iurtelligitur omni in ſale caſeo ſeneſcente. Quales redire in muſteum ſaporem ace⸗
to thymo maceratos certum eſt. Tradũt. oroaſtrem in deſertis caſeo uixiſſe annis. xx. ita
temperato ut uetuſtatem non ſentirer.
Erreſctrium (olus homo bipes. Vni iuguli: humeri. Cæteris armi. Vni ulnæ: Quibus
r animaliũ manus ſunt intus tantũ carnoſæ: extra neruis & cutæ cõſtant. Digyti qui⸗

bvuldã in manibus ſeni. Caii Oratii ex patritia gente filias duas ob id ſedigytas ap/
pellatas accepi. Vulcatiũ ſe digytũ illuſtrẽ in poetica. Hominis digyti articulos habẽt ter/

nos. Polex binos: & digytis aduerſus uniuerſis flectitur: per ſe uero in obliquũ porrigitur:

craſſior cæteris. Huic minimus mẽſura par eſt. Duo reliqui ſibi. Inter quos medius longiſ⸗
ſime protenditur. Quibus ex rapina uictus quadr upedũ quindigyti in prioribus pedibus:
reliquis quaterni. Leones: lupi: canes: & pauca in poſterioribus quoq; quinos: ungues hñt:

uno iuxta cruris articulũ depẽdente.Reliqua quæ ſunt minora digytos quinos. Brachia nõ

Oibus paria eſſe. Thraſio eni ſtudioſo in. C. Cæſaris ludo notũ eſt dexterã fuiſſe pcerioré.

Animalium quædam ut manibus urũtur prnorũ miniſterio pedum: ſedentq; ad os illis ad/
mouentia cibos ut ſciuri. 7

Pe ſimiarum ſimilitudine. Ca. XIIII.

Am ſimiarum genera perfectã hominis ſimulationẽ cõtinent: facie: naribus: auribus
n palpebris. Quæ ſolæ quadrupedũ & inferiorẽ habent genant iam mamas in pectore
& brachia & crura in coôtrariu flexa: ſimiliter in mambus ungues: digytos longiorẽ
q; medium.Pedibus paulum differũt. Sunt eni ut manus prælongi ſed ueſtigium palme ſi

mile faciunt. Is quoq; polex & articuli ut homini. Et præter genitale tantũ. Ft hoc in maribꝰ
Viſcera etià interiora oĩa ad exemplar. . . ZUN
. De unguibus. e. NN CiADi... XV.
Ngues qui clauſulæ neruorum ſumme exiſtimantur omnibus iis quibus & di/
u gyti. Sed ſimiæ imbricati:hominibus lati: & defuncto creſcunt. Rapacibunuuci.

Ceteris recti:ut canibus:præter eum qui a crure pleriſq; dependent. Omni digy

tos habent quæ pedes excepto elephanto. Huic enim informes numero quidem
quinq;: ſed indiuiſi:ac leuiter diſcreti: unguliſq; non unguibas ſimiles: & pedes. maiores p-
ores. In poſterioribus articuli breues. Idem poplites intus flectit hominis modo. Cætera ani
malia in diuerſum. Poſterioribus articuli pedibus quam prios ibus. Nam quæ auimal gene
rant genua ante ſe fectunt: & ſuſfraginum artus in aduerſum. Homini genua & cubiti cõ⸗
traria. Item urſus & ſimiarum generi: ob id minime pernicibus. Oua patientibus quadtupe
dum crocodilo. Lacertis priora genua poſt curuantur poſteriora in priorem partem. Sunt
autem crura his oblica humani pollicis modo. Sic & multi pedibus: præterꝗᷓ nouiſſima ſaliẽ
tibus. Aues & quadrupedes alas in priora curruant: ſuffragines in poſteriora. Hominis ge
nibus quedã & religio ineſt obſeruatione gentiũ. Hæc ſupplices attingunt. Ad hæc manus
tendunt.Hiæc ut aras adorant: fortaſſis quia igeſt iis uitalitas. Namq; in ipſa genu utriuſq;ʒ
cõmiſſura dextra leuaq; a priore parte gemina quædam buccarum inanitas eſt: qua pſoſſa
ceu uinculis ſpiritus fugit. Ineſt & in aliis partibus quedãà religio: ſicut dextra oſculis auer
ſa appetit᷑. In fide porrigitur. Antiquis græciæ in ſupplicando mẽtü attingere mos erat. eſt
in aure ima memorie locus quẽ tangetes atteſtamur. Eſt poſt aurẽ æque dextrã nemeſios:
quæ dea latinũ nomẽ ne in capitolio quidẽ inuenit:quo referimus tacto ore proximũ a mi⸗
nimo digytum: ueniam ſerinonis a diis expoſcentes Varices in cruribus uiro tantũ: mulieri
raro. C. Marium qui ſepties conſul fuit ſtantẽ ſibi extrahi paſſum unũ hominẽ. Oppius au
ctor eſt. Oĩa animalia a dextris partibus incedũt: ſiniſtris incubãt. Reliqua ut libitũ eſt gra⸗
diuntur. Leo tantũ & camelus pedatim: hoc eſt ut ſiniſter pes nõ tranſeat dextrũ.ſed ſubſe⸗
quatur. Eedes homini maximi: fœminis tenuiores. In omni genere ſuræ homini tãtũ & cru
ra carnoſa. Reperit apud auctores in ægypto quædã nõ habuiſſe ſuras. Vola hoĩ tantũ exce
ptis ꝗbuſda. Namc; & hinc cognomina inuenta Planci:Plauti: Scauri: Panſæ ſicuti a cruri⸗
bus Vari: Vatiæ: Vatieni uitia.Et in quadrupedibus ſolidas habent ungulas: quæ non ſunt

Differentia mẽbrorum hominis a cæteris animalibus. Ca. XILIII.

cni⸗
haben
tlliſn

gio

U

haber
beret
tuolo

42

pentii
grande
habenn
tradis⸗
Oten

nodia
gwüdr
binds
ſcrin
impa
niuse
Quia⸗

milcs

torhet
guo
lerüp
dumn
libiu
Men
udel
Leni
tut.
fort

guoe

barre
Klor

guen

Snimtn
Uüumontn,
inondern ,
Aporn

ANen

. I
iulnein
ii
kagnn
los D
Aupongin

4

meduonb
nban ihr⸗

U.
imr n
Gwilecger
unirl

m. CricG
mon,
ACun
tN
Coimrtii
„Bominug⸗
Mdber
gen
5
ail⸗
s vet
Zmmentl
ritmein
rotmnüin
mrömml
eOpun
ſbirielgy
nilei⸗

Nitili
o⸗ mmiat
ſcnuonn/

m⸗

cornigera. lgitur pro eis talum ungulaeſt illis. Nec talos hahẽt eadem. At quæ biſulca ſunt
habent. Idem digytos habentibus non ſunt. Neq; priortbus pedibus omnino ulli. Camello
tali ſimiles bubulis: ſed minores paulo. Eſt enim biſulcum diſctimine exiguo peſſimus ueſti

—

gio carnoſo ut urſi. Qua de cauſa in longiore itinere ſine calciatu fatiſcunt.

Daoe nult se d
Ngulæ ueterino tantũ generi renaſcuntur. Sues in illyrico quibuſdam locis ſolidas

u habent ungulas. Cornigera fere biſulca. Solida ungula & bicorne null. Vnicorne
ainus tantu indicus. Vnicorne biſulcũ orix. Talos aſinus indicus unus ſolidipedũ
habet. Nã ſues ex utroq; genere exiſtimantur: ideo fætus earũ hominé qui exiſtimarũt ha⸗

bere facile cõiuncti. Lynx tantũ digytos habẽetiũ ſimile quiddã talo habet. Leo etiäãnum tor
cuoſos. Lalus aũt rectus eſt in articulo pedis ueẽtre eminẽs:cõcaua in uertebra ligatus.
De pedibus auium & unguibus.- Ca. AXXNLVII.
Vum aliæ digytate: alie palmipedes: aliæ inter utrũq; digitis diuiſis adiecta latitu/

a dine.Sed oĩbus quaterni digyti: tres in ſuperiore parte: unus in calce. Hic deeſt qg2½
buſdãa longa cruribus habẽtibus. Lynx ſola uitrinq; binos habet. Eadé linguam ſer/

pentiũ ſimilẽ in magnã longitudinẽ porrigit. Circũagit collum in aduerſum ſe. Vngues ei
grandes ceu gracchulis. Auiũ quibuſdã grauiorihus in cruribus additi radii. Nulli uncos
habentiũ ungues longi pedes. Porrectis ad caudà ex cruribus uolãt. Quibus breues con-

tractis ad mediũ. Qui negãt uolucrẽ ullam ſine pedibus eſſe: cõfirmãt & apodas habere: &

oten:& drepanin in eis: quæ rariſſime apparẽt. Viſæ iam etiã ſerpetes anſerinis pedibus.
De pedibus inſectorum a duobus ad cerrum. Ca. XLVIII.

NNſedctorũ animaliũ pedes primi lõgiores duros habentibus oculos ut ſubinde pedi

i bus eos tergãt: ceu notamus in muſcis. Quæ ex iis nouiſſimos habẽt longos ſaliunt
ut locuſtæ. Oĩbus autẽ iis ſeni pedes. Araneis quibuſdã prælõgi accedũt bini: inter
nodia ſingulis terna. Octonos & marinis eſſe diximus polypis: ſæpiis: lollyginibus: cancris:
qui brachia in cõtrariũ mouẽt pedes in orbẽ aut in oblicũ.iidẽ ſoli animaliũ rotũdi. Cætera

binos pedes duces habẽt cancri tantũ quaternos. Quæ hũc numerũ pedum exceſſere terre⸗
ſtria ut pleriq; uermes:nõ infra duodenos habẽet: aſiqua uero & cẽtenos. Numerus pedum
imparuuli eſt. Solidipedũ crura ſtatim iuſta naſcuntur menſura. Poſtea exporrigẽtia ſe ue⸗

xius ꝗᷓ creſcentia. itaq; in infantia ſcabũt aures poſterioribus: quod addita ætate non queũt
Quia longitudo ſuperficiẽ corporum ſolam ampliat.Hac de cuſa inter initia paſci:niſi ſub
miſſis genibus nõ poſſunt:nec uſq; dum ceruix ad iuſta incrementa perueniat.
De pomilionibus & genitalibus. 4 Ca. XLIX.
Omiliorũ genus in omnibus animalibus eſt: atq; etià inter uolucres. Genitalia mari

p bus quibus eſſent retro ſatis diximus. Oſſea ſunt lupis: uul pibus muſtellis: uiuerræ.

Sunt iis etiam calculo humano remedia precipua. Vrſo quoq; ſimul ut expirauerit
corneſcere aiũt. Camelino arcus intẽdere orietis populi fidiſſimũ. Nec nõ in aliqua gentiũ
quoq; im iis diſcrimina. Et ſacrorũ etiã citra perniciẽ amputatis matris deũ gallis. Cõtra mu

lierũ paucis ꝓdigioſa aſſimulatio ſicut hermaphroditis utriuſq; ſexus. Quod ẽt q uadrupe

dum generi accidiſſe Neronis principatu primũ arbitror. Oſtẽtabat certe hermaphroditas
ſubiuges carpẽto ſuo:equas in treuerico galliæ agro repertas: ceu plane uiſenda res eſſet:

principẽ terrarũ inſidere portẽtis. Teſtes pecori armentoq; ad crura decid uis ſuibus adne⸗

xi. delphino prælogi: ultima cõduntur aluo: & elephato occulti. Qui oua parientiũ lũbis i⸗
tus adherẽt:qualia ociſſima in uenere. Piſcibus ſerpentibuſq; nulli: ſed eorũ uicæ binæ ad
genitalia a renibus uenæ. Buteonibus terni. Homini tantũ iniuria aut ſpõte naturæ frãgũ-
tur.Idq; tertiũ abehermaphroditis & ſpadonibus ſemiuiri genus hgbẽt. Mares in oĩ genere
fortiores:præterꝗᷓ in pãtheris & urſis. De caudis . Ca. L.
Auudæ pter hoĩ em ac ſimias oibus fere aĩalibus: & oua gignẽtibùs p deſiderio cor

c porũ. Nudæ hircis & apris: ſetoſæ ut eꝗs. Amputatæ lacertis & ſerpẽtibus renaſeun

tur.Piſciũ meat gubernaculi mò regũt. atq; etiã in dextrã ac leuà motæut remigio
quodã impellũt.Lacertis inueniunt᷑ & gemine.Boum caudis lõgiſſimus caulis: atq; in ima
parte hirtus. Idem aſinis: lõgior ꝗᷓ equis: ſed ſetoſus ueterinis Leoni in fima parte ut bubus
& ſorici:& pãtheris nõ itẽ. Vlpibus & lIupis uilloſus ut ouibus:quippe pcerior. Sues intor⸗
quent. Canũ degeneres ſub aluũ refle unt.

XLVI.

Deuocibus. t E2na. LlI.

M. „

LERK,,

Ocem nõ habere niſi quæ pulmone & arterias habẽt.hoc eſt niſi quæ ſpirãt.Ariſteo-⸗
u teles putat.idcirco & inſectis ſonũ eſſe nõ uocem intus meãte ſpiritu: & incluſo ſo
nante. Alia murmur edere ut apes. Aliâ cũ tractu ſtridore ut cicadas: Recepto enim
ut duabus ſub pectore cauis ſpiritu mobili occurſante membrana intus attritu eius ſonare
uiſcera ſat notum eſt. Cætera ſimul cum uolatu incipere audiri: & deſinere: ut muſcas apes

Sonum enim attritu & inreriore aura nõ anima reddi. Locuſtas pẽénarum & ſemorũ attritu
ſonare creditur ſane. ltem aquatiliũ pectines ſtridere cũ uolant. Mobilia & cruſta intecta

nec uocem nec ſonum ullum habere. Sed & cæreri piſces qᷓuis pulmone & arteria careant:
non in totũ ſine ullo ſono ſunt.Stridorẽ eum. dentibus fieri cauillantur. Et iis qui caper uo
catur in achelon amne grünicum habet: & alii de ꝗbus diximus oua parietibus. Sibilus ſer/

pentibus longus. Teſtudini abruptus. Ranis ſonus ſui generis ut dictũ eſt: niſi ſi & in his
terenda dubitatio eſt qui mox in ore concipitur non in pectore. Multum tamen in his re⸗
fert & locorũ natura Mutæ in macedonia traduntur: Muti & apri. Auiũ loquatiores quæ
minores: & circa coitus maxime. Aliis in pugna uox ut coturnicibus. Aliis ante pugnâ ut

perdicibus. Aliis cũ uicere ut gallinaceis lidemſua maribus. Aliis eadẽ ut fœminis: ut luſci
marũ generi. Qu ædã toto anno canunt: quædãà ceriis reporibus: ut in ſingulis dictũ eſt. Ele
phas circa nares ore ipſo ſternutamento.ſimilẽ elidit ſõnum: per nares autem tubarum rau
citati: Bubus tamũ fœmimis uox grauios in alio omni genere exilior quã maribus. In homi

ne etià caſtratis. Infantis naſcentis nulla auditur anteꝗᷓ totus emergat utero, Primus ſermo
anniculo eſt. emeſtris locutus eſt Crœſi filius in erepundiis. Quo prodigio totum id cõ/
cidit regnũ. Qui celerius fari cœpere: tardius ingredi incipiunt. Vox roboratur a tredecim
annis. Eadé in ſenecta exilior. Neq; in alio animaliũ ſæpius mutatur. Mira præterea ſunt de

uoce magna digna dictu in theatrorũ corcheſtris ſcobe aut harena ſuperiecta deuorat: &i

rudi parietũ circũiectu. Etià doliis inanibus currit eadẽ cõcauo uel redo parietũ ſpatio: ꝗ⸗
uis leui ſono dicta uerba ad alterũ caput perferes ſinullain æqualitas impediat. Vox in ho
mine magnã uultus partẽ habet. Agnoſcimus eã priuſꝗ cernamus: nõ aliterꝗ oculis. Toti⸗=

demq; ſunt eæ quot in rerũ natuta mortales: & ſua cuiq; ſicut facies. Hinc illa gentiũ totq;
linguarũ tot orbe diuerſitas. Hinc tot cãtibus & moſulis flexiões. Sed ante oĩa explanatio

amimi ꝗ nos diſtinxit a feris. Inter ipſos quoq; hoẽs diſcrimẽ alterũ æque grãde ꝗ a beluis fe
cit. De agnaſcentibus mẽbris: & dicta Ariſtotelis de uita hominis. Ca. ILII.
Embra animalibus agnata inutilia ſunt: ſicut ſextus homini ſemper digytus. Placu⸗
m it in ægypto nutrire portetũ: binis & in aduerſa capitis parte oculis hominẽ: ſed iis
nv cernenté. Miror quidé ariſtotelé nõmodo credidiſſe præſcita uitæ eſſe aliqua in
corporibus ipſis: uerũ etiã prodidiſſe. Quæ quanꝗᷓ uana exiſtimo: nec ſine cõtatione Profe/
renda:ne in ſe quiſq; & auguria anxiæ quærat. Attingã tamẽ quæ tantus uir in doctrina nõ

ſpreuit. lgitur uitæ breuis ſigna ponit raros dentes: prælongos digytos: plũbeũ colorẽ plu

reſq; in manu inciſuras: nec perpetuas. Contra longe eſſe uitæ incuruos humeris: & in ma-

mi una duas inciſuras lõgas habentes: & plures ꝗ.xxxii. dentes habẽtes: auribus amplis nec
uniuerſa hæccut arbitrorſed ſingula obſeruat. Friuolacut reor)& uulgo tamé nariata. Ad
dicit morum aſpectus fimili modo apud nos Trogus: & ipſe auctor ſeueriſſinus quos uer
biseius Tubiiciã. Frons ubi eſt magna ſegnẽ animũ ſubeſſe ſigiificat. Quibus parua mobi/

lem. Quibus rotunda iracundum: uelut hoc ueſtigio tumoris apparente Supercilia quibus

porriguntur in rectũ: molles ſignificant. Quibus iuxta naſum texa ſunt: auſteros quiqus
luxta tẽpora inflexa deriſiores. Quibus in totũ demiſſa maliuolos & inuidos. Oculi ꝗbuſ/

cunq; ſunt longi maleficos eſſe indicant. Qui carnoſos a naribus angulos habẽet: malitiæ no

tiæ. Auricularũ magnitudo loquacitatis & ſtulticiæ nota eſt. Hactenus Trogus.
De anima & de habitu animalium: & quæ guſtata interimant: & de uictu hominis: & qui-
bus de cauſis non coquatur. “ A1. IIII.

d. .
Nimæ leonis uirus graue. Vrſi peſtilens. Contacta halitu eius attingit. nulla fera:
à citiuſq; putreſcũt aſflatæ reliquis. FHiominis tantũ narura infici uoluit pluribus mo
Alis: & ciborũ hac dentiũ uitiis: ſed maxime ſenio. Dolorem ſentire nõ poterat: tactu
ſenſuq; omni carebat ſine qua nihil ſentit. Eadẽ cõmeabat ab eo recẽs aſſidue exitura ſupre

mo: & ſola ex omnihus ſuperfutura. Deniq; hæc trahebatur ecælo. Fuius quoq; tñ reperta

ta p̃uenti. Cã didi pars extẽta notà impudẽtiæ habet. Qui idẽtidẽ autẽ operire ſolẽt incõſta⸗

pon
uuel
turg
pent⸗
corpea
na
heri
cien
ue
nor
tem
ſama
dianu
gm
quo
peſtik
zuide

. cit

vonn
lion

Decea

del
ſtu
ſien
gn⸗

Vn
Auri

ſins

lori
uan
bor
Uire

czu

nade
Ert⸗

PAidchine

Kretoenn
tueinsſcan
. mulcu
„e
ncnimn
ulkic
teniene
guichenn
1 Aloͤn
üläni
meninhu
ar
me Mnin
kmmnsorluc
nubmunn
ibu hbont
Primusſene
ICtumildi/
rncetton
uralunt

1 „1
Ndeu

Eiteu

0 1

ei ifi
ns nm
sls
unaA
Gus gole
3uuni

„ . XII.
poœna eſt: ut neq ad ipſum quò uiuit᷑ in Unta iu raret. Parthorum populis hoc præcipuæ & 2
iuuenta propter indiſcretos cibos: namq; & nino fœtẽt ora nimio.Se dſibi proceres medẽ⸗
tur grano alſyrii mali: cnus eſt ſuauitas præcipua in eſculenta addito. Elephamtorũ aia ſet
pentes extrahit. Ceruorũ itẽ urit. Diximus hominũ genera qui uenena ſerpentium ſucdtu e
corporibus exigeret. Quin & ſuibus: ſerpãtes in pabulo ſunt: & aliis uenenũ eſt. Qux inſiæ⸗=

a appellauimus oĩa olei aſperſu necant᷑. Vultures ungueto quidem fugant. Aliã alios aps

petunt odores. Scarabei roſam. Quoſdã ſerpetes ſcorpio occidit. Scythæ ſagittarũ ungunt
aciẽ uiperina ſanie & humano ſanguine Itremediabile id ſcelus. Mortẽ ilico affert leui ta⸗
ctu. Quæ animaliũ ueneno paſcerent diximus. Quvdam innocua alioquin uenenatis paſta
noxia tiuntx & ipſa.Apros in pãphilia & ciliciæ montoſis ſalamãdra ab iis deuotata qui ede⸗

re moriunt᷑. Nec eni eſt intellectus ullus in ſapore uel odore. Et aqua uinũq; interimit. Sa⸗

lamandra ibi ĩmortua: uel ſi oĩno biberit unde peret.Itẽ rana quã uocãt rubeta: tantũ inſi/
diarũ eſt uitæ. Veſpæ ſerpẽtes auidæ ueſcunt᷑.Quo alimeto mortiferos ictus faciunt.ideo⸗

q; magna differentia eſt uictus: ut in tractu piſce uiuẽtium Theophraſtus prodidit. Boues

quoq; piſce ueſci: ſed nõ niſi uiuente. Homini cibus utiliſſimus ſimplex. Aceruatio ſaporũ
peſtifera: & cõdimẽta pernicioſiora. Difficulter autẽ perficiũtur oĩa in cibis acria: nimia: &
auide huſta:& æſtate ꝗᷓ hyeme difficilius: & in ſenecta ꝗᷓ in iuuenta. Vomitiones homini ad
hæc in remediũ excogitate frigidiora cocpora faciunt. Inimicæ oculis maxime aut dẽtibus

Somno cõcoquere corpulẽtiæ qua firmitati utilius ideo athletas athletæ malũt cibos ambu

latione perficere.Peruigilio quidẽ præcipue uincuntur cibi.

De corpulẽtia augẽda uel minuẽda:& quæ guſtu famẽ ac ſitim ſedẽt. Ca. LIIII .
Vgelſcũt corpora dulcibus atq; pinguibus & potu. Minuun tur ſiccis & aridis:ac ſi-

a ti.Quædã animalia & pecudes quoq; in africa quarto die bibunt. Hiomini non ante
Qiem ſeptimũ lœtalis in ædia. Duraſſe & ultra undecimum pleroſq; Certũ eſt mo⸗/
ri eſuriendi ſemper inexplebili auiditate animaliũ uni homini. Quædam rurſus exiguo gu

ſtu famen ac ſitim ſedant cõſeruantq; uires: ut butyru uæ titipace. glycyrrizon. Pernicioſiſ

ſimum autem & inomni uita quidem quod nimnũ. Præcipue tamen corpori minuiq; quod
graue quolibet: modo utilius.Verum ad reliqua naturæ tranſeamus.

CaIIPLINII SECVNDINATVRALISHVSTQRIAELIBER. XII„

PROENMIIVM. –
NIlMALIVM oOmmüää quæ noſci potuere nature generatim mẽbratinq;
ita ſe habẽt. Reſtãt neq; ipſa anima carentia quandoquidã nihil ſine ea in
. auiit terra edita: at inde eruta dicanterac nullum ſileatur rerũ naturæ opꝰy.
2à2 Din fuere occulta eius beneficia. Summuũq; munus homini datũ arbores
ſiluæq; intelligebantur. Hinc primum alimentum. Harum fronde molli⸗
or ſpecus:libro ueſtis. Etiamnũ gentes ſic degunt. Quo magis ac magis
— admireris ab iis principiis cedi montes in marmora. Veſtes a ſeribus peti.
Vnionem in rubri maris profundo. Smaradum in ima tellure quæri. Ad hoc excogitata ſũt
aurium uulnera. Nimirum quoniam parum eſt collo crinibuſq; geſtari:niſi infoderẽtur eti
am corpori. Quam obrem ſequi par eſt ordinẽ uitæ & arbores ante alia dicere: ac moxbis pri
mordia iungere. De arborum honore: & quando platanus primum in ta
lia:& de natura earum. CLCLCLa. 1
Aoe fuere nmuinũ tẽpla:priſcoſq; ritu ſimplici rura etià nũc deo præcellẽtem arbo⸗
h rem. Dicãt. Nec magis auro fulgẽtia atq; ebore ſimulacra quã lucos. Et iniis ſilen.
tia ipſa adoramus. Arborũ genera numinibus ſuis dicata perperuo: ſeruantur. Vt
loui eſculus. Apollini laurus. Minerue olea. Veneri myrtus. Herculi populus. Quin & ſil⸗

uanos Faunoſq; & deorum genera ſiluis ac ſua numina tanꝗᷓ e cælo attributa credim us. Arf

hBores poſtea grãdioribus fruge ſuccis hominẽ mitigauere. Ex iis recreãs mẽbra oler liquor
uireſq; potus uini:tot deniq; ſapores annui ſpõte uenientes:& menſæ depugnet licet earũ

cuſa cum feris: & paſti naufragorum corporibus piſces expectantur etiamuum tamen ſe⸗

xãde Nille præterea ſunt uſus earũ ſine quis uita degi non poſſit. Arbore ſulcamus maria
terraſ ; admouemus. Arbore exædificamus tecta. Ex arbore & ſimulacra numinum fuefe

„

LIBEKCt.

nondum præcio excogitato beluarum cadaueri: atq; ur adiis nato iure luxurie eodẽ eborte

numinũ ora ſpectarentur:& menſarũ pedes.Prodũt alpibus cœrcitas & tam inexuperabili

munimento gallias hanc primũ habuiſſe cauſam ſuperfundẽdi ſeſe italie: quod Elico ex hel

uetiis ciuis eorũ fabrilẽ ob artẽ romæ cõmoratus ficũ ſicca & uuã: oleiq; ac uini præmiſſa re

meam ſecũ tuliſſet. Qua propter hæc uelbello quæſiſſe uenia ſit. Sed quis nõ iure miretur

arborem umbræ gratia tantu petitã orbe. Platanus ea eſt. Hæc per mare ioniũ in Diomedis
inſulãà eiuſdẽ tumuli gratia primũ inuecta. Inde in ſiciliã tranſgreſſa: atq; inter primas dona
ta italiæ: erxiã ad morinos uſq; per uecta: ad tributariũ etiaà pertinẽs ſolum: ut gentes uecti/
gal & pro umbra pendant. Dionyſiusꝓrior ſiciliæ tyrannus regiam in urbem tranſtulit eas
dodmus ſuæ miraculũ: ubi poſtea factũ gymmaſiũ:nec potuiſſe in amplitudinem adoleſcere.
Haud alia fuiſſe in italia ac nominatim hiſpama apud auctores inuenitur. Hoc actũ circa ca
tæ urbis ætaté: tantũq; poſtea honoris increuit ut mero infuſo enutriantur. Cõpertum id
maxime pdeſſe radicibus. Docuimuſqʒ etià arbores uiã portare. Celebrate ſunt primum in
ambulatione achademiæ athenis cubitorũ. xxx. ſex unius radice ramos antecedẽte. Nũc eſt

clara in lycia ſocia gelidi fontis amœnitate itinei i appoſita domicili. caua octoginta atq;

unius pedũ ſpecu: numeroſo uertice: & ſe uaſtis protegens ramorũ arboribus inſtar agros
longis optinẽs unmibris: ac ne quid deſit ſpeluncæ imagini ſaxea intus crepidinis coronà mu
ſcoſos coplexa pumices extat: tà digna niraculo: ut Lucinins Mutianus ter cõſul & nuper
puinciæ eius legatus prodẽdũ etia poſteris putarit epularũ intra eâ ſe cumduodeuiceſuuo
comite.Large ipſa toros præbẽte fronde ab omni aflatu ſecurũ oprantẽ hymbriũ per folia
crepitus. Letiorẽq; marinorũ nitore picturæ uarietate laqueariũ auro cubuiſſe in eade. Ali⸗
ud exemplũ Caii principis in ueliterno rure mirati unius tabulata: laxeq; ramorũ trabibus
ſcãna patula & in ea epulati cũ ipſe pars eſſet umbræ quindeci còuiuarũ ac miniſterii capa⸗
cem rtriclinio: quã cœnã appellauit ille nidu. Eſt gortyne in inſula creta iuxta fonte platanꝰ
una inſignis utriuſq; linguæ monuméetis: nunꝗᷓ folia dimittẽs: Statimq; ei grætiæ fabuloſi/
tas ſuperfuit.Iouẽ ſub ea cũ Europa cocubuiſſe. ceu uero nõ alia eius generis eſſet in cypro

ſed ex ea primũ in ipſa creta ut eſt natura hominũ nouitatis auida. Platani ſatæ regeneraue

re uitium: qũ quide cõmẽdatio arboris eius nõlalia maior eſt: ꝗᷓ ſolẽ æſtate arcere:hyeme ad⸗
mittere. Inde in italià quoq; ac ſuburbana ſua Claudio principe Marcelli Eſernimi libertus
ſed qui ſe potentiæ eã Cæſaris libertis adoptaſſet ſpado theſalicus prædiues ut merito dici
poſſet.ld quoq; Dionyſius tranſtulit id genus. Durantq; etiam in italia portenta terrarum
præter illa ſcilicet quæ ipſa excogitauit italia.
Pee cameplatano: & quis totonderit uiridaria. Ca. II.
Amq; & cameplatani uocantur coacte breuitatis: quoniam arborum etiam abortus
n inuenimus. Hoc quoq; ergo in genere pumilionum infclicitas dicta erit. Fit autẽ
ſerendi genere & recidendi primus. Cn. Matius ex equeſtri ordine Diui Auguſti
amicus inuenit nemora tonſilia infra hos. lxxx. anno.
2ðèZMW De peregrinis arboribus: & malo aſſyrria. Ca. III.
Eregrinæ ceralſi perſiceq;: & omnes quarum græca nomina aut aliena. Sed quæ ex
p iis incolarum numero eſſe cœpere dicentur inter fructiferas. In præſentia externa p
ſegquemur a ſalutari maxime orſi. Malus aſſiria quam alii uocant medicam uenenis
macdcrar. olium eius eſt unedonis intercurrentibus ſpinis. Pomum ipſum alias non mancdi
tur: odore præcellit foliorum quoq; qui tranſit in ueſtes una conditus aicerq; animaliũ no
xia. Arbor ipſa omnibus horis pomufera eſt: aliis cadentibus: alus matureſcentibus: aliis ue
ro ſubnaſcentibus. Lentauere gentes tranſferre ad ſe propter remedii præſtantiam fictili⸗
bus in uaſis deto per cauernas radicibus ſpiramento. Qualiter ommia tranſitura longius ſe
riartiſſime tranſferriq; quæ meminiſſe conueniet: ut ſemel quæq; dicãtur: Sed niſi apud me
dos & in perſidæ naſci noluit. Hæc cuius grana parthorũ proceres in coquere diximus ceſcu
lentis cõmendandi halitus gratia. Nec alia arbor laudatur in mediis. Lanigeras ſerumin mẽ
tione gentis eius narrauimus. De indiæ arboribus: uel quan⸗
Ago primum romæ hebenus. CCCKODa.õ. kUIIIIi
ITẽ indiæ arborũ magnitudinẽ unã: q uà peculiatius. Virgilius celebrauit hebenum
muſiꝗ alibi naſci profeſſus. Herodotus eam æthiopiæ intelligere maluit: tribnti uice
regibus perſidis e materiæ eius centenas phalangas tertio quoq; anno penſitaſſe æthiopas

*

dus
D

(un
bisne
italin
pus⸗

Nen
lale

Qot

Uumnt
oper
heeci
cantt
tobin
teges

Ppla

ſed

Gen

(cte

g ha
neas

lrun

9

uocat
guoch
tempe
uafi
nidid
canrt
ticai
ritue
inti⸗
Uita
Plac

in⸗
r
Aum
Aro

reg

ſeedciche⸗
neue
eüinan
mRerlar
due imnn
üinomt
AMna
enna bi
Nirmnlie
n Mſe
KMüc
1(emmt
umn pumumn
gn
iür
1ocenitlr
Eineni
niniſenic⸗
imnigrr
Aoll/
Aanc
r

7

rnmlhl
f.
6 ſie
N t ner
Mh

„ rrEN
NCeR “

Mt!
eEIN Louus
Sõ

1.4. eI
aE
4 „!

ſ
— 1 n
a0 N
eANR

ena ld
ſenczenadd)
AasON
Nüh
rmm tith
lai Nite
eciginm 4

lummiin
l

urbend
nielinin
clle un

cundi. Alterum fruticoſnm cytiſi modo.& totà india diſperſum eſt.

Qus pᷣdulci ſapore digno mi

larum Proſeincn ſterilis: præterꝗᷓ oleaſtri. fro rn.

cum auro & ebore prodendo. Non omittedũ id quocg uicenos dentes elephãtorũ grades:

quoniã ita ſignificauit: æthiopas eadẽ cauſa pendere ſolitos: tanta ebori auctoritas Erat ur⸗

pis noſtræ trecenteſimodecimo anno. Tunc-eni auctor ille hyſtoria eã condidit. I huris in
italia. Quo magis mirũ eſt: quod eidẽ credimus: qui padũ amnẽ nõ uidiſſe: nemini ad id tẽã

pus aſiæ græciæq;: aut ſibi cognitũ Aethiopiæ forma ut diximus. Meroen uſq; nuper alat⸗
Nereni principi rarã arhorẽ hebenũ. Amerce uſq; ad ſyenẽ finẽ ĩperii per nongẽta nonagin
ta ſex mil.paſ.nullãq; aliã niſi palmarum generis eſſe docuit. Ideo fortaſſis in tributorũ au

QGoritate tertia res fuerit hebenus. Romæ ea magnus Põpeius in triunpbo mitridatico oſtẽ
dit. Accendi eam Fabianus negat. Vritur tamen odore iucundo. Duo genera eius. Rarũ id

quod melius arboreũ trunco enodi: materiæ nigri ſplendoris: ac uel ſine arte protinns iu/

PDeLee ſpina & ficu indicis. CciADAa. vV.
Bi & ſpina ſimilis ſed depræhenſa uel lucernis igni protinus tranſiliẽte. Nũc eas ex
i ponã quas mirata eſt Alexãdri magui uictoria orbe eo patefacto. Ficus ibi exilia po
ma habet ipſa ſe ſemp ſerẽs: uaſtis diffuudit᷑ ramis. Quorũ põdera adeo in ter rã cur

uantur: ut annuo ſpatio infigantut: nouãq; ſibi ꝓpaginẽ faciat circa paretẽ in orbes:quodâ

opere topiario.Intra ſeptẽ ea eſtiuãt paſtores. opacã pariter & munità uallo arboris. decora

ſpecie ſubter intuẽti proculue formicato ambitu. Superiores eiuſdẽ rami in excelſum emi-

cant:ſiluoſa multitudine: uaſto marris corpore: ut. lx.paſ.pleræq; orbẽ colligãt. Vmbre ne⸗
ro bina ſtadia opiant:Foliorũ latitudo peltæ effigiẽ amazonicæ habet. Ea cauſa fructũ in⸗
tegẽs creſcere phibet.Raruſq; eſt nec fabæm agmtudinẽ excedẽés. Sed per folia ſolibus co/
iraculo arboris gigmit᷑ circa aceſinem maxine amnem.
De arbore pala:& arbori bus indicis ſine nominibus & laniferis. C. VI.
Aiior alia pomo & ſuauitate præcellétior: quo ſapictiores i nderũ uiuũt.Folium alas
m auiũ imitatur longitudine triũ cubitorũ: latitudine duũ fructũ e cortice mittit ad⸗
mirabilẽ ſucci dulcedine: ut uno quaternos ſaliet. arbori nomen palæ: pomo ariene.
Plurima eſt in ſidracis expeditionũ. Alexãdri termino. Eſt & alia ſimilis huic: dulcior pomo
ſ(ed intraneorũ ualitudini infeſta. Dixerat aiexander ne ꝗs agminis ſui id pomũ attingeret
Genera arborũ macedones narrauere: ex maiore parte ſine noibus. Eſt & terebintho ſimilis

cætera: pomo amygdali: uel minore tâtũ magnitudine:præcipuæ ſuauitatis in bactris. Vti⸗

q; hanc aliqni terebinthũ eſſe pprii generis potiuſꝗᷣ ſimilẽ ei putauerũt. Sed unde ueſtes li
neas faciũt: foliis moro ſimilis: calice bõbicino. Rhodo ſerũt eã in campis: nec eſt gratior ul

de piperis arboribus: & gariophylo: & aliis pluribus. Ca. VlI.,
Arſſim uero quæ piper gignunt: iumperis noſtri ſimiles: ꝗ́

ꝗᷓ in frõte caucaſi folibus
“ oppoſita gigni tantũ eas aliqui tradidere. Semina a iunipero diſtant paruulis li liꝗs
edquales in paſſiolis uidemus. Plæ priuſ ꝗdehiſca dzcerptæ toſtæc; ſole faciũt qck
uocatur piper longum. Paulatim uero dehiſcẽtes per mat iratẽ oſtendunt candidũ piper
quod deinde toſtuù ſolibus colore rugiſq; mutatur. Ver uis ſua iniuria eſt:atq; cælr in⸗

temperie carb unculantur: fiunt ꝙ ſemina caſſa & inania cant brechmaſim: idoruuulin

gna ſignificante abortum.Hoc ex ommi genere aſpertimũ leuiſſimũq; & pallidũe Gratius
nigrũ:lemiuſqʒ; utroq; candidũ. Nõ eſt huius arboris radix: ut aliqui exiſtimauere: quã uo/
cant ſingiuerim: alii uero gingiberim quaquꝗ ſapore ſimili.Id enim in arabia atq; troglody
rica in uillis naſcitur. Paruæ hærbæ radice cãdida-Celeriter ea cariẽ ſentit:qᷓuis in tanta ama
ritudine. Preciũ eius in libras ſex. Diper longũ facillime adulterat᷑ alexãdrino ſinapi. Emitur
in libras. xxv. Albũ. xvii. Nigrũ.xiiii. Vſum eius adeo placuiſſe mirũ eſt. In aliis quippe ſua⸗
uitas cœpit:in aliis ſpecies inuitauit. Huic nec pomi nec bacce cõmendatio eſt aliqua. Sola
placere amaritudine: & hac in indos peti. Quis ille qui primus cibis experiri uoluit: aut cui

in appetenda auiditate eſurire nõ fuit fatiuso Vtrũq; ſilueſtre getibus ſuis eſt:& tamẽ pon⸗

dere emit᷑ ut aurũ uel argẽtũ. Piperis arborẽ iã etiã habet italia maiorẽ myrto: nec abſi imilẽ
Amaritudo grano eade quæ piperi myrteo creditur eſſe. Deeſt toſta illa maturitas: ideom
& rugarũ coloriſq; ſimilitudo. Adulteratur inniperi baccis mire uim trahentibus. In põde
re ꝗdẽ multis modis. Er eriãnum in india piperis grani ſimile:quod uocat᷑ gariphylõ gran/
dius fragiliuſq;. Tradũt in indico luco id gigni: Aduehitur odoris gratia. Fert & in ſpinis

.

piperis ſimilitudinem: præcipua amaritudine foliis paruis déſiſq; cypri modo: ranus triũ cu
bitorum: cortice pollido: radice lata: lignoſaq; buſei coloris. Hiac in aqua cũ ſemine exce,
pta in æreo uaſe medicamætu fit: quod uocat᷑ lycione. Ea ſpina & inpelio mõte naſcit᷑: adul, zue
teratq; medicametũ. Itẽ aſphodeli radix aut fel bubulũ aut abſinthium uel thus uel amur ige
ca. Abſintiũ aptiſſimũ medicinæ quod eſt ſpumoſum.Indi in utribus camelorũ aut rhinoce inni
rotum admittunt. Spinãâ ipſam in græcia quidam pixacanthum chironium unocant. auc
“Y De machir & arboribus amana gentis. Ca. VIlIlII. lſen
machir ex india aduehitur cortex rubes: radicis magnæ: nomie arboris ſuæ. Qua did⸗
Ee lies ſit ea in copertũ habeo. Corticis melle decocti uſus in medicina ad dyſentericos cype
pPræcipuus habetur. Saccorũ & arabia fert: ſed laudarius india. Eſt autem mel in arui aͤg⸗
dinibus collectũ: gũmiũ modo candiduũ: dẽtibus fragile.Ampliſſimũ nuciis auellane magni ol
tudine ad medicinæ tantũ uſum: Contermina indis gens ariana appellatur: cuius ſpina la- Alodh
chrimarũ ſpecioſa: mirrhe ſimilis: acceſu propter aculeos angio. lbi & frutex peſtilas rapha⸗ odot
ni folio:lauri odore:equos inuitate: qui pene equitatu orbauit. Alexandrũ primo introitu. e⸗
Quod & in gedroſis accidit.ltem laurino folio. Et ibi ſpina tradita eſt: cuius liquoi aſper / phu
ſus oculis cæcitatem infert animalibus oĩbus. Necnõ & hærba p̃cipui odoris referta minu⸗ AKAumit
tis ſerpentibus.quarũ ictu protinus moriendũ eſſet. Oneſicritus tradit in hyreailiæ cõualli ien
bus ficis ſimiles eſſe arbores quæ uocentur occhi: ex quibꝰ defluat mel horis matutinis du, cruri
abus. De bedellio & arboribus perſici inaris. Ca. IX. iiiß
u lcina eſt bactriana: in qua bedelliũ nominatiſſimũ. Arbor nigra eſt magnitudĩie oleæ Alo
folio roboris: fructu caprifici: naturaq; gũmi. Alii brochon appellãt: alii malachrà: eAex
alii maldacon. Nigrũ uero & in ofas cõuolutũ hadrobalũ. Eſſe autẽ debet tranſlucidum: ſ i— 2“
mile cæræ: odoratũ: & cũ fricatur pingue: guſt u amarũ citra acorẽ. In ſacris uino perfuſum
odoratius. Naſcitur & in arabia indiaq; & media ac:babylonę. Aliqui peraticũ uocãt ex me⸗ n
dia aduectũ. Facilius hoc & cruſtoſius: amariuſq; & gũmoſum.Adulteratur amygdala nun,/
ce. Cætera eius genera cortice: & ſcordaſti: lta uocatur arbor æmula gummi. Sed deprehen fore
dunturquod ſemel dixiſſe & in cæteros odores ſatis ut ſitodore colore: pondere: guſtu: kexeè
igne.Bactriano nitor ſurus:m ultiq; candidi ungues. Præterea ſuum põdus: quod graunuus QCL
eſſe aut leuius nõ debeat. Preciũ ſincero in libras decem tantũ. Gentes ſ upradictas perſis ar brul
tingit: rubro:mari:quod ibi perſicũ uocauim us longe in terra æſtus agente. Mira arborum hiiim
natura. Namq; croſſe ſale inuectis derelictiſq; ſimiles ſicco lictore radicibus undis polxypa⸗ nect⸗
rum modo amplexæ ſteriles harenas ſpectantur. Eadem mari adueniente fluctibus pulſatz dum:
reſiſtunt ĩmobiles. Quin & pleno æſtu operiũtur totæ. Apparetq; rerũ arg umẽtis aſperita⸗ tur &
txe aqnarũ illas ali. Magnitudo mirãda eſt. Species ſimilis unedonis. Pomù amigdalis extra cds
ĩtus cõtortis nucleis. De arboribus pſicæ inſulæ: & lanigeris arboribus. Ca. X. miem
Vlos inſula in eode ſinu eſt: repleta ſiluis qua ſpectat orientẽ: quaq & ipſa æſtu ma⸗ miur
t? ris pei funditur. Magnirudo Anguns arboribus fiſci. Flos ſuauitate ĩenarrabili. Po coKin
mũ lupino ſimile: ppter aſperitatẽ intactum omnibus aĩalibus. Eiuſdẽinſulæ excel?æ-. ami
ſiore ſuggeſtu lanigeræ arbores alio modo ꝗᷓ ſerũ:iis folia in fœcunda:quæ ni minora eſſet ae
uitiũ poterant uideri: ferunt cotonei mali amplitudine cucurbitas: quæ maturitare ruptzZ berk
oſtendunt lanuginis pilas: ex quibus ueſtes præciſo linteo faciunt. . mernt
De goſampino & arboribus ex quibus ueſtes fiunt: & quihus modis conſtent arborum exb
fruuuuus. LK.... Al.
Arbores uocant goſampinos fertiliores etiã tylo uero minores: quæ diſtant. x. paſſi
2 bus luba circa fruticem lanugines eſſe tradit: linteaq; fieri indicis præſtantiora. Ara 1t
bicx autẽ arbores ex quibus ueſtes faciant cynas uocari: folio palme ſimili. Sic ĩdos
ſuæ arbores ueſtiũt. In tylis aurẽ & alia arbor floret albe ui ole ſpecie:ſed magnitudine qua dicun
druplici ſine odore quod miremur.In eo tractu eſt & alia ſinulis folioſior tamẽ roſeiq; flo ldſol
ris: quẽ noctu cõprimẽs aperire incipit ſolis exortu: meridie expandit: Incolæ dormire eum miin
dicunt. Fert eadem inſula & palmas: oleaſq; ac uires: G cum reliquo pomorũ genere ficos. glin
Nullli arborũ folia ibi decidũt.Rigaturq; gelidis fontibus: & hymbres accipit uicina iis ara⸗ borer
bia flagitat quandam generum diſtinctionem: quoniam fructus iis conſtat: radice: frutice:· Amin
cortice:ſueco:lachryma:ligno: ſ urculo: fliore: folio:pommm. wuie⸗
DDe eoſto & nardo: & differentiis nardi. cJMK. XII

Amumüg
ſeniean
t
muA
Mattin
Cn.

— —

IS

oni lad
dleNen
nnelnri

Alrenen

niuhein
ö
mmoiin
in he/

Fenrmm⸗

mamnizdu,

KE

Fimndiedl
Ai M
na

Märe
uſ
mid.
Gtlian
1
uurn
mmmpiih
zololron
i nidn
une

nthnn
ſm
Anti

S==

6

Radix & foliũ indis ẽ maximo precio. Radix coſti guſtu feruẽs: odore eximio: fru
tice alias inutili: primo ſtatim introitu anis indi ĩpatale inſula. Duo ſunt eius gene
Ia nigrũ & quod melius candicans. Preciũ in libras. xvi. De folio nardi plura dicere
par eſt: ut principali in unguentis Frutex eſt: graui & craſſa radice: ſed breui ac nigra: fragi
liq;: quis pingui.Situm redolente ut cupreſſi aſpero ſapore:folio paruo dẽſoq;. Cacumina
i ariſtas ſe ſpargunt: ideo gemina dote nardi ſpicas ac folia celebrant. Alterum eius genus
apud gangẽ naſcens danatur. In totum ozenitidis nomine uirus redolens. Adulteratur ex
pſeudo nardo hærba quæ ubiq; naſcitur raſiore atq; latiore folio: & colore lang uido ĩ can
didum uergente. Itẽ ſua radice permixta ponderis cà: & gũmi: ſpumaq; argenti aut ſtibio:
cyperi ue cortice: Sincerũ quidem leuitate deprebẽditur: & colore ruffo: odoriſq; ſuauiate
& guſtu:maxime ſiccante os ſapore iucũdo. Precium ſi picæ ĩ libras. Ilxxxx. Folia diuiſere ad
nouã ãplitudinem: qd adroſpherũ uocatur maioribus ſiclis. xxx. Quod minore folio ẽ me⸗
ſoſphærũ appellat᷑ emit᷑.lx. Laudatiſſimũ microſphærũ e minimis foliũ. Preciũq;ʒ:eius. lxxv.
odori gratia oĩbus maior recẽtibus. Nardo color ꝗ ĩueterauerit nigriori melior. In noſtro
orbe ꝓxime laudatur ſyriacũ.mox gallicũ. Tertio loco creticũ:qd alii ꝗdẽ agirõ uocãt: alii
aliphũ:folio oluſatri: caule cubitali geniculato:ĩ purpura albicãte: radice obliqua inlloſaq;
& imitante auiũ pedes.Baccaris uocatur nardus ruſticũ de quo dicemus inter flores. Sunt
aut ea omnia hærbe præter indicũ. Ex. iis gallicũ & cũ radice uellitur: abluiturq; uino. Sic⸗
catur ĩ umbra: alligatur faſciculis ĩ charta:nõ multum ab indico differens. ſyriaco tamẽ le-
uius. Precium ſiclis. xiii. In iis probatio una:ne ſint fragilia & arida potiuſꝗᷓ ſicca folia. Cum
gallico nardo ſemp naſcitur hærba: quæ hirculis uocatur a grauitate odoris & ſimilitudĩe:
qua maxime adulteratur. Diſtat ꝙ he cauliculo eſt: & quod minoribus foliis: q radieis
neq; amaræ neq; odoratæ. De aſſaro amomo & amomi & de cardamomo. Ca. XlII.
Arrgdi uim habet & aſſarum: quod & ipſum aliqui ſilueſtre nardum appellant Eſt au
n tem ederæ foliis: rotundioribus tantum mollioribuſq;: fore purpureo radice galli
ci nardi ſimile: acinoſum: ſaporis calidi:ac uenoſi.Montibus in umbroſis bis anno
fioret. Optimum in ponto:proximum in phrygia:tertium ĩ illyrico. Foditur cum folia mit
tere incipit. Et in ſole ſiccatur celeriter ſitum trahens: ac ſeneſcens: inuenta nuper & ĩ thra
cia hærba eſt cuius folia nihil ab indico nardo diſtant. Amomi uua in uſu eſt indica uite la
bruſca ut alii exiſtimauere frutice uenoſo:palmi altitudine:carpiturq; cum radice:mani pu
latim leniter componitur protinus fragile. Laudatur quãmaxime pu nici mali foliis ſimile.
nec rugoris:colore ruffo. Secunda bonitas pallido. Hærbaceum peius. Peſſumumq; candi⸗
dum:& uetuſtate euenit. Precium uuæ in libras ſicli. lxx. Friato uero amomo. xlviii. Naſci
tur & in armeniæ parte quæ uocatur ocene: & in media & in ponto. Adulteratur foliis pu⸗
nicis & gũmi liquido ut cohæreat: conuoluatq; ſe in uuæ modum. Eſt & quæ uocatur amo
mis minus uenoſa:atq; durior: ac minus odorata: a quo apparet aut aliud eſſe: aut colligi ĩẽ
maturum. Similes iis & nomine & frutice cardamomũ ſemine ob longo. MDMetitur eode mo
do & in arabia. Quactuor eius genera. Viridiſſimum ac pingue acutis angulis cõtumax fri
canti: quod maxime laudatur. Proximum eius ruffo candicans. Tertium breuius atq; nigri

us. Peius tamen uarium & facile tritu: odoriſq; parui. Quod uerius coſto uicinius eſſe de

bet. Hoc & apud medos naſcitur. Precium optimi in libras.xii. Cinamomo gentilitas proxi
ma erat nilus:ni prius arabiæ diuitias indicari conueniret: cauſaſq; quæ cognomem illi fœli
cis ac beatæ dedere. Principalia ergo in illa thus & myrrhꝗ. Hæc & cum troglodytis cõis.
De thure & arboribus thuris. νRRρ—+ e &. Ca. AlllII.
Hura præter arabiã nullis: ac ne arabiæ quidem uniuerſæ. In medio eius ſũt ſere ar
t? tramitæ pago ſabeorum capite regni Sabota: in monte excelſo: a quo octo manſio
nibus diſtat ergo eorũ thurifera. Saba appellatur. quod ſignificare græci miſteriũ
dicunt:ſpectans ortus ſolis æſtiui undiq; rupibus inuia & a dextra maris ſcopulis inacceſſa
Id ſolum e rubro lacteum traditur. Siluarum longitudo eſt ſchenorum. xx. Latitudo di-
midium eius. Schœnus pater Fratoſthenis ratione ſtadia. xl. hoc eſt paſſus quinq; milia. Ali
qui.xxii.ſtadia ſingulis ſchœnis dedere: axtolluntur colles alti:decurruntq; & in palma ar⸗
bores ſponte natæ. Terram argilloſam eſſe conuenit: raris fontibus ac nitroſis. Attingunt
& miniei pagus alius:p quos euehit᷑ uno tramite anguſto. Hi primi cõmertiũ thuris fecere

maxiĩeq; exercent Abus & minieũ didũ ẽ. Nec præterea arabũ alii thuris arbors higent

ae ne horũ quidẽ oẽs. Ferũtq;. ccc.nõ amplius eſſe familiarum: quæ ius per ſucceſſiones id
ſibi uendicent. Sacros uocari ob id: nec ullo congreſſu fœ minarũ funerũq; cũ incidant eas
arbores: aut metant pollui. Atq; ita religione merces augeri. Quidà promiſcui ius iis po⸗
pulis eẽ trad unt in ſnluis. Alii per uices annorũ diuidi. Nec arboris ipſius quæ ſit facies cõ⸗
ſtat Res in arabia geſſimus: & romana arma ĩ magnã partẽ eius penetrauere. C.etiã Cæſax
Auguſti filius inde gloriã petit: nec tamẽ ab ullo(quod equidẽ ſciã) latino arborũ eage tra⸗
dita ẽ facies. Græcorũ exẽpla uariant. Alii folio pyri minore dũtaxat & hærbidi coloris pro
didere. Alii létiſco ſimilẽ ſubrutilo folio. Quidam terebinthũ eſſe & hoc uiſum Antigon
regi allato frutice. Iuba ex iis uoluminibus ꝗ ſcripſit ad. C. Cæſarẽ Auguſti filiũ ardente
fama arabiæ tradit cõtoxti eſſe caudicis: ramis aceris maxime ponti. Succum amygdalæ mo
do emittere. aleſq; in carmania apparere: & in ægypto ſatas ſtudio ptolemæorũ regnan⸗
tium. Cortice lauri eẽ conſtat. Quidam & folium ſimile dixere. Talis certe fuit atbor ſardi

bus. Nà & aſiæ reges ſerendi curam habuerũt. Qui mea ætate legati ex arabia uenerũt: oĩa

incertiora fecerunt. Quod iure miremur uirgis etià thuris ad nos cõmeantibus quibus cre
di poteſt:matrem quoq; teretem & enodi fruticare trunco. Meti ſemel anno ſolebat mino
re occaſione uendendi: lam quæſtus aliam uiam affert.
De natura thuris & generibus. Ca. Xv.
Rior atq; naturalis uindemia circa canis ortũ Hagririſtamd æſtu incidentibus: qua
p maxime uideatur eſſe prægnãs: tenuiſſimuſq; tẽdi cortex. Laxatur bic plaga: nõ ad-
mittitur. Inde: proſilit ſpuma pĩguis. Hæc cõcreta denſatur: ubi loci natura poſcat

tergere palmea excipiente. Aliubi area circũ pauita. Purius illo modo ſed hoc ponderoſius

Quod ĩ arbore hæſit ferro depectitur: ideo corticoſum. Silua diuiſa: certis portiõibus mu
tua ĩ nocẽtia tuta ẽ.Neq; ullus.ſaucias arbores cuſtodit. Nemo furatur alteri. Ad hercule
Alexandriæ ubi thura iterpollantur: nulla ſatis cuſtodit diligẽtia officinas. Subligaria ſi⸗
gnantur opifici. Perſona adiicitur capiti: denſus ue reticulus. Nudi emittũtus: täto minus
fidei apud. Nos pœna: quà apud illos ſiluæ habent. Autuno legitur ex æſtiuo partu. Hoc
puriſſimũ candidũ.Secunda uĩdemia eſt uere:ad eã hyeme corticibus ĩciſis. Ruffũ hoc exit
nec cõparandum priori. Illud carfiatũ: hoc dathiathũ uocant. Creditur & nouellæ arboris
cãdidus eſſe: ſed ueteris odoratius. quidà & i inſulis melius putant gigni. Iuba in iſulis ne
gat naſci.Quod ex eo rotunditate guttæ pependit maſculum uocamus. cum alias nõ fere
mas uocetur: ubi nõ ſit fœæmina. Religioni tributum ne ſexu alter uſurparetur. Maſculum
aliqui putant a ſpecie teſtium dicum. Præcipua autem gratia eſt mammoſo cũ hærente la

chryma priore conſecuta alia miſcuit ſe. Singula hæc manũ implere ſolita inuenio. Cũ mi-

nori diripiendi auiditade lentius naſci liceret. Græci ſtrygoniam & atomũ tali modo apel⸗
lant:minorem autem orobiam. Micas concuſu eliſas mamã uocamus. Etiannum tamẽ iue
niuntur guttæ: quæ tertiam partem minæ: hoc c. xxxix. denarorum pondus æquent. Alexã

dro magno in puericia ſine perſimonia thura ingerenti aris pedagogus Leonides dixerat

ut illo modo cum deuiciſſet thuriferas gẽtes ſupplicaret. At ille arabia potitus thure onu
ſtam naui miſit ei. Large exortatus ut deos adoraret. Thus collectum ſabotã camelis cõue
hitur porta ad id una patente. Digredi uia capitale leges fecere. bi decimas deo: quẽ uo⸗

cant Sabin. Menſura nõ põdere ſacerdotes accipiũt. Nec ante mercari licet. Inde ĩpenſæ pu

blicæ tolerantur. Nam & benigne certo itinerũ numero deus hoſpites paſcit. Euehi nõ pot

niſi per gebbanitas. Itaq; & horũ regi penditur uectigal. Caput eorum thõma abeſt a gaza

noſtri littoris iudeæ oppido. lxxx. xxxvii. mil. paſ. Quod diuiditur in manſiones camelorũ
Ixii. Sunt & quæ ſacerdotibus dantur portiones ſcribiſq; regum certæ. Scd preter hos &
cuſtodes ſatelliteſq; & hoſtiarii & miniſtri populantur. Iam quacũq; iter eſt aliubi pro aqua
aliubi pro pabulo aut pro maſionibus uariiſq; portoriis pendunt: ut ſuptus in ſingulos ca⸗
melos denarium dc. lxxxviii. ad noſtrum littus collihat. Iterũq; impii noſtri publicanis pen
ditur. Itaq; optimi thuris libra ſiclorum. vi. Precium habet ſecunda. Xxii. tertia. xiiii. Apud
nos adulteratur reſinæ candide gẽma pꝗſimili: ſed deprehenditur quibus dictum eſt mõis.
Probatur candore:ãplitudine: fragilitate: carbõe. Vt ſtatĩ ardeat. ltẽ ne dẽtẽ reci piat potiꝰ
ꝗᷓ imicas frägartur. De myrrha & arboribus myrthæ. Ca. XVI.
FVFrrhã in iiſdẽ ſiluis permixtâ arborem naſci tradidere: aliqui plures ſeperati. Quip
m pe multis in locis arabiæ gignitur: ut apparebit in generibus. Cõuchitur & ex ſiuis

lr
li⸗

no
wir
fu
ib
di
m

lan

fert
bar
huis
ci
itus
nia.
gi⸗
tilc
i
u
cil

ciſi
limi
lenti
dano
lus
pere
(um
ideo
biaco
bum
pri
Zinnil
kens.
lole⸗
herb
ſcder
tebir
hon⸗
tig.A
nispe
Alis
luu

— .

Cetſtorat
Mitn
mii /
elitt
ü
tütn⸗
Cichmen
um Unn
mpgcrn
kor eonen
ttaborlac
Venerüc:ci

*

„
orS,

Auu Ne
tnd winn

v aen 4
( dek

Ge

ttaich

laudata:petuntq; eam ctiam a troglodytis ſabbæi tranſitu maris. Satiua quoq; puenit mul

tum ſilueſtri prælata. Gaudet raſtris & ablaquæationibus. Melior radice refrigerata. Arbo
ci Altitudo ad quinq; cubita. nec ſine ſpina:caudice duro & ĩ torto: craſſiore quam thuris
& ab radice etiam quam reliqua ſui parte. Corticem lenẽ: ſimilẽq; unedõi. Scabrum alii ſpi
noſũc dixere. Fœlium oliuæ: uerum criſpius: & aculeatum. Iuba oluſatri aliqui ſimilẽ iu
nipero ſcabriorem tantum: ſpimiſq; horridam: folio rotondiore: ſed ſapore iumperi. Necnõ

fuere qui e thuris arbore utrunq; naſci mentirentur. Inciduntur bis & ipſæ:iiſdemq; tẽpo

ribus: ſed a radice uſq; ad ramos qui ualant. Sudent autem ſponte priuſꝗ incidantur. ſtactẽ
dictam: cui nulla præfertur. Ab hac ſatiua & in ſilueſtri quoq; melior æſtiua. Non dant ex⸗

myrrha portiones deo: quoniam & apud alios naſcitur. Regi ramẽ gebbanitarum quartas

partes eius pendunt. Cetereo paſſim ac uulgo coemptam in folles confartiũt: ipſiq; ung uẽ

XVII.

tarii digerunt haud difficulter odoris atq; pinguedinis argumentis.
De generibus myrrhæ: & natura. & præcio eiunus. Ca.
Enñnera conplura. Troglodytica ſilueſtrium prima. Erythrea ſequens & i aqua ſtatea

8 GS& aſtramitica eſt gebbannitica & auſeritis gebbannitarum regno Tertia dianitis.

Quarta collatitia. Quĩta ſembracena a ciuitate regni ſabeorum mari proxima. Sex

ta quam curiſitim uocant. Eiſt & candida uno tantum loco: quæ in meſſalum oppidum con

fertur. Probatur troglodytica pinguedine: & quod aſpectu aridior eſt: ſordidaq; atq; bar⸗
bara: ſed acrior cæteris. Sembracena prædictis caret uitiis: ante alias hylaris: ſed uiribus te-

nuis. In plenum autem probatio eſt minutis glebis: nec rotundis. In concretu albicatis ſuc
ci & tabeſcẽtis: utq; cõfracta cãdidos ungues habeat: guſtu leniter amara. Secunda:bomitas
ĩtus uaria. Peſſima quæ ĩtus nigra peior ſi ſit etiam foris. Precia ex occaſione ementiũ ua-
ria. Stacteæ a. vi. ad. l. Satiuæ ſũmum ad. xxii. Erythreæ ad. xvi-hanc uolunt arabicam intelli=
gi. Troglodyticæ nucleo ad. xiii. Seæ uero quà odorariam uocant ad, xiiii. Aduleratur len
tiſci glebis & gũmi. Item cucumeris ſucco amaritudinis cauſa:ſicut ponderis ſpuma argen
ti. Reliqua uitia deprehenduntur ſapore: gũmi dente lenteſente. Facilime autem adultera

tur indica myrrha:quæ ibidem quadam æe ſpina colligitur. Fioc ſolum peius india affert fa

cili diſtinctione: tanto deterior effffft.
De maſtice:ladano:& bruta:enhemo:& ſtrobo: & de ſtyrace Ca. XVjVIII.
Rgo tranſit in maſticem quæ ex alia ſpina fit in india. Itemq; in arabia lamã uocãt.

Sed maſtice quoq; gemina eſt: quoniam & in aſia græciaq; hærba reperitur e radi-

ce folia emittens: & carduum ſimilem alo ſeminis plenum lachryma: quæ erumpit ĩ

ciſa parte ſũma uix ut dinoſci poſſit a maſtice uera. Necnon & tertia in ponto eſt bituminis

ſimilior. Laudatiſſima autẽ chia candida: cuius precium in libras. xx.- nigræ uero. xii. Chia e
lentiſco traditur gigni gũmi modo.Adulteratur ut thura reſina. Arabia etiamnum & la⸗
dano gloriatur: forte caſuq; hoc & iniuria fieri odores plures tradidere. Capras male ficiũ
alias frondibus animal: odoratorum uero fruticum: expetentius tanꝗᷓ intelligãt precia car
pere geminum caules prædulci liquore turgentes diſtillantemq; ab iis caſus mixtura ſuc

cum improbo barbarum uillo abſtergere. Hunc glomerari in puluerem: & incoqui ſole. Et

ideo in ladano caprarum pilos eſſe. Sed hoc non alibi fieri ꝗᷓ in nabathæis: qui ſunt ex ara⸗
bia contermini ſyriæ. Recenciores ex auctoribus ſtrobon hoc uocãt. Traduntq; ſiluas ara-
bum pnſtu caprarum infringi: atq; ita ſuccum uillis ĩ hereſcere. Yerum autem laudanum
cypri inſula eſſe. Vt obiter quæq; genera odorum dicantur: quãuis non terrarum ordine.
Similiter & hoc ibi fieri tradunt: & eſſe ceſyphum hyrcorum barbis genibuſq; uilloſis ĩhæ
rens. Sed ederæ flore deroſo paſtibus marutinis cum eſt rorulenta cypros. Deinde nebula
ſole diſcuſſa in puluerem mandentibns uillis adhæreſcere: atq; ita ladanum depecti. Sũt ꝗ
hærbam in cypro ex qua id fiat ladẽ appellet: & enim illi ladanum uocant: huius pingui in
ſidere.Itaq; attractis funiculis hærbam eam cõuolui: atq; ita offas fieri. Ergo in utraq; gen

te bina genera:terrenum:& factitiũ.ld quod terrenum eſt friabile: fatitium lentum. Nec⸗

non & fruticem eſſe dicunt in carmania & ſuper ægyptum per Ptolemæos tranlſlatis plan-

tis. Aut ut alii generari & id in iis ut thuris arbori colligiq; ut hũmi inciſo cortice: & capfri
nis pellibus excipi. Precia ſunt laudatiſſimo in libras aſſes xl. Adulteratur myrti baccis: &

aliis animalium ſordibus. Sinceri odor debet eſſe ferus:& quodãmodo ſolitudinem redo⸗-

lens. lpſum uiſu aridum ſtatim tactu molleſcere. Accenſũ fulgere odore iucũdo gratuitũ.

m ii

LIBER.
Myrrhata deprchenduntur: crepitantq; in igne. Præterea ſincero calculi potius e rupibus
inbxtet: pu wistlenarabi & olea dotatur lachryma qua medicamẽtũ cõficit a græcis enhe
mon dictu: ſlingulari effectu contrahendis uulnerũ cicatricibus. In maritimis eæ fluctibus
Aſtuq; operiũtur. Nec baccæ nocet᷑:cũ conſtet & in foliis ſalẽ relinqui.Fiæc ſũt peculiaria
arabiæ. Et pauca præterea alibi cõmunia dicẽda: quoniãà ĩ iis uincit: peregrinoſq; ipſa myr⸗
rhæ odores & ab exteris petit. Tanta mortalibus ſuarũ rerũ ſatietas eſt: alienarũq; auiddi⸗
tas. Petunt igitur in helimæos arboré brutã cupreſſo fuſæ ſimilẽ:ex albidis ramis: iucundi
odoris accẽſam & cũ miraculo hiſtoriis Claudii Cæſaris prædicatã. Folia eius iſpergere po

tionibus parthos tradit. Odorẽ ꝓximũ eſſe cedro: fumũq; eius contra ligna alia remedio:

Naſcitur ultra phaſin tigrinq; ĩ finibus opimis ſcythiæ ĩ monte ſcanthro. Petunt & ĩ carma
nos arborẽ ſtrobũ ad uKiru⸗ pfuſam uino palmeo accedẽtes. Huius odor redit a cameris
ad ſolũ iurũdus ſed aggrauans capita citra dolorẽ tame. Hoc ſõnũ ægris quærunt. His cõ
merciis carracẽ oppodiũ aperuere: quod ẽ illis nundinariũ. Inde gabba oẽs petere ſolebant
dierũ. xx. itinere: & paleſtinã: ſyrià. Poſtea caracẽ peti cœptũ: ac régna parthorũ ex ea cauſa
Iuba auctor eſt. Mihi & ad perſas ẽt prius iſta portaſſe:ꝗᷓ ĩ ſyriã aut ægyptũ uidentur. He-
xodoto teſte:ꝗ tradit ſingula milia taletũ thuris annua penſitaſſe arabas regibus pſarũ. Ex
ſyria reuehũt ſyracem:acri odore eius in focis abigẽtes ſuorũ faſtidiũ. Cætero nõ alia ligni
genera ſunt ĩ uſu quã odorata. Ciboſq; ſabæi coquunt thuris ligno:alii mirrhæ. Opidorũ
nicorũq; nõ alio quã ex aris fumo atq; nidore.Ad hunc ergo ſanãdũ urunt ſtiracẽ in pelli
bus hyrcinis ſufficitq; tecta.Adeo nulla eſt uoluptas: quæ aſſiduitate ſui faſtidiũ pariat. Eũ
dẽ & ad ſerpentes fugãdos urunt ĩ odoriferis ſiluis frequentiſſimas.
De fœlicitate arabiæ. ZDMã Ca. AXlIx.
On ſunt eorũ cinnamomũ aut caſia. Et tamẽ fœlix appellatur arabia falſo & ĩ grati
n cognominis.quæ hoc acceptũ ſuperis ferat:cũ plus ex eo ĩ feris debeat.Beatum illa
fecit hominẽ etiã in morte luxuria:quæ diis ĩtellexerat genita ad hibẽs urendis de
functis. Periti rerũ adſtruxerũt nò ferre tantũ annuo fœtu: quàtũ Nero princeps nouiſſi⸗
mo põpæ ſuæ die cõcremauit. Aeſtimentur poſtea toto orbe ſingulis anis tot funera: acer⸗
uatimq; congeſta honori cadauerunt: quæ diis ꝑ ſingulas micas dantur. Nec minus pꝓpi⸗
tii erant mola ſalſa ſupplicãtibus. Immo ueroc(ut palam e)placatiores. Verũ arabiæ etiã nuc
fœlicius mare. Eſt ex illo nanq; matgaritas mittit. Minimaq; cõputatione milles centena
milia ſeſtertiũ annis omnibus india & ſeres penĩſulaq; illa ĩ perio noſtro adimũt. Tanto no

bis delitiæ & fœmine conſtant. Quota. enim portio ex illis ad deos quæſo iã uti ad inferos

pertinet. De cinnamomo & xilocinnamomo & caſia. Ca. Xxx.
Innamomum & caſas fabuloſa narrauit antiquitas: princeps ue Herodotus auium
c nidis: & priuatim phœnicis: ĩ quo ſitu Liber pater educatus eſſet ex inuiis rupibus
arboribuſq; decuti carnis: quam ipſæ inferent pondere aut plumbatis ſagittis.ltem
caſſiam circa paludes propugnante unguibus diro ueſpertiionum genere:aligeriſq; ſerpe
tibus: his commentis augentes rerum precia. Commutata uero fabula eſt ad meridiani ſo
ſis repercuſſus:innenarabilem quẽdam uniuerſi halitum e tota peninſula exiſtere tot gene
rum auris ſpirante concentu. Magniq; Alexandri claſſibus arabiam odore primum nũtia⸗
tam in altum. Omnia falſa: ſiquidem cĩnamomum idẽq; cinnamum naſcitur in æthiopia

troglodytis connubio permixta. i mercantes a conterminis uehuũt per maria uaſta ratibus:

quas neq; gubernacula regant: neq; remi trahan uel impellant non uela: non ratio ulla ad-
iuuet:c um omnium inſtar ibi ſint homo tantum & audacia. Præterea hybernum mare exi-
gant circa brumam euris tum maxime Hantibus.Ii recto curſu per ſinus impellũt. acq; pro⸗
montorii ambitu argeſte deferunt empotium gebbannitarum:qui uocatur ocila. Quã ob
rem illi maxime id petunt. Produntq; uix quinto anno reuerti uegotiarores: & muſtos in
terire. Contra reuehũt uitrea: & ænea: ueſtes fibulas cum armilis ac monilibus. Ergo nego
tiatio illa feminarum maxime fide conſtat. Ipſe frutex duorum cubitorum altitudine am
pliſſimus:palmiq; minimus.iiii.digytorum craſſitudinis: ſtatima terra ſex digytis ſurculo⸗
ſus arido ſimilis. Cũ uiret non odoratus: folio origani: ſiccitate gaudens: ſterilior hymbre
ceu diræ naturæ. Gignitur quidem in planis: ſed denſiſſimis in uepribus: rubiſq;: difficilis
collectu. Meritur non niſi permiſerit deus. Iouem hunc intelligunt aliqui. Aſſabinum illi
uocant. Xliiiboum capraruq; & arietum cxtis impetratur uenia metendi. Non tamen aut

Meé
ligu
.
uig
orc
gec
nig
dic
prn

catl

utf.

ſtat.
Core
dica⸗
glo⸗
oibun
cinan
teria
lostn
Vlrra
ſurco
dror
Prot
por⸗
car
lia
0

goar
igen.
noge

tigtk
iplone
Kher
pe
mitur.
fennt
ninal⸗
gui
Muiore
muso

Mledi

rkrüt
E di
⸗ Relir
iür⸗
müg au
ileee 5
unmdt;
cnaan
Tnur di
dterſoeban
rürenaar
idenn,,
dus rü dr
wnülülen
5r.Oiitcii

üindi

OUH8
3 „ „
)
. Destunie
s mens
1 4
⸗ l 4NN
tina e
„„ Tn /
mut. ! 0

.
in

netotgene
nzno
andus
mronlGt
mmae
lütacgzhi⸗
cia Ci
mulros
Eigonen
fticuoſten
rrsſuch⸗
glio yn
ſg:ufn
ſobinun
01 mion

primis molle: aut cui albet cortex.

ante ortum ſolis:aut poſt occaſũ licet. Sarmẽta haſta diuidit ſicerdos:deoc; parté põit. Re

liquũ mercator iĩ naſſas condit. Eſt & alia fama:cũ ſole diuidi ternaſq; partes fieri. Deinde

uit guroruũ tenuiſſimis. partibus ad Iogitudine palmi.Secũda ꝓximis breuiore meſura at &

ordie. Viliſſimũ quod radicibꝰ pximũ: quoniã ibi mimimũ corticis: ĩ quo ſuma gratiæ. Qu
cde cã p̃fer unt cacumina: ubi pluribus cortex. lpſũ uero lignũ ĩ faſtidio ẽ pp origani Au⸗
niã: Xilocinnamũ uocatur. Preciũ i libras. xx. Quidã cinami duo genera rradid'ere: cidid
nigricãſq;: & quondà pferebat᷑ cãdidũ. Nũc cõtra nigrũ laudat᷑. Atq; ẽt uariũ præferunt ca

dido:certiſſima tame æſtimatione ſi ſit ſcabge: atq; ut ĩ rer ſeſe tritũ tarde feriet᷑. Danatur in
Ius eius a gebbanitarũ rege ſolo ꝓficiſcit᷑. ls edicto mer⸗
catu uendit. Precia quondã fuere i libras denariorũ mille. Auctũ id parte dimidia ẽ incẽſis(
ut ferũt)ſiluis ira barbaroru. Id acciderit ne ob iniquitatẽ præpotentiũ: an forte: nõ ſatis cõ
ſtat. Auſtros ibi tà ardenter flare: ut æſtatibus ſiluas accendant: ĩuenimus apud auctores.
Coronas ex cĩinamomo iĩterraſili auro ĩcluſas primus omniũ in templis capitolii atq; pacis
dicauit ĩperator Veſpaſianus Auguſtus. Radicẽ eius magni ponderis uidimus 7 daſiel te⸗
plo:qd fecerũt Diuo Auguſto cõiũx Auguſta aurex patere iĩpoſitã: ex ꝗᷓ guttæ editæ ãânis
oĩbus ĩ grana durabant᷑: donec Id delubrũ incendio cõſumptũ ẽ. Frutex & caſia eſt: iuxtam
cĩnami cãpos naſcit᷑: ſed ĩ montibus craſſiore ſarmẽto: tenui cute: uerius ꝗᷓ cortice: quẽ con
teri: atq; ĩ cĩnamomo leuari: & exinaniri preciũ ẽ. Amplitudo fruticis tertiũ cubitorũ. Co⸗
los triplex. Cũ primũ emicat candidus pedali menſura. Deinde rubeſcit addito ſemi pede.
Vltra nigricans. Hæc pars maxie laudat᷑:ac deinde pxia. Dãnatur uæro candida. Tũ ſecãt
ſurculos longitudine binũ cubitorũ. Mox pᷣſuũt recẽtibuscoriis quadrupedũ ob id ĩtere⸗
prorũ: ut iis putreſcentibus uermiculi lignũ erodant:& excauent corticẽ tutũ amaritudie.
Probat᷑ recens maxĩe & quæ ſit odoris molliſimi: guſtuue ꝗᷓ maxĩe feruens: potius lẽto tẽ⸗
Pore leuiter mordens: colore purpureo: quæq; plurima minimũ ponderis faciat breui tuni
carũ fiſtula & non fragili. Ladã uocant talẽ barbaro noĩe. Alia ẽ balſamodes ab odore ſimi

li appellata: ſed amara itaq; utilior medicis: ſicur nigra unguentis. Precia nulli diuerſiora.

Optimæx in libras. xl. cæteris. xv. D
De lſocinnamo:& chancamo:ac taro. Ca.. XxXlI.
Is addidere mangones:quam daphonoides uocant iſocinnamomo cognominatam
h preciumq; eius faciunt. ccc. Adulteratur ſtyrace: & propter ſimilitudinem cortice
lauxi tenuiſſimis ſurculis. Quin & in noſtro orbe ſeritur: extremocq; in margine ĩ pii
qua rhenus alluit. Vidit in alueariis apum ſata. Color abeſt. ille torridus ſole: & obid ſimul
idem odor. Ex cofinio caſiæ cinnamiq; & chancamũ actarum inuehitur: ſed per nabathæos
troglodytaſq; confines qui conſidere ex nabathæis.
De ſerichato & gaballio & de myrobalano. Ca. XXII.
O cõportat᷑ & ſerichatũ & gabaliũ:quæ intra ſe cõſumũt arabes: noſtro orbi tancũ

eęe nominibus cognita: ſed cũ cinamomo caſiaq; naſcẽtia. Peruenit tamẽ aliquãdo ſeri

chatũ: & in unguenta addit᷑ ab aligbus. Permutat᷑ i libras. vi. Myrobalanũ troglody
tis & thebaidi & arabiæ: quæ iudeã ab ægypto diſterminat cõmune eſt:naſcẽs unguêto ut
ipſo nomine apparet. Quo itẽ iudicatur & glandẽ eſſe arbor:heliotropio: quam dicemus ĩ
ter hærbas ſimili folio. Fcuctus magnitudine auellanæ nmucis. Ex iis in arabia naſcens ſiria ⸗
ca appellatur:& ẽ cãdida. Contra in thebaide nigra. Præfertur illa boni tate olei quod ex pri
mitur. Sed copia thebaica. Inter hæc troglodytica uiliſſima eſt. Sũt qui æthiopicam iis Ppr æ&
ferant glandem nigram nec pingue: nucleoq; gracili: ſed liquote qui exprimitur: odoratio
ri naſcentem in campeſtribus. Aegyptiam pinguiorem eſſe & craſſiori cortice rubentem:
& quãuis inpaluſtribus naſcatur breuiorem ſiccioremq;. E diuerſo arabicam uiridem ac te
miorem: & quoniam ſit montoſa ſpiſſiorem. Longe autem optimam petream ex quo dixi
mus oppido:nigro cortice:nucleo candido. Vnguentarii autem tantum cortices premunt
Medici nucleos tondunt affuſa eis paulatim calida aqua. s
DDe phoœnicobalano: & calamo odoratto. Ca. XxXlIII.
FVFrirhobalano ĩ unguentis ſimilem ꝓpximũc; uſũ habet palma ĩgypto quæ uoca⸗
m tur adipſos: uiridis: odore mali cotonei:nullo intus ligno. Colligitur aũt pauloãte

QAijiicipiat matureſcere. Quod relinquitur phœnicobalanus uocatur: & nigreſcitur-

m ii i

ſorte gemina diſcermi Quodqʒ ſoli ceſſerit relĩqui: ac ſponte cõflag rare. Præcipua bonitas

—

4 LIBER .* ſ
ueſcẽteſq; inebriat. Myrrhobalano pᷣciũ ĩ libras binas. Inſtitores & fecẽ unguèti hoc noiĩie e
appellãt. Calamus quoq; odoratus ẽ arabia naſcẽs cõmunis ĩdis atq; ſyriæ. eſt. In qua uĩcit d⸗
omnis a noſtro mari cẽtũ ſtadiis. Intet hibanũ mõtẽ aliũq; ignobilẽ nõ(ut ꝗdã exiſtiauere) un⸗
antilibanũ ĩ còualle modica: iuxta lacũ cuius paluſtria æſtate ſiccant᷑ tricẽis ab eo ſtadiis ca
lamus & incus odorati gignũtur Sane eni dicamus & de iũco ꝗᷓuis alio hærbis dicato uo- iſu
lumine:qm tamẽ hic unguẽtog materia tractat᷑. Nihil ergo a cæteris ſui generis differunt n
aſpe ctu: ſed calamus pᷣſtantior odore:ſtatĩ e longĩquo ĩ uitat.molior tactu:meliorq; ꝗ mi mm
nus fragilis & a ſolo ſe. potius ꝗᷓ ꝗq raphani mõ frangit Ineſt fiſtulæ araneũ qd uocant flo did
ré. Preſtatior ẽ cui numeroſius. Reliqua ꝓbatio ut niger ſit. Danatur alibi Melior quo bre di
uior & craſſior. lentuſq; ĩ frãgendo. Calamo pᷣciũ ĩ libras ideſt iunco.v. Traduntq; iuncum “ le⸗
odoratũ & ĩ. cãpama ĩueniri. Diſceſſimus a terris oceanũ ſꝑectãtibꝰ ad cõuexas ĩ noſtra ma u
ria. De ammoniaco & ſpagno. Ca. XXIIII. “”
Rgo æthiopiæ ſubiecta africa hãmoniaci lachrymã ſtillat ĩ harenis ſuis. Inde etiam 2’
e nomie Hãmonis oraculo iuxta quod Eignirur- arbor:ꝗᷓ metopion uocãt reſinæ mõ ſel
ut gũmi. Genera eius duo traſton maſculi thuris ſimilitudĩe: quod maxie ppbatur. c
Alterũ pĩgue & reſinoſũ: quod pyrama appellãt. Adulterat᷑ harenis uelut naſcẽdo apprehẽ
ſis. Igit᷑ qminimis glebis phbatur & ꝗᷓ puriſſimis. Preciũ optimi ĩ libras aſſes.xl. Sphanos in⸗ coin
ter eos ſitus ĩ Krengie pꝓuĩtia maxĩe ꝓbatur.Ahi ibriũ uocãt.Secũdũ locũ optinet cypriꝰ. hea
Tertiũ.phœniſcius. Fertur ĩ ægipto naſci. Quiĩ & ĩ galla nec dubitaueri. Sũt.enĩ hoc noſfe mn
cani arborũ uilli quales ĩ quercu maxie uideémus:ſe odore pᷣſtantes. Laus prima cãdidiſſi⸗ or
mis atq; altiſſimis Secũda rutilis. Nulla nigris. Et in ĩ ſulis petriſq; nati ĩ probãtur: omneſq; cem.
gꝗbus palmarũ atq; nõ ſuus odor ẽ. De cypero & aſphalatro: & maro. Ca. XXV. coid
Vperus in egypto.ẽ arbor ziziphi foliis:ſemine coriãdri:candido odorato. Coquit der
c hoc in oleo:premiturq; poſtea quod cyperus uocatur. Preciũ ei ĩ libras ꝗnq;. Opti⸗ ei⸗
mũ habetur e canopica ĩ ripis nili nata: ſecũdũ aſcalonæ iudææ: tertiũ cypro inſula no
odoris ſuauitate. Quidã hac eſſe dicũt arborẽ:quæ ĩ italia liguſtrũ uocet. In eodẽ tractu aſ di⸗
phalatros naſcit᷑: ſpina cãdida: magnitudine arboris modicæ flore roſæ. Radix unguẽtis erx m
petit᷑. Tradũt ĩ quocũq; frutice curuet᷑ arquus celeſtis:eandẽ quæcũq; ſit a ſpalathro ſua i⸗
uitatẽ odoris exiſtere: ſed ĩ aſphalatro inenarabilẽ quãda. Quidã eũ Eriſi ſceptrũ uocãt: alii no
ſceptrũ Eliſei. Cuius pbatio eſt ĩ colore ruffo uel igneo:tactuq; ſpiſſo:& odore caſtoreo. um.
Permutat᷑ ĩ libras.xv. In ægyvpto naſcit᷑ & maron peius ꝗᷓ lydiũ maioribus foliis ac uariis. II quo
la breuia ac minuta & odorata. J . latin
De balſamo:& opobalſamo:& xilobalſamo & ſtyrace:& galbana. Ca. XXVI.
FEa oibus odoribus p̃fertur balſamũ uni terrarũ iudææ cõceſſũ. Quòd iduobus
ſDtaãtũ hortis utroq; regio.altero iugegꝶ.xx. nõ amplius: altero pauciorũ. Oſtendere P
arbuſculã hãc urbi iperatores Veſpaſiani. Clarũq; dictu a Põpeio magno ĩ trium⸗
pho arbores quoq; duximus. Seruit nũc hæc: & tributa pẽdit cũ ſua gente. In totũ alia eſt Vero⸗
natura quàâ noſtri externiq; ꝓdideràt. Quippe uiti ſimilior ẽ quãâ myrto. Malleolis feri dici meſtl
rur iũcta ut uitis: & ĩplet colles uinearũ mõ quæ ſine a diminiculis ſe ipſæ ſuſtinẽr. Tõdet᷑ (CLtor
ſimiliter fruticãs: ac raſtris niteſcit. Pro perat neſci. Intratertiũ. annũ frutifera. Foliũ ꝓpximũ ſfſpone
tuberi: perpetua coma. Seuire ĩ eadẽ iu dæi ſicut ĩ uitã quoq; ſuã. Cõtra defẽdere romani: irS
& dimicatũ ꝓ frutice ẽ. Seritq nũc eã fiſcus:Ne unꝗᷓ fuit nunieroſior aut pcerior. Proceri Fr⸗
tas ĩtra bina cubita ſubſiſtir. Arbori tria genera. Tenui & capillacea coma: qd uocãt anthe- Wior
riceũ. Alterũ ſcabro aſpectu: incurũ: fruticoſũ:odoratius:hoc ſtracũ appellat. Tertiũ eume doo
tes: quia ẽ cæteris pcerius:leui cortice. Huic ſecũda bonitas: nouiſſima anthericeo. Semen Ci
eius ẽ uino ꝓpximũ guſtu: colore ruffũ: nec ſine pingui. Peius in grano quod leuius atq; ui lere
ridius. Ramus eraſſior myrto. Incidit uitro: lapide: oſſeis uecultellis. Ferro lædi uitalia odit A
Emoritur ꝓtinus. Eadẽ amputari ſuperuacua patiẽs. Incidẽtis manus librat᷑ artifici tẽpera⸗
mento: ne quid ultra corticẽ uiolet. Succus e plaga manat: quẽ opobalſamũ uocãt: eximiæ
ſuauitatis: ſed tenui gutta: ploratu lanis parua colligit᷑ ĩ cornua. Ex iis nouo fictili cõditur 0
craſſiori ſimilis oleo: & ĩ muſto cãdida. Rubeſcit deĩde: ſimulq; dureſcit & traãſlucida. Ale⸗ .Rr
xandro magno res ibi gerente toto die æſtiuo unã conchã ĩ pleri iuſtũ erat. Omni uero fœ EPie
cunditate e maiore horto cõgios ſenos. Minore ſingulos: & cũ duplo rependebatur argen lunn
ro. Nũc ẽt ſingularũ arborũ largior uena ter oibus pcutitur æſtatibus. Poſtea deputatur.

lkoet⸗
kgun
derltinen
deoſli
Mscicn
enis fkenn
Nnong en,
dboca,
elorguon
Uide
Vinolnn
ialnte ein
XüNi
miepbm.
äihmhet
i we
itur:Cne
W
Nno Col
,
iagno in
pairnaln
ruaci
lore atn,

„
1 Al

We
Racder
goitiun
ciü nd
eolsͤteici
Ponügpn
en u.
Nin icd
mi uin,
lemüe
ncn
Euisaig
aiuinlich
S
nocirln
cnici⸗
ucn/ .
nmur
cbatn ge
Gnnan

Er ſarmenta quoq; in merce ſunt. Deccc.amputatio ipſa ſurculuſq; uenit intra quĩtum de
mum annum. Xylobalſamum uocatur: & coquitur in unguentis. Pro ſucco ipſum ſubſti⸗
tuere officinæ. Corticis etiam ad medicamenta precium e. Præcipua autẽ gratia lachryniæ:
ſecũda ſemini:tertia cortici:minima ligno. Ex hoc buxoſum eſt optimunn: quod eſt odora-
tiſſimum: mordens guſtu: feruenſq; in ore. Adulteratur petreo hyperico quod coarguitur
magmitudine: ĩ manitate:latitudine: ſeu longitudie:odoris ignauia:ſapore piperis. Lachry

mxæ probatio ut ſit pinguis: tenuis: ac modice ruffa: & in fricando odorata. Secundus can⸗

didus colos. Peior uiridis: craſſuſq; . Peſſimus niger. Quippe ut oleum ſeneſcit. Ex omni in
ciſura maxĩe probatur quod ante ſemel fluxit. Et alias adulteratur ſemine ſuccuſuixq; ma
leficium deprehenditur guſtu amariore. Eſſe enim debet lenis: non ſubacidus: odore tan tũ
auſterus. Vitiatur & oleo roſæ: cyperi: lentiſci: balani: terebinthi: myrti: reſina:galbano: cæ-
ra cypria:prout quæcq; res fuit: Nequiſſime autem gũmi:quomam ipſum quoq; inhæreſcit
in manu inuerſa: & in aqua ſidetq;. Probatio eius gemina eſt. Debet ſincerum & inareſcere
ſed hoc & gummi addita fragili cruſta euenit. & guſtu deprehenditur. Carbòe uero quod
cxra reſinaq; adulteratum eſt nigriori flaamma. Nam melle mutatum ſtatim contrabit muſ
cas. Præterea ſinceri denſatur in tepida aqua gutta ſidẽs ad ima uaſis. Adulterata olei mo⸗
do innatat. Et ſi metopio uitiatum: eſt circulo candido cingitur. Summa probatio eſt: ut
lac coagulex:& in ueſte maculas.non faciat. Nec manifeſtior alibi fraus. uippe milibus de
nariorum ſextarii empti uendente fiſco. ccc. denariis ueneunt. In tantum expedit augere li
ꝗquorem. Xylobalſamo precium in libras ſex-Proxima ſyria iudææ ſu pra phoœnicem ſtyra⸗

cem gignit circa gabala & marathunta & caſſium ſeleuciæ montem. Arbor eſt eodem noĩe

cotoneo. malo ſimilis lachrymæ ex auſtero iucundioris: ĩtus ſimilitudo harũdinis: ſi uccocq;
prægnas. In hanc circa canis ortum aduolant pennati uermiculi erodentes: ob id ĩ ſcobe ſor
deſeit. Styrax laudatut poſt ſupradicta ex pilidia: ſidõe: cypro: cicilia: creta:minime. Ex ama
no ſyriæ medicis: ſed unguentariis magis. Colos in quacunq; natione præfertur ruffus &
pĩguiter lentus:deterior fu rfuroſus: & cano ſit Obductus. Adulteratur cedri reſina: uel gu
mi: alias melle: aut amygdalis amaris. Omniacq; ea deprehenduntur guſtu:Precium optio
xix. Exit & in pamphy lia: ſed acrior: minuſq; ſuccoſus. Dat & galbanum ſyria in eodẽ ama⸗
no monte: & ferulam quam eiuſdem nommis reſinæ modo ſtagonitim appellãt. Quod ma⸗
xime laudant cartilaginoſum:purum ad ſimilitudinem haméiaci: minimeq; lignoſum. Sic
quocq; adulteratur faba aut ſagapeno. Sincerum ſi uratur fugat nidore ſer pentes. permu⸗
tatur in libras. v. medicinæ hoc tantu.— .
;ðð Ca. Sð’’ XXVII 9

De panace:& ſpondylio:& malobathro. Ca.
Anacem & unguentis eadem gignit naſcentem & in ipſo fine arcadiæ citraq; erymã
p thi fontes:& in africa & in macedonia ferula ſui generis quĩiq; cubitorũ foliis qua
trternis: mox ſenis in terram iacentibus: ampla magnitudine rotundis: in cacumen
uero oleagineis: ſemine ĩ muſcariis de pendente ut ferulæ. Excipitur ſuccus inciſo caule
meſſibus:radice in autunno. Laudatur candor eius coacti. Sequens pallido ſtatera. Niger

color improbatur. Precium optimo. in libras bini aſſes. Ab hac ferula differt uuæ uocatur

ſpondylion: foliis tantum quia ſunt minora & :platani diuiſura. Non niſi in opacis gigni⸗
tur. Semen eodem nomine ſilis ſpeciem habet medicinæ tantum utile. Dat & maleabathẽ

ſyria arborem folio conuoluto:arido colore: ex quo exprimitur oleum ad unguenta. Fer-
tiliore eiuſdem ægypto: laudatius ex india uenit. In paludibus ibi gigni tradunt lentis mo
do: odoratius croco:nigricans ſeabrumq; quodam ſalis guſtu. Minus probatur candidum
Celerime ſitum in uetuſtate ſentit. Sapor eius narbo ſimilis eſſe deber ſub lingua. Odor
uero in uino ſufferuefacti antecedit alios. In precio quidem prodigio ſimile eſt a ſingulis
ad. ccc.peruenire libras Folium autem ipſum in librasclFJJ.
G M.V De oleo omphacio. CCoCoCooCCCodda.. XXVIII.
Leeum ò omphatium eſt. Fit duobus generibus & totidem modis ex olea & uite.
oO Olea adhuc alba expreſſa deteriusex druppa. Ita enim uocatur prius quã cibo ma
tura ſit: iam tum colorem murans. Differentia quod hoc uiride eſt: ilud candidũ.
E uite fit pſytia aut aminea:cum ſint acini ciceris magnitudine ante cãais ortum. In prima
lanugine demertitur uua: eiuſq; melligo. Reliquum corpus ſole quoquitur. Nocturni ro⸗
res cauentur. In fictili cõdita melligo colligitur: ſub inde cyprio ære ſeruatue Optia quæ
m iiii

ruffa: acriorq; & aridor. Precium omphatio in libras ſex. Fit & alio modo cum ĩ mortariis
uua in matura teritur. Siccataq; in ſole poſtea digeritur in paſtillooo. SS
De iryo: & oenanthe: & de elate arbore: & cinnamo comaco. Ca- XXIX.

Odem & iryon pertinet uua populi albæ. Optima circa gnidum aut cariam in ſiriẽ

eę tibus aut ſiccis aſperiſque. Secunda in lycia credo. Eodem & oenancthe pertinet. Eſt
autem uitis labruſcæ uua. Colligitur cum flore cum optime olet. Siccatur in um⸗
bra ſub ſtrato linteo:atque in cados conditur. Præcipua ex parapotamia: ſecunda ab amtio
chia: atque laodicea ſyrie: tertia ex montibus medicis. Hæc utilior. medicinæ. Quidam om
nibus his preferunt eam: quæ. in cypro inſula naſcitur.Nam quæ in africa ſit ad medicos tã
tum pertinet uocaturque maſaris Omnis autem ex alba labruſca præſtantior quam e ni⸗
gra eſt. Eſt præterea atbor ad eadem unguenta pertinens. quam alii elarẽ uocat: quod nos

abietem: ali palmam: alii ſpathen. Laudatur hammoniaca maxime: mox egyptia. Dein ſpria
ca duntaxat in locis ſicientibus odorata: pingui lachryma: quæ in unguenta additur ad do

mandum oleum. In ſyria gignitur & cinnamum: quod comacon appellant. FHlic eſt ſuccus
nuci expreſſus.Mulrum a ſurculo ueri cinnami differens: uicina tamen gratia. Precium in
libras aſſes quadraginta . ”M 3
CAlII PLINII SECVNDI NATVRALIS HISTORlAE LIBER. XIII.

De Peregrinis. Arboribus.

ACTENVS in odoribus habent precia ſiluæ: erantq; per ſe mira ſin⸗
gula:iuuitq; luxuriam ea omnia miſcere: & e cunctis unum odorẽ fa⸗
cere.Ita reperta ſunt unguenta.
5b HDe ungueutis & quando primum ſunt cognita nobis & de
compoſitione. Ca.
Vis primus inuenerit non traditur. Illiacis temporibus nõ. erãr

„₰

q nec thure ſuplicabatur. Cædri tantum & citri ſuorum fruticũ

in ſacris fumo conuolutum nidorem uerius quâ odorem no⸗-
uerant:iam roſæ ſucco reperto. Nominabatur cum id quoq; ĩ olai lau⸗
de. Perſarum eſſe debet gentis unguentum. Sed & bathilli madent: eo & accerſita commẽ
datione ingluuiæ natum uirus extingũt. Primum uod equidem inueniam. Caſtris Larii

regis expugnatis in reliquo eius apparatu Alexander cœpit ſcrinium unguentorumPo⸗

ſtea uoluptas eius a noſtris quocq; inter laudatiſſima atq; etiam honeſtiſſiiua uitæ bona à
miſſa eſt. Honoſq; iis & ad defunctos pertinere cœpit. Qua propter plura de eo dicemus
quã quæ etiam ii nouerunt. Fruticum ad præſens nominibus tantum indicabuntur. Natu
ra uero eorum ſuis reddetut locis. Vnguentis cognomina dedere aliis patriæ: aliis ſucci:
aliis arbores: aliis cauſæ. Primũq; id ſcire conuenit murata auctoritate ad peius trãſiſſe glo
riam. Laudatiſſimum fuit antiquitus in delo inſula: poſtea mendeſium. Nec mixtura tan⸗
tum & compolitiõe hoc accidit: ſed iidem ſucci uarie alibi ad quælibet præualuere: aut de
generauere. Irium corinthi diu maxime placuit: poſtea vyrici⸗g nili modo rhodinum phaſe
ſi. Quam gloriam abſtulere neapolis:capua:preneſte. Crocinum in ſolis ciliciæ diu maxime

laudatum: mox thodi. Oenanthinum in cypro:deinde in ægypto præpoſitum poſtea adra

miteo. Amaracinum in co. Poſtea eodem loco prælatum eſt melinum. Cyprinum in cypro.
Deinde in ægypto ubi mẽdeſium & metopium gratius factum eſt .Mox hoc abſtulit phœ
nice:Et Cyprini laudem ægypto reliquit. Panatheniacum ſuum athenæ perſeueranter op
tinuere. Fuerat & pardalium ĩ tharſo: cuius etiam compoſitio & mixtura obliterata 6. Nar
ciſſimum quoq; ex flore narciſſo deſiit componi. Ratio faciendi du plex: ſuccus & corpus. Il
le olei generibus fere conſtat: hoc odorum. Eæc ſtagmata uocant: illa hedyſmata. I ertius

inter hæc eſt colos a multis neglectus. Hiuius cauſa adduntur cinabati & auch uſa. Sal aſper

ſus olei natura coercet. Quibus anchuſa adiecta eſt ſal non additur. Reſina aut gun miadi

iciuntur ad continendũ odorem in corpore. Celerime is euaneſcit atq; defluit: ſi nõ ſit hæc

qt

gequ⸗

merol
dume
uiliſt
leo:c
uae
fuit.
ſa uit
mirt
tur
ciſa

meli.

ſiarar

momc
lacho:
mor
linüſ
Hoce
tiama
. H
odore
ſtezi⸗
Pluri
cina
wire
N
balf
tur
nafi
ne⸗
ſatis
none
larxat.
deſo
Apon
tei.
ſeruen

e

niode
ome
lrigil
muni
caner
noui
turni
tult
meng

Q

nonnt
Wmnſi
ePenmnet
(Kurin len
Ncaadano
edicai
Ggbod e
fuDenhni
rc
eck ſoceus

3

RSürZ .
ern
nonn

v bane
4
n
her. N
Eis ſucd:
. ſſ 0
illex⸗
„ „ ,
„INE
14

zumſel⸗

c—R
rlucune
ne 1
Tunince⸗
uenn
ſemni
Ach⸗
. nT
c G

pula. 11,

elbaſe

XIII.
addita. Vnguentorum expeditiſſimũ fuit: primũq; ut ueriſimile eſt ebrio & balanino oleo

de quibus ſupradiximus. Increuit deinde medeſi. Balanino reſina mixta: magiſq; etianum

metopio.Oleũ hoc eſt amigdalis amaris expreſſum in ægygto cui addidere omphaciũ: car
damomũ:iuncũ:calamũ:mel:umũ myrrh ſemẽ balſami galbanũ reſinã therebinthinâ. Et e
uiliſſimis quidem hodie eſt: ob id creditũ & id in uetuſtiſſimis eſſe: quod cõſtat oleo myr/
teo:calamo cupreſſo cypro leutiſco malogranati corticæ. Sed diuulgata maxime unguen-
ta crediderim roſa: quæ plurima ubiq; gignitur. Itadq; ſimpliciſſima rhodini mixtura diu
fuit.additis omphacio:flore roſæ crocino ciabaii calamo melle iunco: ſalis flore aut anchu
ſa uino.Similis ratio & in crocino additis cĩabari anchuſa uino. Similis & in ſanſucino ada
mixtis omphacio calamo. Optimũ hoc in cypro & mytilenis: ubi plurima ſanſucus. Miſcen
tur & uiliora genera olei myrto lauro: quibus additur ſanſucinũ: lilum: fœnũ grecũ: myra
caſia:nardum: iuncus:cinnamomũ.E malis quoq; cotoneis & ſtruteis fit oleumicut diximꝰ)
melinũ:quod in unguenta tranſit:admixtis omphacio: cyprino:ſamio: balſamo: iunco:ca/⸗
ſia:ambrotano.Suſiniũ tenuiſſimũ omniũ eſt. Conſtat ex liliis:balano: calamo:mello cinna
momo:croco mirrha.Et idem cyprinũ excipero:& omphacio & cardamomo:calamo aſpa⸗
latho:ambrotano:Aliqui & in ciperrinũ addunt mirrhã & panacẽ. Hoc optimum ſidone:
mox ⁊gypto:ſi nõ addatur ſeſaminũ oleũ. Durat & quadriẽnio.Excitatur cinnamomo. Te
linũ ſit ex oleo recenti cipero:calamo:melliloco:foœno græco:melle:mello oraro: amaraco
Hoc erat celeberrimũ.Menandri poetæ comici ætatæ. Boſtea multo ſucceſſit propter glo
riam apppellatũ megalliũ ex oleo balanino: balſamo: calamo iunco: xylobalſamo caſia reſi
na. Huius proprietas ut uentiletur in coquẽdo donec diſinat olere. Kurſus refrigeratum
odorem ſuũ capit. Singuli quoq; ſucci nobilia unguẽta faciunt.In primis molobatrũ po/
ſtea iris illirica: & cyzicena amaracus. Hærbarii in utraq; pauca iis & alia aliismiſcent. Qui
plurima alterutri mel.ſalis fliorẽ: omphatiũ angni foliã: panacẽ. Externa oĩa & ꝓpdigioſa cin
ci namomo pcia adicit cĩinamomo balaniũ oleũ.xylobalſamũ:calamꝰ:iuncus balſami ſemia
mirtha uel odoratum. Vnguentorum hoc craſſiſſimum. Præcia ei a denariis. xxxv. ad. cccv.
Nardinum ſiue foliatũ conſtat amphatio: balaninoiunco: coſto: nardo: amomo: myrrha
balſamo.In hoc genere conueniet meminiſſe hærbarum: quæ nardum indicum immiten-
tur ſpecies nouem a nobis eſſe dictas:tanta materia adulterandi eſt. Omnia autem acutio
ra fiunt coſto amomo quæ maximenares feriunt. Craſſiora myrrha ſuauioraq;. Medici⸗
næ autem ulteriora croco. Acerrima per ſe amomo. Hoc & captis dolores facit. Quidam

ſatis habent aſpergere quæ ſunt præcioſiſſima: ceteris decoctis: impendio parcentes: ſed
non eadem eſt uis: niſi una decoctis Mirrha & per ſe unguentũ facit ſine oleo: ſtacte dũ
taxat: alioquin nimiam amaritudinem affert. Cyprino uiride ſit: ſuſino unguinoſum: men
deſio nigrum: rhodino candidum: myrrha pallidum. Eiæc ſunt antiquæ inuentionis gene
& poſtea officinarum furta. Nunc dicetur cumulus iſte deliciarum & ſumma auctoritas
rei. Quogd unguentum regale uocetur: & quæ diapaſmata. & qualiter
ſeruenurr- V CaXA. a ff.
Rgo regale unguentum appellatum quod parthorum regibus ita temperat᷑. Cõ⸗
e myrobalano:coſto amomo: comaco: cardamomo: ciunamomo. comaco: cardamo/
. mo:nardi ſpica:maro:mirrha:caſia:ſtirace:ladano:opobalſamo:calamo: iuncoc; ſy
rio: oenanthe:malobathro: ſericato: cypro: aſpalathro.:panace: ccoco cyprio: amaraco: colla
to melle: uino. Nihilq; eius rei cauſa in italia uictrice ommum. In europa uero tota præter
irin illiricam & nardum gallicum gignitur. Nam uinum & roſa & myrti folia oleunq; cõ
munia fere omnium terrarum intelliguntur. Siccis odoribus conftant quæ diapaſmata uo
cantr. Nam feces unguenti magnata appellant. Inter omnes potentiſſimus odor quiſquis
nouiſſime additur. Vnguenta optime ſeruantur in alabaſtris. Odores in oleo. Quod diu
turnitati eorum tanto utilius eſt quanto 4 inguius: ut ex amygdalis. Ft ipſa unguenta ue
tuſtate meliora. Sol inimicus iis. Quam ob rem umbra coquuntur plumbeis ualis. Experi
mensum eorum inuerſa manu capitur:ne carnoſæ partis calore uitietur.
Quanta in unguentis luxuria: & quando primum romanis in uſu. . cai. IiI.
Aec eſt materia luxus e cunctis maxime ſuperuacui. Margaritæ eni: gẽmecq; ad he-
h. redem tamen tranſeunt. Veſtes prolongant tempus. Vnguenta illico expirant: ac
fſuis moriuntur horis. Süma cõmendatio eorum: ut tranſeuntem fœminem odor

inuitet etiam aliud agentẽ. Excedũtq; quadragenos denarios libtæ. Tantũ etmnit᷑ uoluptas ſeile
aliena. Er enĩ odorẽ qui gerit lpſe nõ ſentit. Sed & hæc aliqua differentia ſignanda ſunt. In neen
M. Ciceronis monumẽtis inuenitur ungucte gratiora eſſe quæ terrã: quã quæ crocũ ſapi⸗ zuten
ant qñq etiã corruptiſſimo in genere. Miagis tamẽ iuuat quæda ipſius uiti i ſeueritas. Sed iisdie
quoſdà craſſitudo maxime delectat: id ipſum approbãtes. Liniq; iam nõ ſolũ: ſed & ꝑfundi ipſae
unguetis gaudent. Vidimus etiã ueſtigia pedũ rigi. Quod. M. Othonẽ mõſtraſſe Neronmi gopl
principi ferebat. Qu æſo ut qualiter ſentiretur iuuartab ea parte corporis. Nec non aliquẽ dun
expriuatis audiuimus iuſſiſſe ſpargi parietes balnearum unguẽto: atq; Caium principem gen
ſolitũ lauari. Ac ne principale uideatur hoc bonũ:& poſtea quẽdã ex ſeruis Neronis maxi⸗ lame
me tamẽ mirũ eſt hac gratiã penetraſſe & in caſtra.Aquilæ certe ac ſigna puluerulenta illa Cilig
& cuſtodis horrida inungũtur feſtis diebus. Vtinãq; dicere poſſemus quis primus inſtitu- . nina
iſſet iſta.Nimirũ hac mercede orbẽ terrarũ corruptæ deuicere aquilæ. Iſta patrotinia quæ ſtatit
quærimus uitiis: ut per hoc ius ſumãtur ſub caſſide unguenta. Quõ id primũ ad romanos tucttn
penetrauerit: nõ facile dixerim. Certũ eſt. Anthiocho rege aſſiaq; deuictis urbis anno ꝗn⸗ me
genteſſimo ſexageſimoquinto.P:Liciniũ Craſſum Iuliũ Cæſarẽ cenſores edixiſſe: ne quis 6ſS
uenderet unguéta exotica: ſic enim appellauere. At hercule iam quidã etiã in potu addũt: necdal
tantiq; amaricudo eſt: ut odore prodigio fruantur ex utraq; parte corporis. L. Plotium. L. Türaun
Plotii bis conſulis cenſoriſue fratrem proſciptum a triũumis in ſalernitana latebra unguen AAuun
ti odore proditum conſtat. Quo dedecore tota abſoluta proſcriptio. Quis enim non meri i 1o
to iudiſſet periſſe talese Ceterum terrarum omniũ ægyptus accomodatiſſima unguentis leteki
„6 ehen campania eſt proximacopia xxoſee. tenuie
Mo⸗ vag,e nu⸗ De palmis: & natura earum: & generibus. Ca. MI. etuͤb
Vdeæ inclita eſt uel magis palmis:quaruim natura nunc dicetur. Sunt quidẽ in eu⸗ b
opa uulgoq; iralia: ſed ſteniles. Ferunt in maritimis hiſpaniæ fructum: uerũ imitẽ 1.
dulcem in africa:ſed ſtatim euaneſcentem. Contra in oriente ex iis uina. Gentiũq; i 4
aliquis panis. Plurimis uero etiã quadrupedum cibus. Quã ob rem iure dicentur externæ. l
Nulla eſt in italia ſponte genita: nec in alia parte terrarũ: niſi in calida. Frugifera uero nuſ del
ᷓ niſi in feruida. Gignitur leui fabuloſaq; terra:maiore in parte & nitroſa. Gaudet & riguis
totoq; anno bibere cũ amet: anno ſitienti. A fimo quidã etiã lædi putant. Et aſſiryorũ pars
aliqua ſi nõ riuis miſceatur. Genera earum plurima. Et prima fruticẽ nò excedentia. Sterilé 8
hanc. Aliubi & ipſam fertilẽ: breuẽq ramis o bire umbra foliorũ. Tectorii uicẽ hæc parieti ac
bus pleriſq; in locis ꝓræſtat cõtra aſpergines. Sũt e ꝓceribus ſiluæ arbore ex ipſa foliorum Haanl
aculeo fruticante circa totas pectinatim: quas ſilueſtres intelligi neceſſe eſt: incerta tamen gaſn
libidine etiã mitioribus ſe miſcent. Relquæ teretes atq; proceres denſis gradatiſq; corticũ bis
pollicibus: ut orbibus faciles ſe ad ſcandendũ oriẽtis populis præbẽt. Vtilem ſibi arboriſq; khr
induuiis circulũ mira pernicitate tũ hoĩe ſubeũte. Coma oĩs in cacumine & pomũ eſt: non ianob
inter folia ut in eæteris: ſed ſuos inter ramos palmitibus racemoſum. Vtraq; natura uitæ: inphul
atq; pomi. Folia cultrato mucrone lateribus in ſeſe bifidatis bellas primũ demonſtrauere Gennbe
gẽmas. Nunc ad fines utiliũq; nexus & capitũ leuia umbracula fundũtur. Arbêribus imo hlituit
potius oĩbus quæ terra gignit: hærbiſq; etiã urrũcq; ſexũ eſſe diligetiſſimi nature tradunn. i
Quod in plenũ ſit ſatis dixiſſe hoc in loco. Nullis tamẽ arboribus manifeſtius.. Mas in pal⸗ Tenii
mne oret. Fœinina cir ca florẽ germinat rantũ ſpinæ mõ. Vtriſq; aũt pᷣma naſeit᷑ pomi carò edni
oſtea lignũ itus: hot eſt ſemẽ eius. Argumẽtũ ꝙ; parue ſine hoc repiunt᷑ in eodẽ palmite. mecur
ſt aũt oblõgũ nõ ut oliuis orbiculatũ. Præterea cæſũ a dorſo puluinato: & in aluo media Coarn
fiſſura plerilq; umbiculatũ: unde primũ ſpargit᷑ radix. Serit᷑ aũt ꝓnũ & bina iuxta cõpoſita kzi
ſemina: ſuꝑq; totidẽ: qm̃ infirma ſingulis plata eſt. Quaternæ coaleſcũt. Multis cãdidiſq; hüi⸗
lignuũ hoc a carnibus diſcẽdit᷑ tunicis aliis corpori adherẽtibus: laxeq; diſtãs: im a cacumini umde
bus filo adherẽs. Caro matureſcit anno. Quidu ſdã tñ in locis ut cypro:quanꝗ ad maturita Uocan
tẽ nõ pueniat:grato ſapore dulcis eſt:& foliũ ibi latius:fructuſq; reliqs rotundior. Nec ut Ae⸗
deuoretut corpus: uerũ ut expuat᷑ ſucco nõ expreſſo. Et in arabia languidæ dulces tradun ech
rur eſſe pamæ. Quanꝗ iuba apud ſcenitas arabas præfert oĩbus ſaporibus:quã uocant da⸗ Uocin
bulan. Cætero non ſine maribus gignere fœminas ſponte edito nemore coufirmant. Cir/ Porun
caq; ſmgulos plures naruræ in eum pronas blandioribus comis. Ilum erectis hiſpidum tolore
afdatu uiſuq; ipſo & pulu ere etiam reliquas maritare. Huius arbore exciſa uiduas poſt hheeen
dnin

miine
Li
euentan d
letägini
nle Neor
Enontigt
v Nüitchen
Neonisndl⸗
lenlenn i
timun iſin⸗
Mdeien
nünmane
ümo g
Mnletrei
nmon Mut
Muml.
z puen

mgitnen
mn Cenig,
Eidjnifut
Cccenm n
riikmn
Kirmumd
tijonii
ndiel
Awwrick
ARTUE
moilrmur
lborbus in⸗
uune indm
NMungt

tmd
ci Amn,
AnMOrrn

ndiſd

XIiI.

ſterileſcere fœminas. Adeo eſt ueneris intellectus uti coitus etiâ excogitatus ſit ab homi 7
ne: ex maribus flore ac lanugine: interim uero tantũ puluere inſperſo fœminis. Seruntur
autem palniæ & trunco duorũ cubitorum lõgitudine a cerebro ipſo arboris uiridi fiſſu-
ris diuſſo atq; defoſſo. Et ab radice auulſæ uitalis eſt ſatus: & ramorũ tenerrimis. In aſſyria

ipſa quoꝙq; atbor ſtrata in ſolo humido tota radicatur: ſed in frutices non in arborem. Er/

go planvarai inſtituũt: anniculaſq; tranſferunt: & iterũ binas. Gaudent enim mutatione ſe

dis uerna alibi. in aſſyria autẽ circa canis ortum. Nec ferro attingunt ibi nouellas: ſed reli⸗

gant comas: ut in altitudinẽ exeant. Robuſtas deputant craſſitudinis gratia ſemipedales

ramorum relinquentes truncos. Qui deciſi alibi necant matrẽ. Diximus ſalſum ab iis ſolũ
diligi.Ergo ubi nõ eſt tale: ſalem aipergunt: nõ radicibus ſed longius paulo. Quædã in ſy-
ria & ægyptio in binos diuidũt ſe truncos:in creta & ternos quædam & in qumos. Ferunt
ſtatim in trimatu.In cypro uero ſyria ægypto quadrimæ aliæ: aliæq; quinqueties: alie alti/
vudine hominis nullo intus pomi ligno qua diu ſunt nouellæ: ob id ſpadonũ accepto no/
mine. CGenera earum multa. Sterilibus ad materias operaq; lautiora utitur aſſyria: & tota p⸗

ſis. Sunt & cæduæ palmarum quoq; ſiluæ: germinantes rurſus ab radice ſuccilæ. Dulcls
medulla earũ in cacumine quod cerebrũ appellant exemptaq; uiuunt:quod nõ aliæ. Vocã

tur autem chamerepes:folio latiore ac molli: ad uitilia utiliſſimo. Copioſæ increta. Sed ma

gis in ſicilia. E palmis prunæ uiuaces: igniſq; lentꝰ. Frutiferarũ alius breuius lignũ in pomo

aliis longius. His mollius: illis durius. Quibuſdã oſſeum limatũq; dente contra faſcinan⸗
tes religione politum.Aliud pluribus ueſtitum paucioribuſue runicis. Aliud craſſioribꝰ
tenuioribuſue. Ita fiunt unde quinquaginta genera: ſi quis omniũ perſequi uelit nomina

etiã barbara: uinorũq;: ex iis differentias. Clatiſſine oĩum quas regias appellauere ab hono

xibus: quoniã regibus tãtũ perſidis ſeruarentur babylone natæ uno in horto bogo. Ita enĩ
uocant ſpadones qui apud eos etiâ regnauere. Hortus ille nunꝗᷓ niſi dominãtis in aula fu/
it. At in meridiano orbe præcipuã obtinent nobilitatẽ ſyagri. Proximaq; margarides. Eæ
breues candidæ: rorundæ: acinis quã balanis ſimiliores. Quare & nomen a margaritis acce
pere. Vna earũ arbor in chora eſſe traditur una & ſyagrorum. Mirũq; de ea accepimus cũ
phœnice aue quæ putatur ex huius palmæ argumento nomen accepiſſe: iterũ mori: ac re-
naſci ex ſeipſa. Quod erat prius pomis refertam. Ipſum pomum:grande:durum.horridum
& a cæteris generibus diſtans: ſapore ferino: quem ferme in apris nouimus: euidentiſſime⸗
q; cauſa eſt nominis. Quarta auctoritas ſcãdalidum a ſimilitudine appellatarũ. Iã in æthio
piæ ſine quinq; earum nec plurimas arbores tradunt: non raritate magis quã ſuauitate mi⸗
rabiles. Ab iis caryotæ maxime celebrantur & cibo quidem: ſed & ſucco uberrimæ. & qui⸗
bus præcipua uina oriẽti iniqua capiti: unde pomo nomen. Sed ut copia ibi atq; fertilitas:
ita nobilitas in iudeã:nec in tota:ſed hierecunte maxime. Quãquã laudatæ & rachelaidæ &
in phaſelidæ: atq; libyadæ gentis eiuſdem cũualibus. Dos his præcipua. Succo pingin la/
ctentibus:quodãq; uini ſapore in melle præd ulci. Sicciores in hoc genere Nicolai:ſed am⸗
plitudinis præcipuæ quaterni cubitorum longitudinẽ afficiũt. Minus ſpatioſæ: ſed ſapore
caryotarum ſorores: & ob hoc adelphides dictæ. proximam ſuauitatẽ habẽt: nõ tamẽ eandẽ
Tertiũ ex iis genus patet:& nimio liquore abũdat. Rũpitqʒ ſe pomi ipſius etiã in ſuãà ma⸗
trẽ ebrietas calcatis ſimile. Suũ genus ſed e ſicciore turba iacens dactylis prælöga gracili⸗
tate curuatis in terrã. Nã quos ex iis deorũ honori dicamus: ideos appellauit iudæa gens
contumelia numinũ inſignis. In totum arentes thebaides atq; arabicæ: macro corpore exi
les:& aſſiduo uapore torrentes. Cruſtam uerius quã cutẽ obducũt. In ipſa quidem æthio⸗
pia friatur hæc: tanta eſt ſiccitas:& farine modo ſi piſſatur in panẽ. Gignitur autẽ in frutice
ramis cubitalibus: folio latiore: pomo rotundo:ſed maiore quam mali amplitudine. Cecas
uocant. Triennio matureſcunt.Sẽperq; frutici pomũ eſt ſubnaſcente alio. Thebaidtis fru
Gus exemplo in cados conditur: cum ſui ardoris animã: ni ita fiat: celeriter expiret: marce
ſcitq; non retoſtus furnis. Ex reliquo genere plebee uidentur. Syri hoc & iuba tragemata
uocant. Nam in alia parre phœnicis cilicieq; populari nomine a nobis appellantur balani.

Eorum quoq; plura genera. Differunt figura rotonditatis aut proteritatis. Differunt &
colore nigriores ac rubentes. Nec pautiores fico traduntur colores. Maxime tamen
uidam ſunt

placent candidi. Diſtant & magnitudine prout multi cubitum effecere.
non ampliores faba. Seruantur ii demum: qui naſcuntur in falſis atq; ſabuloſis ut in

„*

LIBER.

iudea: & cyrenaica africa. Non item in ægypto: cypro: ſyria: ſeleucia: aſſyria. Quã obrem ſu nun:
es & reliqua animalia ex iis ſaginâtur.Vitiati aut uetuſti eius po mi ſignum en: dediſſe: cã/ lu⸗
didam uerrucam: quæ racemo adhælerit. Alexandri milites palmis uiridibus ſtrangulati utg
ſunt. In gedtoſis id factum eſt poni genere. Alibi copia euenit. Eſt enim tantamuſteis ſua Aci
uitas: ut finis mandendi non niſi periculo fiat. De ſyriæ arboribus. Ca. vV. (eus
Fria præter hanc peculiares habet arbores. In nucum genere piſtacia nota. Prodel⸗ bustr
ſſe aduerſus ſerpentinum trad untur morſus & potu & cibo. In ficorum autem cari mnce
cas & minores eius generis: quæ cotana uocant. Item pruna in damaſco monte na⸗ nauii
ta & myxa. utranq; iam fatmiliarem italiæ. Ex myxis in ægypto & uina fiunt. Iuniperi ſimili nup
tudinem habent phœnices & cædrum minorem. Duo eius genera: lyria & phœnicia. Diffe exe⸗
runt folio. Nam quæ durum: acutum: ſpinoſum habet oxycædros uocatur: ramoſa & no- 2
dis infeſta. Altera odore præſtat. Fructum ferunt myrti magnitudine: dulcem ſapore. Et
maioris cædri duo genera. Quæ floret fructum non fert. Frutifera non floret. Et in ea ante
cedentem fructum occupat nouus. Semen eius cupreſſo ſimile. Quidam cædralatem uo-
cant. Ex hac reſina laudatiſſima. Materiæ uero ipſi æternitas. Itaq; & ſimulacra deorũ ex ea
factitauerunt. Cædrinus eſt romæ in delubro Appollo Soſianus e ſeleucia aduectus. Cæ⸗ cicit
dro ſimilis in arcadia eſt arbor: quæ in phrygia frutex uocatur. D mice
De terebintho. LCLC. Vl. nneg
ſ Vria & terebinthũ habet. Ex iis maſcula eſt ſine fructu. Fœminarũ duo genera. Al⸗
teri fructus rubet lentis magnitudine. Alteri pallidus. Cum uite mature ſcit: non
grandior faba: odore iucundior: tractu reſinoſus circa idem troadis. Sed in macedonia bre 3
uis arbor hæc atq; fruticoſa,In damaſco ſyriæ magna. Mareries ei admodũ lenta: ac fidelis
ad uetuſtatem: eximii ac nigri ſplendoris: flos racemoſus oliuæ modo: ſed rubens. folia dẽ muan
ſa. Fert & folliculos emittentes quædam animalia ceu culices: lentoremq; reſinoſum:qui e 1020
cortice erumpit. Etiam rhus ſiriæ maſcula fert: ſterili fœmina folio ulmi paulo lõgiore: & 1
piloſo:foliorum inter ſe ſemper contrariis pediculis: gracili bræuiq; ramo: pelles candidæ mei
conficiuntur. lIis ſemen lenti ſimile cum uua rubeſcit: quod uocatun rhus medicamẽtis ne⸗ iIn
ceſſarium. De ficu ægyptia & cypri. td.. VI. man
L in ægypto multa arborum genera: quæ non alibi. Ante omnia ficus ob id ægyy M
e ptia cognominata. Arbor moro ſimilis. folio magnitudine:aſpectu. Pomũ fert non fn
trtamis: ſed caudice ipſo. Idq; ipſum ficus eſt prædulcis: ſine granis interioribus: er heitt
quã fœcundo prouentu: ſcalpendo tm ferreis unguibus: aliter non matureſcit. Sed c fa⸗ S fuil⸗
&um eſt quarto die demetitur: alio ſubnaſcente: ſeptene ita numeroſa partu per ſingulas lite
æſtates multo lactæ abundante. Subnaſcitur etiam ſi non ſcalpatur fœtus quater æſtate: ums
priorẽq; expellit imaturum. Materies proprii generis inter utiliſſimas. Cæſaſtarim ſtagnis ris
mergitur: hoc eſt eius ſiccari. Et primo ſidet: poſtea fluitare incipi: certoq; eam fugit alienꝰ diis
humor: qui alium omuem rigat. Cum innatare cœperit tempeſtiue habet ſignum. Huic ſi *“RR
milis quadãtenus quæ uocatur cypria ficus in creta. Nam && illa in caudice ipſo fert pomã leube
& remis: cum in craſſitudinem adoleu ere. Sed hæc germania emittit ſine ullſis foliis radicc i
ſimilia. Caudex arboris populo ſimilis: folium ulmo. Fructus quaternos fundit totiens & M
germinat. ſed groſſus eius nõ matureſcit niſi inciſura emiſſo lacte. Suauitas & interior fi-· i
ci. Nagnitudo ſorbi ſimilis. De ceraunia ſiliqun. Ca, VIII. D
lllliqua quâ iones cerauniã uocant: trunco & ipſa fertilis: ſed pomo ſiliquæ: ob id ꝗ⸗- H
ſ dam ægyptiam ficum dixere errore manifeſto. Non enim in ægypto naſcitur ſed in an
. ſyria ioniaq;: & circa gnidum: atq; in rhodo: ſemper comantibus foliis. flore candi In
do. cum uehementia odoris. Plantigera imis partibus & ideo ſuperficiæ flaueſcens ſuccum D
auferente ſobole. Pomo antecedencxis anni circa canis ortus detracto ſtatim alterum parit- do
Poſtea florem per arcturum byeme fœtus enutrieer. Gn
Dee perſico ægypti & ſpina ægyptia. IYa. Ix. ran
Egyptus & perſicâ arboré ſui generis habet ſimilem pyro folia retinentem. Fertili Eehn
2a tas aſſidua eius ſubnaſcente craſtino fructu. Maturitas eteſiarum afflatu. Pomum be⸗
longius pyro incluſum: amygdale puramine & corio: colore herbido. Sed tibi nuæx
illi huic pomum: differens breuitate ac mollicie. Et quanuis blandiatur prædulcis ſua/ “

uitas non innocuum. Materies bonitate: firmirudine: nigricia quoque nihil differens a⸗

G chnnn

ncecle
Muſtn

—

d
B
Wamſthin
4.
inon Dod⸗
umnun,
Aomoenen,
lunpeiln
ann D
umohd

S=

Cenlo

bneam
Taarmvo⸗
ncemieren
an C⸗

4 4
ebactomne
7. 4 8
Wo ge:d
“
pelleschacd
1

R W

NeCKAE

gnumun
5* .
Potnpon
Dchttonin.
“ er
6 n
l
r düͤg
44 , 1
linnbl
lenſ
Ne
1Aleuun

entem ni

Un n

. el Prinn

1

idta

H XIII.
loto. Simulacra ex ea factitauere nõò eadé gratia quã fideli materiæ: ut ex arbore quã bala⸗
num appellauimus: mana ex parte cõtorta. Naualis ita tantũ eſt-At e diuerſo cinus in ma⸗
no honore palmxæ ſimilis: q & eius foliis utũtur ad textilia. Differt ꝙ; in brachia ramorũ
Ipargit. PDomo magnitudo quæ manũ impleat: color fuluus: cõmedabilis ſucco ex auſtero
& dulci: Lignũ intus grandis firmeq; duritiæ:ex quo uelares detornãt anulos. In eo nu⸗
cleus dulcis dũ recens eſt. ſiccatur dureſcit ad infinitũ: ut mandi non poſſit niſi pluribꝰ die

bus maceratus. Mateties criſpioris elegãtiæ: & ob id per is gratiſſima. Nec minus ſyria ſpi⸗

na celebrat᷑ in eadẽ gente dũtaxat nigra:qm̃ incorrupta etiã in aquis durat: ob id utiliſſima
ria perficiũtur gallæ uice. Flos & coroms iucũdus: & medicamẽtis utilis. Manat & gummi
ex ea. Sed præcipua utilitas ꝙ cæſa anno tertio reſurgit. Circa thebas hæc: ubi & quærcus
& perſica oliua.ccc. a nilo ſtadiis: ſilueſtri tractu & ſuis fontibus rigduo.
De pruno & arboribus circa memphin. C. Xx.
Bi prunus ægyptia nõ diſſimilis ſpinæ proxunæ dictæ. Pomo meſpili: matureſcens
i bruma:nec folia dimittens. Lignũ in pomo grande: ſed corpus ipſum natura copia
ꝙ; meſſiũ inſtar incolis.Purgatũ enĩ tradunt: ſeruãtqʒ eius offas. Silueſtris fuit &
circa memphin regio tã uaſtis arboribus: ut terni nequirẽt uel circũplecti: unius peculiari
miraculo: nec pomũ ꝓpter uſum ue aliquẽ: ſed euentũ. Facies enĩ ſpinæ folia habet ceu pẽ
nas: quæ tactis ab homine ramis cadũt protinus: ac poſtea renaſcůttur.
De gũmi generibus & papyro C.a. Xj.
Vmmi optimũ eſſe ex ægyptia ſpina conuenit: uermiculatum: colore glauco purũ
8 ine cortice: dentibus adherés. Præcium eius in libras. xiii. Detenius ex amygdalis
amaris & ceraſo. Peſſimum ex prunis. Fluit & ex uitibus: infantiũ ulceribus aptiſſi⸗
mum. Et aliquando in olea dencium dolori. VlImo etiã in corico monte ciliciæ. Ac iunipe
ro ad nihil utcile.Ex ulmi uero gũmi & culices ibi naſcũtur. Fit & ex ſarcocolla: ita uocatlir
atbor:gũmi utiliſſimũ pictoribus ac medicis:ſimile pollini thuris: & ideo cãdidũ ꝗᷓ ruffum
melius.Præciũ eius quod ſupra. Nõdum paluſtria attingimus: nec frutices amnium. Prius
tamen quã digrediamur ab ægypto & papyri natura dicetur. Cũ charthæ uſu maxime hu⸗-

nauiũ coſtis. Cãdida facile putreſcit. Aculeus ſpinarũ & in foliis.Semẽ in ſiliquis: quo co⸗

manitatis uite conſtet & memoria. Et hanc Alexandri magni uictoria repertam auctor eſt

M. Varro. Condita in ægypto alexandria. Antea nõ fuiſſe chartarum uſum. Palmarum fo
Iiis primo ſcriptitatũ. Deinde quarũdam arborum libris. Poſtea publica monumenta plum
beis. uoluminibus. Mox & priuata lintheis confici cœpta: aut ceris Pugillarũ emm uſum
fuiſſe ante troiana tempora inuenimus apud homerum. lllo uero prodẽte ne terra quidẽ
ipſa tota fuiſſe: quæ nũc ægyptus intelligitur: cum in ſebenniſtico ſaltẽ eius nominis char
1a naſcatur. Poſtea adaggeratam nilo. Si quidem a pharo inſula quæ nunc Alexandriæ põ
vxe iũgitur noctis dieiq; uelifico nauigi curſu terrã fuiſſe prodidit. Mox æmulatione circa
bibliothecas regum Ptolemæi & Eumenis fupprimente chartas Prolemæo idẽ Varro me/
branas pergami tradidit repertas. Poſtea promiſcuæ patuit uſus rei qua conſtat immorta⸗
litas hominũ papyrum: ergo naſcitur in paluſtribus ægypti: aut quieſcentibus nili aquis:
ubi euagatæ dannant duo cubita nõ excedente altitudine gurgitũ. Brachiali radicis obli⸗
quæ craſſitudine: triangulis laceribus decem nõ amplus cubitorũ longitudine: in gracili 1
tatem faſtigiatum thyrſi modo cacumen includens.Semine nullo aut uſu eius alio ꝗᷓ flo/
ris ad deos coronandos. Radicibus incolæ pro ligno utuntur: nec ignis taàtũ gratia: ſed ad
alia quoq; utenſilia uaſorum. Fx ipſo quidem papyro nauigia texunt. Et e libro uela: tege
veſq;: necnon & ueſtem: atq; ſtragula:ac funes.Mandunt quoq; crudum decoctũq;: ſuccũ
tantum deuorantes. Naſcitur & in ſyria circa quem odoratur ille calamus lacum. Neq; ad
alios uſus illis: ꝗᷓ in funibus. Rex Antigonus in naualibus uſus eſt rebus: nondum ſparto
cõmunicato. Nuper & in euphrate naſcens circa babylonem papyrum intellectum eſt eun
dem uſum habere quem chartæ. Et tamen adhuc malunt parthi ueſtibus litteras intexe
te. Præparantur ex eo chartæ diuiſe acu in prærenues ſed ꝗᷓ latiſſimas filluras.
De generibus chartarum: & quomodo chartæ fiant: & de chartarum probatione: & ui
tiis & glutino earum. „ QCCCC.. —Arll.
p Rincipatur medio atq; inde ſciſſure ordine. Hieratica appellabatur antiquitus reli
gioſis tantũ uoluminibus dicata: quæ ab adulatione Auguſti nomẽ accepit. Sicut

LIBER
ſecũda Liuiæ a cõiuge eius. Ita deſcẽdit hieratica in tertiũ nomẽ. Proximũ amphiteatticæ
datum fuerat: a contecturæ loco. Excepit hanc romæ Fannii ſagax officina: tenuatâcq; curi⸗
oſa interpollatione principalem fecit e plebea: & nomen ei dedu. Quæ non eſſet ita iecura⸗/
ta:in ſuo manſit amphiteathrica. Poſt hanc ſaitica ab oppido: ubi maxima fertilitas ex uilio⸗-
ribus tamẽtis propriorq; etiãnum cortici Teneotica a uicino loco: pondere iã hac nõ bo-
mitate uenalis. Na emporeticã inu tilis ſcribendo: in uoluchris cartharũ ſegeſtriũq; in mer⸗

cidus uſum præbet: & ideo a me rcatoribus cognominata. poſt hanc papyiũ eſt extremũq;
eius ſcirpo ſimile ac ne ad funes quidẽ niſi in humore utile. Texũturq; oẽs tabulæ maden⸗
tes nili aqua Turbidus liquor uim glutini præbet:cum primo ſupina tabula. Sceda adlim

tur longitudine papyri quæ potuit eſſe ſegminibus utrinq; amputatis. Tranſuerſa poſtea
crates Peragurur Prernaiix deinde prælis: & ſiccâtur ſole. atq; inter ſe blagulæ iunguntur.
A proximarũ ſemper bonitate diminutione ad deterrimas. Nunꝗ plures ſcapo ꝗ uicenæ.
Magna in latitudine earũ differentia.xiii. digytorũ optimis. Duo detrahũtur hieratice. Fã
maana denos habet. Et uno minus amphitheatrica: pauciores ſaitica: nec malleo ſufficit. Na
emporetic æ breuitas ſex digytos nõ excedit. Præterea ſpectatur in chartis tenuitas dẽſitas
candor:leu or: primatũ mutauit Claudius Cæſar. Nimiæ quippe QAuguſtæ tenuitas tolerâ
dis nõ ſuffi ciebat calamis. Ad hoc tramitrẽs litteras litu ræmetũ affere bat aduerſis: & alias
indecoro uiſu pꝑer tranſlucida. Igitur & ſtcundo corio ſtamina facta ſunt e primo ſubteg/
mine. Auxit & latitudinẽ pedalis erat menſura: & cubitalis macrocolis. Sed ratio deprehen
dit uitiũ unius ſcede reuulſione plures infeſtante paginas. Ob hoc prælata oĩbus Claudia
Auguſtæ in epiſtolis auctoritas relicta. Liuiana ſua tenuit: cui mihil e prima erat: ſed omnia
e ſecũda. Scabricia leuigatur dente conchæ: ſed caducæ litteræ fiunt. Minus ſorbet. polit
& charta magis ut ſ lẽdeat. Rebellat ſæpe humor incurioſe datus: grimoq; malleo depre
heuditur: aut eris odore cũ fuerit indiligẽtior. Deprehẽditur & lentigo oculis: ſed mediis
inſerta glutinamẽtis ceu tenia fungio papyri bibulo ibi uix littera fundente ſe tamũ ineſt

fraudis. Alius igitur iterũ texendis labor. Glutinũ uulgare e pollinis fHiore téperatur fer-
uente aqua minimo aceti aſperſu. Nã fabrili a gũmi cõmiſſure fragiles ſunt. Liligẽtior cu/

ra molli panis frumẽratii colata aqua feruente minimũ hunc modũ intergerit. Atq; etiam

nili leuitas ſuperetur. Omnẽ autẽ glutinũ nec uetuſtius eſſe uno die debet: nec recentius
poſtea malleo tenuatur: & irerũ glutino percurritur iterũq; cõſtricta etugatur: atq exten
ditur malleo. Ita ſnut lIonginqua monumenta Iiberii Caiiq; Graccorũ manus: quæ apud
Pomponiũ ſecũdũ uatẽ ciuẽdq; clariſſimũ uidi annos fere poſt. oc. lam uero Ciceronis ac

Diui Auguſti Virgiliiq; ſæpenumero uidemus.
e libris. Numæ. Ca. XIII.
Ngentia

re tanta ipſius Heminæ uerba ponam. Mirabantur alii quò illi libri durare poruiſſent.-IHle

ita rationẽ reddebat. Lapidẽ fuiſſe quadratũ circiter in media arca uinctum cãdelis quanꝗ
uerſum. Iu eo lapide inſuper libros impoſitũ fuiſſe: propterea arbitrarier eũ nõ cõputruiſſe

Et libros cadratos propterea arbitrarier ea tineas nõ tetigiſſe. Nulla in is libris ſcripta erãt

niſi philoſophiæ pythagoricæ. Eoſq; combuſtos a. Q. Petilio prætore. quia phinæ ſcripta

eſſent. Hoc idem tradit. C. piſo cenſorius primo cõmentariorum libro-Sec libros ſeptem iu

ris pontificii: totidẽ Pythagoricos fuiſſe. uditanus uero tertiodecimo Numæ decreto/

rum libro.xii. Fuiſſe ipſæ Varro humanarũ antiquitatũ vi. Antias ſecundos libros fuiſſe.

Ex us duodecim pontificales latinos: totidem græcos præcepta phine continentes. Idẽ ter
tios ponit:quo comburi eos placuerit. Inter omnes uero conuenit Sibilli ad Tarquinum
Superbum tris libios attuliſſe.Ex quibus igni duo cremati ab ipſa. Tertio cum capitolio
ſyllanis temporibus. Præterea Mutianus ter conſul prodidit nuper ſe legiſſe cum ꝑræ ſi/
deret lytiæ. Sarpedonis a troia ſcriptam in quodam templo epiſtolæ chartam. Quo e0
magis mirorx: ſi etiamnum homero prodente æ gyptus non erar. At cur ſi iam hic erat

quiden exempla contra Varronis ſententiam de chartis eeperiuntur. Nà
I ꝙ Caſſius Hiemina uetuſtiſſimus auctor annaliũ quarto eorum libro prodidit Cn.
Terentiũ ſcribam agrũ ſuũ in ianiculo repaſtinantẽ offendiſſe arcam: inqua. Numa.
qui rome regnauit ſitus fuiſſet. In eadẽ libros eius repertos. P.cornelio. L. filio Cechego.
M. Bebio. Q. filio. Pamphilo conſ. Ad quos a regno Nume colligũtur anni. d. xxxv. & hos
fuiſſe e charta. Naiore etiãänum miraculo ꝙ tot infoſſi durauerunt annis. Qua propter in

ulusit

tiü
mulcu

Prete

atait

De⸗

4

Pptrin

lege ue
(ioqu
limerc⸗
obusa
tuine,
Paturd.

quntu

diop
ſelcun
berto
(quod
is:
nadie
les tea
mam
Uis.
theri
Man
lumil
fulge⸗
tiaig
ſtilli
rim
Gcortie
ſolores
nütſept
llere, N
Ullomo⸗

enistmn

hee S

Unatra
gniAl.
mghu
contigt
K
uencire

4 oht ee
tnunenn,
efler, 4.
lerulo⸗
D „. Cc.
Kla N. do⸗
. aie
chi euteri
C,. n.
. ACccadt
5
1Nele
. —
ceng ma
og cene

e⸗ 420°
Roeheee
⸗ —

!

los teee Ne
Unnmiucili
Hen⸗ .. 4
Hehunrps wolers
WII Kallas
umd luteo,
4 d/
—”
uo ehen
„ . 1.
4 asekhee nait
RC Chel. do

Wnden ede
WBRN W

Aeernu.N.
4o Cccheg⸗
dANXH

d

XII.

uſus: in plumbeis linteiſq; ueluminibus (criptitatum céſtet?Cur & Homerus in ipſa illa ly
cia. Bellorophonti codicillos datos non epiſtolas prodidit. Sterilitatẽ ſentit hoc quoc fa⸗

ctũq; iam Tiberio principe inopia chartæ ut e ſenatu darẽtur arbitri diſpẽſandi alias in tu
multu uita erat. De arboribus æthiopiæ,. Ca. Allli.
Etcthiopia æ& gypto cõtermina iniignes arbores non fere habet: præter liniferas: qua
a rum natura in diſcriptione indorum atq; arabiæ dicta eſt. Proprior tamen huic na
tura lanæx maiorq; folliculus granati modo mali. Simileſq; & inter ſe arbores ipſæ:

pꝓræter hanc qalmæ puales rettulimus-Inſularum arbores ambitu æthiopiæ & nemora odo

Iata in mentione earum didcta ſunt.
De atlãtis arboribꝰ & citreis: & quæ in his laudẽtur & quæ uituperent. Ca. XV.
Tlas mons peculiari proditur ſilua de qua diximus. Cõfines ei mauri: quibus plu⸗
a rima arbor citri & menſarum inſania: quas fœminæ uiris cõtra margaritas regerunt
Extant hodie. M. Ciceronis in illa paupertate & quod magis mirũ eſt illo æuo em-

ptxæ libris. xi. Cũhis memorãtur & Galli Aſmni quæ libris. xi. uenũdatæ ſunt. Et duæ a Iuba

rege uendete. Quarũ alteri præcium fuit libris. xv. alteri paulominus. Interit nuper incen/
dio quãa Cecthegus decedens libris. xliii. permutauerat latifundi taxatione ſi quis prædia ta
ti mercari malit. Magnitudo ampliſſima adhuc fuit umus cõmiſſe exorbibus dimidiatis du
obus a rege mauritaniæ. Pcolemæo quattuor pedũ & ſemipedis per mediũ ambitũ: craſſi⸗
tudine quadrantali. Maiuſq; miraculſũ in ea eſt artis latente iunctura: quam potuiſſet eſſe
natura. Solide a Nomio Tiberii Cæſaris liberto cognomen trahentis tribus ſicilicis infra
quattuor pedes: totidẽq; infra ſemipedẽ craſſitudinis. Qua in re nõ omittẽdũ uidetur. Ti
exio principi mẽſam quattuor pedes ſextaute & ſicilico excedẽtẽ. Tota uero craſſitudine
ſeſcunciali operimẽto cõòchilii & lamnæ per mediũ ueſtità fuiſſe: cum tã optima Nomio li
berto eius eſſet. Cuius materia erat tuber hoc eſt radicis uitium. Maximeq; in eo laudatũ

quod ſub terra totum fuerit & rarius: quam quæ ſupernæ: quæq; gignuntur etiam in ra/

mis: propriæcq; gignuntur quod tanti emitur arborum uitium eſt. quarum amplitudo ac
radices æſtimari poſſunt ex orbibus. Sunt autem cupreſſo fœminæ etiamnum ſilueſtri ſimi
les folio: odore: caudice. Anchorarius mons uocatur citerioris mauritaniæ: qui laudatiſſi/
mam dedit citrum iam exhauſtis. Menſis præcipua dos in uena criſpis: uel in uertice par/
uis.Illud oblõgo euenit diſcurſu.Ideoc; tigrinæ appellãtur. Hoc in torto: & ideo tales pa⸗
therine uocãtur. Sunt & undatim criſpe maiore gratia ſi pauonũ caudæ oculos imitentur
Magna uero poſt has gratia extra prædictas criſpi denſaue uri grani congeriæ: quas ob id
a ſimilitudine apiatas uocãt. Sũma uero oĩum in colore. Hic maxime nulli placet ſuis re⸗
fulgẽs uenis. Poſt hæc amplitudo etiâ totius caudicis. Iuuât plura quoq; in una menſa ui⸗-
tia. Lignũ ita uocat᷑. Materia ſurda & indigeſta ſimplicitas: aut platani foliorũ modo dige
ſta. Illigneæ uene etiã ſimilitudo: uel coloris & quibuſdã maxime obnoxias fecere æſtus ué
tiq; rimæ aut capillamenta rimas mitata. Poſtea murena nigro tranſcurrens limite: uariiſ
qꝙ; corticũ punctis apprehẽſus papauerũ modo: & in totũ atro propios color maculæ ue di
ſcolores: uirides terra cõdunt barbari: & cæra illinũt. Artifices uero frumẽti aceruis impo
nũt ſeptenis diebus: totidẽ intermiſſis. Mirũq; põd eri quatũ ita detrahant. Naufragia do 1
cuere. Nuper quoq; hanc materiã ſiccatã mari duritiæ & maturitate incorrupta ſpiſſari: nõ
ullo modo uehemẽtius. Nutriuntur optimæ: ſplendeſcuntq;: manuq; ſiccæ fricantur ab ali
enis maxime: ne ab accolis edãtur: ut in iis genitæ. Inter pauca nitidioris uite inſtrumenta
hæc arbor eſt. Qua propter reſiſtendũ ei paulũ uidetur.
De arbore trogete. Ca. XVI.
Ota etiam Homero fuit Trogete uocatur: ab aliis thia. Hanc igitur inter odores
n uri tradit in delitiis Circes: quã deam uolebat intelligi magno errore eorum qui
odoramenta in eo uocabulo accipiunt. Cum præſertim eodem uerſu citrũ laricẽq;
un tradat.In quo manifeſtũ eſt de arboribus tm̃ locutum Theophraſtus qui primus a ma
gni Alexandri ætate ſcribit quæ circa urbis romæ quadringenteſimum geſta ſunt annum
magnum iam huic arbori honorem tribuit memoratas ex ea referens templorum ueterũ
contignationes: quandam immortalitatem materiæ in tectis contra uitia omnia incorru⸗
ptæ. Radice nihil criſpius. Nec aliunde præcioſiora opera. Præcipuam autẽ eſſe eam arbo⸗
rem circa FHãmonis delubrũ Naſci & in inferiore cyrenaicæ parte. De menſis tamẽ tacuit.

LIBEKRK.
Et alias nullius ante cicer onianam ueruſtior memoria eſt. Ex quo nouitiæ apparẽt. Alia eſt

arbor eodẽ noĩe malũ ferẽs execratũ aligbus odore & amaritudine: aliis expetitum: domos
etiã decorans:nec dicenda uerboſius. De arbore loto. Ca. XVII.
Ahlem africa qua uergit ad nos inſignẽ arborẽ loton gignit: quã uocant celtin: Et

e iſã italiæ familiarẽ: ſed terra mutata.Præcipua eſt circa ſyrtes atq; naſamonas. Ma⸗
ggnitudo quæ prroguand Nepos Cornelius breuẽ tradat. Inciſuræ in folio crebio
res: alioqu ilicis uiderent. Differẽtiæ plures: eæxq; maxime fructibus fiũt. Niagnitudo hu⸗-

ic fabæ color ctoci: ſed ante maturitatẽ alius atq; alius: ſicut in uuis. Naſcitur denſus in ra
mis myrti modo:nò ut in italia ceraſi. Tã dulcis ibi cibus: ut nomẽ etiã genti terra q; dede⸗

rit mmis hoſpitali aduenarũ'obliuione patriæ. Ferũt uẽtris nõ ſentire morbũ qui cũ man-

dant. Melior ſine interiore nucleo:qui in altero genere oſſeus ui det. Vnũ quoq; exprimi

tur huic ſimile mulſo: quod: ultra denos dies negat durare idẽ nepos: baccaſq; cõtulas cũ
ſiliqua ad cibos doliis condi. Quin & exercitus paſtos eo accepimus ultro citroq; cõmean⸗

tes per africã. Lig no colos niger. Ad tibiarũ cantus expetitur. Eradice cultellis capulos bre
ueſq; alios uſus excogitauit. Fiæc ibi natura arboris. Eſt autẽ eodẽ noĩe & herba &inægy
pto caulis in paluſtriũ genere. Recẽtibus enim aquis nili riguis: ꝓuenit ſimilis fabæ caulæ

Toliiſq; dẽſa congerie ſtipatis breuioribus tmn gratioribuſq;: cui fructus in capite papaueri
ſimilis inciſuris. oĩq; alio modo.Intus grana ceu miliũ. Incolæ capita in aceruis putrefaciũt

Mox ſeperãt lauãdo:& ſiccata tundunt:eoq; pane utũtur. Mirũ eſt ꝙ præter hæc traditur

.

Sole occidente papauera ea cõprimi & integi foliis. Ad ortum autem aperiri donec matu-

Ca. XryVIII.
Oc amplius iu ea parte tradũt: & ſcadũ ipſum & florẽ ueſpera mergi uſq; in medias
h noctes. Lotũq; abire in lacũ: ut ne dimiſſa quidẽ manu poſſit inueniri. Verti dein,
de paulatimq; ſubrigi:& ad exortum ſolis emergere extra aquã: ac florem pateface

reſcant:oſq; qui eſt candidus decidat.
De ſcapo ipſo:& radicæ loti.

* —

re: atq; etianũ exurgere: ut plane ab aqua ab ſit alte. Radicẽ lotos hæc habet mali cotonei
magnitudine operatam nigro cortice: qualis & caſtaneas tegit. Interius candidum corpus

gratum cibis ſed crudum. Gracius decoctum ſiue aqua ſiue pruna. Nec aliuude magis quâ

purgamentis eius ſues craſſeſcunt.

De paliuro & punico malo: & de flore punici mali. 7 Ca. Xlx.

„

c bens:cuius nucleus non ſimul mãditur. Iucũdus per ſe: atq; ſuauior eſt uino. Quin

&S& uina ſucco ſuo cõmẽdans. Interior africa ad garamanthas uſq; ad deſerta paſma⸗
rum magnitudine & ſuauitate cõſtat. Nobilis maxime circa delubrum- Hamonis. Sed cir -
ca carthaginẽ punicũ malũ cognomẽ ſibi uendicat. Aliqui granatũ appellant. Diuiſit & in

genera apyrinon uocãdo cui lignoſus nucleus abeſt. Sed candidior ei natura: & bladi ores

ſunt acini: minuſq;ʒ amari: diſtincti mebranis. Alia ſtructura eorũ quædam ut in fauis com-
munis nucleos habentiũ. Quinq; ſpẽs: dulcia: acria: mixta: acida: uinoſa. Samia & ægyptia
diſtinguntur. Erithrocomis & leucocomis. Corticis maior uſus ex acerbis ad perficienda

coria. Flos baluſtium uocatur: & medicinis idoneus & tingendis ueſtibus: quarum color
inde nomen acccepit. De aſiæ & græciæ fructibus. Ca. XX.

N aſia & græcia naſcũtur frutices. Epicactis quẽ alii embolinẽ uocant: paruis foliis
i quæ potara contra uenena proſunt: ſicut herices contra ſerpentes. Et in quo nalci⸗
tur granũ gnidiũ:quod aliqui linũ uocant. De timelea ſiue camelea: & tragas

canthe: & de trago ſiue ſcorpione: & miricæ: & brya: & gallea. Ca. XXI.
KRuuricem uero timeleã: alii chameleam: alii pytoſachem:alii neſtorem: alii cœnoron
f Er ſimnlis oleaſtro: foliis anguſtioribus: gũmoſis ſi mordeantur myrti magnitudi/
ne: ſemine:colore: & ſpecie farris: ad medicine tm̃ uſum. Tragon fruticẽ ſola creta

inſula gignit terebintho ſimilem & ſenne.⸗Guod contia ſagittarũ ictus efficaciſſimũ tra⸗
icæ: multum prælatã apud medos aut in cau
caſo naſcenri. Præcium eius in libras. xiii. Tragon & aſia fert: ſiue ſcorpionem: ueprem ſi⸗
ne foliis: ramis rubentibus: ad medicine uſum. Miricen & italia: quam alii tamaricẽ uocat.

dunt. Eadem & tragacanthem ſpinæ albæ ra

Achiam autem bryam ſilueſtrem: inſignem in ea qnod ſatiua tantũ ferat gallæ ſimilem fru

Rum in ſyria & in ægypto copioſa hæc eſt:cuius infœlicia ligna appellanus: quæ tamẽ in-

Vrenaica regio loton ſuæ poſtponit paliuro. Fruticoſior hæc fructuq; magis ru/

ſeltio
Nol

qh

ſiil
ien
guxn

uchn

unius

conite

poſtet
frucü⸗
Mveᷓ
les eos
nigu
gniauͦr
dis nal
cantan
ſoro⸗
Cepti
dicat
ſacie⸗
cütm
ſceler.
eẽ pſu.
rnadicei

coact

buscor
cltcunf

, .
ti Man

Quidz⸗

ſardu
diceker

nodico
miior e
ileſec
g fore,

et Aue
uncon
1

Se
—

4
unett
monns Rv
n tiocnrd,
turdenduinn
itemgt
düitünmn
lgcänlci
unmgcönern
Geei
ümnirin

mcRe—

: 4
, o
„ f
i enicen,
4. „ 6 6
Roren akt⸗
CCe

5

—

co hu⸗

„*

inſiusco
muanaſiin
A fcin
cNumcoll
**.
neſgnfii
odo
aäg-
Wee 5,
N
n. Ii can
i mgnid,
ici un
cci
dos
m. enent

ris
v

felitiora ſũt græciæ. Gignit eni arborẽ oſtrin: quã & oſtream uocant: ſolitariam circa ſax
aquoſa:ſimilem fraxino cortice & ramis & folio: pilis paulo tamẽ lõgioribus craſſioribuſc
ac rugoſis ĩciſuris quæ per totã diſcurrunt. Semine ordeo ſimili·& colote & materia dura
atq; firma: qua in domũ illata difficiles partus fieri produnt morteſq; miſeras.
De enonimo & adrachna congrygia & topſia. Ca. XxXII.
Ec auſpicatior ĩ leſ bo ĩſula arbor quæ uocat᷑ enonymos:nõ abſimilis punicæ arbo⸗
ruĩterq; eà & laurũ folii magnitudĩe: figura uero & mollicia punicæ Hore cãdidior
ẽ:ſtatc peſtẽ denũtiãs.Fert ſſiquas ſeſanei ſimiles: ĩtus granũ quadrangula figura:
ſpiſſũ:lœtale aĩalibus:necnõ & ĩ folio eadẽ uis.Succurrit aliquãdo pᷣces alui exinãitio. Ale⸗
xãder Cornelius arborẽ eodẽ appellauit: ex qua facta eẽe argo ſimile robori uiſcũ ferenti:
quæ nec aqua nec igni poſſet corrũpi:ſicuti nec uiſcũ nulli alii cognitã qd equidẽ ſciã. Ad
rachnen oes fere græci portulacæ noĩe ĩterpretant᷑:cũ illa ſit hærba & andrachne uocetur
unius litteræ diueſitate. Cæterũ adrachne é ſilueſtris arbor: neq;ʒ ĩ plãis naſcẽs: ſimilis une
doni folio tãtũ minore: & nũꝗᷓ decidete. Cortice nec ſcabro ꝗde: ſed ꝗ circũgelatus uideri
poſſit: tã triſtis aſpectu ẽ.Similis & cogrygia ẽ folio:magnitudine miĩor.Proprietatẽ habet
fructũ admittẽdi lanuginẽ papũ uocãa:qd nulli alii arbori euenit. Similis & aparache bifera
æque ꝗᷓ adrachne.Priorẽ fructũ ĩcipiẽtẽ pubeſcere una peragit:alterũ ĩ initio hyemis Qua
les eos nõ traditur. Et ferulã ĩter externas dixiſſe cõuẽiet arborũq; generi adſcripſiſſe: quo
niã quarũdã naturæ ſicut diſtinguimus:lignũ omne corticis loco h abẽt:hoc ẽ forinſecus li
gni aũt loco fũgoſã ĩtus medullã ut ſabuci.Quædã uero ĩanitatẽ ut arũdines.Ferula cali⸗
dis naſcit᷑ locis: atq; trãſmaria gẽiculatis nodata ſcapis. Duo eius genera. Narthea græci uo

cant aſſurgẽtẽ ĩ altitudine.Nartheciã uero ſemꝑ humilẽ ẽ gembus exeũtia folia maxia ut

quæq; terræ pxia. Cætero natura eadẽé ꝗᷓ anetho: & fructu ſmilis. Nulli fruticũ leuitas ma
ior: ob id geſtata faciliꝰ baculorũ uſũ ſenectuti pᷣbet.Semẽ ferulæ thapſiã ꝗdã uocauere de.
cepti eo ꝗqm ferula ſine dubio ẽ thapſia:ſed ſui generis foliis fœniculi: ĩani caule:nec exce⸗
dẽte baculi lõgitudinẽ. Semẽ qle ferulæ: radix cãdida. Inciſa lac emanat: & còtuſa ſucco ab⸗
dicat oĩa uenenata. Quippe ẽt fodiẽtibus nocet ſi minima ſpirat aura: itumeſcũt corpora:
faciẽq; ĩ uadũt ignes ſacri:ob id cæroto prius illinũt. Quibuſdã tamen morbis auxiliari di⸗
cũt medici ꝑmixtã aliis.Itẽ ĩ aloperiis ſugillatiſq; ac liuetibus. Ceu uera remedia deſint: ut
ſcelera cõtractẽt. Sed iſte p̃ᷣtexuerũt noxio ĩſtrumẽto:tãtũq; ĩpudentiæ ẽ:ut uenenũ artis
eẽ pſuadeãt. Thapſias ĩ africa uehemẽtiſſima. Quidã caulẽ ĩcidũt ꝑ meſſes:& ĩ ipſa excauãt
radicet: quo ſuccus cõfluat: arefactũq; tollũt ali foliũ.Radicẽ tõdut ĩ pila:& ſuccũ in ſole

coactũ diuidũt ĩ paſtillos. Nero Cæſar claritatẽ ei dedit:initio ĩperii:nocturnis craſſationi⸗

bus conuerberataà faciẽ illinẽs ſibi cũ thure cæraq;: & ſequenti die cõtra famã cutẽ ſincera
circunferens. Ignem ferulis optime ſeruari certũ ẽ: eaſq; ĩ ægypto præcellre.
De cappari ſiue cinoſbato aut opheoſtaphyle: & de ſarihha. Ca. XXIII.
Bi & cappari firmioris ligni frutex:ſeminiſq; & cibi uulgati.Caule quoq; una ple⸗
rũq; decepto. Cauẽda eius gñra pegrĩa.Siꝗdẽ arabicũ peſtilẽs.Africũ gĩgiuis inimi
cũ. Marmaricũ uuluis:& oim ĩflationibust Apulũ uomitus facit. Stomachũ & aluũ mouet

Quidã eũ cynoſoatõ uocãt:alii opheoſtaphylen: fruticoſi ẽ generis. Et ſaripha circa nilũ na

ſces duorũ cubitorũ altitudinẽ: pollicari craſſitudine. Coma papyri: ſimiliq; madit᷑ mõ. Ra
dice ferrariis officinis præcipua carbomis uſu propter duriciim.
Oa. XXIIII.

De ſpina babylonis regia & de cytikſo.
On omittẽdũ ẽ quod habylone ſerit ĩ ſpinis:quoniã nõ aliubi uiuit.Eſtq; ſicut uiſ
n cũ in arboribus.Sed illud ĩ ſpina tantũ:quæ regia uoxat᷑. Mirũ ꝙ eadẽ die germinat
. quod iniectũ c.Iniicit᷑ aũt ipſo canis ortu & celerĩe arborẽ occupat.Cõdiũt eo uina
& iõ ſeritur. Spina illa naſcit᷑ & achenis ĩ longis muris. Frutex eſt & cytiſus ab Antĩomacho
athenieſi miris laudibus pdicatus pabulo onmiũ. Aridus uero ẽt ſuũ. Spõdetq; iugero eiꝰ
aãnuos ppluris uel mediocri ſolo redditus. Vtilitas hærboſa: ergo & eo Iætior ſatietas 1 p
modico pĩgueſcũt & quadtcupedia:ita ut iumẽta horden ſpernãt. Non ex alio pabulo lectis
maior copia aut melior. Suꝑ oĩa pecorũ medecĩa a morbis oĩ uſu pᷣſtite. Quĩ & nutricibuſ
idefectu lactis aridũ atq; ĩ aqua decoctũ potui cũ uino dari iubet: & firmiores celſiores ĩfã
tes fore.Viridẽ ẽt gallinis: aut ſi aruerit madefactũ. Apes quoq; nũquã de flore cytiſi pabu
lũ cõtingẽtes ꝓmunt Democtritus & Ariſtomachus. Nec aliud miĩoris ĩpẽdii ẽ.Seiit ur cũ
n

hordeo: aut uere ſemãe ut porrũ: uel eaule autũno âte brumã. Si ſemie madidũ Et ſi deſint
hymbres.ſatũ ſpargit᷑.Plãtæ cubirales pferunt᷑ ſcrobe dedali.Seritur poſt æuĩocti a tene
x0 frutice. Perficit᷑ triénio Demetitur uerno equinoctio cum florere dęſinit: uel pueri uel
anus uiliſſima opera. Canus aſpectu breuiterq; ſi ꝗs exprimere uelit ſimilitudinẽ anguſtio

xis. tri folii frutex. Datur aĩalibus poſt biduũ ſemp. Hyeme uero quod inaruit: madidũ. Sa
tiat equos denæ libræ: & portionè mĩora aĩalia: obiterq; ĩter ordines hoc aĩaliũ capeſtrium
fertile cẽ. Inuetus hic frutex in cytiſo ĩſula inde trãſlatusẽ ĩ omnes cycladas: mox in urbes

græcas magno caſei ꝓuentu. Propter: ꝗqd maxiĩe miror rarũ eſſe ĩ italia. Nõ æſtiuũ nõ frigo
rũ nõ grãdinũ aut niuis ĩiuriã expaueſcitx Adiicit Higinus ne hoſtiũ ꝗdẽ ppter nullã gra⸗
tiã lignii. De fruticibus & arboribus noſtri maris:atq; rubri.& ĩdici. Ca. XXV.
NA ſcũtur & in mari frutices arboreſq; minores ĩ noſtro. Rubrũ enĩ & totus orxientis
n oceanus refertus ẽ ſiluis. Nõ habet lingua iã nomẽ: quod græci uocãt phycos: quo

niã alga hærbarũ magis uocabulũ ĩtelligit᷑. tiic aũt eſt frutex. Folia lara colore uiri

di gignit:quod ꝗdã graſon uocãt: alii zoſtera. Alterũ genus eiuſdẽ:capillaceo folio ſimile

fœniculo: ĩ ſaxis naſcit. Superius ĩ uadit haud pcul littore. Verno uerũq;: & ĩterit autũno-

Circa cretã inſulã nato in petris purpuras quoq;ʒ inficiũt. Laudatiſſimo a parte aqlonis:aur
ſpõgiis. Tertiũ ẽ gramini limile:radice geniculata: & ca ule: qualiter calami. Aliud: genus
ruticũ bryon uocat᷑ folio lactucæ rugoſiore tantũ. Iã hoc naſcẽs. In alto uero abies & quer
cus cubitali altitudine: Ramis eorũ adhærent conchæ. Quercu ẽt tĩgi lanas tradũt. Glandẽe
ẽt quaſdã ferre ĩ alto:naufragiis hæc deprehenſa urinãtibuſq;. Et oliæ tradũtur prægrâdes
circa ſycionẽ. Vilis enĩ paſſim naſcit᷑.Sed phycos ſine foliis:rubro cortice.Fit & palma fru-

ticũ generis extra Herculis colũnas porri frõde. Naſcit᷑: fruxex & alius lauro & thymo ſi⸗

milis: q ambo eiecti ĩ pumicẽ trãſfig urãtur. At in oriẽtẽ mirũ ẽ ſtatĩ a copro pſolitudies ni
hil gigni preter ſpinà: quæ ſitiens uocat᷑: & hãc rarã admodũ.In mari uero rubro ſiluas ui ⸗
uere: maxie laurũ & oliuã ferentẽ baccas: & cũ pluat fungos.ꝗ ſole tacti mutatur ĩ pumicẽ.
Fruticũ ipſorũ magnitudo ternorũ eſt cubitorũ caniculis referta: uix ut reſpicere e naui tu
tũ ſit:remos plerũq; ipſos inuadẽetiũ.Qui nauigauere ĩ indos. Alexandri muüites frõdẽ ma⸗
rinarũ arborũ tradidere ĩ aqua mridẽ fuiſſe: exemptã ſole protinus in ſalẽ areſcẽtẽ. Iuncos
quoq; lapideos p quã ſimiles uerisp littora: & ĩ alto quaſdà arbuſculas colore bubuli cor-⸗
nus ramoſas: & ĩ cacuminibus rubẽtes: cũ tractarentur uitri mõ fragiles. In igne aũt ut fer⸗
rũ exardeſcẽtes reſtinctis colore ſuo redeũte Eodẽ ĩ tractu ĩſularũ ſiluas operit æſtus:quẽs
ꝗᷓ altiores ſint platanis populiſq; altiſſimis: folia laurea:flos uiolæ & odore & colore. Baccæ

ut oleis:& ipſæ odoris ꝛucũdi autũno naſcẽtes:foliis nunquã deciduis. Harũ miĩores totas

integit mare. Maximag cacumina extãt ad quæ naues religãtur: & cũ deceſſerit æſtus ad ra
dices. Alias quoq; arbores ĩ alto ab eiſdẽ accepimus eodẽ ĩ mari uiſas ſemp folia retinẽtes.

Fructũ eaꝶ lupino ſimilẽ. Iuba cradit circa troglodytarũ inſulas fruticẽ ĩ alto uocari iſidos

plomachas corallio ſimilẽ ſine foliis pᷣciſum mutato colore ĩ nigrũ dureſcere. Cũ cadat frã

i. Itẽ aliũ ꝗq uocetur charithoblepharon efficacẽ ĩ amaroriis. Spatalia eo facere & monilia

fæminas. Sentire eum ſe capi: durariq; cornus modo: & hebetare aciem ferri. Quod ſi fefel

lerint inſidiæ in lapidem tranfigurarj.

CAII PLVNII SECVNDI NATVRALIS HVSTORIAE LIBER.
XIIII. N QVO FRVCTIFERAE ARBORES TRADVNTVR.
PROEMIVM. “?YJYBZ
XTERNAE arbores idociles quæ naſci alibi quã ubi cœpere: & quæ

in alienas non cõmeant terras hactenus fere ſunt. Licetq; iam de com⸗
munibus loqui:quarum omnium pecularis parens uideri poreſt italia

. Noſcentes tantum meminerint naturas earum a nobis interi dici:non
culturas. Quãꝗᷓ & colendi maxima in natura portio eſt. Illud ſatis mira

ri non queo interiſſe quarundam memoriam: atq; eciam nominũ quæ
auctores prodidere notitiam. Quis enim non communicatio orbe ter-
rarũ maieſtate romani ĩperii profeciſſe uitam putet cõmercio reꝑ Ac

ſocietate feſtæ pacis?oĩaq; ẽt quæ occulta ante fuerãt ĩ ꝓpmiſcuo uſu facta? At hercule non

hoteti⸗
prelin
lrpeofi
ſpeshot
ſebigo
ur Ne
mos Vi
Letulit
Uibusun
Cinnibn
untur
deribo

UI

lis te⸗
dinen
nim
geprin
ingeni
pceacibe
denniare
guellin
nugpoe
inliuir
Cenim
lnmatie
fernton
ritll.
lhalmie
(headr
hetlui
Tüitalin
ligens.
18 Pror
hetbar
neinka
t neep
nbosz
eſeonm
ſiprr,
Knr be

li bulct

Mlidcir,

trueluul
Udme nend
ut mnl

glüchn
RmoriINe

Mermulign,
a W.
Atnnnnen
rsg
nhnanbruin
nbd ie
Cinnt mür⸗
Mnb
wthmol
uiniponicn
bonelmin
niresfötenn

Nrſtetiun

4

„ „H⸗
ſone e! 7
. lgenulh,

Ane⸗ 4
e Peke

reperiuntur ꝗ norint multa ab antiꝗs pdita: tätum priſcog cura fertilior: aut induſtria fœ
licior fuit: ante milia annog:ĩter principia litteraꝶ Heſiodo pracepta agricolis padere or⸗
ſo ſubſocutiſq; nõ pa ucis hc curã eius. unde nobis creuit labor. Quippe cũ requirẽda ſint

n ſolũ poſtea inuẽta: uerũ ẽt ea quæ inuenerant priſci deſidia reiu internitione memoriæ

idicta. Cuius uitii cauſas ꝗs alias ꝗq publicas mũdi ĩ uenerit. Nimirũ alii ſubire ritus. Circaq;
alia mẽtes hominum detinẽtur: & auaritiæ tatum artes colunt: antea ĩcluſis gẽtium ĩperiis
itra ipſas.Ideoq; & ĩgeniis quaſdã ſterilitate fortunæ neceſſe erat animi bona exercere. Re
ges inumeri honore artiũ colebat᷑: & ĩ oſtentatiõe has præferebãt: opẽ & imortalitatẽ ſibi
P illas prorogari arbitrãtes. Quare abundabat & præmia & operæ uitæ. Poſteris laxitas mũü
di & rerũ amplitudo damno fuit: poſtꝗᷓ ſenator cenſu legi cœptus iudex fieri cẽſu:magi⸗
ſtratum ducẽqʒ nil magis exornare quã cẽſus:poſtꝗᷓ cœpere orbitas ĩ auctoritate ſumma &
potẽtia eſſe:captatio in quæſtu fertiliſſimo:ac ſola gaudia in poſſidendo:peſſum iere uitæ
prelia:omneſq; a maximo bono liberales dictæ artes in cõtrarium cecidere:ac ſeruitute ſlo
la profici cæœptum. Alius hanc alio modo: & in aliis adorare: eodẽ tamen habẽdi quæſtu ad
ſpes hominum tendẽte uoto.Paſſim uero etiã egregii aliena uitia quã bona ſua colere mal
le.Ergo hercule uoluptas uiuere coœpit: uita ipſa deſit. Sed nos obliterata quoq; ſcrutabi⸗
mur. Nec deterrebit quarundã rerũ humilitas: ſicut nec in animalibus fecit. Quãquã uide
mus Virgiliũ præcellentiſſumũ uatem eadem cauſa hortorum dotes fugiſſe: e tantiſq; quæ
retulit flores modo rerum decerpiſiſſe. Bearum fœlicemq; græciæ quidem ommino gene⸗
ribus uuarum nominatis:tribus oleæ:totidem pyrorum: malo uero tantum aſſyrio:cæteris
omnibus neglectis. Vnde autem potius incipiemus quã a uitibus? Quarũ principatur in
tantum peculiaris italiæ eſt: ut uel hoc uno omnia gentium uiciſſe qᷓᷓ odorifera poſſit ui⸗
deri bona quãquam ubicunq; pubeſcẽtium odori nulla uanitas præfertur. .
De uitium natura: & quibus modis ferant. Ca. 1.
Ites iure apud priſcos magnitudine qnoq; inter arbores numerabãtur. Iouis ſimu
u lacrum in urbe populonia ex una conſpicimus uite tot æuis incorruptum. Itẽ maſ-
ſiliæ pateram. Metaponti templum lIunonis uitigineis colummis ſtetit. Etiänum ſca

lis tectum Epheſiæ Dianæ ſcandit᷑ uite una cypriacut ferunt) quoniã ibi ad præcipuũ altitu

dinem exeunt. Nec eſt ligno uilli ærernior natura. Verum iſta ex ſilueſtribus facta credide
rim:quando hæ uires tonſura annua coeicentur: & uis earum oĩs euocatur in palmites aut
deprimitur in propagines: ſucciq; tantum gratia ex iis pluribus modis ad cæli mores ſoli;
ingenia. Iam in campano agro populis nubunt maritaſq; complexæ: atq; per ramos earum

ce ꝓcacibus brachiis geniculato curſu ſcandentes. cacumina æquant: ĩ tantum ſublimes ut ui
rinianmn demiator autoratus rogum ac tumulum excipiat. Nullo fine creſcunt: diuidiq; aut potius
itlusiln auelli nequeunt. Villas & domos ambiri ſingularum palmitibus ac ſequatibus loris memo
imnmitd ria quoq; dignum. Inter prima. Valeriamus quoq;. Cornelius exiſtimauit. Vna uitis rome
nid⸗ in Liuiæ porticibus ſub diuales deambulatiòes umbroſis opericulis opacat. Eademq; duo
Cioltfi denis muſti amphoris focunda. V lmos quidem ubiq; exuperant. Miratũq; altitudinem ea
vrà N rum ariciæ ferunt legatum regis Pyrrhi. Qui eum facere luſiſſe in auſteriore guſtu uini:
iDon lil merito matrẽ eius pendere in tâà alta cruce. Rontotinus uocatur & alio nomine populus ar
bor italiæ padũ trangreſſis: cuius tabulata in orbẽ patula replent: puroq; producto dracõe:
palmã eius inde (ubrectos ramorũ digytos flagella dipergũt. Eadẽ modici hominis altitu
n. dine adminiculatæ ſudibus horrẽt: uineãq; faciunt: & aliæ improbo reptatu pãpinorũq; ſu

perfluitate peritia homini ãplo diſcurſu atria: media cõplentes. Tot differentias uel ſola ta
NIN tũ italia recipit. Stat prouintiarũ aliquarũ ꝑ ſe uitis ſine ullo pedamẽto: artus ſuos in ſe col
ligens. & breuitatẽ craſſitudinẽ paſcens. Vetant hoc aliubi uenti: ut in africa & in narbonẽ⸗
ſis prouintiæ partibus. Excreſcereq; ultra ſuos pollices prohibitæ: ſempq; paſtinatis ſimiles

araß⸗ herbarum modo uagãtur p arua: ac ſuccũ terræ paſſim uuis bibunt: quæ ob id magnitudi
gint, nẽ infantium puerorũ ĩ ĩteriore africæ parte exuperant uites. Vna non alibi gratior callo:
iacki ut nec poſſit ĩueniſſe nomẽ duracini durus acinus. Nãq; genera magnitudine: colore ſapo
i reicn ribus acini ĩnumera etiãnum multiplicantur uino. Hic purpureo lucent colore:illic fulgẽt
lullcnn/ roſeo:nitẽtq; uiridi. Candidæ eni nigraq; uulgares. Tument uero mãamarum mõ buma⸗
almift ſti. Prælongis dactili porrig untur acinis. Eſt & illa naturæ laſciuia:ut pra grantibus adhæ⸗
o ne reant pergulis parui:mites:& ſuauitate certantes:leptorogas has uocãt. Durãt aliæ perbye
nech , . . n ii
Nthen

inẽ penſili cõcameratæ nodo. Aliæ ĩ ſua tantũ cõtinent᷑ ola ollis fictilibus. & ĩſuper doliis ĩẽ
cluſæ ſtipate uinaceis circũſudãtibus. Aliis gratiã ꝗ & uinis fumus affert. Fabriliſq; iis glo
riã præcipuã ĩ fornacibus africæ. Liberi Cæſaris auctoritas fecit. Ante eũ reticis prior mẽé
ſa'erat: & ullis ueronẽſiũ agro. Quĩ & a patiẽtia nomẽ acinis dat᷑ paſſis. Condunt & muſto
uux: ipſeq; uino ſuo inebriãtur. Aliæ decoctæ in muſto dulceſcũt. aliæ uero ſobolẽ nouam
in matre ipſæ cxpectat tranſlucidæ uitro: affertq; acmnis tãdẽ: quã ĩ doliis amphoris ue du⸗-
ratricẽ illã firmitatẽ auſteritas picis ĩ fuſa pediculo.Iã ĩuenta uitis pſe ĩ uino picẽs habens
reſpicienſq; uiennẽſẽ agrũ. Nobilitas aruerno ſecanoq;: & eluico generibus non pride illu
ſtrata. Atq; hæcluirgili uatis ætate icognita: a cuius obitu nonagita agutur ani. Quid qd ĩ
ſertæ caſtris ſũmã reiũ ĩperiũq; cõtinent? Cẽturionũ ĩ manu uitis:& optĩo prœmio tardos
ordines ad lẽtas perducit aquilas: atq; etiã ĩ delictis poœnã ipſã honorat. Necnon uineæ opu⸗
gnationũ dedere rationẽ. Nã ĩ medicaminibus adeo magnũ optinẽet locũ: ut per ſeſe uino
ipſo remedia ſint. De generibus uituum. Ca.. . AA.
Enera uitiũ cõprehẽdi numero unus exiſtimauit. Democritus: cũcta ſibi græciæ co
g gnita pfeſſi us: Cæteri inumera atq; ĩ finita eẽ ꝓdiderũt.Quod uerius apparebit ex
uinis. Nec oĩa dicent᷑: ſed maxĩe ĩſignia:ꝗppe quæ totidẽ lunt pene quot agri.Quꝗ
oh ré celeberimas uitiũ aut ꝗbus ẽ aliqua ꝓprietate miraculũ oſtẽdiſſe ſatis erit. Prĩcipatꝰ
dat amineis ppter firmitatẽ ſenio quoq; pficietẽ utiq; uiniq; uniuſcuiuſqʒ uita. Quĩq; eiꝰ
genera. Ex iis germania minor acino melis defloreſcit: hymbres tẽpeſtateſq; tolerat. Nõ itẽ
maior ſed ĩ arbore quã ĩ iugo minus obnoxia. Gemellarũꝗbus hoc nouẽ uuæ ſẽper gemĩæ
dedere. aſpimus ſapor:ſed uires p̃cipuæ. Ex iis minor auſtro lædit᷑: ceteris uetis alit᷑ ut ĩ ue-
ſuuio mõte Iurrẽtiniſq; collibus.In reliqais itali⸗ ptibus nõ niſi arbori accomodata. Quin
tũ genus lanatæ ne ſeres miremur aut ĩ os:adeo lanugo eã ueſtit. Prĩa ex amineis marure
ſtit ociſſune atq; putreſcit. Proxĩa dignitas ualẽtanis rubẽte materia. Qua pp ꝗdâ rubellas
appellauere uineas. Eæ minus fertiles uinaceis & fæce nimiæ. Cõtra prumas fortiſſimæ: ſic
citate magis ꝗᷓ hymbre: æſtu ꝗᷓ algore uexant᷑. Quã ob rẽ ĩ frigidis humidiſq; pricipatũ opti
nent. Fertilior quæ minor acino: & folio ſciſſa minus. Apianis apes dedere cognomẽé: præci
pue earum auidæ. Ex iis duo genera:lanugine & ipſe pubeſcunt. Diſtant c. altera celerius
matureſcit:quãꝗᷓ & altera properante. Situs frigidos non reſpuunt: & tamẽ nullæ celerius
hymbre putreſcunt. Vina primo dulcia auſteritatem annis recipiunt: & rubra fiunt. Nulla
magis uite gaudet. Et hactenus potiſſima nobilitas datur peculiaribus atq; uernaculis ita⸗
liæ. Cæteræ aduenere chio thaſo ue. Græcula non inferior amineis bonitate pretenera aci⸗
no: & uua tam parua: ut niſi pinguiſſimo ſolo colore non proſit. Eugeniam taurominitani
collis eum generoſitatis cognomine miſere albano tantum agro: quoniam tranſlata ſtatim
mutatur. Naq; eſt aliquibus tantum locorum amor: ut omnẽ in iis gloriam ſuam relinquãt
nec uſq; tranſeant totæ. Quod & in retica allobrogicaq; quam ſupra picatã appellauimus

euenit:domi nobilibus ac agnoſcendis alibi. Fœcundæ tamẽ bonitatis uice copiam preſtãr.

Eugenia feruentibus locis: rhetica temperatis: allobrogica frigidis: gelu matureſcẽs & co⸗
lore nigra. Adhuc ex iis quas diximus: ſed etiam e nigris uina uetuſtate in album colorem
tranſeunt. Reliquæ ignobiles. Aliquando tamẽ cæli aut ſoli opera non fallunt uetuſtatem⸗

ſicuti fecenia & cum ea florens biturica. Acino rarior nunꝗᷓ floris obnoxii: quoniam antece
dunt: uentiſq; & hymbribus reſiſtunt. Meliores tamen algentibus. locis qua calidis: humi⸗

dis quã ſitientibus. Vix ulla magis tã denſo uuarum partu impatiens uariantis cæli: ſed cõ
xra tenorem unum algoris æſtus ue conſtans. Quæ minor eſt ex eo genere mollior. In ne⸗
glecto ſolo moroſa. Pingui putreſcit. Gracili omnino non prouemt. Mediã temperiem de
ſicate quærit: ob hoc ſabinis collibus familiaris. Vua eius indecora uiſu: ſapore iucũda: niſi
matura protinus rapiatur: etiã non putreſcens cadit. Contra grandines eam tuetur folioꝶ
amplitudo adq; duricia. Inſignes iâ colore ĩter purpureas nigraſq; medio heluolæ ſæpius
uarianti: & ob id uarianæ a quibuſdà appellatæ. Præfertur in iis nigrior utraq; alrernis ãnis
fertilis. Sed melior uino cum pcior. Et præciæ duo genera magnitudine acini diſcernũtur-
Quibus materies plurima: uuaq; ollis utiliſſima:foſio apio ſimilis:Baliſcam dirachini cele⸗
brant. Hiſpaniæ cocolobin uocant: Grauior uua æſtus auſtroſq; tolerat. Capiti inimica⸗
Copia larga Hiſpani duo genera eius facium. Vnum oblongo acino: altero rotũdo: nouiſ
ſimas uindemiant. Quo dulcior cocolobis: hoc melior. Sed & auſtera tranſit in dulcem ue

tiis uti

kuſtae

ealcel

niiuet

Ulitas
cip⸗
fu⸗
ciodo
nuica
Celli
citü
ſarinen
nei uo⸗
grope
culi uo
perince
lieſic
incanp
tmomt

tmo
celar.

Mian

muta
uana
tamne

tesapt

ad hoe
Ianas l
lancini
lbosn⸗
noinera
Pitusuc
Amree
nuneiſt
inſtce
lultinen
huecn⸗
nomear
ie

ilpeli

ebiens,
ulhüe
e
leucs Priorn
. dels .V
mnhar 7
bnorg qn
„ e⸗
es when
nond Miideilr.
Drmid t
Wo duer
.„ 1
R be⸗ .
Rerlelen
— 1
ihoe .
dlnignire
nus nedkten
—oaſee,
v6 ait iin
4* ni . ! 4
Sa ge
4l „ 11.4
lolen Noſt
4 ,
vetis Meui
CKOROdNN1n
u ünel
— .
Puchef
. n v GHEI
. Rnne
A „* ⸗
uiEN
mIN&
„AN
mANEüNN
—„ Hnm
mue⸗
pa

.

tuſtate: & quæ dulcis fuit in auſteritatẽ. Tuncq; albanũ uinũ æmulâtur. Tradũt uiſicæ ui⸗
xiis utiliſſimũ ex iis potũ. Albuelis ſũmis arboribus ẽ fertilior: uiſula imis. Quã ob tc citca

eaſde ſatæ diuerſitate naturæ locupletãat. Inerticulã e nigris appellauere iuſti? ſobriã dictu
ri: iueterato pᷣcipue cõmedabilẽ uio: ſed uitibus inoxiã. Si ꝗde temulétiã ſola nõ facit. Fer-
ulitas comẽdat cæteras: pricipẽq; heluenacã. Duo eius genera. Maior ꝗᷓ gdã lõgã: mĩior ꝗᷓ ar
cã appellàe: nõ tã fœcũdã ſed grariorẽ haſtu. Diſcernit᷑ folio circiato. Verũ utraq; gracilis.
Furgas ſubdere iis neceſſariũ: aliogꝗn ubertatẽ ſuã nõ tolerãt. Maritio afflatu gaudẽt. Roſ
ciodo odore. Nulla uitiũ minus italiã amat: rara parua: putreſcẽs ĩ ea: Vinũ quoq; quod ge
nuit æſtate nõ exuperans. Nec alia marco ſolo familiarior. Græcinus ꝗq aliogn Cornelium.
Celſũ trãſcripſit arbitrat᷑ nò naturã eius repugnare italiæ: ſed culturã: auide palmites euo-
cãtiũ. Ob id fertilitatẽ ſuã abſumi:ſi nõ pᷣpiguis ſoli ubertas laceſcẽtẽ ſuſtineat. Carbuncu
lari negat᷑:magna dote:ſi uerũ ẽ:aliqua ĩ uite e cælo nõ eẽ ius.Aeſtũ fert ſpionia:qᷓ qdã ſpi
neã uocat.Autũniſq; & hymbribus pige Ouinlmno nebulis una alit᷑. Ob id rauennati
agro pecularis: Veniculam iter optime defloreſcetes: & ollis aptiſſimà campani malunt ſir⸗
culã uocare:alii ſtaculam. Tarracinam numiſianã nullas uires proprias habentem: ſed totã
perinde ac ſolum ualeat. Surrentinis tamẽ efficaciſſima teſtis neſubio tenus Ibi. n. murgẽ⸗

tia e ſicilia potiſſima: quam pompeianã alig uocant. Laudatio demũ feracem: ſicut horcõia

in campania tantum uilitatis cibariæ: ſed ubertatæ præcipua. Tolerat & annos mœrica con
tra omnes iſtus firmiſſima:nigro acino uinis uetuſtare rubeſcentibuous
Item deuirium generibus. Ca. III.

T hactenus publicã ſunt genera:cætera regionum locorũq;ʒ: aut ex iis inter ſe in ſi

e to mixta.Siquidem thuſis peculiaris. eſt tudernis æque etiam eius nominis floren

ta. Eſt optima aretio talpana & eteſiaca & coſeminia. Lalpana nigra candidum fa
cit muſtrũ. Eteſaica fallax: quæ quo plus tulit eo laudabilius fundit. Miruq; fecunditate

ceſſat. Conſeminia nigra uino minimo durance. Vua maxime poſt. xv. dies quam ulla alia.

Minus fertilis: ſed cibaria. Huius folia ſicuti labruſce priuſquã decidant ſanguineo colore
mutantur. Euenit hoc etiam quibuſdam aliis peſſimi generis argumæeto. Irtiola umbrie me
uanatiq; & piceno agro peculiaris eſt. Amiternino pumula. Iiſdem bananica fallax eſt amãt
tamẽ eãâ. Mutinaimn uuã põpeii nomiĩe appellãar: ꝗuis cluſinis copioſiorem. Mutinã & tybur

txes appellauere: quãuis eleaginam nupes ĩuenerita ſolitudie oliuæ. Notiſſima hæc uuarũ

ad hoc tempus reperta eſt: Vinatiolam ſoli quidem noĩauerunt ſabini ac laurẽti. Nam gau
ranas ſcio a falerno agro tranſlatas uocari falernas celerime ubiq; degenerantes. Necnò ta
rantinũ genus aliqui fecere præduli uua. Capnias & bucuniates & tecrupia in thurinis col
libus non ante demetuntur ꝙ gelauerit. Pharia gaudent piſcæ. Mutina pruſiniæ nigro aci
no intra quadriẽnium albeſcente uino. Mirum ubi cum ſolæ eirc g uuam: quæ ob id ſtre

pitus uocatur.Et. italia gallicam Eesera alpes uero picenam. Dixit Virgilius thapſiaſ

& mareotides & lageas complurelq; externas quæ non reperiuntur in italia: ſed ſunt etiaâ
nunc ĩſignes uua nõ uino ambroſiaca duracina ſine ullis uaſis in uite ſeruabilis: tàta eſt cõ
tra frigota æſtus rempeſtateſq; firmitas. Nec orthampellos iĩidiget arbore aut palis ipſa ſe
ſuſtinens. Non item dactylides digytali gracilitate. Columbĩæ acino ſiſſimx. Et magis pur
pure cognomine bimãmiæ quando non racemos: ſed uuas alias gerũt. Item crepidanea cui
nomẽ a menſura eſt. Item ſcirpula paſſo acino. Et rhetica in maritimis alpibus appellata diſ
ſimilis laudatæ illi. Nãq; hæc breuis conferta acino: degener uino: ſed cute omniũ tenuiſſi
ma. Nucleo quẽ chium uocant: uno ac minimo. Acinum prægrandem unum alterum ue
habens. Eit & nigra aminea: cui ſyriace nomẽ imponunt. Item hiſpana ignobilium probatiſ
ſina. In pergulis uero ſeruntur e cariæ appellatæ eduræ acinis: albe: nig ræ ;. Et bumaſti to⸗
tidem coloribus. At nondum dicte ægia & rhodia & uncialis: ueluti a pondere acini. Item
pucina omnium nigerrima. Et coronario naturæ luſu ſtephanitis acinos foliis intercurſan
tibus. Et quæ forenies uocantur celeres prouentu: uendibiles aſpectu portatu faciles. Con
tra damnantur etiam uiſu cinera & rhabubula & aſiniſca. Minus tamen caudam uulpiũ imi
tata alopecis. Alexandrina appelletur uitis circa palacraiam breuis: ramis cubitalibus: acino
nigro:fabæ magnitudine:nucleo molli:& minimo:obliquis racemis prædulcibus: folio par

uo:& rotundo.ſine diuiſuris.Septimo ab hinc anno in narbonenſis prouintie aruo oliua

inuenta eſt uitis uno die defloreſcens:ob id tutiſſima:carbonicam uocant:quam nũc tota

„ . Rn iit

prouintia conſerit. Inſignia culturæ uincearum. Ca. . IIII.

Atonum ille primus triumpho & cenſura ſuper cætera inſignis magis tamẽ etiànũ
ũ rerum expetendarum datis geneti romano.

„

c claritate litteratum præceptis ommii 15 and.
Inter prima uero agrum coledi. lllius uero æui confeſſione optimus ac ſine æmulo

agricola pauca attigit uitium genera: quarũdam ex iis etiam iam nomimibus abolitis toro

ſeparati tractu teſtatus ſententiã. Cuius excellentia indicãda eſt ut in omni genere noſca⸗

mus quæ fuerint celeberrima. Anno. d. urbis. c. circa captas carthaginem ac corinthum cũ

ſupremum Is diem obiit: quãtum poſtea. ccxxx. ànis uita profecerit. Ergo deuitibus uuiſq;
ita prodidit. Qui locus uino optimus dicitur eſſe: & oſtentus ſolibus.Amineũ minuſculũ

& geminũ eugenium heluinũ minuſculũ conſerito. Qui locus craſſior aut nebuloſior ami

neum maius aut murgentinum apicium lucanũ ſerito. Cæteræ uites miſellæ maxiĩe in quẽ

uis agrũ conueniunt. In lora recte condũtur. Quas ſu ſpendas duracinas amineas maiores:
uel ad fabrũ:ferrarium propaſſos: nec recte ſeruant᷑. Nec ſunt uetuſtiora de illaire latinæ li
guæ præcepta tam prope ab origine rerum ſumus. Aminneam proxime dictam Varro ſcã⸗

4

cianam uocat. In noſtraætate pauca exempla conſumatæ huius artis fuere. Verum eo mi⸗
nus omittenda: ut noſcantur etiã præmia: quæ in omni re maxime ſpectantur. Suũmam ergo
adeptus eſt gloriam Acilius Steneleus e plebe libertina. Ix. iugerum nõ amplius uineis ex
cultis in nomentano agro: atque æque. cccc. nũmis uenundatis. Magna fama & Vetu⸗

leno Egilao perinde hibertino fuit in campaniæ rure ueliternĩo: maiorq; etiam fauore ho
nium quoniã ipſum QAfricani colebat exilium. Sed maxima eiuſdem Stenelei opera Rhen
minũ Dalæxmoné alias grämatica arte celebrẽ in hiſce.xx. annis mercatum. dc. nũmum in eo
dem nomentano decimi lapidis ab urbediuerticulo. Eſt autẽ uſq; quaq; nobilitas mercis ꝑ
omnia ſuburbana: ibi tame maxia: quoniã & neglecta per indiligẽtiã prædia phauriar. Ac ne

in peſſimis quidem elegantioris ſoli hæc aggreſſus excolere:non uirtute animi: ſed uanita
Kinatas enim deintegro uineas cura. Steneleum

te. Ouæ primo notata mira in illo fuit. Pa
agricolam imitatus ad uix credibile miraculum perduxit. Intra octauum annutu. cccc. nũ⸗
mum emptori addicta pendente uindemia. Cucurritq; nõ nemo ad ſpectandas uuarum in
iis uineis itrues. Litteris eius altioribus contra id pigra in ciuitate ſibi patrocinante. Nouiſ
ſime Amneo Seneea principatu traditionis ac potentia: quæ poſtremo minima fuit ſuper
ipſum. Minime utiq; miraturi Amneũ tanto prædii eius amore captum: ut non puderet ĩ

niſo alias & oſtento fururo tradere palmam eam empris quadruplicato uineis iſſis itra de
cimum fere curæ ânum: digna opera quæ in cecubis ſetiniſq; proficeret: quando & poſtea

ſæpenumero ſeptenos culeos ſingula iugera: hoc eſt amphoras centenas quadragenas mu

ſti dedere. Ac ne quis uictam in hoc antiquitatem arbitraretur. Idem Cato dẽos culeos re
dire ex iugeribus ſcripſit. Efficacibus exemplis non maria plus temerata conferre merca⸗

tori: non ĩ rubrum littus indicum ue merces petitas:ꝗᷓ ſedulum ruris larem. Vino antiquiſſi
ma claritas maroneo in thraciæ maritima parte genito: ut auctor eſt Homerus. Neq; enim

fabuſola aur de origine uarie prodita conſectamur. Præterꝗ Ariſteum primum omnium ĩ

eadem gente uel miſcuiſſe uino ſuauitate præcipua utriuſq; naturæ ſponte prouenientis.

Maroneum uicies tantum addito aquæ miſcendum Homerus prodidit. Durat etiam uis

in eadem terra generi uigorq; indomitus. Quippe cum Mutianus ter conſul ex iis qui nu
perrime prodidere: ſextarios ſingulos octogenis aquæ miſceri comperit præſens ineo tra
ctu. Eſfe autem colore nigrum: odoratum: uetuſtate pingueſcere. Et pramno quod Ho⸗
merus celebrauit: etiam nunc honos durat. Naſcitur ſmyrnæ religione iuxta delubrũ maa⸗
tris deumiIn reliquis generi claritas non fuit alicui. Anno fuit omnium generum bonitas
L. Opinio conſule: cum. C. Gracchus Tri. ple. ſeditionibus agitatis interemptus ea cæli tẽ⸗
peries fulſit: quam cocturam uocant ſolis opere: natali urbis. dc. xxxiiii. Duratq; adhuc ui⸗

nea ducentis fere annis iam in ſpeciem tedacta mellis aſperi. Et enim hæc natura uinis i ue
tuſtare eſt: ne potarũper ſe queant ſine prouintiæ aqua: uſq; in amaritudinem carie indo⸗
mita. Sed cæteris uinis cõmendandis minima aliqua mixtura medicamenta ſunt: quo cius
temporis æſtimatione inſingulas amphoras centeni numi ſtatuantur. Ex iis tamen uſura

multiplicata ſemiſſibus: quæ ciuilis ac modica eſt. In. C. Cæſaris Germanici filii principatu

annis centum ſexaginta ſingula unicas uini conſtitiſſe nobili exemplo docuimus referen
tes uitam Pompomi ſecundi uatis cœnãq; quam principii illi dedit. Tantum pecuniarum

getinen
lle pee
goliste
mutal
potn.

menen
buspe

ſusu.
ſuuli

guſth
Ilano
Aodar
laodib⸗
is &f
Abeol
ſuſtride
gis tan
nobili
wiche
dano
ſtiam
Peſt
Auſt
ſauſt
gum/
dc rara
batapr
billitate
bilem.
filerno
tertiste
talenn⸗
lethaen
lament.
Ehu
lageni
Ahen⸗
nligon⸗
tupalr
ticaful
lnter P
ſes 1
lgeni
non&
Aolte
Nun

. 1
Lutani eii
eneniomn,
MhNenI
1 Doltis wn
genenenrlen
corimhun d
euninui
mmMüminudi
tnedalhoſrn
AEmuieini
men mäore:
teiluelninl
limrol⸗
Venmeoni⸗
n nmmen
plius binei en
ut Ve
uumfuvoren
ei open Rhen
Koümomineo
mümerc
Anumin AKne
Wmidd umn
Cn. Ndeun
HmuN NCu⸗
dnuu
gocmmme No
ninim fur

ninezint

gmripei

.

9

odinsclinn
1CoeN,
vens N/ mn
RN omn
olenen.
Dmmtim ui
Gilauisgun
ren

XI III.
detinent uini apothecæ. Nec alia res maius incrementũ ſentit. Ad uiceſumum annũ maius
ue ab eo diſpendiũ:nõ perficiente precio.Rara quippe adhuc fuere:nec niſi in portatis ſin⸗
gulis teſtis milia nümum. Vienenſes ſoli picata ſua quorũ genera plura diximus pluris p-
mutaſſe: ſed ĩter ſeſe amore patrio credurur. Ildq; uinũ frigidius reliꝗs exiſtimot᷑ ĩ frigido
potu. — a De natura uini. Jor Ben eege: e dosn„Ca.

£

Ino natura eſt exhauſto accẽdi calore uiſcera intus: Foris infuſo refrigerandi. Nec

u ealienum fuerit cõmemorare hoc in loco quod Androcides ſapientia clarus ad Ale
xandrum magnum ſcripſit: intemperantiam eius cohibens. Vinum potaturus rex
memento te bibere ſanguinem terræ. Sicuti uenenum eſt omni cicuta: ſic & uinum. Qui⸗
bus preceptis ſi ille obtemperauiſſet: profecto amicos in temulentia non iteremiſſet. Pror
ſus ut iure dici poſſit: neq; uiribus corporis utilius lnhenee aliud uoluptatibus pernitio
ſius ſi modus abſit. Vina generoſa. 1ov -nnee Di. VI.
HglEnrnera autem uini alia aliis gratiora eſſe quis dubitet:aut non ex eodem: lacu aliud
præſtantius potu eſſe altero: aliud alterum germanitate præcedere: ſiue teſta ſiue
fortuito euentu. Quam ob rem de principatu ſe quiſq; iudicem ſtatuat. Liuia Au
guſta.lxxxii.annos uitæ punico rettulir acceptos non aquoſo. CGignitur ĩ ſinu adriatici ma
ris: nõ procul a timauo fonte. ſaxeo colle: maritimo afflatu paucas coquẽte amphoras. Nec
aliud aptius medicamentis iudicatur. Hoc eſſe crediderim quod græci celebrantes miris
laudibus pictanum appellauerunt ex adriatico ſinu. Diuus Auguſtus ſetinum pretulit cũ

ctis: & fere ſecuti principes propter confeſſa experimenta non timere cruditatibus noxiis.

Ab eo ſaluia naſcitur ſupra forum Apii. Antea cecubo erat generoſitas celeberrima in pa
Iuſtribus populetis ſinu amiclano quod iam intercidit & ĩcuria coloni lociq; anguſtia. Ma
gis tamen foſſa. Neronis:ꝗᷓ a haiano lacu hoſtiam uſq; nauigabilem inchoauerat, Secunda
nobilitas falerno agro erat. Et ex eo maxime fauſtiano. cura culturaq; id collegerat. Exole
uit hoc quoq; nimietate copiæ potius quã bonitati ſtudentium. Falernus ager a ponte cã-
pano leua petentibus urbanam coloniam ſyllanam nuper capuæ contributam incipit. Fau

ſtianus autẽ circiter quattuor miliaria a uico prope cedias qui uicus a ſinueſſa ſex milibus

abeſt. Nec ulli in uino maior auctoritas ſolo. Vinorum flama accenditur. Tria eius genera
Auſterum:dulce: tenue. Quidam ita diſtingunt. Sũmis collibus gauranum gigni: mediis
fauſtianum:imis falernum. Non omittendum autem nulli eorum quæ celebrentur iucun
dum ſaporem uuæ eſſe. Ad tertiam palmam uariæ uenere. Albanæ urbi uicinæ prædulces:
ac raræ in auſtero. Item ſurrentina in uineis tantum naſcentia conualeſcentibus maxĩe pro
bata: propter tenuitatem ſalubritatẽq;. Tiberius Cæſar dicebat conſenſiſſe medicos ut no
bilitatem ſurtentino darent:alioquin eſſe generoſum acetum C. Cæſar qui ſucceſſit illi no
bilem uappam. Certant maſſica æque ex montegaurano puteolos baiaſq; proſpectâtia. Naâ
faſerno contermina ſtatana ad principatus uenere non dubie: palãq; fecere Sua quibuſq;
terris tempora eſſe ſecundũ quod rerum prouentus occaſuſq; iuncti. Iis præponi ſolebant
calena:& quæ in uineis arbuſtiſq; naſcuntur fundana. Ex alia uicinia urbis ueliternina pri/
uernatiaq;. Nam quod ſigniæ naſcitur auſteritate nimia continendæ utile aluo inter medi
eamenta numeratur. Quartum curriculum publicis epulis optinuere a Diuo tuliocis enim
primus auctoritatem.iis tribuit: ut epiſtolis eius apparet)mamertina circa meſſanam in ſici
Ha genita. Ex iis potulana ab auctore dicta in loco proxima italiæ laudantur præcipue. Eſt
& in eadem ſicilia & taurome nitanis honos lagenis pro mamertino plerumq; ſubditis. Ex
reliquis autem a ſupero mari prætutia: atq; a neone naſcentia: & qua a palma una forte ena
ta. palmeſia appellantur. In mediteraneo uero ceſenatia mecẽatiana. In ueronenſi item re⸗
tica falernis tantum poſt habita a Virgilio. Mox obtima ab in iimo ſinu maris adriana. Ab
infero autẽ latinenſia:grauicana:ſtonienſia. Etruriæ palmam luna habet. Lignriæ genua.
Inter pyreneum alpeſq; maſſilia:gemino ſapore:quãdo & condiendis aliis pinguius gignit
Auos uocant ſuccoſum. Cerretano inter gallias conſiſtit auctoritas. De reliquis in narbonẽ

i genitis aſſeuerare non:eſt quoniam officinam eius rei infecere tingentes fumo: utinãq;
non & herbis ac medicamentis noriis. Quippe etiam olœ mercãtur: quo ſaporem colorẽq;
adulterant. Verum & longinquiora italiæ ab auſonio mari non carent gloria terentina: &
feruitiana:& conſentiæ genita:& tempſiæ ac balbiæ lucanaq; antecedentibus thurinis. Om
nium uero eorum maxime illuſtrata meſſala pontia: & ſalute lagaria nõ procul grumento
B n iiii

m ang!e

LIBER.

naſcẽtia. Càpania nuper excitauit nouis noĩbus: auctoritatẽ: ſiue cura ſiue caſu:ad quarti
neapoli lapidẽ trebellicis iuxta capuã caulinis: & in ſuo agro trebulanis: alioquin ſemp in⸗
ter plebeia & trifollinis gloriata. Nã pompeianis ſũmũ decẽ annorũ incrementũ eſt. ninil ſe
necta cõferẽte. Dolore et capitũ ĩ ſextâ horã diei ſequẽtis ĩfeſta deprehẽdũtur. Quibꝰ exz
pliscniſi fallormanifeſtũ ẽ patriã terrãq; referre nõ unã. Et ſupuacuũ generũ cõſectatione A⸗

numerũ cũ eadẽ uiris aliud aliis locis pullulet.Hiſpaniarũ luſitana copia nobilitàtur. Elegàâ
tia uero tarraconenſia: atq; lauroneſia: & balearica ex ĩſulis cõferũt᷑ italæ primis. Nec igno
ro multa p̃termiſſa pleroſq;. exiſtimaturos:qñ ſuũ cui placet:& quocũq; eat:fabula eadem
repiatur. Diui Auguſti iudiciorũ ac palati peritiſſimũ e libertis cẽſurã uini ĩ epulas eius fa

ciẽtẽ dixiſſe hoſpiti de ĩdigena uino: nouũ ꝗdẽ ſibi guſtũ eẽ cũ atq; nõ ex nobilibꝰ: ſed Cz

ſarẽ nõ aliud potaturũ. Nec negauerĩ & alia digna eẽ fama: Sed de ꝗbus cõſenſus æui iudi
cauerunt hec ſunt. Vina tranſinarina. CCL⸗a.
Vnc ſimili mõ tranſmarina dicemus. In ſũma gloria poſt homerica illa de quibus
h fſupradiximus fuere thaſium chiumq;. Ex chio quod aruiſium uocant: lis addidit
leſ bium EFraſiſtrati maximi medici auctoritas circiter. ccccl. anno urbis romæ. Nũc

ratia ante omnia eſt clazomenio:poſtquã parcius mari condiunt. Leſbium ſpõte naturæ

ſue mare ſapit. Nec inolio per ſe gratia ut uino: ſed cuius dulci admixto reliquorum du⸗
ritia ſuauitatem accipiat ſimul & ætatẽ: quoniã uetuſtiora protinus uidentur. Ab iſis digna
tio eſt ſycionio: cyprio:telmeſico: tripolitico:berritio: tyrio:ſebẽnitico.In gypto hoc naſci

tur tribus generibus uuarum:ꝛ.ibi nobilius thaſio & alopece. Poſt hæc auctoritas hippodo

mantio:myſtico:cantharitæ:protopo:gnidio:cadacæ:caumenitæ: petritæ: miconio. Nã me⸗

Pgitem capiris dolores facere compertum eſt. Nec epheſium ſalubre eſſe: quonià mari &

defruto condiatur. Apamenũ mulſo p̃cipue conuenire dicitur: ſicut p̃tutium in italia. Eſt

enim & hæc proprietas generum: ur dulcia utiq; inter ſe nõ congruant.Exoleuit & protas
gion:quod italicis proximũ fecerant Aſclepiadis ſcholæ. Appollodorus medicus in uolu⸗
mine quo ſuaſit Prolemæo regi quæ uinza biberet: italicis etiã tũ ignotis: laudauit in põro
naſpcenitẽ:mox oroeticũ: oenanthe: leucaniũ: ambraciotẽ: & quod cunctis pᷣtulit præparen

tium. Sed minores famæ eſſe dixit: quoniam ſex annos non placeret.
De uino quod uocatur bion genera. vi. Ca. VIII.
Actenus bonitas uini nationibus debetur. Apud græcos iure clariſſimum nomẽ
h accepit quod appellauerunt bion ad plurimos ualitudinum uſus excogitatum ur

docebimus in parte medicĩæ. Fit aũt hoc modo. Vuæ paulum ãte maturitatem dez

cerptæ ſiccant᷑ acri ſole ter die uerſatæ per triduum:quarto exprimũtur: dem cadis ſole in

ueterantur. Cui marinam aquam largiorẽ miſcent: a ſerui furto origine orta ſic mẽſura ex
plentis. Idq; tranſlatum in album muſtũleucochrum appellatur. In aliis autem gentibus ſi
mili modo actum tethaloſſomenon uocant. Thalaſſiten aute uaſis muſti deiectis in mare-
Quo genere præcox fit & uetuſtius. Necnõ apud nos quoq; coũ uinum ex i talico faciẽdi
rationem Cato demonſtrauit. Sup cætera ĩ ſole quadriẽnio naturãdũ p̃cipiẽs Rhodiũ coo

ſimile ẽ. Phorineũ ſalſius coo. Oĩa trãſmarĩa ſeptẽ ĩ ſex anis ad uetuſtatẽ mediã puẽire exi

ſtimant. De dulcium generibu. Ca.. IX.
Inum omne dulce minus odoratũ:quo tenuius odoratius. Colores uinis quattuor.
n Albus: fuluus: ſanguineus. niger. Pſythium & melampſythium paſſi genera ſunt

ſuum ſaporem non uini referentia. Ciſibilites uero mulſi in galatia naſcens & ba ⸗

lincium in ſicilia. Nam ſyreum quod alii hepſema: noſtri ſapam appellant ingeni non naru
ræ opes eſt: muſto uſqʒ ad tertiam partem menſuræ decocto. Quod ubi: factum ad dimi⸗

diam ẽ: defructum uocamus. Omnia in adulterium mellis excogitata. Sed priora uua ter⸗
raq; conſtat. Paſſum a græco cilitium probatur & africũ: & italia prouintiiſq; finitimis. Fie
ri certum eſt ex uua quam greci ſticam uocant:nos apianã. Item ſcirpulã:diutius in uite ſo

le uuis aduſtis aut feruente leo⸗ uidam e quacunq; dulci dũ præcocta alba faciunt ſic⸗
cãtes ſole:donec paulo âplius dimidiũ pondus ſupſit. Tuſaſq; leniter uuas exprimunt. Dei V
iciũt uinaceis aquæ puteanæ: ut & ſecundariũ paſſum faciant. Di⸗

de quãtum expreſſere adi

ligentiores eodẽ modo ſiccatis accinos eximũt: ac ſine ſarmentis madefactos uino excellẽz

tidonec intumeſcat: exprimunt. Et hoc genus ante cætera laudãt. Ac ſimili modo aqua ad
dita ſecũdariũ faciunt. Medium inter dulcia uinum eſt quod græci aigleucæs uocãt: hoc ẽ.

—

aer

:

ſenper
tianlun
dofiat?
KAinen
züsipl
Bsadie
cratibn
oprüm
guing⸗
hrege
fuens.
inole.

“ð

lubien
cicz ag
fecatum
u
Auter⸗
Deir

teinen

gitata

Mere
inlauin

N1
.
chues un
ppellata
cuſauire
Peraora
Conlert
i üüphh
ialai
elhnär
Doſennn
Untebe
Penemt
Kerunhi
Miamin
dat
Mlnin

Cbu

. AA – „ * %½ „ .„„ „
nſc ſlemper muſtũ.Id euenit cura: quoniã feruere peribetur. Sic enim appellant muſti in uina
mnöcknie tranſitũ Ergo mergũt e lacu protinus in aqua cados: donec bruma tranſeat: & conſuetu⸗
in.h Qo fiat algecdi. Eſt etiäãnũ aliud genus eius per ſe: quod uocant dulce narbonẽſis prouintia:

& in ea maxime uocãtia. Aſſeruatur eius gratia uua diutius in uitæ pediculo in torto. Ab

Wl aliis ipſe palmes inciditur in medullã. Ab aliis uua torret integulis: oĩa ex helnéuaca uitæ.

Dodilitienr Dlon
Wnn Ni lis adiiciunt aliqui quod uocãàt diachyton: uuis: in ſole ſiccatis loco cluſo per dies ſeꝑtẽ in
KS5 cratibns rotidem pedibus a terra alte: noctibus 2 rore d efenſis: octauo die calcatis. Ita fieri
niiehiräizs optimi odoris ſaporiſq;. Dulci e genere eſt & melitites. Diſtat a mulſo quo fit e muſto: cũ
tackiinſi quinq; cõgiis auſteri muſti cõgio mellis & ſalis cyatho ſuffcruefactis auſterum. Sed inter
Glnindi 1 hæc genera potuũ ponere debeo & protiopum. Ita appellatura quibuſd muſtũ ſpõte de⸗
mm. Huens anteꝗ calcentur uuæ. Hoc protinus diffuſum lagenis ſuis deferuere paſſi. Poſtea
. in ſole.xl. diebus torrent æſtatis ſecutæ ipſo canis ortu.
aln A M De deuteris & ſecundariis uini genera tri. Ci.. X.
Ms ic⸗ n On poſſunt iure dici uina: quæ græci deuterias appellant. Cato & nos lorã. macera
uudun NM⸗ Htties aqua uinaceis. Sed tñ inter uina operaria numerãtur. Tria eog genera. Decima
umn H ne parte aquæ addira ꝗᷓ muſti expreſſa ſit: & ita node & die madefactis uinaceis: rurſuſq; pre
hnnmn ⸗ lo ſubiectis.Alterũ quod hoc modo græci factitauere: tertia parte eius ꝙ expræſſum ſit ad
emur Müöden Qicta aqua expreſſoq; decocto ad tertias partes. Tertiũ eſt fecibus uini expreſſum: quod
nrgyhoherdi fecatum. Cato appellat. Nulli ex iis plus quam anno uſus. ll
aontuhiron, Quuuæx nuper in italia generoſa uina eſſe cœperunt. Ca. Xl.
Emiconio Nn u Frü inter hæc ſubit mẽtẽ cũ ſint genera nobilia quæ ppriæ uini intelligi poſſit. lx/
egnonäm xxv P. fere in toto orbe duas partes ex hoc numero italiæ eſſe. Lõge præterea ante cũ
mtiumininn CECEcss terras: & hinc deinde altius cura ſerpit nõ a primordio hanc gratiã fuiſſe.
Enoleuta De uini obſeruatione. Romulo rege poſita. Ca- XII.
medianinu⸗ Vtoritatẽ poſt ſexcẽteſimũ forte urbis anuum cœpiſſe. Romulũ lacte non uino li
dshutnunzir a baſſe indicio ſunt ſacra ab eo inſtituta: quæ hodie cuſtodiunt morem. Nũme regis
zuzelt n poſtumi lex eſt. Vino rogum ne reſpergito. Quod ſanxiſſe illum propter inopiam
teĩ nemo dubitet. Eadem lege ex imputata uite libari uina diis nefas ſtatuit ratione exco/
gitata ur putare cogerentur alias aratores & pigri circa arbuſti pericula. M. Varro actor ẽ
crſanmi NMezentium eturiæ regem auxilium rutulis contxa latinos tuliſſe uini mercede: quod tũ
. ANG in latino agro fuiſſet .— r . JJUSèðJZMV—⸗
ke Qui uini uſus antiꝗs: & de uinis antiquorũ. Ca. Allf.

e⸗ NeneA
R
Aem 1
.

On licebat id feminis romæ bibere. Inuenimus incer exempla Egnati. Metentini

nen n uxorẽ quod uinũ bibiſſet e dolio interfectã fuſte a marito: eunq; cædis. a Romulo
raatn abſolurũ. Fabius pictor in annalibus ſuis ſcripſit. Matronã ꝙ loculos in ꝗbus erãt/

claues uinariæ cellæ reſignauiſſet a ſuis inedia mori coacta. Cato ideo propinquos fœmi/

a ids u. . 4 . 4 .
din nis oſculũ dare: ut ſcirent an temetũ olerent. Hoc tũ nomẽ uino erat unde & temulentia

nani . appellata. Cn. Domitius iudex pnuũciauit mulierẽ uideri plus uini bibiſſe: quâ ualitudinis
SS i cauſa uiro:ſciente: ac dote multauit. Diuq; eius rei magna parſimonia fuit. L. Papirius im
muiſnen perator aduerſus ſannites dimicaturus uortũ fecit ſii uiciſſet loui pocillũ uini. Deniq; inter
“ m dona ſextarios lactis datos inuenimus nuſꝗ uini.Idẽ Cato cũ in hiſpaniã nauigaret: unde
Sunign ſr cũ triũpho rediit. Nõ aliud inꝗt uinũ bibi ᷓ remiges: in tantũ diſſimilis iſtis qui etiã conui
W uis alia ꝗᷓ ſibi metipſis miniſtrãt aut ꝓcedẽte mẽſa ſubiiciũt. Laudatiſſima apud priſcos ui⸗
Pumenl . na erant myrthæ odore cõdita: ut apparet in Plauti fabula:quæ perſa ĩ ſcribitur. ꝗᷓꝗ in ea &
gnin calamũ addi iubet. Ideo quidã aromaticis delectatos maxime credunt. Sed Eabius.
. umn Doſennus his uerſibus decreuit. l
nion nun Mittebant uinum pulchrum murianam. Et in achariſtione.
iiztmimnd Panem & polentam uinum murina. MM
iunin Sceuolam quoq; & Lælium & Atteum Capitonem in eadem ſententia fuiſſe uideo quo⸗
. & niam in pſeudolo ſir. . M
4 imm 1 Quod ſi opus eſt ut dulce promant idem & quid habeant roga.
un fun Murinam: paſſum: defurtum:mella: —. .
dos und e Quibus apparet non inter uina modo murinam: ſed inter dulcia quoq; nominatum,.
incd De.Le pothecis & de uino opimian. CaiAa. AlIIII.
„

Pothecas fuiſſe & diff undiſolita uina. anno. dc. xxxiii. urbis apparet indu bitatò opi wpche
a miani uini argumento: iam intelligente ſuum bonum italia. Nondum tamen iſta nmn,
genera in claritate erant. taq; omma tunc genia unum habent conſulis nomẽ. ſic ppyton⸗
quoq; diu tranſmarina fuerunt in auctoritate ad attauos uſq noſtros etiam falerno iã re ermm
perto: ſicut apparet ex illo comico uerſu Anaxipolis thaſii. misͤtnt
Quinq; thaſii mini inde depromam falerni bina. dns
P.Licinius craſſus &. L. Cæſar cenſores anno urbis conditæ. dc. Ixv. e dixerũt ne quis uinũ uud
ꝑræcũ amineũꝙ octonis æris ſingula quadrancalia uenderet.Hiæc emm edicti uerba ſunt. tierue
Tanta uero uino græco gratia erat. ut ſingulæ potiones in uno conuictu darentur. Qui/ inſen⸗
. . l Xbus uinis auctoritas fuerit ſua imenſa. M. Varro his uerbis traditꝰ. L. Lucullus puer apud hellevo
AE) patrem nunꝗ lautum conuiuium uidit in quo plus ſemel gtæcum uinum daretur. Ipſe cũ um o⸗
. Ba,, rediit ex aſia milia cadorum congiorum di uiſit amplius centum. C. Cenſius quem præo nNAe
ferir eizn, gſa, Tem uidimus chium uinum in domum ſuà ilatũ dicebat tũ primũ cũ ſibi cardiaco medi/ rinhim
e, „ri,deSH,: Kus dediſſet. Hortenſius ſuper.x. cados heredi reliquit. Hactenus Varro. “” mobl.
benzkſiu mgua, Le liberalitate Cæſaris in uino:& quãdo primũ genera uini factiti. Ca. XV-. nipyrit
4 rrim prlin Ro⸗e Vid ni & Cæſar dictator triũphi ſui cœna uini falerni amphoras. c. chii cados. c. in meerd⸗
norvnn gq côuiuia diſtribuit. ldẽ hiſpaniẽſi triũpho chiũ & falernũ dedit. Epulo uero in tertio decenc
cõſulatu ſuo falernũ:chiuũ:leſbiũ:mamertinuũ. quo primũ tẽpore quattuor genera “D
uini appoſita cõſtat. Poſtea ergo alia oĩa in nobilitate uenerũt circiter ſeptingenteſimum
urbis annum. Sð
De uinis factitiis. Ca. XvVI. .
Taq; nõ minora innumerabilia pene genera factiti repta multis ante ſæculis quz ſitoe
nunc dicem us omnia ad medicinæ uſum pertinetia. Omphaciũ quòõ fieret propter inpur
unguẽta diximus priore libio. Fit e labruſca: hoc eſt uite ſilueſtri quod u cat᷑ oeè/ welho⸗
nanthinum. Flores eius libris duabus in muſti cado macerati poſt. xxx. dies mutâtur. Præ uui
ter hoc radix labruſcæ & acini coria perficiunt.ii paulo poſtꝗᷓ defloruere: ſingulare reme/ R⸗
dium habẽt ad refrigerandũ in morbis corpoꝶ atbores gelidiſſimacui ferunt)natura. Pars nin
eorũ æſtu moritur:priuſꝗᷓ reliqui qui ſolſtitiales dicũtui. Vniuerſi nunꝗᷓ matureſc ũt. Et ſi nn
prius ꝗᷓ tota uua matureſcat: incocta detur cibo gallinaceo generi faſtidium gignit uuas
appetendi. Fictitiorũ primũ fit ex ipſo uino quod uocant aſſinanon hoc modio. Albi muſti cic
ſextarii. xx. aquæ dimidiũ feruet donec excoquatur aquæ menſura. Alii marinæ ſextarios
x. tantũdem pluuiæ in ſole. xl. diebus torrẽt. Dant ægris quibus uini noxiã timẽt proximũ
fit e milii ſemine maturato cũ ipſa fiſtula l brã & quadrantẽ in cõgios duos muſti mace/ .
rant. Et poſt ſeptimũ menſem tranſfuſo. Ex loto arbore hærba dictũ eſt utiq; que fierent. 1.
Fit & e pomis quæ dicemus interprætationibus nõ niſi neceſſariis additis. primũq; ei e pal ban .
mis:quo parthi & indi utũtur: & oriẽs totus. Maritimarũ quas uocãt & cycleas modio in ne⸗
aquæ cõgiis tribus macerato expreſſoq;. Sic fit & ſycites e fico quẽ alii palmiprunũalii tro ubh
ciũ uocat: Aut fid ulce eſſe nõ libeat pro aqua tantũdẽ uinaceoꝶ adiiciũt. Ex cypria fico & naend
acetum fit præcellens: atq; alexadrino quoq; melius. Vinũ ſit. & ex ſiliqua ſyriaca & e ꝑpyris nb
malorũq; cĩbus generibus. Sed e punicis quod rhoiton uocant. Et e cornis: meſpilis: ſor⸗ u
bis:moris: ſiccis: nucleis: pineis: Hi muſto madidi exprimũtur. Supiora per ſe mitia. Mytitẽ r 4ed
Cato quẽadmodũ fecerit hoc paulo poſt indicabimus. Græci uero & alio modo. Ramis te W
neris cũ ſuis foliis in albo decoctis tuſis libra in tribus muſtis cõgiis deferuere faci uut do tum
nec duo ſuperſint: Quod ira ſilueſtris my rti baccis factũ eſt myrtidanũ uocãt. Hoc manꝰ (
tingunt. Ex iis quæ in hortis gignũtur fir uinũ e radice aſparago: mello origano: apii ſemi HWZ
ne:ambrotono:mentaſtro: ruta:nepeta: ſerpillo:marrubio: Manipulos binos tundunt in ca ́OJJ́JJP
cadum muſti & ſepe ſextarium: & aquæ marinæ heminã. E napis ſit. x. denariorũ pondere
In ſextarios binos muſti addito.Item e ſcylla radice.Inter flores & roſæ foliis tuſis: in linte iguon
oloq; in muſtum collatis cum ponduſculo ut ſidat.xl. pondere denariorum. In ſextarios R”
uicenos muſti: nec ante tres menies uaſe aperto. Itẽ in agro calido: & aliud e ſilueſtri Aro- tlner
matitem quoq; inuenio factitatum non tantum unguentorum compoſitione. primo ex hlie
myrrhacut diximus) mox e nardo celtico: calamo: bitumine. offis in muſtum: aut dulce ui⸗ Mutn
num defectis. Alii de calamo:iunco:coſto:nardo:ſyriaco: amomo:caſia: cynnamomo:cro- ſmn Co⸗
co: palma: garo: ſimuliter & offa. Apud alios nardi: & malobathri. ſex libris in muſti con/ drec
tö⸗

ddlbind
un Uumeniie
Alissnonde
taend üͦ

Nrhe gnismnd

uerdatun.
Mentunr.Or
dand
erur aech
gem rd
Nciro nii

C. Nx
chi ads
o verointento
Atuor genen⸗
pemeelnun

W
mſranls goe
fem noer
d weck de/

. on .

undhnnr
atueſcit
tinmüonti
s udi u/
Cue tenin,
nnigcieh⸗
Dcfrutend
Grandekſin
ienehgluiln⸗
ntu hi⸗
o. mosle
ere iuut
, Hocmm.
oghüſam
eodunrn

cioru hole

gios duos additis. Qualia nunc quoq; fiunt pipere & melle addito: quæ alii condita alii bi

perata appellant. Inuenitur & nectarites ex hærba: quâ alii menalion: alii medicam alli ſym

phyton:alii deamoreſtim:alii nectaream uocant: radice p onderis. xl. denariorum in ſextari

os ſex muſti addita. Similiter in lintheo. Ex cæteris hærbis collatis fit abſinthites in. xl. ſex-
tariis muſti abſinthii pontici libra decocta ad tertias partes: uel ſcopis abſinthii in uinũ ad

ditis. Similiter hyſopites e lycio hyſopo unciis tribus in duos congios muſti coniectis aur

tuſis in uinum. Fiunt utraq; & alio modo circa radices uitium ſato. Sic & helleboriten fie⸗
ri ex ueratro nigro Cato docet. Sic fit & ſcamonites. Mira uitium natura ſaporem alienũ
in ſe trahendi: qualem & redolent ſalicum pathauinorum in paluſtribus uindemiæ. Sic &
helleborum.ſeritur in thaſo: aut cucumis ſilueſtereaut ſcamonea:quod uinum ectromati⸗-
um uocant:quoniam abortus facit. Fit & ex hærbis. quarũ natura ſuo loco dicetur. Eſt &
ochade radice gẽtianæ: & trogoriano: & dictamo: aſſaro: dauco: elebi: panacea: ſpagora. co
rinthimo: mandragora iunco. Vocarunt & ſycinũ:& ithacomelin: & lectiſpagiten: quorũ
tam obliterata ratio eſt. Ex fruticũ uero generi cedri utriuſq; cupreſſi: Iaurus iuniperi: pi/
ni: pyri: terebinthi: callini: lentiſci. Baccas ut lignũ recens in muſto decoquunt. Item cha⸗

meleæ & chamepithios & chamedrios liguum. Eodem modo & ex flore in congium muſti

XVII.
IlItc uinum ex aqua ac melle tm. Quinquẽnio ad hoc ſeruari cæleſtem iubeut aliqui

decem denariorum pondere addito.
H De hydromelle & oxymelle. Ca.

ſprudenciores. Alii ſtatim ad tertias partes decoquunt: & tertiã mellis ueteris adii/

ciuiunt. Deinde. xl. diebus canis ortu in ole habent. Alii diffuſa ita dec imo die obtu
rãt. Hoc uocatur hydromel.& uetuſtate ſaporem uini aſſequitur: nuſquã laudatius quam

in phrygia. Quin & acetum melle temperabatur:adeo nihil intemptatũ in uita fuit. Oxy⸗

mel hoc uocarunt: mellis decem libris. aceti ueteris heminis quinq;: ſalis marini libra: aquæ
pluuiæ ſextariis quinq; ſufferuefactis decies: mox elutriatis: atq; ita inueteratis. Omnia
ab themiſone ſummo auctore dãnata. Et herculæ coactus corum uſus uideri poreſt:niſi ſi

quis naturæ opus credit aromaticem:& ex unguentis uina compoſita: aut ut biberentur

genuiſſe ea frutices.lta ſunt cognitu iucũda ſolertia humani animi oĩa exquirẽte. Nihil
quide ex iis anno durare: præterꝗᷓ quæ uetuſtate ipſa fieri diximus. Et plura ue tricenis ꝗq⸗

Vnt & in uino prodigia. Dicitur in archadia fieri quod fecunditatẽ fœminis ĩpor⸗
ſ tcet:uiris rabiem. At in achaia maxime circa chariniã abigi partum uino: atq; etiâ ſi

em diebus nõ erit dubium.
Prodigia genera uini.

uuã edit grauidæ: cum differentia in guſtatu non ſit. Troexenum uinum qui bi-

bunt negãtur generare. Thaſos duo genera uini diuerſa facere proditur. Vnum quo ſõ⸗
nus concilietur: alterum uero quo fugerur. Apud eoſdem uitis theriace uocatur: cuius &

uinum:& uuacontra ſerpentium ictus medetur. Lebadeos thuris odore: ex qua diis proli-

bant.E dauerſo aſpendios dãnata a feris. Ferunt eà nec ab alite ulla attingi. Thaſiã uuam
ægyptus uocat apud ſe prædulcem quæ ſoluit aluum. Eſt contra in lycia quæ ſolutã fir⸗

mat. Aegyptus & ecbolimã habet abortiuos facientem. Vina in apothecis canis orru mu⸗

tãtur quædà poſteaq; reſtituuntur ſibi. Sic & matis nauigio: cuius iactatus is quæ duraue
rit tãtum uetuſtatis adiicere ſentitur:quantum habuerint.

Quibus uinis ab ſacra uti fas nõ ſit: & quibus generibus muſta cõdiãtur. Ca. XIX.

T qm̃ religione uita cõſtat: plibare diis ne factũ habetur uino præter ĩputatæ ui⸗
eęe tis: fulmine tactæ: ꝗᷓꝗᷓ iuxta hoĩs mors laqueo pæpẽderit: aut uulneratis pedibus: cal
cata:& quod circũciſis uinaceis profluxerit aut ſuperne deciduo iĩmũdiore lapſu

aliquo polluta. Itẽ græca qm̃ aquã habeat. Vitis ipſa quoq; mãditur decoctis caulibꝰſũmis:
qui & cõdiũtur in aceto ac muria. Verũ & de apparatu uini dixiſſe cõuẽiat.cũ græci priua

tim ea præcepta tradiderint: artẽq; fecerint: ſicut euphromus & Ariſtomachus & Côiades

& Hiceſius. Africa gypſo mirigat aſpitatẽ:nec nõ aliꝗbus ſui partibus calce. Græcia argil-
la aut marmore aut ſaſe aut mari leuitatẽ excitat.Italiæ in parte aliqua rabulana pice ac rez-

ſina. Cõdite muſta uulgare eſt ei:puintiiſq; finitimis. Anm prioris uina nõ nuſꝗ fæce ace
to ue cõdiũt. Necnõ & ex ipſo muſto fiunt medicamina. Decoquit᷑ ur dulceſcat portione

uiriũ. Nec durare ultta annũ ipatium tale proditurx. Aliquibus in locis decoquũt ad ſapas

LIBER.

muſta: infuſiſq; is fœrociã frangunt. Et in hoc tamẽ genere & in omni alio ſubminiſtrant

uaſa ipſa tondimentis picis. Cuius faciendæ ratio proximo dicetur uolumine.

De picis generibus: & reſinis & muſtis cõdiendis: & de aceto & fæce. Ca. XX.
Rboꝶe ſucco manantiũ picem reſinãq; aliæ orte in oriente: aliæ in europa ferüũtur.

a Quær intereſt aſia utrinq; quaſdã habet. In oriente optimà ten uiſſimãq; rerebinthi
tundunt. Deinde lentiſci: quã & maſticẽ uocant. Poſtea cupreſſi acerrimã ſapore.
Liquidã oẽs & tm reſinã. Craſſiorẽ uero & ad pices faciendas cedrus Arabica reſina alba
eft: acri odore difficilis coquẽti. Iudaica calloſior: & terebinthi quoq; odoratior. Syriaca at
tici mellis ſimilitudinẽ habet. Cypria antecedit oẽs. Eſt autẽ melleo colore carnoſa. Colo⸗
phonia præter cæteras fulua: ſi terratur alba fit. Grauior odore. Et ob id nõ utũtur ea un/

guentarii. In aſia quæ fit e picea ad modũ candida: ſpagos uocatur. Reſina oĩs diſſoluitur
oleo. Quida & creta figulinarũ hoc fieri arbitrãtur. Pudetq; confiteri:maximũ iam hono/

rem eius eſſe in euellendis a uiro rũ corporibus pilis. Ratio autẽ cõdiendi muſta in primo
feruore qui nouẽ diebus cõplurimũ peragit᷑ aſperſu picis: ut odor uino cõtingat: & ſapo⸗
ris quædà acumina. Vehemẽetius id fieri arbitratur crudo Hore reſinæ excitariq; lenitatem.
E diuerſo crapula cõpeſci: & feritatẽ nimia: frangiq; uirus. Aut ubi pigra lenitas torpeat:
uirus ad di. Liguriæ maxime circũpadaniſq; muſtis utilitas diſcernitur hoc modo pugna/
cibus muſtis crapulæ plus inditur: lembus parcius. Sũt qni & ex utroq; cõdiri uelint. Nec

nõ alia quæ eſt multa picæ natura. Vitiũq; muſto quibuſdãa in locis iterum ſponte feruere:

qua calamitate cum deferbuit deperit ſapor: uappaq; accipit nomẽ. Probroſum etià homi

nu cũ degenerauit. animus. Acetis enĩ nequitiæ ineſt uirtus magnos ad uſus: & ſine quis

uitam mitior degi nõ poſſit. Cætero uinorum medicaminis tanta cura eſt: ut emere apud
quoſdã ceu Srblo alibi quibus diximus modis inſtaurent᷑. Sed cinerẽ e uitis ſarmentis aut
queren Ppræ&
æ quinoctio uerno: aut certe nocte ſolſtitio & aquiſone flante hautiri: uel circa uindemiã ſi
hauriatur decoqui. Pix in italia ad uaſa uino cõdẽdo maxime probat᷑ brutia. Fit e picea re
ſina. In hiſpania aũt e piceaſtris minime laudata. Eſt enĩ reſina harũ amara & arida & graui
ogore. Differentiã rationẽq; faciẽdi ꝓpximo uolumine demõſtrabimus inter arbores feras.
Vitia præter ſupradicta acor aut fumidũ uirus: aut picis aduſtio. Experimẽtũ uero ſi frag⸗
menta ſubluceant: ac ſub dente lẽreſcat a core iucũdorAlia picẽ indicã maxime ꝓbat græ⸗
cia piericã Virgilius naritiâ. Diligentiores admiſcent nigrã maſticẽ:quæ in ponto bitumi⸗=
nis ſimilis gignit᷑: & irys radicẽ oleũq;. Nã cerã accipiẽtibus uaſis cõpertũ eſt uina aceſere.
Sed tranſferre in ea uaſa in quibus acetũ fuerit utilius: quãâ in ea in quibus dulce: aut mul
ſum. Cato iubet uina concinnari: hoc enim utitur uerbo: cineris lexiui cum defruto cocti
parte quadringenteſima pulegii uel ſalis ſexquilibra. Interim & tuſo marmore. Facit & ſul
phuris mẽtionẽ. Re ſine uero in nou ſſimis. Super oĩa admi matureſcẽte iã uino iubet mu
ſtum: ꝙ ille tortiuũ appellat. Nos intelligimus nouiſſime expreſſum. Et adiici muſtis tin/
gendi gratia coloris. ut pigmẽtũ aliquod uini. Atq; ita pinguius fieri. Tot ueneficiis. pla/
cere cogitur. Et miramur noxia eſſe in uitiũ inclinãtes. Experimẽtũ eſt laminæ plũbeæ mu
tatis in eo colos. Propriũ autem inter reliquos liquores uino mulceſcere: aut in acetũ uer
ti. Extante; medicine uolumina. Er fex uini ſiccata recipit ignes: ac ſine alimẽto per ſe fla-

grat. Cinis eius nitri naturã habet: eaſdẽq habet uires. Hoc amplius quo pinguius nai.

De cellis uinariis. Mdtn ,snẽ
Agna & collecto iam uino differẽtia in cella. Circa alpes ligneis uaſis condunt: cir

m culi ſq; cingũt:atq; etià hyeme gelida ignibus rigorẽ arcẽt. Mirũ dictu. Sed aliquã

do uiſum: ruptis uaſis ſtetere glaciate moles prodigii mõ. quoniã uini natura non
gelaſcit: alias ad frigus ſtupẽs tantũ. Mitiores plagæ doliis cõdunt: infodiuntq; terra tota
aur ad portionẽ ſitus. tem cælum præbent. Alii uero impoſitis tectis arcent. Tradunturq;
ad hæc præcepta. Latus cellæ uinariæ aut certe feneſtras obuerti in aquilonem oportere⸗

uel uſq; in exortum æquinoctialem. Sterquillinia & arborum radices procul abeſſe: omnia

q; odoris euitandi: facillimo in uina tranſitu. Ficos utiq; & caprificos. Doliis etiam inter/
ualla dari:ne inter ſeſe uitia ſerpant cõtagione uini ſemper ociſſima. Quin & figuras refer
re. Ventroſa ac patula minus utilia. Picari oportere orotinus a canis ortu: poſtea per

fundi marina aqua aut ſalſa: ac leui cinere ſarmenti ea aſpergi: uel argilla aſperſa myr/

runt-quin & marinâ aquã eiuſdẽ rei geatia ex alto peti iubent: ſeruariq; ab

Anſuff
capolti⸗
peterich
ni eren
ſelgen
crot⸗
ſcpacl
Plͤbens
ſina .

4
ſtitaguo
tedinern
fungin
tut⸗Alis
jendopl
lumer⸗
ſosingen
manteru
Honpol
atid in
lä ueto
hidine
guanri
tumb
ſecter
juouli
lmere⸗
pen.
ſens:fun
cundun
iie Rap
ten. Tib
horuſq;
Aquaſe
cbirles
tonſalat
epotisu
etiamali
Cicenel.
Potation
ſne T
baſel
biſen
mfic
muner
Mb
woſyohn
recen
rathi
ba tpl.
duten

l Umnim
ne.

uonſiͤ
rnnt
Kinm lor⸗
danlnik
argfnn
CNoNC
wünur daun
Cis lollin
imüinn hond,
mhinrin
gnd ſo⸗
ikninen.
mnmimen
eufſiy
Honretenen
Mmenübon
u:Alwegi
nemen dul
zürmemis u
n luni
imticdeni
mküeniat

„ 7 . . .
en nero o

U belo
nine e
1oNNuN
dleunl
. 1
iwibanu
irunis in/
rfcispe/
Ellüa.
inaretüle
bgerl
gmuſelll⸗
.
9cNoe i
u dtigi
DimuNN
g len⸗

tha ſuffiri: ipſaſq; ſæpius cellas. Imbecilla uina demiſſis in terram dolis ſeru anda. Valiga

expoſitis. Nunq implẽda. & quo ſupſit: paſſo aur diefruto perungeéduũ admixto croco:pice
ueteri cũ ſapa. Sic coopcula dolior medicãda addita maſtice ac pice-Bruma aperiri netat:
niſi ſereno dies. Verant auſtio flaante luna ue plena. Flos uini candidus probatur: rubẽs tri-
ſte ſignum eſt: ſi nõ iis uini colos ſit. Item uaſis in caleſceutibus: opericuliſue ſudantibus.
Quod celerite florere cœperit: odorẽq; trahere: nõ fore diutinum. Ipſa quoq; defruda ac
ſapas cũ ſit cælũ ſine luna:hoc eſt in ſyderis eius coitu neq; alio die coqui iubent Prætereaz

plũbeis uaſis nõ æreis: nucibus iugladibus addixis. Eas enĩ fumũ excipere. Capanie nobilil-
ſuna expoſita ſub diuo in cadis uerberari ſole luna hymbre ac uentis aptiſſimũ uidetur.
HHe unitanda ebriertae. C.. AXAXAXAXxlI.
a ad potum aquæ liquorem natura dederit: quo cætera omnia animantia utũtur. At
nos uinum bibere & iumẽra cogimus: tantoq; opere: tanto labore & impẽdio con⸗
ſtat:quod hominis mentem.mutet:ac furorẽ gignat: mil ibus ſcelerũ huic ded itis tãta dul
cedine: ut magna pars nõ aliud uitæ præmiũ intelligat. Quinimo ut plus capiamus: ſacco
frangimus uires. Et alia irritamenta excogitantur. Ac bibendi cauſa etiã uenena conficiũ/
tur. Aliis cicutam præſumẽtibus: ut bibere mors cogat.Aliis pumicis farinam: & quæ refe
Iam uero alios lectũ expectare nõ poſſe: ĩmo uero nec tunicã. Nudoſq; ibi ptinus & anhe⸗
los ingentia uaſa corripere: uelut ad oſtẽtationẽ uiriũ: ac plene infundere ut ſtatim euo⸗
non poſſint:niſi per humanũ corpus. Ad hæc pertinent pereg rinæ exercitatio nes:& uolu⸗
tatio in cœno: ac pectoroſa ceruicis repadæ oſtentatio. Per oĩa hæc prædicatur ſitis quæri.
Iã uero quæ uaſa adulteriis celata tanꝗᷓ per ſe partũ doceat libidines temulẽetia. Ita uina ex
libidine hauriũtur: atq; etiã præmio inuitatur ebrietas. Et ſi diis placet: emitur alius ut uel
quantũ biberit tantũ edat: & præciũ uiolentiæ lege accipit. Alius quantũ alea queſierit. tã
tum bibit. Tunc auidi matronã oculi licentur. Tunc graui prodũtur marito. Tunc animi
ſecreta pferuntur. Alii teſtamenta ſua nuncupant. Alii mortifera loquũtur: red ituraſq; pꝓ
jugulũ uoces nõ cõtinent:ꝗᷓ multis ita interemptis. Vulgoq; ueritas iam attributa uino .
Interea ut optime cadat:ſolẽ orientem nõ uiuent:ac minus diu uiuunt. Hinc pallor: & ge
næ pendulæ: oculorum ulcera: tremulæ manus: effundentes plena uaſa: & quæ ſit pœna p
ſens:furiales ſõni:& inquies nocturna. Præmiũq; ſũmum ebrietatis libido portẽtoſa ac iu
cundum nefas. Poſtera die ex ore halitus fetidi: ac fere rerũ omniũ oblimo: morſq; memo
riæ. Rapere ſe ita uitam prædicant: cum priorem diem quottidie perdant: illi uero & ueniẽ
potuſq; uini antecederent cibos:externis & hoc artibus: ac medicorum placitis nouitare
aliqua ſeſe cõmendantium. Gloriam hac uirtute parthi quærunt. Famam apud græcos Al
cibiades meruit. Apud nos cognomen etiam nouellus Tricongius Mediolanenſis ad pro
epotis uno imperu:ſpectante miraculi gratia Tiberio principe in ſenecta iam ſeuero: atq;
etiam alias ſæuo.Sed ipſa iuuenta ad merum pronior fuerat. Eademq; cõmendartione cre⸗
didere. L. piſonem urbis romæ curatorem ab eo delectum: ꝙ biduo duabuſq; noctibus per
potationẽ cõtinuaſſet apud ipſum iam principẽ.Nec alio magis Druſus cæſar regeneraſſe
atrẽ Liberiũ ferebatur. Trigongii rara gloria:quãdo & hæc ars ſuis legibus cõſtat: non
abaſſe ſermone:nec leuatũ uomitione:non altera corporis parte. Dum biberet matutinas
obiſſe uigiliasplurimũ hauſiſſe uno potu.plurimũ præterea aliis minoribus addidiſſe op/
tima fide:nõ reſpiraſſe in hauriendo.neq; expuiſſe: nihilq; ad elidendum in pauimentis ſo
num ex uino reliquiſſe:diligenti ſcito legum contra bibendi fallacias. Tergilla Ciceronẽ
M. F. binos congios ſimul haurire ſolitum ipſi obiicit. M. q; Agrippæ a marcido ac temule
to ſyphum impactum. Etenim hæc ſunt ebrietatis opera. Sed nimirum hanc gloriam aufer
re Ciceio uoluit ĩterfectori patris ſui.M. Antonio.Is enim ante eum auidiſſime apprehẽ⸗
derat hac palmam:edito etiã uolumine de ſua ebrietate: quo patrocinari ſibi auſus appro⸗
bauit plane(ut equidem arbitror(quãta per temulẽtiam mala terrarum orbi intuliſſet: exi
guo tẽpore ante prœliũ actiacũ illud uolumẽ euomit. Quo facile intelligatur ebrius iam

ſanguine ciuiũ:& tanto magis eũ ſitiens. Namq; & hæc neceſſitas uitium comitat᷑: ut bibẽ
di cõſuetudo augeat auiditatẽ. Scitũq; eſt ſcytarum legati:quãto plus biberint:tanto ma⸗
gis ſitire parthos. Eſt & occidentis populis ſua ebrietas: fruge madida: pluribuſq; modis ꝑp
gallias hiſpaniaſq; noĩ bus aliis: ſed rõne eadẽ. Hiſpani iam & uetuſtatẽ ferre ea genera do
cuerunt. Aegyprus quoq; e fruge ſibi potus ſimiſes excogitauit. Nullaq; in parce mundi
ceſſat ebrieras. Meros quippe hauriunt tales ſucecos:nec diluendo ut uina mitigât. At hex
cule illic. telus fruges parere uidebatur. Heu mira uitiorũ ſolertia inuentum eſt queadmo
dum aqua quoq; inebriaret. Duo ſunt liquores corporibus humanis gratiſſimi: intus ui/
ni: foris olei: arborũ e genere ambo præcipui: ſed olei neceſſarius. Nec ſegniter uita in eo
elaborauit. Quanto tamen in potu ingenioſior apparebit ad bibendum generibus centũ/
nonagintaquinq;. Si ſpecies uero æſtimetur: pene duplici numero excogitatis: tãtꝶc; pau⸗
cioribus olei. De quo in ſequenti uolumine dicemus. è

CAII PLINII SECVNDI NATVRALIS HISTORIAE LIBER. xXxvV.
Naturæ frugifetarũ arborum. M Ca. I.

LEAMTHEOPHRASTVS celeberrimus e græcorũ auctoribꝰ urbis
romæ anno circiter quadringẽreſimoquadrageſimo neganit niſi intra in
xl.mil.paſ.a mari nalci. Feneſtella uero oĩno nõ fuiſſe in italia hiſpania
atqʒ africa. Tarquinio Priſco regnante: ab annis populi ro. clxxxiii. Quæ
nunc peruenit trans alpes quoq; & in gallias hiſpaniaſq; medias. Vrbis 4
dã anno qregeſimo quingẽto: Apio Claudio Cæſi nepote. L. Iunio cõſ.
olei libræ duodenæ aſſibus uenire. Et mox anno. dc. octogeſimo. M. Ser
uius. T. F. ædilis currulis olei denas. libras ſingulis aſſibus præſtitit populo ro. per totũ an

0 °% *° %

num. Minus ea miretur qui ſciat poſt annos. xxii. Cn. Põpei iiii. conſulatu oleũ prouinciis
italiãꝗ miſiſſe. Heſiodus quoc in primis cultũ agrorũ docẽdã arbitratus uitã: negauit oleæ
ſatorẽ fructũ ex ea percepiſſe quenꝗᷓ. Tã tarda tũc res erat. At nunc ctiã in ꝑlantariis ferũt:
tranſlatarũq; altero anno decerpũtur baccæ. Fabianus negat prouenire in frigidiſſimis ole
am: neq; in calidiſſimis. Genera earũ tria dixit Virgilius: orchites: & radios: & poſitas. Nec
deſiderare raſtros: aut falcẽ ullam: aut curã. Sine dubio & in iis ſolũ maxime cælũq; refer/
re. Verũtũ attũdẽtur ſicut & uites arq; ẽt ĩterradi gaudẽt. Cõſequts earũ uindemia eſt arſ⸗
q; uel maior oleo ꝗ́ᷓ muſta tẽp erandi.Ex eadẽ quippe oliua differunt ſucci. Primũ omnium
cruda atq; nõdum inchoate maturitatis hæc ſapore præſtãti ſſimo. Quiu & ex ea prima nu
da preli laudatiſſima: ac deinde per diminutiones:ſiuec(ut nuper inuentũ eſt)exilibustegu
lis pede incluſo. Quãto maturior bacca:tanto pinguior ſuccus: minuſq; gratus. Optima
autẽ ætas ad decerpendũ: inter copiã bonitatẽq; incipiente bacca nigreſcere. N oſtri uocãt
drupas: græci uero drypetas. Cætero diſtat an maturitas illa in torcularibus fiat: an ramis.
Rigua fuerit arbor: an ſuo tm̃ bacca ſucco. Nihilq; aliud ꝗᷓ rores cæli biberit. „
Srce Deoclco. „ tbJUlaaa. II.
Etuſtas oleo tediũ affert nõ itẽ ut uino:plurimũq; ætatis annuo eſt:prouida ſi libe
u at intelligere natura. Quippe temulentiæ naſcentibus uinis uti neceſſe nõ eſt. Quĩ
2immo inuitat ad ſeruãdũ blanda inueterati caries. Oleo noluit parci: fecitq; uetera-
tum a neceſſitate promiſcuum. Et uulgo principatũ nihoc quoq; bono optinuit italia toro
orbe:maxime agto uenafrano: eiuſqʒ parte: quæ licinianũ fundit oleũ: unde & liciniæ glo/
ria præcipua oliuæ. Vnguenta hanc palmã dedere accomodato ipſis odore. Dedit & palatũ
dedicatiore ſentẽtia. Cætero baccas liciniæ nulla auis appetit. Reliquũ certamẽ inter iſtrie
terrã & beticæ par ẽ. Vicina bonitas prouintiis: excepto africæ frugifero ſolo. Cæteris totũ
id natura cõceſſit. Oleũ ac uinũ nõ inuidit tantũ: ſatiſq; gloriæ in meſſibus fecit. Reliqua
ertoris plena: quem in nulla parte uitæ numeroſiotem eſſe docebimus. r
De natura oliuæ: & oleæ incipientis. „Caa. III.
Liuæ cõſtant nucleo: oleo:carne:amurea. Sanies eſt hæc eius amara. Fit ex aquis. i6
o ſiccitatibus minima: riguis copioſa. Suus quidem oliuæ ſuccus eſt: oleum idqueę
præcipux ex immaruris intelligimus: ſicut de omphatio docuimus. Augetur

gleu a
copiolie
ere ſnig
isinitui
cisinco
nueh)
o eniu
mulroig
vt gecic
xboliſ
ue uerbe
galterm
doeniul
te fauo
nicolligit
ladios
ferunt uen
nia cotnin
eltad wii⸗
cedere eri
cumbriͤ
Oed
a N
menlſur
no in ui
rucine
bibixg
poli uere

italicis tt

ſidicinx.
ſuo ſin
ciüſapon
gulce ſuce
coloretralr
tintü ſicca
Uun iplum
Tatiolia u
boniunbu

inee

onidol
100leaſtto

nechiteni
Denhrignnn
ndelgni,
netagenen
Ginanennng
Nniägir AN
kumeſtenin
uilemimun,
ſgniterinnen
Renenden an/

õ

4 .
Nemüi Nni
1*
* .
Nweein u
— „. Inm
vOC. L Lomoc
„ .
. 4 .
„ .
Drucküeud
1
1 mrgegol u
3 iaege
. 6 8
K I

* 6 DoMdIN
*& u⸗ 1
H”
i Udeudtn
1
Le D
1o 6 An
etont
Giͦckendbug
Serm On

Milud

mdr VANDS

oleũ ab arcturi exortu ad.vi. calẽ. octob. poſtea nuclei increſcũt: & cato. Cũ ſitiẽti hymbres

copioſi acceſſere: uitiatur oleũ in amurcã. Huius color o'iuã cogit nigreſcere.ideoq; inci-

piete nigritia minimũ amurcæ: ante eà mihil. Et error hominũ falſus exiſtimantiũ maturita

tis initi:quod eſt uitio ꝓpximũ. Deinde ꝙ oleũ creſcere oliuæ carne arbitrãtur: cũ ſuccus
oĩs in corpus habeat: lignũq; intus grãdeicat. Ergo tũ mame rigãtur. Quod ubi cura mul⸗
ta ſiue hymbribus accidit: oleũ abſumit᷑: niſi ſecuta ſerenitate:quæ corpus extenuet. Omni

no enĩ ut Theophraſto placet eſt: olei cauſa calor. Quare & in torcularibus & ia in macelis
multo igni quærit᷑. Tertia eſt culꝑa in parſimonia:qm ꝓpter impẽdiũ decerpẽdi expectat᷑

ut decidat oliua. Qui mediũ temperamentũ in hoc ſeruant perticis decutiunt cum iniuria
arborũ ſequẽtis anni dãno. Quippe oliuãtibus lex antiquiſſima fuit. Oleã ne ſtringito: ne

ue uerberato. Qui cautiſſime agũt harũdine leui ictu: nec aduerſos ꝑpcutiũt ramos. Sic quo
q; alterna re fructus cogitur decuſſis germinibus. Nec minus ſi expectatur ut cadat. Herã
do eni ultra ſuũ tẽpus abſumũt uenietibus alimetũ:& detinẽt locũ.Argumentũ eſt ꝙ niſi

ante fauonium collectæ: nouas uites nõ reſumunt: & difficilius cadũt. Primũ ergo ab autũ
ni colligitur initio opere nõ natura poſia cui plurimũ carnis: mox orchites: quibꝰ olei. poſt

radios. Has enĩ ociſſime occupꝑat æſtas: quia ſunt tenerrimæ: & amurca cogit decidere. Dif
ferunt᷑ uero etiã in martiũ menſem:calloſe: cõtra humorẽ pugnaces: ob idq; minime lici/

nia cominia. Cõtra ſergia:quã ſabini regiã uocant:nõ ante fauonii Hatũ nigreſcentes: hoc

eſt ad. vi.idus febr. Tũc arbitratur eas matureſcere: & qm probatiſſimũ fiat ex iis oleũ. Ac
cedere etiâ ratio prauitati uidetur. Feruntq; frigore ſterilitatẽ fieri: ſicut copiã maturitare
cum ſit illa bonitas nõ temporis:ſed generis tarde putreſcentis in amurcam. Similis error

collectãà ſeruandi in tabulatis: nec priuſꝗᷓ ſudet p̃medi: cũ omni hora oleũ decteſcat: amur⸗
ca augeatur. Itaq; uulgo nõ amplius ſenas libras ſingulis mocdis exprimi dicunt. Amurcæ

menſurã nemo agit quãto eo copioſior: reperiatur in eode genere diebus adiectis. Omni/

no in uita ecror publicus. Tumore oliuæ creſcere oleũ exiſtimãtiũ: præſertim cũ magni/

tudine copiã olei nõ cõſtare indicio ſint quæ regiæ uocãtur: ab aliis maiorinæ: & ab aliis

bãbiæ grandiſſimæ: alioquin minimo ſucco. Et in ægypto carnoſiſſimis olei exiguũ. Deca⸗

poli uero ſyriæ per quã paruæ: nec cappari maiores: carne tamẽ cõmendãtur. quã ob cauſa

italicis tranſmarinæ præferũtur in cibis cũ oleo uincãtur. Et in ipſa italia cæteris picenæ: &
ſidicinæ. Sale illæ priuatim cõdiuntur: & ut reliquæ amurca ſapa ue. Necnon aliquæ oleo
ſuo & ſine arte ſua cõmendatione pura innatãt. Colibãdes frangũtur:ædẽq; hærbarũ uiri-/
diũ ſapore cõdiũtur. Fiunt & precoces feruẽti aqua perfuſæ: quàlibet ĩmatuiæ. Mirunc;
dulcẽ ſuccũ oliuas bibere & alieno ſapore infici. Purpuræ ſunt & in iis & in uuis in nigrũ
colorẽ tranſeuntibus. Poſiæ ſunt & ſuꝑbe præter iam dicta genera. Sũt & prædulces per ſe
cantũ ſiccatæ uuiſq; paſſis dulciores. Ad modũ rare in africa: & circa emeritã luſitaniæ. ole
um ipſum ſale uindicatur a ping uitudinis uitio. Cortice oleæ cõciſo odorẽ accipit medi/
catio alia ut uino. Palati gratia nulla eſt. Nec tam numeroſa differẽtia. Tribus ut plurimũ

bonitatibus diſtat. Odor in tenui argutior: & iis tamen etiam in optima breuis.
Lo. RE Daa olei.
Leo natura tepeéfacere corpus: & cõtra algores munire. Eidẽ feruores capitis refri⸗
o gerare. Vſum eius ad luxuriã uertere greci uitiog oim genitores in gynnaſiis pu⸗
plicando. Notũ eſt magiſtratus honori eius octogenis ſeſtertiis ſtrigmẽta olei uẽ?

didiſſe. Oleæ honorẽ romana maieſtas magnũ præbuit. Turmas equitũ idibus iuliis ex ea

coronãdo.Itẽ minoribus triũphis ouantes.Athenæ quoq; uictores olea coronàt: greci ue
co oleaſtro olympixæ. De cultura oliuarum. . 9=— CCLa.; rr, GAXV.
Vnc dicemus Caronis placita de oliuis. In calido & pingui ſolo radiũ maiorem:ſa/
n lentinã: orchitã: poſitâ: ſergianã: cominianaâ: albicera ſeri iubet. Adiicitq; ſingulari

prudẽtia quã earũ infimis Iocis opi imã eſſe dicãt. In frigido aurẽ. & macro liciniã.

Pingui enĩ aut feruenti uitiari eius eleũ:arborẽq; ipſam fertilitate conſumi.luſco prete
cea & robore infeſtari. Spectare oliueta in fauonium loco expoſitam ſolibus cenſet.
De ſeruandis oliuis: & quomodo faciendum olenunn. Ca. FVFVßf.
J Ec alio ullo modo laudat condi oliuas optime orchites & poſitas quam uel virides
n in muria: uel fractas in lentiſco. Oleum quã acerbiſſimum diu optimũ fieti. Cætero
Aprimũ e terra colligendã. Si inquinata ſit laudandam. Siccari triduo ſatis eſſe. Si

Ca. III.

s
èòMU
4 — R

–
— ——

x„*

LIBER.
gelẽr frigora: quarto die præmendam. Hãc & ſale aſpergi. Oleum in tabulato minuj: deteri
uſq; fierti. ltem in amurcam: & flagibus. Exæ ſuut carnes: & inde fæces. Quare ſæpius die de
capulandũ. Præterea conchas & plbeas cortinas aere uitiari: ſeruẽtibus oĩa ea fieri clauſii⸗

q; torcularibꝰ: & quã minime uẽtilatis. ldeo nec ligna ibi cedi oportere. Qua de cã enucle/

is ipſarũ ignis aptiſſimus: e cortinis in labra fuudendũ: ut feces & amurca liquẽtur. Cbid

crebrius uaſa mũdãda. Fiſcinas ſpõgia tergẽdas: ut ꝗmaxime pura ſinceritas cõſtet. Poſtea
inuẽtũ ut lauarẽtur utiq; feruẽti aqua. Protinus prelo ſubiicerẽtur ſolidæ. Ita enĩ amurca

exprimitur. Mox trapetis fractæ præmerétur. Iterũ præmi plus centenos modios nõ pro
bant. Fructus uo cãt. Quod uero poſt molà primũ eſt flios fructus. Tres geminiforos a qua
ternis hoĩbus nocte ac die premi iuſtũ eſt. De oleo factitio. Ca. VlI.
On erat tũ factitiũ oleũ.iõq; arbitror nihil a Catone dictũ. Nũc eiꝰ genera plura.Pri
n mũq; pſequemur ea quæ ex athoribus fiunt: & ĩter illas ante oẽs ex oleaſto. Tenue
id. multo ; amarius ꝗ oleæ: tantũ ad medicamẽtũ utile. Similimũ huic ineſt ex cha
melea frutice ſaxoſo:nõ altiore palmo:foliis oleaſtro: bacciſq;. Proximũ fit & e cyci arbore
in æ gypto copioſe. Alii ſcrotona: alii rhibin: alii ſiſimũ ſilueſtre appellãt: lbiq; nõ pridem. &

in hu pania repẽte prouenit:altitudine olex: caule ferulaceo:folio uitium:ſemine uuarum

graciliũ:pallidarũq;. Noſtri ceã uocãt ricinũ a ſimilitudine ſeminis. Coquit᷑ id in aqua: ina⸗
tanſq; oleũ tollitur. At iu ægypto ubi abũdat ſine igni & aqua ſale aſperſum exprimit: ci⸗
pis fedũ lucermis exile. Amygdalinũ quod aliqui neopũ uocãt: ex amaris nucibus arefactis
& in offam contuſis aſperſum aqua & icerũ tuſis exprimit᷑. Fit & lauro admixto druparum
oleo. Quidãq; e baccis exprimũt tantũ. Aliis foliis mõ. Alii folio & cortice baccarũ. Necnõ
ſtiracẽ addũt: aliòſq; odores. Optima laurus ad id latifolia: ſilueſtris: nigra baccis. Simile ẽ
e myrto nigra: & hæc latifolia melior. Tundũtur bacce aſperſæ calida aqua: mox decoquũ
tur. Alii foliorüũ molliſſima decoquũtur in oleo: & exprimunt. Alii deiedta ea in oleũ prius
ſole maturant. Eadẽ r0 & in ſatiua myrto: ſed p̃fertur ſilueſtris:minore: ſemine: quã quidã
oxymirſinẽ uocãt:alii chamemyrſinẽ: quia coronæ habet ſimilitudint. Hæc eſt enĩ breuis
fruticolſa. Fit & ex citro:cupreſſo:nucibuſq; iuglãdibus: quod carynon uocãt. Malis cedri
quod cedreleon. Ex grano quoq; gnidio purgato ſemine & 1uſo. Itẽ lẽtiſco. Nã & cyprinũ
etiã: e glandẽ ægyptia ut fieret odorũ cauia dictum eſt. Indi etiã ex caſtaneis & ſiſama atq;
oriza facere dicũtur. lchthiophagi e piſcibus. Inopia cogit aliqñ luminũ cauſa & e platani

baccis fieri aqua & ſale maceratis. Et oenathinũ fit de ipſa oenethæ: ut dictũ eſt in unguen

tis: Gleucino muſtũ incoquit᷑ uapore lento. Ab aliis ſine igne circũdatis uinaceis diebus. x
xii. bis ſingulis promixtis. Cõſumnturq; moſtũ oleo. Alii nõ ſanſucũ tantũ admiſcẽt: ſed ẽt

precioſiora odoramẽta. Et in gymnaſus quoq; cõditur odoribus: ſed uiliſſimis. Fit & de a

phalto: calamo:balſamo: yri: car lamomo: meliloto:nardo gallico:panace:ſanſuco:helenio:
cinami rapice: oĩ um ſuccis in oleo maceratis expreſſiſq;.Sic & rhodinũ e roſis:iuncinum e
iunco: quod eſt roſaceo ſimilimũ.Itẽ hyoſcymo:lupinis: & narciſſo.Plurimũ ant in ægypto
e raphani ſemine aut gramine harbæ quod cortinũ uocãt. Itẽ e ſiſama & urtica: quod agro⸗
ſtinũ appellant. E lilio & alibi fit ſub diuo ſole: luna: pruina maceratũſuis hærbis cõponũt
inter cappadociã & ſeleuciã: quod ſeleuticũ appellãt: neruis admodũ utile. Sicut in italia e
gũmi. E pice fit quod picinũ appellãt: cũ cõcoquitur uelleribus ſupra halitũ eius expanſis
arq; expreſſis. Probatum maxime e brutia. Eſt enĩ pinguiſſima & reſinoſiſſima. Color oleo
fuſuus ſpõte naſcitur in ſyriæ maririmis: quod eleomeli uocãât. Manat ex arboribus pĩgue

graſſius melle reſina renuius: ſapore dulci: & hoc medicis. Veteri quoq; oleo uſus eſt ad ꝗ/

dam genera morborũ. Exiſtimatur & ebori uindicando a carie utile eſſe. Certe ſimulacrum

ſaturni romæ intus oleo repletum eſſ. /

De amurca. onHafer Cai. EFElIIk.
Vper oĩa autẽ celebrauit amurcã laudibus Cato. Dolia olearia cadoſq; illa imbui⸗
ne bibant oleũ. Amurca ſubigi areas terendis meſſibus ut formicæ rimec abſint.
Quin & lIutũ parietũ & tectoria & pauimẽta horrcorũ frumẽti: Veſtiarũ ẽt cõtra te
redines: ac noxia aĩalia amurca aſergre mina frugũ perfundi. Morbis quadrupedum ar
borũ quoq; mederi illa efficaci ad ulcera interiora humani quoq; oris. Lora etiam ac: coria
ola & calceamina axeſq; decocta ungi atq; ærameta contra eruginẽ. Coloriſq; gratia elegã

tioris & rotã ſupellectilẽ ligneã: ac uaſa fictilia in quis ficũ aridãa libeat aſſeruare- Aut ſi fo⸗

„

lübyrcl
liusfuni
inacu

—S
tumfar
molliu
lnmelle
cotonan
P
h X
6
gnommimn
ſtrorezod
ſialuüg
toriis cub
teisodor⸗
Puricisan

dore Ne

nocuur
mitem
cari.

teanwen
ux ficie
Aperlica
biprorog
pppellarie
clrelt, X
melcem⸗
8noRex
vopulares
veſcaper
Edprun
tonenon!
ler udor
6 egyptea
iligentie
nalci uol
Perleo
kemattan

uln ninn
Diut⸗ 4
cneadeicti
Wacecienur

aligninn

canſit
augciſfafi
.nenim
s wociarön
1

E =

ene.
ammntnen
1
Wgemengunon
1 etoen
nühurirfach
iſtleguiten

nuncbute
Enindormpnn
tindds nle
wum kNN

. ₰ *
—Eeefennnt
KREA 6 o lu

1

.
Aenie ui

nbo Mlooti

4

4
e
. * Nikonas
o. Niàe
Kd. N N

4 „ ſiſa
mnens A

5. 1 Wec
14. 22 1h andn
4

Sõ

trrünniereis
““
Xe undorn⸗
AEeN
ſe olsin
LNCE7/,

, a
9

=

ſnsbetbli
cie. Gorpint
Nlucucln
RE 1
ſcor (Ne
udin ſ
Neublos i
Caelmun
4

n⸗
?
SS
Rchuitin
ailiii

——
l S=

=☛

lia baccaſq; & uirgas myrti aliud ue id genus ſimile. Poſtremo ligna macerata amurca nul
lius fumi tedio ardere. Oleam ſi lambendo capra lingua contigerit: depaueritq primo ger
minatu ſterileſcere auctor eſt. M. Varro. Et hactenus de olea atq; oleo. H”MM

Pomorum omnium genera & naturæ.-.-.— Ca. IX.
FEliq arbog fructus uix ſpecie figura ue nõ mõ ſaporibus ſucciſq; totiẽs permixtis
x atq; ĩſitis enumerari queũt. Nucũ pinearũ genera quattuor. Ca. X.

Randiſſimis pineis nucibus altiſſimeq; a terra ſuſpenſis: itus exiles nucleos lacuna
g tis includi tornis ueſtitos alia ferruginis tunica. Mira naturæ cura molliter ſemina
collocandi. Harum genus alrerũ tarentinũ digytis fragili putamĩe auiũq; expoſi⸗
tum furto in arbore.Et tertium apium picea ſatiua nucleorũ cute uerius ꝗᷓ putamine adee
molli ut ſimul mãdaturt. Quirtũ pitya uocãt e piaſtris: ſing ularis remedii aduerſus tuſſim.
In melle decoctos nucleos taurini quicelos uocany. Dinedcotona uictores apud iſthmum
coronantur. De malo cotoneo. Ctvie νGHe CilD.. AKll.
Is proxima âplitudine mala quæ uocamus cotonea: & græci cydonea ex creta ĩ ſula
h aduecta. Incuruatos trahunt ramos: phibẽtq; creſcere parentẽ. Plura eorũ genera.
Chryſomella inciſutis diſtincta:colore ad aurũ ĩclinato. Quæ cadidiora noſtrata co
gnominata odoris præſtantiſſimi. Eſt & neapolitanis ſuus honor. Minora ex eodẽ genere
ſtrutea odoratius uibrant: ſerotino ꝓpuẽtu. Præcocia uero muſtea. Struteis aũt cotonea in⸗
ſita ſuũ genus fecere muluianũ quæ ſola ex iis uel cruda mãdũtur.Oiĩa ià & uirorũ ſaluta⸗
toriis cubilibus ĩcluſa ſimulacris noctiũ cõſiis ĩpoſita.Sũt præterea ſilueſtria parua e ſtru⸗
teis odoratiſſima ĩ ſepibus naſcẽtia. Mala appellamus quãꝗᷓ diuerſi pſica & granata: quæ in
punicis arboribus nouẽ generum dicta ſunt. Fiis acinus ſub cortice intus. Lignũ illis ĩ cor
pore. Necnõ & quædã e pyris libralia appellata amplitudinẽ ſibi ponderis noĩe aſſerunt.
De perſico genera quactur. Ca. XAlI.
Ed perſicorum palma duracius. Nationẽ habent cognomẽ gallica & aſiatica. poſt
autumnum matureſcunt:æſtate præcocia intra. xxx. annos reperta & primo dena-
riis ſingula uenundata. Supernatia e ſabinis ueniunt: popularia undiq;.pomũ in-
nocuum expetitur ægris. precium ſingulis iam tricẽni nũni fuere nullius maiore. Quod
miremur quia nõ aliud fugacius. Longſſſima naq; decerpto bidui mora eſt cogitq; ſe uenũ
dari. De pruno genera. xi. C. be- P= repr pkkaurrnCan. Xhlll.
Nagnes poſtea turba prunorum uerſicolor: nigra: candicans Hordearia appellata
i a comitatu fcugis eius. Alia eodem colore ſeriora maioraq; aſinina cognominata
a uilitate. Sunt & nigra ac laudatiora: cærina atq; purpurea. Necnon ab externa gẽ
te armeniaca:quæ ſola & odore cõmendatur. Peculiariis impudentia nucibus eſt inſitorũ
quæ faciem parentis ſuccũq; adoptionis exhibent appellata ab utroq; nuciprũa. Et hæc aũt
& perſica & cærina ac ſilueſtria ut uuæ autũno cadis cõdita uſqʒ ad alia naſcentia ætatem ſi
bi prorogant. Reliquorum uelocitas cito miteſcẽtium tranſuolat. Nuper in betica malina
appellari ceperunt malis inſita: & alia amygdalia amygdalis. His itus ĩ ligno nucleus amyg
dalæ eit. Nec aliud pomũ ingenioſius geminatum eſt. In peregrinis arboribus dicta ſũt da
meſcena a ſyriæ damaſco cognominata: iam pridiem in italia naſcentia grandiore quãꝗᷓ li-
gno:& exiliore carne:nec unquã in ruga ſiccata quando ſoles ſui deſunt. Simul dici poſſũt
popu lares eorum mixæ:quæ & ipſæ nunc cœpere romæ naſci ĩſitæ ſorbis. In torum quidẽ
perſica peregrina etiam aſiæ græciæq; eſſe ex nomine ipſo apparet: atq; ex perſide aduecta.
Sed pruna ſilueſtria ubiq; naſci certum eſt. Quo magis miror huius pomi mentionẽ a Ca
tone non habitam:præſertim cum condenda demonſtraret quædam etiam ſilueſtria. Nã ꝑ
ſicæ arbores ſero & cum difficultate trãſiere ut quæ in rhodo nihil ferant: quod primum
ab egypto earum fuerat hoſpitium. Falſum eſt uenenata cum cruciatu in perſis gi
gni: & pœnarum cauſa a regibus tranſlata: & in ægyptum terra mitigata: Id enim de perſea
diligentiores tradunt: quæ in totum alia eſt: myxis rubeſcentibus ſimilis:nec extra orientẽ
naſci uoluit. Eam quoq; eruditiores negauerunt ex perſide propter ſupplitia tranſlatã: ſed
a Perſeo mem Phimatati. Et ob id Alexandrum illa coronari uictores ibi inſtituiſſe in hono
rem attaui ſui.Semper aurem folia habet & oina ſubnaſcentibus aliis. Sed pruna quoc
omnia poſt catonem cœpiſſe manifeſtum eſt. HH l
De diuerſis generibus malorum genera. xxix. Ca. AllII.
0

Alorũ plura ſunt genera. De citreis cũ ſua arbore diximus. Medicâ aũt græci uo⸗ Kiuman
m cant patriæ noĩe. Aeq; peregrina ſut zinzipha & tuberes: du & ipſa nõ pridẽ uene ſeplle
re ĩ italiã. Hæc ex africa: illa ex ſyria. Sex. Papinius quẽ cõſulẽ uidimus pmus utraq; namaxin
attulit Piui Auguſti nouiſſimis tẽporibus ĩ caſtroꝶ aggeribus ſata baccis ſimiliora quam
malis. Sed aggeribus pcipue decorà: qm & ĩ tecta ia ſiluæ ſcãdũt. Tuberũ duo genera. Cã⸗ (
didũ & a colore ſericũ dictũ pene peregria. Sũt & ĩ uno italiæ agro ueronẽſi naſcentia: ꝗqᷓ la n
nata appellãtur. Lanugo ea obducit. Struteis ꝗdẽ pſiciſq;. Plurimis tamẽ peculiaræ nomen
dedit nulla alia comẽdatiõe ĩſignibus. Reliqua cur pigeat nomĩati ĩdicareecũ cõditoribus no Kine
ſuis eternã ppagauerit memoriã tãquã ob egregiũ aliꝗd ĩ uita factũ? Ni fallor apparebit zu excln
ex eo ĩgeniũ ĩſerendi:nihilq; tã paruũ eẽ qd nõ gloriã parete poſſit. Ergo habẽt originem a teram
Matio Ceſtioq; & Manlio: itẽ Claudio a ꝗbus cotoneo inſito. Ab Appio e claudia gente tutigul
appianaſũt cognoĩara: Odor ẽ his cotoneoꝑꝶ:magnitudoq;. Sed claudianis color rubeus. ſeriſline
Ac ne ꝗs id ambitu ualuiſſe claritatis & familiæ putet: ſũt & ſectiana ab ĩuẽtore libertĩo in edunt
ſignia rotũditate. Cato adiicit ꝗriana: & quæ tradit ĩ doliis cõdi ſcãtiana: Oĩum aut nupri/ Pwaͤt
me adoptata ſũt ꝑpua gratiſſimi ſaporis quæ petiſia nomĩantur. Prĩas nobilitauere camerĩa hunculu
& græcula. Cætera e cauſis traxere nomé. Germanitatis cohærẽtia & gemella nũgquâ ſingu unas
la ĩ fœtu. A colore ſerica:cogna iõe melappia: muſtea a celeritate miteſcẽdi.Quæ nũc meli Hatenar
mella dicũtur a ſapote melleo. Orbiculata ex fig ura orbis ĩ rotũditatẽ circũat. Hæc ĩ epi nsindolk
æo primũ pueniſſe argumẽto ſũt Arxcl: epirotica uocãt. Mãmarũ effigie ortomaſtica. A nilirsso
csciride caſtrati ſeminis: quæ ſpadonia appellàt. Belgemella a foliis. Foliũ enĩ unũ aliquan cogduge
do & gẽinũ erũpit e latere medio. Celerrie ĩ rugas marceſcũt preãnutia. Stolide tumẽt pul mune
monea:Sũt ꝗbus ſanguĩeus ẽ color:origĩe ex mori ĩſitu tracta. Cũctis uero ꝗᷓ fuerũt ac ſo⸗ dae
le ptes rubẽt.Sũt & parua grati ſaporis:atq; ẽt acutiora odore ſilueſtria. Id peculiare ĩpro⸗ intlin
hitatis & acerbitatis cõuitiũ: & uis tãta ur aciẽ: gladii pſtrĩgat. Dacis ferme uiliſſimis nomæ? zi 4
ꝗqᷓ pmis. aduẽtu decerpiq; pperãtibꝰ. De pyris & ĩſitoꝶ uarietate. Ca. XV. Mune
QAlldem cauſa in pyris taxatur: ſuperba cognomine: Parua hæc: ſed ociſſima. Cunctis dan
ę autẽ cruſtumina gratiſſima. Proxima iis falerna a potu: quoniam tãta uis ſucci abũ ſuans
daat. Lactea hæc uocantur in his: quæ alis colore nigro donant ſyriæ. reliquorũ no⸗ Wrln
mina aliter in alüs atq; aliis locis appellantur. Sed confeſſis urbis uocabulis auctores ſuos Kein
nobilitauere. Decumiana & ex eo tractum ꝙ pſeudo decimianum uocant. Dolobelliana hl . leng
giſſimi pediculi. pompeiana cognomine mãmoſa:liceriana: ſeueriana & quæ ex iis nata ſũt unl
tyriãniana. Poſt autũnalia acciduo ſapore iucunda. Tiberiana appellatur. quæ maxime Ti Non⸗
berio principi placuere. Colorantur magis ſole: grandeſcuntq; alioquin eadem eſſent quæ iſͤe
liceriana longitudine pediculi diflãtia. Fauoniana rubra. Paulo ſuperbis maiora. Lateriana afileis
anitiana. Prime nomina habent ſeriſſima omnium amerina: picentina. numantina: alexan- Pluga
drina:numidiana: græca: & in iis tarentina: ſignina: quæ alii a colore teſtacea appellât: ſicur Rit.
onychina purpurea. Ab odore myrrapia laurea: nardina. A tempore hordearia. Acollo am elluioti
pullacea & coriolana. Brutæ gentilitatis cucurbitana. Acidula ſucci. In creta nominũ cau⸗ aaunen
ſa eſt barbariciſq; ueneriiſq;: quæ colorata dicunt. Regiiſq; quæ minimo pedicuio. Seſſilia hopulikta
patriciis uoconiis uiridibus oblongiſq;.Præterea dixit uolema Virgilius a Catone ſumpta noptime
qui & ſementina & muſtea nominat. Pars hæc uitæ iampridem peruenit ad columen exper ndehan
tis cuncta hominibus. Quippe cum Virgilius inſitam nucibus arbutum:malis platanũ: cera Re
ſis ulmũ dicat. Nec quicꝗᷓ amplius excogitari poteſt: nullum certe pomum nouum diu iiã h
inuenitur. Neq; omnia in ſita miſceri fas eſt ſicut nec ſpinas inſeri:quando fulgura exꝑiari en
nõ queunt. Facile quoq; genera inſita fuerunt: tot fulgura uno ictu pronunciantur. Tur- (lnecudt
binatior pyris figura. In is ſerotina ad hyemen uſq; ad matrẽ pendent gelu marureſcentia Oneſctit
Græca:ampullacea:laurea:ſicut in malis amerina. ſcantiana. Conduntur uero pyra ut uuæ: ungolet
ac totidem modis: non aliter ꝗᷓ in cadis. Prærerea quæ pomis proprietas pyris quoq; uin. En⸗a
Similiter iis ægris medentes in eſcam dant: ac uino & aqua coquuntur: atq; plumẽtarii uis etir⸗
ν cem amplent: quod non alia præter cotonea & ſtrutea. ’
ν De pomis ſeruandis & uuis. W. a ka Ca. XVI. Nirne
„d, Lo e p . is & uuis. W.n mon Caa. XVI.. meon
L N uniuerſum uero de pomis ſeruandis præcipitur. pomaria in loco frigido ac ſic neet
co contabulari. Septemtrionalibus feneſtris ſereno die patere. Auſtros ſpecularis nuos ufu
. bus arcere. Aquilonis quoq; afflatu poma deturpante. Colligi mala poſt æquino⸗ Uenn
öpech

iriton
1 gi
1Whri

4

Külimlion
well tenie
Ncllnd on
N tlorrn
dder orener
pibechucgen
micnir de,
dinitorelbetin
Oimünm,
obüinerane⸗

—
=q

=E
SS=
=

—
—

4 ..
Clüeni münin
„ % . .
wero wen Xlo
1 1. 9
LAWen⸗
1 . 8
emweuuamoe
c. NV
. i 4
† 9 ,
8 J
2 ele 1
ra riqoid
4 H 4 N
Ouns auCtONRG .
n Dolohehni
8 — 1
in
mAENRN⸗
nmneeDNNik
YS

di inn

S=

.

—
—
— S=S=
—

AaeNr

opelinid

ctium autummale: neq; ante.xvi. Iunam: neq; ante primà horã. Cadiua ſeparari ſtrametis: ſto

reis: paleis ue ſuſterni. Rara componi: ut limites parui ſpiritum æqualem accipiant. Ameri

XvyVII.

na maxime durare:meli mella minime:
De cotoneis pyris & ſorbis. ναs Ca.

Otoneis intercluſis ſpiramentum omnẽ adimendum:aut incoqui melle ea:immer⸗
gi ue oportere. punica aqua marina feruente indurari: mox triduo ſole ſiccata: ita

ne nocturno rore contingantur ſuſpendi. Cum libeat uti: aqua dulci perlui. M. Var .
890 & in doliis harenæ ſeruari iubet & ĩmatura obrui terra in ollis fundo effracto: ſed ſpiri⸗
tu excluſo: ac ſurculo pice. Sic etiam creſcere amplitudine maiore qua poſſint ĩ arbore. Cæ

tera mala foliis ficulneis præterꝗᷓ cadiuis ſingula conuolui: ciſtiſq; uitilibus condi uel cre
ta. fig ulinarum illini. pyra in uaſis fictilibus picatis inuerſis obrur inter ſcrobes. Tarentina
ſeriſſime legi. Anitiana ſeruari & in paſſo. Sorba uero & in ſtrobibus gypſato opculo duũ
pedum terra ſuperinducta in loco aprico inuerſis uaſis: & in doliis ut nuas cum ramis ſuſ⸗
pendi. E proximis auctoribus quidam altius curam petũt: putariq; ſtatim poma ac uites ad
hunc ulum præcipiunt decreſcente luna. Poſt horam diei tertiamn cælo ſereno aut ſiccis a

uentis. Si niſiter delegi & ex locis ſiccis: & ante perfectam maturitatem:addito ut lunain⸗

fta terram ſit uuas cum maleolo ſarmencis ut duro demptis forcipe corruptioribus aci⸗-

nis in dolio picato recenti ſuſpendi: excluſa omni aura operculo & gypſo. Sic & ſorba & pyp

ra illitis oĩ um ſurculis pice. Dolia procul ab aqua eſſe. Quidam ſic cum palmite in gypio
condunt:capitibus eius ſcyllæ infixis utrinq;. Alii etiam uina habentibus doliis: dum ne cõ
tingant ea uuæ. Aliqui mala in patinis fictilibus fluitantia:quo genere & uino odorem ac
quiri putanx. Aliqui onmnia hæc in milio ſeruare malunt. Pleriq; uero in ſcrobe duum pedũ
alcitudinis harena ſubſtrata: & fictili opculo: dein opco. Certa quidam etiam figulina uuas

alinunt:ſiccataſq; ſole ſuſpendunt:in uſu diluentes cretam. Eandẽ pomis in uino ſubigunt

Mala uero generoſiſſima eadem ratione cruſtant gypſo uel cæra. Qu æe niſi marurauerint:

incremento calicem rumpunt. Semper autem in pediculos collocant ea. Alii decerpunt cũ

ſurculis: eoſq; in medullam ſambuci abditos obruunt: ut ſupra ſcriprum eſt. Aliis ſingulis
malis pyriſq; ſingula ualſa ſic tilia aſſignant:opcula eorum picata dolio iterum includunt.
Necnõ aliqui in Hoccis capſiſq; quas luto paleato illinunt. Alii hoc idem in patinis ſictinli
bus. Aliqui & in ſcrobe ſubiecta harena. ita ſicca operiunt mox terra. Sunt qui cotonea cæ
xa pontica illita melle demergant. Columella auctor in puteos ciſternas ue in fictilibus ua⸗
ſis pice diligenticura illitis mergi Liguria maritima alpibus proxima uuas ſole ſiccatas iũ
ci Rſciis inuoluit:cadiſq; conditas gypſo includit. Hoc idem græci platani foliis: aut uitis
ipſius: aut fici uno die in umbra ſiccatis: atq; in cado uinaceis interpoſitis. Quo genera coa
uua & berritia ſeruantur nullius poſteritati poſtiferendæ. Quidam ut has faciant in cinere
lexiuio tingunt protinus quã detraxere uiribus. Mox in ſole ſiccant. Tum foliis ut ſupra

dictum eſt inuolutas uinaceis ſtipant. Sunt qui malunt uuas in ſcobe ramentiſq; abietis:

populi:fraxini:ſeruare.Sunt qui ſuſpedi procul malis:protinuſqʒ in granariis iubeant:quo
niã optime ſit operimento puluis pẽſilibus. Contra ueſpas remedio eſt oleo aſpergi ex ore
ut de palmis diximus. De ficis genera.xxix. OQDQ ꝓw gn aèo. XVIII.
Reliquo genere pomorum ficus ampliſſima eſt. Quedãà & pyris magnitudine æmu
c la De ægyptiæ cypriæq; miraculis retulimus inter externas. Iudea rubet oliuæ ma
gnitudine rotundior tantũ ſapore meſpeli. Alexandriam hanc ibi uocant: craſſitu⸗
dine cubitali ratmnoſam:materia calidam:lenta ſine lacte:cortice uitidi:folio tiliæ:ſed moli.
Oneſicritus tradit in hyrcania multũ noſtris eẽ dulciores:fertilioreſq;: utq; modios.cclxx.
ſingulæ ferant. Ad nos ex aliis tranſire gentibus chalcidicæ: quarum plura genera. Siqui-
dem & lydiæ quæ ſunt purpureæ: & mamillanæ ſimilitudinem mâmarum habent. Et calli⸗
ſtrutiæ partim ſapore præſtantiores fincorum omniũ frigidiſſimæ. Nam de afcicanis quas
multi præferũt cũctis migna quæſtio ẽ:cũ id genus in africam nuperime tranſierit: patriæ

nomẽ optinẽt. Nã alexandriæ enixiores. Cãdicans terina cognomine delicata. Nigra & rho-

dia ẽ æ tyburtina de præcocibus. Sũt & auctorũ noia iis. Liuiæ Pôpeiæ ſiccatæ hæ ſolæ ĩ an
nuos uſus aptiſſimæ cũ mariſcis: & quas harũdinei folii macula uariat. Eſt & herculanea &

albicerata: & aratia alba: pediculo minimo latiſſima. Primo autẽ prouenit porphyritis 1ogi

ſimo pcdiculo. Comitatur eã e minimis & uiliſſimis popularis dicta. Cõôtra nouiſſima ſub
„% in

* „

—

hynue m urat chelidonia. Sut præterea eadé ſerotinæ & præcoces bifere alba ac nigra cum
m ſdemiaq; matureſcẽtes. Serotinæ & a corio appellatæ duro Ex chalcidicis quarũda
Xειε ο% puentu. Larenti tãtum prædulces naſcũtut: quas uocant onas. Cato de ficis ſeren⸗ ttr
W'Aita memorat. Ficus mariſcas ĩ loco cretoſo aut apto ſerito. In loco aũt craſſiore aut ſter n n
Corato africanas: ſed & herculaneas: ſagũtinas hybernas: telianas atras pediculo longo. Po⸗ ſe⸗a
ſea tot ſubire nomina atq; genera: ut uel hoc ſolũ æſtimãtibus appareat mutatã eẽ uitam. houn
Sür & hybernæ ꝗbuſdã pꝓuintiis: ſicuti meſiæ: ſed arte nõ natura. Paruase gẽus arboꝶ poſt bu.
ↄutũnũ fimo cõtegũt:deprehẽſaſcq; ĩ his hyeme groſos:quæ mitiorẽ cælo refoſſæ cũ arbore Cnons
atq; i lucẽ remiſſæ nouos ſoles alioſq; ꝗᷓ quibus uixere: auidæ tanꝗᷓ iterũ naturæ accipiunt:
& cũ ueniẽtiũ flore matureſcũt: alieno p̃coces ãno:in tractu uel gelidiſſimo. Sed a Catone D
appellata iã tũ africana ãmoner & africæ ad ĩgnẽs documẽetũ uſo eo pomo. Nàq; perniciali
odio carthaginis flagrãs:nepotũq; ſecuritatis anxius: cũ clamaret ĩ oĩ ſenatu carthaginẽ de tormm
lendã: attulit quodã die ĩ curia pᷣcocẽ ex ea puintia ficũ. Oſtẽdenſqʒ patribus ĩterrogo uos ſolisen
iquit qñ hot pomũ demptũ putatis ex arbore? Cũ inter oẽs recẽs eẽ cõſtaret. Atꝗ tertiũ in islocui
quit ante diẽ ſcitote decerptũ carthagine: ta ppe a muris habemus hoſtẽ: Statĩq; ſũptũ eſt
punicũ tertiũ bellũ:quo carthago delera ᷑. Quãꝗᷓ Catone ãno ſequẽte rapto. Quid primũ ĩ n ve
eo miremur?curã ĩ genii: an occaſionẽ fortuitã: celeritatẽq; curſus:an uchemẽtiã uiri ? Suꝑ
oĩa equidẽ ẽ quo nihil equidẽ duco mitabilius: tantã illã urbẽ & de terrarũ orbe p. cxx. ãnos nhtiste
urbis æmulã unius pomi argumẽeto euerſa. Quod nõ trebia aut traſimenus nò canæ buſto ſn uef
ĩſignes romani noĩs pficere potuere. Nòõ caſtra punica ad tertiũ lapidẽ uallata. Porteq; coli mu genus
næ adegtans ipſe Hanibal. ato ppius carthaginẽ pomo Cato adirſ momnt. Colit ficus ar terooi
bor ĩ foro ipſo ac comitio romæ nata ſacra fulguribus ibi cõditis. Magiſq; ob memoriã eiꝰ geunr
quæ nutrix fuit Romuli ac Remi cõditoris appellata: qm ſub ea ĩuenta ẽ lupa ĩfãtibus pra ngenet
pens rumẽ. Ita enĩ uocabãt mâmã. Miraculo ex ære iuxta dicato tanꝗᷓ ĩ comitũ ſpõte trãſiſa Mora
ſet. Adacto nauigio ilico areſcit,. Rurſuſqʒ; cura ſacerdotũ ſerit᷑. Fuit & ante ſaturni ædẽ ur rpri
bis anno ducenteſſimo ſexageſimo ſublata ſacro a ueſtalibus facto cũ Siluani & Iſidis ſimu iglona
Iacrũ ſubuerteret᷑. Eadẽ aũt fortuito ſato adiuuit ĩ medio foro:quaſi ſidẽtia ĩperii fũdamẽ 1eKic
ta oftẽto fatali. Quæ Curtius maximis bonis hoc ẽ uirtute ac pietate ac morte p̃clara exple caotn
uerat. Aeq; fortuita eodẽ loco ẽ uitis atq; olea umbræ gratia. ſedulitate plebeia ſatæ. Ara 1i am,
ide ſublata gladiatorio munere Diui Iulii:qd nouiſſime pugnauit ĩ foro. Admirabilis eſt Alſlimil
pomi huiuſce feſtinatio unius ĩ cũctis ad maturitatem properantis arte naturæ. grecas
De caprifico & caprificatione. Ca. XlXx. Nis qua
Aprificus e ſilueſtri genere ficus nunꝗ matureſcens: ſed quod ipſa non habet aliis rlebtit
. rribuens: quoniam e natu ralis cauſarum tranſitus: atq; e putteſcentibus idẽtidem wtüdr.
generatur aliquid .Ergo culices parti fraudati alimento in matre: hoc eſt putri eius (e eſſek
tabe ex qua nati ad cognatam uolant:morſuq; ficorum crebro hoc eſt auidiore paſtu ape ſhriß
rientes ora earum. atq; ita penetrantes intus ſolem primo ſecum inducũt:cerealeſq; auras hlloan
Imittũt foribus a ptis.Mox lacteũ humorẽ:hoc ẽ ĩfantiam pomi abſumũt.quod fit & ſpon “
te. Ideoq; ficetis caprificus pmittitur ad rationẽ uenti: ut flatus euolantes in ficos ferat. ln
de repertũ ut illatæ quoc; aliunde & inter ſe colligatæ iniicerent᷑ fico. Quod macroſo & n i
aqlonio ſitu nõ deſiderat᷑: quoniã ſponte areſcũt loci ſitu: rimiſq; eadẽ quæ culicũ opera cã 4
perficit. Necnõ ubi multus puluis: quod euenit maxime frequenti uiaa poſita. Namq; && Porim
pulueri uis ſiccandi:ſuccũq; lactis abſorbẽdi: quæ ratio puluere & capri icatiõe hoc quocq reremi
præſtat: ne decidant abſumpto humore tenero: & cum quadam fragilitate ponderoſo. Fi⸗ Orenp⸗
cis mollis omnibus tactus. Maturis frumenta intus: Succus matureſcentibus lactis per co⸗ Nbi
ctis mellis. Seneſcunt in arbore. Anuſq; diſtillant. Gummi lachrymam ſiccant. Honos lau⸗ plurnean
datas ſeruat in capſis. Ebuſo inſula preſtantiſſimas ampliſſimaſqʒ: & mox in marrucinis. At dahnitis
ubi copia abundat implenrur orcæ: in aſia cadi: aut in ruſpina africæ urbe: paniſqʒ ſimiul & m. Tate
obſonii uicem ſiccate implẽt: urpote cum Cato cibaria ruris operariis iuſta ceu lege ſãtiẽa meteran
minui iuber perfici maturitatem: cum & obſonii uicem habeant recentes ficus. Salis ſicca⸗ tur.Dart
tis & caſei loco ueſci nuper excogitatum eſt. Ex hoc genere ſunt ut dximus cottona & caa lempul
ricæ: quæq; conſcedenti nauĩ ad uerſus parthos omen fecere. M. craſſo uenales predican PDe
tis uoce cauneæ. Omnia hæc in albenſe rus e ſyria intulit. L. Vitellius qui poſtea cẽſor fuit⸗ .
cum legatus in ea prouintia eſſet nouiſſimis Tiberri Cæſaris tẽporibus. — RL

Aocatgi
Noceſatlen
core

oln
RKZ
geus
kioſecin,
MueNi
Kn
N Kni
mucrigi
woz Nenddon
er.AMin
niigiiri
Ro.ii
ewenini⸗N
rüotdenain
nus öciR
n Ponogti

mr Colticut

chmenonic

ennitürdet

mtüſhökein
melruni Ain
lumiAlicihen
nonezcnme
egledeulin
Admimnind
mu.
Cencd n
ebertiunan
icefni
ircenidgu
cvoltriſt
f in
uodimwo
clcin
wn

XV.
De meſpelis & eorum generibus rribus. Ca. XX.
Alorũ priorũq; generi adnumerẽt᷑ iure meſpila atq; ſorba. Mleſpilis tria genera:an
m thedon: ſetania: T ertiũ degenerat. Antedom tametſiſimilius ẽ qd gallicũ uocat: ſe

pomũ:ſed odore præſtãtius: & qd diutius ſeruet᷑. Arbor ipſa de àpliſſimis. Folia anteq; deci
dant rubeſcunt. Radices multæ atq; alte: & ideo ĩextirpabiles. No fuit hæc arbor in italia
Catonis zuo. Def ſorbis genera quattuor. Ca.

. * ℳ☛ 4ℳ—

torminale appellãt: remedio tãtũ pbabile. Aſſiduũ puẽtu:minimũq; pomo arbore diſſimili
foliis pene platani. Nõ ferũt ãte trimatũ ex ullo genere-Cato & ſorba ſapa cõdi iubet. Ab

iis locũ aplitudĩe uĩdicauerũt q ceſſere auctoritati. De nuce iuglãde. Ca. XXII.

Vces iuglãdes quãꝗᷓ & ipſæ nuptialiũ feſcẽninoꝶ comites: multũ pĩeis mĩores uni

n uerſitate. Eadẽq;: portiõe ãpliores nucleo Necnõ & honor his nature peculiaris: ge
mino ptectis opormero: puluinati primũ calicis. mox ligne putaminis. Quæ cã eas
nuptiis fecit religioſas tot mõis fœtu munito ꝗd ẽ ueriſimilius: quãâ ꝗa cadẽdo tripudium
ſonũ ue faciant. Et has e pſide a regibus traſlatas ĩdicio ſũt græca nomia. Optimũ ꝗppe ea
rũ genus pſicũ atq; baſilicõ uocãt: Et hæc fuere prima noĩa. Carion a capitis grauedine ꝓp
ter odoris grauitate cõuenit dictũ. Tigũtur cortice eage lanæ: & ruffatur capillus primũ ꝓ
deuntibus nucleis: Id cõpertũ ĩ fectis tractatu manibus, Pingueſcũt: uetuſtate. Sola differẽ
tia generũ ĩ putamĩe duro fragili ue & tenui ac craſſo loculoſo & ſimplici. Solũ hoc pomũ
narura cõpactili operimẽto clauſit. Nãq; ſũt bifide putaminũ ca rinæ. Nucleoruũq; illis qua
dripartita diſtincto lignea ĩter curſante mebrana. Cæteris ꝗcqd ẽ ſolidũ ẽ. Vt ĩ auellanis &
ipſo nucũ genere: quas antea abelliuas patrio noĩe uocabãt. In aſiã græciaq; e ponto gene
re: & ideo põticæ nuces uocãt᷑ Fias quoq; mollis ptegit barba.Sed putamini nucleiſq; ſoli

-

taniæ tñ maius pomũ. Cadidi uſq; acini: molliore lingno. Anthe doi cæteris minus

Orbis quadruplex differentia. Aliis enĩ eorũ rotũditas mali. Aliis turbinatio pyri.
ſ Aruriis ouata ſpecies: ceu malorũ aliquibꝰ. Hæc obnoxia acri odore: & ſuauitate iu-⸗
cũda. Cæteris uini ſapor. Generoſiſſima ꝗbus circa pediculos folia. Quaren genus

da rotunditas ineſt. Ex & torrentur. Vmbilicus illis ĩtus in uente medio. Tertia ab iis natu

ra amygdalis tenuiore:ſe ſimili iuglãdiũ ſũmo operimẽto. Itẽ ſecũdo putaminis. Nucleus
diſſimilis latitudine: & acriore callo. Hæc arbor an fuerit ĩ italia Catõis ætate dubitat᷑: qm̃
græcas noĩat: ꝗᷓs ꝗdã & ĩ iuglãdiũ genere ſeruãt. Adicit pterea auellanas: & g albas: preneſti
nas. quas maxie laudat: & cõditas ollis ĩ terra ſeruati uirides tradit. Nuc thaſiæ & albenſes
celebrarur: & tarẽtinarũ duo genera: fragili putamĩe:ac duro. Quæ ſüt âpliſſime: & minĩe
rotũdæ. Præterea molluſcæ putamẽ rüpẽtes: Sũt ꝗ honori nome iterpretẽtur: & louis gla

dꝗẽ eſſe dicũt. Nuper cõſularẽ uirũ audiui biferas & iuglades nuces ſe habere pfitẽtẽ. Dẽ pi 3 8
ſtatiis & ipſi retulimus. Et hæc aũt idẽ Vitellius ĩ italiã primus ĩtulit eodẽ tẽpore. Simulqg

in hiſpaniã Flaccus põpeius eques romanus.qui cum eo militabart.
Deacaſtaneis genera-ofdo.. CiD. AlII.
Vces uocamus & caſtaneas:quãquam accon nodatiores glandium. generi. Armatũ
n is echinato calice uallum: quod inchoatum glandibus. Mirũq; uiliſſima eſſe quæ
tanta ocultauerit cura naturæ. Trini quibuidà partus ex uno calice.cortexq; lẽtus

Proxima uero corpori mẽebrana: & in.iis & in nucibus ſaporem ni detrahatur infeſtat. Tor

rere has in cibis gratius modulantum. laruras præſtanti ieiunio fœminarum quãdam ima⸗

ginem panis. Sardibus eæ prouenere primum. jdeo apud grecos ſardianos balanos appellit

Nam Liuus Tiberius poſtea balanum nomẽ im poſuit excellentioribus ſatu factis. Nunc
plura earum genera. Tarentinæ faciles: nec operoſo ſunt cibo:planæ ſigura Rorundior q
balanitis uocatur purgabilis maxime: & ſponte proſiliens. Pura & plana eſt ex eis & ſalaria
na. Tarentina minus tractabilis. Laudatior corelliana & ex ea facta: quod dicemus in ĩſitis
meterana:quam rubens: cortex præfert triangulis & popularibus nigris: quæ coctiuæ uocãâ
tur. Patria ſaudatiſſimis tarentum: & in campania neapolis. Cæteræ ſuum paulo gignũtur:
ſcrupulolæ corticis: intra nucleos quoq; ruminatione.
De ſiquilis & carnoſis pomis & moris & de acinis & baccis. Ca. XXIIII.
Aud procul abeſſe uidentur: & prædulces ſi iliquæ: niſi ꝙ in his cortex ipſæ mandit.
h Digytorum hois longitudo illis: & interi falcata pollicari latitudine. Glandes ĩter

poma numerari nõ poſſunt. Quã ob rẽ in ſua natura dicentur. Reliqua carnoſi ſunt

„iii

52.

6

generis: eac; baccis arq; carnibus diſtant. Alia acinis caro: alia moris: alia unedõibus & alia: tins N⸗
acinis ĩter cutẽ ſuccũq; alia myxys: alia haccis: ut oliuis. Moris ſuccꝰ ĩ carne uĩoſus:trini co nnguin
lores: candidus primo:mox rubens maturis niger. In nouiſſimis florent. Inter prima matu dite
reſcunt. Ting unt manus ſucco. Maturæ ruunt: acerbæ minime. In hac arbore ingenia pro⸗ nsardi
fecerunt:nee nominibus:nec inſitis:nec alio modo ꝗᷓ Pompeii Magnitudine differunt mo (ADAFgribu
vaoſtienſia: & tuſculana. Romæ naſcuntur & in rubis multũ differéte callo. Aliud corpus Lisc
6 e terreſtribus fragis. Aliud congeneri eorum unedéõi: quod ſolũ pomũ ſimilie frutici ter Queb
τιε gignitur. Arbor ipſa fruticoſa. Fructus anno matureſcit: pariterq; flolret ſubnaſcens: noͤcor-
& prior coquitur. Mas ſit an fœmina ſterilis ĩter auctores nõ conſtat. Pomũ ĩhonorum: ut Purar
cui nomen ex argumento ſit uinũ tantum edendi. Duobus tamẽ hoc nominibus appellant ſuteg
græci comaron & memecylon. Ex quo apparet totidem eſſe genera & apud nos. Alio noie Cutes
arbutus uocatur. Iuba auctor eſt qui quagenũ cubitorũ altitudine in atabia eſſe eas. Acino ADiuxn
rũ quoq; magna eſt differentia. Primũ inter uuas ipſas callo teneritate: craſſitudine: ĩterio lignog
ge ligno aliis paruo: & aliis etiãà gemino qui minime feraces muſti. Plurimũ uero differunt pmnrt
hederæ ſabuciq; acini. In figura etiã punici angulos quippe ſoli:nec cutis ulla ſingulis: prz- Epypro
ter cõmunẽ quæ eſt candida: totiſq; ſuccus & caro eſt iis præcipue quibus paruulũ ineſt li⸗ lenucik
gni. Magna & baccis differentia. Aliæ nq; ſunt oliuis: lauris: & alio modo loto: cornis: alia miil
mnyrtis: lentiſco. Aquifolio enĩ ac ſpinæ ſine ſucco. Medioq; etiam non genere ĩter baccas uarun
acinoſq; ceraſis. Pomum iis primo cãdidũ: & fere oĩbus baccis: mox aliis uireſcit: ut olliuis: zupe
0. 8 49 . auris. Ruber uero moris: ceraſis: cornis. Deinde nigreſcit moris:ceraſ is: oliuis. ducl AN
. Ne ceraſi acckrro. Ci:àa Xxv. Pnar.
Eraſi ante uictoriam mithridaticã. L. Luculli nõ fuere in italia. At urbi anno ſexcen uh
c teſſimo octogeſimo is primũ uexit e ponto: annis. cxx. trans oceanum i britaniaam C
puenire. Eadem ut diximus in ægypto nulla cura potuere gigni. Ceraſorũ apronia Roce
na maxime rubent. Nigerrima ſũt ut actia. Cæciliana uero & rotũda. Iulianis gratus ſapor: “õ
ſed pene tantũ ſub acbore ſua:adeo teneris: ut geſtatũ nõ tollerant. Principatus duricianis colh
quæ cãpania plyniana appellat. In belgica uero Iuſicanis. In ripis et rheni. Tertius is colos e onut
nigro ac rubenti uiridiq; ſimilis matureſcentibus ſemp. Minus quinquenio ẽ ꝙpdire quæ deg⸗
uocãt laurea:nõ ingratæ amaritudinis inſitæ ĩ lauro. Sunt macedõica paruæ arboris raroq;
tria cubita excedentis. & minore etiã nũc frutice chameceraſi. Inter pcima hoc e pomis co⸗
Iono gratiꝭ znnuã refert. Septẽtrione frigidiſq; gaudet. Siccatur ẽt ſole: cõditurq; ut oliiunas 1
cadis. W. De corno & lentiſco. CCQCLC.. XXVI.
Væ cuta & cornis atq; lentiſco adhibetur:ne quid nõ hominis uentri natum eſſe ui ob
deatur. Miſeentur ſapores: & alio alius placere cogitur. Miſcentur uero & terreq; n.
.cxæli tractus. Inq; alio cibi genere india aduocatur: i alio ægyptus: creræ cyrenæ: ſin crlo
6 &N7gulæque terræ. Nec ceſſat in uencficis uita: dũmodo omnia deuorat planius hoc fit ĩ her c
& barum natura. De generibus ſuccorum & odore. CaAi XX VII. d
. „* Nterim quæ ſũt cõmunia & pomis omnibuſq; ſuccis ſaporũ genera treſdecĩ repe tnee
riunt᷑: dulcis: ſuauis pinguis: amarus: auſterus: acer: acutus: acerbus: acidus: ſalſus.
Prræter hæc tria genera ſunt mirabili maxie natura. Vnũ ĩ quo plures pariter ſẽtiunt᷑ ſapo⸗ Pen
res: ut uinis. Nàq; i iis & auſterus & acutus & dulcis & ſuauis: omnes alieni. Alteæ égenus Pelg
quo ſit & alienus ꝗdẽ:ſed & ſuus ꝗdã & peculiaris: ut ĩ lacte.Siquidẽ ineſt ei qꝗd tñ iure di il
ci nõ põt dulce:& pĩgue & ſuaue optinẽete lenitate: quæ ip̃a ſuccedit ĩ ſaporis uicẽ. Null a8 uht
hic aꝗs: ne ſuccus ꝗdẽ ut tñ eo ipſo fiat aliquis: ac ſuũ genus faciat. Sẽtiri ꝗdẽ aquæ ſaporé- MR
ullũ ſuccũ ue uitiũ eſt. Magnũ his omnibus ĩ odore momæetũ & magna cognatio ꝗ & ipſe aten
nullus eſt aquis: aut ſi ſentitur omnino uitium eſt. Mirum tria natutæ præcipua elementa llln
ſine ſapore 'ſſe ſine odore ſine ſucco:aqua aer ignis. teleene
ſaDe ſuccis fructuum & arborum: & coloribus: & odoribus: & natura. pomorü: iſeen
&è de commendatione frucuum. CaaD.. XXvyvVIllI. otr
Ergo ſuccorũ uinoſus pyro:moro: myrto: Minime quod miremur uuis. At piĩiguis Aluein
oliuæ: lauro: nuciiuglàdi: amygdalis. Dulcis uuis: ficis palmis. Aquoſus prunis. Ma Ktipro⸗
gna eſt & in colore ſucci differentia. Sanguineus moris: ceraſis: cornis: uuis mgris. tempr
Idem albis cãdidus. Lacteus in capite ſicis: ĩ corpore nõ itẽ ſpumeus. malis. Nullus perſicis Neila
cũ præſertã duracina abũdet ſucco. Sed quis eius ullũ dixerit colorẽeſua ĩ odore mitacula aode

umelöbut
Thnni H
e
lchned Wunt
e liu (o
üſmieitin
* Meiruan
Boſeer ſupnan
müihennnn
wminöuln
Dod nos Ao
ueleen An
nrudieſten
mmüäwerikenn
d oroanin
1M
Ulinulgn
õ
r borig
mboceon
eu lalicg

⸗

——

brusmki
enriied 1
has Cdl
nierſemn
en⸗Aaial
eſteigünn
oni i
Pen inn

ras arctius colligi par e: Alia ſiliquis gignũtur: ipſis dulcibus:

l

XV.

Malis acutus. Perſicis dilutus. Dulcibus nullus. Nã & uinũ tale ſine odore. Tenue: odora⸗
tius. Multo celerius talia ad uſũ ueniunt ꝗᷓ pinguia. Quæ odorata nõ eodẽ ĩ guſtu tene

ta: quia nõ ſunt pariter odos & ſapor. Quã ob rẽ citreis odor acerrimus. Sapor aſperimus
quadãtenus & cotoneis. Nulluſq; odor ficis. Et hactenus ſint ces ac genera pomog. Natu
ſemẽq; cõplexis amarũ Cũ in
pluribus ſemina placeant:in ſiliqua dãnent. Alia baccis: quarũ intus lignũ & extra caro: ut
oliuis ceraũs. Aliquarũ intus baccæ: foris. lignum: ut in his quæ in ægypto diximus gigni.

Qu e baccis natura: eadem & pomis. Aliorũ intus corpus & foris lignũ: ut nncum. Alus fo

xis corpꝰ ĩtus lignũ: perficis: & prunis: uitiũq; cinctũ: fructu cũ fruct? alibi muniatur uitio.
Putamine cladutur nuces. Corio caſtaneæ: Detragitur hociis. At in meſpelis mãditur. Cru
ſta teguntur glandes. Cute uuæ. Corio & mẽbrana punica. Carne: & ſucco mora conſtant.
Cure & ſucco ceraſi.Quædã ſtatĩ a ligno recedunt: ut nuces & palmæ. Quædã adherert ut

oliuæ lauro . Quorũdã generi utraq; e natura: ut pſicis. Etenĩ duracinis adhæret corpus: e
lignoq; auelli nequit: cũ in cæteris facile ſepetur. Quibuſdã nec intus nec extra lignũ: ut ĩ
palmarum genere.Aliquorum lignũ.ipſũ in uſum & pomi uicem ut genera myxis: qu in

ægypto gigni diximus. Quorũdam extra gemina geminant uitia: ut in caſtaneis: amygda⸗
lis:nucibuſq; iuglandibus. Quorũdã natura trigemina ẽ: corpus: deinde lignũ rurſuſq; ſe

mẽ ĩ ligno ut pſicis.quædam inter ſe denſa ut uuæ: ſorba quæ ramos circũdata ex oĩ parte
uuarũ modo degrauãt. Alia. rara ut in perſicis. quædam aliũ cõtinent᷑ ut granata. De pedẽt

alia pediculis ut pyra. Alia racemis ut uuæ: palmæ. Alia & pediculis & racemis: ut hedere ſa

buci.Alia ramo adhærent ut in lauro qu xdã utroq; mõ: ut oliuæ. Nã & breues pediculi &

longi. quædam uaſculis cõſtant: ut punica: & meſpila: lotoſq; in ægypto & euphrate. Iã ue⸗-

ro diuerſa gratia & cõmendatio. Carnæ palmæ placent. Ciuſta thebaicæ. Succo uuæ & cari
cæ. Calloipyra ac mala. Corpore melimela. Mora cartilagine. Nuclei grano. quædã in ægy⸗
pto cute caticæ. Detrahitur hæc ficis uirentibus ut putamen. Eadem in. ſiccis maxime pla⸗
cet.In papyris:& ferulis ſpinacq alba caulis ipſe pomum eſt. Sunt & ficulni caules In fruti⸗
coſo genere cum. caule capparis. In ſiliquis uero quod manditur quid niſi lignum eſt. Nõ
omittẽdam ſeminis earũ proprietas.Nam neq; corpus neq; lignũ nec cattilago dici poteſt
neq; aliud nomẽ ĩuenit. H ̊”””UUMVMꝰMt äl
De myrto genera eius xxix. CcQCa⸗a. XXH.
Vccorum natura præcipuam admirationem in myrto habet. Quando ex uua omniũ
¶lei uiniq; bina genera fiunt. ltem myrtidanũ ut dixinus. Et alius uſus baccæ fuit
apud antiquos: anteꝗᷓ piper reperietur: libæ optinens uicem. Quodam etiam gene⸗

roſi obſoni nomine inde tracto:quod etiam nunc myrtatum uocatur. Eadẽq; origiõe apro⸗

zum ſapor cõmendatur:plerũ ; ad intinctus additis myrtis. Arbor ipſa in europa retriore
cælo quod eceraunis montibus incipit. Primum celcei in Elpenoris tumulo uiſa traditur:

græcũq; ei nomen remanet: quo peregrinam eſſe appares. Fuit ubi nunc roma eſt iam tum

cum conderetur. Quippe ita craditur myrtea uerbena romanos ſabinoſq; cum proter rap⸗
tas uirg ines dimicare uoluiſſent depoſitis armis pacificatos in eo loco qui nunc ſigna Ve⸗

neris Claucinæ habet. Cluere enim antiqui pugnare dicebant. Et in ea quoq; arbore fuffi-

menti genus habetur.ldeo ramẽ electa:quoniam coniunctiõi & huic arbori præeſt Venus.
Haud ſcio an primæua etiã omnium in locis publicis romæ ſata ſit: fatidico quidem & me

morabili augurio. Inter antiquiſſuna namq; delubra habetur. Quirini hoc eſt ipſius romu

li.In eo ſacræ myrti fuere duæ ante ædẽ ipſam per longum tempus. Altera patricia ap pella
ra: altera plebeia. Patricia multis annis præualuit. Flacce cente piebeia cxuberans ac læta: ꝗ
diuſenatus quoꝙ; floruit:illa ingẽs. Plebeia torrida ac ſqualida. Quæ hoſtaus eualuit flac⸗-
ceſcente patricia marſico bello: languida auctoritas patrum facta eſt. ac paulatim in ſte⸗
rilitatem emarcuit maleſt. nin & ara uetus fuit Veneri myrteæ: quà murtiam uocantx.
Cato tria genera myrti prodidit. cãdidam:nigram coniugalem: fortaſſis a coniugiis ex illo
eluacinæ genere. Nunc & alia diſtinctio ſatiuæ aut ſilueſtris: & in utraq; latifoliæ. In ſilue-

ſtri propria oxymyrſie. Satiuarum genera topiarii faciunt. Tarentinã folio minuto:noſtra-

tem patulo: exoticam denſiſſimo:ſenis foliorum uerſibus. Hæc nõ eſt ĩ uſu. Ramoſa utra
due alia. Coniugalem exiſtimo nunc noſtratem dici. Myrtus odoratiſſima eſt in ægypto.
Cato docuit uinum fieri e nigta:ſiccata uſq; in ariditatem in umbra: atq; ita mulſo indita.

*

6*

Si non ſincentur baccæ oleum gigni. Poſtea compertum & ex albana uinum fieri album,
Duobus ſextariis myrti tuſæ in uini tribus heminis macetatæ expreſſæq;. Folia & per ſe ſic
cantur in farina ad ulcerum remedia in corpore humano leniter mordaci puluere:ac infri-
gerãdis ſ udoribus. Quinimo oleo qnoq; mirum dictu ineſt quidam uini ſapor: ſimulq; pi
guis liquor præcipuã ui ad corrigenda uina: ſaccis ante perfuſis. Retinet quippe fæcem:
nec præter purum liquorem tranſire patitur: datq; ſe comitem præcipua commendatione
liquato. Virgæ quoq; eius geſtatæ modo uiatori proſunt in longo itinere pediti. Quin &
uirgæ annuli expertes ferri inguinum tumori medentur. Bellicis quoq; ſe rebus inſeruit
rriumphanſq; de ſabinis poſtumius Tubertus in conſulatu: qui primus omnium ouans in
greſſus urbem eſt: quoniam rem leuiter ſine cruore geſſerat. Myrto Veneris uictricis coro
natus inceſſit: optabilemce; arborem etiam hoſtibus fecit. Fiæc poſtea ouantium fuit coro
na: excepto. M. Craſſo qui de fugitiuis & Spartaco laurea coronatus inceſſit. Maſſurius

auctor eſt curru quoq; triumphantes myrtea corona uſos. L.piſo tradit papyrig Naſonem
qui primus in monte albano triumphauit de corſis myrto coronatum ludos circenſes ſpe

Gare ſolitum. Auus maternus Africani ſequentis hic fuit. M. Valerius duabus coronis ute
batur laurea & myrtea: qui & hoc uouerat. UMUW
De lauro genera. x-iiiii. LCa. XXX.
Aurus triumphis proprie dicatur: uel gratiſſima domibus. lanitrix Cæſarũ ponti-
ficumq;:quæ ſola & domos exornat: & ante limina excubat. Duo eius genera tra⸗
dit Cato:delphican & cypriam. pompeius Leneus adiecit quam muſtacem appella
uit:quoniam muſtaceis.ſubiiceretur. Hanc eſſe folio maxime: flaccidocq; & albicante. Del⸗

phicam æquali colore uiridiorem: maximis baccis atq; e uiridi rubentibus. Flac uictores

delphis coronari: & triumphantes romæ. Cypriam eſſe folio breui: nigro per margines ĩbri
cato criſpam. Et poſtea acceſſere genera cuius hanc ſilueſtrem laurum aliqui intelligunt

nonnulli ſun generis arborem. Differt color. Eſt enim cærulea bacca. Acceſſit & regia: quæ

coœpit Auguſta appellari ampliſſima & arbore & folio: baccis guſtatu quoq; non aſpero-
Aliqui negant eandem eſſe: & ſuum genus regiæ faciunt longioribus foliis latioribuſq;.
lIidem in alio genere bacaliam appellant hanc quæ uulgatiſſima: eſt baccarumq fertiliſſi-
ma. Sterilem uero earum (quod maxime miror triumphalem: eaque dicunt triumphantes
uti: niſi id a Diuo auguſto cœperit: ut docebimus: ex ea laurum quæ ei miſſa a cælo mini
ma eſt altitudine: folio criſpo: ac breui quæ inueuitur rara. Accedit in topiario opere taxa
excreſcente in medio folio paruulo: ueluti lacinia folii Et ſine ea ſpadonia mira opaciratis
patientia. Itaq; quantalibet ſub umbra ſolum implet. Eſt camedaphne ſilueſtris frurex &

alexandrina: quam aliqui idæam: alii ippoglotchion. alii damphnem: alii carpophylum: alũ

bypelatem uocant. Ramos ſpargit a radice dodrantales topiarii: ac coronarii operis: folio
acutiore quam myrti:molliore & candidiore. Maiore ſemine inter folia rubro. Plurima in
ida circa & heracleam ponti nec niſi in montoſis. Ild quoque quod danaides uocatur genuſ
in nominum ambitu eſt. Alii enim pelaſgum: alii euptalon: alii cephalon, Alexandri uo⸗
cant. Et hic frutex eſt ramoſus: craſſiore ac molliore quam laurus folio. Ex cuius guſta⸗
tu accendatur os: thuris baccis e nigro ruffis. Notatum antiquis nullum genus lauri in
coſica fuiſſe quod nunc ſatum & ibi prouenit Ipſa pacifera: ut quam prætendi etiam in⸗
ter armatos hoſtes quietis ſit indicium. Romanis præcipuæ lætitiæ uictoriarumc; untia.
Additur litteris: & militum lanceispiliſque. Faces imperatorum decorat. Ex iis ĩ gre

mio: louis optimi maximi deponitur: quotiens lætitiam uictoria nouam attulit. Idque

non quia perpetuo uiret nec quia pacifera eſt præferenda utique myrto & oleæ eſt: ſed
quia ſpectatiſſima in monte pernaſo. Ideoque etiam grata Apollini: aſſuetis eo dona
mittere iam & regibus romanis teſte. L. Fortaſſis etiam in argumentum: quoniam ibi
libertatem publicam: is meruiſſet: lauriferam tellurem illam obſculatus ex reſponſo. Et
quia ſatarum receptarumque in domos folmine. Sola non icitur. Ob has cauſas equi⸗
dem crediderim honorem eis habitum in triumphis potius ꝗᷓ quia ſuffimentum ſit cæ
dis hoſtium & purgatio ut tradit Maſſurius. Adeoque in profanis uſibus pollui lau⸗
rum & oleam fas non eſt: ur ne propinciandis quidem numinibus accendi ex iis alta⸗

ria aræ ue debeant. Laurus quidem manifeſto abdicat ignes crepitu: & quadam dereſta

tione.Interaneorum etiam uitia & neruorũ ligno torquente, Tiberium pricipem tonante

cocor

cepecu

feni

ſumſu

1.Quc
guro
tumin
dicula
taſllsn
kol
ſoco⸗
Anibe
pnraf

(41

G.
4

cgitur
maris.

aaltiſi
Piis Cu

ubbere

fiunce.
busluti
Potusn
Cntourh
ſen
e⸗
Analn
Prolde
tolli 0

lmlm
uipe ſtan⸗
tommen
e Rdndurt
leredun n
enssicntenn
mium futon
ir. Madiin
Prie Nonn
cirelleß⸗
Aunctonisur

. (rlr! nobe
2 oht/

e donee .
„ R „ .
O Nherd 177
„

4
Rhͤ, 4

* „
fſ
er uoeslo
iem imelpun

1.4 N 6

4, A1 *&
er 71
nekrrstu
64

We.

3 NoCu Wl
Hcis ⸗/
n genuluh
enc in/
inmmg i
r Ai Ne
1 ui ie
Kolereh
SS
„ onin
e leſon
Cls

— —
=S,Tẽ —=—.

4
1
4

1

S==

—
—

proſpectu ſtantes noctu:inopeſq; remedii illæ prœliũ nauale aduerſus arbores mirent.

cxlo coronari ea ſolitũ ferũt cõtra fulminũ metus:Sed & circa Diuum Auguſtum euenta

eius digna memoratu. Namq; Liuiæ Druſillæ quæ poſtea Auguſta matrimonii nomẽ ac⸗-
cepit: cũ pacta eſſet illi Cæſari: gallinã conſpicui candoris ſedenti aquilla ex alto abiecit in

remiũ illeſam. Intepideq; mirãti acceſſit miraculũ: qin tenentẽ roſtro laureũ ramũ onu/
um ſuis baccis. Cõſeruari alitem & ſobolẽ iuſſere aruſpices: ramũq; eũ ſeri: ac rite cuſtodi
ri. Quodq; factum eſt in uilla Cæſarũ fluuio tiberi impoſita iuxta nonũ lapidẽ flãmina uia

quæ ob id uocatur ad gallinas. Mireq; ſilua prouenit.Ex ea triũphans poiſtea Cæſar lau .
rum in manu tenuit. coronãq; in capite geſſit. Ac deinde imperatores Cexla
dituſq; mos eſt ramos: quos tenuerũt ſerendi. & durant ſiluæ nominibus ſuis diſcretæ. For
taſſis ideo mutatis triũphalibus. Vnius arborũ latina lingua nomen imponitur uiris. Vni
us folia diſtinguntur appellatione. Lauream enim uocamus. Durar & in urbe impoſitum
loco:quando lauretum in auentino uocatur: ubi ſilua lauri fuit Eadem purificationibus

res cuncti. Tra

adhibetur: teſtatũq; ſit ob irer & ramo eam ſeri:quoniam dubitauere. Democritus & The

ophraſtus. Nunc dicemus ſilueſtrium naturas.

CAII PLINII SECVNDI NATVRALIS HISTORIAELBER.,. xvVI.

Silueſtrium arborum naturæ. rMM
OMIFERAE arbores quæq; mitioribus ſuccis uoluptatem primæ ci
bis attulerunt: & neceſſario alimento delitias ĩmiſcere docuerũt. Siue
ille ultro ſiue ab homine didicere blandos ſapores adoptione & cõnu
p bieo: Idq; minus etiam feris uolucribuſq; dedimus: intra prædictas cõ
ſtant. Primum erat narrare glandiferas quoque: quæ primo uictum
mortalium aluerut nuntrites inopis ac feræ ſortis: ni præuerti coge/
ret admiratio uſu cõperta: quænam qualiſqʒ eſſet uita ſine arbore ulla
ſine frutice uiuentium. DU

Genres ſine arbore:& miracula in ſeptẽtrionalis regionis arboribu. Ca. I.
Iximus & in oriente quidẽ iuſta oceanũ cũ plures ea neceſſitate gentes. Sunt uero

d & in ſeptetrione uiſæ nobis caucorum: qui maiores: minoreſq; appellantur. Vaſto
ĩibi meatu perpetuis bis dierũ noctiunq; ſingulariũ interuallis effuſus in imẽſum

agitur oceanus æternam operiens rermu naturæ controuerſiam: dubiũq; terræ ſit: an pars
maris. Illic miſera gẽs tumulos obrinet altos: aut tribunalia ſtructa manibus ad experimen

ta altiſſimi æſtus.caſis ita ĩpoſitis:nauigàtibus ſimiles:cũ integant aquæ circũdatæ naufra
giis. Cũ uero receſſerint: fugientes cũ mari piſces circa tuguria uenatur. Nõ pecudes hos
habere nõ lacte ali: ut finitimos. Ne cũ feris quidẽ dimicare cõringit omni procnl abacto
frutice.VIua & paluſtri iunco funes nectunt ad pretexanda piſcibus retia. Captũq; mani-
hus lutũ uentis magis ꝗᷓ ſole ſiccãtes. Lerra cibos & rigentia ſeptẽtrione uiſcera ſua urũr.
Potus non niſi ex hymbre ſeruato ſcrobibus in ueſtibulo domus. Et eæ gẽtes certe ſi uin/
cantur hodie a populo ro. ſeruire ſe dicũt.Ita eſt ꝓpfeco:multis fortuna patcit in pœnam.
Aliud in ſiluis miraculũ in tota reliqua germania referunt: adduntq; fngori unbras: altiſ⸗

ſime tamen. Haud procul ſupradictis caucis circa duos præcipue lacus. Littora ipſa opri-
nent quercus maxima auiditate naſcẽdi ſuffoſſeꝙ fluctibus aut propulſæ flatibus uaſtas cõ

plexu radicum inſulas ſecũ auferunt. Atq; ita libratæ ſtantes nauigant ingentiũ ramorum
armamentis. Sæpe territi claſſibus noſtris: cum uelut de induſtria fluctibus agerent ut in

ſilue magnitudine. E Ca. III.

¶Neadẽ ſeptẽtrionali plaga hyrciniæ ſilue roboꝶ uaſtitas ĩtacta & cõgenita mundo

rope ĩmortali ſorte miracula excedit. Vt alia omittãtur fide caritura. Conſtat at⸗

colli colles occurſantiũ inter ſe radicũ:repercuſſu. Aut ubi ſecuta tellus non ſit: arcus ad
ppꝓrtarũ patientiũ modo ut turnas equitũ tran

camos uſq;:& ipſos inter ſe rixãtes eurua
mirtant. De glandiferis.
g Landiferi maxime generis omnes:

uibus honos apud romanos perpetuuns.

LIBER.
De ciuica:corona & qui fcondea corona donati. Ca. V. M
Inc ciuicæ cotonæ militũ uirtutis inſigne clariſſimũ. apridẽ uero & clæmẽtiæ iĩpe ⸗
h ratorũ poſtꝗᷓ ciuiliũ belloge pfanatiõe meritũ cœpit uideri ciuẽ nõ occidere. Cedũt nel
is murales uallareiq;: & aureæ: ꝗꝗᷓ pᷣcio antecedẽtes. Cedũt & roſtratæ: quis in duo hr
bus maxime ad hoc æui celebres. M. Varrone piraticis bellis dite magno Põpeio. Itẽq;. M. ſont⸗
Agrippa tribuẽte Cæſare e ſiculis:quæ & ipſa piratica fuere. Antea roſtra nauiũ tribunali meint
pᷣfixa foro decus erãt: ueluti populo ro. corona ĩpoſita. Poſtꝗᷓ uero tribuuitiis ſeditionibꝰ zis hn
calcari ac pollui cœpere: poſtꝗ́ᷓ uires ex publico in priuatũ magis ſinguliſq; ciuiũ quæri: & nicelc
ſacroſancta oĩa ꝓfana fecere: tũ a pedibus eorũ ſubite in capita ciuiũ roſtra. Dedit hac Au isoua
guſtus coronã Agrippe. Sed ciuicã genere humano accepit ipſe. Antiꝗtus ꝗdem nulla niſi niuco
deo dabat᷑. Ob id Homerus cælo tatũ eas & pᷣlio uniuerſo ttibuit. Viritim uero ne m certa labet
mine quidẽ ulli. Ferũtq; primũ oĩ um Liberũ patrem ipoſuiſſe. capiti ſuo ex hedera.Poſtea nie
deorũ honori ſacrificãtes ſũpſere uictimis ſimul coronaris. No uiſſime & in ſacris certami⸗ Pocen
nibus uſurpatæ: in ꝗbus hodieq; nõ uictori dãt: ſed patriâ ab eo coronari pronuũciat. Inde ioir,
natũ ut etiãà triũphaturis cõferẽtur in tẽplis dicãde. Mox ut & ludis darẽtur.Lõgũ eſt nec ob eſo
ex inſtitutione opetis diſſerere ꝗſꝗᷓ romanog primus accepi t. Neq; eni alias nouerãt ꝗᷓ bel Mco
licas. Quod certũ eſt um gentiũ huic plura ſunt genera quã cunctis. Romulus frondea ſenpt
coronauit Hoſtũ Hoſtiliũ ꝙ fidenã primus irrupiſſet. Auus hic Tulli Hioſtilii regis fuit. doreem
P. Deciũ patrẽ tribunũ militũ frondea donauit exercitus ab eo ſenatus: ĩ peratore Corne/ lers N
lio Coſſo cõſule ſannitiũ bello. Ciuica ilina primo fuit: poſtea magis placuit ex æſculo lIo fulhmine
ui ſacrũ. Variatq; in hoc cũ quercu eſt:ac data ubiq; quæ fuerat: cuſtodito tñ honore glan luhdbet
dis. Addite leges arctæ: & iõ ſupbæ: quaſq; cõferre libeat cũ illa græcoꝶ ſũma:quæ ſub ip guiceſi⸗
ſo ioue datur. Quiq; patriæ muros primus ſcãdens audentẽ irrũpe occidit. Quiq; ciuẽ ma tuocatbe
luit ſeruare quã hoſtẽ occidere. Vtq; eũ locũ in quo ſit actũ optineret hoſtis eo die. Vtq; colllier
feruatus fateatur: alias teſtes nil proſunt. Vt cinis fuerit. Auxiliis quis rege ſeruato: quo/ dlandid
cunq; ciuẽ ſummũ eſſe uoluerũt. Accepta licet uti perpetuo ludis. Induenti ſemp aſſurgi fſed dun
etiã ab ſenatu in more eſt. Sedẽdi ius in ꝓpximo ſenatu. Vacatio muneg oĩ um ipſi: patric; lieniel
&& auo paterno. Xiiii. eas accepit Sicinius dẽtarus ut rettulimus ſuo loco. Sex. Capitolinus lunhe
Is quidẽ & de duce Seruilio. Africanus de parte accipe noluit apud trebiã. O mores æter⸗ G mminue
„ nos:qui tanta opera honore ſolo donauerunt. Et cũ reliquas coronas auro commendarét= 0
7 6ſ 5 11al utẽ ciuis iis in precio eſſe noluerũ: clara profeſſione: ſeruari quidẽ hominẽ netas eſſe lu 7 .
z .li cauſa. ? De glande genera tredecim. Cca. I. 1
24 Oe ₰ Landes opes eſſe nũc quoq multarũ gentiũ etiã pace ga udẽtiũ cõſtat. Nec non —· .
S g inopia frugũ arefactis molitur farina: (piſſaturq; in panis uſum. Quin & hodie per ceſcitg
hilſlpanias ſecũdis meſis glãs inſeritur. Dulcior eadẽ in cinere toſta. Cautũ eſt præte onüei
rea lege.xii.tabularũ: ut glandẽ in alienũ fundũ procidẽtẽ liceret colligere. Genera earum Lalr
multa. Diſiãt fructu: ſitu: ſexu: ſapore. Nãq; alia faceæ glandi figura: aſia quernæ: & alia ili- lhicmntin
gnæ. Atq; iter ſe quoq; generũ ſingulog differẽtiæ. Præterea ſunt aliæ ſilueſtres: aliæ pla Plimileg
cidiores: quæ culpa optinet. là etiã in mõtoſis planiſq; diſtãt. Sicut & ſexu mares ac fœmi/ dunrſee
nx. Itẽ ſapore. Dulciſſima oĩum fagi: ut qua obeſſos etià hoĩes duraſſe in oppido chio tra⸗ agni
dit Cornelius Alexãder. Genera diſtinguere nõ datur noĩbus quæ ſunt alia alibi. Quippe Ckreran
cum robur quercũq; uulgo naſi uideamus: ſed æſculũ nõ ubiq;. Quartã uero genens eiufl Alicuice
dem quæ certus uocatur ne italiæ quidem maiori ex parte notam eſſe. Diſtinguens ergo lornace
proprietate naturaq;: & ubi res coget etiam grecis nominib us utendum. ueſcät
1 ſagina glande & reliquis glandibus: & carbone & paſtu porcorum. Ca. VII⸗
. Agi giãs nucleis ſimilis: triangula cute includitur. Folium tenue: ac leuiſſimũ:po⸗ .
E ſimile: celerrime flaueſcens: & media parte plerũq; Gignens ſuperne paruula
baccã uiridẽ: cacumine aculeatã. Fagi glãs muribus gratiſſima eſt: & 16 animalis eiꝰ Calite
una prouẽtus. Glires quoq ſagmat-Expetitur & zurchs. Arbend fertilitas oĩ um fere altet wobon
nat: ſed maxime fagi. Glande quæ pꝓprie intelligitur: ferũt robur:quercus: æſculus: cerrus leren
ilex: ſuber. Cõtinẽtur hiſpido calice per genera plus minus. Itẽ cõplectente folia p̃ter ilicẽ⸗ well
grauia: carnoſa: procera: ſinuoſa larebris. Nec cũ cadunt flaueſcẽti: ut fagi. Pro ifferentia dis mn
W generum breuiora uel longicra. Illicis duo genera. Ex iis In italia folio nò multum ab oleis ſOnns
diſtant. Milaces a quibuſdã græcis dictæ prouintiis aquifoliæ. Illicis glans utriuſq; breui- tn
Mir

5
Schnie
Nicene

Uami Nben
itisſiran

iin

1Deihi
Nmmdlln,
erohenen
1hedenſot
nſcnucen
ktonünin iu
nthl
vnnlin hane
Nenwee
irer Kanh
mgeſe⸗
ticode
lmm ge
1Oro
cNmin
nihetnchi
Sen Nent
Muraceß
Wnckan
,CaN
eieli/
Pueſtesden
mura
oNico
1. En
neno Anndl
Migtes g

1lulnin
e
lopen

bönindh

☛

:
„Faſinbee
eleli
ibe lun
mukunk⸗

zutin

un ſae

ot & gratilior. Quam Homerus aculon appellat: eoq; noie a glande diſtinguit. Naſculas
ilices negant ferre. Glans optima in quercu atq; grandiſſimà. Mox æſculo. Nam roboris
parua. Cerro triſtis: horrida: echinato calice ceu caſtaneæ. Sed in querna alia dulcior:mol-⸗
liorq; fœminæ: maris ſpiſſior. Maxime autẽ ꝓbantur latifoliæ ex argumẽto dicte. Diſtant
autẽe inter ſe magnitudine & cutis tenuitate. Itẽ quod aliis ſubeſt tunica rubigine ſcabra-
aliis ptinus candidũ corpus. Probat᷑ & ea cuius in balano utrinq; ex lõgitudine extrema la
pideſcit in duriciã. Melior cui in cortice q̃ᷓ cui in corpore. Vtrũdq; nõ niſimari. Præterea ali

is ouata: aliis rotũda: aliis acutior figura. Sicut & colos nigrior cãdidiorue qui p̃ᷣfert᷑: ama
ritudo in extremitatibus: mediæ dulces. Quin & pediculi breuitas pceritaſq; differentiam
habet. In ipſis uero arboribus quæ maximã fert: hemeris uocat: breuior & in orbẽ camoſa:-
alaſq; ramorũ crebro cauata. Fortius lignũ quercus habet: & incorruptius: ramoſa & ipſa.

Procerior tñ & craſſior caudice. Excelſiſſima autẽ egilos in cultis amica. Ab hac ꝓpxime la⸗

tifoliæ ꝓceritas: ſed minus utilis ædificiis. Atq; carbone dotata uitüs obnoxia eſt. Quam
ob rẽ ſolido utũtur carbone:ærariog tantũ officinis cõpendio. Quomiã deſinẽte flatu ꝓti/
nus emoriẽs ſæꝑius recoꝗtur. Cætero plurimis ſintillis. Idẽ e nouellis melior. Acerui con .
fertis paleis recẽtibus luto caminãtur: accẽſaq; ſtrue cõtis pungit᷑ dureſcẽs calx. Atq; ita ſu
dorẽ emittit.Peſſima & carboni & materiæ haliphleos dicaciii craſſiſſimꝰ cortex atq; cau
dex: & plerũq; cauus fungoſuſqʒ. Nec alia putreſcit ex hoc genere etiam cũ uiuit. Quin &
fulmine ſæpiſſime icitur: ꝗqᷓuis altitudinem nõ excellat.ldeo ligno eius nec ad ſacrificia uti
fas habetur. Eidẽ raro glãs & cũ tulerit amara. Quã pᷣter ſues nullũ attingit aĩal. Ac ne eæ
quidẽ ſi aliud pabulũ habeãt. hoc quoq; inter reſiqua neglectæ religioni eſt. quod emor/
tuo carbone ſacrificat᷑. Glans fagea ſuẽ hylarẽ facit: carnẽ coctibilẽ ac leuem & utilẽ ſioma
co.Illigna ſuẽ ang uſtã: nitid: ſtrigoſam: põderoſam. Querna diffuſam & grauiſſimã:& ipſa
glandiũ æque dulciſſima. Proximã huic cerreã tradit. Ni gidius: nec ex alia ſolidiorẽ carnẽe.
ſed durã. Iſligna tentari ſues: niſi paulatim detur. Hanc nouiſſimã cadere. Fungoſã carnẽ
fieri æſculo: robore ſubere. Quæ glandẽ ferũt oẽs & gallã. Atlerniſq; annis glandẽ.ſed gal
lam hemeris optimã: & coriis pficiẽdis aptiſſimã. Similẽ huic lati foliã: ſed leuiorẽ multoq;

minus ꝑroh Fert & nigrã. Duo enim genera ſunt. Hæc tingendis utilior.
D quã multa præter glandem eædem ferant arbores. Caia. EFlik.

ſcitur aũt galla ſole de geminis exeũte erũpens noctu ſemper uniuerſa. Creſcit
n uno die cauc didior. Et ſi excepta eſt æſtu areſcit prorinus: neq; ad iuſtum incre/
mentũ peruenit:hoc eſt: ut nucleũ fabæ magnitudinẽ habeat. Nigra diutius uiret:
creſcitq; ut inte: dũ mali cõpleat magnitudine. Optima comagena. Deterrima ex robore-
Signũ eius quod cauerenæ trãſlucẽt.Robur pᷣter frucũ plurima alia gignit. Namq; ferr
& gallæ utrũq; genus & quædã ueluti mora: ni diſtarẽt arida duricia plerunq; tauri capux
Imitantia: quibus fructus ineſt nucleis oliuæ ſimilis. Naſcũtur in eo & pilulæ nucibus non
abſimiles: intus habentes focculos molles: lucernarũ luminibus aptos. Nã & fine oleo fla „
grant: ſicuti galla nigra. Fert & aliã utilẽ pilulã cũ capilo uerno tẽpore tamẽ melligeni ſuc
ci. Gignũt & alii ramoge eius pilulas corpori n0 pediculo adherẽtes: candicantes umbilicis

Cætera nigra uarietate diſperſa. Media cocci calorẽ habent. A pertis amara inanitas eſt

Aliquado & culices gignit. Necnõ & e foliis cõuolutas pilulas & in folio rubẽtes. Aquo⸗
ſos nucleos candicãtes & tranſlucidos: qᷓdiu molles ſint in quibus & culices naſcũtur maa
tureſcũt inmodũ. De cãchriæ:& cocco grano: & agarico: & ſuber. Ca. IX.
Erunt & robores & canchrin: ita uocatur pilula in medicina utendi uim habens. gi
f gnitur & in abiere: ſarice: picea: tilia: nuce: platano: poſtꝗᷓ folia cecidere hyeme du/ r
rans. Continet nucleum pineis ſimile. Is creſcit hyeme: aperitur uere pilula tora.
Cadit cum folia cœperint creſcere. Tam muſtifera ſunt & tot res præter glandem pariunt
robora. Sed & boletos ſuilloſq; gulle nouiſſima irritamenta: quæ circa radices gignunt.
Quercus probatiſſimos. Robur autẽ & cypreſſus & pinus noxios. Robora ferunt & uniſcũ
& inella ut auctor eſt Heſiodus. Conſtatq; rores melleos e cælo ut diximus cadentes non
aliis magis inſidere frondibus. Cremari quoq; roboris cinerem introrſum eſſe mamfeſtum
eſt. Omnes tamen has eius dotes ilex ſolo prouocat cocco. Cranum hoc.Primoc; ceu ſpe⸗
ctes frutices paruos aqfoliæ ilicis: quiſquiliũ uocant:penſionẽ alteram tributi pauperibus
hiſpaniæ donati. Vſum eius gratiorem in conchilii menſione tradidimus. Gignitur & in

e, ioy
. Seg αι

OSrtex e fago: tilia: aliete: picea: in magno uſu agreſtũ. Vaſa corbeſq; ac patentiora

galatia: africa: piſidia: cilicia. Peſſimum in ſardinia Galliarum glandifere maxime arbores
agaricum ferunt. Eſt autem fungus candidus odoratus: antidotis efficax: in ſũmis arbori/
bus naſcens: nocte relucens. Sig nu hoc eius ꝙ in tenebris decerpitu r. E gladiferis ſola quæ
uocatur egilops fert panos arentes: muſcoſo uillo: canos non in cortice modo: uerum &

eramis dependentes cubitali magnitudine: odoratos ut diximus inter unguẽta.Suber mi

nima arbor: glans peſſima: rara: cortex tantum in fructu præcraſſis ac renaſcens: atq; etiam

in denos pedes undiq; explanatus. Vſus eius anchoralibus maxime nauium: piſcantiumq;

tragulis: & cadorum obturamentis. Præterea in hyberno fœminarum calceatu. Quam ob

rem non infacete græci cortices arborum appellant. Sunt qui fœminam ilicem uocent: ar;

ubi non naſcitur ilex pro ea ſubere utuntur. in carpentarũis præcipue fabricis ut circa elin
& lacedemone: nnnc in talia tota naſcitur: aut in gallia ommnmmo. „
Quarum ſint in uſu cortices. C⸗a. X.

c quædem meſſibus conuehendis uindemiſq; faciunt:atq; prætexta tuguriorũ. Scri
bit in recenti ad duces explorator incidens litteras a ſucco. Necnon in quodã uſu
ſacrorum religioſus eſt fagi cortex.Sed non durat ißſiiii.“
De ſcandulis & r inaſtro:abiete:piceaq;: larice: tæda: taxo: Ca. Xl.
Caandulæ & Sere aptiſſime mox & glandiferis aliis: fagoc; facillime ex omnibus
ſ quxæ reſinam ferunt: ſed minime durant: præterꝗᷓ e pino. Scandula contectam fuiſ/
ſe romam uſq; ad bellum pyrrhi anmis quadringentis. xxx. Cornelius nepos auctor
eſt. Siluarum certe diſtinguebatur inſignibus. Fagus italo ioui etiam nunc eſt. ubi locus
faceus fuit: potacq; querculana.colle in quem uimina petebantur: totq; lucis quibuſdam &

geminis. QHortenſius dictater cum plebs ſeceſſiſſet in ianiculum legẽ in æſculeto tulit⸗

ut ea quod iuſſiſſet omnes quirites tenerentur. Peregrinæ tunc uidebantur: quoniam nõ
etãt ſuburbanæ pinus atq; abies Omneſq; quæ picem gignut: de quibus nune dicemus. ſi

mul ut tota condiendi uina origo cognoſcatur. Quæ ferunt in aſia aut in oriente prædi/
ctis picem. In europa ſex genera cognatarum arborum reſinam ferunt. Ex iis pinus atq; pi⸗

nmaſter folium habent capillamenti modo prætenue: longunq; & mucrone aculeatum. Pi⸗
nus fert mininum reſinæ: interdum ex nucibus ipſis de quibus dictum eſt.Viſq; ut aſcriba

tur generi. Pinaſter nihil aliud eſt ꝗᷓ pinus ſilueſtris:mira altitudine:& a medio ramoſa ſi⸗

cut pinus in uertice. Copioſiorem dat hæc reſinam quo dicemus modo. Gignitur & in pla
nis. Ealdem arbores arbores alio nomine eſſe per oram italiæ quas ſtipulas uocant ut pleri
q; arbitrantur. ſed graciles: ſucc nctoreſq;: & enodes liburnicarum 34 uſus:pene ſine reſi⸗
na. Picea montes amat atq; frigora: faralis arbor: & funebri indicio ad fores poſita: ac 10/
gis uirens.lIam tamen & in domo recepta: tonſili facilitate. Hæc plurimam reſinam fundit:
interueniente candida gẽma tam ſimili thuri: ut mixta uiſu diſcerni nõ queat: & ide fraus

ſæpiſſime aſiæ. Omnibus iis generibus folia breui ſeta & craſſiore:duraq; ceu cupreſſis. Pi

ceæ rami pene ſtatim ab radice modici uelut brachia lateribus inherent. Similiter abiecti
expetitæ nauigiis. Situs in excelſo mõtium ceu maria fugerit:n

exiguũq; ſudat aliquando contactu folis. E diuerſo materies quæ abieti pulcherrima: pi⸗

ceæx ad fiſſiles ſcandulas: cupaſq; & pauca alia ſequamenta. Quinto generi ſitus idem: eadẽ

mna. Lignu uero abieti ſimilius. Larix oſtis ra

facies: larix uocarur: materia præſtantior longe: incorrupta uis humori contumax: rubens

præterea:& odore acrior. Pluſculum huic erumpit liquoris: mello colore:atq; lentiore: nũ
qguam duraſcentis. Sextum genus e tæda proprie dicta: Abundantior ſucco quam reliqua
patior liquidiorque quã picea. Fammis ac lummi ſacrorum etiam grata- Hanc mares dũ⸗
taxat ferunt: & eam græci ſtactem uocant odoris grauiſſimi. Laricis morbus eſt ut tæda fi
at. Omnia autem hæe genera accenſa fuligine immodica carbonem repente expuunt: cum
eruptionis erepitu: eiaculaturq; longe:excepra larice: quæ nec ardet: nec carbonem facit⸗
nec alio modo ignis ui conſumitur: quã lapides. Omnia uero ea perpetuo uirent: nec facile
diſcrinuntur in fronde eam aperitis: tanta natalium mixtura eſt. Sed picea minus alta quã
larix. Illa craſſior leuiorq; cortice: folio uilloſior: pinguior & denſior: mollioq; flexu. At pi
ceæ rariora ſiccioraq; folia & tenuiora ac magis algentia. Totæq; horridior eſt & pfuſa reſi
icibus nõ repullulat: ut in leſbo accidit incẽſo

61 rria f c forma alia. Materies ue-
ro præcipua trabibus: & plurimis uite operibus. Reſina ei uitrũ. Vnde fructus unus piceæ

henotepf

pimpeelt
Einkibeli
ggenere
mnteties t
nemmrici
noc cdi⸗
lumeſts
genlaut
donucn

muinpn

bus mini
cohnior
tereꝛturt.
Munorio
toriexei!
vocnidirit
morüitur

(ogltreting

Qubusn
latsquib⸗
1 i⸗
1 eni⸗
mos
Mhommin
ſueincortin
ditwxt un
Luior elt.
roboris:au
emodot
lorelentela
ferezad c
n crib
Nhe öc
iieinrt
leleno ien
kteris pref
Deralg

Dicieci
Wurmtine
tuinen
ntlimte
eintunt
In Cinet
buſeut
digen
winnse
hem de
n inkerä⸗
mn gux
nnii

we uborer
mis doti
nüſolie
verutn
tdermi
metimn
iſamtiumg
umcd
uocentag
urccaclin

1
arention
mioi, Sli

quodi nſu

Onnidon
neammkal
nepoenn
eſ. ubiloenf
gudaſen
ſcula mun
gpolin 6
ecitnul
ene eri,
ius q
lenan Di⸗
guinn
otmal
mumnngi
nuſhr
Gelre
lar no
umincdi⸗
aie ſann
lier hiehi
Aenese/
uons icer
enimn:,
siden⸗ eſe
lemiore⸗ G
unni,
t muss .
ſt ut
bopenko
mnert⸗

nemore pyrtheo. Alia etiãnum generibus ipſis in ſexu differẽtia. Mas breuior & durior fe
mina pcerior. Pinguioribus foliis & ſimplicibus: atq; nõ rigẽtibus. Lignũ maribus durum
& in fabrili opere cõtortũ: fæminæ mollius publico diſcrimine in ſecuribus. Eæ in quocũ/
q; genere deprehẽdũt marem: ꝗppe reſpuũtur: & fragoſius ſidũt: ægrius reuellũtur. Iſacq;
materies retorrida: & nigrior maribus radix. Circa idã in troade & alia differetia eſt mota/
næ maritimæq;. Nãq; in macedonia & arcadia circa elin pmutãt noĩa. Nec cõſtat auctorib?ꝰ
uod cuiq; geenri attribuãt: nos iſta romano diſcernimus iudicio. Abies e cunctis ampliſ .
Ar eſt:& fœmina etiã ꝓlixior. Mareria mollior: utiliorq;: arbore rotũdior: folio pinnato:
denſa ut hymbres nõ tranſmittat: at hylarior intuitu. E rami generũ horũ pãnicularũ mo/
do nucameta ſquamatim cõpacta depẽdent præter ꝗᷓ larici. Hæ quoq; abietes maſculæ pri-
ma in parte nucleos habẽt: nõ itẽ fœminæ. Piceæ uero totis pàniculis minoribuſq; gratiori
bus minimos ac nigros. Propter quod græci phithirophorõ eã appellãt. In eadẽ nucamẽra
cõpreſſiora maribus ſunt: ac minus reſina roſida. Similis his etià nũc aſpectu eſ:: ne qꝗd pre
tereatur taxu: minus uirẽs: graciliſq; & triſtis: ac dira: nullo: ſucco: ex oĩbus ſola baccifera
Mas noxio fructu. Lœtale quippe baccis in hiſpania præcipuæ uenenũ ineſt. Vaſa etiã uia
toria ex ea uinis in gallia facta mortifera fuiſſe cõpertũ eſt. Hãc Seſtius ſimilacem a græcis
uocari dixit. Et eſſe in archadia tã præſentis ueneni: ut ſi qui dormiãt ſub ea:cibũue capiãt
moriãtur. Sunt qui & taxica hinc appellata dicũt uenena: quæ nũc toxica diximus: quibus
ſagittæ tingãtur. Repertũ innoxiã fieri:ſi in ipſam atborẽ clauus æreus addicatur.
Quibus modis fiant genera picis:& quomodo fiat cædrum: & de ſpiſſa picæ quomodo
fiat:& quip us modis reſina coquatur. CaAa XlI.
Ikx liquida in europa e teda coquit᷑ naualibus muniẽdis:multoſq; ad alios uſus. Li
p gnü eius cõciſum furnis undiq; igni extra circũdato ferro ut primus ſudor aquæ
modo ſuat in canali. Hoc in ſyria cædrũ uocat᷑: cui tanta uis eſt ut in ægypto cor/
pora hominũ defunctorũ eo pfuſa ſeruẽtur.Sequẽs liquor craſſior iã picẽ fundit.Hæc tur

ſus in cortinas æreas cõiecta aceto ſpiſſatur: & coagulata brutiæ cognomen accepit: doliis

dũtaxat uaſiſq; cæteris utilis: lentore ab alia dice differẽs. Itẽ colore rutilãte: & quod pin/
guior eſt. Et æda oĩa illa fiunt. E picea reſina feruentibus coacta lapidibus in alueis ualidi
roboris: aut ſi aluei nõ ſint ſtruis cõgerie uelut in carbonis uſu. Fæc in uinũ additur: fari-
næ modo tuſa: nigrior colore. Eadẽ reſina ſi cũ aqua leuius decoquat:colleturq;: ruffo co⸗
lore lenteſcit:ac ſkillatitia uocat᷑.Seponũtur autẽ in id fere uitia reſinæ corticiſin. Alia tem
peries ad crapulà. Nãq; flos crudus reſinæ cũ multa haſtula tenui breuiq; auulſus concidi
tur ad cribrũ minuta:deinde feruẽti aqua donec coquatur perfundit. Huius expreſſum
pingue p̃cipua reſina fit: ac; rara: nec niſi paucis in locis ſubalpinæ italiæ cõueniẽs medi/
cis. Reſinæ albæ cõgiũ in duobus aquæ pluuiæ coquũt. Alii utilius putãt ſine aqua coque

re lento igne tota die: utiq; uaſe æris albi. Itẽ terebinthinam in ſartagine referuenti: hanc

cæteris præferentes. Proxima ex lentiſco.
De zoſippa & ſapino:& quatũ arborum materia in præcio. Ca. XlII.
On omittẽdũ apud eoſdẽ ⁊oſippã uocari deraſam nauibus maritimis picæ cũ cæra
n mihil nõ experiete uita: multoq; efficatiorẽ ad oĩa quibus pices reſineq; proſunt ni
Qelicet adiecto ſalis callo. Apitur picea e parte ſolari nõ plaga: ſed uulnere oblati
corticis:cũ plurimũ bipedali hiatu.ut a terra cubito cũ minimũ abſit. Nec corpori ipſe par
citur: ut in cæteris:qm̃ haſtula in fructu eſt. VYerũ hæc terræ proxima laudat᷑. Altior amari
tudinem affert:Poſtea humor ois e tota cõſluit in ulcus. Itẽ in tæda. Cũ id manare deſiit:
ſimili modo ex alia parte aperitut ac deinde alia. Poſtea tota orbor ſucciditur: & medulla
eius urit᷑. Sic & in ſyria terebintho detrahũt cortices. bi quidẽ e ramis ac radicibus cũ reſi⸗
na danet᷑ ex iis partibꝰ. In macedonia laricẽ maſculã urũt: fæminæ radices tantũ. Teopom
pus ſeripſit in appoliniatarũ agro picẽ foſſilẽ nõ deteriorẽ macedonica inue iri. Pix optĩa
ubiq; ex apricis aquilonis ſitu. Ex opacis horrido: uiruſq p̃ferens. Frigida hyeme deterior
ac minus copioſa & decolor. Quidà arbitrãtur in mõtoſis copia pᷣſtatiorẽ fieri ac coloratio
nem & dulciorẽ quoq; & gratiorẽ dũ reſina ſit. Decoctã autẽ minus picis reddere: quoniã
in inferũ abeat: tenuioreſq; ſeipſas arbores ꝗᷓ in planis. Sed & illas ſerẽitate ſteriliores. Fru
dtum quædà proximo anno ab inciſu largiuntur. Aliæ ſecũdo. Quu dã tertio. Expletur autẽ
plaga reſina:non cortice: nec cicatrice: quæ in hac arbore non coit. Inter hæc genera ppriũ

. 2

.
3
6
5

da

. f. ere⸗.

g- Arrteriæ enĩ cauſa reliquasarbores natura genuit. Copioſiſſunaq; fraxinũ. Procera

Ar

*

LIBER.

quidam fecere ſatium: quoniam ex cognatione earũ ſeritur. Qualis dicta eſt nucleis. Eiuſ

q; arboris imas partes tædas uocant. cũ ſit illa arbor nil aliud à picea feritatis paulum miti
gatæ ſatu. Satiui autẽ materies cæſarum e genere ſit: ſicuti docebimus. MU
De fraxino genera eius quattuor. Ca. XllII.

hæc ac tere pẽnata & ipſa folio.Multũq; homeri præconio & Achillis haſta nobili
tata. Materies eſt ad plurima utilis. Ea quidẽ quæ ſit in ida troadis in tantũ citro ſi
milis ut emẽtes fallat cortice ablato. Græci duo genera eius fecere. Longã: enodẽ. Altera
breuẽ:duriorẽ:fuſciorẽq; lanreis foliis. Bumelià uocant in macedonia ampliſſimã lemtiſſi
mãq;. Alii ſitu diuiſere. Càpeſtrẽ enĩ eſſe criſpã mõtanã: ſpiſſam. Folia earũ iumẽtis mortife
ra. Cæteris ruminantiũ inocua græci prodidere. In italia nec iumẽtis nocet. Cõtra ſerpen⸗
tes uero ſucco expreſſo ad potũ: & ĩpoſita ulceribus opifera: ac nihil æque reperitur. Tãta

q eſt uis ut ne matutinas quidem occidẽteſue umbra:ꝗqᷓuis ſint longiſſimæ: ſerpẽs arboris

eius attingat:adeo ipſam procul fugat. Experta peodimus. Si fronde ea gyto claudatur

4 „ .⸗ 2 ignis & ſerpen=. in ignes potius ꝗᷓ in fraxinum fugere ſerpentem. Mira naturæ benignitas
4 26riuſi hæ prod

eant florere fraxinum:nec ante conditas folia dimittere. 2
De tilia genera duo. (C(CLC6L..a. XV.

6 . abäunn N tilia mas & fœmina differunt omni modo. Nãq; & materies maris dura ruffior.

4aæc nodoſa & odoratior. Cortex quoq; craſſior: ac detractus inflexibilis. Nec ſemen
feit aut florẽ ur fœmina:quæ ctaſſior arbore: materia candida precellenſq; eſt. Mi
xum in hac arbore fructum a nullo animaliũ attingi: foliorum corticiſq; ſuccum dulcem
eſſe. Inter corticem & lignum tenues tunicas multiplici membrana: e quibus uincula tiliæ
euocantur. Tenuiſſimũ eorum phylite coronarum leniſcis celebres anciquorum honore.
Materies teredinem non ſentit: proceritate per qu modica uerumutilis.
De acceris generibus.x. Ca. XVI
a Cer eiuſdẽ fert amplſtudinis: operũ elegãtia ac ſubtilitate citro ſecũdũ plura eius
genera. Albũ quod præcipui candoris uocatur gallicũ: in trãſpadana itaſia tranſq;
alpes naſcens. Alterũ genus criſpo macularũ diſcurſu qui cũ excellentior fuit a ſimilitu/
dine caudæ pauonũ nomẽ accepir. In iſtria retia quæ præcipuũ.E uiliori genere craſſiueni
um uocatur.Græci ſitu diſcernunt. Campeſtre enim candidũ eſſe:nec criſpũ: quod gl nõ
uocãt. Mõtanũ uero criſpius duriuſꝗ: etiã nũc e maſcula criſpius ad lautiora opera. Ierti
um genus zygiam rubentẽ fiſſili ligno:cortice liuido: & cabro. Hoc alii proprii generis eſ

oſe malunt. Et latine caprinum appellant. L.w=du .

C. ℳ De bruſco molluſco & ſtaphilodendro:buxõ genera tria. Ca. XvVII.

Vlcherrimũ uero eſt bruſcũ:multoq; excellẽtius etinũ molluſcũ. Tubere utrunq;
arboris eius. Sed bruſcũ ĩtortius criſpũ. Molluſcũ ſimplicius ſpatſum. Et ſi magni
tudinẽ mẽſarũ capere:haud dubie præferteretur citro. Nuũc intra pugillares lecto
runq; ſilicios aut laminas raro uſu ſpectatur. E bruſco fiũt & mẽſe nigreſcẽtes. Reperitur

&& in alno tuber tãto deterius quãto ab acere alnus ipſa diſtar. Aceris mares prius florãt. eti
amnũ in ſiccis nate præferuntur aquaticis: ſicut & fraxini. Eſt & trans alpes arbor ſimilima

aceri alba in materia quæ uocat᷑ ſtaphylodendron. Fert ſiliquas & in iis nucleos ſapore una
cis auellanæ. In primis uero materies honorata buxo eſt raro criſpanti: nec niſi radice: cæte
ro lenis:ꝗes materia ſilẽti & quadã duritia ac pallore cõmẽdabilis. In ipſa uero arbore topia
rio ope. Tria eius genera: gallicũ quod in metas emititut: Amplitudineq; crocerior eſt-
Oleaſtrũ in omni uſu dãnatũ fert grauẽ odorẽ.Tertiũ genus noſtratis uocant.Silueſtre·
ut credo mitti gatũ ſatu: diffuſius:& denſitate parietũ uirens ſemꝑ ac tonſile. Buxus pyre⸗
neis ac cytero mõtibus plurima. ac berecynthio tractu. Craſſiſſima in corſica florẽ nõ ferẽ⸗
do. Quæ cauſa amaritudinis mellis. Semen illius cũctis animãtibus inuiſum. Fiæc olympo
macedoniæ gratilior: ſed breuis. Amat frigida: aprica. In igne quoq; doricia quæ ferro: nes
Rma:nec carbone ucilis. De ulmo genera quattuor. Ca. XVIII.
NNrer has atc lefilen materiæ uitiũq; amicitia accipitur ulmus. Græci duo eiꝰ
4 genera nouere. õtoſam:quæ ſit areſf lior. Canipeſtr quæ fruticoſa. Italia attinias
uocat excelſiſſimas: & ex iis ſicanas illis p̃fert:quæ nõ ſ unt riguæ. Alterũ genꝰ? gal
licas. Tertiũ noſtrates:denſior folio: & ab eodẽe pediculo numeroſiore. At quattũ ſilue⸗/

ð

Pre prere
lcunpin

1 W
N
ubun.
nokruten
lacligi⸗
nus:ſon⸗
ſri:iugt
Nus: Ner⸗
tul Mu
buramg
Kilnrüui⸗
Codemſitn
ſoresguir
nlianilim
ullgonota
atagu⸗
teofolio⸗N
Hiennin
ſes oren
hrousn

1.
cel
1
Ubrmnu

1 Au
cio⸗
Netminoczr
iunentis ca
leng
lerdorun.
uer
bur

keidirzi⸗

kerifn

wlig win
anpein⸗
Denutn

apablun ſi

.. Aul
ui oen
li aii
mnuntieinh
enoi An
Ullmilni
lumetünonn
Cnſenen
Nid I
lerpes bont
gprochaudant
un benionin

2

üdundon
biin Neſenm
Celenigethi
luccun cuon
banuinclediz
wrun Mnoe

)
W
üdüneit
mitlanmt,
fuica Mnüin/
mere mlnn
ü:glatri
dradhen⸗ lan
totügnen

W.
Tuber mg
ſon Meg
uplus leh
gäz hepeint
piusßlliel
4rborlnin
Ceslpenn
ſin an
gonhmenchi
Cenot
cn An
leonoh⸗
Pxoſv
gue ſeno⸗

Cc

= —
=☛ p- ☛ ĩ =

.

—
—
=—

N

ia
ri
1 ui

= =

XVI.

ſtre. Inter quas attiniæ non ferunt. Samaria mita uero uocatur ulmi ſemen. Omneſq; e ra/
dicum plantis proueniunt. Reliqux ſemine. ”MU? 22

De arborum natura per ſitus. C&QL—a. XIX.
n Vnc celeberrimis arborũ dictis quædam in uniuerſum de cunctis indicanda ſunt.
Montes amant cædrus: larix: tæda: & cæteræ e quibus reſina gignicur. Item aquifo
lia:buxus:ilex: iuniperus: terebinthus: populus: ornus: cornus: carpinus. Eſt & in appenni-

no frutex qui uocatur cotinus ad liniamẽta modo cõchilii coloré inſignis. Montes & ual-

les diligit abies: robur: caſtaneæ: tilia: ilex: cornus. Aquoſis montibus gaudent aaer: fraxi⸗

nus: ſorbus: tilia: ceralus. Non temere in montibus uiſæ ſunt prunus: punmicæ: olea
ſtri: iuglans: morus: ſambuci. Deſcendunc etiam in plana cornus: corylus: quercus: or⸗
nus: acer: fraxinus: fagus: carpinus: Subeunt & mõtoſa ulmus: malus: pyrus: ſaurus: myr⸗
tus. Sanguinei frutices ilex. tingendiſq; ueſtibus naſcentes geniſtæ. Gaudet frigidis ſor⸗
bus: & magis etiã betulla. Gallica hæc arbor mirabili candore: atq; tenuitate terribilis ma⸗
giſtratũ uirgis. Eadẽ circuhis flexilis. itẽ corbiũ ſportis. Bitumẽ ex ea galliæ excoquunt. in
eodem ſitus comitatur & ſpina nuptiarũ facibus auſpicatiſſima: quoniã inde fecerint pa-
ſtores qui rapuerunt ſabinas: ut auctor eſt Maſſurius. Nunc facibus caprinus & corilus fa
miliariſſimæ. Aquas odore cupreſſi: iuglandes caſtaneæ. laburnũ. Alpina & hæc arbor: nec
uulgo nora. Dura ac candida materiæ: cuius florẽ cubitalẽ longitudine apes nõ attingunt

Odit & quæ appellat᷑ iouis barba in opere topiario tonſilis & in rotonditatẽ ſpiſſa: argen/

teo folio. Nõ niſi in aquoſis proueniũt ſalices:alni:populi: ſiler. Liguſtra texeris utiliſſima
Itẽ uacinia italiæ in aucupiis ſata. Galliæ uero etiã purpura tingenti cauſa ad ſeruorũ ue/

ſtes. Qu xcunq; cõia ſunt montibus planiſq; maiora fiunt: aſpectuq; pulchriora. Quæ in cã

peſtribus meliora materiæ. Criſpiora quæ in montibus exceptis malis piriſq;.

Diinuiſio generum. Ca. XX.

Rxzterea arborũ aliis decidũt folia: aliæ ſempiterna coma uirẽt. Quã differentiã ne
p ceſle eſt antecedat prior. Suuc enĩi arborrũ: quædã oĩno ſilueſtres: quædã ut banio
res: quas his placet nominibꝰ? diſtinguere. Ergo mites quæ fructu aut aliqua dote
umbrarumue officio humanius iuuant:non improbe dicantur urbanæ.

Quibus folia non decidant:& de rhododendro. Ca. XXI. H

h Arü generi nõo decidũt oleæ lauro: palmæ: myrtho: cupᷣſſo:pinis:hederæ: rhododen

dro. Et ꝗuis hærba dicatur ſabina rododẽdrõ: ut noĩe apparet: a græcis uenit. Alii-

nerui uocarunt:alii rnodophanẽ: ſempiternũ fronde roſæ ſimilitudine caulibus fruticoſũ

iumentis capriſq; & ouibus uenenum eſt. ldem homim cõtra ſerpentiũ uenena remedio.

lItem quibus folia non decidũt:& quibus non omnia folia cadant: & quibus locis nul
læ arborum. H H Ners Ca. XXII.
IlIllueſties generis folia nõ decidunt abieti: larici: pinaſtro: iunipo:cædro:terebiĩtho:
buxo: ilici: aquifolio: ſuberi: taxo: tamarici. lnter utraq; genera ſunt andrachne in
ggAIgIræcia: & ubiq; unedo. Reliqua eni folia decidũt iis: præterꝗᷓ in cacuminibus. Nõ
decidũt aũt & in fruticũ genere ꝗbuſdã rubo & calamo. In thurino agro ubi urbs ſybaris

fuit ex ipſa urbe ꝓſpiciebat᷑ quæxcus una nunꝗ folia dimittẽs: nec a nte medià æſtatẽ germi
nãà Idq; mirũ eſt græcis auctorib ꝓditũ. Apud nos poſtea fileri. Nà locoge tãta uis eſt: ur cir

ca mẽphim ægypti: & in elephatine thebaidis nulli arbori decidat: ne uitibus quidem.

De natura tolioꝶ cadẽtiũ: & ꝗbus folioꝶ uarii colores. Ca. XXIII.
Aetere oẽs extra p̃dictascetenĩ numerare lõgũ eſt)folia deperdũt. Obſeruatũq; nõ
c areſcere: niſi tenuia & lata & mollia. Quæ uero nõ decidant callo craſſa & anguſta
eſſe. Falſa definitio eſt non decidere iis quarum ſuccus pinguior ſit. Quis enĩ por

in ilice intelligere? Decidere Timæus mathematicus ſole ſcorpionẽ tranſeunte ſyderis ui

ut quodã ueneno aeris putat. Cur ergo nõ eadẽ cau ſa aduerſum omnes polleat: iure mire

mur. Cadũt plurimis antũno. Quædà tardius amittũt: atq; in hyemes ꝓprogant moras. Nec
intereſt waturius geminaſſe: ut pote cũ quædã primæ germinẽt: & inter nouiſſimas nude

tur. Vt amygdala: fraxini: ſambuci. Morus aute nouiſſime germinat: & cum primis folia
dimittir. Magna & in hoc uis ſoli. Prius decidunt in ſiccis macriſq; & uetuſtate prius ar/
bori. Multiſq; etiã anteꝗᷓ matureſcar fructus. In ſerotia ficu & hyberna pyro & malo grana
to eſt pomũ tãtũ aſpici in matre. Neq; iis aũt quæ ſemꝑ retinẽt comas eadẽ folia durãt: ſed

LIBER.
ſubnaſcentibus aliis tũc areſcũt uetera. Quod euenit circa ſolſtitiũ. Maxime folioge unitas
in ſuo cuiq; genere pmanet: pᷣterqꝗᷓ populo hedere crotoni: quã & cinũ diximus uocari.
De populo tria genera: & quorũ foliorũ figura mitetur. Ca. AXxXllII.
Dpuli tria genera: alba & nigra: & quæ libica appellatur minima folio ac mgerri/
p ma: fung iſq; enaſcẽtibus laudatiſſima. Alba folio bicolor: ſuꝑpne candicans inferio⸗
re parte uiridi. Huic nigræ qua & crotom folia in iuuenta circĩnatæ rotonditatis
ſunt. uetuſtiora in angulos exeunt. E cõtrario hedere anguloſo rotũdantur. Populorum

foliis grandiſſima lanugo. Euolat candidæ. Tradita folio numeroſiore candida: & ut uilli

Folia granatis & amigdalis rubentia. Mirũ in primis id quod ulmo:tiliæq;: & oleæ popu/
lo albæ: & ſalici euenit. Circũagũtur enim folia earũ poſt ſolſtitium. Nec alio argumento
certius intelligit᷑ ſydus cõfectlů Quæxæ folia uerſentur ommbus annis: quæ foliorũ ex
cius palmis cura & uſos: & foliorum mirabilia. Ca. XXV.
St & publica oĩum foliorum differentia. In ipſis namq; pars inferior a terra herbi-
ęg do uiret colore. Ab eadè leuiora. Neruos callũq; & articulos in ſuperiore habent
parte. Inciſuras uero ſubter: ut manus humana. Oleæ ſuperne candiora: & minus le
uia. Item hederæ. Sed ommũ folia quottidie ad ſolẽ oſcitant inteiiores partes tepifieri uo
lentia. Superior pars oĩum lanugine quàtulaneũꝗ habet quæ in aliis gentiũ lana eſt. In ori
ente funes ualidos e palmæ foliis fieri dictum eſt eoſq; id humore utiliores eſſe: Et apud
nos uero palme a matre integre decerpuntur. Meliores enĩ ſunt quæ non diuiſæ fuerint.
Siccantur ſub tecto quaterms diebus Mox in ſole expandũtur. Et noctibus relicte donec
candaore inareſcant: poſtea in opera diuiduntur. Latiſſima folia ſunt fico: uiti: plarano. An
guſta myrto:pumcæ: oleæ. Capillata pino: cedro. Aculeata aquifolio & ilicum generem ge
neri. Nam iunipero ſpina pro folio eſt. Carnoſa cupreſſo: tamarici. Craſſiſſima alno. Longa
harundini ſalici. Palmæ etiam duplicia. Circinnata pyio. Mucronata malo. Anguloſa he/
deræ. Diuiſa platano. Inſecta pectinũ modo piceæ: abieti. Sinuoſa tota ambitu robori. Spi/
noſa cute rubo. Mordacia ſunt quibuſdà & urticis. Pungẽta pino: piceæ: abieti: larici: ce/
dro aquifoliis. Pediculo breui oleæ: & ilicis. Longo uitibus. Termulo populis. Et hiſdẽ fo
liis inter ſe crepitantia. Iam & in pomo ipſo mali quodam in genere parua mediis emicant
folia. Interim & gemina. Præterea aliis circa ramos: aliis in cacumine ramorum. Robori &

in ipſo caudice iam denſa ac rara: ſemperq; lata rariora. Diſpoſita myrto. Concaua buxo.
Inordinata pomis. Plura eodem pedi culo exuntiamalis pyriſq;. Ramuloſa ulmo & cytiſo.

Quibus adiicit Cato decidua a populo quernaq;animalibus iubens dari non per arida. bu
bus quidem & ficulnea ilignaq; & hederatia. Dantur & ex arundine ac lauro. Decidũt ſor
bo uniuerſa-Cæteris paulatim. & de folis hactenus. Sè
De ordine naturæ in ſatis: & de flore arborum & conceptu: & germinatione & partu
& quo ordine flioreant. Ca. XxvyI.
NRo autem naturæ annuus ita ſe habet. Primus eſt conceptus flare incipiente uen
o to fauonio. Ex inde fere. vi. idus febru. Hoc enim maritantur uiueſcentia e terra.
Cunm etiam equæ in hiſpania ut diximus. Hic eſt genitalis ſpiritus mundia fouen
do dictus: ut quidam extimauere. Flat ab occaſu æquinoctiali uer inchoans cathlitionem
ruſtici uocant geſtiente natura ſemina accipere: eaq; anima inferente omnibus ſatis. Cõci⸗
piunt uariis diebus: & pro ſua quæq; natura. Alia protinus ut animalia. Tradius aliqua &
diutius grauida partus gerunt. Quod germinatio ideo uocatur. Pariunt uero cum fiorent
floſq; ille ruptis cõſtat utriculis. Sed educatio in pomo eſt. Hoc & germinat o arborũ. Gos
eſt pleni ueri indicium: & anni renaſcentis. Flos gaudiũ arborum. T unc ſe nouas aliaſq; ꝗ
ſunt oſtendunt. Tunc uariis colorum picturis in certamen uſq; luxuriant. Sed hoc nega/
tum pleriſq;. Nam nec omnes florent: ſed ſunt triſtes quædam quæq; non ſentiant gaudia
annorum. Nam neq; ilex picea larix pinus ullo flore exilarantur: natales ue pomorum re-
curſus annuos uerſicolori nuntio promittũt. Nec fici acq; caprifici. Protinus cũ fructum
flores gignunt. In ficis mirabiles ſunt & abortus: qui nunꝗᷓ matureſcunt. Nec iuniperi flo /
rent. Quidam earũ duo genera tradũt. Alterâ florere nec ferre. Quæ uero nõ floreat ferre
rotinus baccis ſubnaſcẽtibus quæ biẽnio hæreãt. Sed id falſum omnibuſqʒ iis dura facies
emper. Sic & hoĩm mulcis fortuna ſine flore eſt. Oẽs autẽ germinã etiã quæ nõ florent:
Magna & locorũ differentia. Quippe cum ex eodẽ genere quæ ſunt in paluſtribus priora

cgermintenm.
augt
tetebinthus
dhuldigenmi⸗

binheibi
nlesuice

tonpkiuste

tanaani

ie punichte
nume xgfl

fütumnpifun
lunt trunlen
iculato inen
Cieg &tun
niemttitun
danſtatimin
ogurcig
irunpecnil
inetlgen
Rerotenrenn
eoponamn
ginenro⸗
tuirultrcon
Ptunmsde
füegerninn
1Agen
Enclius det
küinfiuch
Decorho⸗
tague⸗
1 femm
n
muhinm,
ſemaun er
itaſolteiu
lermnm
Micnepign
uncken
ocefnn
(iuilereun
Anenmt
bepſaum
Pflaͤſe
ſidtid

emten
prin

c ce
e 1
Ni: ini

Mtenorienh

n bpene ce
CMorzàninut
Mänoltenii
noncinirtun
tiümzernng
mbeundmn
Ehien ri
opolis bthiin
pecisenn
run Rob
.Comani
ſaulwoi as
inonmmutl
W

ninni
riryinet
entuetenn
mundi foun
Is Cnhlinm
Cibos n00
miute⸗
mocuninin
rontui⸗
noustii
Ecboell
lenrimt

XVI.

. Kerminéem ox câpeſtria: nouiſſima in ſiluis. per ſe aut tradius pyri ſilueſtres ꝗᷓ cxrera. Prio

uonio germiat cornus. Proxie laurus. pauloc; ante xrquinoctiũ tilia acer: Inter primãs ue

tr0 populus⸗ ulmus: ſaliæ: alnus: nuces. Feſtinat & plantanus. Oxteræ uero ocept aquifoliũ
terebinthus: paliurus: caſtanea: Pteoaq

glãdes. Serotino autẽ gemĩe malus: tardiſſimus fuber. Qui

buſcdã geminatur germinatio: mimia ſoli ubertate:au tinuitantis cæli uoluptare: quod ma⸗

gis in hærbis ſegetũ euenit. In arboribus tamẽ nimia germinatio elaſſeſcit. Sunt aliæ natu⸗
rales quide quibuſdâ germinationes: pariterq; uernæ: quæ ſuis cõſtant ſyderibus:quarũ ra⸗

tio aptius redderur ab hoc tertio uolumine. Hiberna aqalæ exortu. Aeſtiua canis ortu: Ter
tia arcturi. Has duas quidẽ oĩbus arboribus cõmunes putant.Sentiri aũt maxime in fico ui

te punicis cãm afferentes quoniã ĩ theſſalia macedoniac; plurima tũc ficus exeat. Maxime

tramẽ I ægypto apparet hæc t6. Et reliquæ quuidẽ arbores ut primũ cœpere cõtinuãt germia⸗

tionẽ.Robut & abies & larix interimũt tripartito: ac terna germina edunt. Ideò &ĩter ſqua

mas corticẽ ſpargunt. Quod omnibus arboribus in germinatione euenit: quoniã prægnan
tiũ rumpiruxr cortex. Eſt autẽ prima earũ incipiente uere circiter. xv. diebus. I terum germi-

nant tranſeunte geminos ſole.Sic fit ut dũ prima cacumina im pellũtur ſe cutis aperiat ge
miculato incremento. Tertia eſt ear dẽ ad ſolſtitiũ breuiſſima: nec diutius ſeptenis diebus.
Chareq; & tunc cernitur excreſcentium cacuminũ articulatio. Vitis ſola bis parturit:cũ pri

mũ emittit uuam:iterũ cũ degerit.Eorum quæ nõ florent partus tatũ ẽ & maturitas. Quxæ⸗

dam ſtatim in germinatione Horent: properantq; in eo- ſecmatureſcũt tarde ur uites Sero

tino quædãà germinatu florent matutãtq; celeriter: ut morus quæ nouiſſima urbanaru ger

minat:nec niſi exacto frigore:ob id dicta ſapientiſſima arborũ. Sed cum cœperitin tantum
uniuerſa germinatio erumpit: ut una nocte peragat etiãcum ſtrepitu. Ex iis quæ hyeme aꝗ

la exorientecut diximus) cõcipiunt: Horet prima omniũ amygdala menſe ianuatio. Martio
uero poma matura. Ab ea proxime florent armenaica: dein tuberes: & præcoces. Hlæ pere=
grinæ hæ coactæ. Ordine autẽ naturæ ſilueſtrium primæ ſambucus: cui medulla plurima &
cui nulla cornus maſcula. Vrbanarũ malus: paruoq; poſt ut ſimul uideri pyrus & ceraſus &

prunus. Sequitur laurus illãq; cup̃ſſus. Deinde punica fici. At uites & oleæ florentibus iam

iis germinant. Concipiunt uergiliarũ exorru. Hoc ſydus illarũ eſt. Floret autẽ ſolſtitio ui⸗
tis: & quæ paulo ſerius incipit olea Defloreſcunt oĩa ſeptenis diebus: nõ celerius. Quædam
tardius, Sed nulla pluribus bis ſeprẽnis. Oĩa & intra. viii- ulu idus eteſi iarũ præcurſi. Nec

ſtatim fructus ſequitur in aliquibus.

¹

De corno: & quo tempore quæq; ferant: & quæ fructũ nõ ferant: & quæ infœlices exiſti⸗

mant᷑ & quæ faci ineueis Berdaren ꝗbus fructus anteꝗᷓ foliũ naſci᷑. Ca. XMXvVII.

ſtitia reddit primo cãdidum: poſtea ſanguineũ. Ex eo genere

Ornus enim circa ſol

c femina poſt autũnum fert baccas acerbas & iguſt biles cunctis animãtibus. Ligno

.₰ X*½ —„ „. 2*

ꝗquoq; fungoſa & inutilis. Sumas e fortiſſimis quæ ſit tanta differentia ab eodẽ ge⸗

nere. Et trebinthus meſſibus reddit ſeméẽ: & acer: & fraxinus: nuces: mala: & pyra: p̃terꝗᷓ hy⸗

berna aut præcocia. Autũno gladiferæ. Serius etiänum uergiliarũ occaſu. Aeëſculus tãtum

autüno. Incipiente aũt hyemẽ quædã genera mali pyriq; & ſuber. Abies flores croci colore

circa ſolſtitium. Semen uero reddit poſt uergiliarũ occaſũ.Pinus autẽ & picea pueniũt ger

minatione. xv. fera diebus. Semen uero poſt uergilias & ipſæ reddunt. Cædri & iuniperus
&R& ilex annuæ fere habentur: nouuſq; fructus in iis cũ autũno pendet.In maxima tamẽ admi
ratione pinus eſt. Habet fructũ matureſcentcẽ, Habet proximo anno ad maturitatẽ uentu
rum: ac deinde tertio. Nec ulla arbor auidius ſe promittit. Quo mẽéſe ex ea nux decerpitur⸗
xodẽ matureſcitalia. Et ſic diſpenſatur: ut nullo nõ mẽſe matureſcant. Quæ ſe ĩ arbore ipſa
diuiſere uocantur zamiæ: læxduntq; cæteras. niſi detrahanturFructum arbog ſolæ nullum
ferũt: hoc eſt ne ſemẽ quidẽ ramarix Scopis tantum naſcens: populus alnus: ulmus: attinia
alaternus:cui folia inter ilicem & oliuam. Infœlices autẽ exiſtimant᷑ danatæq; religiõe quæ
neq; ſei untur unꝗ: neq; fructum ferunt. Cremutius auctor eſt nunꝗ uiuere arbore:ex qua
phyllis ſe ſuſpenderit. Quæ gũmi gignũt poſt germinationẽ aperiuntur. Gũmi uero nõ n
ſi fructu detracto ſpiſſatur. Nouellæ arbores carent fructu qdiu creſcũt. Perdunt autẽ faci
lime anre maturitatẽ palma ficus:amygdala: malus pyrus. Itẽ punica quæ etiam roribus m⸗
miis brunis horeanliit Rzndgent ſa inflectunt ramos eius: ne ſubrecti humorẽ infeſtũ
ceyycipiãt: atq; cõtineãt. Pyrus

amygdala etiã ſi nõ pluat:ſed fiat auſtrinũ cælũ atq; nubilũ:

*

*: . „

*

LIBER.

amittũt florem: & primos fructus cuſi deflotnere tales dies fuerit. Ociſſime aũt ſalix am/

tit ſemel anteꝗᷓ prio maruritatẽ ſentiat. Ob id dicta ab Homero frugiperda. Secutac; ætas
ſcelere ſuo interpretata eſt hanc ſententiã. Quando ſemel ſalicis mulieri ſterilitatis medica
mentũ eſſe conſtat. Sed hoc quoq; prouidens natura facile naſcenti & de pacto ſurculo in

2

deſcenſu lIouis ſpeluncæ toruũ ligneũq; magmitudine ciceris. Fiunt uero quædã loci uitio
infructuoſa: ſicut in pharo ſilnacenda: quæ nil fert. Perſicæ arbores in rhodo florent tantũ.
Fit hæc differentia & ex ſexu. In iis eſſe mares quæ nõ ferunt. Aliqui hoc permutantes ma⸗
res eſſe quæ ferant tradũt. Facit & denſitas ſterilitate. Ginentiũ aute quædãà ex lateribus ra
morum & cacuminibus ferunt: ut pyrus: punica: ficus: myrtus. Cætero eadem natura quæ
frugibus. Naq; & in eis ſpica in cacumẽ naſcitur. Legumina in lateribus. Palma ſola ut di⸗
dũ eſt in ſparulis habet fructũ racemis propedẽtẽ. Reliquis ſub foliò pomũ: ut protegatur
excepta fico cui foliũ maximũ umbroſiſſituũq;. Et ideo ſuprai d pomũ ei demũ ſerius foliũ
naſcitur quã pomũ.Inſigne pr oditur in quoda genere ciliciæ cypriæ helladis ficos ſub folio
grolſſos uero ſupra folium naſci. Ficus & praecoces habet: quas athems prodromos uocant
4N. Je Gil-A laconico genere maxime tun. uuun
.— A-f, 21.-Ar De biferi & triferis & qur celetime ſeneſcant: & deætatibusearYũ. (a.. XRlll.
ſer “ 2,„ wr, Vnt & fibræ in eiſdẽ.In cea inſula caprifici triferæ ſunt.Primo fœtu ſequens euoca
4 Fc A ,e 9, Ltur: ſequenti tertius. Hoc fici caprificantur. Et caprifici autẽ ab aduertis foliis naſ-
AA& & WH. cuntur.-Biferæ & i malis ac pyris quædã ſicut & præcoces. Malus ſilueſtris bifera ſe
, . .αͤ 9quens eius fructus poſt arcturũ in apricis maxime. Vites quidé & triferæ lunt quas ob id ĩ
Anas uocant: quonii in iis alia matureſcunt: alia turgeſcunt: alia foorent. M. Varro auctor
uité fuiſſe ſmirnæ apud materiã triferã. & malũ in agro conſentino. Hioc autẽ euenit perpe
tuo in frauẽneſi africæ agro de quo plura alias: ea eſt ſoli fertilitas. Trifera eſt & cupreſſus.
. Nãcq; baccæ eius colliguntur menit ianuario: & maio & ſetembri, ternaſq; earu gerunt ma
hitudines. Eit uero & in ipſis atboribus etiã honuſtis pecularis differẽtia. Suma ſui parte
fertilior eſt arbutus. Quercus inferiore: iuglandes: fici mariſcæ. Omnes quo magis leneſ⸗
cunt: eo maturius ferũt: & in apricis locis nec pigui terta. Silueſtriora omia rardkoraQa
dã ex iis omio nõ matureſcũt.ltẽ quæ ſubarantur: aut quæ& ablaqueantur ce leriora negle/
Qis hæc & fertiliora. Eſt exiãnũ ætatis differentia. Amygcdala eni & pyrua in ſenecta fertilii
ſimæ: ut glandiferæ: & quoddã genus ficorũ. Cætera eius in iuusta tradiuſque maturantes
quod notatur ĩ uitibus maxime. Vetuſtioribus eni uinũ melius: nouellis copioſius.Celeri
me uero ſeneſcit: & in ſenecta deteriore fructũ gignit malus. Nãq; & minora poma puem
unt:& uermiculis obnoxia. Quin & in ipſa arbore naſcuntur. Fic us ſola ex oĩm arborũ fœ⸗
, tu maturitatis cã medicatur.lIã quidẽ ex portẽtis: quoniam maiora ſunt præcocia præpoſte⸗
ris. Omnia autẽ celerimus ſeneſcũt pᷣfecunda. Quin & protinusmoriuntur aliquã cælo fœ
cũditatẽ omẽ eblãdito: qd maxĩe uitibus euenit“ De Rorc. Ma GKN. XXIX.
Ontra morus rardiſſime ſeneſcit fructibus minime laborans. TLarde & ea quorumn
c criſpa materies: ut acer: palma: populus. Et ſubarata ocius ſeneſcunt. „.ðZ
. De ſilueſtribus. 2 Ardorious CaiA. XvXX.
Illuueſtria aũt tardiſſime. Atq; An totũ oĩs cura fertilitatẽ adiicit: fertilitas ſenectam
DlAdeoq; & pflorent alia & p̃germinãat: atq; in totũ præcocio fiunt. Quonià omnis in
fiirgqitas oælo magis accidit. Multæ uero plura gignunt ur diximus 1 gladiferis. In
ter quæ laurus uuas ſuas: maximed; ſterilis quæ nõ. gignit aliud: obq; id a quibuſdam mas
8. O 221 Sxiſtimarur. erunt & auellanæ iulos compactali callo ad nihil utiles. HH
98 Lurima uero buxus. Nâ & ſemé ſuũ & granũ quod cartegon uocant: & a ſeptẽtrio
p ne uiſcũ a meridie hyphear: e quis plura mox paulo. Incerdũq; pariter res quadernaſ

oliuæ: fico: uiti. Quædã fruticoſi generis: ut paliurus myrtꝰ. Itẽ nux auelana. Quinimo me
lior eſt & copioſior fructu in plures diſperſa ramos: Inquibuſdã omnino nullus: ut ſuo ge⸗
nere buxo: loto träſmarinæ. Quædà bifurcæ: atq; etiã ĩ ꝗqnas pres di ffuſæ. Quæ dã ĩdiuiduæ

curioſius ſemẽ dedit Vna tantũ proditur ad maturitatẽ proferre ſolita in certa inſula ipſo

habét. Arborũ. Quædâ ſimplices: ꝗbus a radice caudex unus & rami frequentes: ut

nec ramoſæ ut ſãbuci Quæda idiuiduæ ramoſæ: ut õä ordo: ſicut pi ⸗“
cæ: abieti. Aliis incõditus: ut robori: malo: pyro: Et abieti ꝗdẽ ſubrecta diuiſura: ramiq; l'cæ

tendetes
zdunt
turttota n
tosſiue ſan⸗

lotonapf

mexpatial
fortſolemk

Nulimm
Uwomihe
cäüanpuz
iin genie
Ptelllsuln

unduum

NCurolis

Plextuntcis.

(lkkerentix

Singolisn
CNta
uslcul
mmiceloti
ishitluran
biſeshoene
ſaguen
keihuenitn

MAAu
N,Qu

Hasfrutlca
feiguani 1
lenccesar
deuunſoli
Eeelt Et lan
ubhuclbn⸗

t ſo

locunbed
ul oten
lippiſiic

uiteple
beannn

orabili
ſi

adenn
ð
Medanlh
naminli

Ourticnnn

Odofonntunti

Permurante VH

Mierhuedu

Wem e
Dana Conud
LPAna lonu d

müenke
idemülemutei
wfcgtlibt

Nodrorosuoen

(1 WI.
Wnerisfolen
Sllurfrodt
Elur uoht
Garigun
vonn el
lorigripro
elenonle

rinttaütc,
vaaiko,
N N 7

—

—
—

LemN

N
I 4
tlic, in
ic
zütfnl

alun

E

ietlesg
mi ſegue . 4
. nnn
i aole

1

10

tum duum cubitorum craſſitudine reperitur.

42

XV.

lũ tendẽtes:n in latera proni. Mirũ cacuminibus eorũ deciſis moritur. totis uero detrũea
tis duirat. Et ſi infra â rami fuere præcidatur: quod ſupereſt uiuit. Si uero cacumẽ tãtũ aufe

ratur: tota moritur. Alia ab radice brachiata: ut ulmus. Alia in cacumĩe ramoſa: ut pinus: Io

tos ſiue faba græca: quã romæ a ſuauitare fructus ſilueſtris quidée: ſed ceraſorũ pene natu⸗

1a loton appellat. Præcipueq; domibus expetitur: ramorũ petulantia: breui caudice: latiſſi/

imna expatiantiũ umbra: & in uicinas domos ſæpe traſilentiu. Nulli opacitas breuior: nec au

fert ſolem hyeme decidentuibꝰ? foliis. Nullis cortex iucũdior.àaut oculos excipiés blandius.
Nulli rami longiores ualidioreſq; aut plures: ut dixiſſe totidẽ arbores liceat. Cortice pel/
les ringuũt: radice lanas. Malis propriũ genus. Ferarũ eni roſita reddũt: adhærentibꝰ uni ma
ximo minoribus Ramorũ aliꝗ cæci ꝗq noò germinãt. Quod natura fit ſi nõ eualere: aut poœna

cũ ampu tatos cicatrix hebetauit. Quæ diuiduis in ramo natuta ẽ: hæc uiti in oculo:harũdi⸗
mi in geniculo. Omniũ terræ pximã craſſior,In longitudiné excreſcũt abies: larix: palma: cu

preſſus: ulmus: & ſi qua uniſtirpia. Ramoſarũ ce

raſus etia in. xl. cubitorũ trabes equali p to/

De ramis & cortice & radicibus arboum. 4 Ca.

Vdä ſtati ĩ ramos ſpargũtur ut mali. Cortex allis tenuis: ut lauro: tiliæ. Aliis craſ-

ꝗqſus ut robori. Aliis lenis: ut malo: fico. ldem ſcaber robori: palnæ. Omnibus ĩ ſe ne
QCa rugoſſior. Quibuſda rũpitur ſpõte: ut uiti. Quibuſdã etiã cadit: ut malo: unedo

ni. Carnoſus ſuberi:populo. Mehranacetts ut uiti: harundini. Libris ſimilis Ceraſo. Mulri⸗

plex tunicis: ut uicibus:tiliæ abieti Quibuſdã ſimplex: ut fico harundini Magna & ardicũ

cdifferentia. Copioſæ fico: roboli: platano. Breues & ang uſtæ malo. Singulares abieti: larici.
Singulis. n. initunt᷑: ꝗᷓ minimis in altera diſperſiis. Craſſiores lauro & inæquales. Item oleæ

cui & ramoſæ. At robori carnoſæ. Robora ſuas in profũdũ agunt. Si Virgilio quidẽ credi⸗

mus æculus quãtũ corpore eminet: tantũ radice deſcendit. Oleæ maliſq; & cupreſſis per ſũ

mã ceſpitũ.Aliis recto meatu: ut lauro: oleæ. Aliis fiexuoſo: ut fico. Minutis hæc capillamé
cis hirſuta ut abies:multæc ſilueſtriũ. Equibus montani prætenuia fila decerpetes ſpecta⸗

biles lagenas & alia uaſa nectunt. Quidã nõ altius deſcẽdere radices: ꝗ ſolis calontepefaciat

Idque natura loci tẽuiores ſiue grauuſimas dixere: quod falſũ arbitror. Apud auctores cer
te inuenitur abietis plantã cũ tranſferretur: octo cubitorũ in altitudine: nec totãà refoſſam:
ſed abrutam. Maxima ſpatio atq; plenitudine cædri eſt. Ab ea platani: roboris: & glandife⸗

rarum. Quaordam radix uiuacior ſuperficie: ut lauri. Itaq; cũ trunco inaruit recila: etiã læ⸗

tius fruticat. Quidã breuitate radicũ celerius ſeneſcere arbores putant. Quod coarguunt

fici: quarũ radices longiſſimæ: & ſenectus ociſſima. Falſum arbitror & quod aliqui prodide
re radices arborũ uecuſtate minui. Viſa etenim eſt annoſa quercus euerſa iii tépeſiatis & iu

gerum ſoli amplexa. Proſtratas reſtitui plerũq;: & quadã terræ cicatrice reuiuiſcere:uulga⸗

re eſt. Et familiariſſimũ hoc platanis.quæ plurimũ uencorũ concipiũt ppter denſitatẽ ramo
rum. Quibus amputatis leuatæ onere in ſua ſcorbe reponuntur. Factumq; iam eſt hoc & in

iuglandibus oleiſꝙ ae nid

„ — M
äs
De pr igioſis arbori s: & quibus modis ſponte naſcuntur:& ꝙ non omnia
ubiq; naſcuntur: & quæ non alibinaſcuntur arbores. Ca. XXXIII.

Stin exemplis & ſine tẽpeſtate ulla ue cauſa alia ꝗᷓ prodigũ cecidiſſe multas: ac ſua
ę ſponte reſurrexiſſe. Factum hoc populi ro. quiritibus oſtentum cimbricis bellis nu
ceriæ in luco iunonis ulmo poſtꝗᷓ eti cacumẽ amputatũ erat quoniam in aram ipſa

pꝓrocumbebat: reſtituta ſponte:ita uti protinus floret. Aquo deinde tempore maieſtas po⸗

puli ro. reſurexitquæ ante uaſtata cladibus fuerat. Memoratur hoc idem factum & in phi⸗-
lippis ſalice procidua atq; detruncata. Eſt ſtagiris in muſæo populo alba. Omnia fauſti omi

nis. Sed maxime mirũ anrandri platanus etià circũdolatis lateribus reſtibilis ſponte facta:

uitæ ;. Longitudine. xv. cubitorũ: craſſitudine quattuor ulnarũ. Arbores quas naturæ de-
beamus tribus modlis naſcũtur. Sponte.aut ſemine: aut ab radice. Cura numeroſior exiſtit:
de qua ſuo dicimus uolumine Nũc enĩ totus ſermo de natura eſt multis modis miriſq; me

niorabili. Naq; nõ omnia ĩ omnibus locis naſci docuimus: nec tranſlata uiuere. Hocq; alias
faſtidio:alias contumacia: ſæpius ĩ becillitate eorũ quæ tranſferuntur euenit cælo inuidẽte
Aalias ſolo repugnante. Faſtidio balſamum alibi naſci natura quã in ſiria noluit fere. Necnõ

& palmã naſci ubiq;: aut natã parere: uel cũ promiſit etiã oſtenditq; ea educare: quæ tanꝗᷓ in

—

W
. 2. L.

EFLEIBEBZI.
nita peperit. Nò habet uires frutex cinnami in ſyriæ uicina peruenicdi. Nõ ferunt amõĩi nar
diq; deliciæ ne in arabia quidẽ ex india naue peregrinari. Tentauit enĩ Seleucus rex. Illud

maxime mirũ ipſag arbores plerũq; exorari ut uiuant atq; tranſmigrent. Aliquãdo & a ſolo
s alat:aduenaſq; nutriat: cælũ nullo mõ quit flectit. Viuit in italia piperiſ

imperrari ut alie zumnr
arbor. Caſiæ uero etià in ſeptetriõali plaga. Vixit & ĩ lydia thuris. Sed unde ſorbentes ſuc⸗
cũ omnẽ ex his ſoles torquenteſqʒ lachryma? Illud proxime mirũ mutari naturã in iiſdem lo
cis: atq; ĩ prouiſo ualere. Cædrũ æſtuoſis partibus dederat: & in lyciis frigidiſq; montibus
naſcitur. Frigus inimicũ lauro fecerat: ſed in olympo copioſior nulla eſt. Circa boſphorũ ci-
meriũ ĩ paticapeo urbe omni modo laborauit. Mithridates rex & cæteri incolæ. Sacrorum

cèrte cauſa laurũ myrtũq; habere: & nò contingit: cũ habundent arbores ibi punicæ ficiq;.

Iam mali & pyri laudatiſſimæ. Frigidas natura eodẽ tractu nõ genuit atbores: pinũ abietẽ: pi
ceã. Et quid artinet ad pontũ abiree luxta romã ipſa caſtaneæ ceraſiſq; ægre proueniũt. Per⸗
ſica in tuſculano. Necnõ nuces græcæ cũ tedio inſeruntur. Teracina ſiluis ſcatet earum.

De cupreſſo & ꝙ ex terra noua aliq ſæpe naſcat᷑ quæ ĩ ea ante nõ fuerũt. Ca. XXXIIII

Vypreſſus aduena & difficilime naſcentiũ fuit: ut de qua uerboſius ſæpiuſq; ꝗᷓ de eo
c ommibus aliis prodiderit Cato. Natu moroſa: fructu ſuperuacua: baccis rorua: folio
amara: odore uiolenta: ac ne umbra quidẽ gratioſa: materie rara: ur pene fruticoſi
generis. Diti ſacra: & ideo funebri ſigno ad

tamos: deputaturq; & accipit uitẽ. VItraq; autẽ iĩmittitur in pticas aſſeres ue amputatiõe ta

morũ.qui.xiii.ãno'denariis ſingulis ueneut. Quæſtuoſiſſima in ſatus ratione ſilua. Vulgocʒ

dotẽ filiarũ antiqui plantaria appelabant. Fiuic patria ĩ ſula certa: quãꝗ Cato tarentiua eam

appellat Credo ꝙ primũ eo uenerit. Et in enaria ſucciſa regerminat. Sed 1 creta quocũq; lo

co terrã mouerit quiſpiã niſi ſeratur alia: hæe gignit.ptinuſq; emigrat. IHlla uero ẽt nõ appel
lato ſolo ac ſponte maxĩeq; ĩ idæis mõtibus: & quos albos uocãt:ſumiſq; iugis: ubi niues nũ
quã abſuũtlplurima. Quod miremur albi nõ niſi in tẽpore proueniẽs: & nutricẽ magnope fa

ſtidiẽs. Nec terræ tantũ natura circa has refert: aut perpetua cæli: uerũ & quædã tẽporaria

uis hymbriũ.aliquæ plerũq; ſemia afferũt: & certo fluũt genere. Aliquæ ẽt ĩcognito. Quod
accidit cyrenaicæ regiõi: cũ primũ ibi laſſerpitiũ natũ eſt ut in hærbarũ natura dicemus. Na

„ De hedera. Ca., XXXV.

1 ſevelass ka eſt & ſilua urbi rei proxĩa hymbre piceo craſſoq; circiter urbis romæ anno. XIii.

.

Egera iam dicitur in aſia naſci. Negauerat Theophraſtus: nec in india niſi in monte
h mero. Quin & Harpalum omni modo laboraſſe ut ſereret eam ĩ medis fruſtra. Ale⸗-
xa.a andrum uero ob raritatem ita coronato exercitu uictorẽ ex india ediſſe exẽplo li/
beri patris. Cuius dei & nunc adornãt thyrſos galeaſq; etiam ac ſcuta in thraciæ populis in

ſolẽenibus ſacris. Inimica arbor ſatis omnibus: ſepulchraq; ac muros rumpens. Serpentium

frigori gratiſſima: ut mirum ſit illam in honore ullo habitam. Duo genera eius. Pria ut reli
quarum mas & fœmina. Miror traditur mas corpore: & folio duriore ac pinguiore: & flore
ad purpuram accedente. Vtriuſq; autẽ flos ſimilis eſt roſæ ſilueſtri: niſi ꝙ caret odoreSpe⸗

cies horum generum tres. Eſt enim cãdida & nigra hedera: tertiaq quæ uocatur helix. Etiã
num hæ ſpecies diuiduntur in alias:quoniam eſt alia fructu rantũ canclida: alia & folio.Fru
Rũq; candidum ferentium aliis denſus acinus: & grandior racemis in orbem circũactis: qui

uocantur corymbi. Item ſilentium cuius eſt minor acinus: ſparſior racemus. Simili modo in

nigra. Alicui & ſemen nigrum aliis crocatum. Cuius coronis poetæ utuntur. Foliis minus
nigris: quã quidam nyſià alii bacchicam uocant: maximis ĩter nigras corymbis. Quidã apud

græcos etiãnum duo genera huius faciunt. A colore acinorum erythranum & chryſocarpù
Plurimas autem habet diffecentias helixæ: quoniam folio maxime diſtat. Parua ſũt & angu

loſa cõcinnioraq;: cum reliquorum genera ſimplicia ſint. Diſtat & longitudine internodio
rũ:præcipue tamẽ ſterilitate: quoniam fructum non gignit. Quidam hoc æt atis eſſe nõ ge

neris exiſtimant: prioc; eſſe helicem purant fieri hederam uetuſtate. Horum errormanife⸗-
ſtus intelligitur: quoniam helicis plura genera reperiuntur: ſcd tria maxime inſignia. Plæœr⸗

omos poſitas. Fœmina ſterilis diu. Metæ de⸗
mũ aſpectu nõ repudiata diſtinguẽdis tàtũ pinorũ ordinibus. Nunc uero tonſilis facta ĩ de
ſitate parietũ: coercitaq; gracilitate perpetuo tenera. Trahiturq; etià i picturas opere hy/
ſtoriali uenatus claſſes ue & imagines rerũ tenui folio breuiq; & uirẽte ſuperueſtiens. Duo
genera earũ. Meta in faſtigiũ conuoluta: quæ & fœmina appellatur. Mas aſpergit extra ſe

/

V E

bacea l
Pciinühe
Etin hetl
a onnni⸗
lafunre
idromm
lamun
gibrq
Learo⸗
inmunis
totidem
gulntbtt

iIaues ho

iduocaue

mi
ſln
not
lorulcxm
Noribusſn
itgineein
lügfeſal
Dino nelcä
zuridush
alno⸗
N
e
D
nnecog
Cuhtur.N.
ſopemnete
ciciſtina⸗
n Auter
belocon⸗
bemisfi
Wollihe
Gonnunln

Ocereuen

Alusin
iinsconpr
Nuldsin

beſgics⸗
ideturn
indicxa
s guoe
Preſtant
domnni⸗
argen
ennespe
ehro⸗

2* .
kenmnin
eun kalle
Aqnüchale
Uunr ninlanz
nmn

ndelordenmri,

tiigiln

(nudatri;
mislergern,
i C M
n digicen
ndamdnatol
zu Meitnirc

Uperveſtenn

3

bacea ac uirens quæ plurima eſt. Altera cãdido folio. Lertia uerſicolor: quæ thracia uocat᷑
Etiãnũ hærbaceæ tenuiora folia: in ordinem digeſta: deſioraq;. In alio genere diuerſa omia.
Et in uerſicolori alia tenuioribus toliis ac ſimilicer ordinatis denſoribuſq;. In altera negle-
cta omnia hæc. Maiora quoq; ac minora ſunt folia: macularũq; habitu diſtanrt. Et in ſicdis
alia ſunt candidiora. Adoleicit in longitudinem maxime hærbacea. Arbores autẽ necat can
dida: omnẽq; ſuccum auferendo tanta craſſitudiĩe augetur: ut ipſa arbor fiat. Signa eius fo
lia maxima atq; latiſſima mamas erigentis:quæ ſunt cæteris inflexæ. Racemi ſtantes ac ſubre
cti.Et ꝗꝗᷓ omniũ generi radicoſa brachia.huic tamẽ maxime ramolſa ac robuſta. Ab ea nigræ
Sed propriũ albæ ꝙ inter media folia emittit brachia ntrunq; ſemperamplectens. Eæc ẽ &
in muris quãuis ambire nõ poſſit. ltaq;etiam pluribus locis ĩterciſa uiuit tamẽ duratque: &
totidem initia radicũ habet quot brachia. Quibus incolumes & ſolidas arbores ſugit ac ſtraà
gulat. Eſt & in fructu diſferenrtia albæ nigra q; hederæ: quoniz aliis tanta amaritudo acini:
ut aues nõ attingant.Eſt & rigens hedera quæ ſine amminiculo ſtat ſola omniũ generũ ob

.

id uocata ciſſos.E̊diuerſo nunquà miſi in hum repens cameciſlſoss.
De hedera quæ uocatur ſimila. Ca. XXXVI.
IlIumilis eſt hederæ e cilicia quidẽ primũ profecta: ſed in græcia frequẽtior quã uocãt
ſ ſinmilacẽ denſis geniculata caulibus: ſpinoſa:fructicoſa: ramis: folio hederaceo: puo:
non anguloſo: a pediculo emittẽte pampinos: flore cãdido: olete liliũ. Fert racemos
labruſcæ modo non hederæ: colore rubro: complexa acinis maioribus nucleos undenos: mi.
noribus ſingulos nigros duroſque: infauſta ommibus ſacris & coronis: quomiã ſit ligubris:
uirgine eius noĩs pp amorẽ iuuenis Croci mutata in hunc fruticẽ. ld uulgus ignorans ple⸗

Sietemt rũq; feſta ſua polluit hederã exiſtimado. Sicut in poetis aut Libero patre aut Sileno: ꝗ om⸗
Emnoen nino neſcit quibus coronetur. Et ſimilace fiunt cõdicili. Propriũq; materiæ eſt ut admota ,
riluuor auribus leuem ſomum reddat. FHederæ mira proditur natura ad experiéda uina. Si uas fiat - B.yxy
(winmmuien ex ligno eius: uina tranfluereac remanere aquam ſi qua mixta fuerit e: P.

De aquaticis calamis & fruticibus.

4
ſereen znoeſr
11 M/NXR
*

è” o=rn
CaA. XXNXVII A N. G,

Muueneni NNterea qui frigidis gaudet aquaticos frutices dicere cõuenit. Principatũ in iis te-⸗

EIN EINe
Uoa
erze⸗ moo
URKklaee
75 .

„„
EP N
SS
.

W
Helleuiſt,
ens Klgenn
eiusinnti
7
nguri n
cuaocot

Miätoib

4

i nebunt harundines belli paciſq; experimẽtis neceſſariæ: atq; etia in deliciis gratæ
Teg ulo enĩ earũ domus ſua ſeptẽtrionales populi operiũt duràrq; eius alta tecta.
In reliquo uero orbe & camerasileuiſſime ſuſpendunt. Carthiſq; ſeruiut calami ægyptii ma

zime:cognatione.quadã papyri.Probatiores tamẽ nidii & qui in aſia circa anaeticũ lacũ naſf

cuntur. Noſtratibus fungoſior ſubeſt natura: cartilagine bibula: quæ cauo corpore intus:
ſuperne tẽui inareſcit ligno.Fiſſilis præacuta ſemper acie geniculata. Cætero gracilitas no⸗-
dis diſtincta leui faſtigio tenuatur in cacumina. Craſſiore peniculo coma: neq; hac ſuperua
cua.Aut enim pro pluma ſtrata cauponarũ replet: aut ubi limoſiore callo induruit: ſicut in
belgis contuſa & interiecta nauiũ cõmiſſuris ferruminat textus: glutio tenatior: rimiſq; ex
plendis fidelior pice. Calamis orientis populi bella conficiunt. Calamis ſpicula addunt irre

uocabili hamo noxio. Mortẽ accelerant pinna addita calamis.Fitq; & ex ipſo tælu aliud fra
Qo in uulneribus. His armis ſolẽ ipſũ obumbrant. Propter hoc maxime ſerenos dies optãt.
Ogere uentos & bymbres qui inter üllos pacem eſſe cogunt. Ac ſi quis æthiopas: ægyptum

arabas: indos: ſytas: bhactras: ſarmatarũ tot gentes & orientis omniac; parthorũ regna dilige
tius computet:æqua ferme pars hominum in toto mundo calãis ſuperata degit. Præcip uns
hic uſus in creta bellatores ſuos præcipitauit. Sed in hoc quoq; ut in cætens rebus uicit ita
lia. Quonmiam nullus ſagittis aptior calamus ꝗᷓ in rheno bononienſis amne:cui pluruna ineſt
medulla. ponduſqʒ uoluere. Contra flatus quoq; peruicax libra. Quippe non eadem gratia

bpelgicis. Hæc & creticis commendationibus: ꝗᷓ præferantur indi: quorum alia quibuſdam

uidetur natura:quando & haſtarum uicem præbent additis cuſpidibus. Harũdini quidem
indicæ arborea amplitudo: qualem uulgo in templis uidemus. Differe mares ac fœminas ĩ
his quocq; indi tradunt. Spiſſius mari corpus: fœminæ capacius. Nauigiorum etiam niem.
præſtant(ſi credimus)ſingula internodia: Circa aceſinem amnem maxime naſcuntur. Harũ
do omnis ex una ſtirpe numeroſa. Atq; etiam reciſa fœcundius reſurgit. Radicis natura ui
uax:genicu lata & ipſa. Folia indicis tantum breuia. Omnibus uero a nodo orſa complexu

tenues per ambitum inducunt tunicas: atq; a medio internodio cum plurimum deſinũt ue
ſtir e procumbuntq;. Latera arundini calamoq; in rotunditatem hia ſuper nodos alterno ſẽ

v-A. 4. .

uerum robore & colore. Valida laconi

Be falice genera eius octo:& ꝗ pᷣter ſalicẽ ſint urilia li

LIBER.

——

per ingume: ut alterũ ad extram fiat: alterũ ſuperiore geniculo ab leua per uices. Inde exe

unt aliquando rami qui ſunt calami tenues. Plura autem genera. Alia ſpiſſior denſiorq; ge
niculis: breuibus internodiis. Alia rarior maioribus: tenuior & i pſa. Calamus uero alius to-

tus concauus: quem ſyringià uocant: utiliſſimus fiſt ulis: quoniam nihil eſt ei chartilaginis
atq; carnis. Orchomenius eſt continuo foramine peruius. quem auleticon uocãat. Hic tibiis

utilior: fiſtulis ille. Eſt alius craſſiore hgno & tenui foramine. Hunc totum fungoſa replex
medulla. Ahus breuior: alius procerior: exilior: craſſiorq;. Fruticoſiſſimus qui uocatur do⸗
nax non niſi in quaticis natus: quoniam & hæc diff erentia eſt multum prælata harũdie quæ
mn ſiccis proueniat. Suum genus ſagittario calamo ut diximus. Sed certico longiſſimis iter

nodis obſequiumq; quo libeat flecti calefacto. Differentias faciunt & fola nõ multitudie:
cis: & ab una parte denſiora: quales ĩ totum circa ſta-
gna gigni putant. Diſſimiles anicis longiſq; ueſtiri foliis: ſpatioſius a nodo ſcandente com
plexu. eſt & obliqꝗᷓ harundo nõ ĩ excelſitatẽ naſcens ſed iuxta terram fruticis modo le ſpar
gens: ſuauiſſima in teneritate amimalibus. Vocatur a quibuſdam elegia. Eſt & in italia naſ⸗
cens adarcha nomine paluſtris ex cortice tantum. Sub ipſa coma utiliſſima dentibus: quo⸗
niã uis eadem eſt quæ ſinapi. De orchomenii lacus harũdinetis accurati us dici cogit admi
ratio antiꝗ. Charatian uocabant Craſſiorẽ firmiorẽq;. Plociam uero ſubtiliorem. Hanc ĩ in
ſulis fluitantibus natare: illani in ripis expatiantis lacus. Tertia harundo eſt tibialis calami.

„
* „»

quem auleticõ uocant. Nono hic anno naſcebatur. Nam & lacus incremẽta hoc temporis

ſpatio ſeruabat. Prodigioſus ſi quando amplitudinẽ biẽnio extendiſſet: quod notatũapud
cheroniam infauſto athenienſium prœlio. Et apud lebaida ſæpe notatur influente cephiſo.
Cum igitur anno permaſerit inundatio proficiunt in aucupatoriam quoq; amplitudinem
VYVocantur zeugitæ. Contra bombyciæ maturius reciproco graciles. Eœminarum latiore fo
lio atq; candidiore: modica lanugine: aut omnino nulla ſpadonum nomine inſignibus. Hic

erant armamenta ad incluſos cantus non ſilendos ex reliquo curæ miraculo: ut uenia ſit ar

gento iam potius rani. Cædi ſolebant tempeſtiue uſq; ad Antigenem tibicenem cũ adhuc
ſimplici muſaica uterentur ſub arcturo. Sic præparatæ aliquot poſt annos utiles eſſe incipie
bant. Tunc quoq; multa domandæ exercitationem: & canore tibiæ ipſæ educendæ: compri

mentibus ſe lingulis: quod erat illis theatrorum moribus utilius. Poſtꝗ uarietas acceſſit &
cantus quoq; luxuriantes. cædi ante ſolſtitia cœptæ: & fieri uriles in trimatu apertioribus
earum ungulis ad flectendos ſonos. Quæ inde ſunt & hodie. Sed tunc ex ſua quaq; tantum

harundine congruere perſuaſum erat: & ea quæ radicem anteceſſerat leuæ tibiæ conuenire

quæ cacumẽ dexteræ. Immenſum quantũ iis prælatis quas ipſe cephiſus abluiſſet. Nũc ſacri
ficæ tuſcorum e buxo. Ludicræ uero loto oſſibuſq; aiininis & argento fiunt. Aucupatoria
harundo a panhormo laudatiſſima. Piſcatoria ab aritana ex africa. Harũdinis italiæ uſus ad

uineas maxime. Cato ſeri eam iubet in humidis agris bipalio ſubacto prius ſolo: oculis dif⸗

oſitis interualloternorum pedum. Simul & corundam unde aſparagi fiãt:cõcordare ami⸗
citiam. Salicis uero qua nulla aquaticarum utilior. Licet populi uitibus placeant: cecubum

—

ducant. Licet alni ſæpes muniant: contraq; erũpentium amniumimpetus riparum muro in

turelis ruris excubent: in aqua ſatæ cælæq; denſius nl hærede proſint.-
ur

Alulululicis ſtatim plura genera. Nam quædã & in proceri tunt iugi
uinearum perticas Pariuntq; balteo cortice uincula. Et aliæ uirgas ſequacis ad iũ⸗
turas lentitiæ. Aliæ prætenues uiminibus texedis ſpectabililſubtilitate. Rurſus aliæ

firmiores corbibus ac plurimæ agricolarum ſupellectili cãdidiores ablato cortice: leuiq; tra

ctatu mollioribus uaſis:ꝗᷓ ut ecorio fiant: atq; etiam ſupinarum in delicias canthedrarũ ap⸗

tiſſima. Decidua ſalici fertilitas: denſiorq; tonſura ex breui pugno uerius ꝗᷓ ramo: nonut re
mur in nouiſſimis curanda arbore. Nullus quippe tutior eſt reditus minoris ue ĩpendii aut

tempeſiatis ſecurior. Tertium locum ei in æſtimatiõe ruris Cato attribuit: prioremq; ꝗᷓ oli

uetis: quãq; frumento: aut praris: nec quia deſint alia uincula. Siquidem & geniſtæ: ithaceæ
& populi & ulmi: & ſanguinei frutices: & betullæ: & harundo fiſſa: & harundinum folia: ur

in liguria & uitis ipſa: reciſiſq; aculeis rubi alligant. & intorta corylus. Mirumc; contuſo li
gno alicui:maiores ad uincula eſſe uires. Salici autem præcipua dos. Fiditur enim græca ru

bens candidiorq; amerina. ſed paulo fragilior. Ideoq; ſolido ligat nexu. In aſia tna genera

a. Fi

& derubis. Ca. XX Xxv III
tatem magnã emittunt iugis

(blerun

meſthe
eandem

ſima Ne

putnerel
rcecide
ibeli
hinrran
eſecue
tichsat
lioni
lbipale
loſe ui
Cchrenami

leeonen

glosar
Deſ.
Vr

lin
gintot
CKrwedu
lundlu
uacolor,
ra Qu
Iuntfeuch

busade⸗
Necmed

Eplurim
nibuspl

businlin
Nienelg
Maerieser

neepul
tannenſa
molbe ub
Mhnnt.
bletlignn
nnin
noaguit
.Ton
Grinusd

Eedren

lcorpon
Uenabul

ſtumng

fen ſecn
keumnt
lülri

er Uiceslen

llor canmn
nuben un
ſei Chntler

2

Colongilnii
AAönblinnt⸗
ziiotundhut
doſndeneen
ecidet
RRangun⸗
mncent
uusdächrun
lonmduriin
Dannsam.
ni ben
Gvod emüm
Menecenu
Gnplrcin
Clouunulta
immäin
osuladlentſt
uniemni
mtu pN
S

einemn

Tlaler Mrn
Bmn Aunmmn
brain
i
Cruhr
imunmn
N
miN
lt
limeu
ci
cnttei

„

—

SS

7

——
=–

=

Secc
—

le: & ignem ſacrum. Jin ine
gros atq; paruos:humoris lẽti inficiẽdo maxime capillo: ꝗ & ipſi aqua decocti manduntur.

0

XxYI. —
obſeruant. Nigrà utiliorem uiminibus. Cãdidam agricolarum uſibus. Tertiã quæ breuiſſi
ma eſt helicen uocant. Apud nos quoque multi totidem nomina imponunt. Viminea uocãar
eandem purpuream. Alteram nicelinam a colore: quæ ſit ten uior. Tertiã gallicã: quæ tenuiſ
ſima. Nec in fruticũ nec in uepriũ caulinũ ue neq; in hærbarũ: aut alio ulſo quã ſuo genere

numerentur iure ſcirpi fragiles paluſtyeſque ad tegulũ tegeteſque. E quibus detracto cor

tice cãdelæ luminibus & funebribus ſeruiunt. Firmior quibuſdaà in locis earũ rigor. Namq;

iis uelificant non in pado tãâtũ nautici: uerũ & in mari piſcator afiricus præpoſtero more ue
la intra malos ſuſpendens. Et mapalia ſua mauri tegunt. Proximeque æſtimanti hoc uideat

eſſe quod ĩ interior munda parte pari ſunt papyri uſui: ſed fruticoſigeneris ſũt. Inter aqua
ticas arbores ſunt & rubi atq; ſambuci fungoſi generis: aliter tamẽ ꝗ ferulæ. Quippe plus

ligni ac ſucci utiq; ſambuco. Ex qua magis canoram bucinã tubamq; credit paſtor ibi cæſæ

ubi gallorũ tantum frutex ille non exaudiat rubi mora ferunt & alio genere ſimilitudiem
roſæ:qui uocatur cinoſbatos. Tertium genus idæum uocant græci a loco: tenuior eſt quã
cætera minoribuſq; (vinise minus ad uncis. Flos eius conta Iippitudinem illinitur ex mel
Contra ſtomachi quoq; uitia bibitur ex aqua. Sambuci acinos habẽt ni

De ſuccis arborũ & natura materiarũ:& cedendis arboribus. Ca. XXXIX.
Vmor & corticiarborum eſt: qui ſanguis earum intelligi debet: non idem omnibuſ
h Ficis lacteus. Hiuic ad caſeos figurandos coaguli uis. Geraſis gummoſus. VImis ſa
liuoſus. Lentus ac pinguis malis. Vitibus ac pyris aquoſus. Viuatiora quibus lẽtiorx.

Atq; in totum copore arborum: ut relinquorum ammaliũ:cutis:ſanguis caro: nerui:uenæ.
oſſa:medullæ. Pro cute cortex mirum in moro medicis ſuccum quæretibus fere hora diei
ſceunda lapide inciſus manat altius fractus ſiccus uidetur. Proximi pleriſq; adi pes:Ii uocãa⸗

tur a colore alburnũ. Mollis ac peſſima pars ligni etiã ĩ robore facile putreſcens teredini ob
noxia. Quare ſemp er amputabitur. Subeſt huic caro cui oſſa: id ẽmaterie optimum. Alter
nant fructus quibus ſiccius lignum: ut olea:magiſquã quibus carnoſũ: ut ceraſus. Nec omã

bpus adeps carneſue largæ: ſicuti nec animaliũ acerrimis. Neutrũ habẽt buxus: cornus: olea.
Nec medullam: mimmuq; etiam ſanguinis. Sicuti oſſa non habent ſorba: cærnem ſambuci:
& piurimam ambæ medullã. Nec harundines maiores ex parte. In quarundam arborum car

nibus pulpæ uenæq; ſunt. Diſcrimẽ earum facile. Venæ latiores candidioreſq;. Pulpæ fiſſili

bus inſunt.Ideo fit ut aure ad capur trabis quamlibet prælongæ ad mota ictus ab altero ca

pite uel grauis ſentiatur: penetrante rectis meatibus ſono. Vnde deprehenditur an torta ſit
materies:nodiſq; conciſa. Quibuſdam ſunt tubera:ſicut ſunt in carne glandia:in iis nec ue
na nece pulpa:quodam callo carnis in ſe conuoluto. Hoc precioſiſſimum ĩ citro & acere. Cæ
rera menſarum genera fiſſis arboribus circinnantur in pulpam. Alioquin fragilis eſſet uena
in orbẽ arboris cæſa. Fagis pectines tranſuerſi in pulpa apud antiquos. Inde & uaſis honos.

Manius Curius iurauit ſe ex præda nihilattigiſſe: præter guttum ſagineum quo ſacrifica⸗

ret.Lignum in longitudinem ita fluctuat: ut quæ pars fuit ab radice ualidius ſidat. Quibuſ
dam pulpa ſine uenis mero ſtamine & cenui conſtat. Hæcq; maxime fiſſilia. Alia frangi cele
riora quà findi quibus pulpa non eſt: ut oleæ uſtes. At e contrario torum a carne corpus fi
co. Tota oſſea eit ilex:cornus:robur: cytiſus:motus:hebenos:lotos:& quæ ſine medulla eẽ
diximus. Cæteris nigricans color. Fulua cornus in uenabulis nitet ĩciſuris notata propter
decorem. Cædrus & larix & iuniperus rubent. . ð „
Deaee teredinibus larice. bpo.- ℳ Viaslarrn b. JG Capon ug N.
Arix fœminam habet: quam græci uocant ægida meltei coloris. Inuentun da picto
Irum tabellis ĩmortale: nulliſq; fiſſile rimis. Hoc lignum proximum medullæ eſt. In
Abiete leucon græci uocauere. Cædrus quoq; duriſſima: quæ medullæ proxima ut
ĩ corpore oſſa deraſo modo limo.Et ſambuci interiora mire firma traduntur. Namque qui
uenabula ex ea faciunt præferunt omnibus: Conſtat enim ex cute & oſſibus. Cædi tempe⸗
ſtiuum quæ decorticentur. Vt teretes ad templa cæderaque uſus rodundi cum germinant:

alias cortice inextricabili & carie ſubnaſcente ei materiaq; nigreſcente. Tigna & quibus au

fert ſecuris corticem a bruma ad ſauonium: a ut ſi præuenire cogamur arcturi occaſu. & an
te eum fidiculæ. Nouiſſima rationeſolſtitio. Diues ſyderum horũ reddentur ſuo Ioco: Vul
go ſatis putant obſeruare: ne quæ dedolandæ arbores ſternantur ante editos ſuos fructus.
p iiii

LIBERKRW.,.K.

Robur uere cæſum terediem ſentit. Bruma autẽ ne uitiatur:neq; finditur:alias obnoxium

etiam ut torqueat ſeſe: ſindatq; quod in fubere tempeſtiue quoq; cæſo euenit.lInfinitũ re-

fert Iunaris ratio: nec niſia uige fima in trige ſimã cædi nolunt.Inter omnes cõuenit utiliſſi
me in coitu eius ſterni: quem diem alii interlunium: alii ſilentis lunæ appellant. Sic certe Ti

bperius Cæſar cõcremato ponte naumachiario larices ad reſtitendũ cædi ex retia præfiniuit
Quidam dicunt ut in coitu & ſub terra ſit luna. Quod fieri non poteſt niſi noctu. At ſi cõ/

etant coitus in nouiſſimum diẽ bru mæ: illa æterna

uellæ aut ad materiem nec uereres utiliſſimæ. Circũciſas quoq; ad medulam alii non inu⸗
tiliter relinquũt: ut omnis humor ſtantibus defluat. Mirum apud ãtiquos prĩo punico bel⸗
lo claſſem Luilli imperatoris ab arbore exciſa ſexageſimo die nauigaſſe. Contra uero Hie

ronem regẽ ducentas. xx. naues effectas diebus. xlv. tradit. L. Piſo Secundo quoq; pũico bel

lo Scipionis claſſis. xl. die a ſecuri nauigauit. Tantũ tempeſtiuitas etiã ĩ rapida claritate pol

ler. Cato hominum ſummus in omni uſu de materiis hæc adiicit.Prælium e ſappino atra po

tiſſimum facito. Vlmeam: pineam: nuceam: hanc atq; aliam materiem omnem cum effodies:

ſuna decreſcente eximito poſt meridiem ſiue uento auſtro. Tunc erit tempeſtiua: cum ſeæz
men ſuum maturum erit. Caueto ne per rorem trahas: aut doles.Idemq; mox. Niſi in trime

ſtri lunaq; dimidiata ne tangas materiem. Tunc ne effodias aut præcidas abs terra. Diebus
quuattuor proximmis quibus luna plena fuerit optime eximitur. Omnino caueto nigram ma⸗
treriam ne doles: ne cædas: ne ue tangas niſi ſiccam: ne ue gelidam: ne ue rorulẽtam. Tiberi-
us idem uin. Capitolio condendo ſeruauit interlunia. M. Varro aduerſus defluuia præce⸗

pit obſeruandum idem a plenilũiis. Larici & magis abiectis ſucciſis humor diu defluit. Hæ

omnium arborum altiſſimæ ac rectiſſimæ. Nauium malis antemniſq; propter leuitatem præ
fertur. abies. Cõmini ab iis pino quæ aut quad ripartitos uenarũ curſus bibifidoſq; habeat:
uel omnino ſimplices. Fabrorum inteſtine operaria medulla ſectilis optima quadripartitis
materiis & mollior quam cæteræ. Intellectus in cortice protinus peritis. Abietis quæ pars a
terra fuit enodis eſt. Hacq; quam diximus ratione fiuuiata decorticatur: atc ita. Sappinus
uocatur: ſuperior pars nodoſa duriorq; fuſterna. Et i ipſis autẽ arboribus robuſtiores aqui
loĩæ ptes. Et ĩ totũ deteriores ex hũidis opaciſq;. Spiſſores ex apricis: & diuturnæ. Ideo Rõæ
iferna abies ſuꝑnati præfertur. Eſt ꝑ gẽtin quoq; regiones i iis differẽtie. Alpi
laudatiſſimæ. In gallia ciuribꝰ ac mõte uoſego: ĩ corſica:bithynia: põto:macedonia. Deterio
res eneatica & arcadica. Peſſimæ parnaſia: & euboea: quoniam xomoſæ ibi & contortæ pu/

rrecenteſq; facile. At cædrus in crera africa ſyria laudatiſſima. Cædri oleo puncta materies
nec tineã nec cariẽ ſetit. lunipo eadẽ uirtus quæ cædro. Vaſta hæc ĩ hiſpania:maximæcq; bac

cæ eis. Medulla eius ubicũq; ſollidior etiã à cædrus. Publicũ oĩ um uitiũ uocant ſpiras ubi
ſeſe cõuoluere uenæ atq; nodi.Inueniuntur ĩ ꝗbuſdãa ſicut marmore cẽtra: id ẽ duritia cla⸗

%6

uo ſimilis: inimica ſerris. Et quædãà forte accidũt in lapide comphenſo aut recepto i corpus
aut alterius aboris ramo. Megaris diu ſtetit oleaſter in foro: cui uiri fortes affixerant arma
quẽ cottice ambiente ætas longa occultauerat.Fuitq; arborilla fatalis excidio urbis præmo
nitæ oraculo cũ arbor arma Pepicr: quod ſucciſæ accidit ocreis galeiſq; ieuse ertis. Fe⸗-
runt lapides ita inuentos ad continẽdos partus eſſe remedio. vα C 7r =
— De materiis:De magnitudine arborum:& quæ cariem & ruinam non ſen
tiunt: & de perpetuitate materiarum. Ca. XLb.
MApliſſima arboge ad hoc æui exiſtiat᷑ rõæ uiſa: ꝗᷓ pp miraculũ. T. C.ĩ eodẽ põte nau
a machiario expoſuerat aduectã cũ reliqᷓ materie. durauitq; ad. N. pricipis aphiteatrũ
Fuit aũt rabes e larice lõga pedes. cxx. bipedali craſſitudĩe æꝗlis. Quo ĩrelligebatux

uix credibilis reliqᷓ altitudo faſtigiũ ac cacumẽ æſtimãtibꝰ. Fuit & mẽoria noſtra ĩ porticibꝰ

ſeptos: a. M. Ag rippa relicta æqᷓ miraculi ca: ꝗq deliberatorio ſupꝑfuerat.xx.pedibus breuior

ſex ꝗ pedali craſſitudie. Abies admiratiõis pcipuæ ĩ naui ꝗᷓ ex ægypto caii priĩcipis iuſſu obe

liſcũ ĩ uaticão citco ſtatutũ:ꝗᷓttuorq; trũcos lapidis eiuſdẽ ad fuſtinẽdũ adduxit. Qua naue
nil admirabilius uiſũ mari certũ ẽ. Cxx. modii tũc lẽtis p faburra ei fuere. Lõgitudo ſpatiũ

obtiũit magna ex pte oſtiẽſis portꝰ latere leuoĩbi na q; demerſa ẽ a Claudio prĩcipe cũ tri

bus molibꝰturriũ altitudie ĩ ea exædificaris obiter puteolãâo puluere aduectis. Quæ arbo/
ris craſſitudo quattuor hoĩum ulnas cõplectẽtiũ ĩplebat.Vlgoq; auditur.lxxx .Nnumorũ &

ſit materies:proxime cũ ſupradictis ſy⸗
deribus. Quidam & canis orrum addunt:& ſic cæſas materies in forum auguſtum. Nec no⸗

bꝰ apẽninoq;

Plonsn
1 ſrian
undecit
conele
gintahe
1us:gla
ſccllin⸗

ſorma⸗
fſyücast

doſ
goleok
cchsO
teſtuiden

ileuaut

ſeraole
Gidone⸗
orumn.Se
gicena
Uicetur

hurusrher

peritu
lonorign⸗
meconce⸗
Uiisſlus

cunchag
ſeprorin

nete ſici
atiliſ
doremt
Oreaden
cbjid car

datantur
lümateri
(ueſtris
llieuo i
Cooreſtus
Eilmel
ſuocker
incico
(öbenit
eletrad
Rriesrek
lemiror⸗

isstorun

nodiczg
Centhor

eq eleg

luerhie
Mim
epm

Auec

in li 0

luner

nion
Euemitlofnii,
nesöenit lllc
lmöten
netunni
niinodnalc
ecüſupeti⸗
uguſtun Mr
dulummümnty,

ch
s idhuning,

.

1

2 Comm eroe-

mmanmekodt
mrämanſe
AnmunDi

aeee
vam Ppnd
4

4 4 „art /
biämmmn
n wnin
rinhi⸗
,G;un
e, .
1ewic

e eͥR

eEIII
KtoUnn.
mnntenct

Kmin nſ
5 4

pluris malos ad eos uenũdari uſus. Rates uero cõnecti. xl. ſeſtertiis pleraſq;. At in ægypto
ac ſyria reges inopia abietis cedro ad claſſes feruntur uſi. Maxima ea in cypro traditur ad
undeciremẽ Demetrii ſucciſa. cxxx. pedũ longitudinis: craſſitudinis uero ad triũ hominum
complexũ.Germaniæ prædones ſiugulis arboribus cauatis nauigãt: quarũ quædam & tri/

ginta homies ferũt Spiſſiſſima ex omni materie ideo & grauiſſima iudicatur hebenus & bu
xus: graciles natura: neutra in aquis fuitat: nec ſuber ſidematur cortex: nec larix. Et reliꝗs
ſiciſſima lotos: quæ romæ ita appellatur. Deinde robur ex alburnatum: & huic nigricans co

lor:magiſq; etiam cytiſo:quæ proxime accedere hebenum uidetur. Quanꝗ non deſint qui
ſycicas terebinthos nigriores affirment. Celebratus & Tericles nomine calices ex terebin⸗
tho ſolitus facere torno. Per quam probatur materies: omnium:hæc ſola ungi uult: melior
q; oleo fit. Colos mire adulterarur iuglande ac pyro ſilueſtri tinctis atq; in medicamine de

coctis. Omnibus quæ diximus ſpiſſa firmitas. Ab his proxima eſt cornus quãquam nõ po⸗

teſt uideri mareries propter exilitatem. Sed lignum non alio pene quam ad radios totarum

utile: aut ſi quid cuneandum ſit in ligno clauis ue fingendum ceu ferreis. Ilex item & olea
ſter & olea atq; caſtanea caprinus populus. Hæc omnia & criſpa aceris modo. Si ulla materi

es idonea eſſet. Ramis ſæpe deputatis caſtraceo illis eſt: adimicq; uires. De cetero pleriſque

eorum. Sed utiq; robori tanta duritia eſt: ut terebrari niſi madefactum non queat: & ne ſic

quidem adactus auelli clauus. Et diuerſo clauum non tenet cædrus. Molliſſima tilia: eadẽ
uidetur & calidiſſima:argumentum afferunt quod citiſſime aſcias retundet. Calidæ morꝰ
laurus: hedera: & omnes quibus ignaria fiunt. Exploratorum hoc uſus in caſtris: paſtorũq;
reperit:quoniam ad excuciendum ignem nõ ſemper lapis occaſio eſt. Teritur igitur lignũ

ligno:ignemq; concipit attritu: excipiente materia aridi fomitis fongi uel foliorum facilli⸗
me conceptum. Sed nihil hædera præſtantius quæ teratur lauro: laurũq; terat. Probatur &
uitis ſilueſtris alia quã labruſca: & ipſa hedere modo arborem ſcandens. Frigidiſſima quæ⸗

cunq; aquatica. Lentiſſima autem & ideo ſcutis faciendis aptiſſima quorum plaga cõtrahit
ſe protinus: clauditq; ſuum uulnus. Et ob id contumacius tranſmittit ferum. In quo ſũt ge

nNere ſici ut ſalix: tilia: betulla:ſambucus:populus utraq;. Leuiſſime ex iis ſicut & ſalis: ideo
q utiliſſimæ. Omnes autem eriam ad ciſtas quæc unq; Hexibili crate conſtant. Habent & cãâ
dorem rigorẽq; & in ſculturis facilitatem. Eſt lentitia platano: ſed madida ſicut alno. Sicci⸗
or eadem ulmo:fraxino:moro:ceraſo:ſed ponderoſior. Rigorem fortiſſime ſeruat ulmus:
ob id cardinibus aſſamentiſq; portarum vtiickua:uoniann minime torquetur: permutan⸗

da tantum ſic: ut cacumẽ ab inferiore ſit cardine: radis ſuperior. Palam eſt mollis. Et ſube/
xis materies ſpiſſa. Et malus pyruſq; necnõ acer: ſed fragiles & quæcunq; criſpa. In ommbus
ſilueſtris & maſcula differentia cuiuſq; generis augent. Et in fœcunda firmiora fertilibus

niſi auo in genere mares ferunt:ſicut cupreſſus & cornus. Cariem uetuſtatẽq; non ſentiũt

cupreſſus:cædrus:hebẽus: lotos:buxus:taxus: iuniperus oleaſter & olea. Et ex reli quis tra/
diſſime larix: robur: ſuber: caſtanea:iuglans:Rimã E urãq; non capit ſponte cedrus: cupreſ
ſus olea.Buxũ maxime æternã putãt:hebenũ & cupreſſum: cedrũq;. Claro de oĩbus materi
is indicio in tẽplo epheſiæ Dianæ utpote tota aſia extruẽte: cũ quadrĩgẽtis anms pactũ ſit.
Cõòuenit tectũ eius eſſe cædrinis trabibꝰ. De ipſo ſimulacro deæ ambigit᷑. Cæteri ex heheno
eſſe tradũt. Mutianꝰter cõſul ex iisꝗ pxime uiſo eo ſcripſere:uitigineũ & nunꝗᷓ muratũ ſe
pties reſtituto tẽplo. Hãc materiã elegiſſe eandẽ Canetiã nomẽ artificis nũcupãs. Quod eꝗ
dẽ miror:cũ antigorẽ Mineruã nõ quoq; mõ. Libero patri uetuſtatẽ attribuat. Aducit mul
tis foraminibꝰ nardo rigari: ut medicatus humor alat: teneatq; iuncturas: quas & ipſas eſſe
modicas admodũ miror. Valuas eſſe e cupreſſo: & iã quadringẽtis ppe annis durare materiã
oẽm nouæ ſimilẽ.ld quoq; notãdũ ualuas in glutinis cõpage quadriennio fuiſſe. Cupᷣſſus in

eęe.uas electa: qm p̃ter cætera uno in genere materiæ nitor maximne ualeat æternꝰ. Nõne ſimu⸗

lacrũ iouis in arce e cup̃ᷣſſo durat a cõdita urbe ſexceteſimo ſexageſimopmo anno dicatũèe
Memorabile & uticæ tẽplũ Appolinis: ubi indicarũ cædrorũ trabes durãt ita ut poſitæ fue
re pᷣma urbis eius origine annis mil. clxxxviii. Et in hiſpanis aiũt tẽplũ a Dianæ a acyntho
aduectæ cmu conditoribus anno ducenteſimo ante excidium troræ ut auctor eſt Bocchus:
infra oppidũ ipſum id haberi. Cui pepercit religione inductus Hänibal iumiperi trabibꝰ? ett

anm nũc durãtibus. Super oĩa memorat᷑ ædes in aulidæ eiuſdẽ deæ ſæculis ante troianũ bel⸗

lum exædificata. Cuius quonia generis materiæ ſciẽtia obliterata in plenum dici nõ poteſt

LIBER.

utiq; quæ odore præcellãt: ea eternitate præſtere. A prædictis morus proxime laudat᷑: quæ

uetuſtate etiam nigreſcit. Et quædam tamen in aliis diuturniora ſunt uſibus alia. Vlmus

in præſflarxu firma. Kobur defoſum. Et in aquis quercus obruta. Eadem ſuper terram rimoſa

facit opera rorquendo ſe ſe. Larix in humore præcipua: & alnus nigra. Robur marina aqua
corrüpitut. Non ĩprobatur in aqua & fagus & iuglans. Eiæ quidem in iis quæ defodiũtur
uel principales. Irem iuniperus eadẽ & ſubdialibus aptiſſima. Fagus & cerrus celeriter mar⸗
ceſcunt. Aeſculus quoq; humoris impatiés. Econtra adacta in terrà paluſtribus al sn æter

na: oneriſq; ᷓ̃tilibet patiens. Ceſarus firma. VImus & fraxinus lentæ: ſed facile panduntut:
Hexibiles tamẽ ſtantes ad circũciſura:ſiccate fideliores. Laticẽ in maritimis nauibus obnozi

am reredini tradũt. Et oĩa præterꝗᷓ oleaſtrũ & oleã. Quædã enim in mari quædã in rerra ui-
tiis oportuniora. De teredinibus. . e CiAD.. XlIII.
NRAAr³eſtantiũ quattuor genera. Teredines capite ad portionẽ gratiſſimo rodunt de-
i tibus. Hæ tantũ mari ſentiũtur: nec aliã putant teredinẽ proprie dici. Tereſtres tine
as uocant. Culicibus uero ſimiles triphas. Quartum eſt & e uermiculorum genere:

quorũ quidẽ alii putreſcente ſucco: ipſa materie aln pariuntur: ſicut in arboribus. Ex eis

ceraſtes uocat᷑ cũ tantũ eroſerit ut circũagat ſe: generat aliũ. Hæc naſci prohibet in aliis a⸗

maritudo ut cupᷣſſo:in aliis duritia ut buxo. Tradũt & abietẽ circa germinationes decorti-
catã: ꝗᷓ diximus luna aquis nõ corrũpi. Alexâdri magni comites pdiderũt in tilo rubri ma-

ris inſula arbores eſſe: ex ꝗbus naues fieret: quas. cc.annis durãtes inuẽtas: & ſi mergeren⸗
tur ĩcorruptas. In eadẽ eſſe fruticẽ baculis tantũ idoneæ craſſitudinis: uariij xigriũ maculis:
põderoſum:& cũ in ſpiſſiora decidit:uitri modo fragilẽ. De materiis ai chitccti: & que

mareries ad quid utilis: & quæ firmior mareria in teetunm. Ca. XIII.

.—

pPDiud nos materiæ finduntur aliquæ ſpõte: ob id architecti eas fimo illitas ſiccari iu⸗
2 bent ut afflatus nõ noceant:Põdus fubſtinere ualide abies larix etiã in tranſuerſum

poſitæ. Robur olea incuruant cedutq; põderi. Ille renituntur: nec temere rumpun-

tur: priuſq; carie ꝗᷓ uiribus deficiũt.Et plana arborũ ualida in diuerſum eni curuat᷑.At po⸗

pulus cõtra oĩa inferiora panditur. Paſma ecõtrario fornicatur. Pinus & cupreſſus aduer⸗-

ſus cariẽ tineaſqʒ firmiſſimæ. Facile panditur iuglans. Fiunt enim & ex ea trabes:frangique

le prænũciat ſtrepitu. Quodm androaccidit: cum e baneis territi ſono profugerunt. Pinus

piceæ: alni ad quarum ductus in ſtobos cauantur. Obrutæ terra plurimis durant annis. Ex

dem ſi nõ integãtur: cito ſeneſcunt: miro modo fortiores ſrhumori extra quoq; ſuperſir.
Firmiſſima in tectũ abies. Eadẽ ualuarũ repagulis: & ad quæq; libeat in teſtina opera aptiſz

ſima ſiue græco ſiue câpano ſiue ſiculo fabricæ artis genere ſpectabilis: ramentorũ crinib

pampinato ſemper orbe ſe uoluens ad incitatos roncinarũ raptus. Eadẽ & curibus maxime

ſociabilis glutino in tantum: ut ſidatur ante cum ſolida eſt. gFöH‿αν⅜.

De glutinanda materia & lignis ſectilibus. Ca. XLIIII.

Agna autem & glutinatio: proptereaq; ſectilibus laminis ac in alio genere operiun
m tur. Stamineam hocuſu probant uenam: & uocãt fertileà argumento ſimilitudims:
ꝗquoniam lacunoſe criſpa. In omni genere & glutinũ abdicant quædam. & inter ſe
& cum aliis inſociabili glutino ſicut robur. Sed nec fere coherent niſi ſimilia natura: ut ſi
quis lapidem lignunq; coniungat. Cornum maxime audit ſorbus: carpinus: buxus: poſtea
tilia. Cuicuncq; operi facilia flexilia omnia quæ lenta diximus: præterꝗᷓ morus & caprificus
Durabilia ac ſectilia quæ modice humida. Arida enim R
tur:præter robur & buxum quæ pertinacius reſiſtunt: ſerrarunq; dentes pienr Xqualita
te inerti. Qua de cauſa alterna inclinatione egerunt ſcobem. Obedientiſfima quocunq;
in opere fraxinus: eademq; corylo haſtis melior: cornu leuior: ſorbo lentior. CGallica ue-

ro etiam ad currus flexibilis. Vitem æmularetur ulmus: ni pondus eſſet in culpa. Facilis &

fagus: quãquam fragilis & tenore eodem ſectilibus laminis in tenui flexibilis: capſiſq; ac

ſcriniis ſola utilis. Secatur in laminas pertenues & ilex colore quoq; non in grata: ſed maxi

me fida iis quæ teruntur: ut rotarum axibus. Ad quos lentore fraxinus utilis: ſicut duri⸗
cia ilex: & utroq; legirur ulmus. Sunt uero & parui uſus fabrilium miniſteriorum inſi=
gnes. Ideoq; prodirum terebris uaginas ex oleaſtro:buxo-illice: ulmo: fraxino utiliſſima fie
ri.Ex iiſdem malleos:maiores quoq; e pinu & illice. Et iis autem maior ad firmitatem cauſa
tẽpeſtiuæ cæſuiæ q̊ immaturæ. Quippe cũ ex oles duriſſimo lhigno cardines in foribus diu-

tioubelt
Teranno⸗
ſtor kle⸗
Cictteranm

s quam uiridia ſetris cedun⸗

im⸗
Pioinu⸗
imenco

Cittusde⸗
0t a
integla⸗
Algnib
uumor
ponenre
Hirerum
coli
leſtucne
Deab
k

a

guoniͤuel
Romolus
Ralice
Cupreſtus
Utbeinu.
Onamfui
Crtantilo
CituPui
leilicun
Uminept
elliſepi
aninnel
Cuntunci
nent
Guerne
Cubine
enün
K
vollne⸗
ſpictur
Cletben
auine
cormpun
fisdurg
cbeepl
innßs
elnrur.
Atborem
trinoni
ſubezn
ndotes
WeſtSi
Unolcit

wehntren
Nna inn
ertemmnun
ur MINNI
urdenii
duscelenem,

6

ES

maudes n
urdinen
mondn
ci Teriraun
lonmgmn
1dorut a
Mondernais

— „
EE — —
— —

ttch
WI
Bimurniuerun
Hemoretunun⸗

.„ nem ,
Sauum.
61 W
1 01 . „ 9
„v ur
mla mrun
s buun ell⸗
etc
RH

u
Baſ NIn

Poktei.
,

De arborum ætate: & quæ genera arborum minime durant. 4 Ca-.

tius ĩmorati plantæ mõ gerninauerint. Cato uectes aquifolios: laureos: ulmos:fieri iubet.
iginus manubria ruſticis carpinea: illigna: cerrea. Quæ in laminis ſecantur:quorũq; ope/
rimento ueſtiatur alia materies præci pua ſunt citrus:terebinthus: aceris genera: buxũ: pal⸗
ma aquifolium ilex: ſambuci radix: : populus: Dat & alnuscut dictum eſteuber ſectile: ſicut
citrus acerq;. Nec aliarum tubera in præcio. Mediaq; pars arborum crilſ pior:& quo propri⸗
or radici minoribus magiſq; flexibilibus maculis. Hæc prima origo luxuriæ arborem alia

in tegi & uiliores ligno pcioſiores cortce fieri: ut una arbor ſæpiꝰ ueniret. Excogitatæ ſũt
& ligni bratteæ. Nec ſatis. Cœpere tingi animaliũ cornua dentes ſecari: lignũq; ebore diſti

gui: mox operiri: placuit deinde materiem & in mari quæri. Teſtudo in hoc ſecta. Nuperq;

portentoſis ingeniis principatu. Neronis inuentum: ut pigmentis perderet ſe:pluriſq; ue⸗
nirer: imitata lignum. Sic'lactis præcia quæruntur, Sic terebinthum uinci iubent Sic citrum
præcioſius fieri. Sic acer decipi. Modo luxuria non fuerat contenta ligno. lam lignum emi

teſtudinem facit.
Ilta arborum quarundaà iĩmenſa credi poteſt ſi quis profunda mundi & ſaltus in ac/
u ceſſos cogitat. Verum ex iis quas memoria hominum cuſtodi durant in ueliterno.
Afkfrican prioris manu ſatæ oliuæ. Item myrtus eodem loco conſpicuæ magnitudi⸗

nis. Subeſtiſpecus in quo manes eius cuſtodire draco traditur. Romæ uero locos in Lucinæ
area anno qui fuit ſine magiſtratibus. ccclxix. urbis æde condita. Incertum ꝗtum ipſa uetu⸗
ſtior. Eſſe quidem uetuſtiorem nõ eſt dubiũ: cum ab eo luco Lucina nominetur. Hiæc nũc
circiter annum. cccl. habet. Antiquior enim illa eſt: ſed incerta eius ætas quæ capillata dicit᷑

quoniã ueſtalium uirginum capillus ad eam defertur. Verum altera lotos in uulcanali: qce

Romulus conſtituit ex uictoria de decimis æquæua urbi intelligitur: ut auctor eſt Maſuri
us. Radices eius in forum uſq; Cæſaris per ſtationes municiporum penetrant. Fuit cum ea

cupreſſus æqualis circa ſupræma Neronis principis prolapſa atq; neglecta. Vetuſtior aurẽé

urbe in uaticano ilex. In qua titulus æreis litteris hetruſcis religione arborem iam tunc di:
gnam fuiſſe ſignat. Tyburtes quoq; originem multo ante urbem romam habẽt. Apud eos
extantilices tres etiam Tyburno conditore eorũ uetuſtiores: apud quas inauguratus tra

ditur. Fuiſſe autem eum tradunt filium Amphiarai qui apud thebas obierit una ætate an⸗

re iliacum bellum. Sunt auctores & delphicã platanum. Agamẽenonis manu ſaram. Et alte/
ram in caphie archadiæ luco. Sunt hodie ex aduerſo ilienſium urbis iuxta heleſpontũ in pro

teſilai ſepulchro arbores:quæ omnibus ephebiis eius cum in tantum accreuere: ut iliũ aiſpi-
ciant inareſcunt:rurſuſq; adoleſcunt.luxta urbem autem quercus ili tumulo tunc ſatæ dia
cuntur: cũ cœpit iliũ uocari.Argis olea nunc etiã durare dicitur: ad quã Iouem in uaccã mu
tatem Argus illigauerit. In ponto circa heracleam aræ ſunt louis Statiui cognomini: ibiq;
quercus duæ ab Pſæœrculæ ſatæ. In eodem tractu portus Amyci eſt Bebryce rege interfecto
clarus.Eius tumulus a ſupremo die lauro tegitur: quam inſanã uocant: quoniaà ſi quid ex ea
decerptũ inferatur nauibus iurgia fiant: donec abiiciatur. Regionẽ aulocrenẽe diæximus per
quã ab apameã in phrygiam itur. Ibi platanus oſtenditur: ex qua pependit Marſia uictus ab
Apolline: quæ iam tum magnitudine electa eſt. Nec nõ palma deli ab eiuſdẽ dei ætate eon⸗
ſpicitur. Olympiæ oleaſter:ex quo primus Hercules coronatus eſt. &tũc cuſtoditur religi⸗
oſe.Athenis quoq; olea durare traditur in certamine edito A minerua. Ediuerſo breuiſſi⸗
ma uita eſt punicis:fico:malis. Ex iis p̃cocibus breuior ꝗᷓ ſerotinis:dulcibus:qᷓ acutis: & dul
cior in punicis. Item in uiribus:præcipueq; fertilioribus. Grecinus auctor eſt ſexagenis an⸗
nis duraſſe uites. Vidẽtur & aquaticæ celerius interire. Seneſcũt quidẽ uelociter: ſed e radi
cibꝰrepullulãt laurus: & mali: & punicæ. Firmiſſimæ ergo ad uiuendũ oleæ: ut quas durare
annis. cc. inter auctores conueniat. Et in ſuburbano tuſculani agri colle qui corne ap⸗
pellatur. Lucus antiqua Dianæ ſacratus a latio: uelut arte tõfili coma faginei moris. In hoc
arborẽ mori eximiã ætate noſtra adamauit Paſſienus Criſpus bis cõſul orator Arpdine ma
trimonio & Nerone priuignolclarior poſtea: oſculari cõplectiq; eâ ſolitus:nõ modo cubare
ſublea.uinũq; illi effũdere. Vicina luco eſt ilex & ipſa nobilis. xxxv. pedũ ambitu caudicis. x.
arbores metiẽs ſngulas magnitudinisaiſedæ: ſiluãq; ſola facit. Hædera necari arbores cer
tũ eſt. Simile buida & in uiſco tãetſi tardiorẽ earũ imuriã arbitrant. Naq; & hoc pᷣter frucꝰ
aꝑnoſcit᷑ nõ in nouiſſimi smirabile. Quædã.n.in terra gigni nõpñũt: & in arboribꝰ naſcũtur.

„

Nãq; cum ſuam ſedem nò habeant:in aliena uiuunt: ſicut uiſcum. Eſt & in ſyria hærba quæ

uocatur caſſitias:non tantum arbores: ſed ipſis etiam ſpinis circunuoluens ſeſe. Irem circa

templa theſſalica quæ polypodion uocatur: & quæ dolichos: ac ſerpillum. Oleaſtro quoq;
deputato quod gignitur uocãt phaunos. Quod uero in hiſparia fullonia hipophact calli-

culis inanibus foliis paruis: radice albe. cuius ſuccus ad detractiones in comitiali morbo uti
liſſimus habetur. Viſci tria genera. Nac; eſc in abiete & larice caſſitias. Stel ĩdicit euboea na
ſci. Hyphear arcadia. Viſcũ autẽ in quercu: robore:ilice: pruno ſilueſtri: terebĩtho: nec aliis

arboribus adnaſti. Pleriq; copioſiſſimũ in quercu. quod dryos hyphear uocant. In omni ar⸗
bore excepta ilex & quercu differentiã facit odor uiruſq; & foliũ nõ iucũdi odoris. Inutro⸗

q; uiſcum amarũ & lentũ. Hyphear ad ſaginanda pecora utilius. Vitia modo purgat primo

dein pinguefacit: quæ ſuffecere purgationi. Quibus fit aliqua tabes intus negant durare
ea. Edendi ratio ætatis quadragenis diebus. Adiciũt diſcrimẽ in iis quæ folia euitant: & ipſi

decidere. Contra inhærere nato in æterna fronde. Omnino autẽ ſatum nullo modo naſcit:

nec niſi per aluũ auiũ reditũ: maxime palumbis & turdis. Hæc eſt natura ut niſi maturatũ
in uentre auium nõ proueniat. Altitudo eius nõ excidit cubitalẽ ſemper fruticoſi ac uiri/

dis. Mas fertilis. Eœnina ſterilis. Aliquãdo nõ fert. Viſcũ fit ex acinis qui colliguntur meſ-

ſum tepore ĩmatuti. Nã ſi acceſſere hymbres:amplitudine quidẽ augentur: uiſco uero mar
ceſcunt. Sicantur deinde: & atidi tundutur: ac conditi in aqua putreſcũt duodenis fere die
bus. VYnuũc hocrerũ putreſcẽdo gratiã inuenit. Inde in profluente rurſus maleo tuſi amiſ⸗
ſis corticihus interior carne lenteſcunt: Hoc eſt uiſcũ pẽnis auiũ tactu ligandis. Iuglandis

oleo lubacũ c libeat i ſidias moliri. Nòô eſt omtrẽda ĩ ea re & galliarũ admiratio. Nihilha
bent druidescita ſuos appellant magos)uiſco & arbore in qua gignatur(ſi modo ſit robur)
ſacratius lam per ſeroborum eligunt lucos: nec ulla ſacra ſine ea fi onde conficiunt: ut ĩde
appellari quoc interprætatione græca poſſit druides uideri. Enimuero quicquid ad naſca
ur illis e cælo miſſum putat ſignũc eſſe electe ab ipſo deo arboris. Eſt autem id rarum adæ⸗

modum inuentu: & repertũ magna religione petirur. Eſt ante ommia ſextaluna: quæ princi
pia menſium annoruũcs iis facit & ſeculi poſt triceſimũ annum: quia iam uirium abunde ha⸗

beat nec ſit ſui dimidia. Omnia ſanantem appellantes ſuo uocabulo. Sacrificio epuliſq; rite

ſub arbore præparatis duos admouent candidi colori tauros: quorum cornua nunc primũ
uinciantur. Sacerdos candida ueſte curtus arborem ſtandit. Falcæ aurea demerit. Candido

id excipitur ſago. Tum demum uictimas ĩmolant præcantes ut ſuum donũ deus proſperũ
facias iis quibus dederit. Fœcunditatem eo peto dati cuicunq; animali ſterili arbitrantur.
Cõtraq; uenena omnia eſſe remedio. Tanta genitium in rebus friuolis plerũq; religio eſt.

CAlI PLNII SECVNDI NATVRAIIS HVSTORIAE. LIBER. XvII.

PROEMIIVNN.
Arborum præcia mirabilia. “= C. = 1.

ATVRA ARBORVM TERRA Mariq; ſponte ſua prouenientiũ di⸗
Qa eſt. Reſtat earum quæ arte & humanis ingeniis fiunt: uerius ꝗᷓ naſcun-

tur. Sed prius mirari ſuccurrit quæ abſtulimus penuria pro indiuiſo poſ-

n ſeſſaa feris: depugnãte cũ iis homine circa caducos fructus. Circa pendẽ
tes uero & cum alitibus: in tanta deliciarum præcia ueniſſe clariſſimocut
equidem arbitror)'exemplo. L. Craſſii atq; Cn. domitii Aenobardi. Craſ-
ſiiiiis orator fuit in primis nominis romani. Comus ei magnifica: ſed aliquã
to præſtantior in eodem palatio. Q. Catuli qui cimbros cum. C. Mario fudit. Multum ue/

ro pulcherrima cõſenſu omniũ ætate ea in colle uiminali. C. Aquilii equitis romani elario⸗
ris etiã tũ ꝗᷓ iuris ciuilis ſcieutia:cũ tamen obiecta Craſſo ſuo eſt. Nobiliſſimarũ gentiũ am⸗
bo Craſſus at domitius cenſurã poſt cõſulatũ ſimul geſſere:anno cõdite urbis ſexcente⸗
ſimo ſexageſimoſecundo frequentẽ iurgiis ppter diſiimilirudine morũ.Tũc Cn. Domiti⸗

us ut erat uehemẽs natura: p̃rerea accẽſus odio: qd ex æmulatiõe auidiſſimũ eſt grauiter ĩ⸗
crepuit tãti cenſorẽ hahitare: ꝓ domo eius milia nũmorũ idẽtidẽ ꝓmittẽs. Et Crafſus ut pᷣ⸗
ſens ĩgenio ſemꝑ & faceto lepore ſolers cõcedere rñdit: exceptis ſex arboribꝰ. Ac ne uno ꝗ

dende
inguite
hihele
worun
ſaaoſte
nisprin
niprine
unr
quat
domus
tMlo
Preciun
prachn
(it Kol
Kpampi
Cautunqy
ilen
glerot⸗
Cuannu
Ciorutm
busmlce
venunco
(otcxue⸗
Leorann
Cuncar
Den⸗

K5
4

tmitar (0
Höetiam
Cepereunn
untteetut
Curunbie
(odcixi
A tigor
(eonhib
fonne
Aefrenr
Hotinee
Perinnent
1euon
Optindas
benct
Uote Arhe
elanelde
exen
Eitilan
ucciple
Unefiin
enincei
odlno

nſfintrite
wleſelenin
,Cennen
Ahioptacil
Comnilinothang
Qicäictelten
tereditnelit
oc‚aenn
diocdoralunn
—
tusegn Ann
lnentm äf
nulonodo
nuhmu
Inil ui
icügnmre,
turulowaom
1dnodnätenc
Smeond
emis lurt
Wmiratio Nn
Umodo irwh
corncimnurit
memidmunv
minavenlige
wmmumurtil
inmilnin

12 1
.
lorücen enn

enimmm.

ſi eloi
lei⸗ . 4.

N

roninid
Eneiufd⸗
mirini
sCiaſen
nleonln .
Aenobal, .
gnfalti
Gr Mim

—

— =——
=

mitati conferunt: & ſic optime germinãt.
gis etiam in florem. Nam ſi cum defloruere:protinus ſequantur bymbres: in totum poma
depereunt. Adeo ut amygdala & pyri etiam ſi omnino nubilũ fiat auſtrinus ue Hatus amit⸗

perimnentis cr ImoOIi
tes. Quoniam nemini dubia pœna eſt in fame laborantium. Ergo qui dixit hyemes ſerenas
optandas nõ pro arboribus uota fecit. Nec per ſolſtitia hymbres uitibus conducunt. Hy-
perno quidẽ puluere fieri meſſes læriores luxuriãtis ingenii fertilitate dictũ eſt. Alioquin

dem denario ſi admimerentur emptam uolẽte Domitio. Crafſus utrum ne igitur ego ſum
inquit quæſo Domitii exemplo graui & ab ipſa mea cenſura notand us: qui domo quæ mi⸗
hi hæreditate obuenit comiter habitẽean tu ſex arbores æ ſtimos? Ex fuere loti patula ra⸗
morum opacitate laſciuæ. Cecina largo e proceribus crebro in iuuenta noſtra eas in domo
ſua oſtentante. Durauerũtq; quoniam & de longiſſimo æuo arborum diximuscad Nero-
nis principis incendia: quibus cremauit urbem: annis. clxxx. Poſtea cultu uirid es inueneſq;:
ni princeps ille acceleraſſet etiam arborum mortem. Ac ne quis uilem de cætero Craſſi do⸗
mum nihilq; in ea iurgante Domitio fuiſſe dicendum præter arbores iudicet. Iam colunas
ꝗquattuor hymetii marmoris ædilitatis gratia ad ſcænam ornandam aduectas in atrio eius

domus ſtatuerat: cum in publico nondum eſſent ullæ marmoreæ. Tam recens eſt opulẽtia

tantoq; tunc plus honoris arbores domibus afferebant: ut ſine illis ne inimicitiarum quidẽ

precium ſeruauerit Domitius. Fuere ab iis & cognomina antiquis. Frunditio militi illi qui

præclara facinora uulturnũ trenſnatans fronde capiti impoſita aduerſus Hanibalem edi/

dit. Stolonum Licuuæ gentitita enim appellatur in ipſis arboribus fruticatio inutilis: unde
& pampiuatio inuento)primo ſtoloni dedit nomen. Fuit & arborum cura legibus priſcis:

cautunq; eſt.xii.tabulis ut qui iniurias cecidiſſet alienas lueret in ſingulas ſiclos ærIS. xxv.
Quid exiſtimamus?futuras ne eas cecididiſſet ad ſupradictam æſtimationem illos qui frua⸗
giferas tanti taxauerautenec minus miraculum in pomo eſt multarum circa ſuburbana fru
Gtu annuo addito binis milibus nũmum maiore ſingularum reditu: ꝗᷓ erat apud antiquos pᷣ⸗
diorum. Ob hoc inſita & arborum quoq; adulteria excogitata ſunt: ut nec poma pauperi/
bus naſcerentur. Nunc ergo dicemus quo maxime modò tantum ex ſis uectigal contingat
ueram colendi rationem abſolutãq; prodituri. Et ideo non uulgata tractabimus: nec quæ

conſtare animaduertimus: ſed incerta atq; dubia:in quibus maxime fallitur uita. Nam dili-

gentiam in ſuperuacuis affectare nõ uoſtrũ eſt. Ante omnia autem in uniuerſum & quæ ad
cuncta arborum genera pertinent in cõmune de cælo terraq; dicem usS. H
De natura cæli ad arbores:

s: & quam partem cæli fpectare debeant. Ca. II.
Quilone maxime gaudent: deſiores ab afflatu eius lætioreſq; & materiæ firmioris.
à Qua mre pleriq; fallũtur: cũ in uineis pedamenta nõ ſint a uento eo opponenda: &
id tantũ a ſeptẽtrione ſer nnclc.aini mo tempeſtiua frigora plurimũ arborũ fir⸗
lio quin ſi blandiantur auſtri defatiſcẽtes: ac ma

tant fœtus. Circa uergilias quidem pluere: inimiciſſimum uiti & oleæ quoniã tunc coitus ẽ

eęarum. Fioc eſtillud quatriduum o eis decretorium. Flic articulus auſtrinus mubiliſ purci
.quod diximus. Fruges quoq; peius matureſcunt auſtrinis diebus: ſed celerius. IHla ſunt no
xia frigora:quæ ſeptẽtrionibus aut præpoſteris fiunt horis. Hyemem quidem aquiloniam
elſſe omnibus ſatis utiliſſimũ Hymbres uero tunc expetendi euidens eauſa eſt: quoniã arbo
res fœtu einanitas: & foliorum quocq; amiſſione languidas naturale eſt auide eſurire. Cibꝰ
autem earum hymber. Quare tepidam eſſe hyemem ut abſumpto partu arborum ſequatur

prorinus conceptus: ideſt germinatio ac deinde alia fioreſcendi exinanitio: inu tiliſſimũ ex⸗
itur. Quinimo ſiplures ita continentur anni: etiam ipſe moriuntur arbo⸗

uota arborum cõia ſnnt frugũcq;: niues diutines ſedere. Cauſa nõ ſolũ quia animam terræ
euaneſcentẽ exalationem includunt & cõprimunt: retroq; agunt in uires frugum atq; ra⸗
dices: uerum ꝙ & liquorẽ ſenſim præbent: purũ præterea leuiſſimũq; quãdo nix aquarũ cæ
leſtiũ ſpuma eſt. Ergo humores iis nõ uniuerſus ĩgurgitans diluẽſq;: ſed quomodo ſititur
diſtillans uelut ex ubere alit oĩa quæ nõ inundat. Tellus quoc illo modo fermenrteſcit: &
ſucci plena: ac lacteſcemtibus ſatis nõ effœta cũ tempusaderit: tepidus aridet horis. Ita ma
xime fiumenta pingueſcunt: præterꝗ ubi calidus ſemper aer eſt: ur in ægypto. Cõtinuatio
enim & ipſa cõſuetudo idem quod modus aliubi efficit:Plurimũq; pdeſt ubicunq; nõ eſſe
quod noceat. In maiore parte orbis cũ præcoces excurrere germinationes euoeatæ ĩdulgẽ
tia cæli ſecutis frigoribus exurũtur. Quade cauſa ſerotinæ hyemes noxie ſilueſtribꝰ quoq;

r

gquæ magis etiam dolent urgente umbra ſua: nec adiuuante medicina. Quoniam ueſtire
reneras in torto ſtramento in ſilueſtribus non eſt. Ergo tempeſtiue aquis hybernis primum
hbymbrihus: deinde germinatione antecedentibus. Tertium tempus eſi cũ educant poma:
nec protinus: ſed iam ualido fœtu, Quæ fructus ſuos diutius continẽt longioreſq; deſide-
rant cibos. iis & ſerotinæ aquæ utiles: ut uiti: oleæ: pumcis. Piæ iam pluuiæ generis cuiuſq;

Arboribus diuerſo modo deſiderant᷑: aliis alio tẽpore maturatibus. Quapropter iſdem hym

bribus quæda lædi uideas: alia i. uuari. Et in eode genere ſicut in pyris. Alio die hybernaq⸗

runt pluuias: alio uero præcioſa. Vt pariter quide omnia deſideret. Fiybernũ tempus eſt an

te germinationẽ quæ aqlonẽ auſtro utiliore facit. Rõ eadẽ mediterranea maritimis pfertt

funt eni plerunq; frigidiorac& montoſa planis & nocturnos ignes diurnis. Magis fruutcur
quis ſata: nonſtatim auferentes eas ſole. Conuexa & ſitus uinearũ arbuſtorũq; ratio eſt.
quas in oras debeanr ſpectare. Virgilius ad occaſus ſeri danauit. Aliqui ſicmaluereꝗᷓ in ex
ortu. A pluribus meridié probarr aduerto. Nec arbirror perpetuũ quicꝗ in hoc præcipi poſ
ſe. Ad ſoli naturã: ad loci ingeniũ: ad cæli cuiuſq; mores dirigenda ſollertia eſt. In africa me
ridiem uineas ſpectate & ſi uiti inutile colono ſalubre eſt:quoniam ipſa meridianæ ſubia⸗

.
cæſo: cum Virgilius occaſus improbẽt. Nec de ſeptetrione relinqui dubitatio nidetur. At
qui ciſalpina italia magna ex parte uiheis ita poſitis cõpertũ eſt nullas eſſe fertiliores. Mul

tum rationis obtinẽt uenti.In narbonẽéſi prouincia atcq; liguria & parte hetruriæ contia cir

cium ſerere imperitia exiſtimatur. Eundecq; oblicum accipere prouidencia.Is emm ibi æſta⸗
rem temperat: ſed tanta plerumq uiolentia ut auferat teexc.
De ſocietate cæli & terræ ad arbores. CaaA. ,III.
Vigqa cælũ terræ parere cogunt: ut quæ ĩ ſiccis ſerantur oriẽtẽ ac ſeptentriones ſpe⸗
ꝗq dæét. Qux in humidis meridié. Nechõ ex ipſis uitibus cauſas mutuatur. In frigidis
præcoces ſerendo: ut maturitas antecedat algorem: Quæ poma. uiteſq; rores ode/
rint contra ortus: ur ſtatim auferat ſol. Quæ amẽt ad occaſus: uel etiã ad ſeptetriões ut diu
rius eo fruantur. Cæteri uero fere rationem naturæ ſecuti in aquilonem obſeruare uites
. Do qualitate regionunug. vd CAlA.. IIII.
Quilomis ſitum uentorũq; reliquorũ diximus ſecundo uolumine.Dicemuſq; pro⸗
2 zmo plura cæleſtia. Interi manifeſtũ uidetur ſalubritatis argumẽtũquoniã ĩ meri
Qdiem etiã ſpectantiũ ſemper ante decidunt folia. Similis & in maritimis cauſa. Qui⸗

☚

puſdã locis afflatus maris noxii: in plurimis idẽ utiles. Quibuſdã ſatis e longinquo aſpice⸗

re maria iucũdũ. Proprius admouere ſalis halitũ in utile. Similis & fluminũ ſtagnoruũq; ra⸗
tio. Nehulis adurunt: aut æſtuantia refrigerãt opacitate: atq; etiã rigore gaudẽet: quæ dixi⸗
mus. Quare experimæetis optime creditur a cælo proximũ ẽ terræ dixiſſe rationẽ haud feci⸗
liore tractatum. Quippe nõ eadem arboribus cõuenit & frugibus: plerunc; nec pulla qua
lem habet campania: ubiq; optima uitibus. Aut quæ teues exalat nebulas, Nec rubrica mu
tis laudata. Cretam in albenſium pompeianorumq; agro & argillam cunctis ad uineam ge
neribus anteponunt: quamquã præpingues quod accipitur in eo genere inuicem ſabulum
albũ: Inticineſi muleiſq; ĩ locis nigrũ.ltẽq; rubrũ ẽt pingui terræ pmixtũ ifœcũdũeſt.Argu
menta quoq; iudicantiũ ſæpe fallunt: Nõ utiq; ſolũ tũ eſt:in quo roceræ arbores nitent:
præterquã illis arboribus Quid. n. abiete procerius. Aut quæ uixiſſe poſſit alia in loco eo⸗
deme Nec luxurioſa pabula pinguis ſoli ſemper i udiciũ habent. Nã quid laudatius germa⸗
niæ pabulis & tamẽ ſtati ſubeſt harena ten uiſſimo ceſpitũ corio. Nec ſẽper aquoſa eſt terra
cun proceritas hærbarũ. Non hærcle magis ꝗQ pinguis adhærens digytis. Qu od in argilis ar⸗
guitur. Scrobes quidé regeſta in eos nulla coplet: ut denſa atq; rara ad hũc modũ dephedi
poſſit ferro oĩs rubiginẽ obducit. Nec grauis aut leuior iuſto deprebenditur pondere.

ſeneſcãt ſara quædã aqua. Sed neq; illa quæ laudat᷑ diu præterꝗᷓ ſalici utilis ſtitur. Inter ar-

gumẽta ſtipuſæ craſſitudo eſt tanta alioquin in leborino cãpaniæ nobili campo: ut ligni ui⸗
ce. utantur, Sed idẽ ſolũ ubicũq; arduũ opere:difficile cultu:bonis ſuis acrius pene à uitiis

cũ affligit agricolã. Et tarbũculis quæ terra ita uocatur. Emedari uitã ac terta putat᷑. Nam

tofus ſcaber natura fricabilis expetitur quoq; ab auctoribꝰ. Virgilius & quæ filicẽ ferat nõ

rplage⸗Ouabtopternbi qui in occaſum aut ſeptẽtriones conſeret optime miſcebit ſolũ
ſo:cun

UkluncNe

perkinu
Unterunt
ltheiudte
Caearegta

cälelltan

ſernin
ſulraen
mingui
gunntigonr
tattiinke
cuinnaisttt

ibetianb.

nettapun
ſareiaelel

luincostel

kga
1 oh
ſe
gomd
umilvä

Apgelluo

interctcar

(fihulo
copu

—

klinelie

Npnen
ilkſens⸗
lperen

bllonoeni

leintesno
lümirdn
nimgurun
leruek
ullsſitte

totnen
lolirn
meindien
gbbosn

Poteſtar
Umcenee
bregniſ⸗

nenen

Qunm Mli
Elhbennanin
d tiun G
X genend C
Mopteriltente

Aodiehten

=

. 4
demünthuit
eanmntmuifn

niMhnin

doltcrig mt
i lcnninnihn

4

8
jinnoennhi
naeſthnun
ameitnrhn
Nemenicht ſi
binnontenn A
ebemmronmne
üennbit

—
==

lENE,
nmtig d
minilii

M

phionlti

7

cia ſenſit amoto hebro. Et circa phili P;
ſyracuſano agro aduena cultor elapi

t1 hærbz. Frigidam auté fetortidé nata. Itẽ uliginoſam triſlia. Rubric oculi. Argi⸗
IlIloſam quæ operi difſicillima: quæq; raſtros ac uomeres ingentibus glebis oneret:
quanꝗᷓ aliquãdo nõ quod operi: hoc & fructui ſit aduerſum. Itẽ e côtrario cineraceã & ſabu
lum albu. Na ſterilis denſa callo facile deprehenditur uel uno ictu cuſpidis. Cato breuiter
atq; ex ſuo more uitia determinat. Terrà carioſam caue: ne ue plauſtro ne ue pecore impel
Ias. Quid putamushac appellatione ab eo tantopere reformidari: ut pene ueſtigiis quoq;
interdicar? Redeamus ad Iigni carié & inueniemus illa: quæ in tamuũ abominatur uitia: ari⸗-
dx: fiſtuloſæ: icabræ: caneſcentis: exeſæ pumicoſæ. Plus dixit una ſignificatione quã poſſit
ulla copia ſermonis enarrari. Eſt cni interpretatione uitiorũ quadã non ætate: quæ nulla in
xa intelligi poteſt ſed natura ſua anus terra. Et ideo infœcunda ad oĩa: atq; eria imbecilla.

impr. bat uitibus, Salſæ reræ Hltamelius eieduncur tutiora uiths innaſcentium ani,
malium. Nec colles opere undantur: ſi quis pcrite fodiat. Nec campi omnes minus foles at .

ꝙ; per fatus opus ſit accipiunt. Et quaſdam priuinis ac nebulis paſci diximus uites. Omni
um rerum ſunt quædam in alto ſecreta: & ſuo cuiꝗᷓ corde præuidenda. Quid quod murat
ſæpe iudicata quoq; ac diu comprehenſaeln theſſalia circa lariſſam emiſſo Iaeu irigididr fa⸗
cka ea regio eſt. Oleæ deſierunt quæ pxius fuerant. Irem uites aduri quodn on antea thrin
Os cultura ſiccataà regio mutauit cæli habitum. At a⸗
no agro 4 dato luto ſole prodiciit fr uges: donec Iegeſſt lapidea
In ſyria ſeuem tenui ſuko imprimunt uomerem: quia ſubeſt ſaxum exurens ætate ſemins

lam in quibuſdam locis ſimiles æſtus: imodici & frigorum effectus. Eit fertilis thracia fru-

gum rigoręe: & æſtibus africa & ægyptus. In chalchia rodiorum inſula locus quidam eſt in

tantum fœcundus: ut ſuo tempore ſatum demetant ordeum. ſublatũq; protlnus ſetant: &
cum aliis frugibus metant. Glareoſi um oleis ſolum aptiſſimum in uenefrano: pi nguiſſimũ
in betica.Punica uina in ſaxo coquuntur. Cecubæ uites in pontinis paludibus madent. Ta

ta eſt argumentorum & ſoli uarietas ac diffetentia. Cæſar uopiſeus cum cauſam apud cen⸗-
ſores ageret campos roſiæ dixit italiæ ſumẽ eſſe. in quibus perticas pridie relictas gramen

operiret. Sed non niſi ad pabulum probantur. Non tamen indociles natura noseſſe uoluit:
&N uita cõfeſſa fecit etiã ubi bona certa nõ fecerat. Quã ob rẽ prius dicamus crimina.

„Cenera terrarim. CKzKz. vyvyv.
n ſi quis probaie uelit. Demõſtrant eaâ atræ degenere

Id agrum optimũ iudicat ad radicem mõtiũ planitiæ in meridiem excurrẽte: quæ eſt totius

italiæ ſitus. Terrã uero tenerã quæ uocetur pulla. Erit igitur hæc optima & operi ſatiua. ln⸗
cxelligere modo libeat dictaà mira ſignificatione tenerà: & quicquid oprari debetin eo uoca-

bulo inueniætur.llla temperatæ ubertatis: illa mollis: faciliſq; culturæ: nec madida: nec ſiti

ens.Hia poſt uomarẽ niteſcens:qualem fous ingeniorũ.Homerus in armis ab eo celatã di/
xit: addiditq; miraculũ increſcentis. ꝗquis fieret in auro. Illa quà recentem exquirunt impro
bx alites uomerẽ comitantes: coruicq; aratorisue ſtigia ipſa rodetes. Reddãtur hoc in loco
ſuxurixæ quoq; ſentxentia & aliqua in propoſitũ. Certe Cicerolux doctrinari alrera.- Melio⸗
ra inquit unguenta funt quæ terrã: ᷓ quæ crocum ſapiunt. Hoc eni malinæ dixiſſe redo⸗
lent: Ita eſt profe cto. Illa enim eritoptima: quæ unguenta ſapiet. Quod ſi admonendi ſumꝰ

qualis ſitterræ color ille: qui quæritur: contingit ſepæ exiam quieſcente ea ſub occaſu ſolis

in quo loco arquus cæleſtis deiecerit capita ſua. Et cũ a ſiccitate continua ĩmaduerit bym⸗

bre: tunc emittit illum ſuum alitũ diuinum ex ſole conceptum: cuicumparai ſuauicas nul
la poſſit:Is eſſe odor in commota debebit: repertuſq; neminẽ᷑ fallet: ac de terræ odore opti⸗
me iudicabit. Lalis fere eſt iu noualibus cæſa uetere ſilua:quæ conſenſu laudatur. Et in fru

gibus quidem ferendis eadẽ terra utilior intelligitur: quotiens intermiſſa cultura quieuir
AJquod in uineis non fit. Eoq; diligẽtius eligenda eſt: ne uera exiſtat opinio eorũ: qui iam ita
liæ terram exiſtimauere laſſam. Operis quidẽ facultas in aliis generibus conſtat e cælo:nec
porteſt arari poſt hym bres aliqua ubertatis uitio lenteſcens. Contra in bizantio africæ il-
lum centena & quinquagena fruge fertilem campum: cũ ſiccus eſt arabile tauri: poſt hym⸗
bres nili aſello: & a patre altera iugianu uomerẽ trahente uidimnis ſcindi. Terram enim ter
ra emenparic ur aliqui præcipiot ſuper tenuẽ pingui miecta aut gracili: bibirlaq; fuper hun

mida acdinguẽ: dementiæ operarii eſt. Quid emm poteſt ſperare qui talem colit. ·

De terra quam britannia & gallia amat. Ca. . . .eNVVI.

Lia eſt ratio quã britannia & gallia inuenere alendi eam: ipſa quod uocant margã.
a Spiſſior ubertas in eam inteliigirur. Eſt aurem quidam terræ adeps: ac uelut glan
dina in corporibus ibi dẽſante ie pinguirudinis nucleo. Non omi ſere & hoc græci.
Vaegræcorü dodkrian. Ca. VII.
Vid enim intentatum illise Leucargyllion. uocant candidam argillam: qua in mega
q rico agro utuntur. Sed tatum in humida frigidac terra. illas gallias britanniaſq; lo
cuplectantis cum cura dici cõuenit. Duo genera fuerãt. Plura nuper exerceri cœp

ra proficientibus ĩ geniis. Eſt enĩ alba ruffa: columbina: argyllacea tofacea: harenacea. Natu
ra duplex: aſpera aut pĩguis. Experimẽta utriuſq; in manus uſuſq; geminus: aut ut fruges

tantum alant: aut eædem & pabulum. Fruges alit tofacea alba: quæ ſi ſit inter fontes reper
ta: eſt ad infinirum fertilis. uerumaſpera tractatu: & finimia iniecta eſt exurit ſolum. Proxi
ma eſt ruffa:quæ uocat᷑ capnumargos ĩter mixtxo lapide teriæ minutæ harenoſæ. Lapis cõ=

dquntur in ipſo cãpo: primiſq; annis ſtipula difficulter cæditur propter lapidis. Impendio tñ

minimo leuitate dimidio minoris ꝗᷓ cæteræ inuchitur. Inſpergitur rara ſale eam unſceri pu⸗

tant. Vtrunq; hoc genus ſemel iniectum in. l. annos ualer & frugũ & pabul ubertate.

. De terrarum generibus. CLCLCi.. Allk.
Ve pingues eſſe ſentiuntur: ex iis præcipue alba. Plura eius genera.Mordaciſſimũ
quod ſupra diximus. Alterũ genus albæ cretæ argentaria eſt. Peritur ex alto in cen
tenos pedes actis plerunq; puteis ore anguſtatis intus ut in metallis ſpatiẽte uena.
Hac maxime britannia utitur. Durant annis. xxxx. Neq; exemplũ ullius qui bis in uita hane
eidem iniecerit. Tertiũ genus candide gliſchromargon uocant. Eſt aute creta fullonia mix

ta pingui terra: pabuli ꝗᷓ frugum fertilior: ita ut meſſe ſublata ante ſementem. alteram lætiſ

ſimum ſecetur. Dum in fruge eſt nullum aliud gramen emirttit. Durat. xxx. annis denſior
iuſto. Cymini modo ſtrangulat ſolũ. Colum binã gallia ſuo nomine glaucopelon appellat:
glebis excitatur lapidum modo. Sola gelatione ira ſoluitur ur temuſſimas bratteas facit.
Fiæc ex æquo fertilis Harenaceam utuntur ſi alia non ſit: in uliginoſis uertici bus & ſi alia
ſit: ubi os gentium ſolos nouimus qui fertiliſſimũ agrũ collentes quacunq; terra infra tres

pedes eſtoſſa & pedali craſſitudine in iecta lætificent. Sed ea nõ diutius annis. x. pdeſt. He⸗
dui & pectiĩes calce uberimos fecere agros. quæ ſanæ & oleis & uitibꝰ utiliſſima reperit᷑. Oĩs

autem marga arato iniicienda eſt: ut medicamentũ rapiatur: & fimi deſiderat aliquãtulũ.
Quæ primo plus aſpera & quæ in hærbas non effunditur: alioquin nouitate quæcunq; fu⸗
erit ſolum lædet. Ne ſic quidem primo anno fertilis. Intereſt & quali ſolo quæratur. Sicca
enim humida melior: arido pinguis. Temperata alcerutra creta uel colũbina conuenir.
De cineris uſu: & de fimo: & quæ ſata uberiorẽ terrã faciant: & quæ urant. Ca. IX.
Ranſpadams cineris uſus a deo placet: ut anteponãt fimo iumentorũ: quod qꝗa ley
t uiſſimũ eſt:ob id exurunt. Vtroq; tamẽ pariter nõ utunt᷑ in eodẽ aruo: nec in arbu/
ſtis cinere: nec quaſdã ad fruges ut diximus. Sunt qui puluere quoc; uuas ali iudi/
cent: pubeſcenteſq; puluerẽt:& uitiũ arborũq; radicibus aſpergent. Quod certũ eſt narbo⸗

nenſi prouinciæ & uindemias certius ſic eo coqui: quia plus pulins ibiꝗ ſol cõfert. Fimi plu

res differentiæ. Ipſa res antiqua. Iam apud Homerũ regius ſenex agrũ ita ſuis mambus læ⸗
tificans reperitur. Argeus rex in græcia excogitaſſe traditur. Diuulgaſſe uero Hercules i
italia:quæ regi ſuo Stercuto Fauni filio ob hoc inuentũ iĩmortalitate tribuit. M. Varro pᷣn
cipatũ dat turdorũ fimo ex auiariis. Quod etià pabulo bouum ſuũmagniticat. Nedq; alio ci
bo celerius pingueſcere aſſeuerat. De noſtris moribus bene ſperare eſt: ſi tanta apud maio/
res fuere auiaria: ut ex iis agri ſtercorarentur. Proximũ collnmela colũbariũs:mox gallinari⸗
is facit:matantiũ alitũ danato. Cæteri auctores cõſenſu humanas dapes ad hoc in primis ad
uocant. Alii ex iis præferunt hominũ potus in cariorum officinis pilo madefacto.Aliip ſe⸗
ſe aqua iterũ largiuſq; etiam ꝗᷓ cum bibitur admixta. Quippe plus iã ibi male domandũ eſt:
cum ad uirus illud uini homo acceſſerit. Hæc ſunt certa mina quibus inuicẽ ad tellurem
quoq; alendã utuntur homines. Proxime ſpurcitias ſuum laudãt. Collumella ſolus dãnat.
Alii cuiuſcunq; quadrupedis exitioſum. Aliqui columbarum præferunt. Proximũ deinde
caprarum eſt. Ab hoc ouium. Deinde houm. Nouiſſimus iumẽtorum. Eæ fuere apud pria
ſcos differentiæ. Simulq; præcepta non inuenio re tah utendi: quando & hic uetuſtas utili=

4

eue zuu

or. Viſumq; iam eſt apud quoſdam prouintialium in tantũ habundante geniali copia pecu

Aüͤfirinr
lsacücit:
eofuren
Onnppos
liathutere
Centivust
Cllnoipt
enft⸗
herbaa
ſouconb
honaſti
cute cotn
lüt oin
Koapauere
nrl
Fünummll
gurafue
ſenlbus.
ncecreſce
Bon
1 muin
e

Podbe
nbusgene
mokemen
numur

laglag

Ceusnon
lena⸗
Cnmnommm
Alumun
ilinotoe
iglaren
ffeſtrene
lemmtok
innamn
thetgnn
inncirie
gtumrurn⸗
fiͤckte
Linagl
CoiAhun

mi
elnn 4
egn⸗
I.
unn nebr
tmig.
rence,
en Nuu
rufneet
omezledet

lumpron

lapeci
npenciot
lſen
te.
Vl
cariſemi
Moincen
diete nenn
niahme
toniamin
eram kenl
nsdentoor
napelan
nen trn
us Aln
ninfiten
deſt ie⸗
pent 0⸗
cung tu⸗
ul.Aci
1 .
waͤgaie
cinabn,
Paliiuk,
eſtnubo⸗
ſchinign
mmbusl
erula
Vop
do
gu mo/
gulinn,
hprim
linl⸗
nanci 6
dteltuen
uscimn
ni ant

XVII.

dũ farinæ uice cribris ſuperiniici: fetore aſpectuq; temporis uiribus in quandam etiã gratiNò

mutato. Nuper repertũ oleas gaudere maxie cinere & calcariis fornacibus. Varro pracep-
tis adiicit:equino quod fit leuiſſimũ ſegetes alendas. Prata uero grauiore: & quod ex hor⸗

deo fiat:multaſq; gignit hærbas. Quida etiã bubulo iumentorũ præferunt: ou lluq caprio

Omnibus uero aſininũ:quonã lentiſſime mandat. E contrario uſus aduerſus utrũq; pronũ
tiat. Inter omnes autẽ conſtat nihil eſſe utilius Iupini ſegete: priuſꝗᷓ ſiliquetur aratro uel bi

dentibus uerſa:manipulis ue circa radices arborũ uel uitiũ obrutis. Etia ubi non ſit pecus

culmo ipſo uel etiã filice ſtercorare arbitrantur: Cato ſtercus unde fiat: ſtramenta: lupinuũ:
paleas fabalia: ac frondes iligenas: quernaſq; e ſegete eullito. Epulũ cicutã & circum ſalicta
hærba auctã uuluãq; ea ſuſternito ouibus: frondẽq; putridà. Vinea ſi macrauerit: ſarmenta
ſua comburito: & itidẽ inarato. Itemq; ubi ſaturus ecis frumentũ: oues ibi delectato. Nec⸗
non & ſatis quibuſdã ipſis paſci terrã dicit.Segetẽ Stercorant fruges:lupinũ:faba: uitia.Si⸗

cut e cõtrario cicer:ꝗa uellit᷑: & qꝗa ſalſũ ẽ.hordeũ:fœnũgiæcũ:erũ.Hæc omnia ſegetẽ exu-

rũt. & oĩa ꝗᷓ uellũtur. Nucleos ĩ ſegetẽ ne ĩdideris. Virgilius & lino ſegetẽ exuri: & auena:
& papauere arbitratur. Fimeta ſub diuo concauo loco & qui humorẽ colligat:ſtramẽto ĩte
cta ne in ſole areſcant.Palo e robore depacto fieri iubet.Ita fore ne innaſcantur iis ſerpẽtes
Fimum miſcere terræ plurimũ refert fauonio flante ac luna ſitiente. Id pleriq; praue intelli
gunt a fauonii ortu faciendũ: ac februario menſe tantum: cũ id pleraq; ſata alus poſtulent
menſibus. Quocunq; tempore fiat:curandũ ut ab occaſu æquinoctiali flante uento fiat: lu
na decreſcente ac ſicca. Mirum ĩmodum rugetur ubertas affectuſq; eius obſeruatione tali
DeLee ſatione arborũ: & ꝙ; auulſione nacuntur arbores. 4 Ca. X..
Bu;ungde prædicta ratione cæli ac terræ. Nunc de his arberibus dicemus: jux cura ho
a minũ atque arte proueniunt. Nec pauciora prope ſunt genera: tam benignæ natu⸗
ræ gratia rettulimus Aut enim ſemine proueniunt: aut plantis radicis: aut propogi

ne:aut auulſione:aut ſurculo:aut inſito & conſecto arboris trunco. Nam folia palmarum

apud babylonios ſeri: atq; ita arborem prouenire. Trogum credidiſſe demror. Quædã plu
ribus generibus ſeruntur: quædam omnibus. At pleraq; ex iis natura ipſa docuit.& in pri⸗
mis ſemen ſerere:cum decidens exceptumq; terra uiuiſceret. Sed quædam non aliter proue
munt: ut caſtaneæ iuglandes cæduis duntaxat exceptis. Et ſemme autẽ quamquam diſſimi
li ea quoq; quæ & aliis modis ſeruntur: ut uites & mala atq; pyra. Namq; iis pro ſemine nu⸗
cleus: non ut ſupradictis fructus ipſe. Et meſpia ſemine naſci poſſunt.Cmnia hæc tarda pro

uentu ad degenerantia & inſito reſtituenda. Interdum etiam caſtaneæ. Quibuſdam natura

contra omnino non degenerandi quoquo modo ſerantur ut cupreſſis: palmis: lauris.ꝑ Nãq;

& laurus pluribus modis ſeritur. Genera eius diximus. Ex iis auguſta & bacalis & pinus ſi⸗
mili modo ſeruntur. Baccæ menſe ianuario aquilonis afflatu ſiccante leguntur: expandun⸗-
turq; raræ: ne calefiant aceruo. Poſtea quidam fimo ad ferendum paratas urina madefaci⸗

unt.Alii in qualo pedibus in profluente deculcant: donec auferatur cutis. Alioquin uligo
infeſtat: nec patitur naſci.In

ſeruntur uomice moris ſpinarũ circũlita. Pilas autẽ laurus & myrti inopia a trimatu tempe
ſtiuũ eſt tranſferre. Inter ea quæ ſemine ſerũtur. Mago in nucibus operoſus eſt. Amygda⸗

læx in argilla molli merediẽ ſpectanti ſeri iubentur. Gaudere eas in dura cal idaq; terra. lIn pi
gui & humida mori ac ſterileſcere. Serendas ꝗ́ maxĩe falcatas & e nouella: fimoq; diluto ma

ceratas pro triduũ: aut pridie ꝗᷓ ſerantur aqua mulſa. Mucrone defigi aciẽ lateris. In aquilo

☛

f ulco repaſtina to palmi altirudine uicenæ fereaceruatim men
ſe martio. Eædem & propagine ſeruntur. Triumphaliſq; talea tantum. Myrti genera om/
nia in campania baccis ſeruntur. Romæ propagine tarentina. Democritus & alio modo ſeri
docet grandiſſimis baccarũ tuſis leuiter ne grana frangantur: eaq; in tria reſte circumliga—⸗
ti: atq; ita ſeri: parietẽ fore denſitatis: ex quo uirgulæ differantur. Sic & ſpinas ſæpis cauſa

nẽ ſpectare:ternas ſimul ſerendas:trianguli ratione:palmo inter ſe diſtantes: denis di ebus
adaquari donec grandeſcant. Iu glandes nuces porrectæ ſeruntur comiſſuris lacentib us. Pi
neæ nucleis ſepreni fere in ollas perforatas additis: aut ut laurus quæ haccis ſeritur. Citrea
grano & propagine. Sorba ſemine & a radice planta & auu lſione prouemu nt. Sed illa in cali
dis. Sorba & in frigidis & humidis. Natura & plãtaria demõſtrauit: multarũ radicibus pulu⸗z⸗
lane ſobole denſa:& pariẽte matre quas enecet. Eius quippe umbra idigeſta premitur ut 1
lauris punicis: platanis: cera ſis: prunis. Paucorũ ĩ hoc genere rami parcũt ſoboli: ut ulmori

† Po- Hy iftar B

„GBa Sa⸗ ₰. 4

LIBETCT.

palmorũq;. nullis uero tales pulluli proueniũt: niſi aquarũ radices amore ſolis atq; hymbris uͤſti⸗
in ſũma tellure ſpatiantur. Omnia ea non ſtatim moris ẽ in ſua locari.ſed prius nutrici da iing
ri: atq; in ſeminariis adoleſcere:iterũq; migrare. Qui tranſitus mirũ in modũ mitigat etiam lbicyc
ſilueſtres:ſiue arborũ quoq; ut hominũ natura nouitatis ac pegrinationis auida ẽ: ſiue dii guls
cedentes uirus relinquut: manſueſcũtq; tractatu ceu feræ dũ radici auellit planta. Et aliud Uire
genus ſimile natura pmonſtrauit. Auulſſiq; arboribus ſtolones uixere. Quo in genere & cũ D
parui ſunt auellant᷑: parteq; aliquã e matris quoq; corpore auferũt ſecũ funbriato corpore. pllrs
Fioc mò plantant᷑ punicæ: coryli: malli: ſorbi: meſpili: fraxinis: fici. In primiſq;ʒ uites. Cotõeũ ibu.
ita ſatũ degenerat.Ex eodẽ inuctu ẽ: ſurculos abſciſos ſerere hoc prio ſæpis cauſa factũ ſia⸗ ceturen
bucis cotõeo & rubris depactis. Mox & culturæ ut populis: alnis: ſalici: quæ uel ĩ uerſo ſu fiarinu
culo ſeritur. Ia eæ ibi diſponũtur: ubi libeat eẽ eas. Quã ob rem ſeminarii curã ante cõuenit elest
dicit: ꝗᷓ tranſeat᷑ in alia genera. Nãq; & huic principioeligi ſolũ refert quoniã nutricẽ ĩidul- neſtnvon
gẽtioré eſſe ꝗᷓ matrẽ ſæpe conuenit. Sit ergo ſiccũ ſuccoſũq; bipalio ſubactum: aduenis hof tern.A
pitale: & ꝗſimillimũ terræ quã tranſferendu ſit. Ante omnia elapidatũü munitũq;ʒ ad incurſũ riplno
etiã gallinacei generis. Quaâminime rimoſũ: ne penetrans ſol exurat fibras. Interuallo ſexꝗ tituent
pedò ſeri ne ſe inter ſe contingãt: & noceat. Præter alia uitia etiã uerminoſa fiunt: ideo ſar⸗ hdinpe⸗
riri conuenit ſæpius: hærbaſq; auelli. Præterea ſemina ipſa fruticantia ſi upputare:ac falcẽ pa gmene
ti conſueſcere. Cato & furcis crates imponi iubet altitudine hominis ad ſolẽ recipiẽdũ: arcq drſ
integi culmo ad frigora arcenda. Sic pyrorũ malorũq; ſemina nutrici. Sic pineas nuces. Sic tel
cupreſſos ſemine ſatas & ipſas. Minimis id granis conſtat: ut uix perſ pici quædã poſſint. Nõ an
omittendũ naturæ miraculũ. Ex tam paruo gigni arbores: tanto maiore tritici & orde gräaa W
ne quis fabã reputet. Quid ſimile originis ſuæ habent malorũ pyrorũq; ſeminae His princi- loc
piis reſpuentẽ ſecures materiẽ naſci indomitã põderibus imeſis præla: arbo ris uelis turibus *
muriſq; impellẽdis arietibus. Hæc eſt natura eius Hæc potentia-Super omnia erit e lachry hren
ma naſci aliquid: ut ſuo loco dicemus. Ergo e cupreſſo fœminacmas enim ut diximus non ank
gignit)pilulæ collecte: quibus docui menſibus ſiccantur ſole: ruptæq; emi ttunt ſemẽ formi luiti
cis mire expetitũ: ampiato etià miraculo tartuli animalis cibo abſumi natalẽ tantarũ arbog:. ilCroi
Seritur menſe aprili area æ quata cylindris: aut uolgiolis denſũ terraq; cribris ſupercernit ſbe
pollicis craſſitudine. Contra imane pondus attollere ſe nõ ual et: retorqueturq; ſub terra. “ü
Ob hoc parcitur ueſtigiis. Leniter rigatur a ſolis occaſu in trims diebus: ut æ&qualiter bibat hub 1
donec erumpant. Differuntur poſt annũ dodrantali filio cuſtodita tem perie.uũt uiridi cxlo Whoru
ſerantur ac ſine aura. Mirũq; dictu periculũ tantum eo die eſt: ſi rorauerit tuluncũq; hym ruii
Prẽé: aut ſi afflauerit. De reliquo rutæ ſunt perperua ſecuritate. Aquaſq; poſtea odore. Et zi furpe
zifa grano ſeruntur menſe aprili. Tuberes melius inſeruntur in pruno ueſtri & malo cos umclan
toneo. Et in calabria ea eſt ſpina ſilueſtris: quæcũq; optĩe & myzxas recipit: utiliter & ſorbos nunoob
= De tranſferendis ſeminariis: & ulmis ſerendis & ſcrobibus? Ca, XI.
Lantas ex ſeminario tranſfere in aliud priuſꝗᷓ ſuo loco ponantur operoſe præcipi ar
p birror: licet tranſlatione folia latiora fieri ſj pondeant. Vmorum priuſꝗᷓ folio ueſtiã⸗ ſo
tur. Samara colligenda eſt circa martias chalen. cũ flaueſcere incipit. Deinde biduo N
in umbra ſiccata ſerenda denſa in re fracto terra ſuper minuatim cribrata craſſitudine quæ henno
in cupreſſis. Pluuiæ ſi non adiuuẽt: riganda. Deferedæ ex arearũ uenis poſt annũ ĩ ulmaria Imqni
interuallo pedali ib unam quãꝗᷓ parté. Maritas ulmos autüno ſerere utilius: quia carent ſe/ nezcenl
minęe. Nam eæ e plantis ſeruntur. In arbuſtum quinquẽnes ſub rube tranſteruntu r: aut(qui mndon
buſdã placet)quæ uicenũ pedũ eſſe cœperunt. Sulco qui nouenarius dicitur: altitudine pe⸗ Mhuin
dũ triũ:pari latitudine: & eo amplius circa pofſitas pedes terni undiq; eſolido adaggerãtur. Unbnm
Arulas iq uocant in cãpania. Interualia ex loci natura ſũmuntur. Aridiores ſerendas in cã- benntn
peſtribus conuenit. Populos & fraxinos quia feſtinãtius germinãt diſponi quoq; maturius Uiſini
côuenit. Hoc ẽ ab idibus febru. plãtis & ipſas naſcẽtes. In diſponẽdis arboribꝰ arbuſtiſq; ac tunchg
uineis quĩcũcialis ordinũ ratio uulgata & neceſſaria:nõ perflacetu modo u ulis: Verũ & aſpe Popuh
u grata quocũq; modo intueare in ordinẽ ſe porrigente uerſu. Populis eadẽ ratio ſemĩe iond
qua ulmos ſerendi: tranſferẽdi quoq; e ſeminariis eadẽ & ſiluis. Ante oĩa igitur in ſimilem eſenb
tranſferri terrã aut meliorẽ oporret. Nec e trepidis aut præcocibus in frigidos aut ſerotĩos nepar
ſitus: ut neq; ex iis in illos. Præfodere ſcrobes antecſi fieri poſſet) tanto: donec pingui ceſ⸗ –
pite obducantur. lago ãte annũ fieri iubet: ut ſolẽ pluuiaſq; cõbibãt:aut ſi cõchtio largit. Keb

ulyb⸗
önlnid,
nltgrenn
celiegf
n bealuc
lbenenei
cotpore.
nes Corii
Aulabci⸗
klinetlin
Mecöbent
nutrie icnh⸗
Aduenibo
Padlirntit
eunlolen

mrideoſc⸗

efllene
chiidin

Enuces. Ne

ihollm N
Korchgri⸗
öa,
vels ucs
entelcde⸗
lnmusm
tſanitoni
Ntmündeg
Uperemt
lub lent.
ſterbibꝛt
riccR⅓
ighymn
erbtzi
maloco
Alorvos
Prrcipia
nde didhn
ucine gle
di uhnm
ncnenkle/
a
nwſneß
ggelnn
tendasin
Aurt
hite
Veru ſe

molert⸗

ſwien

==

rin lnien

zun n
oonglich/
iolro

E——
—

” ð?

XVII.

nõ ſit: ignes ĩ medio fieri ante menſes duos: nec mii poſt hymbres T his ſeri.Altitudinẽ ea⸗
rũ ĩ argilloſo aut duro ſolo triũ cubitorũ eſſe in quaq; partem. In prunis palmo amplius: &

ubiq; camĩata foſſura ore ↄpreſſiore ſint. Nigra uero terra duo cubita & palmũ ꝗaratis an

gulis. Eadeẽ menſura græci autores cõſentiut: nõ altiores quino ſemipedes eẽ debere: nec
hlitiores duobus pedibus. Nuſꝗ uero ſexqu ipode minus alto: quoniã ĩ humido ſolo ad uici⸗
næ aquæ perueniat. Cato ſi locus aquoſus ſi

u t inquit latas pedes ternos. In feucibus imiſq;
palmũ & pedẽ:altitudine quattuor pedũ:eas lapide cõſterni: aut ſi nõ ſit perticis ſalignis ui
ridibus. Si neq; eæ ſint. ſarmẽtis: ita ut ĩ latitudinẽ ſemipedẽ trahantur. Nobis adiicieduũ ui
detur ex prædicta arborũ natura ut altius dimittantur eæ: quæ ſũma tellure gaudent: tanꝗᷓ

fraxinus: olea. Hæc & ſimilia quaternos pedes oportet demitti. Cæteris ſat ſi altitudinis

pedes ternos effecerint. Excide ĩquit radicẽ iſtam. Papyrus curſor ĩperator ad terrorẽ pre/
neſtinorũ prætoris. Deſtringi ſecurius eſt ſe teſte ĩ noxiũ abradi partes:quæ ſe nudauerint

rerra. Aliqui lapides rotũdos ſubiici malunt qui & cõtineant humorẽ & tranſmittant. Nõ

itẽ planos facere: & a terreno arcere radicẽ exiſtin ãtes. Clarea ſubſtrata inter utraq; ſenten

tiã fuerit. Arborẽ nec minorẽ bima nec maiorẽ trima tranſterri quidã præcipiũt. Alii cũ an/

nũ impleat Cato craſſiorẽ quinq; digytis nõ omiſit. Idẽ ſi abſtinere meridianã cæli partẽ ſi⸗

gnare in cortice: ut tranſlata iiſdẽ & aſſuetis ſtatueretur oris ne aquiloniæ meredianis op⸗
poſitæ ſolibus finderentur: & algerent meredianæ aquilonibus. Quod diuerſo affectant er

Auid uite ficoq; permutãtes in contrariũ. Dẽſiora eni folia ita fieri: magiſq; protegere fru
Rtum & minus amittere: ficũq; ſic etiã ſcãſilẽ fieri.Pleriq; id demũ cauent: ut plaga deputa

ti cacuminis meridiẽ ſpectert: ignari fiſſuris mnimii uaporis opponi:ld quidẽ in horã diei quin

tã uel octauã ſpectare maluerim. Aeque latet nõ negligedũ:ne radices mora inhareſcant: ne
ue a ſeptentrionibus: aut ab ea parte cæli uſq; ad exortũ brumalẽ uẽto flante effodiantur ar
bores:aut certe nõ aduerſæ iis uentis radices præbeantur. Propter quod emoriutur ignariſ

cauſæ agricolis. Cato omnes uentos & imbrẽ quoqʒ in tota tranſlatione damnat. Et hoc pro
derit ᷓplurimũ terræ in qua uixerint radicibus cohærere ac tota ceſpite circũlibari. Cũ ob
id Cato in corbibus tranſferri iubeat. Proculdubio utiliſſime quidẽ ſõmã terrã contentus ẽ

ſubdi. Quidã punicis malis ſubſtracto lapide nõ rũpi pomũ in arboribus tradũ. Radices in⸗
Hexas pomi melius. Arborẽ ita locari ut media ſit totius ſcrobis neceſſariũ. Ficus ſi in ſicilia
bulborũ hoc genus eſt ſeritur: ociſſime ferre traditur pomũ:neq; uermiculationi obnoxiũ.

Quo uitio nꝗ carẽt reliqua poma ſimiliter ſata. Radicũ eius magnã adhibendà curã ut exẽ

ptas appereat: nõ auulſas quis dubitet? Qua ratione & reliqua ↄfeſſa omittimus. Sicuti ter

ram circa radices feſtucato ſpiſſandã. Quod Cato primũ in ea re eſſe cenſet. Plagã quoq; a
trunco oblimi fimo: & foliis præligari pcipiens. De interuallis plantandar arborum. 1 Z , ve
1 blim Ca. XII. ͤ „.e

& umbris & ſtillicidiis: & ubi plantari debeant.
Vius loci pars eſt ad interualla pertinens. Quidam punicas & myrtos & lauros den

h ſieores ſeri iuſſerũt.In edibus tamẽ nouenis. Malos amplius paulo: uel magis etiam

pyros: magiſq; amygdalas: & ficus. Quod optime diiudicabit᷑ ramorum amplitudi⸗

nis ratio:locorũq; & umbræ cuiuſq; arboris: quoniam has quoc; obſeruari oportet. Breues

ſunt quãuis magnarũ arborũ quod in orbẽ ramos circinnẽt: ut in malis pyriſq;. Fædẽ enor

mes ceraſis. lauris. lam quedã umbrarũ proprietas. lugladiũ grauis & noxia: etiam capiti hu

mano: omnibuſqʒ iuxta ſatis. Necat germina & pinus:ſed uentis utraq; reſiſtit: quoniã & p
tecta uinearũ ratione egent. Stilliecidia pinus quercus ilicis ponderoſiſſima. Nullũ cupreſſi:
umbra minima: & in ſe circũuoluta. Eicorũ leuis quãuis ſparſa: ideoq; inter uineas ſeri non
uetantur. VImorũ leuis: etiã nutriens quæcunq; opacat. Sed attico hæc quoq; uidet e gra-
uiſſimis:nec dubito ſi emittantur in ramos.Conſtrictæ quidẽ ulmi noxiã eſſe nõ arbitror.lIu
cunda & platani quãꝗᷓ craſſa. Licet gramini credere nõ ſoli: haud alia lætius operiente toros
Populo nulla. ludentibus foliis. Pinguisaluo: ſed paſtent ſata. Vitis ſibi ſufficit:mobili fo

S lio:iactatuq; crebro ſolẽ umbr⸗ temperans. Eodẽ graui protegens in hymbre. Omnium fe⸗

re leuis umbra:quorũ pediculi lõgi.Nõ faſtidiẽda hæc quoq; ſcientia:atq; nõ ĩ ultimis po⸗/
nenda:quãdo quibuſq; ſatis umbra aut nurrix:aut nouerca eſt. Iuglandiũ gu idẽ priorũq; &

5

5
R .
7

piceatũ & abietis quacũq; attig ere:nõ dubie uenenũ ẽ. Stillicidii breuis diffinitio ẽ. Omniã

quæ proiectu frondis ita diſfundũtur: ut per ipſas nõ defluant hymbres:ſtilla ſœæua eſt. Er⸗

go plurimũ intererit hac in quæſtione terra in qua ſeremus:in quatũ arbores quaſq; alat.lã

q ii

Wo rr en

„ 6

LIBER. ⸗
per ſe colles minora quæunt interualla. Ventoſis locis crebriores ſeri cõducit. Olea tamen
maximo interuallo. De qua Catonis italica ſẽtentia c.In. xxv. pedibus minimũ:plurimũ.xxx.

ſeri. Sed hoc uariatur locorũ natura. Nõ alia maior in betica arbor. In africa uero fides pe/
nes auctores ecit. Moliarias uocari multas narrat pondere olei quod ferant annue prouen

tu. Ideo. Ixxv. pedes mago interuallo dedit undiq;: etià in macro ſolo ac duro atq; uentoſo.
Cũ minimũ xlv. Betica quidẽ uberrimas meſſes inter oleas metit. Illa inſcitiã pudedãà eſſe cõ
ueniet:& adultas inter ſeſe luctari iuſto plus:& in ſenectã præcipitare: aut plerũq; ipſfis: qm

poſuęere coarguẽtibus ĩperitiã ſuã totas excidere. Nihil eſt fœdius agricolis: J geſtæ rei pe

nitentia multo iã præſtet laxitate delinquere. ruu
Quæſarbores tarde creſcant: & quæ celeriter: & de ſabina. Ca. AllI.

Vædã autẽ natura tarde creſcũt: & in primis ſemine tãtũ naſcẽtia: & longo æuo du⸗
Aꝗq trantia. At quæ cito occidũt᷑ uelocia ſunt. ut ficus: punica: prunu: malus: pyrus: myr⸗
tus: ſalix: & tamẽ antecedũt diuitiis. In trimatu eni fere incipiũt oſtendẽtes & ante-
Ex iis lẽtiſſima: pyrus. Ociſſima omniũ cyperus & pſeudoca pirius frutex. protĩus eniĩ flores
ſemẽq; profert. Oĩa uero acelerius adoleſcunt ſtolonibus ablatis: unaq; in ſtirpẽ redactis ali
mentis Eadẽ natura & propagines docuit. Rubi naq; curuati gracilitate & ſimul procerita
te nimia defigunt rurſus ĩ terrã capita. Iterũ naſcũtur ex ſeſe repleturi omnia: m reſiſtatcul
tura: prorſus ut poſſint uideri homines terræ cauſa geniti. Ita peſſima atq; execrãda res pro
paginẽ tamẽ docui t: atq; radicẽ acquiri uiridẽ. Eadẽ autẽ natura hederis. Cato propagari
Præter uitẽ tradit ficũ: oleã: punicâ: malorũ: genera oĩa. Laurũ prunos: myrtus: nuces auel⸗
lenas: & preneſtinas: platanũ. Propagationũ duo genera: ramo ab arbore depreſſo inlſcrobẽ
quattuor pedũ quoq;ʒ: & poſt biénũ apurato flexu: plantaq; tranſlata poſt trimatũ: quas ſi
longius fere libeat: in qualis ſtatĩ aut uaſis fictilibus defodere propagines aptiſſimũ: ut in

iis tranſferatur. Alterũ genus luxurioſus: radices in ipſa arboré ſollicitudo traiectis per ua

ſa fictilia: uel qualos ramis terraq; circũpactis: atq; hoc blandimẽto impetratis radicibus: in
ter poma ipſa & cacuminatin ſũma enĩ cacumina hoc mõ petũtur audaci ingenio (arborem
aliã longe a tellure faciẽdi.Eodẽ quo ſupra bicnii ſpatio abſciſſa propagine: & cũ qualis illiſ

ſata. Sabia hærba propagie ſerit᷑ & auulſione. Tradũt fece uni aut e parietibus latere tuſo

mire ali. Iiſdẽ modis roſmarinũ:& ramo.qm neutri ſemẽ ſerũt.Rododẽedrõpꝓpagĩe & ſemie.
De ſatiõe arborũ & ĩſitiõe:& quomõ ĩuẽta ſit tenera ĩſerẽdi ĩplaſtratio. Ca. XlllI.
Fumine quocq; inſerere natura docuit raptim auiũ fame deuorato: ſolidoq; & alui te⸗
sS pore madido cũ fœcundo fimi medicamine abiecto ĩ mollibus arborũ lecticis: & uẽ
ties ſæpe tranſlato in aliquas corticũ rimas. Vnde uidimus ceraſũ in ſalice: platanum
in lauro:laurũ in ceraſo: & baccas ſimul diſcolores. Tradunt & monedulã cõdentẽ ſemina
in theſauros cauernarũ eiuſdẽ rei præbere cãs. Hinc nata inoculatio ſutoriæ ſimili fiſtula
aperiendi in arbore oculũ cortice exciſo: ſemenq; ĩcludẽdi eadẽ fiſtula ſublatũ ex alia. In fi

cis aũt & malis hæc fuit ĩoculatio antiquia. Virgiliana quærit ſinũ in modo germine expul

ſi corticis: gẽmãq; ex arbore ĩcludit. Et hactenus natura ipſa docuit. Inſitionẽ aũt caſus ma
giſter alius: & pene numeroſior ad hũc modum. Agricola ſedulus caſam ſepis munimento
cingens:quo minus putreſcerent ſudes:limen ſubdidit ex hedera. At illæ uiuaci morſu ap
prchenſæ ſuam ex alieno fecere uitam: apparuitq; truncum eſſe pro terra. Aufertur ergo
ſerra æqualiter ſuperficies: leuigatur falce truncus. Ratio poſtea duplex. Et prima inter cor
ticem lignumq; inſerendi. Timebant priſci truncũ findere. Mox inforate auſi medio. Ipſiq;
medullæ calamum imprimebant unum inſerentes. Neq; enim plures cupiebat medula ſub
tilior. Poſtea ratio uel ſenos adiicit mortalitati eorũ ex numero ſuccurrere perſuaſa per me
dia trunco lenite r fiſſo:cuneoq; tenui fiſſuram cuſtodiente:donec cuſpidatim deciſus de

ſcendar in rinam calamns. Multa in hoc ſeruanda. Primum omnium quæ patiatur coitũ talẽ?

arbor & cuius arboris calamus. Varie quoq; & non in iiſdem partibus. Sub eſt omnibus ſuc
ciis. Vitibus ficiſq; media ſicciora: & e ſumma parte conceptus. Ideo ilinc ſurculi petuntur.
Oleis circa medias ſuccus:inde & ſurculi. Cacumina ſitiunt. Facillime coaleſcunt. Quibus

eadem corticis natura: quæq; pariter foorentia eiuſdem horæ gignationem ſuccorumq; ſo⸗
cietatem habent. Lenta enim res quotiens humidis repugnant ſicca mollibus corticum du

ri. Reliqua obſeruatione fiſſura in modo fiat. Repudiat quippe aduenam inhoſpitalis du
ritia: ut in parte nitidiſſima: ne longior mulro tribus digytis: ne obliqua ne tranſlucens. Vir

iue
le
buſti
ilot
ſicumi
ſeconu
ſtinmar
guline
pliorai,
iexihe
ptinitu,
Nöbenea
huneſc
matorm
Hento⸗
Carnimiu,
Pckauen
Pltuxfa
hente uin

(Aortr
Cefunpat

leanproli
dn
tuncr
elgerr
tepons
llcempee
telnlen:
ute Efe
toaultro⸗
figonbr
Onnlpob
lenoloto
buſebe
Cotceg
wenſe
Cotkl
nnigi

lir
I mi
. lNe
ngnen⸗
nuceſtte

ſglornn
Eile⸗ Ut

muſceren

mhezli
guimann
Liceretn
tünond
ſbus
lun 9
r ſer⸗

kten ilius ex cacumine inſeri uetat. Certũq; ẽ ab humeris arborũ orientem æſtiuũ ſi pectantibus

D Turculos petendos: & e feracibus & e germine nouello: niſi uetuſtate arbori ĩ ſerãtur: li eni
dranh⸗ robuſtiores eſſe debent. Præterea ut prægnantes: hoc germinatione turgentes: & qui pare⸗
Cronen re illo ſperauerint anno. Bimi itaq; nec tenuiores di gyto minimo.lInſeruntur autem & ĩ uer
kani. li cum id agitur: ut minor altitudo I latitudinem ſe fundat. Ante omnia geminantes nite-
ieſei⸗ re conuenit:nihil uſꝗᷓ ulceroſum eſſe aut retorridum.Spei fauet medulla calami cõmiſſuræ
irgt ſi in matre ligni corticiſq; iũgatur.Id eni ſatius ꝗᷓ foris cortici æquari. Calami cxacutio me⸗
ſei dullã ne nudet: Tenui tamẽ fiſtula detegat: ut faſtigatio leui deſcẽdat cuneo tribus nõ am
plior digytis. Quod facilime contingit tinctũ aqua radẽtibus ne excutiatur in uẽto:ne cor
X. tex a ligno decidat alterutri. Calamus ad cortice uſq; ſuũ deprimatur. Ne laxetur dum de-
rnoe primitur. ue ut cortex replicetur in rugas. Ideo lachrymantes calamos inſeri non oportet.
Nrus Nõ hercule magis ꝗᷓ aridos:qui illo mo labat humore nimio cortex Hoc uitali defectu non
äme, humeſcit neq; cõcorporat. Id etià religionis ſeruant: ut luna creſcente calamus utraq; depri
Benico⸗ matur manu.Er alioquin in hoc operẽ duæ ſimul manus minus nituntur neceſſario tẽpera
iciil mento. Validius enĩ demeſſi tardius ferunt:fortius durant. Contrarium ex diuerſo:ne hiſ
Agocrnin cat nimium rima:laxeq; capiat: aut ne parum exprimat: aut compreſſum necet. Fioc maxie
ulſral præcauendũ: ut præualide acipientis trunco in mediaſfiſſura relinquantur. Quidã ueſtigio
SS fiſſuræ falce in truncis facto ſalice præligant marginem ipſũ. Poſtea cuneos figunt conti⸗
Nn nente uinculo libertatem dehiſcendi. Quædã in plantario inſita eodẽ die tranſferuntur. Si
R craſſior truncus inſeratur: inter corticẽ & lignum iſeri melius cuneo o ptime oſſeo:ne corti
onfom ce rumpatur laxato. Ceraſi libro dempto finduntur. Hæ ſolæ & poſt brumam inſeruntur:
iguul denpro libro habent ueluti lanugine:quæ ſi comprehendit ĩſitũ: putrefacit. Incolũi cuneo
Hmüutin adactum utiliſſime aſtringitur: In ſerere aptiſſimũ quã proximum terræ patiatur. nodorum
Küpern trunciq; ratio. Eminere calami ſex digytorũ longitudine non amphus debent. Cato argillæ
Scduei uel cretæ harenam fimũq; bubulũ admiſeri.atq; ita uſq; ad lentorem ſubigi iubet: idq; inz-
olaboen rerponi &: circumlimi. Ex iis quæ cõmentatus eſt facile apperet illa ætate inter lignũ & cor
ögmalti ticem:nec alio modo inſerere ſolitos:aut ultra latitudine duũ digitorum calamos dimitte
RMZ re. Inſeri autẽ præcipit pyra ac mala per uer: & poſt ſolſtitiũ diebus. I. poſt uidemiam. Oleas
Ealni⸗ autẽ & ficos per uer tantum Iuna ſitiente: hoc eſt ficca. Præterea poſt merediem ac fiue ue⸗
to auſtro. Mirum quod non contentus inſitum m uniſſe. Yt dict um ẽ: & ceſpite ab hymbre
ilid frigoribuſq; ptexiſſe: ac mollibus bifidorũ uiminũ faſcib: lingua bubulac hærbe id genus
zielli E)inſuꝑ obtegi iubet: eamq; illigari opertâ ſtramentis. Nunc autem habunde arbitretur pa
uvve leato luto libro farcire duos digytos inſito extante. Verno inſerentes tempus urget: incità
ibnnn tibus ſe gẽmis: præterqᷓ in olea: cuius diutiſſime oculi parturiũt: minimũq; ſucci habent ſub
iine cortice: niminus inſitis nocet.Punica uero & ficũ uamg glias ſicca ſint rec rcaſtinare mim⸗
e . me utile.Pyrũ uel florentem inſerere licet:& in m ii quoq; menſem protendere inſitionẽ. .
dini Quod ſi longius afferantur pomorũ calami rapo infixos optime cuſtodire ſuccũ arbitrãtur .
niNe Seruariq; inter duos hymbres iuxta riuos uel piſtinas utrinq; ſerra obſtrucos. „
aiun Dea uite inſerenda. W0 a— ſad& aäsnn & ,H„μμ⅛e4gä’ o G XV.
unimeno Itium uero in ſcrobibus ſiccis ſtramento opertos ac deinde terra obruros: u᷑ cacu⸗
Gmoni. u mine exiſtant. Cato uitẽ tribus modis inſerit. Præſectam findi iubet per medullam
u ego In eã ſurculos exacutos ut dictum eſt addi: medullas iũgi. Altero ut ii ſeſe uites cõ⸗
nirercol tingant:utriuſq; in obliquum latere contrario adraſo iunctis medullis colligari. Tertiũ ge
eiolli nusleſt:terebrare uitem in obliquũ ad medullã: calamoſq; addere longos pedes binos: atq;
vlinli ita ligatum inſitum ĩ tritaq; illitum operire terra calamis ſubrectis. Noſtra ætas correxit ut
mgarne gallica uteretur terebra: quæ excauat nec urit: quoniam aduſtio omnis hebetat: atq; ut gẽ⸗
huſet maſcere incipiens ligetur calamus. Nec Ppl us quã binis ab inſitio emmeat oculis ulmeo ui/
ucm mine alligatus: binaq; circundaretur acie a duabus partibus: ut inde potius d iſtiller h unior
—KR ꝗqui maxime uites infeſtat. Deinde cum eualuiſſent flagella pedes binos: uinc ul um inſiti in
livnu, eideretux ubertati craſſitudine permiſſa. Vitibus ſerendis nen bus dedere ab æquĩoctio au
r C tũno ad germinationis initia. Satiuæ plantæ ſilueſtrium radici us inſeruntur natura ſiccio
numgh⸗ ribus. Si enim ſatiuæ ſilueſtribus inſerantur degenerant in fertilitatem. Reliqua cælo con⸗
— ſtant: Aptiſſima inſitis ſiccitas.Huius enim remẽdium appoſi itis fictilibus uaſis modicus hu
eci mor per cinerem diſtilat. Inoculatio rores amat leues. 4 iri

z. 5
LIBER. tugt
Dee emplaſtratione. ü—— , 2v. Xyf. tmuoen
Mplaſtri ratio & ipſa ex inoculatione natauideri poreſt. Craſſo autẽ maxĩe cortici cir
e ↄuenit ſicut ẽ ficis. Ergo ãputatis ommbus ramis ne ſuccũ auocẽt. Nitidiſſima ĩ par nenelciie
tee quacq; præcipua cernatur hylaritas excpta ſcutula ita ne deſcendat ultra ferrum noocl
cortici ĩprimitur ex alia cortex par cũ ſui germinis mãma: ſic cõpage denſata cicatrici locus lclceq
nõ ſit: & ſtatĩ unitas fiat:nõ humorẽ nõ affatũ recipiẽs:nihil hominns tamẽ & luto munire heru⸗
& uinculo melius. Hioc genus nõ pridẽ repertũ uolũt qui nouis moribus fauent. Sed id etiã nenͦlte
apud ueteres græcos inuenitur: & apud Catoné: qui oleã ficũq; ſic inſeri iuſſir menſura ẽt Ahllini
præfinita ſecũdũ reliquà diligentiã ſuã cortices ſcalpro excidi quattuor digitorũ lõgitudi⸗ ficherß⸗
ne: & triũ latitudine.Atq; ita coagmentari & illa ſua intrita oblini. Eadẽ ratione & in malo. netgllan
Quidã huic generi miſcuere fiſſurã in uitibus exẽpta cortice teſſella ſurculo a latere plano nehettn
adigendo. Tot modis inſità arborẽ. Vidimus iuxta tybures tiliam onmi genere pomorum euerel⸗
onuſtà alio ramo nucibus: alio baccis: aliunde uite: ficis: pyris: punieis: molorũq; generibus. WWusnot
Sed huic fuit breuis uita. Nec tamẽ omnẽ experimẽtis aſſequi naturã poſſumus. Quidã enĩ Tlcusal
naſci niſi ſponte nullo modo queunt. Eaq; ĩmitibus & deſertis tãtũ locis proueniũt. Capa⸗ ſuencie
cſſſima inſitorũ omniũ ducitur platamis: poſtea robur. Verũ utraq; ſapores corrũpũt. Quæ mnpa
dã omni genere inſeruntur: ut ficus & punicæ. Vitis nõ recipit emplaſtra: nec quibus tenuiſ Coluntun.
ac caducus rimoſuſq; cortex. Neq; inoculationẽ ſiccæ aut humoris exigui fertiliſſima om⸗- (cdrrrti
niũ inoculatio: poſtea emplaſiratio. Sed utraq; infirmiſſima: & quæ cortice nitnntur tãtum: nnconisue
uel leui aura ociſſime deplantantur. inſerere firmiſſimũ & fœcundius quam ſerrrer. mibttet
. Exemplum huiusre. C. AXVlII. Eentggini
On ẽ omittẽda raritas unius excpli. Corellius eques romanus Aceſte genitus ĩſer- eimmchii
n uit caſtaneã ſuomert ipſã ſurculo ĩ neapolitano agro. Sic facta ẽ caſtanea quæ ab i0 Tnrnrn
non'éẽ accipit inter laudatas. Poſtea hæres eiuſde libertus corellia nãà iterũ inſeruit. te
Hæc ẽ inter eas differentia: illa copioſior. Hæc corelliana melior. Reliqua genera caſus ĩge enn
nio ſuo excogitauit: ac de fractos ſerere ramos docuit:cũ pali defixi radices cepiſſent. Mul abek
ca ſic ſerũtur.In primiſq; ficus omnibus quidẽ aliis modis naſcẽs: præterꝗᷓ talea. Optime ꝗ/ *
dẽ ſi uaſtiore ramo pali modo exacuto adigaturs alte exiguo ſuper terrã relicto capite: eoq; üͤtut
ipſo harena cooperto. Ramo ſerũtur & punica palis laxato prius meatu. itẽ myrtus. Ommiũ Mteti
horũ longitudine triũ pedũ: craſſitudine minus brachiali. Cortice diligenter ſeruato: trun huier
co exacuto. Myrtus & taleis ſerit᷑. Morus talea tantũ quoniã ĩ ulmo eã in ſeri religio fulgu eenit
rũ ꝓhiber. Qua ꝓpter de talearũ ſatu nũc dicẽdũ ẽ.Seruãdũ ĩ eo ante oĩa:ut taleæ exferati- n
bus fiant arboribus: ne curuæ: ne ſcabræ: aut bifurce ne ue tenuiores ꝗᷓ ut manũ ĩpleant:ne e
minores pedalibus ut illibato cortice atq; ut ſectura inferior ponatur ſẽper: & quod erit ab Re
as H. Gadice: accumuleturq; germinatio terra donec robur planta capiat. fun
cE, 6aιαρρ& De cultura talearũ: & quibus temporibus inſitio fi Ca. XVlIII. nnd
9 Væ cuſtodiẽda ĩ ralearũ cultura Cato iudicauerit: ipſius uerbis optime p̃cipiemus Entsk
ꝗq Taleas oleaginas quas i ſcrobe ſaturus eris: tripedaneas facito. Diligẽterq; tracto onuine
ne liber laboret:cũ dolabis aut ſecabis. Quas in ſeminario ſaturus etit: pedales faci- iniſol
to.Eas ſic inſerito:locus bipalio ſubactus ſit beneq; gluttus. Cũ taleã demittis pede taleam Clefüc
opprimito.Si parũ deſcẽdat maleo autimateola adiicito:cauetoq; ne librũ ſcĩdas.Cũ adiicis Uumewtri
palo prius locũ ne feceris quo taleã demittas: Ita melius uiuet talea. Et ubi trimæ ſũt:tũ de ueſe
niq; curæ ſint: ubi liber ſe uertet. Si ĩ ſcrobibꝰ aut ĩ ſulcis ſeras: ternas tales ponito. Eas diua Ktigi
ticato ſupꝑ terrã: nec plus quattuor digytis. Traſuerſo ſemie uel oculis ſerito. Diligẽter exi Enlmmeg
mere oleã oportet: & radices ꝗplurimas cũ terra ferre. Vbi radices bene opueris: caſcare be- Mmn
ne ne quod noceat. Si ꝗs ꝗrat qd tẽpus oleæ ſerendæ ſit: agro ſicco p ſemẽtẽ:agro læto ꝑ uer CKaann
Oliuetũ diebus. xv. ante ægnoctiũ uernũ ĩcipito putare. Ex eo die dies. xl. recte putabis. I.d nitin
hoc mõ putato. Qua locus recte ferax erit: ꝗq arida erũt & ſi ꝗd uẽtus interſtegerit ea oĩa rbregn
eximito. Qua locus feras nõ erit: id plus cocidito: aratoq; bene enodatoq;. Stirpes leues fa nprars
cito:circũ oleas autũno aplaqueato: & ſterc? adiicito. Qui oliuetũ ſæpiſſime & altiſſime mik kuuckise
cebit:is tẽuiſſimas radiceſ exarebit.radices ſi ſurſũ abibũt craſſiores fiet: & eo ĩ radices olex Deßh
niree abibũt. Quæ genera olearũ uel ĩ quo genere rerræ uiuere & ſeri debeãt ſpectariq; oli “”
ueta: diximus i ratione olei. Mago ĩ colle & ſiccis & argilia & ĩter autũnũ & brumã ſeri iuu-⸗

ſit. In craſſo aut humido aut ſubriguoa meſſe ad brumã. Quod pcepiſſe eũ africæ itelligit 45

—

W.

mulegu
öällminn
anteiloene
Aun une
e Kigeri

1n wenhn ir
Crüſginc,
eKinlo.
lnergim,
ne ponotun
beperbus
uu Quicieni
Enit,C

uniir
ubustenuit

ulmo⸗
innrurtieuum

lere⸗
M.
genmble⸗
Earebih.
nemiihut.
mnaluige
epilen Mr
10 tmeg,
tochhir g
nusOnni
lenmntun
lelgotigl
Motmi⸗
nigerde
teic

MW.
zhens
ien nn
tellezfci
Grtclen
1s Cinic⸗
eſirti le

oycdin
Diigireten

Molrtop

geti
esl .
Nlnen,

.
,
,

ſCiil,

Um,,
eſei

ℳ

RKM J XVII.
Ita ia ꝗdẽ nũc uere maxie ſerit. Sed & autũno lilibeat. Poſt æquinoctiũ. xl. diebus ad uergi
harũ occaſũ.xiiii:ſoli dies ſũt ꝗbus feri noceat. Africæ peculiare ꝗqdem in oleaſtro e ĩſerere.
Quadã æternitate cõſeneſcũt ꝓxime adoptione uirga emiſſa: atq; ita alia arbore ex eadẽ iu
ueneſcẽte.Iterũq; & quotiẽs opus ſit:ut eius eadẽ oliueta cõſtenc.Inſerit᷑ aut oleaſter cala⸗
mo & ĩoculatione. Olea ubi quercus effoſſa ſit male ponit᷑: quoniã uermes ꝗ raucæ uocant
I radice ꝗrcus naſcũtur & tranſeũt.Nõ ihumane taleas aut ſiccare priuſꝗᷓ ſerant᷑ utilius cõ⸗
otũ. Vetus oliue tũ ab ægnoctio uerno ĩtra uergiliarũ exortũ iterradi alternis anis melius
luẽtũ.ltẽ muſcũ circũdare radicis. Circufodiãt oĩ bus anis a ſolſtitio duũ cubitorum ſcrobe
pedali altitudine. Stercorari tertio ãno. Mago idẽ amygdalas ab occaſi arcturi ad brumã ſe
xri iubet. Pyra nõ eodẽ tẽpore oĩa quoniã neq; Horeãt. Eadẽ oblonga aut rotunda ab occaſu
uergiliarũ ad brumã. reliꝗᷓ genera media hyeme ab occaſu ſagittæ ſubſolanũ aut ſeptẽtrio
nẽ ſpectantia. laurũ ab occalu aquilæ ad occaſũ ſagittæ. Cõfeſſa.n. de tẽpore ſerendi ꝗ ratio
ẽ uere & autũno.id ex magna parte fieri decreuere. Eſt & alia hora cirea canis ortus paucio
ribus nota:quoniã nõ omnibus locis uilis pariter intelligitur: Sed haud omittẽda nobis: nõò
tractus alicuius rõem: uerũ naturæ potius indagãtibus. In cyrenaica regione ſub eteſiarum
flatu cõſerunt. Necnõ & in græcia oleà maxime i laconia. Co inſula & uites tunc ſerit. Cæę/
tæri apud græcos in oculare & inſerere nõ dubitãt. Sed arborẽ nõ ſerũt. Plurimũq; in eo lo⸗
corũ natura pollet. Nãq; ĩ ægypto omi ſerũt menſe:& ubicũq; hymbres æſtiui nõ ſunt: ut ĩ
idia & æthiopia. Neceſſario poſt hæc autũno ſerũtur arbores. Ergo tria tẽpora eadẽ germi-
nationis uer & canis arcturiq; ortus. Neq; eni animaliũ tãtũ ẽ ad coitũ auiditas:ſed multo

maior ẽ terræ ac ſatorũ ommuiũ libido. Qua tepeſtiue uti plurimũ intereſt cõceptus. Peculia

re utiq; in inſitis cũ ſit mutua cupiditas utrinq; coeundi.Qui uer ꝓbant: ab æquinoctio ſta

tim admittũt: prædicantes gerinina pꝑturire: ideo faciles corticũ eſſe amplexus. Qui præfe⸗

runt autũnũ ab arcturi exortu: quoniã ſtati radicẽ quãdam capiant: & ad uer parata ueniât

atq; nõ protinus germinatio auferat uires. Quædã tamé ſtatutũ tẽpus anni habẽt ubiq;. ut
ceraſi & amygdalæ circa brumã ſerendi uel inſeredi. De pluribus locorũ ſitus optime iudi⸗

cablt. Frigida & aquoſa uerno cõſeri oportet. Sicca & calida autũno. Cõmunis quidẽ italiæ
ratio tẽpora ad hũc modũ diſtribuit. Mora ab idibus februariis in æquinoctiũ: pyra in autũ
nũ:ita ut brumã. xv.ne minus diebus antecedant. Malis æſtiuis & cotoneis. Itẽ ſorbis pruniſ
poſt mediã hyemẽ ĩ idus februarias.Siliquæ græcæ & perſici ante brumã per autũnum. Nu⸗
cibus iuglandi & pineæ & auellaneæ græcæ atq; caſtaneæ a chal. martiis ad idus eaſde. Sali
ci & geniſtæ circa martias chal. Hãc in ſiccis ſemine: illa in humidis uirga ſeri diximus.
Qux arbores ſocietate gaudeant:& de diſciplina ablaqueãdi & accumulãdi. Ca. XIX.
S8S8Str etiã nuc noua inſerẽdi rõ:ne quid ſciens ꝗdẽ prætereãâ quod ulejus luenerĩ a Co⸗
e luinella excogitata: ut affirmat ipſe. Qua uel diuerſæ inſociabileiſq; nature arborũ
copulentur ut fici atq; oleæ. Iuxta hanc ſeri ficũ iubet:nõ ampliore interuallo ꝗᷓ ut
contingi large poſſit:ramo oleæ qmaxime ſequaci atq; obedituro.Euq; omni interi tẽpore

ecdomari meditatione curuãdi. Poſtea fico adepta uires: quod euenire trimæ atq; utiq; quin

quẽnii ſolet: detruncata ſuperficie ipſaq; deputata ut dictum ẽ adraſo cacumine defigi in

cruce fici cuſtodiũ uinculis: nec curuatura fugiatur.Ita quodã propaginũ inſitorũq; tẽpe-
ramẽto triẽnio cõmuni inter duas matres coaleſcere. Quarto anno abſciſſum totum adop⸗

tantis eſſe:nondũ uulgata ratione haud mihi certe ſatis comperta. Cæterũ eadẽ illa de cali-

dis frigidiſqʒ; & humidis & ſiccis ſupradicta ratio & ſcrobes fodere monſtrauit. In aquoſis

enim neq; altos neq; amplos facere conuenit. Altos æſtiuoſo ſolo & ſicco: ut qᷓmaxime acci

piant aquam: contineãâtq;. Hæc & apud ueteres arbores colendi ratio . Feruentibus eni lo

cis accumulãt æſtate radices: operiũtq; ne ſolis ardor adurat. Aliubi ablaqueant perflatuſq;
admittũt.lidẽ hyeme cumulis a gelu uindicant. Contra illi hyeme aperiunt: humorẽcq; ſitie
tibus quærunt. Vbicũq; circũfodiendi arbores ratio in circuitu pedes ĩ orbẽ ternos: neq; id

in pratis: quando amore ſolis humoriſq; i ſũma tellure oberant. Et de arboribus hæc qindé
fructus gratia ſerendis inſerendiſq; in uniuerſum ſint dicda. M 4

De ſalicto & harũdineto:& cæteris cæduis ad perticas palos. CiI. XX.

Inc reſtat earũ ratio:quæ proprer alias ſeruntur: uineas maxime cæduo ligno. Prin

h cipatum in iis optinent ſalices: quarum ſatio fit loco madido tamẽ refoſſo duos pe

QAes & ſemipedẽ talea ſexquipedali uel pertica: quæ utilior quo plenior. Interuallo

. 5 “ LIBER.
.. eſſe debent pedes ſenos trime pedibus binis a terra putatione coercentur: ut ſic ſe in latitu ſanſſel
. dinem fundant: ac ſine ſcalis tondeantur. Salix enim ſœcundior e quo terræ proprior. Has ſins B
gquoq; ominibus annis confodi iubent menſe aprili. Hæc eſt uiminalium cultura. Perticalis ncau
& uirga & talea ſeritur foſſuta eadem. Perticaàs ex ea iuſtum eſt cædi quarto fere ãno. Et hæ gupeto
autẽ ſeneſcentium propagine ſartiunt locum.Pertica ĩmerſa ac poſt anum reciſa. Salicis ui uick
minalis iugera ſingula ſufficiunt. xxv. uineæ iugeribus. Eiuſdem rei cauſa populus alba ſe- nott
rit᷑ bipedaneo paſtinatu: talea ſexquipedali biduo ſiccata palmipede interuallo: terra ſuprr maoti
iecta duorum cuhitorum craſſitudine. Harundo etiamnum dulciorem quã hæ ſolo gauder bennoe
Seritur bulbo radicis quem alii oculum appelant dodrantaliſcrobe: interuallo duum pedgu emmbl
& ſenupedis: reficiturq; ex ſeſe uetere harundineto extirpato: quod utilius reperrtum qui boletu⸗
caſtrare ſicut antea. Namq; interſe radices ſerpunt: mutuoq; diſcurſu necantur. Tempus (uuuſn
inſerendi priuſquam:deſinit quâ oculi harundinum intumeſcant ante Chalende martias. lliu
Creſcit ad brumam uſq; deſinitq; cum dureſcere incipit. Hocſignum quod tempeſtiuaum Lellit
habet cæſuram. Et hanc autem quotiens & uineam fodiendum putant. Seritur & tranſuer⸗ H giliſen
ſa non alte terra condita. Erumpuntq; ſingulis oculis totidem plantæ. Seritur deplàtata pe- Uueinuin
dali ſulco binis obrutis gemmis: ut tertius nodus terram attingat prono cacumen: ne ro 7 Cuntenn
res concipiat. Cæditur decreſcente luna. Vineis anno ſiccata utilior quam uiridis. Caſtanaa uN Neri
. pedamentis ouibus præfertur facilitate tractatus: perdurandi peruicacia: regerminatige cæ pocur
dua uel ſalice lætior. Quærit ſolum facile: necnon harenoſum: maximeque iabulum humi- üuimnioge
dum aut carbunculum: uel tofi ętiam farinam qualibet opaco ſeptentrionaliq; & præfrigi imneg,
do ſitu uel etiam decliui. Recuſat eadem galliam rubrica: caetam omnemque terræ fœ⸗ mnmioler,
cunditatem ſeri nunc diximus: ſed niſi ex maxime non prouenit: nec niſi quinis aceruatin Mimnnl
ſatis.Perfringi ſolum debet ſupra ex nouembri menſe in februarium: quo iolutæ ſponte ca WNen
dunt ex arbore: atq; ſubnaſcuntur. Interualla ſint pedalia undiq; ſulco dodrantali. Ex hoc hetitvvin
ſeminario tranſferuntur in aliud bipedali interuallo plus biennio. Sũt & propagines nulli larai
quidem faciliores. Nudata enim radice tota in ſulco proſternitur. Tunc ex cacumine ſuper bote
terram relicto renaſcitur & alia ab radice. Sed tranſlata neſcit hoſpitari: pauetq; nouitatem iogen
Buiennio fere poſtea proſilit. Ideo nucibus potiuſquam radice plantaria cædua implentur. an Ni
Cultura non alia quam ſupradictis fodiendis ſupputandiſq; per biennium ſequens. De cz aue
tero ipſa ſe colit umbra ſtolones ſuperuacuos enecante. Cæditur intra ſeptimum annum. R
J Sufficiunt pedamenta ingeri unius uicenis uinearum iugeribus quãdo etiam ea bifida ſtir ſtmirh
pe fiunt:durantq; ultra alteram ſiluæ ſuæ cæſuram. Aeſculus ſimiliter prouenit cæſura trie “
nio ſenior: minus moroſa naſci. In quacunq; terra ſeritur: naſcitur e balano ſed non niſi æe᷑I
. culi, ſcrobe dodrantali: interuallis duorum pedum ſeritur leuiter quater anno. Hoc peda ,/ *R
mentum minime purreſcit:læſuſq; maxime fruticat. Præter hæc ſunt cædua quæ diximus: Hü
fraxinus laurus: perſica: corylus: malus: ſed tardius naſcuntur. Terram defixa uix tolerãt: . i⸗
non modo humorem. Sambucus contra firmiſſima ad palum: taleis ſecitur ut populus. Ni en
Ne 1 t de cupreſſo ſatis diximus. Et prædictis uelut armamentis uinearu. an
Bo . o oe e De culturis & diſciplina excolendarum uinearum. Ca. XXI. d
è“ Eſtat ipſarum natura præcipua tradenda cura. Vitium ſurculis & quarumdam ar-/ o
àααονι borum quibus fungoſior intus natura eſt: geniculatis ramorum nodis inter ſerpi- ſkin
. unt medullam. Ferulæ ipſæ breues: & ad ſumma breuiores articulis utiq; duobus lnscaui
internodia includunt. Medulla ſiue illa uitalis anima eſt ante ſe tendit longitudinem im olale
pellens quãdi nodi peruia patet fiſtula. Cum uero concreti ademere tranſirum: repercuſſa 60ün
arumpit ab ima ſui parte: iuxta priorem nodum alternis laterum ſemper inguimibus ut di-
ctum eſt in harundine ac ferula: quorum dextrum ab imo intelligitur articulo: leuum ĩ pro —
ximo:atq; ta peruices.Hæc uocatur in uite gemma:cum ibi ceſpitem facit. Ante uero qui c
lkKaciat in concauo oculos: & in cacumine ipſo germé. Sic palmites nepotes uuæ folia pampi ſu 8
ni gignuntur. Mirũque firmiora eſſe ĩ dextra parte genita. Hoc ergo in ſurculis nodos cũ hle⸗
“ ſeruntur medios ſecare oportet: ita ne profluat medulla & in fico quidem dodrantales paz-- riteid
xilli ſolo patefacto ſeruntur ſic ut deſcendant quæ proxima arbori fuerint. Duo oculi ex⸗ dipr
tra terrã cmineat. oculi autẽ in arborũ ſurculis proprie uocantur unde germinant. hac de ca Ttere
& pla rariis aliquãdo eodẽ ãno ferũt quos fuere laturi fructus ĩ arbore:cũ tempeſtiue ſatis ibiſg
pgnates ĩchoatos cõceptus aliubi pariũt. Ita ſatas ficos tertio anno tranſfere facile. NHoc ꝓ ſtntc⸗
*
. 4 . 2

lcleinhtin

Propno,

unn ertcgl
D iobt
n Alcs
plludleſ⸗
loren lher
Tldoguute
ocdtun i
Npertum g
un Temu
enle munn,
Vmpeſtium
r Atranlen
rcepitnr
mnenne /
dsCR
Lemimtete

Cbolumhund.

aretig,
lue tent t,
mns Xeruatn
Urrlponro c

tal. Ex boe-

Gagmesmull
Noninekupen
uen
Un inpkenum:
Enembe
Gmun mon.
mmebifcnft
nickündi
tamni1
molirſet
1raüms

muttleth :
Lrni Ni

XVI.

ſenelſcendi celeritate attributum huic arbori ut citiſfine proueniat. Vitium numeroſior

ſacus.Primũ oĩum nihil ſeritur ex ũs niſi inutile & deputatũ in ſarmento. Opputatur autẽ

gquicdquid proximo tulit fructũ. Solebat capitulatus utrinq; e duro ſurculus ſeri: eoq; ar
gumeto malleol us etiã uocatur nuc. Poſtea auelli cũ ſua calce ceptus eſt: ut in fico:necq; ali
ud eſt uiuacius. Tertiũ genus adiectũ etianũ expeditus ſine calce: quod ſagittæ uocalitur
cũ in torti ꝑang unt᷑.ld enĩ cũ deciſi nec in torti trigẽmes. Plures auté ex eodẽe ſurculo hoc
modo fiũt.Serere e pãpinariis ſagittas ſterile eſt: nõ niſi fœcundas oportet. Quæ raros ha-
bent nodos in fœcũdæ iudicatur. At déſitas gẽmarũ fertilitatis indiciũ eſt. Quidâ ſeri ue⸗
tant: nili eos qui flor uerint ſurculos. Sagittas ſerere minus utile. quoniam in traniferendo
facile rũpitur quod in tortũ fuit. Serũtur pedali nõ breuiores lõgitudine ꝗqnq; ſex ue no/
dorũ.Pautiores ue tribꝰ gẽmis in hac meſura eſſe nõ porerũt. Inſeri eodẽ die quo putantur
utiliſſimũ. Si multo poſtea neceſſe ſit ſerere cuſtoditos uti pcipimus oportet caueri utic:

ne extra terrã poſiti ſole inareſcãt:uẽto ue aut frigore hebetent Qui diutius in ſico fuerit

priuſꝗᷣ ſerant᷑ in aqua pluribus diebus reuiuiſcat.olũ apricũ & ꝗᷓ ampliſſimũ in ſeminatio
ſiue in uinea bidete paſtinari debet ternos pedes bipalio alte in area reiici quaternorũ pe-

dum fermẽto:ita ut in pedes binos foſſa pcedat. Folſatũ purgari & excedi ne cruduũ relinꝗᷓ
tur. Verũ & exigi mẽſura. Male paſtinatum depræhẽdũt ſcania inequalia. Metieda eſt & ea

pars quæ interiacet puluinis. Surculi ſerũt & in ſcrobe & in ſulco logiore: ſuperquos tener
rima ingeritur terra. Sed in gracili ſolo fruſtra: niſi ſubſtrato pinguiore. Nec minus du⸗-
os integi oportet: & ꝓximã attingi terrã: & codẽ paxillo deprimi & ſpiſſari. Intereſſe in play/
tario ſexꝗpedes inter bina ſemina in latitudinẽ: in lõgitudine ſemiſſes. Ita ſatos malleolos.
xxiii.menſe recidere ad imũ articulũ:niſi ipſi parcatur. Oculorũ inde materia emicat cũ ad.
xxxvi.menſe uiuæ radix tranſfert᷑. Eſt & luxurioſa rõò uites ſeredi: ut quattuor malleoli ue

heméẽéti uinculo colligent in parte luxurioſa: atq; ita uel per oſſa bubuli cruris uel per colla
fictilia traiecti opruant᷑ binis eminẽtibus gẽmis. FHſumeſcut hoc modo reciſiq; palmita emit
tũt. Poſtea fiſtula fracta radix libere capit uires: uuãq; fert: & oĩum corporũ ſuorũ acinos.
In alio genere inuetu nouitio finditmalleolus: medullaq; eraſa in ſe colli gaãtur ipſi caules
ita ut gẽmis parcat omni mò. Tũ malleolo in terrã fixo mixta ſerit᷑: & cũ ſpargere cœpit cau
les decidit᷑: foditurq; fæpius. Talis uuæ acinos nihil intus ſigni habituros Columella pmit
tit:cũ uiuere ſemina ipſa per quã mirũ ſit:& medulla adẽpta naſci. Surculus etiã quibuſdã
fit articulatio arboris nõ omittedũ uidet᷑. Nãq; buſſi tenuiſſimis quinis ſenis ue colligatis
depacti ꝓpueniũt. Quõdã in obſeruatiõe erat ut defringerent᷑ ex imputatà buxo: aliter uiue
re nõ crediti. Detraxere hæc experimẽta ſeminarii cura g. Seꝗtur uinearũ r6. Quinq; gene

rũ hæ. Sparſis per terrã palmitib aut per ſe uite ſubrecta: uel cũ aminiculo ſiue iugo. Aut

pedatæ ſimplici iugo. Aut cõpluuiatæ quadruplici Quæ pedatæ rõ erit eadẽ intelligit eius
quoq;: in qua ſine aminiculo uitis per ſe ſtabit. Id emi nõ fit niſi pedamẽti inopia. Simplici

ifugo cõſtat porrecto ordine quẽ canteriũ appellãt. Meliorq; ea uino: qñ ſibiipſa nõ obun⸗

brat:aſſiduoqʒ ſole coquitur:& afflatũ magis ſencit:& celerius rorẽ dimittit. Hampinationi
quoc & occationi oĩq; operi facilior. Super cætera defloreſcit utilius. Iugũ fit pertica aut
harũdine aut crine funiculoue:ut in hiſpania brunduſioq; Cõpluuiata copioſior uino eſt:

dicta a cauis ædiũ cõpluiis. Diuiditur in quaternas partes totide iugis. Huius ſerẽdi rõ di⸗

cetur eadẽ ualitura iu oĩ genere in hoc uero numeroſior tantũ. His uero tribus ſeritur mo

dis. Optime in paſtinato: proxime mn ſulco:nouiſſime in ſcrobe NHe paſtinati

De ſulco & uinearum putatione. Mα*

Vlco latitudo palæ eſt. Scrobibus ternorũ pedũ in quacũq; partẽ. Altitudo in que = Torrtoe,
Rl ℳα

cũ q; genere tripedalis: ideo nec uitis minor trãſferri debet. Extatura etianũ duabus

ℳN7

ſit totidẽ pedum cardine quot de cumano limirari. Semper uero quintanis ſemitari: hoc eſf
in quinto quoq; palo ſingule iugo paginæ includantur. Solo ſpiſſo non niſi repaſtinato:

5.

geẽmis. Emolliri terrã minutis in ſcrobe iam ſulcis fimoq; miſceri neceſſariũ. Cliuo-
ſa altiores poſcũt ſcrobes. Præterea puluinatis a deuexitate labris. Quæ ex iis lõgiores fiet
ut uites binas accipiant. E diuerſo aliæ locabũtur. Eſſe uitis radicẽ in media ſcrobe oportet
Sed ipſam in nixam ſolido in orientẽ æquinoctialem ſpectare. Adminicula prima e calamo
accipere. Vineas limitari decumano. xviii. pedũ latitudinis ad cõtratios uehiculorũ tranſi
tus:aliiſq; cõuerſis linitibus. Denũ pedum diſtingui per media ugera. Aut ſi maiormodus

De paſtimatione dii elt.
Aar PEriCa. ac eer. XXII. . 8.-

LIBEIEDR,Dm09

nec niſi uiueæ radicé fert. Tenero & ſoluto uel malleolũ uel ſulco uel ſcrobe. In colles ſul⸗ gi
cos agere tranſuerſos melius ꝗ paſtinare ut defluuia palis eorum contineantur. Aquoſo cæ i uc
lo ue ſicco ſolo malleolos ſerere autũno:niſi ſi tractus ratio mutauerit. Siccus enim & cali⸗ . nen
dus poſcitur ſeci: humidus frigiduſq; eti ueri exitu. Inarido ſolo uiuæ radix quoq; fruſtra u. l
ſeritur. Male & in ſiccis malleolus:niſi poſt hymbrem:aut in riguis uel frondes uitis: & uſ⸗ un 8
qʒ ad ſolſtitiũ recte: uſq; uer ut in hiſpania. Quieſcere uentos ſationis die utiliſſimũ. Pleriq u⸗ .
auſtros optãt. Cato abdicat. Intereſſe medio temperamẽeto inter binas uites oportet pædes in n
quos.Minimũ autẽ læto ſolo pedes quaternos. Tenui plurimũ octonas. Vmbri & marſi ach mn
uicenos intermittũt arationis gratia in iis quæ uocant proculeta. Pluuio & calliginoſo tra⸗ ler
ctu rariores poni:ſicco dẽſiores cõgruit. Subtilitas parſimoniæ cõpendia inuenit. Cũ uinea iu
in paſtinato ſeratur: ob iter ſeminariũ faciẽdi ut uiuæ radix loco ſuo & malleolus qui tral⸗ Skſon
feratur inter uites ordine ſeratur. Quæ ratio in iugero circiter. xvi. ui ue radicẽ donat. In/ feugt
tra biẽniũ autẽ fructus quo tardius in ſato ꝓuenit ᷣ in tranſlato. Viue radix poſita in uimea nai
poſt annũ reſecatur uſq; ad terrã:ut unus tantũ emineat oculus damniculo iuxta affixo & twep
fimo addito: Simili modo & ſecũdo anno reciditur uireſq; cõcipit: & intra ſe paſcit ſ uffectu ningr
rus oneri: alias feſtinatione pariedi graciliſcat: ac e mucidacni cohibeatur) caſtigatione tali nißie
in fetũ exeat tota. Nihil auidius naſcitur: ac niſi ad pariẽdũ uires ſeruent᷑:tota ſit fetus. Pe⸗e ſtopropn
damẽta optima quæ diximus aut radice: robur: oleaq;: aur ſi nõ ſint pali: iunipero: cupreſſo tneng
alburno: ſambuco. Reliquorũ generũ ſudes oĩbus annis recidunt. Saluberrima in iugo ha nmelo
rundo connexa falſiculis durat quinis anms. Cũ breuiores palmites ſarmento iungũtur in hlolom
ter ſe funiũ modo:ex hoc arcus funera dicũtur. Tertius uineæ annus palmitẽ uelocẽ robu oltollu
ſtũq; emittit: in quẽ faciat etas uitẽ. Hic in iugũ inſihit. Quid tũc excæcãt eũ ſpina falce au Nenz irid
ferẽdo oculos: ut noxia iniuria lõgius euocẽt. Vtilior en cõſuetudo pariẽdi ſa tiuſq; pam/ Gunnorn
pinos adiudicate detergere uſq; quo placeat robor ari eam. Sunt qui uetãt tãgi proximo an Gecitd
no:quo tranſlata ſit: necg ante quadrageſimũ menſem falce curari: Lũc autè ad tres gẽmas Chidace
recidi.Alii ꝓpximo quidẽ anno recidũt.Sunt ut ternos quaternoſue ſingulis annis aieice nohnin
articulos quarto demũ perducat ad iugũ.ldeo utriuſq; fructũ tardũ.Præterea retorcidum nennoz
& nodoſum puluinoſumq; reddit in cremẽto. Optimũ autẽ matrẽ eſſe firmã: poſtea fœtum weſerel
audacẽ. Nec tutũ eſt quod cicatricoſum: magno imperitiæ errore, Quicquid eſt tale plagis Alsen
naſcitur nõ a matre. Loras enim habet illas uites dũ roboratur: & annos accipit tota fœtus NAunn⸗
cũ permiſſum fuerit naſci. Nil natura portionibus parit. Quæ cũ excreuerit ſatis firma pro rtihinn
tinus in iugo collocari debebit. Sin etianũ infirnnor erit: ſub ipſa iugo hoſpitari: reciſa uiri⸗ lenegfo
bus nõ ætate decernit. Temerariũ eſt ante craſſitudmẽ pollicarẽ uiti imperare. Sequẽti an⸗ äth
no palmites ſalutẽtur pro uiribus matris ſinguli aut gemim.ldem & ſecundo ſi cogit infit Eberefe
mitas nutriãtur. Tertioq; demũ anno duo adiiciat᷑. Nec ſunt plures quaternis unꝗ permit⸗ narun
tendi. Breuiterq; nõ indulgedũ eſt: & ſemper inhibẽda fœcũditas. In ea eſt enim natura: ut Abenn
parere malit quã ui uere. Quicquid materiæ adimit᷑ fructui accidit. Illa ſemina mauult quà Mdren
fructũ gigni quoniã fructus caduca res eſt. Sic pernicioſe luxuria: nec ampliat ſe ſed egerit (ler
Dabit conſiliũ & ſoli natura.lu macro etiã ſi uires habebit: reciſa intra iugũ moretur: ne oĩs undeten
fœtura ſub eo exeat. Mimmũ id eſſe debebit interuallũ: ut attingat iugum: ſuperetq; non Etliu
reneat: adeo non recũbat in eo nec deliquate ſe ſpargat. Ita temperetur hic modus: ut cre⸗ ſtconn
ſcere etiã malit ꝗᷓ parere. Dalmes duas tres ne gẽmas ſub iugo habere debet ex materiis qui⸗ cer
bus materia naſcatur. Tunc per iugũ mergi alligariq; ut ſuſtineatur ſugo nõ pendeat. Vin i⸗ 8
culos mox aſtrictus a tertia gẽma aligari quoniâ & ſic coercetur impetus materiæ. Denſio⸗ *R .
reſq; citra Pepini exultant: cacumẽ religari uetãt. Natura hæc eſt deiecta pars aut præliga- ine ſ
ta fructum dat plurimunq; ipſa curuatura. Quod citra eſt materia mittit: offenſante cre⸗ r. uu
, do ſpiritu & illa quam diximus medulla. Quæ ita emicuerit materia fructum dabit anno ſe rmnn
quente. Sic duo genera palmitum. Quod e duro exit materiãq; in proximũ annum promit * Ee
tit papinariũ uocatur. Aut ubi ſupra cicatricẽ eſt: fructuariũ. Alterũ ex adminiculo palmite snn
ſemperq; fructuarium relinquitur ſub iugo. Et qui uocatur cuſtos. Hic eſt nouellus pal, ſald
mes nõ lõgior tribus gẽmis: proximo anno materiâ daturus: ſi uitis luxuria ſe conſumpſe- n leut
rit. & alius iuxta eũ uerucæ magnitudine qui furũculus appellat. Si forte cuſtos fallat Vi⸗ ſen
tis anteꝗᷓ ſeptimũ annũ cõpleatur a ſurculo euocata ad fructũ eiuueneſcit: ac moritur. Nec Pf
ueterem placet palmitem in longũ & ad quartum uſq; pedamentũ emitti: quod alii draco⸗ dn

fmeſis

lncolazi

n Alabe
enin Ecll⸗

Auontiin
itsl⸗

lnülen

Porrerete

dAmatlag
Uigndiorr
iCüunen
Oluguini,
dann l
Oltnigunen
uun M
Nlarlockan
gntone ni
lrens be
enrel
miningo
iungäurn
Gelocetobu
Muticea
lulgpun/
Momn
lursgenn
nns Mii
etotridun
oſtentouun
tneyto
toca teus
sfunzo
olauc⸗
elial⸗
Pi⸗ nnfi
penmit⸗
turae u
degeni
Urheols,
terq non
8: Utc ⸗
crüs gui⸗
den. Vi
,Denlio⸗
prelin
(aute cec
bit ammol
m poni
ſo znie
1
eliußl
orluntſe
8für

.

onit/
luii

„— 2 2
= 4 1
5 6E ** “? 2
*

2.
l

nes: alii iuuniculos: ut faciant quæ maſculeta appellãt. Cu indurnit uitis: peſſimi in uinea
traducere. Quinto anno & ipſi palmites intorquẽtur: ſinguleq; e ſingulis materiæ emittũ-
tur: ac deinde e proximis prioreſq; amputant. Semp cuſtodẽe relinqui melius. Sed is pximus

uiti eſſe debet: nec longior ꝗ dictu eſt. Et ſi luxuriauerint: palmites intorqueri ut quattuor
materias uel duas ſi umuga erit uinea emittat. Si per ſe uitis ordinabitur ſine ĩpedamento

qualecũq; tñ initio admiraculũ deſiderabit: dũ ſtare condiſcat & recta ſurgere. Cætera pri⸗
mordia eade. Diuidi autẽ putatione pollicis inæquali examine undiq; ne prægrauer fruc?
parte aliqua: ob iter idem deprimes phibebit in excelſum emicare. Huic uineæ triũ pedum
altitudo excelſior nutat: cæteris a quinto: dũ nõ excedat hoĩs lõgitudinem iuſta. Iis quoq;

quæ ſparguntur in rerra breuis ad innitẽdum caueas circũdant: ſcrobibus per ambitũ actis

ne uagi palmites inter ſe pugnẽt occurſantes: Maiorq; pars rerrarũ ita ſupinã in tellure uĩ
demiã metit. Si quidẽ & in africa & in egypto ſyriaq; ac tota aſia & multis locis eur opæ hic
mos pᷣualet. Ibi ergo iuxta terrã cõprin debet uitis. Eodẽ modo & tꝑe nutrica radice: quo
iniugata uinea: ut ſemp tantũ pollices relinquatur fertili ſolo cũ tribus gẽmis: graciliore ꝗ
nis. Præſtatq; multos eſſe ꝗ̊ longos. Quæ de natura ſoli piximus tanto potẽtiora ſentiũtur:
to proprior fuerit uua terræ. CGenera ſeparari ac ſingulis cõſeri tractibus utiliſſimũ. Mix
tura enĩ generũ etia in uino nõ modo in muſto diſcors. Aut ſi miſceantur nõ alia ꝗᷓ pariter
matureſcẽetia iungi neceſſariũ.Iuga altiora quo lætior ager & quo planior. Itẽ roſcido ne-
buloſo minuſqʒ uentoſo cõueniũt. Cõtra humiliora gracili: & arido æſtuoſo: uentiſq; exy
poſito.luga ad pedametũ quã arctiſſimo nodo uinciri oportet: uitẽ leui cõtineri. Quæ ge⸗

nera uitiũ & in quali ſolo cæloq; eſſent cõſerenda:cũ enumeraremus naturas earũ & uino⸗

rum notaumus. De reliquo cultu uehemẽter ambigitur. Plæriq; æſtate tota poſt ſingulos
rores cõfodi iubẽt uineã. Alii uetãt gematem: decuti enĩ oculos tactuq; intratiũ deteri. Et
ob id arcendũ procul omnẽ quidẽ pecus:ſed maxime lanatũ:quoniã facillime auferat gem
mas.Inimicos & pubeſcente uua roſtros. Satiſq; eſſe uineâ ter anno cõfodi: ab equinoctio
uerno ad uergiliarũ exortũ: & canis exortũ: & nigrelcẽte acino. Quidã ita determinat. Ve
terẽ ſemel a uindemia ante brumã cũ alii ablaqueare & ſtercorare latis putẽr. Iterũ ab idibꝰ
aprilis: anteꝗᷓ cõcipiat: hoc eſt in. vi. idus maii. Deinde priuſꝗᷓ florere incipiat & cũ defiorue⸗
rit: & uariante ſe uua:Peritiores affirmat ſi iuſto ſæpius fodiatur: in tatù tenereſcere acinos
ut rũpãtur. Quæ fodiũtur ante feruetes horas diei fodiẽdas cõuenit. Sicuti lutũ neq; ara⸗
re neqꝙ fodere. Foſſione puluerẽ excitatũ contra ſoles nebulaſq; prodeſſe. Pãpinatio uerna
in cõfeſſo eſt ab idibus maus intra dies decẽ utiq; ante ꝗᷓ florere incipiat: & eà infra iugum

debere fieri. De ſequente uariant ſentẽtiæ. Cũ defloruerit aliqui pãpinãdũ putãt. Alii ſub

iĩpſa maturitate. Sed de his Catonis præcepta decernẽt. Nãq; & putationum tradenda ratio
eſt. Protinus hanc a uindemia ubi cæli tepor indulget adoriũtur. Sed hoc fieri nunqᷓ debet
ratione naturæ ante aquilæ exortũ: ut in ſyderũ cauſis docebimus proximo uolumine. Im-
mo uero fauonio:quoniã aceps culpa ſit præproperæ feſtinationis. Si ſaucias recẽti medici⸗
na mordeat quædã hyemis ruminatio certũ eſt gẽmas earũ frigore hebetari: plagaſq; findi
Et cæli uitio exuri oculos lachryma diſtillante. Nã gelu fragiles fieri quis neiciac? Operarũ
iſta computatio eſt. In latifundis nõ legittima naturæ feſtinatio quo maturius putantur a⸗—
ptis diebus:eo plus materie fundũt:quo ſerius eo fructũ uberioré. Quare macras prius cöo⸗
uenit putare:ualidas nouiſſime.Plagam omnem obliquã fieri: ut faciſe decidãt hymbres: &
ad terram uerti ꝗᷓ leuiſſima cicatrice acie falce exacta plagaq; couelata. Recida autẽ ſemper
inter duas gẽmas:ne ſit uulnus oculis in reciſa parte. Nigra eſſe eã exiſtimant: & donec ad
ſinceram ueniatur recidendã: quoniam e uitioſa materie utilis nõ exeat. Simacra uitis ido⸗
neos palmites nõ habeat: ad rerrã recidi eam: nouoſc; elici utiliſſimũ. Im pampinatione nõ
hos detrahere pampinos qui cũ uua ſint.Id enĩ uuas ſupplãtas:præterꝗᷓ in nouella uinea. ln
utiles iudicantur in latere nati nõ ab oculo. Quippe etiam uua quæ naſcatur e duro rige⸗
ſcente ut niſi ferro detrahi non poſſit.Pedamentum quidam inter duas uites utilins putãt
ſtatui: & facilius ablaqueantur: ira:meliuſcʒ eſt uniiuge uineæ:ſi tameu & ipſi iugo ſint ui⸗
res: nec flatui infecta regio.In quadripertita quâ proximum oneri adminiculum eſſe deber
ne tamen impedimentũ ſentiat ablaqueatio cubito abeſſe n0 amplius. Ablaqueari autem
priuſꝗᷓ putari iubẽt. Cato de omni cultura uitiũ ita præcipir. Quam altiſſimam uineam fa,/
eito: alligatoq; recte dum ne nimium conſtringas: hocq; modo eam curato. Capita uitium

putata circũfodito. Arare incipito. VItra citraq; ſulcos perpetuos ducito. Vites teneras ꝗ̊/
primũ propagato. Veteres qninimũ caſtrato. Potius ſi opus fuerit dencito: biẽnioq; poſt p
cidito. Vitẽ nouellã reſecari tũ erit tẽpus: ubi ualebit. Si uinea ab uite caluata erit ſulcos in
terponito:ibiq; uiuã radicẽ ſerito. Vmbrã a ſulcis remoto crebroq; fodito. In uinea ueteri
ſerito ocimũ.Si macra etit quod granũ capit ne ſerito.Et circũ capita addito ſtercus:paleas

uinaceas:aliꝗd horũce: Vbi uinea frondere cœpit pâpinato. Vineas nouellas alligato cre.-

bro:ne caulis præſtingatur. Et quæ iã in pertica ibit eius pampinos teneros alligato leuiter

porrigitoq;. Quæ ubi recte ſteterint: ubi uua uallaria fieri cœperit: uites ſubligato. Vitis i

ſitio uua eſt per uer.altera cũ uua fiore ea optima eſt. Vineã uererẽ ſi in aliũ locũ trãſſeri e

uoles:dũtaxat brachiũ craſſum primũ deputato. Binas gẽmas ne amplius relinquito. Ex ra-

dicibus bene efſodito. Et caue radices ne ſaucies. Ita uti fuerit ponito in ſcrobe:aut in ſul/
co:operitoq; & bene occultato. Eodẽq;ʒ modo uineã ſtatuito: alligato: floxatoq; uti fuerit

crebroq; fodito. Ocimũ quod in uinea ſeri iubet antiqui appellabant pabulũ umbræ pati⸗

ens quod celerrime proueiatrt. Ratio arbuſtorum. o* . S. XXIII.
Faquit arbuſti rõ nurũ in modũ dãanata a Serſenna pafré fil gg:celebrata Scrofæ ue

ſ tuſtiſſunis poſt Catonẽ pitiſſimiſq;: ac ne a ſcrofa quidẽ niſi uni italiæ cõceſſa:cũ tã
lõgo iudicet᷑ euo. Nobilia uina non niſi in arbuſtis gigni: & in iis quoq; laudatiora

ſũmis:ſicut uberiora imis: adeo excelſitate ꝓficit. Hac rõne & arbores eligunt᷑. Prima oĩum

ulmus excepta ppter nimiâ frõdẽ atinia. Deinde populus nigra eadẽ de cauſa minus denſa
folio. Nõ ſpnũt pleriq; & fraxinũ ficũq; & etiã oleã: ſi nõ ſit umbroſa ramis. Harũ ſatꝰ cul-

tuſq; abũde tractatus eſt. Ante triceſimũſextũ mẽſem attingi falce uetant᷑. Alterna ſeruiat
brachia. Alternis putanantnis. Sexto annojmaritatur. Traſpadana italia præter ſupradicta-
cornu: populo: tilia: acere: orno: carpino: quercu arbuſtat agros. Venetia ſalice ꝓpprer uligi⸗
nẽ ſoli.Et ulmus detruncata a media inter tamorũ ſcãna digerit᷑:nulla fere:xx.pedũ altiore

arbore. Labulata earũ ab octauo pede altirudinis dilatant᷑ in collibus ſicciſq; agris. Aduo

decimo in cãpectribus & humidis. Meridianũ ſolẽ ſpectare palmites debẽt. Rami a proiectu

digytorũ modo nbrigttonuli in iis tenuiũ quoq; uirgultorũ barba ne obũbrent. Interual
ũ iuſtũ arborũ ſi aret᷑ ſolũ:quadtageni pedes in terga frõtẽq;: in latera uiceni.Si nõ aretur

hoc in oẽs partes.Singulis denas ſæpe adnutriũt uites: danato agricola minus ternis. Mari
tare niſi ualidas ininucũ: enecãte ueloci uitiũ in cremẽto. Serere tripedaneo ſcrobe neceſſa
rium diſtãtes inter ſeſe arborẽq; ſingulis pedibus. Nihil ibi malleolis atq; paſtinatiom-Nul
la fodiẽdi ĩmpẽdia utpote cũ arbuſti rõ hac peculiari dotæ pᷣſtet:ꝙ in eodẽ ſolo ſeri fruges

& uitibus prodeſt. Superq; quod uindicãs ſealtitudo nõ ut in uinea ad arcẽdas aialiũ iniu
rias pariete uel ſæpe uel foſſarũ utiq; ĩpendio muniri ſe cogat in arbuſto. Et p̃dicta eſt ſola
uiuæ radicis ratio. Item propaginũ: & hæc gemma ut diximus. Qualorũ in ipſa tabulato ma

xime pbata: qm̃ a pecore tutiſſima eſt. Altera deflexa uite uel palmite iuxta ſuã arborẽ: aut
circa proxima cælibẽ. Quod ſupra terrã eſt e matre radi iubet:ne fruticet. In terra pautiores

gẽme quattuor obruũtur ad radicẽ capiẽdã. Extra in capite binæ relinquũtur. Vitis in arbu

ſto quattuor pedes in lõgo cõſtat: oĩ ſulco tres lato:altos duos cũ ſemipede.Poſt annũ pro

pago incidit᷑ ad medullam: ut paularim radicibus aſſueſcat ſuis. Caulis a capite ad duas ge⸗-
mas reciditur. Tertio totus mergus abſciditur: reponitunq; altius in terrã ne ex reciſo frõ
deat. Tolli uiua radix a uindemia ptinus debet. Nuper reptũ draconẽ ſerere iuxta arborẽ:

ita palmitẽ appellamus emeritũ:pluribuſq; induratũ annis. Hunc præciſum ꝗᷓ maxima am/

plitudine tribus partibus lõgitudinis deraſo cortice quatinus ohruat᷑: unde & raſilẽ uocãt:
depᷣmere ſulco:reliqua parte ad arborẽ erecta:ociſſimũ in uite. Si gracilis ſit uitis aut terra:

uſitatũ eſt.ꝗᷓ ꝓpxime ſolũ decidi donec firmetur radix: ſicut neq; roſcidã ſeri: neq; ſeptẽtri

onis flatu. Vites aquilonẽ ſpectare debent ipſe:palmites autem earũdem ad meridiem. Non
eſt feſtinãdum ad putationẽ nouelle: ſed primo in circulos materies colligeda: nec niſi uali
dæ putatio admonenda. Seriora fere anno ad fructũ arbuſtaꝗᷓ uitis iugata. Sunt qui omni⸗-
no putari uetant priuſꝗᷓ arborum longitudinem æquauerit. Prima falce ſex pedes a terra
recidatur flagello infra relicto & naſci coacto in curuationem materiæ. Tres ei gẽmæ non
amplius deputato ſuperſint. Exq; iis emiſſi palmites proximo anno imis inferantur ſcan/
nis: ac per ſingulos annos ad ſuperiora ſcandant: relicto ſemper duramento in ſingulis ta⸗
bulatis. & emiſſario uno qui ſubeat uſq; quo placuerit. De cetero putatione omm flagel-

ux

oFerne

pſosuun
cement
Gmrunmi

Niin⸗
Uerennm⸗

9 Hüge

crpode

tinüfiu
ſonnturun
Cngenod
tiunguleo
lerogeet
lbeninue
ſemoos fu
Cpphunri
clinen⸗

ſiis Non⸗

Prbalse
niunrn
Ubrtere
inutsp⸗
Permeop
Herrinlun
Pimpnnte
cenſtmer
A erce
Uleenrd
Ugonin

tmlunſun

ſnltyn

(Kiu
1 dea

(ſe.
lharginte
Miincenten

gnoper de
letiinnis
minntone⸗
Netimnot
Eheen

Mus Nöe

mmcgeutn
ncöesn
mmlenn
hondo
lkfuüth
Vihtei

lestenn
enio dol 5
Lenitſllcnein
Nuinezue

ſerune
groce

ligno kee
digroltti
lci niſet⸗
ui drn
ddenntinl,
tog uifien
Bunder n

WII.

nKrotrve
coceſſacüti
Ghudaior,
Denaciun
jminus denii
Tüſad,⸗

Uermaſenni

tſumranidn
Pprerulg⸗
Nelidiene
grs Au
manrien
ent lmrerl
Knoaetun
temmis Nn
obe Malti.
unonl
oſenfugan
aialuini
crelt ſan
Pulatoma
boréut
vautioles
is in ardu
anüpto
iduasge/
leclo hio
ta abore
aima ab⸗
ile uocN
aut tennj
diem Mn

j genk
mücur n
ſgnß
ommfuge⸗

la quæ proxime tulerint recidãtur. Nouacircũciſis undiq; capreolis aſpergantur in tabula

tis. Vernacula putatio deiectis per ramos uitium crinibus circunueſtit arborem: crineſq;

ipſos uuis. Gallica in traduces porrigitur. Aemiliæ uiæ in radices atiniarum ambitur fron-
dem earum fugiens. Eſt quorundam imperitia ſub ramo uitem uinculo ſuſpendendi ſuſto
cantium iniuria: quando contineri debet uimine non arctari. Quinimo etiam quibus ſali⸗
ces ſuperſunt molliore hoc uinculo facere malunt: hærbaq; qua ſiculi uocant ampelodeſ/
men. Græcia uero uniuerſa iunco cypero ulua. Liberam quoc uinculo per aliquot dies ua
gari: & in conditã ſpargi: atq; in terra quã per totum annum ſpectauerit recũbere. Naq; ut
ueterina a iugo & canes a curſu uolutatio iuuat: ita tum & uitiũ porrigi lũbos. Arbor quo
q; ipſa gaudet aſſiduo leuata onere ſimilis reſpirãti. Nihil eſt in opere naturæ: quod nõ ex⸗
emplo dierũ noctiũq; aliquas uices feriarũ uelit: ob id protinus a uindemia putari: & laſſas
etianũ fructu edito improbatur: ut putatæ rurſus alligentur alio loco. Naq; orbita uinculi
ſentitur uexatione nõ dubia. Traducis gallicæ cultura binis utrinq; lateribus: ſi pars qua⸗
drageno diſtet ſpatio: quaternis. Viceno mter ſe obuii miſcentur alligaturq; uno concilia

ti uirgultorũ comitatu ob iter ligati qua deficiant. Aut ſi breuitas no patiatur ipſorũ: adal

ligato protendũtur in uiduam arborẽ iunco. Traducẽ bimum præcidere ſolebant. Onera⸗
tis enim uetuſtate melius donare tẽpus ut tranſilẽ faciant: ſi largiatur craſſitudo. Alias uti
le toros futuri draconis ꝑaſci. Vnũ etiãnũ genus eſt mediũ iuter hæc & propaginem. Totas

ſupplantadiiin terra uites: cuneiſq; findẽdi & in fulcos plures ſimul ex una propagãdigra
cilitate ſingulorũ firmata circũligatis haſtihbus: nec reciſis qui a lateribus excurrunt pamz
pinis. Nouarienſis agricola traducũ turba nõ cõtentus: nec copia ramorũ impoſitis etiãnũ

patibulis palmites circũuoluit. Itaq; præter ſoli uitia cultura quoq; torua fiunt uina. Alia
culpa iuxta urbẽ uaracinis: quæ alternis putantur annis: nõ quia id uiti conducat: ſed quia

uilitate redituũ impedia excuperẽt. Mediũ tẽperamẽtũ in carſulano ſequũtur:carioſaſq; tãa

gum uitis partes incipientes marceſcere deputãdo: cæteris ad uuã relictis detracto onore ſu

peruacuo pro nutrimẽto omnieeſt raritas uulneris. Sed niſi pingui ſolo talis cultura dege⸗

nerat in labruſcã. Arbuſta arari ꝗᷓ altiſſime de ſiderãt: & ſi tantum frumenti ratio nõ exigit.
Pampinari ea nõ eſt mors:& hoc cõpendiũ opere. Deputantur cum uite pariter interlocata

denſitate ramorum: qui ſint ſuperuacui: & abſumãàt alimenta. Plagas ad ſeptẽtrionem aut

ad meridiem ſpectare uetuimus. Melius ſi neqʒ in occaſus ſolis.Diu enĩ dolent talia quoq;:
ulcera & difficile ſaneſcũt algẽdo minus æſtuandoue. Nõ eadẽ in uite quæ in arbuſtis liber

tas: quoniam certa latera & facilius abſcondere q́ detorquere quo uelis. Plagas in arborum

ronſura ſupinare uelut calices faciendi ne conſiſtat humor. Viti adminicula addenda quæ
ſcandat apprehenſa ſumaiores ſlſiiiiiiiirr.
„ De ſeruandis uuis & morbis arborum. Cai
Iftium generoſarũ pergulas quinquatribus putandas: & quarũ ſeruare uuas libeat
u decrteſcente luna tradũt. Quæ uero interlumo ſint putatæ nullis aĩalium obnoxias
eelſe. Alia rõnẽ plena luna noctu tõdendas: cũ ſit ea in leone: ſcorpiõe ſagittario: cau
ro:atq; in totũ ſerendas plena aut creſcente utiq; cenſent.Suffici unt in italia cultores de⸗
ni in centena iugera uinearũ/At abunde de ſatu cultuq; arborũ tractato quoniã de palmis

XXIIII. M.

60

ac cytiſo peregrinis arboribus aftatim diximus: nequid deſit: indicãda reliqua natura ſit ma

gnopere pertinens ad omnia ea. Infeſtantur nãq; & arbores morbis. Quid enim gentiũ ca⸗
xet iis malis? Et ſilueſtriũ quidam pernicioſos negant eſſe: uexariq; tantũ grandine in ger⸗

minatione aut flore:Aduri quoq; feruore aut fatu fragiliore præpoſtero die ꝗᷓ ſuo. Frigo⸗

—

deprehendat ſoli uitiũ:quoniã nõ euenit niſi in frigido:
mus. Nõ enim ſolum mfirmiſſimæ arbores gelu periclirantur: ſed maxime: uexatiſc; ita pri
ma cacumina inareſcunt quoniã præſtrictus gelu nõ potuit eo puenire humor. Arborũ ꝗ/
dam cões morbi: quidã priuati generũ. Cõis uermiculatio eſt.Sideratio & dolor membrorũ

ra etiam obſunt ut diximus. Quid ergo?nõne & uites iore intereũte Hoc quidẽ eſt quo

aq; per hyemes cæli rigorẽ proba

ungde partiũ adhibita ſocietate nominũ quoꝙ; cũ hominũ miſeriis trũca dicimus certe cor

pora & oculos germinum exuſtos: ac multa ſimili ſorte.I tacq; laborant & fame & cruditate:
ꝗquæ fiũt humoris quãtitate. Aliq; uero & obeſitate:ut oĩa quæ ferũt reſinã nimia pinguedi

ne in tedã mutãtur: & cũ radices quoq; pingueſcere cœpere itererũrt. Vt aĩalia nimio adipe

Ito & peſtilẽtia per genera:ſicut inter homines:nũc ſer uitia: nũc plebes urbana uel ruſtica.

Bd;

LIBER.

Vermiculantur magis minus ue quædà: oẽs tñ fere.ldq; aures caui corticis ſono experiunt᷑.

lam quidẽ & in hoc luxuria eſſe cœpit: prægrandeſq; roborũ delicariores ut in cibo. Coſſos
uocãrt. Atq; exiã farina ſaginati. In quoq; altiles fiunt. Maxime autẽ arborũ hæc ſentiũt py
ri: mali fiſci. Minuſq; quæ amare ſunt & odoratæ. Eorũ qui in ficis exiſtunt alii naſcuntur
exillis: illos parit qui uocarur ceraſtes. Omnes tamẽ in ceraſtẽ figurane:ſonũq; edunt puuli
ſtridoris. Et ſorbus arbor infeſtatur uermiculis ruſſis piloſis: atq; ita emorit᷑. Meſpila quo-

q; in ſenecta obnoxia ei morbo eſt. Sideratio tota e cælo conſtat. Qua ꝓpter & grado in iis

cauſis intelligi debet: & cærbũculario: quod pruinarũ iniuria euenit. Hæc enim uerno tem
ore muitatis & erũpere audẽetibusſatis mollibus inſiqens adurit acreſcẽtes germinũ ocu⸗

Tos:quod in flore carbunculũ uocant.Pruniæ pernici oſior natura:quoniã lapla perſidet: ge

latq;: ac natura quidẽ ulla depellitur: quia nõ ſit niſi in moto aere & ſereno. Propriũ tamen
ſiderationis eſt ſub ortu canis ſiccitatũ uapor:cum inſitæ ac nouellæ arbores moriũtur: p/
cipue ficus & uites. Olea præter uermiculationem quam æ&que ac ficus ſentit. Clauum etiã
atitur nueungum placer dici uel patellã. Hæc eſt ſolis exuſtio. Nocere tradit Cato & ru
Prum muſtum. Nocet plerunq; uitibus atq; oleis mmia & fertilitas. Scabies cõmunis omni
um eſt. lImpetigo & quæ adnalci ſolent cocleæ peculiaria ficorũ uitia. Nec ubiq;.Sũt enim
quædam ægrirudines & locorum. Verũ ut honuni neruorũ cruciatus: ſic & arbori: ac duo/
bus æque modis. Aut enim in pedes hoc eſt radices erũpit uis morbi: aut in articulos: hoc
eſt cacuminũ digytos:qui longiſſime a toto corpore exeunrt.Inareſcunt ergo & ſunt apud
S ſua nomina utriq; uitio. Vndiq; primo doloi: mox & macies earum partium fragi⸗
1

s: poſtremo tabes morbuſq; nõ intrãte ſucco:aut nõperueniẽte: maximeq; id fici ſentiunt

Caprificus oĩbus ĩmunis eſt: quæ adhuc diximus. Scabies gignitur rorihus lemtis poſt uer
gilias. Nam ſi rariores fuere perfundũt arbore:nõ ſcalpũt ſcabiæ. Ceterũ ſi cadũt ſiue hbym
Pre⸗ nimii fuere.Alio modo ficus laborat radicibus madidis. Vitibus præter uermiculatio
nem & ſiderationẽ morbus peculiaris articulatio tribus de cauſis. Vna ui tẽpeſtatũ germi
nibus ablatis. Altera ut notauit Theophraſtus imſupinũ exciſis. Tertia culturæ imperitia
læſis. Omnes enĩ earũ iniuriæ in articulis ſentiuntur. Siderationis genus eſt in his dyflore⸗
ſcentibus roratio. Aur cũ acini priuſꝗᷓ creſcant decoquuntur in callũ. Aegrotant & cũ alſe

re: leſis uredine attonſarũ oculis. Ex calore hoc euenit intempeſtiuo: quoniã oĩa modo cõ

ſtant: certoq; tẽperamẽto fiunt. Et culpa uinitorũ collentium: cum præſtringũtur ut dictũ
eſt. Aut circũfoſſor iniurioſotictu uerberauit. Vel etiam ſubarator ĩprudens luxauit radi⸗
ces: corpuſue deſquãmauit. Eſt & quædam côtuſio falcis hebetioris. Quibus oĩbus cauſis
difficilius tollerãt frigora aut æſtus: quoniã in ulcus penetrãt oĩs a foris iniuria. Infirmiſſi

ma uero malus maxime quæ dulcis eſt. Quibuſdã debilitas ſterilitatem nõ necẽ affert: ut ſi
quis pino cacumẽ auferat uel palmæ. Serileſcunt enĩ nec moriũtur. Aegrotãt aliquando &
poma ipſa per ſe ſine arbore: ſi neceſſariis tẽporibus hymbres aut tepores uel afflatus defu

ere. aut cõtrario: abũdauere. Decidũt enim aut deteriora fiunt. Peſſimũ eſt inter omnia cũ

deſloreſcentẽ uitẽ & oleã percutit hymber: quoniaſimul defluit fructus. Sũt eadẽ cauſa na

ſcentes & erucæ dirũ animal: eroduntq; frõde: aliæ florẽ. Oliuarũ quoq; ut in mileto: ac de
paſtã arborẽ turpi facie relinquũr. Naſcit᷑ hoc malũ tẽpore humido & lẽto. Fit aliud ex eo
dem ſi ſol acrior inſecutus inuſſerit ipſum uitiũ:ideoq; mutauit. Eſt etianũ peculiare oliuis
& uitibus:quod araneũ uocant:cũ ueluti tele inuoluunt fructũ & abſumũt. Adurũt & fia
tus quidã eas maxime: ſed & alios fructus. Nã uermiculationẽ & poma ipſa per ſe quibuſdꝗ
annis ſentiũt: mala: pyra: meſpila: punica. In oliua ancipiti euẽtu quãdo ſubeũt nati fructũ
adimunt. Augent ſi in ipſo nucleo fuere erodentes eum. Gigni illos prohibẽt pluuiæ quæ

fiunt poſt arturũ.Eædem ſi auſtrinæ fuere:generant. In drupis'quoq; quæ matureſcentes

tunc funt præcipue caducæ, Ild riguis magis euenit:etiã ſi nõ ceciderit faſtidiendis. Sunt &
culicũ genera aliquibus moleſta: ut glandibus fico qui uidentur ex humore naſci tunc dul
ci ſubdito corticibus. Et ægrotatio quidem fere in iis eſt. Quædam temporum cauſæ aur
locorum non propriæ dicuntur morbi: quoniam protinus nẽcant: ſicut tabes cum inuaſerit
arborem: aut urẽdo. Vel flatus alicuius regionis proprius: ut eſt in apulia atabulus: in eubo
ea olympias. Hic enim ſi flauerit circa brumam: exurit frigore arefaciens: ur nullis ſolibus
poſtea recreari poſſint. Hoc genere cõualles & appoſita flumimbus laborant: præcipuæc;
uitis: olea: ficus. Quod cũ euenerit detegitur ſtatim iu germinatiõe. In oliuis tardius. Sed

ibrorepr

ſſoibus
Nonuni
Ton-

S potinn

juniabom
ceinott
ſtngra
cchrus
ſceneii,
Finusg
höͤvehen
Agueren
tieürec
terllero⸗
fimmiorese
CNeluninn
Kointere

Coret Va

ürbi

guiphe

lipeen
UirKonmn
nonn⸗
cenünerk
polet
(Cenlecke
Oruräten
Tinicunk

CbpeneO
unquice

Ereruitaz

ra
e cun!
Inl
huſneunit
Gheiun
uenopn
aepuran⸗
lofelgcs⸗
tnne
4 ipuc
Wünngud
teborpei
Mocigen
Plisſenn
Ais
elemdap⸗
ennteſt)

Mszuor
ollsprin

D

oenenne
incdoCl
brclentäi⸗
Wümtaun
Pecunr ull
Melnhano⸗
Agritoni
Wnbemdten
Lenninüel⸗
rperickng
Dophütanen
mnorütun,
.Clauunets
itCnoän
Pmunisormi,
dig. Jütenim
ANonia duo
Millos:ho
oäſuntpul
Aruntn
Gtalamiun
omuektuen
Mür ſuebeem
tuemicuue
eſnügenni
tuix inpenn
inhis Chold
enräciil
innod
tururdid
rurid
luruit alß
niuscaulis
nmiſli
ert utſi
uandod
Erus defu
ommniac
de caulam
ſlero: cde
Zinder er
nliareoliuß
Anitaſ⸗
le uibuli⸗
nai tuci
luvir gi⸗
—–
un ltan
cuminliil
Ulvsinene
. orrolen
t
isan

ſtringit & ſtragulat. Nec andrachne offendit᷑: ſi nõ
ceſarus & tilia & uitis corticẽ mittũt: ſed nõ uitalẽ: nec proximũ corpori: uerũ eũ qui inbna
ſcente alio expellitur. Quarũdã natura rimoſus cortex: ut pla tanis. Tiliæ renaſe citur paulo
minus ꝗᷓ totus. Ergo iis quarũ cicatricẽ trahit medẽtur luto fimocq;: & aliquãdo proſunt: ſi

XvVII.

in oĩbus ſignũ eſt reuiuiſcẽdi ſi folia amiſere:alioquin quas putes præualuiſſe: moriuntur.

Nõnunꝗ inareſcũt folia eadẽq; reuiuiſcũt. Aliæ in ſeptẽtrionalibus ut in põto phrygia fri⸗-

gore aut gelu laborãt: ſi poſt brumã cõtinueuere. xl. diebus. lbi aute & in reliquis partibus

iprotinus editis fructibus gelatio magna conſecuta eſt: etià paucis dicbus necat. Quæ in⸗

iuria hominũ cõſtant ſecũdas habet cauſas. Pix: oleũ: adeps inimica præcipue nouellis. Cor⸗

tice in orbe decracto necantur excepto ſubere: quod ſic etiã iuuatur: craſſeſcens enim præ⸗
imul incidatur & corpus. Alioquin &

nõ uehemẽtior frigorũ uel colorum uis ſecuta eſt. Qu vxdã tradius ita mo riũtur: ut robora

& quercus. Refert & tẽpus anni. Abieti enĩ & pino ſt quis detraxerit ſole taurũ uel gemios
txrãſeũte cum germinãt ſtatim moriũtur. Eamdẽ iniuriã hyeme paſſæ diutius tolerãt. Simili

ter ilex & robur & quercus. Quod ſi anguſtia decorticatio fuerit: nil nocet ſupradictis. In⸗

firmiores quidẽ & in ſolo gracili uel ab una tantũ parte detraſtus interimit. Similem & de⸗

cacuminatio rationẽ habet cupreſſi: piceæ: cedri. Eæ eni detracto cacumie auti gnibus adu⸗

ſto intereunt. Similẽ & de paſtio animaliũ, Oleam quidẽ etiã ſi lambat capra ſterileſcere au

QGor eſt Varo ut diximus. Quædam hac iniuria moriuntur. Al qua deteriora fiũt:ut amig⸗

„D

dalæ. Ex dulcibus eni träſfigurãtur in amaras. Aliqua uero etiã utiliora. ut apud chios py⸗
rus quã phocida appellat. Nain detrũcatio diximus quibus prodeſſe. Intereunt pleraq; exci

ſa ſtirpe: exceptis iite malo:fico:punica:Quædam uel ab ulcere. Ficus hanc imuriam ſper

nit: & omnia quæ reſinã gignunt. Radicibus amputatis mori minime mirũ eſt. Pleræq; tamẽ

non omnibus: ſed maximis: aut quæ ſunt inter illas uitales abſciſſis moriuntur: Nccat inui-

cem inter ſeſe umbra. Vel denſitate atq; alimenti rapina. Necat hædera uinciens. Nec uiſci
prodeſt & cytilus:nec aureo qnod alimodo græci uocant. uorundã natura nõ negat qui

dem: ſed lædit odore aut ſucci mixtura: ut raphanus & laurus uitem. Olfatrix enini intelli
gitur: & tangi eam odore mirũ in modum. Ideoq; cũ iuxta ſit auerti & recedere: ſaporemq;
inimicum fugere. Hinc ſumpſit Androcides medicinã cõtra ebrietates raphanum mandi P-
cipiens. Odit & caulem & omne olus. Odit & corilũ niſi procul abſint triſtis atq; æg ra. Ni-
trum quidem & alumen marina aqua calida & fabæ putamina uel erui ultima uenena fſunt

inter uitia arborum. De prodigiis ex mutatione: & de remediis ex arboribus: & quæ ir

rigatione proficiant: & qualiter rigandum & mirabilia de riguuss. Ca. XNXNV.

St & prodigiis locus. Inuenimus enim ſub foluis natat uitem: ficum: & malum puni
eęæ cum ftirpe fructum tuliſſe: non palmite aut ramis: uitẽ uuas fine fohis: oleas quoq;
amiſiſſe folia baccis hærentibus. Sunt & miracula fortuna. Nam & oliua in totũ amn

buſta reuixit.Et in boetia deroſæ a locuſtis ficus iterum gerininauere. Mutãtur arbores &
. . . . . . . „ „ „ * — 2
colore. Fiuntq; ex nigris candidæ: non ſemper prodigioſæ: & maxime quæ ex ſemine naſcũ
tur: ut populus alba in nigram tranlſit. Quidam & ſorbũ ſi in calidiora loca uenerit ſterile/

ſcere putant.Ptodigio aurẽ fiunt ex dulcibus acerba poma: aut dulcia ex acerbis. E ca prifi⸗

co fici & cõtra. Graui oſtẽto cum in deteriora mutãtur: ex olea in oleaſtrum. Ex cãdida uua

& fico in nigras:ut laodiceæ: Xerſis aduentu plarano in oleã mutata. Qualibus oſtẽtis Ari⸗

ſtãdri apud græcos uolumẽ ſcatet:ne in infinitũ habeamus. Apud nos uero. C. Epidii cõmẽ
tarii in quibus arbores locutæ reperiãtur. Subſedit in cumano arbor graui oſtẽto paulo an⸗
te Pompeii magni bella ciuilia paucis ramis eminentibus. Inuẽtum fſybillinis libris interni⸗
cionem hominũ fore:tantoq; eã maiorem quancto proprius ab urbe poſtea facta eſſet. Sunt
prodigia & cũ alienis locis naſcuntur ut in capitibus ſtaruarũ uel aris & cum in arboribus

ipſis alienæ. Ficus in lauro nata eſt czici ante obſidhonẽ. Simili modo trallibꝰ palma m baſi.

Cæſaris dictatoris circa bella ciuilia eius. Nec nõ & romæ in capitelio in capitalis bello per/
ſei enata palma uictoriam triũphoſq; portendit: ac tempeſtatibus proſtrata: eodẽ loco ficus
enata eſt. M. Meſſalæ. C. Caſſii cenſorũ luſtro. A quo tẽpore pudicitiã ſubuerſam Piſo gra
uis auctor prodidit. Super omnia quæ unꝗᷓ audita ſunt etiam prodigium noſtroæuo. Ne
ronis principis ruina factum inagro marrucino Vectii Marcelli e primis equeſtris ordinis

oliueto uniuerſo uiã publicã traſgreſſo: aruiſq; inde ecõtrarioilocũ oliuetis profecis.

De remediis morborum arborum. Ca. XXVI.

“ L.IBEKDR.
Vnc expoſitis atborum morbis cõſentaneũ eſt dicere & remedia. Ex iis quædi ſunt

n. cõmunia omniũ: quædà propria quarundã. Cõmunia ablaquæatio: accumulatio af-⸗

Hari radices aut cooperiri riguis dato potu uel ablata fimi ſucco refectis putatione

leuatis onere.lItem ſucco emiſſo quibuſdã ueluti detractio ſanguims circũraſi corticis: uiti
um extenuatio: & domitura palmitum. Gẽmas ſi frigus retorridas hirſi utaſq; fecerit)repu⸗
micatio & quædam dolitura-Arborũ iis aliæ magis aliæ minus gaudent: ueluti cupreſſus:
& aquã aſpernatur & fimum & circũfoſſuram amputationemq; & oĩa remedia odit. Quin/
etiam necatur. Riguis & uites & punicæ præcipuæ aluntur. Ficus ipſa arbor riguis alitur.
Pomũ uero eius inareſci.Amigdalæ ſi coalntur foſſione florem amittunt. Nec inſitas cir·
cunfodere oportet priuſꝗᷓ ualidæ ferre cœperint poma. Plurimæq; autẽ amputari ſibi uo/

lunt oneroſa ac ſuperuacua: ſicut nos unguem & capillũ. Reciduntur uereres totæ. Ac rur
ſus a ſtolone aliquo reſurgũt: ſed nõ omnes: nec uiſi quarũ naturã pati diximus. Rigua æ-
ſtiuis uaporibus utilia:hyeme inimica: autũno uaria. Et hoc eſt ex natura ſoli. Quippe cum

uindemiator hiſpaniarum ſtagnante ſolo uuas demetat. Cæterũ maiore in parte orbis etiã
pluuia aut omni aqua ſeri & arari nõ conueni t. Circa canis ortus rigua maxime proſunt:ac
ne tunc quidem niinia: quoniam inebrietatis radicibus nocent. Et ætas modũ temperat. Nůo
uellæ enim nminusſitiunt. Deſiderãt autẽ maxime rigari quæ aſſuei e. Cõtra ſiccis locis geni
ta nõ expetunt humorẽ niſi noceſſariũ. Aſperiora uina rigari utiq; cupiunt. In ſ ulmonentti
italiæ agro pago fabiano ubi & arua rigantur: mirũ ꝙ hærbæ aqua illa necantur: fruges alũãũ
tur: & riguis pro ſarculo eſt. In eodem agro bruma tanto magis ſi niues ſcateãt gelatue: ne

frigus uites adurat circunfundunt tiguis: quod ibi tepidare uocant: memorabili natura in
amne ſolo. Sed eadem in æſtate uix tollerandi rigoris. — 4 E. 11òDU
De caprificatione & fltercoratione. Næ: — CiAD. XXVII.

Arbunculi ac rubiginũ remedia demõſtrabimus uolumine proximo. Interim eſt &eã

c caprificatio quædã in temedlis. Cũ macie corticis ex ægritudine aſtringente ſeliu⸗

ſto plus uitalia arborũ comprimẽte exactã falſis aciem utraq; manu imprimentes ꝑ-

petuis inciſuris deducũt: ac ueluti cutẽ laxant. Salutare id fuiſſe argumeto ſunt dilatatæ ci

catrices & internato corpoge expletæ. Magnacq; ex parte ſimilis hominũ medicina & arbo⸗
rum eſt: quando earũ quoq; terebrantur oſſa. Amygdalæ ex amaris dulces fiunt ſi circun⸗

foſſe ſtipite & ab una parte circũforato defluens pituita aſtergatur. Et ulmis detrahit ſuc⸗

cus inutilis ſupra terrã foratis uſq; ad medullam in ſenecta: aut cũ alimento nimio abunda

re ſentiũtur. Idem & ficorũ turgido cortice inciſuris in oblicũ leuibus emittitur. Ita fit ne
decidant fructus. Pomiferis quæ germinãt nec ferunt frucũ fiſſa radice inditur lapis: ferti

leſq; fiunt. Hoc idẽ & amygdalis ẽ robore cuneo adacto. In pyrls ſorbiſq; e tæda ac cinere
& terra cooperto etiã radices circũcidiſſe prodeſt. Vitiũ luxuriantiũ ficorũq; & circunciſis
cinere addidiſfe. Fici ſerotinæ fiunt: ſi prunæ groſſi cũ fabæ magmtudinẽ exceſſere detra⸗
hantur. Subnaſcuntur enim quæ ſerius matureſcunt. Exdem cũ frondere incipiũt: ſi cacu
mina rami cuiuſqʒ detrahãtur: firmiores fertilioreſq; fiũt. N caprificatione maturata in ea
culices naſci e groſſis manifeſtũ eſt: quouiã cũ euoſauere nõ ĩueniũtur intus grana quæ in
eos uerſa apparet. Exeundl tãta eſt auiditas: ut pleriq; aut pede relicto aut pẽna pariter erũ
pant.Eſt & aliud genus culicũ:quos uocant centrinas fucis apũ ſimiles ignauia maliciaq; cũ
pernice uerorũ & utiliũ. interimũt eni illos atq; ipſi moriũtur. Vexãt & tineæ ſemina ficoꝶ
Contra quas remediũ in eadẽ ſcrobe defodere italicã lentiſcũ inuerſa parte quæ fuerit a ca
cumine. Vberrimas autẽ ficus lubrica amurca diluta & cũᷣ fimo infuſa radicibus frondere
incipientiũ facit. Caprificorũ laudantur maxime nigræ & in petroſis:quoniã frumenta plu
rima habeat caprificatio ipſa poteſt hymbrẽ. In primis autẽ cauendũ neęx remediis uitia fi⸗
ant. Quod euemt nimia aut intẽpeſtiua medicina interlucatio arborib prodeſt: ſed omniũ
annorum trucidatio inutiliſſima-Vitis tantũ tonſurã annuãꝗ quærit: alternà myrtus: punicæ
oleæ quia celeriter fruticeſcunt: Cætere rarius tondætur. Nulla autunno. Ac ne raduntur
quidem niſi uere putatione. Plage ad uitalia ſunt omnia quæcũq; non ſuperuacua. Similis
ſtercoratio.Gaudent ea. Sed cauendũ eſt ne in feruore ſolis admoneatur: ne ĩmaturius: ne
ualidius ꝗᷓ opus ſit. Vrit uineas ſuillum niſi quinquẽnio interpoſito: præterꝗᷓ ſi riguis dilua
tur. Et e corriariorum ſordibus niſi admixta aqua.Item largius.Iuſtum exiſtimant in denos
pedes quadratos tres medios. Id quidem ſoli natura decernit. Columbino ac ſuillo plagis

1gn
nwencee
qulterd
gelclio
Micca
nulbust
cceifie
elias e

1
lchuyne
ſounee
ſtrudün
muetuſt
Nucdatusn

oeconl

ckurthun
niemeus
eAigur
boemplil
minadrh
nlinos
welisrur
Cuſobre⸗
iſomnn
Alüän
Niperlen
Ncertil
iiuolun⸗
N er
Aulopnn
Anmhpun
Mirtore⸗
Mumlek
Ulrguonn
Rcunaue
Ggun.
lorettelig

N

3 ddilune
unulgiort,
dsrnn
Icorties uic
ferthepi
unncupreſſus

Iiguisalrun
Clnltuct
umiſbio⸗
8tore Anu
s Ro
Qippecun
ne otbiseti
eproſunra
enpent Ne
locisgeni

lulnonendd

ntnlgesal
tdehnuene
Uinmunnn

W.
mernmeſt
genre leilu
primenteip⸗
Urcharur
m Tdo⸗
neſ cicun⸗
enntlic⸗
o uu
aftne
pistenti
c Cele
cunollis
te detra⸗
: ſi
rara inen
na quæin
iterein
aliciagh
nina fio⸗
fuenitae⸗
skronge
Imentaplt
liis vitant
ſed oni
tuspun.
aſnt
Cnn Inl

quoq; arborũ medẽtur. Si mala punica acida naſcãtur: ablaqueatis radicibus fimũ ſuillũ ad

hibent: eo ãno uinolẽta: proxio dulcia futura. Alii urina hominis aqua mixta rigãda cẽſẽt

quater anno:ſingulis amphoris aut cacumiĩia ſi pargi uino laſere diluto. Si findũtur ĩ arbore
pediculũ intorqueri. Ficis utiq; amurcãâ adfundi. Cæteris arboribus ægri fecẽ uini: ac lupi
nũ circa radices earũ ſeri. Aqua quoq; lupini decocti circũfuſa pomis prodeſt. Fici cũ uulca
nalibus tonuerit cadẽt. Remediũ eſt: ut ante ſtipula hordeacea areæ ſtri gatur. Cæraſos præ
coces facit cogitq; matureſcere calx admota radicibus. Et hæc ante ommia poma interuelli
melius eſt ur quæ relicta ſunt grandeſcant.
.— De diuerſis medicamentis arborũ cõtra u Janimalia: & contra fo
& contra noxia animalia. CaAa. XXVIII.
Vædãi pœna emẽdantur aut morſu excitantur ut palmæ & lentiſci.ſalis enĩ aꝗs alũ
ꝗ tur. Salis uim & cinis ſed leniorẽ habet. Ildeo ficis aſpergũtur rutaq; ne fiant uermi

noſæ: ne ue radices putreſcant. Quĩ & uitiũ radicibus aquã ſalſa iubẽt affũdi ſi ſint

lachrymoſæ. Si uero fructus earũ decidant: cinerẽ aceto aſpergi iꝑſaq; illini: aut ſandaraca
ſi putreſcat uua. Si uero fertiles nõ ſunt: aceto acri ſubacto cinere rigari atq; oblini. Quod
ſi fructũ nõ maturent prius inareſcentẽ præciſarũ ad radices plagã fibraſq; aceto acri & uri

na uetuſta madefacere: atq; eo luto obruere: ſæpe fodere. Olearũ ſi parũ promiſere fructus

nudatas radices hyberno frigori opponunt: eaq; caſtigatione proficiũt. Omĩa hæc anua cæ
li rõe conſtant.Et aliquando ſerius poſcuntur aliquãdo celerius. Necnõ ignis aliquid pro⸗

deſt: ut harũdini. Ambuſta nãq; denſior mitiorq; ſurgit. Cato & medicamẽta quædã cõpo

nit: mẽſuræ quoq; diſtinctiõe ad maiorũ arborũ radices amphorà: ad minorũ urnam amur⸗
cæ & aquæ portionẽ æquam: ablaqueatis prius radicibus pa ulatim affundi iubens. In olea
hoc amplius ſtramẽtis antea circumpoſitis. Item fico. Huius præcipue ueteré terrä adagge

rari radicibus. Ita futurũ ut nõ decidant groſſi: maiorq; fœcunditas nec ſcabra proueniat.
Simili modo ne conuoluolus fiat in uinea: murcæ congios duos decoctos ĩ craſſitudinem

mellis: rurſuſq; cũ bituminis tertia parte & in ſulphuris quarta ſub diuo uſq; quo ex ardeſ
car ſub tecto. Hoc uites circacapita ſub brachiis ungi. Ita nõ fore cõuoluolũ. Quidã contẽ

ti ſunt ſumo huius mixture ſuffiræ uenas ſecũdo flatu continuo triduo. Pleriq; nõ minus
au xilii & alimenti arbitrant in urina ꝗᷓ Cato in amucra addita modo aquæ pari portiõe: quo
niã per ſe noceat. Alii uoluto eſſe appellant animal prærodens pubeſcetes uuas. Quod ne
accidat: falces cũ ſint exacutæ fibrina pelle derergũt. Atqʒ ita putãt. Aut ſanguĩe urſino li
niri uolunt poſt putationẽ eaſdẽ. Sũt arborũ peſtes & formicæ. Has abigunt rubrica ac picẽ
liquida perunctis caudicibus. Necnõ & piſce ſuſpenſo iuxra in unum locum congregant.
Aut lupino trito cum oleo radices linunt. Multi & talpas amucra necant. Contraq; erucas
& mala putreſcant: lacertæ uiridis pelle tangi cacumina iubent. Priuati autẽ ↄtra erucas am
biri arbores ſingulas a muliere incitati menſis nudis gedibus recincta. Irem ne quod animal
paſtu malefico decerpat frondẽ fimo boum diluto aſpergi folia: quotiens hymber interue⸗
niat:quoniã ita abluatur uirus medicaminis mira quædã excogitate ſoler tia humana. Qu ip
pe cum auerti carmine grandines credant pleriq;: cuius uerba inſerere nõ equidẽ ſerio au⸗

ſim quanꝗᷓ a Catone prodita. Contra luxata mẽbra inunguenda harundinũ fiſſuræ. Idem ar

bores religioſas lucoſq; ſuccidi permiſit ſacrificio prius cacto. cuius rei rationem notionẽq;
eodem uolumine tradit. — D

CAII PLINII SECVNDI NATVRALIS HISTORIAE LIBER. XvIII.
r PnROHENIIVM.

Quod antiquis maximũ ſtudiũ agriculturæ fuit: & hortorũ ſingulari diligẽtia. Ca. I.

EQVITVR Nartura frugum hortorũq; ac florũ. Quæc; alia præter arbo-
resaut frutices benigna tellure proueniunt:uel per ſe tantum hæc iĩmenſa
H contemplatione ſiquis æſtimet uarietatem: numerum:Hores: odoreſq;:co⸗
3 lores: & ſuccos ac uires earũ: quas ſalutis aut uoluptatis hominũ gratia gi⸗
ggnit. Qua in parte primũ omnium parrocinari terræ: & adeſſe cunctorũ pa⸗-
entiunmt-Quis ier initia operis defenſæ. Quoniã tamẽ ipſa materia in/
trus accedit ad reputationẽ eiuſdẽ patientis & noxia. Noſtris eã criminibus

5 7 „

4

£

2

7 7
rmicas . ar e

LIBER. = .
urgemus: culꝑãq; noſtra illi imputamus. Genuit uenena: ſed quis inuenit illa præter hommi-
nẽs Cauere ac refugere alitibus feriſq; ſatis c. Atq; cũ in arbores exacuant limẽtq; cornua
elephanti: & duro ſaxo rhinocerotes: & utroq; apri dentiũ ſiccas: ſcianq; ad nocendũ ſe præ
parare animalia. Quod tamen corum tæla ſua excepto homine uenenis tingite Nos & ſa
gittas ungimus: & ferr o ipſinocentius aliquid damus. Nos & gumina ĩ ficimus & rerũ na-
turæ elementa. Ipſù quoq; uiuitur aerem in permciẽ uertimus. Neq; ẽ ut putemus ignorari
ea ab animalibus: quæ quidẽ quæ præpararent contra ſerpentiũ dimicationẽ: quæ: poſt præ
liũ ad mededũ excogitarent idicauimus. Nec ab ullo præter hominẽ uenẽo pugnatur alie
no. Fateamur ergo culpã ne iis quidẽ quvnaſcũtur cõtenti. Etenim quando plura earũ ge⸗
nera humana manu fiunt. Quid nõ & homines quidâà ad uenena natürure Ntra homimũ
ceu ſerpetiũ lingua uibrat: faneſq; animi contractata adurit culpantiũ omnia. Ac dirarum
alitũ modo tenebris quoq; & ipſarũ noctiũ quieti inuidentiũ gemitu: quæ ſola uox eorũ ẽ:·

ut in inauſpicatarũ amimantiũ uice obuii quoq; uetent agere: aut prodeſſe uitæ. Nec ullũ

aliud abominati ſpiritus præmiũ nouere: ꝗᷓ odiſſe omnia. Verũ & in hoc eadẽ naturæ maie-
ſtas tanto plures binos genuit ac fruges:quanto fertilior in iis: quæ iuuant aluntq;. Quo⸗ .
rũ æſtimatione & gaudio nos quoq; relictis exuſtioni ſuæ iſtis hominũ turbis ggamus ex⸗
colere uitam: eoq; cõſtantius: quo operæ nobis maior ꝗᷓ famæ gratia expetitur. Quippe ſer
mo circa rura ẽagreſteſq; uſus. Sed quibus uita honoſq; apud priſcos maximus fuerit.
Qurcorona primo rofkz. C. fe
Ruoru ſarcendos romulus in primis inſtituit: ſeq; duodecimũ fratrem appellauiti
ter illos ab Acca Laurentia nurrice ſua ſpicca corona quæ uita alba colligaretur in
ſacerdotio ei ꝓ religioſiſſimo inſigni data. Quæ prima apud romanos fuit corona⸗
honoſq; is mꝗ niſi uita finitur: & exules etiã captoſq; comittatur. Bina tunc iugera populo
ro.ſatis erant:nulliq; maiorẽ modũ attribuit: quo ſeruos pauloante prĩcipis Neronis cõtẽ?
pto huius ſpatii uiridaria & picinas iuuat habere maiores gratũq; ſi nõ aliquẽ & culĩas. Nũ
mat inſtituit deos fruge colere: & mola ſalſa ſupplicare. Atq; ut auctor ẽ Hemina far torre
re:quoniã toſtũ cibo ſalubrius eſſet.ld uno modo cõſecutũ ſtatuẽdo nõ eſſe purũ ad rẽ di/
uinã niſi toſtũ.ls & fornacalia caluæ inſtituit farris torrendi ferias: & æque elgioſ⸗ termi
nis agrorũ.Hos enĩ duos tũc maxime nouerãt. Seiãq; a ſerendo: ſegeſtã a ſegetibus appella
bant quarum ſimulacra in cyrco uidemus. Tertiam ex his nominare ſub tecto ẽ religio. Ar
ne deguſtabant quidem nouas fruges aut uina antequã facerdotes primitias libeſſent.
De iugere. & actu:& legibuscirca pecora:& quotiens & quibus temporibus fuit
ſũma utilitas annonæ:& qui agri cultura illuſtres. Ca.õ.R II⸗
Vgũ uocabarur quod uno iugo boũ ĩ die exarari potuiſſet. Actus ĩ quo boues age
1 rentur cũ aratur uno ĩpetu iuſto. Hic erat. cxx. pedũ duplicatuſq; in lõgitudinẽ iu
geruũ faciebat. Dona ampliſſima ĩ peratorũ ac fortiũ ciuiũ qtum quis uno die pluri
mũ circunarauiſſet.Itẽ quartarii farris aut heminæ conferente populo. Cognomina etiam
prima inde. Pilumni pilũ piſtrinis inuenerũt. Piſones a piſendo. Ià Fabiorũ:Lentinorũ: Cice
ronũ:ut quiſquis aliquod optime genus ſereret. Inniorũ familiæ bubulcũ nominauerum ⸗
qui bubus optime utebatur. Quin & in ſacris nihil religioſius cõfarrationis uinculo erat.
Noueꝙq; nupte farreũ præferebant. Agrũ male colere cenſoriũ probrũ iudicabatur. Atut
refert Cato)quẽ uirũ bonũ colonũ dixiſſent:ampliſſime laudaſſe exiſtimabãat. Hinc & locu
fleres dicebant loci hoc ẽ agri plenos Pecunia ipſa a pecore appellabatur.Etiã nunc ĩ tabu
lis cenſoriis paſcula dicũtur omnia: ex quibus populus reditus habet: quia diu hoc ſolũ ue
ctigal fuerat. Multactio quoq; nõ niſi ouũ boũq; ĩpẽdio dicebatur.Nõ omittẽda priſcarũ
legũ beniuolẽtia. Cautũ quippe ẽ ne bouẽ priuſqᷓ ouẽ nominaret ꝗ indiceret mulctam. Lu
dos boũ cauſa celebrantes bupetios uocabãt. Seruius rex ouiũ boũq; effigie primus æs ſi⸗
gnauit. Frugẽ duide aratro quæſidã furtĩ nocte pauiſſe: ac ſecuiſſe puberi duodecĩ tabulis
captale erat:ſuſpẽſũq; Cereri necari iubeãt grauius:ꝗqᷓ homicidio cõuictũ. Impubẽ prætoris
arbitrati uerberari: noxã ue decerni. lã diſtictio honoſq; ciuitatis ipſius nõ aliũde erat.Ru⸗
ſticæ tribus laudatiſſimæ eorũ qui rura haberẽt. Vrbanæ uero in quas tranſferri ignominia
eſſet deſidiæ probo. Itaq; quattuot ſolæ erãt partibus urbis ĩ quas habitabant: ſuburbana⸗
palatina: collina: eſquilina.Nundinis urbẽ reuiſitabãt: & ideo comitia nundinis haberi nö li
cebat:ne plebs ruſtica auocaretur. Quies ſomnuſq; ĩ ſtramẽtis erat. Gloriã deniq; ipſã a far

enrisp.
Digexrcant:
ronicil
Pplbiupr
lüconeue

guck c

meadbus
(omglelc
romien
ponudore⸗
Antuſe
diſgul

ulgeeni
Iuninoter

(ipnone
lanplei
enunlbus

Hiunphala
Ponebumeqr
nt derene
niuricano
Utadt No⸗
upaolrriſe
eſitüelin

tuemnanusi,

Ctatigerr
IGednosnn
Cülturazoti
harge
honorsſem

Weiusduoct

nconcidier
feſmmtirh
meruigr

Pac
1 uned
„ Kein
nchlckegn
eſolhnrn
leſſancere
Noſechpn
AAagn

im

nihen
dir Cr
lisloeis
kelinoher
m arin

edre hoſti⸗

neigg corn

LieNor Ag.

usKterüm,
temnsignorn,
Puponurdle
Annaig
4
An honmn
in ANdinnm

Ohioreli.
uir Neu

lenaturrnt⸗
tung
bütemen
ur upele
imustuent
1,

un meluiti

lgreim in.

Gfncaron:
Neons
iKolin N
nmbr n
komürluh⸗
ielgoh mt
genbemel
Amtufi
Uil
imrdoe⸗
ögrucnkin
zuodegud
Moi gim
lminmsC
mrümmum:
is ulod.

4

profecta. Principium autẽ a Catone ſummemus.
Laus agricolarum: & quæ obſeruãda in agro parando.

=è

ris honore adoreã appellabãt. Equidẽ etiã uerba priſcæ ſignificationis admiror. ſta enĩ ẽ ĩ cõ
mMẽétariis pontificũ.Augurio coronario augedo dies cõſtituantur: pri uſquã frumenta uagi
nis excant: & ante ꝗᷓ in uaginas perueniat. Ergo iis moribꝰ nõ modo ſufficiebãt fruges nul
Ila prouiĩciarũ paſcente italiã: uerũ etiã annonæ uilitas ĩcredibilis erat. Mãnuis Martius ædi
lies plebis primũ frumetũ populo ĩ modios aſſibus donauit. Minutius Augurius ꝗ Sp. Me⸗
liũ coarg uerat farris preciũ ĩ trimis nundinis ad aſſem redegit undecimus plebei tribunus
gquua de cã ſtatua ei extra portã trigeminã a populo ſtipe collata ſtatuta é. Trebrius ĩ ædili
Auitte aſſibus populo frumẽétũ preſtitit. Quã ob cãm & ei ſtatuæ ĩ capitolio & palatio dicatæz
ſunt.lpſe ſupremo die populi humeris portatus ĩ rogũ ẽ.Verũ quo anno mater deũ adue⸗
Qa romã ẽ:maiorẽ ea æſtate factã eſſe ꝗᷓ antecedetibus annis decẽe facta eſſe tradũt. M. Va⸗
ro auctor ẽ: cũ. L. Metellus ĩ triumpho plurimos duxit elephãtos aſſibus ſingulis farri s mo
dios fuiſſe.lte uini cõgios ficiq; ſiccæ pondo.xxx.olei põdo.x. carnis. põdo. xii. Nec e latifũ
dQdis ſingulorũ contingebat arcẽtiũ uicinos. Quippe etiã lege Stolonis Licini ĩcluſo modo
quingẽetorũ iugerũ & ipſo ſua lege damnato cũ ſubſtituta filii pſona amplius poſſideret lu

xuriatis reipublicæ fuit iſta mẽſura.Manii ꝗdẽ Cutrii poſt triũphos ĩmenſũq; terrarũ adie

cũ ĩperio nota cõtio ẽ: pernicioſũ ĩtelligi ciuã:cui ſeptẽ iugera nõ eſſent ſatis. Hæc autem
mẽlſura plebi poſt exactos reges aſſignata c. Quæ nãâ ergo tatæ ubertatis cauſa erat. Ipſorũ
rũc manibus iperatorũ colebantur agricut fas e. credere)gaugẽete terra uomere laureato: &
triumphali aratore. Siue ille eade cura ſemina tractabãt qua bella: eadẽq; diligẽtia arua diſ
ponebant quacaſcra:ſiue honeſtis manibus omnia lætius proueniũt: quonià & curioſius fi
unt.Serentẽ inuenerũt dati honores Serranũ: unde cognomẽ. Aranti quattuor ſua iuge

ra ĩ uaticano quæ ꝑ rata quintia appellãtur. Cincinnato uiator arxtulit dictaturã: & quidẽ (

ut tradit Norbanus) nudo plenoq; pulueris etiãnum ore, Cui uiator uela corpus inquit:

ut proferã ſenatus populiq; romani mãadata. Tales tũ etiã uiatores erant. quibus ipſũ no⸗

mẽ ĩditũ ẽ: ſubinde ex agris ſenatũ duceſq; accerſentibus. At nũc ead illi uincti pedes: da
natæ manus inſcripti uuicus exercent. Nõ tamẽ ſurda tellure: q parens appellatur. coliq; di
citur & ipſa: honore hinc aſſumpto: ut nunc ĩmutata ea:& indigne ferente credatur id fie-

ri.Sed nos miramur egraſtulorũ nõ eadẽ emolumẽta eſſe quæ fuerũt ĩperatorũ. Igitur de
cultura gti præcipere principale fuit & apud exteros. Siquidẽ & reges fecere Hiero. Phi
lomerter: Attalus: Archelaus: & duces XKenophon: & penus etiã Mago. Cui quidẽ tantum

honorẽ ſenatus noſter attribuit carthagĩe capta:cũ regulis africæ bibliothecas dõaret uni
us eius duodetriginta uolumina cenſeret in latinã linguã traſferenda cũ. M. Cato præcep
ta condidiſſet: peritiſq; linguæ punicæ dandũ negociũ in quo præceſſit omis uir tũ clariſii
mæ familiæ. D. Syllanus ſapietiæ cõpoſitiſſunæ quos ſequeremur p̃ᷣtexuimus in hoc uolu
mine nõ ĩgratæ noĩando. M. Varronẽ ꝗ.Ilxxxi. uitæ angu ages

ea re ꝓdẽdũ putauit.
Rauaatio de agricultura. W. = Cade. ARW IIII.
Pud romanos multo ſerior uitiũ cultura eſſe cœpit. Primoq; ut neceſſe erat arua
a rantũ colere. Quorũ nobis ratio nũc tractabitur nõ uulgari modo uerũ ut adhue
fecimus & uetuitis: & poſtea inuentis omni cura perquiſitis: cauſaq; rerũ & ratiõe
ſimul eruta. Dicemus & ſydera:ſyderũq; ipſorũ terreſtria ſigna dabimus indubitata. Quã
do quidẽ qui adhuc ea diligẽtius tractauere: ꝗbuſuis oratoribus potius ꝗᷓ agricolis ſcripſiſ
ſe poſſunt uideri.Ac primũ omniũ oraculis maiore ex parte agemus:qᷓ nõ ĩ alio uitæ gene⸗
re plura cerciora ue ſũt. Cur.n.nõ uideant᷑ oracula a certiſſimo die:maxĩeq; ueridico uſu

Ca, V.
Ortiſſimi uiri & milites ſtrenuiſſimi ex agricolis gignuntur: minimeq; male cogi
fᷣ tantes. Prædium ue cupide emas. In re ruſtica operi ne percas. In agro emendonmi⸗
nime. Quod male emptum eſt ſemper pœnitet. Agrum paratur os ante omnia ĩue
teri oportet aquatum uim:aut uicinum. Singulas magnas interpretationes habent: nec du
bias. Cato in conterminis hoc amplius æſtimari iubet quo pacto iuuant. In bono eſt inquit
religione bene utenti. Attilius Regulus ille punico bello bis conſul aiebat: neq; fœcundiſ
ſimis locis inſalubrem agrum parandum:neqʒ effoœtis ſaluberrimum. Salubritas loci nõ ſẽ⸗
per incolarum colore detegitur: quoniam aſſueti in ꝑeſtilentibus duiat. Prærerea ſũt quæ
dam partibus anni ſalubria-Nihil autẽ ſalutare eſt niſi quod toto anno ſalubre. Malus eſt

2

LIBER.

ager cũ quo dominus luctatur. Cato inter prima pectari iubet: nõ ſolum ſua uirtute ualeat
gqua dictũ ẽ poſitione. Vt operariorũ copia prope ſit. Oppidũq; ualidũ.Vt nauigiorũ eue/
ctus uel itinerũ. Vt bene ædificatus. & cultus. In quo fali pleroſq; uideo: Segnitie eni prio⸗
ris domini pro emptore eſſe arbitrantur. Nihil ẽ damnoſius deſerto agro. Itaq; Cato. De bo
no dño meli emi:nec temere cõtẽpnendã alienã: diſciplinã agroq; ut homini: ꝗquis. ꝗſtuoſus
ſitſſi tamẽ & ſũptuoſus:nõ multũ ſupereſſe.llle ĩ agro quæſtuoſiſſimã iudicat uitẽ nõ fru⸗

ſtra quoniâ ante omnia de ĩpenſæ ratione cauit. Pro ortos irriguos: nec hic falſo: ſi ſub. op

pido ſint. Et prata: quæ antiꝗ parata dixere. Idẽq; Cato interrogatus quis eſſet certiſſimus

quæſtus reſpondit. Si bene paſcas. Qui ꝓpximus ſit. At ſi bene ſũma omniũ ĩ hac ſpectanda

fuit: ut tructus is maxime probaretur: ꝗ minimo ĩpendio cõſtaturus eſſet. Hoc ex locorũ
occaſione aliter alibi decernitur. Eodẽq; ptinet quod agricolà uendacẽ oporrtere eſſe dixit

Fundũ ĩ adoleſcẽtia cõſerẽdũ ſine cõtatione:ædificãdũ nõ niſi cõſito agro. Tũc quoq; cõ

tatur: optimũq; ẽ: (ut uulgo dixere)aliena inſania frui: ſed ita ut uilarũ tutela nõ ſit oneri
Eum tamẽ ꝗ bene habitet ſæpius uẽtitare in agrũ. Frontẽq; domini plus ꝓdeſſe quà occipi

tiũ nõ mẽtiũtur. De uilarũ poſitiõe:& pᷣcepta antiquorũ de agro colẽdo. Ca. VI.

QbQus hic probatur: ut neq; functus uillã quærat: neq; uilla fundũ. Nõ ut fecerint

m iuxta diuerſũ eadé ætate exẽplis. L. Lucullus. Q. Scæuola cũ uilla. Sæuolæ fundus
careret uilla Luculli naro in genere cẽſoria caſtigatio erat: minus arare quã
uertere. Nec hoc ſine arte quadà ẽ. Nouiſſimus uillã ĩ miſinenſi poſuit. C. Marius. vii.con
ſul: ſed peritia caſtramẽetãdi: ſicut cõparatus ei ĩ cæteris etiã Scylla fœlix. Quos cæcos fuiſ
ſe dicere cõuenit. Neq; iuxta paludes ponendã eſſe: neq; aduerſo amne. Quãquã Homerꝰ

omnino e flumine ſeper ante lucanas auras i ſalubres ueriſſime tradit. Spectare. in æſtuo⸗

ſs locis ſeptẽtrionẽ debet meridiẽ ĩ frigidis. In temperatis exortũ æquioctialẽ. Agri ipſius
bonitas ꝗbus argumẽtis iudicãda ſit: quâquã ad terræ optimo genere diſſerẽtes abũde di⸗-
xiſſe poſſumus uideri etiãnũ tamẽ traditas notas ſubſignabimus Catonis maxime uerbis.

Ebulũ: uel prunus ſiluaſtris: uel rubus:bulbus minutus: trifoliũ: hærba pratenſis: quercus

ſilueſtris: pyrus: maluſq; frumæetarii ſoli noræ. Itẽ nigra terra & cinerei coloris. Omnis cre-
ta coqui niſi permacra. Sabulũ etiam niſi id per tenue eſt: & multo cãâpeſtribus magis ꝗ cli⸗
uoſis reſpondent eadẽ. Modũ agri in primis ſeruandũ antiqui putauere. Quippe ita cẽſe⸗
bant. Satius eſſe minus ſerere & melius arare. Qua in ſẽtentia & Virgiliũ fuiſie uideo. Ve⸗
rum confitentibus latifunda prodidere italiã. ſam uero & prouintias ſex & ſemiſſe domini
africæ poſſidebant: cũ interfecit eos Nero prĩceps. Nõ fraudabo magnitudie ac quoq; ſua
Cn. Pompeũ qui nunquã agrũ mercatus eſt conterminũ-Agro empto domũ uendendam
in clemẽter atq; nõ ex utilitate pubici ſtatus Mago cenſuit. Hoc exordio præcepta pande-
re ingreſſus ut tamẽ appareat aſſiduitatem deſideratam ab eo. De hinc peritia uillicorũ in
cura habenda eſt. Multaq; de us Cato præcepit. Nobis ſatis ſit dixiſſe. quam proximũ do/
mino corde eſſe debere: & tamẽ ſibimetipſinõ uideri. Coli rura ergaſtulis peſſimũ ẽ: utiquic
quid agitur a deſperantibus. Temerariũ uideatur unam uocẽ anticorũ poſuiſſe: & fortaſ⸗
ſis incredibile penitus æſtiment. Nihil minus expedire ꝗᷓ agrũ optie colere. L. Tatius Ruf⸗

fus inſima natalium humilitate conſulatum militari induſtria meritus antiquæ alias parſi⸗

moniæ circiter mile ſiclos liberalitate Diui Auguſti congeſtum uſq; ad detractionem hæ⸗
redis exhauſit agros in piceno coemendoq; in gloriã. Internitionem ergo fameq; cẽſemus.
Immo hercule iudico modũ rerũomniũ utiliſſimũ. Bene colere neceſſariumẽ. Optime dã⸗
noſũ.Preterquã ſobole ſua colono. Aut paſcendis. Alioquĩ domino aliqua meſſes collige
re non expedit: ſi cõputetur ĩpendiũ operæ. Nec temere oliuam nec quaſdam rerras diligẽ
ter colere: ſicuti in ſicilia tradũt itaq; decipi aduenas. Quoniã igitur modo utiliſſime colũ-
tur agri?ex oraculo ſcilicet malis ac bonis. Sed defendiæquũ eſt abauos: qui præceptis ſuiſ
proſpexere uitæ. Nãàcũ dicerent malis intelligere uoluere uiliſſimos.Sũmũ prouidẽtiæ il/
lorum fuit:ut ꝗᷓminimũ eſſet ĩpẽdii.Præcipiebãt eni iſta:qui triũphali'denas argendi libras
I ſupellectile crimini dabant: ꝗ mortuo uilico relĩquere uictorias: & reuerti ſua rura poſtu
labant:quoq; pdia colenda ſuſpiciebat reſpubl.exercituſq; ducebãt ſenatu illis uillicate. In
de illa reliqua oracula Neꝗᷓ agricolã eſſe ꝗſꝗs emerer quod pᷣſtare ei fũdus poſſet. Malũ pa
trẽfamilias: ꝗſquis ĩ terdiu faceret quod no&tu poſſet:niſi in tempeſtate cæli. Peiorẽ qui ꝓ
feſtis diebus ageret quod feriatis deberet. Peſſimus ꝗ ſereno die ſub tedo potius oparetur

inzer
voſii
Furi⸗
duspo⸗
enenicl
opotere
benecon
ſauosl

Muere

miin
Pſon
une o
ni Ci
mürtint
tettioßet
Cuig

nponl ſehi

duccusenn
necharun
ernarifli
lenubus
Hutllſün

ülnreproc

aesputen
Kohpe
Cauuno⸗

e

nponſe

lunlctrici

mlimpn

Ueloliarun
leltoberis
Gintentei
fontrupect
ntig- I
llllaci
ſbrote .
tuclinen
keden i
MWiatennio
innn
Mlicunn
tuntucn
ctäautinen
nſeunten
1 llro⸗
mmenn
lon⸗ gror

dpon

ntnenlen
dntüene,
nitecnin⸗
Cuoebe
Auiiſtvolat
ienöͤſ⸗
laliliben
lercenihine
Mrloeſnen
Hocerlocni
nereeſtecini
Ticqno d
hnöft onen
eſegioc
(r .
Wnr keeno
Luolrfubcli
ns me gi
Aiusti c
nchzfl
ikiones
re inkino⸗
Agriiglus
nez ücec
Müine vetdi⸗
eniiscperns
iOmnse
mmgo0
ippeincch⸗
keuico⸗N⸗
nil⸗ Conini
eldencdam
ahe⸗
licoru in
nimü do/
d fortal⸗
KinsRul/
iiis l⸗
kionemhe⸗
Ghtine G,
eſſes colig⸗
ter 148 le
Uillunecoi,
Ecephs li
Ngenh he
Ual ula 1
Peiot⸗ P
leit
tius

Ain agro. Nequeo mihi tẽperare: quo minus unũ excplũ antiquitatis afferã. Ex quo intelli-
gi poſſit apud populũ etià deculturis agẽdi morẽ fuiſſe: qualiter defedi ſoliti ſint illi uiri.
C. Furius Creſimus e ſeruitute liberatus cũ in paruo admodũ agello largiores multo fru⸗
us pciperet quà ex ampliſſimis uicinitas. In iuidia ma gna erat: ceu fruges alieas pelliceret

ueneficiis. Qua ob rẽ a Sp. Albino curuli die dicta metuẽs danationẽ cũ in ſuffragiũ tribus

oporteret ire: inſtrumẽtũ ruſticũ omnẽ ĩ forũ attulit:& adduxit filiã ualidã: atq; (ut ait piſo)
bene curatã ac ueſtitã: ferramẽta egregie facta: grau es ligones: uomeres põderoſos: boues
ſaturos. Poſtea dixit. Veneficia mea quirites hæc ſunt nec poſſũ uobis oſtẽdere: aut ĩ forũ
adducere lucubrationes uigiliaſq; & ſudores. Omniũ ſẽtentiis abſolutuſq; ita c. Profecto
opa nõ impẽſa cultura cõſtat. Et ideo maiores fertiliſſimũ in agro oculũ dñi ee dixerũt. Reli

qua pcepta redent ſuis locis: quæ ppriaſingulorũ generũ erunt. Interim coĩa quæ ſuccur⸗

runt nõ omittemus. Et in primis Catonis humaniſſimũ & utiliſſimũ.Id agẽdũ ur diligãt ui
cini. Cauſas reddidit ille: quas exiſtimamus nulli ee dubias. inter pria idẽ cauet:ne fami liæ
malæ ſint. Nihil ſero faciedũ ĩ agricultuta oẽs cẽſent. Iterũq; ſuo quæq; tẽpore faciẽda. Et
tertio pᷣcepto pᷣtermiſſa fruſtra reuocari. De terra carioſa execratio Catonis abũde idicata
. Quãquà prædicere nõ ceſſat is. Quicquid ꝑ aſellũ fieri põt uutiliſſime cõſta. Filix biẽnio

morit ſi: frõdẽ agere nõ patiaris. Id efficaci ſſime cõtingit germinãtis ramis baculo decuſſiis

Succus enim cx ipſa defluens necat radices. Aiunt & circa ſolſtitium auulſas non renaſci:
nec harundine ſectas: aut exaratas uomeri harundine impoſſita. Similiter & harundinem
exarari filice uomeri impoſita præcipiunt. Iuncoſus ager uerti pala debet. At in ſaxoſo bi
dentibus. Fruteta igni optimẽ tolluntur. Humidiorum agrum foſſione concidi atq; ſicca
ri utilliſſimum eſt. Foſſas autẽ retuſis locis apertas relinqui. In ſolutiore terra ſepibꝰ firma⸗
riiIn reprocibus ac ſupinislateribus procumbere quaſdam obſertari: & in alias dirigi. Ma⸗
iores patentioreſq;(ſi ſit occaſio)ſilice uel glarea ſterni. Ora utrinq; lapidibus ſtacu minari
& alio ſuperintegi. Siluæ extirpandæ rationem. Democritus prodidit: lupini Hore in ſucco
cicutæ uno die macerato ſparſiſq; radicibus. =MM “
De frugum generibus. & natura. „Ca. VIlII.
F gquoniam præparatus eſt ager: natura nunc indicabitur frugum. Sunt autẽ duo
e prima earum genera. Frumenta ut triticum: hordeum. Et legumina ut faba & cicer
Di/ifferentia uero notior: quà ut indicari deceat frumenti iplſius totidẽ genera per
tempora ſatu diuiſa. Hyberna quæ circa uergiliarum occaſum terra per hyemen nutniun
tur: ut triticum. far: hordeum. Aeſtiua quæ æſtate ante uergiliarum exortun ſeruntur: ut

milium: panicum: ſiſama horminum: irio italiæ duntaxat ritu. Alioquin in græcia & aſia oĩa

uergiliarum occaſu ſeruntur. Quædam autem utroq; tempore in iralia. Ex his quædam &
tertio ueris ſcilicet. Aliqui uerna:milum: panicum:lentẽ cicer: halicam appellant. Scementi⸗
ca autem triticum:hordeum: fabam: napum: rapam. Et ĩ tritici genere pars aliqua pabuli eſt
quadrupedum cauſa ſati: ut farrago. Et in leguminibus ut uitia. At comunis quadrupcdũ

hominũq; ufui lupinus. Legumina omnia ſingulas habent radices præter fabam: eaſq; ſur

culoſas:quia non in multa diuiduntur. Altiſſimas autẽ cicer. Frumenta multis radicantur
fibris ſine ramis. Erumpit a primo ſaltu hordeum die ſeptimo. Legumina quarto: uel cum
tardiſſime ſeptimo. Faba a. xv. ad. xx. Leg umina in ægypto tertio die. Ex hordeo alterũ ca-
put grani in radicem exit:alterũ ĩ hær ba:quæ & prior floret. Radicem craſſior pars grãi fũ
dit: renuior florem. Cæteris ſeminibus eadem pars & radicẽ & florem. Frumenta gyeme in

hærba ſunt: uerno tempore faſtigantur in ſtipulam quæ ſunt hybermi generis. At milium

& panicum in culmẽ geniculatum & concauum. Siſama uero in ferulaceum. Omnium ſato
rum fructus aut ſpicis continetur: ut tritici:hordei: muniturq; uallo ariſtarum quadru pli=⸗
ci:aut includitur Filiquis ut leguminum aut uaſculis: ut ſiſamæ: ac papaueris. Miliũ ac pa-
nicum tantũ pro indiuiſo & paruis auibus expoſita ſunt: inde fenſa quippe membranis con
tinentur. Pannicum a panniculis dictum: cacumine languido nutante: paulatim ex tenua-
to eulmo:pene in ſurculum prædenſis aceruarur granis: cum longiſſima pedali obſinuli co
mæ granum complexæ: quæ frimbriato capillo curuatur. Sunt & panico genera. Mãâmoſo
epanno paruis racemato paniculis: & cacumine gemino. Quin & colore diſtin guitur: candi

do:higro: ruffo: etiam purpureo. Panis multifarie & e milio fit: panico rarius. Sed nullũ fru

mento ponderoſius :aut ꝗquod coquendo magis creſcat. Lx. enim pondo panis e modio re/
r iii

X

duct:modiũq; plutis ex tribus ſextariis madidis. Milium intra hos decẽ ãnos ex india in
ſtaliã inuétũ ẽ: nigrũ colore: amplũ grana: harundineũ culmo. Adoleſcitad pedes altirudi
ne ſeptẽ prægrandibus culmis. Lobas uocant: omniũ frugũ fertiliſſinũ. Ex uno grano ter

ni extarii gignuntur. Seri debet ĩ humidis Frumenta quædã ĩ genu tertio ſpicã ĩcipiũt cõ

cipere. Quædã in quarto: ſed etiamnũ ocultâ. Genicula aũt ſunt tritico quaterna. Farri ſe⸗
ma. Hordeo octaua. Sed nõ ate ſupra dictũ geniculorũ numerũ cõceptus ?ſpice ꝗͥ ut ſpecie
ſui fecerit: quattuor aut quinq; tardiſſime diebus florere mcipiũt. Totidẽq; aut paulo plu
ribus defloreſcũt. Hordea uero cũ tardiſſime ſeptẽ. Varro quater nouenis diebus fruges
abſolui tradit: & mẽſe nono meti. Fabæ in folia exeũt: ac deinde caulẽ enuttũt nullis diſti

ctum ĩternodiis. Reliqua legumina ſurculoſa ſũt. Ex iis ramoſa cicer. euruũ: lens. Quorun

dã caules ſpargũtur in terra: ſi nõ habeant ad miniculũ: ut piſorũ. Quod ſi nõ habuere de-

teriora fiunt. Legumimi unicaulis faba ſola: Vnus & lupinis. Cæteris romoſus:pᷣtenui ſur

culo. Oĩbꝰ uero fiſtulosꝰ.foliũ ꝗdã qᷓ mittũt qᷓdã a cacũine.Frumẽtũ uero & hordeũ uitiac;

& quicad in ſtipula ẽ in cacumine unũ foliũ haber. Sed hordeo ſcabra ſunt: cæteris leuia.

Mulriplicia cõtra fabæ: ciceri: piſo.Frumẽtis foliũ harundinaceũ. Fabæ rotundũ:& magnz
leguminũ parti. Longiora eruiliæ & piſo. Faſiolis uenoſa.Siſamæ & irioni ſangu ĩea. Cadũt
folia lupino tantũ: & papaueri. Legumina diutius florẽt: & ex iis euum ac cicer. Sed diutiſ-
ſime faba.xl. diebus. Né aũt ſingulis capi tà diu: quoniã alio deſinẽte alius ĩcipit. Nec to⸗
ta ſeges ſicut frumenti pariter. Siliquantur uero omnia diuerſis diebus: & ab ima primũ
parte paulati flore ſubeunte. Frumenta cum defloruere craſſeſcũt:maturãturq;:cũ pluri-⸗
mü diebus. xl. perficiuntur. Ite faba. Pauciſſimis cicer. Id enĩ a ſemẽte diebus. xl. perficitur

Miliutu & panicũ. & ſiſama & ommia æſtiua quadragita diebus maturatur a flore. Magna

terræ cæliq; diferentia. In ægypto eni hordeũ ſexto a ſatum mẽſe. Frumẽta ſeptimo metũ

tur. In hellade hordeũ. In pelopõneſo octauo & fruntta etiãnum tardius. Grana in ſtipula

crinito textu ſpicãtur. In faba leguminibuſcq; alternis lateribus ſiliquãtur. Fortiora hyeme

frumẽta leguminacq ĩ cibo. Tunice frumẽto pluras. Hordeum maxie nudũ: & halica: ſed
præcipue auena. Calamus altior frumẽto quã hordeo. Ariſta mordatior hordeo. In aera ex
teruntur triticũ & ſiligo & hordeum. Sic & ſerũtur pura qualiter molũtur: quia nõ ſunt E
diuerſo far: miliũ: panicũ purgari niſi toſta nõ poſſũt. Itaq; hæc cũ ſuis foliculisſſerunt᷑ cru
da. Et far ĩ uaginulis ſuis ſeruãt ad ſatus: atq; nõ torrẽt. Leuiſſimũ ex iis hordeũ raro exce-/
dit. xv. libras: & faba. xxii-Ponderoſius far: magiſq; etianũ triticũ. Far in ægypro olyra con
ficitur. Tertiũ genus ſpieæ hoc ibi ẽ. Galliæ quoq; ſuũ genus farris dedere:qd illic brance
uorant: apud nos ſendalã nitidiſſimi grani. Ft alia diferetia eſt: ꝙ fere quaternis libris plus
reddit panis: ꝗᷓ far aliud. Populũ romanũ farre tãtũ e frumẽto. ccc. ãnis uſum Verius tradi⸗
dit. Tritici genera plura quæ fecere gẽtes. Italico nullũ equidẽ coperaueri cãdore ac põde
re:quo maxiĩe decernit᷑. Mõtanis mõ cõperet᷑ italiæ agris exrernũ.In quo prĩcipatũ tenuit
boetia: deinde ſicilia: mox africa. Tertiũ põdus erat thracio ſyrioq;: deinde ægyptio: athle-
tarũ cũ decreto: quorũ capacitas iumẽtis ſimilis quẽ diximus ordinẽ fecerat. Græcia & poò
ticũ laudauitquod ĩ italiã nõ peruenit. Ex omni eodẽ genere grani ptulit oreuntiũ & tra⸗
gũ dignes: & ſelinuntiũ argumẽto craſſiſſimi calami. ltaq; pingui ſolo hæc genera aſſigna-
bat. Leuiſſimum & maxime inane ſeu tenuiſſimi calami ĩ humidis ſeri iubebat: quoniã mul
to egeret alimẽto. He fuere ſententiæ. Alegaſdro magno regnante: cũ clariſſima fuir græ⸗
cia atq; in toto terrarum orbe potẽtiſſima: ita tamẽ: ut ante morte eius annis fere cẽtũ qua
dragĩtaquinq; Sophocles poeta in fabula Triptolemo frumẽtum italicum ante cuncta lau
dauerit: aduerbum tranſlata ſententia. —ð “ Sð
. Et fortunatã italià frumẽto caneſcere candido. èòMUẽ
Quædamlaus peculiaris hodie italicoleſt. Quo magis admiror poſteros græcorũ nulla mẽ
tionem huius feciſſe fumẽti. Nunc ex iis generibus quæ romam inuehuntu r. leuiſſimũ eſt
gallicum atq; e cheronenſo aduectum: quippe non excedunt in modium uicenas libras: ſi
quis granum ipſum ponderet. Adiicit ſardium ſex libras. Alexandrinum & trientes. Hoc ẽ
& ſici pondus. Boetium totam libram addit: africum & dodrantes. In trãſpadana ĩtalia ſcio
uicenas quinas libras farris modios pendere. Circa cluſium & ſenas. Lex naturæ certa eſt ĩ
quocuncq; genere pane militari: tertia portio ad grani pondus accedat. Sicut optimum eſſe
frumentum: quod impactum congium aquæ capiat. Quibuſdam generibus per ſe pondus

lermdeit
gicetun 4
naquasl
ſo zadec
ilealuo
euorilis
SPunmns
Keineſti
toeſettu
6Vhichn
cumiru
Elufueiou
tczcritut
ſtelſecun
tulinstien
Dibinas
lloedreen
ſanicontie
ſd hrionn⸗
bishordenn
legliborc
(Crripe
gunr amg
Ueotitennt
buseluunee
Marno uieni
lesanteomm
Codum nou
Wertüämin
Ekehtbuuper
Cueinsne
Mepmutie
fie denus.
neſſerig
lempum fi
Cpeünamnex
Plaruma
icd uek
luſginn
idſccrume
ni lutn Ur
lmgene
nnendrur
Auunlire
dheneec
El luonig
tminfimn
Ungterne
H meronn
Noltg
froterene

er inlni

In gn en

liciiciirc

Nermbanſi⸗

liezulſer⸗
Ban aulo n
Sclieduu fnges
ürnullis dſ
ülem Qonn
Enöhudderee
nolusptenin
Ahordeüitin
rckrensleuin
NrundiAg
iſangrien i⸗
tcicer Sed dinnd
us icigit Nen⸗
:Aim Mini
riturgi d
iedus rlgettoun
tutafore Nn
ninnſehtno mi
1Crmmin fyn
ut Porionhyen

nud Aaczed

.
r bordeolnxnen
iuurquunöln:
7
foliculsſenmtan
i bordeümvel⸗
emſeinmti
onoren
wezgao,

entAidͦ/
lroruttüdd
Agenen gn
Genrqoli

—

ſicut balearico:modio tritici panis pondo. xxx. reddit. Quibuſdã in permixtis: ut cyprio &
alexandrino. xx. prope libras nõ excedentibus: Cypriũ fuſcum eſt: panem nigrũ facit. Itaq;
miſcetur alexandrinum cãdidum: reducuntq;. xxv. pondo. Thebaicum libras adiicit. Mari-
na aqua ſubigi: quod pleriq; maritimis in locis faciunt occaſione lucrandi ſalis uiliſſumnum
nõ alia de cauſa oportuniora morbis corpora exiſtunt. Galliæ & hiſpaniæ frumento in po⸗
t reſoluto quibus diximus generibus ſpuma ita concreta pro frumẽto utũtur. Qua de cã
leuior illis quã cæteris panis eſt. Differentia eſt & calami. Craſſior quippe melioris eſt gene
ris. Plurimis tunicis thraciũ triticũ ueſtitur ob nimia frigora illi plagæ exquiſitũ. Eadem cã
& trimeſtria inuenit detinentibus terras niuibus: quod tertio fere ſatum mẽſe ut ĩ reliquo
orbe metitur. Totis hoc alpibus notum & hyemalibus pro uintiis. Nullũ hoc frumẽto læti⸗
us. Vnicalamũ præterea: nec uſq; capax: ſeriturq; nõ nili tẽui terra. Eſt & biĩeſtre circa thra⸗

cium ſinũ: quod.xl. die quo ſatum eſt matureſcit: mirũq; nulli frumẽto plus eſſe ponderis:

& furfuribus carere. Vtitur eo & ſicilia & achaia: montoſis utraq; partibus. Eubo ea quoq;

circa cariſtum. In tantũ fallitur Columella: ꝗ ne trimeſtris ꝗdẽ propriũ genus exiſtimaue-

rit eſſe cum ſit antiquiſſimũ. Gxæci trimenõ uocant. Tradunt in bactris grana tatæ magni

tudinis fieri: ut ſingula ſpicas noſtras æquent. Primũ ex oĩbus frumentis ſeritur hordeum
Dabimus & dies ſerendi cuiq; generi natura ſingulorũ expoſita. Hordeum indis ſatiuũ &

ſilueſire:ex quo panis apud eos præcipuus. Italici quidẽ maxime oriza gaudẽt: ex qua pti⸗

ſanã conficiunt: quã reliqui mortales ex hordeo. Orize quidẽ folia carnoſa: porro ſimilia:

ſed latiora.Altitudo cubitalis: fos purpureus: radix gẽmeæ rotũditatis. Antiquiſſimũ ĩ ci
bis hordeum: ſicut athenienſium ritu Menandro auctore apparet & gladiatorũ cognomi
ne:qui hordearũ uocabãtur. Polẽtã quocq; græci nõ aliunde præferũt. Pluribus fit hæc mo

dis. Græci perfuſum aqua hordeũ ſiceãt nocte una. ac poſtero die frigunt: deĩde molis frã

gunt.Sunt ꝗ uehemẽtius toſtum rurſus exigua aqua aſpergãt: ficcẽtq; priuſꝗᷓ molãt. Alii
uero uirentibus ſpicis decuſſũ hordeũ recens purgãt madiduũq; in pila tundũt: atq; ĩcorbi
bus eluunt:ac ſiccatũ ſole rurſus tundũt:& purgatum molũt. Quocũq; autẽ genere præ⸗
parato uicenis hordei libris: ternas ſeminis lini: & coriãdri ſelibras ſaliſq; acetabulo: torrẽ
tes ante omnia miſcẽt ĩ mola. Qui diutius uolunt ſeruare cum polline ac furfuribus ſuis
condunt nouis fictilibus. Italia ſine perfuſſione toſtũ in ſuctilẽ formã molit iiſdẽ additis.
atq; etiã milio.Panẽ ex hordeo antiquis uſitatum uita damnauit: quadrupedũq; tradidit

refectibus Ptiſanæ inde uſus ualidiſſimus ſaluberrimuſq; tantopere probatur. Ynum lau

dibus eius uolumẽ dicauit Hippocrates clariſſimus medicinæ ſcientiæ, Ptiſanæz bonitas
præcipua uticenſi. ln ægypto uero & ẽ que fit ex hordeo:cui ſunt bini anguli. In boetia &
africa genus ex quo fiat hordei glabrum appellat Turranius. Idem olyram & oryzam eã
dem eſſe exiſtimat. Ptiſanæ conficiendæ uujlgata ratio eſt. Simili modo ex tritiei ſemi⸗
ne tragum fit in campania tantum & ægypto. Amilũ nero ex omni tritico ac ſiligie. Sed
optimum ex trimeſtri. Inuentio eius chio inſulæ debetur: & odiæ laudatiſſimum inde eſt:
appellatum ab eo quod ſinemola fiat. Proximum trimeſtri: quod eſt minime põderoſo tri
vico. Madeſcit dulci aqua in ligneis uaſis: ita ut integratur:quin quies indie mutata. Me⸗

lius ſi & in nocte:ita ut miſceatur pariter emolitum prius quã aceſcat. Linteoq; aut ſpor⸗

tis ſiccatum tegulæ infunditur:illitæ fermento. atq; ita in ſole denſatur. Poſt chium maxi
me laudatur creticum: mox ægyptium. Probatur autẽ leuitate & leuore: atq; ut recens ſit
Iam & Catonis dictu. Apud nos hordei farina ad medendum utuntur. Mirumque in uſu
iumentorum ignibus durato: ac poſtea mollito:offiſq; humana manu dimiſſis maiores in

aluum uires toroſq; corporis fieri. Spicæ quædam binos ordines habent quædã plures uſq;

ad ſenos. Grano ipſi aliquot defferentiæ: longius: leuiuſq;: aut breuius: aut rotundius: can
didius: nigrius. uel cui purpura eſt. VItimo ad polentam contra tempeſtates candido maxi
ma infirmitas. Hordeum frugum omnium nobiliſſimum eſt:ſeri non ualet niſi ſicca & ſo/
luta terra:ac niſi læta.Palea ex optimis. Stramento uero eius nullum comparatur. FHiorde⸗
um ex omni frumento minime calamitoſum:quia tollitur antequam triticum occupet ru⸗

bigo.Itaq; ſapientes agricolæ triticum cibariis tantum ſerunt. Hordeum ſarculo ſeri dicũt

Prgtere celerrime reddit fertiliſſimumq;. Quod in hiſpania & carthagine aprili menſe col
ectum eſt:hoc ſeritur eodem menſe in celtiberia: eodemq; anno. bis naſcicur. Rapitur omẽ
a prima ſtatim maturitate feſtinantius quam cætera. Fragili enim ſtipula ù cenuiſſima pa⸗

lea granum continetur. Meliorem etian polenram fieri tradunt ſi nõ ex matutitate tollat᷑.
Non oĩa fruméti genera ubiq; naſci: & de reliquis ĩ oriente generib?ꝰ. Ca. VIII.
Rumenti genera non eadem ubiq;: neq; ubi eadem ſunt iſdem nominibus. Vulga⸗
tiſſima far: quod adoreum ueteres appellauere: ſiligo: triticum. Hæc plurimis ter-
ris comunia. Arinca galliarum propria: copioſa & italiæ eſt. In ægypto autem ac ſy
ria ciliciaque & alia ac græciæ parte peculiares zea: olyra: typhe. Aegyptus ſilmilaginem cõ
ficit e tritico ſuo nequaquam italicæ parem. Qui zea utuntur uon habet far. Eſt & hæc ita⸗
liæ in campania maxime: ſemenq; appellatur. Foc debet nomen res præclara ut mox doce-
bimus. Propter quam Homerus zederoſa rura dixit Non ut arbitrantur aliqui: quoniam
uitã donaret. Amylum quoqoue ex ea fit prior craſſius. Hæc ſola differentia eſt:omni ge⸗
nere duriſſimum far: & contra hyemes firmiſſimum. Patitur frigidiſſimos locos: & minus
ſubactos:uel æſtuoſos ſitienteſq;: primus antiquis latio cibus:magno argumento in ado⸗
rex donis ſicuti diximus. Pulte autem non pane longo tempore uixiſſe romanos manife⸗
ſtum. Quoniam inde & pulmentaria hodieq; dicuntur. Et enmus antiquiſſimus uates ob⸗
ſidionis famé deſcribens offam eripuiſſe plorantibus liberis patres commemorat. & hodie
ſacra priſca atq; natalium pulte fritilla conficiuntur: uideturq; tam puls ignota gæciæ fu⸗
iſſe: quam italiæ polenta. Tritici ſemine auidius nullum eſt: nec quo plus alimenti trahat.
Siliginem dixerim proprie tritici delicias: candor eſt: & ſine uirtute: & ſine pondere: con
uemiens humidis tractibus : quales italiæ ſunt & galliæ comatæ Sed & trans alpes in al-
lobrogum tantum auernorumq; agro pertinax In cæteris ibi partibus biennio in triticũ
tranſit. Remedium ur grauiſſima quæq; grana eius ſerantur. èGM .⸗
De piſtoriis:& molitura: & farin. CQCa. IX.
Siligine laudatiſſimus panis: piſtrinarumq; opera laudatiſſima. Præcellit in ita⸗-
e lia: ſi campana piſis natæ miſceatur. Ruffor illa: at piſana candidior: pondero⸗
ſior uero cretacea. JIuſtum eſt e grano campanæ quam uocant caſtratam: e mo⸗
dio redire ſextarios quattuor ſiliginis. Vel e gregali ſi e caſtratura ſextarios quinq;. Pre=
terea floris ſemodium. Et cibarii quod ſecundarium uocant ſextarios quattuor. Furfu
ris ſextarios totidem. E piſana autem ſiligims ſextarios quinq; Cætera paria ſunt. Clu⸗
ſina arentiaq; etiamnum ſextarios ſiliginis aſſummunt: in ryliquis pares. Si uero pollinẽ
facere libeat. xvi. pondo panis redeunt. Er cibarii tria. Furfurum ſemodium. Molæ diſ⸗
crimine hoc conſtat. Nam quæ ſicca moluntur plus farinæ reddunt. Quæ ſalſa aqua ſpar
ſa candidiorem medullam: uerum plus retinent in furfurefarinam à farre dictam no/
mine ipſo apparet. Siligineæ farinæ modius gallicæ.xxii libras panis reddit. calicæ dua
bus tribus ue amplius in arcoptitio pane. Nam furnaceis binas adiiciunt libras in quo
cunque genne. S 2ð
De ſi nilagine & ſiligine & de aliis generibus &de piſtuuuua. Ca. X.
Immilago ex tritico fit laudatiſſima. Ex africo iuſtum eſt e modiis redire ſemodios
T pollinis ſextarios quinq;. Ita enim appellant in tritico: quo fiorem in ſiligine.
HFloc ærariæ officinæ chartariæque utuntur. Præterea ſecundarii ſextario quar/
tuor. Furfurumque tantũdem. Panes uero e modio ſimilaginis. cxxii. E floris medio. cxvii.
Precium huic annona media in modio farinæ. XI. aſſeſ. Similagini caſtratæ octonis oſſi-
bus amplius. Siligim caſtratæ duplum. Eſt & alia diſtinctio. Similago.l. pollin autem. xvii.
pondo panis reddere uiſa tritici. xxx. cum triente: & ſecundarii panis quinas ſelibras: co
tidem cibarii: & furfurum ſextarios ſex. Siligo nunquam matureſcit pariter: nec ulla ſegi-
tũ minus dilationem pariter propter teneritatem. liſq; quæ maturuere protinus granum
dimittentibus: ſed minus quâ cætera fumenta in ſtipula periclitatur: quoniam ſemper re⸗
ctam habet ſpicanineæ rorem continet: qui rubriginem faciat. Ex africa dulciſſimus pa
nis: ipſa ſpiſſior quà far: & maior ſpica eadem & ponderoſior. Raro modius grani nõ. xvii.
libras implet. Exteritur in græeia difficulter. Ob id iumẽtis dari ab Homero dicta. Hæc enĩ
eſt quam uocat olyram. Eadem in ægypto facilis fertiliſq; far ſine ariſta eſt. Item ſiligo ex

cepta ea quæ laconica appellatur. Adiiciuntur iis genera: bromos: ſ. iligo exceptiua: & tra

gos externa: omnia ab otiente inuecta orize ſimilia. Tiphe & ipſa eiuſdem generis:ex qua
Eit in noſtro orbe oriza. Apud græcos eſt & iſia. Traduntq; eam ac tiphem cum ſint dege
neres redire ad frumentum: ſi piſtæ ſerantur: nec protinus ſed tertio anno. Tritico nihil

Aleni
nolol
fecchnnru
nann
ace
ndi
lo Cent
atruren
Count.
ſmpuut
ſſnahoc
xäbetn
culrrun
Goutitur
olmsprop
uct
TMiisagu
0oaxlue
mimincn
entitetun
nuoelcer,
Clturcun
Pllplen
Plocdumuo⸗
tengcand
Poledlun
tniopernd⸗
thiauctun
esdulemn
letaborela
Detem
Udbie
in
n ici
(le
tunnag
Cübnine

Codlbe

nitüciui⸗
famiinn
ſipgidn
ſlckner
Cperun
wiin
ncocin
lan exo

unmneen

lutetolle
. PI,
uilt,
turime ler⸗
Uneme
Uginmc
tAhre i⸗
tmordore⸗
i guonimn
ſtonn de⸗
6: A minu
moinaso⸗
os manlte⸗
anezob⸗
hoce
1cecrfu⸗
Aci anat⸗
derercn
Aes ni/
intnih

J.
lit in in/
ponden⸗
memd⸗
unq. Pr⸗
nor.Futiu
ſunr.Cu
enopoline
Molr A⸗
urli
unno/
icedua
Pin quo

X.
modios
io guar
lio. CxVn
onis oll⸗
en. Mi⸗
libtas: io
ullaſeg⸗
8 grmmun
empetk/
illamus ,
min,
taPen
mlso 4
tiund 4

erstiqi

SWBSðð D 3 .
— . . . 2
. . .

eſt fertilius. Hoc enim natura ei tribuit quoniam eo maxime alat hominem. Vrpote cum

e modio ſi ſit aptum ſolum quale in bizantio africæ campo centeni quinquageni modii
reddantur. Miſit ex eo loco Liuo Auguſto procurator eius ex uno grano uix credibile
dictu quadringenta paucis minus germina. Extantq; de ea re epiſtolæ. Miſit & Neroni ſi⸗
militer. cccxl. ſtipulas ex uno grano. Cum centeſimo quidem & leontini ſiciliæ campi fun⸗

dunt. Aliique: & tota betica: & in primis ægyptus. Fertiliſſima tritici genera ramoſum: aut

quod centigranum uocant. Inuentus eſt iam & ſcapus unus centum fabis onuſtus. Aeſti⸗
ua frumenta diximus ſi ſamam: milium panicum. Siſama ab indis uenit: ex ea & oleum con
ficiunt. Color eius candidus. Huic ſimile eſt in aſia græciaque criſimum:idemque erat:ni⸗
ſi pinguis eſſet:quod apud nos uocant irionem:medicaminibus annumerandum potius ꝗ́
frugibus. Eiuſdem naturæ & hormium a græcis dictum: ſed cymino ſimile: ſeriturq; eum
ſiſama hoc & irione. Nullum animal ueſcitur uirentibus. Piſtura non omniũ facilis Quip⸗
pe & hetruria ſpicam farris toſti piſente pilo præferrato fiſtula ſerrata: & ſtella intus den/
ticulata: ut niſi intenti piſant: coucidatur grana:ferroq; frangantur. Maior pars italiæ rui⸗
do utitur piſo:rotis etiam:quas aqua uerlet ob iter & molat. De ipſa ratione piſendi. Ma-/
goms proponetur ſententia. Triticum ante perfundi aqua multa iubet: poitea euelli. De
inde ſole ſiccatum pila repeti. Simili modo hordeũ⸗ Huius ſextarios. xx. ſpargi duobus ſex
tariis aquæ. Lentẽ torrere prius: deinde cum ſurfuribus leuiter piſi. Aut additos in ſextari
os.xx. lateris crudi fruſto: & harene ſemodio. Ermiliam iiſdem modis quibus lentem. Siſa⸗
mam in calida maceratam exporrigi. Deinde confricari: frigidæ immergi: ut paleæ fluctu-
ent:iterumq; exporrigi in ſole ſuper lintea. Quod niſi feſtinato peragatur: lurido colore
muceſcere.Et ipſa quæ autem eualuantur uariam piſturarum rationem habent. Acus uo⸗
catur cum per ſe piſitur. Spica tantum aurificum ad uſus. Si uero in area teritur cum ſti⸗
pula: palea ut maior in terrarum parte ad pabula iumentorum. Milii & panici & ſſamæ ap
pludam uocant purgamenta: alibi aliis nominibus. Milio campania gaudet præcipue: pul⸗
temq; candidam ex eoſfacit. Fit & panis prædulcis. Sarmatarum quoq; gentes hac maxime
pulte aluntur:& cruda etiam farina equino lacte: uel ſanguine e cruris uens admixto. Ae⸗
thiopes nõ aliam frugem ꝗᷓ milii hordeiq; nouere. Panico & galliæ quædam præcipuæ aq⸗
tania utitur. Sed circum padana italia addita faba: ſine qua mhil conficiunt. Ponticæ gen
tes nullam panico præferunt cibum. Cætero æſtiua frumẽta riguis magis etiam quà hym⸗
bribus gaudent. Milium & panicum aquis minime:cum in folia exeunt. Vetant ea inter ui
tes arboreſq; frugiferas ſeri: terram emacrari hoc ſatu exiſtimantes.
De fermentis.& panis faciendis ratio & genera: & quando primum piſtores romæ & de
cribris & aliccc. CO.— AXi.
lIii præcipuus ad fermẽta uſus e muſto ſubacti in annum tempus. Simile fit ex tri⸗
m ticiiipſius ſurfuribus minutis & optimis e muſto albo triduo maturato ſubactis: ac
ſole ſiccati. Inde paſtilos in pane faciẽdo dilutos:cum ſimilagine ſemims ſeruefa⸗
eiunt:atq; ita farinæ miſcent:ſic optimum panem fieri arbitrantes. Greci in binos ſemodi-
Os farinæ ſatis eſſe beſſes fermenti conſtituere. Et hæc quidem genera uindemiis: tm fiunt.

Quod libeat uero tẽpore ex dua hordeocd; bilibres offæ feruẽti foco uel fictili patina tor⸗

—

vetur cinere & carbone: uſq; dũ rubeãt. Poſtea operiũtur in uaſis donec aceſcat:: hinc fer/

mẽtũ diluit᷑.Cũ fieret aũt panis hordeaceus heruiliæ aut cicerulæ farinæ ipſæ admixtione

fermẽtabant.lIuſtũq; erat duæ libræ in ꝗnq; ſemodios. Nũc fermẽtũ fit ex ipla farina quæ
ſubigit prius ꝗᷓ addat᷑ ſal ad pultis modũ decocta: & telicta donec aceſcat. Vulgo uero nec
ſufferuere faciũt:ſed tãtũ pridie aſſeruata materia utũtur. Palãq; natura eſt acore frumẽe⸗
tarii: ſicut & ualidiora eſſe corpora quæ frumẽto pane alunt. Quippe cũ apud ueteres põ⸗
deroſiſſimo cuiq; præcipue tritico ſalubritas phibita ſit. Panis ipſtus uaria genera pſequi
ſuperuacuũ uidet᷑.Alias ab obſoniis appellari ut oſtreatii.alias a delitiis ut arcolagani. ali⸗
as a feſtinatione ut ſpeuſici:Necnõ a coquẽedi rõne ut furnacei uel artopteſii: aut in cliba⸗
nis cocti nõ pridẽ etiã e parthis aduecto: quẽ alii aquaticũ uocãt: qm aqua trahit᷑ a tenui &
ſpangioſa inanitate.alii ꝑthicũ.Sũma laus ſiliginis bonitate & cribi tenuitate cõſtat. Qui⸗
lam ex ouis aut lacte ſubig unt. Butyro uero gentes etiam pacatæ ad operis piſtorii gene
ra trãſeunte cura. Durat ſua piceno in panis inuẽtione gratia ex alicæ materia cũ nouẽ die
bus macerata:decimo ad ſpeciem tracta & ſubacta uuæ paſſæ ſucco eſt. Ibi poſtea in furnis

ollis indita: quæ rumpantur ibi torrent. Neq; eſt ex eo cibus niſi made facto:quod fit lacte

ſuper quingentos octoginta. lpſ. panes faciebãt quirites: mulierũq; id opus erat: ſicut eti
am nunc in plurimis gentiũ. Artopteſiam Plautus appellat in fabula: ꝗᷓ aululariam ſcripſit.
Magna obid cõcertatione eruditorũ: an is uerſus poetæ ſit ilius certũq; ſir Attei capitõis
ſententia. Toſtum panẽ lautioribus coquere ſolitos: piſtoreſq; tm̃ eos qui far piſebant no
minatos. Nec cocos uero habæbãt in ſer uitiis: eoſq; ex macello cõducebãt. Cribrorũ gene/
ra galliæ ſetis equoruũ inuenere: hiſpaniæ lino excuſſoria & pollinaria: ægy ptus e papyro
atq; iunco. Sed inter hæc dicatur prima & alicæ ratio præſtãtiſſime ſaluberrimeq;: quæ pal
ma frugũ indubitanter itali cõtingit. Fit ſine dubio & in ægypto ſed admodũ ſpernenda

ln italia uero pluribus locis: ſicut ueroneſi piſanoq; agro. in capania tamẽ laudatiſſimus cꝗ

pus eſt:mõtibus ſubiacet nimboſis totis quidẽ.xl. mil. paſ.plamcie. Gratia terræ ei?(ut pti
nus ſoli natura dicatur)puluerea ſũma: inferior bibula: & punicis fiſtulãs uice. Montium
quoq; culpa in bonũ cedit crebros enim hymbres percolat atq; trãſmittit: nec dilui aut ma
ere uoluit propter facilitatem culturæ. Eadem acceptum humorẽ nullis fontibus reddit
ſed temperat: & conquoquens intra ſe uice fuſi continet. Seritur toto anno panico ſemel:

bis farre. Et tamen uere ſegetes quæ interquieuere fundunt roſam odoratioré ſatiua: adeo

terra non ceſſat parere. Vnde uulgo dictum plus apud campanos unguenti: ꝗ ap ud cæte⸗
ros olei fieri: Quantum autem uniuerſas terras campus circum campanus antecedit: tan⸗
tum ipſum pars eius: quæ laboriæ uocantur: quem phlegræum græci appellant. Finiuntur
laboriæ uia ab utroq; latere conſulari: quæ a puteolis: & quæ a cumis capuam ducit. li/
ca fit e zea quam ſemen appellauimus. Lunditur granum eius inpila lignea. Nam lapidis
duritia coteritur. Nobilius ut notum eſt pilo uinctorum penali opera. Primori ineſt pixis
ferrea excuſſis inde tunicis. Itrerum iiſdem armamentis nudata conciditur medulla. Ita fi⸗
unt alicæ tria genera: minimum: ac ſecundarium: grandiſſimum uero apherewa appellant.
Nõdum habent candore ſuum quo præcellunt. iam tamen alexandrinæ præferuntur.Po⸗
ſtea mirũ dictu admiicet creta: quæ tranſit in corpus colorẽq; & teneritatem affert. inueni
tur hæc inter puteolos & neapolim in colle leucogeo appellato. Extatq; Diui Auguſti de
cretum quo anno ad uicena. milia neapolitanis pro eo numerar iuſſit a fiſco ſuo: coloniã
deducẽs capuã. Adiecitq; cauſam afferẽdi: quoniã negaſſent càpani alicam confici ſine eo
metallo poſſe. In eodẽ reperitur & ſulphur. Emicãtq; lontes oraxi oculorũ claritati: & uul
nerum medicinæ: dentiũq; firmitati. Alica adulterina fit maxime e zea quæ in africa dege

nerat. Latiores eius ſpicæ nigrioreſq;: & breui ſtipula. Piſunt cum barena: & ſic quoq; diffi⸗

culter conterunt utriculos. Fitq; dimidia modii menſura. Poſteaq; gypſi pa rsquarta iſpar

Kirn r: at nt cohæſerit farinario cribro ſubcernunt: Quæ in eo femanſit exceptitia app el

atur: & grandiſſima eſt. Rurſus quæ tranſit arctiore cernitur: & ſecũdaria uocat᷑. Item cri/

braria quæ ſimili modo in tertio remanſit cribro anguſtiſſimo: & tantũ harenas traſmitte/

re. Alia tõ ubiq; adulterdi. Ex tritico cãdidiſſima atq; gradiſſima eligunt grana: & ſemico⸗

&cta in ollis: poſtea arefaciũt ſole ad initiũ: rurſuſq; leuiter aſperſa molis frangunt. Ex zea

pulchrius ꝗᷓ ex tritico fit granũ quis id alicæ uitiũ ſit. Candorẽ autẽ ei procreta lacti inco
Ziis mixtura confert, De leguminibus. P e F Ca. XII.
Fquitur natura leguminũ: inter quæ maximus honos fabæ. Quippe ex qua tenta⸗
(tus ſit etiã panis. Lomentũ appellatur farina ea: aggrauaturq; Pédus illa & oĩ legu
mine.lam uero & pabulo uenalis. Fabæ multiplex uſus: oĩ um quadrupedũ generi

Frxrcibi hoĩ. Frumẽro erià miſcetur apud pleraſq; gentes & maxime panico ſolida: ac de-

licatius fracta. Quĩ & priſco ritu fabaria ſuæ religiõis diis in ſacra eſt: pualens pulmẽtarii ci

bo & hebetare ſenſus exiſtimata in ſonia quoq; facere. Ob hoc pythagorica ſentẽtia dãna⸗

ta. Velcut alii tradidere)quoniã mortuorũ ale ſunt in ea. Qua de cauſa parẽtãdo utic; aſ⸗
ſumit.Varro & ob hæc flaminẽ ea nõ ueſci tradit: qm & in Hore eius littere lugubres repe
riant᷑.In eadẽ peculiaris ieligio. Nãq; fabã utiq; in frugibus referre mos eſt auſpicii: cĩ quæ
ideo referuia appellat᷑. Et auctionibus eã adhiberi lucroſum putant. Sola certa frugũ etiã
exeſa replẽtur creſcente luna.Aqua marina aliaue ſalſa nõ percoꝗtur. Seritur ante uergi⸗=
liarũ occaſum leguminũ prima: ut antecedat hyemẽ. Virgilius per uer eã ſeri iuber circũ⸗
padanæ italiæ ritu. Sed maior pars malũt fabalia maturæ ſationis: trimeſtrẽ fructum eius.

nl
och
recori
vſcutſ
ſueſtris⸗
cule⸗Q
ori ſtan
lote ol
Gnpergu⸗
goolemue
gcu
Afrozl
ſsnone!
Ccertug
helir
Cunmrc
nocpi
cnncnmie
culaminur
ſenilimüt
gummnül
nie Leretee
llteſcreca

n
genn
utc
llbusnnt
unnd
miöci.
Corit inſt
Unoatyne
bhercedet
ponidomi
cbi iigni⸗
Groloere
uucholubi,
goraniTer
engail
leinkolizen
Reruniabinn
Ganrene⸗
egbimot

derduoru

una prort
tühontu

modſihe
ude nne
D
tianſaidlt
icapt
t edund
idroi n/

uuen

RWN—
tühemen
CKarllinuech
reliug
Ke. Monnunn
Xciizenn
nrbbus ett
Dunio lerel
vilrurade
nudann
Meckdlntn
nr Pnuum
mn dun 1l
1Nungi
onineſtoin
edulla ai⸗
mappelene
ferunturo⸗
Aerinuen,
iAgultic
oſuo⸗ lni
Onfei iedn
ninna u

6 lche

Gmiiet.
crunge
t. enct,
u rihnine,
rälemni

haiine
en
erquttan-
iMaäoilo
cigee⸗
hboiduth⸗
gpllnegnĩ
iintin
ilo i,
Cbres

.
Guduna⸗

. XjyvII. H ”ßMUẽE
Namqʒ ſiliquæ cauleſq; gratiſſimi ſunt pabulo pecors. Aquas in flore maxime cõcupiſcit.
cũ uero defioruit:exiguas deſiderat.Solũ in quo ſata eſt lætificat ſtercoris uice. Ideo circa

macedoniã theſſaliamq; cũ florere incepit uertũt arua. Naſeitur & ſua ſpõte pleriſq; in lo-

cis: ſicut ſeptẽtrionalis oceani inſulis: quas ob id noſtri fabarias appellant. Itẽ in mauritania
ſilueſtris paſſim: ſed prædura & quæ: percoqui non poſſit. Naſcitur & in egypto ſpinoſo
crule. Qua de cauſa crocodili aculeos timentes refugiũt. Lõgitudo ſcapo quattuor cubi⸗

torũ eſt ampliſſima craſſicudo. Octona genicula hebet: molli calmo. Simile caput papaueri:·
colore roſeo.In eo fabæ nõ ſupra tricenas. Folia ampla. Fructus ipſe amarus & odore: ſed ra

dix per quã lata. Incolarũ cibus cruda:& oĩno decocta. Harũdinũ radicibus ſimilis. Naſcit

& in ſyria ciliciaq; & in thorone chalcidis lacu. Ex leguminibus autẽ nouẽbri ſerũtur lẽs: &

in græcia piſa. Lens amat ſolũ tenue magis ꝗᷓ pinguæ: cælũ utiq; ſiccũ. Duo genera eius in
ægypto:alterũ rotundius nigriuſq;: alterũ ſua figura. Vnde uario uſu tralſlatũ eſt in Ieticu
las nomẽ.Inuenio apud auctores æqua nimitatem fieri ueſcẽtibus ea. Piſum in apricis ſeri
debet:frigorũ impatietiſſimũ.Ideo in italia & in auſteriore cælo nõ niſi uerno tepore ter⸗
ra facili ac ſoluta. Ciceris natura eſt gigni cũ ſalſilagine:ideo ſolũ urit. Nec niſima deſa/
ctum pridei ſeri debet. Differentiæ plures:magnitudine:figura:colore:ſapore:Eſt enĩ arie
tino capiti ſimili: unde ita appellatur. Albũ nigrũq; eſt & colũbinũ quod alii ueneriũ uo⸗
cant:candidũ.rotundũ:leue.Arietino minus:quod religio peruigiliis adhibet. Eſt & cicer
cula minuti ciceris: inæqualis angulos habẽt ueluti piſum. Dulciſſimũ autẽ id quod eruo
ſimillimũ:firmiuſq; quod nigrũ & ruffumꝗᷓ quod albũ.Siliquæ rotõdæ ciceri:ceteriſq; le⸗
guminũ lõge & ad figurà ſeminis latæ. Piſo cilindraciæ. Faſiolorũ cum ipſis mandunt᷑ gra

nis. Serere eos qua uelis terra licet ab idibus octobris in calẽde nouebris. Legumina cũ ma

De rapis & napis amirerinis. Ca, Alll.
Vanꝗ prius dixiſſe cõueniat de rapis: in tranſcurſu eas attingere noſtri: paulo dili

tureſcere cœperint rapienda ſunt: quoniãcito exiliũt:latentq; cũ decidere ſicut & lupinũ.

aut certe faba dicẽdis. Quado alii p̃ᷣſtantior uſus ab iis nõ eſt. Ante oĩa naq; cũctis
aialibus naſcuntur:nec in nouiſſimis. Satiat ruris alitũ quoq; genera:magiſq; ſi decoquan
cur aqua. Quadrupedes & frõde earũ gaudẽt. Et homini nõ mimore rapaciorum ſuis horis
gratia ꝗᷓ cimarũ.Fſacidorũ quoq; & in horreis enecatorũ: uel maiore ꝗᷓ uitẽtium.ipſa uero
durãt & in ſua terra feruata. Et poſtea paſſo pene ad aliũ prouẽtũ famẽq; ſentiri ꝓphibẽt.A
uino atq; meſſe tertius hic tranſpadanis fructus. Terrã nõ moroſe eligit: pene ubi nihil ali
ud ſeripoſſit. Nebulis & pruinis ac frigore ultro aluntur amplitudine mirabili. Vidi. xl. li⸗
bras excedẽtia. In cibis quidẽ noſtris pluribus modis cõmẽdant᷑: duratq; ad alia ſinapis acri
monia domita: etiã coloribꝰ picta: p̃ᷣter ſuũ ſemen: ſex aliis:purpureo quoq;: neq; aliud in
cibis tingui decet. Genera eorũ græci duo prima ſecere: maſculinũ fœmininũq; & ea ſerẽ⸗
di modo ex eodẽ ſemine. Dẽſiore enĩ ſatu maſculeſcere:itẽ in terra difficili.Semẽ pᷣſtanti⸗
us quo ſubtilius. Species uero oĩum tres. Aut eni in latitudinẽ fundi: aut in rotõditatem
globari: Tertiã ſpeciẽ ſilueſtrẽ appellauere:ln lõgitudinẽ radice ꝓcurrẽte: faphani ſimili⸗
tudine & folio anguloſo ſcabroq;: ſucco acri ꝗᷓ circa meſſem exceptus oculos purgat me-
deturq; caligim admixto lacte mulierũ. Frigore dulciora fieri exſtimant & gradiora tepo
ge in folia exeũt. Palma in nurſino agro nalcẽtibus:taxatio in libras ſeſtertu ſinguli: & in
penuria bini. Proxima in algido natis. Napi uero amiternini quorũ eadẽ fere natura gau⸗
dent æque frigidis. Serũtur & ante chal. martias in iugero ſextarii quattuor. Diligentio⸗

es quinto ſulco napũ ſeri iubẽs:rapã nanta utroq; ſtercorato: rapà latiorẽ fieri ſi palea ſe
minęetur. Serere nudũ uolũt precantẽ ſi us utt
ter duorũ numinũ dies feſtos. Neptũni atq; Vulcani.Ferũtq; ſubtili obſeruatione quota
lIuna procedente hyeme nix prima ceciderit: ſi totidẽ numinũ die intra prædictum tempo
rcis ſpatium ſerantur mire prouenire. Seruntur & uere in calidis atq; humidis.

bi & uicinis ſerere ſe. Satus utriq; generi iuſtus in-

. XI II.

De lupino. AGo **α HM Ca.
Vpino eſt uſus proximus:cum ſit homini & quadrupedũ generi ungulas habenti

1 cõmunis. Remediũ eius ne metẽtes fugiãt exiliẽdo:ut ab hymbre tollatur. Nec ul/

lius quæ ſeruntur natura aſſenſu terræ mirabilior eſt. Primũ omnium cũ ſole quo

tidie circũagitur: horaſq; agricolis etiãn ubilo demonſtrat. Ler pᷣterea floret. Terrã amat:

q gentius græci & ipſi tamen inter hortenſia. Si iuſtus ofdo fiat a frumento ptinus

„

4
V. £ „24

Y

terraq; operiri nõ uult. Et unũ hoc ſeritur nõ arato:ubi fuerit maxime fabuloſa:& ſicca:at/

q etiã harenoſa. Coli utic; nõ uult. Tellurẽ adeo amat: ut quis fruteto ſolo cõiectum inter
folia uepreſcq;: ad terrã tamen radice parueniat. Pingueſcere hoc ſatu arua uineaſq; dixim⸗

ltaq; deo nõ eger fimo:ur optimi uicẽ repræſantet. Nihil aliud nullo impedio cõſtat: ut ꝗct
ne ſerendi quidẽ gratia opus ſit affere ptinus ſeritur ex aruo. Ac ne ſpargi quidẽ poſtulat

decidẽs ſpõte. Primuũq; oĩum ſerit᷑:nouiſſimũ tollit. Vrrũq; ſeptẽbri fere menſe: quia ſi non

anteceſſerit hyemẽ:frigoribus obnoxiũ eſt. Impune præterea iacet uel derelictũ etiã: ſi non

protinus ſicuti obruãt hymbres: ab oĩbus aĩalibus amaritudine ſua tutũ Plerũq; tamẽ leui

ſulco integũt.Ex dẽſiore terra rubricã maxime amat. Ad hac alendã poſt tertiũ florẽ uerti
debet in ſabulo poſt ſecũdũ. Cretoſa tantũ limoſaq; odit:& in iis nõ ꝓuenit.Maceratũ ca⸗/
lida aqua hoĩ in cibo eſt. Nã bouẽ unũ modii ſinguli ſatiãt: ualidũq; pᷣſtat. Quãdo etiã ĩpo
ſitum puerorũ uẽtribus pro remedio eſt. Condi in fumo maxime couenit: quoniã in humi

do uermiculi umbilicũ eius in ſterilitate caſtrãt. Si depaſtũ ſit 8 fronde:inarari protinus ſo

lum opus eſt. De uitia & eruo.
Tuitia pingueſcunt arua:nec ipſa agricolis opẽroſa: uno ſulco ſata nõ ſarritur:nõ
eęe ſtercoratur: nec aliud ꝗ deoccatur. Satio nis eius tria tẽpora. Circa occaſum arcturi:
ut decembri menſe paſcat. Tunc optime ſeritur in ſemen. Acq; nãq; fert depaſta.
Secunda ſatio menſe ianuarii eſt:nouiſſuma martio:ac tũ defrondẽ utiliſſima. Sicitcatem ex
omnibus quæ feruntur maxime amat: non aſpernatur etiam umbroſa. Ex ſemine eius ſi le⸗
ta natura eſt palea cæteris præfertur. Vitibus præcipit ſuccũ langueſcũtq; ſi in arbuſtis ſe
ratur. Nec erui operoſa cura eſt. Hoc amplius quã uitia rũcatur: & ipſum medicaminis uĩ

optinens. Quippe per eũ Diuũ Auguſtum curatum epiſtolis ipſius memoria extat. Suffici
, unt ſingulis boum iugis modii quini ſati. Martio menſe ſatum noxiũ eſſe bubus aiunt itẽ
P, Jon mſe autüna grauedinoſum. innoxium autem fieri primo uere ſatum.
PAV S.„νmr
weſIm, Ie Pnn ſicilia hoc eſt fœuũ grecũ ſacrificatione ſeritur: no altiore quattuor digytorum

? De feno & farragine & de ocimo & medica & cytiſo. Ca. XXVI.

e fulco quãtoq; peius tractat᷑: tãto puenit melius. Rarũ dictu: eſſe aliquid cui proſit
nnegligentiã. Id autẽ quod ſecale atq; farrago appellatur occari tantum deſiderat.
Secale taurini ſub alpibꝰ aſiã uocãt.deterrimũ:& tantũ ad arcẽdũ famẽ utile.fœcunda: ſed

gracili ſtipula:nigritia triſte:ſed põdere præcipuũ.Admiſcet᷑ huic far ut mitiget amaritu⸗.

dinẽ eius: & tñ ſic quoq; ingratiſſimũ uætri eſt. Naſcit᷑ qualicũq; ſolo cũ centeſimo grano
Ipſumq; pro letamine eſt. Farrago ex recremẽtis farris prædẽéſa ſerit᷑: admixta aliquando &.

uitia.Eadẽ aliquãdo in africa fit ex hordeo. Oĩa hæc pabularia. Degeneratq; ex legumini⸗

bus quæ uocat᷑ cracca: in tantũ colũbis grata: ut paſtas ea negẽr illius loci fugitiuas fieri.
Apud anticos erat pabuli genus: quod Cato ocimũ uocat: quo ſiſtebat aluũ bubus. Id erat

e pabulis ſegere uiridi deſecta anteꝗᷓ gelaret. Suia Manulius id aliter i terp̃tatur & tradit

fabæ modios. x. uitiæ duos tantũde: & eruiliæ in iugero autũno miſceri & ſeri ſolitos. Me
lius & auena græca: cui nõ cadit ſemẽ admixta. Fioc uocitatũ uocimũ:boũq; cauſa ſeri ſoli
rum. Varro appellatũ celerriate ꝓpueniẽdi a græco: quod ocys oceos dicũt. Medica exter⸗
na etiã grætiæ ut a medis aduecta pbellaꝑſarũ quæ Darius ĩtulit, Sed uel in primis dicẽda
tãta dos eius: ut cũ uno ſatu amplius ꝗᷓ tricenis annis duret. Similis eſt trifolio caule:foliiſ
q; gemculata:quicꝗd in caule aſſurgit in folia cõtrahit᷑: Vnũ de ea & cytiſo uolumen Am-
philochus fecit cõfuſſum.Solũ in quo ſerat᷑ elapidatũ puxgatũq;.Subicitur autũno: mox
aratũ & occatũ integitur crate iterũ & tertio: qmnis diebus interpoſitis in fimo addito. Po
ſcit autẽ ſiccũ ſuccoſum uel riguũ.Ita præparatũ ſeritur menſe maio: alias pruinis obno⸗
xia. Opus eſt denſitate ſeminis oĩla occupari: internaſcẽteſq; hærbas excludi. Id præſtant i
iugera modia uicena:ĩmouendũ ne adurat:terraq; ꝓtinus integi debet. Si ſit humidũ ſo/
lũ:hærboſũue uincitur: & deſciſcit in pratũ.Ideo ꝓtinus altitudine unciali hærbas oĩbu sli
beranda eſt manu potius ꝗᷓ ſarculo. Secatur incipiens florere: & quotiẽs refloruir. Id ſexies.

euenit per annos:cũ ninimũ quater. In ſemẽ matureſcere prohibẽdũ eſt: quia pabulum uti

lius eſt uſq; ad trimatum.Verno ſeri debet:liberariq; cæteris hætbis. ad trimatum marris

a ſolo radi.Itaq; reliquæ hærbe intererunt ſine ipſius dano propter altitudinem radicum.

Si euicerint hærbæ: remedium unicum eſt aratio: ſæpius uertendo: donec omnes aliæ radi⸗
ces intereãt. Dari non ad ſatieratẽ debet:ne repellere ſanguinẽ neceſſe ſit: & uiridis utilior

Pripap
penag

Nn

(undin
jeturhot
KAicd
foboten
ttibuste
Keereine
cebete⸗
Ieyennn
Kannran
Oüpir
huls
qlicicen
Trpani
lpiyti
ſherauerin
mein tol
ſidaucell
Miojum
Cluiltaei
taüſtmuin
Serculin,
Häünonnins
nsatthnue
feitret)
Weere. N.
Mulcäturin
kilanRe
1erne⸗
mnhettu
ie
Creſtfol
tilnihite
ſun a
mrunte
Aampel
l lerit
capeitiä
Piilen

alinr,
Näummnteer
elciin
cſtrur .
ſeltr
egunſinon
Wtmeeri
i dorelenj
cerüc
groüſ
oniäinhum
Aprotinuete
. A
larnitun
Auun acun
fendepat,
Acitatemen
imeeiusſile⸗
n abuſtisſe
lcammnns u
Art Sufkici
s untie

1„ MVI.
digytorun
nid cui ptolt
un deldern.
fecundr lel
iget anautinr
telinogn
iumhs,
alpunini⸗
nius fieli.
busld erat
ratradlit
Olcos Me
Hileniſoln
licn eter⸗
mis icech
Aulefolül
umen Aun⸗

tüno: mox,
AAdito⸗ Po
inis obno⸗
hurmidu ſo⸗

basolbls

git,ldlees

Lpulumtu
Num mun
em clcun.

Zirmd/
hes tlor L

iridis

vVII.

eſft. Areſcit ſurculoſe: ac poſtremno in puluerem inutilem extenuatur. De cytiſo cui & pfi
principatus datur in pabulis affatim diximus inter frutices. Et nunc frugum omniũ natu⸗
12 peragenda eſt cuius in parre deuitis quoq; dicatur. e

De uitiis frugũ & remediis & quid i quocq; terræ genere debeat ſeri. Ca. XlI.

Rimũ omniũ feruenti uitiũ auena eſt: & hordeum in eã degenerat: ſicut ipſa frumẽ
p ti fit inſtai. Quippe cũ germaniæ populi ædant eam neq; alia pulte uiuant. Soli ma
xide cæliq; humore hoc euenit uitiũ. Sequẽtem cauſam habet imbecillitas ſeminis

cum diutius retentũ eſt terra:priuſꝗᷓ erumpat. Eadem eſt ratio ſi carioſum fuit: cum ſere⸗

tetur. Prima autem ſtiatim eruptione agnoſcitur: ex quo apparet in radice eſſe cauſam. Eſt
&& aliud in uicino euenæ uitiũ: cũ amplitudine inchoata granuũ: ſed nondum natura: priuſꝗᷓ
roboretur corpus afflatu noxio caſſum & inane a ſpica euaneſcit quodã abortiuo. Vẽti aũt
tribus tẽporibus nocent frumento & hordeo. In flore aut ptinus cũ defloruere: uel mature
ſcere incipientibus. Tũc enĩ exinanium grana.Prioribus cauſis naſci prohibẽt. Nocet & ſol
creber e nube. Naſcuntur & uermiculi in radice: cũ ſementẽ hymbribus ſecutis incluſerit
repentinus calor humorũ. Gignũtur & in grano: cu ſpicæ in pluuiis calor inferueſcit. Eſt
& cantaris dictus ſcarabeus paruus frumenta erodẽs. Omnia ea animalia cũ cibo deficiut
Oleũ:pix:adeps cõtraria ſeminibus. Cauendũq; ne cõtracta eis tũc ſerant᷑. Hymber in hær
ba utilis quarto. Florentibus autẽ frumẽto & hordeo nocet. Leguminibus ĩocuus: pter⸗
quã ciceri. Matureſcentia frumeta hymbre læduntur. & hordeũ magis. Naſcitur & hærba
alba panico ſimilis: occupans arua: pecori quoq; mortifera. Nã loliũ & tribulũ & carduũ:
lappaq; nõ minus quã rubrũ: inter frugũ morbos potius quã inter ipſius terre peſtẽ nu⸗
merauerim. Cæleſte frugũ uinearũq; malũ nullo minus noxiũ eſt rubigo. Frequẽtiſſima

hæc in roſcido tractus cõuallibuſq; ac perflatũ nõ habentibus. E diuerſo carent eanento⸗

ſa & excelſa.Inter uitia ſegetũ & luxuria eſt: cum onerata fertilitate procũbunt. Cõmune

autẽ oĩ um ſatorũ uitium urtica: etiam ciceris cum ſalſilagine eius abluende hymber dul⸗
cius id facit. Eſt hærba quæ cicer enecat & eruum circũligando ſe uocatur orobãche. Tri⸗=
ticũ ſimili modo era. Hiordeũ feſtuca quæ uocatur ægilos. Lentẽ hærba ſecurid aca: quâ
græcia ſimilitudine pelecinũ uocant. Eſt hæ quidẽ cõplexu necant. Circa philippos antra
niũ nominat in pingui ſole herbã: qua faba necat. Era nõnunꝗᷓ in macro: cũ uda quidã uẽ-
tus afflauerit. Eræ granũ minimũ eſt in cortice aculeato. Cũ eſt in pane celerrime uertigi
nes facit.Aiũtq; in aſia & græcia balneatores cũ uelint turbã pellere: carbonibus id ſemen
inicere. Naſcit᷑ & phalãgius in eruo beſtiola aranei generis ſi hyems aquolſa ſit. Limaces

naſcũtur in uitia aliquãdo e terra cocleæ minutæ mirũ in modũ erodẽtes eã. Et morbi ꝗdẽ
hi ſunt. Remedia eorũ quæcũq; pertinent ad hærbas in ſarculo: & cum ſemen iactatur cine

re. Quæ uero in ſemine & circa radicẽ conſiſtũt præcedente cura cauentur. Vino autem ſe
mina perfuſa minus egrotare exiſtimant. Virgilius nitro & amurca perfundi iubet fabam:
ſic etiã grãdeſcere ꝓmittit. Quidã uero ſi triduo ante ſatũ urina & aqua marceſcet᷑: pcipuæ
adoleſcere putãt. Ter quidẽe ſartà modium ftactæ e modio ſolidæ reddere. Reliqua ſemina
cupreſſi foliis tuſis ſi miſceãtur:nõ eſſe uermiculis ob noxia: nec ſi interlunio ſerãtur. Mul
ti ad mihi remedia rubetã noctu aruo circũferri iubẽt priuſꝗᷓ ſarriatur defodiq; in medio ĩ
cluſam uaſe fictili. Ita nec paſſerẽ nec uermẽ nocere:ſed eruendã priuſꝗᷓ metatur:alioquin
amaram fieri: Quĩ & armo talpæ contacta ſemina uberiora eſſe. Democrirus ſucco hærbe
quæ appellatur aizoon in tegulis naſcẽs tabuliſeſſum latine uero ſedumacut dicit illeme⸗
ditata ſeri iubet omnia ſemina. Vulgo uero ſi dulcedo noceat & uermes radicibus inhere-
ant: remedium eſt amurca pura ac ſine ſale ſpargere:deinde ſarrire. Si in articulũ ſeges ire
cœperit rũcare: ne hærbe uincãt. Peſtẽ a milio atq; panico ſturnorũ paſſerũ ue agmina ſcio
abigi hærba:cuius nomẽ eſt ignotũ in quattuor angulis ſegetis defoſſa mirum dictu ut oĩ
no nulla auis intret: Mures ambiguntur cineremuſtellæ uel fellis diluto & ſemine ſparſo
uel decoctarum aqua. Sed redolet uirus animalium eorum etiã in pane. Ob id felle bubu/
lo ſemina attingi utili us putãt. Rubigo ꝗdẽ maxima ſegetũ peſtis lauri ramis in aruo defi-
xis trãſit in earũ folia ex aruis. Luxuria ſegerũ caſtigat᷑ dẽte pecoris in hærba dutaxat: & p
paſtæ quidã uel ſæpius nullã in ſpica iniuria ſentiũt. Retõſarũ uero etiã ſemel oĩino certum
eſt grauũ lõgius fieri:ſed inane caſſumq; ac ſatum nõ naſci.Baby lone tamẽ bis ſecãt: tertio
depaſcũt. Alioquin folia tm fierent. Sic quoq; cum quintodecimo fœnore meſſes reddit

4

5
le.s ſ

LIBER.

exilitas ſoli. Verũ diligentioribns cũ centeſimoꝗnquageſimo. Neq; eſt curna difficilis. Quâ
diutiſſime aquari gaudẽt: ut ppinguis & deſa ubertas diluat᷑. Limũ autẽ nõ ĩuehũt euphra
tres:tigriſq;: ſicut in ægypto nilus. Nec rerra ipſa hærbas gignit. Vbertatis tamẽ taãtæ ſunt ut

ſequẽte anno ſponte reſtibus fiat ſeges impreſſis ueſtigio ſeminibus. Quæ tanta ſoli diffe-

rentia amonet terræ genera in fruges deſcribere. Igit᷑ Catonis hæc ſnia eit.In agro craſſo &
læto frumẽtũ ſeri.Si uero nebuloſus ſit.ldẽ raphanũ:miliũ:panicũ in frigido & aquoſo pri
us ſerendũ:poſtea in calido.in ſolo autẽ rubricoſo: uel pullo: uel harenoſo ſi nõ ſit aquoſũ
lupinũ in cretoſo & rubricoſb & aquoſiore agro adoreũ.in ſicco & nõ hærboſo nec umbro
ſo triticũ.in ſolo ualido fabã. Vitiã uero ꝗminime aquoſo hærbidoq;. Siliginẽ & triticum in

aperto loco edito qui ſole ꝗdiutiſſime torreant᷑. Lentẽ in fruteto & rubicoſo qui nõ ſit her

bidus. Hordeũ in nouali & in agro ꝙ reſtibile poſſit fieri: trimeſtre ubi ſementẽ maturã fa
cere nõ poſſit: & cuius craſſitudo ſit reſtibilis. Subtilis & illa ſentẽtia. ſerenda eſſe ea in te/
nuiore terra: quæ nõ muito indigẽt ſucco:ut cytiſus & cicer: exceptis leguminibꝰ quæ uel⸗
lũtur e terra nõ ſubſecantur. Vnde & legumina appellata: quia ita legũtur. in pingui autem
quæ cibi ſunt maioris: ut olus:triticũ:ſiligo:linũ:ſic ergo tenue ſolũ hordeo dabit᷑. Minus
enim alimẽeti radix poſcit. Leuior terra denſiorq; tritico: in loco humili far adoreũ potius ꝗ
xriticũ ſeratur. Temperato & triticũ & hordeũ. Colles robuſtius:ſed minus reddũt triticũ
far & ſiligo & creroſum & uliginoſum ſolum ſorti . M

De prodigiis frugum & arandi diſciplina & no Gam geheribus. Ca. XölllI.

St & in frugibus oſtentũ. Semelqu
e nelio conſ.quo anno ſuperatus eſ iãnibal.in arboribus eniĩ tũc nata prodũtur fru

menta. Et quoniã de frugũ terreq; generibus abũde diximus: nũc de arandi ratione

.

dicemus: ante oĩa ægypti fœlicitate cõmemorata. Nilus ibi coloni uice fungens euagari i⸗

cipitcut dixim us)a ſoliticio aut noua luna: ac primo lente. deinde uehementius ꝗdiu in leo-

ne ſol eſt. Mox pigreſcit in uirgine trãſgreſſo: atq; in libra reſidet.Si.xii.cubitos nõ exceſ
ſerit: fames certa eſt. Nec minus ſi,xvi: exuperauerit. Tanto enĩ tardius decidit: quàto abũ
dantius creuit & ſemẽetẽ arcet. Vulgo credebat᷑ ab eius deceſſu ſerere ſolitos: mox ſues ĩ⸗

pellere ueſtigiis ſemina deprimẽtes. & in madido ſolo credo atiquitus factitatũ. Nũc quo⸗
qʒ nõ multo grauiore opera: ſed ramen inarrari certum eſt: abiecta prius ſemina in limo di
greſſi annis:hoc eſt nouebri menſe incipiente. Poſtea pauci runcãt: quod botaniſnnon uo-
cant. Reliqua pars non niſi cũ falce arua uiſit pauloante calenñaprilis. Peragitur autẽ meſ⸗
ſis menſe maio:ſtipula nunꝗᷓ cubitali. Quippe ſabulũ ſubeſt: granũq; limo tantũ continet.
Excellétius in thebaidis regionibus frumetũ ꝗᷓ paluſtribus. ægiptiis: Similis rõ ſed fœlici⸗-

tas maior babyloniæ ac ſeleuciæ euphrate atq; tigri Ieſtagnãtibus: quoniã ibi rigandi mo⸗

dus manu tẽperatur. Syria quoq; renui ſulco arat: cũ multifariã in italia octoni boues ad

ſingulos uomeres anhelant. In omni quidẽ parte culture: ſed in hac quidem maxime ualet

oraculũ illud. Quid quæq; regio patiatur. Vomerum plura genera. Culter uocatur præ⸗

denſam priuſꝗᷓ præſcindatur: terram ſecans: futuriſq; ſulcis ueſtigia præſcribens inciſuris:

quas reſupinus in arando mordeat uomer. Alterũ genus eſt uulgare roſtratum uti uedtis.
Tertium in ſolo facili nec toto porrectũ dentali: ſed exigua cuſpide:in roſtro latior. Hæc
quarto generi: ſed exacutior in mucronẽ faſtigiata: eodeq; gladio ſcindens ſolũ & acie la-

rerũ radices hærbarũ ſecans: non pridẽ inuentũ in rhetia. Galliæ uero duas addiderũt ro⸗

tulas: quod genus uocãt plãmorati. Cuſpis effigiẽ palæ habet. Serunt ita non niſi culta ter

ra & fere noua. Latitudo uomeris ceſpites ueriat. Semẽ protinus imiici unt. Crateſq; dẽta⸗

tas ſupertrahũt. nec ſarriẽda ſunt hoc modo ſata: ſed pro ſellis binis terniſq; ſic arant. Vno

Augo boum cenſeri anno facilis ſoli quadragena iugera: difficilis tricena luſtü eſt.

De temporibus arandi: & undtione boum. Ca. XIX.
Naarãdo magnopere ſeruãdũ eſt catonis oraculũ.Quid eſt primũe Agrum bene co
lere. Quid ſecundũebene ararer Qnih tertiũ: ſtercoraræ. Sulco uario ne ares. Tem⸗
peſtiue ares. Tepidioribus locis a bruma proſcindi arua oportet: ac frigidioribus
ab equinoctio uerno. Et maturius ſicca regione ́ humida. Maturius denſa terra ſoluta.
pingui ꝗᷓ macra. Vbi ſiccæ & graues æſtates terra creroſa aut gracilis. Vtilius inter ſolſtiti⸗
um & autumni æquinoctium aratur. Vbi leues æſtus frequentes hymbres pingue hærbo⸗

ſumcʒ ſolum: ibi melius caloribus. Altũ & graue ſolũ etian hyeme moueri placet. Tenue

equidẽ inuenerim)accidit. P. Elio Cn. Cor

lldealni⸗
Viommia
osrecan
tücltatepo
Noule te
hueluphus
einegetnn
eliwqco
onekpr
Gimumuspro
Oearuu
Iit lednd
nekungit
zunnetun
meren ſobi
gebemeen
unendub
loenbpolen
Deoccan
Rari
1 fo
on
roleit
Ghnnlenl
ſesleouou
shnictüin
ſiikuap
leſnetrme
ueutcredo
ennrfolnn
Neni Nicäh
foldenin

lin
1anke
laliti
wmindces

kelupmmn
rnäet
aogn,C
ienct
lceſin
neguin c
Urezrvaſun
Petconcite
lant lenor
ſouente 3
ell uiteg
lit
ſel

elr
muebiten
netir lunn
Maſold,

Ugrocad

Aanlon
wh Mol
dlomeunbn
eAniicunin
uinölither
iani
geſeenn,
ingarne⸗
pingunnten
dar. Miu
dori wtun,
atitnii

1 WI.
lon Co⸗

Mrotünnt fin

Undimiove
ensememi⸗
tin nlee
bitos uͤentl
irgvitoti
or luesi⸗
M guo⸗
in ino d
i non vo⸗
utemel⸗
coleinet.
ſd wic⸗
Emaino⸗,
Uboues
uine uaet
Gtun d,
nclluris:
i eti⸗
tior⸗-Dræc
ie
derürro⸗
ſicultater
eſg din
rant-Vo

W.
res Ienmn
mzſolne
Merlolli/
ue nrto⸗

er Te

fera uite: & aquarum differentia.

ualde & aridũ pauloante ſationis tpus. Sunt & hic ſuæ leges. Lutoſam terrà ne tangito.
Vi omni arato.Priuſꝗ ares proſeinci 1
dices necantur. Quidà utiq; ab eꝗqnoctio uerno proſcindi uolunt:quodq; uere ſemel ara/
tũ eſt a tẽporis argumẽto ueruactũ uocatur. Hoc in nouali atq; requieto neceſſarium eſt.
Nouale eſt quod alternis anmis ſerit᷑. Araturos boues ꝗᷓ arctiſſime iungi oportet: ut capiti-
bus ſublatis arent. Sic minime colla cõdunt: Si inter arbores uiteſq; aretur ſiſceliis capiſtra
ti: ne gerninũ tenera p̃cerpant. Securiculãà inſitiuã pẽdere: qua interſidantur radices. HoGnlddkz
melius àcõuelli aratro: boueſq; luctari. In arando uerſum pagi: nec ſtrigare in actu ſpiritꝰ.

luſtum eſt proſcindi ſulco dodrantali iugerũ uno die: iterari ſexꝗiugeru ſi ſit facilitas ſoli.

Si minus proſcindi ſemiſſem iterari aſſem. Quãdo & animaliũ labori natura leges ſtatuit.
Omne aruũ rectis ſulcis:mox & obliquis ſubigi debet. In collibus tranſuerſo tantũ mõte
arat᷑: ſed mõ in ſupiora mò in ĩferiora roſtãte uomere. Tantũq; eſt laboris hoĩ: ut etiãẽs bon
uice fungãtur. Certe ſine hoc ammali mõtaneæ gẽtes ſarculis arant. Arator niſi incuruus
puaricatur.Inde tranſlatũ hoc crimẽ in forũ.lbi itaq; caueatur:ubi inuentũu eſt. Purget uo
merem ſubinde ſtimulus cuſpidatus rulla. Scãna inter duos ſulcos cruda ne relinquatur:
glebæ ne exultẽt. Male aratur aruũ:quod ſatis frugibus occandũ eſt. ld demũ recte ſuba⸗
ctum erit: ubi non intelligetur utro uomer ierit.In uſu eſt:& collectitias interponere: ſi ita
locus poſcat:ampliore ſulco:quæ in foſſas aquam deducant. Oeαnνο, eurrr
De occando: & quodã arationis genere: & iteratione: & reſectione. Ka. XX,
Ratione per tranſuerſum iterata occatio ſequitur ubi res poſcit: crate uel raſtro &
a ſato ſemine iteratio. Hoc quoq; ubi cõſuetudo patitur crate dẽtata: uel tebula ara
tro adnexa: quod uocãt letare operietes ſemina. Vnde primũ appellata deliratio ẽ.
Quarto ſeri ſulco Virgilius exiſtimat᷑ uoluiſſe:cũ dixit opcima eſſe ſegetẽ quæ bis ſolẽ bis
frigora ſenſiſſet. Spiſſius ſolum ſicut plerũq; in italia quinto ſulco ſeri melius eſt: in thu/
ſcis uero uouo. At fabã & uitiã nõ proſciſſo ſerere ſine dano cõpendiũ opere eſt nõ omitte
mus unã etiãnũ arandi rationẽ: in tranſpadana italia bellorũ iniuria excogitatã. Salaſſi cum
ſubiectos alpibus depopularentur agros: panicũ miliũq; iam excreſcens tentauere. Poſtꝗᷓ
reſpuebat natura inararũt.At ille meſſes duplicatæ docuere ꝙ nũc uocat artrate id eſt ara—⸗
trare ut credo nũc dictum:. Hoc fit uel incipiente culmo:uel tum iam ſi aut bina terna ue
emiſerit folia. Nec recens ſubtrahemus exemplũ. In treuerito agro tertio ante hũc annũ cõ
pertũ.Nã cũ hyeme prægelida captæ ſegetes eſſent:reſeueret:reſarriẽtes cãpos menſe mar ⸗
tio: uberrimaſq; meſſes habuerũt. Nunc reliqua cultura tradetur per genera frugum.
DDe cultura terræ. CKCA4gaga. AXXI.
lliginẽ: far. triticũ: ſemẽ: ordeũ occato: ſarrito: runcato quibus dictũ erit diebus. Sin
guſæ operæ cuiuſq; generi in iugero ſuſficiẽt. Sarculatio induratã hyberno rigore
ſoliſtitià laxat tẽporibus uernis: nouoſq; ſoles admittit. Qui ſarriet caueat ne fru/
menti radices ſuffodiat. Triticũ:hordeũ.ſemen: faba bis ſarrite melius. Runcatio cũ ſeges
in articulo eſt euulſis inutilibus hærbis frugum radicem uindicat: ſegetemiq; diſcernit a ce
ſpite. Leguminũ citer eadem quæ far deſiderat. Faba runcari nõ geſtit: quoniã euincit hær
bas.Lupinum runcatur tantũ. Miliũ panicum occatur: & ſeritur:’non iteratur: non runcat᷑.
Silicia & faſioli occancur rantum. Sunt genera terræ quarũ ubertas pectinari ſegetẽ in hæxxr⸗
ba cogat. Cratis & hoc genus dentatis ſtilis ferreis. Eademq; nihilominus & depaſcuntur.
Qux depaſta ſunt ſarculo iterum excitari neceſſarium. At in bactris africa cyrene ola hæc
ſuperflua. Quæ fecit indulgentia cæli: & a ſermente non niſi nonis menſibus in aream rede
unt:quia ſiccitas coercet herbas:fruges nocturno tadas rore nutriẽs. Virgilius alterius ceſ
ſare arua ſuadet & hoc(ſi patiantur ruris ſpatia)utiliſſimum proculdubio eſt. Quod ſine-
get conditio:far ſerendum:nnde lupinum aut uitia aut fama ſublata ſint & quæ terram fa
ciant lætiorem. In primiſqʒ; & hoc notandum'quædam proprer alia ſeri ob inter: ſed parum

Prouenire priori diximus uolumine:ne eadem ſæpius dicantur. Plurimum enim refert ſo-

i cuiuſc ratio. Exempla diuerſarum & de ſumma fertilitate: & bi
Iuitas africæ in mediisſita arenis ſyrtis petẽtibus leptin: quæ magna uocat᷑ tacape
c faolici ſup oẽ miraculũ riguo ſolo: ternis fere miſibus paſ.in oẽm partẽ. Fons abun⸗
AQꝛt largus quidem: ſed ceretis horarum ſpatis diſpenſatus inter incolas. Palmæ ibi

to.Hoc uilitatẽ habet ꝙ muerſo ceſpite hærbarum ra

LIBER.
prægrãdi ſubditur olea:huic ficus:fico punica:illi uitis:ſub uite ſeritur frumentum:mox
legumẽ:demũ olus:omnia codẽ anno: ommiaq; aliena umbra alũtur. Quaterna cubita eiꝰ
ſoli in quadratum: nec ut a porrectis metiantur digytis: ſed in pugnum contractis quater
nis denariis uenundatur. Super omnia eſt biferam uitem bis anno uindemiatxe. Er niſi mul
tiplici partu exinaniatur ubertas perean tluxuria ſinguli fructus. Nũc uero toro anno me
titur aliquid, Conſtatq fertilitati nõ occurrere homines. Aquarum quoq; differentia ma⸗
na riguis eſt: In narboncſi prouincia nobilis fons orge nomine eſt: in eo herbæ naſcũtur
in tantũ expetitæ bubus: ut merſis capitibus totis eas quærãt uiribus. Sed illas in aqua na
ſcentes certũ eſt nõ niſi hymbribus ali. Ergo quiſq; ſuã terrã aquaq; nouerit.
M De qualitate terræ: & ſtercoratione. Ca. XXIII.
I fuerit illa terra quã appellauimus tenerã: poterit ſublato hordeo milium ſeri: eo
ſcondito raphanus: iis ſublatis hordeũ uel triticũ ſicut in campania. Satiſq; talis ter
ra aratur cũ ſeritur. Alius ordo: ut ubi adoreũ fuerit ceſſet quattuor mẽſibus hy
bernis: & uernã fabam recipiat: aut an ihemalem: ne ceſſet. Necnon minus pinguis alterna-
ri poteſt ita:ſi frumẽto ſublato legumẽ tertio ſeruatur. Gracilior & in annũ tertiũ ceſſet.
Frumentũ quidam ſeri uetãt: niſi in ea quæ pro nimio annõ quieuerit. Maximã huius lo

ci partem ſtercorationis optinet ratio: de qua & priore diximus uolumine. Hoc tatũ unũ

in confeſſo eſt: niſi ſtercorato ſeri nò oportere.ꝗᷓâ & hic leges ſint propriæ. Miliũ: panicũ:
rapa: napus niſi in ſtercoratione nõ ſerantur. Nõ ſtercorato fruméetũ potius ꝗᷓ hordeũ ſeri-
to. Item in noualibus tamettſi in illis faba ſeri uolunt: eandé ubicunq; ꝗ recentiſſime ſter-
corato ſolo. Autũno aliquid ſaturus ſeptembri menſe fimũ maret poſt hymbrem. Vtiq; ſi
uerno erit ſaturus: per hyemẽ fimũ diſponat. Iuſtum eſt uehes. xviii. iugero tribui. Diſper⸗
gere autẽ prius qu areſcat: aut iactato ſemine. Si hæc omiſſa ſit ſtercoratio: ſequẽs eſt pri⸗
uſꝗᷓ ſerat ante puluerẽ. Quod ut hanc quoq; cutem determinemus: iuſtum eſt ſingulas ue

hes fimi denario ire in ſingulas pecudes minores: in maiores denas: niſi hic male ſu bſtrauiſ

ſe pecori colonũ appareat. Sunt qui optime ſtercor ari putẽt ſub diuo retibus incluſa peco
rum mãſione. Ager ſi nõ ſtercoratur: alget. Si nimiũ ſtercoratus eſt adurit᷑. Satiuſq; eſt id
ſæpe ꝗᷓ ſupra modũ facere. Quo calidius ſolũ eſt eo minus addi ſtercoris ratio eſt.
De bonitate ſeminũ & diſciplina ſeminandi: & quãtum ex quoq; genere fru
menti in iugeto ſerendũ: & temporibus ſerendxi. Cca. XXIII.
Emen optimũ anniculũ:bimũ deterius:trinũ:peſſimũ: ultra ſterile.Et in imo oĩ um

gefinita genere ratio eſt. Quod in ima areæ ſubſedit ad ſemen reſeruandum eſt. Id
eenim optimum quoni grauiſſimũ. Neq; alio modo utilius diſpergitur. Quæ ſpica
per interualla ſemina habebit abiicietur. Optimũ eſt granũ quod rubet: & dẽtibus fractum
eundẽ habet colorẽ. Deterius cui plus intus albi eſt. Certum terras alias plus ſeminis reci⸗
pere: alias minus. Religioſumq; inde primũ colonis auguriũ: cum auidius accipiat eſurire
creditur: & comeſſe ſemẽ. Sationẽ locis humidis celerius fieri ratio eſt:ne ſemẽ hymbre pu
treſcat. Siccis ſerius: ut pluuiæ ſequantur: ne diu iacens atq; nõ cõcipiẽs euaneſcat.ltẽq; fe
ſtinata ſatione denſum ſpargi ſemẽ: quia tarde cõcipiat: ſerotina rarũ: quia denſitate nimia
necetur. Artis quoq; cuiuſdã eſt æqualiter ſpargere. Manus utiq; cõgruere debet cũ gra⸗
du: ſemperq; cũ dextro pede. Fit quoq; quorũda occulta ratione: ꝙ ſors genialis atq; fœcũ
da eſt. Non tranſferendũ eſt ex frigidis locis ſemẽ in calida: neq; ex præcocibus in ſerotina
nihilq; in cõtrariũ præripere quadã falſa diligentia. Serere in iugero tẽperati ſoli: iuſtũ eſt
tritici aut ſiliginis modios v. farris aut ſeminis: quod frumeti genus ita appellamus. x. hor
dei. vi. fabæ quintam partẽ amplius ꝗ́ tritici. Viciæ.xii. Ciceris & cicerculæ & piſi.iii. Lupini
x., Lentis. iii. Sed hanc cũ fimo arido ſeri uolũt. Erui. vi. Silicæ. vi. Faſiolorum. iiii. Pabuli.xx.
Nilii panici ſextarios quattuor. Pingui ſolo plus: gracili minus, Eſt & alia diſtinctio. Indẽ
ſo aurtẽ cretoſo aut uliginoſo ſolo tritici aut lilignis modios.vi. In ſoluta terra & nuda &

ſicca & leta quattuor. Macies enĩ ſoli maior: niſi rarũ cuſmuhabenrſiczminura facit inanẽ
3

pinguia arua ex una ſeminis radice fruticẽ numeroſum fundũt: dẽſanq; ſegetẽ raro ſemie
emittũt. Ergo inter quattuor & ſex modios pro natura ſoli: alii quinq; nõ minus ſeri plures

ue præcipiunt. Item in conſito aut cliuoſo aut macro hoc pertinet. oraculũ illud magnope
re cuſtodiendũ ſegetẽ ne defruges. adiecit his Accius in praxidico: ut ſereretux cũ luna eſ

ſet in ariete:geminis leone:libra aquario.Xoroaſtres ſole.xii.partes ſcorpionis tranſgreſſo

umlomz
ſoendigi

ipim⸗

Mumtetn
biicnſeni
Coſtma

giuttii
Abrumi⸗V

goltus c

Utdürarat
aronine
llyenofe
fuuunen
Tonümh
Uitnr
ſemeb⸗
celeinrerte
Ceirium
guünmonrti
bris Aüpo

(Mſobelli
ſtendunet

Eſeruͦo
endiuni
nibäiftcte
kornendlic
Nm
Mici
ußb
tthutem
Gchemuſn.
Ceninere⸗
icten
Uiſugturb’
Eunnlrl
Nohere ido⸗
üm
lnüͤteien
Cücönerre
ngnoln
uReszne⸗
Onnect n
entele Lenr
Annr
elegect
ie Cutfonn
tchenden
nmnnnen
nure
ſeren
dein rel
lcee

tnenmingn
mcnbin
nnckugunn
Aebenhml
torgamone
ſfeenmn
erdr Mltünl
linnlan

t.
MI.
mliunſenzen
ritlster
Nmeibis hy
npuis lterna⸗
lertiü celle,
mmihulnslo
Poctiiimn
Mümnin
hordeüler⸗
miſloreſte⸗
bren inl
miduile⸗
legizeſſtn
eſlinonlöre
mleſubkkent
sinelalnpee
iulq i
deſt.
ehelefin
2o l
tiniwolun
ntumeſtl
(rhha⸗
bus facun,
minsnc
nrrefunie
jmbre u
1r ltiqhte
tate himmin
etcügry⸗
arq; C
inleroum
leinſtüeſt
tmusol
iii⸗Lupyn
,Pepolin⸗
naioſl

unum tempus ſerendi tradidit ad uergiliarũ occa
ubi ita ſeri diximus. Inter dilientiſſimos conuenit ut in alitũ quadrupedũq; genitura eſſe
quoſdam ad cõceptum impetus terræ. Hos græci ita definiunt: cũ ſit calida & humida. Vix
gilius triticum & far ad uerginiliarũ occaſum ſeri iubet: hordeũ intere quinoctium autũni
& brumã. Vitiam uero faſiolos & lentem boete occidente. Ouo fit ut horũ ſyderũ aliorũq;
exortus & occaſus dirigendi ſint inſuos dies. Sunt qui & ante uergiliarũ occaſũ ſeri iube⸗

rxum luna eſſet in tauro. Sequitur huc dilata & maxima indigens cura de tempore fruges
ſerendi queſtio:ma gnaq; ex parte ratione ſyderũ cõnexa. Quã ob rem ſententias omnium

ĩprimis ad id pertinẽtes exponemus. Heſiodus dikrince ps omniũ de agricultura p̃cepit:
ſum. Scribebat enim in boetia helladis:

ant dũtaxat in arida terra calidiſq; prouintiis. Cuſtodiri enim ſemè corrumpẽte humore:

a proximo hymbre uno die erumpere. Alii ſtatim ab occaſu uergiliarum ſequi hymbres
a ſeptimo fere die. Aliqui infrigidis ab æquinoctio autũni in calidis ſerius: ne ante hyemem
luxutient. Inter omnes autem conuenit: circa brumam ſerendũ nõ eſſe magno argumẽto:

gquoniam hyberna ſemina cum ante brumam ſata ſint ſeptimo die erum pant ſi poſt brumã:
uix,xl. Sunt qui properent: atq; ita pronuntient feſtinatà ſementẽ ſæpe decipere: ſerotinã
ſemper. E contrario alii uel uere potius ſerendum quã male in autũno. Atq; ubi fuerit ne
ceſſe inter fauonium & uernum æquinoctiũ. Quidâ omiſſa cæleſti cura in urili temporibꝰ

definiunt. Vere linum & auena: & papauer: atq; uti nunc etiam tranſ padani ſeruant uſq; ĩ

quinquatribus faba. Siliginem nouembri melſe. Far ſeptembri extremo uſq; in idus octo /
bris. Alii poſt hunc diem ĩ Calen. nouembris. Ita his nulla naturæ curæ ẽiillis nimia. Et ideo

cæca ſubtillitas cum res inter ruſticos geratur litterarũq; expartesnõ modo ſyderũ. Et con

fitendum eſt cælomaxime cõſtare ea. Quippe Virgilio iubente prædiſci uentos ante omia
ac ſyderũ mores. Neq; aliter quò nauigãtibus Ieruari. Spes ardua: & ĩméſa: miſceri poſſe ce
leſtem diuinitatẽ impitiæ. Sed cõtẽplanda tamẽ grandi uitæ emolumen to. Prius tamẽ ſyde

talis di fficultas quam ſenſere etiam periti ſubicienda contemplationi eſt. Quo deinde læ

tior mens diſcedat a cxlo: & facta ſentiat:quæ futura prænoſci nõ poſunt.
a te Digeſtio ſyderum in noctes & dies. DDdoda,. XxXV.
Rimũ omniũ dierũ ipſorũ annis ſoliſq; motus prope ĩexplicabilis 16 eſt. Ad. ccclxv
adiiciunt etiãnũ intercalarios diei noctiſq; quadrates. Ita fit ur tradi non poſſit cer
ta ſyderũ tempora. Accedit confeſſa rerũ obſcuritas: nunc præcurente: nec paucis
diebus rempeſtatũ ſignificatione quod prochemaſi græci uocãt: nu nc poſtueniẽte: quod
epichemaſin.Et plerũq; alias citius: alia tardius cæli effectu ad tertã deciduo. Vnde uulgo
ſerenitate redditaconfectũ ſydus audimus. Præterea cũ omnia hæc ſtatis ſyderibus cel
affixis cõſtent. interueniũt motus ſtellarũ grandines:hybres:& ipſi nõ leui effectu ut do /
cuimus:turbãq; conceptæ ſpei ordinẽ.Idq; ne nobis tantũ putemus accidere: & reliqua fal
Iir animalia:ſagaciora circa hoc: ut uita eorum conſtet: æſtiuaſq;ʒ alites præpoſtere aut pra
propere rigore:nec ante hybernos æſtus. Ideo Virgilius errantiũ quoq; ſyderum rationem
ediſcẽdam præcipit:ãmonẽs obſeruandũ frigidæ Saturni ſtellæ tranſitum. Sunt qui certiſ
ſimũ ueris indicium arbitrentur ob ĩfirmitateanimalis papilionis prouẽtũ.Ideo ipſo anno
tũ cõmẽtaremur hæc notandũ eſt:prouentũ eorum ter repetito frigore extinctum:ad ue-
naſq;ʒ uolucres ad. vi. Calen. februarii ſpem ueris attuliſſe: mox ſæuiſſima hyeme confilcta
tas. Res anceps primũ omniũ a cælo peti legem. Deinde eã argumentis eſſe quærendã. Suꝑ
omnia eſt mundi conuexitas:terrarũq; globi differentia: eodẽ ſydere alio tempore aliis api
ente ſe gentibus. Quo fit ut cã eius non iiſdẽ diebus ubiq; ualeat. Addidere difficultatem
& auctores diuer ſis in locis obſeruando: mox etiã in iiſdẽ diuerſa prodendo. Tres autẽ fue
re ſectæ:chaldæa:ægyptia:græca. His addit apud nos quartam Cæſar dictator annos ad ſo
lis curſum redigens ſingulos. Soſigene perito ſciẽtiæ eius adhibito & ea ipſa ratio poſtea
tõperto errore correcta eſt. Ita ut.xii. anms continuis non ĩtercalaretur: ꝗqa acceperat ſyde⸗
ra. annus morari: qui prius antecedebat. Et ſoſigenesipſe tribus cõmentationibus(quaꝗᷓ di
ligentior eſſet cæteris non ceſſauit tamẽ addubitare ipſe ſe met corrigendo. Auctores pro
didere ea quæ ptexuimus uolumini huic: raro illius ſententia cũ alio congruente. Minus

hoec in reliquis mirum: quos diuerſi excuſauere tractus. Eorum qui in eadem regione
diſſide re unam diſcordiam ponemus:exempli gratia .Occaſum uergiliarum matutinum

Neſioduscnam huius quoq; nonine cxtat a ſtrologia) tradidit fieri: cum æquinocti um au

tũni conficeretur. Thales. xxv. die ab æquinoctio. Anaximander. xxix. Eudéodo. xlviii. Nos
ſequemur obſetuationem Cæſaris: maximeq; hæc erit italiæ ratio .Dicemus tamẽ & aliorä
placita id quoniam nõ unius terræ: ſed totius naturæ interpretes ſumus:nõ auctoribus po
ſitis: id enim uerboſum eſt: ſed regionibus ut legentes tantũ meminerit breuitatis gratii.
Cum attica nominata fuerit ſimulintelligere cycladas inſ ulas. Cum macedonia magneſiãäꝗs:

thraciã. Cum ægyptus phœnicẽ: cyprum: ciliciam. Cũ boetia locride: phocidẽ: & finitimos

ſemper tractus. Cu helleſpontus cherſonneſũ: & continentia uſq; athomontẽ. Cum ionia
aſiam & inſulas aſie. Cum pelo ponneſus achaiam: & ad heſperũ lacentes terras. Chaldei aſ

ſyriam & babyloniam demonſtrab unt. Africã: hiſpaniã: gallias ſileri non erit mirum. Nemo

enim obſeruauit in iis:qui ſyderum proderet exortus nõ tamẽ difficili ratione dinoſcẽtur
in illis quoq; terris digeſtione circulorum: quã in ſexto uolumine fecimus:iqua cognitio

cæli non gentium: modo uerũ urbiũ quoq; ſingullarũ intelligitur: nota ex iis terris quas
nominauimus ſumpta conuexitate circuli ptinentis ad quas quiſq; quæret & terras ad ea⸗

rum ſyderum exortus: p omniũ circulorũ pares umbras.Indicandũ & illud tempeſtates ix⸗
ſas ardores ſuos habere quadrinis annis. Et eaſdem non magna differentia reuerti ratione
ſolis: octonis uero augeri eaſdem:centeſima reuoluente ſe luna. Omnis autẽ ratio obſerua
ta eſt tribus modis:exortu ſyderum:occaſuq;: & ipſorũ tẽporum cardinibus. Exortus occa
ſuſq; binis modis intelligitur. Aut enĩ aduentu ſolis occultatur ſtellæ: & conſpici deſinürt
aut eiuſdem abſceſſu proferunt ſe in emerſũ. Hoc melius quã exortũ conſuetudo dixiſſer
& illud occultationem potius quã occaſũ.Ilo modo quo die incipiunt apparere: uel deſi,/
nunt oriente ſole aut occidente. matutini ueſpertini ue cognominati: prout alterutris o
rum mane uel crepuſculo contingit. Dodrantes horarũccũ minimum)inrxerualla ea deſide
rant ante ſolis ortumuel poſt occaſũ: ut aſpici poſſint. Præterea bis quædam exoriũtur &
occidunt. Omniſq; ſermo de his eſt ſtellis: quas adbærere cælo diximus. Cardo temporum
quadripartita anni diſtinctione conſtat. Per in cremẽta lucis augetur hoc a bruma: & *ua
tur noctibus: uerno equinoctio in diebus. xc. tribus horis. Deinde ſuperat noctes ad ſolſti-

tium diebus. xciiii.horis. xii. uſq; ad æquinoctium autũni. Et cũ æquata die procedit ex eo
ad brumam diebus. Ixxxix. horis tribus

habent. Rurſus hi cardines ſingulis Etiãnum articulis temporum diuiduntur ꝑ media om⸗
nes dierum ſpatia. Quoniam inxer ſolſtitiũ & æquinoctiũ autũni: fidiculæ occaſus qui au/
tũnũ inchoat dies. xlvi.At ab æquĩoètio eo ad brumã uergiliarum matutinus occaſus hye⸗

mẽ dies. xliii.Inter brumam & æquinoctium dies. xlv. Flatus fauonii uernum tẽpus.Ab æ

noctio uerno initium æſtatis dies. xlviii. uergiliarum exortus matutinis. Nos incipiemus a

ſementibus frumenti: hoc eſt uergiliarum occaſu matutino. Nec deinde paruorũ ſyderum
mentione concidenda ratio eſt: & difficultas rerum augenda: cũ ſydus uehemẽs orionis iiſ
dem diebus longo decebat ſpatio. Sementibus tempora plariq; præſumunt. & ab. xi. die au
tũnalis æquinotii fruges ſerunt: adueniente coronæ: axortu continuis diebus: certo prope
hymbriũ pmiſſu. Xenophon nõ autẽ quã deus ſignum dederit. Hoc cicero nouẽbris hym⸗

bre fieri interpreratus ẽ: cõ ſituera ratio nõ prius ſerendi quã folia coperint decidere. Hoc
ipſo uergiliarũ occaſu fieri putant. Aliqui ad. ii.idus nouembris ut diximus ſeruant: quo⸗

niam id ſydus etiã ueſtis inſtitoris eũ: & ẽ in cælo notatu facillimũ. Ergo ex occaſu eius de

hyeme augurantur quibus eſt cura negociatoris inſidiandi auaritiæ. Nubilo occaſu plu⸗

uioſam hyemẽ denunt'at: ſtatiq; augent lacernarum præcia. Sereno aſperam: & reliquarũ

ueſtium accendunt. Sed ille indocilis cæli agricola hoclſignũ habet inter ſuos uepres: hu
mũq; ſuà aſpiciens: cum folia uiderit decidua. Sic indicatur anni tẽperies: alibi tardius: ali

bi maturius. Ira enim ſentitur: ut cæli lociq; efficit natura. Idq; ĩ hac ratiõe præcellit quod

eadem & ĩ mundo publica eſt: & umcuiq; loco pecularis. Miretur hoc qui nonſmeminerir
ipſo brumali die pulegium ĩ carnariis florere: adeo nihil eſſe occultum natura uoluit. Ert
ſerendi igitur hoc ſignum dedit. Hæc eſt uera interpetratio argumentũ naturæ ſecũ affe⸗

rens. Quippe ſe & terra peti ſuadet: pmititq;ʒ quadam ſtercoris uicẽ: & cõtra rigores terrã:
ſatuſq; operiri a ſe nuntiat:& monet feſtinari. Varro in fabæ utiq; ſatu hanc obſeruation?

Horæ nunc in omni acceſſione æqquinoctiales nõ cu
iuſtũq; diei ſignificantur: omneſq; eæ differentiæ fiunt in octauis partibus ſingulorũ. Bru
ma capricorni ab octauo Calen. ianuarii fere. Aequinoctium uernũ arietis. Solſi itium can-⸗
cri. Aſterũq; æquinoctium libræ. Qui & ipſi dies raros nõ aliquos tem eſtatũ ſignificatus

cſtocini
en lun-
uteuete.
ſencimmig

ſefeetu.

Anonitt

a
Pperanri
olluekt
Lelyberm⸗
Rerlca
Eil
1
i
ſoenzpe
Ainso
letotuhfen
tut gvals
blleptenh
husereuen
Kmianpel
Ahignnos
ſenBaoe
tepoecet
Grtem
Cestaunto⸗
GAa
minavon
ln o
W
eiocdi⸗
hemntita
Mtnichlle
Ennteno
faurcrlira
kllhun.
eboline
Makuonie
Nücanenh
CAncaner
ilnnnalo
Ardi
lenlunn
Lerilimen
Vocantun
e r
undeſpire
operoll
ileälu
oscur
kespon
Ulinenrn
X

arhiiNn
me iene
ucorden
ntsgrtn.

mamngneſ;

Afiniran
eCun ioni
Cnldeir
mirtun Neno
dinolcinne
Jun cognit.
istertis gau
Atermsen
eſtntzip
dueni nnone
miocblen.
Cong Na1
iäcelcit.
kundotiiler
erenlcelif
tAerumseo
MWacelce
eronürur
Otenporun
umKN
Werdlahi
eitu
irroc
gnlaüihn
linman

9
V,

tpntizm
NMsgi I
aoluͤhſe
iwgien:
wnilſenn
mesorolisl

1icen

cenolohe
vebts nm⸗

Leleneie

ſnunt go/

wolueince

Nli Nl,
Alelgon
oz eples 4
reeli
mimmnn

noliti?

a , ,
Uir uͤt⸗

ateili

XVIII.
cuſtodiri præcipit. Alii plena luna ſerendam. Lentem uero a. xxv. ad. xxx. Vitiam quoq; iiſ
dem lunæ diebus. Ita demum ſine limacibus fore. Quidam pabuli cã ſic ſeri iubẽt: ſeminis
autẽ uere. Eit & alia manifeſtior ratio mirabiliore nacuræ prouidentia. In qua Ciceronis ſẽ
tentiam ipſius uerbis ſubſignabimus. lam ueroſemper uiridis: ſen perq; grauata.
Lentiſcus triplici ſolita eſt grandeſce⸗
re feætu. rßMVMB Ter fruges fundens: tria tẽpo
ra monſtrat arandi. . Fn his unum hoc erit idem & li-
no & papaueri ſerendo. Cato de papauere ira tradit. Virgas & ſarmenta quæ tibi in ſatiõe
ſuperant: in ſegete comburito. Vbi eas cõbuſſeris: ibi papauer ſerito ſilueſtre:quod in mi/
xo uſu eſt melle decoctum ad faucium remedia. Viſq; ſonnifera etiam ſatiuo. Et hactenus
de hyberna ſemente. MMM Mä
Replicatio totius culturæ: & quid quoq; mẽſe ĩ agro fieri oporteeat. Ca. XXVI.
Brum ut pariter omnis culturæ quoddã breuiarium pagatur: eodẽ tempore cõue-
u nit & arbores ſtercorare: accumulare item uineas Sufficit in iugerum opera: & ubi
patietur loci ratio arbuſta ac uineas putare: ſeminariis ſolum bipalio præparare:
foueas aperire: aquam de agro pellere: roreular lauare & recondere. A Calen. nouembris
galinis oua ſupponere nolito: donec bruma conficiatur. In eũ diẽ terna dena ſubiicito Xſta
te tota:hyeme pauciora: nõ tamẽ infra nouena. Democritus talem futuram hyemé arbitra
tur: qualis fuerit brumiæ dies: & circa eum terni. Item ſolſtitio æſtatẽ: Circa brumã pleric;
biſſeptem halcyonum fœturxa uentorũ quietẽ mollius cælum:ſed & in his & in aliis omni⸗
bus ex euentu ſignificationũ intelligi ſydera debebunt: non ad dies utiq; præfinitos ſpe⸗
ctari tempeſtatum uadimonia. Per brumã uitem ne colito. Vina tum defecari: etiam diffũ
di Higinus ſuadet a confecta ea ſeptimo die utiq; ſi ſeptĩa lũa cõpetat. Ceraſa circa bruma
ſeri.Bubꝰglãdẽ tũc aſpgi ↄueit ĩ iuga ſingula mõòis. Largior ualitudinũ ĩfeſtat:& quocũq;
tẽpore det ſi minꝰ. xxx. diebꝰ ↄtinuis data ſit: narrãt uerna ſcabie pœnitere. Materiei cædẽé

dæ tempus hoc dedimus. Reliqua opera nocturna maxime nigili conſtant: cum ſint no-

ctes tanto ampliores. Qualos: crates: fiſcinas texere. Faces incidere. Rudicas præparare ĩter
diu.xxx. palos. xl. In lucubratione ueſpertina rudicas. v. palos. x. Totidé autelucano. A bru
ma in fauonium Cæſari nobilia ſydera ſigmificant.iii. i chalẽ. ianuarii matutino: canis occi
dens. Quo die atticæ finitimis regionibus aquila ueſperi occidere traditur Pridie nonas
ſanuariũi Cæſari delphinis matutino exoritur: & poſtero die fidicula. Quo Xgypto ſagitta
ueſperi occidit. Item ad. vi. idus ianuarii eiuſdẽ delphini ueſpertino occaſu continui dies
hyemant italiæ. & cum ſol in aquarium ſentiatur traſire: quod fere. xvi. chal. februarii eue
Nit.viii.chalen.ſtella regia Venus appellata Tuberoni in pectore leomis occidit matutino.
Et pridie nonas februarii fidicula ueſperi. Huius temporis nouiſſimis diebus ubicunq; pa
rietur cæli ratio: terram ad roſarum & uineæ ſatum uertere bipalio oportet. Iu gero operæ
Ix.ſuſficiunt. Foſſas purgare aut nouas facere. Antelucanis feramẽta acuere: man ubria ap
tare. Dolia quaſſa farcire: ipſorumq; lanas ſcabendo purgare: aut nouas facere. Ante luca⸗

nis a fauonio inæqinoctium uernum Cæſari ſignificat. xvii. chalẽ. martii triduum uarie. Et

viii.chalen. hirundinis uiſu: & poſtero die arcturi exortu ueſpertino.Item.iii.nonas martii
Cæſar cancri exortu id fieri obſeruabit.Maior pars auctorum uindemiatoris emerſu. viii.
idus aquilonis piſcis exortu: & poſterodie orionis. In attica miluum apparere obſeruatur.
Cæſar & idus martias ferales ſibi amnotauit ſcorpionis occaſu.xv. uero chalen. aprilis ita/
liæ miluum oſtendit.xii.chaen. equum occidere matutino. Kioc interuallum temporis ue/
getiſſimum agricolis:maximeq; operoſum eſt.In quo præcipue falluntur. Neq; eni illo die
uocantut ad munia: quo fauonius flare debeat: ſed quo cœpit. Hoc acri intentione ſeruãdũ
eſt.Hoc illo mẽſe ſignũ deus habet obſeruatione minime fallaci aut dubia. Si quis attẽdat
unde ſpiret is uentus: quaq; parte ueniat diximus ſecundo uolumĩe:& dicemus mox pau
lo operoſius.Interĩ eo diec(quiſquis ille fuerit)quo flare cœperit:nõ utiq;.vi.idus februa⸗
xii: ſed ſiue ante quã uer præuenerit: ſiue poſtꝗᷓ hyemarit: poſt eam diẽ inquã inn umera ru⸗
ſticos cura diſtringat: & prima quæq; pagantur: quæ differri neq ueunt. Trime ſtria ſerant᷑.
Vites putentur qua diximus ratione. Oleæ curentur. Poma ſcrantur inſeranturq; . Vineæ
paſtinentur. Semina digerantur. Inſtauerunt alia. Harundines: ſalices: geniſtæ ſera ntur cæ
danturq;. Serantur uero.ulmi: populi:platani: Uti dictũ eſt: Tum & ſegetes conuenmit purz

LIBER.
gare. Sarrire hybernas fruges: maxiq; far: Lex certa in eo cum quattuor fibrarũ eſſe cœpe⸗

IIt. Eaba uero nõ anteꝗᷓ trin foliorũ. unc quoc leui ſarcuio purgare uerius à fodere.Flo
rentẽ utiq;.xv. primis diebus non attingere. Hordeũ niſi ſit ſiccum ne ſerito. Putationem
æquinoctio pactam habeto. Vineæ iugerum quaternæ operæ putant: alligatq. In arbuſto
ſingule operæ. xv. arbores. Eodem hoc rẽpore hortorũ r0 ariorũq; cura eſt: quæ ſeperatim
Pꝓximis uoluminibus dicent᷑ eodem & topiariorũ. Tuũc optimæ ſcrobes fiunt. Terra infutu
rũ proſcinditur. Virgilio maxiĩe auctore: ut glebas ſol coquat. Vtilior ſententia quæ nõ ni
ſi teperatum ſolũ ĩ medio uere arari iubet: quoniã in pingui ſtatiĩ ſulcos occupant bærbæ.
In gracili inſecuti æſtus exicant. Certũq; (uccũ futuris ſeminibus auferunt. Talea autũno
melius arari certũ eſt. Cato uerna opera ſi diffinit:ſcrobes fieri:ſcminaria propagari in lo⸗
cis craſſis & humidis: ulmos ficos: poma: oleas: prata ſtercorari luna ſiciente. Quæ rigua nõ
erunt ab aſflatu fauomii defendir: purgari hærbas. malas radicitus erui: ficus mterpurgari⸗-
ſeminaria fieri: & uetera ſarciri. Hæc anteꝗᷓ uinea fiorere incipiat. Itẽq; pyro Horente arare ĩ
cipiat macra harenoſaq;. Poſtea utiq; grauiſſimia & aquoſiſſima.Ita poſtrẽo arato. Ergo hæc
aratio has habebit notas lentiſci primũ fFructum oſtendentis ac pyri florentis. Erit & tertio ĩ
bulborũ ſatu ſcyllæ. Item in coronamentorũ narciſſi. Nãcq; & hæc ter florent.Primoq; flore
primã arationem oſtendunt:medio ſecũda:tertio nouiſſimã quando inter ſeſe alias notas
prebent.Ac non in nouiſſimis cauetur: ne fabis florentibus attingarur hedera. Id enĩ noxi
&& exitiale eſt in ei tempus. Quædam uero & ſuas habent notas ſicuti ficus. Cum folia pau
ca in cacumine acetabuli modo germinæt: tunc maxime ſerendas ficus.Aequinocti um uer
num ad. viii. chalen, aprilis peragi uid etur. Ab eo ad uergiliarum exortũ marutinũ. Cæſari
ſignificant chalen- aprilis. iii. nonas aprilis. In atita uergiliæ ueſperi occultantur. Eadem po
ſtridiei in boetia Cæſari auxem & chaldæis nonis ægypto orion: & gladius eius ĩicipiuntſab
ſcondi Cæſari. xv. idus ſignificatur hymber libræ occaſu: xiiii. chalen. maii. Aegypto ſucu
læ occidunt ueſperi. ſydus uehemens: & terra maricq; turbidum. xvi. atticæ. xv. Cæſari conti
nuocq; triduo ſignificat. Aſſyriæ autem. zui,chalen-hoc eſt uulgo appellatum ſydus palili⸗
cium: quoniam. zi. chalen. maii urbis romæ natalis quo fere ſerenitas redlditor. Claritatem
obſeruationi dedit nimborum argumento: hyadas appellantibus græcis has ſtellas. Quod
noſtri a ſimilitudine cognominis: græci propter ſues impoſitum arbitrantes imperitia ap⸗
pellauere ſuculas. Cæſari ad. viii. chalen. notatur dies. vii-chalen. Aegypto hedi exoriuntur
vi. chalẽ. Boetiæ & atticæ canis ueſperi occultatur. Fidicula mane oritur. v. chalen. Aſſyriæ
orion totus abſconditur Tertio autẽ caniſ.vi.nonas maii Cæſari ſuculæ matutino exoriũ
rur. Et. viii idus capella pluuialis. Aegypro autẽ eodẽ die canis ueſperi occultatur. Sic fere
in.vi.idus maii qui eſt uergiliarum exortus decurrunt ſydera. In hoc temporis interuallo.
xv. diebus grius agricolæ fapienda ſunt ea: quibus peragendis ante quimnoctium non ſuf⸗
fecerit. Dum ſciat inde natam exprobatione fœdã putãtiũ uites p imitationem cãtus alitis
temporarii: quẽ cuculum uocant. Dedecus enim habetur: obprobriũc; maritum: falcem ab
illa uoluere in uite deprehendi: ut ob id petulantiæ ſales etia cũ primo uere ludantur. Auſ
picio tamẽ deteſtabiles uidentur. Adeo minima quoq; in agro naturalibus trahumur argu
mentis. Extremo autẽ panici miliiq; ſatio eſt. Iuſtum e hoc ſeri maturato hordeo :atq; etiã
in eodem aruo. Eſtq;iſignum illius maturitatis: & horum ſationis comune. Lucenteſ ueſpe
re per arua cicedelæ. Ita appellant ruſtici ſtellantes uolatus Græci uero lãpyridas: incredi⸗
bili benignitatæ narurrz. e
Ne agricolæ aſpiciant ſtellas: ſed magis tẽpora ſerendæ frugis: & ortus occaſuſq; ſyde/
ris in quibuſdam hærbis: & de ſtellarum ortu & occau. Ca. XXVII.
Anm uergilias in cælo notabiles natura fecerat: non tamẽ iis contenta terreſtres fe
I¶cir alias ueluti uociferans. Cur cælum intueris agricola? Cur ſydera quæris ruſti/
ceolam te breuiore ſonno feſſum præmunt noctes. Ecce tibi inter herbas tuas ſper

go peculiares ſtellas: eaſq; ueſpere & ab opere diſ urgenti oſtedo. Ac ne poſſis præterie mi
raculo ſolicito. Vides ne ut fulgorigni ſimilis alarum cõpreſſu tegatureſecũ lucẽ habeat &

nocte⸗ Dedi ecce tibi herbas horarum indices: & ur ne ſic quidem oculos tuos a terra reuo
ces. Heliotropium ac lupinum circũaguntur cum ſole. Cur etiã nũc altius ſpectas ipſũq;
ælum ſcrutaris? Habes ante pedes tuo ecce uergilias. In certis eæ diebus proueniunt: cu-
tantqʒ fœ dere ſyderis huiuſce.Partũq; eas illius eſſe certũ eſt. Proinde ꝗſquis æſtiuos fru

Lere inalc
fginareuc⸗
Uarum pon
nucreuerit
uor ciort⸗
curuetocl
zwandi o
Clusmatu
Frinartic⸗
IiAei
Deprins
gunidun
vobngiin
Unloviner
iur Lupini
mnetturide
Denmnts
An
p hr
M
Srereporen
Meprinos
betenrot.R
quenxeann
lue:hoce
taturas Ne
itr kerenal
cale perit
ſevematur
(lmy⸗
Chlicis tant
omupropte
Malmperan
Ulliner ep
lebbabreut
nilgetun
nleng
hremmurt
ligtonih
binglaren
hulan nit
ugicgee
airii
cceſcun⸗
etnells
luuung
Preparne
elnrurzn
eleco
wonreſg
0 tamh
Amilen
Uecot

eecrze,
littel⸗
Duntionen
ln wbud
r ſepentin
Leiminfurn
taqurnön
panthetbe,
Taerantän
pagariinlo⸗
Wrigennd
Merpurga
Nemenel
no Eigolee
it tertoi
nimoq for
Ass hotas
ldenioni
umtrlapan,
aium uer
nü Cklani
Eadempo
Bicpiumt

egfro tun

(Elaico
ſdusall⸗
.Cuninen
ſelas Qot
imperinng
Hienonum
Aen M
uwaorii
nnKtere
rrualo.
onlut⸗
us aliis
lcenna
ntuu⸗N
arurargu
ncg eli
tel en

inckedi⸗

ulchhice⸗
XWI
etrelteik⸗
Etis un/
1s tu het
Ptrtete nn
cehiend
lena lel⸗
eginnec
tiuuft

&us ante illas ſeuerit: ipſe fruſtrabitur ſeſe. Hoc interuallo & apicula procedens fabã flo⸗
rere indicat: fabaq; floreſcens eà uocat. Dabitur & aliud finiti frigoris inditium. Cum ger
minare uideris morum: iniuriam poſtea frigoris timere nolito. Ergo operator. Taleas oli⸗
uarum ponere.lIpſaiq; oleas interradere. Rigare prata æquinotii diebus primis. Cum her=
ba creuerit in feſtucam: arcere aquas. Vineas pãpinare. Et huic lex ſua cum pampini quat/
tuor digyto longitudine expleuerit. Pampinat una opera iugerum. Segetes iterare. Seri⸗
rur uero diebus.xx. Ab æquinoctio ſartura nocere & uineæ & ſegeti exiſtimatur. Et oues
lauandi hoc idem cempus eſt. A uergiliarum exortu ſignificãt Cæſari poſtridie arcturi oc
caſus matutini.iii.id us maii.Fidiculæ exortus.xii. Chalen. iumi capella ueſpere occidens.
Et in attica canis.xi. Chalen. Cæſari orionis gladius. occidere incipit. iii. nonas iunii. Cæſa
xi & aſſyriæ aquila ueſperi oritur. viii idus arcturus matutio occidit italiæ. viii. &. ilii. idus.
Delphinis ueſperi exoritur. xvii. chalen. iulii gladius oriõis exoritur. Quod ĩ ægypto poſt
quatriduum. xi. chalen. eiuſdem orionis gladius Cæſari occidere incipit, viii. chalé. iulii ue
ro longiſſima dies totius anni & nox breuiſſima fſolſtitiũ conficiunt.In hoc temporis inter
uallo uineæ pãpinantur: curaturq; ut uinea uetus ſemel foſſa ſit: bis nouella. Oues tundẽ
tur. Lupini ſtercorandi cauſa uertitur. Terra proſcinditur. Vitia ĩ pabulum ſecatur. Faba
męetitur: deinde concutitur. ððð ä
De pratis & repatiõe prati: & cotibꝰ & falcibus & deſcriptio frugũ & ſydegꝛ. Ca. XXVIII
Ruaata circa chal. iunii.cæduntur: quorũ facillima agricolis cura: ac minimi impedii:
p hæc de ſe poſtulat dici. Relinqui debent in læto ſolo: uel humido: uel riguo eaq;
QAua pluuia rigari uia publica. Vciliſſimum ſimul & hærbæ arare: deinde cratire:
ſerereflorem ex fœnilibus: atq; ex præſepibus fœnodilapſũ ſpgere: priuſquam cratiatur.
Nec primo ãno rigari:nec paſci ante ſecunda fœniſecia: nec hærbæ uellãtur: obtrituq; he
betentur. Seneſcunt prata:reſtituiq; debent:faba in iis ſata: uel rapis:uel milio.Mox in ſe/
quente anno frumento:rurſuſq; in prata tertio relinqui. Præterea quotiens ſecta ſint ſici
lire: hoc ẽ quæ fœniſeces prætereunt ſiccari. Eſt enim in primis iutile enaſci hærbas ſemẽ
taturas. Herba optima in prato trifolii: proxima graminis: peſſima mimuli. Siliqua etiam
dira ferendis: inuiſa & equiſelis e: a ſimilitudine equinæ ſetæ. Secandi tps cũ ſpica defloreſ
cere cœperit: atq; roborari: ſecandũq; anteꝗᷓ inareſcat. Cato cœnum inquit nõ ſeces: priuſꝗꝙ
ſemẽ maturum ſit. Quidam pridie rigant ubi ſunt rigua. Noctibus roſcidis ſecari melius.
Quædam partes italiæ poſt meſſem ſecant.Fuit hoc quoq; maioris impendii apud priores
creticis tantum:tranſmariniſq; cotibus notis: nec niſi oleo falcis aciẽ excitantibus. Igitur

xornu propter oleum ad crus ligato fœniſeca incedebat. ltalia aquarias cotes dedit: limæ

uice imperantes ferro: Sed aquatia ptinus uirẽt. Facilium duo genera. Italicũ breuius: ac
uel inter uepres quoq; tractabile. Galliarũ latifunda maioris cõpẽdii: quippe medias cadũt
herbas: breuioreſq; pretereunt. Itali fœnũ ex una dextera manu ſecant. Iuitum eſt una ope
ra iugerum in die deſecari:alligariq; mãipulos tria milia. cc. quaternorũ pondo. Sectũ uer
ti ad ſolem:nec niſi ſiccum conſtrui oportet. Ni fuerit hoc obſeruatum diligenter: exha⸗
lare matutino nebulam quãdam:metaſq; mox ſole accendi: & conflagari certum eſt. Kur⸗
ſus rigari deſecta oportet: ut ſecetur autũnale fœnũ: quod uocant cordum. Interanæ i um
bria quater anno ſeccantur etiam non rigua. Ter uero pleriſq; in locis: & poſtea in ipſo pa
bulo nõ minus emolumentiẽ:quã a fœno. Armentorum id cura: iumentorũq; ꝓpgeneratio
ſuũ quiq; conſilium dabit. Optimum maxime quadrigarũ ꝗſtus. Solſtitiũ peragi ĩ. viii.pte

cãcri & viii. chal. iulii diximus. Magnꝰhic ani cardo: magna res mũdi. Ex hoc uſq; ad brumò

decreſcunt dies:ꝗ creuerunt ſex menſibus. At ſol ipſe ad aquilonem ſcandens aſper: ardua
emẽſus ab ea meta incipit flecti: & digredi ad auſtrũ:aucturus noctes aliis ſex menſibus ab
latuurſq; diei mẽſurã.Ex hoc deĩde cõuehendi rapiendiq; fructus alios atq; alios tẽpus: &
præparandi ſe contra ſæuam ferâq; hyemẽ: dicebatq; hoc diſcrimẽ ĩdubitatis notis ſignaſ-
ſe naturam. Quã ob rem eas manibus ipſis agricolarum ingeſſit: uertiq; iuſſit ipſa die folia
& eſſe cõfecti ſyderis ſignũ.Nec ſilueſtriũ tatum arborum remotarũq;:ne in ſaltus deuios

monteſq; eundum eſſet:quærẽtibus ſigna. Non rurſus ꝓpximarũ urbanarũq;: & quæ topia

rio tantũ uſu coluntur:quãꝗᷓ & in iis illa uiſantur. Vertit oleæ ante pedes ſatæ. Vertit tiliæ
ad mille uſus petendæ. Vertit populi albæ: etiã uitibus nuptæ. Adhuc parũ eſt ĩpuit: ulmũ
uite doratam habes. Et hui us ueterinorum pabulo uerſa folia ſtringis. Stringens ut de.
iii

LIBER.

putas: Aſpice & tenebis ſydus. Alia parte cælum reſpiciunt quâ qua ſpectauere pridiæ. Sa-⸗

lice omnia alligas. Humillima arborum ipſe toto capite altior: & huius folia circumagun
tur: quid te ruſticum quereris? Non ſtat per me quo minus cælũ intelligas: & cæleſtia tcias
Dabo & auribus ſignum Palumbium utiq; exaudi genitus. Tranſiſſe ſolſtitium cantu ne
putes:niſi cum incubancem uideris palumbem. A ſolititio uſq; ad fidiculæ occaſum. vi. cha
len.iulii Cæſari orion exoritur. Sona autem eius, iiii. nonas aſſyriæ. Aegypto uero pcyon
matutino æſtuoſus:quod ſydus apud romanos nõ habet nomen: niſi caniculam hanc ueli/

mus intelligi:hoc eſt minorem canem. Sane ut in aſtris pingitur. Eſt autẽ magno opere ꝑ
tinens ſicut mox docebimus.iii.nonas chaldæis corona occidit matutino. Atticæ orion to

tus eo die exoritur.Pridie idus iulii & ægyptiis orion deſinit exoriri. xvi. chalen. Auguſti
aſſyriæ procyon exoritur. Deinde poſtridie fere ubiq; confeſſũ inter omnes ſydus indica⸗
bis. quod canis ortum uocamus ſole primã partẽ leõis ingreſſo. Hoc fit poſt ſolſtitiũ.xxiii.
dies. Sentiunt id maria & terræ: multæ uero & feræ ut ſuis locis diximus. Neq; ẽ ei minor
ueneratio: ꝗᷓ deſcriptis in deos ſtellis. Accenditq; ſolem: & magnam æſtus optinet cauſam.
xviii.chalen. auguſtiægypto aquila occidit matutino: eteſiarũq; prodroni flatus incipiunt
quod Cæſar.x. chalen. Tentire italiam exiſtimauit, Aquila atticæ matutino occidit. iii. chalẽ.
regia in pectore leonis ſtella matutino Cæſari ĩmergitur. viii. idus auguſti. Arcturus me-
dius occidit.iii. idus fidicula occaſu ſuo autũnum incoat uitiis adnotat. Sed & uera ratio
id fieri inuenit. vi.idus eiuſdem. In hoc tẽporis interuallo res ſumma uitium agitur decre-
torio uuis ſydere illo ꝙ caicullam appellamus. Vnde carbunculate dicuntur ut quodã ure
dinis carbone exuſte: non comperantur huic malo grandinis procellæ: nec quæq; unꝗ an-
nonæ intulere caritatem. Agrorum quippe mala ſunt illa. Carbunculus autem regionun:
latepatentium: nõ difficili remedio: niſi calumniari magis naturam rerum homies quã ſibi
prodeſſe mallent. Ferunt democritum qui primus intellexit oſtenditq; cum terris cæli ſo⸗
cietatem: ſpernentibus hanc curam. eius opulentiſſimis ciuibus prouiſa olei caritate ex fu
turo uergiliarum ortu qua diximus ratione: oſtendemuſq; iã plenius. magna utilitate tec
propter ſpem oliuæ coemiſſe in toto tractu omne oleum: mirantibus qui paupertatem &

quietem doctrinarum ei ſciebant in primis cordi eſſe. Atq; ut apparuit cauſa & ingens di-
uitiarum curſus: reſtituiſſe mercedem anxiæ & auide dominorũ pœnitentiæ: cõtentus ita

probaſſe opes ſibi(cum uellet)in facili fore. Hoc Seſtius poſtea e rornanis ſapientiæ ſecta⸗
toribus athenis fecit eadem ratione. Tanta litterarum occaſio eſt. Quas equidem miſcebo
agreſtibus negotiis quã porero dilucide atq; perſpicue Pleriq; dixere rorem muſtum ſole

agri frugibus rubiginis cauſam eſſe: & carbunculi uitibus. Quod ex parte falſum eſſe ar⸗

pitror: omnemq; uredinem frigore tantum innoxio conſtare ſole. Id manifeſtum fiet attẽ
dentibus. Nam primum omnium hoc nõ euenire niſi noctibus: & ante ſolis ardorem: de =
prehenditurq;: totumq; lunari ratione conſtat. quoniam talis iniuria non fit niſi ĩter lunio:
plena ue luna: hoc eſt præualente utroq; enim habitu plena eſt: ut ſæpius diximus. Sed in⸗-

terlunio omne lumen quod a ſole accipit cælo regerit. Differetia utriuſq; habitus magna

ſed manifeſta. Namq; interlunio æſtate calidiſſima e: hyeme calida. E contrario in plenilu
nio æſtate gelidas facit noctes: hyeme tæpidas Cauſa euidens. Sed allia redditur a Fabiào
græciſq; auctoribus. Aeſtate enim interlunio neceſſe eſt ut cum ſole uobis proximo circu

lo currat: igne eius cominus recepto candens: eadem interlunio abſit bhyeme: quãdo abſce
dit & ſol. Item plenilunio æſtiuo procul abeat auerſa ſoli. Hyeme autẽ ad nos per eſtiuũ
circulum accedat. Ergo per ſe roſcida: quotiens alget: infinitum quantum illo tempore ca
dentes pruinas congelat. Ante omia autẽ duo genera cæleſtis iniuriæ meminiſſe debemus
Vnum quod tempeſtates uocamus: in quibus grandines: procellæ: cæteraq; ſimilia intelli
guntur. Quæ cũ acciderint uis maior appellatur. Hæc ab horridis ſyderibus exeun t: ut ſæ
pius diximus ueluti arturo: orione: hædis. Alia ſunt illa: quæ ſilẽte cælo ſeremſq; noctibꝰ

fiunt:nullo ſententie: niſi cum facta ſunt. Publica hæc: & magnæ differentiæ a prioribus:
tem: de his nunc dicemus: a nullo ante nos prædicta: priuſq; cauſas redemus.
De tempeſtatibus utriuſq; temporis: & remediis ſterilitatum. Ca. XXIX.

Væ ſunt præter lunarem pauciſq; cæli locis eſſe conſtat. Nãq; uergiliæ priuatim ar
A tinent ad fructus: ut quarũ exortu æſtas incipiat: occaſu hycms ſemeſtri ſpatio: ĩtra

aliis rubriginem: aliis uredinem: aliis carbunc ulum appellantibus. Omnibus uero ſterilita

lemeſe
lleusci
tuotduo
eCuis
ſscencru
rilineca
istantunn

minsaele
lhonle

oeinad.

Raduul
ſounore
Col ſi⸗

(CMo

ubigo oee
learebit tat
lidnunnun
nen: cun
erunrun
Carem
lnboegan
Vnlur
fuucknsan
Ctulepil
Ntweſe
Cninusp
faenridus
luniinſon
ſoni uap
inconas
ſichnlen⸗
1 lenge
Nedatermi
ſellinunn
Kaſerlien
ndurns e
ſobont )
Abiumdb
Ultiam on
ibus 4
un Nvo⸗
Nelr
leinelig
Ietbr Au
lenprock
Uliſeren
Jlo n
nennn
hune ali
iheten

eprid

Crrumenn
ceſtulin
tumcann ne
llmich
erd Non
hmel
grocpen
Uckoriont
Udos incic⸗
Mii iä
Pe ei mior
inet aulen.
us ihciiunr
Gtitiüchlli⸗
uchunswe,
Kvenmio
gitur deare⸗
eguoci e
u ⸗
Iogionun
iesgi ſbi
nä ld⸗
Nne Ain
uncirnetie
ingenwch
cotentus in
ſentzldv
cnmmlat
Aun lole
nelea⸗
fiet ace
remcde⸗
etlunio:
Gecin⸗
3mn⸗
nflein
1. Pabiio⸗
imocincn
o l
en eſtiuu
empore 64
debenn
gia ine
eunce
e won
tiotibus:
10 Krulin

ſronm

ſe meſſes uindenniaſq;: & omnium maturitatem complexæ. Eſt ptæterea in cælo qui uocat᷑
lacteus circulus etiam uiſu facilis. Huius defluuio uelut ex ubere aliquo ſata cuncta lateſ

cunt:duorum ſyderum obſeruatione aquilæ in ſeptentrionali parte: & in auſtrina canicu-

Iæ. Cuius mentionem ſuo loco fecimus. ipſe circulus fertur per ſagitarium & geminos: ſo
lis centrum infra æquinoctialem circulum ſecans:commiſſuras eorum optinẽte hinc aqui
la:illinc canicula. Ildeo effectus utriuſq; ad omnes frugiferas pertinet terras. Quoniam in
iis tantum locis ſolis terræq; centra congruunt. Igitur horum ſyderũ diebus ſi purus atq;
mitis aer genitalem illuũ lacteũq; ſuccum tranſmiſerit in terras læta adoleſcunt ſata. Si lu
na qua dictum eſt ratione toſcidum frigus aſperſerit: admixta amaritudo: ut in lacte:puer
perium necat. Modus ĩ terris huius iniuriæ quã fecit ĩ quacũq; cõuexitate comitatus utri
uſq; cauſæ. Et ideo non pariter in toto orbe ſentitur. ut nec dies. Aquilam diximus ĩ italia
exoriri ad. xiii. chalen. ianuarii. Nec patitur ratio naturæ quicꝗᷓ in ſatis ante eum'diem ſpei

eſſe certæ. Si uero interlunium incidat: omnes hybernos fructus & præcoces lædi neceſſe ẽ.

Rudis fuit priſcorum uita:atq; ſine litteris. Non minus tamẽ ingenioſam fuiſſe in illis ob
ſeruationem apparebit:ꝗᷓ nunc eẽ ratione. Tria naq; tẽpora fructibus metuebant: propter
quod inſtituerunt ferias:dieſq; feſtos: rubigalia: floralia: uinalia. Rubigalia Numa conſti⸗
tuit anno regni fui:xi.quæ nunc aguntur ad. vii. chalen. maii. Quoniam tunc fere ſegetes
rubigo occupat. Hoc tempus Varro determiĩat ſole tauriparte decimã optinent eſicùt te
ferebat ratio. Sed uera cauſa eſt ꝙ poſt dies undeuiginti ab æquinoctio uerno: per id qua⸗
triduum: uaria gentium obſeruatione.in.iiii. chalen. maii canis occidit: ſydus & per ſe uebe
mens:& cui præoccidere caniculam neceſſe ſit. Idem itaq; floralia. iiii. chalen. eaſdem inſti⸗
tuerunt urbis anno quingenteſimo ſextodecimo ex oraculis ſybillæ: ut omnia bene defo
reſcerent. Hunc diem Varro determinat ſole tauri partẽ quartã decimâ optinente. Ergo ſi
in hoc quatriduum inciderit ꝓplenilunium: fruges & omnia qnæ fiorebunt lædi neceſſẽe erit
Vinalia priora quæ ante hoc dies ſunt.xi. chalen. martii deguſtandis uinis inſtituta nihil ad
fructus attinent. Nec quæ adhuc diximus ad uites oleaſq;: quoniam earum conceptus ex
oOrtu uergiliarum incipit ad.vi.idus maii: ut docuimus.Aliud hoc quadrid uum eſt: qued
neq; rore ſord ere uelint. Exhorrent enim frigidum ſydus arcturi poſtridie occidẽs. & mul⸗
to minus pleniluniũ ĩcidere.iiii.nonas iunii iterum aquila exoritur ueſperi:decretorio die
Horentibus oleis uitibuſq; ſi plenilunium in eum incidat. Equidem & ſolſtitium. viii. chalẽ.
iunii in ſimili caſu dixerim: & canis ortũ poſt dies a ſolſtitio.xxiii. Sed interlunio accidente
quoniã uapore conſtat culpa aciniq; præcoquuntur in callum. Rurſus pleniluniũ nocet ad
iiii.nonas iulii cum ægypto canicula exoritur. Vel certe xvi. chalen. auguſti cum italiæ. Irẽ

iiii. chalen. auguſti cum aquila occidit: uſq; in.x. chalen. eiuſdem. Extra has cauſas ſunt uĩa

lia altera quæ aguntur ad.xii. chalen. ſeptembris. Et Varro a fidicula incipiẽte occidere ma

ne determinat q; uult initium autũni eſſe. Et hunc diem feſtum tempeſtatibus leniendis eſ

ſe ĩſtitutum. Nunc fidiculam occidere ad.vi. idus auguſti ſeruatur. Intra hæc conſtat cæ le
ſtis ſterilitas. Neq; negauerim poſſe eam ꝑmutari arbitrio legentium: Iocorum æſtimãtiũ
naturas. Sed a nobis rationem demonſtratam eſſe ſatis eſt. Reliqua obſeruatiõe cuiuſq; cõ
ſtabunt. Alterutrum quidem fore in cauſa:hoc eſt plenilunium: aut interlunium non erit
dubium.Et in hoc mirabilem admirari benignitatem naturæ ſuccurrit. Iam primum hanc
iuriam omnibus annis accidere non poſſe propter ſtatos ſyderum curſus. Nec niſi paucis
noctibus anni.Idq; quando futurum ſit facile noſci. Ac ne per omnes menſes timeretur ea
rum quoq; lege diuiſum. Aeſtate interlunia præterꝗᷓ biduo ſecura eſſe. iyeme plemlunia
Nec niſi æſtiuis breuiſſimiſq; noctibus metui.Non diebus item ualere.Præterea tam faci⸗
le intelligi:ut formica minimũ animal interlunio quieſcat.Plenilunio etiſ noctibus ope⸗
retur. Auem param oriente ſirio ipſo die non apparere:donec & occidat. Ediuerſo uirio-
rem prodire ipſo ſolſtitii die. Neutrum uero.lunæ ſtatum noxium eſſe.nec noctibus ꝗdẽ:
niſi ſerenis: & onini aura quieſcente: quoniam neq; in nube:neq; in flatu cadunt rores. Sic
quoq; non ſine remedio.Sarmenta aut palearum aceruos & euulſas hærbas frutices per ui
neas campoſq; cum timebis incendito. Fumus medebitur. Hic e paleis & cõtra nebulas au
xiliarur: ubi nebulæ nocent. Quidam tres cancros uiuos cremari iubent in arbuſtis ut car

bunculi non noceant. Alii ſiluri carnem leuiter uri a uento: & per totam uineam fumus

diſpergatur. Varro auctor eſt: ꝙ fidiculæ occaſu quod eſt initium autũni uua pic conſe⸗
iiii

rretur inter uitres minus nocere tempeſtates. Archibius ad Antiochum ſyriæ regem ferip
ſit. Si fiétili nouo obſerata obruatur rubeta rana in media ſegete non eſſe noxias tempeſta
tes. Opera ruſtica huius interualli. TLertiam iterare. Vbi æſtiua regio poſcat: accumula
re. Gerininantia niſi in ſolo luxurioſo fodienda non ſunt. Seminaria purgariſarculo. Meſ
ſem hordeaceam facere. Aeram ad meſſem creta præparare Catonis ſententia amurca tem
perata. Virgilii operoſius. Maiore ex parte æquat tantũ & fimo bubulo dilutiore illinũt.
H ſatis ad pulueris remedium uidetrrur. èYBDM
DDee meſſe & tritico & palea & frumento ſeruando. Ca. XXX.
Flſſis ipſius rõ uaria: Galliarũ latifundus ualli prægrandes dẽtibus in margine infe

m ſtis: duabus rotis per ſegetẽ impelluntur: iumento in contrarium iucto. Ita directæ

in uallũ cadunt ſpicæ. Spiculæ alibi media falce præcidunt: atq; inter duas mergi
ces ſpica deſtringitur. Alibi ab radice euelũt. Quod qui faciũt proſcindi ab ſe obiter agrũ
interpretantur: cũ extrahant ſuccũ. Differentia hæc. v bi ſtipula domo contegunt: qlongit
ſimã ſeruant. Vbi fœni inopia eſt: ſtramẽéto paleant quærunt. Panici culmo nõ tegunt. Mi⸗
lii culmum fere in urunt. Hordei ſtipulã bubus gratiſſimã ſeruãt:Panicum & miliũ pecti⸗
ne manuali ſigilatim lægunt galliæ. Meſſis ipſa alibi tribulis in area: alibi equorum greſſi-
bus exteritur: alibi perticis flagellatur. Triticum quo ſerius metitur: copioſius inuenitur.
Quo celerius uero eo ſpecioſius & robuſtius. Lex aptiſſima ante quam granum indureſ⸗
cant: & cum iam tranſerit colorem. Oraculum uero biduo celerius meſſem facere: potius
quam triduo ſerius. Siliginis & tritici etiam ratio in area horreoc;. Far quia difficulter ex
cutitur conuenit cum palea ſua condi & ſtipula tantum & ariſtis liberatur. Palea plures
gentium pro fœno utuntur. Melior ea quæ tenuior: minutiorq;: & pulueri proprior. Ideo
optima e milio.Proxima hordeo: Peſſima ex tritico: præterquã iumentis opere laboranti⸗
bus culmum ſaxoſis locis cum maruerit: baculo frangunt ſubſtractu amimalium. Si palea
deficit: & culmus teritur. Ratio hæc maturi us defectus muria diu aſpergitur. Dehinc in
manipulos ſiccatus conuoluitur atq; ita pro fœno bubus datur. Sunt qui accendunt ĩ ar⸗
uo & ſtipulas magno Virgilii præconio. Summa autẽ ratio: ut herbarum ſemẽ exurant. Ri.
tus diuerſitatem magnitudo facit meſſium: & raritas operariorum. Connexa eſt ratio fru
menti ſeruandi. Horrea operoſa: tripedali craſſitudine: pariete lateritõ exædificari iubent
aliqui. Præterea ſuperne impleri: nec afflatus admittere: aut feneſtras habere ullas. Alii ab
exortu tantum æſtiuo aut ſeptẽtrione: eaq; ſine calce conſtrui: quoniam ſit frumento ini
miciſſima. Nã quæ de amurca præceperit indicauimus.Alibi contra:ſuſpendunt granaria
lignea colummis:& perflari undiq; malunt atq; etiama fundo. Ali omnino pendunt: & ab.
afflatu extenuari granum arbitrantur: & ſi tegulis ſubiaceat: conferueſcere. Multi uenti⸗
lare quoq; uetant. Gurgulionem enim non deſcendere infra quattuor digitos: nec ampli⸗
us periclitari. Columella & fauonium uentum conferre frumento prædicit: quod miror
equidem ſicciſſimum alioquin. Sunt qui rubetam ranam in limine horrei pede eſt longio
ribus ſuſpenſam inuehere iubeant Nobis refferre plurimum tempeſtiuas condendi uidebi
tur. Nam ſi parum toſtum atq; robuſtum collectum ſit: aut calidum conditum: inimica in-
naſci neceſſe eſt. Diuturnitatis cauſæ plures Aut in ipſius grani corio: cũ eſt numeroſius.
ut milio:aut ſucci pinguidine: qui pro humore ſufficit tantum ut ſiſamæ: aut amaritudi.
ne ut lupino & cicerrulæ. In tritico maxime creſcunt animalia quoniam ſpiſſitate ſua con-
cCaleſcit: & furfure craſſo ueſtitur. Tenuior hordeo palea exilis & legumini:ideo non gene
rant. Faba craſſioribus tunicis operitur. Ob hoc efferueſcit. Quidam ipſum triticum diu/
turnitatis gratia aſpergunt amurca mille modios quadrantali. Alii calcidica aut careoti/
ca creta:aut etiam abſinthio. Eſt & olyni ac perinthi: euboeæ terra: quæ corrumpi nõ ſinat.
Nec fere condita in ſpica læduntur. Vtiliſſime tamẽ ſeruantur ĩ ſcrobibus: quos ſyrios uo:
cant ut in cappadocia: & in chracia: & hiſpania: africa. Ante omnia ut ſicco ſolo fiant cura/
tur. Mox ut palea ſuſternatur. Prærerea cum ſpica ſua conduntur. Ita frumenta ſi nullus⸗
ſpirirus penetret: cerrum ẽ nihil maleficium naſci. Varro auctor ſic conditum triticũ din
rare ãnis quinquagĩta:miliũ uero cẽtũ. Fabã & legumina ĩ oleariis cadis oblita cinere lõgo
tẽpore ſeruari:Idẽ fabã apyrrhi regis ætate ĩ quodã ſpecu ambraciæ uſq; ad piraticum Põ⸗
peii magni bellum duraſſe annis circiter. cxx. Ciceri tantũ nullæ beſtiolæ in horreis ĩnaſcũ

„. .
— — * —— * — . „ . 6
——

gir⸗ 0

ur Gntg
Gberanen.

ulemem

ſogodu

nuendere

=

guct

menmunt
lgnccot
ndgt
Grdspct

dkurſid

liisſſceris
wlhicrgu
cllen rüial
noctiſſcus
eus Parm
Unntucinoen
Celi
ucteoccch
füicnsuag
Piiteclen
eheirit

clrlabi

busdixirus
wooKuun
bulambth
norgon

Preturhon

Mavete mar
woizaum
ſuätre AN
teit Ner⸗
Cnnberea⸗
ertarinun

ECretarn

Niugerbon
Uraſſcuact
Anrcguit
Cumlirno
lenrſen
Fümmoiit
islupeme
Lencitem
ſeces crr
Kterssd
Neniie
Rtumuß
lun diez⸗
lnel

8 .

Engenſi
Aten leſi
C Anml
cllo Net
MAnucaen
uureilinü,

lmoireit,
tolt iri⸗
ndun netgi⸗
e cbiter ii
Lunrilangl
6cegunn Ni⸗
Amlüpecki
votumgreſ⸗
MENit⸗
m urel⸗
rere: orid
Cficultner
Dllen plun
Opnor cee
elbormti⸗
m geer
Dehinc in
endunrin⸗
eenumnRi
lanmrofun
UlAi
tumen i.
oun
lvenci⸗.
rmnpli,
mor
longio
liuidebi
imica in⸗
nerolius
mnrirudi,
eſua con.
vongene⸗
umn dil/,
careotl/
inölimn.
ſytios 10,
inne ud
nuls
itich
inerelige
cicunho,
eis imndi

*7
5

Iin uendere. Creſcente enim luna frumenta grandeſcunt.

tur. Sunt qui urceis cinere ſubſtratis & illitis acetum habentibus leguminũ aceruos ſu per
ingerant ita non naſci maleficia credentes. Alii qui in ſalſamerariis cadis cypſo illinant. alis

qui lentem aceto laſerpitiato reſpergant: ſiccatàq; oleo inungant. ſed breuiſſima obſerua⸗

rio quod uitiis carere uelis: interclunio legere. Quare plurimũ refert: condere quis malit:
Dee uindemia & autüni temporibu. Ca. XXXI.
Fquitur ex diuiſione tẽporũ. Autũnus a fidiculæ occaſu ad æquinoctiũ ac deinde
ſuergiliarum occaſum: initiũq; hyemis iis in teruallis ſignificatur. Pridie idus Au⸗
guſti articæ equus oriens. Veſpera ægypto & Cæſari delphinus occidens. xi. calen.

ſeptẽbris Cæſari & aſſyriæ ſtella quæ uindemiator appellatur exoriri mane incipit: uinde⸗
miæ maturitatẽ promittens. Eius argumentũ erunt acini colore mutati Aſſyriæ. v. calen. &

ſagita occidit: & eteſiæ deſinunt. Vindemiator egypto nõ exoritur. Atticæ arcturus matu
tino: & ſagitta occidit mane. v. idus ſeptẽbris Cæſari capella oritur ueſperi. Arcturus uero
medis pridie idus uehemẽtiſſimo ſigmificatu terra mariq; per dies quinq;. Ratio eius hæc
traditur ſi delphino occidente hymbres fuerint: nõ futuros per arcturum. Signũ ortentis
eius ſyderis ſeruetur hirũdinum abitus: naãq; deprehenſe intereũt. xvi calen. octobris Xgy
pto ſpica:quã tenet uirgo:exoritur matutino: eteſiæq; deſinunt. Hoc idem Cæſari. xilii
calen.xiii.aſſyriæ ſignificant &. xi.calen. Cæſari cõmiſſura piſcium orcidens. ipſumq; æqui

noctii ſydus. viii. calen. octobris. Deinde cõſentiũtquod eſt rarũ Philippus Calippeis: Doſi

theus: Parmeniſtus: Conõ: Criton: Democritus: Eudoxus: Ion. iiii. calen. octobris capellam

matutino exoriri. Et. iii. calen. hædos. vi. nonas octobris atticæ corona exoritur. Mane aſiæ

& Cæſari.v. ca len. eniochus occidit matutino. iii. calẽ. Cæſari corona exoriri incipit. Et po⸗
ſtridie occidunt abditi ueſperi: viii.idus octobris Cæſari fulgens in corona ſtella oritur. &
iii:idus uergiliæ ueſperi. Ildibus corona tota. vi. calen. nouebris ſuculæ ueſperi exoriuntur
Pridie calen. Cæſari acturus occidit: & ſuculæ exoriũtur cũ ſole.iiii.nonas arcturus occidit

ueſperi.vidus nouembris gladius orionis occidere incipit. Deinde tertio idus uergiliæ oc

cidunt. In his temporum interuallis opera ruſtica napos: raphanos ſerere quibus diey

bus diximus. Vulgus agreſte & rappam poſt ciconiæ diſceſſum male ſeri putat. Nos omni

no poſt uulcanalia & præcocia cum panico. A fidiculæ autem occaſu uiciam: faſiolos: pa⸗

bulum. Et hoc ſilente luna ſeri iubent. Et frondis præparandæ tempus hoc eſt. Vnus fron-

dator quattuor frondarias fiſcinas complere in die iuſtum habet. Si decreſcente luna præ

paretur non putreſcit. Aridam ls non oportet. Vindemiam antiqui nunquam exiſtiæz
mauere maturà ante æquinoctium. Iam paſſim rapi cerno. Quam obrem & huius tempora

notis argumentiſq; ſignentur. Leges ita ſe habent. Vuam calidam ne legito:hoc eſt in eius
ſiccitate. Ac niſi hymber interuenerit.Hanc ne legito rorulẽtam:hoc eſt ſi ros nocturnus
fuerit. Nec priuſꝗᷓ ſole diſcutiatur. Vindemiare incipito:cum ad palmitem pampinus pro⸗
cumbere cœperit: aut cum exempro acimo ex denſitate interuallum non compleri appa⸗

ruerit acinum non augeri. Acino plurimum refert:ſi contingat creſcente luna uindemia⸗
re. Preſſura una culleos. xx. implere debet. Hiic eſt pes iuſtus. Ad totidem culleos & lacus

xx.iugeribus unum ſufficit torculum. Præmuntque aliqui ſingulis. Vtilius binis: licet ma
gna ſit uaſtitas ſingulis. Longitudo in iis refert: non craſſitudo. Spatioſa melius premunt

Antiqui funibus uitiſque loreis ea detrahebant: & nectibus intra cauos: inuenta gæcani⸗-

ca: mali rugis per cocleas bullantibus palis: affixa arbori ſtella: a palis archas lapidum atrol⸗
lente ſe cum arbore:quod maxime probatur. Intra.xxii.hos annos inuentum paruis prælis

Et minori torculari ædificio breuiore: & malo in medio decreto: tympana impoſita uinace
is: ſuperne toto pondere urgere:& ſuper præla conſtruere congeriem. Hoc & poma colli⸗

gendi tempus & obſeruatio: cum aliquod maturitate non tempeſtate deciderit. Hoc &

fæxces exprimendi. Hoc & defurtum coquendi: ſilente luna noctu: aut ſi interdiu plena.
Cereris diebus aut ante exortum lunæ: aut poſt occaſum. Nec de nouella uite aut paluſtri
Nerc niſi e matura uua. Nec niſi e foliis deſpumandum. Quia ſi ligno cõtingatur uas adu
ſtum ac fumoſum fieri putant.Iuſtũ uiudemiæ tẽpus ab æquinoctio ad uergiliarum occa-

ſum dies.xliiii. Ab eo die oraculum occurrit: frigidum iezl pro mhilo ducentium. Sed
lam & calen. ianuarii defectu uaſorum uindemiantes uidi. piſciniſq; muſta condi aut uina

. : — .. . . 5 8

„ „ . .* 4 .
* „. 14

effundi priora ut dubia reciperentur. Hoc non tam ſæpe prouẽtu nimio euenit ꝗ ſegnitia
inſidiãtiũ caritati ciuili. Sed equi patriſfamilias modus ẽ ànonæ cuiuſq; anni utilitate. Id p⸗
æque lucroſiſſimũ. Reliqua de uinis affatim dicta ſunt. Item uindemia facta oliuam eſſe ra
piendam:& quæ ad oleum pertinent: quæq; a uergiliarum accaſu agi debẽt. “
De lunari ratioue. Ci. XXXII.
Is quæ ſunt neceſſaria adiicientur de luna uẽtiſq; & præſagũis: ut ſit tota ſydera lis
h ratio perfecta. Nãq; uirgilius etiam in numeros lunæ quædã digerẽda putauit: De
moctiti ſecutus oſtentationem. Nos legũ uilitas quæ in toto opere: in hac quoq;
mouet parte.Omnia quæ ceduntur:carpũtur: tũduntur innocẽtius decreſcente luna cre/
ſcente fiunt.Stercus niſi decreſcẽte luna ne tangito.Maxime aũt inter mẽſtrua dimidiac;
ſtercorato: Verres:iuuẽcos:arietes:ædos decreſcente luna caſtrato. Oua luna noua ſuppo
nito: Scrobes luna plena noctu facito. Arborũ radices luna plena operit. Humidis locis in
terlunio ſerito: & circa interlunium quatriduo. Ventilari quoq; frumenta: ac legumina: &
cõdi circa extremã lunã iubẽt. Seminaria cũ luna ſupra terrã ſit fieri. Calcari muſta cũ luna
ſupra terrã ſit fieri. Calcari muſta cũ luna ſub terra. Irẽ materies cæli: quæq; alia locis ſuis
diximus. neq; facilior eſt obſeruatio: ac iã dicta a nobis ſecũdo uolumine:ſed quod intelli⸗
gere uel ruſtici poſſint. Quotiẽs ab occidẽete ſole cernitur: prioribuſq; noctis horis lucebit
creſcens erit. Et oculis dimidiata iudicabit. Cũ uero occideête ſo e orietur ex aduerſo: ita
ut pariter aſpiciãtur:tũc erit Renlua⸗otie ab ortu ſolis orit:prioribuſq; noctis ho/
ris detrahet lumẽ: & in diurnas extẽdet:decreſcẽs etit: Iterũq; dimidia. ĩ coitu uero quod
interluniũ uocãt: cũ apparere deſierit ſupra terras autẽ erit: quãdiu & ſol: interlumo & p⸗
ma tota die ſecũda hora noctis uno diſtante ſicilico ac deinde tertia uſq; ad quintãdecimã
multiplicatis horarũ iiſdẽ portionibus: quintadecima tota ſupra terras noctu erit: eadẽq;
ſub terris tota die.xvi.ad prime horæ nocturnæ dextantẽ. ſicilicũ ſub terra eget: eaſdemq;
portiones horarũſi per ſingulos dies adiicit uſq; ad interluniũ. Et quãtũ primis partibus no
ctis detraxerit: ꝙ ſub terris agat: tantũdẽ nouiſſimis ex die adiiciet ſuper terram. Alternis
autem menſibus. xxx. implebit numeros. Alternis uero detrahet ſingulos. Hæc erit ratio
unaris. De uentorum ratiner. Ca. XXXIII.
Entorũ paulo ſcrupuloſior obſeruatio. Solis ortu quocũq; libeat die: ſtantibus ho
u tra diei ſexta:ſic ut ortũ euma ſiniſtro humero habeãt. Cõtra mediã faciẽ meridches
à uertice ſeptẽtrio erit: qui ita limes per agrũ currit: cardo appellarur. Circũagi de⸗
inde melius eſt: ut umbram ſuã quiſqʒ cernat: alioquin poſt hominẽ erit. Ergo permutatis
lateribus ut ortus illius diei a dextro humero fiat: occaſus: a ſiniſtro: tũc erit hora iexta:cũ
minima umbra cõ tra mediũ fiat hominẽ.Per huius mediã lõgitudinẽ duci ſarculo ſulcum
uel cinere lineã: uerbi gratia: pedũ.xx. cõueniet: mediãq; menſurã: hoc eſt in. x. pede circũ⸗
ſcribi circulo paruo:qui uocetur umbilicus. Quæ pars fuerit a uertice umbræ: hæc erit uẽ
tus ſeptẽtrionalis.lllo ribi putator arborũ plagæ ne ſpectẽt: ne ue arbuſta uineæue niſi in
africa: cyrenis: ægypto.Illinc flãte ne arato:quæcq; alia præcipimus. Quæ pars lineæ fuerit a
edibus umbræ meridiẽ ſpectãs: hæc uẽtũ auſtrũ dabit: quẽ a græcis notũ diximus uocari.

Hilinc flatu ueniéte materiã: uineãq; agricola ne tractes. Humidus aut æſtuoſus italæ eſt.

Africæ quidem incẽdia cũ ſerenitate affert. In hũc italiæ palmites ſpectent: ſed non plagæ
arborũ uitiũue. Hunc oliueti metator uergiliarũ quatriduo. Hunc caueat inſitor calamis
ẽmiſqʒ; inoculator. De ipſa regionis eius ora præmonuiſſe cõueniet. Frõdẽ medio die ar⸗
orator ne cædito. Cum meridiem adeſſe ſenties paſtor: æſtate contrahente ſe umbra pe⸗
cudem a ſole in opaca cogito. Cum æſtate paſces in occidentem ſpecta ante meridiẽ poſt
meridiem in orientẽ. Aliter noxiũ: ſicut hyeme & uere in rorulentum duceres. Nec contra-
ſeptẽtrionem pacuris ſupradictum. Clodunt ita:lippiuntue ab afflatu: & aluo cita pereunt
Qui foœminas concipi uoles:in hunc uentum ſpectantes iniri cogito.
De limitatione agrorum. LCa. XXXIIII.
Iximus ut in media lignea deſignaretur umbilicus. Per hũc mediũ tranſuerſa cur⸗
rat alia. Hæc erit ab exortu æquinoctiali ad occaſum æquinoctialeiu. Et limes qui
ita ſecabit agrum decumanus uocabitur. Ducantur deinde aliæ duæ lineæ inde his
obliquæ: ita ut a ſeptemtrionis dextera leuaq; ad auſtri dextram leuanq; deſcendat. Oẽs
per eundem currant umbilicum. Omnes inter ſepares ſint. Omnium interualla paria.

⸗ it
s hu
iagenic
otacdie
ſeimle⸗
uſoltit
(Sdidumn
wennen
Promorit
tuinagre
ſgſunkeet

toto anno!

vockrur.
lſorlepi
Kruinerq⸗
Uetiocgui
lucicge
Unbrrdun
10rkrisap⸗
Uustaven
Mominarur.
doeſtbe
cdliinch
Derontiun
Gicunſion
Aeneneu
nagees
mn kica
marlion
bertent
Auionen
lewinore

re
nl
(eo
lelireter
linone
Ileuob
Plumnlen
lurnin
nseren
Coriturt
meexori
UingCunm
nnbez ſe⸗
nad
lex rcu.
lemden
Ginni
czſunn.
kmnotu
Meorte

entileni
uulimeli
tltaneſen

WI.
aſſeinl⸗
daonnueh
e:inhat
emelnmc
irun nt
mmnounſipe
unidslocgin
Xleouninre
Imulaciſonn
Anloculus
gocinel⸗
Vhnslucebir
1 Wero:ſ
igmänsoj
vitu uenhol
erunod⸗
lauinticarni
kuent: eri
gerenſten,
nspandbusne
am. Aema
Pir entmio
M.
ſtunnbusho
iemeniis
Crüpi⸗
9 mulalls
NECc
Nolulcum
cce ccu⸗
cetit uẽ
We mili in
fuert1
us VOCAi-
italr elt.
non plag?
or calamis
dio die 1⸗
umbra pe⸗
endiẽ po
Necconm
itaperemn

W.
uenncu
tlimes gll
erindeni
cenda. 0o

XVII.

Qux ratio ſemel in quoq; agro ineũda erit: uel ſæpius:ſi libeat:ita uite ligno facienda re⸗

gulis paribus in tympanum exig uũ:ſed circinatũ adactis. Ratione qua doceo occurrendũ

ingeniis quoq; imperitorũ eſt. Meridiẽ excuti placet: quoniam ſemper eſt idem. Sol autem

quottidie ex alio cæli momento ꝗ pridie oritur. Ne quis forte ad exortum capienda putet

lineam. Ita cæli exacta parte quod fuerit lineæ caput ſeptẽtrioni: proximum: a parte exore.

tiua ſolſtitialem habebit exottum hoc eſt longiſſimi diei: uentũq; aquilonẽ: boream a græ
cis dictum. In hunc ponito arbores uiteſq;.ſed hoc flante ne aratro.- Frugem ne ſerito. Se⸗
men ne iacito.Præſtringit enim atq; præcellit hic radites arborum quas poſiturus afferes.

Præmonitus eſto. Alia robuſtis proſunt: alia infantibus. Nec ſum oblitus in hac perte uen.

cum a græcis poni: quem cæciam uocanr. ſed idem Ariſtoteles uir ĩmenſæ ſubtilitatis qui
ipſum fecit ratione cõuexitatis mũdi reddit: quia cõtrarius aquilo africo flat. Nec tamẽ eũ

toto anno in prædictis timet agricola. Mollit ſydera æſtate media: mutatq; nomẽ: & eteſi⸗

as uocatur. Ergo cum frigidũ ſenties cauero. Ac quacũq; aquilo prædicitur: tanto pernici

oſior ſeptẽtrio eſt. In hunc aſiæ: greciæ: hiſpaniæ maritimvæ: italiæ campaniæ apuliæ: arbu⸗

ſta uineæq; ſpectant. Qui mares concipi uoles: in hũc paſcito: ut ſic in eũdem ineãt. Ex ad
uerſo aquilonis ab occaſu brumali africus:quẽ græci lyba uocant. In hunc a coitu cũ ſe pe

cus circũgerit: fæminas cõceptas eſſe ſcito. Tertia a ſeptẽtrione linea quà per latitudinem

umbræ duximus & decumanã uocamus exortũ babebit equinoctialé: uentũq; ſubſolanũ
græcis apeliorem dictum. In hunc ſalubribus locis uillæ uineæq; ſpectet. Ipſe leniter piu

uius: tamen eſt ſiccior fauomo. Ex aduerſo eius ab æquinoctiali occaſu zephirus a græcis

nominatur. In hunc ſpectare oliueta Cato iuſſit. Hinc uerincohat: aperitq; terras tenui fri-
gore ſaluber hic uites putãdi: frugeſq; curandi: arbores ſerendi: poma inſerendi: oleas tra
ctandi ius dabit: afflatuq; nutricum exercebit. Quarta a ſeptemtrione linea: eadem auſtro
ab exortiua parte proxuna brumalé habebit exortum uentuq; uulturnũ: eurum a græcis

dictum: ſicciorem & ipſum tepidiorẽq;. In hnnc apiaria & uineæ italiæ galliaruc; (pectare

„ . . . . . . r S . —
debent.Exaduerſo uulturni Habit chorus: ob caſu ſolſticiali & occidentali latere ſeptẽtrio

nis:a græcis dictus argeſtes ex frigidiſſimis & ipſe. ſicut omnes qui a ſeptẽtrionis parte ſpi
rant.Hic & grandines infert: cauendus & ipſe non ſecus ac ſeptetrio. Vulturnus ſi a ſere⸗
na cæli parte: cœperit flare nõ durabit in noctem. At ubi ſubſolanus in maiorem partem no
tis extenditur: quiſquis erit uentus: ſi feruidus ſentietur: pluribus diebus permanebit.

Aquilonem prenunciat terra ſicceſcens: ſed roreſcens repente: auſtrum immiſcet hume/

ſcens in ore occultlto.
” Pronoſtica tempeſtatum. — Ca- XXXV.
Tenim predicta ratione uentorum ne ſepius. Eadem dicantur tranſire cõuenit ad

e reliqua tempeſtatum preſagia: quoniam & hoc placuiſſe Virgilio magnopere ui-

deo. Si quidem in ipſam meſſem ſepe occurrere prelia uentorum damnolſa im⸗

peritis refert. Tradunt enim eundem Democritum metente fratre eius Demaſo ardentil-

ſimo æſtu oraſſe ut relique ſegeti parceret: r⸗ peretq; de ſecta ſub tectum: paucis mox ho/
xis ſæuo hymbre uaticinatione approbata. Quinimo & harundinem non niſi impenden e
pꝓluuia ſeri iubent: & fruges inſecuturo hymbre. Quam obrem & hec breuiter cõtigemus
ſcrutati maxime pertinentia. Primũq; a ſole capiemus preſagia. Durus oriens atq; non fer⸗
uens ſerenũ diem nunciat. At hybernam pallidus grandinem. ſi & occidit pridie ſerenus:
& oritur: tanto certior fides ſerenitatis. Cõcauus oriens pluuias predicit. Item uẽtos: cum
ante exorientem eum nubes rubeſcunt. Quod ſi & nigre rubantibus interuenerint: & plu
uias. QCum orientis atq; occidentis radii rubent coire pluuias. ſi circa occidentem rubeſcũt
nubes. ſerenitatem future diei ſpondent. ſi in exortu ſpargentur: partim ad auſtrum: par
tim ad aquilonem: pura circa eum ſerenitas ſit licet. pluuiã ramen uentoſq; ſi gnitficabũt. ſi
i ex ortu aut ĩ occaſu cõtracti cernẽtur radii hymbrem.ſi in occaſu eius pluer᷑: aut radii in
ſe nubem trahentaſ peram in proximũ diem ſignificabunt tempeſtatem. Cum oriente ra/
dii non illuſtres eminebunt ꝗquis circũdati nube non ſint: pluuiam portendent ſi ante ex⸗

ortum nubes globabuntur:hyemem aſperam deuunciabunt. ſi ac exortu repellentur: & ad

occaſum abibunt:ſerenitatem.ſi nubes ſolem circũclud ẽt:quãto mnus luminis relinquẽt

tanto turbidior tempeſtas erit.ſſi uero etiam duplex orbis fuerit eo atrocior. Quod ſi
in exortu fiet ita ut rubeſcant nubes maxima oſtendetur tempeſtas., Si non abibunt:

LIBER.
ſed incũbent:a quocũqʒ uento fuerĩt:eum portendẽt. Si a meridie:& hymbrẽ.Si oriens cin
getur orbe: ex qua parre is ſe aperit: expectetur uẽtus. Si totus defluxerit: æqualiter lereni
tatẽ dabit. Si in exortu lõge radios per nubes porriget: & mecdiis erit inanis pluuiã ſignifi⸗
cabit. Si ante ortum radii ſe oſtendet: aquã & uentum. Si circa occidentem candidus circu
lus erit: noctis leuẽ tẽpeſtatẽ. Si nebula uehementiorem. Si candente ſole:uentum. Si ater
circulus fuerit: ex qua regione is eruperit: uentũ magnum. Proxima ſunt iure lunæ præſa
gia. Quartam eam maxime obſeruat ægyptus. Si ſplẽdens exorta puro nitore fulſerit: ſere
nitatem. Si rubicunda: uentos. Si nigra pluuias portẽdere creditur. Iu quinta cornua eius
obtuſa pluuiã. Erecta & infeſta uentos ſemper ſignificant. Quarta tamen maxime. Cornu
eius ſeptẽtrionale acuminatũ atq; rigidum illum preſagit uentũ. Inferius auſtrũ. Vtraq;
recta noctẽ uẽtoſum. Si quartũ orbis rutilus cinget: uentos & hymbres præmonebit. apud-
Varronẽ ita eſt. Si quarto die luna erit directa:magnã tẽpeſtatẽ in mari præſagiet: niſi co⸗
ronã circa ſe habebit: & eâ ſincerã: quoniã illo modo nõ ante plenã lunã hyemandũ oſtẽdit.
Si plenilunio per dimidiũ pura erit:dies ſerenos ſignificabit.Si rutila uentos. Nigreſcens
hymbres. Si caligo orbis nubẽ incluſerit: uentus qua ſe ruperint. Si gemini orbes cinxerit

maiorẽ tẽpeſtatẽ. Et magis ſi tres erũt: aut nigri: aut interrupti atq; diſtracti. Naſcens luna

ſicornu ſuperiore obatto ſurget:pluuias decreſcens dabit.ſi inferiore ante plenilunium. ſi
in media nigritia illa fuerit hymbiẽ in plenilunio.ſi plena circa ſe habebit otbẽ: ex qua par:
te is maxine ſplẽdebit: ex ea uẽrũ oſtẽdet.ſi in ortũ cornua craſſiora fuerint: horridã tempe
ſtatẽ. ſi ante quartã nõ apparuerit uento fauonio flente: hyemalis toto menſe erit. ſi.xvi. ue
hemẽtius flamea apparuerit: aſperas tẽpeſtates præſagiet. ſunt & ipſius lunæ octo articuli:
quotiẽs in angulos ſolis incidit: pleriſq; inter eos tantũ obſeruãtibus præſagia eius: hoc eſt
iii.vii.xi. xv. xix. xxii.xxvii. & interluniu. Tertio loco ſtellarum obſeruationẽ eſſe oportet.
Dilſcurrere eæ uidẽtur interdum: uentiq protinus ſequuntur. Inquarũ parte itaa præſaga.
uere. Cælum cũ æqualiter totũ erit ſplendidũ articulis temporũ quos propoſuimus: autu⸗
num ſerenũ præſagabũt & frigidũ. ſi uer & æſtus nõ ſine riguo aliquo tranſierint:autũnũ

ſerenum & déſum minuſq; uentoſum facient. Autũni ſerenitas uentoſam hyemem facit.

Cum repẽtes ſtellarum fulgor obrumbatur: uti neq; nubilo neq; caligine fliuitans: graues:
denunciãtur tempeſtates. ſi uolitare plures ſtelle uidebuntur: quo ferũtur albeſcentes uẽ
tos ex iis partibus nunciant.At ſi circa puræ ſtabũt:certos:ſi id in partibus pluribus fiet: i.
conſtantes uentos effundẽt. Si ſtellarũ errantiũ aliquâ orbes incluſeriut hymbres. Sunt in
ſigno cancri duæ ſtellæ paruæ aſelli appellatæ: exiguũ inter illas ſpatium obtinente nube⸗
cula: quã præſepia appellãt. Hæc cũ cælo ſereno apparere deſterit: atrox hyems ſequitur.
Si alterã earũ aquiloniam caligo abſtulerit: auſter ſæuit. Si auſtrinam: aquilo. Arquus cũ
ſunt duplices:pluuias nũciant. A pluunis ſerenitatem non perinde certam. Circuli noui cir
ca ſydera aliqua: pluuiam cum æſtate uehementius tonueritꝗ fulſerit: uentos ca parte de
nunciat. E contra ſi minus tonuerit: hymbrem. Cum ſereno cælo fulget: pluuiæ erunt &
tonitrua:& hyemabit. Atrociſſime autem cum ex omnibus quattuor partibus cæli fulgu
rabit. Cam ab aquilone tantum in poſterum diem aquam portendit. Cum a ſeptemtrione
uentum. Cum ab auſtro uelchoro aut fauonio nocte ſerena ſulgurauerit: uentum & hym
brem. ex iiſdem regionibus demõſtrauit. Tonitrua matutina uentü ſignificant: hymbrée:
meridiana. Nubes cum ſereno cælo feruntur: a quacũq; parte id fiet: expectentur uenti. ſi
eodem loco globabuntur: appropinquante ſole diſcutientur. Et hoc ſi ab aquilone fiat: uẽ
tos: ſi ab auſtro hymbres portendent. Sole occidente ſi ex utraq; parte eius cælum patet:
tempeſtatem ſignificabunt. Vehemẽtius arræ ab oriente in noctem aquam minantur. Abe
occidente in poſterum diem. Si nubes ut uellera lanæ ſpargentur multæ ab oriente aquam
in triduum præſagient. Cum in cacuminibus montium nubes conſident. hyemabit. Si ca⸗
cumina pura fient: diſſerenabit. Nube grauida candicante quod uocant tempeſtatem al⸗
bam grando imminebit. Cælo quãuis ſereno nubecula quãuis parua uentum procelloſum:
dabit. Nebulæ e montibus deſcendentes aut rælo cadentes: uel in uallibus ſedentes ſereni
tatem promittunt. Ab his terrenis ig nes proxime ſignificant.Pallidi namq; murmurantes
tempeſtatum nuntii ſentiuntur. Pluuiæ etiam ſi in lucernis fuugi.Si flexuoſe uolitet flã⸗=
ma uẽtum. Er lumina cũ præ ſe flãmas elidũt: aut uix accẽduntur. Item cũ in eo pendentes
coacernantur ſintillæ: uel cũ tollentibus ollas carbo adhæreſcit: aut cum contentus ignis

eabſi
Grinerze
ſcobolnol
ſieknug
girus ole
l Ol
purmurno
nietesfatu
n Cöchk
Recvoc
oporgit
tes Marin
inkyrpbreg
cötinusbüt
oelecite
Ongorezc⸗
Upenſeye
Cugoreint
lesprrlggi
lorkbabech
mmpnlost
upegei⸗
Cnnlenpe
CEelemun

Calp
NN

lboͤtecur
Cbuupdden
Denuerüͤen
Klin gan
kopprüral
Rwnanbo
Puneolisno
Kiinſiernr⸗
Tnmolic
enag
Itis eſſe
egtüzd
Weanime
Arnrll an
leilie
Etcontn
l deriret⸗

Ulzer

uuniſient

didtucten

ntun ter
elurend,
kullent ſe⸗

Cormigeius

MIne, Comd
Uſrü. r
nebitanid
Pieriltco⸗
Mlücſtiit⸗

„Negreſeen

lbes cnnerit⸗

Nenslum
eniluniumi
Kagun
ricitenpe
ericiNie
oco Nrclli
Lerushoce
eſle opore⸗
imn lg
uimmus am
eintautünd
ewen fan
ansgriud
ſcences i
ibus feln
5et
ſegnicut,
Aguusci
lipouior
zune
erun 1 &⸗
i folgu
emmtrione⸗
mabym
r uenti

4

ne fiar e
um parel⸗
anrut⸗ N
nte⸗ gumm
bit⸗ dc⸗
ſtren 9
ocelolun
ntss ſetent
monnd,
entus ins

NINATVRACONTINETVRET MIRABILIA.

XIX.

ę ſe fauilli diſcutit ſintillãue emirtit: uel cũ cimis in foco cõcreſcit: & eũ carbo uenementer
plucet. Eſt & aquarũ ſignificatio. Mare ſi in traquillo portu a curſu ſtabit: & murmuraue⸗

tint intra ſe uentũ pᷣdicit.Si idẽtidẽq;: & hymẽ & hymbrẽ. Lictoris ripæq; ſi reſonabũt tran

quilla: aſperã rẽpeſtatẽ. Itẽ maris ipſius traquillus ſonitus.ſpumæ ne diſpſæ aut aquæ bullã
tes. Pulmones marini in pelago plurimũ dierũ hyemẽ portẽdũt. Sæpe & ĩlſilẽtio inrume⸗
ſcit:flatuq; altius ſolito iã ĩtra ſe eſſe uẽtos fatetur.Equidẽ & mõtiũ ſonitus nemorũq; mu
gitus prædicũt. Et ſine aura quæ ſentiatur folia Iudetia. Lanugo popu i aut ſpinæ uolitãs
aquiſq; pluma inatãs. Atq; etiã in cãpis tẽpeſtatẽ uẽturã p̃cedẽs ſuus fragor: & cæli quidẽ
murmur nõ dubiã habet ſignificationẽ. Præſagiũt & aĩalia. Delphini tranquillo mari laſci
uiẽtes flatũ ex qua uemũt parte.Itẽ ſpargẽtes aquã.Itẽ turbatestr ãquilitatẽ Loligo uoli/
tans. Cõchæ adhereſcẽtes. Echini aftiigetes ſele: aut harena ſaburraâtes tẽpeſtaris ſigna ſunt
Ranæ quoq; ulira ſolitũ uocales. Et fulicæ matutino clacore. Itẽ mergi anateſq; penas ro⸗/
ſto purgãtes uentũ. Cætereq; aquaticæ aues cõcurſantes. Grues in mediterrenea feſtinã⸗
ces. Mergi maria aut ſtagna fugietes, Grues ſilẽtio ꝑ ſublime uolãtes ſerenitatẽ. Sic noctua

in hymbre garula aut ſereno tẽpeſtatẽé. Corniq; ſingulatu quodã latraàtes: ſeq; cõcutietes ſi

cõtinuabũt: uẽtos: Si uero carpti uocẽ reſorbebũt: uẽtoſum hymbrẽ. Gracculi ſero a pabu
lis recedẽtes hyemẽ. Et albæ aues cũ congregabũtur. Et cũ terreſtres uolucres contra aquã
clangores dabunt perfundẽtes ſeſe: ſed mẽxime cornix. Hirũdo tam iuxta aquãâ uolitans

ut pena ſepe pꝑcutiat. Quæq; in arboribus habitat fugitãtes i nidis ſuis. Et anſeres cõtinuo

clangore intepeſtiui. Ardea in mediis harenis triſtis. Nec mirũ aquaticas aut in totũ uolu
cres præſagia aeris ſentire. Pecora exultantia & indecora laſciuia ludentia eande ſignifica
tione habẽt.Et boues æclũ olfactãtes: ſeq; lĩbentes contra pilũ. Turpeſq; porci alienos ſibi
manipulos fœni lacerãtes. Segniterq; & cõtra induſtriã ſuã formicæ abſcõditæ cõcurſates
aut progerẽtes oua. lItem uermes terrem erũpentes. Lrifoliũ quoq; inhorreſcere & foha

contra tempeſtatem ſubrigere certum eſt. Necnõ & in cõuiuiis menſiſq; noſtris uaſa ꝗbus

oſculentum additur: ſudorem repoſitoris linquemia diras tempeſtates prænunciant.

CAII PLVNII SECVNDI NATVRALIS HISTORIAELIBER. XIX. N QVOLI

à
PROEMIVM. l
VDERVM quoq tẽpeſtatũ quæ r uel impitis faciliatq; indubitato mõ mò
ſtrata eſt. Verũ ꝗa intelligẽtibus nõ minus cõferũt rura dep̃hẽdẽdo cælo ꝗᷓ ſy
deralis ſcientia. Agro collẽdo pxima multi hortorũ curã fecere. Nobis nõ pti
nus tranſire ad iſta tẽpeſtiuũ uidet. Miramurq; quoſdã ſciẽt e gratia eruditio
nis ſuæ gloriã ex his petẽtes tã multa præteriiſſe nulla menſione habita tot re

rũ ſpõte curaue puenietiũ:præſertim cũ pleriſq; earũ præcio uſuq; uitæ maior etiã ꝗ fru/
gibus pibeat᷑ auctoritas⸗Atq; ut a cõfeſſis ordinamur utilitatibus: quæq; nõ ſolum terras
Oẽs:uerũ etiã maria repleuere:ſerit᷑: ac dici neq; inter fruges neq; inter hortẽſia poteſt linũ
Sed in qua nõ occurrere uitæ partee? Quod ue miraculũ mai us? Herbã eſſe quæ admoueat

ægyptũ italiæ in tantũ ut Galerius a freto ſiciliæ alexãdriã ſeptima die peruenerit: Babilus

ſexta. ambo præfecti. Aeſtate uero proxima Valerius Marianus ex preroriis ſenatoribus a
puteolis nono die leniſſimo flatu. Herbãa eſſe quæ gadis Fſerculis colũnas ſeptimo die ho⸗

.

ſtiã afferat: & citeriorẽ hiſpaniã quarto: ꝓuintiã narbonẽſem tertio: africà altero. Quod eti

am molliſſimo flaru cõtingit. C. Flacco legato Vibii Cri ſpi pro cõſulis.Audax uita ſceleg
plena: aliqꝗd ſeri ut uẽtos ꝓcellaſq; recipiat. & parũ eſſe fructibꝰ? ſolis uegi.lã uero nec uela
ſatis eſſe maiora nauigiis. Sed quis amplitudini antẽnarũ ſingulæ arbores ſufficiãt: ſuper

eas rñ addi uelorũ alia uela. Præterq; alia in proris & alia in puppibus pãdi: ac tot modis ꝓp

uocari mortẽ. Deniq; tam paruo ſemine naſci quod orbẽ terrarũ ultro citroq; portet: tam

gracili auena. tã nõ altea terra tolli: nec; id uiribus ſuis necti: ſed paſſum tuſumq; & in mo

liciẽ lãne coactum iniu ria naturæ: ac ſũma audacia: & quo peruenite nulla execratiolſuffi⸗

cit contra inuentorem dictum ſuo locoa nobis: cui ſatis non fuit hominẽ in terra mori:ni
ſi periret & inſepultus. At nos priore libro hymbres & flatus cauendos frugum cauſa ui⸗
Quſq; præmonebamus. Ecce ſeritur hominis manu: metitur eiuſdem hominis ingenio

LIBER.
= uentos in mari optet. Præterea ut ſciamus fauiſſe pœnas: nihil gignitur facilius. Vt
I⸗I ſentiamus nolente id fieri natura: urit agrũ: deterioremq; ipſum facit.
Ner en A De lini ſauone: & generibus eius: & quomodo perficiantur: & de mappis & lino non ar

v NyMedente quando primum in theatris uela. Ca. .

Eritur ſabuloſis locis maxime: unoq; ſulco: nec magis feſtinat aliud. Vere ſatũ æſta

arabiæ indiæq; merces apportet. Ita ne & galliæ cen ſentur hoc reditu? Monteſqʒ;
mari oppoſitos eẽ nõ eſt ſatis: & a latere oceani obſtare ipſum quod uocãt inane. Cadurci

uela texũt.lIam quidẽ & tranſrhenani hoſtes: Nec pulchriorẽ aliam ueſtẽ eorũ fœminæ no⸗
uere. Qua ämonitione ſuccurrit ꝙ. M. Varro tradit in Serranorũ familia gentilitiũ eſſe
fœminas linea ueſte non uti: in germania autẽ defoſſi & ſub terra id opus agũt. Similiter

uoſitas filio æqualior pene ꝗᷓ cotoneis: tinnituſq; cõdenteè libeat experiri.ideo duplex ꝗᷓ ce
teris predum. Et hiſpania citerior habet ſplẽdorẽ lini præcipuũ torrentis: in quo polit na⸗
tura:qui abluit terraconẽ. Et tenuitas mira ibi primũ carbaſis repertis. Nã dudũ ex cadem
hiſpania zeolicũ uenit in italiã plagis utiliſſimũ. Ciuitas ea gallaciæ & oſeano propinqua.
Eſt ſua gloria & cumano in campania ad piſciũ & halitũ capturam. Eadẽ & plagis materia
Neqʒ enim minores cunctis animalibus inſidias:qᷓ nobiſmet ipſis lino tendimus. Sed cuma
næ plagæ concidũt apros & hæ caſſes ue aſperi ferri aciẽ cõuincunt. Vidimuſq; iam tantæ
tenuitatis: ut annulũ hominis cũ epidromibus trãſirent: uno portante multitudinẽ qua ſal

cõſtare: ſicut pauloante Iulio. Lupo qui in præfectura ægypti obit. Mirentur hoc ignoran

plo mineruæ. ccclxv. filis ſingula fila conſtare. Quod exẽplũ per ſe expertũ nuper romæp
didit Mutianus ter cõſul: paruaſq; iam reliquias eius ſupereſſe: hac experimentũü iniuria.
didius lenæ ue ſimilius: ſicut in culcitris præcipuam gloriã cadurci optinent. Galliarũ hoc
ad tormenta pariter inuentum. Italie quidem mos etiam nunc durat in appellatione ſtramẽ
ti. Aegipto lino minimũ firmitatis: plurimũ lucri. Quattuor ibi genera. tainiciũ: ac pelu-
ſia cũ:buticũ:tentiriticũ:cum regionũ nominibus in quibus naſcũtur.Supericr pars ægy⸗
pti in arabia uergens gignit fruticẽ quem aliqui goſſipion uocant. Plures xylon: & ideo
lina inde facta xylina. Paruulus eſt: ſimilemq; barßate nucis defert fructũ. Cuius in exte⸗
riore bombice lanugo netur. Nec ulla ſunt eis in candore mollicia ue præferenda. Veſtes
inde ſacerdoti bus ægypti gratiſſimæ. Quartũ genus orthominum appellant. Fit e paluſtri
uelut harundine dumtaxat pãnicula eius. Aſia geniſta facit lina ad retia præcipua in piſcan
do durantia frutice madefacto. x. diebus. Aethiopes indiq; e malis. Arabes cucurbitis in
arboribus ut diximus geniſtis. Apud nos maturitas eius duobus argumentis intelligitur:
intumeſcente ſemine aut colore flaueſcente. Tunc euulſum & in falſiculos manuales col/

contrariũ inter ſe uerſis faſciũ cacuminibus ut ſemẽ in mediũ cadat. Inter medicamina hu
ic uis & in quodam ruſtico ac prædulci italiæ tranſpadanæ cibo: ſed iam pridem ſacrorum
tantum gratia. Deinde poſt meſſem triticeam uirgæ ipiæ mergũtur in aquã ſolibus tepe⸗
factum:pondere aliquo depreſſæ. Nulli enim leuitas maior. Maceratas indicio eſt membra
na laxatior. lterumq; uniuerſæ ut prins ſole ſiccantur. Mox arefactæ in ſaxo tunduntur
ſtupario malleo. Quod proximum cortici fuit ſtuppa appellatur: deterioris lini: lucernarũ
fere luminibus aptior. Et ipſa tamen pectitur ferreis ahenis: donec omnis membrana decor
ticetur. Medullæ numeroſior diſtiuctio candore: mollitia. Liuunq; uere & uiris de eorum
eſt. Cortices quoq; decuſſi clibanis & furnis præbent uſum. Ars depectendi degerẽdiq;. Iu
ſtum eſt e quinquagemis faſcium libris quinas denas carminari. Iterum deinde in filo po⸗
litur illiſum ercr

ſte uelit᷑:& hanc quoq; terræ iniuriã facit. Ignoſcat taulẽ aliquis ægypto ſerenti: ur

caleti:ruteni:bituriges: ultimiq; hominumexiſtimati morini:immo uero galliæ umuerſæ

in italia a ratione alia. Nã inter padũ ticinũq; annes ſubiacẽt abiterna: in europa lino pama
ſecũda.in uicino enim halionis capeſſunt retouina. Et in æmilia uia fauentina candore. ha
lionis ſemper crudis fauẽtina præferũtur. Retouinis tenuitas ſũma dẽeſitaſq;. Cador æque
ut fauentini: ſed lanugo nulla. Quod apud alios gratiâ: apud alios offenſionẽ habet Ner⸗

tus cingerẽtur.Nec id maxime mirũ:ſed ſingula earũ ſtamina centeno quinquageno filo

tes in ægyptii quondã regis quẽ amaſyn uocant: thorace in rhodiorũ inſula oſtendi in teè⸗

Italia ex pelignis etiänum linis honotem habet:ſed fullonũ rantum in uſu. Nullum eſt caʒ

lig: tum ſiccatur in ſole pendẽs conuerſis ſuperne radicibus une dle: mox quinq; aliis in

ro in ſilice ex aqua. Tectumq; rurſus tunditur clauis: ſemper iniuria

cluston
uipolen
e⸗Ncitur
velcqu
eocolosl⸗
tut auted
cundatiman
ntoootbe⸗
enſsceeni
niunmuut
merpuen
Glignungn
mmenuude
Nun Kupe
Anuvnole
heras tunti
Ccuer Cud
nribusluch
chuüul
Sleludin
ſllechen 4
uentsont
Uonpercolor
benrincauis
tonortrüdtt
isucosden
inrerpterni
Dehhnin
dicemnſeanen
PDarti
(mun
cug
Weiauenn
Giportio N
Georüline
uunetitne.
gcöuolutüͦ⸗
ibintuninsh
näsr
gnamarimna
nielleriͤ⸗
turmtſfiren
uuretici
beruen
uoſtn
batam
Sinis noux
benlonro
mmumfo
mſeckue
etlumnd
ſyae
lortjen

*.

niturkeii

AV. .
äarlti

SyMolerni:

Kaue ionel
Kinmnenn
ogalir uinet
eorüfoennnd o⸗
In genlitüͤ ⸗
s git Enlir
eunohulindur
imncor
Cätore
AmnibabeNen
liceocnj⸗
Ner tonin
kälgsmmen
unnigim turr

„„ . V geli

enadd
1 Nln:Kido
i (Musnena
Zirnin M
mrrepllri
Aumuin glon
SS
ntiimnelgeun:
Gmmlese
cnig is
redichimn

H

Genn otoun

.l XxXIlxX
melius.ĩnuẽtum iam eſt etià quod ignihus non abſumeretur. Vinum id uocant: ardenteſ-

q; in focis conuiuiorum ex eo uidimus mappas ſordibus exiſtis ſplendeſcèntes igni ma⸗

gis ꝗ̊ poſſent eis Segd ind? funebres tunicæ corporis fauilla ab reliquo ſe pærant cine
re. Naſcitur in deſertis aduſtiſq; ſolæ indiæ: ubi nõ cadunt hymbres: inter diias ſerpentes:
aſſueſcitq; uiuere adendo. Rarum inuẽtu:difficileę textu propter breuitatẽ. uffus de cæ⸗
tero colos ſplendeſcit igni. Cum inuentũ eſt æquat præcia excellentium margaritaruũ. Vo
catur autẽ a græcis aſſueſtinũ ex argumento naturæ. Amaxilaus auctor eſt lintheo eo cit-

cundatam arbor em ſurdis ictibus & qui non exaudiãtur cædi. Ergo huic lino principatus

in toto orbe.Proximus byſſino:mulierũ maxitie deliciis circa elim in achaia genito: qua ⸗
ternis deeariis ſtipula eius permutata quõdã ut auri. Repertaq; lintheotum lanugo euillis

nauium maritimarum maxime in magno uſu medicinæ eſt:& cinis ſpodii uim habet. Eſt &G-

inter papauera genus quoddam: quo candorẽ linthea præcipuũ trahunt. Tentatum eſt tin
gi lignum quoq;: & ueſtiũ inſaniam accipere: in Alexandri magni primum claſſibus indo
amnę nauigantis: cum duces eius ac præfecti in certamine quodam uariaſſent inuignia na⸗-
uium.Stupueruntq;ʒ lictora flatu: uerſicoloria ſplẽdente. Velo purpuro ad acciũ cum. Nl.
Antonio Cleopatra uenit: eodemq; effigit.Hoc fuit imperatoriæ nauis inſ gne. Poſtea in
theatris tantũ umbram fecere. Quod primus omniũ inuenit. Q. Catulus cu capitoliũ de⸗
dicaret. Carbaſina deinde uela primus in theatro duxiſſe traditur Lentulus Spinter appo
linaribus ludis.Mox Cæſar dictator totũ forum romanũ intexit. Viãq; ſacra ab domo ſua
ad cliuũ uſq; ad capitoliũ quod munere ipſo gladiatorio mirabilius uiſum tradũt. Deinde
& ſine ludis marcellus. Octauia ſorore Auguſti genitus in ædilitate ſua auunculo.xi. con
ſule chalen. Auguſti uelis forũ umbrauit: ut ſalubrius litigantes conſiſterent. Quantum
mutatis moribus. Catonis Cenſori qui ſternendum quoq; in forũ muricibus céſuerat. Ve
la nuper colore celi ſtellata per rudentes terræ etiam in amphitheatris principis neronis ru
bent in cauis ædiũ & muſcum ac ſolem defendunt. Cætero manſit candori pettinax gratia
honor etiâ & troiano bello. Cur emm nõ & prœliis interſit ut naufragiis? Thoracibus line
is paucos tamen pugnaſſe teſtis eſt Homerus. Hiinc fuiſſe & nauium armenta apud eudẽe
interpretati ſunt eruditiores quoniã cũ ſparta dixit ſignificauerit ſaaaaa.
De ſparti natura:& quando primum uſus eius: & quomodo perficiatur & quæ ſine ra⸗
dice naicantur & uiugs. cCaa li.
Piarti quidem uſus multa poſt ſæcula cœptus eſt. Nec ante poœnorũ arma: quæ pri
¶ mum hiſpaniæ intulerunt. Hærba & hæc ſponte naſcens: & quæ non queat ſeri iun
cuſq; proprie aridi ſoli uni terræ dato uitio. Nàq; id malum telluris eſt: nec aliud
iĩbi ſeri aut naſci poteſt.In africa exiguũ & inutile gignitur. chartaginenſis hiſpaniæ citeri
oris portio. Nec hec tota.ſed quatinus perit montes quoc ſparto operit. hinc ſtrata ruſti⸗-
cis:eorũ hinc ignes fuceſqʒ.hinc calceamina &paſtorũ ueſtis aialibus noxiũ pᷣterꝗ cacumi
nũ teneritate.Ad reliquos uſus laborioſe e uellié. Ocreatis cruribꝰmambuſq; tectis mani⸗

cis cõuolutũ oſſeis ligneiſi ue conamẽtis. Nũc iã in hyemẽ uix. Facillime tamẽ ab ibibus ma

iis in iunias hoc maturitatis tempus. Vulſum falſcibus in aceruo aduuatũ biduo tertio re
ſolutũ. Spargitur in ſole ſiccaturq;: & rurſus in faſcibus redit ſub tecta. Poſtea maceratur
aqua marina optime ſed & dulci ſi marina deſit. Siccatũq; ſole iterũ rigatur: fi repẽte urge
at deſideriũ: perfuſum calida in folio ac ſiccatũ ſtãs cõpendiũ opere fatet. Hoc autẽ tundi
tur: ut fiat utile p̃cipue in aquis:mariq; inuictũ. In ſicco præferùt e canabi funes. Et ſpartũ
alitur etiã diuerſum: ueluti nataliũ ſitimpenſa. Eſt quidẽ eius natura interpolis. R urſuſq;
ᷓ libeat uetuſtũ nouo miſcetur. Verũtamẽ cõplectet᷑ animo:qui uolet miraculum æſtimare
uãto ſit in uſu oĩbus terris nauiũ armamẽtis:machinis ædificationũ:aliis deſideriis uitæ.
Ahos omnes uſus quæ ſufficiant minus. xxx. paſſuum in latitudinem. A littore cartha/
ginis nouæ minuſq; in longitudine eſſe reperientur. Longius enim uehi Impendia prohi-
bent.lunco græcos ad funes uſos nomini cedamus: quo herbã eam appellant. Poſtea pal⸗
marum foliis phyllyraq; manifeſtum eſt. Et inde tranſlatũ a pœnis ſparti uſum per quã ti⸗⸗
mile eſt ueri. Theoprhaſtus auctor eſt eſſe bulbi genus circa ripas amniũ naſcens: cuius in
ter ſummũ corticem eamq; partem qua ueſcuntur eſſe laneâ naturam: ex qua mapalia ue⸗
ſteſq; quõdam conficiebantur. Sed neq regionem in qua id fiat: neq; quic diligeneius
præterꝗᷓ eriophoron id appellari in exemplaribus quæ equidem inuenerim tradit. Neque

LIBER.“ D
omnino ullam mentionem habet bulbi generũ circa ripas amniũ naſcentis: cuins inter ſu
mumcorticem eamq; partem ueſcuntur ſemper habet ſpartum. Cunctacura magna perſe
cutus. ccccxc. annis ante nos: ut alio iam loco diximus. Quo apparet poſt id temporis ſpati
um in uſum ueniſſe ſpartum. Et quoniam a miraculis rerum cœpimus: ſequemur eorũ or
dinem in quibus uel maximum eſt aliquid naſci: aut uiuere ſine ulla radice. Tubera uocàâ
tur hæc undiq; terra circundata: nulliſq; fibris nixa aut ſaltem capillamentis: nec utiq; ex
tuberante loco in quo gignũtur: aut rimam agente. Neq; ipſa terre coherent. Cortice etiã
includuntur: ut plane nec terram eſſe poſſumũs dicere:neq; aliud ꝗᷓ terræ callũ. Siccis hæc
fere & ſabuloſis locis frutetoſiſq; naſcuntur. Excedunt ſæpe magnitudinemmali cotonei
etiam librali pondere. Duo eorum genera: harenoſa dentibus inimica: & altera ſincera. Di
ſting ũtur & colore r uffo nigroq;: & intus candido. Laudatiſſima quæ africæ creſcunt. An
ne ultimum id terræ? Neq; enim aliud intelligi poteſt: malum ne id ea prorinus globernr
magnirudine qua futurum eſt. Et uiuat ne: an non haud facile arbitror intelligi poſſe. Pu
treſcendi enim ratio coõmunis eſt iis cum ligno. Lartio licinio prætorio uiro iura reddente
in hiſpania catthagine paucis his annis ſcimus accidiſſe mordenti tuber: ut deprehenſus in
de denarius prunos dentes infecteret. Quo mamfeſtum erit terræ naturam in ſe globari.
Quod certum eſt ex iis quæ naſcuntur: & ſeri non poſſunt. De myſi:& tuberibus: de
fungis pezicis: laſerpitio: & magyderi & rubia & radicua. Caa. III.
Fitie eſt quod in cyrenaica prouintia uocant myſi:præcipuum ſuauitate: odore: ac
ſ fapore: ſed carnoſus. Et quod in thracia cerauniũ. De tuberibus hæc traduntur pe
culiariter. Cum fuerine hymibres autünales ac ronitrua crebra: tunc naſci: & maxi
me e tonitribus: nec ultra annum durare: tenerrima autem uerno eſſe. Quibuſdam locis ac
ceptantur riguis & ſerũtur ſicut mytilenis. Negant naſci niſi ex undatione fluminum inue
Gto ſemine aptiaris. Eſt autem is locus in quo plurima naſcuutur. Aſiæ nobiliſſima cir⸗
ca lampaſcum & alopeconeſum græciæ uero circa elin. Sunt & in fungorum genere agræ
cis dicti pezicæ: qui ſine radice au pediculo naſcuntur. Ab his proximũ dicetur auctoritate
clariſſimum: laſerpitiumrquod græci ſiliphion uocant: in cyrenaica prouintia repertum cu
ius ſuccum uocat laſer magmficumm uſu medicamentiſq;: & ad pondus argenrei denarii
penſum. Multis iam annis in ea terra non ĩuenitur: quoniã publicani qui paſcua cõducũt:

maius ita lucrum ſentientes depopulantur pecorũ pabula. Vnus autẽ caulis noſtra reper/

tus memoria Neroni principi miſſus eſt. Si quando incidit pecus in ſpem naſcentis:hoc de
prehenditur ſigno: cum comederit dormiente protinus capra & ſternutante. Diuq; iam nõ
aliud ad nos inuehitur: ꝗᷓ quod in perſide aut media & armenia naſcitur laſer multo ĩfra
cyrenaicũ.Id quoq; adulteratum gũm: aut ſagopenio: aut faba fracta. Quo minus omittẽ
dum uidetur. C. Valerio. M. herénio conſ.cyrenis aduecta romã publicæ laſerpitii pondo
xxx. Cæſarẽ uero dictatorem initio belliciuilis inter aurum argentũq; protuliſſe ex ærario
laſerpitii pondo. cxi. ld apud auctores grxci euidentiſſumos inuenimus. Natũ hymbre pi
ceo repente madefadta tellure circa heſperidum hortos ſyntinq; maiorẽ. vii. annis ante op⸗
pidum cyrenarũ quod cõditũ eſt urbis noſtræanno: cxliii. Vim autem'illam per quattuor
ſtadiorum ſpatium in africa ualuiſſe. In ea laſerpitium gigni ſolitum rem feram ac contu⸗
macem: & ſi coleretin deſerta fugientem. Radice multa craſſaq;: cauſe ferulaceo: haud ſi⸗
mili craſſitudine. Huius folia maſpetũ uocabant: apio, maxime ſimilia. Semen erat foliace
carne mirabilẽ in modũ iucunda.Poſt folia amiſſa caule ipſo & homines, ueſcebantur do/
cocto: alſo: elixoq;. Eorum quoq; corpora. xl. primis diebus purgante a uitiis. Ex iis oĩbus
ſuccus duobus modis capiebatur: e radice atq; caule. Et hæc duo erant nomina rhizias at/
q; caulias. Vilior ille ac putreſcẽs radice: cortex niger: & ad mercis adulteria. Succũ ipſum
in uaſa comectum admixto furfure ſubinde concutiẽdo ad maturitatem perducebant:n
ita feciſſent putreſcentem. Argumentũ erat maturitatis color ſiccitaſq; ſudore finito. Alu
tradunt lIaſerpitii radicem fuiſſe maiorẽ cubitali: tuberq; in ea ſuper terram. Hoc inciſo p/
fluere ſolitum ſuccũ ceu lactis ſupernato caule: quem magydarin uocarũt. Folia aurei co
loris pro ſemine fuiſſe: cadentia a canis ortu: auſtro flante. Ex iis laſerpitium naſci ſolitum

nnnuo ſpacio & radicæ & caule conſumentibus cõſeſe. hoc & circunfodi ſolitũ prodidere.
Nec purgari pecora: ſed ægra ſanari: aut protinus mori: quod in paucis accidere. Perſice

(hiorioo
us uebetne
Ggniun al
nnreililin
(ühngnun:

rclenninibn
prinprini

huirm Kotn
ereuhpin⸗
ciulliueſt⸗
uncßsdemt

(duhiunun
mmnihudril

icgucltc
Ninveumt

NeCiturad

Debonto
Phisſe
1 tquir
leey.
Nouokunioe⸗
Pus untiüli
Colgponimen
Coiraeſt
Citidemus
gulcentonro
Abenisbnicun
Convgutep
leuictuhiet
Ulnphüte
midiinert
Coodmidztal
Uigincom
Npntucien
inloohong.
Mencogital
luisninere
tmenimdh
Cimund ale
onk auper
linbareil
Ubmiumen
lipaperur⸗
Fonnualn
dgrici 4
moc⸗
Ueminolan
biculits
ulunfi,
nnſclohͤ⸗
atcalte⸗
Ctindono
ecumte

iis: (hing nie
uungurt
rin
eguemn
Liotüor
Nin
anticreri
zclli cher
Whemmlicdtone
Uenſdeen
Eeſcune 4
Mounusglchent
imeller oc
iun keütenm
uceretentei
mmilegloben
baubenbloce
12 U
lmuirteddoren
cmdtu g
une nſc:: Ann
Elbuſcanban
eflominunmne
L Mbilſmo,
”
icauradanr
bintistepenng
genteignns
niendidi⸗
aulitoſnt
nnſemart
mnne Dginv
u M ſ⸗
Ooriucnik
ligt
udketne
Kührhh
ſimunnd
mnncnn
niemramn
mnlu ill
menannfind
nor hhint
eſeuunatdh
ibt dni
nim thriuin
4* Cninl
ducehnn
orefhin, 4
rinlo
eFhnant
m aſoln
n ſet
ut

ccele Pale

XIX.

Silphio prior opinio congruit. Alterum genus ẽ quod magydaris uocatur tenerius & mi

nus uehemens:ſine ſucco. Quod circa ſyriam naſcitur: nõ prouenies ĩ cyrendica regione.
Gignitur & ĩ pernaſo monte copioſius:quibuſdã laſerpitiũ uocantibus:perq; oĩa adulte⸗

ratur ei ſaluberrimæ utiliſſimæq; auctoritas. Ratio ſinceri prima in colore modice ruffo: &

cũ frangitur: calido intus. Mox tranſlutente gutta aquæ ſaliuaq; liqueſcit. Vſus inmultis

medicaminibus. Sunt etiäum duo genera nõ niſi ſordido nota uulgo:cũ quæſtu nullo pol

leant:in primis rubia tinguendis lanis & coris neceſſaria. Laudatiſiima italica: & maxie ſu

burbana: & omnes pene prouinciæ ſcatent ea:Sponte prouenit: ſeriturq; ſimilitudine erui

liæ. Verũ ſpinoſus ei caulis & geniculatus hic eſt quinis circa articulos ĩ orbe foliis. Semẽ
eius rubia eſt. Quod in medicina uſus habet ſuo dicemus loco.At quæ uocatur radicula
lauandis demũ lanis ſuccum habet:mirum quãtum conferens cadore. molliciaq;. Aeq; naſ

citur ſatiua ubiq;: ſed ſponte præcipua ĩ aſia ſyriaq; ſaxoſis & aſperis locis. Traſeuphratem

tamẽ laudatiſſima caule ferulaceo tenui: & ipſis cibis indigenarum expetito: & unguenti
quicquid ſit: cum quo decoquatur folio oleæ. Iſatin græci uocan t: floret æſtate: grata aſ

pectu: uerum ſine odore ſpinoſa & caule lanuginoſo. Semen ei nullum: radix magna: quæ
conciditur ad quem dictum eſt uſum.

De hortorum cura: & digeſtio ferræ naſcẽtiũ præter fruges & trutices: Ca. IIII.
B his ſupereſt reuerti ad hortorũ curà: & ſuabrenaturà memorandã. Et quoniã an-
a tiquitas nihil prius mirata eſt: ꝗᷓ & heſperidũ hortos: ac regum Adonis & Alcinoi.
Itecq; penſiles: ſiue illos Semiramis ſiue aſſyriæ rex Cirus fecerit: de quorum opere
alio uolumine dicemus. Romani quidẽ reges ipſi coluere. Quippe etiam Superbus Tarꝗ⸗
nus nuntiũ iliũ ſæuum atq; ſanguinariũ remiſit ex horto. In. xii. tabulis leg um noſtrarum
nuſꝗ nominatur uilla ſemper in ſignificatione ea hortus. In. horti uero ha redium. Qua rẽ

comitata eſt & religio quædã: hortoſq; & fores tantũcontra inuidentium faſcinationes di

cari uidemus. In remedio ſatyrica ſigna quãꝗᷓ hortos tutelæ Veneris aſſignante. Plauto. Iã
quidem hortorũ nomine ĩ ipſa urbe delicias:agros uillaſq; poſſident.Primus hoc inſtituit

athenis Epicurus hortorum magiſter. Vſq; ad eum moris nõ fuerat in oppidis haberi rura

Comæ quidẽ per ſe horrus ager pauperis erat. Ex horto plebei macellum quãto innocẽtio

re uictu. Mergi enim credo in profunda ſatius ẽ: & oſtrearũ genera naufragio exꝗri. Aues

ultra phaſidem amnẽ peti: & fabuloſo quide terrore tutas: ĩmo ſic precioſiores. Alias ĩ nu
midia atq; æthiopia in ſepulchris aucupari: aut purgari cum feris mandi ab eo cupientem

quod mãdat alius. At hercule quã uilia hæc qua parata uoluptati ſatietatiq;: niſi eadẽ quæ
ubiq; indignatio occurrerete Ferendum ſane fuerit exquiſita naſci poma: alia ſapore: alia

magnitudine: alia monſtro: pauperibus interdicta. Inueterari uina ſacciſq; caſtrari. Nec cui

guã adeo longam eſſe uitam: ut nõ ante ſe genita potet. E frugibus quoq; quoddã alimen
tum excogitaſſe luxuriam: ac medullam tàtum earum: ſuperq; piſtrĩarũ operibus & ex ce

laturis:uiuere alios pane procerum:alios uulgi:tot generibus uſq; in fimam plebem deſcẽ
dente anima. Et iam ne in hærbis diſcrimẽ inuentum eſt? Oluſq; differentiam facere ĩ cibo
etima uno aſſe uenalieEt in his aliqua quoq; ſibi naſci tribus negant. Caule in tãtum ſigna

to.ut pauperis menſa non capiat. Silueſtres fecerat natura horridos: ut quiſq; demeteret
paſſim. Ecce altiles ſpectantur aſparagi. Et rauena ternis libris rependit. Hieu prodigia uen

tris: mirum eſſet non licere carduis pecori ueſci: non licet plebei. Aquæ quoq; ſeperantur.
Et ipſa naturæ elementa ui pecunie diſcreta ſunt.Fii niues:illi glaciem potant:pœnas mõ
vium in uoluptatem gulæ uertunt. Seruatur algor æſtibus: excogitaturq; ut alienis men⸗
ſibus nix algeat. Decoquuntur alias quas mox & illas hyemant. Nihil itaq; homini ſic:quo
modo rerum naturæ placet. Etiam ne hærba aliqua diuitiis tantum paſcitur. Nemo ſacros
auentinoſq; montes & iratæ plebis ſeceſſus circũſpexerit? Mõs emm certe æquabit quos
Perrun ſuperauerit.Itaq; hercule: nullum macelii uectigal maius fuit romæ clamore ple⸗

bis ĩcuſãtis apud oẽs principes:donec remiſſũ ẽ portoriũ mercis huius:cõpertũq; nõ aliter

uæſtuoſus cẽſũ haberi aut tutius:ac minore fortũæ iure:cũ credatur pẽſio ea pauperũ. Is

in ſolo ſpõſor ẽ:& ſub die redditus:ſuperficieſqʒ cælo quocũq; gaudẽs.Hortorũ Cato præ

dicat callẽtes. Hĩc primũ agricolæ exiſtimabãtur priſci: & ſic ſtatĩ faciebãt iudiciũ nũquæ
eẽt in domo mater familias. Et enĩ hæc cura fœmiæ dicebat᷑: ubi ĩ diligẽs eẽt hortus. Quip⸗

pe e carnario aut macello uiuẽdũ ẽ. Nec caules ut nũc maxĩepꝓbãt:danãtes pulmẽtaria quæ
.

egerẽt alio pulmetarlo:Id erat oleo parcere. Nã carnis deſideria èt erant i exprobatiõe. hor-

rI maxime placebant quia nõ egerẽt igni: parcerẽtq; ligno.Expetita res & parata ſemp: un
de & acetaria appellabantur. Facilia concoqunnec uneraturo ſeſũ cibo:& quæ minime ac
cenderent ad deſiderium panis. Pars eorũ ad condimẽta pertinẽs fatetur nõ domi uerſu/
ram fieri ſolitam. Atq; non indicũ piper quæſitum: quæq; tranſmara petimus. Iam quoq;
in feneſtris ſuis plebs urbana in imagine hortorum quottidiana oculis rura præbebant:

anteꝗᷓ præfigi proſpectus oĩs coegit multitudinis ĩnumeræ ſæua latrocinatio. Quâ ob rE
ſit aliquis & his honos: ne ue auctoritatẽ rebus uilitas adimat. Cum præſertim etiã cogno
mina procerũ inde nata uideamus. Lactucinoſq; in ualeria familia non puduiſſe appellari:

& contingat aliqua gratia operi curæq; noſtræ. Virgilio quoq; cõfeſſo quã ſit difficile uer

borum honorem tà paruis perhibere. Hortos uillæ ti gendos nõ eſt dubium: riguoſq; ma
xime habendos:ſi contingat profluo amne. Siminus e puteo pertica organis ue pneumati
cis tollendo: non hauſtu rigando. Solũ proſcindendũ a fuonio: in autùnum præparandũ ẽ

poſt.iiii.dies:iterandũq; ante brumã. Octo iugerum operis palari iuſtum ẽ. Fimum tres pe
des alte cum terra miſceri. Areis diſtingui: eaſq; reſupinis puluinorum toris ambiri ſingu
lis tramitum ſulcis: qua detur acceſſus homini:ſcatebriſq; decurſus.In hortis naſcentiũ alia

bulbo cõmẽdãtur: alia capite: alia caule: alia folio: alia utroq;: alia ſemĩe: alia cortice: alia cu
te aut carthilagĩe: alia carne: alia tũicis carnoſis. Aliorũ fruct? i terra e: alioge & extra alioꝶ
nõ niſi extra. Quædãà iacẽt creſcuntq; ut cucurbitæ & cucumis. Eadem & pendent quamꝗ́
grauiora multò ctiam iis quæ in arboribus gignuntur. Sed cucumis carthilagine. Cortex

huic uni maturitate tranſit in lignum. Terra conduntur raphani: napiq;: & rapa: atq; alio

modo inulæ cicer: paſtinacæ. Quædam uocabimus ferulacea ut anetum: maluas. Nanq; tra
dunt auctores in arabia maluas ſeptimo menſe arboreſcere: baculorum uſũ præbere exem

plo. Sed & arbor eſt malua in mauritania lixi oppidi æſtuario: ubi heſperidum horti fuiſſe
roduntur. cc. paſſibus ab oceano iuxta delubrum Herculis antiquius gaditano ut ferunt.

Ipſa altitudims pedes.xx. craſſitudinis quà circũplecti nemo poſſit.In ſimili genere habe⸗
bitur & canabis. Necnõ & carnoſa aliqua appellabius ut ſpõgias ĩ hũore pratoꝶ enaſcẽtes

Natura & genera & hyſtoria naſcentium in hortis rerum. Ca. V.

Vngorũ enim callum in ligni arborũq; natura diximus: & alio genere tuberũ pau
loante. Carthilaginei generis extraq; terram eſt cucumis:mira uoluptate. Tiberio

principi expetitus. Nullo quippe non die contingit ei: penſiles eorum hortos pro⸗

mouentibus in oſſes rotis olitoribus. Rurſuſqʒ hibernis diebus intra ſpecularium munimẽ

ta reuocantibus. Quin & lacte mulſo ſemine eorum biduo macerato apud antiquos græ⸗
ciæ auctores ſcriptum eſt ſeri oportere ut dulciores fiant. Creſcunt qua coguntur forma.

In italia uirides & quã minimi. Inpuiĩtiis quã maximi & citrini aut nigri. Placet copioſiſſimi
affrice ac gradiſſimi Aſt cũ magnitudie exceſſere depões uocãt. Viuũt hauſti ĩ ſtõacho in
poſterũ diem: nec perfici queunt.In cibis nõ inſalubres:tamẽ plurimum natãt. Oleum odo

re mire. Nec minus aquas diligunt Deſecti quoq; ad eas modice diſtantes adrepunt. Con

tra oleum refigiunt. Aut ſi quid obeſt: uel ſipendeant: curuãtur. Idq; uel una nocte depre
henditur. Si uas cũ aqua ſubiiciatur a quatruor digytorum interuallo deſcendentibus an
re poſterũ diẽ.At ſi oleũ eodem modo ſit in amos curuatis. Iidẽ in fiſtula flore dimiſſo mi
ra lõgitudine creſcũt. Ecce cũ maxime noua forma eorũ in cãpania puenit mali cotonei ef

figie. Forte primo natum ita audio unũ: mox ſemine ex illo genus factũ: melo peponas uo

cant. Non pendent hi: ſed humi rorundatur. Mirũ ĩ his præter figurã: colorẽq; & odorem:
qꝙ maturitatem adepti quaꝗᷓ nõ pendentes ſtatim a pediculo recedũt. Columella tradit ſuũ

cõmentũ ut toto anno cõtingãt.Fruticẽ rubi quaſtiſſimũ in paricũ locũ tranſfere: & recide

re duũ digytorũ relicła ſtirpe circa æquinoctiũ uernũ. Ita in medulla rubi ſemine cucume
ris ĩſito terra minuta fimoq; circũageratas reſiſtere frigori radices. Cucumerũ græci tria

genera fecere. Laconicum: ſcitalicũ:boeticũ. Ex iis tantũ laconicũ aqua gandere Sunt qui
hærba quæ uocatur culix nomine trita ſemẽ eorũ maceratũ ſeri iubeãt ut ſine ſemine uaſ⸗

cantur. Similis & cucurbitis natura duntaxat in naſcendo. Aeq; hyemẽ odere. Amãt rigua

ac fimũ. Serũtur ambo ſemine in terra ſexquipedali: foſſura inter æquinoctiũ uernũ & ſol

ſtitium. Parilibus tamen aptiſſime. Ali qui malunt ex chalen. martii cucurbitas: & nonis cu
cumeres: & per ꝗnquatros ſerere ſimili modo reptantibus flagellis ſcandentes per arteſum

.

ſennnte
clcas hel
mentlum
lusivobile
ſeczinens .
cucunisſo
snagiſc
geo incocn
leloetme
(bosſalube
ſdnonintu
Noncopelan
Conturinun

c0 ontores

cueinsine.
ANmmos on
nenraclta⸗
Uentus:ich
opertos
Omnibuskel
lnſunuolun
s ebund
* nene
ſepelau
Heunelyotal
Ctconinthin
tennh.
te eſtrotun
Quorüten
oſtore⸗
Wrindemt
uginecot
nlcoplun
mncolig⸗
Crur Due
bannk gor
lelllcene
dleumce
eſtre A
Dorenre
tülenine
mnciſte
nunmif
Clpuütan
aete
Eucenon
hnrute
Unguli
ore ade⸗
ibr Nt
aſer
hibie
lere

dhntiteten
par lenun
Aernnin r
letl⸗

tnöon
mus An

un Mheb
t⸗ Cieb t

ennnneti co

Wälrcdiſticlenen

uunngnoſ n

Mus e pheunnag
Umpreperncii

. Fmumnge

Drsambiiſ
rmisnalcemtün

ncortcenie
ennii
Tpendenrcen
ulagine,Cone
Aapr
Naluxs Nrun
ſüprrbereemn
Wtaronftun
niligenerehte
uopenlin
0
eere tubenin
Auptne Tn
Nrvmbond ,
Cemme in,,
Mucnllſinn
Miilrto i
iOeunoco
Wenon CN
mmwck int
CNentoni

dorecinion

nduilſeieſin

aſpera in tectum uſqʒ natura ſublimitatis auida. Vires ſine adminiculo ſtandi non ſunt: ue⸗
locitas pernix: leui umbra cameras ac pergulas operientes. Inde hæc duo prima genera. Ca
meracium: & plebeium: quod humi creditur. Im priore mire tenui pediculo libratur pon⸗
dus iĩmobile aure. Cucurbita quoq; omni modo faſtigatur uaginis maxime uitilibus: con
iecta in eas poſtquã defloruit: creſcit qua cogitur forma. Plerũq; & draconis intorti figu⸗
ra. Libertate uero penſili conceſſa: iam uiſa eſt nouem pedum longitudinis. Particulatim
cucumis floret: ſibi ipſe ſuperfloreſcens. & ſicciores locos patitur candida lanugine obdu⸗
ctus:magiſq; dum creſcit. Cucurbitarum numeroſior uſus. Et primus caulis in cibo. Atq;
ex eo in totum natura diuerſa. Nuper in balnearũ uſum uenere urceorum uice. lam pridẽ
uero etiam cadorum ad uina condenda. Cortex uiridi tener Deraditur nihilominus cibis
Cibos ſalubres ac leues pluribus modis exiſtimant:qui perfici humano uentre non queãt:
ſed non intumeſcant.Semma quæ proxima collo fuerint proceras pariũt. Item ab imis: ſed
non cõperandas ſupradictis: quæ in medio rotundas: quæ lateribus craſſas breuioreſq;. Sic
cantur in umbra:& cum libeat ſerere in aqua macerantur. Cibis quos longiores tẽuioreſq;

eo gratiores. Et ob id ſalubriores quæ pendedo creuere: minimũq; ſeminis tales habẽt: du

ricia eius in cibis gratiam terminante. Eas quæ ſemini ſeruanctur ante hyemem præcidi nõ
eſt mos.Poſtea fumo ſiccantur condendis hortenſiorum ſeminibus ruſticæ ſi uplectili. In⸗
uenta eſt ratio qua cibis quoq; ſeruarentur. Eodeẽq;ʒ modo cucumis uſq; ad alios pene ꝓro
uentus: & id quidem iniuria fit. Sed & ſcrobe opaco in loco harena ſubitrato fœnoq; ſic/
co opertos: ac deinde terra uirides ſeruari tradunt. Sunt & ſilueſtres in utroq; genere &
omnibus fere hortenſibus. Sed & his medica tantum natura eſt. Quam obrem differentur
in ſua uolumina. Reliqua chartilaginum natura terra occultantur omnia. In quibus de ra
is. habunde dixiſſe poteramus uideri: niſi medici maſculini ſexus facerent in his rotũda.
ariora uero & concaua fœminini: præſtatiora ſuauitate: & ad condiendum faciliora: quæ
ſæpius ſata tranſeunt in marem. Iidem naporum quinq; genera fecere. Corinthinm cloe⸗
neum: lyotaſium:boeticum:& quod per ſe uiride dixerunt. Ex iis in amplitudinem adoleſ
cit corinthium nuda fere radice. Solum enim hoc genus ſuperne tendit: non ut cætera in
rerram. Lyothaſium quidã thraciũ appellant: frigorum patientiſſmuũ. Ab eo boeticum dul
ce eſt:rotunditate etiam breui notabile. Neq; ut cleonæũ prælongum in totum quidem.
Quorũ teniora folia ipſi quoq; dulciores. Quorum ſcabra & anguloſa & horrida amario⸗
res. Eſt præterea genus ſilueſtre: cuius folia ſut erucæ ſimilia. Palma romæ amiterninis da⸗
tur: inde murſiis: tertia noſtratibus. Cætera de ſatu eorum in rapis dicta ſũt. Cortice & car
tilagine conſtant raphani. Multiſq; eorum cortex craſſior etiã ꝗqquibuſdam arborũ. Ama
ritudo plurima illi eſt: & pro craſſicudine corticis. Cætera quoq; aliquando lignoſa. Et uis
mira colligendi ſpiritũ: laxandiq; ructum. Ob id cibus illiberalis utiq; ſi proxime olus mã
datur. Si uero cum oliuis diruptis rarior fructus fit: minuſq; ſœtidus. Aegypto mire cele
bratur proprer olei fertilitatem: quod de ſemine eius faciunt. Hoc maxime cupiunt ſere⸗
re: ſi liceat qnoniã & quæſtus plus quã e frumento & minus tributi eſt. Nullũq; copioſius
oleum. Genera raphani græci ſecere tria foliorum differentia: criſpi: atq; lenis: & tertiũ ſil/
ueſtre. Atq; huic leuia quidem folia: ſed breuiora acrotunda: copioſaq; atq; fruticoſa. Si-⸗
por autẽ aſper: & medicamenti inſtar ad eliciandos aluos. Et in prioribus tanen differen-
tia ſeminis eſt: quoniam aliqua ad modum exiguum ferunt. Hæc uitia non cadunt niſi
in criſpa folia. Noſtri alia fecere genera. Algidenſe a loco longum atq; tranſlucidum. Alte
rum rapi figura: quod uocant ſyriacũ: fuauiſſimũ fere ac tenerrimũ: hyemiſq; patiens. Præ
cipuũ tamẽ ẽ quod e ſyria nõ pridem aduectũ apparet: quoniã apud auctores nõ reperitur.
Id autẽ tota hyeme durat. Etiannũ unũ ſilueſtre græci cheriam uocant: pontici armon: alii
leucẽ:noſtri armoratiam frõde copioſius quà corpore.In oĩbus autẽ pbandis maxime ſ pe⸗
Gtantur caules: in initio eni rotũdiores craſſioreſq; ac lõgis canalibus. Folia ipſa triſtiora:
& angulis horrida. Seri uult raphanus terra ſoluta humida. Fimũ odit: palea cõtẽtus. Fri⸗
gore adeo gaudet: ut ĩ germania infantiũ puerorũ magnitudinẽ æquet. Seritur poſt idus
febru. ut uernus ſit. Iterũcq; circa uulcanalia quæ ſatio melior. Multi & martio & aprili ſe
rũt & ſetẽbri. lncipiẽte icremẽto cõfert laterna folia circũobruere: ipſos uero accumulare.
Nã qui extra terra emerſerit durus fit atq; fungoſios. Ariſtomachus detrahi folia p hyemẽ
iubet: & ne lacunæ ſtagnẽt accumulare, Ita ĩ æſtate gradeſcere. Quidã pdidere ſi palo ada-

co cauerna palea inſternatur in ſex digytorum alcitticline ein 5 ſemd nuch g cefe eg
eratur ad magnitudinẽ ſcrobis creſcere. Præcipue tame ſalſis a un ir. n be di ihus
urs irrigantur. Et in ægypto nitro ſpargũtur: ubi ſunt nlente 3 . i ulceledii
ſalſi ugine amaritudo eor um eximieunkil unech aois ſin a. Gemda achia ifcerum daun
in naporum uicem tratneunt« ſtioni x meatum. Tradunt & præcordiiſ
eiinis eſſe tionibus præparant m 4 TaAL& PI
dos cum ſale ieiunis eſſe: atq; ita uomitio Piecparat! nõ alio potuiſſe depel
T. quãdo phiheſin cordi intus inhærentem nõ alio pe depel
neceſſarium hunc ſuccum:quãdo p ad ſcrutâdos nſecantibus:
li cõpertum ſit in ægypto rẽgibus corpora mortuorũ ad ſcrutados morbos ie 4 Rcn
4 ſartr eſt græca uanitas: fertur in templo Appollims delphis adeo ewtern ciis ber- 3en
Ach 5e TUrO dicaretut raphanits: b ta ex argento: rapum e plumbo. Scires nõ ibi
us: auro dicaretur raphanus be argento⸗: n ePiumn e
Rpi torrenté in foco inuentũ ãnales noſtri prodidere. Scriplit & Marchion græcu

.

iuxta ſatos. ignoſiora funcreliqua in carthilagin genere a nobis poſita intah aen d
uehementiam ſaporis ineſſe. Ex i's paſtinacæ unum genus agreſte Helancno Vt Hiygino
nos græcæ dicitur. Alterum ſeritur adice uel ſemiſie piuno uere nel⸗ Anicila uccznen
1,05 Ser .„ . : ri: ſiolo qua altiſſime retoſio. Annicula utulis eẽ
t februario: auguſto: ſeptembri: octoł actabile
Bcteftibnna uinis Sratior autund pariniic meadtne Ets duncdicinm nirlnte arn
eſ. ibiſcum a paſtinaca gracilitate diſtat. Hamnatũ cibis: ſed medicinæ utile.

tum genus in eadem ſimilitudine paſtinacæ damnatum in cibis: ſed medicine utile. Eſit &
S E

1. noſtxri græci ue⸗=
qua g x fecere:inter me Icendum.
70 glaucon. Cuius genera etia quateno ibus annis a germania Gelduba appellatur caſtel
berius princeps nobilitauit flagitans omnibus a 8

iclis iocis auenireinſt
tũ: ubi generoſitas p̃cipua. o apparet frigidis locis conuenirx
lum rheno impoſitũ: ubi generoſitas p̃cipua.Ex quo ap g

. ere⸗ tudinis tame a parte relicta: quæ
jj tur: amaritudinis tame magn relicta: qu
lögi ruus qui in decoctis extrahitu s idem & paſtii. ri dũtaxat
oSir 8 cibis vemmpelata etiam in gratiã uertitur. Neruus idem & paſtinacæ maio

10: aprili: auguſto: ſeptẽbri: octobri. Bre
anniculæ. Siſer his ſeritur mẽſibus: februario: martio: aprili: auguſto: ſepteb

uior his eſt: ſed toroſior amariorq; ĩula per ſe ſtomacho upn Ttib s n poilmem tumil
E S jS 31 4 icta gratiã ini Nac r
tis ſaluberrima-Pluribus modis auſteritas ruicta gratia i ſſeruata uel macerata pluribus
tur arida: liquidoq; dulei tẽperatur: & decocta poſtea aut aſſeruata u

modis. & tunc mixta defruto: aut ſubacta melle: unit aſſieaur P eeeKett uariata
urſus modo cotoneis: malis: uel ſorbis: aut prunis. Aliquane Aun ſtæ quottidiano cibo.
fectus præcipue ſtomachi excitat. Illuſtrata maxime Iuliæ Augu doſeritur. Et hæc auté
Soerualutteleti⸗ ſemen: quoniã oculis ex radice exciſis ut harundo ſeritur.

——

pat e uere & autũno magnis ſeminũ interuallis. Nulla
ſeritur & ſiſer & paſtinaca utroq; tẽpore uere & autũno magn

étranſferre melius. Proxi
„ = . patioſt fruticat. Siſer autẽ tranſferre mel 15. Pg1 CX
ne minus ꝗᷓ ternorũ edum:quoniam ſpatioſe relebriſg megaticoz-
hu hiseſt bulbor utri naruta: duos Cato in primis ſerendos præcipit: celebraſq; megarice

icamini n acuédo. Nec ulli amplitudo
Verum nobiliſſima ẽ ſcylla:quãꝗᷓ medicamini nata acetoc; exacuẽdo. Nec ulli amp

maior: ſicut nec uis aſperior.Duo genera medicæ. Maſcul Abin tolis rns al S. “
tertium genus eſt cibis gratum. Epimemdũ uocatur ang in⸗ dc amiausaſpere. de⸗
mims plurimum omnibus. Celerius tame prouenmiũt atæ bulbis circa latera natis.

e n r ccũ in ſe trahunt ca
ſcant: folia quæ ſunt in his ampla: deflexa circa ſobruũtur.lta ſuccũ omnẽ in ſe

ari ſoq; inſulis: ac per hiſpanias. Vnũ de
ita. Spõte naſcuntur copioſiſſime in balearibus ebuſoq; inſulis:ae Rer niſpanas red⸗
s uolumẽ cõdidit Pythagoras philoſophus: colligens medicas uires: quas p

demus libro. Reliqua bulborũ genera differar colare uagmieudine 11 aie lann Qib Mox
ligener i hec fecere. Balbinõ: ſitaniõ: pytiõô: ae riô: egylops: iſorryncl
apuligenera græci hec fecere. Balbinõ: ſitaniõ: py

bytis je mmola: minui ac cõtrahi: tum
mig imas eius radices creſcere hyeme. Verno aũt cũ appar usru al redrrute
foliis lapati: caule recto: duũ cubitoꝶ aculi crattit llico fiunt ſi tindunt. Sj ma
ta oimur bulbi ante uer. At deteriores illico fiunt ſi findunt᷑. Signum

lii cẽtia ab imo. V iores ĩprobãt. Itẽ paruos & lõgos. Cõtra rubicun-
mitatis folialinareſcẽtia ab imo. Vetuſtiores ĩpro tePaut ve 18 , a brrenf
dis otuncdioribnſih laus & gradiſſimis. Amaritudo pleriſc; uertice e⸗Media eorum un

t. exiſti Iidemq; dentibus
z. Vtiliſſimi in cibis hyberno tempore exiſtimantur. Iidemq; bus
m uolumẽ.Vtiliſſimi in cibis hy 1 EX reiI U F
Ehnperimnmichuorn atterant. Ebora certe poliunt. Odiũ iis cum uite maximũ:refugitq;

c,hulbus
ſenuſconrun
Dehonel

QOe

„ mad
o
gehnoAlis
tmrurnaph
Alceſtarim
Cpedealiun

(cequitoli

nunenpin
lnin dtdi
Eosaiscid
aigumo
eiurnndohu
le cita Ac
gregprizn
letnnia minin
necicomſe
nome kloe
lingoiinlen
lſemineſent
uluclelen
gvoniümtun
RRcori
ticydegoh
Poltscnind
Cöllnitnin
Aleeni cait
cmgain
lceavin
Wwrakſolr
hturüä⸗
Puncorrun
ſeninisLeru
Kötotumit
chterfok
Pltcer ſaur
mtunt Etd
limendech
Giudxne
weitint
le
liacft
tbane,
necſtrn
icäſ.
eütole
ötolürde
4 Pberio
ſlödus
Aunlaz

nigann
etumtſbn
l toti
Pdhlelnre
ülcenmnein,
mnnti
dotulſe
Mecnmb
Gcids Nrlnn
.iezob
turd Kenitben
ngrerusckn
lemg cennbun
rmünfigig
Mionn
enit ſuri
nehſer
nnionh ule:
iimani⸗
rlekan
Cie utlell
CNrtaie⸗
ilaagüun
MAmrctel
enmioticdinnn
bniodohne
ndudcbun
Glumuni
cen Mudu
Bcnuns Al

—

.

d in
atimd chd⸗
ukiner u
unulis N
eeliuhn
17 mnegn

immind

mimnen
Dus—
mmöktuice
Cunmumn
Ni Nüc
rokino il,
eſ
ein n
Incilin
co

—

cia. Bulbus non naſci niſi ex ſemine priores tradiderunt. Sed & in preneſtinis campis ſpon

te naſcuntur ac ſine modo etiam in remorum aruis.

De horteſium hærbaruũ radicibus: foliis: foribus: coloribus. C⸗a. V.
Ortenſibus omnibus fere ſingulæ radices: ut raphano-betæ: apio maluæ. Ampliſſi⸗
h. ma auté lapato: ut quæ deſcendat ad tria cubita. Silueſtri minores tumidæ. Effoſſa
gqluoq; diu uiuit. Quibuſdã tamẽ capillatæ: ut apio: maluæ. Quibuſdã ſurculoſæ: ut
ocimo.Aliis car noſæ: ut. beiæ: aut magis etiãnum croco. Aliquibus ex cortice & caine con
ſtant: ut raphano & rapis. Quorũdam geniculatæ ſunt ut graminis. Quæ rectãâ nõ habent

radicẽ ſtatim plurimis nituntur capillamẽtis: ut atriplex: & blitum. Scylla autẽ & bulbi &

cepe & alium nõ niſi in rectum radicantur. Sponte naſcentiũ quædàâ numeroſiora ſunt ra⸗
dice qua folio: ut calax: perdiotũ crocum. Florent uero cum fraxino ſerpillium: ambroto
num: napi: raphani: meta: ruta: & cætera quidẽ defloreſcunt cũ cœpere. Ocimũ autẽ particu
latim & ab i no incipit. Qua de cauſa diutiſſinæ floret. Hoc & in heliotropio hærba euẽit.
Flos aliis cãdidus: allis Iuteus: alus purpureus. Folia cadunt a cacuminibus ori gano: inulæ:
& aliquando rutæ iniuria læſæ. Maxime cõcaua ſunt cepe. getio. Alliũ cepaſq; iter deos iu
reiurando habet ægyptus. Cepe genera apud græcos ſarda: ſamothraria: halſidena: ſetania
Itẽ ſcirta.Aſcaloni ab oppido iudææ nominata. Omnibus etiã odor lachrymoſus & præci
pue cypriis: minime gnidis. Oĩbus corpus tutum pinguidinis earũ carthilagine. E cunctis
ietania minima:excepta tuſculana:ſed dulcis. Scirta autẽ & aſcalonia cõduntur. Scirtã hye
me cũ coma ſua relinquunt.Vere folia detrahunt: & alia ſubnaſcũtur iiſdẽ diuiſuris: unde
& nomẽ. Hoc exemplo reliquis quoq; generibus detrahi iubent: ut in capita creſcant po⸗
tius quãâ in ſemetipſa. Aſcaloniarũ propria natura. Eteni uelut ſteriles ſunt ab radice: & ob
id ſemine ſeri illas nõ depõi iuſſere græci. Prætera ſerius circa uer cũ germinant tranſfer⸗
ri. Ita craſſeſcre Et tũc properare præteriti temporis penſitatiòe. Feſtinandũ aũt in his eſt:
quoniã natura celeriter putreſcunt. Si depõantur: caulẽ amittũt: & ſeme ipſæq; euaneſcũrt
Eſt & colorũ differentia. Samo eni & ſardibus candidiſſime pueniunt. Sũt ĩ honore & cre⸗
ticæ: de quibus dubitant ante eædẽ ſint: quæ aſcalionæ: quoniã ſatis capita craſſeſcunt: de
poſitis caulibus & ſemme. Diſtant ſapore tantũ dulci.Apud nos duo prima genera. Vnum
cõdimẽtarium: quod illi getion: noſtri pallacanã uocant. Serit᷑ mẽſibus martio: aprili:maiv.
Alterũ capitatu æ& uæ ab æ quinoctio autũni uel fauonio. Genera eius auſteritatis ordine
africana: galica:tuſculana: amiternina. Optĩa aũt quæ rotũdiſſima. Itẽ ruffa acrior ꝗ́ candi
da:ſicca ꝗ uiridis: & cruda quà cocta: ſicca ꝗᷓ cõdita. Seritur amiternina frigidis & humidis
locis:& ſola alii modo capite:reliquæ ſemine.Proximaq; æſtate nullũ ſemẽ emittunt: ſed
capux tantũ quod inareſcit. Sequeti autẽ anno permutata ratione ſemẽ gignitur. Capur
ipfum corrumpitur. Ergo oĩbus annis ſeperantim ſemèẽ cepe cauſa ſeritur. Seperati cepe
ſeminis. Seruantur autẽ optime in paleis Getium pene ſine capite eſt: cerucis tantũ lõgæ:
& iõ totum in frõdæ:ſepiuſq; reſecatur ut porrũ.ldeo & illud ſerunt nõ depõunt. Cætero
cepas ter foſſo ſolo ſeri iubent:extirpatis radicibus hærbarũ.In iugero denas libras. Inter
miſceri ſatureiã: quoniã melius ꝓpueniat. Runcari præterea: & ſarriti ſi nõ ſæpius qter. Aſca
loniam mẽſe februario ſerunt noſtri. Semẽ ceparum nigreſcere incipiens anteꝗᷓ marceſtat
metunt.Et de porro in hanc cognitionẽ dici conuenit:præſertim cũ ſectiuo nuper aucto⸗
ritatem dederit princeps Nero: uocis gratia ex oleo æſtatis mẽſium oĩbus diebus. Nihilq;
aliud ac ne paue quidẽ ueſcendo. Seritur ſenine ab æquinoctio autũno ſi ſectiuũ facere li
buerit denſius. In eadẽ area ſecatur donec deficiat: ſtercoraturq; ſemper: ſi nutritur in capi
ta anꝗᷓ ſecetur: cũ increuerit:ĩ aliã aream trſferatur ſumis ſoliis leuiter reciſis ante medul
lã & capitibus retractis tunicis ue extremis. Antiqui ſilice uel tegula ſubiecta capita dila/
tabant. Hoc item de bulbis. Nunc ſarculo leuiter cõuelluntur radices ut delumbatæ alant
neq; diſtrahãt. Inſigne ꝙ cũ fimo lætoq; ſolo gaudeat: rigua odit: & tamẽ pprierate quadã
ſoli cõſtat. Laudatiſſimus ĩ ægypto: mox orchiæ atq; aritiæ. Sectiui duo genera. Hoc hær
baceũ folio inciſuris eius euidentibus: quo utuntur medicamẽtarii.Alterũ gẽus ſuauidio
ris folii rorundioriſq;: ĩciſuris leuioribus. Fama & Melà equeſtris ordinis rerũ ex ꝓpcuratõe
a Tyberio principe accarſitũ in ſũma deſperatiõe ſucco porri ad trium denariorũ argẽteo
rũ põdus hauſto cõfeſtĩ expiraſſe ſine cruciatu.Ampliorẽ modũ negãt noxiũ eſſe.Allium
ad multa turis præcipue medicamenta prodeſſe creditur. Tenuiſſimis & quæ geperantur
£ i i

LIBER.

in uniuerſũ uelatur mẽbranis: mox pluribus coagmẽtatur nucleis: & iis ſeperati ueſtitis.
Alſperi ſaporis: & quo plures nuclei tuere hoc eſt aſperius. Tediũ huic quoq; halitu ut ce⸗
pis:nullu camẽ coctis. Cenerũ differentia ĩ tempore.Præacox mat ureſcit.lx.diebus tũ ĩ ma

gnitudine. Vlpicũ quoq; in hoc genere græci appellauere aliũ cypriũ: alii antiſcordon: præ

cipue africe celebratum inter pulmẽtaria ruris grandinis. Alio trito in oleo & aceto mirũ
Aquantũ increſcat ſpuma. Quid am & allium ulpicũ in plano ſeri uetant: raſtellatimq; gru⸗
mnulis ipomi diſtantibus iter ſe pedes ternos. Inter grana quattuor digyti intereſſe debẽt:
ſimul atq; tria folia eruperit ſarriri. Grandeſcũt quo ſæpius ſarriuntur. Matureſcẽtũ cau⸗
les depreſſi in terrà obruuntur.ita cauet ne in frondẽ luxutient. In frigidis utilius uere ſe
ri quã autũno. Cæterũ ut odore careant omnia hæc iubentur ſeri cum luna ſub terra ſiu
colligi cũ in coitu. Sine iis Menander e græcis auctor eſt: alium e dentibus ſi radicem betæ
in pruna toſtã ſi uperederint: odorem extingui. Sunt qui & alium & ulpicum inter cõpita⸗
lia ac ſaturnalia ſeri aptiſſime putent. Allium & ſemine ꝓuenit ſed tarde. Primo enim an⸗

no porrti craſſitudine capite efricitur: ſequenti diuiditur: tertio conſumatur. Pulchriuſq;

æxiitimartur tale. A quibuſdã ĩ ſemẽ exire uecatur. Sed intorqueri caulis ſationis gratia: uti
caput ualidius fiat. Quod ſi diutius alium cepeq; iueterari libeat aqua ſalſa tepida capita
intinguenda ſunt. Ità diuturniora fient: nelioraq; uſui: ſed in ſatu ſterilia. Alii contẽti ſuüt
primo ſuper prunas ſuſpendiſſe: abundeq; ita profici arbitrantur: ne germinẽt. Quod face
re allium cepamq; extra terram quoq; certum ẽ: & cauliculo ado euaneſcere. Aliqui & al

lium palea optime ſeruari putant. Allium eſt in aruis ſponte naſcens: alũ hoc uocat: quod
aduerſus improbitatẽe alitũ depaſcentiũ ſemina: coctum ne renaſci poſſit: abiicitur: ſtatĩc;
quæ deuorauere aues ſtupentes manu capiuntur: & ſi paulũ cõmorauere reſupitæ. Eſt &
ſilueſtre quod urſinũ uocant odore molli: capite pretenui: foliis grandibus.
= Quoto die queq; herbæ naſcuntur ſatæ: & quomodo quæq; formãtur: uel di⸗
Serantur: & quorum ſingula genera: & quorũ plunra. Ca. VI.

—.

N hortu ſatorũcelerime naſcuntur ocimũ:blitũ:napus:eruca. Tertio enĩ die exũ/

1

i punt anetum quarto: lactuca ꝗnto raphanus ſexto: cucumis: & cucurbitæ leptimo

prios cucumis: naſturtiũ ac ſinapi ꝗnto. beta æſtate ſexto hyeme decimo: atriplex

Octauo:cepe.xix.aut.xx.getium.x.aut.xli.Cõtumacius coriandrũ. Cunila quidẽ & ounga/

nũ poſt.xxx. diem. Ommum difficillime apium. xl. enim die cum celerime maiore ex ꝑarte
emergit. Aliquid & ſeminum ætas confert: quoniam recentiora maturius gignuntur. In

porro:getio: cucumere: cucurbita. Ex uentre autem celerius proueniunt apium: beta: car
damũu: cunilia: origanum:coriandrum. Mirum in betæ ſemine non enim tota eo anno gi/

gnuntutr: ſed aliquid ſequente: aliud tertio.Itaq; ex copia ſeminis modice naſcitur. Quæ⸗

dam anno tantuin ſuo pariunt: quædam ſæpius ſicut apium: porrum:getium. Fiæc emm ſe
mel ſata pluribus annis reſtibili tertilitate prouemiut. Semina plurimis rotunda: aliquibus
oblonga: paucis foliaca & lata: ut atriplici. Quibuſdã anguſta & canaliculata: ut cumino.
Differunt & colore nigro candidoq; item duricie. Surculacea in folliculo ſumt raphano: ſi

napi: rapo. Nudum ſemen apii: coriandri: aneti: fœniculi: cumini. Cortice obducta bliti: be-
tæ: atriplicis: ocinmu. At lactucis in lanugine. Nihil ocimo fœcundius. Cũ maledictis ac pro⸗

pris ſetendum præcipiunt: lætius prouemet. Satum etiam paſcitur terra adacta cuminũ: &

.

qui ſerunt precantur ne excat. Quæ in cortice ſunt difficillime matureſcũt: maximeq; oci

mũ:& gyt.Siccatux omnia ac ſunt fœcunda. Vtiq; meliora naſcuntnr aceruatim ſato ſemi⸗
ne: qua ſparſo. lta certe porrum & allium ſerunt in lacimis colligatũ. Apium etiam paxil
lo cauerna facta ac fimo ingeſto. Naſcuntur autẽ omnia aut ſemine aut auulſiõe Quædà

ſemine & ſurculo: ut ruca:origanõ. Ocimum præcidũt enim & hoc cũ peruenit ad palmæ
altirudinẽ. Quædam & radicẽ & ſemine: ut cepa: aliũ bulbi: & ſi quorũ radicem minimi fo

runt relinquint. Eoruluero quæ a radice naſcuntur radix diuturna & fruticoſa eſt: ut bul

bi: getii ſcyllæ. Fruticant alia & non capite: ut apium: & beta. Caule reciſo fere quidẽ om⸗=
nia regerminant: exceptis quæ nõ

*

lacttuea. Haanc etiã ſuauiotẽ putant a regerminatione. Raphanus utiq; iucũdior detractis

foliis anteꝗᷓ decauleſcat. Hoc & in rapis. Nam & eadẽ direptis foliis cooperta terra creſcũt .
durantq; in æſtate. Singula genera ſunt ocimo:lapato:blito:naſturtio: erucæ: attriplici: co
riandro aneto-iæc enim ubiq; eadem ſunt: neq; aliud alio melius uſquam. Rutâ furtiua

ſcabrum caulẽ habent.Ex in uſu uero ocimũ: raphanus

mtumort
Irönepe

PPnimoc
.
.1. Run

hunm

fuentuinf.

ſsalorumd.
Unületi (all

Usbervaer

ſleco
Onsgunn
pierunp
Nilſcpy
bmkespe
um iinaſt
Mraegedn
Nceuppure
Polisanplic⸗

turaonnmibus
ntinmfaciu
lrillenen

lomyendato

gloczaugere
nedlicas ktec

ſoiocypado

hoplanreron
Ponunnvocan
grreurceisoo
ignisſterco
weibrunnſe
onerno.
Ehreäihuel
enzshum
iüſinog ſun
neabiſinn
lanniplas
kaclonndi
ſweclein
nporbus

Umtnone
genfe
Calere
tind
WN
oril cien
ifneire
oend
Nttipn

Perri leſit

haltunrce,

dieditiin
dlconleond
tolnti
eling grus
merelle ceder
trelcetüca⸗

sullusvereſ⸗
n lub dernſt
linadicenben

mimeercönil

Mnimo enun w.

r, Pulchniu
Uonitgnunun
tthcnn
Aliiconten ſt
rinet wotte
eeAId
hocet or
Dicu:tnig
enin
kminnuddi
V
moenideti⸗
cutbicrſenan⸗
deind mil
uices ae
naioeer a
giun, 1
ue/Hn
Pwogi/
cen ſe
aigupus
1cumino,
notmnol
u dliribe⸗
tis ho⸗
1CuNiNi
uineq
nſatoſem/

ihtnie
Hackd
guic⸗ acp
nüͦ⸗ Gppmnu
liot lemait
enlſit
unſlat
gui funina

ſtimẽt: tranſferi aũt cũ quinq; foliorũ eſſe cœperint.N

gantum prouenite fertilius putant: ſicut apes furtiuas peſſime. Naſcuntur etiã nõ ſata mẽ
taſtrũ: nepeta: intubũ: pulegiũ. Contra plura genera ſunt eorum quæ diximus: dicemuſq;
. in primis de ai
Natura & genera & hyſtoriæ ad cõdimẽta in horto ſatarũ rerũ.xxxvi. Ca. VlII.

D enĩ quod ſponte in humidis naſcitur helioſelinũ uocatur uno folio:nec hirſutũ

X .
₰„

Rurfſus in ſiccis hippoſelinũ: pluribus foliis: ſimile helioſelino. Lertiũ eſt oreofeli

nnum cicutæ foliiss: radice tenui: ſemine aneti: minutiore tamẽ. Eſt autẽ ſatiuis dif⸗

ferentia in folio denſo criſpo: aut rariore & leuiore. Itẽ caule tenuiore ac craſſiore. Ex cau⸗
lis aliorum candidus eſt: aliorũ purpureus: aliorũ uarius. Latucæ græci tria fecere genera.
unũ lati caulis: adeo ut urceola & olitoria ex iis factitari prodiderint. Folium his paulo ma
ius hærbaceo & anguſtiſſimũ: ut alibi cõſumpto incremẽto: alterũ rotundi caulis. Tertiũ
ſeſſile: quod laconion uocant. Alii coloris & temporis ſatus genera diſcreuere. Eſſe enĩ ni⸗
gras: quarũ ſemẽ menſe ianuario ſeratur albas quarũ martio: rubentes quarũ aprili. At om
niũ earum plantas poſt binos mẽeſes differri. Diligentiores plura genera faciũt: purpureas:
criſpas:cappadocas: græcas: Longiora his folia cauleſq; lati. Præterea longi & anguſti intu

bi ſimiles.Peſſuuũ autẽ genus cù exprobatione amaritudinis appellauere picrida. Eſt etia-
num alia diſtinctio atræ quæ miconis uoc tur a copia lactis ſoporiferi: quàq omnes ſomnũ

parere credantur. Apud antiquos italiæ hoc ſolũ genus earũ fuit: & ideo latucæ nomẽ ade

ptæx. Purpuream maxime radicis cecilianã uocant. Rotundam uero ac mimme radicis: latis
foliis artylida. Quidamq; eumechion: quoniã hæc maxime refragetur ueneri. Eſt quidẽ na

tura oinnibus refrigeratrix: & ideo æſtate gratæ a ſtomacho faitidiũ auferunt: cibiq; appe
trentiam faciunt. Diuus certe Auguſtus lacuca conſeruatus in ægritudine fertur pruden
tia Muſæ medici:cũ prior eſſet eſca e melle. Religio minime omine caret: in tantũ recepta

com nendatione: ut ſeruari etiam in alienos menſes eas oxymelite repertum ſit. Sang uinẽ

quoc augere creduntur. Eſt etiamnũ quæ uocatur caprina lactuca: de qua dicemus inter
medicas. Et ecce cum naxime coœpit irrepere ſatiuis ad modum probata: quæ cilicia uocat
folio cappadocæ niſi criſpum latiuſq; eẽt. Nec ex eode genere poſſunt dici: neq; ex alio in
tubi hyemis impatientiores: uiruſq; præferentes: ſed caule non minus grati. Seruntur uer⸗

no plantæ eorũ:ultimo uere tranſferuntur. Eſt erraticum intubum: quod in ægypto ciheo
horium uocant.De quo plura alias. Inuentum omnes thyrſos uel folia lactucarum proro⸗

gare urceis conditos ac recentes in patinis coquere. Seruntur lactucæ anno toto lætis & ir
riguis ſtercoratiſq; binis menſibus inter ſemẽ plantamq; & maturitatem. Legitimum ta/
mẽ a bruma ſemen iacere:plantam in fauonio tranſfere.Aut ſemẽ fauonio:plantam æqui
noctio uerno. Albæ maxime hyemẽ tolerant. Humore omnia hortenſia gaudent & ſterco⸗-

re præcipue lactucæ: & magis intubi. Seri etiam radices illitas fimo irereit: & repleri abla-

queatas humo. Quidam & aliter amplitudinem augent: reciſis cũ ad ſemipede excreue⸗
rit fimoq; ſuillo recenti illitis. Candore uero putant cõtingere iis dũtaxat: quæ ſunt ſemi
nis albi: ſi harena de littore a primo in cremeto cõgeratur in medias: atq; ĩ creſcentia folia

contra ipſas religentur. Beta hortenſiorũ leuiſſima ẽ. Eius quoq; a colore duo genera græ

ci faciunt: nigrã: & candidam: quã præferunt: parciſſimi ſeminis: appellãtq; ſiculũ:candoris
ſane diſcrimine præferentes ut lactucam. Noſtri betæ genera faciunt uernũ & autũnale: a

temporibus ſatiuis:quãquã & iunio ſeratur. Tranſferuntur autẽ in planta he quoq;: & ob
limi fimo radices ſuas locũq; ſimiliter madiũ amant.Vſus iis & cum lẽte ac faba.ldẽq; qui

oleris & p̃cipuus: ut lenitas excitetur acrimonia ſinapis Medici ĩnocẽtiorẽ ꝗᷓ olus eſſe iu⸗
dicauere Quã ob rẽ appoſitas nõ memini: deguſtare etiã religio ẽ: utq; ualidis potius ĩ ci⸗

bo ſint. Gemuna iis natura & oleris & capite ipſo exiliẽtis. Bulbis ſpecies ſũma i latitudine.
ea cõtĩgit ur ĩ lactucis:cũ cœperint colorẽ trahere ĩpoſito leui pondere. Neq; alii horten-
ſiorũ altitudo maior.In binos pedes aliquãdo ſe pãdũt: multũ & ſoli natura cõferente eis.
Et in circelenſi agro ampliſſime pueniunt.Sũt ꝗ betas punico malo florẽte optime ſeri exi
1 Nra differẽtia ſi uera ẽ: cãdidis ſolui
aluos: modice nigris inhiberi. Et cũ braſſica corrũpatur ĩ dolio uimi ſapor odore betæ foliis
demerſis reſtirui. Olus cauleſq; ꝗbus nũc prĩcipatus hortorũ apud græcos ĩ honore fuiſſe
nõ repio. Sed Cato braſſicæ miras canit laudes: qua ĩ medẽdi loco reddem. Genera eius fa
cit tria. Vnã extẽtis foliis: caulæ magno. Alterã criſpo folio: ꝗᷓ apinã uocat. Tertiã nin utis

cauilibus lenẽ tenerà minimecq; probat. Braſſica toto anno ſeritur quonià & toto ſecat. Vei
Niſſime tamẽ ab æquinoctio autũnm. Trãſfertur cũ quinq; foliorũ e, Cima a prima ſectione
præſtat ꝓximo uere. Hic é quidâ ipſorũ cauliũ delicatior teneriorq; cauliculus. Apitii lu⸗
xujria. Et ꝑ eun Druſo Cæſari bladitus nõ ſine caſtigatiõe TLiberii patris. Poſt Cima ex eadẽ
braſſica cõting unt æſtiui autũnaleſq; cauliculi:mox hyberni: tierũq; cimæ: nullo equæ ge
nere multifero. donec ſua fertilitate cõſumat. Tertia circa ſolſtitium ex qua ſi humidior
lIocus ẽ æſtate ſiccior autũno plantatur. Humor fimuſq; ſi defuere: maior ſaporis gratia ẽ
Si abũdauere lætior fertilitas. Fimũ aſininũ maxĩe cõuenit. Eſt hæc quoq; res inter opera
ganexæ. Qua propter nõ pigebit uerboſius pſequi. Præcipuus fit caulis ſapore ac magnitu
die. Primũ omniũ ſi in repaſtinato ſeras: dein ſi terrã fugiẽtes cauliculos ſeces: a terraq; p

ceritate luxurioſa atrolletes ſe exagerando aliã accumules ita: ne clus ꝗᷓ cacumen emineat.

Tritianũ hoc genus uocat᷑: bis cõputabili ĩpẽdio tedioq;. Cætera genera cõplura ſunt. Cu
manũ: ſiſſile folio: capite patulũ: aricinũ altitudine nõ excelſis: folio numeroſius ꝗ́ tenuius
Hoc utiliſſimũ exiſtimat᷑: quia ſub omnibus fere foliis fruticat cauliculis peculiatibus Põ

peianũ procerius caule ab radice tenui: intra folia craſſeſcit. Rariora hæc anguſtioraq;: ſed

teneritas ĩ dotæ fit. Frigora nõ tollerat. Quibus etiã aluntur bruriani: prægrandes foliis:
caules tenues: ſapore acuti. Sabellico uſq; in admirationẽ criſpa ſunt folia:quorũ craſſitu⸗
do caulẽ ipſum extenuat: ſed dulciſſimi phibẽtur ex oĩbus de per fſubire lacuturres ex cõ
ualle aricina: ubi quõdam fuit lacus turriſq; quæ remanet: capite prægrãdes: folio ĩnumeri
Alii in latitudine toroſi. Nec plus ullis capitis poſt tritianũ:cui pedale aliquando cõſpicit᷑.
Et cima nullis ſerior. Cuicunq; autẽ generi pruinæ plurimũ ſuauitatis cõferũt.Erx niſi obli
quo uulnere defeẽdatur medula plurimũ nocet. Semini deſtinati nõ ſecant. Eſt etiã ſua gra
tia nõnũquã platæ habitu excellẽtibus. Halmyrida uocan:quoniã niſi in maritimis nõ pue
niunt. Nauigatiõe quoq; lõgiĩqua uiridibus adſeruatis. Statĩ deſecta ita ne humũ attingãt
I cados olei quãꝗᷓ ꝓpxime ſiccatos obturatoſqʒ ↄdũtur:oĩ ſpiritu excluſo: Sũt ꝗ plantã ĩ traſ
ferẽdo alga ſubdita pediculo nitro ue trito: quod tribus digitis capiat᷑: celeriores ad ma-
turitatẽ fieri putent. Sunt qui ſemẽ trifolii nitrũq; ſimul tritũ aſpergãt foliis. Nitrũ etiam
in coquẽdo uiriditatẽ cuſtodit.Aut apiciana coctura oleo ac ſale priuſꝗᷓ coquãtur macera
xis.ẽ ĩtrr hærbas genus inſerẽdi præciſis germinibus caulis: & ĩ medullã ſemĩe ex aliis addi
to. Hoc & ĩ cucumere ſilueſtri. Necnõ oſus quoq; ſilueſtre ẽ trium foliorũ. Diui luli car⸗
minibus præcipue iocis militaribus celebratum. Alterius quippe uerſibus ex ꝓbauere lap
ſana ſe uixiſſe apud dyrrachium præmiorũ perſimoniã cauillates. Eſt autẽ id cina ſilueſtris
Omniũ hortenſiorũ laudatiſſima cura aſparagis. De origĩe eorũ in ſilueſtribus curis abũ⸗
de dictũ: & quõ eos iuberet Cato in harundinetis ſeri. Eit & aliud genus incultius: aſpara⸗
go mitius corruda paſſim etiã ĩ mtibus naſcẽs: refertis ſuperioris germaniæ cãpis: no ĩ ſci-
to Tyberii Cæſaris dicto hærbã id quàdã naſci fimillimà aſpergo. Nâ quod ĩ neſide cãpaniæ
inſula ſponte naſcit᷑ longe optimũ exiſtimat᷑ hortenſiũ.ſeritur ſpongiis.Eſt eni plurimæ ra
dicis: altiſſimeq; germinat. Viret thirſo primũ emicâte Qui caulẽ educẽs tp̃re ipſo quo faſti
gatus eſt in toros ſtringit᷑. Poteſt & ſemine ſeri. Nihil diligentius cõprehedit Cato. Nouiſ
Timũ libriq; eſt: ut appareat repentinã ac nouiriã uiro curã fuiſſe. Locum ſubigi iubet humi
dum aut craſſum: Sẽipedali undiq; ĩteruallo ſeri ne calcet. Præterea ad lineâ grana bia aut
terna paxillo dimitti. Videlicet ſemine tum tãtum ſerebantur. Id fieri ſecundum æquino
ſtium uernũ. Stergore ſatiari. Crebro purgari. Caueri ne cum hærbis euellàtur aſparagi.

Prĩo ano ſtramẽto ab hyeme protegi. Vere aperiri: ſarriri rũcari. Tertio ĩcẽdi uerno. Quo

maturius ĩcenſus ẽ: hoc melis puenit.Itaq; harundinetis maxĩe cõuenit quæ feſtinãtincen
di. Sarriri iubet idem nõ anteꝗᷓ aſparagaſus natus fuerit: ne in ſarriẽdo radices uexẽtur. Ex
ęeo uelli aſparagũ ab radice. Nam ſi defringatur ſtirpeſcere:& intermori. Velli donec ĩ ſemẽ
eat.ld autem matureſcere ad uer:incendiqʒ: ac rurſus cum apparuerint aſparagi ſarriri ac

ſtercorari. Ac poſt annos nouem cum iam uetus ſit: digeri ſunacto ſolo ſtercoratoq; . Tũ

ſpongiis ſeri ſingulorum pedum interuallo. Quin & oillo fimo nominatim uti quoniam
aliud hærbaſceret: nec quicquâ poſtea tẽtatum utilius apparuit: niſi circa idus februarii
defoſſo ſemine aceruatis paruulis ſcrobibus ſerunt: plurimumq; maceratua fimo. Deĩ ne

xis inter ſe radicibus ſpongias factas poſt æquinoctium autummi diſponunt pedalibus in

teruallis: fertilitate in denos annos durante. Nullum gratius ſis ſolum quò rauenatium,

erd

Porori
Poterit 1
coreclici
tulemm

ſemnivea
figias c
octmme ſe
Etuci que
golunco
ſeincbis
1urüto
jemenei
Muinvc
mehrerici
culunisap
colulatuc
Ltorpron
ſucconutt
umi te
Leldurara
ſroleou
uernoſerit

(tucoe

Cllcertami
Imnnusbre
Alhthoen
ud grece
ſluerüc,G
keurnr.C.
gleruann
Gumg
lerenden
Mſlueſt
Whiproch
mme⸗
Welmnmn
Guccane
nſanan
1 oq
Elier
Rlirmn
inter der⸗
Mlelne
wolatin
eonoi⸗
En
. um 01
putican
Nini

Ltoidſet

1Primnaſect⸗
n il,
RtCnieren’
nuloeglr
ulbunior
pongn
les Mer er
teXmupnin
cend en
unenemmen
lunlon
Ousitenuins
Nllindan
Puſtiorcgh
gundes foli
Ouric M⸗
heuuunetends
ntoloinuen
mocihict
ir enii ch
Neariſtagn
nnini wpue
wmümmngi
1ggmniiti
ciunsAm,
s Niüeuim
guicu won
leeariiia
Diuiulcer/
1 ur
udlctns
Ham bü⸗
tusn
nsoilc⸗
leciznie
ueimel
guokiſi
1o Nouß
nbethum
nabiaaut
alpanagt⸗
emo⸗Qo
ſinincen
lexitull
oneciſen⸗
iſun
toq.
. guobimn
35 fehrumn
mnoDeiſe
wenitun⸗

ſemine ante nonas martias. Plantæq; quæ ex eo

„.

Hortorũ indicauimus corrud. Hunc intelligimus ſilueſtrẽ aſparagũ: quẽ græci orminũ

aut myacanthon uocãt aliis ue noĩbus. Inuenio naſci & atietis cornibus tuſis atq; defoſſis

Poterãt uideri diſta omnia quæ in præcio ſunt:niſi reſtaret res maximi qua ſtus nõ ſine pu

dore dicẽda. Certũ eſt qupppe carduos apud carthaginẽ magnã cordubaq; præcipue ſeſter

tia ſena milia e paruis: iis reddere: qm portenta quoq; terrarum in ganeã uétimus. Etiam ea

quæ refugiũt quadrupedes nic. Curduos eigo duobus modis ſerũt autũno:planta &
iſponẽtur ante idus nouẽbris aut in locis
frigidis circa fauoniũ.Stercoràtur etia ſi placet. Latiuſq; proueniunt. Ocimum parilibus
odtume ſeri ferunt. Quidam & autno:iubentq; cũ hyeme ſeratur:aceto ſemen perfundi.
Eruca quoq; & naſturtium uel æſtate uel hyeme facillime naſcũtur. Eruca præcipuæ fri⸗
gorum contẽptrix diuerſæ eſt ꝗᷓ lactuca naturæ. Cõcitatrix ueneris. Idcirco iungitur illi fe
re in cibis: ut nimio frigori par feruor ĩmixtus tẽperamẽtũ æquet. Naſturtiũ nomẽ acce pit
a nariũ tormeto:& inde uigoris ſignificatio.prouerbio id uocabulo ſurpauit ueluti torpo

rem excitantis.In arabia mire amplitudinis dicit᷑ gigni. Ruta quoq; ſeritur fauonio & ab

æquinoctio autũni:odit hyemẽ & humorẽ ac fimũ.Apricis gaudet & ſiccis: terra quã maxi
meæ lateritia. Cinere uult nutriri. Hic & ſemini miſcet᷑: ut careat erucis. Auctoritas etiã pe⸗
culiaris apud antiquos ei fuit. Inuenio muſtũ rutatũ populo datũ a Cornelio Cethego in
cõſulatu collega. Q.Flaminii comitiis per actis. Amicitia eſt ei & cũ fico. in tantũ ut nuſꝗᷓ
letior proueniat quã ſub hac arbore. Seritur & ſurculo melius in perforatã fabã inditoque

ſucco nutrit cõprehẽdẽdo ſurculũ. Seritur & a ſeipſa. Naq; in curuato cacumine alicuius

rami actigerit terram ſtatim radicatur. Eadem & in ocimo natura niſi ꝙ difficilius creſcit.
Sed durata runcatur nõ ſine difficultate proueniẽtibus ulceribus: nimunitis manibus id

fiat: oleo ue defenſis. Cõciduntur autẽ & eius folia: ſeruàturq; falſciculis. Ab æquinoctio
uerno ſeritur apiũ ſemine paulũ in pila pulſato. Criſpius ſic putãt fieri: aut ſi ſatũ calcetur
cylindro pedibus ue. Propriũ ei ꝙ colorẽ mutat. Honos ipſi in achaia coronare uictores ſa

cti certamims nemeæ. Eodẽ tempore ſeritur menta planta:uel ſi nondũ germinat: ſpõgia

minus hæc humido gaudet æſtate uirent. hyeme flaueſcit. genus eius ſilueſtre mentaſtrũ

eſt. Et hoc propagatur ut uitis: uel ſi inuerſi rami ſerãtur. Mente nomen ſuauitas odoris
apud græcos mutauit: cum alioqui mintha uocaretur. Vnde ueteres noſtri nomẽ decli=

nauerũt. Grato menta menſas odore percurrit in ruſticis dapibus. Semel ſata diutiua æta⸗
te durat. Cõgruit pulegio cuius natura in coronariis refloreſcẽs ſæpius dicta eſt hæc quo

qʒ ſeruantur ſimili genere: mentam dico pulegiumq; & uepitam. Condimentorum tamen
omnium ꝙ faſtidiis ciminum amiciſſimum. Naſcitur in ſumma tellure uix hærẽs: & in ſub
lime tendens.In putribus & calidis maxime locis medio ſerendum uere. Alterum eius ge⸗-

nus ſilueſtre: quod ruſticum uocant:alii thebaicum: ſi tritũ ex aqua potetur in dolore ito⸗

mahni prodeſt. In carpẽtina noſtri orbis maxime laudatur. Alioquin æthiopico africaq; pal

maeſt. Quidam huic ægyptium præferũt. ſed præcipuæ oluſatrum ſmire naturæ eſt. Hip/
poſelinum græci uocant: alii ſmynion. E lachrima caudicis ſui naſcitur. Seritur & radice.

Succum eius qui colligunt murræ ſaporem habere dicũt. Auctor eſt Theophraſtus mur⸗
ra ſata natum. Hippoſelinum ueteres præceperant in locis incultis lapidoſis iuxta maceriãä

ſeri. Nunc & repaſtinato ſeritur & a fauonio poſt æquinoctiũ autũnum. Quippe cũ cappa⸗

ris quoq; ſeratur ſiccis maxime: area in defoſſu cauata ripiſq; undiq; circunſtructis ſapi/

de:alia: euagatur per agros & cogit ſolum ſterileſcere. Florent æſtate. Viret uſq; ad uer⸗

giliarum occaſum: ſabuloſis familiariſſimum. Vitia eius quod tranſmaria naſcitur dix-imꝰ

inter peregrinos frutices. Peregrinum & careũ gentis ſuæ nomine appellatũ culmis princi

pale.In quacunq;ʒ terra ſeri uult ratione eadem qua oluſatrũ. Laudatiſſimum tamen in ca

xna:proximũ phrygia. Liguſticũ ſilueſtre eſt. In liguriæ ſuæ mõtibus ſeritur. Vbiq; ſuaui⸗

us ſatiuum:ſed ſine uiribus. Panacem aliqui uocant. Crateias apud grecos cunilã bubulãà

eo nomine appollat. Cæteri fere cunizamide: cumlaginẽ. Thymbram uero quæ ſit cunila.

Hiæc apud nos habet uocabulũ & aliud ſatureia dicta in cõdimentario genere. Seritur mẽ
ſe februario:origano æmula. Nuſꝗᷓ utrũq; additur: ꝗppe ſimilis effectus: ſed cunilæ ægy-
heiiun origanũ tantum præfertur. Peregrinum fuit & lapidum. Seritur a fauomo. Dein cũ

fruticauerit: iuxta terrã præciditur. Tunc runcatur: ſtercoraturq;. Per biennium hæc. Po⸗

ſtea in iiſdem fruticibus utũtur: ſi non ſeuitia hyemis ingrauat: quâdo impatientiſſimnm

LIBER.
eſt frigorũ. Exit & in cubitalem altitudinẽe foliis laurinis ſed mollibus. Vſuſq; eius nõ ſine 4
lacte. Gytpiſtrims: aniſum & anetũ culinis & medicis naſcũtur. Sagapenũ & ipſnm in hor⸗/ co
tis quidẽ: ſed medicinæ tantũ Sũt quædã comitãtia aliorũ ſatus ut pauper:naq; cũ braſſica
ſeritur. Ac porculaca & eruca cũ lactuca. Papaueris ſatiui tria genera. Candiduũ cuids ſe/ ne ue⸗
men toſtũ in ſecũda menſa cũ melle apud anticos edebatur. Hoc & panis ruſtici cruſtæ in⸗- ndnf
ſpergitur adfuſo ouo inherens. Vbi inferiorẽ cruſtã apio/gytq; ceriali ſapore cõdiũt.Alte ſemgus
rum genus papeueris nigrũ cuius ſcapo inciſo lacteus ſuccus exprimitur. Tertium genus Vohiben⸗a
crhyan uocãt græci: id noſtri erraticũ. Spõte quidẽé: ſed maturius cũ hordeo maxime naſci⸗ ſlicestns
rur: erucæ ſimile: cubitali altitudine: flore ruffo & ptinus deciduo: unde & nomẽ a græcis leinnnſca
accepit De reliquis generibus papaueris ſpõte naſcẽtis docebimus in medicinæ loco. Fuiſ elicea
ſe autẽ in honore apud romanos ſemper inditio eſt Tarquinius ſuperbus. qui legatis a fi
lio miſſis decutiẽdo papauera in horto altiſſma ſanguinariũ illud reſponſuin hac facti am hi
bage reddidit. Rurſus alio comitatu æquinoctio autũni ſerũtur coriadrũ:anetũ: atriplex: 3
malue: lapati: cere foliũ: quod pederoton græci uocãt: & acerrimũ ſapore: ignei effectus ac ceimete
ſaluberrimum corpori. Sinapi nulla cultura: melius tamẽ plâta relata. Quin e diuerſo uis Ganit
eſt ſato ſemel eo liberare locũ. Quoniã ſemẽ cadẽs protinus uirer. Vſus eius etiã pro ptl⸗ Munit⸗
mentario in patellis decocto citta intellectũ acrimoniæ. Coquũtur & folia ſicut reliquorũ D ſari
olerũ. Sunt autẽ triũ generũ. Vnũ gracilæ. alterũ rapi oſits intle,tortiti erucæ. Seme opti ad⸗ .
mũ ægyptiũ. Athenièéſes napi appe llauerũt: alii tapin: alii: ſauriũ Serpylo & ſilymbrio. mõ nuic
tes pleriq; ſcatẽt: ſicut thracia.Aut aquæ deferũt ex iis auulſos ramos: ſerũ tq;. Itẽ ſicyone ſiou
ex ſuis montibus: & athenis & hymeto. Simili modo & ſiſimbriũ ſerunt.Lætiſſinum naſci glluge
tur in puteorum parietibus & circa piſcinas & ſtagna. —M unud
F.nrcgr. De feœniculo & canabe. 9 a = Ca. VIII. n *
Eliqua ſunt ferulacei generis ceu œniculũ anguibuscut diximus) gratiſſimũ: ad Nennul
x condienda plurima cũ inaruerit. Eiq; per quam ſimilis ta pſia: de qua diximus inter Mi
eernyxternos frutices. Deinde utiliſſima funibus canabis ſeritur a fauonio. Quo denſi ſoumniige
or eſt eo tenerior. Semẽ eius cũ eſt maturũ ab æquinoctio autũni defringit᷑: & ſoſe aut ue leügin
to aut fumo ſiccat᷑.lpſa canabis uellit poſt uindemiã: ac lucubrationibus decorticata pur⸗ noleet
gatur. Optima alabadica: plagarũ præcipue uſibus. Tria ibi eius genera. Improbatur corxti oshun
ci proximũ aut medullæ. Laudatiiſimũ eſt a medio: quæ meſa uocatur. Secunda milaſea. luen⸗
Quod ad proceritatẽ quidẽ atcinet:roſea:agri ſabini arborũ altitudinẽ æquat. Ferulæ duo mmuol
genera in peregrinis fruticibus diximus. Semen eius in italia cibus eſt. Conditur quippe Cenho⸗
duraiq; in urceis uel anni ſpatio⸗ Dyp ea genexa. Caules & racemi. Corymbiam hac uocat: Atiomn
corymboſq; quos condiunt. n ſmnee. 2 l tibinſre
Pe morbis hortorum: & remedia circa formicas & erucas & culices. Ci. IX. Münqui
NOrbos hortẽſia quoq; ſentiũt:ſicut reliqua terræ ſata. Naq; & ocimũ ſe necat: de/ nimus
m generatq; rite in ſerpilũ: & ſiſimbriũ in calaminthã. Et ex ſemine braſſicæ ueteris 2 Alücg din
8pxæ fiut. Atq; inuicẽ enecat᷑ cyminũ ab uno dorſo mſi repurget.Eſt aũt unicaule: ra Ghlerr
dice bulbo ſimili:nõò miſi in ſolo gracili naſcẽs. Alias puatim cynmuni morbus ſcabies. Et oci limiceude
mũ ſub canis ortu palleſcit.Oĩa uero acceſſu mulieris mẽſtrualis fHaueſcũt.Beſtiolag quo
q; genera ĩnaſcũtur. Napis culices: raphano erucæ: & uermiculi. Itẽ latucis & oleri. Vtriſq; (AI
hoc amplius limaces & cocleæ. Porro uero puatim aĩalia: quæ facilime ſtercore in ecto ca-

Fiarur⸗vSgeri in id ſe. Ferro quoq; nõ expedire tãgi rutã cunilã mẽtã ocimũ auctor eſt Sa
binus. Tyro in libro cepuricon. quẽ Mæœcenati dicauit. Itẽ cõtra formicas nõ minimũ hor

torũ exitiũ: ſi nõ ſint rigui:remediũ mõſtrauit. Limo marino aut cinere obturatis earũ fo-
ramimbꝰ. Sed efficaciſſime heliotropio hærba necãtur. Quidà & aquà diluto latere crudo 8
inimicã eis putãt. Naporũ medicine ſunt: ſilicas una ſeri: ſicut olerũ cicer. Arcet enim eru
cas. Ouxæ ſi omiſſo iã nate ſint:remediũ abſinthii ſuccus decocti inſperſus ſedi quà anago/
rũ uòcat. Genꝰ hoc hærbe diximus. Semẽ olerũ ſi ſucco eius madefactũ ſerat᷑ olera nulli ani

maliũ ob noxia futura tradũt. In totũ uero nec erucas ſi palo ĩponatur in hortis oſſa capi- mrin
tis ex eqno genere fœmine dtaxat-Auerſus erucas & canorũ Huuitialem in medio horto nrfen
ſuſpẽſum auxiliari narrãt.Sũt ꝗ ſanguineis uirgis tangat:ea quæ nolunt his obnoxia eſſe. iink
Infeſtãt & culices hortos riguos pcipuæ ſi ſunt arbuſculæ aliquæ. ſi galbano accẽſo fugiii uule
tur. Quæ magis ſint fortia uel minus: & ꝗbus ſalſæ aquæ proſint. Ca. AX. ſ⸗

4 eingöhn

1 ſam dr⸗
cübla
Wl cbioste
licnſtein
ecdiit A
entiundenen
mmehc
nontiagas
locd Ei
guleonizzl
m batadimn

netü er

Mei ekkectlux
e divetlous
seiüe⸗ t⸗
Curelovoui
2 Keoht
lembrioo n
Gleeſcſon
num aid

.
iſmü:ad
duumusiner
vocenn
Aſoleꝛut u
torticndu,
tobatur con
undamminen
LFeuurdo
durgue
ℳR

n d /
petenls 14
nicauler,
jes. Etoci
olag gol
i Nrrlch
neltoce⸗
Ror eſt
inimuͤho
loeni
cere clud⸗
enim
gvi g/
etapulinn

„NH . . TY„° „ —
Am quod ad permutationẽ ſeminũ attinet:qu buſdam ex iis firmitas maior eſt: ur

n coriadro: betæ: porro: naſtuiſio: ſinapi: erucæ cunilæ: & fere acribus. Infirmiora aut
ſunt atriplici: ocimo cucurbitæ: cucumi: & æſtiua oĩa:hyberms magis durẽt: mini⸗
me autẽ erin cel ex iis quæ ſunt fortiſſima nullũ ultra quadrimatũ utile eſt dutaxat ſerẽ

do.Cumſis & ultra tẽpeſtiua ſunt. Peculiaris medicina raphano: betæ: rutæ: cumlæ: in ſal-
ſis aquis quæ plurimũ ſuauitati & fertilitati cõferũt: cætaris dulciũ aquarũ riguparoſunt.

Vtiliſime ex us aquæ frigidiſſimæ: & quæ potu ſuauiſſimæ. Minus utilis eſt ſtagno & ꝗᷓs

.

ſilices inducũt: quonmiã hærbarũ ſemina inuehũt. Præcipue tũ hymbres alunt. Nà & beſtio⸗
læ innaſcentes necantur. Ratio rigandorum hortorum: & quæ tranſlata meliora fiat:

& de ſuccis hortenſiorum & ſaporibus. Ca. Xl,

Ishoræ rigadi maturma atq;ʒ ueſpera:ne inferueſcat aqua ſole. Ocimo tantũ & me⸗
h ridiana etiã. Satũ celerrime erũpere putant inter initia feruẽti aqua aſperſum. Oia
autẽ tranſlata meliora grãdioraq; fiunt: maxime porri napiq;. In tranſiatione & me

dicina eſt: deſinũtq; ſentire ini urias: ut getium:porrũ: raphani: apiũ: lactucæ: rapa: cucumis
Oia autẽ ſilueſtria fere ſunt:& foliis minora & caulibus:ſucco acriora:ſicut cunila: origa—z⸗

num:ruta.ſolũ modo ex oĩbus lapatũ ſilueſtre melius.Hioc inſatiuũ rumex uocatur naici⸗-

turq; fortiſſimũ. Tradit᷑ ſemel ſatũ durare.nec unꝗᷓ uitiari terra maxime iuxta aduã. Vſus
eius cũ ptiſana tantũ in cibis leuiorẽ gratiorẽq; ſaporẽ præſtat. Silueſtre ad mulca medica
menta utile eſt. Adeoq; nihil amiſit cura ut carmine quoq; comprehẽſum reppererim fmi

ſingulis cauatis:ſi porri erucæi: lactucæ: apii:intubi:naſturtii: ſemina incluſa ſerãtur: mire

ꝓuenire. Quæ ſunt ſdueſtria eadẽ in ſatiuis ſicciora intelligutur & acutiora. Naq; & ſucco
rum ſaparuq; diceda differẽetia eſt: uel maior in iis ꝗᷓ pomis. Sũt autem acres cunilæ: origa/
ni:naſturtii: ſinapis.Amari ab ſinthii: centaureæ. Aquatiles cucumeris: cucubitæ: lactucx.

Acuti tantũ cunilæ. Acuti & odorati apii: aneti: fœniculi: Salſus tantũ e ſaporibus. non na
ſcitur:aliquãdo extra inſidit pulueris modo:& cireulis tantũ aquæ ut ĩtelligatur uana ceu
plerũq; uite perſuaſio.Panax piperis ſaporẽ reddit: magis etiã liliquaſtrũ: ob id piperitidis

noĩe accepto.Libanotis odore turis: murra: mirrhæ. De panacæ abude dictũ eſt. Libanotis

locis putridis & macris ac roſcidis ſeritur. Radicẽ habet oluſatri: nihil a thure differétem.

Vſus eius poſt annũ ſtomacho ſaluberrimus. Quidã eam noĩie alio roſmarinũ appellãt. Ext
ſmyrmũ olus ſeritur iiſde locis. Murraq; radice recipit. Eadẽ & ſiliquaſtro ſaxio. Neliqua a
cæteris& odore & ſapore differũt: ut anetũ. Tantaq; eſt diuerſitas atq; uis: ut nõ ſolũ ali/

ud alio mutetur:ſed etiã in totũ auferatur.Apio eximi in coctis auſoniis aceto: in eodẽ cel
lario in ſacci: odorẽ uino graue. Et hactenus hortẽeſia dicta ſint ciborũ gratia dũtaxat. Ma
ximum quidẽ opus in iiſde naturæ reſtat: qm prouẽetus tantũ adhuc ſumaſq; quaſdam tra
ctauimus. Vera autẽ cuiuſqʒ natura nõ niſi medico effectu prænoſci poteſt opus ingẽs oc
cultũqʒ diuinitatis: & quo nullũ reperiri poſfit maius. Ne ſingulis id rebus cõtexeremus.
iuſta fecit ratio cũ ad alios medẽdi deſideria pertinerẽt.lõgis utriuſq; dilationibus futuris

ſi miſcuiſſemus. Nunc ſuis quæq; partibus cõſtabunt poterũt a uolentibus iungi.

CAlIPLINII SECVNDI NATVRALISEHISTORIAELIBER. XN.

. PROEMIVM. .
AXIMVM hinc opus naturæ ordiemur & cibos ſuos homini narrabi/
mus:fateriq; cogemus ignota eſſe per quæ uiuat. Nemo id paruum ac mo
im dicum exiſtimauerit nominum uilitate decepreus-Cax ſecum in iis aut hel⸗
H lum natutæ dicetur: odia amicitiæq; rerum ſurdarũ ac ſenſu carentium. Et

quo magis miremur omnia ea hominum cauſa quod græci ſimpathiam ap
pellauere. quibus cuncta cõſtant: ignes aquis reſtinguẽetibus: quã ſole deuo

rante: luna pariete altero alterius iniuria deficiãtẽ ſydere. Atq; ut a ſublimioribus receda/

mus:ferrũ ad ſe trahẽte magnete lapide: & allio rurſus abigẽte a ſeſe. Adamãtẽ opũ gaudi

um infragilẽ omni cætera ui & inuictũ ſanguine hircino rũpente: Quæq; alia in ſuis dice⸗
mus locis paria uel maiora mira. Tantum uenia ſit a minimis: ſed a ſalutaribus'ordiemur.
De cucumere ſilueſtri & elaterio. Ca. I.

Primũq ab hortẽſibus.

c. Vecumim ſilueſtrẽ eſſe diximus multo ĩfra ma gnitudinem ſatiui. Ex eo fit medica

mentũ quod uocat᷑ elateriũ ſucco expreſſo e ſemine. Cuius cauſa niſi matur us incidatur:⸗

ſemen exilit oculorũ etiã piculo. Seruatur autẽ decerꝑtus unæ nocte. Poſtero die inciditur
haruũdine. Semen quoq cinere con ſpergitur ad cohercendà ſucci abundantiãa. Qui expreſ

ſus ſuſcipitur aqua celeſti: atq; ſubſideét. Demnde in ſole cogitur in paſtillos ad magnos
mortaliũ uſus. Obſcuritates & uitia oculotũ ſana.:genarũq; ulcera. Iradũt hoc ſucco ta-
ctis radicibus uitiũ nõ attingi uuas ab auibus. Radix aute ex aceto cocta pocdagris illinit᷑.
ſuccoq; dentiũ dolori medet.arida cũ reſina impetiginẽ & ſcabiẽ quã pſora & lichenas uo/
cant Parotidas & panos ſanat. Et cicatricibus colore reddit. & foliorù ſuccus auribus ſur
Adis cũ aceto inſtillatur Elateriũ tempeſtiuũeſt autũno. Nec ullũ ex medicamẽtis longiore
æuo durat. Incipit a trimatu.ſi quis recentiore uti uellit: paſtillos in nouo fictili igne lẽto
in aceto domet.lIdq; melius quo uetuſtius erit. Quẽ iam ducétis annis ſeruatũ eſſe auctor
eiſt Theophraſtus. & uſq; ab quinquageſimum lucernarum lumina extinguit. Hoc enim
ueri experimentum eſt: ſi ad motum priuſꝗ extinguat ſintillare ſurſum ac deorſum co/
gat.Pallidum ac leue hærbaceo: ac ſcabro melius. ac leniter amarũ. Putãt conceptus ad al=
Iigato ſemine adiuuari:ſi terram non attigerit. Partus uero ſi in arietis lana alligatũ inſcie
tis lumbis fuerit: ita ut protinus ab ea eximatur: & rapiatur extra domum ipſam. Cucumi
qui magm ficant naſci præcipuũ in arabia:: mox cineris: alii in archadia tradũt ſimik helio⸗

tropo:Cuius inter folia & ramos prouenire magnitudine nucis iuglãdis ſemen. Eſſe autẽ

ad ſpeciẽ ſcorpionis cauda reflexa: ſed candida. Aliqui ctià ab eo Corpionũ cucumim uo/

cant: efficaciſſmum còtra ſcorpionum ictus: & ſemine & elaterio. & ad purgandum uterũ
aluoſq;. Modus portõône uirium ab dimidio obolo ad ſolitum. Copioſius necat.Sic & con

tra phthiriaſin bibitur. & hydropiſes illitum. Anginas & arterias cum melle & oleo uetere
ſanat. Deanguino cucumere ſiue erratico:& deſatiuo:& de pepone. Ca. II.

VIti hunc eſſe apud nos qui anguinus uocatur: ab aliis erraticus arbitrantur. Quo
m decocto ſperſa mures de eius medicina nõ attingunt. Idem podagris cum articulo
rum morbis decoctum in aceto i linũt præſentaneo remedio. Lumborum uero do

lori ſemine ſole ſiccato dein trito.xxx. denariorum pondere in hemina dato aquæ. Sanat
& humores ſubitos illitum cum lacte mulierum. Purgat eas elaterium: ſed grauidis abor-⸗

txum facit. ſuſpirioſ is prodeſt. Morbo uero regio in nares coniectum. Lentigines & macu⸗
las e facie tollit in ſole illitum. Multi e idem omnia ſatiuis attribuunt. Magnum etiam in
eis momẽti. Nãq; & eorũ ſemẽ ꝗtũ tres digyti apprehẽderint cũ cumno triũ potũq; in ui⸗
no tuſſietibꝰ auxiliat.Sed & phrenericis in lade mulieris: & deſinthericisacetabili mẽſura.

Purulenta aũt expuẽtibus cũ cumino pari põdere. Et iocineris uitũs in aqua mulſa. Vrinã
mouet ex uino dulci. & in renũ dolore clyſteribus ſimul cum cumino iĩfunditur. Pepones

refrigerant maxime in cibo: & emolliũt aluũ. Caro corũ epiphoris oculorum aut dolorib?

imponitur. Radix ſanat ulcera concreta in modum faui quem cæreon uocant. Eadem con

tra uomitiones ſiccatur in farina tuſa. Datur quattuor obolis in qua mulſa:ita ut qui bibe

rit quingentos poſtea paſſus ambulet. Hæc farina & in ſinegmata adiicitur. Cortex quoc
uomitionem mouet: faciẽ purgat. Hoc & folia cuiuſcũq; ſatiui illita.Fadẽ cum melle epi⸗
guctidas ſanãt. Cũ uino canis morſus. Itẽ multipedẽ:ipa græci uocãt: oblõgam: piloſis pedi
bus:pecori præcipue noci uãâ. Morſum tumor inſequitur & putreſcit locus ipſe. Cucumis
odore defectũ amimi. Coctos deraſo cortice ex oleo aceto & melle iucũdiores eẽ certũ eſt.
— De cucurbita ſilueſtri & rapo. Ca.,, llIi.
Vcurbita ſilueſtris quoq; inuenit᷑ ſomphos a grecis appellata inanis: unde & nomè
c digyrali craſſitudine: nõ niſi ſaxoſis naſcens. Huius cõmãducatæ ſuccus ſtomacho
admodum prodeſt. Colocinthis uocatut alia: ipſa iern fed minor ꝗ́ᷓ ſatiua. Vrilior
pallida: quado eius ſunt medicinæ: herbacea arefacta per ſe inanit aluũ: inſuſa quoq; cly/
Keribus inteſtinorũ oĩum uitiis medet᷑ & renũ: & lũborum: & paraliſi ciecto ſemine. Aqua
mullſa in ea coquit᷑ ad dinndias:ſic tuſſiẽti infunditur obolis quattuor. Prodeſt & ſtoma /
cho farinæ aridæ pilulis cum decocto melle ſumptis. In morbo uero regio utiliter ſemina
eius inſumuntur & protinus aqua mulſa. Carnes eius cum abſinthio & ſale dentium dolo
rem tollut. Succus uero cũ aceto calefactus mobiles ſiſtit.ltẽ ſpinæ & lũborũ ac coxarum
dolores:cũ oleo ſi infricet. Præterea mirũ dictu. Semina eius ſi fuerint pari numero adali⸗
gata febribus ſanare dicuntur: quas græci perihodicas uocant. Satiue quoq; raſæ ſuccus

elau⸗
orgreel
osimhbet⸗
coundi⸗
Necno am
Etgreiſie

ceo aeet

meckcu
eniuel
ſiguelit
ſuncunk
tneeleno
ei baicaun
ſiobeopec
colonciad
Cupomzon.
upmitnert

Denpon

Apon
1 letes
coci
clcreczath
Clappelant
üturilo.R
Utlioruimr
geneosd
HaAnnorar
iuntcaleu
ſieumsnphn
liseiusde
gutle locd
rig tolt
Coniondin
Pno corp
Unädertt
Gleus en
halͤdolori
ſiſscite
tümellee
1ieto
Uundenthen
ſintaen
Cafublier⸗
Täcantci
nocritun
ſlücue
nünedlcn
lccü rot
in
umede
Niibn
Uonn uoe
une
mtun

tuu iwilun
Odleiin
2 Cage
AaCmnn
noluccot,
Mgriollnit
Thchenas o/
1saundos ſor
derälongian
äliigmlin
tüeſſezuche
1.. Hocenim
SS
Neptis A,
Mignrü nls
nen Meaus
nndis Do⸗
inesämn,
N Vini
epones
demcon
en guocg
lols bedt
Cucums
cettü el.
etone
ſtomacho
n Nir
ine, Mu
talonn
ter inni
tiumcb
cconnuin
gero
Aeſuun

6

tepefactus auribus medet. Caro eiusliterior ſine ſemine clauis dedũ & ſuppurationibus:
quæ græci uocãt apoſtemata. Decoctæ autẽ uniuerſæ ſuccus dentiũ motus ſtabilit. Dolo-
tes inhibet. Vinũ cũ ea feruefactũ oculorũ etiã ĩpetus. Folia eius etiã cũ recẽtibus cupreſſi
cõtuſa & ĩpoſita.lpſa quoq; toſta in argila ac trita cũ adipe anxeris uulneribus medet ur.

Nec nõ ramẽtis corticis recẽtes podagras refrigerat: & ardores capitis: & maxime infantũ

Et ignes ſacros de ſtrigmæetis uelis ĩpoſitis uel ſeminibꝰ. S uccus ex ſtrigmẽtis illitus cũ roæ⸗
ſaceo & aceto febriũ ardores refrigerat. Aridæ cinis ĩpoſitus mire cõbuſta ſanat. Chryſip⸗
pus medicus dãnabat eas in cibis. Sed oĩum cõſenſu ſtomacho utiliſſime iudicant: & ĩtera
neorũq; ueſcatũq;exulcerationibꝰ. Eſt & rapo uis medica.permes feruẽs ĩ poſitũ ſanat.itẽ
frigus pellit e pedibꝰ aqua decoctus. Et ius fernẽs podagris etiã frigidis medet. & crudũ tu
ſum cum ſale cuicũꝙ; uitio pedũ.Semẽ illitũ & potũ in uino cõtra ſerpentes & toxica ſalu
tare eſſe prodit. A multis uero antidoti uim habere in uino & oleo. Vemocritus in totum
eũ abdicauit in cibis ppter inflationes. Diocles magnis laudibus extulit: etiã uenerẽ ſtimu
lari ab eo profeſſus.Item Dionyſius. Magiſqʒ ſi eruca cõdiretur. Toſta quoq; articulorum
dolori cũ adipe pdeſt.Silueſtre rapũ in aruis maxime naſcit᷑: fructicoſum: ſemine cãdido:
duplo maiore ꝗᷓ papaueris. Hoc ad albicandã cutẽ in facie totoq; corpore utunt mixta uri
na pari menſura. Nãcut ſupra diximus)erui: hordei & tritici & lupini radix ad oĩa inutilis.
De naporũ differentiis: & raphano ſilueſtri: & raphano'ſatiuo: & paſtinaca. Ca. IIII.
Aporãũ duas differẽtias & in medicina græci ſeruãt. Anguloſis foliorũ caulibꝰ flo⸗
n rẽtes: & quod bunion uocãt: purgationibus fœminarũ & ueſicæ. & urinæ utile de⸗
codũ potũ ex aqua mulſa: uel ſucci drachma. Semẽ dyſentericis toſtũ tritũ in aqua
calida e cyathis quattuor. Sed urinã inhibet: fi nõ lini ſemen una bibat᷑. alterũ genus bunia
da appellant: & raphano & rapo ſimile. Semiuis præclari contra uenena: ob id & antidotis
utũtur illo. Raphanũ & ſilueſtre eſſe diximus.Laudatiſſimũ in archadia: ꝗᷓꝗᷓ & alibi naſcit᷑:
utilior urinæ dũtaxat eiiciẽdæ. Cæctero bilẽ detrahit. Præterea cortices in uino. Præterea-
q; crca eos dicta ſunt ſtomachũ purgãt.pituitã extenuãt: urmã cõcitãt. Eſt æſtiuoſus in ita
lia & armoratiã uocãat ſatiuã. Satiui uero decocti mane poti ad ternos cyathos cõminuũt &
eiciunt calculos.Idẽ in poſca decocti cõtra ſerpẽtiũ morſus illinũtur. Ad tuſſim etià mane
ieiunis raphanus pdeſt cũ melle.Semẽ eorũ toſtũ ipſũq; cõmãducatũ ad lagarapomõ.lIn aqᷓ
foliis eius decoctis bibere uel ſuccũ ipſius cyathis binis. Cõtra phlegmoni ipſos illinere tu
ſos utile. Inchoantibus uero recẽtẽ corticẽ cũ melle. Veternoſis aũt ꝗᷓ acerrimos mandare.
Semẽqʒ toſtũ dein cõtritũ cũ melle ſuſpirioſis.idẽ & cõtra uenena ꝓſunt. Cetetũ ceraſtis
ſcorpionibus aduerſat᷑: uel ipſo ſemine infectis manibus impune tractabrlibus. impoſito ra
phano ſcorpionibus moriũtur. Salutares & cõtra fungorũ aut hyſtriomine uenena Xque
ut nicãder tradit. Et cõtra uiſcũ quoq; dari Appolodori duo iubẽt ſcyllætis & tarentinus.
Scylleus ſemeu ex aqua tritũ: tarentinus ſuccũ Lyenẽ itẽ extenuat. Iocineri proſunt: & lũ
borũ doloribus. Hidropicis quoq; ex aceto aut ſinapi ſumpti & lethargicis. Praxagoras &
tlioſis dãdos cenſet. Pliſtomces & colicis. Inteſtinorũ ulcera ſanãt at purulẽta p̃cordiorum
ſi cũ melle dane QQuid ad hæc coquere eos in luto illitos malũt. Sic & fœminas purgari.
Ex aceto & melle ſumpti inteſtinorũ aĩalia detrahũt. Ire ad tertias decocto eorũ poto cũ

uino entherocleis proſunt. Sanguinẽ quoq; inutilem ſic extrahunt. Medius ad hæc & ſan

suinẽ excreãtibus coctos dari iubet.& puerpis ad lactis copiã augẽdã. Hippocrates capil-
Psmuliert defluos fricari raphanis: & ſuꝑ umbilicũ iĩponi cõtra toriuẽta uuluæ. Reducũr
& cicatricẽ ad colorẽ. Semẽ quoq; ex aqua ĩpoſitũ ſiſtit ulcera:quæ phagedenas uocãt. de
mocritus uenerẽ hoc cibo ſtimulari putat. Ob id fortaſſis uoci nocere aliqui tradiderunt.
Folia quæ in oblõgis tantũ naſcũtur excirare ocdlorũ aciẽ dicũtur. Vbi uero acrior rapha
ni medicina admota ſit.hyſopũ dari ptinus imperãt.hæc anthipathia eſt. & auriũ grauitati
ſuccũ raphani inſtillat. Nã uomituris ſmo cibo eſſe eos utiliſſimũ eſt. Paſtinacæ Umile hi-
biſcũ:quod molochẽ agriã uocãt:& aliqui pliſtolochiã. Vlceribus chartilagini oſſibus fra⸗
Ctis medet᷑.Folia eius ex aqua pota aluum ſoluũt:ſerpẽtes abigũt.Apũ:ueſparum:crabro⸗
nũ: ictibus illita medent᷑. radicẽ eius ante ſolis ortũ erutã inuolnũt lana coloris quẽ nati/
uum uocãt. Præterea ouis quæ fœminã peperit. Strumiſq; uel ſuppuratis alligãt. Quidã
ad hunc uſum auro effodiendã cẽſent. Cauendũq; ne terrã attingat. Celſus podagris quæ

ſine tumore funt radicem eius in uino decoctam imponi iubet.

De ſtaphylino fiue paſtinaca & gigidho & ſiſere & ſeſili & inula & de cepe ſilueſtri. Ca. V.

Lterũ genus eſt ſtaphylinos:quod paſtinacã erraticã uocãt. Eius ſemẽ cõtritũ & in

a uino potũ tumentẽ:aluũ & ſuffocationes mulierũ doloreſq; lenit: in tantũ ut uul
uas corrigat.Illitũ quoq; paſſionibus uẽtris earũ prodeſt. Viris uero prodeſt cũ pa

nis portione æqua tritũ. Ex uino potũ cõtra uẽtris dolores:Pellit & urinà: & phagedenas

ulcerũ ſiſtit recẽs cũ melle impoſitũ. uel aridæ farinæ inſperſam radicẽ eius. Dieuces cõtra

iocineris ac lyeuis:iliũ:lũborũ:& renũ uitia ex aqua mulſa dari iubet. Cleophantus & dyſẽ
tericis ueteribus. Philiſton in lacte coquit: & ad itranguriã dat radicis uncias quartuor. Ex
aqua hydropicis: ſimiliter & opiſtotonicis: & pleureticis: & comitialib?. Habẽtes eã feriri a
ſerpẽtibus negãtur. Aut qui ante guſtauerint non di. Percuſſis ĩ ponit᷑ cũ axungia. Folia
cõtra cruditates mãduntur. Orpheus amatoriũ ineſſe ſtaphylino dixit: fortaſſis quonià uz-
nerẽ ſtimulari hoc cibo certũ eſt. Ideo cõceptus adiuuarè aliqui prodiderunt. Ad reliqua
& ſatiua pollet.efficacior tamẽ ſilueſttis magiſq; impetroſis nata.Semẽ ſatiuæ quoq; con-
tra ſcorpionũ ictus ex uino aut poſca ſalutare eſt. Radice eius circũſcalpi dentes dolore li-

berantur. Syria in hortis operoſiſſima. Inde quoq; eſt ꝓpuerbiũ græcis. Multa ſyrorũ olera
Simillimã ſtaphylino herba ſerit: quà alii gigidion uocant: tenuius tñ & amarius: eiuſdẽq;
effectus eſt. Coctũ crudũq; ſtomachi magna utilitate. Siccat enĩ ex alto oẽs humores eius
Siſer araticũ ſatiuo ſimile eſt & effectu. S tomachũ excitat. Faſtigiũ auſtergit. Ex aceto le⸗
ſerpitiato ſumptũ: aut ex pipere & mulſo:uel ex garo urinã ciet(ut Opinion credit) & ue
nerẽ.In eadẽ ſentẽtia eſt Diocles.Præterea cordi cõuenire coualeſcẽtiũ. Aut poſt multas
uomitiões per quã utile. Heraclides cõtra argẽtũ uiuũ dedit. Et ueneri ſubinde offenſan/

tem ægriſq; ſe recolligẽtibus.hũc Heſius ideo ſtomacho utile uideri dixit: qm nemo tres

ſiſeres edendo cõtinuaret. Eſſe tñ utile cõualaſcẽtibus & ad uitã trãſeuntibus. ſatiui priua
tim ſuccus cũ lacte caprino potus ſiſtit aluũ. Et qm pleroſq; ſimilitudo nominũ grecorum

cõfundit: cõteximus & de ſeſili. ſed hoc eſt uulgaris noticiæ. Optimũ maſilienſe. Lato eni

grano & fuluo eſt: ſecũdũ æthiopicũ nigrius. Creticũ odoratiſſ mũ omniũ. Radix iucũdi
odoris eſt. ſemen eius eſſe & uultures dicũtur. Prodeſt hommi ad tuſſim ueterẽ. Rupta:

cõuulſa:& in uino albo potũ.ltẽ opiſtothonicis: & iocinerũ uitiis & tormimbus: & ſtrangu
riæ: duarũ aut triũ lig ularũ menſura:ſunt folia utilia: ut quæ partus adiuuẽt etiã quadru

pedũ:Hioc maxime paſci dicũtur ceruæ perituræ. Illinit᷑ & igni ſacro. Multũ in ſumo cibo

cõcoctionibus cõfert uel folio uel ſemine. Quadrupedũ quoq; aluũ ſiſtit: ſiue tritũ potui

infuſum:ſiue mandendo cõmãducatũ e ſale. Boum morbis medetur: uel ſi cõtritũ infundi

tur.lnula quoq; a ieiunis cõmanducata dentes confirmat.Si ut eructa eſt terrã non attin⸗
git. Condita tuſſim emundat. Radicis uero decoctæ ſuccus tineas pellit. Siccata autem in
umbra farina tuſa & conuulſis & inflationibus & arteriis medetur. Venatorũ morſus abii,/
git. Folia ex uino lumborũ dolori illinuntur. Cepæ ſilueſtres nõ ſatiue olfatu ipſo & dela

chrimationi & caligini medẽrur. Magis uero ſucci inunctione. Sõnum etiam facere tradũ
tur. & ulcera oris lanare cõmanducate cũ pane. & canis morſus uirides ex aceto illitæ aut
ſiccæ cũ melle & uino: ita ut poſt diẽ tertiũ ſoluãtur. ſic & tritæ ſonãt. Lotãà in cinerẽ epi/

ari multi impoſuere cũ farina hordeacea. Et genitaliũ ulceribus. ſucco & ſicatrices ocu
orum & albugines & argemas inunxere: & ſerpẽtium morſus & oĩa ulcera cũ melle.Irem

auricularum cum lacte mulierũ. & in iſdem ſomtũ ac grauitatẽ emendãtes cum adipe an⸗
ſerino aut cum melle ſtillauere: Et ex aqua bibendũ dederunt repente obmuteſcentibus.

In dolore quoq; ad detes colluẽdos inſpillauere: & plagis beſtiarum omniũ priuatim ſcor-

pionum. Alopecias fricuere & pſoras tuſcis cepis. Coctas dyſentericis ueſcendas dedere.

t contra lũbornm dolores. Purgamẽta queq; earum cremata in cinerem illinẽnes ex ace/

to lerpentiũ morſibus. In ipſas quoq; multipedes ex aceto. Reliqua inter medicos mira di

uerſitas. Proximi inutilia eſſe præcordiis & cõcoctioni. Inflationẽq; & ſitim facere dixerũt.
Aſclepiadis ſchola ad ualidũ quoq; colorẽ profici in cibo.& ſi ſuccũ ieiunii quottidie dant
firmitatẽ ualitudinis cuſtodiri. Stomacho utilia eſſe: ac ſpiritus agitationi. Ventrẽ mollire
Hiæmorrhoidas pellere ſubditas pro balanis ſuccum cũ ſucco fœniculi cõôtra incipientes
hy dropiſes mire proficere. Item contra anginas rutæ & melle. Excitari iiſdem lethargicos
Varro quæ ſale aut aceto piſa eſt arefactaq; uermculis non infeſtari auctor eſft.
De porro fectiuo & capitato: & de allio. Ca.. VYVI.

mis
Uet
locemnon
Falbeſtiar
ſendores
Cbus uccic
cumeiod:
ſaraiſtln
csbtadt
uspuloa,
nule⸗in

ſclleuet
tatente

Pippores
tüifominn
onacsspul
fultnepane
leilonogn
(urerdecoe

igvorücib

Cderenbelt
CKpdeſt Cu
ſetemeemur⸗
Nisnorusln.
Crilteexol
lleoſecüdos
fnnnrinſani
Cicenurexa
nnenopotü⸗
inlt
hntcnudi
Daiüdlore
ncilumi
uugines
ltübennixt
fonein tot
Uuuniliin
corbugili
Wmbelcä!
Unpotum
Retundres,
cum liele⸗
Guroilirn
crecli cn
ercutere d.
helan Bu,
rnen reſt
re oma
. Caln

cini ain

entmmänn

doproceti
Ahuugelenn

engcit,

Phmmmä
ſbang güteii⸗
anungibain
dm Anein
aue voqco⸗

emezcloel⸗

Ulnſerwclen
Nib iſcig
Aunrα
r re
Nondeni die
gutpoſt moln
binde ofelt
bqnheonn
nolaiui n
minügreromn
Clienle aven
i.Radin ii

nueten Ren

imbusakuun
nnätti gunn
Aüniitan
e:ſvenniwn
mimmi
Konmmenn.

——

Eeniſoace
mlauriii
ceto u
einchriieh⸗
ſctc
cimelelen
cunaihenn
Nteſenthut
gäiunin n
encs cele⸗
=
necicos min
fretennl,
ſeminz
i.
mnbingi

Orro ſectiuo profluuia ſanguinis ſiſti in uarribus contrito eo obturatis: uel gallæ
p mixto: aut mentæ. Item ex abortu ꝓfluuia poto ſucco cũ lacte mulierũ. Tuſſi etiã
lulueteri: ac pectoris & pulmonis etià uitiis medetur. illitis foliis ſanãtur ambuſtæ epi
nyctides:ita uocat: ulcus acie hebetãs: & in angulo oculi pꝑpetim humor emanans. Quidam
eodem noie appellãt puſtulas liuctes: ac noctibus ingetates. Et alia ulcera cum melle trito
Vel beſtiarũ morſus ex aceto.liẽ ſerpẽtiũ aliorũ uitia cũ felle caprino uel pari mẽſura mul
ſi.Stridores cũ lacte mulieris. Capitis dolores.ſi in nares fundat᷑ dormituris ue in aurẽ du
obus ſucci coclearibus: uno mellis. Succus & ad ſerpẽtiũ ſcorpionũq; ictus in potum bibit᷑
cũ mero:& ad lũborũ dolores cũ uino hemyna potus. Sanguinẽ uero excreãtibus & phthi
ſcis diſtillationibus lõgis uel ſuccis: uel ex ipſo cibo prodeſt. Ita morbo regio uel hydro/
picis.Et ad renũ dolores cũ ptiſanæ ſucco acceptabuli menſura. ldem modus cũ melle uuji
uas purgat. Totus uero edit᷑ & cõtra fungorũ uenena. Imponit & uulneribus Venerẽ ſti

mulat. Sitim ſedat. Ebrietates diſcurrit. Sed oculorũ aciẽ hebetare tradit.inflationẽ quoq;

facere:quæ tñ ſtomacho nõ noceat: uetreq; molliat. Voci ſplẽdorẽ affert. Ca pitato maior
eſt ad eadẽ effectus. Sanguinẽ reiicietibus ſuccus cũ caule aut thuris farina uelacatia da?’

Hippocrates & ſine alia mixtura dari iubet. Vuluaſq; cõtractas apiri putat. Fœcũditatem

etia fœminarũ hoc cibo augeri. Cõtritum ex melle ulcera purgare. Tuſſi & diſtillatione
thoracis. Pulmonis & artheriæ ſanat uitia datũ in ſorbitione priſanæ. Vel crudũ præter cs

pita ſine pane ita ut alternis diebus ſũmatur.uel ſi purulẽta excreãtur. Sic & uoci uel ue-⸗

neri ſõnoq; multũ cõfert. Capita bis aqua mutata cocta aluũ ſiſtũt: & inflationes ueteres⸗
Cortex decoctus illituſq; inficit canos. Allio magna uis: magnæ etiã utilitates cõtra aqua

rũ & quoruũlibet locorũ mutationes ſerpẽtes abigit & ſcorpiones odore. atq; ut aliqui tra

didere ad beſtiarũ oĩum ictibus medet.Potu ueſ cibo uel illitu priuatiĩ cõtra hemorrhoi⸗

das pdeſt. Cũ uino reddit uomitũ. At nẽ cõtra araneorũ aut mnriũ uenenatũ morſum ua

iere miremur: aconitũ quoe alio noĩe pardaliãches uocat᷑ depellit. Itẽ hyoſcyamũ cõtra ca
nis morſus.lInq; uuinera cũ melle ĩponit᷑.Ad ſerpẽtiũ ꝗdẽ ictus potũ cũ reſtibus ſuis. Effi⸗
caciſſime ex oleo illinit. Attritiſq; corporũ partibꝰ. uel ſi ueſica intumuerit. Quin & ſuffi⸗

tu eo ſecũdos partus euocari exiſtimauit Fippocrates: cinere eorũ cũ oleo capitis ulcera

manantia ſanitati reſtituẽs. Suſpirioſis coctum aliqui crudũ id dedere. Diocles hydropicis
cũ cẽtaurea aut in fico duplici ad euacuãdã uu Quod efficatius pᷣſtat uiridi cũ coriãdro

in mero poe duſ pirioſis aliqui & tritũ in lacte dederũt. Praxagoras & cõtra morbũ regiũ

uino ui
dabant crudũ. Diocles phreneticis elixũ Cõtra anginas tritũ ĩponi & gargarizare prodeſt
Dẽtiũ dolorẽ tribus capitibus in aceto tritis ĩminuit.Vel ſi decocta aqua colluantur: adda
turq; ipſum in caua dentiũ. Auribus etiã inſtillatus ſuccus cũ adipe anſerino. Phthiriaſes
& purrigines potũ. Tuſum itẽ cũ aceto & nitro. Cõpeſcit diſtillationes cũ lacte coctũ uel

uit. Et cõtra ileũ in oleo & pulte ſic illinẽs. Strumis quoq;. Antiqui & inſaniãtibꝰ

rritũ permixtũue caleo molli. Quo genere & raucitatẽ extenuat. Vel phthiſin in fabæ ſor⸗
bitione.in totũ autẽ coctũ utilius eſt crudo:elixũq; roſto.ſic & uoci cõfert. Tineas & reli

qua aĩalia interaneorũ pellit in acero mulſo coctũ. Tenaſmo in pulte medet᷑. Temporum
doloribus illitũ elixũ & puſtulis coctũ cũ melle deinde tritũ. Tuſſi cũ adipe uetuſto deco
ctum uel cũ lacte:aut ſi ſanguis etiã execretur: uel purulenta ſint. Et pituitæ ſub pruna co
ctum potum & cũ mellis pari modo ſumptũ. Cõuulſis & rupais cũ ſale & oleo. Nã cũ adi/
pe tumores ſuſpectos ſanat. Extrahit fiſtulis uitia cũ ſulphure & reſina etiam harundines
cum pice.Lepras:lichenas:lentigenes exulcerat: ſanatq; cum origano: uel cinis eius ex eleo
& garo illitus.ſic & ſacros ignes.Sugillata aut liuẽtia ad co'orẽ reducit. Cõbuſtũ ex melle
credũt & comitialẽ morbũ ſanare:ſi quis eo in cibo utatur ac potione. Quartanas quocʒ
excutere potum caput unũ cum laſer itii obolo.In uino auſtero tuſſi: & alio modo acce/
ptum. Suppurationes quãt aſlibet ſanat:fractæ in coctũ fabæ atq; in cibo ſumptũ donec ſa⸗
nitatem reſtituat. Facit & ſõnos atq; in totũ rubicundiora corpora. Venerẽ quoq; ſtimu/
lat cum coriandro uiridi tritũ potũq; e mero.Vitia eius ſunt ꝙ oculos hebetat: inſationes
facit: ſtomachum ledit copioſius ſumptũ.ſitim gignit. Cærerum contra pituitam & galli
næ & gallinaceis prodeſt. Kfierum farre in cibo iumentis urinam reddere: atq; nõ torqueri
uradunt ſi eo trito natura tangatur.

De laccuca ſiluatica ſiue caprina: & eſopo: & ilati: & lactuca lilueſtri. C. VIl.

LBER.
Alctucæ ſponte naſcentis primum eſt genus eius quà caprinam uocant Qux pifre⸗

1in mare deiecta protinus necantur qui ſunt in proximo.

læ & foliis contuſis aſperſo ſale nerui inciſi ſanantur. Eadẽ trita ex aceto colluta matutinis

bis e meſe dolorẽ dẽtiũ prohibet. Alterũ eſt genus quod græti eſopon uocãt. Huius folia

trita & cum polenta illita ulceribus medentur. hæc in aruis naſcitur. Tertium genus eſt in
ſiluis naſcens iſatin uocant. huius folia trita cum polenta uulneribus proſunt. Quarto infe
Rores lanarũ utuntur: quod ſiluaticum uocant. Simile erat lapato foliis niſi ꝙ plura haber
& nigriora. Sanguinẽ ſiſtit. Phagedenas & putreſcenta ulcera quæ ſerpunt ſanat.Item tu⸗
morẽes ante ſuppurationẽ. Contraignẽ ſacrum radice uel foliis prodeit uel ad lienes pota.

hæc propria ſingulis. Cõmunia autem ſponte naſcentibus: candor caulis: inrerdum cubita

li ſongitudine: tyrſo & foliis ſcabricia. Ex his rotunda folia & breuia habentẽ ſunt qui hie
raciã uocent: quoniã accipitres ſcalpendo eã: ſuccoq; oculos ungendo obſcuritatem cũ ſen

ſere diſcutiant. Succus oĩbus candidus: uitibus quoq; papaueri ſimilis Carpitur per men/

ſes inciſo caule. Conditur in fictili nouo ad mulra præclarus. Sanat omnia oculorum uitia
cum lacte mulierum: arcet nubeculas: cicatrices aduſtioneſq; omnes præcipue calligines.
Imponitur etiam oculis in lana contra epiphorras. Item ſi uccus aluum purgat in poſca po/
tus ad duos obolos. Serpẽtiũ ictibus medetur in uino potus. Et folia toſta thyrſulq; triti ex
aceto bibũtur. Vulneri illinuntur maxime contra ſcorpionũ ictus. Verũ contra longia cõ⸗
mixto uino ex aceto. Alis quoq; uenenis reſiſtunt: exceptis quæ ſtrangulando necit: aur
iis quæ ueſice nacent: item pſymithio excepto. imponuntur & uẽtri ex melle atq; aceto ad
dettahenda uitia alui. Vrinæ difficultates ſuccus emendat. Crarenas eum & hydropicis o/
bolis duobus in aceto cyatho uini dari iubet. Quidam & e ſatiuis colligunt ſucco minus
efficaci. Peculiares earum uires partim iam dictæ ſunt. Sõnum faciendi: ueneremq; inhibẽ

di: æſtum refrigerandi: ſtomachum purgandi: ſanguiuem augendi. Nunc non pauce reſtät

quoniam & inflationes diſcutiunt: ructuſq; lenes faciunt. Concoctiones adiuuant. Crudi-
tatem ipſe nequaquã faciunt: nec nulla res maiorem in cibis auiditatem incitat inhibetq;.
Eadem in cauſa alterutrinq; modus eſt. Sic & aluũ copioſiores ſoluunt. Modicæ ſiſtũt. Lé
ticiam pituite digerunt. Atqʒ ut aliqui tradiderunt: ſenſum purgant. Stomachos diſſolu/
tos utiliſſime adiuuant. Vrine nſus adiuuãt: & oxyporoboli aſperitatem addito dulci acre
mentum aceti temperantes. Si craſſior pituita ſit: ſcyllite aut uino abſinthite. Si & tuſſis ſẽ
tiatur hyſopite admixto. Dantur cœliacis cum intubo erratico: & ad duricxiam præcordio
rum. Dantur & melancholicis candidæ copioſiores: & ad ueſicæ uitia. Praxagoras & dyſen
vericis dedit. Ambuſtis quoq; proſunt recentibus prius ꝗᷓ puſtulæ fiant cũ ſalæ illitæ. VI⸗
cera etiam quæ ſerpunt coercent initio cum aſſo nitro. Mox in uino tritæ. igni ſacro illinũ
tur. Conuulſa & luxata caulibus tritis cõ polenta & aqua frigida leniunt. Eruptiones pa-
pularum ex uino & polenta. In colera qnoq; coctas patellis dederunt Ad quod utiliſſime
ꝗmaxime caule ſed amaræ. Quidam lacte infundũt. Deferuefecti ii caules & ſtomacho uti
liſſimi traduntur. Sicut ſoniio & ſatiua maxime lactuca & amara lactenſq;:quã miconidem
uocauimus. Hoc lac & oculorum claritati cũ muliebri lacte utiliſſimũ eſſe præcipitur: dũ
tempeſtiue capiti inungũtur. Oculorũ quoq; uitis quæ frigore in iis facta ſunt. Miras &
alias inuenio laudes. I horacis etiã uitis prodeſſe nõ ſecus ꝗ ambrotouũ cũ melle attico.
Purgari & fœminas hoc cibo. Semen ſatiuarũ cõtra ſcorpiones dari. Semine trito ex uino
poto & libidinũ imaginationes in ſõno cõpeſcit. Tentãtes aquas nõ nocere lactucam edẽe⸗
tibꝰ. Quidam tamẽ frequentiores in cibo officere c aritati oculorum tradiderunt.
De generibus betꝰ ᷣ ESchubis & cichorio & ſeri genera duo. Ca. VIIk.
Eec beta ſine rendio eſt utraq;. Siue candide ſiue mgre radix recens & madefacta
n ſuſpenſa funiculo cõtra ſerpentiũ morſus efficax eſſe dicitur. Candida beta cocta
cum alio crudo ſumptacõtra tineas. Nigræ radices ita in aqua coctæ pruriginẽ tol
lunt.Atqʒ in totũ efficatior eſſe traditur nigra. Succus eius capitis dolores ueteres & uer
tigines. Item ſonitũ aurium ſedat infuſus iis. Ciet urinã. Medetur dyſentericis iniecta &
morbo regio. Dolores quoq; dentiũ ſedat illitus ſuccus. Et contra ſerpentium ictus ualer
ſed huic radici dũtaxat cypreſſus.Ipſa uero decocta pnionibus occurris. Albæ ſuccus epi⸗
phoras ſedat frõte illita. Aluminis paruo admixto ignẽ ſacrũ. Sine oleo trita licet aduſtis

uius lac expiſſatum mox
in aceto pondere obolorum duum adiecto aquæ uno cyato hydropicis datur Cau

veierurh
getisctu
Pocpun 90
Niopes it0
üminorb
ſis utllia
Cenaculn
Guccuseon
ſcrenin
Vocan qgoo
lecbül
AKonache
etnlool

o goce

fuorcbies!
Cureſonapg
Nochücſo
Nuptnaco
Gelsiplal,

bemrc⸗

loincibo ret
Ukes ſtom.
oOndesh
Nano dieru
Aae
eice
temß⸗
leſlquipe
lem Ereci

Uitomach
Midus.Vne

Meppellar
Clmn Cne
ahits
areto n
1oTanrum
Innlotbena
lcumure
ligmieir
llismech
(nlucln
lieciri
mopolen
MotrQuin
heruisem
1 hues ile
neiner
mtat gur
mletnil
ltone

.

nule
nnor
g⸗ GrCn
lunmnni
uttl
mmorduneſt,
nnine
lennbe
tlam unt
dlenes,
verdum abi
telüm guih⸗
untueemcäſa
Detur Permen
Nhlorung uti
Pe cligne,
l

Nln

nnlongndi
landomentre
lengen
Ahzckminn
tfuou
on aendiä
diummn Cd⸗
Lin inbeg
oclcke linle
hos CMal,
cdicoclie
eKunſl
im nnto
Goruäcſn
Nilcvilii
“
iliee
mnacho⸗ i
nicoidenn
igru: d
..Mirn&
ellettico⸗
to er uind
tucamec
me
bendn
Ntenes Alit
gsinehet
nsuit
ſucauen/

icetiuti

ZMW

„

xNx

medetur. Et contra eruptiones pa pularũ cocta. Eadẽ contra ulcera quæ ſerpũt. Hlinit᷑ & alo

petiis cruda. Et ulceribus quæ in capite manant. Succus eius cu melle naribus inditus ca-
put purgat. Coquitur & cũ lenticula addito aceto: ut uẽtrẽ molliat. Validius cocta fluctu
ationes ĩtomachis ſiſtit & uẽtris. Eſt & beta ſilueſtris quà limoniõ uocãt. Alii neurodé: mul
tũ minoribus tenuioribuſq; ac denſioribus foliis. Vndeci ſæpe cauliũ. KHuius folia ambu-
ſtis utilia. g uttantia aſtringũt ſemẽ acetabuli mẽſurdyſentearicis pꝓdeſt. Aquæ e rad ice co
æ maculas ueſtium eluere dicũtur: itẽ; mebranarũ. Intubi quoq; nõ extra remedia ſunt.
Succus eorũ cũ roſaceo & acero capitis dolores lenit. Ideq; cu uino potus iocicribus & ue
ſicæ & epiphoris ĩpõit Erraticũ apud nos quida ambugia appellauere. In ægypto cichoriũ
uocan quod ſiluenre ſit. Satiũ autẽ ſerin quod eſt minus &uenoſius. Cichoriu refrigerat.
Inde cibũ ſumptũ & illitum collectiones: ſuccuſq; decocti uentxrẽ ſoluit. Iocineri & renibꝰ
& ſtomacho prodeſt. Itẽ ſi in aceto decoquarur: urinæ tormina diſcutit. Ite morbũ regium
e mullſo ſi ſine febre ſit.Veſicã adiuuant. Mulierũ purgationibus quidẽ decoctũ in aqua
adeo prodeſt: ut emortuos partus trahat. Adiiciunt magi ſucco totius cum oleo perũctos
fauorabiles fieri: & quæ uelint facilius ipetrare. Quod quidé ꝑp ſingularé ſalubritaté aliꝗ
chreſton appellant: alii pacracion. Et ſilueſtre genus alii edypnioda uocEπ- latioris folii. Sto
machũ diſſolutũ aſtringit cocta. Crudaq; ſiſtit aluũ Et dyſentericis ꝓdeſt magis cũ lente,
Rupta & conuulſa utroq; genere iuuant. Item quibus genitura ualitudinis morbo effluar

eris & ipſa latucæ ſimillima duũ generũ é. Silueſtris melior. Nigra iſta & æſtiua. Deterior 4†
hy ber na: & candidior Vtracq; tamẽ ſtomacho utiliſſima:pᷣcipue que humor uexat. Cũ ace⸗ Ua.
to in cibo refrigeran uel illicæ: diſcutiuntq; & alios qu ſtomachi. Cum polenta ſilueſtiriũ (ce l..

radices ſtomachi cauſa ſorbentur. Er cardiacis illinuntur ſuper ſiniſtram mamam & ex ace⸗
to. Omnes hæ & podagricis utiles & ſang uinem reiicientibus. Item quibus genitura fluit
alterno dierum potu.Petronius Diodotus qui antilegomena ſcripſit in totũ danauit: ſe-
riam multis modis arguens. Sed aliorum omniũ opinio reſiſtitt
Drah 1 — apſana: & de braſſica marina G& ſcy la & de bi bis 8 bulbine. Ca. IX.
Raſſicæ laudes longũ eſt exequi: cum & Chryſippus medicus priuatim uolumen

b ei dicauerit per ſingula membra hominis digeſtum & Dieuches. Ante omnes au⸗
tem Pythagoras & Cato nõ parcius celebrarint. Cuius ſententià uel eo diligentius

perſeſequi par eſt: ut noſcatur qua medicina uſus ſit annis ſexcentis. In tres ſpecies diuiſe

re eam græci antiquiſſ mi: Criſpam: quam ſelinada uocauerunt a ſimilitudine apii folio/
xum:ſtomacho utilem: aluum modice mollientem. Alteram elean latis foliis e caule exe⸗

untidus. Vnde cauloden quidam uocauere: nullius in medicina momenti. Tertia eſt proz

prie appellata carambe: tenuioribus foliis: & ſinplicibus: denſiſſimiſq; amarior: ſed eftica⸗
ciſſuma Cato criſpam maxime probat: dein lenẽ: gradibus foliis: caule magno. Prodeſſe tra
dit capitis doloribus oculorum caligini: ſintilationibuſq;: uel ſtomachi præcordiis. Cruda
ex aceto & melle coriadro: ruta: menta. Laſeris radicula ſumpta acetabulis duobus matuti
no. Tantamq; eſſe uim: ut qui terant hæc ualidiores fieri ſe ſentiant. Ergo uel cũ uino tri-
tam ſorbendam uel ex olei intinctu ſummendam. Podagræ autẽ morbiſq; articulariis illi
ni cum rutæ coriandri & ſalis mica hordei farina. Aqua quoq; eius decocta neruos articu⸗
loſq; mire iuuari. Si foueantur uulnera & recentia & uetera. Etiam carcinomata quæ nul
lis aliis medicametis ſanari poſſint. Foueri prius aꝗᷓ calida iubet: & bis die tritã ĩponi. Sic et
fiſtulas eluxatas & tũores reuocari: qq; diſcuti op?ſit. Inſõia ẽt uigilias qᷓ tollere decctã ſi ie
iuni edãt ꝗᷓ plurimã ex oleo & ſale. Tormia ſi decocta iteg decoquataddito oleo & ſale cu

mio polẽta.Si ita ſumatur ſine pane magis profuturã. Inter reliqbilẽ detrahit p uinu nigrũ

pota.Quin & urinam eius in braſſicam potandam æſtimauerit: aſſeruari iubet calefactaq;

neruis cemedio eſſe. Verba ipſius ſubiiciam ad exprimendam ſententiam. Pueros pulillos
ſi laues illa urina: nunquã debiles fieri. Auribus quoq; ex uno ſuccum braſſicæ tepidum in
ſtilari ſuadet.Idq; etiam tarditati audientium prodeſſe aſſeuerat. Et impetigines eadem ſa
nare ſine ulcere. Græcorum quoq; opiniones iam & Catonis cauſa poni cõuenit in.iii. dun

taxat quæ ille pertermiſſit. Biles detrahere non præcoctam putant. Item aluum ſoluere ea

dẽ ; bis coctam ſiſtere. Vino aduerſari: ut inimicam uiribus: Antecedente qui cibis caueri

ebrietatẽ.Poſtea ſumpta crapulandiſcuti. Hunc cibum & oculorũ claritati cõferre multũ:
Succo uero crudæ angulis uel tantum tactis cum attico melle plurimũ. Facillime concoꝗ:

e S

Ideo paralyticis & tremulis dari iubet. & ſanguinẽ ex creantibus. Hippocrates cœliacis dy
ſentericis bis coctà cum ſale. Itẽ ad tenaſmon & renũ cas. Lactis quoq; ubertatẽ puerperis
hoc cibo fieri iudicans. Et purgationẽ fœminis. Crudus quidé caulis ſi edat᷑: ptus quoq;
emortuos pelli. Apollodorus aduerſus fungorũ uenena ſemẽ aut ſuccũ bibẽdũ cẽſet. Phi
Iiſtiõ opiſtotonicis ſuccũ ex lacte caprino cũ ſale & melle. Inuenio & a podagra liberatus
edendo eã: decoctæq; ius bibẽdo. Hoc & cardiacis datũ & comitialibus morbis addito ſale
Itẽ ſpleneticis ĩ uino albo pꝑ dies. xl. Ictericis nec nõ & phrenęticis radicis crudæ ſuccũ gar
garizãdũ bibẽdũq; demõſtrat. Cõtra ueroſingultus cũcoriàdro & aneto & melle ac pipere
& aceto.Illitã quoq; ꝓdeſſe inflariõibus ſtomachi. ltem ſerpetium ictibus. Et ſordidis ulce
ribus ac uetuſtis: uel ipſa aqua cũ hordeacea farina. Succũ ex aceto uel cũ fœnogtæco. Sic
aliqui & articulis podagris impon unt. Epinyctidas ac quicquid aliud ſerpit in corpore ĩpo
ſita leuat. Item repentinas caligenes. Fias & ſi manditur ex aceto Sugillata uero & alios li
uores. Pura illita lepras & ſporas cum alumine rotundo ex aceto. Sic & fluetes capillos re-

rinet. Epicharmus teſtium & genitaliũ malis hanc utiliſſime ĩ poni aſſerit. Efficatius eãdem

cũ faba trita.Itẽ cõuulſis cum ruta. Contra ardorẽ febrium & ſtomachi uitia cum rutæ ſe⸗-
mine & ad ſecundas. Et muris aranei morſus foliorũ aridorum farina alterutra pte exma-
niuit. Ex omnibus braſſicæ generibus ſuauiſſima eſt quin & inutilis habetur: difficilis ĩ co
gquẽdo: & renibus cõtraria. Hud ꝗqnoq; nõ ẽ omittẽdũ: aquã decoctæ ad tot uſus laudatã fe
tere humi effuſam. Stirpium braſſicæ aridorum cinis inter cauſtica intelligitur. Ad coxc⸗
dicum dolores cum adipe uetuſto. At cum laſere & aceto in uice pſilotri euulſis illitus pi
lis naſci alios phibet. Bibitur & cũ oleo ſubferuefactus uel per ſe elixus ad cõuulſa & rup⸗
ta intus lapſũq; ex alto. Nulla ergo ſunt crimina braſſicæeæImmo uero apud eoſdẽ animæ
grauitatẽ cacere. Dentibus & gengiuis nocere? & i ægypto propter amaritudinẽ nõ æſtur
Silueſtris ſiue erratice ĩmenſo plus effectus laudat Cato: adeo ut aridæ quocʒ farinam in
olfatorio collectam uel odore tantũ naribus adhibito uitia oriũ graueolentireq; ſanare af
firmet. Hanc alii petreã uocant: inimiciſſimã uino: quam præcipue uitis fugiat. Aut ſi non
poſſit fugere: moriatur. Folia habet bina: rotunda: parua: lenia: plantis oleris ſimilior: can⸗
didor ſatiua & hirſutior. Hanc inflationibus mederi. Melancholicis quoq; ac uulneribus
recentibus cum melle ita ne ſoluantur ante diem ſeptimũ.Strumis fiſtulis in aqua contri⸗
tam Chryſippo auctore. Et alii compeſcere mala corporis quæ ſerpunt:nomas uocant.Itẽ
excreſcẽtia abſumere. Cicatrices ad planum reducere. Oris ulcera & tonſillas maducatà &
coctam ſucco gargarizato cum melle tollere. Itẽ pſoras & lepras ueteres ipſius tribus par⸗
tibus cum duabus aluminis in aceto acri illitis. Epicharmus ſatis eſſe eam cõtra canis rabio
ſi morſum impõi. Melius ſi cum laſcere & aceto acri Necari quoq; canes ea ſi detur ex car-
ne. Semen eius toſtum auxiliatur contra ſerpentes: fungorũq; uenena. In tauri ſanguie fo
lia cocta ſpeneticiſq; in cibo data & cruda illita cum ſulphure & nitro proſunt. Item mama
rum duritiæ: Radicum cinis uuæ in faucibus tumenti tacu medetur. Et parotidas cũ mel⸗
le illitus reprimit. Serpentium morſus ſanat. Virium braſſicæ unum & magnum argumen
tum addemus & mirabile. Cruſtæ ſi occupent intus uaſa ommia in quibus aquæ feruent ĩ
tantum ut non ſit eas auellere: ſi braſſica in iis decoquatur abſcendũt. Inter ſilueſtres braſ
ſicas & lapſana eſt pedalis altitudinis: hirſutis foliis ſinapi ſimillimis niſi cãdidior eſſet flo
re. Coquitur in cibo. Aluum leniter emollit. Marina braſſica uehementiſſime ex omnibus
aluum ciet. Coquitur propter acrimoniam cum pingui carne: ſtomacho inimiciſſima. Scyl

larum in medicina alba eſt quæ maſculus: fœmĩæ nigræ. Scylla

quæ cãdidiſſima fuerit uti
liſſima erit. Huic aridis tunicis direptis quod reliquume uino eſt conſutum ſuſpenditur
lino modicis interuallis poſtea arida fruſtra in cadum aceti quã aſperimi pendentia inmer
guntur: ita ne ulla per te uas contingant. Hoc ſit ante ſolſtitium diebusxlviii. Gypſo deĩ
de oblirus cadus ponitur ſub tegulis torius diei ſolem accipientibus. Poſt eum numerum
dierum tollitur uas. Scylla eximitur. Acetum tranſfunditur. Hoc clariorem oculorũ acié
facit. Salutare eſt ſtomachi larerumq; doloribus parum ſumptum binis diebus. Sed tanta
uis eſt: ut auidius hauſtum extinctæ animæ momento aliquo ſpeciem præbeat. Prodeſt &
gingiuis & dentibus uel per ſe cõmand ucata. Tineas & reliqua'uentris animalia ellit ex
melle & acero ſumpta. Linguæ quoq; recens ſuhiecta præſtat ne hydropici ſitim ſemtiant.

Cri

tunll fi

ſapetiun

Pluslce
lericos
hostuſli
fules cap
neuico
zelimd
lulpenen
Phüreu
ibines
Neinditi
lchenge
Pbonit
nnlolei
Vulvenbu
litidau
Uunduin
Cleltiter⸗
ſentuſil

fierbiscin
ncon.

loratslcc
cnnlapp
llgcturum
elosallen
birgeri⸗
Ullsdune⸗

lueiitlon

S
1 Ver
Vin
Mnterepn
Ulcieruie
ſogextu
odta Dr⸗
Perun
fäbomin
lmenten
lei ner
tunn
munnddr
niscſedn
1edeet
ſecder

i
Aum 4
Maitn

anpentſ
cninid,
ne eer
hs ſc
delicr
en bernus
dintnolle
uirlictü gn
weler ſier
tſortid ue
enogrerod
eincororeine
Aerd dzloel
Etescapllee⸗
Hcaizeicen
ncummmel
n et
aitiolsic
tihucnite
n A r⸗
Ncömlaännd⸗
d eolde nine
iudinenöznn
agtunn
Mniteg acnet

gir Auunn

msſonliocon⸗
Ulleiu
Bin na,
M
Das ſdi⸗
laruancn⸗
miignieto
Remwin
csn ſel⸗
nun vgunen
Gorienm
1 luckrabi
hortla th
neutanmr
mahim
immtuen
m ſohhe n
ndemume
riüi
eumppeni
mocloüre

—

*

S
=S=
= SS S=ẽ. —

—

—

Coquit᷑ pluribus modis in olla quæ coniicitur ĩ clibanũ aut futurũ: ue adipe aut luto illi
ta: aut fruſtatim i patims. Et cruda ſiccatur: deinde con ciditur. Coquituiq; in aceto. Tũ
ſerpeétium ictibus imponitur. Toſta quoq; purgat᷑: & mediũ eius itetũ in a qua coquitur.
Vſus ſic coctæ ad hydropicos: urinã ciendam tribus obolis cũ melle & aceto potæ. Iie ſple
neticos & ſtomachios ſi nõ ſentiant ulcus: quibus innatet cibus. Ad tormina: regios mor⸗-
bos:tuſſim uererem cũ ſuſpirio. Liſcutit & ex foliis ſtrumas: quadrinis diebus ſolura. Fur
fures capitis ad ulcera manantia illita ex oleo cocta. Coquitur & in melle cibi gatia maxi
me uti coctionẽè facias. Sic & interiora purgat. Rimas pedum ſanat in oleo cocta: & mixta
reſinæ. Semẽ eius luborũ dolori ex melle imponit.Pythag oras ſcyllã in limie quoq; ianuæ
ſuſpenſam malorũ medicamẽtorũ introitum pellere tradit. Cæterum bulbi ex aceto & ſuil
phure uulneribus ĩ facie medenrur. Per ſe uero triti neruorũ cõtractioneé. Et ez uino por⸗
rigines. Succum cũ melle cano moribus. Eraſiſtrato placet cũ pice.Sanguinẽ idem c᷑o ſiſte
xe tradit illitos cum melle. Alii ſi e naribus fluat coriandrũ & farina adiciũt. Thec dorus &
lichenas ex aceto bulbis curat. Erupentia in capite cũ uino auſteio aut ouo. Et bulbos epi
phoris idem illinit: & ſic lipitudini medetur: Eorumq; uitia quæ ſunt facie rubetes maxie
in ſolle illitis cum melle & nitro emendat. Lentiginem cum umo aut cum cumino coctis.
Vulneribus quoq; mire proſunt per ſe Aut ut Lamiõ ex mulſo: ſi quinto die ſoluarntur.
Iiſdẽ & auricula: fractas curat:& teſtium pituitas In articulorum doloribus miſcent fari-
nam.In uino cocti illiti uentri duritiam præcordiorũ emolliunt. Dyſentericis ĩ uino ex a
cæleſti temperato datur.Ad conuulſa intus cũ ſilphio pilulis fabæ magnitudine. Ad ſudo
rem tuſi illinũtur. Neruis utiles. Ideo & paralyticis dantur iuxta in pedibus. Qui ſunt ruf
fi ex his citiſſime ſanant cum melle & ſale. Venerem maxime megaric ſtimulant. Hiortcſii
partũ cum ſapa aut paſſo ſumpti. Silueſtres ĩ teraneorũ plagas & uitia cũ ſilphio pilulis de
uoratis ſedant. Et ſatiuorum ſemẽ cõtra phalangia bibitur in uino. Ipſiex aceto illinuntur
contra ſerpentiũ ictus. Semen antiqui bibendũ in ſanientibus dabant. Flos bulborum tri⸗
tus crurum maculas: uarietateſq; igne factas emendat. Diocles oculos hebetari ab iis purat Von.
*
1

l

1
.„

elixos aſſis minus ut les adiiciunt eſſe: & difficile cõcoqui ex ui uniuſcuiuſq; naturæ ABul
binẽ græci uocant hærbam paracæ foliis:rubicundo bullo. Hæc traditur uulneribus mire
utilis duntaxat recentibus. Bulbus quem nomitoriũ uocant ab effedu folia habet nigra:
cæteris longiora utiliſſimus ſtomachus cibus. ca. X

De aſparagis & corruda & libyco & horminio.
Sparagiſ(ut traditur) cumino quidem addito inflationes ſtomachi coliq; diſcutiũt.
à Ventrem leniter molliunt. Pecoris & ſpinæ doloribus inteſtinoruq; uitiis proſunt
Vino cum coquuntur addito ad lumborum & renũ dolores. Semẽ triũ obolorum
pondere parte cumini bibitur. Vene rem ſtimulant. Vrinam ciẽs utiliſſime: præterquã quod
uiſicã exulcerant. Rad ix quoq; plurimorũ prædicatione trita & in uino albo pota calculos
quoq; exturbat. Lumborũ & renũ dolores ſedat. Quidam ad uuluæ dolorẽ radicem cũ ui⸗
no dulci propinant. Eadem in aceto decocta contra elephantiã proficit. Aſperago trito cũ
oleo perunctum pugni ab apibus negant Silueſtrẽ aſperagum aliqui libycum uocant: at-
tici horminiũ. Huius ad ſupradicta omnia efficatior uis: & candidior: maior. Regium mor-
bum extenuant. Veneris cauſa aquam eorũ decoctam bibi iubent ad heminam. Ad idem &
ſemẽ ualet aneto tritũ. Ternis utrumq; obolis datur.Et ad ſerpentium ictus ſuccus deco⸗
Qus. Radix quoq; miſcetur radici marathri inter efficaciſſima auxilia. Si ſanguis per uri/
nam reddatur:ſemen aſperagi & apii & cumini ternis obolis in uino cyathis duobus qui ⸗
nis diebus. Chryſippus dari ſubet. Sic & hydropicis contrarium eſſe quàuis urinam moue- —H
at: docet:lItem ueneri. Veſicæ quoq; niſi coctũ aqua.Si canibus detur: occidit eos. In uino Wor9 Badr
de coctæ radicis ſuccus ſi ore contineatur dentibus mederi. . 1 . .
. De apio & apiaſtro:& helioſelino: & oreoſelino. LCLCa. Afſ.
Pio gratia uulgo eſt. Naq; rami largis portionibus per iura ĩnatant: & incondime⸗
a tis peculiarẽ gratiã habẽt. Præterea oculis illitum cũ melle: ita ut fubinde foueã⸗
tulr feru enti ſucco decocti: aliiſq; mẽbrorũ. Epiphoris per ſe tritũ aut cũ pane & po
lenta ĩpoſitum mire auxiliatur. Piſces quoq; ſi ægrotent in piſcinis apio uiridi recreantur
Verum apud eruditos nõ aliud arutum terra in maiorem ſententiarum auctoritate é. Di⸗
ſtinguitur ſex. Chryſippus fœminã eſſe dicit criſpioribus foliis & duris: craſſo caule: ſapo
u ii

re acri & feruido. Dionyſius marẽ nigriorẽ: breuioris radicis: uenniculos gignets Amnb
neutrum ad cibos amittendũ: ĩmo omnino nefas. Nam id defũctor um epulis feralibus du
catum.ipſius quoq; uiſus claritati inimicũ: Caule fœminæ uernuculos gigni. ldeoq; eos ꝗ
egerit ſterileſcere mares fœmias ue. In puerperiis uero ab eo cibo ↄitiales fieri qui iubera
hauriunt. Innocentiorẽ tamẽ eſſe marem. Eaq; cauſa eſt ne inter nefaſtos frutices danetur
Mamarũ duritiam impoſitis foliis emollit. Suauiores aquas potui incoctũ præſtat. Succo
maxime radicis cũ uino lumborũ dolores mitigat. Eodem iure inſtillato grauitatẽ aurium
Semine urinam ciet: menſtrua ac ſecundos partus. Et ſi foueantur ſemine decodto ſugilla
ta reddit colori: cũ oui albo illitu. Aut ex aqua coctum potũq; rẽibus medetur. In frigida
tritũ oris ulceribus. Semẽ cũ uino uel radix cũ ueteri uino ueſicæ calculos frangit. Semẽ
datur ex tribus cyathis ex uino albo. Apiaſtrũ Higinus quidẽ meliſſophylon appellat. Sed
in cõfeſſa dãnatione ẽ uenenatũ in ſardinia. Cõtexenda enim ſũt oĩa ex eodẽ nomie apud
græcos pendægtia. Olſutarũ quod hippoſelinũ uocant aduerſatur ſcorpionibus. Poto ſemi
ne torminibus interaneis mẽdet.Iteq; difficultatibus urinæ ſemẽ eius decoctum cx mulſo
potum. Radix eius in uino decocta calculos pellit & lumborũ ac lateris dolores. Canis ra
pioſi morſibus potũ & illitũ medetur. Succus eius algetes calefacit potus. Quarũ genus

ex eodem faciunt aliqui oreoſelinõ alio frutice recto ſemine cun: ino ſimile. Vrinæ & men

ſtruis efficax. Helioſelino uis priuata cõtra araneas. Sed de oreoſelino fœminæ purgantur
Lio genere petroſelinõ quidã appellant in ſaxis natũ. Præcipuũ ad uomicas coclea
a ribus binis Iucci additi in cyathũ marubii ſucci: atq; ita calidæ tribus cyathis. Addi
QAQere quidã buſelinõ differens breuitate caulis a ſatiuo & radicis colore ru ffo eiuſ
dem effectus. Præualere cõtra ſerpentes potũ & litũ. Ocimũ quoq; Chryſippus grautter i
crepuit.lnutile eſſe dicens ſtomacho: urinæ. oculorũ quoq; claritati. Præterea iii ſamiã face
re & lethargicos & ioc ineris uitia. Ideoq; capras id aſpernari. In hoibus quoq; cugiendum
cenſet, Adiiciunt quidã tritũ ſi operiatur lapide: ſcorpionẽ gignere. Cõmanduc tum in ſo

le poſitũ uermes aferre. Alii uero ſi eo die feriatur quiſpiam a ſcorpione qui ederit oci/

mu ſanari nõ poſſe. Quinimo tradũt aliqui manipulo ocimi cũ cancris. x. marinis uel fluui
atilibus trito: cᷓuenire ad eũ ſcorpiones a proximo oẽs. Diodotus in emitericis etiã pedicu
los facere ocimũ cibũ. Secuta ætas alacriter defendit. Nam id eſſe capras. Nec minus ꝗᷓ mẽ/
tam & rutà ſcorpionũ terreſtriũ ictibus marinorũq; uenenis mederi cũ uino addito aceto
exiguo. Vſu quoq; cõpertum dificiẽtibus ex aceto odoratu ſalutarẽ eſſe. Itẽ lethargicis &
infamatis refrigerationi: illitũ capitis doloribus cũ roſgceo: aut myrteo: aut aceto. ltẽ ocu
lorum epiphoris impoſitũ ex uino. Stomacho quocq; ee utile.lInflactiones & rutum ex ace

ꝓdeſſe etiã colericis. Diſtillationes eo colli & ſtomachi inhiberi. Ergo etia c liacis. Phili⸗
ſto dedit: & coctũ dyſentericis: & contra pliſtonicũ. Aliqui & in tenaſmo: & ſiguinẽ excre-
antibus in uino Duriciãq; p̃cordiorum illinitur màmis. Extinguit quoq; lactis puentum
Auribus utiliſſimum: infantium præcipue cum adipe anſerino. Semẽ tritum & hauſtum

naribus ſternutamenta: & diſtilationes capitis quoq; illitum. Vuluas purgat in cibo ex ace

to Verrucas mixto ceramento ſutorio tollit. Venerem ſtimulat. Ideoq; equis aſiniſq; admi

ſuræ tempore ĩgeritur. at
Deliilueſtri ocimo: & eruca & naſturtio & ruts. Ca. AlII.
IIueſtri ocimo uis efficatior ad eadẽ oĩa. Peculiaris ad uitia quæ uomitionibus cre

4 bpris cõtrahuntur. Vomiciſq; uuluæ : cõtraq; beſtiarum morſus radix in uino eſt ef
ficaciſſima. Erucæ ſemẽ ſcorpionũ uenenis & muris aranei medetur. Beſtiolas oẽs.
inaſcentes corporiarcet: Vitia cutis in facie cum melle illitũ. Lentigines ex aceto. Cicatri⸗

ces nigras reducit ad candorem cum felle bubulo. Aiunt uerbera ſubituris potũ ex uino

duriciam quandà contra ſenſum induere. In condiendis obſoniis tãta eſt ſuauitas: ut græ

ci euozomõ appellauerint. Putant ſubtrita eruca ſi foueantur oculi: claritatẽ re ſtitui. Tuſ
ſin infantium ſedare. Radix eius in aqua decocta fracta oſa extrahere. Nã de uenere ſtimu

landa diximus trita folia ſilueſtris erucæ ſiniſtra manu decerpta & trita in aqua mulſa ſi
bibantur. E contrario naſturtium uenerẽ in hibet. Animũ exacuit.Vt dixim us duo eins ge
nera. Aluum purgat. Detrahit bilẽ porũ in aqua.x denariorum pondo/Cum lomẽto ſtru

to diiſoluere ſumptũ. Aluũ ſiſtere impoſitũ. V rinã ciere. Sic & morbo regio & hydropicis.

Tuchme⸗
Pficxius
gonscol
Eenacul
eraceto.
Nbusei
pohtoan
bcuadip
cirtumn
dxei
ibipy
buskurzi
nor
piolore
uxlee
munbuuce
nqadn
Ktümanir
ſdusutpot
Cltnſcon
mnlngca
Uelconand
Unctos aut⸗
ſubdiuo
ciſcteuide

espid

nuſtopto
giexuele
uci polen
n uero⸗
iinesdolo
nnepece
nide⸗
Cnnorores
lelſeen
i l⸗
Neluccne

ituen i l

Deierirg

ofmtüs

idohtn⸗

tugr
Diodless
fiminol
imuc
don.
MMterant
lacifol
Poſcm

uni

itͤ /
lengenn
n uinden
tocscienn
l c
eine
ſogiln
ln figic
fangit dene
appellr
bonie zpuc
1Porohen
mncxI—
resCisn
Emü genus
uN A wen
Tuigann
NiCe
ahis Ni
teroffo eid
usgrati
Ninſanüäfa⸗
fugeendun
luc tunnl⸗
i edent ol
inselku
setüietnt
minusqm,
acito e
tnpis
Vuuleol
mer Ae
tope
CsPbin 46
ine excte⸗
Uencom.
hnucktun.
io ere⸗
niiq; ni

M.
vonibus
ninoeke
ſtiols d⸗
o. Cint,
tüen uo
sn
eeteſtipl
mutia .
Auoeiggge

loniton 4

Mis illitũ opertũq; braſica præcharæ medet. Alterũ eſt nigrius: quod capitis uitia pirgar.
Viſum clarificat. Cõmotas mẽtes ſedat ex aceto ſumptũ.lyenẽ ex uino potũ uel cum fico.
Tuſſim ex melle:ſi quorttidie ieiuni ſũmant.Semẽ ex uino omnia ĩteſtinorũ aĩalia expellit
Efficacius addito mentaſtro. Prodeſt & cõtra ſuſpiria & tuſſim cũ origão & uino dulci. Pe
cCtoris doloribus decoctũ ĩ lacte caprinc.Panos dacurit cũ pice: extrahitq; corpori aculeos
Er maculas illitũ ex aceto. Contra carcinomata adiicitur ouorũ albũ. Et lyenibus illinitur
ex aceto. Infantibus uero e melle utiliſſime. Seſtius adiicit hoc ſerpentes fugare ſcorpio⸗
nibus reſiſtere. Capitis dolores cõtritũ: & alopecias emẽdare. Sinapi grauitate auriũ trito
ĩpoſito auribus cũ fico.Dentium dolores infuſo in auris ſucco. Pruriginem & ulcera capi
atis cũ adipe anſerino. Furunculos cõcoquit cũ fermẽto. Carbunculos adſuppurationꝑdu
cit:& rumpit. Phagedenas ulcerũ expurgat cũ melle. Coxendicibus & lumbis cũ polenra
Ex aceto illinitur. Itẽ licheni. Itẽ unguibus ſcabris. Quippe natura eius cauſtica ẽ. Optimũ
aurtẽ babylonium. Silueſtri uero ad omnia ea effectus maior. In præcipuis autẽ medicamini
bus tuta c. Latiora ſatiuæ folia Rami fruticoſiores. Silueſtris horida ad effectũ ẽ & ad oĩa
acrior. Succus exprimit᷑ tuſa ea & aſpera modice aqua. Er in pyxide cypria aſſeruatur. Hic
copioſior datus ueneni noxiã obtinet. Macedonea maxime iuxta flume anacimũ. Mirũq;
kxicutæ ſucco extinguitur: adeo etià uenenorũ uenena ſũt. Quãado cicutæ ſuccus prodeſt
manibus colligentiũ rutã. Cæterũ inter prĩa ĩmiſcetur antidotis præcipueq; galaciæ. Quæ
cunq; ad ruta aut per ſe aut pro antidoto ualet foliis tritis & ex uino ſũptis. Contra aco⸗
nitũ maxime & uiſcũ.Itẽ fungos ſiue in potu detur: ſiue in cibo.Simili mõ cõtra ſerpentiũ
ictus:utpote cũ muſtellæ dinucaturæ cũ iis rutam prius edendo ſe muniant. Sed ualent &
contra ſcorpionũ ictus: & araneorũ: apũ:carbronũ ueſparum aculeos. Et cantaridas: ac ſala
mandras:canis ue rabioſi morſus:acetabuli menſura ſi ſuccus e uino bibitur. Et folia trita

„

uel cõômanducata ĩponuntur cũ melle & ſale uel cum aceto & pice decocta. Succo uero pP
unctos aut etiã habentes negant ſeriri ab iis maleficiis. Serpẽteſq; ſi uratur ruta nidorum
fugere.Efficaciſſima tam eſt ſilueſtris radix cũ uino ſũpta. Eandẽ adiiciunt efficatiorẽ eẽ
ſubdiuo potam. Pythagoras & in hac marẽ minoribus hærbaceiq; coloris foliis a fœmina

diſcreuit: eti latioribus foliis & colore. Idẽq; oculis noxiã putauit falſo: quoniã ſculpto/
res & pictores hoc cibo utuntur oculorũ câ. Cum paoe quoq; uel naſturtio ſatiuæ atq; ſil

ueſtris propter uiſum. Vt aiunt multi ſucco eius cũ melle attico inundi diſcuſſerunt cali
gines:uel cum lacte mulieris puerũ enixæ uel puro ſucco angulis oculorum tactis. Epiho

ras cũ polenra impoſita. Lenit autẽ capitis dolores poto cũ uino aut cũ aceto:& roſaceo il⸗

lita. Si uero ſint cephalea: cum farina hordeacea uel aceto. Eadẽ cruditates diſcuti:mox ĩfla
tiones: dolores ſtomachi ueteres. Vuluas aperit: Corrigitq; conuerſas illita in melle toto

uentre pectore. Hidropicis cum ficu & decocta ad dimidias partes potaq; ex uino. Sic bibi
tur & ad pectoris dolores: laterũq; & lumborũ. Luſes:fuſpiria: pulmorũ:iocinerũ:renũ: ui
tia: horores frigidos. Ad crapulæ grauedines. Decoquũtur folia poturis. Et ĩ cibo uel cru
da uel decocta cõdita ue prodeſt. Item torminibus in hyſopo decocta. Et cũ uino. Sic & ſan

Funns ſiſtit interiorẽ: & nariũ indita. Sic & collutis dentibus prodeſt. Auribus quoq; in do
ore fuccus infunditur: cuſtodito ut diximus modo. Et ſilueſtri uero cõtra tarditatẽ & ſo⸗

nitum cũ roſaceo uel cũ laureo oleo aut cumĩo & melle. Succus & phreneticis ex aceto tri
gæ ĩſtillatur in tẽpora & cerebꝑꝶ. Adiecerũt aliꝗ & ſerpillũ & laurũ illinétes capita & colla
Dederũt & lethargicis ex aceto olfaciendũ. Dederũt & comitialibus bidedũ decoctæ ſuccũ
in cyathis quatuor ante acceſſiones: quag frigus intolerabile eſt. Alfioſiſq; crudã dari in
cibo. Vrina quoq; uel cruẽtã pellit. Feminaꝶ ẽt purgationes: ſecũdaſq;: eti emortuos par⸗
cus: ut Hippocrati uidet᷑: ex uĩo dulci nigro pota: itaq; illitã & uuluage cã etiã ſuffire iubet

Diocles & cardiacis imponit ex aceto & melle eũ farina hordeacea. Et cõtra ileũ decocta fa
rina in oleo ac uelleribus collecta. Multi uero & cõtra purulentas excreationes ſiccæ dra⸗
chmas duas:ſulphuris unã & dimidiã ſumi cenſent.Et cõtra cruẽtas ramos tres in uino de⸗

coctos. Dat᷑ & dyſentericis cũ caſeo in uino cõtrita. Dederũt & cũ bitumini infrictâ potiòi

ꝓpter anhelitũ. Ex alro lapſis ſeminis tres uncias olei libra: uiniq; ſextario illinit. Cũ oleo
coctis foliis partibus quas frigus aduſſerit. Si urinã mouet(ut Hippocrati uidet mirum ẽ
quoſdam dare uelut inhibentẽ potui contra incõtinẽtiam urinæ. Pſoras & lepras cũ melle
& allumãe illita emẽdat. Itẽ uitiligines uel rugas: ſtrumas & fimilia cũ hircino & adipe ſuil

IIBER.

lo ac taurino ſeuo. Ignẽ ſacrũ ex aceto & oleo: uel pſimythio. Carbũculũ ex aceto. Nõnulli
laſerpitiũ una illini iubẽt ſine quo epinyctidas puſtulas curãt. Imponũt & mãmis turgeti⸗-
bus decoctã & pituitæ er ueriqnib us cũ cæra. Teſtium uero epiphoris cũ ramis laureæ te-
neris: adeo peculiari in uiſceribus his effectu: ut ſilueſtri ruta cũ axungia ueteri illitos ra⸗
mices ſanari pdant. Fracta quoq; mebra ſemine trito cũ cæra impoſito.Radix rute ſangui⸗
nẽ oculis ſuftuſum: & in toto corpore cicatrices aut maculas illita emedat. Ex reliquis quo
q; quæ tradunt᷑:mirũ eſt: cũ feruentẽ rutæ naturã eſſe cõueniat.F aſciculũ eius in roſaceo

decoctũ addita uncia aloes pũctis ſudorẽ reprimere Itẽq; generatões ĩpediri hoc cibo. iõ

profluuio genitali dat᷑: & uenerẽ crebro p ſomnia imaginãtibus. Præcauẽdũ eſt grauidis
abſiineãt hoc cibo. Necari enim partus inuenio. Eadem ex omnibus ſatis quadrupedum
quoq; morbis in maximo uſu eſt: ſiue difficile ſpirantibus: ſiue cõtra maleficiorum anima⸗

imili morborum genere: ut in homine tempẽerato. 13
DDDe mentaſtro & menta & pulegio: & nepeta & de cumino. Cap. XIII
Entaſtrũ ſilueſtris mẽta eſt: differens ſpecie folioꝶ quaſi figura ocimipulegii co=
m lore. ppter quod quidã filueſtre pulegiũ uocãt. lis cõmãducatis & impoſitis ſanari
elephantia: ſicut magni Põpeii ætate fortuiro cuiuſdã experimẽto propter putorẽ

in facie illita cõpertũ eſt.eadẽ illinunt᷑ bibunturq; aduerſus ſcolopẽdras & ſerpentiũ idus

drachmis duabus in uim cyathis duobus. Aduerſus ſcorpionũ ictus cum ſale oleo & ace-

ro. Itẽ aduerſus ſcolopẽdras ius decocti. Aduerſuſq; oĩa uenena ſeruant folia arida ad fa-

rinæ modum ſubſtratum uel accẽſum fugat ſcorpiones.Potum fœminas purgat a partu.
Sed partus necat. Ortopnoicis: torminibus colericis efficaciſſimum. Itẽ lumbis. Podadris
impoſitum. Succus naribus uerminoſis inſtillat᷑.In regio morbo bibit᷑. Strumis illinit.Cĩa
ueneris inhibet. Tineas pellit ex aceto potum Cõtra pruriginẽ ex aceto infunditur capiti
in ſole. Mentæ ipſius odor animũ excitat: & ſapor auiditatẽ in cibis. ldeo in mamarũ mix⸗
tura familiares ipſæ acceſſere: ut coire deſeriq;. lac nõ patiantur. Quare lactis potionibus
additur: ne huius coagulati potu ſtrangulentur. Data in aqua & im ulſo eadem ui reſiſtere
& generationi credituùr: cohibendo gemitalia denſ’ ari. Acq; maribus ac fa minis ſiſtit ſan⸗

guinem.& purgationes fœminarum inhibet. Cum amylo ex aqua pota cœ liacorum impe
tus. Syration & uomicas uuluæ curauit. Ille & iocierum uitia ternis obolis ex mulſo datis.
Itẽ ſanguinem excreantibus in ſorbitionem. Vlcera in capite infantiũ mire ſanat.Arterias
hũidas ſiccat. Siccas aſtringit. DPituitas coruptas purgat ĩ mulſo & aqua. Vocis ſuccus ſub
certamine utilis dumdaxat: & qui gargarizatur uua tumente adiecta ruta & coriandro ex
lacté. Vtilis & contra conſillas cuni alumine. Linguæ aſpere cum melle. Et couulſa intus p
ſe uitiſq; pulmonis. Singultus & uomitiones ſiſtit cum ſi ucco granat ut. Democritus mò
ſtrat. Recentis ſuccus narium uitia. Spiritus ſubductos emendat. Ipſa trita choleras in ace
ro quidem pota ſanguinis flutiones intus. Ileum etiam impoſita cum polenta:& ſi màmæ

tendantur. ſllinitur & temporibus in capitis dolore. Sumitur & contra ſcolopedtas & ſcor

piones marinos & ad ſerpentes. Epiphoris illinitur & omnibus in capite eruptionibus. tem
ſedis uitiis. Impetigines quoq; uel ſi teneatur tantũ phibet. Auribus cum mulſo inſtiſarux
Aiũt & lyeni mederi eam inhorto guſtatã ita ne uellatur: ſi is qui momorderit dicat ſe lye
ni mederi per dies nouẽ. Aridæ quoq; farinæ tribus digytis apprehenſam & ſtomachi dolo
rem ſedare in aqua: & ſimilirer aſperſa in potiõem uentris animalia expellere. Magna ſocie
tate cum hac ad recreandos defectos animo pulegio cum ſurculis ſuis in ampullas uitreas

aceti utriſq; diectis. Qua de cã dignior e pulegio corõa uertigini ꝗᷓ e roſis cubiculis noſtriſ
pronunciata eſt.Nam & capitis dolores impoſita diciiur leuare. Quin & olfaru capita tue⸗
ri contra frigorum æſtu ſq; iniuriã:& ab ſititraditur. Neq; æſtuare eos qui duos e pulegio

ſurculos impoſitos auribus in ſole habean t. Illinitur etiam in doloribus cum polẽta & ace
to. Fœmina efficacior. Eſt autẽ hæc flore purpur eo. Mas cãdidum habet. Nauſeas cum ſale
& polenta in frigida aqua pota inhibet. Sic & pectoris ac uentris dolorẽ. Stomachi autẽ ex

aqua interciſiones ſiſtit: & uomntiones cum aceto & polenta. Inteſtinorũ uitia melle deco

Gtam & nitro ſanat. Vrinam pellit ex uino:& ſi amineum ſit: & calculos & interiores omnes
dolores Ex melle & aceto ſedat menſtrua: & ſec undas. Vuluas conuerſas corigit. Denſun⸗

tos partus eiicit. Semen obmuteſcentibus olfatu admouetur. Comitialibus in aceto cya⸗

ſcumoin

ium ictus infuſa per nares ex uino: aut ſi ſanguiſugam exhauſerit ex aceto & quocũq; in

imelin

ſicure
Iurnma
lecencls in

nis ae
neciatt.
iſtuum

ocequid

Au alces

hotroren

ddunndaut.

risKintat
Eremveln
Hianlcerare

ecern

lrxtteeſe⸗

gunequis
ſotbus rece
Dlipfluuin
Nis medetur

(auonnon

Kcüpenelu
tmeoimpe

(iatſGores

lemalleo
tehakilisim
Celepdet

Pini

1 (Chib

lexcl
Umitain
Wwleaur rot
Mugrri
tücrngr
rdn laſt
leAnua
Crani 1

ruicelece

Guoniankir
bgiun
adiet
WWN
Auopbide

Rr.Tradn

iner dere⸗

uiquottl

neziibut
buscrach
Umn hen

etd Nel
mind tugei,
un luneen,
vereillinen,
irre lroli
Nnetanugt
eiusin ohe
i dor chaß
ü ek enni
guoarupesin
Corum nimy,

5 Aoocign L

(p. M
mepulegi eo
meſinslunt
operzu
Alenemui
lleckeod xe⸗
dliamidrate
Duai n.
nbis, Pocrii
misiliniCi
funcirurcpii
nminaru min⸗
wiorin
Pemutellee
minisllitr⸗
clotun i
serwuldans
teſcr Aen
—R
naconntnd
Cculain
nvcumi
CeuiXe
mäbwir
gelnilen
onibusnen
Pulloiſfin
errail e
ſoncid00
eNgnſ
nftluing
tilͤnalt
Eruopinti⸗
duose lge
roed.
o

rotum lyenem emitti. Bibitur in lumborum dolori

thi mẽ ſura darur. Si aquæ inſalubres bibendæ ſint:tritũ inſpergitur. Salfitudines corporis

ſi cum uino tradatur minuit. Neruorum cã & in cõtractione cum ſale & aceco & melle con

fricatur epiſtotono. Imbibitur ad ſerpentium ictus decoctum. Ad ſcorpionum in uino tri-

tum:maxime quod in ſuccis naſcitur. Ad oris exulcerationes. ad tuſſim æfficax habet. Flos

recentis incenſus pulices necat odore. Xenocrates pulegii ramum lana inuolutum in ter

tianis ante acceſſionẽ olfactandum dari: aut ſtrangulis ſubiicit: & ita collocari Xgrum ĩter
remedia tradit. Silueſtri ad eadẽ uis efficacior eſt: quod ſimile eſt origano minoribus foliiſ
ꝗ ſatiuum:& a quibuſdà dictamus uocatur. Guſtatum a pecore capriiq; balatum concitat.

Vnde quidam græci litteras mu tantes blechon uocauerunt. Natura tam feruens eſt: ut il
— litas partes exulceret. Tuſſi inter frictiones fricari ante balnea conuenit & ante acceſſionũ
horrorem couulſis & torminibus. Podagris mire prodeſt. Epaticis cum melle & ſale biben-

dum datur. Pulmonum uitia cxcreabilia facit. Ad lyenẽ cum ſale utile eſt: & ueſicæ & ſuſpi
riis & inflationibus decoctũ ſucco æqualiter: & uuluas corrigit: & cõtra ſcologẽdram terre

ſtrem uel marinã. Itẽ ſcorpiões. Priuatim ue ualet cõtra oẽm morſum. Radix cõtra ĩcreſcẽ⸗
tia ulcera recens potẽtiſſima. Arida uero cicatricibus decoré affere. Item pulegio eſt nepe
tCq; ſocietas. Decocta enim in aqua ad tertias diſcutiũt frigora. Mulierũ meſt
Er æſtare ſedant calores. Nepeta quoq; uires cõtra ſerpetes habet. Fumũ ex ea nidorẽq; fu
giunt:quã & ſubſternere in metu obdormituris uite c. Tuſa egilopis impòit: & capitis do

ruisꝓlunt

loribus recens cũ tertia parte panis tẽperata aceto illinitur. Succ? eius iĩſtilatus naribus ſu

pinispfluuium ſanguims ſiſtit. Itẽ radix cũ myrti ſemine in paſſo tepido gargarizata angi

nis medetur. Cuminũ ſilueſtre e pretenue quaternis aut quims foliis ueluti ſerratis. Et in
ſatiuo magnus uſus in ſtomachi præcipue remediis. Liſcutit pituitas & inflationes. Tritũ
& cũ pane ſu nptũ uel potum ex a ua uinoq; tormina quocq; & inteſtinog dolores. Verũ
tamẽ oẽm pallorẽ bibetibus gignit.lta certe ferũt. Portii Latronmis clari ĩter magiſtros dicẽ
di adſectores ſimilitudinẽ coloris ſtudiis cõtra æmulos imitatos: & pauloante ſulium Vin
dicem adſectorè illũ a Nerone libertaris captatiõe teſtametis ſic lenocinatũ. Nariũ ſan gui
nẽ paſtillis inditũ uel ex aceto recens ſiſtit. Et oculoꝶ epiphoris ꝑ ſe impoſitũ tumentibus
cũ melleꝓdeſt. Infancibus imponi in uétre ſatis ẽ. Morbo regio in uino albo a balneis dat.
De cumino æthiopico: quæ urinam ſtringit: & de cappari: & de liguſtico : ſi
ue penace: & cumila bubula. S XV.

a2 cohiberi putãt. Satiuum datur & ad iocineris uitia toſtum tritum in aceto. ltem ad

uertiginem. Iis uero quos acriore ui urina mordeat indulci tritum uino. ad uulua⸗-⸗

rum uitia in uino.Preterq; impoſitis uellere foliis teſtium tumoribus toſtum tritun q; cũ
melle aut roſaceo & cæra.ſilueſtre ad oĩa eadem efficacius. Præterea ad ſerpentes cũ oleo:
ad ſcorpiões: ad ſcolopẽdras.ſiſtit & uomntionẽ nauſeaſq; ex uino: quatum apprehẽederint

tres digyti. Propter colũ quod bibitur.illiniturq; uel peniculis feruens: uel aſtringitur fa⸗

ſciis.Strangulationes uuluæ potum in uino aperit tribus drachmis in tribus cyathis uini.
Auribus inſtillat᷑ ad ſonitus atq; tinitus cũ ſeuo uitulino uel melle. Sugillatis illinitur cũ
melle & uua paſſa & aceto. Lentigini nigre ex aceto. Eſt cumino ſimillimũ quod græci uo⸗
cant ami. Quidam uero æthiopicũ cummnum id eſſe exiſtimat. FHlippocrates regium appel

lat.uidelicet quia efficacius in egypto iudicauit.Plæriq; alterius nature in torum putant

quoniam ſit exilius & candidius.Similis autem & huic uſus. Nam & pambus alexandrinis
ſubigitur: & cum alimentis interponitur. Inflationes & tormina diſcutit, Vrinam & men/
ſtrua ciet. Sugillata & oculorum epiphoras mitigat. Cum lini ſemine ſcorpionum ictus in
uino potum drachmis duabus. Priuatimq; ceraſtarum cum pari portione mirhe. Colorem
quoq; bibentium ſimiliter mutat in pallorem. Sufficum cũ una paſſa aut reſina uuluas pur

gat. Tradunt facilius concipere eas quæ odorantur id per coitũ. De cappari ſatis diximus

inter peregrinos frutices. Non utendum tranſmarino. Innocẽtius italicum eſt. Ferunt eos

qui quottidie id edunt paralyſi non periclitari: nec lyenis doloribus. Radix eius uitiligi⸗-

nes albas tollit:ſi tritæ in ſole fricẽrur.Spleneticis prodeſt ĩ uino pota:R adicis cortex dua

bus drachmis dempto balnearum uſu. Feruntq; erizintacfuincy diebus per urinam & aluũ

tritum ex aceto ſemen decoctum: uel maducata radix. Infunditur aurium dolori decoctũ
u iiii

.

usac paraliſi. Dentium dolores ſedat

16, Hn,
Echiopicũ maxime in poſca illinit᷑ cum melle.Africano priuatim urinæ incõtinẽtia t

,

„
„

6 -A

ulu mire congruens ex uio:;::e ””
. ltem de cumula: ſiue origano: & de cunilagine: & cunila molli: & de libanoti⸗-⸗

Ca. AXAXAvVI.

—

. E Sichelueme⸗ DD.
7. Iperitis quam ſiliquaſtrũ appellauimus contra morbos comitiales bibitur. Caſto

LIBER.

oleo. Vlcera quæ phagedenas uocãât folia & radix recens cum meille ſanant. Sic & ſtrumas

diſcutit radix. Parotidas uermiculoſq; cocta in aqua.lociueris quoq; malis medet᷑. Dant &
ad tineas in aceto & melle. Oris exulceratioues in acero decocta tollit. Stomacho inutiles
eſſe inter auctores conuenit. Liguſticum aliqui panacem uocant: ſtomacho utile eſt.Item

conuulſionibus & inflationibus. Sunt & quidam qui cumlam bubulam appellauerunt uri

diximus falſo. Cunilæ præter ſatiuam plura ſunt in medicina genera. Quæ bubula appella

tur ſemẽ pulegii habet: utile ad uulnera cõmanducatum inpolitũq;: ut quinto poſt die ſol

uatur. Contra ſerpentes quoc; in uino bibitur: ac tritum plagæ imponitur. Vulnera ab iis

facta perfricatur: Item teſtudines cum ſerpentibus pugnaturæ hac ſe muniunt. Quidãq; ĩ

hunc uſum panacem uocant Sedat & tumores & uirilium mala ſicca uel foliis tritis ĩ omni

4 „VaD su de: & de cunila ſattutuouua. ⸗.
4 Sr alia cunilacea appellata a noſtris: a græcis origaum heracleoticum.Prodeſt ocu
lis trita addito ſale. Tuſſim quoq; emendat & iocinerum uitia. Laterum dolores
cum farina oleo & acerto in ſorbitionem temperata. Præcipue uero ſerpẽtium mor

ſus. Tertium genus eſt eius: quæ a græcis maſcula a noſtris cumlago uocatur: odoris: fe
di: radicis lignoſæ: foliis aſpero. Vires eius uehementiſſimas in ommibus in generibus ea⸗

rum tradunt. Manipulo quoq; eius adiecto omnes etiam a tota domo blartas conuenire

ad eam. Priuatim aduerſus ſcorpiones ex poſca tollere. Lribus foliis ex oleo perunctos

homine fugari ſerpentes. Econtrario quæ mollis uocatur piloſioribus ramis & aculeatis.
Prita mellis odorem habet digytis ta cu eius cohætentibus. Altera thuri quam libanoti⸗

dem appellauimus. Medertur utraq; contra ſerpentes ex uino uel aceto. Pulices etiam cõo⸗

ttitæ cum aqua ſparſæ necant. Satiua quoq; ſuos uſus habet. Succus eius cum roſaceo au
riculas iuuat. Ipſa ad ictos bibitur. Fit & ex ea montana ſerpillo ſimilis: efficax contra ſer⸗
pentes. Vrinam mouet. Purgat & a partu mulieres. Concoctionẽ mire adiuuat. & ad cibos
auiditatem. Vtraq; uel in cruditate ieiunis in potione aſperſa. Luxatis quoq; u tilis. Cõtra

„ dicentur locis- .
.. e piperiti & origano: & othimine: praſio: & tragorigano: & heraclio: & lepi⸗
W.-⸗S. Ca,.. Xyli

O & de gith:ſiue melanthio: & ani 0.

.

rt taliter de mõſtrate. Caule rubro & longo: denſis geniculis: foliis lauri: ſemine al

bo tenun guſtu piperis. Vtilis gingiuis: dentibus: oris ſuauitati: & ructibus. Origa

num quod in ſapore cuniiam æmulaturcut diximus)plura genera in medicina habet. Othi
min uel praſion appellant: non diſſimile hyſopo.Priuatim eius uſu contra torſiones ſtoma
chi in tepida aqua: & cruditates. Contra araneos ſcorpioneſq; in uino albo. Luxata & ĩcuſ⸗
ſa ĩ aceto & oleo & lana. Tragoriganõ ſimmilis eſt ſerxpillo ſilueſtri. Vrinam ciet. Tumores
diſcutit contra uiſcum potum uiperæq; ictum efficaciſſmum: ſtomachoq; acida ructanti

& precordiis. Tuſſientibus quoq; cum melle datur: & pleureticis. peri pneumonicis. Hera
clium quoc trita genera habet nigrius latioribus foliis glutinoſum. Alterum exilioribus

mollibus que ſanſuco non diſſimile: quid aliqui praſiõ uocare malũt. Tertiũ eſt inter hæc
mediũ: minus ꝗᷓ cetera efficax. Optimũ autem creticum. Nam & iucũde olet. Proximum
ſmyrneum. Deinde heracleoticum ad potum utilius: quod othimĩ uocãt. Cõis aũt uſus ſer
entes fugare percuſſis eſui dare decoctum. Poto urinam ciere. Rupris cõuulſis mederi cũ
panaci radice. Fiidropicis cum fico aut cũ hyſopo acetabuli mẽſuris decoctũ ad ſextã. Itẽ
ſcabiem pruriginem: pſoras in deciſione balnearum. Succus auribus infundit᷑ cũ lacte mu

ueſparum & ſimiles ictus ex farina hordeacea & poſca utiliſſima. Libanotidis alia genera

2*

lieris. T onſillis quoq; fluuiis medet᷑. Capitis ulceribus. Venena opũ 8& gypli extinguit de-

coctũ:ſicum cinere & uino bibatur. Aluum mollit acetabuli meuſura. Sugillatis illinitur

Item dentium dolori:quibus etiã & cãd orẽ facit cum melle & nitro.Sanguinẽ nariũ ſiſtit
Ad paroridas decoquit cũ hordeacea farina. Ad arterias aſpa cũ galla & melle teritur. Ad

lvenẽ folia cũ melle & ſale. Craſſiores pituitas & nigras extenuat coctũ cũ aceto & ſale ſůu⸗

tum paulatim. Regio morbo tritum cum oleo & nares infunditur. Laſſi perunguntur ex

co:ita ur ne uenter artingatur. Epimctidas cum pice ſanat. Furunculos aperit cum fico

*

Neslangul
ner ulenn
golxlel
ſetetiů ic⸗
welſpum
Kotion
concraatan

szilitutn

tiom dolo
lignesen
Coppurne
eius utyo
hezetima
ſyrtiͤtnnt
inuinC
unychn⸗
Onnibusqu
bus ſopctitü

icundloren

Mor uino⸗
Cornientesc
lefecereer
Luudueillni
Dooerczp
lehtumcun

untrendag

rnoimsc
Tonspit
ulougarn
ſanurmelte
ichtonibus
u potu
itenuta
vnttotun
Gaius c⸗
Einsputit.
Mlcpinimn
Uuarorie
lmneipan
Nleitiun
nunchites
lüden
uldnezin
bas ex ma
tblhein
e müd⸗
eapartn
Cſeutt
omnelli⸗
im enen

kummn
umelet
nnache nunlen
WO uleet n
Ppelnenmn
Eebllnpel,
inrd daltcteſcl
1Vundi
cinn (tig

Dlistutiont

way
Laaton⸗
W.
cun Drodeſoen
Laerun dobre
oleperumn m
Annrodorsto
zngererdine,
blunns coneni
10leo Kndo⸗
misA lend⸗
iqunlumm
Pulceseninti⸗

Scummtolcen d.

rncomn lur
Hum AAA
ucli Cin
Gidis An gn

Alemirih
N
lenn
untta
Giminafon
mos. IH
ANNN

umoncbi

erwmn Nilond
müickinen

XXMX. ðMU— ððJU
trita. Strumas cum oleo & acete & farina hordeacea. Lateris dolores cũ fico illitũ. Fludio
nes ſanguinis in genitalibus tuſum ex aceto illitum. Reliquis purgationũ apartu. Lepiduũ
inter utentia intelligitur. Sic & in facie cutem emẽdat exulcerando: ut tamen ca ra & roſa

ceo facile ſanetur. Sic lepras & pſoras tollit ſemp facile:& cicatricũ ulcera. Tradunt indolo

re detiũ adalligatũ brachio qua doleat:cõpeſcere dolorẽ. Gith ex græcis alii menãehiõ: alii
melaſparmon uocãr. Optimus ꝗᷓ excitaſſimi odoris: & ꝗᷓ nigerrimuũ. Megert ſerpetiũ plagis
& ſcorpionũ.illini ex aceto & melle reperio.Incenſoq; ſarpentes fugari.Bibit᷑ dragma una
contra araneos.Diſtillationem narium diſcutit tuſum in linteolo olfatum. Capitis dolo/

res illitum ex aceto & infuſum naribus. Cum murino oculorum epiphoras & tumores. ds

tium dolores coctum cum aceto. VlIcera oris tritum aut cõmanducatum. Item lepras & len
tigines ex aceto. Difficultates ſpirãdi addito nitropotum. Duricias tumoreſq; ueteres &
ſuppurationes illitum. Lac mulierum auger cõtinuis diebus ſumptum. Colligitur ſuccus
eius ut hyoſcyami.Similiter largius uenenum eſt quod miremur cum ſemen gratiſſime pa-
nes etiam condiat. Oculos quoq; purgat. Vrinam & menſtruaciet. Quinimo lintheolo il/
ligatis tantum granis. xxx. ſecundas trahi reperio. Aiunt & clauis in pedibus mederi tritũ
in urina. Culices ſuſfitu necare. Item muſcas. Et aniſum aduerſus ſcorpiones ex uino bibi
tur:a Pythagora inter pauca lIaudatum ſiue crudum ſiue decoctum. Item uiride aridũ ue
omnibus quæ condiuntur: quæq; intinguntur deſideratum. Panis etiam cruſtis inferiori-
bus ſubditũ. Sagis quoq; addif᷑. Cũ amaris nucibꝰ uina cõmẽdat. Quin ipſum oris halitũ.
iucundiorem facit. Fetoremq; to lit manducatum matutinis cũ ſimnyrneo & melle exiguo.
Nox uino collutum multum iuniorem præſtat. In ſomnia leuat ſuſpenſum in puluino ut
dormientes olfaciant. Appetentiam ciborum ptæſtat: quando id quoq; mter artificia delia
cix fecere: ex quo labor deſiit cibos poſcere. Ob has cauſas quidam ariicetum id uocauere
Laudatiſſinũ eſt creticũ Proximũ ægyptium. Hoc liguſtici uicem præſtat in cõdimentis.
Dolores capitis leuigat ſuffitũ naribus. Epiphoris oculorũ radicẽ eius tuſam imponit Ilo 1l

las. Ipſum cum croco pari modo & uino: & per ſe tritum cũ polenta ad magnas fluctiones
extrahendaq; ſi quæ in ocalis inciderint. Nariũ quoq; cardines conſumit illitũ ex aqua. ſe

dat anginas cum melle & hyſopo ex acero gargarizatũ. Auribus infunditur eum roſaco
Thoracis pituitas purgat toſtũ:cum melle ſumptũ melius. Cũ acetabulo aniſi nuces ama
ras. I. purgatas tere in melle ad tuſſim. Facillime uero aniſi drachme tres: papaueris duæ mi
ſcentur melle ad fabæ magnitudinẽ: & ternis diebus ſumũtur. Præcipuũ autẽ ructus. Ideo
inflationibus ſtomachi & inteſtinorũ tormmibus & cœliacis medet᷑. Singultus & olfatum
decoctũ potũ ; imhet. Foliis decoctis digerit cruditates ſuccus decocti. Ipſum cũ apio ol-
fatũ ſternutamĩta inhibet.Potũ ſõnũ cõcitat. Calculos pollit. Vomitiones cohibet:& pre⸗
cordiog tumog & pectoꝶ uitiis. Neruis quoq; ꝗbus ſuccinctũ eſt corpus utiliſſimũ. Pro
deſt eius & capitis doloribus inſtillari ſuccũ cũ oleo decocti. Nõ aliud utilius uẽtri & inte
ſtinis putãt.ldeo dyientericis & tenaſmis dat᷑ toſtũ. Aliqui addũt & opiũ pilulis in die ter⸗
nis upini magnitudine & in uini cyato dilutis. Dieucles & ad lũborũ dolores ſucco uſus
eſt. Semẽ hydroꝑicis & cœliacis dedir tritũ cũ menta. Verũ & radicẽ ad renes. Dariũ herba
rius parturietibus ex eo cataplaſina ĩpoſuit cũ apio.Item uuluarũ dolori. Deditq; bibendũ
cũ aneto parturiẽtibus. Phreneticis quoq; illinũt recens cũ polẽta. Sic & infantibus comi/
tiale uitiũ: ut cõtractiones ſentiẽtibus. Pythagoras quidẽ nõ corripi uiuo comitiali in ma⸗
nu habetes. Ideoq; qᷓplurimũ domi ſerendũ. Parere duoq; facilius olfantes: Et ſtarim a pru
dandũ potui polẽta aſperſa. Soſimenes cõtra oẽs duritias ex aceto uſus eſt. Eo & cõtra laſ
ſitudines in oleo decoquẽs addito nitro. Semine eius poto laſſitudinis auxiliũ uiatoribus
ſpopõdit. Heraclides ad inflationes ſtomachi ſemẽ tribus digytis cũ caſtorei obolis duo-
bus ex mulſo dedit. Similiter ad uẽtris aut inteſtinorum inflationes. Et ortopnoicis quod
ternis digytis p̃hẽderit ſeminis:tantũdẽ hyoſcyami cũ lacte aſinino. Multi uomituris ace/
tabulaeius & folia lauri decẽ trita in aqua bibeda inter cœnã ſuadent. Strãgulationes uul

uæ ſi mãducẽcur: & linatur calidũ: uel fi bibat᷑ cũ caſtoreo in acero & melle fedat. Vertigi⸗

nes a partu eũ ſemine cucumeris & lini pari mẽſura rrinũ digytorũ uini albi tribus cyathis
diſcutit. Cleopolemus ad quartanas trinis digytis ſeminis aniſi & fœniculi uſus eſt in ace
to & mellis cyatho uno. Lemi articulares morbos cũ amaris nucibus illitũ. Sũt & qui alſpi/
dum uenenis aduerſari naturam eius putet. Vrinã ciet, Stim cohibet. Venerem ſtimulas

li gendus eſt: & de opio. ee.
8 Naeetum quoq; ruti e

LIBER.

Eum uino ſudorem leniter præaſtat. Veſtes quoq; a tineis defendit. Eflicacius ſemp recens

& quo nigrius. Stomacho tameninutile eſt præterꝗᷓ inflato.

De aneto & ſagapenio: & de papauere albo & migro: & quomodo ſuccus hærbarum col

MCa. XVIII.

2 tur. ex aqua uel uino. ſingultus cohibet ſemen feruẽs olfatũ.ſumptũ ex aqua ſedat
cruditates. Cini eius uuã in faucibus leuat. Oculos & geniturã hebetat. ſacopeniũ

quod apud nos gignit in totũ traſinarino alienat᷑.Illud enĩ am noniaci lachrymæ ſimile ſa⸗
gapenion uocat. Prodeit laterũ & pectoris doloribus:cũuulſis:tuſſibus ueteribus:excrea⸗

tiombuſqʒ: pcordiorũ tumoribus. ſanat & uertigines: tremulos: opiſtoronicos: lyenes lum

pos.: perfrictiones. Datur & olfactandũ ex aceto in ſtrangulatu uuluæ. Cæteris & potu dat

& cũ oleo infricat᷑.Prodeſt & cõtra mala medicamẽta. Papaueris ſatiui diximus genera G&α

ſponte naſcẽtis alia promiſimus: ſed ſatiui albi calix ipſe terni᷑ & bibitur ſomni cauſa. ſemẽ
elephantiis medetur. E nigro papauere ſapor Sisni tur ſcapo in ciſo: ut Diagoras ſuadet
cũ turgeſcit: ut Iollas cũ defloreſcit hora diei ſe
hbent ſub capite & calice. Nec in alio genere ipſum inciditur caput. Succus & hic: hærbæ cu

reni:hoc eſt cũ ros in eo exaruerit. Incidi iu

iuſqʒ lana excipitur. Aut ſi exiguus eſt ungue pollicis ur lactucis: & poſtero die magis qd

inaruit. Papaueris uero largus déſatur: & in paſtillos trirus in umbra ſiccat᷑ uõ ui ſopon fe
ta mòõ uerũ ſi copioſior hauriatur: etiã mortifera per ſõnũ: opiõ uocanr.ſic ſcimus interem
ptũ. Licinii Cecinæ ptorii uiri patrẽ in hiſpania baiulicũ qm̃ ualido ĩpatibilis odiũ intæ fe
ciſit. Item pleroſq; alios. Qua de cauſa magna cõcertatio extitit. Diagoras & Fraſiſtratus
in totũ dànauere: & ut mortiferũ infundi uetãtes. Præterea qm uiſui noceret-Addidit an
dron:ideo nõ protinus excæcari eo qm adulterat᷑ alexãdrino.ſed poſtea uſus eius nõ ĩpro

batus eſt medicamẽto nobili: quod acidiõ uocant: ſ mine quoq; eius trito im paſtillos e la-

dQdGe utütur ad ſomnũ Item ad capitis dolores cũ roſaceo. Cum his. aurium dolori inſtillatũ
Pogdagris illinitur cũ lacte mulierũ. ſic & foliis ipſis utũtur ad ſacros ignes. Item uulnera
cum aceto. Fgo tamen damnauerim collyriis addi. Multoq; magis quas uocant lexipyretas
gquaſq perticas & cæliacas. Nigrum tamen in cœ liacis uino datur.ſatiuum omen magis r0
tundat capitis. Ad ſilueſtris lôgumac puſillum: & ad omnes effectus ualentius. Decoqui
tur & hibitur contra uigilias: eadẽq; aqua fouet ora. Optimũ in ſiccis: & ibi ratio pluit. Cũ
capita ipſa & folia decoquũtur: ſuccus meconium uocatur: multum opio ignauior. Expe⸗
rimentum opü eſt primum in odore.Sincerũ enim perpeti nõ mos eſt. Dein in lucernis: ut
pura luceat fma aut extinctum demũ oleat: Quæ in fucato nõ eueniunt. Accẽditur quo
q difficilius: & crebro extinguitur. Eſt ſinceri experimentum: & in aqua quia nebula imma
tat. Fictum in poſca coit. Sed maxime mirũ æſtiuo ſole deprehendit. Sincerum enim ſudat:
& ſe diluit:donec ſucco recenti ſimile fiat. Mneſides optimæ ſeruari
mine adiecto. Ali in faba. De empractico & ceraticb: e

ruze hurar hyoſcyami ſe/
auciò ſiue palio: & heraclio⸗
ANrer ſatiua eſt & (lueſtria medium genus quod niſi inaruiſſet ſponte naſceretur.
Rhiam uocauimus & empracticũ. Quidam id decreptum protinus cum toto calice
manduntur. Aluum exinanium capit quoq; decocta. In uinitribus hemims pora ſõ

num faciunt. Silueſtrium unum genus cæraticũ uocant: nigrum cubitali altitudine: radi⸗
ce craſſa & corticoſa: caulico inflexo ut cornicula. Folia minora & tenuiora ꝗ cæteris ſilue⸗
ſtribus: ſemẽ exile. Tempeſtiuũ eſt menſtruis. Aluum purgat dimidio acetabulo in mulſo.
Folia trita cum oleo argemmas iumentorum ſanant. Radix acetabuli menſura cocta in du

obus ſextariis ad dimidias datur ad lumborũ uitia & iocineris. Carbũculis medẽtur ex mel

le folia. Quidam hoc genus glautium uocant alii paralion. Naſcitur emm in aflatu maris

aut mtroſo. Alterum eſt in ſilueſtribus generibus heraclion: uocatur ab aliis aphron.

Foliis in procul intuearis ſpeciem paſſærum præſentantibus: radice in ſũma rerræcute: ſe⸗

mine ſpumeo. Ex hoc lina ſplendorem trahunt æſtate. Tunditur in pila comitialibus mor
bis acetabuli menſura ſeminis in umno albo. uomitiones enim facit. Medicamẽto quod dia
codion & aſteriace uocatur utiliſſimum. Fit autem huius papaueris aut cuiuſcunq; ſuue/
ſtris capitibus. cxx. in aquæ cæleſtis ſextariis tribus biduo maceratis: in eadẽq; decodctis: de

inde ſiccatis: iterũq; cũ melle decoctis ad dimidias partes uapore tenui. Addidere poſtea

mouet: & tormina ſedat. Aluũ ſiſtit. Epiphoris radices illinũ

notmul.
or potcl
epipnoras 0
Allguiboe
(ncho mul
ſahitüben
poſonmo
ſkirAigen
duciricün
i elooil
Modete
Kulenone
Annrnake
bitcönund
Pableiſen
ſgriolsſenn
ſtͤin
ſſit Dent
Lconitilbe
Pockgrscali
lemmlap
foerolii.
inchnccent
ONgbemſc
Phreij in bal
Pteliüchiti
tiflueſtran
Iſgenusun
üopucu
et acetotr
Uunilinifte
ſenadtekr
llitentel
inteſtin
mümlainren
mumiuen
nctoti
ndnptn r
lnh
rimmnid
WN
Lennigine
Onpfneus
miänbin
uliteri
lenten
leris
nant
EUn ich
lapat⸗

in lnpeem

Bmpnn l
MII.
tendceiln
deruleir
Ndn Mkneni
mneltmiet⸗
Aenbutene,
coshenezun
tens ond
umus rnen
mricalln ſn
Mons ſuni
Weri vacdin
Abicherbrcn
wcn anst

4

Tröniſene

Nrs en wun
entleigfen

. 8
vigname
einume
Aümde
ummhim
urmnnſadat
unhnie
o beracho
n
tenncene,
untwol
gninohetn
1Aitudnend
ajanmsſli/
buoinnule
ſncnnel

Ara
ſinplex quidé & antica illa ſalubritas papauere & melle conſtat. De tithymalo & arche-
lio: & potculacha ſiue peplio: & coriandro & de atriplici. Ca.

.
Aui hoc tãtũ nigro tribuũt ſi capita eius uel folia rerãnt. Eſt & porculaca quãpepliõ uo
cant: nò multũ ſatiuo eff icacior. Cuius memorabiles uſus traduntur. Sagittarũ uenena &
ſerpẽtiũ hemorroidũ & præſigrũ reſtringi: pro cibo ſumpta & pelagis ĩpoſ ta extrahit.ltẽ
hyoſciamo poto e paſſoq; expreſſo ſucco. Cũ ipſa nõ eſt: ſemẽ eius ſimili effectu pdeſt. Re

rur mediecinn. 1 De malu⸗ E ͤ/
Ehippolapato: & bubalapato. H LCa.⸗ XXIE 1να A, a

+ Kelavhdta

gmas ſenas croci:hypociſtidis: thuris acaciæ: & paſſi cretici ſextariũ. Hac oſtentatione

Porenlicha iiue Peplio: & Corid & de atriplic Ca Xx.
Frf;ertiũ genus eſt tichymalon: mecona uocãt: alii ar

FEFrtiu genus eſt tithyn uocãt: alii archalion: folio leui: albo:capite ma
1 SEritudinis fabx. Colligitur uua florete. Siccat in umbra. Semé potũ purgat aluũ
QAUAinmidio aceptabulo ĩ mulſo. Cuiuſcũq;ʒ ant Parnuéris caput uifide uel ſiccu illitũ

iphoras oculorũ lenit. Opiũ ex uino meraculo ſi ptinus detur

corp onũ ictibus reſiſtit

*

ducata cũ melle ſanat. Iic & infantium cerebro iĩponitur: un bilicoq; prociduo. In epipho
ris uero olum frõte tẽporibuſqʒ cũ polenta. ſed ipſi oculis e lacte & melle. Eadé ſi procidet
prodeſt oculis: foliis tricis cũ corticibus fabæ. Puſtulis a olina & ſale & aceto ac cæra.
& ulcera oris tu norẽq; gingiuarũ cõmanducata cruda ſedat. Item dẽtium dolores. Ton⸗
ſillarun ulcera ſuccus decoctæ. Quidã adiecere paulum murræ. Nã & mobiles dentes ſta
bilit cõmanducata. Cruditates ſedat: uocẽq;ʒ firmat: & ſitim arcet. Ceruicis dolores cũ gal⸗
la & lini ſemine pari meſura ſedat. Mãmarũ uitia cũ melle auc cimolia creta ſalutaris & ſu⸗
ſpirioſis ſemine cum melle hauſto. Stotuachũ in acetariis ſumpta corroborat. Ardentibus
febribus imponitur cum polenta. & alias manducata refrigerat etiã inteſtina. Vomitiones
ſiſtit. Dyſenteriæ & uomicis datur ex aceto uel bibitur cum cumino. Tenaſi mis aute cocta

ſiſtit & aquarũ uitii:capitis dolori:ulceribuſq; in uino tuſa & ppoſiea Reliqua ulcera cõm
li

& comitialibus cibo uel potu pdeſt. Purgationibus mulierum acetabuli menſura in ſapa

Podagris calidis cum ſale illita & ſacro igni. ſuccus eius potus renes iuuat ac ueſicas. Ven
tris ani malia pellit. Ad uulnerum dolores ex ol o cum polenta imponitur. Neruorum du⸗

ricias e nollit. Metrodorus qui epiromenton rhizitomumenò ſcripſit: purgatiombꝰ a par

tu dandã cenſuit. Venerem inhibet: ueneriſq; ſõnia. Prætorii uiri pater eſt hyſpaniæ prin⸗
ceps.quem ſcio propter impatibiles uue morbos radicẽ eius fulo ſlſpentam e collo gerere:
præterꝗᷓ in balneis: & ita liberatũ incõmodo omni Quin etiã inueni apud auctores caput
inde litũ diſtillationẽ toto anno nõ ſentire. Oculos tamẽ hebetare putatur. Coriandrũ in /
ter ſilueſtria nõ inuenitur. Præciduũ tamẽ eſſe cõſtat ſtatim ægyptiũ. Valet cõtra ſerpenti

um genus unum: quod amphiſbenas uocant:potũ impoſitũq;.Sanat & alia uulnera. Fpiny

ctidas puſtulas tritũ ſic & oẽs tumores collectioneſq; cum melle aur uua paſſa. Panos ue⸗

ro ex aceto tritũ. Seminis grana tria in tertianis deuorari iubẽt aliqui ante acceſſionẽ. Vel
plura illini ftonti.Sunt qui & ante ſolis ortum ceruicalibus ſubiici efficaciter putent. Vis

magna ad refrigerandos ardores uiridi. Vlcera quoq; quæ ſerpunt ſanat cũ melle uel uua

paſſa. ltem teſtes: ambuſta carbunculos: aures cum lacte mulieris epiphoras oculorum ner
uis & inteſtinorum fluctiones. Semen ex aqua potum bibitur in choleris cum ruta. Pellit
animalia interaneorum cum mali punici ſicco & oleo ſemen potum. Xenocrates tradit rẽ
miram: ſi uera eſt. enſtrua contineri uno die: ſi unum granum biberint fœminæ: biduo

ſi duo:& totidẽ diebus quot grana ſumpſerint. M. Var. coriãdro ſubtrito cũ aceto carnem

incorrupta æſtate ſeruati pũtat. Atriplex & ſilueſtre eſt & ſatiuũ accuſatũ a Pythagora ta⸗

ꝗ faceret hydropicos morboſq; regios & pallorẽ. Coquitur difficilime: ac ne in hortis qui⸗

dem iuxta id naſci quicꝗᷓ niſi languidum cupauit. Addidere Dyomiſius & Diocles pluri/
mos gigni ex eo morbos. Nec niſi mutata ſæpius aqua coquendũ. Stomacho cõtrariũ eſſe

Lentigines & papulas gignere. Miror quare difficulter in italia id naſci tradiderit ſolum

Smyrneus. ſippocrates uuluarũ uitiis id infundi cũ beta. Lycus neapolitanus contra can
tharidas bibendum dedit. Panos furũculos in cipientes: duricias omnes uel cocto uel cru⸗
do utiliter illini putãt. Itẽ ignẽ ſacrum cũ melle aceto nitroq;. Similiter podagris. Vngues .
ſcabros detrahere dicitur ſine ulcere. Sunt qui in morbo regio dent ſemẽ eius cum melle. Jor. ℳα
Arterias & tonſillas nitro addito perfricent. Aluum moueant. Cocto aut per ſe au cũ mal 1

ua aut ſenticula concitantes uomitiones. Silueſtri capillos tin gun: & ad ſipradicta utun⸗-
alua malope. & althea: & lapatic: Harato:c& hydrolapaes Ne

„

D D

y

õõ

LIBE

Keoe⸗

Cotrario in magnis laudibusm

— —

freerã ab emolliendo uẽtre dictà putant malachen. E ſilueſtribus cui grande foliũ &
radices albæ althea uocat ab excellẽtia effectus a quibuſdã ariſtalthea. Oẽ ſolũ in quo ſe⸗
rũtur pinguius faciũt. Huic cõtra oẽs aculeatos ictus efficacior uis præcipue ſcorpionum
ueſparũ: ſimiliũq;: & muris aranei. Quin & trita cũ oleo qualibet eare puncti ante uel habẽ
leos oĩs extrahũt illitæ crudæ aut cũ anetho pota. Decoctæ uero cũ radice ſua leporis mari
ni uenena reſtringũt: Et ne quidã dicũt ſi uomat. De eiſdẽ mira & alia tradũtur. Sed maxi
me ſi quottidie quis ſucci ex qualibet earũ ſorbeat cyathũ dimidiũ oĩbus mor bis cariturũ.
Vlcera manantia in capite ſanant. In urina putrefacte lichenas. Et ulcera oris cũ melle. Ra⸗
dix decocta furfures capitis & dentiũ mobilitates. Eius quæ unũ caulẽe habet radice circa
dentẽ qui doleat perunge: donec deſinat dolor. Eadẽ ſtrumas & parotidas panoſq;ʒ addita
noĩs ſaiiua purgat citra uulnus. Semen in uino nigro potũ a pituita & nauſeis liberat. R
dix mãmarũ uitiis occurrit adaligata in lana nigra. I uſſim in lacte cocta & ſorbitionis mõ
ſũpta ꝗnis diebus emẽdat. Stomacho utiles Sex. Niger dicit. Olympiades thebanus abor-

e rum amplitudine folii diſcernutur. Maiorem græci malopen uocãt in ſatiuis. Al⸗-

& uino ſumptis. Vtiq; cõſtat parturientes foliis ſubſtratis celerius ſolui. Protinus a partu
reuocãda: ne uulua ſequatur. Dant & ſuccũ bibẽdũ parturiẽtibus ieiuniis in uino decocta
hemina. Quin & ſemé tritũ adaligãt brachio genitale nõ còtinetiũ. Adeoq; eæ ueneri na/
ſcũtua: ut ſemẽ unicaulis aſperſum cubitali fœminarũ auiditates augere ad infinitum Xe
nocrates tradat. Itẽ tres radices iuxta adaligatas. Tenaſmo & dyſentericis utiliſſime infun

di. Item fœdis uitiis: uel ſi foueant. Melancholicis quoq; ſuccus dat᷑ cyatis ternis tepidus.

one & torminibus aut opiſtotonico laborãtibus tepidus illinit. Et ſacris ignibus & ambu/
ſtis decocta in oleũ folia imponũtur. Et ad uulnerũ ĩpetus cruda cũ pane Succus decoctæ
neruis pdeſt: & ueſicæ: & ĩteſtinorũ roſionibus. Vuluas & cibo & infuſioe mollit eſt oleo
Succus decoctæ pori meatus ſuaues facit. Artheæ in oĩibus ſupradictis efficacior radix: p/
cipue cõuulſis ruptiſq;. Cocta in aqua aluũ ſiſtit. Ex uino albo ſtrumas & parotidas & ina
marũ inflationes: & panos in uino folia decocta & illita tollũt. Eadé arida in lacte decoda
ꝗlibet pernicioſæ tuſſi citiſſime medẽetur.Hippocrates uulneratis ſitientibuſq; defectu ſa
guinis radicis decoctæ ſuccũ bibẽdũ dedit. Et eam uulneribus cũ melle & reſina. Item con
uulſis:luxatis:tumẽtibus:& muſculis:uernis:articulis im oſuit. Et aſmaticis ac dyſenteri/
cis in uino bibendũ dedit. Mirũ aquã radice ea addita addenſari ſub diuo:atq; elacteſcere,
Efficacior autẽ quo recẽtior. Nec lapatiũ diſſimiles effectus habet. Eſt autẽ ſilueſtre:quod
alii oxalidẽ appellãt ſatiuo pximũ:foliis aquoſis: colore betæ candidæ: radice minima. No
ſtri uero rumicẽ alii lapatiũ canthermnũ ad ſtrumas cũ axungia efficaciſſimũ. Eſt & alterum

genus fere oxylapaton uocãt. Satiuo idẽ ſimulius: & acutiora habet folia ac rubriora: nõ ni

ſi in paludibus naſcẽs. Sunt qui hydrolapaton tradũt in aqua natũ. Eſt & aliud hippolapa/
ton maius ſatiuo:candidiuſq; ac ſpiſſius.Silueſtria ſcorpionũ ictibus medẽtur & ferire ꝓphi

bent habẽtes. Radix aceto decocta ſi colet᷑ ſuccus dẽtibus auxiliat᷑.Si uero bibatur morbo

regio. Semẽ ſtomachi inextricabilia uitia ſanat. Hippolapati radices priuatim uugues ſca⸗
broſos detrahũt. Dyſentericos ſemen duabus dragmis in uino potũ liberat. Oxylapati ſe⸗
men lotũ in aqua cæleſti ſanguinẽ prodeſt reiiciẽtibus.Adiecta acacia lentis magnitudine
prodeſt. Præſtatiſſimos paſtiſlos faciũt ex foliis & radice addito nitro & iure angumo. in
uſu aceto diluũt. Sed ſatiuũ in epiphoris oculonũ illinũt frõtibus. Radice cherias & lepra
curãt. In uino uero decocta ſtrumas & perotidas & calculos. Poto uino & lyenes. Cœliacos
æque & dyſentericos & tenaſmos. Ex eadẽq; oj'a efficacius. Ius lapati & ructus facit: & uri⸗

nam ciet: & caliginẽ oculorũ diſcutit.Item pruritũ corporis in ſe- ol a balnearũ adduũ: aut pᷣ
us ipſum illitũ ſine oleo. Firmat & cõmanducata radix dentes. Eadé decocta cũ uino ſiſtit

aluum. Folia ſoluunt a

n. Foll t adiecto ſale.Adiecit Solon neq; ut omittamus bulpaton: radicis tã⸗
tũ altitu ine differens eſt. & erga dyſentericos efficacis effectus potũ ex uino.

De ſinapis tribus generibus: & marrubio: & ſerpillo: & ſilt ymbtio eſiue thymbrN

LLe

de lini ſemine: & blito. Ca. 3

4

malua eſt utraq; & ſatiua & ſilueſtris. Duo genera e⸗

ti uas eſſe cũ adipe anſeris. Aliqui purgari fœminas foliis earũ man plenæ mẽſura in oleo

Et inſaniẽtibus quaternis.DHecocte comitialibus heminæ ſucci.Hic & calculoſis & inflati-

. 4d
Cotma pun
micttur A
Nibuſq; Ex
ſcuncdlu
Autina det.
boktuulua
Aloneſtan⸗
Chitilinen
uncic pu

(AAMo.Aurin

Picesinos
Woncoslun
odzezprt
guitncind
Nlggeenen
Mlllerüͦeni
Teollinüͤrt
Olierſenin
Ccorilcüe

Us intactaco

tinicnerer
lbnotiusiu
Clrensdolo
hilunrn
Füdtobusch

er tuht

gtemnos exr
Goallexati⸗
luncmele
lnepori:
Wwlerdtuch
Umdbun & m
gaͤholaben

nidntame

ormaru.
igtiniciti
vepurgaree
i Lenlun
lent ſec
hionese
Unrunuen
Ntonien
nginngno⸗
ln Cbos 1—
Cobu Ten
mnmpline
dlenann

edtant
lüipen

lenulie

Diogene

rin ſuins ,
ceſtig
lolüin golg⸗
konnonnn
Aamelnl ibe
Auenemn Aen⸗
lnlepanumn
Wu Klnan
notbisanu⸗
sciele ⸗
detnaite
Ewolgadr
Meüslbene
lotdinonon
Debemsdbon
eilm intl
Mtnuiun
inbnockco
e beneni
Ainhnimnhe
Nlllltmeintun
temisteninln
Nlols Autn⸗
nbus Nandu
Succus cichan
eoltreken
orNur,
notczi
—KH
elllel,
ilairgl
llädenm
Khror ol
lngonn
ean akmet
Opbrunmo

U

IFtu

Inapis cuius in ſatiuis tria genera dixim. Dithagoras principatũ habere ex iis quo
Trum fublime uis feratur i udicauit: qm nõ aliud magis in nares & cerebrũ penetres
dA.d ſerpetiũ ictus & ſcorpionũ tritũ cũ aceto illinitur. Fungorum uenena diſcutit.
Cõtra pituitã tenet᷑ in ore donec liqueſcat: aut gargarizat᷑ cũ aqua mulſa.Ad dẽtiũ dolorẽ
mãditur. Ad uuã gargarizat cũ aceto & melle: ſtomacho utiliſſimũ cõtra oĩa uitia pulmo⸗
nibuſq;.Execrationes faciles facit in cibo ſumptũ. Datur & ſuſpirioſis. ltẽ comitialibus te⸗
yidum cũ ſucco cucumerũ.Sẽſus atq; ſternutamẽta capitis purgat. Aluũ mollit. Meſtrua
& urinã ciet. Et hydropicis ĩpomit. Cũ fico & cumino tuſum ternis partibus comitiali mor
bo. Et uuluarũ cõuerſionẽ ſuffitũ excitat odore aceto mixto. Itẽ lethargicos. Aducit᷑ cor⸗
dylon.eſt autẽ ſemẽ ex ſeſe.& ſi uehemẽtior ſomnus lethargicos præa mat. cruribus aut etiz
capiti illinitur cũ fico & aceto. Veteres dolores thoracis lumborũ:coxẽdicũ:humerũ:& in
quacũq; parte corporis ex alto uitia extrahẽda ſunr: illitũ cauſtica ui cmẽdat puſtulas faci
endo. Aut in magna durtitia ſine fico impoſitũ: uel ſi uehemẽtior uertigo timeatur per du
plices pãnos. Vtunt᷑ ad alopetias cum rubrica: pſoras: lepras: phthiriaſes: lithanicos: opiſto/

thonicos. Iungũt quoq; ſcabras genas aut cũ gallica inter oculos cũ melle. Succuſq; tribus

modis exprimit in fictili:caleſcitq; in eo in ſole modice.Exit & e cauliculo ſuccus licteus
qui ita cũ induruit:dẽtiũ dolori medet.Semẽ ac rapis cũ ĩmaduere:muſto cõterũtur. Ma⸗
nuſ's plene inenſura ſorbẽtur ad firmãdas fauces: itomachum: oculos: caput. ſenſuſq; oẽs.
Mulierũ etià laſſitudines ſaluberrimo genere medicinæ. Calculos quocq; diſcutit potũ ex
aceto.Illinũtur & liuoribus ſugillatiſq; cum melle & adipe anſerino aut cera cypria. Fit &
oleũ ex ſemine madefacto in oleo expreſſoq;: quo utũtur ad neruorũ rigores:lumborune
& coxẽ̃dicũ perfrictiones. Sinapis naturã effectuſq; eoſdẽ habere traditur adarcha inter ſil
uas intacta cortice planioie ſub ipſa coma naſcẽs. Nlarrubium pleriq; inter primas hærbas
cõmẽdauere:quẽ græci praſion uocant:alii linoſtrophon: nõ mulli philopeda: aut philoca⸗
res: notius ꝗᷓ ut iudicandũ ſit. Huius folia ſemẽq; cõtrita proſunt cõtra ſerpẽtes: pectorũ
& lateris dolores:tuſſim ueterẽ.Et iis qui ſanguinẽ eiiciũt eximie utile: ſcapis eius cũ pani
co aqua decoctis: ut aſperitas ſucci mitiget.li ponit᷑ ſtrumis cũ adipe.Sũt qui uiridis ſemẽ
duobus digitis capiãt cũ farris pugillo decoctũ addito cxiguo olei & ſalis ſorbere ie⸗
iunos ad tuſſim iubeãt. Alii nihil cõparãt. In eadẽ cauſa marubii & fœmiculi ſucci & ſexta/
tios ternos expræſſis decoctiſꝙ ad ſextarios duos: cũ addito mellis ſextario rurſus deco⸗
Qo ad ſextarios duos:ſi cocleatii mẽſura in die ſorbeat᷑ in aquæ cyato. Et uitiliũ uitiis tu⸗
ſum cũ melle mire prodeſt. Lithenas purgat ex aceto. Ruptis cõuulſis ſpaſmatũ neruis ſa
lutare.Potũ aluũ ſoluit cũ ſale & aceto.ltẽ mẽſtrua & ſecũdas mulierũ. Arida farina cum
nelle ad tuſſim ſiccã efficaciſſimã eſt. Itẽ ad cancrenas & pterygia. Succus uero articulis &
naribus: & morbo regio: minuẽdeq; bili cũ melle prodeſt. Item contra uenena inter pauca
potẽs.lpſa herba ſtomachũ & excreationes pectoris purgat. Cũ iride & melle urinam cier.
Cauẽda tamẽ exulceratæ ueſcice & renũ uitiis. Dictiur ſuccus claritatẽ oculorũ adiuuare

Caſtor marrubii duo genera tradit. Nigrũ: & quod magis probat candidũ. In ouum inane

ſuccũ adiicit iis: ipſumq; ouũ infundit melle æquis portionibus tepefactũ: uomicas rumpe
re: purgare: perfanare ꝓmittens illitis etiam uulneribus a cane factis tuſa cũ exungia uete
ci. Serpillum a ſerpẽdo putant dieum Go in ſilueſtri euenit:in petris maxime Satiuũ
nõ ſerpit: ſed ad palmi altitudinem increſcit. Pinguius uolũtariũ & candidioribus foliis &
Camis:aduerſus ſerpẽtes efficax maxime cenchrin & ſcolopẽdras terreſtres ac marinas: Et
ſcorpiones decoctis in uino ramis foliiſq;. Fugat & odore:cõmunis ſi uratur. Et contra ma
rinorum uenena præcipue ualet. Capitis doloribus decoctum in aceto illinitur temporibꝰ

ac fronti cum roſaceo.ltem hrenetici:lerhargicis roer⸗ tormina:& urinæ diſſicultatem

anginas: uomitiones: dragmis quattuor datur. Ex aqua bibitur & ad iocinerum dolores. fo
lia obolis quattnor dantur ad lyenẽ exaceto. Ad cruentas excreationes teritur in ciathis
duobus aceti & mellis. Siſymbrium ſilueſtre a quibuſdam thymbreum appellatum: pedali
non amplius altitudine: quod in riguis naſcitur ſimile naſturtio eſt. Atrũ efficax aduerſus

aculeata ammalia: ut ſunt carbronẽs & ſimilia. Quod in ſicco ortum adoratum eſt. inſeri/

tur coronis angnſtiore folio. Sedant utraq; capitis dolorem. Item epihoras: ut Pilinus tra

dit.Alii panem addunt.Alii per ſe decoquunt in uina. Sanat & epinyctidas: cutiſq; uitia in

facie mulierũ intra quartum diem noctibus impoſitum diehbuſq; detractum. Vomitiones

ſingultus: tormina: ſtomachi diſſolutiones cohibetſfiue in cibo ſumptũ: ſſue in ſucco potũ.
N ededũ grauidis: niſi mortuo cõceptu. Quippe etiã impoſitũ eiicit. Mouet urinà cũ ui-

2 — *

no potũ. Silueſtre & calculos. Quos uigilare opus ſit excitat infuſum capiri cũ aceto. Lini
ſemen cũ aliis quidẽe in uſu eſt. Et per ſe mulierũ cutis uitia emendat in facie. Oculorũ aci
em ſucco adiuuat. Epiphoras cũ thure & aqua aut cũ myrrha. Cũ uino ſedat parotidas. Cũ

melle aut adipe aut cera ſtomachi ſolutiones in ſperſum polẽte modo. Anginas in aqua &

oleo decoctũ: & cũ aniſo illitũ. torret᷑ ut aluũ ſiſtat. Cœliacis & dyſentericis imponitur ex

aceto-Ad iocineris dolores eſtur cum uua paſſa. & ad phtphiſin uriliſſime. ſemine fiunt

& eligmata. Muſculorũ neruorũ: articuloru: ceruicũ duricias: crebri mẽbranas mitigat fa
rina ſeminis nitro aut ſale aut cinere additis. Eadé cũ fico itẽ cõcoquit ac matarat. Cum ra

dice uero cucumeris ſilueſtris exrrahit quæcuq; corpori inherent. ſic & frada oſſa. Serpere
ulcus in uino decocta prohibet. Eruptiones pituitæ cũ melle emendat. Vngues ſcabros cũ
pari modo naſturtii. Et teſtiũ uitia & ramices cũ reſina & murra: & cãcrenas ex aqu 2. ſtoma
chi dolores cũ fœno græco ſextariis utriſq; decoctis in aqua mulſa. Inteſtinorũ & thoracis
pernicioſa uitia clyſtere in oleo & melle. Blitũ iners uidetur ac ſine ſapore aut acrimonia
ulla. Vnde cõuitiũ fœm nis apud Menãdrũ faciũt mariti. ſtomacho inutile eſt. uetrẽ adeo
turbat: ut cholerã faciat aliquibus. dicit᷑ tamẽ aduerſus ſcorpiones potũ e uino prodeſſe. &

clauis pedũ illini ite lyenibus & temporũ dolori ex oleo. Hippocrates menſtrua ſiſti eo ci/

bo putat. De meu & fœnichlo: & hyppomaratio uel myrſeneo:& canabi: & de ſurula
&W carduis: CLCCDO.. XXIII.
Eu in italia non niſi a medicis ſeritur: & is admiodũ paucis. Duo genera eius. Nobi
m lius athamantichu uocant illi ab achemante inuentum. Hi quoniã laudatiſſimũ in
athemanthe reperiatur: foliis aniſo ſimile: & caule aliquãdo bipedali radicibꝰ mul
tis & obnigris: quibuſda altiſſimis. Minus rurſum ꝗᷓ illud alterũ, Ciet urinã in aqua potum
radice trita uel decocta Inflationes ſtomachi mire diſcutit. Itẽ tomina & ueſicæ uitia. Vul
uarũq; articulis cũ melle. Infantibus cũ apio illitũ ĩmo uetri urinas mouet. Fœniculum no
bilitauere ſerpetes: guſtatu ut diximus ſenectam exuendo oculorũq; aciẽ ſucco eius refi/

ciendo. Vnde intelléctum eſt hominum quoq; caliginem præcipue eo releuari. Colligitur

hoc caule turgeſcente. In ſole ſiccarur. Inungitur ex melle. Vbiq; hoc eſt. Laudatiſſimum
tamen in hiberia e lachrymis fit & ex ſemine recenti. Fit etiã e radicibus prima germinatio
ne inciſis. Eſt & in hoc genere ſilueſtre: quod alii hippomarathron: alii myrſeneũ uocant:
foliis maioribus: guſtu acriore: procerius: brachiali craſſitudine: radice candida. Naſcitur ĩ
calidis: ſed ſaxoſis. Diocles & aliud hyppomarathri genus tradit: longo & anguloſo folio:
ſemine coriandri. Medicinæ in ſatiuo ad ſcorpionũ ictus & ſerpentiũ ſemine in uino poro
Succus & auribus inſtillatur: uermiculoſq; in iis necat.Id ipſum condimentis prope omni

bus nſereur Oxppons etiã aptiſſime. Quin & cruſtis ſubditur panis. Semẽ ſtomachũ dii

ſolutũ aſtringit uel in febribus ſumptũ. Nauſeã ex aqua tritũ ſedat. Pulmonibus & iocine
ribus laudatiſſimũ. Ventrẽ ſiſtit cũ modice ſumitur. Vrinã excitat. Et tormina mitigat to
tum decoctum. Lactiſq; defectu potum mãmas replet. Radix cũ ptiſana ſumpta renes pur

gat ſiue decocto ſucco: ſiue ſemine ſumpto. Prodeſt & hydropicis radix ex uino cocta.

Item cõuulſis illinuntur folia tumoribus. Ardentes ex aceto calculos ueſicæ pellũt.Geni/
turæ abũdantiã quoquomodo hauſtum facit. Verẽdis amiciſſimũ: ſiue ad fouendum radi
ce cum uino cocta: ſiue contrita in oleo illitum. Multi tumoribus & ſu illatis cum cera il
linunt. Et radice in ſucco uel cum melle contra canis morſum utũtur. Et contra multipe/

dem ex uino. Hippomarathron ad oĩa uehemẽtius Calculos p̃cipue pellit. Prodeſt ueſicæ

cũ uino leui: & fœminarũ mẽſtruis. Efficacius in eo ſemẽ ꝗᷓ radix. Modus in utcoq; quod

duobꝰ digytis trito addit᷑ in potionẽ. Petriclius qui ophiaca ſcripſit & Micon qui rhiz to⸗

3 *⸗

numena aduerſus ſerpẽtes nihil hippomarathro efficacius putauere.ſane & nicãder non in

nouiſſimis poſuit. Ganabis in ſiluis primũ nata eſt: nigriore folio & aſperiore. ſemẽ eius ex
tinguere geniturãq uirorũ dicitur. ſuccus ex eo uermiculos auriũ & quodcunq; intrauerit
eiicit: ſed cũ dolore capitis. Tãtaq; uis ei eſt ut aquæ ĩ fuſa coagulare eã dicat᷑.& iõ iumẽto
rũ aluo ſuccurrit pora ĩ aꝗ. Radix cõtractos articulos emollit in aq cocta. Itẽ podagras & ſi

miles ĩpetus. Ambuſtis cruda illinit᷑: ſed ſæpius mutat᷑: priuſꝗ areſcat. Ferula ſemen ſimile

aneto habet. Quæ ab imo caule diuidit᷑ a cacumine fœmnina putat. Caules edunt decoctt.

Coninenc
Cint Kacn
Arinpon
lelintebit
ſoroliramu
ibucor in u
ſeta leptin⸗
morüürtur.
uunſatume
ernſune
Cſpirolun
erteraren
MMermreſi
imfaeren⸗
aresgis

lusuide

Edan
ſrieia
duum

lenni Aer

Tbasbruifnr
nnpccklosvi
muonusten,

GMN

Nlienkbmn
eneräfun

eſtoophi
lennuel .
ihnnic

U

Coon
Ppeldtin

Cclginnt
oronarix

Uligetb

nndi
unftapel
Melnn

auidt Commendãturq; muſto ac melle: Stomacho utiles. Sint plures ſumpti: capitis dolores fa⸗
le,Celloti, dix imponitur. Sit & torminibus mederur. Ex oleo autẽ & aceto cõtra ſudores immodicos
kenmitui uel in febribus proficit. Succus ferulæ aluũ ſoluit fabæ magmitudine deuoratuſqʒ E uiridi
Wmminn ferula ramuſculus utilis eſt ad omnia ea uitia. Ad ſanguinẽ ſiſtendũ decem grana ſeminis
Winenlu bibuũtur in uino trita uel medulla. Sunt qui comitialibus morbis dandũ putaàt luna quarta
welmirfin ſexta ſeptima ligulæ menſura. Natura ferularũ murenis infeſtiſſima eſt. Lactæ ſiquidẽ ea
S moriũtur. Caſtor radicis ſuccũ & oc ulorũ claritati cõferre multũ putauit. Et de carduo⸗
nmmn rum ſatu mter hortenſia diximus. Quapropter & medicinã ex eis non differamꝰ. Silueſtriũ
5s genera ſ̃ unt duo. Vnũ fruticoſius a terra ſtatim. Alterũ unicaule craſſius. Vtriq; folia pau
ue taen ca: ſpinoſa: muricatis cacuminibꝰ. Sed alter florẽ purpureũ mittit inter medios aculeos ce⸗-
Bam leriter caneſcentẽ: & abeuntẽ cũ aura. Scolimon græci uocant. Fic anteꝗᷓ NHoreat contuſus
iium atq; expreſſus illito ſucco alopecias replet. Radis cuiuſq; ex aqua decocta potatoribus ſi-
EGdalndd tim facere narratur. Stomachũ corroborat. Et uuluis ſi credinv' etiã cõferre aliquid tradit
la utn ut mares gignitur. Ita. n. Cherias atheniẽſis ſcnipſit: & Glaucias qui circa carduos diligen/

uſſimus uidetur. Manducatus carduus hic odorẽ cõmendat oris.

imenacſes Confectio tyriacæ cõpoſitio medicaminis Antiohi Ca. XXIIII.

ninuſine,/ EFEFEad ante diſceſſum ab hortẽtibus unã compoſitionẽ ex iis clariſſimà ſubtexemꝰ ad-
nmncelu ſ uerſus uenenata animalia: inciſam lapide uerſibꝰ in limine ædis Aeſculapii. Serpili
MI duum denariorũ põdus. Opopanacis & milii tantundẽ ſingulorũ. Trifolii ponfuis
enmnein n Qenarii. Anethi & fœniculi ſeminis & aniſi & ami & apii denariorù ſenũ ex fingulis gene-
hudnfinün ribus. Erui farinæ duodecim. Hæc tuſa cribrataq; uino quantũ poſſit excellenti digerũtut
Memicu in paſtillos: uictoriati põdere. Ex iis ſinguli dacur ex uini mixti cyathi: ternis. Hac tyriacha
inganan magnus rex Antiochus aduerſus omma uenena uſus tradittur.
hkanilum, EAIPLPNII SECVNLDI NATVRALIS HVSTORIAELIBER XXI.
lunn Colgir ”M , PROEMIVMI,
Landrkimn ”l MMUẽ “
ximgemunn De natura fHor & coronamentorũ. De mua florum uarietate. Ca, I.
nrlcninr NEHORTIS SERI ET CORONANIENTA IVSSIT CATOIN
Naid inil enarrabili florũ maxime ſubtilitate: quãdo nulli poteſt facilius eſſe loqui
Auguuobo AXAX ÿ rerünaturæ pingere laſciui enti præſertim & in magno gaudio fertili
irtu 1 tatis tam uarie ludenti.Quippe reſiqua uſus alumtẽiq; gratia genuit.iõ⸗
Cnügenm Mſ q; ſæcula annoſqʒ tribuit iis. Flores uero odoreſq; de die in die gignir.

Magna ut palã eſt admonitione hominũ:quæ ſpectantiſſime Horeat ce/

lerrime marceſcere. Sed ne pictura quidem ſufficiente imagini colorũ

wiuel

muamiigN reddendæ: mixturanq; uarietati ſiue alterni atq; mul riplices inter ſe uectan tur: ſiue priua
lmamninl tis generũ funiculis in oxbẽ: in obliquũ in ambitũ: quædà coronæ per coronas currunt.
Ararunv De ſtrophiolo ſerto: & qui primũ flores mi⸗ ſcere cœperit: & quando prim um corolla in⸗
lin/ uenta uel appellata & quare. 4 Frſee Ca. II.
ſan n Enuiorib tiqui: ſtrophi ellantes:unde nata ſtrophiola. Quin &
iuarunnl BFBrnnuioribus utebantur antiqui: ſtrophia appellantes: unde nata ſtrophio a. Quin 8
csamcenil x? uocabulũ ipſum tarde inde cõmunicatum eſt inter ſacra tantũ & bellicos honores
ln Rü coronis ſup nomẽ uindicantibus. Cũ uero a floribus fierent ſerta a ſerendo ſeruiæ
appellabãtur. Quod apud græcos quoq; nõ adeo antiquitus placuit. Arborũ eni ramis co
ro⸗ o rxonari in ſacris certaminibus mos erat primo. Poſtea uariati cœptũ mixtura uerſicolores.
in ſen Flocũq; inuicẽ odores coloreſq; accẽdere Sicion ex ingenio Puaſiæ pictoris atq; Glyrecæ
mng N coronariæ dilectæ admodũ illicũ opa eius pictura imitaretur: adinuenit: & illa. prouocans
Anit uar iaret: Eſſetq; certamẽ artis ac naturæ. Quales etiã nũc extãt artificis illiꝰ tabellæ:atq; in
velrn primis appellata ſtephanoplocos qua pinxit ipſam.Idq; factũ eſt poſt olympiadem centeſi
cnng in⸗ 4 mam. Sic coronis e floribus re ceptis paulo mox ſubire quæ uocantur ægyptiæ: ac deinde
ſti . hybernæ: tum cum terra flore s negat:ramento e cornibus tincto. Paulatimq; & romæ ſub
ihe repſit appellatio corollis incer initia propter gracilitarem nominatis: mox & corollaxiis⸗
un ui poſtꝗ e lamina ærea tenui in a urata aut in argentata dabantur. l

l ”ͦ

Ae. — Fee LIBERD.

Quis pᷣmũ cotonã foliis auteis & argeteis dedit & de honore coronarũ apud antiquos.
& de Scipionis honore: & de pactilibus coronis & Cleopatræreginæ fadaa. Ca. III.
QKalſus diues primus argento auroq; folia imitatus ludis ſuis coronas dedit. Acceſ
c ſerunt quoq; & leniſci: quos adiici ipſarum coronarum honos erat propter hetru-
ſcas quibus iungi niſi aurei non dedebant. Puri diu fuere ii. Celare eos primũ inſti

tuit. P. Claudius pulcher: bratteaſq; etiãꝗ Phyliræ dedit. Semper tamen auctoritas uel ludi⸗

cro quæſitarum fuit. Nanq; ad certamina in circum per ludos & ipſi deſcendebant: & ſer⸗
uos ſuos quoſqʒ mittebant. Inde alia. xii.tabularũ lex. Qui coronã parit. Ipſe pecuniamue
eius. Virtutis ergo arguitur: quãà ſerui equiue meruiſſent. Pecuniã partam lege dici nemo
dubitauit. Quis ergo honos? ut ipſi mortuo parentibuſq; eius dum intus poſitus eſſet fo-
ris ue ferretur: ſine fraude eſſet impoſita. Alias in uſu promiſcuo ne ludicræ quidẽ erant:
ingenſqʒ iis ſeueritatis. L. Fuluius argentarius bello punico ſecũdo cum corona roſacea ĩ/
ter diu e pergula ſua in forum proſpexiſſe dictus: ex auctoritate ſenatus in carcerẽ addu⸗
ctus non ante finẽ belli emiſſus eſt. P. Mutianus cum demptãà Marſye coronam e floribus
capiti ſuo impoſuiſſe: atq; ob id duci eũ in uincula triũuiri iuſſiſſent: appellauit Tri. Pleh.
nec interceſſere illi aliter ꝗᷓ athenis: ubi comeſabundi iuuenes ante meridiẽ conuentus ſa⸗
pientiũ quoq; doctrinæ frequẽtabaut. Apud nos exemplũ licentiæ huius non eſt aliud ã fi
i⸗ Diui Auguſti:cuius luxuria noctibus coronatũ Martiam littere illius deſcribunt. Flo=
rum quidẽ populus ro.honorẽ Scipioni tantũ adhibuit. Suario cognominabatur: propter
ſimilitudinẽ Suarii cuiuſdam negociatoris. Ob id erat in tribunatu plebei admodum gra
tus: dignuſq; africanorum familia. Nec ei fuit in bonis funeris impenſa. Aſſes ergo contu⸗
lit populus:ac funus elocauit: quaq; parte ferebatur: flores e proſpectu omni ſparſit. Et ia
tunc coronæ deorũ honos erant. Et larium publicorum priuatorũq; & ſepulchiorũ & ma/
nium. Sũmaq; auctoritas pactili coronæ: ſutiles ſaliorũ ſacris inuenimus & ſolẽnes cœnas.
Trãſiere deiude ad roſalia. Eoq; luxuria proceſſit: ut nõ eſſet gratia niſi mero folio. Subti
libus mox petitis ab india aur ultra indos. Laudatiſſimũ quidem habetur e nardi folio eas
dari aut ueſte ſerica uerſicolores unguẽetis madidas. Eiunc habet nouiſſime exitũ luxuria
fœminarum. Et apud græcos quidem de coronis priuatim ſcripſere Mneſteus atq; Calli/
machus medici ꝙ nocerent capiti: quomiã & in hoc eſt aliqua ualitudinis portio.In potu at
q; hylairtate præcipue odorum ui furripiente fallaciter ſolertia. Naq; ſcelerata Cleopatia
apparatu belli acciaci gratificationẽ ipſius reginæ Antonio timẽte:nec niſi pᷣguſtatos ci/
bos ſumente fertur ab ore eius iuſiſſe extremis coronæ floribus ueneno illitis. Iſpſaq; capi⸗

ti impoſita. Mox procedẽte hylaritate inuitauit Antoniũ ut coronas biberet. Quis iſtas ti-

meret inſidiase Ergo cõcerpta in ſyphũ incipienti haurire oppoſita manu en ego ſum inꝗt
illa care Antoni: quã tu noua præguſtantiũ diligentia caues: ideo mihi ſi poſſim ſine te ui
uere occaſio & ratio adeſt. Inde eductam e cuſtodia bibere iuſſit: illico expirantẽ. De coro
nis extra ſupra dictos ſcripſit. Theophraſtus apud græcos. Ex noſtris autẽ inſcripſere ali⸗
qui libros antologicon. Flores uero perſecutus eſt nemo ꝙ e uidem inueniam. Nec nos
nunc: ſcilicet coronas nectemus. Id enim friuolum eſt. ſed de Horibus quæ uidebuntur di
gna memorabibus. Pauciſſima genera noſtri coronamentorum inter hortenſia nouere: ac
pñ uiolas roſaſq; timöm. 1

De roſa in coronis: & de generibus eius: & ubi ſeratur. C⸗a. IIII.

OQOlſa naſcitur ſpina uerius ꝗᷓ frutice: in cibo quoq; proueniens. Illic etiam iucundi
r odoris ꝗquis anguſti. Germinat omnis primo incluſa granato cortice. Quo mox in

tumeſcente & in uirides alabaſtros faſtigato paulatim rubeſcens dehiſcit ac ſeſe

pandit in calicis medio ſui ſtantis cõplexa Iuteos apices. uſus eius in coronis prope nuni/
mus eſt. Oleo maceratur. Idqʒ iam a troianis tẽporibus Homero teſte. Preterea in unguẽ-
ta tranſit ut diximus. Per ſe medicas artes præbet. Emplaſtris atq; collyriis imponitur mor
daci ſubtilitate. Menſarum etiam delitiis inungendis minime noxia. Contra genera eius
noſtri fecere celeberrima: preneſtinam & campanã. Addidere alii mileſiam: cuius ſit arden
tiſſimus colos non excedeniis duodena folia. Proximam ei trachiniam: minus rubentem.
Mox alabandicam uiliorem: albicãâtibus foliis. Viliſſimam uero pluribus uel minutiſſimã
ſpinoſam. Differunt enim multitudine foliorum: aſperitate:leuore:colore:odore.Pauciſſi
ma quina folia: ac deinde numeroſiora. Cum ſit genus eius quam centifoliam uocãt. quæ

etincawp⸗
mocos
folunen
pegtuitcen
cepbabiſen
Penienanec.
elanc
lisheliin
Aq ineth
roneolaint
Censo
gloyzton
Plecam
ſolsloosne⸗
mnlela Noan
ſmepueniun
luucauleco
ſrcle lgil
Utone roki
Hunchgreon
Hiunmttanlr
auckilaod

liun
NXecuP
losnölece

inlunrudte⸗
fololanine

ullsdlkeren

lisiliinhe
hcoretunra
icknonnib
Nlgitec
Rkicyno u
mmrinonel
Peninoule:
Neigenus
lunpdriin
nboltardun
fölcsdoiun
inkonode
Ctem a
lea llannti

his
I ien
tim:
ishyarn
chfoloc⸗
neitnüen
ileore

Les üinſi
elenn dſen
Rruniamue
nlege diinene

Polltuseſett .

quice enn
romtolcai⸗
nccere zdd
onmeforbu
hunr Ti peer

conuentus ly„

Nnaizi
ckigdbunrkſ⸗
udur: Nrohe
iaemnocdin en
ſserocond
miloatlr h
ulchrorüadnn
Cſolenescans
nero folod
tenrdikoloen
meeniilunn
ſeung l
rohhpur
Renn Chamn
Uis ig
Nilud⸗
elnbrei
mi Deon
Unemleei

miawvt .
6
.

Iceumin
ce. Con
dehſch“ D
ni ohen
tetenin
inponiun
Uen gencn
mcui ſin
inns ,
nel winun 6
ℳoeh 9 .
ſummmi⸗

—
S= =

—

S=e=

EE
—
= —

= — —,

G4

XXI.
eſt in campania Italiæ. Græciæ uero circa philipos. Sed ibi nõ ſue terræpuentu. Pâgeus nã⸗
q; modos in uicino fere eſt: numeroſis foliis ac paruis. Vnde accolæ tranſferentes cõſerunt
Ipſaq; plantatée ꝓficiunt. Nõ autem talis odoratiſſima eſt. Hec cui latiſſimũ maximumq;
tolium. Greuiterq; indiciũ eſt odoris ſcabricia corticis. Cepio Tyberii Cæſaris principatu
negauit centifolia in coronis addi:præterꝗᷓ excremos uelut ad cardines: nec odore nec ſpe

cie ꝓbabilem. Eſt & quæ græca uppellar a noſtris a græcis lichnys: nõ niſi in humidis locis ꝓ
uehiens: nec um xcedens qne; folia: uiol magmtudine: odore nullo. Eſt & alia græcula
appellata: cõuolutis foliorum paniculis: nechiſcẽs niſi manu coacta: ſemperq; naſcenti ſi-
mllis: jatiſſimis foliis. Alia funditur e caule maluaceo:folia oleacea habẽs. Muſcetio uocãt
Atq; inter has media magnitudine autũnalis: quam coroneolam uocãt oẽs:ſine odore Co
roneola in rubro nata tot modis adulteratur. Et alias uera quoq; plurimum ſola præualet
Cyrenis odorariſſima eſt.ldeoq; ibi unguentũ pulchercimũ. Carthagine hi ſpaniæ byeme
quoq; tota.præcox. Refert & cæli temperies. Quibuſdà enim annis minus odoratapuenit
Præterea magis locis oĩbus ſiccis. ꝗᷓ humidis odoratior. Seri nec pinguibus uult:nec a rgil⸗
lIoſis locis:nec riguis.cõtenta raris. Propriæq; ruderatum agrum amat. Præcox cãpana. Sera
mileſia. Nouiſſumte tamẽ deſimit preneitina. Fodiunt᷑ altius ꝗ fruges:leuius ꝗᷓ ui tes. Tardiſ
ſime pueniunt ſemine:quod in ipſo cortice eſt ſub. pſo flore opertum lanugine. Ob id po
tius caule cõciſo inſeruntur & ocellis radicis: ut harundo. Vnum genus inſeritur pallidæ
ſpinoſæ lõgiſſimis uirgis ꝗnquefoliæ: quæ a græcula altera eſt. Omni autem reciſione atq;
uſtione proficit. Lranſlatione quoq; ut uitis optime ociſſimeq; puenit. Surculis quater⸗
num digytorum lõgitudine aut ampliore poſt uergilliarum occaſum ſata Lein per fauo⸗
nium tranſlata: pedalibus interuallis: crebroq; circufoſſa. Qui præcocem faciunt pedali cx

Ka radicẽ ſerobe ncliua caliq infundunt germinare incipientc calic. r. ..

llio trita gehera: & rarione ea inſerendi- † Ca. V.
lliium roſæ nobilitate proximum eſt: & quadã cognarione unguenti oleiq;: lilion .⸗
i appellatur. Er ĩpoſitũ eétiam maxime roſas decet: medio prouentu earum incipiẽs. y,
Nec ullis florum excelſitas maior. Interdũ cubitorũ trium. Languido ſemper col⸗ I
lo: & nõ ſaſficiente capitis oneri. Candor eius eximius. Foliis foris itrinatis: & ab anguſtiis
in latitudinẽ paulatim ſeſe laxantibus effigie calathi. Reſupinis per anibitũ labris. Tenuiq;
folio & ſæmine ſtantibus in medio crocis ta odor colorq; duplex: ut alius calicis: alias ſta⸗
mimis: differentia anguſta. In ungueti uero olei que uſu folia nõ ſpernurt᷑.Eſt foos nõ diſſi
milis illi in hærba quam cõuoluulũ uocat. naſcens per fruteta: nullo odore: nec crocis itus
candore tantum referens: ac ueluti rudimentum naturæ lilia facere cõdiſcentis. Alba lilia
ii idem omnibus modis ſerunt᷑ quibus roſa. Et hoc amplius lachryma ſua ut hyppoſelinum
Nihilq; ẽ fœcũdius. Vnde radice quinꝗgenos ſæpe emittente bulbos. Eſt & rubẽs liliũ: q
ræci crynõ uocãatalii florẽ eius cynorhdon. Laudatiſſimum in antiochia & laodicea ſyriæ
mox in phaſelide. Quartũ locũ optinet in Italia naſcens. Snnt & purpurea lilia: aliquando
gemino caule: carnoſiore tantũ radice: maioriſq; bulbi- ſed unius. Narciſum uocant huius
alrerũ genus flore cãdido: calice purpureo: differẽtia liliis ẽ & hæc ꝙ narciſis folia in radice
Cuntppatiſſimis in lyciæ montibus. Tertio generi cætera eadẽ: Calix hærbaceus: oẽs ſeroti
ni.Poſt arcturũ enim florent:ac ꝑ æquinoctiũ autũnum. Inuenta eſt in iis & rõ ĩſerẽdi mõ
ſtrificis hoĩ um ingeniis.Colligunt᷑ namq; menſe iulio ſcapi areſcentes:liliaq; ſuſpendunt
in fumo. Dei nudãtibus ſe nodulis in fœce nigri uini uel græci mẽſe martio macerant᷑ ut co e. 4

lorem accipiãt: atq; ita in ſcrobiculis ſeruuntur heminis fæcis circũfuſis. Sic fiunt purpu⸗
xea lilia:mirũq; ita tingi aliquid ut naſcatur infecum. KWK
HDee uiolis & de calta & de baccare & combretoꝗꝶ H e
lolis honos pximus. Earũ plura genera. Purpureæ: lureæ: albæ: platis oẽs ut olus ſa Peva dr
u tX. Ex iis uero quæ ſpõte apricis & macris locispueniũt: purpureæ latiore folio ſta po. . .
Lim ab radice canolſ exeuͦt⸗lolxc græco noĩe a ceteris diſcernũt᷑: appellatæ: ita ur we⸗
ab iis hyacinthina ueſtis. Sed ſatiuis maxima auctoritas luteis: genera iis tuſculana & qu 5AV. — U *
marina appellat᷑. Folio aliquato latiore: ſed minus odorato.In totũ uero ſine odore: minu⸗ α rrn L
toq; folio calathiana munus autũni:cæteræ ueris. Proxima ei calta ẽ cõcolori amplitudine
Vincit nũero folioꝶ marinã ꝗnq; folia nõ excedẽtẽ.Eadẽ odore ſuꝑat.Eſt enĩ grauis calta
Nõ leuior ei ꝗquã ſcopã regiã appellãt: quãꝗᷓ folia eius oleãt:nõ flores. Baccari quoq; radicis

4

/,

rtant odoratæ ẽ: a quibuſdâ nardũ ruſticũ appellatũ. Vnguẽeta ex ea radice fieri ſolita apd Llentucl
antiquos Ariſtophanes priſcæ comœdiæ poeta teſtis eſt. Vnde quidã errore falſo barbari/ Abreuis
cam eéã appellabãt. Odor eſt ei cinamomo pximus.Gracili ſolo nec humido puenit.Similli/ eluiman
mum ei cobretũ appellatur: folioꝶ exilitate uſq; in fila extenuata: & pcerius ꝗᷓ baccar. Næc aurbiüͦep
hæc ſunt tãtũ:ſed eoꝶ quoq; error corrigẽdus eſt: qui baccar ruſticũ nardũ appellauere. czud
Eſt enĩ alia hærba ſic cognominata: quã greci aſaron uocat: cuius ſpeciem figuraq; diximꝰ tüwherg
in nardi generibus. Quinĩmo aſaron inuenio uocitari: quoniã in coronas nõ addatur. Cro 4 imenh
cũ ſilueſire optimũ ſerere in italia minime expedit: ad icrupula uſq; ſingula areis decoqn olueke
tibns. Seritur radicis bulbo. Satiuũ latius maiuſq; & nitidius: ſed multo leuius degenerans inani
Sed ubiqʒ nec fœcundũ etiã cyrenis: ubiq; ſemꝑ Hores laudatiſſimi. Prima nobilitas cilicio ſ n
croco:& ibi in corico mõte. Dein lycio mõte olympo.Mox cẽturipino ſiciliæ. Aliqui phle⸗ de
græo ſecundũ locũ dedere. Adulteratur nihil æque.Probatio ſinceri ĩpo ſita manu crepat SðSð”
ueluti fragile. Humidũ enim quod euenit adulceratòe ſedet. Alreraphatio ſi manu plata ue
ad ora leniter faciẽ oculoſq mordeat. Et ꝑ ſe genus ſatiui blandiſſimu uulgo:cũ ſit medio
cre:deliacõ uocãt. Cõtra cyrenaico uitiũ: quod omni croco nigrius ẽ: & celerrime marce⸗ nei⸗ m
ſcit. Optimũ ubicũq; quod pinguiſſimũ & breuibus capillis. Peſſimũ uero eſt quod ſitum i .
Æ2doler. Nlurianus auctor eſt in lyciãno ſeptimo aut octauo tranſferri in locũ ſubactũ: at⸗ Gun be⸗
Vo Ar q; ita degeneras renouari. Vſus eius in coronis n uſꝗ. Hærba enim eſt folio anguſto pene ĩ ierce
—. 6 Scapillameti modum: Sed uino mire cõgruit: præcipue dulci tritũ ad theatra replẽda. Flo⸗ Hunui .
WeAet uergiliaꝑꝶ occaſu paucis diebus folio qui Horem expellit. Viret bruma & colligitur.Sic enin h
. catur umbra melius etiam hyberna. Carnoia & illi radix: uiuaciorq; ꝗᷓ cæteris. Gauder calca egch 1
vo.* Pte ri: & atteri pede: pereundoq; meliuspuemnt. ideo iuxta ſemitas ac tontes lætiſſimum. ent 1
, Vo- la Te Horibus antiquis: & de odoramentorum diuerſitate: & ſaliunca: & polio. Cap. VII. une
a Pae⸗d, Roianis temporibus ei iam erat honos. Et hos certe flores Hiomerus tris laudat lo- —
— Cor Gluon t ton: crocon: hyacinthum. Ommũ odoramentorũ aiq; adeo hærbarũ differentia eſt teanaffor
1 0 in colore:& odore:& ſucco. Odorator ſapor raro ulli no amarus. E contrario dul⸗ meitpe
. cia raro odorata. Itaq; & uina odoratiora muſtis. Silueſtria mnagis omnia ſatiuis. Quorüda igall o
odor ſuauior & long inquo:propius admotus he betatur ut uiolæ. Roſa recens a longinquo Nzluer
olet:ſicca propius. Umnis autẽ uerno tempore acrior: & matutinis. Quicquid ad menidia ſkiigiter
nas horas diei uergit hebetatur. Nouella quoq; uetuſtis minus odorata. Acerrimustamen lägupntl
odor ommum æſtate media. Roſa & crocum odoratiora cum ſerenis diebus leguntur. Et Migin eo
omnia in calidis magis ꝗᷓ in frigidis. In ægypto tamẽ minime odorati Hores: quia nebuloſus ilneunſen
& roſcidus aer eſt a nilo flumme. Quorũda ſuauitati grauitas ineſt. Quædãà cũ uirent non lußrnenle⸗
olent propter humorem mimium: ut buceros quod cſi fœnogræcũ. Acutus odor nõ omi⸗ Wahpulim
num ſine ſucco eſt: ut uiolæ roſæ: croco. Quæ uero ex cautis ſucco carent: eorum ommũ Netomitid
odor grauis: ut in lilio utriuſq; generis. Ambrotonũ & amaracus acres habẽt odores. Quo lan Det
rũda dos tantũ iucũdus: reliquæ partes ignauæ: ut uiolæ ac roſæ Hortẽſium odoratiſſima lten
quæ ſiccã: ut ruta:mẽta:apiũ:& quæ in ſiccis naſcuntur. Quædã uetuſtate odoratiora: ut co 4 e
tonea:eadẽ ꝙ; decerpta quã in ſuis radicibus. Quædã uero non niſi defracta:aut ex attritu Ing
olẽt. Alia nõ niſi detracto cortice. Quædã uero nõ niſi iuſta: ſicut thura myrrhæq;. Flores nicauoc
triti omnes amariores quã intacti. Anqua arida diutius odorẽ cõtinent ut melilotos. Quæ opluraali
dã locũ ipſum odoratiorẽ faciũt: ut iris. Qui & arborẽ totã cuiuſcũq; radices attĩ gũt . HNeſ umemrüle
peris noctu magis olet: inde nomĩe iumeto. Animaliũ nullũ odoratũ: niſi de pantheris ꝗc chimns
quã dictũ eſt ſi credimus.llla quoq; nõ obmittenda differẽtia odoramẽtorũ multa nihil ꝑp⸗ Momidmii
cinere ad coronaméta: ut irin: atq; ſaliuncã: quãquã nobiliſſinn ſit odoris utraq;. Sed itis ra Gvontiden
dice tantũ cõmẽdatur: unguentis aut medicinæ naſcẽs. La udatiſſima ĩ illyrico.Et ibi quocꝝ orpttignn.
nõ maritimis ſed ĩ ſilueſtribus drinonis & natrone. Proxima in macedonia. Laudatiſſima foneguod
hæc & cãdicans. Er ex illis tertiũ locũ habet africana ampliſſima inter omnes: guſtuq; ama- migrer
riſſima. Illyrica quoq; duorũ generũ ẽ. Raphanitis a ſimilitudie: quæ & melior. Rizotomoſ nmexh
ſubruffa. Optima quæ ſternuramẽeta tactu mouet.Caulẽ habet cubitalẽ:& rectũ.Floret dia icilg
uerſi coloris ſpecie:ſicut arquus cæleſtis unde nomẽ. Nõ ĩprobat᷑ & piſidica. Et foſſuri tri⸗ nonnt Etn
bus ante mẽſibus mulſa aqua circũfuſa hoc ueluti placamẽto terræ blandiuntur circũ ſcri ſourunt
tã mucrone gladio ut triplici:& cũ legerint eã protinus i cælũ attollũt. Natura eſt feruens Nerhren
Tractataq; puſtu las ãbuſti mõ facit. Pracipit᷑ ante oĩa ut caſti legãt. Teredies nõ ſicca mõ 1ulie

fen ſn
tettl
puenönl/
Wu peluen
deuglnm
Madcann
nemädan,
inscegenerng
nobilnscln

Algni l

in tmnucene
oli mnndlr
bocüſteti
kemime ma⸗
cſtqnod ſtun
Ni ſubacir,
upulo eei
nnlch,F⸗
Acolldieu die

Caudercd

Eülvnum.

ustusluvdar⸗

rüdfienentnd

Econuanocl),
hrins Mii
censalongore
uid ad menni
Nemmuncn
uslpu,
iin
diien non
rno omm⸗
un omni
Nores Qo
donauſim
atiotaurc
ut er Kitnn
rq Plores
o
aiigütn
Annbennsg
multa ihlp
Sedins
okrbic
anun in⸗

uerũ & in terra celerime ſentit Optimũ antea irinũ leucade & elide ſerebatur. Iãpridẽ eni
& ſeritur. Nũc e paãphilia. Sed cilicũ maxĩe laudat: atq; e ſeptẽtrionibꝰ. Saliũca folioſa ꝗdẽ ẽ

ſed breuis: & quæ necti nõ poſſit. Radici numeroſæ cohæret. Hærba uenus quã flos: denſa
ueluti manu preſſa: breuiterq; ceſpes ſui geneiis. Panonia hãc gignit & norica: alpiũq; apri

ca urbiũ eporredia tatæ ſuauitatis ut metallũ eẽ cœperit. Veſtibꝰ iterponi eã gratiſſimum.
Sic & apud græcos polion hærbã inclytà Muſei & Fieſiodi laudibus: ad oĩa utile prædican
tiũ. Superq; cætera ad famã ẽt dignitatis. Prorſuſq; mirã: ſi mõ ut tradũt: folia eius mane câ

dida.meridie purpurea: ſole occidente cerulea aſpiciuntur. Duo genera eius cãpeſtre ma⸗

ius. Silueſtre quod minusẽ. Quidã reucrion uocant. Folia canis homiris ſimilia: a radice p
tinus nũquã palmo altiora. Et de odoratis floribus ſatis dictumʒin quibus unguenta uiciſ
ſe naturam Saucent khſ n, eeer
De ueſtium æmulatiõe cũ floribus & amarato & chryſocome ſiue cryſiti. Ca. VIII.
Vxuria ueſtibus quo ꝙ prouocauit eos flores:qui colore cõmẽdatur. Kios animad
Huerto tres eſſe principales. Vnũ in croco qui in roris micat. Gratius nihil traditur
aſpectu:& in purpuras tyrias dibaphaſq; ac laconicas. Aliũ amethyſtõ qui uiola: &

ipſe in purpureũ quẽq; hyacithinũ appellauimus. Genera enĩ tractamus in ſpẽs multas ſeſe

(pargẽtia. Lertius eſt qui pprie conchylli intelligitur multis modis. Vnus in heliotropio
& in aliquo ex iis plerũq; ſaturatior. Alius in malua ad purpurã inclinãs. Alius in uiola ſe⸗-
rotina cõchyliorũ uegetiſſima. Paria nũc cõponuntur: & natura atq; luxuria depugnante.
Lutei uideo honorẽ antiquiſſimũ in nuptialibus flimeis totũ fœminis coceſſũ. Et fortaſſis
ideo nõ numerari inter principales: hoc e comunes maribꝰ ac fœminis: quoniã ſocieras pri⸗

cipatum dedit. Amarato nõ dubie uincimur. Eſt aut ſpica purpurea uerius quã flos aliquis

& ipſe ſine odore. Mirũq; in eo: gaudere decerpi: & letius renaſci. Prouenit auguſto men⸗
ſe Durat in autũnum. Alexãdrino palma: qui decerptus aſſeruatur. Mirũq; poitꝗᷓ defece⸗
e cuncti flores madefactus aqua reuiuiſit: & hybernaſ coronas facit. Sũma eius narura ino
mine eſt appellato quoniã nõ marceſcit. In nomine ẽ & cyani colos Item holochryſi. Om⸗
nes autẽ hi Hores no fuere in uſu Alexandri magni ætate: quoniã ꝓximi a morte eius au⸗
Ctores ſiluere de illis. Quo manifeſtũ eſt poſtea placuiſſe. A græci tamẽ repertos quis dubi
tet enõ aliter italia uſurpate nomina illorũ. At Hercules petilio ipſa nomẽ ĩpoſuit autũna
licirca uepreſ ; naſcenti.Et tamẽ colorẽ cõmendat qui eſt roſæ ſilueſtri. Folia parua quina.

Mirũq; in eo flore inflecticacumine & nõ niſi retorto folio naſci paruo calice ac uerſicolo
ri luteum ſemẽ includente. Luteus & bellio paſtillicatibus ꝗnquagen ſꝗnis babulis corona
tur. Pratenſes hi flotes: ac ſine uſu: & ideo pleriq; ſine nomimbus. Quin & his ipſis alia alii
uocabula imponũt. Dhryſocome ſiue chryſitis nõ habet latinã appeſſationc. Palmi altitudi le α

= A. 1

T fere pꝑactis colorũ celeberimus tranſeat ratio ad eas coronas quæ uarietate ſola
eęe placent. Duo earum genera quomodo aliæ flore cõſtat: aliæ folio.Florẽ eſſe dixe⸗
rim geniſtas. Nãq;ʒ & ns decerpitur luteus Itẽ rhododendrõ. Itè zizippa: quæ & cap
padocia uocat᷑.lſq; odoratus ſumiliſq; olearũ floribus. In uepribꝰ naſcirur cyclammum:de
quo pluta alias. Flos eius coloſſinus in coronas admittitur. Folia milacis & hederæ in coro
namentũ le dedere. Coronæq; earũ optinent principatũ. De quibus in fruticũ loco abun⸗
de diximus. Sunt & alia genera nominibus græcis indicanda: quia noſtris maiore ex parte

nomẽ dare iis defuit cura. Et pleraq; eorũ in exteris terris naſcunt᷑ nobis tamẽ conſectata:

quoniã de natura ſermo nõ de italia eſt. Ergo in coronamenta folio uenere melothron: ſpi

ron: triganon: cneron: quod caſiam Higinus uocat.Et qu ꝓ cunilaginẽ: coniza:meliſophil⸗

lon:quod apiaſtrũ: melilotõ:quod ſertulã cãpanã uocãt.Eſt eni in cãpania italie laudatiſſi⸗

ma a græcis in ſunio:mox chalcidica & cretica ubicũq; uero aſperis & ſilueſtribus nata. Co

ronas ex hac antxiquitus factitatas indicio eſt nomẽ ſertulæ quod occupauit. Odor eius cro
co uicinus eſt & flos:ipſa cana. Placet maxime foliis breuiſſimis atq; pinguiſſimis. Folio co
ronat & trifoliũ. Tria eius genera. Niphantes uocant græci. Alii aſphaltion maiore folio
quo utuntur coronarii. Alterum acuto oxytriphillon. Tertium ex omnibus munitiſſimũ
Inter hæc neruoſi cauliculi quibuſdã: ut marachro:hippomarathro myophano. Vtuntur &
f⸗rulis & corimbis: & hederæ flore purpureo.Eſt & in alio genere earũ ſilueſtribus roſis ſi-
X ii

ne ecomãcidus fulgore auri corĩhis: madice nigra ex auſtero dulci. In petroſis opaciſq; na-
ſcens. Deno 101r

5
1.

inde nomen. H yacinthum conntatur fabula duplex: luctũ præfe re eius: quem. Appolo di⸗

.
.ℳ 2

Milis. E in iis quoc; colos tãtũ delect GER. 6abeſt. E oric era nigri atq ut
Ber. Le Adidi. Eioc & odoratum Ramoſa ar El orautsaheſ. e cneoriduo genera nigri atq; e i heu i
9ee n a t, Kawo e orig. Sn o. Florent poſt æquinoctium autũni. 4 W
g. eLI. uwon,. vrigano⸗ thymo & melle attico: & conyza: & louis flore & helenio: & gEire
eydee , Stiden aimbrotono: & leucantemo. . CaAa. X. Cnealgld
reChef. Sri en Grigand in coronamẽtis ſpecies. Alterius. n. nullũ ſemen. Id autem cui cluntilis
5ä ocatur. 1 aridern thymi: candidũ ac nigricans. Horet autẽ cir⸗ ofeiiche
large florente o dit apes decerpat:e nuguriimelin eſt. Prouetũ enĩ ſperant apiarii Gliteſt
origani perꝗᷓ minutũ nõ tamẽ fallat BeBietid lraſk 5 vorenieprehendi ci nl
ligntur: ſlatoq; eo naſcitur. Quid nõ tentauere Rominesielhis attilin Gebe e uunlan
Wl enur Liso Hanflarum eſt ex rſes rnni⸗ uin florecuti docem Hatu Jecd alia nmmn gu
Tatio nae Ob t: no urante attico t ymo:niſi in a flatu maris ſeratur.Erat uidẽ hæ larutit
opinio antiqua in omni thymo. Ildeoq; nõ naſci in arcadia. Tunc oleam nõ pu A gign rur
niſi intra trecenta ſtadia a mari. Lhymis quidẽ nũc etia lapid eai bacmgtin onbn e
nenli refertosſcänus, Ploc pene ſolo red SHSSõ abi eos ainbos in prouitia narbo ilignnne
uenientibus ut thymo ueſcantur. Et conize duo n enn us gecnäumülbus co inNA
Differentia in folio. Tenuius fœminæ & cõſt a era in coronamentis: mas & fo mina. inatbin
ſuus. Flos quoq; magis ſpedet eius Lerorinus utrie ang uſtiuſq;. Imbricatũ maris & ramo liignrt
5 † 105 qn as peler eInd. nus utriq; poſt arcturũ. Mas odore grauior. F ſrnahuuon
mina acrior. Et ideo cõtra beſtiarum morſus aptior. Folia fo mi Sa cdee lluch
laſculæ radix a quibuſ ntig en sabtir. 0 1 minæ mellis odorem habent. l.
o. da uoandt llatur: de qua .Et tantũ folio it lo/
uis Gatmnractmmermerenllcstmetonunn heitan ülyenb unnſeriltei Omtta tn n
coloſa toſæ modo Colore tantmodo placet loui mum In rium: ſerpillũ. Omma ſur 1 l
mis. Piæ enæ dicitur natum. Et ideo in helena inſula laudatiſſmmum Eſt autem frute: ha⸗ on⸗
muele ſpargem docirantalidus rumuſis lohio ſimin lapilAmnbrotonumiucundi ne e
Eeit & Sramié. Torer Titare-Flosauf iĩ coloris. Vacuum ſpõte puenit. Cacumine ſuo ſe ꝓ “
gat. Seritur autem ſemine melius quã radice aut ſurculo. Semine quo nõ ſi Xa en u
ria cr. iEX Ar ce aut luiculo.— nõ ſine nego gecauen
W.. Ae= Baucheman eſt flore albo ſolfoſum. fien uitisfru tie⸗ ant-Ambrotono ſimil odoreleu/ Pralte⸗
Hribus bin r Ke geer, A cliloto: & uiola alba: & codiamino & deſilue dalche
ſtribus bulbis:& he chrylo: & Iychifs. & de hærbis citri mare. 29. nͤgil
Maracum diocles medicus & ſicula gens appellauere quod egyptus ſyria ſanſu hispunn
“ n Seritur utroq; genere & ſemine & ramo: uiuacius prædictis & odore melius. dae
te deſ. end bſolum amaraco Xdde dua ambrotono ſemen. Sed amarotono radis una: & ala Nunen
te delechdens: cæteris in ſummo teræ leuiter hærens. Reliquorum ſatio autunno fere ĩci⸗ Tin
deenenl oi & uere quibuſdam locis: quæ umbra gaudent & aqua ac fimo. Nictegreton 4 go
1 pagne in gedron eſt Democritus. col oris ignei: oliis ſpinæ: nec a terra ſe attolentẽ: præ di
fiene galro lia Nartar.Frulurpelt æquinoctium uernum radicitus. Sicatur quæ ad tenusqn
Tcipicnida Ean S lucens noctibus. Magos pthorumc reges uti hac hærba ad uota ſu⸗ menn⸗
ue cant. 4 Palifan uocrichenunrchonechiointn anſeres a primo conſpectu eius ex pa lentelen
Eicar Laudatiſunnnda on: quoniam e longinquo noctibus fu Igeat. Meliloros ubiq; na⸗ onmcen
nn tiffinin tamen in attica. Vbicunq; uero recens: nec candicans: & croco ſimil mdpode
T uamndua in italia odoratior & candida.Florum prima uer nuntiantium uiola alba. ltinredn
e aignehei ere veis trinn hyeme emicat. Poſtea quæ appellatur & purpurea. Proxi⸗ nini
eitategh e 05 ugeatur ſtueſtr dũtaxat. Codiaminò bis anno. uere & autũno. Ueinndn
lin uiſche uedini ; fugit. Friare⸗ ſupradictis aliquãto narciſus: & liliũ trãſmaria. Et in ita Derueniren
I quiceut dirimuspertoſamn-damingprcarardidz ſociitt oenithe Eſtauthæc ſilue ffenn
ueſtribus helichr ds. D ſle dicetur in medecims. ſquit᷑ oenthe: melanthiu:ex lil tcenpon
gladiolus nat . : einde alterum genus anemoues quæ timonia uocatur. Poſt hanc tlleni
Siaatofis calitn yacinthis. Nouiſſima roſa. Eadem pria deficit: exceptus ſatiua. Cæ⸗= N
d n iyacinthus maxime durat: & uiola alba: & oenanche. Sed hæc ita ſi deuulſa crebro cklen
phibeatur in ſeminibus. Naſcitur locis tepidis. Odor idem qui germinantibus uuis. Atq; aſi

üikelin

anigig

Ne Abeleno
all Autemn
Oretauvecit⸗
dermn Piwi
leprehencl:c
nloreiploin

octbe ümh

ſrü eli
Eirqucier
Puridangie
Nroultia rbo
Münilbus o
Wafamim,
immis Anmo
egemitkr
Corembaben,
Olocororäo,
üOemul
al igene
emmelcnge⸗
Gnhronxr hu⸗
iunci odor⸗
mimneſvole
lenegoco
nodumiN
mleocorelen/

mulrſe
enelius⸗
6unu5 1
vtae ici⸗
Gegretot
lenterp
vt qu
duonſ⸗
eius
8 ubi n⸗
ocoglin
niola An⸗

in 1lbe
S

XXI.

lexerat:aut ex Aiacis cruore editi: ita diſcurrentibus uenis ut Fircarii hrrerarun⸗ figura

ea legatur inſcripta. Helichryſos florem habet auro ſimilem folium tenue: cauliculũ quo⸗
q gracile: ſed durum. Hoc coronare ſe magi unguenta ſumantur ex auro: quod apyrô uo
cant: ad gratiã quoq; & uitæ gloria pertinere arbitrantur. Et uerni quide flores hi ſũt. Suc
cedunt illis æſtiui lychnis: & Iouis fſos: & alterum genus lili: Item typhon & amaracus. quẽ

phtygiũ cognominãt:ſed maxime ſpectabilis pothos. Duo genera huius. Vnũ cui flos bya⸗

cinthi eſt. Alterũ candidius qui fere naſcitur in tumilis quonià fortius durat. Et iris æſta⸗

to Horens: Abeunt & hi marceſcũtq;. Alii rurſus ſubeunt autunno. Tertium genus hlii:&
crocus: & oſirin in utroq; genere: unũ habes alterum odoratũ: primis omĩa hymbribus emi
cantia. Coronari quidẽ & ſpicæ flore utuntur. Quippe cum ſpinæ albæ cauliculi inter oble
ctamenta gulæ quoq; cõdiantur. Kic eſt trans maria ordo florum. In italia uiolis ſuccedit
roſa. Huic interuenit liliũ.Roſam cylanus excipit: Cyanũ amatanthus. Nam uincaperuĩca
ſemper uiret in modũ lineæ foliis geniculatim circũdata. Topiaria hærba inopiã tamẽ flo-

rũ aliquando ſupplet. Eiæcq; a græcis camedaphne uocatur. Vita longiſſima uiolæ albæ eſt

trimatu. Ab eo tempore degenerat. Roſa & quinquenniũ perfert nõ reciſa nec aduſta. Illo

eni modo iuueneſcit. Diximus & rerrã refere plurimum. Nã in ægypto ſine odore hæc oia. 1 a.. Hrnn
₰ — . 4 .„ 3 * . . . . 2 Z . . . . . „ „,l,- .— D DW
Tãtũq; myrtis odor præcipuus. Alicubi ẽt binis mẽſibus antecedit germiatio omniũ. Ro/ v. cher ſz 6

ſaria a fauonio foſſa oportet eẽ:iterũq; ſolſtitio. Et id agẽdũ ut ĩtra id tẽꝑpus purgata & pu & 9% HW
1a ſit. De cura apũ:pabulo:& morbis earũ:& remediis. CaAaiA. XII. Pwndkadld

Erum gortis coronamẽtiſq; maxime aluearia & apes cõueniunt: res præcipui quæ⸗
u ſtus cõpendiiq; cũ fauit. Fiarũ ergo cauſa oportet ſerere thymũ: apiaſtrum roſam
Uiiolas: lyliũ: city ſum: fabã: exruilium: cunilã: papauet: conizãâ: caſia:melilotũ:meliſſo⸗
philluũ: cerinthen. Eſt autẽ cerinthe folio candido: incuruo cubitalis: capite cõcauo: mellis
ſuccũ habẽte.Horũ florũ auidiſſimæ ſunt atq; etiã ſinapis:quod miremurcũ oliuæ florẽ ab

iis nõ attingi cõſtat.ldeoq; hanc arborẽ pcul eſſe melius ſit: cum aliquas ꝗ pxime ſeri con
ueniat: quæ & euolantium examina inuitent nec lõgius abire patiantur. Cornũ quocq ar/

borẽ caueri oportet. Nam flore eius deg uſtato aluo cõcita moriuntur. Remediũ ſorbã cõ⸗
tuſam e melle præbere iis uel urinà hominũ: uel bou: aut grana punici mali amieo uino cõ
ſparſa. Ex geniitas circũſori alueariis gratiſſimũ. Mirũ eſt dignũq; memoratu de alimentis

quod cõperi. Hoſtilia uicus abluitur pado. Huius inquilim pabulo circa dificiente ĩponùr“

nauibus aluearia: noctibuſq; ad quia milia paſſuũ cõtrario amne naues ſubuehũt. Egreſſæ

nauibus plena alueria intelligantur: reuectiſq; eximuntur mella.
De uenenato melle:& de remediis mellis uenenati: & mellis inſani.

luce apes:paſtæq; ad naues quottidie remeant: mutantes locum donec põdere ipſo preſſis Gonm q., 4.

e quoq; uenenata fiant. Heracliæ in põto quibuſdam annis pernicioſiſſima exiſtunt
ab iiſdem apibus facta. Nec dixere auctores e quibus floribus ea fierent. Nos tamẽ

trademus quæ comperimus. Hærba eſt alba. Vexatio quidem iumentorũ eſt: ſed præcipue

caprarum appellata egolethron. Huius flore concipiunt noxium uirens aquoſo uere mar⸗

ceſcente.Ita fit ut non omnibus annis ſentiatur hoc malum. Venenati ſigna ſunt ꝙ omni⸗

no non denſatur: ꝙ color magis rutilius eſt: odor alienus ſternutamenta protinus mouẽs
quod ponderoſius innoxio. Qui edere abiciunt ſe humi refrigerationem quærentes. Nam
& ſudore diffluunt.Remedia ſunt multa:quæ ſuis locis dicemus. Sed quoniam ſtatim re/
præſentari aliqua in tantis inſidiis oportet: mulſum uetus e melle optimo & ruta: ſalſamen
ta etiam ſi reiiciantur ſumpta crebro. Certumcq; eſt id malum per excrementa ad canes ẽt
peruenire: ſimiliterq; torqueri eos. Mulſum tamẽ ex eo inueteratum inocuum eẽ cõſtat.
Et fœæminarum cutem uullo melius emendari cum coſto: ſugillata & aloe. Aliud genus in
eodem ponti ſitu uiget ex annona mellis:quod ab inſania quam gignit mænomenon uo⸗

cant. Id exiſtimatur contrahi flore rododendri: quo ſcatent ſiluæ. Genſq; ea cum cæram in

tributa romanis præſtet: mel quoniam exitiale eſt non uendit. Et in perſide & in maurita⸗
nia cæſarieſis gerulia cõtermina maſſylis uenenati faui gignũtur. Quidãq; a pre: quo nihil
eẽ facilius põt: niſi ꝙ liuore deprehẽdũtur. Quod ſibi uoluiſſe natura iis arbitremur ĩſidiis
ut ab iiſdẽ apibus:nec oĩbus ãnis fierẽt:aut nò totis fauis.Parũ.n. erat genuiſſe rẽ ĩ ꝗᷓ uene
nũ facillime daretur. Etiãà nec hoc ipſa ĩ melle rot animalibus dedit. Quid ſi uoluit niſi ur

DH.

& de mel Ca. AXlil. G iGal 3
T in hiſpama mulis prouehunt ſimili de cauſa. Tantũq;'pabulum refert: ut mella e t ,
(4,9

-⸗ — a-.

cautiorem minuſq; auidum facere hominem. Non enim ipſi melli ſed apibus iam cuſpi⸗
des dederat & quidem uenenatas. Remedium aduerſus has utiq; nõ differendo. Ergo mal
uæ ſucco aut foliorum hederæ perungi ſalutare eſt. Vel percuſſos eas bibere. Mirum tamẽ
eſt uenena portantes ore fingenteſq; ipſas non mori. Niſi ꝙ ilia domina rerum omniũ hàc
“ Aledrrepugtrti⸗ apibus. Sicut contra ſerpentes pſyllis: marſiſq; inter homines.
sdNr Y.

²¾ Ne- Prc De melle quod muſcæ nõ attingunt: & alueariis: & cura eorum ſi famem ſen
D — * rar tiunt apes: & quomodo cæra fiat. Ca. AlIII.
V

7 . S aud in creta miraculum mellis. Mons eſt carina nouẽ milia paſuum ambitu. Intra
t. 8 AA¾ quod ſpatiũ muſcæ non reperiuntur. Natũq; ibi mel nuſꝗᷓ attingunt. Hoc experi-
* E EDE mento ſingulare medicamentis eligitur. Aluearia orientem æ quinoctialẽ ſpectare
7 α kenatule⸗ euitent. Nec fauonium minus. Aluearia optima cortice. Secunda feru

2½

⁹

v
=

.
.

1

oadA. Tertia uimine. Multi ea & ſpeculari lapide fecere: ut operantes intus ſpectarent. Circũ
„ ini aluearia fimo bubulo utiliſſimũ. Operculum atergo eſſe ambulatoriũ: ut pperatus in
tus ſit pſper. Si magnus ſit utarus alueariis ꝓuentus aurtẽ ſterilis: ne operandi deſpatione
curã abiiciant: id paulatim reduci oportet fallente operis incremento. Aluearia hyme ſtra⸗
mento operiri crebro ſuffiri:maxime fimo bubulo. Cognatum hoc iis: & innaſcẽtes beſtio
las necat: araneos: papiliones: teredines: apeſq; ipſas excitat. Er araneorum quidẽ exitũ faci
lius ẽ. Papilionum maior peſtis. Tollitur uero cũ matureſcit malua noctu interlunio cælo
ſereno accenſis lucernis ante alueos. In eam flammam ſeſe ingerunt. Si cibus deeſſe ſentia
tur apibus: uuas paſſas ſiccas ue ficoq; tuſas ad fores earũ poſuiſſe conuẽiat. Item lanas tra
ctas madentes paſſo:aut defruto:aut aqua mulſa. Gallinarum etiam cruda carnes. Quibuſ
dam etiam æſtatibus iidem cibi præſtandi: cum ſiccitas continua florum alimenta negat. Al
ueorùm cum mele eximirur illini oportet exirus meliſophyllo aut geniſta tritis: aut medi
os alba uite præcingere: ne apes diftugiant Vaſa inellaria aut fauos. Lauari aqua præcipiũt
Hac decocta fieri ſaluberimum acetum. Cæra fit ex expreſſis fauis: ſed ante purificatis aq;:
ac triduo in tenebris ſiccatis quarto die liquatis igni in nouo fictili aqua fauos tegẽte: tũc
ſporta collatis. Rurſus in eadem olla coquitur cæra cum eadem aqua: excipiturq; alia fri⸗
gida: uaſis melle circunlitis. Optima quæ punica uocatur. Proxima quãmaxime fulua: odo
riſq; mellei pura. Natione autẽ pontica. Quam conſtare equidem miror ĩter uenenata mel
la. Peinde cretica. Plurimum enim ex propoli habet: de qua diximus in natura apum Poſt
has corſica: quoniam ex buxo fit: & habere aliquantam uim medicatninis putatur. Punica
fit hoc modo. Ventilatur ſub diuo ſæpius cæra fulua. Deinde feruet in aqua marina ex al⸗
to petita addito nitro.Inde ſingulis eligunt florem:id eſt candidiſſuma quæq;: tranſfundũ⸗
turq; in uas quod exiguum marinæ habeat frigidæ. Et rur ſus marina decoquunt ſeparati
dehinc uas ipſum refrigerant. Et cum hæc ter fecere: uinacea crate ſub diuò ſiccant ſole lu
naq;. Hoc enim candorem facit: ſi ſic ſiccatur. Et ne liquefaciant protegunt tenuit litheo.
Candidiſſima uero fit poſt inſolationem etiamnum recocta. Punica medicinis utiliſſima .
Nigreſcit cæra addito chartarum cinere. Sicunt anchuſa admixta rubet. Varieſq; ĩ colores
„ pigmentis trahitur ad reddendas ſimilitudines & innumeros mortalium uſus: parietumq;
o= r—eriam & armorum tutelam. Cætera de melle apibuſq; in natura earum dicta ſuut.Et horto

4
4

4.

v ncft⸗ Rum quidem omnis fere ratio peracta eſt. ?M
en ſeen 1De hærbis ſponte naſcentibus & aculeatis. Ca. NvV.
QWa ſ meq; ægyptus frugum fertiliſſima. Sed ut ſola iis carere poſſit: tanta eſt ciborum

ex hærbis abundantia. In italia pauciſſimas nouimus. fraga: tantum: ruſcum: babti
marinam:batin hortenſianã: quãâ aliqui aſpag um gallicum uocant. Præter has paſtinacam
pratenſem: lupum. ſalictariũ: eaq; uerius oblectamẽta ꝗᷓ cibos. In ægypto nobiliſſitna eſt co
locaſſia: quã cyamõ uocant aliqui. Hianc a nilo metunt: caule cum codtus eſt harenoſo ĩ mã
dendo. Thyrſo autẽ qui inter folia emicat: ſpectabilis foliis la tiſſimis etiam ſi arbores com
perentur: ad ſimilitudinem eorum quæ pſarta in noſtris manibus uocamus. Adeoq; nil ſui
dotibus gaudet: ut implexis colocaſſiæ foliis ĩ uariam ſpeciem uaſorum potare gratiſſimũ
habeant.Seritur iam hæc in italia. Et in ægypto proxima auctoritas cicorio ẽ:quã diximus
Itubum erraticũ. Naſcitur poſt uergilias.Floret perticulatim. Radix ei lenta: quare etiã ad
uincula uruntur illa. Antaliũ longius a flumine naſcitur meſpili magnitudine & rotundi⸗

nreiſinen
nolasaem
Uugarum
ſcungirg.
ociopiſe
ce ubinten
Nrrreerig
bogenm
ſpecies
gaicdian
lecaule
gvenn l
nuſcrlpen
nolglolir⸗
A
incalen⸗
bunproptie
Nolcturae⸗
leiuscife
Tlor Caule
tue demeo
ſenorinma
Anretiun.
hernhape
ſentototius
nCrino⸗

Adi
t gost
guich⸗

1

intos Qur

Cſishehwn
luräni
lun fun
neſeemeſe
Alemne & 1
lenbbeſtce
bitclindpr
omnduter
uls uerte
Wanſh
alllhro
Imücnlen
Emencln
eſrone
ſtymonen
60,4tinn
glgſepe
runetiän
efolarun
rücaue
Welnone⸗s

d umal⸗
endobeon
ne Mnntm
fkuncnmmni h⸗
nes,
mlitenen
WI.
menbiul
. Hocepen,
Odileſein
Kcuncn ken
cent inl
nt ppernnein
Wi delerore
muhymeſtn⸗
Alcetes deſti
Gickerittüfi
Uniockio

—
—

—
—

mer
nscerſſeſenti
umtmun
mes bul
nrnnepr 1
Nitsautmeci
Wnnernhin
epontard
Wnrgileſit
Puumi n
zimefulurost
renemmne
unpuno
Nnur Lnci
Inanmade
Puut Pun
ſcrrdel-
nur inv/,
i.
giolores
mietumcg
Lthorto

W.
cbis Ma
ſt cbortuin
curmbaobt
Ptinmen
Clmeh .
renobin⸗
Abotezlon
tognili
e gnntſni
lum
lua eeii ¹

8 otuntd

tate:ſine nucleo:ſine cortice:folio cyperi. Moandunt igni paratum. Mandũt & oetum: cui
pauca colia minimaq; uerũ radix magna. Aracinde quidem & aracos cũ habeant radices ra⸗
moſas ac multiplices: nec folium nec hærbã ullã: aut quicꝗᷓ aliud ſu pra tertã habet. Reliqua
uulgatum in cibo apud eos hærbarũ nomina: condrialia: hypocaris: & caucaris anteriſcum:
ſcandix: quæ ab allis tragopogõ foliis croco ſimillimis: pthemium: ſtrichnũ: corcorus. Et XA
noctio naſcentis aphace: achineæ: quã epithetron uocãt: quæ nũꝗᷓ floret. At c cõtrario apha
ce fubinde matceſcente Hore emittit alium tota hyeme totoq; uere uſq; in æſtatẽ.uitas
præterea ignobiles habent. Sed maxime celebrat cn icon italim ignota: ipſis aũt oleo non ci
bo gratan. Hoc faciũt ex ſemine eius. Differentia prima ſilueſtris & ſatiuæ. Silueſtriũ duæ

ſpecies.Vna mitior eſt ſimili caule tamẽ rigido:Itaq; & æolii antiqui utebantur. Exilis quẽãö

quidãà atractylida uocaut. Semien eius candidum: & grande amarũ. Altera irrſutior toroſio

re caule:& qui penèe humi ſerpat minuto ſemine. A culeatarũ hæc eſt generis.quoniã diſtã
guenda ſunt & genera. Ergo quæda hærbarum ſpinoſa ſunt quædã ſine ſpinis. Spinoſarũ
multæ ſpecies.In totum ſpina e aſperagus:ſcorpio:nullum emm folium habet. Quædã ſpi⸗
noſa foliata: ut carduus eryngion:glycyrrhiz6 & urtica: lis enĩ oĩbus foliis aculcata mor⸗
dacitas. Aliqua & ſecundũ ſpinam habẽt folin: ut tribulus & ononis. Quædã ĩ folio habẽt
& in caule ut phleos:quod aliqui ſtoeben appellauere. Hypophes ſpinis geniculatum. Tri
buta proprietas quod & fructum ſpinoſũ habet. Ex omnibus iis generibus urtica maxime

noſcitur: acetabulis in flore purꝑureà lanuginẽ fundentibus ſæpse altior quinis cubitis. Plu

res eius differentix. Silueſtris quã fœminã uocant mitior. Et in lilueſtri quæ dicitur cama
acrior. Caule quoq; mordaci fimbriatis foliis. Quæ uero etià odorẽ fundit herculanea uo
catur. Seme omnibus copioſum: nigrũ. Mirũ ſinẽ ullis ſpinarum aculeis lanuginẽ ipſam eſ
ſe noxiam: & tactu ranrum leui pruritũ puſtulaſq; cõfeſtim aduſto ſimiles exiſtere. Notũ ẽ

& remedium olei Sed mordacitas nõ protinus cũ ipſa hærba giginitur: nec niſi ſolibus ro
hporata. Incipiens quidem ipſa naſci uere nõ ĩ grato: multis etiam religioſo ĩ cibo eſt ad pel
lendos totius anni moroos. Silueſtrium quoq; radix oẽm carnẽ teneriorem facit ſimul co⸗N
cta. Quæ ĩnoxia eſt morſu carens aoniũ uocatur.De Korplone dicemus ĩter medicas.

Ca. Sð XVI.
Arduus & folio & caule ſpinoſas lanugines habet. Item acorna:leucacãthos:onopy
c gos: helxine: ſcolimos. Cameleon in foliis nõ haber aculeos. Eſt & illa differentia ꝙ
Quidam in iis multicaulia ramoſaq; ſunt: ut carduus. Vno autemcaule nec ramoſũ
tnidos. Quædam cacumine tantũ ſpinoſa ſunt: ut cringili. Quædam æſtate Horent: ut atra

ctylis: helixinos. Scolimos quoq; floret ſero & diu. Diuacrona colore tantum ruffo diſtin⸗

uitur: & pinguiore ſucco. Idem erat a tractylis quoq;: niſi cadidior eſſet:& niſi ſang uineũ
uccum funderet. Qua de cauſa phonos uocatur a quibuſdam: odore etiã grauis:ſero ma⸗
tureſcente ſemine:næec ante autũnũ:qꝗᷓꝗᷓ id de omnibus ſpinoſis dici poſſit.Verũ ommia hæc
& ſemine & radice naſci poſſunt. Scolimos carduorum generis ab iis diſtat ꝙ radix eius ue
ſcendo eſt decocta.Mirũ ꝙ ſine interuallo tota æſtate aliud floret in eo genere:aliud con⸗
cipit: aliud pturit. Aculei areſcente folio deſinunt pungere. Hielxime rara uiſu eſt: neq; in
omnibus terris eſt: radice folioſa:ex qua media ueluti malũ extuberat. Cõtacta ſuaue olet

V64

O—

Fiuius uertey ſũmus lachrymã cõtinet iucundi ſaporis acãthicẽ maſticẽ appellatã. Ectatos

quoq; in ſicilia tantũ naſcitur ſuæ proprietatis & ipſa. Cuius in terra ſerpunt caules e radi
ce emiſſi lato folio & ſpinoſo:cauleſq; uocant cactoſ.Nec faſtidiũt ĩ cibis ĩueteratos quoq;
unũ caulem rectum habẽt:quẽ uocant tenica: eiuſdem ſuauitatis: ſed uetuſtatis impatiẽtẽ.
Somen cilanuginis: quẽ pappõ uocãt: quo detracto ex cortice teneritas ſimilis cerebro pal
mæx:eſt:uocant aſcaliã. Tribulus nõ niſi in paluſtribus naſcitur.Dira res alibi. Iuxta nilũ &
ſtrymonẽ amnea excipitur in cibis. Inclinatus in uadũ: folio ad effigiem ulmi: pediculo lõ
g0At in reliquo orbe genera tria. Cicerculæ folia alteri aculeata. Hic & ſerius flore. Ma⸗
giſq; ſepta obſider uillarũ.Semen ei rotũdius: nigrũ in ſiliqua. Alteri harenaceũ. Spinoſo⸗

rum etiãnũ aliud genus ononis. In ramis eni ſpinas hẽt oppoſito folio rutæ ſimili. toto cau

le foliatum in modũ coronæ ſequitur a frugibus: aratro inimicũ: uiuaxq; præcipue. Acule
atarũ caules aliquarum per terra ſerpunt ut eius quam coropõ uocant. Et ex diuerſo ſtans
anchulſa inficiendo lIigno cæriſq; radice apta. Eſt autem mitior iis anthemis: & philanthos:
aneinone: & aphace: caule foliato eſt: & crepis & lotos. Difflerentia foliorum & hic quæ & ĩ
Xxiiii

arboribus breuitate pediculi ac lõgitudine: anguſtis ipſis foliorum: amplitudine:angulis: itllumn
inciſuris: odore. Hore: Diuturnior hic quibuſda per partes florentibus ut ĩ ocimno:heliotro ninnal
pio: aphace: oenochyte. . “VM 725 re Ghrotu
De gqdifferentia hærbarum per folia: & quæ hærbæ toto anno floreant & ha⸗ attinml
üftula regia: & piſtana: & de gladiolo. Ca— XVII. Aſtngre
Vylſtis inter hæc æterna folia: ſicut quibuſdã arborũ. In primiſq; heliotropio: ad iſato. Mls
m Arliud rurſus ſpicatarum genus: ex quo eſt ſtaminios: alopecu ros: ſelapyros quam ciorphc⸗
quidem ortygiã uocant: Alii plantaginẽ: de qua infra dicemus inter medicas. Pyra Vorumn 4
lis ex iis. Alopecuros ſpicam hẽt mollem & lanuginẽ denſã: nõ diſſimile uulpinũ caudis: un unlecch
ge ei & nomẽ. Proxima eſt ei & ſelepyros: niſi quod illa particulati floret. Cicoriõ & ſimi⸗ dumgun
lia circa terrã folia habent germinãtes ab radice poſt uergilias. Perditio quã & æoliæ gẽtes Poruti
& ægyptii edunt nomẽ dedit auis id maxĩe eruẽs. Craſſas plurimaſq; het radices. Itẽ orin⸗ eescon
thogale caule tenero: cadido ſemipedali radice bulboſa:molli tribus aut quatruor agnatii glccin
Coquitur ĩ pulte. Mirũ lotõ hærbã & egilopa nõ niſi poſt annũ e ſemĩe ſuo naſci.Mira & bienecen
anthemidis natura: qd a ſũmo flore ĩcipit: cũ cæteræ oes quæ pꝑticulati florẽt: ab ima fuit ꝑ mienge
te incipiãt. Notabile & ĩ lappa quæ adhæreſcit: quomã ĩ ipſa Hos naſcit᷑:nõ euidens:ſed ĩtus tLNai
occultus: & ĩtra ſe germinat: uelut animalia quæ ĩ ſe pariũt. lItẽ cirea opumẽ opũtia ẽ hær/ loslaus
ba ẽt hoĩ dulcis. Mirũq; e folio eius radicẽ fieri ac ſemina naſci. Laſſine unũ foliũ hẽt: ſed rdcon
ãta ĩplicatũ: ut plura uideãt. Cyndrilla amara ẽ: & acri ĩ radice ſucco.Amara & aphace: & ꝗqᷓ ghirne
pigris noĩat᷑: & ipſa toto ãno florẽs:nomẽ ei amaritudo ipoſuit. Notabilis & ſcyllæ crocic; nonurg,
natura: quæ cũ oẽs hærbæ foliũ primũ emittãt:moxq; ĩ caulẽ rotũdẽt᷑:ĩ iis caulis prioi itel irilone⸗
ligit᷑ ꝗᷓ foliũ.Et in eroco quidẽ flos ĩpellitur caule.In ſcylla uero caulis exit: deinde Hos ex CeibaskKa
eò emergit. Eademq; & florercut diximus)tria tempora ſationũ oſtendens. Bulborũ gener ſpola
quidã adnumerant & cypri hoc eſt gladioli radicẽ. Dulcis ea ẽ: & quæ decocta panẽ etiam ſoiruru
gratiorem faciat:ponderoſiorẽ ſimul ſubacta. Similis ẽ & quæ ctẽſion uocatur: guſtu aſpã. lnlunc
Cætere eiuſdẽ generis folio differunt.Alphodellus oblongum & anguſtũ het. Scylla latũ Angu
& tractabile. Gladiolo ſimile nomini. Aſphodelus mandit᷑ & ſemĩe toſto: & bulbo. Sed hoc inheec
in cinere toſto: de in ſale & oleo addito. Præterea tuſo cum ficis præcipua uoluptate ut ui Clelenen
derur Heſiodo. Traditur & ante portas uillarũ ſatum remedio eſſe còtra ueneficorũ no⸗- Kcln
xãa. Aſphodeli mentionẽ & Homerus fecit. Radix eius napis modicis ſimilis ẽ. Neq; alia nu naͤn
meroſior: octoginta ſimul aceruatis ſæpe bulbis. Theophraſtus & fere græci prĩcipeſq; Py ahnonin
thagoras caulé eius cubitalem & ſæpe duũ cubitorum foliis porri ſilueſtris antheriſcõ uo mun
cauere. Radicem uero id eſt bulbos aſphodelon: noſtri illud albucũ uocant & aſphodelum nbust,
haſtulã tegiam. Ea eſt caulis acinoſi. Eius duo genera faciunt. Albuco eſt ſcapus cubitalis⸗ dbkS
&& amplius: purus: leuis. De quo Mago præcipit exitu menſis martii & initio aprilis cũ fſo⸗ Calin
ruerit: nondum ſemine eius intumeſcente demetendũ: findendoſq; ſcapus:& quarto die ĩ itnn
ſolem proferendos. Ita ſiccatis manipulos faciendos. Item piſtanà dicit a græcis uocari quã i HD
inter uluas ſagittam appellamus. Hanc ab idibus maii uſq; ad finem octobris menſis decor n
tcicari: atq; leui ſole ſiccari iubet. Idem & gladiolum alterum quam cydiron uocant: & ipſũ “ 8
paluſtrem iulio menſe ſecari iubet ad radicem: tertioque die in ſ- ole ſiccari:donec candiduſ lleute
tiat. Quotidie autem ante ſolem occidentem in tectum referri:quoniam paluſtribus deſce gi el
Qis noctuppi gores noceant. J S . ̊ “
—„. 5 ) rt De iunco genera ſex: & de cypero: & de medicamentis earum & de cy⸗ iand
en O pro: & odoraro iundco.IWẽ Ca. „XVIII.
00.α Imilia præcipit de iunco quẽ mariſcon appellant: ad texendas tegetes:& ipſum iu⸗
,P mo menſe eximi ante iuſium medium præcipiens.Cætera de ſiccado eadem quæ I
Qe ulua ſuo loco diximus. Alterum genus iuncorum facit:quod marinũ & a græ I
S cis oxyſchoeon uocari inueni. Tria genera eius: acuti: ſterilis: quem mare & oxyn græ H
ci uocant: reliqua fœminini ferentis ſemen nigrum: quem melancranin uocãt. Craſſior hic Alccist
& fruticoſior. Magiſq; etianum tertius qui uocatur holoſchœnos. Ex is melancranis ſine aran
alis generibus naſcitur. Oxys & holoſchœnos eodem ceſpite. Vtiliſſimus ad utilia holo⸗ dreng
ſchenos: quia mollis & carnoſus eſt. Fert fructum uuarum cohærentium modo. Naſcit at hulale
1is quem marem appellamus ex ſemeti pſo:cacumine in terrà defixo. Melancranis autẽ ſuo nrli
ſemine. Alioquin omnium radices omnibus annis intermoriuntur. Vſus ad maſſas maria5 ant
lle

„7

—N—WHH utilium nexus: elegantium lucernarum lumina præcipua medullæ amplitudine. I uxta ma
6. Kd ritimas alpes tanta ut inciſo uentre impleant pene nuciarum latitudinem. In ægypto uero
RR cribrorum longitudinem non alias rnicrem Juidam eziänumn unum genus faciunt. Iun
an ci trianguli cyperum uocant. Multi enim non diſcernunt a cypiro uicinitate nominis. nos
“ HM diſtinguemus urrunq;. Cypirus eſt gladiolus ut diximus radice bulboſa: laudatiſſimus in
el koliio inſulis creta: dem naxo: & poſtea phœnice. Cretico candor odorq; uicin us nardo: naxio a⸗
hfungurn crior:phœnicio exiguum ſpirãs: nullusægyptio Nam & ibi naſcitur. Diſcutit duritias cor
nect n porum. Iam enim remedia dicemus: quomiam & fHorum odorũq; generi eſt magnus uſus
Pnücatun in medicina. Quod ad cypiron attinet. Apollodorum quidem ſequimur qui negabat bibẽ-
AMoOl⸗ dum quanꝗ profeſſus efficaciſſumum eſſe aduerſus calculoſos. Eo fœtas fœminas quidẽ
iaealsben abortus facere non dubitat. Mirumq; tradit barbaros ſuffitũ huius hærbæ excipientes ore
Miceslicip lyenes conſumere.Et non egredi domibus niſi ab hoc ſuffitu. Vegetiores enim firmioreſ⸗
munutignl q; ſic etiam fieri. Interriginum & alarum uitiis perfricationibuſq; cũ oleo illitum non du⸗
onld ad bie mederi. Cyperos iuncus eſt qualiter diximus anguloſus: iuxta terram candidus: cacu/
ehimfu mine niger: pinguiſq;. Fohia ima porraceis exihiora in cacumine minuta. inter quæ eſt ſe/
itensſeditu men. Radix oliuæ nigræ ſimilis: quà cum oblonga eſt cyperida uocant: magni in medicina
eütnelar, uſus. Laus cypeperio prima hãmoniaco: ſecunda rhodio: tertia thracio: nouiſſima gyptio
itli daſct quæ & confundit intellectum: quoniam & cypiros ibi naſcitur. Sed cypiros duriſſima: uiæ
Lbre 6 6 q; ſpirans. Cæteris odor eſt ipſam nardum imitans. Eſt & per ſe indica hærba :quæ cyperis
lr goa, nocatur: gingiberis effigie:coõmanducata croci uim reddit. Cypero uis in medicina pſilo/
mnoie chri.Illinicur ptetigiis: ulceribuſq; gemtaliũ:& quæ in humore ſunt omnib us: ſicut oris ul
deinekoser ceribus. Radix aduerſus ſerpentium ictus & ſcorpionũ præſertim remedio eſt. Vuluas ape
Mborügenen rit pota. Largiori tanta uis: expellit eas: urinã ciet & calculos: ob id utiliſſima hydropicis. Il⸗
nme kan linitur & ulceribus quæ ſerpunt: ſed iis præcipua quæ in ſtomacho ſunt ex uino uel aceto
nurgncuiſi Ulita. Iunci radix in tribus heminis aquæ decocta ad tertias tuſſi medetur. Semen toſtum
Rer ſll hi & in aqua potum ſiſtit alu um: & fœminarum menſes: ca itiſꝙ dolores facit.At qui uoca⸗
bulbo Hedhe tur holoſchœænos eius quæ proxima ſunt radicis cõmanducantur aduerſi us araneorũ mor
volvornenti ſus. Inuenio etiinum unum iunci genus: quod tropicen uocant. Huius ſemine ſoõnum alli
enetcoti o⸗ ci.Sed modum ſeruandum ne ſapor fiat. Ob id & odorati iunci medicinæ dicentur: quoni
eNAn am & in ſyria cœlecut ſuo loco rettulimus)naſcitur. Laudatiſſimus ex nabathea iuncus
grierty cognomine theucitis. Proximus babylonius. Peſſimus ex africa ac ſine odore. Eſt auté ro⸗
ei tuñndus uinoſæ mordacitatis ad linguam. Sincerus in confricãdo odorem roſæ emittit ru⸗
deelun bentibus fragmentis. Diſcutit inflationes. Ob id ſtomacho: utilis: bilẽq; & ſanguinem reii
ni⸗ cientibus. Singultus ſedat. Ructus mouet. Vrinã ciet. Veſicæ medetur. Ad muliebres uſus
nlci fo⸗ decoquitur. Opiſtothomcis cum reſina arida imponitur. Ex calfactoria uteros aſtringit:
e le refrigerat. Vſus eius diuiditur in folia & flores. Capita foliorum pa tterſq; cadide ungues
lun uocanrur. In flore autem aliud eſt ſemen: aliud capillus in capite: aliud cortex: aliud calix.
cd Folium ſiccatur: aut ttibus modis exptimitur. Per ſe cum ungnes non detrahuũcur. ibi enĩ † Uo=-
–— humoris plurimũ. Aut cũ detractis unguibus reliqua pars aut oleo aut uino maceratur ĩ
emihe ſole uaſis uitreis. Quidã & ſalẽ admiſcẽt:& anchuſam nonulli: aut aſphaltũ: aut iuncũ odo m
rnatt xatũ: quia talis maxime prodeſt uulue ac dyſentericis. Exprimũtur eadẽ folia detractis un⸗? eſ⸗ . .
ubuscdle guibus trita per lintheũ ſpiſſum in Xrei⸗3 leuic; iani ſi necus coquitur donet fiat craſſi/αa
.At hoc elegi oportet odoratiſſima quæq; folia. ᷑edicinæ: & de li/ E,
m acec Hd NeARer aA dcbaczare Wdinwe fio. Ca. XlX. , t ,
WI Inum quomodo fieret ex roſa diximus inter genera uini. Vſus ſucci ad aures oris 2 ſwladetn,
ipſuni⸗ u ulcera gingiuas: tonſillas gargarizatus. Stomachũ uuluas: ſedis uitia: capitis dolo- 5
eaden res:In febre per ſe uel cum aceto ſomnos:nauſeas. Folia utuntur in calliplepharũ.
tinudal E ſuccis fœmina aſperguntur.Epiphoras quoq; aridis leniunt. Flos ſõnũ facit.lnhibet flu⸗
Konn ge ctiones mulierũ maxime albas in poſca potus. Et ſanguinis excreationes. Scomachi quoq;
.Cuorn. dolores quãtũ in uini cyatis tribus.Semen iis optimũ crocinũ:nec anniculo uetuſtius: &
U ſe umbra ſiccatur:Nigrum mutile. Dentium dolori illinitur. Vricam ciet Stomacho imponi
utini u tur. Itẽ igni ſacro nõ ueteri. Naribus ſi ubductũ caput purgat. Capita pota uẽtrẽ & ſ angui⸗
loNid nem ſiſtũt. Vngues roſæ epiphoris ſalubres ſ unt. Vlcera eni oculorũ roſa ſordeſcũt: pᷣterꝗ
isuil in initiis epiphoræ ita ut atida cũ pane interponat᷑. Folia quidẽ uitũs: ſtomachi: roſiombus

muls uids

LIBER.
& uitiis uentris & inteſtinorũ: & præcordiis utiliſſima uel illita. Cibo quec; lapati modo
condiuntur. Cauendus quoq; in us ſitus celeriter inſidens. Ecaridis & expreſſis aliꝗs uſus
Diaplaſmata inde fiunt ad ſudores coercẽdos.ita ut a balneis inareſcãt corpora:dein frigi
gida abluantur. Silueſtris cũ adipe urſino alopecias mirifice emendat. Lilii radices multis
modis florem ſuum nobilitauere Contra ſerpentium ictus ex uino potæ contra fungorũ
uenena. Proprer clauos pedum in uino decoquũtur: triduo quæ non ſoluuntur. Cum adi
pe aut oleo decoctæ pilos quoq; aduſtis reddunt. E muſo poræ inutilem ſanguinem cum

aluo tragunt. Lyeniq; & ruptis uulſia proſunt.Et menſtruis fœæminarum in uino decoctæ

Impoſitæq; cum melle neruis præciſis medẽtur. Contra lichenas & lepras & furfures in fa
cie emendant. Erugant corpora.folia in aceto cocta uulneribus imponũtur. Si teſtiũ in mel
le cum hyoſcyamo & farina tritici. Samel illinitur igni ſacro. Flos & folia ulcerũ uetuſtati
Succus qui fliore expreſſus eſt: ab alis mel uocatur: ab aliis ſyrium ad emolliendas uuluas
ſudoreſq; faciendos & ſuppurationes coquẽdas. Narciſi duo genera in uſu medici recipi=

unt. Vnum purpureo Hore: & alterum hærbaceum. Huc ſtomacho inutilem: Et ideo uomi

torum:aluos quoq; ſoluentem: neruis inimicum: caput grauantem. Et a naree narciſũ di/
ctum non a fabuloſo puero. Vtriuſq; radis ut diximus mulſei ſaporis eſt. Ambuſtis pdeſt
cum exiguo melle. Sic & uulneribus & Iuxatis. Panis uero cum melle & auenæ farina: Sic
& infixa corpori extrahitimn polenta tritus: oleoq; contuſus. Medetur & lapide percuſſis.
Purgat uulnera permixtus farinæ. Nigras uitiligines emaculat. Ex hoc flore fir narciſinũ
oleum ad emolliendas duticias. Calefacienda quæ alſerint. Auribus eſt utihſſimus: ſed ca
pitis dolores facit. Violæ ſilueſtres ſunt & ſatiuæ. Purpureæ refrigerant. Contra inflamati
ones illinuntur ſtomacho ardenti. Imponuntur & capiti in frõte. Oculorum priuatim epi/
phoris & ſede procidente uulua ue. Et cõtra ſupurationes. Crapulã & grauedines capitis
impoſitis coronis olfatuq; diſcutiunt. Anginas ex aqua potæ. Id quod purpureum eſt ex

iis comitialibus medetur: maxime pueris in aqua potum. Semen uiolæ ſcorpionibus aduer
ſatur. Contra flos albe ſuppurata aperit: ipſa diſcutit. Et alba autem & lutea extenuant mẽ

ſtrua. Vrinam ciunt: Minor uis eſt recentibus. Ideoq; aridis poſt annum utendum. Lutea
dimidio cyato in aqua tribus menſes trahit. Radices eius cum acero illitæ ſedant lyenem.
Item podagram. Oculorum inſationes cum myrrha & croco. Folia cum melle purgant ca⸗-
pitis ulcera. Cum cera rimas ſedis. Et quæ in humidis ſunt. Ex aceto uero collectiones ſanãt
Baccar in medicinæ uſu eſt. Aliqui ex noſtris perpenſam uocant. Auxiliatur contra ſer/

pentes. Capitis dolores feruoreſq;. Item epiphoras. Mãmis tumentibus a partu & egilopis

Incipientibuſq; ignibuſq; ſacris. Odor ſomnum gignit. Radicem decoctam bibere ſpata⸗

—

cis euerſis cõuulfis ſuſpirioſis ſalutare eſt. In ruſſi uetere radices eius tres quattuorue de

coquuntur ad tertias partes. Hæcq; potio mulieres ex abortu purgat. Laterum compun⸗
Riones tollit & ueſicæ calculos. Tonditur cũ dyapaſmata. Veſtibus odoris gratia inſerit.
Combretum quod ſimile ei diximus tritum cum axungia uulnera mire:ſanat. Aſarum io⸗
cinerum uiciisſalutare eſſe traditur: uncia ſumptum in hemina mulſi mixti. Aluum pur=
at hellebori modo. hydropicis prodeſt & præcordiis uuluiſq; ac morbo regio.l n muitim
fi addatur facit uinum urinis ciendis. Effodirur cum folia emittit. Siccatur ip umbra. Sitũ

celerri i MavMWια Aras
celerrime ſentir. rdAn anen mo
rim Alieo: & de ttedicinx: croco mago: & ſiri: & ſaliunca & holochryſo⸗

& chryſocome & meliloto. LCL.... XX.
Tquoniam quidam ut diximus nardum ruſticum nominauare radicem baccaris:
æ contexemus & gallici nardi remedia in hunc locum dilata cum diſputatemus de
peregrinis arboribus. Ergo aduerſus ſerpentes d uabus drachmis in uiuo ſuccurrit
Inflationibus coli uel ex aqua uel ex uino. Item iocineris & renũ ſuffuſiſq; felle. Et hydro
eodem loco appellauimus. Radix datur potui trita uel decocta ad ſtrangulationes uel pe⸗

Ctoris dolores uel larernm. Menſes quoq; cit. Bibitur cum uino. crocum cum melle non

Coluitur: nulloq; dulci. Facillime autem uino aut aqua Vtiliſſimũ in medicina. Adſeruatur
cornea pyxide. Diſcurtit ĩflamatiões oẽs ꝗdẽ. Sed oculoge maxime ex ouo illitus. Vuluarũ
quocq; ſtrãgulatꝰ. Stõachi exulceratiões: pectoris & renũ iocinorũ:pulmonũ: ueſicarũq; pe
culiarit᷑ ĩ cfamatiõi earũ uehemeter utile.ltẽ tuſſi & pleureticis. Lollit & prurit?. Vrinã cit.

icis per ſe uel cum abſinthio. Siſtit purgationes mulierum. Impetus uero eius qua phlun

licocll
eomule
Pniſacto l
ninomed
petluasuti
Opumuma
eunorcälie
borantious
tsprrcpe
toretig:n
ſaualet.
canum nio
bis uetodt
putatnepti
Capllyge
Rercahir.
Peluerluca
codulitias
ſonatn,Om
larvelome
clienreſg
Mentonepn
erriunüpn
enmgomnl.
le Alance
Abelodus
Poliumcon
Midam lt
Cihiehubus
enonosr,
Whxrbzco
Ppurqeoin
tunſteproti
Carhi Afoli⸗
Ullueſtri.
Tungr ece
rnocule
hſoconne
Pllecolor
ſi Meic
Pbgnudent

enrüne

uſenin
IMigmatn
thonctt
lömelen
leo. lien 1
ueq bil
ahonatnl
etriko

ſal

Uinn ot
Agguln
ondein lidt
Mdcerhnict
on un li.
InturCun
nguinen oum
nuinoderod
kfurfurezn h
Ateſtünme
ceri unlt
lendas puun
wecici lecdd
Rtideo uoni
emnlüͤci/
bectspde
wenrtaimd
Vide Nrreule
eft mal
imus:lct
ontmnikird
mpriurmen,
Medinant
Ipureunktr
onburun
Menenwnmne
tendumn Lu
ſadumthenen
leynemm
leddionesnmi

turcond/H

mdglN
bin ſ
Votue de
mconpun⸗
Nuinlenit.
Aſarum io⸗
luumpurs
lamuſtnn
mbra. diti
4
wlocheyſo
V.
en baccais⸗
tatemuse
1o ſuccum
le. Ehyi
usquißhun
ones el e
n wele non

„Alerunm.
u. VlH

neſcigt⸗

ig. Varice

Qui crocum prius biberint crapulam non ſentient. Ebrietati eo reſiſtunt. Coronæ quocq
exeo mulcent ebrietatem. Sõnum facit. Caput leniter mouer. Tenerem ſtimulat. Flos eiꝰ
igni ſacto illinitur cum creta cimolia. Ipſum plurimis medicaminibus miſcetur. Collyrio
uni nomẽ dedit. Ex eo quoq; expreſſo unguẽto crocino:quod crocomigma appellãt. Ha/
ber ſuas utilitates contra ſuffuſiones oculorum. Vrinas magis excalfacit ᷓ crocum ipſum.
Optimum quod guſtatum ſaliuã denteſq; inficit. Iris ruffa melior ꝗᷓ candida. Infantibus
eam circũligari ſalutare eſt. Dentientibus præcipua eſt & tuſſientibus: tine arũue uitio la⸗
borantibus inſtillari. Cæteri effectus eius nõ multũ a melle differunt. Vlcera purgat capi⸗
tis præcipue. Suppurationes uereres. Aluum ſoluit duabus drachmis cum melle. Tuſuim
tormia: inflationes pota. Lyenes ex aceto. Contra ſerpentium & araneorum morſus expo
ſca ualet. Contra ſcorpiones duarum drachmarũ pondere in pane uel aqua ſumitur. Cõtra
canum morſus ex oleo imponitnr. Et contra perfricationes. Sic & neruorum doloribus. lũ
bis uero & coxendricibus cum reſina illinitur. Vis ei cõcalfactoria. Naribus ſubducta ſter
nutamenta mouet.Caputq; purgat. Dolori capitis cum cotoneis malis aut ſtruteis illimit᷑.
Crapulas quoq; & ortopnoeas diſcutit. Vomitiones cit duobus obolis ſumpta. Oſſa fra .
cta excrahit impoſita cum melle.Ad paronychias farina eius utũtur. Cum uino ad clauos
uel uerſucas. Iriduoq; non ſoluitur. Halitus oris cõmanducata abolet: alarũq; uitia. Suc⸗
co duritias onines emollit. Sõnus conciliat. Sed genituras conſumit. Sedis rimas & condi⸗=
lomata. Omnia q; in corpore excreſcentia ſanat. Sũt qui ſilueſtrem ſirin uocent. Strumas

hæc uel panos uel inguina diſcutit. Præcipitur ut ſiniſtra manu lecta ad hoc uſus ſeruet᷑:

colligenteſq; dicant cuius hominis utiq; cauſa eximant, celus herbariorũ aperitur in hac

mentione partem eius ſeruantiũ: & quarundã aliarum hærbarũ ſicuti plantaginis ſubſtitu

entium ſi parũ mercedis tuliſſe ſeſe arbitrantur. Rurſuſqʒ ut plus operis acquirant partem
eam quam ſeruauere eodẽ loco infodiunt. Credo ur uitia quæ ſana eriin aciam rebella-
xe. Saliuncæ radix in uino decocta ſiſtit uonitiones. Coroborat ſtomachũ. Polio Muſeus
& heſiodus perungi iubent dignationis gratia. Glorieq; auidos polium tractare colore.
Polium contra ſerpentes ſubſternitur uel portatur. Medici in uino decoquunt recẽs uel
aridum: illinun uel ſpleneticis propinant ex aceto. Morbo regio in uino. Et hydropicis
cipientibus in uino decoctum. Vulneribus quoq; ſic illinunt. Secundas mulierũ partuſqq;
emortuos repellit.Item dolores corporis. Veſicas inanit. Et epiphoris illinirur. Nec magi
alia hærba conuenit medicamẽto quod alexipharmacon uocant. Stomacho tñ inutile ſſe
Caputq; eo impleri:& abortum fieri poto. Aliqui negant ad religionem addunt ubi inuẽ⸗
tum ſit:protinus adaligandum contra orulorum ſuffuſionem. Cauendũq; ne terram atti/
gat.hi & folia eius thymo ſimilia tradunt:niſi ꝙ molliora ſunt:& lanatiore caniciæ. Cũ ru⸗
ta ſilueſtri & ſi teratut ex aqua cæleſti aſpidas mitigare dicitur. At non ſecus atq; cynamꝰ
aſtringit & cohibet uulnera: prohibetq; ſerpere. holochryſos mederur ſtrangurie in uino
pota:& oculorum epiphoris illita. Cum fece uero uim cremata in polenta ſichenas emẽdat
Chryſocomæ radix calfacit & ſtringit. Datur potui ad iocinerum uitia. Item pulmonum
Vulue dolores in aqua mulſa decocta. Ciet menſtrua. Et ſi cruda det᷑: hydropicorum aqu.
ſiſtit. Melliſſophyllo ſiue melitena ſi perungãtur aluearia nõ fugiẽt apes. Nullo enim ma-
gis gaudent flore. Copia iſtius examina facillime cõtinentur. Itẽ præſentiſſimũ eſt contra
ictus earũ: ueſparũq; & araneorũ.Itẽ ſcorpionũ.lItem cõtra uuluarũ ſtrãgulationes addito
mtro. Cõtra tormina e uino. Folia eius ſtrumis illinũtur: & ſedis uitiis cũ ſale decocta. Suc
cus fœminas purgat: & inflationes diſcutit: & ulcera ſanat. Articularios morbos ſedat. Ca

niſq; morſus. Prodeſt dyſentericis ueteribus & cœliacis: & ortopnoicis lyenibus: ulcerib*

rhoracis. Caligines oculorũ ſucco cũ melle inungi eximiũ haberur. Melilotos quoq; ocu⸗-
lis medetur cũ lacte:aut cũ lini ſemine. Maxilarũ quoq; dolores lenit. Et capitis cum roſa

ceo.ltem aurium e paſſo.Quæq; in manibus inrumeſcũt uel erũpũt. Stomachi dolores in

uino decocta uel cruda tritaq;. Idẽ effectus eſt ad uuluas. Teſtes uero & ſedem prociduã:
quæq; ibi ſunt uitia: recens ex aqua decocta uel ex paſſo. Adiecto raſaceo illinũtur ad car
cinomata. Deferueſcit in uino dulci. Pecu iariter & contra meliceridas efficsss.
De rrifolio & tymo & hemorocalle: & de helenio: & ambrorono Ca. XXI.
Riiboliũ ſcio credi præualere contra ſerpẽtium ictus & ſcorpionũ ex uino aut poæ⸗
t ſca ſeminis granis uiginti potis. Vel foliis: & toto hærba decocta. Serpẽteſq; nunᷓ

m trifolio aſpici. Præterea celebratis auctoribus contra omnia uenena pro antidoto ſuffi.

mediis eius aſcribi. ed me contra ſententias eorum grauiſſim uiri auctoritas mouet. So⸗
phocles enim poeta uenenatum id dicit. Sunus quoq; medicus decocti aut contriti ſuccũ
infuſum corpori eaſdem uredines facere quaſi percuſſis a ſerpente imponatur. Ergo non

traria ſit natura: ſicut multis aliis. Item animaduerto ſemẽ eius cuius minima ſint folia uti
le eiſt ad cuſtodiendum muhierum cutis gratiam in facie illitum. Thymum colligi opor⸗
tet in Hore: & in umbra ſiccari. Duo autem ſunt genera eius. Candid um: radice lignoſa: in
collibus naſcens: quod & præfertur. Alterum nigrius floriſq; nigri. Vtraq; oculorum clari
tati multum conferre exiſtimantur. Et in cibo & in medicamentis. Item diutinæ tuſſi elig-
mare faciles execrationes facere cum aceto & ſale. Sanguinem concre ſcere non patitur e
melle. Lõgas faucium diſtillationas extra illita cum ſinapi extenuare. Item ſtumachi & uẽ

lor ſit: aut inter ſcapulas aut in thoracæ. Præcordiis medetur ex aceto cum melle. Quæ po
tio datur & in alienatione mentit ac melancholicis. Datur & comitialibus: quos correpros
olfatus excitat thymi. Aiunt & dormire eos oportere in miolli thymo.Prodeſt & ortopnor
cis & anhelationi. Mulierũq; menſibus retardatis. Vel ſi emortui ſint in utero partus de/
coctum in aqua ad tertias. Viris uero cõtra inflationes cum melle & aceto. Et ſi ucter tut⸗
geat. Teſteſue aut ueſicæ dolor exigat. E uino tumores & impetus tollit impoſitum. Co⸗

Chis aceti & mellis. Et in faſtidio tritum cum ſale. Hiemorocalles pallidum e uiridi & molle

æ in uino eumq; quem habuerit Nepenthes illud prædicatũ ab homero ꝙ ea triſtitia oĩs
aboleatur. Eſt autẽ ſucci prædulcis. Prodeſt & ortopnoicis. Traditio radicis eius in aqua
prodeſt ieiunii. Eſt autem candidusintus & dulcis. Bibirur & contia ſerpentium ictus ex
uino. Mures quoq; contrita dicitur necare. Ambrotonum duorum traditur generum. Cã
peuſtre ac montranum. Hoc fœminam: illud marem intelligi uolumus. Amaritudo abſin⸗
. thii in utroq;. Siculum laudatiſſimum. dein gallaticum. Vſus eſt & foliis. Sed maior ſemi/

guſtiis Datur bibendum manualibus faſciculis decoctis ad tertias parces. Ex iis quaternis
cyathis bibitur. Datur & ſemen tuſum in aqua drachme pondere. Prodeſt & uulue. Coqui
tur panis cum farina hordeacea: & oculorum infamationibus illinirur. Cotoneo malocõ⸗
cocto ſerpentes fugat. Contra ictus earum bibitut cum uino:illiniturq;. Efficaciſſimum cõ
tra ea quorum ueneno tremores & frigus accidunt: ut orpic unr & phalãgiorum: & cõ⸗
tra uenena alia pota. Prodeſt & quoquomodo algentibus. c ad extrabenda ea quæ inhæ/

4WVo . ec" ſtimulati aiunt. Efficaciſſimàq; eſſe hærbã contra omnia ueneficia quibus coitus inhibeat.
(Qrv He A, ,„9 — Ex leucanthemo & ſanſuco medicinæ. Ca: XXII.
V MMτ1ο Arus Eucanthemum ſuſpirioſis medetur dnabus partibus aceti permxtum. Sanſucum
4 „ IÄiue amaracum in cipro laudatiſſimum & odoratiſſimum. Scorpiõibus aduerſatur

tit. Et urinis & hydropicis utile. Mouer & narium ſternutamenta. Fit ex eo oleũ quod ſan
fucinum uocarur aut amaracinum ad excalfaciendos emodiendoſq; neruos: & uuluas ca⸗
.Nefacit. Et folia ſugillatis cum melle & luxatis cum cæra proſunt. ͦYDUW
, — De anemona medicinæz. Ca. AXjxllIi.
4 o wee Nemonas coronarias tantum diximus. Nunc reddemus & medicas. Sunt qui phre
1. a mion uocent. Duo eius genera. Silueſtris prima. Altera in cultis naſcens. Vtraque

cere. xxv. grana eius: quod minianthos ex eo ap pellauimus tradi. multa alia præterea in re/

aliter utendum eo quã contra uenena conſuerunt. Fortaſſis enim & iis uenenis inter ſe cõ

tris uitia. Modice tamen utendum eſt Condylomata excalfaciunt:ꝗqᷓuis ſiſtunt aluũ: quæ
ſi exulcerata ſit denarii põdus in ſextarium aceti & mellis addi oportet.Item ſi lateralis do

xendicibus imponitur cum articularibus morbis trium obolorum poudere in tribus cya⸗

foliumſmhabet: radice odoratam atq; bulboſam. Quæ cum melle imp oſita uentri aquam pel
lit: & ſanguinem etiam inutilem. Folia epiphoris oculorum: maàmarucß poſt partum dolori
bus illinuntur. Helenium ab Helenæ lachrymis diximus natum. Fauere creditur formæ.
Cutem mulierũ in facie reliquoq; corpore nutrire incorruptam. Præterea putat uſu cius
quãdam datam gratiam iis:uenerẽq; conciliari. Attribuunt & hylaritatis effectum ei dẽ po

ne ad calfaciendnm. Ideo neruis utile: tuſſi ortopnoicis conuulſis: ruptis lumbis: urinæ. au

rent corporibus. Pellit & interraneorum mala. Ramo eius ſi ſubiciatur puluino uenerem

ex aceto & ſale illitum. Menſtruis quoq; multum confert inpoſitum. Nlinor eſt.
eidẽ proto uis. Cohibet & oculorum epiphoras cum polẽta. Succus decocti tormina diſcu⸗

rnid dn

ſpilols
lmeſtaln
Aoiudine
4 nowen?
jecucian⸗
ſincioma
liceshube
Ceaibusvu
Pelreh
Mhorwun
gcoligie
Aerunni
Culqy in
ubetue
un
dis
Puupmm Tn

lloca
h Gran
Eeel
loentſline⸗
aenlal
Enemiune

ſunitcnnm
No MoNekr

lor
h cenn
Cxd
ſrpelit Cun
Cuirlionu⸗
Uteuivoſer
hlenetcaeig
Marr Kadie

Tuin
e penkon
uſie
lintisdero⸗
Cuebtn ad
Corbsmile
Culicllseinn

Memen

menlad
o
M
1 quj.
todi

er rolice

miidoto lc⸗
Drrrerezinre
s Pober ,
cocnnni ſuci
Aur Eigo
hemisimerlecs
müinfalau
Mielenolnn
Oclorun
Neinrtuliche
Eonparie
1ſtumachiare
mlhrerasco
AckKonapne
purit uluciu
geaniiii
ugeleumd
munh Un
ulr a
gunems
Ube Coqui
eo Mlo,
clumum
orum&co⸗
qur inne,
10 lenetem
1s inhiber⸗
W.
.. Canlucnn
Auellill.
Merck

legneln

N uulus

.
unt g .

tens⸗ Vu

purgant. Tuſſim e melle tollunt. urinam cient. Radix & ueſicæuitiis medetux.

nudlu.

fabuloſis. Huiuſque plures ſpecies. Aut enim phœniceum florem habet: quæ & copiofiſ⸗
ſima eſt:aut purpureum:aut lacteũ: FHiarum triu folia apio ſimiha. Nec remere ſemipedale
alrctitudinem excedunt: cacumine aſparagi. Flos nunquã ſe aperit niſi uento ſpiranté: unde
& nomen accepit. Silueſtri amplitudo maior latioribuſq; foliis:fore phœniceo. Hanc erro

re ducti argemonem putant multi. Alii rurſus papauer: quod rhian appellauimus. Sed di⸗

ſtinctio magna: ꝙ utraq; hæc poſtea floret. Nec aut ſuccum illarum anemonæ reddũt: aut

calices habent: nec niſi aſperagi cacumen. Proſunt a nemonæ capiti doloribus: & inflãmati

onibus: uuluis mulierum lacti quoq;. Et menſtrua cient cum ptiſana ſumptæ: aut uellere
appoſitæ. Radix cõmãducata pituitam trahit. Dentes ſanat. Lecocta oculorum epiphoras

Magi multum quidem iis iribuere. Quamprimum aſpiciatur eo anno tolli iubentes: dici⸗
q; colligi eas tertianis & quaterms remedio. Poſtea alligari florem pano roſeo: & in umbra
aſſeruati: ita cum opus ſit alligari. Quæ ex iis phœniceum florem habet: radice cõtrita: cui
cunq; animalium impoſita ulcerum facit & pticam uim.Et ideo expurgandis ulceribus ad
hibetur. Ex xenanthe medicinnæz. CLC.. XxXIIII.
Enanthe hærba naſcitur in pettis: folio paſtinacæ: radicæ magna: numerolſa. Caulis

o einus & folia cum melle ac uino nigro pota facilitatẽ pariendi præſtant: ſecundaſq;

De heliochryſo medicinæ. No⸗= a*α Ca. M. 1 r.⸗ . XXV.
Eliochryſon quod alii chry ſanthon uocant ramulos habet candidos: folia ſubalbi/
h da: ambfotono ſimilia ad ſolis repercuſſum aureæ lucis in orbem ueluti corimbis
dependentibus. qui nunꝗᷓ marceſcunt. Qua de cauſa deos coronant illo. Quod di⸗

ligentiſſime obſeruauit Prolemeus rex ægypti. Naſcitur in frutetis. Ciet urinas é uino po
ta & menſes. Duricias & infamariones diſcutit. Ambuſtis cum melle imponitur. Contra

ſerpentium ictus & lumborum uitia bibicur. Sang innem concretum uétris ac ueſcicæ ab-
ſumit cum mulſo. Folia eius trium obolorum pondere ſiſtunt profluuia mulierum in ui⸗

no albo. Veſtes tuetur odore non melegannt. „ ,„ Nͤü/,/ „
Ex hyacinto medicinæz. Vex Yv Ca. P- ege, XXVI. rr-,

lacynthus in gallia eximie prouenit. Fſoc ibi loco hiſginum tingit. Radix eſt bulba
h cea mangomcis uenalicis pulchre nota. Quæ in uiuo dulci illita pubertatem coher
Cer: & nõ patitur erumpete. Torminibus & araneorum morlibus reſiſtit. Vrinam
impellit. Contra ſerpentes & ſcorpiones morbumq; regium ſemen eius cum ambrotono
datur. Lignis quoq; fliammea illa aduerſus ſerpentes: ſcorpiones: crabrones: ſimiliaq; bibi=
tur e uino ſemine trito. Silueſtris eadem ſtomacho inutilis. Aluum ſoluit. Ad detrahendãà
bulem efficaciſſima duabus drachmis. Scorpionibus adeo contraria ut omnino uiſa ea tor/
peſcant.Radicem eius aſiani boliten uocant. Qua alligato occulo albugines tolli dicũtur.
Ex uinca peruinca mediciam. Ca. AXxXVII.
T uincaperuinca ſiue camedaphne arida tuſa hydropicis datur in aqua cocleari
eg menlura. Celerrimeque reddunt aquam. Eadem decocta in cinere ſparſa nino tumo
res ſiccat.Auribus ſucco medetur: Aluinis impoſita multum prodeſſe dicitur. ru

ſci radis decocta bibitur alternis diebus in calculorum ualitudine: & toruſione urina: uel

cruenta. Radicem pridie erui oportet: poſtero mane decoqui. Ex eo ſextario uini cyathis
duobus miſceri. Sunt qui & crudam radicem tritam ex aqua bibant: & in totum ad urilia
cauliculis eius in uino & aceto tritis nihil utilius putant. Bactis quoq; aluum molit. Illini/
tur podagricis toſta & contuſa. Ancinonen & coronarut cauſa & ciborum ægyptii ſerũt

Eademq; erat quæ ocimum: niſi hirſurior ramis ac foliis eſſet: & admodum odorata. Cier

menſes & urinas. aBoernn
ꝗM es medicinx. M Ca. KXXVIII.
ęæg Olocaſia Glaucias acria corporis lenire putauit: ſtomachum iuuari.
Exanthalo medicinæ. Nen ae hé ae Ca. XAxlIX,
Ntchalii quod ægiptii edunt nullũ eliũ repperi uſem. Et hæc eſt hærba. Anthillium
a quã alii anticelliũ uocât duorũ generũ: folus & ramis lenticulæ ſimilis: palmæ alti/
tudine: ſabuloſis apricis naſcens ſub ſalſa guſtanti. Altera chamepithyos ſimilis
breuior& hirſutior: purpurei floris: odore grauis: in ſaxoſis naſcẽs. Prior uuluis aptiſſima.
Et ex roſaceo & lacte impoſita etiam uulneribus. Bibitur in ſtranguria renũq; doloribus

*

tribus drachmis. Altera bibitur in duritia uuluarum & in rorminibus & in comitiali mor
6, C „d bo cum melle & aceto quattuor drachmis.
R MWe ꝑarthenio medicinx.

c num & muralium. Naſcitur in hortorũ ſepibus: flore albo: odore mali: ſapore ama
ro. Ad inſedendum decoctum in duritia uuluarum: & inflammationibus. Siccatum
cum melle & aceto poſirum bilem trahit atram. Ob hoc contra uertigines utilis: & calcu/
loſis. Illinitur & ſacio igni. Irem ſtrumis cum axungia inueterata. N lagi contra tertianas ſi

NV acrſged ſtrentur: quos inuitat hedere foliorum ſimilitudo in duobus eius generibus. Quoꝶ
. alterum: cui accini coccinei: granoſi: follicu i. Halliccabum uocant & haliccalion.
Noſtri autem ueſicariam: quomam ueſicæ & calculis prodẽſt. Frutex eſt ſurculoſus ueri⸗
ꝗᷓ hærba: folliculis magnis latiſq; & turbinatis: grandi intus acino: qui matureſcit nouem⸗
bri menſe. Tertio folia ſunt ocimi minime diligenter demõſtrenda. Remedia enim nõ ue-
nena tractamus. Quippe inſaniam facit paruo quoq; ſucco: quàquam & græci auctores in

gineſqʒ conſpicuas obſeruari demonſtrantes. Duplicarum hunc modum legittimam inſa
iam acers. Quicqu d uero adiiciatur ponderi repreſentari mortem. Hoc eſt uenenũ qqd
innocentiſſfimi auctores ſimpliciter dorion appellauere. Ab eo quod cuſpides in præliis tĩ
gerentur illo:paſſim naſcente: quo partius ſpectabatur. Magi cognominauere qui nequi⸗-
ter occultabãt crytron: aut neurita: ut nõnulli periſone cauendi ẽquidem cauſa curiolſius
dicendum. Quin & alterum genus quod haliccacabon uocant: ſoporiferum eſt: atq; etiam
opio uel ocius ad mortem: ab aliis morion: ab aliis moly appellatum. Laudatum uero a lo⸗
cro ad fruendũ & trimariſto. Quidam etiam carmine minore obliuione inducentes. Quipã
e præſentaneum remedium ad dentium mobiles firmandos ſi colluerentur. Hialiccaca⸗
beo um exceptionem addidere: ne diutius id fieret. Delirationé enim gigni eo. Nec demon
ſtranda remedia: quorum medicina maioris mali periculum afferat. Cõômendatur enim ci⸗
bis tertium: licet præferatur hortenſis ſaporibus. Et nihil ſit corporis malorum cui non ſa
lurare ſit ſtrychnos Xenocrates prædicet. Non tamen auxilia eorum tanti ſunt: ut uel p⸗
.ê num.HFiaccacabi radicem bibunt qui ſunt uaticinanti callentes ꝙ fuere ad confirmãdas ſu
perſtitiones aſpici ſe uoluunt.Remedio eſt(id enim libẽtius rettulerimaqua copioſa mul
ſa calida potui data. Nec illud præreribo aſpidum naturæ haliccacabum in tantũ aduerſam
ut radice eius propius admota ſoporetur: illas ſoporetur: illas ſopore enecans uis earũ. Er/

Vo-⸗ ſerrv⸗80 trita ex oleo percuſſis auxiliatur. aro. CKCc. Xxxll.
₰ Orcorum alexandrim cibi hærba eſt conuolutis foliis ad ſimilitudinem mori præ
— c cordiis-ut ferunt utilis alopetiiſq; & lentigim. Boum quoq; ſcabiem celerrime ſa

nari ea inuenio. apnd Nicandrum quidem & ſerpentium morſus anteꝗᷓ florear. nec
de cnico ſiue a trallide uerboſius diſputetur. Aegypria hærba eſt: & magnum contra ue⸗
nenata animalia præbet auxilium. Item aduerſus fungos. Cõſtat a ſcorpione percuſſos ꝗ⸗
diu teneant eam herbam non ſentire cruciatum.

Tperſolutam ægyptus in hortis ſerit coronarum gratia. Duo genera eius: fœmi
EęEę Ina ac mas. Vtraq; ſubdita uenerem inhiberi uirorum maxime tradunt,
4 Ner pe. De menlſuris & ponderibus. CaAa. XXXIII.
AEEρα. quoniam in menſuris quoq ac ponderibus crebro grecis nominibus utendum
4 6 je eſt inrerprætationem eorum ſemel in loco ponemus. Drachma artiea fere enim at
iica obſeruatione medici utuntur: denarii argentei habet pondus. Eadẽq; ſex obo
los pondere efficit. Obolus decem caltos. Cyathus pendet per ſe drachmas decem. Cũ ace
tabuli mẽſura dicitur ſignificat heminæ quartam partem:ideſt
noſtri minam uocant pendet drachmas atticas centum.

Hαα Ontra parthenium alii leucathen: alii thannacum uocant. Celſus apud nos pellici-

niſtta manu euelli eam iubent:dicitq; cuius cauſa uellatur: nec reſpicere. Dein eius foliũ

gri linguæ ſubiicere: ut mox in cyatho aquæ deuoretur. “
6 εα Frychne quam quidem ſtyrchnum ſcripſere: utinam nec coronarii in Xgypto ute

iocum uertere. Drachme enim pondere luſum pudoris gigni dixerunt: ſpecies uanas ima

futura non de iis cõmemorare nefas putem:Præſertim tanta capia innoxiorum medicami

drachmas. xv. Hemina quã

Ou
ium

barb⸗

Phephncag

Creui
A
i neg
z.

obicietes

ninper uos
ctytqoo
Norntus Ne
lirecncilen
Citnentoon
Gtkuqure
Morestn
dehemm
miegenle
Sniciabol
benumios voc⸗
Don

milg

fu
Uligccesi
leni
4 juiii
dſern
Himincn
clicr hono

uenenſti

ehrnne
Uctkenrt

„Onn

Udtis

Tlker Tib

Ahonori

logegej 1

lchleprl⸗

hune

Chüill n

Nulgi
minyoren
Duidis icrn
unlisgclan,
onntemmnpl
Demneiu hil⸗

N

füin Ngywoue
eendis u
n Ahalidor,
luculoſus nen
uneſcit nouem⸗
Wachimröe⸗
Nriaudores n
erin Un in
Algininnn in.
ckennig
Piningräi
weglirlii
nnCuRC
umckagein
Crunuerozl
Nnemtes i
ntul, Fuic

ieo Netcenan

echturenin
ortuncunm
iſoruuſp⸗
tumtrckam
tmidn ſi,
Gupil wu
imuerſan
uiseai Et/
MNI.
mmoci e
celetniweli
Koren. nee
contta le⸗
gacuſſoig

V

l
1ſere enina
ligu o,

lecen 4

gati cũ ad hoſtes clarigatũq; mitterẽtur uſi: ideſt res raptas clare repetitum unus utiq; uer
benatius uocabatur. De corona granmnniaaa. 22.

,Pemin 4

.
.

CAII PLYNII SECVNDI NATVRALISHISTORIAELIBERXXII.

. OMPLESSE poterant miraculũ ſui uatura: atq; tellus reputantiũ uel pri⸗
r oris tantum uoluminis dotes: rotq; genera herbarum utilitatibus hominũ
C aut uolupratibus genita. Sed quanto plura reſtant: tanto quoq; mirabilio⸗

ra inuentu.Illa enim maiore parte cibi: aut odoris: decoriſue coõmend atione
ac numeroſa experimenta duxit. Reliquorum potentia approbat nihil rege
natura ſiue aliqua ocultiore cauſa gigir.
I.

De gẽtibus hærbis formæ gratia utentibus- Ca
Quidem & formæ gratia rituſq; prepetui in corporibꝰ ſuis aliquas exterarum gen
tium uti hærbis quibuſdã aduerto animo. Ilinunt certe aliis aliæ faciem in populis
barbarorũ fœmina: Mareſq; etiam apud dacos & ſamata corporaſua inſcribut. Si⸗-

mile plantagini glaſtum in gallia uocatur. Britonnorum coniuges nuruſq; toto corpore

oblitæ quibuſdam in ſacris unde incedunt æthiopum colorem imitantes.

Quod hærbis ueſtes inficiantur. C.a. II.
Anm uero infici ueſtes ſcimus admirabili ſucco. Atq; ſileamus galatiæ: africæ luſita
i nixæ granis coccũ Imperatoriis dicatũ paludanictis: tranſalpina gallia hærbis tyrium
atq; cõchyliò tingit: omniſq; alios colores. Nec quærit in profundis inurices: ſeſeq;

Obiiciẽtes dũ præripiunt eſcam beluis marinis: intacta etià anchoris ſcrutatur uada: ut ĩue
niat per quod facilius matrona adultero placeat corruptor inſidierur nuptæ. Stãs & in ſic
co carpit quo frugi mũdos exculpat uſu alioquin fulgẽtis. Inſtrui poterac luxuria certa ĩs⸗
nocentius. Nũc propoſitũ iſta conſectari: nec omittemus: ut ſubüciedo utiliora luxuriã ui⸗

litate circũſcribamus dicturi & ahis hærbis tingi lapides parieteſq;. Nec tingẽdi nec ꝑpingẽ
di tamẽ rationẽ omiſiſſemus:ſi unquã ea liberaliũ artiũ fuiſiet. Interim fortius augetur au

QGoritas quæ quãta debeat etiãà ſurdis: hoc eſt ignobilibus hærbis perhibebitur. Si quidem
auctores imperii romani cõditoreſ; imenſum quidam & hinc ſumpſere: quoniã no aliun-
de lagmina in remediis publicis fuere: & in acris legationibus: ꝗ uerbenæ. Certe utcroq; no
mine idem ſignificatur. Hoc eſt grame ex arce cum ſua terra euulſum. Hiac ſemper & le/

Ca. III.
Orona quidẽ nulla fuit gramĩiea nobilior in maieſtate populi terrarũ principis praæ
c miiſq; gloriægẽmatæ: & aureæ: uallares: mulares: roſtratæ: ciuicæ: triũphales poſt
hãc fuere. Suntq;ʒ cunctæ magno interuallo:magnaq; differentia. Cæteras oẽs ſin/

ꝑuli & duces ipſi imperatoreſq; militibus aut aliquãdo collegiis debere.

e raritate eius. CQL n 22. IIII.
Ecreuit in triumphis ſenatus cura belli ſolutus & populus ocioſus gramineam un
d a niſi in ſuprema deſperatione. Contingitq; nulli niſi ab uniuerſo exercitu ſerua⸗
tIeo ſeruatori decreta Cæteras imperatores dedere. PHanc ſolam miles imperatori.
FEadem uocatur obſidionalis: liberatis obſidione abominandoq; exitio totis caſtris. Quod
ſi ciuicæ honos uno aliquo ac uel humiilimo ciue ſeruato pclarus ſacerq; habetur. Quid

randem exiſtimari debet unius uirture ſeruatus uniuerſus exercituse Dabatur hæc inridi

e gramine decerpto inde ubi obſeſſos ſeruaſſet aliquis. Nãq; ſummũ apud anticos ſignũ
uictoriæ erat hærbam porrigere uictos: hoc eſt terra & altrice ipſa humo & humatione eti

am cedere. Quem morem etiam nunc durare apud germanos ſcio.
. — Quui ſoli corona ea donati. CaiAi. V.
Onatus eſt ea. L. Sicimus Dentatus ſemel: cum ciuicas quattuordecim meruiſſet.
d depugnaſſetq;. cxx. prœliis ſemper uictor. Tanto rarius eſt ſeruatorem unũ a ſer/
uatis donari. Quida imperatores & ſepius donati ſunt: ueluti. P. Decius primus ui
delicet Tribunus militũ ab exercitu. Altera ab iis qui in præſidio obſeſſi fuerãt. quãta eẽt
eius honoris auctoritas cõfeiſus regione ſiqdẽ donatus bouẽ albũ Marti ĩmolauit & cẽtũ

fuluos: q ei uirtutis cauſa dati fuerât ſimul ab obſeſſis. Hic Decius poſtea conſul & ĩperio

& collegæ ſe p uictoria deuonit.data eſt a ſenatu populoq; ro.qua claritate nihil equidẽ in

tebus humars ſublimius duco. Fabio illi quirem omnem romanam reſtituit nõ pugnado

anisin

LIBER.

Nec data cum magiſtrum equitum & exercitum eius ſeruaſſet. Tunc ſatius fuit nomine
nouo coronari appellatum pariem ab iis quos ſeruauerat. Sed quo dictum eſt cõſenſu ho

noratus eſt. Hanimnbale ex italia pulſo. Quæ corona adhuc ſola ipſius imperii manibus ĩpo
ſita eſt.Et quod peculiare ei eſt: ſola a tota italia data. ’DWMU

KReret hos contigit eius coronæ honos. NM, Calphutnio Flamme Tribuno militum
p in ſicilia. Centurioni uero uni ad hoc tepus. Cn. Petreio Atinati cimbrico bello: p⸗
mum pilum is capeſſens ſub Catulo excluſam ab hoc legionem ſuam hortatus tri

isdvelul
Aunas:⸗

toſtena⸗

ſgienniun
olunei

bunum ſuum dubitantem per caſtra hoſtium erumpere interfecit: legionẽq; eduxit. Inue 1
nio apud auctores eundem præter hunc honorem aſtãtibus Mario & Catulo conſulibus (
prætextatum imolaſſe ad tibicinem foculo poſito. Scripſit & ſcylla dictator ebexercitu ſe lennektf
quoq; donatum apud nolam legatũ bello marſico. Idꝙ; in uilla ſua tuſculana: quæ fuit po metiut
ſtea Ciceronis pinxit. Quod ſi uerum eſt: hoc execrabiliorẽ eum dixerim: quandoquide eã niſetli
capiti ſuo proſcriptione detraxit. lpſe tanto paucioribus ciuium ſeruatis: quam poſtea oc nifllon
ciſis. Addat etiam nunc huic gloriæ ſuperbum cognomen fœlicem. Ipſe tamẽ obſeſſus in vulneli
toto orbe proſcriptus. Hæc corona ſertorio etiam ceſſit. Aemilianum quoq; Scipionẽ Var Uits amt
ro auctor eſt donatum obſidionali in africa. Mamlio conſule cohortibus ſeruatis totidẽq; Cheni iucd
adſeruandas eas eductis. Quod & ſtatiuæ eius in foro ſuo DiuuꝰAuguſtus ſcripſit. Ipin Eheeinel
Auguſtum cum. M Cicerone filio conſulem idibus ſeptembribus ſenatus obſidionali do nisſnn
nauit. Adeo ciuicanon ſatis uidebatur. Nec præterea quenꝗ hac inuenimus donatũ. Nul/ Emmpotuiin
iIæ ergo hærbe fuere certe in hoc honore: ſed quæcũq; fuerat in periculi ſede quãuis igno ulnzuinen
biles ignotæq; honorem nobilem ſaciebant. Quod latere apud nos minus quidem miror:
cernens negligi ea quoq; quæ ad ualitudinem conſeruãdam: cruciatuſq; corporis propul⸗ Nd⸗
ſandos:& mortemarcendam pertinét. Sed quis non mores iure caſtiget? Addidere uiuen 1 n
di præcia deliciæ luxuſ. Nunꝗ fuit cupido uitæ maior: nec nunor cura. Aliorum hac ope
ram eſſe credimus: ac ne mandaro quidem noſtro alios id agere: mediciſq; prouiſum eſſe Caetloztan

Proh bonis ipſi fruimur uoluptatis. Et quo mhil equidem probroſius duco. Viumus alie-

7

na fiducia. Immo uero pleriſq; ultro etiam in riſu ſumus iſta comentates atq; friuoli ope⸗

zis arguimus. Magna quanꝗ i nenſe laboris ſolatia ſperni cum rerum natura: quâ certe nõ

unt panek⸗
IMus enſenl

defuiiſe nobis docebimus: & inuiſis quoc; hærbis inſeruiſſe remedia. Quippè cũ medicias T
dederit etiam aculeatis. Hæc eni proxime reſtãt ex iis quas priore libro nominauimus: in 4 8
bus ipſius prouidentia naturæ ſatis admirari amplectiq; non eſt. Dederat & quas dix-imus e
molles: cibiſq; gratas Pinxerat & remedia floribus: uiſuq; ipſos animos inuitauerat: etiam
deliciis auxilia permiſcens. Inde excogitauit aliquas aſpectu hiſpidas: tactu truces: ut can Mon
tum non uocen ipſius fingentis illas: rationẽq; reddentis exaudire uideamur: ne ſe depa G
ſcat auida quadrupes: nec procaces manus capiant: nec neglectu ueſtigia obterãt: ne inii/- ntii
dens ales infringat. Has munmiedo aculeis tæliſq; armando remechis ut tuta ac ſalua ſint. cklie
Ita quoq; quod in iis odimus hominum cauſa excogitatum eſt. Vilchen⸗
Medicinxæ ex reliquis ornamentis & erynnge. Ca. VII. Elrhn,
clara in primis aculeatarum erynge eſt ſiue eryngion contra ſerpentes & uenena ininn
ęæ ta omnia naſcens. Aduerſus ictus morſuſq; radix eius bibitur drachmæ pédere in gtin
uino. Aut ſi plerũꝙ tales iniurias comitatur & febris ex aqua. Illimtur glagis pecu 1
liariter efficas contra chryſodos ac ranas. Omnibus uero cõtra toxica & aconica efficatiorẽé Nic
Hieraclides medicus in iure anxeris decoctam arbitratur. Appollodorus aduerſus toxica a
cum rana decoquit: cæteri in aqua: Ipſa dura:fruticoſa:ſpinoſis foliis: caule geniculato: cu un
bitali & maiore aliquãdo. Alia albicans alia nigra radice odorata. Et ſatiua quidem eſt: ſed niöltemnn
& ſponte naſcitur in aſperis & ſaxoſis & in litoribus maris: durior: nigriorq; folio apii. Arllpin
De heærba quam centücapita uocant. Ca. VIII. eeſgtatt
AX is candidam noſtri centücapita uocant. Omnes eiuſdem effectus caule & radice Unemtnt
e in cibos græcorum receptis uttoq; modo ſiue coquere libeat ſiue cruda ueſci.por kentu
terntoſum eſt quod de ea traditur-Radicem eius alterutrius ſexus ſimilitudine re⸗ ulln
ferre rara inuentu. Et ſi mris contigerit mas: etiam amabiles fieri. Ob hoc & Phaonem leſ- Cakunn

bium dilectum a Sappho. Multeq; circa hanc non magorum ſolum uanitates: ſed etiã py*
thagoricorum. Sed in medico uſu preter ſupradicta auxiliatur inflationibus: torminibus-

Nimfuir honin
n e colen
denidund i⸗

Tibe
Atömofilon
cirbundlo
lumhonnu
Megetun ln
Aulo conſllbu
Vorederenin,
Uumnefui
Pandogſtei
Eun oſten
Nme obleſu
None
lerumgtoniig
us lunlieh
tusobtdlonic⸗
nusriN/
lecke ginnin
Is ucennn
corPord⸗
Aaicereuin
Auadt
g Noullunet
imh
g finllic⸗
tunzgicen
Mppecintnn
ormureH
unerau
umsuC
nn elecen
cenin eili.
un XlNN

i 1
munmzaliit

Eimg illl

nun igs el
nic eſhc
Uberlus tonn
l enolne
nqnidenhl
g lorn

1

* cordis uitiis: ſtomacho: iocineri: præcordiis in aqua mulſa. Lyeni in poſca. Itẽ ex mulſa reni
bus: ſtranguriæ: opifſtothonicis: ſpaſmis: umbis: hydropicis. cõitialibus: mulierum menſi⸗
dus ſiue ſubdant ſiue abundent: uuluarũ omnibus uitiis. Extrahit infixa corpori cũ melle:
ſtrumas: parotidas: panos. Recedentes ab oſſibus carnes ſanat cum ax ungia ſalſa & cæra⸗
to:item fracturas. Crapulam præſumpta arcet: aluum ſiſti t. Aliqui e noſtris ſub ſolſtitio eo

nes lanare adalligatam tradiderunn

— AXxlI.

ligi eani iuſſere. Ex aqua cæleſtis im poni omnibuss ceruicis uitiis. Occulorum quoc; albugi

Deee achano & glycyrthiza & ſtomachic.

De Ca. IX

.

Vnt qui & achanon eryngio aſcribant ſpinoſam brenéc ac latzâhærbã ſpiniſq; lati

ſ oribus. Panc impoſità ſanguinẽ mire ſiſtere. Alii eryingen falſo eãdẽ putauerũt

eſſe & glycyrrhizam: quare ſubiungi eã protinus refert.Et ipſe ſine dubio ĩter acu

leatas eſt: foliis echinatis: pinguibus: tactuq; gũmoſis: fruticoſa:binorũ cubitorũ altitudie
QNore hiacynthi: fructus pi

lularũ platani magmitudinis. Præſtãtiſſima in cilicia: põto ſecũda

radicè dubłci. Et hæc tantũ in uſu. Capiturq; ea uergiliarũ occaſu Iõga ceu uitiũ: coloris bu
— xei. Meliorq; nig ra:quãq; len ta: quã quæ fragilis. Vſus in ſubitis de coca ad tertias: ceæte ⸗

ro0 ad mellis craſſitudine: aliquado: & tuſa. Equo genere & uulneribus ĩponitur & fauciũ

uitiis omnibus.ltẽ uoci utiliſſimo ſucco ſic ut ſpiſſatus eſt:linguæ ſubuito. Itẽ thoraci io⸗

cineri. Hac diximus ſitim famẽq; ſedari. Ob id quidẽ adipſon appellauere eã: & hydropicis
Qdegdere: ne ſicirent. Ideo & cõmanducata ſtomachica ẽ: & ulceribus oris inſble ſæpe & pte⸗

maas.Semẽ alligatũ uaricũ dolores ſedat. Tritũ uero & in aquam ſparſũ pulices necar.

ta ſanguinem ſiſtit. Sunt qui & calculos ea pelli tradiderunt.

ſit atq; aliis ab horis: dieſq; nullus prope fine præſdiis reperiatur.

ricis. ſanat & ueſicæ ſcabies: rerum dolores cõdiloma ta: ulcera genitalium.

4

edere eâ qui⸗
am porui in quarernis drachmarum duarũ pondere & pipere.hemina aquæ. Cõmanduca

Me rribulo & generibus eius: & medicinis. Ca. X.
Ribuli unũ genus I hortis naſcitur: alterũ fluminibus tãtũ. Succus ex is colligit

tr doculorũ medicinas. Eſt. n. refrigerantis naturæ: & i utilis cõtra ĩflamatiées col⸗
lectioneſq;. Vlcera p ſe erũpẽtia & pᷣcipue ĩ ore cũ melle ſanat:Itẽ tonſillas. Potus
calculos frangit. Thraces ꝗ ſtrymona habitant foliis tribuli equos ſaginat.Ipſi nucleo ui⸗
uunt pané faciẽtes prædulcẽ: & qui ↄtrahat uẽtrẽ. Radix caſte pureq; collecta diſcutit ſtru

LPe ſtoebe & medicimis eiuus Ca., Arr.r.
Toebe quam aliqui peon uocant:decocta in uino præcipue a uribus purulẽtis me
detur. Item oculis ictu cruentatis. FHemorrhoiæ quoq; & dyſenteriæ infuſa,
De hippophye & medicinis eiunuus. C&a. AXAXAlI.,

4

Ippophyes in ſabule ſis maritimiſq; naſcitur: ſpinis albis. Hederæ mõ racemoſa: eſt

dh candidis & ex parte rubentibus acinis. Radix ſucco madet: ꝗ aut per ſe cõditur aut

paſtilis farinæ. iæc bilem detrahit obolo ponderis ſaluberrime cum mulſo. Altera
hippope ſine caule: ſine fiore: foliis tantũ minutis. Fuius quoq; ſuccus hydropicis mire p-⸗
deſt. DHebent accumodatæ eſſe equorum naturæ: neq; ex aliis cauſis nom accepiſſe. Quip⸗

pe quædam animaliũ remediis naſcuntur: locupleti diuinitati ad gerenda pᷣſidia. ut nonſit
mirari ſatis ingenium eius diſponentis auxilia in genera: in cauſas in tempora. ut aliis pro⸗

De urtica & medicimis eius. Ca.õ XlII.

Rtiica quid eſſe inuiſus poteſt? At illa ter oleum quod ĩ ægypto ex ea fieri diximꝰ

u. uel plurimis ſcatet remediis Semen eius cicutæ contrarium eſſe Nicãder affirmat
Iitenm fungis in argento uino. Apollodorus & ſalamàdris cum iure decoctæ teſtudi
nis. Item aduerſari hyoſcyamo: & ſerpetibus. & ſcorpionibus. Qui illa ipſa amaritudo mor-

dax uuas in ore procidenteſq; uuluas & infantium ſedes tactu reſilire cogit. Lethargicos

expergiſcit tactis crutibus:magiſq; fronte. Eadem canis morſibus addito ſale medetùr. Sà

guinem rrita naribus indita ſiſtit & magis radice. Carciomata & ſordida ulcera ſale admix

to.Item luxata. Sanat & panos: parotidas: car neſq; ab oſſibus recedentes. Semen potum cũ
ſappa uuluas ſtrangulantes aperit. Et profluuia narium ſiſtit impoſitũ. Vomitiones ĩ aqua
mulſa ſumptum a cœna faciles præſtat duobus obolis. Vno autem in uino poto laſſ irudi⸗
nes recreat. Vuluæ uitiis toſtum acetabuli menſura. Potum in ſapa reſiſtit ſtomachi ĩ flatio
nibus. Ortopnoicis prodeſt cum melle & thoracem purgat eodem eligmate. Et lateri me
V

—

—

LIBER.

trem toſtum cibo emollit. Eiippocrates uuluam purgari poto eo pronunciat. Dolores le⸗
uari toſto acetabuli menſura dulci poto: & impoſito cũ ſucco maluæ. Inteſtinorũ animalia
repellit cum hydromelite & ſale. Defluuia capitis ſemine illito cohoneſtari. Articularibus
mordbis & podagricis plurimi cũ oleo uetere: aur folia cum urſino adipe trita imponunt.

utiliſſimam cibis coctam conditam ue profeſſus: artericæ: tuiſi: uentris diſtilationi: ſtoma⸗
Cho: panis parotidis: pernionibus cum oleo. Sudorem coctà cum conchyliis ciere. Aluũ cũ

cus quocq; in u eſt. Expreſ us illituſq; fronti ſanguinem narium ſiſtit. Potus urinam ciet.
Calculos erumpit. Vuam gargarizatus reprimit. Semen colligi meſſibus oportet. Alexan⸗
drinum maxime laudatur ad omnia hæc. Et minores quidem reneræq; efficaces. Sed præci
pue ſilueſtrias illa. Et amplius lepras e facie tollit in uino pota. Si quadrupedes fœtũ nõ ad
mittant: urtica naturã fricàdã mõſtrat. †L ĩ& & medicinis ei

A nunc quoq; quam lamium inter genera earum appellauimus: mitiſſima & foliis

medetur. Quidam e noſtris tempore diſcreuere genera. Autumnalis urticæ radicem

& quorum folio eximatur: liberari morbo tradiderunt. Hoc idem & contra quartanas pol
lere. Idem urticæ radice addito ſale in fixa corpori extrahi. Foliis cum axungia ſtrumas diſ
cutit. Ve ſi ſuppurauerint erodi complerid.
l De ſcorpione: generibuſq; ac medicinis eius. Ca. XvV.

dem nominis effectuſq; eius: ſine foliis: aſparagi caule: in cacumina aculeum habens.

T inde nomen leuocacanthia: quam alii phiniom: alii iſchada: ali polygonatõ apel⸗

flumborum: ut Hiceſius tradit ſemine poto drachmis octo: aut ſucco. Eademque
Pon 5 Au qio Mupis conuulſiſque medertu. ”l

WPe helxine: perdicio: parthenio: ſyderite: & medecinis eius. Ca. XVII.

9
4

Perdicium ſiue parthenium (nam ſyderitis alia eſtha noſtris hærba urceolatis uocatiir: ab

detur cum mica ſalis trita iiſdem omnibus quibus lamium: & eodem modo. ltem uonmncæ
calefacto ſucco pota. Et contra ulcera rupta: lapſumq;: & præcipitia: aut uehiculorum euer
ſiones ſingularis. Vernula carus Pericli athenienſium principi cum is in arce templum ædi

4 wöoſtrata Pericli ſomno a Minerua. Quare partheium uocari cœpta e: aſſignaturcq ei deæ
14 e⸗ ep inc eſt uernula: cuius effigies ex ærefuſa eſt & nobilis ille Sparginoptes. R.

sum. Quo modo thura naſi dicuntux: unde & ixia appellatur: Fac & maſtice uruntur mu

4

detur cum ſemine lim. Addunt hyſopum & piperis aliquid. Illinitur lyeni⸗Difficilem uen-

Ad eadem radix tula cum aceto nõ minus utilis. Item lyeni. Et cocta in uio diſcutit panos
cum axungia uetere ſalſa. Eadem pſilothrũ exiccat. Co ndidit laudes eius Phanias phiſcus

ptiſana. Pectus urgat: mulierumq; menſes cum ſale. Vlcera quæ ſerpunt prohibere. Suc-
u

⸗— Ca. Xlikk.

e non mordentibus: medetur cum mica ſalis contuſt is: incluſiſq;: uſtis: & ſtrumis: tu
moribus: podagris: uulneribus. Album habet in medio folio: quod Ignibus ſacris

alligatam in tertianis: ita ut ægri nuncupentur: cum eruitur ea radix. & dicatur quæ & cui

e X argumento nomen accepit ſcorpius hærba. Semen emm haber ad ſimilitudinẽ
caudæ ſcorpionis: folia pauca. Valet & aduerſus animal nominis fui.Eſt & alia ei ul

De leuocacanthia: ſiue phinio: fiue iſchada: & medicinis eius. Ca. XVI

ęæ? duant: radice cyperi: quæ commanducata dentium dolorem ſedat. Item laterum &

„ Elxinem aliqui perdicium uocant: quoniam perdices ea precipue ueſcantur. Alii
1 „ ſyderiten: nonnulli parthenium .Folia habet mixtæ ſimilitudims platagini & mar
acn l/ rubio: cauiliculos denſos: leuiter rubentes. Semina in captibus lippaceis adhæren
ia ueſtibus: unde helæinem dictam uolunt. Sed nos qualis uera eſſe helxine diximus prio
Ie libro. Hæc aurem inficit lanas: ſanat ignes ſacros: 8& tumores:collectioneſq; omnes:&
WV,6 “ aduſta. Panos ſuccus eius cum pſimithio. Ignes ſacros: tumores: collectioneſq;: & gutu⸗/
S. ND ra incipientia turgeſcere item ueterem tuſſim cyatho hauſto. Et ommia in humido. Sicut
S 6 tonſillas & uarices cum roſaceo tmponitur & podagris cum caprino ſeuo cærac; cypria.

aliis aſtericum: folio ſimilis ocimo: nigrior tantum: naſcens integulis: parientiniq; -Me⸗

ficaret: repſiſſetque ſuper altitudinem faſtigii: & inde cecidiſſet: ac hærba dicitur ſanatus .

DDDDe chameleone generibuſq;: & medicinis eiuns. Ca. XVII.
HFameleonem aliqui ixion uocant. Duo genera eius. Candidior aſperiora folia ha
c bet : ſerpit in terra echini modo:ſpinas erigens: radice dulci: odore gramſſino:
quibuſdam in locis uiſcum gignit album ſub alis foliorun: maxime circa canis or-⸗

oes Qun
es Picn

coplco

Minalina⸗
elearemun
ſlenures
betfunict

muoci
ceus Vnom

lvtcumſul

odecoctis⸗

qwoq
grauitaren
eatumtaalc⸗
0
lixis

Tan
e lng
chue
eientmenrun
bimiltemie
Polatticun
Vummſictunt
ſaonidpe
ſorminns
Tubentemnſa
lorun uelſe
Eolüeusſt
Deonichi
Nali
On
Aperi
K an
.

4
4
zne .
lgs o
0
1

Pfolatr,
Ueltätinen
ererbino
egernr E
Clengenſtin

therina
nletntn
nammpul
ntnrkolen
ſtemmin
piancön
lioseffica
otmiuſen

Dächenm
I Daon,
incnünirt
Mi Anlirdn
in imonnn,
fcientt e
Paminzäien
Rironiftn⸗
iiscere Auic
tprolnder I⸗
tnsunirancit.
oportet Aerne
rn dei
Pelestatünön
. M.
d bua lans
lis ick wtin
un gmmn

C. U.
t A ſmimdi⸗
Ki Kaaiel
O. M

oohernti .

11 1. P8

P

6 “
e eM A

. D

rtümi

igAe,
inbumed,n

oNgefn

Glunis
r. , e⸗
enmmn N
etimtorunen

. ennnu

n diatun ſun

ſignunun,

XXII.

lieres. Quare & chameleon uocatur a uarierate foliorum eueit. Mutat enim cum terra co

lores.Hiie niger: illic uiridis: alibi cyaneus: alibi croceus: atq; ahiis coloribus. Ex iis candlid us

hydropicos ſanat ſucco radicis decoctæ. Bibitur drachma in paſſo. Pellit & interaneorum
anmimalia acetabuli menſura ſucci eiuſdem in uino auſtero cum origani ſcopis:facit diffi⸗

culcatem urinæ. Hic ſuccus occidit canes ſueſq; in polenta. Addita aqua & oleo contrahit
in ſe mures: ac necat niſi protinus aquam ſorbeant. Radicem eius aliqui conciſam ſeruari
iubet funiculis pendentem: decoquuntq; in cibo contra fſuxiones: quas græci rheumatiſ⸗
mos uocant.Ex nigris aliqui marem dixere: cui flos purpureus eſſet: & fœminam cui uiola

cas quoq; anginæ modo. Quare a quibu
grauitatem odotis. Ferunt & hæc uiſcum ulceribus utiliſſumum. Omnium autem generũ
earum radices ſcorpionibus aduerſauar.eẽ?
c Oronopus ob oblonga hærba eſt c
liacis PXclare facit in cinere toſa.

„₰

uum ſiſtunt. Pulices necare radix in aqua decocta traditur. Eſt & alia ſimilis pſeudanchu⸗

ſa ob id appellata: a quibuſdam uero enchiſa: aut doris: & multis aliis nominibus: lanugino
ſior & minus pinguis: tenuioribus foliis: &languidioribus. Radix oleum non fundit: ſed
rubentem ſuccum. Et hoc ab anchuſe diſcernitur. Contra ſerpentes efficaciſſima potu fo⸗ ,
liorum uel ſeminis. Folia ictibus imponuntur: Virus ſerpẽtiũ fugat.Bibitur & ppter ſhinã. 47 D..
rih?

Foliũ eius ſiniſtra decexpi iubẽt magni:& cuius cã ſumat gi tertianiſ; febi th all gari.
De onichilo: anthæmi:loto: & lotometra: rapio: tricqcτοπalitricho. Ca. XXI

ceus. Vno naſcuntur caule cubitali: craſſirudine digytali. Radicibus earum lichenes curi-⸗
tur cum ſulphure & bitumine una coctis. Cõmanducatis uero dentes mobilis aut in ace⸗
to decoctis. Succo ſcabiem etiam Anactunec um ſanant.Et ricinos canum necant. Iuuen⸗
dam uolophitõ uocatur. Eſt & cynizolõ propter 4. .
L4.
B,

um fiſſuris. Seritur intet im: quoniam radix co-

1 & pſeudanchuſa: & medicinis earu. Caa. XX. .
Tanchuſæ radix in uſu eſt:digyvtali craſſitudine.Finditur papyri modo: manuſ
e ſanguineo colore:præparat lanas præcioſis coloribus. Sanat ulcera ſm cærato: præg⸗
cipue fenum: item aduſta. Liquari non poteſt in aqua: oleo diſſoluirur.Idq; ſincere
experimentum eſt: & ad renum dolores drachma eius in uino-Aut ſi febris ſit in decocto
balani. Item iocinerum uitiis: & lyeni: & bile ſuffuſis. Lepris & lentigini illinitur ex aceto.
Folia tria cum melle & farina luxatis imponuntur. Et pota drachmis duabus in mulſo alo

.

St alia hærba proprio nomine onichylon: quam aliqui ancuſam uocant: alii arch eui . —

e on:alii onochelin aliqui rheſiam: multi enchryſon: paruo frutice: flore purpureo

aſperis foliis & ramis: radice meſſihus ſanguinea: cætero nigra. In ſabuloſis nacens:

efficax contra ſerpentes: maxime uipras & radice & foliis: eq; cibo ac potu. Vires habet meſ

egatur. Eſt & alia huic ſimilis flore rubro: minor: & ipſa ad eoſdem uſus. Tradũtq; cõmã
ducata ea ſi inſpuatur mori ſerpenxem. Anthemis magnis laudibus celebratur ab Aſclepia

de. Aliqui leucanthemida uocant. Alii leucanthemũ⸗alii arethemida: quoniã uere floreat.
Alii then imalon: quoniam odorem mali habeat. Noõnulli melachiõò uocãt. Genera eius tria
fronde tantum diſtant: palmum non excedentia: par uiſch foliis:ut rutæ candidis aut meli⸗
nis aut purpureis. In macto ſolo aut iuxta ſemitas colligitur uere: & in coronamenta repo⸗-

nitur. Eodem tempore & medici folia tuſa in paſtillos digerunt. Item florem & radicẽ. Dan

tur omnia mixta dracmæ unius pondere contra ſerpentium ictus. Pellit mortuos partus.
Itxem miſtura in poru: & urinam:calculoſq; inflationes: iocinerum uitia: bilẽ ſuffuſam: egi⸗
lopianncõmanducata ulcerum eruptiones manãtes ſanat. Ex omnibuſiis generibus ad cal-

culos efficaciſſima eſt. quæ florem purpureum habet: cuiuſ & foliorum & fruticis amplitu

do maiuſtcula eſt. Hanc proprie quidam hiranthemin uocant. Loton qui arborem putãr ta
vum eſſe uel Flomero auctore argui poſſunt.Is enim intes hærbas ſubnaſcentes deorũ uo

Iuptari loton priman nominauit Folia eius cum melle occulorum cicatrices argemata: nu

beculas diſcutiũt.Eſt & lotometra quæ fit ex loto ſata. Ex cuius ſemĩe ſimmillimo porri fiür

panes in ægyptoa paſtoribus: maxime aqua uel lacte ſubacto. Negatur quicdquâ illo pane

„
ſibus. Folia trita odorem cucumeris reddunt. Datur in cyathis tribus uulua procidente.
Pellit & tineas cum hyſopo: & in dolore renum aut iocineris in aqua mulſa ſi febris ſit. Si
alicer ex uino bibitur: Lentigini ac lepris radix illinitur. Habentes eam a ſerpentibus feriri

„

.

4 2 νοο. Uon

LIBER.

ſalubrius eſſe: aut leuius dum caleat. Refrigeratus difficilius concoquixur: firq; pondero⸗
ſius. Conitat eos qui illo uiuant ne dyſenteria: nec tenaſmo: neq; aliis morbis uentris infe-

ſtari.Itaq; inter remedia eorum habetur. Hieliotropii miraculum ſæpius diximus cum ſole

ſe circumagentis: etià nubilo die: tantũ ſyderis amor eſt. Nocte uelut deſiderio contrahit
cæruleum Horem. Genera eius duo. Tricoccum: & helioſtrophiũ. Hoc altius: quàquã utrũ

q; ſemipedalem altitudinem nõ excedat. Ab ima radice ramoſum. Semen in foliculo meſſi

bus colligitur. Naſcitur non niſi in pingui ſolo: cultoq; maxime. Tricoccum ubiq;.Si. de⸗
coquatur inuemo cibis placere. Et in lacte iucundius aluum mollis. Et ſi decocti ſuccus bi⸗

batur: efficaciſſime exinaniri. Maioris ſuccus excipit᷑ æſtate: hora ſexta miſcetur cũ uĩo: ſic
firmior. Capitis dolores ſedat roſaceo admixto. Verrucas cum fale tollit ſuccus e folio. Vn
de noſtri uerrucariam hærbam appellauere: aliis cognominari effectibus digniorẽ. Nãq;ʒ &
ſerpentibus & ſcorpionibus reſiſtit ex uino & aqua mulſa: ut. apollophães &. Appollodo⸗
vus tradunt. Folia infantium diſtilationibus quod ſyriaſin uocant illita medentur. Itẽ con

rractiõibus etiam ſi id comitialiter accidat. Decocto quoq; foueri eos ſaluberrimũ eſt. Po⸗

cũ id pellit tineas:& rerum harenas:Si cuminum adiiciatur: calculos frangit. Decoqui cum
radice oportet. Quæ cum foliis & hircino ſeuo podragris illinitur. Alterum gemus quod
cricoccum appellauimus: & alio nomine Korbiunon uocatur:foliis nõ ſolum mmoribus ẽt
in terram uergentibus. Semen ei eſt effigie ſcorpionis caudæ: quare nomen. Vis ad omnia
uenenata & phalangia: & cõtra ſcorpiones præcipue illita. Nõ feriuntur habentes. Et ſi ter

tam ſurculo helioſtrophii circũſcribat aliquis: negant ſcorpionẽ egredi. Impoſita uero hær
ba aut inde omnino reſperſum protinus mor:i. Sic ſeminis grana quattuor pota quartanis

prodeſſe dicuntur. Tria uero tertianis. Vel ſi hærba ter circulata ſubiicitur capiti. Semẽ &

uenerẽ ſtimulat. Cũ melle panos diſcutit. Et uerruculos hoc utiq; helioſtroppiũ radicitus
extrahit: & excreſcentia in ſedibus:Spinæ quocq; ac luũborũ ſanguinẽ corruptum trahit ila
litum ſemen & potum in iure gallinacei decocαa: aut in beta & lente. Cortex uero liuen
tibus colorem reddit. Magi helioſtrophium quartanis quarer: itertianis ter alligari iubẽét

ab ipſo argo:precariq; cum ſole iterum ſe: & cum nodis liberandũ: & ita facere no exempta

hærba. Aliud adianto miraculũ: æſtate uirer bruma nõ marceſcit: aquas reſpuit: perfuſum
merſũq; ſicco ſimile:eſt tanta diſſotiatio deprehenditur: unde & nomẽ a græcis. Alioquin

frutici topiario. Quidã callirhricon uocant: alii polytricõ. Vtrũq; eſt ab effectu. Tingit eniĩ

capillũ: & ad hoc decoquitur in uino cũ ſemie apii adiecto oleo copioſe: ut criſpũ denſũq;

faciat. Defluere autẽ phibet. Duo genera eius candidius: & nigrũ breuiuſq;. Id quod bre⸗

uius e polythricõ: aliqui trichomanes uocant. Vcriq; ramuli nigro colore uirent foliis fili/

cis: ex quibus inferiora aſpera ac fuſca ſunt. Omnia autẽ cõtrariis pediculis denſa inter ſe
ex aduerſo radix nulla: umbroſas petras: parietumq; aſpergines: ac fõtium maxime ſpecus
ſequitur & ſaxa manant a:quod miremur:cum aquas nõ ſentiat. Calculos e corpore mite
pellit: frangitq;: utiq; nigrum. Qua de cauſa potius quã ꝙ ĩ ſaxis naſcererur: & a noſtris ſa
xifragum appellatum crediderim. Bibitur e uino quantum terni decerpſere digyti. Vrina
cient. Serpentium & araneorum uenenis reſiſtunt. In uino decocti aluũ liſtunt. Capitis do
lores corona ex iis ſedat. Contra ſcolopendræ morſus illinunturcrebro auferendi ne pere

ant. Hoc & ĩ alopeciis. Strumas diſcutiunt: furfureſq; in facie & capitis manãtia ulcera. De

coctum ex iis prodeſt ſuſpirioſis:& iocineri: & lynei:& felle ſuffuſis: & hydropicis. Srangu
rie illinuntur: & renibus cum abſinthio. Secundas cient & menſtrua. Sanguinem ſiſtunt ex
aceto:aut rubi ſucco poti. Infantes quocg ulcerati perunguntur exiis cum roſaceo & uino
prius. Folium in urina pueri impubis trium quidem cum afronito & illitum uentri mulie
rum:ne ruigoſus fiat: præſtare dicitur. Perdices & gallinaceos purgatiores fieri putant i ci
um gorum a dditis: pecoriq; eſſe utiliſſimos. 1
r DDe picride: theſio: & a ſphodelo: Halimo: & acantho: & bupreſti:
elaphoboſcho⸗Scandice: & laſina: & de caucalide: Sio ſyllibo. Scolymo ſiue lymonio: ſon⸗
cho:codrilo ſiue condrili & boletis. “

Icris ab inſigni amaritudinis cognominatur: ut diximus rotundo folio. Tollit exi

mie uerrucas. Theſium quoq; non diſſimili amaritudine eſt: ſed purgat aluum in

quem uſum teritur ex aqua. Aſphodelum de clariſſimis hærbarum: quam heroion
aliqui appellauerunt. Heſiodus & in ſiſuis naſci dixit. Dionyſius marem ac fœminam eſſe.

5

Detelisc
meg el
poones el
Erlnmis'

popenanas

Exione Fo
polenr⸗ lui
tibus exa
nioculoru
moönes
finmaet.
tuſisenpre
Cubcuͤatke⸗a
taspanisn
pelune
funcalur.
ſttuis Allar
vormitione
1otidasint
ſimpolt.
Ceteſtruma
ccocamer
Uino Anel
ein xerod
Atoninnn
Dncesrenn
ncenerl
Neces, Nlu

llonapp
üpäne

ntolis ole⸗
Tlctachma
elallutn.
Rnerumſil
leioex aet
Pethibeture⸗
Uemedüs eff⸗
hori ferice
iioeguo
ibuufolis8
iscötract
uunmberb
WhienD
gihelen
ſhriscönt
lurtiic.
Caulech
naCanee
ſne umnex
noAin
denen
enenuun⸗
cau
Rreng 44 1

igonten,
di bemmizit,
unnzemn
ceno tonnt⸗

erigiini
nntolcll ec
tunlbig c
kecodilenb
lerurcäütiote
ſrnseftlofn
bignioi nl
1Appolath⸗
ellemu lignn
bemini iſ o⸗
DrDeoguian
hm gends gll
lummnoriose
men Vsonni
mpolnlevie
Or on gamni
rchin id
ſmrümmau
umpummnt
(oravaolnen
SterAieriide
txerenocenp

u Upren

ni oculorum epiphoris!
magis medici utuntur. Item ad tibiarum tetra ulcera:rimaſq; corporum quacuncq; in parte
farina arefactorum. Autumno autẽ colliguntur: cum plurimum ualent, Succus quoq ex

demest tr

Defedis corporibus & ptyſis conſtat bulbos eius cum ptiſana decoctos aptiſſime mederi

panẽq; ex iis cum farina ſubactum ſaluberrimum eſſe, Nicander & contra ſerpẽtes & ſcor-

piones uel caulẽ quem mathericem uocauimus: uel ſemen: uel bulbos dedit ĩ uino tribus

drahmis. Subſtrauitq; ſomno contra metus. Datur & contra uenenata maria: & contra ſco

lopendras terreſtres. Cochleæ mire in campania caulem eũ perſequuntur: & ſuggendo are
faciunt. Folia quoq; illinuntur uenenatorù uulneribus ex uio. Bulbi neruis articuliſq; cũ
polenta tuſi illinuntur: Prodeſt & cõciſis ex aceto lichenas fricare. Item ulceribus putieſcẽ
tibus ex aqua imponere. Mãmarum quocq; & teſtium inflamationibus. Decocti in fæce ui⸗

ſuppoſito lintheolo medentur. F oliis in quocunq; morbo decoctis

tuſis expreſſus aut decoctus utilis fit corporis dolori cum melle, Item odorẽ corporis iu⸗

cundũ affectantibus cum iri arida & ſale exiguo. Folia etiam ſupradictis medentnr. Et ſtru
tis: panis: ulceribus in facie decocta cum uino. Cinis e radice alopecias emendar: & rimas

pedum. Decoctæ radicis in oleo ſuccus perniones & ambuſta. Et ad grauitatem aurium in

funditur. A cõtraria aure in dolore dentium. Prodeſt & urinæ pota modice radix & men-

ſtruis: & lateris doloribus. Itẽ ruptis ↄuulſis: tuſſibus drachmæ põdere ĩ uino pota. Fade &
uomi tiones adiuuat cõmanducata. Semine Sumpto turbatur uenter. Chryſermus & pa ⸗„

rotidas in uino decocta radice curauit. Item ſtrumas ↄmmixta cacia ex uino⸗Quidam aiut:

ſi impoſita radice pars eius in fumo ſuſpendatur & quarta die ſoluatur: una e radice areſ

cere ſtrumam. Sophocles ad podagras utroq; modo cocta crudaq; uſus eſt. Ad perniones

decoctam ex oleo dedit: & ſuffuſis felle in uino & hydropicis. Venerem quoq; cocitari cu
uino & melle perunctis aut bibentibus tradid erunt. Nenocrates & lichenas & pſoras radi⸗-

ce in aceto decocta tolli dicit.ltem ſi cocta ſit cum hyoſcyamo & pice liquida:alarũ quoq;

& fœminum uitia. Et capillum criſpiorẽ fieri raſo prius capite: ſi radice ea fricetur. Simus
lapides renum in uino decocta atq; pota eximit. Hippocrates ſemẽ eius ad impetus lyenis

dari cenſet. lumentorum quoq; uſcera ac ſcabiem radix illita aut decoctæ ſuccus ad pilum

reducis. Nures ét eadẽ fugt Cauerna præcluſa moriũtur. Aſphodelõ ab Heſiodo quidz
halimon appellari exiſtimauere: quod falſum arbitror. Eſt enim ſuo nomine halimõ no par
ui & ipſum erroris inter auctores. Alii enim fruticem eſſe dicunt denſ um:candidũ:ſine ſpi
na: foliis oleæ: ſed mollioribus. Coquitur autem hoc ciborum gratia. Radix tormina diſcu

tit drachmæ põdere in aqua mulſa pota. Item cõuulſa rupta. Alii olus maritimum eſſe di⸗

xere ſalſum: & inde nomẽ foliis in rorunditate lõgos laudatum in cibis. Duorum præterea

generum ſilueſtre: & mitius: utrunq; ꝓdeſſe dyſentericis & exulceratis cũ pane: ſiomacho
uero ex aceto. VIceribus uetuſtis illinitur crudum: & uulnerum recentium impetus lenire

perhibetur: & luxatorum pedum ac ueſicæ dolores. Silueſtri tenuiora folia: ſed in iiſdem

remediis effectus maiores:& in ſananda hominum ac pecorum ſcabie. Præterea nitorẽ cor

pori fieri:dentibuſq; candorem:ſi fricentur radice ea.Semine lingue ſubito ſitim nõ ſenti

ti. Hoc quoq; mandi:Et utraq; etiam cõdiri. Craterias ctiam tertium genus tradidit lõgio

ribus foliis & hirſutioribus: odore cupreſſi:naſci ſub hedera: maxime prodeſſe opiſtotho⸗
incis: cõtractiõibus neruorum tribus obolis in ſextarium aquæ. A canthos eſt topiaria &
urbana herba:elato logoq; folio crepidines marginum adſu rgentiumq; puluinorũ toros
ueſtiens. Duo genera eius ſunt aculeatum & cripum: quod b. euius. Alterum lene: quod
aliqui pederoton uocant: alii melamphyllum. Huius tadices uſtis luxatiſq; mire pſunt. Itẽ
ruptis cõuulſis:ptyſin metuentibus incoctæ cibo:maxime Ptyſana. podag ris quoc; illinun
tur tritæ & calefactæ calidis. Bupleron in ſponte naſcentium herbar numero græci habẽr:
caule cubitali: foliis multis longiſq;: capite anethi: laudatum in cibis,/Hippocrate in medi⸗
cina:Gaucone:& Nicandro. Semen cõtra ſerpentes alet. Folia ad ſecundas fœminarum uel
ſuccum ex uino illinunt. Et ſtrumis folia cũ ſale & uino.Radix contra ſerpentes daturĩ ui
no:& utinæ ciendæ. Bupreſtin magna in cõſtantia græci i liudibus ciborum etia habuere.
lIdemq; remedia taquam contra uenenum pꝓdiderunt. Et ipſum nomẽ indicio ẽ boum eſſe
uenenum: quos diſſilire diguſtata fatentur. Qua propter nec de hac plura dicemus. Eſt ue
ro cauſa quapropter uenena monſtremus inter gramineas coronas: niſi libidinis cauſa ex⸗
perenda alicui uidetur quam non aliter magis accendi putantq; pot u. Elaphoboſch feru
y i ii

LIEʒ'RR..

laceum ẽ geniculatum digyti craſſitudine:ſemine corimbis dependẽtibus: klis effigie: ſed

nõ amaris: foliis oluſatri: & hoc laudatum in cibis. Quippe etiam cõditumprogatur ad uri
nã ciẽdã. lateris dolores: ſedẽdos rupta cõuulſa ſanãda: inflatiões diſcutiẽdas: coli quoq; tor

menta. Cõtra ſerpentium omniũq; aculeatorũ ictus. Quippe fama eſt hog pabulo ceruos re

ſiſtere ſerpentibus. Fiſtulas quoc; radix nitro addito illita ſanat. Siccanda autẽ in eos uſus
prius eſt neſucco eius madeat: qui contra ſerpẽtium ictus facit eam deteriorem. Scandix

quoq; in olere ſilueſtri ag ræcis ponitur: ut. Opion & Eraſiſtratus tradunt. Item decocta al⸗

uumſiſtit. Semine ſingultus confeſtim ex aceto ſedat.Illinitur ambuſtis: urinas cit:DPecoa
ctæ ſuccus prodeſt ſtomacho: iocineri. renibus ueſicæ. Hæc eſt quam Ariſtophanes Euripi
di poetæ obiicit ioculariter matrem eius ne olus quidem legitimũ uenditaſſe:ſed ſcâdiciẽ.
Eadem erat enteriſcus: ſi tenuiora folia & odoratiora haberet. Peculiaris laus eius: ꝙ fatiga
to uenere corpori ſuccurrit: marceſcenteſq; ſenio iam coitus excitat. Siſtit profluuia alba

fœminarum. Et laſine olus filueſtre habetur ĩ terra. repens cum lactes multo:Horem fert ca

didũ: cõcilium uocant. Et huius eadem cõmendatio ad ſtimulandos coitus. Cruda ex aceto
in cibo ſumpta mulieribus lactis ubertatem præſtat. ſalutaris eſt ptyſin ſentientibus. Infan⸗
tium capiti illita nutrit capillum: tenatioreſq; eius cutem efficit. Eſt & caucalis feniculo ſi⸗
milis breui caule: foore eandido: cordi utilis. Succus eius bibitur ſtomacho perquã comoda
tus & urinæ: calculiſq; & harenis pellendis: & ueſicæ pruritibus. Extenuat & lyenis iocine-

ris renumq; pituitas. Semen menſes fœminarum adiuuat: bilemq; a partu ſiccat. Datur &

cõtra profſuuia genituræ uiris. Chryſippus & cõceptionibus eam putat cõferre multũ. Bi⸗
bitur in uino ieiunis. Illinitur & cõtra uenena marinorum: ſit Petricus in carmiĩe ſuo ſigni
ficat. His adnumerant ſion latius apio in aqua naſcens: pinguius:nigrius:copioſum ſemie:
ſapore naſturtü.Prodeſt urinis renibus. lyyembus. mulierũq; menſibus: ſiue ipſum in cibo
ſumptũ: ſiue ius decocti: ſiue ſemen eſt uĩo drachmis duab us. Calculos rũpit: aquiſq; quæ
gignunt eos reſiſtir. Dyſentericis prodeſt infuſe um. Item lentigini illitum: & mulierum ui
tiis in facie noctu illitum momẽto cuten emendat: & ramices lenit: & ſcabiem equorũ. Syl⸗
libũ chameleõti albo ſimilẽ æque ſpinoſã ne in cilicia ꝗqdem: aut ſiria aut phœnice: ubi naſci
tur. Coquere tanti eſt: ita operoſa eius culina traditur. In medicina nullum uſũ habert. Sco
Iymon quoq; in cibos recipit oriens: & alio nomine limonion appellat. Frutex eſt nunquã
cubitali altior: criſtiſq; foliorum ac radice nigra:ſed dulci. Eratoſtheni quoq; laudata ĩ pau
peris cœna. Vrinam ciere præcipue traditur. Sanare lichenas & lepras ex aceto. Venerem ſti
mulari in uino: Heſiodo & Alceoteſtibus: qui florente ea cicadas acerimi catus eſſe: & mu
lieres libidinis auidiſſimas: uiroſq; in coitum pigerrimos ſcripſere: uelut prouidentia natu
ræ hoc adiumento tunc ualentiſſimo. Item graueolentiam alarum emendat: radicis emedu
latæ unica in uini falerni heminis tribus decoctam ad tertias: & a balneo ieiũo:ltemq; poſt

cibum cyathis ſingulis Hu eſt quod Xenocrates promittit experimento uitium

id ex aliis per urinam effluere. Eſtur & ſonchos: ut quem heſeo apud. Callimachũ appo⸗

nat Hiecate caule uterq; albus & niger: lactucæ ſimiles ambo:niſi ſi pinoſi eſſent: caule cubi

tali anguloſo: intus cauo: ſed qui fractus copioſo lacte manet. Albus qui e lacte nitor uti
lis ortopnoicis lactucarum modo. Eraſiſtratus calculos per urinam pelli eo mõſtrat: & oris
graueolentiam cõmanducato corrigi. Succus trium cyathorum menſura e
oleo calefactus adiuuat partus: ita ut a potu ambulent grauidæ. Datur & ĩ ſorbitione. pſe
caulis decoctus facit lactis abundantiam nutricibus coloremq; meliorem ifantium. Vtiliſ
ſimus iis quæ lac ſibi coire ſentiant. Inſtillatur auribus ſuccus: calliduſq; in ſtranguria bibi

tur cyathi menſura: & in ſtomachi roſionibus cum ſemine cucumeris nucleiſq; pineis. Illi⸗

nitur & ſedis collectionibus. Bibitur contra ſerpentes ſcorpioneſq;: radix uero il linitur. Ea
demq; decocta in oleo punici mali calice aurium morbis præſidium eſt.Hæc omnia ex albo
Cleomporus nigro prohibet ueſci: ut morbos faciẽte:de albo conſentiẽs. Agothocles etiã
contra ſunguinem tauri demõſtrat ſucco eius uti. Refrigeratoriam tamen uim eſſe conue
nit nigro: ex hac cauſa imponendum cum polenta. enon radice albi ſträguriam docet ſa⸗
nari. Chondrilon ſiue condrile folia habet intubi circum roſis ſimilia: caulem minus peda
li ſucco madentem amaro:radice fabæ ſimi E a
r;& maſticem tuberculo fabæ: quæ appoſita fœminar um menſes trahere dicitur. Tuſa cũ ra
dic bus tota diuiditur in paſtillos contra ſerpentes argumemno probabili.Siquidem mures

ſura in uino albo &

li: aliquando numeroſam. Habet proximam ter⸗

reſtes .
umpio
bus Util
uncon,
ms Juch
ciopnol
Akecunſi
hemmecllu
lioro Nor
niclu⸗
lureum
moraele
Mtucule
ſoumnlenn
ſueinprot
uenron
ſopreſtes
junta fuen
giepdum⸗
Aborest
hecpoſten

In
ſn
Plinnupe
bunos lce
coterulr⸗
guslvonck
liorkue
inis.
lalesabi
lentbuſg
tolerung
rcidisul
Gentidan
boelit
Clsautar
☛
Colinrct
Ucontrari
nienrcich
neninc
Vlluns
naeti
Uiar Se
uscun
alunl.
Num D
tum bit
ciendos.
Enitucine
NReagbnn

lls ctrete
DkCLur1
Kcdl g
lo bruosr
Auteinecsulne
rem. Kmneir
hen ceeocah⸗
MimnscdDero⸗
opkamz Eii
eledſöcte,
wseinsottie
proſuunnid
oforemtenc
Cucherzen

EnnbusArtin

Nuteniculoſi⸗
eniconoc
Aheni ioci⸗
ſon. Daurs
fene mult b⸗
mielvo ion
wrioſuntne:
enich,
pirmnig ge
rnmblenmut
S5
gticeukihle
ulübober d
lercſt nni
Plucminan
1o⸗Venmnl
inudshu
Nitmmuutu
Menedu
o vitium
chüappo⸗
Cule cudt
epitor uti
ar⸗Aoi
no albo
–
jumn Vil
pguri hbi
Pineĩli
illinicu
nninerzo
thockeze
eſſe onbe

agreſtes læſi ab iis hanc eſſe dicuntur. Succus ex uino coctæ aluum ſiſtit. Eadem palpebra⸗
rum pilos inordinatiſſimos pro gumi efficaciſſime regit. Dorotheus ſtomacho & cõcotio⸗-
nibus utilem ſuis carminibus pron unciauit.Aliqui fœminis & oculis:generationiq uiro⸗
rum contrariam putauere. Inter ea quæ temere manduntur boletos merito poſueri. Opti
mus quidem eſt iis cibus: ſed imenſo exemplo in crimen adductus ueneno. I iberio. Clau⸗
dio principi per hanc occaſionem a coniuge dato Agr ppina:quo facto illa terris uenenũ
alterum ſibiq; ante omnes Neronem ſuum dedit. Quorundam ex iis facile noſcuntur ue
nena: diluto rubore: rancido aſpectu: liuido intus coſore: rimoſaſtri pallido per ambitum
labro. Non ſunt hæc in quibuſdam: ſicciq; & nitri ſimiles ueluti guttas in uertice albas ex
tunica ſua gerunt Voluam enim terra ob hoc prius gignit:ipſũ poſtea ĩ uolua ceu ĩ ouo ẽ
luteum. Nec tunicæ minor gratia in cibo infantibus boleti. Rũpitur hoc primo naſcente:
mox creſcente in pediculo corpus abſumitur: raroq; unquã geminis ex uno pede. Origo
pria cauſadq; limo: & aceſcente ſucco mandẽtis rerræ: aut radicis ferme glandiferæ:initioq;
ſpuma lentior. Dein corpus membranæ ſimile: mox partus: ut diximus illa pernitialia pror
ſus improbanda:ſuenim caligaris clauus: ſi ferri uel calybis aliqua rubigo: aut päãni marcor
affuerit:omnẽ ilico ſuccum alienum ſaporemq; in uenenum ecoquit: deprehendiſſeq; ni
ſi agreſtes poſũt:atq; colligunt. Ducunt ipſi alia uitia. Nunc quidẽem ſi ſerpentis cauerna
iuxta fuerit: ſi pateſcentes primo adhalauerit capaci uenenorum cognatione ad uirus acci
piendum. Itaq; caueri conueniet prius quã ſe condant. ſerpentes. Signa erũt tor herbæ tot
arbores fruticeſq; ab emerſu earum ad latebram uſq; uernantes & uel fraxini tãtum folia
nec poſtea naſcẽtia: nec decidetia. Et boletis quidẽ ortus occaſuſqʒ omnis ĩtra dies ſeptẽ ẽ.
PWA-. e fungis & ſilꝑhio: & de laſere medo. Ca, XXIII,
Vngorũ lætior natura:& numeroſa genera:& onge nõ niſi pituita arborum. Tu⸗
f tiſſini qui rubent callo minus diluto rubore quã boleti.Mox candidi: uelut apice
flaminis inſignibus pediculis. Tertiũ genus ſuillis uenenis accomodatiſſimũ. Fa⸗
milias nuper interemere: & tota conuiuia. Anneũ Serenum prefectũ Neronis uigilũ & tri⸗=
bunos & centuriones quoſq;. Voluptas tãta ancipitis cibi. Quidam diſcreuere arborum fi⸗
co ferula: & gum ni ferentibus. Nos itẽ fago aut robore aut cupreſſo ut diximus. Sed iſta
quis ſpondet in uenabulise Omniũ colos Iluidus. His haberit ueneni argumentum:quo ſi
milior fuerit abortum fici. Aduerſus hæc diximus remedia: dicemuſq;: Interim ſunt aliqua
& in iis Claudius ſtomacho utiles putat boletos. Siccantur- pedentes ſuilli iunco tranſfixi:
quales a bithina ueniunt. Hi fluxionibus alui quas rheumatiſmos uocant: medẽtur: excreſ
centibuſq; in ſede carnibus: minuunt enim eas: & tempore adſumunt. Item lentigines &
mulierum uitia in facie leuant. Leuantur etiam ut plumbum in oculorum medicamenta.
Sordidis ulceribus: & capitis eruptionibus: canum morſibus ex aqua illinũtur. Libet & co
quendi dare aliquas comunes in omni eorum genere obſeruationes:quando ipſæ ſuis ma
nibus delitiæ præparant hunc cibum ſolum: & cogitatione ante paſcuntur ſuccineis noua
culis aut argento apparatu comitante. Noxii erunt fungi: qui in coquendo duriores fiunr
Innocentiores qui nitro addito coquentur:ſi utiq; percoquatur. Tutiores flent cum carne
cocti: aut cum pechculo pyri. Proſunt & pyra confeſtim ſumpta. Debellat eos & aceti natu
ra contraria his. Hymbribus proueniunt omnia hæc., Hymbre & ſilphion uenit primo e cy
reis: ut dict um eſt. Ex ſyria nunc hoc maxime ĩportatur deterius perthico: ſed medico me⸗
lius: extincto omni cyrenaico ut diximus. Vſus ſilꝑhii in medicina. Nam folia ad expurgan
das uuluas: pellendoſq; emortuos partus decoquuntur uino albo odorato: ut bibatur mẽ
ſura acetabuli a balneis. Radix prodeſt arteriis exaſperatis: & collectionibus ſanguinis illi
nitur. Sed in cibis coquitur ægre. Inflamationes facit & ructus. Vrinæ quoq; noxia. Sugilla
tus cum uĩo & oleo amiciſſima: & cum cæra ſtrumis: Verucæ ſedis crebriores eius ſuſfitu
cadunt. Laſere ſilphio profluens quo diximus modo inter eximia eſt naturæ dona nume-
ratum.Pluribus compoſitionibus in ſeritur. Per ſe autẽ algores excalfacit. Potum neruo
rum uitia extenuat. Fœminis datur in uino,Et lanis mollibus admouetur uuluæ ad mẽſes
ciendos. Pedum clauos circũſcarificatos ferro mixtum ceræ extrahit. Vrinã ciet ciceris ma
gnitudine dilutum. Andrias ſpondet copioſius ſumptum:nec inflationes facere: & conco⸗
ctioni plurimum conferre ſemibus & cœminis. Item hyeme quam æſtate utilius. Ver untaz⸗
mẽ aquam bibentibus: cauendumq; ne aqua ſit exulceratio inter.Ab ægritudine recreatio

ni efficax in cibo Tempeſtiue eni darũ cauterium o tinet:aſuetis etiâ utilius quà experti S nenl
bus Extera corporũ indubitatas confeſſiones Rabet. venena telorum & ſerpentium extin lolp
guit potum ex aqua uulneribus iis circ unlinitur. Scorpionum tantum plagis ex oleo. VIce lah
rribus uero nõô matureſcentibus cum farina hordeacea uel fico ſicca. Carbunculus cum ru⸗ –
ta uel cum melle: uel per ſe uiſce ſuperlitum ut hæreat: Sic & ad canis morſus. Excreſcenti mn
bus circa ſemen cũ germine punici mali ex aceto decoctum. Clauis pedum qui uulgo mor lgben
ticini appellantur nitro mixto. Ante fubacta carnes replet cum uĩo & croco:aut pipere:aut Eumtu
murium fimo & aceto. Perniones ex uino fouet: & ex oleo coctum imponitur. Sic & callo. ſoloͤe
Clauis pedum ſuperra ſis præcipue utilitatis. Contra aquas malas: peſtilentes tractus: uel nſod
dies. In tuſſi: uua: fellis ueteris eff uſione: hydropicis raucitatibus. Confeſtim enim purgat ſinſo⸗
fauces: uocẽq; reddit. Podagras ĩ in ſpongia dilutum poſtea lenit Pleureticis in ſorbitiõe Cuſin
uinũ poturis datur: cõtractionibus: epiſthonicis: ciceris magnitudine cæræ circunlitum. In uincb
angina gargarizatur. Anhelatoribus & in tuſſi uetuſta cũ porro ex aceto datur atq; ex ace öchimn
to ĩis qui cong ulum lactis ſcorbuerint. Præcordiorum uitiis: ſyntecticis: comitialibus cũ ui ſlanen
no in aqua mulſa:linguæ: paralyſi. Coxendicibus lumborũ dolotibus cum decocto melle Aircdet
illinitur. Nõ cenſuerim quod auctores ſuadent:cauernis Jentium in dolore inditum cæra Tibame
includi:magno experimento hominis: qui ſe eadem cauſa præcipitauit ex alto: quippe tau⸗ ernlein
ros inflamant naribus illitis ſerpentes auidiſſimas uini admixtũ rumpit: ideo nec iungi ſua niscont
ſerim cum atticco melle: licet præcipiant. Quas habeant utili tates admixtũ aliis immenſo iinarer
eſt referre:& nos ſimplicia tractamus.quoniam in lis naturai eſſe apparet. in illis coniectu cpera
ram ſæpe fallacem: nulli ſatis cuſtodita in mixturis concordia naturæ ac repugnantia. Qua prist
de re mox plura dicemus òMDM Aruplari
JAv.-. De natura mellis ex aqua mulſa. Et quare genere obogꝶ mores immutentur⸗ tſt
“ && de melitide & cæra. Ca. XXIII. nm Non
,On edſſet mellis auctoritas in precio minor: ꝗᷓ laſeris: ni ubiq; naſceret᷑.Illud ipſa fa lhundiog
K.. der ſit natura. Sed huic gignẽdo aĩal ut diximus numeros ad uſus ſi quotien (puſtii
rf. v miſceat᷑: æſtimemus. Prima ꝓppolis alueog de ꝗᷓ diximus aculeos & oĩa ĩfixa corpo idpolece
gi etrahit: tubera diſcutit: dura ↄcoquit: dolores neruoꝶ mulcet ulceraq; iã deſperàtia cica (idbusc
trice includit.Mellis ꝗdẽ ipſius natura talis é: ut putreſcere corpora nõ ſinat iucũdo ſapore fugumd
atq; nõ aſpero. Alia ꝗᷓ falis natura faucibꝰ: tõſillis: angiæ: oĩbuſq; oris deſideriis utiliſſimũ ”
areſcẽtiqʒ ĩ febribus lĩguæ.Iã uero peri pneumonicis pleureticis decoctũ.Itẽ uulneribus: a R
ſerpẽte pcuſſis. Et cõtra uenena fũgorũ.Paralyticis ĩ mulſo qꝗ ſuæ mulſo dotes ↄſtãs. Mel
autibus ĩſtillatũ cũ roſaceo lẽdes & fœda capitis aĩalia necat. Vſus deſpumati ſẽper aptior: t
ſtomachum tamen. inflat: bilem auget: faſtidium creat: & oculis per ſe inutile aliqui arbi⸗ dcoc,
trantur. Rurſus quidam angulos exuceratos melle rangi 1 uadet Mellis cauſas atque dif⸗ fues ton
ferentias nationeſq; iudicationem in apium ac deinde florum natura diximus: cum ratio lanrct
operis diuidi cogeret miſcenda.Rurſus naturam rerum ernoſcere uolentibus in mellis genet
operibus & aqua mulſa tractari debet. Duo genera eius ſubitæ ac recentis. Alterum inue Rane
teratæ. Repentina deſpumato melle præclaram utilitatem habet in cibo ægrotantium le⸗- (cclih
ui: hoc eſt alicæ elutæ: uiribus recreandis: ore ſtomachoc; mulcendo: ardore refrigerando . Hi
Frigidam enim utilius dari uentri moliendo. Inuenio etia apud auctores hũc potũ bibẽdũ anntk
alſioſis. Itẽ animi humilis & p̃parci: quos illi dixere micropſycos. Eſt & ratio ſubtilitatis in cai
menſæ a Platone deſcendens. Corpuſculis rerum leuibus ſcabris anguloſis rotũdis magiſ 1
aut minus ad aliorum naturam accidentibus: ideo nõ eadem omnibus amara aut dulcia e H c
Sic & in laſſitudine promiores eſſe ad icacundiam & in ſiti. Ergo & hæc animi aſperitas ſeu u
potius animæ dulciore ſucco mitigatur. Lenit tranſitũ ſpiritus:& molliores facit meatus ch
ne ſcindant euntẽ redeuntemq;: Experimenta in ſe cuiq;- Nullius nõ ira luctuſq; triſtitiæ. uir
Omnis animi impecus cibo mollitur: Ideoq; obſeruanda ſunt quæ nõ ſolum corporũ me/ ni⸗
dicinã: ſed & morũ habẽt. Aqua mulſa & tuſſientibus utilis traditur. Calefacta incitat uomi sdll
tiones. Contrauenenum pſimyrhi ſaluraris addito oleo.Item contra hyoſcyam cum lacte H cunt
maxime aſinino: & contra halicaccabin ut diximus. Infunditur & auribus & genitali/ Rakn
um fiſtulis. VYuluis in ponitur cum pane molli. Subitis tumoribus: Iuxatis: leniendiſq; om oſthr
nibus. Inueteratæ autẽ uſum damnauere poſteri. Minus innocente aqua:minuſqʒ; uino fir⸗ rotien
müũ. Longa tamẽ uetuſtate tranſit in uinum: ut coſtat inter omnes ſtomacho inutiliſſimũ in

lius Aueren
Ipentium dnrn

Wercle.

mculusamn,
1s Lerlann
gbiuulgon
dau Uiereat
itr al⸗
des mamenel
imeninpunn
kisin lordinie
circunlitun h
uur gerr
nitialibbascän
ccocto mele
incitun cen
orguppetau⸗
onrciungiſi
Mis immento
nilis coniecn

gnmmtin Qua

imImmenue
W
Undid
lusſiquoren
Giaifimco
deſerita n
tiucicolpa
Enisunliini
euulenbus
ilengroe
tuniabi⸗
npe dib⸗
mn matio
inmelis
utinde
nium k⸗
zigerando
bbbli
cilicatis
nds wugt
t dulcine⸗
Penirnͤi
cit men
Ggtrilik.
otpotüm,
eiruvon
n u lie
8 genin/
ehdiho
8 nofn
untiii

—

frug um omittemus? Nimirum & has indicare conuenit.

nerui ꝙ contrarium. Semper mulſum ex uetere uino utiliſſimũ facillimeq; cum melle cõ⸗

corporatur: quod in dulci nunꝗᷓ euenit. Ex auſtero factum nõ implet ſtomachum .neq; ex

decocto melle: minuſq; inflat: quod fere euenit. Appetentium quoq; reuocat auidi tatem ci
bi.Aluum mollit frig ido potu pluribus: calido ſiſtit. Corpora auget. Multi ſenectam lon/

gam mulſi tantum nutritu tolerauere: neq; alio ullo cibo. Celebri Polliomis Romuli exem
plo quem centeſimum annum excedentem cũ Diuus A uguſtus hoſpes interrogaret: qua

nam ratione maxime uigorem illum ammi corporiſq; cuſtodiſſet: ille reſpondit: intus mul
ſo: foris oleo. Varro regum morbum cognominatum aquatorum tradit: quoniam curetur
mulſo. Melitides quo fieret modo ex muſto & melle docuimus in ratione uini. Sæculis i,1
fieri nõ arbitror. Hoc geuus inflationibus obnoxium. Solebat tamen inueteratarum alui

cauſa dari in febre.Itẽ articulario morbo & neruorũ infirmitate laborantibus & mulieribꝰ
uini abſtemiis. Mellis naturæ adnexa cæra eſt: de cuius origine & bonitate nationibuſq; ſu
is diximus locis. Omnis aut mollit: calfacit: explet corpora: recẽs melior. Dat in ſorbitione
dy ſentericis. Fauiq; ipſi in pulte alicæ prius toſtæ. Aeuerſatur lactis nature milii magnitu

dine decem grana cære hauſta non pati untur coagulari lac in ſtomacho. Si inguem tume-
at albam cæcam in pube fixiſſe remedio eſt. Nec huius uſus: quos mixta aliis preſtat: enu „
merare medicina poſſit: ſicuti nec cæterorum que cum aliis proſunt. Iſta ut diximus inge

Miis conſtant. Non fecit cærata: malagmata: emplaſtra:collyria: antidota. Parens illa ac di

uina rerum artifex. Officinarum immo uerius auaritiæ commenta ſunt. Naturæ quidem
Opera abſoluta atq; perfecta gignuntur: paucis ex cauſa non ex coniectura rebus abſum-

ꝓtis: ut ſucco aliquo ſicca temperantur ad meatus. aut corpore alio humentia ad nixus.
Struplatim quidem colligere a miſcere uires non coniecturæ humanæ opus eſt: fed impu
denctiæ eſt. Nos nec indicarum arabicarum ; mercium: aut externi orbis attingimus medi
cinas. Non placent remediis tam longe naſcentia. Non nobis gignuntur. Immo ne illis 9/
dem:alioquin non uenderem. Odorum cauſa unguentorũq;: & delitiarum: ſi placet etiam
ſuperſtitionis gratia emantur: quoniam thure ſupplicamus & coſto. Salutem quidem ſine
iis poſſe conſtare:uel ob id probabimus: ut tanto magis fui dilitia pudeat. Sed medicina e
Horibus coronamentiſq; & hortenſis: quæq; manduntur hærbis proſecuti: quoniam nodo⸗
Coontra compofſitior dicorum medicine ex frugibus. Ca. XXV.
N primis ſapientiſſima animaliũ eſſe conſtat: quæ fruge ueſcantur. Siliginis gra
na combuſta & trita i uino amineo oculis illita epiphoras ſedant. Tritici uero fer
ro combuſta iis: quæ frigus uſſerit: præſentaneo ſunt remedio. Farina tritici & ace
co cocta neruorum contractionibus cum roſaceo uero & fico ſicca mxtique decoctis. Fux

2

. △
618 Aseee Teoo! T * 1511

fures tonſillis faucibuſq; gargatizatione proſunt. Sex. Pompeius prætorii uiri pater hi/

ſpaniæ citerioris princeps cum horreis ſuis uentilandis praſideret: correptus dolore poda⸗

græ mer ſit in tritum ſeſe ſuper genua: leuatuſqʒ ſiccatis pedibus mirabili modo hoc po/

ſtea remedio uſus eſt. Vis tanta eſt: ut cados plenos ſiccet. Paleam quocq; tritici uel hor/

dei calidam imponi ramicum in commodis experti iubent: quaq; decoctæ ſunt aqua foue

ri. Eſt & farræ uermiculus teredini ſimilis: quo cauis dentium cæra incluſo cadere uitiatiè
dicuntur: etiã ſi fricentur. Olyram arincã diximus uocant. EHlac decocta fit medicamentũe
quod ægyptii ateram uocant: infantibus utiliſſimum: ſed & adultos illinunt eo. Farina
ex hordeo & cruda decocta collectiones impetuſque diſcutit: lecit & concoquit. Deco⸗
quitur alias in mulſa aqua aut fico ſicco. Ad iocineris dolores eam in poſca poſitã concoꝗ
Opus eſt aut cũ uino. Cũ uero inter cõcoquendũq; diſdutiẽdũq; cura eſt: tũc in aceto me⸗

lius: aut in fæce aceti: aut cotoneis pyris ue decoctis. Ad multipedum morſus cum mel

le:ad ſerpentium in aceto: & contra ſuppurantia: ad extrahendas ſuppuratigꝗnes ex po⸗
ſca: addita reſina & galla. Ad concotiones uero & ulcera uetera cum reſiſa. ? ad duriti=
as cum fimo columbarum aut fico ſicco: aut cinere. Ad neruorum inflammationes aut
inteſtinorum: uel aurium uel uirilium dolores cum paparuere aut meliloto. & quotiens

ab oſſibus caro recedit. Ad ſtrumas cum picæ & impubis pueri urina. Cũ oleo & fenogræ⸗

co cõtra tumores præcordiorũ: uel in febribus cũ melle uel adipe uetuſto. Suppuratis triti
cea farina multo lenior. Neruis cũ hyoſcyami ſucco illinitur. Ex aceto & melle lentigina,
Rea ex qua aliquã fieri diximus efficatior etiã hordeacea uidet trimeſtri mollior. Ex uiuo

Doid

n. E

„

LIBER.
rubro ad ſcorpionum ictus tepida: & ſanguinem excreantibus. Item arteriæ. Tuſſi cum
caprino ſeuo aut butyro. Ex fœno greco molliſſima omniũ. Vlcera manãtia ſanat: & furfu-
res corporis: ſtomachi dolores: pedes & mamas cũ uino & nigro cocta. Herina magis cæte⸗
ris purgat ulcera uetera & grangrenas. Cum ra phano & ſale & aceto lichenas. Lepras cum
ſulphure uiuo. Et capitis dolores cum adipe anſerino impoſita fronti. Strumas & panas cõò
coquit in fimo columbino & lini ſemine decocta in uino. De polentæ generibus in frugũ
loco ſatis diximus locorũ ratione: quæ a farina hordei diſtat eo quod torretur. Ad ſtoma-
chum utilis: aluum ſiſtit: mpetuſq; rubicundi tumoris. Et oculis illinitur & capitis dolori
cum menta: aut alio refrigerãte herba. Item pernionibꝰ? & ſerpentiũ plagis. Item ambuſtis
ex uino. Inhibet quoq; puſtulas. Farina in pollinen ſubacta uim extrahẽdi humoris habet.
Ideo & cruore ſuffuſis in faſcias uſq; ſanguinẽ pducit. Efficacius in ſapa. Imponitur & pe⸗
dum callo clauiſq;. Nam cum oleo uetere ac pice decocta polline condyllomata: & alia om
nia ſedis uitia ꝗᷓ maxime calido mirabilem in modum curantur. Pulte corpus augetur. Fa⸗
rina qua chartæ glutinantur ſanguine excreantibus datur tepida ſorbẽda:efficaciter pro⸗
deſt. Halica res romana eſt & non pridem excogitata: alioquin non ptiſanæ potius laudes
ſcripſiſſent græci. Nondum arbitror. Pompeii magni ætate in uſu fuiſſe: & ideo uix quicꝗᷓ
de ea ſcriptum ab aſclepiadis ſchola. Eſſe quidẽ eximie utilem nemo dubitat:ſiue eluta de⸗
tur ax aqua mulſa: ſiue in ſorbitiones decocta: ſiue in pulte. Edem in aluo ſiſtenda torret:
dem fauorum cæra coquitur: ut ſupra diximus. Peculiaris tamen longo morbo ad tabitu-
dinem redactis ſubuenit: termis eius cyathis in ſextarium aquæ ſenſim decoctis: donec om
nis aqua cõſumarur. Poſtea ſextario lactis ouilli aut caprini addito per cõtinuos dies mox
adiecto melle. Tali ſorbitionis genere emendantur ſyntheſes: que ſunt ex iis ſumptæ. Mi⸗
lio ſiſtitur aluus. Diſcutiuntur tormina in quem uſum torretur ante. Neruorũ doloribus
& aliis feruens in ſacco ponitur. Neq; aliud utilius: quoniã leuiſſimum molliſſimũq; eſt:
& caloris capaciſſimum. Itaq; talis uſus eius eſt ad omnia quibus calor pro futurus eſt. Fa-
rina eius cum pice liquida ſerpẽétium & multipede plagis imponitur. Panicum Diocles me/

dicus mel frugum appellauit. Effectus habet quos milium. In uino potum prodeſt dyſen⸗
tericis. Similiter iis quæ uaporanda ſunt ex calfactum imponitur.Siſtit aluum in lacte ca⸗

prino decoctum: & bis die hauſtum. Sic prodeſt & ad tormina. Seſama trita in uino ſumpta
inhibet uomitiones. Aurium inflammationi illinitur & ambuſtis. Eadem efficit & dum in
herba eſt. Amplius hoc oculis imponitur decocta in uino ſtomacho inutilis cibꝰ: & animæ

grauitatem facit. Stellionum morſibus reſiſtit. Itrem ulceribus quæ cocoethe uocant. Et au

ribus oleum quod ex ea fit: prodeſſe diximus. Seſamoides aſimilitudine nomẽ accipit: gra⸗
no amaro:folio minote. Naſcitur in glarioſis. Detrahit bilem in aqua potum. Semen illini=
tur igni ſacro. Diſcutii panos.Eſt etiam nunc sliud ſeſamoides anticyræ naſcẽs: quod ideo

aliqui anticyricon uocant: cætera ſimile erigeronti herbæ: de qna ſuo dicemus loco. Granũ

ſeſamæ datur in uino dulci ad detractiones quantum trinis digitis capitur. Miſcent & hel
lebori albi & dimidium obolum. Purgationem eam adhibentes maxime inſanæ melanco⸗
liæ: comitialibus podagris: & per ſe drachmæ põdere exinanit. Hordenm optimum quod
candidiſſimum. Succus decocti in aqua celeſti digeritur in paſtillos: ut infundatur ex⸗=
ulceratus intraneis & uuluis. Cinis eius ambuſtis illinitur: & carnibus: quæ recedunt ab
oſſibus: & eruptionibus pituitæ: muris araneis morſibus. Idem aſperſo ſale ac melle cã

dorem dentibus & ſuauitatem oris facir. Eos qui pane hordeaceo uruntur morbo pe

dum tentari negaut. Nouemq; granis ſi furunculum quis circunducat: ſingulis ter ma
nu ſiniſtra & omnia in ignem abiiciat: confeſtim ſanari aiunt. Eſt & hærba phœnicea ap/
pellata a græcis: a noſtris uerio hordeum murinum. Fiæc trita ex uino pora præclare ciĩet
menſes. Pthiſanæ quæ ex hordeo fit: laudes uno uolumine condidit Hippocrates: quæ
nunc omnes in haliquam tranſeunt. Contra quanto innocentior eſt halica. Hippocrates
tantum ſobitionis gratia laudauit: quoniam lIubrica ex facili haurietur quouiam ſitim
arcet: quoniam in aluo non tumeſcerer: quoniam facile redderetur: & aſſuetis hic ſolus
cibus in febribus die poſſet dari: tanrum remotis ab iſtis qui medicinam fame exer/

cent. Sorbitione tamen dari tantum uetuit. Aliudue ꝗᷓ ſuccum ptiſanæ. Item uetuit ́⸗

diu pedes frigidi eſſent: tunc quidem nec potionẽ dandã. Pit & ex tritico glutinoſior: arte
riæq; ex ulceratæ utilior. Amylon hebetat oculos: & gu æ inutile cõtra creditur. Itẽ ſiſtit

Zuumkke
Cenudu
ſemuncin
cocaina
gua en
Peturer
Neto Al
ſalurara.
ſonopych
Auunme
niushoct
Lonisaq⸗
ponitlieb
timabun
cbandiro.
necerur.
notöidin
lani
exxetod
celeaudh
terescolo
Auum Len
enocklo⸗
limenk
Pngnrän
Oallocun
irpontur.
lreout
Ccotiede
nisaniſ
grenscu
hu Vleen
mlentisde
Goulus
tmromale
nieſtinuri
leni 2
it ame
Emicoch
(ionele.
kheme ket⸗
Uherlech
(Ged i
eü
on
Emt
Cencön
Nerij ſan
uNoſ
dhrtie
glinten
tormim⸗

r. Tun in
ſumn Atun
ma 8 6 ee⸗
leprbcn
msannc
ndusin fin .
tur Aſenn
Acpitidlet
lrtemmnbute
Wumons hode,
nponituräd
nurrKNalnn
ngetuy
mcxiter No⸗
oriuslaucts
ronin gui,
bleelurade⸗
erch woret
Ordo binn⸗
Mis doreron
nuoscisn
isſungah⸗
vorücanhn
miocdesnen
rocektchic⸗
uminhar
inuivoſon
fiitAdmn
Schedi
e uoIA
nenpre,
Snollileo
co Crani
ſent Abel
emmelunco⸗
daruren
ceduuntin
cmele
tmotbo he
zulistel m
nice
Eclxecet
crtes:

HM VVX.
aluum. Epiphoras oculorum inhibet: & ulcera ſanat. Item puſtulas & fluitiones ſanguinis.
Genas duras emollit. Datur cũ ouo iis qui ſanguinem reicereint. In ueſicæ uero dolore

ſemuncia amyle cum ouo & paſſis tribus ſufferuefacta a balneo. 4 Quin & auenæ fariny de⸗

cocta in aceto tollit neruos. Lanis ipſæ quo uiuitur innumeras pene cõtinet medicinas: ex

aqua en m & oleo aut roſaceo mollit collectiones: ex aqua mulſa duritias ualde mitigat.
LDatur ex uino ad diſcutienda ualens: aut quæ perſtringit opus ſit. & ſi magis erianum ex
aceto. Aduerſus acxutas pituitæ fluxiones: quas græci rheumatiſmos uocant. Iteni ad pcuſ⸗

ſa luxata.Ad omnia autẽ hæc fermentatus: qui uocatur autopyrus: utilior. Illinitur & pa/

rononychiis: & callo pedum in aceto ueteri. Nauticus panis tuſus atq; iterum coctus ſiſtit
aluum. Vocis ſtudioſis & contra diſtillationes ſuccum eſſe primo cibo utiliſſimuũ eit. Sita/
nius hoc trimeſtris incuſſa in facie: aut diſquãmata cum melle aptiſſime curat. Candidus
gris aqua calida frigidaue madefactus leuiſſimũ cibũ prebet. Oculorũ tumori ex uino ĩ
ponit: ſic & puſtulis capitis: aut adicta arida myrto. Lremulis panẽ ex aqua eſſe ieiuniis ſta
tim a balneis demõſtrat. Quin & grauiratẽ odorũ cubiculis uſtus emendat: & uini in ſac/
cis addito. Auxiliatur & faba. Naq; ſolida fricta feruẽſq; in acri aceto cõiecta torminibus
medetur.In cibo freſſa & cũ allio cocta cõtra deploratas tuſſes ſuppurationeſq; pectorum
uottidiano cibo ſumitur: & cõmanducata ieiunio ore etiam ad furunculos maturandos
dicuticdos ue ĩpenitur: & in uino decocta ad teſtiũ tumores & genitaliũ. Lomẽto quoc
ex acetodecocto tumores maturat atq; aperit. Itẽ liuoribus cõbuſtis medetur. Voci eã pro
deſſe auctor eſt. M. Varro. Fabaliũ etiã ſiliquarũq; cinis ad coxendices: & ad neruorum ue
teres dolores cum adipis ſuilli uetuſtate prodeſt: & per ſe cortices decocti ad tertias ſiſtũt
aluum. Lens optime quæ facilime coquitur: eaq; quæ maxime aquâ abſorbet. Aciem qui/
dem oculorum obrtundit: & ſtomachum inflat. ſed aluum ſiſtit in cibo magiſq; diſcocta cæ
leſti aqua. Eadem ſoluit minus percocta. Puſtulas ulcerum rumpit: eaq; quæ intra os ſunt
purgat & aſtringit. Collectiones omnes inpoſita ſedat: maximeq; exulceratas & rimoſas.
Oculocum autem epiphoras cuin meliloto aut cotoneo. Contra ſupurantia cum polenta
imponitur. Decoctæ ſuccus ad oris exulcerationes & genitalium adhibetur. Ad ſedem cũ
roſaceo aut coroneo.In iis quæ acrius remedium exigunt cum putamine punici melle mo
dico adiecto. Ad id demum ne celeriter inareſcat: adiiciũt & betæ folia. mponitur & ſtru⸗
mis paniſq; uel maturis uel matureſcẽtibus ex aceto diſcocta. Rimis ex aqua mulſa: & grã
grems cum punici germine. Item podagris cum polenta: & uuluis & renibus: & pernioni/
bus. VlIceribus difficile cicatricem trahentibus. Propter diſſolutionem ſtomachi.xxx. gra/
na lentis deuorantur. In choleris quoq; & dyſenteria efficatior eſt in tribus aquis cocta. In
quo uſus melius ſemper eam turrere: aut tunderet tenuiſſima detur uel per ſe uel cũ co

roneo malo:aut pyris: aut myrto:aut in tubo erratico:aut beta nigra: aut platagine.P ulmo
ni eſt inutilis: & capitis dolori: neruoſiſq; omnibus: & felli: nec ſõno facilis ad puſtulas uti⸗

Iis:igniq; ſacro & mãmis in aqua marina decocta. in aceto autem duritias & ſtrumas diſcu
tit. Stomachi quidem cauſa polẽte modo potionibus inſpergitur. Quæ ſunt imbuſta aqua
ſemicocta curat:Poſtea trita & per cribrum effuſo furfure.mox procedente curatione ad-
dito melle: Ex poſca coquitur ad gutura. Eſt & paluſtris lens & per ſe naſcens in aqua non
Huente refrigeratoriæ naturæ. Propter quod colloctionibus illinitur: & maxime podagris
& per ſe cũ polenta glutinat & interanea pcidẽtia. Eſt ſilueſtris & eleliſphacos dicta a gre⸗
cis: ab aliis phacos. Ea eſt ſatiua lente leuior & folio minore: atq; ſicciore & odoratiore. Eſt
& alterũ genus eius ſilueſtris:odore graui:hæc mitior. Folia hahet cotoni mali effigie: ſed
minora & candida:quæ cũ ramis decoquũtur. Mẽſes cit: & urinas & paſtinacæ marinæ ict“
ſanat. Torporẽ autẽ obducit percuſſo Ioco:bibitur cũ abſinthio ad dyſenteriã. Cũ uino ea
dem cõmorãtes mẽſes trahit. Abũdãtes ſiſtit decocto eius poto:per ſe ĩpoſita hærbã uul⸗
nerũ ſanguinẽ cohibet. Sanat & ſerpẽtiũ morſus.Et ſi in uino decoquatur pruritꝰteſtiũ ſe⸗
dat. Noſtri qui nũc ſunt hærbarii eleliphacon græce:latine ſaluià uocãt mẽtæ ſimilem: canã
odoratã: partꝰ emortuos ea appoſita extrahur. Itẽ uermes auriũ ulcerũq;. Cicer & ſilueſtre
foliis ſatiuo ſimile: odore graui. Sed ſi largius ſumat᷑:aluus ſoluit᷑:& inflatio cõtrahitur: &
tormina. Toſtũ ſalubrius haber. Cicercula ẽt nũc magisin aluopficit. Farina utriuſq; ulce
ra manãtia capitis ſanat: efficacius ſilueſtris. Itẽ comitiales & iocinerũ tumores: & ſerpenti⸗
umictus. Cit mẽſes & urinas grano maxime. Emẽdat & lichenas: & teſtiũ inflationes: regiũ

morbum hydropicos. Lædunt omnia hæc genera exulceratam ueſicam & tenes. Grangre⸗
nis utiliora cum melle & iis: quæ cacoethe uocantur. Verrucarũ in omni genere prima lu-
na ſingulis granis ſingulas tangunt. Eaq; grana in lintheolo deligata abnciũt poſt ſe: ita
fugari uitium arbitrates., Noſtri præcipiunt arietinum in aqua cum ſale diſcoquere: ex eo
bibere cyathos binos in difſicultatibus urinæ. Sic & calculos pelli: morbũq; regium. Eiuſde
foliis ſarmetiſq; decoctis aqua quã maxime calida morbos pedũ tolli: & ipſum calidum tri
tumq; illitum. Columbini decocti aqua horrorem tertianæ & quartanæ minuere traditur
Nigrum autẽ cum gallæ dimidio tritũ oculorũ ulceribus ex paſſo medetur. De eruo quæ
dam in mentione eius diximus: nec potentiam ei minorẽ ueteres ꝗ braſſicæ tribuere. Con⸗
tra ſerpẽtium ictus ex aceto ad crocodilorum hominũq; morſum. Si quis eruum quottidie
ieiunus edat lyenẽ eius abſumi certiſſimi auctores affirmant. Fariua eius(ut ait Varro)jma⸗-
culas ex toto corpore emendat. Serpere uulnera nõ patitur. In mãmis efficaciſſimũ. Carbũ
culos rumpit ex uino. Vrinæ difficultates: fiationẽ: uitia iocineris: tenaſmon quæ cibũ nõ
ſentiant atropha appellta: toſtum & in nucis auellanæ magnitudinem melle collectum de
uoratũq; corrigit. Item impetigines ex aceto coctum & quarto die ſolutũ. Panos in melle
ſuppurare prohibet impoſitum. Aqua decoctum pèrniones & pruritus ſanat fouẽdo. Quiĩ
& uniuerſo corpori ſiquis quottidie ieiunus biberit: meliorem fieri colorem exiſtimant.
Cibis idem hominis alienum. Vomitiones mouet. Aluum turbat. Capiti & ſtomacho one
roſum. Genua quoq; degruat. Sed madefactum pluribus diebus miteſcit. Bubus iumentiſ
q; utiliſſimum. Siliquæ eius uirides prius qᷓ indureſcant cum ſuo caule foliiſq; contrite ca⸗
pillos nigro colore inficiunt. Lupini quoq; ſilueſtres ſunt omnimodo minores ſatiuis: pre
terꝗᷓ amaritudine. Ex omnibus quæ edurur ficco nulli minus ponderis eſt nec plus utilita⸗-
tis. Miteſcunt cinere aut aqua calida. Diſcolorem hominem frequẽtiores cibo exhilarant.
amari contra aſpidas ualent. Vlcera atra aridi decorticatiq triti ſuꝑpoſito lintheolo ad ui
uum corpus redigũt. Strumas parotidas in aceto cocti diſcutiũt. Succus decoctorum cum
guta & pipere uel in febri datur ad uentris animalia pellenda minoribus. xxx. armorũ. Pue
ris uero etiã impoſiti in uentrem ieiunis proſunt. Et alio genere toſtu: & in defuncto poti
uel ex melle ſumpti. Idem auiditatem cibi faciunt: faſtidium detrahunt. Farina eorũ aceto
ſubadcta papulas prurituſq; in balneis illica cohibet: & per ſe ſiccat ulcera. Liuores emẽdat.
Inflamationes cum polenta ſedat. Silueſtrium efficacior uis eſt contra coxendicum & ſum

borum debilitatem.Ex iiſdemdecocta lentigines & fouentium cutem corrigunt. Si uero

ad mellis craſſitudinẽ decoquãtur ſatiui: uitiligines nigras & lepras emendant. Satiui quo
q; rumpunt carbunculos impoſiti: panos & ſtrumas minuũt: aut maturant: Codti ex aceto
cicatricibus candidum colorem reddunt. Si uero celeſti aqua decoquant: ſuccus ille ſmeg
ma fit:quo ſolent fouere grangrenas: eruptiones pituitæ: ulcera manantia utiliſſimũ. Ex⸗
pedit ad lyenem bibere & cum melle menſtruis hærentibus. Lyeni crudi cum fico ſicca ex
aceto imponuutur. Radix quoq; in aqua decocta urinas pellit. Medentur pectori cum cha
me eone herba decocti:aqua in potum collata. Sanant & ſcabiem quadrupedum omnium
in amurca decocti: uel nitro eo liquore poſtea mixta. Fumus crematorũ culices necat. Irio
nem inter fruges ſeſame ſimilẽ eſſe diximus & a græcis eryſimon uocari.Galli uelarum ap?⸗
pellant. Eſt autẽ fruticorũ foliis erucæ anguſtioribus paulo: ſemine naſturtii. Vtiliſſimum
tuſſientibus cũ melle: & in thoracis purulentis excreationibus. Datur & regio morbo: &
lũboge uitiis pleureticis torminibus cæliacis. Illinitur uero parotidũ & catcinomatum ma
lis. I eſtiũ ardoribus ex aqua: alias cũ melle. Infantibus quoq; utiliſſimuũ. Itẽ ſedis uitiis &
articularis morbis cũ melle & fico. Contra uenena etiã efficax potu. Medetur & ſuſi pirioſis
Item fiſtulis cum axungia ueteri ne intus addatur. Orminũ ſeminec(ut diximus) cymino ſi/
mile eſt: cætero porro dodrantali altitudine. Duorum generum alteri ſemẽ nigrius & ob⸗/
lIongũ. Hoc ad uenerẽ ſtimulandam & ad oculorũ argema & albugines. Alteri candidius
ſemen & rotundius. Vtroq; tuſo extrahũtur aculei ex corpor? per lſe illitum ex aqua Folia
gx aceto impoſita panos per ſe uel cũ melle diſcutiũt. Itẽ furunculos:prius quã capita faci⸗
ant: oẽſq; acrimonias. Qum & ipſæ frugũ peſtes in aliquo ſunt uſu. Infœlix diſtũ eſt a Vir
gilio loliũ. Hoc tamen mollitũ ex aceto coctũ impoſitũq; ſanat impetigines: celeriꝰ quo
fæpius mutatũ eſt. Medetur & podagris: alüſq; doloribꝰcũ oximellite. Curatio hæc a cæte⸗
tis differt. Aceti ſextario uno dilui: mellis uncias duas iuſtũ eſt. Ita tẽpatis ſextariis tribꝰ de

(ochfui
lus menb

Pleccia
eſtlocant

triticum
keadcxapl

Nlnuimds
hinigelit

nelet
Nenenin.

Cotra aa
xilſden
nenin .
gvolado
Ccimsade

(Aol

MMriqu
Egoſuc⸗
Guper labe
Kermep⸗
roaſipin
mmiuolup
Pelee oli⸗
atospi
Immnauin
icile⸗
Inaerudi
detedionn d
luscögfutn
1igui
Mtumorie
eLio
a Uini
Nepi Wre
telecöen
ntone⸗
Cenice⸗
Nitalii0
llcenbe
oheren

lches Cnn 1e
there inl
en poſtlenin
orree
Kgiumbue
lmaitnn
Imnere mnctn
, Decnnge⸗
Eimndure Co,
uunquoni
ti Vnom⸗
Miſimü, Crb
ongurabüͤns
lecolledtumce
ibmosinmel⸗
mtenido l
Alornhocne
i commr

Seegeegenſ
KCWUIU l

LV ,,
7
oli l

imionnen
Vlum omphum
lcanecn
Cliuchmumc
egowoto⸗d
conarn
Badis uid
tueſuſgin⸗
nusfnn
nigna

3

— = =—

Neen ci⸗

un
mera 1

tro: & ſi pingeat attingere etiâ cadẽtia.

XXIII.

co&a farina lolii ſextariis duobus uſc; ad craſſitudinem: calidumq; iplum imponi dolenti⸗
bus membris. Eadem farina extrahit oſſa fracta. Miliaria appellatur hærba quæ necat miliũ
Fiæc crita & cornu cum umo infuſa podagras iumentorum dicitur ſanaré. Bromos ſemẽ

eſt ſpicam ferenti hærbæ:naſcitur inter uitia ſegetis auenæ græce genere: & folio & ſtipu⸗

la triticum imitatur.In cacuminibus dependentes paruulas ueluti lobas habet. Semen uti⸗

le ad cataplaſmata atq; hordeum & ſimilia. Prode tuſſientibus ſuccus. Orobanchem ap/

pellauimus necantem eruum & legumina. Alii cynomorion eam appellt a ſimilitudine ca
nini genitalis: cuius cauliculus eſt ſine foliis pinguis rubens Eſtur & per ſe & in patinis cũ
tenera eſt decocta. Et leguminibus innaſcuntur beſtiolæ uenenatæ: quæ manus pungunt

& periculum uitæ afferunt. Solifugarum generis aduerſus has omnia eadé medétur quæ
con tra araneos & phalangia demonſtrantur. Et frugum quidem hæc ſunt in uſu medico.
Ex iſdem fiunt & potus: zythum in ægypto:celia & cærea in hiſi Pania: ceruiſia & plura ge
nera in gallea: aliiſq; prouinciis: quorum omniũ ſpuma cutẽ fœm marũ in facie nutrit. N
gquod ad porum ipſum attinet præſtat ad uini tranſire mentionem:atque a uite ordiri me⸗
dicinas arborum. U sl ððẽ

PROENMIIVM. HW
ERACTACAEREALIVMIN MEDENDO quoq; natura eſi⸗ oi
umq; quæ ciborũ aut florũ odorũq; gratia proueniũt ſupina tellure: nõ
ceſſit iis pomona: parteſq; medicas pẽdentibus quoq; dedit: nõ contenta
p prgqdtegere: arborq; alere umbra quæ diximus: imo uelut idignata plus
Auxilii ineſſe iis: quæ lõgius a cælo abſente. Quæq; poſtea cœpiſſent. Pii
mũ eni. Pomim cibũ fuiſſe inde: & ſic inductos cœlũ ſpectare. Paciſq; &
nic ex ſe. Poſſe ſine frugibus. Ergo hercule artes in primis dedit uitibus
nõ contẽta delitias etiã & odores atq; unguet omphacio & oenanthe ac

CAllPLINII SECVNDI NATVRALISHISTORIAE LIBER NXII.

—

maſſari: quæ ſuis locis diximus nobiliter inſtruxiſſe. Plurimiũ inquit hoĩ uoluptatis ex me
eſt. Ego ſuccũ uini:liquorẽ olei gigno. ego palmas & poma totq; uarietates. Necq; ut tellus

oĩa per labores: aranda thauris: tereda aeris: deinde ſaxis: ut quãdo quãtoue opere cibi fiãt
At ex me parata oĩa nec curuo adorãda aratro: nec cura laboranda:ſed ſeſe porrigentia ul
Certauit ipſa ſecũ:pluſq; utilitatis cauſa genuit eti
am ꝗ uoluptatis. Folio uitiũ & pãpino capitis dolores: in amatioeſq; corporũ mitigant᷑ cũ
pPoleta. Folia per ſe ardores ſtomachi ex aqua frigida. Cum farina uero hordei arricularios
morbos. Pàpini triti & ĩpoſiti tumorẽ oẽm ſiccàt. Succus eorũ dyſentericis infuſus medet᷑.
Lachrima uitiũ quæ ueluti gũmi eſt: lepras & lichenas & pſoras nitro ante p̃paratas ſanat.
Eadẽ cũ oleo ſæpius pilis illitis pſilothri effecũ habet maximeq; aqua quã uirides anciſæ
uites exudãt: qua & uerrucæ tollũtur. Pàpini ſanguinẽ excreãtibus:& mulierũ a conceptu
defectiom diluti potupſunt. Cortex uitiũ & folia arida uulnerũ ſanguinẽ ſiſtũt:ipſũq; uul
nus cõglutinãt. Vitis albæ uiridis tuſæ ſucco & thure ĩpetigines tollũtur. Cinis ſarmerorũ

uitiũq; & uinaceoꝶ cõdylomathis & ſedis uitiis medet᷑ ex aceto. Itẽ luxatis: & âbuſtis: & Ilye

nis tumori cũ roſaceo & ruta & aceto.Itẽ igni ſacro ex uino citra oleũ aſpergitur: & ĩtertri
gmes & pilos abſumit. Dãt & bibẽdũ cinerẽ ſarmẽtorũ ad lyenis remed la aceto cõſperſum
ita ut uini cyathi in tepida adua bibãtur: utq; ꝗ biberit In lyene iaceat. Clauiculæ ipᷣe ꝗbus
Fepũt uires critæ & ex aqua potæ ſiſtũt uomitionũ cõſuetudinẽ. Cinis uitiũ cũ axũgia uey
tere cõtra tumores pficit fiſtulas purgat:mox & pſanat: neruorũ dolores frigore ortos:cõ
tractioneſq; cõtuſas uero partes cum oleo. Corticis per ſe cims cõbuſtus pilos reddit. Om
phaciũ qua fieret rone incipiẽtis uuæ pubertate in unguétog loco docuimus. Nuũc ad me
dicinã de eo pertinẽtia indic abimꝰ. Sanat ea quæ iu humido ſunt ulcera horis:tõſt illarũ: ge
nitaliũ. Oculoge claritati plurimũ cõfert. Scabritiæ genarũ: ulceribuſq; angulorũ:nubecu⸗
lis: ulcecibus quacũq; in parte manantibꝰ. Cicatricibꝰmarcidis. Oſſibꝰ purulẽte limoſis. Frã
git᷑ uehemẽetia eiꝰ melle aut paſſo. pdeſt dyſen tericis: ſanguine excreãtibꝰ anginis. Ompha⸗
cio coheret oenãte: ꝗᷓ uites ſilueſtres ferũt: dicta a nobis ĩ unguẽti rõe. Laudatiſſima ĩ ſyria

& uariis coxendicũ & lãborũ uitiis tuſæ cũ foliis & ſucco proſunt. Radix decoca

maxime eirca anthiochiæ & laodicæ montes: & ex alba uite refrigerat: aſiringit uulne vio Mpitooben
inſpergitur: ſtomacho illinitur: utilis urinæ: .iocinern. Capitis doloribus: dyſentericis: c. klia aolleg
cis: cholericis. Contra faſtidia obolo ex aceto pota. Siccat manantes capitis cruptiones: effi Pelcksnet
caciſſima ad uitia nr ſunt in humidis.Ideoq; & oris ulceribus: & urendis ac ſedi. Cũn el chien,
le & croco aluum liſtit. Genarum ſcabiem emẽdat: oculorũq; lachrymationes. Ex uino 4. o Pixrlox gu,
machidiſſolutionem. Ex aqua frigida pota ſanguimis excreationes. Cinis eius ad collyr. ſa ſn:ceh
& adulcera purganda & paronychia: & prerygia phatur. Vtitur in furno: donec panis per. 7 ltluriſcrd
coquatur. Maſiaris odoribus tantum gignitur ommia quæ auiditas humani ingenii nobi/ dnohno⸗
litauit rapere feſtinando. Hoa Ar= Vor enicffSk u luin
De medicinis uuarum recentiumn: & ſarmentis uuarum: & uinaceis: & de uua theriacxæ: Pahuig
& de uua paſſa: & aſtaphidæ: & aſtaphiſagria: pituitaria: & la Pruſca: & de uitæ alba & nigra- Aacoch
& de muſtis: & uim generibus. Ca. e 1 auin
m Artureſcentium autem uuæ uehementiores nigræ: ideocq; uinum ex iis minusiucl
dum:ſuauiores albæ: quoniam e tranſlucido facilius accipitur aer. Recentes ſtoma el
chum & ſpiritum inflant: aluumq; turbant. Itaq; in febri dãnatut utiq; largiores. Grauedi 3 tief
dinem enim capiti:morbũq; lethargicum faciunt. Innocentiores quæ decerptæ diu pepen- . . ⸗
dere:qua uentillatione et am utiles fiunt ſtomacho ægriſq;. Nam & refrigerant leniter. & 4 Eun
faſtidium auferunt. Quæ autem in uino dulci conditæ fuere caput tentant. Proxime ſunt Rian
penſilibus in palea ſeruatæ. Nam & unnaceis ſeruatæ & caput & ueſicam & ſtomachum in enit
feſtant. Siſtunt tamen aluum:ſanguinem excreantib us utiliſſimæ. Quæ uero in muſto fue dn 8
re peiorem uim etianum habent: q quæ in uinaceis. Sapa quoq; ſtomaco inutiles facit. Saz⸗ *M .
lubertimas putant medici in cæleſti aqua ſeruata: etiam ſi minime iucundas.ſed uoluntartẽ n ni
earum in ſtomachi ardore ſentient & in amaritudine iecoris felliſq; uomitione. In chole/ uunlche
ris hydropicis cum ardore februm ægrotantibus. At in ollis ſeruatæ & hoc & ſtommacũ & Klech
auiditatem excitant.- Paulo tamẽ grauiores exſtimantur fieri uinaceorum halitu. Vuæ fio⸗ Naelabi
rem in cibis ſi edere gallinacel uuas non atringunt. Sarmenta earum in quibus acini fue/ fülninn
re aſtringendi uim obtinent. Efficatiora ex ollis. Nuclei acinorum eandem uim obtinent. Megoani
Hi ſunt qui in uino capitis dolorem faciunt. Toſti tritiq; ſtomacho utuüles ſunt. Inſpergit Poplanlin
farina eorum polentæ modo potionis dyſentericis: & cæliacis: & diſſolutis ſtomacho. Deco Ebiacdkan
cto etiam orũ fouere pſoras: & puritum utiles. Decoctura eorum ueteres dy ſenrxericos & ntunciners
cæliacos iuuat & potione & fœtu. Vua theriace de qua ſuo loco diximus: contra ſerpenti etnatii,
um ickas ualet. Pampinos quoc; eius edendos cenſent: imponendoſq;: uinumq; & acetum (Eſellerun/
ex iis factum auxiliarẽ contra eandẽ uim habe t. Vua paſſa quam aſta phida uocant. Stoma⸗ N Alrere⸗
chum ueneré interanea rentaret: niſi pro remedio in ipſis acinis nuclei eſſent. lis exemptis ulimn kt
ueſicæ utilis habetur: & tuſſi alba utiliot. Vtilis & arteriæ & renibus: ſicut ex iis paſſum pri Cniicraurg
uatim a ſerpentibus. Contra hemorrhoiam potens. Teſtium infmationi cum farina cunmi Wgaſere
ni aut coriandri imponutur. Item carbunculis: articularibus morbis ſine nucleis tritæ cum ſumninu
ruta fouere ante uino ulcera oportet. Sanant epinyctidas & dy ſenteriã cũ ſuis nucleis: 6 nlnndun
in oleo coctæ grangrenis illinũrur cũ cortice raphani & melle. Podagris & unguiũ mobili Ulzcclores
bus cũ panace: & per ſe ad purgâdũ os caputq; cũ pipere cõmanducãtur. Aſtaphiſagria ſi/ ainenpeiu
ue aſtaphis quâ uuâ taminia alſqui uocãt falſo: ſuũ enim genus habet: cauliculis nigris re ninorpe⸗
Gtis foliis lapruſcæ: fert fo iculos uerius ꝗᷓ acinos uirides ſimiles cicæri. In iis nucleũ triäãgu unli
lũ.Matureſcir cũ uindemia ni greſcitq; cũ tamini& rubẽetes norimus acinos: ſciamuſqʒ illã ghetgrimn
in apricis naſci: hac nõ n iſi in opacis. His nucleis ad purgationẽ uti nõ cenſuerim ppter an Carnautnun⸗
cipitem ſtrangulationẽ: nec ad piruitam oris ſiccandã: fauces eni ledunt. Phthriaſi caput & Umncinene
reliquũ corptis liberant triti: Facilius ad mixta ſandaraca. Item pruritu & pſoris. Ad denti⸗ rihtnn
um dolores decoquũtur in aceto. Ad auriũ uitia rheuma tiſmũ: cicatricũ: ulcerũ manantia Eircbede⸗
Flos tritus in uino contra ſerpentes bibitur. Semen enim abdicauerim propter nimiã uim mmngnt
ardoris. Ouidam eam pituitariã uocãt:& plagis ſerpentium utiq; illinunt. Labruſca quoq; nciſen
ænahthemfert ſatis dictã: quæ a græcis ampeloſagria appellatur: ſpiſſis & candicãtibus fo (hordde
lits geniculata rimoſo cortice. Fert uuas rubentes cocci modo⸗ quæ cutẽ in facie mulierum Dnuman

putgant:
in aqua & in uini coi cyatis duabus humorem alui cient: ideo hydropicis datur. Hanc poti Pſſertin
us crediderim eſſe: quam uulgus uuam taminiam uocat. Vtuntur ea pro amuleto. & a d nſn

it uulne

Mencine in

◻

Trpüioner ſſ.

es. ruinol

Mhennoni,

1

3) *

0
Aanign
Liswinueivci
Centesſton

„
p
ℳ„

„ . „
„HEe Zeieée
lec DOlhld.
In bnie
4 Ne WZD
OIK⸗II. chole/
, 0 „ ,
„ ieemn
. , „8
DoUSAI
memn ohtinent
nw Oonen
unt. bid
iom. Nlhelg.
1R
4 0566&6Ẽ
RNe.
ſtomacho aE
. eN
onrere.
Gylemenod⸗

Gnunt

conla
N.ν„ν .
14 .
Nese Co
Rh .

0¹
6„ eeen
sReb.

„
w. 9 and
oNN

==

„* D.. an
dan o
I
ſ, mott
Mon „
ſ
enCECL
1suC.

langl

5

„

= —

1

ſein N

ul

iie
Nerünm

lernin⸗

=

—
——
—

.

—
=
—⸗

Se
=

prolN

—
S
—

R

8

.

S

mllen

Uunthenir

A

3

=

m
Ryn ct.

u

XxXIII.

expiationem ſanguinis quoq; adhibent nõ ultra gargarizationes: & ne quid deuoretur ad

dito ſale tymo aceto mulſo.lidem & purgationibus ancipitem tentãat. Eit huic ſimilis ſed

in ſalictis naſcens: ideo diſtinguitur nomine: cum eodé uſus habeat: & ſalicaſtrum uocat

Scabiem & pruriginem hominũ & quadrupedum aceto mulſo & trita hæc efficacius tallit

Vitas alba quã græci ampeloleucen: alii ſttaphylen: alii melptron: alii pſilothron: alii arceſo
ſtin: alii cedrofin: alii madon appellant. huius ſarmenta longis & exilibus internodiis ge

niculata ſcadũt. Folia pãpinoſa ad magnitudinẽ edere diumduũtur ut uitiũ. Kadix alba gra⸗
dis. raphano ſimilis untio: ex ea caules aſparagi ſimilitudine exeunt. hi decocti in cibo al-
uum & urinã cient. Folia & caules exulcerant corpus utiq; ulcerũ phagedenis & grangre-

mis tibiarũq; tedio cnm ſale illinuntur. Semen in uua raris acinis depèdent ſucco rubente

poſtea croci. Nouere id qui coria perficiunt: illo enim utuntur. Pſoris & lepris illinitur. Ia

Ris abundantiam facit coctũ cũ tritico potũq;.radix numeroſis utilitatibus nobilis: contra
ſerpentiũ ictus trita drachmis duabus bib t. Vitia cutis in facie uaroſq; & lentigines & ſu/

gillata emẽdat & cicatrices. Edẽq; preſtat decocta: ĩ oleo decocto dat᷑ & in conitialibus po
rus. Ite mente cõmotis: & uertigine laboratibus drachmæ pondere quottidie anno toto. Et

ipſa autem largior aliquãto purgat ſenſus. Illa uis præclara ofſa fracta extrahit in aqua ĩ
poſita hryenia: quare quidam hat albam bryemã uocant. Alia uero nigra efficacior in eo⸗
dem uſu cũ melle & thure. Suppurationes incipientes diſcutit: ueteres maturat & purgat.

Cit meſes & urinã. Eligma ex ea fit ſuſpitioſis & cõtra lateris dolores uulſis ruptis. Splenẽ
txernis obolis pota.xxx. diebus côſumit. Illinitur eadem cum fico & pterygiis digytorum.

Ex uino ſecundas fœminarũ appoſita trahit & pituitam drachma pota in aqqua mulſa. Suc

cus radicis colligi debet ante maturitatem ſeminis. Qui illitus par ſe & cum eruo Iætiore

quodam colore & cutis teneritate mangonizat corpora. Serpentes fugat. Tunditur ipſla
radix cum pingui ſico:erugatq; corpus:ſi ſtatim bina ſtadia ambulentur alias urit:niſi fri-
ida ſtatim abluatur. Iucundius hoc idem præſtarnigra uitis: quoniã alba pruritum affert.
Eſt ergo & nigra quãà proprie etiam bryeniam uocant. alii chironiam: alii gynecanthen aur
aproniam: ſimilem priori: preterꝗᷓ colore. huius ſemen nigrum eſſe diximus: aiparago ſimi

le. Diocles prætulit ueris aſperagis in cibo urinæ ciende: lyeniq; minuendo. In frutetis &

harundinetis maxime naſcitur. Radix foris nigra: intus buxeo colore: oſſa infracta efficaci

us extrahit ᷓ ſupradicta. Cærerum eidem peculiare eſt quod iumentorum ceruicibus uni

xe medetur. Aiunt ſi quis in uilla eam extruxerit: fugere ancipitres: tutaſq; fieri aues uilla
ticas. Aliter eadem in iumento homineq; fregma aut ſanguinem qui ſcreatur: talo circũli⸗
gata ſanat. Et hactenus de uitiũ generibus. Muſta differentias habent naturales has: eꝙ ſũt
candida aut mgra:ant inter utrũq;: alia ex aliis: ex quibus uinũ fiat: alia ex quibus paſſum
curaq; differentias innumerabiles facit. In plenum ergo hoc dixiſſe conueniet. Nfuſtũ oẽ
ſtomacho inutile uenis iucundum.A balneis raptim & ſine interſpiratione potum necat:
caniharidum naturæ aduerſatur. Itẽ ſerpentibns maxime hermorrhonm & ſalamandræ Ca

pPitis dolores facis:& gutturi inutile. Prodeſt renibus: iocineri: & ĩteraneis ueſicæ colleurr
enim ea. Priuatim cõtra bupreſtim ualet. Cõtra meconium. lactis coagulationem: Cicuta
roxica: dorycnidium ex eleo potum redditũq; uomitionibus. Ad omnmia infirmius album:
iucundius paſſi muſtum: & ꝙ minorem capitis dolorem afferat. Vini genera differentiaſ.
Gꝙ per quà multas expoſnimus & fere cuiuſq; pprietates. Neq; eſt ulla pars difficilior tra-

Ratu:aut numeroſior.Quippe cum ſit tardum dictu pluribus proſit an noceat. Præterea

A ancipiti euentu potu ſtatim auxilium ſit an uenenum. Et enim de eius natura quæ ad re

media tantum pertinent tunc loquimur. Vnum de dando eo uolumen Aſclepiades condi

dit: ab eo cognominatũ:qui uero poſtea de uolumine illo diiſeruere innumeri. Nos iſta ro
mana grauitate artiũq; liberalium appetentia non ut medici: ſed ut iudices ſalutis huma/

næ diligenter diſtinguemus. De generibus ſingulis diſſerere imenſum & inexplicabile eſft

diſcordibus medicorum ſentẽtiis. Surtentinum ueteres maxime probauere. Sequens ætas

albanum aut falernum. Deinde alia alii iniquiſſimo genere decreti: quod cuiq; gratiſſimũ
cæteris oĩbus pnũciando. Quin ut cõſtarẽt ſentẽtiæ: quota portio in mortaliũ iis generib

poſſet uti.lam uero nec ꝓceres uſꝗᷓ ſinceris. Eo uenere mores ut noĩa cellarũ modo uene
ant:ſtatimq; in lacubus uindemiæ adulterent. Ergo hercle mirũ dictu innocẽtius iâ eſt qc⸗
cũq; & ignobilius. Hæc tñ facere cõſtâtiſſime uident ſentẽtiæ uictoriã quorum mentione

fecimus: ſi dnni hoc quodq; diſcrimen exigat. Falernum nec in nouitate: nec nimia uetuſta
te corpori ſalubre eſt. Media eius ætas a quintodecimo anno incipit. Hioc nõ rigido potu
ſtomacho utile: non item in calidoEt in diu tina tuſſi ſorbetur merum utiliter a ieiuno:itẽ
iu quartanis. Nuilo æque uene excitamur. aluum ſiſtit: cerpus alit. Creditum eſt obſcuri⸗
tatem uiſus facere: nec prodeſſe neruis aut ueſicæ. Albana neruis utiliora. Sthomaco mi
nus quæ ſunt dulcia ue auſtera. Falerna utiliora. Concoctionem minus adiuuant. Stoma⸗
cum modice implent. At ſurrentina nullo modo:nec caput tentant. ſtomachi & inteſtino
rum rheumatiſmos cohibent. Cecubum iam nongignitur. At quæ ſuperſunt ſetina cibos
concoqui cogunt. Virium plus ſurrentino: auſteritatis albano: uehementiæ minus falerno
Ab iis tatana no longo interuallo abfuerunt. Aluo citæ ſigniuum maxime conducere in
dubitatum eſt. Reliqua in cõmune dicentur:⸗Vino aluntur uires ſanguis coloſq; hominum
hoc quoq; diſtant oꝛbis medius & mitior plaga a circuniectis: quat um illis feritas faeit ro⸗
poris: tantũ nobis hic ſuccus. Lactis potus oſſa alit: Fr ugum neruos: aque carnes. Ideo mi/
nus ruboris eſt in corporibus illis &Q nunus roboris: contraq; labores pacientiæ. Vino mo/

Adico nerui iuuãtur: copioſiore ledutur: ſic & oculi, Stomachus recreatur. Appetentia cibo

rum inuitatur. Triſi fitiæ cura hebetatur. Vrina & langor expellitur. Sönus conciliatur. præ

terea uomitionẽ ſiſt it. Collectiones extra lams humidis impoſitis mitigat. Aſclepiades uti
litatrin uini æquari uix deorum potentia poſſe pronunciauit. Vetus copioſiore aqua mi⸗

ſcetur. Magis nouum urinam expellit: minus ſiti reſiſtit. Dulce minus inebriat: ſed ſtoma⸗

nus infeſtat neruos quod uetuſtate 4 ulceſcit. Stomacho minus utile eſt pingue nigrum
ſed corpora magis alit: tenue & auſterum minus alit: magis ſtomachum uutrit. Celerius
per urinam tranſit: tantoq; magis capita tentat. Hoc & in omni alio ſucco ſemel dictũ ſit.
Vinum ſi ſit fumo mueteratũ inſaluberrimum eſt. Mangones iſta in apotecis excogitaue
re. Iam & patreſfamilias ætate ademere iis: quæ per ſe cariẽ traxere. Quo certe uocabulo ſa
tis conſilii debere priſci: quoniam & in materiis cariem fumus erodit. At nos e diuerſo fu

mi amaritudine uetuſtatẽ indui perſuaſum habemus. Quæ ſunt admodum cxalbida hæc

uetüſtate inſalubria fiunt. Quo generoſius uinum eſt: hoc magis uætuſtate craſſeſcit: & in
ainaritudinem corpori minime utilẽ coit. Condite eo aliud minus annoſum inſalubre eſt.
SZua cuiq; uino ſaliua innocentiſſima. Sua cuiq; ætas gratiſſima hoc eſt media. Corpus aus

gere uol ntibus aut mollire aluum conducit inter cibos bibere. Contra min uentibus: al⸗

numcq; cohibentibus ſitire in edendo: poſtea parũ bibere. Vinũ ieiunos bibere uouitio in/
uento: inutiliſſimũ eſt. Curas uigorẽq; animi impedit ad procinthum tendentibus. Somno
uero acomodatum ac ſecuritatibus. lamq; dudum hoc fuit: quod homerica illa ielena an
te cibum miniſtrauit. Sic quocq; in prouerbium ceſſit: ſapientiam uino obũbrari. Vinoſos
dicimus homines: qui ſoli animalium non ſentientes bibimns. Aquæ potũ interponere uti

„

liſſimum. Itemq; iugi ſuper bibere ebriecati quã quidem frigidæ potus exemplo diſcutit.

Mleracis potionibus per uiginti dies ante canis ortum totideq; poſtea ſuadet. Hieſiodus
uti.Merũ qui de remedio eſt contra cicutas: coriandrum a:conita: uſſcum: meconium ar⸗

geotum uiuum: apes: ueſpas: crabrones: phalangia: ſerpentum: ſcorpionũq; ictus. contrac;

omnia quæ refrigerando nocent. Priuatim contra hemorroidas: preſteras: fungos. lté con

tra inſlã nationes roſioneſq; præcordiorum: & quorum ſtomachus in uomitiones effundũ
rur. Et ſi uenter aut interanea rhematiſmũ ſentiant. Dyſentericis: ſudatoribus: in lõga ruß

ſi: in epiphoris meracum. At uero cardacis in mima leua merum in ſpongia imponi pdeſt
Ad omnia autem maxime album inueteraſcens. Vtiliter etiam fouetur uino calido utili-
tas iumtis:quo etiam infuſo cornu laſſitudinẽ auferri aiunt. Simias quadrupedeſq; Ahus
digyti ſunt: negant creſcere aſſuetas meri potu. Nũc circa ægritudines ſermo de uimis erir
Saluberi imum liberaliter genitis campaniæ quodcũ; tenuiſmũ. Vulgo uero quod quẽ
q; maxime iuuerit ualidum. Vtiliſſimũ omnibus ſacco uiribus fractis- Meminerimus iace
cum eſſe qui ferudo uires e muſto ſibi fecerit. Miſceri plura genera omnibus inutile. Sa
luberrimũ cui nihil in muſto additum eſt:meliuſq; ſi in uaſis pix affuit. Marmore enim &
gyplo aut calce condita quis non etiam ualidus expaueriteln primis igitur uinum marina
aqua factum inutilę eſt ſtomacho: neruis ueſicæ. Reſina condita frigis ſtomachis utilia et

exiſtimatur: Non expedire uomitionibu s: ſicut neꝙ muſtũ: neq; ſaꝑa: neq; paſſum. Noui⸗

ftelwztu
Iullentibt
ſbos n boc
eſhcid
enus uimnc
ſcbreliuen
bustulean
le nturkl
leniet.Que
Uinünpenl
neshubennt
hetbushec
xceſſion⸗
notig dolo
ciotvenn
olneſth
Cori cönit
ile eueniet.
fungolune
aueſcentib
let Cuntin
ceſtonecent
lemotborjo
Clienlope
wlengiun
Uelenentin
len Kiil
Ococuinus
pitordo

ü utieel

üin iuni
onittat Er
tle ictiri
Poleſtſto⸗
unlszerti
Snumauxit
Reranconon
Crern gu
nmnentr
liſonacho
noͤſänben
nitbuncan
Tllent
anzdie
Uiidn Ing
chema
adentizſe
fülhbekn
holleret N
dar ſun.
0 tolunt
luninani
8 hon l

tinir tenſ
nöneion
ner zialddis
tumektoben,
1r Anmmi
Cuuunm Kn,

Whn ineſio

tuneſoincben
Emimukhen
ne conkuakin
Clolg oninn
sfentakakn⸗
Crnes eeoni
mir Vnome
Appetemiucho

olinne
dre
inwetelatoo)l
khugre nen
oloncldau ſi.
Kntenggene
neuochuoln
Wediwetot
e Calelerdͤn
di Cann
ninuencbs
derelunf,
N
öinnowen
Imo n
. sco

Biugoele
teinNn
uiwonl,
vcldon
uelegan
roce inn

—
ER

=
= –☛

SSer—
—

S-
=☛

tiũ reſinatum nulli conducit. Capitis dolorem & uertigines facit: ab hoc dicta crapula eſt.
Tuſſientibus & in rheuatiſmo nominata proſunt. Item cæliacis & dyſentericis mulierũ mẽ
ſibus.In hoc genere rubrum nigrũ ue magis conſtcingit: magiſq; cale fcacit. Innocetius pi⸗
ce ſola cõditum. Sed & picẽ meminiſſe debemus nõ aliud eſſe ꝗᷓ cõbuſtæ reſinæ fluxũ. Eoc
genus uini calefacit: concoquit: purgat: pectori: uentri utile. Item uuluarum dolori ſi ſine
febre ſit ueteri rheumatiſmo: exulcerationi: ruptis: cõuuliis: ner uorũ infirmitati: inflationi

bus:tuſſi:anhelationibus:luxatis in ſuccida lana iĩpoſitũ. Ad oĩa hæc utilius id quod ſpon

te naturæ ſiue picẽ recipit: picatũq; appellat᷑. Hieleniatro quoq; tamẽ nimio caput tetari cõ
ueniet. Quod ad febriũ ualitudines attinet: certũ ẽ nõ dandũ infebre:niſi ueteribus ægris
uinũ:nec niſi declinante morbo. In acutis uero periculis nullis niſi qui manifeſtas remſſio „
nes habeant: & has noctu potius. Dimidia eni pars periculi eſt noctu: hoc eſt ſpe ſomni bi⸗
bẽtibus: nec a partu abortu ue:nec ahbidine ægrotãtibus: nec ĩ capitis doloribus: nec 0
rũ acceſſiones cum frigore extremitatum fiant:nec in febri tuſſientibus:nec irremore ner
uorũq; doloribus: uel faucium: aut ſi uis morbi circa illa intelligatur: nec in duritia præcor
diorũ: uenarũ uehemẽtia: neq; in opiſtothonio: retano: & ſinguſtietibus: nec ſi cũ febre dyi

ponoea ſit. Minime uero oculis rigentibus: & genis ſtantibus aut defectis grauibuſq;: nec

quorũ cõniuentium plucebunt oeuli:neu palpebris nõ coeũtibus. Vel ſi dormiẽtibus hoc
idẽ eueniet.Aut ſicruore ſuffundunf oculi: uel ſi lachrymæ in oculis erũt. Minime ligua
fungoſa:nec graui: & ſubinde impfecta loquetibus:nec ſi urina difficile reddetur. Neq; ex
paueſcentibus repente. Nec ſpaticis: aut rurſus torpentibus nec ſiꝑ ſomnos genitura effun
det᷑. Cardiacorũ morbo unica ſpẽ hanc in uino eſſe certũ ẽ. Sed id dandũ quidã nõ niſi ĩ ac
ceſſione cenſent alii in remiſſione Illi ut ſudorẽ coerceant. Hi quia tutius putat minuente
ſe morbo:qᷓplurimũ ſentẽtiã eſſe uideo.Dari utiq; nõ niſi in cibo debet:nec a ſomno:nec p
cedẽte alio potu:hoc ẽ utiq; ſitienti: nec niſi indeſperatione ſũma. & uiro facilius ꝗᷓ fœmi⸗
næ: ſeni ꝗᷓ iuueni ꝗᷓ puero: hyeme ꝗᷓ æſtate: aſſuetibus potius ꝗᷓ exptibus. Modus dandi pro
uehementia uini: icem mixtura. Atq; uulgo ſatis gutant unũ uini cyathum duobus aquæ
miſceri. Si diſſolutio ſit ſtomachi dandũ:& ſi cibus nõ deſcendat. Inter uini genera quæ fin

gi docuimus: nec fieri ià arbitror. Eſt & ſupuacaneus eorũ uſus cum ipſis rebus ex quibus

fingitur doceamus uti: & alias modũ exceſſerat medicorũ in his oſtentatio: ueluti in apiis
uinũ utile eſſe ab armorum equitatus ue laſſitudine p̃cipientiũ: atq; ut reliqua omittamus
etiã in iunipo. Et ſiꝗs ſacius ceſeat abſinthite uino utenduũ potius ꝗᷓ abſinthio ipſo. In reliꝗſ
omittat᷑.Et palmeũ capiti noxium uentriq; tantũ molliendo & ſanguinẽ excreantibus non
utile.Fictitiũ nõ poteſt uideri:quod bion appellauimus:cũ ſit in eo ſola pro arte feſtinatio.
Prodeſt ſtomacho diſſoluto:aut cibos nõ perficiente:prægnãtibus: defectis: paralyticis: tre
mulis: uertigini:tormibus: iſchiadicis. In peſtilentia quoq; ac preregrinatiomibus uim ma⸗

gnam auxiliandi habere dicit. Vini etiã uitiũ tranſit in remedia. Aceto ſũma uis eſt in refri

gerando:non tamen minor in diſcutiendo: Ita fit ut infuſo terræ ſpumet Dictum ẽ ſæpius
diceturq; quotiẽs cum aliis proſit.Per ſe hauſtũ faſtidia diſcutit. Singultus cohiber. Ster⸗
nutamenta olfatu Vim ĩ balneis æſtus arcet cõtineat᷑ ore. Quin & cum aqua bibit᷑. Multo⸗
rũ ſtomacho utiliter gargarizat᷑. Cũ eadẽ cõualeſcẽtiũ & a ſolis ardoribꝰ. Oculis quoq; illo
mõ ſaluberrimũ.Plurimũ fotu medet᷑ poſt uredines.Itẽ lepris:furfuribus: ulceribus ma⸗
nãtibus canis morſibus:ſcorpionũq;ʒ ictibus:ſcolopendrarũ muris araneiq;. Cõtra omniũ
aculeatorũ uenena & pruritus. Item contra multipedũ morſum. Calidum in ſpongia appo
ſitũ:aut adiecto ſulphuri ſextante ſextariis tribus aceti aut hyſopi faſiculo medetur ſedis
uiis. In ſanguinis fluxione poſt exciſos calculos & omnes alias roſiones fonis in ſpõgia ĩpo
ſitũ:intus potum cyathis binis ꝗᷓ accerrime. Conglobatũ utiq; ſanguinẽ diſcutit. Contta li
chenas & bibitur & imponitur. Siſtit aluos: & rheumatiſmos interaneorum infuſũ. Itẽ pro
cidentia ſedis uuluæq;. Tuſſim ueterẽ inhibet: & gutturis rheumariſmos. Orthopnoeã de
tiũ labefationẽ. Veſicæ nocet:neruorũ ĩfirmitatibus. Neſcire medici quantũ cõtra aſpidas
polleret. Nuper ab aſpide calcata percuffus utrem aceti ferẽs: quotiens depoſuiſſet ſentie
bat ictum:alias illeſo ſimilis. Intellectum ibi remedium eſt. potuq; ſuccusſum. Neq; altero
os tolunt uenena exeuntes In totũ uomitrix uis hæc non ciborum mò ẽ: uerum & rerum
plurimarũ. Saxa rumpit infuſum. quæ nõ ruperit ignis antecedens. Cibos quidem & ſapo⸗
res non alius magis ſuccus cõmẽdat aut excitat. In quo uſu mitigatur toſto pane aut uino
2

LIBER. äs aoccus
Vel accenditur pipere ac laſere utiq; ſale compeſcitur. Non eſt prætereundum ex eo exem Gmig
plum ingens. Siquidem, M. Agrippa ſupremis ſuis anis conflictatus graui morbo pedum u gene
æũ dolorem eum perpeti nequiret: unius medicorũ portẽtoſa ſcieutia ignorãte. Diuo. Au u rnuis
guſto tanti putauit uſu pedum ſenſuq; omni cacere: dũmodo & dolore illo careret: demer zcen
ſis in acetum calidum cruribus in accerimo impetu morbi euaſit. lene ſ
De aceto ſcyllino: & oxymelle: & ſapa & face uini: aceti & ſapr. Ca. II. nlih .
Cetum ſcyllinuminueteratũ magis probatur. Prodeſtq; ſuper ea quæ diximus: aceſ –
2 centibus cibis: Guſtatum enim diſcutit pœnam eam: & iis qui ieiuni uomunt. Caliũ git
enim fauciũ facit: ac ſtomachi: odorem oris tollit: gingiuas adſtringit: dẽtes firmat fäcel .
colorẽ m liorem præſtat. Tarditatẽ quoq; aurium gargarizatione purgat: & tranſitum au nnoe
ditus aperit. Oculorum aciẽ obiter exacuit:comitialibus: melancholicis: uertiginoſis: uul⸗- non
uarum ſtrangulationibus: percuſſis: aut ræcipitatis. Et ob id ſang uine cõglobato. Neruis utenhhhl
intirmis. renum uitiis perꝗᷓ utile. Cauendũ ex ulceratis. Oxymel antiquicut Dieuces tradit) mſipun
hoc modo tẽperaban t. Mellius heminas. x. aceti ueteris heminas quinq;: ſalis marini põdo: aunlonie
thymbtræ quadrâtem: aquæ marinæ ſextarios. v. pariter coquebant decies deferueſcẽte cor monm
rina: atq; difundebant: inuererabantq;. Suſtulit totum id Aſclepiades: coarguitq;- Namẽt aͤchace
in febrib us dabant. Profuiſſe tamẽ fatentur contra ſerpentes: quos ſepas uocant: & contra uddiücelt
meconium: ac uiſum & anginas calidum: gargarizatum: & auribus: & oris gutturiſq; deſi⸗ gnnhcu
Qderiis: quæ nunc omnia oxyhalme cõtingunt: id ſale & aceto recẽte efficatius eſt. Vino co⸗ tüünulu⸗
gnata res ſapa ẽ muſto decocto:donec tertia pars ſuperſit. Ex albo hoc melius. Vſus cõtra Anancho
xancharidas bupreſtin. pinorũ erucas: quas pityocampas uocant: ſalamandras: & cõtra mor toiſchiee
dentia uenenatas. Secundas partuſq; mortuos trahit cum bulbis potũ.Fabianus auctor eſt eliuilien
uenenum eſſe ſiquis ieiunis a balneis id bibat. Conſequens horũ eſt fex uini:ſui cuiuſq; ge Dehlli⸗
neris. Ergo uini fæci tanta uis eſt: ut deſcẽdentes in cupas enecet. Experimentũ dimiſſa præ nlindl
bet lucerna idiu extinguatur deſcenſionis periculum denũtiãs: Illota miſcetur medicamẽ Let
tis. Cum iridis uero pari pondere eruptionibus pituitæ illinitur. Et ſicca uel madida cõtra d iſn
phalangias: & teſtium: màmarũq; inflãmationes: uel inquacunq; parte corporis.Itẽ cũ hor⸗ nüet⸗
deacea farina & thuris polline in uino decocta crematur: & ſiccatur. Indeq; experimẽtumẽ gvocttlae
ſegitiniæ coctæ: ut refrigerata linguã tadiu uideatur ureae. Celerime exanimat᷑ nõ incluſo miriunrg
condita. Crematio ei multũ uiriũ adiicit. Vtiliſſima ẽ ad cõpe ſcẽdas lichenas:furfureſq; cũ PMopſchiis
fico decocta: Sic & lepris & ulceribus manãtibus ĩ poni tur. Fungorũ naturæ cõtraria ẽ pota Cinele id
ſed magis cruda. Oculorum medicamẽtis cocta & lota miſcet᷑. Medetur illita & teſtibus & ibusinſti
genitalibus. In uino autéladuerſus ſtrangurias bibitur. Cũ expirauerit quoq; lauandis cor nces le
poribus & ueſtibus utilis: tuncq; uſum acaciæ habet. Fex aceti pro materia acrior ſit neſceſ ichiee bon
ſr eſt:multoq; magis exulceret. Reſiſtit ſuppurationũ incremẽtis: ſtomachum: interanea⸗ Uinchbo ſt
uenrrẽ illita adiuuat. Siſtit earum partium rheumatiſmos: & mulierum menſes. Panos diſ loenumpu
cutit nondũ exulceratos: & anginas. Sacros ignes cum cæra. Mãàmas lactis ſui impatientes ient Vrili
eadem extinguit. Vngues ſcabros aufert. E ſerpentibus contra ceraſtas ualidiſſima cũ polẽ? tlinüguer
ca. Cũ melâthio aũt còôͤtra crocodili morſus: & canis. Et hæc cremata apliat uires. Tuc addi⸗ Cüpooceſtg
ro lẽtiſcino oleo illita una nocte ruffat capillũ. Eadẽ ex qua in linteolo appoſita: uuluas pur Chidet Oen
1 . V. gat. Sapæ fæce âbuſta ſanat᷑. Meliꝰad dita lanugĩe arũdinis. Eadẽ quoc; fæce decocta pota⸗ nnburz.
„ Ve Oe, aα tuſſes ueteres. Decoquit᷑ ĩ patinis cũ ſale & adipe: ad tumorẽ quoc; maxillage & ceruicũ. hnommia
S Ran ⸗ .2 6– De oleis & foliis oleæ: & fiore & cinere: & de oliua alba & nigra: & de amucra. Ca. III. ennän
Oeré 5 8 ¾ oer Learu proxia auctoritas ĩtelligit᷑. Folia earũ uehementiſſime aſtringũt:purgant:ſi nmie,
. VAS Por — ch r S ſtunt. Itaq; mãd ucata ĩpoſita ulceribus medẽtur: & capitis doloribus illita cũ oleo. tudini ſi
10 orr ,W. Decoctů eog cũ melle iis quæ medici uſſerĩt. Gingiuagꝶ inflãmationibus: parony⸗ elel
er iſr, *αchiis ſordidiſq; ulceribus excreſcẽtibus. Cũ melle profluuiũ ſanguinoſis e neruoſis ꝑtibus rpiln
Ardbar cohibet. Succus eoꝶ carbũculantibus excreſcẽtibus circa oculos ulceribus:& puſtulis: ꝓci ec ruden
——r,. dẽtiq; pupillæ efficax: qua propter i collyria addit᷑. Nã & ueteres lachrymatiões ſanat:& ge Uritinm
Won arſ Ggrna rũ eroſiones. Exprimitur autem ſuccus tuſis: affuſo uino ex aqua cæleſti. Siccatuſq; in ticöfert n
. paſtillos digeritur. Siſtit menſes in lana admotus uuluæ. Vtilis & ſaniẽ emanantibus. Item Ueifeb 6
cdylomatis: ignibus ſacris quæq; ſerpunt ulcera: epinyctidi. Eoſdẽ & flos eaꝶ habet effe⸗ Werni
Qus. Vrunt & caullculi floreſcentes ut ſpodii uicẽ cinis præſter. Vinoq; infuſo iterũ urit᷑. nniu
Suppurationes & panos illinuc einere eo uel foliis tuſſis cum melle. Oculos uero cũ polen Nnero d

—

mmernden
Amotdo
otite Dinn,

rert d

—
= = S=—

Aurdnmne
bonumC
Bircäntim
birultunnn
Lerioinelsul
globero Neni
teucertatn
Münarmn ö
deterueleteco
Abuig Nanit
VCCEZNAConN

SJ2 = .

Euuuuiſg,el⸗

tins en Vinoo⸗
elius Vins on
hs Acötn r
bianusaudo
iniſuicinge
Nemücdimilte
ſceturwdtcni
velweickcin
vorisltecia⸗
Geintut

epe HN

ͤ
tut.
7
„ 418,

1 AE AU

ilmie
islicud⸗
ſculuu
Echecano⸗
ächumd
0
Künenl
dustlnnci
Nrkros bo
1

mẽ acrius atq; efficacius: & os quoq; colluit illo.Ad dentiũ in

XxII.

ta. Succus fruticis recentis accenſi diſtillans ſanat lichenas: furfures: manâtia ulcera. Nam
lachtymã quæ ex arbore ipſa diſtillat æthiopicæ maxime oleæ: mirari ſatis non eſt. Reperti
ſunt ꝗ dentiũ dolores illimendos cẽſerent:cõtra uenenũ eſſe prædicãtes: atq; etiã ĩ oleaſtro

quærenda. E radicæ oleæ ꝗtenerrime cortex deraſus: in melle crebro guſtatu medet᷑ ſaͤgui⸗
nẽ reiicientibus: & ſuppurata tuſſientibus. lpſius oleæ cinis cũ axungia tumores ſanat: ex⸗
trahitq; fiſtulis uitia: & ipſas ſanat. Oliuæ albæ ſtomacho utiliores: uentri minus. Præclarũ
habent anteꝗᷓ condiant᷑ uſũ: recentes per ſe cibi modo deuoratæ. Medent᷑ eni harenoſæ uri
næ:itẽ dentibus:aut attritis aut cõu ulſis. Nigra oliua ſtomacho ĩutilior: uentri facilior: ca⸗
piti & oculis nõ conuenit. Vtraq; ambuſtis prodeſt trita & illita. Sed nigra cõmanducant᷑:
& protinus ex ore impoſita puſtulas gigni prohibet. Colymbades ſordida ulcera purgant
Inutiles difficultatibus urĩæ. De amucra poteramus uideri ſatis dixiſſe Catonẽ ſecuti: ſed
reddenda quoq; medicinæ ratio eſt. Gingiuis & oris ulceribus dentium ſtabilitati efficaciſ
ſime fubuenit. itẽ ignibus ſacris infuſa: & iis quæ ſerpunt peruiombus nigræ oliuæ amur⸗
ca utilior: item infantibus fouendis. Albæ uero muherũ uuluæ in lana admouetur. Multo
autẽ omnis amurca decocta efficacior. Coquitur ĩ cupreo uaſe ad craſſitudinẽ mellis. Vſus
eius cũ aceto: aut uino uetere: aut mullo:aut quæq; cauſa exigat in curatione oris dentiũ:
auriũ: ulcerũ manãtiũ: genitaliũ: rhagadiũ. VIneribus in linteolis ĩponiã: Iuxatis in lana. In⸗
gens hic uſus: utiq; inueterato medicamẽto. Tale enim fiſtulas ſanat. Infundit᷑ ſedit geni-
taliũ: uuluæ exulcerationi. Illinitur uero podagris 'cipientibus: itẽ articularibus morbis.
Si uero cũ omphatio recoquatur ad mellis craſſitudinẽ:caſuros dentes extrahit.Itẽ iumen
torũ ſcabiẽ cũ de cocto lupiĩo & chameleõthe hærba mire ſanat. Cruda amucra podagris fo
ueri utiliſimum. S. D
De Plii etiri: 4 oenathino oleo: & coccino amygdalino & laurĩo: & myrtheo chame
myrſino: & cupreſſino: & citreo & cario. Ca.. IIII.
Leaſtri foliorum eadem natura. Spodiũq; e calculis uehementius inhibet rheuma⸗
o tiſmos. Sedat inflamationes oculorũ. Puùrgat ulcera: alienata explet:excreſcentia le
niter erodit. Siccat: & ad cicatricem perducit: cætera & in oleis. In hoc aũt peculiaxe
quod folia decoquũtur ex melle:dantq; cochlearibus ↄtra ſangufnn s excreationes. Oleũ ta
irmitatẽ imponunt folia: &
pParonychiis: & carbunculis & cõtra omné collectionẽ cũ uino. lis uero quæ purganda ſint:
cũ melle. Miſcentur oculorũ medicamẽtis & coctum foliorũ. & ſuccus oleaſtri. Ytiliter ẽt
autibus inſtillatur cũ melle: uel ſi pus effluat. Flore oleaſtri condylomata illinuntur & epi⸗-
nyctides.Itẽ cũ farina hordeacea uenter. In rheumatiſmo cũ oleo. Capitis doloribus. Cutẽ
ĩ capite ab oſſibus recedentẽ cauliculi decocti & cũ melle ĩpoſiti cõprimũt.Ex oleaſtro ma⸗

turi in cibo ſumpti ſiſtunt aluum. Toſti autẽ & cum melle triti nomas repurgant. Carbun

culos rumpũt. Olei naturã cauſaſq; abunde diximus. Ad medicinã ex olei generibus hæc
ptinent.vVtiliſſimũ eſt omphaciũ:proxime uiride. Præterea ꝗmaxime recens:niſi cum uetu⸗
ſtiſſimũ quæritur: tenue:odoratũ: quoq; nõ mordeat:e diuerſo ꝗᷓ in cibos eligitur. Ompha
ciũ prodeſt gingiuis. Si cõtineatur in ore:dolorẽ dẽtium cuſtodit magis ꝗᷓ aliud. Sudores

cohibet. Oenanthino idem eſt effectus qui roſaceo. Omni autẽ oleo mollitur corpuſiuigo

rẽ & robur accipit. Stomacho contrariũ.Auget ulcerum ĩcremẽta. Fauces exaſi perat. Et ue
nena omnia cohibet:hebetatq;. Præcipue pſimyptii & gypſi i aqua mulſa. Aut ficorũ ſicca
rũ decoctũ potum contra neconium. Ex aqua cõtra cantharidas hupreſtin ſalamâdras pityo
campas. Per ſe lotum:redditũq; uomitionibus. Cõtra oninia ſupracta la udatiſſimũ:& laſſi⸗
tudinũ pfrictionũq; refectio eſt. Tormĩa calidũ potum cyathi. vi. magiſq; ruta ſimul deco
ta pcllit. Itẽ uentris animalia. Soluit aluũ heminæ menſura cum uino & calida ↄqua potu
aut ptiſanæ ſucco. Vulnerariis emplaſtris utile. Faciem purgat. Eubus ĩfuſum per nares do
nec ructent: ĩflationẽ ſedat. Vetus aũt magis excalfacit corpora:magiſq; diſcutit ſudoris
Duritias magis diffundit. Lethargicis magis auxiliare & mmclinato morbo. Oculorũ clarita
ti cõfert alhiquid cũ pari portione mellis ac odii. Capitis doloribus remediũ eſt. Item ardori
bus ĩ febri cum aqua. Et ſi uetuſti nõ ſit occaſio: decoquitur: ut uetuſtatẽ repreſẽtet. Oleũ
coccinũ bibitur adpurgationes uentris cũ pari caldæ menſura. Priuatim dicit purgare præ
cordia. Prodeſt & articulorũ morbis:duritiis omnibus: uuluis: auribus:ambuſtis. Cũ cine⸗
re uęro muricũ ſedis ĩ flamatiõibus:itẽ ſporæ. Colerẽ cutis cõmendat:capillumq; fertili na
2 11

cura euocat. Semẽ ex quo fit: nulla animans attingit. Ellychnia ex uua fiunt claritatis p̃ci⸗
puæ. Ex oleo lumẽ obſcurũ propter ninnã pingucdine. Folia igni ſacro illinuntur ex aceto
Der ſe aũt recentia mãmis & epiphoris. Eadẽ decocta in uino ĩ flamationibus cũ polenta &
croco. Per ſe autẽ triduo ĩpoſita faciẽ purgant. Oleũ amygdalinũ purgart:mollit corpora:
cutẽ erugat: nitorem cõmendat: uaros cũ melle tollit a facie. Prodeſt & auribus cũ roſaceo
& melle & mali punici germine decoctũ. Vermic iloſq; in his necat: & grauitatẽ auditus di
ſcutit:ſonos incertos.& tinnitus: obiter capitis dolores: & oculorũ. Medetur furũculis: &
a ſole ueſtis cũ cœra. Vlcera manãtia & furfures cũ uino expurgat: condylomata cũ melilo
ro.Per ſe uero capiti illitum ſomnũ allicit. Oleũ laurinũ utilius quo recentius: quoq; uiri
dus colore. Vis eius excalfatoria: & ideo paralyticis: paticis: iſchiadicis ſuggillatis: capitis
doloribus inuereratis diſtinationibus auribus in calice punici calfactum illinitur: Similis &
myrthei olei ratio: aſtringit: indurat: medetur gingiuis dentiũ dolori: dyſẽteriæ: uuluæ ex
ulceratæ: ueſicis: ulceribus uetuſtis uel manantibus cũ ſquamma æris & cæra. Itẽ eruptio⸗
nibus: amnbuſtionibus. Attritas ſanat & furfures rhagadas condylomata articulos luxatos:
odorẽ grauẽ corporis. Aduerſat᷑ catharidi bupreſti: aliiſq; malis medicamẽtis: quæ exulce⸗
rando nocẽt. Chamemyrſinæ ſiue oxymyſinæ eadẽ natura Cupreſſinũ oleũ eoſdẽ effectus
habet quos myrteũ: Itẽ citreũ. E nuce uero iuglãdiũ quod carymũ appellauimus: alopeciis
utile ẽ & tarditati auriũ infuſũ:ltẽ capitxis doloribus illitũ. Cæterum ineris & graue ſapote
corpori. Enimuero ſi ꝗd ĩ nucleo putridi fuerit: totmodꝰ deperit. Ex gnidio grâo factũ ui
habet quãcoccinũ.Ex lentiſco factũ utiliſſimũ acopo eſt Idẽq; ꝓficerxet æque ut roſaceũ:⸗
ni durius paulo intelligeret. Vrunt᷑ eo & contra nimios ſudores: papulaſq; ſudorũ. Scabiẽ
iumẽtorũ efficaciſſime ſanat. Balaninũ oleũ repurgat uaros: furunculos lentigines: gingi“
uas. Cypros qualis eẽt: & quẽadmodũ ex ea fieret oleum: docuimus. Natura eius excalfa⸗
cit: emollit neruos. Folia ſtomacho illinũt᷑: & uuluæ concitatæ ſuccus quoq; eog appõitur
Folia recentia cõmanducata: ulceribus in capite manãatibus. Itẽ oris medent᷑ collectionibus
cõdylomatis. Decoctũ foliorũ ambuſtis & luxatis pdeſt. pſa ruffant capillum tuſa: adiecto
ſtrutei mali ſucco. Flos capitis dolores ſedat cũ acero illitus. Idẽ cõbuſtus in cruda olla no
mas ſanat: & putreſcentia ulcera per ſe uel cum melle. Odor Horis olet: ſomnũ facit.Aſtrĩ
git gleucinum & refrigerat eadem ratione qua & oenanthinũ. Balſaminũ longe precioſiſſi
muũ omniũ ut in unguentis diximus: cõtra omnes ſerpentes efficax. Oculorũ claritati pluri
mũ cõfert: caliginẽ diſcutit.lItẽ dyſponoeas collectiones omnes duritaſq; lenit. Sang uinẽ
denſari phibet. Vlcera purgat: auribus: capitis doloribus: tremulis: ſpaticis ruptis pꝗᷓ utile.
Aduerſat᷑ aconito ex lacte potũ. Febres cũ horrore uenientes perunctis leuiores facit. Vtẽ
dũ tamẽ modice: quoniã adurit: augetq; uita nõ ſeruato tẽperamẽto. Malobathri quoq; na
turã & genera expoſuimus. Vrinã cit. Oculorũ epiphoris uino expreſſũ utiliſſime ĩponitur
Itẽ frõtibus dormire uolentibus: Efficatius ſi & nares illinant᷑:aut ſi ex aqua bibantur. Oris
halitus. & ſuauitatẽ cõmẽdat linguæ ſubditũ foliũ: ſicut & ueſtium odorem inaerpoſitum

Hiyoſcyaminũ molliendo utilius eſt: neruis inutile. Porum quidẽ crebri motus facit. Ther

minũ e lupinis emollit ꝓpximũ roſaceo effectus habentes. Narciſſimũ dictũ eſt cũ ſuo flore.
Rhaphaninũ pthiriaſes longa ualitudine tollit. Scabritiaſq; cutis in facie emendat. Sefami⸗-
nũ auriũ dolores ſanat: & ulcerũ quæ ſerpunt: & quæ cacoethe uocant alcera. Lilinũ quod
& phyllinũ & ſyriũ uocauimus: renibus utiliſſimũ eſt: ſudoribuſq; euocandis: uuluæ moliẽ
dæ cõcoquendoq; intus Selgiticũ neruis utile eſſe diximus ſicut herbaceum quoq;: qd eu⸗
gubini circa flaminiam uiam uendunt. Eleomeli quod ĩ ſyria ex ipſis oleis manare diximuſ
apore melleo non ſine nauſea aluum emollit: bilem præcipue detrahit duobus cyathis in
hemina daris: qui bibere torpeſcunt: excitanturq; crebro. Pugnatores certaturi præſumũt
ex eo cyatum unũ.Picẽo oleo uſus ẽ paſſim ad quadrupedũ ſcabiẽ. Eſt autẽ uitibus oleiſq;
proxima nobilitas palmis: inebriãt recentes capitis dolorem afferunt: minus ſiccæ. Nec quã
tum uidetur utiles ſtomacho: tuſſim exaſperant: corpus augent. Succum decoctarũ antiꝗ
pro hydromelite dabant ægris ad uires recreandas: ſitim ſedandam: inquẽ uſũ præferebant
thebaicas. Sanguinem quoq; excreantibus utiles: in cibo maxime.Illinũtur catiotæ ſtoma-

cho: ueſicæ: uentri: inteſtinis. Cum cotoneis & cæra & croco ſuggillata emendant. Nuclei

palmarum cremati in fictili nouo cinere loto ſpodii uicem efficiunt:miſcenturq; collyriis:
& caliblephara faciunt addito nardo. M

o1
alt
ſonachoe
leſm ace
tusexträhi,
Vuluran
ſauuloarn

Ro⸗
m
nee
Xcenern
lelmvim
ſelind eacdea
enocotnp
Mociscppil
ſuvirneima
Cockequida
Corunlyent
Kitcis
ufkfuc
geaum fo
uinusquot
Nalaſſtruth
Ngkacirc
goadulcia
hiculata ſil
lerbisaluun
Uinobibun
cexpreſſo⸗
iltamicaten
Uhunciter⸗
Cinutilin
Uhe uinoſa
Atomachu
hinſtbüin
Centbos
oaleni
ded eo
tonenig
Ctunuci
hotma loe
lnncto cort
tur ueng
akheoe
mniponin
iur Cort
ubne
Et luu

rchritniz

unturerze
sci len

moltt cann

tduäüner
ulene Mſuc
turſaninlsg
Amtacämeltn
nos og lii
gilnci
miturIimſu
erikunln
en he enndn
ichlos lurn
iegurerln
üealteckkegn
Wima. Upeen
Agmehze
din giotain
ue unſeei.
Glucibi
emiommenei⸗
unenscxlhe
eNE änn
Ntcoleciondut
lummwſrydedo
inaucholho
Nnnüfzrt At
Poge etild
rüchnrrigui
enit. Chui
nmpuigfni
lorweNe
moSih
Mreiponicue

mm.Oris

nmnolrum
bcr Ther
clvokore.
lnr Setm/
Lilinüquos
ulve mole
1 el⸗
nmecitinli
6 Cthi
ki Perſumi
bis geiſt
ccNequ
cocai Nig
. rtuennn

XXIII.
De myrobalano palma: & de palma elata. Ca. V.
Alma quæ fert myrobalanũ probatiſſima in ægypto. Oſſa nõ habet reliquarũ mo⸗
do in balanis. Aluum & mẽſes cit in uino auſtero: & uulnera conglutiãt. Palma ela
ta ſiue ſtate medicinæ confert gramina folia corticem. Folia ĩponuntur præcordiis
ſtomacho: iocineri: ulceribus quæ ſerpunt cicatrici repugnãtia. Pſoras cortex eius tener cũ
reſina & cæra ſanat diebus. xx. Decoquitur & ad reſtiũ uitia. Capillũ denigrat ſuffitu. Par—z⸗
tus extrahit. Datur bibentibus renũ uitiis & ueſicæ: & præcordiorũ.- Capiti & nerui inimicꝰ
Vuluæ ac uentris fluctionem ſiſtit decoctum eius.Item cinis ad tormina potus in uino ab.

In uuluaxum uitis efficaciſſimus. ge
Medicinæ ex ſingulorum generum fore: folii is: cortice: ligno?
ſucco:radice:cinere. Ca. .

Roximæ uarietates generum medicinarũq; quæ mala habẽt. Ex iis uerna acerba ſio
p macho ĩiutilia ſunt. Aluũ ueſicã circunagũt.Neruos lædunt. Cocta meliora. Coto
nea cocta ſuauiora. Cruda tamẽ dumtaxat marura pſunt ſanguinem execrantibus
ac dyſentericis: cholericis: cæliacis. Non idẽé poſſunt decocta: quoniã amittunt conſtringen
tẽ illam uim ſucci.Imponuntur & pectori in febris ardoribus: & tũ decoquuntur ĩ aqua cæ
leſti: ad eadem quæ ſupraſcripta ſunt. Ad ſtomachi autem dolores cruda decocta ue cæra/
ti modo imponunrur. Lanugo eorum carbunculos ſanat: cocta ĩ uino & illata cũ cæra. Alo
peciis capillum reddunt. Quæ ex iis cruda in melle conduntur: aluum mouent. Mellis aũt
ſuauitati multum adiiciunt: ſtomachoq; id utilius. faciunt. Quæ uero in melle conduntur
cocta:quidam ad ſtomachi uitia trita cum roſaceo folis decoctis dãt pro cibo. Succus cru
dorum lyenibus: ortopnoicis: hydropicis prodeſt. Item mãâmis cõdylomatis: uaricibus. Flos
& uiridis & ſuccus inflamationibus oculorum:execrationibus ſanguinis:menſibus mulie/
rũ.Fit & ſuccus ex iis mitis cum uino dulci tuſus. utilis & cæliacis & iocĩe ri. Decocto quo
q; eorum fouentur:ſi procidant uuluæ & interanea. Fit & oleũ ex iis: quod melinum uoca
uimus quotiens non fuerint in humidis nata:Ideo uriliſſima quæ ex ſicilia uéiunt. Minus
utilia ſtruthia quanuis cognata. Radix eorum circunſcripta terra manu ſiniſtra capitur ita
ut ꝗ facit dicat quæ capiat: & cuius cauſa. Sic adalligata ſtrumis medetur. Melimela & reli-
qua dulcia ſtomachum & uentrem ſoluunt:ſiticuloſa:æſtuoſa:ſed neruos non lædunt. Or
biculata ſiſtunt aluum:& uomitiones & urinas ciunt. Silueſtria mala ſimilia ſunt uernis ac
cerbis: aluum ſiſtunt. Sane in hunc uſum ĩmatura opus ſunt. Citrea contra uenenum in
uino bibuntur: uel ipſa uel ſemen. Faciunt oris ſuauitatem decocto eorũ colluto autẽ ſuc
co expreſſo. Horum ſemen edendum præcipiunt in malitia prægnantibus. Ipſa uero cõtra
infirmitatem ſtomachi: & non niſi ex aceto lacillime manduntur. Punici mali nouem gene
ra nunc iterare ſuperuacuum. Ex iis dulcia quæ apyrina alio nomine appellauimus ſtoma-
cho inutilia habentur. inflationes pariunt: dentes gingiuaſq; lædunt. Quæ uero ſapore ma
xime uinoſa diximus. parum nucleum habentia: ultiora paulo intelliguntur. Aluũ ſiſtũr
& ſtomachum duntaxat pauca citraq; ſatietatem. Sed hæc minime Gäf quãꝗᷓ omnino nul
la in febri nec carne acinorum utili nec ſucco. Cauentur æque uomitionibus: ac bilem reiiẽ
centibus. Vuam in his ac ne muſtum quidem: ſed protinus uinum aperuit narura. Vtrũq;
uero aſperiore cortice. Hic acerbus in magno uſo. Vulgus coria maxime perficere illo no⸗
uit:ob id malicorium appellant medici. Vrinam cieri eodem demoſtrant: mixtaq; galla in
aceto decocto mobiles dentes ſtabilire. Epetitur in grauidarum malitia: & quoniã guſtatu
moneat infantem. Diuiditur malum:cæleſtiq; aqua madeſcit ternis fere diebus. Hæc bibi⸗

tur frigida cæliaces: & ſanguinem excreantibus. Ex acerbo fit medicamẽtũ: ſtomachice uo

catur: utiliſſimũ oris uitiis:narium: aurium: oculorũ caligini: petrygiis genitalibus: & iis 4
nomas uocant:& quæ in ulceribus excreſcunt. Contra leporem mariũ hoc modo acinis de
tracto cortice tuſis mellis attici ſelibris. Alii hoc modo faciunt.Punica acida multa tondũ⸗
tur.Succus in cacabo nouo coquitur mellis craſſitudine: ad uirilitatis & ſedis uitia: & oĩia

quæ lycio curantur:aures purulentas: epiphoras incipientes rubas maculas. In manibus ra⸗

mi punicorum ſerpentes fugant. Cortici punici ex uino cocti & impoſiti perniones ſanan

tur. Contuſum malum ex tribus heminis uini decoctum ad heminam: tormina & tineas pel
lit. Punicum in olla noua operculo indito in furno toſtum & contritum potumq; in uino

ſiſtit aluum: diſcutit tormina. Primus pomi huius partus florere incipientis cytinus uocat
ſtit aluum: diſcutit rormina.. .s

LIBER:
a græcis: mire obſeruationis multorum experimento. Siquis unum exũs ſolutus uinculo Gemtuſm
omni cinctus & calciatus: atq; etiam an uli decerpſerit duobus digytis pollice & quarto ſi- snin
niſtræ manus: atq; ita luſtratis leui tactu oculis: mox in os additum deuorauerit ne dente acdimne
con tingat: affirmatur nullam oculorum imbecillitatem paſſurum eo anno. Idem cytini ſic Konnidust
cati tritiq; carnes excreſcentes cohibent. Gingiuis & dentibus medẽtur. v el ſt mobiles ſint otmionmbu
decocto ſucco. Ipſa corpuſcula trita ulceribus quæ ſerpunt putreſcunt ue: illinuntur. tem inbhordeace
oculorum inflam ationi: inteſtinorumq;: & fere ad omnia quæ cortices malorum. Aduer- rilmumun
ſatur ſcorpionibus. Non eſt ſatis mirar curam diligentiãq; priſcorum: qui omnia ſcrutati tqnigihr
nihil intentatum reliquere. In hoc ipſo cytino floſculi ſũt: anteꝗᷓ ſcilicet malum ipſum pro⸗ ponet alna
deat: erumpentes: quos blauſtium uocari diximus. Hos quoq; ergo experti inuenerũt ſcor ſaniendunde
pionibus ad uerſari. Siſtunt potu menſes fœminar um: ſanant oris ulcera: tõſillas: uuam ſã⸗ tisſoglisa
guinis excreationes: uentris & ſtomachi ſolutiones: genitalia ulcera quacũc; in parte ma⸗ icstngr
nantia. Siccauere ẽt ut ſic quoq; experirẽtur. Inueneruntq; tuſorũ faria dyſentericos a mor hluccnne⸗
te reuocari. Al uum ſiſti. Quin & nucleos ipſos acinorum experiri non pi goit. Toſti tuſiq; gebrokicatu.
ſtomachum iu uant. Cibo aut potione inſperſi bibuntur ex aqua cæleſti ad ſiſtendum aluũ ſethlenen
Radix decocta ſuccum emirttit: qui tieas necat uictoriati pondere. Eadem diſcocta in aqua ntockſeus
quas lycium præſtat uti litates. Eſt & ſilueſtre punicum a ſimilitudine appellatum.Eius ra⸗ mofrim
“äs tdices rubro cortice denarii pondere ex uino potæ ſomnos faciunt. Semine poto aqua quæ noſtuszci
. 5 P 1 ſubierit cutem ſiccat. Mali punici corticis fumo culices fugantur. fſcasetinnnu
. 7. Po⸗ .“ De pyris & eorum obſeruationibus: & de ficorum obſeruatione: & caprifico: eceAnnur in aleo⸗
EN & hermera: & aliorum generibus medicinæ. Ca. VII. uoer ero!
R Vrorum omnium cibis etiam ualẽtibus oneroſus:ægris quoq; uini modo negatur. yapent Poti
Decocta eadem mire ſalubria & grata præcipue cruſtumina. Quæcuncq; uero cum Noſpons lic
melle decocta ſtomachum adiuuant. Fiunt cataplaſmata e pyris ad diſcutienda cor nc le⸗
porum uitia: & decocto ad duritias utuntur. Ipſa aduerſantur boletis atq; fungis: pellũtq; kilgan
pondere & pugnante ſucco.Pyrum ſilueſtre tardiſſime matureſcit. Conciditur: ſuſpenſũc; W
ficcarur ad ſiſtendam aluum: quod & decoctum eius potum præſtat. Decoquũtur & folia rlic
cum pomo ad eoſdem uſus. Pyrorum ligni cinis contra fungos etiam nunc efficacius pro⸗ itcun uenn
ficit. Mala pyraq; portatu utic; iumentis mire grauia ſunt uel pauca. Remedio aiunt eſſe: nimmi .
ſi grius edenda dentur aliqua: aut oſtendantur. Fici ſuccus lacteus aceti natura habet. Itaca *
coaguli modo lac contrahit. Excipitur ame maturitatem pomi: & in umbra ſiccatur ad ape ni ia⸗
rienda ulcera: cienda menſtrua appoſitus cum luteo oui: aut potus cum amylo. Podagris i
illinitur. Cum farina fœnogreci & aceto. Pilos quoq; detrahit: palpebrarumq; ſcabiẽ eme⸗ . chen
dat. Item lichenas & ſporas:aluum ſoluit.Lactis ficulni natura aduerſatur crabronum ue D irn
parumq; & ſimilium uenenis: priuatim ſcorpionum. Item cum axungia uerrucas tollit. Po Rruun e⸗
lia & quæ non maturuere fici: ſtrumis illinuntur: omnibuſq; quæ emollienda ſunt diſcutie huibceni
daue Præſtant hæc & per ſe folia. Et alii uſus eorum tanquam in fricando lichene & alope Nineudt
ciis & quæcunq; exulcerari opus ſit: & aduerſus canis morſus. Ramorum teneri cauliculi hremin
cuti imponuntur. Idem cum melle ulceribus quæ cæria uocantur: illinuntur. Extrahunt in nmbcen
fracta oſſa cum papaueris foliis ſilueſtris. Canum rabioſorum morſus folio trito ex aceto nmiken
reſtingunt. E nigra ficu candidi caliculi illinuntur furunculis: muriſaranei morſibus cum utnpele
cæra. Cinis earum e foliis grangrenis: conſumendiſque quæ excreſcunt. Fici maturæ urinã lnonag
ciunt:aluunt ſoluunt: (udorem mouent: papulaſque. Ob id aurumno inſalubres quoniam ſnſtnen
ſudantia huius cibi opera corpora refrigeſcũt. Nec ſtomacho utiles. Sed ad breue tem pus. Imidhemal
Et uoci contrariæ intelliguntur. Nouiſſimæ ſalubriores quam primæ. Medicatæ uero non hlkkmnuer⸗
nunquam iuuenum uires augent. Senibus meliorem ualitudinem faciunt:minuſque ruga earen
rum. Sitim ſedant. Calorem refrigerant. Ob id non negandæ in febribus conſttrictis: quas bchtlon
ſtegenas uocant. Siccæ fici ſtomachum lædunt. Gutturi & faucibus magnifice utiles. Na- puummeg
tura iis excalfaciendi.Sitim afferunt. Aluum molliunt. Rheumatiſmis eius & ſtomacho cõ ſſgeiutit
trariæ Veſicæ ſemper utiles: & anthelatoribus: ac ſuſpirioſis. Item iocinerum renum lyenũ ndanſſin
nitiis. Corpus & uires adiuuant: ob id ante athletæ hoc cibo paſcebatur. Pythagoras exer nhteenn
citator primum ad carnes eos tranſtulit. Recoligentibus ſe a longa ualitudine utiliſſimæ: Pilice
Item comitialibus & hydropicis. Omnibuſque quæ maturanda aut diſcutienda ſunt: im ngel
ponuntur. Efficacius calce aut mitto admixto. At co α cum hy ſopo perectus purgant: pi⸗ u⸗ liin⸗

dbnm nirl⸗
8
Eacum
ente den

aſllae.:. am *
Dullwuuen;
6 In darte
ne †
Wendb Au
àA a.
lee * P
e Re

winn e

lres oin
reue tenni⸗
Græ uevomn
znulguenn
Cltrichs 1
ceuieh,
Alon
ngoes z.
ragerl⸗

ſu abſtulerit nullo uidente: atque in aluta illi

XxXlIII. Dw
ruitam:tuſim ueterem. Cum uino autem ſedem & cumorem maxillarum & ſurunculos:
panos:parotidas decoctæillinuntur. Vtile & decocto earum fouere fœminas. Decoctæ quo
que eædem cum fenogreco utiles ſunt pleureticis: & peripneumonicis. Cum ruta coctæ
& omnibus proſunt tibiarum ulceribus. Cum æris flore & ſpaticis & prerygiis. Cum puni
co malo ambuſtis: pernionibus. Cum cæra hydropicis coctæ in uino & cum ab ſinthio & fa
rina hordeacea nitro addito. Aluum ſiſtunt manducatæ. Sco cpionum ictibus cum ſale tri⸗
tæ illinuntur. Carbunculos extrahunt in uino coctæ impoſitæ. Carcinomati ſi ſine ulcere
eſt:quã pinguiſſimam ficum imponi:pene ſingulare remedium eſt. Item phagedene. Cinis
non ex alia arborem aciem purgat acrior: non conglutinat:replet: aſt ringit. Bibitur & ad di
ſcutiendum ſanguinem concretum:Item percuſſis præcipitatis. Cõuulſis ruptis cineris cya
this ſingulis aquæ & olei datur tetanicis & ſpaticis. Item potus uel infuſus cæliacis: dyſen

gericis. Et ſi quis eo cum oleo perũgarur: excalfacit. Item cum cæra & roſaceo fubactus am⸗

buſtis cicatricem tenuiſſimam obducit. Luſcioſos ex oleoillitus emendat dentiumq; uitia
crebro fricatu. Produnt etiam ſi quis inclinata arbore ſupio ore aliquem nodum eius mor
igatum licio e collo ſuſpẽderit: ſtrumas & pa⸗
rotidas diſcutit. Cortex tritus cum oleo uẽtris ulcera ſanat. Crudæ groſſi uerrucas thymo
nitro farina additis tollunt. Spondiiq; uicem exhibet fruticum a radice exeuntium cinis.
Bis toſtus adiecto pſimythio digeritur ĩ paſtillos ad ulcera oculorum & ſcabritiam. Capri
ficus etiamnum mulrto efficatior fico. Lactis minus habet. Surculos quoque eius lac coagu
latur in caſeo. Exceptum id coactumq; in duritiam ſuauitatem carnibus affert. Fricatur di
luto ex aceto. Miſcetur exulceratoriis medicamentis. Aluum ſoluit: uuluam cum amy
lo aperit.Pota menſes cit cum luteo oui. Podagris cum farina fœnogreci illinitur. Le-
pras:ſporas: lichenas: lentigines expurgat. Irem uenenatorum ictus & canis morſus. Den
tium quoque dolori hic ſuccus appoſitus in lana prodeſt: aut ĩ cauis eorum additus. Cau
liculi & folia admixto eruo contra marinorum uenena proſunt. Adiiciunt & uinum. Bibu
las carnes additi caules magno ligni compendio percoquunt. Groſſi illitæ ſtrumas: & om
nium collectionem emolliunt & diſcutiunt: aliquatenus & folia. Quæ molliſſima ſint ex
iis cum aceto ulcera manantia & epinyctidas & furfures ſanant. Cum melle item & foliis cæ
ra ſanant & canis morſus. Recentes cum uino phadegenas. Cum papaueris folus oſia extra
hunt. Groſſi caprifici infaammationes diſcuriunt ſuffitu. Reſiſtunt & ſunguini taurino po⸗
to: & pſimythio & lacti coagulato potæ. ltem aqua decoctæ atque illitæ parotidas ſanant.
Cauliculi aut groſſi eius quãminutiſſimæ ad ſcorpionum ictus e uino bibuntur. Lac quo
que inflilatur plagæ: & folia imponuntur. Item aduerſus mure maranenm. Cauliculorum
cinis uuam faucium ſedat. Arboris ipſius cinis ex melle: rhagardia. Radix deferuefacta
in uino dentium dolores. Hyberna caprificus in aceto cocta & trita impetigines tollit. Il ⸗
linuntur ramẽta rami ſine cortice quam minutiſſima ad ſcobis modum. Caprifico quoque
medicine unius miraculum additur. Corticem eius impubeſcentem puer impubis 4 defra
cto ramo detrahat dentibus medullam ipſam adaligatam ante ſolis ortum probibere ſtæu-
mas. Caprificus tauros quãlibet feroces collo eorum circundata in tantum rabidam natu⸗
ram compelcit: ut immobiles præſtet. Fierba quoque quam græci erin uocant: reddenda ĩ
loco propter gentilitatem. Palmo alta eſt cauliculis quinis fere ocimi ſimilitudine: flos cã⸗
didus: ſemẽ nigrum:paruum: tritum cum melle attico oculorum epiphoris medetur. Ma⸗
nat lacte multo & dulci. Herba perquam utilis aurium dolori nitri exiguo addito. Folia
geſiſtunt uenenis. Pruni folia decocta tonlſillis: gingiuis: uuæ proſunt in uino decocta: &
ſubide ore colluto. Ipſa pruna aluum molliunt: ſtomacho non utiliſſima: ſed breui momæ
to. Vtiliora perſica (echſaue eorum etiam in uino aut ĩ aceto exprefſus. Nec eſt alius eis
omis innocẽtior cibus. Nuſquam minus odoris. Succi plus: qui tamen ſiſtim ſtimulet.
Poli eius trita illita hemorrhoiam ſiſtunt. Nuclei perſicorum cum aceto & oleo capitis do
loribus illinuntur. Silueſtrium quidem prunorum baccæ: uel e radice cortex in uino auſte
ro ſi decoquantur ita ut triens ex hemina ſuperſit: aluum & tormina ſiſtunt. Satis eſt ſin/
gulis cyathos decocti ſummi. Et in iis & ſatiuis prunis eſt limus arborum: quem gæci li/
chen appellant: rhagadis & condylomatis mire utilis. Mora in ægypto & cypro ſui gene⸗
tis(ut diximus largo ſucco abundant. Summo cortice deſquammato altiore plaga ſicca mi
rabili natura. Succus aduerſatur uenenis ſerpentium.Prodeſt dyſentericis. Liſcutit panos
. 2 iiii

LIBER. etef ni
quinis fere præſumptis ebrietatis nõ ſentiri potores. Vulpeſq; ſi ederint eas nec contingat in
omneſq; collectiones. Vulnera conglutinat: capitis dolores ſedat: item auriũ. Splenicis bbi n W
tur. Illinitur & contra perfrictiones. Celerrime terredinẽ ſentit. Nec apud nos ſucco uſus mi nin
minor. Aduerſatur aconito & araneis in uino potum: Aluum ſoluit. Pituitaſque ac tineas Lind holi
& ſimilia uentris animalia extrahit. Hoc idem præſtat & cortex tritus. Folia tingunt capil finil tre
lum cum fici nigræ & uitis cortice ſimul coctis in aqua cæleſti. Pomi ipſius ſuccus aluum zumne arn
ſoluit prcrinus ipla poma ad præſens ſtomacho utilia: refrigerant: ſitim faciunt. Si non ſu –
erueniat alus cibus: intumeſcunt. Ex immaturis ſuccus ſiſtit aluum ueluti ammalis ali⸗ aien n
cuius in hac arbore obſeruandis miraculis quæ in natura eius diximus. Fit ex pomo pan⸗ nmcunnn
chreſtos ſtomachice: eadem arteriace appellata hoc modo. Sextarii tres ſucci e pomo le⸗ mncne⸗
ui uapore ad craſſitudinem mellis rediguntur. Poſt additur omphacii aridi pondo duo⸗ honinlqgmo
decim: aut myrrhæ undecim: croci undecim. Sed hæc ſimul mixta uel tria miſcentur deco bomun
cto. Neque eſt aliud oris arteriæ uuæ ſtomachi iucundius remedium. Fit & alio modo. ünmgze⸗
Succi ſextarii duo mellis attici decoquuntur ut ſupradiximus. Mira ſunt præterea: quæ nnlentc
produntur. Mora germinatione prius quam in folia exeantr:ſiniſtra decerpi iubentur fu⸗ Fnmnci
rura poma: rhicinos græci uocant. Hi terram ſi non attigere: ſanguinem ſiſtunt adalligati uemin
ſiue ex uulnere fHuat: ſiue ore: ſiue naribus: ſiue hemorchoidis. Ad hoc ſeruantur repo- ſocshenfic
ſiti. Idem præſtare & ramus dicitur luna plena defractus incipiens fructum habere.-Si ter nuſumunll
ram non attigerit priuatim mulieribus alligatis lacerto contra abundantiam menſuram iunhonige
nenſium. Hioc & quocunque tempore ab ipſis decerptum ita ut terram non attigat: adat Coborentariu
ligat umque exiſtimãt præſtare. Folia mori trita aut arida decocta ferpentium ictibus im/ ibnie,Toſte
ponuntur-Ad idemque potu proficitur .Scorpionibus aduerſatur e radice corticis ſuccus ricun ai
ex uino aut poſca potus. Reddenda eſt antiquorum compoſitio: Succum expreſſum po/ Cospineinu⸗
mi maturi immaturique mixtum coquebant in uaſe æreo ad mellis craſſitudinem. Aliqui tliunton
myrrha adiecta & cupreſſo præduratum uas ſole torebant:permiſcẽtes ſpata rer die. Fiæc (aunesalunt.
erat ſtomachice: quæ e uulnere ad cicatricem perducebat. Alia ratio ſuccum ſiccato expri ſomachoqgu
mebant pomo multum ſapori obſoniorum conferente. In medicina uero contra nomas & nüscecoguunm
pectoris pituitas: & ubicunque opus eſſet aſtringi uiſcera. Dentes quoque colluebant eo. minfenencn
Tertium genus ſucci foliis & radice decoctis ad ambuſta ex oleo illinenda. Imponuntur tbenusſam
& per ſe folia. Radix per meſſes inciſa ſuccum aptiſſimum dentium dolori collectionibuſ lenlaumsen
que & ſuppurationibus habet Aluum purgat. Folia mori in urina madefacta pilum coriis ismumeeß
detrahunt. Ceraſia aluum molliunt ſtomacho inutilia. Eadem ſiccata aluum ſiſtunt. Vria Punlenſe
nam ciunt. Inuenio apud auctores ſi quis matutino roſida deuoret cum ſuis nucleis: in ſbnsfeninn
atntum leuari aluum: ut pedes morbo liberẽtur. Meſpila exceptis ſetaniis:quæ malo pro MmcNrur
riorum uim habent: reliqua aſtringũt ſtomachum ſutuntq; aluum. Item orte ſiccʒ . Nà nnert
W recentia achei alue aitæ proſunt. . » N Wcrcend
+ (o — ₰De 15 Aante ygdalis: & nuce auellana: & de nuce iuglande: & piſtaciis: & ca Plorto
rre dArr ſtaneis: & ſiliquis: & cornu: & unedine & laurvo. Ca. VIII. all .
. 4 14.4 . Veces pineæ quæ reſinam habent contuſæ leuiter additis in ſingulis ſextariis aquæ le uen
Wor n aa dimidium decoctæ ſanguinis excreationis medentur: ita ut cyathi bini bibantur „ 4
ex eo. Cortex e pino in uino decoctus cõtra tormina datur. Nuclei nucis pinæ ſi⸗ KWü’ did⸗
tim ſedant: & acrimoniã ſtomachi roſioneſe; & cõtrarios humores conſiſtentes ibi: & infir⸗ ezz
itatẽ uirilium roborant: renibus & ueſicæ utiles. Fauces uident exaſperare & tuſim. Bilẽ n tn
ellunt poti ex aqua: aut uino: aut paſſo: aut halanorum decocto. Miſcecur iis contra uehe ann on
, 1entiores ſtomachi roſiones cucumeris ſemẽ & ſuccus portulacæ.Item ad ueſicæ ulcera & inabnl
ſy 8f= Tr n öPenes: quoniâ & urinam cient. Amygdalæ amaræ radicum decoctum cutem in facie corri=⸗ ẽ’ düde
.4 õ git: coloremq; hylariorem facit. Nuces ipſæ ſomnum faciunt & auiditatem. Vrinam & men ſimenn
ſes ciunt. Capitis dolori illinuntur maximeq; in febri: ſi ob ebrietate in aceto & roſaceo ex Wü ⸗
aquæ ſextario: & ſanguinem ſiſtunt. Cum amylo & menta lethargicis comitialibuſq; pro-⸗ aſnl
ſunt. Capire peruncto epinyctidas ſanant. E uino uetere ulcera putreſcentia. Canũ morſus dd uce
cum melle. Et furfures ex facie ante fotu præparata. Item iocineris & renũ dolores ex aqua carüf
potæ. Et ſæpe ex eligemate cum reſina terebinthina. Calculoſis & difficili. urinæ ĩ paſſo : 88 inliti
ad purgandam cutem in aqua mulſa tritæ ſunt efficaces. Proſũt eligmatæ: ioc ineri: tuſſi & Sr teict
colo cũ eleliſphaco modice addito. In melle ſumit᷑ nucis auellanæ magnitudie. Aiũt quoe erdeh

neecentipr

hlendi⸗
os inn
Ugetien
unngurcpl
ucens Auun
Cum ihonki
i mirls ,

õ

Acie ond b,
Güpondocho⸗
wiltenturcken
tAalomoch.
Merrerez: e

Uinbenrur kl⸗

Eumallgen
Auumtur ee
udbere Ae
inn wenlwmn
ONiglei
michbuin,
corticsſucans
mellm o,
em. Ari
nuerde. Ne
nlccnoenn

OltranonsnS

cobvebenteo⸗
1ehmponnn
coleciontu
anilmans
rle.N

enrisut
6piibivume
nncs l
aſediſh
atuln ſe
icon .

leicx Ulcen

in fwie n

oor

. inen.

ℳ .

olorserign

XXiII, MM

e uicino aquã làbere mori. Minus ualent in remediis dulces:& c tamẽ purgant & urinam H
ciunt. Recentes ſtomachũ implent. Nucibus græ cis cũ abſinthii ſemine ex aceto ſumptis

morbus regius ſanari dicitur. Itẽ illitis per ſe uitia ſedis. Et priuatim cõdylomata. Itẽ tuſſi

& ſanguinis reiectioni prodeſt. Nuces iugãdes græci a capitis grauedine appellauere. Ec/

enim arborũ ipſarũ foliorũq; uires in cerebro penetrant:-Hocq; minore momẽto: ſed in ci
bis nuclei faciunt. Sunt autẽ recẽtes iucũdiores. Sicce uinoſiores:& ſtomacho inutiles: dif
ficiles concotu:dolorem capitis inferentes. Tuſſientibus inimicæ: & uomituris ieiunis. A-
ptæ tenaſmo lIolo trahunt enim pituitam. Edem preſumptæ uenena hebetant. Item angi
nam cum ruta & oleo. Item aduerſantur cepis: lenuntq; earũ ſaporem. Auriũ inflamationi

imponũtur cũ mellis exiguo.item ruta mãmis & luxatis. Cũ cepa aũt & ſale & melle canis

hominiſq; morſui.Putamine nucis iuglâdis dens cauus inuritur. Putamẽ cõbuſtũ tiitũq;

in oleo aut uino infantiõ peruncto nutrit capillũ: & ad alopecias eo ſic utũtur. Quo plures

quis nuces ederit. hoc facilius tineas pellit.Et quæ perueteres ſunt nuces grãgrenis & car
bunculis medẽtur. Item ſuggillatis. Cortex iuglãdiũ lichenũ uitio & dyſentericis prodeſt

Folia trita cũ aceto auriũ dolori. Inſanctariis Mithridatis maximi regis deuicti Cn. Pompei
us inuenit in peculiari cõmentario ipſius manu cõpoſitionem antidoti e duabus nucibus

ficcis.Item ficis totitẽ: & rutæ foliis uiginti ſimul tritis. addito ſalis grano:& qui hoc ieiu/
nus ſumat:nullũ uenenũ nociturum illo die. Contra rabioſi quoq; canis morſus muclei a
ieiune homine cõmãducati illitiq; præſenti remedio eſſe dicuntur. Nuces auellanæ capitis
dolorem faciunt:& inflãmationẽ ſtomachi & ping uedini corporis conferunt pluſꝗᷓ ſit ue⸗
riſimile. Toſte & diſtillationi medentur. Tuſſi quoq; ueteri tritæ & in aqua mulſa potæ.
Quidam adiiciũt grana piperis.Alii e paſſo bibũt.Piſtacea eoſdem uſus & effectus habẽt:
quos pinei nuclei.præterꝗᷓ ad ſerpẽtiũ ictus: ſiue edantur: ſiue bibãtur. Caſtaneæ uehemen
cer ſiſtunt ſtomachi & uentris fluctiones. Aluum ciunt. Sanguinem excreantibus proſunt
Carnes alunt.Siliquæ recentes ſtomacho inutiles. Aluum ſoluunt. Eædem ſiccatæ fiſtunt:
ſtomachod; utiliores fiunt. Vriuam ciunt. Syriacas in dolore ſtomahi ternis in aqua ſexta
riis decoquunt. Quidã ad dimidium: eumq; ſuccum bibunt. Sudor uirgæ cornu arboris la
mina ferrea cadente exceptus:non conringente ligno illitaq; inde ferrugo incipientes li/
chenas ſanat. Arbutus ſiue unedo fructum ferrt difficilem concoctioni: & ſtomacho inuti
lem. Laurus excalſactoriam naruram habet: & foliis: & cortice: & baccis: Iraq; decoctum ex
iis maxime e foliis prodeſſe uuluis & ueſicis conuenit. Illita uero ueſparum crabonũq; &

apium. Item ſerpentium uenenis reſiſtunt: maxime ſepis dipſadis & uipere. Proſnit & mẽ

ſibus fœæminarũ cum oleo cocta. Cũ polenta autẽ quæ tenera ſunt trita inflationes oculo

rum cum ruta:teſtium cum roſaceo:capitis dolores:aut cum irino. Quim manducata atq;

deuorata per triduũ terna:liberant a tuſſi.Eadem proſunt ſuſpiriis trita cũ melle. Cortex
cadicis cauendus grauidis. Ipſa radix calculos rumpit: iocineri prodeſt:tribus obolis in ui⸗
no odorato pota. Folia pota uomitiones mouẽt.Baccæ menſes trahunt appoſitæ tritæ uel
otæ. Tuſſim ueterẽ & ortopnoeã ſanant binæ detracto corticæ in uino potæ. Si & febris
Rrex aqua aut eligmate ex aqua mulſa: aut ex paſſo decoctæ. Proſunt & phthiſicis eodem
modo & oĩbus thoracis rheumatiſmis. Nam & excoquunt pituitã: & extrahunt. Aduerſus
ſcorpiones quaternæ ex uino bibuntur. Epinyctidas ex oleo illitæ & lentigines. Et ulcera
manantia: & ulcera oris: & furfures. Cutis pruriginẽ ſuccus baccarũ emendatr & phthiria/
ſin. Auriũ dolori & grauitati inſtillat cũ uino uetere & roſaceo. Perũctos eo fugiũt uene⸗
nata oĩa. Prodeſt & cõtra uenenatorũ ictus potus. Maxime autẽ eius laurus quæ tenuiora
habet folia. Baccæ cũ uino ſerpentibus & ſcorpiõib & araneis reſiſtũt. Ex oleo & aceto illi

nuntur & lyeni & ocyneri. Grangrenis cum melle: & in fatigatione etiam aut perfrictione

ſucco eo perungi nitro adiecto prodeſt. Sunt qui celeritati partus multũ cõferre putẽt ra
dice acetabuli menſura pota in aqua. Efficacius recentem ꝗᷓ aridã. Quidã aduerſus ſcorpio
num ictus decẽ baccas dari iubent potui. Item & in remedio uuæ iacentis quadrantẽ pon/
do baccarũ foliorũue decoqui in aqua ſextariis tribus ad tertias: eamq; calidã gargarizare
& in capitis dolore impari numero baccas cũ oleo conterere & calfacere. Laurus delphicæ

folia trita obfactaq; ſubinde peſtilentiæ cõtagia ꝑprohibent: tanto magis ſi & urantur. Ole

um ex delphica ad cærata a cocunq; ad pfrictiones diſcutiẽdas: neruos laxãdos: lateris do⸗

lores: febreſq; frigidas utile eſt. Itẽ ad aurium dolorem: in mali punici coxtici tepefactum.

—X——

LIBER.
Folia decocta ad tertias partes aquæ uuã cohibẽt gargarizatione: pota alui dolores: inteſti
norũq;. Tenerrima ex iis trita in uino papulas prutituſq; illita noctibus proxime ualent. In
ter cætera lauri genera.-Laurus alexandrina ſiue idæa partus celeres facit radice pota triũ
denariorũ podere in uini dulcis cyathis tribus. Secũdas etiâ pellit: mẽſeſq eodẽ modo po
ta. Daphnoides ſine iis nominibus quæ diximus ſilueſtris laurus prodeſt: aluũ ſolu t: recẽ

ti folio uel arido drachmis tribus cũ ſale & hydromelite mãducata. Pituitas extrahit foli-

um & uomitus: ſtomacho immile. Sic & baccæ quinæ denæ ue purgationis cauſa ſumũtur.
De myrto ſatiua & mirtidano: & de myrto ſilueſtir. Ca. IX.
Vrtus ſariua candida minus utilis eſt medicinæ ꝗ nigra. Semẽ eius medet᷑ ſangui
m nem excreãtibus. Itẽ cõtra fungos in uino potũ. Odorem oris cõmẽdat uel pridei
cõmãducatũ.liẽ apud Menẽdrũ ſynariſtuſin hoc edũt. Datur & dyſentericis dena⸗
rii põdere inuino. Vlcera difficilia in extremitatibus corporis ſanat cũ uino ſubferuefactũ
Imponitur lippitudini cũ polenta. Et cardiacis in mama ſiniſtra. Et contra ſcorpionis ictus
in mero: & ad ueſice uitia. Capitis dolores & ægilopas ante quam ſuppurẽt: Item tumori/
bus. Exẽtiſq; nucleis in uino uetere tritum eruptionib pituitæ. Succus ſeminis aluũ ſiſtir.
Vrinas cit. Ad eruptiones puſtularũ pituitæq; cũ cærato illinitur: & cõtra phalangias. Cap

illum denigrat. Lenius ſucco oleũ eſt ex eadem myrto & uinum: quo nunꝗ mebriantur.

nuetetatũq; ſiſtit aluum & ſtomachuni. tormina ſanat: faſtidium abigit. Foliorũ arentiũ

farina ſudores cohibet inſperſa: uel in febri. Vtilis & cæliacis: & procidentiæ uuluarum: ſe
dis uitiis: ulceribus manãtibus igni ſacro fotu capillis fluentibus: furfuribus. Itẽ aliis eru/

ptionibus ambuſtis. Additur quoq; in medicamento: quod alephas uocant: eadẽ de cauſa

qua oleum ex iis efficaciſſimum ad ea quæ in humore ſunt: tanꝗ in ore & uulua. Folia ipſa

fungir aduerſantur erita ex uino: cũ cæra uero articularibus & collectionibus. Eadẽ in ui⸗

no decocta dyſentericis & hydropicis potui dãtur. Siccàtur in farina quæ inſpergitur ulce

ribus: aut hemorrhoiæ.-Purgãt & lẽtigines pterygia & paronychia: & eépinyctida: & condy/
lomata teſtes:terra:ulcera:ltẽ ambuſta cum cærato. Ad aures purulentas & foliis crcmatis

utuntur & ſucco decocto. Cõburũtur & in antidota. item cauliculi flore decerpi in nouo
fictili operto cremati in furno: dein triti ex uino: & ambuſtis foliorum cinis medetur. In⸗

guenne intumeſcat ex ulcere: ſatis eſt ſurculũ tantũ myrti habere ſecũ nec ferro nee terra

contactũ. Myrtidanũ diximus gquomodo fieret. Vuuluæ prodeſt Apoaſtum fotu: & illitu
ſuccus molliſſimis in pila
tuſis adfuſo paulati uino auſtero. Alias aqua cæleſti: atq; ẽt exp̃ſſo utũtur ad oris ſediſq;

Multo efficatius & cortice & folio & ſemine. Exprimit & foliis

ulcera uuluæ: & uẽtris. Capillorũ nigritiã malarũ pfuſiones.purgatiões lẽtiginũ:& ubi cõ

ſtringendũ aliquid eſt. Myrtus ſilueſtris ſiue oxymirſine ſiue camemyrſine baccis rubẽti

pus & breuitatea ſatiua diſtat. Radix eius in honore eſt: decocta uino ad renũ dolores po⸗
ta. Et difſicili urinæ: p̃cipuæq; craſſæ & grauiter olenti. Morbo regio & uuluatũ purgatio
ni trita cũ uino. Cauſiculi quoq; incipientes aſparagorũ modo in cibo ſumpri: & in cinere
cocti. Semen cũ uino potum aut oleo aut aceto calculos frangit. Item in aceto & roſaceo

tritum capitis dolores ſedat: & porum morbum regium. Caſtor oxymirſinem myrti foliis
acutis ex aqua fiunt ruri ſcopæ: ruſcum uocauit: ad eoſdem uſus. & hactenus habent ſe me

dicine urbanarum arborum. Lranſeamus ad ſilueſtres. ”MU .
CAII PLINII SECVNDI NATVRALIS HISTORIAE LIBER. XXIIIlI.

Medicinæ ex arboribus ſilueſtrtibus.

reriꝰ ſcrobe depactæ moriant᷑. Querc

ESILVAE. Quidem horridiorũq; naturæ facies medicinis carent: ſacraz
illa parente rerũ ofĩum nuſꝗᷓ nõ remedia diſponẽte hõi utr medicine fie⸗
ret etiâ ſolitudo ipſa: ſed ad ſingula illius diſcordiæ atq; cõocrdiæ mira
culis occurſantibꝰ. Quercꝰ & olea tà hrinaci odio diſcidẽt: ut altera in aal
”YLVMW uero & iuxta nucẽ iuglãdẽ. Perni
cialia & braſſicæ cũ uite odia. Ipſumq; olus quo uitis fugat᷑ aduerſũ cyclamino & origano
areſcit. Quĩ & annoſas iã & q ſternant᷑ arbores: difficilius cædi: ac celexius inareſcere tra

ordl giu⸗
oſide⸗
Ceenis uero
Un Sudi⸗
Clemcibisen
nadditamit
Actturpoſe
nirurquan
Ansoalt
Ploescicent
nogorinu
genotüct⸗
Nin Anind⸗
orſtimen
cepuupert
Wrnolazarti
enlog uicti
lumcdehis al
horencirim

Aecle
h cecoct
ch
Guwicann
Ullmunpon⸗

1 i
9 nl
Unlli
buntheum
unconrate
1 lus
eiort
Ocun
ſuckoc
inor
Reveradixin
emiore
Cuginis nuxr
umurſre
lellnünu,
nlſten
ner

Umderogn
Unemolie⸗
Qici⸗
Runlczd
mmnefkaxe
Cofmniünibe
omndu⸗
lornli

iclor⸗ ineki
unenlenn
Ae ni,
kocẽ modo 1
Nüſon llee
Wennhutg⸗

CMüfuni.e.

.
zmecet ſrun

Nänielote
menncid
ſonimin
limtunn,,
inszliiſii⸗
nginC,
Lulmm
ns hizlis n
t eicecal
umholae
dus baleini⸗
niepiru
czacnh/
A lisacnnt
ium innun
numecemn hr
ttenoneen
mtus
lilͤniie
ruemii
tignüdliitd
lebnunbil
Adaapo
minugnio
snchen
mnütdintd
mmnmtiſdi
denie.

dunt:ſi prius manu ꝗᷓ ferro attingantur. Pomorum onera a iumentis ſtatim ſentiri ac niſi
prius oſtẽdant iis:ꝗᷓ uis pauca portet: ſudare illico. Ferulæ aſinis gratiſſime ſunt in pabulo:
cæteris uero iumẽtis pſentaneo ueneno. Qua de caula id aĩal: libero patri aſſignat᷑ cui & fe
rula. Surdis:etiã reꝶꝑſua cuiq; ſunt uenena: ac minimis quoq;. Phyllyta coci & poline mimiũ

ſalem cibis eximunt. Prædulcium faſtidium ſal temperat. Nitroſæ aut amaræ aquæ polen⸗
ta addita mitigantur: ut intra duas horas bibi poſſint. Qua de cauſa & in ſaccos uiuarios
additur polenta. Similis uis rhodiæ cretæ & argillæ noſtrati cõcordia ualentiu. Pix oleo ex

trahitur quando utrunq; pinguis naturæ eſt. Oleum ſolum calci miſcetur quando utrũq;
aquas odit. Gũmi aceto facilius eluitur. Atramentũ aqua. Innumera præterea alia: quæ lu⸗
is locis dicentur aſſidue. Hinc nata medicina. Hæc ſola natura placuerat eſſe remedia para
ta uulgo:inuẽtu facilia ac ſine impendio:ex quibus uiuimus. Poſtea fraudes hominum &
ingeniorũ capturæ officinas inuenere iſtas: in quibus ſua cuiq; homini uenalis promittit
uita. Statim compoſitiones & mixturæ in explicabiles decantâtur. Arabia atq; india in me
dio æſtimantur. Vlceriq; paruo medicina a rubro mari imputatur: cũ remedia uera quot/

tidie pauperrimus quiſquis cœnet.Nam ſi exhorto aut petatur herba: uel frutex quæra-

tur nulla artium uilior fiet. Ita eſt profecto: magnitudo populi romani perdidit ritus: uin
cendoq; uicti ſumus. Paremus externis. Et una artium imperatoribus quoq; imperat. Ve⸗

rum de his alias plura. Loton hærbam: itemq; ægyptiam eodem nomine: alias & ſyrticã ar⸗

borem diximus ſuis locis.
Lothos. HMVMM . Ca.,. II.
Arec lothos quæ faba græca appellatur a noſtris aluum baccis ſiſtit. Ramenta ligni
h decocta in uino proſunt dyſentericis: menſtruis: uertigini comitialibus. cohibent
& capillum. Mirum his ramentis nihil eſſe amarius: fructuq; dulcius. Eit & e ſcobe
eius medicamentum:ex aqua myrti decocta ſubacta & diuiſa in paſtillos: dyſentericis uti⸗
liſſimum pondere uictoriati cum aquæ cyathis tribus. WUW RHM
Glans. . ,₰ . 4.
34 hs intrita duritias quas c tcot:α Kanr cum ſalſa axungia ſanat. uehementio⸗
g reſq; lichenas. In omnibus cortex ipſe: corticiq; tunica ſubiecta. Hæc decocta iu⸗
uat iliacos. Dyſentericis etiam illinitur: uel ipſa glans. Eademq; reſiſtit ſerpentium

ſunt contra toxica. Cortex illinitur decoctus lacte uaccino ſerpentis plagæ. Datur & ex ui
no dyſentericis. Eadem & ilici uis. rEE F
De w»ο11¹icis & galla & uiſco pilulis glande: de cerri radice & ſubere. Ca. IIII.

ictibus. he iſmis: ſi tatiomibus. Folia & baccæ uel cortex uel ſuccus decocki pro⸗
. rheumatiſmis: ſuppu p 5 P-. Fae e

Ocum ilicis uulneribus ex eceto recẽtibus imponitur. Epiphoris ex aqua. & oculis

ſuſtoſis ſanguine inſtillat.Eſt aũt genus ex eo in attica fere & aſia naſcens:celerrie
in uormiculũ ſe mutãs: quod ideo ſcolentylon uocãt: improbãq;. Principalia eius

genera diximus. Nec pautiora genera gallæ fecimus: ſolidã perforatã. Item albã: nigrã: ma⸗

ſorẽ:minorẽ. Vis omniũ ſimilis.Optima comagena. Excreſcentia in corpore tollit. Proſunt
gingiuis uuæ: Oris exulcerationi. Cremate & in uino extinctæ cœ liacis. Dyſentericis illi⸗
nuntur. Paronychis ex melle. & unguibus ſcabris: prerygis: ulceribus manantibus. cõdylo⸗
mathis: uulneribus: quæ phagedenica uocãtur. In uino aũt decoctæ aurib inſtillãtur: ocu
lis illinũtur. Aduerſus eruptiones & panos cũ aceto. Nucleus cõmãducat dẽtiũ dolorẽ ſe
dat.Itẽ ĩcertrigines & ambuſta. Immaturæ ex iis ex aceto potæ lyenẽ cõſumũt. Eædem cre
matæ & aceto ſalſo extinctæ menſes ſiſtunt: uuluaſq; ꝓcidẽtes. Poru oẽs capillos denigrãt
Viſcũ e robore præcipuũ diximus haberi: & quo cõficeretur modo. Quidã in aqua cõtuſu
um decoqunt: donec nihil innatet. Quidã cõmãducãtes acinos expuũt cortices. Optimũ ẽ
quod ſine cortice eſt:quoq; leuiſſimũ: extra fuluũ:intus porraceũ:quo nihil eſt glutinoſi
us:emollit:diſcutit: humores ſiccat. Strumas cũ reſina & cæra panos mitigat oĩs generis.
Quidã & galbanũ adiiciũt pari põdere ſingulorũ:eoq; modo & ad uulnera utuntur. Vn⸗
guium ſcabricias expellit: ſi ſeptenis diebus ſoluâtur: nitroq; colluãtur. Quidà ad religio/
nem efficacius fieri putant prima luna collectũ e robore ſine ferro. Si terram non tigerit
comitialibus mederi. Conceptum fœminarum adiuuare: ſi omnino ſecum habeant. VIcera
cõmanducatu ipoſituq; efficaciffime ſanari. Roboris pilulæ ex adipe urſino alopetias ca/
pillo replet. Certi folia & cortex & glãs ſiccar collectiones ſuppurationeſq;: Huitioes ſiſtit.

LIBER.

candis aſtringendis ue partibus. Radix cerri aduerſatur ſcorpionibus.Suberis cortex tritꝰ
ex aqua calida & potus ſanguinem fluentem ex utralibet parte ſiſtit. Eiuſdem cinis ex ui/
jno calido ſanguinem excreantibus magnopere laudatur. YJDU—
4 Van aoonn De fago & cupreſſo: & cædro magnæ: & de cædride: galbano. Ca. V.
3 na. „1Agi folia mãducantur in gingiumũ labioruq; uitiis. Calculis glandis faginæ cinis
(C* Bar eléilmirin. Ite cũ melle alopeciis. Cupreſſi tolia trita ſerpentiũ ictibus imponuntur:
. & capiti cũ polenta ſi a ſole doleat.Item ramici. Qua de cauſa & bibunmtur. Teſtiũ
quoq; tumori cum cærato illinũtur. Capillũ denigrant ex aceto. Eadem trita cum duabus
partibus panis mollis & e uino amineo ſubacta pedum ac neruorũ dolores ſanant. Pilulæ
aduerſus ſerpentium ictus bibuntur. Aut ſi eiiciatur ſanguis collectionibus illinũrur. Ra
mici quoq; teneræ tuſæ cum axungia & Iomẽto proſunt. bibuntur ex eadem cauſa. Paroti
di & ſtrumæ cũ farina ĩponũtur. Exprimitur ſuccus tuſis cũ ſeminæ: qui mixto oleo caligi
nẽ oculoꝶ auferrt. Itẽ uictoriati põdere in uino potus illituſq; cũ fico ſicca pingui exẽptis
granis uitia teſtiũ ſanat. Tumores diſcutit: & cũ fermẽto ſtrumas.Radix cũ foliis trita po⸗
raq; ueſicæ & ſtranguriæ mederur: & cõtra phalangias. Rameta pota menſes ciunt. Scorpi
onum ictibus aduerſantut. Cædrus magna quã cædrelaten uocant dat picẽ quæcædria uo
catur dentiũ doloribus utiliſſimã. Frangit enĩ eos: & extrahit: dolores ſedat. Cædri ſuccus
ex ea quomodo fierer diximus. Magni ad lumina uſus: ni capitis dolorem inferret. Defun
cta corpora cõſeruat. Viuentia corrumpit mira differentia: cum uitam auferat ſpirantibus⸗
defunctiſq; pro uita ſit. Veſtes quoq; corrumpit: & animalia necat. Ob id non cenſeã in an
ginis hoc remedio utendum: neq; in cruditatibus: quod ſuaſere aliqui. Guſtu dentes quo⸗
q; colluere ex aceto in dolore timuerim uel grauitati aut uermibus auriũ inſtillare. Portẽ
tum eſt quod tradunt: abortiuũ fieri in uenere ante perfuſa uirilitate. Phthiriaſes perun-
gere eo non dubitauerim. itẽq; purigines. Suadent & contra uenenum leporis marini bibe
re in paſſo. Facilius in elephantia: ſi illinãtur & ulcera ſordida & excreſcentia in iis. Aucto⸗
res quidam & oculorum albugines caligineſq; inunxere eo. & cõtra pulmonis ulcere cya⸗
tum eius ſorbere iuſſerũt. Itẽ aduerſus tineas. Fit & ex ea oleũ:quod piſſelecn uocant: ue/
hementiores ad oĩa eadem uſus. Cædri ſcobe ſerpentes fugari eertum eſt. Item baccis tritis
cum oleo ſi qui perungãtur. Cædrides hoc eſt frutices cædri tuſſim ſanant: urinam ciun. al
uum ſiſtunt: utiles ruptis cõuulſis: ſpaſticis: ſtranguriæ: uuluis admoti. Contra lepores ma
rinos eadem quæ collectionibus ſupra inflãmationibuſq;. De galbano diximus neq; humi
dum nceq; aridum probatur: ſed quale docuimus. Per ſe bibitur ad tuſſim ueterem: ſuſpi/
ria rupta conuulſa. Imponitur iſchiadicis: lateris doloribus: panis: furunculis corpori ab ol
ſibus accedenti. Strumis: articulorum nodis: dentium quo doloribus. Illinitur & enm mel

alibus ſubuenit: & uulue in ſtrangulatu: & ſtomachi defectu. Abortus non exeuntes tray
hit appoſitu uel ſuffitu. Item ramis hellebori circunlitum atq; ſubiectum. Serpentes nido
re urentium fugari diximus. Fugiũt & perũctos galbano. Medetur & a ſcorpione percul⸗
ſis. Bibitur & in difficili partu fauæ magmitudine in uini cyaro: uuluas conuer ſas corrigit-
In mirrha autem & in uino mortuos partus extrahit. Aduerſatur & uenenis maxime toxi
cis cum mirrha & uino. Serpentes oleo & ſpondilio mixt tactu necat. Nocere urinæ exi⸗

& reſinis: & picea: & lentiſco. n n VI.
Imilis hamoniaci natura atq; lachrymæ probandæ ut diximus mullit: calefacit: di/
( — ſ qſcutit: diſſoluit. Claritati uiſus In collirũs conuenit. Puritum: cicatrices: albugines
* oculorum tollit: Dentium dolores ſedat: efficatius accenſum. Prodeſt diſpnoi⸗
CsSrv 1 pe- cis: pleureticis: pulmonibus ueſicis: urinæ cruentæ: lyeni iſchiaticis potũ. Sic & aluũ ſoluit.
L. Rπ bor vrliculis & podagræ cũ pari pondere picis aut cæræ & roſaceo coctum. Maturat panos: ex
. . αR trahic clauos cũ melle. Sic & duricias emollir. Lyeni cũ aceto & cæra cypria uel roſaceo ef⸗
MWe:= — ficaciſſime ĩpomit. Laſſitudines pungi cũ aceto & oleo exiguoq; nitro utile. Et ſtyracis na/

ℳ

„

tura in pegrinis arboribꝰ diximꝰ. Placet p̃ter illa quæ diximꝰ: maxime pinguis: purus: albi⸗
cantibus fragmẽtis. Medet tuſſi:faucibꝰpectori: uitiis: uuluæ:præcluſæ duritiaue laborati

„

Torpentes membrorũ partes corroborat decoctum eius fotu. Cui & mſidere expedit ſic⸗

le capitis ulceribus. Purulentis iufunditur auribus cum roſaceo aut nardo. Odore comiti

De hamoniaco ſtyrace: & ſpondylio: & ſphano: &t Sõ chamepite: & bityuſ

Ctmena
ecötten
Iut uenens:
Chiibuoght
PbirurAn⸗
ec ibus
unouspura
ieezpperieu
Auabus
UiioLuulu⸗
ingelinun
forbuumin
ſeccerue.
Circolecion
Zebbitueinun
Perulrii
gniaamd⸗
Muain Liocin
grünnme
guuruireslur
ſckishrrbido⸗
Nerdbortusa
ſncurux ſinilt
Gotalitotis
hemnois nöd
Ucotoneis.
mnrdſkcult
ppolt
Palanterte
Ungvop dol
ocochpo⸗
lliintigm
Pulrumn pera
ocecocti

mtüickus&

gener
tnſicndli

ld Nide⸗
Weninpinoy
etiſen
am

4
Ereergeitid

eus (orter i

dutgirct
simponunnn
dumnr ii
incun dubu
inm.

Usillnäin N

4

mcIHEDN

imocheocl
uppuienign
Utolistrin
Ganm Nd

igurcrtin

voncetlänn
lucened
ſtileſ
hinespenn
Nismannibede
ninis Auce
miönlcere,
voNRN
ten acuind
unhvo
õ
nernnl,,
orid
mmiomnt!
Cerond
tenra
e lice
Nennscnh
nonmenn
eemmken

XXIIII.

Cit menſes potu: appoſituq; aluũ mollit. Inuenio potu modico triſtitiã animi reſolui: lar⸗
giore cõtrahi. Sonitus aurium emendat infuſu: ſtrumas illitu neruorũq; nodos. Aduerſa⸗

tur uenenis: quæ frigore nocent: ideo & cicutæ. Spondylion una deméſtratũ. Infunditur
capitibus phreneticorum: & lethargicorum. Item capiti doloribus longis. Cũ uetere oleo
biditur & in iocinerũ uitiis: morbo regio: comitialibus: ortopnoicis. uuluarũ ſtrangulatio⸗

ne:quibus & ſuffitu prodeſt. Aluum mollit. Illinitur ulceribus ſerpentibus cum ruta. Flos

auribus purulentis efficaciter infunditur. Sed ſuccus cum exprimitur: integendus eſi: qm

mire appetitur a muſcis & ſimllibus. Radix deraſa & in fiſtulas contecta callum earũ dero

dit.Aucibus quoq; inſtillatur cũ ſucco. Datur & ipſa contra morbum regiũ: ut in iocineris
uitio & uuluarũ. Capillos criſpos facit peruncto capite. Spagnos ſiue ſphacos ſiue bryon:
& in gallia: ut indicauimus naſcitur uuluis incidentũ utilis. Item genibus & fœminum tu
moribus mixtus naſturtio & aqua ſalſa tritus. Cum uino aut reſina ſuccus potus urinã pel

lit celerrime. Hydropicos inanit cũ uino & iunipero tritus & potus. Terebinthi folia & ra⸗

dix collectionibus imponuntur. Decoctũ eorum ſtomachũ firmat. Semen in capitis dolo⸗
re b bitur in uino:& contra difficultatem urinæ. Ventrem leniter emollit. Venerẽ excidat.
Piceæ & laricis folia trita & decocta in aceto dentium dolori proſunt. Cinis corticum ĩter
trigini & ambuſtis. Potus aluum ſiſtit. urina mouet. Suffitu uuluas corrigit. Piceæ folia p
uatim & iocineri utilia ſunt drachne pondere in aqua mulſa pota. Siluas eas dũtaxat quæ

picis reſineq; gratia ra duntur utiliſſimas eſſe phthiſicis: aut qui lõga ægritndine nõ recoli

gunt uires ſatis conſtat.Et illũ cæli aera plus ita quã nauigationẽ ægyptiã proficere plus ᷓ
lactis hærbidos per montiũ æſtiua potus Chamepiris latine a iuga appellatur: diciturq; ꝓ/
pter abortus abaliis rhus terræ. Cubitalibus ramis: fiore pinus & odore. Altera breuior &
in curuæ ſi nilis. Tertia eodẽ odore:& ideo nomine quoq; paruula collicula craſſirudine
dygitali: foliis ſcabris: exilibus: albis: in petris naſcẽs. Omnes hærbæ: ſed propter cognatio⸗
nem noĩs nõ diffetendæ. Proſunt aduerſus ſcorpionũ ictus. Item iocineri illitæ cũ palmis:
aut cotoneis. Renibus & ueſicæ decoctũ earũcũ farina hordeacea. Morbo quoq; regio &
urinæ difficultatibus & ex aqua decoctæ bibũtur. Nouiſſima cõtra ſerpentes ualet cuù mel-
le. Sic & appoſita uuluas purgat. Sanguinẽ denſatũ extrahit pota. Sudores facit punctis ea
Peculiariter renibus utilis eſt. Fiũt ex ea & hydropicis pilulæ cũ ficu aluũ trahẽtes. Lũbo/
rum quoq; dolorẽ uictoriati põdere in uino finit: & tuſſim recentem. Mortuos partus ex
aceto cocta potaq; eiicere ꝓptinus dicitur. Cũ honore & pityuſa ſimili decauſa dicetur: quã
quida in titymali genere numerãt. Frutex eſt ſimilis piceæ flore paruo purpureo. Bilem &
pituitam per aluum detrahit: Radix decocti hemina aut ſeminis lingua in balanis. Folia in
aceto decocta furfures cutis emẽdãt. Mãmas quoq; mixto rutæ decocto & tormina: & ſer⸗
pentiũ ictus:& in totũ collectiones incipientes.Reſinã e ſupradictis arboribus gigni docui
mus: & genera eius & nationes in ratione uini ac poſtea in arboribus. Cuius ſũme ſpecies
duæ ſitca & liquida. Sicca quæ e pinu & picea fit. Liquida e terebintho: laricæ: lentiſco: cu
preſſo. Nã & eæ ferũt in aſia & ſyria. Falluntur qui eandẽ putant eſſe e picea atq; larice. Pi
cea enim pinguem:& ſuccoſam fundir. Larix gracilẽ ac mellei liquoris uirus redolentem.
Kiedici liquida raro utuntur & in ouo fere: Larice propter tuſſim ulceraq; uiſcerum. Nec
pinea magnopere in uſu. Cæteris non niſi coctis. Et coquendi genera ſatis demonſtraui/
mus.In arborũ differentia placet terebinthina odoratiſſima atq; leuiſſima nationũ cypria:
& ſyriaca utraq;ʒ mellis attici colore.Sed cypria carnoſior:ſicciorq;. In ſicco genere quærũt
ut ſit candida: pura:perlucida. Im omni autem ur montana potius ꝗᷓ cãpeſtris. Item aquilo
nia ꝗᷓ ab alio uento. Reſoluit᷑ reſina ad uulnerũ uſus & malagmata oleo in potiones amyg
dalis amaris. Naturæ in medẽdo contrahere uulnera:purgare: diſtutere collectiones: item
pectoris uitia. Terebinthina illimtur & eadẽ callida mẽbrorũ doloribus ſpaſticiſq; illinit
in ſole:totiſq; corporibus.Mangonũ maxime cura ad gracilitatẽ emendandã ſpatiis ita la⸗
xantiũ cutẽ per ſingula membra: capacioraq; ciborum facienda corpora. Proximũ locum
optinet e lẽtiſco. Ineſt ei uis:aſtringendi.Mouet & ante cæteras urinam. Reliquæ uentrẽ
emolliunt. Cruda concoquũt. Tuſim ueterẽ ſedant. Vuluæ onere extrahunt eriã ſuffitæ.
Priuatim aduerſantur ui 90. Panos & ſimilia cũ ſeuo taurino & melle ſanãt. Palpebras len
tiſcina cõmodiſſime replicat. Factis quoq; utiliſſima & auribus purulentis: item in pruritu
genitalium. Pinea capitis uulneribus optime medetur. rJ ð

.

4 4° . eh, LIBER. „ ¶K5*wçr s
De pice ſpiſſa & liqda: & palĩpiſſa: & piſſaſphalcos: & zZopiſſa: & tæda: & lẽtiſco. Ca. VI.
P Ix quoq; unde & ꝗbus cõficeretur modis indicauimus. Et eius duo genera. Spiſſũ
ſ „S p liquidũq;. Spiſſaiũ utiliſſima medicinæ eſt brutia: quonia pinguiſſima & reſinoſiſ-
„do ſima utraq; præbet utilitates. Ob id magis rutila ꝗ́ cæteræ. Id enĩ quod in hoc adii

N — ciunt ex maſcula arbore meliorem eſſe: nõ arbitor poſſe ĩtelligi.Picis natura excalfacit: ex
ARATL pler. Aduerſatur priuatim ceraſte morſus cũ polenta-Item anguinæ cũ melle. Liſtillationi
us ex ſternutamentis. Pituitis auriũ infunditur cũ roſaceo.llinitur cũ cæra. Sanat liche⸗
S oeN * Hens. Aluum ſoluit. Excreationes pectoris adiuuat eligmate aut illita. Tſillis cum melle.
X er r Foc & ulcera purgat. Explet cũ uua paſſa & axungia Carbunculos purgat: & putreſcentia
hsaα 9ulcera. Quæ uero ſerpunt cum pineo cortice aut ſulphure. Phthiſicis etià cyathi menſura
quidam dederunt: & contra ueteram tuſſim. Rhagadas ſedis & pedum: panoſq; & ungues
ſtabros emendat. Vulue duritias & conuerſiones odore.Itẽ lethargicos: ſtrumas Item cum
farina hordeacea & pueri impubis urina decocta ad ſuppurationem perducit: Et ad alope⸗
cias ſicca pice utuntur. Ad mulierum mãmas brutia ex uino ſubferuefacta cum poline far
raceo ᷓ calidiſſimis impoſitis. Liquida pix eleunq; quod piſſeleon uocãt quẽadmodum fie
ret diximus. Quidam iterũ decoquunt. & uocant palimpiſſa. Liquida anginæ perungunf
intus & uua. Ad auriũ dolores: claritatẽ oculoge: oris circũlitiones ſuſpirioſas: uuluas: tuſ⸗
ſim ueterem. Et crebras excreationes pectoris: ſpaſmos tremores: opiſtothonos: paralyſes:
neruorũ dolores præſtantiſſimũ. Ad canũ & iumentorum ſcabié. Eſt & piſſaſphaltos mixta
bitumini pice: naturaliter ex pollonatarũ agro. Quidaâ autẽ ipſi miſcent præcipuũ ad ſca/
biem pecorũ remediũ. Aut ſi fœtus mãmas læſerit. Maturũ optimũ ex eo quod cum fer⸗
uet:innatat.xopiſſam e radi nauibus diximus cæra marino ſale macerata. Optima hæc a ty
roginio nauiũ. Additur autem in malagmata ad diſcutiendas collectiones. Tædæ decoctæ
in aceto dentiũ dolores efficaciter collunt. Lentiſci & arbores & ſemen & cortex & lachry
ma urinam ciunt: aluum ſiſtunt. Decoctũ eng ulceribus quæ ſerpunt foru. Illinitur in hu/
midis & igni ſacro: gingiuas colluit. Folia dentibus in dolore atteruntur. Mobiles deco⸗
cto colluntur. Capillum tingunt: Lachrymas ſedis uitũs prodeſt: cũ quid ſiccari excalfieri
ue opus ſit. Decoctũ & e lachryma ſtomacho utile ructum & urinam mouens: quod & ca⸗
pitis dolori cum polenta illinitur. Folia uero tenera oculis inflamaris illinuntur. Item ma⸗
ſtice lentiſci replicandis palpebtris: & ad exterendam cutem in facie & ſmegmata. Adhiber᷑

partibus ſine oleo e ſemine eius facto cæræq; mixto. ſiue foliis ex oleo decoctis: ſiue deco-
ctis: ſiue cum aqua utilia foueantur. Scio Democritum medicum in ualitudine conſidiæ.
M. ſeruili conſularis filiæ? omnem curationem auſteram: recuſantis diu efficaciter uſum la
cte caprarum: quas lentiſco paſcebat. De platano & fraxino & acere & alba populo &
2 ulmo & tilia & ſambuco &iuniperr. Ca. „ VjIII.
₰ 34 I . „ . * . .. „ 1 .
S — aduerſantur ueſpertilionibus. Pilulæ earũ in uino potæ. xiiii. põdere omni/
* 6 p bus ſerpentiũ & ſcorpionũ uenenis medentur. Item ambuſtis tuſæ aut cum aceto
acti magiſqʒ ſcyllitino ſanguinẽ omnẽ ſiſtunt: & lentiginẽ & carcinomata. Melan/
drias quoq; ueteres addito melle emendant. Folia & cortex ilſinũtur collectionibus & ſup
purationibus:& decoctũ corũ. Corticis autem in aceto dentium remediũ eſt. Folia eorũ te
nerrima in uino albo decocta oculorũ. Lanugo folioge & auribus & oculis inutilis. Cinis
pilularum ſanat ambuſta igni uel frigore. Cortex ex uino ſcorpionũ ictus reſtinguit. Fra⸗

xinus quã uim aduerſus ſcorpiones haberet indicauimus. Semen foliis eius ineſt quæ me/

7„

onem:ita ut puero quinq; folia tribus cyathis dentur. Robuſtioribus ſeptem folia quinq;
cyatis uini. Non omittendum ramenta eius & ſcobema quibuſdam cauenda prædici.Ace
ris radix contuſa iocineris doloribus utiliſſime imponitnr. Populi albæ uuarum in ungũ-
tis uſum expoſuimus. Cortex potus iſchiadicis & ſtranguriæ prode ſt. Foliorum ſuccus ea
liqus aurium dolori. Virgam populi in manu renentibus tertrigo non metuatur. Popu/

le. Fundit illa & reſinam exiguam: qua utuntur ad malagmata. Folia prodagris in aceto de⸗
cocta imponuntur. Humor e cauis populi nigræ efiuens uerrucas papulaſq; ex attritu

ſanguinem reiicientibus: tnſſi ueteri: & ad omnia quæ hãmoniaci uis. Medetur & attritis

dẽtur iocineris & lateris doloribus in uino. A quã quæ ſubit cutẽ extrahunt. Corpus obeſ
ſum leuant honere ſenſim ad maciẽ reducenda: iſdem foliis cum uino tritis ad uiriũ porti

lus nigra efficaciſſima habetur: quæ increta naſcitur. Comirialibus ſemen ex aceto uti-

gorrustol
Norpropol

Cortcö
Utinttäht.
leepoodet,
ſetn Pir in
lienpreſit
latrinaqua

(Wensoll

ſeutlszelte

decoct

etungenun
Vinſgdeco⸗
ſoncto inut
tbanbatti ⸗
Ne giuntimg

üinſtkr

eloleo & ale⸗

diciseiusin

Afolorum le
Cune Keliſtun
U roluntcan

Aurdol lorn

oalanbucit⸗

unierusuel

—

Arern naiora

(Clorbusurl
es ſſticlen

dorszeryponi.
Euluigilenindi
Gllakpenunn

Alcsh
(centd
tacuri
Wriglleruc
Ronümonit

Ccnlig unni⸗

Chernmotüz⸗

uſince,

waendiso⸗
Crn por
Imeinenion
llceuttüͤ
Bnoeuoenkal
ſtoclenit il
Nuor Min

unurde

Vcamsd.

denninini
üini m⸗
cnctähe
Knulire

dd
oogenen Fll
ümninl,
nqvodintweni
tunercifite
neleDillnen
n nnlchn
U⸗ Cummele,
u: Apurrelerre
nichi gerlan
mnolgämen,
firumpheemcan
tucinbtaion
Kacumpolnetn
tqinanodunte
ngrr ermolnt
inolsunlunstd
thonos miite
illloratos mun
tprkciül
eo guod ant⸗
1aOhpcirabong
hes. TEdrdecd
Aconera l
idſccni enlin
vens atd

e

R

ednuu
l.
e,trann .
Emo N
cn , .
E 4 C
is bs, mnn

„

, sit e

unt Colluch⸗

aquæ propol s ex aqua remediũ quã e
ſpiſſindi & uulnera cõtrahẽdi. Corticis utiq; interior tilia lepras ſedat & folia ex aceto illi⸗

odoratus tollit.Populi ertut in liis gurta:cx qua apes propolin faciunt. Gutta quoque
lcax eft. VImi & folia & cortex & rami uim habent

ta/Corticis denarii põdus potũ in hemina aquæ frigidæ aluũ purgat.Pituitaſq; & aqua p/
uatim trahit. Imponitur & collectionibus lachryma & uulneribus ambuſtiſq decocto fo/

uere prodeſt. Tiumor in folliculis arboris huius naſcens curi nitorẽ ind ucit: faciẽq; gratio

Igem præſtãt & tilæ cortices. Multi corticẽ cõmanducatũ uulneribus uriliſſimũ putãt. Fo
lia trita aqua aſperſa pedũ tumori. Humor quoq; e medulla uti diximus caſtratæ arboris
effluens: capillũ edidit capiti illitus: defluenteſq; continet. Arbor tilia leniter tuſa ad eadẽ

rem præ tat. Cauliculi foliorũ primi uino decocti tumores ſanant: extrahũtq; per fiſtulas

fere utilis eſt: atq; oleaſter. Folia autẽ tantũ in uſu:& ad infantiũ ulcera in ore & cõmẽdu

cata & decocta urinã ciunt: menſes ſiſtunt illita: ſanguinẽ pota detrahunt. Sãbucus habet
altetum genus magis ſilueſtris: quod græci chameacten: alii hellõ uocant mulro breuius.
Vtrinſq; decoctum in uino ueteri foliorum uel ſeminis uel radicis ad cyatos binos potũ
ſtomacho inutile eſt: aluo detrahens aquã. Refrigerat etiam inflamationem. maxime recen
tis ambuſti. Et canis morſum cũ polenta molliſſimis foliorũ illitis. Succus cerebri collectio

nes ptiuatim ; mẽbranæ: quæ circa cerebrum eſt:lenit infuſus. Acini eius infirmiores quã

reliqua tingunc capillum poti acceptabuli menſura. Vrinam mouent. Foliorũ molliſſima

ex oleo & ſale eduntur ad pituitam bilemq; detrahendã. Ad omnia efficatior quæ minor

Radicis eius in uino decocti duo cyathi poti hydropicos exinaniũt. Vuluas emolliunt: has

& foliorum decocto inſidentium. Caules teneri minoris ſambuci in patinis cocti aluũ ſol
uunt. Reſiſtunt folia & ſerpẽtium ictus in uino pota. Podagris cũ ſeuo hircino uehemen⸗
ter proſunt cauliculi illiti. Idẽq; in aqua macerantur ut ea ſparſa pulices necẽtur. Foliorum
decocto ſi locus ſpargatur: muſcæ necãtur. Boa appellatur morbos papulatũ cũ rubent cor

pora ſa nbuci ramos uerberatur. Cortex interior tritus ex uino albo potus aluuũ ſoluit.

perus uel ante cætera omnia excalfacit: extenuat: cædro aſſimilis. Et eius duo genera

Altera maior: alcera minor. Vcraq; accenſa ſerpẽtes fugar. Semen ſtomachi pectoris lateris

Qdoloribus utile. Infli nationes algoreſq; diſcutit. Tuſſes cõcoquit & duritias. Ilium tumo
res ſiſtit.ltem aluũ: baccis ex uino nigro potis. Itẽ uentris tumores illitis. Miſcetur & anti⸗
dotis: exyporis. Vrinas cit. illinitur & oculis in epihoris. Datur cõuulſis: ruptis torminibus

uuluis: iſcuiad icis cum uino albo potũ pilulis quaternis aut decoctis uiginti in uino. Sũt

gqui & perungant corpus eius in ſerpentium meeu.

—

MDe ſalice: & amerina: & uitilibu π eriſtrtoo Ca. VlIII.
Arulicis fructus ante maturitatẽ in araneã abit. Sed ſi prius colligatur ſanguinẽ reii
cientibus prodeſt. Corticis e ramis primis cinis clauũ & callũ aqua mixta ſanat. Vi⸗
tia cutis in facie emẽdat: magis admixto ſucco ſuo. Eſt autem trium generũ. Vnũ

arbor ipſa exudat gũmi modo. Alterũ manat in plaga cum flore exciſo cortice trium di⸗

gytorũ magnitudine. Hic ad purgandi quæ obſtẽt oculis. Itẽ ad ſpiſſanda quæ opus ſunt

ciendãq; urinà: & ad omnes collectiones intus extrahendas. Tertius ſuccus eſt detruncari

one ramorũa falce diſtillans. Ex iis ergo aliquis cũ roſaceo in calice punico calfactus auri⸗

bus infundit᷑. Vel folia cocta cũ & cæra trita ĩponũtur.itẽ podagricis. Cortice & foliis in ui
no decodtis foueri neruos uriliſſimũ. Flos tritus cum foliis furfures purgat in facie. Folia
cõtrita & pota intẽperantiã libidinis coercent: Atq; in totũ auferũt uſum ſæpius ſumpta.

Amerinæ nigræ ſemẽ cũ ſpuma argẽti pari põdere a balneo illitũ pſilothrũ eſt. Nõ multũ

a ſalice uitiliũ uſu diſtat uitex: foliorũ quoq; aſpectu:niſi odore gratior eſſet. Sed græci li
gno: uocant: alii agnon:quoniam matronæ in theſmophoriis athenienſium caſtitatem cu⸗
ſtodiens iis foliis cubitus ſibi ſternnnt. Duo genera eius. Maior in arborem ſalicis modo
aſſurgit.Minor ramoſa foliis candidioiibus lanuginoſis prima arborum florem mittit cũ
parkue quæ candida uocatur. Nigra quæ tantum purpureum. Naſcuntur in paluſtri/

us campis.Semẽ potũ uini quẽdam ſaporẽ habet. & dicitur febres ſoluere. Et cũ ungãtur

oleo admixtũ ſudorẽ facere: ſic & laſſirudines diſſoluere. Vrinam ciunt menſes. Capur tẽ

cant uini modo:nam & odor ſimilis eſt. Inflationes pellunt in inferiora. Aluum ſiſtunt. hy

Adropicis & lyenibus per quà utiles. Lactis nbertatem faciunt. Aduerſantur uenenis ſerpẽ-

tiũ maxime quæ frigus inferunt Minor efficacior ad ſerpentes. Bibit᷑ ſeminis drachma in

W.

VWo

Mo. vor⸗ 8
,7 24

. 4

.

LIBER.
uino uel poſca:aut duabus foliorum teneirimorum. Illinũtur & utreq; aduerſus araneoꝶe

morſus ucl perunctis tm. Suffitu quoq; aut ſubſtratu fugant uenenata. At uenereæ& rei i-

petus inhibent. Eoq; maxime phalangiis aduerſantur: quorũ morſus genitale excirat. Ca⸗
pitis dolorem ex ebrietate ſedant cum roſaceo flos teneriq; ca uliculi.Seminis decoctũ ue⸗
hementiorem capitis dolorem diſſoluit fotu: & uuluã etiam ſuffitu uel appoſitu. Purgar
aluum cum pulegio & melle potum. Vomicas panoſq; difficile concoquentes cum farina
pordeacea mollit. Lichenas & lentigines cum aphronitro & acero ſemen ſanat: & oris ulce
ra & eruptiones cum melle. Ieſtium cum butyro & foliis uiri um. Rhagadas ſedis cũ aqua
illitum. Luxatis cum ſale & nitro & cæra: & ſemine & folio. Additur in malagmata ueruo
rum & podagras. Semen inſtillatur in oleo decoctum capiti in lethargia & phreneſi. Virgã

qui in manu habeant aut cinctu: negantur inter triginem ſentire. Ericẽ græci uocant fru⸗
ricem non multũ ab ilice differentem colore roris marini: & pene folio. Fioc adueaſari ſer⸗

pentibus tradunt. Geniſta quoq; uinculi uſum præſtat. Flores apibus gratiſſimi. Dubito
an hæc ſit quã græci auctores ſparton appellauere: cum ex ea lina piſcatoria apud eos facti
tari docuerim. Et nunquid hãc deſignauerit Homerus cum dixit. Nauiũ ſparta diſſoluta⸗
Nõdum euim fuiſſe africanum ue hiſpanum ſpartũ in uſu certum eſt. Et cum ſutiles fie

rent naues: lino tamen non ſparto nunꝗ ſutas. Semen eius quod græci eodẽ nomine appel
lant:in folliculis paſſiolorum modo naſcens purgat hellebori uice dragma & dimidia po⸗
ta in aquæ mulſæ cyatis quattuor ieiunis. Ramis ſimiliter fronde in aceto maceratis pluri

bus diebus & tuſis ſuccum dant iſchiadicis utilem cyathi unius potu. Quidà marina aqua
macerare malunt: & infundere clyſtere. Perungõtur eodem ſucco iſchiadici addito oleo.
Quidam & ſtranguriam utuntur ſemine. Geniita tuſa cum axungia genua dolentia ſanat.
Nyricẽ quã & ramaricem uocat. Leneus ſimilem ſcopis amerinis. Sanari dicit ea carcino/
mata in uino decoda tritaq; cum melle illita. Arbitrantur quidã hanc eſſe tamaricam. Sed

ad lyenem præcipua eſt: ſi ſuccus eius expreſſus in uino bibatur. Adeocq; mirabilẽ eius auz⸗

tipathiam contra ſolum hoc uiſcerum faciunt: ut affirment: ſi ex ea alueis factis bibant ſu⸗
es ſine lyene inueniti. Et ideo homiui ſplenetico cibum potumq; dant in uaſis ex ea factis.
Granis autem auctor in medicina uirgam ex eadẽ fractam: ut neq; terrã neq; ferum aitin⸗
geret: ſedare uentris dolores aſſeuerauit impoſitam: ita ut tunmica cinctuq; copori apprime
retur. Vulgus infœlicem eam arborem appellat: ut diximus: quoniam nihil ferat: nec fera⸗
tur unꝗᷓ. Corinthus & quæ circa eſt regio: brianeam uocat. Eiuſq; duo genera facit. Silue/
ſtrem plane ſterilem: alteram mitiorem. Hæc fert in ægypto ſyriacq; etiam abundanter li/
gnoſum fructum: maiorem galla: aſperum guſtu: quo medici utuntur uicæ gallæ: & in co/
oſitionibus quas antheras uocant. Lignũ autẽ & flos & folia & cortex in eoſdẽ uſus adhi
bentur ꝗꝗᷓ remiſſiora. Datur ſanguinem reiicientibus cortex tritus: & cõtra profluuia fœ
minarum:cœliacis quoq;.Idem tuſus ĩ poſituſq; collectioneſq; omnes inhibet. Foliis expri
mitur ſuccus-Ad hæc eadem in uino potum uel impoſitum cũ roſaceo & cæra ſedat. Sic

& epinyctidas ſanãt. Ad dẽtium dolorẽ auriũq; decoctum eorum ſalutate eſt: radix ad ea

dem: ſimiliter folia. Hæc amplius ad ea quæ ſerpunt: imponuntur cum polenta. Semèe dra-
chme pondere aduerſus phalangias & araneos bibitur. Cum eltiliũ uero pingui furuncu

lis imponitur. Efficax & contra ſerpentium ictus: præterꝗᷓ aſpidum. Necnon morbo regio:

phthriaſi.lendibuſq; decoctum infuſum prodeſt. Abundatiãq; mulierum ſiſtir. Cinis arbo

ris ad omnia eadem prodeſt: ſi bouis caſtrati urinæ ĩmiſceatur: uel in potu: uel in cibo ue⸗

„₰ .

at: accẽdere reſoluitur. Magi & id ęx

nerem finiri. Carboq; ex eo genere ea inſtinctus in nmbra conditur. Idem cum libe⸗

no: & chamnciſſo: & milace: & de clemnatida, Ca. X.

”ð FHc uirga ſanguinea fœlicior habetur. Cortex eius interior cicatrices quæ præſana
n uere aperit. Sileris folia illita fronti capitis dolores ſedant. Eiuſdem ſemen tritum

in eleo phthiriaces coercet. Serpentes & hunc fruticem refugiunt: baculũq; ruſtici
Ob id ex eo gerunt. Lig uſtrum eadem arbor eſt:que in oriẽte cypros:ſuos in europa uſus
habet. Succus eius neruis articulis algoribus: folia ubiq; ueteri ulceri cũ ſalis mica: & oris

exulcerationi proſunt. Acini contra phthiriaſin: item contra intertrigines: foliaue. Sanant

& gallinaceorum pituitas acini. Folia alni ex feruenti aqua certiſſimo remedio lunt tumo

is fieri urinam tradiderunt.
De uirga ſanguinea: & ſilere: & ſiguſtro& halno & hedera: & cyſtho: & ciſſo: & erithra-

edeng
oun pur⸗
Unuagure
ſcirprkop⸗
xetoltola
Coeorütous
abortorest
ihenenſan.
lungrzueol
EEccusnce
bnsgnog
ſrunigzatbi
rhungnc
Nlmnbrc
lecure ube
ſetatolginc⸗
ubenrorrlun
ſhorameskie
Cochin vinoo
iſinptollir
rinuinoauf
InbikRadicis
neticos bibent
Ninspetfulaa

lmngegtran

acero utlich
mmioimote
ſonrcſſenteni

abiͤcepoto

remſciturbe

uullimtlishedh

Dobinenn uri
Ultheccont
Urgnog.
(oriereot⸗

Ennmmlacs

ütbogaemnor
Utmdbulepe

gieninullin

mlenhie⸗
Aaeivslepr⸗
nlirn
eianmi
birn he
Midn
h Guo!

nerſas Ne
tuenenn .
D enin,

lm in
mäscum hunn
Inn Korlle
leistün
Angnan eruo

tbrerliſid

itocanr.
Neennſe⸗
tilmi Dobin

Aulens tcd
uchlolan

tumn lutlerfe
enonine e
nAdinicn⸗

mcemisun

idiminn
ic Mid e⸗
zdolenuinn.
dicitenani
tummc

rabile einse

mais bibunl

ulsexenun

egteuummaid
CoNan
Itenrterctn
entfrr /
Dunnmn/
erainiort
Ahminfe⸗
Mlolsen
ndtre
AEiit de
endet/
ani tumt
nnotbon⸗
inCötn

—
—

nelincbol

Gencunlt

in

3)
brlinli
lis ni. .
ſluuc
dolum

Gu

XXIIII.
ri. Hederæ genera. xx. demõſtrauimus. Natura omniũ in medicina anceps. Mentem turbat

& caput purgat largius pota. Neruis intus nocet. Iiſdé neruis adhibita foris prode ſt. Eadẽ

natura quæ & aceto ei ẽ. Omnia genera eius refrigerant. Vrinaciunt potu. Capitis dolorẽ
ſedãt: præcipue crebro: cõtinentiq; cerebrum mẽbrane utiliter mollibus ĩpoſitis foliis cum
aceto & roſaceo tritis & decoctis addito poſtea roſaceo oleo.Illinũtur autẽ franti & deco⸗
Cto eorũ fouetur os:caputq; erungitur. Lyeni & pota & illita proſunt. Decoquũtur & cõ
tra horrores febriũ: eruptiõeſq; pituitæ: aut in uino teruntur. Corymbi quoq; poti uel illi-
ti lyenem ſanant: iocinerant autẽ illiti. Trahunt & meſes appoſiti. Succus hederæ tedia na

rium graueolentiamq; emendat: præcipue albæ ſatiuæ. Idé infuſus naribus caput purgat.

Efficacius addito nitro infũditur etiam purulẽetis auribus:aut dolentibus cũ oleo. Cicãtri-
cibus quoq; decorem lacit: ad lyenes efficacior albæ eſt ferro calefact us. Satiſq; eſt acinos
ſex uini cyathis duobus ſumi. Acini quoch ex eadẽ alba terni in aceto mulſo poti tĩeas pel
lunt. In aqua curatione uentri quoq; Ipoſuiſſe eos utile eſt. Hederæ: quã chriſolarion ap⸗
pellamus baccis aurei coloris uiginti in uini ſextario tritis ita ut terni cyathi potẽtur: aquà
quæ cutẽ.ſuberit:per urinam educit. Eraſiſtratus eiuſdẽ acinos. v. tritos in roſaceo oleo: ca
lefactoſq; in cortice punico inſtilauit dentiũ dolori a cõtraria aure. Acini qui croci ſuccum
habent:præſumpti potu a crapula tutos præſtant. Item ſanguinẽ excreãtes aut torminibus
laborantes. Hederæ nigræ candidiores corymbi poti ſteriles etiam uiros faciũt. Illinitur de

cocta in uino omniũ ulcerũ generi: etiã ſi cacoetæ ſint. Lachrima hederæ pſilothrũ ẽ: phthi

riaſinq; tollit. Elos cuiuſcũq; generis tritũ digytorũ carptu dyſentericos & aluũ citã emen
dat in uino auſtero bis die potus. Et ambuſtis illinit᷑ utilicer cũ cæra. Denigrant capillũ co⸗
rymbi. Radicis ſuccus in aceto porus cõtra phalâgias prodeſt. Huius quoq; ligni uaſe ſi ble
neticos bibentes ſanari ĩuenio.Et acinos terunt: moxq; cũburunt & ita illinùtur anmbuſta
prius perfuſa aqua calida. Sunt ꝗ & incidant ſucci gratia: eoq; utantur ad dentes eroſos:
frangicq; tradunt proximis cæra munitis: ne ledantur. Gũmi etiam in hedera quærũt: quod
ex aceto utiliſſimũ dentibus promittunt. Græci uicino uocabulo ciſton appellant fruticé
maiorẽ tymo foliis ocini. Duo eius genera. Flos maſculo roſaceus: fœæmiĩæ albet. Ambo pro
ſunt dyſentericis & ſolutionibus uentris in uino auſtero trinis digytis flore capto:& ſimili
ter bis die poto. VIceribus ueteribus & àbuſtis cũ cæra: & per ſe oris ulceribus. Sub his ma
xime naſcitur hypociſtos. quam inter hederas diximus. Ciſſos erythranos ab iiſdem appella
rur ſimilis hæderæ: coxendicibus utilis e uino potus: irem lbis tantâq; uim accipiunt: ut
ſanguinem urina detrahant. Item chameciſſon appellant hederem nõ attollentem ſe a ter⸗
ra. Et hæc contuſa in uino acerabuli menſura lynei medet. Folia ambuſtis cũ axungia. Mi⸗
lax quoq;: ꝗ & autophoros cognominatur: ſimilitudinẽ hederæ habet: tenuioribus foliis.
Coronã ex eo factam ĩpari foliorum numero aiunt capitis doloribus mederi. Quidam duo
genera milacis. Alterũ ĩmortalibus proximũ conuallibus opoacis candentem. Alrerum co
mãtibus acinorũ corymbis contra uenena omnia efficaciſſimis in tantũ ut acinorum ſucco
infantibus ſepe ſtillato nulla poſtea uenena nocitura ſint. Alterum genus culta amare: & ĩ
iis gigni nullius effectus.Illam eſſe milacem priorem: cuius lignũ ad aures ſonare diximus
Similem huic aliqui clematida appellauerunt repente per arbores geniculatam & ipſam.
Folia eius lepram purgant: Semen alluum ſoluit acetabuli mẽſura ĩ aquæ hem ĩa aut aqua
mulſa. Datur ex eadem c l decoctum eius.
De harundine: & S=ðB &hebeno. & hrododendro: de ruſen: & hydro: & canchry & ſa⸗
bina: & ſelagine: & ſamuloò: & gummi medicinis. Ca. XI.
Aruüũdinis genera. xxix. demõſtrauimus nõ aliter euidẽtiore illa natura quã ↄtinuis
h iis uoluminibus tractamus. Siquidẽ harũdinis radix cõtra & ĩpoſita filicis ſtirpem
corpore extrahit. Itẽ harũdinẽ filicis radix. Ex quo plura genera fecimus. Illa quæ ĩ
iudæa ſyriaq; naſcitorũ odorum unguentorũq; cauſa urinam mouet cũ gramine aur apii
ſemine decocta. Cit & menſtrua admotu. Medetur cõuulſus duobus obolis pota iocineri:
renibus:hydropi: tuſſi etiã ſuffitu:magiſq; cũ reſina. Furfuribus ulceribuſq; manãtibus cũ
myrrha radix decocta. Excipitur & ſuccus eius: fitq; elaterio ſimilis. Efficaciſſima autẽ in oĩ
harundin quæ proxima radici. Efficacia & genicula. Harundo cypria quæ donax uocatur
cortice cinere alopecias emendat. Item putreſcentia ulcera. Foliis eius ad extrahendos acu
leos utuntur. Efficacius & contra ignes ſacros: collectioneſq; omnes. Vulgaris harundo ex

1

LIBER.

tractoriam u' habet: & recens tuſa: nõ in radice tantũ. Multũ enim & ipſam harundinẽ ua⸗

lere tradut. Medetur & luxatis: & ſpinæ doloribus radix in aceto illita. Eadé recens tria & ĩ
uino pota uenerem concitat. Harundinum lanugo illita auribus obrundit auditũ. Cogni

ta res eſt in &gypto de harundine. Papyro præcipuæg utilitates cum inaruerit: ad laxandas

ſiccandaſq; fiſtalas: & intumeſcenda ad introitũ medicamentorũ aperiendas. Charta qnæ
fit ex ea cremara inter cauſtica eſt. Cinis eius ex uino potus ſomnum facit. lpſa ex aqua im
poſita callum ſanat. Ne in ægypto quidẽ naſcitur hebenus ut docuimus. Nec tractamus in
medicina alienos orbes. Non omittetur tamẽ propter miraculum. Scobẽ eius oculis unice
mederi dicunt. Lignoc; ad cotem trito cum paſſo caliginem diſcutit. Ex aqua uero & radi
ce albugines oculorum. Item tuſſim pari modo dracunculi radicis cum adiecto melle. He
benum medici & inter erodentia aſſumunt. Rhododendros ne nomen quidem apud nos

inuenit latinum. Rhododaphenen uocant aut nerium. Mirum folia eius quadrupedũ ue-

nenum eſſe. Homini uero contra ſerpentes præſidium: ruta addita & e uino pota. Pecus ẽt
& capræ ſt aquam biberint: in qua folia ea maduerint: mori dicuntur. Nec rhus latinum no
mẽ habet: cum in uſum pluribus modis ueniat. Nam & hærba ẽ ſilueſtris. foliis myrti: cau⸗
liculiſq; breuibus: quæ uenena & tineas pellit: & frutex excoriarius appellatur: ſubrutilius
cubitalis craſſitudine digytalis. Cuius aridis foliis & malicorio coria perficiuntur. Medici

autem rhoicis utuntur ad contuſa. Item cœliacos & ſedis ulcera: aut quæ phagedenas uo /

cant: trita cum melle & illita cum acero. Decoctum eorum inſtillatur auribus purulentis.
Fit & ſtomachice decoctis ramis ad eadem quæ ex moris: ſed efficacior admixto alumine. II

limiturq; eadem hydropicorum tumoribus. Rhus quæ erythros appellatur frutex eſt: & hu
ius fruticis ſemẽ uim habet aſtringendi refrigerãdiq;. Aſpergitur pro ſale obſoniis. Aluos

ſoluit: omneſq; carnes cum ſilphios ſuauiores facit. Vlceribus medetur manantibus cum
melle. Aſperitati linguæ percuſſis: liuidis: deſquamatis eodem modo. Capitis ulcera ad ci⸗

catricem celerrime perducit: & fœminarum abundantiam ſiſtit cibo. Erythrodanus quam

aliqui erxreuthodanum uocant: nos rubiam: qua tinguntur lanæ pelleſq; perficiuntur in me
dicina urinam ciet. Morbum regiũ ſanat ex aqua mulſa. Et lichenas ex aceto illita. Et iſchia
dicos & palyticos ita ut bibentes lauentur quottidie. Radix ſemenq; trahũt menſes. Aluũ

ſiſtunt: & collectiones diſcutiunt. Contra ſerpentes rami cum foliis imponuntur. Folia &GE

capillum tingunt. Inuenio apud quoſdam morbum regium ſanari hoc frutice: ẽt ſi adaliga
tus ſpectetur tantũ.Diſtat ab eo qui aliſon uocatur foliis tantũ & ramis minoribus. Quip
ps nomẽ acepit ꝙ a cane morſos rabiẽ ſentire nõ patitur potus ex aceto adalligatuſq; . Mia
vũq; e quod addit᷑: inſaniã cõſpecto eo omio frutice ſanari. Tingentibus & radicula ramos
præparat: quâ ſtruthion uocari diximus. a græcis. Medet morbo regio ipſa decocta & ius
potũ: itẽ pectoris uitiis. Vrinam cier: aluũ ſoluit: & uuluas purgat. Quã ob rem aureũ po⸗
culũ medici uocant. Ea & ex melle ꝓdeſt magnifice ad tuſſim. Orthopnoe coclearis mẽſu⸗
ra. Cũ polenta uero & aceto lepras tollit. Eadẽ cum panace & capparis radice calculos fran
git: pellitq;. Panos diſcutit cũ farĩa hordeacea uino decocta. Miſcetur & malagmatis & col
Iyriis claritatis cã. Ad ſternutamenta utilis inter pauca. Lyeni quoc; ac iocineri. Eadem po
ta denarii unius pondere ex mulſa aqua ſuſpirioſos ſanat. Sic & pleureticos:& omnes late⸗
ris dolores. Apocyni ſemẽ ex aqua frutex é: folio hed eræ: moliere tamẽ & minus longis ui⸗
ticulis: ſemĩe acuto: diuiſo: graui lanuginoſo odore. Canes & oẽs quadrupedes necat in ci
bo datũ.Eſt & roſmarinũ. Duo genera eius. Alterum ſterile. alterũ cui & caulis & ſemẽ re⸗
finaceũ:qd cãchrys uocatur. Foſiis odor thuris. Radix uulnera ſanat uiridis ĩpoſita & ſedis
pcidẽtia cõdylomata hemorroidos. Succus & frutices & radicis morbũ regium: & ea quæ
repurgãda ſũt. Oculorũ aciẽ exacuit. Semẽ ad uetera pectoris uitia datur potui. Et ad uul⸗
uas cum uino & pipere. Menſes adiuuat. Podagris illinitur cũ erinea farina. Purgat & len

tigines: & quæ excalefacienda ſũt: aut cũ ſudor quærendus illitũ. ltem cõuulſis. Auger &G
lac in uino potũ.Itẽ radix. lpſa hærba ſtrumis cũ aceto illinit᷑ad tuſſim cum melle prodeſt.

Cãchrys multa genera habet ut diximus. Sed hæc ꝗ ex rore ſupradicto naſcitur ſi fricetur⸗
reſinoſa ẽ. Aduerſat᷑ uenenis & uenenatis: præter anguibus: Sudorem mouet tormina diſæ⸗
cutit. Lactis ubertatẽ facit. Eiærba ſabia brathy appellata græcis duorum generum eſt. Al
tera amaraci ſimilis folio eſt: altera cupreſſo. Qua ex re quidam creticam cupreſſũ dixerũt

uatilis in (uffitus ꝓ thure aſſumit. In medicamentis uero duplicato pondere eoſde effectus

nberevosd
Pnenontu
niopotntegt
Gnluzbrwe
ſciknumng
erpnuge
eiucegl
eenalcenner
licele
mlsbrüsma
gikeoteicient
lnesbeben
tereelt
gunkiaeto
opotßCled
cpor

Bſin
1 (iſtüili
ulene
ſcoloresmi
ſlisacllexres
lrdrn boͤbic
tutxaie
ſbuktänng
nmüägea
nfanalisz⸗
tminingctios
liniſem
Chreratrl
meälusmlen
bneſicii Ve⸗
NeNerg A
Clopotisuit
Deuuſgnn
luo muf
mis
1 h
ntes.
Niucinebe
lumliühris
Umoieten
bätſilnon
menori
tinerponud
n Auung
elangani
GEinin E
Uumidtub
dotbionese⸗
kſanose
lſir
ſle len
tien
Mericsa

nhammättn,
elctemtind
racfü Con
eri lunt
Cu
rl Arin
Nertmänmeig
s Celli uni⸗
WAbe
leäomled
idem Pud n
Auadhnpeli ⸗

nopotz Deeatd

Thushaununne
olis yrticaus

uun ſobrunlia

uumrur Mecic
Piugetennuo/
nbus zunlemi
mintoalumine.
rkruerektälu
eOblohis Aun

mounrtbus an
pirisuleen ac.

Ibrodmmus gun
erfciunturinme
ro lin btici
büͤt penlen Au
onuntut N
tuieatln
Smmmtun
atleng

11 HN 3
euanhrd int

emmeis
eclalsfun

„ 1
crenen

Nrobi⸗

minslorgiu⸗
veceslecaſi
ulsaͦſenen⸗
olaulc
gium⸗
Naibtakui

oculos: oris uitia & genitalium.

XXlIIII.
habere quos cynnamũ traditf. Collectiones minuit & nomas compefcit. Illita ulcera pur gat
Part? emortuos appoſita extrahit & ſuffitu. Illinitur igni ſacro & carbũculis. Cum mele &
uio pota regio morbo medetur. Gallinacei generis pituitas fumo eius herbæ ſanari tradũt
Similis hærbe huic ſabnæ ẽ ſelago appellata. Legitur ſine ferto dextra manu p tunicã: qua
ſiniſtra manu exuit᷑ uelut furante: candida ueſte ueſtito pureq; lotis nudis pedibus ſacro

facta prius ꝗᷓ legat᷑: pane uinoq;.Ferturi mappa noua. Hãc cõtra omnẽ pnicie habẽdã ꝓdide

re druidæ gallorũ: & cõtra oĩa oculorũ uitia fumũ eius ꝓdeſſe. Ildẽ ſamolũ herbã nomina⸗
uere naſcente ĩ humidis. Et hanc ſiniſtra manu legi a ieiunis cõtra morbos ſuũ boũq;: nec
xeſpicere legentẽ.nec alibi ꝗᷓ in canali deponere:ibiq; cõtexere poturis. Cũmi genere dixi⸗
mus. Ex iis maiores eſffeckus melioris cuiuſcq; erunt. Dẽtibus inutiles ſũt.Saguinẽ coag ulat
& ideo reicientibus ſanguinẽ proſunt:itẽ ambuſtis: arteriæ uitiis. Inutilẽ urinã ciũt: amari⸗
rudines hebetant aſtrictis cæteriſq;. Ex amygdala amara eſt ſpiſſandiq; uiribus efficatior.
Hiaber excalfactorias uires. Præponũtaũt prunorũ & ceraſorũ ac uitiũ. Siccãàt illitæ & aſtrĩ
gunt.Ex aceto uero infanciũ lichenas ſanant:Proſunt & tuſſi ueteri:quattuor obolis ĩ mix
to potis. Creduntur & colorẽ gratiorẽ facere: ciborũq; appetẽtiã: & calculoſis prodeſſe cum
paſſo potæ. Oculorũ & uulnerũ inutilitatibus n vm enneni unt.
De ſpina æ gyptia: & ſpina alba: & acantô: & acatia. Ca. All.
B; ſpina ægyptia ſpinæ arabicæ laudes in odorũ loco diximus: & ipſa ſpiſſat ſtrĩgitq;
àa diſtillationes omnes: & ſanguinis excreationes: mẽſiumq; abundantia: ẽt nũc radice
uaualentior. Spinæ albæ ſemẽ cõtra ſcorpiones auxiliatur. Corona ex ea ĩpoſita capi-
tis dolores minuit. NHuic ſimilis eſt ſpina illa:quã græci acanthon uocant minoribus multo
foliis aculeatis per extremitates & harenoſa lanugine obductis. Qua collecta etiam ueſtes
quædam bõbicinis ſimiles fiunt ĩ oriẽte. Ipſa folia uel radices ad remedia opiſthotoni bibũ
tur. Eſt acaciæ ſpina. Fit in ægypto alba nigraq; arbore: item uiridi: ſed löge melior.ẽ prio-
xibus. Fit & in gallatia tenerrima ſpinoſior arbore. Semen omniũ lenticulæ ſimile: minore
eſt tantũ & grano & foliculo. Colligit᷑ autũno ante collectu nimio ualidius. Spiſſat᷑ ſuccus
ex foniculis aqua cæleſti pfuſis: mox in pilatuſis exprimit᷑ origanis: tũc dẽſatur in ſole mor
tariis in paſtilos. Fit ex foliis minus efficax. Ad coria pficienda ſemine pro galla urunt᷑. Fo/
liorũ ſuccus & galatiacæ acaciæ nigerrimus improbat᷑: Itẽꝗ ualde ruffus. Purpurea aut leu
cophea: ꝗ facillime diluit᷑. Vis ſũma ad ſpiſſandũ refrigerãdũq; eſt. Oculorũ medicamentis
ante alias utiles. Lauant᷑ in eos uſus paſtilli: ab aliis torrent᷑: ab aliis capilli tinguntur. Sanãt
ignẽ ſacrũ. Vlcera ꝗᷓ ſerpunt: & humida uitia corporis: collectiones articulos cõtuſos: puio
nes:ptergya.Abundantiã menſium fœminis ſiſtunt: uuluamq; & ſedem procidentem: item

De uulgari ſpina & ſilueſtri:& de ſyriſe
liuro:aquifolia & tazxo & rubis medicinæ. Ca.. AlII.⸗
Vlgaris quoq; hæc ſpina: ex qua uenæ fulloniæ implẽtur: radicis uſus habetur. Per
u hiſpanias quidem multi & inter odores & ad unguenta utuntur illa aſpalathũ uo
cCcantes. Eſt ſine dubio hoc nomine ſpina ſilueſtris ĩ orientecut diximus candida ma
gnitudine arboris iuſtæ. Sed & frutex humilior atq; ſpinoſus. In ſyria & rhodiorum inſulis
quam alii ſyriſceptrum:alii adiapſatheum ſiue dipſacon ſiue diacheron uocant. Optimus
qui minime ferulaceus:rubeus:& in purpuram uergẽs detracto cortice: naſcitur pluribus
locis:ſed non ubiq; odoratus. Quam uim haberet cæleſti arquu in eum imxo: diximus. Sa
nat tetta oris ulcera:& ozenas:genitalia exulcerata:aut carbunculantia: item rhagadia: ĩfla
tiones potu. Diſcutit & ſtrangurias cortex. Sanguinem reddentibus mendetur decoctum
eius. Aluum ſiſtit cortex. Similia preſtare ſilueſtrem quoq; putant. Spina eſt appendix ap⸗
pellata: quoniam baccæ puniceo colore in ea appendices uocâctur. Hæ crudæ per ſe & ari⸗
dæ in uino decoctæ aluum citant: ac tormina compeſcunt.Pyrachanti baccæ contra ſerpen
tium ictus bibuntur. Paluris quoq; ſpinæ genus eſt. Semen eius afti zuram uocant: contra
ſcorpiones efficaciſſimum:item calculoſis & tuſſi. Folia aſtrictoriam uim habent. Radix diſ
cutit panos:collectiones: uomicas: urinas: trahit pota. Decoctum eius potum in uino aluũ
ſiſtit. Serpentibus aduerſatur: radix præcipue datur in uino. Alioquin folia contuſa addi
to ſale articulorum morbis imponunt.Proſunt baccæ purgationi ſoœminarum: cæliacis: dy
ſentericis: ac colericis. In uino potæ aluum ſiſtũt. Radix decocta & illita extrahit infixa cor
J & i i

e o: & de a endice ſi ina: & racantho: & a⸗ ο
ceptro’& r 1ce lpi Py P 1

pori. Vciliſſima eſt & luxatis tumoribuſq;.Aquifolia arbor ĩ domo aut uilla ſata ueneficia
arcet. Flore eius aquãâ glaciari Pythagoras tradit. Itemq; baculũ ex ea factũ in quoduis ani
mal emiſſũ ẽt ſi citra ceciderit defectu mirttẽtis: ipſũ ꝑ ſeſe recubitu ppius adlabi: tã præci⸗
puã natuiã ineſſe arbori. Taxi arboris fumus mures necat. Nec rubos ad maleficia tantum
genuit natura: ideoq; ex eis mora beſtiis uel hominibus cibos dedit. V habẽet ſiccadi: aſtrĩ
gendi. Gingiuis: tonſilis: gemitalibus accomodatiſſimi- Ad uerſant᷑ ſerpentiũ ſceleratiſſimis

hemorhoidi & præſteri fios aut mora. Scorpionũ uulnera ſine collectionũ periculo fügunt

Vrinã ciunt. Caules eorũ tundũtur teneri: exprimiturq; ſuccus mox ſole cogitur ĩ craſſitu
dinẽ mellis ſingulari remedio cõtra mala oris oculorũq; ſanguine excreamtes: anginas: uul
uas: ſedes: cœ liacos potus aut illitus. Oris quidẽ uitüs ẽt folia cõmàd ucatapſunt: & ulceri⸗
bus manãtibus: aut ꝗbuſcũq; in capite illinũtur cardiacis. Vel ſic per ſe ĩponũtur a mama ſi
niſtra. Itẽ ſtomachi doloribus: oculiſq; pcedẽetibus. Inſtillat ſuccus eog auribus. Sanat & cõ
dylomata cũ roſaceo cærato. Calculorũ ue ex uino decoctũ uel præſẽtaneũ remediũ ẽ.Itẽ ꝑ
ſe in cibo ſumpti cxmæ modo:aut decocti in uino auſtreo labantes dẽtes firmat.Aluũ ſi⸗
ſtunt & ꝓfluuia ſanguinis. Dyſentericis pſunt. Siccãtur ĩ umbra ut cinis crematorũ uuam
reprimãat. Folia quoc; arefacta & cõtuſa iumẽtorũ ulceribus utilia tradũtur. Mora quæ in
iis naſcũtur uel efficatiorẽ ſtomachicẽ præbuere ꝗᷓ ſatiua morus. Eadẽq; cõpoſitione uel cũ
hypociſtide tãtum & melle bibũtur in colera. & a cardiacis: & cõtra, arãeos, Inter medicamẽ
ta quæ ſtiptica uocãt: nihil efficatius rubri mora ferentis radice decocta in uino ad tertias
partes: ut colluãtur eo oris ulcera & ſedis foueãtur. Tantac uis eſt. ut ſpõgiæ ipſe lapide⸗

ſcant. Alterum genus rubi ẽ in quo roſa naſcit᷑. Gignit pilulà caſtaneæ ſimile præcipuo me

dio calculoſis. Alia eſt cynorhoda: quam proximo dicemus uolumine.

De cynobato & ideo rubo:& rhanno:& lycio:& ſarcocolla: & oporice me
Ca. Xllll.

Fnnobaton quam alii cynoſbaton alii neruoſpaton uocãt foliũ habet ueſtigio homi
Cc nis ſimile. Fert & uuam nigram: in cuius acino neruũ habet. unde neruuſpaſſus dici
tur. Alia eſt cappari quam medici cynabaton appellauerunt. Huius tyrpſis ad reme
dia (e lenis & inflationes cöditus ex aceto mãditur. Neruus eius cum maſtice chia cõmadu
catus os purgat. Ruborũ roſa alopecias cum axungia emendat. Mora capillum tingũt cũ
omphacino oleo: Flos mori per menſces colligitur. Candidus pleureticis præcipuus cx uino
potus: Item cœliacis. Radix ad terrias decocta aluum ſiſtit & ſanguinẽ: item dẽtes collutos
decocto. Eodem ſucco fouentur ſedis atq; genitalium ulcera. Cinis radice deprimit uuã.

Idæus rubus appellatus eſt: quoniam in ida nõ alias naſcitur. Eſt autẽ tenerior ac minor ra

rioribus calanus inocentioribuſq; ſub arborũ umbra naſcẽs-FHuius Hos cum melle epipho
ris illinitur & ignibus ſacris. Stomachiciſq; ex aqua bibẽdus datur. Cætera eadem præſtar
quæ ſupradicta. Inter genera ruborũ rhamnos appellatur a græcis candidior & fruticoſior.
Is floret ramos ſpargens rectis aculeis non ut cæteri aduncis: foliis maioribus. Alterum ge
nus eius ſilueſtre nigrius & quadantenus rubens. Fert ueluti folliculos. Huius radice de/
cocta in aqua fit medicamentum: quod uocatur lycium. Semen ſecundas trahit. Alrerq; il-
le candidior aſtringit magis refrigerat: collectionibuſ & uulneribus accomodatior. Folia
uero utriuſq; & cruda & decocta illinuntur cum oleo. Lycium præſtantius e ſpina fieri tra
dunt: quam & pyxacathon chironiam uocant: quales in indiciis arboribus diximus: quoniã
longe præſtantiſſimum exiſtimatur indicum. Coquuntur in aqua tuſſi rami: radiceſq; ſũ⸗
mæ amaritudinis æreo uaſe fere per triduum. Iterũq; exempto ligno donec mellis craſiru
do fiar. Adulceratur amaris ſuccis: etià amurca ac felle bubulo. Spuma eius ac flos quidem
oculorum medicamẽtis additur. Reliquo ſucco faciem purgat:& ſpora ſanat: eroſos angua⸗

los oculorum: uetereſqʒ fluctiones: aures purulentas: tanſillas: gingiuas: tuſſim: ſanguinis

execrationes fabæ magnitudĩe deuoratum. Aut ſi ex ulceribus: fuat: illirum rhagadas ge

nitalium uulcera. Attritus ulcera recentia & ferpentia ac putreſcentia. In naribus clauos:

ſuppurationes. Bibitur & a mulieribus in lacte contra profluuia. Indici diferentia glebis ex
trinſccus nigris intus ruffis: cum fregeris: cito nigreſcentibus. Aſtringit uehementer cum
amaritudine. Ad eadem omnia utilis eſt: ſed præcipue ad genitalia. Sunt qui & ſarcocolla
& ſpinæ lachrymam putent pollini thuris ſimilem cum quadam acrimonia dulcem. Cum
uino tuſa ſiſtit fluctiones. Illinirur infantibus maxime. Vetuſtate & hæc maxime nigreſcit.

Melior qu
ceuocau.
ſcotone

enusez

Dech⸗
Aumaßi
Humediain
En
luu⸗
lile

terlusſepi

coberelce
epietbus
Alercisß⸗
Lndlcenu
loneoele
Clanuloee
Chirsdobo
Alrinict⸗

fabet rain

Pueerraitt
Corofolis
Unumt,
nigoculis ſ⸗
Nlcens,Clari
Uubeculas in
Gommge
guinisferete
Ukoliztnbu
mleucena⸗
ſd mnpliore.
hbiurinuen
tiaeſt Chan
ſigpollerA
Tueſkary
Unn Datur
Poniſimliruc
lnmipelit
Celppelant,
lotcloruna
lnenimig
mcneno
Ahriinin
lu edn⸗
UEae
nohulli tenn
nigrionn
ſleA uum
lenperanen
0s Uunn 4

Aumain

ſe Uehekh
nquocttis
Cldttinei⸗
hc⸗ tunn
derſcrili
lcckiln
encloiüun
Liur ienllr
dcsaneinkuul
lunr Alri⸗

füturi rima

dus annd,
kenedlüili

Imit Auü,

morü uunm

Mon en
lioneelcd
Uin Atetig
riplelyite ,

Nrhn

zäopone ne

W.

tweſigio ont

aunlotluscick
4
Mune
cechincöninu
Lopuucl
ders alums

exnuott

1ol AI.

tnniclo,
Maunge
I Nc

erdi!
IIDI
1

4
zelimmnt
immsnnn

irahceſgOO
nelis
ositen
cerolosae

Gimlnpun

m Angncn 4
Ibus

ſpinteic

Melior quo cãâdidior. Vnũ etiãnũ arborũ medicinis debeturnobile medicamẽtũ.qd opori
cẽ uocant. Fit ad d/ſeẽtericos ſtomachiq; uitia ĩ congio muſti albi lẽéto uapore decoctis ma
lis cotoneis quĩq; cũ ſuis ſeminibus:puniceis totidẽ: ſorboꝶ ſextario & pari menſura eius
gquod rhum ſyriacon uocãt: croci ſemũria. Coquit᷑ uſq; ad craſſitudinẽ mellis. His ſubne⸗
ctemus ea quæ græci jicatione nominũ in ambiguo fecere an ne arborum eſſent.
De chamedrye & cameda phhe: & camelea: & cameſcice. & cameciſſo: & chameleuce:

chamecyꝑiſſo: & ampelopraſo: & ſtachye E clinopodio & centunculo: & clema tide ægip

tia medicieæz. -- H Ca. XV.
FHimaedrys hærba é: quæ latine triſago dicitur. Aliꝗ eã chameropẽ: alii teucriã appel
luuere. Folia habet magnitudie metæ: colore & diuiſura quercus. Alii ſerratã: & ab
ca ſerrã ĩuentã eſſe dixére:fiore pene purpureo. Capit᷑ prægnãs ſucco. In petrolis ad

nerlſus ſerpẽtiũ uenena potu illituq; efficaciſſima. Itẽ ſtomacho ruſſi uetuſtæ pituitæ ĩ gu

la cohereſcenti: rupris: couulſis: alceris doloribus. Lyenẽ cõſumit. Vrinã & mẽſes cit. Ob id
incipiẽtibus hydropicis efficax: manualibus ſcopis eius ĩ tribus heminis aquæ decoctis uſch;
ad tertias. Faciunt & ex ea paſtillos terẽtes eã ex aqua ad ſi upradicta. Sanat & uomicas & ue

rera ulcera uel ſordida cũ melle. Fit & uinũ ex ea pectoris uitiis. Foliorũ ſuccus cũ oleo ca
„ „ 2—0 . D — ⸗ℳ„ — . . ℳ . „
liginẽ oculoge diſcutit. Ad ſplenõ ex acero ſumit᷑. Excalfacit perũctiões. Chamedaphne uni

capitis doloribus recen. Ardores refrigerat. Ad tormiĩa cũ uino bibit. Menſes ſuccus eius
&& urinã cit potu: partuſcq; difticiles in lana appoſitus. Chamelea ſimilitudinẽ foliorũ oleæz
habet. Sut aũt ei mora odorata: ĩ petroſis naſcens palmi altitudie nõ excedens. Aluũ pur⸗

co ramulo ẽ cubitali fere: folio tenui lauri ſimilitudine. Semẽ rubẽs admixtũ foliis illini tur

gat: detrahit pituitãà bile ; foliis in duabus partibus abſinthii decoctis. ſuccoq; eo cũ melle

poto. Foliis Ppogtis & ulcera purgãatur. Ai ſiquis ante ſolis ortũ capiat: dicatq; ad albugi
nes oculorũ ſe capere: adaligata diſcuti id uitidͥ. Quoquo modo collecta iumẽtorum peco
rũq; oculis ſalutarẽ eſſe. Chameſice lentis folia habet nihil ſe attolletia: in aridis petroſiſq;
naſcens. Claritati oculorũ & cõtra ſuffuſiones utiliſſima: & cicatrices caligenes muriculas
nubeculas in uino cocta: iuncta. Vuluæ dolores ſedat appoſita in linteolo. Tollit & ueru⸗
cas omniũ generũ illita. Prodeſt & orthopnoicis. Chameciſſos ſi picata eſt tritici mõ ramulis
quinis fere folioſa:cũ floret exiſtimari poteſt alba uiola radice tenui. Cuius bibunt ſchiadi
ci folia tribus obolis: in uini cyathi duobus ſeptem diebus admodum amara potione. Cha
maleucen apud nos farranum ſiue farfugium uocant. Naſcitur ſecus fluuios: folio populi
ſed ampliore. Radix eius imponitur carbonibus cupreſſi atq; is nidor per infundibilium ĩ⸗

bibitur in uetere tuſſi. Chamepeuce laricis foliis ſimilis lumborum & ſpinæ doloribus pro

pitia eſt. Chamecypariſſos herba ex uino pota contra uenena ſerpentium omnium ſcorpio
nũq; pollet.Ampelopraſon in uinetis naſcitur: foliis porri: ructu grauis. Contra ſerpentiũ
ĩctus efficax.Vrinam & menſes cit:eruptiones ſanguinis per genitale inhibet potum ĩpoſi
tumq;. Datur & a partu mulieribus: & cõtra canis morſum. Ea quoq; quæ ſtachys uocatur:
porri ſimilitudinẽ habet: lõgioribus folis pluribuſq; & odoris iucundi: coloriſq; in lutenũ
Iclinati. Pellit mẽſtrua. Clinopodion: quod alii clinopicton alii zopyroche ron: alii encimoi
deſ appellant:ſerpillo ſimilem: ſurculoſam palmi altirudine. Naſcitur in petroſiſ: orbicula
to foliorum ambitu: ſpetiem lectipedum præbenſ. Bibitur ad conuulſa rupta ſtranguria:
ſerpentium ictus:item decocti ſuccus.Nunc ſubtexemus herbas mirabiles quidem:ſed mi
nus claras:nobilibus inſequentia uolumina dilatis. Itali centũculum uocant roſtratis foliiſ
ad ſimilitudinem capitis penularum iacentem in aruis: græci autẽ clematidẽ. Eſt eius egre-
ius effectus ad ſiſtendam aluum in uino auſtero. Idem ſanguinem ſiſtit tritus cũ oxyme⸗
ſite: aut aquæ calidæ cyathis quinq; denarii unius pondere. Sic & ad ſecundas mulierum ef
ficax. Sed græci clamatidas & alias habent: unam quam aliqui echiten uocant: alii laginem
nõnulli tenuem ſcamoniam: & pedales folioſos:nõ diſſimiles ſcamoneæ ramos habet: niſi
ꝙ nigriora minoraq; ſunt folia. Inuenitur in uineis aruſſq;. Eſtur uſuut olus cum oleo &
ſale.Aluum cit. Eadem a dyſentericis cum lim ſemine in uino auſtero ſorbetur. Folia epi⸗
phoris imponitur cum polenta: ſuppoſito udo linteolo. Strumas impoſira ad ſuppuratio⸗
nem perducunt: deinde axungia adiecta percurant: itẽ hemorrhoidas cũ oleo uiridi. Phrhi
ſicos iuuant cũ melle. Lactis quoq; ubertatẽ faciunt in cibi ſumpra. Et infantibus illita ca
xillum alunt. Ex aceto dentium dolores ſedãt. Venerẽ ſtimulãt. Eſt & alia clematis zS ptia

—

LIBER.

cognomine: quæ ab aliis daphnoides: ab aliis polygonoides uocat᷑ folio lauri lõgo: tẽuiq;
aduerſus ſerpentes ac priuatim aſpides ex aceto pota efficax. Aegyptus hac maxie gignit.

De aron: & dracũculo: & dracontio: & eri: & millefolio: & herba eiuſdẽ nominis: & pſeu⸗

douunio: & myrrthi: & onobrychę megi ingz. Ca. XVI.
NSt & aron: & de qua inter bulbos diximus magnæ cũ dracũtio litis. Quidà enĩ eſſe
dixerunt eandem. Glaucias ſatu diſcreuit dracuntium ſilueſtrẽ arũ pronuntiando.
Aliqui radicem aron appellauerũt: caulẽ uero drazũtiũ:in totũ alium. Si modo hic
eſt:qui uocatur apud nos dracũculus. Naq; aros radicem nigram ĩ lIatitudine rotundã ha/

bet: multo quoq; maiorem: & qua màus impleatur. Dracũculus ſubrutilam & draconis cõ
uoluti modo: unde ei & nomẽ Quin & ipſi græci ĩmenſam poſuere differentiam. Semen

dracunculi feruens mordaxq; tradendo: tantũq; ĩ eſſe ei uirus ut olfatum grauidis abortũ

☚

inferat. Aron miris laudibus extulere: primũ in cibis fæminam præferẽtes quoniâ mas dul
cior eſſet: & in coquendo lentior: pectoriſq; uitia purgaret. Aridum impoſitione inſperſũ
et. Sic & in oxymelite potum ſtomacho interraneis ex
Ad tuſſim ĩ cinere coctũ ex oleo dedere.Alii coxere in
lacte: ut decoctum biberetur. Epiphoris elixũ ĩpoſuere: itẽ ſugillatis tõſillis. Ex oleo hemor
rohidũ uitio infundere: lẽtigines ex melle illinentes. Laudabit Cleophantus & proantido⸗
to cõtra uenena pleureticis: peripneumonicis quoq; & tuſſientibus. Semẽ ĩtritũ cum oleo
aut roſaceo infundensaurium dolori Dieuches. Cleophantus tuſſientibus aut ſuſpirioſis
& orthopnoicis & purulenta excreantibus farina permixtum in pane cocto dedit. Diodo⸗
tus phthiſicis e melle eligmate & pulmonis uitiis: oſſib etiam fractis impoſuit. Partus om
nium animalium extrahit naturæ circunlitum. Succus radicis eius eũ melle attico oculorũ
caligines: ac ſtomachi uitia diſcutit: tuſſim decocti ius cum melle. VIcera omnium gengg
2 W

aur eligmate: urinam & menſes cier

ulceratis ex lacte ouillo bibendum.

ſiue phagedenæ ſint: ſiue carcinomata: ſiue ſerpant: ſiue polypi in narihus: ſuccus mire

nat. Folia ambuſtis proſunt ex uino & oleo cocta. Aluum inaniunt ex ſale & aceto ſumpta

Eriam luxatis cocta cum melle proſunt.Item articulis podagricis cum ſale recentia uel ſic
ca. Hippocrates quaſlibet ad collectiones cum melle impoſuit ad menſes trahendos ſemi⸗=

nis uel radicis drachmæ duæ in uini cyathis d uobus ſufficiunt. Eadem potio ſi a partu non
purgantur: & ſecũda trahit. Hippocrates & radicem ipſam appoſuit. Dicunt & in peſtilẽtia
ſalutaré eſſe in cibis. Ebrietatem diſcutit. Serpentes nidore cù crematur priuatiq; aſpides

fugat aut inebriat: ita ut torpẽtes inueniâtur. Perũctos quoq; areo aut laureo oleo fugiũt⸗
Ideo & contra ictus dari potu in uino nigro putant utile. In foliis ari caſeus optime ſerua⸗

ri traditur. Dracũculus quẽ dixi hordeo. matureſcente effoditur luna creſcẽte. Omnio ha

bentem ſerpentes fugiunt. Ideo percuſſis ꝓdeſſe in potu aiunt maiorẽ ut & menſes: ſi fer/
ro nõ attingatur: ſiſtat. Succus eius & auriũ dolori prodeſt. Id autẽ quod græci draconciõ

uocant triplici effigie mihi demõſtratũ eſt foliis betæ: nõ ſine thyrſo:flore purpureo. Hoc
eſt ſimile aro. Alii radice longa ueluti ſignata articuloſaq; mõſtrauere tribus omnino cau
liculis. Folia eius ex aceto decoqui cõtra ſerpentiũ ictus iubentes. Tertia demõſtratio fuir
folio maiore ꝗᷓ cornus radice harundinea: totidem ut affirmabant geniculata nodis: quor

haberet annos totidem eſſe folia. Hi ea ex uino uel aqua contra ſerpẽtes dabeat. Eſt & eris
quæ in eadem ægypto naſcitur ſimilis aro: minor tantũ minoribuſq; foliis: & utiq; radice⸗
quæ tamẽ oliuæ gradis magnitudinem implet. Alba geminũ caulem: altera unum tantum

emittens. Medetur utraq; ulceribus manantibus: item cõbuſtis ac fiſtulis. Collyrio immiꝰ:ẽB
ra & nomas ſiſtunt decoctarũ in aqua & poſtea tritarum roſaceo addito. Sed unum mira⸗
culum ingens: contacto genitali cuiuſq; fo minini ſexus animal in perniciẽ agi. Myriopny

lon quod noſtri millefolium uocant caulis eſt tenere. Similis eſt fœniculo plurimis foliis:

unde & nomen accepit. Naſcitur in paluſtribus: magnifici uſus ad uulnera. Cum aceto bi-
bitur ad difficultates urinæ & ueſicæ: & ſuſpiria præcipitatiſq; ex alto. Efficaciſſima eadem
ad dentium dolores. Hetruria hoc nomine appellat hærbã in pratis tenuẽ: a lateribus capii]l

lamenti modo folioſam: eximii uſus ad uulnera:boum neruos abſciſſos uomere ſolidari ea
rurſuſq; iungi addita axu ngia effirmans. Pſeudounion napi folia habet: fruticans palmi al
titudine laudatiſſima in creta. Contra tormina atq; ſtranguriam laterum præcordiorumq;

dolores bibũtur rami eius quinis cyatis e niue. Myrrhis quam alii myrrhiz am al ii myrrhä

uocant ſimillima eſt cicutæ. Caule foliiſq; & flore minor tantum & exilior: cibo non inſua

let nent
olbuenit
cuseius in
ſemtubece.
ialboſt
Decorie
Nheleedicu
N Pt
Nbli
ſebi⸗
mentoneapt
geriocorint
ucicrkunn
bllezpecre
niprorsapp
Nemiculse
Ciuulunnro
Gcutam Nui
neenp
nnbtidipl.
Gniiuciezue
leleteDeno
dolllmug

(Popterexinn

lendeca
wenndoncole

ADhincieg
Huhinngim

ein. Theond
Hüuncauten:
bütrengn
iAlian dein
Uiconmhin
arColig
Ncppadocin
ibtiopihni
wemllope
Alqun dota

Icbi co

Pcunmnne
tnesodenn
Waregkfllt
iſtenntir
liinpoti
in inete
legezohene
kendiont
NN
toctocdi
Cunlie⸗ H

randce Pule

len ichec

iru

ilögotin
Kenaniegant⸗
W.

Qzeni ele.

Uronunrindo.
umn Anoch
Mimunii,
ndnroni
femtim. Knen
erauicisdbat
guoniämll

hnone ibedd

dintennneng er
1 Aicrerin
5krckohem,
ua otio⸗
immünn h
nnn ſcun
i rmsor
lemmoui
=
ſoccusnman
Axrth ſond
ententuull

Enbendosſer?

iolauunm
rain etin
nutig Hoct
ooloni⸗
Gchuriu⸗
eelmon⸗
Ai N
ummnke
sornino n
whrnafin
S
hei lan

Vh tumm

Lolprwini

Nied
Uri i

Leiln in

tenbuid⸗
en e

tcns n
ronon

—=

i

uis cit menſtrua & partus cum uino. Aiunt quoq; eandẽ potam in peſtilenta ſalutarẽ eſſe.

Subuenit & phthiſicis in ſorbitione. Auiditatem cibi facit: Vlcera in. facie aut capite ſuc-
cus eius in aqua triduo maceratæ ſanat. Onobrychis folia habet lentis longiora paulo: fHo⸗

rem rubẽecdé: radicẽ exiguã & gracilẽ. Naſcit᷑ circa fontes. Siccata in farinæ modũ & inſperſa
uino albo ſtrangurias finit.Aluũ ſiſtit.Succus eius punctis cum oleo ſudores mouet.
De coria ceſia: & callicia: & menaide: & aliis. xxiii. & medicinis earum quas quidam magi

cas eſſe dicunt: & de conſidia: & de aproſſi: & recidiuis morborum. C-a. XVII.
N promiſſo hærbarũ mirabilium occurrit aliqua dicere & de magicis. Quæ enĩ mi

rabiliores ſũt. Primi eas ĩ noſtro orbe celebrauere pythagoras atq;. Democritus cõ
ſectã magos. Coriaceſiam & calliciã Pytha goras qua aquã glaciari tradit: & quarũ

mentione apud alios nõ reperio: nec apud eum alia de his. Idem menaidẽ appellat & nomi
ne alio corinthadem: cuius decocto in aqua ſucco protinus ſanari ictus ſerpẽtium ſi foueã
rtur dicit. Eundẽq; effuſum in hærba qui ueſtigio contigerĩt: aut forte reſperſi fuerint inſa
nabiles perire: monſtrifica prorſus natura ueneni præterꝗᷓ cõtra uenena. Ab eodé. Pithago

ra aproxis appellatur hærba: cuius radix elonginquo concipiat ignes ut naptha: de qua ĩ ter

Iæ miraculis diximus. Idem tradit. Si qui morbi humano corpori acciderint florẽte aproxi:

quãuis ſanatos admonitionẽ eorũ ſentire quotiens florere eam comtigerit: & frumentũ: &
cicutam:& uiolam ſimilẽ conditionem habere. Nec me fallit hoc uolumen eius a quibuſ⸗

dam Cleemproro medico aſcribi. Pythagoræ uero eſſe pertinax fama antiquitaſq; uendi⸗

cant. Et id ipſum auctoritatem uoluminibus affert: ſi quis alius curæ ſuæ opus illo uiro di

gnũ iudieauerit. Quod feciſſe ſcimus Cleemporum: cum & alia ſuo ex nomine ederet quis

credet? Democriti certe chirocineta eſſe conſtat. At in iis ille poſt pythagoram magorũ ſtu

dioſiſſimus quanto portentoſiora tradit? Aglaopotin hærbam quæ admiratione hom inũ
propter eximium colorem acceperit nomen: in marmoribus arabiæ naſcentem perſico late
re. Qua de cauſa & marmaritidẽ uocari. Magos utiq; ea uti: cum uelĩt deos euocare. Ache-
menidon colore eſt electri ſine folio naſcens i cardaſtilis indiæ. Cuius radix in paſtillos di⸗
geſta in dieq; pota in uino noxii per cruciatus nocte confiteantur omnia per uarias numi⸗

num imaginationes. Eandem hippophoruadem appellat: quoniam equæ præcipue ca ueant

eam. Theombrotion. xx. ſchœnis a Choaſpe naſci pauonis picturis ſimilem odore eximio.
Hanc autem a regibus perſarum comedi aut bibi contra omnia corporum incõmoda: ſta-

bilitatemq; mentis & iuſticiæ uocari. Eandem deniq; ſemnoina potentiæ maieſtate appella
ti. Aliam deinde abamantidem armeniæ cappadociæq; alumnam. Ac admota leones reſupi
nari cum hiatu laxo. Nominis cauſam eſſe ꝙ cõteri nequeat. Arianidẽ ĩ arianis gigni igneâ
colore. Colligi cum ſol in leone ſi. Huius tactu peruncta oleo ligna accendi. Theriocarna

in cappadocia & miſcia naſcẽte.omnes feras torpeſcere:nec niſi hyenæ urinæ aſperſu recrea

ri. Ethiopida in meroe naſci. Ob id & meroidem appellari: folio lactucæ hydropicis utiliſſi-
ma e mulſo potam. Ophiuſam in elephantine eiuidem æthiopiæ liuidam: difficilemq; aſpe
Gu: qua pota terrorem minaſq; ſerpentium obſeruari: ita ut mortem ſibi eo metu conſciſ⸗
cant: ob id cogi ſacrilegos illam bibere. Aduerſari autem ei palmeum uinum. Thalaſſegle
indum amnẽ mnueniri: quæ ob id nomine alio potamãtis appellatur. Hac pota lymphari ho
mines obſeruantibus miraculis. Theangelida in libano ſyrie dicteo cretæ montibus & ba⸗

pylone & fuſis perſidis naſci: qua pota magi diuinent, Gelotophillida in bactris & circa bo

xyſtenem. Hæc ſi bibatur cum mirrha & uino: uarias obſeruari ſpecies: ridendiq; finem non
fieri in potis nucleis pineæ nucis cum pipere & melle in uino palmeo. Syſſitieterida a con-
uictu in perſide nominari: quoniam hilarentur illa eadem protomedia: qua primatũ apud
reges obtineant. Caſignetem: quoniam ſecum ipſa naſcatur nec cum ullis aliis herbis. Ean-
dem Dionyſio nymphadem:quoniam uino mire conuemat. Heliathen uocant in themiſy⸗
riaca regione & ciliciæ montibus maritinis: folio myrti. Hac cum adipe leonino decocta ad
dito croco & palmeo uino perungi magos & perſarum reges: ut fiat corpus aſpectu iucun
dum. Ideo eandem heliocallidem nominati. Fermeſias ab eodem uocatur ad liberos gene
randos pulchros bonoſq;. Non herba: ſed compoſitio e nucleis pineæ nucis tritis cum mel
le myrrhe croco uino palmeo:poſtea admixto theombrotio & lacte bibere generatur os iu
bet:& a conceptu puerperas partum nutrientes ita fieri excellẽtes animo & forma atq; bo

nos. Harum ommium magica quoq; uocabula ponit. Adiecit his Apollodorus aſſectator

& iiii

LIBER:
eius herbam eſchynomeneni: quoniam apropiquante manu folia contraheret. Aliam cro⸗=
cidem: cuius tactu phalangia morerentur. Crateias oenotheridem: cuius aſperſu e uino fe
riras omnium animalium mitigaretur. Anacampſerotem celeber arte grãmatica paulo an⸗-
te cuius omnino tactu redirent amores uel cum odio depoſita. Et abunde ſit hactenus at⸗-
tingiſſe ĩiſignia magorum ĩ his herbis: alio de his aptiore dicturus loco.
EDe eriphia & lanaria & ſtracioti medicinæ. Ca. XVIII.
Riphiam multi prodidere. Scarabeum hæc in habena habet ſurſum deorſũq; decu
rentem cum ſono hedi: unde & nomen accepit. Hac ad uocem nihil præſtantius ee

tradunt: Hærba lanaria ouibus ieiuniis dacta: lactis abundantiam facit. Eq; nota la

Roris uulgo eſt plena lacti: quoddeguſtatum uomitiones concitat. Eandem hanc aliquieſ
ſe dicunt: & alii ſimilem illi: quam militarem uocant:quoniam uulnus ferro factum nullũ
non intra dies quiq; ſanat ex oleo impoſita. Celebratur autẽ & a græcis ſtraciotes. Eſt & ea
in ægypto tantum: & inundatione niſi naſcitur aizon ſimilis: ni maiora haberet folia. Refri
gerat mire: & uulnera ſanat ex aceto illita: item ignes ſacros ac ſuppurationes.Sanguinem
quoq; qui defluit a renibus pota ee aſulANrifice ſiſtit. . =
De hbeærba naſtit in capite itat & de hæibꝗ de fuminibus: & hærba lingua & cri-
bro Ehe hodora: & impia: & ueneris pectine: & nôdia: & philanthropo & ca/
tia lappa: & tordyle. & de grãine: & dactylo & fæno græco mediciæ. Ca. XIX-
Erba in capite ſtatuæ nata collectaq; alicuius in ueſtis panno: & alligata in lino ruf
h fo capitis dolorem confeſtim ſedare traditur. Fiærba quecũq; erriuis aut flumini⸗-
bus ante ſolis ortum collecta: ut nemo colligentem uideat: contra rertianas adalli
gata leuo brachio. ita ut æger quid ſit illud ignoret: tertianas arcere traditur. Lingua hær
ba narſcitur cicca fontes. Radix eius combuſta & trita cum adipe ſuis: adiiciunt ut nigra ſit

& ſterilis: alopetias emendat unguentũ in ſole. Cribro in limite abiecto: herbæ ĩtus extãtes

de cerptæ: adalligatæq; grauidis: ptus accelerant. Hærba quæ gignitur ſupra fimeta ruris=
contra anginas efficaciſſime pollet ex aqua pota. Herba iuxta quã canes urinam fundunt
euulſa ne ferro attingatur: luxatis celerrime medetur. Rumbotinum arborem de monſtra
mimus inter arbuſta. Iuxta hanc uiduam uite naſcitur herba: quam galli rhodoram uocãt:
caulem habet uirge ficulneæ modo geniculatũ folia urtice ĩ medio exalbida:eadem proce
dente tempore tota rubentia: florem argẽteum: præcipua cõtra tumores feruoreſq; & col
lectiones. Cum axungia uero ueteri tuſa: ita ut ferro non attingatur: qui punctus eſt: ſi de
ſpuat ad ſuam dexteram ter: efficacius remediũ eſſe aiunt ſi tres quoq; trium nationũ ho⸗
mines perungant dextorſus. Herba impida uocatur in cana.toris maris aſpectu thyrſi mo
do uęſtita atq; capitata. Inde alii ramuli aſſurgunt ſua cappitella gerentes: ob id impiã ap⸗
pellauere. quoniam liberi ſuper parentem excellant. Alii potius ita ap pellatã: qd nullũ aiĩal
eã attĩgat: exiſtimauere. Hæciter duos lapides tria feruet: p̃cipuo aduerſus anginas ſucco
lacte & uĩo admixto:mirũqʒ tradit: nunꝗᷓ ab eo morbo tẽtari ꝗ guſtauerit. Itaq; & ſuib da
ri:quæq; medicamẽtũ id nouerit haurire: eo modo interire. Sũt qui & ĩ auiũ nidis ĩ ſeri ali
uid ex ea putẽt:atq; ita nõ ſtrãgulari pullos auidius deuorantes. Veneris pectinẽ appellãt
a ſimilitudine pectinũ · Cuius radix cũ malua tuſa oĩa corpori iĩfixa extrahit. Veternoſa eu
rat: quæ exedũ uocat. Nodia herba coriariorũ officinis ẽt illaris ẽ: aliis ue. Nomas curat. Ef

ficaciſſimãq; aduerſus ſcorpiones eẽ potâ ĩ uino aut poſca repio.Philantropõ hærbã græci

. .

appellant naſutẽ: quoniã ueſtibus adhereſcat. Ex hac corona ĩ poſita capitis dolores ſedant

Nã quæ canaria ardellat lappa cũ plãtagĩe & millefolio trira ex uino carcinomata ſanat: ter
Medet᷑ & ſuis hæc effoſſa ſine ferro: & addita in colluuiẽ poturis uel ex
lacte & uino. Quidã adiiciunt & fodiẽtẽ dicere opertere:hæc ẽ hærba argemõ: quã Miner⸗
ra repit ſuibus is remedium: quod illa guſtauerint. Tordylen alii mẽſilis eſſe dixerũt. Ali,/
hærbam per ſe quam & ſyreon uocauerunt. Neq; aliud de ea proditum inuenio quã in mõ
ribꝰ naſci. Cõbuſtãt potu ciere mẽſes: & pectoris excreatiòes. Efficatior ẽ ẽt nũc radice. Sug
co eius ternis obolis hauſto renes ſanari. Addi radicem eius & in malagmata. Gramẽ ipſũ
eſt inter hærbas uulgatiſſimum. Geniculatis ſerpit internodiis: crebroq; ab iis & ex cacumi
ne nouas radices ſpargit: Folia eius ĩ reliquo orbe in exilitatem faſtigiant ur. In pernaſo ta⸗-
trum hederacea ſpecie denſius ꝗ uſꝗᷓ fruticante: flore odorato candidoq;-lumẽtis hærba nõ
alia gratior ſiue uiridis ſiue ĩ feno ſiccata. Tũdit᷑ aſpſa aqua.Succũ quoq; eius ĩ ꝑpnaſo exci

nis diebus ſolurta.

ſoeucyin
cean heco
Gimatooni
enirpon⸗
in vino
Nemi uehe
unlinut⸗
Iunetüͤin
Aleguicol
nium medi
ſepreimen⸗
clucinusce
wen uoctt
cöuolatosn
mieud are
Ncoddlo
petibuszut
Uumbunguit
tgnoiunt
Alqni buce
ſooodininu
Covenikſiu
ghrodekh

etaceto Rci

nitüinnove
danofucn
Parnibenog
aligin
Wonnezen
guari oane
Ntanan
hinugun
lengzconl
Uhimeraneil
Uruiclerii
Annocelei
limopotic
lluch l
Moharoat M
lonmgtu
bchrtuͤber

A

AAmc⸗,
denſ ebinot
mupellen

äen

„In.
ceoti En
Irrimtie
ibannn
mhkiinuik
Haum alli
iotes e
erettolinReti

1onin

ulrgncd
mmc,

C. W.

minlwon

„ A,.
emind ali
ulignke
mrurnnſt

RE ienseNaten

nüeraturs
lnmmn fondun
endemenct
doram uo
Arenennme
ammonc ie
—RK
un iniiv
ſrantfnn.
tialnliil
. in ⸗
intslinn
aitepe
acncll

numerũ inuolui lana ni
eſſe qui colligat.Ita ire domũ abſentis cui medeat᷑: ſuperueniẽtiqʒ ter dicere ieiunio ieiu⸗

ſo excipi tradũt ꝓpter ubertatẽ. Dulcis eni hic eſt.In uicẽ eius in reliqua parte terratũ ſue

cedit decoctũ ad uulnerã cõglutinãda: quod & ipſa hærba tuſa præſtat. Tueturq; & ab i
cenm Oece lada: quoe . turq & ab
Hãmationibus placat. Decocto adiicit᷑ uinũ ac mel:ab aligbus lrmurts & pi peris uny trhech

tertiæ portiones. Rurſuſq; cogtur in æreo uaſe ad dẽtiũ dolores & epiphoras. Radix deco

. . „ . a%Tes „ 7 9 1 . S
cta in uino torminibus medet᷑ & urinæ difficultatib VlIceribus ueſicæ. Calculos frangit.

.

Semẽ uehemẽtius urinã impellit. Aluũ uomitiõeſq; ſiſtit. Priuatim aũt draconũ morſibus

auxiliatur. Sũt qui genicula. xi. uel unus uel e duabus tribuſue hærbis ad hunc articulorũ
gra ſuccida iubeant ad remedia ſtrumæ panorũuerleiuniũ debere

nium medicamentũ dare. Atq;ʒ ira adalligare: triduoq; id facere. Quod e graminũ genere
ſeptẽ internodia habet: efficaſſime capiti cõtra dolores adaligatur. Quidam ꝓpter ueſica
cruciatus decoctũ ex uino gramẽ ad dimidias e balneis bibi iubent. Sũt qui & aculeatũ gra
men uocãt triũ generũ cũ in cacumine aculei ſint plurimum: quod illi dictylon uocãt: hos

cõuolutos naribus ingeſerũt: extrahũtq; ſanguinis ciendi gratia: Altero quod eſt aizoo ſi

mile ad paronichia & prerygia unguiũ: & cũ caro unguibus excreuerit utũtur cũ axungia
Ideo dactilon appellates quia digytis medeat᷑. Tertiũ genus dactili ſed tenuis naſcit᷑ in pa⸗
xietibus aut tegulis. Huic cauſtica uis eſt. Siſtit ulcera quæ ſerpunt. Gramẽ ca piti circũda⸗
tum ſanguinis e naribus fluctiones ſiſtit. Camelos autẽ necare tradit᷑ in babylonis regione

id quo iuxta uias naſcit. Nec fenogræco minor auctoritas: quod telin uocãt: talii carphos.

Aliqui buceras: alii egoceras: qm corniculis ſemẽ eſt ſimile: nos ſiliciã: quod quõ ſeret ſuo
loco diximus.Vis eius ſiccare:mollire:diſoluere:Succus decocti fœminarũ pluribus malis
ſubuenit:ſiue duritia ſiue tumor:ſiue contractio ſit uuluæ:fouẽtur:inſidũt:infuſum quo
q; prodeſt. Furfures in facie exrenuat. Spleni addito nitro decoctũ & ĩpoſitũ medetur: itẽ

ex aceto.Sic iocineri decoctũ. Diocles difficile pientibus ſemẽ eius dedit acetabuli mẽſura

tritũ in nouẽ cyathis ſæpæ ad tertias partes bibere: ut qui biberint in calida lauarẽtur. Et i
balneo ſudantibus dimidiũ ex relicto iterũ dedit:mox a balneo reliquũ pro ſũmo auxilio

Farinà fenogræci cũ hordeo aut lini ſemine decoſtã aqua mulſa cõtra uuluæ cruciatꝰſubi⸗

cit. Itẽq; ĩpoſuit imo uẽtri. Lepras lẽtigines ſulphuris pari portione mixta farina curaui ni⸗
tro ante p̃parata cute ſepius die illinẽs: pũgiq; præcipiẽs. Theodorus fœuogræco miſcuit
quarta partẽ purgati naſturtii acerrimo aceto ad lepras. Damion fœnogræci ſemen acceta

buli dimidia meſura cũ ſapæ & aquæ nouẽ cyathis ad menſes ciendos dedit potu. Nec du

bitatur quin decoctũ eius utiliſſimũ ſit uuluis interaneiſq; exulceratis. ſicuti ſemẽ articu
lIis atq; p̃cordiis. Si uero cũ malua decoquat᷑: poſtea addito mulſo potus ante cætera uul/
uis inreraneiſq; laudatur. Quipꝑe cũ uapore quoq; decocti plurimũ proſit. Alarũq; etiam

grauiolẽtiã decoctũ fenogræci ſemẽ emẽedat. Farina prurigines capitis furfureſq; cũ uino
& mitro celeriter tollit. In hydromilice autẽ decocta addita axungia genitalibus medetur⸗

itẽ pano hocidupodagræicniragrearticuligzcarnibua recedunt ab oſſibus. Aceto uera
ſubacta luxatis. Il
uo purgat. Mox addito melle perſanat. Sũmitur & ſorbitio e farina ad pectus exulcerarũ

linitur & lyeni decocta in aceto & melle tm. Carcinomata ſubacta ex ui/

longam ꝙ tuſſim. Diu decoquitur: donec amaritudo deſinat. Poſtea mel additur. Nũc ip/
ſa claritas hærbarum dicetur. ðUdẽ c

Call PLVNII SECVNDI NATVRALIS HISTORIAE LIBER. XXV.
“ pPpROEMIVM.

Natura hærbarum ſponte naſcentium. CD..

èò

DSA quæ nũc dicet᷑ hærbarũ claritas mediciĩæ tãtũ gratia gignãte eas tellure
in admirationẽ cure pᷣſcoꝶ diligetiæq; animũ agit. Nihil ergo ĩtẽtatũ in exꝑ
ddd trtũq; illis fuit. Nihil deĩde occulſtatatũ qc nõ pdeſſe poſteris uellẽt. At nos ela
borata iis abſcõdere ac ſuppmere cupimꝰ: & fraudare uitã ẽt alieis bõis. ita cer
te recõdũt ꝗ pauca aliqua nouere ĩ uidẽtes aliis: & neminẽ ualere in auctorita-
tem ſcientix eſt. Tantum ab cxcogitandis nouis ac adiuuanda uira mores abſunt. Sum/

—— —
—

mumq; opus nigeriorũ diu in hoc fuit: ut intra unũquẽq; recte facta ueterum perirẽt Ad

hercule ſingula quoſdam inuenta deoꝶ numero addidere: omniũq; uità clariorem fecere

cognominibus herbarũ tã benigne gratiã memoria referẽte. Nõ æ qque hæc cura eorũ mira
eſſent in hiis quæ ſatu blãdiuntur: aut cibo inuitant ſed culmina quoq; montiũ inmna & ſo
litudines abditas oĩſq terræ fibras fcrutati inuenere: quid quæq; fadix polleret: ad quos
uſus herbarũ folia ptineret: etiã quadrupedũ pabule intacta ad ſalutis uſus uetentes.
Qui latine uſus hærbarũ ſcripſerĩt: & qñ ad romanos noticia earũ puenerit: & qui primi

græcogε de his cõpoſuerint: & de hærbarũ Iuẽtione:& antiqua medicina:& quare minus ex

erceantur ear remedia: & de cynorhodo: & de dracũculo medicinæ. Ca. II.
Inus hoc quam par erat: noſtri celebrauere oĩ um utilitatum & uirtutũ rapaciſſi/
m mi-Primuiq; & diu ſolus idé ille. M. Cato omnium bonarũ artium magiſter pau/
cis dumtaxat artigit. Bonum etiam medicamina non omiſſa poſt eum unus illuſtrũ

tentauit. C. Valgius e 1uditione ſpe ctatus: in perfecto uolumine ad Diuũ Auguſtum:in/
Choata etiam præfatione religioſa: ut omnibus malis humams illius potiſſimũ principis ſe⸗

er medicetur maieſtas. Ante condiderat ſolus apud nos: quod equidẽ inueni: Pompeius

Leneus Magni Pompeii libertus: quo primum tempore hanc ſcientiam ad noſtros perue⸗

niſſe animaduerto. Namq; Niithridates maximus ſua ætate regum: quem debellauix Pé/

peius omniũ ante ſe genitorũ diligentiſſimis uite fuiſſe argumẽétis præterꝗ ſlama intelligi-
tur. Vni ei excogitat quortidie uenenũ bibere præſumptis remedus: ut conſuetudine 1

ſa innoxium fieret. Primo inuenta genera antidoti: ex quibus unum etiam nomen eius re

tinet. Illius inuentum autumant ſanguinem ponticotũ miſcere antidotis: quoniam uene
no uiuerent. Ad illũ Aſclepiadis medendi aire dari: uolumina cõpoſita extant: cum ſollici
tatus ex urbe roma præcepta pro ſe mitteret. Illum ſolum mortalium Mithridatem. xxii-

linguis locutum tertum eſt. Nec de ſubiectis gentibus ullũ hominẽe per interprærem ap/
pellatum ab e0 annis. lvi. quibus regnauit. Is ergo in reliqua ingenii maguitudine medici⸗
næ peculiariter curioſus ab hominibus ſubiectis: qui fuere pars magna terraruũ: ſingula ex
quirens.ſcrinium cõmentationum harũ & exemplaria effectuſq; in archanis ſuis reliquit.
Pompeius autẽ omni regia præda potitus: tranſterre ea ſermone noſtro libertum ſuũ Le⸗
neum grãmaticæ artis doctiſſimum iuſſit. Vireq; ita profuit nõ minus qua reipu. uictoria il

la. Præter hos græci auctores medicine prodidcre quos ſuis locis diximus. Ex iis crateias.

Dionyſius. Metrodorus ratione blandiſſima: ſed qua nihil pene aliud quâ rei difficultas ĩ
telligatur. Pinxere nãaq; effigies herbarum: atq; ſubſcripſere effectus. Verũ & pictura falax

eſt ex coloribus tam numeroſis præſertim in emulatione naturæ multũq; degenerat tran
ſcribentium ſors uaria. Præterea parum eſt ſingulas earum ætates pingi: cum quadriparti

tis uarietatibus anni faciem mutent. Quare cæteri ſermone eas tradidere. Aliqui effigie ꝗ4
dem indicata & nudis quidem plerũq; nomiuibus defuncti: quoniam ſatis uidebatur po⸗
teſtates uimq; demõſtrare querere uolẽtibua. Nec eſt difficile cogniru. Nobis certe exce⸗-
ptis admodum paucis cõtigit reliquas cõtemplari ſcientia Antomi Caſtoris: cui ſũma au/
Ktoritas erat in ea arte noſtro æuo: uiſendo hortulo eius: in quo plurimas alebat: centeſimũ
ætatis annum excedens nullum corporis malum expertus ac ne ætate quidem memoria
aut uigore cõcuſſis. Nec aliud m rata magis antiquitas reperiretur luẽt.alampridem ratio
eſt prænuntiãs horas nõ modo dies ac noctes ſolis luneq; defectum. Durat tamen tradita
perſuaſio in magna parte uulgi ueneficiis & herbis id cogi. In eo nãaq; ſciẽtia feminarũ p̃/
ualere. Certe ꝗd nõ repleuere fabulis colchis Medea: alieq;. In primiſꝗ italica circe diis ẽt
ad ſcriptazunde arbitror natũ ut Aeſcyluse uetuſtiſſimns in poetica re referta italiã hærba
rum potẽtia proderet. Multiq; circeios agros ubi habitauit illa in magno argumento etiã
num durante in marſis a filio eius ora gente: quos eſſe domitores ſerpentium conſtat. Ho
merus quidem primus doctrinarum & antiquitatis parẽs multus alias in admirarione Cirx
ces gloriam hætcbarum ægypto tribuit: tum etiam cum rigaretur ægyptus illa nõ aũt eſſet
poſtea fluminis limo inuecta. Hærbas certe ægyptias ab regis uxore traditas ſuæ. Helenæ
plurimas narrat: ac nobile illud Nepentes obliuionem triſtitiæ ueniamq afferens: & ab he
Iena utiq; omnibus mortalibus propinandum. Primus autẽ omniũ: quos memoria nouit.
Orpheus de iis hætbis curioſius aliqua prodidit. Poſt eum Muſeus & Heſiodus prolion
hærbam in quantum mirati ſunt: diximus. Orpheus & Heſiodus ſuffitiones conmen⸗

Auerefi
tugorasc
goze⸗ in
Ctusamb
iinpfnl
otumtrd
lnpotmina
batevocart
bumecbius
n re
got enol
Puinmrü
teumnrcd
zemotbosle
onnigrad⸗
Arelts it
Akendio
ſninkru⸗
inncauſ⸗
tniderinta
ſlsalaturu
NmAuEo
ſcitinguer
icieintu
mpane Ci
eyltolo
Möltnlete
mlinling
oclinagr⸗
verſcolorden
Nepoting
cxeuntisete
ſnreranſee
lomrure nn
Rebel
derm
(na
nutolvere
tn urue
or Acrr
eunciceßl

Mintotäte

winteſer
appelriͤe
gböcenan
benurton
gerſtinetn
nbeniütur;
W
leng
ſennſ,
iehoen
eonn

um eriit A
inn —RKZL

Cundeotünin
mudinunde
reriad Pe
3betentes
ni Pin
Tunedinuser
I

tutüngpid

mglſer ,
mmumnsilut
Apultunz
nüprmei⸗
veni onpein
oftosperue⸗
Cbelamn ba,
Zummnlig⸗
Orluetuane
romm guur
cwcnumuene
MtNlii
rihem n.
eupreren
tuumenedo⸗
müſmnglher
lis ulgu
venunluül⸗

Niunan

Exis nin
ei fiun
zäzänmth
degdem
n uigni
Agitheeg
cehn ,
wane
eailna
rontind
len wenonn
rcim
mwen man
temno,
achce iis4
ni Uläben
gunenn
n ſle⸗
mitaucne .
il⸗ u
.
lur N

dauere. Homerus & alias nominatim herbas celebr at: quas ſuis locis dicemus. Ab eo Py⸗
thagoras clarus ſapientia primus uolumen de earũ effectu compoſuit: Apollini:Aeſcula⸗

piocq: & in totum diis ĩmortalibus inuentione & origine aſſignata. Compoſuit & Demo⸗

critus: ambo pagratis perſidis arabiæ æthiopiæ æ gyptiq; magis. Adeoq; adhec artonita an

tiquitas fuit: ut affirmaret etiam incredibilia dictu Xanchus hyſtoriarum auctor in prima

earum tradidit occiſum draconis catulum reuocatum ad uitam a parente herba:quam ba

lin nominant. Eademq; tillonem quẽ draco occiderat: reſtitutũ ſaluti. Et Iuba in arabia her

ba reuocatũ ad uitam hominẽ tradit. Dixit Democritus: credidit Theophraſtus eſſe hær⸗
bam:cuius contactu illatæ ab alite: quã rettulimus: exiliret cuneus a paſtoribus arborĩi ada
ctus. Qux etiam ſi fide carent: admirationẽ tamẽ implẽt: coguntq; confiteri multum eſſe
quod uero ſupſit.Inde & pleroſq; uideo exiſtimare: nihil non hærbarũ ui effici poſſe.ſed
plurimarũ uires eſſe incognitas. Quorũ numero fuit herophilus clarus in medicina: a quo

ferunt dictũ quaſdam etiã fortaſſis cacitas prodeſſe. Obſeruatũ certe eit inflamari uulnera

ac morbos ſuperuẽtu eorum qui pedibus iter cõfecerint. Hæc erat antiqua medicina: que

tota migrabat in gratiæ linguas. Sed quare nũc nõ plures noſcuutur cauſæe niſi quod eas
agreſtes litterarũ ignari experiuntur: ut pote qui ſoli inter illas uiuant.Præterea ſecuritas
gquærendi obuia medicorũ turba. Multis etiam inuẽtis nomina deſunt ſicut illi quã rettu
limus in frugũ cura:ſcimuſq; defoſſam in angulis ſegetis præſtare ne quauis intret. Tur⸗
piſſima cauſa raritatis: quod etiã qui ſciunt: demõſtrare nolũt: tanꝗᷓ ipſis periturũ ſit quod
tradiderint aliis. Accedit ratio inuẽtionis anceps. Quippe eriãà in repertis: alias inuenit co⸗-⸗
ſus: aliascut uere dixerim)deus. Inſanabilis ad hoſce annos fuir rabidi canis morſus: pa uo⸗
rem aquæ: potuſq; ommmis afferens odium. Nuper cuiuſdam militantis in prætorio mater
nidit in quiete radicẽ ſilueſtris roſæ quà cynorchodon uocant:quãq; blanditã ſibi aſpectu
pridie in fruteto mitteret folio bibendã in lacte. In luſitania rex gerebatur hiſpaniæ proxi
ma parte. Caſuq; accidit: ut milire a morſu canis incipiente aquas expaueſcere ſuperueni⸗
ret epiſtola orantis: ut pareret religioni. Seruatus quæ eſt inſperato.Et poſtea quiſquis au
xiliũ ſimile tentauit, Alias apud aucores cynorhodi una medicina erat ſpongiolæ quæ in

mediis ſpinis eius naſcitur cinere cũmelle alopertias capitis expleri. In eadem prouincia co-

gnoui in agro hoſpitis nuper ibi repertũ dracunculũ appellatũ caulẽ pollicaſi craſſitudine

uerſicoloribus uiperarũ maculis: qua ſerebant cõtra oĩum morſus eſſe remediũ. Alius eſt
quẽ nos in priori uolumine eiuſdẽ noĩs diximus:ſed huic alia figura. Aliudq; miraculun
Exeuntis e terra ad primas ſer pentiũ uernationes bipedali fere altitudine rur uſep cũ iiſdq S

in terram ſecondentis: nec oĩno occultata eo apparet ſerpens: uel hoc per ſe ſatis officio⸗-

lo naturæ munere:ſi tantum præmoneret: tempuſq; formidinis demonſtraret. M
De quodã peſtifero fõte germaniæ: & de britània: & maximis morboge doloribꝰ. Ca. III.

EkEtc beſtiarũ ſolũ ad noecẽdũ ſcelera ſunt:ſed interim aquarũ quoq; ac locorum. In

germania trans rhenũ caſtris a Germanico Cæſare promotis maritimo tractu fés
erat aquæ dulcis ſolus qua pora intra bicniũ dentes deciderent. Compageſq; in ge
nibus ſoluerentur. Stomachacẽ medici uocabãt & ſceletorben. Ei malo reperta auxilio eſf
hærba quæ uocatur britannica nõ neruis modo & oris malis ſalutaris: ſed contra anginas
quocq; & cõtra ſerpẽtes. Folia habet oblonga nigra:iracondẽ nigrã. Succus eius exprimir᷑ &
ex radice:Florẽ uibões uocãt. qui collectus priuſꝗᷓ tonitrua audiantur: & deuoratus ſecu ⸗

ros in totũ reddit. Fida in qua caſtra erant noſtris mõſtrauere illam. Miror quidẽ quæ no

minis eſſet cauſa:niſi forte cõfini oceano britãniæ ueluti ꝓpinquæ dicauere. Nõ enim inde

appellatã eã qm ibi plurima naſceretur certũ eſt. Etiã tũ britãnia libera fuit quidẽ. Nec hic

quõdam ambitus noibus ſuis eas adoptandi: ut docebimus feciſſe reges: ur res tanta de⸗

beatur:hærbã inuenire: uitã iuuare non fortaſſis creder aliquis: cũ Hæc noſtra friuola quo⸗-

q; exſtimetur: adeo deliciis ſordent etiã quæ ad ſolutem pertinenr. Auctores tamẽ quatrũ
inueniũtur in primis celebrare par eſt: effectu earũ digeſto in genera morbogꝶ. Qua quide

in reputatione miſereri ſortis humanæ ſubit: & pᷣter fortuita caſuſq; & noĩa quæ hoĩs ho/
ra excogitat ad milia morborũ ſingulis mortalibus timenda. Qui grauiſſimi ex iis ſint di⸗

ſcernere ſtuititia prope uiderĩ poteſt. cũ ſuus cuiq; ad præſens quiſq; atrociſſimus uideat᷑.

Et de hoc tamẽ iudicauere aui expimẽto aſperrimos cruciarus eſſe calculorũ a ſtilcidio ue

ſicæ. Proximũ ſtomachi tertiũ eorũ qui in capite doleant. Nõ ob aliud fere morte concita

græcis: & noxias hærbas demõſtratas miror equidem. Nec uenenorũ tantũ: quoni ea eon . iln
ditio uitæ eſt: ut mori plerũq; etiam optimi porrus ſit: tradatq; Varro Seruium Clodium “
2 equitem romanum magnitudine doloris in podagra coactum ueneno crura perunxiſſe: craven
poſiea caruiſſe ſenſu omni æque ꝗ dolore in ea parte corporis. Sed quæ fuit uenia mon . nep
. ſtrandi qua mentes ſoluerentur? Partus eliderentur: multaq; ſimilia. Ergo nec abortiua di “
co. Ac ne amatoria quidem memoro. Lucullum imperatorem clariſſimù amatorio periiſſe eſ
Nec alia magica portenta:niſi ubi cauenda ſunt aut coarguenda in primis fide eorũ dam ſtn aio
4 0 nata. Satis opera fuit abundecq; per præſtitum uite ſaluxares dixiſſe ac poſtea inuent1a. ſpnd
Ve. rt-⸗ de moly & dodecatheo: & pæoma uel pen er Nen glyciſide: & panaca uel aſclepio: uuc h⸗
o e en & heracleo panace: chironio: & panace centaureo: uel pharnaceo: & heracleo: ſyderio: & hy o⸗
. WipY 4 oſciamo: uel appolinari ſiue altercangeno. LCLCa.,. IiIi⸗ ü
,d α 6 „Audariſſima hærbarum eſt Homero teſte quam uocati ab diis putant moly. Aſt in uic
9 . a uentionem eius Mercurio aſſignat. Contraq; ſumma ueneficia demonſtrat. Naſci buſclüg
— eęeeam hodlie circa pheneum & in cyllene archadiæ tradunt. Specie illa Homerica raa chclunn
dice rotunda:nigraq; magnitudine cepæ folio ſcyllæ: effodi autem difficulter. Græci au- Fohnpxd
ctores Horem eius. Iluteũ pinxere: cum Homerus candidum ſcripſerit. Inuem e peritis hær leſubuscl
barum med icis qui & in italia naſci eam dicerert: afferriq; campania nihil aliquot diebus ef lunehere
foſam Irer difficultates ſlaxeas radicistciginta pedes longæ. Ac ne ſit quidẽ ſolide ſed ab ſaunrun
rutæ. 6-b ea maxima auctoritas hærbæ eſt: quam dodecatheon uocant: omnium deorũ ma onotckili
ieſtatem coemendantes. In aqua potam omnibus morbis mederi tradunt. Folia eius ſeptem Uiilbentd
lactucis ſimilima exeũt lutea radice. Vetuſtiſſima inuentu peonia eſt. Nomenq; auctoris ceibilro⸗
4 erkt⸗ quam quidam pentorobon appellant.alii glycyſidem. Hæc quoq; difficultas eſt⸗ Abanctmoea
4 quod eadem: aliter alibi nuncupatur. Naſcitur opacis montibus caule inter tolia digyto/ loueliune
3 rum quattuor ferente in cacumine ueluti græcas nuces quattuor aut quinc. Ineſt iis ſe⸗ Gntlnſäile
men copioſum rubrum:nigrumq;. Hæc medetur & faunorum in quiete ludibris. Præcipi hpponsſt⸗
unt eruere noctu: quouiam ſi picus martius uideat: tuendo in oculos impetum faciat. Pa⸗ ſoallendxue
4 naces ipſo nomine omnium morborum remedia promittit: numeroſum & diis in uentori/ Cuubbir
bus adſcriptum. Vnum quippe aſclepion cognominantur: quoniam is filiam panaciam ap Uabpuonio
pellauit. Succus eius eſt coctus ferulæ: qualẽ diximus. Radix eſt multi corticis & ſalſi. hac ganr Dlen⸗
euulſa ſcrobrẽ repleri uario genere frugum religi ſt: ac terræ piameétum. Vbi & quo fie holeonA
ret modo: & quale maxime probaretur inter peregrina docuimus. Id quod e macedonia (tu-Nlcla
affertur bucolicon uocant armentariis ſponte erumpente ſuccum excipientibus: hoc cele- ſutikeoge⸗
rime euaneſcit. Et in alhis autem generibus improbatur maxime nigrnmac molle. Id enim melicameto
argumentum eſt cæra adulterari. Alterum genus hæracleon uocant: & ab Hiercule inuen- Oüum uocar
tum tradunr. Alii origanum hæracleoticum ſilueſtre: quoniam eſt origano ſimile: radice nngui
inutili. De origano dximus. Tertium penaces chironeon cognominatur ab inuenrore: fo Imderotmn
lium eius lapato ſimile maius tamen & hirſutius. Flos aureus: radix parua. Naſcitur pingui thufmrei
pyvjus locis. Huius fos efficaciſſimus eoq; amplius ꝗᷓ ſupradicta prodeſt. Quartum genus inmorisn
panaces ab eodem Chirone repertum centauriũ cognominatur. Sed & pharmaceon in cõ⸗ idufelis
trouerſia inuentionis a Phatmace rege deductum. Seritur hoc longioribus quam cætera Nuncbitorn
foliis & ſerratis. Radix odorata In umbra ſiccatur: uinoq; gratiã adiicit. Huius genera duo llenb n
fecere alterũ leuioris folii: Alterũ tenuioris. Heracleon ſyderon &ipſum ab hærcule inu? Niitunn
tũ eſt: caule renui digytorũ quattor altitudine. Flore puniceo: foliis coriadri. Iuxta lacus n nüi
& amnes inuenitur. Omniaq; uulnera ferro illata efficaciſſima ſanat. Et Chironis inuentũ nne dett
ampelos quæ uocatur chironia: de qua diximus inter uites. Siccuti de hærba cuius inuen/ eEi
tio aſſignarur. Mineruæ Herculi ꝗqùoq; eam adſcribunt: quæ apollinaris apud arabas al⸗ el ndi
tercum ſiue altercangenum: apud græcos uero hyoſciamus appellatur. Plura eius genera 8 Dern B
Vnun nigro fœminæ foliis pene purpureis ſpinoſum. Talis naſcitur in galacia. Vulgare ihamen
autem canditdius eſt & fructicoſius: altius papauere. Tertii ſemen irionis ſemini ſimile: & lenuin
omnia inſamiam gignentiam: capitiſq; uertigines. Quartum genus molle:lanuginoſum du Nnde
. pinguius cæteris. Candidi ſeminis: in maritimis naſcens: hoc recepere medici. Item ruf npac
fi ſeminis non unꝗᷓ ante candidum ruffeſcit: ſi non ematuruit: improbaturq;. Et alio⸗- “
quin nullum niſi cum inaruerit legitur natura uini.lIdeoq; mentẽ caputq; inteſtans. Vſus Punkſe
ſeminis & per ſe & ſucco expræſſo. Exprimitur ſeparatim & caulibus foliiſq; utuntur: & in

guoni

uum Cdinn
ung erunnſe
kuituenanen
M
mmonodenil⸗
Tidkeani dn
Binnenn.
Anelen
olſcenda
l—
ImoAn
nonlr N
Ronena

len Cie

emeentier
igporcebuek
illikeſode⸗
Nluäuleemn
meng Wüdir
ciſhalnsch⸗
ttolu gfe
g. loſtiuh
6bri Plecii
umnkain y
uinnemon
mpmomp
tcsAlll N
1iägs⸗
de muunn
mdstucte
PBameiwen⸗
plmerutt⸗
biembeenn
Wuipui
WEN Neont
oni
um (Euera
6rreniu
erlle imn
Nilunahos
ioni üeni

idsie

d Thbs
a eiugenn
–

radice temeraria in totumcut arbitror'medicinæ. Quippe etiam foliis conſtat mẽtem cor⸗,
Et oleum fit ex ſemine ut diximus: quod ipſum auribus infuſum tentat mentem: mire q;
omnia experiendi fine: ut cogerentur etiam uenena prodeiſe. ½,
. Deligoralle garthenia hermipora ſiue potius mercuriali: & achillea: & panace heraclea õ
ſideritũmi lefolt ðð
quoniam ſumendum:& quidus non dandum:& quod mures necat. Ca. V.
I ti uocant. Eam apud nos omnes mercurialem. Duo eius genera:maſculus & fœmi⸗
bus foliis geniculis denſis: alarum cauis multis: ſemine in gemculis dependente: fœmine
copioſo:mari iuxta genicula ſtatim rariore ac breui:contortoq;. Fœminæ ſoluto & cãdido
Folia maribus nigriora: fœminis candidiora: racdix ſuperuacua:prætenuis. Naſcuntur in cã
peſtribus cultis. Mirum eſt quod de uttoq; eorum genere proditur. Vt mares gignantur
hunc facere: ut fœmioæ illam. Hioc contingere ſi a conceptu ſuccus protinus bibat in paſ⸗
ſo: edanturue folia decocta ex oleo & ſale: uel cruda ex acero. Quidam decoquunt eam in
nouo fictili cũ heliotropio: & duabus aut tribus ſpicis donec decoquatur. Decoctum da-

ri iubent: & hærbam ipſam in cibo altero die purgationi: mulieribus per triduum quarto
die a balneo coire eas. Hippocrates miris laudibus in mulierum uſu p̃dicauit illas. Eaſc;

epiphoris: ſtranguriæ & ueſicæ. Decoctum eius dedit cum myrrha & thure. Aluo quidem

dias: bibitur ſale & melle admixto: necnon cũ ungula ſuis aut gallinaceo decoctũ ſalubri/

num cubitorum ramulis exilibus triangulis: folio felicis: pediculo longo: bete ſemine: oes

obrem de omnibus eius generibus dici ſimul conuenit. Prima duo ſunt candidum ac ni⸗

nora nigrioraq;: & pluribus diuiſurus ſciſſa. Alii betæ incipientis. Hæc quoq; nigriora &

xxv.

rumpi:ſi plura quà quattuor bibantur. Etiam antiqui in uino febrem depelli arbitrabatur

„₰ * —— „ . . . 5 .
contra uenenum remedia prodidere iis: qui id bibiſſent: & ipſui pro remediis. adeo nullo 6. **„1 .
Quad

& de ſcopa regia:& hermineo teucrio ſplenio: & de melãpodio ſiue hel — An .

leboro: quod ue eorum genera: & de nigro helleboro & albo medicine: & quando detur:&
Inozoſtis ſiue parchenion a mercurio inũẽtus eſt:iõ apud græcos hermupoan mul

na quæ efficacior: caule cubitali interdum ramoſo in cacumine: ocimo anguſtiori,

ad hunc modũ adhuc medicorum nemo nouit. Ille eas uuluæ cü melle uel roſaceo uel li⸗
lino uel irino admouit: item ad ciendos menſes ſecundaſq;. Hoc idẽ præſtare potu fotuq;
dixit. Inſtillauit auribus ſurdis ſuccum inunxitq; cum umo uetere. Aluo folia impoſuit:

ſoluendæ: uel in febri decoquitur quãtum manus capiat in duobus ſextariis aquæ ad dimi

us. Purgationis cauſa putauere aliqui utranq; dandà: ſiue cũ malua decoctũ. Thoracẽ pur
gant. Bilem detrahunr: ſed ſtomachũ ledunt. Reliquos uſus dicemus ſuis Iocis. Inuenit &
achilleon. Achilles diſcipulus Chironis: qua uulneribus mederet᷑: quæ ob id achilleos uo⸗=
catur. Hac ſanaſſe Thelephum dicitur. Alii primum eruginem inueniſſe utiliſſimã empla
ſtris:ideoq; depingitur ex cuſpide decutiẽs eã gladio in uulnus Telephi. Alii utroq; uſũ
medicamẽto uolunt. Aliqui & hanc panacẽ heracleon: alii ſideriten. Hanc apud nos mille
folium uocant cubitali ſcapo ramoſam: minutioribus ꝗᷓ fœniculi foliis ueſtitã ab imo. Alii
fatentur quidem illà uulneribus utilem: ſed ueram achileon eſſe ſcapo cæruleo pedali:ſine
ramis ex omni parte ſingulis foliis rotundis eleganter ueſtitam. Alii quadratũ caule: capi/
tibus marebii folio quercus. Hac etiam præciſos neruos gluctinare faciunt. Alii ſyderitem
in maceriis naſcentem cum teritur fœdi odoris. Etiãnum aliam ſimilem huic:ſed candidio
gribus foliis & pinguioribus tenuioribus cauliculis in uineis naſcentem. Aliam uero qui/

uulneribus præcipuas. Noſtri eam quæ eſt latiſſimo folio ſcopam ragia uocant. Medetur
anginis ſuũ: inuenit & teucer eadem etate reucrion quã quidam hermoneon uocãt ſpargé
tem iuncos tenues: folia parua aſperis locis naſcentẽ: auſtero ſapore: nunꝗᷓ florentẽ. Neq;
ſemẽ gignit. Medet᷑ lyenibus. Cõſtatq; ſic inuẽtã: cũ exta ſuꝑ ea proiecta eſſent: fert adhæ
ſiſſe lyeni:eũq; ĩaniſſe. Ob id aꝗbuſda ſplenion uocat᷑.Narrat ſues qui radicẽ eius edũt ſi⸗
ne ſplene inueniri. Ramis hyſopi ſurculoſam: folio fabæ. Eodem nomine appellant: & coli⸗
gi florentem adhuc iubent adeo florere non dubitant: maximeq; ex ciliciis & pyſidiæ mõò
tibus laudant. Melampodis fama diuinationis artibus nota eſt. Ab hoc appellatur unũ
hellebori genus melampodion.Aliqui paſtorem eodem nomine inueniſſe tradunt. capras
purgari paſtore illo animaduertente datoq; lacte earum ſanaſſe porotidas furentes. Quã/

grum.FHioc radicibus tantum intelligi tradunt pleriq;. Alii folia nigri platani ſimilia & mi

canaliũ dorſo rubeſcẽtia. Vtraq; caule palmi ferulaceo bulboge tunicis cõuoluto radice fi

prata cæparum modo. Nigro equi boues ſues necantur. Itaq; cauent id cum candido ue/
ſcantur. Tempeſtiuum eſſe tradunt meſſibus. Plurimum autem naſcitur in oeta mote. Et
optimum uno eius loco circa epirum. Nigrum ubicq; prouenit:ſed melius in helicone: qui
mons & alus laudatur hærbis. Candidum probatur oeteũ. Secnndũ ponticum. Tertio lo/
co heleaticum: quod in uiribus nalci ferunt. uarto pernaſium: quod adulteratur hæroli
co ex uicino. Nigrumex iis melampodion uocant: quo & domos ſuffiunt purgantq; aſper
gentes ſe & pecora. Cum præcatione ſolẽni hoc & religioſius colligitur. Plurimũ enĩ gla/
dio circunſcribit ur. Deinde qui ſucciſſurus eſt ortum ſpectat. Et præcatur ut id liceat ſihi
concedentibus diis facere. Obſeruatq; aquilæ uolatus: fere enim ſeccantibus iter eſt. Et ſi
prope aduolauerit: moriturum illo anno qui ſuccidit auguriũ eſt. Nec album facile colli⸗
gitur: caput aggrauans maxime niſi præſumatur alium & ſubinde uinum ſorheatur: celeri
terq; fodiatur. Nigrum alii euchimon uocant: alii polyrrhyſon: purgat per inferna. Candi
dum autem uomitione. Cauſaſq; morborum extrahit. Quondam terribile. Poſtea tam pro
miſcuum ut pleriq; ſtudiorum gratia ad prouidenda acrius quæ cõmentabantur: ſæpius
ſumptitauerint. Carneadem reſponſurum zenonis libris. Druſum quoq; apud nos tribu⸗
ncrum popularium clariſſimum cui ante omnes plebs adſtans plauſit: optimates uero bel
lum marſieum imputauere: conſtat hoc medicamento liberatum comitiali morbo in anti⸗
cyra inſula. lbi enim tutiſſime ſi ummitur: quoniacur diximus)ſe ſamoides admiſcent. ltalia
ueratrum uocat. Farina eorũ per ſe & mixta radiculæ qua lana diximus lauari ſternutamẽ
tum facit. Amboq; ſomnũ. keguntur autem tenuiſſunæ radices breueſq; ac uelut decurta
tæ etiam hæ. Nam ſumma quæ eſt craſſiſſima cepis ſimilis canibus tantũ datur purgatiõis
cauſa. Antiqui radicem corticemq; carnoſiſſimum eligebant: quo tenuior eximeretur me
dulla. Hanc humidis ſpongiis opertâ turgeſcentemq; in longitudinem finiebant. Deinde
fila inumbra ſiccabant iis utentes. Nunc ramulos ipſos ab radice ſua grauiſſimi corticis Ita
dantes. Optimum quod acre guſtu: feruenſq; in frangẽdo puluerem emirttit. Durare uim
eius. xxx. annis ferunt. Nigrum medetur paraliticis inſanientibus hydropicis dũmodo ci-
cra fibrim podagris ueteribus: articulariis morbis. Trahit aluum & bilẽ pituitaſq;. Ex aqua
datur ad leniter molliendã aluũ plurimũ drachma modice guaeeuor obolis. Miſcuere ali⸗

qui & ſcamoneam: ſed tutius ſalẽ. In dulcibus datum copioſius periculum infert. Oculorũ

caliginem fotu diſcutit. Ob id quidam & innnxere. Tritũ ſpumas ſuppurata duritias con
coquit & purgat. Item fiſtulas tertio die exemptum. Verucas tollix cum ſquamis æris & ſa
daraca. Hydropicorum uentri imponitur cum farina hordeacea & uino. Pecorum & iumẽ
torum pituitas ſanat ſurculo per aurem traiacto. & poſtero die eadem hora exẽpto. Scabhi
em quadrupedum cũ thure & cæra aropice uel cum piſeleo. Album optimũ: quod celerri
me mouet ſternutamenta: ſed multum terribilius nigro præcipue ſi quis apparatum po⸗
turorum apud antiquos legat: contra horrores ſtrangulatus in tẽpeſtiuas ſomni uires ſin
gultus infinitos aut ſternutamenta ſtomachi diſſolutiones tardiores uomitus aut lõgin⸗
quiores: exiguos aut nimios. Quippe alia dare ſoliti quæ concitarent uomitiones ipſumq;
eleborum extraherent medicamentis: aut clyſteribus: ſæpe etiam ſanguine uenis emiſſo.
Iam uero & cum proſpere cedat terribilius uiſu in uariis coloribus uomitionum: & poſt
uomiriones obſeruatione alui: balnearum diſpenſatione: totius corporis cura anteceden
ce:omiĩia hæc magno terrore & fama. Nq; tradũt abſumi carnem ſi coquatur una: ſed anti
quorum uitium erat: ꝙ propter hos metus partius dabãt cum celerius erumpat: quo largi
us fumitur. Thẽiſon binas nõ lius Melure⸗ donauit ſequentes & quaternas dedere.
Claro Herophili præconio qui elleborũ fortiſſimi ducis ſimilitudini quabat. Concitatis
enim intus omnibus ipſum in primis exire. Præterea mirũ inuentũ eſt ꝙ incilum forficu/
lis ut diximus:ſcribant cortex remanet. Hoc inanito medulla cadit. Hæc in nimia purgati
one data: uomitiones ſiſtit. Cauendum eſt fœlici quoq; cura:ne nubilo detur die: quippe
impatibiles cruciatus exiſtunt. Nãà æſtate potius ꝗᷓ byeme dandũ non eſt in dubio. Corpus
ſeptẽ diebus præparandũ cibi acribus: abſtinẽtia uini: quarto & tertio deuomitionibus: pri
die cœne abſtinentia. Albũ e dulci dat: aptiſſime uero in lacte aut pulte. Nuꝑ inuenere diſ
ſeptis raphanis inſerere helleborũ: rurſuſq; cõprimere raphanos: ut tranſeat ius: atq; eo le
nimẽto dare. Reddi poſt quartuor fere horas incipit. Totũ opus ſeptenis pagit horis. Me

dec᷑ ita morbis comitialibus: ut diximus: uertigini melãconicis: inſanientibus: lymphaticis;

Aonntir
Niosonn
ühinate
Xxlonineic
nliexule
lueeuelt⸗
tumienie
peleeborotl
ecunrural

Bmiir
Leonoti

neccine,
Pih
llce⸗
gocin
clleanola
bushumidile
inoſqurra
nekeguminn
nns qubbusin
ols bupao
Aiguido n
Putitoigrs
larurunide,
timmſagitr
mambitud
IumRadire.
däculcetine
Algceongi
Denbustunci
duabuscracn
tutAoniun
lugnolzlin
bnälonge
Abbperuacun
lanndekze
Topteramari
Ntllierur pe
n ulneret
coligires
lkan
eclimen
kerloſe
linme
ſ
neinerſein
gentco
illume
mndinre
uoſam
laon
Torinſa

cenm elephantiæ albæ: lepris: tetano: tr. emulis: podagricis: hydropicis: incipientibuſq;: tympa/
nbeicone nicis ſtomachicis: . paſticis: clinicis: iſchiadicis: quartanis quæ aliter nõ deſinat: tuſſim uete
Teno, ci inflãmatiombus: torminibus redeuntihus. Verant dari ſembus & pueris. Item mollibus
lennnten ac feminei corporis: anime ue exilibus aut teneris: & fœminis minus ꝗ uiris. Item timidis:
Wæũ aut ſi exulcerata ſint peæcordia: uel timeant: minime ue ſanguinẽe excreztibus cauſatis uel
niane, larere: uel faucibus. Mederur extra corporis eruptionibus pituitæ cum axungia ſalſa illi- %. aier- . .
D tum: item ſuppurationi uereri. Mures polenta admixtum necat. CGalli ſagittas in ueratu= a x W
irctt. helleboro rinnunt:circuciſocq; uulnere teneriorem ſentiri carnem affirmat. Mulſcæ quoq; Bi Cat, .
Umtrlegh . 1. erur albo trirto & cum lacte ſparſo. Eodem & phthiriaſi emendatur. /.
Ndeunan * Dẽ michricdati & ſcordoti ſiue ſcordio: & polemonia uel philæteria uel chilio dynama:
nin & eupatoria & centaurea ſiue chironia: & de lecto centaureo lih fellę terræ & triorche
P ul medicine. S —— V.
rig Pſi Mithridati Crateias adſcripſit unam mithridatiam uocatã: Hinc folia duo a ra
Wlkilc dice achanto ſimilia. Caulis inter utraq; ſuſtinens roſeumfloré. Alterã lenem ſcor
MostI dotim ſiue ſcordion ipſius manus adſcriptam: magnitudine cubitali: quadrangulo
rumi caule ramoſam quernæ ſimilitudine foliis lanogninoſis. Reperitur in ponto caâpis pingui⸗
IVI

Unicen aii
mifemorne
eclutcecuna
Un urts
enimenturme
jeban Dante
lmicortcsle
it Duruevin
sdümodoc
niniq bi
3 Micueri'
Pten.Oalni
Mncuinz
aind An

vuR
ſon nn⸗ 1
i h,
Eenueni,
N.: ah⸗
Ua mecden
4 nlel n
vr lne
Emmscectt⸗
r CoNer
Clon foſfa/
pnmnule

bus humidiſq; guſtus amari. Eſt & alterius generis: latioribus foliis: mentaſtro ſimilis: plu
rimoſq; utraq; ad uſus per ſe & inter alia in antidotis. Polemoniã ali philæteriâ a certami⸗-
ne regum inuetionis appellant. Capadoces autẽ chiliodynamam radice craſſa: exilibus ra/

mis quibus in ſũmis corymbi dependent nigro ſemine cætero rutæ ſimilis. Naſcitur in mõ
toſis. Eupatoria quoq; regiã auctoritatẽ habet. Caulis lignoſi nigricantis hirſuti: cubitalis
aliquãdo & ampſioribus foliis per interualla. v. folia ut cannabis per ambitũ inciſis quiinq;
partito: nigris & ipſis pulmoſiſq; radice ſuperuacua. Semẽ dyſentericis in uino potũ auxi⸗
liatur unice. Centauria curatus dicitur. Chiron cũ Herculis exceptus hoſpitio pertractan
ti arma ſagitta excidiſſet in pedũ: quare aliꝗ chironiũ uocãt. Folia ſunt lata & oblõga: ſer
tata ambitu denſa ab radice: caules ternum cubitorum geniculati. In iis capita ceu papaue

rum.Radix uaſta rubeſcens: tenera fragiliiq; ad bina cubita madida. Succo amara ců qua,

dã dulcedine. Naſcit᷑ in collibꝰ pingui ſolo. Laudatiſſima archadia: elide meſſenia: phoruo

& lyceo atq; in alpibus.pluribuſq; locis iu lycia. Quidam & ex ea lyciũ faciunt. Vis in uul R

neribus tanta ut cohereſcere etiã carnes tradant: ſi coquantuc ſimul. In uſu radiæ tantum

duabus drachmis bibenda quibus dicetur: ſi febris ſit: in aqua trita: cæteris in uino. Mede

tur & ouium morbis decocte ſuccus. Eſt alterũ centaurion cognomine lecton: min utis fo
liis:quod aliqui lihadion uorane quoni ſecũdum fontes naſcitur: oxigani ſimile: anguſtio
ribus & longioribꝰ foliis anguloſa
& ſuperuacua ſucco eFicar ip hærba autũno legitur ſuccus e fronde Quidam caules cõ
ciſos madefaciunt diebus. xviii. atq; ita exprimunt. Hoc centaurion noſtri fel terre uocat:
propter amaritudinẽ ſũmam. Galli exacum.quoniã omnia mala medicamẽta potũ e

caule paululũ alto fruticãti flore lichenidis: radix tenui

corpo ten

re exſicatur per aluum. Tertia eſt cẽtauris cognomine triorches. Qui eã ſeccat rarũ eſt ur

non uulneret ſeſe. Hæc ſuccum ſanguinem mittir. Theophraſtus defendi eam: impugna⸗

riq; colligẽtes tradit a triorche accipitrum genera: a quo & nomen accepit. Imgeriti côfun
dunt hæc omnia: & t im generi aſſignant. .

De climeno & genciana & Iyſimachia & pathenide & arthẽeiſia: & aumbro la: & nymphea
hæracleo ſiue rhopalo & euphorbia medicinæ. Ca. VII.

Linmenos a rege hærba appellata eſt hederæ foliis ramoſa caule inani articulis præ

cincta: odore graui & ſemine lederæ: ſilueſtribus & montoſis naſcens Quibus mor
bis pota inundeatur: dicens: Sed hic iudicandum eſt dum medeatur ſterilitatẽ po-

ta etũ in uiris fieri. Geæci plantagim ſimilẽ eſſe dixerũt: caule quadrato: folliculis cũ ſemi
ne inter ſe implexis:uelut in polipoꝶ cirris. Et ſuccus autem in uſu. Vis eius ſũma in refri

gerẽdo Gẽtianã inuenit Gentianus rex illyrioge ubiq; naſcentẽ: in illyrico tamen præſtan⸗
tiſſimam folio fraxini: ſed magnitudine lactucæ: caule tenero pollicis craſſitudine: cauo &
inani:& interuallis ſoliato: trium aliquãdo cubitorum: radice lenta ſub nigra ſine odore
aquoſa montibus ſubalpinis plurima. Vſus in radice & ſucco. Radici natura eſt excal⸗
factoria: ſed prægnantibus non bibenda. Inuenit & Lyſimachus hærbam lyſimachiamq;

ab eo nomen retinet: celebrata Eraſiſtrato. Folia haber ſalicis uirida: florem purpureum

0
„
*

— 6

„△

: ,

4*

LIBER.

fruticoſum: ramulis erectis graui gignitur in aquofis. Vis eius tanta eſt:i ut iumẽtis diſcor

dantibus iugo impoſita aſperitatẽ cohibeat. Mulieres quoq; hac gloria affectauere. In qui

bus Artẽiſia uxor manſoli adoptata hærba quæ ante prhenis uocabatur. Snnt qui ab artéi⸗

de Artẽiſia cognominatam putent: quoniam priuatim medicatur fœminarũ malis. Abſin

thii autem modo fruticoſa maioribus foliis pinguibuſq;.lpſius duo genera. Altera latio⸗-
xibus fo liis altera tenera tenuioribus: & non niſi in maritimis naſcens. Sunt qui in mediter

raneis eodem nomine appellant ſimplici caule: minimis foliis: fiores copioſi erumpẽtes cũ
una matureſcit odore nõ in iucũdo: quã quidã botrynalii ambroſiam uocant. Talis in ca⸗
padocia naſcitur. Nimphea nara traditur a nimpha elotypiaerga herculẽ rhopalo mor=
tua. Quare heracleon uocãt aliqui: alii rhopalon a radice claue ſimili. Ideoq; eos qui bibãt

eam. xii. diebus coitu genituraq; priuari. Laudatiſſima in orchomeno & marathone boe⸗

tiæ. Timalou uocantq; ſemen edunt. Naſcitur in aquoſis foliis magnis & aliis ex radice p⸗
deuntibus flore lilio ſimili: & cũ defluruerit capiti papaueris. In caule ſeccatur autũno.Ra
dix nigra in ſole ſiccatur. Aduerſaturq; ad aliũ. Eſt alia nimphea in theſſalia anine pæonio:
radice alba:capite:luteo:roſæ magnirudine. Inuenit & parrũ noſtrorũ ætate rex Iuba quã
appellauit euphorbiam medici ſui fratris nomine & muſæ: a quo. D. Au. conſeruatũ indi=

cauimus. lidem fratres inſtituere a balneis frigida multa cor pora aſtringi. Autea non erat

mos niſi calida tantũ lauari ſicut apud Homerũ etiam inuenimus. Sed lubæ uolumẽ quo⸗
extat de ea hærbarum clarum preconũ. Inuenit eam in monte atlante: aſpectat᷑ foliis achã-
tinis. Vis tanta eſt ut uel elonginquo ſuccus excipiatur inciſæ cõto. Sulſcipitur ex cipulis
uentriculo hædino. Humor lactis uidetur effluere. Siccatur conto. Sic thuris effigiẽ habet
Qui colligunt clarius uident. Cõtra ſerpentes medetur. Quacuncq; parte percuſſa uertice
inciſo & medicamẽto addito. Ibi geruli qui legũt: hedino lacte adulterant: ſed diſcermitur
igni. Id enim ꝙ ſincerũ nõ eſt: faſtidiendum odorem habet. Multũ infra hunc ſuccũ eſt qui
in gallia fit ex hærba chamelea granũ cocci ferente. Fraſtus amoniaco ſimilis eſt: etiã leui
guſtu os accenſum diu detinens: & magis ex interuallo donec fauces quoc; ſiccet.

De plantagine & byglall⸗ cĩiogloſſo: & bupthalmo: & ſcytica: & de ſpartnia: & hip/

pice: & iſchaæmone: onica:& cantabiaca: & e igine: & hyberida: & chelidonia: &

ia: & elaphoboſco: & dictãno: & ariſtolochia: & quod eius delectatione inuoluant pi/

Ues & ſtatim capiantur & medicine contra ſerpentium ictus ex hærbis quas ſuperius no=
minauit. ? laſe a. MM VIII.
Elebrauit & themiſon medicus uulgarem hærbam plantaginẽ tanꝗ inuentor uo/
c lumine de ea edito. Duo eius genera. Minor anguſtioribus foliis & nigrioribus Ii
guæ peccorũ ſimillimis: caule anguloſo interrã inclinato in pratis naſcens. Altera

maior foliis laterũ modo incluſa. quæ quia ſeptena ſunt quidã eã heptapleuron uocauere-

Huius & caulis cubitalis eſt & napi ſimilis. Naſcitur in humilis multo efficatior. Vis mira

in ſiceando denſandoq; corpore cauterii uicem optinens. Nulla res æquæ ſiſtit fluctiones
Auas græci pteumatiſmos uocant. Iungitur huic bugloſſo boum lingue ſimilis: cui præci

puum ꝙ in uinum diecta animi uoluptates auget & uocatur euphraſinum.lungitur & cy
nogloſſos caninas imitans linguas. topiariis operibus gratiſſima. Aiuntq; eã quæ tres thyr⸗
ſos ſeminis emittat eius radicem potam ex aqua ad tertianas prodeſſe : quæ quattuor ad
uartanas. Eſt alia ſimilis ei & quæ ferat lappas minutas. Eiꝰ? radix pota ex aqua ranis & ſer
pentibus aduerſatur. Eſt & buphtalmos ſimilis boũ oculis folio fœniculi: circa oppida na⸗
ſcens fruticoſa caulibus:qui & mandũtur decocti. Quidã chalcian uocant. Hæc cum cæra
ſcirromata diſcutit. Inuenere hærbas & uniuerſæ gentes. Scythia eam primum: quæ primũ
quæ ſcythice uocatur circa boetiam naſcens prædulcis. Aliã quoq;ʒutiliſſimã quã ſpartani
am uocant. Magna & ea cõmendatio: ꝙ in ore eam habentes famen ſitimq; non ſentiunt
Idem præſtat apud eos hippice dicta: quod in equis quoq; eundem effectum habeat. Tra-
duntq; his duabus hærbis ſcythas etiam in duodenos dies durare in fame ſitiq;- Iſchemo/
nem tracia muen icrcjun ferunt ſanguinẽ ſiſti: non aperta modo uena:ſed etiã præciſa. Ser⸗
pit e terra milio ſimilis: foliis aſperis & lanuginoſis: farcitur in nares. Quæ in italia naſcitur
& ſanguinem eodem ad adligata ſiſtit. Vetones in hiſpania ea quæ betonica dicitur in gal⸗-

lia. lIn italia autẽ ſerratula a græcis ceſtron aut pſychroteron ante cũctas laudatiſſima. Exit
anguloſo caule cubitorum dũ a radice ſpargẽs folia fere lappati ſerrata ſemine purpureo:

oa ſcnt
Pi Tanri.
gehitonnian
culeunce
Tsfuereht
nidupotion
Etismmemminn
Cigobrode
Democtaces
oieuusaſle
niterumßlo
ſcadciod
Nendichus
Isfentinismn
leouinoo
lorsſuſherir
tioneled imi
inocnlöp
eiusduo Ma
ori Colosal
Cheitmordur.
buslaccuser⸗
logaltenet
Ppelonturad
ſeumndun
Mimalishuins
Cturſelilan
Ceguncinmne
ceo aſtxſtn
linietenen.
enngeſlpr
weſtäpleude

hlisnoczr
cleger⸗

Ticemntutr
Wmünonnilt
Eulniefol

üitunihfinito

goin Wrbikern
Vrronian-
Ummuneſ
uonundone⸗
nütdhoduech
eguipati
mnendedige
Cbittuorgen
fekennn
lngtuiinh
dun Ugor
ſepupuneß
noca tur guan⸗
llruchreb

inbarndice⸗

iuneie

Aiuenlne

gnidnin

fümmle An

nn Arnlri⸗

qinein
Alerumpetecd
nt, Tlanx

tbon mor

edsglid
murne

Uiserntep

Nur mänom
nne Kronn

errlubrgei
Cnieruninch
Amtenvonern
uoluni no⸗
r liszchi
mmnachul,
Ndtence
leidlemn
Grlucickani
iiseſt:etü li
qlct
ſanggir Ai
ge inmelunt ij
mloenuſo
Dijinun ,
Anmndbul
nün AM
leuton Wlae
Scnin Vom
it ucio
inieiſſed
,lugimd
z eeitc,
unm
umid ſet
nanihn
umraur u
ri iſn

NcCNC

Folia ſiccantur ĩ farinã plurimos ad uſus. Fit uinũ ex ea & acetũ ſtomacho & claritati ocu
lIorũ. Tantũq gloriæ habet ut domus in aqua ſata ſit tuta extimet a piaculis oĩbus.ln ea/
dẽ hiſpania inueta eſt catabrica p Diui Auguſti tẽpora a cantabris reperta. Naſcitur ubiq;
caule iunceo pedali in quo ſunt floſculi oblõgi uelut calathi In iis ſeme perꝗ minutũ. Nec
alias fuere hiſpaniæ hærbis exquirendis: ut in ꝗbus etiamnũ hodie in numero ſit lætiore cõ
uictu potione egentem hærbis mulſo additis credidere ſaluberrimã ſi⸗ uauiſſimãquæ. Næc
ꝗlquã genera earum iam nouit aut multitudinẽ. Numerus tamẽ cõſtat ĩ nomine. Noſtra
ætas meminit herbà ĩ marſis repertam. Naſcit᷑ & equiculis circũ uicũ neruiſiæ: uocatur c&
ſiligo. Prodeſt ut demonſtrauimus ſuo loco deploratis in phrhiſi. Inuenit nuper & Seruiliꝰ
Democrates primus medentium quam appellauit hiberidant quamꝗᷓ ficto nomine inuen⸗
tioni eius aſſignato carmine. Naſcitur maxime circa uetera monumẽta parietinaſq; & ocul
ta iterum. Florei ſemper folio naſturtii: caule cubitali: ſemine tamẽ paruo ut uix aſpici poſ
ſit. Radici odor naſturtii. Vſus æſtate efficatior: & recenti tantũ Tunditur difficulter. Co
xendicibus & articulis omnibus cũ aſungia modica utiliſſima uiris plurimũ quaternis ho⸗-
ris fœminis minus dimidio adalligata: ut dein in balneum deſcendatur ĩ calidam: & poſtea
oleo & uino corpus perungat᷑:diebuſqʒ uicinis interpoſitis idem fiat ſiqua admonitio do⸗
loris ſuſperſit.Hioc modo rheumatiſmos omnes ſanat ocultos. Imponitur nõ ĩ ipſa ĩflama
tione:ſed ĩminuta.Animalia quoq; ĩ uenere herbas in primiſq; chelidoniam. Hac enĩ hirüöu-
dines oculis pullorum in nido reſtituunt uiſum: ut ꝗdam uoſunt etiã eruis oculis. Genera
eius duo.Maior fruricoſo caule folio paſtinacæ erraticæ amplior: ipſa altitudine duũ cubi
torũ. Colos albicans. Hos luteus. Minori folia hederæ rotundiora minus candida. Succus

croci mordax, Semen papaueris. Flarent aduentu hirundinũ. Diſceſſu marceſcũt. Florenti

bus ſuccus exprimitur: & in æreo unſe cũ melle attico leniter cinere feruenti decoquitur:
ſingula remedio contra caligines oculorũ. Vtuntur & per ſe ſucco in collyriis: ꝗᷓ chelidõia
appellantur ab ea. Inuenerunt & canes canariã: qua faſtidium deducunt: eamq; noſtro con
ſpectu mandunt: ſed ita ut nũꝗᷓ intelligatur quæ ſit enim depaſta cernitur. Notata eſt aũt
animalis huius malignitas in alia herba maior. Precuſſus. n. a ſerpente: mederi quadã ſibi di
citur: ſed illam homine iſpectante nõ decerpit. Simplicius ceruæ mõſtrauere elaphoboſcõ:
de qua diximus. Item helxinẽ a partu dictam. Oſtenderecut indicauimus ) dictamũ uulnera
æ eo paſtæ ſtatim decidentibus telis. Non eſt albi quam in creta:ramis prærenue: pulegio
ſimile: feruens & acre guſtu: foliis tãtum utuntur. Flos nullus ei eſt. Semẽ ut caulis. Radix
tenuis & ſupra uacua. Et in creta autẽ nõ ſpatioſe naſcitur: miræq; a capris expetitur. Pro
eo eſt & pſeudo dictamũ multis in terris naſcens:folio ſimili:ramulis minoribus a ꝗbuſdã

condris uocatum. Minoris effeus ſtatim itelligitur. Dictamũ. n. minima portione accẽdirt

os. Qui legere eam:in ferula uel arundine cõdunt: præligantq;: ne potentia euaneſcat. Sũt
qui dicant utranq; naſci multifariam:ſed deteriores in agris pinguibus: ueram quidam di
ctamũ non niſi in aſperis.Eſt & tertium genus dictamum uocatum:ſed neq; facie:neq; ef/
fectu ſimile folio ſiſybrii:ramis maioribus proce dente pſuaſione illa quicquid in crera naſ
citur: infinito præſtare cæteris eiuſdem generis alibi genitis. Proxime quod ĩ parnaſo: alio
quin hærbiferum eẽ. Et pelium montem in theſſalia. Et eletriũ i euboea. Et totam arcadiam
ac lyaconiam. Tradunt arcades quidem non medicaminibus uti: ſed lacte cirea uer: quoniã
tunc maxime ſuccis hærbe turgeant:medicenturq; ubera paſcuis. Bibunt autẽ lac uaccinũ
quoniam boues omnino uorifere ſunt in hærbis. Potentia earum per guaarupenes etiam
nũc duobus claris exemplis manifeſta fit. Circa abderam & limitẽ: qui B
equi paſti inſfamâtur rabie:circa pohtinam uero & aſini. Inter nobiliſſimas ariſtolochiæ no⸗

men dediſſe grauidæ uidẽtur quoniam eſſet ariſtetecuſes. Noſtri mallum terræ uocant: &

quattuor genera eius ſeruant. VYnum tuberibus radicum rotundis foliis inter maluam: &

hederam nigrioribus pinguioribuſq; Alterum maſculæ radice longa quattuor digitorũ

longirudine baculi craſſitudine. Tertium longiſſimæ tenuitatis uitis nouellæ cui ſit præci
pua uis:quæ clematicis uocatur: ab aliis cretica. Omnes colore buxeo: caulibus paruis.fio⸗
re purpureo. Ferunt baculas paruas ut cappari. Valent radice tãtum .Eſt & quæ piſtolochia
uocatur quarti generis: tenuior ꝗ proxime dicta: denſis radicis capilamentis iunci plenioris
craſſitudine. Fianc quidam polyrrhizon cognominant. Odor omnium medicatus. Sed ob⸗
longa radice tenuioriq; gratior. Carnoſin. eſt corticis: unguentis quoq; nardinis cõueniẽs

9

iomedis uocatur

Naſcũtur pinguibus locis & cãpeſtribus. Effodere eas meſſibus tẽpeſtiuũ:ita deſquãmato
terreno ſeruantur. Maxie tamẽ laudat᷑ pontica. Et in quocũq; genere põderoſiſſma quæq;
medicinis aptior. Rotũda cõtra ſerpentes. Oblonga ĩ ſũma tamẽ gloria eſt ẽt modo.A con
ceptu admota uuluis in carne bubula mares figurart: ut traditur. Piſcatores cãpaniæ radicẽ
eã: quæ rotunda eſt: uenenũ terræ uocãt: corac; nobis cõtuſam ĩmixta calce in mari ſparſe/
re: aduolant piſces cupiditate mira: ſtatimq; exanimati fluitant. Quæ polyrrhizos cognomi
nant᷑. cõuulſis cõtuſis ex alto præcipitatis radice pora ex aqua utiſiſſima eſſe tradit. Semĩe
pleureticis & neruis confirmare excalfacere. Eadé ſatyrion eſt. Verũ & effectus earũ uſuſq;
dicendi ſũt. Ordiẽdũq; a malorũ omniũ peſſimo:ideſt ſerpentiũ ictu. Medẽtur ergo brita⸗
nica hærba. Panaces generũ omniũ radix e uino. Chironiæ & flos & ſemẽ potũ illirũq; ex ui
no & oleo. Priuatimq; quæ cunila bubula appellat. Polymonia uel phileteris radicis dra⸗
chmis quattuor ex mero. Teucria: ſideritis ſcordotis: ex uino priuati ad angues potæ & il⸗
litæ:ſiue ſucco:ſiue folio:ſiue decocto. Centauriæ maioris radice drachma in uini albi cia⸗
this. rribus. Genriana p̃cipue aduerſus angues duabus drachmis cũ pipere & ruta uini cya⸗
cis. vi.ſiue uiridis ſiue ſicca. Et lyſunachiæ odore fugiunt ſerpẽtes. Dat᷑ ex uino pcuſſis che-

ſerpentes ipſe ſeſe interimat flagellando. Dat᷑ & ad ictus ſeme eius denarii põdere cũ trib⸗
cyathis uini: uel farina drachmis tribus ſextario aquæ ĩ ponit. Cantabricæ: dictami: ariſtolo
S radicis drachma in uini hemina ſæpius bibenda: prodeſt & illita ex aceto. Similiter pi

— Wfolochiæ. Quin & omnio ſuſpeſa ſupra focũ fugar e opibus ſerpentibus.
MDe agrimonmia: & agariça: & echyo: & hioſcyãa: & hierabotãe: & hlataria:
. 10. & dauco: & pſolata: & arctio: & cyclaio: & peucedano-aas er3

Rgemonia quo radice eius denarii põdere in uini cyathis tribus porat. Plura de

weuefolio.

). cõuenit: quãq; nominari: ĩ quo maxie ualebit. Folia habet anemonæ æqualia diuiſa
W. 0α .lapii modo: caput in cauliculo papaueris ſilueſtris: itẽ radicẽ. Succũ croci colore acrẽ & acu
. L

J &H&α&Caεtum. Naſcitur & in aruis apud nos. Noſtri tria genera eius faciũt: & id demũ probant cui⸗
ne 2 radix thus redoleat. Agaricon ut fungus naſcitur ĩ arboribus circa boſphoge: colore cãdi-
Wen Ao. Datur obolis quattuor cotritũ cũ binis cyathis aceti mulſi. Id qd in gallia naſcit ĩfirmi
aco Vo⸗

habetur-Præterea mas ſpiſſior amariorq;. Hic & capitis dolores facit. Fœ mina ſolutior in
.. onu bvæinitio guſtus dulcis:mox in amaritudinẽ tranſit. Echyos utriuſq; generis pulegio ſimilis.
e Foliis coronata drachmis duabus ex uini cyathis quattuor datur. ſtẽ altera quæ lanugine

2 Pon oſ ldiſtinguitur ſpinoſa:cui & capitula uiperæ ſimilia ſunt hæc ex uino & aceto. Quidã echyõ
—t ℳr on perſonatam uocant: cuius folio nullũ eſt latius: grandes lappas ferentẽ. Huius racicem de
de: Vor Saoctam ex aceto dant potui.Hyoſcyamum contuſ um cum foliis ex uino datur peculiari⸗
Tr : trer contra aſpidas. Nulla tamen romanæ nobilitatis plus habet ꝗ bierabotanem. Aliqui pa
. . riſterion noſtri uerbonacã uocant. Hæc eſt quam legaros ferre ad hoſtes ĩdicauimus. Fiac

fœminam putant. Mas rarioribus foliis: Ramuli utriuſq; plures: tenues: cubitales: angulo⸗

ga: tenuis. Naſcitur ubiq; in planis aquoſis. Quidam non diſtingũt: ſed unum omnino ge⸗
nus faciunt: quoniam utraq; eoſdem effectus habeat. Vtraq; ſortiuntur galli & præciunt
reſponſa. Sed magis utiq; circa hanc inſaniunt. Hac perunctos impetrare quæ uelit febres
abigere a:micitias conciliare: nulliq; non morbo mederi. Colligi circa canis ortum debere:⸗
ita ut ne luna aut ſol conſpiciatur: fauis ante & mellæ terræ ad piamentum datis. Circun-
Icriptam ferro effodi finiſtra manu: & in ſublime tolli. Siccari in umbra ſeperatim. folia: cau
lem:radicem. Aiuntq; ſi aqua ſpargatur triclinium:qua maduerit: lætiores conuictus fieri.
Aduerſus ſerpentes conteritur ex uio. Eſt ei ſimilis uerbaſcò hærba: quæ ſæpe fallit pro ea
capta. foliis minus candidis: cauliculis pluribus: flore luteo. Hac abiecta blattas in ſe contra
hit: ideoq; romæ blattariam uocatur. Lemonium ſuccum lacteum mittit: concreſcentẽ gũ
mi modo humidis locis. Datur denarii pondus in uino. Quinq; folium nulli ignotum eſt:
cum etiam fraga gignendo cõmendetur⸗Græci uocant pentapeton ſiue chamezeleõ ſiue
pentaphillon. Cum effoditur rubram habet radicem. Hæc marceſcens:nig reſcit & angulo
ſa fit.Nomẽ a numero foliorum habet.Et ipſa hærba icipit & deſinit cum uite. Adhibet᷑ &

lidonia. Morſibus ĩponit᷑ betonica præcipue: cuius uis tanta phibet: ut ĩcluſæ circulo eius

. . VoA . . . . — ⸗ „ 72 . „
Sn— —* eſt E ea cõôuenit dici cæteriſq; quæ primũ nominabũtur. In eo aũt genere medẽdi primũ

z ouis menſa uerritur. Domus purgantur:luſtranturq;. Genera eius duo ſunt. Folioſa quà

ſi. Folio minora quam quercus: ang uſtioraq;: diuiſuris maioribusFlos glaucus: radix lon

einit⸗
o Daucig
ſtulecn
Ntusſoe
teeuenis
humemdß⸗
eincſninot
vevehenenti
ſinleſtpyyt
krahenet
Cernclcis
hnherlin!
buuſoewſe
Guipenoigne
onnnioror⸗
Coe Nechi
mionkemn
Cehrruetnot
Gunr hnomnit
Amnuletüoci
noconſalaren
heittmgunrg
fieclantheme
Tnührderel
Eulſtn rnideil
nosdenonian
cobant Led ier
Calseſteiten
ocbreſccolll
lne aical
unhncapte 1
Murcaulbusa
lktonneme
Ctamen efficze
e eroleoper
tübiuaimad,
gorcker n
ultoninig
n idum
Mlotr Alt
uſanbeſl
4 n 1
rltuu
N mrunt
Pelere Dic
Ontkalcordin
laonz het
lordi
rhiones ln
colinnein
foiogiäunl
e n
inngind
Marlbenn

elgrimr⸗
imgur
nodo àcon
danir nic⸗
umnſontſe,
zoscoghotni
mndit. Femie
weünluſg
uretgobiir⸗
6 lliig xui
naics n⸗
nes otrd i⸗
muinialbi cin
ruta uinic⸗
opeulische⸗
Eiculo eius
dere cütrid

Gdami ariiolo
o.Dimliret hi

ntin

C.. N
oat, Plund
wediciprni
eEqvilindiui
lore acte & al
fü probant al
ocolole t⸗
Hamstctifim

nim ſohnia n

Plegihllis⸗
gr hon
10 Qitiechſd
niusantiem ee
darurkeelini⸗
cmem Aiqnip⸗
dicavinusin
mn,Pohold
biclesngl
uensadi
um ommmoge
i à cu
le elitfehre
medere

purgandis domibus. Aduerſus ſerpẽtes bibitur & eius radix quæ ſparganiò uocat᷑ ex uino
albo. Dauci genera quattuor fecit Petronius. Diodotus quæ pſequi mihil attinet: cum ſint
differentiæ duæ. Probatiſſimæ in creta mox in achaia & in ſiccis ubicunq; nati feniculi ſimi
litudine: candidioribus foliis & minoribus hirſutiſq;. Caule pedali recto: radice ſuauiſſimi
guſtus & odoris. Hioc genus in ſaxoſis naſcitur meridianis. Reliqua genera ubiq; naſcun-
tur terrenis collibus limitibuſq; nec niſi pingui ſolo: foliis coriandri: caule cubitali: capiti⸗
bus rotundis: ſæpe pluribus ꝙ ternis: radice lignoſa: ſed cum inaruerit ſu peruacua. Semen
eius cymino ſimile: prioris milio album acre odoratum omnibus & feruens. Secundũ prio
re uehe mencius eſt: ideoq; parce ſũmi debet.Si iam maxime tertium genus facere libeat ẽ
ſimile ſtaphylion: quod paſtinacã erraticâ appellant: ſemine oblongo radice dulci. Omnia
hæc & hyeme & æſtate ſunt ĩtacta quadrupedi niſi poſtlab ortus. Ex aliis uſus fœminis. Ex
creta dulcis & magis ad ſerpentes eſt. Bibitur e uino drachma una. Datur & quadrupedi⸗
bus percuſſis. Theonacra alia ꝗᷓ magica & in noſtro orbe naſtitur:fruticoſa foliis ſuburidi
bus: Hote roſeo. Serpentes necat cuicũq; admara fuerit. Et hæc torporem affert. Perſolatam
quã nemo ignorat græci uero arction uocant ſolia habet maiora etiam cucurbitis & hirſu-
tiota nigriora & craſſiora: radicem albã & grandẽ. Hæc ex uino bibitur dẽarioꝑ duũ pon
dere. Itẽ cyclamini radix contra ſerpendes oẽs folia habẽt minora ꝗᷓ hedera nigriora: & te-
nuiora ſine angulis in quibus albicat maculæ. Caule exiguo:inani: floribus purpureis: radi
ce lata: ut raptũ uideri poſſit: cortice nigro. Naſcitur in umbroſis. A noſtris tuber terræ uo
catur. In omnibus ſerenda domibus. Si uerũ eſt ubi ſata ſit nihil nocere mala medicamẽta
Amuletũ uocãt: narranuq; ea ebrietatẽ repræſẽtari. Addita ĩ uinum radice & ſiccata ſcyllæ
mõ conſciſa reponitur: decoquiturq; eadẽ ad craſſitudinẽ mellis. Suum ramẽ uenenum in
eſt: ei trad untq; ſi pregnans radice traſgrediat᷑ abortũ fieri. Eſt & altera cyclaminos cogno
mĩe ciſanthemos geniculatis caulibus ſuperuacuis a priore diſtans circa arbores ſe uoluẽes
aeinis hædere: ſed mollibus. Flore cadido: ſpecioſo: radice ſuperuacua. Acini tantũ in uſu:
guſtu acri. Sed lenti. Siccantur ĩ umbra tuſiqʒ diuidũtur ĩ paſtillos. Mihi & tertia cyclami
nos demonſtrata eſt: cognom ĩe chameciſſos uno omĩo folio:radice ramoſa:qua piſces ne⸗
cabant. Sed ĩter primas celebrat᷑ peucedanũ: laudatiſſimum ĩ archadia: mox ſamothracæ.
Caulis eſt ei tenuis:lõgus:fœniculo ſimilis: iuxta terram folioſuſ:radice nigra:craſſa graui
odore:ſuccoſa. Gignitur i mõtibus opacis. Foditur exitu autũni. Placent tenerrimæ & altiſ
ſimæ radices. Hæ conciduntar in quaternos digytos oſſeis cultellis: funduntq; ſuccum in
umbra capite prius & naribus roſaceo perun Alsene rertigo ſentiatur. Et alius ſuccus inue
nitur caulibus adhærẽs ĩciſiſq; manat.Probatur craſſitudĩe mellea:colore ruffo:odore ſua
uiter grauens guſtu. Et hic in uſu & radix: & decoctum eius pluribus medicamentis. Suc⸗
co tamen efficaciſſimo qui reſoluitur amaris amygdalis aut ruta. Bibiturq; contra ſerpen⸗
tes & ex oleo perunctos tuetur. Ebuli quoq; quem nemo ignorat: fumo fugantur ſerpen⸗
tes. Priuatim aduerſatur ſcorpionibus polymoniæ radix uel alligata tantum. Item phalan⸗
gio ac cæteris minoribus uenenatis. Scorpionibus ariſtolochia agaricum obolis quattuor
in uino mixti cyathis totidem. Verbenaca & phalangio cum uino aut poſca. Item quin que

foliũ daucum. Verbaſcum græci plomõ uocant. Genera habet prima duo. Albũ ĩ quo mas

intelligitur. Alterum nigrum: in quo fœmina. Tertium genus non niſi in ſiluis inuenitur
Sunt folia braſſicæ latiora: piloſa: caulis erectus: cubitali amplior. Semen nigrum inutile.
Radix una craſſitudine digyti. Naſcuntur & in campeſtribus. Silueſtri folia eleliſphaci: alta

ramis lignoſis. Sunt & plomides duæ: hirſutæ: rotundis foliis: humiles. T ertia lignitis uoca

tur. Ab aliis autem tryhalis foliis ternis aur cum plurimum quaternis craſſis pinguibuſq;:
ad lucernarum lumina aptis. Aiunt in foliis eius quam fœmina diximus: ficus omnino nõ
Putreſcere. Diſtingui genera hæc pene ſuperuacuum eſt: cum ſint omnia eiuſdem effectus
Contra ſcorpiones bibitur radix cum ruta ex aqua magna amaritudiĩie:ſed effectu pari. Te
legonõ herba ab aliis ſcorpiõ uocatur propter ſimilitudinem radicis: cuius tactu moriunt
ſcorpiones. lItaq; contra eorum ictus bibitur. Scorpionem mortuũ ſi quis heleboro candi-
do linat:reuiuiſcere aiunt. Telegonõ omnẽ quadrupedem necat impoſita uerendis radice
Folio quidem intra eundẽ diem quod eſt ſimile cyclomina. Ipſa geniculata naſcitun opa⸗
cis. Scorpionibus aduerſatur & betonicæ ſuccus ac plantaginis. unt ranis uenena rubéti⸗
nis maxie: euidimuſq; pſyllos ĩ certamĩe patinis cãde fa ſas admittetes Neleteert bidũ -

SES

RNr aar.. Dor e- Dern d- S 8 .
pnicie. Auxiljatur eis phryn iĩ uino pota. Aliqui neurada appellac:alii polyrrhizon florib linndu
aruis: radicibus multis neruoſis bene olentibus. Itẽ alcima qua alii damaſanio: alii pyrõ ap late.
ellant. Folia ei plataginis niſi anguſtiora eſſent:& magis lacinioſa: cõuexac; in kern .A28 Clectoniin
ẽt uenẽoſa fimilirer. Caule ſimpliciter tenui: cubitali: capite thyrſi: radicibus deſis: tenuib ulaluge
ut ueratri nigri: acribus: odoratis pinguibus. Naſcitur in aquoſis. Alterũ genus eiuſdẽ in Netmſl
ſiluis nigrius maioribus foliis. Vſus ĩ radice utriuſq; aduerſus ranas & lepores marĩos Ora iſe
chmæ pòdere in uino potũ. Lepori marino aduerſat᷑ & cyclaminos. Venem uim canis quoca 1 Cen
rabidi morſus habent: contra quos erit cynorhodũ: de quo diximus. Plãtago ad omnes be= couer
ſtiarũ morſus pota atq; illita ꝓdeſt. Beronica ex mero ueteri. Periſtereos uocat caule alto rri Abvoi
foliato cacumĩe ĩ alios caules ſe ſpargẽs:colũbis admodũ familiaris. Vnde & nomẽ: Hane Urmwinn
habẽtes negãt latrari a cãibus. Proxĩa ab his malis uenena ſũt quæ ſibimeti Pſis homies ex üen n
rogitãt. Cõtra hæc oĩa: magicaſq; artes erit primũ illud. Homericũ moly. Dein mithridatia eusſrur
& Eordotis & cẽtauriũ. Pota omnia mala medicamẽta exigit per aluũ. Betõicæ ſeme ĩ m ul⸗ . nun .
ſo aut paſſo uel farine drachma i uini ueteris cyathis. iiii i. uomere cogẽdi atq; iteße bibere 2 l ne
iis ꝗ quorttidie guſtẽt eà nulla nocitura miala medicamẽta tradũt. Poto uenẽo ariſtolochia i . uj
ſubuenit eadẽ menſura ꝗqua conttra ſerpentes. Quinq; folii ſuccus.Agaricum poſiꝗ̊ uomue n
rit denarii pondere ex aquæ mulſæ cyathis tribus. Antirfrinum uocatur ſiue phanarimò ly ennr ,
chnis agria ſimilis lino radice nulla: fiore hyacinthi: ſemine uitulinario. Ex hoc peructos ue W
nuſtiores fieri: nec ullo mallo medicamento ledi poſſe aut ueneno: ſiquis ĩ brahiali habear rrki
arbitrantur magi. Similiter eam quam eupleam uocant: trad untq; ea perunctos cõmenda/ zacu
tioris eſſe famæ. Artemiſiam quoq; ſecum habentibus negant nocere mala medicamenta engtoch
beſtiam ue ullam: ne ſolem quidẽ. Bibitur & hæc ex uino aduerſus opium. Alligata priuatĩ Nonl
potens traditur: pota ue aduerſus ranas.-Pericarpum bulbi. genus eſt. Duæ eius ſpecies: cor lbon
tice rubro. alterum alterũ nigro papaueri ſimile. Sed uis maior ꝗᷓ priori: utriq; auté excales Uuſcitn
faciendo. ldeo contra cicutã dant contra quã & th us & panaces & chironiũ perci pue. Hoc fiſantch
uero & cõtra fungos. Verũ & generatim mẽbratãc; ſingulis corporũ morbis remedia ſuba⸗ ledlhumrbric
texemus. Orſi a capite. Alopecias emendat nympheæ & cicutæ radix: ſi una tritæ illinatur tn cunn⸗
olithrica diſtat a callitricha quod iuncos albos habet & folia plura maioracq;. F rutice quo Usligiigtic
q; maior eſt:& defluentem capillum confirmat: & dẽſat. Item lingulacacirca fontes naſcẽs⸗= ſoreenumi
cuius radix admixta combuſta teritur cum adipe ſuis nigræ: id quoq; excipitur ut eius ſie füntengocula
ſuis:quæ nunꝗᷓ peperit. Sol deinde plurimum contert illitæ. Similis uſt us elt cyclamini radi Penrterſaluen
cis. Pruriginem ueratri radix tollit in oleo decocta uel in aqua. Capitis dolori meceen p fichcuinenn
nacis omniũ generum radix in oleo cõtrita. Aritolochia & hiberis adalligata hora: uel diun Imcöeniet
tius ſi pati poſſit comitante. balnei uſu. Medetur & daucum. Purgat aute cyclaminos ie etiocitari
melle in nares addita: & ulcera capitis ſanat illita. Medetur & periſtereos. Calcalla ſiue lea lennulicrd⸗
tides uocatur ſemẽ margaritis minutis ſimile dependens inter folia grãdia ĩ mõtibus ſere acbicnri
Huius grana. xv, in oleo macerantur: atq; ita aduerſo capillo caput ungitur. Fit & ex ca i2 ulici wlir
triche ſternutamentum. Folia ſunt lenticulæ ſimilia. Caules iuncis tenuiſſimis: radice mim Uiartonoc⸗
ma. Naſcitur in opacis & humidis: guſtatu feruens. Hyſopum ĩ oleo contritũ p brhundre⸗ Metlinddus
ſſtit & prurigini in capite. Eſt autẽ optimum cilicium e tauro monte⸗Dei Panphyliun wliegna
ſinyrnæum. Stomacho contrarium. Purgar cũ fico ſumptum per inferna:cum melle uom Nhitbnen
ronibus. Putãt & ſerpẽtiũ ictibus aduerſari tritrum cũ melle & ſale & cumino. Lichiis 5 ſin ti⸗
(ut pleriq; exiſtimauerunt) eadem é quæ & xiphion: aur phaſgamiò qua cuſpidi mi is e4 kituci
mine. Piabet enim folia porri rubentia ad radicẽ & pluraq; in caule capirula perſonii comi tuftien⸗
cis ſimilia paruã exerentibus linguam radicibus prælongis. Na (citur nſitiẽtibus. E diuer nn
ſo xiphion & phaſganion ĩ humidis: cũ primum exit: g ladii. præbet ſpeciem caule duum cu Gſen, li
pirorũ: radice ad nucis auellanæ figuram fimbriata: quã effodi ante meſſes oportet: ſiccari uin⸗ M
in unbra. Superior pars eius cũ thure tria æquo pondere admixto uino: oſſa fracta e cnpi d 4 len
cextrahit: aut ſi quid in corpore ſuppurat: uel ſi calcataſſunt oſſa. Serpentes eadem cõtra ue n 1 l
nena efficax. Caput in dolore ueratro in oleo uel roſaceo decocto tritoq; ungi conuenit⸗ K pit⸗
Peucedão ex oleo uel roſaceo & aceto. Tepidum hoc prodeſt & doloribus qui plerdch ex nſi zmeno
dimidia parte capitis ſentiuntur: & uertigini perungunt & radice eius ſudoris cauſa e E5 elouide
di quoniã cauſtica uis ei eſt. Pſylliõ alii cynoides: alii chry ſalion: alii ſicelion li cynom rnapen
appellant: radice tenui:ſu peruacua:ſarmẽtoſũ: fabe grauis in cacuminibus: fo iis canino e Ar

ironhort⸗
S 1
h leni A
ilstenuib⸗
is eiuſce in
mmtios dr
cnisgoc,
Motnesde⸗
r arle o
none:Dane
ishonien er
nmithridati
kſemeimo⸗
nex bibeter
molochin
holuombe
unmimö l,
cherüctose
Iahilihubex
oscoömmenca/
wechcamenta
r miuni
lpetesck
as ecae⸗
ecipve.H
lemedin fvo⸗
Tirr imint
Prutcego
fohrasnis
tur utein ii
Ocmmi
Gincdanßt
. rvel aiu
minosc
Zcdſue ſi
nochuͤfe
Fraerdll/
nis cicemuin
. btmii
ntſſind
4 wele omn
, Lichins ſo
Dc ſcniisd/

ſooil com

XXV.

piti nõ diſſimilibus: ſemĩe aũt punic eo:unde & nom ho e ĩ baccis. pſa hærba in uineis ĩu
nitut. Vis ei ad refrigerandũ & diſcutiendũ ingens. Semẽ ĩ uſu. Fronti in ponit᷑ in dolore
& tẽporibus:ex aceto & roſaceo: aut poſca. Ad cetera illinitur acetabuli menſura ſextario

aquæ denſat ac contrahit. Lunc terere oportet: & craſſitudinem illinere cuicu nq; dolori &
collectioni inflimationiq;. Et uulneribus capitis medetur ariſtolochia: fracta excrahens of

ſa: & i alia quide ꝑatte colporis ſedimaxie e capite. Similirer plyſtolochia., S y, e .
De thytllio: dinttd Rehlidatns⸗ panace:& hyottpamd⸗ euphorsbio. CTa. X., M “WR/ Jrd 5

Hyſellium non diſſimile apio. Huius radix cõmanducata purgat capitis pituitas.
x Oculorumaciem centaurio maiore putant adiuuari: ſi addita aqua foueantur. Suc
Co ucro minoris cum melle culices nubeculas obſcuritatem diſcuti: cicatrices exte
nuari. Albugines quidem etiam iumentorũ ſiderite. Iam chelidonia ſu pradictis omnibus
mire medetur. Panacis radicem cũ polenta epiphoris imponitur. Ef yoſcyami ſemen bibũt

obolo tandundem meconii adiicientes: uinũq; ad epiphoras inhibendas. Adi ungunt & gẽ

tianæ ſuccum: quem collyriis acrioribus pro meconio miſcent. Facit claritatem & euphor⸗

bium in unctis. Inſtillatur Plantagin ſuccus lippitudini. Caligĩes ariſtolochia diſcutit. Ibe

ris adalligata capiti cũ quinq; folio epiphoras: & ſi quã in oculis uitia ſunt: emendat. Ver⸗

baſcũ epiphoris imponitur. Periſterios ex roſaceo uel acero. Ad hypochyſis & caliginẽ cy⸗

claminon in paſtillos diluunt. Peucedani ſuccum ut diximus ad claritatem & caligines cũ/ Hy⸗ 4

mecoino & roſaceo.Pſyllion illirum fronti epiphoras ſuſpendit. ð
De anagallide: ſiue acora: & mãdragora: ſiue circelo: & cicuta & cremne agrie: & molib⸗
dena: & clpno: & alia: & acoro: & iride: & cotileder & arizoe: & andrachne: & exigero: & de
ephemero: & de labro Veneris: & de raminculo medicix: & de oris uitiis.

ruleo: nõ alciores palmo: frutice tenero: foliis puſillis: rotũdis: in terra iacentibus
naſcutur in hortis & aquoſis. Prior floret cerulea. Vtriuſq; ſuccus occulorũ caligi/
nẽ diſcutix cũ melle: & ex ictu eruorẽ & argema rubens: magis cũ attico melle iũctis. Pupil

las dilatat. Et ideo hoc inũguntur ante: ꝗbus paracenteſis fit. lumẽtorũ quoq; oculis mede

tur. Succus caput purgat per nares infuſus: ita ut deinde uino colluatur. Bibit᷑ & cõtra an⸗
gues ſucci drachma in uino. Mirum ꝙ; fœminam pecora uitant. At ſi decepta ſimilirudie

(tHore enĩ tantũ diſtantcdeguſtauere: ſtatĩ eã quæ aſyla uocatur ĩ remedio quærũt. Ea a no
ſtris ferus oculus nũcupat᷑.Præcipiunt aliqui effoſuris ante ſolẽ ortũ Driulg quicꝗᷓ aliud I0
e ephorbio ſatis di/

quant ter ſalucare eã: tũc ſublatã exprimere. Ita præcipuas eſſe uires.
ctũ eſt:cuius ſuccus lippitudini ſi timor erit. Itẽ abſinthiũ cũ melle tritũ.Itẽq; beronicæ fa

rina cõueniet. Et egilopas ſanat hærba eodẽ nomie quæ ĩ hordeo naſcitur tritici folio ſemi

ne ↄtrito cũ faria permixta ĩpoſſitaq; uel ſucco. Exprimitr hic e caulibus foliiſq; prægnãtibꝰ
dempra ſpica:& in trimeſtti Grina digeritur in paſtillos. Aliqui & mãdragora utebãtur. Po
ſtea abdicatur ĩ hac curatione ẽ. Sed epiphoris quod certũ ẽ medetur:& oculoꝶ dolori. Ra
dix tuſa cũ roſaceo & uino. Nã ſuccus multis oculorũ medicamẽtis miſcetur. Mädragorâ
ali circelon uocant. Duo eius genera. Cãdidus qui & mas:niger quæ fœmina exiſtimatur.
Anguſtioribus foliis ꝗᷓ lactucæ. Hirſutis & caulibus: radicibus binis ternis ue ruffulis In⸗
tus alois: carnoſis: terniſq; pene pubitalibus. Ferunt mala auellanarum nucum magnitudi
ne. Et iis ſemes ceu pyrorum album. Hoc alii arſen: alii morion:alii hyppoplomon uocant.
Huius folia alba. Alterius latiora ut lappati ſatiuæ. Cauent effoſſuri contrarium uentum.
Etc tribus circulis ante gladio circunſcribunt.Poſtea fodiunt ad occaſum ſpectantes. Sue-
cxus fit & e malis & e caule deciſo cacumine & radice. Punctis aperta aut decocta utilis ueſ
ſurculo. Conciſa quoq; in orbiculos ſeruatur in uino. Succus non ubiq; iuenitur: ſed ubi
poteſt: circa uindemias quærirur. Odor grauis ei: ſed radieis & mali grauior. Mala matura
ta in umbra ſiccantur. Succus ex iis ſole denſatur. Item radicis tuſæ: uelĩ uino nigro ad ter

tias decoctæ. Folia ſeruantur in muriis efficacius. Albus rore tantum ſuccus peſtis eſt. Sic

quoq; noxiæ uires. Grauedinem afferunt etiam olfactu: quâꝗᷓ mala in aliis terris mandatur.

Ruimnio tamen odore obmuteſcunt ignari. Potu quidem largiore etiam moriuntur. Vis ſo

nifica pro uiribus bibentium. Media potio cyathi unius. Bibitur & contra ſerpentes: & an
te ſeciones pundioneſqʒ; ne ſentiantur. Ob hæc ſatis eſt aliquibus ſomnum odore quæſiſ
ſe. Bibiturx & pco helleboro duobus obolis in mulſo. Efficacius helleborum ad uomitiones

Nagallida aliqui acoron uocant. Duo genera eius. Mas flore phœniceo: fœmiĩa ce⸗

Prrre

7„

—

4

To⸗- Rlſo:

9— 4. .
W. .
1
P nre

Ton gr ube

— * : Pen

& ad bilem nigram extrahendã. Cicuta quoq; uenenum eſi: publica athenienſiũ pœna inui
ſa. Ad multa tamen uſus non omittendi. Semen habet noxium. Caulis autem eſt uirichs:

& urit plerumq; ut in platanis. Lenis hic & geniculatus ut calami nigricans. Altior ſæpe bi⸗
nis cubitis: in cacuminibus ramoſus. Folia coriandri tenuiora: graui odoratu. Semen aniſo

craſſiꝰ radice ocaua nullus uſus. Semini & foliis refrigeratior uis: quæ ſi necat: ĩcipiũt alge

re ab extremitatibuscorporis. Remedium eſt prius quã perueniat ad uitalia:uini natura ex
calfa ctoria. Sed ĩ uino pota irremediabilis exiſtimatur. Succus exprimitur foliis floribuſq;
tunc enim maxime tempeſtiuus eſt & melior. Semine trito expreſſus ſole denſatus ĩ pa⸗
ſtillos necat ſanguinem expiſſando. Hæc altera uis. Et ideo ſic necatorum macule in corpo
ribus apparent. Ad diſſoluenda medicamenta utuntur illo pro aqua. Fit ex eo ad refrige⸗

randum ſtomachum malagma. Præcipuus tamẽ eſt ad cohibendas epiphoras æſtiuas oculo
rumq; dolores ſedandos circunlitum. Miſcetur collyriis. Et alios omnes rneumatiſmos co
hibet Folia quoq; tumorẽ omnem doloremq; & epiphoras ſedant. Anaxilaus auctor ẽ mãa
mas a uirginitate illitas ſemper eſſe ſtaturas. Quod certum eſt: lac puerperarum mamnis
impoſita exting uit.Veneremq; teſtibus circa pubertatem illita. Remedia liberationi qui/
bus bibenda cenſetur: non equidem præcipimus. Maxima uis tertæ partorum: mox laco/
cæ: deinde atticæ. Cremnos agrios gremi⸗

nicæ: creticæ: aſiaticæ. In græcia uero megari
as tollit oculorum impoſitus: tumorem quoq; polenta addita. Naſcitur uulgo molibde
na: id eſt plumbago. etiam in aureo: folio lappati: craſſa: radice hiſpida. Hæc commandu

cata: ſi oculis ſubinde religatur: plumbum quod eſt genus uitii ex oculis tollit. Capnos
prima quam pedes gallinaceos uocant :naſcens in parietinis: & ſæpius ramis tenuiſſimis

ſparſiſq;: Hore purpureo uiridis: ſucco caliginem diſcutit. Itaq; in medicamento oculorũ
additur. Similis & nomine & effectu alia eſt capnos fruticoſa prætenera foliis coriandi ci⸗
neracei coloris: flore purpureo. Naſcitur in hortis & ſegetibus ordeaccis. Claritatem facit
inunctis oculis delachrymationemq; cen fumus: unde nomen accepit .Eadem euulſa pal

pebras renaſci prohibet. Acoron iridis folia habet anguſtiora tantum & longiore pe=⸗

diculo: radices nPre :minuſq; uenoſas Cætero & has ſimilies iridis: guſtu acres: odore

non in gratas: ructu faciles. Optimæ ponticæ: dein galaticæ: mox creticæ. Sed prinæ in

cholchide iuxta phaſin amnem: & ubicunq; in aquoſis. Recentibus uirus maius quam ue
cuſtis Creticæ candidiores ponticis. Siccantur utribus in umbra digytalibus fruſtis. Nec
non inueniuntur qui oxymyrſine radicem acoron uocant. Ideoq; quidam hanc acron agri
on uocate malunt. Vis ei ad calfaciendumq; extenuandumq; efficax contra ſuffuſiones &
caligines oculorum fucco eiuſdem poto:contraq; ſerpentes. Cotylodon parula herba cau
liculo tenero:puſillo pingui: concauo: & coxendices. Naſcitur in maritimis petroſiſque
niridis: radice oliuæ modo rotunda. Oculis medetur ſucco. Eſt & aliud genus eiuſdem
ſordidis foliis: latioribus: denſioribuſque circa radicem uelut oculum cingentibus: aſpe⸗
rimi guſtus: lõgiore: caule: ſed pergracili Vſus eius ad eadẽ quæ iridis. Aizoi duo genera⸗

maius in fictilibus uaſculis ſeritur quod aliqui buphthalmon uocant: alii zophalmon: alii

erogennetõò: quod amatoriis conueniat. Alii hypogeſon: quoniam in ſuggrundis fere na⸗

ſcitur. Sunt qui ambroſiam potius uocant: & qui amerimnõ.Itali ſedum magnum:aut ocu

lum:aur digytellum. Alterum minuſculum: quod eritheles uocant: ali triheles: quia ter
Horeat: alii chryſotheles: aliqui iſoeres. Sed alii itali ſedum: alii aizoum. Vtrunq; quomam

uireat ſemper. Aliqui ſemper uiuum. Maius cubiti altirudinem excedit:craſſitudine pluſ⸗
ꝗquam polliarci. Aliud in cacumine linguæ ſimile carnoſi um: pingue: largo ſucco: latitudine
polliacri. Alia in terram connexa: alia ſtantia: ita ut ambiru effigiẽ imitentur oculi. Quod
minus eſt: in muris parietiniſq; naſcitur: & tegulis. Fruticoſum a radice: & ſurſum uſque
ad cacumen. Foliis anguſtis munocratis: ſuccoſis: palmo alto caule: radix inutilis. Huic ſi⸗/
milis eſt: quam græci andrachnen agriam uocant.Itali celebrant ĩ paſtillos latioribus foliis
& breuiori cacumine. Naſcitur in petris: & colligitur cibi cauſa. Omnium harum uis ea⸗
dem: perfrigerare & aſtringere. Medentur epiphoris folia impoſita: uel ſuccus inunctus.
Purgant enim ulcera oculorum explentq;: & ad cicatricem perducunt palpebras degluti⸗

nant.Exdem capitis doloribus medentur: ſucco uel folio temporibus illitis. Aduerſan⸗

tur phalangiorum ctibus. Acõito uero maius aizoum præcipue. A ſcorpionibus quoque

feriri id habentem negant. Medentus & aurium dolori. Item ſuccus inunctis hyoſcyami

ſoheeken
oAon I
Pfuncrurk
cobtusznon
Hennc uoe
eu mſtoloc
Necttone
Cunmnduc
ſorurliny
letgingiun
emmauc⸗
NraAteni
n Decodn
ſiatidero⸗
Ccunnmecor
ſarintuloEn
ctcinaligui
Naut uiuachr.
leKmolicire
lkekeruncg
Merdiuiſura
ſtegeress
Nadcezlüſup
norbocunui
busereiweren
Pinuere⸗Ton
cionteslerente
Cenonſtenenre
nserpeniment
Ilinitepooho
Cnlenpaent
Eetbun rroß
Citobilesſtſl
Urore Hols
fommtur abr
Eenglienrur⸗
mmpatKanun
Ulorbus guan
lundvsfo
urt
Uactoſ l
8 atat
itlnecomm
ſihert trn
gn Crede
euon,

Wubaminn
ech uict:
iolepedi
Knenmnla
bicihiütie
minumnen
is orbr
kenlngi 5
Clleinene
dndge⸗/
Miunocllo
mnritost
audorii
tum maunng
emnoniqui⸗
mmorho⸗
grosgeni⸗
lgo nolbce
ccommuNdu
At. Cyne
6 Enuilini
ento ocloni
corimid⸗
Nitaten iut
mmennlann
ongiore e⸗
Xles dole
Nn pinrin
ainqumde
frucis Nee
eNN
ſufkutonn?
uh heman
iͦmoll
ehus uſctem
nins ⸗
iogeenn
Aw: i
Mmunran dul
Nles:gon
m conun
mclenlc⸗

Coheiure
urlom cgl
iisrirl,
gonbus ii
mtun i⸗

Ccusnn
Lohmn⸗
cA5
Gibos in 4

Giͦſ

modice.Item achileæ: & minori centaurexæ: & plantaginis peucedani cum roſaceo & meco
nio.Acori ſuccus cum roſa. Omnis autem ſtrigili calefactus infunditur. Cotyledon etiam
infunditur purulentis cum medula ceruina calefacta. Ebuli radices trite & ſuccus linteo
colatus: mox in ſole denſatus & cum opus eſt roſaceo dilutus & calefactus parotidas. Ver
benaca quoq;. item plantago ſanat: item ſideritis cum axungia ueteri. Narium ozenas emẽ

dat ariſtolochia cum cypero. Dentibus remedio ſunt panacis radix commanducata: præci⸗-

pue chironie: irem collutis ſucco. Radix hyoſcyami ex aceto manducata. Irem polymoniæ
commanducantur: & plantaginis radices: aut colluuntur in aceto decoctæ ſucco. Et folia
ſunt urilia. Vel ſi ſanguine gingiuæ putreſcant: uel ſemen eiuſdem apoſtemata & collectio
nes gingiuarum ſanat. Et ariſtolochia gingiuas dentes ue confirmat. Verbenacacum ra⸗
dice manducara & decoctæ ex uino aut aceto ſuccus collutus. Item quinq; folii radices de
coctæ ad tertias uino aut aceto. Prius uero quam decoquatur aqua marina aut ſalſa lauan
tur. Decoctum diu tenendum in ore. Juiaan cinere quinq; folii fricare malunt. Et uerba
ſti radix decoquitur in uino ad colluendos dentes. Et hyſopo colluuntur: & peucedani ſuc
co cum meconio uel radicum anagallidis magis fœminæ ſucco: ab altera nare quam do⸗
leat infuſo.Erigeron a græcis: quæ a noſtris uocatur ſenecio. Hanc ſi ferro circunſcriptam
effodiat aliquis: tangatq; ea dentem & alternis ter deſp uat ac reponat in eundem locnm:
Ita ut uiuat hærhba:aiunt dentem eum poſtea non dolliturum. Hærba eſt theriſſagum ſpe⸗
cie & molicia:cauliculis ſubrubicũdis. Naſcitur & in tegulis & in muris. Nomen hoc græ
ci dederunt:quia uere caneſcit. Caput eius numeroſa diuiditur lanugine: qualis eſt ſpine
inter diuiſura exeuntes. Quare eam Callimachus acanthida appellat: alii pappum. Nec de
inde græcis de ea conſtat: Alii erucæ foliis eſſe dixer unt: alii roboris: ſed minoribus multo
Radice alii ſuperuacua:alii neruis utili: alii potu ſtrangulante. E diuerſo quidam regio
orbo cum uino dederunt. Et contra omnia ueſicæ uitia. Item cordis & iocineris. Reni⸗
bus extrahere harenam dixere. Iſchiadicis drachmam cum oximellite ab ambulatione pro
pinauere. Torminibus quoq; in paſſo utiliſſimam: precordiis etiam: cibo ex acero eam pre
dicantes ſerenteſque in hortis. Nec defuere qui & alterum genus facerent. Nec quale efſet
demonſtrarent contra ſerpentes in aqua bibendamc comitialibus dantes. Nos eam Roma
nis experimentis per uſus digerimus. Lanugo eius cum croco & exiguo aquæ frig idæ tri-
ta illinit epiphoris. Toſta cum mica ſalis ſtrumis. Ephemeron folia habet pſylii: ſed minora
caulem:parem:Horem cæruleum:ſemen ſuperuacuum. radicem unam digytali craſſitudine
dẽtibus præcipuam conciſam in aceto: decoctamique ut tepido coluantur. Et ipſa etiam ra
dix mobiles ſiſtit. Cauis & exeſis imprimitur. Chelidoniæ radix ex ea aceto trita contine-
tur ore. Eroſis ueratrum nigrum imponitur. Mobiles dentes utralibet decocta in aceto
firmantur. Labrum uenereum uocant in flumine naſcentem. Eſt ei uermiculus qui circa
dentes ligatur: aut cauis dentium cæra includitur. Cauendum ne euulſa hærba terram
tangat. Ranunculum uocamus quam græci uatrachion. Genera eius quattuor unum pin
guioribus quam coriandri foliis: & ad larirtudinem maluæ accendetibus: colore liuido
caule albo: gracili: & radice alba. Naſcitur in limitibus humidis: & opacis. Alterum folio
Iius pluribus foliorum inciſuris: altis caulibus. Tertium minimum eſt: graui odore flore
auteo. Quartum ſimile huic flore luteo. Omnibus uis cauſtica ſi cruda folia imponan
tut.puſtuſaſque ut ignis faciunt. Ideo ad lepras & ſporas utuntur & ad tollenda ſtigma
ta. Cauſticiſque omnibus miſcent. Alopecus imponuntur: celeriter remouente. Radizx
in dolore commanducata diutius:rumpit dentes. Eadem ſicca cociſa ſternutamentum fa
cit. Noſtri hærharii ſtrumeam uocant: quoniam mederur ſtrumis & panis parte in fumo
ſuſpenſa.Creduntque ea rurſus ſata rebellare quæ curauerint uitia. Quo relere & plan
tagine utuntur. Oris ulcera intus ſuccus plantaginis emendat & folia radiceſque commã⸗
ducata: uel ſi reumatiſmo laboret os. Vlcera fetoremque quinque folium. Vlcera pſyllium
Compoſita quoque ad fetorem uel maxime pudendum uitium trademus. Ergo folia myr
ti & lentiſci pari pondere gallæ ſyriacæ dimidium pondus ſimul rerere in uino uetuſto
ſparſa mandere maturino optimum eſt. uel hæderæ baccas cum cafia & myrrha pari pon-
dere ex uino:Naribus utiliſſimum eſt dracontii ſemen corticum ex melle: etiam ſi carci⸗
noe in iis ſunt: Sugillata hyſopo emendantur. Stigmata in facie mandragora illi

ROEMIVM,

S
G. ES. S gquzdo primũ ĩ italia cœpint: &
AH. . Rass “ ENSIT ET FACIES FHOMINVM NOVOS OMNlIq; æuo prio
.α al Wev.! re icognitos nõ italiæx modo: uerum etiam uniuerſæ prope europæ mor⸗

magnopere uagatos: aut alibi ᷓ romæ circaq; ſine dolore quidẽ ullo:aut
ſine pecnicie uite: ſed tanta fœditate ut quecũq; mors præferenda eſier.

in alienis miſeriis. Mox & uſurpato uocabulo mẽtagrã:occupantem multis & intuitus:to
goſq; utiq; uultus oculis tantum ĩmunibus: deſcendentem uero & incolla pectuſqʒ ac ma⸗
nus fœdo cutis furfure. Non fuerat hæc lues apud maiores patreſq; noſtros. Er primũ Ti

quæſtorio ſcriba cum in aſia apparuiſſet: inde contagionem eius importàte. Ne ſenſere id
malũ fœmie aurt ſeruitia: plebeſq; hũilis & media: ſed pceres ueloci: tranſitu oſculi maxie

rabatur: nec niſi uſque in oſſa corpus exuſtum eſſet non rebellante tedio. Aduenerũtq; ex

ni poſſet. Naſcitur in occultiſſimis corporum partibus: & plerumq; ſi ub lingua duritia ru/
bens uariis modis: ſed nigricans capite: alias liuida corpus intendens neq; intumeſcens ſi
ne dolore: ſiue pruritu: ſine alio ꝗᷓ ſomni indicio: quo grauatos in triduo aufert :aliquãdo
& horrorem afferens: circaq; puſtulas paruas: rarius feriens ſtomachum. Fauceſq; cum in-

cipatu irrepſit id malum. Nec quiſquã prior imperatore ipſo ſenſit:magna ciuitatis amba/
ge cum edicto eius excuſantis ualitudinem legeret nomẽ incognitum Quid hoc eſſe di⸗
cemus: aut quas deorum iras? Parum eni erant homini cætera morborum genera cum ſu⸗
pra.ccc.eſſent:niſi etiã noua timerent. Neq; ipſi homines pauciora ſibi opere ſuo negocia ĩ

“ð do rerum natuta faciente & diu fuere.

ατWkE& † Laus Eippocratis. Ca.

LIBER:
CAI PLINII SECVNDI NATVYRALIS HVSTORIAE UBER. XXVI.

eliquæ per morborum genera megieiag,. de nouis morbis: & delichene ꝗd ſit⸗
Ecaipᷣõ

culo & dgelephãtiaſi: & colo. Ca. 1.

bos. Tũc quoq; nec tota italia nec per illyricum gallias ue aut hiſpanias

Grauiſſimũ ex iis lichenas appellauere græco nomine:latine quoniã a mẽé
to fere oriebatur ioculari primũ laſciuia: ut eſt procax natura multorum

berii Elaudii Cæſaris principatu medio irrepſit in italia quodam Perſino equite Romano

fœdiore multog: qui ppeti medicinã tolerauerant cicatrice quã morbo. Cauſticis namq; cu

ægypto genitrice talium uitiorum medici hanc ſolam operam afferentes magna ſua præ⸗
“ da. Siquidem certum eſt Manilium cornutum ex ꝑrætoriis legatum aquitanicæ prouintiæ
ſeſtertia. cc. elocaſſe in eo morbo ad curandum ſeſe. Acciditq; ſæpius: ut noua contra ge-
nera morborum gregatim ſentirentur. Quo mirabilius quid prodeſt repeririealiqua gigni
repente uitia terrarum in parte:certa certiſq; mẽbris hominum: uel ætatibus: aut etiam for
cunis tanꝗ malo eligente:hæc in pueri graſſari: illa in adultis. hæc proceres ſentire: illa pau
peres. L. Paulo. Q. Martio cenſoribus primum in italia carbunculum ueniſſe: annalibus cõ
ſcriptum ẽ pecularie narbonenſis prouinciæ malum: quo duo conſulares obiere: condenti
bus hæc nobis. Eodem anno IuliusRuffus &. Qa.-Lecanius Ballus: illa medicorum ĩſcitia
ſectus. hic uero pollice leuæ manus euulſo acu ab ſemetipſo tam paruo uulnere ut uix cexr

uaſerit ociſſime exanimans. Diximus elephantiaſin ante Pompeii magni ætatem non acci
diſſe in italia: & ipſam a facie ſæpius incipientem. In nare prima ueluti lenticula mox inua
leſente per torum corpus maculoſa uariis coloribus & in æquali cute alibi craſſa:alibi tẽui
dura ceii ſcabiæ aſpera: ad poſtremum uero nigreſcente: & ad oſſa carnes apprimente intu
meſcentibus digytis in pedibus: manibuſq;. Aegypti peculiare hoc malum: & cum in reges
Icidiſſen: populis funebre. Quippe in balnei folia temperabantur humano ſanguine ad me
dicinam eam. Et hic quidem morbus in italia celeriter reſtrinctus eſt: ſicut & ille quem ge⸗
murſam appellauere priſci inter digytos pedum naſcentem etiam nomine oblitterato. Idip
fſum mirabile alios deſinere in nobis morbos: alios durare: ſicuti colũ. Tiberii Cæſaris pri

portant. Hæc apud priſcos erant quæ mẽmoramus remedia medicinam ipſa quodam mo⸗

e6 . lppocratis certe qui primus medend precepta clariſſime condidit: referta hærbage
mentione inuenimus uolumina. Nec minus Dioclis Cariſtii qui ſecundus ætate

ſtngen
iſoruledt
zaumonmn
ledeerenn
gereet
uanatio
Vn
4 Acl
ſusn
guinerite⸗
iicie oratio
urantecit
uini füicat
ſbioreſtare
* Nog
niler Tahe
ſivetumfri
Uini rationen
6o rrkeren
coleckolos⸗
darillmaho⸗
coriteec
Unto⸗ne quls
indignan un
heneleges l.
ceneroꝛdh
Goreſg omm
rendonnutbe
Ainfmnun
Mpinisguns
umodumf
memergnn
Au
N
Goer

cunch
diaa
rlancen
er A ult
nlauln
lperinb
iie
Nlaunſepi
1 d eunc
muiggnune
uelmdeeg
nünduiken
ncelenure

larlihini

cku lce

4
ee gle
0 (a

S
eope no⸗
hibwin
nicdenloan
Trendz eſſ
guoniäawe
mmultorun
Lintitust
uigr nn
Rni T
ie Romano
Nelerler il
oſculimuie
tcenmgel
Venenütger
gmiu ge⸗
ceoNE
ncomn ge⸗
ignegti
nautetantoe
müeila
Analdusc
erecopchnti
corun ieni
geutvuce
ncunuunt/
nmtlintſ
raignit⸗
gomn
mdN
Ohmer iu
Niiten
inene nu
dm 1 ce

gune zaſne
ſegvenge

inmoliſ⸗
(rlars
iansn
Aboceſe
menc!
0 9 Negce
lnn⸗

Ctu

—

=£
☛ — —

famacq extitit. Irem Praxagore & Criſippi: ac deinde Eraſiſtrati. Erophilo quidem ꝗᷓ ſub-
tilioris ſecte conditori ante omnes celebratam rationem eam paulatim uſu efficaciſſi mo
rerum omium magiſtro peculiariter utiq; medicinæ ad uerba garrulitatemq; deſcenden-
te.Sedere nam in iis ſcolis auditioni occupatum grarius erar: quam ire per ſolitudines:
& quærere hærbas alias aliis diebus anni. De noua medicina & Aſclepiade medico:
& qua ratione ueterẽ medicinam mutauerit. Cta. 1111.
Vrabat tamen antiquitas firma magnaſq; confeſſe rei uindicabat reliquias: donec
d Arlſclepiades ætate magni Pompeii rhetorice magiſter: nec ſatis in ea arte quæſtuo
fſuus ut ad alia ſagacis ingenii huc ſe repente conuertit: atq; ut neceſſe erat homini
qui nec id egiſſet: nec remedia noſſet oculis uſuq; percipienda torrenti ac meditata quot⸗

cidie oratione blandiens: omnia abdicauit: rotamq; medicinam ad caſum reuocando cõie

cturam fecit. Quinq; res maxime cõmunium auxiliorum profeſſus. Abſtinentiam cibi ali⸗
as uini fcicationem corporis: ambulationem: geſtationeſq;: cum unuſquiſq; ſemetipſum
ſibi Raſlace polſer intelligere. Fauentibus cunctis ineſſent uera:quæ facillima erant: uni⸗
nerſum prope humanum genus circũegit in ſe non alio modo quã ſi cælo emiſſus adue⸗
niſſet. Trahebat præterea mentes artificio mirabili uino præmittendo ægris dando tempe

ſtiue tum frigidam aquã. Er quoniã cauſas moborũ prior ſcrutari Herophilus inſtituerat

uini rationem illuſtrauerat Cleophantus apud priſcos:ipſe cognominari ſe frigidam dan
do præferens: & ur auctor eſt. M. Varro: alia quoq; blandimẽéra ex cogitabar in ſuſ penden
do lectulos:quorum iactatu aut morbos extenuaret: aut ſomnos eliceret: iam balneas au=
datiſſima hominũ cupidme inſtituendo: & alia multa dictu grata atq; iucunda magna au⸗
Roritate nec minore fama:cum occurriſſet ignoto funeri: relato homine ab rogo atq; ſer
uato:ne quis leuibus momẽtis tantxam cõuerſionem factam rxiſtimet. Id ſolum poſſumus
indignari unum hominẽ e leuiſſuna gente ſine opibus ullis orſum uectigalis ſui cauſa re
pente leges ſalutis humano generi dediſſe: quas tamè poſtea abrogauere multi. Aſclepia
dem uero adiuuere inulti quorum cura nimis anxia & rudi aut obruendi ægros ueſte ſu⸗
doreſq; omni modo modo ciendi. Nunc corpora ad ignes torrendo:ſoleſue aſſidue quæ/
rendo in urbe umbroſa:immo uero tota italia imperatrice tum primũ penſili balnearũ uſu

ad infinitum blandiente. Præterea in quibuſdam morbis medendi cruciatus detraxit: ut ?ẽ

anginis quas curabant in fauces organo demiſſo. Dãnauit merito & uomitiones tunc ſu⸗/·
pra modum frequentes. Arguit & medicamentorum potus ſtomacho inimicos quod eſt
magna ex parte uetitum. Itaq; nos in primis quæ ſunt ſtomacho utilia ſignemus.
VE ES &ιIrriſio magicæ artis & de lichene: & tapſia. C&La. IIII.
V „ ger oĩa ad iuuere eũ magicæ uanitates: in tantũ euectæ ut abrogare hærbis fidẽ
cunctis poſſeut.Aethiopide hærba amnes ac ſtagna ſiccari coniectu. Tactu clauſa
oĩa aperiri. Achemenide coniecta in aciem hoſtiũ trepidare agmina: ac terga uete⸗
te. Latacem dari ſolitãâ a perſarũ rege legatis: ur quocunq; ueniſſent omniũ rerũ copia abũ
darẽt ac multa ſimilia. Vbi nã iſte fuete:cũ cimbri teutoniq; terribili Marte ulularete aut
cum Lucullus tot reges magorũ paucis legionibus ſternerer. Cur ue romani duces primã
ſemper in bellis rationẽ cõmertiorũ habuere. Cur Hercules Cæſaris miles in pharſalia famẽ
ſentit ſi abundantia omnis cõtingere unius hærbæ felicirate poterat. Non ſatius fuit Ae⸗
miliaum ſcipionẽ carthaginis portas hætba patefacere: ꝗᷓ machinis clauſtra per rot annos
quatere. Siccentur æthiopide pontine paludes: rantũq; agri ſuburbanæ reddat italiæ. Nã⸗
q; apud eundẽ Democritũ inuenitur cõpoſitio medicamenti:quo pulchri boniq; & fortu
nati gignant᷑ liberi. Cur nunꝗᷓ perſarũ regi talis eſt dedita. Mirũ eſt profecto hucuſq; pro
uectam credulitatẽ antiquorũ ſaluberrimis ortam initiis: ſi in ulla re modũ humana inge-
nia nouiſſent. At qui nos hancipſam medicinã ab Aſclepiade repertam ſuo loco probatu⸗

si ceſſemus: euectã ultra magos etiã: Sed hæc eſt omni in re animorũ cõditio: ur a neceſſari
is orſa primũ cuncta uenerin ad nimiũ.Igirur demoſtratarũ priore libro hærbarũ reliquos

effectus dicemus: adiiciemuſq; quas ratio dictauerit. Sed in lichenis remediis atq; tã fœdo
etiã malo plura undi ; aceruabimus: quanꝗ non paucis iam demonſtratis. Medetur ergo

Plantago trita. Quinquefoliũ: Radix albuci ex aceto ficulni caules aceto decocti. Hibiſci

radix cũ glutino & aceto acri decocta ad quartas. Defricant᷑ etiã pumice. Et rumicis radix
txi ex ataceto illinit.Et flos uiſci cũ calce ſubactus. Laudat᷑ & tithymalũ cũ reſina decoctũ

.
Lichen uero hærba his ommbus præfertur: inde nomine in uento.Naſcitur in ſaxoſis fo/⸗ Mon .
lio uno ad radicem lato: caule uno: paruo:longis foliis dependentibus: Hæc delet & ſtig⸗ m aau⸗
mara. Teritur cum melle. Eſt aliud genus lichenis petris tantum adherens ut muſcus: qui cnmn
& ipſe illinitur. Hic & ſanguinẽ ſiſtit uulneribus inſtillatus: & collectiones illinitus. Mor mmmn
bum quoq; regiũ cum melle ſanat ore illito & lingua. Qui ita curantur: adua ſalſa lauari l 8
iubentur ungi oleo amygdalino: hortenſibus abſtinere- Ad lichenas & tapſiæ radice utun ſleuen
cur trita cum melle. Anguine & argemoma medetur ſumpta ex uino. Et hyſopũ cum ui⸗ nengroge
no decoctum & gargarizatum. Peucedanum cũ coagulo uituli marini æquis partibus pro tudnn
ſerpinata cum muria & ex oleo trita uel ſub lingua habita. Item ſuccusde quinquefolio gungnorh
potus cyathis tribus. Hic & omnibus fauciũ uitũs mederur gargarizatus. Verbaſcum pri untigt
a uatim tonſilis in aqua potum. 3. ?òòM Atücenn
A,Adürumas & addigytos & ad pectus:S& ad ruſm medicinᷓz. Ca. V. (mnnti
v.. e Trumis plantago. Chelidonia cum melle & axungia. Quinquefoliũ.Et radix per⸗ gogte⸗
. ſolatx. Item cum axungia operitur folio ſuo impoſita. Item artemiſia. Radix man lenauſen
dragore ex aqua. Sideritis lata folia clauo ſiniſtra manu circu nfoſſa ad alligant᷑ cu⸗ unigenicu
ſtodiẽda ſanatis: ne rurſus ſata diro hærbariorum ſcelere ur in quibuſdam rebellet. Quod ſtbiioreh
& in iis quos arremiſia ſanauerit prædici reperio. Irem in iis quos plãtago. Damoſion quæ cenmiponch
& caucalis uocatur ſub ſolſtitio collecta imponitur ex aqua cæleſti folium tritum uel ra⸗ Mleteturnon
dix cum axungia tuſa: ita ut impoſita folio ſuo operiatur. Sic & ad omnes ceruicis dolores goe Verben⸗
tumoreſqʒ quacunq; in parte. Bellis in pratis naſcitur: flore albo aliquatenus rubente. hãc Gribeculan
cum artemilſia illitam efficatiorem produnt. Cõditur don hærba ſolſtitialis flore rubeo ſfu lgenisguin⸗
ſpenſa in collo comprimere dicitur ſtrumas. Item uerbenaca cum plantagine digytorũ ui Dzeltuln
tiis omnibus: & priuatim pterigiis. Quinq uefolium medetur pectoris uitiis. Vel quod gra- Aduelublin
uiſſimũ eſt tuſſis:huic medetur panacis radix in uino dulci. ſuccus hyoſciami etia ſangui/ hauodeſt
nem excreantibus. Nido quoq; accenſituſſientibus. Item ſcordotis mixta naſturtio & re/ fäümanalcit
ſina cum melle tuſa arida. Facit & per ſe faciles excreationes. Item centaurium maius & ſa Woinmucron
guinem reiicientibus. Cui uitio & plantaginis ſuccus medetur. Et betonica obolis tribus ukitehern
in aqua contxa purulentas: contrac; cruentas excreationes. Perſolatæ radix drachme pon=⸗ Nbonn uelco
deris cum pineis nucleis. xi. Peucedani ſuccus pectoris doloribus & acorum ſubuenit. Etc. entbus neer
ideo antidotis miſcetur. Tuſſi daucum. Item ſcythiaca hærba. Ea demum omnibus pectoy Clonnkius
0 9 Ais uitiis tuſſi 8 pur ulenta excreantibus obolis tribus in paſſo. 48e. èMU Hinponiturk
2 RS— De uerbaſco &chamaleuce uel enſſilagine: & hecchio: & aquilegia: & ſaluia. Ca. VI. meinpalon
RNMε½ Otidem obolis bibitur uerbaſcum: cuius flos aureus. Lanta huic uis eſt: ut umen Nlclenon
Wo t& tis etiam non tuſſiẽtibus modo: ſed ilia quoq; trahbentibus auxilietur potus. Quod Hun
&S& degentiana reperio. Radix cameleucæ quæ tuſſilago dicitur cõmanducata & in enqfminät
uino madefacta non tuſſi tm: ſed & faucibus prodeſt. Hyſopi quoq; quinq; rami cum du⸗ igitun
obus rutæ & ficis tribus decoctis thoracem purgant. Tuſſim ſedat bechion quæ & tuſſila kmini
go dicitur. Duo eius genera. Silueſtris ubi naſcitur ſubeſſe aquas credunt: & hoc habent Niunmi
ſignum aquileges. Folia ſunt maiuſcula ꝗᷓ hederæ. v. aut. vii. ſubalbida a terra ſuperne palli Pllite u
da ſine caule: fine fllore: ſine ſemine radice tenui. Quidam eandem eſſe bechion & alio no Bicut
mine chameleucen purant. Huius aridæ cũ radice fumus per arundinemhauſtus aut de/ ertt b
uoratus uererem ſanare dicitur tuſſim. Sed in ſingulos hauſtus paſſim g uſtandum eſt. Al ſi⸗ cen
teraa quibuidam ſaluia appellatur ſimilis uerbaſco cõteritur ea & colata calefacit: atq; ita —
ad tuſſim lateriſq; dolores bibitur. Contra ſcorpiones eadem & dracones marinos efficax. Nchc
Contra ſerpentes quoq; ex oleo purrigini ea prodeſt. Hiyſopi faſiculus cũ quadrante mel: aumen
lis decoquitut ad tuſſin. Acd ſateris dolores & pectoris: ad orthopnoeas ad iocine alg
ris dolorem: cordi doloris pulmoni urinæ tuſſi pectori ulceribus renibus epaticis ad uomi luin
ciones: ad ſingultus pleureticis lateir. C. VII⸗e An
ANArteris & pectoris dolores uerbaſcũ cum ruta ex aqua. Betonicæ farina bibitur ex m Aun
I aqua calida ſtomachũ corroborat ſcordotis ſi uccus: centauriũ gentiana ex aqua po muniſi
tcx. Plantago autem per ſe ſumpta in cibo cũ lente halicæue ſorbitione- Betonica N gielun
alias grauis ſtomacho uitia tamen ſanat pota uel foliiscõmanducata.Itẽ ariſtolochia pota. aula
Agaricũ manducatum ſiccum ur ex inter uallo merũ ſorbeatur. Nymphea heraclea illita- nkchen
Peucedani fuccus. Pſilion ardoribus imponitur nel cotelydon trita cũ polenta: uel aiz oũj⸗ ze

n luone
Ulintu. ME
ullühu
AEnde nun
loni umi⸗
15 Nundun No
gunmuin
Verbäbumnn
ln Radimn
Wilenton
ebelet os
Molon gur
mmun vel
micntdloter
sudente, i⸗
Korenwbeof
gytnüͤti
nienilipui,
ſmtoAn,
um mmimali⸗
achclandbu
1dnche o
nſbnni 1
mmoidenſeen
sckuum
—
mmndn
gacmnin
ugaiuil
Ahrbmn
ngene i
1Adlon

in
00

ſn uc/

tndunekA

„

irnem M
en ele
Gicsnd lan

1

lehror i⸗
ſtencda uel ſoluend. S .
LruVurimũ tamen negocii humano generi aluus exhibet: cuius cauſa maior pars mor

87 XXVI.

Molon ſcapo eſt ſtriato folii mollibus paruis radice quattuor disprortinin aqua cxtre/
P

ma potatur. Vocatur a quibuſdam ſyron: ex uino ſtomacho & diſponæ medetur. Centau⸗

cion maius eligmate. Plantago ſucco uel cibo. Betonicæ tuſæ pondo libra mellis artici ſ e/

muncia ex aqua calida quortidie bibentib us. Ariſtolochia uel agaricon obolis ternis ex a⸗
qua calida aut lacte aſim pota. Ciſſanthemos ad orthpnoeas bibitur. Itẽ hyſo pũ. Et almati
cis. Peucedani ſnccus in iocineris doloribus & pectoris lateriſq; ſi febres non ſunt. Sangui
nem quoq; expuentibus ſubuenirt agaricum uictoriati pondere tritum & in ulſam quinq;
cyathis datum. Idem & amomon facit. Iocineri priuatim teucria bibitur recens drachmis
gquattuor in poſcæ hemina. Betonicæ drachma una in aqua calida cyatis tribus ad cordis ui

tcia in frigida cyathis duobus. Quinquefolii ſuccus iocineris & pulmonis uitiis: ſanguinẽ⸗

q; reiicientibus & cuicunq; ſanguinis uitio intus occurrit iocineris anagalides mire ꝓſunt
Capnion hærbam qui edere:bilem per urinam trahunt. Acoron iocineri medetur thoraci
quocq; & præcordiis. Caucum quæ & ephedra: ab aliis anabaſis uocata naſcitur uentoſo fe⸗
xe tractu ſcandens arborem & ex ramis propendens folio nullo: cirris numeroſa qui ſunt
iunci geniculati radice pallida. Datut ex uino auſtero trita ad tuſſim: ſuſpiria tormina &
ſorbitione facta in quam uinum addi conuenit. Item gentiana madefacta pridie contrita
denarii pondere in uino cyathis tribus. Geum radiculas tenues habet nigras bene olentes.
Medetur non modo pectoris doloribus aut lateris: ſed & cruditates diſcutit iucundo ſa⸗
pore.Verhenaca uero omnibus uiſceribus medet᷑ lateribus pulmonibus iocineribus tho-
gaci.Peculiariter autem pulmonibus & quos ab hiis pthiſis tentat. Radix uero hærbæ conſi
liginis: quã nuper inuentam diximus:ſuum quidem & pecorum omnium remedium præ⸗
ſens eſt.Oulmonum uitio uel traiecta tantũ in auricula. Bibi debet ex aqua:haberiq; in ore
aſſidue ſublingua. Superficies huius hærbæ an ſit in aliquo uſu adhuc incertum eſt. Reni
bus prodeſt plantaginis cibus. Betonicæ potus Agaricum potũut in tuſſi. Tripomũ in ma
titimis naſcitur ſaxis: ubi allidit nuda:neq; in mari neq; in ſicco folio ſatis craſſiote: palmo
alro in mucrone diuiſo:radice alba odorata craſſa calick guſtu. Datur epaticis in farre (o/
cta. Hæc hærba eadem uidetur quibuſdam quæ polium de qua ſuo loco diximus. Syoin/
phona uel cromphena alreris uiridibus roſeiſq; per caulem foliis in poſca ſanguiuem reiici
entibus medetur. Ioniceri autem hærba melandryum naſces in ſegetes ac partis flore albo
odorata.Eius cauliculus conteritur ex uino uetere. Item hærba chalcetum e uineis contri
ta imponitur. Faciles præſtat uomitiones radix betonicæ hellebori modo quattuor drach⸗
mis in paſſo aut mulſo. Hyſopum tritum cum melle utilius præſumpto naſturtio aut irio
e. Molemonium denarii pondere. Eſt & pſyllibus lacteus ſuccus qui denſarus in gummi
umitur cum melle ſupradicto pondere præcipuæq; bilem trahit. Rurſus ſiſtunt uomitio
nem cyminũ ſiueſtre: betonicæ farina ſumitur ex aqua: abſtergnntq; faſtidia: cruditateſq;

digerũt daucũ betonicæ farina ex aqua mulſa:plantago decocta caulium modo. Singult?
hermionũ ſedat. Item ariſtolochia. Suſpiria dimenus. pleureticis & pari pneumonicis cen/

taurium maius. Item hyſopum bibitur. Pleureticis peucedani ſuccus. Eialus autem: quam
alli ſic uocant: ueneti cotoneam: medetur lateri: item renibus conuulſiſq; & ruptis. Simi
lis eſt cunilæ bubulæ cacuminibus thymo dulcis: & ſitim ſedat raſæ radicis alibi albæ: alibi
nigræ. Eoſdem effectus lateris doloribus habet chamerops: myrteis circa caules geminos
foliis capitibus græculæ roſæ ex uiuo pota. Iſchiadicos dolores & ſpinæ leuat agaricũ po⸗

tum ut in tuſſi. Item & theocadis aut betonicæ farina ex aqua mulſa.

De omnibus uitiis uentris & remediis: & eorum Jux circa uel intra ſunt:& de aluo ſi/

talium uiuit. Alas enim cibos non tranſmittit: alias non continet. alias non capit.
aAaaliias nõ cõficit. Eoq; mores uenere: ut homo maxime cibo pereat. Peſſimũ corpo⸗

gum uas in ſlar ut creditor: & ſæpius die appellat. Huius gratia præcipuæ auaritia expeti-

tur:huic luxuria conditur:huic nauigatur ad phaſin: huic profunda uada exquirũtur. Et

nemo uilitatẽ eius æſti nat cõſumationis fœditate. Ergo numeroſiſſima eſt circa hanc me

dicinæ opera. Siſtit eò ſcordoris recẽtis drachma cũ uino trita uel decocta pota. Polemõia
uoq; & dyſentericis ex uino datur. Verbaſci radix pota ex aqua duoꝶ digytoꝶ magnitu

Qine. Nympheæx heracliæ ſemen cũ uino porum. Radix ſuperior ex ſy phio drichme pon⸗

LIBER.
dere ex aceto. Semen plantaginis in uino tritum: uel ipſa ex aceto cocta:aut aqua ex ſucco
eius ſumpta. Irem cum lenticula cocta: uel aride farina inſperſa potioni cum papauere to⸗
ſto & trito. Vel ſuccus infuſus aut potus betonicæ in uino ferro calefacto. Eadem cœ lia-
cis in uino auſtero datur: iis & iberis ĩponirur ut dictum eſt. Tenaſmo radix nympheæ he-
racliæ e uino bibitur. Pfyllium in aqua cum radicibus decoctum. Aiſoi ſuccus aluũ ſiſtie⸗
& dyſentetias & tineas rotundas pellit. Symphytis radix dyſenteriam ſiſtit. Item dauci. Ai
zum foliis contritis ex uino torminibus reliſtit. Alcmeæ ſiccæ farina torminibus pota cũ
uino. Aſtragalus folia habet longa inciſuris multis obliqua circa radices: caulẽ. iii. aux. iii.
foliorum plenos: florem hyacinthi: radices uioloſas: implicaras: rubras: præd uras. Naſciiux
in petroſis: apricis: & iiſdem niualibus: ſicut phœneo archadiæ. Vis ei ad ſpiſſanda corpora
Aluum ſiſtit radix in uino pota: quo fit ut moueat urinam repræcuſſo liquore: ſicut ple/
raq; quæ aluum ſiſtunt. Sanat & dyſentericos in uino rubro tuſa. Difficile autem tũditur
Eadem gingiuarum ſu ppurationi utiliſſtma eſt fotu. Colligitur exitu autũni cum folia
amiſerit. Siccatur in umbra. Et ladano ſiſtitur aluus utroq;. Quod in ſegetibꝰ naſcitur cõ⸗
tuſo & ctibrato bibitur ex aqua mulſa: iẽ nobili e uino. Ledon appellatur hærba ex qua la
danum fit in cypro barbis caprarum adhæreſcens. Nobilius in arabia. Fit iam etiam in ſiria
atq; Africa: quod taxon uocant. Neruos enim in arcu circũdatos lanis trahũt ad hereſcen
te roſida lanugine. Plura de eo diximus inter ungutẽa. Hoc grauiſſimũ onere eſt. duriſſi⸗

mum ractu. Pflurimum enim terræ colligit: cum probetur maxime purum: odoratumemiol

le:uiride.reſinoſum. Natura ei molliendi: ſiccandi:coquendi:ſonũ aliciendi. Capillum fluẽ

tem cohibet: nigritiamq; cuſtodit. Auribus cũ hydromellite aut roſaceo infunditur-Fur/
fures cutis & manantia ulcera ſale: addito ſanat. Tuſſim ueterem cum ſtorace ſumptũ. Ef

ficaciſſimũ ad ructus. Aluũ ſiſtit & cõhdris: ſiue pſeudodyctamũ:hypociſthis: orobathion

uel orobache a quibuſdã dictum malogranato imaturo ſimilis. Naſcitur ut diximus ſub

ciſtho: unde nomẽ hoc. Arefacta in umbra ſiſtit aluũ ex uino auſtero nigroq; utraq;. Duo
enim genera eius candida & ruffa. Vſus in ſucco ſpiſſat: ſiccat. Et ruffa magis ſtomachi re⸗
mnarimos emendat. Pota tribus obolis ſanguinis excreationes. Cum amylon dyſenrerias
ora & infuſa. Item uerbenaca ex aqua data: aut carentibus febre ex uino amineo cocleari
Bus. v. additis in cyathis tribus uini. Lauer quoc; naſcens in riuis condita & cocta tornuni⸗
bus medetur. Potamogeton uero ex uino dyſentericis ei & cœliacis: ſimilis beræ: foliis mi⸗
noribus tantum hirſutioribuſq; pauluum ſuperueniens extra aquam peculiariter refrige
rant: ſpiſſant. Vſus in foliis cruribus uitioſis utilia. & contta ulcerũ nomas cum melle uel
aceto. Caſtor hac aliter nouerat tenui folio uelut equin s ſetis thyrſo lõgo & leui in aquo
ataq; ſecum habent ea qui uenantur illos. Aluum ſiſtit & achyllea, Eodem effectus præſtat
& ſtarice. vii- caulibus ueluti roſæ capita ſuſtinens. Ceratia uno folio: radice nodoſa & ma⸗
gna in cibo cœliacis & dyſenrericis medetur. Leontopod on alii liceoton: alii dorypetron⸗
alii toriuentoron uocant cuius radix aluum ſiſtit: purgatq; bilem in aqua mulſa addito põ
dere denariorum duum. Naſcitur in campeſtris & gracili ſolo. Semen eius potum lympha
tica ſomnia facere dicitur. Lagopus ſiſtit aluum e uino den
inguini adalligatur in tumore. Naſcitur in ſegeribus. Multi ſuper omnia laudant ad de/
ploratos dyſentericos quinquefolium decoctis in lacte radicibus & potis & ariſtolochiam
in uidoriati pondere in cyathis uini tribus. Quæ ex ſupradictis calida ſumentur: hæc ean-
dente ferro temperari aptius etit.E diuerſo purgat aluum ſucceuscentauri minoris drach⸗
ma in hæmina aquæ cum exiguo ſalis & aceti: bilemq; detrahit. Maiore tormina diſcuti/
untur. Betonica aluum ſoluit drahmis. ini. in hydromelitis ciathis noue
um uel agaricum drachmis duabus cum ſale modico potum ex aqua aut in mulſo obolis
tribus. Soluit & ciclaminos ex aqua pota aut balanis ſubditis. Item chameciſſi balanus
Hiyſopi manipulus decoctus ad tertias cum ſale pituitas trahit. illitus uel contritus cum
oximelite & ſale. Pellitq; uentris animalia. Pituitam & bilem detrahit peucedani radix

Aluum purgat anachallis ex aqua mulſa. Item epithimon: qui eſt flos & thymo ſatureix
ſimilis. Differentia ꝙ hic hærbaceus eſt: alterius thimi a bus. Quidam hiphopheon
uocant: ac ſtomacho minus utilis. Vomitiones mouet. Sedeat tormina: & inflammati⸗
ones diſcutit. Summitur & ex eligmate ad pectoris utilia cum melle & aliquando iride

Rlot aut in febri ex aqua. Eadem

a. Item euphorbi

uunſolt
etcpthim
bnbhier
Uräinph
dcetotun
nenturinlo
hituicume
nosſtrum
et flici Rac
Cuernolace
uiniunrluce
nenovelc
Uiniti ron
Nonkert Ka
turaloesdra⸗
gubuzfolis
Rrcircicac⸗
tllopdice
cieaute nitid
ſcsuitusted
oceuenit
guoetüſte

Ctbulbi mor

puobolis dec
umndicis:
lorecäoleo
Shceeiusin

dumadlltera
Carchinsgui
aurlercubin

bpensmmniti

.lgueromnei

itneſen.0
lynocos
Celloscauen
Neninulucnn
nincludit

Uunſlerlie⸗

AtEuucesun

luignüün
Cnalicarr
nlen olt
keinnelcn
tosnonigr
nutcöhnn
nibus guü⸗
ſ ut palo
rtfcliüci
10tado l
täteni, d

unerlnr
1 prlered,
Aencalt⸗
unpmpber de,
us Arüſci⸗
Nemdind ,
inddus n

liii ii,

lurn Mlein
d colpor,
ore: ſcnt ,/
Auttmmtüctuur
Müni aumfela
dnuſcturch⸗
tgergah
metiminſin
it a herelcen
Neieeſtdunſt⸗
dontumgol
Cepllanthi
funcdituf,
Xelamnti ll
is Nobathion
ecininus ſub
1 ung Dio
Büſonati
ſoncſſenenn
ine coclen
Lcockztomm⸗
berk folin⸗
liarirer ne
cumnele
Alein m
cvoddli
nodcar⸗
Hianenon
llunnuin ⸗
wuunnpnn
e. Luden
.
imck
nſgocnin
run CG
civols Eh
mmndſand,

Vodori
ndle

4 4 N

buntq; eum ut purgent uomitiones: & aluo ſoluta: alias ſtom
tam ſale adiecto in potu bilem afronitro. Si per aluum purgari libeat in poſca. Si uomitio

xxvI.
Aluum ſoluit a quattuor drachmis ad ſex cum mellis exiguo ſaliſq; & aceti. Quidam ali⸗
ter opithimum trad unt ſine radice naſci tenui ſimilirudine palliom rubens ſiccati:in um⸗
bra. Bibi ex aqua aceptabuli menſura. Dimidia detrahere pituitam biléq;. Aluũ leniter ſol

uit & nimphea in uino auſteio. Soluit & pigmocomõ eruæ foliis craſſioribus & acrioribus
radice rorunda:lutei coloris: terram olente caule quadrãgulo modo tenui flore ocimi. In

uenitur in ſoxoſis locis. Radix eius in aqua mulſa. xii. põdere denariotũ & aluum & bilem
& pituitam exinanit. Semen ſomnia tumulcuoſa facit una drachma in uino potum. Et ca⸗
pnos ſtrumã diſcutit: detrahit bilem polipodion:quã noſtri filiculam uocant: ſimilis emmu
eſt filici.Radix in uſu piloſa: coloris intus h erbacei:craſſitudine digyti minimi: acetabulis

cauernoſa ceu polyporũ cirri ſub dulcis: & in petris naſcens: aut ſub arboribus uetuſtis. Ex
primitur ſuccus aqua madefacta: & ipſa conciſa inſpergit oleri & betæ uel maluæ uel ſalſa

mento:uel cũ pulticula coquitur ad aluum leuiter ſoluendã: uel in febri. Detrahit bile &
pituitã. Stomachũ offendit.Aridæ farina indita naribus polypum cõſumit. Floret: & ſemẽ
non fert. Scam onium quoq; diſſolutionẽ facit: bilẽ detrahit: aluũ ſoluit:præterqᷓ ſi adiicia⸗
tur aloes drachmæ duæ obolis eius duobus. Eſt autẽ ſuccus hærbæ ab radice ramoſæ pin/
guibus foliis triangulis albis radice craſſa madida nauſeoſa. Naſcirxur pingui & albo ſolo.
Radix circa canis ortũ excauatur: ut in ipſa confluat ſuccus:qui ſole ſiccatus digeritur in
paſtillos.Siccatur & ipſa uel cortex. Laudatur natione colophoniũ myſium prienneſe. Spe
cie autẽ nitidũ: & quã ſimilimũ taurino glutini fungoſum tenuiſſimis fiſtulis cito liquæ/
ſcẽs uirus redolens ſuminoſum linguæ tactu lacteſcens. quã leuiſſimũ cũ diluitur albeſces
Hoc euenit & aduterino: quod fit hærba farina & tythymali marini ſucco in iudæa fere⸗
quod etiã ſtrangulat ſumptũ. Deprehenditur guſtu. Tithymallus enim linguam excalfa-
cit bulbi more:nec ante nec poſtea utile. Dedere & per ſe ex aqua uel mulſa & ſale quater

nis obolis. Sed utiliſſime cum aloe: ita ut incipiente purgatione mulſum bibatur. Fit deco

ctum radicis in aceto ad craſſitudinẽ mellis: quo lepræ illinuntur. Et caput ungitur in do-
lore cũ oleo Tithimallum noſtri hæcbam lactariã uocant. alii lactucam caprinam. Narrant⸗

qꝙ lacte eius in ſcripto corpore cũ inaruerit ſi cinis inſpergatur apparere litteras & ita qui/

dam adulteras alloqui malluere: quã codicilis. Genera eius multa. Primus cognominatur

carachias: qui & maſculus exiſtim itur: ramis digytali craſſitudine rubris rugoſis quinq;
aut ſex cubitali longitudine a radice foliis pendet in cacuminibus coma iunci. Naſcit in a
iperis maritimis. Legitur ſemen autũno cũ coma:ſiccatũ ſole tunditur: & reponitur. Suc/
cus uero incipiẽte pomorũ lanugine defractis ramulis excipitur farina erui aur fiſci. ut cũ

iis areſcat. Quinas autem guttas ſingulis excipi ſatis eſt. Traduntq; etiam totiens purgari

hydropicos tico ſumpta: quod gurttas & lactis exceperit. Succus cũ colligitur: ne attingat

oculos cauendũ eſt. FEit & foliis tuſis priore minus efficax. Fit & decoctũ e ramis. Eſt & ſe⸗

men in uſucum melle decoctum ad catapotia ſoluedæ alui gratia. Semen & dentiũ cauis

cæra includitur. Colluuntur & radicis decoctæ uino aut Jeo. ui⸗ unt & lichenas ſucco. bi
omacho inutilem. Tradit pitui

ne:in paſſo aut aqua mulſa. Media potio tribus obolis cõſtat. Ficos a cibo ſumpſiſſe meliꝰ

eſt. Fauces urit leniter. Eſt enim tã feruentis naturæ: ut per ſe extra corpori impoſitũ po⸗
ſtulas igniũ modo faciat: & pro cauſtico in uſu ſit. Alterũ genus tithymalli myrſiniten uo
cant: aln caryoten foliis myrti acuti & pũgentibus ſed molioribus: & ipſum etiã in aſperis
nalſcens. Colliguntur comæ eius hordeo turgeſcente: ſiccateq; in umbra diebus. ix. in ſo/
le inareſcunt. Fructus non pariter matureſcit. ſed pars anno ſequẽte & nux uocatur. Inde

cognomẽ græci dedere. Demetitur cũ meſſium maturitate. Lauatũ deinde ſiccatur. & da-
tur cũ papaueris nigri duabus partibus:ita ut ſit totũ acetabuli modo:minus hic uomitio

nibus quã ſuperior cæteri iidem. Aliqui ſic & folium eius dedere:nucẽ uero ipſam in mul
ſo aut paſſo: uel cũ ſeſama Trahit bilem & pituitàâ per aluũ. Oris ulcera ſanat. Ad nomas
Orisfoliũ cũmelle eſtur. Tertiũ genus eſt tirhymalli: paralius uocat᷑ ſiue tithymalis folio

gotũdo:caule palmũ in alto: ramis rubẽtibꝰſemine albo:quod colligit᷑ ĩcipicte uua:& ſicca

.

tũ terit. Sumiturq; acetabuli mẽéſura ad purgationes. Quartũ genus heliſcopion appellãt
foliis portulacæ: ramulis ſtantibus a radice quattuor aut quinq; rubentibus ſem pedali al⸗
Aitudinc ſucci plenis. Quinsum cyparxitian uocant: propter folioꝶ ſimilitudinem: caule ge

LIBER.
mino aut triplici naſcente in câpeſtribus: cui eadem uis quæ heliſcopio aut characiæ. Hoc
circa oppida naſci ſemine albo colũbis gratiſſimo: quod colligitur incipiente ima. Nomen
accepit quoniã capita cũ ſole circũagit. Lrahit bile per inferna in oximellite dimidio ace⸗
tabulo. Cæteri uſus qui characiæ. Sextũ platyphilon uocant: alii corymbitẽ: alii amigdalitẽ
a ſimilitudine. Nec ullius latiora ſunt folia. Piſces necat:aluum ſoluit:radice: uel ſucco in
mullſo aut aqua mulſa drachmis quatruor. Detrahit priuatim aquas ſeptimum dendroi⸗
des cognominant: alii codion: alil leptophilon in petris naſcens comoſiſſimum ex ommibꝰ
maxime cauliculis rubẽtibus: & ſemine copioſiſſimũ: eiuſdẽ effectus: cuius charatias. Oꝑo
ſcylla ſiue raphano ſagaria iuncos duos ſiue tres ſpargit interra rubentes.foliis rutæ: radia
ce cepe: ſed amplior: quare: quidã raphanũ ſilueſtre uocant. Intus habet mamã candidà ex⸗
tra cortices nigros. Naſcit᷑ in mõtoſis & aſperis: aliquâdo & hærboſis. Effoditur uere tuſſa=
q; in fictili mer gitur. Deiectoq; quod ſupernatat: reliquis ſuccus purgat utraq; parte ſeſ/
quiobolo in aqua mulſa. Sic & hydropicis datur aceptabuli menſura inſpergitur & aridæ
radicis farina potioni: aiuntq; ſuperiorẽ partem eius uomitione biles extrahere : inferiorẽ
peraluum. Tormina diſcutit: quodcũq; betonia & panaces præterꝗ a cruditate-Peucedani
ſuccus inflationes & ructus gignit. Acori radis daucumue ſi lactucæ modo ſumatur. La/
danum Cypriũ potum interanorũ uitiis occurrit. Item gentianæ farina ex aqua tepida fa⸗
bæ magritudine. Plantago mane ſumpta duabus linguis & tertia papaueris in uini nõ ue-
teris cyathis. iiii. datur in ſomnũ euntibus addito nitro ſeu polenta. Simul ſi poſt cibũ de-
tur. Colo infunditur hemina fucci: uel in febri. Agaricum potũ obolis tribus in uini uete
xis cyatho uno lyeni medetur. Et panaces oĩum generũ radix in mulſo: ſed teucria præci/
pue pota arida & decocta gaard manus capiat in aceti heminis tribus. Ad uulnus illinitux
eadem cum aceto: aut ſi tolerati non poſſit ex ficu uel aqua. Pelomonia bibitur ex uino.
Beronicæ drachma in oximelitis cyathis tribus. Ariſtolochia contra ſerpentes. Argenioniꝗ
vii. diebus in cibo ſumpta lyenem cõſumare dicitur. Agaricũ in aceto mulſo obolis duobꝰ
Nympheæ heracleæ radix In uino pota & ipſa conſumit. Ciſanthenus drachma bis die ſũ/
pta in uini albi cyatis duobus per dies.xl. lyen dicitur paulatim emittere per urinam. Pro/
deſt & hyſopũ cum fieu decoct-Lonchitidis radix decocta prius quâ ſemen emittat. Peu
cedani quoq; radix decocta & lyeni & rhenibus. Lyen acoro poto cõſumitur præcordiis &
ilibus utiliſſime radices. Clymeni ſemen potum diebus: xxx. pondere denarii in uino albo
Betõice farina ex melle & aceto ſcyllite pota. Radix Ilonchitidis in aqua & teucrum illinit.
Item ſcotdium cum cæra: agaricum cum farina fœnogræci ueſicæ malis: cõtraq; calculos
grauiſſimis cruciantibus ut diximus: auxilio eſt. Polemonia ex uino pota:item agaricum.
Plantago radice uel foliis potis ex - aſſo. & betonica ut iocinere diximus. Itẽ ramici pota⸗
atq; illita. Eadem ad ſtrangurias efficaciſſima ad calculos quidam betonicam & uerbenacã
& mellifolium æquis portionibus ex aqua pro ſingulari remedio: bibere ſuadent. Strangu
rias diſcutere & dictamum certum eſt. Item quinquefolium decoctum ad tertias in uino
ictericis dari: atq; illini utiliſſimum eſt.Xiphii quoq; radix ſuperior urinam ciet infantibꝰ
Enterocœlicis datur ex aqua: & illinitur ueſicæ uitis peucedani ſuceus infantium ramici.
& umblicis eminentibus pſyllion illinitur. Vrinam cient anallides: achoriq; radicis deco/
ctum:uel ipſa trita potaq;: & omnia ueſicæ uitia ſanat: & calculos hærba & radix cotelydo
nis. Itẽq; genitalium in flamatione pari pondere: & caulis & ſemimis & mirrhæ. Ebulum te⸗
nerum cum foliis tritum ex uino potum calculos pellit.Impoſitum teſtes ſanat. Erigeron
quoq; cum farina thuris & uino dulci: teſtium inflamationes ſanat. Simphiti radix illara
enterocelas cohibet: & genitalium nomas hipociſthis alba. Artemiſia quoq; dat᷑ cõtra cal⸗
culeos ex uino dulci & ad ſtranguriã. Dolores ueſicæ ſedat ex uino nimpheæ hracleæ tadix.
Eadem uis crethimo ab PHipocrate ad modũ laudata. Eſt autẽ inter eas quæ eduntur ſilue
ſtrium hæcbarum. Hancq; certe apud Callimachũ apponit ruſtica illa hecale. Spetieſqʒ ela
tæ hortenſis. Caulis palmũ unũ a tus. Semen feruens odoratũ ceu libanotidis rotundum.-

Siccatũ rumpitur. Habet intus nucleũ candidũ: quem aliqui cachryn uocant folio pingui⸗

Naſcitur in maritimis petroſis. Eſtur crudũ coctumue cũ olere odorati ſaporis & iucundi.

Seruatur etiam in muria præcipuæq; eius uſus ad ſtranguriam folio uel caule aut radice

ex uino. Colorem quoq corporis gratior facit. Verum largior quoq infhtioncs. Auum

ſlitclro
ſrungunato
umecs uoe
mlinzque
otlimlisn
giorentir
icxvelcic
elanno
glonmgturel
uelicecũ
Ulipetnuſa
Lertuaveacnn
chonouinun
l ind pori.
benxiuo,
eleguxar
tlüüer uino
tefolisquint
Usnuleiurg
Menn ucllie
Cſeulos pell
elunärurp
wen ex uino,
tbuguninas
(miſuccuse⸗
Tuitolündir
eAtoligen,
odefolis 4
Cholis rius
nitur lemſc⸗
lis uiin,
böetimncje
letombene
Rsaorindi
Gcunſecum
liiad
lorer
inuep
Mamcescn
lundrmlbor
inineinen⸗
mpoſtecre
Huurmnboh
Atertieum
dernoren.
Hamel S
Ener
. die

chunir e
Im Moren

migcel⸗
erellucdin
nun Cendto⸗
mner onni-
hanir,
Olusmeͦ
micnicien
lrurverenſ⸗
ung une l
Situr A mite
bere:intenot
eeucedai
dſummrn la,
utepichty
invinove⸗
lheſtchüce⸗
nuinuiniuere

unci ,

Jlmuiint
hbiturervino⸗
s Agenonn
obolsdvo
mn biͦtie ſh
Aminmi,
meminnun
Erkroniii
fimuudd
eucun Mun
galnh
n grin,
imi n
1Auenennd
Gen Wngu
enis uno
cer tund,
Muiumm mnd,
mcscee
Cir ceelo
Eynlum t
m Pigenmn
jindinn
ctcon
rr ern,
eduinul,

exVI

ſoluit decocto. Vrinãq;: & a renibus dolorem trahit. Sic & alcineæ ſicce fari na in uino pota
ſtranguriã tollit: efficacius addito dauco. Lyeni quoq; utilis- Aduerſus ſerpentes bibitur.

lumetis quoq; in piruita aut ſtranguria hordeo inſperſa ſuccurrit. Anthyllion eſt lenti ſi .
milima: quæ in uino pota ueſicas uitis liberat. Sanguiné ſiſtit. Altera eſt antylis chamepy⸗

tyos ſimilis:flore purpureo: odoris grauis: radix ĩ tubi uel magis cepe ſimilis portulaca ni

griore radix: ſed inutili: naſcens in littoribus harenoſis guſtu amara: in uino cum aſparagi

radicæ ueſcicæ plurimũ prodeſt. Eadẽ præſtat hypericon: quã alii chamepithin: alii corycõ
appellant: oleaceo frutice: tenui: cubitali: rubente. folio rutæ odore acri: ſemine ſiliquæ: ni
gro matureſcente cũ hordeo. Narura ſemim ſpiſſandi. Aluum ſiſtit. Vrinam cit. Ad calcu⸗
los ueſicæ cũ uino bibitur. Eſt aliud hypericon: quod alii charon: appellant: folio tamarici⸗

& ſub ea naſcitur:ſed pinguioribus foliis & minus rubẽtibus: odoratũ: palmo altius: leni/

ter ſuaue: aculeatũ. Vis ſemini excalfactoria: & iõ inflationẽ facit euterocœlicis: ſed ſtoma
cho nou inutile præcipue ad ſtranguriã ſi exulcerate nõ ſit ueſica. Medetur & pleureticis

ex uino potũ. Veſicæ aut calitrichon trita ſimilis cumino medet & data ex uino albo. Ver

benaca quo ꝶ foliis decocta ad tertias uel radix eius e mulſo calido calculos eiicit. Itẽ per

preſſa:quæ aretii & in illyrico naſcit᷑:in aqua decoctæ e tribus heminis ad unũ & pota. Tri

tfoliũ ex uino ſumprũ: & chryſentemũ primũ Anthemũ quoq; calculos eiicit paruis e radi
cc foliis quinis: caulibus lõgis duobus: flore roſeo: radices tritæ per ſe uel lauer crudũ: ſil
uis naſcitur glareoſis & perẽnibꝰ riuis cubitalis: apii ſimilitudine. Coꝗtur ut olus accidũt:
magna utilitate ueſicæ. Quæ ſi ſcabiẽ ſentiat: panacis radice ſanatur. Aliter inutilis ueſicis
Calculos pellit malũ erraticũ radicis libra in uini congio decocta ad dimidias. Inde hemi⸗

ne ſumũtur per triduũ. Reliquũ ex uino cũ ꝛio: & urtica marina:& daucũ:& plantaginis ſe
men ex uino.Et hærba fuluiana trita ex uino: quæ & nomẽ inuentoris haber nota tractan
tibus urinas cit. Scordion teſtiũ tumores ſedat. Hyoſcyamũ genitalibus medetur. Peuce⸗
dani ſuccus ex melle & ſemen ſtràgurixæ. Agaricũ obolis tribus in uini uereris cyatho uno
Trifolii radix drachmis duabus in uino: dulci una drachma uel ſeminis. Iſchiadici & ſemi

ne & foliis etythridani tritis ſanãtur panace pota. Et infricata polemonia ariſtolochiæ de/
coctæ foliis. Agarico quidẽ & neruus qui platys appellatur: atq; humerorũ dolor ſanatur

obolis tribus in uini uereris cayto uno poto. Quinquefoliũ iſchiadicis & bibitur & impo⸗
nitur. Item ſcamonia decocta cum hordei farina. Semen hyperici utriuſq; bibitut ex uino
Sedis uitia & attritus celerrime ſanat plantago. Condylomata uero quin que foliũ. Sedem

cõuerſam cyclamini radix ex aceto. Anagallides cærulea procidentia ſedis re troagit. E diz Pen
uerſo rubens proritat. Cotelydon cõdylomata & hemorrhoidas mire curat. Teſtiũ tumoa p, u Lare

cicum ſecum habentibus. De & argemone. Caa. Xk.
Lii adiiciunt & pulegium/quod ieiunus quis legerit: ſi poſt ſe alliger. Inguinis do
lores prohibet:aut ſedat cœptos inguinaria: quam quidam argemonẽ uocant:paſſi
in uepribus naſcens. Vt proſit inquinibus in manu tantum habenda eſt. Panos ſa⸗
nat panaces cum melle. Plantago cum ſaſe. Quinquefolium. Perſolatæ radix ut in ſtrumis
Item damaſonum: uerbaſcum cum ſua radice cuſum uino aſperſum folioq; inuol utum:
& ita in ciuere calfactum ut imponatur calidũ. Exꝑertiq; affirmauere plutimum remediũ
eſſe:ſi uirgo imponat nuda ieiuna ieiuno & manu ſupina tan ens dicat. Negat Apollo pe
ſtem poſſe creſcere:quã nuda uirgo reſtringat:atq; ita retroſa manu ter dicat: totiẽſq; de/
ſpuat ambo. Medetur & radix mandragoræ ex aqua: radicis ſcamoniæ dacoctum cũ melle
Sideritis cum adipe uereri:uel chriſippea cum ficis pinguibus: quæ hoc ab inuentore ha⸗
bet nomen. De nimphea & abſtinentia & appetentia ueneris & de ſatirio erithrococo
& crategi &ſideriti. H CaADa.. AXl.
Enerem in totum adimit(ut diximus) nimphea heraclea: eadem ſemel pota in. xl.
u dies inſomnia quoq; ueneris a ieiunio pota & in cibo ſumpta. Illita quocq; radix ge
nitalibus mhibet non ſolum uenerem: ſed afluentiam genituræ: ob id corpus alere

tes acori radix decocta in uino tritꝗq; illita. Incertrigines negat fieri. Cato abſinthium Pô⸗
uod iei

uocẽq; dicitur. Appetentiam ueneris facit radix e xiphio ſuperior data potu in uino. Item
quã cremnon agrion appellant. Et orminos ag rios cũ polenta conrritus. Sed inter pauca
mirabilis eſt orchis hærba: ſiue ſerapias: foliis p orri: caule palmi: fliore purpureo: gemina

cadice: teſticulis ſimili: ita ut maiox: ſiuecut aliqui dicunt) tenuior ex aqua pota exciter

LIBER.

libidinẽ: minor ſiue mollior e lacte caprino inhibeat. Quidam folio ſcylle eſſe dicunt leuio
ri ac minori caule ſpinoſo. Eiuſq; radices ſanant oris ulcera:thoracis pituitas aluum ſiſtũr
e uino potæ. Concitatricem uim habet ſatyrion. Duo eius genera. una longioribus foliis ꝗ̊
olleæ: caule quattuor digytorũ: flore purpureo radice genina ad formam hominis teſtiüũ

alternis annis intumeſcente ac reſidente- Altera ſatyrion orchis cognominantur: & fœmi

na eſſe creditur. Diſting uitur internodiis & ramoſiore frutice: radice faſcinis utili.Neſcit

fere iuxta mare. Piæc tumores & uitia partim earũ erumpentia cum polenaa illita ſedat⸗
uel per ſe trita. Superioris radix in lacte ouis colonice data neruos intedit. Eadem ex aqua

remitrit. Græci ſatyrion foliis lilii rubri minoribus & tribus non amplius e terra exeunti⸗

bus tradunt: caule leuicubitali nudo radice gemina cuius inferior pars & maior mares gi⸗
gnit: ſuperior ac minor fœminas. Eſt & aliud genus ſatyrion erythrococon appellant: ſemi
ne uitiis:maiore

gi⸗ adeo ſi bibatur in uino auſtero. Arietibus quoq; & hircis ſegnioribus in potu dari: Er
2

xmatis equis ob aſſiduum laborem pinguioribus in coitu:quod uitium proſedamũ uo⸗
cant. Vim eius reſtinguit aqua mulſa aut lactuca ſumpta: In totum quidem græci cum cõ
citarionem hanc uoluut ſignificare: ſatyrion aphellant. Sic & crategin cognominãtes & te⸗
liconum:quarum ſemen teſtiũ ſimile eſt. Tithymalli quoq; ramorũ medullã habentes ad

uenerem proniores fieri dicuntur. Prodigioſa ſunt quæ circa hoc tradit Theophraſtus au

cCtor alioquin grauis: ſeptuageno coitu durare libidinẽ contactu hærbæ cuiuſdà: cuius no⸗

men ſpetiẽq; nõ poſuirt. Sideritis adalligata uarices minuit & ſine dolore præſtat, Podagre

morbus rarior ſolebat eſſe nõ modo patrũ auorũq; memoria: uerũ etiam noſtra. Peregaii/

nus & ipſe. Nam ſi taliæ fuiſſet antiquitus: larinũ nomen inueniſſet. Inſanabilis nõ eſt cre/
dendus. Quippe quoniã in multis & ſponte deſimnit: & in pluribus curatur. Medẽtur pana

cis radices cum uua paſſa: ſuccus hyoſciami cum farina uel ſemen ſcordion ex aceto: iberis
uti dictũ eſt. Verbẽaca cũ axungia trita cyclamini radix cui us decoctũ & perm onibus pro⸗
deſt. Podagras refrigerat radix e xiphio. Semen e pſyllio: Cicuta cum lithargirio aut axun

gia. Aizoũ in primo impetu podagræ rubentis: hoc eſt calide. Vtrilibet uero conuenit eri

geron cũ axungia. Plantaginis foſia trita addito ſale modico. Argenõia tuſa ex melle. Me
detur & uerbẽaca illita aut ſi pedes macerentur in eius decocto. Eſt & lappago ſimilis ana
gallidi niſi eſſet ramoſior ac pluribus foliis aſpera: rugoſa: aſperioris ſucci grauis: odoriss

quæ talis eſt mollugo uocatur. Similis & aſperioribus foliis aſparago. Superioris ſuccus
exp.eſſus põdere undecim denariorũ in uini cyathis duobus quortidie ſumitutr.Præcipue

uero liberat eo malo phycos thalaſſion: ideſt ſucus marinus lactuce ſimilis qui conchyllis

ſubſtermitur: non podagræ modo: ſed omnibus articulorum morbis impoſitus priuſꝗᷓ are-
fiat. Tria autẽ genera eius. Latum. Et alterum longius: quadantẽus rubens. Tertium cri/
ſpis foliis:quo increta ueſtes tingũtur omnia ei uſdem uſus. Nicander eam & aduerſus ſer
pentes in uino decdht. Salurare eſt & ſemẽ eius hærbæ: qu pſylion appellauimus: madefa/

factum aqua diximusg in heminam ſeminis reſinæ colophoniæ coclearibus duobus: thuris

uno. Laudantup & madracoræ folia cum polenta tuſa.
Niedicinæ generales de pedibus: talis: articulis: neruis: & remedia cõtra morbos qui to
tũ corpus occupans: & de myrtido: & uigiliis: & paralyſi: & de febribus frigidis: & tebræ
iumentorũ & freneticis: & chameacta: &aiozoo: & igne ſacro. Ca. XII.

₰

Arlis uero tumentibus limus aquaticus cũ oleo ſubactus mire pdeſt. Articulis ſuc

m. cus eſt centaureo minore. Idem neruis utiliſſimus. Item centaureũ. Betonica ner⸗

uis diſcutiẽtibus per ſcapulas humeris: ſpinæ: Iumbis pota ut in iocinere. Articulis
quincq; folium impoſitum. Mandragore folia cum polenta: uel radix recens tuſa cum cu/
cumere ſilueſtri: uel decocta in aqua. Cubitorũ ac pedum rimis polypodii radix. Articulis
ſuccus hyoſcyami cum axungia. Amomi ſuccus cum decocto. Item centũculus decocta:
uel muſcus recẽs ex aqua obligatus donec inareſcat.Item lappæ boariæ radix e uino pota.
Cyclaminos decocta in aqua pniunculos curat. omniaq; alia frigoris uitia. Perniunciilos

curat & cotelydon cum axungia. Folia ex batrachio. Epictimi ſuccus. Clauos pedum extta

hit ladanum cum caſtoreo. Verbenaca ex uino. Nunc peradtis malis quæ membratim ſen⸗
tiuntur: dicemus de üs quæ totis corporibus graſſantur. Remedia autem hæc cõnmunia in-

leui:duræ radicis: cortice rubto: intus album includitur: ſapore ſubdulci
Fertur in montoſis inueniri. Venerem etiam ſi omnino manu teneatur radix ſtimulat. Ma

Mio Abe⸗
eliniterl
cie lace
ArCenan
Zoulebten
Acioubosh⸗
notomn Ain⸗
Uemonepdl
teutiilim
Nenconcrain
otonicslen
ginisluccusl

tudend

ucumnele
contzuniomal
Ylntihyul

SYumn

gie Airoſin

thenſueone.

ſilgꝛmacice
Crresquen
licathis trib
clilpotum
lbusmedns
tilesſananrnn

Uoranaes

lstnbusoli
Cuistadirarid
Ulcolustriti
lerinx contnirr
Echuineh
mnnr ponder
Molsduobu
mincklcca:
urciulül⸗
S
nurniesint
areleneſt
ulleeiſep
Aue molka

iitlitoenni
hrbiin i
urälene
lehcoencer lte
gleoprrch
ſnhitee⸗
lllhbor eſt
Coner
krurd
Cuiliihi
ſecsphn
iabikidt
ummdor

ſecinmrhi⸗
AAun ſdi⸗
iondagfoli⸗
Cminis i
untun afon
nistliNilct
milin ſetn
Eentt Nl
lennd kxeuht⸗
nirmma,

nappelmſin.

Ppore lihalc
lrfümdr N⸗
in poruchnb
Nolecnüͤ vo⸗
mertucund
minitezte⸗
lli kbemesz
Deopmſtusn
inſczcinsno⸗
indohge
un Pergi,
Tinöckat
Metiarn
ner wbdenn
emondun
nginonnuin
o conven e
lierneleN
oo ſnd 1
.
gnnui:ln
Npenanlien
mi ache⸗
giothli
S
luimci/
96 eni
iminnet/
Lhostnum

notho⸗ i
oice Kr
Nr
Neufi⸗
Pewniann,
cereAd

tarinæ pondere denariorum. xiii. cum aceti ſcyllitici ciatho mellis:
obolis duobus cum caſtoreĩ drachmis quattuor. Febres frigidas leuiores facit ag aricũ po⸗
tum in calida aqua. Tertianas ſideritis cum oleo. Item laudanum:quod in ſegetibus naſci

uenio. Ante omnes pota dodecatheũ de qua diximus. Deide panacis oĩum geneꝶ radices

peculiariter lõginꝗs morbis. Et ſemẽ interaneorũ ui tiis. Ad omnes uero corporis dolores
ſuccũ e ſordeo.ltẽ betõicæ: quæ pota colorẽ plũbeũ corporis priuatĩ emẽdat: gratiorẽq; re

ducit: Geranion aliqui myrrhin: alii myrthida appellãt. Similis e cicutæ foliis minutioribuſ

& caule breuiori rotundo:ſaporis & odoris iucũdi. Noſtri ſic eam tradunt. Græci foliis ca⸗

didioribus paulo ꝗ maluæ: caulibus tenuioribus & piloſis: ramoſam & inreruallis binũ pal

morum & in iis foliis: inter quæ in cacuminibus capitulaſſunt gruũ. Alterum genus foliis

anemones: diuiſuris lõgioribus: radice mali mõ rotũda: dulci: réficientibus ſe ab ĩbecillita⸗
ce utiliiſſima: & fere talis uera ẽ. Bibitur cõtra phriſin drachma in uini cyathis tribus bis die

Item contra inflamationes:quæ & cruda idẽ præſtat. Succus radicis auribus medet. Opiſt⸗

hotonicis ſemen drahmis quattuor cum pipere & myrrha potum phthiſin ſanat: & planta-

ginis ſuccus:ſi bibatur. Et ipſa decocta in uino cum ſale & oleo a ſomno matutino refrige⸗
rat. Eadem datur iis: quos atrophos uocant interpoſitis diebus. Betonica pchiſicis eligma⸗

te cum melle fabæ magnitudine.Agaricum potum duobus obolis in paſſo uel dauco cum
centaurio maiore in uino. Phagedenis quod nomẽ ſine modo eſurientium eſt: & alias ulce

rum:tithymalli medent᷑ cũ ſeſamis ſumpti. Inter mala uniuerſi corporis uigilliæ ſunt ple⸗
xiſq; . Harum remedio monſtratur panaces: clymenos ariſtolochia: & odore: & perunctos ca
pite.Aizoũ ſiue ſedum ſi in uolutum panno nigro ignorantis puluino ſub:iciatur: & ono

thera ſiue onear hylaritatem afferunt in uino. Amygdalino eſt folio:flore roſaceo: frutico
ſa: longa radice: & cum ſiccata eſt uinum olente. Hæc ĩ potu data feras quoq; mitigat. Cru
ditates quæ nauſeã faciunt digerit betonica. Eadem pota a cœna cõchonéẽ facit in oxymeli

tis cyathis tribus drachmæ pondere: & crapulam diſcutit. Item agaricum poſt cibos ĩ aqua

calida potum. Paralyſin betonica ſanare dicitur. Item iberis ut dictum eſt. Eadem & torpẽ

tibus mebris prodeſt. Item argemonia omĩaq; quæ periclitentur ſecari diſcutiendo. Comi
tiales ſanantur panacis: quam heracleam diximus: radice pota cũ coagulo uituli marini: ita

ut ſint panacis tres pattes. Plantago pota. Betonica in oxymelitis drachma: uel agarici obo

lis tribus. Folia quinq; folii ex aqua. Sanat & archeoſtis: ſed cum amineo pota. Sanat & ba
caris radix arida in puluerem contra cyathis tribus cum coriandro in aqua calida. Et cen ⸗
tunculus trita in aceto aut melle aut in aqua calida. Verbenaca ex uĩo pota. Hyſopi baccæ

ternæ contritæ & in aqua potæ diebus ſedecim. Peucedanum coagulo uituli marini æquis

ortionibus potum. Quinquefolii contrita folia ex uino fummgt⸗ diebus. xxx. in betonicæ
llis attici unica. Scomòium

tur cõcuſũ.Platago ex aqua mulſa duabus horis ante acceſſiõem pota binis drachmis. Vel

ſuccus radicis madefactæ uel tuſæ: Vel ipſa radix trita in aqua ferro calfacta. Quidam ter⸗

nas radices in tribus ciathis aquæ dedere. Iidem ĩ quaternis quaternas fecerunt. Bugloſſo

in areſcente ſi quis medullam e caule eximat:dicatq; ad quem liberandum febre id faciat
& alliget ei ſeptem folia ante acceſſionem aiunt a febre liberari. Itẽq; betonicæ drachmam

Iin aquæ mulla in ciathis tribus uel agaricum maxime in iis febribus quæ cum horrore ue

niunt. Quinquefolii folia quidam terna tertianis dedere: quaterna quaternis: plura cæte⸗

xis:aliis omnibus obolis tribus cum pipere ex aqua mulſa. Verbenaca quidem & iumentoꝶ

febribus in uino mederur. Sed in tertianis a tertio geniculo inciſa: quartanis a quarto. Bi⸗=

bitur & ſemẽ hipici utriuſq; in quartanis & horroribus betonicæ farina: quæ omnes horro
ges coercet.Item panaces adeo excalfactoria natura ut per niuem ituris bibere id: ac perun
gi eo præcipiant. Et ariſtolochia perfictionibus reſiſtit. Phreneticos ſomnus ſanat: qui cõ
tingit peucedano ex aceto capiti infuſo anagallidum: ſucco. Ediuerſo lethargicos excita

gi labor eſt. Hoc præſtat euphorbium ur perhibent)ex aceto naribus tactis peucedano ſuc

co.-Contra inſanias betonica bibitur. Carbunculos rumpit panaces. Sanat betonicæ farina
ex aut braſſica cum thure frequenti potu calidæ: uel e carbone in conſpectu extincto
fauilla digito ſublata & illita uel plaãtago tuſa. Titymallus characites hydropicos ſanat. Pa

naces: plantago in cibo: cum prius panem ſiccum cõmederint ſine potu. Beronica drachmis

duabus in tribus ciathis uini aut mulſi. Vel agaricum uel ſemen lonchitidis duabus lĩguis
ex aqua potum.Pſyllium ex uino. Anagalidum ſuccus. Cotelydonis radix ex mulſo. Ebu

li recentis radix excuſſa tantum nec colluta quantum duo digithi cõpræhẽdàt ex uini ui ⸗
teris calidi hemnia. Trifolii radix drachmis duabus ĩ uino. Tithymallũ: platyphillon cgno
mĩe.Semẽ hypici:quod charos appellat. Actæ quà quidã eſſe ebulũ putàt radice contrita in
uin cyathis tribus ſi febris abſit: uel ſemine ex uĩo nigro. Itẽ uerbenaca faſiculo manus ple
næ decocta in aqua ad dimidias: Præcipue tamẽ chameathæ ſuccus aptiſſimus credit᷑. Erup
tiones pituitaſq; emẽdat plãtago. Cyclamini radix cũ melle. Ebuli folia cõtrita & e uetere

uino ĩ poſita ẽt boã ſanãt:id ẽ rubẽtes pabulas.Purriginẽ ſi uccus ſtrichni illicus: Igni ſacro

medetr᷑ aizoum. Folia trita cicutæ. Midragoræ radix. Siccat ĩ aere ut cucumis: primoc ſuꝑ

muſtũ ſuſpendit᷑:mox ĩ fumo:dein tundit᷑ ĩ uino aut aceto. Prodeſt & uino myrteo foue⸗
re mentæ iextans uini ſulphuris unica ex aceto ſimul trita: fuligo ex aceto. Ignis ſacri plura

Iunt genera. Inter quæ mediũ hominẽ àbiens: qui zoſter appellat᷑: & enecat: ſi cinxerit. Me

6.

cotelydonis radix cũ mulſo XiobmSuccus linozoſtis ex aceto.

Ad Iuxta mẽbra: & cõtra morbũ regiũ: & cõtra furũculos & fiſtulas & inflãmationes &

de: plantago cũ creta chymgliꝗ eſtereber ſe. Radix perſolatæ. Aliis quæ ſerpunt

ãꝗbuſtionẽ: & cõtra alios morbos ad neruos & ſanguinem. Ca. Alll.

Adix pollypodii illita luxatis medet᷑. Doloreq; & tumores tollũt ſemẽ pſylii. Folia

r dplantaginis tuſa: ſale modico addito. Verbaſci ſemẽ ex uino decoctũ & ↄtritũ. Cicu
ta cũ axũgia. Folia ephemeris tuberibus: atq; tumoribus: Illiniũturq; et: dũ diſcuti

poſſint.Morbũ regiũ ĩ oculis pᷣcipue mirari ẽ tenuitatẽ illã denſitatẽq; tumcularum felle
ſubeunte. Hippocrates a ſeptĩo die ĩ febre mortiferũ ſignũ eẽ docuit. Nos ſcimus uixiſſe
aliquos etiam ab hac deſperatione. Fit uero & circa febres impugnãtutq; contaurio maio⸗
xrecut diximus)poto. Betonica agarici obolis tribus ex uini ueteris cyatho. Item uerbenacæ
foli o obolis tribus ex uini ealidi hemina quatriduo. Sed celerrime quinque foliiſuccus me

detur ttibus ciathis potus cum ſale: & melle. Cyclamini radix drahmis tribus bibitur ĩ loco
calido: & perfricationibus tuto: ſudores enim felleos mouet,. Folia tuſſilaginis ex aqua. Se

men linozoſtis utriuſqʒ inſperſum potioni:uel cum abſinthio aut cicere decoctum. Hyſo⸗/

pi baccæ cum aqua pota. Lichen hærba ſi cum ſumitur: cætero olere abſtineatur. Po lytrix ĩ
uino data. Struthion in mulſo. Paſſim & in quacũq; parte ac maximo incõniodo naſcuntux
qui furunculi uocantur: mortiferum aliquando malum cõſectis corporibus. Remedio ſũt
pignocomi folia trita cum polenta:ſi nondum caput fecerint. Diſcutiunt & folia ephecri

illita. Fiſtulæ quoq; in omni parte ſerpunt: medicorum uitio maleſectis corporibus. Auxi
lio eſt centaurium minus: collyriis cum melle decocto additis. Plataginis ſuccus infuſus.

Quinquefoliorum cum ſale & melle. Ladanum cum caſtoreo. Cotelydõ cum medulla cer

umma calefacta impoſita. Verbaſci radix medulla collyrii tenuitate in fiſtulam additur. Vel
ariſtolochiæ radix. Vel ſuccus tithimalli. Colectiones ĩflamationeſq; ſanant argemõiæ fol
lia illita. Duritias & collectiones omines uerbenaca uel quinquefolium:decoctumq; in ace
to uecbaſci folia uel radix. Hyſopum e uĩo impoſitum. Acori radix decocto eius hærbe fo
uentibus. Aizoũ.Item quæ contuſa ſint: duritiaſq; & ſinus corporis & tela omnia ĩfixa cor
pori extrahunt. Folia tuſſilaginis. Daucum. Semẽ leontopodi tritum in aqua cum polenta
Suppurationibus imponuntur pygnocõi folia trita cum polenta: uel ſemẽ. Item orchis. Vi
tia quæ ſunt in oſſibus ſatyrii radice impoſita efficaciſſime ſanari dicuntur. Nomæ & colle

ctiones omnes fuco maris priuſꝗ inareſcat. Et alcmeæ radix collectiones diſcuti t. Ambuſta
ſanantur plantagine arctio: ita ut cicatrix fallat. Folia eius ĩ aqua decocta & contrita illinũ

tur. Radices cyclamini cum aizoo. Hærba ipſa hyperici: quod coriſſum appellauimus. Ner
uis & articulis conuenit plantago trita cum ſale. Argemonia tuſa ex melle. Peucedani ſuc

co perungun tur ſpaſtici: tetaici. Neruorum quritiæ egilopi ſucco. Doloribus erigeron ex
aceto illinitur. Epythinno ſpa ſticis & opiſthotonicis perungi: ſemine hyperici. quod charos

uocatur.Idemq; bibere prodeſt. Phrimõ dicitur etiam abſciſſos ſanare neruos ſi confeſtim
imponatur trita uel manſa. Spaſticis tremulis opiſthotonicis alcmeæ radix bibitur ex aqua
mulſa. Sic & rigores excalfacit. Sanguinis profiuuium ſiſtit hærbe peoniæ ſemẽ rubrũ. Ea⸗
dem & in radice uis. Cyclaminos uero ſi ore ſanguis reiiciatur: ſine e naribus ſiue aluo flu
at. ſiue fœminarum utero. Item Ilyſimachia pota uel illita uel naribus indita. Item plantagi
nis ſemẽ. Quinquefolium potum & illitum. Cicutæ ſemẽ in nares ſi ĩde Huat tritũ ex aqua

& inditum aiozom. Aſtragaliradix ſiſtit, Et iſchemõ & achillea.

Debut
(ui
terrc-
liase
mmioret
lodem nomm
Uckueo tann
botes aſct
6 genicuht
ntieligrol
nutius huen
bistridas V
ſcekolubio⸗
Ebuscaulbou
Nopreringt
Melibibitun
Utquistecen
cubo Funge
Huenriacn
gun Beionie
den ſuccus u
givetere l⸗
Prndirtrita
conrortionibe
Potumduobe
iushorſemlis
ſprpcyrindi
Pibtureuino
ſagooſefll
ſuracorpush
mquidemin
Leer⸗
I dire
tritat
hrien Oi
pogelt Rer⸗
palgaParin
Coelhe nocan
Ulttitrueten
ulinirur⸗
Renlitucin
möllameti
gereohane
deo U an
tmäye
erpung
nonrrr,
e centi
Keserſd
ang
heiſketh

l cinrent Ne
lisgkſannn

tinnined

Niſlifo
iiü
get di dlati
mculaunke
8lamus unle
mamnonu⸗

lem verberaaz

olütbeusne
utiimilo
nan
euutpohuin
nodomonnt
5 Numtli⸗
hhngpi
Ni/
ſacuifl⸗
ummidct
ndnn
rgerid d
wanngnA
oi Aleto
mnuißn ot
un Mend
ten Uens V
rra le
iApal⸗
coNtia U
Maummus
Pecemn 1

De hærba equieſeto: & ſtephanomeli: & eriſitale: & contra uermes. Ca. XllII.
QQuuieſletum a græcis dlicta & in pratis naſcens uituperata a nobis. Eſt autem puluis
tertæ: equinæ ſetæ ſimilis: lyenis curſorum extinguit decocta fictili nouo ad ter⸗
tias quantum uas capiat. & per triduum hemims pota: unctis eſculentis ante diem
unum interdicitur. Græcorum uaria circa hanc opinio. Alii pini foliis ſimilẽ nigricantem

codem nomine appellant: uim eius ammirabilem tradentes: quod etiã ſanguinis pfluia uel

tactu eo tantũ hoĩe ſiſtat: alii hippurin: alii ephedrõ: alii anabaſmn uocant: traduntqʒ; iuxta
arbores naſci & ſcandentẽ eas dependere comis iunceis multis nigris ut eſt equorum cau⸗
da geniculatis ramis folia habere pauca:tenuia: exig ua:ſemẽ rotundum:ſimile coriandro:
radice lignoſa:naſci in ambuſtis maxime. Vis eius Killare corpora. Succus ſanguinem in

narihus fluentem incluſis ſiſtit. Item aluum. Medetur dyſentericis in uino dulci potus cya

this tribus. Vrinam cit. Tuſſim ortopnoeã ſanat. Irem rupta:& quæ ſerpũt. Inteſtinis & ue
ſicæ folia bibuntur. Enterocœlen cohibet. Faciunt & aliam hippuri breuioribus & mollio
ribus caulibus candidioribuſq;ʒ per ꝗᷓ utilem iſchiadicis: & uulneribus ex acero impoſiram
propter ſanguinẽ ſiſtendum. Et nymphea trita plagis imponitur. Peucedanum cũ ſemie cu
preſſi bibitur:ſi ſanguis per os redditus eſt:fluitq; ab infernis. Sideritis tantam uim habet
ut quis recenti gladiatoris uulneri illigata ſaguinẽ claudat. Quod facit & ferulæ cinis uel
catbo. Fungus uero etiam efficacius: qui ſecundum cadi cem eius naſcitur. Per nares autẽ
fluentci & cicutæ ſemen trirum ex aqua inditumq; efficax habetur. Item ſtephanomelis ex
aqua. Betonice farina e lacte caprino pota ſiſtit ex ubere fluentem. Platagoq; contuſa. Eiuſ
dem ſuccus uomentibus ſanguinem datur: Ad erraticum autẽ radix perſolatæ cum axun⸗
gia uerere illita: Potatur a ruptis conuulſiſq; & ex alto diectis centaurium maius. Gentia-
næ radix trita uel decocta uel ſuccus betomcæ. Et hoc amplius addo iocineris aut lateris
contortionibus: panaces: ſcordion ariſtolochia pota cum agarico. Item contuſis: & euerſis
otum duobus obolis in mulſi cyachis tribus. Aut ſi febtis ſi in aqua mulſa uerbaſcum:cu
ius Hos ſimilis auro eſt. Acori radix. Aizoum omne. Sede maiori ſuccus efficaciſſimæ. Irem
ſym phyrti radices: uel decoctum. Daucum crudum. Eryſithales eſt flore luteo foliis acã hi.
Bibicur e uino.Itẽ chamerops:& in ſcorbitiones irio uel plantago oĩbdus modis.ltẽ phit. ria
ſi:quo ſcylla Dictator cõſumptus eſt. Naſcuntur quoq; in ſanguĩe ipſo hoĩs animalis exe
ſura corpus.Reſiſtitur uuæ taminiæ ſucco: aut ueratri cum oleo perũctis corporibus. Tãi

na quidem in aceto decocta etiam u e tedio liberat.
De ulceribus:& ad plãgas: e policnemo. - Ca. Xv.
Lcera multorum ſunt generũ. ac multis modis curantur. Panacis oĩum geneꝶ ra⸗

u dirx ex uino calido illinit᷑ manãtibus. Siccat priuati quam chironiã dixrũs. Cũ melle
trita tubera apit: ulceribuſq; quæ ſerpunt. Deploratis auxilio eſt cum eris flore uĩo

temperata oĩbus modis uel flore: uel ſemĩe: uel radice.Eadẽ cũ polenta uetuſtis uulneribꝰ

prodeſt. Heracleon quoq; ſidereon. Apollinaris. Pſylium. Tragacàtha. Scordotis cũ melle
purgat: Farina eius carnes eſcreſcentes per ſe in ſpſa conſumit. Polemonia ulcera:quæ ca⸗

roethe uocant ſanant. Cenraurium maius inſpſum uel illitum. Item minoris coma decocta
uel trita uetera quoq; ulcera Surgn & per ſanat. Foliculi cimeni recentibus plagis imponũ
c

rur. Illinitur autẽ gentiana uſceribus quæ ſerpunt radice tuſa uel decocta in aqua ad mel-

lis craſſitudinem: uel ſucco uulneribus. Ex ea factum lichium. Lyſimachia recentibus pla⸗

gis medet.Plantago oĩum generũ ulceribus:peculiariter fœæminarum ſenũ & ĩfàtiũ.Igne
mollita melio:& cũ ceroto craſſa ulcerũ labra purgat Norts ſiſtit. Et tritã ſuis foliis inte
gere oportet. Suppurationes: collectiones:ſinus ulcerũ. Chelidonia quoq; ſicantur ulcera
adeo ut ẽt pro ſpodio utantur. Eadem iã deſpatis cũ axungia ĩpõitur. Dictamũ pota ſagit⸗
tas pellit: & alia tæla extrahit illita. Bibitur ex aquæ cyatho foliorũ obolo. Proxie pſeudo
dictamũ Vtraq; etiã ſuppurationes diſcutit. Ariſtolochia quoq; putrida ulcera exeſt. Sor⸗
dida expurgat cum melle: uermeſq; extrahit. Itẽq; clauos ĩ ulceribus natos. Et ĩfixa corpo
ri oĩa præcipue ſagittas & oſſa fracta cũ reſina. Caua uero ulcera explet per ſe. Et cum iri-
de recentia uulnera ex aceto. Vetera ukcera uerbenaca quiquefolium cũ ſale & melle. Ra/
dices perſolatæ uulneribus ferro illatis recentibus ĩponuntur: folia ueteribus. Cum axun
gia utraq; & ſuo folio operit᷑. Damaſomũ aũt & ĩ ſtruma. Folia uerbaſci ex aceto aut uino
Periſterios ad oĩa genera uel calloſorũ putreſcẽtiũq; ulcerum facit. Manantia nympbeæ
Z g& ii

LIBER-.
heracleæ radix ſanat. Item cyclamini radix uel per ſe: uel ex aceto: & cũ melle. Eacdlem & con
tra ſteatomata efficax: ſicut ad ulcera manontia hyſopum. Itẽ peucedanum cui ad recentia
uulnera tanta uisẽé: ut ſaniẽ oſſibus extrahat. Præſtant hoc & anagallides: cohibentq; quas
uocant nomans & theumatiſmos. Vtiles & recẽtibus plagis: ſed præcipue ſenum corpori.
Cum ceroto apoſtemara & ulcera tetra folia mandragoræ recentia. Radix uulnera cũ mel
le aut oleo. Cicuta conſiligini mixta mero. Aizoũ herpetas quoq; & nomas ac putreſcẽtia

ſicut erigeron uerminoſa. Recetia aute uulnera aſtragali radix: & uetera quoq; ulcera pur

gar hypociſthis utraq;. Leòtopodii ſemèe tritum in aqua & cum polenta illitum ſpicula ſa⸗

gittariorũ extrahit. Itẽ picnocomi: ſemẽ tytimallus. Characites ſucco grangrenas phagede
nas putria: uel decocto ramorum cũ polenta & oleo Orchis radices. Hoc amplius & cacoe

the ex aceto cum melle ſiccæ & recentes: Per ſe uulnera onothera efferentia ſeſe ſanat. Scy
tchæ uulnera ſcytice curant. Ad carcinomata argemonia ex melle efficaciſſima eſt. Vulneri

bus perſonatis aſphodeli radix decocta ut diximus: trita cum polenta & illita. Quibuſcũq;
uero apollinari s. Aſtragali radix in puluerem trita hũidis ulceribus prodeſt. Item callitrix
decocta in aqua. Priuati uero iis quæ calciamẽto facta ſint uerbenaca. Nec nõ & lyſmachia
contrita. Ac nym phea arida in fricata. Polytrix inueteratis iiſdẽ utilior. Policemon cumlæ
bubulæ ſimilis eſt ſemine pulegii ſurculoſas multis geniculis corymbo odorata acri & dul
ci odore: quæ ferro factis uulneribus cõmanducata imponitur: quinto die ſoluitur. Sym⸗
phy ton ad cicatricem elerrime perducit. Item ſyderitis. Fiæc imponitur ex melle. Verbaſ⸗
ci ſemine ac foliis ex uino decoctis ac tritis: omnia corpori in fixa extrahuntur. Item man
dragoræ foliis cum polenta. Cyclamini radicibus cum melle. Triſaginis folia in oleo cõtri
ta maxime adhibentur ulceribus: quæ ſerpunt. Et alga in melle trita. Betouica ad carcino⸗
mata. Et melandria: ac ueteres addito ſale. Verrucas tollit argemonia ex aceto uel batrachii

radix: quæ & ungues ſcabros aufert. Liozoſtidis utriuſq; folia uel ſuccus illitus. Titymal

—

ellegantia ad colorem reducit ladanum.

li omnes genera uerrucarum omnium. Item omnia pterygia: uaroſq; tollunt. Cicatrices cũ

De pluribus experimentis ad inficiendos capillos: partus eiiciendos & con
,d trerHinendos & aliarum remedia. Ca. XVI.

4

a Mulieribus morbis medetur maxime i uniuerſum peoniæ herbæ ſemẽ nigrum ex

aqua mulſa. Eadem & in radice uis. Men ſes cit. Panacis ſemen cum abſinthio men⸗

ſes & ſudores. Scordotis potu & illitu. Betonica drachma in uino cyathis tribus bibitur cṍÿ
tra omma uuluarum uitia. Aut quæ a partu fiunt. Menſes nimios ſiſtit achillea impoſita:
& decoctum eius inſidentibus. Mammis imponitur hyoſcyami ſemẽ cum uino. Loti radix
cataplaſmate. Et mammis etiam chelidonia. Secundas morantes uel partus e mortuos radi
ces panacis appoſite extrahunt. Ipſum panaci: ſemen e uino potum uuluas pargat: appoſi⸗
tũq; cum melle. Polemonia pota ex uino ſecundas pellit. Nidore purgat uuluas centaurii
minoris ſuccus: potu: fotuq; menſes cit. Item maioris radix in uuluæ doloribus iiſdem mo
dis prodeſt: Detaſa uero & appoſita extrahit partus emortuos. Plantago imponitur in la⸗
na in dolore uulux. Inſtrangulatu bibitur. Sed præcipua dictamo uis eſt. Menſes cit. Par⸗
tus emortuos uel tranſuerſos eücit. Bibicur ex aqua liotum obolo:adeo ad hæc efficax:
ut ne in cubiculum quidem prægnantium inferatur. Nec potu tantum ſed & illitu & ſuf-
fitu ualet. Proxime pſeudodictamum. Sed menſes cit cum mero decoctum pondere dena
rii. Pluribus ramen modis & ariſtolochia prodeſt: nam & menſes & ſecundas cit. Et emor⸗
tuos partus extrahit myrrha & pipere addito pota uel ſubdita. Vuluas quoc; procidentes
inhiber poru uel ſuffitu uel ſubiedu maxime tenuis. Strangulatum ab is menſiumq; diffa
cultatem agaricũ tribus obolis tritum in uini ueteris cyatho porum emẽdat. Periſteros ap
poſita in cpe ſuillo recẽti. Antirrinõ cũ roſaceo & melle. Itẽ appoſita nympheætheſaliæ

radix pota dolori medetur. In uĩo pota nigro profluuia inhibent E diuerſo ciet cyclamini

radix pota & appoſita. Et ueſicæ inſicentiũ decocto medetur. Secundus pota ciſſanthemos
pellit. Vuluam ſanat. Et xiphii radix ſuperior menlſes cit drachma ex aceto pota. Peuceda⸗

num ſtrangulatus uuluæ nidore uſtum recreat. Menſes aluoſq; pra cipue pſylliũ drachma

in cyathis tribus aquæ mulſe. Semẽ quoq; mandragore potum uuluam purgat. Menſes

eit ſuccus appoſitus:& emortuos part us. Nimia rurſus profiuuia ſiſtit ſemẽ cu uino & ſul

Rremiſiam & eleliſphacum alligata qui habet uiator: negatur laſſitudinem ſeéntire

cſure Alui
ſalinepe
Eioruale⸗
un Ane
neſecun⸗

lkſecundis

Uuluas Pohh
cumer n

polta. i

(oct Nor
lantuelung
eminarun.

Mbibuq

Chietolit
Ntuivn
gluauter
Cpteſicont
lenilenit.
achem luc
ſaruoius ob
ne puetperæ
hemospote
babentes uun

goniporufe
tummnes
hiine
Puinusunie
(urverom
cealug cut
Cucdiegr⸗
lindiremen
auurremec
guinoleod
uitsinulue⸗
Neo llitoct
Wenuee

lucbn 8.
prerlabr
ee⸗

hinnaen
üiainenn
Ddenenn
nun Coror,,
ulnenci ne
punreciin
agien ol
tumſziclhſ
tenns ongede
wpliusdcde
leſe lnnt
meſt. Vulnni
nbuſeig

Thiemcaltnn.

5 Pmha
amon cunllr
dde
uiur In⸗
tnelee eb⸗
nrur temmn
ninoleo döri
cacino⸗
ouelbartachi
lru Tignml
Cnnces
iendosAt
N
wdinemlame
wenignn
CNonen
gibusthim
nilagpeio:
Meluigin
eponmind
mprto/
Ajanumn
idimn
murnl⸗
aactb⸗
Arcton:
in ſch
tenchn
ct Lreo⸗
radenid

. eiſfee 9

Cluu ſ

XXVII. ðJM D

phure. Alui profluuia ſiſtit & contrahit batrachi on potu: uel cibo ardens⸗alias ut diximus

ccuda. Sed cocta cõmendatur ſale & oleo & cym ino. Daucum & menſes & ſecundas potũ
facillime pellit. Ladanum ſuffitu corrigit uuluas: dolori earum exulceratiſq; imponitur.
Emortua lcamonium pellit potum uel appoſitum. Menſes cit hypericum: utrunq; appoſi⸗
tum. Ante alia uero ur Hippocrati uidetur eryfimon e uino ſemine uel radice. Cortice tra
hit: & ſecundis ſuccurit & Hrangulationibus ex aqua pota. Item radix e geranio peculiari⸗
ter ſecundis inflamationibuſq; uuluarum conueniens. Purgat hippuris pota & appoſita
uuluas. Polygonas pota menſes cit. Et alcmeæ radix. Folia plantaginis pellunt.ltem agari⸗

cum ex Z⸗ mulſa. Artemiſia uuluæ medetur trita ex oleo irĩo aut fico: aut cum myrrha

appoſita. Eiuſdem radix pota in tantum purgat: ut partus enectos extrahat menſes & ſecũ
as cit. Romanorum decoctum inſidentibus: item folia pora drachma. Ad eadem oĩa pro
ſunt uel impoſica uentri immo cum farina hordeacea. Acharon quoq; utile eſt interioribꝰ
fœminarum morbis. Et cõiza utraq;. Et crẽnos. Et cantillides duæ uuluis utiliſſime. Tor⸗

minibuſq; & ſecundarum more in uino potæ. Callitrix fotu locis mederur: Albugines in

capite tollit. Capillos inficit oleo trita. Geraniõ in uino albo potum: & hypociſthis in rubro
ꝓfiuuium ſiſtunt. Hyſopum ſuffocationes laxat. Radix uerbenacæ pota ex aqua ad oĩa in
partu aut ex partu mala præſtantiſſima eſt. Pencedano quidam milſcent in nĩo nigro ſemẽ
cupreſſi contritum. Nam ſemẽ pſylii deferuefactũ in aqua cum ĩtepuerit: epiphoras onines
uteri lenit.Symphitõ tritum in uino nigro euocat menſes. Partus accellerat ſcordotis pota
qrachma ſucci in aqua mulſa cyathis quatruor. Dictami folia præclaræ dantur ex aqua. Cõ

ſtat unius oboli pondere:uel ſi mortui ſint in utero infantes: protinus reddi ſine uexatio⸗
ne puerperæ. Similiter prodeſt pſeudo dictamum ſed tardius. Cyclaminos adaligata. Ciſſa

themos pota. Item betonicæ farina ex aqua mulſa. Arſenogonõ & theligenon herbæ ſunt
habentes uuas floribus oleæ ſimiles: pallidiores tamé. Semẽ album: papaueris modo. Theli
goni potu fœminã concipi narrant. Arſenogonõ ab ea ſemine oleæ nec alio diſtat. Kuius
tu mares generari perhibentur: ſi credimus alii urrãq; ocimo ſimilẽ tradunt. Arſenogõi
emẽ autẽ geminum eſſe teſtibus ſimile. Mam marum uitiis aizoũ quod digytellum appel
lauimus unice medetur. Erizerũ ex paſſo mãmas uberiores facit. Sonchũ in farre coctum.
Quæxæ uero maſtos uocatur indita pilos mamarum e partu naſcentium & tineas autfert ĩ fa
cie.aliaq; cutis uitia emẽdat. Gentiana nymphea heraclia illita ciclamini radix maculas oẽs

Caucaliæ grana mixta cæræ liquidæ extendunt cutem in facie. erugantq;. Vitia omnia aco⸗

ti radix emendat: Capillum liſimachia flauũ facit. Denigrat hypericon:quod & oriſton uo
catur.Item ophryos hærba dẽticulato oleri ſimilis: foliis duobus. Nigritiam dat & polæme
nia in oleo decocta. Pſilothrũ nos quidem in mulieribus medicamentis tractamus:uerũ ẽt
uirxis in uſu eſt. Efficaciſſimũ autẽ haberur acheroſtis. Item Reuneſ ſucco uel in ſole cum
oleo illito crebro uel euulſis pilis. Quadrupedum ſcabiem ſanat hyſopum ex oleo fotum
Anginas peculiariter ſideritis. Verum & reliqua genera hærbarum reddamus.

CaAI PLINI SECVNDI NATVRALIS HISTORlAE LBER. XxvVII.

„ Reliquabærbarum gener. C. f.
RESCIT apud me certe tractatu ipſo admiratio niqn earſs. Quintoch
maior copia hærbarum dicenda reſtat: ranto magis adorare priſcorũ in
iiuéiendo curã intradendo benignitatẽ ſubit. Nec dubie ſuꝑata hoc mõ
cc ppogſiet uideri ẽt rerũ naturæ ipſius munificẽtia:ſi humam opis eſſet ĩuen
tio. Nũc uero deorũ fuiſſe eã apparet: aut certe diuinã ẽt cũ hõ ĩuenerit
Euandemq; omnium parentem genuiſſe hæc & oſtendiſſe: nullo uitæ mi⸗
NL2ulo maiore. ſi uerum fateri uolumus, Scyticam hærbâ a mæotidis pa
ludibus & euphorbiã e monte atlate. ultraq; Herculis coldas & ipſo rerũ naturæ defectu:
pte alia britanicãà ex oceani ĩſulis extra terras poſitis:itẽ 4 æthiopidem ab exuſto ſ yd eribus
axe: Alias prærerea aliunde ulecro citroq; hanæ ſaluti in toto orbe terrarũ portare ĩmenſa
zomanæ pacis maieſtate nõ homines mõ diuerſis jnter ſe terris gentibuſq;: uerũ etiam mô
tes & excedentia in nubibus iuga: paſtuſq; pecorũ & bærbas quoq; inuicẽ oſlenda. ter

. =
☚

–BDe aconito: & panthera: & quæ extinguit᷑ aconitttto. Cca. il.
Ed antiquorũ curã diligẽtiaq; as poſſit ſatis uenerari:cũ cõſtet oĩ um uenenorum

J re mortẽ. Hoc fuit uenenũ quo iĩterẽptas dormiẽtes a Calfurnio Beſtia uxores. M
Cexcilius accuſator obiecit. Hĩc illa atroxporatio? eius ĩ digyto ea mortuas. Fabulæ narraue
re e ſpinis Cerberi canis extrahete ab ĩ feris Hercule.ldeoq; apud heracleã põticã ubi mò⸗
ſtrat᷑ eius ad ĩ feros aditus gigni. Hoc quoq; tamẽ ĩ uſu hũanæ ſalutis uertere. Scorpionũ
Gibus aduerſari experiẽdo aconitũ datũ ĩ uino calido. Ea eſt natura ut hoĩem occidat niſi
ĩ uenerit ꝗd ĩ hoĩe pimat.Cũ eo ſolo colluctat:uelut præſctius ĩuẽto ſolo. Hæc pugna eſt
cũ uenenũ ĩ uiſceribus reppererit. Mirũq; exitialia ꝑ ſe àbo cũ fuerĩt duo uenẽa ĩ hoĩe cõò
moriũtur: ut homo ſupꝑſit. Immo uero ẽt ferarũ remedia antiꝗ pdiderũt: demõſtrãdo qũo
uenenata quoq; ipſa ſanat᷑. orpeſcũt ſcorpiões acòiti tactu: ſtupẽtq; pallẽtes: & uĩci ſe cõ
fitent. Auxiliat᷑ eis helleboꝶ albũ tactu reſoluẽte. Ceditq; acõitù duobꝰmalis ſuo & oĩum
uod ſi ꝗs illa forte ab hoĩe excogitari potuiſſe credit ĩgrate deog ĩtelligit mũera, Tan
gur carnes acôito: necãtq; guſtu earũ patheras: niſi hoc fieret repleruras illos ſitus. Ob id ꝗ
32 pꝓdalianches appellauere. At illas ſtati liberari morte excremẽtoꝑꝶ hoĩs guſtu demõẽſtta
tũ. Quod certe caſu reptũ ꝗs?& quotiẽs fiat ẽt nüc ut nouũ naſi ꝗin feris rõ & uſus ĩter ſe
cxadi nõ poſſit. Quod omnium creaturarum conditor ſit deus. Ca. III.
1 ergo caſus hic ẽ ille: qui plurima inuenit in uita deus. Hoc habet nomẽ: per quẽ
intelligitur eadem & parens rerum oinnium & magiſtra utraq; cõiectura pari: ſiue
iſta quottidie feras inuenire:ſiue ſemper ſcire iudicemus. Pudendũq; rurſus omia
animalia quæ ſint ſalutaria ipſis: noſſe ipſa præter hominẽ. Sed & maiores oculorum quoc;
medicamentis aconitum miſceri ſaluberrime promulgauere: aperta profeſſioneimalũ qui
dem nullum ſine aliquao bono dicere. Fas ergo nobis erit qui nulla diximus uenenata: nũc

ris non plura quattuor ab radice leniter hirſuta. Radicem modicam tãà maro ſimilem mari⸗
no. Quare quidam tà maron appellauere. Alii lycoctonõ ex ea qua diximus cauſa. Radix in

Ronõ appellare mallent: quoniam procul & e longinquo odore mures necat. Naſcitur in

4 quid em nutriente. Hanc aliqui rationem nominis attulere. Alii quoniam uis eadem i mor
3 te eſſet quæ cotibus ad ferri aciem dererendam ſtatimc; gqugza ue locitas ſentirerur.
a 4n Iri De æthiopide:& amaranto: & aloe: & alcea. & alpho: & 2 Nn.: & androſace: & androſemo
2 1Sαα² & ambroſia: & anconi: & anagyro: & anonymo. Ca. lii.
per lEo , Ethiopis radix folia habet phlomo ſimilia: magna & multa: & hirſuta ab radice. Cau
oa J rrr. Aur. lem quadrangulum ſcabꝶ:ſimilẽ arctio:multis concauũ.In aliis ſemẽ candidũ ge/

ut cornua poſſint uideri. Præterea in æthiopia naſcuntur: & in ida monte troadis: & mel
ſenia. Colliguntur autũno: ſiccantur in ſole aliquot diebus: ne ſitum ſentiant Medentur

quæ ex æthiopia uenit: eximia eſt: atq; illico prodeſt. Amarantõ ferulacea eſt duorum pal⸗
morum altitudine: origano ſimilis Hore: bulbis aureis. Huius uſtæ nidor urinã cit uuluaq;
purgat: tanto magis inſidentibus cauſa. Cauſa hominis non hac ſed quoniam diutiſſume
non marcefcit. Aloe ſylæ ſimilirudĩem habet maior & piguioribus folus ex obliquo ſliria
ta. Caulis eius tenuis eſt rubens medio:non diſſimilis antherico. Radice una ceu palo ĩ ter
ra dimiſſa: graui odore: guſtu amara. Laudatiſſima ex india effertur: ſed naſcitur & in aſia:
non tamen ea utuntur: miſi ad uulnera recentibus foliis: mirifice enim conglutinat: uel ſuc
co: ob id in turbinibus cadorum eam ſerunt ut aizoum maius. Quidam & caulem ante ma
turitatem ſeminis incidunt ſucci gratia: aliqui & folia. Inuenitur & per ſe lachryma ad hæ⸗
rens. Ergo pauimentandum ubi ſata ſit cenſet ut lachryma non abſorbeatur. Fuere qui tra
derent in iudæa ſuper hieroſolimam matallicam eius naturam: ſed nulla magis improba eſt
neq; alia nigrior eſt: aut tumidior. Erit ergo optima pinguis ac nitida ruffi coloris friabiis
ac iocinoris modo coada facile liqueſcens improbanda nigra & dura: harenoſa quoq qi

H 2
H

⸗ weeſt ln II-BERBäS
“ nũ ꝗquæſo deos: ſit munus iſtud. Adeo romãos uelut alterãâ lucẽ dediſſe rebꝰumanis uidef

ociſſimũ eẽ aconitũ: & tactis quoq; genitalibꝰfœminini ſexus aĩaliũ eodẽ die ifer⸗

demonſtrare quale ſit aconitum uel deprehendi gratia. Folia habet cyclamini aui cucume

curuatur paulum ſcorpionũ mõ: quare & ſcorpiõ aliqui appellauere. Nec defuere ꝗ myo⸗

udis cautibus: quas aconas uocant. Et ideo aconitum aliqui dixere nullo iuxta ne puluerẽé

minum: radices nũeroſas longas. Plenas molles glutinoſas guſtu ſicanti. Creſcùnc;

uuiu is potæ in uino albo: iſchiadicis: pleureticis: faucibus ſcabris: decocta potu dãtur. Sed

4 Ctuin
elin
(öume

odlolut

gienunl
alunat c
Doloremc
cculotum
Grlivid
Ninis excut
Netumquo
bus uellil
Nomtist
io autce
Eilicfil
Cholsera
inetiora
munludü
Aceꝛfolia
tuorfoloon
turinpine⸗
ſusconuulii
morcdenſa⸗
nimpotioe
egullimgeo
lnigitame
lis Eed in
niliiminoer
cucummiste
neledinkien
ldeen
lculosinci
Cncbmac
Drur eo
neeſſtrror
Aimoisrut
comann
enitunqg.
Gtdachm
Poodetiſch
donerdra
Uemiſarob
Ulrrbus
ulkemun
dtebelie
leuinoloeg
hland
ſolamin
magi
inpoſcade
elite lee
lehore dle
mentespe
Uſtuin⸗

ldmnite⸗
2
uenenonn
docecleifen
ſumres
ddulenunne
Wtiilbin,
le. Aotion
n icni
gn in

enigieie

höſtrico gi⸗
Aicile
luo Acin
tmüena, Ta
luns Cbid
au dewögt⸗
Aulusicre
0. l
moͤge gi
un mülue
zuluenir
Wlorung,
nondl gi

Vepenarr uc

niaun ccue
ſmmilemmu⸗
ulrRaditin
tfuereg ⸗
NcuN
menlui
ennimm
Amtme
0.
PnareC
naidige
iCkig,
isA
Meiemmt
Nuditut.
gvouun
iatvolrig
n ciueſſun⸗
Plano fin
ceu o
tur din
nibnruli
Ulemmmend
ſomudd
Fuergailh

ſigegt

XXVII.

& guſtu intelligit᷑. Gũ ni adulteratur & acacia. Natura eius ſpiſſare: dẽſare: & leuiter calfa

cere. Vſus ĩ multis: & prĩcipalis aluũ ſoluere:cũ pene ſit ſola medicamẽetorũ:q ꝑ ſe id pᷣſtãt
Cõfirmat ẽt ſtomachũ:adeo ut nõ ĩ feſtet ulla uis cõtraria:bibit᷑ drachma.Ad ſtomachi ue
xo diſſolutionẽ ĩ duobus cyathis aquæ tepidæ uel frigidæ: coclearis mẽeſura bis ter ue ĩ die
ex ĩteruallis ut res exigit.Purgatiòis ẽt cauſa plurimũ tribus drachmis. Efficatior ſi pota
cea ſumat᷑ cibus.Capillũ fluẽtẽ cõtinet cũ uino auſtero capite in ſole contra capillũ puncto.
Dolorem capitis ſedat temporibus & frõti impoſita ex aceto & roſaceo. Dilutiorq; infuſa
oculorum uitia omnia ſanari ea conuenit. Priuatim prurigines & ſcabiẽ genagꝶ. Itẽ inſigni
ta ac liuida illita cũ melle:maxime pontico. Tonſullas: gingiuas: & omnia oris ulcera. San⸗
guinis excreationes ſi modicæ ſint: drachmæ pondere ex aqua: ſi minus ex aceto pota. Vul
nerum quoq; ſanguinem & undecũq; fluentẽ ſiſtit per ſe uel ex aceto. Alias etiam ẽ uulne
xibus utiliſſima ad cicatricẽ pducens. Eadem infergitur exulceratis genitalibus uirogꝑ con
dylomatis: rimiſcq; ſedis: alias ex uino: alias ex paſſo: alias ſicca per ſe: ut exigit mitigãda cu
gatio: aut coercenda. Hemorthoidum quoq; abundãtiã leniter ſiſtit. Dyſenteriæ infundit᷑
Et ſi difficilius cõcoquantur cibi: bibit᷑ a cœna modico interuallo. Et in regio morbo tribꝰ
obolis ex aqua. Deuorantur pilulæ cũ mellis decocto aut reſina terebinthina ad purgãda
interiora. Digytorum pterygia tollit. Oculorũ medicamẽtis lauat᷑: ut quod ſit harenoſiſſi
mum ſubſidat. Aut torretur in teſta: pẽnaq; ſubinde uerſotur: ut poſſ c æqualiter torreri.
Alcea folia habet ſimilia uerbenacæ: qᷓ & periſtereon cognominatur. Caules tres aut quat-

tuor foliorum plenos: florẽ roſæ: radices albas:cũ plutimum ſexcubitales: obliquas. Naſci
gur in pingui ſolo:nec ſicco. Vſus radicis ex uino uel ex aqua dyſentericis: aluo cita: & rup
tis conuulſis. Aliphon cauliculus eſt molli capite nõ diſſimilis betæ acre guſtatu ac lentũ:

mordenſq; uehementer & accẽdens. Aluum ſoluit in aqua mulſa addito ſale modico. Mi

nima potio duarum drachmarum: media quattuor: maxima ſex: ea purgatione quibus dat

e gallinaceo.Alſine:quã quidam myoſoton appellant:naſcit᷑ in lucis:unde & alſine dicta ẽ
Incipit a media hyeme.Areſcit æſtate media cum prorepit:muſculorum aures imitatur fo

liis. Sed aliam docebimus eſſe quæ iuſtius moyſotis uocetur. Hæc eadem etar quæ alline:

niſſi minor minuſq; hirſuta eſſet. Naſcitur in hortis & maxime ĩ parietibus.cũ terit᷑:odorẽ

cucumis reddit. Vſus eius ad collectiones inflamationeſq;. Quin emendat omnia quæ alſi

ne ſed infirmius. Epiphoris peculiariter imponitur. Item uredinis: ulceribuſq; cum farina
ordeacea. Succus eius auribus infunditur. Androſaces herba eſt alba amara ſine foliis: foh
liculos in cirris habens:& in iis ſemẽ. Naſcit᷑ in maritimis iſtriæ maxime. Datur hydropicis
drachmis duabus tuſa aut decocta in aqua uel aceto uel uino. Vehementer. n. urinas cit.
Datur & podagris: illinieurq; Idem effectus ẽ & ſemini. Androſemon: ſiuecut alii appella⸗
uere)aſtyron non abſimũle e hyperico: de qua diximus cauliculis maioribus denſioribuſq;
& migis rubentibus. Folia alba rutæ figura. Semẽ papaueris nigri Comæ tritæ ſanguineo
ſucco manantes. Odores tres in uſus. Gignitur in uineis. Fere medio autũno effoditur: ſuſ
penditurq;. Vſus ad purgandam aluum tuſæ cum ſemine potæq; matutino. uel a cæna dua
Kusdraciamis in aqua mulſa uel uino uel aqua pura: totius potionis ſextario. trahit bilem
Prodeſt iſchiadicis maxime. Sed poſtera die capparis radicem reſinæ permixtam deuorare
Oportet drachmæ pondere. Iterumq; unaeric ui interuallo eadem facere.A purgatione au
cem ipſa robuſtiores uinum bibere. infirmiores aquam. Impõitur & podagris & ambuſtis αι
uulneribus cohibens ſanguinem. Ambroſia uagi nominis eſt: & circa alias hærbas fluduas
fruricem unum habens denſum ramoſum:tenuem: trium fere palmorum. Tertia parte ra
dice bre uiore: foliis rutæ:circa imum caulem in ramulis ſemen eſt uuis dependẽtibus: odo
ge uinoſo:qua de cauſa botrys a quibuſdam uocatur ab aliis artemiſia. Coronãtur illa cap
padoces. Vius eius ad ea quæ diſcuti opus ſit. Anconin quidam ononida malunt uocare: ra
moſam: ſimilem fœnogræco:niſi fruticoſior hirſutiorq; eſſet:odore iucundo.Poſt uer ſpi
noſa. Eſtur etiam muria condita. Recens uero margĩes ulcerum erodit. Radix decoquitur
in poſca dolori dentium. Eadem cum melle pota caſculos pellit. Comitialibus datur in oxy
melitæ decocta ad dimidias. Anagyros quam aliqui acoton uocant: fruticoſa ẽ: grauis odo
xe:flore oleris: ſemen in corniculis non breuibus gignit ſimile renibus: quod dureſcit pet
menſes. Folia collectionibus imponuntur difficulterq; parientibus adaligãtur: ita ut a par

tu ſtatim auferantur. Quod ſi emortuus hæreat: & ſecundæ menſeſq; morentur: drachinæ
H H Se 1iii

Pr-

7

2%.

põdere bibuntur in paſſo folia. Sic & ſuſpirioſis dantur:& in uino uetere ad phalangiorũ

morſus. Radix diſcutiendis cõcoquendiſqʒ adhibetur. Semẽ cõmanducatũ uomitiones fa⸗

cit. Anonymos a non inueniendo nomine nomen ĩuenit. Affertur eſcythia celebrata & ab
Hiceſio non paruæ auctoritatis medico. Item ariſtogeton in uulneribus præclara ex aqua

tuſa & impoſita. Pota uero mamis præcordiiſq; percuſſis. Item ſanguinem excreãtibus. Pu
rauerunt & bibendam uulneratis. Fabuloſa arbitror quæ adiiciuntur: recente ea ſi uratur:

. Serdun aur xs ferruminai. OðM —.
6 . B,eA.YAανDe aparine & arctio: & no: & aſclepiade: & aſtere: uel hubonio: & aſcyro: uel aſcyroi
d⸗ Ne a Mde: & aphace: & de alcibiox & alectorolopho.’ Fvac Ruu1 CaDADa...Zℳ vVvVv.

Parinen aliqui omphacocarpon: alii philantropon uocant: ramoſam: hirſutam: qui⸗

Aon AN a nis ſenis ue in orbem circa ramos foliis per interualla: ſemen rorundum: durum:
6* *☚ concauum: ſubdulce. Naſcitur in frumentario agro: aut hortis: pratis ue aſperita⸗
gos fe etiam ueſtium tenaci. Efficax contra ſerpentes ſemine poto ex uino drachma: & contra

halangia. Sang uinis abundantiam exuulneribus imprimunt folia impoſita. Succus auriæ

us infunditur. Arction aliqui potius arcturion uocant: ſimilis ẽ uerbaſco foliis: niſi ꝙ hir⸗

v. ρNεſutiora ſunt: caule longo: molli: ſemine cymini. Naſcitur in petroſis: radice tenera: alba: dulł
ſ60 6—ιεâq/ßjf3coecoquitur in uino ad dentium dolorem: ita ut contineatur ore decoctũ. Bibitur pro

pter iſchiada & ſtranguriam ex uino. Ambuſtis imponitur & pernionibus. Fouentur eadẽ

cum radice ſemine trito in uino. Aſplenum ſunt qui hemionon uocant: foliis trientalibus
o 5 Kem ultis radice limoſa.cauernoſa:ſicut filiciscandida:hirſuta:nec caulem nec florem nec ſe

men habet: Naſcitux in petris: parietibus opacis: humidis: laudatiſſima in creta. Huius fo/

liorum iure in aceto decocto per dies.xxx. poto lyenem abſumi aiunt. Et illinuntur. Eadem

utem ſedant ſingultus non danda fœminis: quoniam ſterilitatem facit. Aſclepias folia he

deræ habet: ramos longos: radices numeroſas: tenues odoraras: florem aureum: graue ſe⸗

men ferularum. Naſcitur in montibus. Radices torminibus medentur: & contra ſerpentiũ

ictus non ſolum poru ſed etiam illitu. Aſter ab aliquibus bubonion appellatur: quoniã in⸗
guinum præſentaneum remedium eſt. Cauliculus foliis oblongis duobus aut tribus ĩ ca

cumine capitula ſtellæ modo radiata. Bibitur aduerſus ſerpentes. Sed & ad inguinum me

dicinam:ſiniſtra manu decerpi iubent: & iuxta cinctus alligari. Prodeſt & coxendicis dolo-
ri ad alligata. Aſcyroides ſimilia ſunt inter ſe:ſed aſcyron maiores habert ramos:qui aſcyroi
des uocantur ferulaceos omnino rubentes: capitulis paruis: luteis. Semen in cauliculis pu
ſilum:nigrum reſinoſum. Comæ tinctæ uelut cruentatæ. Qua de cauſa quidam hanc an⸗

droſemõô uocauere. Vſus ſeminis ad iſchiadicos potus duabus drachmis in hydromelitis

ſextario. Aluum ſoluit. Bilem detrahit. Illinitur & ambuſtis. Aphace tenuia admodum fo⸗

lia habet puſilla. Altior lenticula eſt. Siliquas maiores fert: in quibus terna aut quaterna ſe
mina ſunt nigriora & madidiora & minora lenticula. Naſcitur in aruis. Natura ei ad ſpiſſa
dum efficacior quã lenti. Reliquo uſu eoſdem effectus habet. Stomachi aluiq; fluctiones ſi
ſtit ſemen decoctum. Alcibion qualis eſſet hærba apud auctores nõ reppeti. Sed radicem
eius & folia trita ad ſerpentis morſus imponi & bibi iubent. Folia quantum inanus capiat
trita cum uini meri cyathis tribus: aut radicem drachmarum trium pondere cum uini ea/

dem menſura. Alectorolophos quæ apud nos criſta dicitur:folia habet ſimilia gallinaceæ
criſtæ plura: caulem tenuẽë: & ſemen nigrum in ſiliquis. Vtilis tuſſientibus cocta cum faba

preſſa melle addito:& caligini oculorum.Solidum ſemen coniicitur in oculum:nec turbat
ſed in ſe caliginem contrahit. Mutat colorem: ſed ex nigra albicare incipit: & intumeſcit⸗
ac per ſe exir. 2 V
3 Lum nos uocamus:græci ſymphiton petreum: ſimile cunilæ bubulæ: foliis par⸗

a uis granis tribus aut quattuor: radice a cacuminibus thymi: ſurculoſum: odora⸗
tum: guſtu: dulce: ſaliuam: ciens: longa radice: rutila. Naſcitur in petris ideoq;

petreum cognominatum. Vtiliſſimum lateribus: lyenibus: renibus: torminibus: pecto⸗

ribus: pulmonibus: ſinguinem reiicientibus: faucibus aſperis. Bibitur radix trita & iĩ ui
no decocta: & aliquando ſuperlinitur. Quin & commanducata ſiti ſedat: præcipuæq; pul

monẽ refrigerat. Luxatis quoq; imponitur: & conuulſis: lyeni interaneis. Aluum ſiſtit co⸗

ca in cineres. Detractis quoq; folliculis trita cum piperis nouem granis. & ex aqua pota.

Vulneribus ſanandis tanta præſtantis eſt: aut carnes quoq; cũ coguunt cõqꝗlutinet addita.

De alo. Ca. VI.

ð

ocnnthel
ſeiubeni
mliſimile
isduobun
ſerun eme
ſcoſuo./
1honroenb
us Multi
behelim
Genhuumn
luenpeem
doreiusin
figenrum
ſistribus
eninappel
duum Ter
nenturgen
ineneo ual
ſentecoqui
bieblinchi
Nitſtonach
mmlupelit.
Ruozdito
Pere Alale.
nchmnuce
lem terice
AAdito pule
Heclethon
Atadianto
cundallico
Teo lem
Oellorum
bgunezei
luna men
ler lele
ſele Knir
lumdrer
n,
eRe
mhüch

oniäint,
celebn
A x Ain
eitbiehn
meeaſiunn

4

unlii
hüunmel,
Gun:dmm
ris e loeniin
um:d co

cs Ae

ligniigti⸗
eneneadadh
tüdibruron
Povemurende
is tientlbus
Korem werte
nuins fo⸗
rur aen
nifllabe
um grele⸗
un ſeemiä

õ

Mtubusich
ingunun ne
endcs⸗
Zõ
idmbr⸗
nt
upmmnd
tenl
Wan
vmuschin
n Wier
gin
non fin
nhettutn

mmmeſa
V.
riolis⸗
Cun:otol⸗
geni .
–MIT

uocant hærba foliis duris cineracei coloris qualem in ſatis diximus: uiticulis longis callo
mali ſimile in acinis. Radix eius decocta in aquæ cyathis ternis additis uini cõmunis cya-

lierum emendar. Iſchiadicos quoq; uti hac hærba prodeſt hærba tuſa cum foliis & illita cũ
ſucco ſuo. Abſinthii genera ſunt plura. Santonicum appellatur a Galiæ ciuitate. Ponticũ
a ponto: ubi pecora pingueſcunt illot᷑ & ob idſine felle reperi untur. Neq; aliquod præſtä⸗
tius. Multũq; italico amarius. ſed medulla ponti dulcis. De uſu eius conuenir dicere hær⸗

riis tribus. Oporter & ſalem addi. Vetuſtiſſime in uſu eſt. Bibitur & madefacti dilutũ. Ita
enim appellatur hoc genus. Diluti ratio ut quiſquis fuerit modus aquæ: tegatur per tri⸗
duum. Tertium raro in uſu eſt:ſicut & ſuccus expreſſi. Exprimitur autem cum primum ſe
men turgeſcit madefactum aqua triduo recens aut ſiccum ſeptem diebns. Deinde coctum

præferre ſolemne haber. Anguſtius priore: minuſq; amarum:ſtomacho mimicum. Aluũ o.

. .. D XXViIl. .
Vnde & græci nomen impoſuere. Oſſibus quoq; fractis medetur. M”MðMM
⸗ De alaga & actea & ampleo agria & abſinthio. Ca. VlII,
Laga ruffa & ſcorpionũ ictibus. Actea graui foliorum odore:caulibus aſperis ge⸗-
à nicularis ſemine nigro: ut hæderæ: baccis mollibus. Naſcitur in opacis & aſperis &
aquoſis. Datur acetabulo pleno interioribus fœminarum morbis. Am pelos agria

ſis rubentibus: qualiter flos quẽ louis flimam appellauimus ignobilis: fert ſemen punici

this duobus aluum ſoluit leniter. Ideo hydropicis datur. Vuluæ uitia & cutis in facie mu

bæ facillimæ atq; inter paucas utiliſſime. Præterea ſacris po.ro. celebrate peculiariter. Siꝗ-
dem latinarum feriis quadrigæ certant in capitulo: uictorq; abſinthium bibit. Credo ſani
tatem præmio dari honorifice arbitratis maioribus. Stomachum corroborat & ob hoc ſa /
por eius in uina tranſfertur: ut diximus:bibitur & decoctũ aqua: ac poſtea nocte & die re
frigeratum ſub diuo decocti: ſex drachmis foliorũ cum ramis ſiuis in cæleſtis aquæ ſexta⸗

in æneo uaſe ad tertias decem heminis in aquæ ſextariis. xlv. Iterumq; præcolatum. Eiærba
lente coquitur ad craſſitudinem mellis quaſiter ex minore centaurio quæritur ſuccus. Sed
hic abſinthii inutilis ſtomacho capitiq; eſt: cum ſit ille decoctus ſaluberrimus. Naq; aſtrin
git ſtomachum: bilemq; detrahit. Vrinam cit. Aluũ emollit: & in dolore ſanat. Ventris ani-
malia pellit. Maliciam ſtomachi & inflãmationes diſcutit cũ ſale & nardo gallico:aceto exi
guo addito. Faſtidia abſterget. Concoctiones adiuuat. Cruditates detrahit cum ruta & pi
pere & ſale.Antiqui purgationis cauſa dabãt cũ marinæ aquæ ueteris ſextario ſeminis ſex
drachmis cum tribus ſallis & mellis cyatho. Efficacius purgat duplicato ſale. Diligenter au
tem teri debet propter difficultatem. Quidam & in polenta dedere ſupradictum pondus:
addito pulegio-Alii contra paraliſim. Alii pueris folia in fico: ſic ut amaritudinẽ fallerent
Faciletho racem purgat cum iride ſumptum. In regio morbo crudum bibitur cum appio
aut adianto. Aduerſus inflationes calidum paulatim ſorbetur ex aqua. Iocinoris cauſam
cum gallico nardo. Dyenis cum aceto aut pulte aut fico ſumitur. Aduerſatur fu ngis ex
aceto.Item uiſco. Cicutæ ex uino:& muris aranei morſibus. Draconi marino.Scorpionibꝰ
Oculorum claritati multum confert. Epiphoris cum paſſo imponitur. Sugilatis cum mel
le.Aures eius decoctum uaporis ſuffitu ſanat. Aut ſi manat ſanies cum melle tritum. Vri „
nam ac menſes ciunt tres quattuorue ramuli cum gallici nardi radice una cyathis aquæ⸗ ðð
ſex.Mẽſes priuatim cum melle ſumptum:& in uellere appoſitum. Anginis ſubuenit cum WMUDQ
melle & nitro. Epinyctidas ex aqua ſanat. Vulnera recentia prius quã aqua tangantur impo ..
ſitum. Prætereaq; capitis ulcera. Peculiariter ilibus imponitur cum cypria cæra: aut cum fi . reeI

co. Sanat & prutitxus. E. Boesnn
H De N Pballare: & hotryæ fruticoſa: & briuilla: & brio: & pupleuri: & cat mal ED
Lalla: & = cireeſio: & tgolo: & theligo: & crocodilo: & cynoſorchi: & chryſo 1
euculol& conferua. * α ſ ſ HHZ NaG

lla⸗
chano: & euc Ca. Vilt.
OIn danduam in febri. Nauſeas maris arcet in nauigationibus potum. Inguinum/
n tumorem in uentrali habitum. Somnos allicit olfactum: aut inſcio ſub capite poſi⸗
tum. Veſtibus inſertum tineas arcet. Culices ex oleo perunctis abigit: & fumo Iiſ⸗
uratur. Atramentum librarium ex diluto eius temperatum litteras a mufcis tuetur capila⸗
lum denigrat abſinthii cinis unguento roſaceoq; permixtus. Eſt & abſinthium marinum
quod quidam ſeriphium uocant: probatiſſimum in taphnis ægypti. Huius ramum iſiaci en Fe

1.
1

mollit, Pellitq; animalia interaneorum. Bibitur cum oleo & ſale: aut in farinæ trimeſtris —— l

ſorbitionem dilutum. Coquitur quãtum manus capiat in aquæ ſextario ad dimidias. Bal⸗
loten alio noĩe porrõ nigrũ græci uocant: hærbatn fruticoſam angulolſis caulibus: nigris:
hirſuris: foliis ueſtientibus: maioribus quãâ porri: & nigrionbus: graue olentibus. Vis eius
efficax aduerſus canis morſus: ex ſale foliis tritis impoſita. Item ad condylomata coctis ci
nere in folio oleris Purgar & ſordida ulcera cum melle. Botrys fruticoſa hærba eſt luteis
ramulis. Semen circa totam naſcitur: folia cicorio ſimilia. inuenitur in torrẽtium riꝑis. Nie
detur orthopnoicis, Hoc cappadoces ambroſiam uocant:alii artemiſiam. Brauylla ſpiſſan⸗

di uim habet cotonei mali modo: nec amplius de ea tradunt auctores. Briõò marina hærba

ſine dubitatione lactucæ foliis ſimilis rugoſa ueluti contracta:ſine caule ab ima radice ex
euntibus foliis. Naſcitur in ſcopulis maxime teſtiſq; terra comprehenſis. Præcipua ſiccan
di ei ſpiſſandiq; uis. Et collectiones omnes inflimationeſq; cohibendi: pracipue podagꝑræ:
& quicquid refrigerare opus ſit. Bupleuri ſemen ad ictus ſerpentium dari repenio:foueri⸗
plagas decocta ea hærba adiectis foliis mori aut origani. Catanancẽ theſſallã ha rb qua⸗
ſis ſit: a nobis deſcribi ſuperuacuum: ſit cum ſit uſus eius ad amatoria tantum. Illud nõ ab
re eſt dixiſſe ad tegendas magicas uanitates electam ad hunc uſum coniectura: quoniâ are
ſcens contrahe ret ſe ad ſpeciem unguium milui exanimati. Eadem ex cauſa & cemos ſile⸗=
bitur a nobis. Calla duorum generũů eſt. Vna ſimilis aro Naſcitur arationibus. Colligitur
anteᷓ inareſcat. Vſuſq; eoſdem habet quos aron. Bibitur quoq; radix huius ad exinanien⸗
das aluos: menſeſq mulierũ. tem caules cum foliis in leguminibus decodti ſanant tenaſ/
mon. Alterum genus cius quidã anchuſam uocant:alii rhinocliſiam. Folia lactucæ longio
12: plumola: radice rubr a: quæ ignes ſacros cum folio polentæ ſanat impoſi ita. Iocinetis au
tem uitia in uino albo pota. Circea ſtrychnò ſatiuo ſimilis eſt: flore nigro puſillo.Paruo ſe
mine ur milii naſcentis in quibuſdam corniculis radice ſen ipedali: triplici ferme aut qua⸗
druplici: alba: odorata: guſtus calidi. Naſcitur in apricis ſaxis. Liluitur in uino. Bibitunq;
ad dolorem uulue & uſtia. Macerari oportet in ſextariis tribus quadrantem radicis uſaæ
per noctẽ & diẽ. Tradit eadẽ potione ſecũdas ſemine. Lac minuit in uino aut mulſa aqua
ota. Circeſion cauliculus eſt tener duũ cubitorũ:triangulo ſimilis: foliis ſpinoſis circun
datus. Spinæ molle ſunt. Folia bouis linguæ ſimilia: minora: ſubcandida: & in cacnmina ca
pitulata: purpureaſq; ſoluuntur in lanugines. Hanc hærbã radicẽue eius adalligatã dolo/
res uaricum ſanare tradut. Crategonon ſpicæ tritici ſimile eſt: multis calamis ex una radi⸗
ce manantibus: multorũq; geniculorũ. Naſcirur in opacis:ſemine milii:uehementer aſpe⸗
ro guſtu. Quod ſi bibant ex uino ante cœni obolis tribus in cyathis aquæ totidem muliet
ac uir ante cõceptum diebus. xl. uirilis ſexus parrum futurum aiunt. Eſt & alia craregonos
quæ theligonos uocatur. Differentia intelligitur lenitate guſtus. Sunt qui florẽ cratego/
ni bibẽtes mulieres intra xl. diem concipere tradant. Eadem ſanant ulcera uetera nigra cũ
melle: explent ſinus ulcerum. Er atropha carnoſiora faciunt. Purulenta expurgant. Panos
diſcutiunt podagtas collectioneſq; omnes leniunt peculiariter màmarũ. Teophraſtus ar/
boris genus intelligi uoluit craregonon ſiue crategona: quã italia aquifoliũ uocat. Crocs
dilon chamæleontis hærbæ nigræ figuram habet: radice longa: æ qualiter craſſa: odoris a/
ſperi. Naſcitur in ſabuletis, Pôta ſanguinem per nares pellit copioſum craſſumq;. Atq; ita

lyenem conſumere dicitur. Cynoſorchii uel cyno ſarcimã aliqui orchin uocant: foliis olax

mollibus: ternis: paruiſq; ſemipedis longitudinis interra ſtratis: radice bulboſa:oblõga: du
plici ordine ſuperiore quæ dutior eſt: & inferiore quæ mollior. Eduntur ut bulbi cocti in
uineis forte inuenti. Ex iis radicibus ſi maiorẽ edant uiri mares generari dicuntur. Si mi/
norem fœmine alterum ſexum. In theſſalia molliorem in lacte caprino uini bibunt ad ſti-
mulandos coitus: duriorem uero ad inhibẽdos. Aduerſatur alter alteri. C hryſolachanum
in pineto lactuce ſimile naſcitur. Sanat neruos inciſos ſi confeſtim imponatur. Et alibi ge⸗-
nus cryſolachani tradit᷑ fiore aureo: foliis olei is. Coctum eſtur ut olus molle. Hiæi ba hæe
alligata morbũ regiũ habẽtibus: ita ut ſpectari ab iis poſſit: ſanate id malũ traditur. De cry

ſolachano nec ſatis dici ſcio: nec plura reperio. Nqꝙ & hoc uitio laborauere proximi utiq

hærbarii noſiri: quod ipſis notas uelut uulgares ſtrictim & nominibus tantum indicaue/
re: tanꝗᷓ coagula terræ aluum ſiſti: ſtranguriam diſſolui ſi bibatur ex uino & aqua. Cuculi
folia trita cum aceto ſerpentium idibus & ſcorpionum mederi. Quidam alio hanc no⸗
mine ſtrumum appellant a alii græce ſirygnon: acinos habet nigros. Ex iis cyathis ſucci

ntnli

u lliuſin

kemimnge
ieugſtn
zupucaro
ſarlalog
getdilcel
rofuecale
lelenore b
ceuo
D!
orurriüce
ſouinquo
ſsSnaraän
olltin fi
lipndiuin
Horum: ſub
luulllinirun
Pwronſim
Culanplitue
Gunouc i
Mlcturint
Entatits
ſemerilbben
kereinſaoe
umpilg
wcormelte
cllorkmung
unpitb
linarco
oodeninn
lnnti lefige
hbenbnen
Neunntlarne
funhlici
tlinerun
odoret
nlauet
laſtnu
eltera
doner Na
nctintt
Ctener
lentnen
umodolot
Contrateun
Unheeit
anicennen

1eaſlon
1 ec

ainilnh
uldus din
tbin izein
SãWãZM
dgent lrei

tümten e

tulaſiden⸗
omumdbetd
mnciceen
cpuln
ipve vocine
lcpenotfoveni⸗
bläibricn,
m. Hludno⸗t
ungvonii
1Acemos lle⸗
n Colionun
ad eninnien⸗
ilamant tenh,/
arlorgio
n huinerau

Cillobnole

tamenn gun
nino hebitug
mtict u
zuttnolla r⸗
ſeinolsdun
ncacmid.
tilieni c,
niscrnund
hemenrare

midenmid

Tinpod
Sori neg/
wermngncd
S
Bcßmtuia/
ucrt
nin
Urfolinn
chgr
ubichin
anen in
Pducrad
ſh

Z
leFe

b
miub⸗

cg

etonint
onten
n Cn
lo n⸗
ubi

credibili celeritate.

u kralrige

sum mulſi duobus medetur lumbis. Item capitis d oleribus eum roſacco ĩ fuſus. Ipa ſtru

mis illita ſanandis: peculiaris eſt: amplius maxime fluminibus. Conferua appellata a con/

terminando ſpongia aquarum duleium uerius quam muſcus aut hærba uilloſæ denſita/

tis atq; fiſtuloſæ. Curatum ea ſcio omnibus fere oſſibus confractis prolapſumi ex arbore
alta putatorem circundata uniuerſo corpori: quam ſuam inſpergentibus quotiens inare⸗
ſcat:raroq; nec niſi deficientem hærbam muta onel reſoluentibus conualuiſſe uix

uro ſiue calcifraga: & epicacti: uel helleporinę: & epimedio: & enneaphylo: & filicepteri: &
de femore bubuo. 1 g Ca. 8
QOrcco gnido color cocci: magnitudo grano piperis: maior uis ardens. itaq; in pane
c deuotatur ne durat cũ gulã cranſit. Huic uis præſentanea contracicutã. Siſtit aluũ
Dipſacos folia habet lactucæ: bullas ſpinoſas in dorſi medio caulem duorum cubi⸗-
vorum: iiſdem ſpinis horridum: genicula eius binis foliis amplectentibus: concauo: alarum

ſinu in quo ſubſiſtit ros ſalſus. In cacumine capitula ſunt echinata ſginis Ns ſcit᷑ in aguo⸗
141

ſis. Sanat rimas ſedis.Item fiſtulas decocta in uino radice uiq; dum ſit craſſitudo cæræ: utx
poſſit in fiſtula collirium mitti. Item uerucas omnium generum. Quidam & alarum quas
ſupra diximus ſuccum illinunt iis. Dryopteris filici ſimilis in arborwus naſcitur: tenui fo/
liorum: ſubdulcium inciſura: radice hirſuta. Vis ei cauſtica eſt. Ideo pſilotrum eſt radix
tuſa. lllinitut enim uſq; dum ſudores euocet.lterumq; & tertio: ita ne ſudor abluat. Dry⸗
phonon ſimilis hærba eſt: cauliculis tenuibus: cubitalibus circundatis utrinq; foliis: polli⸗-
cati amplitudine: & qualibus oxymirſine. Sed candidioribus mollioribuſqʒ: flore candido
ſamouci. Edunt cauliculos decoctos. Semine uero eius pipere utũtur. E latine folia habet
caſiæ: puſilla: piloſa rorunda: ſemipedalibus ramulis quinis ſeniſue a radice ſtatim folioſis

Naſcitur in ſegetibus. Acerba guſtu & ideo oculorum fluctionibus efficax. foliis cum po

lenta ttitis & impoſitis: ſubdito linteolo. Eadem cum lini ſemine cocta ſorbitionis uſu a di
ſenteria libecat. Empetron quã noſtri calcifragam uocant: naſcitur in montibus maritimis
fere in ſao quod propius mari fuerit. Salſa eſt. potaq; bilem trahit ac pituitas: quo longi
us magiſq; teritur: amarius ſentitur. Trahit aquam. Sumitur autem in iure aliquo aut in
hydormelite. Vetuſtate uires perdit. Recens urinas cit decoctum in aqua: uel tritum cal=-
culos frangit. Qui fidem proſſimo huic quærunt: affirmant lapillos qui ſufferuefiant una
rumpit. Epicactis ab aliis helleborine uocatur: parua hærba: exigui foliis iocineris uitiis uti

liſſima: & contra uenena pota. Epimedion caulis eſt non magnutn hedere foliis denis atq;
citur in humidis: & huic ſpiſ-

duodenis: nunꝗᷓ florens: radice tenui nigra graui odore. Na
ſandi refrigerandiq; natura. Fœminis cauenda. Folia in uino trira uirginum mammas co⸗
hibent. Eneaphyllon longa folia nona habet cauſticæ naturæ. Imponitur lana circundata:

ne urat latus: continuo enim paſtulas excitat: lumborum doloribus & coxendicũ utiliſſti-⸗

mum. Filicis duo genera nec florem habent:nec ſemen. Pterin græci uocant: alii blachnon
cuius ex una radice ꝗᷓ plures exeunt filices: bina etià cubita excedetes longitudine: nõ gra
ues odore. NHanc matre exſtimant.Alterũ genus thelipterin græci uocant: alii nympheopte
rin. Eſt autẽ ſingularis atq; nõ fruticoſa breuior molliorq; & dẽſior foliis ad radicẽ canicu
lata. Vtriuſq; radice ſues pingueſcũt. Folia utriſq; lateribus pinnata: unde nomẽ græci im

oſuere. Radices utriq; lõge in obliquũ: nigræ: pra cipue cũ inaruere. Siccari aute eas ſole

opottet. Naſcũtur ubiq;: ſed maxime frigido ſolo.Effodi debẽt uergilis occidetibꝰ. Vſus
radicis in trimatu tm̃: neq; ante neqʒ poſtea. Pellut interaneorũ aĩalia. Ex is tineas cũ mel
le. Cætera ex uino dulci triduo potæ. VItraq; ſtomacho inuriliſſima. Aluum ſoluit primo
bilem trahens:mox aquam. Meli us tineas cum ſcamonii pari pondere. Radix eius duo/
rum obolorum pondere ex aqua poſt unius diei abſtinentiam bibitur: melle præguſtato
contra teumatiſmos. Neutea danda fœminis: quoniam grauidis abortum: cæteris ſterilita
gem facit. Farina earum ulceribus tetris inſpergitur. lumentorum quoq; ceruicibus. Folia
cimicen necãt. Serpẽtẽ nõ recipiunt.ldeo ſuſterni utile eſt in locis ſuſpectis. Aſlæ etiam fu
gant nido.re. Fecere medici huius quoq; hærbe diſctimen. Optima maponica eſt. Secun⸗
da eaſſiopica. Femurbubulum appellarur hærba neruis & ipſa utilis: recens in aceto ac tri
ta ſale. Galapſis:aut ut alii galactobd olon: uel galion. Cauſem & folia habet urticæ leuio⸗
. & qux grauẽ odotẽ trita ted dant. Flore purpuseo. Naſcitur circa ſepes ac ſemitas ubi-

IX

7

De cocco guidio & diyopttris: & dryvophono: & elatine: & empeseſ

5

1Nen — W Us ad excitandum ubertatem lactis eam

que. Folia cauleſq;ʒ duritias & carcinomata ſanant exaceto trita & impoſita. Item ſtrumas

Panos & parotidas diſcutiunt. Ex uſu eſt & decocto ſucco fouere. Putreſcentia quoq; &
grangrenas ſanat cum ſale. Glaux antiquitus & galaton uocabatur cythiſo & lẽticulæ fo⸗
His ſumilis auerſa candidiora. Rami in uerram ſerpunt ꝗ
radice. Floſculi purpurei exeunt. Inuenitur iuxta mare. Co

lo: & galedrago: & holco: & Nxofiñ-

.

De glaucio:& glycyſide: & glaphalio fiue
ſteo: & hypopeſto. 64

Laucion in ſyria parthia naſcitur humilis hærba denſis foliis fere nkaueris mino
ribus tamen: ſordidioribuſq;: odoris tetri:guſtus amari cum.aſtrictione. Granum
nabet crocei coloris. Hoc in olla fictili luto circunlitum in clibanis calefaciunt:de⸗

inde exempto ſucco exprimunt eiuſdem nominis. Vſus eſt & ſucci & foliorum ſi terantur

aduerſus epiphoras: quæ uniuer ſæ uno impetu cadũt.Hinc temperatur collyrium: quod

medici diaglaucion uocant. Lactis quoq; ubertas intermiſſa reſtituit.Sumitur eius rei cau

ſa ex aqua. Elycyſide: qua aliqui peoniam aut pentorobon uocam: caulem haber duum
cubitorum: comitantibus duobus aut tribus ſubrutilum cute lauri folia qualia iſſatis pin
guiora rotundioraq; & minora. Semen in ſiliquis aliud grano rubente: aliud nigno. Duo
autem genera ſunt. Fœmina exiſtimatur cuius radicibus ceu balani longiores circiter octo
aut lex innærent. Mas plures babet: quoniam nonuno radice nixus eſt: palmi altirudine:
candidaq;. Ea guſtu aſtringit. Fœmine folia myrram redolent & denſiora ſunt. Naſcũturx
in ſiluis. Trad unt noctu effodiendas: quoniam pico martio impetum in oculos faciente in
terdiu periculoſum ſir. Radix uero cum effodiatur: periculum eſſe ne ſedes procidant.
Nlagna id uanitare ad oſtentationem rei fitum arbitror. Vſus in iis diuerſus. Rubra. enim

grana rubentis menſes ſiſtunt quindecim fere pota in uino nigro. Nigra grana uuluis me

dentur ex paſſo: aut uino totidem pota. Radix omnes uentris dolores ſedat in uino: aluũ
q; purgat. Sanat opiſthoronum:morbum: regiun renes: ueſicam. Matricem autem & ſto/
machum decocta in uino: aluumq; ſiſtit. Eſtur etiam contra malum mentis:ſed in meden/
do.iiii.drachme ſatis ſunt. Grana pigra auziliirur & ſuppreſſionibus nocturnis in uino po
ta quo dictum eſt numero. Stomacho uero & roſionibus & eſſe ea & illinire prodeſt.Sup⸗
urationes quoq; diſcutiuntur. Recentes nigro ſemine ueteres rubro. Vtrunq; auxilia/
tur a ſerpente percuſſis. Et pueris contra calculos incipiente ſtranguria. Glaphalium alii
camezeleéon uocant: cuius foliis albis mollibuſq; pro lomento utuntur. Sane & ſimilia ſur.
Datur in uino auſtero ad dyſenteriam: uentris ſolutiones. Menſeſq; mulierum ſiſtit. In/
funditur autem tenaſmo. lIllinitur & putreſcentibus ulcerum. Galedragon uocant XReno-
crates leuaccantho ſimilem paluſtrem & ſpinoſam. caule ferulaceo alto :cui ſummo capi

te innereat ſimile ouo. In hoc excreſcente ætate uermiculos naſci tradunt quos pyxide cõ
ditos adalligari cum pane brachio ad eam partem qua dens doleat: mireq; illico dolorem
tolli. Valere non diutius anno & ita ſi terram non attigerit. Holcus in ſaxis naſcitur ſiccis
Ariſtas habet in cacumine tenues culmo quale hordeum reſtibile. Hæc circa caput adalli-
gata: uel circa lacertum educit e corpore ariſtas. Hanc uidam ob id ariſtidam uocãt. Piyo
ris in tubo ſimilis: ſed minor & tactu aſperior. Vulneribus cõtuſa ræclate medetur. Ho⸗
loſteon ſine duritia hærba ex aduerſo appellata a græcis: ſicut fel dulce: tenuis uſq; ad ca⸗
pilamenti ſpeciem longitudine quattuor digytorum ceu gramẽ foliis anguſtis guſtu. Na
ſcitur in collibus terrenis. Vſus eius ad conuulſa rupta in uino pota. Vulnera quoq; con⸗
glutinat. Nam & carnes concoquuntur addita. Hypopeſton naſcitur in ſpims ex quibus
fiunt eneæ fulloniæ: ſine cauliculo: ſine flore:capitulis tantũ manibus & foliis paruis: mul
tis hærbacei coloris: radiculas habens albas: molles. Succus eatũ exprimitur æſtate ad ſo/

uendam aluum tribus obolis: maxime in comitialibus morbis & tremulis. hydropicis. Cõ⸗
tra uerrigines: ortopnoeas: palyſes incipientes. c .A4A w AWE
De hypogloſſa: & hypeco: idæa: hyſo Eprol Vrleontopetalo: lirapſo: litoſpeſmo: la⸗
pide uulgari: de limeo leuco. vnſrr r. —CA. XI.
. Vpoloſſa folia habet figura ſilueſtris mirti concaua ſpinoſa & in iis ceu linguas fo
h lio paruo exeunte de foliis. Capitis dolorem corona ex iis impoſita minuit. iype
coon in ſegetibus naſcitur: foliis rutæ. Natura eius eadem quæ papaueris ſucco.

SWð

uini ſeniue admodum tenues aàh
uitur in ſorbitione ſim ilagi/
qui hauſerint balneis uti conuentim.

lerbett
menſc*
loptlont
elut 4
Gnbectolt
ulactu
gngc
gnufieci
Uehementi
inuencume
Nocnetoli
oRrdirn⸗
ungener
ſongiorivu⸗
lr en
co Adorel
nonhhleſt
luquincune
iugci Gerit
Ktotundite
lsdhxren
Necquie
lumartealt
lwtba naſce
Cilöhlli,
gurianilc
ceſtaure
Aflumim
Hlohpide
Eulin
Uenenunca
Ggieaddi
Oportetdo
Cleucem
nteme.
Motnata.
etemei
Whienhan
ntorguor
laignie
Oendien
demedl
Korii
chade,

lemſumn

Aletllkei⸗
ole Umnr
Aähln

8
Apaleris d
done. Crnnum

Clefciunee

tumlitennen

Uprum el

dur einseiau
nuber duum
la Atui
ngno. Dr
Acäcierod
lni Aiudinen
n Münr
lostaenein
rocd
ERbnerim

TIüIrisme

tin ino: Aud
nmen ſo/
ledinweten
mis inwino
eroep
mmmg uin
Chntindl
ealnut
euniin
RℳRAB Nn⸗
ulomdd
itti
iocuhin
anluit
e

XXVII.

Ideæ hærbæ folia ſunt quæ oxymirſinæ adhærentis uelut pampini in quibus flos. Aluum
menſeſq; & omnem abundantiam ſanguinis ſiſtit. Spiſſandi cohiben diq; naturam habet.

Iſophillon uocant aliqui phaſelion: quoniam folium quod eſt aniſo ſimili in pampinos tor
quætur Capitula ſunt in ſummo capite tenuia: lenia ſeminis melanthii. Cõtra tuſlim & cæ

tera pectoris uitxia ex melle & aqua mulſa. Item iocineri utiliſſima. Lathyris folia habet mul

ta:lactucæ ſimilia tenuiora germina multa:in quibus ſemen tuniculis continetur: ut cap⸗
Paris: duæ cum inaruere eximuntur grana. piperis magnitudine: cãdida: dulcia: facilia pur

gatu. Hæc in cœna in aqua pura aut mulſa pota hydropicos ſanant. Trahunt & bilẽ. Qui

uehementius purgari uolunt: cum folliculis ipſis ſumunt eam: ſtomachum ledunt. Itac
inuentum eſt ut cum piſce aut iure gallinacei ſe umerentur. Leontopetalon alii rhopadion
uocant folio braſſicæ:caule ſemipedali:leni. Cuius ſemẽ in cacumine in ſiliquis cicerxis mᷣ

do. Radix rapæ ſumllis: grandis nigra. Naſcitur in aruis. Radix aduerſatur omnium ſerpen

tium generibus ex uino pota: nec alia res celerius proficit. Datur & iſchiadicis. Lycapſos
longioribus ꝗᷓ lactuca eſt foliis: craſſioribuſqʒ. Caule longo hirſutis: adnatis multis capitu
lis:fiore paruo: purpureo. Naſcit ur in campeſtribus. Illinitur cum farina hordeacea igni ſa
cro. Sudorem in febribus mouet ſucco aquæ calidæ ad nixto. Inter omnes hærbas litoſper
mo nihil eſt mirabilius. Alii quidem hexonycon uocant: alii dioſpyron:alii heraclion. Eiær
ba quincuncialis fere: foliis duplo maioribus quam rutæ: ramulis ſurculoſis craſſitndine
iunci. Gerit iuxta folia ſingulas ueluti barbulas: & earum in cacumimbus lapillos candore
& rotunditate margaritarum magnirtudine ciceris. Duricia uero lapidea. lpia qua pedicu⸗
lis adhæreant cauernulas habent & intus ſemẽ. Naſcitur in italia: ſed laudatiſſunum in cre
ta. Nec quicꝗᷓ inter hærbas maiore quidem miraculo aſi pexi. Tantus eſt decor uelut aurifi
cum arte alterius inter folia candicantibus margaritis tam exquiſita difficultas lapidis ex
hærba naſcentis. Iacere atq; humi ſerpere auctores tradunt. Ego uulſam non bærentem ui
di.Iis lapillis drachmæ pondere potis in uino albo calculos frangi: pelliq; conſtat: & ſtran/
guriam diſcuti. Neq; in alia hærbarum fides eſt. Vſus ſtatim ad quàcunq; medicinam nata.
Sic eſt autem eius ſpeties ut etiam ſine auctore uiſa ſtatim noſci poſſit. Lapis uulgaris iu⸗
xta flumina fert muſcum ſiccum canum. Hic fricatur altero lapide addita hominis ſaliua.
Illo lapide tangitur in petigo. Qui tangit dicit. Pheugete cantarides lycos agrios hymas
dioci.Limeũ hærba appellatur a gallis: qua ſagittas in uen itu tingunt medicamento quod
uenenum ceruarium uocant. Ex hac in tres modios ſalin ati addicur tantũ quantum in una
ſagita addi ſoleęt. Ita offa dimittitur in boũ faucibus in morbis-Alligari poſtea ad præſepia
oportet donec purgentur. Inſanire enim ſolent, Si ſudor inſequitut aqua frigida perfun/
li. Leuce mercuriali ſimilis nomen ex cauſa accepit per medium folium candida linea traſ
currente. Quare me ſoleucon quidam uocant. Succus eius fiſtulas ſanat. Ipſa contrita car⸗
cinomata. Fortaſſis eadem ſit quæ leucas appellatur. Contra omnia marina uenena efficax
Speciem eius auctores non tradunt: nec aliud quã ſilueſtrem latioribus foliis eſſe: effica⸗
tiorem hanc ſemine acriore. Lecographis qualis eſſer ſcriptum non reperi. Quod & magis
miror: quoniam utilis proditur ſanguinem excreantibus tribus obolis cum croco. Item ce
liacis trita ex aqua & appoſita. Profſuuio fœminarum. Oculorum quoq; meditamentis. &

explendis ulceribus quæ fiunt i tenęris partibus corporis.
De medio: –W . SS & natrice: & othone: & onoſma 6. 9nonordos
& oxiri: & * i: & poligono: &tleucantheino: & plytema: & phyllo: &
phellandrio: & phuleri: & poly grhiæg : & proſerpinaca: & de rhecoma de reſeca & ſtoe
chade. TesO.—.ν²„ C⸗. MU
Egio folia habet iridis ſatiue: caulem tripedalẽ: & in eo florem grandẽ purpureum
rotundum ſemine minuto:radicẽ ſemipedalem. In ſaxis opacis naſcitur. Radis dra
chmis.ii.cum melle menſes fœminarũ ſiſtit eligmate per aliquot dies ſumpto. Se/
men quoq; in uino tritum contra abũdãtiam feminarũ datur. Myoſota ſiue myoſotis leuis
hærba: caulibus pluribus ab una radice aliquatenus rubeutibus concauis ab imo: foliis an⸗
uſtis oblõgis: dorſo acuto nigris per interualla aſſidue geminantis & tenuibus caulicu/
Is ex taleis ꝓdentibus: fiore cæruleo. Radix digytali craſſitudine multis capillamentis fibra
ta. Vis ei ſtyptica & exulceratrix: iõq; egilopas ianat. Tradũt ægyptii mẽſes quẽ thiatĩ uo⸗
eĩt: die xxyii fere in auguſto mẽſe incurrẽte: ſiꝗs huiꝰhærbe ſucco in ungatur mane priuſꝗ

Ca. XII. Le ans

AAA

loquatur non lipiturum eo anno. Myagros hærba ferulacea eſt foliis ſimilis rubiæ tripe/
danea. Semẽe oleoſum: quod & fit ex eo. Mederur oris ulceribus perunctis hoc ſucco. hæt
ba quæ uocatur migina tribus foliis longis intubaceis: illita cicatrices ad colorem reducit.
Natrix uocatur hærba cuius radix euulia uirus hirci redolet. Hac in piceno a fœminis abi
gunt:quos mira perſuaſione fatuos uocant. Ergo ſpecies lymphantium hoc modo animo
rum eſie credimus: qui tali medicamento iuuentur. Odontides inter foni genera eſt cau⸗
liculis denſis ab eadem radice geniculatis triãgulis nigris geniculis. Folia parua habet lõ⸗
giora tamen quã Polyganum.Semen in allis hordeon ſimile florem purpureũ: puſillum.
Naſcitur in pactis. Decoctum cauliculorum eius iu uino auſtero quãtũ manus capiat:den
tium dolori medetur: ita ut cõtineatur ore. Othone in ſyria naſcitur: ſimilis erucæ perfora
tis crebro foliis flore croci quare quidam anemones uocauerunt. Succus eius oculorũ me
dicamentis conuenit. Mordet enim leuiter & calfacit aſtringitq; ſiccando. Purgat cicatri/
ces & nubeculas: & quicquid obſtat. Quidam tradunt lIauari: atq; ita ſiccatã digeri in pa/
ſtillos. Onoſma longa folia habet fere ad tres digytos in terra iacentia tria ad ſimilitudinẽ
anchuſæ inciſa ſine caule: ſine flore:ſine ſemine. Prægnans ſi edat eam aut ſupra gradia⸗
tur:hbortum facere dicitur. Onopordon ſi comederint aſini: crepitus reddeie dicuntur.
Trahit urinas & mẽſes. Aluum ſiſtit. Suppurationes & collectiones diſcutit. Oſiris ramu⸗
los fert nigros renues lentos & in iis folia nigra ceu lini. Semenq; in ramulis nigrũ initio:
dein colore mutato rubeſcẽs. Smegmata mulieribus faciũt ex iis. Radicũ decoctũ potum
ſanat arcuatos. Eædẽ priuſꝗᷓ matureſcat ſemen: cõciſæ & ſole ſiccatæ aluũ ſiſtunt: poſt ma
ruritatem uero colleétæ & in ſorbitione decoctæ reumatiſmis uentris medentur & per ſe
rritæ ex aqua cæleſti bibuntur. Oxis folia terna habet. Datur ad ſtomachũ diſſolutũ.Edũt
& qui euterocelon habent. Polyanthemum: quã quidam batrachion appellant: ca uſtica ui
exulcerat cicatrices: & ad colorem reducit. Eademq; uitiligines concorporat. Polygonum
græci uocãt quã nos fanguinariã: non attollitur a terra foliis rutæ ſimilis gramini. Succus
ecius infuſus naribus ſupprimis ſang uinẽ: & potus cũ uino cuiuſlibet partis proſuuiũ ex/
creationeſq; cruentas inhiber. Qui plura genera polygoni faciunt. hãc marẽ intelligi uo/
lunt: appellariq; a multitudine ſeminis aut dẽſitate fruticis calligonõ: alii polygonõa fre⸗
quentia geniculorum: alii halmada:alii carninothron: alii dema:multi myrtopetalon. Nec
non inueniuntur qui hãc fæminã eſſe dicant. Marẽ aut maiorẽ minuſq; nigrã & geniculis
denſiorẽ:ſemine ſub oĩbus foliis turgeſcentẽ. Quocũq; hæc modo ſe habeant: uis earum
eſt ſpiſare:ac refrigerare. Semine aluum ſoluunt largius ſumpto. Vrinã cient. Rheumatiſ-
mos cohibẽt. Qui u nõ fuere: nõ proſunt. Stomachi feruori folia ĩponũtur. Veſicæ dolori
illinũtur: & igmibꝰ ſacris. Succus & auribus purulẽtis inſtillat᷑: & oculorũ dolori per ſe. Da
bat᷑ & in febribus ante acceſſiões duobus cyathis in tertianis quaterniſue p̃cipuæ. Itẽ cho-
lericis:dyſentericis: & in ſolutione ſtomachi. Lertiũ genus oreon uocat᷑ in mõtibꝰ naſcẽs:
arundini teneræ ſimile: uno caule: denſis geniculis: & in ſe fractis. Foliis autẽ picæ: radicis
ſuperuacuæ inefficatius quã ſuperiora: peculiare iſchiadicis. Quartũ genus ſil ueſtre ap⸗
pellarur pene ardoris frutice radice lignoſa ſtipe cedri rubricundo. Ramis ſpatii binũ pal⸗
morũ nigris geniculorũ ternis quaterniſq; articulis. Huic quoq; ſpiſſidi natura. Sapor ma

li coronei. Dẽcoquitur in aqua ad tertias: aut aridi farina inſpergitur: & oris ulceribus: &

attritis partibus. Propter gingiuarũ uero uitia ipſa cõmanducãtur. Nomas ſiſtit: omniacq;
quæ ſerpunt aut difficilẽ cicatricem habent. Priuatim uero ſanat a mue facta ulcera. Her-
parii & ad anginas uruntur illa. Et in capitis dolore coronã ex ea imponunt. Et cõtra epi-
phoras collo circundant. Intertianis quidẽ ſiniſtra manu euulſam adalligant: adeo contra
profluuia ſanguinis. Nec ullãmagis aridã quã polygonũ ſeruant. pancration aliqui ſcillã
Ful appellare malunt: foliis albi lilii longioribus craſſioribuſq;. Radice bulbi magni co

ore ruffo. Aluum ſoluit ſucco cum farina erui ſumpto. VIcera purgat. Hiydropicis ſpleni
ciſq; cum melle darur. Alii decoquunt eã donec aqua dulcis fiat. Eaq; effuſa radicẽ teren⸗
tes digerũt in paſtillos ſole ſiccatos:& poſtea utũtur ad capitis ulcera:& cætera quæ repur
anda ſunt. Itẽ ad tuſſim quatũ tribus digytis apprehẽderint: in uino dantes. Et ad lateris
olores aut peripneumonicis eligma dantes. Propter iſchiada in uino bibendum. Et pro⸗
pter tormina menſeſce õ aliqui ſychen: alii meconion aphrodes uocãàt
ex nina radice tenuit fructificat: foliis rute paulo latioribꝰ ſemine ſub foliis rotũdo minus

ctoge
iemus:
toeltae
lmolie

(did no

ninaruis.
inkitun &
nundlyen⸗
zncie⸗Vi
lunrſecun⸗
Iuncaulecu
letnilluegu⸗
miliudin
tinfiarpe
lnngieſo
oherbacei
colidus Ra
ma Circun
gü ſmn
nellepotun
inen
ſioleucicat
llorubrol
lerbarei co
Ziorumg
cuüldeo⸗
wontibusf
Lerlſtmiik
chienteoli
Mturſenen
Nuemceuc
Rrpotune
lolinhr
=
Orntn 4
Ne keerexrie
Nnleui⸗
oſignſt
Ulinſcolo
nnſme
lreto,
ere i Au.
ſnaien
Neiis in
l Purnlen
oropnen⸗
em⸗ 1
lii
tucfed
ſentte
u Cicn⸗

nbirti
weluctaſt
Oremiedl,
1taminid
tmocomin⸗
eneneſtaau⸗
A hoberl⸗
kü:llln.
nuuchinden
eruck etien
Usocnlorüne
Muenccn,
dgeriing,
Aüiniirudnd
lpn gadi
ee dicunrun.
10ienn⸗
Pnigrüinito⸗
ecocti run
r dt I
nnt Aherſe
udbii
nt:uſtan
tPalommn
ummi Ncans
Nrobonüͦh
einrellgi vo/
oleowrtn
Geubi Nr
nagnann
Muis aun
Noummd
Cton
ugke
ulic⸗
ibutir
1 s
ſMuelne
miii ⸗
motn⸗
luds
Erormiag
larr er
ecom eh⸗
1ueoconn⸗
ingnic
bi ngnia⸗
chi en
nhinm
engnh
3 lis
Gun⸗ ip
rodezun

l
candido quà papaueris. Inter uites fere colligitur meſſibus. Siccaturq; cũ fructu ſuo ſub,
ĩectis aquis: in quas excidant. Hoc poto aluus ſoluitur. Bilis ac pituita detrahitur. Media
potio eit acceptabuli menſura in aqua mulſe heminis tribus & cibis inſpergitur obſoniif/
q; ad moliendam aluum. Peryclimenos fruticat m pſa ex interuallo duo folia habens ſub-
candida mollia. In cacumine autem ſemen inter folia durũ & quod difficile uellatur. Naſci
tur in aruis ac ſepibus conuoluens ſe aminiculis quibuſcũq; . Semen eius in umbra ſiccatũ
tunditur: & in paſtillos digeritur. Ii reſoluti dantur in uini albi cyathis tribus tricenis die-
bus ad lyenem: cunq; urina cruenta aut per aluũ abſumit quod intelligitur a decimo ſta⸗
tim die. Vrinam cient & folia decocta. Aquæ & ortopnoicis proſi unt. Partum quoq; adiu/
uant:ſecundaſ ; pellunt pota ſimili modo. Pelecinum in ſegetibus diximus naſci fructico
ſam:cauliculis: foliis ciceris. Semen in ſiliquis fert corniculorũ modo adiunctis termis qua
terniſue: qua legit nouimus amarum ſtomacho utilem. Additur in antidotis. Polygala pai
mi altitudinẽ pẽtit: in caule ſummo foliis: lenticule guſtu aſtricto: quæ pora lacti abundã/
tiam facit. Pontirris aut ur alii uoca nt paroenion uel neuras large fruticat: ſpinis retorrida
lanugine ſpiſſa: foliis paruis: rotundis: ramulis: longis: mollibus: lentis tenuibus:flore: lon
go:herbacei coloris:ſeminis nulli uſus:ſed guſtu acuto & odorato. Inuenitur in aquoſis
collibus. Radices habet duas aut tres binum cubirorũ in altitudine neruoſa candidas fir/
mas. Circunfoditur autũno & præciſo frutice. Dat ſuccum gũmi ſimilem. Radix mira uul
neribus ſanandis traditur: præcipueq neruis uel præciſis illica. Decoctum quoq; eius cum
melle porum diſſolutiones neruorum & infirmitates & inciſuras i uuat. Phalangires a qui
buſdam phalangion uocatur: ab aliis leucathemon: uel ur in quibuſdã exempl aribus inue
nio leucacatha. Ramuli ſunt ei nunꝗᷓ pauciores duobus in diuerſa tendentes. Flos cãdidus

lilio rubro ſimilis: ſemine nigro: lato ad lenticulæ dimidie figuram multo tenuiore: radice

hærbacei coloris. Hnius folio uel flore uel ſem ine auxiliatur contra ſcorpionum phalan⸗
giorumq; & ſerpentium ictus. Item contra tormina. Plytema qualis ſit deſcribere ſuperua
cuũ habeo:cum ſit uſus eius tantũ ad amatoria. Phylon a græcis uocatur hærba in ſaxoſis
montibus fœmina magis hærbacei coloris caule tenui: radice parua: ſemine rotundo: papa
ueri ſimili. Hæc ſui ſexus facit partus. Mares autẽ ſemine tantum differunt:quod eſt in⸗
cipiente oliua. Vrrunq; bibitur in uino. Phellandrion naſcitur in paluſtribus: folio apii. Bi
bitur ſemen eius propter calculos & ueſicæ in cõmoda. Phaleris thyrſum habet longum te
nuem ceu calamum in ſummo ſHore inclinatum. Semẽ ſimile ſeſamæ. Et hoc calculos fran
git potum ex uino uel aceto uel cũ melle & lacte. Item etiam uitia ueſicæ ſanat. Polyrrhi⸗
zon folia haber myrti radices multa. Hæ tuſæ dantur in uino contra ſerpẽtes. Proſunt &
Aeadrupedibus Draiorpinach hærba uulgaris eſt eximii aduerſus ſcorpiones remedii. Ea-
ẽ cõtrita addita muria & oleo anginã eximie curari tradũt. Præterea in quãtalibet laſſiru
ne recreari defeſſos:etiam cum obmutuerint:ſi ſubiiciatur linguæ. Si deuoretur. uomitio
nem ſequi ſalutarẽ. Rhecoma affertur ex iis quæ ſupra potum ſunt regionibus. Radix co
ſto nigro ſimilis minor & ruffior paulo ſine odore:calfaciens guſtu & aſtringens. Eadẽ tri

ta uini colorem reddit ad crocum inclinantẽ. Illita collectiones inflãmationeſq; ſedat. Vul

nera ſanat. Epiphoras oculorum ſedat ex paſſo lllita. Inſignita cum melle. Er alia liuentia
ex aceto. Farina eius inſpergitur contra cacoethe & ſanguinem reiieientes drachmæ pon/
dere in aqua. Dyſentericis etiam & ccœliacis ſi febri careant im uino. Sin aliter ex aqua. Fa⸗
cilius teritur:ꝛ nocte antecedente madefacta. Datur & decoctum eius bibendum duplici mẽ
ſura ad rupta conuulſa contuſis ex ſublimi deuolutis. Si pectoris ſint doſores additur pi⸗
peris aliquid & myrrhe.Si diſſolutio ſtomachi ex frigida aqua dimittit᷑: ſiue intus ſiue ex⸗

tvra purulentis excreationibus. Item epaticis: ſpleneticis: ſchiadicis ad renum uitia: ſuſpiria

ortopneas. Arteriæ ſcabricias ſanat expaſſo tribus oholis potis trita: aut decoctum eius. Li
chenas quoq; ex aceto impoſita purgat. Bibitur cõtra inflationes: & perfricationes: febres

frigidas: ſingulrus tormina:aſperitates: capitis grauitates: mellancholicas uertigines: laſſi⸗

tudinẽ: dolores & conuulſione. Circa Ariminum nota eſt hærba: quam reſedam uocant:
Diſcutit collectiones inflammationeſq omnes⸗ Quf curant ea: addunt hæc uerba. Reſeda
morbos reſeda: ſciſne ſciſne quis pullos egerit: radices:nec caput nec pedes habeant. F æc
ter dicũt: totiẽſq; deſpuũt.Stoechas in inſulis tantũ eiuſdẽ noĩs gignit᷑ odorata hærba: co
ma hyſopi:amara guſtu. Menſes cit potu:pectoris dolores leuat. Antidotis quoq; miſcet.

4 ” Alee Wia al⸗ rde en A. f.
äs
7& goni: & trago: & tragologo: & ſpedile. Et quod guigam morbi quibuldam non ſun genr
—e buass ,CLCLC... Ahlhliif.
OQOlanum græci ſttichnon uocant: ut rradit Cornelius Celſus. Huic uis reprimendi

(trefrigerandiq;: gmion eulere habet apii: folia latiora: & maxime circa ſtolones
mulcos:quorum aſi

der:ſuccoſa:mollis: Cortex eius foris niger: intus pallidus. Odor mirrhæ habet qualitate

ungde & nomen. Naſcitur & in ſaxoſis collibus in terrenis. Vſus eius excalfacere:extenuare
Vrinam & menſes ciunt folia & radix. Aluum ſemen ſiſtit: Radix collectiones & ſuppura-
tioneſqʒ non ueteres. Item duritias diſcurit illita. Prodeſt & contra phalangia ac ſerpẽtes

admixto chancri aut polline: aut melyſſophyllo in uino pota: ſed particulatim: quonià uni

uerſa uomitione mouet. Qua de cauſa aliqũ cũ ruta datur. Medetur tuſſi & ortopnoeæ
ſemen uel radix. Item thoracis aut lyenis & rernũ & ueſicæ uitiis. Radix autem ruptis cõ⸗

uulſis. Partus quoq;ʒ adiuuat: & ſecundas pellit. Datur iſchiadicis cũ cretaneo in uino fu⸗

Qdores ciet & ructus. Ideo inflationẽ ſtomachi diſcutit. Vulnera ad cicatricem perducit. EꝝZzʒ
primitur ſuccus radicis utilis & fœminis: & thoracis: præcordiorumcq; deſideriis. Calfacit
enim:& concoquit & purg at. Semen peculiariter hydropicis darur potu: quibus & ſuccus

illinitur & malagmare cortice arido. Et ad obſonia utuntur cũ mulſo & oleo & garo ma/
zime in elixis carnibus ſimul. Concoctiones facit. Sapore ſimillima piperi. Eadem in dolo

lore ſtomacho efficax. Telephion portulacæ ſimilis & caule & foliis. Rami a radice ſer/

enti:octoniq; fructificant: foliis craſſis carnoſis. Naſcitur is cultis & maxime inter uites.
Ililinitur lentigini: & cum inaruit: teritur.lllinitur & uitiligini: ternis fere menſibus ſenis
horis noctis aut diei: poſtea fariua hodeacea illiuitur. Mederur: & uulneribus & fiſtulis

FTrichomanes adianto ſimilis eſt exilius modo nigriuſq; toliis lenticulæ denſis: maris ad⸗=
uerlis inter ſe. Decoctum eius ſtrangurias ſanat in uino albo potu addito cymino ruſtico-
Succus cohibet capillos defluentes: aut ſi effluxerint. Alopeciaſq; denſat tritum & in oleo

illitum. Sternutamenta quoq; guſtu mouet. Thalietrum folia coriandri habet pinguiora

paulo: caulem purpureum. Naſcitur ubiq;: præcipuæ in capeſtribus. Medentur ulceribus

olia cum melle Thlapſe duum generum eſt anguſtis foliis digytali lõgitudine & latitu⸗/

dine in terram uerſis: in cacumine diuiſis: cauliculo ſemipedali: non ſine ramis peltarũ ſpe
cie ſemine incluſo lẽticulæ effigie: niſiꝙ infringitur: unde nomẽ. Flosalbicat. Naſcitur in
ſemitis & ſepibus. Semen aſperi guſtu. Bilem & pituitam utrunq; extrahit. Modus ſumen
di acetabuli menſura. Prodeſt & iſchiadicis infuſum: & donec ſanguinẽ trahat. Mẽſes quo

q, cit: fed partus necat. Alterũ thlapſen aliqui perſinocapa uocãt latis foliis: radicibus ma/

gnis. Et ipſum utile iſchiadicorũ infuſioni Prodeſt & inguinibꝰ urrũq;. Præcipitur ut qui

colligit. dicat ſi umere ſe cõtra inguina & cõtra oẽs collectiões & cõtra uulnera: unaq; ma⸗=
nu'tollat. Tragonia hærba qualis ſix nõ tradit᷑. Credo & falſũ eſſe pxmiſſũ. Democriti. Por

tcétoſum eni eſt adalligatã rriduo aſumere lIyenes. Tragonis: ſiue tragion naſcitur in creta
chm inſula in maritimis: iunipero ſimilis & ſemine & folio & ramis. Succus eius lacteus in
gũmi ſpiſſatus uel ſemen impoſitione ſpicula e corpore eiicit tunditur recens: & cũ uino

illinitur aut ſicca farina cũ melle. Eadem lactis abundantiam facit: mamiſq; unice medetut
Eſt & alia hærba tragos quã aliqui ſcorpion uocant. ſemipede alta fruticoſa:foliis puſillis

racemis rubentibus grano tritici acuto acumine: & ipſa in maritimis naſcens. Huius ramo⸗

rum.x. aut. xii. cacumina trita ex uino pota cæliacis: dyſentericis: ſanguinem excreantibus
menſiumcq; abundãtiæ auxiliantur. Eſt & tragologon: quem alii comen uocãar. Caulem ha
bet paruum: foliis croci. radice longa:dulci: ſuper caulem calice lato: nigro. N aſcit᷑ in aſpe

ris ſine uſu. Er de hætbis quidem memoria digna hactenus accipimus: aut cõperimus. In
fine earum admonere non ab re iudicamus: aliis alias uirum ætates eſſe. Longiſſimo tem-

pore durat elarteri um:ut dizimus. Chameleon nigre. xl. annis. Centaurium non ultra duo

decim. Peucedanum & ariſtolochia ac uitis ſilueſtris anno in umbra'ſeruãtur. Et animali⸗
um quidem cæterorum nullum aliud radices a nobis dictas attingit: excepta ſpondile: quæ
omnes perſequitur. Genus id ſerpentis eſt. Ne illud quidem dubitatur: omnium radicum

nu exiliunt pinguia ad terrà infracta:odore medico cum qua/
dam acrimonia iucundo colore: in luteum langueſcente: a capitibus cauliũ orbiculato ut
apii ſemine rotũdo: nigro qui areſcit incipiẽte æſtate: radix quoq; odorata guſtu acri mor

vcek
be
ui
igluntin
aghn

eetio grec

fugtubann
ſrunanim
ſobin uet
ſitaretnala
Cbusinſerun
nonghrone⸗

ML

Qinomen
mminoremgra
Ios etlam glton
Püinkcäin
Monuileepen
Aſentinuen.
Nunequrin
Aullistume
incfkicnlra
cllrconi
horlleillien
ſimcniname
Nkubrcinig
ercos
luſgad el
nopodonn
hunamextz
Meniteuert
onewintn
lGnnind
ton ecktit
garter. D
Sſeadali
Reclonine
Remon,
motbibr
tqgue eri
lehtez
Uun wort

ngeah
Nrimert
A.
nünpinend
holone

Ctinlue

ulrrinen
derglin
Aeenennne
eaſorn,
ux ſahin
mqvoni ani
Aanopnder
wrt o⸗
inuind u⸗
nnkr
kenis Clen
ibmälun
opron
Euemind
niandiele
weinteruins
venlbonſen
dus Afluin
Nsenmi
nnionſ
umaͤolo
l vion
nin
rälun/
umiſe
4MA
Mduhnn
. Mae
nichun/
weiurgu
. D img⸗
mmainla⸗

Gtmncean

ulatuin
Ktüninn

XXVIII.

uim effectuſq; minui:ſi fructus prius matureſcant. Item ſeminũ ante radice propter ſuccù
inciſa. Reſoluitur autem omnium uis conſuetudine. Et deſinunt prodeſſe cum opus eſt:
ue quottidie in uſu fuere: æque ꝗᷓ nocere. Omnes uero herbæ uehemétiores effectu uiri⸗
puſq; ſunt in frigidis locis & in aquilonis. Item ſiccis. Sunt & gentium differentiæ non me
diocres. Sicut accepimus de tineis lombriciſq; ineſſe ægypti arabiæ ſyriæ ci liciæ populis. E

diuerſo græcie phrygiæ omnino non naſci. Minus id mirum quã ꝙ in confinio atticæ boe

tiæq; thabani innaſcuntur: cum abſin t athenienſibus. Quæ contemplatio aufert nos ad ip

ſorum animaliũ naturas. Ingenitaſq; iis uel certiores morborum omnium medicinas rur⸗-

ſus. Enim uero uerum omuium parens nullum animal ad hoc tãtum ut paſceretur: aut alia

ſatiaret:naſci uoluit. Quin artes ſalutares inſeruit & uiſceribus. Quippe cum ſurdis etiam
rebus inſeruit. Tum uero illa animæ auxilia preſtantiſl ma ex anima alia eſſe uoluit con⸗

cemplatione ante cuncta mirabili.

CABII PLINII SECVNDI NATVRALIS HFPSTORIAELBER. XXVII.

PROEMIVM.

De medicinis ex animalibus. Ca. I.

ICTEA erant omnium rerum naruræ inter cælum ac terram naſcentiũ:
reſtabantq; quæ ex ipſa tellure fodiuntur: ſi non herbarum ac fruticum
tractata remedia auferrent tranſuerſos ex ipſis animalibus quæ ſanatur
reperta maiore medicina. Qui ergo diximus herbas & florum imagines:

ac pleraq; inuentu rara ac difficilia: iidem tacebimus:quid in ipſo homĩe

proſit homini? cæteraq; genera remediorum inter nos uiuentiagcum præ
JMUẽ ſertim niſi carenti doloribus morbiſq;: uita ipſa pœna fiat. Minime uero
Quin omnem inſumemus operam licet faſtidii periculum urgeat quando ita decretũ eſt

mmnorem gratiæ quã utilitatum uicte reſpectum habere. Quinimo externa quoq; & barba

ros etiam ritus indagabimus. Fides tantum auctores appellet. Quanquà & ipſi còſenſu pro
prii iudicii ita eligere laborauimus: potiuſq; curæ rerum: quam copiæ inſtitimus. Illud ad
monuiſſe perquam neceſſarium eſt:dictas iam a nobis naturas animalium:& quæ cuiuſq;
eſſent inuenta. Neq; enĩ minus profuere medicinas reperiendo: quam proſunt præbendo.
Nunc quæ in ipſis auxilientur indicari: necq; illic in totum omiſſa. Itaq; hæc eſſe quædam
lia: illis tamen connexa. Incipiemus autem ab homine: ipſum ſibi exquirentes: immeſa ſta
tim difficultate obuia. Sanguinem nanq; gladiatorum bibunt: ut bibentibus populis pro⸗

cul ſint comitiales morbi. Quod ſpectare facientes eadem harena feras quoq; horror'eſt. At

percule illi ex homine ipſo ſorbere efficaciſſimum putant calidum: ſpirantemq;: & una ip⸗

ſam animam ex oſculo uulnerum cum plagis: hoc. Omnium ferarum quidem animo ferio
re fas ſit dixiſſe humano. Alii medullas crurum quærunt & crebrum infantium. Nec pa uci
apud græcos ſingulorum uiſcerum membrorumq; etiam ſapores dixere. Omnia perſecu,
ri uſq; ad reſegmina ungui um. Qualis uero ſanitas uideri poſſit ferã ex homine fieri. Qui
morbo dignum non ipſa medicinæ gratia. Egregia hercle fruſtatione ſi non proſit. Aſpici

humana exta nefas habetur: quãtomagis mandi? Quis iſta inuenit oſtentae Tecum enim

res erit euerſor iuris humani: monſtrorumq; artifex: qui primus ea condidiſti. Feciſti cre/
do ne uita tui obliuiſcererur. Quis inuenit ſingula membra humana mandere. Qua con-
iecurs ijndu dus Qunn poteſt medicina iſta originem habuiſſe. Quis ueneficia innocen-

tiora efficit ꝗᷓ remedia. Eito barbari externiq; ritus inuenerint. Etiam ue græci ſuas fecere

has artes. Democriti eſtat commendatiões ad alia noxii hominis & ex capite oſſa plus pro
deſſe: ad alia amici: & hoſpitis. Iam uero ui interempti dente gingiuas in dolore ſcarificari
Apollonius efficaciſſimum ſcripſit. Miletus oculorum (ſuffuſiones felle hominis ſanari.

Artemon caluaria interfecti: igneq; cremati propĩauit aquam in fonte noctu comitialibus

morbis. Ex eadem ſuſpendio interempti catapotia fecit cõtra canis rabidi morſus Antheus

Atque etiam quadrupedes homines ſanauere: contra inflatiõées boum perforatis cornibus

inſerentes oſſa humana. Vbi homo occiſus eſſet aut crematus ſiliginem quæ pernoctaſſet:

ſuum moxbis dando. Procul a nobis noſtriſq; litteris abſint iſta. Nos auxilia dicemus non

piacula. Sicubi lactis puerperum uſus mederi porerit: ſicubi ſaliua tactus ue corporis cœæte
raq; ſimilia. Vitam quidem non adeo extendendam cenſemus: ut quoquomodo per trahẽ
da ſit. Quiſquis es talis æquæ moriere etiã cum obſcẽus uixeris: aut nefandus. Qua prop/
ter hoc primũ quiſq; ĩ remediis animi ſui habeat: ex oĩbus bõis quæ homini tribuit natu/
ra: nullũ melius cc tẽpeſtiua morte. In eaq; id optimũ qdᷣ illam ſibi quiſq; pᷣſtare poterit.
An ſitĩ medendo aliqua uis uerborum & ſanari & depelli. Kca II.
X homine remediorum primum maximæ quæſtionis: & ſemper incertæ eſt: ualent
e ne aliquid uerba incantamenta carminũ. Quod ſi uerum eſt homini acceptum fieri
orvoportere conueniet: ſed uiritim ſapientiſſimi cuiuſq; reſpuit fides. In uniuerſũ ue
zo omnibus horis hominis credit uita: nec ſentit. Quippe uictimas cædi ſine præcatione nõ
uidetur referre: nec deos rite conſuli. Præterea alia Iunt uerba impetrantis: alia depulſoris
alia cõmentationis. Vidimuſq; certis præcationibus obſecraſſe ſummos magiſtratus. Ec ne
quid uerborum prætereatur aut præpoſterum dicatur: deſcripto præire aliquem. Rufuſa;
alium cuſtodem dari qui attendat: alium uero præponi qui faueri linguis iubeat. Libicine
canere: ne quid aliud exaudiatur. Vtraq; memoria inſigni: quotiens ipſæ diræ obſtrepenteſ
nocuerint: quotiens ue precatio errauerit. Si repente extis adimi capita uel corda: aut gemi
nari uictima ſtante acciderit. Duratq; immenſo exemplo. Deciorum patris filiiq; quo ſe de
nouere carmẽ. Extat Tutiæ ueſtalis inceſtæ præcatio: qua uſa aquam tulit ĩ cribro: anno ur
bis. Romxæ. dc. nono Boario uero in foro græcum græcamq; defoſſos aut aliarum gentiũ
cum quibus'tum res eſſe: etiam noſtra ætas uidit. Cuius ſacri precationem qua ſolet præire
quindecin uerum collegii magiſter: ſi quis ſegat: profecto uim carminum fateatur Ea om
nia approbantibus octingentis. xxx, annorum euentibus. Veſtales noſtras hodie credimus
nondum egreſſa urbe mancipia fugitiua retinere in loco precatione. Quod ſi ſemel reci⸗
piatur ea ratio: & deos preces aliquas exaudire: aut ulli moueri uerbis: confitendum ſit de
tota coniectatione. Priſci quidem noſtri perpetuo talia prodidere. Difficilimumq; ex iis ẽt
fulmina eliei ut ſuo loco docuimus. L. Piſo primo annalium auctor ẽ Tullum FHioſtilium
regem ex Numæ libris eodem quo illum ſacrificio Iouem cælo deuocare cõatum: quonia
parum rite quædam feciſſet fulmine ictum. Multi uero magnarum rerum fata & oſtenta
uerbis permutari. Cum enim in tarpeio fodientes delubro fundamenta caput humanum
inueniſſent: miſſis ob id a ſe legatis ethruriæ celeberrimus uates Olenus Calenus praclaz-
rum id fortunatumq; cernens: interrogatione in ſuam gentem tranſferre: ſcipione prius
dererminata templi in magine in ſolo ante ſe. Hoc ergo dicitis romani hic templum Iouis
optimi maxime futurum eſt⸗Hic caput inuenimus. Conſtantiſſuna annalium affirmatio⸗
ne tranſitum fuiſſe fatum in ethruriam: ni præmoniti a folio uatis legati romani reſpondiſ
ſent: non plane hic: ſed romæ inuentum caput dicimus. Iterum id accidiſſe tradunt cum in
faſtigium eiuſdem de lubri præparatæ quadrigæ fictiles in fornace creuiſſent.Et iterum ſi
mili modo retentum augurium. Hæc ſatis ſint exemplis: ut appareat oſtentorum uires &
in noſtra poteſtate eſſe: ac prout quæq; accepta ſunt ita ualere. In augurium certe diſcipli⸗
na conſtat: neq; diras aues: neq; ulla auſpicia: pertinere adeo: qui quãq; rem ingrediẽtes ob
ſeruare ſe ea negaverinrcau munere diuinæ indulgentiæ maius null um eſt. Quin etiam
& legum ipſarum in. xii. tabulis uerba ſunt: qui fruges excantaſſet. Et alibi. Quin malũ car
men incantaſſet. Verrius Flaccus auctores ponit: quibus credat: in oppugnationibus ante
omnia ſolitum a romanis ſacerdotibus euocari deum cuius in tutela id oppidum eſſet: pro
mittiq; illi eundem aut ampliorem locum apud romanos cultum ue. Durat in pontificum
diſciplina id ſacrum. Conſtatq; ideo occ ultatum in cuius dei tutela roma eſſet: ne qui ho
ſtium ſim li modo agerent. Defigi quidem diris deprecationibus nemo non metuit. Fiuc
pertinet: ut ouorum quæ exorbuerjit quiſq; calices cochlearumq; protinus frangi:aut eaſ⸗
dem cochlearibus perforari. Hinc Theocriti apud græcos: Catulli apud nos: proximeq;
Virgilii incantamentorum amatoria imitatio. Figulinarum opera multi rumpi credunt ta
li modo:Non pauci etiam ſerpentes ipſos recantari. Et hunc unum eſſe ipſis in elleum:
contrahiq; mailorum cantu etiam in nocturna quiete.Etiam arietes incendiorum depreca
tionibus conſcribuntur. Nec; eſt facile dictu: & externa uerba atq; ineffabilia derogant fi
dem. Vadius etiam latina inopinata: & quæ ridicula uideri cogit animus ſemper aliquid iI
menſum expectans ac dignum deo mouendo: immo uero quod numini imperet. Lixit

onewsp
cusichiad
(remdi
iſenid
Auban io
icn prünnun
blcslul
nusadotati
Nlacrumi
fomteſtan
hementiore⸗
nasponorun
odenn
Naduntbe⸗
zimnprxl
ctcuoxcon
Aigbi niſn
Miſimens
Nligionesn
Niin polli⸗
Clcllumre
Cedunc Ful
lonenlapr
leconuiuam
chis iti con
Goam conuin
hoſter uſte
Obus negot
Meron n
Hompuner
Nolzoſuste
Gtaauguri
niiscan
Minsquia
nisRoman
ſoconteck⸗
itlerorei
ularterite
nuprirepe
eigredic
indlo N
künnetit⸗
Ebesoner
enocſti
tligfent
Or
1 l
„ di
ſrte⸗
ie

1 koru
into 1

coher dli

10 don,

tudat n
e oent
1 1
maknln
Cehemn ſen
Nniuei e
Drcated
Uncepuln
Urmubtte
üſteennt
ingoolece
nbrommout
nllagerr
enmn bn
lſacu⸗
lendunſtoe
umaüi
Lun gani
1à enn
bummmum
Nns Mce
ione
1Mmd
minhentk⸗
untcunin.
Euinni
Umnlitin 4
mealagi⸗
gelitl S
Oumneram
Nnnü
Gibus mni⸗

onrfon

euheg

XXVIII.
Homerus profluuium ſanguinis uulnerato fœmine Vlyxem inbibuiſſe carmie. Theophra
ſtrus iſchiadicos ſanari. Cato prodidit luxatis mẽbris carnem auxiliari. M, Varro podagris.
Cæſarem dictatorem poſt unum ancipitem uehiculi caſum ferunt ſemper ut primum con
ſediſſetcid quod pleroſq; nunc facere ſcimus) carmine ter repetitio ſecuritatem itinerum
aucupari ſolitum. Licet hanc in partem ſingulorum quoq; conſcientiam coarguere. Cur
enim primum ann incipientis diem lætis precationibus inuicem fauſtum ominamus. Cur
publicis luſtris etiam nomina uictimas ducentium proſpere legimus: Cur & faſcinationi⸗
bus adoratione peculiari occurrimus. Alii græcam Nemiſi inuocantes: cuius ob id romæ ſi
mulacrum in capitolio: eſt: quanuis latinum nomen non ſit. Cur ad mentionem defuncto-
xum teſtamur memoriam eorum a nobis non ſollicitari: Cur im pares numeros ad omiĩia ue
hementiores credimus: idq; in febribus: dierum obſeruatione intelligitur. Cur ad primi
tias pomorum hæc uetera eſſe dicimus: alia noua optamus: Cur ſternutamentis ſalutamus
Quod etiam Tyberium. Cæſarem triſtiſſmiumcut conſtat)hhominum in uehiculo exegiſſe

tradunt. Et aliqui nomine quoq; conſalutare religioſius putant. Quin & abſentes tinnitu

aurium præſentire ſermones de ſe receptum eſt Attalus affirmat ſcorpione uiſo ſi quis di
cat duo:cohiberi nec uibrare ictus. Et quoniam ſcorpio admonuit in africa neme deſtinat:
aliquid niſi præfactus Africam. In cæteris uero gentibus deos ante obleſtatur ut uelint.
Na ſi mens aſſit: nullum ponere tranſiaticium uidebimur: quoniam muſtas etiam pollere
religiones manifeſtum eſt. Alius ſaliua poſt aurem dygito telata:ſollicitudinem animi pro
pitiat. Pollices cum faueamus: præmere etiam prouerbio iubemur. In adorando dextrã ad
oſculum referimus: totumq; corpus circũagimus. Quod in leuũ feciſſe galliæ religioſius
credunt. Fulgetras adorare conſenſus gentium eſt. Incendio inter epulas nominato aquã
ſub menſa profundi. Abominamunrecedẽre aliquo ab epulis: ſimul uerri ſolum. Aut bibẽ
te conuiua menſain uel repoſitorium tolli inauſpicatiſſumum iudicatur. Serui Sulpitii prĩ
cipis uiri commendatio eſt: quam ob rem menſa linquenda non ſit. Nondum enim plures
quam conuiuæ numerabantur. Nam ſternutamento reuocari ferculum menſam ue:ſi non
poſtea guſtetur aliquid: inter dira habetur. Omnino autem eſſe hæc inſtituere illi: qui om
nibus negotiis horilq; intereſſe credebant deos. Et ideo placatos etiam uitiis noſtris reli⸗
querunt. Quin & repente conticeſcere conuiuium adnotatum eſt:non niſi in pari præſen
tium numero:quia in re fame labor eſt:ad quẽcunq; eorum pertinẽs. Cibus etiam e manu
prolapſus reddebatur. Atq; per menſas uetebantur mundiciarum cauſa deflare. Et ſunt cõ
dita auguria quid loquenti cogitanti ue id acciderit: inter execratiſſima Si pontifici acci⸗
dat ditis cauſa epulanti: in menſa utiq; id reponi adoleriq; ad larẽpiatio eſt. Medicamenta
prius quã adhibeantur in menſa forte depoſita negantur prodeſſe. Vngues reſecari nundi
nis Romams tacenti atq; adygito indice: multorum peccuniæ religioſum eſt. Capillum ue
ro contrectari contra defluuia ac dolores capitis. xvii. luna atq;. xxix. Pagana lege ĩ pleriq;
italiæ prædiis cauetur ne mulieres per itinera ambulantes torqueant fuſos:aut omnino de
vectos ferãt: quoniam aduerſetur id omnium ſpei:præcipue frugum. M. Seruilius Nouia
nus princeps ciuitatis non pridem in metu lippitudinis prius ꝗᷓ eam ipſam nominaret alius
ue ei prædicerer: duabus litteris græcis & chartam ſcriptam circunligatam lino ſubnecte⸗
bãt collo. Mutianus ter conſul eadem obſeruatione uiuentem muſcam in linteolo albo.
his remediis carere ipſos luppitudine predicantes. Carmina quædam extant contra gran⸗
dines. Contraq; morborum genera. Contra ambuſta. Quædam etiam in partus. Sed in pro
dendo obſtat ingens uerecundia in tanta animorũ uarietate. Qua proprer de his ut libitũ
cuiq; fuerit opinet᷑. Remedia ex homine contra magos. Ca. III.
Omnium monſtrificas naturas & ueneficos aſpectus plenius diximus in portentis
h genctium & multas animalium proprietates: quæ repeti ſuperuacuum eſt. Ouorun
L dam hominum tota corpora proſunt: ut ex iis familiis quæ ſunt terrori ſerpetibus:
tactu ipſo leuant percuſſos ſuctu ue medico. Quorum & genere ſunt pſylii marſiq;: & qui
oblongens uocantur inſula cypro. Ex aqua familia legatus Hexagon nomine a conſulibuſ
Romæ in dolium ſerpentium conicctus experimenti cauſa circũmulcentibus linguis mira
culum præbuit. Signum eius familiæ ẽ modo adhuc durat uernis tempibus odoris uirus.
Atq; eorum ſudor quoq; medebatur: non modo ſ(aliua. Nam in inſula nili tentyrii naſcen
tes tanto ſunt cxocodilis terrori: ut uocem quoeq; eorum fugiant. Fiorum oiuin gener uin
ii

eorũ qui unꝗᷓ fuerĩt ſerpentiũ cãis ue dẽte læſi.Ilde gallinarũ iĩcubitus:pecorũ fœtus abor⸗
tu uitiãt. Tãtum remanet uirus excepto ſemel malo: ut ueneficio fiant uenena.Paſſim re⸗
medio ẽ ablui prius manus eorũ aquaq; illa eos ꝗbus medearis ĩſpergi. Rurſus a ſcorpiõe

*Vthagoræ inuentis nõo temere fallere:impoſ tiuorum nominum imparem uocaliũ
numerum clauditates: oculorum ue orbitatẽ: ac ſimilis caſus dextris aſignate par⸗

re. Incipientes furunculos ter præſignare ieiuna ſaliua. Nũc mirũ dicemus:ſed experimen

ſtatim a tali remedio correcto animalis ingreſſu. Quidãâ uero aggrauant ictus ante conatũ

quis ſinum expuat. Aut ſi ſuperior palpebra ſaliua tangatur. Nos ſic hæc credamus rite fie

lius e percuſſi auribus proſunt. Ita &redit

puſtus æquæ capillus carcinomati. Rueri cui primus ceciderit dens ut terram non attingar
incluſus in armillam & aſſidue in brachio habitus muliebriũ locorũ dolores prohibet. Pol
lex in pede præligatus proximo digyto tumores inguinũ ſedat. In manu dextra duo me/

leritatem partus facere.A

in fſua repugnantia interuentum quoc; mederi conſtat. Siccuti aggauari uulnera introitu

aliquãdo ꝑcuſſi nunquã poſtea a crabronibus: ueſpis: apibus ue feriunt. Minus miret hoc
g ſicat: ueſtẽ a tineis nõ atĩgi:q fuerit ĩ funere.Serpẽtes ægre præterꝗᷓ leua manu extrahi.
De quibuſdam ſortilegis & ſaliua hominis (H. &Ca- = IIII.

tibus: parem leuis. Ferunt difficiles partus: ſtatim ſolui cum quis tectum in quo ſit
grauida tranſmiſerit lapide uel miſſili ex iis quæ tria animalia ſingulis ictibus interfecerĩt
hominẽ: aprum: urſã. Probabilius id facit haſta uelitaris: euulſa a corpore hominis:ſi terrã
nõ attigerit. Eoſdẽ enim illata effectus habet:Sic & ſagittas corpore eductas ſi terrà non ar
tingerint ſubiectas cubantibus amatorium eẽ. Orpheus & archelaus ſcribũt. Quin & comi
tial? morbũ ſanari cibo e carne feræ occiſæ eodem ferro quo homo interfedtus ſit. Quorũ
dã partes medicæ ſũt ſicuti diximus de Pyrrhi regis police. Et elide ſolebat oſtendi Pelo⸗
pis haſta: quã eburneamaffirmabat ur. Neuos in facie tondere religioſum habẽt etià nunc
multi. Ominum uero ĩ primis ieiunam ſaliuam cõtra ſerpẽtes præſidio eſſe docuimus. Sed
& alios efficaces eius uſus recognoſcat uita. Ita deſpuimus comitiales morbos:hoc eſt con
cagia regerimus. Simili modo & faſcinationes repercutimus ſiniſtræ dextræq; clauditatis
ocurſu. Veniam quoq; a deisſpei alicuius audatioris petimus in ſinum ſpuendo. Etiam ea⸗
dem ratione terna deſpuere deprecatione in omni medicina mos eſt: atq; effectus adiuua⸗

to facile. Si quẽ pœniteat ictus eminus cominus ue illati: & ſtatim expuat mediam ĩ manũ
qua percuſſit: leuatur illico percuſſus a pœna. Hoc ſæpe delumbata quadrupede approbat

ſimili modo ſaliua in manu ingeſta. Credamus ergo & lichenas lepraſq; ieiuno illitu aſſi⸗
duo arceri. Item lippitudines matutina uelut quottidie inunctiõe. Carcinomata malo rer⸗
æ ſubacto. Ceruicis dolorem ſaliua ieiuni dextra manu ad dextrum poplitem relata: leua
ad ſiniſtrũ. Si quod animal aurẽ intrauerit: & inſpuatur exire. Inter amuleta ẽ editæ quẽq;
urinæ expuere. Similiter in calciamentũ dextri pedis anteꝗ induatur. Item cũ quis tranſeat
locum in quo aliquod periculũ adierit. Martiõ. Smyrneus ꝗ de ſimplicibus effectibus ſcri-⸗
pſit rumpi ſcolopendras marinas ſputo tradit. Item rubetas aliaſq; ranas. Ophilius ſerpen-⸗
tes ſi quis in hiatu earun⸗ expuat. Salpator porem ſedari quocũq; membro inſtupente ſi

ri. Extranei in teruentu: aut ſi dormiens expectetur infans a nutrice terna expui quanꝗᷓ re⸗
ligione mutat & faſcias. lmperatorum quoq nõ ſolum infantium cuſtos qui deus inter ſa
cra romana a ueſtalibus colitur: & currus triumphantium. Sub his pendens defendit medi
cus inuidiæ: iubetq; eoſdẽ recipere. Similis medicina linguæ ut ſit cxorataa tergo fortuna
gloriæ carnifex. Morſus hominis inter aſperrimos quoq; numeratur. Medentur ſordes ex
auribus Ac ne quis miretur etiam ſcorpionum ictibus ſerpentiumq; ſtatim impoſitæ. Me
iua ſanari ſerpentium uero ictum contuſi detis
humaht farina. Ca pillus puero qui primũ? eciſus eſt poda græ impetus dicitur leuare circũ
ligarus. Et intortum impubiũ impoſitus. Virorũ quoq; capillus canis morſibus medet ex
aceto. Et capitum uulneribus ex oleo aut uino. Si credimus a reuulſo cruci quartams. CS

dii lino leuiter colligati diſtillationes atq; lippitudines arcent. Quin & iectus capillus calæ
culoſo alligatus qui ſupra pubem leuare cæteros dicitur: ac iocineris etiam dolores. Ac ce
daidir Grãius efficaciorem ad hoc eſſe ferro exemptum. Partus
accelerat uicinos ex quo ꝗquæcq; conceperit ſi cinctu ſuo ſoluto fœminam cinxerit: dein ſol J
uerit: adiecta precatione ſe uinxiſſe eandẽ & ſoluturum: atq; abierit. Sanguine ipſius homi
nis cxquacuncq; parte emiſſo efficaciſſume anginam illini tradunt Orpheus & Archelaus:

2

ſemnona le
inren⸗
duncen
noweceb⸗
1 gener⸗
Cohlingar.
ſocoitale
gie tos qu
nuſtrumas
Vtkuiſexu
iiiquid
Gontquipt
moenempin
Uſcconan
busputeni
cellufebe
neaunt,A
heccomye

dus de venn

gootempon
pushotine

lountes no
Puinadeli
gaetemeh
tlentes ule
corporis cn
falslurä
ns Kge
lisofti
Gautem
ginnalag
1eKoleon
lactent.
licnlorumn:
mimeclcan
Clekriun
nagnnſord
idanane
ſaiücen
gelon
Puerorum
ohonin
ncane⸗
bennkie
Uehemens
mmbhy
0 dut lar
lundiſttil
ter i inen
ſtari doe
Alnezrn
ecin

nnen trin
tetnsee .
embalmg,
lua lanni⸗
uumiek he
ann emntti,
arin meli
uenne ⸗
tummcoolt
Usibterfecerie
oninigüinn
iteninenr
Qunson
ſenei eo⸗
der etü nune

Ccvimus ded

vboceſtcon
1 daudiratis

do Eriameng

ns Wiunn
denpenmen

,⸗ „
1
cciam 1WE

Nlle det

Bt coni
õ
men⸗ 1
muirie
==
u et .

NN

XXVIII. MM
Iſtem ora comitiali morbo lapſorum exurgere enim protinus. Quidam ſi pollices pedũ put
gantur: ex iis guttæ referantur in faciem. Aut ſi uirgo dextro pollice attingat. Hac con
icctura cenſentes uirgines carnes edendas. Eſchines athenienſis excrementor cinere angi
nis medebat᷑ & tõſillis: uuiſq;: & carcinomatis. Hoc medicamentũ uocabant botryon. Mu
ta genera morborum :primo coitu ſoluuntur: primoq; fœminarum menſe. Aur ſi non id
contingat: longinqua fiunt:maximeq; comitiales. Quin & a ſerpente ac ſcorpione percuſ⸗
ſos coitu leuari produnt. Verũ fœminas uenere ea lædi. Oculorũ uitia fieri negant: nec lip
pire e08 qui cum pedes lauant LE inde ter oculos tangant. Immatura morte raptorũ ma
nu ſtrumas parotidas guttura tactu ſanari affirmat. Quidam uero cuiuſqʒ defuncti dunta
ri aliquid demorbari ad dentem qui doleat admoueri etiã palpebrarũ remedio eſſe prodũt
Sunt qui præcipiant dentẽ ſuffiridente hoĩs ſui ſexus. Et eum qui canimuſuocetur ĩſepul
to exemptum adaligari. Terram ex caluaria pſilothrũ tradunt. Hærba uero ſiqua ibi geni
ta ſit cnanducata dentes cadere. Vlcera non ſerpe ex oſſe hominis circũ ſcripta.Alii e trio
bus puteri pari menſura aquas miſcent: & prolibant nouo fictili.Reliquũ dant in tertianis
acceſſu febriũ bibendũ. Item in quartanis fragmentũ claui a crucelinuolutũ lana collo ſub
nectunt. Aut ſpartũ e cruce: liberatoq; cũdũt cauerna quam ſol non attingat. Magorum
hæc commenta ſunt. Vt cotem qua feramenta ſæpe exacuta ſint: ſubiectam ignari ceruicali
bus de ueneficio deficientes euocare. Indicium ur ipſe dicat:quid ſibi datum ſit & ubi: &
quo tempore: auctorem tamen non nominare. Flunune utiq; percuſſo circũactum in uul
nus hominẽ loqui protinus conſtat Inguinibus medentur aliqui licium celæ detractum al
ligantes nouenis ſeptenis ue nodis ad ſingulos nominantes uiduam aliquam: atque ita in
guina adaligantes licio. Et clauum. aliud ue quod quis calcauerit: alligatum ipſos iubent
gerere:ne ſit dolori uulnus. Verrucas auellunt a uiceſima luna in lintibus ſupini ipſam in
tuentes ultra caput manibus porrectis: & quicquid compræhendere eo fricantes. Clauum
corporis cum cadait ſtella ſiquis diſtingat: uel cito ſanari aiũt. cardinibus hoſtiorũ aceto af
fuſis lutũ fronti illitũ capitis dolorem ſedare.lItem laqueũ ſuſpendioſi circundatũ tempo⸗
rihuis. Si quid epiſce hæſerit faucibus: in quam dimiſſis frigidam pedibus cadere. Si uero
ex aliis oſſibus impoſitis capiti ex eodem in uaſe oſſiculis. Si panis hæreat ex eodem utran
q; aurem addito pane. Quin & ſordes homims in magnis fecere remediis quæſtuoſorum
gimnaſia græcorum: quippe ea ſtrigmenta molliunt: cal faciunt: diſcutiunt complent.ſudo
re & oleo medicinam facientibus: Vuuluis inflamatis contractiſq; admouentur. Sic & men
es cient. Sedis infiammationes & condylomata leniunt. Item neruorum dolores:luxata: ar
ticulorum modos. Efficaciora ad eadem ſtrictenta a balneis: & ideo miſcentur ſ uppurato-
rii medicamentis. Nam illa quæ ſunt e cæromatæ permito ceno:articulos tantum molliũt:
callefaciunt:diſcutiunt efficacius: ſed ad cætera minus ualent. Excedit fidem impudens cu
ra: qua ſordes uirilitatis contra ſcorpionum ictus ſingularibus remediis celeberrimi aucto
res clamant. Rurſus in fœminis quas infatium aluo editas in utero ipſo contra ſterilitatem
ſubditi cenſent:meconium uocant.Immo etiam ipſos gymnaſiorum raſere parietes. Et ille
quoque ſordes excalfactoriam uim habere dicuntur. Pa nnos diſcutiunt. VIeribus ſenũ
puerorumque: & deſquamantis ambuſtis ue illinuntur. Eo minus omitti conuenit ab ani⸗
mo hominis pendentes medicinas. Exæ ſubaſtinere a cibo nimio: aut potu: alias uino tantũ
aut carne: alias balneis cum quid eorum poſtulet ualitudo: in præſentiſſimis remediis ha-
betur. His remediis adnumeratur exercitatio: intentio uocis: ungue fricari cum ratione:
uehemens enim fricatio ſpiſſat: lenit. mollit. Muta adimit corpus.Auget modica. In primiſ
nero prodeſt ambulatio: geſtatio: & ea pluribus modis. Equitatio ſtomacho & coxis utiliſſi
ma.Phtyſi nauigatie. Longis morbis locorum mutatio. Item ſomno mederi ſibi aut lectu⸗
Io aut rara uomitiono.Supini cubitus oculis conducunt. at proni tuſſibus. In latera aduer
ſu ndiſtillatio nes.Ariſtoteles & Fabianus plurimum ſomniari circa uernum & autumnũ
tradunt:magiſq; ſupino cubitu:at prono mihil. Theophraſtus celerius concoq ui dextri la⸗
teris incubitu: difficilius in ſupinis. Solum quoq; remediorum maximum ab ipſo ſibi præ⸗
ſtari poteſt: ſicuti linteorum ſirigiliumq; uehementia Perfundere caput aqua calida ante
balnearum uaporatio nem & poſtea frigida: ſaluberrimum intelligitur. Itrem præſi umere ci
bos:& interponete frigidam eiuſdemq; potu ſomno antecedeie: & ſi libeat incrumnpere
- iii

Notandum nullum aliud animal præter bominem calidos potus ſequi: ideoc; non eſſe na- aincolp

tcurales. Mero ante ſomnos ilete ora:propter halitus. Frigida aqua matutinis imparti nu lia
mero ad cauendum dentium dolores WG
Ve . Ad lippitudines oculorum. P- Cn. V. i
W Tem poſca oculos contra lippitudines. Certa ſunt experimẽeta totius corporis ua- “
iippoknats litudinis in uarietate uictus inobſeruata. Hippocrates tradit non prandentium ex
—( 1 t2 celerius ſeneſcere. Verum id remediis cecinit: non epulis Quippe multo utiliſu mgo
mi eſt temperantia in cibis. L. Luculus hac de ſe præfecturam ſeruo dederat. VItimoq; ypro dan
Ktillg bso maius in cibis tnumphalibus fedemti dicebatur uel in capitolio epulanti pudendares. *
c uo facilius parere quam ſilib.
d Re⸗ S ſuo De Rahmutatfenro & uenere & cæreris remediis Ca.. Vr. 1, be
„ e Ternutamenta pinna grauedinem emendant. Et ſiquis maco narescut tradunt)oſ⸗ ihuetuel
be C culo attingat ſternutamenta & ſingultum. Ob hoc Varro ſuadet palmam altera dinſuſe
r muanu ſcaplere. Pleriq; annulum e ſiniſtra in longiſſimum dextræ digytum träſfer Nescoln
i. Aut in aquam feruentem manus inmergere. Lheophraſtus ſenes laborioſius ſternuere
dicit. Venerẽ damnauit Democritus ut in qua homo alius exiliret ex homine. Eſt hercule
raritas eius utilior. Athletæ tamen torpentes reſtituuntur. Venere uox reuocatur: cum ea len
candida declinat in fuſcam. Medetur & lumborum dolori. Oculorum hebetationi. Mẽte ſer
capitis ac melancholicis. Adſidere grauidis uel cum remedium alicui adhibeatur digytis mocdeel
pectinatim inter ſeſe amplexis ueneficium eſt. lIdq; compertum tradunt Alcmena Hercu⸗ ſücemſii
Iem pariente. Peius ſi circa unum ambo ue genua. Item poplites alternis genibus imponi. uihenu
Ideo hæc in conſiliis ducum poteſtatum ue fieri uetuere maiores uelut omnem actum im lunſinus!
pedientia. Vetuere uero & ſacris uoriſue ſimili modo intereſſe:capita autem aperiri aſe-½ guineſſti
Gu magiſtratum non uenerationis cauſa iuſſere: ſed ut. Varro auctor eſt ualitudinis: quo nig un
firmiora conſuetudine ea fierent. Cum quid oculo inciderit: alterum comprimi prodeſt. tüſtomack
Cum aqua dextræ auriculæ ſiniſtro pede exultare capite in dextrum humerum deuexo in uure,Ocn
uicem e diuerſa aure. Si tuſſis concitet. ſaliuam in fronte ab alio afflari. Si iaceat uua:a uer⸗ Miiſqe
tice morſu alterius ſuſpendi. In ceruicis dolore poplites fricare. Aut ceruicem in poplitum keiug
dolore. Pedes in humo deponi ſi nerui in his cruribus ue tendatur in lectulo. At ſi in leua dilg to
parte id accidat:ſiniſtræ plantæ pollicem dextra manu apprehendi. Item e diuerſe o. Extremi ibbusinpe
tates corporis uel aurium ue licatibus perſtringi contra horrores corporis ſanguinem ue Nrryun
narium inmodicum. Lino uel papyro principia genitalium: femur medium ad cohibenda ieguel
urinæ profluuia. In ſtomachi ſolutiones pedes preſſare: aut manus in feruentenr aquam di⸗ –
mittere. Iam & ſermoni parci multis de cauſis ſalutare eſt. Triennio Mœcenatem Meliſ⸗ lupnio
ſium accepimus ſilentium ſibi im perauiſſe a conuulſione reddito ſanguine. Nam e diuer- meein
ſo ſcandenteſqʒ ac iacentes: ſi quid in gruat cõtraq; ictus ſpiritum cohibere ſingularis pra MNu
ſidii eſt. Quod inuẽtumeſſe animalis ocuimus. Clauum ferreum defigere ĩ quo loco ꝑri tnitnnin
mum caput defixerit corruens morbo comitiali abſolitorium eius mali dicitur, Contra re ws.
num ac lumborum ueſicæq; cruciatus in balnearum ſoliis pronos urinam reddere mitiga⸗ finenn
torium habetur. Ac uulnera nodo Herculis præligare: mirum quantum ocior medicina ẽ. mmir
Atq; etiam quottidiani cinctus tali modo uim quandam habere utilem dicitur. Quippe cu Mient
Piercules eum prodiderit. Numerum quoq; quaternari um Democritus cõdito nonmuler nſlun
& quare quaterni cyathi ſextarii ue non eſſent potandi. Contra lippitudies retro aures fri iſube
care prodeſt: & lachrymoſis oculis frontem. Augurium ex homine ipſo nonẽ timendi mor nrehig
tẽ in ægritudine: quandiu oculorum pupillæ imaginem reddant. Magna & urinæ non ra- lichou
tio ſolum: ſed etiam religio apud auctores inuenitur digeſta in genera. Spadonum quoq; niigan
ad fœcunditatis beneficia. Verum ex iis quæ referre fas ſit:impubium puerorum cõtra ſa Lüne
liuas aſpidum quas ptyadas uocant:quoniam uenena in oculos hominum expuant. Cõtra Gen
oculorum albugines: obſcuritates: cicatricem: argema palpebras: & cum erui farina contra tn H“D
aduſtiones. Contra aurium pituitas uermiculoſq; ſi decoquatur ad dimidias partes cũ por iin⸗
10 capitato nouo fictili. Vaporatio quoq; ea menſes fœminarum cit. Salpa fouet illa cum 1
oculos infirmitatis cauſa illinit ſole uſta cum oui albugine efficatius ſtrutiocameli binis an
horis. Hac & atramenti lituræ ablu untur. Virilis podagris medetur arg umento fullonum 2 .
quos ideo tentari eo morbo negãt. Veteris ſi miſceatur cinis oſtreorum:aduerſus eruptio an

Muinpainn

„
cotporizn⸗
Nemiumer
lvuiſi
ludo N
pucencnre,

tmradunbh⸗
Anmaten
frum niler
uuſtemvere
Rherue
nuncumes
toni. Mete
tur igrti
embexcu⸗
ns imdoni,
m Wumin
eiine/
tudinig
ini noct
un cevenein
Eunduen
inpopiun
thin kun
o ien
ouinen ue
ghnbeher
mbnci
w Wal⸗
meäiuen
Vnlui e
uboon
Coen le
gemitgu⸗
pecheim e⸗
Crthecu
Noluimle:
onutss i
mendi ot
tornoN

Dn og

vmcin⸗ .
—⸗
imcnn
1d l N
cmen
4 inn
4 . ⸗

XXVIII.

nes in corpore:infantiũ omnia ulcera manãtia. Et exeſis ambuſtis. ſedis uitiis: rhagadiis. &
ſcorpionũ ictibus illinit᷑. Obſtetricũ nobilitas nò alio ſucco efficatius curari ꝓpnũciauit cor
poru pruritus nitro addito ulcera capitũ: prurigines: nomas: præcipue genitaliũ. Sua cuicq;
autẽ(quod fas ſit dixiſſemaxĩe pꝓdeſt. Cõfeſtĩ ꝑfuſo canis morſu echinorũq; ſpinis inhæréę

tibus: & ĩ ſpõgia lanis ue ĩpoſita aut aduerſus canis rabidi morſus cinere ex ea ſubacto. Cõ
traq; ſerpẽtiũ icus. Nã cõtra ſcolopẽdras mirũ pꝓditur uertice tacto urinæ ſuæ gutta libe-
rari protius læſos Auguria ualitudims ex ea tradutur. Si mae cadida dei ruffa ſit.Illo mo
do cocoquere:hoc cõcoxiſſe ſignificat. Mala ſigna rubræ. Peſſima nigræ. Mala bullatis &
craſiæ. In qua quod ſubſidit ſi albũ ẽe: ſignificat circa articulos: aut uiſcera dolorẽ ĩminere.
Eadẽe uiridis morbũ uiſcerũ:pallida bilis:rubẽs ſanguinis. Mala & in qua ueluti furfures
atq; nubeculæ apparẽt. Diluta quoq; alba uitioſa ẽ. Mortifera uero craſſa graui odore. Et

i pueris tenuis ac diluta. Magi uetant eius cã cõtra ſolẽ lunãq; nudari: aut umbra cuiuſq;

ab ipſa aſpergi. Hiſiodus iuxta obſtâtia reddi ſuadet: ne deũ aliquẽ nudatio offedat. Oſta
nes cõtra mala medicamẽta oĩa pmiſit auxjiliari matutinis horis ſuã cuiq; ĩſtillatã in pedẽ.
li lebribus.—°% Qve Gerh e S C. VII.
Væ ex mulierum corporibus traduntur adportentorum miracula accedunt ut ſi⸗
leamus diuiſa membratim in ſcelera. Abortus: menſium piacula: quæq; alia non ob

dari. Item uerucas & infantium ulcera cum melle. Capitis quoq; uulnera: & omnium ulce
rum ſinus ſimul addito melle & thure. Panos podagras cum adipe ſuillo. Sacrum ignẽ ſan
guinẽ ſiſti illico & ĩformicationes corporũ. De lactis uſu còuenit eẽ dulciſſimum molliſſi
mũq;. Quare ĩ lõga febre cœliacis utiliſſimũ:maxĩe eius quæ i ĩfantẽ remouerit. Et ĩ mali
tia ſtomachi ĩ febribus: torſionibus efficaciſſimũ expiunt᷑.ltẽ mãmarũ collectionibus cum
thure. Oculo ab ictu cruore ſuffuſo & in dolore aut epiphoris: ſi imulgeat᷑ plurimũpdeſt.
Magiſq; cum melle & narciſſi ſucco: aut thuris polline.Semperq; in ommi uſu efficacius
eſſe eius quæ maẽenexa ſit multoq; efficaciſſimũ geminos perperit mares. Et ſiuino ipſa ci
biſq; acrioribus abſtineat. Mixto præterea ouorum candido li quorem madidac; lana fron
tibus impoſitum fluctiones oculorum ſuſpendit. Nam ſi rana ſaliua ſua oculum aſperſerit
præcipuum eſt remedium. Et cõtra morſum eiuſdem bibitur ſtillatutq;. Qui ſimul matris

tiliæ quæ lacte inunctus ſit liberari oculorum metu in totum affirmant. Aurium quoq; ui

tiis medetur modice admixto oleo. Aut ſi ab ictu dolent: anſerino adipe tepefactum. Si do
lor grauior ſitcut plerumq; fit) longis uitiis diluto melle lana includitur. Et contra mor⸗
bum tegium in oculis relictum inſtillatur cum elaterio.Peculiariter ualet potum cõtra ue
nena quæ data ſunt cum marĩo lepore bupeſtriq; ut Ariſtoteles tradit dorienidion. Et cõ
tra inſaniam quæ facta ſit hyoſcyami potu.Podagris quoq; iubẽt illini cum cicuta. Alii cũ
hyſopo & adipe anſerino:qualiter etiam uuluarum doloribus imponitur. Aluum etiam ſi
ſtit potum ut rabirius ſcribit. Et menſes ciet. Eius uero quæ fœminam enixa ſit ad uitia tã⸗
tum in facie ſananda præualet. Pulmonum quoq; incõmoda lacte mulieris ſanantur: cui
admiſceatur impubi:pueri urina & mel atricum. Omnia ſ ngulorum cochlearium menſu⸗
ra. Murmura quoq;ʒ aurium eiici inuenio.Eius quæ marem peperit lacte guſtato canes ra⸗

bioſos fieri negant.Mulieris quoq; ſaliuam ieiunæ una potentem diiudicant oculis cruen

tatis. Et ſi contra epiphoras feruentes anguli oculorum ſubinde madificentur. Efficatius
ſi cibo uinoq; ſe pridie ea abſtinuerit. Inuenio & faſcia mulieris alligato capite dolores mi
nui. Poſt hæc nullus eſt modus. lam primum abigi grandines turbineſq; contra fulgura ip
ſa in menſe connudatas ſic auerti uiolentia cæli. In nauigando quidem tempeſtatem etiam
ſine menſtruis. Ex ipſis uero menſibus monſtrificis aliacuti ſuo loco in dicauimus) dira & ſ
fanda uaticinantur. E quibus dixiſſe non pudeat ſi in defectu lunæ ſolis ue: congruat uis
illa: irremediabilem fieri. Non ſegnius & in ſilente luna coitus ſuos maribus exitiales eſſe
atq; peſtiferos. Purpuram quoq; ab iis eo tempore pollui. Tanto uim eſſe maiorẽ. Quocũ
q; autem alio menſtruo ſi nudatæ ſegetem ambiant: erucas ac uermiculos ſcarabeoſq; ac
noxia alia decidere. Metredorus Sepius in capadocia inuentum prodix ob multitudinem

cantharidum illas ire per media arua retectis ſuper clunes ueſtibus. Alibi Eruatur ut nu⸗
A iiiis

ſtecrices modo: uerum etiam ipſæ meretrices prodidere. Capilli mulieris ſi cremen wα..r er,
tur: odore ſerpentes fugari. Eoden odore uuluæ morbo ſtrang ulatus reſpirare. Cinere eo Nerr r

quidem ſi in teſta ſunt crẽati:uel cu ſpũa argenti ſcabricias oculorum ac prurigines emen

dis pedibus eant eapillo cin cuq; diſſoluto. Cauendum uero ne id otiente ſole faciant: ſea nuhi
mentẽ enim areſcere. Nouella uitis eius ractu in perpetuũ læditur. Vt:ad noxiam res medi eeb 4
catiſſima tranſferatur ruram & ederas illico mori. Multa diximus de hac uiolentia. Sed præ CNe
ter hæc certum eſt tactis alueariis apes fugere. Linaq; cum coquantur nigreſcere. Aciem Aum
cultris tonſorum hebetari. Aes contactum graue uirus odoris accipere & eruginem. Maz- uun
gis ſi decreſcente luna id accidat. Equas ſi ſint grauidæ tactas abortum pati. Quin & aſpe conitial
ctu omnino quanuis procul uiſas: ſi purgatio illa poſt uirginitatem prima ſit: aut in uirgg bus Barb⸗
nea ætate ſpontanea. Nam bitumẽ in iudæa naſcens ſola hac ui ſponte ſuperari. Et fila ee alil
ſtis contactæ ut docuimus: ne igne quidem uincuntur quo cũcta. Ciniſq; etiam ille ſiquis zinaadm
aſpergat eum lauandis ueſtibus purpuram mutat. Floribus colorem adimit. Ne ipſis qui- dle hoie
dem fœminis malo ſuo immunibus. Abortum facit illitus: aut ſi omnino prægnans ſupper ſeibianat
grediatur. Quæ Lais & Cleophantus inter ſe contraria prodidere de abortiuis carbone ac zseleinn
sadice braſicæ uel muricæ uel tamarici ĩ eo ſguĩe ext ĩcto.Itẽ aſinas non concipere tot an rum hüben
nis:quod grana hordei contacta cderint. Quxc alia nuncupauere monſtrifica aut inter ſe cereglos
pugnantia: cum hic fœcunditatem fieri iiſdem modis quibus illa ſterilitatem pronuntia⸗ eſtuoe
ret: melius eſt non credere. Bythus dyrachinus hebetari aſpecta ſpecularem nitorem tradit ſinleuam
Iiſdem aduerſa rurſus contuentibus. Omnemq; talem uim reſolui:ſimulum piſcẽ habeãt gilcnctu
ſecum. Multi uero in eſſe etiam remedia tanto malo aiunt. Podagras illini: ſtrumas: & pa⸗ teſtſolen
rotidas: panos: ſacros ignes: furunculos: epiphoras tractatu earum mulierum liniri. Lais 88 nningulo
Salpe canum rabioſorum morſus & terrianas quartanaſq; febres menſtruo in lana arietis ghieeius
nigri argento brachiali incluſo. Diotimus thebanus ueſtis omnino ita infectæ portiuncunua linticic
acu: uel pellicio brachiali inſertæ. Sotira obſtetrix tertianis quartaniſq; efficaciſſimum di ⸗ lenexcita
xit. Plantas ægri ſubterlini. Multoq; efficacius ab ipſa muliere etiam ignoranti. Sic & co⸗ iingem
mitiales excitas morboſq; ſanari. Icethidas medicus quaternas coitu finiri incipiẽtibus du isinnſ
taxat menſtruis ſpopondit. lInter omnes uero conuenit: ſi aqua potuſq; formidetur a mor Akeeali
ſu canis ſuppoſita tantum calici lacinia menſtruo tincta tal: ſtatim merum eum diſcuti Cniſtrapn
uidelicet præualente ſympathia illa græcorum. Cum rabiem canum eius ſanguinis gu nezinche
ſtatu incipere dixerimus. Cinere eo iumentorum omnium ulcera ſanari certum eſt Ach ſochooo
dita caminorum farina & cæra. Maculas autem e ueſte eas non niſi eiuſdem farina ablu. lineane
Cinerem per ſe roſaceo mixtum fœminarum præcipue capitis ſedare dolores illitum fron Gcnx
ti. Aſperrimamque uim profluuii eius eſſe primis annis uirginitate reſoluta. Ild quoque cõ ſctidic
uenit: quo nihil equidem libentius crediderim: tactis omnino menſtruo poſtibus: irritas nnscin
fieri magorum artes generis uaniſſimi ut æſtimare licet. Ponam enim uel modeſtiſſimum lllosfe
e promiſſis eorum. Ex homine ſiquidem reſegmina unguiũ e pedibus manibuſq; cæra per⸗ dine
mixta:ita ut dicatur tertianæ uel quottidiane uel quartanæ febri remedium quæri: ante beln
ſolis ortum alienæ ianuæ affigi iubent ad remedia in iis morbis: quanta uanirate ſi falſũ n l
eſt: quanta ue noxa ſi tranſferunt morbos ad innocentiores. Ex iis omnium digitorum re ibens
ſegmina unguium ad cauernas formicarum abiici iubent: eamq; quæ prima cœperit tra/ enr ſe
here correptam ſubnecti collo: & ita diſcuti morbum. teh
Medicinæ ex animalibus peregrinis: de elephanto & leone: & camelo: & hyena: & crocos hi enn
dilo. & chameleonte: & ſtinco: & hippopotamo: & lyncibus. Ca. VIII. uoi
Aec ſunt quæ rettuliſſe fas ſit: ac pleraq; ex iis non niſi horrore dicta. Reliqua in Gdhu
h teſtabilia & infanda: ut feſtinet omnino ab homine fugere. In ceteris claritates eud
animalium aut operum ſequemur. Elephanti ſanguis præcipue maris Kuctiones Coniiti
omnes: quas rheumatiſmos uocant: ſiſtit. Ramentis eboris cum melle atiico (ut aiunt) Neis
nubeculæ in facie Scobe paronychia rolluntur efficacius ſi externuata. Proboſcidis ta uikrun
ctu capitis dolor leuatur efficatius ſi & ſternutet. Dextra pars proboſcidis cuti Iem⸗- huntck
ma rubrica adalligata impetus libidinum ſtimulat. Sanguis & iſchiadicis prodeſt iecut N
ue comitialibus morbis: Leoms adeps cum roſaceo cutem in facie cuſtodit a uitiis cà⸗ bu
doremdque ſeruat: & ſanat aduſta niuibus articulorumque tumores. Magorum uanitates dulli
perunctis eo adipe faciliorem gratiam apud reges populos ue promittunt. Præcipue ta wenhn
men eo pingui quot ſit inter ſupercilia: ubi eſſe nullum poreſt. Similiter dentis maxi/ uan
me a dextra parte: uilliq; e roſtro inferiori promiſſa ſunt. Fel aqua addita claritatem ocu-⸗ mot
lis inunctis facit. Et cum adipe eiuſdem comitiales morbos diſcutit leui guſtu: & ut pro⸗ Wal
Ale⸗

„
.

dletine
J eH
N
eninde n
len geen
Minen M⸗

ra
inuto,

Eſhhe
wilelgin

Neiplagi,

Lgnamſide
scardorer
Cperetotn

Taurintere

onunti,
entmit
nice hbeit
ume ⸗
nii lass A
llm meit
eoniuccn
cllwund⸗
nii Kac⸗
rienbuuci
derurr wot
eunn Cicä
mgbinig
munek/

ſinnre

lumin
amrcs
Hpus untn
Etiinurn
ganden
rni: Me
toumte

hei lld/

Agocos

VW.
igon i
daicen
Zuctionet
Iutaiun)
d
iinci/
vnigne

cben

c⸗ w/
Nten
auße⸗

”UM XXVII.
tinus qui ſumpfere eurſu id digerant. Cor in cibo ſ umptum quartanis medetur. Ades eſi
roſaceo quottidianis febribus. Derunctos eo beſtiæ fu giunt.Keſiſtere ctiam inſidiis uide⸗

tur. Cameli cerebrum arefadum pPotumq; ex aceto comitialibus morbis aiunt mederi. Itẽz?

fel cum melle potum hoc & angine. Cauda arefacta ſolui aluam. Fimi cinere criſpari capil
lum cum oleo.Et dyſentericis prodeſt illitus cini.potuſq; ꝗtum trinis digytis capitur: etiẽ
comitialibus in orbis. Vrinã fullonibus utiliſſim& eſſe tradunt. Itemq; feri us mananti⸗
bus. Barbaros eam ſeruare quinquenio: & heminis pora cire aluum. Setas e caudacontor/
tas & ſiniſtro brachio illigatas quartanis mederi. Hyenã magi ex oĩbus animalibus in ma-
xima admiratione poſuerunt utpote cui & ipſi magicas artes dederunt: uimq; quaalliciat
ad ſe hoĩes mẽte alienatos. Permutationes ſexus ex iis annua uice diximus: cæteraq; mõo-
ſtrifica naturæ eius. Nunc perſequamur quæcunq; medicinis prod untur.Præcipue päathe

ris eſſe in metu hyenæ dicuntur: ut ne conentur quidem reſiſtere. Et aliquid de corio enun⸗

rum habentem non appeti. Mirumq; dictu ſi pelles utriuſq; contrariæ ſuſ pendantur deci
dere pilos pantheræ. Cum fugiunt uenantem declinant ad dextram ut prægreſſi hominis
ueſtigia occupent. Quod ſi ſucceſſerit: alienari mente uel ex equo homiuem decidere. Arx
ſi in leuam detorſeri: deficientis argumenrum eſſe: celeremq; capturam. Facilius autem ca
pi ſi cinctus ſuos uenator fagellumq; & ipſos æquos ſeptenis alligauerit nodis. Mox autẽ
ut eſt ſolers ambagibus uanitas magorum capi ubet geminorum ſignum tranſeunte lu-
na:ſinguloſq; prope pilos ſeruari. Capitis dolori alligaram cutem prodeſſe quæ fuerit in
capite eius. Lipitudini fel illitũ frontibus. Aut ne omnino lippiatur: decoctum cum mel/
lis attici cyathis tribus & croci uncia illitum Sic & caligines diſcuti & ſ uffuſiones. Clarita

rem excitari: melius in ueterato medicamento. Aſſeruari autẽ in cypria pyxide. Eodẽ ſana

ri argema: ſcabritias: excreſcentia in oculis: irem cicarrices. Glaucomara nero iocineris recẽ
tis inaſſati ſanie cũ deſpumato melle inunctis. Dentes eius dentium doloribus tactu pdeſ⸗
ſe uel alligatos ordine. Humeros humerorũ & lacertorum doloribus. Eiuſdem detes ſi de
ſiniſtra parte roſtri eruti ſint illigatos pecoris aut capri pelle ſtomachi crutiatibus. Pulmo
nes in cibo ſumptos cœliacis. Ventriculis cinerẽ cum oleo illitum. Neruis medullas e dory
ſo cũ oleo uetere ac felle. Febribus quarranis iecur deguſtatũ ante acceſſiones. Podagris
ſpinæ cinerem cum lingua & dextro pede uituli marim addito felle taurino omnia pariter
cocta atq; illita hyenæ pelle. In eodem morbo prodeſſe & fel cũ adipe aſinino. Tremulise
iſchiadicis: exilientibus: & quibus corpalpiter aliquid ex corde mandendum:ita ut reliquæ
Partis cinis cum cerebro hyenæ illinatur. Pilos etiã auferri a compoſitione illita: aut per ſe
auulſos felle: prius quam renaſci non liheat. Sic & palpebris inutiles tolli. Lumborum doj
loribus carnes e lumbis edendas:illinendaſq; cum oleo.Sterilitatẽ mulierum emẽdari ocu
lo cum glycyrrhiza & aneto ſumpto incibo: promiſſo in triduum cõceptu. Contra nocur
nos pauores umbrarumq; terrorem unus e magnis dentibus Iino alligatus prodeſt. Suſti
ri fureutes eodem & circunligari ante pectus ſuum cum adipe renum aut iociuere aut peil
le præcipiunt. Mulieri prægnanti a pectore lyenæ caro & pili ſeptem & genitale a ceruice
ſi alligentur dorcadis pelle collo ſuſpenſa contineri partus promittũtur. Venerem ſtimu⸗

lari genitali ad ſexus ſuos in melle ſumpro: etiam ſi uiri mulierum coitus oderint. Quini

mo totius domus concordiam eodem genitali. & arriculo ſpinæ cum adherente corno con
ſeruatis conſtare: quem ſpinæ articulum ſiue modum atlantion uocant. Eſt autẽ primus.
In comitialium quoq; remediis habent eum. Adipe accenſo ſerpentes fugari dicunt. Ma 2
xille parte cõminuta in amſo & in cibo ſumpta horrores ſedari. Eodem ſuffitu mulieribꝰ
menſtrua euocari. Lantũq; eſt uanitatis: ut ſi ad brachiũ alligerur ſuperioris roſtri dentre
partis dens: iaculantium ictus deerraturos negent. Palato eiuſdem arefacto & cum alumi
ne ægyptio calefacto ac ter in ore pemutato fetores & ulcera oris emendati.Eos uero qui
linguam in calciamento ſub pede habeant: non latrari a canibus. Siniſtra parte cerebri naa
ribus illita:morbos pernicioſos mitigari: ſiue hominũ:ſiue quadrupedũ.Frontis coriũ fta-⸗-
ſcinationibus reſiſtere. Ceruicis carnes ſiue mandantur ſiue bibantur arefacte lumborum
medentur doloribus. Neruis a dorſo armiſq; ſufficiendos neruorum dolores. Pilos noſtri
admoros mulierũ labris amatorium eſt. Iecur porum torminibus & calculis mederi. lã cor
in eibo potu ue ſumptum omnibus doloribus corporum auxiliari. Lyenem lyenibus. Omẽz
tum uleerum inſamationibus cum oleo. Medullas dolori ſpinæ & nceruorum laſſitudini

LIBER.

reenum. Neruos potos in uino cum thure fœcunditatem reſtituere adẽptam ueneficio

Vauluam cũ mali punici dulcis cortice in potu datã prodeſſe mulierũ uuluæ. Adipe e lum⸗-
pis ſuffiri difficulter pariẽtes & ſtatim parere.E dorſo medullã adallig atàâ cõtra uanas ſi pe⸗
cies opitulari. Spaticis genitale e maribus ſuffitu. Iiẽ lippiẽtibus:ruptis & cõtra inflationes
ſeruatos pedes tactu leuos dextris partibus: dextros leuis. Siniſtrũ pedẽ ſuperlatum par⸗
turienti lœtalem eſſe. Dextro illato facile eniti Membranã quæ fel cõtinuerat a cardiacis
potã in uino uel in cibo ſumptãà ſuccurtere. Veſicã in uino potã contra urinæ incontinenti⸗
am. Quæ autẽ in ueſica inuenta ſit uiina additis oleo & ſeſamo & melle aſiano hauſtam ꝓp/
deſſè grimonio ueteri. Coſtarũ primà & odauam ſuffitu ruptis ſalutarẽ eſſe.Ex ſpina ue⸗
ro parturientibus oſſa. Sanguine cũ polenta ſ umptũ torminibus. Eodẽ tactis poſtibus ubi
cunq; magorũ infeſtari artes. Non elici deos: nec colloqui: ſiue lucernis: ſiue miſu: ſiue plu

uiis: Iliue aqua: ſiue pila: ſiue quo alio genere tentẽtur. Carnes ſi edâtur: cõtra canis rabidi

morſus efficaces eſſe. Etiänum iecur efficacius. Carnes uel oſſa hoĩs ſi quæ in uentriculo oc
ciſæ inuemiãtur ſuffitu podagricis auxiliari. Si ungues inuemtur in iis:mortẽ alicuius ca
pientiũ ſignificari. Excremẽeta ſiue oſſa reddita cũ interimitur: cõtra magicas inſidias polle
re. Fimũ qui inteſtimis inuentus ſi it: are faſiũ ad dyſentericos ualere porũu. Illitũq; cum adi/

e anſerino opitulari toto corpore leſis malo medicamento. A cane uero morſis addipem

illirum. Et coriũ ſi ſit ſupſtratũ. Rurſus tali ſiniſtri cinere decocto cũ ſanguine muſtellæ ꝑ
unctis omnibus odio euenire. Idẽ fieri oculo decocto. Super omnia eſt: quod extremãà fi/
ſtulam inteſtini cõtra ducũ ac poteſtatũ miquitates cõminiſtrant. Et ad ſucceſſus petitio⸗
num:iudiciorum ac litium euẽtus:ſi omnino aliquatulũ quis ſecũ habeat. At eiuſdem ca⸗
uerna ſiniſtro lacerto religata ſiquis mulierẽ reſpiciat: amato iũñ eſſe: tam præſens ut illico
ſequatur. Eiuſdem loci pilog cinere ex oleo illitã uiris qui ſint proboſæ moliciei nõ mo
do pudicos: ſed & ſeueros mores induere. Proxime fab uloſus eſt crocodillus ĩgenio quo⸗
q; illo cui uita in aqua terracq; cõmunis. Duo eni genera eorũ illius e dexira maxilla dẽtes
adalligati dextro lacerto coitus(ſi credimus)ſtimulant. Canini eius dentes febres ſtatas ar
cent repleti. Sunt enim cani ita ne diebus quinq; ab ægro cernantur qui adalligauere. Idẽ
pollere & uentre exemptos lapillas aduerſus febrium horrores uenientes tradũt. Hac eti
am de cauſa ægyptũ perungunt adipe ægros ſuos. Aliter illi ſimilis multũ i fia magnitu/

dinem in terra tm: odoratiſſimiſq; floribus uiuit Ob id inteſtina eius diligenter exquirun

tur iucundo nidore arefacta crocodilleã uocant oculorũ uits utiliſſimã cũ porris ſucco ĩ
uncta & cõtra ſuffuſiones uel caligines.Illira quoq; ex oleo cyprino moleſtias in facie ena
ſcentes tollit. Ex aqua uero morbos omnes: quorũ natura ſerpit in facie nitoremqꝙ; reddit-
Lentigines tollit ac uaros: omneſq; maculas. Et cõtra comitiales morkos bibitur ex aceto
mulſo binis obolis. Appoſita menſes ciet. Optimaq; eſt quæ candidiſſima & friabilis: mim
meq; põderoſa: cũ teratur inter digytos fermenteſcens. Lauatur cæruſa. Adulterant æmy
lo aut cymolia: ſed maxime qui captos orixa tm̃ paſcunt. Felle inudos oculis cx melle cõ⸗
tra Iuffuſiones nihil utilius prædicant. Inteſtinis & reliquo corpore eius ſuffiri uulua labo
rantes ſalutare tradũt. Itẽ uelleribus circũdari uapore eius infectis. Corii utriuſq; cinis ex
aceto illitus iis partibus quas ſecari opus ſit: aut nidor cremari ſenſum omnẽ ſcalpelli au/
feit. Sanguis utriuſq; claritatem uiſus inunctos donat: & cicatrices oculorũ emẽdat- Cox
pus ipſum excepto capite pedibuſq; eliſum madatur iſchiadicis. Tuſſim ueterẽ emendat
præcipuæ in pueris.ltẽ lumborũ dolores. Et adipẽ habẽt: quo tactu pilus defluit. Hic perũ
Cos a crocodillis tuetur. Defluit inſtillaturq; morſibus. Cor annexum in lana ouis migræ⸗
cui nullus alius color incurſauerit.& primo partu genita ſit quartanas abigere dicitur. ũ
gemus illis ſimilia & peregrina æque aĩalia. Priuſqᷓ cameleontẽ peculiari volumine dignũ
exiſtimatum. Democrito. Et per ſingula mẽbra deſactartum non ſine magna uoluptate no
ſtracognitis proditiſq; mẽdaciis græcæ uanitatis. Similis eſt magnitudine ſupradicto cro
codilo:ſpinæ tautum uitio: ac recuruatura: & caude amplitrudine diſtãs. Nullũ animal paui

dius eſſe exiſtimatur & ideo uerſi coloris eſſe demutationis.- Vis eius maxima cõtra accipi⸗

trum genus. Detrahere enĩ ſupra uolũtatẽ ad ſe traditur: & uolũtariũ pra bere lacerãd vum
cxteris animalibus. Caput eius & gutur ſi roboreis lignis accedantur hy mbriũ & tonitru⸗

um cõcutius facere. Democritus narrat. Ité iecur in tegulis uſtũ. Reliqua ad ueneficia perf

tinẽtia quæ dicit ᷓ falſa exiſtimantes omitemus: pᷣterꝗ in xiſu coarguentiũ⸗ Dextxo ocu

Pdoen⸗
cupupu
uurpetn
elus
leligarul
plliconet.
Cumeleon
ſrellctec
alboſtes
colecret
moheene
ſovinomn
uthekuil
Recrcien
toriecto
moneiliru
cauneleon.

chouiuate

Caflonina?
ſerm ger
Utini eo ran
beiali
Nun Exen
ciore auter
ſgcimntun
0Roſrum
eruceſen
ti grachn⸗
Ckiciores
ſenſumpre
heyinapor

eteminhi

Kucühipr
canpertec
nmkucht
Patefront
cachna e
Praqur
Cellltneir
Untültbidi
huohruer
ternis Nun
machkem
dbleruane
n

Wte
AAalnie,
guoniam
ſeuonel

Inbehete⸗
MAeeln
unmlee,
nidſlktonen
alumg
a cuda;
Moninenti⸗
halſn
Lrheinle⸗
poſtiduscbt
uloſvegt
1cnis nbei
venmculooe
eacuis a
ticin wle
gaunac/
sadtpen
emuſele,
extrehu i/
eſisento⸗
Hewurilio
cii wön
nesſars
emumm
ve in
e
lanm ,
1 nelec
Uv ſbo
Cnis er
Aeli v/
. eu. Cot
zemendn
. ſchenl
ussag
Gictu
rinesp
opene 1

lo ſi uiuenti eruatur: albugines oeulorum cum lacte caprino tolli. Lingua adalligata: peri

txernis. Nunc reuertemur

XxVIII,.

cula purpurei. Eundem ſaſutarẽ eſſe parturientibus cirea domum. Sin uero domibus infe

ratur pernicioſiſſimũ. Linguã ſi uiuenti exempta ſit: ad iudiciorum e uentus pollere:Cor

aduerſus quartanas illigatũ nigra lana primæ cõtuſæ. Pedem e prioribus dextrũ genæ pel

le illigatũ ſiniſtro brathio: cõtra latrocinia terrereſq; nocturnos pollere.lItem dextram ma

millã contra formidines pauoreſq;. Siniſtrũ uero pedem torreri in furno cũ hærba: quæ ẽt
chameleon uocatur. Additoq; unguæëto in paſtillos digeri. Eos in ligneo maſe cõditos: p/
ſtare(ſi credimus)ne cernatur ab alis qui habear. Armũ dextrũ ad uincendos aduerſarios
uel hoſtes ualere utiq; ſi abiectos eiuſdem neruos calcauerit. Siniſtrũ mirũ ꝗbus moõſtris
conſecrer qualiter ſõnia quæ uelis: & quibus uelis mittantur: putet referre. COmmia ea dex
tro pede reſolui: ſicut ſiniſtio latere lethargos: quos fecerit dextrũ. Capitis dolores inſper
ſo uino in quo latus alterutrũ maceratũ ſir ſanati fœminis. Si ſimſtri pedis cinere miſcea⸗
tur lac ſuiillum podagricos fieri illitis pedibus. Felle glaucomata & ſuffuſiones corrigi ꝓ
pẽ creditur aridui inunctione. Serpentes fugari lyene inſtilato. NlIuſtellas cõtrahi in aquã
coniecto. Corpore ueio illito detrahi pilos. Idem præſtare narrant iecur cũ ranæ ruptæ pul
mone illitum. Præterea iocinere amatoria diſſoluere. Melancolicos autẽ ſanari ſi ex cotio
chameleontis hærbe ſuccus habente bibatur. Inteſtina & fimum eorũ cũ id animal nullo
cibo uiuat cũ ſimiarũ utina illita inimicorũ immane odiũ & oĩum hoĩum iis cõciliare. Cau
da flumina & aquarum impetus ſiſti. Serpentes ſoporari. Eadẽ medicata cedro & myrrha il
ligataq; gemino ramo palmæ percuſſa: aquà diſcuti: ut quæ intus ſint oĩa appareant. Atq;

utinã eo ramo cõtactus eſſet. Democritus: quoniã ita loquacitates ĩmodicas promiſit inbi

beri. Palã ; eſt uirũ alias ſagacem & uitæ utiliſſimũ nimio iuuandi mortales ſtudio prola/

pſum.Ex eadẽ ſimilitudine eſt ſcincus:quẽ quidã terreſtẽ crocodillũ eſſe dixerunt. Candi/
diore autem ex tenuiore cute. Præcipua tamẽ differentia dinoſcitur a crocodilo aquatico

ſquãmarum ſeta a cauda ad caput uerſa. Maximus indicus. Deinde arabicus. Afferũtur ſal
ſi.Roſtrum eius & pedes in uino albo poti cupiditates ueneris accendunt. Vtiq; cũ ſatyro

& erucæ ſemine ſingulis drachmis omnũ ac piperis duabus admixtis: ita ut paſtilli ſingula

rũ drachmatũ bibantur. Per ſe laterũ carnes obolis binis cũ myrrha & pipere pari mõ pote
efficatiores ad idem credũtur. Prodeſſe & cõtra ſagittas uenenatas: ut Appelles tradit po
ſtea ſumptus. In antidota quoq; nobilia additur. Seſtius plus ꝗᷓ drachmæ pondere in uini
hemina potũ perniciem afferre tradit. Præterea eiuſdem decoctum cum melle ſumptũ ue⸗

nerem inhibere. Eſt crocodillo cognatio quædam affinitaſq; amnis eiuſdem geminiq; ui,-

ctus cũ hippopotamo repertore trahendi ſanguinis ut diximus. Plurimi autẽ ſuper ſalti/

cam perfecturãa. huius corii cinis cum aqua illitus panos ſanat. Adeps frigidas febres. Item

fimus ſuffitu. Dentes parte leua dolores dentiũ ſcarificatis pingiuis: pellis eius e ſiniſtra

parte frontis in inguina adalligata uenerẽ inhibet. Eiuſde cinis alopecias explet. Teſticuli
drachma ex aqua contra ſerpentes bibitur. Sanguine pictores utũtur. Peregrinæ ſunt &

lynces quæ clariſſime omniũ quadrupedũ cernũt. Vngues earũ omnes cũ corio exuri effi⸗
caciſſime in carpato inſula tradũt. Hoc cinere poto præpucia uirorũ: eiuſdẽ aſperſu fœmi
narũ libidines inhiberi. Itẽ pruritus corporũ. Vrina ſtillicida ueſicæ: Itaq; eã protinus pedi
bus obruere traditur. Eadẽ autẽ & ungularũ dolor mõſtratur in remedio. Hactenus de ex

₰„

mia dicemus.
Medicinæ cõmunes ex feris animalibus:aut eiuſdem generibus pla⸗
obſeruationes:& caſeis:butyro & adipe. IX.
lLcuti e lactis uſu utiliſſimũ cuiq; maternũ cõcipe nutricis exitioſum eſt. Hi ſunt.n.
infantes qui coloſtrati appellâtur: dẽſato lacte in caſei ſpetiẽ. Eſt aũt coloſtra pᷣma
a partu ſpõgioſa denſitas lactis. Maxime aũt alii quodcũq; humanũ:mox caprinũ.

Vnde fortaſſis fabulæ Iouẽ ita nutritũ dixere dulciſſimõ ab hoĩs camelinũ. Efficaciſſmmum

ex aſinis. Magnorũ aĩ aliũ & corporũ facilius reddit᷑. Stomacho accomodatiſſin ũ caprinũ

quoniam fronde magis ꝗᷓ hærba ueſcũtur Bubulũ medicatius. Ouillum dulcius: & magis

alit. Stomacho minus utile:quoniã eſt pinguius. Omne autẽ uernum aquatius æſtiuo. Et

de uouellis. Probatiſſimum uero quod in ungue hæret:nec defluit. Innocentius decoctũ

ꝓræcipue cum calculis marinis. Aluus maxime ſoluitur bubulo. Minus inflat quodcunq;

ad noſtrum orbem. Primũq; cõmunia animaliũ remedia atq; exi

*½ α

(VA

4 ——

–,
„* ð
O ee
„

LIBER.

decoctum. Sanat uuas lichenas. Ad omnia utile contufa aut luxata. Maxime renes: ueſici
interanea: fauces: pulmones. Foris pruritum cutis eruptiones pituitæ cibi aut potus abſti-⸗

nentia. Nam ut in achaia bubulum biberentur phiſici ſyncteticiq; diximus in ratione hær⸗-
barum. Sunt inter exempla qui aſininũ bibendo liberati ſunt podagra chyragraue. Medici
ſpeciem unam addidere lactis generibus quod ſchydon appellauere. Id fit hoc modo. Fi-
Gili nouo feruet maxime caprinum.ramiſq; ficulneis recentibus miſcetur: additis totidem

cyathis mulſi quot ſint hemine lactis. Cum feruet ut circunfundantur: præſtat cyathus ar

genteus cum frigida H demiſſus ita ne quid infundatur. Deinde igni demptum refri⸗
eratione diuiditur & e

imum decoquunt ad rertias partes & ſub diuo refrigerat. Bibitur autem efficaciſſime he
minis per interualla ſenis diebus quinq; a potu illius ſolitis geſtari. Datur comitialibꝰ:me

lancolicis: paraliticis: in lems:elephatis:atieruarit us morbis. Infunditur quoq; lac cõtra

roſiones a medicamentis factas. Et ſi urar dyſenteria decoctum cum marinis lapillis: aut cũ
ptiſana hordeacea, Item cõtra roſiones inteſtinorũ bubulum aut ouillum utiſius. Recens
quoq; dyſentericis infunditur. Ad colum autem crudũ. Item uulue & contra ſer pentium
ictus pthiſicis cantharidum: aut ſalamandræ: aut bupræſtis: aut pityocampes uenenis.Pri⸗
uatim bubulum iis qui coloſtrũ biberint: aut cicutã: aut doricnium: aut legorem marinũ.
ſicut aſininum contta gypſum: & cæruſam: & ſulphur: & argentum uiuum. Item duræ al/
uo in febri., Gargarizatur quoq; faucibus exulceratis utiliſſime. Et bibitur ab imbecillitate
uires recolligentibus:quos atrophos uocant. In febri etiam quæ careat dolore capitis. Pue
ris ante cibum lactis aſinini hemniam dari conuenit. Aut ſi in exitu cibi roſiones ſentiant
Antiqui in archanis habuerunt. Sed hoc ſi non eſſet: habuerunt e caprino bubuli ſerũ or/
topnoicis prodeſt ante cætera addito naſturtio. Iunguntur etiã oculi in lactis heminis ſeſa
mi additis drachmis quartuor tritis in lippitudine. Caprino lyenes ſanantur poſt bidui me
diam tertia die hedera paſtis capris per triduum poto line alio cibo. Laſtis uſus alias con/

trarius capitis doloribus. Epaticis ſplenicis ner uorũ uitio febres habentibus uertigini p/
terꝗᷓ purgationis grauedine tuſſientibus lippis. Suillum utiliſſimum tenaſmo dyſenteriæ:
necnon pthiſicis. NHunc etiã mulieribus qui dicerent ſaluberrimum fuerunt. De generibꝰ

caſeorum diximus: cum de uberibus ſinguliſq; animalium membris doceremus. Sextius
eoſdem effectus equino quos bubulo tradit. Hos uocat hippacẽ. Stomacho utiles: qui nõ

ſunt falſi:ideſt recentes. Veteres aluum ſiſtũt: corpuſq; minuũt. Stomacho utiliores:In to

tum ſalſa minuũt corpus alunt mollia. Caſeus recens cũ melle ſugillata emendar. Mollis
aluum ſiſtit. Sedat tormina paſtillis in uino auſtero decoctis: rurſuſq; in patina toſtis cum
melle: quod ſaprum uocant: qui cũ ſale & ſorbis ſiccis e uino tritus potuſq; medetur cœlia

cis. Genitaliũ carbũculus caprinus tritus & impoſitus. Item accidus cũ oximelle. Maculis

in balineo illitus oleo interlinitur. E lacte fit & butyrum barbararum genitum laudatiſſi⸗

mus cibus & qui diuites a plebe diſcernat. Plurimũ e bubulo:& inde nomen. Pinguiſſimũ

ex ouibus. Fit & ex caprino: ſed hyeme calefacto lacte æſtate expreſſo tantũ crebro iactatu
in longis uaſis anguſto foramine: ſpiritũ accipientibus ſub ipſo ore alias præligato. Addit᷑
parum aquæ ut aceſcat. Quod eſt maxime coactum in ſũmo fluit at id exemptum addito
ſale oxygala appellant. Reſiqua decoquunt in ollis. Ibi quod ſupernatat: butyrum eſt oleo
ſum natura. Quod magis uirus reſpuit hoc præſtantius iudicatur. Pluribus compoſitioni
bus miſcetur inueteratum. Natura eius aſtringere: mollire: replere: purgare. Oxigalia fit
& alio modo accido lacte addito inrecẽs: quod dũ aceſcit utiliſſimũ eſt ſſomacho.Effectus
dicemus ſuis locis. Proxima in cõmunib laus eſt adipi ſed maxime ſuillo. Apud antiquos
etiã religioſus erat. Certe nouæ nuptæ intrantes etiamnũ ſolẽne habent poſtes eo attinge
re. Inueteratur duobus modis: aut cum ſale: aut ſincerus: tanto utilior: quanto ſit uetuſti⸗-
or. Axungiã etiã græci appellauere in uoluminibus ſuis. Neq; eſt occulta uiriũ cauſa: quo
niam id animal hærbarum radicibus ueſcitur. Itaq; etià fimo innumeri uſus. Quam ob rem

non de alia loquamur ſue multo efficaciore fœmina: quæ non peperit. Multo uero præ,
ſtantior in aptis eſt. Vſus igitur axũgiæ eſt ad mollienda excalfacienda: diſcutiẽda:purgã⸗

dacq;. Medicoꝶ aliqui admixto anxeris adipe caurorunq; ſeuo & hyiopo ad podagris uti
iubẽt: Si uero pmanet dolor cũ cæra:myrto: reſina: pice. Sicera axũgia mede

—

niue. Pernionibus autẽ cũ hordei cinere & calla pari modo.Prodeſt & cõfricatis membris.

iſcedit ſerum a lacte. Quidam & ipſum ſerum iam multo potentii

ambuſtis uel

Pnerigl
ipondere
eſle in
Ouceracz
oqunt (0
ſbuo peb
lligara
unturad
etertin V
modo ubc
gume ungu.
tuncun g
nini veteri
untpmoßl
ſahoalm
zmman kn
inbaneope
Hirouna
Apecolure
frones u⸗
cuntelum.
Votarum at
ſedis viran
uncane
tutndemun
pelle ui
nuptas lo
pis exdem
eremptisu,
hoſtencog
Aenibus.
Priusiuben
mobodem
luuorunl
ommanis
lmceruir
lcaegir
WMeinsere
Wrnr
Rcumto
haber li
tervenen
bione ve
lenenj ſn
numemo⸗
kiag Nn⸗

dor ULaoſti⸗
MMicnehr,,

ane ledi
odo R,
rutncen
Oahut 1
ppen reſti,
Nlodgtenf
alliete
miibene
le cin
Pllis zurch
lins Rexemn
lerpentun
Uenenisn
remmarn.
tmduri,,
mbeallitee
cits poe
iſemnimt
liſeiͤd
heminaſeh
oſtbiduine
s usco
enngnnii,
ocffemenr
Uegent
mus Knit
Urlesgin⸗
tiorelno
Ner Mol⸗
nſtscun
eurcrla
. Mania
nhodril⸗
ignini
io u
o ANcl
n citd
Cpoltion
Dighutu
nofkenn

1 znnigvet

3eo n⸗

le uent

7

cul. o
wan een

XXVIII.
Itinerũq; laſſitudines & fatigationes leuat. Ad tuſſim ueterem recens decoquitur quad rã
tis pondere in uini cyathis tribus addito melle. Vetus etiã pthiſiin in pilulis lumpta ſanat·
quæ ſale inueterata eſt. Omnino enim nõ niſi ad ea quæ purganda ſint aut quæ non ſint
exulcerata & calida recipitur. Quidã quadrantes axungiæ & mulſi in uini cyathis tribꝰ de
coquunt contra tuſſim: quintoq; die picem liquidã in ouo ſumi iubent circunligatis late⸗
ribus & pectoribus & ſcapulis eorũ qui pthiſin ſentiunt. Tantaq; eſt uis ut genibus etiam
adalligata redeat in os ſapor: ea quæ expuere uideantur. E ſue quæ non peperit aptiſſime
utuntur ad cutem mulieres. Cõtra ſcabiem uero ꝗᷓuis admixto iumentorum ſeuo pro par
te tertia & pice pariterq; ſubferuefactis. Sincera partus in abortũ uergentes nutrit collirii
modo ſubdita. Cicatrices cõcolores facit cæruſa admixta uel argentei ſpuma. At cum ſu
phure unguiũ ſcabricias emendat. Medetur & capillo fluenti. Et ulceribus in capite mulie
rum cum gallæ parte quarta. Et infumata pilis oculorum. Darur & pthiſicis unciatim cum
uini ueteris hemina decocta: donec tres unciæ e toto reſidant. Alii & mellis exiguũ adiici
unt. Panos ſanat illita cum calce. Item furunculos: duritiemq; mammarũ. Rupta & cõuul
ſa & ſpaſmata & luxata ſanat. Clauos & rimas coliq; uitia cum helleboro albo. Parotidas
ammixta farina ſalſamentaria teſta. Quo genere proficit ad ſtrumas. Pruritus & papulas
in balneo perunctis tollit. Alioq; etianũ modo. Podagricis prodeſt mixto oleo uetere:cõ/
trito una ſarcophago lapide & quinq; folio tuſa in uino: uel cũ calce: uel cum cinere. Facit
& peculiare emplaſtrum. Ilxxxv. pondere. C. ſpumæ argenteæ mixtis. utiliſſumum contra in
flationes ulcerum adipe uerrino confici Et inungi putant utile. Iiſq; quæ ſerpant illmire
cum reſina. Antiqui maxime axibus uehiculorum perungendis ad faciliorem circunactũ
rotarum utebantur: unde nomen. Sic quoq; utili medicina cum illa ferrugine rotarum ad
ſedis uitia uirilitatiſq;. Et per ſe axungiam medici antiqui maxime probabant rembus de⸗
tractam:& exemptis uenis aqua celeſti fricabant crebro decoquebantq; fictili nouo ſepius
tum demum aſſeruantes:Conuenitq; ſalſam magis mollire: excalfacere:diſcutere: uitulo
rũ ; eſſe uino lotam. Maſurius palmam lupino adipi dediſſe antiquos tradir. Ideo nouas
nuptas illo perungere poſtes ſolitas: ne quid mali medicamenti inferretur. Quæ ratio adi
pis eadem in iis quæ ruminant: ſeui eſt: aliis modis non minoris potẽtiæ. Periicitur omne
exemptis uenis aqua marina uel ſalſa lotũ. Mox in pila tuſum: aſperſum marina. Crebro
poſtea coquitur donec omnis aboleatur odor. Mox aſſiduo ſole ad candorem reducitur.
A renibus autem: omne laudatiſſimum eſt. Si uero uetus reuocetur ad curam: liquefieri
prius iubent. Mox frigida aqua lauari ſæpius dein liquefacere affuſo uino quã odoratiſſi
mo.Eodemq; modo iterum ac ſæpius cogunt:douec uirus euaneſcat. Multi priuatim ſic
taurorum leonum pantherarũ ac camelorũ pinguia curari iubent. Vſus dicetur ſuis locis.
Comunis & ratio medullarũ eſt. Omnes molliunt: explent:ſiccant:excalfaciunt. Laudatiſ⸗
ſima ceruina:mox uitulina: dein hircina & caprina. Curantur ante autũnum recens lutæ:
ſiccatæq; in umbra per cribrum. Deinde liquate per lintea exprimũtur: ac repouũtur in fi-
ctili locis frigidis.Inter omnia autẽ cõmunia animaliũ fel præſtantius in effectu. Eſt enim
nis eius excalfacere: mordere:ſcindere:extrahere:diſcutere. Minorũ auimaliũ ſubtilius in
telligirur. Et ideo aureo ducendis. Omne autem curatur recens præligato ore lino craſſo
demiſſum in feruentem aquam ſemihora: mox ſiccatum ſine ſole:atq; in melle conditum.
Damnantur equinum tantum inter uenena. Ideo flamini ſacrorum equum rangere non li
cet cum romæ publicis ſacris equus etiam immoletur. Quin & ſanguis eorum ſfipticã uim
habet. Itẽ equarum præterꝗᷓ uirginũ erodit: emarginat ulcera. Taurinus quidẽ recens in/
ter uenena eſt excepta egyra. Ibi enim ſacerdos terræ uaticinatura tauri ſanguinẽ bibit pri
uſꝗ deſcendat in ſpecus. TPantum poteſt ſympatia illa de qua loquũtur: ur aliquando reli⸗
gione uel loco fiat. Drufus tribunus plebis traditur caprinũ bibiſſe cũ pallore: & inuidia
ueneni ſibi dati inſim ulari. Q.Scipionem inimicum uelet. Hircorũ ſanguini nis eſt: ut fer⸗
ramentorum ſubtilitas non aliter acuatur aut induretur aut ſcabricia poliarur uehemen
tiuſq; quã lima. Non igitur & ſanguis animalium inter communia dici poteſt: & ideo ſuis
quæq; dicentur effectibus. Digeremus ei in animalia ſngala uſus. Plurimũq; contra ſer⸗
pentes. Exiitio iis eſſe ceruos nemo ignorat: ut ſi quæ ſunt extractas cauernis mandant.
Nec uero ipſis ſpirantes tantum aduerſantur: ſed membratim quoq; fugari eos midore
coruus corum ſi uratur dictum eſt At e ſi ummo gutture uſt is oſſibus congregari dicuna

indicauimus. Sanguine quoq; ceruino ſi una urantur dracontion & cunilago & anchuſa

5,Poe v ſtiis contra omnes morbos.

„SDen ſoυρn-— 3 Priquoq; cerebrum contra eos laudatur cum ſanguine. lecur etſã inueteratũ po⸗

LIBER.

tur.Pelles eiuſdem animalis ſubſtratæ ſecuros præitant ab omni metu ſomnos. Coagulũ

quoq; ex aceto potum ab ictu: & ſi omnino tractum ſit: eo die nõ ferit ſerpens. Teſtes quo

q; eius inueterati: uel genitale maris. ſalutariter dantur in uino. Item uentre: qui centipe⸗

liones uocatur fugiunt. Et ideo aliquid cerui habentes: aut medulla peiũctos ſeuo ue cer
ui autumnali. Sũmis autem remediis præfertur hinuli coagulum in matris uero exacti ut

lentis ſiligo contrahi ſerpentes dicũt. Diſſipari deinde ſi ſanguine detracto adiiciatur py-
retrum. Inuenio apud auctores græcos animal ceruo minus: & pilodemum: ac dente ſimi⸗
li quod ophion uocatur. Sardinam eum tantum ferę ſolitam. Hoc intereſſe arbitror. Et iõ
medicinas ex eo omitto. Medicinæ de apro:e aris: & equis feris: & remedia de be/

J 48 ve ₰ α tum cũ ruta & uino.ltẽ adeps cum melle reſinaq;.Simili modo uerrinum iecur ex
ſal Par emptis dũtaxat fibris quattuor obolorũ pondere: uel cerebrum in uino potũ. Ca⸗
/ S. er rarum cornu uel pilis accenſis fulgari ſerpentes dic unt. Cinerẽq; eorum potum uel illi⸗
ν tum contra ictus ualere. Item lactis hauſtus cũ uua aminea uel urinæ cum aceto ſcyllitico
, N.Caſeum caprinũ cũ origano ĩ poſitum uel ſeuum cũ cæra. Milia præterea remediorum ex
. Meo animali demõſtrantur ſicut apparebit. Quod eꝗdem miror cum febri negetur carere.

Amplior potentia feris eiuſdem generis quod numeroſiſſimũ eſſe diximus. Alia uero ex

hircis. Democritus etiãnum effectus auget eius qui ſingularis natus ſit. Fimus quoq; ca⸗
prarũ in aceto decoctus & illitus in ictus ſerpentiũ placet: & recentis cinis in umo. Atq; in

toto difficilius ſe recolligentes a ſerpentiũ ictu: in caprilibus optime conualeſcũt. Qui me
dicari efficacius uolunt: occiſæ capræ aluum diſſectã cum fimo intus aperto ſtatim üligant
Alii carnẽ receutẽ hædorũ pilo ſuffiunt: eodemq; nidore fugant ſerpentes. Vtuntur & pel
le eorum recente ad plagas:carne & fimo egqni in agro paſti. Coagulo leporis ex aceto cõ⸗

tra ſcorpionem & murẽ araneũ. Aiunt autẽ nõ feriri leporis coagulo perunctos. Percuſſis

a ſcorpione fimum capræ efficacius cũ aceto decoctũ auxiliatur. Lardũ iuſq; decocti potũ
iis qui bupreſtim hauſerint. Quin etiam ſi quis aſino in aurem dixerit percuſſum ſe a ſcor⸗

pione tranſire malũ protinus tradunt. Venenataq; ola accenſo eius pulmone fugere. Et fi
mo uituli ſuffiri pereuſſis a ſcorpione prodeſt. Canis rabidi morſu facta uulnera circunci⸗

dunt ad uiuas uſq; carnes quidà carnẽq; uituli admouẽt: & ius ex eodẽ carnis decoctæ dat.

potui:aut axũgiã eum calce tuſam. Laudant hirci iecur: quo impoſito ne tentari ꝗdẽ aquæ

metu affirmant. Laudant & capræ fimũ ex uino illitum aut melle. Melius & cuculi & hi/
rundinis decoctum & potũ. Ad reliquos beſtiarũ morſus: caprinũ: caſeum ſiccum cum ori
ano imponũt: & bibi iubent. Ad hominis morſus carnẽ bubulã decoctã. Efficacius uituli
Fnon ante quintũ diem ſoluant. Veneficiis roſtrũ Iuꝑi reſiſtere inueteratum aiu nt. Ob id
q; uillarum portis præfigunt. Hoc idem præſtare & pellis e ceruice ſolida manica exiſtima
tur: quippe tanta uis eſt animalis. Præter ea quæ rettulimus & ueſtigia eius calcata equis
afferunt torporem. Iis qui argentũ uiuum biberint lardum remediũ eſt. Aſinino lacte po/

to uenena reſtingũtur. Peculiariter ſi hyoſciamum potũ ſit: aut uiſcum: aut cicuta: aut le⸗-
pus marinus: aut opocarpathũ: aut carice: aut dorycnidium. Et ſi coagulũ alicui nocuerit:

nam id quoq; uenenũ eſt in prima lactis coagulatione. Multos eius & alios uſus dicemus.

Sed meminiſſe oportebit recenti uetendũ:aut nõ multo poſtea tepefacto. N ullü enim ce .
lerius euaneſcit. Oſſa quoq; aſini confracta & decocta contra leporis marini uenenũ dan⸗/
tur. Omnia eadem onagris efficaciora. De equis feris nõ ſcripſerunt græci quoniã terræ il

læ non gignebant. Verumtamen fortiora eadem quã in equis intelligi debent. Lacte equi

no uenena leporis marini & toxica expugnantur. Nec uros aut biſontes græci in experi/
mentis habent quanꝗᷓ boue fero refertis indiæ ſiluis: portione tamẽ eadem efficatiora oiĩia
ex iis credi par eſt. Sic quoq; lacte bubulo cuncta ueneua expugnari tradunt: maxime ſu⸗
pradicta:& ſfi ephemerũ impactũ ſit: ut ſi cantarides date conntione oĩa egeri. Sic & capri/
no iure câtharides. Cõtra ea uero quæ exulceratione enecãt: ſeuũ uitulinũ ſeu bubulũ au/
xiliatur. Nà cõtra ſanguiſugas potas butirũ remedio eſt cũ aceto ferro calefacto. Quod &
rodeſti cõtra uenena. Nã ſi oleũ nõ ſit: uicem eius repreſentat. Multipediũ morſus

per ſte

cũ melle ſanat. Oĩa ſeſami quoq; iurepoto uenena ſupradicta expugnari putãt. Priuatim

Ned xovi .
nlac ver
nguscap
uce
cela quen
Evsuelno
vllund.
Itermalan
ermuttelin
ſouszdeps
lumcun fu,
6ek.Mäban
ſatliiſele
guntcurnun
gentliztin
muscunolee
Neigelle
ntuuniekfi
ciostamen!
cunaetrit
ſalfimurr
lonitro &t
Cpilum F
ttadunt Fin
fillumcon⸗
debonisan
uus ceruini
loſevocio
clones aute
ſere eorum
nocumrol
Einestolli
utitſingn⸗
ſchno npi
menevulto
lue inungi
illimurm
lirgenar
Atutnorſ
loſtes ig 4
dn lteiu
Mun nocn
aai Cn
ln
udecode
aczlgi⸗
er KNab
dum lucce
Aninn
Fabloen
uo
lumhe
nuittol

no Cogli
u Teſte 10
Sguicen,
0 ſeuo necer
derdenc n
DoA mhuen
emeſmnie
Aditot bri⸗
mcücebe
etentü
numierur a
nopotü. C,
numvel i⸗
un alinc⸗
Maorurm er
gerur ner⸗
Aa vewen
nugogc
un Ag
lir ine,
min ilgant
tummrAel
a t
0a Panol
crock o
engelth
encRa
8cerocrci
SiiN.
Crllani,.
umcun d
Couubl
iunei
Nenkin
negnis
vhaepo/
amautle⸗
inocvend.
cicemvs⸗
lüenime⸗
werüen/
Nni len⸗
.LaGecgn
neie/
ctone
gaCo/
hüne,
4 Pium

= =

aptiſſimum eſt

uero aconita & cicuras. Iremq; uitulino ſeuo. Caprinus caſeus recens iis qui uiſcum bibé
rint. Lac uero contra cantharidas remedio eſt: & contra ephemerim potũ cũ taminia uua.
Sanguis caprinus decoctus cum medulla: contra toxica uenena ſumitur. Hædinus contra
reliqua. Coagulum hædi contra uiſcum: & chameleontem album: ſang uinem taurinum.
contra quem & leporis coagulum eſt ex aceto. Contra paſtinacam uero & omnid mari noge
ictus uel morſus coagulũ leporis: uel hædi: uel agni drachme pondere ex uino. Le poris co
agulum & contra uenena additur antidotis. Papilio quoq; lucernarũ luminibus aduolans
inter mala medicamenta nameratur. Huic cõtrarium eſt iecur caprinũ: ſicut fel ueneficiis
ex muſtella ruſtica factis. Hinc deĩde reuertemur ad genera morborũ. Ca pilli defluuia ur
ſinus adeps mixto ladano & adiantho continet. Alopetiaſq; emendat & raritatẽ ſupercilioa.
rum cum fungis lucernarum ac fulgine quæ eſt in roſtris earum. Prurigim cum uino pro
deſt. Ad hanc & cornus ceruini cinis e uino: utq; non redium animalis eius capillis incre⸗
ſcat.Itẽ fel caprinũ cũ creta cymolia & aceto ſic ut paululũ capilli inareſcant. Item fel hirci⸗
num cum urina tauri. Si uero uetus ſit: etiam furfures adiecto ſulphure emendat. Cinere
genitalis aſini ſpiſſari capillum putant & e canitie uindicari ſi raſis illinatur. Plumboq; tri
tus cum oleo denſari: & aſinini pulli cum urina: admiſcentq; nardum: faſtidii gratia. Alo⸗=
petias felle taurino cum ægyprio alumine tepefactas illinunt. Capitis ulcera manantia uri
na tauri efficaciter ſanant. Item hominis uetus ſi cyclaminum adüciatur & ſi ulphur. Effica
cius tamen uitulinum fel. Quo cum aceto calefacto tolluntur & lendes. Seuum uitulinũ
cum ſale rritum capitis ulcerius utiliſſimum. Laudatur & uulpium adeps: ſed præcipuæ
fel & fimum cũ ſinapi pari modo illitũ. Caprini cornus farina uel cinis magiſq; hirci addi⸗
to nitro & tamarici ſemen & butyro: oleoq; prius capite raſo mire continent ita fluuentẽ
capillum. Sicnt & canis cinere ex oleo illito ſupercilia nigreſcunt. Lacte caprino lẽdes tolli
cradunt. Fimo cum melle alopetias expleri. Item ungularũ cinere cum pice fluuenten ca⸗
illum contineri. Leporinus cinis cũ oſeo myrteo capitis dolores ſedat. Itẽ aqua pota quæ
de bouis aut aſini potu relicta eſt. Et ſi credimus uulpis maſculæ genitali circũligato. Cox
uus ceruini cinis ilſitus ex aceto aut roſaceo: aut ex irino: oculorũ: epiphoras. Eaſq; bubu⸗
lo ſeuo cũ oleo cocto illiniũt.Ceruini cornus cinis ſcabricias eodem unguine ſanat. Mu⸗
crones autẽ ipſos efficatiores putant. Lupi excrementis circũlini ſuffuſiones prodeſt. Ci/
nere eorum cũ attico melle inungi obſcuritates. Item felle urſino. Epinyctidas adipe apri
no cum roſaceo. Vngulæ aſininæ cinis inunctus e ſuo lacte cicatrices oculorum & albugi
gines tollit. Medulla bubula ex dextro crure priore trita cũ fulgine pilis & palpebrarum
uitiis ſingulis occurrit. Calliblephari pari modo fuligo in hoc uſu temperatur. Optime &⅓
lichno papiraceo. Oleoq; ſeſamino. Fulligine in nouo uaſe pennis deterſa. Efficaciſſime ta
men euulſos ibi pilos cohercet. Felle tauri cum oui & albumine collvria fiunt: quaq; diſſa:
luta inungũtur per quatriduũ.Seuũ uituli cum anleris adipe & ocimi ſucco genarũ uitiis
E uſdem medulla cum pari pondere cære & olei uel roſacei addito ouo du
citiæ genarum illinuntur. Caſeo molli caprino impoſito ex aqua calida epiphoræ ſedâtur.
Si tumor ſit ex melle.Vtrunq; uero ſero calido fouendũ. Sicca lippitudo lumbulis ſuum
toſtis atq; contritis & impoſitis tollitur. Capras negant lippire: quoniã eæ quaſdã hærbas
edant.lteiu dorcades.Et ob id fimũ earũ cæra circundatũ noua luna deuorari iubẽet. quo/.
mam noctu æque quoq cernant.Sanguine hirci ſanari luſciſos purant nyctilopas appellãt
græci. Capræ uero iocinere in uino auſtero decocto. Quidam inaſſati iocineris ſanie inun/
unt. Aut felle capiæ: carneſq; eas ueſci: & dum coquantur oculos uaporari præcipiunt:
d quoq; referre arbitranrur: ſi rutili coloris fuerint. Volũt & oculos ſuffiri iocinere in ol
lis decocto. Quidam inaſſato.Fel quidem caprinum plutibus modis aſſumũt cũ melle con-
tra caligines. Cum ueratri candidi tertia parte contra glaucomata. Cũ uino contra cicatri
ces: & albugines: & caligines: & pterigia: & argemnata. Ad palpebras uero euulſo prius pilo
cum ſucco oleris:ita ut unctio areleat Cõtra ruptas funiculas cũ lacte mulieris. Ad oĩa
autem inueterata fel efficatius putant. Nec abdicant fimũ ex melle illitũ epiphoris. Cẽtra
ꝙ& dolores medullam. Itẽ pulmonem leporis. ſedat caliginẽ fel cũ paſſo aut melle. Lupino
quoq; adipe uel medulla ſuum fricari oculos cõtra lippitudines præcipiut. Nà uulpinâ lin
guam habentes in armilla lippituros negant. AQurium dolori & uitiis medetur urina apri

in uitro ſer uata. Fel apri uel ſuis uel bubulum cũ oleo citreo & roſacco æquis portiomibꝰ.

Præcipux uero taurinum cum porri ſucco tepidum: uel cum melle ſi ſuppurent. Cõtraq;
odorem grauem per ſe tepefactum in mari corio. In ea parte rupta cum lacte mulieru effi
caciter ſanat. Quidam etiam in grauitate aures ſic perludédas purãat. Alii cum ſenecta ſer
pentium & aceto includunt lana ante aqua calida collutas. Et ſi maior ſit grauitas aurium
fel cum myrra & ruta in mali corio ercalfactum infundunt. Lardum quoq; pingue. Item
fimum aſini recẽs: cui roſaceum inſtillatur. Omniacq; ea tepefacta. Vtilior equi ſpuma: uel
na capti uel tauri: aut fullonia uetus calfacta uapore per lagenæ collum ſubeunte. Admi⸗
ſcent & aceti tertiam partem. Et aliquid urinæ uituli qui nondum hærbam guſtauerit. Fi
mum etiam mixto felle eiuſdem. Et cutemquã relinquunt angues: ex calfactis prius auri⸗
bus. Lana autem medicamina ea includuntur.Prodeſt & ſeuũ uituli cum anxeris adipe: &
occimi lucco cũ eiuſdem med ulla admixto cumino trito ĩfuſa. Virus uerrinume ſcropha
ex coitu exceptum priuſꝗ terram attingat contra dolores. Auribus fractis glutinum e na
turis uitulorum factum & in aqua liquatum-Alii uitis adeps uulpium. Item fel caprinum
roſaceo tepido aut porri ſucco: aut ſi ſit ruptura ibi aliqua e lacte mulieris. Si grauitas ſit
audiendi: fel bubulum cum urina capræ: uel hirci uel ſi pus ſit. In quocunq; autem uſu pu
tant hæc efficatiora in cornu caprino per dies. xx. infumata. Laudant & coagulu lepori ter.
tia denarii parte dimidia quoq; ſagapeni in amineo uino. Parotidas urſinus adeps compri
mirt pari pondere cæræ & taurini ſeui.Addunt quidam hippociſtidem: & per ſe butyrũ illi.
tum: ſi prius foueantur fœnigræci decocti ſucco. Efficacius cum ſtrichno. Proſunt & uulæ=

pinum teſtes: & taurinus ſang uis aridus tritus. Vrina capræ calefacta inſtillata auribus. Fi/

miuũq; eiuſdem cum axungia illitum. Dentes mobiles confirmat ceruini cornus cinis: dolo⸗
reſq; eorum mitigat: ſiue infricentur ſiue colluantur. Quidem efficaciorem ad omnes eoſ⸗
dem uſus crudi cornus farinam arbitrantur. Dentifricia utroq; modo fiunt. Magnũ reme
dium eſt & in luporum capitis cinere. Cert umq; eſt in excrementis eorum plerüq; inueni
ri oſſa. Hlæc adalligata eundé effectũ babẽt. Itẽ leporina coagula per aurẽ infuſa contra do
lores. Et capitis eorum cinis dentifricium eſt. Adiectocq; nardo mulcet grauiolentiam oris.
Aliqui murinorum capitum cinerem miſcuiſſe malut. Reperitus in latera leporis a cui os
ſimile:hoc ſcarificari dentes in dolore ſuadent. Talus bubulus accenſus eos qui labant cũ
dolore admotus confirmat. Eiuſdem cinis cum myrtha dentifriciũ eſt. Oſſa quoq; ex un/
gulis fuum combuſta eundem uſum præbent. Item oſſa ex acetabulis pernarum circa duè
Coxendices uertuntur. Iiſdem ſanati demiſſis in fauces iumentorum ueminationes noru

.

eſt. Sed & corruptos dentes confirmari-Aſinæ quocq; lacte percuſſu uexatos: aut dentium
eiuſdem cinere. Lyene item equi cum oleo infuſo per aurem. Eſt autem hoc non hippoma
nes:quod aliquin noxium omitto. Sed in equorum genibus ac ſuper ungulas:prætere in
corde equorum inuenitur os demtibus cammis maxime ſimile. Hoc ſcarificari dolorẽ. Aut-
exemplo dente emorftui equi maxillis ad numerũ eius qui doleant demonſtrant. E quaud
uirus 2 coitu in lychnis accenſum Anaxilaus prodicdit: equinorum capitum uſus tepreſen:
tare monſtrifice. Similiter ex aſinis. Nam bhippomanes tantas in ueneficio uires habet: ut.
affuſum æris mixturæ in effigiem equæ olympiæ admotos mares equos ad rabiem coitus:
agat. Medetur dentibus & fabrile glutinõ in aqua decoctum illitumc & mox paulo de
rractum: ita ut confeſtim colluantur uino: in quo decocti ſunt cortices mali punici dulcis
Efficax habetur & caprino lacte collui dentes uel felle taurino. Talorum capræ recentium

cinis dentifricio placet. Et omnium fere uillaticarum quadrupeduni: ne (ſæpius eadem dicã

tut. Cutem in facie erugari & tenereſcere & candorem cuſtodiri lacte aſinino putant. No

tunq; eſt quaſdam quottidie. dec. cuſtodito numero fouere. Poppeaq hoc nxor. Netonis.
principis inſtituit. Balneaiũ quoq; ſic ſolio temperato aſinorum gregibus ob hoc eam co⸗
mitantibus. Imperus pituitæ in facie butyro illito tolluntur. Efficacius cum cæruſa. Sincé
ro uero ea uitia quæ ſarpunt inſuper impoſita farina hordeacea. Vlcera in facie membrans
e partu bouis mandida. Priuolum licet uideatur non ramen omittendum propter deſide/
ria mulierum. Talum candidi iuuenci.xl. diebus noctibuſq; donec reſoluatur in liquorem
decoctum & illirum linteolo candorem cutiſq; erugationẽ præſtare. Fimo taurino malas
rubeſcere aiunt: non ut crocodialem illini melius, ſed foueri frigida & ante & poſtea in,
bent. Aeſtates & quæ diſcolorem faciunt cutem fimum uituli eũ oleo & gumi manu lub⸗

üeend
Aalamit.
edlulacun
mmictummit
hicicaladu
tuutitelade
u infras
ino ſeuo u
leconnbura
ſelleotigin⸗
6o Aliquin
tuormellis
Kiride⸗a⸗
Pul ucor
zutcaprino
ut caeki
tioni R arte
piunatcdi
mellisera
Cbusadhxr
cllitfelapn
loerulceran
lcus Aurin⸗
ockumteſt
ſeuo & ine
Germnost
perknicanru
len opiſtot
gues comu
Mutm aridun
hium. Tuch
buboliſum
Uinuscum
eſtadidfud
lporoterti
Nbinuino
ſkolesen
Ne graueol
cocumdor
luicsrelin⸗
nemmodie
Uuutini
mumhci
ino col
keceng c
NXaetop⸗
Petn lelin
Hiteuscibe
melndise
cparhom
uino tign
Uatmoſi
luati aſpe

kent (d
mſenchte
unaszuniu
Unpue, Nen
iſaunnii
Untenk ,
unte, Admni⸗

uſtnentſſ

Us riutzon⸗

me laontn
unume
lpnin
ignauiru lt
ümllu
ülepontet
epsconn
lebutül
umau⸗
Uundufi,
Uscinsd⸗

Monvesel

Mgrine
lerigmen,
onmmt⸗

Nlentamons
rblis
uilbmmdi
cg /
mae
Ninu MM
Nt Gencvm
GAiho
Genman
iAt
1 . un 1
freien
et:
jen cotus
nic golcn
bicceſein
eadende
ſpuem N

—

oe Mn

boceimdo

Enntn

er geſce/

lqen
Ginn
olt

4 uuuhn

ir.

actũ emendat. Vlcera oris & rimas ſeuũ uituli uel bouis cõ adi pe anſeris & ocimi ſucco. Eſt
& alia mixtura ſeuo uituli cum medulla cerui & albæ ſpinæ foliis una tritis. Idem præſtat &
medulla cum reſina: uel ſi uaccina ſit: iuſq; e carne uaccina. Lichenas oris præſtantiſſime uĩ
cit glutinum factũ e genitalibus uitulorũ liquatũ aceto cũ ſulphure uino ramo ficulneo ꝑ
mixtum:ita ut bis die recens illiatur. Item lepras ex melle & aceto decoctum: quas & iecur
hirci calidum illitum tollit: ſicut elephantiſim fel caprinum. Etiamnum lepras ac furfures
tauri fel addito nitro. Vrina aſini circa canis ortum maſculas in facie. Fel utri uſq; per ſe ſe
aqua infractum: euitatiſqʒ; ſolibus ac uetis poſt detractum cutem. Similis effectus: & ĩ tau
rino ſeuo uitulino ue felle cum ſemine cunile:ac cinere e cornu ceruino:ſi canicula exoricẽ
vecomburatur. Aſinino ſeuo cicatricibus aclicheni lepriſq; maxime color redditur. Eiirci
fel leotigines tollit admixto caſeo & uiuo ſulphure ſpongiæq; cinere: ut mellis ſit craſſicu
do. Aliqui inueterato felle uti maluere: mixtis calidis fucfuribus põdere oboli unius quat
tuor mellis prius defticatis maculis. Efficax eiuſdem & ſeuum cum melancthio & ſulphure
& iride.Labtorum ſiſſuris cum adipe anſarino ac medulla ceruina reſinaq; & calce. Inucio
apud auctores iis qui lentiginem habeãt negari magicæ ſacrificiorum uſum. Lacte bubulo
aut caprino tonſilæ & arteriæ exulceratæ leuantur. Gargarizatur tepidum ut eſt expreſſũ
aut calefactum. Cyprinum utilius cum malua decoctum & ſale exig uo.Linguæ exulcera⸗-
tioni & arteriarum prodeſt ius omaſi ſi gargarizatur. Tonſillis autem priuatim renis uul⸗
pium aridi cum melle triti illitique.Anguinæ fel taurinum uel caprium cum melle. lecur
mellis ex aqua oris grauitatem. Vlceraq; butyrum citiſſime ſanat. Spinãâ aliud ue quid fau
cibus adhærens feris extrinſecus fimo perfricatis: aut reddi: aut delabi tradũt. Strumas diſ
cutit fel aprinum uel bubulum tepidum illitum. Nam coagulum leporis e uino in linteo⸗
lo exulceratis duntaxat imponitur. Diſcutit & ungulæ aſini uel equi cinis ex oleo aqua il
licus & urina calefacta. Et bouis ungulæ cinis ea aqua. Fimum quoq; feruens ex aceto de⸗-
coctum: teſteſque uulpini. Prodeſt & ſapo: gallorum hoc inuentum: rutillandis capillis ex
ſeuo & cinere. Optimo fagino & caprino duobus modis ſpiſſus ac liquidus. Vterque apud
Germanos maiore in uſu uitis quam fœminis. Ceruicum dolores butyro aut adi pe urſino
perfricantur. Rigores bubulo ſeuo quod & ſtrumis prodeſt cum oleo. Dolorem inflexibi
lem opiſtothon uocant: leuat urina capræ auribus infuſa: aut fimum cum bulbis illitũ. Vn
gues contuſos fel uniuſcuiuſque animalis circunligatum. Pterygia digytorum fel tauri⸗
num aridum aqua calida diſſolutum. Quidam adiiciunt ſulghur: & alumen pari põdere om
mum. Tuſſim iecur lupi ex uino tepido ſanat. Vrſinumq; fel admixto melle. Aut ex cornu
bubuli ſummis partibus cinis. Vel ſaliua equi: triduo potu eam mori tradunt. Pulmo cer⸗
uinus cum guli ſua arefactus in fumo:dein tuſus:ex melle quotidiano eligmate. Efficatior
eſt ad id ſubulo ceruorum generis. Sanguinem expuentes ceruini cornus cinis. Coagulum
leporis tertia parte denarii cum terra ſamia & uino myrteo potum ſanat.Eiuſdem fimi ci⸗
nis in uino ueſperi potus:nocturnas tuſſis.Pili quoq; leporis ſuffiti extragunt pulmonibus
difficiles excreationes. Purulentas autem exucerationes pecturis: pulmoniſq; & a pulmo⸗
ne graueolentiam halitus butyrum efficaciſſime iuuat cum pari modo mellius attici de⸗
coctum donec ruffeſcat: & matutinis ſummptum ad menſuram linguæ. Quidam pro melle
laricis reſinam addere maluerunt. Si ſanguis reiiciatur: efficacem tradunt bubulum ſangui
nem modice & cum aceto ſumptum. Nam de taurino credere temerariũ eſt. Sed glutinum
taurinũ tribus obolis cũ calida aqᷓ bibitur ĩ uẽtre ſanguinis excreatione. Stomachũ exulce
ratum lactis aſinini potus reficit. Item bubuli. Roſiones eius caro bubula admixto aceto &
uino cocta. Rheumatiſmos cornus ceruini cinis. Sanguinis excreationes hædinus ſanguis
recens ac cyathos ternos cum aceto acri pari modo feruens potus. Coagulum tertia parte
ex aceto potum. Iocineris dolores lupi iecur aridum ex mulſo. Aininum iecur arid um cũ
petroſelini ꝑartibus duabus ac nucibus tribus ac melle tritum & in cibo ſumptum. Saguis
hircus cibo aptatus. Suſpirioſis ante omnia efficax eſt potus equiferorum ſanguis. Proxi⸗
me lactis aſini tepidi cum bulbis decocti: ita ut ſerum ex eo bibatur: addito in tres heminas
cyatho naſturtii albi per fuſi aqua:deinde melle diluti. lecur quoq; uulpinum aut pulmo ĩ
uino nigro:aut fel urſinum in aqua laxat meatus ſpirãdi. Lumborum dolores & quæcũq;
alia molliore opus ſit: urſino adipe perfricari conuenit. Cinerem aprini aut ſuilli fimi inue
terati aſpergi potione uini. Afferunt & magi fua commenta. Primum omnium rabianhir

coruniſi mulceatur barba mitigari. Eadem præciſa non abire eos in alienum gregẽ. Hui

admiſcent fimum caprinum: & i ubdito linteolo uncto caua manu quantum pati poſſit fer
uens:ſuſtineri iubent: ita ut ſi leua pars doleat. Hæc medicina in dextra manu fiat:aut ecoò
trario. Fimum quoq; ad eum uſum acus æreæ ponctis tolli iubent. Modus curationis eſt:

donec uapor ad lumbos ſentiatur peruenire. Poſtea uero manum porro tuſo illinunt. ltẽE

lumbos ipſo fimo cum melle. Suadentq; in eodem dolore & teſtes leporis deuorare. Iſchia
dicis fimum bubulum imponunt calfactum in foliis cinere feruenti. In renum dolore lepo
ris tenes curdos deuorari iubent: aut certe coctos ita ne dente contingantur. Ventris qui⸗-
dem dolore tentari negant talum leporis habentes. Lyenem ſedat fel apri uel ſuis porum
uel ceruini cornus cinis in aceto. Efficaciſſime tamen ĩueteratus lyen aſini: ita ut ĩ triduo
ſentiatur utilitas. Aſinini pulli fimum quod primum edidit: polean uocant ſyci:datur ĩ ace

to mulſo. Datur & equi lingua inueterata ex uino præſentaneo medicamento: ut didiciſſe

ſe ex barbaris Cecilius & Bion tradidit.Et lyen bubulus ſimili modo. Recens autem aſſus
uel elixus in cibo- In ueſica quoq; bouis alii capita. xx. tuſa cum aceti ſextario imponunturx

ad lyenis dolorem. Eadem ex cauſa emi lyenem uituli quanti indicatus ſit: iubẽt magi nul
la precii contatione: quoniam hoc quoq; religioſe pertineat. Diuiſumq; per longitudinem

annecti tunicæ utrinq; & induentem pati recidere ad pedes. Dein collectum in umbra ate
facere. Cum hoc fiat ſimul reſidere lyenem ægri uitiatum: liberariq; cum morbo dicitur.
Prodeſt & pulmo uulpium cinere ſiccatus atq; in aqua potus.Item hædorum lyen impoſi

cus. Aluum ſiſtit ceruinus ſanguis. Item cornus cinis. Iecur aprinum ex uino potum citra
ſalem: recenſq;.Item aſſum: uel ſuillum uel hircinum decoctum in uini hemina. Coagulũ
leporis ĩ uino ciceris magnitudinis. Aut ſi febris ſit ex aqua. Aliqui & gallam adiciũt. Alii

perſe leporis ſanguine contenti ſunt lacte cocto. Equini fimi cinis in aqua potus. Taurini
cornus uereris e parte iam cinis inſperſus potioni aquæ. Sanguis hircinus in carbone deco
NRus. Corium caprinum cum ſuo pilo decoctum ſucco epoto. Coagulum equi & ſanguis
caprinum uel medulla uel iecur alum ſoluit. Fel lupi. cum elaterio umbilico illigatum: uel
lactis equini potus. Icem caprini cum ſale & melle.Capræ fel cum cyclamini ſucco & alu⸗

minis modico. Aliqui & nitrum & aquam adieciſſe malunt. Fel tauri cum abſinthio trirum

ac ſubditum paſtillo. Butyrum largius ſumptum cæliacis & dyſẽtericis medetur. Iecur uac

cinum. Cornus ceruini cinis tribus digytis captus in potione aquæ. Coagulum leporis ſu⸗

bactum in pane. Si uero ſanguinem detrahunt in polenta. Aprini uel ſuilli uel leporini fi⸗

mi cinis inſperſus potioni tepidi uini. Vituli quoq; ius uulgariter datum inter auxilia coꝛ

liacorum & dyſentericorum traduntur. Lactis aſinini potus utilior addito melle. Nec mia⸗
nus efficax fimi cinis ex uino utriq; uitio. Item polea ſupradicta. Equi coagulum quod ali
ui hippacen uocant etiam ſi ſanguinem detrahant: uel fimi cinis: dentiumq; eiuſdem tu
rum farina ſalutaris dicitur: & bubuli lactis decocti potus. Dyſentericis addi mellis exi⸗

guumi præcipiunt. Et ſi tormina ſint cornus ceruini: aut fel taurinum cymino mixtum · Et

cucurbitæ carnes umbilico imponete. Caſeus recens uacinus immittitur ad utrumque
uitium. Item butyrum heminis quattuor cum reſinæ trrebinthinæ ſextante: aut cum mal

ua decocta: aut roſaceo. Datur & ſeuum uitulmum aut bubuluin. Item medullæ excoquũ

tur cum farina & cæra exiguoq; oleo: ut ſorberi poſſint. Medulla & in pane ſubigitur. Lac
caprinum ad dimidias partes decoctum. Si ſint & tormina: additur protropum. Tormini/
bus ſatis eſſe remedii in leporis coagulo poro e uino repido uel ſemel arbitrantur aliqui-
Cauciores & ſanguine caprino cum farina ordeacea & reſina uentrem illinunt. Ad om⸗
nes epiphoras uentri illini caſeum mollem ſuadent. Vererum autem in farina tritum cœ⸗
liacis & dyſetericis dari cyatho caſei in uini cyathis tribus. Sang uis caprinus decoctus cum
medulla dyſentericis. Iecur aſſum capræ cœliacis ſubuenit:magiſq;:etiam hirci cum uino
auſtero decoctum: porumq;: uel ex oleo myrteo umbilico impoſitum. Quidam uero deco
quunt a tribus ſextariis aquæ ad hæmniam addita ruta. Vtuntur & lyene aſſo capræ hirci
ue & ſeuo hirci ĩ pane qui cinete coctus ſit:capræ a renibus maxie ut per ſe hauriatur: pro
tinuſq; modice frigidam ſorberi iubent. Aliqui & in aqua decoctum ſeuum admixta polẽ
ta & cymino & aneto acetoq;. llinunt & uentrem cœliacis fimo cum melle decocto. Vtun
tur ad utrunq; uitium & coag ulo hædi in uino myrte magnitudine fabæ poto: & ſanguine

eiuſdem in cibum formato: quem ſangiculum uocant.Infundunt dyſentericis & glutinũ

orinun
ocumh
lebelaqy:
giinipotu
lunens
ſrurfag
lopotisc
mmuerinr1
brn Ainan
ahelltce

Uumvonat

eprocelt
Cornusce
ſcecdeue
iufun
oueniunt
ganſieigu
melteuen
lepon
Umnuquo
ſerodati
busl ro
kcatiusſll
ſoisſangn

iunipenli

C Muiaa

Mannntir
l tubich ſc
ſebutprun
eto dece
elſuisci

(crebrum
lene Ren
cenonſtr⸗

niinſuoct

itorrcl
booceſt
folespe
incem nl
edeturſ

aum ex

nus Nidus
Ierkinr
tugsfeenin
Nee ex mm
Leg Uin
boluri ten
m mele
ſ och
iicheguir
buſ Ur
knun

tuntle

lege,e
hoſttker
autecz
Gonis et
linur i
ornrellchi

inele

entin i⸗
uhotun
ui ido
ichnuir
rcicicl
en Mu
nponumant
aminll
Püudiven
unon ze
dick⸗
henimgl
otun cin
n,Coli
Alciür Ai
us Tumn
Nbone de⸗
ilngri
ignum
coa
chio kin
uulecu
nlymuln
llyinh⸗
Mn⸗
Gdotii
euſcenn
neli eni⸗
niuN.½
unungue
ucum ml
1 NOu
gtuca
1 oemimm/
ur Miqun⸗
1,Mon,
tritom
couucht

—

taurinum aqua calida reſolutum. Inflationes autem diſcutit uitulinum fimum in uino de
coctum. Inteſtinorum uitis magnoopere prodeſt coagulum ceruorum decoctum cum lẽ

te betaq;: atquæ ita in cibo ſump um.Leporis pilorum cinis cum melle decoctus. Lactis ca

prini potus decoctus cum malua exiguo ſale addito.Et ſi coagulũ addat᷑ maioribus emo⸗-
lumentis fiet. Eademque uis eſt & in ſeuo caprino & in ſorbitione aliqua uti protinus hau
riatur frigida aqua. Item fœminum hædi cinis rupta inteſtina ſarcire mire traditur. Fimmm

leporis cu melle decoctum & quottidiæ fabæ magnitudine ſumptum ita ut deploratos ſa

nauerint. Laudant & caprini capitis cum ſuis pilis decoctus ſuccum. Tenaſmos:ideſt cre⸗

bra & inanis uoluntas egerendi tollitur poto lacte aſinino. Item bubulo. Tinearum gene⸗

Ia pellit ceruini cornus cinis potus. Quæ in excrementis lupi diximus inueniri. oſſaſi ter⸗
ram non attigerint: collo medentur adalligata brachio. Polea quoq; ſupradicta magnoope
re prodeſt in ſapa decocta. Item ſuilli fimi farina addito cymino in aqua rutæ decoctonæ.
Cornus ceruini teneris cinis cocleis africanis cum reſtis fuis tuſis mixtus in uino pote Ve

ſicæ calculorũq; cruciatibus auxiliatur urina apri: & ipſa ueſica pro cibo ſi umpta. Efficacius
ſi prius fumo maceratur utrunq;. Veſicam elixam mandi oportet & a muliere fœminæ ſuiſ

Inueniuntur & in iocineribus eorum lapilli aut duritie lapillis ſiniles candidi ſicuti ĩ uul⸗
gari ſue: quibus contritis atq; potis in uino pelli calculos aiũt. Ipſi apro tam grauis ſua uri

na eſt: ut niſi egeſta fugæ non ſufficiat: ac uelut deuinctus opprimatur. Exuri illa tradunt
eos. Le poris renes inueterati in uino poti calculos pellunt. In perna ſuum articulos eſſe di
ximus: quorum decoctum ius facit urinæ. utilius, Aſinini renes inueterati tritiq; & in uino
mero dati ueſicæ medentur. Calculos expellunt lyenis equini ex uino aut mulſo poti die⸗
bus. xl. Prodeſt & ungulæ aquæ cinis in uino aut aqua. Item fimum caprarum in mulſo:ef

ficatius ſilueſtrium. Pili quoq; caprini cinis. Verendorum carbunculis crebrum apri uel

ſuis ſanguiſq;. Vitia uero quæ in eadem parte ſerpunt: iecur eorum combuſtum: maxime

iuniperi ligno cum charta armeniaca ſanat. Fimi cinis uel bubulum cum alumine xgyptio
ac muria ad craſſitudinem mellis ſubactum Inuper bera ex uio cocta impoſita:caro quoq;
Manantia uero ulcera ſeuum cum medulla uituli in uino decoctum. uel caprinum cũ mel
le rubiq; ſucco.Vel ſi ſerpant fimum etiam Ptoͦ e cum melle dicunt aut cũ aceto: & per
ſe butyrum. Teſtium tumor cum ſeuo uituli

dutyrum. ei addito nitro cohibetur. Vel fimo eiuſdem ex
aceto decocto. Vrinæ incontinentiã cohibet ueſica aprina ſi aſſa mandatur. Vngularũ apri

uel ſuis cinis potioni inſpſus. Veſica fœminæ ſuis combuſta ac pota. Item hædi uel pulmo.
Cerebrum leporis in uino. Eiuſdem teſticuli toſti uel coagulum cum anſerino adipe ĩ po
lenta. Renes aſinim in mero triti potiq;. Magi uerrini genitalis cinere poto ex uino dulci

demonſtrant urinam facere in canis cubiculo ac uerba adiicere ne ipſe urinam facit ut ca⸗
ni in ſuo cubiculo. Rurſus ciet urinam ueſica ſuis: in terram attigerit: impoſita pubi. Sedis
uitiispræclare prodeſt fel urſinum cum adipe. Quidam adiiciunt ſpũgam argenti acthus

Prodeſt & butyrum cum adipe aſerino ac roſaceo. Modum ipſe res ſtatuunt :-ut ſint illitu

faciles. Præclare medetur & taurinum fel in linteolis concerptis. Rimaſqʒ perducit ad cica
tricem. Inflamationibus in ea parte ſeuum uituli maxime an inguinibus cum ruta. Cæteriſ
medetur ſanguis caprinus cum polenta. Item fel caprinum cõdylomatis per ſe. Item fel lu
pinum ex uino:Panos & apoſtemata in quacunq; parte ſanguis urſinis diſcutit. Item raur i
nus aridus tritus. Præcipuum tamen remedium traditur in calculo onagri: quem dicũt cũ

interficiatur reddere urinam liquidiorem in initio: ſed in terra ſpiſſantem ſe. Hic adalliga
tus fœmini omnes impetus diſcutit omniq; ſuppuratione liberat. Eſt autem rarus inuentu
nee ex omni onagro: ſed celebri remedio. Prodeſt & urina aſini cum melanthio. Et ungu⸗-
læ equinæ cinis cum oleo & aqua illitus. Sanguis equi præcipue admiſſarii. Et ſang uis bu⸗-
bulus: irem fel. Caro quoq; eoſdem effectua habet calida ĩ poſita. Et ungulæ cinis ex aqua
aut melle. Vrina caprarum. Flircorumq; carnes in aqua decoctæ. Aut fimum ex iis cũ mel⸗
le decoctum. Fel urſinum ſiue uerrinum. Vrina ſuum in lana impoſita. Fœmina atteri adu

riq; equitatu notum eſt. Vtiliſſimum eſt ad omnes inde cauſas ſpumam equi ex ore ingui
buſq; illinire. Inguina & ex ulcerum cauſa intumeſcunt. Remedio ſunt equi ſetæ tres toti

dem nodis & ceſtros herba adalligatæ intra ulcus Podagris medet urſinus adeps: tauriũq;

ſeuum pari pondere & cæræ. Addunt quidam hippociſtidem & gallam. Alii hircinum præ
ferunt ſeuum cum fimo capræ & croco & ſinapi cum caulibus ederæ tritis ac perdicio uel

B ii

LIBER

Hore eueumeris ſilueſtris. Item bouis fimum cũ aceti fece. Magnificant & uituli qui non⸗

dum herbam guſtauerit fimum. Aut per ſe ſanguinem tauri. Vulpem decoctam uiuã do-/

nec oſſa tantum reſtent. Lupum ue uiuum oleo cærati modo incoctum. Seuum hircinũ cũ
elſines parte æqua: ſinapis tertia. Fimi caprini cinirem cum axũgia. Quin & iſchiadicos uri
ſub pollicibus pedum eo fimo feruente utiliſſime tradũt. Articulorumq; uitiis fel urſinũ

utuluſimum eſſe & leporis pedes adalligatos. Podagras quidam mitigari pede leporis uiuz

tis abſciſo ſiquis ſecum aſſidue habeat. Perniones urſinus adeps:rimaſq; pedum omnes ar⸗
cet. Efficacius alumine addito. Seuum caprinum. Dentium equi farina. Aprinum uel full

fel. Cum adipe pulmo impoſitus. Et ſi ſubrriti ſint contuſi ue:offenſione. Si uero aduſti

frigore: leporini pilis cinis. Eiuſdem pulmo contu ſis diſſectus:aut pulmonis cinis. Sole adu

ſta ſeuo aiinino aptiſſune curantur. Irem bubulo cum roſaceo. Clauos & rimas calliq; uitia

fimum apri uel ſuis recens illitum ac tertio die ſolutum ſanat. Talorum cinis pulmo apri⸗
nus aut ſuillus: aut ceruinus. Attritus calciamentorum urina aſini cum Iuto ſuo illita. Cla
uos ſeuum bubulum cum thuris polline. Perniones uero corium combuſtum. Melius ſi
ex uetere calciamento. Iniurias a calcitu ex oleo corii caprini cinis. Varicum dolores ſedat
fimi uitulini cinis cum lilii bulbis decoctis addito melle modico. Itemq; omnia i fammata
ac ſnppurationes minantia. Eadé res & podagricis prodeſt & articularis morbis e maribus
præcipue uitulis. Articulorum artritis fel aprorum uel ſuum linteo calefacto impoſitum.
Vituliq; qui nondum herbam guſtauerint fimum. Item caprinum cum melle & aceto de⸗
coctum. Vng uens ſcabros ſeuum uituli emendat. Item caprinum admixta ſandaraca. Ver
rucas uero aufert uitulini fimi cinis ex aceto. Aſini urinæ lutum. Comitiali morbo teſtes

urſinos ediſſe prodeſt: uel aprinos bibiſſe ex lacte equino aut ex aqua. Item aprinam urinãa

ex aceto mulſo. Efficacius quæ inaruerit in ueſica ſua. Dantur & ſuum teſticuli inuetera
ti tritiq; in ſuis lacte præcedente uini abſtinentia & ſequente continuis diebus. Dantur &
leporis ſale cuſtodiri pulmones cum thuris tertia parte in uĩo albo per dies.xxx. Item coa
gula. Eiuſdem aſini cerebrum ex aqua mulſa in fumatum prius in foliis ſemuncia per dies.
Vel ungularum eius cinis cochlearibus binis toto mẽſe potus.Item teſtes ſale aſſeruati &
aſperſi potioni in aſinarum maxime lacte uel ex aqua. Membrana partus earum præcipue
ſi marẽ pe perint: o facta accedente morbo comitialium reſſtit. Sunt qui e mare nigroq; co
medendum cum pane ſub diuo prima aut ſecunda luna præcipiant. Alii carmen: aliqui ſan
guinem aceto dilutum per dies. xl. Bibendum. Quidam urinam equi aquæ ferrariæ cx offi
cinis miſcent. Eadem potione & lymphaticis medęetur. Comitialibus datur & lactis equini
potus licheneq; in aceto mulſo bibendum. Dantur & carnes caprinæ in rogo hominis to⸗
ſtæ ut uolunt inagi. Seuum earum cum felle taurino pari pondere decoctum & in follicu
lIo fellis reconditum: ita ne terram attingat. Potum uero ſublime ex aqua. Morbum ipſum
depræhendit caprini cornus uel ceruini uſti nidor. Sideratis urina pulli aſinini nardo ad⸗
mixto per coniunctionem prodeſſe dicitur. Regio morbo cornus ceruini cinis. Sang uis aſi
nini pulli ex uino. Item fimum aſinini pulli: quod primum edidit a partu datum fabæ ina⸗
gnitudine e uino medetur intra diem tertium. Eadẽ & ex equino pullo: ſimlitercq uis eſt.
Fractis oſſibus præſentaneus maxllarum apri cinis uel ſuis. Item lardum elixũ: atqꝙ; circun⸗

=–

ligatum mira celeritate ſolidat. Coſtis quidem factis laudatur unice caprinum fimum ex

uino uetere: aperit: extrahit: perſanat. Febres arcet ceruorum caroc(ur diximus) Eas quidem
uæ certe dierum numero redeũt oculos lupi dexter ſalſus adalligatuſq;: ſi credimus ma
gis. Eſt genus febrium ꝙ epemerinum uocant. Hoc liberari tradũt: ſiquis e uena auris aſi
ni tres guttas ſanguinis in duabus heminis aquæ hauſerit. Quartanis magi excremẽta fel
lis cũ digyto bubonis adalligari iubet & ne recedant: nõ remoueri ſepteno circuitu. Quis
hoc quæio inuenire potuit? Quæ eſt iſta mixtura? Cur digytus bubonis potiſſin ũ electus
eſt. Modeſtiores iecur fellis decreſcente luna occiſæ inueteratum ſale ex uino bibendum
ante acceſſiones quartanæ dixere. ITdem magi fimi bubuli cinere conſperſo puerorum uri
naillinunt digytos pedum: manibuſq; leporis cor adalligant. Coagulum ante acceſſionẽ
propinant. Datur & caſeus caprinus recens cum melle diligenter ſero impreſſo. Melancoli
cis fimum uituli in uino decoctum in medio eſt. Lethargicos excitat aſini lyen naribus illi

tus ex aceto. Caprini cornus nidor aut pilorum:iecur aprinum. Itaq; & ueternoſis datur.

Pthyſicis medetur iecur lupi ex uino: Macræ ſuis fœminæ herbis paſtæ lardum. Carnes aſi

Nrlunpt
ii Ko
Nem Auuſ
Pulehe
Githuma
nelhaisg
Agiſuu,
Noisſccat
catinpo
Abubuli
ſtemua
culcarunet
toneerui
cohlmm.
lecensuelt
punceexa
Niuiceuü
loinbalnei
Ursrecen⸗
fmum ap
ſacaetaa
luinis
ucaprin⸗
ſcoloreſ
deſturlue
crize pen
ina Felta
Prrſtantiſc
Abuſtis,
Gecos R
canseo
mumdaeos
Aperculu
Corrotz UI
Uidcorn
euetſis er⸗
ANeronen
neleror
lenlepon
illtus.
wöilie⸗
Dricornu
gerbin⸗
cun Mi bo
Colgulam
nſunt
cuntehinn
chrinumne
Uin ciner
fſſllsz
cotledon
umn uino,

ligion
munico,
nrniͤdi
hüciesu
fäluſri
eoris ius
mornezr,
mmullulld
Uero Muſt
nis dlendn
aliqg uin
hulnomnd⸗
☚
n. Meliu
nifanmm
senanbis
i 8 olitun.
Lxeroce⸗
mn Ver
oldo leſte
Bonm wond
liinveren⸗
1Demu
nrhem
Nca perde,
leaſiuun
um Moe
eNgr
eralguin
mmtuoli
ustaumi
mnis to⸗
in ſolial
bumipſun
ardo u
guii
nfbr w⸗
g us eni
q Cul/
Umum 11
Eunicen
edimvs m
Mnauns
gemin
.nO
iciin
linuckan

„

, Uetol U n
ee elo⸗
6 Tch⸗ .
. .

ols .
Cmi

XXVIII.
næ ſumptæ. Hoc genere maxime in achia curant id malum. Fimi quoq; aridi:ſed pabulo ui
ridi paſto boue fumum arundine hauſtum prodeſſe tradunt:Bubuli quoq; cornus mucro
nem exuſtum duorum cochlearium menſura addito melle pillulis deuoratis. Capræ ſeuo
in pulte halicacia & ptiſim & tuſim ſanari. Vel recenti cum mulſo liquefacto:ita ut uncia in
cyathum addatur. rutæq; ramo permiſceatur: non pauci trad unt. Lupi & capræ ſeui cyatho
uel lactis pari menſura deploratum phthiſicum conualuiſſe certus auctor affirmat. Sunt
& qui ſuum. fimi cinerem profuiſſe ſcripſerint in paſſo. Et cerui pulmonem:maxime ſubul
nois.ſiccatum in fumo tritum in uino, Hydropicis auxiliatur urina ueſicæ apri paulatim
data in potus. Efficacius quæ inaruerit cum ueſica ſua. Fimi taurini maxĩie ſubulonus: ſed
& bubuli: de armentinis loquor. Quidam bolbiton uocant. Cinis cocleariorum triũ ĩ mul
ſi hemina bouis fœminæ in mulieribus: & ex altero ſeu in uiris: quod ueluti miſterium oc
cultarunt magi. Fimi uituli maſculi illitum. Fimi uituli cinis cũ en ĩe ſtaphylii æqua por⸗
tione ex uino. Sang uis caprinus cum med ulla. Efficaciorem putat hyrcorum utiq; ſi lentiſ
co paſcantur. Igni ſacro urſinus adeps illinitur: maxime qui eſt ad renes. Vitulinum fimũ
recens uel bubulum. Caſeus caprinus ſuccus cum porto. Ramenta pellis ceruinæ deſecta
punice cx aceto trita.Ruborem cum prutigine equi ſpuma aut ungulæ cinis. Eruptiõibus
picuitæ aſinini fimi cinis cum butyro.Dapulis nigris caſeus caprinus ſiccus ex melle & ace⸗
to in bhalneis oleo remoto. Puſtulis ſuilli fimi cinis aqua i llitus: uel cornus ceruini cinis. Lu
xatis recens fimuin aprinum uel ſuillum. Item uitulinum. Verris ſ puma recens cum aceto
fimum caprinum:cum melle. Bubula caro impoſita tumorem ſanat. Fimum ſuillum in te/
ſta calefactum tritum ; cum oleo duritias corporum omnes tollit optime. Adeps e lupis il
licus in iis quæ rumpere opus eſt plurimunm proficit. Fimum bubulum in cinere cale actu
aut caprinum in uino uel acero decoctum. In furunculis ſeuum bubulum cum ſale. Aut
ſi dolor eſt:inunctum oleo liquefactum ſine ſale.Similiſq; modo caprinum in aàbuſtis. Pro
deſt rurſus adeps cum lilii radicibus. Aprinum aut ſuillum fimum inueterarum. Setarum
cx iis e penicillis tectoriis cinis cum adipe tritus. Tali bubuli cinis cum cæra & medula cer
uina.Fel tauri.Fimum leporis. Sed caprarum fimum ſinc cicatrice ſanare dicitur. Glutinũ
præſtantiſſimum fit ex auribus taurorum & genitalibus. Nec quicquam efficacius prodeſt
ambuſtis. Sed adulteratur nihil æque quibus uis pellibus inueteratis calciamentis quæ ẽt
decoctis. Rhodiacum uero fideliſſimum. Eoq; pictores medici utuntur. Id quoq; quo can
didus: eo probatius. Nigrum & lignoſum damnatur. Neruorum doloribus fimum capri⸗
num daeoctunn in aceto cum melle utiliſſimum putant: uel putreſcente nerue. Spaſmata
& percuſu uitiata fimo aprino curant uero collecto, & arefacto. Sic & quadri gis agẽdis tra
ctos: rota ue uulneratos. Et quoquo modo ſanguine contuſo: uel ſi recens illinarur. Sunt
qui id coxiſſe aceto utilius putent. Quin & in potu farinam eam ruptis con uulneratiſq; &
euerſis ex aceto ſalutarem promittunt. Reuerentiores cĩerem eius ex aqua bibũt. Ferũtq;
& Neronem principem hac potione recreari ſolitum: cum ſic quoq; ſe trigario approbare
uellet. Proximam ſuillo fimo uim putant. Sanguinem ſiſtit coagulum ceruinum ex acecto
Item leporis. Huius quidem & pilorum cinis. Item ex fimo aſinino cinis. Et ilorum quidẽ
cinis illitus. Efficatior uis e maribus aceto admixto. Et in lana ad omne proſluuium impoſi
to. Similiter ex equino capite & fœminæ. Aut fimi uitulorum cinis illitus ex aceto. Item ca
prini cornus uel fimi ex aceto.FHircini uero iocineris diſſecti ſanies efficacior. Et cinis utri
uſq; ex uino potus:uel naribus ex aceto illitus. Hircini quoq; utris uinarii duntaxat cinis
cum pari pondere reſinæ. Quo genere ſiſtitur ſiguis & uulnus glutiatur. Hædinũ quoq;

coagulum ex aceto:& fœminum eius combuſtorum cinis ſimiliter pollere tradunt. VIce⸗

ra ſanat in tibis cruribuſq; adeps urſinus admixta rubrica. Quæ uero ſerpunt fel aprinũ
cum reſina & cæruſa. Maxillarum apri uel ſuum cinis. Fimum ſuum illirum ſiccum. Item
caprinum ex aceto ſub feruefactum. Cætera purgantur & explentur butyro. Cornus cer⸗
ui in cinere. Vel medulla cerui. Fel taurino cum cyprino oleo. Aut fimo aprino. Aut hirci
no. Fimum recens ſuum. Vel inueterati farina illinitur unlneribus fero factis. Phagedenis
& fiſtulis immittitur fel tauri cum ſucco porri aut lacte mulierum. Vel ſanguis aridus cũ
cotyledone hærba. Carcinomata curat coagulũ leporis cum pari pondere capparis aſperſũ
cum uino.Grangrenas urſinum fel pennaillitum. Aſini ungularum cinis ea quæ ſerpunt

ulcera inſperſus. Sanguis equi adrodit carnes ſtiptica ui. Item fimi equini inueterati falli-

B iii

ua. Ea uero quæ phagedenas uocant in ulcerum g enere corii bubuli cinis cum melle. Ca⸗
ro uituli recentia uulnera non parit intumeſcere Fimũ bubulũ cũ melle. Fœminũ uiruli
einis ſordida ulcera: & quæ cacoethe uocant e lacte mulieris ſanat. Recẽtes uero plagas fer
ro illatas glutinum taurinum liquefactum rertio die ſolutum. Caſeus caprinus ſiccus ex
aceto ac melle purgat ulcera. Quæ uero ſerpũt cohibet ſeuum cæra. Item addita pice ac lul
phure procurat. Similiter proficit ad cacoeche hædi fœminum cinis e lacte mulieris. Et ad
nerſus carbunculos ſuis fœmĩæ cerebrum toſtum illitumq;. Scabiem hominis aſimnæ me
dullæ maxime abolent. Vrinæ eiuſdem cum ſuo luto illitæ. Butyrum etiam quod in iumẽ
tis proficit cum reſina calida. Glutinum taurinum in aceto liquefactum addita calce. Fel
caprinum cum aluminis cinere. Boas fimum bubulum: unde & nomen traxere Canum ſca

bies ſanatur bubulo ſanguine recentiIterũq; cum inareſcat illito: & poſtero die abluto ci

nere lixiuio. Spinæ ac ſimilia corpori extrahuntur fellis excrementis. Item capræ ex uino.
coagulo quocunq;: ſed maxime leporis cum thure polline & oleo: aut cum muſci pari põ
dere: aut cum propoli. Cicatrices nigras ſeuum aſininum reducit ad colorem. Fel uituli
extenuat calefactum. Medici adiiciunt myrrham & mel & crocum: æreaq; pyxide condunt
Aliqui & florem æris miſcent. M ulierum purgationes adiuuat fel taurinum lana ſuccida
appoſitum. Olympias thebana addidit hyſopum & nitrum. Cornus ceruini cinis potus.Itẽ
uuluæ laboranti. Hitum quoc; & fel taurinum cum opio appoſitum obolis binis. Vuluas
& pilo ceruino ſuffiri prodeſt. Tradunt ceruas: cum ſenſerint ſe grauidas: lapillum deuo/

rare: quem in excrementis repertum aut in uulua (nam & ibi inuenitur cuſtodire partus
adalligatum. Inueniuntur & oſſicula in corde & uulua:per quam utilia grauidis parturien
tibuſq;. Nam de punice qui in uaccuarum utero ſimili modo reperitur:diximus in natura

bouum. Lupi adeps illitus uuluas mollit. Dolores earum iecur Carneſq; lupi ediſſe pari⸗

turis prodeſt. Aut ſi incipientibus parturire ſit iuxta quiederit. Adeo ut etiam contra illi-

ta noxia ualeat. Eundẽ uero ſuperuenire pernitioſum é. Magnus & leporis uſus mulieri⸗

pus. Vuluas adiuuat pulmo atidus potus. Profluuia iecur cum ſamina terra ex aqua potũ
Secũdas coagulũ. Cauentur pridiana halnea Illitum quoq; cũ croco & porri ſucco:uellere
appoſitum abortus mortuos expellit. Si uuluæ leporũ in cibis ſumantur: mares concipi pu
tant. Hoc & teſticulis eorũ a coagulo profici. Conceptum leporis uero exemptum iis quæ
parere deſierint:: reſtibilem fœcũditatem afferre: Sed & pro conceptu leporis ſani eſt & ui
ro magi propinant. Item uirgini noueè grana fimi ut ſtent perperuo màmæ. Coagulo quocq;

Ob id cum melle linunt ſanguinem ubi euulſos pilos renaſci nolũt. Inflationi uuluæ fimũ

aprinũ ſuillũue cum oleo iluini prodeſt. Efficacius ſiſtit farina aridi aut ſpargatur potioni:
uel ſi grauidæ aut puerperæ torqueantur. Lactis ſuis poto cum mulſo adiuuantur partus
mulierum.Per ſe uero potum deficientia ubera puerperarum replet. Eadem circunlita ſan
guĩe fœminæ ſuis minus creſcunt. Si dolẽt lactis aſinini poru mulcẽtur. Quocd addito mel
le ſumptum & purgationes earum adiuuat. Sanat & uuluarum exulcerationes eiuſde ani
malis ſeuum inueteratum: & in uellere appoſitum duriciam uuluarum emollit. Per ſe ue⸗

ro recens uel inueteratum ex aqua illitum pfilothri uim oprinet. Eiuſdem animalis lyen in

ueteratus ex aqua llitus mamis abundantiam facit. Vuluas ſuffitu corrigit. Vngulæ aſini

næ ſuffitæ partum maturant: ut uel abortus euocetur: nec alixer adbibetur: quoniam uiue

trem partum necat. Eiuſdem animalis fimum ſi recens imponatur: profluuia ſanguinis mi⸗
rec ſedare dicitur. Necnon & cinis eiuſdem fimi: qui & uuluæ prodeſt ipoſitus. Et qui ſpu

ma illita per dies. xl. priuſꝗᷓ naſcantur primum pili reſt ringũtur. Item cornus ceruini deco
Ro. Melſus ſi recentia ſunt cornua. Lacte equino iuuantur uuluæ collutæ. Quod ſi mor⸗
tuus partus ſentiatur: lyen ex aqua dulci potus eiicit. Item ungulæ ſuffitu aut fimum ari
dum. Vuluas procidentes butyrum infuſum ſiſtit. Induratam uuluam aperit fel bubulũ
rolaceo admiæto: foris uellere cum reſina terebenthina impoſito. Aiunt & ſu ffitu fimi in
mare boue procidentes uuluas reprimi Hartu3 adiuuari. Conceptus uero uaccini lactis po
tu. Sterilitatem ob partus uexationem jeri certum eſt. Hanc emendari Olympias theba/
na affirmat felle taurino & adipe ſerpentium & erugine addito melle medicamentis locis
ante coitus. Virulinum quoq; fel ſi in purgationibus fuerit ſub coitu aſperſu uuluæ etia
duritiam uentris emollit: & perfluuium minuit umbilico peruncto atq; ĩ totum uuluæ pro
deſt. Modum ſtatuũt fellis pondere denari ad apii tertiam ammixto amygdalino oleo qua

uuneleſt
tunleruun
mrespann
Bluncum
Ocum
cumm gaim
Arpurgar
nun.r
IAmumil
uino:lecun.
ſacongula
unnerun
Hlammio
Pinnini
orespronn
nulleqoi
Uicoubere
cotnitiulbe
miniecin
Preſtmmin
tut Krillini
Cockus teirn
Gunprius
ſorbos. C
lu.Ladec
kenilepore
uolo guien
capræ ci
doresinhi
Uummilliu
tolllitum
tioniinleri
lbiocden.
Lentlle ine
ceenex
tfmoilu

ny
m ole
gu
egucsquin
elleinin
eſgen
turecete
Curnnf
mus Ani
funcgence
onmniha
mordis
ſudenn
o contt
nugicen

nmelle,,
Eminäuiel
10 Mn ler
n lecus er
aerlul
Neri. R
8Almme me
uodin iume
adle. Pel
(mnunſe
dienbluoc
rrex uin,
lcimi
1 Fel itll
ideconaun
lim ſuccc
ispotos i
nis, Vulnas
Ulumceno⸗
lie unu
partunen
Binur
lemi⸗
condail
us molieni
uuni
nccoruelen
Aconcii
tumi
rickani
Gug
ur in

*“ ms

m

uliaſn

wotv

tum eſſe ſatis appareat hoc inuellere imponunt. Maſtuli fel uituli cum mellis dimidio tti
tum ſeruatur ad uuluas. Carnem uituli ſi cum ariſtolochia inaſſatam edant circa coneptũ:
m ires paritura promittit. Medulla uituli in uino & ex aqua decocta ſeuo exulceratiõibus
uuluarum prodeſt.Icem leps uulpium:excrementumq; felium cum reſina & roſaceo im
poſicum. Caprino cornu ſuffiti uuluam utiliſſimum putant. Silueſtrium caprarum ſãguis
cum palm marina pilos decrahit. Cæterarum uero lcallun uuluarum e mollit ſperſum
& a purgatione coceptus ficit. Sic quoq; pſilothri uis efficitur euulſis pilis: triduo ſeruatũ
illinunt. Profluuium quanuis immenſum urina capræ pota ſiſti obſtetrices promittunt:&
ſi fimum illinatum. Membrana caprarum in aqua partu edito inueterata potuq; ſumpta ĩ
uino:ſecundas pellit. Hædorum pilis ſuffiri uuluas utile putant.Et in profluuio ſangui/
nis coagulum bibi aut hyoſciami iemen imponi. E boue ſilueſtti nigro ſi ſanguine hircini

lumi perungantur mulieri tedium ueneris fieri dicit. Eſchines. ldem amoris pota hirci uri

na am mixto propter faſtigium nardo. Infantibus nihil butyro utilius per ſe & cum melle:

priuatim & in dentione & ad gingiuas. & ad oris ulcera. Dens lupi adalligatus infantiũ pa

uores prohibet: dẽcientiq; morbos. Quod & pellis lupina præſtat. Dentes quidem eorum

maxili equis quo ad alligati infatigabilem curſum præſtare dicuntur. Leporum coagulo

illico ubere ſutitur infantium aluus. Iecur aſini ammixta modice panace inſtilatum in os a
comitialibus motbis & aliis infantes tuetur. Hoc. xl. diebus fieri præcipiunt. Et pel lis aſini
nma iniecta impauidos infantes facit. Dentes qui equis primum cadunt: facilem detitionem
pPræſtant infantibus adalligari. Efficacids ſi terram non attigere. Lyen bubulus ĩ melle edi⸗
tur. Et illinitur ad lyenis dolores. Ad ulcera manantia cum melle. Lyen uitulini in uino de
coctus trituſq; & illitus ulcuſcula oris. Cerebrum capræ magi per annulum aureum traie⸗
ctum prius quam lac detur infantibus inſtillatur contra comitiales:cæterorumq; infantium
morbos. Caprinum fimum inquietos infantes adalligatum panno cohibet: maxime puel⸗
las. Lacte cuprio uel cerebro leporum perunctæ gingiuæ faciles dentiones faciũt. Somnos
fieri lepore ſumpto in cibis Cato arbitratur. Vujſgus & gratiam corpori in nouem ddies fri⸗

☛

uolo quiem loco. Cui tamen aliqua debeat ſubeſſe cauſa in tanta perſuaſione. Magi felle

capræ iacrificatæ dumtaxat illito oculis uel ſub puluino poſito ſonmum allici dicunt. Su⸗

dores inhibet cornus caprini cinis e myrteo oleo perunctis. Coitus autem ſtimulat fel apri
uum illitum. Item medullæ ſuum hauſtæ. Seuum aſininum anſeris maſculi adipe permix⸗
to illitum. Item a coitu equi Virgilio quoque deſcriptum uirus: & teſticuli equini ari di po
tioni inſeri poſſint: dexter ue aſini teſtis in uino potus proportione: uel adalligatus brachia
li.Eiuſdem a coitu ſpuma collecta roſeo panno & incluſa argento ut Eſchines tradit. Salpæ
genitale in oleum feruens mergi iubet epties: eoque perungi pertinentes partes. Bialcon
cinetem ex eodem bibi uel tauri coitu urinam: lutoque ipſo illini pubem. At ed iuerſo mu
ris fimo illito cohibetur uirorum uenus. Ebrietatem arcet pulmo apri aut ſuis aſſus a ieiu

nio cibo præſumptus eo die. Item hædinus:. OSlagert „
H Mlira de animalibus. Vo- a ,Y e Ca. A RSe. XI.
Ira præterea traduntur in iſdem animalibus. Veſtigium equi excuſſ um ungula (ut

m ſolet plerum cſiquis collectum reponat: ſingulare remedium eſſe recordantibus
quo nam loco id repoſuerint. lecur luporum'equinæ ungulæ ſimile eſſe. Et rumpi
equos qui ueſtigia leporum ſub equite ſequantur. Taliſque ſuum diſcordia uim quadam
ineſſe in incenduss ſi fimi aliquid egeratur e ſtabulis facilius extrahi. Nec recurere oues bo
ueſque. Hircorum carnes uirus non recipere: ſi panem hordeaceum eo die quo interfician
tur ederent: laſer ue dilutum biberint: nullas uero teredinem ſentire luna decreſcente in⸗
duratas fale. Adeoque nihil omiſſum eſt: ut leporem ſurdum celerius pingueſcere reperia
mus. Animalium uero medicina. Si ſanguis profluat iumentis: ſuillum fimum ex uino in-
fundendum. Bouni autem morbis ſeuum ſulphur uiuum: alium ſilueſtre: ouum coctum.
omnia hæc trita in uino danda: aut uulpis adipem. Carnem caballinain diſcoctam potu ſuũ

morbis mederi. Omnium uero quadrupedum morbis capram ſolidam cum corio & ranã

rubetam diſcoctas. Gallinaceos non attingi a uulpibus qui iccur animalis eius aridum ede
rint. Vel ſi pellicula ex eo collo indura galli intererit. Similia in felle muſtellæ. Boues in cy
pro contra tormina honinum excrementis ſibi mederi, Inſuper pedes boum ſi prius cor⸗
nua pice liquida perungantur. Lupos in agrum non accedere: ſi capti unius fedibus infra⸗
iiii

is cultroque adacto paulatim ſanguis circa fines agri ſi pargarurzatdue ipfe defodiatut ĩ gunpree

eo loco:ex quo cœperit trahi .
e. e ahi. Aut ſi uomerẽ quo pri
TI . ud rimus ſulcus eo j
excuſſum aratro focus larium quo familia conu ki eo ann inagro ductus ſi unm
aut placida non ſunt: aut fera. ”””8l nimalia ſui generis: quæz ſeninol
CAII PLINII SECVNDI NATV . ete
De medicina & inuẽroribus eius: de eiͤ
de medicina & mnueëroribus eius: de ori ine mediciæ: & quãdo primũ HSH in
nij lipxice: & de Cryi e mediciæ: & quâdo primũ clinice & quando ſenenn
rtm nrralprice NAdecGg B r: nrato: & Empiree, K aucliclec d quanda nntenosn
egei de lelee⸗ quoties rõ medicinæ mutata ſit: & ꝗ primus Romen a⸗ Teliquis illu- (cciteth
& Ad de medikis antiq Romani iudicauerit: & uitia mediciæx. a Auace ua
Ameaenataree moru atcn multitudo iſtanti ac pxtenloru lura de ip ninen
mone ↄdita ãcepſq; ac lubricũ eẽ rerũ 95 s ante hæc latio ſer Hem
n mrich gratt iͦ totlis ifi icũ eẽ rerũ omniũ nouage prĩcipiũ nec aliud n
ſim Il En 4 1eis difficultatis ĩ promẽdo. Sed quonia occuri na. cngachun
inule eſt oĩ um ꝗ hæc noſcat cogitationi quo nã mò urrere er mcarun
cinæ uſu quæ tẽperata: at pertinentia erat Mi 10 AKolenerit in media⸗ ndunru
immutari contigenehaitiauernohos n l ſnuintn duiffe iei ain nnclrpius D
& cælo dicauit. Necnon die Hor nulla. Lus primum inuentores ſ e lgipote
Kelo drui rr hd 10 multiſarin ab oraculis medicina rarte ſcrie D . . üiunc
uiſſerad uitam. Nec tamen ſutt efculapium fabulata: quoniam Tynclaridam reu 2 ku
bus a ad busamma certior aul “ aut alios reuixiſſe opera ſua clara troianis tem 3 futenvil
. 4. nulnerum dũataxat remediis. Seqꝗ eiizs mirg dicui Port:
cte dẽſiſſima latuere uſq; ad peloponneſa cinm bellum Eci quentia eius mirũ dictu in no⸗- neden
ocrates genitus in i a Prordfee e n. lum. Et tunc eam reuocauit in —id nggisſtn
roficeret excri alle dar adlien anbi eius dei. qui auxiliatus eſſet: ut ponen ſtantrudo rloun
Ktiruiſſe medici S raditur. Atq; ut Varro apud nos credit lam templo cremate 1 .“ nu A
ſtituiſſe medicinam hanæ quæ climice uocatur. Nec fuit oſtea quæſt mato is imn Pondſte⸗
Erodiene Selymbriæ natus diſcipulus eius inſticuiſſet am uovan E modus quoniam EPpublice
11 Us quoc medicorum ac medicis in eis uectigal inueniit. ior nrtaleptcen Reno⸗ nandt
enti garrulitate mutauit. Plurimumq; etiam ex Chrylippo Jiſei⸗ Rci⸗ Chryſippus in⸗ ecom
XAri eles filia Ir § -ii c anrie o diſcipulus eius Eraliitrat mns. Dro
Ari oteles filia genitus. Hiic anticho rege ſanato centum talen in eius Erafiſtracus Ehn
lemæo filio eius: ut incipiamnus & præmia artis oſtendere. Ali ntis donatus eſt a rege Pto herge
gnominans. Empiricemn cœpi- i Aralin a Crecze Enert. lia Eie ab experimentis ſe co ſunele
tate commendato.-Diſſideruntq; eæ ſcholæ. & Agrigentino mpedolcis phyſici auctori Pckeuger
edes uenarum pulſu diſcreto per ætatum gradus. Diſ Sdamngute PErolängtt iunſicos neua
neceſſe erat in ea litte ras ſcire. Mutata & guam Par ret ma⸗ & hæc ſecta eſt: quoniam ungreer
rat. Auditor eius Themiſon fuit. Seq; inter initia ſcriplit flicn Sie terulimnsinuene⸗ gereh
cita mutauit. Sed & illa Antonius muſa eiuctermanclonitare Diui Aug alttecuen fna pla an
ria medicina graui periculo exemerat. Multos præterea medicos celcbeni nalt giergiis ear .
ſios carpitanos aruncios albricios. cc.l. ſeſtertia annua merced is f errimoſq; exis caſ miiom
r Srertius imputauit Pricfpibus quo eſtertiß nnzer ie i uere apud principes. iHmen il
enim ſibi qua Finſſ. e nis annuis contentu Sex
cena enim ſibi quæſtu urbis finſſe numeratis domibus oſtendebat-Par & fr. tus eſſet. Sex Guepun
ces a Claudio Cæſare in fuſa eſt: cenſuſque quanquam exauſtis Far ratri eius maræ pein
ut hæredi ſextertia ccc.relinq ueret. quantum Athena ideſt Aunclus ſolt ol tus drin⸗ dän
acen erius en adulterio Meſſalinæ Claudii Cæſaris nobilitatus: ariterch ele Den⸗ dn
tixæ aſſectator. 3 eam potentiam nactus nouam inſtituit ſectam. Eadem ras dacn cioduen alnn
cipatu ad Theſſaum tranſluit delentem cuncta maiorum placita 8 etas Neroms ptin lerle,
rum placita & rabie quadam in om? tinoecn
br

nes æui medicos pe re Ii S .
9gæui medicos peroratem. Quali prudentia ingeniod æ timari uel uno argumento abũ

e poteſt cum monumento ſuo: quod eſt appia uia: iarronicẽ ſe iſcripſerit. N Ullius hiſtrio Nenp
. . . . . . 3 . —– . .
L ilc⸗

— .
m . ⸗ 5

ſiobin
cch
Mmlun
ZZ

W.,

eagund

Lliguisilu.

sgnite

2

igluncei⸗
clioſer
ünec id
cumerever
itinweci⸗
onumm pro
uneſepius
Ugmuit
ndande f
hunteuocn
mslempon
rinlucetip

02

nNet

4
ſeen,

.V XXIX,. ðèB HW
num par: ex quo de comitio equadrigario comitatu regreſſus in publico erat. Eum Cti/
nas maſſilienſis arte geminata ut cautior religioſiorq; ad ſyderium motus ex ephemeri-
de mathematica cibos dando: horaſq; obſeruando auctoritates eum præceſſit: nuperq; ſe-
ſtertia.c. reliquit muris patriæ menibus quod; aliis pene non minori ſumma extructis. Hi
regebant fata: cum repente ciuit atem. Charmis ex eadem maſſilia inuaſit: damnatis nõ ſo-
lum prioribus medicis: uerum & balneis. Frigidaq; etiam hybernis algoribus lauari perſu
aſit. Merſet ægros in lacus. Videbamus ſenes conſulares uſq; in oſtentationem rigentes.
Qua de re extat etiam Annei Senecæ aſtipulatio. Nec dubim eſt omnes iſtos famam no „
uitate aliqua aucupantes animas ſtatim noſtras negociati. Hinc illæ circa ægros miſeræz
ſententiarum concertationes: nullo idem cenſente ne uideatur aſſertio alterius. Hinc illa
infœ licis monu menti inſcriptio: turba ſe medicorum periſſe. Mutatur ars quottidie rori⸗
ens ĩterpollis. Etc ingeniorum grætiæ flatu impellimur. Palmaq; eſt: ut quiſquis inter iſtos

loquendo polleat: imperatorem illico uitæ noſtræ ueciſq; fieri: ceu uero non milia genti
unm ſine medicinis degant: nec tamen ſiue medicina. Sicut populus romanus ultra ſexcẽc

teſimum annum: neq; ipſe in accipiendis artibus lẽtus medicinæ uero etiam auidus donec
expertam damnauit. Et enim percenſere inſignia priſcorum in his moribus conuenit. Cafß
ſius Hemina ex antiquis auctor eſt primum e medicis ueniſſe romam peloponenſem. Ar/
chagathum Lyſaniæ filium. L. Aemilio. M Liuio conſ. anno urbis. d. xxxv. Eiq; ius quiriti
um datum & tabernam in compito acilio emptam. Ob id publice uulnerarium fuiſſe eum
tradunt uocatum. Mireq; gratum aduentum eius initio. Mox a ſeuitia ſecandi urendiq
tranſiſſe nomen in carnificem & in tedium artis. Omneſq; medicos quod clariſſime intel-

ligi poteſt ex. M. Catone: cuius auctoritas triumphus atq; cenſura etiam quanto non mi/

nimum conferunt: tanto plus in ipſo eſt. Quam obrem uerba ipſa ponemus. Dicã de iſtis
græcis ſuo loco Marce filii quid athenis exquiſitum habeam. Et quod bonum ſit iſtorä
litteras aſpicere non perdiſcere. Vincam nequiſſimum & indocile genus illorum: & hoc pu
tat uatem dixiſſe. Quandocunq; iſta gens ſuas litteras dabit: omnmia corrumpet. Tunc etii
magis:ſi medicos ſuos huc mittet. Iurarunt inter ſe barbaros necare omnes medicina. Sed
hoc ipſum mercede faciunt ut fides iis ſit: & facile diſperdãt. Nos quoq; dictitant barba,
ros & ſpurios: noſq; magis quã alios opicos appellatione fœdant. Interdicit ibi de medici-⸗
nis. Atq; hic Cato. dc. v. anno urbis noſtræ obiit octogeſimoquinto ſuo:ne quis illi defuiſ
ſe publice tempora nt priuatim uitæ ſpatia ad expediendum arbitretur. Quid ergoz dam/
natam ab eo rem utiliſſinam credimus. Minime hercule. Subiicit enim qua medicin a uſus
& ſe coniugem uſq; ad longam ſenectam perduxerit: iis ipſis ſeilicet quæ nunc nos trade
mus. Profiterurq; eſſe etiam cõmentariũ ſibi quo medeatur filio: ſeruis familiaribus quæ
nos per genera uſus ſui diſſerimus. Non rem antiqui dãnabant: ſed artẽ. Maxime uero quæ
ſtum eſſe ĩmani præcio uitæ recuſabãt. Ideo templum Aeſculapii etiam cum reciperetur
is deus: extra urbem feciſſe: iterunq; in inſula tradũtur. Et cum græcos italia pelleret: diu
etiam poſt Catonem excepiſſe medicos.Augebo prouidentiam illorum. Solam hanc arti /
um græcarum nondum exercuerat Romana grauitas. In tanto frudtu pauèiſſimi quiritiũ
attigere: & ipſi ſtatim ad græcos tranſfugæ. Immo uero auctoritas aliter quam græcæ eam
tractantibus etiam apud imperitos experteſq; linguæ non eſt. Ac minus credunt: quæ ad
ſalutem ſuam pertinent:ſi intelligunt.lItaq; hærcule in hac artium ſola euenit: ut cuicũq;
medicum ſe profitenti ſtatim credatur: cum ſit periculum in nullo mendatio maius. Non
tamen illud intuemur: adeo blanda eſt ſpirandi per ſe cuiq; dulcedo. Nulla præterea lex
quæ puniat inſcitiam capitalem. Nullũ exemplum uindictæ. Diſennt periculis noſtris. Et p
experimenta mortes agunt. Medioq; tantum hominem occidiſſe ſũma impunitas eſt. Quĩ
immo tranſit in conuitium Et intemperantia culpatur. VYtrocq; qui periere arguuntur. Sed
& decuriæ pro more cenſuris principum examinantur. Inquiſitio per parteies agitur. Et
uod nummo iudicet a gadibus columniſq;. Herculis arceſſitur. De exilio uero non niſi
dierxelv. Quinquc electis uiris datur tabella. At de iudice ipſo quales in conſilio eunt: ſta-
tim occaſuri? Merito dum nemini noſtrum libet ſcire: quod ſaluti ſuæ opus ſit. Alienis pe
dibus ambulamus oculis. Alienis agnoſcimus. Aliena memoria ſalutamus. Aliena uiuimꝰ
opera.-Perierũtq; rerũ naturæ præcia: & uitæ argumenta. Nihil aliud pro noſtro habemus
ᷓ delicias. Non deſeram Catonem tam ambitioſe axtis inuidia me obiectum: & a ſenatu

illum qui ita cenſebat. Itaq; non criminibus artis arreptis ut aliquis expectauerit. Quid
enim uenenorum feitilius: aut unde teſtamẽtorũ plures inſidiæ. Ilam uero & adulteria eti
am in principũ domibus: ut cuidens in Liuia Druſi Cæſaris. Item ualentis in qua dictũ eſt
regina. Non ſunt artis iſta ſed hominũ. Non magis hæc urbi timuit Cato ut equidem cre-
do quam reginas. Ne auaritiam quidem arguam rapaceſq; nundinas pendentibus fatis &
dolori indicaturam: ac mortis arma aut arcana præcepta. Squamam in oculis emouendam
potius quani extrahendam. Per quæ effectum eſt ut nihil magis prodeſſe uidererur quam
multitudo graſſantium. Neq; enim pudoris æmuli præcia ſummittunt. Notum eſt ab eo⸗
dem. Archamide unum ægrum ex prouintialibus ſéſtertiis ducentis conductum Archon
tio uulnerum medico ſeſtertiis centum condénato ademiſſe Claudium principem. Eideq;

in gallia exullanti & deinde reſtituto aqniſitum nõ minus intra paucos annos. Et hæc per⸗

ſonis imputentur. Ne fæcem quidem aut inſcitiam eius turbæ arguamus: ipſorum intem-
perentiam morbis aquarum calidarum diuerticulis im perioſam mediam. Et ab iiſdem de⸗
ficientibus cibo: ſœpius die ingeſto. Mille præterea pœnitentiæ modis: culinarũ etiã præ/
ceptis & unguentorum mixturis quãdo nullas omiſere uitæ illecebras. Inuehi peregrinas
merces conciliatiq; externa præcia diſplicuiſſe maioribus crediderim quidé nõ tamẽ hoc
Catonem prouidiiſe: cum danaret artem. T'yriace uocatur excogitata compoſitio luxuriæ
Fit ex rebus externis cum tot remedia dederit natura quæ ſingula ſufficerent. Mithridati
cum antidotum ex rebus. liui. imponitur. Interim nullo pondere æquali & quarundam re⸗
rum ſexageſima denarii unius imperata. Quo deorum perfidiam iſtam monſtrante? Ho/
minum enim ſubtilitas tanta eſſe non potuit. Oſtentatio artis & portentoſa ſcientiæ uen-
dicatio mamfeſta eſt. Ac ne ipſi quidam illam nouere. Comperiq; uulgo pro cinabari indi
ca in medicamenta minium addi inſcitia nominis quod eſſe ueneuum docebimus inter pi
gmenta. Verum & hæc ad ſingulorum ſalutem pertinent. Illa autem quæ timuit. Cato: at
G prouidit: innocentiora multo & parua opinatu: quæ pt oceres artis eiuſdẽ in ſemetipſis
fatentur. Illa prodidere imperii mores. Illa quæ ſani patimur lIuctatus cæromataceu, ualitu
dinis caulſa inſtituta. Balneæ ardentes quibus perſuaſere in corporibus cibos coqui: ut ne
mo non minus ualidus exiret. Obedientiſſimi uero efferrentur. Potus deinde ieiunorum
2c uomitiones: & rurſus per potiones: ac pilorum eunatio inſtituta reſinis eorum. Itemq;
pectines in fœminis quidem publicati. Ita eſt profecto: leus morum nec aliunde maior ꝗ
e medicina. Vaten prorſus quottidie facit Catonem & eius oraculum. Satis eſſe ingenia
græcorum inſpicere. Hiæc fuerint dicenda pro Senatu illo ſexcentiſq; po. roma. annis ad/
uerſus artem in qua conditione inſidioſiſſima auctoritatem peſſimis bom faciunt. Simul
contra attonitas quorumdam perſuaſiones qui pre deſſe niſi præcioſa non putant. Neq;
enim dubitauerim aliquibus faſtidio futura quæ dicentur animalia. At nõ Virgilio nefas
fuir no ninare formicas nulla neceſſitate: & gurguliones: ac lucifugis congeſta cubilia bla
tis. Non Homero inter prœlia deorum improbitatem muſcæ deſcribere. Non naturæ gi⸗
gnere iſta: cum gignat hominem. Proinde cauſas quiſq; & effectus non res æſtimet. Or⸗
diemur autem a confeſſis: hoc eſt lanis ouibuſq;. Vt obiter rebus præcipuis honos in pri-
mis habeatur. Quædam etiam ſi alienis locis: tamẽ obiter dici neceſſe erit. Nec de eſſet ma
teriæ pompa: ſic quicꝗ aliud intueri liberet: quam fidem operis. Quippe inter prima prodi
tis etiam ex cinere phœnicis nidoq; medicinis. Ceu uero id certum eſſet: atq; non fabulo⸗
ſum. Irridere eſt uitæ remedia poſt milleſimum annum reditura monſtrare.
DDe medicina lanarum. o Lra Ca. “
Anis auctoritatẽ uetetes romani etia religioſam habuere poſtes a nubẽtibus attin-
1 gi iubẽtes. Prærerq; cultũ & tutelà cõtra frigora. Succidæ plurima præſtat remedia
EerLnn oleo umnoq;: aut aceto: prout quæq; mulceri moderari opus ſit: & aſtringi laxari
ue: luxatas mẽbris dolentibuſq; neruis impoſitæ: & crebro ſuffuſæ. Quidã etiã ſalem admi
ſcent luxatis. Alii cũ lana rutam tritãà adipẽq; imponunt. Item contuſis tumentibuſq;. Hali
rus quoq; oris gratiores facere tradi tur cõfricatis dentibus atq; gingiuis admixto melle.
Prodſt & freneticis ſuffitu. Sãg umnẽ in narib ſiſtit cũ oleo roſaceo: & allio indita modico
auribꝰ obruratis ſpiſſius. Quin & ulceribꝰ uetuſtis ĩponit᷑ cũ melle. Vulnera ex uino uel ac
eto uel aqua frigida & oleo aſpſa ſanat. Arietis uellera lotu frigidoq; ex oleo madefacta in
mulieribus maſis inflamationeſq; uulue ſedant. Et ſi procidàt ſuffitu reprimunt. Succida

II.

muinpol
Polnorli
dem hicto⸗
celobmot
ſelgmm
Scamimpe
isealis
Uolneraris
GnsAdh
gainfi
i ſubi
ſicant inan
guatenite
npurga
Topumu
pusmodis
cbus oce
hinglig
Fuiruco
Tactuantl
Anunufei
inflummai
Amnlttareur
hus Vlcer
Mederur?
bureo Re
llasac fie
diuiſqh ſic
zut cetol
gluperpe
fartiſſime
elaucp⸗

AI
ea⸗
lin
nnd uie
tesvirali
Wloliig .
lſtain
Uatlun.l
ceſtkat;
beluntin
Lenti nup⸗
uulner
ioem
mollo⸗ lu
bunpiu
Uing
lur
wulicor

It Q
llten
ncicie
gicen lle,
Udas eig
emobendan
etur guam

U

neſtdebk

kum Arhen
cpenbie
hiarn
Orbminten
dülcence⸗
tüeni r,
Ueregnnn
une hoe
ioluruni⸗
Mlchrcn
Nune⸗
e; o⸗
iemuir ven⸗
chubtiindi
mus interi
Mit (no
nlemenpts
Ncenu
Cogabutte
eieiunorur
un ine
emar
ſe ipenn
1 nsa,
m tnl
mt. N

.

Ahonen

gabiudn
mrnrg'
m C
win N/
Eeſerm
mrd
o ſprlo⸗

1
ipusand,
r ſeneti
unginun
Hanmmn

lana impoſita ſubditaq; mortuos partus euocat. Siſtit etiam proſunia earum. At canis ra⸗
bioſi morſibus inculcata poſt diem ſeptimum ſoluitur. Reduuias ſanat ex aqua frigida. Ea
dem nitto ſulphure oleo aceto pice liquida feruentibus tincta ꝗᷓ calidiſſima impoſita bis
die lubmorum dolores ſedat.Sanguinemq; ſiſtit ex ariete ſuccida: articulos extremitatum
præligans. Laudatiſſima omnis e collo. Natione uero galatica: tarentina: attica:mileſia. Suc
cidam imponunt & deſquamatis: percuſſis: liuidis: contuſis: colliſis: contritis: deiectis. Capi
tis & aliis doloribus ſtomachi inflãmationi ex aceto & roſaceo. Cinis eius illinitur attritis
uulneratis ambuſtis. Et in oculorum medicamenta additur. Item in fiſtulas: a ureſq; ſuppu
ratas. Ad hæc detonſam eam alii uero euulſam deciſis lummis partibus ſiccant. Carpunt⸗
q;: & in fictili crudo componunt: ac melle perfundunt utrumq;. Alii haſtulis tedæ ſubie⸗
tis:& ſubinde interſtratis:oleo aſpeiam accendunt.Cineremq; in labellis aqua addita con
fricant manu:& conſidere patiuntur: idq; ſæpius mutantes aquam donec linguam aſtrin-
guat leniter nec mordeat. Tunc cinerem reponunt. Vis eius ſtiptica eſt: efficaciſſimeq; ge
nas purgat. Quin ipſe ſordes pecudum ſudorq; fœmininum & aliarum adherentes lamis:
æſopum uocant. Innumeros prope uſus habent. In atticis ouibus genito palma fit pluri/

bus modis. Sed probatiſſimum lana ab iis partibus recenti concepta: aut quibuſcunq; ſor/

dibus ſuccidis primum collectis: ac lento igni in æneo uaſe ſufferuefactis & refrigeratis:
ping uiq; qnod ſupernatat collecto in fictili uaſe: iterumq; decocta priore materia: quæ pi⸗
guitudo utraq; frigida aqua lauatur: & linteo ſiccatur: ac ſole torretur: donec candida fi⸗
at ac tranſlucida. Tum initagnia pyxide conditur. Probatio autem ut ſordium uirus oleat
& manu fricante ex aqua non liquetur:ſed albeſcat ut cæruſa. Oculis uriliſſim um contra
inflammationes genarumq; callum. Quidam tæſta torrendo conficiunt: ne pinguedinem
amittat: utilem talem extimantes eroſis & duris genis: angulis ſcabioſis & lachrymanti/-
bus. Vlcera nõ oculorum modo ſanat: ſed oris etiam & genitalium cum anſerino adipe.
Medetui & uulue inflammationibus: & ſedis rhagadis: & condilomatis cum meliloto ac
butyro. Reliquos uſus eius ſuo loco digerimus. Sordes quoq; caudarum concrætæ in pi/
Iulas ac ſiccatæ per ſe tuſæq; farina & illitæ dentibus mire proſunt etiam labentibus: gin/
giuiſqʒ ſi carcinomata ſerpat. Iam uero pura uellera aut per ſe impoſita cæcis doloribus:
aut aceto ſulphure & cinis eorum genitalium uitiis. Tantũqꝙ pollẽt: ut medi camẽtis quo
q; ſuperponantur. Medentur ante omnia & pecori ipſi: ſi faſtidio nõ paſcatur. QCauda eni
artiſſime præligata euulſa inde lana ſtatim naſcuntur. Traduntq; quot cxtra modum ſit
e cauda premori. Mo Snt aen. afrrf.. ,„
De ouorum natura. Ca. g - —III
Anæ habẽt & cũ ouis ſocietatem ſimul fronti ĩplitæ cõtra epiphoras. Nõ opus eſt
eas in hoc uſu rudiculis eſſe curatas. Neq; aliud ꝗqᷓ candidũ ex ouo infundi: ac pol.
linẽ thuris. Oua per ſe infuſo câdido ocuſis epiphoras cohibent: urenteſq; refrige
rant. Quidã cũ croco præferũt:& pro aqua nuſcẽt collyriisinfantibus uero cõtra lippitudi
nes uix aliud remediũ eſt butyro amixta recẽti. Eadẽ cũ oleo trita ignes ſacros leniũt: be/
tæ foliis ſupligatis. Cãdido ouoꝶe in oculis & pilis reclinãtur hãmoniaco trito: ãmixtoq;. &-
Vari in facie cũ pineis nucleis:ac melle modico.Ipſa facies illita ſole nõ adurit᷑. Ambuſta
aꝗs ſi ſtatim ouo occupẽtur:puſtilas nõ ſentiũt. Quida ammiſcẽt farinã hordeaceã: & ſalis
parum. Vlceribus uero ex ambuſto cũ candido ouorũ toſtũ hordeũ & ſuillo adipe mire p

deſt. Eadẽ curatione ad ſedis uitia uruntur. Infantibus quidẽ etiã ſiquid ibi procidat. Ad

pedum timas ouorũ candido decocto cũ ceruſæ denariorũ duorũ pondere pari ſpumæ ar.
genti myrrthæ exiguo deinde uino. Ad ignẽ ſacrum candido ouorũ trito cũ amylo. Aiunt
& uulnera cindic glutinari. Calculoſq; pelli.Lutea ouorum cocta indureſcant:admixto
croco modice.itẽ melle ex lacte mulieris illita dolores oculorũ mitigent. Vel cũ roſaceo &
mulſo lana oculis ĩ poſita: uel cum trito apii ſemine ac polẽta in mulſo illita. Prodeſt & tuſ
ſiẽtibus per ſe luteũ deuoratũ liquidũ: ita ut dentibus nõ attingat. Thoracis diſtillationi
bus. Faucium ſcabticiæ. Priuatim contra hemorroidum morſum illinitur: ſorbeturq; cru/
dum. Prodeſt & renibus: ueſicæ: roſſionibus: exulcerationibuſq; & cruenta excreantibus.
uinq; ouorum lutea in uini hemina cruda ſorbentur dyſentericis: cum iure putaminis
ſui & papaueris ſucco aut uino. Dantur celiacis cum uuæ paſſæ pinguis pari pondere: &
malicorio ꝑer ttid uum æquis portionibus. Et alio modo lutea ouorum trium lardi uete⸗

LIBER.
ris & melle quadrantibus. Vini ueteris cyathis tribus trita ad craſſitudinem mellis: & cum
opus ſit auellanæ nucis magnitudine ex aqua pota. Item ex oleo fricta terna totis ouis pri⸗
die maceratis in aceto ſic & illita lyenicis. Sanguinẽ aute reiicientibus cum tribus cyathis
mixti. Vtuntur iiſdem ad liuẽtia ſi uetuſtiora ſint: cum bulbis ac melle. Sunt & menſes mu
lierum cocta & ex uino pota. Inflationes quoq; uulue cruda cũ oleo ac uino illita. VItiora
ſunt & ceruicis doloribus cum anſerino adipe & roſaceo. Sedis etiã uitiis durata igni: ut
calore quoqʒ proſint. Et cõdilomatis cũ roſaceo. Item ambuſtis durata in aqua mox in pru
na puraminibus exuſtis tum lutea ex roſaceo illinũtur. Fiunt & torta lutea:quæ uocant ſa
tiſta: cum triduo incubata tolluntur. Stonmiachũ diſſolutũ confirmãt pulli ouorũ cũ gallæ
dimidio: ita ut ne ante duas horas alius cibus ſumatur. Dant & dyſentericis pullos in ipſo
ouo decoctos ammixta uini auſteri hemina & pari niodo olei polentæq;-Mambrana pura⸗
minis detracta ſiue crudo ſiue decocto labiorum fiſſuris menerur. Putaminis cinis in uino
potus ſanginis eruptionibus. Cõburi ſine menbrana oporter. Sic ſit & dentifririum. Idem

cinis & mulierũ menſe: cũ mitrha illitus ſiſtit. Firmitas putaminum tãta eſt: ut recta nec ui

nec pondere ullo frangaturt: nec niſi pa ululũ inflexa rotũditate. Tota oua adiuuant partũ
cum ruta. & antheo & cymino pota ex uino. Scabiẽ corporũ ac priuatũ oleo & cedria mix=
tis tollunt. Vlcera quoc; humida in capite cyclamino ammixta. Ad puris & ſanguinis ex/

creationes ouum crudnm cũ porri ſectiui ſucco: pariq; menſura mellis græci calefactũ hau
ritur. Dantur & tuſſientibus cocta & trita cũ melle & cruda cũ paſſo oleiq; pari modo. In/
fundũtut & uirlitatis uitiis ſingula cum ternis paſſi amyliq; ſemũcia a balneis. Aduerſus
ictus ſerpentium cocta tritaq; adiecto naſturtio illinũtur. Cibos quod modis iuuent no/

tum eſt cũ tranſmittat fauciũù tumorẽ calfactuq; obiter foueant. Nullus eſt alius cibus ꝗĩ
ægritudine alat: neq; oneret. Simulq; uini uſum & cibi habeat. Maceratorũ in aceto mol⸗

liri diximus putamen. Talibus cũ farina in pane ſubactis: cœliaci recreantur. Quidam ita
reſoluta in patinis torreri putãt. Quo genere nõ aluos tm̃ ſed & menſes fœminarũ ſiſtut:

aut ſi maior ſit impetus cruda cum farina ex aqua hauriuntur. Et per ſe lutea ex iis doco/
ca rurſum in aceto donec indureſcant. Iterũq; cum trito pipere torrentur ad cohibendas

aluos. Fit & dyſentericis remediũ ſingulare ouo effuſo in fictili nouo eiuſdẽq; ouimenfu
ra ut paria ſint omnia melle mixto mox aceto. Item oleo cõfuſis crebroq; permixtis. Quo

fuerint ea excellentiora: hoc præſentaneũ remediũ erit. Alii eadẽ menſura pro oleo & ace-
to reſinã adiiciunt rubentẽ uinunq;: & alio modo temperant olei tantũ menſura pari pinei

q; corticis duabus ſexageſimis denariorũ. Vua eius quod rhum diximus mellis obolis ꝗqn⸗

q; ſimul decodtis ita ut cibus alius poſt quattuor horas iumatur. Torminibus quoc; multi
medentur oua bina cũ aliis piſcis quattuor una atterendo uiniq; hemina calefaciendo at⸗
q; ita potui dando. Et ne quid deſit ouorũ gratiæ: candidũ ex iis admixtũ calci uiue gluti⸗
nat uitri fragmenta. Vis ucro tanra eſt ut lignũ perfuſum ouo nõ ardeat. Ac ne ueſtis qui
dem contacta aduratur. De gallinarũ autẽ ouis tantũ locuti ſumus: cũ & reliquarũ alitum
reſtant magnæ utilitates ſicut ſuis dicemus locis. Præterea eſt ouorũ genus in magna gal
liarũ fama omiſſum a græcis. Angues ea: numerus eſt ouorũ: cõuoluti ſaliuis fauciũ cor-
porũq; ſpumis artifici cõplexu glomerantur: anguiũ appelatur. Druidæ ſibilis id dicũt in
fublime iactari ſagoq; oporrere intercipi ne rellurẽ attingat. Profugere raptoré equo. Sex-
pentes enĩ inſequi: donec arceãtur ammis alicuius interuẽétu. Exprimétum eius eſſe ſi con/
tra aquas fluitet: uel auro cinctũ. Atq; (ut eſt magorũ ſolertia occultãdis fraudibus ſagax)
certa luna capiendũ cenſent tanꝗᷓ cõſtruere operationẽ eam ſerpentiũ humani ſit arbitruũ.
Vidi equidẽ id ouum mali orbiculati immodici magnirudine. Cruſta carthilaginis uelut
acetabulis brachiorũ polypi crebris: inſigniæ druidis. ad uictorias litiũ ac regũ adirus ma-
zime laudatur. Tantæ uanitatis ut habeté id in lire in ſinu equitẽ romanũ euccatuma Di

uo Claudio principe interemptũ nõ ob aliud ſciã Fiic tamẽ cõplexus anguiũ & efferatorũ

concordia cauſa uidetur eſſe: quare extere gentes caduceum in pacis argumentis circun/
data effigie anguium fecerint. Neq; enim criſtatos eſſe in caduceo mos eſt. De anſerũ ouis
magnæ utilitatis ipſoq; anſere ducturi hoc uolumine debemus honorem comagenorum
clariſſime rei. Fit ex adipe anſerum. Alioquin celeberrimi uſus eſt. At hoc in comage⸗

ne ſyriæ cum cynnamo caſia pipere albo hærba quæ comagine uccatur: obrutis uiue uaſis.

odore iucundo: utiliſſimum ad perfectiones: conuulſiones: cæcos ac ſubitos dolotes

Ctnine
Idiom
loicenn
utemn hy
ermlere⸗
Dummon
Umaſcenl
ſeme
anollo
4

e u
B le
holtinͦn
honitur.
danguine
talleui
pergem
litich
Utdixinu
petemuri
Uigacho⸗
ci uocant
domibus
ſademſer
percullis⸗
ſtelleetii
rite tas nu
cum amir
Pue Alpi
ie id ech
gue trad

ete ſang
QLocvlos

Wirtus,E
Gunttrac
mumco
letatgi
lehtenosi
luetene
Weuot
diurniir
ſ lorpor
Soisanin
tumgun
melacb
Ute Ahn
tuncic
Acclor
libug
nenap
olrtion
Gos no
cer

discin
duugennn
menler u
li NNon

gioni:e.

norünprn
Tuocr ,

i ii le

losinic⸗
nbrmgu
Cinisinuine
Wium en
ecanecui
unnt uti
Cranintmir⸗
nguinier,
Nehdübau
nimodoh,
3 Auenu
iuuem no/
iusbuegt
xetom’
Quicdmin
mnükſtue
cüscoco⸗
ohibenen
gobimei
ninns o
cleod
e ini,
opolsg
Nredo
inegiu⸗
Eueſßgti
ominium
nen e⸗
ci co⸗
dicitin
tle
ſe ſicon/
nuslg
ſt ubirn.
is ven⸗
Aditvsn,
Cruml
eſte Nolu
Ins N/
nluiani

omniaq; quæ a copis curantur. Vnguentumq; pariter & medicamentum eſt. Fit & in ſy/

ria alio modo. Adipe auium curato ut dicemus: additis eriſceptro xylobalſamo phœniceo

tuſo.item calamo ſingulorum põdere qui ſit adipis cymino bis aut ter fubferuefactis. Fit
autem hyeme:quoniam æſtate nõ glatiat niſi accepta cæra. Multa præterea remedia ſunt
ex anſere.quod miror æque quam in coruis. Namq; cum anſere:coruus ab æſtate in autũ⸗
num morbo conſiictari dicitur. De anſerum honorę quem meruerę gallorum in capitoli⸗-

um aſcenſu deprehenſio diximus. Ho Sa, L en ee
Remedia de cane: & ex amjmalibus u placida nõ ſunt ſed fera & ex uollicribus & cõ
tra morſus phalangiorum. neR Ca. H IIII.

Aldem de caſua ſupplicia a nmna canes pendũt inter ædem iuuentutis & Sũmanii
e uiui in furcas ſambucea arbore fixi. Sed plura de hoc animali dici cogũt pſcog mꝗ
res. Catulos lactentes adeo puros exiſtimabãt ad cibũ: ut etiã placandis numinib
hoſtiarũ uice uterentur iis. Genito mane catulo res diuina fit: & in cœnis deorũ etiãnum
ponitur. Catulina addita talibus quidẽ epulis celebres fuiſſe Plauti fabulæ ſunt indicio.
Sanguine canino cõtra toxica nihil præſtantius putatur. Vomitiones quoq; hoc aĩial mon
ſtraſſe uidetr. Et alios uſus ex eo mire laudatos referemus ſuis locis. Nũc ad ſtatutũ ordinẽ
pergemus. Aduerſus ſerpẽetiũ ictus efficacia habẽtur fimũ pecudis recens in uino decocctũ
illitũq;. Nures deſepti& ĩ poſiti quorũ natura nõ eſt ſperneda præcipue in aſcenſu ſyderũ
ut diximus cũ Iumine lunæ fibrarũ numero creſcete: atq; decreſcente. Tradũt magici ioci
nere muris dato porcis in fico ſequi dantẽ id aĩal. In hoĩe quoq; ſimiliter ualere: ſed reſol
ui cyatho olei poto. Muſtellarũ duo genera. Alterũ ſilueſtre. Diſtant magmitudine. Græ/
ci uocant ictides. Harũ fel contra aſpidas dicitur efficax: cætero uenenũ. Hæc autẽ quæ in

domibus noſtris oberrat: & catulos ſuoscut auctor eſt Cicero)quottidie tranfert mutarq

ſedem:ſerpentes proſequitur. Ex ea inueterata ſale denarii põdus in cyathis tribus datur
percuſſis aut uentriculis coriandro fartus inueteratuſq; & in uino potus. Et catulus mu/
itelle etiã efficatius. Quædã pudẽda idu tanta uctorũ aſſeueratione cõmenditur ut præte
rire fas nõ ſit. Siquidem illa cõcordia rerũ aut repugnitia medicinæ gignũtur. Veluri cimi
cum animalis fetidiſſimi. & dictuquocq; faſtidiendi natura cõtra ſerperiũ morſus & præci=⸗
pue aſpidũ ualere dicitur. Item contra uenena omnia. Argumento ꝙ dicunt gallinas quo
die id ederint nõ interfici ab aſpide. Carnes quoc; earũ peicuſſis plurimũ prodeſſe. Ex iis
quæ tradunt humaniſſimũ illinire morſibus cũ ſanguine teſſudinis. Item ſuftitu eorũ abi⸗
gere ſunguiſugas adherentes: hauſtaſq; ab animalibus reſtringere in potu datos. Quanꝗᷓ
& oculos quida iis inungunt tritis cũ ſale & lacte mulierũ. Auteſq; cũ melle & roſaceo am
mixtus. Eos qui agreſtes ſint & in malua naſcantur crematos cinere pernixto roſaceo ĩfun
dunt tradunt auribus. Cætera quæ de iis uomicæ & quartanatũ remedia: aliorũq; morbo
rum ꝗᷓꝗᷓ ouo aut cæra aut faba incluſos cenſeant deuorandos falſa nec referenda arbitror.
Lethargi tamẽ medicinæ cum argumẽto adhibent: quon ã uincatur aſpidũ ſomnifica uis
ſeptenos in cyatho aquæ dantes: puerilibus annis quaternos. Et ſtranguriæ fiſtulæq; impo
ſuere:adeo nihil illa rerũ omniũ parens ſine ingentibus cauſis genuit. Quin & adalliga/
tos leuo brachio binos lana ſubrecta paſtoribus reſiſtere nocturnis febribus prodiderunt
diurnis in roſeo panno. Rurſus ũs aduerſatur ſcolopẽdra ſuffituq; necat. Aſpides percuſ/
ſo torpore & ſomno necant: omniũ ſerpentiũ minime ſanabiles, Sed & uenenũ earũ ſi ſan⸗
guis attingit: aut recens uulnus ſtatim interimit. Inuete ratũ ulcus tardius. De cetero po-
tum quantalibet copia non noces. Non enim eſt tabifica uis: itaq; occiſa morſu earum ani
malia cibis innoxia ſunt. Contarer in preferendo ex iis remedia: niſi. M. V. ſcirem. Ixxxiii.
uitæ anno prodid iſſe aſpidũ ictus efficaciſſime curari hauſta a percuſſis ipſorum urina. Ba
ſilici quem etiam ſerpentis ipſi fugiunt alios olfactu necantẽ qui hominẽ uel ſi aſpiciat tan
tum dicitur interimere:ſanguinem magi miris laudibus celebrant coeuntem picis modo
& colore dilutum cinnabari clariorem fieri. Tribuunt ei & ſucceſſus petitionum a poteſta
tibus: & a diis etiã præcũ morborũ remedia beneficiorũ munere. Quidã id ſaturni ſangui⸗
nem appellant. Draco non hebet uenena. Caput eius limini iannuarũ ſubditũ: propitiatis
otrtione diis fortunatã domũ facere ꝓmittũt. Oculis cius ĩ ueteratis & cũ melle tritis inũ
ctos nõ paueſcere ad nocturnas imagines etiã pauides cordis. Ping ue in pelle draconũ ner
uis ceruinis adalligatũ in laceto conferre iudiciorũ uictoriâ. Primũ ſpõdilũ aditus poreſia

„ 6¾

LIBER.

tum mulcere. Dentes eius alligatos pellibus caprearũ ceruinis neruis: mites præſtare do-
minos: poteſtateſq; exorabiles. Sed ſuper ommia eſt cõpoſitio: qua inuictos faciunt mago
rum mendacia. Cauda draconis & capite ullis leonis & fronte & medulla eiuſdem equi ui

ctoris ſpuma canis unguibus adalligatis ceruino corio nermiſq; cerui alternatis & dorca/

dis. Quæ arguiſſe non minus refert quã cõtra ſerpẽtes remedia demonſtraſſe: quonià hæc

morborũ ueneficia ſunt. Draconũ adipem uenenata fugiunt. Item uirus ichneumonũ. Et
cutis cinere in aceto perunctos. Vipere caput impoſitũ uel alterius quà quæ percuſſerit ſi⸗

ne fine prodeſt. Itẽ ſiquis eà ipſam in uaporẽ baculo ſubſtineat: aiũt eũ futura pcinere. Itẽ

ſiquis exuſtæ eius cinerẽ illinat. Reuerti autem ad percuſſum ſerpentẽ neceſſitate naturæ.
Nigidius auctor eſt. Caput quidẽ diſſecant ſcytie:interq; aures eximũt lapillũ quẽ aiunt.

ab ea deuorari territa. Alii ipio toto capite utuntur. Fiunt & ex uipera paſtilli qui theriaci
uocantur a græcis: ternis digytis utrinq; amputatis: exeptiſq; interaneis & liuore ſpinæ ad
herente: reliquo corpore in patina ex aqua & anetho diſcocto: ſpiniſq; exemptis & addita
ſimilagine: atq; ita in umbra ſiccatis paſtillis: quibus ad multa medicamẽeta utũtur. Signifi

candũ uidetur e uipera tantũ hoc fieri. Quidã purgatæ ut ſupra dictũ eſt adipẽ cũ olei ſex
tario decoquũt ad dimidias. Ex eo cũ opus ſit termis ſtillis additis in oleũ perungũtur: ut
oẽs beſtiæ fugiãt eos.Præterea cõſtat cõtra omniũ ſerpẽtiũ ictus ꝗquis inſanabiles ipſarum
ſerpẽtiũ extra ĩ poſita auxiliari. Eoq; qui aliqũ uipere iecur coctum auſerint: nunꝗ poſtea
feriri a ſerpente. Neq; anguis uenenatus eſt niſi per mẽſem luna inſtigatus:ſed prodeſt ui
uus:cõptæhẽſus: & in aqua cõtuſus: ſi foueatur ita morſus. Quin & ineſſe ei remedia mul
ta credũtur ut dicemus. Et ideo Aeſculapio dicat᷑. Democritus quidẽ monſtrat quædã ex

iis cõfici ut poſſint auiũ ſermones intelligi.At qui anguis æſculapius epidauro. Romã ad-

uectus eſt: uulgoq; paſcitur & iu domibus. Ac niſi inccdiis ſemina exurerẽtur nõ eſſet fœ

cũditati eoꝶ reſiſtere. In orbe terrarũ pulcherrimũ anguiũ genus eſt quod in aqua uiuit⸗=
hydri uocãtur: nullis ſerpẽtiũ inferiores ueneno. Fiorũ iecur ſerpentiũ aduerſus pcuſſos

ab jis auxiliũ eſt. Et ſcorpio tritus ſtellionum ueneno aduerſatur. Fit enĩ & e ſtellionibus
malũ medicamentũ. Nã cũ iĩmortuus eſt in uino faciẽ eorũ qui biberint lentigine obducit.
Ob hoc in unguẽto necat eũ inſidiantes pellicũ forme.Remediũq; eſt oui luteũ & mel ac
nitrũ. Fel ſtellionũ tritũ in aqua: muſtellas cõgregare dicitur. Inter oĩa uenenata ſalaman/

Qrxæ ſcelus maximum eſt. Cætera enĩ ſingulos feriot: nec plures pariter interimũt ut omit⸗
tam:quod perire cõſcientia dicũtur hoĩe pcuſſo: neq; amplius ad mitti ad terras. Salamadra

populus pariter necare improuidos põt. Nã ſi arbori irrepſerit: oĩa poma inficit ueneno: &

eos qui ederint. necat frigida ui nihil aconito diſts. Quinĩmo ſi cõtacto ab eo ligno uel pe
de cruſta panis incoquat᷑ idẽ ueneficiũ eſt: uel ſi in puteũ cadat. Quippe cũ ſaliua eius quaa
cunq; parte corporis: uel in pede imo reſperſa oĩs in toto corpore ſtefluat pilus. Tamen ta
ſis & tata uis ueneni a quibuſdã animaliũ ut ſuibus mandit᷑. dominãte eadẽ illa rerũ diſſidẽ
tia. Venenũ eius extingui primũ oĩum ab iis quæ naſcãtur illa: ueriſimile eſt. Eiis uero ſi /

milia ſunt: quæ prodũtur cantharidũ potu: aut lacerta in cibo ſumpta. Cætera aduerſantia
diximus: dicemuſq; ſuis locis. Ex ipſis quæ magi tradunt cotra incédia: qm ignes ſola aĩali

um extinguat: ſi forent uera iam eſſer experta. Roma. Seſtius uenerẽ accendi cibo eaũ ſi
detractis interaneis & pedibus & capite in melle ſeruẽtur: tradit necatq; reſtingui ignẽ ab

iis, Ex uoluctibus in auxilio cõtra ſerpẽtes primũ uultur eſt. Annotãdũ quoq; minus uiriũ

eſſe nigris pennarũ. Ex iis enĩ ſi uratur: nidore fugari eas dicunt. Itẽ cor eius alitis habẽtes

tutos eſſe ab impetu nõ ſolõ ſerpentiũ: ſed etiã ferarũ & latronũ ac regũ ira. Cannibus gal⸗

linaceorũ ita ut tepebunt auulſe appoſitis uenena ſerpẽtium domantur. Itẽ cerebro in ui⸗

no poto. Parthi gallinæ malunt cerebtũ plagis ĩponere. Ius quoq; ex iis potũ præclare me
detur. & inmulcis aliis uſibus mirabile. Pitheræ leoneſq; nõ attingunt perunctos eo: præ-
cipue ſi & aliũ fuerit incoctũ. Aluum ſoluit. Validius e uetere gallinaceo. Prodeſt 8& cõtra
longinquas febres & torpẽtibus mẽebris trem ulſiſq;: & articulariis morbis: & capitis dolo
ribus: Epioris: inflmationibus: faſtidiis incipienti tenaſmo:iocineri: renibus: ueſicæ. Con⸗

tra cruditates ſuſpiria. Itaq; etiam faciendi eius extant præcepta. Efficacius enim codi cũ

olere marino: aut cibo: aut cappari: aut apio: aut hærba mercuriali: aut polypodio: aut ane⸗

tho. Vtiliſſime autem coniugis tribus aquæ ad tres heminas cum ſupradictis hærbis: & te⸗

frig eratum ſub diuo dari tempeſtiuis antecedentem uomitione. Nõ prateribo miraculũ

„

nguit
cooiumon
uocollo
fitupdinun
gummng
Seuun män
tere inpu.
uisauren
s utiq;
iccunt ca
ſſtarcüla
ling ouilt
Mo eiuse

umplun

Chitunig
Git fnarimer
ſooſtidat.
centut.Btn
unneoru
lmugnnofu
Uorigm
ſentarüsrel
zumn forcune
nino lubal⸗
he Veineſin
wollagenn
Abomtus⸗
herluct N
ſurum dolo
le lineralon

(icansenti

Endit Con-
Rnpotrlrem
tung inolen
Uieninxc
Nolcenium
taſerenel
muneſthil
ocitälitos
dordititon
riſuoo
Agenas⸗⸗
Mnnelcen
iſtellen
maunli
Aurporu
lpti 1
Ndoborer
Ctur Nõ
folniro
Uscran
nonlenn

Aborn

Dreltne d
Ninmnge
teneguin
ucor,
aconiite⸗
Nunoni
eruſerili

1 aänere. he.

frem,
üqbe iun
iguitheit
eſpieg
tis wein
innn Sonit
ecileiſen
tungütunu
les iſnum
nun le
Aroteſtui
emeciuwol
1 guklien
oRomi
öͤelle fe
nmdiun
Aſus Kuſe
eſteliondu
eobch,
teümi
mulimn,
mitttond
1Anit
lrwoule
äing
Iment
ri lid
nol/
Aetine
Glohaini
cboenul
liigne 00

5 .

is beben⸗
nbige
gebromnu
hen⸗

quanꝗ ad medicinam non pertinens. Si uero liqueſcenti gallinarummemb ra miſceantut:

conſumunt illud in ſe. Ita hoc uenenũ auri eſt. At gallinaceis ipſis circulo e ſermentis ad-
dito collo non canunt. Auxiliatur contra ſerpentes & columborũ caro recens cõſerpta &

undinum. Bubonis pedes uſti cũ pulpagine hærba. Nec omittã in hac alite
plum magicæ uanitatis. Quippe præter reliqua portentoſa mendacia. Cor b

Impo⸗=

ſitum mãme mulieris dormmentis ſiniſtræ tradunt efficere ut ommia ſecreta ronũciet.Piæ

terea in pugnam ferentes idem fortiores fieri. Ei

dad capillos remedia demoſtrant

»*

Quis autem quæſo ouũ bubonis uidere potuit: cũ tam ipſam autẽ uidiſſe prodigium ſit-
Quis utiq; experixi & præcipue in capillo? Sanguine quide pulli bubonis etiã criſpari pro
mittunt capillum. Huius generis prope uideri poſſunt quæ tradũt & ueſpertilione: quod

ſi ſit circũlatus domui uiuus & per feneſtrã inuerſo capite infigatur amulerũ eſſe. Priuia „

timq; ouilibus circunlatũ totiens & pedibus ſuſpenſum ſurſum ſuper liminare. Sang uin-

quoq; eius cũ carduo cõtra ſerpentiũ ictus inter præcipua laudãt.Phalãgiũ eſt italiæ igno

tcum & pluriũ generum. Vnum ſimile formicæ: ſed multo magis ruffo capite: reliqua parte

capitis nigra: albis intercurſantibus reſperſus guttis. Acerbior huius quâ ueſpæ ictus. Vi/
uit maxime circa furnor & mollas. In remedio eſt ſiquis ciuſdem generis alterum percuſ⸗

ſo oſtẽdat. Et ad hoc ſeruãtur cũ mortui inueniũtur. Et cortices eorum cõtriti & poti me
dentur. Et muſtelle catuli ut diximus ſupra. Aeque phalangion græci uocant inter gene/

ra araneorum: ſed diſtingunt lupi nomine. Terriũ genus eſt eodẽ phalangii noĩe araneus:

lanuginoſus grandiſſimo capite. Quo diſſecto inueniri dicuntur intus uermiculi duo: acd
alligatiq; mulieribus ceruina pelle ante ſolis orcũ præſtant ne concipiant: ut Cecili us ĩ co-

mentariis reliquit. Vis ea annua eſt: qu ſolam ex omni tacito dixiſſe fas ſit: uomã aliqua⸗
rum fœcunditas plena liberis tali uenia indiget. Vocatur & rachinno nigro ſimilis ore mi⸗
nimo ſub albo pedibus breuiſſimis tanꝗᷓ imperfectis. Dolor a morſu eius qualis a ſcorpio⸗
ne. Vrine ſimilis araneis textis. Idem erat aſiortion:niſi diſtingueretur uirgulis albis. Hui⸗
morſu genua labefactantur. Peior utroq; eſt cæruleus: lanugine nigra. caliginem cõcitant
& uomitus araneoſos: etiãnum deteriora: crabone penna tantum differens. Hic & ad maciẽ
perducit.Myrmecion formicæ ſimilis capite: aluo nigra:guttis albis di ſtinguentibus. Ve/
ſparum dolore torquet. Tetragãthii duo genera habent: peior medium caput diſtinguen
te linea alba & tranluerſam altera. Fiic oris tumorẽ facit. At cinereus poſterior parte can⸗

dicans lentior. Minime autẽ noxius eodem colore qui telas muſcis in parietibus latiſſime
pandit. Contta ommiũ morſus remediũ eſt gallinaccũ cerebrum cũ piperis exiguo portum

. .

in pota. Itrem formit e quinq; potæ. Pecudum fimi cinis illitus ex aceto. Et ipſi aranei qui⸗

vunq; in oleo putrefacti. Muris ananei morſus ſanatur coagulo agne in uino poto. æxngu

Ix arietinæ cinere cum melle.Muſtellæ catulo ut in ſerpentibus dictũ eſt. Si iunienta mo⸗

morderit: mus recens cũ ſale ĩ ponit᷑ ut fel ueſpertilionis ex aceto. Et ipſe mus araneus con

tra ſe remedio eſt diuiſus & impoſitus. Naſi prægnans momorderit: protinus diſſilit. Opti

mum eſt ſi iis imponatur qui momorderit. Sed & alios ad hunc uſus ſeruant in oleo ut lIu

to circũlitos. Eſt & cõtra morſum eius remedio terra ex orbita. Ferunt eni non tranſni ab

eo orbitã torpore quodã naturæ. Scorpionibus cõtrarius maxime inuicem ſtellio traditur

ut uiſu quoq; pauorem iis afferat: & torporẽ ligich ſudoris.lItaq; in oleo putrefaciunt eũ
& ita eo uulnera perungunt. Quidam oleo illo Ipumam argenteam decoquunt ad empla
ſtri genus: atq; illa illinunt. Hunc græci color uocant & aſcalaborem: & galeoten. In italia

non naſcitur. Eſt enim hic plenus lentigine ſtridoris acerbi. Er ueſcitur quæ omnia a no⸗

Rris ſtellionibus aliena ſunt. Prodeſt & gallinarum fimi cinis illitus. Draconis iecur. Lacer

na diuulſa. Mus diuulſus. Scorpio & ipſe ſuæ plagæ ĩpoſitus aut aſſus in cibo ſumprtus:
aut potus in meri cyathis duobus.Propriũ eſt ſcorpionũ q; manus palmã non feriunt: nec

niſi pilos attingere. Lapillus qualiſcunq; ab ea parte qua in terra erat appoſitus plagæ le⸗
nit dolorem. ltẽ teſta ſicut erat terra operta ex aliqua parte ſicut erat impoſita liberare di
citur. Nõ debẽt reſpicere qui imponunt. Et cauere ne ſol aſpiciat. Vermes terreni triti im/

poſiti proſunt. Multa & alia ex iis remedia ſunt propteiq; in melle ſeruantnr. Noctua api
bus cõtraria & ueſpis crabronibuſq; & ſanguiſugis. Pitii quoq; mari ruſtrũ ſecũ habentes

non feriuntur ab iis. Aduerſantur & locuſtarum minimæ ſine pennis: quas atelabos uocãt
Eſt & formicarum genus uenenatum. Nõ eas nouere in italia. Solifugas. Cicero appellat.

4

quoq; exem

2

(α &

„

eas ſeſtertiis. x. adiecętt⸗ erne.
n De ſeuo camelion: & cane rabido: &

LIBER.

Salfugas betica. Iis cor ueſpertilionis contrarium omnibuſq; formicis ſalamandris reſi/
ſtit. Cantharidas diximus. Sed & in iis magna quæſtio: quoniam ipſe uenena ſunt potæ ue

ſicxæ cum crutiatu præcipuo. Coſſinum equitem romanum amicitia Neronis principis no-

tum: cum iis lichene correptus eſſet: uocatus æ&gypto medicus ad hanc ualitudinem eius 2
Cæſare: cum cantharidum potum præparare uoluiſſet interemit. Verũ illitas prodeſſe nõ
dubium eſt cum ſucco taminiæ uue:& ſeuo ouis uel capræ. Ipſarum cantharidum uenenũ

in aqua parte ſit: non conſtat inter auctores.Alii in pedibus & capite exiſtimant eſſe. Alii

negant. Conuenit tantũ pennas earum auxiliari in quacunq; parte ſit uenenũ. Ipſe naſcun

tur ex uermiculo in ſpongia maxime cynhorodi: quæ fit in caulæ. Sed fœcundiſſime in
fraxino. Cæteræq; in alba roſa minus efficaces. Potentiſſime inter omnes uariæ luteis line

is quas in pennis tranſuerſas habent. Multum pingues inertiores minime latæ piloſe.Inu⸗

tiliſſimæ uero unius coloris macreq;. Conduntur in calice fictili non picato & linteo colli/

gato congeſtæ roſa matura: & ſuſpẽdunt ſuper acetũ cũ felleiferuẽs: donec linteolũ uapo
tentur: poſtea reponuntur. Vis earum adurere corpus: cruſtas obdulcere. Eadem pitycam

pis inipicea naſcentibus. Eadem bupreſti ſimiliterq; preparãtur. Efficaciſſimæ omnes ad le

pras lichenaſq; dicuntur. Menlſes cit: & urinam. Ildeo & Hippocrates hydropicis dabat. Cã

tarides obiectæ ſunt: Catoni urlcenle ei uenenum uendidiſſet in actione e

es n Perbrr oiſrCe
lãcerta: & anſeribus: & columbis: & muſtelis reme
T ſeuum autem ſtruto camelinum tunc ueniſſe ſextertis. xxx. obiter dictum ſit:
efficatioris ad omnia uiſus quã eſt adeps anſerimus. Diximus & mellis uenenati ge
nera. Contra quod utuntut melle: in quo adeps ſint mortuæ. Idem potum in uino
remedium eſt uitiorum: quæ cibo piſium gignuntur. In canis rabidi morſu tuetur a pauo
ræ quæ capitis canini cinis illitus uulneri. Oportet igne comburi omnia eodem modo-: ut
ſemẽ diximus: in uaſa fictili nouo argilla circunlito: atq; ita ut furnum indito. Idem & in
potione proficit. Quidã obid edendum dederunt. Aliqui & uermen e cadauere canino
adalligauere. Menſtruaue canis in paàno ſubdidere calici aut intus.lpſius caudæ pilos cõ/

buſtosinſuere uulneri. Cor caninum habentem fugiunt canes. Nõ latrant uero lingua ca

nina in calciamento ſubdita pollici. Aut caudam muſtellæ quæ abſciſa dimiſſa lit habétes.
Eſt limus ſaliuæ ſub lingua rabioſi canis qui datus in potu fieri hydrophonos nõ patitur.
Multo tamẽ utiliſſime iecur eius qui in rabie momorderit datur. Si. poſſit fieri crudũ mãj/
dendum. Si minus quoquomodo coctum aut ius in coctis carnibus. Eſt uermiculus in lin-
zua canum qui uocatur a græcis lytta: quo exẽpto infantibus catulis nec rabidi fiunt: nec
faſtidium ſentiunt. Ildem ter igni circulatus datur morſis a rabioſo:ne rabidi fiant. Et cæ 3
rebello gallinaceo occurritur. Sed id deuoratũ anno tameneo prodeſt. Aiunt & criſta gal
li contritam efficaciter imponi. Et anſeris adipẽ cũ melle. Saliuntur & carnes eorũ qui ra/
bidi fuerunt ad eadé remedia in cibo dandi. Quin & necãtur catuli ſtatim in aqua ad ſeru
eius qui momorderit ut iecur crud um deuoretur ex iis. Prodeſt & fimum gallnaceu⸗
caxat ruffum: ex aceto impoſitum. Et muris araneæ caudæ cinis ita ut ipſe cui acſciſſa ſit: ui
uus dimittatur. Gleba ex hirundinum nido illita ex aceto: uel pulli hirundinis combuſti.
Membrana ſiue ſenectus anguiũ uernatione exuta cum cancro maſculo trita. N ena per
ſe repoſita in arcis armariiſq; tineas necar. Tãta uis mali eſt urina quoq; calcata rabio ica⸗
nis necat:maxime ulcus habentibus. Remediũ eſt fimũ caballin um aſperſum aceto & cale
factum in fico impoſitum. Minus hoc miretur qui cogitet lapidem a cane morſum uſq;

in prouerbium diſcordiæ ueniſſe. Qui in urinam canis ſuam egeſſerit:torporem lumbotũ

dicitur ſentire. Lacerta quã hyſepa alii calcidem uocãat in uino pota morſus ſuos ſanat. Ve⸗
neficiis ex muſtella ſilueſtri factis contrariũ eſt ius gallinacei ueteris large haurum. Pecu⸗
liariter contra aconitum addi parum ſalis oportet. Gallinarum fimum Jurarat cnndidumn
in hyſopo decoctum aut mulſo: uenena fungorum boletorũq; aſtringit. Item inflimatio⸗

nes ac ſtrangulationes: quod miremur: cũ ſi aliud aial guſtauerit id fimũ torminibus & ĩ⸗

Hationib' afficiat᷑. ſanguis anſeris cõtra lepores marinos ualet: cũ olei æqua portione. Itẽ
contra medicamenta mala omnia. Aſſeruatur cum lamina rubrica & ſpinæ albæ ſucco pa⸗
ſtillorum drachmis quinq; qui in cyathis ternis aquæ bibantur. Item muſtellæ catulus ur

ſndium
olettem.
fumingan
allsuner.
lenhacoui
Cleeſtaunt
uetetata
AAAlop⸗
A glucea
Lop⸗
1 mul
guo⸗
1entrAli
.lerechara
ſelen moſc⸗
niueineles
lodeo quem
cudiſgate
ceiciniscum
ſeetmcicx
claſimp.
güullevunt
Ugubut
Nlorü dellu
Uniro lale
Clcoguunre
Fberleegali
fe nigricia
mul nigrel
noeius unr
Müt Aliga
eg cauecũ⸗
Chellebore
Muillarün
motigillitac
niuntur n
clilnitudit⸗
leuulturis 1
Clhicis cer
tnenure
gitis Muge
mmteraer
nſectüruel
ocapit a
Weridus ton
WMaris fkuka
kundine
tCE]
Kunen
and
Dror
namenic
nnſei n
ilene
el

mnr l
unr dotrr
ridehisd⸗
dinemeis,
roceſen
idumueneni
neſt Ai
ülhentan
Cundiſine in
irlueiline
Lplolelnn⸗
Alnreogrli
lmneclünnp⸗
wemopufenn
konnesadle
iscaba C
Zirquonuun
*
nuſtelsere
I.
ercicunſt
suenenande
Ctuminuno
ueturapauo
demwodon
o. laeman
lnerecnin
dr gndd
colngna
lſthebers
Glö nin
iuci ni,/
lunli⸗
tifumtee
mbio/
i goin/
unnlſi
cal ſrui
nbiſt.
Naritt
unpigl,
oi/

inueterata binis drachmis pota.

ſupra diximus præparatus. Coagulum quoq; agninum aduerſus omnia mala medicamẽts

pollet. Item ſanguis anatum ponticarum. Itaq; & ſpiſſatus ſeruatur: uĩoq; diluitur. Quidꝗ

fœminæ anatis efficaciorem putant. Simili modo contra uenena omnia ciconiarũ ucntri
culis ualet. Coagulum pecoris. Caulis ius ex carne arietum priuatim aduerſus cãtharidas-
Item lac ouium calidum: præter ꝗᷓ iis qui bupræſtin aut aconitum biberint. Columbarum
ſilueſtrium fimum priuatim contra argenti uiui potum. Contra toxica muſtella uulgatis

Ad Alopecias tollendas: & ad pilos reddendos: & ad lendes tollendas: & ad pa lpebras:
ad glaucomata: & ad oculos: & adparotidas remedia. αο ο Ca. V
Lopecias replet fimi pecudum cinis cum oleo cyprino & melle. Item ungularum
a muli uel mulæ ex oleo myrtheo. Prætereacut Varro noſter traditmurinum fimũ

AThI

quod item muſcerdas appellat. Et muſcarum capita recentia prius folio ficulneo
aſperata. Alii ſanguine muſcarum uruntur. Alii decem diebus cinerem earum illinunt cũ ⸗
uimnere chartæ uel nucum: ita ui ſit tertia pars e muſcis. Alii. lacte mulierum cum braſſica ci

nerem muſcaiũ ſubiiciunt: quidam mel tantũ. Nullũ animal minus docile exiſtimat᷑ mino
ris ue intellectus. Quo mirabilius eſt olympiæ ſacro certamine nubes earum imolato tau-
ro deo quem Myoden uocant extra territoriũ id abire. Alopecias cinis e muriũ capitibus
caudiſq; & totius muris emendat: præcipue ſi ueneficio acciderit hæc iniuria. Item herina

cei cinis cum melle aut eorium cõbuſtum cum pice liquida. Caput quidem eius uſtũ per

ſe etiam cicatricibus pilos reddit. Alopecias auté in ea curatione præparari oportet noua-

Wa

cula & ſinapi. Quidam ex aceto uti maluerunt. Qux de herinaceis dicuntur oĩa tanto ma
gis ualebunt in hyſtrice. Lacertæ quoq; ut diximus combuſtæ cũ radice recentis harundi⸗

is: quæ ut una cremari poſſit minutati fienda eſt. Itẽq; myrtheo oleo permixto cineres ca

pillorũ defluuia continent. Efficacius uirides lacertæ oĩa eaden, præſtant. Etiãnum utilius
admixto ſale & adipe urſino & cepa tuſa. Quidam denas uirides in. x. ſextariis olei ueteris
diſcoquunt contenti ſemel in meſe ungere. Pelliũ uiperinarũ cinis alopecias celerrime ex

plet.ltẽ gallinarum fimũ recens illitũ. Corui ouũ ĩ æreo uaſe permixtũ illit umq; deraſo ca

pite nigriciam capillis affert. Sed donec inareſcat: oleum ĩ ore habendum eſt: ne & demtes

ſimul nigreſcant. Idq; in umbra faciendum eſt: neq; ante triduũ albuendũ. Alii ſanguĩe cre

bro eius utuntur cũ uino nigro. Alii excoquunt ipſum: & nocte cõcubia in plãbeum uas

2dũt. Aliꝗ alopecias cãtharide trita illinũt cũ pice liꝗda nitro præparata cute. Cauſtica uis
eaꝶ cauẽdũq;: ne exulcerẽt alte. poſtea ad ulcera ita facta capita muriũ & fel muriũ & fimũ

cũ helleboro & pipere illini iubet. Lẽdes tollũtur adipe canino: uel anguibus ĩ cibo ſũptis
anguillarũ modo: aut uernatione earũ quã exuunt pota. Prurigĩes felle ouillo cũ creta cy
motia illita capiti donec ĩareſcat. Capitis doloribus remedio ſunt cochleæ eæ quæ nudæ ĩ

ueniuntur nondum peractæ ablato capite & iis lapidea duritia exempta. Eſt autem ea cal-

culi latitudine: quæ alligantur: & minutæ fronti illinuntur tritæ. Item reſipum oſſa e capi

te uulturis adalligata: aut cerebrũ cum oleo cedrĩo peruncto capite & intus naribus illitis

Cornicis cerebrũ coctum in cibo ſumptũ uel noctuæ idẽ raſizꝛ. Galſinaceuſe ſi incluſus
1

abſtineatur die ac nocte pari media eius qui doleat euulſis collo plumis circũligatiſq; uel

criſtis: Muſtellæ cinis illitus. Surculus ex nido milui puluino ſubiectus. Murina pellis cre

mata cx aceto illito cinere.Limacis inter duas orbitas inuentæ oſſiculũ per aurẽ cũ ebore

traiectũ: uel in pellicula canina adaligatum quod remediũ pluribus ſemperq; prodeſt. Fra⸗
cto capiti aranei tela ex oleo & aceto impoſita nõ niſi uulnere ſanato ab cedit. Hæc & u ul⸗
neribus tonſtrinarum ſanguinem ſiſtit. A cerebro uero profluentem anſeris ſanguis: aut

anatis ifuſus adeps ſiſtit. Adepſq; earumdem alitũ cũ roſaceo coctus. Matutĩo paſcẽtis ha
rundine caput præciſum maxiĩie luna plena lineo panno adalligant capitis doloribus licio.

2 5 ½
1
7

Per

6
.

Aut cæra alba fronti illinunt: & pilos caninos panno adalligant. Cerebrũ cornicis ĩ cibo ſũĩ9

tum palpebras gignere dicitur. Hyſopumq; cũ myrrha calidum penicillo illitũ Idem ptæ-

ſtare muſcarũ fimi quoq; murini cinerẽ æquis portionibus: ut efficaciter dimidium põdus

denarii promittitur additis duabus ſextis denartii ſextiui ut omnia hyſopo illinantur. Item

numeri catuli triti in uino uetere ad craſſirudinem acopi. Pilos in iis incõmodos euulſos

renaſci non patitur fel herinacei. Ouorum ſtellionis liquor.Salamãd ræ cinis. Cinis lacertæ
uirxidis: uel in uino albo ſole coactus ad craſſitudinẽ mellis in æxeo uaſe. Hixundinis

4

pullo⸗

. .

rũ cinis cũ lacte tytimalli ſpumaq; cochlearũ. Glaucomata dicunt magi cerebro catuli ſep⸗
tem dierũ emendari ſpecillo dem iſſo in dextrãà partem ſi dexter oculus curetur in ſiniſtram
ſi ſiniſter. Aut felle recenti axiõis. Nocturarũ eſt id genus maximũ: quibus pluma auri mõo

micat. Suffuſionẽ oculorum canino felle malebat ꝗ́ hyenæ curari. Apollonius pritaneus cũ

tatem uiſus reſtitui dicunt. Multoq; magis gliris aut muris ſilueſtris cinere: aut aquilæ ce

rebro uel felle. Cũ 11
rimũ cõòfert tibi. Quod quid ſi dicemus in metallis. Muſtellæ cinis ſuffuſionibus Itẽ lacer⸗-
tæ hirundinis ue cerebrũ. Quæ eriam tritæ coctæ ue fronti illitæ epiphoras ſedat: ſiue per
ſe ſiue cum polline ſiue cũ tnure. Sic & ſolatis id eſt ſole correptis proſũt. Viuas quoq; cre
mare: & cinere earum cum melle cretico inungi caligines utiliſſimũ eſt. Iumentorum ocu

lis mẽbrana aſpidis quã exuerit cũ adi pe eiuſdem claritatẽ inunctis facit. Viperam uiuâ in

fictili nouo comburere addito fœniculi ſucco ad cya thum unũ & thuris mamma una atq;
ita ſuffuſiones oculorum & caligines inungere utiliſſimũ eſt. Medicamentum id entheon
uocatur. Fit & collyrium uipera in olla putrefacta uermiculiſq; enatis cũ croco tritis. Exu⸗
ritur in olla cum ſale quẽ lingendo claritatem oculorũ conſequũtur: & ſtomachi totiuſq;
corporis tempeſtiuitates. Hinc etiam ſal pecori datur ſalubritatis cauſa: & in antidothũ cõ
tra ſerpentes additur & tollitur. Quidam & uiperis utunt ĩ cibis. Primũ omniũ occiſæ ſta⸗

melle. Irem albugines oculorum. Muriũ capitũ caudarumq cinere ex melle munctis clari

attico melle cinis & adeps ſoricis cõbuſti ttitus. Lachrymoſis oculis plu

tim ſalem in os addi iubent donec liqueſcat humor quattuor digytorũ m enſura utrinch.

præciſa: exemptiſq; interaneis diſcoquunt in aqua aut oleo ſale anetho & omnibus aut ſta
tim ueſcunt᷑: aut a pane colligunt ut ſpius utantur. Ius præter ſupradicta pediculos e to⸗

to copore expellit: prurituſq; etiam ſumæ cutis. Effecũ oſtẽdis & per ſe capitis uiperini ci
nis. Vtiliſſime cibos inungunt. Item adeps uiperinus. Defelle nõô audacter fſualeri quæ præ

cipiunt: quoniam ur ſuo loco docuimus: nõ aliud ẽ ſerpetiũ uenenũ. Anguiũ adeps erugi

nimixcus rüptas oculorũ partes ſanat & mẽbranas ſiue earũ ſenectus uernatiõe exuta ſiad

. fricet᷑ claritatẽ oculorum facit. Vlulæ quocq; fel prædicatur ad albugĩes ſuffuſiones caligi

nes. Adeps ſimiliter ad claritaté, Aquilæ: quam diximus pullos ad contuendum ſoléẽ expe
rrii: mixto felle cũ melle attico inunguntur nubeculæ & caligationes & ſuffuſioneſq; ocu
lorũ uis & in uulturio felle ẽ cũ porri ſucco & melle exiguo. Et itẽ in gallinacei felle alliga
ro ad argẽa: & ad albugines ex aqua diluto. Itẽ ad ſuffuſiones oxulorũ maxime candidi gal

lſinacei. Fimũ. Eadem quoq; gallinaceorũ dtaxat rubrũ luſcioſis illinendũ monſtrant.Lau

dant & galinæ fel: ſed præcipue adipem cõtra puſtulas in pupillis. Hios ſcilicet ei us rei gra

tia ſaginant. Adiuuat mirifice eruptas oculorum tuniculas ammixto chiſto & hematite la

pidibus. Fimum quoq; earũ duntaxat candidum oleo in uetere corneiſq; pyxidibus adſer/

uäããt ad pupillarum albugines. Qua in mentione ſi gnificandũ ẽ pauones fimũ ſuum reſor⸗
bpere tradt inuidentes hominum utiliratibus. Accipiter decoctus in roſaceo efficaciſſimus

ad inunctiões ominum uitiorum putatur. Icem fimi eius cinis cum attico melle. Laudatur

&& milui iecur. Fimum columbarum ex aceto ad ægilopas. Similiter &ad albugines & ci⸗
catrices,/ Fel anſerinum ſanguis anatum contuſis oculis ita ut poſtea hyſopo & melle inun

gantur. Fel perdicum cum mellis æquo pondere: per ſe uero ad claritatem Diaſcoridis &

Hlippocratis ut putant auctoritate adiicitur quod in argẽtea pyxide adſeruari iubẽt. OQua

perdicum in uaſe æreo decocta cum melle:- ulceribus oculorum & glaucomatis medẽtur co
fumbarum turturum palumbium perdicum ſanguis oculis cruore ſuffuſis eximie prodeſt.

In columbis maſculi efficatiorem putant. Vena autẽ ſub ala ad huc uſum inciditur: quoniãâ

—

ſuo colore utilior eſt. Superimponi oportet ſplenium e melle decoctum: lanamq; ſuccidã
ex oleo & uino. Earüdem auium ſanguis nyctilopas ſanat. Et iecur ouium. Atq; ut in ca“„
pris diximus efficacius fuluæ. Decocto quoq; eius oculos abluere ſuadent: & medulla do
lores humoreſq; illinunt. Bubonis oculorum cinis collyrio mixtus claritatem oculis face⸗

re promittitur. Turturis fimum albugines extenuat. Item coclearum cinis. Fimum cenchri

dis accipitrum generis hanc gæci faciunt. Argema ex melle omnibuſq; quæ ſupra ſcripta
ſunt ſanantur. Mel utiliſſimum oculis in quo ſunt apes immortuæ. Ciconiæ pu Ilum qui
ederit: negat ur annis continuis lippiturus. Item qui draconis caput habeat. Huiuſq; adipe

& melle cum oleo uetere incipientes caligines diſcuti tradunt. Fi irundinum pullos plena

ſuna excecant reſtitutaq; earũ acie capita comburuntur. Cinere cum melle utuntur d cla

.. D
4

ſtneo
cinumd
inguin
huatper d
ſubſternun

lelivrorl

tudinem u
ſnſbbulol⸗
t Muſtell
Moulis fi
hens niuad
nie nedetu
trutapuel
ernucis
gines uoh
etiinolee
Pinoepiohe
ſeuprores t
ſedarolor⸗
damadiciu
Ahuicanim
Otnniumaun
lnlolerſubcd
Cofiigidon
ſceo decocl
lenediume
Clirsder
tlunrnard
ſadainkund
Adlpe nleri
Pris auridi
illtEbich
heisetizn 9
kevermb
nſcon E
un
honurcuatu
funrinu
Uumillnun⸗
wonn omm
thlenefan
ſin nde⸗
neiſriezce
tennefkotn
Eigvonim
Cunlgnte
Gin ninot
n binor
gicur
uetmun
ne uribe
Pudend
nlun

tornlit
rinlnn
Umauni
Nunanebsch
uncrr
aut 14 lix
drsliilgen⸗
ilen
ͦ ſoge
Motumm oel
dun vinz in
m um
nicdentheon
otmitis buu⸗
cni wtinſg
nicotnid

üocie ſ⸗

ſun ummg
nibusaurſti
terloseto⸗
uipenni d
nigur der
Ueps engi
Geenunſad.
ſones ale
mlle de

lorelgaa

kiftlenen
erdiigr

Okmku

teintin
unler
umteo⸗
inus
.Laudnut
gines a
meleinn

Moonds

ecetul 6

nie gode

uroni⸗

oii

KXKXKXKINXN. ðð
ritaté & dolores: ac lippitudines & ictus. Lacertas quoq; pluribus modis ad oculorũ reme
dia aſſumũt. Alii enim uiridem includunt nouo fictili ac la pillos qui uocarur cenidia: quæ
& inguinũ tumoribus adalligari: ſolent: nouẽ ſingulos ſignis ſignantes & ſingulos detra⸗
hunt per dies. Nono emittunt lacertam. Lapillos ſeruant ad oculorum dolores, Alii terrã
ſubſternunt lacertæ uiridi excæcatæ: & una in uitreo uaſe annulos includunt ferro ſolido
uel auro: cum recepiſſe uiſum lacertam apparuerit per uitrum emiſſa ea annulis contra lipi
tudinem utuntur. Alii capitis cinere pro ſtibi ad ſcabricias. Quidam uiridem longo collo
in ſabuloſis naſcentem comburunt: & incipientem epiphoram inungũt. Et item glaucoma
ta. Muſtellæ etiam oculis punctum erutis aiunt uiſum reuerti: ead mq; quæ in lacertis &
annulis faciunt. Serpentis oculum dextrum adalligatum contra epiphoras prodeſſe ſi ſer⸗
pens uiua dimittatur. Lachrymantibus ſine fine oculis cinis ſtelliõis capitis cum ſtibio exi
mie medetur. Aranei muſcarii tela: & præcipue ſpelunca ipſa impoſita fronti ad duo tẽpo
ra: ut a puero ĩ pube & capiat᷑. & ĩponat᷑. Nec is triduo ſe oſtẽdat ei cui medeat᷑ ne uealter-

uter nudis pedibus terrà attingat his diebus mirabiliter epiphoras mederi dicũrur. Albu⸗

gines quoq; dicit᷑ tollere inunctione araneus candidus lõgiſſimis: ac tenuiſſimis pedibꝰ cꝗ⸗
tritis in oleo uetere. Sed is etiã cuius craſſiſſimũ textũ eſt ĩ cõtignatiomibus fere adalligat
pãno epiphoras ſanare tradit. Scarabei uiridis natura cõtuentiũ uiſũ exacuit. Itaq; gẽmaꝶ
ſcuptores tuitu eog agꝗeſcũt. Aures purgat fel pecudis cũ melle. Caniniq; lactis inſtilatio
ſedat dolorẽ. Grauitatem adeps cum abſinthio & oleo uetere. Item adeps anſerinus. Qui/
dam adiiciunt ſuccum cepe & alii pari modo. Vtuntur & per ſe ouis formicarum. Nanque
& huic animali eſt medicina: conſtatque urſos ægros hoc cibo ſanari. Anſerum quoque &

omnium auium adeps præparatur: exemprtiſque uenis omnibus patina noua fictiti operta

in ſole:ſubdita aqua feruenti liquatur. Siccaturque lienis ſaccis in fictili nouo repoſitus lo
co frigido minus putreſcit: addito melle. Murium cinis cum melle inſtillatus: aut cum ro
ſaceo decoctus aurium dolores ſedat. Si aliquod animal in aurem intrauerit: præci puum
remedium eſt murinum fel aceto dilutum. Si aqua intrauerit: adeps anſerinus cũ cepe ſuc
co. Gliris derracta pelle: inteſtiniſq; exemptis diſquoquitur melle ĩ uaſe nouo. Sed medici
malunt nardo decoqui uſqʒ ad tertias: atque ita aſſeruari:deinde cum opus ſit ſtrigili tepe
facta infundere. Conſtat deplorata aurium uitia eo remedio ſanari. Aut ſi terreni uermes
adipe anſeris decocti infundantur. Item ex arboribus rubi cum oleo triti exulceratis & ru
ptis auribus præclare medentur. Lacerti inueterati in os pendentium addito ſale con
tuſi & ab ictu læſas aures ſanant. Efficaciſſime autem ferrugineaa maculas habentes. Li/

neis etiam per caudam diſtincte. Millepeda: ab allis centipeda aut multipeda dicta: animal

eſt e uermibus terræ pilloſum multis pedibus arcuatim repens tractuque contrahens ſe:
oniſcon græci uocant: alii tilon. Efficaciter ſanat aurium dolores in cortice punici mali de
coctum & porri ſucco. Addunt & roſaceum & in alteram aurem infunditur. Illam auũt quæ
non arcuatur ſepa græci uocant: alii ſcolopẽdram minorem pernicioſam ;. Cochleæ quæ
ſunt in uſu cibi cum mittha aut thuris polline appoſitæ. Irem minutæ & lacte fracturis au⸗
rum illinuntur cũ melle. Senectus ſerpentiũ feruente teſta uſta inſtillatur roſaceo ãmixto
contra omnia quidem uitia efficax: ſed contra grauiolentiam præcipue. Aut ſi pu⸗
rulentæ ſunt ex aceto. Melius cum felle caprino uel bubulo aut teſtudinis marinæ. Vetu
ſtior anno eadem membrana non prodeſt: nec hymbre perfuſſa: ut aliqui putant. Item ara
nei ſanies cum roſaceo: aut per ſe in lana uel cum croco. Auribus prodeſt grillus cum ſua
terra effoſus & illitus. Magnam auctoritatem h uic animali perhibet Nigidius: maiorẽ ma
gi: quoniam retro ambulet: terramque terebrer: ſtridat noctibus. Venatur eum formicæ cir
cunligatæ capillo in cauernam eius coniectæ efflato prius puluere ne ſeſe cõdat: & ita for
micæ complexu extrahitur. Ventris gallinaceorum membrana quæ abiici ſolet inueterata
& in uino trita auribus purulentis calida infunditur. Galliarum quoque adeps. Eſt & quæ
dam pinguitudo blattæ ſi caput auellatur. Hanc tritam una cum roſaceo auribus mire pro
deſſe dicunt. Sed lanam qua incluſerint poſt paulum extrahendam. Celerrime enim id pin

gue tranſire in animal: fieri ue uermiculum. Alii binas ternas ue in oleo decoctas efficaciſ
11

ime auribus mederi ſcribunt: & tritas in linteolo imponi contuſis: Hoc quoq; animal iĩter
pudenda eſt. Sed propter ammirationem naturæ priſcorũq; curam totum in hoc loco expli
candum. Plura earum genera fecerunt. Molles quas in oleo decoctas uerrucis Ciesciter

LIBER.

illini experti ſunt. Alterum genus milochon appellauerecirca mollas fere naſcens. Has ca
pite detracto attritas lepras ſanaſſe Muſa & Picton in exemplis reliquerunt. Tertium ge⸗

nus & odoris tedio in uiſum exacuta clune cum piſſelo ſanare ulcera tradunt alias inſana-
bilia. Strumas panos diebus.xxi. impoſitas: percuiſa: contuſſa: cacoethe: ſcabiem: furuncu⸗
loſq; detractis pedibus & pennis. Nos hæc etiam auditu faſtidimus. Ad hercule Diodorus
& morbo regio & ortopnoicis reſtitiſſe tradit cum reſina & melle. Tantum poteſtatis ha⸗

bet ars ea pro medicamento danda quicquid uelit. Humaniſſimi eorum cinerem cremato

rum reſeruandum ad hos uſus ĩ cornea pyxide cenſuere. Aut tritas clyſteribus infunden⸗

das ortopnoicis aut rheumaticis. Infixa utique corpori illitas extrahere conſtat. Mel utilic
ſimũ auribus quoq; eſt in quo apes emortuæ ſunt. Parotidas cõprimi columbinum ſtercus

uel per ſe: uel cum farina hordeacea aut auenacea. Noctuæq; cerebrum uel iecur cũ oleo
infuſum auriculæ aut parotidæ. Multipeda cum reſinæ parte tertia illita. Grilli ſiue illiti:
ſiue ad alligati:At reliqua morborum genera m

dem generis ſequenti dicemus uolumine. Sðè=èU—WUMUW ŚòM
ChaAll PLVNII SECVNDlI NATVRALIS HISTORIAE LIBER. XXXNX.

. 1 5 A . .
Rer r⸗ len E le 1 .
De origine magicæ artis quando & a quibus cœperit: & a quibus celebrata fuerint: & re
ligquxæx ex animalibus medicinez. Cai... 1.

AGICAS uanitates ſæpius quidem antecedentis operis parte ubicunq;

cauſuæ: locuſq; poſcebãt. Coarguimus. Detegemus etiã nuc ĩ paucis. Taa

nsé res digna eſi de qua plura dicantur uel eo ipſo quo fraudulemtiſſima
m attium pſurimũ in toto terrarũ orbe plurimiſq; ſæculis ualuit. Auctorie⸗
atem ei maximam fuiſſe nemo miretur: quâdoquidã ſola artiũ tres alias
iomperioſiſſimas humanæ mentis cõplexa in unam ſe redegit. Natam pri⸗

mũ e medicia nemo dubitat: ac ſpecie ſalutari irrepſiſſe uelut altiorẽ: ſan

Gtiorẽq; quam medicinam ita blandiſſumis: deſideratiſſimiſq; promiſſis addidiſſet uires reli

gionis ad quas maxime etiamnum calligat humanũ genus. Atq; ut quoq; ſuggeſſerit miſ

cuiſſe artes mathematicas nullo non auido futura de ſeſe ſciendi: atq; ea e cælo ueriſſime

peti credente. Ita poſſeſſis hominum ſenſibus triplici uinc ulo in tantum faſtigii adoleuit:
ut hodieque etiam in mag

Sine dubio illic orta in perſide. a Qoroaſtre ut inter auctores conuenit. Sed utrũ unus hic

tantum fuerit: an poſtea & alius non ſatis conſtat. Eudoſus qui inter ſapientiæ ſectas clariſ

ſimaim: utiliſſimamque eam intelligi uoluit.zoroaſtem hunc ſex milibus annorũ ante Pla
tonis morte fuiſſe prodidit. Sic & Ariſtoteles. Fiermippus qui de tota ea arte diligentiſſi/

me ſcribit: & uities centum milia uerſuum: a zoroaſtre condita indicibus quoque uolumi⸗
num eius poſitis explanauit. Etiam præceptorem a quo inſtitutum diceret tradir Agona⸗

cem. Ipſum uero quinque milibus annorum ante Troianum bellum fuiſſe. Mirum hoc im
primis: duraſſe memoriam: artemq; tam longo æuo commentariis non intercedentibus:
præterea nec claris nec continuis ſuoceſſionibus cuſtoditam.Iſtos enim quiſque communi

auditu ſaltem cognitos hahet: qui ſolo cognominantur. Apud corum & zaratum medos.

Babylonuinque Marmaridum: & Arabem Hippocum: Aſſirium uero zarmocẽidam: quo

rum nulla extant monumenta maxime tamen mirum eſt in bello Troiano tantum de ea
arte ſilentium fuiſſe Fiomero: tantumque operis ex eadem in. Vlyxis erroribus adeo ut

totum opus non aliunde conſtet. Siquidem Protea & ſirenum cantus ap ud eum non ali⸗
ſtea Anam diri quonam modo ueniſſet telmeſum religioſiſſimam urbem quondam.
1

rtran

edicinalque ex iiſdem aimalibus aut eiuſ

na parre gentium præualeat: & in oriente regum regibus iperet.

nferorum euocationem ſolum hac agi. Nec po/

ſſerque ad Theiſallas urbes: quarum cognomen diu oprinuit in noſtro orbe alienæ
genus. Troiamis itaque temporibus Chironis medicinis contẽta eſt ſolo Marte fulminan
te. Miror equidem achilis populis famam eius in tantum adhæſiſſe ut. Menander quoque
litte rarum ſubtilitatibus peritus in eadem telmeſo genitus theſſallam cognominarit fabu

puenio to
crinrblir
cunque co
um proco
nodoſcie
teltunch
ie Pythag
vellus qua
boere Ven
luminibus
lecepen 15
comett, I
.*
enndulcedh
mecicimm
lbus cic
ſremnnoE
tsnilious
Tudimag
lltu eius en
iugue Nap
Priori uolun
(nnllo con
pus ſiluirſa
Mnoriam N
medicorun
Aad narun
noniis: ut.
lordi ſib
vemonſtra
Iinum. Vt

Nne
enumn dr
Aminſan,
fuumn,,

edton

lnsn.

tnarenne
el nie
mnun ſtenens
cr oleo
lie ii⸗
bus uteik

e

ennre

e wbicung
Nucs Tx
Culenuichne
Ii. Mudoti
nütres
Nrmp
Ntaoein
Heruuanni
—RZ
ienchnik
nime l
Uuunſi/
evolomd⸗
it 46on⸗
tum nocin
Clentbus:
e Commun
Tuncein,
m: .
MR Eel⸗
—S
Aunemi
4
hot .

hotbe ee

te limm,

drguge⸗

iunti⸗

lam complexam ambages fœminarum detrahentium Ilunam.Orphea putarem e propiquo
primum intuliſſe ad uicinas uſque ſuperſtitiones ac medicinæ profectum: ſi non exper
ſis eſſe uis tota: inthratiamque magice dellata fuiſſet. Primus quod extet: ur eqindẽ?
inuenio commentatus de ea erat Hoſtanes: Xerſem regem perſarum bello quod in græ
ciæ intulit comitatus: ac uelut memina artis portentoſæ alperſiſſe obiter infeco qua
cunque commeauerat mundo. Diligentiores paulo ante hunc ponunt zoroaſtrem ali⸗
um proconneſium. Quod certum eſt: hic maxime Hoſthanes ad rabiem non auiditarem
modo ſcientiæ eius græcorum populos egit. Quanquam animaduertam ſummam lit
terarum claritatem gloriamque ex ea ſcientia antiquitus & pene ſemper
te Pythagoras: Empedocles: Democtitus: Plato ad hanc diſcendam nauigauere: exiliis
uerius quam peregrinationibus ſuſceptis. Hanc reuerſi prædicauere: hanc in archanis ha
buere. Democritus A ollonicen Captidenem & Dardanum phaaee naſrangn uee
luminibus Dardani e ſepulchro eius petitis: ſuis uero ex diſciplina eorum editis. Quæ
recepta ab aliis hominum atque tranſiſſe per memoriam æque ac nihil in uita miran/
dum eſt. In tantum fides iſtis faſque omne deeſt: adeo ut ũ qui cætera de uiro illo
bant hæc opera eius inficiantur eſſe eſt. Sed fruſtra. Hunc enim maxime effixiſſe animis
eam dulcecinein. conſtat. Plerunque miraculi & hoc pariter utraſque artes effloruiſſe:
medicinam dico: magicemque: eadem ætate illam Hippocrate: hane Democrito illuſtrã
tibus circa peloponneſiacum græciæ bellum: puod geſtum eſt a trecenteſimo urbis no

ſtre anno. Eſt & alia magice factio a Moſe etiamnum & lotapes iudæis pendena: ſed mul

tis milibus annorum poſt oroaſtrem. Tanto recentior eſt cipria. Non leuem & Ale/
xandri magmi temporibus auctoritatem addidit profeſſione ſecundus Hoſthanes comi
tatu eius exornatus. Planeque quod nemo dubitet orbem terrarum peragrauit. Extant
itaque & apud itales gentes ueſtigia eius in. xii. tabulis noſtris aliiſque argumentis quæ
priori uolumine expoſui. Dc. Ivii. demum anno urbis Cn. Cornelio Lentulo P. Licimio
Craſſo conſ. ſenatuſconſultum factum eſt: ne homo immolaretur: palamque in tem/
pus ſiluit ſacti prodigioſi celebratio. CGallias utique poſſedit & quidem ad noſtram me

moriam. Nãque Tiberii Cæſaris principatus ſuſtulit driudas eorum:& hoc genus uatum

medicorumque: Quid ipſe ego hanc memorem artem oceanum quoque tranſgreſſam.

& ad naturæ inane peruectam in britaniam: quæ hodie eam atronite celebrat tantis ceri⸗
moniis: ut dediſſe perſis uideri poſſit. Adeo in toto mondo conſenſere quanquam diſ⸗

cordi & ſibi ignoto. Non ſatis æſtimari poteſt: quantum Romanis debeatur: qui ſuſtule

re monſtra:in quibus hominem occidere religioſiſſimum erat: mandi uero etiam ſaluber

rximum. Vt narraui Hio Ihanes: ſpeties eius plures ſunt.
SF 4 Vituperatio Neronis Cæſaris.
MUd Capitulum. ””M Af,,,,,,,,,,,,,,,,,,fI.
Anque ea quæ a ſphæris & ex aere & ſtellis & Iucernis ac peluibus ſecuribuſ⸗
n que & multis alis modis diuina promirttit: præterea umbrarum: inferiorumque
colloquia. Quæ omnia ætate noſtra princeps Nero uana falſaque comperit .
Quippe non citharæ tragicique cantus libido illi maior fuit. Fortuna rerum huma⸗-
narum ſumma geſtiente in profundis animi uitiis: primumque imperare dis concupi⸗
uit: nec quicquam generoſius ualuit. Nemo unquam ulli artium ualidius fauit. Ad
hæc non opes illi defuere: non uires: non diſcendi ingenium aliaque non patiente mun-
do. Immenſum & indubitatum exemplum eſt falſæ artis quam cercliduit. Nero utinã
que inferos potius & quoſcunque de ſuſpitionibus ſuis deos conſuluiſ et quam lIupana⸗
tibus atque proſtitutis mandaſſet inquiſitiones eas. Nulla profecto ſacra barbari licet fe⸗
rique ritus non mitiora quam cogitationes eius fuiſſent. Seuius ſic nos: repleuit umbris.
Sunt quedam magis fugia ueluti lentiginem habentibus non obſequi numina ut cerni nõ
poſſent. Forte hoc in illo? Nihil membris defuit. Nam dies eligere certos liberum erat. De
cudes uero quibus non niſi ater colos eſſet facile. Nam hominem immore etiã gratiſſmmũ.
Magus ad eum Mithridates uenerat armeniacum de ſe triumphum afferens: & ideo
prouinciis grauis. Nauigare noluerat: quoniam expuere in maria: aliiſque mortalium ne
ceſſitatibus uiolare naturam eam fas non putant. Magos ſecum adduxerat. Magicis
etiam cœnis eum inuitauerat. Non tamen cum regnumei daret hanc ab eo accipere ar ⸗

trem ualuit. Proinde autem ita perſuaſum ſit inteſtabilem irritam inanem eſſe: habẽtem ta
men quaſdam ueritatis umbras: ſed in iis ueneficas artes pollere non magicas. Querat ali⸗
quis quæ ſim mentiti ueteres magicum adoleſcentibus nobis uiſus. Appion gramaticæ
artis prodiderit cynocephaliam herbam: quæ in ægypto uocaretur oſirites diuinam & con
tra omnia ueneficia. Sed ſi ea erueretur: ſtatim eum qui eruiſſet moru Seque euocaſſe um

bras ad percontandum. Homerus qua patria quibuſque parentibus ganitus eſſet. Non ta

men auſus profiteri quid ſibi reſpondiſſe diceret.
Pe talpis & reliquæ medicinæ per morbos digeſte in animalibus quorum genera placi⸗
9 Jn EcCuliare uanitatis ſit argumentum: quod animalium cunctorum talpas inaxime
miratur: tot modis a rerum natura damnatas cæcitatis perpetuæ tenebris etiam
num aliis defoſſas ſepultiſque ſimiles. Nullis æque credunt extis. Nullum religio-
nis capacius iudicant animal. Vt ſiquis cor eius recens palpitanſque deuorarit: diuinatio⸗-
nis & rerum efficiendarum euentus promitant. Dente talpe uiuæ exempto ſanari dentiũ
dolores ad alligato affirmant. Cætero ex eo animali placica eorũ ſuis reddemus locis. Nec
quicquam probabilius inuenietur quam muris aranei morſibus aduerſarii eos: quoniam &
rerram ut diximus orbitis depreſſam auerſatur. Cæterum dentium doloribuscut iidẽ nar⸗
rant) medetur canum qui rabiem præferunt: capitum crematorum cinis ſine carnibus inſtil
larus ex oleo cyprio per aurem cuius e parte doleant. Caninus dens ſiniſter mazimus cir/
cunſacrificato eo qui doleat aut draconis os e ſpina. Item enydtidis. Eſt autem ſerpens maſ
culus & albus. Huius maximo dente c'rcunſcarificant. At in fuperiore dolore duos ſupe⸗
riores adalligant: e diuerſo inferiores. Huius adipe punguntur qui crocodilum captant.
Dentes ſcarificant & oſſibus lacertæ e fronte luna plena exemptis: ita ne terram attingant.
Colluunt caninis dentibus decoctis in uino ad dimidias partes. Cinis eorum pueros tarde

dentiens adiuuat cum melle. Fit eodem modo & dẽtifricium e caninis dentibus. Cinis e

murino fimo inditus uel iecur lacertarum aridum. Anguinum cor ſi mordeatur aut alli⸗
gerur efficax habetur. Suntque inter eos qui murem bis in menſe iubeãt mandi: doloreſ⸗
que ita caueri. Vermes terreni decocti in oleo infuſique auciculæ: cuius e parte doleant
præſtant leuamentum.Eorundem cinis exeſis'dentibus coniectus ex facili cadere eos cogit
integros dolentes illitus iuuat. Comburi autem oportet in teſta. Proſunt & cum mori ra
dice in aceto ſcyllite decocti ita ut colluantur dentes. Is quoque uermiculus qui in hærba
quæ ueneris labrum appellatur inuenitur. cauis dentium inditus mire poteſt. Nam eru-
c&ε& braſſieæ eius contactu cadunt.Et e malua cimices infunduntur auribus cum roſaceo.
Arenulæ quæ inueniuntur in cormibus cochlearum cauis dentium inditæ ſtatim libe⸗
rant dolore. Cochlearum inanium cinis cum myrrha gingiuis prodeſt. Serpentis cum
(ile in olla exuſtæ cinis cum roſaceo in contrariam aurem infuſus. Anginæ uernatio⸗
nis niembrana cum oleo tædæque reſina calefacta & auri alterutri infuſa. Adiiciunt
aliqui: thus & roſaceum. Eademque cauis indita ut ſine moleſtia cadant præſtant Vanũ
eſſe arbitror canis ortu angues cauda membranam exuere: quoniam neutrum in italia
uiſum eſt. Nlultoque minus credibile ut tepidis regionibus in tam ſero exui.Hanc aute

uel inueteratam cum cæra celerrime dentes euellere tradunt. Et dens anguium aligatus

dolores minuir. Sunt qui & araneum animal ipſum ſiniſtra manu captum tritumque in
roſaceo: & in aurem infuſum cuius a parte doleat prodeſſe arbitrentur-Oſſiculis gallina
rum in pariete ſeruatis fiſtula ſalua adacto dente uel gingiua ſcarificata proiectoque oſſi
culo ſtatim dolorem abire tradũt. Irem fimo corui lana adalligato uel paſſerum cum oleo
calefacto & proximæ auriculæ i nfuſo pruritum quidem intolerabilem facit. Et ideo uti/
lius eſt paſſeris pullorum ſarmentis crematorum cinerem ex aceto infricare. Oris ſaporẽ
emendati affirmant murino cinere cum melle ſi fricentur dentes. Admiſcent quidam ma
rathri radices. Penna uulturis ſi ſcalpantur dentes acidum halitum faciunt. Hoc idem hy
ſtricis penna feciſſe ad firmitatem pertiner, Linguæ ulcera & labrorum hirundines in mul
ſo decotæ ſanant. Adeps anſertis aut gallinæ rimas. Eſopum cum galla araneorum telæ cà
didaæ: & quc intra bulbos paruæ texuntur. Si feruentia os intus exuſſerit: lacte canino ſta
cim ſanabirur. Maculas in facie eſopum cum melle corſico quod aſperrimum habetur

2 *

extenuat. Icem ſcobem cutis in facie cum roſaceo impoſitum uellere. Quidam & butyrũ

imn
hunones
piumfin
aacetoilk
fouetipra
orcum m
auſticis
neuappel
nuum mi
Apomen!
ſeuo liche
chameleon
aleyul
cepi tlitus
chuetane
no er aet
bolor miti
ſucco coct
cinerecun
tio diuu
ſcoanida.
guidebe
uiaſtypal
uſtgusn
Ahtenno
hoto Aui
kuncinibus
mnen etkicas
qui cuiuſc⸗
lum. Irnn
Quidzm
mitialibus
bibuntur.
teriſſumn
Centbus t
Guor: ren
iroc oe
Gatus aux
Ummenſecti
Rconnbuſt
on daf
ienzcoc
ſiinn ci
Mheroleo
udngzdl
iusn
ludent.l
Teto. T
8 Widuo
Drccidon
Utunt
cornicul
nis ſn

hennn
Qurtl⸗
Ngumatce

rNn

Lenenohc⸗
I.
luslonme
hedns erann
lumnelgie⸗
divinnto⸗,
muni denri
iloci Ne
guonimd
Aurüdehu⸗
Emnidosinſtl
imus /
lepemmm
luos lope⸗
moanm.
mnanbgn.
duetos ae
uCnu
IuraN Al,
cheolore⸗

1.ſeaene
ANN
Arte (Kal
alte uR.

mneersaß⸗
„Meonv-
t M0.
14
ſumlbe⸗
Ienn 1Y
aumt
11
Pu ue
an
kubd.
is N
Rie 5
. 4. e 6
ee⸗ .o
1 Ha/
Prideo n,
LEtMke, Ne
EE
47 41
1 glom
1 4 1
Firſli
ines e.,
n ſed
tel
te d 1
jtein
gn
luhlu
maE

addunt.Si uero uitiligines ſint:fel caninum prius acu compunctas. Liuentia & ſugillara
pulmones arietum pecudumque in tenues conſecti mebranas & calidi impoſiti uel colum
binum fimum. Curem in facie adeps anſeris uel gallinæ cuſtodit. Lichenas & murio fimo
ex aceto illinunt: & cinere herinacei ex oleo. In hac curatione prius nitro ex aceto fiaciem
foueri præcip iunt. Tollit ex facie uitia & cochlearum quæ latæ & minutæ paſſim inuemũ
tur cum melle cinis. Omnium quidem cochlearum cinis ſpiſſat calfacit ſmectica ui. Et ideò
cauſticis commiſcetur pſoriſque & lepris & lentigini illinitur. Inuenio & formicas hercula
neas appellatas quibus tritis adiecto ſale exiguo talia uitia ſanentur. Bupreſtis animal eſt
rarum in italia: ſimillimum ſcarabeo longipedi Fallit inter hxærbas bouem maxime unde
& nomen inuenit: deuocatumque tacto kchle ita inflammat: ut rumpat. Hæc cum hircino
ſeuo lichenas illira ex facie tollit ſmectica ui: ut ſupra dictum eſt. Vulturinus ſanguis cũ
chameleonis albæ: quam hærbam eſſe diximus: radice & cedria tritus contentuſque braſſi
ca lepras ſanat. Item pedes locuſtarum cum ſeuo hircino triti. Varos adeps gallinaceus cũ
cepa tritus & ſubactus. Vtiliſſimum & in facie ſæpe mel in quo apes ſint emortuæ. Præ ⸗
cipue tamen faciem purgat atque erugat cygni adeps. Stygmata delentur columbino fi
mo ex aceto. grauedinem inuenio firmi: ſiquis nare murinas oſculetur. Vua & faucium
dolor mitigatur fimo agnorum priuſquam ærbam guſtauerit in umbra arefacto. Vua
ſucco cochleæ acu tranſfoſſe illitas ut cochlea ipſa in fumo ſuſpendatur. Hirundinam
cinere cum melle. Sic & tonſillis ſuccurritur. Tonſillas & fauces lactis ouilli gargariza⸗
tio adiuuat. Multipeda trita. Fimum columbinum cum paſſo gargarizatum etiam eum
fico arida ac nitro impoſitum extra aſperitatem faucium diſtiatines leniunt. Cochleæ
coqui debent in lacte: demptoque tantum terreno conteri: & in paſſo dari potui. Sunt
qui aſtypaleicas efficaciſſunas putent: & in iis ſmegma earum. Lenit & gryllus infricatus.
aut ſiquis manibus quibus eum contriuerit: tonſillas atringat. Anginis felle anſerino cũ
elaterino & melle citiſſime ſuccurritur. Cerebio noctuæ cinere hirundinis ex aqua calida
poto. Huius medicinæ auctor eſt. Ouidius poeta. Sed efficaciores ad omnia quæ ex hi
rundinibus monſtantur: pulli ſilueſtrium. Figura nidorum eos deprehendit. Multo ta
men efficaciſſime ripariarum pulli. Ita uocant in riparum cauis nidificantes. Sunt multi
qui cuiuſcunque hirundinis pullum edendumcenſent: toto anno non meduatur id ma⸗
lum. Strangulatos cum ſanguine comburunt in uaſe: & cinerem cum pane aut potu dãt.
Quidam & muſtellæ cineres pari modo ammiſcent. Sic & ad ſtrumæ remedia. Dant & co

mitialibus quottidie potu. In ſale quoque ſeruatæ hirundines ad anßinatt una drachma

bibuntur. Cui malo & nidus earum mederi dicitur potus. Millepedam illini anginis ef
ficaciſſimum putant. Alii. xxi. tritas in aquæ mulſæ hemina dari per harundinem: quoniã
dentibus tactis nihil proſunt. Tradunt & murem cum uerbenaca excoctum ſi bibatur is
liquor: remedio eſſe. Et corrigiam caninam ter collo circundaram. Fimum columbinum
uino & oleo permixtũ. Ceruicis neruis & opyſthotono ex milui nido ſurculus uitis adal
ligatus auxiliari dicitur. Strumis exulceraris muſtellæ ſanguis. Ipſa decocta in uino: non
tamen ſectis admouetur. Aiunt & in cibo ſumprum idem efficere. Vel cineri eius larme⸗

tis combuſtæ miſcetur axungia. Lacertus uiridis ad alligatur. Poſt dies triginta oportet

alium adalligari. Quidam cor eius in argento uaſculo ſeruant. Ad fœminarum ſtrumas

uęeteres cochleæ cum teſta ſua ruſæ illinuntur: maxime quæ frutetis adhærent. Item cinis

aſpidum cum ſeuo tautino imponitur. Anguinus adeps mixtus oleo. Item anguium ci⸗
nis ex oleo illitus: uel cum cæra. Ediſſe quoque eos medios abſciſſis utrinque extremis
auribus aduerſus ſtrumas prodeſt. Vel cinerem bibiſſe in nouo fictili ita crematorum. Ef

ficacius multo inter duas orbiras occiſorum. Et grillum illinire cum ſua terra defoſſum
ſuadent. Item fimum columbarum per lſeſe: uel cum farina hordeacea: uel auenacea ex

aceto. Talpæ cinere ex melle illinire. Alii iecur eiuſdem contritum inter manus illinunt:
& triduo non abluunt. Dextrum quoque pedem eius remedio eſſe ſtrumis affirmant. Alii
præcidunt caput: & cum terra a talpis excitata tuſum digerunt in paſtillos pyxide ſtagnea
& utuntur aq omnia quæ intumeſcunt: & quæ apoſtemata uocant: quæque ĩ ceruice ſũt
Veſcique ſuilla tunc uetant. Tauri uocantur ſcarabei terreſtres hircine ſimiles: nomen
cornicula dedere. Alii pediculos tertæ uocant. Ab is quoque terram egeſtam illnũt ſtru
mis & ſimilibus uitiis & podagris. Triduo non abluunt. Prodeſtque hæc medicina in an
iiii

LIBER. ”
num. Omniaque is aſcribunt quæ nos in gryllis tetulimus. Quidam & a formicis terra
egeſta ſic utuntur. Alii uermes terrenos totidem quot iunt ſtrumæ adalligant: pariter
gque cum iis areſcunt. Alii uiperam circa canis ortum circuncidunt ut diximus Dein me⸗
dliam comburunt deinde cinerem eum dant bibendum ter ſeptenis diebus quantum præ⸗
henditur ternis digytis. Si ſtrumis medentur. Aliqui uero circunligant eas lino: quo præe
ligata infra caput uipera pependerat: donec exanimaretur. Et millipedis utunt᷑ addita re⸗
ſinæ terebinthinæ parte quarta. Quo medicamento omnia apoſtemata curari iubet. Hiu-
meri doloribus muſtellæ cinis cum cæra medetur. Ne ſint malæ hirſutæ formicarum oua
pueris infricata præſtant. Item mangonibus ut lanugo tardior ſit pubeſcentium:ſangui⸗/
ne e teſticulis agnorum qui caſtrantur. Qui euulſis pilis illirus & contra uirus proficit-
Præcordia uocamus uno nomine exta in homine: quorum in dolore cuiuſcunque partis
H catulus lactes admoueatur: apprimaturq; iis partibus: traſire ĩ eũ morbus dicitur.ldque
exenterato perfuſoque uino depræhendi uitiato uiſcere illo quod doluerit hominis: &
obrui: alias religio eſt. Ex quoque quas melolonthas uocamus: ſtomachi dolorem ſedãt
applicatæ ſæpius. ranſircque morbos ægritudine eorum intelligitur: plerumque &
morte. Pulmonum uitiis medentur & mures: maxime Africani detracta cute in oleo & ſa
le decocti: atque in cibo ſumpti. Eadem res & purulentis uel cruentis excreationibus me
detur. Precipue uero cochlearum cibus ſtomacho. In aqua eas ſubferuefieri in tacto cor⸗
pore earum oportet: mox in pruna torreri nihil addito: atque ita e uino garoque ſumi:
præcipue Afticanas Nuper hoc compertum plurimis prodeſſe. Id quoque obſeruant: ut
numero impari ſumanr. Virus tamen earum grauitatem halitus facit. Proſunt & ſangui/
nem excreantibus dempta teſta tritæ aquæ potu. Laudatiſſimæ autem ſunt Africanæ.
Ex iis olitanæ aſtypaleicæ. Siculæ modie: quoniam magnitudo duras facit: & ſucco. Ba-
learicæ quas cauaticas uocant: quoniam in ſpeluncis naſcuntur. Laudatæ & ex inſulis
caprearum. Nullæ earum autem cibis gratæ: neque ueteres recentes. Fluuiatiles & albz
uirus habent: necnon ſilueſtres: ſtomacho utiles: aluum ſoluunt. Item omnes minuræ.
Contra marinæ ſtomacho utiliores. Efficaciſſumæ tamen in dolore ſtomahi. Laudatio/
res traduntur: quæcunque iumæ cum aceto deuoratæ. Præterea ſunt quæ aceratæ uo/,
cantur late muſtifariam naſcentes: de quarum uſu ſuis dicemus locis. Gallinaceorum
uentris membrana inueterata & inſperſa potioni diſtillationes pectoris & humidam tul⸗-
ſim: uel recens coſta lenit. Cochleæ crudæ tritæ cum aquæ te idæ cyathis tribus ſi ſor
beantur: tuſſim ſedant. Diſtilariones ſedat & canina curis cuilibet digyto circundata.
Iure perdicum ſtomachus recreatur. Iocinerum doloribus medetur muſtella ſilueſtris
in cibo ſumpra uel iocinere eius. lxem uipera porcelli modo inaſſata. Suſpirioſis multi⸗/
pedæ ita ut ter ſeptenæ inattico melle diluantur: & per harundinem bibantur. Omne eni
uas earum nigreſcit contactu. Jicam torrentis ſextarium in patina donec candidæ
fiant excoquunt. Tunc mel inmi

ti binas: tertio ternas: quarto duos quinto unam. Sic & ſuſpiria emendant & uomicas.
Eſſe animal locuſtæ ſimile ſine penis: quod tryxalis græce uocatur: latinum nomè no ha
ber. Aliqui arbitrantur auctores nec pauciores hoc eſſe quod gryllus uocetur. Ex iis ui
Eire torreri iubent: ac bibi e mulſa contra ortopnoeas: ſanguinemque expuentibus.
9

ſt qui cochleis illotis quibuſdam protropum infundat: uel marinam aquam ita deco⸗
uat: & in cibo ſumat: aut ſi tritæ cum teſtis ſuis ſumantur cum protropo. Sic & tuſſi
medentur ac uomicas priuatim ſanant melle in quo apes ſint emortuæ. Sangumem ren

cientibus pulmo uulturinus uitigineis lignis combuſtus adiecto flore mali punici ecx par
te dimidia- Item. cotoneorum liliorumque iiſdem portionibus potus mane atque ue

peri e uino ſi febris abſit. Sin minus: ex aqua in qua cotonea decocta ſunt. Pecudis lyẽ?

recens magicis præceptis ſuper dolentem lyenem extenditur: dicente co qui medeatur
lyeni ſe remedium facere. Poſt hæc iubent eum in pariete dormitori eius tedo ue in„⸗
cludi & obiignari annulo ter: nouieſque carmen dici. Caninus ſi uiuenti exprimatur

in cibo ſumatur: liberat eo uitio. Quidam recenti ſuperilligant. Alii duorum deorum ca

Cent. Alii eſſe tepidam necant: & ex aqua calida da-
ri iubent. Cochleæ in cibos iis quos linquit animus: aut quorum alienatur mens: aut
uibus uertigines fiunt: ex paſſi cyathis tribus ſingulæ contritæ cum ſua teſta & cale⸗
actæ in potu datæ diebus plurimum nouem. Aliqui ſigulas prima die dedere: ſequen

zlier

ylen
un in0
. gueattin
Araeus

lerum
nioni inſp

dusinun

ges deciit
jn uinod

ſtautden

Ppella,
tüloligne
ceektoe
Dylenter
losuetur
Dflenren
Aindbo⸗
noaddit⸗
Vetackiss
mmeto. Coe
Ouie cob
ala vino
Niitautun
duntacaci
ſedecoqu
Led ueter
tanoleo
Abomins
cyſenen
lxr. lemn
pellatur)
ſſit & ce

useruie

minto Pa
liius er
ttitus Fin
ſciunrut
llelcoͤti
ſantiteo
kener⸗
Hur
ortnina
linturid
in din⸗
eins Aal
muge
haure
beracü⸗
kcienti
1 Aheorun
guo ſton
boſteen
erkiN

Nrniei te
gant:mie
us Danm,
uanrun Nr⸗
ht Kien,
iinden ,

mxIN n

mumingl
Urus Moti
tungbe n
tannſtne
thotminid
lorem ſact
kerumgnel
einoleo Al
Nonidune
innco ,
rogre li:
blerunr:
mälngu,
tAiear.
Alucco ba
Ker inols
iaA
nas Münur,
iLaudno,
xenc voj
eoun
mmamu
8 mu ſi⸗
numnn.
Wluehin
6Alaul/
. COmtn
oet nidr
clie⸗ lu⸗
u Pens At
gha ale⸗
re:leguen
4 vomicdi⸗
nin 1
⸗ Prüun⸗
uent⸗

ni ita utuntur. Alii rotidẽ. Africanas: uel latas infundunt potiu

XXXx.

tuli ex aceto ſcyllitico dant ignoranti fel: uel herinacei lyenem. Item cochlearum cineré

cuin ſemine lini & urticæ addito melle donec perſanet. Liberat & lacerta uiridis eo do lote

uiua in olla ante cubiculum dormitorii eius cui medetur ſuſpenſa: ut egrediens reuerteſ

gque attingat manu. Cinis e capite bubonis cum ngu ento. Mel ĩ quo apes ſunt e mortuæ
Araneus & maxime qui lycos uocatur. Vpupæ cor.
learum cinis in ptiſana decoctarum: quæ & per ſe illinuntur. Canis rabioſi caluariæ cinis po

n lateris doloribus laudatur & cocha

tioni inſpergitur. Lumborum dolori ſtellio tranſmarinus capite ablato & inteſtinus deco

KGtus in uino cum papaueris nigri denarii pondere dimidio eo ſucco bibitur. Lacertæ uiri⸗
Qes deciſis pedibus & capite in cibo ſumuntur. Cochleæ tres contritæ cum teſtis ſuis atque

in uino decoctæ cum piperis granis. æv. Aquilæ pedes euellunt in aduerſum aſ uffragine:

ita ut dexter dextre partis doloribus adalligerur: ſiniſter leuæ. Multi peda quoq; ꝗᷓ oniſcõ

appellauimus medetur denarii pondere ex uini cyathis duobus pota. Vermen terrenam ca
tillo ligneo ante fiſſo & ferreo unco impoſitum aqua excepta perfundere & defodere un
de effoderis magi iubent:mox aquam bibere catilo: mire id prodeſſe iſchiadicis affirmãtes

Dyſentericos recreant fœmina pecudum decocta cum lini ſemine aqua pota. Caſeus ouiſ

lus uetus. Seuum ouium decoctum in uino auſtero. Hoc & ileo medetur. Et tuſſi ueteri.
Dyſentericis ſtellio tranſmarinus ablatis ĩteſtinis & capite pedibuſque ac cute decoctuſq;
& in cibo ſumptus. Cochleæ due cum ouo utraq; cum pu amine contrita: atque ĩ uaſe no
uo addito ſale & paſſi cyathis duobus: aut palmarum ſucco & aquæ cyathis tribus ſubfer 2
uefactis & in potu datis. Proſunt & cõbuſtæ ut cinis earũ bibatur ĩ uino addito reſinæ mo
mẽto. Cochleæ nude de quibus diximus in Africa maxĩe inueniunt᷑: utiliſſimæ dyſẽtericis
Quie cõbuſtæ cum demati Bondeig dimidii acaciæ. Exque eo cinere dantur cochlearia bi⸗=
na in uino myrtite:aut quolibet auſtero cum pari modo calidæ. Quidamn omnibus A fricay
tunt S.Et ſi maior fluctio ſit ad⸗
dunt acaciam fabæ magnitudine. Senectus anguium dyſentericæ & tenaſmis ĩ ſtagneo ua

ſe decoquitur cum roſaceo. Vel ſi in alio cũ ſtagno illinitur. Ius e gallinaceo iiſdem medet

Sed ueteris gallinacei uehæmentius. Salſum ius aluum cit. Mẽbrana gallinarũ toſta & da
ta in oleo ac ſale cœliacorum dolores mulcet. Abſtinere autem frugibus ante & gallinam
& hominẽ oportet. Fimum columbinum toſtum potumq; Caro palumbi in aceto decocta
dyſentericis & cœliacis medetur. Turdus inaſſatus cũ myrthi baccis dy ſentericis. Itẽ meru
Ixæ.Item medetur mel in quo ſint immortuæ apes decoctum. Grauiſſimũ uitiũ apuleios ap
peliatur. Huic reſiſti aiunt diſcerpri ueſpertilionis ſanguine.Etiã illito uẽtri ſubuenire.Re
ſiſtit & cochlea ſicut diximus ĩ ſuſpirioſis tẽperata. Itẽ cinis eage quæ uiuæ cremate ſint po
tus ex uĩo auſtero: gallinaceorũ iecur aſſũ cũ nẽtriculi mẽbrana ꝗ abiici ſolet ĩ ueterata am
mixto papa ueris ſucco. Alii recẽtẽ torrẽt ex uĩo bibẽdã. Ius perdicũ & P ſe uẽtriculus con
tritus ex uino nigro. Itẽ palũbus ferus & e poſca decoctus. Lyen pecudis totus & in fimo
tritus. Fimũ colũbinũ cũ melle illtũ:Oſſifragi uẽter arefactus & potus iis qui cibos nõ cò
ficiunt utiliſſimus: uel ſi manu tantũ teneant capientes cibũ:Quidãq; adalligat ex hac cau
ſa ſed cõtinuare nõ debent. Maciẽ enim facit.Siſtit & anatũ maicularũ ſanguis. Inflationeæ
diſcutit cochlearum cibus. Tormina ſana lyen ouiũ toſtus: Atqʒ e uino potus. Palumbus
ferus ex poſca decoctus. Ar appodis ex uino.Cinis ibidis ſine pẽnis crematæ potus. Quod

Hrerert tradit᷑ intorminibus. Mirũ ẽ anate appoſita uẽtri tranſire morbũ: anatẽq; emori.

Tormina & melle curantur in quo ſunt apes ĩmortuæ decocto. Coli uitium efficaciſſime
ſanatur ab aue galerita aſſa in cibo ſũpta. Quidã in uaſe nouo cũ plumis exuri iubet:cõte⸗
riq; in cinerem bibiq; ex aqua coct um cochlearibus ternis per quatriduum. Quidam cor
eius adalligari fœmini. Aln recenſq;: tepenſq; adhuc deuorari. Conſularis aſprenatum do
mus ẽ: ĩ qua alter e fratribus colo liberatus eſt aue hac ĩ cibo ſumpta:& corde eius ĩ at mil
la aurea ĩcluſo:alter ſacrificio quodã facto crudis laterculis ad formã camini: atq; ut ſacrũ
peractũ erat obſtructo ſacello. Vnũ ẽ oſſifrago inteſtinũ mirabili natura oĩa deuorata con/
ficienti. Huius partem extremã adalligatã prodeſſe contra colum conſtat. Sicut oculi inte
raneorum morbi de quibus mirum proditur. Si catuli prius quam uideant applicentur tri
duo ſtomacho maxime ac pectori: & ex ore ægri ſuctum lactis accipiant: trâſire uim morbi.
Poſtremo ex animari: diſectiſq; palam fieri ægri cas. Mori & hnmari debere eos obrutos
terrã. Magi quidem ueſpertilionis ſang uine cõtacto uentre in totum annum caueri dolos⸗

rem tradunt. Aut in dolore ſiquis aquam per pedes fluentem haurire ſuſtineat. Murino
fimo contra calculos illinire uentrem prodeſt. FHerinacei carnẽ iucundam eſſe aiunt: ſi capi
te percuſſo uno ictu interficiatur prius quam in ſe urinam reddat.Eos qui carnem ederinc

ſtrangutiæ morbum contrahere minime poſſe. Hæc uero ad hunc modum occila ſtillici⸗

»*
.

dia ueſicæ emendat. Item ſufſitus ex eodem. Quod ſi urinam in ſe reddiderint: eos qui car
nem ederint: ſtranguriæ morbum contrahere traditur. Iubent & uermes terrenos bibi ex
uino aut paſſo ad cominuendos calculos: uel cochleas decoctas uti ſuſpirioſis. Eaſdem exẽ
ptis teſtis tritiſque tres in uini cyathis bini ſequenti die duas. Tertio die unam: ut ſtuli-

cidia urinæ emendent. Teſtarum uero inanium cinere ad calculos pellendos. Item hydri

iecur bibi: uel cinerem ſcorpionum aut pane ſumi. Vel ſiquis cum locuſta edit. Lapillos

qui in gallinaceorum ueſica: aut in pal umbium uentric ulo inueniantur conteri: & porioni

inipergi: Irem membraname uentriculo gallinacei aridam: uel ſi recens ſit toſtam. Fimũ
quoque palumbium in faba ſumi contra calculos & alias difficultates ueſicæ. Sinuliter plu
marum cinerem palumbinum ferorum ex aceto mulſo. Er inteſtinorum ex iis cinerem co
chlearibus tribus e nido hirundinum. Gryllum dilutrum aqua calida. Oſſifragi uentrem
arefactum: Turturis fimum in mulſo decoctum: uel ipſius decoctæ ius. Turdos quoque
ediſſe cum baccis myrti prodeſt urinæ. Cicadas toſtas in patellis. Millepedam omicon bi⸗
biſſe. Et in ueſicæ doloribus decoctum agninorum pedum. Aluum cit & gallinaceorũ de

coctum ius: & acria mollit. Cit & hirũdinum fimum adiecto melle ſubditum. Sedis uitiis

efficaciſſima ſunt æſipum. Quidam adiiciunt pompholium & roſaceum. Canini capitis ci⸗
nis ſenecta ſerpentis ex aceto ſi rhagades ſint. Cinis fimi canini candidi cum roſaceo. Aiũt
que inuentum Aeſculapii eſſe. Et eodem uerucas efficaciſſime tolli. Murini fini cinis.
deps cygni. Adeps bouis Procidentia alui. Succus cochlearum punctis euccatus irrita
depellit. Attritis mederur cinis muris ſiluatici cum melle uel herinacei uel ueſpertilionis:
Et anſerinus cum cerebro & alumine & œſipo. Fimum columbinum cum melle. Condy⸗
lomatis priuatim araneus dempto capite pedibuſque infricatus .Ne acria perurant adeps
anſerinus cum cæra punica cæruſa roſaceo. Adeps cygni. Hæc & hemorrhoidas ſanate di-
cuntur. Iſchiadicis cochleas crudas tritas cum uino amineo & pipere potu prodeſſe dicũt.
Lacertam uiridem in cibo ablatis pedibus interaneis capite. Sic & ſteſlionem adiectis huic
papaueris nigri obolis tribus Ruptis conuulſis fel ouium cum lacte mulierum. Verendo

.„

rum formicationibus uerruciſque mederur arierini pulmoniis inaſſati fanies. Cæteris ui/

tiis uellerum eius uel ſordidorum cinis ex aqua. Seuum ex omento pecudis & præcipue a
renibus ammixro cinere pumicis ex ſale. Lana ſuccida ex aqua frigida. Carnes pecudis cõ/

buſtæ ex aqua. Mulæ ungularum cinis. Dentis caballini contuſi farina in ſperſa. Teſti
bus uero farina ex oſſibus canini capitis ſine carne ruſis. Si decidat teſtium alter ſpu⸗

mam cochlearum ilitam remedio eſſe tradunt. Tetris ibi ulceribus & manantibus: au/
viliantur canini capitis recentis cineres. Cochleæ latæ paruæ contritæ ex aceto uel cinis
eius. Mel in quo apes ſunt emortuæ cum reſina. Cochleæ nudæ quas in africa gigni di/
ximus tritæ cum thuris polline & ouorum albo. xxxq;. die reſoluunt. Aliqui pro thure
bulbum ammiſcent. Hydrocelicis ſtelliones mire prodeſſe traduntur capite pedibus in
teraneiſque demptis: reliquum corpus inaſſarum. In cibo id ſæpius datur. Sicut ad uri/
næ incontinentiam. Caninum adipem cum alumine ſciſſo fabæ magnitudine. Coch⸗
leas africanas cum ſuacarne & teſta crematas poto cinere. Anſerum trium linguas in⸗
aſſatatas in cibo. Huius rei auctor eſt Anaxilaus. Panos aperit ſeuum pecudum cum
ſale toſto. Murinum fimum ammixto thuris polline: ſandaraca impoſita diſcutit. La/
certæ: cinis & ipſa diuiſa impoſita. Item multipeda conttita ammixta reſina terebinthi⸗
na ex parte tertia. Quidam & ſinopidem ammiſcent. Cochleæ contuſæ & per ſe cinis in
anium cochlearum cæræ mixtus diſcuſſoriam uim habet. Fimum columbarum per
ſæſe: uel cum farina hordeacea: aut auenacea illitum. Cantharides mixta calce panos ſcal
pelli nice auferunt. Iuginum tumorem cochleæx minutæ cum melle illitæ leniunt.
Varices ne naſcantur: lacertæ ſanguine pueris crura ieiunis a ieiuno illinuntur. Podagras
lenit ſpum cum lacte mulieris & cæruſſa. Fimum pecudum quod liquidum reddunt.
Pulmones pecudum. Fel arietis cum ſeuo muris diſſeti impoſiti. Sanguis muſtellæ cũ plã-
tagine illicus & uiua combuſtæ cinis cx aceto & roſaceo ſi penna illinat᷑. Vel ſi cæra & roſa

ceumamn
Uenmium
r Auin
berlarx.
otuitre
entifunte
cagti lben
letaro:trit
elpennis
lbusdolo⸗
ihoncuſt
nſcut .
AKäleuun
Neudomno
Ctncketa ¹
ſlunticicu
ceipveniut
glimti
Ueterutole.
mpriuntin
lecurlacert
cunm uiticis
lero omni⸗
Finumoui
lxercx uel
Cöoleo acn
ſentanea u
Corporidus
tiuskatkie⸗
tibus geni
Ainal qu
aquam
inte pauci
Ugarum
lenta dech
leloo nder
NWeicſus
elgvitR
waurms
ne.Aleo
derali derk
Ldentes
Drocedenn
ciar Uire
lees ubi
Ueiliſtin
uum uirie
les pere
dls deft
zlelane

Aunt ci
enecene
Kllſklc,
deien
encpd er
iner
Wmnrlilli,
n lunlo
en Aoni
am. Pini
Gnlier in
3cnnetemc
gi bentnen
lo guogbe
onlcondi⸗
imceorü de
Allis uinis
nicapins⸗
lxeo. At
1fni nd⸗
CCRs
elpeniiona
dle. Corg⸗
rN Nen
nned,
hceſe Ci⸗
Miectü bun
m Varnt
(vren,
Anmakr
1gecgdul/
et⸗
nie h⸗
nhis n
õ
bnd
o tue
wbuun
ut A v/
(oen⸗
lnguas n⸗
Ndomm cum
elebinhia
erſeclin
nennͤ
cemng ß
lniin

XXNX. rM M
ceum ammiſceatur fel caninum ira ne manu attingatu: ſcd penna illinat᷑. Fim gallinarũ
uermium terrenorum cinis cum melle: ita ut tertio die ſoluantur. Alii ex aqua illinire ma
lunt. Alii ipſo aceto menſura cummellis eyathis tribus pedibus ante roſaceo ꝑerũctis. Coc
hleæ latæ potæ rollere dicuntur pedum & articulorum dolores. Bibuntur auten binæ i ui
no tritæ. Eædem illinuntue cum helſcines hærbæ ſucco. Quidam ex aceto intriuiſſe con⸗
tenti ſunt ſale. Quidam ſale cum uipera crematis in olla noua & ſæpius ſumptis aiunt po
dagri liberari. Vtue eſſe & adipe uiperino pedes perungi-Et de miluo affirmant: ſi inue
cetato:txitoq; puantum tres digyti capiant ex aqua- Aut ſi pedes ſang uinem cum urtica
uel pennis eorum cum primum naſcentur tritis cum urtica. Quin & finus eorum articula
vibus doloribus illinitur. Item cinis muſtellæ aut cochlearum & cum amylo uel tragacan-
tho. Incuſſos articulos aranei telæ commodiſſime curant. Sunt qui cinere earum uti mal⸗
lint ſicut fimi columbini cinere cum polenta & uino albo. Articulis luxatis præſentaneũ

eſt & ſeuum pecudis cum cinere & capillo mulierum. Pernionibus quoque imponitur ſeũ

pecudum cum alumine. Canini capitis cinis aut fimum murin um. Quod ſi putrida ſint ul
cera cæra ad cicatricem perducunt: uel grillorum crematorum fauilla ex oleo. ltem muris
ſiluatici cum melle. Vermium quoque terrenorum cum oleo uetere. Et cochleæ quæ nu⸗
dæ inueniuntur. Icera omnia pedum ſana cinis carum quæ uiuæ conbuſtæ ſint. Fimique
gallinacei cinis exulcerationes colũbini fimi cinis ex oleo. Attritus etiam calciamétorum
ueteris ſoleæ crematæ cinis. Agninus pulmo & atietis ſanant. Dentis caballini contuſi fari
na priuatim ſub leuat. Clauos pedum urma muli mulæ ue cum luto ſuo illita. Fimũ ouiũ
Iecur lacertæ uiridis: uel ſanguis floccoimpoſitus. Vermes terreni ex oleo. Stelliõis caput
cum uiticis pari modo tritum ex oleo. Fimum columbinum decoctum ex aceto. Verucas
uero omnium generum urina canis recens cum ſuo luto illita. Fimi canini cinis cum cæra.
Fimum ouiuni. Sanguis recens murinus illitus: uel ipſa mus diuulſis. Herinarei fel. Caput
ſacertæ uel ſanguis uel cinis totius. Membrana ſeneétutis anguium. Fimum gallinaceum
cũoleo ac nitro. Cantarides cũ uua taminia intritæ exedũt. Sed ita eroſas aliiſquæ ad præ
ſentanea ulcera monſtrauimus curari oportet. Nunc autem reuertemur ad ea quæ totis
corporibus medenda ſunt. Fel canis nigri maſculi amuletum eſſe magi dicunt domus to⸗
tius: ſufficæ eo purificatæ ue cõtra oĩa mala medicamẽta. Itẽ ſanguĩe canis reſperſis parie
tibus genitalique eius ſub limine ianuæ defoſſo minus mirentur hæc qui ſcit fœdiſſimũ
animal quantum magnificent ricinum: quoniam uni nullus ſit exitus ſanguine nec finis
alia quam morte: diutius in fame uiuenti. Septenis ita diebus duraſſe tradunt. At in ſacie
tate paucioribus dehiſcere, Sunt qui hunc ex aure ſiniſtra canis omnes dolores ſedare ad
alligacum. Fudunt eum in augurio uitalium habent. Nam ſi æger ei eeſpondeat qui intul
lerit a pedibus ſtanti: interrogatique de morbo ſpem uitæ rertam eſſe. Moriturum nihil
reſpondere. Adiuüciunt ut euellatur ex aure leua canis cui non ſit alius quam niger color.
Nigidius fugere tota die canes conſpectum eius qui & ſue id animal euellerit ſcriptum
reliquit. Rurſus magi tradunt lymphatos ſanguinis talpæ aſperſura reſipiſcere. Eos qui a
nocturnis diis: faumiſque agittentur: draconis lingua & oculis & felle: inteſtiniſque in ui/
no:& oleo decoctis: ac ſub diuo notu refrigeratis perunctos matutinis: ueſpertiniſque li-
berari perfricatiombus. Remedio eſſe tradit. Nicander amphiſibenam ſerpentem mortuã
adalligatam uel pellem tantum eius. Quinimo arbori quæ cædatur adalligata non algere
cædentes: faciliuſque ſuccidere. ltaque ſola ſerpentium frigori ſe committit prima omniũ
procedens & ante cuculi cantam. Aliud eſt cuculo miraculum:quoquis loco primum au⸗
diat alicem illam ſi dexter pes circunſcribatur. Ac ueſtigium id defodiatur: non gigni pu⸗
lices ubicunque ſpargatur. Paralyſin cauentibus pinguia glyrium decoctorum & ſoricũ
utiliſſuna tradunt eſſe. Millepedas ut in anginis diximus potas. Phtyſim ſentientibus lacer
tam uiridem decoctam in uini ſextariis tribus ad cyathum unum ſingulis cochlearibus ſũ
ptis per dies donec conualeſcant. Cochlearum cinerem potum in uino. Cõmitialibus mor
bis oeſipum cum myrrhæ momento & uini cyathis duobus dilutum magnitudine nucis
auellanæ a balneo potum. Teſticulos arietinos inueteratos tritoſque dimidio denarii põ⸗
dere in aqua usl lactis aſini hemina. Interdicitur uini potus quinis diebus ante & poſtea.
Magnifice laudatur & ſanguis pecudum potus. Item fel cum melle præcipue agmnũ. Ca
lus lactens ſumptus abſciſo capite pedibuſque ex uino & myrcha. Lyen lunæ potus in oxy

LIBER.

melite cyathis tribus. Stellionis tr

modo præcipiatur ſcire cum exuitur membrana hyberna alias deuoranti eam: quomã nul/

Ium animal fraudulentius inuidere homini tradunt. Inde ſtellionum nomen aiunt in male
dict um tranſlatum. Obſeruant cubile eius æſtatibus. Eſt autem in locis hoſtiorum feneſtra
rumque aut cameris ſepulchris ue. bi uere incipiente fiſſis harundinibus textas opponũt
caſas: quarum anguſtiis etiam gaudet: eo facilius exuens circundatum torporem. cd eo
derelicto non poteſt remeare. Nihil ei remedio in comi tialibus morbis præfertur. Prodeſt

& cerebrum muſtellæ inueteratum potumque: & iecur eius. Teſticuli: uuluæque aut uen
triculus inueteratus cum coriandro: ut diximus: item cinis. Silueſtris uero tota in cibo

ſumpra. Eadem omnia prædicantur exuipera. Lacerta uiridis cum condimentis quæ faſti

dium abſtergant: ablatis pedibus & capite. Cochlearum cinis addito ſemine lini & urticæ
cum melle inunctos ſanar. Magis placet draconis cauda in pelle dorcadis alligata ceruinis
neruis. Vel lapilli e uentre pullorum hirundinum ſiniſtro lacerto annexi. Licuntur enim
excluſo pullo lapillum dare. Quod ſi pullus is detur incipienti in cibo: quem primum pe/
perit: cum quis primum tentatus ſit: hiberatur eo malo. Poſtea medetur hirundinum ſan

guis cum thure uel cor recens deuoratum. Quin & e nido eotum lapillus ĩpoſitus recrea

re dicitur confeſtini: & adalligatus perpetuo tueri. Prædicatut & iecur milui deuoratum:
& ſenectus ſerpentium. lecur uulturis tritum cum ſuo ſanguine ter ſeptenis diebus potũ.
Cor pulli uulturini adalligatum. Sed & ipſum uulturem in cibo dari iubent: & quidem ſa
tiatum humano cadauere. Quidam pectus ei bibendum cenſent: & in cerrino calice. Aut te
ſtes gallinacei ex aqua & lacte antecedente quinque dierum abſtinentia uini ob id inuete

ratos. Fuere & qui. xx. unam muſcas ruffas: & quidem emortuas in potu darent: infirmio/

ribus pauciores. Morbo reſiſtunt regio ſordes aurium: aut mammarum pecudis denarii
pondere cum mirrhæ momento & uini cyathis duobus. Canini capitis cims i mulſo. Mul⸗
tipeda in uini hemina. Ver mes terreni in acero mulſo cum myrtha. Gallina ſi ſit luteis pe-
dibus prius aqua purificatis: dein collutis uino quod bibatur. Cerebrum perdicis aut aqui/
læ in uini cyathis tribus. Cinis plumarum aut inter oneorum palumbi ſed in mulſo ad co⸗
chlearia trita. Paſſerum cinis ſarmentis crematorum cochlearibus duobus in aqua mulſa.
Auis icterus uocatur a colore: quæ ſi ſpectetur ſanari id malum tradunt & auem mori.
Hianc puro latine uocari galgulum. Phreneticis prodeſſe uidetur pulmo pecudum cali/
dus circa caput alligatus. Nam non modo muris cerebrum dari potui ex aqua: aut cinerẽ
muſtellæ: uerum etiam inueteratas hetinacei carnes quis poſſit turenti: etiam ſi certa ſit
medicina? Bubonis quidem oculorum cinerem inter ea quibus prodigioſe uitam ludificã
tur: acceperim Præcipueque febrium medicina placitis eorum renumtiat ‚Namque & in-
xii.ſigna digeſſere eam ſole tranſmeante: iterumque luna:quod totum abdicandum paii
cis exemplaribus docebo. Siquidem crematis tritiſque cum oleo perungi iubent ægros: cũ
geminos tranſit ſol criſtis: & auribus & unguibus gallinaceorum Si luna raſis barbis eo
rum. Si uirginem alteruter hordei granis. Si ſagittarium uerſpertilionis alis. Si leonem
luna ramaricis fronde: & adiiciunt ſatiuæ. Si aquarium e buxi carbonibus tritis. Ex iſtis

confeſſa aut certe ueriſimilia ponemus: ſicut letargum olfatoriis excitari. Inter ea fortaſſis

muſtellæ teſticulis inuereratis: aut iocinere uſto. Is quoque pulmonem pecudis calidum
circa caput adalligari putant utile. In quartanis medicinæ clinice prope modum ni⸗
hil pollet. Qui ob rem plura eorum remedia ponemus. Primumque
ligari iubent puluerem: in quo ſe accipiter uolutauerit lino rutilo in linteolo. Canis ni
gti dentem longiſſimum. Pſeudoſpecen uocant ueſpam: quæ ſingularis uolitat. Hanc
Rniura manun appræhenſam ſubnectunt. Alii uero quam quis eo anno uiderit primam.
Viperæ caput abſciſſum in linteolo. uel cor uiuentis exemptum. Muris roſtellum auri
culaſque unas roſeo panno: iplumque dimittunt. Lacertæ uiridis dextrum oculum
effoſſum mox cum capite ſuo deciſo in pellicula caprina. Scarabeus qui pillulas uoluit
Propter hunc ægypti magna pars ſcarabeos inter numina colit curioſe Appionis in⸗
terpiætatione qua colligit ſolis operum ſimilitudinem huic animali eſſe ad excuſandos
genti ſuæ ritus. Sed & alium adalligant magi cui ſunt cornicula reflexa ſiniſtra ma /

anſmnarini cinis potus in aceto. Tunicula ſtelliõis quam
eodem modo ut anguis exuit pota. Quidam & ipſum harundine exenteratum in inuetera
tumq; bibendum dedere. Alii in cibo mn ligneis uerubus inaſſatum. Opere precium ẽé quo

eum quem adal⸗

Mucced
teta ſoiſtr
Iculosc
nicente⸗
(unttotih
ſculun ue
giculosen
nuginoſos
cienſhu
celutebnn
letatunnh
minlacti
lemdevon
iorum gen
konaellie
Meninusqe

guncute

Cniswordi
ſeiceidr
Uniſctem
peſſerr
Klecidiuin
Cepotudn
nyntmun.
heniuxceiſi
ſcomedet
leniclliciG
ihepiar uit
lAeps a
Hene kus
nno colum
in melleſe
lerlque it
Cun incip
ſiimadi⸗
Upiusqu⸗
tus cud te

(dente & cu

Reto. Ven
Lorces er;
Wmareti
GKurlten
Tllenrank
dicinisen
cpprinoil
enmor
ſuiſloinne
nconnns
tltemm
Rediein
coch int
duiumſe
Decudi

nmmnteten
Kelnil
eguoninl,
Muunrinmale
Numfenektn
nſpnit
Mem Aden
uur Pnde
kgnezut ven
Ntota inccbo
nis gurfiſi
ini & ureic
Satacetuini
Cuntur enin
Pnimunpe,
ndinom an
oſtus Kan
Gevotatun:
lebus oi⸗
Lgnickn ſi
Cle Ae
Odid inmer⸗
n imürnio/
Kudis denni
wulo, M
llc lweeise⸗
cisautzu⸗
Nulio nco/
Anen m,
ecudun l/
urau e
mlen i
Iumn d
mdn,
Cim hul
nzgrosc
ſabardis e0
Kloonenn
er in
. aforud

modonn d
goem ih
1o. Cns
volin. zn
Nelum 1l
gun aui
lis uli/
Npions 4
d
goni
Pine⸗ /

nu collectum. Tertium qui uocatur fullo albis guttis deſſectũ utriq; lacerto adaligãt. C?
tera ſiniſtro. Cor anguinũ ſiniſtra manu exemptũ uiuentihus Scorpionis caudæ quattuor
articulos cum aculeo panno nigro ita ut nec ſcorpionẽ dimiſſum nec eum qui alligauerir:
uideat æger triduo. Poſt tertium circuitum in condat. Erucam in linteolò ter lino circun
dant totidem modis ad ſingulos dicentes quare faciant: qui medebu ntur. Limacem ĩ pel⸗
liculam uel quattuor limacum capita præciſa har undine. Multipedam lana ĩuolucam. Ver
miculos ex quibus tabani fiunt: ante quam pennas germinent. Alios e ſpinoſis fructetis la
nuginoſos. Quidam ex illis quaternos incluſos iuglandis nucis putamine adalligant. Co⸗
chleaſq; quæ nudæ inueniuntur. Stellionem incluſum capſulis ſubiiciunt ca piti:& ſub de⸗
ceſſu febris emittunt Deuorat autem iubent cor mergi marini ſine ferro exemptum: inue
veratumq; conteri: & in calida aqua bibi. Corda hirundium cum melle. Alii fimũ drachma
una in lactis caprini: uel ouili: uel paſſo cyathis tribus ante acceſſiones. Sunt qui totas cen⸗
ſeant deuorandas. Aſpidis cutem pondere ſexta parte denarii cum pipere pati modo par⸗
thorum gentes in remedium quartanæ bibunt. Cryſippus philoſophus tradidit. phryga/

nion adalligatum remedio eſſe quartanis. Quod eſſer animal.nec ille deſcripſit: nec nos in

uenimus qui nouiſſet. De nonſtrandum tamen fuit a tam graui auctore dictitum: ſi cuiuſ
quam cura efficacior eſſet ad inquirendum. Cornicis carnes eſſe: & nidum illinire in longii
ſimis morbis utiliſſimum putant. Et in tertianis fiat poteſtas experiendi: quoniam miſeria
ſpei deiecta: an ne aranei quem lycum uocant tela: ipſo ſpecu toto reſina cæraq; impoſita
utriſq; temporibus & fronti prodeſt. Aut ipſe calamo adalligatus qualiter & aliis fehribus
prodeſſe traditur. Item lacerta uiridis adalligata uiua in eo uaſe quod capiat. Quo genere
& recidiuias frequenter abigi affirmant. Hydropicis oeſipum ex uino addita nurrha modi
ce potu datur nucis auellanæ magnitudine. Aliqui addunt: & anſerinum adipem & oleum
myrtheum. Sordes ab uberibus ouum eundem effectum haoent. ltem carnes inuereratæ
herinacei ſumptæ. Vomitus quoque canum illitus uentri aquam trahere piomittitu r. Igni
ſacro medetur oeſipum cum pompholonio & roſaceo. Ricini ſanguis. Vermes ex aceto ter
reni illiti. Gryllus contritus in manibus. Quo genere præſtat: ut qui id fecerit antequam
incipiat uitium: toto eo ano careat. Oportet autem eum ferro cum terra cauernæ ſuæ tol
li. Adeps anſeris. Vipere caput aridum aſſeruatum: & combuſtum: dein ex aceto impoſnũ.
Senectus ſerpentium ex aqua illita a balneo cum bitumine & ſeuo agnino. Carbunculus fi
mo columbino deletur per ſe illito. Vel cum lini ſemine ex aceto mulſo. Item apibus quæz

in melle ſunt immortuæ impoſitis. Polentaque impoſua inſuperſa. Si in uerendis ſit. Cæ⸗

teriſque ibi ulceribus occurrit: & melle coſipũ cum plumbi ſquamis. Item fimum pecuz-

dum incipientibus carbunculis. Tubera: & quecumque emolliri opus ſit efficaciſſime an

ſerino adipe curantur. Idem præſtat & gruum adeps. Furunculus medeti dicitur araneus
ſi prius quam nominetur ſit impoſitus & tertia die ſolutus. Mus araneus pendens necaa
tus ſicut terram nec poſtea attingat:ter circundatus furunculo totiens expuentibus me⸗

dente & cui medebitur. Ex gallinaceo fimo quod eſt ruffum maxime recens illitum ex

aceto. Ventriculus ciconiæ decoctus. Muſcæ impari numero infricatæ digyto medico.
Sordes ex pecudum auriculis. Sceuum ouium uetus cum cinere a capillis mulierum. Se
uum atietis cum cinere pumicis & ſalis pari pondere. Ambuſtis capitum canis cinis me-
detur. Item glirium cum oleo. Fimum ouium cum cæra conmixtum. Murium cinis & co
chlearum. Eoque ſic ut ne cicatrix quidem appareat. Item adeps uiperimus. Fimi colum-

bi cinis ex oleo illitus cyprino. Neruorum nodis medetur capitis uiperini cinis ex oleo

cyprino illitus. Terreni uermis cinis cum melle illitus etiam dolores tollit. Item amphiſ
bena mortua adalligata. Adeps uulturinus cum uentre arefactus contrituſque cum adipe
ſuillo inueterato. Cinis e capite bubonis in mulſo potus cũ lilii radice: ſi magis credimus.
In contractione neruorum caro palumbina in cibis prodeſſe: & inueterata. Hierinacei ſpaſti
cis. Item muſtellæ cinis. Serpentium ſenectus in pelle taurina adalligata ſpaſmos fieri pro⸗
hibet. Opiſtothonicis milui iecux aridum tnbus obolis in aquæ mullæ cyathis tribus potũ.
Rediuiuas & quæ in digytis nanſcuntur pterygia tolunt canini capitis cinis aut uulua de-
cocta in oleo ſuper illito butyro ouillo cũ mele. Item folliculus cuiuſlibet aialis fellis. Vn
guium ſc abriciã cãtharides cum pice tertio die ſolutæ: aut locuſtæ frictæ cũ ſeuo hircino.
Pecudũ ſeuũ Aliqui miſcent uiſcum & portulacã: uel æris florem. Ita ut tertio die ſoluãt.

LIBER.

Sanguinem ſiſtit e maribus ſeunm ex omento pecu um illitum. Item coagulum ex aquas

maxime agninum ſubditum uel infufum etiam ſi alia non proſint. Adeps anſerinus cum
butyro pari pondere paſtillis ingeſtus. Cinis cochlearum terrenarum. Sed & ipſe extractæ

teſtis. E naribus fluentem ſanguinem ſiſtunt cochleæ contrite fronti illitæ. Aranei telæ ſu

perpoſitæ. Gallinacei cerebellum uel ſangnis profluuia a cerebro. Itẽ columbinus ſlanguis
ob id ſeruatus concretuſq;- Si uero & uulnere iĩmodice fluat fimi caballini cum putamini

bus ouorum cremati cinis impoſitis mire ſiſtit. Et uulnetibus medentur œſipum cum or

dei cinere & erugine æquis partibus. Ad carcinomata ac ſerpẽtia quoq; ualet. Erodit & ulI
cerum margines. Carneſq; quæ excreſcunt ad æqualitatem redigit. Explet quoq;: & ad ci,/
catricem perducit. Magna uis & in cinere pecudum fimi ad carcinomata addito nitro: aur

nere ex oſſibus fæminum agninorum: maxime in iis ulceribus quæ cicatricem non tra/
hunt. Magna & pulmonibus præcipue arietum. Excreſcentes carnes in ulceribus ad æqua

litatem efficaciſſime reducunt. Finio quoq; ipſo ouium ſubtecta calefacto & ſubacto tu/

ra perſequitur multipeda trita admixta reſina terebinthina & ſimopide. Eademq; utiliſſi⸗

ma ſunt in iis ulceribus quæ uermibus periclitatur. Quin & uermium ipſorum genera mi
randos uſus habet. Coſſes qui in ligno naſcuntur ſanant ulcera omnia. Nomas uero com

buſti cum pari pondere aniii & ex oleo illiti. Vulnera recentia conglutinant terrem: adeo
ut neruos quoq; abſciſſos illitis ſolidari infra ſeptimum diẽ. Democritus perſuaſerit. Ita⸗
q; in melle ſeruandos cenſet. Cinis eorum margines ulcerum duriores abſumit cum pice
liquida uel ſymbolo & melle. Quidam aretactis in ſole ad uulnera ex aceo utũtur: nec ſol
uunt niſi biduo intermiſſo. Eadem ratio & terrenarum cochlearum eſt: quæ tuſæ & impoſi
tæ recentia uulnera conglutinant: & nomaſſiſtunt quæ non adhærent. Herpes quoq; ani-
mal a græcis uocatur: quo præcipue ſanantur quæcuncq; ſerpunt. Cochleæ quocq; proſunt
cum teſtis ſuis tuſæ cum mirrha quidem & thure etiam præciſos neruos ſanare dicuntur.

Draconum quoq; adeps ſiccatus in ſole magnopere prodeſt. Irem gallinacei cerebrum re

centibns plagis ſale uiperio in cibo ſumpto. Tradunt & ulcera tractabiliora fieri: ſanari ce
lerius. Antonius Muſa medicus cum icidiſſet inſanabilia ulcera: uiperas edẽédas dabat: mi-
raq; celeritate perſanabat. Trayxalidum cinis margines ulcerum duros aufert cum melle
Item fimus columbinus cum arſenico & melle ea quæ erodenda ſunt. Bubonis cerebro cũ
adipe anſerino mire uulnera dicuntur glurtinari: quæ uocantur cacoethe. Cinis etiam fœ⸗
minum arienis cum lacte muliebri diligenter pius elutus linteolis ſanat. VIula quoq; auis
cocta in oleo cui liquato miſcetur butyrum ouillum & mel: ad ulcera ſananda ualet. VIce⸗
rum labra duriora apes in melle cqmortuæ emolliunt. Et elephantiſin ſanguis: & cinis mu⸗
ſtellæ. Verberum uulnera: atq; uibices pellibus ouium recentibus impoſitis oblitterantur
Articulorum fracturis cinis fœminum pecudis peculiariter medetur. Efficacius cum cæra
Idem medicamentum fit ex maxillis ſimul uſtis:cornuq; ceruino & cæra mollita roſaceo
Oſſibus feactis caninum cerebrum linteolo illito ſuperpoſitis lanis: quæ deinde ſubfun⸗
dantur fere quattuordecim diebus ſolidat. Nec tardius cinis ſilueſtris muris cum melle:
aut cum uermium rerrenorum cinere. Qui etiam oſſa extrahit. Cicatrices ad colorem re-
ducit pecudum pulmo præcipue ex ariete: ſeuum ex nitro lacertæ uiridis cinis. Vernatio

anguium ex uino decocta. Fimum columbinum ex melle. tem uitiligines albas ex uino.

Ad uitiliginem & cantharides cum rute foliorum duabus partibus in ſole donec formi⸗
cet tutis. Tolerandæ ſunt. Poſtea fouere: oleoq; perũgere neceſſarium: iterumq; illinire:
idq; diebus pluribus facere cauẽtes exulcerationem multam. Ad eaſdẽ uitiligines & mu⸗
ſcas illini iubent cum radice lappatoria. Gallinarum fimum candidum ſeruatum in oleo
uerere cornea pyxide. Veſpertilionum ſanguinem. Fel herinacei ex aqua. Ad ſcabiem ue⸗-
1o bubonis cerebro cum afronito. Sed ante omnia ſanguis caninus. Sedãt pruritũ cochleæ
minutæ latæ cõtritæ illitæ. Flarundines & tella quæq; alia extrahẽda ſunt corpori- euocat
mus diſſectus impoſitus. Præcipuæ uero lacerta diſſecta: & uel caput eius im contuſum cũ

ſale ſmpoſitum. Cochleæ ex iis quæ gregatim folia ſectantur cõtuſæ ĩpoſitæq; teſtis: & exæ

quæ mandũtut exemptæ teſtis. Sed cum leporis coagulo efficaciſſimæ. Oſſa anguiũ eũdẽ

mor uulnerum ſedatur. Fiſtulæ purgantur ſananturq;. Item epynictides. Summa uero uis
in canini capitis cinere. Excreſcentia omnia ſpodii uice erodit ac perſanat.Item murino fi-
mo eroduntur. Itemq; muſtellæ fimi cinere. Duricias etiam in alto ulcerum & carcinoma/

amon
. Auc
ne
dem
eotumt
hos hiſtn
cnumſecui
INumn aqua
ceorum cun
ſmun alen
tleekkluens
nucdulec
neconcoqut
fcunmu
Hmöerch
pobnntut-
Ncecelera
lboilirepto
Coniguntcu,
lones quoq
Eemimee
Piruradati,
Awinurelo
Gginkmimr
Tunk Adbenn
ſiuſeende
tamnpyride
Ulnortua.
lanlcendar
Gusadallig
Nino bibene
lltputur
uucnifllun
Pebendexit
mconrra
Ouum corh⸗
mumaccpit
Cleacepsn
ſNroen
lbenelei⸗
Cniscadnix
honinclinnr
ſeimwzle
letneſten
duerorumn
Arintorin
Kantene
icemin
uretulls
oneſpen
lsgnos 1
e Talit

enann
Rehmuscun
ie⸗ undr
aeitetelin
A ami
tun n o
t bochr!
litonino zut
cen don m,
nbusinn
lubzdo r,
mmaueroug
mmurioſ⸗
Accitn,
ng uli⸗
um genenni
mus verocn
lenenl: Koo
ſualent liu⸗
nitcum ſi⸗
ütur welol
o
og oen
e AoNR.

Aeb

fenkmm

cda,

9
9

. “

uer
Acns
colnemmnt
Cisc
la leo
teluntum⸗
cn melee
colotem ⸗
6 Vemmmmo
as e ibo
loecfol

nq Uriee

cum coagulo cuiu

?ßMVMUDd? XXXMX 4“24 rM
ſcunq; quadr upedes incra tertium diem approbant effedum.
duulichriamalgmedzndaSconceprus marurandaos. Ca. IIll.
Audantur & Cantharides tritæ cum farina hordeacea. Mulieribus malis membra⸗
ne a partu ouium proficiunt: ſicut in capris rettulimus. Fimum queq; pecudũ eoſ
dem uſus habet. Locuſtarum ſuffitu ſtranguriæ maxime mulierum iunatur. Galli
naceorum teſtes ſubinde ſi a conceptu edat mulier: mares in utero fieri dicũtur. Parcus cõ
ceptos hiſtricum cinis potus continet. Maturat caninum lac eporum. Euocat membrana e
canum ſecundis: ſi terram non attigerit. Lumbos parturientium potus lactis. Pimum mu⸗

rinum aqua pluuia dilutum maàmas mulierum a partum: tumeſcentes reficit. Cinis herina

ceorum cum oleo perunctarum cuſtodit partus contra abortus. Facilius emitt untur quæ
fimum anſerinumcũ aquæ cyathis duobus ſorbuere. Aut uentriculo muſtellino per geni
tale effluens aquas. Vermes terreni illiti in ceruices: & ſcapulas. ne nerui doloant: praitãt.
Grauidi;: ſecundas pellunt in paſſo poti. Item per ſeſe impoſiti: mammarum ſuppuratio⸗
ne concoquunt: & apperiunt: extrahuntque: & ad cicatricem perducunt. Lac deuocant
poti cum mulſo. Inueniuntur:& in gramine uermiculi qui adalligati collo continent par⸗
tum. Detrahunt autem ſub partu: alias eniti non patiuntur. Cauendum etiam ne in terra
ponantur. Conceptus quoq; omnmia dantur in potu quini aut ſepteni. Cocleæ in cibo ſum
ptæ: accelerant partum. tem conceptum impoſitæ cum croco. Eædem ex amylo & tragacâ
tho illitæ profluuia ſiſtunt. Proſunt & purgationibus ſumptæ in cibo: & uuluam auerlam
corrigunt cum medulla ceruina: ita ut uini cochleæ denarii pondus addatnr & cypri. Infla
tiones quoq; uuluarum diſcutiunt exemptæ teſtis: triteq; cum roſaceo. Ad hoc aſtipalei/
cæ maxime eliguntutr. Alio modo africanæ binæ cum fœnogreco quod tribus digytis ca
piatur: additis mellis cochlearibus quattuor. Hlinũtur aluo prius irino ſucco perũcæ. Sũt
& minutæ longæcq; candidæ cochlexæ paſſim oberrantes. Ex arefactæ ſole in tegulis: tuſæ/
q; in farina miſcentut lomento æquis portionibus. Candoremq; & liuorem corpori affe/
runt. Scabendi deſideria tollunt minutæ & latæ cum polenta. Viperam mulier prægnans
ſi tranſcenderit: abortum faciet. Item amphiſbenam mortuam duntaxat. Nam ntiuam babé

tes in pyxide impune tranſeunt: etiam ſi mortua fit. Atq; adſeruata partus faciles præſtat

uel mortua. Mirum ſi non adſeruatam tranſcenderit grauida: innoxiam fieri: ſi protinus
tranſcendat adſeruatam. Anguis inueterati ſuffitus menſtrua adiuuant. Anguium ſene/
ctus adalligata lumbis faciliores partus facit: protinus a puerperio reniouenda. Dant & iir
uino bibendum cum tbure. Aliter ſumpta abortum facit. Baculus quo angui rana excuſ⸗
ſa ſit:partutientes adiuuat. ryxalidum cinis illirus cum melle purgationes. Item arane /
us qui filum ducit ex alto: capi debet manu caua trituſq; admoueri. Quod ſi redeuntem
prehenderit: inhibebit idẽ purgationes. Lapis aetites in aquile repertus nido cuſtodit par
tus contra omnes abortuũ inſidias. Penna ulturina ſubiecta pedibus adiuuat parruriétes.
Ouum coiui grauidis cauendum conſtat: quoniam tranſgreſſus abortus aſperos facit. Fi
mum accipitris in mulſo potum uidetur fœcundas facere. Vuluarum duritias & collectio
ones adeps anſerinus aut cygm emollit. Nam mas a partu cuſtodit adeps anſeris cum ro⸗
ſaceo & araneo Phryges & lycaones mãmis puerperio uexatis in uenere otidũ adipem uti⸗
lem eſſe & iis quæ uulua ſtrangulentur: & blactas illinunt. Ouorum perdicis putaminum
cinis cadmiæ mixtus cæræ ſtantes mammas ſeruatPutant & ter circundatam ouo perdicis
non inclinari. Et ſi ſorbeantur eadem fœcunditatem facere: lactis quoq; copiam. Cum an-
ſerino adipe perunctis mammis dolores minuere. Molas uteri rumpere. Scabiem unluarũ
ſedare ſi cum cimice trito illinãtur. Veſperrilionum ſanguis pſilothri uim habet. ſed malis
puerorum illitus non ſatis proficit niſi erucæ uel cicutæ ſemen poſtea inducatur. Sic enz
aut in totum tolluntu 1 pili: aut non ecedunt lan uginem. Idem rubrorum profici putant.
Eſt autem duplex: rubens utique & candidum. Aliqui ſanguinem & iecur eius admiſcent.
Quidam in tribus geminis olei diſcoquunt unperam exéẽptis oſſibus & pſy lothti uice urũ
tur: euulſis prius pilis: quos renaſci nollunt. Fel herinacei pſilothrum eſt utiq; mixto cere
bro ueſpertilionis & lacte caprino. Item per ſe cinis cum lacte. Canis primi partus euulſis

pllis quos renaſci uoluunt: uel nondum natis perunctis partibus: alii non ſurgunt. Idẽ eue
nire traditur ſanguin ericini euulſi cani.Item Räun inio ſanguine uel felle.

Vis tormicarnin ſupercilia denigrari cum muſcis tritis tradũt. Si uero oculi nigri

naſcentium placeant: ſoricem prægnanti edendum. Capilli ne caneſcant uermiũ
terrenorum ciuere præſtari admixto oleo. Infantibus qui lacte concreto uexantur
præſidium eſt agninum coagulum ex aqua potum. Aut ſi uitium coag ulato lacte accide⸗
Oſſibus in canino fimo inuentis aduſtio infantium quæ uocatur fſiriaſis adalligatis emen
datur. Ramices infantinm lacertæ uirides admotæ dormientibus morſu emẽdatur. Poſtea

harundini adalligatæ ſuſpendũtur in fimo. Traduntq; pariter cũ ea expirante ſanari ins

fantem. Cochlearum faliua ilita infantium oculis palpebras corrigit: gignitq;. RKamicoſis
cochlearum cinis cum thure ex oui albi ſucco ilitus per dies triginta meddetur. Inueniun

tur in corniculis cochlearum harenaceæ duriciæ. Eæ dentitionem facilem præſtant adalli⸗
gatæ. Cochlearum manium cinis admixtus cæræ& procidentium interraneorum partes ex⸗

tremas prohibet. Oportet autem cineri miſceri ſamem punctis emiſſam e cerebro uipere.

Cerebrum uipere illigatum pelliculæ dentitiones adiuuar. Ad idem ualent & grandiiſi/

mi dentes ſerpentium. Fimum corui lana adalligatum infantium tuſſi medetur. Vix eſt ſe

rio complecti quædam non omittenda tamen: qua ſunt prodita. Ramici infantium lacerta

mederi iubent. Marem hanc præhendi. ld intelligi & quod ſub cauda unam cauernam ha
beat. Id agendum ut per aurum aut argentum: aut oſtrum mordeat uitium. Lum in calis

ce nouo illigatur: & in fimo potitur. Vrina infantium cohibetur muribus elixis in cibo da
tis. Scarabeorum contra grandia denticulata adalligata in iis amuleti naturã optinent. Bo
uis capiti lapillum tradunt ineſſe quem ab eo expui ſi necem timeat: inopinati præciſo capi

te exemptum adalligatũq; mire prodeſſe dentioni. Item cerebrum eiuſdẽ ad eundẽ uſum

adalligari iubent. Et limacis lapillum ſiue oſſiculum quod inuenitur in dorſo. Magmifice
iuuat & ouis cerebrum gingiuis illirum. Sicut aures adeps anſerinus cum ocimi ſucco im

poſitus. Sunt uermiculi in ſpinoſis hærbis aſperi: lanuginoſi. Hos adalligatos protinus me
deri tradunt infantibus: ſi quid ex cibo hæreat. Somnos allicit œæſipum myr rhe momẽéto in
uini cyathis duobus dilutum uel cum adipe anſerino & uino myrtite. Auis euculus lepo
rina pelle adalligatus. Ardeolæ roſtrum in pelle aſinina fronti adalligatum. Putant & perr

ſe roſtrum eiuſdem effectus eſſe uino collutum. Ediuerſo ſomnũ arcet ueſpertilionis ca⸗
put aridum adalligatum. In urina uituli lacerta necata uenerem eius qui fecerit cohibet.
Nam inter amatoria eſſe magi dicunr. Inhibet & fimum cochleæ: & columbinũ cum oleo
& uino potum. Pulmonis uulturini dexteræ partes uenerem concitãt uiris adalligatæ gru

is pelle. Item ſi lutea ex ouis quinq; columbarum admixta agißis ſuilli denarii pondere eæx
de

melle ſorbeantur. Paſſeres in cibo uel oua eorum. Gallinacei dexter teſtis arietina pelle ad
alligatus. Ibi cum cineres cum adipe anſeri & irino perunctis ſi conceptus ſit:partus conti

nere. Contra inhibere uenerem pugnatoris galli teſticulis anſerino adipe illitis adalliga/

riſq; pelle arietina tradunt. Item cuiuſcũq; galli gallinacei ſi cum ſanguine gallinacei lecto

ſubiiciantur. Cogunt concipere inuitas ſetæ ex cauda mulæ ſi iunctis inter ſe colligentur

in coitu. Qui in unmam canis ſuam ingeſſerit: dicirur ad uenerem pigrior fieri. Mirũ & de
ſtellionis einerecſi uerum eſt)ln linamento inuolutum in ſiniſtra manu uenerem ſtimula⸗-
re. Si tranſferatur in dextram: inhibere. Item ueſpertilionis ſanguinem collectũ flocco ſuꝑ
poſitumq; capiti mulierum libidinem mouere: aut anſeris linguam in cibo uel potione ſũ
ptum. Tyria uero mactato corpore pota. Et membrana ſenectutis anguium triduo inhibet
Ac ſerum exempro caſeo portum cum exiguo ſale. Caſeos ſi cerebrum muſtellæ coagulo
addat: negant corrumpi uetuſtate: aut a muribus attingi. Eiuſdẽq; muſtellæ cinis ſi detur

in offa gallinaceis pullis & columbinis tutos eſſe a muſtellis. lumentorũ urinæ tormina ue

ſpertilione adalligato finiuntur. Vermicatio ter circunlato uerendis palumbo mirũ dictu
palumbus emiſſus moritur: iumentũq; liberatur confeſtim. Ebrioſis oua nou per tridu

um data in uino: tedium eius adducunt. Ebrietatem arcet pecudum aſſus pulmo præſum
prus. FHir undinis roſtri cinis cum mircha tritus & in uino quod bibatur inſperſus: ſecuros
præſtabit a temulentia. Inuenit hoc Horus aſſyriorum Rex.Præter hæc ſumt notabilia ani

malium ad hoc uolumen pertinentium. Gromphrenam auem in Satdinia narrat grui ſimi

lem ignotam iam etiam ſardis ut exiſtimo. In eadem prouincia eſt ophion ceruis tatum

pilo ſimilis: nec alibi naſcens. ldem auctores nominauere ſirulugũ. Quod nec quale eſſer

ſcutitur coagulo ex aceto dato. Ad dentitionem cerebrum pecoris utiliſſimum eſt.

zinaee

ndenor

Hii
di
lio
ellaer
Unrinofkn
is otices
contitisun
Ullere elt
leholſtl
ſaſelcerein
fecumumn
rnonpe
Plertnitte
Ulinrenerte

(Mpl.

temundo.
unperuen
untportan
luminbil
lnerlummi
Ormisquo
Urexenpla

üneliumt
nisurben
nerlipron

Miidude

⸗ lalaue
tlekinn
Romine
tue lan
lmimt
nianr. Di
Clebrat⸗

dorlli in
n wemni⸗
moernn
ſemt⸗
UImun
nudoſte
nelnn n
PKumcols
inn laueniun
impancze
edro Uiper,
u. Nirenſe
mümheenn
Cavernmm h
1Iunnal⸗,
imen do

Iil

io Naend
Ceimiiucoin
6 Mihn⸗ ſe
ne noninin
eurulusler
Puamäpe
Nltlioni
cent cohht,
uͦ ama
Whlenen

Uii eetn

vennglend
emms
lus mlg,
EImmikt,
Vauligenun
Mace
on fünuly
ökocolu
Awtione n

ſcuoihbe

rconl
enisli cen
Eiomminu
. 1
. Zn

animal: nec ubi naſceretur tradiderunt. Fuiſſe quidem non dubito: cum & medicinæ ex eo
ſint demonſtratæ. M. Cicero tradit animalia bituros uocari: qui uites incampania rodam,
De miraculis quarundam beſtiarum. Ca VI.
Eliqua mirabilia ex iis quoque dicemus. Non latrari a cane membranam ex ſecu:
r dis canis habentem: aut leporis fimum uel pilos tenentem. In culicum genere mu⸗
liones non amplius quam uno die uiuere. Eoſque qui arborarii pici roſtru habeãt:
& mella eximant: ab apibus non atingi. Porcos ſequi eos a quibus cerebtum corui accepe
rint in offa. Puluerem in quo ſe mula uolutauerit corpori inſperſũmitigare ardores amo
ris,. Sorices fugari: ſi unus caſtratus emittatur. Anguina pelle & ſale & farre cum ſerpillo
contritis uno die:deiectiſque cum uino in fauces boum uua matureſcente: toto anno eos
ualere. Vel ſi hirundinum pulli tres tribus offis dentur. Puluere e ueſtigio anguium col
lecto:ſparſas apes in alueare reuerti. Arietis dextro teſte præligato oues tãtum gigni. No
laſſeſcere in ullo labore qui neruos ex aliis & cruribus gruis habeant. Mulas non calcitra-
re cum uinum biberint. Vngulas tantum mularum repertas: neque aliam ullam materiã
quæ non perroderetur a ueneno ſtygis aquæ cum id dandum Alexandrino magno Anti⸗
pater mitteret memoria dignum eſt: magna Ariſtotelis ĩfamia ex cogitatum. Nũc ad aqua
tilia reuertemur.

CAII PLINII SECVNDI NATVRALIS HVSTORIAE LIBER. XXXI.

PROEMIVM.
Medicinæ ex aquatilibus. Aquarum mirabilia. Ca.
r QvATILIVM SECQ-VVNTVR IN MEDICIN A beneficia: opi/

cos æſtus amniumque rapidos curſus improbas exerente uires. Nuſquã
2 potentia maiore ſi uerum fateri uolumus. Quippe hoc elementum cæte
ris omnibus imperat. Terras deuorant aquæ. Flammas necant. Scandut
in ſublime: & cælum quoque ſibi uendicant Ac nubium obtentu uitalé
ſpiritum ſtrangulant. Quæ cauſa fulmina edidit: ipſo ſecum diſcordan
te mundo. Quid eſſe mirabilius poteſt aquis in cælo ſtantibus? At illæ ceu parum ſit in tã
tam peruenite altitudinem rapiunt eo ſecum piſcium examina. Sæpe etiam lapides ſubue
unt portantes aliena pondera. Exdem cadentes omnium terra naſcentiũ cauſa fiunt: pror
ſus mirabili natura. Si quis uelit reputare ut fruges gignantur arbores fruticeſque uiuãt
in cælum migrare aquas animamque etiam hærbis uitalem inde deferre iuſta confeſſione.
Omnis quoque terræ uires aquarum eſſe beneficii. Quapropter ante omnia ipſarum potẽ
tiæ exempla ponemus. Cunctas enim quis mortalium enumerare queat?
De differentia aquarum medicinis: & obſeruationibus. cc. Ixvi. Ca. II.
Micant benigne paſimque in plurimis terris alibi frigidæ: alibi calidæ: alibi iuncte:
ſicut interebellis aquitanica gente. Exin in pyreneis montibus tenui interuallo diſ
cernente. Alibi tepidæ: gelidæque auxilia morborum conferentes, Et e cunctis
animalium hominum tantum cauſa erumpentes. Augent numerum deorum numinibus
uariis: urbeſque condunt: ſicut puteolos in campania ſtatielas in liguria: ſeſtias in Narbo
nenſi prouintia. Nuſquam tamẽ largius quam in baiano ſinu nec pluribus auxiliandi ge/
neribus: aliæ ſulphuris aliæ aluminis: aliæ ſalis: aliæ nitri: aliæ bituminis: nonnulla etiã aci⸗-
da ſalſa ue mixtura. Vapore paruoque ipſo aliquæ proſunt. Tantaque eſt uis ut balneas
calefaciant: ac frigidam etiam in ſolis feruore cogant: quæ in baiano poſideanæ uocantur
nomine accepto a Claudii Cæſaris liberto. Obſonia quoque per coquunt. Vaporant & in
mari ipſo quæ Licinii Craſſi fuere. Medioſque inter fluctus exiſtit aliquid ualitudini ſalu
tare. Iam generatim neruis proſunt pedibus ue aut coxendicibus: aliæ luxatis fractis ue.
Inaniunt aluos. Sanant ulcera. Capiti auribuſque priuatim medentur. Oculis uero cicero-
nianæ. Dignum memoratu uilla eſt ab auerno lacu puteolos tendentibus impoſita littori:
celehrata porticu ac nemore. Quam & uocabat. M. Cicero academiam ab exemplo Phena

fice natura ne in illis quidem ceſſante: & per undas fuctuſq; ac recipro⸗

AVvR W5 rga

U 9
A— N,. Jr
& Sr .

e A . Mers

D
S

LIBER.
rum:ibi compoſitis uoluminibus:In qua & monumentum ſibi inſtatuerat. Ceu uero non
& in toto terrarum orbe feciſſet. Huius ĩ parte prima exiguo poſt ebitum ipſius. Antiſtio
uetere poſſidente eruperunt fontes calidi perquam ſalubres oculis celebrari carmiĩe. Lau⸗
reæ Tulii qui fuit e libertis eius. Vt protinus noſcatur etiam miniſterium eius auſtũ ex il
la maieſtate. Donam enim ipſum carmẽ dignum ubiq; & non ibi tantum legi.
Quod tua romanæ uindex clariſſime linguæ.
Silua loco melius ſurgere iuſſa uiret. .
Atque academiæ celebratam nomine uillam. —— S
Nunc reparat cultu ſub potiore uetus.
Piinc etiam apparent lymphæ non ante repertæ.
Languida quæ infuſo lumina rore leuant. èôä
Nimirum locus ipſe ſui Ciceronis honori. òôèMDã
Hoc dedit:hac fontes cum patefecit ope. ðD—U
Vt quoniam totum legitur ſine fine per orbem.
Sint plures oculis quæ medeantur aquæ.
In eadem campaniæ regione ſinueſſanæ aquæ ſteriliratem fœminarum & uirorum i ſania
abolere produntur. In enaria inſula calculoſis mederi. Et quæ uocatur acidula ab teano ſi
dicino quattuor milibus paſſuum frigida. Item in ſtabiano quæ dimidia uocatur. & in ue-
nafrano ex fonte acidulo. Item contingit in uelino lacu potantibus. Item in Syriæ fõte iux
ta taurum montem. Auctor eſt. M. Varro. Et in phrygiæ galloſflumine Gallimacus. Sed ibi
in potando neceſſarius modus:ne lymphatos agat. Quod in Aethiopia accidere iis qui in
fonte rubro biberint Creſias ſcribit. Iuxta Romam albulæ aquæ uulneribus medentur-
Prægelidæ eæ. Sed ſubcutilæ in Sabinis gelidiſſmmæ luctu quodam corpora inuadunt: ur
prope morſus uideri poſſit. Aptiſſime ſtomacho: neruis uniuerſo corpori. Theſpieorũ fõs
conceptus mulieribus repræſentat. Irem in Arcadia flumen elatum. Cuſtodit autem par⸗
tum linus fons in eadem Arcadia abortus. fieri non patitur. E diuerſo in pyrrhea flumen
quod aphrodiſium uocatur: ſteriles facit. Lacus Amphion uitiligines tollit. Varro auctor
E Titium quenda præture fũctum marmorei ſigni faciem habuiſſe propter id uitium. Cid
nus ciliciæ amnis podagricis medetur: ſicut apparet in epiſtola Caſſii Parmẽſis ad. M. An
tonium. Cõtra aquarum culpa in Troezene omnium pedes uitia ſentiunt: Tungri ciui⸗
tas galliæ fontem habet inſignem plurimis bullis ſtillanté: ferruginei ſaporis quod ipſũnõ
niſi in fine potus intelligitur. Purgat hic corpora Tertianas febres diſcutit: calculorumq;
uicia. Eadem aqua igne admoru turbida fit. Ad poſtremũ rubeſcit. Leucogei fõtes ĩter pu
teolos & neapolĩ oculis & uulneribus medentur. Cicero in adnuirandis poſuit reatinis tan
trum paludibus ungulas iumentorũ indurari. Eudicus in heſtia eutiche fontes duos tradit
eſſe: ceronẽ: ex quo bibẽtes oues nigras fieri: mellem ex quo albas: ex utroq; autem uarias-
Theophraſtus in thuriis crathin candorẽ facere: ſybarĩ nigriciã bobus ac pecoribus. Quin
& homines ſẽtire differetià eam. Nã qui ſybari bibant:nigriores eſſe :durioreſq; & criſpo
capillo. Qui ex cratide candidos:mollioreſq; ac porrecta coma. Itẽ in macedonia quæ uelĩt
ſibi cãdida naſci ad haliamonẽ ducere. Quæ nigra aut fuſca ad axium. Idẽ omia fuſca qui
puſdã in locis tradit naſci:& fruges quoq;: ſicut in meſſapiis. At in leucis arcadiæ quodam
fonte mures terreſtres bibere & cõuerſari. Erythris aleos amnis pilos gignit in corporibus
In boetia ad trophonium deũ iuxta flumẽ erynũ duo ſunt fontes:quorum alter memoriã:
alter obliuionẽ affert: inde nominibus inuæztis. In cilicia apud opidũ iuſgũ riuus fluit unus:
ex quo bibentium ſubtiliores ſenſus fieri. Varro tradit. In cea inſula fontem eſſe qui hebe
tes facit. amæ in africa ex quo canoras uoces. Vinum tedio uenire iis qui ex clitorio lacu
biberint. At Eudoxus & Theopompus inebriari fontibus iis quos diximus aſſerunt. Mu/
timnus andriæ fonte. Liberi patris ſtatis diebus ſeptenis eiuſdem dei uinum fluere.Si aufe
ratur e complectu templi ſapore in aquam tran ſeunte. Polyclytus explere olei uicem iuxta
ſolos ciliciæ fontem. Theophraſtus hoc idem fieri in æthiopia eiuſdem uirtutis fonte. Ly⸗
cos in indiæ terris fontem eſſe: cuius aqua lucernæ ardeant: Idẽ ecbathanis traditur Theo
pompus in ſcottis lacum eſſe dicit: qui uulneribus medetur. Iuba in troglodytis lacum in
fanum maleficaui appellatum: ter die fieri amarum ſalſumq;: ac deinde dulcem: totiẽſq; ẽt
noctu ſcatentem albis ſerpentibus uicenum cubitorum. Idem in arabia quoq; fontem exi

7

ſitnn

glorra
cnorel
lenquiin
lemania

cunice

lenaturen

(elustr⸗
fisapudn

tminakiica
thinurapp

ſletinloc

policbis

DyvorA

gupite pe

gulio hab⸗
De-Singul
cun ſitilli
leuolentib

lnindez in
ſclbit ellet
büierortun⸗
Unleoqn
Iumttadun

Mininus.

ogenere

dicilyons

temcoius
guequrge
etinn blan⸗
neſel har

lercirca Tl

lunerrodi

elindici

nlbifor

fbntalter
lilemfact
Aüirudinee

ckingvol
nealum
nisconci
Kderein
Whodeine
egen
V
me

i
miecl

er

Ceuunnn
NimAniſt⸗
ncmieln,
eusaüeni

l

Uraoni ſani
lunchrno
ocu Ainue⸗

.

1Gniefüieme

4

immcus Ndhn
ereii giin
us mecemn.
1 inadon
Theſpicniit
Nirammen⸗
Aplbei funn
.Vmo un
duirumd
AA MAN
Tuogion⸗
i goc ün
Clolmmg

„ 1
RNE
el bonahn

. 4
itumd m

õ
um nii⸗

giniagen
irgnn
hnanpid
Metmeman
usbonn⸗
nlleginns
Achno
erunt 4
Guern⸗
iuoaniu
is ſont’⸗
wdinlt
s Ncunn
wuna

—.—
—

=

—

XxXXI.

Hire tanta ui ut nullum non pondus impactum reſpuat. Teophraſtus marſyæ fontem in
phrigia ad celenarum oppidum ſaxa egerere. Non proc ul ab eo duo ſunt fontes cyllon &

gyllon: ab effectu græcorum nominum dicti Cyzice fons cupidinis uocatur ex quo potã-
tes amorem deponere Mutianus credit. Granno ne eſt fons calidus citra ſummum feruo

rem qui in uinum additus triduo calorem potionis cuſtodit in uaſis. Sunt & mattiaci in

gremania fontes calidi trans rhenum: quorum hauſtus triduo feruet. Circa margines ue

ro punicem faciunt aquæ. Quod ſiquis fide carere es iis aliqua arbitrat᷑: diſcat in nulla par
ve nature maiora eſſe miracula: quanquam inter initia operis abunde multa rettulim us.

Cteſias tradit ſideri uocari ſtagnum in indis in quo nihil innaret: ſed omnia mergãtur. Ce
lius apud nos in auerno ait etiam folia ſubſidere. Varro aues quæ euolauerint emori. Con
rra in africæ lacu apuſcidamo omnia fluitant:nihil immergirur. Item in ſiciliæ fonte phin⸗

chia: ut appion tradit. Et in medorũ lacu puteoque Saturni. Neprunni fons linire tranſire

ſolet in loca uicina portendens aliquid. Mirum quoque eſt quod cum piſcibus tranſit. Reſ

ponſa ab iis petunt incole cibo:quem rapiunt annuentes: Si uero euetum negent: caudis

abigunt. Amnis olachas in bitynia Brietum alluitchoc eſt & templo & deo nomen:) cuius
8urgite periuri necantur parthi uelut flamma urente. In cantabria fontes tamarici in au p

Surio habentur. Tres ſunt octonis pedibus diſtantes. In un um alueum coheunt uaſto am
ne. Singulis ſiccantur duodeciens diebus: al iquando uicies citra ſuſpitionem ullam aquæ

cum ſit illis uicinus fons ſine intermiſſione largus. Dirumque eſt non profluere eos aſpice

re uolentibus: ſicut proxime Lartio Licinio legato poſt preturam poſt ſeptem dies accidit

In iudea riuus ſabbatis omnibus ſiccatur. E diuerſo miracula alia dira Cteſias in armenia

ſcribit eſſe fontem: ex quo nigros piſces illico mortem afferre in cibis. Quod & citra danu

bii exortum audiui: donec ueniatur adfontem aluio appoſitum: ubi fimtur id genus piſci
um. lIdeoque ibi caput eius amnis intelligi fama. Hoc idem & in lydia in ſtagno nympha/

xum tradunt. In Achacia ad pheneum aqua profluit e ſaxis ſtyx appellata:quæ ilico necat:

ut diximus. Sed eſſe piſces paruos in ea tradit Theopraſtus lœtales & ipſos: quod non in

alio genere mortiferorum fõtium. Necare aquas Theopompus in Thracia apud cychros

dicit. Lycus in Leontinis tertio die ſi quiſquam biberit. Varro ad ſoractem ſcripſit eſſe fon
tem. cuius ſit latitudo quattuor pedum: ſole oriente eum exundare feruẽti ſimilem: aueſ

que quæ guſtauerint: iuxta mortuas iacere. Nãque & hæc inſidioſa conditio quod quædã

Eetiam blandiuntur aſpectu: ut ad nonacrin archadiæ. Omnino enim nulla dererrent quali
rate:ſed hanc putant nimio frigore eſſe noxiam utpote cum proffuens ipſa lapideſcat. Ali

ter circa Theſſalica tempe quoniam uiſus omnibus terrori eſt. Traduntque etiã æs ac fer
xum errodi illa aqua. Profluit ur indicauimus breui ſpacio. Mirumque ſiliqua ſilueſtris am

decidere in quibuſdam ſpeluncis utroq; modo columnas faciunt: ut in phauſia cherſõneſi

plecti radicibus fontem eum dicitur ſemper florens purpura. Et quedam ſui generis herba

in labris fontis uiret. In Macedonia non procul ab Euripidis poetæ ſepulchro duo riui cõ

Huant: alter ſaluberimi potus: alter mortiferi. In perperenis fons eſt qui quãcũque rigar la⸗

pideam facit terram. Item calidæ aquæ in Euboea. Lebeonemque alluit riuus in quo ſaxa ẽ
altitudine creſcunt. In eurimenis deiecte coronæ in fontem lapides fiunt. In coloſſis flumẽ
eſt: in quo lateres coniecti lapides extrahuntur. In ſcyretico metallo arbores quæcunq; flu
mine alluntur ſaxa fiunt cum ramis. Diſtillantes quoq; guttæ in lapides dureſcunt.lIn an/

tris coryciis namioze. In Macedonia etiam pendentes in ipſis cameris. At in corintho cum

vhodo in antro magno etiam diſcol ori aſpectu. Et hactenus contenti ſimus exemplis.
De qualitate aquage in ſaluberitate uel cõmoditate earum Ca. III.
Væritur inter medicos cuius generis aquæ ſint utiliſſimæ. Stagnantes: pigraſque
merito damnant: utiliores quæ profluunt exiſtimantes. Curſu enim percutſuque
ipſo extenuari: atque proficere. Eoque miror ciſternarum ab aliquibus maxime p⸗

bari. Sed ii rationem afferrunt quoniam leuiſſima ſit hymbrium aqua ut quæ ſubire potu

erit ac pendere in aere. Ideoque & niues præſerunt nubibus: niuibuſque etiam glaties ue⸗
lur ad ifinitum coacta ſubtilitate. Leuiora enim hæc eſſe & glatiem mulro Ieuiorem aqua

Horum ſententiam refellere intereſt uitæ. In primis. n. leuitas illa depræhendi aliter quam

ſenſu uix poteſt: nullo pene momento ponderis aquis inter ſe diſtantibus. Nec leuitatis ĩ
pluuia aqua argumenrum eſt ſuhiſſe eam in cælum cum etiam lapides ſubire appareat: ſca

Dii

—

=M LIBER.
denſque inficiatur halitu terræ. Quo fit ut pluuiæ aquæ ſordidum ineſſe plurimum ſenti
at: citiſſimeque ideo calefiat pluuia aqua. Niuem quidem glaciemque ſubtiliſſimum ele⸗
menti eius uideri miror: appolito grandinum argumento e quibus peſtilentiſſimum potũ
eſſe conuenit. Nec uero pauci inter ipſos e contrario: ex gelu ac niuibus inſaluberrimos

potus prædicant: quoniam exactum ſit inde: quod tenuiſſimum fuerit. Minui certe liquo

rem omnem congelatione depgræhenditur: & rore nimio ſcabiem fieri. Pruina uredinem
cognatis & niuis cauſis. Pluuias quidem aquas celerime putreſcere conuenit: minimeque
durare in nauigatione. Epigenes autem aquam quæ ſepties putrefacta purgata ſit perhi/
bet amplius non putreſcerẽé. Nam ciſternas etiam medici confitentur inutiles aluo duriti⸗
as facientes faucibuſque etiam limi non aliis ineſſe plus: aut animalium quæ amplius faci⸗
unt tedium confitendum habent. Nec ſtatim amnium utiliſſimas eſſe: ſicuti nec torrentiũ
ullius: lacuſque plurimos ſalubres maxime. Quædã igit & huius generis aptiſſimæ alie ali⸗
bi. Parthorum reges ex coaſpe & euleo tantum bibunt. Exæ qnanuis in longinqua comitta-
tur illos. Et horum placere potum non quia ſint amnes apparet: quoniam nec e tigri nec
euphrate nec e multis aliis bibunt. Limus aquarum uitium eſt: ſi tamen idem amnis angu⸗
illis ſcateat ſal ubritatis indicium habetur. Sicuti frigoris tineas in fonte gigni. Ante om/
nia damnantur amaræ: & quæ ſcrod em ſtatim implent: quod euenit troezene. Nam nitro/-
ſas atque ſalmacidas & fæculentas in deſertis rubrum mare perentes addita polenta utiles
intra duas horas faciunt: ipſaque ueſcuntur polenta. Damnantur in primis fontes qui cœ
num faciunt: quique malum colorem bibentibus referunt: & ſiuaſa ære inficiunt: aut ſi le
gumina tarde percoquunt. Si liquate leniter terram relinquunt: decoctæque craſſis obdu/
cunt uaſa cruſtis. Eſt etiamnum uitium non fetide modo uerum omnino quicquam recipi
entis iucundum ſit illud licet gratumque: & ut ſæpe ad uicina lactis accedens. Aquam ſalu
brem aeri quam ſimilimam eſſe oporter. Vnus in toto orbe traditur fons aquæ iucũde olẽ

tis in meſapotamia cabille. Fabulæ rationem afferunt: quoniam eo luno perfula ſit. De cæ:

tero aquarũ ſalubrium ſapor odor ue nullus eſſe debet. Quidam ſtatena iudicant de ſalu⸗
britate. fruſtrante digentiaaunando perrarum eſt ut leuior ſit aliqua. Cercior ſubtilitas ĩ
ter pares meliorem eſſe quæ calefiat refrigereturque celerius. Quin exauſtam uaſis ne ma
nus pendeant depoſitiſque in humum tepeſcere affirmant. Ex quoniam ergo genere maxi
me probabilis contingit?Puteis nimirum ut in oppidis conſtare uideo. Sed iüs quibus ex⸗

ercitationis ratio crebro hauſtu contingit. & illa tenuitas colante terra. Salubritati hæc ſa⸗

tis ſunt. Frigori & opacitas neceſſaria. Vtque cælum uideant ſuper omnia obſeruatio una

Eadem & ad pereunitatem pertinet: ut illa uado exiliat uena non e lateribꝰ. Nam ur tactu.
gelida ſit: etiam arte cõtingit. Si etiam expræſſa in alrum: aut e ſublimi deiecta uerberatu
cortipiat aera. In narando quidem ſpiritum continentibus frigidor ſentitur eadem Nero=
nis principis inuentum eſt decoquere aquam: nitroque demiſſam in niues refrigerare. Ita
uoluptas frigoris contingit ſine uitiis niuis. Omnẽ utique decoctam utiliorem eſſe conue-
nit. Item calefactam magis refrigerare ſubtiliſſimo inuento. Vitioſæ aquæ remedium eſt ſi
decoquatur ad dimidias partes. Aqua frigida iniecta ſiſtitur ſanguis. Aeſtus in balneis ar/
cetur ſi quis ore teneat. Quæ ſunt hauſtu frigidiſſime: non perinde & tactu eſſe alrernante
hoc bono multi familiari exemplo colligunt. Clariſſima aquarum omnium toto orbe frigo
ris ſalubritatiſque palma præconio urbis martia eſt: inter reliqua deum munera urbi tribu
ta. Vocabatur hæc quondam aufeia. Fons autem ipſe piconia. Oritur in ultimis montibus
pelignorum. Tranſit marſos & fucinum lacum Romã non dubie petenes. Mox ſpecu mer
ſa in tyburtina ſe aperit nouem millibus paſſuum fornicibus inſtructis per indutõ. Primus
eam in urbem ducere auſpicatus eſt Ancus Martius unus e regibus. Poſtea. Q..Martius
rex ĩ prætura. Rurſuſq; reſtituit. M. Agrippa. Idem & uirgenem adduxit ab octaui hpidis

diuerticulo duo milia paſſuum preneſtina. uia. luxta eſt herculaneus riu?: quem refugiens

uirginis nomen optinuit. Horum amnium comparatione differentia ſupradicta deprehen
ditur cum quantum uirgo tactu præſtat: tantum præſtet martia hauſtu. Quanquam utri⸗
uſque iampridem urbi perit uoluptas ambitione auaritiaque in uillas ac ſuburbana deco/
quentibis publicam ſalutem. Non abre ſit quærendi aquas iunxiſſe rationem. Reperiũtur
in conuallibus maxime: & quodam conuexitatis cardine aut montiũ radicibus. Multi d
tentrionales ubique partes aquoſas exiſtimauere. Qua in re uarietatem naturæ aperuille

conent.
nun ute
t Malcu
heclen ſoo
bus gehue
gius intue
Lpeculinr
horisarden
nidioreſti
loleſenr.
ceecekoſſe
Tdeme con
Lnſadorv
mmenondul
1eaſorum
Colotislon
ſee Neen.
chn
lunDalces
mittitClare
lcereasſtat
ſuole lu
ſonleregle
Noſgoccuttr

uſexing.

niorem ülu
an adde⸗
fus lurgir
hon inalte
Macedoni
loltrisedei
hottus: &
Tipure?
Auaru
.
4

,B 4
Wndmare
mterre.
Ccero⸗
Cored N
Perqvam
keperiun
Cuntur,
exente
1i Naen
In hemo B
dannoft
leta. Rt
Erte in

mrinunken
älnumet,
lmon doti
dunecn
Dmurrinen
1 mininenne
nſten
Aoduni⸗
kamplinfri⸗
nc tonati

neleh

Nuacominri⸗
necetignine⸗
mnis ng⸗
ni Aneon
de Nuria⸗
dolenn utlen
vmergui ce
zumt aurſile
crllsoba
goumnecpi
gumſdu,
r inicke l
iulaln. Dece⸗
ianmn tell⸗
coriobeliui
monisen
o gerem
Aüigibin
lubninin
Cbiemmu
„Nonndür.
echupnd
renen ee
tignen
encſeune
mttün
ubanrta
euemm
ootbefngo
munitib
ni mornbos
ouſhecoet
Aoröem
10 Mun
caityin
ehogen
nen en
cni
d
nlibhi
7* NMu

u

XXXI.
conuenit. In hyrcanis montibus a meridiano latere non pluit. Ideo ſiluigeri ab aquilòis tã
tum parte ſunt: At olympus oſſa parnaſus apennin us alpes undiq; ueſtiuntur amnibuſq;
perfunduntur. Aliqui ab auſtro ſicur in creta albi montes. Nihil ergo in iis perpetuæ obſer
uatioms indiicabitur. Aquarum ſunt notæ iuncus aut harundo: aut hærba de qua dictum
eſt. M ultumque alicui loco pectore incubans rana. Salix eni erratica & alnus aut uitex aut
hedera ſponte proueniunt & corriuatione aquæ pluuiæ in locum humiliorem e ſuperiori⸗

bus defluentis augurio fallaci. Certior multo nebuloſa exhalatio eſt ante ortum ſolis lon

gius intuentibus. Quod ex edito quidam ſpeculantur proni terram mento attingente. Eſt
& peculiaris æſtimatio peritis tantum nota quam feruentiſſimo æſtu ſequuntur dieique
horis ardentiſſimis: qualis ex quoque loco repercuſſus ſplendeat. Nam ſi terra ſitiente hu
midior eſt ille: ind ubitata ſpes promittitur. Sed tanta intentione oculorum opus eſt ut in
doleſcant. Quod fugientes ad alia experimenta decurrunt loco in altitudine pedum quin
que defoſſo. Olliſq; e figulino opere crudis:aut peruncta pelui ærea cooperto lucernaque
ardente concamerata frondibus: de in terra. Si figulinum humidum ruptum ue: aut ſi in
ære ſudor uel lucerna ſine defectu olei reſtincta: aut etiam uellus lanæ madidum reperia
tur: non dubie promittunt aquas. Quidam & igne prius excollunt locum: tanto efficatio/
re uaſorum argumento. Terra uero ipſa promittit candicantibus maculis: aut tota glauci
coloris. In nigra enim ſcaturigines non fere ſunt perennes. Figularis certa ſemper adimit
ſpes. Nec amplius puteum fodiunt coria terræ obſeruantes: ut a nigra deſcendat ordo ſu
pradictus. Aqua ſemper dulcis in argilloſa terra frigidior in topho. Nanque & hic proba-
tur. Dulces enim leueſque facit: & colando continet ſordes. Sabulum exiles limoſaſq; pre
mittit. Glarea in certas uenas: ſed boni ſaporis. Sabulum maſculinum & harena carbunculo
ſa certas ſtabileſque & ſalubres. Rubra ſaxa optimas ſpeique certiſſimæ. Radices montium
ſaxoſæ: & ſilex hoc amplius rigentes. Oportet autem Pdientibns humidiores aſſidue reſ⸗
pondere glebas: faciliuſque ferramẽta deſcendere. Depreſſis puteis ſulphurata uel alumi/
noſa occurrentia putearios necant. Exprimentum huius periculi eſt demiſſa ardens lucer/
na ſi extinguatur. Tunc ſecũdum puteum dextra ac ſiniſtra fodiuntur æſtuaria: quæ gra⸗
uiorem illum halitum recipiant. Fit & ſine his uitiis altitudine ipſa grauior aer quam emèẽ
dant aſſiduo linteorum iactatu euentilando donec ad aquom uentum eſt. Sine harena to/
fus ſurgit: ne uenæ obſtruantur. Quædam aquæ uere ſtatim incipiente frigidiores ſũt: qrũ
non in altum origo eſt: hybernis enim conſtant hymbribus. Quædam canis ortu ſicut in
Macedonia apparet. Vtrunq; ante oppid um pellam Incipiente enim æſtate frigida eſt pa/
luſtris:dein maximo æſtu in excelſioribꝰ oppidi. riget. Hoc & in chio euenit ſimili ratione
portus:& oppidi. Athenis & neachronos nyboſa æſtatefri gidioreſt. Deinde maximo æſtu
qui puteꝰ in. Iouis orto.At ille ſiccttatibus riger.
Aquarũ ſubito naſcentiũ aut deſinentiũ. Cap. IIII.
Axima autem putei circa arcturum. Nam ipſa æſtate deficiunt omneſq; qua tri⸗
duo eo ſubſidunt. Iam uero multi hyeme tota ut circa olympum uere primum a
quis redeuntibus. In Sicilia quidem circa meſſanam:& mylas hyeme in totum in/
areſcant fontes. Aeſtate ex-indant amnemque faciunt. Apolloniæ in ponto fons
iuxta mare æſtate tantum ſuperfluit: & maxime canis ortu partius ſi frigidior ſit æſtas. Que
dam terræ hymbribus ſicciores fiunt uelut in narnienſi agro quod admirandis ſuis inſeruit
M. Cicero: ſiccitate lutum fieri prodens hymbra autem puluerem Omnis aqua hyeme dul
cior eſt. Aeſtate autem minus. Autumno minime. Minuſq; per ſiccitates. Neq; æqualis am
nium plerunque guſtus eſt. Magna aluei differentia. Quippe tales ſunt aquæ qualis terra
per quam Huunt Oualeſ ue hærbarum quas lauant ſucci. Ergo iidem amnes parte aliqua
reperiuntur inſalubres. Murant ſaporem & influuentes riui ut boryſthenem uictique di⸗
luuntur. Aliqui uero & bhymbre mutantur. Ter accidit in boſphorono: ut ſalſi deciderent
neearentq; frumenta. Totiens & nilirigua pluuiæ amara fecere:magna peſtilentia Aegyp⸗
ti. Naſcuntur fontes deciſis plerunque ſiluis: quos arborum alimenta conſumebant. Sicut
in hemo obſidente gallos. Caſſandro: cum ualli gratia ſiluas cecidiſſent. Plerunque uero
damnoſi torrentes corriuantur detracta collibus ſilua continere nymbos ac digerere con
ſueta. Et coli mouerique terram callumq; ſummæ cutis ſolui aquarum intereſt. Proditur
cgerte in creta expugnato oppido quod uocabatur arcadia:ceſſaſſe fontes:amneſque qui ĩ

2 2

D iii

LIBER.
eo ſiu multi erant. Rurſus cõdito poſt ſex ãnos emerſiſſe utiquæc cœpiſſent partes coli.
Obſeruatio hyſtorica.
S Capitulum quintum. L
Erræ quoq; motus profundunt ſorbentq; aquas: ſicut circa phenũ arcadiæ quin
t? quies accidiſſe conſtat. Sicut & in corico monte amnis erupit:poſteaquam cœp⸗
ptus eſt coli.llla mutatio mirtabilis nulla euidente cauſa apparet: ſicut in magne
ſaa calidas factas frigidas alias non mutato ſapore.Et in caria ubi Neptuni teplũ
eſt amnis qui fuerat ante dulcis mutatus in ſalem. Eſt & illa miraculi plena arethuſam iyra

cuſis fimum redolete propter olympia: uerique ſimile: quoniam alpheus in ea inſula ſub
ima maria permeet. Rhodiorum fons in cheronneſo nono anno purgamenta egerit. Mu/
tantur & colores aquarum: ſicut Babyloniæ lacus æſtate rubras habet diebus ondecim „Pr.

boryſthenes æſtatis temporibus cæruleus fertur: quanqui omnium aquarum tenuiſſimus.
Ideoque innatans hypani. In quo & illud mirabile. Auſtris flantibus ſuperiorem hypanim
fieri. Sed tenuitatis arg umentum& aliud eſt: quod nullum halitum non modo nebulam
emittit. Qui uolunt diligentes circa hoc uideri: dicũt aquas grauiores poſt brumam fieri.
Ratio aquæ ducendæ: & quomodo medicaris utẽdum:& quid proſit nauigatio:& me⸗
dicinæ aquæ marinæ. Ca. E . V.
Aeterum a fonte duci fictilibus tubis utiliſſimum eſt: craſſitudine binum digy⸗
torum commiſſuris pixidatis ita ut ſuperior intret calce uiua ex oleo leuigatis.
Libramentum aquæ in centenos pedes ſurſum elici: minimum erit ſi uno cunicu

lo ueniet in binos actus:laminæ eſſe debebunt per quas ſurgere in ſublime opus

fuerit e plumbo: ſubit altitudinem exortus ſui: ut ſi longiore tractu ueniat ſubeat crebra:
deſcendatq; libramenta ne pereant. Fiſtulas denum pedum longitudinis eſſe legitimum ẽ
Et ſi quinariæ erunt ſexagena pondo pendere. Si octonariæ centena Si denariæ centena ui
tena. Ac deinde ad has portiones Denaria appellatur cuius laminæ latitudo antequam cu
ruetur digytorum decem eſt dimidioque eius quinaria. In omni anfractu enim collis qui⸗-
nariã fieri ubi dometur impetus: neceſſarium eſt. Item caſtella prout res exiget.Piomerlin
calidorum fontium mentionem non feciſſe demiror: cum alioquin lauari calida frequen⸗
ter indiceret: uidelicet quia medicina tunc non erat hæc: quæ nunc aquarum perfugio uti
tur. Eſt autem utilis ſulphurata neruis. Aluminata paralyticis: aut ſimili morbo ſolutis. Bi
tuminata aut nitroſa qualis cutilia utilis eſt bibendo:atque purgationibus. Plerique in 810
ria ducunt: plunmis horis perpeti calorẽ earum: quod eſt inimiciſſimum. Nanq; paulo diu
rius quam balneis uti oportet. Ac poſtea frigida dulci nec ſine oleo diſcedentibus: quod

uulgus alienum arbitratur. Idcirco non alibicorporibus magis obnoxiis. Quippe & uaſti-

tate odoris capita replentur: & frigore infeſtantur ſudantia: reliqua corporum parte merſa

Similis error quo quidam plurimo potu gloriantur. Vidique iam turgidos bibendo: in tãà
tum ut annuli integerentur cute cum reddi non poſſet hauſta multitudo aquæ. Nec hoc
ergo fieri conuenit ſine crebro ſalis guſtu. Vtũtur & cœno fontium ipſorum utiliter: ſcd
ita ſi illitum ſole inareſcat. Nec uero omnes quæ ſint calidæ: medicatis eſſe credendum ſi⸗
cut in ſegeſta ſiciliæ: latiſſa: troade: magneſcia: melo: lipars. Nec decolor ſpecies æris argen
ti ue(ut multi exiſtimauereymedicaminum argumentum eſt. Quando nihil eorum in pata

uinis fontibus ne odoris quidem differentia aliqua deprehenditur. Medendi modus liem

rruminata & fracturas oſſaq; cõ
tuſa. Idem ad corpora ſiccanda. Qua de cauſa & frigido mari utunt᷑. Præterea eſt alius uſus
multiplezx. Principalis uero nauigandi pthiſi affectis ut diximus: aut ſang uinem egerentibꝰ
ſicuti proxime Anneum Galleonem feciſſe poſt conſulatum meminimus. Neque enim
Aegyptus propter ſe petitur: ſed propter louginquitarem naui gandi. Quin & uomitiones
ipſæ inſtabili uolutatione commotæ pluribus morbis capitis oculorum pectoris medentur
Omnibuſque propter quæ helleborum bibitur. Aquam uero macis per ſeſe efficatorem
diſcutiendis tumoribus putant medici ſi illa decoquatur hord eacea farina ad parotidas.
Emplaſtris eriammaxima albis: & malag matis miſcent. Prodeſt & infuſa cr ebro ictu. Bibi

& in marinis erit: quæ calefaciunt ad neruorum dolores fe

tur quoque quanuis non ſine iniuria ſtomachi ad purganda corpora: bilemque atram aut

ſanguinem concretum reddendum alterutra parte. Quidam & in quartanis dedere eam

bibendam. Et in tenaſmis articularibuſque morbis aſſeruatam: & in hoc uetuſtate uirus de⸗

oventen.
ſene Qui
nocent.
i Kuende
zibuspſo⸗
Etliuenn
cofouereß
gorumal
lut eadem
nibus ſeden
cem corpor
uentium u
ſcbiemſan⸗
iolle. V.
Cerlllud
gruruinei
nnüis lalalle
ur nenla
nonenzpen⸗
hniset ato⸗d
Gnionesnnan
ehymnden
Lgrsueun
Neiilcemu⸗
ſoblciacen
Pushunord
innnzobrun⸗

1

(hrndrlce

lgoanfu
ur ionor
lu in un
Hunague
llolbus c⸗
mninosle
nnrliguis⸗
deener
4
in
1
n Alin
Euürurſpu
eRaiote
ariudl
lnin
lenlantn
minn 4
eſſe er:
hiäkllen
Nera ex
Midiin

datezcoli

mirdnin
Wumce⸗
ummpgre
rniteii
hulmn
Ainlulrid
gerir Mo,
Undecin, Et
nniſlmns.
mhyphnin
lonedulamn
vmumn ſen,
Rne
V.
binmg,
oleugans,
uno cnieu
blneoes
en ebr.
Lcntemau
Merunnc

mcols⸗

zuriimſe
griäagen
fumin un
nodlu hen
moſd⸗

aluslus

vegnlni
Netzein,
ioniiune
ismull
Alcruin
rtitcr
o enh
Lenmmin
oderen

5
hee ingl⸗

=☛

ponentem. Aliqui decoctam: omnes ex alto hauſtam nullaq; dulcium mixturam corrup⸗
tam. In quo uſu præcedere uomitum uolunt. Tunc quoque acetum aut uinum aqua mi
ſcent. Qui puram dedere raphanos ſuper mandi ex mulſo aceto iubent: ut at uomitiòes re

uocent. Clyſteribus quoque marinam infundunt tepefadam Teſtium quidem tumo

ri fouendo non aliud præferunt. Item pernionum utio ante ulcera. Simili modo pru

ritibus: pſoris & lichenum curationi. Lendes quoque & terra capitis animalia hac curanrur
Et liuentia reducit eadem ad colorem. In quibus curationibus poſt mariam aceto cali⸗

do fouere plurimum prodeſt. Quin & ad ictus uenenatos ſalutaris intelligitur ut phalin⸗
giorum & ſcorpionum & phthiade aſpide reſperſis. Calida autem in iis aſſumitur. Suffici⸗

rur eadem cum aceto capitis doloribus. Tormina quoq; & cochleram calida infuſa clyſte⸗
ribus ſedeant. Difficilius perfrigeſcunt marina calefacta. Mammas rigentes præcordia: ma⸗
ciem corporis piſcinæ maris corrigunt. Aurium dolores capitis grauitates cum aceto fe

tuentium uapor. Rubiginem ferro marinæ cellerime exterunt. Peccorum quoque

ſcabiem ſanant:lanalque emolliunt. Nec ignoro hæc mediterraneis ſuperuacanea uide-
ri poſſe. Verum & hæc cura præuidit inuenra ratione qua ſibi quiſque aquam maris fa-

ceret.Illud in ea ratiõe mirum ſi pluſquam ſextarij ſalis cum quattuor aquæ ſextariis mer
gacur: uinci aquam: ſalemqne non liquari. Cætero ſextariis ſalis cum quattuor aquæ ſex⸗

tariis ſalſiſſimi maris uim & naturam implet. Moderatiſſimam autem putant ſupradictam

aquæ menſuram octonis cyathis ſalis temperari: quoniam ita & neruos cale faciat: & corpus
non exaſperet. Inueterat᷑ quod uocatur thelaſſomeli æquis portionibus maris: mellis hym

bris ex alto: & ad hunc uſum aduchunt: fictilique uaſe & picato condunt: Prodeſt ad pur
gationes maxime ſine ſtomachi uexatione & ſapore grato & odore. Hydromeli quoque
ex hymbre puro cum melle temperabatur quoniam: quod daretur appetentibus uinum

ægris ueluti innocentiore potu. Damnatum iam multis annis iiſdem uitis quibus uinum
nec iiſdem utilitatibus. Quia ſæpe nauigantes defectu aquæ dulcis laborant. Hæc quoque
ſubſidia demonſtrabimus. Expanſa circa nauim uellera madeſcunt acepto halitu maris qui
bus humor dulcis exprimitur. Item demiſſæ reticulis in mari concauæ e cæra pilæ: uel uaſa
inania obturata dulcem intra ſe colligunt humorem nam in terra marina aqua argilla per
colata:dulceſtit. Luxata hominum corpora & quadrupedum natando in cuiuſlibet gene⸗
ris aquam facilime in artus redeunt. Eſt & in metu peregrinantium: ut tentent ualitudinẽ
aquæ ignotæ. Hæc cauẽt a balneis egreſſi ſtatim frigidam ſuſpectam hauriendo. Muſcus
qui in aqua fuerit podagris illirus prodeſt. Item oleò admixto talorum dolori: tumorique

Spumaque aquæ africtu uerrucas tollir. Necnon harena littorum maris: præeipue tenuis

& ſolibus candens in medicina eſt ſiccandis corporibus coopertis hydropicorum aut rheu
matiſmos ſentientium. Et hactenus de aquis. Nunc & de aquatilibus. Ordiemur autem ur
in reliquis a principalibus eorum: quæ ſunt ſal & ſpongia.
De generibus ſalis:& confecturis:& medicinis & obſeruationibus. Ca. VII.
Al omnis fit: aut gignitur. Vtrumque pluribus modis: ſed cauſa gemina coacto
hnmore uel ſiccato.Siccatur in lacu terentino æſtiuis ſolibus: totumque ſtagnũ
in ſalem abit modicum alioquin altitudine genua non excedens. Itetn in ſicilia ĩ
lacu qui cocamicus uocatur:& alio iuxta gelam. Horum extremitates tãtum ina
reſcunt:ſicut in phrygia capadocia. Aſpendi: ubi largius coquitur & uſq; ad medium la/
cum. Aliud etiam in eo mirabile: quod tantumdem noctu ſubuenit: quantum die auferas
Omnis eſt alius ſal minurus:atque non gleba eſt. Aliud genus ex aquis maris ſponte gi⸗
gnitur ſpuma in extremis littoribus ac ſcopulis relicta. Hæc enim omnis rore denſatur. Et
eſt acrior quæ in ſcopulis inuenitur. Sunt etiamnum naturales diff erentiæ tres. Nanq; in
bactris duo lacus uaſti: alter ad ſcythas uerſus:alter ad darios ſale æſtuant. Sicut ad ſtyti⸗
um in cypro & circa memphin extrahunt lacu dein ſole ſiccant. Sed & ſumme fluminum
denſantur in ſale: amne reliquo ueluti ſub gelu fluente ut apud caſpias portas: quæ ſalis
flumina appellantur. Item circa mardos & armenios. Præterea apud bactros amnis ochus &
xerſes ex appoſitis montibus deferunt ſalis ramenta. Sunc & in Africa lac? & quidem tur
bidi ſalem ferentes. Ferunt quidem & calidi fontes ſicut pegaſei. Et hadenus habent ſe ge
nera ex aquis ſponte prouenientia. Sunt & montes natiui ſalis: ut in indis oromenꝰ: in quo
lapidicinarum modo cæditur renaſcens:maiuſque regum uectigal ex eo eſt quam ex auro

V Gelr

Ve s

ImBER.

atque margaritis. Effoditur & e terra: ut palam eſt humore denſato in capadocia Ibi quidẽ

bili pondere ingraueſcat. Sed cauſa euidens cumiculorũ ſpiritu madido ſic adiuuãte aquæ
Adulteratur ſiculo: quem cocanicum appellauimus: necnon & cyprio mire ſimili.In hiſ⸗
pania quoque citerior egelæſte cæditur glebis pene tranſlucentibus. Cui iampridem pal/

cæditur ſpecularium lapidum modo.DPondus magnum glebis: quas micas uulgus appellat

Carrhis arabiæ oppido muros domoſque maſſis ſalis faciunt: aqua ferruminantes. Inue⸗

nit & iuxta peluſium. Prolemæus rex cum caſtra faeeret. Quo exemplo poſtea inter ægyp

tum & arabiam etiam ſqualentibus locis cœptus eſt inueniri detractis harenis. Qualiter &
Per Africæ deſerta uſque ad Hammonis oraculum. Is quidem creſcens cum luna nocti/
bus. Nã cyrenaici tractꝰ nobilitatꝰ hàmoniaco & ipſo quia ſub harenis ĩ ueniatur appellato

Similis eſt colore alumini: quod ſchiſton uocant: longis glebis: neque perlucidis ingratus

ſapore. ſed medicinæ utilis Probatur quanmaxima perſpicuus rectis ſciſſuris inſigne. De
quo proditur: quod leuiſſimus intra ſpecus ſuos in lucem uniuerſam prolatus: uix credi⸗

ma a pletiſque medicis inter omnia ſalis genera perhibetur. Onnis locus in quo reperitux

*

reddat. Alibi corylus laudatur. Ita in

ſaul ſterilis eſt: nihilque gignit: & in totum ſponte naſcens. Inter hæc ſũt factitii uaria gene

ra. Vulgaris plurimuſque in ſalinis mari adfuſo:non ſine aquæ dulcis riguis: ſed hymbre
maxime iuuante: ac ſuper omnia ſole multo: non aliter inareſcens. Africa circa uticam con

ſtruit aceruos ſalis ad collium ſpeciem. Qui uero ſole lunaq; induruere: nullo humore li⸗

ucum uirgue etiam ferro cæduntur. Fit tamen & in creta ſine riguis in ſalinas mare in
undentibus. Et citca ægyptum ipſo mari influente in ſolum ut crebro nilo ſuccoſum. Fit

& e puteis in ſalinas ingeſtis. Prima denſatio babyloniæ in bitumẽ liquidum cogitur: oleo

ſimile: quo & in lucernis utuntur hoc. Detracto ſubeſt ſal. Et in capadociæ puteis ac fonte
quem in ſalinas ingerunt. Inchaonia excoquunt aquam ex fonte tefrigerandoque ſalem
faciunt teretem nec candidum. Galliæ Germaniæque ardentibus lignis aquam ſalſam infũ
dunt.(Hiſpaniæ quadam ſui parte puteis hauri unt muriam appellantes.) Er illi quidem
etiam lignum referre arbitrantur. Quereus optima ut quæ per ſe cinere ſincero uim ſalis
uſo liquore ſalſo. Carbo etiam in ſalem uertitur.
Quicunque ligno conficitur ſal niger eſt. Apud Theophraſtus inuenio cimbros harun

Gänis & iunci einerem decoquere aqua ſolitos. dõec exigum ſupereſſet humoris. Quin &

e muria ſalſamentorum tecoquitur: iterumque conſumpto liquore ad naturam ſuam redit
nulgo heminis iucundiſſimis. Marinorum maxime laudatur cyprius a ſalamine. At e ſta⸗

gnis tarentimis. Ace riguis qui tateus uocatur Hi duo oculis utiles A capadocia uero

qui in laterculis affertur cutis nitorem dicitur facere. Magis tamen extendit is quem ſiyti
um appellauimus. Itaque a partu uentrem eo cum melanthio illinunt. Salſiſſimus ſal qui ſic

ciſſimus Suauiſſimus omnium. Tarentinus: atqne candidiſſimus. Et de cætero fragilis qui

maxime candidus. Pluuia dulceſcit omnis. Suauiorem tamen rores faciunt. Sed copio⸗

ſum aquilonis fatus. Auſtro non naſcitur. Flos uero ſalis non fit niſi aquilonis. In igni

nec crepitat: nec exilit tragaſeus: neque acanthius ab oppido appellatus. Nec ullus ſpu⸗
ma aut ramentum: aut tenuis. Agrigentinus ignium patiens ex aqua exilit. Sunt & colo

rum differentæ. Rubeus memphi. Ruffus eſt circa oxum. Centuripis purpureus. Circa
Geleam in eadem ſicilia tanti ſplendoris: uti imaginem recipiat. In capadocia croceus eno

ditur tranſlucidus & odoratiſſimus. Ad medicinæ uſus antiqui Tarentinum maxime lau

dabant. Ab hoc uero quæcunque e marinis ex genere eo: præcipuæ ſpumeum iumentorũ
uero & bonũ oculis trageſeum & beticum. Ad obſonium & cibum utilior quiſquis faci⸗/

le liquefcit. Itẽ humidior minoré n. amaritudinem habent: ut atticus & euboicꝰ? Seruadis

catnibꝰaptior acer & ficcꝰ: ut megaricꝰ. Cõdit᷑ ẽt od oribꝰ additis: & plumẽtarii uicẽ ĩ plet ex
citàs auiditatẽ: ĩ uitãſq; in oĩ bus cibis: ita ut ſit peculiaris ex eo ĩtellect? iter ĩnumera cõdi⸗
mẽta. Ita eſt in mandendo quæſitus garo. Quin & pecudes: armentaque & iumenta ſa
le maxime ſollicitantur ad paſtum: multum largiores lacte:multoq; gratiore etiã in caſeo
dote. Ergo Hercule uita humanior ſine ſale nequit degere: adeoque neceſſarium ele
mentum eſt: ut tranſierit intellectus ad uoſuptatem. Animi quoque ſammia ſales appel

lantur: omniſque uitæ lepos & ſumma hylaritas laborumque requies non alio magis uoca

bulo cõſtar. Honoribus etiam militiæque interponitur ſalariis inde dictis: magna apud
ntiquos auctoritate ſicut apparet ex nomine ſalariæ uiæ: quoniam illa ſal in Sabinos

cortuicon.
alnaspr
Ginſalem
Couiczs qu—
zmn Aiferen
Perppelarn
lorisaut
nocosſplu
bulcuninn⸗
ſleyngunt
ſtteia .
goeoreia
ſurcneſt.N
lronocil
letntexp
lerhec etian
ſlior ui di
Nspiſeium⸗
ocolimco
Uluiſecunc

bi
Cocennoin
leyrs die
Nettecnnee

Muampoc

Piſcemex
llinirum
Alud uere
busſguam.
enere,n
lircelige⸗
nnkala pcut
Nsipont.
i on
Guoq; N n

lurmotder

cicclin

Conen
Keto
tollitus.
iſc ule
mecis
ieObi
Res

mez AUne⸗
erdor
dlun dodi,
turelne
iäz ignnn
inlere De
Us: uncteci⸗
inniee
mmili. inbil⸗
pricem a/
volepentur
unngere
lühyndre,
Cuncmcon
ohumorel⸗
linasmnein
ccolum Ft
Ogitun ole
teis fonte
locve llen
1dli gicdem
ceo imſlis
mpenitun
imbros bun
oi⸗Qn
Imſunti
ine⸗Aelel

„

Manll⸗

& ſalinas primus inſtituit. Varro etiam pulmentarii uice uſos ueteres auctor eſt. Eiitaſſe

portari conſuerat. Ancus Martius Rex ſalis modia ſex milia in congiario dedit populis:

½

enim ſalem cum pane & caſeo: ut prouerbio apparet. Maxime tamen ſactis intellig itur au
ctoritas quando nulla conficiuntur ſine mola ſalſa. Salinarum ſynceritas ſummam fecit ſuj
am differentiam. Quedam enim fauilla ſalis quæ leuiſſima ex eo eſt & candidiſſima fos ſa
lis appellatur. Et fios quidem ſalis in totum diuerſa res humidioriſque naturæ & crocei
coloris aut ruffi ueluti rubiga ſalis. Odore quoq; ingrato ceugari diſſentiens a ſale non
modo a ſpuma. In Aegypto inuenitur uideturque milo deferri. Et fontibus tamen a qui/
buſdam innatat. Optimum ex eo quod olei quandam pinguitudinem reddit. Eſt enim in
ſale pinguitudo: quod miremur. Adulteratur autem tingiturque rubrica: aut plerunque
teſta trita Qui fucus aqua depræhenditur diluente factitium colorem:cum uerus ille nṍ
miſi oleo reioluatur. & ung uentarii propter colorem eo maxime utantur. Canicia in uaſis
ſumma eſt. Media uero pars humidior: ut diximus. Floris natura aſi pera ex calfactoria ſto⸗
macho inutilis. Sudorem cit. Aluum ſoluit uino & aqua acopicis & ſmegmaticis utilis. De
trahit & ex palpebris pilos efficaciſſime. Fæces imæ concutiũtur ut color croci redeat. Præ
ter hæc etiamnum appellatur in ſalims ſalſugo: ab aliis ſalſilago tota liquida marina aqua
ſalſior ui diſtat. Aliud etiamnum liquoris exquiſiti genus quod garon uocauere intelti 5
nis piſcium cæteriſq; quæ abiicienda eſſent: ſale maceratis: ut ſit ilſa putreſcentium ſanies.
Hoc olim conficiebatur ex piſce: quem græci garon uocabant. Capite eius uſto ſuffitu ex
trahi ſecundas morantes. Ner ”è
De ſcombro piſce & muria:& alece. Ca. VlIlIlI.
Vnc e ſcombro piſce laudatiſſimum in finibus carthaginis ſparrarie & cetariis⸗
ſotiornm appellatur ſingulis milibus nummum permutantibus congios pene
binos. Nec liquor ullus pene præter unguenta maiore in precio eſſe cœpit no⸗
Dilitatis etiam gentibus. Scombros quidem & mauritania beticaque & carteia
ex oceano intrantes capiunt ad nihil aliud utiles. Laudatur & clazomene garo. Pompeiiq;
& Leptis. Sicut muria antipolis ac thuria. lam uero & dalmatia. Vitium huins eſt alex Im⸗
perfecta nec colata fæx. Cœpit tamen & priuatim ex inutili piſciculo minimoque confici
aquam noſtri aphyen græci uocant: quoniam is piſciculis e pluuia naſcitur. Foroiulienſes

piſcemex qno faciunt lupũ appellant. Tranſiit deinde in luxuriam: creuerũtq; genera ad
infinitum: ſicuti garũ ad colorem mulſi ueteris adeoq; dilitam ſuauitatem ur bibi poſſit.

Aliud uero ad caſtimoniarũ ſuperſtitionem: etiam ſacris iudæis dicatum:quod fit e piſci

bus ſquamam carentibus. Sic alex peruenit ad hoſtreas echinos urticas cammaros mulloꝶe

iocinere. Innumeriſq; generibꝰ ad ſaporem gulæ cœpit ſal tabeſcere. Hæc obiter indicata
ſint deſideriis uitæ: & ipſa tñ nõnulli uſus in medẽdo. Nãq; & alece ſcabies pecoris ſanat᷑
infuſa pcutẽ inciſam. Et cõtra canis morſus draconiſq; marini ꝓdeſt. In linteolis aũt cõcer

ptis ĩ pomt᷑. Et garo ambuſta recentia ſenant᷑: ſi ꝗs infundat ac nõ nominet gaiũ Cõtra caa

nũ quoq; morſus prodeſt: maximeq; crocodili: & ulceribus quæ ſerpũt aut ſordidis. Oris

quocq; & auriũ ulceribus aut doloribus mirifice ꝓdeſt. Muria quoq; ſiue illa ſalſugo ſpiſ .

ſat: mordet:extenuat: ſiccat. Dyſcentericis utilis eſt etià ſi nomẽ inteſtina corripit. Iſchia⸗
dicis cœ liacis ucteribꝰ ĩfundit. Foru quoq; apud mediterraneos aquæ marinæ uicẽ pẽſat
l De natura ſalis & eius ecleims⸗ erleey G, ° 4EGa. IX. .
Alis natura eſt per te ignea & inimica ignibus fugiens eos:omnia erodẽs. Cor
pora uero aſtringens: ſiccans alligans. Defuncta autem ac putreſcentia ita uẽ
dicans ut durent ea per ſecula. In medendo uero mordens: adnrens: repu/
gnans extenuas: diſſoluens. Stomacho tantum in utilis: ptæterᷓ ad excitan⸗
dam auiditatem. Aduerſus ſerpentium morſus cum origano melle byſopo.
Contra ceraſtem cum origano & cæra aut pice aut melle: Auxiliatur contra ſcolopendras
ex aceto potus. Aduerſus ſcorpionum ictus cum quarta parte lini ſeminis: & oleo uel ace
to ulitus. Aduerſus crabrones uero uel ueſpas ſimiliaque ex aceto. Ad hecerocranas capi
tiſq; ulcera & puſtulas paſtulas ue & incipientes uerrucas cũ ſeuo uitulino. Itẽ ocnlog re
mediis: & ad excreſcentes ibi carnes totiuſque corporis pterygia. Sed in oculis peculiari⸗-

rer. Ob id collyriis eiuplaſtriſque additur. Ad hoc maxime probatur etateus. aut cau

mtes Ex idtu uero ſuffuſis cruore oculis ſuggillatiſqne cummyrrhe pari pondere ac

LIBER.
melle: aut cum hyſopo ex aqua calida: utque foueantur ſalſugine. Ad hæc hyſpanien⸗
ſis eligitur/ↄtraq; uffuſionés occulog cũ lacte ĩ coticulis teritur. Priuatĩ ſugillationibus
in linteolo lĩuolutus crebroque ex aꝗᷓ feruẽti impoſitus. Vlceribus oris manantibus in lin⸗
teolo ↄcerpto. Gingiuarũ tumori infricatus. Et cõtra ſcabriciẽ liguæ frictus cõmunituſq;.

Aiũt dentes nõ erodi neq; putreſcere ſi ꝗs quottidie mane ieiunus ſalẽ otineat ſub ligua
donee liqueſcat. Lepras ide: & furũcnlos: & lichẽas:& pſoras emendat cũ paſſa uua exẽpto

eius ligno:& ſeuo bubulo atq; origano ac fermento uel pane maxime rhebaicus. Fiic & ad

pruritus eligitur. Tõſillis & uuis cũ melle pdeſt. Quicũq; ad anginas. Hic àplius cũ oleo

& aceto.Eodẽ tpe exiia fauces illitus cũ pice liꝗqda. Emollit & aluũ in uino mixtus. lde no
via: & tinearũ genera pellit in uino potus. Aeſtus balneatũ ↄualeſcetes ut tolerari poſſint
linguæ ſubditus præ at. Neruorũ dolorẽ maxime uſurpanda obſeruatiõe circa humeros
&& renes in ſacris aqua feruẽti crebro madefactus leuat. Colũ torminaq; & coxarũ dolores
potus:& in iiſdẽ ſaccis ipoſicus candens. Podagras cũ farina ex melle & oleo tritus ibi ma

xime obſeruanda uſurpatione ꝗᷓ ꝗdẽ totis corporibꝰ nihil eẽ utilius ſale & ſole dicũt: itaq;

cornea uidemus corpora piſcatorũ. Sed hoc præcipuũ dicatut in podagris. Lollit & cla-

uos pedũ.ltẽ pniões.Ambuſtis ex oleo ĩponitur. aut cõmanducatus puſtulaſq; reprimit.

Ignibus uero ſacris ulceribuſqʒ; quæ ſerpũt ex aceto aut hyſopo. Carcinomatis cũ uua ta
minia. Phag edenis ulcerũ tritus cum farina hordei ſupimpoſito lintheolo madente uino-
Morbo regio laborantes donec ſudent ad ignẽ cõtra pruritus quos ſentiũt ex oleo & ace

co infricatus iuuat & fatigatos ex oleo. Mulſti & hydropicos ſaſe curauere. feruoreſq; fe-

briũ cũ oleo punxere:& tuſſim ueterẽ linctu eius diſcuſſere:Clyſteribus infundere iſchia
dicis. Vlceribꝰ ex creſcẽtibus: uel putreſcentibus ĩpoſuere. Crocodilorũ morſibus ex ace/
to in lĩteolis: ita ut battuarentur ante iſtũ ulcera. Bibitux & cõtra oppiũ ex aceto mulſo-
Luxatis imponitur cũ farina & melle. Itẽ extuberationibꝰ. Dentiũ dolori cum aceto torus

& illirus cum reſina prodeſt. Ad omnia autem ſpuna ſalis iucundior utiliorq;. Sed quicun

que ſal acopis additur ad excalfactiones. Itẽ ſnegmaticis ad extendendà cutẽ. leuandaq;.
Pecorũ oc ſcabiem & boumillitus tollit Larg lingendus: & oculis iumentorum in/
ſpuitur.Hæc de ſale dicta — Cν ala. e
De nirri generibus & qũo cõſulatur. Ca. X.
Vnc eſt diſerenda & nitri natura non multũ a ſale diſtans:& eo diligentius dicẽ
da: quia palã eſt medicos qni de eo ſcripſere ignoraſſe natutã. Nec quenquam

Theophraſto diligentius rradidiſſe. Exiguũ fit apud medos caneſcentibus ſicci
tate conuallibusquod uocant halmigara. Minus etià in thracia iuxta Philippos

ſordi dũ terra: quod appellant agriũ. (Nà quercu cremata nũꝗᷓ multũ factitatũ eſt:& iam/
pridẽ in totũ omiſſum.) Aquæ uero nitro ſæ pluribus locis reperiunt᷑: ſed ſine uiribus den

ſandi. Optimũ:copioſumq; inclytis macedoniæ: quod uocant caleſtticũ:candidũ:purũq;:

proximũ ſali. Lacus eſt introſus exiliente e medio dulci fonticulo. lbi fit nirrũ circa canis

ortũ nouenis diebus:totidẽq; ceſſat: ac rurſus innatat:& deinde ceſſat. Quo apparet ſoli

naturã eẽ quæ gignat: qm̃ cõptũ eſt nec ſolespficere quicꝗᷓ cũ ceſſet: nec hymbres. Mirũ

eſt & illud ſcatebra fonticuli ſemper emicante: lacum nec augeri:nec effluere. ls autem di
ebus quibus gignitur ſi fuere hymbres: ſalſius nitrum faciũt aquilones deterius: quia ua
lidius commouent limũ. Et hic quidem naſcitur. In Aegypto autem cõficitur multo abũ

dãtius: ſed deterius. Nã fuſcum lapidoſumq; eſt. Fit pene eodem modo quo ſal mſi quod
ſalinis mare infundunt Nilũ aũt nitrariis. Excedente nilo ſiccantur decedente madent ſuc
co nitri. xl. diebus continuis non ut in Macedonia ſtatis. Si etiã hymbres affuerit: minus
de flumine addunt:ſtatimq; ut denſari eſt cœptũ rapitur ne reſoluatur ĩ nitrariis. Sic quo
ue olei natura interuenit. Ad ſcabiem animalium utilis. Ipſum autem conditum in acer⸗
uis duraꝛ. Mirũ in lacu aſcanio & quibuſdam circa calcida fontibus ſummas aquas dulces
eſſe potarique:inferiore nitroſas.In nitro optimum quod tenuiſſimmum & ideo ſpuma me
lior. Ad aliqua tantum ſordidum tanquam ad inficiendas purpuras tin curaſq; omnes.
Magnus & nitro uſus qui dicetur ſuo ſoco. Mitrariæ egregiæ ægyptiis. Nã circa acathin
& memphin tantum ſolebant eſſe. Circa memphin deteriores. Nam & lapideſcit ibi in acer
uis multique ſunt tumuli ea de cauſa ſaxei. Faciunt ex iis uaſa. Necnon frequenter li/

quatũ cum ſulphure coquentes in carbonibus. Ad ea quoq; quæ inuererari uolunt illo

nnonmt.
muuthe lan
ipenennn
ſünuere.
ſlans pee
ſcninime⸗
batiorut 1 .
Clle epræ
leccitodore
gvegennt
clleacrimon
Notinusce⸗

Wnalat⸗

gveenolit.
delobſonia
ſilluſicca
geentenu
gürratqhita
ooleovin
obuͦinpal
mlipuncie
aruino ſi cũ
ſicoad col
Uullentis
lilcutit ſi⸗
tüemendar
nitis⸗ Teſtt
Contmgue
gedems:
Cat illinitu
welcymine
Ceſt manib
cüacetod.
Monnitionen
ones ſan
Dfünditun
Suacüpann
nürelinxr
lnu poſt
Gdloridus
Cllcutit.
lomine
nini
Gunto⸗
ſolani

kenniſun
nde

Ahſenen
Ellkondu
nduin ln
Cmnnimlg.
en lnlon
den
Pliuci ge
mrnsle
Memialin
uci bunen
Drnüdolore
iritusibim
leccürin
Tollit c⸗
Ugreprini.
nisci unn
mtemeni,
10leodxe
euotelg le⸗
mlere ichi

ſduerze

WoNHn
nMAd ten

Klgion
meleumt,
mentnn

1 à
lgenite
ler enun
Cnbuled
unſtle
nichin/
Nunnn
üpumng:
ida chi
mmnſil
Pes Mid
Paendh
tüuequun
rnulo
nli vol
mcenin⸗
getibninn
cüs de h
n Ulce
wſpmmne
ome
ie tin
rbinn
onm

volon

XXXI.
nitro utunt᷑. Sunt ibi nitrariæ:in quibus & ruſfum exit a colore tenæ.
maxie laudatur: antiꝗ negabant fieri: miſi cũ ros cecidiſſet preg nãtib
dũ parientibꝰ. I taq non fieri incitatis etiâ ſi caderet. Alii operimenteꝶ fermẽtogigni eęxi⸗
ſtimnauere. Proxima ætas medicoꝑꝶ aphronitrũ tradit in aſia colligi in ſt elüchis mollib? di
ſtillans. Specus eos colligas uocant. Dein ſiccant ſole. Optimum putat᷑ lydiũ. Probatio ut

Spumam nitri quæ
us nitrariis: ſed no⸗

ſit minime ponderoſum & maxime friabile. Colore pene purpureo. Hoc in paſtillis affert.

Aegiptiũ in uaſis pic tis: ne liqueſcat. Vaſa quoq; ea ſole inateſcentia pficidtur. Nitri pro
batio: ut ſit tenuiſſimũ & quàmaxime ſpongioſum fiſtuloſumq;. Adulteratur in ægipto
calce. Depræhenditur guſtu. Sincerũ. n. facile reſoluitur. Adulteratũ pũgit. Calce alpium
recddit odoré uehementer. Vritur in teſta opertũ ne exiliatalias i gnino exilir mitr mihil⸗
que gignit aut alit Cũ in ſalinis hærbæ gignant᷑:& in mari tot aĩalia:tm algæ. Sed maiorẽ
eſſe acrimoniã nitro apparet: non hoc tm argumento: ſed & illo quod nitrariæ calciamẽta
ptotinus conſumunt. Alias ſalubres: oculoru que claritati utiles. In nitrariis nõ lippiunt.
VIcera allata eo celerrime ſanant᷑.lbi facta tarde. Cit & ſudorẽ cũ oleo perunctis:corpuſ.
que emollit. In pane ſalis uice utũtur caleſtrico. Ad raphanos æ gyptio: teneriores eos facit
Sed obſonia alba & deteriora: olera uiridiora. In medicina aũt calfacit. extenuat: mordet:
ſpiſſat: ſiccat:exulcerat. Vtile iis quæ euocanda ſint aut diſcutienda & lenius mordenda at
que extenuanda: ſicut in papulis puſtuliſq;. Quidã in hoc uſu accenſum uino auſtero reſti
gũt: atq; ita trito in balneis urũtur ſine oleo.Sudores nimios inhibet cũ atida iride adie
cto oleo uiridi. Ex tenuat & cicatrices oculoꝶe & ſcabricias genarũ cũ fico illitum aut de-
xoctũ in paſſo ad limidias partes. Itẽ contra argemas oculogꝶ. Vngues decoctũ in paſſo in
mali punici calice adiuuat nitrũ. Claritatẽq; uiſus cũ melle inũctà. Prodeſt dentiũ dolori
ex uino ſi cũ pipere colluantur.Itẽ cũ porro decoctũ. Nigreſcentes dentes crematũ denti⸗
fricio ad colorẽ reducit. Ca pitis aĩalia & lendes necat cũ ſamia terra illitũ ex oleo. Auribꝰ
purulentis uino liqto infundit᷑. Sordes eiuſdẽ partis erodit ex aceto. Sonitus & tinnitus H
diſcutit ſiccũ additũ. Vitiligines albas cũ cymolia creta æquo põdere ex aceto in ſole illi-
tũ emendat. Furũculos admixtũ reſinæ extrahit aut cũ uua alba paſſa. nucleis eius ſimul
tritis. Teſtiũ inflamationi occurrit. Itõ eruptionibus pituitæ in toto corpore cũ axungia.
Contraque canis morſus addita reſina initus cũ aceto illniit. Sic & ſerpentiũ morlſibꝰ: pha
gedemis: & ulceribus quæ ſerpũt: aut putreſcũt cũ calce ex aceto. Hyd ropicis fico tuſum
dat᷑ illiniturque. Diſcutit & tormina ſi decoctũ bibat᷑ põdere drachmæ cũ ruta uel anetho
uel cymino. Reficit laſſitudines cũ oleo ex aceto perũctog: & contra algores horreſq; pro
deſt manibus pedibuſq; confricatis cũ oleo-Cõprimit & pruritus ſuffuſogꝶ felle: maxime
cũ aceto datũ. Succurrit & uenenis fungoꝑꝶ ex poſca potũ. Aut ſi bupreſtiĩs paſta ſit ex aq
uomitioneſqʒ euocat. Iis ꝗ ſanguinẽ tauri biberint cũ laſere datur. In facie quoq; exulce⸗
rationes ſanat cũ melle & lacte bubulo. Ambuſtis totũ donec nigreſcat tritũq; illinitur.
Iinfundit᷑ urceis & renũ doloribus. aut rigori corpoꝶ neruorũq; doloribus. Paralixi in lin
gua cũ pane imponit᷑.Suſpitioſis in ptiſana ſumit᷑. Tuſſim ueterẽ ſanat flore mixto galba
nii: reſinæ terebinthinæ pari pondere omniũ: ita ut fabæ magnitudo deuoret᷑. Coꝗtur di⸗
Iutũq; poſtea cũ pice liꝗda ſorbendũ in angina datur.Flos eius cũ oleo cyprio articulorũ
doloribus in ſole iucũdus eſt. Regiũ quoq; morbũ in uino exterminat potũ. Et inflatões
diſcutit. Sang uinis ꝓfluuiũ ſiſtit e naribꝰ ex feruenti aꝗᷓ uapore uaribꝰrapto. Pruriginem
a lumine pmixto tollit. Alarũ uirus ex aꝗᷓ quottidiano fotu. VIcera expituita nata cæra p⸗
mixtũ. Quo genere neruis quoq; pꝓdeſt. Cœliacis infundit᷑. Perũgi ante acceſſiones frigi⸗
das nitro & oleo multi præcepere. Sic & aduerſus lepras lẽtigines. Podagricis ĩ balneis uti
folia nitri ꝓdeſt: atrophis opiſtotonis: tetanis. Salnittũ ſnlꝑhnri cõcoctũ in lapidẽe uertit᷑.
́”ÿM De ſpongiarum natura. πάin
Capitulũ undecimũ. . DDBU
Pongiarum genera diximus in natutis aquatilium marinorum. Quidam eas
ita diſtingunt. Alias ex iis mares exiſtimauere tenui fiſtula ſpicioreſq; per-
ſorbentes: & quæ tinguntur in delitiis aliquando & purpura.-Alias fœminas
“ maioribus fiſtulis ac perpetuis maribus duriorẽs. Alias quas appellãt tragos
renuiſſimus fiſtulis æeq; denſiſſimis. Candidæ cura fiunt: e moliſſimis recentes per æſtatẽ
tinctæ ſalis ſpuma: ad lunam & pruinas ſternuntur inuerſæ: hoc eſt qua parte adhæſere: ut

LIBER.

candorem bibant. Animal eſſe docuimus etiam cruore inhærente. Aliqui narrant & audi⸗

tu tegi eas: contrahique ad ſonum: exprimentes abundantiam humoris nec auelli petris
poſſe: ideo abſcindi & ſaniem emittere. Quin & eas quæ ab aquillone ſint genitæ præferũt

cæteris. Nec uſquam diutius durare ſpiritum medici affirmat: ſic & prodeſſe corporibus:

qun noſtro ſuum miſceant: & ideo magis recentes magiſque humidas. Sed minus in cali
a aqua minuſque unctas: aut unctis corporibus impoſitas. Et ſpiſſas minus adhæreſcere.
Mloli ſſimum genus earum penicelli oculorũ tumores leuant ex mulſo impoſiti. lItem ab/

ſtergendæ lippitudini utiliſfimi. Eam que tenuiſſima eſt moliſſimam quoque eſſe oportet
Imponuntur ſpongiæ ipſæ epiphoris ex poſca:& ex aceto calido ad capitis dolores. Dcecæ

toro recentes diſcutiunt molliunt: mitigant. Verteres conglutinant uulnera. Vſus earum

ad abſtergenda: fouenda: operienda fotu dum aliud imponatur. Vlcera quoqne humida
& ſenilia impoſitæ ſiccant Fraſturæ & uulnera ſpongii utiliſſime fouentur. Sanguis rapi
tur in ſecando: ut curatio peripici poſſit.Et ipſæ uulnerum inflammationibus imponũtur:

nunc ſiccæ: nunc ex aceto inſperſæ: nunc e uino: nunc ax aqua frigida. Ex aqua uero cæle⸗

ſti impoſitæ ſiccant. Recentia non pari untur intumeſcere. Imponuntur & integris parti⸗

bus & Hu ctuatione oculta laborantibus quæ diſc utienda ſunt: & iis quæ apoſtemata uo⸗
cant melle decocto perũctis. Item articularis alias aceto ſalſo madidæ. alias e poſca. Si fer

ueat impetus ex aqua æedẽ e callo ſalſo madidæ. At contra ſcorpionum ictus ex aceto. In

uulnerum curatione & ſuccidæ lanæ uicem implent. Nunc ex uino & oleo: nunc ex eadem
Differentia hæc quod lanæ emolliunt ſpongiæ coercent rapiunt que uitia ulcerum. Circũ
ligantur & hidropicis ſiccæ: uel ex aqua tepida poſca ue ut cunque blandioribus opus eſt
operiti ue aut ſiccare cutem. Imponuntur & iis morbis quos uaporari oporteat:feruenti
ex aqua perfuſæ expreſſæque inter duas tabulas. Sic & impoſitæ ſtomacho proſunt: & in
febri contra nimios ardores. Sed ſpleneticis e poſca.lgnibus ſacris ex aceto. Efficatiores
quando aliud imponi oportet:ſic ut ſanas quoque partes ſpatioſe operiant. Sanguinis p⸗
fluuium ſiſtunt ex aceto aut frigida. Liuorem ab ictu recentem ex aqua ſalſa calida ſæpi⸗
us mutata. Tollũtque teſtium tumorem doloremque ex poſca. Ad canum morſus utiliter
conciſæ imponuntur: ex aceto aut frigida:aut melle abũdæ ſubinde humectandæ. Aftica/
næ cinis cum porri ſectiui ſucco ſang unem reiicientibus hauſtu ſalis ex frigida prodeſt.
Item cinis cum oleo uel aceto fronti illitus tertianas tollit. Priuatim Africanæ ex po ſca
tumorem diſcutiũt. Omniũ aũt cinis cũ pice crematage ſanguinem ſiſtit uulnerũ: Aliqui
raras tm ad hoc cũ pice urũt. Et oculoꝶ cã comburuntur in cruda olla figuhmni operis Nlu⸗
rimũ proficiente eo cinere contra ſcabricias genarũ: excreſcenteſq; carnes & quicqd opus
ſit ibideſtringereſi piſſare: explere. Vtilius in eo uſu lauare cinerem. Preſtant & ſtrigilum
uicem lintheorũq; affectis corporibus. Et contra ſolem apte protegũt capita. Medici inſci⸗
tia ad duo nomina eas redegere. Africanas: quarũ firmius ſit robur. Rhodiacaſq; ad fouen
dũ molliores. Nũc aut molſiſſimæ circa muros antipolis urbis reperiutur. Trogus auctor
eſt: circa lyciam penicillos molliſſimos naſci in alto unde ablatæ ſintſpongiæ. Polibius ſuꝑ
ægrũ ſuſpenſos ꝗetiores facerenoctes Nũc reuertemur ad marina alalia & aquatilia.

CAlII PLINII SECVNDI NATVRALISEKISTORlAELIBER. XXXII.
PROHEMIVM.

Medicinæ ex aquitilibus.
ENTVM eſt adſumma naturæ exemplorũq; ꝑ rerũ ordinem: &
ipſum ſua ſponte occurrit immenſum potentiæ occultæ docu⸗
u mmBaientüu: ut prorſus nec aliud ultra quæri debeat: nec par aut ſimi
le poſſit inueniri:ipſa ſe uincente natura:x ꝗdẽ numerofſis ino/
dis declarante. Quid enim uiolentius mari uentis ue: & turbini
bus ac procellis quo maiore hominũ ingenio in nulla ſui parte
adiuta eſt: ꝗᷓ uelis remiſq;e Addat᷑ his & reciproci æſtus inenarra
bilis: uis: uerſumque totũ mare in flumen.

—

murmunci
Ennilaeſt
biturtiutm
muracumt
Uinbapilee
Clcuite Ke⸗
1eNrotnus
Utlesetteti
emor lui
ncume te
ſerent circ.
n hoc fuiſt
tercedere:
jet in nauig
cun Nospl
Necdubitan
ud gnici
Cumlatinin
geures cont
macalig
Qocunqu
Hanatur:
nedocexer
ſthaſauig
vellocesal
goam qur
mediorum
ino tradu
eſiom
ſomachin
ſlentinbe⸗
tunrumani
lonhefit
ſtäeprehe
posuent
nniceman
Eſeanten
dCiumt
Pere Cetd
men ANnd
ungiine

n

nentNzug,
aelldent⸗
nkha⸗
ecorondbin⸗
lminin a
Anrſer,
ltileen d/
eG
neele Choner
GCloriee
1lus exun
vognehamnn
nn i
münponiror
muen rl⸗
mmeri oat⸗
okenmo⸗
eoladbe
aW
cerenden
cerum Cicl
dos opos
near ſenueni
Nolunri 1
o. Ehici,

1Sngninip

alarlen⸗
4 iere
worlusoglk
igia Mie
nend A

102 4
riggeangu

wens mot
Pbin iy
orili

W.

t hoc fuiſſe quod ſe reuocaret: quadringentorumque remigum obſequio contra ſe in⸗

liorque fit: Homines quibus in paſtu eſt: piſcem olent hoc primo argumento ueneficium

oris ueneficium id eſſe:auctor eſt Licinius macer.In India affimant non capi uiuentem.

ö eh V ů
De echeneide piſce: & mirabili eius proprietate: & torpedine: & marino lepore: 8 mirabi- „
lia rubri maris. HD Capitulum primum.

Amen omnia hæc pariterque eodem impelentia. unus ac paruus ad modum pi .4= 7*
ſciculus echeneis appellatus in ſe tenet. Ruant uenti licet:& ſeuiant procellx⸗
mperat furori: uireſque tantas compeſcit: & cogit ſtare nau igia:quod non uin y P,EE
icula ulla: non anchoræ pondere irreuocabili factæ. Inferant impetus:& do⸗-
mat mundi rabiem: nullo ſuo labore: non retinendo: aut alio modo quãadhærendo. Eiæxcx eb. ,
tantilla eſt ſatis contra tot impetus: ut uetet ire nauigia. Sed armatæ claſſes imponunt ſi
bi turtium propugnacula: ut in mari quoque pugnetur uelut e muris. Heu uanitas hu- = EN
mana cum roſtro illa ære ferroque ad ictus atmata ſemi pedalis ĩhibere poſſit:ac tenere de t. .
uincta piſciculus. Fertur acciaco marte tenuiſſe prætoriam nauim Antonii properantis addr-
ciicuire & exhortari ſuos donec tranſiret in aliam. Ideoque cæſariana claſſis impetu maio 7.
re protinus uenit. Tenuit & noſtra memoria. Caii princip is ab aſtura antium remigantis
ut res eſt etiam auſpicalis piſciculus. Si quidem nouiſſime tum in urbem reuerſi us ille imr
perator: ſuis telis confeſſus eſt. Nec longa fuit illius moræ admiratio ſtatim cauſa intelle
cta:cum eęe tota claſſe quinque remis ſola non proficeret: & exilientibus protinus ꝗ id quæ
rerent circa nauim inuenere adhærentem gubernaculo: oſtenderunrque Caio ind ignã⸗

tercedere: Conſtabat peculiariter miratum quomodo adhærens tenuiſſet:nec idem polle
ret in nauigium receptus. Qui tunc poſteaq; uidere: eum limaci magnæ ſimilem eſſe di⸗-
xunt. Nos plurimum opiniones poſuimus in natura aqua tilium: cum de eo diceremus.
Nec dubitamus idem ualere ad omnia genera cum celebri & conſecſato etiam exemplo
apud gnidiam Venerem conchas quoque eiuſdem potentiæ credi neceſſe ſit. E noſtri qui
dam latini remoram appellauere eum. Mirumq; egræcis: alii lubiicos partus atque proci/
dentes contineri ad maturitatem alligato eocut diximus)prodiderunt. Alii ſale aduerſa/
xum a dalligatum grauidis partus ſoluere: ob id alio nomine odinolyontem appellauere.
Quocunque modo iſta ſe habeant: quis ab hoc tenendi nauigia exemplo de uſla poten-
tia naturæ: atq; effectu in remediis ſponte naſcentium rerum dubitare debeat? Quin & ſi⸗
ne hoc exemplo per ſe ſatis eſſet. Ex eodem mari torpedo etiam procul & e longinquo: uel
ſi haſta uirga ue attingat᷑ quanuis præualidos lacertos torpeſcere: quanlibetq; ad curſum
uelloces alligari pedes proditur. Quod ſi neceſſe habemus fateri hoc exemplo eſſe uim ali
quam quæ odore tantum: & quadam aura ſui corporis afficiat membra: quod non de re/
mediorum omnium momentis ſperandum eſte Non ſunt minus mira quæ de lepore ma 4
rino traduntur. Venenum eſt aliis in potu: aut in cibo datus: aliis etiam uiſus. Sigdem gra &has orenhe
uidæ ſi omnino aſpexerint fœminam ex co genere:dũtaxat ſtatim nauſea & redũdatione 4
ſtomachi uitium fatentur: ac deinde abortum faciunt. Remedio eſt mas ob id induratus
ſale: ut in brachialibus habeant. Eadem res in mari & tactu quidem nocet. Veſcitur eo unũ
tantum animalium: ut non intereat. Mullus piſcis: & tenereſcit tantum: & indegratior: uri

id depræhenditur. Cætero moriuntur totidem diebus quot uixeri lepus. Incertique tem

uicemque ibi hominem illi pro ueneno eſſe: ac uel digyto omnino in mari tactũ mori.
Eſſe autem amploirem multo ſicur reliqua animalia. Iuba in iis uoluminibus:quæ ſcripſit
ad Caium Cæſarem Auguſti filium de Arabia: tradit uitulos marinos ternas heminas ca
pere. Cetos ſexcentorum pedum longitudinis: & trecentoruiu ſexaginta latitudine in flu
men Arabiæ intraſſe:pinguique eius negociatores: & omnium piſciũ adipe camelos per/
ungi in eo ſiru: ut aſi ſos ab iis fugent odore.
De ingeniis & manſuetudine quorũdam piſcium
& ubi ex manu edant:& ubi reſponſa datur
ex piſcibus. Capitulum ſecundum
Ihi uidentur mira & quæ Ouidius prodidit piſcium ingenia in eo uolumine
m quod halie uticon inſcribitur. Scarum incluſum naſſis no fronte erumpere:nec
infeſtis uiminibus caput inſerere:ſed auerſum caudæ ictibus crebris laxare fo⸗
res atque Ietrorſum ita erumpere, Quem luctatum eius ſi forte alius ſcarus ex

trinſecus uideat: appræhenſa mordicus cauda: adiuuare nixus erumpentis. Lupum pi/
ſcem rete circundatum harenas arare cauda: atque ita conditum tran ſire rete. Murenam

maculas appetere ipſas conſciam teretis ac lubrici tergi: tum m ultiplici flexu laxare do⸗

nec euadar.Polypum hamos appertere: branchiiſq; complecti:nõ morſte u: nec prius dimitte⸗
re ꝗᷓ eſcam circunroſerit: aut harundine leuatum extra aquam. Scit & mugilſ eſſe in eſca ha
muminſidiaiq; non ignorat: auiditas tamen tanta eſt: ut cauda uerberãdo Sxcutiat cibos
Minus in pro uidendo lupus ſolertie habet: ſed magnum robur in pœn tẽdo. Nam ut hæ
ſerit in hamo: tumultuoſo diſcurſu laxat uulnera:donec excidant inſidiæ. Murenæ ampli
us deuorant hamum: admouentq; dentibus lineas: atq; ita erodi. Pytheas id tradit. Idem
infixam hamo inuertere ſe: quomiam ſit dorſo cultellato: ſpinaq; lineam præſe care. Licini
us Macer murenas tantum fœminini ſexus eſſe tradit: & concipere e ſerpentibus ut dixi⸗

mus ob id ſibillo a piſcatoribus tanquâ ſerpentibus: euocari & capi pingueſcere lactatu.

Fuſte non interimi. Eaſdẽ ferula prormus Animam in cauda habere certum eſt. atq; icta
cellerrime exàimari: at capitis ictu difficulrer. Nouacula & ferrum quæ piſce tacta ſunt⸗
olent. Duriſſimũ eſſe piſcium conſtat qui orchis uocetur: rotundus eſt: & ſine ſquãmis: to

tuſq; capite conſtat. Miluago quotiens cernatur extra aquã uoltans: tempeſtates mutari

Trebius Niger auctor eſt. Xiphiam ideſt gladium roſtro mucronato eé: ab hoc naues per

foſſas mergi in oceão ad locũ mauritaniæ qui cotta uocetur: non procula lyxo flumine.

Idem lolligines euolare ex aqua tradit: tanta multitudine ut nauigia demergat. Et manu
ueſcũtur piſces in pluribus ꝗdem Cæſaris uillis. Sed quæ uereres prodidere in ſtagnis nõ
piſcinis ammirati in helore ſiciliæ caſtello non procul ſyracus. Itẽ in labra Gnidii louis fõ=-
te anguillas. Et eæ in aures additas gerũt. Similiter in chio iuxta ſenũ delubrũ.In meſopo

tamixæ quocq; fonte chabura de quo diximus piſce. N ĩ lycia myris in fonte Apollinis: quẽ
curiũ appellant ter fiſtula euocati ueniũt ad auguriũ. Diripere eos carnes abiedas xrum
eſt confultantibus: caudis abigere dirũ-Hierapoli ſyriæ in lacu Veneris ædi tuoꝶ uocib

arent uocati auro ueniũt adulantes. Scalpunt᷑ ora hiantia manibus inſerendis præbent-
n ſtambiano cãpaniæ ad Herculis petram: melanuri ĩ mari panèé abiectũ rapiũt.Idemq; ad

ullum cibum in quo hamus ſit accedunt. Nec illa in nouiſſimis mira: amariſſimos eſſe
piſces ad apellẽ infulam & ad clazomenas. Contra ad ſcopulum ſiciliæ: ac leptin Africæ &

euboeam & dyrrhachiũ. Rurſus ita ſalſos: ut poſſiut ſalſamenta exiſtimari. Cirea cephalo⸗
niam & ampeloporon & delipetras in portu eiuſdem inſulæ dulces. Quam differentiã par
bulo conſtare non eſt dubiũ. Appion maximam piſciũ eſſe tradit porcũ: quem lacedæmo⸗-

mi aſtagoriſtũ uocant. Grunire eum cum capiatur. Eſſe uero illam naturæ accidẽtiã quod
magis miremur etiam loe m: appolito oc n ianan
ta omnium generum in italia beneuenti recentia reſici conſtat. Piſces marmos in uſu fu⸗

in locis quibuſdam: appoſito occurrit exemplo. Siquidem ſalſamẽ

iſſe protinus a condita Roma: auctor eſt Caſſius Hemina:Cuius uerba de ea re hic ſubii⸗

ciam. Numa conſtituir: ut piſces qui ſquammoſi non eſſent ni pollincerent patrimonia: ut

ad conuentus & conuiuia publica: & priuata cœnaſq; ad puluinaria facilius compararen⸗
rur: ni qui ad pollinctum emerent: precio minus parcerent-ead ue præmercarentur. Quan
tum apud nos indicis margaritis precium eſt: de quibus ſuo loco ſatis diximus tãtũ apud

indos in chorallio. Nãq; iſta perſuaſione gentium conſtant. Gignitur quidem & in rubro

mari: ſed nigrius. Item in perſico uocatur iace. Laudatiſſimam in gallico ſinu: circa orcha
das inſulas. Et in ſiculo circa heliam & drepanum. Naſcitur & apud grauiſcas: & ante nea
polin campaniæ: maximeque rubens: ſed molle: & ideo uiliſſimũ erythris. Forma eſt ei fru

xiciſ: color uiridis. Baccæ eius candidæ ſub aqua ac molles. Exemptæ confeſtim durantur
& rubeſcunr: quaſi corna ſatiua ſpæne atq; magnitudine. Alunt tactu protinus lapideſce⸗

re: ſi uiuar. Itaque occupari euellique retibus: aut acri ferramento præcidi. Hac de cauſa

chorallium uociratum interpretantur. Probatiſſimum quammaxime rubet:& quamramo

ſiſſimum: nec ſcabioſum:aut lapideum: uel rurſus inane: aut concauum ,A uctoritas bacca
rum eius non minus indorum uiris quoque precioſa eſt: quam fœminis noſtris unmiones

indici. Aruſpices eorum uateſque in primis religioſum id geſtamen amoliendis periculis

arbitrantur-Itaque & decore & religione gaudent. Prius quam hæc noteſerent:galli gla⸗
dios: ſcuta galeas adornabant eo. Nunc tanta penuria eſt uendibili merce: ut perquam ra⸗
ro cernatur in ſuo orbe. Surculi infantiæ adalligati: tutellam habere credumtur. Cõtraq;

oeminum 1*
utſintur,
Psciutepu
uinecnt
wenis
Umminmant
gutun guleos
ismuſeln
ſalmullos
Debogbu⸗
pectad
cpiun
Cocgcradher
ciltenquik
cucidemel
Aaſeumilan
Centesqvodi
Ovonimmamm
Uiseſtnam⸗
noſkumor
epotiinaqu⸗
figueeranir
Gmpulegio
hichiadicis:l
ſenine uitici⸗
lonestormi
corpionezen
dantur⸗Aut
Preſteru
nsdrachma
raceto.Ac
ſ titoque.
Anium dol
liCohiben
dtur Adt
Deteſtuc
Emir
8 hobe
„ (lg0
guiceme e
Addosretn
Upurnoc
mascilenr⸗
kritfucku
Annarun
no crisße
Kinſtllln
mreſn
1otiu
Neſerdi
magis den

8 Lupom
e. Munm
prin änn,
lcdeinehann
Gclirche
oN ule
Alearlicn
nudusut “D
eſcene lum,
mm etamin
ſce tch ln
lneſqrinuo
geſtarernumn
hoc dder
10 unmr.
wäbinm
eintons 10
niciilouisfi⸗
rüloneſoo
polinisge
DeRnleum
Uimcn ud
ANds Nden⸗
muilimos
Epen Aied
Ciruenu,
nCfemmin
xtiͦ

mn Uutot
arhelib
amimoninn
coNpm
mruQ
lii h
mainnbo
Ucicci otch
Kamte nen
mekeif
in durmn
vuhpiceic
e le
Agmm⸗
Conics ic
ſͤumn,
l n
rgi
gnn
neu C

XXX.
torminum ac ueſicæ & calculorum mala: in puluerem igne tedacti: potique cum aqua
auxiliantur. Simili modo ex uino poti: aut ſi febris ſit: ex aqua ſomnum afferunt. Igni
Pus diu repugnant. Sed eodem medicamine (æpius poto tradunt lyenem quoq; abſumi,
Sang uinem reiicientibus excreantibus ue medent. Cinis eorum miſcetur oculorum medi
camentis. Spiſſat enim: ac refrigerat. VIcerum caua explet. Cicatrices extenuat. Quod ad
repugnantiam rerum attinet: quam græci antipathiam uocant: nihil eſt uenenatius uſquã:
quam in mari paſtinaca: utpote cum radio eius arbores necari dixerimus. Hanc tamẽ perſe
quitur galeos. Idem & alios quidem piſces: ſed paſtinacas præcipue Sicut in terra ſerpen⸗
res muſtela. Tanta eſt auditas ipſius ueneni. Percuſſis uero ab ea medetur & hic quidem
ſed & mullus ac laſſer. Bibevda⸗C, H.- ⸗ fden
De his ꝗbus ĩ terris & ĩ agꝗs uictus ẽ: & decaſtoteisnedicĩæ. & obſeruatiõe. Ca. III.
Decrabilis nature Potẽtia in iis quoq; quibus & in terris:& ĩ aqua uictus eſt: ſicut
S8S S fibris quos caſtores uocant & caſtorea teſtes eorum amputari hos ab ipſis cum
capiuntur negat Seſtius diligentiſſimus medicine. Quinmmo paruos eſſe ſubſtri
Goſq; & adhærentes ſpinæ: nec adimi ſine uita animalis poſſe. Adulterari autem renibus

eiuſdem qui ſunt grandes: cum ueri teſtes parui admodum reperiantur. Præterea ne ueſi

cas quidem eſſe cum ſint geminæ quod nulli animalium. In iis folliculis inueniri liquorẽ:
& aſſeruari ſale. Itaque inter probationes falſi eſſe folliculos geminos ex uno nexu depen⸗
dentes:quod ipſum corrumpi fraude coniicientibus gummi cum ſale: aut hammoniacum:
quomam ammoniaci coloris eſſe debeant circũdati liquore ueluti mellis cæroſi odoris gra
uis:guſtu amaro: & acri friabiles. Efficaciſſime e ponto galaciæ: mox Africæ. Sernutamen
ra olfactu mouent. Somnum conciliant cum roſaceo & peucedano peruncto capite. Et per
ſe poti in aqua.Ob id phreneticis utiles. Item lethargicos odoris ſuffitu excitant. Vulua⸗
rũque exanimationes uel ſubditi: & menſes ac ſecundas ciunt duabus drachmis ex aqua
cum pulegio poti. Medentur & uertigini: opiſthotonis: tremulis ſpaticis: neruorum uitiis
hiſchiadicis: ſtomachis: paraliticis: per unctis omnibus. Vel triti ad craſſitudinem mellis cum
ſemine uiticis ex aceto: aut roſaceo. Sic & contra comitiales ſumpti. Poti uero contra infla
tiones: tormina. uenena. Differentia tantum contra genera eſt mixturæ. Quippe aduerſus
ſcorpiones ex uino bibuntur. Aduerſus phalanga & araneos ex mulſo: ita ut uomitiõe red
dantur. Aut ut retineantur cum ruta. Aduerſus cahlcidas cum myrtice. Aduerſus ceraſtẽ
& præſteras cum panace: aut ruta ex uino. Aduerſus cæteros ſerpentes cum uino. Dari bi⸗
nas drachmas ſatis eſt: eorumque adiiciantur ſingulas. Auxiliantur priuatim contra uiſcũ
ex aceto. Aduerſus acõitum ex lacte: aut aqua. Aduerſus helleborum album ex aqua mul
ſa nitroque.Medentur & dentibus infuſi cum oleo triti in aurem a cuius parte doleant.
Aurium doloribus melius ſi cum meconio. Claritatem uiſus faciunt cum melle atrico inũ

cti. Cohibent ſingultus ex aceto. Vrina quoque fibri reſiſtit uenenis: & ob id in antidota 1 a
¼ 9

QOES

additur. Adſeruatur autem optime in ſua ueſica: ut aliqui exiſtiman.
De teſtudine & multorum piſcium medicinæ & obſeruationes. Ca. IIII.
Eminus ſimiliter uictus in aquis rerraque & teſtudinum effectuſque par in honore
g habendo uel propter excellens in uſu pretium figuræq; ueræ proprietatem. Sunt
ergo teſtudinum genera:terreſtres: marinæ: Iutariæ: quæ in dulci aqua uiunt. Has
quidem e græcis emydas appellant. Terreſtrium carnes ſuffitionibus proprie: magiciſque
artibus refutandis: & contra uenena ſalutares produntur. Plurimæque in Africa. Hæ ibi
amputato capite:pedibuſque pro antidoto dari dicuntur & ex iure in cibo ſumptæ. Stru/
mas diſcutere ac lyenes tollere. Item comitiales morbos. Sanguis earum claritatem uiſus
facit: ſuffuſioneſq; oculorum tollit. Et cõtra ſerpentium omnium & araneorum & ſimiliũ:
& ranarum uenena auxiliatur. Sanguine ſeruato in farina pilulis factis: & cũ opus ſit in ui⸗
no datis. Felle teſtudinum cum attico melle glaucomata inungi prodeſt. Et ſcorpionũ pla
gæ inſtillari. Tegumenti cinis uino & oleo ſubactus pedum rimas ulceraq; ſanat. Squam⸗
mæ e ſumma parte deraſæ:& in potu date uenerem cohibent. Eo magis hoc mirum: quo/
niam totius tegumenti farina accendere traditur libidinem. Vrinam earum aliter quam in

ueſica diſſectarum: inueniri poſſe non arbitror: & intra eam eſſe. Hæc quoque portentoſa

magis demoſtratur aduerſus aſpidum ictus ſingulare remedium. Efficacior eſt: tamen ut
aiunt cimicibus ammixtis. Oua durata illinuntur ſtrumis & ulceribus frigore: aut aduſtio

.

2. —

3

.—
S2

I.BERI,. DH 5
ne factis. Sorbentur in ſtomachi doloribus. Marinar um carnes zu xt⸗e ranzirin Sarni us
conrtra ſalamandras præclare auxiliantur. Neque eſt teſtudine diiuc ſalama zner u.
Sanguine alopeciarum inanitas & porrigo omniaque capitis ulcera eurantur⸗ nare ſt
autem eum oportet: lenteque ablui. Inſtilatur & dolori augiur cum lacte inn ieru⸗ d⸗
uerſus comitiales morbos manditur cum polline frumenti. Miſ cetur autem anguis emi
nis tribus aceti hemia uini addita iis: & cum hordeacea farina: aceto auoue unnnino⸗ ut
ſit quod deuoretur fabæ magnitudine. Hæc ſingula & marurin & ue bertina anrur eĩ
poſt aliquot dies ueſpera. Comitialibus inſtillatur ore deducis labris iis: qui mo le cor⸗
ripiantur. Spaſino cum caſtoreo clyſtere infunditur. Quod ſi dentes per ennum . untur
reſtudinum ſanguine immunes a dolore fiunt Et anhelitus diſcutit: qua gue orthopnoeas
uocant: ad has in polenta daturFel teſtudinum claritatẽ oculorum facit. arrlcis exte⸗
nuat. Tonſillas ſedat: & anginas & omnia oris uitia. Priuatim nomas ibi. Item ardentium
teſtium. Naribus illitum comitiales erigit: attollitque. Idem cum uernatige unguiin ee
tolammixto unice purulentis auribus prodeſt. Quidam bubulum fel unmi cent: deco a2
rumque carnium teſtudinis ſuccum abdita æquæ uernatione anguium.Se. diu in uind ce
ſtudinem excoquunt. Oculorum quoque uitia omma fel inunctum cum melle emen at.
Sufuſiones etiam marinæ felle: uel cum fluuiatilis ſanguine & lacte mulierum. Fel & con
tra lalamandras: uel ſuccum decoctum bibiſſe: ſatis eſt. Teſtudinum eſt tertium genus in
ceno & paludibus uiuentium. Latitudo iis in dorſo pectori ſimilis: nec conuexo incurtd
calice: ingrata uiſu. Ex hac quoque tamẽ aliqua contingunt auxilia. Tres nanc; in fuccéia

ſarmenta coniectæ & diuidentibus ſe tegumentis rapiuntur. Tum eu ulſæ carnes: earum

coquunrtur in aquæ congio ſale modice addita. lta decoctarum ad tertias partes ſuccus pa
ralyſim & articularios morbos ſentientibus bibitur. Detrahit item fel bituitas s uintc
uitiatum. Siſtitur ab eo remedio aluus aquæ frigidæ potu. Ex quarto genere teſtᷣ imunn
uæ ſunt in manibus diuulſarum pinguia cum aizoo herba tuſa ammixto unguento & ſe
mine lilii ante acceſſiones perunguntur æ& gri: præter caput mox conuoluti: calidam aqus
bibunt quartanis liberari dicuntur. Hãc teſtudinem quintadecima luna capi obortere i
plus pinguium reperiatur. Verum ægrum ſextadecima luna perungi tradunt.Ex eode ge
nere teſiudinum ſanguis inſtillatus crebro capitis d olores ſedat.Item ſtrumas. Sunt Jui
teſtudinum ſanguinem cultro æreo ſupinarũ capitibus præciſis excipi nouo ficili iubeãr
Ignem ſacrum cuiuſcunque generis ſanguine illini. Item capitis ulcera mananelaꝛg nenk
cas. Ildem promittunt teſtudinum omnium fimo panos diſcuti. Et licet incredibile ai 1
ut aliqui tradunt: tardius ire nauigia: teſtudinis pedem dextrum uehentia. Hinc ein W
morbos digeremus aquatilia: non quia ignoremus gratiorem eſſe uniuerſitatem nine iu
maioriſque miraculi. Sed hoc utilius eſt uitæ cõtributa habere remedia: cum aliu . iipee⸗
ſit. Aliud alibi facilius inueniatur. Venenatum mel diximus ubi naſceretur. Auxilio ẽ piſ⸗

cis aurata in cibo. Vel ſi ex melle ſincero faſtidium cruditaſue(quæ ſi grauiſſima incidat.

Teſtudinem circunciſis pedibus: capite cauda decoctam antidotum eſſe nnetor, eſt rrlo⸗
i Scincoq; Apelles. Quid eſſet Scincus:diximus. Sæpius uero quantum Bens icium pr .
ſtarent menſtrua mulierum. Contra omnia ea auxiliatur:ut diximus: mul ue tem con 2
paſtinacam & ſcorpiões terreſtres marinoſq;: & dracones & phalãgia ens Ubrti uei e
bo. Eiuſdẽ recentis e capite cinis cõtra omnia uenena: priuatim contra lungos. .Z a me
camenta inferri negant poſſe: aut certe nocere ſtella marina uulpino Qunguint lean at⸗
fixa limini ſuperiori: aut clauo æreo ianuæ. Draconis marini ſcorpionũq; ictus 6 car 5
earum impoſitis. Item araneorum morſus ſanantur. In ſumma ccrr⸗ omrni nenera⸗ I 1n .
tu:uel ictu:uel morſu noxia. Succus earum ex iure decoctarũ:efficaciſſimus ahe ur uͤt
& ſeruatis piſcibus medicinæ. Salſamentorumq; cibus prodeſt a lerpente percn gis 5 n
tra beſtiarum ictus mero ſubinde hauſto: ita ut ad ueſperam cibus uomitiòe rec 2 ur re⸗
culiariter a chalcide ceraſte: aut quas ſepas uocãt: authelope dipſade ue berch i zont
ſcorpiones largius ſumi.ſed non euomi ſalſamenta prodeſt:ita ut ris rolererar:gei⸗ b⸗ 27
nere ea plagis conuenit. Contra crocodilorum quidem morſus non a i r Eent s he⸗,
betur. Priuatim contra præſteris morſum ſarda prodeſt. Imponuntur alſame 2 c
ſta morſũ canis rabioſi: uel ſi nõ ferro uſtæ plagæ corporaq clyſtribus erinantn⸗
te ſufſicit.Et cõtra draconẽ marinũ ex aceto ĩponit᷑:lidẽ & ex cybio ꝓfectus.Draco.n.

Nuead ſpinr
Urinrum
cevenenum
zueprolunt
Aino Den
porispilte
Cormenti
neſtuenl
aoſfua nar
cium krer.
negemnun
orlnna uenen
notmine ur d
coenidusplen
Velrnundkeer
uusnec poſt
nibulqueene
nidezturap⸗
to in potion⸗
ia oca⸗
Pberieotetr
(kcaciuseſt.
ſenturmire 2
mogetor⸗
Moconcra
Ulllnon aſl
moadmoti.
Aconrralep⸗
brodeſtpeni
Uino. Nam
Decem uen
locum coirt
Minus in
iſerpentibe
cotorguen
nelcocr,
nloqicen,
naſiſcorp
Cuciaum
Nbici morte
medullae
leſmamur.
nins (ii
auten Aor
heficium .
Guiſuccun
indoncn
vetlintu,
Umttibun
uKr
t citee
uatiiun
Uenetder
Mohiber

„e .
un cundn
10 , 5„
r MAuerin
r ne
uk
eene 4
Werun Ad⸗
dald beynn
Renmmino d
„ .
in anurdeil
r 4 1.
ivocicecer,
eondonden
„ 1
AKahces ene⸗
rom z. iy
ten vdenrium
4 Mouuum Ne
* .
lenraecoche
Mewendat.
. 5 1
rees
AC lae
egt

—ernoee

lem connid

in veinci
41 1

Eilitr .
ACNe

enn uſo

Gberul
ednue
ulis Conmn

urinho⸗/

XXXI. l
nus ad ſpinæ ſuæ qua ferit uenenum ipfe impoſitus: uel cerebro toto prodeſt., Ranarum
marinarum ex uino & aceto decoctarum: ſuccus contra uenena bibitur & conrra riæ rube
tE uenenum: & contra ſalamandras. Fluuiatiles ſi carnes edantur ius ue decoctarũ ſorbeaz
tur: protunt & contra leporem marinum: & contra ſerpentes ſupradictas. Contra ſco rpiões
ex uino Democtitus quidem tradit: ſiquis extrahat ranæ uiuenti linguam nulla alia cor/
poris parte adherente: ipſaq; dimiſſa in aqua imponat ſupra cordis palpitationem mulieri
dormenti: quæcunque interrogauerit: uera reſponſuram. Addunt etiam nunc alia magi:
quæ ſi uera ſunt:multo utiliores uitæ exiſtimantur ranæ quam leges. Nanque harundine
tranſfixa narura per os: ſi ſuccurculus in menſtruis defigatur a marito adulterorum te/
dium fieri. Carnibus earum uel hamo additis præcipue purpuras certũ eſt allici. Iecur ra—
næ geminum eſſe dicunt:obiicique formicis oportere eam partem ꝗquam appetant: contra
omma uenena eſſe pro antidoto. Sunt quæ in uepribus tancum niuunt: ob id rubetarum
nomine ur diximus: quas græci phrynos uocant: grandiſſimæ cunctarum: geminis ueluti
cornibus plenæ ueneficiorum. Mira de his certarim tradũt auctores. Illatis in populum ſil
ueſtrium fieri. Oſſiculo quod ſit in dextro latere in aquam feruentem deiecto reftigerari
uas:nec poſtea feruere niſi exempto. Extemplo id inueniri. Nam obiecta rana formicis:ca
nibuſque eroſis ſingula in oleum addi. Er aliud eſſe in ſiniſtro latere: quo deiecto feruere
uideatur: apocynon uocari. Canum imperus eo cohiberi-Amorem concitari: & i urgia addi
to in potionem. Venerem ad alligatum ſtimulare. Rurſus a dextro latere refrigerari feruẽ
tia. Hoc & quartanas ſanari illigato in pelicula agnina recenti: aliaſq; febres. Amorem in
hiberi eo. Item ex iis ranis lyen contra uenena quæ fiant ex ipſis auxiliatur. Cor uero etiẽö
efficacius eſt. Coluber eſt in aqua uiuens:huius adipem & fel habentes qui crocodilos ue⸗
nentur mire adiuuari produntur: nihil cõtra belua audente. Efficacius etiamnum ſi hærba
potamogeton miſceatur. Cancri fluuiales triti: potique ex aqua recentes ſeu cinere adſer-
uato: contra ueneno omnia proſunt: priuatim contra ſcorpionum ictus cum lacte aſinino:
uel ſi non aſſit:caprino uel quocunque. Addi & uinum oportet. Necant eos triti cum oci-
mo admoti.Eadem uis contra uenenatorum onmm um morſus-⸗ priuatim ſcitalem: & angues
& contra leporem marinum: ac ranarum ruberam. Cuius eorum ſeruatus prodeſt pauori
Prodeſt periclitantibus ex canis rabioſi morſibus. Quidam adiiciunt gentianã: & dant in
uino. Nam ſi iam pauor occupauerit: paſtillos uino fubactos deuorandos ita præci piunt.
Decem uero cancris cum ocimi manipulo adalligatis: omnes qui ibi ſunt ſcorpiones ad eũ
lIocum coituros magi dicunt. Et cum ocimo ipſos cinerem ue eorum percuſſis imponunt.
Minus in omnibus iis marini proſunt: ut Traſſillus auctor eſt. Nihil autem æque aduerſa
ri ſerpentibus quam cancros. Sueſq; percuſſas hoc pabulo libi mederi. Cum ſole ſit in can-
cro torqueri ſerpentes. Ictibus ſcorpionum carnes fuuiatium cochlearum reſiſtunt crudæ
uel coctæ. Quidam obid ſalſas quoque adſeruant. Imponũt & ipſis plagis. Coracini piſces
nilo quidem peculiares ſunt. Sed nos hæc omnibus terris demoſtramus. Carnes eorum ad
uerſus ſcorpiones ualent impoſitæ. Inter uenena ſunt piſcium porci marini ſpinæ in dorſo
cruciatu magno Ilæſorum: remedium eſt limus ex reliquo piſci um eorum corpore: Canis
rabidi morſu potum ex paueſcentibus faciem perungunt adipe utili marini. Efficacius ſi
medulla lyene & oleum e lentiſco & cæra miſceatur. Murenæ morſus ipſarum capitis cine
re ſanantur. Et paſtinaca contra ſuum ictum remedio eſt cinere ſuo ex aceto illito: uel alte
rius. Cibi cauſa extrahi deber e dorſo eius quicquid ſimile eſt croco:caputq; totum. Et hãe
autem & omnia teſtacea modice collui in cibis:quia ſaporis gratia perit Leporis marim ue
neficium reſtinguunt poti hippocampi. Contra dorycium echini maxime roſi unt. Et iis
qui ſuccum carphati biberint: præcipue eius iure ſumpto. Et cancri marini decocti ius con/

tra dorycnium efficat habetur. Peculiariter uero contra leporis marini uenena & oſtrea ad

uerſantur. Idem uiderur: nec poteſt uidiri ſatis dictum eſſe de iis: cum palma mẽſarum diu
iam tribuatur illis. Gaudent dulcibus aquis: & ubi plurimi influũt amnes. Ideo pelagia par
ua & rara ſunt. Gignuntur tamen in petrorſimarentibuſque aquarum dulcium aduentu:ſi
cut circa grymum & muriam. Grandeſcunt ſyderis quidem ratione maxime: ut in natura
aquatilium diximus. Sed priuatim circa initia æſtatis multo lacte prægnantia: atque ubi ſol
penetret in uada. Hæc uidetur cauſa quare minora in aliis locis reperiuntur. Opacitas enĩ
prohiber in crementũ:& triſticia minus appetunt cibos. Variant coloribus. Ruffa in Hiſpa⸗

LIBER.
nia. Fuſca in illirico. Nigra & carne & teſta circeis. Præcipua uero habentur in quecunqu⸗
gente ſpiſſa nec ſaliua fua lubrica. Craſſitudine potus ſpectanda quam latitudine. Neque

in luto capta:neque in harenoſis. Sed ſolido uado ſpondylo breuĩ atque non carnoſo: nec

fibris lacinioſo: ac tota in aluo.Addunt peritiores notam:ãbiẽte purpureo erine fibras: eo
que argumento generoſa interpretantur callida parata appellantes. Gaudent & peregrina
tione tranſferrique in ignotas aquas. Sic brunduſina in auerno. Contra iſta & ſuum retine

ſuccum:& a Lucrinio adoptare cred untur. Hæc ſint dicta de corpore. Dicemus & de natio
nibus: ne fraudentur gloria ſua litrora. Sed dicemus aliena lingua digna quæque. Peritiſſi

ma huius cenſura in noſtro æuo fuit. Sunt ergo Mutiani uerba quæ ſubiiciam. Cyzizena
maiora lucrinis: dulciora britannicis: ſuauiora eduliis: acriora lepticis: pleniora lucenſibus

ſicciora coryphatenis teneriora iſtricis: candidiora circeienſibus. Sed iis neque dulciora: ne

que teneriora eſſe ulla compertum eſt. Indico mari Alexandri rerum auctores pedalia in/
ueniri prodidere. Necnon inter nos nepotis cuiuſdam nomenculator tridacna appellauit:

tantæ amplitudinis intelligi cupiens ut termordenda eſſent. Eorum dos in medicina hocꝗẽ
loco tota dicetur.Stomachum unice reficiunt Faſtidiis medentur. Addiditque luxuria fri

gus obrutis niue: ſumma montium & maris una miſcens. Molliunt aluum leniter. Eadem
cocta cum mulſo tenaſmo: qui ſine exulceratione ſit:liberant. Veſiccarum ulcera quoque

gepurgant. In conchis ſuis cocta ſiue uti clauſa uenerint: mire diſtilationibus proſunt. Te

ſtæ oſtreorum cinis uuam ſedat & tonſillas ammixto melle. Eodem modo parotidas: panos
mammarumque duritias: capitum ulcera ex aqua: cutemque mullierum extendit. Inſpergi
tur & ambuſtis. Et dentifricio placet. Pruritibus quoque & er uptionibus pituitæ ex aceto
med etur. Crudæ ſi tondantur ſtrumas ſanant & perniones pedum. Purpuræ quoque con/
tra denena proſunt. Et algam maris theriacen eſſe Nicander tradit. Plura eius genera: uti
diximꝰ. Longo folio & latiore: rubenrte: alia ue criſpo. Laudatiſſima quæ in creta inſula iux
ta terram in petris naſcitur. Lingendis etiam lanis ita colorem alligans: ut elui poſtea non

poſſit.E uino iubet eam dari Alopecias replet hippocãpinus cinis nitro & adipe ſuillo mix

rus: aut ſincerus ex aceto. Præparant cutem ſæpiarum cruſte fariua medicamentis. Cutem

replet & muris marini cinis cum oleo. Item echini cũ carnibus ſuis cremati cinis. Fel ſcor/
piones marini. Ranarum quoque trium ſi uiuæ in oleo crementur cinis cum melle. Melius

cum pice liquida.Capillum denigrant ſanguiſugæ: quæ in uino nigro diebꝰ. xl. computrue

ere.Alii in aceti ſaxtariis duobus ſanguiſugarum ſextarium in uaſe plumbeo iubencpu⸗/½
xreſcere totidem diebus:mox illini in ſole. Sornatius tantam uim habere tradit: ut niſi oleũ

ore contineant qui tingunt:dentes quoque eorum denigrari dicat. Capitis ulceribus muri
cum uel purpurarum teſtæ cinis cum melle utiliter illimtur conchyliorum: uel ſi non uran

tur farina ex aqua doloribus Caſtoreum cum peucedano & roſaceo. Omnium piſcium fiu

uniatilium:marinorumque adeps liquefactus oleo ammixto melle oculornm claritati pluri
mum confert.Item caſtoreum cum melle Callionymi fel cicatrices ſanat: & carnes oculo/
rum ſuperuacuas conſumit- Nulli hoc piſcium copioſius: ut exiſtimauit Menander: quo
ue in comœdiis. Idem piſcis & uranos copos uocatur ab oculo quem in capite habet. E co
racini fel excitat uiſum. Et marini ſcorpionis ruffi cũ oleo uetere: aut melle attico incipien
tes ſuffuſiones diſcutit.- Inungiter oportet intermiſſis diebus. Eadem ratio albugines ocu
Iorum tollit. Mullorum cibo aciem oculorum hebetari tradunt. Lepus marinus ipſe qui⸗
dem uenenatus eſt: ſed cinis eius in palpebris pilos inuties euulſos cobibet. Et ad hũc uſũ

utiliſſimſminimi. Item pectunculi ſalſi triti cum cædria. Ranæ quas diprhitas & calamitas

uocant: anguis earum cumlachryma uitisſi euulſo pilo palpebris illinatur. Oculorum tu
morem: ruboremque ſepiæ cortex cum lacte mulieris illit? ſedat: & per ſe ſcabricias emẽ
dat. Inuertunt itaque genas id agentes: & medicamentum auferunt poſt palum: roſaceoq;
inungunt:& pane impoſito mitigant nocte. Eadem cortice & nyctilopes curantur in farina

trita: ex aceto illita. Extrahit & ſquammas eius ci nis. Cicatrices oculor cũ melle ſanat pte⸗
rygia cum ſale: & cadmia ſingulis drachmis. Emencdat & albugines oculorum iumentormũ
Adiiciunt & oſſiculis eius genas ſi terantur ſanari. Echini ex aceto epinyctidas ſanant. Eun

dem cumburi cum uiperinis pellibus: raniſque: & cinerem aſpergi potioni iubent magi:cla
ritatem uiſus promittentes. Ichthyocolla appellatur piſcis: cui glutinoſum eſt cori um. Idẽ

que nomen glutino eius. Fiic epinyctidas tollit’. Quidam ex uentre non ex corio fieri di⸗

giig⸗gur
lortundi
mmn tetiie
Nolppiruct
iliter inpun
Padalligar
zine viuens
cotporishun

Ies dolondbi

juncis conhe
ba uite enan

fuccurmin u-

Ponreſente⸗
Perltreſan⸗
ſcenchenii
vem menſb
bacciguene
cum pypaven
hen Kperi.
Cun Suntq
tn mellise
ſoompenis.
iundiſucco
tolcancre
nepodeſt.h
lurdentimmn
Cnlein dleo⸗

Iadioſcncihe

ho lllitos d
cinis:addit.
Uaptoſunt

nileque A

Cnineante
uſtins
toridus ſton
bllesuen
lupellbus
oentmri
tiunſtobili
Belemt inf
eipoluere⸗
centaminke
iidiyhi
dusindole
tomm earun
eſtlichen
Kcurpaſti
hem legu
gelepte
N loce
Mtun

tin
lun
M
Wrolorer
deiivetbnde,
enä ronn
1lumeire
Amnatent
Uureneſenll
cn. Crrien
nioraluontbe
ecllinnne
res wonluin,
nn ppellat
mmeücinberi
Mnelunmnii
linn xen
Elleeneucge
durimn le
duotidzan
nenditlaheg
Piruirxerzen

1

ogrei

1

eius genenn

ndeninichiu
nelnipoſtnpe
mcielulleri,
GmentsCun
ticna all/
mmele Meis
alconmm
bev ineng,,
6ulenbun
mngianntt
mduiumguu
Cmrs o
lumcengoo
irhialbi
Tcoinchgien
Abugirez oen
imsipſe,

Abue

4 cumi
Ocnlowumtn
ſchbeici
lumtouc
ammrutin
Alelem N/
mmineninn

vſunn i

cunt.)cthyocolla ut glutinum taurin um laudatur. Pontica candida: & carens uenis: ſquã/
miſq;: & quæcelerime liqueſcit. Madeſcere autem conciſa in aqua aut aceto nocte ac die.
Mox tundi marinis lapidibus: ut facilius liqueſcat. Vtilem eam in capitis doloribus affir-
mat. & tetãaicis. Ranæ dextre oculus dextro: ſiniſtro leuus ſuſpenſi e collo natiui coloris pa
no lippitudines ſanant: Quod ſi Per coitum ranæ eruantur albuginem quoq;. Alligati ſi-
militer in putamine oui. Keli quæ carnes impoſitæ ſugillationem rapiunt. Cancri etiam ocu
Ios adalligatos collo mederi lippitudini dicunt. Eſt parua rana in arundinetis & herbis ma
zxime uiuens muta: ac ſine uoce uiridis ſi forte hauriatur: uẽtres bouum diſtendens huius
corporis humorem penicillis deraſum claritatem oculis iunctis narrant afferre. Ipſaſq; car/
nes doloribus oculorum ſuperponunt. Ranas etiam quindecim coniectas in fictili nouo
iuncis configunt quidam: ſuccum earum qui ita effluxerit admiſcent lachrymæ: quæ ex al⸗
ba uitæ enianat: atq; ita palpebras emendant inutilibus pilis exemptis acu inſtillantes hunc
ſuccum in ueſtigia euulſorum. Meges pſilothrum palpebrarum faciebat in aceto enecans
putreſcentes: & hoc utebatur in multis: uariiſq; per aquationes autumni naſcentibꝰ. Idem
Ppræſtare ſanguiſugarum cinis ex aceto illitus putatur. Comburi eas éportet nouo uaſe.
Idem cheni iecur ſiccatum pondere quattuordecim cum oleo cædrino perunctis pilis no⸗
uem menſibus. Auribus utiliſſimum bactiæ piſcis uel recens:ſed imieteratum uino. Item
bacci quem quidam myzen uocant. Item callionymi cum roſaceo infuſum. Vel caſtoreum
cum papaueris ſucco. Vocant & in mari pediculos eoſq; tritos inſtillari ex aceto auribus iu
bent. Et per ſe conchylio infecta lana mognopere prodeſt. Quidam aceto & nitro madefa/

ciunt Suntq; qui præcipue contra omnia aurium uitia laudent gari excellentis ſuccum cya

thum mellis dimidio amplius aceti cyathum in calice nouo lenta pruna decoquere. Deĩde
ſpuma penis deterſa: & poſtquam deſierit ſpumare tepidum ĩfundere. Si tumeãt aures co
riandri ſucco prius mitigandas iidem præcipiunt. Ranarum adeps inſtillat? ſtatim dolores

tollit. Cancrorum fluuiatilium ſuccus cum farina hordeacea aurium uulneribus efficaciſſi

me prodeſt. Parotides muricum teſtæ cinere cum melle: uel conchyliorum ex mulſo curan

rur. dentium dolores ſedantur oſſibus draconis marini ſcarificatis gingiuis. Cerebro cani-

culæ in oleo decocto adſeruatoq;: ut ex eo dentes ſemel anno colluantur. Paſtinacæ quocq;
radio ſcarificare gingiuas: & in dolore utiliſſim um. Conterturque iis: & cum helleboro al
bo illitos dentes ſine uaxatione extrahit. Salſamentorum etiam fictili naſe combuſtorum

cinis: addita farina marmoris inter remedia eſt. Et cyria uetere eluta nouo uaſe: & inde tri
ta ptoſunt doloribus Atque prodeſſe dicuntur omnium ſallſ amentorum ſpinæ combuſtæ
triteque & illitæ. Decoquuntuùr & ranæ ſingulæ in aceti heminis: ut dentes ita colluantur:

contineantq; in ore ſuccus. Si faſtidium obſtaret ſi uſpendebat pedibus poſterioribus eas
Saluſtius Dionyſius: ut ex ore uirus deflueret: in acetum feruens idq; e pluribus ranis. For-
tioribus ſtomachis ex iure edendas dabat. Maxilareſq; ita ſanari dentes præcipue putant.
Mobiles uero ſupradicto aceto ſtabiliri. Ad hoc quidem ranarum corpora binarum præcis
ſis pedibus in uini hemina macerant: & ita collui dentes labentes iubent. Aliqui totas adal⸗
ligant maxilis. Alii denas in aceti ſextariis tribus decoxere ad tertias partes: ut mobiles de
tium ſtabilirent. Necnon. xxxvi. ranarum corda in olei ueteris ſextario ſub ærea teſta diſco⸗
xere:ut infunderent per aurem dolentis maxille. alii iecur ranæ decoctum & tritum cũ mel
le ĩpoſuere dentibus. Omnia ſupraſcripta ex marina rana efficaciora. Si carioſi & fetidi ſũt
centum infurno arefieri per noctem præcipiunt. Poſtea tantundem ſalis addi atque frica⸗
ri. Enydris uocatur a græcis coluber in aqua uiuens. Huius quattuor dentium ſuperiori/
bus in dolore ſuperiorum gingiuas ſcarificant: inferiorum inferioribus. Aliqui canino tã⸗
tum earum contenti ſunt. Vtuntur & cancrorum cinere:nam muricum cinis dentifricium

eſt. Lichenas & lepras tollit adeps uituli marini. Murenarum cinis cum mellis obolis ternis

lIecur paſtinacæ in oleo decoctum. Hippocampi & delphini cinis ex aqua illitus. Exulceratio
nem Kaui debet curatio:quæ perducit ad cicatricem. Quidam delphini iecur infictili tor⸗

renti: donec pinguitudo ſimilitudine olei fluar: ac perungũt. Muricum uel conchyliorum
teſtæ cinis maculas in facie mulierum purgat cum melle illitus: cutemque erugat:extendit

que ſeptems diebus illitus: iita ut octauo candido ouorum foueantur. Muricum gen eris
ſũt ꝗᷓ uocãt græci colytia:alii corythia: turbinata æq;. Sed minora multo: efficiora ẽt & oris

halitum cuſtodientia: Ichtyocolla erugat cutẽ: extenditq;: in aqua decocta horis quattuor

Eii

dein contuſucolluta: & ſubacta ad lquorem uſque mellis. Ita præparata in uaſe nouo con

ditur: & in uſu quattuor drachmis er us binæ ſulphuris: & anchuſæ totidem:octo ſpumæ ar

gentæ add untur: aſperſaque aqua terũtur una. Sic illita facies poſt quattuor horas abluit.
Preroniiſcue medicinx. LCa. w.
Faetur & lentigini cæteriſq; uitiis ex oſſibus ſepiarum cinis. Ide m& carnes ex/
m creſcentes tollit: & humida ulcera. Pſoras tollit rana decocta in heminis quique
AAquæ marinæ. Excoqui debet: donec ſit craſſitudo mellis. Fit & mari halcyoneũ

ſ umarum craſſeſcentibus Alii e limo: uel quadam maris lanugine. Quattuor eius genera
Cinere um ſpiſſum odoris aſſperi. Alterum melle leuius odore fere algæ. Tertium candi/
dioris uermiculi. Quartump umicoſius: ſpongiæq; putri ſimile pene urpureũ. Quod op⸗

timum: id & mileſium uocatur. Quo candidius autem hoc minus pro abile eſt. Vis eorum

ut exulcerent: purgent. Vſus toſtis & ſine oleo mire:lepras lichenas: lentigines tollũt cum
lupino: & ſulphuris duobus obolis. Halcyoneo utuntur & ad oculorum cicatrices. Andri-
as ad lepras cancri cinere cum cleo uſus eſt. Attalus thynni recentioris adipe ulcera. Mena
gum muria & capitum cinis cum melle ſanat ſtrumas.Pungi piſcis eius qui rana in mari ap
pellatur: oſſiculo de cauda:ita ut non uulneret: prodeſt. Id faciendũ quottidie donec pro⸗
curentur-Eadem uis & paſtinacæ radio & lepore marino impoſito:ita ut celeriter remouea
rur. Echyni teſtis contuſis & ex aceto illitis. Item ſcolopendræ marinæ e melle. Cancro flu⸗
uiatilii contrito: uel combuſto ex melle. Mirifice proſunt: & ſepiæ oſſa cum axungia uete⸗/
te eontula & illita. Sic & ad parotidaſ utuntur: & Icauri piſcis marini iocineribus. Quin &
teſtis cadi ſaſalmẽtarii tuſis cum axungia uetere: muricumq; cinere ex oleo ad parotidas:
ſtrumaſq;. Rigor ceruicis mollitur cum marinis. qui pediculi uocantur drachma pota. Ca⸗
ſtoreo poto cum pipere ex mulſo mixto rãis decoctis ex oleo & ſale: ut lorbeatur ſuccus.
ſic & opiſthoton medẽtur: & retano: ſpaticis pipere adiecto. Anginas menarũ ſalſarum ex ca
pitibus cinis ex melle illictur abolet. Ranarumæ decoctarũ ex aceto. Succus hic & contra õ
ſilas prodeſt: Cancri fluuiatiles triri ſinguli in hemiam aquæ: anginis medenctur gargariza
aurt e uino: aut calida aqua poti. Vuæ medetur garum cochlearibus ſubditum: Vocem filu
ri recentes ſalſi ue in cibo ſumpti adiuuant. Vomitiones mulli inueterati: tritiq; in portio/

ne concitant. Suſpirioſis caſtoreo cum hainmoniaci exigua portione ex aceto mulſo ie/

iunis utiliſſime pota. Eadempotio ſpaſmos ſtomachi ſedat ex aceto mulſo calido. Tuſſim
ſanare dicuntur piſcium modo e iure decocto in patinis ranæ. Suſpenſæ autem pedibus cũ

diſtillauerit in patina ſaliua earum exenterari iubentur: abiectiſq; interaneis condiri. Eſt ra

na parua arborem ſcandens & ex ea uociferans. In huius os ſiquis expuat ipſamq; dimittat:
ruſſim liberare dicuntur. Præcipiunt & cochleæ crudæ carnem tritam bibere ex aqua cali⸗
da intuſſi cruenta. Iocineris doloribus ſcorpio marinus in uino necatur⸗ ut inde bibatur.
Conchæ longæ carnes ex mulſo potæ cum aqua pari niodo:aut ſi febres ſint: ex aqua mual/
ſa. Lateris dolores leniunt hippocampi toſti fumpti. Theteæque ſimiles oſtreæ in cibo ſũ/
ptæ. Iſchiadiconum muria ſiluri clyſtere infuſa. Dantur autem conchæ ternis obolis dilutæ
in uini lextariis duobus per dies quindecim. Aluum emollit ſilurus e iure & torquedo in ci
bo. Et olus marinum ſimile ſatiuo ſtomacho inimicum aluũ facillime purgat: Sed propter

acrimoniam cum pingui carne coquitur. Et omnium piſcium jus. Idem & urinas cic e uino

maxime. Optimume ſcorpionibus & duride: & laxatilibus: nec uirus recipientibus. Coqui

debent cum anetho: apio: corriandro: porro additis oleo & ſale. Fugant & cybia uetera: pri
uatiq; cruditates pituitas bilem trahunt. Purgant & myes quorum natura tota in hoc loco
dicerur. Aceruantur muricum modo uiuuntq; in algoſis: gratiſſimi autumno: & ubi mul
tadulcis aqua miſcetur mari: ob id in Aegypto laudatiſſimi. Procedente hyenie amaritudi
nem trahunt: coloremque rubeum. Horum ius traditur aluum & ueſicas exinanire. Inte/
ranea diſtringere. Omnia adaperire. Renes purgare Sanguinem: adipemq; minuere. ltaque
utiliſſimi ſum hydropicis. mulierum purgationibus: morbo regio: articulari: inflationibus
Item prodeſſe felli pituitæc; pulmonis:iocineris ſplenis uitiis theumatiſmis. Fauces tantũ
uexant: uoceſq; obtundunt. VlIceraq; quæ ſerpant: aut ſint purgandas ſanant. Item carcino
mata cremati autem ut murices & morſus canum: hominumq; cum melle: lepras létigines
Cinis corum potus emendat caligines. Gengiuarum & dentium uitia: eruptiones pituitæ:

appellatum ex nidisut aliqui exiſtimãt) halcyonum & cæicum: ut alii e ſordibus

Aconmzdon
ginitulos
ziguanto⸗nt⸗
ſcaum uin hi
arummcal
Ucercinſ⸗
ſunt auuml
dunt cucunmen
Euiondbosſu
Uliun Pre
gvodeigbiſe
Uir⸗Anorisa
Afimdeco?
innmincodho
Zuumſtunt.
Nboliscum mi
uci ſemnine
wor. Tormin:
vicismedent⸗
titutmuctradti
ſinenar yen
Knitticurinm.
Wüinmenitrin
Cnscunmunl
clolsprkclre
opemmacin
huntRuprnco
inisſoiscon
lasinchisz
Cntfoming
Poqgonaur
iuggochagt
lbearunr ſalſat
lenugillum
hiismenar
Wunnciniseu
herer Can.
Cumrin anc
Crduſtr e
Aaillit
ſolveciſen
fememune
P bemimm
unmd
ecaiten
lieſen
nidugluigt
clennſick
nlRinc
nateſ
lum bidarn
Winet

wodnſner & contra dorycnium: aut opocartum antidoti uicem optinent: Degenerant in duas ſpeti,/
ntk es in mitulos:qui ſaleme uituſcq; recipiunt: muſcaſc. Quæ rorunditate differunt: minores
. aliquanto: atq; hyrtæ tenuiorib? teſtis: carne duriores Mituli quoq; ut murices cĩere cau
emäcmeer, ſticam uim habent: & ad lepras: lentigines: maculas. Lauantur quoq; plombi modo ad gin⸗
hniüdiht giuarum craſſitudines: & oculorum albugines: caligineſq;. Atq; in aliis partibus ſordida
mnn iceni ulcera. capitiſq; puſtulas. Carnes uero eorum ad cãis morſus imponõtur. Et pelorides e mol
r Melorcbng lIiunt alu um. Item caſtorea ex aqua mullſa: drachimnis binis. Qui uehementius uolunt uti: ad
nuoreängeen dumt cucumer is ſatiui radicis ſiccæ di achmam: & afronitri duas. Lheteæ rorminibus & 1n⸗
Tenimtni, fationibus ſuccurrunt. Inueniuntur hæc in foliis marinis ſuggentis: fungorum ueri? qus
hurti voten piſcium. Eædem & tenaſmum diſſoluunt: renumq; uitia. Naſcitur & in mari abſinthium:
ſe eſt Meotun quod aliqui ſeriphum uocant: circa tapoſyrin maxime ægipti: exilius tereſtri . Aluum ſol /
ginettglircn uit: & noxiis animalibus inteſtina liberat. Solu unt & ſepiæ. In cibo dantur cum oleo & ſale
Amin Anti & farina decoctæ. Menæ ſalſe cum felle taurino illitæ umbilico: aluum ſoluunt. Ius piſciũ
Peilanhin in pacina coctorumcum lactucis renaſinum diſcutit. Cancri fluuiatiles triti ex aqina boti⸗
Unmnnmn aluum ſiſtunt. Vrinam ciunt In uino aluum. Ademptis branchiis calculos pellunt tribus
anmminmin obolis cum mirhæ tritæ ſingularibus eorum drachmis. Ileos & inflariones caſtoreum cum
Ruems dauci ſemine & perroſelini duantum ternis digytis ſumatur ex mulli calidi cyathis quat/
EkKmcIä

tuor. Tormina uero cum aceto uino mixto. Erythini in c bo ſumpti ſiſtunt aluum. Dyſen
tericis medentur rana cum ſcylla decoctæ: ira ut paſtili fiant. Fel ſiue cor earum cum melle
um ungulc, tritum: ut tradit Niceratus. Morbo regio ſalſamentum cum pipere : ita ut reliqua carne ab
Renons,na ſtineatur. Lyeni medetur ſolea piſcis impoſitus item torpedo. Item rhombus uiuus: dein
remittitur in mare. Scorpius marinus necatus in uino: ueſicæ uitia & calculos ſanat. Lapis

melle Cncoto⸗

.
Oleoas mon

nI qui inuenitur in ſcorpionis marini cauda põdere oboli potus. Enhydri iecur. Blendiorum
nennſunnt cinis cum ruta. Inueniuntur & in branchia piſcis uel capite ceu lapilli. Hi poti ex aqua cal-
nitumde culoſis præclare medentur: Aiuntq; & urticam marinam in uino potam prodeſſe. Iiem pu
uncsNN monem macinum decoctum in aqua. Oua ſepiæ urinam mouent: renumq; pituitas extra/
emnglgi hunt. Rupra conuulſa cancri fHuuiatiles triti in aſinino lacte maxime ſanant.Echini uero cũ
itum oonin ſfſpinis ſuis contuſi: & uino poti calculos. Modus ſingulis hemina bibitur: donec proſit: &
inmicqgnſenn alias in cibis ad hoc proficiunt. Purgatur ueſica & pictinum cibo. Ex iis mares dorchas uo⸗
cetomr/ cant: fœminas onychias. Vrinam mares mouen t. Dulciores fœmine ſunt unicolores. Sepiæ
ocalin In quoq; oua urinam mouent renes purgant. Enterocelæ lepus illinitur tritus cum melle. Ie
wutenetnadd cur quoq; aquatici colubri. Item hydri tritum potumq; calculoſis prodeſt. Iſchiad icos autẽ
viscnti An liberant ſalſamenta ex ſiluro infuſa clyſtere euacuara prius aluo. Sedis attritus cinis e capi
tipen mint te mugillum mulorumq;. Comburuntur autem in fictili uaſe.Illini cum melle d ebent. Itẽ
Nerat Nu Capitis menarum cinis ad rhagadas: & ad condylomata utilis: ſicut pelamidum ſalſarum ca
nuebihnu pitum cinis: uel cybiorum cum melle. Torpedo appoſita procidentis ĩteranei morbum ibi
manund! cohercet. Cancroruin fluuiatilium cinis ex oleo & cæra:rimas in eadem parte emendat. Itẽ
r nchoi/ & marini cancri pollin. Ponas ſalſamenta coracina diſcutiunt. Sanant interanea & ſqumæ
vcelsalun⸗ ombuſtæ. vcorpio in uino decoctus: ita ut foueantur ex ilſo. At echinorum teſiæ cõtuſæ
wongeloind & ex aqua illitæ incipientibus panis reſiſtunt. Mu ricum uel purpu rarum cini utroque mo
1 ded ptopiet do:ſiue diſcutere opus ſit incipiente:ſiue concoctos emittere. Quidam ita componu nt me
innCtelide dicamentum cæræ & thuris drachmas. xx. Spumæ argenti. xl. Cineris m uricum. x. olei uete-
ertbosCN ris heminam Proſunt per ſe ſ- alſamenta cocta. Cancri uuiatiles triti uerẽdo rum puſtulas
ent cterrpi diſcutiunt. Cinis ex capite menarum. Item carnes decoctæ & impoſitæ. Similiter percæ ſal⸗
nnte 0 Iæ e capite cinis melle ad dito. Pelamidum capitis cinis aut ſquatinæ picis cutis combuſta.
i Hiæc eſt qua diximus lignum poliri: quia & e mari fabriles ullis exen, Proſunt & ſmarides
e mmii illitæ. Irem muricum: uel purpurarum teſtæ cinis cum melle. Efficacius crematarum cũ car
mibus ſuis. Carbunculos uerendorum priuatim ſalſamenta cocta cum melle reſtinguntàd
–☛ . teſtem ſi deſcenderit:cochlearum ſpuma illini uolunt. Vrinæ i ncontinentiam hi ppocampi .
mntne toſti: & in cibo ſepius ſumpti emendant. Item ophidiõ piſciculus ſcombro ſimilis cum lilii
nnle n radice. Piſciculi minuti ex uentre eius quos deuorauerit: exempti & cremati: ita ut cinis eo
,Fucet i rum bibatur ex aqua. Iubẽt & cochleas africanas cum ſua carne comburi:cĩ eremq; ex uino
rlem nen ſigno dari. Podagris articularibuſqʒ morbis utile eſt oleum in quo decocta eſt rana: & ipſa
in i. rum inteſtina & rubetæ cinis cum adipe uetere. Quidam & hordei cinerem adiiciũt triutn

„“ Oa⸗ K.
Ae

calciari maxime pontic

lenit impetus podagræ.

lis & olei ſextarius: & aquæ tantundem. Ad præſens uero correprti

õ

inteſtina decocta ſint. Maxime autem quortanis liberant 2
Lz & rubetæ. lecur eius: uel cor adal

rerũ æquo põdere.Iubẽt & lepore marino recẽti podagram fricari. Fibrinis quoq; pellibus
i fibri. Item uituli marini. Cuius & adeps prodeſt. Item & bryon de
uo diximus lactucæ ſimile: rugo ſioribus foliis ſine caule. Natura eſt ei ſtiptica. Impoſitũ
Item alga:de qua (ſupradictum eſt: Obſeruaturq; in ea:ne arida ĩ/

ponatur. Permones emendant pulmo marinus. Cancriq; marini cinis ex oleo. ltem fluuiati

les triti ſicq; cinere & oleo ſubacti & ſiluri adeps. Et in articulis morborum impetus ſedãat

ranæ ſub inde recentes impoſitæ: quas quidam diſſectas iubent imponi. Morbos abigit ius
mitulorum: & concharum comitiales & ut diximus: coagulum uiruli marini bibunt cum la
cte equino aſinino ue aut cum punici ſucco.Quidam ex aceto mulſo. Necnon aliqui per ſe
Bilulas deuorant. Caſtoreum in aceti mulſi cyathis tribus ieiunis datur. Is uero qui ſæpiꝰ?
corripiuntur: clyſtere infuſum mirifice prodeſt. Caſtorei drachmæ duæ eſſe debebunt mel
is olfactu ſubuenit cum

aceto. Datur: & muſtellæ marinæ iecur. Item muris uel teſtudinum ſanguis.

Ebrium circuitus tollit iecur delphini guſtarum ante acceſſiones. Hippocampi
necantur in roſaceo: ut perungantur ægti in frigidis febribus. Et ipſi adalliga⸗
tur ægris. ltem ex aſello piſce ſapilli qui plena luna inueniuntur: in capite alliga
tur in linteolo. Pagri guuiatilis longiſſimus dens capillo adalligatus: ita ut quĩ
que diebus eum qui alligauerit: non cernat æger. Ranæ uero in triuio decoctæ oleo abie⸗
ctis carnibus perunctos liberant quartanis. Sunt qui ſtrangulatas in oleo ipſas clam adalli⸗
gent:oleoq; eo perũgat Cor earum adalligatum frigora febrium minuit. Et oleum in quo⸗
blaris unguibus ranæ & adalliga
ligatur in pano leucopho. Cancri flu uiatiles triti ĩ oleo
& aqua perunctis ante acceſſiones in tebribus proſunt Aſiqui & piper addunt. Alii deco/
Gas ad quartas in uino e balneo egreſſis bibere ſuadent in quartams. Aliqui uero ſiniſtrũ
oculum deuorari iubent. Magi quoq; oculis earum ante ſolis ortum adalligatis ægro ita
ut cæcas dimittant in aquam tertianas abigi promittunt. Eoſdemq; oculos cum carnibus
luſciniæ in pelle ceruina adalligatos præſtare uigiliam: ſomno fugato tradunt. Aliqui ſan
guinem teſtudinum: in lethargumq; uergentibus coagulo balenæ. aut uituli marini ad ol
factum utuntur. Aliqui ſang uinem teſtudinum: & lethargicis illinunt. Tertianis mederi
dicitur: & ſpondylus percæ adalligatus. Quartanis cochlexæ fluuſatiles in cibo recẽtes. Qui
dam ob id aſeruãt ſale: ut dent tritas in potu. Strombi in aceto putrefacti lethargicos exci
tant odore. Proſunt & in cardiacis. Cachecticis quorum corpus macie conficitur. Tetheæ
uriles ſunt cum ruta ac melle. Hydropicis medetur adeps del phini liquatꝰ:8 cum uino po
tus. Grauitati ſaporis occurritur tactis naribus unguento aut odoribꝰ: uel quoquo modo
obturatis. Strombi quocq; carnes tritæ: & in mulſi tribus hemims pari modo aquæ. aut ſi fe
bres ſint: ex aqua mulſa datæ proficiunt.

Succus cancrorum fluuiatilium cum melle. Ranæ
uoq; aquaticæ in uino uetere & farre decoctæ: ac pro cibo ſumptæ:ita u

„J ſbe⸗ e febres omnium generum & contra diuerſas infirmitates. Ca. VlI.
.

t bibatur ex eodẽ

naſe. Vel teſtudo deciſis pedibus ca pite cauda & inteſtinis exemptis: reliqua carne ita con
dita ut citra faſtidium ſumi poſſit. Cancri fuuiatiles ex iure ſumpti & pthiſicis prodeſſe
traduntur. Aduſta ſanantur cancri marini: uel fluuiatilis cinere. Et ea que feruẽti aquâ cõ
buſta ſint. Hæc curatio etiam pilos reſtiruit cum cancrorum fluuiatilium cinere Putant
que utendum cum cæra & adipe urſino. Prodeſt & febri ranarum fellis cinis. Ignes ſacros
reſtingunt ranarum uiuentium uentres impoſiti: pedibuſque poſterioribus pronas adalli-
gari iubent: ut crebriore anhelitu proſint. Vruntur & ſilurorum capitum cinere ſalſamen
torum ex acero. Pruritum ſcabiemq; non hominum modo: ſed quadrupedum efficaciſſi⸗
me ſedat iecur paſtinacæ decoctum in oleo. Neruos præciſos purpuratum callum quo ſe
operiunt tuſum glutinat. Lethargicos coagulum uituli adiuuat in uino potum oboli pon
dere. Item ichthyocollæ. Tremulos iuuat caſtoreum ſi ex oleo perun gantur. Mullos in ci⸗
bo inutiles neruis inuenio fieri. Sanguinem piſcium purant cibo ſiſti polipo tuſo illitoque
De quo & hæc traduntur muriam ipſum ex ſeſe emittere: & ideo nõ debere addi. In coquẽ
do ſecari harundine ferro eminente:in uitiumq; trahere natura deſerente. Ad ſanguinem
ſiſtendum & ranarum illinunt cinerem uel ſanguinem arefactum. Quidam ex ea rana qua
græci calamiten uocant quoniam inter harundines fruticeſq; iuuant: minima omnium &

nincume
cieincal
Ghum quas
toenum 4
Andaiudic
nanntſlem
cetate dpo
guunt capit⸗
ſulunbuspat
feiufornic.
ſngussaul
Uetlaturcäm
cnsparium
tmunteſtecx:
bignaninci
Ccnisſpinr
lemennrume
nenienunn
Plunbocn
elaliguime
Garnattito,
numrumtelle
llnraqga
emplltnimo⸗
nauunteſtx
llleneri cim
cniscumole
UumCrpt
Mnchome
Narumeen
Ulumlonm
enscumne
Icun came⸗
Apelimne
1ieran
u Suſkton
ernortunn
hwegre
lattiniui
uporiphh
Alererer⸗
ehanusn
asporwi
1 e der
tione N
Pugzio
abormn
Cerecici
ſcgiri
ore
ere
tlunn nor
Un eſle

o Nelidn
näbnonte
a.mlti
erenii,
lemiiuini
imperusſcit
desedigrins
didumcunh
mlicniele
wegiſep⸗
Cebedunmgel
ſudventcun

l.
Npoemni
zilatlin⸗
nchirili
Ausuugli
Grolote⸗
–
bumn go⸗
dnlig
lsnitiokeo
m. NMiceco
minen ochui
lans on
gcumcunbi
umn. Auln
limind
enimümnn
hotuiu
etuurintind
ſctmseiner
Anu
ogno nocd
r, E.
mleNa
mcleole
cane jin con

en noleſt
nen mui

Hete Ponm

lanss ſo

nitl

nene imn

uiridiſſima cinerem fieri iubent. Aliqui & naſcenrium ranarum in aqua quibus adhuc cau-
da eſt: in calice nouo combu ſtarum cinerem ſi per nares fluat inficiendum. Diuerſus hirũ
dinum quas ſanguiſugas uocant ad extrahendum ſanguinem uſus eſt Qui ppe eadem ra/

tio earum quæ cucurbitarum medicinalium ad corpora leuanda ſanguine ſpiramenta la⸗
xanda iudicantur. Sed uitium quod admiſſæ ſemel deſiderium faciunt circa eadem tempo

ra annilſemper ei uſdem medicine. Multi podagris quoq; admittenda cenſuere. Dicitur ſa
cietate & põdere ipſo ſanguinis detractæ aut ſale aſperſæ. Aliquando tamen ad fixa relin-

quunt capita quæ cauſa uulnera inſanabilia facit: & multo interimit:ſicut Meſſalinum e cõ
ſularibus patriciis cum ad genua admiſiſſet. inuehunt uirus remedio uerſo:maximeq; ruf⸗

fæ ita formidantur. Ergo ſuggentia ora forficibus præcidunt: ac ueluti ſiphonibus defuit

ſanguis: paulatimq; morientium capita ſe contrahunt: nec relinquunt. Natura earum ad/
uertlatur cimicibus: & ſuffitu necat eos. Fibrinarum pellium cum pice liquida combuſtarũ
cinis narium profluuia ſiſtit ſucco porri mollitus. Extrahit tæla corpori inbærentia. Sepia,
rum teſtæ ex aqua ſalſamẽtorum carnes. Cancri fluuiariles triti. Siluri fluuiatilis qui & ali
bi quam in nilo naſcitur carnes impoſitæ recentes ſiue ſalſæ. Eiuſdem cinis extrhit & adeps

& cinis ſpinæ eius uicem ſi podii præbet. Vlcera quæ ſerpunt & quæ ex iis excreſcunt ex capi

te menarum cinis uel ſiluri coercet. Cancinomata ger earum capita ſalſarum:efficacius ſi cc
neri earum miſceatur ſal & cunila capitata: oleoq; ſubigantur. Cancri marini cinis uſti cũ

pꝑplumbo carcinomata compeſcit. Ad hoc & fluuiatilis ſufficit cum melle: lineaq; lanugine.

Sed aliqui malunt alumen melqʒ miſcere cineri. Phagedenæ ſiluro imueterato: & cum ſan-
daraca trito. Cachoetæ & nomæ & putreſcentia cybo uetere ſanantur. Vermes uero innati
ranarum felle tolluntur. Fiſtulæ aperiuntur: ſiccanturque ſalſamentis cum lintheolo ĩmiſ

ſis. Intraq; alteram d'em callum omnem auferunt & putreſcentia ulcerum quæq; ſerpunt
emplaſtri modo ſubacta & illita: Et halpe expurgat ulcera in linteolis concerptis. Item echi
norum reſtæ cinis. Carbunculos coracinorum ſalſamenta illita diſcutiunt. Item mullorum
ſalſamẽti cinis. Quidã capite tantũ utuntur cum melle: uel coracinorum carne. Muricum
cinis cum oleo tumores tollit. Cicatrices fel ſcorpiõis marini? Verrucas tollit glauci iecur
illitum. Capitis menarum cinis cum alio tritus ad tymia crudis utuntur fel ſcorpionisma
rini ruffi Smarides tritæ illitæ. Hallex deferuefacta unguiũ ſcabriciam ciniſq; e capite me⸗
narum extenuat. Mulieribus lactis copiam facit glaucus e iure ſumptus:& ſmarides cum
ptiſana ſumptæ: uel cum fœniculo decoctæ. Mammas ipſas muricum uel purpuræ teſtarũ
cinis cum melle efficaciter ſanat. Cancri fluuiatiles illici uel marini pilos in mamma:uel mu
ricum carnes appoſitæ tollunt. Squatinæ illitu creſcere mammas non patiuntur. Delphini
adipe linamenta accenſa excitant uuluæ ſtrangulatu oppreſſas. Item ſcombri in aceto putre
facti. Percarum uel menarum capitis cinis ammixto ſale & cunila oleoq; ue uuluæ mede⸗

tur. Suffitione quoque ſecundas extrahit. Item uituli marini adeps inſtillatur igni naribꝰ

ĩter mort uarũ uuluæ uitio:& cũ coagulo eiuſdẽ ĩ uellere ĩ poſitꝰ.Pulmõis marini ciniſ adꝭ
alligatꝰ? egregie pfluuia purgat. Echini uiuetes tuſi & nio dulci poti Siſtũt & cãcri fluuia

tiles triti ĩ uĩo potiq;. Itẽ ſiluri ſuffitu p̃cipue africi faciliores partꝰ fieri dicunt᷑. Cãcri ex a
qua poti ꝓ fluuia ſiſtere.Ex hyſopo purgare. Et ſi partꝰ ſtrãg ulet: ſimiliter poti auxilian᷑.
Eoſdẽ recẽtes uel aridos bibũt ad part? cõtinedos. Hippocrates ad purgationes mortuoſę-

que partus utitur illis cum quinis lappati radicibus cum ruta & fuligine tritis: & in mulſo
datis potui.Item in iure cocti cum lappato & appio menſtruas purgationes expediunt. La/

tiſque ubertatem faciunt. Item in febri quæ ſit cum capitis doloribus & oculorum palpita
tatione. Mulieribus in uino auſtero poti prodeſſe dicuntur. Caſtoreum ex mulſo potum

purgationibus prodeſt. Contraque uuluã olfarum cum aceto & pice: aut ſi ubditum paſu⸗
lis. Ad ſecundas etiam uti eodem prodeſt cum panace in quattuor cyathis uini. Et a frigo⸗

re laborantibus ternis obolis. Sed ſi caſtoreum fibrum ue ſupergrediatur grauida abortũ

facere dicitur: & periclitari partus ſi ſuperferatur. Mirum & quod de torpedine inuenieo.

Si capiatur cum luna in libra fuerit: triduoque aſſeruetur ſub diuo: faciles part? facere:po
ſtea quotiens inferatur adiuuare. Et paſtinacæ radius adalligatꝰ umbilico exiſtimatur ide

facere ſi uiuenti ablatus ſit: ipſaque denuo in mare dimiſſa. Inuenio apud quoſdam oſtrea
tium uocari: quod aliqui onychen uocant: hoc ſuffitum nuluæ pœnis mire reſiſtere. Odo

rem eſſe caſtorei:meliuſque cum eo uſtum proficere. Vetara quoque ulcera & cachoete

Eiiii

eiuſdem cinere ſanari. Mam carbunculos & carcinomata in mulierum parte præſentiſſi,/ 3 r.
mo remedio ſanari trad unt cancro fœmina cum ſalis flore contuſo poſt plenam lunam: & naluon
ex aqua illita. Pſylorrum & tymi ſaguis: fel iecur ſiue recẽtia ſiue ſeruata. lecur et ritũ mix lcenne
taque cædro plumbea pyxide aſſeruatum. Ita pueros pubeſcere negauit. Magno ſalpe ob “ i 6
ſtetrix. Eadem uis eſt pulmoris marini. Leporis marini ſanguine & felle: uel ſi in oleo le- ed f
pus hic necetur. Cancri ſcolopendræ marini cinis cum oleo. Vrtica marina trita ex aceto ee
ſcyllito. Torpedinis cerebrum cum alumine illitum. xvi. luna: R anæ paruæ. quam in ocu H ro
looum curatione deſcripſimus ſanies efficaciſſime pfuothrum eſt: fi recẽs illinatur: & ipſa ur urg⸗
3 arefacta ac tuſa. mox decocta tribus heminis ad tertia uel in oleo decocta in æreis uaſis. Ea nee
dem menſura alii ex quindecim ranis conficiunt. Pſylotrum: ſicut in oculis diximus. San edi .
guiſugæ quoque toſtæ in uaſe fictili: & ex aceto illiiæ eundem contra pilos habent effectũ iun nle
Et (uffitus urentium eas necat cimices inuectas caſtoreo quoque cum melle pro pſylothro gerb⸗
uſi pluribus diebus reperiuntur-in omni autem pſylothro ucellendi prius ſunt pili. Infanti Nmmren
unm gingiuis dentitionibuſque multum confert delphini cum melle dentium cinis: & ſi ip ſtarhhe⸗
ſo dente gingiuæ tangantur- Adalligatuſque idem pauores repentinos tollit. Idem effe⸗/ ein iſl
Rus & caniculæ dentis. Vlcera uero quæ in auribus aut ulla corporis parte fiant cancro/ annöfie
rum Huuiatilium ſuccus cum farina hordeacea ſanat. Et ad reliquos morbus triti in oleo lorOrphn
perunctis proſunt. Siriaſiſque infantium ſpongia frigida cerebro humefacto rana muer⸗ atuns oc⸗
ſa adalligata efficaciſſime ſanat quam aridam inneniri affirmant. Mullus in uino necatus mmnänb⸗
uel piſcis rubellio uel ang uilæ duæ. Item uua marina in uino putrefacta iis qui inde bibe/ nildeen
rint tedi uini affert. Venerem innibet:& cinis hippopotami frontis e ſiniſtra parte pellis in Guninio⸗
lintheolo adalligata. Fel ue torpedinis uiuæ genitalibus illitum. Concitant cochlearum nsligaere
fluuiatiliũ carn es ſale adſeruatæ: & in potu ex uino datæ. Erythini in cibo ſumpti. Iecur ra IISn
næ dyrophetes & calamites in pellicula gruis alliga tum: uel dens crochodilii maxilaris an⸗ mll
nexus brachio: uel bippocampus: uel nerui rubethæ dextre lacerto adalligati. Amorem ſi lnorpe
nit in pecoris recẽti corio rubetha alligata. Equorum ſcabiem ranæ decoctæ in aqua exte/ iibmrayp
nuant: donec illini poſſit. Aiuntq;: ita curatos non repeti poſtea. Er ſalpe negat canes latra Klinat
re: quibus in offa rana uiua data ſit. Inter aquatilia dici debet: & calamochnus latine adar/ suiente⸗
cha appellata. Naſcitur circa harüdines tenues ſpuma aquæ dulcis ac marinæ: ubi ſe miſcẽt temafüt
Vim habet cauſticâ: Ideo acopis addit cõtra perfrictionũ uitia. Tollit & mulierũ lẽtigines tradircr
nifacie. Et calami Gmul dici debẽt. Phraxmatis radis recẽs tuſa luxatis mederur: & ſpinæ do giorücun
loribꝰex aceto illica. Cypri uero qui & donax uocat cortex alopeciũs medet uſtus: & ulceri Exquon-
bus ueteratis Folia extrahũt quæ ĩ fixa ſũt corpori & igni ſacro Panic ulæ flos ſi aures ĩtra⸗ ſeez mult
uerit exurdat Sepiæ atramẽto tãta uis ẽ: ut in lucerna addito æthiopas uideri ablato priore lenoſtre⸗
lumjie Amaxila? tradat. Rubeta decocta & ĩ aq potu dataſuũ morbis medet᷑: uei cuiuſcũ; Imt gen
ranæ cinis Pulmone marino ſi cõfricet lignũ: ardere uidet: adeo ut faculã ita præluceat. Mkiäteſe
Arunimalio oium in mari uiuentiũ clxxvii.gener eſſe. Ca. „VII. hütpecktin
FPracta aquatiliũ dote nõ alienũ uidet᷑ ĩdicare ptot maria tã uaſta & tot millib? paſ tpptücap
fuũ terræ ĩfuſa: extraq; circũdata mẽſura pene ipſiꝰ mũdi quæ ĩtelligané᷑ aĩalia cen⸗ Uhn

tũ ſeptuagintaſeptẽ oĩum generũ eſſe: eaq; nominati cũplent. Quod in terreſti
uolicribuſq; fieri nõ quit. Neq;.n. oĩs ĩdiæ æthiopĩæ ꝙ aut ſcythiæ deſertorũ ue nouimug
feras aut uolucres cũ hominũ ipſorũ mulco plurimæ ſint differẽtiæ quas ĩ uenire potuim⸗
Accedat bis taprobane ĩſulæcqꝙ aliæ occeani fabuloſe narratæ. Pf ofecto cõueniet:non po
oĩa genera in contẽplationẽ uniuerſã uocari. At hercule in tãto mari oceano quæcũq; na
cütur certa ſũt: notioracq; qu od miremur quæ ꝓfundo natura merfſit. ur a beluis ordiamur SZ
arbores phyſethres: balenæ:piſtricestrirones:nereig es: elephãti: homines qui marini uocan .
tur: rotæ: orcæ: arietes: muſculi & alii piſciũ forma arietes delphini: celebreſq; Homero vi/
ruli. Luxuriæ uero teſtudines: & medicis fibri: quorũ genera nuſquã mari accepimꝰ? mergi
ctantum marina decentes: Iam caniculæ: drynones: corn utæ: gladii: ſerræ: communeſc; mari
terræ amni hippopotami: crocodili. Et amni tantum ac mari thynni:thynnides: ſiluri:coraci
ni: percæ: Peculiaris autem maris ler: aurata:aſellus:acarnc: aphia:alopeca:anguile⸗
araneus: box:batia: bachus: batrachus: belonæ: quos aculeatos uocamus balanus: coruus: ci
tharus. Rhomborum genera chalcis gobio. Collurus aſellorum generis ni minor eſſet colla
Siue parianus ſiue ſaxetanus a patria betica: lacertorum minima abyſmon: eleſſe: cy bium

errlentich,
umlunm:
nolpecb
Aſtin ckole,
Atrin erat
X un⸗ n Ccll
nErisnalsle
benteftei
epro Achloehn
ntpll. Intin
uncins Ai⸗
lit Menekte/
ehumcnco/
twustinncke
Aonmnner/
in uinonerrus
uiintente,/
inpur Alun
imracdhenun
ümudnise
ani. Monnl
ürnnen
exicnal
wilbeni
mrliei nynn

= —
S=

eGoslmainn
1
ientd
e wiginchg
inazlien
=

— 23
— =——
—

—

4 Genuib
arriidin 1
Lodinteneli

—

XXXIII.
Ita uocat᷑ cõciſa pela mis:quæ poſt.xl. dies a põto in meotim reuertit᷑. Cordyla & bæc pela
mis puſilla: cũ in põtũ e mæotide exit hoc nomen habet: catharus: callyonimus: fiuc urano⸗
ſcopus:cinædi:ſolæ: phiſcinulæ cnide: quã nos urticã uocamus. Cancrorũ genera chameci⸗
ſtice: cha meleos: camepotorides: generis uarietate diſtãtes & rotũditate: chameglycia: me⸗
nides:quæ ſunt maiores quẽ pꝑelorides: glycia ſiue coroquia. Concharũ genera iter quæ &
margaritiferæ cochleæ: quarũ generis pentadactydes: melicem: bales: echinophoræ: dicun
tur ꝗbus cantant. Extra has ſnnt rotundæ in oleario uſu cochleæ: cucumis: cynopos ea ny

ℳ .* —

marus: cynoldexia: draco. Quidã aliud uolũt eẽ dracũculũ. Eſt aũt graculæ ſimili. Aculeos
in branchiis habet ad cauda ſpectantis. Sic & ſcorpio lædit dũ manu tollit: erythinus: eche
neis: echinus. Elephati locuſtarũ generis nigri pedibus ꝗternis: biſculis. Præterea brachia

duo: binis articulis: ſinguliſq; ſorficulis deticulatis. Fabri ſiue zægauciſci: glaneus: cõger:
gyres: galeos: garus: hippus: hippuros hirundo: ale: pleumon: hipocampos: heparcotinos:

Sunt lacertorũ genera lolligo uolitãs: locuſtæ: lucernæ: liparis: lamyrus: lepus: leones: quo

rũbrachia cancris ſimilia ſunt. Reliꝗᷓ ps Iocuſtæ:mullus:merula:inter ſaxatiles laudata.mu

2

gil: melaulus: mea: metis: murena: miſinylus: miſcus: mnrex: oculata: ophidion: oſtria: cotia
orcinõ. Hic ẽ pelamidũ generis maxi us. Neq; redit ĩ mæotin: ſimilis tritoni. uetuſtate me⸗
lior: Orphus orthagoriſcus: phager: picus: ſaxatiliũc; pelamis.Earũ generis maxia apole⸗

Rus uocat᷑. Durius tritõ: phorcus: phitarus: paſſer paſtinaca. Polyporũ genere pectines: ma

ximi & nigerrimi æſtate. Laudatiſſimi aũt mitylenis rhyas: tyndarides: ſalonis: altimacia in
Inſula Alexãdriæ. In Aegypto pectũculi: purpuræ: pedriges: pina pinnotheræ:rhina: quem

ſquatinã uocamus.Rũbus: ſcarus pncipalis hodie. Solea: ſargus: ſcylla: ſarda: Ita uocat᷑ pela
mis lõga ex oceano uenies. Scõber: ſalpa: horus: ſcorpena: ſcorpios: ſcyaſcia: ſciena: ſcolopẽ
dra: myrus. ægypta: ſtrõb': ſolen: ſiue aulos: ſiue donas: ſiue onix: ſiue dactylus ſpodylus:

mariſtella: ſpõgia. Turdus iĩter ſaxatiles nobilis. Tynnus. tranus. qnem alii Xiphyâ uocãt.

Staſſa: torpedo: terhea: triphonõ. Pelamidũ generis magni ex eo ſerena cymbiã fiũt. Vene

ri: Euax: xyphii. His adiicemus apud Quidiũ poſita noĩa:quæ apud nemiuẽ aliũ reperiunt᷑

Sed fortaſſis ĩ põto naſcunt᷑: ubi ĩ uolumẽ ſupremis ſuis tpibꝰ inchoauit. Bopyrũ ĩ ſcopu/

lis uiuentẽ. Orphũ rubentẽ: rhaci nũq; pullũ pictas mormyras: aureiq; coloris chryſon. Præ
rerea parũ teragũ: & placentẽ cauda labrũ. Epodas lati generis. Præter hæc inſignia piſciũ

tradit channen ex ſe ip̃a cõcipere. Clãcũ æſtate nũꝗ apparere. Põpiũ ꝗ ſemp comitet᷑ naui⸗
giorũ curſus. Chromin ꝗqnidificet ĩ aꝗs. Heleopen quoq; dicit eẽ noſtris ĩ cognitũ undis⸗

Ex quo apparet falli eos ꝗ eũdẽ accipenſerẽ exiſtimauerũt. Helopi palmà ſaporis inter pi/

ſces multi dedere. Sũt præterea a nullo auctore noĩati.ſudis latinæ appellata: a græcis phy
gxen oſtreæ ſimilis noĩe magnitudine iter ampliſſimos rarus: ſed tñ nõ degener: & pnæ cõ⸗

charũ generis circa põtias inſulas frequẽriſſimæ. Stât uelut ſuillo crure lõgo i harena defi
xXxx hiãteſq; ꝗᷓ lipitudo ẽ: pedali nõ minus ſpatio. Cibũ uenant᷑. Dẽres in circuitu marginũ

hñt pectinatim ſpiſſatos. Intusꝓp ſpõdyli grãdis caro ẽ. Et hyenam piſcẽ uidi ĩ oenaria Iſula
captũ caput exerẽtẽ. Præter hæc purgamæeta aliqᷓ relatu idigna: & algis potiꝰàn umerada

aaln. . OAII PLINII SECVNDI NATVRALIS HISTORIAE.
LIBER TRIGESIMVSTERTIVS.
M! PROEMIVyNNNAN.
. HWH Nletallorum naturx.

ETALLA NVNCG IPSAEQAVEOPESET RERVMI
precia dicent᷑: tellurẽ intus exgrente cura multiplici Modo
Appe alibi diuitiis fodit᷑ quærẽte uita aurũ argẽtum æs ele
HM mn QARlrü. Alibi deliciis gẽmas: & parierũ digytorũ que pigmẽta
Alibi temeritati fertũ auro etiã gratius inter bella cedeſq;.
Perſeꝗmur oẽs eius fibras: uidemuſq; ſup excauatos mon
tes mirantes defiſcere aliqñ:aut incremi cere illã. Ceu uero
nõ hoc etiã exẽplũ ĩdignationis ſacræ patẽtis expmi poſſit-

LIBEBKRD.

Imus in uiſcera eius & in ſede maniũ opes quærimus tanꝗ parum benigna fertiliq; qua ſe⸗ vebte
cetur. Inter hæc nin ium remedioꝶg gratia ſcrutamur. Cui. n. fodiendi cauſa medicina eſt. M gſe
Quanꝗᷓ & hæc & ſumma ſui parte tribuit ur minime parca: faciliſq; ĩ omuibus quæ ꝓſunt. icſe
Iiia nos premunt: illa nos ad inferos agunt quæ occultauit atq; demerſit. Illa quæ non na,. no lema
. ſcuntur: ut repente mens ad ĩane euolans reputet quis deinde futuri finis eſt: ſæculis om .
mubus exhauriendi eam quouſqʒ penetret auaritia? Quam innocens quam beata: inmo uvD. nnen
4 tt0 & delicata eſſet uira ſi nihil aliud de ea niſi quod ſupra terras concupiſceret: habererq urleſe,
non niſi quod ſecũ eſt? Fruitur quidem aurum & chryſocolla iuxta: ut precioſior uideatur lulte⸗ 6
nomem ex auro cuſtodiens. Parum enim erat naturæ unam inueniſſe uitæ peſtem: mii in loltue .“
orecio etiam eſſet ſanies auri. Querebar argentum auaritia. Boni conſuluit interim inueniſ occl⸗ .
. ſe minium. rubenriſq; terre excogitauit uſum. Heu prodigioſa ingenia quot modis auxi⸗ ocelbdni⸗
mus precia rerum? Acceſſit ats picturæ: & aurum argentumq; cælando carius fecimus. Di Clap
dicit homo naturam prouocare. Auxere & artem uitiorum irritamenta. In poculis libidi⸗ GNCol
nes cælare iuuit: ac per obſcenitates bibere. Abiecta ſunt deinde hæc: & ſordere cœpere: & lamnente⸗
auri argentiq; mimum fuit. Murina & cryſtallina ex eadem terra effodimns: quibus preci ineninſte⸗
um faceret ipſa fragilitas hoc argumentum opum: hæc uera luxuriæ æſtimata eſt gloria: ſommmott
„ pbpabere quod poſſet ſtatim totum perire. Nec hoc fuit ſatis: turba gemmarum potamus: & Milmnih
Ge.⸗ LVr . ſinarag is teximus calices: ac temulẽtiæ cãà tenere india iuuat: & aurũ iam acceſſu eius. u Telbris.
ar S „ Quæ prima cõmendatio metalloꝶ auri: & de origine annulorũ aureog: & modo auri Wüumtottan
Ped We apud antiquos: & equeſtri ordine: & de iure annuloꝶ aureogt. Ca. .IJ. fllenramip
. CSacr govr Tinam poſſet e uita in totum abdicari auri ſacra fames: ut celeberrimi auctores nnoname.
ESSe e dizxere: proſciſſum cõuitiis ab optimis quibuſq;: & ad perniciem uitæ repertum. ſugoospop
Quantum fœliciore æuο cum res ipſæ permutabantur inter ſe: lcut & troianis ognlibert
temporibus factitatum Homero credi conuenit. Ita enimlut opinior) commer onſultando
tia uictus gratia in uenta: alios coriis boum:alios ferro captiuiſq; rebus emptitaſſe tradit: Aitiopren⸗
quanquam & ipſe miratus aurum æſtimationes rerum ita fecit: ut centum boum arma au⸗ umattese
rea permutaſſe Glaucum diceret cum Diomedis armis nouem boum. Ex qua conſi uedine (Ennmwind
mulſrta legum antiquarum pecore conſtar etiam Romæ. Peſſimũ uitæ ſcelus fecit: qui anu libdal
lum primus induit digytis. Nec hoc quis fecerit traditur. Nam de Prometheo omnia fabu Mrdn
loſa arbitror: quanquam illi quoq; ferreum annulum dederit antiquitas: uinculumq; id depoltotn
non geſtamen intelligi uoluerit: Miidæ quidam: annullum quo circumacto habentem ne nolongol
mo cernerer: quis non etiam fabuloſiorem fateatur: Manus & prorſus ſiniſtræ maximam Nebbtcun.
auctoritatem conciliauere auro: non quidem Romani quorũ more ferendum erat bellicæ misTdei
uirtutis inſigne. De regibus Romanis non facile dixerim. Nullum habet Romuli in capit ditli rc ii
rolio ſtatua: nec præter Nummæ Seruiq; Tullii alia. Nec. L. quidem Bruti) Hoc in tarqui Aninüinn
niis maxime miror: quorũ egregia fuit origo⸗ unde hic anulorum uſus uenit: quanquam Uieruſ
uunc lacedæmone ferreo utantur. Sed a Priſco Tarquinio omnium primo filium cum in gar
. prætextæ annis occidiſſet hoſtem bulla aurea donatum conſtat: unde mos bullæ durauic AKnlineli
uaut eorum qui equo meruiſſent filii id inſigne haberent: cæteri lorum.Et ideo miror Tar⸗ ninbiſfe
quinii eius ſtaruam ſine annulo eſſe. Quanquam & de nomine ipſo ambigitur. Id græci a Auntno bei
3 digytis appellauere. Apud nos priſci ungulum uocabant. Poſtea & græci & noſtri ſcymbo Cinn
S lIum. Longo certo tempore ne ſenatum quidem Romanum habuiſſe aureos:manifeſtum R ir
eſt. Si quidem iis tantum qui legati ad exteras gentes ituri eſſent: annuli publice dabãtur r K
credo quoniam ita exterorum honoratiſſimi intelligebantur. Neq; aliis uti mos fuit: quiu oni
ui ex ea cauſa publice accepiſſent: uulgoque ſit triumphabant .Et cum corona ex auro uua
etruſca ſuſtineretur a tergo: annulus tamen in digyto ferreus erat: æqua fortuna trium, *R
phantis & ſerui coronam ſuſtinentis. Sic triumphauit de lugurta. C. Marius. Aureum nõ WW noNl
ante tertium conſulatum ſumpfſiſſe traditur.Ii quoque qui ob legationem acceperant au di Berer
reo in publico tantum utebantur: intra domos uero ferreis. Quo argumento etiam nunc .— . mii⸗
ſponſæ annulus ferreus mittitur. Iſque ſine gemma. Nec illiacis temporibus ullos fuiſſe Pen
annulos uideo: nuſquam certe Home. dicit: cum & codicillos miſſitatos epiſtolarum gra⸗ inberſe
tia indicet: & conditas arcte ueſtes: ac uaſa aurea argenteaq;: & ea colligata nodi non an/ N
nuli nota. Sortiri quoq; contra prôuocationem duces non annulis tradit. Fabricæ etiam nNüm
deum ſibulas: & alia muliebris cultus: ſicut in aures in primordio factitaſſe ſine mentione ſlen
Auitres

knlagu,
Makinn es
ucr,in
Adrenanm,

oſ. .
eelkaunis en

nrihmone,

nen dedete
dolioruicdenur
eriminwent
t modis ut⸗
ius kecimah

Pochlis lbich.

1

erecopen!
wgudus en
mn eſt gon
EAmodozun

C 1

mum auaotes

Uirpen.

on Atoianis

nor orarer

wurale adie,
.
1.
n nlueee
4. 4

i Hen
peocmdmu
ſ

iroen

e. 27 fj
un cun

—

prior uſus a fœminis cœperit Romæ quidem non fuit aurum: niſi ad modum

xxXIII.

go tempore. Ceate cum a Gallis capta urbe pax emererur: non pluſꝗ mille pondo effici po

tuere. Nec ignoro. M. Craſſum duo nulia pondo auri rapuiſſe ſuo: & Pompeii tertio con-
ſnlatu e Capitolini louis ſolio a CGamillo ibi condita: & ideo a pleriſq; exiſtimari duo milla

ondo collata. Sed qnod acceſſit: ex Gallogꝶ præda fuit: detratumq; ab his ĩ parre captæ ur
bis delubris. Gallos aũt cum auro pugnare ſolitos Lorquatus indicio eſt. Apparet ergo

Galloge: templorumq; tmdem nec amplius fuiſſe. Quod quidem in augurio intellectũ eit:
cum Capitolinus duplum reddidiſſet. Illud quoq; obiter indicari cõuenit: qm de annulis

ſermonem repetimus: ædituum cuſtodiæ eius deprehenſum fracta in ore annuli gẽma ſta

tiqm expiraſſe: & indicium ita extinctum. Ergo & maxime duo tm milia pondo cum capta ẽ

annuloꝑꝶ. Et qui primus inſtituit contanter id fecit: Ieuſq; manmibus ac latentibus induit cũ
ſi honos ſecurus fuiſſet: dextra fuerit oſtentandus. Quod ſi impedimentũ potuit in ea ali
quod intelligi: etià inſertorii uſu argumentum eſt:maius leua fuiſſe qua ſcutum rapitur
Eſt quidem apud eundem Homerũ uirorum crinibus aurum implexum. Ideo neſcio an
exiguo [mon

0

Roma anno trecenteſimo.Ixiiii.fuere:cum iam capitum liberoꝶ cenſa eſſent.clii.milia qn⸗
genti.Ilxxxiii. Eadem poſt annos.ccc.vii.quod ex Cabitolinæ ædis incendio: cæteriſq; omni

bus delubris. C. Marius filius præneſte detulerat tredecim milia pondo: ſub eo titulo in

xriumpho tranſtulit Sylla. Et argenti. vii. milia. Ildem ex reliqua omni uictoria pridie tran-
ſtulerat auri pondo ꝗndecim milia argenti pondo. c. xv. milia. Frequẽtior aũt uſus annulo⸗
rum non ante. Gn. Flauium Anii filium deprehenditur. Hic nam ; publicatis dieb us fa⸗
ſtis. quos populus a paucis Principũ quottidie pætebat: tantã gratiam Plebis adeptus eſt:
alioꝗn Libertino patre genitus: & ipſe Apii Cæci ſcriba cuius hortatu exceperat eos dies
conſultando aſſidue ſagaci ingenio promulgaueratq;: ut ædilis currulis crearetur cũ. Q.

Anitio preneſtino qui paucis ate annis hoſtis fuerat: præteritis. C. Petilio & Domitio. quo

rum patres conſ.fuerant. Additũ Flamo ut ſimul Tribunus Plebis eſſet. Quo facto tãta
Senatus indignatiõe exarſit. ut annulos ab eo abiectos fuiſſe in antiquiſſimis reperiat᷑ an/

nalibus. Fallit pleroſq; ꝗ tum & equeſtrem ordinẽ id feciſſe arbitrantur: Etenim adiectũ
hoc quoq; Sed & phalera poſita propter quæ nomen equitum adiectũ eſt. Annulos quoq;
depoſitos a notabile in annales relarum e: non a Senatu uniuerſo. Hoc actum. P. Sempro⸗

nio Longo.L. Sulpitio conſ. Flauius uouit ædem concordiæ: ſi populo reconciliaſſet ordi

nes: Et cum ad id pecunia publica non decerneretur. ex mulctaticia fœneratoribus condẽ
natis ædiculã æreà fecit in græcoſtaſi: quæ tũc ſupra comitium erat. Inciditq; ĩ tabula ærea
eã ædẽ. ccc.iiii.annis poſt Capitolinã dedicatã. Ita qdringẽtis: xlviii.a cõdita urbe geſtũ eſt
& primũ ãnuloꝶe ueſtigiũ extat. Promuſcui aũt uſus alterũ ſecũdo punico bello. Neq;.n.
aliter potuiſſſent trimodia illa annulorũ Carthaginẽ ab Hanibale mitti Inter Cepionem
gquoq; & Druſum ex ânulo ĩ auctiõe nauali inimicitiæ cœpere. Vnde origo ſotialis belli-
exitia rerũ. Ne tũ ꝗdẽ oẽs Senatores habuerũt: utpote cũ memoria auorũ multi prætu/
ra functi ĩferreo cõſentierĩt: ſicut Calphurnium & mamlium: ꝗq legatus. C. Narii fuerat iu
gurtino bello. Feneſtella tradit. Et multi. L. Fufidiũ illũ quẽ Scaurus ĩ uita ſua ſcribit. In

Quiĩtiorum uero familia aurum ne fœminas quidem habere mos fuerit. Nulloſq; oĩo an
nulos maior ps gentium hoĩumq; etiam qui ſub imperio noſtro degũt hodie habeat. Nõ
ſignet oriẽs aut Aegyprus etiã nũc litteris cõtenta ſolis. Multiſ hoc modis ut cætera oĩa

luxuria uariauit: gẽmaſ addendo exqſiti fulgoriſicenſuq; opimo digytoſ onerando:ſicut

dicemuſ ĩ gẽmarũ uolumine. Mox & effigieſ uariaſ cældo: ut alibi ars alibi materia eẽt in
precio. Alias deinde gãmas uiolari nefas putauit: ac ne quis ſignandi cãm in annulis eẽ in⸗

relligere:ſolidas induit. Quaſdã uero neq; ab ea parte quæ dieyto ocultat᷑:auro cluſit au⸗

rũq; milibus lapilloꝶe uilius fecit. Cõtra uero multi nullas admittũt gẽmas: aurocq; ipᷣo ſi
gnant: ut claudii Cæſaris principatu reptum. Necnon & ſeruitia iam ferrum auro cingunt
alia per ſeſe mero auro decorant: cuius licentiæ origo nomine ipſo in ſamathracia id inſti-
tutum declarat. Singulis primo digytis gerere mos fuerat: qui ſunt minimis proximi. Sic

in Nũmæ & Serui Tulii ſtatuis uidemus. Pnſtea pollici proximo induere etiâ deorum ſi

mulacris. Dein iuuit & minimo dare Galliæ britaniæq; in medio dicuntur uſæ. Hic nunc

ſolus excipitur: cæteri omnes onerantur: atq; etiam priuatim articuli minoribus alis. Sunt

qui tres uni minimo congerant.Aln uero & huic unũ tantũ: quo ſignanda ſignent. Condi

turq ille ut res rara & ad iniuriæ uſus indigna: uelut e ſacrario pronutur. Ei unũ in mimi/
mo digyto habuiſſe precioſioris eſt in recondito ſuppellectilis oſtentatio. Iam alii ponde⸗-⸗

ra eoru oſtentant:Aliis plures ꝗᷓ unũ geſtare laber eſt. Alii bratteas in ſerũt leuiore mate⸗
ria: & propter caſum gemmarũ totam ſollicitudinem purant. Ali ſub gemmis uenena clu

dũt:ſicut Demoſthenes ſummus oratoꝶe græciæ: annuloſq; mortis gratia habet. Demuch
ut plurimũ opũ ita ſcelera annulis fuit. Que ſint illa priſcorũ uita: qualis innocentia ĩ qua

nihil ſignabatur? At nũc quoq; ſibi ac potus uindicantur annulo a rapina. Hoc profecere
mancipiorum legioues: & in domo turba externa adta Seruorum quocq; cauſa nomencula
ror adhibenduſ. Sed aliter apud antiquos. Singuli marcipores lociferes ue dominorum gẽ
riles omnem uictum in promiſcuo hahebãt: nec ulla domi cuſtodia a domeſticis opus erar
Nũc rapiendæ comparantur epulæ: pariterq; qui rapiant eas. Sed & claues quocq; ipſas ſi⸗
gnare non eſt ſatis:grauatis ſomno:aut morientibus annuli detrahuntut: maiorq; uitæ ra
cio circa hoc inſtrumentum eſſe cœpit: incertum a quo tempore Videmur tamen poſſe in
externis auctoritarem eius rei intelligere circa Polycratem ſami tyrannum: cui dilectus il
le annulus in mare abiectus capto relatus eſt piſce ipſo circiter ducenteſimũ.xxx. annum
urbis noſtræ interfecto. Celebrationem ꝗdem uſum cum fœnore cœpiſſe argumẽto. eſt cõ
ſuerudo ulgi ad ſponſiones etiamnum annulo exiliente: ab eo tempore quo nõdum erat
arra uelocior: ut plane affirmare poſſimus nummos ante apud nos cœpiſſe: mox annulos
Denũmis paulopoſt dicetur. Annuli diſtinxere alterum ordinem a plebe: ut ſemel cœpe⸗
rantr eſſe celebres: ſicut tunica ab annulis ſenatum tantum: quãꝗᷓ et hoc ſero: uulgoq; put⸗

pura latiore tuuica uſos inuenimus etiam præcones: ſicut patrem. L. Elii Stellionis Præcoę-

nini ob id cognominati. Sed annuli plane medium ordinem tertiumque plebi & patribus

inſeruere. Ac qd antea militares equi nomen dederant:hoc nũc pecuniæ iudices tribuſt.

Nec pridem id factũ:Diuo A uguſito decurias ordinante: maior pars iudicum in ferreo an

nulo fuit. Iiq; non equites: ſed iudices uocabantur-Equitũ nomen ſubſiſtebat in turmis

equorum publicorum ludicium quoq; non niſi quattuor decuriæ fuere primo. Vixq; mia⸗

lia ſingula in decuriis inuenta ſunt:nondum prouinciis ad hoc munus admiſſis. Seruatũ/

s ciuibuſ in iis iudicaret.

que in hodiernum diem eſt: ne quis e noui

De decuriis iudicium: & quorienſ nomina equeſtriſ ordimſ ĩmutata
A doniſ militaribuſ & qñ primũ corona aure. Ca. II.

Ercuriæ quoq; ipſæ pluribuſ diſcere nominibuſ fuere Triblonorũ æriſ. & Sele⸗
dq dcorüũ & indicũ. Propter hoc etianum Nongenti uocabantur ex om nibuſ. Sele⸗
Qie oead cuſtodiẽda ſurfragiorum ſcita in comitiſſ. Et qui diui ſuſ hic quoq; ordo
eerat ſuperba uſurpatione nominum: cũ aliuſ ſe Nongentum aliuſ Selectum-
aliuſ Tribunum appellaret. Lyberii demum principatu nono anno in unitatẽ uenit eque
ſter ordo annulorũq; auctoritati forma conſtitnta eſt. C. Aſinio Pollione. C Antiſtito Ve
gere conſanno urbil conditæ. dec. ſeptuageſimognto. Quod miremur futuli pene de cau
ſa cũ. C. Sulpi. Galba iunenalẽ famã apud pricipẽ popinarũ poeniſ aucuparet: occu patuſq;

in hiis eẽt queſtus in Senatu uulgo inſtitore: eiuſ culpæ defendi annuliſ Hac de cà cõſti

turũ ne cui iuſ eiuſ eſſet:niſi cui ingẽuo ipſi patri:auoq; paterno ſeſtertia.cccc.cenſuſ fu⸗

iſſent & lege iulia theatrali.i n. xiiii. ordinibus ſedendi. Poſtea gregatimin ſigne id appeti

coeptũ. Proterq; hæc diſcrĩa C. prĩiceps decuriã ꝗntãâ adiecit: tantũq;ʒ natũ eſt faſtuſ: ut quæ

ſub D. Augu.impleri nõ potuerant decuriæ non capiant eũ ordinẽ: paſſimq; ad ornamen/

ta ea etiâ ſeruitute liberati tranſiliaut: qd ante nũꝗᷓ erat factũ qm in ferreo ann ulo egꝗtes: iu

diceſq; intelligebant: adeoq; promiſcuũ id eſſe cœpit: ur apud.Q l. Cæſarem in cenſura eius

unus ex equitibus Flauius proclus. cccc. ex ea cauſa reos poſtularet. Ira dũ ſeparatur ordo

ab ingenuis cõicatus eſt cũ ſer uitiis. Iudicũ aũt appellatioe ſeparari eũ ordinẽ primi oiĩium
inſtiruere. Grachi diſcordi popularitate in cõtumeliã Senatus mox ea debellata: auctoritas

noĩs uario ſeditionũ euentu circa publicanoſ ſubſtint: & aliquãâdiu tertiæ uires publicani

fuere M. Cicero demũ ſtabiluit equeſtre nomẽ ĩ cõſulatu ſuo ei Senatũ cõcilans: ex eo ſie

ordie ꝓuectũ eẽ celebrãs: & eins inres peculiari popularitate quærẽs. Ab illo rpe plane hoc
tertiũ corpus in re. pu. factũ eſt. Coepitq; adiici Senatui populoq; ro. equeſter ordo. Qua
de cauſa & nunc poſt populũ ſcribitur: quia nouiſſime coeptus eſt adiici. Quin etiã ipſum
equitum nomen ſæpe uariatum eſt in is quoq; qui ad equitatum trahebact Celeres ſub

Ronmnlo: .
cSctta uol⸗
Eiusuocibt⸗
numpe in
ſhoſtulosu
Nllenemult
ctiumnurmt.
Auxlliaxes
lecharunil
AMaduO dece
tal.Pivon
gunmbeicu
cConlals⸗
nhlofungt

gun ſe
hi ſ tu
ninpuünoce
lo
dm
t
er:
Ciusſctlene
lolacertsiam
Ecrut Vinie

iscicurran

pentemurn
ſolumgeen
gdickdunust
tofnrieg
Gikeremaint
oerauto Le⸗
Dinopis adl
ai lrro
Gorincerte
Ulreſt bib⸗
Uauispoene
nliti Kien
tNdineiniis
lonnites.
cunia pel
gemrän l
Gvemnisr,
unc ſelt
mocinn
Rentur.lt
minasen

us atribt

baipe⸗
lelpobedl
egegn
ddend
muser
reus nün

unüin miti

kuidennte

nswedenn d
Adet Denig⸗
nocencnign
oe Nolece
manonenlun
komieune

morgbiren
umen volein
cuiclleckus i
um mun
gomengekes
1onödun em
or mnnlon

tlemel cahe⸗

uulgn

Alioris Peao

ledidnnd
mcices ibuit
minteneon
ken in um
amno Piig
nia Eni,

inlt immn
4
irnia A⸗
omnba e⸗
egngn
11 Ereum.
neneni Ge
Mkin
Ninedei
aanul
Neecicili
rclllt⸗
gril wpen
ſubvrqu
Adorrume/
nulo errenn
cenſuuon
p

cis dpus ern

gnagihlal⸗

XXXIII.
Romulo:regibuſq; appellati ſunt. Deinde Hexumines. Doſtea troſſuli:cum opid um inthu

cis citra uolcinios hoc nomine paſſuum.i x. milia ſine ullo adiume nto peditum cœpiſſent

Eius uocabuli uis durauic ultra. C. Gracchum: lunius certe qui àb amicitia eius Graccha-

nus appellatus eſt (criptum reliquit iis uerbi s. Quod ad equeſtrem ordinem prinet antea

ſtroſſulos uocabant: nũc equites uocant. Ideoq; quia non intelligũt troſſulus nomen quid
ualeat: multos puder eo nomine appellari:& cauſam quæ ſupradicta eſt. exponit.Inuitoſe

etiamnum tamen troſſulos uocari. Sũt adhuc aliquæ non omittendæ in auro differentiæ.
Auxiliares quippe externos torquibus aureis donauere: at ciueſ non niii argenteis. Præ⸗-

tecq; armillas ciuibus dedere: quas non habent externi. Idem qâ magis miremur coronas
ex auro dedere ciuibus. Quis primus donatus ſit ea non in ueni. Sed quis primum donane

rit a. L. Piſone traditur. A Poſtumius Dictator apud iacum regillum caſtris Latinorum ex
pugnatis ei cuius maxime opera capta eſſent: hanc coronam ex præda dedit. Item: L. Lentu

lus Conſul Seruilio Cornelio merende ſanmitum oppido capto. Sed quinc libratũ coro-

na Piſo flugi filium ex priuata Pecunia donauit: eamq; eoronam teſtamento reipublicæ le

gauitg E
mũ ſignatu

ũ ſig xs argentũ & aug: & anteꝗᷓ ſignaret ꝗ mos in ære: & quæ maxima pecuy 3 "v
nia primo cenſu: & quotiens & quibus temporib“ audtoritatis aurii. Ca. II. HA

Eoge uero honori in ſacris nihil aliud excogitatũ eſt ꝗᷓ ut auratis cornibꝰ hoſti?æę
d maiores dutaxat immolarent: ſed in miitia in quoq; tm adoleuit hæc luxuria:

ut Mi. Bru. in philippicis campis epiſtolæ reperiant frementes fibulas tribunicias

ex auro geri. At Hercules idem tu Brute mulieg pedibꝰ? aurũ geſtari tacuiſti.

in lacertis iam ꝗdem & uiri qd e dardanis uenit: iraq; & dardanũ uocabat. Viriolæ celticæ

dicũtut. Viriles celtibericæ. Habeant fœminæ in armillis di gytiſq; totis collo auribus. Der
has diſcurrant catenæ circa latera: & inſerta margaritarũ pondera e collo dominarũ auro

pendeant: ut in ſomno quo unionũ cõſcientia adſit. Etiamnũ pedibus induit᷑: atq; inter
ſtolam.plebemq; hũc mediũ fœminarũ equeſtrem ordinem facit. Honeſtius uiri pedago⸗
gis id damus balneaſq; diues puerog forma conuertit. lã uero eriam Harpocratetiu ſtatu/
aſq; ægyptiog numinũ in digitis uiri quoc; portare incipiũ t. Fuit & alia. Clau. principatu
differentia inſolens iis ꝗqb admiſſionem liberti eius dediſſent: imaginem principis in annu⸗
ĩo ex auro gerendi magna criminũ occaſione. Quæ omnia ſalutaris exortus Veſpaſi ani
principis aboleuit: æqualiter publicando principem. De annulis aureis eorũq; uſu hact enꝰ
dictũ ſit.Proximũ ſcelus fecit: qui primusex auro denariũ ſignauit: quod & ipſũ latet au-
ctore incerto. Populus Romanus ne ꝗdem argento ſignato ante Pyrrhü re gem deuictũ
uſus eſt. Libralis unde etiam nũc libella dicit᷑: & diſpondius appendebat aſſis. Quare æris
grauis pœna dicta. Er adhuc expenſa in rationibꝰ dicũtur. Item intẽdia & pondera. Quin &

militũ ſtipendioꝶ: hoc eſt ſtipis ponderandæ penſatores libripendes dicũtur. Qua conſue

tudine in iis emptionibꝰ quæ mancipꝑi ſunt: etiam nũc libra interponit᷑. Seruiꝰ rex primuſ
ſignauit æs. Antea rudi uſos Romæ. Limeuſ tradit. Signatũ eſt nota pecudũ: unde & pe

cunia appellata. Maximuſ cenſuſ.c.x. milia amnũ fuit illo rege. Et ideo bæc prima claſſiſ.

Argentũ ſignatũ eſt anno urbis quingenteſimo octogeſimoquinto: Q..Fabio cõſule an
que annis ante primũ bellũ punicũ: Et placuit denarius pro decem libris æris: quinarius p
quinq; ſeſtertiũ pro dipondio ac ſemiſſe. Libræ aut põdus æris in minitũ bello punico pri⸗

mo cũ impenſis reſpublica non ſufficeret. Conſtitutũq; ur aſſes ſextantario pondere fe ri⸗

rentur. Ita ꝗnta parte facta lucri diſſolutũ æs alienũ. Nota æris fuit cx altera parte Ianus ge
minus: ex altera roſtrũ nauis. In triente uero & quadrante æs quadrans anea triũcis uoca⸗
tus a tribus unciis. Poſtea Hannibale urgente. Qu. Fabio Maximo dictatore aſſes unciales
facti. Placuitq; denariũ. xvi. aſſibus permurari quinarium octonis: ſeſtertium quaternis. Ita
reſpub. dimidium lucrata eſt. In milirari tamen ſtipendio ſemper denarius pro decem aſſi⸗

bus datus. Nota argenti fuere bigæ: atque quadrigæ & inde bigati qdrigatiq; dicti. Mox

lege papyriana ſemutiales aſſes facti. Liuius Druſus in tribunatu plebis: octauã ptem æris
argento miſcuit. Qui nũc uictoriatus appellatur: lege clodia percuſſus eſt. Antea. n. hic nũ
mus ex illirico aduectus mercis loco habebat. Eſt aũt ſignatus uictoria: & inde nomen. Au
reus nũmus poſt annũ.Ixii. percuſſus eſt quâ argenteus: ita ut ſcrupulum ualeret ſeſtertiis

e reliquo uſu auri in uiris & mulieribus: & de nummo aureo: & quando pri Ar n

Cuius ſceleris nos coargiimus illũ primũ ꝗq auro digniratẽ per annulos fecit: nt habeant

9„

. : LIBER.
uicenis: quod efficit in libras ratione ſeſtertii: ꝗ tunc erant ſeſtertios nongentos. Poſt hæc
placunt. xl. milia ſigna ex auri libris: paulatimq; principes imminuere põdus:minutiſſimus
uero ad. xlv. milia. Sed a nummo prima eſt origo auaritiæ excogitata fœnore quæſtuoſa ſe
gnitia. Pæ paulatim exarſit rabie quadam non iam auaritia: ſed fames auri: utpote cum ge
pius Clandius. C. Grachi familiaris auro repenſum caput eius exciſum ad opimium tule⸗
rit: plumbocq; in eos addito paracidio ſuo rempu.etiam circunſcripſerit. Nec iam quiritiũ
aliquo: ſed uniuetſo nomine Romano infami rex Mithridates Aquilio duci capto aurũ
in os infundit. Hæc parit habendi cupido. Pudet intuentem tantum omnia iſta quæ ſub/
inde noua græco ſermone excogitantur expreſſo argenteis uaſis auro aut incluſo: quibus
deliciis ueneunt tam aurea quam aurata: cum ſciamus interdixiſſe caſtris ſuis Spartacũ
ne quis aurum haberet: aut argentum. Taàto fuit plus animi fugitiuis noſtris. Meſſala ora
tor prodidit Antonium triumuirum aureis uſum uaſis in omnibus obſenis deſideriis: pu
dendo etiam crimine Cleopatræ. Summæ apud exteros licentiæ fuerat poculo aureo pul⸗
uino ſubdito Philliopum regem dormire ſolitum. Agomen velum Alexandri Magm præ
fectum aureis clauis ſuffigere crepidas. Antonius Sopus in contumeliam naturæ uilira⸗
tem auro fecit opus proſcriptione dignum. Sed prærer alia equidem miror populum Ro.
uictus gentibus in tributo ſemper argentenm imperaſſe: non aurum ſicut carthagini cum
PFannibale uictæ argenti pondo annua in quinquaginta annos nihil auri. Nec poreſt uide
xi penuria mũdi id ueniſſe- Nam Mida:ſed & Crœſus:.infinitũ poſſederant. lam Cyrus de
uica aſia pondo.xxxiiii. milia inuenerat: præter uaſa aurea aurũq; factum: & in eo folia ac
platanum uitemque. Quo uictoria argenti q uingenti quingenta milia talentorum repor⸗
tauit. & craterem Semiram idis: cuius pondus. xv. talentorum colli gebat. Talentum autem

ægyptiunm pondo. Ixxx. patere Varro tradit. Iam regnauerat in colchis Salauces & Eſubo

pes qui terram uirginem nactus plurimum argenti: aurique eruiſſe dicitur in ſuanorũ gẽ
te: & alioquin uelleribus aureis inclyto regno. Sed & illius aureæ cameræ. 8 argenteæ tra
bes narantut & columnæ: arq; paraſtate. uicto Soſoſtræ Aegypti rege tam ſuperbo: aut pro
datur annis quibuſque ſortes reges ſingulos e ſubiectis ũgere ad currum ſolitus: ſicq; tri⸗
umpbare. Et nos fecimus quæ poſteri fabuloſa arbitrentur Cæſar qui poſtea dictator fuit
primus in ædilitate numere patris funebri omni apparatu harenæ argenteo uſus eſt: feraſ⸗
que argenteis uaſis inceſſere tum primum uiſum. Mox qd etiam in municipiis emulantur
C. Antonius ludos ſcoena argentea fecit. Item. L. Murena.& C. princeps ĩ cyrco pecma du
xit. In quo fuere argenti pondo. c. xxiiii. Claudius ſucceſſor eius:cum de Britaonia trium⸗
haret inter coronas aureas unam. vii.pondo habuit. quam contuliſſet Hiſpania citerior:
alteram.ix. quam Czallia comata ſicut titulus indicauit. Huius deinde ſucceſſor Nero Pô⸗
peii theatrum operauit auro in unum diem quo Tyridati Regi Armeniæ oſtenderat. Et
quota pars ea apparatus fuit aureæ domus ambienris urbem. Auri in ærario populi Roma
ni fuere. Sexto lulio.- L. Aurelio conſul ſeprem annis ante bellũ punicum tertium pondo
dec.xxvi. argenti nonagintaduo milia & extra numerum. ccc. &. lxxxv. milia. Icem Sex. Iulio
L. Martio conſ. hoc eſt belli ſotialis initio: octingenta. xlvi. auri pondo Cæſar primo iĩtro⸗
itu urbis in ciuili bello ſuo ex ærario protulit laterum aureorũ.xxi. milia: & numero pon
do. ccc. Nec fuit aliis tpibus reſpublica ſocupletior. Intulit & Aemilius Paulus Perſeo Re
ge Macedonico deuicto prædam pondo triũ miliũ a quo tpe Populus Romanus tributũ
pendere deſit. Laquearia quæ uũc:& in priuatis domibus auro teguũtur: poſt Carthagine
euerſam primo inaurata ſunt in Capitolio cenſura. L. Mummii. Inde tranſiere in cameras.
In parietes qnoq;. qui iam: & ipſi tanquam uaſa inaurantur: cum ſua ætas uaria de Catulo
exiſtimauerit: quod tegulas æreas Capirolii inauraſſet primus. Inuentores aurt ſicut me-
talloꝶ fere omniũ: ſeptimo uolumine diximus præcipuam gratiam huic materiæ fuiſſe ar
bitror: non colore qui in argento clarior eſt: magiſq; diei ſimilis: & ideo militaribus: ſignis
familiarior. quoiam is longuis fulget: manifeſto errore eorũ qui colorem ſyderum placuiſ
ſe ĩ auro arbitrant᷑:cũ ĩ gẽmis: aliiſq; rebus nõ ſit præcipuus. Nec põdere aut facilitate ma
teriæ prælatũ ẽ: cæteris metallis: cũ cædat p utrũq; plũbo: Sed ꝗa rege uni nihil igne depe⸗
rit: cota ẽt ĩ ĩcẽdiis rogiſ durãte materia. Quinĩmo quo ſæpiꝰarſit: pficit: ad bonitatẽ: au
riq; expimẽto ignis ẽ: ut ſimul color̃ rubearquo ignis. At ipᷣm obrizũ uocãt. Primũ ãt hõi
tad arg umẽtũ ẽ qdifficillie accẽdi: Præterea mig prunæ uiolẽtiſſimæ ligni ĩdomitũ palea

collme ude
immuls
ua Kena.
gengeas
voiaͤli
Gtautipatu
ninmetalis
votinus hab
orckrupern
Uen iminu⸗
dengveomni
niunpyiſcun
nlisgrelüſ
e Atralicis
ainonpolke
Quidit hon
n certehye
Cogitata fta
nine Poſte
Ururigniut
leu Alumen

Vr
1 ph
ta⸗
ſ.
dusektoditn
nälegollän
gvoc reledi
Ulperin da
buniam im
(kerumn
Lorurter⸗
Ukinhrren
Dureoruam .
efolum cſt
Cudemuo
ain omni
Ulorie
cememm
izcan
Us hone
iopti
denioren
nunroe
famus
niderur
1Kunx
dwedi
ler 0ln

mos actt⸗
Emminurtlmn
egurinoli
upotetunn ,
PPimiun nle⸗
in guiiii
icgn i
uiherld,
luſoguin
ſiis Ftri
nis Meiahr
Eeſcenit
oaucohl⸗
AiNgn
nnurr cün,
popplundo⸗
cuthugnian
Nrporckuit
lnCyrAE
lin eofolir

Morunten

Nentum auren
uc Albo
in ſamii ge
Augemexin
eno
lclenelcg⸗
A1 Cantin
oulusettmn⸗
inenmm
Nngntl
ritonutiun⸗
ſunucten,
Ardeo
Nlencnkt
nihum
Muunod
n luio
wi ino⸗
Uumeto
perto e
mus iibunn
(atmgne
ein omend
de Cud
ullen e⸗

XXXIII.
ciuſſime ardeſcere: atq; ut purgetur cum plũbo coqui. Altera cauſa precii maior quod mi

nimum uſus deterit: cum argento ære plumbo lineæ durantur: man uſq; ſordeſcant de ci/

dua materia. Nec aliud laxius dilatatur. aut numeroſius diuiditur: utpote cuius unciæ in

ſeptuagenas & quinquagenas plureſq; bratteas quaternum utrinque digitorum ſpargan

tur. Craſſiſſinæ ex iis prencſtinæ uocantur: etiamnum retinentes nomen fortunæ inaura⸗

to ibi fideliſſime ſimulachro. Proxima brattea quæſtoria appellatur. Hiſpania ſtrigiles uo
cat auri paruulas maſſas: quod ſuper omnia ſolum in maſſa auramento capitur. Cum cæte
ta in metallis reperta igni perficiantur hoc ſtatim aurum eſt conſ umatamque materiam
protinus habet cum ita inuenitut. Hæc enim inuentio ius naturalis eſt. Alia quã dicemus

coacta. Super cætera non rubigo ulla: non erugo non aliud ex ipſo quod conſumat boni/
tatem iminuat ue pondus. Iam contra ſalis & aceti ſuccos domitores rerum conſtantia ſu

perque omnia netur: nec texitur lanæ modo: & ſine lana: Tunica aurea triumphaſſe Targ
nium Priſcum Verius tradit Nos uid imus Agrippinam Claudii principis edente eo na-

ualis prelii ſpectaculum aſſidentem ei indutam paludamento: auro texrili ſine alia mate⸗

riæ. Attalicis uero iampridem intexitur inuento regum aſiæ. Mormori & iis quæ candefi

eri non poſſunt oui candido illinitur: ligno glutini ratione compoſita: leucoporon uocãt
Quid ſit hoc:aut quemadmodum fiat Iuo loco docebimus. Aes in aurari argento niuo:
aut certe hydrargyro legitimum erat: de quibus ut dicemus illorum naturam redẽtes: ex
cogitata fraus eſt. Namque æs cruciatur in primis accenſumq; reſtinguitur ſale acero alu
mine. Poſtea exarenatur: an ſatis recoctum ſit ſplendore deprehendente: iterumque exha⸗
latur igni: ut poſſit edomitum mixtis pumice alumine argento uino ĩductas accipere brar
teas. Alumen in purgando uim habet tale eſt qualem eſſe diximus plumbo.
Reatio naturalis inueniendi auri: & quando priſuum
aurea ſtatua: & medicinæ ex auo. Caa IIII
Vrum inuenitur in noſtro orbe ut omittamus indicum: atq; a formicis: aut gry

2 phibus apud ſythas erutum. Apud nos tribus modis fluminum ramentis: ut in
tago hiſpaniæ: pado italiæ hebro thraciæ: pactolo aſiæ: gange indiæ: Nec ullũ ab

ſolutius aurum eſt: ut curſu ipſe trituq; perpolitum. Alio modo puteorũ ſcrobi
bus effoditur: aut in ruina montiũ. Quare utraq; ratio dicetur. Aurũ qui quærũt:ante om
nia ſegullũ tollũt: ita uocatur indicium: alueus ubi id eſt: arenæ que leuãtur: atque ex eo

quod reſedit: coniectura capit᷑. ut aliquãdo in ſummat tellure protinus rara fœlicitate: ut

nuper in dalmatia principatu. Neronis ſingulis diebus etiam quĩquagenas libras fundẽs
cum iam inuentum eſt in ſummo ceſpite. Alutationem uocant ſi & aruo ea tellus ſubeſt
Cæterum montes hiſpaniæ aridi ſterileſque: & in quibus nihil aliud ginatur: huic bono co
guntur fertiles eſſe. Quod puteis foditur canalitium uocant:alii canalienſe marmoris glo
riæ inhærens: non illo modo quo in oriente ſapphyro atque thebaico aliiſq; in gẽmis ſcin
tillat: Sed micas amplexum marmoris hi uenarum canales per marmor uagantur & latera
puteorum & huc illuc inde nomine inuento:telluſq; ligneis columnis ſuſpenditur. Quod
effoſum eſt tũditur: lauatur: uritur:mollitur in farinam. Nam quod in pilis cudunt apila⸗
ſcudem uocant argentum quod exit a fornace: ſudoremque qui camino iactatur. Spurci/

3S .adr

tia in omni metallo uocatur ſcoria. Hæc in auro coqnitur iterum & tunditur. Catini fiůür

ex taſconio. Hæc eſt terra alba ſimilis argillæ. Neque enim alia afflatum ignemque & ar/
dentem materiam tolerat. Tertia ratio opera uicerit gigantũ. Cũiculis per magna ſpatia
actis cauantur montes ad lucernarũ Iumina. Eadem menſura uigiliarũ eſt:multiſq; menſi

bus non cernitur dies. Arrugius id genus uocant: ſiduntq; rimæ ſubito: & opprimũt ope

tatios: ut iam minus temerarium uideatur e profundo maris petere margaritas: tanto no⸗

centiores fecimus terras. Reliquũtur itaq; fornices crebri mõtibus ſuſtinendis. Occurſant

in utroq; genere ſilices. Hos igni & aceto rũpũt. Sepius uero quoniam in cuniculis uapor

& fnmus ſtrangulat: cædũt fracturis. c.l. libris ſerri terrarũ agentibus. Egeruntq; humeris

nodtibus ac diebus per tenebras proximis tradentes: lucem nouiſſimi cernunt. Si longior
uidetur ſilex:latus ſequitur. Foſſam ambit quiete. Lamen in ſilice facilior exiſtimatur ope
ra. Eſt uamque terra ex quodam argillæ genere glareæ mixta: candidam uocit: prope inex
puguabilis. Cuneis eã ferreis ag grediũt᷑: & iiſdẽ malleis. nihilq; durius putãrt. niſi quod ĩ⸗

ter oĩa auri ſames duriſſima ẽ.Peracto opere ceruices fornicũ ab ultimo cædũt.datq; ſignũ

telligit in cacumine monxtis eius peruigil. Hic uoce ictu ue repente
reuocari operarios iubet. pariterque ipſe deuolat: Mons fractus cadit a leſe longo frago⸗
re:qui concipi humana mente non poſſit:& flatu incredibili. Spectant uictores ruinam na⸗
turæ. Nec tamen adhuc aurum eſt.Nec ſciere eſſe cum fodere. Tantaque ad pericula eui
cenda fuit ſatis cauſæ ſperare quod cuperent. Alius par eſt labor uel hoc maioris impene
dii flumina ad lauandam hanc ruinam iugi montium duxere obiter a centeſimo plerumq;
lapide. Corrugos uocant a corriuatione credo: nimirum & hoc labor eſt. Precepiſſe libra⸗
mento oportet ut fruaris quando in nõdart: itaq; altiſſimis partibus ducitur. Conuallis &
interualla ſubſtructis canalibus iunguntur. Alibi rupis inuiæ cæduntur: ſedemque trabi⸗
bus cauatis præbere coguntur. Is qui cædit: funibus pender: ut procul intuentibus ſpeti⸗
es nefaria quidem:ſed a litum fiat. Pendentes maiore ex parte librant & lineas itineri præ
figunt.ltaq; inſiſtentis ueſtigiis hominis locus non eſt. Manes trahuntur ad homines us
uitium imporrtent. Id genus terræ urxion uocant. Ergo per ſilices calculos ue dicuntur: &
urium euitant-Ad capita deiectus in ſuperciliis montium piſcinæ cauantur: ducenos pe⸗
des in quaſque pattes: & in altirudinem dẽos. Emiſſaria in iis quina pedum quadratorum
ternum fere linquuntur: & repleto ſtagno excuſſis obturamentis erumpit torrens tanta
ui: ut ſaxa prouoſuat. Alius etiamnum in plano labor. Foſſe in quas profiaut cauant᷑ :agã⸗
gas uocant eæſternuntur gradatim. Frutex eſt ulex roris marini ſimilis aſper arumque re-
tinens. Latera cluduntur tabulis: ac per prærupta ſuſpenduntur: canali ita profluẽte de ter
ra in mare. His de cauſis iam promouit Hiſpania in priore genere: quæ exhauriuntur im
menſo labore ne occnpent puteos in hoc rigantur. Aurũ arrugia quæſitum non coquitur

rima. Eamque ſolus in

ſed ſtatim ſuum eſt. lInueniuntur ita maſſæ. necnon in pureis etiam denas excedẽtes libras

Palacas Hiſpani: alii palacranas: idem quod minutum eſt balucem uocant VIex ſiccatus
uritur: & cinis eius lauatur ſnbſtrato ceſpite herboſo ut ſidat aurum. Vicena milia pondo
ad hunc modum annis ſingulis aſturiam atq; galletiam & luſitaniam præſtare quidam tra
diderũt: ita ut plurimum aſturia gignat. Neque in alia parte terrarum tot ſæculis hæc fer⸗
tilitas. Italiæ parcirum eſt uetere interdicto patrum ut diximus. alioquin nulla fecundior
metallorũ quoq erat tellus. Extat lex cenſoria uictimiliarum aurifodinæ:qua in Vercellẽ
ſiagro cauebatar: ne plus quinc; hominum in opere publicani haberent Aurum faciendi
eſt etiamnũ una ratio ex auripigmento: quod in Syria foditur pictoribus in ſumma tella⸗
re auri colore:ſed frangili lapidũ ſpecularium modo. Inuitaueratque ſpes Caium princi/
pem auidiſſimũ auri: quam ob rem iuſſit excoqui magnum pondus: & plane fecit aurum
excellens. ſed ita parui ponderis ut detrimentum ſentiret illud propter auaritiamexper/
tus quanquam auripigmenti ſibræ vii. permutarentur nec poſtea tentatum ab ullo eſt.
Ommi auro ineſt argentũ uario pondere:alibi dena: alibi nona:alibi octaua parte. In uno tã
tum Galliæ metallæ loco: quod uocant albicrarenſe. xxxvi. portio in uenitur: ideo cæteris
præeſt. Vbicunq; quinta argenti portio eſt: electrũ uocatur. Scrobes eæ reperiuntur in ca⸗
nalienſi. Fit & cura electrũ argento addito. Quod ſi quintam portionem exceſſit: in cudi⸗
bus non reſiſtit. Eſt electro auctoritas Homere teſte qui Menelai regina auro:electro:ar⸗
gento:ebore fulgere tradit. Mineruæ templum habet lindos inſula rhodioꝶg: in quo FHie/
Iena ſacrauit calicem ex electro. Adiicit hiſtoriam mammæ ſuæ menſi ura. Electri natura eſt
ad lucernarum lumina clarius argento ſplendere. Quod eſt natiuũ & uenena depræhen⸗
dit. Nanque diſcurrũt in calicibus arquus cæleſtibus ſimiles cum igneo ſtridore:& gemi⸗
na ratione prædicunt Aurea ſtatua prima omnium nulla inanirate: & ante quã ex ære ali⸗-
qua illo modo fieret: quã uocant holoſphyratõ in templo Anaetidis poſita dicitur. Quod
in ſitu terrarum nomen hoc ſignificauimus:numine gentibus illis ſacratiſſimo. Direpta ẽ
Antonii parthicis rebus. Scitumq; narrarur dictum uuius uereranorũ Bononiæ hoſpitali
Diui Auguſti cœna cũ interrogaretur: eſſet ne uerum: eum qui primus uiolaſſet hoc nu-

mẽ oculis:maàbriſq; captum expiraſſe?reſpõdit. n.tum maxime Auguſtum de cruore eius

cœnare ſeq; illum eſſe: torũq; ſibi cenſum ex ea rapina eſſe. Hoĩum primus & aureãâ ſtatuã
& ſolidam Gorgias Leontinus delphis in tẽplo ſibi poſuit.Ixx. cireiter olympiade. Tantus
erat docendæ oraroriæ artis quæſtus. Aurũ pluribus modis pollert in remediis. Vulneratiſ⸗
que & infantibus applicatur. ut minus noceat: quæ inferantur ueneficia. Eſt & ipſi ſuperla
to uis malefica gallinarum quoq; & pecorum fœturis. Remedium eſt abluere illatum &

ſugere⸗
furlumcu
unncenat
luillitus:
Penotrhoia
ſeuerodec
eſ aucor.
uedegln
F
( gon
zim
husitüs me
rudzin
ſocluvän
lmeippelln

cetenui cib

mrtepenit
Oisdunca
Alunineſcht
glt Nini
recgenn
ſeuunurinlo⸗
Laudilnnnan
tonisekuo
Nichuſoect
idchontin
Grcennis
Guentaram
tmnpinguiſin
lenchnfſo⸗
laimucän
icnunlner
lemlcedaci
Muiglaſtis
welirqux
Enizzppel
Nnndditoni⸗
MMntaurü
liſekedetn
ficlonci
ängeräm
Rel Nübe
Snundram
Enoplleis:
etomnt⸗
Dende
4

le
”
ſui
. (xe
Rinenn
ſkeril
doguie

nd tnbe⸗
Stuinundr
Dencohen,
iori impen
moſſenng
Aeiſe ldr⸗
Cmmulu
emque rni
des hen⸗
Minnen a
Thoninau
dicunturd
dcenos
Amatatorur
onens ton
n aumtgi
rrmle,
cheeecetet
mmimur in
UnoncNgitet
cedimnin
Vler kam
Amili onte
ne quidmn
õ
ulhfrmir
un lenli
unumtrint
ummnl,
(im ie/
kormu
nmele
melnon
nco lens
cummincy
alrincuci
odetnon,
ci tua
enkten
res gen⸗

ð

iee

en
noDir
nir pohinl
Hſaboe n
ecvor ein
uuriſun
ſrlmn,
ſunmn
iilnen
e Uum

re cogẽtia. Cum tinxere pictores tureſſobitin nocãt. Eiuſqʒ duo genera faciunt. Elutã quæ

q; ſterili ſolo atq; ẽt in montibus.Et ubicunq; una inuẽta uena eſt: nõ pcul inuenitur alia.

Pargere eos quibus mederi uelis. Torretur & cum ſalis grummo pond ere triplici miſſo:&
rurſum cũ duabus ſalis portiõibus & una lapidis quẽ ſchiſton uocãt: ita uirus tradit rebus
una crematis in fictili uaſe ipſũ ꝑpurũ & ĩcorruptum:Reliquus cinis ſeruatus ĩ fictili & ex a
qua illitus: lichenas in facie ſanat. Lomẽto id cõuenit ablui. Fiſtulas ẽt ſanat: & quæ uocant
hemorrhoides. Quod ſi trito ſpuma adiiciatur putria ulcera & tetri odoris emẽedat. Ex mel e
le utra decoctũ cd melathio & ilirũ ublico leuiter ſoluit aluũ. Verrucas curari eo. M. Varo ' N—
au er. ”MM De chryſocolla & medicinæ ex chryſocolla. vi. & mirabilia naz/ ſ⸗ .
Firy ſocollo humor ẽ in puteis quos dixin: p uenã auri defluẽs craſſeſcẽte limo ri⸗ a ⸗
c gorib' hybernis uſqʒ in duritie pumicis. Laudatiorẽ eandẽ in ærariis metallis: & Pp/ ſr⸗=r Pa,

ximã in argetariis fieri cõpertum E. Inuenit᷑ & ĩ plumbariis uilior ẽt auraria. In oĩ⸗ 4 14 6, ,4

„
.
6 2
8

bus ãàt iis metallis fir & cura multum ĩfia naruralẽ illã imiſſis ĩ uenãꝗ aquis leuiter hyeme
tota uſq; ̊ in iunium mẽſem. Dein ſiccatis ĩ iunio & iulio ut plane ĩtelligat᷑ nihil alid chry⸗
ſocolla quà uena putris. Namia duritia maxie diſtat uuã uocãt. Ec tñ illa quoq; herba quã
luteã appellant: tinguit. Natura ẽ que lino lanæ ue ad ſuccum bibẽdum. Tundit᷑ in piſa: dei
de tenui cribro ſecernit᷑: poſtea mollitur: ac deinde tenuiꝰ ſic cribrat. Quicquid nõ tranſ⸗
meat: reperit᷑ in pila:dein mollitur. Puluis ſemp ĩ catinos digerit᷑: & ex aceto maceratur: ut
oĩs duricia ſoluatur. Ac rurſus tunditur: dein lauatur in cõchis: ſiccaturq; . Tunc tingitur
alumine ſchiſto: & herba ſupradicta pingiturq; ante quã pingat.Refert quã bib ula dociliſ/
q; ſit. Nã niſi rapuit colorẽ addunt᷑ & ſytãtum atq; turbyſtum:ita uocãt medicamẽta ſorbe

ſeruatur in lometa. Et liquidã globulis ſudore reſolutis. Hæc utraq; genera in cypro fiunt
Laudatiſſima in armenia. Secunda in macedonia. Largiſſima in hiſpania. Summa cõmenda
tionis eſt: ut colorẽ hærbæ ſegetis lætæ uirentis quã ſimille reddat. Viſumq; eſt iã Neronis
prĩcipis ſpectaculis harenã cy rei chryſocola ſterni: cum ipſe cõcolori pãno aurigaturus eẽt
ĩducta opficium turba. Tribꝰ eã generibꝰ diſtĩguunt. Aſperã quæ taxatur ĩ libra. vii. Mediã
quæ denariis quinis. Attritã quaà herbaceã uocãt: quæ. xiii. Sublinunt ãt harnoſã: pus quã ĩ
ducant atramẽto & paretonio. Hæc ſunt tenacia eiꝰ in colore blanda. Paretonium am̃ 6 na
tura pinguiſſimũ: & ꝑp leuorem tenaciſſimũ atramẽto aſpergitur: nec pareroni candor pal⸗
lorem chry ſocolæ afferat. Luteã putãt alutea hærba dictã quã ipſa cæruleo ſubtritã chryſo
colla inducũt uiliſſimo genere atq; fallaciſſimo: Vſus äs dd pu
gãda uulnera cũ cæra & oleo. Eade ꝑ ſe arida ſiccat: & cõtrahit. Datur & ĩ ägina ortopnoea
ue miſcẽda cũ melle. Cõcitant uonitiões: miſcetur & colliriis a cicatrices oculorũ: ac uiridi
bus ẽplaſtris. Ad dolores mittigãdos: & cicatrices trahẽdas. Hanc chry ſocollã medici aceſin
appellãt: quæ nõ eſt orobitis. Chryſocollã & aurifices ſibi uendicãt agglutinãdo auro: & in
de oẽs appellatã ſimiliter utẽtes dicũt. Temperatnr ãt ea cypri erugine: & pueria ĩpubis uri
na: addito nitro. Teritur cypro ære ĩ cypriis mortariis: ſanternã uocãt noſtri. lta ferrumi/
natur aurũ qd argẽtoſum uocãt. Signũq; ẽ ſi addita ſãterna niteſcit. Ediuerſo eroſũ cõtra
hit ſe: hebetaturq;: & difficulter ferruminatur aurũ. Ad id glutinũ fit auro & ſpuma argẽ⸗
ti adſupradicta additis unaq; cõtritis. Cõtexi par eſt reliqua circa hoc: ur uniuerſa naturæ:
cõtingat ãmiratio. Auri glutinũ ẽ tale.Argilla ferro. Cadmia æris maſſis. Alumen laminis.
Reſina plũbo & marmori.Sed plumbũ nigrũ albo iungitur. Ipſumq; albũ ſibi oleo.Itẽ ſta⸗
gnum æramẽtis ſtagno argentũ. Pineis optime lignis æs ferruq; cõditur. Sed ægyptia pa/
pyro paleis auge. Calex aqua accẽditur: & trachinius lapis. Idemq; oleo reſtĩguitur. Ignis àt
aceto maxie & uiſco & ouo. Terra minime flagrat. Carbõi maior uis efuſto. Itegꝶq; flagrãti.
De argento & argento ſigeltibi ſiue al Sſcorig argenti & de ſppma argen/

ℳ060

B his argẽti metalli dicãtur: quæ ſequẽs inſania eſt. Nõ niſi ĩ puteis repritur nullaq;

ſui ſpe naſcitur: nullis ut in auro lucẽtib' ſcitillis. Terra & alia ruffa alia cineracea
eexcog nõ põt niſi cũ plũbo nigro aut cũ uena plũbi Galenam uocant:quæ iuxta ar⸗ .
geti uenas plerunq; repitur. Et eodẽ ope igniũ deſcendit pars in ꝑlũbũ:argentũ aũt ſuꝑxnæ
inatat: ut oleũ aquis. Reperit᷑ ĩ oĩbus pene puinciis ſed in Hiſpania pulcherrimũ.Id quo/

Hoc quidẽ & in oĩ fere materia. unde metalla græci uidẽtur dixiſſe. Mirum adhuc per Hiſ
F

LIBER,.

panias ab Hanibale inchoatos puteos durare ſua ab inuẽtoribus nolĩa habẽtes. Ex quibus

bebelo appellat᷑: hodieq; qui.ccc.pondo. Hãnibali ſũminiſtrauit in dies. Ad mille quinto § ia
paſſus cauato monte p quod ſpatiũ aquitai ſtantes diebꝰ: noctibuſq; egerũt aquas lucerna
rum mẽſura:amnẽq; faciũt. Argenti uena quæ in ſũmo reperta eſt crudaria appellatur. Fis

nis atiquis fodiendum ſolebat eſſe alumẽ inuentũ ultra nihil quærebatur. Nuper inuenta
æZris uena infra alumẽ alba nullũ finem ſpei fecit. Oodor ex argentifodinis ininicũ oibuns

animalibus: ſed maxime canibus. Aurũ argenrũq; quo mollius eo pulchrius. Lineas ex argẽ

teo nigras fieri.produciq; maramur. Eſt & lapis in iis uenis cuiꝰ uonuca liquoris æterni ar

dira. Oĩa ei inatant præter aug. Id unum ad ſe trahit. Ideo: & optime purgat cæteras eius
ſordes expuens crebro iactatu fictilibus in uaſis ita uitiis abiecliſ: ut & ipſum ab auro diſce
dat. In pelles ſubactas efunditur: perq; eas ſudoris uice defluẽs pugrelinquit aurum. Ergo
& cũ æra inaurãtur: ſublitũ brateis ptinaciſſime retĩet. Verũ palore detegit ſimplices: aut p̃
tẽues bratteas. Quapp id furt um quæretes oui liquore candido uſum eum adulterauere.
Mox & hydrargyro: de quo ſuo dicemus loco.Et alias argẽtum uiuum nõ largum iuentũ
g. In iiſdẽ argenti metallis ĩuenitur ut pprie dicamus: ſpumæ lapis cãdidæ niten tiſq;: nõ tñ

gentũ uiuum appellarur. Venenum rege oĩum eſt. Exedit ac prumpit uala permeans tabe

rrãſlucẽtis ſtimini appellãi: alii ſtibia alii alabaſtrũ: aliqui turbaſm. Duo eiꝰ genera: mas &

fœmina. Magis probat fœminaâ. Horridior ẽ mas:ſcabriorq; & min põderoſus: minuſc; ra.
dians: & harenoſior: Fœmina cõtra nitet frialibꝰ: fiſſuriſq; nõ globis dehiſcens. Vis eiꝰ aſtrĩ.
gere ac refrigerare. Prĩcipalis aũt circa oculos. Nanq; ideo & platyo ophathalmon id appel
lauere: quoniã in callibus malierumq; epiphoris dilatetoculos & fluciones ĩhibeat oculoge
exulterationeſq;. Earina eiꝰ & thuris gummi amixto ſiſtit & ſanguinẽ e cerebro profluen⸗
tum. Efficatior & cõtra recẽtia uulnera. Et cõtra ueteres canum morſus inſperſa farina. Ec
cõtra ãbuſta igni cum adipe ac ſpuma argẽti cæruſaq; & cæra. Vritur autẽ & offis bubuli fr
mi circunlitum ĩ clibanis. Dein reſtiguitur mulierum lacte. Territurq; iĩ mortariis àmixa a
qua pluuia. Ac ſubĩde turbidum trãſfundit᷑ ĩ æreum uas. Et mundatur nitro. Fex eius itel
ligitur plõboſiſſima quæq; ſubſidit in mortatio:⸗ abigiturq;.- Dein uas ĩ quo turbida traſfu
ſa ſunt optum lĩteo p noctẽ reliquitur: & poſtero die quicquid inatat effunditur: ſpõgiac.
aqua tollitur. Quod ibi ſubſedit: fos ĩtelligitur: ac linteolo ĩ terpoſitxo ĩ ſole ſiccatur:nõ ux
perareſcat. Iterumq; in mortario teritur: & paſtillos diuiditur. Antc oĩ a ãt urẽdi modꝰme
ceſſariꝰ eſt: ne plumbum fiat. Quidã nõ fimo utuntur coquẽtes: ſed adipe. Alii tritum in a
qua triplici linteo ſiccãt: fecẽq; abiici unt. Idq; qad defluxerit trãſfundunt. Ac quicquid ſub/
ſidet id colligẽtes ẽplaſtris collyriiſq; miſcent. Scoriã ĩ argento græci uocãt helchyſma. Vis
eiꝰ aſtringere & refrigerare corpora. Additur ẽplaſtris: ut mollibdena. de qᷓ dicem? in plum
bo. Cicatricibus maxime glutinãdis & cõtra tenaſmos:diſenteriaſq; infuſa clyſteribus cum
myrteo oleo. Addunt & ĩ medicamẽta quæ uocãt liparas ad ex creſcẽtia ulcerum aut ex at
tritu facta: aut in capite manãtia. Fit & in ſſdẽ metallis & quæ uocatur ſpuma argẽti. Gene
ra eius tria. Optima quã chryſitin uocât. Secundaquã argiritin. Tertia quam molibditin. Et
plerumq; oẽs hi colores in eiſdẽ tubulis ĩueniuntur. Probatiſſima ẽ attica. Secunda hiſpa/
niẽſis. Chryſitis ex ipſa uena ſit. Argyritis ex argẽto. Molibditis plumbi ipſiuſ fuſura:quæ
fit puteolis:& ĩde habet nomẽ. Omnis ãt fit excocta ſua materia ex ſupiori catino defluenſ
in ĩferiorẽ Ex eo ſublata ueruculis ferreis: atq; in i pſa flãma cõuoluitur ueruculo:ut ſit mo
dice põderis. Eſt ãt ut ex noĩe ipſo ĩtelligi põt ferueſcẽtis & futuræ materiæ ſpume. Diſtat

a ſcoria quo põt ſpuma fece diſtare. Alterum purgãtis ſe materiæ: alterum purgate uitium
Z Quidam duo genera faciunt ſpumæ: quæ uocãt ſtelerythida & peumenẽ. Lertium molib
denã in plumbo dicẽdam.Spuma ut ſit utilis:iterum coquitur:cõfractis tabulis ad magnitu
dinẽãnullorum ita accẽſa follibus ad ſeparãdos carbones cinerẽq;. Abluitur aceto aut uiq
Simulq; reſtĩguitur Quod ſit argyritis: ut cãâdor ei derur magnitudie fabæ cõfracta in fi⸗
ctili coqui ubẽt ex aqua addito linteolis tritico: & hordeo nouis:donec ea purgẽtur. Po
ſtea ſex diebus rerunt in mortariis ter die abluẽtes aqua frigida. Et cum deſinãt calida: addi

to ſale foſſili in libram ſpumæ obolo. Nouiſſimo die cõdunt in plumbo uaſe · Alii cum fa

pa cãdide & ptiſana coquunt: & in ſolo ſiccãtux. Alii in lana cadida cum faba donec lanam
nõ denigrẽt. Tunc ſalẽ foſſilẽ adiiciunt: ſubinde aqua mutata: ſecantq; diebus. xl. calidiſſi

—☛

mis æſtatis. Necnõ in uentre ſuillo in aqua coquũt exemptamc; nitro fricãt: & ut ſupra te

funtin mn
eionlcol
Tllouſq-
initione⸗
Demin
nnis oe in
Nu
iita
(tor
lendiebus
lelgioneen
niundüloca
popblustot
Ciigentios
mmolKrüe
nentumn min
metellisar
jenolomle
ACllteri 0
Phuncten
mniniükaiun
Cortaemmce
Wieegbin
Gninüqui
6roniselis
me Nega!
wedicment
noemino
GANMonoce⸗
nugniopen
Aſnophde
bittinsr
wdenes &
pfonac.
Dllkonan
mmn pertkerte
ecioſta
Mſocſenti
ftmnſe⸗ 1
Nhkinn
Cunurſolo⸗
lrmlänk
erlemmin
Dadirinn
mumen Ne
mo nir
100
gunn
Kale ad⸗
Genrque 1
ſich cand⸗

Aue. Poſte
Moheini

a.Biqu
ileguina
Waucenn
Velurun
Werinwenn
iltiüoibn
Uirnerrgi

naet
WotsNe

bemenerde
Rcerg og
medmocte
implrenn,
AWbleerner,
kepnminni
Vennilgoti
ſosminnlan
Mronidepel

.
.4 e
Lwreditnod/
ſi
Aütmunn⸗
Sdetucon
memel 1

mmin Cn
tobenit
encubilgr⸗
lorrqu
aioteßen
aloulend

ſomne⸗Diin

runt in mortariis cũ (ale. Sunt qui nõ coquãt:ſecũ ſale terant & adiecta aqua abluant. Vſu
eius ad collyria: & nitrũ ad muliebriũ cicatricũ fœ ditates tollendas maculaſq;: & abluendũ
capill. Vis aũt: ſiccate: mulliere: refrigerare: temperare: purgare: explere. Vvlcerum tumores
T'alibuſq; emplaſtris ſupradictis ignes etiam ſacros tollit cum ruta: myrtoq; & aceto. Itéq;
pernitignes cum myrto & cæra & abdomine. l

. „₰

De minio quantæ auctoritatis fuerit apud Romanos: & origine ac ĩ uẽtione eius: & cĩna
baris rõe in picturis: & medicinæ de generibus minii: & rõe eiꝰ in picturis. Ca. VII.
Nuenitur in argentariis metallis miniũ quoq;: & nunc inter pigmẽta magnæ aucto
i ritatis: & quonda apud Romanos nõ ſolũ maxime ſed etiam ſacræ rel igionis: ut au
L ctor eſt Verrius: & cuius ſit neceſſe credere auctoritati. Iouis ipſius ſunulachri fa/
ciem diebus feſtis minio illini ſollitã triũphãtemq; corpora. Sic Camillum triũphaſſe. Hac
religione etiam nũc addi in unguenta coœnæ triũphalis: & accenſoribus in primis Iouem mi
niandũ locari. Cuius rei equidem eam miror: quâquam & hodie id expeti cõſtat æthiopum
populus totoſq; eo tingi proceres: huncq; ibi deorum ſimulacris colorẽ eſſe. Quapropter
diligentius proſequemur oĩa de eo. Theophraſtus. xc. änos ante Traſibulum athemienſium
magiſtrũ: quod tempus exit in urbis noſtræ ducenteſimũ quadrageſimũ ix. ãnum tradit ĩ
uentum minium a Callia athenienſe imitio ſperante aurũ poſſe excoqui harena rubente in
metallis argenti. Hanc fuiſſe originẽ eius. Reperiri aũt iam tũ in hiſi paniis ſed durum & ha
renoſum. Item apud Colchos in rupe quadã inaceſſa ex qua iaculantes decuterent: id eſſe
adulterũ. Optimum uero ſupra epheſum. Cilbianis agris. Harenam cocci colorem hahere
Hanc teri Dein lauari farinam. Et quod ſubſidat iterũ lauari. Differentiã artis eſſe: qd alii
miniũ faciunt prima lotura.Apud alios id eſſe dilutius. Sequentis autẽ loturæ optimũ. Au
Gtortitatem colori fuiſſe nõ miror. Iam. n. troianis tẽporibus rubrica in honore erat H ome/
ro teſte:qui naues ea cõmendat Alias circa picturas pigmenta querarus. Militõ uocãt græ⸗
ci miniũ:quidã cinnabari Vnde natus error ĩdico cinnabaris nomẽ. Sic. n. appellãt illi ſaniẽ
draconis elis elephantorum moriẽtium pondere permixto uttiuſq; aĩalis ſanguine: ut dixi
mus. Neq; alius eſt color qui in picturis proprie ſanguinẽ reddart. Illa cinnabaris antidotis:
medicamentiſꝙ utiliſſima eſt At Hercule medici: quia cinnabarin uocant pro ea utuntur
hoc minio: quod uenenũ eſſe paulo mox docebimus. Cinnabari ueteres quæ etiã nunc uo⸗
cant monocramata pingebant. Pinxerunt & epheſio minio: quod derelictum é: quia curatio
magni operis erat: Prætereaq; utrunq; nimis acre exiſtimatur: Ideoq; tranſire ad rubricam
& ſinophidem: de quibus ſuis locis dicam. Cinabaris adulteratur ſanguine caprino: aut ſor
bis critis. Precium ſinceræ nũmi quinquaginta. Iuba miniũ naſci & in carmania tradit. Her
mogenes & in Aethiopia. Sed neutro ex loco inuehitnx adihos nec fere aliunde quam ex
Hiſpania. Celeberimum ex Siſaponeſi regione in betica miniario metallo necligalibus oo
puli Romani nullius rei diligentiore cuſtodia. Non licet id ibi perficere cxcoquique. Roy-
mam perfertur uena ſignata ad dena milia fere pondo ãnua Romæ autẽ lauator. Inuenden
de precio ſtatuta lege ne modũ excederet. Ixx. in libras. Sed adulteratur multis modis: ũde
p̃da ſocietati. Nanq; eſt alterũ genus ĩ oĩbus fere argẽtariis: itẽq; plumbariis metallis: quod
fit exuſto lapide uenis pniixto: nõ ex illo cuius uomicã argentum uiuum appellauimus (is
n. & ipſe in argentum excoquitur)ſed aliis ſimul repertis. Steriles etiã plumbi depræhen -„
duntur ſolo colore: nec niſi in fornacibus rubeſcẽtes: exuſtiq; tundunt᷑ in farinam. Et hoc
ſecundũ minium perquam paucis motũ multũ ĩfra narurales illas harenas. Hoc ergo ade
ulterat᷑ minium in officinis ſociorũ.Item ſyrico quonãmodo ſyricum fiat ſuo loco dicemꝰ2
Sublini aut ſyrico minium cõpendio ratio demõſtrat. Et alio mõ pigentium furto oportu
num eſt plenos ſubinde abluétium penicillos: Sidit auũt in aqna cõſtatq; furantibꝰ. Since/
ro cocci nitor eẽ debet. Secundarii autẽ ſplendorin parietibꝰ ſentit imaginẽé. Quanquã hoc
rubico quædam metalli ẽ. Siſaponeſibus àt minarii ſuæ uenæ haranea ſine argento excoqui
tur. Auri modo probat᷑.Auro cãdẽte fucatum nigreſcit. Sincerum retinet colorẽ: Inuenio .
& calce adulterati: Ac ſimili rõe ferri candentis lamina: ſi nõ ſit aurum depræhẽdi ilico. S80
lis:atque lunæ cõtactus inimicus remedium: ut parieti ſiccato cæra punica cum oleo liquæ?
facta candens ſetis inducat᷑. Iterumque admotis gallæ carbonibus aduratur ad ſudere uſ⸗
que. Poſtea candelis ſubigatur ac deinde linteis puris ſicut & marmora niteſcunt. ꝗ miniũ
in officinis poliũt: faciẽ laxis ueſicis illigant ne in reſpirando pernicialẽ puluerẽ trahanr de
ii

„tamen per illas ſpectent. Minium in uoluminum: quoq; ſcriprura uſurpatur. Clarioreſq;
2 W= ech⸗ litteras uel in auro uel in marmore etiam in ſepulchris facit. ”́”́”MUD
Wrr. p.& De hydragyro: de argento inaurando: de coticulis in argenti generibus: & experimen/
0 .Eerse Ca. Vill.
448. 19 . X fecundario inuenit uita & hydrargyrum in uicem argenti uiui pauloante dila⸗
e trum. Fit aũt duobus modis: æreis mortariis piſtilliſq; trito minio ex aceto aut pati

nis fictilibꝰ ĩpoſitum ferrea concha calice coopertum argilla ſuperillata. Dein ſub
patenis accenſum follibus continuo igni: atq; ita calicis ſudore deterſo:qui fit argento co
ore: & aquæ liquore. Idem guttis diuidi facilis & lubrico humore cõfluuere: Quod cũ ue
nenum eſſe cõuenit oĩa quæ de minio in medicinæ uſu tradunt᷑:temeraria arbitror: preter

nus attiĩgat: alirerutendũ nõ equidem cenſeã. Hydrargyro argentü iauratur ſolum nũc ꝓ
pe:cũ & in æra ſimili modo duci debeat. Sed eadẽ fraus quæ in oĩ uitæ patre igenioſiſſima
eſt: uiliorẽ excogitauit materiã: ur docuimus. Auri: argentiq; mentionẽ comitat᷑ lapis quẽ
coticulã appellant: quonda nõ ſolitum inueniri niſi in flumine hymocho:ut auctor ẽ Theo
phraſt?. Nunc uero paſſim quẽ alii heraclium: alii lydiũ uocãt. Sunt autẽ modici quaternas
untias lõgitudinis: biaſq; latitudinis nõ excedẽtes. Quoad ſole fuit in iis melius:ꝗᷓ quod a
terra. Is coticulis periti cũ euena lima rapuerint experimentũ protinus dicũt quantũ auri
ſit in ea.quantũ argenti uel æris ſcrupulari differentia mirabili rõe nõ falente. Argẽti duæ
differẽtiæ. Battilis ferreis candentibꝰ ramento ĩpoſito:quod candidũ permaneat: probatur
Proxima bonitas ruffo: nulla nigro:Sed experimento quoq; fraus interuenit: ſeruatis. n. ĩ
uirorũ urina batiliis inficit ita ramentum obiter dum uri tur: candoremq; mentitur. Eſt ali
quod experimentũ poſiti & in haliru hominis: ſi ſudet protinꝰ: nubemq; diſcutiat.
e, De ſpeculis & ægyptio argento. Ca. IX.
S Aminas duci: & ſpecula nõ niſi ex optimo poſſe creditũ fuerat. Id quoq; ià fraude

los regeſto fieri. Eadẽ ui ĩ ſpeculis uſꝰpolita craſſitudĩe:paulumq; propullſa dilatat ĩ
Imenſum magnitudo imaginũ. Tantum ĩtereſt: repercuſſum illũ reſpuat: an accipiat. ui
etiam pocula ita figurant᷑: excultis intus crebris ceu ſpeculis: ut uel uno ituente populus
totidẽ imaginũ fiat. Excogitatur & mõſtrifica: ut in tẽplo ſmyrnæ dicata In euenit figura
mareriæ. Plurimumq; refert cõcaua ſint & poculi mõ an media depreſſa: an elata: an auerſa
an obliqua ſupina: an feſta qualitate excipiẽtes figuræ torquente uenientes umbras. Neq;
.n. aliud illa imago: quã digeſta claritate materiæ excipiẽtis umbram. Atq; ut oĩia de ſpe
culis peragant᷑ hoc ioco: optima apud maiores fiebant brunduſia:ſtagno & ære mixtis. Pre
lata ſũt argenita. Primus fecit Praxiteleſ magni Pompeii ætate. Nuperq; credi cœptũ: cer
tiorem imaginẽ reddi auro appoſito auerfſis. Tingit & ægypt“ argentuũ: ut in uaſis Anubẽ
ſuũ ſpectet:pingitq; nõ cælat argentũ. Tranſit inde materia & ad triũphales ſtatuas: mirũq;
creſcit precium fulgoris excecari. Id aũt fit hoc modo. Miſcetur argẽto tertia pars Xris cy
prii tenuiſſimi: quod coronarum uocãt: & ſulphuris uiui quãrum argẽti. Conftiatur in ficti
li circunlito argilla. Modus coquendi donec ſe ipſa opecula operiant Nigreſcit oui indu/
gati luteo: ut ramen aceto & creta deteratur. Miſcuit denario trium uir. Antonius ferrum
Miſcuit æri falſæ monetæ. Alii e põdere ſubtrahunt: cum ſit iuſtum. lxxxiiii.e libris ſigna⸗
ri. Igitur ars facta denatios probare ram iucunda e lege plebe: uti Mario Gr atidiano uicati
„totas ſtatuas dicauerit. Mirumq; in hac artium ſola uiria diſcuntur: & falſum denarii ſpe⸗
⸗ Earur exemplar:pluribuſq; ueris denariis ad ulterinꝰjemititur.
ν° De imodica pecunia: & quorum maxime opes fuerint: & quando primum Popululus
α*K“-omanus ſtipem ſparſerit. LCLa. . X
& r NNA On esat apud ãtiquos numer ultra cẽtũ milia. Itaq; hic & hodie multiplicat: ut de/
5 in cies cẽtena milia: aut ſæpiꝰ dicant᷑. Fœt hoc fecit nũmuſq; ꝑcuſſus:& ſic quoq; æs
alienũ ẽétnum appellatur. Poſtea diuites cognominati diũmodo notũ ſit: eũ ꝗ ꝑrim⸗
acceperit hoc nomẽ: decoxiſſe creditoribꝰ ſuis. Ex eadẽ gẽte. M. Craſſus negabat diuitè eẽ
niſi qui redditu aãnuo legionẽ tueri poſſet. In agris ſuis ſextertiũ.xx. milia poſſedit. Quiriti

riè qdẽ optimã occupauerit. Iuuat. n. ĩſectari inexplebilẽ iſtà habẽdi cupiditatẽ. Multos ꝑo

ᷓ fortaſſe quod illitũ capiti uentri ue ſanguinẽ ſiſtit: dũ ne quid prætereat ĩ uiſcera: ac uul

1corrumpit᷑. Sed natura mira eſt imagines reddendi: quod re ercuſſo aere.atq; ĩ ocu

um poſt Scyllam ditiſſim. Nec fuit ſatis niſi totũ parthoꝶ eſuriſſet amũ. Atq; ut memo⸗

ſten copnot

(Miſul
oCtino⸗

Iuumuſtl
numluſe

l iin

aglitüſin

(dlsſiginn

laranuan

muilabomi

ſbenslenet
ſoregi⸗
busgleni⸗

1 gaeuni⸗ e.

ſüreoktsi!
cſecierim
Deluxun
Aſa
banc
nune
ſurpolitor
nupcierit

ocxlue iu

Uiſeislole⸗
lteliquit.

getum tot.

Uicanum⸗
osſlo ipe

omdodah⸗
tIumace

Aoloxin.
nealiud.
Urrute den
kominum
ſlos Ath

bosuere

Primus tra⸗

fmaale

lman
npcgonge
lrcic

Mepas
dennriäla

enkang-

udend
geter Ra
mo Tyb
8ner lot
aurdene
Nn ler
tant

bis

Chint

arnſen,
Tll.
Allomnedſin
Keid zui
her Nonh
lan. Danninb
inrapemoc

XXXIIII.

ſtea cognouim' ſeruitute liberatos opulettiores pariterq; tres Claudii pncipatu pallãtem
Calliſtũ & Naciſſũ. Atq; ut hii ommitta nc:tanꝗ adh uc rege potiant. C. Aſinio Gallo. Mar⸗
tio Cyrino con. ad. vi. Challẽdas febru. C. Cecili

tio Cyrino con. a le. brin. Claudius Iſidorus teſtamẽto ſuo edixit:
IHuis multa ciuili bello pdidiſſet: tñ reliquere ſeruoꝶquattuor milia: centum. xvi. uga bon

rria milia ſexcẽta. Reliꝗ Pecoris.cc.quĩquaginta ſeptẽ milia. In numerato põdo ſexcẽta mi⸗
lia. Qui funerari ſe iuſſit ſeſtertiis. xi. milibus. Cõgregatæ & excedẽtes numeg opes. Quo

ta tñ ꝑportio erũt Ptolemæi:quẽ Varro tradit Pompeio res gerẽte circa iudeã: octona nilia

equitũ ſua pecunia tollerauiſſe. Mille cõuiuas totidẽ aureis potoriis ĩmutantẽ uaſa cũ fer

etcin culis ſaginaſſe. Quora uero illæ ipſæcnecq;. n. de regib⸗ loquor)portio fuerit. Pythis bithinii
biuot:gere ꝗ plaranũ aureã: uitẽq; nobilẽ illã Dario regi donauit: Xerxis copias: hoc ẽ ſepties. Ixxxviii.
inien l milia hominũ excepit epulo. Stipẽdium quinq; menſiũ:frumẽtumqʒ pollicitus: ut e quiĩq;
n⸗ llunnir⸗ liberis ſenectuti ſuæ in delectu unus ſalte cõcederet᷑. Hũc quocq; ipſũ ali quis cõparet Crœ
kipenoſtin ſo regi Quxæ malũ amentia ẽ: id in uita cupere quod aut ẽt ſeruis cõtingerit: aut ne in regi/
wirbenngii bus ꝗdem ĩuenerit finẽePo. Ro. ſtipem ſpargere Cœpit Sp. Poſtumio.G. Nlartio conl 15
Udore Theo ta pecunia erat: ut eà cõferret. L. Scipioni: ex qua iis ludos fecit. Nãẽ qd Agripæ Menẽio ſe/
Kägumemn Riter Xris ĩ funere cõtulit:honoris id neceſſitatiſq; pꝑ paupertatẽ Aariba: on largitiomis .
en. uei mſarleding n Eee. e Ve. N
1eAnen in Arſa ex argẽteo mira ĩconſtantia humani igenii uariat: nullũ genus officiæ diu pro Ver aα.α
engobtl bando:nũc furniana:nũc clodina: nunc gratiana. Etenĩ tabernas maſſis adoptauimꝰ? vr ſe⸗ Ey,
feruatisni. nune anaglypha: in al peritatec exciſa circa lineage picturas quærimꝰ. I uerO & mẽ/ Auſe Jrarnk .
mtku Edi ſas repoſitoriis ĩponĩus: & ad ſuſtinẽda obſonia iterra dimus altera: & ĩtereſt ꝗ plurimũ li 7O-Eͦ. 97
in. ma pdiderit. Vaſa coquinari ex argẽto Caluus orator fieriquærit. At nos ca rrucas ex 2rgẽé
0 cælare luenimus. oſtraq; ætate Pompeia cõiunx N eroms pncipis delicatioribꝰ iumen
tnnt xis ſuis ſoleas ex auro quoq; ĩduere ſolebat. Libras. xxxii. argentei. Africanus ſequẽs hære-
lcqhufauc⸗ Qi reliquit.ldemq; cũ de pœnis triũpharer quattuor milia. cccc. Ilxx. pondo trãſtulit. Hoc ar
e n, gẽtum tota Carthago habuit illa terrag æmula: quod nũc ĩ menſarũ eſt apparatu. Poſtea
llchit uicta numantia & deleta. Idem Africanus in triũpho militibus. xvii. milia podo dedit. O ui
hu 4 xos illo ĩperatore dignos ꝗbus hoc ſatis fuit. Frater eius allobrogicus primusoium mille
wnr opuin pondo habuit. At liuius Drurſus in Tribunatu plebis.xi, milia. Nam pp quinq; pondo no⸗-
taunttgun tatum a cenſoribꝰ triumphalũ ſenem: iam fabuloſum uidet᷑. ltẽ Catum Elium cum legati
ntuli. ætologe in cõſulatu prandentẽ in fictilibus adiſſent miſſa ab iis uaſa argentea nõ accepiſſe.
nnns ⸗ neq; aliud habuiſſe argẽti ad ſupræmũ uitæ diẽ quã duo ꝑ ocula:quæ. L. Daulus ſocer ei ob

nügüe
nuis Albi
Eaunminig
i nig
Aurinfui
Ctonſindo/
iufellum
ſbnilignn⸗
dino vicn
denmilpe

Uet meno⸗/
4 Ul
luloste

uirrutẽ deuicto Perſeo Rege donaſſet. Inuenimus legatos Carthaginẽſium dixiſſe:nullos

hominum benigni ĩter ſe uiuere quà Romanos. Eodẽ. n. argẽto apuod oẽs cœnitauiſſe ſe
Ipſos. At hercules Pompeium paulini equitis Arelatẽſis filium paterna quocq; gente pul/
ſum:qd.xii.põdo argẽti habuiſſet apud exercitum ferociſſimis gẽtibus oppoſitum ſcimus

lectos uero muliege iã pridẽ totos operiri argẽto & triclinia quædã ꝗbus argẽtum addidiſſe

primus tradit᷑. Caruillius Folio eques Romanus: ut nõ ope: aut delicata ſpetie faceret ſed
unica. Idẽ & aureos fecit: Nec multo poſt argẽtei deliacos imitatiſunt. Quæ oĩa expiauit
beilum ciuile ſylianum paulo.n.ãte hoc facta ſunt. Lacenſqʒ e cerenis libris argẽti:quas tũc
ſup quingẽtas numero Romæ fuiſſe cõſtat: multoſq; ab eas pſcriptos dolo cõcu piſcẽtium
Erubeſcãt ãnales ꝗ bell um ciuile talibus uitiis ĩputauere. N oſtra ætas fortior fuit Claudi

pncipatu: Seruus eius Druſillanus noĩe Rotundus diſpẽſator Hiſpaniæ citeriori quinqua

genariã lancẽ habuit cui fabricãdæ officina prius exhædificata fuerat. Et comites eius octĩ
gentage ꝗnquagintaocto librag. Quare quæſoeniſi ut quã multi eas cõſerui ĩ ferent:aut ꝗ⸗
bus cœnãtibus Cornelius nepos tradit ate Syllæ uictoriãâ duo tm triclinia Romæ fuiſſæ ar
gẽtea Repoſitoris argẽtum addi ſua memoria cœptum. Feneſtella dicit:ꝗ obiit nouiſſi/

mo Tyberii Cæſaris pricipatu. Sed & teſtud ĩea tũ in uſum ueniſſe. Ante ſe autẽ paulo li/

gnea rotũda ſolidanec multe maiori quã mẽſas fuiſſe. Se quidẽ puero.quadrata & cõpacta
aut certe opta ac cædro cœpiſſe. Mox additũ argẽtum ĩ ãguilis lineaſq; ꝑ cõmiſſurãs. Tym

pana uero ſe iuuene appellata tumateras & laces quas antiq magiras appellauerãt. Nec co/⸗
ir tantũ argẽti fuerat uitæ: ſed uallidius pœnæ metu preciũ. Idq;ʒ iãpridem ut ignoſcamꝰ
nobis. Delphinos quinis milibus ſeſtertiis in libras ẽptos. C. Gracchus habuit. L uero Craſ

PF iii

M ODe ſile. & cæruleo: & cryſocolla: & neſtoriano: & cilono: & quod non omni armd⸗

;”äs

LIBER.

fus orator duos ſyphos. Mentoris artificiis manu cælatos ſeſtertiũs centũ cõfeſſus eſt tamẽ

nunquam ſe iis uti pp uerecundiã auſum. Sicut eundẽé. vi. milia ſeſtertiis in ſingulas libras
uaſa épta habuiſſe. Aſia prmũ deiuicta luxuriã miſit in italiã. Si quidẽ. L. Scipio tranſtulit in
triumpho argẽti cælati pondo milia quadringẽta. l. Et uaſorum aureorũ pondo. cc. milia an
no cõditæ urbis quingenteſimo ſexageſimoquinto. Eadẽ aſia domita: multo ẽt grauius effii
xit mores: inutiliorq; uictoria illa hæreditas. Attalo rege mortuo fuit. Tum. n. hæc emedi
Romæ in auctiõibus regiis uerecundia exẽpta eſt: urbis ano. dc. xxvi. mediis. lvii. ãnis erudi
ta ciuitate amare ẽt & nõ ſolũ ãmi rari opulentiã externam. Immenſo & achaicæ uictoriæ
momẽto ad ĩpellendos mores: quæ & ipſa hoc interuallo âno urbis. dc. viii. parthica ſigna &
tabulas pictas inuexit: nequid deeſſet.Pariterq; luxuria nata ẽ: & carthago ſublata: ita con⸗
gruẽtibus ſatis: ut & liberet aplecti uitia: & liceret peccare ex dignatiõe. Hinc aliqui ueterũ
ut. C. Marius poſt uictoriam cimbricam cantharis potaſſe.Liberi patris exemplo traditur:
ille orator arpinas & ex manipulari imperator.
De ſtatuis argenteis & cælatura argenti: & cæteris quibuſdam⸗- Ca.
Rgenti uſun in ſtatuas primũ ad honorẽ Diui Auguſtini in adultationẽ tẽporum
a tranſiſſe falſo exiſtimatur. Iam.n. triumpho magni Pompeii reperimus trar ſlatam
Pharnacis: qui primus regnauit in põto: argenteã ſtatuã. Item Mithridatis Eupato
ris & currus aureos argenteoſq;-Argento ſuccedit ex ea re aliquãdo & auro luxus:fœmi/
nag plebis cõpedes ſibi ex eo facientiũ quas induere aureas mex triſtior uetat. Vidimus &
ipſi Valerium uſcũ motũ equeſtri ordine ob inſignẽ calumnia cũ celebritate aſſectarent
adoleſcentiũ ſcholæ ex argẽto ãnullos habentẽ. Et quid hoc attinet colligere cũ capuli mili
rum ebore ẽt faſtidito cælerent᷑ argento: uaginæ catillis: baltei laminis crepitẽt. Iam uero a
pedagogis ad trãſitũ uirilitatis cuſtodiant Argento fœminæ lauent᷑ & niſi argentea ſolia
Paſtidiant: ead ẽq; materia & cibis & probris ſeruiat᷑. Videret hæc Fabricius & ſtratas argen
to mulierũ balineas: ita ut ueſtigio locus nõ ſit cũ uitis lauãtium. Fabritius in quã ꝗ bellico

ſos ĩperatorespluſquã paterã & ſ- alinũ ex argẽto habere uerabat. Videret hinc dona fortiũ

fieri: aut in hæc frãgi.- Heu mores Fabritii nos pudet. Mirum in auro cælàâdo ĩclaruiſſe ne⸗
minẽ:argẽto multos. Maxime tũ laudatus ẽ Mentor:de quo ſupra diximus. Quattuor pa/
ria deniq; ab eo oĩo facta fũt: ac iã nullũ extare dicit᷑. Epheſiæ Dianæ tẽplum iacet. Capitoli
um ĩcendiis. Varro & æreũ ſignũ eius habuiſſe ſcripſit.Proximi ab eo àmiratione. Acragas
& Boetus & Mys fuere. Extant hodie oĩum opera in ĩ ſula Rhodiorũ boeti apud lyndiam

Mineruam in tẽplo. Acragatis in tẽplo liberi patris inipſa Rhodouaccæ centauriq; cælati ?
ſcyphis Myos in eadẽ æde & Silenus & Cupido & ueneratio in ſcyphis. Magna fama poſt

hos celebrat? & Antipater: quiq; ſatirũ in phiala grauatũ ſomno collocauiſſe uerius quã cæ
iaſſe dictus eſt Stratonicus. Mox Cyzicenus Luaricus. Itẽ Ariſton & Onichus Methyle/
ne laudatur. Et Hlecateus: & circa magni Põpeii ætatem Praxiteles Poſidonius. Epheſius:
Ludus Stratites: qui prælia armato q celauit. Nopyrus qui areopagitas & iudiciũ. Oreſtiſ

in duob' ſcyphis pondo. xii. æſtimatis. Fit dein Myrheas: cuius tunicæ uigĩti uenierũt. VIy

xes & Diomedeſ erant in phialæ ẽblemate palladium ſurripiẽtes. Fecit idem & cocos magi

teſia appellatos puulis potoriis. Sed e ꝗbus ne exemplaria quidem liceret exprimere. Tam
oportuna liuriæ ſubtilitas erat. Habuit & Teucer Cruſtarius famã. Subitoq; hæc ars ita ex

olenit: ut ſola iã uetuſtate cenſeat᷑ uſq; adeo attritis cælaturis ne figura diſcerni poſſit: au⸗/

Roritas cõſtet. Argẽtum medicatis aquis inficit: arq; ẽt afflaru ſalſo: ſicut in mediteraneis
Hliſpaniæ. In argẽti & auri merallis naſcunt᷑ ẽr nunc pigmẽta. Fit. n. ceruleũ: quod ꝓprie li⸗
mus eſt. Optimũ ex eo qꝗ atticũ uocat. Precium in pondo libras. xxii. Proximũ marmoro/
Cum ſub dimidio attici precio. Ter:ium genus præſſum: qd alii ſcyricũ uocãt ex ĩſula ſcy
ro. Iam ꝗqdem & ex achaia quo ututur ad picturæ umbras. Precium in libras huius. bſ. bini.
Dipondis uero detractis quod lucidum uocant e Gallia ueniens. Hoc autem & attico 2d
lumina utuntur. Ad abacos nõ niſi marmoroſũ: quoniam marmor in eo reſiſtit amaritudini
calcis. Fffoditur: & ad uiciſim ab urbe lapidenmi in montibus. Poſtea uritur præſſum appel⸗

Iantibus qui adulterant. Sed eſſe falſum: aduſt umq; amaritudine apparet quoniam reſolu
li

in puluerem eſt.

ter ſpecies uendantur. Ca. .

XII.

4*

S

lle
ta?
m.
gilntetuei
Tinguit 1
je liceru
eius ece
bautote?
pteter qua
ilbnns K
meti quod
Ptausiel
Vt punpetu
Pirernorce
poliiniro
nescoſtiten
diiDeme
neneceſl

Nl.

Lrariorum
nolo⸗quen
Gatiuma
Genusa
lre
Me
pre⸗
kekkotate
Niplum
mumillud
Erdnoden
beltifci
kfenizci
Cchniind
era Nung
Caltct
Uaeſbgur
tnem A
fortunne
atunhor
atiofin
laiptun
korumg

ligun

leſluzeſ wri
ſnguln ln
Nottanſtultin
Nocmlli
dargmnigeft
nunegnil
hiinsni
Cickidgi
Nuntiaſnd
Ndhrincn,
Nlgniterti
plotair⸗

. I.
ionitinn
imumrſam
müänbienn
no lunien/
nt. Vidinusd.
elednet
ccicpulini
ti mven⸗
emten ſoli
Alnm agen
ingpigbelio
in domiorti
ichmilene
Oounwern
mier Cni
mione An
niiud iim
nnnungalti
antmn a
tin helus;
Acbcine
imeedn
cmind
ſniolrin
7 nedtennen

— =—

got hiel/

rümaumnold,
araiſhſi

Ille primi reſtiruere pingere, Sed polygontus & Micon atticon dũtaxat. Hoe ſecu
ta ætas ad lumĩa uſa ẽ. Ad ũbras at ſcyrico & lydio. Lidiũ ſardibꝰ emebat᷑ qd nũc ob
mutuit ceruleũ harea ẽ. Huiꝰgũa tria ãtiqus gyptiũ quod maxĩe pbat᷑ ſcyricũ hoc
diluit facile. Cunq; terit.in.iiii. colores murat᷑ cãdidiorẽ nigriorẽ ue: craſſiorẽ tenuiorẽ ue
DPrefert᷑ huic etianũ cypriũ. Acceſſit his puteolanũ & Hiſpaniẽſe: harena ibi cõfici cœpta.
Tinguit᷑ at oẽ: & in ſua coꝗtur hærba: bibitq; ſuccũ. Reliqua cõfectura eadẽ quæ chryſocol
Ixæ. Ex ceruleo fit: qd uocat᷑ lomẽtum. Perficitur id lauãdo terẽdo ue:& hoc ẽ cæruleo cãdi⸗
dius. Precia eiꝰ.xxiil. in libra. xviii. Vſus ĩ creta calcis ĩ paciẽtes. Nuꝑ acceſſit & neſtorianum
ab autore appellatũ. Fit ex ægyptii leuiſſima pte. Preciũ eius. xl.ĩ libras. Idé & puteolãi uſuſ

preter quãâ ad feneſtras: uocat cœlõ nõ pridẽ apportari & ĩdicũ ẽ cœptũ. Cuius preciũ. xvii.
I libras.Rõ ĩ pictura adĩciſuras hoc ẽ umbras diuidẽdas ab luĩe. Eſt & ſubtiliſſimũ genꝰ lo D
mẽeti quodda tritũ qnis aſſibꝰ æſtimatũ Cærulei ſinceri experimẽtũ in carbone ut fagret.
Fraus uiola arida decocta in aꝗ: ſuccoq; per linteũ exp̃ſſo ĩ cretã erethriã. Vis eiꝰ ĩ medicia
ut purget ulcera. Itaq; & ẽplaſttris adiiciũt. Itẽ cauſticis. Teritur difficilime ſile. In medio le
uiter mordet: aſtrĩgitq; & explet ulcera. Vritur ĩ fictilibꝰ ut proſit. Precia: rege quæ uſꝗᷓ diſ
poſi uimꝰ: nõ ignoramꝰ alia in aliis locis: eſſe & omnibus pene anis mutari prout nauigatio/
nes cõſtiterint: aut ut quiſq; mercatus ſit: aur aliquis præuales mãceps ãanonã flagellet non
obliti. Demetrium tota helladia. Neronis principatu accuſarum apud Conſulem. Poni ta⸗
men neceſſarium fuit: quæ plerumq; erãt Romæ: ut exprimererur auctoritas rerum.

CAII PLINII SECVNDI NATVRALIS HISTORIE LIBER. XXXIIII.
PDROEMIVM. ððð
Aeris metalla. C. I.
” ROXIMA dicantur æris metalla: cui & in uſu proximum eſt preci-⸗
p um.Immo uero ante argentum: ac pene etiam ante aurum corinthio.

Stipis quoqne auctoritas ut diximus. Hinc æra militum tribuui ærari
& ærarium: & obærati ab ære dicti. Docuimꝰ quam diu. Po. Ro. ære ſi-
gnato tantum ulus eſſet: & alia quæ uetuſtas tradidit cum æqualem
urbi auctoritatem eius declararet a rege. Numa collegio tertio fabrũ
ærariorum inſtituto. Vena quo dictum eſt modo effoditur: igniq; perficitur. Fit & elapide
eroſo: quem uocant Cadmiam Celebritas in aſia: &Q quondam in Campania: nũc in Bergo⸗
matium agro: extrema parte italiæ. Feruntque nuper in Germania ẽt prouintia repertum.
Genus æris: quæ corintia: quæ deliaca:quæ æginetica C.a. II.
It & ex alio lapide: quem chalcitem uocant in cypro: ubi prima fuit æris muentio.
f Mox uilitas præcipua reperto in aliis terris præſtantiore: maxime aurichalco: quod
præcipuam bonitatem ammiratione diu obtinuit. Nec reperitur longo iam tempo
re effœta tellure. Proximum bonitate fuit ſaluſtianum in centronum alpino tractu nõlõ/
gi & ipſum æui. Succeſſit & liuianum in gallia. Vtrumque a merallorum dominis appella⸗
tum:illud ab amico diui Auguſti: hoc a coniuge. uelocis defectus. Liuianum quoque cex
te admodum exiguum inuenitur. Summa gloria nunc in marianum conuerſa: quod cordu
benſe dicitur. Hoc a liuiano cadmiam maxime ſorbet:& auri chalci bonitatem imitatur in
ſeſtertiis dipondiariiſq; cyprio ſuis aſſibus contento. Et hactenus nobilitas in ære naturaliſ
ſe habet. Reliqua genera artificio conſtant: quæ ſuis locis ridentur: ſumma claritate ante
omnia indicata. Quondam æs confuſe auro argentoq; miſcebatur: & tamen ars precioſior
erat. Nunc incertum eſt peior hæc ſit an materia. Mirumque cum ad infinitum operum pᷣ
cia hæc creuerint: auctoritas artis extincta eſt. Quæſtus enim cauſa: ut omnia: exerceri cæp
ta eſt: quæ gloriæ ſolebat. Ideo etiam deorum adſcripta operi cum proceres gencium clari
tatem & hac uia quærerent: adeoque exoleuit fundendi æris precioſi ratio: ut iam diu ne
forruna quidem in ære ius artis habeat: Ex illa autem antiqua gloria corinthiũ maxime lau
datur:hoc caſus miſcuit. Corintho cum caperetur incenſa:mireque circa id multorum affe
ctatio fuit. Quippe cum tradatur non aliena de cauſa VYerrem quem Cicero damnauerat ꝓ
ſcriptum eſſe ab Antonio quãquod corinthiis ſe ei ceſſurũ negauiſſet. At mihi maior pars
eorum ſimulare eam ſcientiam videtur: ad ſegregandos ſea ceteris magis quam ĩitelligere
aliquid ſubtilius: & hoc paucis docebo. Corinthus captã eſt olympiadis centeſimæ quiqua

F iiii

LI BE K.

eſimo ſexteãno tertio noſtræ urbis ſexcèéteſunooctauo: cũ ante in ſæculo fictores nobil es jimmg
. eſſe deſiſſent quorum iſti omnia ſigna hodie corinthia appellant. Quapropter ad coarguèé 15
dos eos ponemus artificum ætates: nà urbis noſtræ anos ex ſupadrctacõparatione olyinpi 1 e
dum colligere facile erit. Sunt ergo uaſa tm corinthia quæ iſti elegantiores nunc æs ſcul/ ee
pendo trãſferunt modo in lucernas modo in trullas: nullo mondiciarũ deſpectu. Eius tria diceiin ſo
genera. Candidũ argenteo nitore quã proxime accedens: in quo illa mixtura præualuit al⸗ neyenuli⸗
terum in quo auri fulua natura. Tertium in quo æqualis omniam temperies fuit. Præter Coribus 6.
hæc eſt: cuius ratio nõ poreſt reddi: quãquam hominis manu facta dederit fortuna tempe⸗/ Uiszalnodll
ramentum ſimulachro ſigniſq;.Illud ſuo colore præcioſum ad iocineris imaginem uergeſ hioꝛ geros
quod ideo epatizon appellant: procul a corinthio. Longe tamen ante egineticum atq; e, gbuelqun
liacum:quæ diu obtinuere principatum. Antiquiſſima æris gloria deliaca fuit mercatus in Kiniisnon
delo concelebrante toto orbe: & ideo cura officinis triclinorum pedibꝰ? fulcriſq; Ibi prima dratiolnis⸗
nobilitas æris. Peruẽit deinde ad deũ ſimulachra: effigiemq; hominum: & aliorum animali niogvi den
um. Proxima laus eginetico fuit. Inſula ipſa eſt nec ingens: ſed officinarum temperatura kodeqicil
nobilitata. Bos aereus inde captus in foro poario eſt Romæ. Hic ẽ exemplar eginetici æris Dlntogpen
S NDeliaci autem Iupiter in capitolio in Iouis tonantis æde. Illo ære. Myro lIicius uſus ẽ. Hoc rrtecomn
E Polyclerus æqualis atq; condiſcipulus. Aemulatio autem & in materia fuit. opulo A
a W 9RDe candelabris: & templorum ornamentis. Ca. III. iſſaruf
„ℳ C Riuatimq; ægina candelabrorum ſuper ficiem dumtaxat elaborauit: ſicut terẽtum pooniephe
ſcapos: in iis ergo iuncta cõmendatio officinarum eſt. Nec pudet tribunatum mili⸗ airaucto⸗
„ʒ kkkarium ſalariis emere: cum ipſum nomen a candelarum lumine ĩpoſitum appareat. colclusarch
Acceſio candelabri talis fuit: ut auctor eſt. Dion.Iuſſu preconis Cleſippus fullo gibbere Uins Tauru
& preterea alio fœdu aſpectu fabricatur eſt: emente id Gegania ſeſtertiis.I. eodemq; oſten ſnerare T
tate in conuiuio emptum ludibrii cauſa nudatus: atq; in pudentia libidinis receptus in to/ Deſtaruis
tũ mox teſtamentum prediues numinũ uice illd càdelabrum coluit: & hãc corithus fabulã Apublickl
adiecit: uĩdicatis tñ moribus nobili ſepulchro p qd æterna ſupra terras Geganiæ dedecoris Xi
mẽoria duraret. Sed cũ eẽ nulla corĩthia cãdelabra cõſtet: nomẽ id p̃cipue ĩ iis celebrat᷑:quo e M
niã Mũmii uictoria corithũ ꝗdẽ diruit: ſed cõpluribꝰ achaiæ eppidis ſimul æta diſpſit.Priſci e
limĩa ẽt ualuas ĩ tẽplis ex ære factitauere. Inuẽio & a Cn. Octatio ꝗ de Perſeo Rege naualẽ Polcinimmt
triũphũ egit facta porticũ duplicẽ ad cyrcũ flamimũ ꝗ corĩthia ſit appellata capitulis æreis lebat mioni
colũnaꝶ. Veſte quoq; ædẽ ipſã ſyracuſana ſupficie regi placuiſſe Syracuſana ſũt ĩ pãteo ca kckenmn⸗
pira colũnarũ a. M. Agrippa poſita. Quineriã puata opulẽtia eomõ uſurpata 6. Camillo.n. Hxcnitel
trimini obiecit. Sp. Caruuilius ꝗſtor: qd ærata hoſtia haberet ĩ domo. Nã triclinia ærata ab (ore .
acoſcq; & monopodia. Cn. Maliũ alia deuicta pᷣmũ ĩmexiſſe triũpho ſuo:quẽ duxit urbis ãno lei S
ꝗngẽteſim o ſexageſimo ſeptĩo.L. Piſo auctor c.A ntias ꝗdẽ. L. Craſſũ hæœredẽ. L.Craſſi ora
toris multa ẽt triclinia ærata uẽdidiſſe. Ex ære factitauere & cortĩas tripodũ noĩe dlphicas ſeslſhen
qm̃ dõis maxĩe Appollinis delphici dicabant᷑. Placuere & lycni pẽſiles ĩ delubris: arbogemõ: . ir
mala ferẽtiũ lueẽtes. Qualis ĩ tẽplo Appollinis palatini: quẽ Alexàâder thebagexpugnatio, nni r
ne captũ ĩ cyma dicauerat eidẽ Deo. Tranſit deĩde ars ubic; uulgo ad effigiem deorum klnhen
AMW επνα hando primum ſim ulachrũ Romæ factum: & de origine ſtatuarum & honore ſtatuarum * mnn
z XανRneribus & fianris all Ceteris ptj cCC. IIII. an
2 RKon W., . Omæ ſimuſachrũ ex ære factũ Ceteris primum reperio ex peculio. Sp. Caſſi: quem Aakne,
6 3 regnũ affectãtẽ pater ipſiꝰ ĩteremerat. Trãſiit & ab diis ad hominũ ſtatuas: atq ima zic
A νασι* gines multis modis. Antiꝗ pĩgebãt eas bitumĩe quo magis mirũ ẽ: placuiſſe auro in/ 1 eus
⸗=6* regere. Hoc neſcio an Romanũ fuerit ĩuentũ. Certe ẽt Romæ nõ habet uetuſtatẽ. Effigies zual
2” hominũ nõ ſolebãt expmi niſi aliꝗᷓ illuſtri cã ppetuitatẽ merẽtiũ: & pmo ſacroꝶ certaminũ Harm
uictoria maximeq; olympie ubi oĩum ꝗ uiciſſent: ſtatuas dicari mios erat Eoꝶ uero ꝗ ter ibi Rnd
ſupauiſſent: ex mẽbris ipſorũ ſimilitudĩe exp̃ᷣſſa quas iconas uocãt Atheniẽſes neſcio an p⸗ onefe
mi oĩ um Harmodio Ariſtogitoni. tyrãnicidis publice poſuerit ſtaruas. Hoc adũ ẽ eodẽ an recöene
no: quo & reges Romæ pulſi. Excepta deĩde res ẽ a toto orbe terraꝑ hũaniſſima àbitõe. Er eoge
jam omnium municipiorũ & fori ſtatuæ ornamẽtum eſſe cœpere. Prorogariq; memoria rtiiC
6 hominũ & honores legi æuo & baſibus inſcribi: ne ĩ ſepulchris tantũ legerent. Mox foro liſkeuer
& in domibuſ priuatis factum: atq; in atriis. Honos clientium ĩſtituit ſic colere patronos. ieis d.
De ſtatuis & quibuſdam aliis: & quibus primum in columa: & quando rer⸗⸗ , quando d

Norezfobie
Arcongi⸗
lneczfn
nunösſeul,
.kirs
Prkuluit a,⸗
tun Drre⸗
Ntumnnpe
Einemtergel
cum ih le⸗
d mercatugin
lg bipin
lorun minnl
niempernun
egineticizie
Kuluse Re

l.

Ccur teritom.

umrum mil⸗
umpprren.
fullogebbere
ddemcgoſten
ehutint/
Tirdedecor⸗
nahlthoii

.R
oRepen
.

—

9 .
cpitnlonns
Aliriircoc⸗
„ 1 41. 440
iwieclns

bisnbo

.
4

eronno

gen Cenn
tumm

4

(Mrcvim

nsg

iſe woin
ſhrifoe

celtam.

eiogtertt

primum publice: & que primum ſtatuæ Romz. C. yvy
Ogata effigie antiquitus ſtatuæ dicabantur:Placuere & unde tenentes haſtam ab

t epheboge gymnicis exẽplaribus: quas achilleas uocant. Græca res eſt nihil ualere. At

E contra Romana ac militaris thorachas addere. Cæſar quidẽ Dictator loricatãâ ſibi
dicari in foro ſuo paſſus eſt. Na lupcorũ habitu factæ tã nouiciæ ſuut quã quæ nup prodi⸗-

ere penulis indute. Mancinus eodẽ habitu ſibi inſtituit quo deditus eſt. Notatum ab an⸗
Goribus & L. Actium poetã in camœnarum æde maxima forma ſtatuã ſibi poſuiſſe:cũ bre
uis admodũ fuiſſet. Equæſtres uero ſtatuæ mõ Roma celebrationẽ habent orto ſine du/
bio a græcis exẽplo Sed illi celtas rantum dicabant in ſacris uictores. Poſtea uero & qui bi
gis uel quadrigis uiciſſent. Vnde & noſtri currus nati in ſis qui triũphauiſſent. Serum hoc
& in iis non niſi a Diuo Auguſto ſeiuges: ſicut & elephanti. Non uetus & bigarum cele/
bratio in iis ꝗ prætura functi curru uedcti eſſent ꝑ cyrcũ.Antiquior columnarũ ſicut. C. M.
nio qui deuicerat priſcos latinos: quibus ex fœdere tertias prædæ Populus Ro. preſtabat.

Eodẽq; ĩ cõſulatu ĩ ſuggeſtu roſtta deuictis antiatibus fixerat anno urbis. cccc. xvi. Itẽ. C.
Duilio ꝗ primus naualẽ triumphũ egit de pœnis. quæ eſt etiã nunc ĩ foro.Itẽ. P. Minutio
præfecto annonæ extra portà trigeminãâ unciaria ſtipe collata. Neſcio an primo honor talis
a populo. Antea.n. a ſenatu erat preclara res: niſi friuolis cœpiſſet initiis. Nãq; & Actii Ne⸗

uii ſtatua fuit ante curià: euius baſis cõflagrauit curia incẽſa.P. Clodii funere. Fuit & Her.

modori epheſii in comitio legũ: quas decẽ uiri ſcribebant: ĩterpretis publice dicata. Alia cã

& alia auctoritas maior in Oratii. Coclitis ſtatua: quæ durat hodieq;: cũ hoſtes a põte ſubli
cio ſolus arcuiſſet. Egdẽ & Sybillæ tres iuſta roſtra ſunt minores ſint licet. Vna quã Parcu
uius Taurus ædilis plebis inſtituit. Duæ ꝗᷓs. M. Meſalla. Primas putaré has & actii naui po
ſita ætate Tarquinii Priſci: niſi regum antecedentium eſſent in capitolio.
& publicæ ſublate: &b Romæ muli priæ ab exteris publice poſitæ. Ca.
X is Romuli eſt ſine tunica: ſicut & Camilli in roſtris: & ante ædé Caſtorun

it

e M. Tremellii equeſtris togata: ꝗ ſanites bis deuicerat. Captaq; anagnia populũ ſti

pendio liberauerat. Inter antiquiſſimas ſunt & Tullii Celii. L. Roſcñ Et Sp. Matici

Eulcini m roſtris a fidẽnatibus in ſegatione interfectorũ. Hoc a Romano populo tribui ſo

lebat iniuria cæſis: ſicut. P. Iunio &. T. Coruncanio: qui ab Teuſa illiricorum regina inter
ecti erant. Nõ omittẽdum quod ãnotauere annales tripedanas iis ſtatuas ĩ foro ſtatutas.

FHlæc uidelicet mẽſura honorata tunc erat. Non præteribo. C. Octauium ob unũ uerbum

quo regẽ Anthiochum dilaturum ſe reſponſum dicentem uirga quã. tenebat forte circũ
ſcripſit:& priuſꝗᷓ egrederet᷑ circulo illo:rñſum dare coegit:In ꝗᷓ legatione ĩterfecto ſenatꝰ
ſtatuã poni iuſſit quã oculatiſſimo Ioco ĩ roſtris:lnuenit᷑ & ſtatua decreta & Thraciæ Caiæ
ſiue Suffeciæ uirgini ueſtali: ur poneret᷑ ubi uellet. quod adiectũ nõ minus honoris haber
quã qd fœminæ ẽ decreta. Meritiũ eius ip‚is ponã annaliũ uerbis. Quod câpum tyberinũ
gratificata ea eẽt populo.lnuenio & Pythagoræ & Alcibiadi ĩ cormbus comitiiſ poſitã cũ

bello ſannitico Apoſlo pythius fortiſſimo græcoꝶ gentis iuſſiſſet & alteri ſapientiſſimo
ſimulachra celebri loco dicari: donec Sylla dictator ibi curiã faceret. Mirũq; ẽ illos patres

Socrati cunctis ab eodẽ deo ſapietia prælato Pythagoram prætuliſſe: aut tot aliis uirrute
Alcibiadẽ:aut quenꝗᷓ utiq; Themiſtocli. Colũnarũ rõ erar: attolli ſupra cæteros mortales.
qd & arcus ſignificant nouitio inuẽto. Primus tñ honos cœpit a græcis. Nulliq; arbitror
plures ſtatuas dicatas quã Phalerio Demetrio athenis. Si ꝗdẽ. ccc. Ix. ſtatuere: qs mox lace-
rauerunt:nõdũ ãno hũc numerũ dierũ excedente. Statuerant Romæ etiã in oĩbus uicis. C.
Mario Gratidiano tribꝰ ut diximus: eadẽq; ſubuertere Syllæ ĩtroitu. Pedeſtres ſine dubio
Romæ fuere ĩ anctoritate lõgo tpe. Equeſtriũ tũ origo ꝑ quà uetus ẽ cũ fœminis ẽt hono
re còicato. Cochliæ. n. ſtatuta ẽ equeſtris: ceu parñ eẽt toga eã cĩgi:cum nec Lucretiæ: nec
Bruto ꝗ expulerãt reges: pp quos Cochlia ĩter obſides fuerat: decernerent᷑. Hãc primã &
Oratii Cociitis publice dicata credideril.Ante.n.ſibi ac Sibyllæ Tarꝗniũ & reges ipos po
ſuiſſe ueriſimile ẽ:niſi Cochliæ poſitã ꝗuoq; Piſo traderet ab iis ꝗ una obſides fuerãt red

ditis a Porſenna. Hionorẽ eius habuit e diuerſo Annius fæcialis. Equeſtrẽ ſtatuâ cõtra Ilo

nis Statoris ædẽ ĩ ueſtibulo ſuperiore domus ualeriæ fuiſſe Publicole cõſulis filiæ: eiq; ſo
lã fugiſſe. Thiberimq; tranſnatauiſſe: cæteris obſidibus ꝗ Porſennæ mirtebàtur: ĩterẽptis.

Tarqnii inſidiis. L-Piſopdidit. Ildẽ auctor eſt. M. Aemilio. C. Põpeio. ii. conſules a cẽſoribꝰ

P. Cornelio Scipione &. M. Popilio ſtatuas circa forũ eorum ꝗ magiſtratus geſſerãt ſubla⸗

tas oés: præter eas quæ populi aut Senarus ſententia ſtantæ eſſent Eã uero quã apud ædẽ.
Telluris ſtatuiſſert ſibi.Sp. Caſſius qui regnũ affectauerat: etiã conflatã a centoribus. Nimi

rum in ea quoq; re ambitioni puidebãt illi uiri. Extant Catonis in cenſura uociferationes

mulieribus Romanis in puinciis ſtatuas poni. Nec tamen potuit inhibere: quo minus Ro⸗-

mæ ponerentur ſicuti Corneliæ Gracchorũ matri quæ fuit Africani ptioris filia Sedẽs. n.

huic poſita: ſoleiſq; ſine amento inſignis in Metalli publica porticu. Que ſtatua nunc ẽ in

Octauiæ operibus. Dublice auté ab extetis poſita eſt Romæ a2. C. Elio tribuno Plebi. lege
perlata in Sennium Statilium Lucanum:qui thurinos bis infeſtauerat. Et ob id Eliũthu⸗/
rini ſtarua & corona aurea donatur. Idẽ poſtea Fabritiũ donauero ſtacua liberati obſidio⸗
ne. Paſſimq; ſtatuæ in clientela ſunt receptæ. Et adeo diſcrimen omne ſublatum: ut FPlan⸗/
nibalis etiã ſtatuæ tribus locis uiſant᷑ ĩ ea urbe: ĩtra cuius muros ſolus hoſtiũ emiſit haſtã.

De autiqui ſtatuariis & precii ſignorum immodicis: & coloſſis

in urbe celeberimis. Capirulum. VII.
Viſſe aũt ſtatuariã artem familiarem italiæ quoq; & uetuſtã indicant Hercules ab
Euandroſacratus ut pdunt in foro boario:qui triũphalis uocatur: atq; ꝑ triüphos
ueſtitur habitu triumphali.-Præterea lanus geminus a Nũma rege dicatus: ꝗ paucis: bellich

☛

argnmento colitur. Digytis ita figuratis: ut trecentorũ ꝗnꝗgintaquinq; dierũ nota p ſigni
ficationẽ anni tpꝑis & æui ſedẽ indicet.Signa quoq; tuſcanica ꝑ terras diſpſa:quæ etruria
factitata noneſt dubium. Deorũ tm putarẽ eſſe:ni Metrodorus Septins cui cognome Ro
manmi noĩs Odioſo inditũ eſt: Vulſinios pulſatos pꝑ centum & decẽè ſtatuarũ ſigna obiece⸗
rit. Mirũq; mihi uiderur cum ſtatuarũ in italia tà uetus origo ſit: potius lignea aut fictilia

deorũ ſfimulachra in delubris dicata uſq; ad deuictã aſiã: unde irrepſit & luxuria. Similitu

dines exprimendi quæ prima fuerit origo: in ea quãâ plaſticẽ græci uocant dici conuenien⸗

tius erit. Etenim prior quã ſtatuaria fuit. Sed hæc ad infinitũ effioruit multorũ uoluminũ

opere ſi quis plures pſequi uelit. Oĩa. n. quis poſſit?ln. M. Scauri ædilitate tria milia ſigno

r in Scena tm fuere tẽporario theatro- Muũmius deuicta Achaia reple uit urbẽ. Ipſe exceſ

ſit non relicturus filiæ dotẽ. Cur.n. nõ cũ excuſatione ponantur? Multa & Lucilii inuexe-
re. Rhodi etiãnũ. Ixxiii. milia ſignoge eſſe. Mutianus ter conſul prodidir: nec pauciora arbe

nis & olymphiæ. Delphis ſupeſſe credũtur. Quis iſta mortaliũ pſequi poſſit: aut quis uſuſ
noſcendi iutelligantur. Inſignia tů maxime & aliꝗᷓ de cã notata: uolupcariũ ſit attigiſſe. ar/

tificeſq; celebratos noĩauiſſe ſinguloꝶ quoq; ĩ explicabili multicudie cũ Lyſippus ad ſex
centena. x. opera feciſſe tradatur. Ante ola ut arti claritatẽ poſſent dare uel ſin gula. Nu/

merũ ↄpparuiſſe defuncto eo cũ theſaurum effregiſſet hæres ſolitũ.n. ex inani precio cu
iuſq; ligni denarios ſe ponere aureos ſingulos. Euecta ſupra humanã fidẽ ars eſt ſucceſſu

mox eti audatia. In argumentũ ſucceſſus unum exẽplũ afferã: nec deorũ nec holum ſimi⸗

litudinis expreſſe. Aetas noſtra uidit in Capitolio: priuſꝗᷓ id nouiſſime conflagraret a Vi/
tellianis incenſum in cella lunonis canẽ ex ære uninus ſuum labenté. Cuius eximium mira
cnlum & in diſcreta ueriſimilirudo nõ ex eo ſolũ intelligitur: quod ibi dicatus fuerat: ue⸗

rum & noua ſatiſdatione: nãà ſumma nulla par uidebatur: capite tutellarios cauere p o in

ſtituti publici fuit. Audaciæ. In numera ſunt exẽpla. Moles quippe excogitatas uidemus

ſtatuarum quas coloſſas uocant turribus pares. Talis eſt in capitolio Apollo tranſlatus a
Lucullo ex appollonia ponti urbe.xxx. cubitor um. c. l. talentis factus. Talis in campo mar
tio luppiter. A. Claudio Cæſare dicatis: qui ideo uocatur põpeianus a uicinate theatri.

Talis & tarenti factus a Lyſippo.xl.cubitorũ.Mirum in eo qd manus ferunt moles ea ra⸗

tione libramenti: ut nullis conuellarur procellis. Ild quidẽ prouidiſſe & artifex dicitur mo
dico interuallo. Vnde maxĩe opus erat flatũ frangi oppoſita colũna. Itaq; pp magnitudinẽ
difficultatẽq; demoliendi:nõ attigit eũ Fabianus uerucoſus:cũ Herculẽ qui eſt in capito⸗
lio:inde tranſferret. Ante oẽs autẽ in ammiratione fun Solis coloſſus rhodi quem fecerat

Chares Lyndius Lyſippi ſupradicti diſcipulus. Septuaginta cubitoꝶ altitudinis fuit. Hoc
ſimulachrũ poſt quinꝗgeſimũſextũ annũ terremotn pꝓſtratũ. Sed iacens quoq; miraculo ẽ.
Pauci pollicẽ eius amplectunt᷑. Maiores ſunt digyti quã pleræq; ſtatuæ. Vaſti ſpecus hiãt

defractis mẽbris. Spectant ĩtus magnæ molis ſaxa: quorũ põdere illud ſtabiliuerat ↄſtituẽs

Dvodecin
mütelice
nutmmero⸗
ſecicbeyni
guti chula
Crullus
coluoclel
meluiſtar
ianüch
Alerumte
cis idenn

Ius Mercn

polti ſins
ſimulachru
nutisſcelen
ſeuerum
gacgin
eſer ꝛen⸗
vemmorume
CElNzgue
nuvenrem
ſuntifuit⸗

len
cut
in⸗
hoeret:⸗C
conſularis
renegii⸗N
Roatame
fecir orn
Emulieins
nſeptim
Kopade
deprpno⸗
biade ſon

Cephiſios

mlleptim
mnderm⸗
hnionlnk.
hce⸗ Ce⸗
ftomacu
tnrelöge
Nenusy⸗
nlqnin
rawdbn
li .
idezſe
Cnehl
moenal⸗
flence
linpali
lokieon

larrtilath
elerübl
iapultte⸗
oeikerionen
WominnsRo⸗
fln Elin,
Aruanunreiin

1 blei e

didlüünn,
emtiodſicio⸗
Rumet n
üemärluſti
lolis
WI.
tBernlerz
wühbos
mrordel

tünonlged

quriemnnn.

ognomeh
ſigmedid
nenatfüin
mumin Siniin
ciconnenin
rinmialen
he e ant
Luciniinuen⸗
uconae
qii
tntile
ſſopunl
Ni eud h
get lucehi,
twinn/
nmt:
mumm

Duodecim annis tradunt effctum. ccc. talentis: quæ contulerãt ex apparatu regis Deme-⸗

trii relicta mora & tedio obſeſſa rhodo. Sunt alii minores hoc in eadẽ urbe coloſſi cẽtum

numero. Sed ubicunq; ſinguli fuiſſent nobilitaturi locũ. Præterq; hos deorũ quinq; quos
fecit Bryxis. Factitauit coloſſo & italia. Videmuſq́; certe Apolinẽ in bibliotheca tẽpli Au
guſti thuſcanicum.l. pedum a pollice: dubiũ ære mirabiliorẽ an pulchritudine. Fecit & Sp.
Caruilius louẽ ꝗ eſt ĩ capitolio uictis ſamnitibus ſacrata lege pugnantibus e pectoralibus
eorũ ocreiſq; & galeis. Amplitudo tanta eſt: ut conſpiciaturi a Latiario Ioue. Reliquiſq; li
mæ ſuã ſtatuã eãa fecit: quæ eſt ante pedes ſimulachri eius. Habent in eodẽ capitolio ãmira
tionẽ & capita duo: quæ. P. Lentulus cõſul dicauit. Alterum a Charete ſupradicto factum
Alterum fecit Decius cõparatione in tantum uictus: ut artificium minime ꝓbabilis artifi
cis uideatur. Verum oẽm àâplitudine eius generis ſtatuarum uicit ætate noſtra enodo⸗
rus :Mercurio facto in ciuitate galliæ aruernis p anuos. x. pedum. cccc. in magno præcio. Is
poſtꝗ ſatis ibi artẽ approbauerat: Romã accitus eſt a Nerone. ubi deſtinatũ iſlius principis
Rimulachrũ coloſſum fecit centum. x. pedum lõgitudine: ꝗ dicatus Solis uenerationi ẽ dà
natis ſceleribus illius principis. Mirabãtur in officium nò mõ ex argilla ſimilitndinẽ inſi⸗
nẽ: uerum & de paruis admo dũ ſurculis quod primum operis inſtarati fuit. Ea ſtatua in
Atauit interiſſe fundendi æris ſcientiâ: cum & Nero largiri aurum argentumq; paratus
eſſet: & zenodorus ſcientia fingendi cælandiq; nulli ueterum poſtponeretur. Statuã ar⸗
uernorum cum faceret prouinciæ Vibio. Auito præſidente duo pocula Calamidis manu
xælata: quæ Caſſio Syllano auunculo eius præceptori ſuo Germanicus Cæſar adamato do
nauerat æmulatus eſt: ur uix ulla differentia eſſet artis. Quantoq; maior in zenodoro præ
ſtantia fuit: tanto magis deprehendi æris oblitteratio poreſt. .
Nobilitatis ex ære operum & artificium: ccc. xvi. Ca. VilI.
Ignis quæ uocant corinthia pleriq; in tantũ capiuntur: ut ſuccum circunferant: ſi
cut Hortenſius orator ſphingem Verri reo ablatã Propter quã Cicero illo iudicio
in altercatione neganti ei ſe enigmata intelligere: rñdit debere ꝗm̃ ſ pingem domi
haberet: Circuntulit, & Nero princeps amazonẽ: de qua dicemus. Et paulo ante. C. Ceſtius

conſularis ſignum qd ſecũ etiã in prœlio habuit Martis ultoris ædẽ dicatæ ſunt. todinẽ an

ve regiã. Minoribus ſimulachris ſigniſq; numerũ ꝓpe artificũ multitudo nobilita eſt. An⸗
te oes tamen Phidias athenienſis loue olympiæ facto ex ebore quidẽ. Sed & ex ære ſigna
fecit. Floruit aũt olypiade octogeſimatertia circiter. ccc. noſtre urbis anno. Quo eodẽ pe
1/

æmuli eius fuere Alcamenes: Critias: Neſtocles: Hegleas. Et deinde olympiade octoge
maſeptima. Agelades: Callon: Polycletus: Phradmũ: Corgias. Lacor: Mycon: Pythagoras
Scopas: Perelius: Ex iis Polycletus diſcipulos habuit Argiũ: Arſopodrum: Alexin: Ariſti⸗

de: Prynoẽ: Diuẽ: Athenodog: Demcã: COlitoriũ: Myronẽ: Lyciõ: Nonangeſimaqnta olym
piade foruere: Naucides: Dinomedes: Chanachus: Latroclus. Centeſimaſecunda Polycles

„*

Cephiſiodorus: Leuiares: Hipatodorus. Centeſimaquarta Praxiteles Euphranor. Cenreſi⸗
maſeptima Edhion: Termachus. Centeſimaquarradecima Lyſippus fuit & cum eo Alexã-

xander magnus. Itẽ Lyſiſtratus & frater eius Stenius: Euphronides: Soſtrarus Ion: & Syl⸗
lanion.In hoc mirabile quod nullo doctore nobilis fuit ſp̃e. Diſcipuloſq; habuit Theuſin
& ladẽ: Cẽteſima uigeſima: Eutyclides: Euticrates: Lahippus: Cephiſiorotus: Timarcus

Pyromacus. Ceſſauit deĩde ars ac rurſus olympiade centeſima qnꝗ̃geſimagꝗnta renixit:cũ
fuere lõge ꝗd ĩfra prædictos phbati tamen Anteus: Calliſtrarus: Policles: Athenus:Calli⸗

xenus: Pytocles: Pythias: Tymoles. Ita diſtindtis celeberrimog ætatibus: raptim trãſcurrã
reliquã multitudinẽ & paſſim diſpſam. Venere aũt & in certamen landariſſimi quãꝗᷓ diuer

ſis ætatibus geniti: ꝗm fecerant: amazonas: quæ cũ in tẽplo Epheſiæ Dianæ dicarentur. pla

cuit eligi ppatiſſima: ipſorum artificum qui præſentes erant iudicio cum apparuit eam eẽ
quã oẽs ſecundam ſua quiſqʒ ĩ dicaſſent Niac eſt Polycleti.Proxima ab ea Phydiæ. Tertia
Chreſſillæ. Quarta Ciclonis. Quinta Phradmonis. Phidias præter Iouẽ olympiade quẽ ne⸗
mo emulatur: fecit & ex ebore æque Mineruã athenis: qnæ eſt in partheronia ſtans. Ex ære
uero præter amazonẽ ſupradictà Mineruam t eximie pulchritudinis ut a forma cogno/
men acceperit. Fecit: & clydicum & aliam Mineruam: quam Romæ ad ædẽ Fortune Aemi
lius paulus dedicauit. Itẽ duo ſigna quæ Catulus in eadẽ æde poſuit: palliata. Et alterũ co
loſſicon nudum.Priuſq; artem torreuticem aperuiſſe atq; demoſtraſſe merito iudicatur.

Polycletus ſicyonius Ageladis diſcipulus Diadnmenũ fecit molliter iuuenẽ centum talẽ
tis nobilitatum. Item & Doriphog uiriliter puerum. Fecit & quem canona artifices uocãt
liniamenta artis ex eo perentes uelut a lege quadã: ſoluſq; hoium artem ipſe feciſſe artis
opere iudicatur. Fecit & diſtringentẽé ſe. Fe nudum talo inceſſentem. Duoſqʒ pueros.Itẽ
talis nudos ludentes ꝗq uocant aſtragalizontes. Et ſunt in Titi imperatoris atrio quo ope⸗
re nullu abſolutius pleriq; iudicant. Item mercurium qui fuit lyſimachiæ. herculẽ qui Ro
mæ Antheum aterra ſuſtinentem. arremona qui phænaporretos appellatus eſt. hic conſu⸗
maſſe hanc ſcientiam iudicatur. & toreuticen ſic erudiſſe u t hydias aperuiſſe proprium
eiuſdem: ut uno crure inſiſterent ſigna excogitaſſe: ut air Varro: & pene ad unũ exemplũ
myronem eleutetis natum. & ipſlum ageladis diſcipulũ bucula maxime nobilitauit celebra
tis uerſibus laudata: qm̃ alieno pleriq; ingenio magis ꝗ ſuo cõmendantur.Eecit & canem
& diſcobolon: & Perſea: & criſtes: & ſatirũ admirantem tibias & mineruâ delphicos penta⸗

chlos. pancraci aſtas. herculem etiam qui eſt apud circum maximum in edæ Põperi magni

Fecit & cicadæ monumentũ & locuſtæ: ſicur carminibꝰ ſuis Erina ſignificat. Fecit & Apol
linẽ quẽ a triũuiro Antonio ſnblatũ reſtituit epheſiis Dinꝰ Auguſtus ãmonitus ĩgete. Pri
mus hic multiplicaſſe uarietatem uidet: numerolſior in arte quã Policlerus. & ſimetria dili
gentior. Et ipſe tamen corporũ tenus curioſus:animi ſenſus non expreſſit. Capillũ quoq;
pubem non emencatius feciſſe quã rudis antiquitas inſtit uiſſet. Vicit eum pythagoras
cex italia Reginus Pancraciaſte delphis poſito. Eundẽ uicit & Leõtius cum fecit haſtadiæ
dromonſtilion: qui olimpiæ oſtenduntur. & loris puerum tenentẽ tabellas eodem loco &
mala ferentẽ nudum. Siracuſis autẽ claudicantẽ cuius ulcetis dolorẽ ſentire et iã ſpectan/
tes uidentur. Irẽ Apollinẽ citharedum: ſerpentemq; eius confici ſagittis: qui Dirceus ap⸗
pellatus eſt: qim cum thebæ ab Alexandro caperentur: aurum a fugiente conditxum ſinu
eius cælatum eſſet. Hic primus neruos & uenas expreſſit capillum diligentius. Fuit & ali
us Pythagoras ſamius initio pictor: cuius ſigna ad ædẽ fortunæ huiuſce deæ ſunt ſeminu

da: unde & laudata ſunt. Hic ſupradicto facie quoq; indiſereta ſinulis fuiſſe traditur. Re/

gini autem diſcipulus & filiuſ ſororis fuiſſe traditur. Soſtratii Lyſippus Sicyonmius. Duris
negat. Tullius fuiſſe diſcipulũ affirmat. Sed primo ærariũ fabrum. Audendi rationẽ cœ,
piſſe pictoris Eupõpi reſponſo. Eum. n. interrogatum quẽ ſequeret᷑ anteſedentium:dixiſſe
demonſtrata hoinm mulctitudine: naturã ip̃am imitanda eſſe: non artificẽ- Plurima ex om
nibus ſigna fecit: & ut diæximus fœcundiſſimæ artis: inter quæ dictringẽtẽ ſe quẽ. M. Arip
pa ante thermas ſuas dicauit. mire gratum. Tyberio principi: ꝗ non quiuit tẽperare ſibi in
eo:quanꝗᷓ imperioſus ſui inter initia principatus tranſtulitq; ĩ cubiculũ: alio ibi ſigno ſub
ſtituto. Cum quidẽ tanta Populi Ro.contumacia fuit: ut magnis theathri clamoribus re⸗
poni Apoxyomenon conſiagitauerit: princepſq; quâꝗ adamatũ repoſuerit. Nobilitat᷑ Ly/
fippus & temulenta tibicina & canibus ac uenatione. In primis uero quadriga cũ ſole tho⸗
diogꝶ. Fecit & Alexandrũ magnum multis operibus: a pueritia eius orſus. Quã ſtatuã ĩ au
rari iuſſit Nero princeps delectatus ad modum illa. Dein cum precio periſſe gratia artis:⸗
detractũ eſt aurumſprecioſiorq; talis exiſtimatur etiãcicatricibus operis atq; coſciſſuris: in
quibus aurũ hæſerat remanentibus. Idẽ fecir Epheſtionẽ Alexandri magni amicũ:quẽ ꝗdã

Polycleto aſcribunt:cũ iis centum prope annis ante fuerit. Ildẽ Alexandri uenationẽ quæ
delphis ſacrata ẽ: Athenis ſatyrog rurmã. Alexandrũ amicorũ que eius imagines ſumma
oĩum ſimilitudine expreſſit. Has Metellus macedonia ſubacta tranſtulit Romã. Eecit & qᷓ

drigas multoge generũ. Statuariæ arti plurimũ traditur contuliſſe capillũ experimẽdo Ca
pita minora faciendo quã antiqui. Corpora graciliora ſiccioraq;: p quæ proceritas ſignorũ
maior uideret᷑. Nõ habet latinũ nomẽ ſymmetria: quã diligẽtiſſime cuſtodiuit noua inta-
Raq; rõue dratas ueterũ ſtatuas permutàdo uulgoq; dicebat: ab illis factos quales eſſent
hoĩes a ſe ꝗles uiderent᷑ eẽ. Huius ꝓprie uidẽtur eſſe argutiæ operũ cuſtoditæ in minimis
quoq; rebus. Filios & diſcipulos reliat laudatos artifices Lahippũ & Bedã:ſed ante oẽs Eu

chratẽ: quanꝗᷓ is conſtantiã parris potius æmulatus quã elegantiam auſtero maluit genere
quam iucundo placere: Itaq; optime expreſſit Herculem delphis & alexandrum Theſpin

uenatorẽ & theſpiadum prœlium equeſtre. Simulacrum trophonii ad oraculum. Quadri/
gas Medeæx cõplures.Equũ cũ fiſcinis. Canes uenantiũ. Huius quoq; diſcipulus fuit Thy
licrates & ipſe Sicyonius:ſed Lyſippi ſectæ proprior utluis diſcernantur complura ſigna

cen enex.
loni Utitt
hohme a⸗
ſuklngtis 1
uriü nl.
WDai
firfecir
ſberͤpatre
Inc faliot
Ntutmarmna
enbdostem
winnslagit
ebiserp
Cehrenenau
benignire
ſine euici
NeleLean
Mopbiched
ſceiiler
antu fan
ecuciata2
Coltü celeb
ligui ddi
Puton Ape
ntein qu
unq in h
inportuA
Cunchus/
Cernigu
cncequete
leld cele
keer Cetit
Mnervef
enladict
(lut pi
ſluͤ Py⸗
fllinrelii .
MunmRo
fünlehri
tleoneximn
milte 5
lgloe
Et cor
ſnnn
eml
korer⸗
nnislye
ſeg Wer
Wucen
a

ecemmnt
iiceni
ſ kdrlleme
. Meelt
tno doe,
ENle R
eſthieconſi⸗
Roprum
müenmli
Unitcckedn
hoet Laanen
Pbicn henn⸗
Tcheiman
kerrid /l
mtmigere i
Almnenni ii
n MMngan
fecthaſacte
coden loood
etüſpean
Diceus p
onäitun ſnn
tins. Buira
Eſont ſemimn
titunhe,
Nomnos Duui
tiatons ce/
mimnciiſe
mmer on
Pihlhn
erne ſbin
enmbunt
Nebirtl,⸗
cäſcetnd⸗
ui auiiul

Trmus
Colinitin
iigli i⸗
moni qu
ines lumm
tibecräl
aineo
fint ſgnon
itnous inin
qutles aſen
ginminm
mnrbuli
luit genne
n
totmli
npiu⸗ in

XXXIIII.
ceu Senex Thebanus Demetrius rex: Feuceſtes Alexandri magni ſeruator. Digni tanta
gloria artifices: Qui cõpo Iitis uoluminibus condidere hæc miris laudibus celebrãt & The
laphane Pœceum ignotu alias: qrn in theſſalia ubi habitauerit: latuerint opera eius alioꝗn
ſuſfragtis iporum æuatur DPolyclero:Myroni:Pythagoræ. Laudant eius Latiſſam. & Spi
nariũ. Pentathlon: & Apolline. Alii non hanc ignobilitatis fuiſſe cam ſed ꝗm̃ ſe regũ Xer⸗
xis & Darii officinis dediderit exiſtimant.Praxiteles quoq; marmore fœlicior: ideo clarior
fuit. Fecit tñ ex ære palcherrima opera. Proſerpinæ raptũ.Itẽ Cataglyſam & ebrietatem &
liberũ patrem:nobilẽq; una ſaty rũ:quem græci Periboeoton cognominãt. Signa etiã quæ
ante fœ licitatis ædẽ fuere. Venerẽq; quæ cũ ipſa æde incendio cremara eſt Claudii princi⸗
patu: marmore nulli ſuꝑ terras inclyto parẽ. Item ſtephuſam. Spelumen: Oenophoge: iar⸗-
modiũ & Ariſtogytonẽ tyrannicidas: quos a Nerſe pſarum rege captos uicta pſide atheni
enſibus remiſit Magnus Alexander. Eecit & puberem Apollinem ſubrepente lacertæ cõ/
minus ſagitta inſidiantẽ: quẽ Saurotonon uocant. Spectantur & duo ſigna eius diuerſos
affectus exprimentia flentis matrouæ & meretricis gaudentis. Hanc putaut prynen fuiſſe
deprehenduntq; in ea amorẽ artificis. & mercedẽ in uultu meretricis. Habet ſimulachrum
benignitas eius. Calamidis. n. qdrigæ aurigã ſuũ ĩpoſuit. Er ne melior in equoꝑ effigie ho
minẽ deuiciſſe crederet᷑ ipſe calamis & alias qᷓdrigas bigaſq; fecit: eꝗs ſempꝑ ſine emulo ex/
preſſis. Sed ne uideatur in hoĩum effigie inferior: Achamene nullius eſt nobilior. Achame
nes phidiæ diſcipulus & marmorea fecit & æreũ petallum ꝗ uocatur encrinomenos. At po
Iycleti diſcipulus Ariſtides quadrigas & bigas. Et lphicratis lena laudatur. Scortũ hæc ly
ræ cantu familiaris Hiarmodio & ariſtogytoni conſilia eorũ de tirannicidio uſq; ad mortẽ
excruciata a tirannis non pdidit. Quãobrem athenienſes eã honere habere uolentes: ne tñ

ſcottũ celebraſſe uiderent:aĩal noĩs eius fecere. Atq; ut intelligeretur cã honoris in opere

linguã addi ab artifice uetuerunt. Bryxiaſis Aeſculapiũ & Seleucũ fecit. Bẽdas adorantẽ
Batton Apollinẽ & Iunonem.ꝗ ſunt Romæ in tẽplo Concordiæ. Creſilas uulneratũ defici
entẽ:in quo poſſit intelligi quantũ reſtat animæ. Et olympiũ piclẽ dignum cog noĩe. Mi-
ruuq; in hac arte eſt: qd nobiles uiros nobiliores fecit. Cephiſidorus Mineruã mirabilem
in portu Athenienſiũ: Et arã ad templũ louis ſeruatoris in eodẽ portu cui pauca cõparãtur
Canachus Apollinem nudũ ꝗ Phileſius cognomĩantur in Dydi meo egmetici æris tẽpatũ
Ceruũq; una ita ueſtigiis ſuſpendit: ut linũ ſubter pedes trahatur alterno morſu digytis
calceque retinentibus ſolũ: ita uertebrato dete utriſq; in parribus: ut arepulſu p uices reſi
liat. Idẽ celetizontas pueros fecit. Chereas Alexandrũ magnum. Et Phillippũ patrẽ eius
fecit. Cleſilauſ Dorophoron:& amozonẽ üulneratã. Demetriuſ Lyſimachen: quæ ſacerdoſ
Minerue fuit anniſ.lxiiii.ldẽ & mineruã quæ mulſica appellat᷑: ꝗqm draconeſ in gorgone

eiuſadictuſ citharæ tinnitu reſonãt. ldẽ eꝗtẽ Sarmenẽ: ꝗ primuſ de equitatu ſcripſit. De

daluſ & ipſe inter fictoreſ laudatuſ pueroſ duoſ diſtringenteſ ſe fecit. Dynomeneſ Prote
ſilaũ & Pythodemũ luctatorẽ. Euphranoriſ Alexander pariſ eft: in quo laudatur:qd oĩa ſi
mul intelligâtur. Iudex dearũ: amator Helenæ & tamen Achilliſ interfector. Huiuſ'eſt mi
nernua Romæ: quæ dicitur Catuleana infra Capitoliũ a. Qa. Luctatio Catulo dicata. Er
ſimulachri boni euentuſ dextra paterã: ſiniſtra ſpiccã ac papanæ tenenſ. ltẽ latona puerpe-
ra Apollinẽ & Dianã infanteſ ſuſtinenſ in æde cõcordiæ. Eecit quadrigaſ: bigaſque. & Cli
ticon eximia forma. Et uirtutẽ egregiã: utraſque coloſtreaſ. Mulierẽ miniſtrantẽ & ado/
rantẽ. Itẽ Alexandrum & Philippũ in quadrigis. Eutyclides euroran fecit in qua arrẽ ip̃am
liꝗdiorẽ plurimi dixere. Hegiæ Minerua Pirrhuſq; Rex laudatur. Et celitizontes pueri.
Et caſtor ac Pollux ante ædem louis tonantis. Ageſiæ in pario Colomia Herculæs liidori.
Butyrens Lycius Myronis diſcipulus fuit: qui fecit dignum præceptore puerum ſufflan⸗
tem languidos ignes & argonautas. Leocras: aquilam ſentientem quid rapiat in Ganyme
de:& quid erat: parcentem unguibus etiam per ueſtem. Puerum Antolycum Pãcratio ui-
ctorẽ Propter quẽ Xenophon ſympoſiũ ſcripſit.lIouẽq; illũ tonantẽ ĩ Capitolio ante cun⸗
Ga laudabilẽ. Itẽ Apollinẽ diadematũ. Luciſcus Langonẽ puerũ ſubdole ac fucatæ uernili

tatis. Lycius & ipſe puerũ ſuffitorẽ. Menechini uitulus genu præmit᷑: replicata ceruice. Ip-⸗

ſeq; Menechinꝰ ſcripſit de ſua arte Naucides Mercurio & diſcobolo ĩmolãte arietẽ cẽſet᷑
Naucerus luctatorẽ anhelãtẽ fecit niteratus Aeſculapiũ & Hygiã ꝗ ſunt ĩ ↄcordiæ tẽplo
Romæ. Phyrõachi qdriga regit᷑ ab alcibiade, Polyclei hermaphroditũ nobilẽ fecit pirrhus

LIBER.
Higis & Nlineruà Phoœnix Liſippi diſe ipulus Epidirſam. Sypax Ciprius un o celebratiñ
ſigno Spnachonrre:Pericliſ: Olipi uernula. Hic fuit exta torrensagnẽ oris plem ſpititu

accedens. Sillanion Apollodorum fecit ficdtorẽ & ipm: ſed inter cunctos diligentiſſimũ ar

tis: & inimicum ſui iudicem crebro pfecta ſigna frangentẽ dum ſatiare cupiditatem neꝗt
artis: & ideo inſanũ cognominatum. Hoc ĩ eo expreſſit. Nec hoĩem ex ære facit: ſed iracũ
diã: Et Achillẽ robilem. Item Epiſtatẽ exercentem ahletas. Strongilion amazonẽ: quã ab ex
celentia crurum Eucnemon appellant. Ob id in comitatu Neronis principis circùlatã . Itẽ
fecit puerum: quem amando Brutus philippenſis cognomine ſuo illuſtrauit: Theodorus
ꝗ labyrinthum fecit ſami: ipſe ſe ex ære fundit præter ſimilitudinem nobile: fama magnæ

ſubtilitatis celebratus. Dextra limã tenet:leua tribus digytis qdrig ulam tenuit tranſlatä

preneſte:tantæ: paruitatis: ur rotã e curtũq; & aurigã integeret alis ſimul facta muſca. Xe

nocrates Tiſicratis diſcipulus: aut ut alii Eutycratis: uicit utroq; copia ſignorum: & de ſua

arte cõpoſuit uolumina. Plures artifices fecere. Attali & eumenis aduerſus gallos prœlia.
Iſigonus:Phyromachus: Seratonicus: Antigonu s: ꝗ condidit uolumina de ſua arte: Boeti

quanquã argento melior infans eximie anſerem ſtrangulat. Atq; ex oĩbus quæ rettuli da

riſſima quæq; i urbe iã ſunt dicata a Veſpaſiano principe in tẽplo pacis:aliiſq; eius operi⸗

Bus uiolentia Neronis in urbem conuecta: & in ſellaris domus aureæ diſpoſita. Præterea
ſunt æqlitate celebrati artifices: ſed nullis operum ſuorũ præcipui: Ariſton q & argentum
cælares folitus eſt. Callaſes: Deſias: Canmtharus Sicyonius: Dionyſiodorus Critiæ diſcipu⸗
Ius Deliades:Euphorion:Eunicus & Hecatæus. Argenti cælatores: Leſblocles: Prodo,

rus Pythodicus: Polygnotus Idẽ pictores nobiliſſimi. Item ex cælatoribus: Stratonicus: Si
nus qui fuit Critiæ diſcipulus. Nunc pcenſebo eos: eiuſdem generis opera fecerunt: ut

Apollodorus: Androbolus: Aſclepiodorus: Aleuas phuns: Appellas: & adorantes fœmĩal

Antigonus. Et luctatores Peryoxyomenõ. T yranicidaſqy ſupradictos. Antimachus: Athe
nodorus-Fœminas nobiles Ariſtodemus: & luctatores bigaſque cũ auriga. Philoſophus
Annus Seleucum regẽ Fiabet quoque huius gratiã Doryphorus. Cephiſodori duo fue-
re. E priore eſt mercurius Liberũ patrè in fantiã nutriens. Fecit & concionantẽ manu elata
Perſona in incerto eſt. Sequens phũs fecit Cœlites ꝗ cũ Phidia Iouẽ olimpiũ fecerat. Phi
Ioſophus itẽ Cleon & Cenchranus & Cephis & Calcoſchenes & comœdos & athletas: Da⸗

hippuſ Pella: Iomenò Daiphrom: & democritus: & Dæmon. Philoſophus Epigenon oĩia fe

re prædicta imitatus præceſſit in tubicine & matrẽ inter fecàâ: & ĩ fantẽ miſerabiliter blanz-

dientẽ: Eubolides digytis cõputans. Mycõ athletis ſpectat. Menogenes qdrigis. Nec mi⸗

nus Niceratuſ oĩa quæ cæteri aggreſſ uſ: rept æſent auit. Alcibiade: Iipadeque accenſa ma

trẽ eius. Demareten ſ. acrificantẽ. Liſicrates bigæ Piſto mulieré ĩpoſuit.Id q; fecit: Matrẽ
& mercuriũ ꝗ ſunt ĩ cõcordiæ tẽplo Romæ. Per illũ nemo laudat ſæuiotẽ phalaride tyran

e

no: cui taurũ fecit mugitus hoĩs pollicitus igne ſubdito: & primus eũ exptus eſt cruciatũ
iuſtiore ſæuitia. In hoc a ſimulachris deũ hoiĩumq; deuouerat humaniſſimã artẽ. Ideo ne tor

cõditores eius elaborauerant: ut ex ea tormẽta fierent. Itaq; una de cãa ſeruãtur opera eius

ut quiſꝗs illa uideat oderit manus Stẽ eins Cererẽ:louẽ:Mineruã fecit:qui ſunt Romæ in
Concordiæ tẽplo.ldẽ flẽtes matronas & ad orãtes: ſacri ficanteſq;. Simo canẽ & ſagittarium
fẽtit. Stratonicus cælator ille phũs. Scopas utraq;. Athletas aũt & armatos & uenatores: ſa
crificanteſq; Batron. Eunichir: Claucides: Meliodorus: Hycanus: Lophô:Lyſon: Leon: Me
nodorus: Myagarus:Polycrates: Polyd us: Pythocritus: Protogenes:Idẽq; pictura clariſſi-
mi: ut dicemus. Patrochles: Phillis: Phiſidonius ꝗq & argẽtũ cælauit nobilit natione epheſt?
Eetisimenuzpgrl:SmnenuæChinccheus'ThcoenneAuelnrie de r rtmecind 4

.

las: Traſon. Ex oĩ bus aũt maxiĩe cognoĩe ĩ ſignis ẽ Callimachus ſp calũniator ſui: nec finz
hñs diligẽtiæ ob id Caci:otechnos appellatus. Memorabilis exẽplo adhibẽdæ curæ modũ
Huius ſunt ſaltantes Lacænæ emẽdatũ opus. Sed ĩ quo gratiã omne diligẽtia abſtulerit.- D
Quẽ qdẽ & pictorẽ fuiſſe trad unt: Non ære captus nec arte unã ſolũmõ Tenonis Cypria

6

ſtatuã in expeditione nõ uendidit Cato. Sed ꝗa philoſophi erat. Vt obiter hoc quocq; no/

ſcat᷑ tã inane exẽplũ in mentione ſtatuarũ. Eſt & una nõ prætereunda: licet auctoris icerti
juxta roſtra Herculis tunicati. Eleo habitu Ræ. torua facie ſentientec; ſupᷣma i tunica.

In hac tres ſunt tituli. Vn us. L. Luculli ĩ patoris de manubiis. Alter ꝗ pupillũ Luculli filiũ

ex S. C. dedicaſſe. Terti ꝗ. T.Septimũ Sabinũ ædilẽ currulẽ ex pᷣuato ĩ publicũ reſtiruiſſe-

Totcettan
urisn
ſole tic1
tinigyloß
hri fundi
ome Clpn
lusigui u
utbbusitdl
niQuantu
costondit
gvuneuo
Pieren
Fon
1 Ubul
colle
Aconlueru
nrzlelibr
zünigeipl
que grxcan
zutitemmis
colos porpui
glecanitiol

monumetoge
lecc
Pialla
Iin tur N
(dior
NW öelni⸗
itonnein
liſtmpn
nullzmeiff
meſinill h
Rnonieneape
etenkpunie
lformctu
ſeadargun
vendasor
Ulmiaic
Knnedit en
Wünot⸗
tnndinn
Inggodlik
Edquum
gerpgiato

emos Pe

nicer e⸗
iekarit
lühhar
Nidans
ſtum der
dioreten
lccnun

cckedentc
Den hetn
Lemrilimür
nne nigt
fabſidirri
heglider
Ccilni N
Thnton
fen prr
nun tnſlai
Wnula e
Orumn:Aeln
Dalosgaln
ſunmne boei
uranlich
Ggeinchen⸗
n erree
iir dlcp
cles: proco,

onicus i

fecemnte ut

nnesfemiad

mahur Ahe
Pplgſoru
6oidvo tie⸗
mimmar
jü krenſti
nidenonoir
igeeri
Nenu
glrrſtni
ckanon
ntilctoren
urcen es
urhRonxn

S

Llgitnin

penutotes⸗

DnLeon ⸗

ſ⸗
Eunchnii

ioreizten M
Trini'ln,
tluime i
ecun? nodi

—

.

4

in luie
vons
ccnog

monumẽtog iâpridẽ trãſlatus ẽ. Tabulis æris ĩ ꝗbꝰ puplicæ conſtitutiones incidantur.

Tons en

Tot certaminũ tatæq; dignationis ſimulachrũ id fuit nũc reuertemur addrias æris & mi
turas. In cyprio coronariũ & regule ẽ utrũq; ductile coronariũ tenuat laminas: tantorũ q;
felle tictù ſpẽm auri ĩ coronis hiſtrionũ præbet. Ildeq; i uncias additis auri ſcrupulis ſenis
pteéui pyropi brattea igneſcit. Regulare & ĩ aliis fit metallis. Itẽq; chaldiarioꝶge dria: qd chal
dariũ funditur tmn malleis fragile: ꝗabus regulare obſeqtur: ab aliis ductile appellatum: qlle

omne Cypriũ ẽ. Sed & in cæteris metallis cura diſtat a chaldario. Omne. n. purgatis dilige
tius igui uitiis excoctiſq; regulate eſi. ln reliqꝗs generibus palma cãpano. Simile in multis
partibus italiæ pꝓuĩciiſq;.Sed octonas plũbi libras addunt:& bene recoquunt pp inopiã li⸗

gni. Quantum ea res differentiæ aflerat: in Gallia maxime ſentitur: ubi inter lapides cande
factos funditur. Exurente. n. coctura nigrum atq; fragile conficitur. Præterea ſemel reco⸗

quunt quod ſæpius feciſſe bonitati plurimum confert. Id quod notaſſe: non ab re eſf.

Differentiæ æris & mixturæ: & de ſeruando ære. Capituluoam. IX.
FEre' ofnne frigore magno meli us fundi. Sequenſqʒ tẽperatura ſtatuaria eſt. Eadẽq; .
à tabularis hoc mõ. Maſſa pflatur in primis: mox ĩ pflatũ additur tertia portio æris
collectanei:hoc eſt ex uſu coempti. Peculareq; in eo condimentum artritu domiti

& conſuetudine nitoris ueluti manſuefacti. Miſcentnr & plũbi argentarii pondo duode⸗

na: ac ſelipra e centenis pflata. Appellatur etià nunc & formalis tẽperatura æris tenerrimi
qm̃ nigri plũbi decima portio additur: & argentarii uigeſima: maximeq; ita colorem bibit
quẽ græcanicũ uocant. Nouiſſima ẽ quæ uocatur ollaria: uaſe nomen hoc dante. Ternis
aut qternis libris plumbi argentarii in centenas æris additis Cyprio ſi addatur plumbum
colos purpu ræ fit in ſtatuarum prætextis. Aera exterſa rubiginam cellerius trahũt: ꝗᷓ ne
glecta.niſi oleo puugãtur. Seruari ea optime in liqꝗda pice tradũt. Vſus æris ad pperuitatẽ

Deca nx. Vo nr aen e , Cana. X.
Etalla æris multis mõis inſtruunt medicinâ: ut pote cũ ulcera oĩa ibi ociſſime ſanẽ⸗
m tur. Maxime tamen pdeſt cadmia. Fit ſine dnbio hæc & ĩ argenti fornacibus can⸗
QAQAiiicior ac minus põt deroſa.ſed nequaꝗᷓ cõparanda æraiæ. Plura autẽ genera ſunt.
Nãq; ipᷣe lapis ex quo fit æs cadmia uocatur fuſuris neceſſarius. medicinæ inurilis. Sic rur
ſus ĩ fornaeibus exiſtit. Aliãq; noĩs ſui originẽ recipit. Fit autẽ egeſta flamis: atq; flatu te
nuiſſima parte materiæ: & cameris lateribus ue fornaciũp quãtitate leuitatis applicata. Te
nuiſſima ẽ ĩ ip̃o fornacium ore ꝗᷓ flmæ eluctantur: appellata capnitiſ. exuſta & nimia leui
tate ſimiliſ fauillæ. Interior optima: cameriſ dependenlſ. & ab eo argumẽto botriſentoſ co
gnominata ponderoſior hæc priore. Leuior porto ſecuturiſ. Duo eiuſ coloreſ: Deterior ci
nereuſ.puniceuſmelior:fabriliſ:oculorumq; medicamentiſ utiliſſima. Tertia eſt in late ri⸗
buſ fornacium:quæ pp grauitatẽ ad cameraſ puenire non potuit. Hæc dicitur placitiſ: &
ipſe ab argumento cruſta ueriuſq; pumex intuſ: uariaſ ad pſoraſ utilior: & ad cicatrices tra
hendas. Fluunt ex ea duo alia genera. Onychitiſ extra pene cærula: intuſ onychiti maculi/
ſimilis. Oſtracitis toga nigra & cæterarum fortiſſima: uulneribuſmaxime utiliſ. Oĩſ autẽ
cadmia ĩ cypri Drmaribukoptinaiterun a mediciſ coꝗtur carbone puroſ atq; ubi in cine
rem rediit extinguit᷑ uino amineo:quæ ad emplaſtra preparatur: quæ uero ad pſoras aceto
Quidã in oleis fictilibus tuſam urunt:ac lauant in mortariis:poſtea ſiccant. Nymphodorus
lapidem ipſum quam garuiſſimum ſpiſſumq; urit ꝑgruna:& exuſtum chio uino reſtinguir
tunditq;mox linteo criĩbrat:atq; in mortario terit: mox aqua pluuia macerat: iterumque te
rit quod ſubſedit:donec cernſæ ſimilis fiat: nulla dentium offenſa. Eadem Lolliæ actio:
ſed quam puriſſimum lapidem eligit. Cadmiæ effectus: ſiccare: ſanare: ſiſtere fluctiones:
pterygia:ſordes oculorum purgare:ſcabriciem extenuare: & quicquid in plumbi effectu
dicemus. Et æs ipſum ad omnia eadem uritur: præter qua albugines oculorum & cica⸗
trices. Vlcera quoq; oculorum cum lacte ſanat. Idq; ægyptii colirii modo terunt in coticu
lis:Facit & uomitiones e melle ſumptum. Vritur autem cyprium in fictilibus crudis cum
fulphuris pari pondere: uaſe circũlito ſpiramento in caminis: donec uaſa ipſa percoquãtur

Quidam & ſalem addunt. Alii alumen pro ſulphure. Alii nihilſed aceto tantum aſpergũt.

Wum teritur mortario thebaico: aqua pluuia lauatur: minor effectu: iterumq; adiecta larz⸗
giore teritur. & dum conſidat relinquitur: hoc ſæpius: donec ad ſpeciẽ minii redeat. Tunc
ſiccatum in ſole:in ærea pyxide ſeruatur.

Dee ſcoria & flore & Iquama æris & ſtomace
&Eꝗ&è erugine & hyeratio.

T ſcoria æris ſimili mõ lauatur: minor effectu quã æs ip̃ᷣm. Sed & æris flos medici

næ utilis eſt. Fit ære fuſo: & in alias fornaces tranſlato: ibi flaru crebriore excutiun
tur uelut milii ſquãmæ: quas uocant lepidas & ſic adulreratur flos:ut ſꝗuàma ue/
neat pro eo Eſt aũt ſquama æris decuſſa ĩ clauis: in quos panes ærei ferruminantur. In cy⸗

riis maxime officinis oĩa. Differentia hæc eſt: qd ſquãma excutitur ictibus iiſdẽ panibns.

los cadit ſponte.Squãmæ eſt alterũ genus ſubtilius ex ſumma ſcilicet lanugine decuſſũ
qd uocant ſtomoma. Atq; hæc oĩa medicid qd pace eorũ dixiſſe liceat) ignorãt. Pars maior
& oĩa:in tantũ a cõficiendis iis medicaminibus abſunt:quod eẽ propriũ medicinæ ſolebat.

Manc quotiens incidere in libellos cõponere ex iis uolentes aliqua: hoc eſt impendio miſe
rorũ experiri cõmentaria: credunt ſemplaciæ ea oĩbus ꝗdẽ fraudibus corrũpenti: factaq; iã
pridẽ emplaſtra & collyria mercantur: tabeſq; merciũ: fraus ſemplaciæ ſic exteritur. Et ſquã
ma aũt & flos uruntur in patinis fictilibus aut æreis: deinde lauantur ut ſuüpra ad eoſdem
uſus. Et amplins narium carnoſa uitia. Itẽq; ſedit: & grauitates auriũ:p fiſtulas in eas flatu

impulſam. Et ulcera oris farina admota. T ollit & tonſillas cũ melle. Fit & cãdido ære ſi quã
ma cypria longe inefficatior. Necnon urina pueri prius macerãt clauos paneſq;. Quidã ue
rO excuſſam ſquãmã terunt. & aqua pluuia lauant. Dant & hydropicis duabus drachmis i

mulſi hemina & illinunt cũ polline. Eruginis quoq; magnus uſus. Sed pluribus fit ea mo-
dis. Nãq; & e lapide ex quo coquitur æs deraditur & ære: candido pforato: atq; in cadis ſu
peracetũ ſuſpenſo æreo: obturatũq; opculo:multo probatiore quã ſi hoc idẽ ſquãmis fiat
Quidã uaſa ipſa candidi æris fictilibus condunt in aceto raduntq;.x. die. Alii uiuaceis con
tegunt. totidẽq; goſt die radunt. Alii delimatã æris ſcobẽ aceto ſpargunt: uerſantq; ſpatis
ſepius die donec abſumatur. Eandẽdq; ſcobẽ alii terere in mortaris æreis ex aceto malunt.
ociſſime uero contrahit coronariũ eruginẽ reciſamentis in acetũ additis. Adulterant mar
more trito maxime rhodiã eruginẽ. Alii punice aut gũmi. Præcipue aũt fallit atrameno
ſutorio adulterata. Cætera. n. dente depræhenduntar: ſtridentia in frendendo. Experimen

tũ in batillo fereo. Nã quæ ſincera eſt ſuũ colorẽ rerinet: quæ mixta atramẽto rubeſcit. De

præhenditur & papyro galla prius macerato: Nigreſcit. n. ſtatim erugine illita. Depræhen/
ditur & uiſu maligne uirens. Sed ſiue ſinceram ſiue ad ulterà aptiſſimũ eſt eius ſiccatam
in patina noua uiri & uerſari: donec ut fauillia fiat. Poſtea territur: & recorditur. Aliqui ĩ
crudis fictilibus urunt donec figilinũ pcoquuantur. Nonulli & thus maſculũ ammiſcent.
Lauatur aũt erugo ſicut cadmia. Vis eius collyriis oculorũ aptiſſima:& de lachrimationi⸗
bùs mordendo pficiẽs. Sed ablui neceſſarium penicullis calidis donec rodere deſinat. Hie
ratium uocatur collyriũ quod ita maxime conſtat. Tẽperatur aũt idẽ hammoniaci uncis
quattuor:eruginis cypræ duabus: atramẽti ſutorii:quod chalcantum uocant:totidẽ. Myſa
uero una croci.vi. Hæc oĩa trita aceto thaſio colliguntur in pillulas: excellentis remedii cõ
tra glaucomatum imtia & ſuffuſion um. Contra calig inẽ & cabricias: & albugines ac gena
rum uitia. Cruda autẽ erugo: uulnerariis emplaſtris miſcetur. Oris etiã gingiuarũq; exul
ceratione mirifice emendat: & labioꝶ ulcera cũ oleo. Quod & ſi cæra addatur purgat & ad
cicatricẽ pducit. Erugo & callũ fiſtulage erodit: uitiorũq; quæ circa ſedẽ:ſiue ꝑ ſe:ſiue cum
ammomaco illita: uel collirii modo in fiſtulas adacta. Eadeẽq; cum reſinæ trebintinæ tertia
parte ſubacta leꝑs tollit. a-eeee
De ſcolecia & calciti & ſoro & calcanto. Caa. AXlII.

SZFII 8&& alterum genus eruginis. quà uocant ſcoleriam in cyprio ære. Hoc trito alumi
èęg ne & ſale aut nitro pari pondere cum aceto albo ꝗᷓ acerrimo. Non fit hoc niſi æſtuæ

oulſiſſimis diebus circa canis ortum. Teritur aũt donec uiride fiat: contrahatq; ſe in
uermiculorũ ſpeciẽ: unde & nomen. Quod uitium ut emẽdetur duæ partes quã fueère ace=
ti miſcentur urina pueri ĩpubis. Idẽ autem in medicamentis & ſnĩa efficit qua diximus au/
rũ ferruminari. Vſuſq;: utriuſq; ꝗ eruginis. Scolecia fit & pꝑ ſe raſa ab ærario lapide de quo-
nunc dicemuſ. Calcitin uocàt lapidẽ ex quo & ip̃ᷣm æs coqtur. Diſtat a cadmia: quod illa
lupꝑ terrã ex ſubdialibꝰpetris cæditur. hæc ex obrutis. Itẽ quod chalcitis friat ſe ſtati mollis
natura: ut uideatur lanugo concreta. Eſt & alia diſtinctio qd chalcitis tria genera cõtinet
Yris & myſios & ſorios: de ꝗbꝰ ſingulis dicemus ſuis locis. FHaber autẽ æris uenas oblõgas

Peobitnr
utiliote eſ
legingiuas
co ueropot
giebuslx)
ſoncon di
Actiusetiat
edenn ola.
gamoculo
mücuiman
ltariin tant
nationis oot
lur:arq⸗ col
Mſialigui
Nerfzuilla R
Cpprtiotumo
terta chalcin
ſaceo aunibr
jueteratas
heminzæett
opusſitnoll
lisaccit Aiſ
Peculanteru
normine Karr.
Uüpnuepun
inplen
tegbadha
Giebusx.C
tuntigued
Clliteslybe
lſententen
lekit dſalis
lfoſile ur
UMmiee
mleurga
Mun Mecet
Hinnriutmn t
Micllo fro⸗
Oltuns
itn Ou
lnilinec
nntnng
beänt⸗
fn
e
ſunn
leoſoren
Teareto⸗
alagnen
ucdhuin
Tliorzd
S lbi
u igrnn

Roe

X.
lorei
le knenrinn
mumnnq⸗
iltimdn,
ngineceni
iunni
tenk ſlcbr.
npendoni
ennifü
eimbil
a eoſcen
winenfin
conre ſgui
uittive
nsrenmi
busfitermd⸗
qg inaaßl
ſcrinifi
iuinaeizc
atlanrq, ont
Neto malun
dnlrenmwn
Hit anameno
do Pypenmen
o wbeler he
2Deprrnen-
eins ſccnunn
nuut Anni
fümmidn.
chrimon⸗
ledcnrbie
mmnin
tiwdte Mn
õ
cgirirgen
Aurig al
kngtkad
olelluecun
himinr tetan

N.

cctiito zuum
toctilikſͤ
umhglen

cuuinnsn/

XXXIIII.-
Probatur mellei coloris gracili uenarum diſcurſu friabilis:nec lapidoſa. Putant:& recentẽ
utiliorẽ eſſe: quoniã inueterata ſori fiat. Vis eius ad excreſcentia in ul cerib ſanguinẽ ſiſte
re gingiuas uuam tinſillas farinã cõpeſcere. Vuluæ quoq; uitiis inuellere ĩponitur. Cũ ſuc
co uero porri uerrendorũ addit᷑ ẽplaſtris. Maceratur auũt in fictili ex aceto circunlito fimo
diebus.Ix. Et co lorem croci trahit. Tunc ãmixto cadmiæ pari pondere medicamentũ efficit
ſoricon dictũ. Quod ſi duæ partes chalcitidis tertiæ cadmiæ tẽperentur acrius hoc idẽ fiet.
Acrius etiamnũ & uehemẽtius factũ ſi aceto ꝗᷓ uino tẽperẽtur. Toſta uero efficacior fit ad
eadem oĩa. Sori ægiptiũ maxime laudat᷑:multũ ſuperato ciprio Hiſpanienſi & Africo quãa
quam oculorũ quoq; curationi quidã utilius Cipriũ putant. Sed in quacunq; natiõe opti/
mũ cui maximũ uirus olfactu. trituq; pinguiter nigreſcens: & ſpongioſũ.Stomacho res cõ
traria in tantũ ut quibuſdã olfactu mõ uomitiones moueat. Et ægyptũ quidẽ tale. Alterius
nationis cõtrariũ ſplendeſcit. Et myſi eſt lapidoſius. Prodeſt aũt & dentiũ dolori ſi cõtinea
tur: atq; colluat. Et Gris ulceribus grauibus quæq; ſerpunt. Vrirur carbonibus ut chalcitis.
Myſi aliqui tradiderunt fieri exuſto lapide in ſcrobibus flore eius luteo miſente ſe ligni pi
nea fauilla. Re uera autẽ e ſupradicto fit lagide cõcretum natura diſcretũq; & optimum in
cypriorum officinis: eius notæ ſunt friati aureæ ſcintillæ: & cũ teratur harenoſa natura ſiue
terta chalcitidi ſimilis. Hoc autẽ miſcẽt: qui aurum purgãt. Vtilitas aũt eius infuſi cum 10/
ſaceo auribus purulentis: & lana ĩ poſiti capitis ulceribus. Extenuat etiã ſcabricias oculorũ
ĩ ueteratas. Præcipue utile tonſillis: cõtraq; anginas & ſuppurata. Ratio ut. xvi. drachmæ in
hemina aceti coquãtur addito melle: donec lenteſcat. Sic ad ſupradicta utile eſt. Quotiens
opus ſit molliri uim eius: mel aſpergit᷑. Erodit & callum fiſtulage ex aceto fouentiũ:& colli⸗
riis addit. Siſtit & ſẽguinẽ: ulceraq; ꝗᷓ ſerpãt ꝗᷓ ueputreſcant. Abſumit & excreſcẽtes carnes.
Peculiariter uirilitatis uitiis utile: &fœminag pfluuiũ ſiſtit. Græci cognationẽ æris fecerũt
nomine & atramẽto ſutorio. Appellãt. n. chalcatum. Nec ulli us æ&qque mira natura ẽ. Fit & ĩ
hiſpania e puteis ſtagnis ue habẽtibus id geus aquæ. Decoquit᷑ ea ãmixta dulci pari menſu
ra: & in piſcinas ligneas fundit᷑ Immobilibus ſup has trãſtris depẽdentes reſtes lapillis extẽ
te: quibꝰ ad hæreſcẽs limus: uitreis acinis imaginẽ quandã uuæ reddit. Exẽptum ita ſiccat᷑
diebus.xxx. Color ẽ cæruleus: perꝗᷓ ſpectabili nitori: utrumq; cẽ credit᷑ Diluẽdo fit arramẽ
tum tinguẽdis coriis,. Fit & pluribꝰ modis genere eo in ſcrobe cauato. Quarum elateribus
diſtilãtes hyberno gelu ſtyrias ſtalagmiã uocãt: neq; ẽ purius aliud. Sed ex eo cãdidum colo
rẽ ſentientẽ uiolã leucãthon appellãt. Fit & ĩ ſaxoꝑꝶ catinis pluuia aqua corriuato limo gelã
te. Fit & ſalis mõ flagrãtiſſimo ſole admiſſas dulces aquas cogẽte. Ideo du plici ꝗdã differen
tia foſſile aut facticium appellãt. Hoc pallidius: & quâtum colore tm bonitate deterius.Pro
bant max ĩe cyprium in medicinæ uſuj. Sumit᷑ ad depellãda uẽtris aĩalia drachme põdere cũ
melle. Purgat & caput dilitũ: ac narib ĩ ſtillatum. Itẽ ſtomachũ cũ melle aut aqua mulſa ſũ
ptum Medet᷑ & oculogeſcabriciei doloriq;: necnõ & caligini & oris ulceribꝰ. Siſtit & ſangui
nẽ narium.Itẽ hemorroidum. Extrahit oſſa facta cum ſemine hyoſcyami Suſpẽdit ephioras
penicillo frõti ĩpoſitum. Efficax & in ẽplaſtris ad purgãda uulnera: & excreſcẽtia ulcerum
Tollit & uuas uel ſi decocto tangant᷑. Cum lini quoq; ſemĩe ſupponit᷑ ẽplaſtris ad dolores
rolẽdos. Quodqʒ; ex eo candicat in eo uſu præfertur uiolaceis. Et grauitati aurium pfiſtu⸗

las iĩſpirat. VInera ẽt per ſe illitum ſanat: ſed tinguit cicatrices. Nuperq; inuẽtum urſornm

in harena & leonum oraaſpergere illo: tantaq; eſt uis in ſtringendo: ut nõ queat modere
De põpholyge & ſpodio & antiſpondio & diphryge & triẽte ſeruilo. Ca. XlIII.
TFTiam nunc in ærariis reperiunt quæ uocãt pompholygem & ſi podion. Differentia:
e quod pompholyx lotura paratur. Spodios illota aliqui id quod ſit cãdidum leuiſ
ſimumq; ponpholygen dixere: & eſſe æris & cadmiæ fauillã., Spodion nigriorẽ pon⸗
deroſioremq; eſſe deraſam pariẽtibus fornacium mixtis ſcintillis aliquãdo & carbonibus.
Hæc aceto accepto odorẽ æris præſtat: & ſi tangat lingua ſaporẽ horridum. Conuenitque
oculoge medicamentis ꝗbuſcunq; currens uitiis: & ad oĩa quæ ſpodion. Hoc ſolum diſtat
quod huius elutior uis eſt. Addit᷑ & inẽplaſtra: ꝗbus lenis quæritur refrigeratio & ſiccato.
Vltior ad oĩa quæ uino lota eſt. Spodios cypria optima. Fit autem liqueſcẽtibus cadmia &
ærario lapide Leuiſſime hæc afflatur & ocius: euolatq; e fornacibus: & rectis adhæreſcit.
A fuligine diſtans candore. Quod minus candidũ ex ea:ĩmatueræ fornacis argumentum
eſt. Hoc quidam pompholygen uocant. Quod uero rubicundius ex iis inuenitur Wiorem

uim habet:exulceratque adeo: ut cum lauatur ſi oculos attingat excæcet. Eſt & mellei co⸗
loris ſpodios in aqua plurimũ æris ĩtelligitur.Sed quodcunq; genꝰ lauàdo fit utilius. Pur

atur ante pĩna:dein craſſiore lotura digiti s ſcabriciẽ exterũt media uis eius eſt quæ uino
lauatur & aliqua in genere uin differẽtia. Leni. n. lota collyriis oculorũ nimium uigiliis fa
tigatorũ apta putat Eadẽ efficacior ulceribus quæ manãt: uel oris: quæ madẽt: & oĩibus me

dicamẽtis quæ parãtur cõtra grangrenas. Fit & in argẽti fornacibus ſpodios: quã uocãt lau

riotin. Vtiliſſima aũt oculis cõfirmatur quæ fit in auraris. Nec in alia parte magis ẽ uitæ in
enia mirari. Quippe ne iĩquirenda eſſent meralla uiliſſimis rebus. uailitates eadẽ excogi-
tauit. Antiſpodion uocãt cinerẽ fici arboris uel caprifici uel myrthi foliorũ cũ tenerimis ra
morum partibus: uel oleaſtri uel cyto nimali uel lẽtiſci. Itẽ ex moris ĩmaturis: ideſt candi

dis in ſole arefacti: uel e buxi coma uel pſeudo cyperi: aut rubi: aut terebinthi uel ocnantis

Taurini quoq; glutinis: aut linteorũ cinere ſimiliter pollere ĩuentum ẽ. Vrunt᷑ oĩa ea cru⸗
do fictili in fornacibus. dore figulina pcoqnuatur. In æraris officinis & ſmegma fit: iam li
uato ære: atq; percocto: additis etiamnũ carbonibus:paulatĩq; accenſis. ac repẽte uehemẽ
mentiori flatu expuit᷑ æris alã quædã. Solum co quo excipiat᷑: ſtratũ eſſe debet: Maxili ab
ea diternit᷑ aqua in iiſdẽ officinis. Dyphrigia uocat græci ab eo qdᷣ bis torreat. Cuius origo
triplex. Fieri. n. traditur ex la ide pyrithe cremato in caminis: donec excoquuat᷑ in rubricã

Fit & in Cypro ex luto cuiuſdã ſpecus arefacto pr.mox paulati circũdatis ſarmentis. Ter

tio fit mõ in fornacibus æris fece ſubſidẽte Differentia eſt: quidẽ: quod æs ipſũ in catino

deſluit: ſcoria extra fornaces:flos ſupernatat. Diphryges zemanet- Quidãà tradunt in forna

cibus Blobs lapidis qui coquuãtur:ferruminari: circa hunc æs fauere. Ipſum uero nõ pco
qui niſi trãſlatum ĩ alias fornaces: & eẽ nodum quẽdam materiæ. Id quod excocto ſuperſit
diphryga uocãt. Ratio eiꝰ in medicĩa ſimilis ſupradictis Siccare & excreſcẽtia cõſumere: &
ppurgare. Probat᷑ lĩgua ut eã ſiccet tactu ſtatĩ. ſaporemq; æris reddat. Vnum etiamnũ æris
miraculum nõ omirttemus. Seruihia familia illuſtris i faſtis trientẽ æreũ paſcit auro & argẽ⸗
to cõſumentemq; utrunq; Origo: atq; natura eiꝰ incomperata eſt mihi. VYerba ipſa de ea re
Meſſallæ ſenis ponã:Seruiliorum familia habet trientẽ ſacrum: cum ſũma cum cura magni
aut diminu ionem: aut honorem familia ſignificari.
NT, De ferro & ferreis merallis & differentia ferri. CaiAia. XlIII.
d *9 Roxime indicari debẽt metalla feri: optimo uitæ peſſimoq; ĩ ſtrumento. Siquidem
p hoc tellurẽ ſcĩdimꝰ: ſerim arbuſta: ponimꝰ pomaria: uites ſqualore deciſo anis oĩ/-
prus cogim? iuueneſcere. Hoc exſtruius tecta: cædim⸗ ſaxa. oẽſq; ad alios uſus ferro
utimur. Sed eodẽ ad bella cædes latrocinia nõ cõminꝰ ſolũ ſed ẽt miſſili:uolucriq;: nũc tor
mẽtis excuſſo nunc lacertis: nũc uero pẽnato quã ſcelratiſſimã humani ĩgenii fraudẽ arbi/
tror. Siqdẽ ut ocius mors pueniret ad hoĩem alitẽ illã fecim : pẽnaſq; ferro dedimꝰ. Quam
ob rẽ culpa eiꝰ nõ natura fiat accepta. Aliquot experimẽtis ꝓbatũ ẽ poſſe ĩnocens eẽ ferrũ
In fœdere quod expulſis regibus Populo Ro. dedit Proſenna: nominati cõpræhẽſium iue
nimus: ne ferro niſi ĩ agricultura uteret. Et cum ſtillo ſcribere ĩtutum: ut uertuſtiſſimi au/
Rores pdiderunt. Magni Pompeii ĩ.iii. cõſulatu extat editũ: ĩ tumultu necis clodianæ p⸗
hibẽtis ullũ telũ eẽ in urbe. Et tñ uita ipſa nõ defuit honorẽ initio habere ferro quoq;. Ari
ſtonidas artifex cũ exprimere uellet Athamãtis furorẽ Chlearchũ filium pᷣcipitare uolen
tis & ĩ præcipitato illo reſidetis penitentiã: ferrum & æs miſcuit- ut rubigine eius ꝑ nitorẽ
æris relucẽte: exprimeret᷑ uerecnndiæ rubor. Hocſignum extat hodierno die. Eſt in eadem
urbe & ferreus Hercules: quẽ feit Halicon laborum Dei patientia iductus. Videmus & Ro
mæ ſcyphoſe ferro dicatos in templo Martis VItoris. Obſtitit eadẽ naturæ benignitas exi-

gentis a ferro ipſo pœnas rubigine: eademq; pro uidẽetia nihil ĩ rebus mortalibus faciente
quam quod infeſtiſſimũ mortalitati. Ferri metalla ubiq; prope modũ reperiunrur. Quippe
inſula etiã italiæ ilua gignẽte: minimaq; difficultate cognoſcunt ipſo colore terræ manife
ſto. Sed ratio eadẽ excoquẽdis uenenis. In capadocia tantũ quæſtio eſt aquæ an terræ fiar

acceptũ: quoniã perfuſa certo fluuio terra neq; aliter ferum e fornacibꝰ reddit. Differentia

ferri numeroſa. Prima ingenere terræ cæliuæ. A lias. n. mole tantũ plumboq; uicinius ſub/

mimiſtrant.-Alias fragile & eroſum rotarumq; uſibus: & clauis maxime fugiendũ: cui prior

ratio cõuenit. Aliud breuitate ſola placet: clauiſq; caligariis. Aiud rubiginẽ celer? ſentit

bicentiac; ſacra quottannis faciunt.quem ferunt alias creuiſſe alias decreuiſſe uideri: & ex

eridorz⸗
toeer fon,
Auque⸗ m
Acuilubi
leniſcuti
höſnrxe
gemittun
miſcentur
. Alupit
uanir egt
igunifem
inkugllicae
ſobinde rub⸗
betr volahea
ſerunn:ut n
Niuizuulnen
lus caute cot
Ienondun.
Cates uchit
cnum eiuse
oliſuxiuſſe
Pmteguamo
in ahirn
Detenper
iekemt

gento
gien
„, f. 3
Mritclcuten
elobrnetmar

Dohremmecoins

noeſt⸗
Poltis8 ink⸗

Aulſſosclaus

tonolitecon
Nfioneſanat
leneeſ pot
Uigoriuati
Ulle Achille
Alodecn
le Udere.
Clboricum
kcgn
N guoc
nwmeſi
MWumirar,
Droflouia

ſine carne
Aknen

Aeleicc⸗
nliuee
Rqurun
, ligllizt

idne.

winccirhen
gite uitxin
eeeng
tenenmun
Pidektcnnd
Uclocnmn
Noinezcu⸗
mirimg
dare vehene
n Miid
Cuinorin⸗
inndrci
umentiTer
plüincatne
ntinform
bero no
Nolapetit
tülumere 8
umrürns
md Ange⸗
ilceenn

* dH
e13A

Vcenseetan
ezhiſum iu
iltmizu/
c
gine vole
eius nitote
Kin aden
enwsh
lignichin
ſnufrin
nun e
en mi
minen
1Dfeum,
Gcninsſͤ

14

ipio⸗
clentlon

ſibus carnes recreandas. Componitur hoc modo. Obolis ex cimolia crera duobꝰ: drachmis 1K-r -
ſex ære: totidem & ſquamma ferri: totidem cæræ: ex oleo ſextarius. His adiicitur cum ſũt azs

Srricturæq; uocant᷑ eæomnes: quod nõ in aliis metallis aſtringenda acie uocabulo impoſi
to: ex fornaciũ maxima differentia ẽ. In iis quidẽ nucleus fertri coquit᷑ ad indurandã aciem
Aliquæ mõ ſunt ad denſandas incudes malleorũ ue roſtra. Summa aũit differentia in aqua
eſt: cuiſubinde cãdens ĩmergitur. Hæc aqua alibi atq; alibi urilior nobilita uit locargloria
ferri: ſicuti bilbilin in hiſpama & turiaſſonẽ. Comum in italia cũ ferraria metalla imiis locis

.

nõ ſint. Ex oĩbus aũt generibus palma ſerico ferro eſt. Seres hoc cũ ueſtibus ſuis pellibuſ/

que mittunt. Secunda parthico: neq; alia genera ferri eximia acie tẽperantur: cæteris. n. ad?
miſcentur. Mollior cõplexus in noſtro orbe. Aliubi uena bonitatẽ hanc præſtat: ut in nori⸗
cis. Aliubi factura: ut ſulmone aqua dtidigimus, Qiippe cũ inexacuendo oleares cotes: &G
aquariæ & ue diſſerãt oleo delicatior fiat acies. Mirumq; cũ excoquatur uena: aqua mo
lIiquati ferrũ: poſtea in ſpongias frãgi. Tenuiora ferramenta oleo reſtĩ gui mos eſt: ne aqua
in fragilitatẽ durentur. A ferro ſanguis humanus ſe ulciſcit. Contactum nanq; eo eelecius
ſubinde rubiginẽ trahit. De magnete lapide ſuo loco dicemus: cõcordiaq; quã cũ ferro ha
bet.Sola hæc materia uirus ab eo lapide accipit: retinetq; lõgo tẽpore. Aliud apprehendens
ferrum: ut ãnulorum cathena ſpetetur ĩterdum. Quod ĩperitum uulgus appellat ferrum
uiuũ: uulneraq; ex tali aſperiora fiant. Lapis hic & in cantabria naſcitur: nõ ille manes uey
rus caute cõtinua: ſed ſparſa bubbatiõe ita appellant: neſcio an ultro fundẽdo perinde uti⸗
lis:nondũ.n. expertus eſt quiſꝗ: ferri utiq; inficit aciẽ ut magnes. De magnete lapide. Dino
crates archite ctus Alexandti. Arſiones templum cõcamerare inchoauerat: ut in eo ſimula⸗
chrum eius e ferro pendere in aere uideret. Interceſſit mors & i pſius & Ptolemæi:qui id ſo
rori ſuæ iuſſerat ferri. Metallorum omnium uena ferri largiſſima eſt. Cantabriæ maritime
parte: quam oceanus alluit: mons prærupte altus: incredibile dictu: totus ex ea mareriæ eſt
ut in ainbitu oceani diximus. „„ * vone äsl
De temperatura ferri: & medieinæ ex ferro: & ex erugin-
. FErrum accenſum ĩgni: niſi duretur ictibus: corrumpitur. Subens nõ eſt habile tun⸗

. — 2 .„ „ . e8 . — . VB . .
dendo: neq; anteꝗ albeſcere incipiar. Aceto & alumine illitum fit æri ſimile. Arubi⸗ 3 po ſS
gine uindicatur cæruſſa & gypſo & liquida pice. Piæc eſt tẽperatuia a græcis anthi bns ⸗ 4:

patia dicta ferunt quidam & religione quadam id fieri. Et extare ferream cathenam apud
euphratem amnem in urbe quæ zeugma appellatur: aqua. Alexander magnus ibi uinxerit
pontem: cuius anulos qui refecti ſunt rubigine infeſtari: carentibus e prioribus. Medicina
e ferro eſt: & alia quam ſecandi. Nanq; circumſcribi circulo ter ue circumlato mucrone &
adultis & infantibus prodeſt contra noxia medicamenta: & præfixos in limine e ſepulchro
euulſos clauos aduerſus nocturnas lymphatiões. Pungiq; leuiter mucrone quo percuſſus
homo ſit: contra dolores laterum pectorumq; ſubitos qui ponctionem aff erant. Quædam
uſtione ſanatur. Priuatim uero canis rabidi morſus. Quippe etiam præualent morbo expa-
uenteſq; potum uſta plago illico liberantur. Calefit etiam ferro candente aqua in multis
uitiis: priuatimq; dyſcentericis. Eſt & rubigo ipſa in remediis: & ſic Telephum proditur ſa⸗
naſſe Achilles fiue id ærea ſiue ferrea cuſpide fecit: Ita certe depingitur ex ea ducentiens
gladio. Sed rubigo ferri deraditur humido ferro clauis uereribus. Vis eius ligare: ſiccare
reſtringere. Emendat alopecias illita. Vruntur & ad ſcabricias genarum puſtulaſq; totius

corporis cum cæra & oleo myrteo. Ad ignes uero ſacros ex aceto. Item ad ſcabiem Parony
chia digytorum & pterygia in linteolis. Siſtit & fœminarum profluuia impoſita uelleribus

Plagis quoque recentibus uino diluta & cum myrrha ſubacta. Et condilomatis ex acero p/
deſt. Podagras quoq; illita lenit. Squamma quoque ferri in uſu eſt ex acie aut mucronib
maxime ſimili: ſcd acriore ni quam rubigo. Quam ob rem & contra Epiphoras oculorum
aſſumitur. Sanguinemque ſiſtit: cum uulnera maxime ferro fiant. Siſtir & feminarum
profluuia. Imponitur & contra lyenum uitia Hemoroydas compeſcit ulcerumque ſerpen/

tia. Et genis prodeſt farinæ modo aſperſa pauliſper. Præcipua tamen comendatio eius in

irtge emplaſtro ad purganda uulnera fiſtulaſque: & omnem callum erodendum: & raſis oſ⸗
repurganda uulnera aut replenda cæxratum.

Deplumbi metallis: &alhoplumbo& nio. CaA. G

YHo--—

O. — L. X.

V A.

p. G
uma fert Je r0.
1. XV Gn en

H

P.. I

1.= F ſ

LIBER.
Equitur natuta plumbi. Cuius duo genera: nigrum atq; candidũ:præcioſiſſimũ can
ſdidum:a græcis appellatũ caſſiterium: fabuloſeq; narratũ in inſulas atlantici maris
peri: uitilibuſq; nauigii circunſutis corio aduehi. Nunc certũ eſt in luſitania gigni

&& in Gallicia ſumma tellure harenoſa & coloris ni ri. Pondere tantũ ea depræhenditur. In

terueniunt & minuti calculi:maxime torrentibus ſiccitas. Lauant eas harenas metallici: &
quoed ſubſedit coquũt in fornacibus. Inuenit & in aurariis metallis quæ alutia uocãt. Aqua

iImiſſa eluunt calculos nigros paulum candore uariatos: quibus eadem grauitas quæ auro:

Et ideo incolatis in quibus aurũ colligitur remanent cũ eo:poſtea caminis ſeparant᷑. Con/
flatiq; in album plumbũ reſoluũtur. Non fit in Gallicia nigrum:cum uicina canabria nigro
tantũ abundet. Nec ex albo argentũ cum fiat ex nigro. Iungi inter ſe plumbũ nigrũ ſine al
bo nõ poteſt. Nec hoc ei ſine oleo Ac ne albũ quidem ſecum ſine nigro. Album habuit au
GRoritatem & iliacis temporibus teſte Homero criſſiritũ ab eo dictum. Plumbi nigri origo

duplex eſt. Aut. n. ſua prouenit uena: nec quicquam aliud ex ſe parit: aut cũ argẽto naſciturx
mixtiſq; uenis cõflatur. Eius qui primus fluit in fornacibus liquor ſtagnũ appellarur. Qui

ſecundus argentun Qui remaniit in fornacibus: galena quæ portio eſt tertia addita uenæ
Hæc rurſus conctata dat nigrum plumbum dedudtis partibus duabus. =
De ſtagno & plumbo argentario: & quibuſdam aliiss. Ca. XVII.
ITagnum illitum æris uaſis ſaporem gratiorẽ facit: & cõpeſcit eruginis uirus:mirũ
pgque pondus nõ auget. Specula quoq; ex eo laudatiſſimacut diximus) brunduſii tẽ

perabantur: donec argenteis uti cœ pere & ancillæ. Nunc adulterat᷑ ſtagnum addita

æris tertia potiõe candidi in plumbum albũ & alio modo:mixtis albi plumbi nigricq libris.
Hoc nunc aliqui argentarium apppllant. Idem & tertiarum uocant: in uo duæ nigri por/

tiones ſunt & tertia albi. Precium eius in libras. xxx. Et hoc fiſtulæ. ſolidãtur. Improbiores
ad rertiarum additis æquis partibus albi argentariũ uocant. & eo quæ uolunt incoquune .

Precia huius faciuntin pondo. c.xxx. In libras albo per ſincero precia ſunt.xxx. nigro. xvii.
Alibi natura plus aridi habet. Contraq; nigri tota humida ẽ. Ildeo album nulli rei ſine mix-

rura utile eſt. Neq; argentũ ex eo plumbatur: quoniâ prius liqueſcit argentum. Confumãt

que ſi minus albo nigri ꝗᷓ ſatis ſit miſceat᷑: erodi ab eo argentum. Album incoquitur æris

operibus galliarum inuento ita ut uix diſcernit queat ab argento eaq incodtilia uocant.

. ».

Deinde & argentum incoquere ſimili modo cœpere equorum maxime ornamentis iumẽ/

orumq; iugis. In alexia oppido reliqua gloria birurigum fuit. Cœpere deinde & eſſeda ba

culis & petorita exornare. Similiq; m& ad aurea quoc; & argẽtea uehicula inanis luxuria p/
uenit: quæq; in ſcyphis cerni prodigũ erat: hæc in uehiculi atteri cultus uocatur. Plumbi

albi permixtũ in charta eſt: ut liquefactum pondere uideatur nõ calore rupiſſe. India neq;

æs neq; plumbum habet: gẽmiſq; ſuis ac margaritis hæc permurat. Nigro plumbo ad fiſtu/
las laminaſq; utunt᷑ laborioſius in hiſpania eruto: totaſq; per gallias. Sed in britania ſummo
cerræ corio adeo large: ut lex ultro dicat᷑: ne plus certo modo fiat. Nigri generibus hæc ſũt
nomina louetanum:caprarienſe: oleaſtrẽſe. Nec differẽtia ulla ſcoriæ modo ſit excocta di⸗
ligẽter. Mirumq; in his ſolis metallis quod derelicta fertilius reuiuiſcunt. Hoc uidetur fa
cere relaxatis ſpiramentis ad ſatietatẽ infuſus aer: æque ut fœminis quaſdam focũdio res

abortus facere. Nuper id compertũ in betica ſantarenſi merallo quod locari ſolitũ x. libris
per ducentos ante ãnos: poſtꝗᷓ obliteratum erat. Ixv. locatũ eſt. Simili mò antonianũ. In eadẽ

ꝓuincia pari locatione puenit ad pondo. cccc. uectigalis. Et mirũ aqua addita nõ liqueſcere

uaſa e plumbo conſtat. Eadem in aqua calculus æreus ue quadrans ſi addatur uas peruri.
Medi E de. IE

Medic 0 & ſcoria pl umbi: de molibdena ſiue Dlenar e pſymythio: & ſan⸗
i ti laminis frigore natura ĩhibere ĩpetus ueneris. Viſaq; ĩ gete ueneria ſpõte natutæ
erũpentia uſq; ĩ morbi genus his laminis. Caluus orator cohibuiſſe tradit᷑: uireſc;
corporis ſtudioge labore cuſtodiſſe. Nero qm ĩta diis placuit: priceps lamina pectori ipoſi⸗

ta ſub ea cãâtica exclamãs alendis uocibꝰ demõſtrauit rationẽ. Coquit᷑ ad medicinæ uſus pa

tinis fictilibus ſubſtrato ſulphure minuto laminis ĩpoſitis tenuibꝰ: optiſq; ſulphure & fer
ro mixtis. Cũ coquit᷑ muniẽda in eo opere foramina ſpiritus cõuenit: alioꝗn plũbi e forna
cibus halitus noxius ſentitur & peſtilens: & canibus ociſſime. Omnium uero metallorum

N medicina ꝑ ſe pläbi uſus ẽ cicatrices feprimer adaligarilen lumboꝶ & tenũ par

muſas
lunbi in
biulosim
Poſtes ſup
uidi lim
nucalita.
lererenali
biis & cad
cicanentis
cisaut hem
blceraſerpe
minas miun
jgarere De
mirisdonee
untq; ut in
biſocio
Needitüinen
finunimttn
gtedunſut
Mtniloccu
ttotnodtis
nsinaqua
ulueremca
Abigelenar
Gisaurei col
cloo iociner
inuocant
Lapidiola.
undaguen
teneris con-
umadleitri
ſumaatge
Un quoque
nmentis p
Cocexe

toinpaſtilt
Aunboobt
terin (voe

onerrufte
Wonnrr

is leuicl

Mmmnl
nlre
Lentarisem
hne, Vu

Perigerzr

oemler⸗
lm terebn
enicarm
lilin
utzurem
Aenarun
pſlorni
dreſcir e

ſalllnü
miri ⸗
lumngg
bercinn
weulicig
n Sr ro.
umt, Con,
bi nigro
Unigni lner,
nm hdutan
dingi di
Läomän
Pellrnr,ri
Nadin

W,
brundelere
grumaKdin
ngnig lbri
nignpor/
Inpoodootes
1 oggun
m nitoi⸗
niſtemir
un Corfimt
Progimen
Giuwont
mmenunnin
1n
mnülammap/
cuur Dnti
ile⸗tanig
Niimſims
nnbuttt ſi
tenccic
euceutft
ferücie 10
Miör ibis
ninünere
Noͦhaveleen

ur he

:Kn
thio:
nd vſl
hoͤrn
mdr lirſ
ganie
ſlpneht
gipieſn

. o 1

=☛Re
—
—

dmniſoO
peün

XXXIII.

muſcis & culicibus. Quam ob rem non ſunt ea tedia ĩ merallis. Quidã in coquendo ſcobem
plumbi lima queſitam ſulphuri miſcent. Alii cæruſiã potius ꝗᷓ ſuſphur.Fit & lotura. Plum-

bi uſus in medicina:cũ ſe ipſo terit᷑ in mortariis plũbeis: addita aqꝗᷓ cæleſti. donec craſſeſcat
DPoſtea ſupernatãs aqua rollit᷑ ſpongiis:quod craſſiſſimũ fuit ſiccatũ diuiditur in paſtililos

Quidã limatũ plumbũ ſic terunt. Quidam ẽt plumbaginẽ amiſcent. Alii uero acetũ alii ui

num: alii adipe: alii roſam. Quidamin morrtario lapideo & maxime thebico plũbeo piſtillo
terere malũt. Candidiuſq; fit ita medicamentũ. Id aũt quod uſtũ eſt plumbũ lauatur & ſti⸗
biis & cadmiæ põt aſtrĩ gere:ſiſtere: cõtrahere cicatrices. Vſus.n. ex eodem & ĩn oculoge me
dicamentis :& maxime cõtta pcidentiam eorũ inanitatẽ & ulcerũ excreſcentia: rimalq; ſe
dis aut hemorrhoidas & cõdylomata. Ad hæc maxime lotura plũbi facit. Cinis aũt uſti ad
ulcera ſerpentia aut ſordida. Eademq; quæ chartis nõ profectus. Vritur aũt in patinis perla
minas minutas cũ ſulphure uerſatũ rudibus ferreis aut ferulaceĩs: donec liquor mutetur
in cinerẽ. Dein refrigeratũ teritur in farinã. Alii elimatã ſcobem in fictili cado coquũt in ca
minis: donec percoquatur figulinũ. Aliqui cæruſam miſcẽt pari menſura: aut hordeum: te
runtq; ut in crudo dictum æ: & præferũt ſic tritũ plumbi ſpodio cyptio. Scoria quoq; plum
bi ſpodio cyprio.Scoria quoq; plumbi in uſu ẽ. Optimaq; quæ ad luteum maxime colorẽ
accedit ſine plumbi reliquiis: aut ſulphuris ſpetie & terra carens. Lauatur hec in mortatiis

minutim fracta:donec aqua luteũ colorẽ trahat: & tranſfundit᷑ in uas:purũ:idq; ſæpius: uſ
gque dum ſubſidat: qd utiliſſimum eſt. Eoſdemq; effectus habet quos plumbuõ: ſed acriores

Mirari ſuccurrit experimentiã uitæ: ne fæce ꝗdem neu reꝑ excremẽtorumq; fœditate intẽ
ta tot modis.Fit & ſpodium ex plumbo eodẽ quo ex cyprio ære diximꝰ. Lauatur in linteis
raris in aqua cæliſti.ſeparatur que terrenum tranſfuſione: cribratumque teritur. Quidam
puluerem cum pennis detergere mâlunt:ac terere in uino odorato. Eſt & molibdena quam

alibi galenam uocauimus: plumbi & argenti uena communis. Melior hæc quanto ma/

gis aurei coloris: quantoque minus plumboſa friabilis & modice grauius. Cocta cum
oleo iocineris colorem trahit. Adhæreſcit & auri & argenti fornacibus. Et hanc mecalli⸗
cam uocant. Landatiſſima quæ in zephirio fiat probantur minime terena: minimeque
Lapidioſa. Coquuntur: lauaturque ſcoriæ modo. Vſus in lippara ad lenienda: refrige-
randaque ulcera. Emplaſtriſque quæ non alligantur ſed illita ad cicatricem perducunt in
teneris corporibus: molliſſimiſq; partibus. Comqpoſitio eius eſt libris tribus & cæræ libra
una olei tribus heminis Quod ĩ ſenili corpore cum amurca additur. Temperatur & cum
ſpuma argenti & ſcoria plumbi: ad dyſenteriam & tenaſmum fouendo calida. Pſymmithi/
um quoque hoc eſt cæruſam plumbariæ dant officiniæ. Laudatiſſimum in rhodo. Fit aũt
ramentis plumbi tenuiſſimis ſuper uas aceti aſperimi impoſitis: atque ita diſtillantibus.
Quod ex eo cecidit in ĩpſum acetum arefactum molitur & cribratur. Iterumq; aceto mix⸗

ro in paſtillios diuiditur & in ſole ſiccatur æſtate. Fit & alio modo addito in urceos aceti

plumbo obturatos per dies decem:deraſoque ceu ſitu ac rurſus deiecto donec dificiat ma
teria. Quod deraſum eſt teritur & cribratur: & coquitur in patinis: miſceturque rudiculi
donec ruffeſcat:& ſimile ſandaracæ fiat. Dein lauatur dulci qua. donec nubeculæ omnes
uluantùr: ſiccatur ſimiliter poſtea & in paſtillos diuiditur. Vis eius eandem quæ ſupradi/
ctis. Leuiſſima tantum ex omnibus præter quæ ad candorem fœminarum adhibetur.

Eſt autem letalis potus: ſicut ſpuma argenti. Poſtea cæruſſa ipſa ſi coquatur ruffeſcit-
Sandarace quoque propemodum dicta natura eſt. Inuenitur autem & in aurariis: & in ar/

gentariis: metallis. mellior quo magis ruffa: quoque magis uirus redolens: ac pura friabi⸗

liſque. Valet purgare: ſiſtere: excalfacere: perrodere. Summa eius dos ſtiptica. Explet alo⸗

pecias ex aceto illita. Additur oculorum medicamentis. Fauces purgat cum melle ſumpta.
Vocem lympidam ac canoram facit. Suſpirioſis tuſſientibuſque iucunde medetur cum re⸗
ſina terebnthina m cibo ſumpta. Suffita quoq; cum cedro:ipſo nidore eius medetur. Et ar

ſenicum ex eadem eſt materia. Quod optimum colorisẽ t in auro excellentius. Quod uero

pallidius aut ſandaracæ ſimilius eſt: deterius exiſtimatur. Eſt & tertium genus quo miſce
tur aureus color ſandaracæ. VYtraque hæc ſquammoſn. Illud uero ſiccum purumque graci/
li uenarum diſcurſu fiſſile. Vis eadem quæ ſupra: ſed acrior. Itaque & cauſticis additur &

pſilotris. Tolli & pterigya digytorum carneſque narium: & condylomata: & quicquid ex⸗

creſcit. Toretur: ut uallidius proſit in noua teſta:donec mutet coloren.

.

CAI PLINII SECVNDlI NATVRAEIS HISTORIAE LIBER. XXXlIIIII

Nonos picturæ & imaginam.

FTALLORVM QVIBVS OPES CONSTANT AD naſcen

tium quoq; eis natura indicata propemodum eſt ita connexis rebus ur

iImmenſa medicinæ ſilua: & officinarum tenebræ & moroſa cælandi pi⸗
m geendique ac tingendi ſubtilitas ſimul dicerentur: Reſtant terræ ipſi?
apidumque: uel numeroſiores ærariæ plurimis ſingula a græ/
cis præcipue uoiuminibus tractata. Nos in iis breuitatem ſequemur
utilem inſtituti modo nihil neceſſarium aut naturale ommitientes.

genera!

Honos picturæ. “ Ca. 6

Rimumq; dicemus quæ reſtat de pictura arte quondã nobili:tũc cũ expeteret᷑ a re⸗

p gibus populiſq;: & alios nobilitate quo eſſet digrata poſteris tradere. Nunc uero in
totũ marmoribꝰ pulſa tũ quidẽ & auro:nec tm ut parietes toti operiant᷑: uerũ & in⸗

terraſo marmore: uermiculatiſq; ad effigies reg & aĩaliũ cruſtis. Non placẽt iam abaci: nec

ſpatia montis in cubiculo dilatantia. Cœpimꝰ? & lapidẽ pĩgere. Hoc Claudi prĩcipatu inuẽ

tium hæc Iubſidia deficientiũ. Nec ceſſat luxuria id agere ut plurimum incendii perdat.
S HFionos imaginum. Cai. .

oẽs quã ſe noſci. Et inrer hæc pinothecas ueteribus tabulis cõſuunt: alienaſq; effigies colũt
ipſi honorẽ nõ niſi in precio'ducẽtes: ut frangant hæres: foris detrabat laqueus. Itaq; nulli?

effigie uiuente: imagines pecuniæ nõ ſuas relinquũt. Idem paleſtras athletarũ imaginibus

uigeſima luna ſacrificãt: feriaſq; oĩ menſe cuſtodiunt: quas ichadas uocãt:ii maxime ꝗ ſene

uiuẽtes ꝗdem noſci uolũt.Ita eſt ꝓfecto:artes deſidia pdidit: & qmm animoꝶ imagines non

ſũt: negligunt᷑ etiã corporum. Aliter apud maiores in atriis hæ erãt: quæ ſpectaretur: nõ ſi
gna externog artificum: nec æra aut marmora. Expreſſi cæra uultus ſingulis diſponebãtur
armariis: ur eſſent imagines: quæ comitarent᷑ gentilicia funera. Semperq; defuncto aliquo:

totus aderat familiæ eius ꝗ unquã fuerat populus. Stẽmara uero lineis diſcurrebãt ad ima

—

gines pictas. Tabulina codicibus ĩplebantur & monumẽtis rege in magiſtraru geſtage. Aliæ
in foribus & circa limina animog ĩgentium imagines erat:affixis hoſtiũ ſpoliis quæ nec em

ptori refringere liceret: quæ etiã dominis mutatis: domus ornamẽéta erãt. Eratq; hæc ſtimu
latio ſũma & ingens exprobatibus tectis quottidie ĩbellem dominũ intrare in alienũ triũ/

phum. Extat Meſſalæ oratoris indignatio: quæ phibuit inferi genti ſuæ bleuinorũ alienãà
imaginẽ Similis cauſa Meſſalæ ſeni expreſſit uolumina illa quæ de familiis cõdidit:cũ Sci«⸗
pionis. Pomponiani trãſiſſe atriũ: uidiſſetq; adoptione teſtamẽtaria. Saluitõis: hoc.n.ei fue
rat cognomẽ. Africanorũ dedecore uotã irrepentẽ Scipiõum nomini. Sed pace Meſſallorũ

dixiſſe liceat ẽt mentiri clarorũ imagines: erat aliꝗs uirturum amor multoq; honeſtus quã

mereri: ne quis ſuas expeteret: Non ẽ pᷣtereundum & nouitium ĩuentum. Siquidẽ nõ ſolũ

ex auro argeto ue aut certe ex ære in bibliothecis dicant illi quog ĩmortales animæ ĩ iiſdẽ
locis ibi loquunt᷑:quinĩmo ẽt qͥ nõ ſũt fingunt᷑:pariuntq; deſideria nõ traditi uultꝰ: ſicut ĩ

Homero euenit: quo maiusc(ut equidẽ arbitror)nullũ ẽ fœlicitatis ſpeciẽ: quã ſemp oẽ ſcire

cupere qualis fuerit aliquis. Aſinii Pollionis hoc Romæ inuentũ:ꝗ primus bibliothecã di/
cando: ĩ genia hominũ rem publicã fecit. An priores cœperint alexander & pgami reges ꝗ

bibliotbecas magno certamine inſtituere: nõ facile dixeri. Imaginũ amore flagraſſe quodã

teſtes ſũt: & Atticus ille Cicerõis: edito de iis uolumine: &. M. Varro benigniſſimo ĩuento
inſeritis uoluminũ ſuorũ fœcunditati nõ nominibus tãtum ſeptingentorũ illuſtriũ: ſed &

aliquo modo ima ginibus nõ paſſus intercidere figuras: aut uetuſtatem æui cõtra homines

tũ. Neronis uero maculas ꝗᷓ nõ eſſẽt ĩ cruſtis ĩſerendo unitatẽ uariare: ut ouat ecẽt. Numidi
cus ut purpura diſtingueret᷑ Sinnadicus inuenit: qualiter illos naſci optaſſent deliciæ: mon

Maginũ ꝗdem pictura ꝗmaxime ſimiles in æuum propagabant᷑ figuræ: ꝙ in totũ
i exoleuit. Aereiq; ponunt clipei: argẽtea facies: ſurdo figurage diſcrimĩe ſtatuage ca
pita pmutãtur. Vulgatis iampridẽ ſalibus ẽt carminũ adeo materiam malũt cõſpici

nalere ſoe
etüinom
Quan
monoche
7

Po
nunlegyl
Iteroſten
lꝛincoſ
narttioexa
menkaoboe
ninutisfas
geima
tius cipio
ginüfuit
nio cölule
itparresa
tüss incerta
tampriulg
zpuc ſcyot
Minifuill
etardur
thio⸗Primi
ſamtilen
lotesteſte
tncie Corn
fpientea⸗
netinitali
egnidenu
nunii ubi⸗
forma:ſe
leconatus
Cipſæ Fa
tum illiaci
De picto
Mopoluer
Pu
1nN
ipſe
woniirde
äidoet
hoſen
tanole:
nupinni
lnec
mnrin
CENectin
tl cumt
Cüceltit
theſoua
ipiure
ſtlir ino
niconir

MWnn

Wnlen
Kuülcbusu
nalmlii
tenrit
ngulung/
nlegvemu
mitiegtes
Nereretane⸗
Nutewin

„P

newenidin,
imtäide⸗
1e1 „
eitNumi
1 f.
dehcæmon
17%,1
I.
. ℳ
e ngc
ir es 4
mal Glpil
2 . ſ.
gchhpesd
. 4
es. N W.
1 1 ie
Al⸗. .
ſecu Nuald
4
4 meN AeNe
Ceunlo
1 vVr
. 1 „ 80 0
cvorbn INN
4 02 1

NANE*

arc o
ehelidl
NMeldhol
dobehvs
1* 2 7 ſol
igie⸗ noſl,
mmnriiſi
ulceſon
bbloche
enigen
anlec
iſino teno
uftüͤſa
iin Ponnt

AAAAVVVxXXIIInn
nalere ĩ uentioni muneris. Etiam diis inuidioſis: quãdo ĩmortalitatem nò ſolũ dedit: ueri
etiã in omnes terras miſit: ut pñtes eẽ ubiq; & claudi poſſent.

„„.

Quando primũ clipei imaginũ publice:quãdo in domibus poſiti: & de picturæ ĩnitiis: &
monochromaton & pmis pictoribus & ãtiquitate picturarũ in italia. Ca. uI.
T hoc quidẽ alienis ille præſtitit. Suorũ clipeos in ſacro uel publico priuatĩ dicare
e primus inſtituit(ut reperio) Ap. Claudius qui ↄſul cũ Seruilis fuit ãno urbis. cc. lix
Poſuit.n. in bellone æde maiores ſuos: placuitq; i excelſo ſi pectari & titulos hono
rum legi. Decora res utiq; ſi liberorũ turbæ puuilis imaginibus ceunidũ alique ſobolis pa/

riter oſtendãt. Quales clipeos nemo nõ gaudens: fauenſq; aſpicit. Poſt eũ. M. Aemilius col

lega in cõſulatu.Q.Luctacii nõ in baſilica mõ æmelia uerũ & domi ſuæ poſuit: id quoq
marttio exẽplo. Scutis.n. qualibꝰ apud Troiã pugnatũ ẽ: cõtinebant᷑ imagines. Vnde & no-
men habuere clipeorũ nõ ut puerſa grãmaticorum ſubrilitas uoluit a lucẽdo. Origo plenãä
uirtutis faciem reddi in ſcuto cuiuſq; qui fuerit uſus illo. Pœni ex auro factitauere & cli-
peos & imagines: ſecumq; ĩ caſtris tulere. Certe captis eis talẽ Aſdrubalis ĩuenit. Q.. Mar
tius Scipionũ in hiſpania ultor. Iſqʒ; clideus ſupra fores Capitolinæ ædis uſq; ad incendiũ
primũ fuit. Maiorũ quidẽ noſtrorũ tanta ſecuritas in ea re qnoratur ut. L. Mãlio. Q.. Eul
uio cõſules ano urbi quinquageſimo.Ixxv. M. Aufidus tutelæ Captolii redempror docue-
rit patres argenteos eſſe clipeos: ꝗ pro æreis ꝑ aliquot iã luſtra aſſignabant. De picturæ ini⸗
tiis incerta nec inſtituti operis quæſtio eſt. Aegyptii ſex milibus ãnorum apud ipſos inuen
tam priuſquã in Græciam trãſiret: affirmant. Vana prædicatione ut palam eſt. Græci aũt alii
apud ſicyonẽ: alii apud corinthios repertã oẽs ab umbra homis lineis circunducta. Itaq; talẽ
primà fuiſſet. Secundã ſingulis coloribus & monochromaton dictã: poſtꝗᷓ operioſior inuen
ta erat: duratq; talis etiänum. Inuentã linearẽ dicũt a Phylocle Aegyptio uel Cleante corĩ
thio:Primi exercuere Ardices corinthius & Telephanes ſicyonius ſine ullo etiã nũc colore
Iam tñ ſpargẽtes lineas ĩtus.ldeo & quos pingerẽt aſcribere ĩſtitutũ. Primus euenit eosco
lores:teſte ut ferunt Arato:Cleophantus coriĩthius.Hũc aũt eodẽ nomie aliũ fuiſſe quem
tradit Cornelius Nepos ſecutũ in italia Demaratũ Traquinii Priſci Romani Regis patrẽz
fugientẽ a corintho iniurias Cypſeli tyrãni: ut mox docebimus. Iam. n. abſoluta erat pictu/
ra ẽt in italia. Extant certe:hodieq; antiquiores urbe picturæ ardeæ in ædilibus ſacris: ꝗbus
equidẽ nullas æq; miror.tã longo æuo durãtes in orbitate tecti ueluti recẽtes. Similiter la⸗
nuuii ubi atlãta & Helena cõminus pictæ ſunt nudæ: ab eodẽ artifice: utraq; excellẽtiſſuma
forma: ſed altera ut uirgo:ne ruinis ꝗdẽ tẽpli cõcuſſæ Pontiꝰ legatus Cai pncipis eas tolle
re conatus eſt libidine accenſus:ſi tecti natura permiſiſſet. Durauere & cæteræ antiquiores
& ipſæ. Fatebiturq; quiſquis eas diligẽter eſtimauerit: nullã artium celerius conſumatam
cum illiacis temporibus non fuiſſe eam apareat.

De pictoribus Romanis & quãdo primum dignitas picture & qui uictorias ſuas pictura

Pud Romanus quoque honos maturæ huic arti contingit. Si quidem cognomi⸗
a nata ex ea pictoꝶ traxerunt. Fabi clariſime gentis princepſq; eius cognominis
ipſe ædem Salutis pĩxit ãno urhis cõditæ. cccc.I. quæ pictura durauit ad noſtrã me
moriã: æde Claudii principatu exuſta. Proxime celebrata eſt in foro boario æde Herculis
Pacũii poetæ:pictura. Ennii ſorore gẽitus hic fuit: clariorẽq; eã artẽ Romæ fecit gloria ſce

propoſuerunt & quando externis picturis dignitas Rome. Ca IIII.

nx. poſtea nõ eſt ſpectara honeſtis manibꝰ niſi forte quis Turpiliũ equirẽ Romanũ e Vene

tia noſtræ ætatis belle referat hodieq; pulchris eius opibus Veronæ extãtibus. Leua is ma-
nu pinxit quod de nullo ante memorat᷑.paruis gloriabat tabellis extinctus nuper in longa
ſenecta. Aterius Labeo prætorius ẽt ꝑro cõſnlatu prouintiæ Narbonẽſis funct“. Sed ad res
in riſu & iã cõtumelia erat. Fut & pncipiũ uirorũ nõ omittẽdũ de pictura celebre cõſilium-
Qa.pedius nepos. Qu.pedii cõſularis triũphaliſq; a Cæſare dictatore coheredis Auguſto
qati cũ natura mutꝰ eẽt eũ Meſſalla orator: ex cuius familia pueri auia erat:picturâ docen
dũ cẽſuit.ldqʒ ẽt diuꝰ Auguſtus cõprobauit. puer magni pfeaꝰ? in ea arte obiit. Dignatio
ãt p̃cipua Romæ icreuit(ut exiſtimo: a. M. Vario Maxi mo coſt ule. cũ Mefſalla pnceps tabu
lã picturæ prœlii: quo cartaginẽſes & Hieronẽ ĩ ſieilia deuicerat ꝓpoſuit latere cutie ho⸗

ſtiliæ àno?ab urbe cõdita quadragẽteſimononaceſimo. Fit hoc quidẽ &. L. S ciĩpio: Tabulãq;

ℳ☛ „

uictotiæ ſuæ aſiaticæ ĩ capitolio poſuit.Idq; ægre tuliſſe fratrẽ. Africanũ tradũt nari haud

imerito:qm filius eius ĩ illo yrolio captꝰ fuerat. Nõ diſſimilẽ offeſt onẽ & Aemiliani ſubir
L.Hoſtihus macinus ꝗ prim“ carthaginẽ irruperat: ſitũ eis expugnationẽq; depictas Ppo⸗
nẽdo ĩ foro: & ipſe aſſiſtens populo ſpectãti ſingula enarrãdo. Qua comitate pximis comi
tiis cõſularũ adeptus ẽ, Habuit ſcæna ludis Claudii Pulchri magnã ãmiratione pictutæ: cũ
ad tegularũ ſimilitudinẽ corui decepti imagine aduolarét. Labulis aut externis auctorita
rẽ Romæ fecit pmus oĩ um. L. Mũmius: cui cognomẽ Achaici uictoria dedit. Nãà cũ in præ
da uendẽda res diſtraxiſſet & res attalus ſex milibꝰ ſeſtertiũ emiſſet Ariſtidis tabulã Libe⸗
rum patrem continentem: pæcium miratus ſuſpicatus aliquid in ea uirtutis quod ipſe ne-

ſciret: reuocauit tabulam Attalo multum querente: & in cæreris delubro poſuit. Quam

primum arbitror picturam externam Romæ publicatam. Deinde uideo & in foro poſitas
uulgo-Hinc enmim Craſſi oratoris ille lepos agentis: cui cum reus ſub ueteribus contexit
conipellatus iſtaret dic ergo Craſſe qualem mereris? Talem inquit: oſtendens in tabula pi
ctum ĩ facetiſſime gallum exerentem linguam. In foro fuit & illa paſtori ſenis cum bacullo
de qua teutonorum legatus interrogatus quanti eum eſtimaret:reſt bodit ſibi donari nolle
talem uiuum uerumq;. Sed præcipuam audtoritatem fecit publice tabulis Ca ſar dictator
Aiace & Medea ante Veneris genitricis ædem dicatis Poſt eum. M. Agrippa uir ruſticita/
ti ꝗᷓ deliciis propior. Extat certe eius oratio magnifica & maximo ciuium digna de tabulis
omnibus ſigniſq; publicandis. Quod fieri ſatius fuiſſet ꝗᷓ in uillarum exilia pelli. Verũ ea/
dem illa toruitas tabulas duas Aiacis & Veneris mercata eſt a cizicenis. xiii. milia pondo.
In thermarum quocq; calidiſſima parte marmoribus incluſerat paruas tabellas: pauloante

cũ reſtringerent᷑ ſublatas. Super oẽs diuus Auguſtus in foro ſuo in celeberrima parte po/
fuit duas tabulas: quæ belli picã faciem habent & triumphũ. Idem Caſtores ac uictoriã po⸗

ſuit: & quas dicemꝰ ſub artificũ mentionẽ in tẽplo Cæſaris patris. ldem in curia quoq;: quò

in comitio cõſecrabat duas tabulas ĩpreſſit parieti. Nemeã ſedentẽ ſupra leoné. Palmigera

ipſfam aſtante cũ baculo ſene. Cuius fupra caput tabula bige dependet: quꝗ Nicias ſcripſit

ſe iuſſiſſe: tali.n. uſus eſt uerbo. Alterius tabule admiratio eſt puberé filiũ ſeni patri ſimilẽ

eẽ: ſalua ætatis differẽtia: ſuperuolãte aquila draconẽ cõplexa. Philochares hoc ſuũ opus eẽ

teſtatus eſt. Immenſam uel unã ſiquis tantum hanc tabulam æſtimet. potẽtiam artis: cũ pro

pter Philocharem ignobiliſſimos alioquin Glauconẽ filiumq; eius Ariſtippum ſenatus Po

puluſq; Ro.tot ſæculis ſpectent᷑. Poſuit & Tyberius Cæſar minime comis ĩperator in tem

plo ipſi? Auguſti quas mox ĩdicauimꝰ. Ratio pingendi de pigmentis. Ca. V.
DNANCt6us dict ſit de dignitatis artis moriẽtis. Quibꝰ coloribꝰ ſingulis pmi pinxiſſẽt.
h dix mꝰ cũ de pigmtis traderẽus in metallis. Qui monochromatea genera picturæ
auocauerit: q deĩde & q; & ꝗbus tẽportbus luenerit dicem? ĩ mẽtione artificũ: qm̃
idicare naturas colorũ cã ĩſtituti opis prior ẽ. Tandẽ ſe ars ipſa diſtĩxit: & iuenit lumẽ atq;
umbras differẽtia colorũ alterna uice ſeſe excitãte. Deide adiectus ẽ ſplẽdor: alius hic quã
lumẽ quẽ ꝗa ĩter hoc & umbrã ẽt appellauerũt tonõ Comiſſuras uero colorum & tranſitus
armogen. De coloribus natiuis & factitiis. Ca VI.
Vnt at colores auſteri aut floridi. Vtrũq; natura aut mixtura euẽit. Floridi ſũt quoſ
ſdñs fingẽti pᷣſtat:miniũ:armeniũ:cynabaris:cryſocolla:ĩdicũ:purpu riſſum. Cæteri
auæeri. Ex oĩbus alii naſcunt. Alii fiũt. Naſcunt᷑ ſinopis: rubrica: parethoniũ meli⸗/
nũ:eretria:auripigmẽtũ Cæteri fingũt᷑:Primũq; quos i metallis diximꝰ. Præterea e uiliorie
bus ochra: cæruſſa uſta: ſãdaraca: ſadix: ſyricũ:attramẽtũ:Sinopis ĩ uẽta ẽ primũ ĩ põto. Inde
nomẽ a Sinope urbe.Naſcit᷑ & ĩ Aegypto: balearibꝰ africa: ſed optĩa ĩ lẽno & ĩ C apadocia.
Efoſſa & ĩ ſpelũcis.Quæ ſaxis adhæſt it: excellit. Glebis ſuus colos extra maculoſꝰ. Haccq; uſi
ſũt ueteres ad ſplẽdorẽ. Spẽs ſinopidis tres: rubra: & minꝰ rubẽs: & ĩter has meda. Preciũ op
time ĩ libras. xiiii. denariis. Vſus ad penicilũ: aut ſi lignũ colorare libeat. Eiuſque ex Africa

uẽit: octõi aſſes: cicerculũ appellãt. Quæ magis cæteris rubet: utilior abacis. Idẽ p̃ciũ eius: q

pCãũſſor uocat᷑:& eſt maxime fuſca. Vſus eius ab baſes abacorũ. In medicina uero blandus em
plaſtriſque & malagmatis ſiue ſicca compoſitione eius ſiue liquida. Facilis contra ulcera in
humore ſita: uelut oris ſedis Aluum ſiſtit infuſa. Fœminarum profluuia pota denarii po
dere. Badem aduſta: ſiccat ſcabricias oculorum: uino maxime. Rubricæ genus in ea uolue/
re intelligi quidam ſecundæ auctoritatis. Palmam enim ſemine dabant: minio proximam.
Hec eſt antiquis multum celebrata cum inſula in ꝗqra naſcitur. Nec uiſi ſignata nenunda⸗

Patnt
caa
mnepto
jenumq
Zeſtrium
fibris uti
ſcitur &
Qvomg
conuenit
ſsdunbus
cruelone
Uumcum
Mrlerar
braunec
Houncane
nluncur pi
ſoutantes
ſtcat Dilo
(cis cxrun
wentaſn
Uedirinu
Miuſor
libas xris
ber Prett
lirq. Erp
Pprehete⸗
cit ininſ⸗
co fieret
ciüi libra
verto Vie
Sponte
Precium
lnrel fach
Ataméti
enanatal
bones iken
lmuelp
munt,
lenida
leſtigmo
t Ai ic
dhrret
nidocle
Müglarin
nisderi
nns pante
bus mech
leugtur
Letulici
turetpbi
brns d.
unt. .
hot na

wlimiſtbt
Mupo,
Pumäconi
eiube
dnlil be⸗
Awdinſene,
nion pohen
us contexie
win ubahni
am barlo
ſcomm nole
Alrdidror
enilabonto⸗
1: pallon
imparte o
X Uidorii

ar en orar

„ . lnR

.

Naintnptt
ſni wiilni
mmädinm
veratorinuem
zidinilee

7

XXXIIIII

pat: unde & ſphragidem appellauere. Hac minium fublinunt adulterantq;. In mecdlcina

præclara res habetur. Epiphoras. enim oculorũ mitigat & dolores circunlita. Egil opias ma
nare prohibet. Sänguinem reiicientibus ex aceto datur bibenda. Bibitur & contra lyenũ
renumq; nitia & purgationes fœminarum. Item & contra uenena & ſerpentium ictus rer⸗
reſtrium marinortmq;. Ommibus ideo antidotis familiaris. Ex reliquis rubricæ generibus
fabris utiliſſima ægiptia & Africana quouiam maxime ſcabentur. Picturis auten apta na-
ſcitur: & in ferrariis metallis. Ex ea fit ochra: exuſta rubrica in ollis nonis luto circunlitis.

Quo magis arſit in caminis hoc melior. Omnis autem tubrica ſiccat. Ideo & emplaſtris

conuenit igni etiam ſacro.Sinapidis ponticæ ſelibra ſilis lucidi libris. x. & melini græcien⸗
ſis duabus mixtis:tritiſq; una per dies. xii. euchophorũ fit: hoc eſt glutinum auri cum indu
citur ligno. Parethonion nomen loci habet ex ægypto: ſi pumam maris eſſe dicunt ſolida⸗
tam cum limo:& ideo conchæ minutæ inueniuntur in eo. Fit in creta inſula atq; cyrenis.
Adulteratur Romæ creta cimolia decocta conſpiſſatq;. Precium optimo in pondo ſex li⸗

brarum e candidis coloribꝰ pinguiſſimum: & tectoris tenaciſſimum propter liuotem. Me
linum candidum & ipſum e

t. Optimum ĩ melo inſula. In ſamo quoq; naſcitur. Sed eo nõ
utuntur picteres propter nimiam pinguedinem. Accubantes effodiũt ibi inter ſaxa uenas
ſcrutantes. In medicina eundem uſum habet quem ere tria creta. Præterea linguam tactu
ſiccat. Pilos detrahit & mitigat. Præciũ in libra ſeſtertiis ſingulis. Eſt & colos tertius e can
dicis cæruſſæ: cuius rõem in plũbi metallis diximus. Fuit & terra p ſe in Theodoti fundo
inuenta ſmyrnæ: qua ueteres ad nauim picturas urebantur. N unc oĩs ex plũbo & aceto fit
ut diximus. Vſta caſu repta in incendio pyrræ cæruſſa in ortis cremata. Hac prius uſus eſt
Nicias ſupradicta. optima nũc aſiatica haberur. quæ & purpurea appellatur. Preciũ eius in
Iibris æris. v. Fit & Romæ cremato ſile marmoroſo & reſtincto aceto. Sine uſta nõ fiũt um
bræ Eretria terræ ſuæ habet nomen. Hac Nicomachus & Parrhaſius uſi. Refiigerat: emol
litqʒ.Explet uulnera ſi coquat᷑.Ad ſiccanda præcipue utilis & capitis doloribus: & ad de/
præhẽdẽda pura. Subeſſe i ea intelligit᷑: ſi ex aꝗᷓ illita nõ areſcat. Sadaracã: & ochrã Iuba tra
dit in inſula rubri maris topazono naſci. Sed inde nõ puehũtur ad nos. Sadaraca quo mo
do fieret: diximus. Fit adulterima & cæruſſa ĩ fornace coacta. Colos eẽ debet flameus, Pre
ciũ ĩ libraſ aſſeſ ꝗqui. Hæc ſi torreat᷑: æqua pte rubrica ãmixta ſandycẽfacit. Quanꝗᷓ animad
uerto Virgiliũ exiſtimaſſe herba id eſſe illo uerſu. H
Sponte ſua ſandix paſcentes ueſtient agnof.
Precium in libras dimidium eius quod ſandaracæ. Nec ſunt alii colores maiorĩis ponderis
Inteſ facticios ẽ & ſyricũ:quo minium ſublimi diximus. Fit aũt ſinodide & ſãdyce mixtis.
Atramẽtũ quoq; ĩter facticios erit: quãꝗ ẽ & terra geminæ originis. Aut ſalſuginis modo
emanat: aut terra ipſa ſulphurei coloris ad hoc ꝓbat᷑: Inueri ſunt pictores ꝗ e ſepulchris car
bones ĩfectos effoderẽt. Sed ĩportuna hæc oĩa ac nouitia. Fit. n. & fulgine pluribꝰ mòis. re
ſina uel pice exuſtis. Propter qd officinas ẽt ædificauere: fumũ eũ nõ emirtẽtes. Laudatiſſi
mũ eodẽ mõ fite tædis Adulteratur fornaciũ balnearũq; fulgine: quo ad uolumĩa ſcriben
da uaunt᷑. Sũt & ꝗ uini fecẽ ſiccatã exquoquãt: affirmaàtq; ſi ex bono uino ſex fuerir: ĩdici

ſpem id atramẽtũ præbere Polignotus & Mycõ celeberimi pictnra athenis e uinaceis fece

re: ſtigmõ appellãt. Apelles cõmẽtus ẽ ex ebore cõbuſto facere: ꝗd elephatiũ uocãt: Appor
tat᷑ & ĩ dicũ ex ĩdia:ĩexploratæ adhuc inuẽtionis mihi. Fit ẽt apud ĩfectores ore nig
gadhæreſcit æreis cortinis. Fit & e tædis ligno cõbuſto tritiſq; ĩ mortario carbonibus. Mi
ra ĩ hoc ſepiarũ natura: ſed ex iis nõ fit. Omne aũt atramẽtũ ſole pficitur. Librariũ & tecto
riũ glutino à nixto. Quod aũt acero liquefaſtũ ẽ: ægere eluitur. E reliꝗs coloribus quos a
dñis dari diximus pp magnitudinẽ precii añ oẽs ẽ purpuriſſum e creta argẽtaria cũ purpu
ris pariter tinguitur: bibitq; eũ colorẽ celerius lenis. Præcipuũ ẽ primũ:feruẽti aheno rudi
bus medicamẽtis ĩ ebriatũ.Proximũ egeſto eo addita creta ĩ ius idẽ. Et quortiẽs id factũ eſt

leuatur bonitas ꝓ numero dilutiore ſanie. Quare puteolanũ potius laudatur ꝗᷓ tyriũ aut

gerulicũ uel laconicũ: unde precioſiſſimæ purpuræ. Cauſa eſt qd id zenus maxime infici⸗
tur. rubiãq; cogitur ſorbere. Ytiliſſimum a canu ſio. Precium huic a ſin ulis denariis in li⸗/
bras ad. xxx. Pingẽtes ſandyce ſublita mox ouo ĩducẽtes purpuriſſum fulgorẽ minii faci/

unt. Si purpurã facere malunt: cæruleũ ſublinunt: mox purpuriſſum ex ouo inducunt. A

hoc maxima aucſoritas indico: Ex india uenit arundinum ſpumæ adhæreſcenſes limo cũ

LBER,

territut nigrum. At in diluendo mixturam purpuræ cæruleiq; mitabilem reddit. Alterũ

genus eius eſt in purp uriis officinis innatans cortinis & eſt purpuræ ſpuma. Qui adulte-

rant uero indico tingunr ſtercora columbina aut cretam ilenuſiam uel annularià ultrro

inficiunt. probatur carbone. Reddit enim qd ſincerum eſt flimam excellentis purpure: &
dum fumat odorem maris olet. Ob id quidam e ſcopulis id colligi putant.precium indi/
co denatii.xx. in libras. In medicina indicũ rigores & impetus ſedat. Siccat oris ulcera. Ara-
menia mittit qd eius noĩe appellant. Lapis eſt hic quoq; chryſocollæ modo infectus. Opti
mumq; eſt qd maxime uirideé eſt: cõicato colore cum cæruleo. Solebanr libræ eius tricenis
nũmis taxari. Inuenta p hiſpanias harena eſt ſimilem curam recipiens. Itaq; ad denarios ſe
nos uilitas redit. Diſtat a cæruleo candore modico: qui teneriorẽ hũc efficit colorẽ. Vſum
in medicina ad pilos tantum alendos habet maximeq; in palpebris. Sunt etiãnum nouitii
duo colores e uiliſſimis uiride ꝗd appianũ uocatur & c; chryſocollam lotum mẽetitnr. Ceu
parum multa fint medicina eius. Eit ex creta uiridi æſtimatũ ſeſtertiis in libras. Annula⸗
re qd uocant candidum eſt: quolmuliebres picturæ illuminantur. Fit & ipſum ex creta am
uxris uitreis gemmis ex uulgi annulis: unde & annulare dicum.
Qui colores udo nõ inducantur: & quibũs coloribus antiqui pinxerũt &
quando primum gladiatorum pugnæ propoſitæ ſunr. Ca. VII.

X omnibus coloribus cretulam amare. udoq; illini recuſant purpuriſſum indicũ

E cæruleum mellinum auripigmentum apianum. Cæruſa cæræ ting untur iiſdem co
ſoribus ad eas pl'cturas quæ inuruntur alieno parietibus genere: ſed claſſi bus fa/
miliari. Iam uero & onorariis nauibus quoniam & pericula expingimus: ne qui mirentur
& rogos pingi. luuatq; pugnaturos ad mortem ant certe cædem ſpecioſe uehi. Qua con

templatione tot colorum tanta uarietate ſubit antiquitatem mirari. Quattuor coloribus
ſolis immortalia opera illa facere ex albis melino: ex ſilaceis atrico: ex rubris ſinopide pon
tica ex nigris atrammento. Apelles Echion Melanchius Nicomacus clariſſimi pictores: cum
tabulæ eorum ſingnlæ oppidorum nenirent opibus. Nunc & purpuris in parietes migräa⸗

tibus & in india conferente fluminum ſuorum limum & draconum: & elephantorum ſani

em nulla nobilis pictura eſt. Omnia ergo meliora tunc fuere:cum minor copia. Ita eſt. quo

niam (ut ſupta diximus ( rerum non animi preciis excubatur: Et uoſtræ ætatis inſaniam ex
pictura non omittam. Nero princeps iuſſerat colloſſeum pingi.c.xx. pedum in linteo inco
gnitum ad hoc tempus. Ea pictura cum peracta eſſet in lamianis hortis: accenſa fulmine cũ
Optima hortorum parte conflagrauit. Libertus eius cum daturus eſſet Antii munns gladi
atorũ publicas porticus occupauit pictura ut ↄſtat gladiatoꝶ miniſtrorũq; omnium ueris
imaginibus redditis. Hic muſtis iã ſeculis ſũmus animus in pictura. Pingi autẽ gladiatoria

fuerat.xxx. paria in foro pertriduum dedit. Tabulamq; pictam in nemore Dianæ poſuit.

Oe etate picturæ operum & artificium indicatura nobilitates. ccc. v. Ca. VIII.

Vnc celebres in ea arte quà maxima breuitate percurram: neq; enim inſtituti operis
eſt talis executio.ltaq; & quoſdam uelut in tranſcurſu & in aliorum menrione obi
rxer nominaſſe ſatis erit: exceptis operum claritatibus: & ipſa conuenier attingi ſiue

extant: ſiue intercidere. Non conſtat ſibi in hac parte græcorum diligentia quam multas

poſt olypiadas celebrando pictores quam ſtatuarios auctores. Primum que olympiade no
nageſima: cum & phidiam ipſum initio pictorem fuiſſe tradatur: clipeumq; athenis ab eo
pictum. Præterea in confeſſo fit octageſima tertia fuiſſe. Pàeum fratrem eius: qui clipe⸗
um intus pinxit elide Minerue quam fecerat. Colores Phidiæ diſci pulus: & in faciendo lo
ue olympio adiutor. Qaideg in confeſſo perinde eſt Bularchi pi coris tabula: in qua erat
magnetum prœlium a andaule Rege Lydiæ heraclidarũ nouiſſimo: qui & Mytlilus uo
catus eſt: repẽſam auro. Tanta iam dignatio picturæ erat. Id circa ætatem Romuli accide/

rit neceſſe ẽ. Duo.n. de uiceſima olympiade ĩ teriir. Cãdaules: aut ut ꝗdã tradũt eodẽ anno

quo Roiuulus niſi falſor. Manifeſia iã cũ claritate artis adeo abſolutiore. Quod ſi præcipi
tur:neceſſe ẽ fimul appeat mulio uetuſtiora pᷣncipia eẽ:eouſq; ꝗ monochõata pĩxerũt quo
rũ ætas nõ tradit᷑.Aliquãto ergo ante fuiſſe Hygiemõem Monochromadã: pmꝰ ĩ pictu
ra marem fœminamq; diſcreuerit. Eumarum Athenienſem figuras omnes imitari auſum
Quinq; inuẽta eis excoluerit Gimonẽ Cleõeum.lic Cathaglypha inuenit. hoc ẽ obliquas

munera atque ĩ publico exponi cœpta a. C. Terẽtio Lucano.Iſq; auo ſuo a quo adoptatus

magines
m nemd
gen ftare
Qumm pumn
conicos
baotum

Vi
m.
i
goypol
mulſeresl
veprimuse
lgore uan⸗
Crur den⸗
Ahenispon
ket Vnden
cliundon
turcninsf
(vytibco
innddlice
ſinunsadl
molpmpi⸗
lulit Eius⸗
Neq mte
ſisherace
quid pent
filloinoe
um & Ne
lodrus ſu
quiſiuit
nomen ſa
co poſſe e
mores pin
lcbrem ex
inthrono:
Mente: &
Riogint
cnir puble
locniſin
Enuli fu er

c
d
kemoto!
re wont
liſle pue
lerant.
nobilor⸗
in Cone
tcrinn

XXXIun ue: & deſi icientes. Articulis eti D
arie forinar- iragtrcenkes fulorrente kre de deſ inuenit Paneus qui
ddi Mei imagines & uarie Gr ra Airnege præterq; in ueſte rugas & ſinus in
m membra diſtinxit. chal prorulſt. præt
Ainile⸗ am membra di
ni lln

thonem fa-
ſus perſas apud Marathoner 255
idiæ etiam prœlium DrRrNEegds ar etat ut in eo prœlio
dem eArnan heunn egenenrenftum aduertl berte
oeg Qcum pinxit. A

Athenienſium Milciadem. Callimacum Cynegrum ,
pinxiſſe cradatur Athenienſiun IX
un iconicos duces pinxiſſe xr eer. ca X.
nonn i iconicos duces pinxi ffiphenrem llo pinxerunt. .Ca Pri
h , barorumſas ülun⸗ Pictner, tamen & chb ee infirgrtnn eſt corin rhi ſ Zelpklel P 4
fi⸗ Lrimum piet 2⸗ iam florẽte eoi — . ab 60
land vVviinimmo certamẽ i⸗ cum Timagora calcidenſe 1 arn ae n dubio. Alii
— 4 znuſc; oinniũ Sora carmine uetuſto app en enarus Thaſius: qui Prinu
emno ſe 1 & ipſi 8Timagoræ carr ma olympiade: ſicut Pol it: plurimũq; pictu⸗
. DK 1ptiu . nageſima olymp bus o eruit:plurim pi
colori n muoc poſt hoc clari fuere nonag itis uerſicoloribus operui ab antiquo
. n oſt 000 Air: pita earum mi * C ſten ere: uultus a .
Munm honiti guocn o ida ueſte Pinxit: cap — ada erire:dentes o E t. In ua ubi .
„ ilieres luci it. Siquidem inſtituit os a Peai ante curiã eius fuera In quaa
metim, Cen mmue tulit. Siquidem inſtituit Põpeii:qnæ ante curxi⸗ inxit. Hic &
primus con . bula in porticu. Pòôp Hic delphis ædem Pinxit. Pii
rigore uariare. ö cli. eo pinxerit an deie endem tem eius Mycon merc 5„
meren nsor ſcendentem cũ clip I ratuito: cum parter blicum græciæ con-
tatur aice er V oelite uocatur g cti nes: quod eſt public mne diſtinguni
nis porticum quæ poelit iquidem amphictio qui minoris cognomine dit ingas
np athenis por ior huic auctoritas. Siqi lit alius Mycò: ui minoris cogne iglaophé
dgni de maior huic auctorit e. Fuit alius Mycõ: q olympiade fuere Aglaop
et. Vnde maior h ratuito decreuere. Fu naceſima autem olympiade e noſu⸗
. Al. cilium hoſpi Timarete & ipſa pinxit. No ii & æceptor Maxzimi p ſitio deb eat fez⸗
tiſium itii r: cuius filiam Tima ater Parrhaſii & præ . ereret expoſitio debe .
tur:cuius tili lus Euenor pate 2 in quibus hereret exp . ſimater
turüldeman Cephiſodorus Phrylu i iam illuſtres:nõ tamen in s ath. ienſis nonageſu
In⸗ Cephiod nes hi iam illu s refulſi A olodorus at emen licillo iure ć'
cbis fi/ is annisdicemus. Om imus refulſit Ape . loriam penicillo iu 0
is annis is: in quibus primus ref inſtituit: rimuſq; glori hodie.
i mirnun ſtinans ad lu ſpeties exptim 1 qui pergami ſpecta u
. c primus ipe jax fu! ein cenſus ꝗ bersam ptas Neu
(mcn ia olympiade. Hic pri & Aiax fulmine in 1 Nb hoc artis fortes api 19
tia olympiac dos:adorans 8 — hae oculos. Ab hoc arti iam altz.
Cr lOrda lit. Eius eſt ſacerdos:a zus oſt nditur: quæ ten Eoct arto: audentemq; AII qli.
Dmnideg. tulit. bula ullius oſte . uintæ anno quar uibuſda
ſnopidehn. Necq ante eum ta nia piadis nonaceſimæ qui , 1 erduxit. A ꝗ 1DHid
eq; a lympiadis non nam gloriam p ilũ hymere-
aattend ſis heracleotes intr⸗ im adhuc loquimr iſſe neceſſe eſt Demophilt ſ Apol
ridee id pentillumcde lympiade poſitus: cum fui lus fuerit: ambigitur. In eũ Ap.
quid ꝑ ſimanona oly Pi ius eorũ diſcipulus s quoq; tätas
Puntoruntn falſo in octogeſiman Quoniam utrius tam zZeus ferre ſecum. Opes d 1 e.
alnetr Neſeam thaſium it. Artem ipſis ablatam⸗ ris im palliorum reſſenis intext ũ
D um: & ſus fecit.Artem ipſis is litteris im palliorur is digno pre/
gincnnin us uer Iympiæ aureis lit a nullo ſatis digno pre/
nuütinim lodrus ſupradi ione earum olymp inſtituit: quod ea nullo lelopen: i qua
nvi iſiuit: ut in oſtentatione pera ſna inſtituit:q it & Penelopen: ĩ qua
lmreo ino acquiſiuit:ut in Poſtea donare op . Archelao. Fecit & P. iberet ce
üimr nomen ſuum oſten Alcmenam agrigentinis. P. Ilo placuit: ur uerſum ſubſcri: 1eius
se ſo poſſ diceret:ſicuti Alc Adeoq; ſibi in il pla ificus eſt Iupiter eius
inmgn cio poſſe idetur: & Athletam. Ade imitarurum. Magnifi atre coram
mbens es pinxiſſe uidetur: & facilius quam imitaru lans Alcmena matre coræ 33
onmumen mores p inuiſurum aliquem —— ones ſtrangulans ibus articuliſq;g:
neaminon brem ex eo inuiſurun hercules infans drac is grandior in capitibus articul la⸗-
g lebre ibus diis. Et hercule zeuſis gran lo lunonis la⸗
. aſtantibus ditur tamen zeu quam iĩ templo luno
NodNrn in throno 1. Deprehen D s tabulam: quan d ã quaq;
ee 13 ½ & Amphytrion. Pf igentinis facturu ancq elegerit: ut quod 4
nepglin⸗ auente: ligentia: ut agriger as. & ꝗnq; eleg eius &
Alioduin iae dfe eirinloenene u emez o Bonbchtahins ca AbonReſtuer ein H
es wer e ice dicarent inſ t. Pinxit & n ek. H M
iui en ciniæ publice di ꝛpictura redderet. us. Darraſius. . r”M
nna Encinmu ar inTarfebienar Wn Rercordest auſdck kielnemum— xXk.
g . Xmuli fu ere Tim auibus per picturam decept Ci. detuliſſet uuas pictas
um woltas in pictura. H . Ji r. Et cum ille r idcum tra
Vnpeh iſſe hic cum zeuſi duolarent: ipſe detu flagitaret tandem
dh Eſcendiſſe in ſcœnam aues aduolarent: ipſe d tumens fſag choy/ L
Chenisdb 4 to ſucceſſu ut in ſcœna ut zeuſis aſirum ihclicid . pakEni heenuo duid,n avin Pοα
n itur: ita ueritate repret intellecto error RE & poſtea zeu je
ol ditur: it picturam: atq; in ſe artificẽ. Fertur & p ſſt iratus
otren linteo oſtendit picturam: at haſius autem ſe a ingenuitate proceſſit iratus
trinqnen remoto lin . fefelliſſet:Parr ues:eadem ing ire s timere de
lring jam ipſe aues fe ſi aduolarent a ſumaſſem: aue ., L. 1:
o e:quoniam ip E: ad quas cũ aduo & ſi hoc conſun ſas fulinus
Mie r 6 ferrntẽ:ad qua um. Nãà & ſi r. nde muſas fu
MIn, . erũ uuas ius pinxi quam puert . cta ſunt:cum i icibus. Ef.-
Noce viſſe puerũ uua lius pinxi q in ambracia relicta ſunt: cum inde orticibus. Etc
onuln 1: & dixit: uuas me que ſola in am ſt in Philippi portic ſtiru⸗
,onde Operi: . lina opera:qu uR mæ Helena ei ipſe multa conſti
ſrectn rant. Fecit & figulina of ſidis manu Romæ! eſi natus& ipſe multa con apilli
pli hin Babrſorſt onaen tranſter Marſz areigatusßͦarchaus ephe uultus: & allegantiam capilli
g o diæ delubro Marſyas edit .Primus argutias uultus
1hi Concordiæ e cCturæ dedit
hninſß it. Primus & iym D

. *

oblitterata hoc ipſo mi chigallũ: quã pictu iit Ti
princeps. autq; ut actor eſt Detius Epulo. Ix. ſeſtertiis aſtimatã cubiculo ſuo incluſit. Pin⸗

LIBER.

uenuſtatẽ oris confeſſione artificũ in lineis extretnis palmã adeptus. Hæc eſt pictura ſum
ma ſubtilitas. Corpora enim pingere & media rerum eſt: quidem magni operis: ſed ĩ quo

multi gloriam tulerint. Extrema corporum facere:& deſinentis picturæ modum include⸗
re raruùm in ſucceſſuartis inuenitur. Ambire enim debet ſe extremitas ipſa:& ſic deſinere:
ur ꝓmittat alia poſſe: oſtẽdatq; etiã que ocultat. Hanc ei gloriãa conceſſere Antigonus &
Xenocrates: ꝗ de picturis ſcripſere: prædicantes quoc; nò ſolũ confitẽtes alia multa. Gra
phidis ueſtigia extant in tabulis ac mẽbranis: ex ꝗbus ꝓficere dicuntur artifices. Minor tñ

uidetur ſibi cõparatus in mediis corporibus exprimendis. Pinxit & dæmoné athenienſiũ

arguniento quoq; ingenioſo. Volebat nãq; uariũ.iracũdũ:iniuſtũ: incõſtantẽ. Eundẽ uero
exorabilẽ: clementẽ: mieſricordẽ: excelſum: glorioſum:humilẽ:ferocẽ: fu gacẽq;: & oĩa pari

rer oſtendere.Idẽ pinxit & Theſiã ꝗ Romæ in Capitolio fuit. Et nauachrũ torachatũ.Et in

una tabula quæ eſt Rhodi:Meleagrñ: Herculẽ⸗Perſea. Hæc ibi ter fulmine ambuſta: neq;
miraculũ auger. Pinxit & Archigallũ: quà picturam amauit Tiberius

xit & Creſſam nurricẽ: infantẽq; in manibus ei us: Et Philiſcũ & liberũ patrẽ aſſate uirrute
& pneros duos: ĩ ꝗbus ſpectatur ſecuritas & ſimplicitas ætatis. Itẽ ſacerdotẽ aſtante puero
cũ acerra:& corona. Sunt & duæ picturæ eius nobiliſſimæ hoplitides. Alter in certamine

ita decurrens: ut ſudare uideatur. Alter arma deponens ut anhelare ſentiatur. Laudatur &

Aeneas caſtorq; ac pollux in eadẽ tabula. Itẽ T helephus:Achilles: Agamennõ. Vlyxes fa
cundus artifex. Sed quo nemo in ſolentius & arrogãtius ſit uſt us gloria artis. Na & cogno
mina uſurpauit abrodientũ ſe appellando:aliiſq; uerbis principẽ artis & eàâ ab ſe conſuma

tum. Sup oĩa Apollinis ſe radice ortũ: & Herculẽ quẽ lyndi fecerat talem a ſe pictũ:qualẽ

(æpe in gete uidiſſet. Ergo magnis ſuffragſis ſuperatus a Timanthe eſt ſami in aiace: armo

rum quoq; iudicio Herois noĩe. Er ſe moleſte ferre dicebat quod iterũ ab indigno victus

eſſet. Pinxit & in minoribus tabellis libidines eo genere & petulantibus iocis ſe reficiens=

Nã Timanchi uel plurimũ affuit ingenii Eius. n. eſt lphigenia oratorũ laudibus cele brata

Qua ſtante ad aras peritura cũ mœ ſtos pinxiſſet oẽs:præcipue patrum: cum triſticiæ omne
imaginem conſumpſiſſet patris ipſius uultũ uelauit: quem dignæ non poterar oſtendere.

Sunt & alia ingenii eius exemplaria ueluti Cyclops dormiens in paruula tabula. Cuius &
ſic magnitudinem exprimere cupiens pinxit iuxta ſatyros thryſo pollicem eius mentien/
tes: atqi in omuibus eius operibus intelligitur plus ſempꝗᷓ pingitur: Et cũ ars ſumma ſit

ingenium tamen ultra artem eſt. Dinxit & heroa abſolutiſſimi operis: arte ipſa complexus
unires pingendi: quod opus nunc Romæ in templo Paciseſt. Euxinidas hac ætate docuit

Ariſtidem præclarũ artificem. Eupõpus Pãphilũ Apellis præceptorem Eſt Eupompi uictor
certamine gymnico palmã tenens. Ioſius auctoritas tanta fuerit: ut diuiſerit picturã in ge
nera tria quæ ante eũ duo fuere helladicum & aſſiaticũ. Aſſiaticum appellabant ꝑp bunc ꝗ

erat ſcytionius: Diuiſio helladico trita facta ſunt:loniũ:ſycioniũ:atticũ Pãphili pictura eſt
cognatio & prœliũ ad philũtẽ & uictoria Athenienſium. Itẽ Vlyxes in rate. Ipſe macedo na

tione: ſed prius in pictura oĩbus ſitteris eruditus præcipue arthimetice: & geometriæ ſine

uibus negabat artẽ pfici poſſe. Docuit neminẽ minoris talento annis. x. quã mercedem &
pelles & Melantius ei dedere. Et huius auctoritate effectum eſt ſicyone primũ:deinde
& in toga græcia: ut pueri ingenui ante oĩa anthigraphicen:hoc eſt piſturà in ludo doce/
rentar: recipereturq; ars ea in primum gradũ liberalium. Semp quidem honos ei fuit: ut in

genui eà exercerent: mox ut honeſtisppetuo interdicto: ne ſeruitia docerentur. Ideo neq;

in hac neq; in toreutice ullius qui ſeruirit opera celebrantur .Clari etiã centeſimaſeptima
olympiade extitere. Echiõ & Thnerimachus. Echionis ſunt nobiles picturæ Liber pater: irẽ
trageœdia & comedia. Semiramis ex ancilla adipiſcens regnũ: anus lampadas præ ferens: &
noua nupta uerecundia notabilis. Veruin & omnes prius genitos futuroſq; poſtea ſupera

uit Apelles eouſq; olympiade centeſima.xii.in pictura puectus: ut plura ſolus prope quã

cæteri oẽs contulerit: uoluminibus editus quæ doctrinã eã oↄtinẽt. Præcipua eius ĩ arte ne⸗

nunuſtas fuit: cũ eadẽ ætate maximi piſtores eẽnt: quoꝶ opa cũ amiraret᷑: collaudatis oĩbꝰ ab

eſſe iis unã illã uenerẽ dicebat: quàâ græci charita uocant. Cætera omnia cõtigiſſe. Sed hæc

fſoli ſibi neminem parẽ. Et aliam gloriã uſurpauit: cum Prothogenis opus iĩmẽſi laboris ac

cure ſupra modũ anxie miraretur. Dixit. n. oĩa ſibi cum illo paria eſſe: aut illi meliora: ſed

—

motep⸗
ſepenim
oh ge r
eteto⸗
gpeless:
namper
unacuſto
ceretAb
tabulam
nus conte
cpusſpſi
Lllſetilt
eimapel
ſobtiirai
lens lacu
Corlum
Auamſp⸗
egregiar
lſfuir aliea
ducendo
brinpor
batruulgt
ingepidls
Kir amm
Niiſon
OrntiorA
Daiopia
iumcom
tisNiuris
hit exipl
Inmiraric
Mignus

lütimn ſbũ

lſet mo
nignusr
leſtica Pe
Cenistale
liozad int
eoichſe
Grehoin
Mrerirx.
Imdtii
Ccniueni
tuseetan
Dlmiger
Drimuer
lo eeſſe
neinger
mmnD.„
Erwiztil
nopoter⸗
n de⸗
nene dii
mane

üümmſin
neled N
um lncoode⸗
lccelner
ſungonin,
amlC
Minortü
e nheninli
Pimtilen
ipn
drchnöhiin
mölſtre
auit Tbeiig
Nir uie
Um wen
in eanmde
InLadnmd
nö⸗ Vrh
Niacopn⸗
ſe conſum
. Nüga
nidano
nkignovins
le rücene
Obusccketnn
neiusmnron
juns nmſt
ielicnin
nne unt
Erpor, ot
4 ..
tpein
rugN
ipanch
enanton
nonemkiſe
rarthemd
rödeinde
lvso doc⸗
gsei foitunn
iur Geo nig
rebimaſepim

iber eſe.

5
ſe ſen

XXXIII Z
uno ſe preſtare:quod manum ille de tabula neſciret tollere: memorabili præcepto: nocere

ſæpe nimiam diligentiã. Fuit aurẽ non minoris ſimplicitatis quã artis. Nec decebat Amphi

om de dtſpoſitione: nec Aſclepiodoro de menſuris: hoc eſt quanto quid a quo diſtare de
beret. Scitum eſt inter Prothogenem & eum quod accidit. Iſle rhodi uiuebat. Quo cnm
Apelles annauigaſſet: auidus cognoſcendi opera eius fama tm̃ ſibi cogniti:continuo offi
cinam petit. Aberat ipſe ſed tabulam magnæ am plitudinis in machinẽ aptatã picturæ auus

una cuitodiebat. FHiæc Prothogenẽforis eſſe reſpondit: interrogauitq; a quo quæſitum di
ceret. Ab hoc inquit Appelles arreptoq; peniculo lineâ ex colore duxit ſummæ tenuitatis

p tabulam. Reuerſo Prothogeni quæ geſta erant anus indicauit. Ferunt artificem proti⸗

nus contẽplatum ſubtilitatem dixiſſe: Apelleiueniſſe. Non. n. cadere ĩ alium tã abſolutum
opus.Ipſum runc alio colore tenuiorem lineã in ipſa illa duxiſſe præcepiſſeq; abeuntem ſi

rediſſet ille: oſtenderet: adiiceretq; hunc eſſe quem qnærerent: atqʒ; ita euenit. Reuertitur

enim Apelles: ſed uinci erubeſcens: tertio colore lineas ſecuit: nullum relinquens amplius

ſubtilitati locum.At Prothogenes uictum ſe confeſſus in portum deuolauit:hoſpitẽ quæ

rens. Placuitq; ſic eam tabulã poſteris tradi: oĩ um quidem. ſed artifici præcipue miraculo.
Conſumiptã eà conſtat priore incendio domus Cæſaris in palatio. Auide ante a nobis ſpe-/)

ctatam ſpatioſiore amplitudine: nihil aliud continentẽ ꝗᷓ lineas uiſum effugientes Inter
egrægia multoꝶ opera inani ſimilem & eo ipſo allicientem omniq; opere nobiliorẽ. Apel
li fuit alioquin perpetua conſuetudo nunquam tã occupatã diem agendi. ut non lineam
ducendo exerceret artem: quod ab eo in prouerbium uenit. Idem pfecta opera pro pone⸗
bat in pgula tranſeuntibus Atq; poſt ipſam tabulâ latens: uitia quæ notarentur auſculta
bat: uulgum diligẽtiorem iudicem quà ſe præferens. Ferũtq; a ſutore repreheſum quod
in crepidis una intus pautiores feciſſet anſas. Eodẽ poſtero die ſuperbe emendarionẽ pri
ſtinæ ammonitionis cauillante circa crus indignarum pꝓſpexiſſe: denunciantẽ ne ſupra cre
pidà ſutor iudicaret: quod & ipſum in prouerbiũ uenit. Fuit.n. & comitas illi: pp quam &
gratior Alexandro magno erat: frequenter in officinam uentitanti. Vnde ut iam diximus

ab alio pingi ſe uetuit inueterato edicto. Sed & in officina imperite multa diſſerenti ſilen
tium comiter ſuadebat: tideri cum diceret a pueris ꝗq colores tererent. Tantum auctorita

tis & iuris erat ei in regẽ alioquin iracundum. Quanꝗᷓ Alexander & honoré clariſſimo præ
buit exẽplo. Nãq; cum dilecte ſibi ex pallaciis ſuis præcipue noĩe Cãpaſpen nudã pingi ob

ammirationẽ formæ ab Apelle iuſſiſſet eũq; cum pari captũ amore ſenſiſſet dono dedit e’“

—

Magnus aĩo maior ĩperio ſui: nec minor hoc facto ꝗᷓ uictoria ali.· Quippe ſe uicit: nectho
rũ tm ſuũ:ſed ct affectũ donauit artifici: ne dilecte ꝗdẽ reſpectu motꝰ ut quæ mõ regis fu
iſſet mõ piſtoris eẽt. Sũt ꝗ Venerẽ Dionæã illo pictã exẽplari putãt.Apelles & ĩ æmulis be

nignus Prothogeni dignationẽ primns rhodi conſtituit. Sordebat ille ſuis ut plerũq; do/
meſtica Percõtantiq; quãti licitaret opera effecta. paruũ neſcio quod dixerat At ille quin⸗
ꝗgenis talentis popoſcit: famãq; diſpſit ſe emere:ut pro ſuis uenderet. Et res cõcitauit rho
dios ad intelligendũ artificẽ: nec uiſi augentibus preciũ ceſſit. Imaginũ ille ſimilitudines
adeo ĩdiſcrere pinxit: ut incredibile dictu Appiõ gramaticus ſcriptũ relique rit: quẽdã ex

facie hoĩ um addiuinantẽ.quos Meropos uocãt ex iis dixiſſe aut futuræ mortis annos aut

præteriræ. Non fuerat ei gratia In comitaru Alexandri cum Ptholomæo: quo regnãte Ale
xandriã ui tẽpeſtatis expulſus ſubornato fraude æmulorũ Plano regio ĩuitatus ad regis
cœnã uenit. Indignãtiq; Prolemæo: & uocatores ſuos oñdẽti: ut diceret a quo eorũ ĩuita

tus eẽt. arrepto carbone extincto e foculo: imaginẽ in pariere deliniauit: agnoſcẽte uultũ

Plani Rege ex inchoato ptinns. Pinxit & in antigoni regis imaginẽ altero lumine orbam

primus excogitara rõne uitia odendi: obliquã nàq; fecit ut qd corpori deerat pĩcturæ poti

us deeſſe uideret᷑. Tm̃ᷣq; ea in parte a facie oſtẽdit quãâ totã poterat oñdere. Sũt inter ope
ra eius expirantiũ lmagines. Que aũt nobiliſſima ſint nõ eſt facile dictu. Venerẽ exeũtẽ e
mari: D. Auguſtus dicauit in delubro patris Cæſaris: quæ anadyomene uocatur: uerſſbus
græcis tali opere dũ laudatut: ſed illuſtrata. Huius. n. inferiorẽ partẽ corruptã ꝗ reficeret:

7

nõ poterat inueniri. Verũ ipa iniuria ceſſit in gloriã artificis. Cõſenuit hæc tabula carix. ali-
amq; p ea Nero in principatu ſubſtituit ſuo Dorothei manu. Apelles incohauerat aliã Ve mofntatn

nerẽ coiis: ſupaturus ẽt ſuã illã porẽ. Inuidit mors pacta pte:nec ꝗ ſuccederet opi ad p̃ᷣſcpᷣta
limamẽta ĩuẽtus ẽ.Pĩxit & Alexãdrũ.M.fulmẽ tenẽtẽ ĩ tẽplo epheſiæ Dianæ. xx. talẽd auri

₰

*

41 Als Pe
. 195 5P,
Do Ppofurc

LIBER.

Digyti eminere uidentur:& fulmen extra tab ulam eſſe. Sed legẽtes meminerint omnia ea

conſtare quatruor colloribus. Immane tabulæ preciũ accepit aureos méſura nõ numero.
Pinxit & Megalyſſi ſacerdotis Dianæ epheſiæ põpà. Clitũ equo ad bellũ feſtinãtẽ.& ei ga

leã poſcẽti armigerũ porrigentẽ Alexaudrũ & Philippũ quotiens pinxerit:enumerare ſup

uacum é. Mirant᷑ eius Abronẽ ſamii. Et Menandrũ Regé cariæ rhodi. tẽ Anceũ. Alexan⸗
driæ Gorgonas tenẽtẽ tragædũ. Romæ Caſtorẽ & pollucẽ cum uiſtoria & Alexandro ma
gno. Itẽ belli imaginẽ reſtrictis.a rergo manibus Alexãdro ĩ curru triũphãte. Quas utraſq;
tabulas. D. Auguſtus i fori ſui partibus celeberrimis dicauerat ſimplicitate moderata. Di=
uus Claudius pluris æſtimauit in utriſq; exciſa facie Alexandri Diui Auguſti imagines

dedere. Fiuſde arbitrantur manu eſſe & in Antoniæ tẽplo Herculẽ auerſum ut qd eſt diffi

cillimũ faciẽ eius oſtendat uerius pictura promittat: pinxit & Heroa nudũ ad quâ pictura
natura eũ puocauit. Eſt equus eius ſiue fuit pidtus ĩ certamine quod iudicium ad mutas
ꝗdrupedes puocauit ab hoĩbus. Naq; ambiru æmulos præualere ſentiens ſinguloꝶ pictu⸗
ras inductis equis oſtendit. Apellis tm equo adhinmuere: idq; poſteaſemp ilhus experime⸗

tum artis oſtentatur: Eecit & Neptolemũ ex quo aduerſus perſas. Archelaũ cum uxore &ι%

filia. Antigonũ thoracatũ cũ equo incendentẽ: peritiores artis præferũt oĩbus eius operi

bpus eundé regẽ ſedentẽ in equo⸗Dianã ſacrificantiũ uirginũ conoro mixtã ꝗbus miſcuiſſe

Homeri nerſus uidetur idipm ſcribentis: pinxit quæ pingi non pñt tonitrua: fulgetra: ful

Al 53”äs8 appellant. Inuenta eius & cæteris eius pfuere in arte.
wmitila J Vnuit t 1
claritates oculog excitaret: cuſtodiretq; a puluere & ſordibus: ad manũ inruẽdi demũ ap
pareret. Sed & cũ rõe magna: ne colorẽ claritas oculog aciẽ offenderet ueluti ꝑ laꝑidẽ ſpe
cularẽ intuentibus e longinquo. Et eadẽ res nimis foridis coloribus auſteritate occulte da
ret. Aeꝗᷓ lis eius fuit Ariſtidés thebanus. Is oĩum primus aium pinxit & ſenſus oẽs expreſ⸗
ſit: quos uocant græci ethe. Itẽ pturbationes: durior paulo in coloribus: Huius pictura: oꝑ

nũ imitari nemo potuit. qd abſoluta opa atraméeto illinebat ita tenui: ut idip̃m repcuſſu

pido capto ad matris morientis ex uulnere mâmã adtepens infans. Intelligiturq; ſentire
mater: & timere ne e mortuo lacte ſanguinẽ infans lãbat. Quã tabulãà. Alexander magnus
tranſtulerat pellã in patriã ſuã. ldẽ pĩxerat prœlium cũ pſis centum hoies ea tabula com⸗
plexus pactuſq; in ſingulos mnas denas a tyranno e latenſium Mnaſone.Pinxit & curren⸗/
tes quadrigas. Et ſupplicantem pene cum uoce. Et uenatores cum captura: Et leõtionem

pictorem. Et Anapauonienon pꝑp fratris amorem morientem. Item Liberum patrem & Ari

adnen ſi pectatos Romæ in æde Cæreris Tragœdum & puerũ Apollinis. Cuius tabulæ gra
tia interit pictoris inſcitia: cui tergendam eam ma ndauerat. M. Iunius prætor ſub die lu-
dorum apollinarium. Spectata eſt & in æde Fidei in capitolio mago ſenis cum lyra puerũ

docentis. Pinxit & egrum ſine fine laudatum. Qua in arte tantũ ualuit: ut Attalus rex una

tabulã eius centum talentis emiſſe tradatur. Simul ut dictum eſt & Protogenes floruit pa
tria phicaunus gentis rhodiis ſubiecte Summa eius paupertas initio:artiſq; ſumma inten⸗
tio. & ideo minor fertilitas. Quis eum docuerit non putant conſtare. Quidâ & naues pin⸗-
xiſſeuſq; ad annum quinquageſimum. Argumentumeſſe quod cum athenis celeberimio

loco Mineruæ delubro Propilion pingeret ubi fecit nobilẽ Paralum & Hãmoniadam: quã

quidà nauſica uocant: adiecerit paruulas naues longas in iis: quæ pictores peraga appellãt

ut appareret a quibus initiis ad arcem oſtentationis opera ſua perueniſſent. Palmã habent

tabularũ eius lalyſus: qui eſt uſq; hodie Romæ dicatus in tẽplo Pacis: quẽ cum pingerer
traditur madidis lupinis uixiſſe: qm ſimul famẽ ſubſtinerent & ſitim: ne ſenſus nimia dul
cedine o bſtrueret. Huic picture quater colorem induxit contra ſubſidia iniuriæ & uetu⸗
ſtatis: ut decedente ſuperiore inferior ſuccederet. Eſt in ea canis mire factus: ut quẽ pari⸗
rter caſus & ars pinxerit. Non iudicabat ſe exprimere in eo ſpumâ anhelantis cum re ſi qua
omni parte quod difficilimum erat ſibi ipſe ſatiſfeciſſet. Diſplicebat autẽ ars ipſa:nec mi/
nui poterat: & uidebat᷑ nimia ac lõgius a ueritate diſcedere:ſpumaq; illa pingi nõ naſci ex
ore anxio animi cruciatu cũ pictura nerũ eẽ nõ ueriſiniile uellet: abſterſerat ſœpius:mu/

tauerarq; penicillũ: nullo mõ ſibi aprobans. Poſtremo iratus arti qd inrelligeret᷑: ſpongiã
ipegit mmuiſo loco tabulæ ex lllaq; repoſuit ablatos colores:qliter cura optauerat: fecitq;

.₰.

i pictura fortun 1naturã Hoc exẽplo ſimilis & Nealtẽ ſucceſſus ĩ ſpuma eꝗ ſimilit ſpõgia
ĩipacta ſecutus dicit᷑ cũ pĩgeret Popizõta retinẽtes pane. Cũ ita Prothogenes mò ſtrauit &

ſortunabe
oſettho
Piothogen
lis inchoat
osageren
jer intutel.
neſrplus
fnurorumie
ſubglacio
ſecuritatitt
nte Nachl
gebit Ale
nrdi utis
ncitimus⸗
ſontrlannu
eronsmmast.
Pinririenu
Culenluuern
igmmanſa
Deüghlre
AtRonxin
35 Auiſtrato
pobmnto di
cl diebus
cle filium
Comtinuit
Pic celeri⸗
inuenit, Ar
proter eten
tis Mulcä⸗
Plrgg huiun
cuiuſeſt lan
bulmox di
Pyreicuſa
cutul hum
oblon
uippe er
d enapi⸗
in onic
htiti C
ürßhi
e Aern⸗
pedeg
warnk
Cremon
grüsci
egmneh
Arcus

monmen XXXIIII

N Nueg.— fortuna. Propter hunc lalyſe um ne cremaret tabulas Demetrius rex: cum ab ea parte ſola
nite poſſet rhodum capere: non incendit: parcen tẽc; Pi cture fugit occaſi o uictoriæ: Erat tun cC
nunenel Prothogenes in ſuburbano hortulo ſuo: hoc eſt Demetrii caſtris. Neq; interpellatus pra-
Nti Aernn⸗ liis inchoata opera intermiſit oĩo: ſed accitus a rege interrogatuſqʒ quã fidutia extra mu .

ros agerer: reſpandit: ſcire ſe illi cum rhodiis bellum eſſe nõ cum artibus. Diſpoſuit ergo
rex in tutellam eius ſtationes gaudens: quod poſſet manus ſeruare ꝗbus iã pepercerat: &G
1iemn ne ſæpius auocaret: ultro ad eum uenit hoſtis. Reltctiſq; uictoriæ ſuæ uotis inter arma ee
uſti innden murorum ictus ſpectauit artificẽ: Seqnitur tabulã eius tpis hæc fama: ꝙ eam Prothogenes
urchetßi ſub gladio pinxerit. Satirius hic eſt: quẽ Anapauome non uocant: ne quid deſit tpis euus
Ke ſecuritati tibias tenens. Eecit & Cydippẽ Triptolemũ:Cyliſcũ rragœdiarũ ſcriptorẽ medi

erncdon
Qumtg

i u BsaActa Antigonũ regẽ: & imaginẽ matris Ar iſtotilis philoſophi qui ei etiaã ſua,
N—K ebit & Alexendri magni bera pingerer⸗ pp æternitatẽ rerũ. Imper aninni & libido ĩ hæc
kaei quædã artis eum potius Fre: ouſſime pinxit Alexandrũ ac pana: Fecit. & ſigna ex ære
Grn 4 ur diximus. Eadẽ ætate Aſclepiodorus fuit quẽ in ſymmetria mirabat᷑.Apeles huic Mna
ſenmg ſon tyrannus pro. xii. diis dedit in ſingulos mnas tricenas. Idemq; Theõneſtro in ſingulos
glidunchen eeroas mnas cẽtenas. Eiis annumerari debet Nichomachus Ariſtodem filius ac diſcipulus
Punluie pinxit hic raptũ pſerpinæ. Quæ tabula fuit in Capitolio in Mineruæ delubro ſupra ædi-
Efuemil culam Iuuentatis. & in eodẽ Capitolio alia quà planctus imperator poſuerat uictoria qua
fraenme drigam in ſublime rapiens. EHic primus Vlyxi addidit pileum: pingit & apollinẽ & Dianã
n eu Deũq; Nlarẽ in leone ſedentẽ. Et itẽ nobiles uaccas arreptantibus Iatyri ylläcn quæ nunc
i enuͦg, eſt Romæ in tẽplo pacis. Nec fuit alius in ea arte uelocior. Tradunt naq; conductum en
ihnitihe ab Ariſtrato ſycioniorũ tyranno ad pingendũ qd is faciebat Teleſti poetæ monumentũ
neocclltea profinito die intra quẽ perageretur: nec multo ante ueniſſe accenſo ĩ pœnam tyrãno: pau
ci ee ⸗ ciſq; diebus abſoluiſſe celeritate & arte mira. Diſcipulos habuit Ariſtide fratrẽ & Ariſto/
uniduee n clẽ filium & Philoxenon eretriũ. Cuius tabula uuluis poſtferenda Caſſandro Regi picdta.
ummg ſann⸗ Continuit Alexandri prœliũ cũ Dario. Itẽ pinxit & laſciuiã in qua tres Sileni cõmenſant.
Mder an Fiic celeritatẽ præceptoris ſecutus breuiores etiãnũ quaſdã picturæ uias & cõpendiarias
1 Ubhd imuenit. Anmnumeratur his & Nicophanes elegans & cõcinus: ita ut uetuſta opera pigerer
innt daunn, proter æternitatẽ rerũ ĩpetuoſi animi:& cui pauci cõparentur. Coturnus ei & grauitas ar
Et ücdkn tis. Multũ a Neuſide & Apelle abeſt Apellis diſcipulus Perſeus. ad quẽ de hac arte ſcri-
1panend pſit:ꝗ huiuſ fuit ætatiſ.Ariſtidiſ thebani diſcipuli fuerunt & filii Niceroſ & Ariſtippuſ:·
zustbne cuiuſeſt ſatyrnſ cũ ſypho coronatuſ. Diſcipuli eiuſ fuerũt Antorideſ & Euphranor: de gg
otlun del buſ mox diceiuuſ.Nãq; ſubtexi par eſt mmoriſ picturæ cele breſ in penicillo e quibuſ fui rc—
Inne Pyreicuſ arte pauciſ poſtferenduſ- Propoſito neſcio an deſtrnxerit ſe: qi humilia ꝗdẽ ſe
R cutuſ humilitatiſ tamen ſumma adeptuſeſt Slorii. Ionſicinaſſuernaſ pinxit & aſelæ
nesfornt⸗ loſ & obſonia ac ſimilia: ob hoc cognommatuſ Rhyparograuoſ.in iſ cõſumatæuolup tatig
mmind Quippe eæ pluriſ uenire ꝗᷓ maxie multorũ. E diuerſo mediana utĩ uit Varro oia operiec⸗
imaſir bat Serapioniſ tabula ſub ueteribuſ. Hic ſcenaſ optime pĩxit: ob id hoĩem pingere nõ. CG
tra Dyoniſius nihil alind ꝗᷓ hoĩes pinxit hoc Antrophaphus coguoĩatus. Parua & Calicles
muumgl fecit. Itẽ Caleces comicis tabellis. Vtraq; Antiphlius. Nã & Heſionã nobijé pinxit: & alexi
⸗ lit drũ ac Philippũ cũ Minerua ꝗ ſunt in ſcola in Octauiæ porticibus & philippi.Liberũ ka⸗
iirn trẽ: Alexandrũ puerũ: Hyppolitũ tanto emiſſo expaueſcẽtẽ. In Põpeia uero Cadmũ & Eu
Mnide⸗ ropẽ. Idẽq; iocoſo noĩe & gryllũ ridiculi habitus pinxit. Vnde hoc genus picturæ gryllus
mhs uocatur. Ipſe in ægypto natus didicita Cteſidemo: Decet non ſileri & ardeatis templi pi-
ſnin ctorem præſertim ciuitate donatum. Ibi carmine quod eſt in ipſa pictura his uerſibus.
mran Dignis digna loco picturis condecorauit·
uge Reginæ lunonis ſupremæ coniugis tẽplumn.
cumt 4 Marcus ludius elotas ærolia orundduũ.
bunn Quem nunc & poſt ſemper artem hanc ardea laudat. ́JUDr —
ginoa Ea ſũt ſcp̃ta atiꝗs lr̃is latinis nõ fraudãdo & Ludio. D. Au. ætate: ꝗ pᷣmꝰ ĩiſtituit amœniſſi
nun mã pietũ picturã uillas & porticꝰ: ac topiaria opa Iucos: nẽora: colles: piſcĩas: euripos: ãnes:
nt olt littora:qlia:ꝗs optaret:uarias ibi ob ãbulãtiũ ſpĩe:aut nauigãtiũ:terrac; uillasadeũtiñ alel
“ lis aut uheiculis. là piſcãtes: aucupẽteſq;: autuenãtes. aut ẽt uĩdemiãtes. Sũt ĩ eis exẽ larib?
mniit hd n nobiles paluſtri acceſſu uillæ: ſub colliũ ſpõſiõe muliereſ labãteſ trepidæq; fuerũt plurimũ⸗

LIBER. S

Præterea faciles argutiæ: facetiſſimi ſales. Idẽ ſubdialibus maritimis urbes pingefe inſtitu
it blandiſſimo aſpectu minimoq; ĩ pendio. Sed nulla gloria artificum eſt: niſi eorũ qui ta

bnlas pinxere eoq; uenerabilior apparet antiq uitas. Nô. n. parieres excolebãt dñis im nec
domos uno in loco manſuras: quæ ex incendus rapi non poſſet. Caſula Prothogenes contẽ

tus erat in hortulo ſuo. Nulla in Apellis tectoris pictura erat. Nõdum libebat parietes to-
tas pingere. O mnis eorum ars urbibus excubabat:pictorq; res cõis terrarum erat. Fuit &
Arellius Romæ celebris pauloante Diuum Auguſtum. ni ſi flagitio inſigni corrupiſſet ax
tẽ ſempꝑ alicuius amore fœminæ flagrans: & ob id eas pingens: ſed dilectarũ imagine. Ita;

in pictora eius ſcorte numerabantur. Fuit & nup grauis ac ſeuerus idẽéqfioribus humilis
rei pictor Amulius. Huius erat Minerua ſpectante aſpectans quacunq; aſpiceretur. Pau/

cis diei horis pingebat: id quoq; cum gra uirate: qd ſemper togatus quanꝗᷓ i machinis. Car

cer eius artis domus antea fuit: & ideo non extant exépla alia magnopere. Poſt eũ fuere ĩ

auctoritate Cornelius pinus & Actius priſcus: qui honoris & uirtutis ædes impator Ve⸗

ſpeſiano Auguſto reſtituenti pin xerunt. Sed priſcus antiquis ſimilior.

De auiũ cantu cõpeſcendo: & ꝗ encauſto & penicillo primuſ lacunaria & ea

Ca.

meras pinxerit: ſparſimq; precia mirabilia picturarum.

On eſt omittenda in picturæ mentione celebris circa Lepidum fabula. Si quidem

n in triumuiratu quodaà loco deductus a magiſtratibus in nemoroſum hoſpitiũ mi⸗

naciter cum iis poſtero die ex poſtulauit ſomnum adẽptum ſibi uolucrum concẽ

,„N—

tu. At illi draconẽ in longiſſima mẽbrana dipictum circundedere loco. Eoq; terrore aues
tunc ſiluiſſe narrantur: & poſtea cognitum eſt ita poſſe cõpeſci. Cæris pingere ac picturã
innurere quis primus excogitauerit: non conſtat. Quidã Ariſtidis inuetnm putant: poſtea
conſumatã a Praxitele. Sed aliquanto uetuſtiore encauſticæ picture extitere. ut Polignoti

& Nicanoris & Mareſilai pariorum. Lyſippus quoq; eginæ picturæ ſuæ inſcripſit Enerem

qã pfecto non feciſſet: niſi encauſtica inuenta. Pàphilus quocq; Apellis preceptor nõ pixiſ
ſe tin enchauſtica: ſed etià docuiſſe traditur Pauſià ſicyonium primum in hoc genere no

bilẽ. Brietis filius hie fuit: eiuſdeq; primo diſcipulus. Pinxit & ipſe penicillo parietes the-

pis cum reficerentur quondã a Polygnoto picti: multũq; cõparatione ſuperatus exiſtim

barur qm non ſuo genere certaſſet. Ide & lacunaria primus pingere inſtituit. Nec cameras

ante eum taliter adornari mos fuit Paruas pingebat tabellas maximeq; pueros. Hoc æmu

li eum interpretabantur facere:qm̃ tarda picturæ ratio eſſet illa. Quã ob rẽ daturus celeri
tatis famã abſoluit uno die tabellà qguæ uocata eſt hemereſios puero picto Amauit in iuuẽ

ra Glycerã municipẽ ſuam inuetericẽ coronarum: certandoq; Imitatione eius ad numero
ſiſſimam florum uarietatẽ perduxit artemillâ. Poſtremo pinxit illam ſedentẽ cum corona.
Que nobiliſſuna tabula appellata eſt ſtephanoplocos: ab aliis ſtephanopolis: qm Glycera co

ronas uenditando ſuſtinuerat pauptatẽ. Hnius tabulæ exemplat quod apographon uocãt

Lucius. Lucullus duobus talentis emit athenis. pauxias autem fecit & grandes tabulas: ſi⸗

cut ſpectatã in põpeii porticibus boum ĩmolationẽ. Eam. n. picturam primus inuenit. quã
poſtea imitati ſunt multi æquauit autẽ nemo. Ante oĩa cum longirudinẽ bouis oſtendere
uelur aduerſum eum pinxit: non tranſuerſum. Vnde & abũde intelligit᷑ amplitudo. Dein
cum oẽs quæ uolunt eminentia uideri: candicantia facianr: colorẽq; condiant nigro. Hic

rotum bouem atricoloris fecit: umbreq; corpus ex ipſo dedit. Magna prorſus arte in quo
extantia obſtendens & in confracto ſolida oĩa. Sicyone & hic uitam egit. diuq; fuit illa pa⸗

tria picturæ. Tabulas inde oẽs ex publico pp æs alieuum ciuitatis additas. Scauri ædilitas

Romã tranſtulit. Poſt eum eminuit longe ante oẽs. Euphranor iſthmius olympiẽde ſcili⸗

cet centeſimaquarta. Is eſt qui inter fictores dictus eſt a nobis. Fecit & coloſſos & marmo/

ra: ac ſcy phos ſculpſit. Docilis & laborioſuſ ante oẽs: & ĩ quocunq; genere excellens ac ſi

bi æqualis. Hic primus uidetur & expreciſſe dignitates inſignia hernum & uſurpaſſe ſym

metriam. Sed fuit in uniuerſitate corpogꝶe exilior: capitibus: articuliſq; grandior. Volumi

na quoq; cõpoſuit de ſyemmetria & coloribus. Opera eius ſunt equeſtre prœlium. xii. dii.

Theſeus: in quo dixit eundẽ apud parrhaſium roſa paſtum eſſe: ſuum uero carne: Nobi/
lis eius eſt tabula epheſi. VIyxes ſimuiata ueſania bouẽ cum equo iungẽs. Palamedes dux
Faſce gladium condens. Eodẽ tꝑe fuit & Cyclias: cuius tabula argonautas. ralentis. clxiiii-
Hortenſius Orator mercarus eſt: eique ædẽ fecit in turculano ſuo. Euphranoris aũt diſci⸗

nluskuit
lucltus
Clo N
ue ur eitun
min Yn
(klarAug
intigloeiu⸗
epulchni⸗/
trix ſueᷣ
Apdromech
genmacribu
Peuitelezit
Anovileet.
euademqui
turAtbenio
ncundiorru
ſegneti n
hendente.E
biſſet:ner⸗
geperſeo⸗
nutraqy ſl
igrobauiſtn
coledutmeat
ſmumquoe
eipiri
Tentä
Pongennit
1siitea!
ſeetllas &
ces Mede⸗
pnes eiuſc
iusin colo⸗
Curx, Cun
tun torqun
hontur ,
igne conſ
G1o pperan
theninqi
bAſtipale
busbDolus.
Memtinbu
fünport⸗
Tumiacrli
ihügo
1nCleſio
Picomitn
tdirepe
insdenp
doregephe
erpeſt.
Odorus!
amicitiamn
Dheo Plal
ſtemiſant

Mngeteinlin

ehnücnin
0Oenee *
de cone
N RPriote
Rallkelesto,

n * r. „
Rerddkun 8
Hime,.

Dridos homi

maehimie
UIaLIIIII 3
—

EA

3 W
Poken koeref
Mege .
enon ,
HAKIII 6.8
C à.
14. .
lagicen
L-.. .
mbolpirüri⸗
Nucrumcone
terrore aues
„ 4
4.
Putampoliea
pongnoc
„
⸗ Pgoremn
AOpn LRKlech
. 3
Cpiort o⸗ ul
1

4
ageieteek,,
0 mete R
Upolkete nhe

„1 . 51
rents (cet!
2 a

ungo i
vutein ⸗
foirüape⸗
mniite
sAmm
Actlensr

lum 110

nedi,
nnscnii
orszitcl⸗

„ XXXIIIIH
pulus fi uit antid otus. Huius eſt clipeo dimicans athenis & Iuctator: tibicenq; inter p auta
laudatus.lpſe diligentior ꝗ numeroſior: & in coloribus ſecurus. Maxime in claruit diſci-
pulo Nicia Athemenſi qui diligentiſſime mulieres pinxit. Lumen & umbras cuſtodiuit. at
que ut eininerent e tabulis picturæ maxime curauit. Opera eius nemea aduecta ex aſia Ro
mã a Syllano: quã in curia diximus poſitã. Itẽ liber pater in æde Cõcordiæ. Hiacynthꝰ quẽ
Cæſar Auguſtus delectatus eo ſecũ deportauit Alexãdria capta. Et ob id Tyberius Cæſar
in tẽplo eius dicauit hãc tabulã. Dianæ. Epheſi uero ẽ Megalyſſi ſacerdotis epheſie Dianæ
ſepulchrũ. Athenis necromaàtia Homeri hãc uendere uoluit Attalo regi talẽtis. Ix. poti uſc;
patriæ ſuæ donauit: abundãs opibus. Fecit & gradeſ picturas in quibus ſũt Calypſo & lo?:
Andromeda. Alexander quoq; in Pompeii porticibus pcellens: & Calypſo ſedens. Huic ꝗ
dem aſcribunt᷑ quadrupedes. Broſperrime canes expreſſit. Hic eſt Nicias: de quo dicebat.
Praxiteles ĩterrogatuſi quæ maxime opera ſua pbaret in marmoribus: ꝗbus Nicias manum
admouiſſet. Tantũ circulitioni eiꝰ tribuebat. Non ſatis diſcernit aliꝰ eodẽ nomine. Ad hũc
eundem quidãà faciunt olym piade cẽteſimaduodecima. Niciæ cõparatur. & aliquãto præfer
tur Athenion Maronites Glautionis corinthi diſcipulus & auſterior colore: & in auſterita
iucundior: ut in ipſa pictura eruditio eluceat. Pinxit in tẽplo Eluſine Philarchum. Athenis
frequetiã quã uocauere polygẽneton. Itẽ Achillem uirginis habitu occutatũ.VIixe depræ
hendente. Et in una tabula quaq; maxime inclaruit agaſonẽ cum equo. Quod niſi iuuenta

obiſſet: nemo ei cõparatur. Eſt & nomẽ Heraclidi macedoni: initio naues pinxit. Captoq; re

ge Perſeo athenas cõmigrauit: ubi eodẽ tẽpore erat Metredorus pictor. Idẽqꝙ; phũs magnæ
in utcrad; ſciẽtia auctoritatis. Itaq; cũ. L. Pauluſ deuicto Perſeo petiſſet ab athenienſibus ut
Aprobatiſſimũ phũm mitterent ſibi ad erudiendoſ liberos itemq; pictorẽ ad triumphũ ex⸗
coledum: athenienſes Metrodorum elegerunt: pfeſſi eundẽ in utroq; deſiderio præſtantiſ
ſimum:quod edito quoq; Paulus indicauit. Timomachus dizãtinuſ Cæſaris dictatoriſ æta
niacẽ ei pĩixit & Medeãâ ab eo in ueneris genitriciſ æde poſitas: octoginta taletis uenunda/
raſ. Talentũ autẽ atticum ut ait Varro. xvi. ſextertiis taxat᷑. Timõachi æq; laudant Oreſtes
Iphigenia ĩ tauris & Lecithiõ agilitatiſ exercitator: cognatio nobilium palliati: quos d ictu
ros pinxit: alterum ſtantẽ alteg ſedentẽ. Præcipue tñ arſei fauiſſe in Gorgone uiſa eſt. Pau
ſiæ filius & diſcipuluſ Ariſtolaus e ſeueriſſimiſ pictoribꝰ fuit cuiꝰ ſunt Epaminundas: Peri
cles. Medea Virtuſ: Theſeus. Imago attice Plebis. BSoum ĩmolatio. Sunt quibuſ & Mechlo
panes eiuſdem-Pauſiæ diſcipuluſ ꝑlaceat diligentia: quã intelligant ſoli artifices: Alias du⸗
rus in coloribuſiſed & multus. Nam Socrateſ iure omnibus placeat. Taleſq; ſunt eiuſ pi/
cCturæ. Cum æſculapio filiæ Higia Aegle: Pane: Calaſus: & Piger qui appellat᷑ Ocnos ſpar
tum torquens quod aſellus arrodit. Hactenus indicatis in genere utroq; proceribꝰ: nõ ſile
buntur & pᷣmis proximi. Ariſtoclides: ꝗ pinxit ædẽ: Apollinis delphis. Anthiphilus puero
ignẽ confiãte laudat᷑: ac pulchre alias domo ſplẽdeſcente:ipſiuſq; pueri ore.Itẽ lanificio:in

quo ꝓperant oĩ um mulierũ penſa:Ptolemæo uenãte. Sed nobiliſſimo ſatyro cũ pelle pan/

therina:quẽ apocoptõta appellant. Ariſtophon Anthalo uulnerato ab apro cũ ſocia dolo/
ris Aſtipale. Numeroſaq; tabula: in aqua ſũt priamus: Helena: Credulitas: Vlixes: Deiphe/
bus: Dolus. Androbius pinxit Scyllam ancoras perſidæ claſſis præcidentẽ. Artemon Dam

ne mirãtibus eã prædonibus. Reginã Stratonicẽ: Herculẽ & Deinarâ. Nobiliſſimas aut que

ſũt in porticibus Octauiæ operibus. Fierculẽ ab oeta monte euſta mortalitate cõſenſu deo
xum in cælũ euntem. Laomedontis circa Herculẽ & Neptunnum hiſtoriã. Alcimacus Dio
xippũ:qui Pancratio olympiæ circapulueris iadũ: quod uocãr aconiti: uicit. Cœũs ſtemma
ta. Creſilochus Apellis diſcipulus petulanti pictura ĩnot uit Ioue Liberum parturiente de/
picto mitrato & muliebriter ĩ gemiſcente ĩter obſtetrices & dearũ clamorẽ. Teſtidemus oe

caliæ expugnatiõe & Laodamia. Cleſides reginæ Stratõices iniuria: nullo. n.honore excep

tus ab ea:pinxit uol uptatẽ cũ piſcatore:quem reginã amare ſermo erat. Eamq; tabulam in

portu epheſi propoſuit: ipſe uelis raptus eſt. Regina tolli uetuit utriuſq; ſimiſitudine mire

expreſſa Cratinus comœdus athenis Pompeium pinxit. Euchides bigâ regis cum uictoria
Eodorus ſcæna ſpectatur. Idem & ex ære ſigna fecit. Iphis Neptunno & Victoria. Habron
amicitiam & cõcord iam pinxit: & deorũ ſimulachra Leontiſcus Aratum uictorẽ cum tro/
pheo pſaltriam. Leon Sapho. Nicearchus Venerem ĩter Gratias & cupidinem. Herculẽ tri⸗
ſtem ĩſaniæ pœnitentia. Neanes Venerem ſolers in arte ingenioſo operi Iuperfinxit: idui

dem cum pr cœli um nauale ægyptiorum & perſarum pinxiſſet: quod in nilo cuius aqua eſt

mari ſimilis: factũ uolebat intelligi. Argumentocq; declarauit: quod arte nõ poterat⸗Aſel/
lum.n. in littore bibentẽ pinxit: & crocodillũ inſidiantẽ ei . Oenias Syngenicon Philiſcus

officinam pictoris: ignem cõflante puero. Phalerion Scyllam. Simonides Agatharthum &

Mnemoſinem. Simus iuuenẽ requieſcentẽ officinam fullonis quinquatrũis celebrantẽ. Idẽ
que Nemeſin egregiã. Theodorus uero emungentẽ. Idem ab Oreſte: matrẽ & Aegiſtum
interfici. Bellumq; iliacum pluribus tabulis: quod ẽ Romæ in philipprporticibꝰ: & Caſſan/
dram quæ eſt in Concordiæ delubro. Leõtinus Epicurũ cogitantẽ Demetrium regè Theõ
Oreſtis inſaniã Tamyram cytharedũ. Tauriſcu 8 Diſcobolũ: Clytemneſtrã⸗Paniſcum: poly
nicem regnũ repetentẽ: & Capanea. Nõ omittet iĩter hos iſigne ex explũ. Nanq; Erigonus
tritor colorũ Nealce pictoris in tantũ ipſe ꝓfecit: ut celebrẽ etia diſcipulũ ipſe reliquerit
Paſiam fratrẽ Egenitæ fictoris. Illud uero perꝗᷓ rage ac memoria dignũ ẽt ſuprema opera ar
tificum ĩ perfectaſq; tabulas. ſicut Irin Ariſtidis: Tindaridas Nicomachi: Medeam Thimo
machi:& quã diximus Venerem Apellis in maiori ãmiratione eſſe quã perfecta. Quippe in

iis liniamẽeta reliqua ipſeq; cogitationes artificũ ſpectant᷑: atq; in lenocinio cõmendationis

dolor é. Manus cũ id agerent extinctæ deſiderant᷑. Sunt etianum nõ ignobiles quidem in
rrãſcurſu tñ dicendi: Ariſtonides: Anaxander. Ariſtobolus ſyrus:arceſilas Tiſicratis filius

Coribas Nicomachi diſcipulus: Carmanides Euphranoris: Dionyſiodorus colophonius:

Diogenes qui cũ Demetrxrio rege uixit. Eutymedes: Heraclides macedo: Mydon ſolus phi⸗-
lomachi ſtatuarii diſcipulus: Mnaſithemus Ariſtonidis filius & diſcipulus: Neſſus Habra
nis filius: Polemon alexandrinus. Theodorus ſamius: & Tadius Nicoſthenis diſcipuli. Ne
non Neoclis diſcipulus ſicyonius. Pinxere & mulieres. Timarere Myconis filia Dianã in

tabula: gu epheſi ẽ in antiquiſſimis picture Irene Cratini pictoris filia & diſcipula puellä
e

eſinæ. Calypſo ſenẽ & præſtigiatorẽ Theodorum Alciſthene ſaltatorẽé. Ariſtare⸗

—

quæ eſt

re Nearchi filia & diſcipula Aeſculapiũ. Lala cicizena perpetua uirgo Martia. M. Varonis

Iuenta Romæ & penicillo pinxit: & ceſiro in ebore imagines muliege maxime: & Neapolita
num in grandi tabula. Suam quoq; imaginẽ ad ſeculũ. Nec ulli in pictura uellocior man?
fuit. Artis uero tantũ ut multum imanitate precii antecederet celebarrimos eadem ætate
imaginũ pictores. Sopylon & Dionyſium quo& tabulæ ponacothecas i plent.Pinxit & quæ
dam olympias:de qua hoc ſolum memorat᷑: diſcipulum eiꝰ fuiſſe Antobolum. In encauſti
te pingendi duo fuiſſe antiquitus genera cõſtat: cæra & ebore ceſiro ideſt uiriculo:donec
claſſes pina i cœpere. Hoc tertium acceſſit: reſolutis igni cæris penicillo utendi:quæ pictu⸗

ra in nauibꝰ nec ſole nec ſale uentis que corũpit᷑.pĩgunt et ueſtes in egypro ĩter pauca mi

rabili genere Candida uella poſtquam atrauere illinẽtes non coloribus ſed colorem ſordẽ
tibus medicamentis. Hoc cũ fecere nõ aparet uelis:ſed ĩ cortina pingi. In feruẽtes aquas
merſa poſt momẽtum extrauntur picta. Mirumque cũ ſit unus ĩ cortina colos ex illo alius
atq;ʒ alius fit ĩ ueſte accipiẽtis medicaminis qualitate mutatus. Nec poſtea ablui poteſt: ita

cortina nõ dubie cõfuſſura colores ſi picroſ acciperet. Degerit eoſ ax uĩo:pĩgitq; dũ co⸗

quit. Et aduſte ueſtes firmiores fiunt quam ſi nõ uteretur.
Plaſtices primi ĩ uẽtores de ſimulachris & uaſiſ fictilibus & precio eog: Ca XI.
EFE pictura ſatis ſuperq;. Contexiſſe his plaſticẽ còueniat: eiuſdẽ opere terræ fingere

d eyx argilla ſimilitudines. Dibutades ſicyonis figulus primꝰ ĩ uenit corinchi filiæ opa
quæ capta amore iuuenis: illo abeunte peregre umbrã ex facie ei us ad lucernam in

pariete lineis circunſcripſit. Quibus pater eius ĩpreſſa argilla typum fecit: & cũ cæteris ficti
libus induratũ igni propoſuit: eumq; ſeruatũ in nympheo donec corinthõ Muũmis euerte⸗
ret: tradũt. Sũt ꝗ in ſamo pᷣmos oĩum plaſticen ĩ ueniſſe Ideochũ Rhetũ & Theodoge tradãt

multo ante Battiadas cerintho pulſos. Demaratũ uero ex eadẽ urbe pfugum: ꝗ in Etruria

Tarquinũ Priſcũ Regẽ Po.Romani genuit: comitatos fictores Eucirapũ & Eugrãmũu. Ab
iis italiæ traditã plaſticen. Dibutadis inuentũẽ rubricã addere: aut ex rubia cretam fingere.
Primuſq; perſonas tegularũ extremis ĩ bricibus ĩ poſuit:quæ inter initia protypa uocauit.
Poſtea idẽ ectypa fecit. Hic & faſtigia tẽpl orum orta proter hũc plaſte appellata. Hominis

aũt imaginẽ gipſo e facie ipſa primus omnium expreſſit: cæraq; in eam formà gypſi infuſa

emendare inſtituit. Lyſiſtratus ſicyonius frater Liſippi: de quo dixim. Hic & ſimilitudinẽ
reddere ĩſtituit. Ante eum ꝗpulcherimas facere ſtudebatur. Idem & de ſignis effi giem ex

linerein
patet mti
lus 40 0l.
llislux?
mophrliel
M.Vao.
ſionnexf.
s ceram
Komv tut
H⸗ LLud
operhAl
gedicandi
nttilc in
leno⸗ Lu
it cũ eſ
tenn italir
cos louisek
inklligiot
jemquhe⸗
tllimr. N.
colkicſeban
ometiami
celte innoc
ſckiibuspr
Xſtiment:e
torum met
Gnt, Fig.
dilibus lar
gitatis: 8
Quin & d
modo inm
tur uaſis,
in icalia &
Lamum.
Pihe pert
II templo 3
cettaminen
Wonnullis
nrumui
qoq:
wemrum
cler mor
tſtrelis
Loliauun
inlignnu⸗
Man Cui
qurchon⸗
no Alper
tur is 9
Vocntu
guamſie
ret Quie

cuins⸗ neſ
orenn i,
Mon Pnllin
Luunhun
ckdrntili⸗
tes Aepinn
bs (
lun reri;
Penium
NAngDigonn
nberliti
Memoknn
Kien Uh
nipein
Cöntdn
blerguitenin
Tlonsſiin
nscClontti
Conioluſti

Neſſusebn

.
(
.
4

isdiſcpul N

utla Diniin
Uloohreli
i. Minre⸗
Win MNannn
neA Nein
mveloc
moseE/ AN
enDoräue
Clun Nunkti
ninttotmi
tendian en
Noite mam
dacbemdi
lnfenismn
olosailväin
tbluſpalki
opithcig

0,V
vemt bogen
Uorhiflirch
A locemmm n
c clens N
MMünisenetd
geodotn
manlinn
Eugtind.
geumnffhen
voo

XXXIIII
primere inuenit. Creuitq; res in tantũ: ut milia ſigna ſtatuæ ue ſine argilla fierẽt:Quo ap⸗
paret antiquiore hanc fuiſſe ſcientiã quã fundẽdi æris. Plaſtæ laudatiſſimi fuere Dimophi
lus & Gorgaſus. Idemq; pictores qui cæteris ædem Romæ ad circũ maximũ utroq; genere
attis ſuæ excoluerut: uerſibus inſeriptis græce: quibus ſignificarunt a dextro opera. Di/
mophili eſſe a parte leua Gorgaſi. Ante hanc æde Tuſcania oĩia in ædibus fuiſſe auctor eſt
M. Varto. Ex hac cũ reficerent. cruſtas parietũ exciſas tabulis marginatis incluſas eſſe Itẽ
ſigna ex faſtigiis diſperſa. Fecit & Clacoſthenes cruda opera athenis: qui Ilocus ab officina

eius ceramicos appellatr᷑. M. V. tradit ſibi cognitũ Romæ poſſunium nomine:a quo factas

Romæ tubas. Itẽ piſces: quos aſpectu diſcernere a ueris uix poſſes. Idem magnificat arceſi-
laũ.L. Luculi fannliaré: cuius pro plaſticẽ pluris uenire ſolitâà ab attiſicibus pſis quã aliorũ
opera. Ad hoc factà Venerem genitricẽ in foro Cæſaris: & priuſquã obſolueret᷑:feſtinatiõe
dedicandi poſitâ. Deinde ei a Lucullo ſeſtertiis ſeſaginta ſignu fœlicitatis locũ: cui mors
utriuſq; inuiderit. Octauio equiti Romano cratera facere uolenti exẽplar egypſo factũ ta
lento. Laudat & Phraxitelẽ qui plaſticẽ matrem ſtatuariæ ſculpturæq; & cælaruræ eſſe di
xit: & cũ eſſet in oĩbus his ſũmis:nihil unquã fecit ante quã finxit. Præterea elaboratã hãc
artem italiæ & maxime etruriæ. Turianumq; a fregellis accitũ:cui locaret. Tarquiniꝰ Priſ
cus Iouis effigiem in capitolio dicandam. Fictilem eam fuiſſe: & ideo mirari ſolere.Fictiles
in faſtigio templi eius quadrigæ: de quibus ſæpe diximus. Ab hoc eodem factum Hercu-
lem:qui hodieq; materie nomen in urbe retinet. Hæ enim rum effigies deum erant lauda .
tiſſimæ. Nec ꝑpœnitet nos illorum qui tales coluere. Aurum & argentum ne diis quidem
conficiebant. Durant etiamnum pleriq; in locis talia ſimulachra. Faſtigia quidem templo⸗
rum etiam in urbe crebra & municipiis mira cælatura & arte fi rmitateq; æui certiore auro
certe innocentiore. In ſacris quidem etiam inter has opes non murinis cryſtallinis ue: ſed
fictilibus prolibatur ſympulis Innocentius. Inenarrabilia terræ bemgnitate: ſi quis ſingula
æſtiment:etiam ut omttantutr in frugum aini pomorum herbarum frudticum medicamẽ
torum metallorum generibus beneficia eius: quæq; adhuc dimus: uel quæ aſſiduitate fa⸗
ciant. Figlinarum opera: imbricibus tabuli teguliſq; ad balneas mãmatis: uel ad tecta co-
ctilibus laterculis fundamentiſq;ʒ: aut quæ rota fiunt etiam fictilibus doliis ad uina exco⸗-
gitatis: & ad aquas. Propter quæ numma rex ſeptimum collegium figulorum inſtituit.
Quin & defunctos ſeſe multi fictilibus ſoliis condimaluere ſicut. M. Varro pythagorico
modo in myrti & oleæ atque migre populi foliis. Maior quoq; pars hominum terrenis uti-
tur uaſis. Samia etiamnum in æſculentis laudantur. Retinet hanc nobilitatem & Arretinũ
in italia & calieum taremum ſurrentum: aſta pollentia in hiſpania & ſaguntum: in aſia per
gamum. Habent & trallis opera ſua: & utina in italia: quoniam & ſic gentes nobilitantur.
Et hæc per mariateraſq; ultro citroq; portantur. Inſigibus rotæ officinis erythris. Hodieq;

in templo monſtrantur duæ amphoræ propter tenuitatem conſecraræ diſcipuli magiſtriq;

certamine uter tenuiuiorem humum circunduceret Cois laus maxima:hadrianis firmitas
Non nullis circa hoc ſeueritatis quoq; exemplis. Q .Coponium inuenimus ambitus dam

natum: quia uini amphoram dediſſet dono ei: cuius ſuffragii latio erat. Atque ur luxu ali

qua quoq; auctoritas contingat figlinis: tripatinum inquit Feneſtella appellabatur ſumma
cœnarum lauticia. Vna erat murenarum altera luporum: terria myxonis piſcis Inclinatis iã

ſcilicet moribus ut tamen eos præferre græciæ etiam philoſophis poſſimus. Siquidem in

Ariſtotelis hæredem auctione. Ixx. patinas ueniſſe traditur. Nam nos cum unam Eſopi tra⸗
gœdiarum hiſtrionis in natura auium diceremus ſeſtertis ſexcentum ſtetiſſe: non dubito

indignatus legentes. At Hercules Vitellius in principatu ſuo. cc. ſeſtertiis condidit pati/

nam. Cui faciendæ fornax in campis is ædificata erat: quoniam eo peruenit luxuria: ut etiã
fictilia pluris conſtent quam murina. Propter hanc Mutianus altero conſulatu ſuo in con
quæſtione exprobauit patinarum paludes Vitellio. Memoria non illa fœdiore: cuius uene
no Aſpernatireo Caſſius Seuerus accuſator obiiciebat interiſſe. c. xxx. conuiuas. Nobilità
tur iis oppida quoque: ut regium: & cumæ Samia teſta matris deum ſacerdotes: qui galli
uocantur: uirilitatem amputant. Nec aliter circa perniciem: ſi. M. Celio credamus qui lin/
guam ſic amputandam Obiecit graui probro: tanꝗᷓ & ipſe lam tunc eidem Vitellio maledice
ret. Quid non excogitauit arse fractis etiam teſtis utendo ſic ut firmius durent tuſis calce
addita:ꝗquæ uocant ſignia. Quo genere etiam pauimenta excogitauit. ii

LIBER.

uerruntur. Ca. XII.
FErum & ipſius terræ ſũt alia ſegmenta. uis. n. ſatis miret᷑ peſſimam eius patrẽ me-
dioq; puluerẽ appellatũ in puteolanis collibus opponi maris fiuctibus: merſumq; ꝓ
tinus ſeri lapide unum inexpugnabilẽ undis: & fortiorẽ quottidie: utiq; ſi cumano
miſceatur cemento. Eadem ẽ terræ natura in cyzicena regione: ſed ibi nõ puluis: uerũ ipia
rerra qualibet magnitudie exciſa demerſa ĩ mare lapidea extrahit᷑. Hoc idẽ circa caſſandre
am produnt fieri. Et in fonte gnidio dulci inera octo menſes terrã lapideſcere: Ab oropo ꝗ
dem aulidem uſq; quicqꝗd terræ attingit᷑ mari murtatur in ſaxa: nᷓ multũ puluere puteola
no diſtat enile harena tenuiſſima ſui parte nõ ad ſuſtinẽda maria fluctuſque frangendos:
ſed ad debellanda corpora palæſtræ ſtudiis. Inde certe Patrobio Neronis principis liberto
aduehebat᷑. Quin & Leonato: & Cratero: ac Meleagro Alexandri Magni ducibus ſabulũ
hoc portari cũ reliꝗs militaribꝰ cõmertiis repio. Plura de hac pte nõ ſũ dicturus:nõ Hercu
les magis ꝗᷓ de terræ uſu ĩ cærõatis: ꝗb⸗ exercẽdo iuuẽtus noſtra corpa uires anĩ og pdidit.
De parietibus fornaceis. & lateritiis & eorum rarione. Ca. Alll.
Videnõ & in africa. Hiſpaniaq; ex terra parietes: quos appellãt fornaceos qm̃ forna
cum mõ circundati utrinq; duabus tabulis infarciunt᷑ uerius quâ inſtruuntur: æuis

nunc ſpeculas Hanibalis Hiſpania: terrenaſq; turris iugis m ntiũ impoſitas. Hinc & ceſpi
rum natura caſtrorũ uallis ac cõmodata contra fluminum ipetus aggeribus. Illini quidem
crates patietum luto & lateribus crudis extrui quis ignorat. Lateres nõ ſũt e ſabuloſo:neq;
harenoſo:multoq; minus calculoſo ducendi ſolo. ſed e cretoſo & albicante: aut ex rubrica.
Vel ſi i ex ſabulo e maſculo certe. Fingunt᷑ optime uere. Nam ſolſtitio rimoſi fiũt: quos
æqdificiis nõ idoneos pbant. Quin & intritũ ipſum eog priꝰ? quâ fingãtur: macerari oportet
Genera eorũ tria. Lidoron quo utimur longũ ſeſꝗpede:latũ pede. Alterũ tetrodoron. Ter
tiũ pẽtadoron Græci. n. ãtiꝗ dorõ palmũ uocabãat: & ideo dota munera: qa manu darent. Er
go a quattuor & quinq; paluis ꝓut ſũt: nominant᷑.Eadem eſt lacitudo. Minore in priuaris
operibus: maiore in bublicis utũtur. In Græcia pithacne. In Aſia & in ulterioris Heſpaniæ
ciuitatibus maſſilia & calento fiunt lateres: qui ficcati nõ merguntur in aqua. Sunt. me ter/
ra pumicoſa:cũ ſubigi poreſt utiliſſima Græci ꝑpp quã ubi e ſilice fieri porerat ſtructura pa⸗
rietes latericios prætulere. Sunt. n. ærerni: ſi ad perpendiculũ fiat. Ideo & ad publica opera
8S& regias domos adduntur. Sic extruxere murũ athenis: qui ad monté bymetum ſpectat.
Sic patris ædes Iouis & Herculis quâuis lapides colnas & epiſtylia circundarẽt. Domum
regſã Attali ttallibꝰ. Item ſadibꝰ. Crœſi: quâ geruſia fecere. Halicarnaſi mauſolea: quæ etiã
nunc durant. Lacedæmonæ quide exciſum latericiis parietibꝰ opus tectorium propter ex/
celentiam picturæ ligneis formis icluſum Romam deportauere in ædilitate ad comitiũ ex
ornandũ Murena & Varro: Quod opus cũ per ſe mirum eſſer tranſlatum tamen magis mi
rabantur. In italia quocq; latericiis muruſ acreti & meuaniæ eſt. Romæ nõ fiunt talia ædifi⸗
cia: quia ſexquipedalis parieſi non pluſquam unam contignationem tolerat. Cautumq; eſt

Va=- &α P-naE e communis craſſior: fiat: nec intergerinorum ratio patitur.
lic CaiAa. AXllII.
X. Vie Aec ſint dicta de lateribus. In terræ aut reliquis generibus uel maxime natura mira

32
2 1

Brs 6 De ſulphure alumine: & generibus eorum: & medicinæ.
Inne Ae ar⸗ h ſulphuris: quo plurima domant. Naſcit in ĩfulis æolys inter ſiciliã & italiã: quas
5 uauauargdere diximus. Sed nobiliſſimũ i melo ifula. In italia quocq; iuenit᷑ ĩ Neapolitano
Caãpanoq; agro collibus: ꝗ uocant᷑ leucogabi: qd e cũiculis offoſſõ pficit igni. Genera quat

3
7

tuor. Viuũ: qd græci apyron uocãt:naſcit᷑ ſolidũ:hoc gleboſum. Eo ſolo ex oĩbus generib
medici urunt. Cætera. n. liquore cõſtant & cõficiunt oleo ĩcocta. Viuũ aũt effodit᷑:tranſlu/
cetq;: & uiret. Alterũ genus appellãt glebã fullonũ tantũ officiis familiare. Tertio quoq;
generi unus tanrtũ eſt uſus ad ſuffiencdias lanas qm candorẽ tantũ mollicẽq; cõfert. Egula
uocat᷑ hoc genu Quarto aũt ad lychnia maxie cõficienda. Cætero tãta uis ẽ: ut morbos co
miriales depræhendat nidore: ĩpoſitum igni. Luſit Anaxilaus eo càdens in calice nouo: piu
naq; ſubdita circunferens: ex ardeſcentis repcuſſu pallorẽ durũ uelut defunctorũ effundẽ
re cõ uiuiis. Natura erꝰ ex calfacit:ↄcoꝗt. Sed & diſcutit collectiões corporũ: ob hoc tabuhs
ẽplaſtris malagmatibuſq; niſcet᷑. Renibus quoq; & lumbis in dolore cu adipe mire prodeſt

Teriæ uarietates: & de puluere puteolano: & aliis terræ generibus quæ in lapidem

durant ĩcorrupti hymbribus uento: ignibus omniq; cemento fimiores. Spctat etiam

inpoltan
lerltate aun
zuſſeenribt
tumtollit.
erpinnan
Citur quo
etn habet
musaiude
ſont hxæc u⸗
bploneinn
ſiſobalon
ſclixagra
Prreſcens.
Annhthen
Gus is ig
len ic
ſulohunis:
oculoß
Hlinirur
bus weget
tencisecch
Aderrahit.
trun pecu,
uritadr
Comtiales
Cſtoreo. P
Niquo uſ
laas Küli
ſabrogo
eo dilſimi
didum
lanis cici
hurgarat.
ſolibusmm
Dio:armnet
Eopprop
li ympid
lant Ang.
ſterum
Vulgi⸗
nudſ
ſlrin
Dirr 03
hingci⸗
guo
nüſen⸗
al dtis
wereate
ſriilil
dumicol
guedie
inr
edl nee
lus edip

.
in K.:
6 I

S
e: Aoropoe
hulen M
Aefangensce
Drineigö lben
iducidulbl
Hurusnöenn
dmiog itt
.
ersqnnfom
Rtruuntureois
ren Poatetin
. Hincs cchi
iniquicin
elonlolong
er ubtcn

ermi ONtlt

leunddoton,
wnndarerel
inotein Miuni
eten

n n⸗
eufwaungu
ocbtacen
ſmeuum hn
NrirDomm
tertti
im enete
enciine
numen nngunt
Kum uinkun,
Caungel

WI
venatun mi
nali: gn
Nenpolina
Genngy
vidusgelen
fodttmmni

cPhorn⸗

impolſitum. Aufert & lichenas a facie cũ terebinthi reſina: & lapras. Harpaticon uocat᷑ a ce
leritate auelledi: auuelli. n. ſubinde debet. Prodeſt & ſuſpirioſis linctũ.Purulenta quoq; ex
zsuſſientibus: & cõtra ſcorpionũ ictus. Vitili gines uiuo nitro mixtũ: atq; ex aceto tritũ & illi
tum tollit. Ite leédes in palſpebris: aceto ſandarecato ãmixto. Fabet & in religiõibus locũ ad

expiandas fufſitu domos Sentit uis eius & in aquis fer uẽtibus. Neq; alia res facilius aecen

ditur: quo apparet: igniũ uim magnã et ei ineſſe. Fulmina & fulgura quoq; ſulphuris odo⸗
rem habẽt ac lux ipla eorũ ſulphurea c. Et bituminis uicina ẽ narura: alibi limꝰ: alibi terra Li

mus a iudeæ lacu ur diximus emergés. Terra in ſyria circa ſidonẽ oppidũ maritimũ. Spiſ⸗/

ſant hæc utrac; & in denſitatẽ cœ unt. Eſt uero liquidũ bitumẽ ſicut zacynthiũ & qd a ba/
fnrehig Ii Jsr göofenig ie AN; es Siari-s. 1G ri
byione in uehit. lbi ꝗdem & candidũ gigmit᷑. Liquid d eſt & apollõiaticũ: quæ oĩa græci piſ
aſphalton appellat ex argumẽto picis & bituminis. Gignit᷑ & pingue liquoriſq; olcacei in

ſicilia: agragatino fonte ĩ ficiens rinũ Incole id arundinũ pãniculis colligũt citiſſime ſic ad

hæreſcens. Vtũturq; eo ad lucernage lununa olei uice. Itẽ ad ſcabiẽ iumentorum. Sunt qui
& naphthen de qua in ſecũdo diximꝰ uolumine: bituminis generi aſcribũt. Verum ardens
eius uis igniũ naturæ cognata procul abeſt ab oĩ uſu. Bituminis phatio ut ꝗqmaxime ſplẽ/
deat: ſitq; ponderoſũ ac graue. Leue aüt modice: qm adulteratur pice. Vis bituminis quæ
ſulphuris: ſiſtit: diſcutit: atrahit: glutinat. Serpentes nidore fu gat accẽſum. Ad ſuffuſiões
oculogꝶ & albugines babyloniũ efficax traditur. Itẽ ad lepras lichenas prurituſq; corporũ.

Ilinitur & podagris. Oia aũt eius genera incõmodos oculog pilos replicat. Dentiũ

bus medẽtur ſimul cũ nitro illita. Tuſſim ueterẽ & anhelitus cũ uino potũ emẽdat.

dolori

tericis ẽt datur eodẽ mò. Siſtitq; aluũ. Cum aceto uero potũ diſcutit cõcretum ſang uinẽ:
& detrahit. Mitigat lumbog dolores: itẽ articulorũ. Cum farina hordeacea ĩ poſitum:epla
ſtrum peculiare facit ſui nominis ſanguinẽ ſiſtit. Vulnera colligat. Glutinat neruos. Vtun
tur ẽt ad quartanas bituminis drachma & hedyoſmi pari põdere cũ myrrhæ obolo ſubacti.
Comitiales morbos uſtũ deprehendit. Vuluarũ ſtrangulatões olfactum diſcutit cũ uino &

caſtoreo. Procidentia ſedis ſuffitu reprimit. Purgationes fœminarũ in uino potũ elicit. In

reliquo uſu erramentis illinitur: firmatq; ea cõtrã ignes. Diximus & tingi ſolitas ex eo ſta⸗
Eaas & illini. Calcis quoq; uſum p̃buit: ita ferruminatis babylonis muris. Placet in ferrariis

fabrog officinis tingédo ferto. clauorũq; capitibus: & multis aliis uſibꝰ. Nec minor aut ab

eo diſſimilis ẽ aluminis opa: qd ĩtelligitur ſalſugo terræ. Plura & eius genera.In cypro can
didum & nigrum: exigua coloris differentia: cn ſit uſus magni qm ĩ ficiendis claro colore

.

lanis cãdidum liꝗqdumq; utiliſſimõ ẽ. Cõtraq; fuſcis aut obſcuris nigrum Et aurum nigro

purgatur. Fit aũt oë ex aqua limoq;: hoc e terræ exudatis natura. Corriuatũ hyeme

æſtiuiſ

ſolibus maturatur. Quod fuerit ex eo præcox: cididum fit. Gignitur auũt in hiſpania: ægy/
pto:armenia:macedonia:ponto:africa. Inſulis ſardinia melo nparn:ſtrongyle Laudariſtimma

gypto: ꝓximum in melo. Huius quoq duæ ſpecies:liꝗqdum: piſſũq;. Liquidi probatio: ut

ſit lympidum lacteũq; ſine offenſis fricàdi cum quodà ignicuſo caloris. Hoc photimon uo
cant, An Hit adulteratũ: deprchẽditur ſucco punici mali. Sincerum. n. mixtura ex nigreſcit.
Alterum genus ẽ palide & ſcrabræ naturæ & qd inficit᷑ galla. Ideoq; hoc uocat paraphoron
Vis liqdi aluminis aſtrngerelidurare prodere. Melle àmixto ſanat oris ulcera: papulas pru⸗
rnituſq;. Hæc curatio fit iĩ balneis duabꝰ mellis ptibꝰ: tertia aluminis. Virus alag ſudoreſq;
ſedat.Sũitur pylulis cõtra lyenis uitia:Pellendũq; pruritũ ac pꝑ urinã ſag uinẽ. Emẽdat & ſca

biẽ nitro ac melãthio admixtis,. Cõcreti aluminis unũ genꝰ ſchiſton appellãt græci ĩ

mẽta qᷓdã caneſcẽetia dehiſcẽs. Vnde ꝗdã trichitĩ potiꝰ appellauere. Hoc quoc fit ex

capilla
lapide

ex quo & ĩ chalcitin uocãt: ut ſit ſudor ꝗdà eiꝰ apidis i Ipum coag ulati. Hoc genꝰ alumi⸗
nis ſiccat:minuſq; ſiſtit humorẽ ĩutilẽ corporib,.Sedq auribꝰmagnope ꝓdeſt ĩ fuſũ uel illitũ

uel oris ulceribuſ:dẽtibuſi;:ſi ſaliua cũ eo cõtineat᷑. Et oculo 7
uerẽdiſq; utriuſq;: ſexus. Coꝗtur ĩ patinis: dõec liqri deſinat.
ſtrigilĩ uocãt. Duæ eius ſpẽs:fungoſũ: atq; olum ore dilui facile:

medicamẽztis ĩ ſeriturapte:
nterioris é & alterũ genꝰ? qd
d ĩ totũ dãnatur. Meliuſ

pumicoſũ & foraminũ fiſtulis ſpõgiæ ſimile: rotõdũq; natura: cãdido pprius cũ quadã pin
guedie ſine harẽis friabile: nec ĩ ficiẽs nigritia, Hioc coꝗtur p ſe carbomibus puris: dõec cinis
fiat. Optimũ ex oĩbus qd melinũ uocãr: ab ĩſula melo: ut diximuſ. Nulli uis maior neq; ſirĩ
gẽdi neq; denigrãdi neq; iduradi. Nullũ ſpiſiuſ. Oculog& ſcabritias extenuat. Cõbuſſtum uti

lius epiphoris ĩhibendis. Sic & ad pruritus corporis. Sang uinem quoq ſiſtit in tori

m foris
iii

2

allitũ Vulſis pilis en aceto illitũ: renaſcẽtẽ mollit lanuginẽ ſũmã.Oĩium generũ uis ĩ aſtrĩgẽ
do. Vnde nomẽ a græcis. Ob id oculoge uitiis aptiſſima ſunt. Sanguinis fiuctiões ĩhibent cũ
adipe. Sic ĩ fantium ulcera. Putreſcẽtia ulcerum cõpeſcit cũ adipe. Et hydropicorũ eruptio
nes ſiccat. Et auri um uitia cum ſucco punici mali. Et unguium ſcabricias: cicatricumq; du
xitias: & pterygia: ac permões. Phagedenas ulcerum cx aceto: aut cũ galla pari pondere cre
mata. Lepras cum ſucco oleorum. Cum ſalis uero duabus partibus uitia ꝗᷓ ſerpunt. Lẽdes &
alia capillorum aialia pmixtum aquæ. Sic & àbuſtis ꝓdeſt:& furfuribꝰ corporum cum pice
Infunditur & dyſenterticis. Vuã quoq; in ore cõprimit: ac tõſillas. Ad oĩa quæ in cæteris ge/
neribus diximus efficatius itelligitur ex melo aduectum. Nam ad reliquos uſus uitæ in co
riis: laniſq; pficiendis: quanti ſit momenti: ſignificatum eſt. Ab his per ſe omnia ad medici

nas pertinentia terræ genera tractabimus.

De terra & eretria & chia & ſelinuſia & phiniti & appelliti medicinæ. Ca⸗ XvV.

Amiæ duæ ſunt: quæ ſyropicon: & quæ aſter appellatur. Prioris laus: ut recẽs ſit: &
f lenis: linguæq; glutinoſa. Altera globoſior candida. Vtraq; uritur: ac lauatur. Sunt
qui pᷣferant priorẽ. Proſunt ſanguinẽ expuetibus. Emplaſtriſq; quæ ſiccãdi cauſa cõ
ponuntur. Oculorum quoq; medicamẽtis miſcetur. Eretria totidẽ differẽtias habet. Nanq;
& alba eſt: & cinerea: quæ præfertur in medicina. probatur molliciæ: & quod ſi ære produ⸗
catur: uiolaceum reddit colorẽ. Vis & ratio eius in medendo dica eſt inter pigmenta. Laua
rur ommis terra. In hoc. n. loco dicemus: perfuſa aqua ſiccataq; ſolibus: iterum ex aqua trita
ac repoſita: donec cõſidat: & digeri poſſit in paſtilſos: Coqiuutur in calicibus crebro concuſ
ſu. Eit in medicaminibuſ & chia terra candicans. Effectus eiꝰ qui ſamiæ. Vſus ad mulierum
maxime cutem. Idem & ſelinuſiæ. Lactei coloris eſt hæc: & aqua dilui celerrima. Eademque
lacte diluta.& tectoriorum albaria interpolantur. Phinitis eretriæ ſimillima eſt: grandiori/
buſ tant um glebis & glutinoſa cui: effectuſ idem qui cimoliæ. ĩfiamior tantum. Bitumini
ſimillima eſt appeltis. Experimentum eiuſ ſi in cæra accepta olei mõ liqueſcat. Et ſi nigri
cans colos mancat toſtæ. Vſus ad molliendum: diſcutiendumq;. Ad hæc medicamentiſ ad⸗
ditur: præcipue in calliblepharis & inficiendiſ capillis. .
Cretæ genera ad ueſtium uſus cimolia: ſarda: umbrica. ſaxũ argẽtaria. Ca. XVI.
Erræ plura genera. Ex iis cimoliæ duo ad medicos ptinentia. Càdidum & ad purpue⸗
c riſſum iclinans. Vis utriq; ad diſcutiendoſ'tumores: & ſiſtendaſ fluctiones aceto aſ
ſumpto. Panos quoq; & parotidas cohibet. Et lichenas illita: puſtulaſq; Si ueio a/
hronitum & cyprium admiſceatur & acetum pedũ: tumores ſanat: ita ut in ſole curatio
næc fiat: & poſt ſex horas aqua ſalſa abluarur. Teſtium uero tumoribus cypria cæra addita
prodeſt. Et refrigerandi quoq; naturacretæ eſt. Sudoreſq́; ĩmodicos ſiſtit illita. Atq; ita pa
pulas cohibet ex uino ſumpta ĩ balneis. Laudarur maxime theſſalica Naſcitur & lycia creta

circa bubonẽ-Eſt & alius cimoliæ uſus in ueſtibuſ. Nam ſarda quæ affertur deſardinia: cãdi

dis tãtum aſſumitur. Inutilis uerſicoloribus. Eſt & utiliſſima oĩ um cimoliæ generum: pre/
cioſior umbrica. & quã uocant ſaxum. Proprietaſq; ſaxi qd creſcit in macerando: atq; pon/
dere emitur: illa mẽſura. Vmbrica nõ niſi poliẽdis ueſtibuſ aſſumitur. Neq;. n. pigebit hãc

quocq; partẽ attĩgere: cum lex metalla exret fullonibus dicta quãa. C. Flaminius &. L. Aemi
liuſcenſores dedere ad populum ferendã. Adeo oĩa maioribus curæ fuere. Ergo ordo hic
7. Primũ abluitur ueſtis ſarda: dein ſulphure ſuffitur:mox deſquãmatur cimolia: quæ ẽ co
loris ueri. Fricata. n. deprehendit᷑: nigreſcitq;: & offendit᷑ ſulphure. Veros aũt & precioſio/
ges colores emollit cimollia: & quodã nitore exhilarat cõtriſtatos ſulphure càdidis ueſtibuſ

ſaxum utilius a ſulphure. Inimicum coloribus. Græcia pro cimolia tymparico utitux
gypſo. Alia creta argentaria appellant:nicorem argenteum reddẽs. Eſt & utiliſſima qua cir
cum præducere ad uictoriæ notam pedeſq; uenalium trans mare aduectorum denotate ins
ſtituerunt maiores. Talemq; Polociũ mimicæ ſcœnæ cõditorem & aſtrologiæ cõſobrinum
eius Manliũ antiocũ item grâmaticæ Saberum
Qui & quorum liberti præpoſici Ca. Xv!II.

Ed quid hos refero aliquo litrerarũ honore cõmendatos? Talẽ ĩ cataſta uidere Chri

ſogonũ Syllæ: Amphionẽ. Q.Caruli ĩterfectorẽ: Heronẽ. L. Luculi: Demetriũ Põ

peii: Augeq; Demetrii: ꝗquã &ipſa Põpeii credita é. Et Hiparchũ. M. Antonii Me/
nã & Menecraté Sex.Põpeii: alioſq; deĩceps:quos enumerare iã nõ c: e ſanguine quiritũ &

rotem eadẽ naue aduectos uidere paui.

tunxqu⸗
ſubent
jemnitti Il

Teua

5 (
e⸗

(MI

Hoſenach
8 reru an
etatmuel
anturiog
bia. Cei
auciat qu
que mule
luptares,
Uice cbiul
tant cenſo
dinuehi
Qis
1
1
de
fiqnapy⸗
bus moctie
lun iq;

llud 0cci

nant Nöe⸗
Gomumt
Cup
e
di
.R
Acbia
uerue
nöͤeipt
mos hor
Cip
”
m

tüdin

i Uicni
dezihiden
aonüen⸗
Cunamge
onderer
munliteg
un ni
inchens /
blur ire n

iid

mteratſteg
churur n
lcril uſti
Ihde N
dlen wen
öigmennlan
ner Au
gebroconel
Anulierun
mkatenqre
ſtgnncon
m. Dkrumini
alnit
camenklan

65 M.
männw⸗
Goner ao
g no⸗,
nſoecure
manni
nAgin
rälfcacen
indinacidi
Reneronkßte/
Ndo Nn
uphehi ni
nal,heni
o 0 lonie
lr gore⸗
Arecolo

Pteveſti

gico uniun
ſemgne
derornen⸗
colobrnmn
e Nli
iceehn
e
iinli
hmniſ,
Mont 4

.

ne oin

Terra galata: terra clupea: terra balearica: terta ebuſitan. C-⸗.

*

proſcriptionũ licentia ditatos. Hoc & in ſigne uenaliciis gregibus: oprobriũe; inſoléris for

tunæ: quâ & nos adeo potiri rerũ uidimus ut prætoria quoq; ornamenta decerni a ſenati

ſubent Agrippina Claudi Cæſaris uiderimus libertis. Tantũq; non cum laureatis faſcibꝰ

remitti illo unde cretatis pedibus adueniſſent. .—
Ra terea ſunt genera terræ proprietatis ſuæ de quibus iam diximus. Sed & hoc lo⸗
co reddenda natura. Ex galata inſula & circa clupeam africæ ſcorpiones necat: ba⸗
learis & ebuſana ſerpentes. H MM

CAII PLINII SECVNDI NATVRALIS HISTORIAE LIBER XXXVI.
Naturæ lapidum ac marmorum luxuria. Ca. f.
APIDVMI natnra reſtat: Hoc eſt præcipua morũ inſania: ẽt ut gẽmæ
z. cum ſuccinis atq; criſtalli cũ murinis ſileant᷑. Omnia nanq; quæ uſq; ad
1 hoc uolumen tractauimus homini aliqua ex cã genita uideri hoc poſ⸗
fſuunt. Montes natura ſibi fecerat ad quaſdã cõpàges telluris miſcerib
denſandis: ſimul ad ipetus fluminũ domãdos: Huctuſq; frangendos: ac
minime quietas partes coercẽdas duriſſima ſui materia. Cædimus hos
trahimuſq; nulla alia quã delieiatũ cãâ: quos tranſcẽdiſſe quoc mirum
ffuit. In potéto ꝓpe habuere maiores alpes ab Hanibale exuperatas: G
poſtea a cimbris. Nunc ipſæ cedunt᷑ in millegenera marmerũ. Promontoria apiuntur mari
& rerũ natura agit᷑ ĩ planum. Euehimus ea quæ ſeparandis gẽtibus pro tetminis cõſtituta
erãt: naueſq; marmog cà fiunt: ac pfluctus ſcæuiſſimã rerum naturæ partẽ: huc: illucq; por-
tantur iuga mõtium: maiore etiamnum ueſania: quã cum ad frigidos potus uaſ petit in nu

1

bdla. Cælocq pzime rupes cauâtur: ut bibâtur gallatiæ. Secũ quiſq; cogitet quæ precia horũ

audiat quas uchi trabiq; moles uideat. Sed & ſine hiſ multorũ fuerit beatior nita: ad quã
que mulrorum neceſſe ſit iſta facere: ĩmo uerius pati mortales quos ad uſus:quaſq; ad uo⸗
luptates aliasniſi ut iter maculas lapidũ iaceant: ceu uero nõ tenebris noctiũ dimidiæ parti
uitæ cuiuſq; gaudia hæc auferentibuſ. Ingẽs iſta reputantẽ ſubit ẽt antiquitatiſ rubor.Ex/
tant cenſoriæ leges glãdia in cœnis glireſq; & alia dictu minora apponi uetantes. Marmo
ra inuehi: & maia huius rei cauſa tranſini: quæ uetaret lex nulla lata eſt.
Quis prim? in publicis operibus oſtenderit. Caa 11,
Icat fortaſſis aliꝗs nõ.n.ĩ uehebãtur.Id ꝗdẽ falſo.ccc.Ix.columas. M. Scauri ædilitate
d ad ſcœnã theatri tẽporari & uix uno mẽſe futuri ĩ uſu uiderũt portari ſilẽtio legũ
Sed publicis nimig ĩdulgẽtes uoluptatibꝰ. Id ipſũ cur: aut quã magis uia irrepũt ui

tia quã publica. Enĩ uero nõ alio mõ ĩ pᷣuatos uſus illa uenere: ebora:aurũ:g ẽmæ:aut ꝗd oĩ

bus modis reliꝗmus Verũ eſto ĩdulſerit publicis uoluptatibus: etiãne tacuerũt maxias ea
rum atq; adeo duodequadragenũ pedũ lIucullei marmoris ĩ atrio Scauri collocari: nec clan
illud occulteq; fictũ ẽ. Satiſdari ſibi dani ĩfecti egit redẽpror cloacarũ cũ ĩ palatio extrahe

rent. Nõ ergo ĩ rã malo exẽplo maribꝰ caueri utiliuſ fuerat: quã tacere tãtas moles ĩ puatã

domum trahi pᷣter fictilia deorum faſtigia.
Quis primus peregrino marmore columnas habuerit Romæ. Ca. nNI.
Ec põt uideri Scaurus rudi & huiꝰ? mali ĩprouide ciuitati obrepſiſſe quodà uitæ ru
Qdilinmẽto. Ia. n. L. Craſſũ oratorẽ illũ ꝗ pᷣmus peg rini marmoris colũnas babuit ĩ eodẽ
attio hymetias tñ nec plures ſex aut logiores duodenũ pedõ: quẽ. M. Brurꝰ ĩ iurgi
is ob id Venerẽ palatinâ appellauerat. Nimige iſia cmiſere moribꝰ uictis: fruſtraq; iĩterdicta
ꝗᷓ uetuerãt: cernẽtes nullas potius quã irritas eẽ leges maluerũt Qui nos ſequent᷑ meliores
nõ eẽ phãt. Quis. n. tantarũ hodie colũnarũ atriũ habet. Sed priuſquã de marmoribus dica
mus hominum in iis præ ferenda iudicamus precia. Ante igitur artifices cenſebimus.
Qui primum laudati in marmore ſcalpendo:& quibus temporibus. Ca. III.
Armore ſcalpẽdũ pmi oĩum ĩclaruerũt. Dipoenus & Scylꝰ geniti ĩ creta ĩſula ẽtnũ
m medis ĩ perãtibꝰ: puſq; quã Cyrus ĩ pſis regnare ĩcipet: hoc ẽ olympiade circiter ꝗn
ꝗgeſima.lIi ſicyonẽ ſe cõtulere:qᷓ diu fuit officinageoĩ um merallogepma Deog quo

rtũdã ſimulachra publice ſimul locaueràt ſicyonii:ꝗᷓ pus quâ abſoluerent᷑: artifices iniuriam

. % aO ⏑

gquæſti abierunt in ætolos. Protinus ſicyonios fames i nuaſit ac ſterilitas: mœrorq; dirus re
medium petentibus Appollo pythius affururum reſpõdit:ſi Dipœnus & Scylus deorũ ſi/
mulachra perfeciſſent. Quod magnis mercedibus obſequiiſq; impetratũ eſt. Fuere aũt ſi/
mulachra Appollinis Dianæ: Herculis: Mineruæ: quod e cælo poſtea tactum cſt.
Nobilitates opeg & artificũ ĩ marmore. c. xxvi. de marmore pario & mauſoleo. Ca V.
Vm ii eſſent: iã fuerãt in chio ĩſula Malas ſculptor:dein filius eius Miciades: ac de
inde nepos Anthermus chius: cui? filii Bupalus & Anthermus clariſſimi in ea ſcien
tia fuere Hiponactis poetæ ætate: quẽ certũ ẽ. Ilx. olympiade fuiſſe. Quod ſi ꝗs hog
familiã ad proauum uſq; retro agat ĩueniet artis eiꝰ originẽ cũ olympiadũ origine cœpiſſe
Hipponacti notabilis fœditas uultu erat:quamobrẽ imaginẽ eiꝰ laſciuia iocorum ii propo
ſuere ridentium circulis. Quod ipponax indignatus: amarit ud ine carnium diſtrinxit
eos in tm: ut credat aliquos ex iis ad laqueũ cõpuliſſe: qd falſũ ẽ. Cõplura. n. in finitimis in
ſulis ſimulachra poſtea fecere: ſicut in delo:ꝗbus ſubiecerũt carm:nõ uitibus m cẽſeri chi

marrata ẽ opis eoge. Dianæ facies ĩ ſublimi poſita: cuius uultũ ĩtrantes triſtẽ: abeuntes exhy
lararum putãt Romæ ſigna eorũ ſũt ĩ palatina æde Qpollinis ĩ faſtigio. Et oĩbus fere quæ
diu?ꝰ Auguſtus fecit. Patris quoq; eorũ & deli fuere opera: & i libedo iſula Dipoeni ꝗdẽ
abracia: argos: cleone: opibuſ refertæ fuerre. Omnes àt tm càdido marmore uſi ſut e paro ĩ
ſula quẽ lapidẽ cœpere lychnitẽ appellare: qm ad lucernaſ in cuniculis cæderet᷑: ut auctor ẽ
Varro: muſjris poſtea caâdid ioribuſreptis. Nuper ẽt in luneſium lapidicinis. Sed in pariorũ
mirabile pditur: gleba lapidiſ unius cuneis diuidẽtium ſoluta imaginẽ ſileni itus extitiſſe.
Non emittendũ hãc artẽ tãto ueruſtiore fuiſſe quã picturò aut ſtatuariam quarũ utraq; cũ
Phidia cœpit octogeſimatertia olympiade: poſt ãnos circiter. ccc.xxxii. Et ipſũ Phidiã tra/
dunt ſculpiſſe marmora. Venerẽq; eius eẽ Romæ in Octauiæ operibus eximiæ pulchritu/
dinis. Alcmanẽ athemenſemcquod certum ẽ docuit in primis nobilé. cuius opera athenien
ſes cõplura in ædibus ſacriſ poſuere.Præclarãq; Veneris magine extra muroſ quæ appella
tur aphrodite exopolis Huic ſõũma manum ipſe Phidias ĩpo uiſſe dicit᷑. Ipſius diſcipulꝰfuit
Agoracritus parius ei ætate gratus. Itaq; e ſuis obibus pleraq; nomini eiuſ donaſſe fertur.
= Certauere aũt ĩter ſe ambo diſcipuli in Venere facienda Vicitq; Alchmanes nõ opere: ſed
ciuitatis ſuffragiis contra peregrinum ſuo fauentiſ- Qusrf Agoracritus ea lege ſignũ ſuũ
uendidiſſe tradit᷑: ne atheniſ eſſet: & appellaſſe nemeſm. Id poſitum ẽ rhanunte pago attice
gquod. M. Varro omnibus ſig nis prætulit. Eſt & in matris magnæ delubro in eadem ciuita

ſquæ louis olympii famã intel

a marß te Agoracriti opuſ. Phidiam clariſſimum eſſe per oẽs gente

1

S

ligũt: nemo dubitat. Sed ur & merito laudari ſciant etiã qui opera eiuſ non uiderunt pro-
. „feremus argumento paruo & ingenii tantũ. Neq; ad hoc louis olympii pulchritudine ute
Rre⸗ Oα mur:⸗non Nlineruæ athenis factæ amplitudine: cũ ſit ea cubicorum.xxvi. Ebore hæc & auro
Ic n ] rubitosconſtat: ſed in ſcuto eius in quo amazonum prœlium cælauit itumeſcente ambitu parnia
/euiſdem concaua parte deorum & gignantum dicationem. In ſoleit uero laphitarum in cẽ
taurorum adeo momenta omnia compacta artis illi fuere. In baſe autem quod cælatum eſt
Pandoras geneſi appellauit. Ibi dii ſunt.xx. numero noſcentes uicdto riam mirabili & præci⸗
puo precio. Miramur & ſerpentem: & ſub ipſa cuſpide æream ſi phingem. Hæc licet ſint obi
ter dicta de artifice nunquam ſatis laudato ſimul ut noſcarur illam magnificentiam æqua
lem fuiſſe & in paruis. Praxitelis ætarem inter ſtatuarios diximus: qui marmoris gloria ſu/

7
7

perauit etiam ſemet. Opera eius ſunt athenis in cetamico: ſed ante omnia & non ſolum Pra
zitelis: uerum & in toto orbo terrarum Venus: quam ut uiderent multi nauigauerũt gni⸗
dum. Duas fecerat: ſimulq; uendebat. Alteram uelata ſpecie quam ob id qu ſ prætulerũt
orptione: quorum cõditio erat coi: cum alterã etiam eodẽ precio detuliſſet: ſeuetũ id ac pu/
dicũ arbitrantes. Reiectza gnidii emerunt: imenſa differentia famæ. Voluit eã poſtea gnidi
is mercari res Nicomedes: totũ æs ciuitatis alienũ:quod erat ingens:diſſoluturũõ repromit
tens. Omnia ppeti maluere: nec ĩmerito Illo.n. ſigno Praxiteles nobſſitauerat gnidũ. Aedi
cula ei tota apit᷑: ut cõſpici poſſit undiq; effigies deæ: fauẽte ipſa ut credit᷑ facto. Nec mĩot
ex quacũq; parte ãmiratio eſt. Ferüt amore captũ quendã: cũ deliruiſſet noctu ſimnlachto
cohæſiſſe: eiuſq; cupiditatis eẽ ĩdicẽ maculã. Sũt ĩ gnido & alia ſigna marmorea illuſtriũ ar
tificũ Liber pat᷑ Bryaxidis & alterſcopæ: & Minerua. Nec marꝰilld Veneriſ praxitelice ſꝑẽm

um: ſed & opibꝰ Anthermi filiog. Oſtendũt & laſii Dianã manibꝰ eorũ factã. Et ĩ ipſa chi o

gancd
gue tbeal
ſoniapeog
dius:alch!
Tübrolet
Ptoſol
nuet/
lus audat
ſsRomæ
tigintra
his certant

(Cluprut)

telascirca
mcign⸗
Nchyles
Pborci⸗
ſotlus vica
Cololluse
Venus in
tit Romæ
gur oes
latiotalsse
Operbusp
ni Nooben
lebhug
Curia Ochn⸗
Cpe form
Msliber
lscohlbet.
Nec mino
ci capirl
in Timon
lepulchru
mno ſect
ſtro 8 ſep
lingenre
luit o⸗
Mherent:
Clllerüten.
r Acei
Olcibus
Reczie⸗
lone N
Mhnone:
npyylei
vonisilin
eheneti
lcheſir
rloris
Mhiö
Ulcipari
odel
hacii

usckoräͤ,
Dherezi
. drl,/
d (1 p,
icinlexxeg
mimneaſcin
woälgnag
drumüſann
fum ciſiirr
infniimsin
uticilni
ſeee
1Dionce
knemi
dinii
ins eninile.
mü ven l
üDhidiätra,
eulcnitu/
Nen Nhenin
Acr Porl
aloͤerlt

2 rè;
, GIN
Wolk⸗ m
4 5
mtOO/
4

dhnn
eart/
rlatlnn obi
riam Zua
is gloni /
mmiolunbe
zuerütgnn⸗
Ponrrolen

fepw.
PTIUI
tunn . . 0

quam qd inter hæc ſola memoratur. Eiuſde eſt Cupido obiectus a Cicerone Verri ille pp
quẽ theaſpidæ uiſebant, Nunc in Octaniæ ſcolis poſitus. Fiuſde & alter nudus ĩ pario Co
lonia propontidis par Veneri gnidiæ nobilitate & iniuria. Adamanuit. n. é Alchidas Rhos
Piop P . Lria.

dius: atq; in eo quoq; ſimile amoris ueſtig ũ reliquit Romæ Praxitelis opera ſunt. Flora.

Triptolemus: Cæres in hortis ſeruilianis. Boni euentus & bonæ fortunæ ſmulachrain ca
pitolio.Itẽ Menades:& quas Thyeladas uocãt: & Carſiadas & ſileni ĩ aſinini pollionis mo
nuctis: & Apollo & N Pei us praxitelis uocât: & Cephyſiodoro rei & artis hæres fint. Cu⸗
ius laudatũ eſt pgami ſymplegarũ ſignũ nobile: digytis corpor uerius quàâ marn ori ipreſ
ſis. Romæ eius opera ſunt Latõa in in palatii delubro. Venus in Aſini Polliomis monume
tis: & intra Octauiæ porticus in iunonis æde Aeſculapius ac Diana. Scopæ uero laus cum
his certantis. Eecit Venerẽ & Pothon Phæronté: ꝗ ſamothraciæ ſanctiſſimis in cerimoniis
coluntur.ltẽ Apolinẽ palatinũ. Veſtà ſedentẽ laudatà in ſerinlianis hortis: duaſq; chame⸗
teras circa eãâ: quorũ pares in aſinii monum etis ſunt. Vbi & Canephorus eiuſdẽ. Sed in ma
xima dignatione. Cn. Domitii delubro in cyrco famineo. Neptunus ip̃e & Thetis: Atq;
Achylles Nereides ſupra delphinos & certe & hippocàâpos ſedentes. Ité tritones: chor uſqh;
Phorci:& piſtrices:ac multa alia marina. Eiuſdẽ manus oĩa Magnũ & praclarũ opus etiã ſi
rotius uitæ fuiſſe. Nunc uero præter ſupradicta quæq; neſcimus. Mars eſt etianũ ſedens.
Coloſſus eiuſdẽ ĩ tẽplo Bruti Callaici apud cyrcũ eundẽ ad Lauicanã portã eũti. Præterea
Venus in eodẽ lIoco nuda praxitelicà illà gnidià antecedertes: & quæc unq; aliũ locũ nobili⸗
tãt Romæ ꝗdẽ magnitudo operũ ẽ iã oblitterata a magnis officiorũ negoci orũq; aceruis:
quæ oẽs a contẽplarione taliũ abducunt: qm̃ ocioſ. orũ: & in magni loci ſilentio apta ammi-
ratio talis eſt. Qua de cã ignoratur artifex eius quoq; Veneris quã Veſpaſianus ĩpator in
operibus pacis ſuæ dicauit antiquorũ dignã famã. Par hæſitatio eſt in tẽplo Apolinis ſoſi
ani Nioben cũ liberis moriẽtẽ Scopas an Praxiteles fecerit. Itẽ lanuſ pater ĩ ſuotẽplo dica

ruſ ab Auguſto: ex ægypto aduectuſi utriuſmanu ſit: is ꝗqdẽ & auro occultatuſ. Similiter i

cutia Octauiæ queritur de cupidine fulmẽ tenẽte: ld demũ affirmatur. Alcidiadẽ eẽ prin⸗
cipẽ forma ĩ ea ætate. Multa in eadẽ ſcola ſine auctoribus placẽt. Satyri q̃ttuor: ex quibus
unus Liberũ patrẽ palla uelatũ Veneri prefert. Alte liberã ſimiliter. Tertius ploratů infan
tis cohibet. Quartus cratere alterius ſitim ſedat. Duæ que nymphe uellificantes ſua ueſte.
Nec minor qõ ẽ in ſeptis. Olympũ & Pana:Chyronẽq; cũ Achille qui fecerint præſertim
cũ capitali ſatiſdatione fama iudicet dignos. Scopas habuit æmulos eadẽ ætate Briaxin:&
in Timotheũ & Leocarẽ: de ꝗbus ſimus dicendũ eſt: qm pariter cæxlauere mauſoleũ hoc ẽ
ſepulchrũ ab oxore Arthemiſia factũ Mauſolo cariæ regulo: ꝗ obiit olym piadis cẽteſimæ

anno ſecundo. Opus id ut eẽt inter ſeptẽ miracula: ii maxime artifices fecere. Pater ab au⸗

ſtro & ſepentrione ſexagenos ternos pedes. Breuius a frontibus toto circuitu pedes. qua⸗
dringentos. xi. attollitur in altitudineé xxv cubitis. Cingigur colũnis. xxxvi. ab oriente cæ
lauit Scopas: a ſeptẽtrione Bryax: a meridie Timotheus: Ab occaſu Leocares. Priuſq; qua

pagerent: regina Arthemiſia quæ mariti memoriæ id opus extrui iuſſerat: obiit. Nõ tñ re

ceſſerũt: niſi abſoluta iã. Id gloriæ ip̃oꝶ artiſq; monumẽetũ iudicãtes: hodieq; certant ma/
nus: Acceſſit & ꝗntus artifex. Nà ꝶ ſupca pterõ pyramis altitudine inferiorẽ æquit. xxiiii.
gladibus in metæ cacumẽ ſe cõtrahens. In ſumo eſt dtiga marmorea: quam fecit pythis.
Hæc adiecta.c.lx.pedũ altitudine:totũ opus includit. Iimothei manu Diana Romæ eſt in
palatio Apollinis delubro:cui ſigno capur repoſuit Aulanius Euander. In magna ammira
tione ẽ. & Hercules Mneſtrati: Et Heceate epheſi in tẽplo Diane poſt æ dèé in cuius cõtem
plationẽ ãmonẽt æditui pcere oculis: fata marmoris radiatio cẽ. Nò poſi ferũtur & charites
in ꝓpyleis athenicſiũ: quas Socrates fecit: alius ille quã pictor: idẽ ut aliqui putant. Nà MI
ronis illius:ꝗ ære laudat: anus ebria e ſmyrnæ ĩ primis inclyta Polliõ Aſinius ut fuit acris

uehemẽtiæ: ſic quoq; ſpectari monumẽta ſua uoluit. In ſis ſunt cẽtauri nymphas gerentes

Archeſitæ: Theſpiades: Cleomenis. Oceãus & Iupiter Entochi. Hermerotes Taurici non
cælatoris illius: ſed Tralliani. Iupiter hoſpiralis: Pappipi praxitelis diſcipuli Serus & Qm⸗

phiõ & Dirce & Taurus: uniculũe ex eodẽ lapide. Arhode aduecta opa Apollonii & Tau

rici parẽtũ. li certamẽ de ſe fecere-Menecraten uiden ꝓfeſſi: ſed e&é naturalẽ Arten idorũ
Eodẽ loco Liber pater Eutychidis manu laudat᷑. Ad Odauiæ uero porticũ Apollo Philiſci

rhodii in delubro ſuo. Item Latona & Diana & muſæ nouem: & alter Apollo nudus. Eum

qui citharã in eodẽ tẽplo tenet: Timarchides fecit.Intra Octauiæ uero porticus in æ de lIu
nonis ipam deã Dionyſius & Polycles.Aliã uenetẽ eodẽ loco Philiſcus: Cætera ſigna Pra
xireles. Itẽ Polycles & Dionyſius Limarchidis filii Iouẽ ꝗ ẽ in pxima æde fecerunt. Pana
& Olympũ luctãtes. Eodẽ loco Heliodorus: quod ẽ alterum in terris ſymplega nobile. Ve
nerẽ lauantẽ ſeſe. Dedalum aſtãtẽ Polycharmus. Ex quo apparet in magni honoris aucto⸗-
ritate habitum. Liſiæ opus: quod in palatio ſup arcum diuus Auguſtus honori Octauii
patris ſui dicauit in ædicula columnis adornata ineſt quadriga curruſq;: & Apollo ac dia-
na ex uno lapide. In hortis ſeruilianis reperio laudatos Calamidis Apollinẽ illi? cælatoris.
Dactylidis Pythias. Amphiſtrati Calliſthenẽ hiſtoriarum ſcriptorẽ. Heĩde multorum ob⸗
ſcurior fama ẽ quorundà claritati in operibus eximiis obſtante numero artificum:qm̃ nec
unus occupat gloriã: nec plures pariter nuncupari poſſunt: ſicuti in Lachoonte: q eſt ĩ Ti
ti ĩpatoris domo: opus oĩbus & picturæ & ſtatuariæ artis pꝓpponẽdum Ex uno laꝑide eum
& liberos: draconumq; mirabiles nexus de cõſilii ſnia fecere ſummi artifices Ageſander
& Polydorus & athenodorus rhodii. Similiter palatinas domos Cæſarum repleuere ꝓba/
tiſſimis ſignis Craterus cum Pythodoro-Polydectes cum Hermolao:Pythodorus cũ Ar
remone. Et ſingularis Aphrodiſius crallianis. Agrippæ Pãtheũ decorauit Diogenes athe⸗
nieſis & Carſatides.In colummis tẽpli eius pbãtur inter pauea operum ſicut in faſtigio po⸗
ſita ſigna:ſed pp altirudinẽ ſoci minus celebrata. In honore ẽ ĩ rẽplo illo Piercules ad quẽ
pœni oĩbus annis humana ſacrificauerunt uictima humi ſtàs ante aditum porticus agnari
nes ſire fuere & Theſpiades ad ædẽ Fœlicitatis: rum unàâ amauit eques Romanus iumi?
Piſciculus: ut tradit Varro annumeratur & Praxiteles: ꝗ etiâ ꝗnq; ſcripſit uolumiua nobi
lium operum in toto orbe. Natus ĩ grecia italiæ ora & ci uitate Romana donatus cũ iis op
pidis. louẽ fecit eburneum ĩ metelli æde: ꝗᷓ cãpus petitur. Accidit uero ei: ut cũ in naualib
ubi feræ afticanæ ert: p caueã ĩtuẽs leonẽ ælaret: ut ex alia cauea päthera erumperer nõ
leni picnlo diligẽtiſſimi artificis. Feciſſe opera cõplura dicitur: ſed quæ fecerit noĩatim nõ
zefertur. Archeſilaum quoq magnificat Varro: cuius ſe marmorea habuiſſe leæxnà tradit
aligeroſq; ludẽtes cum ea Cupidines quorum alii religatã tenerẽt:alii e cornu cogerẽt bi⸗
bere: alii calciarent ſoccos: oẽs ex uno lapide.Ide & a Coponio. xiii. nationes quæ ſunt cir/
ca Põpeium factas auctor c. Inuenio & Canacũ laudatũ ĩter ſtatuarioſ: feciſſe marmorea.-
Nec minuſ Saurõ atq;ʒ Barhracum oblitterari cõuenit. fecere tẽpla Octauiæ porticibuſ ĩ
cluſa natione ipſi lacones. Quidã & opibus præpotẽtes fuiſſe eos putàt ac ſi ua ĩpẽſa oſtru
ziſſe: in ſcriptionẽ ſperãtes. Qua negata: hoc ti alio loco & mõò uſurpaſſe. Sunt certe etiã⸗
nũ ĩ colũnarũ epyſtilis inſcuſpta noĩum eoꝶ arg umẽta rana: atq; lacerta. In Iouis æde exti
tiſſe picturã: cultuſq; reliquos oẽs fœmineis argumẽtis cõſtat.At.n. facta lunonis æde cum
inferte? figna: pmutaſſe geruli tradunt᷑: & id religioni cuſtoditum: uelut ipſis diis ſedẽ ita
ptitis. Ergo & ĩ lunonis æde cultus ẽ: qui louis ee debebat. Sunt & in paruis marmoreis fa
maniconſecuti Myrmecides: cuius quadrigam cum agiratore cooperuit alis muſca. Et cal
licrates: cuius formicarum pedes: atq; alia membra preuidere non eſt. òòMD
Quando primũ marmogꝶ in ædificiis uſus: & quis primus Romæ cruſtauerit
parietes: & quibus ætatibus: queq; marmora in uſum uenerint:& quis primus
marmora lecuerir: & ratio ſecandi de harena. . Ca. VI.,
Aoec ſint dicta de marmorũ ſculptoribus: ſummaq; claritate artificũ:quo in tracta⸗
h ru ſubit mentẽ nõ fuiſſe tũ auctoritatẽ maculoſo marmori:quã
dj inſularũ una æque & eleſbo: liuidius hoc paulo uerlſicolores ꝗdẽ maculas ha/

bens. Et in totũ marmorũ apparatũ Menãder etiã diligetiſſimus luxuriæ interpres primus

& raro attigit. Colunis demũ utebantur in tẽplis: nec lautiæ cã nondũ. n. iſta intelligeban-
tut: ſed quia firmiores aliter ſtatui nõ porerant. Sic eſt inchoatum athenis templum louis
olympii:ex quo Silla capitolinis ædibus aduexerat columnas. Fuit tamen inter lapidẽ atq;
marmor differentia iam apud Homerum. Dicit enim paridem os marmoreo ſaxo percuſ/

fum. Jed athenis Regias quoq; domos laudatiſſime tum præter æs: aurum: electrum: argẽ

tum ebore tantum adornans. Primum (ut arbitror) uerſicolores iſtas maculas chiorum la
pidicinæ oſtẽderunt cum extruerẽt muros: facero in id. M. Ciceronis ſale. Ommibus enim
oſtendebat ut magnificũ: Multo inquit magis mira res eſſet: ſi tyburtino lapide feciſſetis.
Ethercules nõ fuiſſet piduræ honos ullus: nõ modo: tatus aligua marmorum auctoritate

5

fecere e tapſo cycla

gecicti
Ealcaun
olfnpin
pa et⸗sc
it Mam
Gignatio
grolaltu⸗
manngal
habuiiſe
cium in
znno V
nistiictl
hunclapie

ſeo marm

ckierama
mrmoru⸗
les habui
louiston
Gapmun
igeturß
Peiad h
marmora.
Pecpron
tqueley
coptidi
ehiuen.
tuellilig
modüpan
risemnaiuſe

polituris

encdisge
A
e⸗
. 4
tur Et tñ
eini⸗ dig⸗
iiidecu
Eenotn
Gder
Munkur.
lnec⸗
lloͤ
it Vocze
Re e
der t
ſuhinn
1 W
eade
leird
gum
l nnis
Memn

e nodile
onort ao⸗
Cnon Cani
elori,
eleah,
muhonmncd⸗
cuddih nen
omnegeſti
hoce eun
as Agelmter
epleured,
ddordi
Miopimtrbe⸗
inkligoe
erulardgi
Onncun
omanustont
Nluminn nobi
nnchiszeh
umnba

uumdere n6
Wtnoininns

lexwi mit
mucegeiut⸗
1guelinc,/
e mmnon.
nir wichl
ſuigenn
nt n 1
1louszreni,
nonurton
lscüibtein
mmmorid
–

vefmeiit
vo ndy

englocſti

1 esprinn
Ureligeben
wlun ſous
S
ſuo eicl,
ekrumth⸗
schunm,
unbuueln
ſeeein

idekn,
n Naonun

wallu i/

XXXII.
Secãdi marmor ĩ cruſtas neſcio an cariæ fuerit inuẽtum.Antiqſſmum quod eqdẽe lueniz

Hialicarnaſi Mauſoli domus pcõmenſo marmore exculta eſt: lateritiis parietibus. Is obiix

olympiadis cẽteſimæ ſextæ anno ſecundo Vrbis Romæ ano.ccc.ſecundo. Primum Romæ
pariets cruſta marmoris operuiſſe totius domus ſuæ ĩ cælio mõte Cornelius nepos rradi
dit Mamurã formiis natũ eꝗtẽ Romanum præfectum fabrorũ. C. Cæſaris ĩ Gallia. Neq; ĩ
dignatio ſit tali auctoritate inueta re. Kiic nãq; ẽ Mamurra Catulli Veronẽſis carminibus
proſciſſus: quẽ ut res ẽ: domus ipſius clarius quã Carullus dixit habere:ꝗcꝗd habuiſſet co/
mata gallia. Nãq; adiecit idẽ nepos eum pmum totis ædibꝰ nullã mſi e maimore columnòà
habuiiſe oẽs ſolidas e caryſto aut lunẽſi. Deniq;. . Lepidus Catuli ↄſulatu collega pmus

oium limina ex numidico marmore in domo poſuit:magna repræhenſione.ls fuit Cõſul

anno Vrbis dc. lxxvi. Hioc pmum inuecti numidici marmoris ueſtigium ĩ uenio.nõ in colũ

nis tmᷣ cruſtis ue ut Mamurra caryſtium poſuit: ſed ĩ maſſa & uiliſſimo liminum uſu. Poſt
hunc lapidum ferme quadriẽnio. L. Lucullus Cõſul fuit:ꝗ nomẽcut apparet ex re) Lucul
leo marmori dedit:admodum delectatus illo. Primuſq; Romãâ inuexit atrum aliogn cum
cætera maculis aut coloribus cõmẽdẽtur. Naſcitur autẽ in nilo inſula:ſolumq; pene horũů
marmorum ab amatore nomé accepit. lnter hos primum (ut arbitror) marmoreos parie
tes habuit ſcena. M. Scauri: nõ facile dixeri ſectos an ſolidis glebis politos: ſicuti ẽ hodie

louis tonãtis ædes in capitolio. Noõdum.n. ſecti marmoris ueſtigia ĩ uenerat italia. Sed ꝗſ/

ꝗs pᷣmum inuenit ſecare: luxuriâq; diuidere. ĩportuni ĩgenii fuit. Harena hoc fir: & ferto
Aikrurhen ſerra in prætenui linea præmẽte harena: uerſando tractuq; ipſo ſecãte. Aetio⸗
picã ad hoc maxie ꝓbatur. Nà id quoq acceſſit: ut ad æthiopas uſq; peteretur qd ſeccaret
marmora. Immo uero ẽt in ĩidos unde margaritas quoq; peti ſeuetis moribus ĩdignũ erat
Hæc proxime laudatur. Mollior tů quæ ex æthiopia.lla. n. nulla ſcabricie ſecat: Indica nõ
æque leuigat: ſed ea cõbuſta polietes marmora fricare iubẽtur. Simile & naxiæ uitium ẽ &
coptidi: quæ uocatur ægiptia. Fiæc fuere antiqᷓ genera marmoribus ſecãdis. Poſtea repta
E: Harena nõ minus pbada: ex quodã hadriatici maris uado æſtu undãte obſer uatione nõ
facili. l ꝗdẽ quacunq; harena ſecare e fluniis oĩbus fraus artificum auſa e: qd diſpẽdiũ ad/
modũ pauci ĩtelligunt Craſſior. n. harena laxioribus ſegmentis terit: & plus erodir marnic
ris: mmaiuſq; opus ſcabricia polituræ reliqt. Ita ſectæ attenuâtur cruſtæ. Rurſuſq; thebaica
polituris accomodatur. Et quæ fit e topho lapide aut e pumice. Signis e marmore poli⸗
endis:gẽemiſq; etiã ſcalpendis atq; limandis. MU!
ODeoee naxio & harmonio: & de generibus marmorum. C.., VUlI⸗
Axiũ diu placuit añ alia uti: ita uocatur cotos ĩ inſi ula cypro genitæ. Vicere poſtea
n erx armenia uectx. Marmoge genera & colores nõ attinet dicere ĩ tãta notitia. Nec
faacile enumerare ĩ tãta multitndine. Quoro. n. quoq; loco nõ ſuũ marmor inueni
tur. Et tñ celeberrimi generis dicta ſunt ĩ abitu terrarũ cũ geribus ſuis. Nõ oĩa tñ ĩ lapidi
cinis gignunt. Sed multa & ſub terra ſparſa. Precioſiſſimi quidem. generis lacedemoniũ
uiride: cunctiſq; hylarius. Sic & auguſte. ac deĩde tiberiũ in ægypto Auguſti ac Tiberii
primũ pᷣncipatu repta. Differẽtiaq; eogꝑ ẽ ab ophire: cũ ſit illud ſerpẽtiũ maculis ſimile: un⸗

de & noméẽ accepit: ꝙ hæ maculas diuerſo mõ colligunt. Auguſteũ undati criſi ũ in uerti

ces. Tiberiũ ſparſim cõuoluta canicie. Neq; ex ophite colũnæ: niſi paruæ admodum inue⸗-
niuntur. Duo eius genera. molle cãdidũ. nigricans durũ. Dicuntur ambo capitis dolores
ſedare adalligati:& ſerpẽtiũ ian Qid àO phreneticis ac lethargicis adallig ari iubèt cadicã⸗
tẽ. Còtra ſerpẽtes autẽ a ꝗbuſdã ſaudat᷑ præcipue ex his quẽ tephriã appellãt a colore cine⸗
ris. Vocat᷑ & mẽphites a loco gẽmatis naruræ. Cuius uſus ↄuenit iis quæ urẽda aut ſiccãda
ſũt:ex aceto illitꝰ.Oſtupeſcit.n.ita corpus ut nõ ſentiat cruciatũ.Rubet porphirites ĩ ægy
pto ex eo cãdidis ĩrerueniẽtibus pũctis lencoſtyctos uocat᷑. Quãtiſliber molibus crde dis
ſufficiunt lapidicinæ. Statuas ex eo claudio Cæſari ꝓcurator eius urbẽ ex Xgypto adue/
vit tris: Aſinius Pollio nõ admodũ ꝓbata nouitate. Nemo poſtea certe imiratus eſt. Inuẽit
eadẽ ægyptus in œæthiopia quẽ uocãt baſaltẽ: ferrei coloris atq; duriciæ. Vnde & ei nomen
dedit. Nunꝗᷓ Is autẽ maior repeu: cẽ ꝗᷓ in tẽplo Pacis ab ĩpatore Veſpaſiano A uguſto dicatꝰ*
Argumẽto ipſe liberis circa ludentibus: p quos toridẽ cubiti ſummi incrementi a ugentes
ſe annis eius ĩtelliguntur. Non abſimilis ili narrarur in thebis delubro Serapis ut putant
Memnonis ſtatua dicatus:quẽ quottidiano ſolis ortu cõtactũ radiis crepare dicũt. Ony

chiten etiâ tũ in arabiæ montibus nec uſquà alibi naſci putauere noſtri ueteres: Sed/& in
germania potoriis uaſis inde factis primũ dem pedibns lectorũ ſelliſq; Cornelius nepos
tradit magno fuiſſe miraculo: cũ.P. Lẽtulus Spĩter amphoras'ex eo & urceos magnirudi
ne cadorũ oſtediſſet. Poſt quinquennium deinde triginta duorum pedum lõgitudine co
lummas uidiſſet Variatũ in hoc lapide poſtea eſt. Naq; pro miraculo inſigni ꝗuattuor mo
dicas in theatro ſuo Cornelius Balbus poſuit. Nos ampliores triginta uidimus in ſcena.
quã Calliſtus Cæſaris Claudu libertorum porentiſſimus exhædificaueratꝰ
́MB De alabaſtrite & ligdino alabandico. Ca. VIII.
Anc aliꝗ lapidẽ alabaſtratiten uocãt: quẽ eauãt ad uaſa unguẽtaria: qtmm optime ea
b incorupra ſeruare dicit᷑. Idẽq; etia exuſtus:ex emplaſtris conuenit: Nalſcitur circa
ctcchebas ægyptias: & damaſcũ Iyriæ. Hic cæteris cadidior. Probatiſſimus uero ĩ car/
mania: mox in india. l ꝗdẽ & in ſyria aſiaq;. Vtiliſſimus aur & ſine ullo nitore in cappado-=
cia. Probãrur quãmaxĩe mellei coloris in uertice maculoſi atqʒ nõ traſlucidi. Vitia uero in
iis corneus color aut cadidus: & ꝗcquid ſimile nitro eſt. Paulũ diſtat ab eo unguetorũ fidẽ
uti exſtimãt. Lygdinus ĩ tauro reptus amplitudine ꝗ́ laces crateraſq; nõ excedat. Antea tã⸗-
tũ ex arabia aduehi ſolitus candoris eximii. Magnus & cõtrariæ inter ſe naturæ duobꝰ ho
nos. Coralitico in aſia repto: mẽſuræ nõ ultra bina cubita:cãdore ꝓximo ebori & qdâ ſumili
tudine. E diuerſo nigre eſt alabãdicus terræ ſuæ noĩe: quãꝗᷓ & mileti naſcẽs: ad purpurã tñ
magis aſpectu declinãte. Idéq; liquatur igni ac funditur ad uſum uitri. Thebaicus itercin⸗-
ctus aureis guttis inueniturin Africæ parte Aegypto aſcriptæ coticulis ad torreda colly-
ria quadã utilitate naturæ alia cõueniens. Circa ſyenẽ uero the baidis ſimites: quẽ ante pyr
rhopœ cilõ uocabãt. Trabes ex eo fecere reges quod certamine obeliſcos uocites ſolis nu
mini ſacratos. Radiorũ eius argumentü in effigie eſt: & ita ſignificatur noie Aegiptio.
Primus oĩ um id inſtituir Mitres: ꝗ in ſothis urbe regnabat ſomnio iuſſus. & hoc ipm iſcri
ptũ eſt in eo. Etenint ſculpruræ illæ effigieſq; quas nidemus: ægiptiæ ſunt litreræ. P oſtea
& alii regũ ĩ ſupradicta urbe Sothis quattuor numero: quadragenũ & octonũ cubitorũ lõ
girudine Ramiſes aũt in quo regnãte illũ captũ ẽ:qdraginta cubitorũ lIdẽq; digreſſus ĩde:
ubi fuit Mneuidis regia poſuit aliũ lõgitudiĩe undecẽétenis pedibꝰ: p latera cubitis qttuor
De obeliſco & thebaico & alexâdrino: & de illo ꝗ eſt incyrco magno. Ca. IX.
Pus id feciſſe dicuntxx. milia hoĩum. lpſe rex cũ ſubrecturus eẽt: uererẽturq; ne
machinæ põderi nõ ſufficerent: quo maius piculũ curæ artificũ denũciaret filiũ ſu
um adalligauit cacumini nt ſalus eius apud moliẽtes ꝓdeſſet lapich. Pac amnura
tione opis effectũ ẽ ut cũ oppidũ id expugnaret Cãabiſes rex uẽtumq; eẽt incẽdio ad crepi

dines obeliſci.extĩgui ignẽ iuberet molis reuerẽtia ꝗ urbis nullã habuerat. Sũt & alii duo

Vnus a Myrne polſirus: altera Phio ſine notis. xlviii. cubitorũ. Alexãdriæ ſtatuit unũ odo
ginta cnbirorũ Ptholemæus Philadelphus: quẽ exciderat Nedabilis Rex purũ. Maiuſq;
opus fuit ĩ deuehẽdo:ſtaruẽdo: ue multo quã Iexcidẽdo. A Satiro Architecto alig deue-
Rũ traduut. Rate ut Callixenus dixit a Phœnice foſſa pducta uſq; adiacetẽ obeliſcũ e ni/
lo. Naueſq; duas ĩ latitudinẽ paruulas: pedalibus ſpaciis ex eodẽ lapide ad rõem gemina⸗
ri ꝑ duplicẽ mẽſurã põderis oneratas ita ut ſibifſent obeliſcũ pẽdẽtẽ extremitatibus ſuis ĩ
ripis utrĩq;: poſtea egeſtis laterculis alleuata naue excepiſſe onus ſtatutũ. Exciſos aũt ſex
talis ĩ mõte eodẽ artificẽ donatũ talẽtis ꝗnꝗgĩta. Hic aũt obeliſcus fuit ĩ arſinoe poſitus
a rege ſupradicto: munus amoris ĩ ↄiuge:eadẽq; ſorore Arſinoe.Inde eũ naualib? incom
dũ Maximus ꝗdâ præfectus æypti traſtulit in foꝶ reciſo cacumine dũ uult faſtigiũ ad de
re auratum:quod poſtea amiſit. Eralii duo ſunt Alexãdriæ ad portũ ĩ Cæſaris tẽplo:quos
excidit Meſphees Rex qdragenum binũ cubitoꝶ. Sup oĩa acceſſit difficultas mari Romãa
deuehẽdi ſpectatis admodũ manibꝰ. D. Auguſtus porẽ aduexerat miraculi gratia: puteo/
liſq; naualibꝰ ppetuis dicauerat. Sed ĩcẽdio cõſumptus eſt. D. Claudius aliquot per annos

aſſeruatum eum quem C. Cæſar importauerat: omnibus quæ nunquam I mari uiſa ſunt:

mit abiliorem turribus puteolis ex puluere exhædificatis perducdum oſtiam portus gratia
merſit. Alia ex hoc cura nauium quæ tyberi ſubuehebant. Quo experimento palam fuit⸗
non minus aquarum huic amni eſſe quam nilo. Is autem obeliſcus quem D. Auguſtus
in cyreo magno cõſtituit: exciſus a Rege Semmeſerto: quo regnante Pythagoras in ægy⸗

pto fuit: centum uigintiꝗnq; pedũ eſt: & dodrantis: præter baſin eiuſdẽ lapidis. Is uero qui

ctinci⸗
plrtato
I

ſuntexa
Lingemn

(oligere

pitehols
ſius ciſl
utdep⸗
igundatic
Ccancur

tasillor
inmemp
hoceſtt
maqux
undi
depr

A uico ap
lelmagt

volunt
pfronte

do zuer

cilapid
Tres ue
Hetodo
conſtata

üsprockie

0 fug
eez pede
Nuor
tor

Cetio

hs
multo
müſlun
lesmil
Supre
culaft
niracn
ge fac⸗

elins N
etkoniu
ögicine 6
duin ſonn

, MI.
n opind
Natrai
muenin
ein pnt⸗
Viveni
gretorüfice
r Aerti⸗
rdrodb
iäſeni
Apuni
Wus itenc,
toneccol⸗
ge Meygr
Nitezlolsnu,
ſe Repipto⸗
or ihmiſci
ner Poke
nücubiciͤn
cigreſiuit⸗
buusivet
6 .
Neritunq de
uatlüͤn
Paxmis
cidionotgi
ir alidh
utmüde
Sorigcen
bellcien
ſngemm
Tibis ſul
we poſtu
ibinoönd
hſtigii ee
gtehogii/
Smnan Ron
tinpulev
el Mn
riuni ſn

eſt in cãpo martio.ix. pedum minor eſt. a Seſotide.inſcripta m ambo rerum naturæ inter⸗

prætationẽ ægiptiorũ opere & philoſophiæ continent.

De illo qui eſt in campo Matio pro Gnomone. Ca. X.
I qui eſt in campo Diuus Auguſtus addidit mirabilẽ uſum ad deprehendendas ſo
lis umbras dierumq; ac noctiũ magnitudines: ſtrato lapide ad obeliſci magnitudi-
nẽ: cui par fieret umbrarum Romæ cõfecto die ſexta hora paulatimq; p regulas 4
ſunt ex ære incluſe ſingulis diebus decreſceret: ac rurſus augeſceret. Digna cognitu res
& ingenio fœcundo. Malius mathematicus apici auratâ pilà addidit cuius uertice umbra

colligeretur in ſemetipſam alia atq; alia incrementa iacuſantẽ apice: ratione ut ferunt:a ca
pite hoĩs intellecta. ſæc dierum obſeruatio triginta iã fere annis non congruit:ſiue ſolis

ip̃‚ius diſſono curſu & cæli aliꝗᷓ rõne mutato. ſiue uniuerſa tellure aliꝗd a cẽtro ſuo dimo

ta: ut deprehẽdi & in aliis locis accipio ſiue urbis tremoribus bii tim gnomone intorto:ſiue
inundationibus tyberis ſedimeto molis facto quãꝗ ad altitudinẽ ĩ poſitæ rei in terrã quoq;
dicantur icta fundamenta.

De tertio obeliſco Romæ in uaticano- M Ca. AXl.
Ertius eſt in uaticano Caii & Neronis principũ cyrco:ex oĩbus unus oĩo fractus ĩ
molitione eius:quẽ fecerat Seſotidis filius Nuncoreus. Eiuſdẽ remanet & alius cẽ
tum cubitorum quem poſt ex cecitatem uiſu reddito ex oraculo ſoli ſacrauit
De pyramidibus ægiptiis & ſphinge. Ca. All.
Icatur obiter & pyramides in eadẽ ægypto regum pecuniæ ocioſa ac ſtulta oſten⸗
tatio. Quippe cum faciendi eas cà a pleriſq; tradarur: ne pecuniã ſucceſſoribus aut
æmulis inſidiantibus præberent: aut ne plebes eſſet ocioſa Multa circa hoc uani⸗

tas illorum hoĩum fuit: ueſtigiaq; cõpluriũ incoatarum extat Vna eſt ĩ arſinoe urbe:duæ
in memphi nõ procul a labyrintho: de quo & ipſo dicemus. Totidẽ ubi fuit meridis lacus.

hoc eſt foſſa grãdis. Sed ægyptus inter mira ac memoranda narrat harum cacumina extre⸗
ma: quæ eminere dicuntur. Reliquæ tres: quæ orbẽ terrarum ĩpleuere fama: ſane cõſpicuæ

undiq; annauigàtibus: ſiræ ſunt in parte africæ monte ſaxeo ſteriliq; inter mẽphin oppidũ
&& qd appellari diximus delta a nilo minus quattuor milibꝰ paſſuum: a mẽphi leptẽ.d. paſſ.
a uico appoſito quẽ uocant buſirin. In quo ſunt aſſueti ſcandere illas. Ante has eſt ſphinx
uel magis miranda: qua ſilueſtria ſunt accolentium. Amaſin regẽ putant in ea conditũ:&
uolunt inuectã uideti-Eſt autẽ ſaxo naturali elaborata: & rubrica. Capitis monſtri ambit

p frontẽ centum duos pedes colligit:lõgitudo pedum centum qdragintarium eſt: altiru⸗

do a ueutre ad ſummã aſpidẽ in capite ſexagintaduum. Sed pyramis ampliſſima ex arabi⸗

cis lapidicinis conſtat. Trecenta ſexaginta hoĩum milia annis. xx. eã conſtruxiſſe produnt

Tres uero facte annis ſeptuagintaocto & mẽſibus quattuor. Nẽepe ꝗ de iis ſcripſerũt:ſunt

Hetodotus:Euhemerus: Duris ſamius: Ariſtagoras: Dionyſius: Artemidorus: Alexander

Polyhiſtor: Butarides: Antiſthenes: Demetrius: Domoteles: Apion: Inter oẽs uero eos nõ

conſtat a ꝗbus factæ ſint iuſtiſſimo caſu obliteratis tantæ uanitatis auctoritatibus. Aliꝗ ex

iis prodiderit in raphanos & alliũ ac cepas mile octingenta talenta erogata. Ampliſſima

octo iugera optinet ſoli quattuor anguloge paribus interuallis peroctingentos octoginta

trxres pedes ſingulorũ laterũ altitudine. A cacumine pedes: xv. Alteri us interualla ſingula
pq̃ttuor angulos pares.dcc.xxxvii. comprehendũt. Tertia minor prædictis: ſed multo ſpe
Q.atior. Aethiopicis lapidibus conſurgit: ccc. Ixiii. pedibus inter angulos. Veſtigia ædifica⸗
tionũ nulla extant. Harena late pura circũ lẽtis ſimilitudine: qualis in maiori parte africæ.
Queſtionũ ſumma eſt quanã rõne intãtãà altitudinẽ ſubuecta ſint cemẽta. Alii.n. nitro ac
ſaſe adaggeratis cũ creſcẽte opere.At pactos fluminis irrigatione dilutis. Alii lateribꝰ elu
to factis extructos põtes in priuatas domos diſtributos. Nilũ. n.nõ putãt rigare potuiſſe

multo humiliorẽ. In pyramide maxia eſt intus puteus octogintaſex cubitog flumẽ illo ad

miſſum arbitrant. Mẽéſurã altitudinis earũ oĩum que ſimiliũ depræhendere inuenit. Tha
les mileſius umbrã metiẽdo:qua hora par eẽ corpori ſolet. Hæc ſunt Pyramidũ miracula
Supræimnuq; illud: ne ꝗs regũ opes miret: minimã extitiſſe laudatiſſima a Rhodope meretri

cula factã. Aeſopi fabularũ philoſophi conſerua quondã & cõtubernalis hæc fuit: maiore
miraculo rantas opes merertricio eſſe conquiſitas quæſtu. Magnificatur & alia turris a re⸗-
ge facta in inſula pharo portũ optinente. Alexandriæ quã conſtituiſſe. d. ccc. talẽtis tra dũt

magno aio ne ꝗd omittamus Ptolemæi Regis quod in ea pmiſerit: Soſtrati caſſidis archi/
tecti ſtructe ipſius nomẽ inſcribi.Vſus eius nocturno nautatũ curſui ignes oſtendere ad
prænunciãda uada: portuſq; introitum Sicut iã tales cõpluribus locis flagrãt ut poteneli⸗
cx ac rauennæ aduitadum periculum etià in corriuatione. Flagrãt cum eo ſita ea craſiſſime
Periculum in coriuatione ignium ne ſydus exiſtimetux qm̃ e longiquo ſimilis. Flamarum
aſpectus eſt. Hic idẽ Architectus prinmis oĩum penſilẽ ambulatione gini feciſſe traditur.
De labyrinthis ægiptio:lemnio italico. LCa. XII.
Ilcamus & labyrinthos: uel portẽtoſiſſimũ humani ingemi opus. Sed nõ ut exiſtima
d ri poſſit falſum. Durat etiã nunc in Aegipto heracleopolite nomos:qui primus fa
Qus eſt ante annos (ut ttadunt) tria milia ſexcẽtos a Pete ſuto rege:ſiue Tithoe.
Quanquã Herodotus totũ opus regum eſſe dicat: nouiſſimeq; Pſammetici. Cauſas faci/
endi uarie interpretantur. Demoteles regiã Mohterudis fuiſſe. Licias ſepulchrnm Meri⸗
dis plures ſoli ſacrum id extructũ. quod maxime creditur Hinc utiq; ſumpſiſſe dedalum
exẽplar eius labyrinthi quẽ fecit in creta: non eſt dubium:ſed cẽteſima tantum portionem
cius imitarum: quæ itinerum ambages occurſuſq; ac recurſus inexplicabiles cõtinet. Non
ut in pauimentis puerorum ne ludicris cãpeſtribus uidemus breui lacinia milia paſſuũ plu
ra ambulationis continente: ſed crebris foribus inditis ad fallendos occurſus: redeundũq;
in ertores eoſdẽ Secundus hic fuit ab Aegiptio labyrinthus: tertius in lemno: quartus in
italia. Oẽs lapide polito fo: nicibus tecti. Aegyptius quod miror eqꝗdẽ in introitu lapideis
e pato colnmnis. Reliquæ erant ſyeni te:molibꝰ cõpo litis quas diſſoluere: ne ſæcula quidẽ
poſſint adiuuânibus Heracleopolitis: qui id opus in uiſum mire infectauere. Poſitionẽ ope
ris eius: ſing ulaſq; partes enarrare non eſt cũ ſit in regiones diuiſum atq; in præfecturas:
quas uocant nomos:ſexdecim nomibus eorum totidẽ uaſtis domibus attributis. Præterea

tãpla oĩum Aegypti deorum cõtiuet: ſupꝗ Nemeſes quindecim ædiculis incluſæ. Sũt Py

ramides cõplures qdragenarum ulnarum ſenos radice muros optinentes: Feſſi iã eundo p
neniunt ad uiarum illum inexplicabilẽ errorẽ. Quin & cœ nacula prius excelſa: porticuſq;
aſcenduntur nonagenis gradibus oẽs. Intus colũne de porphyrite lapide deorum ſimula/
chra:regum ſtatuæ monſtrifice effigies. Quarũdà autẽ domorum talis eſt ſitus: ur adape/
tientibus fores. tonitruum intuſ tærribile extat. Maiore autẽ in parte tranſituſeſt ꝑ tene⸗
hras aliæque rurſus extra murũ labyrinthi ædificiorũ moles pteron appellant Inde aliæ ꝑ
foſſis cuniculis ſubterraneæ domus. Refecit unus oĩo pauca ibi ex mote phadon Thebis
Rex ante Alexandrũ magnũ annis ꝗngentis. ld quoq; traditur fuiſſe trabibus ſpinæ oleo
incoctæ dum fornices quadrari lapidis aſſurgerent. De ægypto & cretico labyrinthis ſatis
dictũ eſt. Lemnius ſimilis illis colũnis tũ centum.l.memorabilior fuit: quarum in officina
turbines ita librati pependerunt: ut puero circũagente tornaren? Architecti illum fecere
Xmilus & Rholus & Theodorus indi gẽa. Extantq; adhuc reliꝗæ eius cũ crerici italiciq;
nulla ueſtigia extẽt. Nãq; & iralicum dici cõuenit: quẽ fecit ſibi porſenna rex hetrurie ſe/
pulchri cã ſimul ut & externorum regũ uaniatas quoq; ab italicis ſuparet᷑. Sed cum exce⸗
dat oĩa fabuloſitas: uremur ipſius. M. Varonis in expoſitione eius uerbis. Sepulrus eſt in
quit ſub urbe cluſio:in quo loco monumentum reliquit lapide qdrato. Sing ula latera pe⸗-
dum lata tricenum:alta ꝗnquagenum:lInq; baſi quadrata mtus labyrintum inextricabilem
Quo ſi ꝗs improperet ſine glomere lini:exitum inuenire nequeat. Supra id quadratũ py/
ramides ſtant ꝗnq;. Quatruor in angulis: & in medio una. In imo latæ pedum ſeptuagenũ
quinum:altæ centum quinquagenum ita faſtigiatæ. ut in ſummo orbis æneus & Pegaſus
unus oĩbus ſit ĩpoſirus ex quo pendeant excepta cathenis tintinnabula: quæ uẽto agitata
lõge ſonitus referant: ut dodonæ olim factum. Supra quẽ orbẽ quattuor pyramides inſupꝑ
ſingulæ extant alltæ pedum centenũ. Supra quas uno ſolo ꝗnq; pyramides: quarum altitu
dinẽ Varronẽ puduit adiicere. Fabulæ hetruſcæ tradunt eandẽ fuiſſe: quam totius operis:
adeo ueſana dementia quæſiſſe gloriã impendio nulli profuturo.Præterea fatigaſſe regni
uires: ut tamen laus maior artificis eſſet.
De penſili horto & oꝑppido:& tẽplo Dianæ epheſiæ. Ca. XIIII.
. Eguntur & penſiles hortos: imo uero totum oppidum feciſſe ægiptiæ thebæ: exer
citus armatos ſubito educere ſolitis regibus nullo oppidanorum ſentiẽte. Etiam⸗
num hoc minus mirum:quam quod flumine medium oppidum interfuẽte: quæ ſi fuiſſent

centix ue
ſoſolot
In ſta
genveleh
tudo duo
dumalrit
mhamiracu
nis molli
ſemmtotü
Eeenim e⸗
Nem I
cui teplun
honderet
ſtxroptin

1.
je
li
prrerine
oppico en
eprptane
Chracia u
wiracule
lbicalu:
zppellit
feneocl
Coc it⸗
tegrete
rum doc
ens pene
cumulie
Norcy
unius:ſee
camns. N
Kiteplan
Ui Ulrori
keetet⸗
e Mio
Reiguin
ler Niie
Mioſimn
bieter
ti Pwea
wole Iy
dnirghd
n lacch
lemotid
memor
iusß⸗
nece 4
umit⸗

acd el,
Loltencee 1
eeyeſ,
ercnllne
ölhmnn
delſenntin
I.

guigrinn
ellue Tiboe
iCa li
Alchrmn Men⸗
Pſeckcin
tumponoren
mlutlͤg
uuntanti
no gumun
noimwiti
eſeruhguii
Poſtioneoe
rrteckunne
tis Drrteren
Nlulr Srb

aſe:. en 4
aͤun dundo

à
u ori

korun ſinn,

6

euem ,
rmückan
crii cg
Ahenmie t
cumeng
Cnlue 1
allibrmn pe
unmcttien
udnpy/
leptungend
56 Pegain
veto Piun
micesini
uumm ii
tios oget
igleng
.
. Pehrit
riaeiim
rl uſian

XAXXXIIII. l
non dubiũ eſt dicturum H omerũ fuiſſe:cũ centum portas ibi predicaret. Græcæ magnifi
centiæ uera ammiratio extat tẽplũ epheſiæ Diane ducentis uiginti annis factũ a tota aſia.
In ſolo id paluſtri fecere: ne terræmortus ſentiret: aut hiatus timeret Rurſi us ne in lubrico
atq; inſtabili fundamenta tante molis locarentur: ante calcatis ea ſubſtrauere carbonibus
dein uelleribus lane.yVni uerſo tẽplo longitudo eſt ꝗ uadringentorũ uigintiꝗnq; pedũ:lati
tudo ducẽtorũ uiginti. Colũne centũ uiginriſeptẽ: a ſingulis regibus facte:ſexaginta pey
dum altitudine. Ex iis. xxxvi. cælatæ. Vna a Scopa. Operi præfuit Cteſiphõ architectus Sũ⸗
ma miracula epyſtilia tante molis attoli potuiſſe. Id cõſecutus eſt ille beronibus harena ple
nis molli puluino ſup capita colũnarum exaggerato paulatim exinaniens ab imo ut ſen-
ſim totũ in colle ſederet. Difficillime hoc conringit in limiue lpſo: quod foribus ĩ ponebar
Etenim ea maxima moles fuit: nec ſedit: In cubili ergo anixo artifici mortis deſtinatiõe ſu
prema. Traduntq; in ea cogitatione feſſ um nocturno tpe in quiete uidiſſe preſentẽ deam
cui tẽplum fiebat: hortantẽ ut uiueret: ſe cõpoſuiſſe lapidẽ: atq; ita poſtero die apparuits
ponderetq; ipſo correptus uidebatur Cætera eius operis ornamenta plurium librorũ in⸗
ſtar optinet: nihil ad ſpecimen naturæ pertinenia. ’MMB
De delubro Cyzici & Ilapide fugituo & de echo ſepties reſonante:& ædifi⸗
cio ſine clauo: & marabilia ædificorum Rome: Caia. XvV.
Vrat & Cizici deludrum:in quo filum aureum cõmiſſuris oĩbus politi lapidis ſub
ĩecit artifex epurneũ Iouẽ dicaturus intus coronante eo marmoreo Apolline. Tra
lucent ergo picturæ tenuiſſimis capillamentis: leniq; afflatu ſimulachra refouẽte⸗
præter ingeniũ artificis ipſa materia quãuis occulta in precio operis intelligitur. Eodẽ in
oppido eſt lapis:fugitiuus appellatus. Argonautæ eo pro ancora uſi ibi reliquerat. qNqune
e prytaneo ( ſta uocatur locus) ſæpe profugũ fixere plũbo. Eadẽ in urbe iuxta portã quz
thracia uocatur turres. vii. acceptas uoces numeroſior repcuſſu multiplicãr. Homẽeq; huic
miraculo echo eſt a græcis datũ. Et hoc guic natura locorũ euenit. Et plerũq; cõuallium
ibi caſu accidit. Olympiæ autẽ arte mirabili modo in porticu quã oppidani heptaphonon
appellãt: qm ſepties eadẽ uox reddirur. Cyzici & buleuterion uocant ædificiũ àplum ſine
ferreo clouo ita diſpoſita cõtignatione ut eximantur trabes ſine fulturis ac reponantur.
Quod itẽ Romæ in ponte ſublicio religioſum eſt: poſtea quã Coclite. Noratioi. defenden
te ægre reuulſus eſt. Verũ & ad urbis noſtræ miracula tranſire còuenit: nõgẽtorum anno⸗
rum dociles ſcrutari uiros:& ſic quocq; rerrarũ orbẽ uictum oſtẽdere:quod accidiſſe toti⸗
ens pene: quot referrent᷑ miracula: apparebit. Vniuerſitate uero aceruata & in quẽdã unũ
cumulũ cõiecta nõ alia magnitudo exurget:qᷓ ſi mundus alius ꝗdà in uno loco narretur.
Nã ut cyrcũ maximũ a Cæſare dictatore extructũ longirudine ſtadiorũ trium: latitudine
unius:ſed cũ ædificiis iugerum ꝗternum ad ſedẽ ducẽtorũ.lIx.miliũ inter magna opera di
camns. Nõne inter magnifica baſilicã Pauli colũnis e phrygibus mirabilẽ forũq; D. Augu
ſti:tẽplum pacis D. Veſpaſiani impatoris Auguſti pulcherrima operũ quæ unꝗᷓ Patheò ſo
ui ultori ab Agrippa factũ: cũ theatrum ante texerit Romæ V alerius oſtienſis architectus
Iudis Libonis. Pyramidas reg um miramur opera:cũ ſolũ tm̃ foro extruendo ſeſtertiis mil
le ducẽtis Cæſar dictaror emerit. Et ſi ꝗdẽ ĩpẽſæ mouent captos: auaritia aĩos: P. Clodius
quẽ Milo occidit ſeſtertiis. c.x lvii.milibus domo empra habitauerit. Quod eꝗdẽ nõ ſecus
ac regũ inſaniã miror ltaq; & ipᷣm Milonẽ ſeſtertia ſeptingẽta milia æris alieni debuiſſe in
ter ꝓdigia animi hũani duco.Sed tũc ſenesaggeris uaſtũ ſ. patiũ & ſ ubſtructõnes iſanas ca
ptioſi mirabant᷑. Præterea cloacas operũ oĩ um dictu maximũ:ſufſoſis mõtibꝰ:atq; ut pau
loãte rettulimꝰ: urbe pẽſili:ſubterq; nauigata. Id. M. Agrippa fecit ĩ ædilitate poſt Cõſula
tũ p meatꝰ corriuat.vii.ãmibꝰ curſupcipiti torrẽtiũ mõ rape: atq; auferre oĩacoactis. Inſuꝑ
mole hymbriũ cõcitati uada ac littora qriunt. Aliqñ tyberis retro ĩ fuſi reci iũt fluctꝰ.Pu
gnãtq; diuerſi aq̃rũ ĩpetus intus: & tñ obnixa firmitas reſiſtir. Trahunt᷑ moles ĩterne tãtz
nõ ſuccũbẽtibꝰ cãis opis:Pulſant ruinæ ſpõte præci pites: aut ĩpactæ ĩcẽdiis. Quatit ſolũ te
remotibus. Durãt tñ a Targnio Priſco ãànis octingẽtis ppe ĩi expugnabiles. Nõ omittẽdo
memorabili exẽplo uel eo magis ꝗᷓ celeberrimus rerũ cõditoribꝰomiſſũ ẽ: Cũ id o pus Tar
ꝗnius pᷣſcus plebis manibus faceret: eẽtq; labor ĩcertũ lõgior an periculoſior.pa im ↄſcita
nece ꝗritibꝰ tediũ fugiẽtibꝰ: Nouũ & ĩexcogitatũ añ poſteaq; remediũ ĩuæit ille rex: ut oĩ
um ita dfũctog figeret crucibꝰcorꝑa:ſpectada ciuibꝰſimul & feris uolucribuſq; laceràda.

Quamobré pudor Romani nominis proprius qui ſepe res perditas ſeruauit in prœliis: tũc

qnoq; ſubuenir. Sed illo tpe impoſuit iam erubeſcens cum puderet uiuos tanꝗ puditurũ
eſſet extinctos. Amplitudinem cauis eã feciſſe proditur: ut uehen fœni large tranſmitte
ret. Parua ſunt cuncta quæ diximus nec oĩa uni cõparanda miraculo antequã noua attin⸗
gã: M. Lepido: Q.. Carulo conſ. ut conſtat inter diligentiſſimos auctores domus pulchri
or nõ fuit Romæ: quã Lepidi ipſius. At Hiercule intra annos. xxxv. eadé centeſimũ locum
non ohtinuit. Cõputet in hac eſtimatione qui uoler marmorum molẽ:opera pictorũ im/
penda regalia. Et cum pulcherrima: laudatiſſimaq; certantes centum domos poſteaq; eas

ab innumerabilibus aliis in hunc diẽ uictas. Profecto incendia puniunt luxum: nec tñi effi

ci põt: ut mores aliꝗd ipſo in hoĩe mortalius eẽ intelligant. Sed eas oẽs duæ domus uice⸗
runt Bis uidimus urbẽ totãâ cingi domibus principũ. Caii & Neronis. Et huius ꝗdẽ ne ꝗd
deeſſet aurea. Nimirum ſic habitarunt illi qui hoc imperium fecere tantas ad uincendas
gentes triumphoſq; referendos ab aratro aut foco exeuntes: quorum agri quoq; minorẽ
modum optinuere quã celaria iſtorũ. Subit uero cogitatio quota portio harũ fuerit aeræ
ille: quas inuictis ĩperatoribus decernebant publice ad ex ædificâdas domos Sümuſcy il⸗
liu honos erat ſicut in. L. Valerio publicola:qui primus cõſul fuit cum. L. Bruto poſt tot
merita: & fratre eius ꝗ bis in eodẽ magiſtratu ſabinos deuicerat: adiici decrero ut domus
eorum fores extra aperirentur & ianua in publicum reiiceretur. Hoc erat clariſſimum in⸗
ſigne inter triumphales quoq; domos. Nõ patiemur duos Caios uel duos Nerones ne ac
quidẽ gloria famæ frui. Docebimuſq; etiã inſania eorũ uictâ priuatis operibus. M. Scauri
cuius neſcio an ædilitas maxime proſtrauerit mores ciuiles: maiuſq; ſit Syllæ malum tanta
priuigni potentia: quã proſcriptio tot milium. Hic fecit in ædilitate ſua opus maximum
oĩum quæ unꝗᷓ fuere humana manu faſta nõ tparia mora uerum etiã æternitatis deſtinati
one. Theatrum hoc fuit. Scœna ei triplex altitudine. ccc. x. columnarum ĩ ea ciuitate quæ
ſex hymerias nõ tulerat ſine probo ciuis ampliſſimi. I pars ſcœnæ e marmore fuit. Media
e uitro inaudito etiã poſtea genere luxurie. Summæ tabulis inauraris colũnæ ut diximus
imæ duo de quadragenum pedũ.Signa ærea inter columnas: ut indicauimus fuerunt tria
milia numero.Cauea ipſa cœpit hoĩum. Ixxx. milia: cum Põpeii amphitheatri totiẽs multi⸗
plicata urbe tantoq; maiore populo ſufficiat large. xl. milia. Sed & reliquus apparatus tan
tus attalica ueſte: tabulis: pi ctis: cæteraq; cura fuit: ut in tuſculanã uilla reportaris quæ ſu
perfluebant quortidiani uſus deliciis incenſa uilla ab iratis ſeruis concremarentur ad ſe/

ſtertia. M. Aufert animum & a deſtinato itinere digredi cogit conteplatio tà prodigæ mẽé

tis: aliãq; connecti maiorẽ in ſaniâ. Eligno. C. Curio qui bello ciuili in cæſarianis partibus
obiit: funebri patris munere cũ opibus apparatuc; nõ poſſet ſuperare Scaurũ. Vnde. n.illi
uictricus Sylla: & Metella mater proſcriptionũ Garix unde. .- Saurus pater totiens pn
ceps ciuitatis: & marianis ſodalitus rapinarum pꝓuincialiũ ſinus: cum ià ne ipſe quidẽ com⸗
parari ſibi poſſet. Quando hoc certe incẽdi illius premium habuit conueétis ex orbe ter⸗
rarũ rebus: ut nemo poſtea par eſſet inſaniæ illi: lngenio ergo ſuo erat utendũ. Curioniq;
aliud excogitandum fuit. Operæprecium eſt ſcire quid inuenerit: & gaudere moribus no
ſtris. ac noſtro modo nos uocare maiores. Theatra duo iuxta fecit ampliſſima e ligno car⸗
dinum ſingulorum uerſatili ſuſpenſa libramẽto: in quibus utriſq; ante meridiano ludoꝶ
ſpectaculo edito inter ſeſe auerſis ne inuicẽ obſtreperent ſcœnæ: & repente circumactis
ut conſtiterant. Poſtremo iã die diſcedentibus tabulis & cornibus inter ſe coeunribus fa⸗-
ciebat amphiteatrũ: & gladiatog ſpectacula edebat: ipſum magis autoratũ Populum Ro.
circunferens. Quid. n. miretur quiſq; in hoc primũ: inuentorẽ: an inuẽtũ:artificẽ:an aucto
rẽ: auſum aliquẽ hoc excogitare: an ſuſcipere: parere: an iubere: Suꝑ oĩa erit populi furor ſe
dere auſi tã infidainſtabiliq; ſede: En hic eſt ille terrarum uictor & totius dominator orbis
qui gentes & regna diriperet: iura exteris mitteret: & quoſdam in numero deorum im⸗
mortaliũ generis humani portio in machina pendens: & ad periculum ſuũ plaud ens. Quæ
utilitas aĩarum iſta: aut quæ quorela de canis: aut quantum mali potuit accidere. Piauriri
urbes terræ hjatibus publicus mortaliũ dolor eſt. Ecce Po. Romanus uniuerſus uelut du
obus nauigiis ĩpoſitus binis cardinibꝰ ſuſtinet᷑: & ſe im depugnãatẽ ſpectat: periturus mo

mento aliquo luxatis machinis: & p hoc queritur in tribunitiis concionibus gratia ut pen

ſiles tribus faceret. Qualia hic in roſtris. Quid nõ auſurus apud eos quibus hac pſuaſerit.

Venrige
umiuerlus
NaCNod
ttalio tepe⸗
cium ipe
ded dican
varapir
Atis mtrap
celenlqj co
hetculeun
mumolei
lodos une
ffintumaun
chorti2C.
oes ulbil me
liaqvinger
undantiamn
venientize
fuiſteinto⸗
nisdeſticun
faco ipendi
hus moselat
enngurner
ponmOtie
molbusech
leigamarn,
Nnus Exetn
ſeleſtenun
Demagr
Ne
1 m
den
bpisnigore
in & patit

mue nelci

localio no
Wenderi
torchunsc⸗
Cneris Sota
loenüpete
tumAnng
Cdoniad
dulegint
mmonek
bamoſäͤt
lin Aert
nenng reh
Irur A
Orum we
Wuln

hapralizti⸗
g Winn
e tnnlanne
Ano at
Ims rlcht
ehm loeum
1piagrüfn,
6hoſengen
umbertiekt
demn ie

iusglere e

1d bincendzs
Juog mrori
tüfuerit en
Demd oltne
dio üdon
lunimunin
Nerone der
1 M, Kaii

nulumunn

s marimun

is Ceſtimtl
nanimegue

nsfoennn nn
ortno l
Fentur 1
inoeen
ns nbu⸗
iVnenä
giwiens
it
s en deren
ds Cvtionig
meronbuso
meloroca⸗
dino lvdoß
crevmi
xuntbust,

ooulum Ro

fceran 1000
dollifmuart
linror ob
Geotun im⸗
nudens C
Jere uumn
6 gelot
enemme
ganultſe

7 1,

tum & magneſia aſiæ. Differentia prima mas ſit an fæmina. Proxima ĩ colore. Nꝗ qui ĩ Ma

Vera naq; cõfitentibus. Po. Romanus funebri munere ad tumulũ patris eius depugnauit
uniuerſus Variauit hanc magnificentiã ſuã feſſis turbatiſq; cardinibus:& ãphitheatri for/
ma cuſtodita nouiſſimo die diuerſis duabus p mediũ ſcœ nis athlætas edidit:raptiſq; e con
trario repẽte pulpitis eodẽ die uictores e gladiatoribꝰ ſuis ꝓduxit. Nec fuit rex Curio aut
getium ĩperator nõ opibus ĩſignis: uri qui nihil in cenſu habuerit: pter diſcordia prieipum
Sed dicant᷑ uera æſtimatiõe inuicta miracula: quæ. Q Martius rex fecit. Is iuſſus a fenatu
aquage apiæ & anienis tegula ductus reficere: nouãâ a noĩe ſuo appellatã cuniculis p montes
actis ſmntrapreturæ ſuæ tẽpus adduxit. Aggrippa uero in ædilitate ſua: adiecta umrginea aqᷓ
cæteriſq; corriuatis atq; emẽdatis lacuſ: dec. fecit. Præterea fontes. cv. caſtella. c. xxx. cõplu⸗
ra ẽt culeu magnifica & operibus. Hic ſigna. ccc. ærea aut marmorea i poſuit: & colũnas ex
marmore ꝗdrigentas: eaq; oĩa anuo ſpatio. Adiecitq; ipſe in ædilitatis ſuxæ cõmemoratiõe
& ludos unde.Ix. diebuſ factos & gratuita præbuit balnea cẽtum. Ixx. quæ nunc Romæ ad
ifintum auxere numerũ. Vicit ãtecedenteſ aquarũ ductus nouiſſimũ ĩpendium o eriſ in⸗
choati a. C. Cæſare & peracti a Claudio. Quippe a lapide quadraginta ad eã excelſitatẽ: ut ẽ
oẽs urbiſ montes leuerent᷑: ĩfluxere curtius: atq; cæruleuſ fontes. Errogata in id opuſ ſeſter
tia quingenta quinquagĩtaquinque milia. Quod ſiquis diligẽtiuſ æſtimauerit aquag ab⸗
undantiam in publico balnei piſcinil domibus euripis hortis ſuburbanis uilliſ ſpatioq; ad⸗
uenientis extructos arcus monteſperfoſſos: cõualles æquatas: fatebit᷑ nihil magis mirandũ
fuiſſe in toto orbe terrarũ.Eiuſdẽ Claudii inter maxima equidẽ ac memoranda duxeri: quâ
uis deſtitutũ ſucceſſoriſ odio montẽ pfoſſum ad lacum ſucinũ emittẽdum inenerrabili p⸗
fecto ĩpendio:& operariorũ multitudine ꝑ tot anos: cum aut corriuatio aquag: qua terre-
nus mõs erat egereret᷑ in uertice machinis: aut ſilex cederet᷑. Omniaq; intus in tenebris fie-
rent: quæ neq; cõcipi animo niſi ab iis ꝗ uidere: neq; humano ſermone enarrari poſſunt. Nãꝗ
portus Oſtienſis opuſ prætereo. Item uias iĩter montes exciſaſ. Mare thirrenum a Lucrino
molibus ſecluſum. Lot pontes tantiſimpendiis factos. Et inter plurima alia italiæ miracu⸗
la: ipſa marmora in lapidicims creſcere auctor eſt Papyrius Fabianus naturæ rerum peritiſ⸗
ſimus. Exemptoreſ quoq; aſfirmant compleri ſponte illa mõtium ulcera. Quæ ſi uera ſunt
ſpeſ eſt:nunquam defuturam luxuriam. .M
De magnetis generibuſ & medicinis. Ca. XVI.-
Maioribus digrediẽti ad reliquog& lapidum iĩſignes naturaſ quis dubitet ĩ primis
a magnetẽ occurrere. Quid. n. mirabilius: aut qua ĩ parte naturæ maior iprobitas de
derat uocẽ ſaxis: ut diximuſ: reſpondentẽ hominis: imo uero & obloquentẽ. Quid
lapis rigore pigriuſ. Ecce ſenſus manuſq; tributi illi. Quid fieri duritia pugnatius. Sed ce⸗
dit & patit᷑ maiores:trahit᷑ nanq; a magnete lapide. Domitrixq; illa rerum oium materia ad

mane neſcio quid currit: atq; ut ppius uenit aſſiſtit: tenetq;: & cõplexu hæret. Sideritin ob

hoc alio nomine appellãt: ꝗdam heracleon. Magnes appellatuſeſt ab inuentore ut auctor ẽ
Nicander in india repertꝰ. Nanq; & paſſim inuenit᷑:nt in Hiſpama quoq; inueniſſe aũr fer⸗
tur clauis crepidarũ & baculi cuſpide hærentibuſ: cũ armenta Falcete Quinc genera ma⸗
gnetis Sotac? demoõſtrat. Aethiopicũ: & magneſia cũ a Macedonia & cétermina a bebnœa
locatũ petentibꝰ dextra. Lertium in echio boetiæ. Quartum circa Alexandriã oade Gi
cedonia & magnetia repiunt᷑:ruffi nigriq; ſũt. Boetius uero ruffi coloris plus habet quã ni
gri. Is ꝗ in troade ĩ uenitur: niger eſt & fœminei ſexus: ideoq; ſine uiribus. Deterrimus autẽ
in magneſia aſiæ cãdidus: neq; attrahens ferrũ ſimiliſq; punici. Compertũ tãto meliores eẽ
quanto ſũt magis:cærulei. Aethiopicis laus ſũma dat᷑ ponduſq; argẽto rependit.lnuenitur
hic in Aerhiopia ziniri ita uocat᷑ regio harenoſa. lbi & hematites ſanguinei coloriſ: ſangui
nemq; reddens ſi terat᷑. Sed & crocũ.In attrahẽdo ferrum non eadẽ quæ magneti hemetite
natura. Aethiopici argumentũ eſt quod magnetẽ quocq; aliũ ad ſe trahit. Omnes aũt iĩ ocu
lorum medicamentis ꝓſunt ad ſuam quiſq; portionẽ. Maximeq; epiphoras ſiſtunt. Sanane
& aduſta cremati: tritiq;. Alias rurſus in eadẽ Aethiopia nõ pcul mons gignit lapidẽ thea-⸗
meden:qui ferrum omne abigit: reſpuitq; De utraq; natura eiuſ ſæpius diximus.
De lapidibus qui cito abſumum corpora in eis condita
&S de his qui diu ſeruant: & de thaſio lapide:

& medicinis eiuſ. Capitulum l Jvn.

Apidẽ e ſciro inſula ĩtegrum fluctuare tradũt: eundem cò½ͤminutum mergi. In aſſo
1troadis ſarcophagus lapis fiſſili uena ſcĩditur. Corpora defunctog cõdita in eo ab-
(umi cõſtat intra. xl. diem: exce ptis dentibꝰ. Mutianus ſpecula quoq; & ſtringiles &
ueſtes & calciamẽta indita mortuiſ lapidea fieri auctor eſt. Eius generis & in lycia ſaxa ſũt
& in oriente quæ uiuentibuſ quoq; adalligata: erodũt corpora. Mitior eſt aũt ſeruãdis cor
oribus nec abſumendiſ chemires e?bori ſimillimꝰ. in quo Dariũ cõditum ferunt. Parioq; ſi
milis iore & duritia: minus tñ põderoſius ꝗ porus uocat. Theophraſtus auctor & tranſ
Iucidos lapideſ in ægypto ĩueniri: quos ephionitæ ſimiles ait: qd fortaſſis tunc fuerit: ꝗm
& ii deſinunt: & noui reperiunt. Thaſius guſtu ſalſus podagras lenit pedibus in uaſe ex eo
cauto inditis. Præterea oĩa crurũ uitia in iis lapidicinis ſanãtur:cũ in metallis oĩbꝰ crura ui
tientur. Eiuſqẽ lapidis fios appellatur: in farinà redigẽdam mollis ad quædã perinde efficax
Eſt aũt ſimilis pumici ruffo.Ammixtus væri cyprio mãmarum uitia emendat. Pici aũt reſi/
næxz ue ſtrumas & panos diſcutit. Prodeſt & phthiſicis linctu. Cum melle uetera ulcera ad ci-
catricem perducit. Excreſcentia erodit. Et ad beſtiarum moiſus utilis. Repugnantia cura/
tioni ac ſuppurata ſiccac. Fit cataplaſma ex eo podagris mixto fabæ lomento.
De ebore foſſili & lapidibus oſſeis & palmatis & aliorum generibus. Ca. XVIII.
Dem Theophraſtus & mutianus eẽ aliquos lapides: pariãt: credũt. T heophraſtuſ
auctor ẽ & ebur foſſile candido & nigro colore inueniri: & oſſa e terra naſci: inueni
tiqʒ; lapides oſſeos. Palmiati circa mundã in hiſpania: ubi Cæſar dictator Pompeum
uicit: repiuntur: ibiq; quotiens fregeris. Sunt & nigri: quog auctoritatis uenit in marmora
ſicut tænarius. Varro nigros ex africa firmiores eẽ tradit: ꝗᷓ ĩ italia. E diuerſo albos coronas
duriores: ꝗᷓ parios: Idẽ Iunẽſem ſilicẽ ſerra ſecari. At tuſculanũ diſſilire igni. Sabinum fauſ
cum addito oleoẽt lucere. Idẽ molas uerſatiles uolſine iunentas. Aliquas & ſpõte motaſin
uenimus in & dygitis. Nuſquã aũt hic utilior quã in italia gignitur: lapiſq; nõ ſaxum cẽ. In
uibuſdã uero prouĩciiſ oĩo nõ ĩuenitur. Sunt ꝗdam in eo genere molliores:qui & cote le
uigãtur: ut pcul ituentibuſ ophitæ uideri poſſint. Neq; ẽ aliuſ firmior: qñ & lapidis natura
ut lignũ ſimiliter hymbres ſoleſq; aut hyemeſ nõ patit᷑.In aliis atq; aliiſ generibꝰ. Sunt ꝗ&
Iunam nõ toletẽt: & qui uetuſtate rubigipem trahant: colorem ue candidum oleo mutent.
De corallio uel pyrite: & mediciniſ ei: & oſtracite: delamanto lapide & medicinis eiꝰ &
militino lapide & uiribuſ eius: de gagate lapide mediciniſ eius:de ſpongiis:de pꝑhrygio la⸗
pide & natura eiuſ. Ca. X
Orallium lapidẽ quidẽ pyriten uocãt: qm̃ ſit plurimus ignis illi. Sed ẽ aliuſetiamnũ
c ppyrites ſimilitudine æriſ.In cypro eun reperii uolunt: & metallis ꝗᷓ ſũt circa acra
maniã: unum argenteo colore: alterũ aureo Coquũtur uarie. Ab aliis iterum tertio
que ĩ melle:donec cõſumatur liquor.Ab aliis pruna pus:dem melle: & poſtea lauantur ut
æs. Vſuſq; eorũ medicia ẽ calfacere ſiccare diſcutere: humorẽ extenuare: & duritias nimiaſ
mollire Vtuntur & crudis tuſiſq;: ad ſtrumas atq; furunculoſ. Pyritarũ etiamnũ aliqui ge/
nus unum fagiunt plurimũ habenſignis: quoſ uiuos appellamuſ: & ponderoſiſſimi ſũt.Hi
exploratorib caſtrorũ maxime neceſſarii: ꝗ clauo uel altero lapide pcuſſi: & ſcintillaſ edũt
gquæ exceptæ ſulphure aut fongilſ aridis uel foliis: dicto celerius ignẽ trahunt. Oſtracitæ ſi

4 Ne

militud ĩem teſtæ habẽt. Vſus eoꝑ pro pumice ad leuigandã cutẽ. Poti ſanguinẽ ſiſtunt:&

illiti cũ melle ulcera doloreſq; mãmarum ſanant. Amantuſ alumini ſimiliſ nihil igni deper
dit. Hic ueneficiis reſiſtit oĩ buſ:priuatĩ magnorũ. Geoden ex argumẽto appellat: qm aple
xus eſt terrã: oculoge medicamẽtis utiliſſimus. Itẽ mãmarum & teſtiũ uitiis. Melitites lapis
ſuccũ remittit dulcẽ melitũq; tuſus. Et cæræ mixtus eruptiõibuſ pituitæ maculiſq; corpis
meldet. Et fauciũ exulcerationi. Epynictidas tollit: & uuluarũ dolores ĩpoſitus uelleri. Ga/
gates lapiſ nomẽ loci & amnis habet gagatis lyciæ. Aiunt & ĩ leu cocolla expelli mari: atq;
ifra duodeci ſtadia colligi. Niger e: planꝰ: pumicoſus:nõ multũ a ligno differẽs leuis: fragi
lis: odore ſi terat᷑ graui. Fictilia ex eo ĩſcripta nõ dolent᷑. Cũ urit᷑ odorẽ ſulphureũ reddit.
Mirũq; accẽdit aqua:oleo reſtrĩgit᷑. Fugat ſerpẽtes ita recreatq; uuluæ ſtrãgulatiões. Dep̃
hẽdit ſonticũ morbũ & uirginitatẽ ſuffitꝰ. Itẽ ex uĩo decoctꝰ: dẽtibꝰmedet᷑.Strumiſq; cæræ
pmixtꝰ. Hoc dicũtur uti magi ĩ ea quã uocãt necromãtiã. In peruri negât: ſi eunturũ ſit:qdᷣ
aliqs optet: Spõgiæ lapides ĩueniũtur ĩ ſpõgiis: & ſũt natiui:Quidã eos cyſteolithos uocãt:
ꝗqm̃ ueſicæ medẽtur. Calculos rũpunt ĩ uĩo poti. Phrygius lapis gẽtis nomẽ habet. Eſt autẽ

glebapim
c uino ten
Deem⸗
C

[c(
mn⸗
nenit diſti
jueſcx ek
Ppellit
hadte muli⸗a
je ded Sot.
Principatü
ſirlte ibul
potne traxi
tüeius ee in
pueremed
glido ctoe
ſemn aduſtis
tu it hema
ldemauce
ſa in Attic.
grum colo⸗
Dequav
E
ſic
iis
mentey

llen quen

Iutiluͦinal
tibus ſimili
cundi &la
nalcens iun.
r in dum

Aäten in

ilcati ue
lalhnubi ten
le guo ſl
llsertige
Uhutit. Er.
Cartuscoͤt

enntus D

Preonitench

mſer noc:

corpoge len
melo ley⸗
dioct nndie
elnuſtii
Uantur dej
Crümarie
unterti
mal en
Dhraſtus
Uniuerſo

mmengeelnte
odtnineo
zaſftingles

um lenſanlit

ütſenidte
eumtandgl
üoreiru
tuneklent: n

orinualeereo

ncivenni
ihenindeekkcan
i e zürnl,
ncenaAc,⸗
grantincurz⸗
n.
ar. M.
1Tbeuent
mNlrinueni
Lor Pompeun
niinmamon
Binumkiul
höremonrlin

grölaumih

Nergui aceel
iAhpicumn
eMenid Anf
lumoleomen

A medicnudht

isceſihtrn

700,

Adiaiudtimi
lisqſicum
züsuanmtelno
olten ummn
Acunnunimt
imnuͦiuig,
Iollinii,

. Cindui. dad

r. Ottcie

guniſſtumnd

hlignice

3 Mirqn

Pleltitslnn

nil ⸗

us elei d

weli m
Serisleuiz
fnin aſß

0 Aos colons

gleba pimicoſa. Vriturante uino perfuſus: flaturq; follibus:don ec ru ffeſcat: ac rurſus dul
ci uino reſtinguitur: & hoc trinis uicibus tingendis ueſtibus tantum utils.
De ematite & quinque generibus eius & ſchiſto. Ca. XX.

.
Chiſtos & hematiteſ cognationẽ habẽt. Hematites ĩ uenitur ĩ metallis. Vſtus minii
ſ colorẽ imitatur. Vritur & Phrygiuſ:ſed nõ reſtiguit᷑ uĩo Adulteratur ſchiſto. He
matitẽ diſcernũt uænæ rubẽtes: & friabilis ẽ natura. Oculis cruore ſuffuſiſ mire cõ
nenit.Siſtit ꝓfluuiũ mulieg potꝰ.Bibũt eæ & ꝗ ſanguinẽ reiecerũt cũ ſucco punici mali. Et

i ueſicæ efficax uitiis. Bibitur & uio ſerpentiũ ictus. Infirmior ad oĩa eadẽ ẽ: quẽ ſchiſton
appellãt Sed ĩ iis cõmodior croco ſimilis: peculiariuſ ſplẽdet. Proficit oculorũ lachrymis ĩ
lacte muliebri.Procidẽteſqʒ oculoſ p̃clare cohibet.Hæc ẽ ſentẽtia eoge ꝗq nupertime ſcripſe

re. Sed Sotacus e uetuſtiſſimiſ auctoribus ꝗnq; genera hematitage tradit p̃ter magnetem.

Principatũ dat ex iis æthiopico oculorũ med icamẽtis utiliſſimo. Et iis ꝗ panchreſta appel-
lãt.Itẽ ãbuſtis. Alterũ atrodamãta dicit uocari: colore nigro:põdere ac duricia ĩ ſignẽ: & ĩde

nomẽ traxiſſe: p̃cipueq; in africa repertã. Trahere aũt in ſe argentum æs ferrũ. Experimen/

tũ eius eẽ in cote ex lapide baſanite. Reddere.n. ſuccũ ſanguineũ & es ad iocineris uitia pᷣci
pue remedii. Tertiũ genꝰ arrabici facit:ſimili duricia: uix reddẽtis ſi ucũ ad cotẽ aquariã ali

quãdo croco ſimilẽ. Quarti generis elatiten uocari quãdiu crudꝰ ſit:coctũ uero militẽ uti,/

lem abuſtis. Ad oĩa utiliorẽ rubrica. Quinti generis ſchiſtos hemorrhoidas reprimit. Intov

tũ ãt hematitas oẽs tritoſ ĩ oleo triũ drachage põdere a ieiunis ſumedoſ ad uitia ſanguinis.

Idem auctor ẽ ſchiſton eſſe alterius generiſ quã hematiten tradit: quẽ uocãt atractiten. Na

grum colorem: ab altera parte croci. Ipſum utilem eſſe oculorum medicamentis.
De quattuor generibꝰ ætitis: & calamo:& ſamio. & arabo: & punicibuſ.
Etites lapis ẽt argumẽto nominis magnã famã habet. Reperitur in nidis aquillarũ

P*.

ſciin Africa nigrum attritum reddere aquariis cotibus ab ea parte quæ fuerit ab radice ni

Ca. XNI.

ſicuti in decimo uolumine diximuſ. Aiunt binos iueniri marẽ & fœminã. Nec ſine

iis parere quas diximus aquilas: & ideo binos tm Genera eorũ quattuor. In Africa
naſcentẽ puſillũ & mollẽ iĩtra ſe ac uelut in aluo habente argillã ſuauem cãdidã. Ipſum fria

bilem quem fœminei ſexus putãt Marem aũt qui in Arabia naſcirur durũ ſimilem aut ſlb

rutilũ in aluo habentem durũ lapidẽ. T'ertius in cypro ĩ uenitur: colore illis in africa naſcẽa

tibus ſimilis: ãplior tamẽ atq; dilatatus, Cætetis. n. globoſa facies. Mabet in aluo harenâ iu/
cundã & Iapillos. Ipſe tã mollis ut ẽt digytis fricetur. Quarti generis Taphiuſius appellat
naſcens iuxta leucadẽ in taphiuſia: ꝗ locus ẽ dextra nauigãtibus ex hac ad leucadé. Inueni/
tur in uminibus cãdidus & rotundus, Huic eſt in aluo ſapis qui uocatur callimus: nec ꝗc⸗

uã ter ius. Aetitæ oẽs grauidis adalligati mulieribus uel quadrupedibꝰ? i pelliculis ſcari
J 9 P P

rificati uceri alalium cõtinent partus:nõ niſi parturant: remouendi: alioquin uuluæ exci⸗
dium fit. Sed niſi parturientibus auferãtur: oĩo nõ pariunt. Eſt & lapis ſamius in eadem in⸗
ſula: ubi terrã laudauimus: poliendo auro utilis. Vtilis & in medicina oculog ulceribus cũ
lacte quo ſupradictũ eſt mõ cõtra ueteres lachrymatiões. Prodeſt & gtra uitia ſtomachi po
tus. Vertigines ſedat. Menteſq; cõmotas reſtituit. Quidã & morbis comitialibꝰ utiliter da
ri putãt. Et ad ruinæ difficultates: acopis ẽt miſcet. Probatur grauitate &candore. Vuluas
& artus cõtineri adalligato eo tradũt. Arabus lapis ebori ſimilis: dentifriciis accõmodatur
crematus. Priuatĩ hemorrhoidas ſanat cũ lanugine linteog linteoliſ ĩ ſuper ĩpoſitis. Non
p̃termitenda ẽ & pumicũ natura:ſiquidẽ ita appellant ꝗdam lapides eroſi anme: in ædificiis
muſea uocãt dependentia ad imaginẽ ſpecuſ arte reddendã. Sed & iis pumices ꝗ ſũt in uſt ii
corpog leuigandorũ fœminis iã quidẽ & uiriſ: atq; ut ait Catullus liberis: laudatiſſimi ſũt

in melo ſcyro & æoliis ĩ ſulis. Probatio in candore & in minimo põdere: & ut ꝗqmaxime ſpbõ

gioſi aridiq; ſint: ac teri faciles:nec harenoſi in fricãdo. Vis eoꝶe in medicĩa: extenuare: ſicca
re. In uſtrina ter ſiccant᷑:ita ut torreãtur carbone puro: ac totiens uino reſtrĩ guant᷑ albo.-La
uantur deĩde ut cadmia:& ſiccati cõdunt᷑ ꝗminimũ uliginoſo loco. Vſus farinæ eiuſ ocu/
lorũ maxie medicamẽtis. Vlcera purgãât eog leuiter: explentq; cicatrices: & emendãt. Qui
dam tertia uſtione refrigeratos potius ꝗ reſtinctos terere malunt ex uino. Adduntur etia
ad malagmata capitum uerendorumq; ulceribus. Vtiliſſima fiunt ex iis dentifricia. Theo/

phraſtus autem auctor eſt potores in certamine bibendi præſumere farinam eius: ſed niſiu

uniuerſo potui impleantur periclitari. Tantamq; refrigerandi naturam eſſe: ut wuſta fer⸗
. ððD¶ðͥÿ “ ii

uere deſinant pumice addito. ”
De lapidibꝰ mortariorum medicinalium & mollibꝰ lapidibus & ſpeculari lapide: & ſilici
bus: & phengite: & cotibus: & reliquis ad ſtrururam lapidibus igni & tempeſtatibus reſiſtẽ
Vctoribus curæ fuere lapides mortariorũ quoq; nec medicinaliũ tm aut ad pigmè
2 uaptinentiũ Etheſiq lapidẽ in iis ptulere cxreris: mox &e theabicũ: qué pyrrhope-
cilion appellauimus. Aliqui pſaroniũ uocãt. Tertiũ ex calazio chryſiten. Medici aut
8 baſaniten. Hic. n. lapis nihil ex ſeſe remittit. Ii aũt lapides qui ſuccũ reddũt oculoꝶ medi
camentis utileſ exiſtimant. Ideoq; æthiopici maxie ad ea probatur. Tenariũ uero lapide &
pœnicum & hematiten iis medicamẽtiſ pdeſſe tradunt:quæ ex croco cõponantur. Ex alio
tenario qui niger ẽ: & ex pario lapide nõ æque medicis utilẽ. Potiorem ex lapide alabaſtri⸗
te egyptio: uel ex ophite albo. Eſt. n.hoc genus ophitis: ex quo uaſa & ẽt cados faciüt. In ſy
phon lapis ẽ qui cauatur: tornaturq; in uaſa coquẽdis cibis utilia: uel ad eſculentorũ uſus.
Quod in comenſi italiæ lapide accidere ſcimus. Sed in ſyphon ſingulare quod excalfactus
olſeo nigreſcit: dureſcitc;⸗Natura molliſſimuſtanta qualitatũ differentia é. Nam molliciei
& trãſalpis præcipua ſunt exẽpla. In belgica prouincia cadidum lapide ferra qua lignum fa
ciliuſq; ẽt ſecant ad tegulagꝶ & ĩbricum uicem. Vel ſi libeat: ad ꝗᷓ uocàât pauonacea tegendi
gũa & igni ꝗdẽ durati iidem ſectiles ſunt. Speculariſ uero qm & hic lapis nomen optinet.
faciliore multo natura findit᷑ in quanlibet tenues cruſtas. Hiſpania hunc olim citerior tan
tum dabat: nec tota: ſed intra centum milia paſſuum circa ſegobricãà urbem. lIà & cypros &
cappadotia & ſicilia: & nuper ĩ uentum africa. Poſtfetendos oẽs tñ hiſpaniæ: & cappadociæ
molliſſimis & àpliſſimæ magnirudinis. ſed obſcuris. Sunt & in bononienſi italæ parte bre-
ues maculoſi coplexu ſilicis alligati: quorũ tamen appareat natura ſimilis eis qui in Eiſpa
nia puteiſeffodiunturpfunda altitudine. Necnõ & ſaxo icluſus ſub terra iuenitur extra/
huntq;: aut exciditur. Sed maiori parte foſſili natura abſolutus ſegmenti mò nunquam ad
huc quinq; pedũ longituqine amplior. Humore nunc terræ ꝗdam autumant quadâ anima
cryſtalli mõ glaciari. Ert in lapidẽé cõcreſcere manifeſto apparet: quod cũ ferre decidere ĩ pu
teos tales & medullæ ex oſſibus earum in eadẽ lapidis natura poſt unà hyemè ſigurant᷑. In
uenitus & niger aliqnande. Sed càdido natura mira cum ſit mollicia nota perpetiẽdi ſolis
rigoriſq;: nec ſeneſcit ſi mõ iniuria abſit:cum hoc ẽt ĩ cementis multorum generum accidat
Inuenere & alium uſum ĩ ramẽtis quoq; cyrcum maximũ ludis cyrcenſibus ſternẽdi: ut ſit
icömendatione candor. Nerone pricipe in Capadocia repertus eſt lapis duritia mermoris
candidus: atq; tranſlucens: ẽt qua parte fuluæ iĩciderant uenæ: ex argumento phengites ap-

pellatus. Hoc cõſtruxerat ædẽ fortunæ: quã ſeiam appellãt a Seruio Rege ſacratã aurea do

mo cõplexus. Quare eris foribus apertis iter diu claritas ibi diurna erat haud quâ ſpeculari
um modo: tanquà iĩcluſa luce: nõ tranſiniſſa. In Arabi quoq; eẽ lapidẽ uitri modo tranſluci
dum: quo utunt pro ſpecularibꝰ. Iuba auctor eſt. Nunc ad operarios lapides tranſiſſe cõue
niat: primũq; cotes ferro acuendo. Multa earum genera Creticæ diu maxima laudem ha⸗
buere. Secundã laconicæ ex taygeto mõte: utraq; oleo ĩdigentes. Inter aquarias naxiæ laus
maxima fuit: mox armeniacæ: de ꝗbꝰ diximꝰ. Ex oleo & aqua ciliciæ pollet: ex aqua arſinoe
ticæ p̃cipue. Repertæ ſũt & in italia aquà trahentes aciẽ acerrĩo effeu. Necnẽ & traſalpes
ꝗquas paſernices cit⸗ Quart rõ eſt ſaliua hoĩs pficientiũ. Quæ ĩ tonſtrinarum officinis ĩ
utilis ẽ: fragili mollicia. Flaminitanæ ex Hiſpania citeriore ĩ eo genere. Reliqua multitudo
lapiduũ in totũ ædificiis ĩ utilis ẽ moroſitate. Quædã tñ loca morẽ illũ hñt ſicuti Carthago
in Africa exercet halitu maris: fricat᷑ uento: & uerberat᷑ hymbri. Sed cura tuent picado pa/
rietes: qm & tectoria calx rodit᷑. Scitq; dictũ ẽ ad tecta eos pice ad uinũ calce uti: qm ſic mu
ſta cõdiunt. Alia mollicia circa Romã fidẽnati & Albão. In Liguria quoq; umbria & Vene

tia albus lapis dentata ſerra ſecat᷑. Hi tractabiles ĩ operã laborà quoq; tolerãt ſub tecto dum
taxat. Aſpergine & gelu pruiniſque rũpunt᷑ ĩ teſtas. Nec cõtra humores & aurãà maris 10 bu/
ſti. Tyburtini at reliqua fortes uapore diſſiliũt. Nigri ſilices optimi ꝗbulſdã in locis & ro bẽ
tes. Nonuſquã uero & albi: ſicut in Tarquinẽſi & Ancianis lapidicinis circa lacũ Volſinien

ſem. Et in Stratonienſi ſũt quibꝰ ne ignis quidẽ nocet.lidẽ & in monumenta ſculpti cõtra

Auetuſtatẽ quoq; ĩ corrupti pmanẽt. Exque iis formæ fiũt: in ꝗbus æra infundunt. Eſt & uini

dis lapis uehæmẽter igni reſiſtẽs: ſed nuſquã copioſiꝰ. Et ubi ĩ uenit᷑ lapis nõ ſaxũ ẽ. E reliꝗs

grlicun
ei eo xl
tere Cræ⸗

dotos uI

Tercũel

gentan

guo Pan
ns Dicyo
tuni, Itru
DeCiſt

Ateltoribe
c

col
n

1qpcoli

Probat.
Utrumg.
oremohn
Zenrtriig

Kteſtx tun
fſccinnec v

tatöpom
juemitur
dauere.
be 1 Vlgi
qvod idu
inlubigen
tinum hx
Phidix .
hodieqſ.
tercraſſio
(ine ima
nthiis e,
ſalii ud
enl altirue
luitudinn
lubdita
Uberente
Prere bas
Dem
A
tra
M
Cpolttion
Ueluilos
Qodim
hide cog
mericüͤ e⸗
linot d

Lehich

nſiccat
li Ldik

Aveynnope⸗
4 1 0 .
llognegi
Mm, brllo
Piderlbaſt
lsluräit ,
Wentorünſs,

1. .
oge. EA:
G eakacug

ulenn h
auin binn

4
Boncntg 1
0 Dumw

„½
w V.
m Wazann

Re * nan bols
efte¹ 5 14
ſtenecu

7
eſ!
EH M I

N
not EM
unlltiin
m bhucen
mis nuneeh
rmunind
weatillhe
rumcfhng
umuläruc,

cvi (uthage

Ant gitol
„bei18 VH

. „„ 8
bttcocn

de A

XXXVI.
pallidus in cemento raro utilis: globoſus còtra iniurias fortis: ſed ad ſtructurã ifide lis niſi
multa ſ uffrenatiõe deuinctus. Nec cercior fluuiatilis ſemp ueluti madẽs. Remediũ ẽ in la .
pide dubio æZſtate eũ eximere: nec ante bieniũ eũ ĩferrere tecto domitũ tẽpeſtatibus. Quæ

ex e0 læſa fueri c in ſubterranea ſtructura aptãtur utilius. Quæ reſtiterit: tutũ ẽ cælo ↄmit
tere. Græci e lapide'duro ac ſilice æque cõſtruũt ueluti lateritios parietes:cũ ita fecerit iſo

domos uocãt genus ſtructuræ. At cũ in æquali craſſitudine ſtructa ſunt pſeudiſodomon.
Tertiũ eſteuꝑlecton tantũmodo frontibus politis. Reliqua fortuito collocãt. Alternas co
agmentatiões, fieri: ut cõmiſſuras ãtecedentiũ medii lapideſ optineãt: neceſſariũ ẽ: in medio
quocq; pariete ſi res patiat.Si minus: utiq; a lateribus. Medios parietes ſarcire fractis cemẽ-
uis Dictyontheton uocãt reticulatà ſtructurâ: quãâ frequẽtiſſimæ Romæ ſtruũt: rimis oporxæ⸗
tunã. Structurã ad normã: & libellà fieri: & ad ppendiculũ reſpondere oportet.
De Ciſternis & calce & harenæ: generibus & mixtura calcis & harenæ: & uitiis ſtructuræ
& tectoribus columnis “ Ca. AXAxlII.
TCiſternas harena pura & aſpera quinq; partibuſicalcis ꝗᷓ uehementiſſime duabuſ
cõſtrui cõuenit: fragmẽtis ſilicis nõ excedentibuſ libras. Item ferratis uectibus cal⸗
cati ſolũ parieteſq; ſimiliter. Vtilius geminos eẽ ut in prione uitia cõſidant aquæ:

atq; p colũ in proximis tranſeat maxĩe pora aqua. Calceme uario lapide Cato Cenſorius ?K

probat.Ex albo melior quam ex duro & ſtructura utilior. Quæ ex fiſtuloſo: rectoriis. Ad

utrumq; damnat ex ſilice. Vtilior eadẽ ex efoſſo lapide quã ex ripis fluminũ collecto. Vtili

or e molari: quia ẽ quædà pinguior natura eius. Mirũ aliqui poſtꝗᷓ aſerĩt accendi aquis. Ha

renæ tria genera. Foſſicia cui quarta pars calcis addi debet. Fluuiatili aut marinæ tertia. Si
teſtæ tuſæ tertia pars addatur melior materia erit. Ab appẽnino ad padũ nõ ĩuenitur foſ

ſicia: nec marina. Ruinarum urbis ea maxie cà quod furto calcis ſine ferrumine ſuo cemẽ/
ta cõponuntur. Intrita quoq; quo uetuſtior eo melior. Vnde & in antiquog ædium legibuſ
iuenitus ne recẽtioret rima cuterẽtur redẽptor quiſꝗᷓ. Ideoq; nulla tectoria eoꝶ rimæ fœ⸗

dauere. Tectoriumq;. qd niſi ter hatenato & bis marmorato inductũ ẽ: nõ ſatis ſp ẽdoris ha

bet. Vliginoſa & ubi ſalſugo teſtatio uitia ſublini utilius. In græcia tectoriis ẽt harenarum
quod ĩducturi ſũt:priuſ in mortario ligneis uectibuſ ſubigunt. Experimẽtum marmorati ẽ
in ſubigendo: donec rutro nõ cohæreat. Contra in albario opere: ut macerata calx ceu glu
tinum hæreat. Sed macerari nõ niſi a gleba oportet. In elide ædes eſt Minerue: ĩ qua frater

Phidiæ Paeus tectorium iduxit lacte & croco ſubactum ut ferunt: ideo ſi queratur in ea

hodieq; ſaliua pollice: odorẽ croci ſaporẽq; reddere traditur. Columne edere denſiuſ poſi/
te: craſſiores uidentur. Quattuor earum genera. Quæ ſextam partẽ altitudinis in craſſiru⸗
dine ima habent: doricæ uocantur. quæ noua ionicæ: quæ ſeptimam teuſcanicæ. Co'=
rinchiis eadem ratio quæ ionicis. Et differentia quoniam capitularis corinthiarum eadem

eſt altiiudo quæ colligitur craſſitudine ima: ideoq; gratiliores uidentur ionicis: capitelli

enĩ altirudo tertia præſtat craſſitudinis. Antiqna ratio erat colũnarum altitudinis tertia ps
latitudinum delubri. In epheſi Dianæ æde:de qua prius fuit ſermo: primum columnis ſpi⸗
ræ ſubditæ: & capitella addita. Placuitq; altitudinis octaua pars in craſſitudine: & ut ſpiræ
haberent craſſitudinis dimidium ſeptimæq; partis detrahentibus ſummarum craſſitudini.
Prærer has ſunt uocantur atticæ colamnæ quaternis angulis pari laterum interuallo.
De medicinis calcis: & maltha & gypſo. S CiMAOa. XXIIII.
Alcis & ĩ medicina magnus uſus. Eligit.n. recẽs:nec aſperſa aquis urit:diſcutit:ex/
trahit ĩcipienteſq; ſerpere ulcege ĩpetus coercet. Aceto & roſaceo tẽperata p ducit
ad cicatricẽ. Luxatis quoq; cũ adipe ſuillo aut liquida reſina ex melle medet᷑. Eade

copoſitione & ſtrumis. Maltha e calce fit recẽti: gleba uino reſtinguit᷑. Mox tundit᷑ cũ adi

pe ſuillo & fictu duplici linamẽto. Quæ res oĩum tenaciſſima & duritiã lapidis antecedens

Quod malthat᷑ oleo pficitur ante. Cognata calci res gypſum ẽ. Plura eiuſ genera. Nã e la⸗

pide coquit᷑ ut ĩ ſyria cathuris. Et e terra foditur ut ĩ cypro ac perrhebie ſũma tellure.& hy

meticũ ẽ: Qui coꝗtur lapis nõ diſſimilis alabaſtrite eẽ deber: aut marmoroſo. In ſyria duris

ſimos ad id eligũt: coquũtqʒ fimo bubulo ut celerius urãtur. Oĩum ãt optimũ fieri ↄpertũ
e lapide ſpeculari ſquàmã uitalẽ habẽte. Cypſo madido ſtatĩ utendũ e qm̃ celerrime coit:

an ſiccatur. Tamen rurſus tundi & in farinam reſolui patitur. Vſus gypſi in albariis ſi gil

lis ædificiorum & coronis gratiſſimus.Exemplumq; illuſtre. C. Proculeium Auguſti CæXla

LIBER.
iis familiarem in maximo ſtomachi dolore gypſo poto conſuiſſe ſibi mortem.
De pauimentis: & quando primum Romæ: & ſubdialibus pauimentis: & grcanicis: &
quando primum cameræ. . Ca. “òòòèG XxV.
Auimenta originẽ apud græcos habẽt elaborata arte picturæ rotione: donec litho
ſtrata expulere eã. Celeberimus fuit hoc geroſus ꝗ pgamiſtrauit quẽ uocat Euſaro
ton Oecon:qm̃ purg amẽta cœnæ in pauimẽto quoq; euerri ſolẽt: uel uti relicta. Fe
cerat paruis e teſtulis tinctiſq; in uario colores. Mirabilis ibi colũna bibens: & aquã umbra
capitis ĩfuſcans abripiente alia efcam. Dentes uidereſ in canthari labro. Apricãtur aliæ ſca/
bente ſeſe pauimẽta credo primũ facta: quæ nũc uocam barbarica: atq; ſubregulanea. In ita
lia e feſtucis cãnea:hoc aperte ex nomine ipſo ĩtelligi põt.Romæ ſcalpturatũ in louis Capi
tolini æde primũ factum ẽ poſt tertiũ punicũ bellum initũ. Frequẽtata uero pauimẽta ante
cimbriũ magna gratia animoge indicio ẽ luciliãus ille uerſus. Ante pauimenta arq; emble/
mata uermiculata. Subdialia græci iuenere talibus domos cõtegente facili tractu & tepen
te. Sed fallax ubicunq; hymbres gelãât. Neceſſariũ bina p diuerſum taxatiões ſubſterni. Ca
pita earũ præfigi ne torquæãtur. Et ruderi nouo tertiã partẽ teſtæ addi. Deinde rudus in
uo duæ quitæ calcis miſceãtur pedali craſſitudie feſtucari. Tũc nucleo craſſoiſex digytos

iduci & e teſta grandi nõ minus alia duos digytos ſtrui. Faſtigiũ uero ſeruari ĩ pedes dẽos

& ſe cũcẽ. Ac diligenter cotæ deſpumare: uerniſq; axibus cõtribulare. Quæ rorquetur ĩ uti
lia putant. Immo & ſilice aut palea ſi ubſterni melius eẽ quo minor uis calcis pueniat. Neceſ
ſatium & golobſum lapidẽ ſubiici. Similiter fiunt ſpicata teſtacea. Nõ negligẽdum cẽtnum
unum genus græcanicũ. Solo feſtucato imicitur rudus aut teſtaceũ pauimẽtum. Deinſpiſſe
calcatis carbonibus ind ucitur ſabulo calce: ac fauilla mixis: materia craſſitudine ſemipedali
ad regulã: & libellam exigitur: & ẽ forma terrena. Si uero cote depolitum ẽ nigri pauimẽti
uſum optinet. Lithoſtrata cœptauere iã ſub Sylla paruulis certe cruſtis. Extatq; hodie ꝗqd ĩ
fortunæ delubro præneſte fecit. Pulſa deinde ex humo pauimenta in cameras tranſire: utp
num uitium. Et hoc certe ĩuentum ab Agrippa in thermis quas Romæ fecit. Figlinũ opus
eneauſto pinxit. In reliquis albaria adornauit. Non dubie uitreas facturus cameras: ſi prius
inuentum fuiſſet: aut a parietibus ſcornæ ut diximus. Scauri perueniſſet in cameras. Quò
obrem originem uitri dicemus. “ .èôꝗ
De origie uitri & rône faciédi: & de obſiano uitro
generibus multiformibus uitrir. C. XXVI
Ars ẽ ſyriæ: quæ phœnice uocatur finitima iudææ itra mõtis carmelli radices palu
„ dæéẽ habes: quæ uocatur cãdebea. Ex ea credirur naſci belus amnis ꝗnq; miliũ.p. ſpa/
cio ĩ mare ꝓfluuẽs iuxta prolemaidẽ coloniã Lentus hic currit: inſalubris potu Ted
cerimoniis ſacer: limoſus uado ꝓfundus. Non niſi refuſo mari harenas fatẽtur. Fluctib'. n.
uolũtate niteſcunt detritis orchb us. Nũc & a marino credatur aſtrĩgi morſu nõ prius uti⸗
les. Quigẽtoꝶ ẽ paſſuũ nõ aplius littoris ſpaciũ.lIdq; tm mulra ꝑ ſæcula gignẽdo fuit uitro
Famã e appulſa naue mercatoge nirri cũ ſparſi ꝑ littus ep ulas pararẽt: nec eẽt cortinis attol

lẽdis lapidũ occaſio: glebas nitri e naue ſubdidiſſe. Quibꝰ accẽſis permixta harena littoris
triſſucẽs nobilis liquoris fluxiſſe riuos & hãc fuiſſe originẽ uitri. Mox ur ẽ aſtuta & ĩgemio
ſa ſolertia nõ fuit cõtenta nirrũ miſcuiſſe cœpt? addi & magnes lapis: qm ĩ liquorem uitri

quocs ut ferrũ trahere credit. Simili mõ & calculi ſpledetes multifariã cœpti uiri deĩde cõ⸗
chiæ & foſſiles harenæ Auctores ſũt in ĩdia e cryſtallo fracta fieri & oh id nullũ cõparari in
dico. Leuibꝰ ãt aridiſq; lignis coꝗtur addito cyprio ac nitro maxĩe ophirio. Cõtinuiis for⸗/
nacib ut æs liquat᷑:maſſæq; fiũt colore pigui nigrãtes. Acies tãta ẽ quacũq;: ut citra ullũ
ſenſũ ad oſſa cõſeneſcet ꝗcqd afflauerit corpis. Et maſſis rurſus fũdit᷑ ĩ officiniſ tinguitur
que. Et alid flatu figurat. Aliud torno terit᷑. Aliud argẽti mô cælat᷑. Sidõæ condà iis offici⸗

nis nobili ſiꝗdẽ ẽt ſpecula excogitauerat. Hæc fuit ãtiꝗᷓ rõ uitri. Ià uero & i uulturno mari
italiæ harena alba naſcẽſ ſex miliũ paſſuũ a littore ĩter cumas atq; lucrinũ: ꝗ molliſſima ẽ pi

lamolaq; terit. Dei miſcert᷑ trib⸗ partibꝰ nitri põdere uel mẽſura: ac liquata ĩ alias fornaces
trãſfundit᷑ lbi ſit maſſa q uocat᷑ hamonitrũ. Atqʒ hoc recoꝗt᷑: & ſit uitrũ puꝶ ac maſſa uitri

cãdida. Iã uero & p gallias hiſpaniaſq; ſimili mò harenæ tẽpant᷑. Ferũt Tyberio pcipe exco/

gitatũ uitri tẽpamẽtũ ut flexibile eſſet: & totã officinã artificis eiꝰ abolitã:ne æris: argéti: au
ti: metallis pcia detraherent. Eaq; fama diu crebrior quã certior fuit. Sed ꝗd refert. Nexõis

gricu
libus uec
giiuen
Augofti
ſidianos
pbilbere
ormaen
ſanmnioit.
muſatotü
Cinchos 12
Nurra
Eine Nos
ſigidsli
ſagmetan
guivelar
ſores. Vitt
ſtanr inge
loniun
6

diq mme
hadele ic
1X pottio
rie que
desà
10 auctor
lcet uide
guo duox
Adeo in
Preteribe
pente in!
gulisreg
reno ſue
Ulftlium,

Call
MWWSSE

imerpre
Dese
Agn

rcanice
. W.
Coeeltho
ncibur
uninelabe
unmmn
driirla,
menlni
nlonutr
uimnine
erdl/
mnsten
liſtem C
emrin
S
iietnten
orgweruriui
venin Nec
idnmimun
n Deinſoile
Nelenipeel
igimuime
wäned
Bintven
higlnünu
memiu
nen i

N
Uinängi
Gbnsoen ie
nn iund⸗
rinliin
Cormnsali⸗
uemiul
mmaigen
Guotemunmn

nideideth5

icprrin
zeinuüßso
vt ctrzUI
aluiguin
iischo⸗
nleumo mn
Nliimen
lutunn
X in
negiii

prĩcipatu reperta uitri arte quæ modicos calices duos quos appellabã r petrotos. hſ. ſex mi
libus uederer. In genere uitri & obſidiana numetatur ad ſimilitudiné lapidis qué in æthio
pia ĩ uenit. Obſidius nigerrimi coloris: aliqñ & traſlucidi: craſſiore uiſu atc ĩ ſpeculis parie
tũ ꝓ imagine umbras reddẽte. Gẽmas multi ex eo faciũt Vidimuſq; & ſolidas imag ies diui
QAuguſti capti materia huiꝰ craſſitudinis. Dicauitq; ipſe p miraculo in tẽplo Cõcordiæ ob⸗
ſidianos quattuor elephãtos. Remiſit & Tyberius Cæſar heliopolita &α cerimoniis repertam
ibi ĩ hæreditate ei' ꝗ pfuerat ægypto: obſidianã imaginẽ Menelia. Ex quo apparet antiqui
or materiæ origo nũc nitri ſimilitudie ĩterpolata. XNenocrates obſidianũ lapide ĩ india & in
ſammnio italiæ & ad oceanũ ĩ hiſpania naſci tradit. Fit & ti duræ genere obſidianũ ad eſcaria
uaſa totũ rubẽs uitge atq; nõ trallucẽs: hematinõ appellatũ. Fit & albũ & murrbinũ aut hya
cinthos ſaphiroſq; imitatũ: & oĩbus aliis coloribꝰ. Nec ẽ alia nũc materia ſequatior: aut et
picturæ accomodatio. Maxim' tñ honos ĩ cadido trâſlucẽte quaproxima cryſtalli ſimilitu⸗

dine. Vſus uero ad potandũ argẽti metalla & auri pepulit. Eſt ãt caloris ĩpaciens: ni pcedat
frigidis liquor: cũ addita aqua utreæ pilæ ſole aduerſo in tm excadeſcant: ut ueſtes exurat
fragmẽta tẽporata agglutinãtur tm̃ rurſus adfundi nõ queũt præterꝗᷓ abrupto ſibimet: tin
gui ueluti cũ calculi fiũt: quos ꝗdem abaculos appellãt: aliquos ẽt pluribꝰ modis uerſico/
lores. Vitrum ſulphuri concoctum ferruminantur in lapidem. Ad peractis omnih quæ cõ⸗
ſtant ingenio artem natura faciente: ſuccurrit mirari nihil pene non igni perfic.
Ignium miracula & medicinæ prodigia. Ca.R... AXxvIf.
Gnis accipit harenas: ex ꝗbus alibi uicrũ: alibi argẽtum:alibi plũbi genera:alibi pig⸗
i menra: alibi medicamẽeta fundit. Igni lapides ĩ æs ſoluũtur lIgne ferrum gignit᷑: ac
domatur. Igne cremato lapide cemẽta ĩ tectis alligãtur. Alia ſæpiuſ uri prodeſt. Ea/
dẽq; materia aliud gignit᷑ pᷣmis ignibꝰ: aliud ſecũdis: aliud tertii (Quando ipſe carbo uireſ
habere ĩcipit reſtictus: atq; ĩtereſſe creditus:maioris fit ui ttutis. In mẽſa & ĩproba reꝶ natu
ræ portio. Et in qua dubiũ ſit plura abſumat: an pariat. Eſt & ipſis ignibꝰ medica uis: DPeſtilẽ
tiæ quæ ſoliſ obſcuratiõe cõtrahitur iginiſ ſuffitu multiformiter auxiliari cert ũ e. Empedo
cles & Hippocrates id möſtrauere diuerſiſ lociſ. Ad cõuullſa uiſcera aut cõtuſa ut. M. Var
10 auctor ẽ. lpſis. n. uerbiſeiꝰ utar. Lix cinis ẽ ĩquit foci Inde.n. ciniſ luxatiſ potꝰ medtt. Vt
licet uidere gladiatoreſ cũ deluſerit hac iuuari potionæ. Quin & carbunculũ genuſ morbi
quo duos cõſulareſ nuper abſumpros indicauimꝰ?: querneuſ carbo rrituſ cum melle ſanat⸗
Adeo in rebus danatiſ quoq; ac ia nulliſ ſũt aliqua remedia: ut ĩ carbõe ecce & cinere. Nòô
præteribo & unũ foci exẽplũ Romanis litteriſ clag. Larquinio Priſco regnate tradunt re⸗-
pente in foco comparuiſſe genitale e cinere maſculini ſexus. Eamq;: quæ ĩſederat ibi. Tana
quilis reginæ ancillà Ocreſtem captiuã cõſurrexiſſe grauidã Ita Serunmum Tullium natug
regno ſucceſſit. Inde & ĩ reginæ cubàti puero caput arſiſſe uiſum creditumq; Latis familia

ril filium. Ob id compitalia & lodos Laribus primum iſtiruiſſfſe.—
CaAII PLINII SECVYNDI NATVRALIS HISTORlAE LIBER TRIGESI

MVS SEPTIMVS ET VLTIMVS.

PROHEMIVM.
Origo gemmarum.

. 7

T NIHIL iſtituto operi deſit: gẽmæ ſupſunt: & in artũ coacta rerum
naturæ maieſtas a multis nulla ſui parte mirabilior. Lantũ tribuũt ua
u tetati coloribus materiæ decori. Violare ẽt ſignis gẽmas neſas ducen
tes. Aliquas uero extra præcia ulla taxationẽq; humanage opum arbi⸗
trantes ut pleriſq; ad ſummã abſolutãq; rerũ naturæ contẽplatõe ſatis
ſit una aliqua gẽma.Quæ fuerit origo gẽmag & ꝗbuſ initiis ĩ tm̃ hæc
qmiratio exarſerit diximuſ quodà tenus in mentiòe auri inulorumq; .
MM Fabulæ primordium a rupe caucaſea tradũt. Promethei uinculortum
interprætatione fatali: primumq; ſaxi fragmentum incluſum ferro ac digyto circundatum
hoc Ranſſe annulum . hoc gemmaam. ð
De gẽma Polyclatis tyrãni & Pyrrhi Regis & ꝗ ſcluptores optimi:& nobilitates artificũ
& ꝗ mus dactylothecam Romæ habuit. Ca.

I iiii

LIBER.

I nitiis cœpit auctoritas in tm amoré elata ut Polycrati Seuero ſamio inſularũ ac

littorũ tyrano fœlicitatis ſuæ: quã nimiam fatebat aſſe ipſe:ſatis piamenti in unius

gaemæ uoluntario damno uideret. ſi cũ fortunæ uolubiltate paria faceret. Planeq;

ab inuidia eius abunde ſe redimi putaret: ſi hoc unũ doluiſſet. Aſſiduo gaudio luxus eo ꝓ

fectus a nauigio in altum anulum merſit. Ar illũ piſcis eximia magnitudie regi natus eſcæ

uice raptũ ut faceret oſtentũ in culinã domini rurſus fortunæ iſidiantis mãui reddidit. Sar
donicẽ eã gemam fuiſſe cõſtat: oſtẽduntq; Romæcſi credimꝰ Cõcordiæ delibro cornu au/
reo Auguſtæ dono ĩcluſã & nouiſſimũ prope locũ tot prælatis optinentẽ.Poſt hũc annulũ
regia fama eſt gẽmæ Pyrrthi illius ꝗ ad uerſus Romanos bellũ geſſit. Nanc habuiſſet tra

ditur acathen: in qua nouẽ muſæ & Apollo citharà tenens ſpectaret:nõ arte ſed ſpote natu

rz ita diſcurrẽtibus maculis ut muſis quoq; ſingulis ſua redderent ĩſignia. Nec deĩde alia

que rradat᷑ magnopere gẽmage claritas extat apud auctoreſ: præterꝗᷓ Iſmeniã Choraulẽ mul

tis fulgẽtibus uti ſolitũ comitate fabula uamtatẽ eius dicatæ ĩ Cypro: ſex aureos denarios
pro ſmaragdo inqua fuerat ſclupta Amymone iuſiſſe enumerari.Et cũ duo relati eſſent ĩ/
minuto pcio: male me Hercules curatũ dixiſſe. Muteum. n. detracta erar gémæ dignitati.
Hic uidet᷑ ĩſtituiſſe ut oẽs muſicæ artis hac quoq; oſtentatiõe cenſerent᷑: ueluti Dionyſio/
dorus æqualis eius & æmulus: ut ſibi quoq; par uideret. ertius ꝗ eodẽ tempore fuit ĩter

muſicos Nicomachus multas gẽmas habuiſſe tradit᷑:ſed nulla peritia electas:ſed forte qua

dam. His exéplis initio uoluminis oblatis aduerſus iſtos ꝗ ſibi hac oſtentationẽ arrogat: ut
palã ſit eos tibicinũ gloria tumere. Hoc in Polycratis gẽma aæ demôſtrat illibata intacta
que quæ ab Iſmeniæ ætate poſt multos anos apparet ſcalpi ẽt ſmaragdos ſolitos. Cõfirmat

hanc eandẽ opinionem dictum Alexandri magni quo uetuit in gemma ſe ab alio ſcalpi q a

Pyrgorele non dubie clariſſimo artis eius. Poſt eum Apollonides & Cronius in gloria fue

ſcorides. Sylla dictator traditione lugurte ſemper ſignauit. Eſt & inter auctores Catien/
ſem illum cuius patrem. Scipio Qemilianus ex prouocatione interfecerat: pugnæ eius ef
figis ſignaſſe uulgato Stilionis Præcontini ſale. Quidnam fuiſſe acturum eum ſi Scipio/

patrem eius interemptus eſſete Diuus Auguſtus inter initia ſphinge ſignauit. Duas aur in

matris annulis iam indiſcretæ ſimilitudinis inuenerat. Altera per bella ciuilia abſente eo
non in faceto lepore accipientium enigmata afferre eam ſphingẽ. Quin etiam Moœcena/
tis rana per collationem pecuni
da conuitia ſpingis Alexandri magni imagine ſignauit. Gemmas plures quod peregri/
rus. Diuq; nulla alia fuit: donec Pompeius magis eam quæ Mythridatis regiſ fuerat: inter
dona in capitolio dicarer: ut. M. Varro: aliiquẽ eiuſdem ætatiſ auctores confirmant: mul⸗
tum prælatam Scauri. Hoc exemplo Cæſar dictator ſex dactylothecas in æde. Veneris ge/

.

nitricis conſecrauit. Marcellus octauia genituſin palatina Apollinis æde unam. Victoria

tamen illa Pompeii primum ad margaritas gemmaſque mores inclinauit Sicut. L. Scipio“
nis & Cn. Manlii ad cælatum argentum & ueſtes attalicas & triclinia ærata Sicut. L. Mum
mii ad corinthia & tabulas picas.

De gemmis traſlatis in triumpho Pompeii & natura cryſtalli & medicinis & Iuxuria cir⸗

ca eam: & quando primum inuenta myrthina: & luxuria circa eam & natura myrrhinorum
quæ mentiti ſunt auctores de ſuceino. C. II.

D uti plani us naſcatur: uerba ex ipſis Pompeii triumphorum actis ſ ubiiciam. Er⸗-
i go tertio triumpho quem de piratis: aſia: ponto: gentibuſque & regibus in ſep/
tiuimo operis huius uolumine indicatis. M. Piſone. M. Meſſala conſ.pridie Cha/
lendas octobris: die natalis ſui egit: tranſtulit alueum cum teſſeris luſoium e
gemmis duabus latum pedes tres: Ilongum pedes quattuor. Et ne quis de ea re dubitet nul

la gemmarum magnitudine hodie prope ad hanc amplitudinem accedente. In quo fuit lu-

na-aurea pondo. xxx milium. Lectos triclinares tres. Vaſa ex auro & gemmis abacorum no

ué Signa aurea tria. Mineruæ martis: & Appollinis corõas ex margaritis. xxx. tres. Momẽ

aureũ ꝗdratũ cum ceruis & leonibus & pomis oĩs generis circundata uite aurea. NIu ſæum
ex mar garitis in cuius faſtigio horologium erat. Imago En. Põpeii e margaritis illa regio

re. Quique diui Auguſti imaginem ſimilem expreſſit: qua poſtea princeps ſignabant. Dio

S

amici ſignauere epiſtolas edicta. Quæ ratio temporum nomine eius reddi poſtulabat:
niarum in magno terrore erat. Auguſtus poſtea ad deuitan/

no appellant: nomine dactylothecam: primus omnium habuit Romæ priuignus Syllæ Scau

honorte
te uidt⸗
ſeMu⸗
taigoa
ne illa
piueriu
tsopibi
Reipub
tiabina
pogu
nishit
dillecon
eninro
ihin
Hoiumu
xus m.
Mehos
geret N
fum ualt
ne Dom
pleri cau
Iati unin
drimagr
moritur
emptif
Memor.
enitm bi
morem
Craſlitu
quamn ſp
puram c.
tubeſcen
colorunm
Tnnlſlu
R corpo
cuſacry
maimel
ene A han
AKhorrol
bruger
kinden
hüccepn
Aroin
benr
ller 0 ne
türin
ltihn
Cdtur,
neqder
lt equ⸗
Luſtad
dr l

iilrin
tiinuning
en, imen
Dlunnte
innrns eſc-
tdiärr
corhu u
Wduiſſern
Albrenrn
Echkiteiin
scemnies
edltnenn
1Cökema
lolcaleig:
,Duxn
dlemen
voſtuieer.

d eregtd/
oflr n
m. Wore
ld
onl⸗Nun

4 uri i⸗
nofu
rhinor
n

bicumb,/
businſeh
N le C
rice /
bwoimme
„Zubiretnn
S
Uitk

honore grata. ĩllius probioris ueneràdiq; ꝑ cunctas gẽtes illa ĩ quã ex margaritis. ſeuerita⸗
te uicta & ueriore luxuria quâ triumpho. Quod profecto inter illos uiros duraſſer cogno

mẽ Magni: ſi pma uictoria ſic triũphaſſes de margaritis Magne:tã ꝓdiga re & fœminis re

pta:qua habere gerereq; fas nõ ſit. Hinc ſic fieri tuos uultus: ſic te precioſum uideri? Noõ⸗
ne illa ſimllior tui ẽ imago quã pyrenei iugis ĩ poſuiſti: Graue ꝓfecto fœduũq; pbrum erar
ni uerius ſeuũ deorũ oſtétũ credi oportere Clareq; ĩtelligi poſſet ia tum illud caput oriẽé⸗
tis opibus ſine reliquo corpore oſtẽtatum. Cætera triumphi eiuſdẽ quãaueriſſime ſubiiciã.
Reipublice datum mille talẽtum. Legatis & queſtoribus: g oras maris defendiſſent ſeſter⸗
tia bina milia. Cõmilitonibus ſingulis ꝗnquaginta. Tolerabiliorẽ tñ fecit càm Caii princia⸗
pis ꝗ ſup oĩa muliebria oculos induebat e margaritis. Et Neronis principis ꝗ ſceptra perſo
nis hiſtrionum & cubicula uiatoria unionibus cõſternebat. Quinĩmo etiã ius uidemur pdi
diſſe corripiendi gẽmata potoria & uariæ ſupellectilis genera annulos tranſauntes. Quæ
enim nõ luxuria innocentior exiſtimari poſſit: Eadẽ uictoria primum in urbẽ murina mue
xit. Primuſqʒ Põpeius ſex procula ex eo triumpho capitolio loui dicauit. Quæ ptinus ad
hoĩum uſum tranſire: abacis etiâ eſeariiſq; uaſis inde expetitis. Excreſcitq; in dies eius rei
luxus murrtino.Ixxx.ſeſtertiis empto capaci plane ad ſeſtarios tres. Galiceq; potauit ex eo
ante hos annos conſularis ob amorẽ abraſo eius margine ut tamẽ iniuria illa precium au⸗
geret. Neq; eſt hodie murini alteris præſtãtior iĩdicarura. Idẽ ĩ reliquis generis eius quà⸗
tum ualuerit licet æſtimare ex multitudine quæ tanta fuit: ut auferente liberis eius Nero
ne Domitio theatrum peculiare transtyberim hortis expoſita occuparẽt hoc a populo im
pleri cauentes. Et dum põpeianus præludit. etiã Neroni ſatis erat qui tunc uidit annume-
rati unius ſciphi fracta mẽbra:quæ in dolorẽ credo ſæculi inuidiãq; fortune tanquã Alexi
dri magni corpus iIn conditorio aſſeruari ut oſtẽtarerur: placebat. T. Petronius cõſularis
moriturus inuidia Neronis pricipis ut mẽſam eius exheredaret trullà murinã. ccc. ſeſtertiis
emptã fregit. Sed Nero ut par erat pricipẽ uicit oẽs. cccc. ſeſtertiis capedinẽ unà parando.
Memoranda res tanti imperatorẽ: patrẽq; patriæ bibiſſe. Oriens murina mirtit. Inneniun
enim ibi ĩ pluribus locis:nec inſignibus:parthici regni.Precigue tamen in carmania. Hu⸗
morem putant ſub terra calore denſari. Am plitudine nunquam paruos excedunt abacos
Craſſitudine rara quanta dictum eſt uaſi ꝑotorio. Splendor iis ſine uiribus: nitroq; uerius
quam ſpendor. Sed in precio uarietas colorum ſubinde cirunagentibus ſe maculis in purz⸗
puram candoremq;: & tertium ex utroq; igneſcente ueluti per tranſitum coloris purpura
rubeſcente: aut lacte candeſcente. Sunt qui maxime in iis laudent extemitates: & quoſdam

colorum repercuſſus: quales in cæleſti arquu ſpectantur. His maculæ pingues placent.

Tranſlucere quicquam aut pallere uitium eſt. Item ſales uerrucæq; non eminentes: ſecd
ut corpore etiam plerumq; ſeſſiles. Aliqua & in odore commendatio eſt. Conrraria huic
cauſa cryſtallum facit gelu uehæmentiore concreto. Nec aliubi certe reperitur: quam ubi
maxime hybernæ niues rigent: glaciemq; eſſe certum eſt unde & nomen græci dedere. Ori
ens & hanc mittit. Sed indicæ nulla præfertur. Naſcitur & in aſia: uiliſſima circa alabadam
& horroſiam finitimiſq; montibus item in cypro. Sed laudata in Europa alpium iugis. Iu,/
ba auctor eſt & in quadam inſula rubri maris ante arabiam ſita naſci quæ neron uocetur.
Et in ea quæ iuxta gemmam topacion ferat. Cubitalemq; efoſſam a Pithagora Prolemæi
regis præfecto. Cornelius Bocchus & in luſitania perquam mirandi ponderis immenſis iu-
gis depræſſis ad libramentum aquæ puteis. Mirum & quot Xenocrates tradit epheſius
aratro in aſia & cypro excitati. Nou enim inneuiri in terreno: nec mſi inter cautes creditũ
fuerat. Similiꝰ ueri eſt quod idem Xenocrates tradit torrentibus ſæpe deportari. Sudines
uero negat niſi ad meridiem ſpectantibus locis naſci. Quod certum eſt:non enim reperiy
tur in aquoſis: quanquam in regione prægelida: uel ſi ad uada uſq; glatientur amnes. C?-
leſti humore paruaq; niue id fieri neceſſe eſt: ideo caloris impatiens in frigido potu abdi 42
catur. Quare naſcatur anguloſis lateribus: non facile ratio inuenmiti poreſt: eo magis quod
neque mucronibus eadem ſpecies eſt ita abſolutus eſt laterum leuor ut nulla id arte poſ-⸗
ſit equari.Magnitudo ampliſſima adhuc uiſa nobis erat quam in Capitolio Liuia Aug,

guſta dicauerat: librarum cireiter.I. ITdem Xenocrates auctor eſt: uas amphorale uiſum.

Et aliqui ex india cryſtallũ ſextariorũ quattuor. Nos liꝗòo affirmare poſſumus in eautibꝰ
alpium naſci adeo inuiis: ut plerũq; fune pendẽtes eã extrahant. Peritis ſigna & indicia no

R anenfenruur irnine eſfeben ere ugi 3 e maculoſa nube occulta aliqũ uomica tineini
timæ ſimile Paoc artifices Rnrabee a. Que ruiR cliquibes rubigo. Aliis capillamentũ lachiymnis
theta appellantes. nec ſpumei coloris l Que uero ſiné uitio ſunt: Puras eẽ malũr aſcyn⸗ lisglun
Inuenio medicos quæ funt ure 4 118 ympidecq;. Poſtrema uero auctoritas in pondere eſt glonnus
na pila adueriis quæ ſunt urenda corporum nõ alirer utilius id fieri putare kua cryſtall lontunn
te k ralen0 appoſita ſolis radiis. Alius hic furor. hſ. centũ.l. milibus truſla H“ que
teptbduoscaſßecs rytlall gerefarmllias nec diuite. lre Nero amiſſarum rerum nnndis 2. alen
niilitudiné acce ſiere uitt . berer.l ragmẽta ſarciri nullo modo queunt. Mireq; ad ſi
runt⸗Pronnnü locu itri: ſed prodigii modo: ut ſuũ precũ auxerint: cryſtali nõ dimi . F
Z Proximũ locum in delicisfœminarum tñ adhuc rm ſuccina opeinentcancd nicn gia k
Reg dun Sen nveiicce adesdlunres caulis cryſtalltem Se inurnind Kinitadt ne
otus Utric. n iuceis cãm ne deliciæ ꝗdẽ adhuc excogitauerũt. Occaſi Rigidi ſan
corum diligenter. Legenres mõ equæ ppetiantur me d gitauerit Cecaſio eſt uanitas græ gAulapine
uitæ ſcire poſteros quicꝗd illi prodidere mirandum Phcœt. ere cũ hoc quoq; interſit Denlatur
mutatas in arbores populos lachrymis electrũ cibusanufs ſunde ulnine icti ſorores fletu lroner
4 uẽ pacdum uocamus. E rele ru appellarum: qm ſol uocitatus ſit eleelros:vl Hõ eeikt
ixere primiq; ut arbitror: Eſchylus:Philoxenus: Nicander: Euripid i pr⸗ ioreh
factum italix teſtimonio patet. Diligentiores erlicanderFunbiderz zattue Qäuad ees nponin
dixerunt: ad quas dilaberetur pad us Qua appellatione Fuilas unen ibn tn ari hadriatico eẽ nonixid
uero ullas ibi appoſitas eſſe in quas quicꝗᷓ curſu padi deuehi t N; E rin cedie⸗ vnden
beria hoc eſt in hiſpania eridanum eſſe dixit: eundẽeq; aj ellari he 54 2 ! ſchylus in hy⸗ gratindec
& Apollonius in hadriatico litrore conduerc hodanti naͤumela lanũ. Euripides rurſus aduaum
rati ſuccini: in tanta orbis ignorantia. Modeſtiores ſed a aͤe fler aciliorẽ uemià facit igno- acarnunt
nn riaric ſinus rupibus inuiis arbores ſtare: quæ canis orcl nog eißn Rrocidere i extremis equesRe
Fihr at in liguria effodi dixit. Phærontẽ in æthiopia Hamonis obiſſe Sſmi I hes nͤ grine
S Knen aculum Ereerdc gigni Dnileus foſſile eſſe: & in ſcythia H ihi En
mn igieatme lerimainis integt tnordte⸗ fieri ex urina lyncũ beſtiarum. Emaribus ful⸗ ſenn
ſtia agutias. enorremnal guidius atq; candidum. Alii dixere languriũ elle ittalia be Aeinco
borẽc igna enh enis langas uocat eaſdé: & circa padum iis uitâ affirmat ſudi E ae uclhll
bae dug nii iganardé e ncentu Nerrodoma fjüc Soracuscredn in be eee
vſtuartiũ metonomò naie an ectridas uocauit. Pytheas gutonibus germaniæ gentiaccclis uenc
äs nauigatione in ene⸗
ä Burgamerd Incolas p ligno Eeei
uit. Philemõ negauit fm ab elect e dd N & Timæus credidit: ſed ĩſulã baſilia uoca⸗ oorte
circa occaſum credit nehetnentictes in di Nicias ſolis radiorũ ſuccũ ĩtelligi uol uit. EHOos 8 hont
deinde æſtatibus ĩ germanorum li in terrã actos pĩguẽ ſudoré ĩ ea pte oceani reliquere nt
in india: gratiuſq; thure es nunn in or eiici.Et ĩ ægypto naſci ſimili mõ: & uocari ſacal. ltẽ iuſchqu.
harpaga: qa folia & Palsastabeſtiih 5 . n quoq; fœminas uerticillos inde facere: & uocare ruſzen
pyrrenei pmotoriũ eiici Quod fimbrias rapit. Theophraſtus oceano id exæſtuante ad (rno:
. Aſarubal: qui tradidi . Quod Xenocrates credit: ꝗ de iis nuperime ſccipſit. Viuit adhuc- tum ynie
Aarubal: Aun tradictie Iuxta atlãticũ mare eẽ locũ cephiſida:queẽ mauri ſrit. iut aed Anc. tatio ur
ſole ex calfactũ e limo dare electrum flunis. Mneſi phiſida: quẽ mauri uocãt electrũ. Nũc “ urr
nã amnẽ in oceanum effluentem lacu: in ꝗ Mneſias africe lacũ ſycionẽ appellatũ: & crati luxr po
uere. Ibi naſci ratione eadem qua ſur :in quo aues quas melagridas & penolopas uocat ui näcg
xta ſyrtin magnã hortũ beſpecſdunre ra dictum eſt de eladtr ide lacu. Theomenes dicit: iu⸗ gicecol
heſperidum. Gteſias indis flumẽ eſſe e ohamn in ſtagnum cadat. Colligi uero a uirginib* hacf.
bona: fluere a ſeptentrione in exortũ e. nonmn duon ocabulo ſignificetur oĩa uaſa ferte Rtaicon
tibus. Arbores eas aphytagoras uo arf⸗ Guna eſl mõtẽ ſilueſtrẽ arboribus electrum ferẽ Hicah
Mirhridates in germ amniæ littoribus eſle in al ellatione ſignificetur prædulcis ſuaui tatis Eruiſti
inde defluere in petras. Xenocratis non ſu ee ricr cædron: cxædri genere ſiluoſam lenum
he ero ſncnaim arh bi nen Nlios vutate in numdda iG Sus ommes Gobhie une
cles tragicus poeta: qd eꝗdem miror tanta Srauſrats. numgs a gigni:Sup omnes ẽ Sopho ulllpta:
itate cothurni. & præterea uitæ fama alias Imgnen

li ů
Nlirale
bantereet
ücſſtl
aumnn,
mnunceo
lkeliͤſe
Argtl
Wannn,
unimgrr
ntſen
im
u (i
uat ltico ee
emnüͤecſt N
Hluinby⸗
Pcezmurfu
nihwtigro
Neiennem
gümi Tn
ekilade
ERenirons
wois,len⸗

4.2 .
5

nR’
es voce
Aiunte
itaubo⸗
Reari Nie

XXXVII.
principali loco genitus athenis rebus geſtis exercitũ obiecto. Hic ultra indiã fieri dixir e

lachrymis meleagridũ auium Meleagrum deflentiũ. Quod & credidiſſe eum uel ſperaſſe
aliis pſuaderi poſſe quis non miretur: quà ue pericia aut impericiã poſſe reperiri quæ auiũ

ploratus annuos credit: lachrymas ue tam grandes: aueſq; e græcia ubi Meleager perut
ploratum iſſe in indos. Quid ergo: Nõ multa æquæ fabuloſa produnt poetæ. Sed hoc ea
re quæ quottidie inuehatur: atq; abundet: & hoc mendacium coarguat ſerio quenquam
dixiſſe ſumma hominum contemptio eſt: & intolerandamendaciorum impunitas.
— De ortu & medicinis & generibus & luxuria ſucciorum
lyncurio & medicinæ. CODOa. IIII.
Ertum eſt gigni in inſulis ſeptentrionalis oceani: & a Germanis appellari gleſſum:
itaq; a noſtris unam inſularum ob id gleſſariam appellatàã Germanico Cæſare ibi
elaſſibus rem gerente anſtrauiam a Barbaris dictam. Naſcitur autẽ defluente me
dulla pinei generis arboribus: ut gũmi in ceraſis: reſma pineis erũpit humoris abũdantia.
Denſatur rigore uel tẽpore aut mari.Cũ uero intumeſcens æſtus rapuit ex inſulis:certe in
littora expellitur: ita uolubile ut pendere uideatur. Quod arboris ſuccũ etiãâ priſci noſtri

credidere ob id ſuccinũ appellantes. Pineæ autem arboris eſſe indicio eſt pineus in attritu

odor:&& pd accenſum tædæ modo ac nidore fragrer. Affertur a Germanis in panoniâ: mox
p prouinciam.Inde Veneti primum quos græci enetos uocãt: rei ſamà fecere. Proxime Pa
noniæ id accipientes circa mare hadriaticũ. Pado uero adnexa fabulæ uidetur cã:hodieq;
tranſpadanorum agreſtibus fœminis: monmilium uice ſuccina geſtantibus maxime decoris

gratia. Sed & medicinæ: quãdo conſillis creditur reſiſtere & faucium uitiis uario genere

aquarum iuxta illos infeſtante guttura ac uicinas carnes. Centũ fere milibus paſſuũ abeſt
a carnunto littus pannoniæ: ex quo id Germaniæ inuehitnr: præcognitũ nuper. Vidit. n.
eques Romanus miſſus ad in cõparandum a luliano curante gladiatorũ munus Neroy
nis principis. Qui hæc cõmertia & littora pagrauit tanta copia inuecta ut recia coercendis

feris podiũ protegentia ſuccinis nodarentur. Arma uero & libitia totuſq; unius diei appa

tatus eſſet e ſuccino. Maximũ pondus iis glebæ attulit. xiii. hbrarũ Naici & in india certũü

eſt. Archelaus ꝗ regnauit in Capadocia illinc cortice inhærete tradit aduehi rude: poliriq;

ladcte incoctum. Liquidũ primo deſtilare argumeto ſunt quædà inrus tranſlucentia ut for

„*

nice aut culices: lacertæq; quas adhæſiſſe muſteo nõ eſt dubiũ: & inclu ſas indureſcẽti. Ge

nera eius plura. Candida odotis præſtantiſſimi. Sed nec his nec terris precium. Fuluis ma

ior auctoritas. Ex iis etiänum amplior tranſlucentibus: prrterquã ſi nimio ardore flagrent
imaginẽq; igneã ineſſe:nõ ignẽ placet. Sũma laus falernis a uimi colore dictis molli fulgo/

re perſpicuis. Sunt & in quidus decocti mellis leuitas plægat. Verum hoc quoq; tantũ fie

ri oportet quocunq; modo tingui libeat: hædorũ teno & anchuſie radice. Quippe etiã cõ-

chino inficiuntur. Cærerum attritu digitorâ agzepra ui coloris attrahunt in ſe paleas & fo

lia arida ut magnes lapis fertum. Ramæeta quoq ſuccini oleo adito fagrãt dilucidius diu⸗

tiuſq; quã lini medulla. Taxatio in deliciis tanta ut hoĩs quãuis pua effigies uiuorũ homi
nũ uigentium præcia ſuperet prorſus ut caſtigatio una nõ ſit ſatis. In corinthiis æs pla

cet auro:argentoq; mixtũ in cælatis ars & ingenia. Mutinorũ & criſtallinorũ diximus gra

riam. Vniones qd capite circunferentur: gẽmæ digytis. in omnibus denicq; aliis uitiis oſten
rtatio aut uſus placet. In ſuccinis delciarum tamẽconſcientia. Domitius Nero in cxteris ui
tæ ſuæ portentis capillos quoq; coniugis ſuæ Popeæ in hoc nomen adaptauerat quodam

etiã carmine ſuccinos appellando. Et qm nullis uitiis deſunt præcioſa nola ex eo terti? hic
quidẽ colos cœpit experi a matronis. Viſus tñ ſuccinorũ inuenitur aliꝗs ĩ medicina ſed nõ
ob hoc fœminis placent. Infantibus alligari Amuleti rõne prodeſt. Calliſtrarus & cuicũq;

ætati contra lymphationes prodeſſe tradit. Et urinæ difficulcatibus potum: alligatumq;-
Hic & differentiam nouam atrulit appellando cryſolectrũ quaſi coloris auri: & matutino

grauiſſimi aſpectus. Rapaciſſimũ igniũ: & ſi iuxta fuerit celerrime ardeſcens. Ploc collo al
ſigatum: mederi febribus & morbis: Tritũ cum melle ac roſaceo auriũ uitiis. Et ſi cũ melle
attico conteratur: oculoʒe quoq; obſcuritatibus. Stomachi etià uitiis uel per ſe farina eius
ſuiupta: uel cũ maſtice ex aqua pota. Succina etiãà gẽmis quæ ſunt rrãſlucidæ: adulterandi
curio ꝓxime dici cogitauctog ptinacia. Quippe etiã ſi nõ electrũ id eſſet lyncuriũ tñ gẽ⸗

mã eſſe contendunt. Fieri autem ex urina quidem lyncis. Sed egeſtã terra protinus beſtia
operiente eam: am inuideat hoĩum uſui. Eſſie autem qualẽ in igneis ſuccinis colorèe: ſalꝑiq;
Nec folia tmm aut ſtramẽta ad ſe ragere:ſed æris etiã ac ferri lamias qd Diocles ꝗdẽ & The
ophraſtus credidit. Ego falſum id totũ arbitror. Nec uiſam in æuo noſtro gemãâ ulli ea ap
pellatione. Et ꝗqd de medicina ſimul proditur calculos ueſicæ eo poto elidi:& morbo regio
occurri: ſi ex uino bibatur: aut ſi portetur. Et tamen nunc gẽmarum cõfeſſa dicemus allau
datiſſimis orſi. Nec uero id ſolum agemus: ſed ad maiorẽ utilitatem uitæ obiter coargue-
tur magorum infanda uanitas: quando illi uel plurima prodidere de gemmis medicinæ ex
iis ſpecies blando prodigio tranigreſſi. .
De adamantis generibus & medicinis & margaritis. Ca. V.
Aximum in rebus humanis non ſolum inter gẽmas precium habet adamas:diu nõ
niſi regibus: &iis admodum paucis cognitus: unus modo in metallis repertus: ꝑ
quã raro comes auri: nec niſi in auro naſci uidebarur. Veteres eum in æthiopum tã
tum merallis inueniti exiſtimauere: inter delubrum. Mercurii atq; inſulam meroen dixe⸗
runtq; non ampliorem cucumeris ſemine haud colore diſſimilẽ inuemti. Nũc genera eius
ſex noſcuntur. Indici non in auro naſcentis: ſed quadã cryſtalli cognatione. Siquide & co
Iore tranſlucido non diffett. Et laterum ſexangulo lepore turbinatus in mucronem: aut
duabus contrariis partibus quo magis mitemur: ut ſi duo turbines latiſſimis ſuis partibus
iungantur magnirudine uero etiã auellani nuclei. Similis eſt huic quidẽ arabicus: minor
tantum. Similiter & naſcens cæteris pallor gentis & in auro non miſi excellentiſſimo nata⸗

lis. Incudibus hi deprehenduntur: ita reſpuentes ictum ur ferrum urrinq; diſſultet. Incun

deſq; etiã ipſæ diſſiliant. Quippe duritia inenarrabilis eſt ſimulq; ignium uictrix natura: &
nunꝗᷓ incaleſcens. Vnde & momen indomita uis græca interpretatione accepit. Vnum ex
iis uocãt cenchron: qd eſt militi magnitudine.Alterum macedonicum in philipico aruo re
pertum: & hic eſt cucumũſemine par.Poſt hos cyprius uocatur in cipro reptus uergens in
æreũ colorẽ. Sed in medicina ut dicemus efficaciſſimus. Poſt hunc eſt ſiderites ferrei ſplẽ
doris: pondere ante cæreros: ſed natura diſſimilis. Nã & ictibus frangitur: & alio adamãate
pforari põt. Quod & cyprio euenit. Breuiterq; ut degeneres noĩs tantum auctoritatem ha
bent.ldq; qd totis uoluminibus his docere & mandare conati ſumus de diſcordia rerum
concordiaq;: quã antipathiã ac ſympathiam appellauere græci non aliter clarius intelligi
põt. Siquidem illa inuicta uis duarum uiolentiſſimæ naturæ rerũ ferri igniſq; contẽptrix
hircino rumpitur ſanguine: ac ne aliter ꝗᷓ recenti calidoq; macerata: & ſic quoq; multis icti
bus:tunc etiam præterquam eximias incudes malleoſq; ferreos frangens: Cuius hoc inge
nio mnuentu Qa ue caſu reprume Aut quæ fuit coniectura experiendi rem immenſi Se
creti & in fœdiſimo aĩ alium omniumeProfecto munneris talis inuentio hoĩs eſt. Nec ꝗuæ

renda in nulla parte naruræ ratio: ſed uoluntas. Vt cũ fœliciter rumpere contingit: in em

paruas frangantur cruſtas: ut cerni ui poſſint. Expetuntur a ſculptoribus: ferroq; inclu/
duntur: nulſã non duritiã ex facili cauantes. Adamas diſſidet cum magnete lapide ĩ tantũ
ut iuxta poſitus ferrum nõ patiatur abſtrahi: aut ſi admotus magnes apprehenderit: rapiar
atqʒ auferat. Adamas & uenena irrita facit: & lymphationes abigit: metuſq; natos expellit

amente obiid quidã cum anchiten uocauere. Metrodorus Sceptius in eadẽ germania ĩ ba

liſta inſula naſci ĩ aqua & ſuccinum qd eꝗdẽ legerim:ſolus dicit & præfert arabicis. Quod
falſum eſſe ꝗs dubitet? Proximum apud nos indicis arabiciſq; margaritis preciũ eſt de qui
bus in nouo diximus uolumine inter res marinass. SG
De ſinaragdi generibus:& Semis uiridibus & tranſlucidis. Ca. VI.
Ertia auctoritas ſmaragdis perhibetur plurib de cauſis: nullius coloris aſpectu iu
cundior eſt: Nã hærbas quoq; uirentes: frondeſq; haud deſpectaàus. Smaragdos ue
trxro tanto libentius: qm nihil oĩo uiridius cõparatũ illis uiret. Præterea ſoli gẽmarũ
contuitu oculos mplentnec ſaviane Quin & ab itentione alia obſcurata aſpectu ſmaragdi
recreatur acies. Scalſpentibuſq; gẽmas nõ alia gratior oculorũ refectio eſt: ita uiridi lenita-
te laſſitudinẽ mulcent. Prærerea lõginquo amplificant᷑ uiſum: inficientes circa ſe reper⸗
cuſſum aera nõ ſole mutati:nõ umbra:nõ lucernis:ſemꝑq; ſenſim radiãtes:& uiſum admit
tẽtes ad craſſicudinẽ ſui facilitate tranſlucida. Quod etiam in aquis non fit. Iidem plerũq;

& concaui ut uiſum colligant. Quapropter decreto hominum Is parcitur ſcalpi uetitis.

rigri

uero (Ool

Neropt
i abeag
bactrian
termnitet.
Terttiü

dus Rel

tinetido

imitante

Perunte

indiros
thinni⸗

wöſtrari
EigoCi
thicx au
losgiht
CEcos.
Pfmbrad
zut ineus
mnetumſa
bzractiter
mcos⸗
Ii Nilum
necpſpic.
horumett
Uirides ke
taturſen
Mläbei i
ſeledum
oll. rer
lorum a
manitu
fecerung
in caudi
6 YVenol

igeme

icor ſa
gue lab⸗
eruimech
ens gem
Thooph
lumſna
inſouis
In unea b
lmng
ercimie
cdloller
deyyhi
rikicüj .
falgor
chrylor

dänndeli
hreſhii
eae⸗
milliez
wordonge
icema Nan
le dtgre,
eakider

J

. 1.
mcduup
4 ſehenm
Anegun
Menire⸗
tgereneins
inti
Ncndnemant
ſuinndn
bicutmüot
ticmona
lultetlcun

W

Nnom er
ſpico moore
svergewin
ies ſemiß
zlio ni
Näotimat
Cordinnum
nins inlgi
3 cnin
gmnuii
zunig
inmmd
ck Nere

uninſen
ng irh/
Iunu
eurbpiat
m aneli
mmai
dc;d
ſchcegn

c. V
HP ldn 1l
“R
ſoli ginmn
uſicht/
c⸗ ſ. lgen/
fmannt
len eig
ii nein

XXXV.
Quãquã ſchythicorum ægyptiorumq; tanta durities eſt: ut nequeant uulnerari. Quorũ

uero corpus extenſum eſt: eadem qua ſpecula ratione ſupini imagines rerum reddqdunt.

Nero princeps gladiatorũ pugnãs ſpectabat ſmaragdo. CGeneta corũ. xii. nobiliſſimi ſcythi

ci ab ea gcte ĩ ꝗᷓ reperiunt᷑ appellati. Nnllis maior auctoritas: nec minꝰ uitii. Et quãrũ Ima

ragdi a gẽmis diſtant: im ſchytici a cæteris ſmaragdis. Proximà laude habet ſicut & ſedẽ

bactriani: quos ĩ cõmiſſuris ſaxorũ collegere dicuntur eteſiis flantibus. Tunc. n. tellure in

ternitẽt: quia iis:uentis maxĩe harenæ mouẽtur. Sed hos minores multo ſcythicis eẽ tradũt
Tertiũ loco Aegyptii habẽt ꝗ eruũtur circa copton oppidũ thebaidis in collibus & cauri

bus. Reliqᷓ genera in metallis ærariis inueniũtur. Quapropter principatũ ex iis æ gyprii op
tinẽt:doſq; eorũ & ut ĩ colore liꝗdo nec diluto: uerũ ex humido pinguiqʒ; quaq; reſpiciat᷑
imitante tranſlucidũ mare pariterq; traſlucet: & nitet: hocẽ colorẽ expellit & aciẽ recipit.

Ferunt & in herme inſula tumulto reguli. Hermiæ iuxta cetarias marmoreo leoni fuiſſe

indiros oculos ex ſmarag dis ita radiantibus etiâ in gurgitẽ ut territi ĩſtrumẽeta refugerẽt
thinni: diu miratibus nouitatẽ piſcatoribus: donec mutauere oculis gẽmas: ſed & uita de/

mõſtrari oportet repta. Sunt ꝗdẽ oĩum eade. Quædà tñ nationũ pecularia: ſicut in hoie.
Ergo Ciprii uarie glauci: magiſq; ac minus in eodẽ ſmaragdo aliis partibus tenorẽe illũ ſcy-

thicæ auſteritatis nõ ſemp cuſtodiunt. Ad hoc ꝗbuſdâ intercurrit umbra ſurduſq; fit co „

los ꝗ ĩprobatur etiâ dilutior. Hincq; genera diſtinguntur. Et ſunt aliq obſcuri quos uocãt
cæcos. Alii denſi nec e liꝗdo tranſlucidi. Quidà uaria nubecula iĩprobati. Aliud é hoc quâ

umbra de ꝗ diximus. Nubecula. n albicantis é uitiũ cum uiridis nõ ptranſit aſpectus led
aut intus occurrit aut excipit in fine uiſum càâdor. EHæc coloris uitia: iſta corporis capilla-

mẽtum ſal: plũbago. Ab iis æthiopici laudàtur a copto dierũ trium itinere: ut auctor ẽ Iu⸗
ba:acriter uirides: ſed nõ facile puri aut còcolores. Democritus in hoc genere poſuit her⸗

micos & pſicos. Illos extumeſcẽtes pinguiter pſicos uero nõ triaſſucidos: ſed iucundi teno

ris. Viſum ĩplere quẽ nõ admittat. Feliũ pantherarumq; oculis ſimile. Naq; & illos radiare
nec pſpici. Eoſdẽ in ſole hebetari: umbris ꝛrefulgere: & Iõgius quà cæteros nitere. Oium
horum etiãnũ uitiũ quod felis colorẽ aut aeris habent. In ſole dilucidi ꝗdẽ ac liꝗdi:ſed nõ

nirides. Fiæc uitia & atticis maxie ſentiũtur ĩ argẽtariiſ metalliſ reptiſ ĩ loco ꝗ thyricoſ uo

tatur: ſemꝑ minuſ pĩgueſ & e lõgĩquo ſpecioſioreſ.Frequẽſ & iiſ plũbago:hoc ẽ ut ĩ ſole

plübei uideãtur. Illudq; peculiare qd ꝗd ex iiſ ſeneſcunt paulati uiriditate euanida & ſo/

le læduntur. Poſt hoſ medici plurimũ uiriditatiſ habent iterdũ & e ſaphyro.Ii ſunt flucti/
oſi:& rerum imagineſ cõplexi ut uerbiſ gratia papauerum aut auium pinarunmq; uel catu
lorum aut ſimilium. Qui tñ uirideſ naicuntur: qm oleo melioreſ fiunt. Neq; eſt aliorum
magnitudo amplior. Carchedoni neſclo an in totum exoleuerint: poſtꝗᷓ metalla æris ibi de

fecerunt: & ſemp tamen uiliſſimi fuere minimiq;. Idẽ fragiles ſed colore incerti & uirentiũ

in caudis pauoꝑꝶ columbarũq; collo plumis ſimiles ad inclinatione magis aut minus luci⸗-
di. Venoſi quidẽ: ſquammoſiq;. Peculiare erat in his uitiũ ſarciõ appellatum. Hoc eſt quæ⸗

djã gẽme caro. Mox iuxra carthedonẽ in qua legebatur: ſmaragdites uocatus eſt. Iuba eſt
auctor ſmaragdũ quẽ cholan uocant: in arabia ædificiorum ornamenris includi, Et lapidẽe

quẽ alabaſtriten ægyptii uocant. Cõplures uero e proximo laconicos in taygeto monte
erui medicis ſimiles: & alios in ſicilia. Inſeritur ſmaragdis & quæ uocatur tanos: e pſis ueni
ens gẽma ingrate uiridis atq; ĩtus ſordida. Itẽ chlioſmaragdos e cypro turbida æreis uenis
Theophraſtus tradit: ægyptiorum cõmenrariis reperiri: regi eoruma rege babylonio miſ-
fum ſmaragdũ munere.iiii.cubitorum longitudine: & trium latitudine. Et fuiſſe apud eos
in Iouis delubro obeliſcũ e quattuor ſmaragdis.xl. cubitorũ lõgitudine. Latitudine uero
in una pre. ini. & in altera ptẽ duorũ. Se aũt ſcribente eẽ ĩ tyro Herculis tẽplo ſtatuàâ planà
e ſmaragdo:niſi potius pſeudo ſmaragdus ſit. Na & hoc genus reperfi g i cxpid inuentũ
ex dimidia parre ſmaragdum: ex dimidia iaſpidẽ:nõdũ humore in totũ tranſfiguiato. Ap
piõ cognominatus Pliſtonices: pauloante ſcriprũ reliꝗt: eſſe etiãnũ in labyrintho ægypti

coloſſeum Serapin e ſmaragdo.ix. cubitorum. Eadẽ multis naturã aut certe ſimilẽ habere

berylli uidentur in india originẽ hñtes: raro alibi repros. Poliũtur oẽs ſexigula figura ar—⸗
tificũ ĩ geniis:qm hebeſcũt:ni color ſurdusrepcuſſu ãguloꝶ excitet᷑.Aliter.n.politi nõ hũt

fulgorẽ eundẽ. Probatiſſimi ſunt ex iis ꝗ uiriditatẽ pori maris imitat᷑. Proximi ꝗ uocantur
chry ſoberylli & ſunt paulo pallidiores: ſed in aureum colorẽ exeunte fulgore. Vicinum

LIBER.

genus huic eſt pallidius: & a quibuſdã proprii generis exiſtimatur: uocarunq; chryſopylõö.

Quarto loco numerant᷑ hyaci thizontes. Quinto quos heroides uocant Poſt eos autẽ cer⸗-
m. Ac deinde oleagini- hoc eſt colore olei. Poſtremi chryſtallis fere ſimiles. Hi capillamen

ta habent:ſordeſqʒ:alioquin euanidi:quæ ſunt oĩum utia.Indi mire gaudẽet lõgitudine eo
rum:ſoloſq; gẽmarũ eſſe prædicant: ꝗ carere auro maliunt: & ob id pforatos elephantorũ

ſetis religant. Et alios cõuenit nõ oporterer ꝑforari: quorum ſit abſoluta bonitas umblicis

ſtatim ex auro capita cõprehendentibus. Ideoq; cylindros ex iis facere malüt quã gẽémas:
ꝗm̃ ex ſumma cõmẽdatio ĩ lõgitudine. Quidã & anguloſos putãt ſtatim naſci.& perfora
tos gratiores fieri medulla candoris exempta: additoq; auro repercuſſa aut oĩio caſtigata

cã perſpicuitatis ad craſſitudinem. Vitia prærer iam dicta eadem fere quæ in ſmaragdis &
prerygia:In noſtro orbe aliqñ ctrca potum inueniri putantur. Indi & alias quidem gemmas
cryſtallo inuento adulterare repperierunt: ſed præcipue beryllos.

De opali generibus & uitiis: & expimẽtis: & uariis gems. Ca. VII.

Inimũ:idẽq; plurimũ ꝗ ab is differunt opali: ſmaragdis tm credẽétes. India ſolũ &

m horũ ẽ mater. Atq; ideo eis precioſiſſimã gloriãà cõpoſitores gẽmarũ & maxime ine
narabilẽ difficultatẽ dederunt. Eſt. n. in iis carbũculi tenuior ignis. Eſt ametheyſti

fulgens purpura. Eſt ſmaragdi uires maſe: & cuncta pariter incredibili mixtura lucentia.
Ali ſummo fulgoris augumẽto colores pigmẽtorũ æquauere. Alii ſulphuris ardentẽ fla⸗
mã aut etiã ignis oleo accẽſi. Magnitudo nucẽ auellanãa æquat inſigni apud nos hyſtoria-
Siꝗdẽ extat hodieq; huius generis gẽma pp quã ab Antonio proſcriptus Nonius ſenator

eſt filius Strumæ Nonii eius: quẽ Catullus poeta in ſella curuli uiſũ ĩdigne tulit. Auuſq;

Seruilii Noniani quẽ cõſulẽ bis uidimus.Illeque ꝓſcriptus fugiẽs hũc e fortunis ſuis oĩbꝰ

annulũ abſtulit ſecũ Quẽ certũ ẽ ſeſtertiis.xx. milibus æſtimatũ. Sed mira Antonii feritas
atq; Iuxuria pp gẽmã proſcribentis. Nec minor Nonii cõtumacia ꝓſcriptionẽ ſuã amantis

cũ etiã feræ abroſa parte corporis relinquãt beſtiæ ꝓpter quas ſe periclitari ſciãt. Vitia opa
lIi:ſi color in flore hærbæ quæ uocatur heliotropiũ exeat aut cryſtallũ:aut grandinẽ. Si ſal
interueniat aut ſcabritia: aut cuncta oculis occurſantia:nulloſq; magis india ſimilitudine

indiſcreta uitro adulterat. Experimentũ in ſole tm. Falſis. n. cõtra radios libratis digyto a
pollice:unus:atq; idẽ tranſlucet colos in ſe cõſumptus.Verufulgor ſubinde uariat: & plus

huc:illucq; ſpargit: & fnlgor lucis in digytos funditur. Hanc gẽmã pꝓpter eximiã gratiam
pleriq; appellauere pederota. Sunt & ꝗ priuatũ eius genus faciunt: ſangenon que ab idis
uoeari dicunt. Traduntur naſci & in ægypto & ĩ arabia: & uiliſſimi in ponto.Itẽ in Galla/
ria ac rhaſo & cypro ꝗppe opali gratiâ habet. Sed mollius nitet: raro nõ ſcaber. Sũma colo
ris ex aere & purpura cõſtat. Viriditas ſmaragdi deeſt. Cõſtatq; melior ille color: cuius ful
gor uini colore fuſcatur ꝗ ꝗ diluit᷑ aqua. Hactenus de principatulcõuenit mulietũ maxĩe

ſeuatuſcõ. Minus certa ſunt de ꝗbus: & uiri indicanr. Sig ulorũ. n. libido ſingulis precia fa
cit: & præcipue regũ. Claudius Ceſar ſmaragdos induebat & ſardonicas. Primus autẽ Ro⸗

manorũ ſardonmice uſus eſt prior Africanus: ut tradit Demõſtratus. Et inde Romanis hanc

gẽmã fuiſſe celeberrimã. Quãobrẽ proximũ ei dabimus locũ. Sardonyces olim ut ex noĩje

ipſo apparet intelligebantur candore in ſarda: hoc eſt uelut carnibus ungue hoiĩs ĩpoſito

&utroq; tranſlucido. Taleſqʒ; eſſe indicas tradũt.lIſmenias. Demoſtratus Xenothemis. So⸗

tacus: Hi ꝗdẽ duo reliquas oẽs quæ rranſluceant cæcas appellantes:quæ nunc nomẽ abſtu-

lere. Nullo ſardorũ ueſtigio arabicæ ſunt. Coeperuntq; pluribus hæ gẽmæ coloribus itel

Iigi: radice nigra: aut cæruleũ imitante: & unguæ: creditũ.n. candido pingi. Nec ſine quadà

ſpetie purpuræ candore in minimũ tranſeunte. Has indis nõ habitas in honore enothe-

mis ſcribit tantæ alias magnitudinis: ut inde capulos factitarent. Etenim cõſtat ibi torrẽti/
bus detegi. Et placuiſſe in noſtro orbe initio qm ſole ꝓppe gẽmarũ ſcalptæ cærã non aufer⸗
rent. Perſuaſimus deinde & indis ut ipſi ꝗquoq; iis gauderent. Vtiturq; pforatis utiq; uul/

gus tm̃ĩ collo.Et ẽ nũc ĩdicarũ argumẽtũ.Arabicæ excellũt cãdore circuli prælucido. ar;

nò gracili:neq; receſſu gẽmæ aut ĩ deiectu renitẽte.ſed ĩ ipis umbonibꝰ nmitẽte.Præterea

ſubſtrato nigerrimi colloreis. Ex hoc indicis cæreum: aut corneum inuenitur etiam circu

li albi:quædamq; in iis cæleſtis arquus anhelatio eſt. Superficies uero locuſtarum maris
cruſtis rubentior. lam meleæ aut feculentæ (hoc enim nomen eſt uitio) improbantur

& ſi zona alba fundat ſe uon colligat.ſimilimodo ſi ex alio colore in ſe admittat aliquid

Lalab

neren
ſeruan

giante

ſiexen
cung:
fulgor
Cang
Atol

fioich
min

igne
dub
jop
Eci
exti
ignẽ

loſ

billte
plien

genen

heber

teran⸗

keria 6
ſtulis.
ſümil

ſine
ladx

caſte⸗
Arabi
genr

tlone

hoc⸗
litat
enen
limiͤ
uen
tio

nſig .
daee,

cpilluren
Enbcineen

leyhantori

ündicca

u gem.
A erien
d altige
Mngd 8
.
emgenmns

ndin ſoli 8

manime ine

zudentibiͤ⸗
wehyſtori
us ſennen
lit⸗Abn
iaſuisoib⸗
oni kenitag
immans
ir Ninon
nel
iräu
imügenn
ngrerit⸗
lie in Clln/
Gümd
lorciufll
nleni mie
Uiu gtcit
uiho
mnis in
nal wie
uivolto
emi0,
ome ſu⸗
ibin i

ſneqade

nothe⸗

bitortet
conaute

viign/
lcdonh
etel
nim

run NmGI

Pcbnnn

glrantes. Optimos uero amethyſtixõtas: hoc ẽ quog extremus i

gent aureæ guttæ: ſemper i

enormirer. Nihil. n. in ſua ſede alieno iterpellari placer. Sunt & armeniacæ: ut cæteræ ĩpro
bandæ: ſed pallida zona. Exponẽda eſt & onicis ipſius natura pp noĩs ſocietatẽ hoc in gem
ma tranſilit. & a lapide ex carmania. Sudines dicittin geẽma eẽ candoré unguis humani ſimi
litudine. Itẽ cryſolithi colorẽ & ſarde & iaſpidis Xenothemis indic re

TW. sä P . emis! onycẽ plures habere
uarietates: ignea: nigrã: cingentibus candidis uenis oculi mõ interuenientibus: quarund
oculis obliꝗs uenis. Sotacus & arabicã onycẽ tradit. Sed eam a cæreris diſtare qund inclica
igniculos habeat albis cingentibus zonis ſingulis pluribus ue: aliter quã ĩ ſardonycæ indi

ca. lllic.n.momentum eẽ hic circulũ. Arabicas onycas nigras inueniri candidis zonis. Sati⸗=
rus carnoſas eſſe indicas parte carbuncumli. parte chryſolithi & amethiſti. To
nus abdicat. Verã autẽ onycẽ plurimas: uariaſq; cõlacteis zonis habere uenas oj um in riã⸗

tumq; id ge

ſitu colore ĩuenerabili:& ĩ unũ redeunte cõcentum'ſuauitate grata. Nec ſardæ natura dif᷑
ferenda eſt: diuiduæ ex eodẽ noĩe. Quapp oĩum obiter gẽmarũ ardetiũ natura ĩdicãada.
Deigeneribus carbunculoꝑꝶ: & uirus: & experimẽtis: & gẽmis ardẽtib?. Ca. VII.
Rincipatum habẽt carbunculi: a ſimilitudine igmium appellati: cui ipſi nõ ſentiant
p ignes: ob id a ꝗbuſdã apyruſtæ uocati Horuim genera: indici & garamãtici: quos &
catchedonios uocauere: pp opulentiâ carthaginis magnæ. Adnciunt æthiopicos

&& alabandicos ĩ ortoſiaca caute naſcentes: Sed ꝗ pficiantur abandicos. Præterea i omni ge

nere maſculi appellantur acriores: at fœminæ làguidius refulgẽres: In maſculis quoq; ob⸗

ſeruant liꝗdioris alios flimæ: nigrioris alios: & quoſdã lucidius: ac mag is eæteris in ſole fla

mos uer igniculus in amethy ſti uio
lã exeat. Proximos illis quos uocant ſyrritas priuato fulgore radiantes. Inueniri autẽ ubi⸗-

cunq;: maxie ſolis repcuſſu. Satyrus ĩdicos nõ eẽ claros dici: ac plerũq; ſordidos. ac ſemper

fulgoris retorridi. Aethiopicos pingues: lucẽq; nõ emitentes: ſed ↄuoluto igne fiagrare.

Caliſtratus fulgorẽ carbunculi debere cãdidũ eſſe poſuit extremo uiſu nubiſantẽ: & ſi ita

attollat᷑: exardeſcẽtẽ: ob id a pleriſq; nunc carbunculũ candidũ uocari. Qui languidius &

liuidns ex ĩdicis lucent liuicontas appellari. Carchedonios multo minores eé. Indicos etiàâ
minus ſextatii unius menſura cauari. Archelaus carchedonios nigrioris aſpect uſ eſſe ſed

igne uel ſole & ĩclinatione acriſꝗᷓ cæteroſ excirari. Eoſdẽ umbrãte recto purpureoſ uideri

Sub cælo flmeoſ. Cõtra radioſ ſoliſ & ſcintillare. Cæraſ ſignantibuſiiſ liqueſcere quâuiſ
iĩ opaco.Multi ĩdicoſ carchedoniſ candidoriſ eẽ: & e diuerſo ĩclinatione hebertari ſcripſere
Eciãnũ in carchedoniſ maribuſ ſtellaſ intuſ ardere. Fœminaſ uniuerſum fulgorẽ fundere

extra ſe. Alabãdicoſ cæteriſ nigrioreſ eẽ ſcabroſq;. Naſcuntur & ĩthracia coſoriſ eiuſdem
ignẽ minime ſentiẽteſ. Theophraſtuſ auètor ẽ & ĩ orchomeno archadiæ ĩueniri & in chio.

lIioſ nigrioreſ:e ꝗqhuſdã ſ pecula fieri. Eſſe & troyenioſ uarioſ interueniẽtibꝰ maculiſ al
piſ.Itẽ corĩthioſ ex pallidiore càdidoſ. Maſſilia quoq; ĩportari Bocchuſ & VIyxipone ſcri

pſic magno labore ob argul ſole aduſtiſ ſaltioꝰ. Nec eſt aliud diflſicihꝰ: qᷓ diſcernere hæc

genera: tãta eſt ĩ iiſ occaſio artiſ: ſubitiſ ꝑ quæ tranſlucere cogãtur. Aiunt ab æthiopibuſ
hebetiores in aceto maceratos: xiiii. diebus niteſcere:totidẽ menſibꝰ duràte fulgore. Adul

terantur uitro ſimillimæ. Sed cotæ deprehẽédũtur: ſicut aliæ gemæ factitiæ. Meliore. n. ma

creria & fragili & cẽtroſa ſcobe deprehenduntur & pondere: qd minus ẽ uitreis: aliqñ & pu
ſtulis argenti modo relucẽtibus. Eſt & antrhacitis appellata: in teſprotia foſſilis: carbonibꝰ
ſimilis. Falſum arbitror qd & in lyguria naſci tradiderunt: niſi forte tũc naſcebãtur. Eſſe in
ſiis & præcincti cãdica uena tradtur. horũq; igneũ color ut ſuperiorũ ẽ. Peculiare ꝗqdẽ qd
lactæ uelut intermortui extinguntur. Cõtra aꝗs pfuſi exardeſcunt. Cog nata eſt huic ſan-

daſtros: quã aliqui garamantiten uocant. Naſcitur in india loco eiuſdẽ noĩs. Gignitur & in
arabia ad meridiẽ uerſa. Cõmendatio ſumma qd uelur in tranſlucido ſtellantes intus ful⸗
er in corpore: nunꝗᷓ ĩ cute. Accedit relig io narrata a ſyderũ cogna
tione ab inſpectoribus: qm̃ fere ſtellarum hyadum & numero & diſpoſitione ſtellãtur. Ob
hoc a chaldeis in cerimoniis habitæ & hic mares auſteritas diſt incta quodam uigore appo
ſita tingueſcens. Indicæ ꝗdẽ etiã hebetare uiſus dicuntur. Blandior fo mimis fſama: allici⸗
ens magis quam accendens. Sunt qui præferant arabicas indicis. Numidec; chry ſolito illas
ſimiles dicunt.lſmenias uero negat poliri ſandaſtros proprer teneritatem: & ob id magno

uenire. Sũt ꝗ ſàdaſita uocent.lnter oẽs conſtat: quãtũ n umero ſtellarũ accedat: tm̃ & præ/
tio accedere. Affert errorem aliquando ſimilitudo nominis. Sandaſer Nicãder ſandeſeriõ

ßÿMUẽÿ- LiShB.
uocauit:alii ſandarenſon: Quidã uero hanc ſandaſtrõ: illa ſandereſon: in india naſcentem
illã quoq; & loci nomen cuſtodientẽ Malicoloriã ut olei uiridis: oĩ bus. Improbatã. Ex eo-

de genere ardẽtiũ lichnites appella: a lucernarũ accẽſarum præcipua gratia.N aſcit᷑ circa

orthoſiã totaq; Carmania ac uicinis locis. Sed ꝓbatiſſimi i indis. Quà ꝗdã remiſſiorẽ cat⸗
buuculũ ce dixerunt. Secunda bonitate ſimilis eſt ionis appellara a prælatis Horibus: Et ali
as iuenio differentias. Vnã quæ purpura rad jet. Alterâ ꝗquæ cocco: a ſole excalfactas: aut di
gitorum attritu: paleas & cartharũ fila ad ſe rapere. Koc idẽ & ſcarchedonius facere dicit᷑

quanꝗᷓ multo uilior prædictis. Naſcitur apud Naſamonas ĩ mòtibus: ut incolæ putãt hym

bre diuino. Inuenitur ad repcuſſum lunæ: maxie plene Carthaginẽ quondã deportabatur.
Archelaus & ĩ ægypto circa thebas naſci tradidit: fragiles uenoſas: moriẽti carboni ſimiles

Potoria uaſa & ex hoc laꝑide & ex lichnite factitata ĩ uenio. Oĩa aũt hæc genera ſculpturæ
cõtumaciter reſiſtunt: partẽq; cæræ in ſigno tenent. E diuerſo ad hæc ſarda utiliſſima: quæ
nomen cũ ſatdonyce cõicauit. lpſa gẽma uulgaris: & pᷣmũ ſardibus repta. Sed laudatiſſima
circa Babyloniâ cũ lapidicinæ quædã aperi rentur: hærens ſaxi corde. Hſocq; mõ metallum
apud pſas defeciſſe traditur. Sed ĩueniuntur cõpluribus aliis locis: ſicut in ephire: & aſſo in
india triũ generum rubrũ. & qd demium uocãâc a piguedine: tertiũ quod argenteis bracte
is ſublinitur. Indicaq; plucẽte craſſiores ſunt arabicæ. Inueni untur & eirca leucada epiri &
circa ægyptũ quæ bractea aurea ſublimuntur. Et m his autẽ mares excitatius fulgent. Fœ
minæ pig uiores ſunt & craſſius nitẽt. Nec fuit alia gẽma apud antiquos uſu frequentior
Hiac certe apud Menãdrũ & Philomenẽ fabulæ ſupbiũt. Nec ullæ traſlucentiũ tardius ſuf
fuſo humore hebetàt᷑: oleoq; magis ꝗᷓ alio liquore.Hãnãt᷑ ex iis melleæ: & u alidiꝰ? teſtaceæ:
De generibus topacii & callaite: & de gẽmis uiridibus nõ tràlincentibus. Ca. VII.
Gregia etiãnum topacio gloria e: ſuo uirẽti genere: & cum repta ẽ prælatæ oĩbus.

e lld accidit ĩ arabiæ ĩſula: quæ chytis uocaturIn qua trogladitæ prædones: cnm diu

tius famæ & tepeſtate preſſi herbas: radiceſq; effoderẽt: eruerunt topacion. Fiæc

Archelai ſnĩa ẽ: luba topation inſulã ĩ rubro mari a cõtinẽte ſtad iis. ccc. abeſſe tradit nebu
loſam:& ideo queſitã ſæpe a nauigàtibꝰ: ex ea cà nomẽ accepiſſe. Topazin. n. trog lodirarũ

lingua ſignificationẽ habere quærendi. Ex hac pmum ĩportatã Berenicæ Reginæ: quæ fu
it mater ſequẽtis Prolemæi a Phylemone præfecto Regis ac mire placuiſſe: & inde factam
ſtatuã Arſinoe Ptolemei Philadelphi uxori.iiii. cubitorum ſacratà in delubro qd aureum
cognomiĩabat᷑. Recẽtiſſimi auctores & citca thebaidis alabaſtræ oppidũ naſci dicũt Et duo

eius genera faciũt praſoidẽ: atq; chryſopterõ ſimilẽ chryſopraſio: eius. n. tota ſimilitudo ad
ſuccũ porri dirigitur. Eſt autẽ apliſſima gẽmarũ. Eadẽ ſola nobilium limãâ ſentit. Cæteræ ſa

xO & cotæ poliuntur. Hæc & uſu atteritur. Comiratur eã ſimilitudine ꝓpior quà auctori/

tate callaiſuiride pallẽſ. Naſcitur poſt aduerſa indiæ apud inſulaſ caucaſi montiſ phicaroſ

ac aldathas amplitudine cõſpicua: ſed fiſtnloſa ac ſordiũ plena Sincerior multo præſtan-

tiorq; in carmania. Vtrobiq; aũt ĩ rupibus ĩuiis & gelidis: oculi figura extuberàs. leuiterq;
adherens: nec ut annata petris: ſed ut appoſita. Quapropter ſcàdere ad eã pigritia pedum

equeſtres populus tedet: ſimul & piculũ terret. Ergo cuntes e lõginquo iceſſunt:& cũ to⸗
to muſco excutiunt. Hoc uectigal hocq; geſtamen diutius in ceruice gratiſſimũ norunt.

Is cenſus: hæc gloria a pueritia deie torum numerum prædicantiũ. In quo uaria fortuna.

Qid ictu primo cœpere præclaras. Multi in ſecundo nullas. Et ꝗdẽ callaides tali ſectu⸗
ra formantur: alias fragiles. Optimus color ſmaragdi ut tñ apparet ex alieno ẽ quod play
ceanr. Incluſæ decorantur auro. Aurũq; nullæ magis decent. Que ſunt earum pulchriores
oleo. ungueto: & ẽt mero colorẽ depdunt. Viliores conſtâtius repreſentant: ueq; eſt mura
pilior alia aut mendatior uitri. Sunt ꝗ in arabia inueniri eas picant in nidis auium quas me

Iancholicos uocant. Viridantium & alia plura ſunt genera. Viliori ẽ turbæ praſius. Cuius

alterum genus ſanguineis puntis abhorret. Tertium uirgulis tribus diſtinctum eſt candi
dum:Prefertur his Chryſopraſius porri ſuccum & ipſa referente ſed & paulum declinãs
a topacio in aurum. Huic & amplitudo ea ẽ: ut cymbia ẽt ex ea fianr. Cylindri ꝗdẽ celerri/
me. India has generat & nilion fulgoris ſi ante habeat breuis: & cum iĩtueare fallacis. Sudi-
nes uero dicit & in ſyuero atticæ flumĩe naſci:Eſt autẽ color fumidæ topatii:aut aliqñ mel
Ix. luba ĩ æthiopia gigni tradit: & ĩ littoribus amnis quẽ nilum uocauimus:& inde nomen
trahere. Nõ tranſluceret malachites ſpiſſius uirẽs: a colore maluæ noĩe accepto: reddẽdis

WHZ

ZM

luchtal
Viet.
ntxtetun
urezina
cclntub
Eguicj
nento de
iluqux u
ſed oes in
tor coge
dachaude
nltor &.
com cxtt?
canr. Pubi
Delat⸗
C
t. pe
b
hancconea
&nubem
Kueluti!
formutan
duopan
tia. Ada
tinxic,
iſaphiri
lopurp
Aabiaer
Pto: & in
lunis afi
Fulgore
es uio
iinguen
ut carba
Uocalr:
tötertmit
ſcencit⸗
ſpedtnv
alunt
lpecie &
Pellaras.
igeinoc
Aditurig

Mleten

gikr eo⸗

lcf ant

iliore ⸗
tidushil
auc
keere a
Epotirben
dorubannn
donilenles
nſallrue

Adatiſttna
netallun
ie oin
enteübne
cahepii
filgenn Fe
ryventot
ntchiusſol
Meſtacer.
1 l.
her idus.
vercnmiu
wonher
titebo
Ngbain
rge il
Pdefdn
Gmmeum
cürbcho
miincon
1(nereſ
Uindn/
utpient.

ni rorogl
i ſorton⸗
u lebu⸗
nnolcni⸗
lg Atmd
mge⸗
lius Cun
meſ nd
uncalm
licden/
rdh,
tiine
cele nen
0. tlic⸗

ſed oes in uitio: ceruleæ aut cryſtallo ſimiles. aut myxis. Item beteriæzuſa

da claudunx: id eſt patentes nec præterꝗᷓ margines auro àâplectente.

formatamq; inde effigiem Neronis thoracatam. Reddetur &

.

laudata ſignis: & infantiurn cuſtodia quadam ĩnato contra pericula ipſorum medicamine
Viret & ſæpe tranſlucet iaſpis:etiã ſi uictus a multis antiquitas tamẽ gloriã retinens. Pluri⸗
mæ ferunt eã gentes. Smaragdo ſimilẽ indicæ. Cyprii dicum glaucũ pinguẽq;.Perſæiaeri ſi
milẽ ob id uocat᷑ ærizuſa talis. Et iaſpis ẽ cærulea circa thermodoontẽ amnẽ in phrigia pur
Purea. lin capa docia ex purpurea cærulea: atq; nõ refulgẽs. I hracia ĩdicæ ſimile mittit. Chal
cidia tutbidã. Sed minuſ refert nationes ꝗbomtates dutinguere Optima ergo q uæ purpu⸗
ræ quicꝗ́ habet ſecunda quæ roſæ: tertia quæ ſinaragdi. Singulis aũt græci nomina ex argu.
mento dedere. Quarta apud cos uocat᷑ boria cælo aurummali matutino ſimilis:& hæc exit
illa: quæ uocat᷑ ærizuſa. Similis é & ſardæ: imitata & uiolas. Non minus multe ſpẽs reliquæ

in proprio uti arbi
ẽ preſtãtiores fun⸗
Vitium eſt breuis in iis
ant᷑: quod manifeſtũ ſit
cum cxtra fulgorem ſpargum: atq; non in ſe continent: nec in diuerſa quæ ſphragidas uo⸗
cant. Publico gemmarum dominio in iis tantum dato: quoniam optime ſignent.
De laſpidum generibus. OAãQa. H IX.
Otus uero oriens pro maluetis traditur teſtari ea: quæ ex iis ſmaragdo ſimilis eſt e
t petra per tranſuerſum linea alba præcingitur: & grammatias uocatur. uæ pluri⸗
. bus polycalamos. Libet obiter uanitatem magicam hic quoq; coarg uere: quoniam
hanc concion ntibus utilem eſſe prodiderunt. Eſt & onychipuncla: quæ iaſponyx uocatur:
& nubem complexa: & niues imitata: quæ ſtellata rutilis punctis eſt: ſali megarico ſimilis:
& ueluti fumo infecta: quæ capnias uocatur. Magnitudinem iaſpidis. xi. unciarum uidimꝰ
perſe cyaneo gratia accomo⸗
dato paulo añ iaſpidis nomen: colore cæruleo. Optima ſythica: dein cy pria: poſtremoægyp
tia. &A dulteratur maxime tinctura: idq; ingloria regis ægypii adſcribitur: qui primus eam
tin xit, Diuiditur. autem hæc in mares fœminaſque. Ineſt aliquando & aureꝰ puluis nõ ꝗᷓlis
i ſaphirinis Saphirus. n. & aureis punctis collucet. Cæruleæ & ſaphiri raroq; cum purpura.

tror cognomine: uelut e multis eiuſdẽ generis cõpoſita gẽmis. Quãobr

nitor & longe ſplẽdens: & ſal: & oĩa quæ in cæteris. Et nitro adulter

OPprim apud medos: nuſquã tamen plucidæ. Preterea inuriles ſculpruræ interuenietibus
cry ſtallinis centris. Quæ uero ſunt ex ii cyanei coloris mares exiſtimantur. Alius ex hoce or
do purpureis dabitur: & abſis diſcedentibus. Princi patũ amethyſti indicæ tenent. Sed in

arabia ex ea quoq; parte quæ finitima ſyriæ petrea uocatur. & in armenia minore: & ĩ X*gy⸗

Pto: & in galatia reperiuntur: Sordidiſſime autẽ atq; uiliſſimæ in tharſo & cypro. Cãm no⸗
uunis afferunt: quod uſq; ad uini colorẽ accedens: prius quã eũ diguſtet: in uiolã deſinit.
Fulgorq; ddã in illa purpure nõ ex toto igneus: ſed in uini coloré de ficiens. Perlucẽt aũt
oẽs uiolaceo colore: ſcalpturis faciles. Indicæ abſolurum purpure coloré habent. Ad hãcq;
tinguentiũ officinæ dirigunt uota. Fundit autẽeũ aſpectu leuiterblandũ :neq; in oculos
ut carbunculi uibrat. Alterũ earũ genus deſcendit ad hyacinthos. EHiunc colorè indi ſacon
uocaut: talẽq; gẽmã ſacodion. Dilutior uero ex eodẽ ſapinos uocatur. Eadẽ & paranites in
cõtermino gentis arabiæ: Quartũ genus colorẽ uini habet. Quintũ ad uicina cryſtalli de⸗=
ſcendit albicante purpure deiectu:Hoc & minime probatur: qũ præcellens deber eſſe in ſu
ſpectu uelut ex cartbunculo refulgens quidâ in purpura leuiter roſeus niror. Tales aliqui
malunt pederotas uocari. Alii anterotas. Multi Veneris gẽm: qd maxime uidetur de re &
ſpecie & colore extremo gẽme Magorũ uanitas reſiſtere ebrietati eas promittit: & ĩde ap⸗
pellatas. Et præterea ſi lunæ nomẽ ac ſolis ſcribatur in ũs atq; ita ſ uſpẽdantur collo e capil
Iis einocephali uel plumis hirundinis: reſiſtere ueneficiis. lã uero quoquomõ adeſſe reges
adituris. Crandinẽ auertere quoc; ac ſimilia proſ pere & locuſtas prædica tione addita: qui
demõſtrant. Nã e ſmaragdis quoq; ſimilia promiſere: ſiaquilæ ſcalperentur: aut ſcarabei.
Quæ quidẽ ſcripſiſſe eos nõ ſine cõrẽtu & irriſi u generis humani arbitror. Nultum ab ea
diſtat hiacinctos: tamen e uicino deſcendens. Differentia hæc: quod ille emicans in amethi
ſto fulgor uiolaceus dilurus eſt in hiacintho Primo quoq; aſpectu gratus euaneſcit anteꝗᷓ
ſatiet: adeoq; nõ implet oculos: ut pene nõ atti at: marceſcens celerius noĩs ſui flore. Flia .
cinthos Acthiopia mitit & criſolithos: aureo colore traſlucẽtes: præferũtur iis ĩdicæ. Et ſi
uarie nõ ſint: bactrianæ. Deterrime aũt arabicæ qm̃ turbide ſunt & uarie: & fulgoris inter
pellati nubillo macularũ: etiã Juæ limpidis cõtingere: ueluti ſcobe ſua refertæ. Optimæ

4

uero ſunt:quæ in colatione auium albicare quadam argenti facie cogunt. Funda includun
tur perſpicuæ: Cæteris ſubiicit auricalcù. Tamerſi iam expartes gemarũ uſu appellant aliꝗ
&S chiiſelectri in colorẽ electri declinãtes: matutinus aſpectus iucundior: ponticas deprehẽ-
dit leutias. Quædà in iis duræ ſũt ruff eq;: quædà molles & ſordidæ. Bocchus auctor é & in
Hiſpania reptas: quo in loco criſtallũ dicit ad liberamentũ aquæ puteis defoſſis inde erutã.
Et chriſolithon. xii. pondo a ſe uiſam. Fiunt & leucochryſi: inter uemiéete candida uena. Sut
in hoc genere capnie. Sunt & uitreis ſimiles: ueluti croco refulgẽtes. Vitreæ uero ĩ uiſu di
ſcerni nõ poſſint. Tactus aũt deprehẽdit tepidior in uiteis. In eodẽ genere ſunt melichriſi:
ueluri p aurũ ſincero melle tranſlucẽte: quas india mittit: qᷓquã ad miuriamy fragiles Eadẽ
S xiſtiõ parit plebeià ibi gẽmam. Candi darũ dux ẽ pederos:qᷓquã ꝑõt quæri an i colore nu
merari debeat totiens iactari p alienas pulchritudines nominis: adeo decoris progatiua in
uocabulo faca ẽ. Eſt & ſuũ genus expectatiõe tanta dignũ. Cœnunt. n. in trarſlucidà ciy/
ſtallũ uiredis ſuo mõ aer ſimulq purpura: & ꝗqdam uini aureus nitor: ſemp extremus in ui

ſu:ſed purpura coronatus madere ſingulis uidet᷑ his & pariter oĩbus. Nec gẽmarum ulla ẽ
liquido capiti iucunda [uauis & oculis. Laudatiſſima in indis: apud quos argenõ uocat.
Prozima apud ægyptios: ubi ſe enites. Tertia in arabia: ueg ſcabra. Mollius radiat põtica &
alſſiatica. Iple uero molliores ſũt Galetica: & tragica: & cyptia. Vitia eage langor: auc alienis
turbari coloribus: & quæ cœterarũ-Proxma candicantiũ eſt aſteria principatũ habens Pro
prie tate nhturziquod incluſa lucẽ pupillæ modo quadam cõtinet: tranſfundit cũ ĩclinatio
ne uelut itus abulanté ex alio atq; alio loco reddés: : eadẽq; cõtraria ſoli rege rẽs candicãtis
radios: unde & nomi accepit difficilis ad cælãdũ Indice pia f rt ĩi Carmama nara. Similiter
cãdida ẽ quæ uocat᷑ aſtrios cryſtallo ppinquãs in ĩdia naſtes: pallenes littoribꝰ ĩtus a cẽ⸗
tro: cui ſtella lucet fulgore lunæ plenæ. Quidã cà nomis reddũt: q ſt rais oppoſita fulgorẽ
rapiat: ac regerat. Optima in Carmama gig ni nullig; minꝰ obnoxià uitio. Ceraunia n. uoca
ri ꝗᷓ ſit deterior. Peſſimà lucernage lumim ſimilé. Celebrãt & aſtroiten: miraſq; laudes eius
in magicis artib“ Xoroaſtrẽ ceciniſſe. Quid diligẽtiuſ de ea pdunt. Aſtrolobon Sudines
dicit oculis piſciũ ſimilẽ eſſe & radiare cãdido ut ſolẽ. Eſt iter candidas & quæ ceraunia vo
cat fulgorẽ ſyderũ rapiens. lpſa cryſtallina ſpledoris cærulei in carmania naſcẽs. Albam eè
Nenothemis fatet᷑: ſed habere intus ſtellã cõcur ſantẽ. Fieri & hebetes ceraunias: quas nitro
& aceto pet aliquot dies maceratas cõcipere ſtella ene Gr poſt totidẽ mẽſes relagueſcat
Sortacus & alia duo genera fecit cerauniæ: nigras: rubéteſq; Ac ſiniles eas eẽ ſecuribus. Per
illas quæ nigræ ſũt & rotunde urbes expugnari & claſſes: eaſe; betulos uocari. Quæ uero
lõge ſũt ceranneas. Faciunt & aliâ rarà admodũ: & parthorũ magis quæſitã: qm̃ nõ albi in⸗
ueniatur: quâ in loco fulmine icto. Proximũ cerauniæ nomen apud eos habet: quæ appella
tur itis. Effoditur in quadã inſula rubri maris: quæ diſtat a beronice urbe. Ix. milia paſſuũ: ce
era ſui parte cryſtallus. Itaq ꝗdã radice cryſtalli eẽ dixerũt. Vocat᷑ ex argeto iris. Nà ſubte
Co pcuſſa ſole: ſpẽs & colores arquus cæ leſtis in pximos parietes eiaculat᷑: ſubinde mutans
magnaq; uarietate äãmirationẽ ſui angẽſ Sexangulãâ eẽ ut cryſtallum cõſtat. Sed eẽ aliquas
ſcabris lateribꝰ & angulis inequalibꝰ dicũt In ſole aperio piectas: radios in ſe recadentes di
ſcutere. Aliquas uero ante ſe proiecto nitore: adiacentia illu rare. Colores uero nõ niſi ex
opaco reddunt: nec ut ipſæ habeant: ſed ut repercuſſu par iẽtent illidant: optimac; quæ ma-
imos arquus facit: ſimillimoſq; cæleſtibus. Eſt & alia. iris cæræ ſimilis: & prædura-Quam
Horus crematam tuſamnq; ad ichneomonum morſus temedio eſſe. Naſci autem in perſide
tradit. Similis eſt aſpectus: ſed non eiuſdem effectus quæ uocatur zeros alba nigrac; macu
ia in tranſuerſum diſtinguente cryſtallum Expoſitis per genera colorum principalium gẽ
mis: reliquas litterarum ordine explicabimuas. ”!òꝗM
De quibuſdam gemmis per alphabeti ordinem. Ca à¶.
Chates in magna fuit auctoritate:nunc in nulla. Reperta primum in ſicilia iuxta Hu
men eiuſdem nominis: poſtea pulrimis locis: excedens amplitudine numeroſa: ua⸗
rieratibus diuerſis mutantibꝰ cognomina eius. Vocatur enim phaſpachates: cera“⸗
chates: ſardachates: hæmachates: leucachates: d endrachates: uelut arbuſcula inſignis. And
trachates cum uritur myrrham redolens. Coraloachates guttis aureis ſaphiri m6 diſtincda:
qualis copioſiſſima in creta ſacra appellata. Putãàt eâ cõtra araneoꝶ & ſ. corpionũᷣ ict? ꝓdeſſe

„

Quod ĩ ſiculis utiq; credideri:quoni primũ eiꝰ ꝓuinciæ afflatu ſcorpionõ peſtis exſtĩguit.

9

4s
1ab
Unal
Re
El
pio
mer
N
nic
ho
bal

ca
lor
ni⸗
re
ho⸗
liſ

n

nt ai
Drehe⸗,
ein
eruti⸗
da üt
Ullu
chriſt:
bade
lorenn
Niunin
liiap/
Usin ui
nulls
ocat.
öticis
t leni⸗
deſto
iclinano
ncjcitis
militer
us ace⸗
filgore
An. voce
Udes eiu
uuspülo
gulke
busper
r ven
Gabin;,
Englt
ic⸗

„
*

Niite

efrullls
igas
tes di
iſien
M/
Qum
erce
4 mnien
lonn ge

ierfu
M: N/
eceld⸗
i. A
ſiner
palle
ſgn

Et in india innentæ cõtra eadem pollent: & aliis magnis miraculis reddunt.n. ſpẽs fluminũ
hemorum & iumentorũ: etiam ederæ & ſtatunculas: & equoge ornomenta. Medici coticu/
las inde faciũt. Spectaſſe et prodeſt oculis. Sitimq; ſedãt in os additæ. Phrigiæ uiridia non
Dabét. Lhebis ægyptiis reperte carent rubẽtibus uenis: & albis. Et hæ quocq; cõtra ſerpẽtes
ualidæ. Eadéq; auctoritas & cypriis . Sunt ẽt ꝗ maxime probent uitreã perſpicuitatẽ i his.
Reperiunt᷑ & in thracia circa oethã. Et in parnoſo: & leſbo: ac maſſenæ: ſimiles illitis foribuſ
& thodo. Aliæ apud magnos differentiæ. Leoninæ pelli ſimiles potentiâ habere cõtra ſcor-
piones dicunt.In perſis uero ſuffitu eag tẽpeſtates auerti: & præterea flumina ſiſti. Argu ,
mentũ eſſe ſi in feruentes cortinas additæ refrigerẽt. Sed ut pſint leoninis iubis alligadas.
Nam hiænx pelli ſimilẽ abhominant᷑: diſcordialẽ domibꝰ Eam uero quæ uinius coloris ſit ĩ
uicta athlætis eſſe. Arg umentũ eiꝰ quod in olla plena olei cocta cũ pigmentis: & intra duas
horas ſubferuefacta: unũ colorẽ ex oĩbus facit minii. Acopis nitro ſimilis ẽ pumicoſa aure
is guttiſ ſtellata. Cum hac oleum ſubferuefactũ punctis laſſitudinẽcſi credimus)ſoluit. Ala
baſtrites naſcit᷑ in alabaſtro ægyptii: & in ſyriæ damaſo candore intercincto uariis coloribꝰ
Quæ cremata cũ foſſili ſale: ac trita grauitateſ oris & dentiũ extenuare dicit᷑. Alectoriaſ uo
cant in uẽtriculis gallinaceoge inuentas cryſtallina ſpetie:magnitudine fabæ. Quibus Mi/
lonem crotoninẽſem uſũ in certaminibus inuicũ fuiſſe: uideri uolunt. Androdamas argẽti
nitorẽ habet ut adamas: quadrata: & ſemp reſſellis ſimilis magnis: putarq; nomen ĩpoſitum
ab eo: quod impetuſ hominum & iracundias domet. Eadem ſit an alia argyromadas: aucto

res nõ explicant. Antiphates nigra cõtra lucet. Experimentü eius ſi coquat᷑ in lacte:facit.n.

hoc myrrhæ ſimile imiſfa. Eamqꝙ; cõtra effaſcinationeſ auxiliari magni uolunt. Arabica ebo
ri ſimillima eſt: & hoc uideret᷑: niſi abnueret duritia. Quãquam putant contra dolores ner/
uorum prodeſſe habentibus. Aroamticis & ipſa in arabia traditur gigni. Sed in ægypto cir
ca pi ſas ubiq; lapidoſa & myrrhæ coloris & odoris ob hoc reginis frequentata. Af beſtos in
arcadiæ montib? naſcitur: coloris ferrei. Aſpilatem Democrit in Arabia gigni tradit ignei

coloris. Eam oportere camelli fimo ſplenicis alligari Inueniriq; in nido arabicarum alirum.

Et aliam eodem nomine ibi in leucoperta naſci argentei coloris cõtra lymphatum haben⸗
dam. Atizonem in iĩdia & perſidis acidiæ monte naſci tradit argenteo nitore ſulgentam:ma
gnitudine trium digitoꝑꝶ ad lenticulæ figuram odoris iucundi: neceſſarià magis regẽ con⸗
ſtituentibuſ. Augites multis non alia uidetur eſſe quà quæ calais. Amphitane alio nomine
appellatur chryſocolla in ĩdie parte: ubi formicæ eruunt aurum: inqua inuenitur auro ſimi
lis: quadrata figura: affirmaturq; natura eius quæ magnetiſ niſi quod augere quoq; aurum
traditur. Aphrodiſiace ex candida ruffa eſt. Apiſtos ſeptenis diebus calorem tenet excalfa⸗
cta igni nigra ac ponderoſa diſtinguentibus eam uenis rubentibꝰ. Putant prodeſſe contra
frigora. Agyprillam lacchus ĩtelligit per album ſarda nigraq; uena tranſeunte. Vulgus aũt
in nigra radice cæruleam facit. Balanitæ genera duo habent ſubnirideſ: & corĩthii æris ſimi
litudine illa a copto. Hæc eſt trogloditica regione ueniunt medias ſeccante flimeam uena.
Bratracchitas mittit & coptoſ: Vnam ranæ ſimilem colore. Alteram ebori. Tertiam ruben⸗-
tis e nigro. Baptes mollis: alioquin odore excellit. Beli oculus albicans papilla pingit nigrãâ
e medio aureo fulgore lucentẽ: Eæc pp ſuam ſpetiem: ſacratiſſimo aſſiriorum deo dicat᷑.
Aliam aũt quã Bellum uocant in arbelis naſci Democritus tradit nucis iugulandis magni-
tudine uitrea ſpetie. Baroptenus: ſiue botrypes nigra:ſanguineis & albis nodis alligata dici
tur: ueluti ptentoſa. Botrytes alia nigra ẽ: alia papinea iĩcipienti uuæ ſimilis Boſtrichitẽ &o
roaſtres uocat crinibus mulierũ ſimilior. Bucardia bubulo cordi ſimilis. Babylone tm naſci
tur. Bronica capitibus teſtudinum ſimilis & tonitrua cadentia( ut aiunt )reſtingit: & ful/
mine ictu reſtinguit:ſi credim. Bole nimbo inueniunt glebe ſimilitudine. Cadmites eadẽ
eſſet quã oſtracitẽ uocant:niſi quod hac cæruleæ interdum bullæ cingunt. Calais ſaphirum

imitatur cadidior & littoroſo mari ſimilis. Chamites quibuſdã uidet᷑ ſuũ genus haberi plu

rimis ſpiris fumida: ut ſuo loco diximus. Capadocia & in phrigia naſcit᷑ ebori ſimilis. Cala⸗

miten uocant e turbido: feruntq; plures calaicas cõiunctas ſimul ĩueniri. Catochites corſi⸗/

cæ lapis eſt cæteris maior mirabilis: ſi uera traduntur: ĩpoſitam manum ueluti gũmi retinẽs
Catopyrites e cappadocia prouenit. Cepites: ſiue cepocapites candica eſt uenarũ nodis co⸗
euntibus candore imaginem regerens. Ceramites teſtæ colorem habet. Cynodiæ inueniun
tur in crebro piſcis eiuſdem nominis candidæ & ob longæ: euentuq; mirandæ: ſi mõ ẽ fides

Iii

LIBER-

præſagare eas habitum maris nubilo colore aut tranquilitate. Cærites cæræ ſimilis eſt Cir
cos piris. Corſoides caniciei hominis-Coralloacathes coroallo aureis gurtis diſtictæ Coral

lis minio gignitq; in ĩdia & ſyene. Craterites iĩter chriſolithum & electrun colorẽ habet pᷣ⸗
duræ natutæ. Crocallis cæras repreſentat. Ciſſites circa copton naſcit candida:& uidetur ĩ
tus habere partũ: qui ſentiatur ét ſi creditur. Calcophonos nigra eſt:ſed illiſa æris timitum
reddit tragœdis ut ſuadent guſtanda. Chelidoniæ duorũ ſunt generũ hirundinum colore
& alia parte purpuræ nigris Tterpellantibus maculis. Chelonia oculus eſt ĩdice teſtudinis.
uel protentoſiſſuma magorũ mendacii:melle. n. colluto ore ĩpoſitam linguæ futurorũ di⸗-
ninatione præſtare promirtunt quintadecima luna & ſilente tota tora die decreſcẽte uero
ante ſolis ortũ. Ceteris diebus a prima in ſextã horam. Sunt & chelonitides teſtudinũ ſimi
les: ex quibus ad tempeſtates ſedandas multa uaticinantur. Eamuero quæ ſit aureis guttis

cũ ſcarabeo deiectam in aquam feruentem tempeſtates tueri. Calorites herbacei coloris ẽ:

uam dicũt magni eam ĩueniri in ſyllæ apis uentre cõgenitã ei: ferroq; includi iubent adꝗᷓ
dam prodigioſa moris ſui. Coaſpides a flumine dicta ẽ uiridis fulgoris aurei. Chryſolâpis
in ætiopia naſcit᷑ pallidi coloris die: & noctu ignei.Chryſopis auꝶ uidetur eſſe. Cepionidæ
in æolide nũc ad arneum pagum quondã oppidũ naſcuntur multis coloribus trãſlucentes
alias uitreæ: alias cry ſtallinæ alias iaſpideæ. Sed & ſordidis tantus ẽ nitor: ut imagines red⸗
dz it ceu ſpecula. Daphniã oroaſtres & Orchaſtres morbis comitialibus demõſtrant. Lia⸗
dochos heryllo ſimilis é. Diphris duplex candida ac nigra:mas ac fœmina: gentile utriuſq;
ſexus diſtinguente linea. Dionyſias nigra ac dura mixtus rubentibus maculis. Quæ ex a⸗
qꝓua trita: ſaporem uini facit: & ebrietati reſiſtere putatur. Draconites ſiue dracontia e cere
pro fit draconum: ſed niſi uiuentibus abſciſo: nunquam gemmaſcit: inuidia animalis mori
ſe ſentientis: Igirur mos eſt: ut dormientibus animalibus caput amputent. Sotacus qui
uiſam eam gemmam ſibi apud regem fſcripſit: bigis uehi querentes tradit: & uiſo dracone

ſpargere omnia medicamenta: atque ita precidereé. Eſſe autem candora tranſlucido nec po⸗

ſtea poſiri: aut artem admittere. Ecardia cognominantur ecardiſte. Vna in qua nigra effi⸗
gies cordis eminet. Altera eodem nomine uiridi colore: cordis ſpetiem repreſentant. Ter⸗
tia nigruum cor oſtendit reliqua ſui parte candida. Enorchis candida eſt: diuiſaq; fragmen
tis reſti um effigiem repreſentat. Exhebenum zoroaſtres ſpetioſam & candidam tradhit: qua
QAaurifices aurum poliunt. Eriſtalis cum ſit candiq a: ad inclinationes rubeſcere ui det. Ero=
tylos eadẽ quæ mepicores & hieronne modo? Democrito laudat᷑ in arg umentis diuinatio
num. Bumetris in bactris naſcitur: ſilici ſimiliz: & capita ſuppoſita uiſa nocturna oraculimo
do reddit. Bumetrem Beli gemam ſar, iſſimi deorum ſibi aſſyrii appellant porracei colo⸗
tis ſuperſtitionibus gratam. Eunetalos quattuor coloreſ habẽt: cæruleum: igneum: minii:
mali. Eureos nucleo oliuæ ſimnilis eſt: ſtrictæ concatũ modo nõ adeo candida. Eurotias ſitu
uidertur operire nigritiam. Euſebes ex eo lapide eſt: ex quo traditur Tyri in Herculis tem
plo facta ſedes:ex qua dii facile ſurgebant. Epimelas fit: cũ in candida gẽma ſuperne nigri
cat colos. Galaxiam aliqui galactiten uocant: ſimile proxime dictis: ſed iĩtercurrentib ſan/
guineis aut cadidis uenis. Galactites ex uno colore lactis eſt. Eandem dicũt leucogageam
& leucographiam appellant: & ſynephiten lactis ſucco ac ſapore notabilẽ. In educatione nu
tricibuſ lactis fœcunditatem: ĩ fantium quoq; alligata collo ſaliuã facere dicitur. In ore aũt
liqueſcere. Eandẽ memoriam adimere dicunt. Mittit eam & achelous amniſ. Sunt qui ſmae
ragdum albis uenis circunligatũ galactiten uocent. Galaicos argyrodamanti ſimilis ẽ: pau⸗
lo ſordidior. Inueniũtur ãt binæ uel terne. Gaſidanem medi mittunt coloris olorini ueluti
floribꝰ ſparſam. Naſcitur & in arbellis. Hæc quoq; gẽma concipere dicitur: & ĩtra ſepertum
fateri cëcuſſa. Concipere autẽ trimeſtri ſpatio. Gloſoperta linguæ ſimilis humanæ magnæ
in terra non naſcitur: ſed deficiente luna cælo decidere: & lenocinanti neceſſaria creditur.
Quod ne credamꝰ promiſſi quoq; uanitas facit. Ventos enim comprimi narrant. Corgonia
nihil aliud eſt quã corallium: nominis cauſa. quod induritiã lapidis mutatur. Emollit mari
na fulminibus: & typhoni reſiſtere affirmãt Genianen eadẽ uanitate inimicorum pœna effi

cere promittunt. Heliotropium naſcitur ĩ æthiopia: africa cypro porracei coloris: ſangui

neis ueniſ diſtincta. Cauſa nominiſi qm deiecta in uas aquæ fulgorem ſolis accedentem per

cuſſa ſanguineo mutat: maxime æthiopica. Eadem extra aquam ſeculi modo ſolem acce,

pit: deprehenditque defectus ſubeuntem lunam oſtendens. Magorum impudentiæ uel

Coral
etß⸗
krorl
ltum
lore
(inis.
üci,
ewero
ſini
Cuntis
ise:
Na
ſlidi
onicxe
centes
ned⸗
Du⸗
miuſ
er⸗
ecere
zmori
uqni
neone
necpo⸗
gnck⸗
1 Ter
noren
Ghrg
inatio
culimo
li clo⸗
tusheu
lstem
xnigni
belmn/
geamn
wenu
reauͦt
iſena⸗

epau⸗

veloni
ertun
nage
ditur,
ong
cI
wou
Ale,
ze

XX XVII.

manifeſtiſſimum hoc quoq; exemplum eſt: qm mixta herba heliotropio: quibuſdã quoq;

additis precationibus gerentẽ conſpici negent. FHiepiſtithes quoq; ſpeculi naturã habet in
reddendis imaginibuſi ꝗquam rutila. Ex perimentũ eſt ſi feruentem aquã addita ſtatim re⸗-
frigeret aut ſi ĩ ſole addita aridà materiaà accendat. Naſcit in circo Hiermodochos ex argu
mento uiriditatis in candida gẽma uel nigra: & aliquãdo pallida ãbiente circulo aurei colo
ris appellat. execonthalichos in parua magnitudie multicolor: hoc ſibi nomẽ adoptauix
Reperit᷑ in trogloditica regione. Hieracites alternat tota miluinis nigricãs ueluti plumis.
Fiimmites ouiſ piſciũ ſimilis ẽ: & alia uelut nitro cõpoſita p̃dura alioqui. Hãmonis cornu ĩ
ter ſacratiſſimas æthiopiæ gẽmas aureo colore arietini cornus effigiẽ reddẽs: pꝓmittit᷑ pdi⸗
uinãs oĩa repræſentare. Hormeſion iter gratiſſimas aſpicit᷑ ex igneo colore radiãs auro por
tãte ſecũ in extremitatibꝰ candidã lucẽ. Fſieniæ ex oculis hienæ tabido in uaſe ĩ ueniri dicũ
rur: & ſi credimꝰ: linguæ hoĩs ſubdira futura p̃dicere. Hematites in æthiopia ꝗdem pncipa
lis: ſed & ĩ arabia & africa ĩuenitur ſanguineo colore: nõ admittẽda pmiſſis ad coarguedas
barbarog Iſidias zactalias babilõius in his libris quos ſcripſit ad Regẽ Mithridatẽ humana
gẽmis attribint fata: has nõ cõtentuſ oculoge & iocinerũ medicia decoraſſe. A rege ãt aliꝗd
petituris dedit: & litibꝰ iudiciiſq; ĩterpoſuit in prœliis ẽt eas ſalutares ꝓnũtiauit. Eſt & alia
eiuſdẽ generis quæ uocat henui ab ĩdis xanthoſ appellata græcis e fuluo cadicans. Ildæi dax
ili ĩ crera ferreo colore pollicẽ humanũ exprimũt lecteriaſlurido: ſimilis ideo exiſtimat
ſalubriſ cõtra regios morbos. Eſt & alia eodẽ nomine liqdior. Tertia folio uiridi ſimilis lati
or prioribꝰ pene:ſine pondere: uenis luridis. Quartum genꝰ in eodẽ colore nigriſ uenis de
ſcendentibus. louis gẽma candida ẽ: nõ põderoſa: tenera. Indica gentiũ ſuage habet nomẽ
ſubrufſfo colore:in attritu ſudorẽ pupuræũ emanat. Alia eodẽ nomine candida: puluereo
aſpectu. lon apud idos uiolacea é: ſed raro ſaturo colore lucet. Lepidotes ſquãmas piſcium
uariis coloribus imitat᷑. Leſbias leſbi patrie nomen habẽs ĩuenit᷑: & in ĩdia. Leucoptalmos
rutila alias oculi ſpetiẽ candidà nigramq; cõtinet. Leucopetalos candorẽ niuis ex auro di-
ſtinguit: Libanochros thuris ſimilitudinem oſtendit: ſed ad ſuccum mellis. Limoniates ea-⸗
dem uidetur quæ ſmaragdus De lipare hoc tm̃ traditur ſuffita ea oẽs beſtias euocari. Lyſi
machus rhodio marmori ſimilis ẽ aureis uenis: politur ex marmore: amplitudine in anguſti
as coeunte: ut inutilia exterantur. Leucochryſos fit cryſolito Iteralbicantẽ. Menõia qualis
ſit nõ tradit᷑. Media nigra ẽ a Menda illa fabuloſa ĩ uenta hẽt uenas aurei coloris: ſudorem
reddit croci: ſapoxẽ aũt uini. Meconites papauera exprimit. Mitrax a perſis accepta ẽ: & ru
bri matis montibꝰ multicolor: contra ſolem uarie refulgẽs. Meroctes porracea lacte ſudat.
Morion indica quæ nigerrimo colore tranſlucet uocarur pronnion: in qua miſcetur & car/
bunculi colos. Alexandrium ubi ſardæ. Naſcit᷑ in Cypro tyro & galatia. Nenocrates & ſub
aſperibus naſci tradit. Hæ ſum gẽmæ quæ ad ſculpturas aptantur: Myrites myrrhæ colorẽ
habet: faciemq; minime gemmæ: unguenti odorem attrita etiã nardi. Myrmedia nigra ha/
bet emiẽtias ſimiles uerrucis. Myrſinites melleum colorem habet:myrrhæ odorem Meſo

lIeucos eſt mediam gẽmam candida diſtinguente linea. Meſomelas nigra uena quelibet co

lorem ſecante per medium. Naſomonites eſt ſanguinea nigris uenis. Nebrides Libero pa⸗/
tri ſacra nomen traxit a Nebridum eius ſimilitudme. Sunt & aliæ nigræ generis eiuſdem.
Nympharena urbis & gentis perſicæ nomen habet: ſimilis hypodatæ. Orca barbari nominiſ
nigro fuluoq; ac uiridi & candido placet. Ombria quã aliqui notiani uocant ſicut eæraũia
& broninea cadere cũ hymbribꝰ& fulmĩbus dicit᷑ eundẽq; effectum habere quẽ bronea nar
ratur. Præterea in aras addita ea traditur libamẽta nõ amburi. Orites globoſa ſpẽs a ꝗbuſ/
dam & ſyderites uocat ignem nõ ſentiens. Oſtratias ſine oſtracites ẽ teſtacea durior altera
achatæ ſimilis: niſi qd achates politura pingueſcit duriori: tãtaq; ineſt uis: ut aliæ gẽmæ ſcal
pantur fragmentis eius. Oſtracidi oſtrea nomẽ & ſimilitudinẽ dedere. Opphicardelon bar
bari uocãt mgrũ colores binis lineis albis ĩcludentibus. De obſidiano lapide diximus ſupio
re libro. Inueninnt & gẽmæ eodẽ noĩe ac colore nõ ſolũ in æthiopia indiaq;: ſed ẽt in ſamo

ut aliqui putant: & in littoribus hiſpanienſis oceani. Panchros fere ex oĩbus coloribus con

ſtat. Panconus nõ longior digyto:ne cryſtallus uideat᷑: numero pluriũ anguloge canet.Pa⸗
neroſ qualis ſit 2 Metrodoro nõ dicitur: ſed carmen Limaridi reginæ in eadẽ dicatũ. Vene
ris nõ ielegans ponit: ex quo irelligitur addi tam ei fœcunditatẽ. Quidam hanc panſebaſtõ
nocant. Ponticarum plura ſunt genera. Eſt ſtellata nunc ſanguineis nunc arxris g 4 tiit quæ
iii

Inter ſacras habetur. Alia pro ſtellis eiuſdem coloris lineas habet. Alia monti um conuolli-

umq; effigies. Philoginos quẽ & chryſiten uocãt oſtreæ atticæ aſſimilata: ĩuenitur in ægy⸗
pro Phenicites ex balani ſimilitudine appellat᷑. Phrycites oliuæ. Perileucos fit ab ore gena

ad radicẽ uſq; cãdido deſcendete. Pæantides quas quid grauidas uocant pregnäates fieri:
& parere dicunt᷑: mederiq; parturiẽtibus. Natales in macedonia iuxta monumentũ Tire/

ſie ĩueniuntur: ſpẽſq; eis aquæ glaciatæ. Solis gẽma candida ẽ: & ad ſpem ſyderis in orbe
fulgẽtes ſpargit radios. Sadam chaldei adhereſcentẽ nauibus hnt: inuenitur praſini coloris

Samothratia iſula eiuſdẽ nominis Fermann dat nigram: ac ſine pondere ligno ſunilẽ. Sauri-
ine deſecti tradũt ĩ ueniri. Sarcites bubulas carnes preſẽé

ten in uentre uiridis lacerti harun li
tat, Selenites ex cãdido tranſlucet melleo fulgore: imaginẽ lunæ cõtinens: redditq; eam in

dies ſingulos creſcentis minuentiſq; numero: naſciq; putat᷑ inarabia: Syderites ferio ſimilis

& litigio illata diſcordia facit quæq; naſcitur in ethiopia. Syderopœcilos ex ea fit uarianti
bus guttis. Spongites ſpongiæ nom repreſentat. Synodontites e cerebro piſciũ eſt: quũſy-
nodores uocãtur. Syrtitæ in littore ſyrtium iãquidem lucania ĩueniuntur melleo colore cro

co refulgẽtes. Intus autẽ ſtellas cõtinet languidas. Syringites ſtipulæ ĩternodio ſimilis: per
petua ſiſtula cauatur. Lricus ex africa niger eſt: ſed tres ſuccos reddit:a radice nigrum: me

dio ſanguinẽ:ſummo cãdidum. Telirrhizos cinerei coloris aut ruffi cãdidus radicibus ſpe

ctatur Telicardios colores cordis perſas apud quos gignitur magnopere delectat. Mucula
Aappellãt thracia triũ geneꝶ eſt uiridis aut palidior tertia ſanguineis guttis. Tephrites no⸗-

ue lunæ ſpẽm habet curuatæ in cornua quãuis cinerei coloris. Telicos oleæ nucleo ſimilis
uidetur:neq; eſt gẽmæ honos:ſed lingenrium calculos frãgit: pellitq; Veneris crines niger

rimi nitoris cõtinent in ſe ſpẽm ruffi crinis- Veientana italica gẽma eſt: ueiis reperta nigram

materiã diſtĩguente limite albo. athenẽ in media naſci Democritus tradit electri colore:

& ſiquis terat ĩ uino palmeo & croco cæræ mõ lenteſcere odore magnæ ſuauitatis. &mila/

ces in euphrate naſcit᷑ pconneſo marmori ſimilis: medio colore glauco. Roronyſios in ĩdo
flumine naſcitur: magorum gemma eſſe nartatur: neq; aliud amplius de ea.
De gemmis quæ a membris hominum cognominantur: & quæ ab animalibꝰ: & de iis quæ

SFSt etiamnũ alia diſtinctio: quà qdem fecerim ſubinde uariata expoſitiõe. Siquidem

à n'bris corpog hůt nomia. Hepatites a iocinere. Stetiates ſinguloge aialiũ adipe

numeroſa: Adureneis. Vriopralmos ionice naſcit᷑ tres hoĩs ſimul oculos expmẽs: ab

aĩahbꝰcognominat᷑. Carcinias marini cãcri colore. Echites uipæ. Scorpites ſcorpiõis aut co/
lore aut effigie. Scarites ſcari piſcis Triglites muli. Aegophthalmos capno oculo. Itẽ alia ſu
illo. Et a gruis cologerãites. Hieracites acipitris. Aetites a colore aꝗlæ cãdicãte ca uda. Myt
mecites ĩnatã repẽtis formicæ effigiẽ hẽt. Scarabeoꝶ cãtharias. Lycophthalmos ttuor ẽ co
loge ex rutilo & ſãguineo ĩ medio nigrũ cãdido cĩgit᷑: ut lupoꝶ oculi: illis p on nia ſimilis.
Taos pauõi ẽ ſimilſis: itẽ aſpidi ꝗᷓ uocari timiclomiâ ĩuenio. Arenage ſimilitudo ẽ ĩ hãmocry

ſo uelut auro harãeis mixtol. Cenchrites milii grãis uelut ſpſis. Dyrites e trũcis arboꝑꝶ: hæc
ligni mõ ardet. Ciſſites ĩ cãdido collucet ederæ foliis qᷓ torâ tenẽt. Narciſſites uenis ẽt ede
ræ diſtiguit᷑. Cyamea nigra ẽ: ſed fracta ex ſe fabæ ſimilitudinẽ parit. Pyrene ab oliuæ nu/
cleo dicta ẽ. huic aliqũ ĩeſſe piſciũ ſpinæ uident. Chalazias gradinũ & colorẽ & figurã hẽt

adamãtinæ duritiæ. Narrãt ẽt ĩ ignẽ addiræ manere ſuũ frigꝰ. Pyrites nigra ꝗdã: ſed attritu

digytos adurit. Polizonos nigra multis zonis cãdicat. Aſtrapiæ ĩ cãdido aut cyaneo diſcu

rũt e medio fulmĩs radii In phlegõtide ĩtus ardere qͥdã uidet᷑ flama ꝗᷓ nõ exeat. In athraciri

de ſintillæ diſcurrere aliqñ uident᷑. Enais ſemp rotũditatis abſolutæ ĩ cadore ẽ leuis: ſed ad

motũ fluctuat ĩt? ĩ ea ueſutiĩ ouis liquor.Polytrix ĩ uiridi capilat᷑: defluuia comaꝶ facere
dicit. Sũt & a leõis pelle & pateræ nomĩatæ leõtios pardalios. Colos appellauir chryſolitũ

aureꝰ. Chryſopraſũ herbaceꝰ. Melleꝰ melichrota: qᷓuis plura eiꝰgenera ſint. Mellichros ẽ ge
mĩus pte flaus: pte melleus. Crocias a croco. Polia caniciẽ quãda ſparti ĩducit: eidem durio

zem. Nigra ſpartopolia. Rhodites a roſa eſt. Melites mali coloris. Calciter ærei. Sicites fici.

Rõ noĩum nõè in borſycite in nigro:ramoſa cãdidis aut ſanguineis frõdibus. Nec gemite
nelut in petra cãdidis mãibus int ſe cõplexis. Ananchitide in necromãtia dicõt euocari ima

gines deog. Synochide umbras inferorũ euocatas teneri. Dẽtritide alba defoſſa ſub arbore

quæ cædatur ſecuris aciẽ nõ hebertari. Et ſunt multo plures: magiſq; monſtrifice: ꝗbus bar⸗

DRj dlee nnmremt geege in gett mee
⸗ bari dedere nomina confeſſi lapides eſie. Nobis ſatis erit in his coarguiſſe dira mendatia.
4 Dee gemmis naſcentibus & factitiis: & figuris gemarum. Ca. XII.
Emæ naſcuntur repente nouæ ac ſine nominibus: ur lapſaci in merallis aurariis
g una inuenta: quæ pp pulchritudinẽ Alexadro Regi miſſa fuit: ut auctor ẽ The
, orvphraſtus. Coclides quoq; nunc uulgatiſſimæ famæ fiunt uerius quã naſcũtur
t in Arabia reptis in gẽtibus glebis. Melle excoꝗ tradunt ſeptenis diebus: noctibuſq; ſine in
Gs termiſſione. Ita omni terreno uitioſoq; puluere decuſſo purgatã glebã artificum ingenio
nn, uarie diſtribui ĩ uenas:ductuſq; macularũ quãmaxĩe nsdii rene ſearium. Qudaa tà
ae E tæ magnitudinis fecere: ut eꝗs regũ ĩ oriẽte frõtalia atq; pro phaleris penſilia facerent. Erk
nm alias oes gẽme mellis decoctu niteſcunt: præcipue corſici. In omni alio uſu acriora aboren
hi, res. Que uarie ſunt & ad nouitatẽ accedere caliditate ingeniorũ ↄtingit uunomen uſita⸗
mi tũ nõ habeãt. Phyſes appellãt uelut ipſius naturæ admirationẽ i iis uendicãtes cũ finis no-
x minũ nõ ſit:quæ pſeꝗ nõ eꝗdẽ cogito: ĩ numera ex græca uanitate oficta. Indicatis nobilibꝰ
G0l gẽmis ẽt plebeis rarorũ generũ dictu dignas diſtĩxiſſe ſatis erat. Illud mo meminiſſe ↄue
c nit ĩicreſcentibus uatie maculiſ atq; uerrucis linearũ: quæ ĩterueniũt multiplici didu & co
me lore mutata ſæpiuſ noĩa ĩ eadẽ plerũq; materia. Nũc cõiter ad oĩẽ um gẽmarũ obſeruatio⸗
e— nẽ ptinentia dicemuſ opinioneſ ſecuti auctorũ. Caue ut extuberãteſ uilioreſ uidentur æq́ᷓ
cli libus. Fignra oblõga maxĩe ꝓbatur: deinde quæ uocat᷑ lenticula: poſtea clipeidos & rotũ⸗
exH da: anguloſis minima gratia. Veras a falſis diſcernendi magna difficultas. Quippe cũ inuz?
Nlis tũ ſit ex ueris gẽmis in alterius genetis falſas traducera. Sardonices e cerauniis glutinãätur
iger gemis ita ut depræhendi ars nõ poſſit: aliunde nigro: aliunde candido: aliunde nimio ſum
un ptis:oĩbus in ſuo genere probatiſſimis. Quinĩmo ẽt extãt cõmẽtarii audorũ: quos nõ equi
dẽ demõſtrari in ꝗpus modis ex cryſtallo cing antur ſmaragdi: aliæq; tranſlucentes. Sardo-
nh/ nix e ſarda. Itẽ cæteræ ex aliis. Neq; eſt ulla fraus uitæ lucroſiorx. ll
nieo Dek ratione probandarum gemarium. CtCa.. XAuuljlll.
Os cõtra rõem deprehẽdẽedi falſas demõſtrabimus:qñũ etià luxuriã aduerſus fraudẽ
e n muniri decet. Præter illa quæ i principalibus ꝗbuſq; generibus priuatim diximus.
4 T ranſlucẽtes matutino pꝓbari cẽſent: aut ſi neceſſe ẽ ĩ quartã horã: poſtea uetat. Ex
dan perimẽta pluribus mõis oſtãt:Primũ põdere:ſi grauiores ſenti untur: poſt hæc corpore.Fi/
de ctitiis puſtule ĩ pfundo apparẽt. Scabritia in cute. In capillamẽto frigoris in cõſtãtia: prius
r, quã ad oculos pueniat deſinẽs nitor. Decuſſi fragmẽti paulũ quod in lamia ferrea teratur
„ efficaciſſimum experimẽto excuſant magones gẽmarũ. Recuſant ſimiliter & limæ probay
AD tionẽ. Obſidiare fragmẽta ueras gẽmas nõ ſcarificãt. Fictitiæ ſcarificatiõis cãdicãtiã fug iũt
. Y. Tãtaq; differentia ẽ: ut aliæ ferro ſcalpi nõ poſſint: aliæ nõ niſi retuſo: uerũ oẽs adamãte:
: N Plurimũ aũt in his terebrarũꝓficit feruor. Gẽmiferi amnes ſunt aoaxis: mater gages. Ter
8 rarũ aũt oĩum maxĩe ĩdia. Et iã pactis oĩbꝰ naturæ operib: diſcrimẽ quoddâ rerũ ipᷣarũ fa
H cere cõueniat. Ergo ĩ toto orbe & ĩ qcunq; cæli cõuexitas uergit: pulcherrima ẽ oĩum rebꝰ
meritoq; prĩcipatũ naturæ optinées italia rectrix parẽſq; mũdi altera: uiris: fœminis: dueibꝰ
c militibꝰ: ſeruitiis: artiũ præſtatia ĩgeniorũ claritatibus. I ſiru ac ſalubritate cæli atq; tẽpe/
ei⸗ rie: acceſſu cũctarũ gẽtiũ facili: littoribus portuoſis:benigno uẽtorũ afflatu. Eteni otingi
ſn recurrẽtis poſitio ĩ partẽ utiliſſimã: & inter ortus occaſuſq; medià aqtũ copia:nemorũ ſa/
ibe⸗ lubritate:mõtiũ articulis:ferorũ aĩaliũ innocentia: ſoli fertilitate:pabuli ubertate. Quicꝗd
u eſt quo carere uita nõ debeat: nuſꝗ ẽ præſtãtius: fruges: uinũ: olea: uellera:lina:ueſtes iunẽ
ſſe ci: Ne equos ꝗdẽ intricariis præferri ullis uernaculis aiaduerto. Metallis auri: argenti: æris
ini ferri: quadiu libuit exercere:nullis ceſſit.Et iis nũc ĩ ſe grauida ꝓp omni dote uarios ſ uccog
. . 8 frug uiu pomoruq; ſpores fundit: An ea excepris indiæ fabuloſis proxime quidem di/
e rim hiſpaniam quacuncq; ambitur mari- .”MB
lti Renm nlp dl m 85 G H LAVS DEDOO
im CAII PLNII Secũdi Natutalis hyſtoriæ Liber trigeſimus ſeptimus & ultimus Finit. Ve⸗
bei netiis impreſſus opera & impenſa Thomæ de blauis de Alexâdria. Anno Natiuitatis DO
nii mini. M. CCCC. LXXXXI. Die. III. Menſis Nouembris. Regnàte Auguſtino Barbadico
u inclito Venetorum Principe. ”MB Mdẽ
H
4 ,.

CORRECTIONES.

mòte albano ſoliti accipe Po. Albaneſes: ĩ ſpectatæ fidei Iibris nõ carmẽ ſcriptũ eſt: ſed car
mẽ: & ita ip̃e emedaui ſecutus hiſtoriã. Nq; ĩ albano mõre latinis po. uiſcerationẽ quot an
nmis Rõani dabat. M. Varronis ad hãac rẽ ptinentia uerba ſubieci. Latinæ feriæ dies coceptus
dictus a latims po. ꝗbus ex albano mõte ex ſacris carmẽ petere fuit ius cũ Romanis. Liui-
uoq; libro. xxxiii. idẽ demõſtrat his uerbis. Feriæ latine põtificũ decreto inſtauratæ ſunt
qd legati ab Ardea quæſti in Senatu erant ſibi in monte Albano larinis carmen: ut aſſolet:
datam non eſſe. Nõ ne hi duo celeberrimi ſcriptotes apte monent carne apud plyniũ legẽ

duũ ee nõ carmè. Eodẽ Seruius quoq; gramaticus locuplex auctor accedit: i pin cthta⸗
rio ſic ſcriptũ reliꝗt.Viſcera nõ tm̃ iteſtina dicimus:ſed ꝗcꝗd ſub corio ẽ: ut ĩ albano latiniſ

uiſceratio dabat᷑: ideſt caro. & in. vii.ſup Virgilianũ illud populiq; latini: ait qui interrerat
Albani mõtis uiſcerationi. E r

2

In v. locus ꝑ ſyllabæ adiectionẽ deprauatus ẽ oppidũ tachabrachia ciuiũ Ro. cũ tabracha le

di ſit:& tπcor: i Iuuenalis teſtionio: 4 locu oſiédes muilis frequeté ĩqt. Quales um/
Priferos ubi pâdit tabracha ſaltus: i uerula ſcalpit iã mater ſimia bucca. Naq; ĩ atricæ ubi ta
bracha é ſaltibꝰ: & latifundiis maximã ſimiatũ eẽ multirudinẽ. Solinꝰ & Strabo tradũt. Poſ
ſidonius quoq; refert ſe ĩ lybiæ orà delatũ ſiluà uidiſſe ſimiis plenã: quarũ aliæ ſup arbori
bus:alii ĩ terra.ſederẽt. Nõnullæ catulos haberẽt & uerba depedentia: riſiſſe: itaq; cum eas
uberibꝰ graues cerneret: nõnullas caluas: ꝗſdã ẽt hernioſas. Tabrachæ meminit Põponius

Mela. Tabracã Siluis Italicus tyriũ opus appellat.

I.vii.ubi rerũ ĩ uẽtores enumeran?᷑ ſariptũ legit᷑.Dedalũ inueniſſe icthyocolliã. Nos exem
plaria qnã emẽdatiſſima ſecuti correxĩ us icthyocollã Eſt at itbyocolla glutium e piſce fa
ctũ ut nomẽ ĩdicat deꝗᷓ ſic ſcribit Ply.ĩ.xxxii.ithyocolla appellat piſcis: cuius glutinoſum
coriũ:idẽq; nomẽ glutino eius:& alibi irhyocolla ĩꝗt erugat cutẽ. Cornelius Celſns me

dicamẽetis cõpluribus miſcẽda eẽ docet icthyocollãä.

In.viii.ubi de eꝗs fit mẽtio:correptores ĩnemẽdatũ locũ reliquerũt:nõ adurentes hyſtoria
ſic.n.ſcriptũ cẽ. Maximũ uero eodẽ.i.ĩ Capitoliũ puẽiſſe hẽas cũ palma & coronæ effuſo ra
tumẽza: ꝗ ibi uicerat. Ex his Plynii (ſimõ Plynio aſcribẽda ſunt) uerbis nemo ꝓfecto iĩtelli
get: ubi uicerit raumẽa:& ſenſus erit mutilatus ĩidignuſq; Plyniana maieſtate niſi illud ꝓꝑ
ueniſſe habẽas ĩmutes: ut dicat puẽëiſſe a Veiis: & ita osemedauius ſecuri hyſtoriæ fidẽ &
maxie Plutarchũ ꝗ id ita clariſſime refert: ut nihilãplius ambigẽdũ ſit Scribit.n. Veiis oppi
do ethruriæ. d currule editur ſpectaculũ ratumenãâ agitatorẽ uidorẽ & coronatũ ex Fup
podromo egrediẽtẽ equog celeritate atq; ĩpetu Romã uſq; fuiſſe raptatũ eoq; e curtu ex
cuſſo equos ĩ Capitoliũ pueniſſe. Solinus quoq; idẽ breuiter refert a Plynio urt arbitror
aceeptũ. Ab hoc auriga ratũena Rõæ nomẽ ẽ ĩdutũ ratũenæ porte. Auctores Feſtis Ply. &

Pfurar, ꝗ .
Enrn bi fit mẽtio de his quæ ĩter ſe diſſident ſcriptũ ẽ Phalãges & arãei.ꝗd ſenſerit hoc in
loco correctiones ↄiectare nõ poſſũ:niſi forte oppiati ſint legiones illas cuneoſq; macedo
nũ:ꝗᷓs ipi teſte Li. Phalges appellãt: ſcriptoreſq; fere oẽs celebrãt agere diſcordias cũ ara⸗
neis. qc quãà ridiculũ ſit lentire ẽt ĩſulſiſſimi ĩtelligũt. Ego uero correxi ſic Phalãgia & ara
nei. Eit at Phalagiũ ex genere araneog: quoꝶ noxii ſũt morſus:ut ſcribit Ply.ĩ.xi.corpus
exiguũ nariñ acumiĩatũ ad ſaltũ ĩgredietiũ. Pha lan.teſte eodẽ tricẽos parit.ldẽ ĩ xxix. Pha
lIãgſũ ẽ italiæ ignotũ & pluriũ generũ.Et alibi phalâgiõò græci uocãt inter genera araneorũ
Cornelius Celſus ĩ ꝗqnto. Vbi uero phalãgiũ nocuit: præter eã curationẽ quæ marin reddit᷑
ſæpe hõ demittẽdus e: ſoliũ ẽ. Quid multa hæc dictio apud Plyniũ adeo ẽ frequẽs: ut corre
ptores exiſtimẽ eũ hoc præſertim locũ nõ emẽdarit obliuiſciores fuiſſe Curriõe:ꝗ memo⸗
ria ita fuit nulla: ut aliquotiẽs tria cũ ppoſuiſſet: aut quartũ addetet: aut tertiũ quæreret.

Fn.xini.ibi generoſa uina referunt᷑:ſic (criprũ legit᷑. Qeterano ſcilicet uino ĩter gallias cõſi

ſtit auctoritas. Quis quæſo geographus: ꝗs hyſtoric' ceterãos e ulos quorũ uina laudat
Me hercule nullus. At qui

Plynius illuſtrauit: uel nudis ſaltẽ nominibus nũcupauit unꝗᷓ:
cum ceretanos ĩ hiſpania nobiles fuiſſe legerimus deprauatũ pmuratis litteris locum ſic

*

4
4
N

Pro. ii. ubi ſermo fit de latinis populis: ica ſcriptũ hñt mẽdoſi codices. Cũ his carn in

.- .

— — „„

—

.
E FrendauimueCerreinno inter gallias cõſiſtit aucoritas: Sunt. n. Cerretani hiſpaniæ popu
ta li⸗ i ni HH & E A uguſtani: ut auctor E Plynius ĩ.iii.Horũ uina inter lauda
R tiſſima locũ habẽt: ut auctor é Plynius: q Martialis ĩ Reniis ſetinis cõparat. Cerretana ne⸗-
i pos ponat: Setina purabis. Nõ potuit rurbe cũ tribꝰ illa bibet. Scio oẽs fere eruditos uiros
hactenus extimaſſe. Martialẽ hoc diſticho eẽ locutũ de Cerretanis etruſcis. In quo expo/
nendo nõ minus errarũt quã ĩ illo: cuius lẽma ẽ pna. Cerretana mihi fiat uel mailſa licebit d
e Menapislauti de petaſone uorẽt Crediderunt. n. hocquoq; ad Cerites ethruriæ referẽdũ.
gi In quod manifeſtũ erratũ ne inciderẽt: potuiſſent Strabonis lectione admoneri ſic ĩ tertio
d„ E geographiæ ſcribẽtis: ubi de hiſpaniarũ ſitu hẽrur oratio. Media pyrenes loca cõualles te
inſ nẽt: ꝗs frequẽtes cultores habitat: quas quaàmax a hiſpaniæ portio cerretani tenent: a ꝗbus
erat multifaria pnæ cõdiuntur càthabricis p quâ ſimiles puentũ nò mediocrẽ hoĩbus exhiben⸗
. tes. Quid his Strabonis uerbis lucidus eë põteꝗd aptusequæ clariſſime oñdunt diſtichon
Ne Martialis nõ ad Cerites ethruſcos ꝗ nulla condiendi ꝑnas laude cenſentur: ſed ad cereta „
um/ nos hiſpaniæ: quorum ꝑpnæ celebrantur eẽ referendũ. Nãq; cũ ex hiſpania & gallia. M. Var
in ronis atq; Strabonis teſtimonio ſalſamẽta mittentur laudatiſſinia: uidetur Martialis eode
DA coarrine tanquã continium regionum ꝑpuas coniungere uoluiſſe. Cerretanarum uinearũ
doi, miram ubertatem prouentumq; incredibilem Columena rradit in iiii.
nius In. xvi. cũ oĩhus codicibus talis index ſit. De hedera quæ uocat᷑ Similax: & eodé capite id
uerbũ Similax ſæpius repetitũ ſit: fareor me quo min iĩmutarẽ ſupſediſſe. Verũ quẽadmo
dũ fabulæ cõueniat nõ intelligo. quæ Milacẽ appellat. nõ ſimalacẽ. Ouidius. & crocõ ĩ par
Yen uos uerſum cũ Milace flores- Et Plynius ab ouidio nõ diſſentiens ait. Virgine eiuſdẽ noĩs
lelt pp amorẽ iuuenis croci mutata in hunc fruticẽ. Huc accedit qd in. xxiiii. ſcribens de natu-
kun ta ederæ in medicina Milacẽ nuneupat: quã i. xvi. Similacẽ nolauerat: niſi exẽplaria ĩ hoc (
ine ut eq dẽ arbitrox) deprauata ſint: ꝗd ideo facilius eredere libet cũ apud eundẽ Plyniũ com
plures deprauatos indices deprehederi: de ꝗb' alias loquar Præterea nt ad ſimilacẽ redeã.
Seſtius grauis auctor Taxũ arborẽ a quo toxica nũcupãtur: uocari dixit a græcis ſimula⸗ .
i cẽ: & eẽ archadia tã præſentis ueneni: ut ſi ꝗ dormiãt ſub ea: cibũ ue capiant: moriãtur.
ſeli In. xviii. cũ correctores ita emedauerit: uel uerius deprauauerint. Seruius rex ouiũ boũq;
effigie primũ aras ſignauit habuiſſe uidentur quidã cõe cũ lacerta: cui aĩali memoria ineſt
lea nulla. Nà dicãt quæſo apud quẽ idoneũ ſcriptorẽ iſtud unquã legerint: Cur nõ ad Plyniũ
gi bonis uiri: Si apud alios nõ reperiebatis: recurẽdũ cẽſuiſtis ꝗ ĩ. xxxiii.ocũ hũc ut nos core
p ximus: ita emẽédandum eẽ demonſtrat. Seruius rex ouium boumq; effigie prius æs ſigna-
venr uit: nõ autẽ aras. Id hyſtoriæ fides exigit. Idẽ Plynius repetit: cuiꝰ uerba cx prædicto libro
da hæc ſunt. Seruius rex primus ſignauit æs Antea rudi uſos Romæ Tim æus tradit. Signa-
ℳ½⁊x tũ eſt nota pecudũ: unde & pecunia appellata. Eodẽ accedit locuplectiſſimas auctor Plutar
chus:ꝗ ſcribit apparere in uetuſtiſſimiſ nũmis inciſum ſignum bouis:pecudis: ſuis uoe.
In.xix. mẽdoſis codicibꝰ uerbũ pᷣſcũ pᷣoribꝰ litteris ablatis mutilatũ ẽ ubi ſcriptũ legitur
ædiũ: cũ legẽdũ ſit hærediũ.& ſic ego correxi. Eſt aũt herediũ ut ait Feſtus prædiũ puulũ
i⸗ Et in legibꝰ. xii. tabularũ ĩ horti ſignificatõe ſp noĩatur herediũ. lInde hærediolũ uſurpat
. Columella:cuiꝰ uerba hæc ſunt ex libro.i.Ad eoſdẽ iuuẽcos &.iiii.iugerũ auiũ herediolũ
In eodẽ unius litteræ ĩnerſione mẽdũ admiſſum ẽ. Ita.n.ſcriptũ hñt deprauati codices.ln
uererari uina: ſucciſq; caſtrari: cũ ſcribendũ ſit Sacciciſq; caſtrari. Atꝗ uideor nimis leuiaſe
an ccari ĩmo grauiſſima & nota digna. Nõ. n. ſono tãà diſſimile eſt thais Hermione:quã ſenſu
ſuccus & ſaccus. Nãq; ſi legẽdũ admiſeris. Vina ſuccis caſtrari. Qui ſenſus. Dii boni quãin⸗
ni⸗ erutus: quã ridiculus: & Plyniano acumini minie qdrãs erit cõfingẽdus: e cogitâduſq;. Si
iel uero ſaccis quẽadmodũ nos emẽdauimꝰ corexeris: & ſenſũ depræhẽedes elegãtẽ eruditũ &
, eyx ↄſuetudine Romana ſũptũ atq; a Plynio nõ diſcrepãte. Naq; Romanũ ĩſtitutũ fuit ue
n tus uina ſacco lineo colare: ut eſſent ĩnocentiora. Ideoq; ait Plymꝰ in.xiiii. de uino loquẽs
cn Quinimo ut plus capiamus ſacco frangimus uires: & in. xxiii. utiliſſimum inquit omni⸗
tgo bus ſacco uiribus fractis. Hæc plyniana faciunt: ut æxtimen. Martialem cum de egroto
nle 47

Tongilio loqueretut ĩ ſecũdo:ſic ſcriptũ reliqꝗſſe. Cecuba ſaccẽtur quæq; annus coxit opi

mi: ideſt ſacco colent᷑:cũ ſiccet᷑ paſſim legat.Ita.n. ſalubriora:purio raq; redebãt ur. Vnde &

in. xii. ait. Turbida ſolicito träſmittere cecuba ſacco. Oratius quocq;.n.ii.ſermonũ morẽ hũc

traſmittẽdi uina ꝑ ſaccũ tetigit eo uerſu. Intergũ pdũt limo uitia ſaporẽ. Vbi Porfirio ex,

poſuit ſacco collata. Et Martialis in apophoretus. Pauperiore mero tingere lina potes.

In.xxv. legitur Gallia ſagittas ĩ uenenato helleboro tĩguit. Nos correximus ĩ uenatu au⸗
Rorẽ ſecuti. A. Gelliũ uirã ur Auguſtinus ait multũ facũdiæ ſciẽtiæ: ꝗ eadẽ referẽs ex Ply-
nio ſumpfiſſe ſe ĩdicat:ſic ſcribens. xvi. Præterea id ſcriptũ ẽ ĩ plynio Legimus gallos inue
natibus ringere heleboro ſagittas quod iis ictæ exanimatæ feræ teneriores ad epuals fiant.
Ex iis Gellu uerbis lucido apparet apud Plyniũ legẽdũ eẽ in uenatu: ut ipſe emendaui:nõ 4

aũt inuenenato. Eiuſdẽ quoq; Gelli auctoritas fecit: ut alterũ quoq; locũ ĩ eodẽ.xxv.de
prauatũ corrigerẽ. Ita. n. ſctiptũ ẽ. Michridatis inuentũ autumnãt in anatũ põticarum mi

ſcere antidotis qm ueneno uiuerẽt. Quæ ſunt hæc portẽta uerborũ:quã cõciſa ſnĩa: quã in

decora cõſtructio: niſi illud ĩ anatũ põticarũ ſic emẽdes.Sãguinẽ anarũ põticarũ:cuius rei

nõ me auctorẽ habebis: ſed Gelliũ ſic ſcribenẽ in noctibus acticis. Anates põticas dicit᷑ edẽ

dis uulgo uenenis uictitare. Scriptũ etiã a Leneo. Cn. Põpeii liberto Mitridatẽ illũ põti re
gẽ medicinæ rei: & remediorũ id genus ſolertẽ fuiſſe.ſolitũq; earũ ſanguinẽ miſcere medi
camétis: quæ digerendis uenenis nalent: eũq; ſangumé uel potentiſſimũ eẽ in ea confecti⸗
one. Quid his Gelli uerbis manifeſtus. Quid lucidius eſſe poteſt: quibus edem enarrat
uod Plynius. Qui etiam ipſemet Plynius aperte demonſtrat ita corrigendum eſſe: ut

ego correxi cuius uerba ex libro uigeſimonono: hæc (ſunt. Coagulum quoq; agninum ad

uerſus omnia mala medicamenta pollet. Item ſanguis anatum ponticarum.

In.xxviii.ſic ſcriptum ẽ medetur phitocãpes uenenis. Ego uero pmutais litteris emẽdaui

pitiocâpes Eſt aut pityocãpe uermis ſiue eruca nuces pineas ifeſtãs: ut docet Ply.ſic ſcri⸗
ke⸗ I. xxiii.uſus cõtra cãtharidas bupræſti pĩorũ erucas: ꝗs pytiocàpas uocãt. Dictio cõpoſi
ta ex pyria & cãâpe. Pirya uero inter genera nucũ pinearũ numeratur.e pinaſtris ſinguſaris
remedii aduerſus tuſſim: ut Plynius refert in. xv. Ab hac arbore pitya ſalamin pityuſa eſt
nuncupata: ut auctor eſt Sttabo in.ix.quẽadmodũ & aliã in hiſpania inſulam pityuſæ no

men inde eſfſe ſortitam ſcribit Diodorus in. vi. Cãpe uero eſt eruca infeſtans maxime hor⸗

tenſia: cuius meminit. Columna hoc uerſu. Voluitur ad terram diſtorto corpore campe.

In xxxiii.uerbũ barbarũ pro latiniſſimo:inſolens pro uſitato elegantiſſimoſq; receptũ eſt:

gratotaſiũ ꝓ græcoſtaſi. Sic.n. ſcriptũ c. Flauius ædiculã æreã fecit in gratotaſio.Nò ĩficia⸗
bor ignorareme q ſit gratotaſiũ:ĩmo ingenue fatebor. Quod ſi ꝗs correptores ĩterroget
ꝗd id ſignifice:neſcio quid muſſitabunt:& dictionẽ tanquãa inauditã portentaſamq; refor
midabunt. Ego uero correxi ĩgræcoſtaſi. Grecoſtaſi aũt locus erat Romæ ſubſtrudtus ſub
dextra curiæ hoſtilæ ſupra comitium: ubi nationum ſubſiſterent legati:qui ad ſenatum eſ
ſent miſſi. lIs græce coſtaſis: ut interpretatur. M. Varro: appellatur agræcorum legatis ibi
ſubſiſtentibus. De græcoſtaſi meminit Cicero ĩ epiſtola ad Quintũ fratrẽ hic uerbis Dein
de eius operæ repente a græcoſtaſi & agradibus clamorem ſatis magnum ſuſtulerunt.

In.xxi. nec hoc ꝗdẽ præteribo: propriũ pictoris nomẽ deprauatũ eſt: ubi ſic legitur. Siccyon
ex ingenio Pauſiani. Nos uero docente Plynio correximus: ex ingenio. Pauliæ: & ita cor-
rectores Plyniũ ſecuti auctorem emẽdare potuiſſent: niſi lethargo opreſſi ceruario ſimiles
extitiſſent:cui etiã ĩ fame mãdẽti ſi reſpexerit cibi ſubrexit obliuio. Nãq; Plynius in. xxxv.
clariſſime oſtendit Pauſiã pictorẽ nuncupatũ fuiſſe nõ Pauſianum: cuius uerba hæc ſunt.
Pauſiã Sicyonium primũ ĩ hoc genere nobilé. Vbi ei oĩa illa ne forte alium putes aſcribit
uæ in. xxi. retulerat. Alibi quoq; inquit Pauſiæ filius & diſcipulus Ariſtolaus. Quin etiã
Porphirio pictorẽ nobilẽ fuiſſe Pauſiã ſcribit: a quo tabellà pauſiacam nominauit Oratius
Vel cum pauſiaca torpes inſane tabella. Cæterum nõ hoc ſolum hominis nomẽ in Plynio
deprauatum legitur (id enim leuiſſime ferendum foret) ſed tot ego deprendi inuerſa &
abhyſtoriæ fide diſcrepantia: ut iſta priuatim uolumen non epiſtolam requirant.

— — —

— — 0 —

—,,.,, —— — — — — —

—,ʒ ——

es
hü
e/

ime
mn.

Ne

Nde
mmi
niin

rei
kele
diire
neci
kect⸗
nt
leut
mA

. REGISTRVM HVIVSOPERIS.
a e f geerincx- lexerat aut
Prima alba ſubinde o aate ſine
CAlVS PLI annos lia baccaſq; 2
cuidam xpo coniunz ctium cordis
imperator c Orpore De meſpelis lieres
bb g Malis Defedtis
De hämoninco Frenos p agreſtes
Xoenophonte metu germinent 2
ca & cytiſo ciliis lum tendentes tium reſinatũ
& leucantemo dem ciuili bacca ta Succus
h obſeruant De myrobalano
C.PLINII uit. xx. tuitam
fnturos ceruice dum farinæ 66
exoriens nus earum non ſit riHederæ
3 & a nullo catulos gilius ex habere
b i Italia Melior
bitu c Oncharũ uis cit
contra multa quog ⁹
†. u Arie CAII PLINII ris honore Folia
no urbi ſnbuolãt ꝗ in agro purgandis
c k ſfſicut piti non
propiciorq; De generatione ſ mogice
Opidum Que uolucrũ cum Iuna ze
matis Aquilæ cuſtodiri unenio
In hoc x ESTANT QGus ante De hærba
d 1 ſe meſſes phure
merropon generi 1 & guſtu
. meras li ſine Silphio A
quingentis Altera aſpera uim efledtus
h Inc uocantur tia Bulbus Fiomerus
d m tantum ſtem
nia taurus Radix uu nes in
put Lelegeis reperiuntur medetur B
do canyro ante ortum Coquitur actum
PRAEFATIO Et ſarmenta mis illirum taurinum
e n—é thi menſura n-¶n!æ ſumptæ
mum felitiora ð tum eſſe
ta & dictu reperiuntur eſt in cãpania C
Arabia tuſtarte uerum & in ſupra

ritatem &

lam complexam
addunt
D
animal
lire tanta

conuenit
ponentem
PFPf

nus ad
cunt
& contra
uiridiſſima
ſpargre
runt in
ſtea cognouimus
Ile primi
G

Probatur
Stricturæxg

muſcis &

ualere

pulus fuit
primere
impoſitum

proſcriptionnin
Vera nãq;

gleba

pallidus

principatu
I1

laudata

Er in india

manifeſtiſſimum

„

. 2 —
.
. .—— . -
5
—*
“
2. -
.
. .
— 4 . —
=

1

2*

. „ 8
—
„
.
. ⸗
⸗ — . .
„
4
.
. — .
. . —
7 —
—
—
— —2 R .
. O . .
—„ —
.
. . .
1
*
— —
—
„ .
— — *
. — „ *
. . ,
.
„
. .
.
* . .
2 4 . 2 . .
. „
- . .
.
. — .
. .
— .
.
.
—

.
. -
1 N
. . . .
„ .
1
8⁸
„
2
X 3
„*
5
— „
4 4
“
5
„
9 A
—
1
v*
N
1, .
*
. — 4
.
4
.
. .
4 . „ „
2–
8
⁸
. .
. „
*
.
.
, . —
6 . .
62 — ⸗
. —— 2 — ——¶—¶—¶¶—¶¶¶——— 2* 1 — — - — — —

4

5

ðð 4 D 4 2 2 R.

cn

CAIVS PLINIVS MAXARCO SVO SALVTEM.
p Ergratũ ẽ mihi ꝙ tã diligẽter libros auunculi mei lectitas: ut habere oẽs uelis: quæ⸗
raſ qui. ſint oẽs. Fungar indiciis partibꝰ atq; ẽt quo ſint otdine ſcripti: notũ tibi fa
ciam. Eſt. n. hæc quoq; ſtudioſis nõ iucunda cognitio: De Laculatiõe eq ueſtri unus
Hiũc cũ pfectus alæ militaret: pari ĩgenio curaq; cõpoſuit. De uita Pompeii Secũdi duo: a
quo ſingulariter amatꝰ hoc memoriæ amici quaſi debitũ munꝰ exoluit. Bellog Germanixæ
xx. ꝗbus oĩa quæ cũ Germanis geſſimus bella collegit. Incoauit cũ ĩ Gemãia militaret: ſom
nio monitus. Aſtitit. n. ei qeſcenti Druſi Neronis effigies: ꝗ Germaniæ latiſſime uictor ibi
piit. Cõmendabat memoriã ſuã: orabatq; ut ſe ab iniuria obliuiõis aſſereret. Studioſi tres
quos ĩ ſex uolumia pꝑp ãplitudinẽ diuiſit ꝗbus oratorẽ ab icunabilis inſtituit:pfecit. Dubii
ſermonis octo ſcripſit ſub Nerone nouiſſimis anis cũ oẽ genꝰ ſtudioꝶ paulo liberiꝰ? & ere
ctiꝰ ꝑpiculoſũ ſeruit? feciſſit.A fine. Aufidi Baſſi.xxxi. Natuxæ hiſtoriage. xxxvii. opus diffu
ſũ eruditũ:nec mĩus uariũ ꝗᷓ ipſa natura. Miraris ꝙ tot uolũma multac ĩ his tã ſcrupuloſa O
hõ occupatus abſoluerit? Magis miraberis: ſi ſcieris illũ aliqdiu cauſas actitaſſe. Deceſiſſe
ãano. vi. & ꝗqnquageſimo. Mediũ tẽpus diſtenrũ: ĩpeditũq; ꝗᷓ officiis maximis: ꝗᷓ amicitia pri/
cipũ egiſſe. ꝑed erat acre ingeniũ: ĩ credibile ſtudiũ: ſũma uigilãtia. Lucubrare a uulcanali/
bus ĩcipieht: nõ auſpicãdi cã:ſed ſtudedi ſtatĩ a nocte multa Hyeme uero ab hora ſeptiĩa
uel cũ tcadiſſime octaua: ſæpe ſexta. Frat ſane ſõni parciſſimi Nõnunꝗᷓ ẽt ĩter ipſa ſtudia in
ſtãtis & Afrerẽtis. Añ lucẽ ibat ad Veſpaſianũ ĩperatorẽ Nã ille quoq; nectibus utebat. In⸗
de ad dlegatũ ſibi officiũ. Reuerſus domũ qd reliquũ tẽporis ſtudiis reddebat Poſt cibũ
ſæpe quẽ ĩterdiu leuẽ & facilẽ ueterũ more ſumebat æſtate ſi ꝗd ocii iacebat ĩ ſole. Liber —ð
legebat ãnotabat. Excerpebatq;. Nihil. n. unꝗᷓ legit: qd nõ excerperet. Dicere ẽt ſolebat nul; Ar
lum eẽ librũ tam malũ: ut nõ aliqua parte ꝓdeſſet. Poſt ſolẽ plerunq; frigida aqua lauaba-
tur. Deinde guſtabat: dormiebatq; minimũ. Mox quaſi alio die ſtudebat ĩ coenae tẽpus. Su
per hãc liber legebat᷑ ĩnotabat᷑ & ꝗqdem curſim Memini quendã ex amicis cũ lector quædã
ꝓnunciaſſet perperã reuocaſſe: & repeti coegiſſe. Huic auũculũ meũ dixiſſe iĩtelleægras? Nẽ
pe cũ ille anuiſſet. Cur ergo reuocabas? Decem ãplius uerſus hac tua ĩterpellatõe pdidimꝰ
Tanta erat patſimonia tẽporis. Surgebat æſtate a luce. Cœna hyeme ĩtra primã noctis: & tã
quã aliqua Ieégẽ coegẽte. FHæc ĩter medios labores urbiſq; fremitũ. In ſeceſſ ſol um balinei
tẽpus ſtudiis exiebatur Cũ dico balinei de interioribus loquor. Nà dũ diſtrĩgit tergit᷑ que
audiebat aliꝗd:autem dictabat. In itinere quaſi ſolutus cæteris curis huic uni uacabat. Ad
latus notarius cũ libro & pugillaribus: cuius manus hyeme manicis muniebat᷑: ur ne cæli ꝗ
dem aſperitas ullũ ſtudiis tẽpus eriperet. Qua ẽ cà Romæ quocd; ſella uehebat᷑. Repeto me
correptñ ab eo cũ ambularẽ. Poteras iquit has horas nò pdere. Nam perire oẽ tẽpus arbitra!, 1
patur quod ſtudiis nõ imptiretur. Hac itentione tot iſta uolumina peregit electorumq; cõ ⸗

2₰

IIIL.1

r
mentarios. clx. mihi reliquit. Opiſtographos ꝗdem minutiſſimis ſcriptos. Qua ratiõe multi .
plicat᷑ hic numerus. Referebat ipſe potuũiſſe ſe cũ procuraret uendere in Hiſpania hos com
mẽtarios Lartio Licinio. cccc. milibus nũmum aliquato pauciores erât. Nõne uidet᷑ tibi re 1
cordãti quãtum legerit. qtum Erigſerir ner officiis ullis nec in amicitia principium fuiſſe?
Rurſes cũ audis qd officiorũ ſtudiis laboris ĩpenderit nec ſcripſiſſe ſatis: nec legiſſe: ꝗd eſt

.n. qd nõ ille aut oceupatiões ĩpedire: aut hæc ĩſtantia nõ poſſit efficere? Itaq; ſoleo ridere
cũ me ꝗdã ſtudioſũ uocãt:ꝗ ſi cõpater illi: ſim deſidioſiſimus Ego aũt tin quẽ parti publi
ca: partĩ officia amicorũ diſtringũt: ꝗs ex iſtis ꝗ tota uita litteris aſſidẽt collatus illi no Iſt
ſõnio & ĩertie deditus erubeſcat.Extẽdi epiſtolã cũ hoc ſolũ qd reꝗrebas ſcribere deſtinaſſẽ
quos.ſ. libros reliꝗſſet. Cõfido hæc tñ quoq; tibi nõ mĩus gratia ꝗᷓ i 5os libros futura qte nõ
tũ ad legẽdos eos: ueꝶ ẽt ad ſimile aliqd elaborãdũ poſſũt æmulatiõis ſtiulis excitare. Vale

Q VILLI IN LIBRO DE VIRIS LLVSTRIBVS.

SVYETONII TRAN LLPIINL E X 22 KIEBVD.,
P Lynius Secũdus Nouocomẽſis eqſtrib militiis ĩduſtriæ fũctus ꝓcuratiões quoq;
ſplẽdiſſimas atq; cõtinuas ſũma ĩtegritate admiſtrauit Et tũ liberalibus ſtudiis tmm
operâ dedit: ut nõ temere ꝗs plura ocio ſcripſerit. Itaq; oĩa ꝗᷓ unꝗᷓ cũ germãis geſta
ſũt.xx. uolumĩbus ↄphẽdit. Itẽ nalis hyſtoriæ: xxxvii. libros abſoluitj. Periit gades cãpar iæ.
Nã cũ miſſenẽſi claſi peſſet. & flagrãte ueſuuio ad explorãda ꝓprius cauſas liburnitias pᷣtẽ
diſſet: neæ aduerſãtibus nentis remeare poſſet: ui pulueris ac fauille oppreſſuseſt. Vel ut
quidã exiſtimant a ſeruo ſuo occiſus: quem deficiens æſtu ut necẽ ſbimaturaret oranerat.
FPlic ĩ his liris.xx. milia teg dignag ex lectiõe uoluminũ circiter duũ miliũ cõplex? ẽ. Prim

Focus Balancde Q „

N

2

VierfarbSelector Standard“-Euroskala Offset

Copyright 4/71999 VxVMaster GmbH www.yXymaster. com