Cd2135_qt
author: Aristoteles

HM

. 6 d
(ℳ

N125 11893188 021

UIIIIIIEIIIV1IunnAu

— —
e

ara nemn

ſeo⸗

sha

narej
denun
gon
gbentl
Poſtbe
luſtp

önn

iert
wecen
da En
ſceenre
carin
nmort
wndin
na
nede
degn
noer
lgere
C
faaen

2., D 4S Saſdeta
(CIncipiunt Drobleumata Areſtotilis — A 7
NeI(E. Wones homines naturaliter ſcire deſiderãt ſcri⸗ ð
HNAbiꝛt Areſtotiles princeps philoſophoꝝ primo me
taphiſice cuius cauſa põt reddi talis. Quia omße
haturaliter appetit ſuã ꝑfectionẽ a ſiliter conatur ſe

*

n8
aſſociare primo enti diuimno a imortali inquãtum poteſt
ſeoo qꝛ ſcientia eſt de ꝑfectione intellectus humani.ergo
oss hoĩes naturaliter ſcire deſiderãt/Rurſus a alia ratio
eſt.nã qpcunq; ens naturaliter appetit bonũ vt ſe ↄſer⸗
uare pᷣt in reꝝ natura. ſed qꝛ om̃is notitia ſcientifica eſt
de numero bonorũ honorabiliũ vt patet primo de aia.
ergo naturaluer omis homo deſiderat ſcire.Et ex cõſe⸗
quenti omnis ſcientia inquãtum mntellectui humana eſt
poſſibilis eſt acqurenda. Quaquis igitur quelibet ſcieeen
tlia ſit perſcrutanda.magis tamen illa que eſt nobilior 2 7e

coõmumor alijs ſcientijs. ſed quia philoʒophia naturalis * 2V
cõrert maximas delectationes vt patet.uij ethicoꝝ.ergo
pre ceteris ſcientia philoʒophica diligentius eſt inquiren
da Etiã ꝓpter alias cauſas.nam pñs ſcientia eſt ſimilis
ſcientie naturali qꝛ ip̃a clarificat animã. ipſa facit dele⸗
ctari in hoc ſeculo.vt dicit Areſtotiles in libro de pomo
q morte qui etiã in tãtum clarificat hoĩem vt ipſũ pᷣmo
enti diumno et immortali aſſimulari laborat teſte ſeneca
in epla in talia prumpẽs vba. Hec mihi philoʒophia ꝓ⸗
mittit vt ſumopere me deo parem reddit. Liber igitur
de animalibus corporalibus pᷣſertim de corpore huma⸗
no ex pluribus artificialibus codicibus ꝓbleumata col⸗ ”M
ligere. et eſt primum tale G ☚ SS
¶ Queritur quare inter omnia animalia homo habet .

faciem verſus celum eleuatam Reſpondetur multiplici⸗ Pre = ſa⸗

N
—

ð
MM

ter. Primo Muod eſt ex voluntate ipſius creatoris et / ⸗/

—

quãuis illa reſpõſio ſit vera nõ tamẽ videtur valida in
ꝓpoſito qꝛ ſic facile eſt oĩa ſoluere. Scoo.Rñdetur qð
oĩs artifex opus ſuũ primũ facit deterius.a poſt hoc op⸗
ſuũ ſcm facit melius a ſic deus creauit bruta aĩalia pri
mo quibꝰ dedit faciẽ depreſſã ad terrã inclinatã a ſcõo
creauit hoĩeʒ vt ptʒ in Beneſi quibʒ dedit figurã honeſtã
a celũ eleuatã. Sʒ illa reſpõſio nõ videt᷑ iterũ valere
DA Giâbe a ppoſit. Erquo theolopcalis a in pᷣmo derogat bo
SSO. nitati dei. Lercio. Rñvetur ꝙ inter oĩa aialia ſolus hõ
ieſeſt ordinatus ao regna celoꝑ. a iveo habet figurã eleua
tam ad celũ qꝛ otẽptis terrenis ↄtẽplari debet celeſtia a
in diuinis. Quarto. Rñdetur ꝙ anima rationalis ẽ ſimi
lis intelligẽtie a finaliter in deum ordinata vt patet per
Aluerroim primo de aĩa ergo hʒ figurã eleuatã ſurſum.
o V.,LDuinto Rñdetur ꝙ; homo exiſtens microcoſmus.i. mi
O E oron

. bus alijs aialibus habet pᷣcipere hom̃i obediunt Sex
r- D g,to reſpondet᷑ a vltimo ꝙ naturaliter cuilibet rei a ope⸗
. CvGOa ri talis figura deputanda quo ſuo motui fiet apta vt ce

S

ETA ꝶ** lo cõpetit rotũditas. igni aũt cõpetit figura piramidalis
FY eiſen⸗ q̃ motui ſurſũ eſt apta ergo rei bipedali vt eſt homo ſi⸗
“ gura dyametralis a figura piramidalis ẽ aptiſſima a er
r Ev inter om̃ia animalia ſolus homo capite eſt eleuatus.

pili ſunt ornamenta capitisa cerebri. Et cerebrũ ꝑ gene
ratõnes piloꝝ euacuatur a ſupᷣmo vſq; ad partes inferi⸗

pilos ↄuertũtur patet. Quia in toto hoĩe nichil ſiccius ẽ
ex quo ſicciores ſũt oſſibus ꝑ Albertũ magnũ qꝛ aliqua
onimalia nutriũtur ex oſſibus vt ca nes. Seo nullũ ani
mal pᷣt digerere plumas vel pilos qꝛ indigeſta eijciũtur

9 nor mũdus ſicut vult Areſtotiles. vij. phiſicoꝝ ideo omi

¶ Muare caput eſt piloſũ. Rñdetur ſm Conſtantinũ q

ores qᷓ exeunt ꝑ poros carnis exterioris a exſiccãtur q in

Ruiñdetur ꝙ cerebrũ quatuor modis purgat᷑. Drimo ab

facilit ſũt exſiccabiles ergo ceſſat ab eis ꝓlõgatio pilorũ

¶ Quare mulieres habẽt lõgiores crines e viri. Rñde

mini annologi modo quedam cutis eſt vura quedam

Tomnino ſicci ſunt ſicut et inepti ad nutrimentũ. Scdo

aquaticis humonibus ſuꝑfluis per oculos a melancolia

ber aures a colera. per naſum a fſecmate per pilos a illa
eſt intentio medicoꝝ “”ùZÿM
Dume homes hſſt longiores crines in capite q; alia
animalia. Rñdetur pm Areſtotileʒ.ij. de generatione e

hõ inter oĩa animalia habet cerebrũ bumidiſſimũ a quo

egrevitur ſudor qui in crines longos capitis ↄuertitur.
Scdo rñdetur Oe humores in hoĩe ſunt pingues nõ cito
exſiccabiles ergo pili ꝓlongant.in alijs aialibus hüores

*

Queritur adidem quare in a ijs aialibus Imn ffrf
gtur cuti ſʒ in hoĩe ꝓfũdius radicãtur in cute. hoc patet
qꝛ plus hʒ de nutrimento.ergo etiam magis ad interiora
ꝓlongãtur. Et hec etiam eſt ratio quare pili in alijs ani
malibus variantur ad variationẽ cutis et non in homi⸗
nibus niſi aliquando in cicatrice HM 2

tur. ꝙ mulieres ſũt humidiores q; viri J magis flecmati
ce.ergo in eis plus de materia piloſũ eſt. ꝑ ↄſequens ſe⸗
quitur longitudo a cũ hoc talis materia cerebri magis
augetur a mem bris inferioribusa maxime tpe menſtrui

tũc materia aſcendit. æ gaugmẽtatur humor piloꝝ vt dicl R
Albertus. Si pilus mulieris mẽſtruoſe ponat᷑ ſu

ex iſto generatur ſerpens venoniſſimus. Dcdo rñdetur
Dꝛ mulieres nõ ſunt barbate Quia materia barbe tran —

ſit in materiã piloꝝ a ſic pili mulieꝝ plongantur ⸗ —

Mugre ahqm homines habẽt molles crines aliqu
duros. Rñdetur fᷣm Areſtonilẽ q cutis et pilus ſunt ter⸗

*

Ce

ſpiſſa quevã ſubtilis quedũ groſſa. ergo pilus qui egredi

tur ꝑ poros ſupꝑficiales groſ ſe cutis fit groſſus a qui per

poros ſubtiles fit ſ̃ ubtilis. Etiã qñ pori ſunt aperti tunc

exijt multus humor ergo duri pili generãtur. Et vbi po

ri ſunt anguſti ibi molles a ſubtiles pili generant᷑. a hoc

Vrimo. una mulieres habet mollior ſ⸗
qð ↄtingit ex eo qꝛ in eis pori ſunt clauſi ꝓpter frigidita⸗
tem. Dcvο Muia colerici ꝓut frequẽter habent durio⸗

Areſtotilis in homibus veclarat huius ſignũ habemus.
uia mulieres habet molliores crines virt

.

1

7

res a groſſiores pilos.alijs ꝓpter caliditatẽ ipſoꝝ . ĩ eis

m⸗S en
r

Dele Mvvs pori valde ſunt aperti ergo etiã barbeſcũt alias.ergo di

cit philoʒophus in phiʒonomia q; aĩalia duros pilos ha⸗

bentia ſũt audatiora. Quia tales pili ordinati ſũt ꝑ calo

rem a ꝑ colerã a colera facit ſemꝑ pugnare. Etia Are⸗

ſtotiles ponit exemplũ de vrſo a cipro. Et ꝑ oppoſitum

aĩalia molles crines habẽtia ſunt timida qꝛ frigiva vt le
pus ceruus. Item Areſtotiles dicit aliã rationẽ molli⸗
ciei a duriciei pilorũ. Quia in regione calida groſſiores

pili generãtur vt hohent ethiopes per oppoſitum eſt de
regione frigida vt verſus ſeptentrionem

¶ Duare quidã hoĩes habẽt criſpos crines a quidã pla

nos Rñdetur O cauſa criſpitudinis eſt ſuphabundãtia
caloris vt ſi in hoĩe eſt multus calor tunc generãtur pi⸗
li criſpi. Quia tũc mouẽtur ſurſũ Et huius ſignũ eſt Qñ
aliquis intrat balneũ licet habet crines planiſſimos.po⸗

ſtea tamen habet aliquos criſpos ergo balneatores ꝓut
frequẽter habẽt criſpos crines. Siliter ethiopes a cole⸗

rici. Heo cauſa planiciei eſt multa hũiditas fumi diame

traliter tendens deorſũ. Et huis ſignũ eſt. Quia mulie

res ꝓut frequenter habent planos capillos.quia ſũt mul

te bumiditatis 1 pquce caliditatis.

—

—

Nuare mulieres pubeſcũt. ſ vini iĩ pectore barbeſcũt
nõ alibi. ac. Rñdet᷑ medicinaliter ꝙ in viris a in muli

eribꝰ ẽ oↄfluentia hũ iditatis ibidẽ.a magis in mulieribꝰ.

qꝛ in viris ẽ os veſice in illo loco in quo tenet᷑ vrina.ex

vrina generant᷑ pili in pectore a circa vmbilicũ. Sʒ de
mulieribus dicit᷑ ꝙꝙ hũiditas veſice et matricis ibi ↄtungi
tur ergo multus fumus ibi reſoluitur q ẽ materia piloꝝ.

qꝛ eodem movo fit ſub humeris a in alijs locis hirſutis.
¶ Quare muliẽs nõ barbeſcũt.Rñdet᷑ qꝛ in eis ẽ defectꝰ
caliditatis.vt etiã in aliquibꝰviris effemmatis qꝗ ſũt carẽ
tes barba ꝓpt eandẽ cauſã:qꝛ hñt cõplerionẽ muliebrẽ

¶ OQueare ſuſpẽſis creſcũt crines.Rñdetur qꝙ corꝑa eoꝝ

ſũt expoſita ſeu appoſita ſoli.qui ſol ſuo calore totũ hũi

dũ reſoluit in fumũ.exquo generant᷑ crines a augmẽtan?
¶ Quare pili barbe ſũt magis groſſi alijs a quâto abra
vuntur tãto plus indureſcũt. Rñdetur ꝑ vnã regulã me
dicinalẽ quãto plus de aliquo liquore humor ſeparatur.
tanto plus ad talem locũ humor ↄtrahitur. ergo quãto

plus pili abradũtur tanto magis ibi ↄfluunt humores a
ex eis crines generãtur.Et ibidem indureſcunt.

¶ LQuare mulieres ſũt valde plane et formoſe reſpectu

viroꝝ.Rñdetur ſᷣm Areſtotilẽ.primo de generatioue ani
maliũ. Quia in mulieribus tota humiditas q ſuꝑfluitas
que eſt materia piloꝝ corporis.expellitur cũ materia mẽ
ſtruali.que manet in viris euaporaliter trã ſiens ĩ pilos.
huius ſignũ eſt ꝙ mulieres raro habent fluxum de na
ribus a apoſtemata a vlcera. Quia talis materia eupo
ratur ciũ menſtruo. Item aliud ſignũ/quia videmus ali⸗
quas vetulas barbeſcere ĩ ſenectute.ſcʒ poſt quadragin
ta annos vel quinquaginta cũ eis menſtrua ceſſãt qð pa

tet per Areſtotilem. ix. de animalibus ac.

4 „
— .

¶ Quare inter omnia aĩalia ſoli hoĩes caneſcũt vt vult
Horphirius Areſtotiles primo de generatione Rñdetr

ſm philoʒophũ ꝙ canicies cauſatur in hoĩbus Quia hõ

inter oĩa aĩalia habet calioiſimũ cor ideo natura ſagax.
ne ꝑ calorem cordis hõ ſuffocaret᷑.cor calidiſſimũ oppo
ſuit cerebro frigidiſſimo. vt caliditas cordis tẽperaretur
frrgiditate cerebri. a ecõuerſo frigiditas cerebri tẽpera⸗
ret calore cordis. ſic qdð tẽperamentũ redderet᷑ vtrobiq;
hoc patet etiã ex ſigno tali.qꝛ hõ inter om̃ia aĩalia habʒ
turpiſſimũ odoratum.ij.de ala. Etiã hõ quaſi mediũ vi
te ↄſumit dormiendo a hoc ↄtingit ex ſuꝑ habundantia
cerebri frigidi a hũidi.a ſic indiget calore naturali illuꝰ

humidũ digerẽte a ↄſumẽte Et illũ calorẽ hʒ ſufficient in

iuuentute ideo non efficitur canus.Tꝑe vero ſenectutis

deficit in calore naturali.a ſic vapores aſcendẽtes a ſto

macho manent indigeſti ꝓpter defectũ caloris naturalis
a ſic ↄſequenter putreſcũt a illam putrefactionẽ humon
xſequitur albevo que dicitur canices. Ex illo patet q ca
Rpnicies nihil aliud eſt niſi albevo criniũ exputreſcatõe hbu

moꝝ circa radices piloꝝ ex defectu caloris naturalis tꝑe
ſenectutis cauſata.Etiã canicies cauſatur ex malicia cõ

plexonis aliquãdo.a illa bene contingit in iuuentute.ali
quando etiam ex humore indigeſto. Aliquãdo ex nimio
timore vel cura vt patet de mercatoribus aq nauigatibꝰ
q raptoribus. Unde. me

ſta Eura facit canos quãuis

Kelnerk
homo non habet annos ꝛ⸗ c. —
¶ Queritur Quare crines ruffi citius albeſcunt c alij.
Rñdetur ſᷣm Areſtotilẽ qdð rubedo eſt infirmitas pilorũ

nã generat᷑ ex materia infirmaa debili.ſeilicet ex materia

menſtruali iveo cicius caneſcũt q; crines nigiia

¶ [(Queritur. Quare lupi griſeſcunt ꝓ quo nota differẽ
tiam inter caniciem a griſitiem. Qua canicies cauſatur
ex defectu caloris naturalis. Ded griſities ex voracitate
cõmeſtione vt habetur ꝑ Areſtotilẽ.ſeptimo.de aĩiali⸗
bus.ũ lupus ẽ aĩal multum vorax a multũ cõmevit a
guloſe ſine maſticatione a ſemel deuorat in tantũ qð cõ

tentatur p triouũ. Et tic ilie cibus cauſat vapores groſ
ſos in corꝑe ipſius lupi a ꝑ ↄſequẽs griſities in ipſis ge—

neratur. Item griſities a canicies. Dcdo differũt qꝛ gri

ſities fit ꝑ totũ corpus/canicies ſolũmodo in captte.

¶ Queruur. Quare equi griſeſcũt. Rñdetur.ſᷣm Zjreſto
tilẽ in hbro de animalibus.ꝙ illorũ corꝑa plurimũ ſunt
in ſole a ſcom Areſtotilem. nij.metheoroꝝ. Calor etiam
quãdoq; accidentalis facit putreſcere. ergo ex tali calo⸗
re materia pilorum putreſcit a per conſequens etiã val⸗
de cito caluannrrrtrr.e
¶ [Queritur Quare homies calueſcunt a arbores in hꝑ

c hnſe

eme defoliãtur. Rñdetur ſᷣm Areſtotilẽ vbi ſupra de ani

malibus ꝙ eavẽ de cauſa hoĩes calueſcũt a arbores de⸗

foliãtur. Quia defectus hũiditatis vtrobiq; eſt cauſa de

fectus tam pilloꝝq folioꝝ.a hoc pulcre declaratur.q; ꝑ
actum venereũ homo calueſcit.qꝛ luxuria eſt emiſſio na

turalis hũiditatis a caliditatis.a ſic ꝑ luxuriã humidum

oſumitur qð eſt nutrimentum piloꝝ.ergo ſequitur calui

cies.a hoc declaratur euivẽter de eunuchis a mulieribꝰ

que nõ calueſcunt qꝛ tale humivũ ab eis nõ ſeparatur.
vnde eunuchi habẽt cõplexionẽ femineã. Sed qñ queri
tur quare eunuchi nõ calueſcunt nec habent povagram

id eſt infirmitatẽ pedũ.vt dicit Jpocras ſexta particula

amphoriſmoꝝ.Rñdetur ſᷣin Galienũ in cõmento ibidem
qð cauſa caluiciei eſt ſiccitas.a ſiccitates nõ ſunt in eu⸗

nuchis qꝛ carẽt teſticulis qui ſupplẽt calorẽ ꝑ oĩia mem⸗

bpra a calor ipſe aperit poros quibus apertis cadũt pili.
¶ Queritur Quare mulieres nõ calueſcũt. Rñdeĩ ꝙ fri
gide a huide ſũt a hoc vtiq; operatur ꝑmanentiã pili.nã
huiditas dat nutrimẽtũ pilis a frigiditas poros ↄſtrigit.
¶ Quare calui ſunt fallaces vt dicit metrũ Si non vis
calui.ac̃ Rñdetur ꝙ caluicies atteſtat᷑ ſuꝑ cõplexionẽ co

lericã.qꝗᷓ eſt calida a ficca.et colerici naturaliter ſũt falla

ces iuxta illũ vſũ. Hirſutus fallax iraſcẽs ꝓdigus audax
ergo ſequitur a primo a vltimũ qð calui ſunt fallaces.
¶ LMueritur Quare ceci naturaliter nõ calueſcũt. Rñde
tur ?m Areſtotilẽ ꝙꝙ ocłus habet multũ humiditatis a ta
lis humiditas que trãſire deberet ꝑ ſubſtantiã oculorũ
trꝗᷓ ſit in nutrimentũ ſufficiens piloꝝ a ſic raro calueſcũt
ſpõdetur ꝙ; tꝑe timoris calor vadit ad interiora ab exte
rioribus mẽbris.volẽs ſubuenire cordi.a ſic pori ĩ qui⸗
pus plli figũtur claudũtur.ad quã clauſionem ſequitur

erectio piloꝝ a hoc maxime patet in aĩalibus brutis ſci⸗

licet in porcis a in apris a in pauonibus.
. ——— De capite
¶ Queritur Quare caput hominis eſt rotundũ. Rñde⸗
tur ꝙ hec figura eſt abtiſſima ad capiendũ in ſe aliquio
vävt patet ꝑ Areſtotilẽ primo celi.cũ ipſũ caput in ſe capit
quinq; ſenſus vt etiã declaratur in ſpera materiali.

¶ OQueritur Quare caput ſit durum Rñdetur ꝑ Areſto

quia ꝑ ipſũ cerebrũ vt ꝑ clpeũ tueatur.
¶ Mueritur Quare caput nõ eſt directe rotundum ſev
ablongum. Reſpõdetur vt in ipſo tres cellule aptius poſ

ſuut viſtingui.ſcilicet fantaſia in fronte legiſtica ſiue ra⸗

tilem quia ↄtinet in ſe humidiſſimã partem totius aĩalis

A Muare omnibus timẽtibus ↄtingit criniũ erectio Re

— 1

tionalis in media/q memoria in poſteriori cellula.

Hueritur Quare homo imaginãdo erigit caput ſur⸗

ſum ſiue verſus celum. Reſpõdetur ꝙ imaginatio eſt in

anteriori parte capitis ſiue cerebri.ideo etiã erigitur ſur
ſum vt cellule imaginatiõis aperiantur a vt ſpiritus ani
malis ↄcurrendo facere poteſt imagiustionem.
¶ Quare homo cogitans a recogitans de preteritis ca⸗
put ſuum inclinat ad terrã. Rñdetur qꝙ; ideo Quia cellu

la poſterior eſt memoratiua.ð ergo illa erigitur verſus ce

lum cũ caput inclinatur ad terrã a ſic aperitur ula cellu
la vt ſpiritus animales ꝑficientes memoriã intrant

Queritur quare caput nõ eſt carnoſum ſicut alia mẽ

bra. Rñdetur ſcᷣm Areſtotilem in de animalibus ꝙ ca
put nimm aggrauaretur a moueri non poſſet ergo eſt ſi
ne carnt. Etiam caput carnoſum deſignat complexionẽ
malam. U

¶ Oueritur quare caput ſepe patitur dolores. Rñdetur

—

ſcom Lonſtantinũ in libro de ſtomacho ꝙ quãdoq; pa
titur dolorem ex aſcenſione maloꝝ vaporu. ꝓuenientis

quãdo de ſtomacho ad caput extullunt᷑ a ipſum cerebrũ

perturbãt a ſic cauſatur dolor.Etiã dolor capitis maxi
me ꝓuenit a ſtomacho ꝓpter nimiã repletionẽ ipſius ſto
machi Quia ſcõm GBalienũ duo magni nerui tranſeunt
de cerebro ad orificiũ ſtomachi et ſic iſta duo membra
ſemꝑ ſimul compatiũtur. Etiam dolor capitis quã docʒ
ꝓuenit ꝓpter vinum forte vel alium potum fortem vel
ꝓpter cibaria fumoſa a acuta ſicut alleum a cepe. Etiã

—— *

quãdoq; ↄtingit ex fſecmate in ſtomacho ↄtento de quo

poſſunt vemire febres cottidiane. .
¶ Mueritur quare muheres ſepius habẽt volorem capi

tis quam viri. Reſpondetur ſecundum Albertum. quia

mulieres patiuntur menſtrua a viri non aſic fumus im⸗
mundiſſimus a venoniſſimus reſoluitur. qui ſurſum pe⸗
tens exitum ipſum caput facit dolere

ONueritur Quare cerebrũ ſit album. Rñdetur duplici

ter. Quia frigioũ eſt ꝗ frigiditas eſt mater albedinis. vt

patet p philozophũ Bcdᷣo. Rñtetur ꝙ ieo vt poſſet n
ſe recipere ſilituvines omnium coloꝝ modo color albus

eſt maxime ſimplex.

¶ Queritur. Quare om̃es ſenſus ſüt in capite. Rñdetur
IFm Albertũ.qꝛ ibi eſt cerebrũ a quo omnes ſenſus depẽé

dẽt a diriguntur. Et ꝑ ↄſequens omnes ſpiritus ſentire
facit a omnia membra regunttſur.

¶ Queritur Quare cerebro leſo vel corde hõ non po⸗

teſt euadere mortẽ. Rñdetur q cor q cerebrũ ſunt mem
bra vitalia a principalia in animal bus ergo ipſis leſis

mullum remevium eſt vt habert potet.
¶Oueritur Quare cerebrũ eſt humidũ Rũñdetur. vt eo

facili recipit impreſſionẽ qꝛ bumidũ faclliter ẽ receptiuũ

ipreſſionũ vt ptʒ de aqua que facile recipit figurã ſigilli.

¶ Mueritur Quare cerebrũ eſt frigidũ. Rñdetur dupli

citer. Orimo vt ſua frigiditate clarificet a ſubtiliat intel
lectũ homis. Ocðdo vt eius frigiditate tẽporaretur calor

cordis a hoc ẽ de intẽtione Areſtotilis in libro de aĩalib⸗

Nuare habemus vnũ naſum a duos oculos Rñde⸗

tur ꝙ viſus ẽ magis neceſſarius homim ſ olefactus et
ergo ꝓuenit ex benignitate nature.ſcʒ vt ſi in vno oculo

offenſio fieret ſiue deſtructio tunc alter maneat a ſic

rigitur vt patet in perſpectiua commum.

¶ Quare pueri in iuuẽtute hñt magnos oclos a ĩ etate
gracilantur. Rñet᷑ im Areſtotilẽ in. ij. de generatione ;

certe videmus ꝙꝙ tunc ſpiritus viſiuus ad vnũ oculũ di⸗

——

—

eſt ꝓpter maximam cerebri humiditatem a ppter hanc

cauſam etiam pueri ſunt multum ſomnolenti.

¶ Quare oculi nigri de die bene vidẽt a de nocte vero

male. Rñdetur ſᷣm Areſtotilẽ ppter indigentiam ignis.a

ſphcer luminis a humoris in oculis congregationem il⸗

minant humorem glacialem.
C Quare oculi glauci de die male vidẽt de nocte vero

bene. Rñet᷑ ꝑ Areſtotilẽ qd glaucedo ꝑ ſe eſt lucida

ſpiritus viſibiles de die debilittur a in nocte ofortant᷑.
¶ Queritur Quare hoĩes habẽt oclos diuerſos. Rñde⸗
tur ꝑ Areſtotilem qð hoc eſt ꝓpter diuerſitatẽ humoꝝ.

vnde oculi habẽt quatuor tunicas a tres humores. Dri

ma dicitur cõſolidatiue qᷓ̃ eſt exterior fortis a pinguis.

Bcda dicitur cornea ad ſimilitudinẽ cornu a illa ẽ pſpi
cua.Tercia dicitur vnm ad ſimilitudinem vnie magne.
MQuarta dicit᷑ tela aranea. Sʒ ſcm alios oclus oſtat ex
ſeptẽ tumicis a tribus humoribus. Orimus humor dicit

albugineus ad ſimilitudinẽ albuginis in ouo. Gecũdus
ẽ glacialis ideſt glaciei ſilis.Terciꝰ ẽ vitriꝰ ideſt ad mo⸗
dũ vitri clarꝰ.Et illa diuſitas hũoꝝ facit diuſitatẽ ocloꝝ
¶ Querit᷑ quare hoies luſci a monoculi ſüt boni ſagitta
Et quare ſpeculãtes aſtra vidẽt vno ocło ꝑ cãnos Ho
hoc dicendum eſt ꝙ hec eſt materia ꝑſpectiua ſcõm q;

SGagnan

patet in libro de cauſis. Quia oĩs virtus vnita fortior ẽ

ſe ipᷣa diſperſa ergo tota virtus viſiua diſꝑſa in duobus
oculis.vno oculo clauſo ↄgregatur ad alium ſic viſio
in ipſo fortificatur a per conſequens certius vident vno
oculo clauſo q; ambobus apertis.

¶ Queritur quare foruter bibentes a ridẽtes lacriman

tur. Rñdet᷑ qꝛ dũ bibũt aer inſpiratus nõ exijt ꝑ vocalẽ

artereã a ſic cũ ipetu ad ocłos dirigi ꝑ poros exeũdo
ſic hůores ocloꝝ expellit a iſti expulſi avducũt lacrimas

CMuare multu flentes paꝝ mingunt. Rñdetur ꝑ Are⸗
ſtotilẽ qd humidũ radicale lacrime a vrine ſunt idem et

eiuſoem nature. ergo vbi fletus multiplicatur ibi vrina

diminuitur. Et qð ſunt eiuſoe; nature a materie pats in

ſapore quia ſalſa ambo ſunt.
¶ Nueritur quare aliqui habẽtes claros ocłos nihil vi⸗
dent. Rñdetur ꝙ hoc ẽ ꝓpt opilationẽ neruoꝝ a deſtructi
onẽ nã ipſis deſtructis virtus viſiua ad oculũ a cerebro
differri nõ poteſt vt pat; ꝑ philoʒophũ de ſenſu a ſẽſato
¶ Nueritur quare oclus ſit clarꝰ a politꝰ ſicut ſpeculũ.

Rñdetur ꝙ res viſibiles reuerberãtur melius ſuꝑ rem
terſam a bene politam. ergo oculus eſt politus vt ex hoc

viſus ↄfortetur. scõᷣo Rñdetur Quia oculus eſt maxi⸗
me humidus inter oẽs partes corporis aquatice natu
re. modo ſicut aqua eſt tarſa a polita ita oculus
¶ Queritur quare hoĩes habentes oculos ꝓfüdos acu⸗
te vident a longinq; a ſiliter alia aialia. Rñdetur ſcdᷣm

Areſtotilẽ.ij.de generatiõe aĩaliũ ꝙ virtus viſiua in eis

nõ diſꝑgitur ſeo ꝓcedit diametraliter ad rem viſam. Et
hoc declaratur inſimili Quia quãdo aliquis ſtat in ꝓfũ⸗
da fouia aut in fonte ꝓfundo ſtellas celi ⁊ firmamẽti de
Ddie clare a lucide ſpeculãtur vt dicit Ariſto.in tractu de
forma ſpeculi qꝛ tuc virtus viſiua a radij nõ diſpgunt᷑.

¶ Queritur quare hoĩes habẽtes altos oclos a nõ pro

fundos inveterminate vident a male. Rñcetur ꝑ Areſto
tiẽ qð radij qui tranſiunt ad viſum diſt pgunt᷑ ad latus a
nõ directe ꝓcepũt ad rem viſã ergo viſù debilitant

¶ Oueritur. Quare multa animalia naſcuntur ceca ſi⸗
cut catuli leonum a canis Rñetur. ꝙ talia animalia nõ

— —

ð S — —

ſunt adhuc ꝑfecte maturitatis q nõ operatur fluxus nu⸗
trimenti. Et hoc declaratur in ſimili de yrüdinibus vt ſi
illis in nivo auferũtur oculi alij recreſcunt eis a hoc ptʒ
in multis alus animalibus brutis que etiã immature ge
nerantur quaſi mortua.vt catuli vrſi. Etiã inferius pa⸗
tuit a iſta eſt magis ꝑſpectiua q; naturalis materia
¶ NQuare oculi mulieris mẽſtruoſe inficiũt ſpeculũ no⸗
uum vt dicit Areſtotiles in libro de ſõno ꝗa vigilia a cõ⸗
ſimile ꝓpbleuma. ¶ Quare Paziliſcus interficit hoĩes
viſu.Ad primũ Rñdetur ꝙ ꝑ talem modũ.quãdo men
ſtrua fluunt de muliere tũc aer venoniſſimus reſoluitur
ab ea. Qui aſcendit caput mulieris a multũ dolens ca⸗
put cooperiens cũ multis velis a peplis et qꝛ oculi ſunt
poroſi ergo petit ibi exitum a ſic inficit oculos quj pleni
ſunt ſanguine a apparẽt in eis oculi guttuloſi a lacrimo
ſi ꝓpter malũ vaporẽ in eis exiſtentẽ a illi euaporãtur æa
multiplicãtur vſq; ad obiectũ ſpeculi a qꝛ tale ſpeculum
eſt multũ ſoldũ mundũ a politũ a ergo faciliter immũ
dum accipit.2ld ſm. Rñdetur ꝙ Paziliſcus eſt aial mul
tum venenoſũ q ꝑ oculos illius vapores venenoſi exeũt
q multiplicant᷑ viq; ad rem viſã a vſq; ad oculũ hoĩs qꝗᷓ
vapores venenoſi ſen hũores intrãtes corꝑa inficiũt a
tandẽ hõ interficitur Et boc ẽ quare baʒiliſcus inſpiciẽs
clipeũ cũ bitumine pfecte factũ aut aliã rẽ firmãa politũ
interficit ſeipſũ qꝛ ab iſta re polita ⁊a ſolida iſti humores
reflectũtur a ꝑpcutiuntur vſq; ad baʒiliſcũ Ex q̃ ꝑcuſſiõe
interficit᷑. Et ſiliter ẽ dicendũ de muliere mẽſtruoſa.Cor
relariũ qð quedã vetule qñ tꝑe menſtrui inſpiciũt ſpecła
aut alias res ſolivas a firmas ſeipſas ledũt a offendunt.
¶ Quare cintulacio octoꝝ in cattis a lupis nõ apparet
in luce ſeo in tenebris.Rnvetur qꝙ in luce maius lumen

offuſcat a extinguit minus lumen ſic ꝙ; tunc extraneus
color apparet cintillare quãuis in ſe hʒ aliquã materiã
lucis ꝑ quã tꝑe tenebroſitatis apparẽt ſplẽoidi.Ex quo
eſt corpus polijtuʒ a ſic illa materia lucis quovãmodo
offuſcatur in diè ita qd nõ apparet ſplendida ſeo magis
colerata ꝓpter ſui lucis offuſcationem vnde quãto maio
res ſut tenebre de tanto talis natura lucis que eſt in ob-
iectu viſibili plus fortificatur quia de tanto minus impe
oitur ꝑ maius lumen extrinſecñ qð poſſet offuſcari
MQuare homo ſe vidẽs in ſpeclo mox obliuiſcitur ſuũ
Diſpoſitionẽ a nõ ſcit qualiter ſit diſpoſitus. Rñdetur in
libro de forma ſpeculi qð idolũ viſum ꝑ ſpeculũ debilit᷑
reflexe rep̃ᷣſeẽtat potẽtie viſiue a ex quo debiliter ſe rep̃
ſentat tüc debiliter app̃hẽdit᷑ a ꝑ ↄſequẽs nõ diu retinet᷑
¶ OQuare viſus recreatur ꝑ viridẽ colorẽ vt ptʒ ꝑvſum
Fons ſpeculũ gramẽ pᷣſtant oculis alleuiamen. Rnoetur
qð viridis color mediocriter mouet.a iĩmutat organum
viſus.ↄfortat viſũ a nõ debilitat hoc non facit color al
bus vel niger. qꝛ iſti fortiter mouẽt qa ĩmutãt organũ vi
ſus ideo plus faciũt violentiã. Cuius ratio eſt qꝛ magis
tẽdũt ad excellentiã ſeu violentiã Sʒ de quãto ſenſibile
magis excellens de tãto magis deſtruit a debilitat ſenſũ
vt patet ꝑ Areſtotilem ſcdᷣo de aĩa Mui dicit ſenſibile ex
cellẽs corrumpit ſenſum De naſſo
¶ Queritur quare naſus extat q excedat vltra alias par
tes capitis. Rñdetur dupliciter. primo qꝛ naſus ẽ quaſi
c(luaca cerebri ꝑ quã flecma cerebri expurgat᷑ ergo exce
dit alia mẽbra ne imundicia maculãtur.Aliter Rñũcetur
ſcom cõſtantinũ quia naſus eſt maxime decor faciei emi
nens ſeu ſplendens cũ natura laborat decorare vt atte⸗
ſtatur boecius in de diſciplina ſcolarium.

¶ Quare homo inter cetera animalia habet malũ tur
piſſimũ olofactũ ſeu odoratũ vt patet ſcdo de generauoe
Rñtur ꝑ cõmentatorẽ ibidẽ ꝙ homo inter cetera ani⸗
malia quo ad ſui quãtitatẽ hʒ cerebrũ maxime humwũ
frigidiſſimũ , ergo ex tali excellẽti hiido a frigido ce⸗
rebrũ indiſponit a ꝑ ↄſequẽs organũ olofactus organo
indiſpoſito impeditur ſenſatio vt patet ꝑ Areſtotilẽ æa te
miſti ſcdo de anima et ergo quidãꝗ hommes ſimpliciter
non odorant ꝗ hoc eſt ſiguũ male ſenſationis 7.
¶ NQuare vultures vt vult Cõmentator ſcdo de anima
optime oporãt Rñtur ꝙ hñt cerebrũ valde ſiccũ ergo
ger deferẽs ovorẽ nõ iĩpeditur ab humiitate cerebri ſeo

u bito tãgit ſuũ organũ.a ergo dicit Cõmẽtator ſuꝑ ter
cium de ala qð vultures tigrides a alia aĩalia prelio fa
cto in gretia venerũt a quingẽtis muliaribus ad cadaue
ra mortnog (De NaribuPu
¶ Queritur quare fecit nares natura Rñvetur ppter tri
plicem vnilitatẽ. Orimo qꝗꝛ clauſo ore inſpiramus ꝑ na
res in refrigeriũ cordis. cdᷣa vtilitas qꝛ ger ꝓcedẽs ex
Ore fetet quia fumi ſtomachi ſũt ei adiuncti qꝛ aer reſpi⸗
ratus ad nares minus fetet. Tercia cauſa eſt ꝙ flecma
Pcevdens de cerebro ꝑ nares expurgatur. c
¶ Queritur Quare hoĩes ſternutt Rñdetur vt virtus
expulſiua a viſiua ꝑ hoc purgãtur a cerebrũ a ſuꝑffſuita
te purgat qꝛ ſicut pulmo purgat᷑ ꝑ tuſſim ſic virtus viſi
ua a cerebrũ ꝑ ſternutatonẽ᷑. Etiã qui ſternutat frequẽ
ter dicitur habere forte cerebrũ.a ergo medici dant ſter
nutatoriũ vt purgẽt cerebrũ. Et hoc eſt ꝙ volentes non
potentes ſternutare cito moriũtur qꝛ ſignũ ẽ cerebrũ
totũ impletũ malis huoribus qui nõ poſſũt expurgan.
¶Quare apopletici.i.in quibus ſanguis cto effunditur S

nõ poſſunt ſternutare. rñdetur q meatus ſeu ventriculi
cerebri ſũt eis opilati a obdurati a ſi poſſent ſternutare
forte apople xia ſolueretur.aceteer.

Quare calor ſolis ꝓuocat ſternutationem a nõ calor
ignis. rñdetur ꝙ calor ſolis tantũ reſoluit a nõ ↄſumit.

ergo vapor reſolutus expellitur ꝑ ſternutationẽ. Sʒ ca⸗

lor ignis reſoluit a ↄſumit/a ergo magis ↄſumit ſternu-
tationẽ q; ꝓuocat De Auribbus
¶ Queritur Quare omne aĩal mouet aures pᷣter hoĩes.

rñdetur ꝑ Areſtotilẽ ꝙꝙ quidã muſculus eſt circa mãdi

bulã ĩ hoĩe qui ꝓhibet motũ ĩ auribus a ergo eo exterſo

hoĩes mouẽt aures vt viſũ eſt in pluribus homibus. Sʒ

alia aĩalia illis carẽt ergo auricule eoꝝ mouẽtux ·
¶ Quare ex erectione auriculaꝝ aʒini pluuia ꝓnoſticat᷑.
Rñdetur qꝛ aʒinus eſt aĩal valde melancolicũ a ex melã

colia eſt ſentiens pluuiã futurã modo tꝑe plumoſo au⸗

res omnium animalium eriguntur.ergo aʒinus ſentiens

pluuiam futuram aures erigit.

¶ Quare auicule nõ hñt aures. Rñdetur ꝑ Areſtotilem
qꝙ iveo qꝛ natura dat vnicuiq; qdð ſihr ↄgruum eſt. ſeo ſi

deciſſet auibꝰ aures ipedirent eas in volatu. Sulr piſces

carẽt auribꝰ ꝓpi natationẽ a ſolũ hñt paruas foueas et
poros ꝑ quos audiũt vt veclarat areſto.de boue marino

Quare veſptiliones aures hñt cũ tñ vient᷑ eſſe aues
Rñdet᷑ ꝙ ꝑuim hñt naturã auiculaꝝ in volãdo rõe cuiꝰ

hñt alas ꝑtim hñt naturã quadrupedũ eo ſũt piloſe
qꝛ mures ſunt tũc natura ſagax diſpoſuit eis auriculas.

¶ Muare hõ inter cetera aĩalia hʒ aures rotũdas. rñceĩ
qꝛ figura totius a figura partiũ in magno ꝓportionan
q maxime inter homogema. qꝛ ſicut vna gutta aq̃ᷓ rotũ

da ẽ ita A tota aqᷓ vt ꝓbat Yobhẽs te ſacrobuſto in ſpers

— — -—UN

di

9

t

no
es
un
ſe
9.

mãli. Sʒ qꝛ caput hom̃is ẽ maxrime rotũdum. ergo q au

res declinqt ſe ad eandẽ formã ſiue figurã. Sʒ capita ali
orũ aĩaliũ ſũt valde oblõga ergo a aures exinde plõgant᷑
Quare natura formauit aures ipᷣis aĩalibꝰRñncet᷑ ; fe
cit ꝓprer duo Primo vt aĩalia ꝑ aures audirẽt vt res
audibiles ꝑtingerẽt ad pelliculã auris Scðo qꝛ ꝑ aures
caput purgat᷑ a colerica ſuꝑfluitate ſicut em caput purga
tur ꝑ naſũ a flecmatica ſuꝑfluitate ſie ꝑ aures a ſuꝑflu⸗
itate colerica. OAre
¶Quare os habet labia ipſũ circundãtia Rñtet᷑ ſm Cg̊
ſtãtinũ qꝛ labia tegut 1 munmt dẽtes q; nõ eſſet pulcrũ
ſp dentes apparere. Aliter rñdet᷑ ꝙ dentes ſi ut frigide na⸗
ture a ergo citius lexerent ab gere exteriori ſi ꝑ labia nõ
tegerẽtur. Sʒ tñ alia poteſt eſſe ratio euidẽtior qui ẽ mo
ralis.ſcʒ ꝙ hõ debet ſe moderare in loquẽdo a ex eo ſol⸗
uitur illud ꝓbleuma. ¶ Quare hõ habet duas

aures 2 vnũ os a ſilr duos oclos rñoet hoc ẽ ex eadẽ

cepimꝰ a tm̃ vnũ os.a ideo nã ſagax aures fecit patẽtes.
liguã vero duplici clauſura circũdedit ſcʒ labijs dẽtibꝰ
¶ Quare hõ hʒ os Rñdet᷑ ppt multas vtilitates Orima
qʒ os ẽ oſtiũ ſtomachi. ſcdða cibe i ore maſticata p̃pa
rat᷑ ad primꝗ digeſtionẽ quis auicẽna voluit q pᷣma di
geſtio fiet ĩ ore. iij. qꝛ ĩ cauo oris aer iſpirat⸗ ꝓ cordis
refrigerio ſubnilliat ꝓpt alias młtas cauſas q̃ poſtea pa

tebũt ¶ Quare labia ſüt mollia rñot ꝙ hoc fit ppt for
matõcʒ vocis qꝛ ſine ipis vor ꝑfecre nõ põt formon na

* 4

ſine ipſis lris.a. b. ff. p.voces lrãles nõ poſſunt formari

ſine labͦͤs (¶NQuare bõ oſſitat. Rñdetur ſm glo
ſam vltime particule am phoriſmoꝝ ypocratis q; hoc fit

——

aliqñ a teoio vt cũ hõ ſedet cũ ignotis quibꝰ libenter ca

reret. Hedᷣo fit oſſitatio ex fumis groſſis replẽtibus ma
xillas ex quoꝝ expulſione fit maxillaꝝ extẽſio a oris aper
tio a tunc fit oſſitatto. ¶ Quare hõ videns aliũ
oſſitare etiã oſſitat. Rñdetur q hoc fit ex imaginatione
a hoc declaratur ex ſimili. Cum azinus eſt animal valde

ſenſibile ratione melãcolie. qꝛ ſupfluitates diu retinet et

nunc vrinaret vel cõmederet jniſi audiret aliũ vrinare.
ſic etiã hõ ex imaginatione oſſitat alio hom̃ie oſſitãte
Muare ſoli dentes inter oĩa oſſa ſentiũt ſenſu tactus.

Rñet m Auicennã 2 Balienu vt poſſet diſcernere in⸗

ter calidũ frigivũ ipſis nociuis qð nõ indigẽt alia oſſa
quia vtuntur illis ſolũ ad ſaporem cibi.

¶ Duare viri habent plures dentes iy mulieres. Rñde
tur bivem ẽ ppter multitudinẽ caloris a ſanguinis

abundat in viris plus ï in mulieribus. .
¶ Ouare iter omnia oſſa dentes creſcunt vſcq; ad finẽ

vite. Reſpõdetur ex ſcdo de generatione animaliũ ali

as conſumerentur maſticando et molenvdo
¶ Muare inter omnia oſſa ſoli dentes creſcũt a alia oſſa
ablata nõ creſcunt. Rñdetur ꝑ Areſtotilẽ q; ommia alia
oſſa generãtur ex bumido radicali a ſic generan in vte

ro matris. ſed dentes generãtur ex humido nutrimenta

li qò de die in diẽ renouatur a augmentatur

¶ ODuare dentes anteriores in iuuenibus cadũt recre
ſcunt a nõ molares Rñdetur q hoc eſt ꝓpter defectũ q⸗
dentes anteriores ſũt acuti a alij lati ſcʒ poſteriores.Ali

ter. Rñoetur 'm Areſtotilẽ in ſcõo de generatiõe aĩaliũ

W — — —

Nwdentium anterioꝝ eſt preſcindere cibũ ergo ſũt acuti.
i ſed poſterioꝝ eſt cõmedere maſticare cibů ergo habẽt
R figuram latam que eſt ad hoc aptadsſ c.
¶ Ouare dẽtes anteriores citius creſcũt Rñder ex eo qa
ipſis citꝰ indigemꝰ ſendẽdo i poſtenonb' maſticãdo.
i ¶ Quare in animalibus dentes in ſenectute migreſcunt.
ie. Rũñdetur q hoc eſt ex putredine cibi a corruptione flec⸗
n matis cum paruo humore colerico.t.
n ¶ Ouare dentes equi in muuentute ſũt crocei coloris et
e⸗ in ſenectute albeſcunt. Rñdetur ꝑ Areſtotilem ꝙ equus
abundat in humore aqueo qui in iuuentute digeritur et
i ↄuertitur in croceitatẽ Ded in ſenectute calor diminuit
in remanet ibi aqueus hũor cułꝰ ꝓprius color ẽ albedo.
,4 (OQuare natura dedit animalibus dentes Reſpondetur
pPpAireſtouillẽ ſcdo de generatione aĩaliũ ꝙ quibuſoa ꝓpt᷑
in pugnare ſeu defẽdere vitã ipoꝝ vt lupis apris quibuſoã
W¶Fvero ppiter voraettatẽ vt leporibus.quibuſdũ vero ꝓpt᷑
da formationẽ vocis vt hoĩbꝰ vt ptʒ ꝑ cõmẽtatorẽ ĩ de aia
e ¶ Duare animalia cornuta carèt dentibus in ſuperioni
M mãdibula. Rñdetur ſm Areſtonlẽ in libro de gia libe e⸗
eadẽ ẽ materia dentiũ a coꝛnuũ ſcq; huidũ nutrimẽtale er
of go materia ᷓ trã ſit in cornua nõ trã ſit in vẽtes a ſic defi
“ Ciüt dẽtes in ſuperiori mãdibula atalia aialia m Areſto
e tilem nõ poſſũt bñ maſticare cibũ vñ ꝓpter defectũ den
ny tium ex ↄſequẽn hñt duos ſtomachos . igit ſeqtur coꝛre⸗
hen larie ꝙ bis maſticant cibum. vnde primo mutũt cibũ in
primũ ventrẽ de nocte aũt reciprocãt rummto.
on· Ouare quevã animalia naſcunt᷑ cũ denbus vt eci et
agnelli a querã ſine venb/ vt holès. Rñeiur natura
li nõ deficit in neceſſarijs nec abũdat in uꝑflms.iij de aĩa
ſ ergo exquo iſta animalia ſtatim poſt exuũ maturitaus.
bi

ℳ

indigẽt dẽtibꝰ ideo naſcũtur cũ dẽtibꝰ ſi hoĩes mamillis
matꝝ nutriunt᷑ ao tẽpus ideo dẽtibus ad tẽpus bñ carẽt
¶ Quare auicule nõ hñt dẽtes. Rñdet᷑ ꝙ materia den⸗
tiũ trãſit in roſtꝝ ergo digeſtio eſt in eis.vł aliter Rñdet᷑
quãuis dentibus nõ maſticãt.inſtrumẽta tamẽ ꝑ ipſoꝝ
maſticant. De lingg˖ugs
¶ LQuare lingua eſt poroſa. Rñdetur ſᷣm Zreſt. ſcdᷣo de
anima.nã lingua eſt mediũ guſtus a ꝑ poros lingue ſa⸗
por ꝑuenit ad ſenſũ guſtus.Rñvetur aliter ꝙ ſaliua ſpu

malis dirigitur ad os ꝑ linguam a pulmone madefacien

—

do cibum ad primꝗã digeſtionẽ pᷣparando a ergo lingua

.

eſt poroſa vt ſaliua ꝑ eam exiat.

¶ ODuare lingua febricitãtiũ oĩa iudicat amara. Rñdet᷑
medicinaliter qꝛ ſtomachus corporis ipſoꝝ eſt repletus

colerico humore a colera eſt maxime amara vt patet ex

felle ergo fumus amarus inficit linguam. Quare lingua

impleta ſaporibus iudicat eos amaros quãuis amaritu⸗
do nõ ſit in cibis ſed in lingua Qugre nobis au
diẽtibꝰ acida noĩare lingua aqueſcit. Rñdet᷑ ꝙ virtꝰ ima
ginatiua ẽ ſuperior guſtatiua a cũ imaginamur aliquẽ ſa
porẽ tũc ipſũ ↄcipimꝰmediãte vᷣtute guſtatiua.a qꝛ nihil
guſtu pcipitur qᷓn mediãte ſaliua ergo tũc lingua aqſcit.
¶ Quare aliqui ſunt drauli.aliqui bleſi.aliqui balbuci⸗
entes. Rñdetur ꝙ hoc eſt pluribus de cauſis aliquando

ꝓpter lingue vel cerebri humectationẽ vt in pueris qui
defectuoſi ſunt in lingua q in multis lris. Pcdo hoc eſt

ꝓpter extractionẽ neruoꝝ ex flecmate qꝛ tales ſunt ner⸗
ui euntes ad linguas ꝗᷓ nerui corrupti ſut ¶ Quare

lingue ſerpentũ ⁊ canũ rabidoꝝ ſũt venenoſe.rñdet ppt
maliciã fumoſitatẽ hũñoris venenoſi in eis predñantis.

¶Ouare lingua canis ſit medicinalis et ecouerſo equi

—, - ——ð

— —

it
⸗
di

H

de
⸗

det
s
ten
N
.u⸗
l
1.

ſt.
cxH

do
un
eſt

n

ſit peſtilentialis.Rñvetur q; hoc ẽ ex aliqua ꝓprietae oe

culta põt tñ dici ꝙ ideo qꝛ lingua canis ẽ mutti poroſaa

ſie in ſe attrahit a colligit viſcoſitates vulneris. Alij di⸗

cũt ꝙ cams ex natura hʒ quoſdã hũores in lingua quibꝰ

ſanat lingendo vulnera p oppoſitũ eſt tde equo.

¶ Quare ſaliua ẽ alba rñœtur ꝙ; hoc ẽ ex ↄtinuo motu

lingue qꝛ ĩ ↄtinuo motu generat᷑ color q diſgregat qa deal
bat iſtã ſuꝑfluitatẽ ꝗᷓ eſt ſaliua vt patʒ in ſpuma aquaꝝ.

¶ Muare ſaliua ſit inepida. Rñdetur ſi haberer deter⸗

mimatũ ſaporẽ tunc lingua nõ ſaperet qꝛ ſolũmõ ſaporẽ

ſaliue a ſic alios ſapores apprehendere non poſſet.

¶ Quare ſaliua ieium ſanat apoſtemata. Rñdetur ſ

Auicennqᷓ qꝛ eſt bene digeſta a ſubtiliaaaaa.
hm medicos hoc ẽ ppt flecmaticã ↄplexionẽ q in illis
pᷣdñatur.a iõ medici dicunt qꝙ abũdãs in ſaliua dʒ ſe ca
uere a cottidiana febre ſurgẽte ex dñatõe flecmatis Der
oppoſitũ ẽ de ilł qͥ deficiũt in ſaliua qꝛ calor ĩ eis ſuꝑabũ
Dat q ↄſumit hũidũ ſaliue.a ergo defect ſaliue ẽ ſignũ fe

¶ Quare aliq hoĩes abudãt plus in ſaliua p̃᷑ alijs rñoet᷑

bris terciane. ¶ Duare ſaliua hõis ieiuni ẽ ſubtilior et
albior q; ſaliua hõis ſaturi. Rñdet᷑ illa ſaliua ẽ ſine v·

ſcoſitate cibi q̃ ſolet ingroſſare ipſam ſaliuã homis pleni

¶ Queritur vñ ꝓuemit ſaliua hõis.rñdetur ſ naturales
ꝙ venit a ſpumatibꝰ ipſi?ꝰ pulmonis vbi ſ̃ᷣm medicos ẽ ſe

des flecmatis. ¶ Quare aĩalia multũ coeũtiavt apri ſũt
multũ ſputoſa. rñdet̃ q; tunc pulmo q cor ſũt in maximo
motu libidinis ergo generat᷑ in eis multũ de materia ſpu
toſa ¶ Quare auicłe nõ hñt ſaliuã.rñdet᷑ ßm areſt in li.

de aialibꝰ q;ꝛ hñt pulmonẽ valde ſiccũ ergo nõ hñt ſputũ

¶ Quare epileutici i qui ſubmergũtur ꝓprio ſãguine æa

caduci ſputeſcũt rdetur im medicos qꝛ materia peccqs

£

eſt in cerebro. ſed ſi vomit tũc materia peccãs eſt in ſto
macho.ſ ſi multũ mingũt tũc materia peccãs eſt in vijs
vrine. ſed ſi ſpermateſcãt tũc eſt in vaſis ſemmalibus 2
ergo medici ſcᷣm hoc faciunt euacuare materiam.
¶ uare lingua aliqñ ꝑdit vſum loquẽdi. rñdet ex vlti
ma particula amphoriſmoꝝ vpocratis ꝙ ex paraliſi vel
ex apoplexia.i.ex ſubita ſã guims effuſione hoc euenit ſeʒ
pe humore groſſo a etiã aliquãdo ex infectiõe ſpũs ani⸗
malis in mevia cella cerebri qui non mutitur ad linguãũ
vt ꝑ vocis expreſſionẽ varie paſſiones actũ declarat vt
patet in gloſa ibidem a hoc intendit Galienus.
¶ Muare fructus añ maturatõz ſũt incipidi vel amari a
poſt maturatiõ; ſũt dulces. Rñdetur O ſapor inſipidus
cauſat᷑ ex frigiditate et defctũ caloris in hbumwo groſſo.
Sʒ ſapor dulcis cauſatur ex ſufficiẽti caloꝛe.vñ in fructi
bus maturis humidũ è ſubtile a ꝑ calorẽ ſolis ſubtiliatũ
ideo put frequenter tunc fructus ſunt dulces. Sed ante
maturationẽ bumidũ eſt adhuc groſſum a nõ ſubtiliatũ
a calore ſolis ergo tũc fructus ſũt amari
¶ Quare magis delectamur in dulci ſapore q; amaro
vel in alio Rñdet᷑ natura iucũda delectat᷑ in vulcedi⸗
ne Ratio qꝛ dulce ẽ calipũ a hũipũñ a ꝑ caliditatẽ hudi⸗
tates ſupfluas diſſoluit. Et ꝑ hũiditatẽ abluitur imundi
cia. Sʒ ſapor acetoſus ſiue ſtiptitꝰ vł põticus ꝓpt frigus ĩ
ipſo p̃ᷣpominãs nimiũ ↄſtringit a pugit a mebra offẽdit
in purgacõe ergo nõ delectamur in ulo ſopore.qꝛ medi
ci volũt ꝙ hoiẽs ĩ eſtate a in vehemẽti calore nõ debẽt
cõmedere aliqd amaꝝ Ratio ẽ qꝛ amaritudo generat ca
lorẽ. ſʒ ſolũmodo in hyeme debem cõmedere amara et
ergo dicit Areſt. in libro de nutrunẽto a nutribili. ꝙ dul
ce eſt amicum nature a maxime nutrit.

97

n
NAd

tſe

dni

l
n

tin
du

ſo.
vat
heri
ne

gflG

i⸗
ne⸗
nr.

oi

fte

hn
ebet
t

ul

et

— *

¶¶ Quare ſapor acetoſus plus ĩcitat ad appetitũ qᷓ;' alius
Rñ det᷑ ſapor acetoſus ẽ frigidꝰ a inſrigidat modo fri⸗
gidi ẽ appetere a attrahere q weo cauſat appetitũ. Nota
ꝙ nouẽ ſũt ſpecies ſapoꝝ quoꝝ tres ſũt a calore et tres
a frigore a tres a tẽperato medio ¶ Quare de ſpũ
gereo plus attrahit q extrahit. Rñdetur p Areſt. ad ale⸗

xeandrũ in libro de motu cordis ꝙ mite ꝑtes aeris inſpi

☛ 4

rtur ptrãſeũt nutrimẽtũ cñ ſpiritibꝰ vitalibus ꝗ inter

pulmoné ↄtinẽtur a ergo tam diu aĩal nõ ſuffocat᷑ qdiu

gerẽ in pulmone ꝑcipit a ſic aliqua pars m ea cõtinetur.

¶ Quere aer expirãdo a expulſus videatur cũ tñ aer ꝑ
ſe ſit inuiſibilis ꝓpt ſut raritatẽ. Rñdetur q; aer inſpiratꝰ
admiſſitur fumoſitatibꝰ ipſius cordis ratiõe quaꝝ efficit
groſſus a videtur curꝰ experiẽtia ẽ qꝛ tꝑe hyemali maxi⸗
me videm' anhelitũ qꝛ frigus aeris ↄſtringit anhelitum
mixtũ fumoſitanbꝰ a ſic ingroſſatur æ ↄdẽſatur a ꝑ ons
videtur ¶ Quare aliq homies hñt fetidũ anhelitu

ryjdetur ᷣm medicos ꝙ aliqn ꝓpter malos fumoſitates

ſtomachi. aliquãdo ꝓpter corruptionẽ ſpiritualiũ mem⸗
broꝝ vt pulmonis. a ergo anhelius leproſoꝝ eſt ita infe
ctus ꝙ mficit auicłas ꝓpinquas qꝛ mteriora ipſoꝝ ſunt
maxume corrupta vt patet ex diffinitione a cõſtãtino da

ta. qꝛ lepra eſt nutrimentũ omni mẽbroꝝ cũ putrefacti

one earundẽ a incipu in ſãgulne terminatur ĩ mèbris.
¶ Quare leproſi ſũt rauci.rñdetur ꝙ in eis inſtrumẽta

vocalia ſũt corrupta. ¶ Quare homies rauceſcunt.

rñdetur ꝙ ꝓpt reuma deſcendes de cerebro replẽs cãna
lia pulmonis.vel aliquãdo ex apoſtematibus in gutture
ſeu ex reumate in collo ↄvgregat“
¶ OQuare oẽs femelle inter omnia aĩialia graciliores et
ſubtiliores hñt voces q vin dẽpta ſola vacca .rñũdetur

–—

Z

Z R4

Im Areſt. quinto de generatione aĩaliũ cp Ppter oſtricti⸗
nem viarũ æ arteriaꝝ vocaliũ. 1. vbi aer intrat. p quas
vox format᷑ vt patet in ſimili.qꝛ fiſtula minor acutius ſo
nat cq maior. ſic etiã in mulieribus via vocalis ppter fri
giditatẽ oſtringitur q artatur qꝛ frigidi ẽ ↄſtringere.ſed
in viris illa via ex calore viri aperitur ampliat᷑.a ergo
in viris grauius ſonat qꝛ caloris ẽ aperire ſeu diſſoluere
Etiã dẽ qꝙ; mulicres hñt voces molliores ppt᷑ huioitatẽ
pulmonis a debilitatẽ caloris cordis Etiã iuuenes a in⸗
firmi eadẽ de cauſa hñt acutas voces.q ẽ cauſa nãlis qᷓ
re maſculus in principio ſue creationis ꝓfert a.i.vocem
groſſiorẽ. ſeo femelle e. i. vocẽ leuiorem. vt vult Labo⸗
v,C. intus cum cit maſculus a pfert Quare in vi
AE Is in mulieribus vox mutat tꝑe pubertatis vt dicimꝰ
iitte & in mutatione maxime ptingit tpe ſpermatis in vi
ris tꝑe creſcendi mamillaꝝ in mulieribꝰ vt dicit Areſt.
quinto de aialibus. Rñdet᷑ ꝑ eundẽ tũc remittiur prin
cipiũ vocis ſeu relaxatur a hoc declarat in ſimili de cor⸗
da remiſſa que grauiter ſonat. Etiam declarat ex alio qꝛ
animalia caſtrata vt capones ſpadones et eunuchi ꝗ hñt
voces molliores ꝓpter priuationem teſticuloꝛ.
¶ Quare hoiĩes rauceſcũt ex inſpecnone lupoꝑ. Rñdet
Im Areſt.ꝙ lupꝰ ẽ animal valde a maxime frigidũ in ce
rebro vñ habet caput graue ergo vidẽs hoĩes ſpus viſi⸗
bilis dirigitur ad en. attrahẽdo aliq̃d de frigiditate ad pe
ctus er.mõ ex ula frigivitate pectus ↄſtringit᷑ vbi ſüͦt in
ſtrumẽta vocalia ſic nõ põt digerere illas fumoſitates a
exſpirãtur ab eo in aerem a ſic ille aer circũſtans infici᷑
alius aer iteꝝ inficitur a ſic vſq; ad hoĩeʒ. Luc aer iſte
infectus ab hoie attrahit᷑ a facit eũ raucũ. Eriã dẽ ꝙ lu⸗
pus ẽ animal multũ vorax vt patʒ in libro de animalib.

tur ꝑ dies tres.a ſic lupus aperiẽs os ſuũ emitt thumo

qꝛ auide aſſumit cibũ a cõmedit vna vice tm stenta

res crudos groſſos a indigeſtos a quibꝰ aer inficit᷑ ppin
quus q aerẽ aliu iteꝝ inficit a ſic de inceps donec ꝑpuenit
ad hoĩeʒ quo inſpirato hõ inficitur eonẽ mõ ſicut baʒili
ſcus q emittit hñores venenoſos ab oclis hoĩes ĩficẽtes
¶ Quare homo inſpiciẽs lupũ lupus nõ rauceſcit. Rñ⸗
detur ꝙ homo nõ eſt ita malicioſus a frigidus vt lupus
DHic ꝓpter ſimilẽ rationem mouetur tale probleuma.
¶ Quare interfectus ſã guineſcit interfectore pñte Rñde
tur hoc eſt opus diuinũ a nõ naturale q; ſãguis clamat
vindictã ſuꝑ interfectorẽ.ſʒ tñ ſi eſſet aliqᷓ naturalis caa
ſa tũc nõ eſſet aliqᷓ alia y illa qꝛ intfector ꝑpetrati ſcele⸗
ris recolẽs maxime dolẽs pnia ductus a ſic maxime eſtu
at ꝓpter fortẽ imaginationẽ quã deſuꝑ habet ſic ꝙ oẽs
ſpuũs eiꝰ ↄmouent᷑ ⁊ ebuliũt.a ſic ad inſtrumẽta viſus ac
cedũt a ibi exeũt ꝑ radios viſuales ocłoꝝ vbiq;ʒ; ad obie
cta.ſ.vulnera q̃ ſi recẽtia ſũt ſtatĩ ſãguiè emittũt. Ocdo
hoc fit cũ iuuamine aeris inſpirati ſic ꝙ talis expirat᷑ per
vulnꝰ educẽs ſã guinẽ.Et ſile ẽ de oclo menſtruoſo vbi
poſtea macla apparet dũmõ ꝑ eũ ſpecm ẽ infectũ.ſʒ alij
dicũt ꝙ hoc ſit a nã cõi ad manifeſtãdũ crimẽ homicidij
¶ Quare parue auicłe płvociferãt a cãtãt q; magnevt
patʒ ſẽſualit᷑ de alaudaa philomena.rñdet ꝑ areſt.ꝙ; ſpũs
paruaꝝ auiũ ẽ leuior a mobilior q́; magnaꝝ. ergo parue ””
auicle facilit ꝓcedũt in quotcũq; deiveriũ a ſic frequẽter · G. „
catat ¶ Quare maſculi plꝰ cqtqt ip femelle vt pt; in 5
omibꝰ aĩalibꝰ. rñdet᷑ ꝙ hoc ẽ ppt deſideriũ coitus a ergo
fmoſtãtinũ ĩ libro de coitu dꝛ ꝙ tũc ſpũs maxie mouent᷑
i corꝑe a fit appetitꝰ cogit Etia rñt᷑ generalit loquz
do de quolibet gigli iuc femelle ſüt frigiviores q; malcli

OQuare apes veſpes muſce a locuſte a multa talia aĩa
lia vociferat cũ nõ hñ̃t pulmonẽ nec inſtrumẽta vocis.
Rũñdetur m Zreſtonilẽ in libro de inſpiratione reſpi⸗
ratiõe ꝙ in eis ẽ quedã pellicula ad quã ſpus pulſãs fa
cit talem ſonũ a ergo mirabiliter ſonat talis ſonus
¶ OQusare piſces nõ vocſferãt. Rñdet᷑ ꝑ Areſto.ſcdᷣo de
aĩa ꝙ piſces nõ hñt pulmonẽ ſi ſolũ brãcas nec etiã cor
ergo nõ indigẽt inſpiratione aeris ⁊ ꝑ ↄſequẽs non vo-
ciferant quia ſcom Areſto. ſcdo de anuma vox eſt reper⸗
cuſſio aeris inſpirai ¶ De collo
¶ Quare aĩal hʒ collũ.rñdet᷑ ſjn Areſto. in libro de aĩali

bus ꝙꝙ collü eſt ſuſtẽtamentũ capitis vnde ſcᷣm ipſũ col

lũ eſt mediũ inter caput a corpus vt ꝑ ipſum a eius cer⸗
uices a neruos tanq ꝑ vias medias motus a ſenſus con
poris tranſlegantur a ꝑ ipſum tanqᷓ; ꝑ quandã ciſtantia
cor maxime calidum a cerebro elongatur.
N¶ Ouare aliqua aĩialia carẽt collo vt piſces ſerpentes et
alia reptilia. Rñdet᷑ talia aĩalia carent corde ergo non
indigẽt tali diſtãtia de qua dictũ ẽ. Aliter rñdet᷑.; immo
habẽt collũ a nõ eſt valde diſtinctũ a corde a capite
¶ Nuare collũ ſit oſſen. Rñdet᷑ Ijm Areſto.vt eo fortius
põt caput ſuſtẽtari etiã veo qꝛ ſpina dorſi in collo piun
gitur cerebro a ine recipit mevullã a ẽ eiuſoẽ ſubſtãtie
cũ cerebr ¶ Quare quedã aialia hñt colla lon
ga vt Grues Diconie a ſic de alijs. Rñdet im Areſto.

—☛½

qᷣ talia aĩalia acquirũt ſua nutrimẽta in ꝓfudo ergo in⸗
vigent lõgis collis. Sic etiã quedã aĩalia hũñt breuia col
la vt niſus et accipiter qꝛ talia animalia ſũt rapacia ergo
ꝓpter fortitudinem breui collo indigẽt a etiam patet de
boue qui eſt breus colli a ergo forrrs.
¶ Quare collum ſit ↄcauũ et maxime in anteriori parte

in
es.
pi
of

vode
ico
o⸗
ge⸗

zili
goll
c⸗
mn

H
non
nmo

NS

iun
zue
lon
tſio⸗
i⸗
1cl
ℳ
4ℳ

ferẽs cibum ao membra nutritiua vt a0 ſtomachũ 1 ad

epar a talis ſcõm medicos dicuur y ſofagus a fagu gre⸗
ce qð eſt cõmedere latnnte
¶ Duare arterea vocalis ſit annuloſa. Rñdetur eſt
pꝓpter flexibilitatem que ꝓducit bonã reſonantna.
¶ Quare pullus decollatus diu mouet᷑ q hõ decollatus

ſtatim lacet immobilis Rñdeĩ ꝙ pullus ſilia aĩalia ha

bent neruos ſtrictos et ſic in eis ſpũs motiuus moratur
diutius poſt decolletionẽ. ſeo bomines ſimilia habent

neruos lõgos a amplos/a ergo ſpũs motiuus ab ipſis ci

to recedit a ꝑ ↄſequens non poſſũt mouere corpus
¶ De humeris a brachijs. Quare hõ habet humeros 2
brachia Rñdetur Im Areſtotilem in libro de aĩalibus cp
pꝓpter delationem a portationem oneris.

¶Ouare brachia ſunt rotuva. Rñdetur e; boc eſt ppt
velocitatẽ maiorem motus operatioms quia hec figu

ra motui eſt apta vt patet ꝑ Zreſtotilẽ Orimo celi
¶ Ouare brachia ſuũt groſſa valde. Rñetur ꝑ Areſto⸗

tilẽ ÿ hoc eſt ꝓpter fortitudinẽ ad leuandũ a ad portan

du oſtringendu ſeu pugillanduũ Dic etiã oſſa eorũ ſunt

valde groſſa qꝛ ibi eſt multũ ve mevulla ſeu materia me

dulloſa ne cito corrũpant᷑ brachia. Seo mevulla in par⸗
uis oſſibus nõ poteſt vtiner us bene ſicut in masms
¶ Ouare dolẽtes vel infirmi denudat vel detegat bra⸗

chia a etiã laborãtes in agone. Rñtetur m ypocratem

in libro ꝓnoſticoꝝ quia m talibus mors eſt ꝓpinqua et
eſt ſignum mortis. Ratio quia ibi eſt volor maximus qʒ
facit brachiornm denudationem.

¶ Ouare in aliquibus infirmatbus brachia gracillan

i. ſubtiliã tur vt in ydropicis a freneticis. rñoetur ſcdᷣm

medicos q⸗ mẽbra ſibi opatiunt᷑ a ergo vno dolete oès

hũores ibi ↄcurrũt ĩ dolornibus p̃oiccis nã capite dolẽte
hüores brachioꝝ currũt ad caput a brachia gracillãtur
¶ Quare aialia bruta nõ habẽt brachia Rũdetur qp ha
bent anteriores peces loco brachioꝝ vel ꝓbrachijs Ali
ter Rñcœt a melius qꝛ om̃a aialia hat organa aliqua ad
pugnandũ ad defendendũ vt lupus denteg vacca cor⸗

nua equi peoes poſteriores volatilia roſtra et alas. ſed

ſolug hõ hʒ brachia ad pugnandu (¶ De manibus

¶ Qugre ſolus homo habet man⸗ T animal ei ſimile vt
ſimea. Rñdetur moanus eſt organũ organorũ vt dicit

¶ MQueritur quare manus maxime ſüͦt ſenſibiles Rñde

tur qꝛ ibi eſt ↄffuentia neruoꝝ a etiam ibi eſt principale

mem brũ ſeu organũ tactus ergo faciliter ſenttt.
¶ Quare extera manus ſit mnaioris caliditatis ſ ſini⸗
ſtra Rñdetur q́;uis cor ſit fons caloris in ſiniſtro latere

tamẽ plus ↄfluu dextero lateri ergo.c. Etiã dextra ma

nnus ẽ abilior ad om̃e opus faciendũ q; ſiniſtra qꝛ; maior

calor cordis facit q cauſat abilitatẽ q nobilitatẽ maiorẽ
¶ Quare aliqui ſi ut ambe dextere. i. vtentes vtraq; ma⸗
nuꝙ cextra. Rñdet᷑. ꝙ ẽ ꝓhpt multitudinẽ caloris cordis
PꝓPpter ſufflationem eius calidã que facit ſiniſtram ita
abilem ſicut a exteram ergo tales homines ſunt ꝓcul
dubio bone complexionis. ”Ml
¶ NQuare mulieres nõ ſũt ambe dextere ſicut viri vt di
cit ꝓpocras circa vltimꝗ particulã amphoriſmoꝝ circa
finẽ. Rñdetur ſᷣjm Galieni q; hoc eſt ideo qꝛ cali iſſima
mulier ſana.frigidioꝛ & frigidiſſimo viro ſano.et dicit no
tater ſana qꝛ ſi febrictaret tüc dictũ nõ eſſet veꝑ qꝛ in

— —

d
è
e
0
(1
t
don
(1
K
Pl
.
un
RR
n⸗
fetle
lur
rn
ſo⸗
niſt
ſoo
ſed
ulee

Nire

zuur
ph
Ai
a
ſen
ibos
levt
dlat
r

tali caſu mulier calidor eſſet viro caliditatate accidenli.
¶ Quare digiti ſunt articuloſi. Rñdetur ſcᷣm Areſtoti⸗
lem in libro de animalibus q; ꝓpter aptituvmẽ recipien-
dam et ao tenendum recepum.
¶ Quare quilibet digitus tres habet iuncturas ſeu arti
culos a pollex im duas Rñdetur ꝙ pollex etiam hʒ tres
articulos ſeu mcturas. ſed tercius ↄingitur brachio a er
go fortior ẽ ꝙ; alij digiti vt patet ex noie eius qꝛ dicitur
pollex a polleo a a lex id eſt virtus qꝛ 'm Areſtotilẽ ma
lioris eſt virtutis cum etiã maior ſit in quãtitaat
¶ Quare digiti dextere manꝰ ſunt ſubtiliores i ſiniſtre

vt vult egidius. Rñdetur ꝙ ꝓpter calorem in tali parte
dominũtem qui facitt maiorem ſubtilitatem

¶ Quare digut ſunt groſſiores ante cibu i poſt eabum
vt dicit Albertus. Rndetur 'm oẽs medicos hõ ieiu⸗
nus repletus ẽ malis humoribus a fumoſitaubus diuer

ſis que ingroſſant oĩa mẽbra. Et etiã digitos. Dʒ ci illi

humores ſũt ꝑ cibũ expulſi ſic digin magis gracilãtur a
eadem ve cauſa hõ ieiunus eſt grauior q;' bomo cibatus

vt patet expreſſe de nauigãnbus. Et poteſt redoi fortior

ratio qꝛ roſt cbum calor a mẽbris exterioribus delega
tur ad interiora ꝑ digeſtionẽ eibi et ergo mẽbra exteri⸗
ora gracillãtur. ſed poſt digeſtionẽ cibi econuerſo diri⸗

gitur ad mẽbra exteriora a ergo tunc ingroſſantur.
¶ Queritur quare aliq́ hom̃ies ſũt magis graciles in ſi⸗
niſtra manu qy dextra ad aliquod opus faciendum. Re⸗
ſpõdetur ꝙ m illis cor non influit dextro lateri calorem

ſed plus ſimſtro a ſic enã operatur in finiſtra manu ſub

tilutatem gracilitaten
(¶ De Unguibus.

¶ Oueritur vnde generãtur vngues. Rñdetur ſecundũ

4
SZ

W=

HBalienum in cõmento ꝓnoſticorũ ꝙ ex fumoſitatibus
reſolutis ingredientibus extremitates digitorũ que aere

tenon exſiccqtur a in cornu reovucuntur.
¶Oueruur Muare vngues ſenum nigreſcunt a palle-

ſcunt. rñdetur quia tantu calor cordis deficit quo defi⸗
gente ipſorum pulcritudo deficit.

¶ Quare hoies ludicent᷑ bone cõplcxionis vel male ſᷣm

diſpoſitionẽ vnguiũ.rñdetur qꝛ vngues teſtãtur ſup bo

nitatẽ vel maliciã cordis. ergo etiã cõplexionis.qꝛ ſi ſũt

rubei teſtãtur ſuꝑ colericã bene temperatam. Sed ſi gli
qualiter ſunt inclinati cũ rubeo colore ad nigredinem te

ſtaãtur ſuꝑ ſanguineã cõplexionẽ. Sed ſi ſunt crocei co⸗

loris vel nigri teſtantur ſnꝑ melancolicã

¶Quare aliquãdo macuſẽ albe apparent ſiue generã⸗

tur in vnguibus. rñdetur ꝙ nutrimenta vnguium ſüt di⸗
uerſificata quia aliqua pars flecm atis eſt admixta.ergo
ex tali flecmate macula iſta cauſatir.
¶NQusre ome aial gradiens pedibus pʒ vngues vel vn
gulas vel aliq pportionabile vt patʒ ĩ auiclis ſolũ cur
uas vngues habẽtibus q ĩ equis quoꝝ pedes ſubferrant᷑
illa regula pjm Zreſtotilẽ eſt vera exceptis natãtibus.

vt patet in auca vl in aneta ꝗᷓ carẽt huiuſmodi vnguib⸗
Mina naturaliter vngues ſie ũt graues a ſic impedirent ea
ĩ natatione ꝑ grauedinẽ Et ſic ratio poteſt elici ex dictis
De pectore. (OQuare pectus ſit ↄcaui rñdet

lm Ereſtotilẽ qꝛ ibi eſt ſedes ſpiritualiũ mẽbroꝝ ꝗqᷓ mem

bra ſunt nobiliſſima vt cor a pulmo. vt ergo iſta cuſto⸗
diantur a leſione neceſſariũ eſt vt pectus ſit oↄcauum
¶ Quare homo inter omnia aĩalia habet latiſſimum pe

ctus vt dicit Areſtotiles. rñdetur ꝙ ſpintus in homme
ſunt vebiliores ꝗ ſubtiliores Ergo requirunt regionem

gere

le.
deff⸗

lefmn
Pbo
ſiſe
ſiel

ente

ico⸗

ne⸗
ſitde

r

6 n⸗

PNRHe.

tus.
nuc
nten

dcls

fint
men
tuſte⸗
e

on

ampliorem in qua poſſunt contineri vt eſt pectus
¶ Quare pectora auiculaꝝ lũt rotuda a acuta Rncetur

qꝛ ſut in ↄtinuo motu. modo figura acuta a orbicularis

motui ẽ apta vt patʒ. vij phiicopꝑ ¶ Itẽ Quare ea qᷓ di

.„5à2

ligimus ad pect' traimus. Rndetur qꝛ pprior locus cor

*

dis eſt ſub peciore.ergo illa que cor amat ad pectus tra

hut ꝓpter vicimitatẽ cordis applicãdo amatũ amanti

¶Quare mulieres ſut bremionis pectoris q viri. rñdet᷑
qꝛ in viris ẽ caliditas qᷓ naturaliter ſurſũ mouet᷑ ſuperio
ra viri ingroſſãdo.a ea ampliãdo ergo magnũ pect ẽ ſi
gnü gioſitatis vtʒ ꝑ Areſt.ĩ viſonomia vbi declarat hoc
de leone q tauro Sed in mulieribꝰ frigiditas dñatur que
naturaliter mouet᷑ deorſũ a ergo dicit Areſto. ꝙ mulier

cadens frequẽter cadit ſuꝑ culu q; culiſteria eaꝝ ingroſ

ſantur ex frigiditate deſcendente. Sed vir frequenter ca

uit ſuper pectus: (De maͤmillis

pectus eſt ſeries cordis calidiſſimi ergo ibt mamille ge⸗

*

ni.citius decoqretur. a in materiã lactis ↄuerteretur

COuare in alijs ammalibus mamille ſũt infra pectus
ſev in muliere ſunt ſupra pectus. Rñdetur quia mulier ẽ
bipes. ergo mamille exiſtentes infra impedirent eius trã

ſitũ.· Seo alia animalia quatuor pedes pabent ergo ipſa
lieres Rñdet᷑ q; in viris nõ generãtur mẽſtrua nec ibi ẽ

7

vaos mẽſtrui deputatum. Tamẽ dicit EFreſtonles ꝙ; viri

hñt paruas mamillas a mulieres paruos teſticulos.

ctãtibus.an parue vel magne.an mediocres. Rñdet᷑ q

ci

5 7 , 2
K. 6 ,
* n, Pscſe g e

“ 1 EE=

“M 5 4 * H
— AS

pr' fe,ze)

in maguis calor eſt diffuſus a diſperſus ergo ibi nõ ẽ bo
na digeſtio lactis Hʒ in paruis e vnitus a fortis cñ ois
virtus vnita ẽ fortior ſeipſa diſꝑſa a ꝑ ↄſequẽs ibi ẽ bo
na digeſtio lacus ergo ſunt meliores ẽ; magne. Dʒ me
———Locxres ſunt opeime exquo ome medium eſt opnmnũ
MQuare in t edecimo a in decimoquarto anno m amil
le incipiũt creſcere vt dicit Albertus a tumeri a ingroſſa
ri.rñdetur ꝑ Areſtotilẽ in de generatione ammaliũ quia
tunc puella efficitur pubesa menſtrua in ea incipiunt au
gere a fluere vt dicit Areſtotiles qꝛ in cadem etate.puel

larum creſcunt mamille.a viroꝑ ſpermaa.
¶ NQuare mamulle mulieꝑ generantiũ abhortũ id ẽ pue .
rũ qui egreditur mortuus ex vtero matris vt dicit ypo⸗
cras in ſcᷣa particula amphoriſmoꝝ molleſcut. Rñoxtur
ſcm gloſã ibidẽ qꝛ tũc menſtruũ nõ fluit ad mamillas
a quo fetus deberet nutriri ergo tunc molleſcuun
¶ OQuare mulier impreganata ↄcipiens maſculũ in vtero
tem ꝙ maſculi ↄcipiũtur in vextro latere matricis.ergo
tũc menſtruũ fluit ao dexterã mamulꝗ ipſã indurão
N Quare mulieribus impregnatis lac fluens de mamil
us ſignificat debilitatẽ fetus. Rñdetur ſcoᷣm Areſt. quia
lac eſt ꝓpriũ nutrimentũ fetus in vtero a ergo qñ lac ffu
u ſignu eſt ꝙ fetus non nutritur a exhoc vtiq; debilitat
¶Duare pura mamulla vicit ſanitatẽ in puero exiſtẽte
in vtero. Rñdetur q;ꝛ menſtruum ↄuertitur in lac. a tale
lac ſufficiẽter nutrit fetũ a exhoc arguitur eius fortitudo
¶ Quare mulier habet tm duas mamillas aliqua bru
ta vt porca a canicula hñt decẽ vel plures.rñdet qꝛ fre
quẽter mulier ocipit maſculũ vel femellꝗ a huic ſufficit
vna mamilla vel due. ſed aialia bruta bñt multas ſciſſu

ras ꝓcreãtes multos fetus ergo hñt multas mamillas ſ.

hruno fetui prim ſcdo. ſcdam. a ſic de alijs ꝑ ordinem
¶Quare tpe impregnationis ma mule ſunt dure a alio
tꝑe ſũt molles Rndet᷑ qꝛ tũc inflant᷑ a tumeſcũt ſicut vte
S rus qꝛ multa hũditas mẽſtrualis fluit ad cas q̃ alio tꝑe
1 maonet in matrice a expellitur ꝑ locũ deputatum —
HNueruun ꝑ què movũ lac mamillaꝑ vemit ad matri⸗
Cèé. Ric? ni ypocrat vbi mamilla by colligatiam
eu motrice. æ quaſoã venas quas abſcindũt obſtitrices
Äbe Ptus uüllas lac fluit ad vmbilicũ pueropꝑ 7 capiũt
nutnimentũ ꝑ vmbilicũ vñ aliq dicut q; puer exiſtens in
“ vtero nutr t᷑ ꝑ os.ſʒ hoc ẽ falſü/qꝛ ſi ſic tüc ſtercori arẽt
. ieꝝ hoc falſu ẽ qꝛ nõ videt᷑ vbi dimittũtur illa ſtercora
nr WIOuare lac egrevres de mamillis ſpiſſũ a groſſũ.1n6
s multũ fluidu. ſignu maſchi exiſtẽtis ĩ vtero. ſʒ lac aquo
ſũ ẽ ſignũ femelle. Rñdet᷑ ꝙ mulier geſtãs maſculü for
lonis cnloris digerit im lac inſprſſaͤ vo. S; in multeri
1 bus habetib' femellaã nõ ẽ tatus calor. ergo manet indi
„geſtuũ aquoſũ huiũ ſupnatãs.ſi ponitur ſuꝑ aquã.
¶ Quare lac ſit albũ cũ tn mẽſtruñ ſit rubeũ exquo ge
4 nerat᷑. Rñtet primo qꝛ ſqguis nõ bñ decoct' recipit for⸗
u ma albã vtz de carne cuius pprius color ẽ albus Alliter

1

rñdet᷑ qꝛ qlibet humor q generat᷑ ĩ aliquo mẽbro aſſilat
tali mẽbro ĩ colore ĩquãtũ pt.iſ. ꝛ caro mamillan é al⸗
pioſe lac p alijs aĩalibꝰ. Rñdet q; vacca ẽ aĩal multũ vo
1 rax a vbi multũ recipuur de nutrimẽto ibi multu gene⸗
OH rat᷑ menſtruũ qꝛ lac nõ eſt aliud miſi mẽ ſtruũ decoctũ q
hu peoeolbatũ. ergo etiã in ea multũ generatur de late.? ——
ZMB ¶ Queare lac nõ ſit ſanũ vt dicit ppocras ſcda ꝑticulg ⸗S Sn,
4 anmphoriſmop. riet ſʒ gloſã ibidẽ ꝙ ꝓpi m hias can ſas J

.

„* .

eſt inſanũ. Drima eſt qꝛ qñq; coagulatur in ſtomacho.
ex qua vlterius malus anhelitus efficitur. Sed ypocras

ponit remediũ in loco allegato dicẽs ſi tercia pars aque
aomiſcet᷑ lacti tũc nõ ẽ nociuũ.a hoc intelligit de a flu⸗
uiali Alia cã qꝛ lac al
tur aiteꝝ ex eo generant mali huores inficiẽtes anhelitũ
Ouare lac preſertim dolentibus caput nõ valet. Re⸗
ſpondetur 'm ppocratẽ vbi ſupra a ſcom gloſã bidẽ qꝛ
lac cito trãſit in multã fumoſitatẽ a multũ hʒ de materia
terriſtri que fumoſitas aſcendẽs ipᷣm caput facit volere
¶ Quare lac eſt ita ↄueniens nutrimentũ infantibus a
pueris. Rñdetur qꝛ ẽ naturalis eorũ cibus a ↄſuetus qꝛ
etiã in vtero nutriebant᷑ tali obo ergo ẽ eis cõueniens.
¶ Quare lacticmiũ tꝑe partus vaccaꝝ ſit bonũ.rñdetur
qꝛ tüc lac ẽ multũ ſpongioſũ.ergo tꝑe illo multas fumo
rares expellit ¶ quodãmodo eſt vna purgatio tali tꝑe.
¶ Quare lac in m ulieribus coeuntibus deſtruit pueꝝ la
ctantẽ. Rñdetur ſ'm Areſt. in libro de aĩalibus ꝙꝙ tpe co
itus ſubtilior a melior pars lactis vadit ad vaſa ſemina
lia a ad matricem a peior pars manet in mamillis que
Deſtruit pueꝝ Quare lac mulieꝝ fuſcaꝝ ſit melius

q; albaꝑ Rñvetur qꝛ fuſce mulieres ſut calidiores alis.

ergo calor digerit nutrimẽtũ ſi ufficient a ſic lac meliorat᷑
¶ OQuare in eadem menſa ſimul cõmedere lac a piſces
pPhibitũ eſt a medicis Ruũñdetur qꝛ maxime diſponũt ad
leprã qꝛ ambo ſũt flecmatice nature tam lac qᷓ; piſces.
¶ QOuare auicule nõ hñt lac neq; mamulas. Rndetur qꝛ

mamüule impedirẽt eis volatũ.Etiã piſces nõ habẽt ma⸗

millas vel lac qꝛ ipſi emittũt lactes vt dicit Areſtotiles

in libro de generatione animaliũ qꝛ femella emittit poli⸗
granum et malculus ſup avvit lactes ſic ꝙ, eorũ ſpecies

iqñ in ſtomacho aceteſcit a excoꝗᷓ

— — . .
;— — v — — — .
—.,.6 Q .8p6N46666—6ʃ ————————v— Gq

= — ——,—

res

e.

fin⸗

ed
Re

l

tern.
lee
467
r
no6.
Nr

ina

e
I
9.

ret
ſco
ad

In
lle⸗

¶ Quare aialia hit dorſa. Rñvet᷑ ꝑ Areſto. ꝓpter
cauſas Orima vt dorſum eſſet via neruoꝝ a ſpina dorſi
extenſorũ ꝑ totũ corpus vt ptʒ ſufficiẽter in ſuſpenſis qñ

l⸗

m indiuiduorum.

eternantur ꝑ ſucceſſione

ſũt lacerati tũc adhuc nerui dependẽt in ſpina dorſi.

cũda cauſa eſt vt eſſet cuſtodia mẽbroꝝ molliũ ĩ corꝑe

exiſtentũ vt ſtomachi epatis pulmonis ſic de alijs ZLer

cia cauſa eſt vt eſſet fſfundamentũ ommi oſſium qꝛ vide
mus c alia oſſa vt coſte figũtur in ſpina dorſi.
¶ Quare hõ inter cetera aĩialia habet latũ dorſũ ita ꝙ
enã nullũ aĩal p̃ter hoĩeʒ; poteſt ↄuenient iacere in dorſo

Rũdet᷑ qꝛ pectori lato correſpõdet dorſũ latũ. Si hõ ha

beret dorſu acutũ vt alia aĩalia illud eſſet indecẽs a in⸗

epta viſpoſitio.ergo requiruur ꝙ habet dorſum latſũ
¶ Quare hõ iacens in dorſo habet horribiles viſiones
Rñdet᷑ tũc meatus ſeu neruus fãtaſie ẽ apertus q eſt ĩ

anteriori parte cerebri. a ergo hõ tũc fãtaſiat. vlł alia ra
tio qꝛ hõ iacens in dorſo habet ſe ita vt hüores pturbã
tur a mouẽtur vbi eſt fataſia. ergo fãtaſia ꝑturbatur

IQuare malũ eſt iacere ĩ dorſo. Rñvetur 'ᷣm medicos

ꝙ hoc diſponit ad lepram. epilepſiã. maniã.a ad incu bũ
WUVbi nota ꝙ mania ẽ infectio anterioris partis cerebri
cũ priuatione imaginationis.

Sʒ incubus in ꝓpoſito eſt
paſſio cordis cum aliquis ſe in ſompno ſuffocari putet a
putet aliquid iacere ſuꝑ ipᷣm qð libẽter remoueret.
Muare ſpina dorſi habet multos articulos. et multa
mẽbra qui apud medicos ſpõdilia dicũtur. Rñdetur q;
pꝓpter flexibiliutatẽ ipſius dorſi qꝛ ſine illis articulis flexi-
ones fieri nõ poſſũt neq; motus vt patet ꝑ Areſtotilem

in libro de motibus animaliũ.a ergo dicẽtes ꝙ elephas
nõ hʒ mẽbra dicũt male qꝛ tũc nõ poſſet ſe mouere.

——

¶ Mugre ſpina dorſi in piſebus fracta piſces cito mo⸗
riũtur. Rñdetur ꝙ ſpina dorſi in piſcibus eſt locus cor⸗
dis modo cor eſt primũ viuẽs a vltimũ moriẽs vt patet
ĩ libro de lõgitudie a breuitate vite. ergo leſa ſpina dor
ſi piſces non poſſunt viure
¶ HNQuare leſa mevulla hõ faciliter moritur. rñdetur qꝙ;
medulla venit a cerebro qð eſt vnũ mẽbrũ priĩcipale vt
patʒ in duobus primis. qꝛ mevulla ſeu nucha eſt alba ſi
cut cerebrũ. Dcdᷣo qꝛ alie menulle nõ hñt cutẽ neq; pel

liculã.Sʒ nucha habet duplicem pelliculã ſicut cerebrũ

ſq; piam matrẽ a durã matrẽ. Et etiã circa ſi pinam dorſi

ſũt quĩq; vene qᷓ ͥ̃m medicos dicunt᷑ emoroides ab emo

is grece qð ẽ ſãguis latine iõ modicũ vidẽdũ ẽ de venis
emoroidaꝝ. ((De fluxu emoroo

. .

¶ Quare aliqui viri paciũtur fluxũ emoroidaꝝ.rñvetur

ſunt melãcolici ergo multũ in eis generat de melanco
lia qʒ frigidi ſũt qui primo mittitur ad ſplenẽa ꝓpriã ſe⸗
dem melã colie a ibi ꝓpter ſãguinis multitudinẽ retineri

nõ põt. ergo mittit ad ſpinã dorſi vbi ſũt aliq vene que

terminant ĩ vorſo a in collo Et qñ ulle vene vale replẽ
tur ſãguine melãcolico. tũc aperiũtur vie nature a exijt
ille ſãguis ſeł in mẽſe vt mẽſtruũ mulieris ſeł exijt a ta⸗

les viri ꝑ talẽ fluxũ pᷣſeruãtur a magnis infirmitatib vt

ab pydropica peſte (¶Quare iudei indifferẽter pa
ciuntur talẽ fluxũ. Rñvetur primo theoloice. qꝛ ipſi tꝑe
paſſionis criſti camabat. Sãguis eius ſuꝑ nos a ſuꝑ fi
lios nrõs. Et ergo dicit᷑ in pſalmo/ꝑcuſſit eos in poſteri
ora dorſi Aliter Rñdetur magis naturaliter. qꝛ indei ve

ſcütur gibarijs flecmaticis a frigiois. ex quibus cibarjs
generat᷑ ſãguis melãcolicus. qui ꝑ fluxũ emoroidaꝝ ex⸗

purgatur.Alia ratio naturalis qꝛ dicit Areſtotiles in de

ſ

celo a mũoo motus facit calorẽ et calor digeſtioneim

äyt patet quarto metheoroꝝ. Sed iudei nõ ſunt in motu

Otinuo vel in labore nec in conuerſatione hominũ.Etiã
iveo q; ſunt in magno timore.qꝛ timẽt nos vlciſci paſſi⸗
onẽ nri ſaluatoris. a hec oĩa in eis frigiditatẽ faciunt et
ipediũt digeſtionẽ.a ergo iteꝝ in eis generat multus ſan
guis mela colicꝰ Qun in ip̃is tempe mẽſtrui expurgatur
¶De corde. ¶ Quare cor a pulmo dicũtur mẽbra
ſpualia. Rñdetur vnomõ ꝙ a ſpuͥ.qꝛ ſpũs vitalis in corj
de generatur.ſed illa reſponſio nõ videtur valere. qꝛ ſic
etiã epar a cerebrũ eruũt mẽebra ſpũalia. qð eſt falſum qꝛ
epar eſt membrũ nutritiuũ. Sed cerebrü animatiuũ.ſed
tamẽ ↄſequẽtia patet qꝛ ſpũs vitalis generat᷑ in epate. et
ſpuͦs aialis ĩ cerebro. Et ergo rñdet᷑ cor a pulmo ixeo
dicunt᷑ mẽbra ſpũalia quia i eis recipitur ſpũs a ger. vel

ditcuntur ſpiritualia ꝓpter eorũ impaſſibilitatẽ reſpectu

„

alioꝝ mẽbroꝝ.ergo ipᷣa ꝑ quãdã pelliculã diuiſa ſũt ab
alijs mem bris nutritiuis vt a ſtomacho.
¶ Quare pulmo ſit ita rarus ſeu ſpongioſus. Rñdetur

ibi ger melius poteſt recipi ꝓ cordis refrigerio a ex⸗

pulſione ſuꝑfluarum fumoſitatũ. quia ſcvᷣm Zreſtotilẽ

in libro de inſpiratione a reſpiratione pulmo eſt flabel⸗
lum cordis ſeu ventilabrũ a ſicut follis inſpirãdo infla⸗

tur a expirando cõprimitur a cõtrahitur. Sic ſimili mõ

pulmo inſpirat aerẽ dando refrigeriũ cordi J inſpirat et

exſpirat ne cor ſuffocet᷑ ꝑ nimiã caliditatẽ geris inſpirati

¶ NQuare caro pulmoms ſit alba. rñdetur p ꝓpter ean
dem cauſã qꝛ eſt in ↄtinuo motu. Etiam ſolet queri qua

re ſola animalia habẽtia cor habẽt pulmonẽ a non alia.
Rñvet᷑ pulmo nõ eſt mẽbrũ ꝓpĩ ſe ſed ꝓpter aliud ſcz
ꝓpter cor ergo ſi aĩal carẽs corde haberet pulmonẽ tuc

ſuplſlue a fruſtra eſſet. modo natura non pmittit hoc qꝛ

natura nõ dericit in neceſſarijs nec abunvat inſuꝑfluis.
¶ Muare aĩalia nõ habẽtia pulmonẽ carẽt veſica vt di
cit Areſtotiles. Rñdetur qꝛ talia nõ recipiũt aquã pota⸗
bilẽ vt potũ ſuũ.vt cibũ facerent ſeruere.fed ꝓpt tẽpera
mẽtũ cibi ergo carẽt veſica a etiã vrina vt ptʒ i auiclis.
NMuanꝝ qᷓdã ſimpliciter nõ bibut vt falco miſus accipiter.
¶ Quare cor ſit in medio animalis Rñdetur ꝙ weo vt
aliqualiter omibus mẽbris influat vitam a ergo cõpara
tur ſoli. qui eſt ſituatus in medio planetaꝝ vt alijs plane
tis influat lumẽ a ergo pitagorici dicentes celũ eſſe ma⸗
gnum animal dixerũt ſolem eſſe cor illius ammalis
¶] Ouare in ſolo homine cor ſituatur in ſimſtro latere.
rñdet᷑ vt calor cordis obtẽꝑet frigiditatem ſplenis.nam
ſplen ẽ ſedes melãcolie qui etiã in ſiniſtro latere collocat᷑

¶ Muare inter omnia membra cor primo generatur vt

icit Areſtotiles. Cor ẽ primũ viuens a vlumũ moriẽs.

Ruñdetur ſᷣm Areſto.in libro de iuuentute a ſenectute qʒ

cor eſt principiũ a origo vite a omniũ mẽbroꝝ a ſine u
lo nullu mẽbrũ viuere poteſt Nota ſcm phiſicos de ſe⸗
mine in matrice ↄtento primo generatur quedã pellicu⸗
la circundãs ipᷣm ſemen poſt hoc generatur ſpũs forma

tiuus qui ex ſubtiliori ſ ã guine primo facit cor a de ſan⸗

guine minus ſubtili ſucceſſiue facit epar. de ſãguine groſ
ſo a frigwo facit medullam a cerebrum.

¶ Ouare aĩalia parui cordis ſũt audatiora vt dãma qð

eſt aĩal valde mordax. Rñdet᷑ qꝛ in corde parin aĩalis ca

lor ẽ bñ adunatus vehemẽs a ſãguis adueniens citius

in tangendo ipᷣm calefacit ad alia mẽbra mouetur ſpü
calefactiuo mediãte quo audacitatẽ eis tributt.

¶ OQuare animalia magni corois ſunt valve timida vt

—

lcpus. Rñdetur ꝙ calor eſt ibi diffuſus a diſperſus a nõ
pote ſt calefacere ſãguinem ad ipſum cor concurrentem

Et ſic ibi timor generatur.

¶ Muare in corde magnoꝝ aĩaliũ vt ceruoꝑ a hominũ
ſcdm Zilbertũ eſt quoddã os. Rñdetur ꝑ Areſtotilẽ q;
ideo vt ſit fundamentũ motus ↄtinuum ipſius corvis.qꝛ

ſcᷣm eundem in libro de motibus animaliũ in quotlibet

motu eſt quidam fluxus a quies. H
N¶ Muare cor ↄtinue mouetur Rñdet᷑ ſm Areſt. in libro
de motu cordis a ꝑ Balienũ Egidiũ qꝛ ibi ſpũs gene
ratur qui eſt ſubtilior aere qui ꝓpter maiorẽ rarefactio⸗
nem querit locũ ampliorẽ repledo ↄcauum ipᷣius cordis
rvr quo ſequit dilatatio cordis.a qꝛ cor eſt terreſtre er⸗
go ceſſãte ĩpulſione partes eius ceſſant.a tendũt ad cen
tfrum. magiſter Galienus ponit expergentiã de glande
BHi glans ponat᷑ ad ignẽ calor ignis eius humiditatẽ re
ſoluit in fumũ qui eſt maior a rarior humiditate. Et er
go maiorẽ locũ occupat.a ſic nõ poteſt manere in teſta
ergo ipſã eleuat a facit ab igne ſaltare.ſic ↄformiter eſt

de corde. Uñ nota Cor aĩalis eſt triangularis figure ali

quo modo a partẽ minorẽ hahet vᷣſus ſiniſtrã.a maiorẽ
Sſus dextram a in parte minore ſe ↄtinue aperit a clau⸗

dit. a ſic eſt in ↄtinuo motu primus motus apud medic
vocatur Diaſtole. ſcʒ motus conſtrictionis ſiue clauſio
nis vocatur ſiſtole ex quibus duobꝰ motibus fit pulſus

in toto corꝑe quẽ medici in venis artereis ſentiunt.
¶ OQuare animalia magni cordis ſint macra. Rñdetur
quia calor cordis egrediens de corde ↄſumit humidita⸗
tem aquoſã que humiditas oportet vt ↄuertatur in pin

guedinẽ a vt frequẽter mulieres ſunt pinguiores qy viri

habet multũ de humivo a ſut humivioris cordis

4

¶ Quare caro cordis ſit cõpacta a ſpiſſa.rñoet᷑ in re
denſa a bene cõpacta calor fortiter recipitur vt etiã pa
tet in alijs. Aliter. Rñdetur ꝙ cor ſua caliditate obtem
perat frigiditatem cerebri.
¶ Mueritur Quare cor eſt calidiſſimũ in toto animali.
Riñdetur qꝛ ibi materia ſpiſſa a denſa ẽ a bene cõpacta
q calor fortiter recipitur vt patet ĩ ſilicibus.Etiã alia ra
tio.qꝛ cor ſua caliditate obtemperat frigiditatẽ cerebri.
¶ Queritur. quare cor ſit principiũ vue. Rñdetur qꝛ in
eo generatur ſpũs vitalis qui ẽ ſedes vite.vñ ſcdᷣm aölu⸗
guſtinũ in libro de differentia ſpũs a anime. Cor habet
duos ventres ſcʒ dextrũ a ſiniſtrum. dextrũ em̃ ventrem
plus habet ꝓ ſanguine q; ꝓ ſpiritu quia ſpũs generatur
ad viuificãdum totum amima.
¶ Queritur. quare cor ſit rotundũ a habet figurã pira
midalem. rñdetur ſcᷣm Areſtotilẽ ꝙ; figura rotunda nõ
habet angulos vt materia nociua corpori ibidẽ poſſit re
tineri.Aliter rñdetur ſcoõm Areſtotilẽ qꝛ figura rotunda
eſt motui apta a ideo figura rotunda ſcom reſtotilem
methaphorice agononia dicitur ab a quod eſt ſine a go
nos angulos quaſi ſine angulo. =ð
¶Dueritur Quare in ſolo corde ꝑ excellentiã fit ſan⸗
guis. Rñdetur qꝛ ſanguis eſt in eo tanq; in pprio loco.
vel tanquã in efficlente qð alij dicũt de epate.vñ Cor a
nullo mẽbro recipit ſanguinem/ſed alia membra ab eo.
NQuare aliqua aialis nõ hñt cor. rñdetur ꝙ; Licet nõ
habẽt cor tamẽ habẽt ꝓportionabile cordi vt patet de pi
ſcibus a ang woillis qui ſpinas dorſi habẽt ꝓ corde.
¶Oueritur Quare vt videmus ad ſenſũ in brutis ani
malibus vt in aucis a ĩ pullis capite ipſis amputato cor
adhuc pulſat a viuit.ac. Rñdet᷑ ꝙ ſpũs vitalis diucius

nẽbris eo ꝙ cor ẽ principiũ vite
vltimũ monẽs vt dicit Ereſtotiles in de ſenectute a iu
uẽtute.ergo cor diucius pulſat a mouetur q; alia mẽbra
¶ Quare omne animal carens corde vel pporcionabi⸗
li cordi caret ſã guine vt patet in muſcis. Rñdetur quia
cor eſt principium ſãguinis. modo deſiciente cauſa defi⸗

manet in eo iỹ in alijs m

₰

cit et effectus. 8L!
¶ Quare pulſus cordis certius iudicat᷑ iĩ dextro latere ;
m ſiniſtro. Rñdetur qꝛ calor cordis ibi facit maiorẽ abi
litatẽ ꝗ calorẽ.ergo ibi plus ſentitur qᷓ; in ſimſtro latere
¶ Quare cor aliquãdo ſincopiſat vt patet in caducis et
i1n epilenticis Rñdetur 'mn Cõſtantinũ in libro te ſtoma
cho ꝙ hoc fit ex defectu ſui ipᷣius a pelliculaꝝ quibus co
operitur. quibus tũc infectis cor ſincopiſat. a aliquãro
fit ex infectione membroꝝ vicinoꝝ.vñ qñ ex orificio ſto
machi exit humor venenoſus ille ledit cor a mẽbra ſibi
vicina a tũc illa inducũt ſincopiſationẽ cordi. Notandũ
lm Zreſt.diſpoſitio cordis maxime cognoſcitur ꝑ pulſũ
cordis/ q; pulſus velox magnus a frequẽs cognoſcitur
ſiue teſtatur ſuꝑ calivitatẽ cordis a ſuꝑ bonã cõplexio⸗
nem. Et pulſus tardus a debilis teſtatur ſuꝑ frigiditatẽ
cordis q maliciꝗ cõplexionis. vñ mulieres in quantũ ſũt
ſane hñt tardiorẽ a debiliorẽ pulſum q; viri. Et hoc etiã
patet ꝑ alias cauſas vt infra patebit ¶ De ſtomach
¶ Quare ſtomachus eſt amplus. Rñdetur ſcm Are⸗
ſtotilẽ in libro de animalibus qꝛ in eo cibus vt in olla
primo decoqtur a digeritur vt puꝝ ab in puro ſeparet᷑.
Et ergo ꝑ multitudinẽ cibi natura ampliat ſtomachum
¶ Quere ſtomachus eſt rotũdus. Rñ̃vetur ſcom Con⸗
ſtantinũ in libro de ſtomacho.qꝛ ſi haberet angulos tũc

in ulis cibus nociuus maneret a ſic hõ nunc febribus

2 N

l äl .

——

abſconduntur ꝓpter eius rotunditatem.

Quare caro ſtomachi ſit multũ neruoſa a ſenſibiliter
Rñdetur ſᷣm Areſtotilẽ a Conſtantinũ qꝛ nerui ſunt di-
latabiles a extenſibiles. a ergo ſtomachus tẽpore reßlkte
tionis dilatatur a tempore famis cõſtringitur. ergo na⸗

tura ſagax diſponit neruoſum ſtomachum

¶ Quare ſtomachus digerit. Rñdet᷑ ꝓpt calorẽ in eo ex

iſtentẽ qui calor ꝓuenit a mẽbris vicinis. ſcq; ab epate a
corde qꝛ videmus in fabrica ꝙ calor ignis ſeparat etro

genia vt ſchoriaʒ a ferro auꝝ a cupro argentũ a ſtanno
ſic etiã in digeſtione ꝑ calorẽ fit ſeparatio puri ab inpu⸗

ro. Et talis digeſtio eſt quadruplex ſcõm medicos.
¶ Quare ſtomachus amplectitur epar vt patet ad ſen⸗

ſum. Rñdetur ſcõm Lonſtantinũ vtõ.qꝛ epar eſt valde
calidum qꝛ dicitur a pir qð eſt ignis vt ergo ſua caliditta

te iuuat ad digeſtionem igitur circundat ipſum.

Ouare cõmuniter paciamur plus frigus poſt prandi
um ꝙ ante. Rñdetur quia tunc totus calor vadit ad ſto

machũ ꝓ digeſtione facienda ſic partes exteriores in⸗
frigidãtur calore priuato frigus incibbit.
¶ Duare poſt prandiũ im mediate ſit malũ ſtudere.Re
ſpondetur quia cũ calor debet laborare ꝓ imaginatione
ſtudij tũc nõ laborat ꝓ cibo digerẽdo.a ſic cibus ꝑma⸗
nebit crudus ideo 'ᷣm medicos. hõ prius debet ſpaciari

poſt prandiñ ad centũ paſſus vel m vulgares ad mille.
¶ Quare mulieresa maxime impregnate primo a tercio
menſe hñt appetitũ inoromatũ edendo argillꝗ carbones
piſces a ſic de alijs. rñdet᷑ ſm Cõſtantinũ vbi ſupra quia
quales ſunt hũores in ſtomacho illax mulieꝝ.cõſimilia

nutrimẽta appetũt. Et q;ꝛ in mulieribus impregnatis ſũt

careret qui tamen humores e euãtur oſumunt᷑ a non

⸗
de
tl

di

⸗

i

0
lb

4

Eungrmargaun ————
. 4 3

putridi a corrupti humores replentes ſtomachum ergo
appetunt ſimilia. Cü omne ſimile applaudat ſuo ſimii.

¶ OQuare ſtomachus carnes valve pingues tarve dige⸗
rit. rñdetur qꝛ tales ſunt aliene nature natãtes in ſtoma

cho. mõ optuma digeſtio fit ĩ ſtomacho ĩ pꝓfũdo vbi car⸗

nes pĩgues nõ poſiũt veĩre a ergo tales ſüt multũ ſõpno
lẽti poſt eſũ pinguiũ carniũ qꝛ in eis digeſtio retardatur.
¶ Quare ſtomacho infirmo oĩa alia mébra hñt ſe male
eo ſano melius ſũt ſingula mẽbra diſpoſita.rñdet ſcᷣm

Lonſtãtinum in principio ſui libri.qꝛ ſtomachus habet

colligantiã cũ cerebro.corde ꝗ epate qꝗᷓ ſunt mẽbra prin

cupalia ergo ipſo dolẽte oĩa dolent. Aliter.rñdetur qꝛ im
pedita prima digeſtione alie digeſtiones impediuut᷑ nã ĩ

prima digeſtione principiũ ẽ infirmitatis ſe; ĩ ſtomacho
¶ Ouare muenes citus eſuriunt qy antiqui. rñpetur vt
dicit yporas prima particula amphoriſmoꝝ J Balienus
ibidẽ in cõmento ꝙ iuuenes triplici cibo indigẽt.primo
ppt incrementũ. Scðo ꝓpter reſtaurationẽ vite.Lercio
ꝓpt ↄſeruationẽ vite.Aliter rñdetur q; iuuenes ſunt ca⸗
liviores ſembus eo ꝙ ſemũ eſt frigidũ a ſiccũ fᷣmn Areſt.
in libro de generatione aĩalium et ergo calor in iuueni⸗
bus plus digerit a ꝑ ↄſequens plus appetunt.
¶ Maure medici pᷣcipiũt q exiſtẽte appetitu cõmedendi

nõ debet tardari. rñdet᷑ ſm Ziucẽnã ꝙꝙ tollerare famem

ſtomachi eſt eũ malis 7 putridis huoriberepleri quos at
trahit ad ſe loco cibi vt patet ꝑ experientiã cũ ieiunamꝰ
in nocte appetitũ cõmedẽdi habemꝰ. Sʒ ſequente nocte
minime ergo ẽ ſignũ ꝙ ſtomachus ẽ repietꝰ malis hũo⸗

ribus a maxime orificiũ eius que repletio non eſt vera

ſeo mendax et ꝓpter hoc ſũpto modico cibo regreditur
ſtatim appetitus ergo dicut vulgares ꝙ cõmum ꝓuer

4 2

bio cp os ſit trufator quia licet fuit corruptus tamen ſũ⸗
pto primo cibo appetitus reuerttuur. “M
Muare oſiliũ medicoꝝ ẽ hõ ↄmedẽs debet ceſſare cũ
appetitu. Rndetur ſᷣm Auicẽnã qꝛ qñ ſtomachus nimiũ
repletur tũc cibus ſupernatabit in eo qð ẽ valde pericu
loſum. Yllia cauſa qꝛ ſicut ligna multa frigida ſuffocant
ignẽ. ſeu natura igneũ ſic cibaria ſuffocãt calorẽ natura
lem a ergo optima medicina ẽ vti modeſtia a tẽperamẽ
to in cibo a potu. vñ vᷣſus. Si vis eſſe ſanus ſit tibi par
a manus. pone gule metas vt ſit tibi lõga etas.
¶ Quare alio a alio tꝑe anni appetũtur alia æ alia ciba
ria vt in hyeme carnes bouine et vaccine et porcine. in
eſtate ꝑ ↄtrarium carnes ſubtiliores vt vituline agnine.

Rñdet᷑ qꝛ cõplexio variatur ſᷣm tẽpus anni vtʒ ꝑ Mber

tum in libro ſex principioꝝ Aliter. rñcet᷑ melius qꝛ hoc
eſt ꝓpter qualitatẽ ipſoꝑ tempoꝝ qꝛ frigus hyemis facit
meliorem digeſtionẽ qꝛ ventres calidiores ſũt in hyeme

ꝓpter frigus circũſtans vt dicit ppocrs prima particula

uamphoriſmoꝝ a Areſtonles primo metheoronr.
¶ Quare abus nõ debet eſſe nimis calidus vt piper ʒin
ciber. rñdet᷑ qꝛ cibus calidus addurit ſãguinẽ a diſponit
ad leprꝗ ſic ecõuerſo cib frigioꝰ mortificat ogelat ſã

guinẽ. Etiã cibus non debet eſſe acetoſus qꝛ ille cito in⸗

ducit ſenectutẽ. Itẽ cibus nõ debet eſſe nimis conditus
qꝛ ille adurit interiora a poſt cibũ oportet illum potare
multũ vt poſt alleca cruda Item cibus nõ debet eſſe ni
mis dulcis qꝛ dulcedo maxime oſtipat venrag.
¶ MQuare ſit bona ↄſuetudo caſen cõmedere poſt pran⸗
diñ a pira poſt oĩa fercula ĩmediate.
ratiõe terreſtreitatis a malicie tendit ad fundũ ſtomachi
ſic deprimit carnes et ille caibus digeru oẽs alios/ſzʒ ſe⸗

Rñdetur qꝛ caſeus

tioe
N

d

eci
miä
nan
nt

S=
0

N

be
ne.
ot
Net
ne

₰

ſam. Sint cocti vino piſces cũ petrocilino.

ipſũ cigerere nõ põt. ſic etiqᷓ dicitur de piro. Notãxũ te

caſeo CLaſeus recẽs ceteris ẽ laudabilior. ſed caſeus vetꝰ

ſiccus a ſalſus ẽ peſſimꝰ cuo facẽs dolorẽ capitis a epa
tis facit ↄſtipanonẽ.Et de quãto fuerit veterior de tãto

deterior.vñ vᷣſus Caſeus eſt nequã dirigit omnia ſe q.
¶ Quare poſt piſces ſit bonũ cõmedere nuces vt dieit
metriſta. Doſt piſces nuces poſt carnes caſeus aſſit. Re
ſpõdetur qꝛ piſces aliquã do ſũt venenoſi qꝛ ſunt diſſici
lis digeſtionis a faciliter putreſcũt a corrũpuntur a nu⸗
ces iuuãt ꝓ digeſtione qꝛ ſuũt mediocriter calide.Alia ra
tio qꝛ ſũt qñq; venenoſi vt dictũ ẽ modo nux ẽ remedin
ↄtra venenũ.ergo piſces tẽperãtur ꝑ nuces a ſic ſanum
eſt ſumere nuces poſt piſces Sed tamẽ notãda eſt regu

la de piſcibꝰqꝛ ſi piſces debẽt eſſe ↄuenientes tũc debent

eſſe de aqua clara a petroſa et nõ fetida non lutoſa nec
quieta.vn vſus Currãt ꝑ aquã mundã claramq; petro

¶ DNuare cibus nouus multũ nocet ſtomacho vt in fe⸗
ſto paſce multi ledũtur ex nouo cibo. Rñdetur qꝛ talis
cibus nimis auide cõmeditur ergo replet ſtomachũ ſed
q; ſtomachus difficulter põt digerere iſtũ cibum a ſic ex

eius iĩmoderata cõmeſtione multi moritur qꝛ ẽ regula

Balieni a ypocratis ꝙ gula interficit plures ꝙ; gladius
ideo ſumopere valet paucitas cibi potus.
¶ Qusre ſit malũ pauſare ĩ mẽſa a paulati diuerſa cihba

5

ria ↄmevere Rñdet᷑ qꝛ qñ vltimũ pᷣſentat tic prumũ inci

pit digerere a ſic ꝑtes ĩ digerẽdo nõ aſſimulantur q ab

decoctus corrüpitur a hoc bñ ꝑpendũt gallici qꝛ ad ma

uis cuo vel tria fercula cõmedut. Eſt tamen notãda re

„ . .

gula de ordine cibariorum quia ſi plura habentur fercu

la quorum quedam ſunt ſubtilia in digeſtione ſicut coro

SSõñůß

pulloꝝ edoꝝ vituloꝝ oua mollia et ſorbilia a huiuſmodi
tiũc illa ſubtilia debẽt pᷣcevere. Sʒ groſſa vt caro ſenioꝝ

vaccaꝝ porcoꝝ aſſatura porcina vel vaccina oua Dura

in patella frixata debẽt poſt cõmedi. Ratio qꝛ ſi ſubtilia
poſtponerẽtur tũc ipᷣis cito digeſtis impedirent digeſtio
nes alioꝝ a tũc ſubtilia iã digeſta violẽter retinerẽtur a
ĩ ſtomacho corrũperent᷑ ex quo ſequitur eructuatio nau
ſia faſtidum ꝗ dolor vẽtris dolor capitis J magna ſitis
¶Nuerit quid melius eſt ſtomacho potu aut cbo. Re
ſpõoetur qꝙ; potus citius digeritur ip cibusa cibus ẽ ma
gis materlalis q ꝑ ↄſequens nocilun eſt in eadem menſa
cõmedere lac ꝗa vinum qꝛ diſponut ad leporam.
¶ Quare bonũ ẽ potare ad prãdiũ.rũdet᷑ ꝙ potꝰtẽperat

cibũ reodit eũ aptũ digeſtioni qꝛ olla repleta caulibus

aut piſcibus ſi nõ hʒ hũmoitatẽ tũc ſequiur illius pul ne⸗
ti olle æſtructio. Et ſtomachus habʒ ſe ſicut olla deco
quẽg clbũ ergo a medicis ẽ ↄſoltũ inter prandia potare.
¶ NQuare bonũ ſit cenã dimittere ſerotinã.rñdet᷑ ieo
qꝛ ihbi nõ ſeqtur ſpaciũ qa mota ſic cibus nõ intrat pfun
du ſtomachi ſz remanet indigeſtus a ſic inducit nocumẽ
ta 7 bonũ ẽ facere cenã breuẽ q modicã vñ Cena leuis
cena breuis ſit ratio ꝙꝙ moleſta magna nocet medicina
docet ẽ res manifeſta. Ex magna cena ſtomacho fit ma

¶ UDuare ieiunio ſtomacho vinũ bibere ẽ valde ĩ oueni
ens.rñdet᷑ jn Auicennã qꝙ talis ſobria potatio vini dat

magnũ periculũ ĩ cerebro a qũq; inducit morbũ caducũ
Quare aquãꝗ frigidã multũ bibere

eſt valde periculoſũ rũñdetur ꝙ vnũ ↄtrarioꝝ expelllit a

ipeoit reliquũ vtʒ p Aeſt, primno de generatiõe ſeo quia

aqua eſt ſumme frigida. ergo veniens ad ſtomachũ un-⸗

14

ſe
n

(A

fa
ſ.
to⸗
nſ

(u

nnn

e⸗
)
ſ

oculos a clarificat caput A mundat cerebrum.

pedit digeſtionem a calorem digerentem.
¶Quare bibere de nouo muſto ſit valde periculoſũ ipᷣi

ſtomacho. Rñdet᷑ qꝛ ẽ indigeſtibile.ergo multum infjae

ventrẽ ſic aliqualit puocat diſſinteriã.i.ſſuxũ ventris ſã

guineũ. vñ vᷣſus Impedit vrinã muſtũ ſoluit cito vẽtrẽ.

Sʒ de vino bono bibere eſt ↄueniẽs.vñ vſus Wimũ ſit
claꝑꝝ vetꝰ ſubtile qᷓ matuꝝ.Ac bene liphatũ ſolues mode
ramine ſumptũ. CQuare ſtatim poſt prandiũ labo
rare ſit ꝓibitũ a medicis iuxta huc vſũ. Doſt menſã pau

ſa nec eas nec ſtas ſine cauſa. Rñvet᷑ ꝙ hur triplex ẽra

tio. Orima qꝙ motꝰ poſt prandiũ levit virtutẽ digeſtiuã

ſic ab' indigeſtus depellit. Scpa cauſa qꝛ motus poſt
pr andiñ ſqacit vt mẽbra crudũ attrahũt cbũ qö ſtatim ẽ
cauſa egreditudinis. Lercia cauſa qꝛ mot facit cibũ de⸗

ſcendere antecp digerit a ſi hoĩez otingeret ãbulare poſt
prandiũ tũc paulati vebet motũ incipere. Sed poſt cenã
motus ẽ bon' qꝛ poſt cenã cito ſequi ſõpnus ergo paꝝ

eſt ſpacandu vt p hoc abus mtrar pfundum ſtomacht.
¶ Ouare de mane añ prandiñ ſit bon ſpaciari Rñdet᷑
qz talis motus dat mẽbra ogrua q cõmoda ip̃i ſpaciãtt

qꝛ calorẽ naturalẽ fortificat a facit deſcendere ſuꝑfſuita
tes ſtomachi.ꝗ ergo dicit Auicèna. dimittes exercitiũ et
motũ incurrunt eticã q ille motus patet in hijs metris.

Ante cihum perge fit motus primus moterate Poſt ce

nam ſtabis aut paſſus mille meabis. A((.

¶ Quare im voctrinꝗ Auicẽne a ypocratis vomere ſit

valde ſanũ. Rñdet 'm eos qꝛ purgat ſtomachũ ab omi

ca vel viridis que ſi in ſtomacho maneret febrilia peri⸗
cula induceret. Etiam ſcdᷣm Aulcennã vomitus purgat

91

. .
5

4

NOQuare ſõpnus valde fortificat ſtomachũ a virtutem
digeſtiuã. Rñdet᷑ qꝛ ĩ ſõpno vadit calor nãlis ad intra
digeſtionẽ forticãdo a hoc fit magis in ſõpno qꝛ calor ĩ
vigilia manet circa loca ſenſuũ a in toto corꝑe diſꝑſus
¶ NQueritur Quare hõ patitur infirmitates. ita vt cibus
q potus a ſtomacho receptus in eadẽ qualitate q quãti⸗
tate ꝑ inferiora expellũtur. Rñdetur ꝙ hoc eſt ꝓpter de
bilitatẽ virtutis naturalis . ſcʒ appetitiue ſeu attrractiue
digeſtiue retentiue a expulſiue qᷓ infirmitas lienteria vo⸗
catur Nota differentiã inter lienteriã dyarream a diſſin
teriam. vñ vᷣſus Cruda lien ſimplex dien ſed ſãguine diſ
ſen. . ¶De ſangune
¶ NQuare omne animal habens ſanguinẽ/neceſſe eſt ha
bere epar. Rñdetur ſcm Areſtotilẽ ꝙ ſãguis primo ge
neratur in epate eo ꝙ epar eſt ſedes ſãguinis ſcom ali⸗
quos medicos a traditur a ſtomacho ꝑ quaſdam venas
principales a quo generatur talis ſãguus.
¶ Quare ſãguis ſit rubeus. Rñdet᷑ qꝛ aſſimilatur mem

pro in quo generatur ſcʒ; epati. qð eſt rubei caloris. Et
etiã ſã guis eſt dulcis Ratio Quia eſt digeſtus a coctus
parũ terreſtreitate avmixtus a ſic cauſat ſalſedinem.
vt patet ſcm philozophum in libro metheoro

¶ Quare mulieres hñt ſpiſſiorẽ ſãguinẽ q; viri.rñdetur

ꝓpter frigiditatẽ inſpiſſãtem. frigus em̃ ſua natura con

denſat coadunit. ↄſtringit vel congelat vt patet quarto

mwetheororum.

¶ Quare ſãguis venit ad totũ corpus ab epate vel per

quẽ modũ. rñdetur q ꝑ venas principales vt ꝑ epaticã
ſephalicã medianam venas principales. a ꝑ venas
capitales de quibus patet in libro amphoriſmoꝛę

¶De Urina (Queritur quomodo vrina

aqu que tu

venit ad veſicã cum tamen ſit clauſa.Aliqui dicũt q ſu

dando hoc nõ videtur eſſe veꝝ cũ vrina.nõ ſit morti-
ficatiua vt patet ꝑ Egidiũ ergo aliter. Rñdetur q; ſemi
pellicula que eſt in veſica aperitur a ꝑ eam intrat vrina
7 q ulla pellicula eſt duplata a ecõuerſo clauditur vt di
cit heophilus. vrina eſt nunctius nõ fallax qꝛ teſtatur
ſupra ſanitatẽ a egritudinẽ aĩalis vt dicit ypocras ĩ libro
amphoriſmorũ ꝙ hoies hnt de mane vrinã albã a ante

prandiũ rubeã a poſt prandiũ candidã a ſilr poſt cenã

Et multi ſunt colores vrine de quibus mihil ad preſens.
¶ Quare poropiſis venit ab epate. Rñdetur ſᷣm Cõſtã

tinũ ꝙ; virtus digeſtiua in epate nõ poteſt materiã groſ

ſam ↄuertere in quatuor humores. ſeo ↄuertitur ſolũ in
meſcit a inflat hominẽ a maxime ventrem.

¶ Ouare aĩalia hñt fel. Rñdetur qꝛ ibi recipitur humor

colericus qui ſuo acumine multũ iuuat viſcera ad expel
lendũ ſuꝑflua a etiam iuuat ipſum ſtomachũ ĩ digerẽdo
¶ Quare ictericia venit a felle. rñdet᷑ vt patz ad ſenſũ qꝛ
hũor fellis ẽ glaucus a croceus. igitur cñ pori fellis ob⸗

ſtruũtur tũc ille hůor nõ poteſt intrare ſacculũ fellis ſed

miſcet᷑ cũ ſãguine vadẽs ꝑ totũ corpus inficiẽdo cutem

¶ Quare equus mulus aʒinus a coruus nõ hñt fel. NHAe
ſpondetur ſᷣm Areſto.in libro de animalibus. q;uis illa

animalia ſic dicta non habẽt fel in ſacculo. hñt tamen fel
diſperſum per paruas venags. De Splene
¶ Muare ſplen eſt caro nigra vt patet ad ſenſum. Re⸗
ſpondetur ſecundum Areſtotilem loco preallegato ꝙ&
ſplen cauſatur ex materia terreſtri io eſt nigra modo effe
ctus aſſimilatur ſue cauſe. Aliter Reſpondetur ſecun⸗
dum medicos.quia ſplen eſt reſeruaculum melancolie.

2
*„ 2 8
ℳ R
„2 2

modo melaãcolia ẽ nigra nã dicitur quaſi nigra colera.
¶Queritur Quare hõ habẽs magnũ ſplenẽ ſit macer.

Rñdetur talis ſplen multũ trahit ad ſe materia q; de⸗

bet tranſire in pinguevinẽ.a ergo ꝑ oppoſitũ hoĩes par⸗

ui ſplenis pingues efficiutur

¶ Queritur Quare ſplen facit ridere vt dicit yſidorus
Gplene ridemꝰ felle iraſcimur corde ſapimꝰ iecore ama

mus a cerebro ſentimꝰ vt etiã tãgit Ebrehardus capło

de v̈bis.Cor ſapit pulmo loqtur fel cõmouet irã. Rñdef᷑
valde naliter qꝛ ſplen attrahit ad ſe melacoliã eo e eſt
ꝓprius eiꝰ locus.que melãcolia ẽ caulſa triſticie a ulla ibi
pſumitur a ſic deficiẽte cauſa deficit a effectus. melã
colia è cauſa triſticie patʒ ꝑ Areſt.in ꝓhemio de aĩa.a er

go illa oſupta ſeqtur oppoſitũ triſticie.ſcʒ riſus a gaudiũ

Et eadẽ de cauſa fel/facit iraſci qꝛ colerici ſut iracũdi qꝛ

multũ hñt de hüore felł. Et nõ ꝓ lucidiori itellectu illoꝝ

M quatuor huores ſũt in hoĩie.ſq; ſãguis.colera.ſecma
melacolia.quoꝝ quilibet habet ſpeciale reſeruaculũ a
mẽbrũ ſpeciale ĩ quo ſeruat᷑ a oſeruatur. vñ exparte ma
terie ſicce a calide generat᷑ colera qᷓ vadit ad fel vbi habʒ
locũ in aliquo ſaccło. Sʒ exparte materie frigide a ſicce
generat᷑ melãcolia ꝗᷓ vadit ad ſplenẽ tãq ad ſuũ recepta

culũ ſᷣm medicos. Sʒ ex parte materie frigide a humide

generat flecma qð vadit ad pulmonẽ tanquã ad ſuñ re⸗
ceptaculũ vł ſᷣmn medicos ad ſplenẽ.Sʒ ſanguis qᷓ eſt no
biliſſimus humor dicitur generari in epate.a ibi videtur

22– enſte ſuus locus pprius. .
. , WPequitäf e conn
uare coeunt aialia. Rnvet 'm 2uicenna

ſcðdᷣo de aĩa ſuꝑ iſtã lrãm naturaliſſimũ opep/ In viuẽti

bus ẽ generarẽ ſibi ſile in ſpecle ꝙ ſit ꝓpt pↄſeruationen

. ſpecieic qꝛ ſi coptus nõ eſſet oẽs ſpecies dudum tperiſſent 7

tet. ¶ Queritur Quid ſit coytus. Reſpõdetur q coytus eſt E r
de⸗ mutua actio maris q femine ꝑ inſtrumenta veputata ao
N⸗ ſeruandã ſpeciem. Et ideo dicunt theologi qũcunq; co⸗
S ytus non fit ꝓppter generatione D ſimilis tunc eſt ma⸗
ous Imni beccatum R 3.
nn ¶ Hueritur Quare coytus teperatus ſit ↄuemiens ſaltẽ AFrn
e. qubus licuũ eſt. Rüderur ym Auicenna Kõſtantini
nit in libro de copꝑtu q; coptus alleuiat corpus a animã ex⸗
NM hilarat. caput a ſenſum ↄfortat a auferet multas egritu
dines melã colie.qꝛ expellit fumũ ſpermatis ĩ cerebro et
NWMd expellit materiã apoſtematicã a ergo ſ'mn nncennã ter⸗
cio canonis.er dimiſſione coptus.aliqñ cauſat᷑ tenebro⸗
d ſitas oculoꝝ a vertigo capitis. vñ ſemꝑ ſperma viri vl⸗
n tra debuũ tẽpus retentum ouertitur in venenunm.
In ((MQueritur Quagre diſtẽperatus coptus q nimis aſſiu
m us ſit nociuus Rñdetur ꝙ deſtruit viſum corpus exſic⸗
lia cat. Quia dicit Areſt. ſcdᷣo de generatiõe aĩaliũ luxuria ẽ
eNdH emiſſio pure hũiditatis.a cerebꝝ oↄſumit a etiã ẽ expertũ
et M inducit febres acutas 'im Muicennam et maxime ab
ſce breuiat vitã ſcᷣm Areſtotilẽ de lõgitudine ⁊ breuitate
en vite Albertus declarat de paſſere.qꝛ Ppter nimiñ co

wre ptum tantum viuit ad tres annoo.
iin OQuare melancolicis colericis vniuerſaliter bomi
*“ nibus macris valde nocet coytus. Rñdetur q; eos mul
ur tum exſiccat cũ de ſe ſunt ſicci ipſis etiã inducit ſiccitatẽ.
ꝑ oppoſitũ flecmaticis ſã gumeis ꝓdeſt coptus vt di⸗
ait ZRuicenna. Quia in eis multũ eſt de tali materia que
2R neceſſario a natura expellenda eſt. Muis tamen Areſto
u tlles vicit ꝙ omne animal pingue ſit pauci ſpermaeis 4

un ſeminis quia materia tranſit in pinguedinem S
n d i

„

¶ Qugre femelle animaliũ brutoꝝ non appetunt coꝑtũᷣ
poſt impregnationẽ. Rñdetur ſcom Auälbertũ ꝙ tũc ma
trix femine eſt clauſa a menſtrua tunc ſunt retenta.ergo
oappetitus circa illa ceſat.
¶ Queritur Quare tũc mulieres equa poſt impregna

tionem appetunt vt dicit Areſtotiles in libro de animali

bus. Rñdetur ſcoᷣm Galienũ de muliere. Recoroatio iu
uUat ad coptũ qꝛ mulieres recordãtur ad delectationẽ in

coptu precedenti habitam. a ſic coptũ appetunt. Sed de

cxqua. Rñdetur qꝛ eſt anmal multũ cõmedens habet
in ſe multas fumoſitates diſtẽperatas. qꝛ appetũt aliud
ſperma eo ꝙ omne ſimile appetit ſuum ſimile.ac

¶ Queritur Quare repleto corge nõ eſt coeundũ. Re⸗

ſpõdetur ſᷣm Areſtotilẽ.qꝛ ꝓibet digeſtionẽ ſimiliter non
eſt bonum ventri famelico quia ille coꝑtus valde debili
tat corpus animalis.s c.
¶ Queritur Quare non ſit bonũ poſt balneũ coyre.qꝛ
tunc pori ſunt aperti a calor ꝑ totũ corpus diſperſus.er
go coptus ſequẽs balneũ maxime infrigidat ipᷣm corp'.

¶ Queritur Quare poſt vomitũ q poſt ſolutionẽ ven⸗
tris minime valet coytus. Rñdetur qꝛ eſt valde periculo
ſum facere duas purgatiões in vno die vt dicit ypocras
q Balienus. Sic eſt de coytu a ſolutione ventris.cũ re⸗
nes ꝑ coytũ purgãtur ꝗ inteſtina ꝑ vomitum.
¶ NQueritur Quare animalia agreſtia ĩ coytu ſũt valde
furibunda ꝙ; patet in ceruis qui tũc maxime clamant et
vociferant. vt etiã patet de aʒinis qui tunc ſolent inſani

re vt dicit Conſtantinus ex auctoritate Ipocratis.
Rñdetur quia tunc membra ſunt maxime incenſa ex ap

petitu venerio.quia natura laborat ad expellẽoñ ſuper⸗

okri
n
ergo

egna
meli
tion
n
ee
Nabet
Alx

.e⸗
on

nec

..

gen⸗
ſculo

ocre
te⸗

ant et

inon

ilg⸗

Nle.

e
e

*
*

poſt coptum ſunt ſtatim manſueta.

ſflua que in ſenſu diſponunt ad iram qad furorem. ergo

H ¶ Queritur Quare in coytu ſit tanta delectatio Rñdet
qquia coptus eſt opus deſpectũ in ſe a totũ malũ a valde
immũdum ita ꝙ omnia ammalia naturaliter abhorrent

ipſum et ſi non fuerit tanta delectatio nunq; fieret actus

coptus quia immundus eſt a malicioſus.a ergo natura
in tali delectatione ſe diligenter exercet vt ſpecies rerum

poſſent ſeruari.

¶ Nueritur Quare frequẽter coeuntes nõ habẽt tãtã

delectationẽ ſicut raro coeuntes. Rñdetur ꝙ hoc fit pro

pter tres rationes. MPrima.quia meatus ſeminis eſt be⸗
ne largus a amplus.ergo ſemen non facit ibi moram ex
cuius mora inducitur delectatio. Secũda cauſa.quia in
illis ſemꝑ coeuntibus ꝓpter cõtinuum coptum eſt pau⸗

citas ſeminis.a iterum nõ facit delectationẽ. Tercia cau

ſa. quia in illis aliquando loco ſemmnis emittitur ſãguis
crudus ꝗ indigeſtus vel alia materia aquoſa a quia hec
nõ eſt calida.ergo talem delectationẽ in ſe non habent.

¶ Queritur. Utrum coptus poteſt fieri ꝑ os.ſe; ꝙ ali⸗
qua animalia cõcipiunt per os. vt dicunt quidã de cor⸗
nicibus ꝙ oſculando ſe roſtro coeunt a concipiunt. Et
quidã dicunt ꝙ muſtela concipit a parit per os. Reſpõ

detur ſcm Zreſtotilẽ in libro de animalibus.ꝙ üle ſer⸗

mo eſt penitus falſus a eſt ſermo fictus.quia licet colũ⸗
be roſtriſant ſe.tamen ex hoc nõ concipiunt a ex illo co⸗
eunt. Etliã quia muſtela ſemꝑ portat fetum ſuũ de loco
aod locũ. a ergo putant ꝙ parit ꝑ os. vñ Areſtotiles ita
declarat a arguit. Quiquid intrat ꝑ os hoc digerendo
coõſumitur. Sed ſemina intrãt ꝑ os.ergo ſemina digerẽ

o cõſumuntur maior patet quia nõ eſt dabilis inſtan⸗
tia/ſeo ↄſequentia tenet in darij. Seu dviceret quio tamẽ
beata virgo concepit ꝑ aurem. ergo poſſibue eſt ꝙ alli⸗
qua concipiunt ꝑ os. Rũdetur ꝙ hoc nõ eſt naturaliter
ſed ſuꝑnaturaluer a miraculoſe.a de illo nihil ad ꝓpoſi
tum. Unde dicit Albertus magnus.quid michi de theo
logia cum phiſice loquor. .
¶QLQueritur Unde generatur ſemen viri. ibi dicitur q;
ſũt ibi opiniões oppoſite medicoꝝ a philozophoꝝa dicut
quidã q ſit humor ſuꝑfluus quarte digeſtionis. Et aliqᷓ
ꝓicunt ꝙ ſperma ſit ſãguis purus a cerebro fuſus et eſt
decoctũ ꝗq in teſticulis dealbatum. Seo alij dicunt ꝙ ſit
ſupfluum prime ſecunde et tercie digeſtionis. Ded quia
ſimilia ſunt ſudor vrina ſputum flecma colera.a ergo di
cit in de generatione animaliũ ꝙ ſperma ſemꝑ eſt ſuper⸗
fluum vltimi nutrimenti.ſq; ſãguimis per totu corpus di
ſperſi. Hed tamẽ precipue diffunditur a dimittitur a mẽ
bris principalibus.ſcʒ. a corde epate a cerebro.a huius
ſignũ eſt quia talia membra in digeſtione virtutis ſemi⸗
nalis maxime debilitantur. Et ex illo patet ꝙ coytus ſit
mimme pꝓficuus.ſed tamẽ aliqui aſſerunt ꝙ predicta ſũt
intelligenda de coptu excellenti ſeo nõ de coytu modera
to. Notãde ſunt alique virtutes que lucide patent in his
metris ſaltem quibus ſit licitus. vnde vᷣſus.Alleuiat cor
pus coptus moderamine factus. Quibus ſit licitus qui⸗
bus non eſt valde nocuuus.
¶ NQueritur Quare ſemen viri ſit album/cum tamen ſe
men mulieris ſit rubeum. Reſpõdetur q in virs eſt al⸗
bum ꝓpter magnam calioitatem q eſt magis decoctũ qꝛ

mamillarum. Seo ſemen mulieris eſt rubeum quia eſt

— —

in teſticulis dealbatur. quorũ caro eſt alba ſicut æ caro

ſupꝑfluũ ſcde digeſtionis celebratur in epate qꝛ epar ẽ
mẽbrũ rubiñ igitur. ac. Aliter Rñdet᷑ qꝛ menſtrun ẽ ſã

guis corruptus a indigeſtus ergo habet colorẽ ſãguinis
((Bequuur paragrafus Queri
tur vtrum ſperma deſcindatu·

¶ Oueritur vtrũ ſperma deſcindat a mẽbris vel bumo

ribus. Rñdetur ſm aliquos q a mẽbris ſicut dictũ ẽ. Et
hoc ſic ꝓbãt qꝛ ſenſibilit᷑ videmꝰꝙ clauvus generat filiũ
claudũn.Et pꝛ hñs cicatricẽ generat filiũ habentẽ cicatri
cem vt dicit Areſt. in libro de aialibꝰ.Et hoc nõ fieret ſi
nõ eſſet deciſio a mẽbris. Sed tñ alij dicũt cy deciſio fit

ab hũoribus qꝛ fit ab vltimo nutrimẽto mõ nutrimentũ

nõ ẽ mẽbrũ ſed hũor. Sed ad primã opinionẽ de patre

truncato. Rñdetur ꝑ Areſt.in ſcdᷣo de generatiõe aialiũ
boc fit ꝓpter imaginationẽ matris tempore coꝑtus

¶ Quare imaginatio matris de ethiope generat filiũ ni
grum a hoc ẽ veꝝ de alijs opinionibus.vñn refert Alber

tus magnus ꝙ quedã regina in coytu imaginabatur de

vno ethiope ĩi lecto depicto cũ imagine magno diſtor
to a ſic ocepit a peperit filiũ nigerrimũ.Ab hoc rñdetur

ſm Zuicennã imaginatio de caſu facit hominẽ cade⸗
acit hoĩez leproſum. Sic etiã in ppoſitd

re. Et de lepra

mare tale quale imaginatum eſt.

imaginatiua eſt ſuperior formatiua fetus a precipit for

¶ Vtrũ ſemen viri ingreditur ſubſtanni a materiã fe⸗

tus. Rñdetur vtrũq; ſemen tam mris q; pris materia
liter intrat ſubſtantiã em brionis.qꝛ vt lac coagulatũ in

trat ſubſtantiã caſei ta habet ſe ſperma vt coagulum. —

menſtruũ plenitudinẽ habet lactis. Sed illa opinio non

videtur valere. ergo Rñdetur em Areſt. a in alios philo
ʒophos ꝙ ſemẽ viri nõ intrat in ſubſtantiã fetus ꝙꝙ ꝓpba

tur ſic. q; ſic materia cauſa efficiẽs comciverẽt qo eſt

ↄtra philoʒophũ.Gʒ ↄſequẽtia tenet qꝛ ſemen viri nõ in

trat ſubſtãtiã fetus eo ꝙ ẽ principiũ efficiẽs ipᷣius pueri

ſicut domificator eſt cauſa efficiẽs a principiũ ipſius do
mus. Item ex alio ꝓbatur qꝛ eadẽ ẽ materia nutrimẽti a
generationis ſcõo de aĩa qꝛ ex eiſoẽ ſumus a nutrimur.
ideo ſperma nõ poteſt eſſe materia nutrimẽti ſm Auer⸗
roim. vñ ſcdm rei veritatẽ eſt ita ꝙ; ſemina ambo clau⸗
duntur in matrice. Et ſemen viri diſponit ſemẽ mulieris

od receptionem forme ſeu anime quo facto ↄuertitur in

rubeum a exalatur per poros matricis qdð patet quia ſo⸗
lum menſtruũ eſt materia fetus. S

¶ Quare matrix auide a cupide attrahit ſemen qꝛ nar⸗

rat Auerrois ꝙ quedã puella exiſtẽs in balneo vbi vir

ſpermatauit. Et ab attractione ſeminis illa puella ↄce⸗
pit a peperit. Rñdetur ſᷣm Auerroim ꝙ matrix a natura
ſpecifica attrahit ipᷣm ſemẽ vt adamas ferꝝ a agates ca
libem. Sic attrahit ipᷣm ad ſuã ꝑfectionẽ ꝓpriam.

¶ MQuare mulieres hñt mẽſtrua. Rñdet᷑ in medicos qꝛ
ſüt frigide reſpectu viroꝝ. ergo totũ nutrimentũ nõ põt

ↄuerti in eis in ſãguinẽ. ergo multa pars tranſit in men
ſtruũ.qꝛ om̃i ĩ menſe a qualibet muliere debite etatis a
ſana expellũtur/qꝛ ante tredecimũ annũ nõ fluũt.etiã di

co ſana qꝛ alique mulieres infirme nõ patiũtur mẽſtrua

¶ Quare mẽſtrua fluũt a mulieribꝰ. Rñdet᷑ qꝛ mẽſtruũ
ẽ materia venenoſa. nã dicit Areſto. in de generatione
aĩaliũ ꝙ mẽſtruũ recẽs a fluens ſi tãgit arborẽ vł ramũ

arboris virentẽ talis arbor areſcit a deficit. ¶ Itẽ dicit

Areſt.ſi canis guſtaretide mẽſtruo tercia die ẽ rabivusa
ſtultus. Et ſi muſce tãgunt᷑ ipᷣo die moriũtur a ergo nã
ſagax omi menſe expelli voluit a mulieribꝰ mẽſtruu tãqᷓ

inimicũ vite q trariũ.ergo retentũ in mulieribus vltra
debitũ tempus ſcm Areſtotilem inducit peſſimas infir
mitates.ſcʒ ſincopim q extaſim.
¶ Quare ante trevecimũ annũ nõ fluũt menſtrua. Re⸗
ſpõdetur q; iuuẽcule ſũt calide.jita ꝙ bene digerũt totũ
lbũ. ergo menſtruũ ĩ eis nõ generat᷑ añ illud tẽpus et ꝑ
ↄſequẽs nõ expellitur. Ethoc ẽ veꝝ niſi bonitas vel ma
licia cõplexionis ĩpediaatt. ¶ Quare mulieres poſt
quinquageſimũ annũ nõ paciũtur menſtruũ.vt patet ꝑ
Areſt.in hijs metris Adde decẽ trinis mulieꝝ menſtrua
cernis.ꝑ quinquagita durat purgatio tota. Ibi rñdet᷑
mulieres veteres ſũt ſteriles ergo nõ hñt mẽſtrua Aliter
nRñdet᷑ a melius qꝛ tũc natura eſt debilis a ſic nõ poteſt
ipᷣm expellere pᷣ nimia debilitate. ergo generant᷑ ĩ eis ma
xime quãtitates immũdicie in vna maſſa a ſic efficiũtur
ita immũde vt ſuo anhelitu inficiunt hoĩes.a ergo tũc in
eis tuſſis abundat a alia mala.a ergo ſcdᷣm ↄſiliũ medi⸗
coꝝ abſtinendũ ẽ a talibus vetlis..
¶ Queritur Quare mulieres totaliter exiſtẽtes veneno
ſe nõ inficiũt ſemetipſas. Rñdetur qꝛ venenũ nõ agit in
ſeipſũ ſed ĩ aliud ſibi obiectũ. Aliter Rñdet᷑ ⁊ melius qꝛ
mulieres ↄſuete ſũt de tali materia ergo eis nõ nocet.Re
fert em̃ Allbertus magnus de quadã puella q̃ in colonia
ad ipᷣm ducebat᷑ a cõmedit oẽs arraneas nil ei nocentes
ſed fuerũt ſibi cibus aptiſſimus a dicit Areſt. in libro de
regimmne principũ ad Alexandrũ regem a narrat ſibi de
quadã puella que in iuuẽtute fuit nutrita Uenenoa ſu
per illo dicit cõmentator ſcdo phiʒicorũ ꝙ quidã hoĩes
vſitati fuerunt cõmedere venenum ſic ꝙ erat eis cibus
cottidiannug. cc.. s
¶ Quare mulieres impregnate non patiũtur menſtrua.

7

Riñdet᷑ ꝙ tũc mẽſtruũ trãſit ĩ lac a ĩ nutrimẽtũ fetꝰ ergo
mulier ipregnata q patit᷑ mẽſtruũ hoc è ſignũ aborſiõis
¶ Quare in trib primis mẽſibꝰ mẽſtruũ mulieris ipre⸗
gnate adhuc fluit. Rñdet᷑ ppt paruitatẽ æ nouitatẽ pueri
qꝛ ad huc nõ poteſt ſumere totã materiꝗ menſtrualem.

¶ Quare femelle aĩaliũ brutoꝝ vt volucrũ piſciũ nõ pa

tiñtur mẽſtua. rñdetur ꝑ Areſt. Mbertum ꝙꝙ in brutis

greſſibilibus menſtrun tranſit in materiã piloꝝ.in piſci

bus trãſit in ſquamas.ꝗq in auib' in plumas. Et quicũq;
velit hoc oſiverare bene poteſt. qꝛ inter bruta animallia
femelle magis frequẽter ſunt irſute q; maſculi a femelle

piſciũ magis ſunt ſquamoſe. a femelle auium magis ſůt
pẽnoſe a plumoſe. Tncritur Quare mẽſtruũñ
de

motũ lune.qꝛ luna motũ ſuũ ꝑficit in viginti nouem di⸗
ebus q quatuoroecim horis mõ luna habet dominiũ ſu-

per humiũ ſchᷣo metheororũ ſeo qꝛ menſtruñ eſt humi
t de nominationẽ a menſe nam humidum

18

creſcit luna creſcente q ipa deficiente deficit.

¶ Muare quedã mulieres diucius paciũtur talẽ flurxum
quedã breuius.quedam ꝑ ſex dies, quedãꝗ ꝑ ſeptẽ.alie

vero ꝑ tres vt frequèter in omibꝰ. rnoet᷑ prime ſunt
frigwiores. ergo plus generatur in eis de menſtruo et p
ↄſequẽs longiori tꝑe expellitur a alie ſunt calidioręs.er
go pauca generãtur in eis q breui tempore expellũtur.

¶ Queritur vbi reſeruatur menſtruũ ante fluxũ dicunt

aliqui ꝙ in matrice. Sed Auerrois hoc reprobat dictt
WHmatrix eſt locus generationis.ſed tale mẽſtruũ ad ge
nerationẽ nihil facit. Reſpõdet ipe ſicut dicebat᷑ de fluru
eceemoroidaꝝ q; quedã vena circa ſpinam dorſi ia men-
ſttrua reſeruat a hui ſignu ẽ q; mulieres iſto tꝑe maxie

”l

õ l

patiuntur dolorem dorſi ꝓpter eius expulſionẽ a natura
¶ Queritur vtrũ mẽſtruũ ꝙ om̃i tꝑe expellit æa menſtruũ
de quo fetus generat ſit ioc. Rñdet ꝙ nõ/qꝛ primũ ẽ im
puru a indiſpoſttũ ad generationem. ſed ſcᷣm eſt vale
pup q claꝝ qꝛ ſãguis eſt clarus a aptus generatoni
¶ Quare mulieres ipregnate tpe mẽſtrur genert filios
leproſos a ibeolles. Rñvet᷑ vt patuit q; ẽ venenoſũ imo
venenoſiſſima é mlier mẽſtruoſa mõ hoc patʒ ĩ libro dd
cauſis cauſe relucẽt ĩ effectibꝰ. etiã ꝑ phuoſophũ effectꝰ

gerit eqlẽ ſilitudinẽ ſue cauſe ergo ille nat male diſpont

¶ Quare mulieres vniformit᷑ nõ eodẽ tꝑe mẽſis patuun
tur mẽſtrua. q; quedã in nouilunio quedã in plenilunio
quedã in defectu lune. Rñdet᷑ ꝙ hoc eſt ꝓpter diuerſs

cõplexiones mulieꝝ. vñ licet oẽs mulieres reſpectu viro
rü ſũt flecmatice/tñ mulieres inter ſe ſic ſe hñt ꝙ vng eſt

magis ſã guinea alia magis colerica.ac. Modo queli-⸗
bet lunatio habet quatuor quadras. et ille quaruor hñũt
cõplexiones. Orima eſt ſãgumea. Scdᷣa colerica Ter⸗

cia melãcolica.a ſic de alijs Mulier ſãginnea patutar in

prima quadra. coleriea in ſecunda a ſic de alis

¶ Quare mulieres ſã guinee patũtur ſluxum mẽſtrui in
prima quadra. Rñdet m Galienũ i lbro amphoriſmo
principis ome tale avditi

rũ.a ſjm Gwollbertũ in ſex principijs p on
ſuo tali facit ipᷣm magis tale.ergo pᷣma quadra lune mu

lieri ſãguinee augmẽtat ſanguinẽ ergo tũc ſic expellitur.

Etiã rndetur qꝛ luna noua reſpicit iuuenes. qꝛ tales ſüt
magis ſã guinei ſ ſenes iuxta hũc vſum Luna vetus ve

teres iuuenes noua luna requirit. Quare vt fre.

quẽter ↄẽs mulieres in fine mẽſis patiunt mẽſtruũ. rũre

quaora ẽ flecmatica.Aliter rñdetur ꝙ hoc ẽ ꝓpi defecrin

illam materiã. a materia multiplicata tunc expellitur.
¶ Queritur. quare in tali fluxu mulieres pauũtur dolo⸗
res. Rñdetur qꝛ eſt ſimilis dolori ſtrã gumee id ẽ ꝓlectio

nis vrine paulatim a guttatim. qꝛ ſicut ſtranguinea que

fit ex potu idigeſto vias vrinales ſubtiles levit ſicut ↄtin
git poſt balneũ / ſic etiã materia mẽſtrualis ꝗᷓ ẽ terreſtris
q indigeſta ledit vias ꝑ quas digeri debet a tranſire
¶ Quare poſt fluxũ mẽſtrui mulier faciliter ↄcipit. Re⸗
ſpõdet᷑ qꝛ tũc melius ẽ diſpoſita ad ↄceptionẽ qꝛ eſt mũ
Data a mẽſtruis. Uñ vt legitur in exodo cũ iudei eſſent
in babilonia i breui tꝑe augmẽtabant᷑ ſuꝑ babilones hu
ius nõ fuit alia ratio naturalis niſi ꝙ viri iudei nõ coie
bant cũ ſuis mulieribus niſi eſſent purificate a mũdate a

menſtruo a tunc ſunt apte ad ↄcipiendum.

¶ I Quare color mulieꝝ mẽſtruoſaꝝ mutatur in palledi

nẽ. Rñdetur qꝛ tali tꝑe calor recedit ab omibus mẽbris

exterioribꝰad mẽbra interiora.ad iuuãdũ naturãa pellẽ

vum mẽſtrua qᷓ priuatio caloris in facie facit palledinẽ.
Aliter rñdet᷑ qꝛ mẽſtrua ſunt crudi hũores ergo ipᷣis flu

entib“ hʒ decolorare faciẽ a ꝑ ↄſequẽs inducũt palledinẽ

¶ Quare mulier mẽſtruoſa abborret cibũ capere rñdet᷑

qz natura plus laborat ad expulſionẽ mẽſtrui q; ad dige

ſtionẽ.ergo ſi caperet cibũ ille maneret crudus. ergo na
tura ſagax hoc nõ admittit ¶ Quare quedã muli

eres ſũt ſteriles a nõ ↄcipiũt. Rñdet᷑ jm medicos ꝙ; ꝓpt

multas cauſas.Aliqn exparte viri ẽ defectus. ſcʒ qũ vir
eyſt frigide nature tunc ſemen ſuũ eſt ineptũ generationi.

Sc&dᷣa cauſa qꝛ ſemen eius ẽ aliquotiẽs aquoſũ non faci

ens morã in matrice. Tecria cauſa ẽ qꝛ ſemẽ vinia mu

lieris ſüt diſproporcionata vt ſi vir ẽ melãcolicꝰa mulier

tricis tẽ generat᷑ maſclus.qꝛ hec ꝑs ẽ calida a calor ſjᷣm p
dicta oꝑat᷑ ad generacõeʒ maſculi a ergo fᷣm alber. qñ de
xtra ꝑs mlieris maxie tumet ẽ ſignũ maſcli ĩ vtero. ß alij
aſſignãt aliã cãʒ vitelicʒ qñ ſemẽ pris hʒ dñiuʒ ſuꝑ ſemẽ
mris tũc generat᷑ maſcłus.ſʒ qñ eouerſo generat᷑ ſemella
¶ Muare quedã mulieres ↄcipiũt femellas Rñdetur ꝗꝛ
ſemẽ ẽ lapſu ad ſiniſtrũ latꝰ matricis qð ẽ frigidũ rauõe

lãguinea. vel ſi vir è colerieꝰ a mulier maxime flecmati
ca.qꝛ vt pat: ex primo de generatiõe aĩaliũ a ſcdᷣo de aĩa
Zges a patiẽs debẽt eſſe ꝓporcionata alias actio ĩpedit᷑
¶ NQuare mulieres pingues raro ↄcipiunt. Rñdetur qᷣ
habent matricẽ lubricã ad quã ſemen receptũ labit᷑ nec
retinet Aliter Rñoet᷑ qꝛ tales pingues hñt orificia matri
cũ valde ſtricta ita ſiemen ipediuur. Et ſi intrat tũc tar
de intrat/ita ꝙ ſemen in medio tꝑe infrigidatur a ſic nõ
valet ad generationẽ ſed in materiã carneã reſoluitur.

¶ Quare mulieres nimis calide raro ↄcipiunt. Rñdetur

qꝛ ſemen in eis extinguitur a cõprimitur.ac ſi pauca aqᷓ

i magnũ ignẽ füderetur. ergo videm' qꝙ mulieres maxie
feruẽtes appetẽtes luxuriã a libidinẽ minime ↄcipiunt.
¶ MDuare mulieres publice meretrices nõ concipiũt.
Ridet ꝙꝙ hoc ẽ ꝓpt diuerſa ſemina ex quibus eaꝝ inſtru

mẽta ↄcipiẽdi deſtruũtur a lubrica efficiũtur ita natu

ra ſeminalis nõ retinet᷑.vel etiã vnũ ſemẽ deſtruit aliuo
ita ꝙ nullü valet ad generationẽ Itẽ nota hos vᷣſus Im

pedit a ſemẽ aliud ſil a mediãte.quo ipeditur ſeqtur de⸗

ſtructio ꝓlis. Itẽ nota vt patʒ ꝑ Albertũ ſũmũ remediũ
c ad oↄceptionẽ recipere matricẽ leporis pulueriſatãa pu
rificatã ĩ potu.q̃ a tota nã ſpecifica oꝑatur ad oceptionẽ
¶ Muare quedã mulieres ↄcipiut maſculos. Rñdet᷑ Im

õſtãtinũ I Areſt.q ſi ſemẽ cadit ad dexterã partẽ ma

—

ſplenis aviacentis qꝛ ſplen cooperatur ad frigiditatẽ a il
la cauſa femelle. Ité vt oicit Albertus qn mulier poſt
copti iacet ĩ latere dextero ↄcipiet maſculu. Si aũt iacue
rit ĩ ſiniſtro pcipiet femellã qꝛ ſemina recluſa ad illã par

tẽ matricis fluũt ĩ qᷓ mulier iacet a tũc tal fetꝰillic format

¶ Quare mulier hʒ matricẽ. Rñdetur ſm Zuerroim in
libro q dicitur colliget. q; eſt ꝓprius locus generatõis.
uitatis. q; ſicut ad cluacã fluũt oẽs immivitie ciuitatis
ita ad matricẽ fuit ſã guis mẽſtruoſus a immundus.
¶ Musgre quedã multeres portãt pueros lögos a graci
les/a alie portât breues a ſpiſſos. Rñdet᷑ 'in Auerroim
vbi ſupra a etiã ſʒ Balienu.q puer format'm quãtita⸗
tẽ matricis.ſ̊ qꝛ aliqͥ mulieres hñt matricẽ longa a ſtri⸗

ctã.a ergo pueri erũt longi a graciles. Sʒ alie ꝑ oppoſi

tum dicutur.ergo enã pueri p oppoſitũ diſponutur.
¶ Quare mulier aliqñ cõcipit duos pueros gemellos.

Kñdetur m Galienũ iĩ libro de nã huana qꝛ in matrice

ſũt.vij cellule a receptacula ſeminis.a tot pnt nãliter ge
nerari pueri in quot cellulas ſemen ceciderit/a diuiſũ fu
erit. qꝛ tres cellule ſũt in dextero latere a in illis generan
tur tres maſculi. Et in ſimitro latere ſũt etiã tres cellule
in quibus generãtur tres femelle. Sed alia eſt in medio
uloꝝ vbi aliqui autentiei dicũt generari Ermofroditã.i.
hoĩeʒ habẽtẽ mẽbꝝ vtriuſq; ſexus ergo ſi mulier pareret
vltra vij.pueros hoc potius eſſet miracłoſe q; naturalit᷑

¶ OQuare gemelli ſũt ſemi hoĩes nõ ita fortes ſicut alij

vt dicunt leges ipos in duellis ꝓ mevio hoie reputãtes.
Rñdetur q;ꝛ ſemen a materia que deberet trãſire in vnũ
fetum cecidit in duos.a ergo ex hoc debilitantur a ſcoᷣm

.
–
„*

— — — — — — —.68&— MU

.

*

ꝙ tunc natura faceret aliqua fruſtra qð ẽ ↄtra Areſt. in

quã admittitur ad iudiaũ quo mẽbro poteſt vtia ſcom

¶ Oueritur qũo generãtur armofrodite. Rñdetur ꝑ ta
lem modũ qꝛ in matrice ſut tres cellule principales. vna
mn dextero latere/a alia in ſiniſtro latere.tercia vero ĩ me

dio in qua ſemẽ lapſũ dicitur generare ermofrovitã per

talẽ movũ· qꝛ natura ſꝑ tenpit od melius ergo tendit ſſo
generare maſculũ a nunq femellã. qꝛ femella eſt vir ooc

caſionatus monſtrũ in natura vt patet in libro de ani⸗

malibus.ergo qñq; generatur maſculus quo ad oia mẽ⸗

bra principalia.ſeo tñ tãdẽ ꝓpt idiſpoſitionẽ matricis a

lum pfectũ.a ſic generat femell. vel armofrovitã. er
bro virili vt patet ꝑ expertentim

2 .

Quare natura nõ tiſpoſuit in eo duo mẽbra virilia/

.

le a aliuo muliebre. Rñoet᷑

multis locis.ſcʒ in tercio de gĩa primo celi quarto metha
phiſice vbi dicitur ꝙ natura michil facit fruſtra et veus.
¶ Queritur vtrum ille ſit habẽdus ꝓ viro vł ꝓ muliere
Rũdetur ꝙ ↄſiveranda eſt quãntas vnius mẽbri ſuper

quãtitatem alterius. debet ↄſiderari m quo mẽbro ſit

potens ĩ actu venereo. ſi ſcᷣm actum muliebrem tũc ẽ

DQueritur vtrũ ille debeat haptiʒari noĩe viri vel mu⸗

lieris. Rñvetur ꝙ noĩe viri. Ratio eſt qꝛ noĩa imponun
tur ad placitu/a ſeõm nomẽ dignius debet baptiʒari.qꝛ

omnis vir dignior eſt muliere.qꝛ omne agens preſtanci

us eſt ſuo paſſo vt dicot Areſtotiles tercio de animga

¶ Queritur vtꝝ debet ſtare in iudicio loco viri vel mu
lieris. Rñdet᷑ jm viã Juris ꝙ primo debet iurare ante⸗

horoc ẽ admittenvus iuxta vſum a potentiã illius mẽbri ⸗
ſi vteretur ambobus mẽbris equaliter tũc ſcᷣm ſanctã
eccleſiã non eſt tollerandus. Et etiã queritur æq ſoluitur
tale ꝓbleuma vtrum ipᷣe poteſt ꝓcedere ad ſacros ordi⸗
nes reſpondetur ſcòm iam dictcta.
¶ Queritur an natura facit monſtra. Rñdetur ſic vt
patet tercio phiſicoꝝ/qꝛ ſi nõ tũc priuaret᷑ ſuo fine nã ex
poſſibilibus ſꝑ intẽdit ꝓducere io ꝙ melius a pfectius ẽ
BSBstanvẽ ex indiſpõe materie vel influxu ↄſtellatiõis ſpe
cioalis nõ potẽs ẽ ꝑficere a ſufficiẽter ꝓducere intentũ.er
go ꝓducit illud ꝙ põt vt ↄtigit temporibus alberti ꝙ in
quadã villa vacca peperit vitulũ ſemi hoĩem /tũc ruſtici
ſuſpicãtes de paſtore huius rei cauſã variã huic ipoſue⸗
rüũt.tandẽ ipᷣm cũ vacca volebãt cremare.ſed ⁊ꝛilbertus
aſtronimus exiſtens agnoſcẽs rei veritatẽ ex ↄſtellatiõe
ſpãli ꝓductũ iſtũ paſtorẽ a manibus eorũ redemit.
¶ Hec ſunt vᷣba Alberti vidimus bicorporẽ.a corpora
In nullo loco erãt ↄiuncta niſi in dorſo.ſʒ habebat duo
capita/quatuor pedes quatuor manus.a ibãt etiam ad
quãcũq; partẽ vtebant᷑. ¶ Uerba Abern vidimus hir
cũ nõ habẽtem niſi pedes anteriores a partẽ poſteriorẽ
ſedod culũ traxerat poſtea ſuꝑ terrẽã. ¶ Uerba Alberti
narrauerãt nobis.duo hoĩes in dorſo ↄiuncti fuerunt et
erant ↄtrarie cõplexionis/a cũ vnꝰ fuit verecũdus/alter
fuit mã ſuetus.a vixerũt ꝑ duos annos.a vnꝰ prꝰ mori
cbat / alt tã diu ſuꝑ vixit donec exfetore ĩfectꝰ moriebat᷑
¶ Queritur qũo hec fiẽt Rñdet᷑ ꝙ ꝑ talẽ modũ qꝛ ſemẽ
fũditur ad cellulas matricis ; ꝓ generatione duoꝝ fetuũ
tũc forte qñq; ↄtingit ꝙ interſticiũ pell mediãs inter du

as cellulas rüpitur a in dorſo ramificãtur Fiuguni 53
ſit vnus hõ

bẽtes duo capita diſtincta. ¶ Queritur vtꝝ

vel duo. Rñvetur m Areſt.reſpiciendũ ẽ ad cor/vñ qua
duo ſũt corda duo ſũt hoies. ¶ Quare aliqñ hõ ge⸗-
neratur cũ magno capite/ vel ſex digitis in vnas manu v
tm cũ quatuor. Rñdet᷑ jm Albertũ ꝙ; ꝓter ſuꝑfluitatẽ et
nimiã abundantiã materie.vñ qñ materia ſuꝑfluit tun
generat᷑ caput nimis magnum vel ſex digiti vel peves v
alioꝝ ſuꝑabundãtia mẽbroꝝ. Sʒ qñ materia deficit tuůu
generat mẽbrũ mmus quã deberet vel pautiora mebra 1
ſic Albertus qa Auerrois diſtinguũt᷑ ſcdo phiſicoꝝ ſecrcna
dũ quãtitatẽ diſcretã a ↄtinuã. ¶ Quare mulier ſit mõö
ſtriũ in natura. Rñdet᷑ ex ſcdo viſicoꝝ/ om̃e occaſionatũ
ẽ monſtrũ.ſj mulier occaſionalłter ꝓducta ẽ ergo c̃.mi
nor ꝓbat᷑ qꝛ natura nüqᷓ intẽdit generare femellã ſed ſp
maſculu/ſ̊ nã generat qũq; femellã occaſionaliter ppf
materie in diſpoſitionẽ vt victũ ẽ prius. ¶. Quare qdã

R
4
1 .
„₰△

pueri totalit aſſimulant pri ꝗdã tõliter mriĩ qdã vtriq; ſe
1 xui q dã neutri parẽtũ. rñdet᷑ſm oreſt.ſi ſemẽ prĩs totali
ſuperat ſemẽ mrs tüc puer totaliter aſſimulat᷑ pri.ſi aar

p oppoſitũ tuc mri. ſed qñq; neutri aſſimulat.hoc ↄtingit
varijs de cauſis qñq; ex diſpoſitione primaꝝ qualitatum
ñq; cx ĩſluxu ↄſtellatõis celeſtis a ſic refert lbert ma

gnus. Erxẽplũ ꝙ quondã tpe erat bona ↄſtellatio ꝓ gene
ratione porcoꝝ et generabat᷑ hõ hñs faciẽ ad lõgitudin
porcoꝝ a m hoc mõſtra ꝓducunt᷑ diuerſimo. .
¶ Quare pueri frequentius aſſimulãtur patri q; matri.
“ Reſpõdetur ꝙ hoc ẽ ꝓpt imaginationẽ matris de diſpo
ſitione patris in coytu.vñ ratione fortis imaginationis
d qua memoratur tempore ↄceptionis pueri maxime at

titirahüt eius diſpoſitionẽ aut colorẽ vt ſuperius patuit de
regina q̃ imaginate de imagine nigra peperit filiũ nigrũ.
a rurſus patuit de quadã regina etiope q ſꝑe ↄceptioma

imaginabatur de albiſſimo colore/a tunc peperit filũ al

biſſimũ.q idẽ habetur ex artiſicio iacob.qui virgas di⸗
ſcoloratas miſit in aquas tꝑe avmixtionis ouum.
MNuare pueri aliqñ aſſunilãtur auis a atauis plus q;
ꝓprijs parẽtibus. Rñdet᷑ naturaliter ꝙ; virtus auoꝝ eſt
impoſita in cordibus generãtiũ.et põt dici fit aliqñ ex
ſilituoine nutrimẽti a tũc fetꝰ format᷑ ex ſilitudine auoꝝ.
magis dura quedã magis mollia. Rñvdet᷑ q hoc eſt ppi
dominiũ diuerſoꝝ elementoꝝ qꝛ oſſa fiũt ex materia ter
reſtri ergo ſũt magis dura. Sʒ mevulla a cerebrũ fit ex
materia magis aquoſa.ergo ſũt magis mollia Sed ſpũs
vitales a aĩales generant᷑ ex materia magis aerea et hoc

intelligit de ſuis mẽbris ex quibus reſultãt ſicut epar et

ſpiritus vitales.
¶ Queritur quo fetus ſucceſſiue generat᷑ Rñdetur ꝙ in
primis ſex diebus ſemina habent colorẽ lactis ſed in ſex
diebus ſequẽtibus ab illis ſex tũc ſemins habẽt colorem
rubeũ qui tranſmutat᷑ in materiã ſpiſſã ſpiſſi ſãguinis .
coagulati nõ ffuentis ſicut maſſa carnea qui color eſt ꝓ
pinquus diſpoſitioni carnis. ſed ĩ dnodecum dieb ſequẽ
nbus poſt illos illa materia ↄdenſat᷑ a ſolidatur vt poſſN
rrcipere organiſationẽ a formaliſationem qꝛ res fluidaa
huũida nõ tenet impreſſionẽ vt patet ꝑ Areſt. ſcdᷣo de aĩa
Eic ſingulis diebus vſq; ad partũ aliter a aliter diſponi
tur. Sed qũo fetus ꝑ ſingulos menſes regat᷑ ꝑ planetas
hoc patet alibi ſcʒ mn boecio.a ille movus trãſmutatiõis

cor in quibus principaliter exiſtunt

ſemmis patet ĩ his metris. Suſceptũ ſemẽ ſex primis cre
o diebus. Eſt quaſi lac reliquis qð nouem fit ſãguinis
ab inde. Cõſolidat duodena dies bis nona de inceps ef⸗

fugiat tempus qð ſequens ꝓducit ad ortum.

re mẽbra pueri ſũt diuerſimode diſpoſita quedvẽ

¶ Qu ri 1r fetus
tnio ẽ qꝛ nõ hʒ prima

ctus vel Pregne ꝛeta melli
niuolus. ſcʒ Jupiter qꝛ ẽ amicus nature/nã ſcoᷣm a

¶ Ouare puer exiens ſtatim ſet.
ſeparationẽ a calivitate av frig

. » – . .
minek. rneet G noô

igeſtione eſt in ſtomacho qꝛ ci⸗
bus nõ vemit ei ad os.ſed ꝑ vmbilicũ.a ergo nõ vrinat
ſudat que vrina ẽ ꝑſone quãtitatis a reſeruat᷑ in pelli⸗
culis matricis a in partu pueri exijt ĩ magnã quantitatẽ

¶ Quare ſcm vſum q cu ſũ nature pueri exiunt vterũ

matris in nouo mẽſe. Rñdet᷑ qꝛ tũc ferus ẽ totaluer pfe⸗
2 ſic vtingit regnat planeta mellifluus et be
6 a ſcom aſtro⸗
ciam Saturni frigidi a ſicci. ideo omnes pueri genera
ti in nono menſe ſunt ſani vt frequente’

„

¶ NQuare pueri exuntes in octano menſe ꝓut frequẽter

moriuntur/a illi pueri dicũtur fetus lune.Rñvetur ip lu
ns eſt planeta frigidus habẽs dommniñ ſuꝑ fetum. ergo
witate ſtringit fetum ita oportet eñ mori.
ander ep ꝓpter ſubitã
talis qꝛ tunc

c
pueri hñt mẽbra mollia a teneria que cõprimũtur cũ exi
re debent ꝑ portã matris ſtrictã a anguſtã.a pᷣeipue ce
rebru humidũ capite cõpreſſo de ſe facit ſiillare quoſda
hũores q̃ petẽtes exitũ ꝑ oculos cauſãt fletũ q lactimas

Sʒ theologi aliã aſſignant cauſã videlicet ꝙ hoc ꝓpter
tranſgreſſionẽ primoꝝ parentũ a peccatũ originale fit.

¶ NQuare puer cñ exit ponit digimi in os Rñdetur ꝙ pu
er exiens a matrice exijt de calivo balneo.ergo intrãs fri

giditatẽ ponit digitũ ad os ꝓpter defectũ caliditatis

¶ Quare mulieres aſſerũt ep puer exiens clamãs in vte

ro eſt malũ ſignũ.Rñdetur ꝙ eſt malũ ſignum eo ꝙnõ
vVuuus exijt.a ergo dicũt theologi ꝑ dum puer cognoſcis

*

cius retineri nõ poteſt. ¶ Quare ictus fulminis

tonitrua facũt abhortiuũ. Rñdet qꝛ ille ẽ vapor aohu
ſtiuus/ratione cuł faciliter ledit mateniã tenerrimã ipᷣiꝰ
fetus intrãs ꝑ poros mrĩs. immo dicit albertus vt ſi pu

er actualit viueret in vtero materno ꝑ fulmẽ a tonitruũ

inificeretur. Quare mulieres iuuenes 7 nõ anttä
ꝓpt cauſas priꝰ dictas abhortiſãt. Rũdet᷑ qꝛ corꝑa mu⸗
lierũ iuuenũ ſunt magis rara a poroſa a gradliora.ergo
vapor fulminis citꝰ corꝑa eoꝝ itrat faciẽdo iteꝝ abbor
tiun.ſj mulieres veteres hũt carnes groſſas a cõpactas/
ita vapor eas faciliter intrare nõ pᷣt. ergo nõ ſequitux
talis actio in eis. ¶ Quare nimiũ gaudiũ facit abe
hortiuũ vt vult Areſt. Rñdetur ꝙ tꝑe gaudij matrix ve
paupergtur calore a ꝑ ↄñs abhortiuus efficitur Eavẽ ẽ
ratio. Quare nimor facit abhortiuum qꝛ tũc calor vadit

ad cor ſubveniẽdo derelinquẽs matricẽc. ¶ Quare

in princepio ĩpregnationis.ſ.primo ſcdo a tercio mẽſe fa
uus. Ao illud Galienus pulcre rũpdet/

ſe priuari dimino intuitu ꝓpter carẽtiã baptiſmi ergo tůü⸗
damat. Sʒ naturaliter. Rndet᷑ ꝙ clamor ẽ ſignũ ſue pal
ſionis mali qꝛ ſi maxime nõ pateretur nõ clamarete
¶Queritur quno puer exijt. Rñdetur ꝙ primo caput exx·
tendit a ſi alio modo exiret.ſcʒ per crura a brachia tune
interficeret matrẽ a ſemetißm. ¶ Quare mulieres
cõmedẽtes cibũ infectũ generãt abhortiuũ. Rñdet᷑ qꝛ in
illis generatur ſemẽ infectũ qð ſemẽ aĩa abhorreta ꝓicit
ab agro nature.ſ.a matrice qꝛ nõ ẽ aptũ ꝓ forma nobi
liſſima.ſ. hũana qð ei infůdaret᷑. ¶ Quare corea lucta
tio et ſaltus faciũt abhortiuũ vt aliq̃ mulleres aſtute bñ
ſciũt. Rñdet᷑ qꝛ ꝑ talẽ motũ ligamẽta embrionis ſoluun
tur ꝗ ꝑ ↄſequẽs ſequitur abhortiuus quia materia diu-

4

q ligamẽta avhuc ſüt mollia 2 debilia/ua eniã de vtero
mgterno. ¶ Quare i fine ipregaelbib . ſeptimo octa
uo a nono menſe puer facilit e
qꝛ qñ frucius ſũt maturt tũc ligamẽta facilit᷑ frãgũtur et
pP oↄñs facilit cavũt. ¶ Quare tꝑe impregnatiõis ad huc
medio.ſ.in quarto quito a ſexto mẽſe difficult fit aborti
uus. Rñdetur qꝛ tuc ligamẽta plus ſũt fortificata vł ſoli
ta ꝑ ↄñs tũc cito non pñt corrũpi. ¶ Quare aliqbus
mulieribꝰ maior accidit dolor parturiẽdo/a aliqbus mi
nor. Rñdetur ꝓpt multas cauſas.aliqñ ꝓpter magnitudi
nẽ fetus ſeu fructus/vl qꝛ obſturix ẽ indocta.etiã aliqñ
gꝗqgꝛs fetus mortuẽ/qꝛ tũc nõ hʒ flexibilitatẽ ſʒ ĩ exeundo ẽ
mflexibilis. Sʒ dolor minor ↄtingẽs in aliq bus ꝑ oppo⸗
ſitũ fit. ¶ Quare hõ nõ hʒ cauda ficut alia aialia. Rnde
tur qꝛ hõ eſt aial cuius ꝓpriũ ẽ ſedere ſʒ hoc nulli aliorũ
gioaliũ caudas habẽtiũ ẽ ꝓpriũ. ¶ Quare balmiatores cũ
Q⁊a frigida a nõ cũ aqua calwa expellũt calorè de forna
ce. rñtetur qꝛ ule ſũt qualitates ↄtrarie ꝗᷓ maioris actõis
ſũt adinuicẽ ſic calor in lapidibus melius expellitur.
(¶¶ Ouare aqᷓ calefacta magis ↄgelatur q frigida. rñte-
tur ꝙ ideo qꝛ talis ẽ magis rara a ꝑ ↄſequẽs magis dat
ingreſſum frigiditati. ¶ Quare hoĩes ſũt magis pin⸗
gues craſſi circa ventres q; alibi. Rñdetur qꝛ maxima

in principio facllt corſit

xijt. Rñcetur mm Galienũ

ℳ .

que ſtomacho magis impinguãtur a incraſſantur. ac.
¶ Ouare annmnal poſt coytum triſtatur. reſpondetur qꝛ
actus luyuric eſt in ſe turpis æ immundus vt omne ani⸗
¶ Quare ebrij ñ bñt diſcretionẽ int ſapores ſicut ſobrij)

.
⸗ .

22 ñvet P caro kir 1 eð multũ poroſa ſiue ſpögioſa et in
ſe multũ capit de hunditate a magis i chrijs iỹ in ſobrijo
ergo lingua repletur hñoribus in eis ex frequẽti potati⸗
one a ſic er iſta replenone caro lingue repletur a organũ
l carne ſubſtrata eo Ppte ingroſſationẽ medij.i.ipᷣius
guſtus potus ab ip̃is ebrijs ſuptus nõ pfecte ſentitur qꝛ
eadem eſt cauſa ſen ab ulo elici põt quare cebrij nõ ba-
bent perfectum modum loquenn.

—

¶ Quare oĩa aialia melã colica h

2* —

CQC gial longos aures a q̃re
huiuſmodi hoiĩes habẽtes lõgas aures ꝓut frequent᷑ nõ
ſunt ita ſapientes ſicut hoies habẽtes breues vt batet ꝑ
Nreſt. in libro de aialibus. Rivet᷑ aures generũtur ex
materia frigipa ſicca ꝗᷓ diotur carnlago qꝗᷓ eſt in poten
melancolica tali materia abudant. Ergo habent longi⸗
ores aures exquo habent materiam ſufficientem a ha⸗

4 Pürante aurii generatione.a ſic tc aures abundãtes

gener tur. a hbec eſt eavem cauſa.

— 1

corꝑis ſunt ſubtiles tũc aĩa exercet ſubtiles opatiões tã
practicas ꝙ ſpeclatiuas a ꝑ oppoſitũ ẽ de corꝑpe groſſa.
¶ Mueritur qũo anima intellectiua coniungitur puero ĩ
vtero matris.ſ. vtrũ pẽ generãs diſponit materiã ad re⸗
ceptionẽ anime intellectiue. Añdetur breuiter theoloice
materia fetus ſufficienter diſpoſita deus infundit ani⸗
manm intellectius et hoc idem vult heatus Auguſtin di
cens amima creanvo infunditur a infundẽvo creatur.
¶ Bolutis a motis ꝓbleumstibus de partibus corꝑis

pinqua ad os vel ad oſſis generationẽ. ſed qꝛ aĩalia

uare ſũt ſemu fatui qꝛ aie ſequunt corpa nã ſi ſẽſus

— =
.

bleumata vnilia quorum primum eſt tla.

mexicorum covicibus lucde electis ſequuntur alia pro

¶ Quare lepores apertis oculis dormiunt. Rñvetur qꝛ

habẽt oculos p̃eminẽtes q palpebras breues a ſic cũ vi

ficultate clauc utur Alia põt eſſe cauſa qꝛ fũt aĩialia timo

roſa. vt ſe cuſtodire poſſũt aperuis oculis dormiunt.
¶ Quare corui nõ clbãt pullos ſuos anñ nouẽ dies.rñde

tur. q; vivet eos nõ eſſe eiuſoẽ coloris ſeu nõ pformes
colori ſuo/a ideo putãt eos eſſe tã q; ꝓleʒ allienq. ſʒ tñ de
us omps paſcit eos ꝑ illos dies rore celi. vñ pſalmiſta.

Qui dat iumẽtis eſca ipoꝝ. ¶

ba ſunt aĩalia mitiſſima Rñdetur. carẽt felle ergo. ac̃.

* .

quia fel cõmouet iram vt patet ex predictis.

berent eos ad extra impedirent eaꝝ volatum a leuitatẽ.
¶ Quare auicule non mingũt. Rñndet᷑ qꝛ illa ſuꝑfluitas

q̃ deberet ↄuerti ĩ vrinꝗ/ ↄueri᷑ in pẽnas a huius ſignũ

: qꝛ in pẽnis młia apparet huditas.Alia ratio.qꝛ ſũt in
ↄtinuo motu.a ergo multũ hũivu ĩ eis exſiccat᷑ ꝑ aerẽ a

ventũ (¶ Quare oua oblõga efficiüt mares. a ob
Riñder ſicut vult ppocras qʒ calidi ẽ mitte
re a centro ad circũferentiã frigidi vñ ſi oua ſũt lõga ſi
gnũ ẽ ꝙ hñt multũ de calore.iõ tra ſeüt ad materiã ma⸗

ſculi.q; in om̃ genere aĩaliu maſculus ẽ calidior femella
teſte ꝓhiloʒopho.ſi vero oua ſũt obtuſa ſignũ ẽ ꝙ calor

i eis ẽ diſꝑſus a remiſſus eo tenvũt ad materiã femelle
¶ Quare melius auditur de nocte q; de die. Rñdet im

Areſt. qꝛ de nocte maior eſt trãquillitas i in die q; ſol

nõ bñ eleuat vaporẽ in nocte ſicut in die/icro tũc mediũ

ẽ melius diſpoſitũ.a ꝑ ipᷣm melior fit motus q dicitur ſo

nus.Alia ratio eſt.qꝛ in die plures fit motus geris a ſo

¶ Quare aues habẽt teſticulos ad intra Rñdetur.ſi ha

.
E

ni in nocte. q̃ ſe mutuo impediũt. etiã in nocte eſt ma
gis ſilentiũ qʒᷣ ẽ oppoſitũ ſono.ſʒ qꝛ oppoſita iuxta ſe po
ſia magis eluceſcunt.ideo de quãto oppoſita ſunt iuxta
ſe poſita de tanto ſe notificeoat.
¶ Muare hõ tactꝰ ſub aſcellis citius ridet i tactꝰ ĩ alio
mẽbro Ao hoc.rũdetur qꝛ ibi ẽ ↄcurſus pluriũ neruoꝝ.
qꝛ etiã mediũ tactus ſ. caro ẽ ibi ſubtili' a ergo ibꝛ fit
maior æ ſubtilior ſenſatio.a hoc ẽ veꝝ ſi tal locus nõ ni
mis tã gitur. qꝛ ſi fieret ꝑ excellẽs ſenſibile tũc ibi nõ fie
ret talis delectatio a quãdo ſic tãgitur tũc ibi fit diffuſio

ſpirituũ ex multis neruis ibi collectis tãdem ſpůs venit

ad faciem a ſic inde cauſatur riſus.

¶ Quare lignũ aouſtũ vtur in carbonẽ. ꝗ os aduſtum
vᷣ·titur in corpus albũ. Rñdetur ꝙ lignũ añ eius aduſti⸗

onẽ᷑ ẽ ſufficient hũidũ a ſic poſt aouſtionẽ acqrit in ſe ca

lorẽ accidẽtalit a ille calor buwũ in ligno tõliter oſume
re non poteſt.a ſic remanet humidũ poſt aduſtionem.a

ꝓuertitur in corpus nigrũ eo q humioũ in ligno fau ſa⸗

tis viſcoſum q nõ potuit ſub iſto.a in toto conſumi.
¶ Quare os ſit albũ rñet᷑ qꝛ os ex ſua natura ẽ fnigidũ
ſicci.modicũ hñs ĩ ſe de hinditate ꝗ ꝑ aduſtionẽ totali
ter ↄſumitur.a ſic ꝑ accidẽs hummo ↄſupto. os albeſeit

¶ Quare anq magis delectãtur in colore albo/a aliqui

in colore nigro. Siliter. ¶ Quare alique mulieres plus

iligũt viros albos/et aliq̃ viros migros. Riñdet᷑ huꝰ

Duplex ẽ cauſa Oeima qꝛ aliq hñt viſũ debilẽ/et iſti ma

gis delectãtur ĩ nigredine qꝛ albedo ꝓꝑĩ ſufficẽs lumẽ

ſuꝑ naturꝗ lucis quã in ſe hʒ/magis ledit viſũ qy nigre⸗
do. Scðdᷣa cauſa qꝛ om̃e ſile applaudet ſuo ſili.ſᷣ qꝛ qui⸗
ex natura calioi ſunt.a iſti magis delectãtur in nigre
dine qꝛ migredo ſeqtur calorẽ ſeo quioã frigidi a iſti ina

— glis delectatur ĩ albedine qꝝ frigiditas ẽ mater albedinis
¶ Duare aialia dormiũt. Rñdvet᷑ ; ꝓpt neceſſuatẽ qꝛ ex
” lõgitudĩe dinſoꝝ actuñ organa ſut fatigata.ſᷣ ꝑ requiẽ q̃
fiit i ſõno reformant᷑ vt ptz ĩ de lõgitudie a breuitate vite
¶ Quare ſtuvẽtes ſtatim poſt prandiũ volétes ſtudere
impediunt ꝑ ſomnũ a tꝑe ſolatij nõ. Rũdet᷑ qꝛ cũ aliqͥs
vat mẽtẽ av ſtudẽdũ tũc ealor naturalis egreditur ad in
tra a mẽ bris exterioribꝰ/ et ſic ꝑ ↄgregationẽ fortificat ·
ſic facit aſcẽdere fumũ cibalẽ vſq; ad cerebꝝ a ſic cau
ſatur ſõnus ꝑ ingreſſionẽ fumi. vel pᷣ̃t dici ꝙ io q; cñ
vtus aĩalis intẽditur tũc naturalis remittitur. Sʒ qñ hõ
c in ſolatio tũc ꝑ ſolatiũ calor naturalis diffũditur et nõ
ꝑmittit fumũ aſcẽdere ad cerebꝝ ua e- hõ nõ tormit. ſʒ
Dilatatur pꝑ totũ corp' a ꝑ oſequẽs ſolauũ impedit ſõnũ
¶ Quare poſt labores bom̃ies libẽter vormit. Rñdet
qꝛ in labore calor diſpergitur ꝑ ↄtinuũ motũ ad mẽbra
exteriora.qui ecõuerſo poſt laborẽ ad interiora colligi⸗
tur circa loca dige ſtiua.a facit digeſtionẽ a qua fiũt va⸗
pores q ꝓcevũt a corde ad cerebꝝ a obſtruſt meatus ꝑ
“H quos calor nãlis ad mẽbra exteriora deberet diffundi
KZ ſic infrigivatis itis.a ingro ſſauis mẽbris exterioribꝰ. ex
“ frigieuate cerebri tũc cauſatur ſõnus ex hoc patet. qꝛ q̃
ß multũ bibit a cõmedũt. multũ dormiit a diu. eo ꝙ exin
1, re reſoluitur multus a magnus vapor qui nõ poteſt be

ne digeri et conſumt a calore naturali.adcdc.
ðJð ¶ Quare multum vormientes ſunt indiſpoſiti æ1 male

(colorati. Reſpondetur ꝙ in ſompno colliguntur mul-
tee humiditates que in vigilia expelluntur que nõ poſſunt
in corpore conſumi a ſic petunt cito eijci. petẽtes tamen
exuum. q ſuperficiem corporis a precipue ad facẽ a ſic
cauſant malã diſpoſitionem ſeu malñ colorem vt patet

ſomni
AQ¶Muare alnquibus apparet in ſomno ꝙ commeodut et
bibunt aliqua dulcia. Kñvetur flecma eleuatum ſtiui
lat ad fauces q ad guttur.tale fleema quodamodo ẽ dul 4
cLe igitur in eis apparet hoc. l
(¶ Quare auqubus apparet ſut in aqua q ſubmergũ
tur/qa aliquib

. ter in ſlecmaticis qui preceteris ſũt lgiores

7 us p ſüt i aquis nõ ſub⸗ ner gütur et hoc
Stingit marime n

lecmaticis. Rñdetur ſm areſt. ꝙ huuus
cauſa ẽ qꝛ qũ materia flecmatica fluit ad ſiperiora tune
apparet illis ſint in aqua a ſubmergunt᷑ ſj qũ ffſuit eis ·
ad inferiora tüc apparet eis ep euapunt. Alia poteſt eſſe
cauſa ꝙ nimia repletio ſeu ebrietas. vñ cu hõ eſt reple⸗ M
tus nimis tũc fumi ſurſũ aſcenoũt a multiplicãtur inoe
apparet ꝙ debent ſubmergi ſeu ſtrãgulari.ſi aũt nõ po⸗
teſt tam maxime ſcendere tũc apparet ac ſi euusunt.
¶ ¶OQuerit WHrri alſenis poteſt facere ſommũ ab extrin-
ſeco. Rñvetur fm Areſt. ꝙ ſic a ꝑ lũ movũ qꝛ ſi alis
glicui remiſſe loquitur ad aures ſic ꝙ ipe eu excitaret üic
crnc coômotione ſpiruuum in capite tonitrua fiut vel aligd
guliud ſilentin a ſic de ullo fieret eis ſomniũ q ſic ſepe aiui··
quis ex reuelanõe diuma poteſt habere ſommm a de deo
glorioſo ipᷣm m ſomno honorãdo cui ſiquẽ conditori
vyrniuer ſi filioq; virgums illibate. condigna laus glorrrna
gfratiarumq; acao ſit nunc a ſemꝑ ꝑ infimita ſecula ſecu⸗ “
forumAmeeen. ;

.

AXA1t ſic eſt finis ſit laus a gloria trinis.
IuIImpreſſum Magoeborch Anno vomiii
MDM. cccc. lxxxviij. Finitum in vigilia oo⸗

annis onte port latin am

— 8
—

z

¶ [Queritur. Quare lupi griſeſcunt ꝓ quo nota differẽ
tiam inter caniciem a griſitiem. Qma canicies cauſatur

guloſe ſine maſticatione a ſemel deuorat in tantũ q cõo

tilẽ in libro de animalibus.qꝙ illorũ corꝑa plurimũ ſunt
in ſole a ſcõm Areſtotilem. uij.metheoroꝝ. Calor etiam
quãdoq; accidentalis facit putreſcere. ergo ex tali calo
re materia pilorum putreſcit a per conſequens etiã val⸗
de cito caluantur. ”YU H

malibus ꝙ eadẽ de cauſa hoĩes calueſcũt a arbores de⸗

ex defectu caloris naturalis. Ded griſities ex voracitate
cõmeſtione vt habetur ꝑ Areſtotilẽ.ſeptimo.de aiali⸗ x
bus.ũ lupus ẽ aĩal multum vorax a multũ cõmedit æa

tentatur ꝑ triduũ. Et tũc ille cibus cauſat vapores grof
ſos in corꝑe ipſius lupi a ꝑ ↄſequẽs griſities in ipſis ge-⸗
neratur. Item griſities a canicies. Dcdo differũt qꝛ gri
ſities fit ꝑ totũ corpus/canicies ſolũmodo in capte.
¶ Queruur. Quare equi griſeſcũt. Rñdetur.ſᷣm Zreſto τα☚

VierfarbSelector Standard* -Euroskala Offset

Balance Q

Focus

Queritur Quare bom̃ies calueſcunt a arbores in bꝑ
eme defoliãtur. Rñdetur ſᷣm Areſtotilẽ vbi ſupra de ani

foliãtur. Quia defectus hũiditatis vtrobiq; eſt cauſa de
fectus tam pilloꝝq folioꝝ.a hoc pulcre declaratur.qꝛ ꝑ
actum venereũ homo calueſcit.qꝛ luxuria eſt emiſſio na
turalis hũiditatis a caliditatis.a ſic ꝑ luxuriã humidum
oↄſumitur qð eſt nutrimentum piloꝝ.ergo ſequitur calui
cies.a hoc declaratur euidẽter de eunuchis a mulieribꝰ
que nõ calueſcunt qꝛ tale humidũ ab eis nõ ſeparatur.
vnde eunuchi habẽt cõplexionẽ femineã. Sed qñ queri
tur quare eunuchi nõ calueſcunt nec habent popagram
id eſt infirmitatẽ pedũ.vt dicit Ipocras ſexta particulaz
amphoriſmoꝝ. Rñdetur ſ'jm Galienũ in cõmento ibidem
qð cauſa caluiciei eſt ſiccitas.a ſiccitates nõ ſunt in eu⸗

Copyright 4/71999 VXVMaster Gmbhl www.yXymaster. Com